comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nientior. fuit ut d̃s homo fieret.
& ꝑ homine mortalitatẽ hominiᷤᷤ
assumens ad sp̃e suȩ inmortali-¬
tatis hominẽ reformaret. ut ñ
diffidat iã homo se ad bona illiꝰ
posse ascendere. quẽ ad sua ma¬
la toleranda uidet descendisse.
& ut in deo humanitas głifica¬
ta exemplũ e̾et głificationis
hominibꝰ ut in eo qd̾ passus ẽ
uideant qͥd ei debeant retribue¬

Expanded text:
nientior fuit ut Deus homo fieret, et pro homine mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorificationis hominibus. Ut in eo quod passus est videant quid ei retribue
Abbreviated transcription (Latin):
originaliᷤ corruptioĩs ñ tollit᷑. int̾ueniẽte
tam̃ regen̾atiõis sacramento ad dãp¬
nationẽ non inputat᷑ Quibꝰ fo¬
mes qͥdẽ peccati in ee potest. sed
peccatũ dñari ñ potest. quãdiu
lib̾tatem suam custodiunt. & sp̃m
adoptionis uoluntariȩ peccando
ñ amittunt: Liberati enim a ser-¬
uitute peccati sub corruptione
qͥdẽ mortalitatis necessitate tene¬
mur. s dño peccati ñ nͥ uolunta¬
Non regnet peccatũ in ur̃o morta¬
li corpore: Corpꝰ qͥppe nrm neces¬
sitate mortale in ipsa corruptio¬
nis radice fomitẽ peccati portat.
s ubi sp̃c libertatis ẽ peccatum
ipsum ad regnandũ surgere ñ
potest Sic itaq originale pecca¬
tũ qđ in patribus ꝑ regeneratio¬
nẽ deletum ẽ. quantũ ad culpã
qͥa tamen ad penã remanet. ad¬
eos qui generant᷑ transiens non
solum ad penam constat. s etiã
inputat᷑ ad culpam. donec ꝑcepto
lauachro regenerationis in ipsis
qͦq culpa deleat᷑. etiam si pena re-¬

Expanded text:
originalis corruptionis non tollitur, interveniente tamen regenerationis sacramento ad damnationem non imputatur. Quibus fomes quidem peccati inesse potest, sed peccatum dominari non potest quandiu libertatem suam custodiunt, et spiritum adoptionis voluntarie peccando non amittunt. Liberati enim a servitute peccati sub corruptione quidem mortalitatis necessitate tenemur, sed dominio peccati non nisi ex voluntaNon regnet peccatum in vestro mortali corpore . Corpus quidem nostrum necessitate mortale in ipsa corruptionis radice fomitem peccati portat; sed ubi spiritus libertatis est, peccatum ipsum ad regnandum surgere non potest. Sic itaque originale peccatum quod in parentibus per regenerationem deletum est quantum ad culpam, quia tamen ad poenam remanet; adqui generantur transiens non solum ad poenam constat, sed etiam imputatur ad culpam, donec percepto lavacro regenerationis in ipsis quoque culpa deleatur, etiam si poena re
Abbreviated transcription (Latin):
uerIiir tamen quomodo
originale peccatũ contra-¬
hunt. qui generant᷑ ab his qͥ ori-¬
ginalis peccati siue ꝑ sacramen-¬
ta fidei siue sola fide remissionẽ
acceꝑunt: Quomͦ enĩ a patribꝰ
in filios transire potest qđ in ip-¬
sis patribꝰ non est: S sciendum
ẽ qđ originale peccatũ qđ̾ a pa-¬
tribꝰ ꝑ carnis generationẽ ad fili-¬
gignunt quantũ ad culpã remiᷤs¬
sum sit. qͣntũ ad penã tamen
remansit Quantũ ad culpam
amissũ qͥa non inputat᷑ qͣntum
ad penã retentũ quia non tolli-

Expanded text:
eritur tamen quomodo originale peccatum contrahunt, qui generantur ab iis qui originalis peccati, sive per sacramenta fidei, sive sola fide remissionem acceperunt. Quomodo enim a patribus in filios transire potest, quod in ipsis patribus non est? Sed sciendum est quod originale peccatum quod a patribus per carnis generationem traducitgignunt quantum ad culpam remissum sit, quantum ad poenam tamen permansit. Quantum ad culpam, remissum, quia non imputatur. quantum ad poenam, reten
Abbreviated transcription (Latin):
dicta st̃ de mundi exordio. et
idcirco p̃missa st̃ ut de uisibilibus
ad inuisibilia conscendamꝰ. qͤstionẽ
ꝓponitis quando creati st̃ angłi. &
quales facti ft̃ dum conderentur
pͥmũ. ac deinde quales effecti sunt
dum diuiderent᷑ a uersione & con¬
uersione. & qͦmodo dispositi sunt
dũ iudicarent᷑ dampnatione &
glificatione. & de numero. & de or-¬
dinibꝰ & de excellentia & de differen¬
tia donoꝵ. & de officiis. & de nomi¬
nibꝰ. & de moderatione & guberna¬
tione dei in illis. & multa alia quȩ
consecunt᷑ ad illa & quȩ continent᷑
in illis: Propt̾ea nos oportet demul¬
titudine rerum latentiũ scđm nr̃a
possibilitatẽ doctrinã formare. &
non ꝓmittere qͦd conseqͥ ñ possumꝰ

Expanded text:
dicta sunt de mundi exordio, et idcirco praemissa sunt ut de visibilibus ad invisibilia conscendamus, quaestionem proponitis, quando creati sunt angeli et quales facti sunt dum conderentur primum; deinde quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione, et quomodo dispositi sunt dum judicarentur damnatione et glorificatione. Et de numero et de ordinibus, et de excellentia, et dtia donorum, et de officiis et de moderatione, et gubernatione Dei in illis; et multa alia quae consequuntur ad illa et quae continentur in illis. Propterea nos oportet de multitudine rerum latentium secundum nostram possibilitatem, doctrinam formare; et non promittere quod consequi
Abbreviated transcription (Latin):
manifeste ostendit. quia bonum
unũ. & bonũ ipsũ aliis ẽ ordor ui¬
tȩ in uitã. aliis odor mortis in mor¬
tẽ. qm̃ ex bono malũ. & ex malo
bonum. & bonim malis ad malũ
& malũ bonis ad bonũ. & qͦd bonũ
in toto ẽ. maiꝰ est quã qͦd in parti
est solum Et hoc ꝓbatur in hune
modũ Om̃e enim uniuersale bo¬
num maiꝰ est quã id qđ in parte
constat. & qđ conducit magis et
expedit. maius ipsum merito no¬
minat᷑. Nunc autẽ congregemuᷤ
in unum. & colligamꝰ quȩ dicta ft̃.
qm̃ impletio om̃is mandati bonũ
illi est ꝓpt̾ quẽ factum ẽ ipsũ man¬
datũ. & qm̃ om̃e bonũ. aut ꝑ se bo¬
nũ ẽ aut ad aliqͥd. & qͦd ꝑ se bonũ¬

Expanded text:
ndit quod bonum unum et bonum ipsum aliis est odor vitae in vitam; aliis odor mortis in mortem ; quoniam ex bono malum et ex malo bonum, et bonum malis ad malum, et malum bonis ad bonum. Et quod bonum in toto est majus est quam quod in parte est solum: et hoc probatur in hunc modum. Omne enim universale bonum, majus est quam id quod in parte constat; et quod conducit magis et expedit, majus ipsum merito nominatur. Nunc autem congregemus in unum et colligamus quae dicta sunt, quoniam impletio omnis mandati bonum illi est propter quem factum est ipsum mandatum. Et quoniam omne bonum aut per se bonum est aut ad aliq
Abbreviated transcription (Latin):
re continentur pagani: In scđo
ta tria genera hominũ abinitio
nũquã ullo tempore defuerunt.
tamen tempꝰ naturalis legis ad
aꝑte malos ꝑtinet. quia illi tunc
& numero plures & statu excellen¬
tiores fuerunt. Tempꝰ scriptȩ le-¬
gis ad ficte bonos. quia tunc homi¬
nes in timore seruientes. opꝰ mun-¬
dabant non animũ Tempus
grȩ̃ ad uere bonos ꝑtinet. qui
modo & si numero plures non
sint: tamen statu ft̃ excellentio¬
res. & dĩ grã publice anteferunt᷑.
etiã ab his qͥ eis moribꝰ contradi¬
cunt: Sciaᷤᷤ gͦ qͦcũq tẽꝑe abinitio
mundi usq ad finẽ. nullũ fuisse.
uł e̾ẽ uere bonũ. nͥ iustificatũ ꝑ
grãm Gram autẽ nũquã aliquẽ¬
tos agnoscas aspice gͦ causã regiᷤˢ
nr̃i. & acies exercitꝰ eius in armis
sp̃alibꝰ fulgenteᷤ. & qͣnta p̃cedenti¬
um subseqͣntiũq popłoꝵ multi¬
tudine. stipatꝰ incedat:¬

Expanded text:
re continentur pagani; in secunre continentur pagani; in secunta tria genera hominum ab initio nunquam ullo tempore defuerunt. Tempus tamen naturalis legis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiam ab iis qui eis moribus contradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio mundi usque ad finem, nullum fuisse vel esse vere bonum nisi justificatum per gratiam; gratiam autem nunquam tos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri et acies exercitus ejus in armis spiritualibus fulgentes, et quanta praecedentium sequentiumque populorum multitudine stipatus incedat
Abbreviated transcription (Latin):
ad finem scłi: Similit̾ tria st̃
genera hominũ id est homineᷤᷤ
naturalis legis. homines scriptȩ¬
legis. homines gr̃ȩ. Homines na¬
turalis legis diciꝰ possunt. qͥ sola
naturali ratione uitam suam di-¬
rigunt. Uel potius homines na-¬
turalis legis dicunt᷑. qui scđm c̃¬
cupiscentiam in qua nati sunt
ambulant: Homines scriptȩ le-¬
gis hii qui exterioribꝰ p̃ceptis ad
bene uiuendum informantur:
Nomines gr̃ȩ sunt hii qui ꝑ aspira¬
nantur ut bonũ qđ faciendũ
ẽ agnoscant. & inflammantur
ut diligant. & corroborant᷑ ut
ꝑficiant. & ut ide manifestiori
distinctione signemꝰ. homines
naturalis legis sunt aꝑte mali.
homines scriptȩ legis ficte boni.
homines gr̃ȩ uere boni. ficte bo¬
ni sunt tecti. aꝑte mali ft̃ detec¬
ti. qui ꝑ gog & magog
significati sunt. qđ interp̃tat᷑
tectus & detectꝰ. & in ꝑsecutionẽ
popłi d̃i uenturi p̃dicant᷑. quia
hȩc duo genera hominũ semper
uere bonos ꝑsecunt᷑. In pͥmo gene-¬

Expanded text:
ad finem saeculi. Similiter tria sunt genera hominum; id est homines naturalis legis, homines legis scriptae, homines gratiae. Homines naturalis legis dici possunt qui sola naturali ratione vitam suam dirigunt; vel potius homines naturalis legis dicuntur qui secundum concupiscentiam in qua nati sunt ambulant, Homines scriptae legis sunt ii qui exterioribus praeceptis ad bene vivendum informantur. Homines gratiae sunt ii qui per aspiranantur ut bonum quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligunt, et corroborantur ut perficiant. Et ut idem manifestiori distinctione signemus: homines naturalis legis sunt aperte mali, homines scriptae legis ficte boni, homines gratiae vere boni. Ficte boni, sunt tecti; aperte mali, sunt detecti; qui per Gog et Magog significati sunt; quod interpretatur tectus et delectus. Et in persecutionem populi, Dei venturi praedicantur, quia haec duo genera hominum semper vere bonos persequuntur. In primo gene
Abbreviated transcription (Latin):
& qđ bonũ non ẽ. & alicui bonũ ẽ.
& utrumq e̾e̾ non potest. sed eduo¬
bonũ ẽ hoc eẽ qđ bonũ ẽ alicui
etiã si ipsum bonũ non ẽ. quã qđ
bonũ est solum. & alicui bonum ñ
ẽ Ex eo enim qđ bonũ non ẽ. &
alicui bonũ ẽ. illud etiã seqͥ neces

Expanded text:
et quod bonum non est et alicui bonum est et utrumque esse non potest, sed e duobonum est hoc esse quod bonum est alicui etiam si ipsum bonum non est, quam quod est bonum solum et alicui bonum non est. Ex eo enim quod bonum non est et alicui bon
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ab eodẽ armati. & contra
eundem pugnaturi: Siue gͥ p̃ce¬
dentes siue subsequentes. unius
regis sacramenta portantes. uni
regi militãtes. & unũ tyrannum
suꝑantes. illi uenturũ p̾cedentes.
isti p̃cedentẽ subsequentes Unde
patet quia abinitio & si non no-¬
mine re tamen xp̃iani fuerunt:
Tria enim sunt tempora ꝑquȩ p̃¬
sentis scłi spaciũ decurrit Pri¬
mũ est tempꝰ naturalis legis:
Scđm tempꝰ scriptȩ legis Lerciũ

Expanded text:
tamen ab eodem armati et contra tamen ab eodem armati et contra eumdem pugnaturi? Sive igitur praecedentes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes. Unde patet quod ab initio et si non nomine, re tamen Christiani fuerunt. Tria enim sunt tempora per quae praesentis saeculi spatium decurrit. Primum est tempus naturalis legis; secundum tempus scriptae l
Abbreviated transcription (Latin):
bant. quanto eos manifestiuᷤᷤ diᷤᷤ¬
cerneret. tanto securiꝰ possideret
Cepit gͦ genꝰ humanũ mox in par¬
tes contrarias diuidi. aliis diabo¬
li sacramenta suscipientibꝰ. aliis
uͦ suscipientibꝰ sacramenta xꝑi.
& factę sunt duȩ familiȩ. una xꝑi.¬
altera diaboli Quid enim uer¬
bum incarnatum dixerim. nͥ re-¬
gem qͥ hunc mundũ intrauit
ꝑ assumptam humanitatẽ cum
diabolo bellaturꝰ. & eũ ex in de
quasi tyrannũ & uolent in alie-¬
no dominantẽ expulsurꝰ: & qͥd
om̃s pͥores scõs qui ante incarna-¬
tionem abinitio fuerunt electi
apellauerim. nisi milites qͦsdam
optimos regem uenturũ in acie
pcedentes. ipsis qͥbꝰ tunc sc̃ificaban¬
tur sacramentis. quasi qͥbusdã
armis muniti atq p̃cincti: Qͣd
item eos qui post in carnationem
usq ad finem electi subsequunt᷑.
nͥ milites alios non tamen alium
nimiter atq a lacriter sequentes.
habentes & ipsi arma noui noua

Expanded text:
bant quanto eos manifestius disbant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae sunt duae familiae: una  Quid enim verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem expulsurus? Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem verbi ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibusdam armis muniti atque praecincti? Quid item eos qui post incarnationem usque ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios, non tamen alium, nimiter atque alacriter subsequentes, habentes et ipsi novi arma nova,
Abbreviated transcription (Latin):
ost qũa pͥmꝰ parens gene-¬
ris humani ꝓpt̾ inobedi-¬
entiȩ culpam a paradyso exu-¬
lans in hunc mundũ uenit. dia¬
bolus ius tirannicũ in illo exer-¬
cens. sicut eum pͥus fraudulent
seduxerat. ita postmodũ uolent᷑
possidebat: S dĩ ꝓuidentia quȩ
hunc ad salutẽ disponebat. sic iusti
ut eum ad tempꝰ quidẽ ab illo
p̃mi ꝑmitteret. & tamen ne ab
illo in ȩt̃num p̾meret᷑. ex ipsa ei
remediũ p̃pararet: Itaq iam
tunc ab ipso mundi exordio sa
ea quisquis fide recta & spe fir-¬
ma ꝓpter obedientiam institu-¬
tionis diuinȩ ꝑciꝑet. etiam sub-
iugo positus ad consortiũ liber-¬
tatis ꝑtineret Proposuit itaq
edictum informans & hominẽ
erudiens. ut quicumq eũ salua-¬
torem atq liberatore expectare
eliger& eiusdem suȩ electionis
uotum in ꝑceptione sacramen-¬
toꝵ eiꝰ approbare debuisset Pro-¬
posuit & diabolus sacramenta sua.
quibꝰ suos sibi alligaret. quatinꝰ
ab illis qui eiꝰ imꝑium detracta¬

Expanded text:
ostquam primus parens generis humani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc ad salutem disponebat, sic justitut eum ad tempus quidem ab illo premi permitteret, et tamen ne ab illo in aeternum premeretur, ex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque jam tunc ex ipso mundi exordio sacea quisquis fide recta et spe firma propter obedientiam institutionis divinae perciperet, etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrecta
Abbreviated transcription (Latin):
mota fuisset: Quando autẽ ad ea
mota est quȩ concessa non fuerant.
extramensurã mota est. & in eo se-¬
cundũ mensurã mota non ẽ. & ibi
malũ illi erat scd̾m mensurã non
moueri. neq illi malũ erat moueri.
ad qđ mota ẽ. sed scđm mensuram
ñ moueri ad qd mota non ẽ. qͥa si
scdm mensuram mota fuisset. etiã
ad hoc mota peccatũ non fuisset.
Extra mensuram aut̾ẽ moueri uolun¬
tate. erat appetere qͦd concessũ ñ
erat. in qͦ scd̃m mensurã ñ moueri
erat. & id malũ erat. ipsũ autẽ occa¬
sio mali: Quia enĩ extra mensu¬
ram uoluntas mota ẽ. scđm men¬
surã mota non est. nec tamen il¬
li malũ erat moueri ad qͦd mota
ẽ. sed scđm mensurã non mouen
scđm qͦd mota non ẽ. & hoc si non
fuisset malũ nullũ. nullũ fuisset
Noc itaq malũ factũ ẽ uoluntati
auertenti se & transgredientimen¬
surã qđ turpis facta ẽ & praua.
& in ordinata. effluens & ñ tenen
modũ. & legem pulchritudini su

Expanded text:
mota fuisset. Quando autem ad ea mota est quae concessa non fuerant, extra mensuram mota est, et in eo secundum mensuram mota non est. Et ibi malum illi erat secundum mensuram non moveri. Neque illi malum erat moveri ad quod mota est; sed secundum mensuram non moveri ad quod mota non est quia si secundum mensuram mota fuisset etiam ad hoc mota peccatum non fuisset. Extra mensuram autem moveri voluntate erat appetere quod concessum non erat; in quo secundum mensuram non moveri erat, et id malum erat; ipsum autem occasio mali. Quia enim extra mensuram voluntas mota est, secundum mensuram mota non est. Nes tamen illi malum erat moveri ad quod mota est, sed secundum mensuram non moveri secundum quod mota non est. Et hoc si non fuisset, malum nullum fuisset. Hoc itaque malum factum est voluntati avertenti se et transgrediendi mensuram, quod turpis facta est et prava et inordinata, effluens et non tenens modum et legem pulchritudinis suae.
Abbreviated transcription (Latin):
UID gͦ illic malum
erat. nisi quia motꝰ uolunta¬
tis non erat ad qd̾ eͥẽ debuerat. &
ideo non erat qͥa ad aliud erat ad
qđ eẽ non debuerat. nec tamen ad
hoc eeͥ sed ad illud non eͥe peccatum
erat. qͥa sullud ñ eͥet. etiã si hoc ee̾t
peccatũ ñ eͥet Mens itaq rationaliᷤᷤ
sicut uoluntatẽ acceꝑat. & moueri
uoluntate acceꝑat: sic̃ ad quȩ licite
uoluntate moueri posset acceꝑat.

Expanded text:
uid ergo illic malum erat nisi quia motus voluntatis non erat ad quod esse debuerat? et ideo non erat quia ad aliud erat ad quod esse non debuerat, nec tamen ad hoc esse sed ad illud non esse peccatum erat, quia si illud non esset etiam si hoc esset, peccatum non esset. Mens itaque rationalis sicut voluntatem acceperat, et moveri voluntate acceperat; sic et ad quae licite voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
OC Autem
culo tẽporalit̾ illatȩ impossibilita¬
tis. aut obstaculo extrinsecꝰ adhibi
tȩ difficultatis. aut iudicio intrin¬
secꝰ oꝑantis dispositionis Terminꝰ
tũ naturalit᷑ posse concedit᷑. Mtra¬
culũ tẽporalit᷑ illatȩ impossibilita¬
tis ẽ. qͣndo id ipsũ nat᷑ale posse su¬
bita & occulta uirtute diuinȩ p̃sen¬
tiȩ sine exteriori impedimento cõ¬
pͥmit᷑ Obstaculum extrinsecꝰ ad-¬
hib tȩ difficultatis est. qͣndo nu-¬
tu diuino ꝑ alias ꝓotestates ex¬
trinsecꝰ obiianteᷤᷤ. aliarũ uolun¬
tates ne ad effectũ uenire possũs.
impediunt᷑: Iudiciũ intrinsecus
oꝑantiᷤᷤ dispositionis ẽ: qͣndo ipsa
uis diuina quȩ abintꝰ om̃ĩ creatȩ
p̃sidet illaᷤᷤ etiam uoluntates qͥ
contra suã uoluntatẽ ortȩ ft̃ ad
ꝑficiendã suã uoluntatẽ intorqͣt
Is gͦ quatuor modis prauas uo¬
luntates angłoꝵ & hominũ ds̃
ad imꝑium suȩ uoluntatis dispo¬
nit. ut in eo etiam in quo displi¬

Expanded text:
oc autem culo temporaliter illatae impossibilitatis, aut obtae difficultatis, vel judicio intrinsecus operantis dispositionis. § VI.-- naturaliter posse conceditur. Miraculum temporaliter illatae impossibilitatis est quando id ipsum naturale posse subita et occulta virtute divinae praesentiae sine exteriori impedimento comprimitur. Obstaculum extrinsecus adhibitae difficultatis est quando nutu divino per alias potestates extrinsecus obviantes aliarum voluntates ne ad effectum venire possint impediuntur. Judicium intrinsecus operantis dispositionis est quando ipsa vis diam voluntates quae contra suam voluntatem ortae sunt, ad perficiendam suam voluntatem intorquet. His ergo quatuor modis pravas voluntates angelorum et hominum Deus ad imperium suae voluntatis disponit, ut in eo etiam in quo displi
Abbreviated transcription (Latin):
ginabilit ab animo cõphendi poᷤᷤ¬
st̃. qͥa longe omñe similitudinẽ
& corpoꝵ & corꝑaliũ suȩ diuinita¬
tis et puritatis excellentia trans¬
cendunt. neq quẽadmodũ illa qͦ
in nobis st̃ & sentiunt᷑ a nob̾. qm̃
nec de substantia animi ft̃. neq
de his quȩ animo subsistunt. Ergo
fide sola subsistunt in nobis. & sub¬
sistentia eoꝵ. est fides eoꝵ qua cre¬
dunt᷑ qͥa st̃. s non qͣlia sunt comp̃¬

Expanded text:
ginabiliter ab animo comprehendi possginabiliter ab animo comprehendi possent, quia longe omnem similitudinem et corporum et corporalium suae divinitatis et puritatis excellentia transcendunt. Neque quemadmodum illa quae in nobis sunt et sentiuntur a nobis; quoniam neque de substantia animi sunt, neque de hifide sola subsistunt in nobis, et subsistentia eorum est fides eorum qua creduntur, quia sunt sed non qualia sunt compr
Abbreviated transcription (Latin):
nem aliomͦ exponimꝰ. possumus
dicere. qͥa fides non in eo qͦd sit s
qͥd faciat diffinit᷑. Ut sit sensus.
fides est substantia id ẽ subsisten
ne nr̃a. qm̃ in ipsis constat bonũ
nrm̃ Est gͦ fides substantia rerum
sꝑandaꝵ quia bona inuisibilia gͦ
ꝑ actũ nondũ p̾sentia st̃. iã ꝑfidẽ
in cordibꝰ nr̃is subsistunt. & ipsa fi¬
des eoꝵ in nobis ẽ subsistentia eoꝵ
Cũ enĩ res qͦlibet apd̃ nos subsistant.
uł ꝑ actum qͣndo uidelicet p̾sen-¬
tes sensu cõp̃hendunt᷑. uł ꝑ intel¬
lectũ qͣndo absentes. uł etiam non
gaudium. tristicia. timor. & amor.
quȩ subsistunt in nobis & sentiunt᷑
a nobis. nullo hoꝵ modoꝵ. inuisibi¬
lia dĩ cõp̃hendunt᷑ a nobis qͤ credi
solũ posst̃. comp̃hendi om̃ino non
posst̾ Neq enĩ actu p̃sentia st̃.
ut sensu cõp̃hendant᷑. qͥa nec cor¬
pora ft̃. nec in corꝑalibꝰ subsistir̃.
neq in similitudine aliqua ima-¬

Expanded text:
nem alio modo exponimus possumus nem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciat diffinitur, ut sit sensus. Fides est substantia, id est subsistentne nostra, quoniam in ipsis constat bonum nostrum. Est ergo fides substantia rerum sperandarum; quia bona invisibilia quae per actum nondum praesentia, sunt jam per fidem in cordibus nostris subsistunt; et ipsa fides eorum in nobis subsistentia eorum est. Cum enim res quaelibet apud nos subsistant; vel per actum, quando videlicet praesentes sensu comprehenduntur, vel per intellectum, quando absentes; vel etiam non gaudium, tristitia, timor et amor, quae subsistunt in nobis et sentiuntur a nobis: nullo horum modorum invisibilia Dei comprehenduntur a nobis quae credi solum possunt, comprehendi omnino non possunt. Neque enim actu praesentia sunt ut sensu comprehendantur, quia nec corpora sunt nec in corporalibus subsistunt. Neque in similitudine aliqua ima
Abbreviated transcription (Latin):
De fide septẽ e̾e inqͥrenda.
EFIDE tractare uolen¬
tibꝰ septẽ inqͥrenda ꝓpo-¬
nimꝰ: Qd sit fides: In quo
constat fides De increm̃¬
to fid̾i: De his quȩ ꝑtinent ad fi-¬
dem Si abinitio scđm mutatio¬
nẽ tẽpoꝵ mutata sit fides creden-¬
tiũ: Quid sit qͦminꝰ nichil u̾quã
uera fides hab̾ere potuit:. De sa¬
cramento fidĩ & uirtute ipsius
tia rerũ sꝑandarũ argum̃¬
tum non apparentiũ: Si ꝑ fidem
ea quȩ credunt᷑ fide significata in¬
telligimꝰ. sicut ꝑuisione ñnũqu̾a
ñ eam qua uidemꝰ s qͦd uidemus
accipimꝰ. conuenienter fides sub¬
stantiarerũ sꝑandarũ dr̃. qͥa fide
ea quȩ uere subsistunt bona sꝑan¬
tibus & expectantibꝰ illa uentura
credunt᷑: Scđm quã acceptionem
non irrationabilit̃ etiam argum̃¬
tũ non apparentiũ dicit᷑. qͥa quȩ
ratione humana ñ comp̃hendimꝰ.
sola fide nobis credibilia ee & ue¬
ra ꝑsuademꝰ: Qd̃ si hanc diffinitio¬

Expanded text:
De fide septem esse inquirenda. De fide tractare volentibus, septem inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mutationem temporum, mutata sit fides credentium. Quid sit quo nihil minus vera fides unquam habere potuit. De sacramento fidei et virtute ipsius. tia rerum sperandarum, argumentum non apparentium . Si per fidem ea quae creduntur fide, significata intelligimus sicut per visionem nonnunquam non eam qua videmus, sed quod videmus accipimus convenienter fides substantia rerum sperandarum dicitur, quia fide ea quae vere subsistunt bona sperantibus et exspectantibus illa ventura creduntur. Secundum quam acceptionem non irrationabiliter etiam argumentum non apparentium dicitur; quia quae ratione humana non comprehendimus, sola fide nobis credibilia esse et vera persuademus. Quod si hanc diffinitio
Abbreviated transcription (Latin):
Fi des oꝑans hominẽ scĩficare ñ
sufficit. si eam quȩ in sacramentiᷤᷤ
dĩ constat scĩficationẽ susciꝑe con¬
tẽpnit. Tria gͦ simul fc̃. fidessa¬
cramentũ. & opus In fide xp̃ia¬
no fortitudo tribuit᷑ In sacra¬
mentis arma. in oꝑibꝰ uͦ bonis
tela contra diabolũ pugnatiro:¬

Expanded text:
fides operans hominem sanctificare non fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnaturo
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutẽ optinendam necessa-¬
ria fuert̃. id ẽ fides & sacram̃ta
fid̾i. & oꝑa bona Quȩ tria ita
coherent. ut salutis effectum
habere ñ poss int. si simul ñ fue¬
rint. fides enĩ sine oꝑibꝰ teste scͥp¬
tura mortua ẽ & rursũ. U̾bi fi-
Itẽ qͥ fidẽ oꝑantẽ habent. si sacra¬
m̃tas dĩ susciꝑe re nuunt salua-
riñ posst̃. qͥa dilectionẽ dĩ ñ habent.
cuius p̃cepta in sacramentis eius
contempnunt. Ueruntamen ubi
fides cum dilectione est. sicut non
minuit᷑ meritũ. etiã si opus qͦd in
uͦ ꝓposito deuotionis ẽ exterius
ñ ꝑficitur. sic salutis effectus ñ
impedit᷑. etiã si sacramentum
qͦd in uera uoluntate & desiderio
est. articulo necessitatis excludit᷑.
Ubi autẽ triasimul haberi posst᷑
sine ꝑiculo salutis nullatenus
abẽe possunt: Quia nec fides
meritũ habet. si dum potest oꝑa¬
ri negligit: nec opus bonũ est̾
aliqͦd. si sine fide sit &rursus:

Expanded text:
ad salutem obtinendam necessaad salutem obtinendam necessaria fuerunt, id est fides, sacramenta fidei, et opera bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides enim sine operibus, teste Scriptura, mortua est . Rursum ubi non Item qui fidem operantem habent, si sacramenta Dei suscipere renuunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione est, sicut non minuitur meritum etiam si opus quod in bono proposito devotionis est exterius non perficitur, sic salutis effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum
Abbreviated transcription (Latin):
Ria genera sacramentoꝵ in
pͥma consideratione discer¬
nenda occurrunt: St̃ enĩ quedã
sacram̃ta in qͥbꝰ pͥncipalit̃ salus con¬
stat. & ꝑcipitur: Sicut aqua bap¬
tismatis & ꝑceptio corꝑis & sangui-¬
nis xp̃i Alia st̃ quȩ & si necessaria
ñ sint ad salutẽ quia sine his salꝰ
haberi potest. ꝓficiunt tamen ad
scĩficationẽ quia his uirtꝰ exerce-¬
ri & grã ãplior ad qͥri potest. ut aqͣ
asꝑsionis & susceptio cineris & simi¬
lia St̃ rursum alia sacram̃ta quȩ
ad hoc solum instituta e̾ẽ uident᷑.
ut ꝑ ipsa ea qͤ cet̾is sacram̃tis scĩfican¬
dis & instituendis necessaria sunt.
circaꝑsonas in sacris ordinibꝰ ꝑfi-¬
ciendisuł in his quȩ ad habitum
sacroꝵ ordinũ ꝑtinent initiandis.
& cet̾is huiꝰmodi Prima gͦ ad sa-¬
lutẽ. scda ad exercitationẽ. t̾cia
ad p̃parationẽ constituta st̃ His
gͥ ꝓut ratio postulare uidebat᷑
ꝑtractis ad ea quȩ restant expli-¬
canda transimus

Expanded text:
ria genera sacramentorum in prima consideratione discernenda occurrunt. Sunt enim quaedam sacramenta in quibus principaliter salus constat et percipitur, sicut aqua baptismatis, et perceptio corporis et sanguinis Christi. Alia sunt quae etsi necessaria non sunt ad salutem quia sine his salus haberi potest proficiunt tamen ad sanctificationem, quia his virtus exerceri et gratia amplior acquiri potest, ut aqua aspersionis, et susceptio cineris, et similia. Sunt rursum alia sacramenta quae ad hoc solum instituta esse videntur, ut per ipsa ea quae caeteris sacramentis sanctificandis et instituendis necessaria sunt, circa personas in sacris ordinibus perficiendis, vel in iis quae ad habitum sacrorum ordinum pertinent initiandis et caeteris hujusmodi. Prima ergo ad salutem, secunda ad exercitationem, tertia ad praeparationem constituta sunt. His igitur prout ratio postulare videbatur pertractis, ad ea quae restant explicanda transimus.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlẽ se exhibere debeat homo erga
ꝓrimũ. quẽadinodũ in tribꝰ p̃ceden¬
tibꝰ demonstrat᷑ qͦlẽ se exhibere de¬
beat homo erga dm̃. Unde & pͥma
tabula dicta ẽ. qͥa excellentiora con¬
tinet mandata. quȩ ꝑtinent ad di¬
lectionẽ di Scd̾a autẽ qͥa inferiora
& ꝓxima post hȩc p̃cepta continet
ꝯͣ ꝑtinent ad dilectionẽ ꝓximi  el
prima tabula dr̃. qͥa in ea continent᷑
p̃cepta. qͦ insinuant fide Scd̾a au¬
tẽ quia in ea continent᷑ p̃cepta. qͦ
instruunt ad bonã oꝑationẽ: In pͥ¬
ma tabula tria st̃ p̃cepta. qͥa qͥ fide
credit᷑ trinitas ẽ ds̃. In scd̾a tabula
septẽ st̃ p̃cepta. qͥa in p̾senti uita
uit᷑ officia humanitatis ꝓximo exhi¬
bent᷑: Tria uͦ & septẽ denariũ com¬
plent. qͥa ꝑfectũ facit fide ᷤ recta &
oꝑatio bona. Primũ p̃ceptũ pͥmȩ
tabulȩ ad dm̃ patrẽ ꝑtinet. sic̃ p̃cep¬
tũ pͥmũ scdȩ tabulȩ ad hominẽ pa¬

Expanded text:
ere debeat homo erga proximum, quemadmodum in tribus praecedentibus demonstratur, qualem se exhibere debeat homo erga Deum. Unde et prima tabula dicta est, quia excellentiora continet mandata, quae pertinent ad dilectionem Dei. Secunda autem quia inferiora et proxima post haec praecepta continet quae pertinent ad dilectionem proximi. Vel prima tabula dicitur, quia in ea continentur praecepta quae insinuant fidem; secunda quia in ea continentur praecepta quae instruunt ad bonam operationem. In prima tabula tria sunt praecepta, quia quae fide creditur Trinitas, est Deus. In secunda tabula septem sunt praecepta; quia in praesenti vita vitur officia humanitatis proximo exhibentur. Tria vero et septem denarium complent; quia perfectum facit fides recta, et operatio bona. Primum praeceptum primae tabulae ad Deum Patrem pertinet, sicut praeceptum primum secundae tabulae ad hominem pa
Abbreviated transcription (Latin):
UI autẽ ad bonũ
conuertebant᷑. uoluntarie
mouebant᷑. grã cooꝑante sine co-¬
actione Qui autẽ abono auerte-¬
bant᷑. sponte p̃cipitabant᷑. grã
deserente sine opp̃ssione & qui
conuertebant᷑. iccirco bene moue¬
bant᷑. qͥa grãm cooꝑantẽ habuert̃.
sed iccirco qui auertebantur non
iccirco p̃cipitabant᷑. qͥa grãm co-¬
oꝑantẽ non habuerunt. sed idcir¬
co agrã deserebant᷑. qͥa au̾tebant᷑
& p̃cipitabant᷑. & qͥ auertebantur
non prius auertebant᷑. & postea de-¬
serebant᷑. qͥa cũ grã non cecidert̃.
& qͥ conuertebant᷑ ñ pͥus conuer-¬
tebant᷑. & postea assumebant᷑. qͥa
sine gr̃a non ꝓfecert᷑: Sed qͥ auer-¬
tebantur in eo ipso deserebantur.
& qͥ conu̾tebant᷑ in eo ipso assume-¬
bant᷑ ꝓ au̾sione deserti & ad conu̾¬
sionem assumpti:

Expanded text:
ui autem ad bonum convertebantur voluntarie movebantur gratia cooperante sine coactione. Qui autem a bono avertebantur sponte praecipitabantur gratia deserente sine oppressione. Et qui convertebantur, idcirco bene movebantur quia gratiam cooperantem habuerunt. Sed qui avertebantur non idcirco praecipitabantur qntem non habuerunt; sed a idcirco gratia deserebantur quia avertebantur et praecipitabantur. Et qui avertebantur non prius avertebantur et postea deserebantur, quia cum gratia non ceciderunt; et qui convertebantur non prius convertebantur et postea assumebantur, quia sine gratia non profecerunt; sed qui avertebantur in eo ipso deserebantur, et qui convertebantur in eo ipso assumebantur, pro aversione deserti et ad conversionem assumpti.
Abbreviated transcription (Latin):
oN enim. ut id loquam᷑ qđ
pͥmũ occurrit. & scientibꝰ ni¬
chil minꝰ e̾e potest: se ipsam esse
aliqͥd ignorare potest. cũ ex hiis
om̃ibꝰ quȩ in se hoc ẽ in corpore suo
uisibilia uidet. nichil se e̾eͥ. uł e̾e̾¬

Expanded text:
on enim ut id loquamur quod primum occurrit et scientibus nihil minus esse potest, seipsam esse aliquid ignorare potest, cum ex his omnibus quae in se hoc est in corpore suo visibila videt nihil se esse ve
Abbreviated transcription (Latin):
Uantũ p̃ceptũ ẽ. Non furtũ faci¬
es. Furtũ accipit᷑ in hoc locoꝑ qͣli¬
bet illicita usurpatione rei alienȩ
siue occulta. siue manifesta. Qui eñi
furtũ ꝓhibuit rapinã ñ concessit. cũ
sit maiꝰ peccatũ ut testant᷑ scĩ. aꝑte
& uiolent᷑ raꝑe. quã occulte subtra-¬
here. qͥa maiꝰ odiũ & irã excitat Sub
furto etiã cõp̾hendit᷑ usura
Quintũ:

Expanded text:
cies . Furtum accipitur in hoc loco pro qualibet illicita usurpatione rei alienae, sive occulta sive manifesta. Qui enim furtum prohibuit, rapinam non concessit, cum sit majus peccatum ut testantur sancti aperte et violenter rapere: quam occulte subtrahere, quia majus odium et iram excitat. Sub furto etiam comprehenditur usura. Quintu
Abbreviated transcription (Latin):
euptiira dicit qͥa pͥmo om̃iũ
creata est sapientia. & intelligi¬
mus sapientiam creatã dici rationa
non lumen illuminans: Nam illa
sapientia qua sapit sapientia ista.
creata non ẽ. nec creatura ẽ. nec ali¬
unde eͥe̾ habet. sicut aliunde saꝑt
non habet: Ista autẽ quȩ de semet¬
ipsa saꝑe non habet. neq eͥe habet
a semet ipsa. & ipsa creata ẽ. & initi¬
um habet Q dicit scriptura qͣndo
facta est sapientia ista. qm̃ pͥmo
om̃ium facta est sapientia: Et tu¬
sum alia scͥptura dicit In pͥncipio
quȩdã contraria oriri ex assertio¬
nibꝰ istis Nam si pͥmo om̃ium citi¬
ta ẽ sapientia. om̃ĩa post ipsam
facta sunt. & facta st̃ post ipsam cȩ-¬
lum & t̾ra. & ipsa facta ẽ ante cęlũ
& t̾ram. Iterũ si in pͥncipio creauit
d̃s cȩlum & t̾ram. nichil factum est
ante cęlum & t̾ram. nec facta ẽ ipsa
sapientia ante cȩlum & t̾ram. qđ
simul stare non potest: Propter bȩc
ne diuinarũ scͥpturaꝵ testimonia c̃¬

Expanded text:
ptura dicit quod primo omnium creata est sapientia ; et intelligimus sapientiam creatam rationalem crnon lumen illuminans. Nam illa sapientia quae sapit, sapientia ista creata non est, nec creatura est, nec aliunde esse habet sicut aliunde sapere non habet. Ista autem quae de semetipsa sapere non habet neque esse habet a semetipsa et ipsa creata est, et initium habet. Et dicit Scriptura quando facita est sapientia ista, quoniam primo omnium facta est sapientia. Et rursum alia Scriptura dicit: In principio quaedam contraria oriri assertionibus istis. Nam si primo omnium creata est sapientia, omnia post ipsam facta sunt. Et facta sunt post ipsam coelum et terra, et ipsa facta est ante coelum et terram. Iterum si in principio creavit Deus coelum et terram, nihil factum est ante coelum et terram nec facta est ipsa sapientia ante coelum et terram, quod simul stare non potest. Propter hoc ne divinarum Scripturarum testimonia co
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis Uel imago scdm scientiã:
similitudo scđm substantiã Imago
qͥa omĩa in ipsa scđm sapientiam:
similitudo quia una & simplex ip-¬
sa scdm essentiã: Lmago qͥa rationa¬
lis. similitudo qͥa sp̃ualis. Imago
enĩ ꝑtinet ad figurã: similitudo
ad naturam Nec autẽ in anima
sola facta ft̃: quia corporea natura
litudine in hocipso longe fuit: qd̾
corporea fuit.

Expanded text:
l imago secundum scientiam, similitudo secundum substantiam. Imago, quia omnia in ipsa secundum sapientiam; similitudo, quia una et simplex ipsa secundum essentiam. Imago quia rationalis, similitudo quia spiritualis. Imago pertinet ad figuram, similitudo ad naturam. Haec autem in anima sola facta sunt, quia corporea natura imilitudine in hoc ipso longe fuit quod corporea fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
sine qͣntitate. In trinitate confitem
cõmunionẽ unitatis. ȩqualitatem
inmensitatis. coȩuitatẽ ȩt̾nitatiᷤᷤ &¬
cõmunionẽ qͥđe unitatis sine du¬
sione. ȩqualitatẽ inmensitatis sine
diminutione. coȩuitatẽ ȩt̾nitatis
sine ordine. uł successione. hoc est
singłis inunitate totũ. in inmensi¬
tate plenũ. in ȩt̾nitate ꝑfectũ: Treᷤᷤ
autẽ ꝑsonas nichil aliud c̾e̾ quã es-¬
sentiam unã. qͥa tribꝰ ee unũ est &
una essentia est Qua ꝓpt̾ treᷤᷤ unũ
st̃. sed tres unꝰ non st̃. quia si tresimũ
ñ cͥeͥnt. una essentia triũ non eͥe̾t.¬
& si tres unꝰ eͥent. tres non eͥe̾nt Id¬
circo tres unũ st̃. ne substantia diui¬
dat᷑. & tres unꝰ non st̃. ne ꝑsonȩ con-¬
fundantur Qͦd gͦ pat̃ est filiꝰ est.
qͥa una ẽ natura patris & filii. sed
non qui pat̾ est filiꝰ ẽ. quia alia ẽ
ꝑsona patris & filii. Item quȩ de
deo scd̃m substantiam dicuntur.

Expanded text:
sine tempore. In Trinitate vero vides communionem unitatis, aequalitatem immensitatis, coaevitatem aeternitatis: communionem unitatis sine divisione; aequalitatem immensitatis sine distinctione; coaevitatem aeternitatis sine ordine, vel successione. Et ttotum, immensitate plenum, aeternitate perfectum. Tres autem personas nihil aliud esse quam essentiam unam, quia tribus esse unum est et una essentia est. Quapropter tres unum sunt, sed tres unus non sunt; quia, si tres unum non essent una essentia trium non esset, et si tres unus essent non tres essent. Idcirco tres unus non sunt, ne substantia dividatur; et tres unum non sunt, ne personae confundantur. Quod ergo Pater est, Filius est; quia una est natura Patris et Filii. Sed non qui Pater est, Filius est; quia alia est persona Patris et Filii. Item quae de Deo secundum substantiam dicuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
& filiꝰ & sp̃c sc̃s ẽ d̃s. Tota enim d̾itaᷤᷤ
in patre. & tota in filio. & tota in sp̃u
sc̃o. nec minor in patre solo. quam
simul in patre & filio & spũ sco. Si¬
milit̃ & de filio & de sp̃u sco. intelli¬
gendũ ẽ. Unum nomen solũ ẽ. qđ
de singłis singłarit̃ dicit᷑. in sũma
tamen non singłarit̃ sed pluralit̃
ꝓnuntiat᷑. cũ tamen ad substantiã
& tamen simul dici non potest. pat̃
substantiã dicunt᷑ de singłis singu-¬
larit̃ dr̃. in summa tamenꝰ non sin-¬
gularit̾ sed pluralit̾ ꝓnuntiatur
Quȩ autẽ scđm relationẽ dicuntur.
ad se dicunt᷑. & de singłis singłarit̃
dicunt᷑. In summa tamen nec sin-¬
gularit᷑. nec pluralit̾ ꝓnuntiant᷑.
qm̃ ad se dicta sunt. de ideo ad iui¬
cẽ dici non posst̃. Item qđ ẽ patrẽ
eẽ a seipso est eẽ qđ ẽ filium e̾e̾. a
patre est eẽ. qd est spm̃ scm̃ ee̾. ab¬

Expanded text:
iritus sanctus est Deus. Tota enim deitas in Patre, et tota in Filio, et tota in Spiritu sancto, nec minor in Patre solo, quam simul in Patre, et Filio, et Spiritu sancto. Similiter et de Filio et de Spiritu sancto intelligendum est. Unum nomen solum est quod de singulis singulariter dicitur; in summa tamen non singulariter, sed pluraliter pronuntiatur, cum et tamen simul dici non potest, Patersubstantiam dicuntur de singulis singulariter dicitur. In summa tamen non singulariter, sed pluraliter pronuntiatur. Quae autem secundum relationem dicuntur, ad se dicuntur; et de singulis singulariter dicuntur, in summa tamen nec singulariter nec pluraliter pronuntiantur; quoniam ad se dicta sunt, et ideo ad invicem dici non possunt. Item quod est Patrem esse, a seipso est esse: quod est Filium esse a Patre est esse; quod est Spiritum sa
Abbreviated transcription (Latin):
ra est. & forma. & pulchritudo. tria
hȩc Et uidet᷑ figura pͥma eͥe ad sub¬
stantiam. deinde forma. & exutiq
pulchritudo & hȩc tria in uno cor¬
pore. & unũ corpꝰ. ut in utraq nata
imago creatoris eluceat. in pͥma qͥ¬
dẽ ad similitudinẽ. in scda autem
ad similitudinis imitationẽ: Sic
gͦ dm̃ confitem᷑ & in essentia unũ.
& in ꝑsonis trinũ Et in unitate qͥ¬
dẽ agnoscimꝰ et̾nitatẽ & inmensitat̃
In ȩt̾nitate autẽ in cõmutabilitatẽ

Expanded text:
ra est, et forma et pulchritudo tria ra est, et forma et pulchritudo tria haec. Et videtur figura prima esse ad substantiam, deinde forma, et ex utroque pulchritudo: et haec tria in uno corpore et unum corpus, ut in utraque natura imago Creatoris eluceat. In prima quidem ad similitudinem; in secunda autem ad similitudinis imitationem. Si ergo Deum confitemur ibi essentia unum, et in personis trinum; et in unitate quidem agnoscimus aeternitatem et immensitatem. In aeternitate autem
Abbreviated transcription (Latin):
Nte omẽm creaturã. creator.¬
erat. solus quidẽ sed tamen
non solitariꝰ. qͥa cũ ipso erat sapien¬
men solitariꝰ ñ fuit. qͥa aliena socie¬
tate ñ eguit. qͥ sibi sufficiens fuit.
cui nichil defuit. qm̃ sicut dictũ
ẽ totũ in ipso ꝑ ꝓuidentiã fuit. qd̾
abipso ꝑ eẽntiã faciendũ fuit Hȩc
gͦ duo diligent̃ & int̾ se distinguen¬
da st̃ & in se consideranda. creator.
scilicet & creatura. ne uł creatura
ȩt̾̃na credat᷑. uł creator tẽporalis
In his enim duobꝰ om̃is cognitio
constat ueritatis Primũ ergo con-¬
siderare oportet. quȩ de creatore
dicenda st̃ uł credenda. Creatorẽ
gͥ om̃ium rerũ unũ confitemͣ. &
trinũ. unũ in essentia. trinũ in ꝑ¬
sonis. quia essentia deitatisuna est.
& intellectꝰ. & gaudiũ. & mens qͥde
a se est. intellectꝰ uͦ de sola mente ẽ
de mente autẽ & intellectu gaudi¬
um. & hȩc tria ad substantiã una¬
st̃ anima Ita in corꝑe uno. & figu¬

Expanded text:
nte omnem creaturam Creatorerat solus quidem, sed tamen non solitarius, quia cum ipso erat sapienmen solitarius non fuit, quia aliena societate non eguit qui sibi sufficiens fuit; cui nihil defuit, quia, sicut dictum est, totum in ipso per providentiam fuit, quod ab ipso per essentiam faciendum fuit. Haec ergo duo diligenter et inter se distinguenda sunt et in se consideranda; Creator scilicet et creatura; ne vel creatura aeterna credatur, vel Creator temporalis. In his enim duobus omnis cognitio constat veritatis. Primum ergo considerare oportet quae de Creatore dicenda sunt vel credenda. Creatorem igitur omnium rerum unum confitemur et trinum, unum in essentia, trinum in personis; quia essentia deitatis una est, intellectus et gaudium; et mens quidem a se est; intellectus vero de sola mente est; de mente autem et intellectu gaudium: et haec tria ad substantiam t anima. Ita in corpore uno, et figu
Abbreviated transcription (Latin):
Rima rerum om̃ium cau
nulla p̃cedens causa mouit. qͥa ȩt̃na
ẽ. nec subsequens aliqua confirmat.
qm̃ ex semet ipsa uista est Neq eñi
idcirco iuste uoluit. qͥa futurũ iustũ
fuit qđ uoluit. sed qͦd uoluit idcirco

Expanded text:
Prima rerum omnium causa nulla praecedens causa movit quia aeterna est; nec subsequens aliqua confirmat, quoniam ex semetipsa justa est. Neque enim idcirco juste voluit, quia futurum justum fuit quod voluit
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ dĩ est. quȩ iusta ẽ Cum uero
querit᷑ quare & ipsa uoluntas dĩ uis¬
ta ẽ. hoc saniꝰ respondet᷑. qm̃ pͥmȩ
cause causa nulla est cui ex se est eͥe
qđ est Hȩc autẽ sola ẽ unde ortum
est qͥcqͥd est. & ipsa non est orta sed

Expanded text:
a est. Cum vero quaeritur quare voluntas Dei justa est, hoc sanius respondetur: quoniam primae causae causa nulla est cui ex se est esse quod est. Haec autem sola est unde ortum est quidquid est; et ipsa non est orta, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c scĩ Qͦd enim nasci ẽ. de alio est
eẽ. non tamen in aliud Qͦd autẽ
dicendũ erat de deo. ut intelligi
aliquatenꝰ potuisset. qđ comp̃hen-¬
di non poterat: Ltẽ sic abinitio no
ticiã suã ds̃ temꝑauit ab homine.
ut nec totꝰ manifestꝰ e̾et. nec totus
absconditꝰ. Si enim totꝰ manifestꝰ
c̾et. fides non exerceret᷑. & infideli-¬
tas conuinceret᷑: Si uͦ totꝰ e̾e̾t abscon¬
ditus. fides non iuuaret᷑. & infideli-¬
tas excusaret᷑. Itẽ .iiͦiͬi. modis inui-¬
sibilis ds̃ ad noticiam hominis egre-¬
dit᷑. duobꝰ intus. duobꝰ foris Intꝰ ꝑ ratiõẽ
⁊ aspiratiõ ẽ. foriᷤ ꝑ creat᷑ã ⁊ doctrinã: Ex his
duo ad nat᷑ã ꝑtineÑ. duo ad grãm. Ratio
⁊ creat᷑a ad nat᷑a ꝑtineis. aspiratio & doc-¬
trina ad gram Propterea post hȩc
in doctrina aspicienda st̃. qͦ aucto-¬
ritas ꝓbat. quia ratio humana nͥ
uerbo di fuerit illuminata.uiam
ueritatis uidere non potest

Expanded text:
sancti. Quod enim nasci est, de alio est esse, non tamen in aliud. Quod autemdicendum erat de Deo, ut intelligi aliquatenus posset quod comprehendi non poterat. Item sic ab initio suam notitiam Deus temperavit ab homine, ut nec totus manifestus esset nec totus absconditus. Si enim totus manifestus esset, fides non exerceretur et infidelitas convinceretur. Si vero totus esset absconditus, fides non juvaretur et infidelitas excusaretur. Item quatuor modis invisibilis Deus ad notitiam hominis egreditur: duobus intus, duobus foris. Intus per rationem et aspirationem; foris per creaturam et doctrinam. Ex his duo ad naturam pertinent, duo ad gratiam: ratio et creatura ad naturam pertinent; aspiratio et doctrina ad gratiam. Propterea post haec in doctrina aspicienda sunt quae auctoritas probat, quia ratio humana nisi verbo Dei fuerit illuminata viam veritatis videre non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ inuenta ẽ tribꝰ his trinitas
in effabilis. qͦ in creatore quid̃e
unũ st̃. sed ꝑ creaturȩ speciẽ diuisĩ
se ad cognitionẽ effundunt: Susce-¬
pit enĩ formã potestatis rerũ inmen-¬
sitas. sapientiȩ uͦ pulchritudo. boni¬
tatis utilitas. & uidebant᷑ hȩc foris.
& concurrebant cũ alio simula chro.

Expanded text:
 inventa est in tribus in Trinitas ineffabilis quae in Creatore quidem unum sunt, sed per creaturae speciem divisium se ad cognitionem effundunt. Suscepit enim formam potestatis rerum immensitas; sapientiae pulchritudo, bonitatis utilitas. Et videbantur haec foris et concurreb
Abbreviated transcription (Latin):
luit. immo quia uoluit bonũ
luit. factũ est qđ noluit. & qđ uolu¬
it factum non ẽ. qm̃ factũ non ẽ
qd̾ p̃cepit. sed qđ ꝓhibuit factum
est. qͦd ꝑmisit: Itaq factũ non est
qđ uoluit. sed qđ noluit factum ẽ:¬
Immo factum ẽ qđ uoluit. & ñ fac¬
tũ est nͥ qđ uoluit. qm̃ sic uoluit
fieri & sic e̾e ut factum ẽ. qm̃ bo¬
num erat sic fieri & sic e̾e ut factũ
ẽ & non alit̾ eͥe. sed sic eͥeͥ bonũ erat
etiam in eo qđ bonũ erat E ipfum
qͦd bonũ non erat non uoluit. sed
ẽẽ ipsum uoluit qm̃ id bonũ erat:
Et cum factum ẽ id factũ est qd uolu¬
it. qm̃ bonum erat & hoc uoluit: La¬
men dicis minus habuit uoluntas
eiꝰ. & minus ad epta ẽ. & minꝰ imple-¬
ta & imꝑfecta remansit. qͥa factum
non ẽ bonum qđ uoluit. & qͦd no¬
luit malũ factum est. Non ergo
consideras qm̃ sicut malũ ñ habet
qđ factum est qd̾ noluit. ita nec bo¬
no caret qͦd factum non est qđ uo-
bet. & qđ non uult & odit non ha-¬

Expanded text:
 imo quia voluit bonum luit, factum est quod noluit et quod voluit factum non est; quoniam factum non est quod praecepit, sed quod prohibuit factum est, quod permisit. Itaque factum non est quod voluit, sed quod noluit factum esImo factum est quod voluit et non factum est nisi quod voluit, quia sic voluit, fieri, et sic esse ut factum est, quia honum erat sic fieri et sic esse ut factum est, et non aliter esse. Et sic esse bonum erat etiam in eo quod bonum non erat. Et ipsum quod bonum non erat non voluit, sed esse ipsum voluit quoniam id bonum erat. Et cum factum est, id factum est quod voluit; quoniam bonum erat, et hoc voluit. Tamen dicis: minus habuit voluntas ejus et minus adepta est et minus impleta, et imperfecta remansit; quia factum non est bonum quod voluit; et quod noluit malum factum est. Non ergo consideras quod sicut malum non habet quod factum est quod noluit; ita neque bono caret, quod factum non est quod bet; et quod non vult et odit non ha