comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
formauit se nobis factus particeps mortis
nr̃e. & uiuicati sumꝰ. Cũ securib ligna ced̾en¬
t deligno ferrũ ex iliens in profũdum
flimiinis mersum ẽ: atq in lignum
desuꝑ ab heliseo ꝓiectũ reuersum est.
Ita cum impios iudeos ꝑ corpus oꝑata
p̃sentia xp̃i tanquã infructuosas arbo¬
res cederet. qͥa de illo ioħs dixerat. ecce¬
securis ad radices arboris posita ẽ. ab eis
int̾ueniente passione corpus ipsum de¬
in sepultura desuꝑ posito. canquã ad
manubriũ suũ spũ redeunte resurrex̃.¬
Qũa multa pretereã breuitatis necessita¬
te constrictus: norunt qͥ legunt. Iam ipsa
in babyloniã transmigratio. qͦ etiã sp̃s
dei ꝑ iheremiã ꝓpħam iubet ut ꝑgant.
⁊ oient ꝓ eis ipsis in quoꝵ regno peregͥ¬
nant᷑. qđ in illoꝵ pace etiã pax eẽt istaꝵ.
⁊edificarent domios. ⁊ nouellarent uine¬
as. ⁊ plantarent hortos: qͥs non agnoscat
qͥd prefigurauerit. qͥ attenderit ueros

Expanded text:
formauit se nobis factus particeps mortis formauit se nobis factus particeps mortis nostrae et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum impios Iudaeos per corpus operata praesentia Christi tamquam infructuosas arbores caederet, — quia de illo Iosecuris ad radicem arborum posita est , » ab eis interveniente passione corpus ipsum dein sepultura depositum, tanquam ad manubrium, spiritu redeunte resurrexquam multa praeteream breuitatis necessitate constrictus. norunt qui legunt. Iam ipsa in Babyloniam transmigratio, quo etiam spiritus dei per Hieremiam prophetam iubet, ut pergant et orent pro eis ipsis, in quorum regno peregrinantur, quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos et nouellarent uineas et plantarent hortos, quis non agnoscat, quid praefigurauerit, qui adtenderit ueros
Abbreviated transcription (Latin):
cui qͦdammͦ salutem nrãm esurienti.
confitent᷑ peccatores fidem pͥmitias sp̃s
nunc habentẽ: in fine autẽ uelut ad ues¬
peram scłi etiã carnis resurrectionẽ.
Mittit᷑ helias pascendus ad alienige¬
nam uiduam: que uolebat duo ligna
colligere priꝰ quã moreret᷑. Non hic solo
ligni nomine. s etiã numero lignoꝵ
signum crucis expͥmit᷑. Be nedicitur
farina eiꝰ ⁊ oleum. fructus ⁊ hylaritas
caritatis: que cum impendit᷑ ñ deficit.
hilarem enĩ datorem diligit ds̃. Helisea
pueros in sultantes. ⁊ clamantes calue.
calue. bestie comedunt: puerili stulticia
deridentes xp̃m in loco caluarie cruci¬
fixum. inuasi a demonib pereunt.
Mittit heliseus ꝑ seruũ baculum suꝑ mor¬
tuum ⁊ non reuiuiscit: uenit ipse. conun¬
git se ⁊ coaptat morti eiꝰ. & reuiuiscit. Mist
sermo dei legem ꝑ seruu suum. nec pro¬
fuit in peccatis mortuo geueri humano.
que tamen non sine causa missa est. ille enĩ

Expanded text:
cui quodam modo salutem nostram esurienti cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam uiduam, quae nolebat duo ligna colligere priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine sed etiam numero lignorum signum crocis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus et hilaritas caritatis, quae cum impenditur, non deficit; hilarem enim datorem diligit deus. Heliseo pueros insultantes et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt: puerili stultitia deridentes Christum in loco Caluariae crucifixum innasi a daemonibus pereunt. mittit Heliseus per seruum baculum super mortuum et non reuiuescit; uenit ipse, coniungit et coaptat se morti eius et reuiuescit: misit sermo dei legem per seruum suum nec profuit in peccato mortuo generi humano. quae tamen non sine causa missa est; ille enim
Abbreviated transcription (Latin):
rimens: Quid uellus complutũ area sicca.
⁊ postea cõpluta area sicco uellereꝰ nͥ
primo gens una hebreoꝵ habens occul-¬
mysterio totus orbis uacius erat. nunc
autem in manifestatione totus orbis id ha¬
bet. illa uacuata est: Quid iam regum
temporibꝰ ut ⁊ inde pauca cõmemorem:
nonne ab ipso exordio cõmutatum sacerdi¬
tium in samuhelem reꝓbato heli. ⁊ cõ¬
mutatum regnũ in dauid reprobato sauli
clamat prenuntiari nouum sacerdotiũ
nouumq regnum. reꝓbato uetere qđ
uenturum: Nonne ipse dauid cum pa¬
nes ꝓpositionis manducauit. quos non
licebat manducare nͥ solis sacerdotib
in una ꝑsona utrumiq futurum. idest
in uno iħu xp̃o regnum ⁊ sacerdotiũ
figurauit: Nonne cum decem tribus a
templo separate sunt ⁊ due delicte. sa¬
tis indicat qđ de tota ipsa gente ut a¬
pore famis. coruis mane afferentibus
panem. ⁊ ad uesperam carues: ⁊ mani¬
chei non intelligunt in illis libris xp̃m

Expanded text:
rimens ? quid uellus conplutum area sicca rimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulus, quo mysterio totus orbis uacuus erat? nunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod uenturum ? nonne ipse Dauid. cum panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque fin uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit P nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae, satis indicat quod de tota ipsa gente apore famis a coruis mane afferentibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum,
Abbreviated transcription (Latin):
nouissima inmica destruat᷑: ⁊ ex impioꝵ
ꝑditione. unica domꝰ tanꝗͣ unica eccl̃ia libe¬
retur. mundata a turpitudine fornicatio¬
nis. ꝑ fenestrã confessionis. in sanguine
remissionis. Uideat tempora pͥmo iudicum
postea regum. sicut erit pͥmo iudicium
deinde regum: inq ipsis tẽporib iudicũ
⁊ regum. iterum atq iterum multis ⁊ ua¬
riis modis. xp̃m ⁊ eccł̃iam figurari. Quis
erat in samson obuium leonem necans cũ
petende uxoris causa ad alienigenas ten¬
deret: nͥ qͥ eccł̃iam uocaturꝰ ex gentibus
dixit. gaudete quia ego uici scłm:. Quid
sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus
extractus: nͥ qͥa ecce conspicimꝰ leges ipsaᷤ
regni terreni que aduersus xp̃m ante fre¬
muerant. nunc iani ꝑempta feritate. dul¬
cedini euangłice p̃dicande etiã munim̃¬
ta p̃bere: Quid ẽ illa mulier plena fidu¬
tie. hostis timpora ligno transfigens: nͥ
fides eccłie cruce xp̃i regna diaboli pe¬

Expanded text:
novissima inimica destruatur, et ex impiorum novissima inimica destruatur, et ex impiorum perditione unica domus tanquam unica Ecclesia liberetur, mundata a turpitudine fornicationis, per fenestram confessionis, in sanguine remissiopostea regum, sicut erit primo iudicium, deinde postea regnum; inque ipsis temporibus iudicum et regum iterum atque iterum multis et uariis modis Christum et ecclesiam figurari. quis erat in Samson obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet. nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges ipsas regni terreni, quae aduersus Christum ante fremuerant, nunc iam perempta feritate dulcedini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli pe
Abbreviated transcription (Latin):
tatis exultat: Plane ita sit: ita fiat. Iustũ
est enĩ. Claudat᷑ suꝑbis ianua salutis. Ue¬
niat mansuetus quẽ docet dñs uias suaᷤ:
uideat & hec in illis libris ⁊ cetera uel om¬
nia uel quedam. qualia credat in onũb
uocabatur. sed ex ipsa dispensationis
nomine mutato iħc appellatus ẽ. Uide¬
at botrum de terra ꝓmissionis in ligno
pendentem: uideat in ihericho tanqͣm
in hoc mortali scło meretricem. de qͣ¬
lib ait dñs qđ precedant suꝑbos in reg¬
num celoꝵ. ꝑ fenestram domus sue tanꝗͣ
ꝑ os corporis sui coccum mittentẽ. qđ ẽ
utiq sanguinis signũ ꝓpter remissio¬
nẽ peccatoꝵ confiteri ad salutẽ. Uide¬
at muros ipsius ciuitatis. tanquã muni¬
tiones mortalis scłi. septies circumacta
testamenti archa cecidisse: sicut nunc ꝑ
tẽpora que septem dierũ uicissitudine
dilabunt᷑. testamentũ dei circuit totum
orbem terrarum. ut in fine tẽpoꝵ mors

Expanded text:
tatis insultat? Plane ita sit, ita fiat: justum tatis insultat? Plane ita sit, ita fiat: justum enim est. Claudatur superbis janua salutis: veniat mansuetus, quem docet Dominus vias suas , videat et haec in illis Libris, et caetera vel omnia, vel quaedam, qualia credat in omnibusvocabatur, sed ex ipsa dispensatione nomine mutato Jesus appellatus est. Videat botrum de terra promissionis in ligno pendentem . Videat in Jericho tanquam in hoc mortali saeculo meretricem, de qualibus ait Dominus quod praecedant superbos in regnum coelorum , per fenestram domus suae tanquam per os corporis sui coccum mittentem , quod est utique sanguinis signum, propter remissionem peccatorum confiteri ad salutem. Videat muros ipsius civitatis, tanquam munitiones mortales saeculi, septies circumacta Testamenti arca cecidisse : sicut nunc per tempora, quae septem dierum vicissitudine dilabuntur, Testamentum Dei circuit totum orbem terrarum; ut in fine temporum mors
Abbreviated transcription (Latin):
surditas in cordib duris  fit pascha. In
occisione eiꝰ occidit᷑ xp̃c: de quo in eu̾głio
dicit᷑. Ecce agnus dei: ecce qͥ tollit pecca¬
ta mundi. ꝓhibent᷑ qͥ pascha faciunt os¬
sa frangere: non frangunt᷑ in cruce ossa
dñi. Attestatur euanglista hinc ẽẽ dictũ:
os eiꝰ non cõminuetis. Sanguine illinunt᷑
postes ut ꝑnicies depellatur: signantur
signo dominice passionis in frontib ppłi
ad tutelam salutis. Datur ibi lex qͥnqua¬
gesimo die post actum pascha: uenit
sp̃s sc̃s qͥnquagesimo die post dñi passi¬
onẽ: dicit᷑ ibi scͥpta lex digito dei: dicit
dñs de sp̃u sco. in digito dei eicio demo¬
nia: & clamat faustus oculis clausis ni¬
chil se in illis litteris inuenisse. qđ ad pre¬
nuntiationẽ xp̃i ꝑtineat. Quid autem
mirũ si occulos habet ad legendum. ⁊ cor
ad intelligendum non habet: qͥ positus
ante ostium clausum diuini secreti ñ
fide pietatis pulsat. sed elatione impie¬

Expanded text:
surditas in cordibus duris? Fit Pascha in surditas in cordibus duris? Fit Pascha in occisione ovis: occiditur Christus, de quo in Evangelio dicitur, Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Prohibentur qui Pascha faciunt, ossa frangere: non franguntur in cruce ossa Domini. Attestatur Evangelista hinc esse dictum, Os ejus non comminuetis . Sanguine illiniuntur postes, ut pernicies depellatur : signantur signo dominicae passionis in frontibus populi ad tutelam salutis. Datur ibi Lex quinquagesimo die post actum Pascha : venit Spiritus sanctus quinquagesimo die post Domini passionem . Dicitur illic scripta Lex digito Dei : dicit Dominus de Spiritu sancto, In digito Dei ejicio daemonia . Et clamat Faustus oculis clausis, nihil se in Litteris illis invenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! Quid autem mirum si oculos habet ad legendum, et cor ad intelligendum non habet, qui positus ante ostium clausum divini secreti, non fide pietatis pulsat, sed elatione impie
Abbreviated transcription (Latin):
rando ⁊ ꝑ patientiã ex pectando tan¬
quã in deserto sunt: ⁊ illic laboriose
⁊ꝑiculose tẽptationes. ne reuertantur
corde in egyptũ. Nec ibi tamen xp̃c de¬
serit: nam : illa colũpna non recedit.
& amare aque ligno dulcescunt: quia
inimici popłi signo crucis xp̃i honori¬
ficato mansuescunt. & duodecĩ fontes
septuaginta palme arbores irrigantes.
apłicam grãm prefigurant. popłos in
septenario numero decuplato rigantẽ:
ut ꝑ septifor me sp̃s donũ. legis decalogͦ
impleat᷑ & hostis intercludere molitus
uiam. extensis moysi manib signo cru¬
cis dominice suꝑatur: ⁊ morsus mortiferi
serpentum. exaltato ⁊ respecto eneo serpen¬
te sanant᷑: qđ uerbis ipsius dñi declarat᷑.
Sicut exaltauit inqͥt moyses serpentẽ
in deserto. sic oportet exaltari filiũ homi¬
nis: ut om̃is qͥ crediderit in eum non pe
reat. s habeat uitam eternam. Itã ne e¬
tiam ista non clamant: Tanta ne est

Expanded text:
rando et per patientiam expectando tamrando et per patientiam expectando tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temptationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa columna non recedit. et amarae aquae ligno dulcescunt, quia inimici populi signo crucis Christi honorificato mansuescunt: et duodecim fontes septuaginta palmae arbores inrigantes apostolicam gratiam praefigurant populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiforme spiritus donum legis decalogus inpleatur. et hostis intercludere molitus uiam extensis Moysi manibus signo crucis dominicae superatur. et morsus mortifeserpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eumreat, sed habeat vitam aeternam . Itane etiam ista non clamant? Tantane est
Abbreviated transcription (Latin):
manducauerunt: & om̃s eundem potĩ
spiritalem biberunt. Bibebant autem
de spiritali consequenti petra. Petra
qutẽ erat xp̃c. Exponendo unũ: in
cetera introducit intellectum. Si enĩ
petra xp̃c ꝓpter firmitatẽ: cur non et
manna. xp̃c. tanquã panis uiuus qui
de celo descendit: Quo uere qͥ uescuntur:
spiricaliter uiuunt. Nam illi ueterem
figuram carnaliter accipientes: mor¬
tui sunt. Sed cum dicit apl̃s eundem
cibum spiritalem manducauerunt. os¬
tendit ⁊ illum spiritaliter intelligi in
xp̃o: sicut ⁊ potum cur spiritalem dix¬
isset aperuit cum subiungit. petra autẽ
erat xp̃c. Quo aꝑto: cuncta fulserunt.
nr̃am. ꝑ noctem lucens. ꝑ diem non lu¬
cens: ut qui non uident uideant. ⁊ qui
uident ceci. fiant: Rubet ⁊ mare rubr̃u:
baptismꝰ utiq xp̃i sanguine consecra¬
tus. Hostes sequentes a tergo moriunt᷑:
heccata preterita. Ducit᷑ ppłs ꝑ desertũ.
baptitati om̃s. nondum ꝑfruentes ꝓ¬
missa patria. sed qđ non uident spe¬

Expanded text:
m potum spiritalem biberunt; bibebant enim de spiritali consequenti petra, petra autem erat Christus. exponendo unum in cetera introduxit intellectum. si enim petra Christus propter firmitatem, cur non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta fulserunt. nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non uident. uideant, et qui uident, caeci fiant? rubet et mare rubrum: baptismus utique Christi sanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. Ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident spe
Abbreviated transcription (Latin):
moysi: que in terra serpens effecta. eiꝰ
mortem figurauit a serpente uenientẽ.
Sed qđ apprehensa cauda significat postis¬
rius ꝑactis iam om̃ib in fine actionis ad
id qđ fuerat resurgendo reuertit᷑: ubi ꝑ
uite reparationẽ morte consũpta. nichil
serpentis apparet. Nos quoq corpus eiꝰ
in eadem mortalitate ꝑ lubrica tẽpoꝵ
uoluimur: sed fine nouissimo uelut
cauda scłi ꝑ manũ idẽ ꝑ potestatẽ iudic
ne ultra ꝓlabat᷑ apprehensa reparabimꝰ
& nouissuna inimica morte destructa re¬
surgentes. in dextera dei uirga regni
erimus. Iam de exitu isrł ex egypto
non ego sed apłs loquat᷑. Nolo autẽ uos
ignorare fr̃s. quia patres nr̃i omnes sub
nube fuerunt. & om̃s mare transierunt.

Expanded text:
Moysi, quae in terra serpens effecta eius Moysi, quae in terra serpens effecta eius mortem figurauit a serpente uenientem; sed — quod adprehensa cauda significat - posterius peractis iam omnibus in fine actionis ad id, quod fuerat, resurgendo reuertitur, ubi per uitae reparationem morte consumpta nihil serpentis adparet. nos quoque, corpus eius, in eadem mortalitate per lubrica temporum uoluimur, sed fine nouissimo uelut cauda saeculi per manum, id est per potestatem iudicii, ne ultra prolabatur adprehensa, reparabimur et nouissima inimica morte destructa resurgentes in dextera dei uirga regni erimus. Iam de exitu Israhel ex Aegypto non ego, sed apostolus loquatur: nolo autem uos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt et omnes per mare tr
Abbreviated transcription (Latin):
iam non sibi uiuant. sed ei qͥ pro ipsis
mortuus est ⁊ resurrexit. Hec in scrip¬
turis scĩs scã spectacula quẽ non delec¬
tant: sanam doctrinam non sustinens
ad fabulas conuertit᷑. & ille qͥdem fabu¬
le animas in qualibet corporis etate pu¬
eriles uaria quadam delectatione solli¬
citant: sed nos iam corpus xp̃i agnosca¬
mus in psalmo uocem nr̃am. ⁊ dicanꝰ
ei. Harrauerunt mͥ iniusti delectatione
lo dãpnationis humane. siue ex aꝑto
siue ex occulto occurrit & reficit: ipse
mͥ & ex nonnulla difficultate inuen¬
tionis sue desiderium inflammat quo id
qđ inuenero auide sorbeam. medullisq
reconditum salubriter teneam. Ipse mͥ
in ioseph innuit: qui ꝑsequentibus et
uendentib fr̃ib in egypto post labores
honorat᷑. Didicimꝰ enim labores xp̃i
in orbe gentium. quẽ significabat egr¬
tus. ꝑ uarias passiones martyrum: a
nunc uidemꝰ honorẽ xp̃i in eodẽ orbe
terrarũ. erogatione frumenti sui ou̾
subiugantis. Ipse mͥ innuit᷑ in uirga

Expanded text:
iam non sibi uiuant, sed ei. qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. - Haec in scripturis sanctis sancta spectacula quem non delectant. sanam doctrinam non sustinens ad fabulas conuertitur. et illae quidem fabulae animas in qualibet corporis aetate pueriles uaria quadam delectatione sollicitant. sed nos, iam corpus Christi, agnoscamus in psalmo uocem nostram et dicamus ei: narrauerunt mihi iniusti delectationes, llo damnationis humanae siue ex aperto siue ex occulto occurrit et reficit. ipse mihi et ex nonnulla difficultate inuentionis suae desiderium inflammat, quo id quod inuenero, auide sorbeam medullisque reconditum salubriter teneam. Ipse mihi in Ioseph innuit, qui persequentibus et uendentibus fratribus in Aegypto post labores honoratur. didicimus enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat Aegyptus, per uarias passiones martyrum; et nunc uidemus honorem Christi in eodem orbe terrarum erogatione frumenti sui sibi omnia subiugantis. ipse mihi innuit in uirga
Abbreviated transcription (Latin):
aliis. qͦs gentilitas uates appellat: atq
ex his postea sumus ad xp̃ianissimum
conuersi: non ante effecti iudei. ut meri¬
to hebraicoꝵ ꝓpħarum sequeremͣ fidem.
euntes ad xp̃ianissimum: s sola exciti
fama. & uirtutum opinione. atq sapi¬
entia liberatoris nr̃i iħu xp̃i. Unde si
mͥ adhuc in paterna religione moran¬
ti. p̾dicator adueniens xp̃m uellet ex
ꝓpħis insinuare: hunc ego ꝓtinus de¬
mentẽ putarem. qͥ gentilimichi & lon¬
ge alterius religionis homini. de ma¬
gis dubiis dubia conaret᷑ astruere.
Quid ergo opus erat nisi ut ante ꝓpħis
item erat aliis ꝓpħis qͥ pro istis facerens
es : An dicturus eris ꝑ xp̃m uicis. ł isi

Expanded text:
aliis, quos gentilitas uates appellat. atque aliis, quos gentilitas uates appellat. atque ex his postea sumus ad christianismum conuersi, non ante effecti Iudaei, ut merito Hebraicorum prophetarum sequeremur fidem euntes ad christianismum. sed sola exciti fama et uirtutum opinione atque sapientia liberatoris nostri Iesu. unde si mihi adhuc n paterna religione moranti praedicator adueniens Christum uellet ex prophetis insinuare, hunc ego protinus dementem putarem. qui gentili mihi et longe alterius religionis homini de magis dubiis dubia conaretur astruere. quid ergo opus erat, nisi ut ante propheitem erat aliis prophetis, qui pro istis facerent es ? an dicturus eris "per Christum ui
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ uitam nobis laudabiliter apłi euan¬
gelio suo predicarunt. sicut illi ꝓphetia¬
sua futuros apłos p̃dixerunt: ut clameñ
ad se inuicem duo testamenta. sicut duo
uero ceperit faustus patriarchas ⁊ ꝓph̃as
non generali atq indefinita rep̃hensi¬
one sicut hic fecit. s ꝓprie facta eorum
cõmemorando criminari: adiuuabit me
congruenter apteq respondeam. Nunc
uͦ illos homines faustus manicheus uitu¬
perat: paulus autẽ apłs laudat: eligat
quoꝵ ex presagiis accipitur fuisse
uenturus: Xp̃m quidem nr̃m idẽ filiũ
dei. hebreoꝵ aliqͦs annuntiasse ꝓpħas.
nescio an ꝓbare qͥs possit. cum res ceꝑit
examinari. Ueruntamen si hoc etiam
ita se habeat. qͥd ad nos: Illos manet hec
rep̾hensio: qͥ ex iudaismo forte ad xp̃ĩa¬
nissimum conuersi sub testimoniis ut ꝑi
neficioꝵ ingrati. Porro autẽ nos natura
gentiles sumus. idẽ qđ paulus preputiũ
uocat. sub alia nati lege. & prefatorib

Expanded text:
quorum uitam nobis laudabiliter apostoli euanquorum uitam nobis laudabiliter apostoli euangelio suo praedicarunt, sicut illi sua prophetia futuros apostolos praedixerunt, ut clament ad se inuicem duo testamenta, sicut duo uero coeperit Faustus patriarchas et prophetas non generali atque indefinita reprehensione, sicut hic fecit, sed proprie facta eorum commemorando criminari. adiuuabit me congruenter apteque respondeam. nunc uero illos homines Faustus Manichaeus uituperat. Paulus autem apostolus laudat; eligat quorum ex praesagiis accipitur fuisse uenturus? Christum quidem nostrum. id est filium dei Hebraeorum aliquos adnuntiasse prophetas nescio an probare quis possit, cum res coeperit examinari. uerumtamen etiam si hoc ita se habeat, quid ad nos? illos manet haec reprehensio. qui ex iudaismo forte ad christianismum conuersi sub testimonis, ut perneficiorum ingrati. porro autem nos natura gentiles sumus. id est. quod Paulus praeputium uocat, sub alia nati lege et praefatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
diceremini cum onĩib gentibus. Ipse enĩ
accepit sicut dicit apłs signum circũcisi¬
onis. signaculum fidei iusticie que est in
preputio. ut sit pater onũum credentiũ
ꝑ preputiũ. ut deputet᷑ ⁊ illis ad iusticiã.
ut sit pater circumcisionis. his qͥ non solũ
ex circũcisione sunt. s & his qͥ secuntur
uestigia fidei que ẽ in preputio patris
nr̃i abrahe. Cuiꝰ gͦ iusticia fidei nobis ad
exemplum imitanda ꝓposita est. ut ⁊ nos
iustificati ex fide pacem habeamꝰ ad dm̃.
intelligere debemus quẽ admodum uix¬
erit non reprebendere: ne ante per abor¬
tum labamur ex utero matris eccłie. ꝗͣ
ꝑ stabilem conceptũ formati ꝑfectiq
nascamur. Hoc fausto ꝓ morib patriar¬
charum ⁊ ꝓphetarũ. ex uoce paruuloꝵ
nr̃oꝵ breuiter responderim: int̾ quos &
me ipsum deputauerim. dum tamen non
reprehendam uitam scoꝵ antiquoꝵ: etiã
si non intelligam quam mistice uixerii.

Expanded text:
diceremini cum omnibus gentibus. ipse enim diceremini cum omnibus gentibus. ipse enim accepit, sicut dicit apostolus, signum circumcisionis signaculum iustitiae fidei, quae est in praeputio. ut sit pater omnium credentium per praeputium. ut deputetur et illis ad iustitiam: ut sit pater circuex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abraham. cuius ergo iustitia fidei nobis ad exemplum imitanda proposita est, ut et nos iustificati ex fide pacem habeamus ad deum, intellegere debemus, quemadmodum uixerit, non reprehendere, ne ante per abortum labamur ex utero matris ecclesiae. quam per stabilem conceptum formati perfectique nascamur. Hoc Fausto pro moribus patriarcharum et prophetarum ex uoce paruulorum nostrorum breuiter responderim: inter quos et me ipsum deputauerim. dum tamen non reprehendam uitam sanctorum antiquorum. etiam si non intellegam. quam mystice uixerint.
Abbreviated transcription (Latin):
runt: non digne neq congruenter sua
ꝓpbatione uixerunt. Unde hoc scitis. An
quid sit bene uel uel male uiuere iudi¬
care uos potestis: quoꝵ iusticia ẽ potiꝰ
succurrendum meloni eẽ non sentienti
ut eum uos manducetis. quã mendico
esurienti ut manducandum aliqͥd detis:
satholicis autẽ pariuilis. ante quã sclans
que sit anime huma ne ꝑfecta iusticia.
& quantum int̾sit inter ipsam cui suspi¬
ratur ⁊ istam qua hic uiuitur. sufficit de
illis uiris hoc existimare qđ commendat
apłice doctrine sanitas: quia iustus ex fi
uiuit. Credidit autẽ abraham deo: & de¬
putatum est illi ad iusticiam. Preuidens
enĩ scͥptura qͥa ex fide iustificat gentes
deus: prenuntiauit abrahe dicens. qͥa in
semine tuo benedicent᷑ om̃s gentes. Apłi
uerba sunt. Ad cuiꝰ tam claram tamq om̃i¬
b notissimã uocem. si a ur̃is fallacissimis
somniis euigilaretis. seque remini uestigi¬
a patris nr̃i abrahe: & in eiꝰ semine bene¬

Expanded text:
phetauerunt, non digne neque congruenter sua phetauerunt, non digne neque congruenter sua prophetatione uixerunt. unde hoc scitis? an quid sit uel bene uel male uiuere, iudicare uos potestis, quorum iustitia est potius succurrendum esse meloni non sentienti, ut eum uos manducetis. quam mendico esurienti ut manducandum aliquid detis? catholicis autem paruulis, antequam sciant, quae sit animae humanae perfecta iustitia, et quantum intersit inter ipsam, cui suspiratur, et istam, qua hic uiuitur, sufficit de illis uiris hoc existimare, quod commendat apostolicae doctrinae sanitas. quia iustus ex fide uiuit. credidit autem Abraham deo et deputatum est ei ad iustitiam. praeu idens enim scdeus, praenuntiauit Abrahae dicens quia in semine tuo benedicentur omnes gentes. apostoli uerba sunt. ad cuius tam claram tamque omnibus notissimam uocem. si a uestris fallacissimis somniis euigilaretis, sequeremini uestigia patris nostri Abraham et in eius semine bene
Abbreviated transcription (Latin):
dei. non sine causa dispensationẽ hu¬
militatis eiꝰ qua humanitꝰ natus ⁊ passuᷤ
popłm. ꝑ ꝓpħicum regnum. tanto ante
predictam: nisi qͥa in illa stulticia que
sapientior ẽ hominibꝰ. ⁊ in illa infirmi¬
tate que fortior ẽ hominib magnum
aliqͥd latet ad iustificationẽ ⁊ glorifica
tionẽ nrãm. ⁊ ibi sunt om̃s thesauri sa¬
pientie ⁊ scientie absconditiꝰ qͥ nulli
aperiunt᷑. si sibi ꝑ maternã carnem
ca ubera lactis alimenta contẽpserit:
& tanquã infantilem uictum quasi p̃¬
grandi etate fastidiens. priꝰ in uenena
hereticoꝵ quã in sapientie cibum. cui
se idoneum temere arbitrat᷑ irruerit.
Non gͦ qđ dicimꝰ necessariam simplicẽ
fidem. contrarium est ei qđ dicimus ut
ꝓpħis credatur: magis enĩ adhoc ꝑtinet
ut ꝓpħis credat᷑. pͥusquã purgata ⁊ robora¬
ta mente possit intelligi qui ꝑ ꝓpħas
sic loquebatur. At enĩ si xp̃m ꝓpħaue

Expanded text:
dei, non sine causa dispensationem hudei, non sine causa dispensationem humilitatis eius, qua humanitus natus et passus opheticum regnum tanto ante praedictam; nisi quia in illa stultitia quae sapientior est hominibus, et in illa infirmitate quae fortior est hominibus magnum aliquid latetionem nostram. et ibi sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, qui nulli aperiuntur, si tibi per maternam carnem ca ubera lactis alimenta contempserit et tamquam iufantilem uictum quasi praegrandi aetate fastidiens prius in uenena haereticorum quam in sapientiae cibum, cui se idoneum , temere arbitratur, inruerit. non ergo quod dicimus necessariam simplicem fidem, contrarium est ei. quod dicimus, ut prophetis credatur; magis enim ad hoc pertinet, ut prophetis credatur, priusquam purgata et roborata mente possit intellegi, qui per prophetas sic loquebatur. At enim si Christum pro
Abbreviated transcription (Latin):
Quam speciosi pedes eoꝵ qͥ annuntias
pacem: qui annuntiant bona. Uidetis
tiabant: demonstrabant᷑ heͤ a ꝓpħis ante
fuisse p̃dicta. Quia ⁊ si attestabant᷑ mi¬
racula: non defuissent sicut etiã nunc
adhuc qͥdam musitant. qͥ magice poten¬
tie cuncta illa tribuerent: nͥ talis eorum
cogitatio contestatione ꝓpħica uinceretue.
Magicis enĩ artibus. longe ante quani
nascerent᷑ ꝓpħas sibi constituere a qͥbus
prenuntarent᷑: nemo utiq diceret.
S uidelicet uetat nos faustus de uero
de falso. xp̃o ꝑsarum errorib credidit.
uerum disciplina catholica ꝓpterea si¬
I ci fide priꝰ nutriri oportere docet
mentẽ xp̃ianam: ut eam capacem fa¬
ciat adintelligenda suꝑna ⁊ eterna.
Sic enĩ ⁊ ꝓpħa dicit. Nisi credideritis:
non intelligetis. At ea ipsa est simplex
fides. qua credimus ante quam cognos¬
camus suꝑeminentẽ scientiam caritatis
xp̃i. ut impleam᷑ in omnẽ plenitudinẽ

Expanded text:
quam speciosi pedes eorum qui adnuntiant quam speciosi pedes eorum qui adnuntiant pacem, qui adnuntiant bona! uidetis tiabant, demonstrabantur haec a prophetis ante fuisse praedicta, quia etsi adtestabantur miracula, non defuissent — sicut etiam nunc adhuc quidam mussitant — qui magicae potentiae cuncta illa tribuerent, nisi talis eorum cogitatio contestatione prophetica uinceretur. magicis enim artibus longe antequam nascerentur. prophetas sibi constituere, a quibus praenuntiarentur, nemo utique diceret. sed uidelicet uetat nos Faustus de uero de falso Christo Persarum erroribus credidit. Uerum disciplina catholica propterea simplici fide prius nutriri oportere docet mentem christianam. ut eam capacem faciat ad intellegenda superna et aeterna. sic enim et propheta dicit: nisi credideritis, non intellegetis. at ea ipsa est simplex fides, qua credimus, antequam cognoscamus supereminentem scientiam caritatis Christi, ut inpleamur in omnem plenitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
humani: ut ea que iam cõme morauimꝰ
non repetamus. Iam porro aliam fausti
tergiuersationẽ. quam credo cum & ips
preclarissima ꝓphetie luce ꝑcuteretur
callidissimam se inuenisse arbitratus ẽ
etiam refellere piget: ne ꝓpterea put¬
tur aliqͥd dixisse. quia ei responderi dig¬
num habitum est. Quis enĩ dem̃tissime
diceret enerus eẽ fidei de xp̃o sine tes¬
te non credere: Uellem mͥ isti responde¬
rent: cumam de xp̃o ipsi credidissent
An illam uocem de celo audierunt. hic
est filius meus: Ei qͥppe uoci potiꝰ faustꝰ
nos iubet credere. qͥ de. xp̃o non uult
testib hominib crediꝰ quasi ad nos etiã
eiusdem uocis noticia sine homine teste
ꝑuenerit: cum ⁊ manifestum sit sic enq̃
eam ꝑuenisse. ut apłs dicat. Quo ntodo
autem inuocabunt in quẽ non credide¬
runt: Aut quomͦ credent quẽ non au¬
dierunt: Quomͦ autẽ audient sine
predicante : Aut quomͦ predicabunt
si non mittantur : Sicut scͥptum est.

Expanded text:
humani, ut ea, quae iam commemorauimus, humani, ut ea, quae iam commemorauimus, non repetamus. Iam porro aliam Fausti tergiuersationem, quam credo cum et ipse praeclarissima prophetiae luce percuteretur, callidissimam se inuenisse arbitratus est. etiam refellere piget, ne propterea putetur aliquid dixisse, quia ei responderi dignum habitum est. quis enim dementissimus diceret eneruis esse fidei de Christo sine teste non credere ? uellem mihi isti responderent, cuinam de Christo ipsi credidissent; an illam uocem de caelo audierunt: hic est filius meus? ei quippe uoci potius Faustus nos iubet credere, qui de Christo non uult testibus hominibus credi, quasi ad nos etiam eiusdem uocis notitia sine homine teste peruenerit, cum et manifestum sit sic eam peruenisse, et apostolus dicat: quomodo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent ei, quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo pradicabunt. si non mittantur? sicut scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nt illos xp̃os suos. ut tamen unũ spera¬
rarent ꝑ quẽ deum liberarent᷑: sed ex¬
cecati occulta iusticia dei. dum solã
eiꝰ uirtutem cogitantꝰ infirmitatem
in qua pro nobis mortuus ẽ non intel¬
lexerunt. Hinc illa uerba in libro
sapientie de illis predicta cognoscimꝰ:
morte turpissima condẽpnemus illum.
Erit enĩ respectus in sermonib illius.
Si uere filius dei est suscipiet illum: et
liberabit illum de manibus contrarioꝵ.
Hec cogitauerunt ⁊ errauerunt: exceca¬
uit enĩ illos malitia eoꝵ. Qđ etiam de is¬
tis uerissime dici potest: qͥ in tanta
multitudine testimonioꝵ. in tanta dis¬
positione p̾nuntiatar̃ rerũ. in tanta ma¬
nifestatione cõpletarum. adhuc dicunt
scͥpturis illis. xp̃m non eẽ ꝓphetatũ. Qđ
si iterum atq iterum dicant: nos ite¬
rum atq iterum possumꝰ documenta
ꝓferre. adiuuante illo qͥ tantã copiam
prebuit aduersus calupnias erroris

Expanded text:
nt illos christos suos, ut tamen unum spent illos christos suos, ut tamen unum sperarent. per quem demum liberarentur; sed excaecati occulta iustitia dei dum solam eius uirtutem cogitant, infirmitatem, in qua pro nobis mortuus est, non intellexerunt. hinc illa uerba in libro sapientiae de illis praedicta cognoscimus: morte turpissima condemnemus illum; erit enim respectus in sermonibus illius; si uere filius dei est, suscipiet illum et liberabit illum de manibus contrariorum. haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia illorum. quod etiam de istis uerissime dici potest. qui in tanta multitudine testimoniorum, in tanta dispositione praenuntiatarum rerum. in tanta manifestatione conpletarum adhuc dicunt scripturis illis Christum non esse prophetatum. quod si iterum atque iterum dicant, nos iterum atque iterum possumus documenta proferre adiuuante illo, qui tantam copiam praebuit aduersus calumnias erroris
Abbreviated transcription (Latin):
riatꝰ uerum etiã de his que in ipsa
iudeoꝵ gente iam facta sunt. qđ sacͣ¬
rium euersũ est. qđ cessauit hostia
⁊ sacerdos ⁊ unctio pristina: que omĩa
danihel tunc prenuntiauit futura. qͣndo
gͥ illa omĩa iam facta sunt. exigitur
deant non inueniunt. Quomͦ autẽ nobis¬
cum non de xp̃o s tantũ de aduentu
eiꝰ disceptarent: nisi bene nossent eũ
in sius libris ꝓphetatum: Cura ioħe q̃¬
runt utrum ipse sit xp̃c. cur ipsi dño
dicunt. quamdiu animam nr̃ãm tollis.
si tu es xp̃c dic nobis palam. cur petrus
& andreas & philippus dicunt nathana¬
eli. inuenimꝰ messiam qđ interpretatur
xp̃c: nisi quia hoc nomen in illa gente
ꝑ illas litteras ⁊ sciebatur ⁊ expectaba¬
tur: Nam nulla alia gens: reges ⁊ sa¬
cerdotes suos xp̃os habuit ⁊ uocauit.
Quoꝵ significatiuam unctionẽ cessare
fas non fuit: nͥ cum ille uenisset qͥ in
eis prenuntiabat᷑. Sic enĩ iudei nouera¬

Expanded text:
riat, uerum etiam de iis. quae in ipsa riat, uerum etiam de iis. quae in ipsa Iudaeorum gente iam facta sunt, quod sacrarium euersum est. quod cessauit hostia et sacerdos et unctio pristina: quae omnia Danihel tunc praenuntiauit futura. quandoigitur illa omnia iam facta sint, exigitur deant. non inueniunt. quomodo autem nobiscum non de Christo, sed tantum de aduentu eius disceptarent. nisi bene nossent eum in suis libris prophetatum ? cur a Iohanne quaerunt, utrum ipse sit Christus? cur ipsi domino dicunt: quamdiu animam nostram tollis? si tu es Christus. dic nobis palam? cur Petrus et Andreas et Philippus dicunt Nathanaheli: inuenimus messiam, quod interpretatur Christus, nisi quia hoc nomen in illa gente per illas litteras et sciebatur et expectabatur ? nam nulla alia gens reges et sacerdotes suos christos habuit et uocauit, quorum significatiuam unctionem cessare fas non fuit, nisi cum ille uenisset, qui in eis praenuntiabatur. sic enim Iudaei nouera
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ isrł electo suo̾ post hec in terris ui¬
sus est. & cum hominib conuersatus
ẽ: Quis non eundem saluatorẽ agnos¬
cat apud danelem. cum antiquo di¬
erum offertur filiꝰ hominis: ⁊ accipit
regnum sine fine ut seruiant ei om̃s
gentes: Iam uero si locum illum quẽ
cõmemorauit dñs ex eiusdem danihe¬
lis ꝓphetia. cum uideritis abhomunati¬
temporib ebdomadarum dum ille nu¬
merus ꝑtractet᷑. non solum . xp̃c. sed
etiã tempus reperitur quo eum opor¬
tuit uenire passurum: quamqͣm ⁊ si ne
cõmutatione tempoꝵ manifestis rerũ
effectib iudeos urgere soleamꝰ. cũ qͥb
nobis non utrum in xp̃o sit salus nr̃a.
sed utrum iam uenerit passusq fuerit
disceptatio est. Conuincuntur autẽ reb
ipsis aꝑtissimis non solum de fide om̃i¬
um gentium. quas ei seruituras ẽadem
cui cedere coguntur scͥptura predixit.
que ita clarescit toto orbe terrarum
ut om̃ium tergiuers antium oculos fe¬

Expanded text:
et Israhel electo suo; post haec in terris uiet Israhel electo suo; post haec in terris uisus est, et cum hominibus conuersatus est? Quis non eundem saluatorem agnoscat apud Danihelem, cum antiquo dierum offertur filius hominis et accipit regnum sine fine. ut seruiant ei omnes gentes? iam uero si locum illum, quem commemorauit dominus ex eiusdem Danihelis prophetia: cum uideritis abominatitemporibus hebdomadum, ille numerus pertractetur; non solum Christus, sed etiam tempus reperitur, quo eum oportuit venire passurum. Quanquam, et sine computatione temporum, manifestis rerum effectibus Judaeos urgere soleamus, cum quibus nobis, non utrum in Christo sit salus nsed utrum iam uenerit passusque fuerit disceptatio est. conuincuntur autem rebus ipsis apertissimis non solum de fide omnium gentium, quas ei seruituras eadem, cui cedere coguntur, scriptura praedixit. quae ita clarescit toto orbe terrarum, ut omnium tergiuersantium oculos fe
Abbreviated transcription (Latin):
non cernat. cõmemorabunt᷑ ⁊ conuer¬
tentur ad dñm uniuersi fines terre:
a adorabunt in conspectu eiꝰ uniu̾se
patrie gentium: Quid illud in euan¬
gelio. tristis est anima mea usq ad
mortem. ⁊ nunc anima mea turba¬
ta est. nonne priꝰ in psalmo sonuit.
dormiui conturbatus : & unde fac¬
tum est ut dormiret: nisi quoꝵ uocib
acclamatũ est. crucifige crucifige:
llonne ⁊ in ꝑsalmo secutus prenuntiat.
filis hominum dentes eoꝵ arma ⁊ sagit¬
te. & lingua eoꝵ gladiꝰ acutus : Quid
autẽ fecerunt: Quid nocuerunt resur-¬
recturo. ⁊ suꝑ celos ascensuro: ⁊ totũ
oibem terrarum gła sui nominis pos¬
sessuro: Uide utrum hoc psalmꝰ tacu¬
celos deus: & suꝑ omnẽ terram gloria¬
tauit. dñs dixit ad me filiꝰ meus es tu
ego hodie genui te. postula a me ⁊ dabo
tͥ gentes hereditatẽ tuã. ⁊ possesionẽ tuã t̾mi¬
nos t̾re. Quis alium intelligere p̃missuᷤ
est ubi iheremias dicit nimirum de sa¬
pientia. tradidit illam iacob puero suo

Expanded text:
abuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium? quid illud in euangelio: tristis est anima mea usque ad mortem, et: nunc anima mea turbata est? nonne prius in psalmo sonuit: dormiui conturbatus? et unde factum ' est, ut dormiret? quorum uocibus adclamatum est: crucifige, crucifige, nonne et in psalmo secutus praenuntiat: filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus? quid autem fecerunt, quid nocuerunt resurrecturo et super caelos ascensuro et totum orbem terrarum gloria sui nominis possessuro? uide, utrum hoc psalmus antcoelos, Deus, et super omnem terram gloriatavit, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae? quis alium intellegere permissus est. ubi Hieremias dicit nimirum de sapientia: tradidit illam Iacob puero suo
Abbreviated transcription (Latin):
nem. magis inde fractos ramos dicit qͥ
ex ipso ppło in xp̃m credere nolueruns:
& in ipsa olee radice id ẽ origine scõrum
hebreoꝵ. tanquã oleastrum gentes in¬
sertas. ut fierent participes pinguediniᷤᷤ
olee: Nam cum de uideoꝵ lapsu ammo¬
neret gentes ne suꝑbirent: ita loquu¬
lationẽ ꝓ uocare potero carnem meam.
ut saluos faciã aliquos ex illis. Si rerec¬
tio illoꝵ reconciliatio ẽ mundi: que
erit assũptio nͥ uita ex mortuis: Si aũ
delibatio scã est: ⁊ consparsio. Et si ra¬
dix scã est: ⁊ rami. Qđ si aliqͥ ex ramis
fracti sunt. tu autẽ cum eẽs ole aster
insertus es in illis. ⁊ sotiꝰ radicis factus¬
es ⁊ pinguedinis olee: noli gloriari ad¬
uersus ramos. Qđ si gloriaris: non tu
radicem portas. sed radixte. Dicis ergo
fracti sunt rami ut ego inserar. Bene.
Incredulitate fracti sunt: tu autem fide
sta. Noli altum sapere: sed time. Nam
si deus naturalibus ramis non peꝑcit:

Expanded text:
nem, magis inde fractos ramos dicit, qui nem, magis inde fractos ramos dicit, qui ex ipso populo in Christo credere noluerunt, et in ipsa oleae radice, id est origine sanctorum Hebraeorum. tamquam oleastrum gentes insertas ut fierent participes pinguedinis oleae? nam cum de Iudaeorum lapsu admoneret gentes, ne superbirent. ita loculationem provocare potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumptio, nisi vita ex mortuis? Si autem delibatio sancta est, et conspersio; et si radix sancta est, et rami: quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socies et pinguedinis oleae, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit,
Abbreviated transcription (Latin):
rum uetus: quia tam maior scissura fac¬
ta ẽ ut miserabilis pannus de regno
lucis abscideret᷑. ⁊ globo tenebrarum
eterna pena configeretur: & tamen
argiite sibi uidetur uelut acu lingue
diuinarum scͥpturarum firmamenta
compungere. talium fabularum sordi¬
dus sator. aut mendicus indiitor.
uetus testamentum: Si apłis licuit
sub eodem natis ab eo discedere: michi
quare non liceat id in quo natus non
sim non usurpare: Om̃s qͥppe gentiles
nascim᷑. non iudei. non deniq xp̃iani.
sed alios ad se ex eadem gentilitate tes¬
tamentũ uetus adducit. facitq iudeos:
alios nouum. ⁊ initiat xp̃ianos: tanquã
si due arbores dulcis ⁊ amara. radicibus
suis umus terre in se uim transferant
mutandam qualitatib suis. Apłis ergo
in dulcem transeuntib ex amaro: quã
demens ego ero si in amarum conũtar
ex dulci: Augustinus Resp̃. .ix.
Ur eͥgo apłs quem dicis relicto iudais¬
mo. ex amaritudine transisse in dulcedi¬

Expanded text:
rum uetus, quia maior scissura facrum uetus, quia maior scissura facta est, ut miserabilis pannus de regno lucis abscinderetur et globo tenebrarum aeterna poena configeretur. et tamen argute sibi uidetur uelut acu linguae diuinarum scripturarum firmamenta conpungere talium fabularum sordidus sartor aut mendicus indutor. Luetus testamentum? si apostolis licuit sub eodem natis ab eo discedere, mihi quare non liceat in quo natus non sum, non usurpare? omnes quippe gentiles nascimur. non Iudaei, non denique christiani. sed alios ad se ex eadem gentilitate testamentum uetus adducit facitque Iudaeos, alios nouum et initiat christianos, tamquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se uim transferant mutandam qualitatibus suis. apostolis ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam demens ero ego, si in amarum conuertar ex dulci? AUGUSTINUS respondit: Cur ergo apostolus, quem dicis relicto iudaismo ex amaritudine transisse in dulcedi
Abbreviated transcription (Latin):
nio dñm interrogatum respondisse: ne¬
mo assuit pannum nouum uestimento
ueteri. Adhuc enĩ discipłi dm̃ carnalit̃
diligebant: quandoquidem etiã ne occisũ
antterent formidabant. Unde petrum
reuocantem se a passione sathanan ap¬
pellat: qđ non saperet que dei sunt sed
que hominum. ꝓ inde uos attendite in
illa fantasia ur̃a de regno dei. unde istã
lucem solis carni conspicuam. tanquam
ad ex plum uobis ꝓpositam diligitis et
adoratis. quam carnalem spem geratis:
& inuenietis ieiunia ur̃a quomodo pru¬
dentie carnis. tanquam uestimento ue¬
teri assuantur. Ueruntamen cum pannꝰ
nouus uestimento ueteri non conueniat:
unde potuerunt pͥncipib tenebrarum
menbra dei ur̃i non ad iuncta adq con¬
suta. sed qđ est uehementiꝰ cõmixta ⁊ con¬
creta coherere : An utrumq uetus est
quia utrumq falsum: & utrumq de
prudentia carnis est: Nisi forte inde
uultis ꝓbare unum fuisse nouum. alte¬

Expanded text:
unio Dominum interrogatum, respondisse, Neunio Dominum interrogatum, respondisse, Nemo assuit pannum novum vestimento veteri . Adhuc enim discipuli Dominum carnaliter diligebant, quandoquidem etiam ne occisum amitterent, formidabant. Unde Petrum revocantem se a passione, satanam appellat, quod non saperet quae Dei sunt, sed quae hominum . Proinde attendite in illa phantasia vestra de regno Dei, unde istam lucem solis carni conspicuam tanquam ad exemplum vobis propositam diligitis et adoratis, quam carnalem spem geratis: et invenietis jejunia vestra quomodo prudentiae carnis, tanquam vestimento veteri assuantur. Verumtamen cum pannus novus vestimento veteri non conveniat, unde potuerunt principibus tenebrarum membra dei uestri non adiuncta atque consuta, sed, quod est uehementius, commixta et concreta cohaerere ? an utrumque uetus est, quia utrumque falsum, et utrumque de prudentia carnis est? nisi forte inde uultis probare unum fuisse nouum. alte
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ teneamus auctoritatem ueteris tes¬
tamenti: non ad iudaice seruitutis imitati¬
onem. sed ad xp̃iane libertatis testificati¬
onem. Neq enim mea s apłi uox ẽ. qͥa
omĩa hec in figura contingebant in illis:
scͥpta sunt autem ꝓpter nos. in quos finis
scłoꝵ obuenit. Quappter non in seruitute
facimus que iussa sunt ad nos p̃nuntian¬
dos: s in libertate legimꝰ que scͥpta sunt
ad nos confirmandos. Quis itaq iam non
intelligat unde galachas reuocat apłs.
non religiose scripturam crecũcisionis.
legentes: sed iam suꝑsticiose circuncidi
uolentes: Unde non pannun nouum ues¬
timento ueteri assuimus: sed ertidimur
in regno celoꝵ ad similitudinẽ illiꝰ patris
familias. quẽ cõmemorat dñs ꝓferentẽ
de thesauro noua ⁊ uetera. Ille autem
assuit pannum nouum uestimento uet̾i.
qͥ continentiã uult habere spiritalem:
& nondum deposuit carnalem spem.
Nam legite diligenter : uidete de iei¬

Expanded text:
quomodo teneamus auctoritatem ueteris tesquomodo teneamus auctoritatem ueteris testamenti non ad Iudaicae seruitutis imitationem, sed ad christianae libertatis testificationem. neque enim mea, sed apostoli uox est: quia omnia haec in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. quapropter non in seruitute facimus, quae iussa sunt ad nos praenuntiandos, sed in libertate legimus, quae scripta sunt ad nos confirmandos. quis itaque iam non intellegat, unde Galatas reuocat apostolus, non religiose scripturam circumcisionis legentes, sed iam superstitiose circumcidi uolentes ? unde non pannum nouum uestimento ueteri adsuimus, sed erudimur in regno caelorum ad similitudinem illius patris familias, quem commemorat dominus proferentem ' de thesauro suo nouassuit pannum novum vestimento veteri, qui continentiam vult habere spiritualem, et nondum deposuit spem carnalem. Nam legite diligenter, et videte de jej
Abbreviated transcription (Latin):
mo assuit uestimento ueteri. Alioquin
maior scissura fiet. Quia gͦ maiorem sicu¬
ti uos scissuram facere caueo: xp̃ianam
nouitatem hebraice uetustati non misceo.
quis enĩ non etiã sordidum iudicet: nouiᷤᷤ
uestib indutis. non donare inferioribus
ueteres: Quaꝓpter ego etiã si natus eẽi
udeus ut fuerunt apłi: dignum tamen
erat me nouo accepto testamento uetꝰ
repudiare ut fecerunt ipsi. Nunc uero
& nature beneficio consecutus ut sub ser¬
uitutis iugo non nascerer. ⁊ xp̃o michi
ꝓtius occurrente cum pleno munere
libertatis: quã miser ⁊ stultus ⁊ insuꝑ in¬
gratꝰ ero.si me ultro addixero seruituti :
Nuippe paulus inde galathas arguit: qđ
incircũcisionem relabentes. ad infirma
repedarent ⁊ egena elementa. quibus
denuo seruire uellent. Quomͦ gͦ id ego
admittam⁊ in quo alium uideam repre¬
hendi: Turpe ẽ redire in seruitutẽ: sed
quidem satis suꝑiꝰ ostendimus quare et

Expanded text:
mo adsuit uestimento ueteri, alioquin mo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo maiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non donare inferioribus ueteres ? quapropter ego, etiam si natus essem Iudaeus, ut fuerunt apostoli, dignum tamen erat me nouo accepto testamento uetus repudiare, ut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio consecutus, ut sub seruitutis iugo non nascerer, et Christo mihi protinus occurrente cum pleno munere libertatis, quam miser et stultus et insuper ingratus ero, si me ultro addixero seruituti ? quippe Paulus inde Galatas arguit, quod in circumcisionem relabentes ad infirma repedarent et egena elementa, quibus denuo seruire uellent. quomodo ergo id ego admittam, in quo alium uideam reprehendi? turpe est redire in seruitutem, sed quidem satis superius ostendimus, quare et