comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nes huius fu̾nt ut omĩs creat᷑a fcĩs qͦ¬
dam modo loq̃ret᷑ unũ futuꝵ in qͦ eẽt
salus uniũsoꝵ a morte reꝑandoꝵ. Qͥa
.n. ab uno deo sũmo et u̾o ꝑ impietatis
iniquitatẽ resiliẽtes et dissonãtes diflu¬
xeramꝰ et euanueramꝰ ĩmulta discissi
ꝑ multa et mnherentes inmultis oꝑte¬
bat nutu et imꝑio dei miserantis ut
ipã multa uentuꝵ cõclamarent unũ
Et a multis conclamatus ueĩret unus
et multa contestarẽt᷑ uenisseunũ. ⁊ a
multis exhon̾ati ueniremus ad unũ
et in multis pocĩs maĩa mortui et ꝓpt̃
pcc̃m in carne morituri ꝓ nb̃ unũ. ⁊ in¬
spũ resurgẽtes iustificarem᷑ inuno iusto
fc̃i unũ nec inipã carne nos resurrectos
desparemus cũ multa mẽbra ĩtuerem᷑
precessisse nos caput unũ in quo nũc
ꝑ fidẽ mundati et tunc ꝑ spẽm remtegͣti
et ꝑ mediatorẽ deo recõciliati. hereamꝰ
um fruam᷑ uno. ꝑmaneamus unũ De¬

Expanded text:
nes hujus fuerunt, ut omnis creatura factis quodam modo loqueretur unum futurum in quo esset salus universorum a morte reparandorum. Quia enim ab uno vero Deo et summo per impietatis iniquitatem resilientes et dissonantes defluxeramus, et evanueramus in multa, discissi per multa et inhaerentes in multis: oportebat nutu et imperio Dei miserantis, ut ipsa multa venturum conclamarent unum; et a multis conclamatus veniret unus, et multa contestarentur venisse unum; et a multis exonerati veniremus ad unum, et multis peccatis in anima mortui, et propter peccatum in carne morituri, amaremus sinspiritu resurgentes, justificaremur in uno justo facti unum: nec in ipsa carne nos resurrecturos desperaremus, cum multa membra intueremur praecessisse nos caput unum; in quo nunc per fidem mundati, et tunc per speciem redintegrati, et per Mediatorem Deo reconciliati haereamus uni, fruamur uno, permaneamus unu
Abbreviated transcription (Latin):
expediat. O ignorãcie cecitas inquit.
Oimpite mẽtis ĩnania que id sine dei
gr̃a defensari existimat qd deo tm̃ au¬
tãte fama. Et quibusdã frĩbꝰ ydone¬
is testibꝰ asseũantibꝰ credidisse pu¬
taremꝰ. Ed eĩ dici breuiꝰ potuit et ĩnꝰ
qd possibilitatẽ nõ peccãdi qͣntacũq ẽ
ul erit ĩ sp̃ie nõ nsi deo debere repu¬
tari. hoc ⁊ nos dicimꝰ Iũgamiꝰ dext̃as.C.
An audiẽda sũt ceta. Audiẽda xl¬
plane et corripiẽda utiq ul cauenda.
Nã cũ dr̃ ĩqͥt ip̃m posse arbiti hũam
miͣ saciꝯ id expsanat et csariꝰ. S ut ħ
mãifestiꝯ ĩquit fiat paulo laciꝰ dispu¬
tandũ ẽ. Dicimꝰ eĩ cui̾cũq rei possibi¬
sitatẽ nõ tam ĩ arbitrii hũam potesta¬
te ꝙͣ ĩ nate̾ ncͣcͣitate ꝯsist̾e. Exẽplis ⁊

Expanded text:
expediat. « O ignorantiae caecitas, » inquit, « o imperitae mentis ignavia, quae id sine Dei gratia defensari existimat, quod Deo tantum autante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseverantibus, credidisse putaremus. Quid enim dici brevius potuit et verius, quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus dexteras. An audienda sunt cetera? audienda plane et corrigenda utique uel cauenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani mur, latius id explanat et clarius. sed ut hoc manifestius, inquit, fiat, paulo latius disputandum est. dicimus enim cuiuscumque rei possibilitatem non tam in arbitrii humani potestate
Abbreviated transcription (Latin):
ilso quo soqmimͣ uelut si aliꝙͥ fiat uñ
uox ip̃a tolsat᷑ soqͥ nemo pot̾it manẽ¬
tibꝰ mẽbris. Nõ eĩ uox hõis mẽbrũ ẽ.
uexato sane asiquo ĩt̾iore mẽbro fieri
cłis sic clauso atq obserato id aꝑire mi¬
nime uaseani. neq ut aꝑꝑiat᷑ ĩ nr̃a sic
potestate cũ ĩ potestate fu̾it ut claudet᷑
manẽte ĩtegͥtate ⁊ sanitate mẽbrorũ.
ideo dicamꝰ nõ ꝑtiñe ad uosũtatẽ nr̃om¬
qd̾ Gt̃ĩ ẽẽ uosumꝰ qr id oĩo nolle non
possummꝰ.Nescio qua et bona ꝯstrictõ
natͣe᷑ nec dic̾e audem᷑. i deo dñm nõ
uoluntatẽ s nccitatẽ hr̃e iusticie qr
non pot̾ uesse peccare.

Expanded text:
aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri uibus uinculis sic clauso atque obserato, ut id aperire minime ualeamus neque ut aperiatur in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate membrorum. ideo dicamus non pertinere ad uoluntatem nosbeati esse uolumus, quia id omnino nolle non possumus nescio qua et bona constrictione naturae nee dicere audemus ideo deum non uoluntatem sed necessitatem habere iustitiae. quia non p
Abbreviated transcription (Latin):
ues amori. Caritas ãt ĩchoata. incho¬
cta iusticia ẽ. Caritas ꝓuecta ꝓuecta
nisticia ẽ. Caritas magna. magna
iusticia ẽ. Caritas ꝑft̃a. ꝑ fca nisticia
ẽ. S caritas de corde ponit᷑ ⁊ ꝯsçĩa
bona ⁊ fide nõ ficta. Q tũc maxĩa ẽ
ĩ ẜac uita qñ ꝓ ilła ip̃a ꝯtẽpnt᷑ uita.
S miror si nõ hec qd̾ cresçat cu de
mortasi excesẜit uita. ubicũq ãt et
ꝯñcũq ita plẽna sit ut ei nõ sit ꝯd
adẜiciat᷑ nõ tñ diffundit᷑ ĩ cordibus
sũt ĩ nob̃ s ꝑ sp̃m scm qͥ datꝰ ẽ nob̾.¬

Expanded text:
ues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non fin hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus sunt i
Abbreviated transcription (Latin):
tãꝙͣ u̾a m̃r nͨ peccãtibꝰ filiis suꝑbe ĩ¬
sultet nͨ correctis difficile ignoscat.
me. Pasce oues meas. Debet gͦ ecc̃a
cathosica correctis ⁊ pietate firmatis
filiis libent̾ ignosc̾e cũ ip̃i ꝑetro p̃m
eiꝰ gestãtiut cũ ĩ mari titubasset ut
cũ dñm carnasit̾ aꝑassione reuocas¬
set et aĩ aurẽ ẜin gladio p̾cidisset et
cũ ip̃m dñm ter negass et cũ ĩ silã¬
tc̃em postea suꝑsticõsã lapsus ẽẽt in¬
deamꝰ ueniã ẽẽ ꝯcessã. Cũq correctũ¬

Expanded text:
a mater nec peccantibus filiis superbe insultet, nec correctis difficile ignoscat. me? pasce oues meas. debet ergo ecclesia catholica correctis et pietate firmatis filiis libenter ignoscere, cum ipsi Petro personam eius gestanti, et cum in mari titubasset et cum dominum carnaliter a passione reuocasset et cum aurem serui gladio praecidisset et cum ipsum dominum ter negasset et cum in simulationem postea superstitiosam lapsus esset, uideamus ueniam e
Abbreviated transcription (Latin):
et cos diucius tenerẽ qͣm possẽt sustin̾e qͥ
uehemẽt̾ hos hr̃e cupiebant sb̃tractis̃ mͥ
minꝰ eĩ dati qͣm deb̾ent ac possẽt qñ eos ed̾e
uoluissẽ. Ꝙ postea qͣm compi qr et aliͣ eoꝵ
apd̃ nos exemplaria remã ẜãt. statuerã eos
iam ip̃e nõ ed̃e. s sic hr̃e ut inalio aliqͦ opu¬
sculo meo quid mͥ dehus euen̾it dicem. ur
et edidi adiungẽs eis a capite epłam. qͣm
set et qͥd fac̾e mea cogitacõe uolussẽ. ⁊ qͥd
frm̃ caritate compellente fecissẽ. Inqͦr libͦ
met btm̃ seẽẽ qui hoc amat nã nõ ẽ aliena¬
ri in laudẽ creatoris amare spẽm cõrlẽ ut
ipõ creatore fruẽs quisq u̾e beatus sit. Ideq
meodẽ ubi dixi. nec auẽ quadrupẽ reꝑime¬
nĩ qr nõ uidi s fantasiã tñ et talẽ faciuĩẽ
intueor dum alicui forme uolatili qualez
uidi adiungo alios duos pedes qͣs itidẽ iu¬
di hec dicẽs nõ potiu recołe uolatilia q̃dru¬
pedia quelex cõmeõrat. Neꝙ enĩ cõputãt

Expanded text:
s tenerem quam possent sustinere qui vehementer illos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati quam deberent ac possent, quando eos edere voluissem. Quod posteaquam comperi, quia et alia eorum apud nos exemplaria remanserant, statueram eos jam ipse non edere, sed sic habere ut in alio aliquo opusculo meo quid mihi de his evenerit dicerem: urget edidi adjungens eis a capite epistolam, set, et quid facere mea cogitatione voluissem, et quid fratrum charitate compellente fecissem. 2. In quorumet beatum se esse qui hoc amat. Nam non est alienari, in laudem Cripso creatore fruens quisque uere beatus sit. itemque in eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim c
Abbreviated transcription (Latin):
intlłre potunt. Pptea de cõuersiõe reꝵ
mutabiliũ. aut de contexto scłoꝵ ordiẽ
consulendi sũt. Numquid .n. quia ue¬
rissiẽ disputant et docum̃tis certissĩs
psuadent et̾ius rõnibus omĩa tpr̃aliͣ
fieri. ꝓpterea potu̾nt in ipĩs rõib ꝑspi¬
cere. uł ex ipĩs collig̾e quot sint ałiũ
gen̾a que semĩa sinsuloꝵ in exordiis
qui modus in incremẽtis. qui nunu̾
ꝑ conceptus. ꝑ ortus. ꝑ etates. ꝑ occãs.
qui motus in appetendis que scd̾z na¬
turã sunt fugiẽdisq etrariis. Nõne ista

Expanded text:
ersione rerum mutabilium, aut de contexto saeculorum ordine consulendi sint. Numquid enim quia verissime disputant, et documentis certissimis persuadent, aeternis rationibus omnia temporalia fieri, propterea potuerunt in ipsis rationibus perspicere, vel ex ipsis colligere quot sint animalium genera, quae semina singulorum in exordiis, qui modus in incrementis, qui numeri per conceptus, per ortus, per aetates, per occasus, qui motus in appetendis quae secundum naturam sunt, fugiendisque contrariis? Nonne ista
Abbreviated transcription (Latin):
is exꝑta atq conscͥpta credidert̃. Quo
metã huius excursꝰ quo tamꝙͣ fluuio
genus decurrit hũanũq. atq inde cõ¬
u̾sionẽ ad suũ cuiq debitũ t̾minum
Ista .n. nec hystorici scribere potuerũt
longe futura et a nullo exꝑta nec isti
sũt. Alioqum nõ ciusdẽ gn̾is p̃t̾ita que
pot̾unt hystorice inquirerẽt. S pocius
et futura p̾noscerent. Qd̃ qui potu̾nt

Expanded text:
is experta atque conscripta crediderunt? Quo metam hujus excursus, quo tanquam fluvio genus decurrit humanum, atque inde conversionem ad suum cuique debitum terminum. Ista enim nec historici scribere potuerunt longe futura et a nullo experta atque narrata. Nec isti sunt: alioquin non ejusdem generis praeterita quae potuerunt historici inquirerent, sed potius et fu
Abbreviated transcription (Latin):
q si in corꝑis uoluptate sit est ille bt̃s
qui fruitur corꝑis uoluptate. Si ĩuir¬
tute aĩ ille qui hac fruitur. Si i utraq
ille qui fruitur utraq Cum itaq aliꝰ
dicit beate uiue̾ est uoluptate corpis
frui. Alius autẽ btẽ uu̾e est uirtute aĩ
frui. Nonne aut ambo nescuint que sit
beata uita aut nõ ambo scuĩt. Quõ g ͤ
ambo amant eam si nẽõ pot amare qd̾
nescit. An forte fłm est qd̃ ꝓuerissiõ cer¬
tissimoq posuimus btẽ iuu̾e oẽs hoiẽs

Expanded text:
que si in corporis voluptate est, ille beatus est que si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corporis voluptate: si in virtute animi, ille qui hac fruitur: si in utraque, ille qui fruitur utraque. Cum itaque alius dicit, Beate vivere est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute animi frui: nonne aut ambo nesciunt quae sit beata vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo amant eam, si nemo potest amare quod nescit? An forte falsum est quod pro verissimo certissimoque posuimus, beate vivere omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cum capiscẽde atq retinẽde
btĩtudĩs uoluntas una sit oĩm uñ tan¬
ta existat de ipã btĩtudĩe rursus uarie¬
tas et diu̾sitas uoluntatũ. nõ ꝙ aliquis
eam nolit. Sz ꝙ non om̃s eam norint
Si .n. om̃s eam noscẽt. nõ ab alus pu¬
taretur eẽ inuirtute animi. aliis ĩcor¬
ꝑis uoluptate. aliis in utraq et aliis
atq aliis alibi ato alibi. ut .n. eos q̃q
res maxiẽ dełcauit ita in ea cõstitunt
uitam beatã. Quõ gͥ feruẽtissiẽ amãt
om̃es ꝙ non om̃es scũt. Quis potest
amare ꝙ nescit. sic̃ iam de hac re ĩlibris
suꝑioribus disputaui. Cur gͦ bfĩtudo
amatur ab omibus nec tam̃ scit᷑ ab oĩ¬
bus. An forte scuint om̃s ipã que s it
s non omẽs scuĩt ubi sit. Et inde cõten¬
cõ est qͣi uero de aliquo mũdi huiꝰ agat᷑
loco ubi debeat quisq uelle ui̾e qͥ ułt
beate uiu̾e. Ac nõ ita queratur ubi sit
btĩtudo sic̃ queritur que sit. Nam uti¬

Expanded text:
autem cum capessendae atque retinendae beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitudine rursus varietas atque diversitas voluntatum, non quod aliquis eam nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim omnes eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amant omnes, quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi . Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo mundi hujus agatur loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit. Nam uti
Abbreviated transcription (Latin):
qui ħ nõ uult beate uult uiu̾e. Nuis qͥ¬
dem ħ uidetur absurdũ. tale est eĩ enĩ
ac si ditamus. Et qui nõ ult beate uiu̾e
beate uult uiu̾e. istam repugnanciam
quis audiat quis ferat. Et cũ adhanc cõ¬
trudit ncc̃itas. Si et om̃s beate uelle ui¬
uere uex est et nõ om̃s uolunt uiu̾e sit

Expanded text:
qui hoc non vult, beate vult vivere? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat? Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt vivere,
Abbreviated transcription (Latin):
meam capit dum tototo utor qd ĩtlłigo
etmenũ. Quaꝓpter qñ inuicẽ asingulis
et tota omĩa capiunt ͦ equalia sũt tota sĩ¬
gula totis singulis et tota singula simł
omĩbus totis. Et hec tua unũ. una uita.
una mẽs. una eẽncia

Expanded text:
meam capit, dum toto utor quod intelligo meam capit, dum toto utor quod intelligo et memini. Quapropter quando invicem a singulis et tota omnia capiuntur, aequalia sunt tota singula totis singulis, et tota singula simul omnibus totis; et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia
Abbreviated transcription (Latin):
una queq ad se ipãm et mẽs et essẽcia. Qͦ¬
circa tra hec eo s̃ unũ quo una uita. una
mẽs una essencia. et quitq̃d aliud ad se
ip̃a singula dñr. eciam simul nõ płalit̾
s sinsulariter dicunt᷑ eo nõ tria quo ad
se muicẽ referuntur. Que si equalia nõ
essent non solum singula a singulis. Si
etiam ab omĩbus singula non utiq se ĩ¬
uicem capent. Neq .ii. tm̃ a singulis singu¬
la. ueꝵ eciam a singulis omĩa capiuntur
semini .n. me hẽre meõriam et intelligẽ¬
ciam et uoluntatẽ. et intelligo me ĩtelli¬
gere et uelle atqz menũsse. et uolo me uel¬
meõria in et intlłigenciam et uolũtatem
simulmenũ. Qd̃ enim mẽorie mee nõ
menũ non est in memoria mea. Nicħ̃ a t̃
tam in meõria qͣm ipã meõria est totam
igitur menũ Itẽ quitq̃t intlłigo intlłig̾e
uolo. Quitq̃d gͦ intelligibiliũ memini
et uolo consequr̃ et intelligo. Holũtas ĩ
mea totam intlłnciam. totãq meoriam

Expanded text:
 et mens, et essentia. Quocirca tria haec eo sunt unum, quo una vita, una mens, una essentia: et quidquid aliud ad se ipsa singula dicuntur, etiam simul, non pluraliter, sed singulariter dicuntur. Eo vero tria, quo ad se invicem referuntur: quae si aequalia non essent, non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula; non utique se invicem caperent. Neque enim tantum a singulis singula, verum etiam a singulis omnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velmemoriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, non est in memoria mea. Nihil autem tam in memoria, quam ipsa memoria est. Totam igitur memini. Item quidquid intelligo, intelligere volo. Quidquid autem intelligibilium memini et volo, consequenter intelligo. Voluntas etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
uero usus tercius in uoluntate ẽ ꝑtrac¬
tante illa que memoria et intlł̾igẽcia cõ¬
tinetur siue ad aliquid ea referat siue eoꝵ
sine delc̃ata conquiescat. Uti est autem
assuni̾e aliquid in facultatem uolũta

Expanded text:
vero usus tertius in voluntate est, pertracvero usus tertius in voluntate est, pertractante illa quae in memoria et intelligentia continentur, sive ad aliquid ea referat, sive eorum fine delectata conquiescat. Uti enim, est assumere aliquid in facultatem volunta
Abbreviated transcription (Latin):
Emotis igit paulisp cet̾is quoꝵ mẽs
de se ipã certa est. tria hec potissimũ
considerata tractemus. meõriam intlłi¬
genciam uoluntatẽ. In hiis emmtrib
inspici solent eciam ingenia puulorũ
cuiusmodi proferant indolem. Qnto qͥp¬
pe tenacius et facilius puer menũt qͣnto¬
q acrius intelligit et studet ardentius.
tanto est laudabilioris ingenii. Cũ u̾o
de cuiuisq doctuna q̃ritur non fqͣnta fir¬
mitate ac facilitate memin̾it. uł quãto
acumiẽ intlłigat. S quid menũenit aut
quid intlłigat queritur. et quia nõ tm̃ ꝙͣ
doctus sit consideratur laudabil aĩmus
S etiã qͣm bonus. Non tm̃ quid menui¬
n̾it et quid intlłigat. u̾meciã quid uelit
attẽditur. non quanta flagrancia uelit
Sz quid uelit prius deinde quantũ uelit
Tunc enĩ laudandus ẽ aĩmus uehemẽt̾
amans cum id qd̃ amat uehemẽt a mã¬
dum ẽ. Cum gͦ dicunt᷑ hectria ingeniumn
doctrina usus. primũ horũ consideratur

Expanded text:
emotis igitur paulisper caeteris, quorum mens de se ipsa certa est, tria haec potissimum considerata tractemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem. In his enim tribus inspici solent etiam ingenia parvulorum cujusmodi praeferant indolem. Quanto quippe tenacius et facilius puer meminit, quantoque acutius intelligit, et studet ardentius, tanto est laudabilioris ingenii. Cum vero de cujusque doctrina quaeritur, non quanta firmitate ac facilitate meminerit, vel quanto acumine intelligat; sed quid meminerit, et quid intelligat quaeritur. Et quia non tantum quam doctus sit, consideratur laudabilis animus, sed etiam quam bonus: non tantum quid meminerit et quid intelligat, verum etiam quid velit attenditur; non quanta flagrantia velit, sed quid velit prius, deinde quantum velit. Tunc enim laudandus est animus vehementer amans, cum id quod amat vehementer amandum est. Cum ergo dicuntur haec tria, ingenium, doctrina, usus, primum horum consideratur
Abbreviated transcription (Latin):
lius d̾ uirgiẽ natus ẽ eadẽ t̾nitas crea¬
u̾it. Et illã columbe spem in qua nõ iusi
spc̃ sc̃s apparuit illa ip̃a trinitas oꝑata
sit Alioqͥn nõ insepabłr t̾nitas oꝑatur
b alia pr̃ facit. alia filius. alia spẽ sc̃s
Aut si q̃dã simul faciũt siue q̃dã siue ĩ¬
quõ spẽ sc̃s in trinitate sit. quẽ nec pat̾
nec filius nec ambo genuerit cũ sit sp̃ẽ ⁊
pris et filii. Quia gͦ q̃rũt ista hoiẽs ⁊ te¬
dio nobis s̃. siquid hine ex dono dei sapit
infirmitas nra edisseramus eis ut pos¬
sumꝰ n cũ inuidia tabescẽte iter hẽamꝰ
Si dicunus uos nich de talib rebus co¬
gitare solere mẽtim᷑. si aut̃ fatem ᷑ hĩta¬
pot̾imus. aut quia iã accepĩ aut ꝑfc̃s sim
Nã si paulus apõ. qͣntomagis ego lõge
infra illius pedes iacẽs nõ me arbit᷑r app̃¬
hẽdisse. S pro modulo meo si ea que ret᷑
sũt obluuscor et in ant̾iora me extẽdo. Et
scd̾m intẽcõem seqͦr ad palmã suꝑne uo¬

Expanded text:
ius de Virgine natus est, eadem Trinitas creaverit; et illam columbae speciem, in qua nonnisi Spiritus sanctus apparuit, illa ipsa Trinitas operata sit. Alioquin non inseparabiliter Trinitas operatur, sed alia Pater facit, alia Filius, alia Spiritus sanctus: aut si quaedam simul faciunt, quaedam sine inus sanctus in Trinitate sit, quem nec Pater, nec Filius, nec ambo genuerint, cum sit Spiritus et Patris et Filii. Quia ergo quaerunt ista homines, et taedio nobis sunt; si quid hinc ex dono Dei sapit infirmitas nostra, edisseramus eis ut possumus, neque cum invidia tabescente iter habeamus . Si dicimus nihil nos de talibus rebus cogitare solere, mentimur: si autem fatemur habitapotuerimus: non quia jam acceperim, aut perfectus sim; nam si Paulus apostolus, quanto magis ego longe infra illius pedes jacens non me arbitror apprehendisse? sed pro modulo meo, si ea quae retro sunt obliviscor, et in anteriora me extendo, et secundum intentionem sequor ad palmam supernae vo
Abbreviated transcription (Latin):
stit. ut ꝑsoãm alterã faciat filiũ posse
muliens nec tñ eius filia dcã est. Cer̾a
sane ita sũt absurda. ĩma u̾o ita falsa
ut facillime redarguant᷑. Omitto .n.
tare ut cõiugẽ pr̃is. Fortassis quippe
respondeatur. hec incarnalib hre offẽ¬
siõem dum corꝑei conceptus ꝑtusq co¬
gitant᷑ ꝙͣꝙͣ et hec ip̃a castissiẽ cogitẽt
quibus mundis oĩa mũda sũt. Inmun-

Expanded text:
aciat, filium posse mulieris, nec tamen ejus filia dicta est. Caetera sane ita sunt absurda, imo vero ita falsa, ut facillime redarguantur. Omitto enitare et conjugem Patris: fortassis quippe respondeatur haec in carnalibus habere offensionem, dum corporei conceptus partusque cogitantur. Quanquam et haec ipsa castissime cogitent, qu
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ eciã de iurgĩe scd̾m carnẽ natus xpẽ
offendat. S tñ in spiritalib ilł sũmis
ubi nõ est aliquid iuolabile. aut coꝵp¬
tibile. nec natũ ex temꝑe. nec ex informi
formatum. Siqua dur talia ad quoꝵ
siłitudiem ecia ista inferioris creature
genera ꝙͣuis longe remotissiẽ fcã sũt nõ
debent cuiusꝙͣ sobriã ꝑ turbare prudẽtiã
nec cũ uanum deuitat honorẽ imꝑnici¬
osũ incurrat errorẽ. Assuescat in corpib
ita spiritaliũ reꝑire uestigia ut cũ inde
sursũ uersus duce rõe ascẽdere ceꝑit ad
ipam ĩ cõmutabilẽ u̾itatẽ ꝑ quã frã st̃
ista puemiat. nõ secũ ad sũma ꝑtrahat
qd̃ contẽpnit in ĩfimis. Nec .n. erubu¬
it quidam uxorẽ sibi elig̾e sapĩam. qr no¬
men uicoris in prole gignẽda coꝵꝓti l ͤ
cõcubitũ ingerit cogitanti. Aut u̾o ipã
sapĩa sexu femĩa est quia femĩni gene¬
ris uocabulo et in greca et in lanna lĩ¬
gua enuntiat

Expanded text:
de virgine secundum carnem natus Christus offendat. Sed tamen in spiritualibus illis summis, ubi non est aliquid violabile aut corruptibile, nec natum ex tempore, nec ex informi formatum, si qua dicuntur talia, ad quorum similitudinem etiam ista inferioris creaturae genera, quamvis longe remotissime facta sunt, non debent cujusquam sobriam perturbare prudentiam, ne cum vanum devitat horrorem, in perniciosum incurrat errorem. Assuescat in corporalibus ita spiritualium reperire vestigia, ut cum inde sursum versus duce ratione ascendere coeperit, ut ad ipsam incommutabilem veritatem per quam sunt facta ista perveniat, non secum ad summa pertrahat quod contemnit in infimis. Nec enim erubuit quidam, uxorem sibi eligere sapientiam, quia nomen uxoris in prole gignenda corruptibilem concubitum ingerit cogitanti: aut vero ipsa sapientia sexu femina est, quia feminini generis vocabulo et in graeca et in latina lingua enuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
Romde nõ michi uidentur. ꝓbabilẽ
afferre snĩam. qui sic arbitrantur
trinitatẽ ymagĩs dei in tribus ꝑsoĩs ꝙ
attines ad hũam naturã posse reꝑui. ut
ĩ coniugio mascłi et femiẽ. atq meoru
prole compleatur. qd̾ q̃i uir ip̃e ꝑ soãm
patris intimet. Efilii u̾o ꝙ de illo ita ꝓ¬
ius ea concipiẽte proles nasceret᷑ Dix̃

Expanded text:
roinde non mihi videntur probabilem afferre sententiam, qui sic arbitrantur trinitatem imaginis Dei in tribus personis, quod attinet ad humanam naturam, posse reperiri, ut in conjugio masculi et feminae atque in eorum prole compleatur: quod quasi vir ipse Patris personam intimet; Filii vero, quod de illo ita provis ea concipiente proles nasceretur. Dixit
Abbreviated transcription (Latin):
dos describẽdosq ꝑmisi. In quib si ser¬
uari mea dispõ potuiss essent ꝓfecto
et si easd̾e sinas hñtes multo tñ enoda¬
cõres atq planiores. qͣntum reꝵ tãtaꝵ
explicandaꝵ difficultas et facłtas nũ
sñ extrema ꝑte nõ ꝑua. S si eis hec noti¬
cõ potu̾it inotesc̾e̾ omĩa si uolu̾it ⁊ ua¬
luerit emẽdabũt. Peto sane ut hãc epla
scorsũ quidc̃ S tñ ad caput eoꝵde̾ libͦꝵ
iubeas añponi

Expanded text:
dos describendosque permisi. in quibus si serdos describendosque permisi. in quibus si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi
Abbreviated transcription (Latin):
sincerissĩa cautate uen̾an¬
do sc̃o fũi et cõsac̾doti pape
Aurelio. Augustinus in
dño salute Detrinitate q̃ d̾s sũmus ⁊ ue¬
rus ẽ libros iuuenis inchoaui senex edidi
Omiserã quippe hoc opꝰ postea ꝙͣ comꝑi
p̾reptos michi ẽẽ siue subreptos anꝙͣ eos
absolũem. ⁊ retͣctatos ut mea dispõ fu̾at
expolirem. Nõ .n. sigillatĩ. s oẽs simł ed̾e
ꝗ priusꝙͣ uellẽ ad qͦsdã illoꝵ ꝑueĩre poter̃t
dispõ mea neqͥuiss impleri int̾ruptã dic¬
tacoẽm relinq̃rã cogitãs hocip̃m in aliqͥb
scͥptis meis conq̃ri ut scirẽt qui possẽt ñ
a me fuisse eosd̾e libros editos et ablatosᷤ
ne et maxime tua iussiõe cõpulsus. opꝰ
tã laboriosũ adiuuante dño t̾mĩare cu¬
raui eosq emẽdatos nõ ut uolui s ut
potui ne ab illis qui sb̃repti iam ĩ manꝰ
loñn exierant płimũ discreparẽt. Uene¬
racõm tue ꝑfiliũ nrm cõdraconũ karis¬
simũ misi et unicuiq audiẽdos. legen¬

Expanded text:
SINCERISSIMA CARITATE VENERANDO SANCTO FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS 1N DOMINO SALUTEM. De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere  priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, a postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimum misi et cuicumque audiendos, legen
Abbreviated transcription (Latin):
mou̾o ecce qd̾ ẽ missũ eẽ filiũ dei
Quecũq pp̃ faciẽdam fidẽ qua mũda¬
temꝰ ad contemplandã u̾itatẽ in rebus
ortis ab et̾nitate ꝓlatis. et ad et̾nitatẽ
relatis temꝑaliter gesta st̃. aut testĩoĩ
missionis hus fu̾nt aut ipã missio fi¬
lii dei. Sed testĩonia quedã fut᷑um ipm¬
p̃nunciau̾nt. quedã uenisse testata st̃
Etm̃ quippe creaturã ꝑ quẽ fcã est oĩs ca¬
tura oem̃ creaturã testẽ hre oꝑtebat. sli¬
si enim multis missis p̃dicaret᷑ unus.
nõ multis dimissis ten̾etur unꝰ ⁊nisi
talia ẽẽnt testioia. que ꝑuis magͣ inide
rent᷑. nõ crederet᷑ ut magnus faceret

Expanded text:
est missum esse Filium Dei? Quaecumque propter faciendam fidem, qua mundaremur ad contemplandam veritatem, in rebus ortis ab aeternitate prolatis et ad aeternitatem relatis temporaliter gesta sunt, aut testimonia missionis hujus fuerunt, aut ipsa missio Filii Dei. Sed testimonia quaedam venturum praenuntiaverunt, quaedam venisse testata sunt. Factum quippe creaturam per quem facta est omnis creatura, omnem creaturam testem habere oportebat. Nisi enim multis missis praedicaretur unus, non multis dimissis teneretur unus. Et nisi talia essent testimonia quae parvis magna esse viderentur, non crederetur, ut magnos fac
Abbreviated transcription (Latin):
qui me diligit. Et qui me diligit diligr᷑
a prẽ meo. et ego diligã eũ ⁊ maĩfestabo
ei me ipm̃. Quõ eẽt maĩfestus añ ccu¬
los hoĩm nisi quia carrẽ qd̃ u̾bum in
p̃lenitudiẽ tpr̃is fcm̃ erat suscipiendam
nẽ fidei porrigebat. ipm̃ autẽ u̾bum ꝑ
qd̃ omĩa fcã erant purgate ꝑfidẽ mẽti
contemplandũ in et̾nitate ẜuabat. Nõ¬

Expanded text:
r a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum ; cum esset manifestus ante oculos hominum: nisi quia carnem, quod Verbum in plenitudine temporis factum erat, suscipiendam nostrae fidei porrigebat; ipsum autem Verbum per quod omnia facta erant, purgatae per fidem menti contemplandum in aeternitate servabat?
Abbreviated transcription (Latin):
mitfetur. s priusꝙͣ eẽnt omĩa. eundẽ
mittẽdi confitem᷑ eq̃lem ꝙ̃ dicimꝰ mis¬
sum mĩorẽ. Quõ gͦ aute istã pleĩtudͤ
tpr̃is. qua eum mitti oꝑtebat priusꝙͣ
missus esset uidi a prĩbus potuit cũ
eis angelica quedã iusa demrãrentur
qñ nec iam missus sic̃ equał ẽ prĩuide¬
batur. uñ .n. dĩc philippo a quo utiq sic̃
a cetis. et ab ipĩs a quĩbus crucifixus ẽ
incarne uidẽbat᷑. Cantotpẽ uobiscũ
sum et nõ cogͦustis me. Philippe. qui¬
uidet me uidet et prem meũ nisi quia

Expanded text:
t omnia, eumdem mittenti confitemur aequalem, quem dicimus missum minorem. Quomodo ergo ante istam plenitudinem temporis, qua eum mitti oportebat, priusquam missus esset videri a Patribus potuit, cum eis angelica quaedam visa demonstrarentur, quando nec jam missus sicut aequalis est Patri videbatur? Unde enim dicit Philippo, a quo utique sicut a caeteris, et ab ipsis a quibus crucifixus est in carne videbatur, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui me
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ pot᷑. Niec pot̾ amitt̾e̾ ꝓximũ quẽ
diligit tãꝙͣ se ip̃m qr neq ĩ se ip̃o ea
diligit q̃ ocłis subiacẽt aut ulłis ali
bona ꝓuẽrre et illi uelit q̃ accide̾ sibi
masa nõ muist et ilsi nosit. hãc uosũta¬

Expanded text:
quantum potest. Nec potest amittere proximum, quem diligit tanquam seipsum; quia neque in seipso ea diligit quae oculis subjacent, aut ullis aliibona provenire, et illi velit; et quae accidere sibi mala non vult, et illi nolit
Abbreviated transcription (Latin):
unt Sñ uiuẽtes: tm̃dẽ ẽ õibꝰ nͨ mi¬
nͦ fit cũ płes hũerĩt. Et pot̃ ẽẽ tp̃s qͦ
bonꝰ cãtator cãtare nõ decẽt᷑ queat
et ĩdigeat uoce alt̾iꝰ ꝯͣ sibi exhibe¬
at᷑ qd̾ disigit. Tãꝙͣ si alicubi ꝯuine¬
tur ubi eũ cãtare turpe sic. S dece¬
at audire cãtãtẽ bñ mũe ãt decet
sẽp. Quare qͥsqͥs ħ et diligit et fa¬
cit nõ solũ nõ ĩuidet mutãtibꝰ. S

Expanded text:
 nec minus fit, cum plures habuerint. et potest esse tempus, quo bonus cantator cantare non decenter queat et indigeat uoce alterius, qua sibi exhibeatur quod diligit; tamquam si alicubi conuiuetur ubi eum cantare turpe sit, sed deceat audire cantantem. bene uiuere autem semper decet. quare quisquis hoc diligit et facit, non solum non inuidet imitanti
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑtinet s amare illd qd ad se perti¬
net. Q̾ gͦ miꝵ si ad regnũ nõ ꝑuenit
qͥ nõ cõem s pͥuatã rẽ disigit.Immo
utrũq ait qͥspiã. Inmo issud unũ dic̃
ds̃. Dic̾ eĩ u̾issiẽ u̾nitas. Ñemo pot̾ duo¬
g̾e quo uocnmͣ naͣ odi̾t nñ reuocamͣ.
uocam᷑ ãt ad ꝑfc̃am naͣm hũam qͣsẽ¬

Expanded text:
sed amare illud quod ad se pertinet. quid ergo mirum, si ad regnum non peruenit qui non communem, sed priuatam rem diligit? immo utrumque, . ait quispiam; immo illud unum, dicit deus. dicit enim uerissime ueritas: nemo potest duogere quo uocamur, nisi oderit unde reuocamur. uocamur a
Abbreviated transcription (Latin):
nos ip̃a u̾itas uocãs p̾cipit ut carnasi
ꝯsuerudim resistamꝰ docẽs neminem
aptũ ẽẽ regno dei qͥ nõ istas carnase
nccͣitudines oderit neq ħ cuiꝙͣ ĩ hũa¬
amare ĩ hoie qd hõ ẽ. S amare qd fili¬

Expanded text:
nos ipsa Veritas vocans, praecipit ut carnali consuetudini resistamus, docens neminem aptum esse regno Dei, qui non istas carnales necessitudines oderit: neque hoc cuiquam inhumaamare in homine quod homo est, sed amare q
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑ eũ hret sub̃dita cet̾a. nͨ ad tãtã de¬
formitatẽ uẽiret ut bestiosã timeat
qui uust hõibꝰ ĩꝑare. het gͦ et suꝑbia
q̃ndã appecitũ uitatis ⁊ oĩpotẽaie. S
ĩ reꝵ tp̃rasiũ pͥncipatu. q̃ oĩa tͣnseunt

Expanded text:
 eum haberet subdita caetera, nec ad tantam deformitatem veniret, ut bestiolam timeret, qui vult hominibus imperare. Habet ergo et superbia quemdam appetitum unitatis et omnipotentiae; sed in
Abbreviated transcription (Latin):
S ĩ hac inta intit᷑ amico ad repen¬
dẽdam gram utit᷑ innico ad pacĩa.
utit᷑ quibus pot̾ ad beneficiãm
Et ꝙͣꝙͣ tp̃ralia nõ disigat ip̃e recte
utit᷑ tp̃rasibꝰ et ꝓ eoꝵ sorte hõiõns

Expanded text:
st in hac vita utitur amico ad rependendam gratiam, utitur inimico ad patientiam, utitur quibus potest ad beneficentiam, uanquam temporalia non diligat ipse, recte utitur temporalibus, et pro eor
Abbreviated transcription (Latin):
qr ip̃e bn cãtat. Nq̃ã si cuꝙͣ ĩndet
bñ cãtanti nõ iã illud diligit s san
dẽ aut aliqͥd aliud quo bñ cantando
uust ꝑuẽire et pot̾ ei minin uł aufer¬
ri si et aliꝰ bñ cãtai̾t. Quigͦ mut¬
tet bñ cãtãti nõ amat bñ cãtantẽ. S
rursa qͥ eo ĩdiget nõ cãtar bñ. Que

Expanded text:
quia ipse bene cantat. Nam si cuiquam invidet bene cantanti, non jam illud diligit, sed aut laudem, aut aliquid aliud, quo bene cantando vult pervenire, et potest ei minui vel auferri si et alius bene cantaverit. Qui ergo invidet bene cantanti, non amat bene cantantem; sed rursus qui eo indiget, non ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdicõe diligẽda ẽ siue sit ꝑficiẽda siue ꝑ¬
fc̃a. Om̃s sub uno deo pr̃e oognati sũt.
qͥ eñ disigũt et faciũt uolũtatẽ ip̃ius
et ĩuicẽ sibi sũt et pr̃es cũ sibi ꝯsulũt
disigendo cũ ĩ eo nich p̾t̾ hoiem dili

Expanded text:
nditione diligenda est, sive sit perficienda, sive perfecta. Omnes sub uno Deo patre cognati sunt qui eum diligunt et faciunt voluntatem ipsius, et invicem sibi sunt, et patres cum sibi consulunt,diligendo, cum in eo nihi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ pͬ q̃res una ĩuictos facit ⁊ ꝑfcos u̾os.
Nã si us ip̃m hõiem ho disexit.
nõ tãꝙͣ se ip̃m s tãꝙͣ iumẽtũ aut be¬
quo nõ amat hoiem sic̃ ho amãdus ẽ
quo intio dñante usq ad extremã in¬

Expanded text:
facit et perfectos uiros. nam si uel ipsum hominem homo dilexerit non tamquam se ipsum, sed tamquam iumentum aut baquo non amat hominem sicut homo amandus est. quo uitio dominante usque ad extremam ui
Abbreviated transcription (Latin):
ad quẽ loquebat᷑ cũ ait. Hec est autẽ
uita eterna ut cogͦscant te unũ ueꝵ so¬
lum deum. Qd̃ quidẽ arriani sic solent
acciꝑe qͣi nõ sit filius uerus deus. Qauib
exclusis uidẽdũ ẽ an intlłire cogam᷑
cũdẽm est prĩ. ut cogͦscant teunũ uerũ
d̾mtamꝙͣ ħ insinuare uolu̾it. quia et¬
solus pr̃deus uerus ẽ ne nõ intlłig̾emꝰ

Expanded text:
quem loquebatur, cum ait: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum. quod quidem Arriani sic solent accipere, quasi non sit filius dei uerus. quibus exclusis uidendum est, an intellegere cogamur, cum dictum est patri: ut cognoscant te unum uerum deum, tamquam hoc insinuare uolusolus Pater Deus verus est, ne non intelligeremus
Abbreviated transcription (Latin):
cum u̾bo qd̾ caro fcm̃ est intelligi nõ pos¬
sit. S ħ ut iam diximus alñ diligẽcius
postea considerabimus. Nũc autẽ eqͣli¬
tas trintatis et una eade̾q sb̃a qͣntum
cione distulimus. nich impediat qͦ minꝰ
faceant᷑ sũmã equalitatẽ pr̃is et filii et

Expanded text:
cum Verbo quod caro factum est, intelligi non possit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia,tione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam aequalitatem Patris et Filii et
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃. sb̃ audiẽd̾ est unũ ueꝵ deũ. ⁊ ordo
cogͦscant unũ ueꝵdeũ. Cur gͦtacuit de
spũ scõ. An quĩ cõseqñs est ut ubitũq no¬
minat᷑ unũ tanta pace uni adherens
⁊ ꝑhanc utrũq unũ sit iam ex hececiãĩ¬

Expanded text:
 unum verum Deum; et ordo cognoscant unum verum Deum? Cur ergo tacuit de Spiritu sancto? An quoniam consequens est ut ubicumque nominatur unum tanta pace uni adhaerens, ut per hanc utrumque unum sit, jam ex hoc i
Abbreviated transcription (Latin):
piam frustra et maniter existimet ĩ crea¬
tura prius ꝑ quasdã sui gen̾is t̾nitates.
quodam mͦ gra datĩ donetadmentẽ hõis¬
ꝑuenirem quesisse iudicia sũme illius t̾¬
nitatis qͣm queumus cũ deum q̃rimus

Expanded text:
piam frustra et inaniter existimet in creapiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem homirvenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc gͦ debet hõ ẽẽ intlłigens ut requirat de¬
um. Satis itaq rememorati fu̾imus in
hiis que deus fecit. ut ꝑ ea cogͦsceretur
ipẽ qui fecit. Inuisibilia enim eius a cre
atura mundi ꝑ ea que fcã sũt intlłca cõ¬
spiciunt᷑. Uñ arguunt in libro sapĩe
qui de hus que uident᷑ bona non potue¬
rũt scire eum qui ẽ. neq opibus atten¬
deutes signount artificẽ. s aut ignem
aut spm̃ aut cicatũ aerem. aut gyrum
stellaꝵ aut molentã aquã aut lumĩaria
celi rectores orbis t̾raꝵ deos putauerũt
quoꝵ quidẽ si spẽ delcãti hec deos putaue¬
runt sciant qͣnto dñator eoꝵ melior est
Spẽi .n. generator creauit ea. Aut si uirtu¬
tem et oꝑacõem eoꝵ mirati sunt intlłigãt
ab huis qͣnto qui hec constituit forcior est
Amagnitudine enĩ spẽi et creature cogͦ¬
sabiliter pot̾it hoꝵ creator uideri. Hec de
libro sapiẽ pp̃ea posui ne me fideliũ quis¬

Expanded text:
hoc ergo debet homo esse intelligens, ut requirat Dehoc ergo debet homo esse intelligens, ut requirat Deum. 3. Satis itaque remorati fuerimus in iis quae Deus fecit, ut per ea cognosceretur ipse qui fecit: Invimundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Unde arguuntur in libro Sapientiae, qui de iis quae videntur bona, non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quis
Abbreviated transcription (Latin):
faciem eius semp. An et muẽtus forte q̃¬
rendus est. Sic enim et incõprehẽsibilia
sunt quereda. nec se existimet nicħ inueĩs¬
se. quitq̃m sit incomp̾hensibile qd̃ q̃rebat
potuerit mueĩre. Cur gͦ sic q̃ritur si incõ¬
pirhẽsibile comp̃hendit cẽ qd̃ querit insi
quia cessandum non est q̃mdiu iipsa ĩ¬
comp̃hensibiliũ reꝵ in quisicõe. ꝓficitur
et melior meliorq fit querẽs tam magñ
bonũ qd̃ et inueniẽdum querit᷑ et querẽ¬
dum inuenitur. Nam et querit᷑ ut iueĩ¬
atur dulcius. et inuenctur ut q̃ratͤ aui
ducant adhuc esuriẽt. et qui bibunt me
adhuc sicient. manducant .n. et bibunt
quia muenĩt. et quia esuruint ac sicuĩt
ad huc querũt Eides quenit intellẽs ĩueĩt
ꝓpt̾qd̃ ait ꝓpħa. Nisi credid̾itis nõ intlłi¬
getis. Et rursus. Intlłes eũ quẽ inuenit
ad huc querit. Deus .n. respexxit suꝑ filios
hom̃ sic̃ in psalmo satro canitur. ut uide¬
ret si est intlligens aut requirẽs d̾m ad

Expanded text:
ejus semper? An et inventus forte quaerendus est? Sic enim sunt incomprehensibilia requirenda, ne se existimet nihil invenisse, qui quam sit incomprehensibile quod quaerebat, potuerit invenire. Cur ergo sic quaerit, si incomprehensible comprehendit esse quod quaerit, nisi quia cessandum non est, quamdiu in ipsa incomprehensibilium rerum inquisitione proficitur, et melior meliorque fit quaerens tam magnum bonum, quod et inveniendum quaeritur, et quaerendum invenitur? Nam et quaeritur ut inveniatur dulcius, et invenitur ut quaeratur aducant, adhuc esurient; et qui bibunt me, adhuc sitient . Manducant enim et bibunt, quia inveniunt; et quia esuriunt ac sitiunt, adhuc quaerunt. Fides quaerit, intellectus invenitd ait propheta, Nisi credideritis, non intelligetis . Et rursus intellectus eum quem invenit adhuc quaerit: Deus enim respexit super filios hominum, sicut in Psalmo sacro canitur, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum . Ad
Abbreviated transcription (Latin):
Et quõ letabitur iam et nõ pocius cõtui¬
stabitur corquerẽtiũ si non potuerĩt in¬
uenire qd̃ querũt. sion .n. ait letetur cor
ysaias ꝓph̾ta eũ dicit. Querite d̾ in ⁊ mox
ut inuen̾itis uocate eum. ⁊ cũ aꝓpinqua¬

Expanded text:
 jam laetabitur, et non potius contristabitur cor quaerentium, si non potuerint invenire quod quaerunt? Non enim ait, Laetetur cor Isaias propheta, dum dicit: Quaerite Dominum, et mox ut inveneritis, invocate eum: et cum a
Abbreviated transcription (Latin):
ã cõmuni unuĩso ad priuatã ꝑtem pla¬
bitur et apostatica illa suꝑbia qd ĩiciũ
pocĩ d̾ri. cum in uniu̾sitate creature deum
rectorẽ secuta legibus eius optime gub̾¬
nari potuisset plus ãd uniu̾iso appetẽs
atq in sua lege gub̃nare molita. Quia
nich est amplius uniũsitate incurã par¬
tilem truditur. et sic ãd amplius cõcupi¬
scẽdo minuitur. unde et auaricia dicit ͤ
radix oim̃ maloꝵ. ẽotumq illd̾ ubi aliꝙͥ
ꝓprium contra leges ubi unũsitas ad¬
suũ. ꝑ corpus ꝓprium gerit qd ꝑtiliter pos¬
sidet atq ita formis et motib corꝑalib
dełcata quia intus ea secũ nõ ht̃ cũ coꝵ
ymagĩbus quas meõrie fixit inuoluit᷑
et fantastica formcacõe turpit̾ inquinat᷑
omĩa officia sua ad eos fines referens
quibus curiose corꝑalia actemꝑalia ꝑ
corpis Cͣtis querit auc tumido fastu ali¬
is animis corꝑeis sẜibus deditis eẽ affec¬
tat excelsior. aut cenoso gͣgite uoluptatis

Expanded text:
a communi universo ad privatam partem prolabitur: et apostatica illa superbia, quod initium peccati dicitur , cum in universitate creaturae Deum rectorem secuta, legibus ejus optime gubernari potuisset, plus aliquid universo appetens, atque id sua lege gubernare molita, quia nihil est amplius universitate, in curam partilem truditur, et sic aliquid amplius concupiscendo minuitur; unde et avaritia dicitur radix omnium malorum : totumque illud ubi aliquid proprium contra leges, quibus universitas adr corpus proprium gerit, quod partiliter possidet; atque ita formis et motibus corporalibus delectata, quia intus ea secum non habet, cum eorum imaginibus, quas memoriae fixit, involvitur, et phantastica fornicatione turpiter inquinatur, omnia officia sua ad eos fines referens, quibus curiose corporalia ac temporalia per corporis sensus quaerit, aut tumido fastu aliis animis corporeis sensibus deditis esse affectat excelsior, aut coenoso gurgite carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. uen̾unt autẽ duo angeli in sedo¬
mis uesꝑe. loth autẽ sedebat ad portã
sodomoꝵ. et cum uidiss eos loch. surre¬
xit in obuiã illis. et adorauit in fatiẽ
suꝑ t̾ram ⁊ dix̃ Ecce dnĩ du̾tite ĩ domũ
pueri mei. Hic manifestũ ẽ et duos ã¬
gelos fudisse. et in hospitiũ pbalit ĩui¬
tatos et honorifice appllatos dnõs cum
fortasse honnẽs putarent᷑. s rursũ mo¬
uet quia nisi angeli dei cogͦscerent nõ a¬
adoraret loth in faciẽ suꝑ t̾rã. Cur gͦ tã¬
ꝙͣ tali hũanitate indigẽtib ethospiciũ
p̾beretur et uictus. S qd̾l hic laceat iᵈ¬

Expanded text:
uit, duo angeli in Sodomis vespere. Loth autem sedebat ad portam Sodomorum. Et cum vidisset eos Loth, surrexit in obviam illis, et adoravit in faciem super terram, et dixit: Ecce, domini, divertite in domum pueri vestri. Hic manifestum est, et duos angelos fuisse, et in hospitium pluraliter invitatos, et honorifice appellatos dominos, cum fortasse homines putarentur. 22. Sed rursum movet, quia nisi angeli Dei cognoscerentur, non adoraret Loth in faciem super terram. Cur ergo tanquam tali humanitate indigentibus, et hospitium praebetur et victus? S
Abbreviated transcription (Latin):
in hac uniu̾sa regiõe ĩ montẽ uade et ibi
daris. Dixit autẽ loth ad eos. Rogo dñe
ẽ ħ dixit ad eos. rogo dñe si iam ille di¬
dixit autẽ loth ad eos. Rogo dnẽ quĩ in¬
uenit putuus ante te mĩam. an⁊hoc ĩ¬
unũ dinĩ deũ. S qͣs duas ꝑs̃ hic ĩtlłigi¬
mus. prĩs et filii. an prĩs et spc̃ scĩ. an fi¬
lii et spc̃ scĩ hoc forte cõgruẽtius qd̾ ultiꝰ
dixi. Missos .n. se dix̾unt qd̾ de filio et

Expanded text:
in hac uniuersa regione, sed in montem uade, et ibi daris. Dixit autem Loth ad illos: Oro, Domine,  dixit ad eos, Rogo, domine, si jam ille diDixit autem Loth ad eos: Rogo, domine, quoniam invenit puer tuus ante te misericordiunum Dominum Deum? Sed quas duas personas hic intelligimus? Patris et Filii, an Patris et Spiritus sancti, an Filii et Spiritus sancti? Hoc forte congruentius quod ultimum dixi. Missos enim se dixerunt, quod de Filio et
Abbreviated transcription (Latin):
est. ꝙ ostẽdere istitui. Cum tubus certe
loq̃ batur abͣham. et eũ dmñ singłariter
applłauit. Forte inquit ãs unũ ex trib
agnoscebat dun alios autẽ duos an¬
gelos eius. QU sibigͦ uult ꝙ oñt̾ dic̃ scͥp

Expanded text:
est, quod ostendere institui. Cum tribus certe loquebatur Abraham, et eum Dominum singulariter appellavit. Forte inquit aliquis: Unum ex tribus agnoscebat Dominum; alios autem duos, angelos ejus. Quid sibi ergo vult, quod cons
Abbreviated transcription (Latin):
tis. quetunc cẽ incipit qñ discitur. ac ter¬
cia uolũtate que utrũq cõiungit. Et c̃
cognita fu̾it alia tunitas dum recolunt᷑
fit iam in aiõ ip̃o interius. ex hus ymagi¬
nibus que cum discerentur sũt impresse
in meõria et informacõe cogitacõnis ad
ea comĩso recordantis aspeũ. ⁊ ex uolun¬
tate que tercia ista duo cõiungit. Ea u̾o
que oriuntur ĩ aiõ ubi non fu̾nt sic̃ fides

Expanded text:
tis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut f
Abbreviated transcription (Latin):
bene uiuit᷑ ut beate in illa que dĩnitus
ꝓmittitur ĩmortalitate uiuat ᷑. Hec at¬
q huiusmodi hñt intemꝑe ordinẽ su¬
uni in quo nb̃ trinitas memorie uisi¬
oms et amoris facilius appebat. Nã
quedam eoꝵ ꝑueniũt cognicõm discẽ¬
cium. Sunt .n. cogniscibilia et añquã
cognoscantur suiq cognicõm indiscẽ¬
tibus gignunt. Sũt autẽ uł in locis su¬
is uł que temꝑe pret̾ierũt. qͣmius que
preterierũt non ipã sint sedeoꝵ quedã
signa pret̾itoꝵ quibus uisus uł audi¬
tus cogͦscantur fuisse atq transisse⁊
Que signa uł̾ in locis ita sc̃ sicut monu¬
mẽta mortuoꝵ et quetũq similia. uł ĩ¬
litteris fidedignis sicut est omĩs gͣuis ⁊
nota sũt. et aliis utiq sũt noscibilia qͦꝵ
bus nota sũt docentibus possũt. Que
om̃ia et qñ discuntur qͣudam faciunt t̾¬
nitatẽ spẽ sua que noscibił fuit. eciã añ¬
ꝙͣ nosceretur eiq adiuncta cognicõe discẽ¬

Expanded text:
nitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae praeterierunt, non ipsa sint, sed eorum quaedam signa praeteritorum, quibus visis vel auditis cognoscantur fuisse atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vlitteris fide dignis, sicut est omnis gravis enota, et aliis utique sunt noscibilia, quobus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discen