comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consequenda uita eterna consilus
requirenti. cum se respondisset ias
omnia legis impleuisse mandata
precepit dominus siuellet ꝑfectus eẽ.
uenderet omnia que habebat et da¬
ret pauperibus: thesaurumq trans¬
ferret in celum: nemo tamen eorum
audet se dicere esse sine peccato: qͦd
sicut credimus non fallaci animo
dicunt. Si autem mentiuntur:
mipso incipuint uel augere uel
habere. peccatum: iam ergo quod
tercio loco posui uideamus: cum
uoluntatem humanam gratia ad¬
uiuante diuina. sine peccato pos
Sed si ex me queritur quare nolut:
imus in longum. Uerumptamen¬
hoc etiam sine preuidicio diligen¬
uoris inquisitionis breuiter dicã.
holunt homines facere quod ius¬
tum est: siue quia latet anuistuor
it siue quia non delectat. Tanto
num quisq uehementius uolumꝰ.
quanto certius quam bonum sit
nouimus: eoq delectamur arcden¬
uis. Ignorantia igicur et infirmi¬
us uicia sunt. que impediunt
uoluntatem ne moueatur ad faci¬

Expanded text:
consequenda uita aeterna consilium consequenda uita aeterna consilium requirenti, cum se respondisset iam omnia legis inpleuisse mandata, praecepit dominus, si uellet esse perfectus, uenderet omnia quae habebat et daret pauperibus thesaurumque transferret in caelum, nemo tamen eorum audet dicere se esse sine peccato. quod, sicut credimus, non fallaci animo dicunt; si autem mentiunter, eo ipso incipiunt uel augere uel habere peccatum. Iam ergo quod loco tertio posui uideamus. cum uoluntatem humanam gratia adiuuante diuina sine peccato in sed si ex me quaeritur, quare nolint, imus in longum; uerum tamen etiam hoc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis breuiter dicam. nolunt homines facere quod iustum est, siue quia latet an iustum sit siue quia non delectat. tanto enim quidque uehementius uolnmus, quanto certius quam bonum sit nouimus eoque delectamur ardentius. ignorantia igitur et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faci
Abbreviated transcription (Latin):
uocant nomen eius: cuius magne la¬
des pietatis et innocentie scriptura ue¬
ridica predicantur ab ineunte put¬
cia. ex quo eum mater uotum solus
in cemplo dei constituit: et serue
domino dedicauit: etiam de talli
scriptum est. Tu propicius eras illis
et iundicans in omnes affectiones
rum. In filios quippe clampnacion
uindicat iratus in filios auteme
tie uindicat propicus: dum qui
diligit corripit. flagellat omneml
lium quem recipit. Hulla autem
uindicta. nulla correptio. nullum
flagellum debetur nisi peccatoris¬
cepto illo qui in flagella paratus
ut experiretur omnia secundun
militudinem siue peccato: ut ell
sanctus sanctorum sacerdos. inters¬
lans etiam pro sanctis qui non mel¬
daciter de se quisq dicunt. duniss
nobis debita nr̃a sicut et nos climis¬
timus debitoribus nr̃is. Uncde et is
qui contra hec disputant cum sin
caste uitȩ moribusq laudabiles.
dubitent facere quod illi diuitis

Expanded text:
nuocant nomen eius, cuius magnae lanuocant nomen eius, cuius magnae laudes pietatis et innocentiae scriptura ueridica praedicantur ab ineunte pueritia, ex quo eum mater uotum soluens in templo dei constituit et seruum domino dedicauit, etiam de talibus tamen seriptum est: tu propitius eras illis et uindicans in omnes affectiones eorum. in filios quippe damnationis uindicat iratus, in filios autem gratiae uindicat propitius, dum quem diligit corripit et flagellat omnem filium quem recipit. nulla autem uindicta, nulla correptio, nullum dei flagellum debetur nisi peccato excepto illo, qui in flagella paratus est, ut experiretur omnia secundum similitudinem sine peccato, ut esset sanctus sanctorum sacerdos interpellans etiam pro sanctis, qui non mendaciter etiam de se quisque dicumnt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. unde et ipsi qui contra haec disputant, cum sint casta uita moribusque laudabiles nec dubitent facere, quod illi diuiti pro
Abbreviated transcription (Latin):
tebat debitoribus suis: atq ita sibi
ut dimiterentur orabat. Qua dñi
pollicitatione certissimus erat. in il¬
lo fine quem adhuc futurum iam
ficdendo dicebat impletum: nullũ
se habicurum esse peccatum. Nam
ut alia omictam: miror si cum uer¬
ba illa dicebat ꝑque istis uisus est
nullum habuisse peccatum. iam fu¬
erat abillo ablatus ille stimulus car¬
nis de quo a se auferendo dominum
ter rogauerat: responsumq accepe¬
rat sufficit tibi gratia mea. nam uir¬
tus in infirmitate ꝑficitur. huic tã¬
to uiro ꝑficiendo necessarium fuit
ut ab illo angelus sathane non aus¬
retur: a quo propterea colaphizabat
ne magnitudine uisionum extolle¬
retur: et audet quisquam quenqͥn
uel putare uel dicere positum sub o¬
nere uite huius. ab omni omnino
mundum esse peccato: sint licet hi¬
mines tanta excellentes iusticia. ut
ad eos de columpna nubis loquatr
deus. qualis moyses et aaron insa¬
dotibus eius. et samuel in his quii¬

Expanded text:
tebat debitoribus suis atque ita sibi tebat debitoribus suis atque ita sibi ut dimitterentur orabat; qua domini pollicitatione certissimus erat in illo fine, quem adhuc futurum iam fidendo dicebat inpletum, nullum se habiturum esse peccatum. nam, ut alia omittam, miror si, cum uerba illa dicebat, per quae istis uisus est nullum habuisse peccatum, iam fuerat ab illo ablatus ille stimulus carnis, de quo a se auferendo dominum ter rogauerat responsumque acceperat: sufficit tibi gratia mea; uirtus in infirmitate perficitur. huic tanto uiro perficiendo necessarium fuit, ut ab illo angelus satanac non auferretur, a quo propterea colaphizabatur, ne magnitudine reuelationum extolleretur, et audet quisquam quemquam uel putare uel dicere positum sub onere uitae huius ab omni omnino mundum esse peccato ? Sint licet homines tanta excellentes iustitia, ut ad eos de columna nubis loquatur deus, qualis Moyses et Aaron in sacerdotibus eius et Samuhel in his qui i
Abbreviated transcription (Latin):
qui eandem passionem illi reuelaue¬
rat miminere: non re plenissima .s
spe firmissima hec dixit: et quod fu¬
turum erat presumpsit. et tanquam
factum fuerit indicauit. Si ergo his
uerbis etiam hoc adderet ut diceret.
nullum habeo iam peccatum: hoc q¬
q illum intelligeremus non de rei
facte. sed de rei future ꝑfectione di¬
xisse. Sic enim adipsius cursus con¬
summationem ꝑtinebat nullum ha¬
bere peccatum quod isti putant. cum
hec cdiceret iam in illo fuisse comple¬
tum: quemadmodum adipsius cur¬
sus passionem ꝑtinebat. etiam in cer¬
tamine passionis aduersarium supe¬
rare: quod etiam ipsi necesse est fate¬
antur: cum hec diceret adhuc in illo
fuisse complendum. Hoc ergo totum
nos dicimus. tunc fuisse adhuc ꝑfici¬
endum: quando iam de dei promis¬
sione prefidens. totum ita dicebat
tanquam fuisset effectum. Ad ipsius
quuppe cursus consummationem ꝑ¬
tinebat etiam quod peccata dimit¬

Expanded text:
qui eandem passionem iam illi reuelauequi eandem passionem iam illi reuelauerat inminere, non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit et quod futurum esse praesumpsit tamquam f actum fuerit indicauit. si ergo his uerbis etiam hoc adderet, ut diceret: \'nullum habeo iam peccatum\', hoc quoque illum intellegeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. sic enim ad ipsius cursus consummationem pertinebat nullum habere peccatum, quod isti putant, cum haec diceret, iam in illo fuisse conpletum, quemadmodum ad ipsius cursus consummationem pertinebat etiam in certamine passionis aduersarium superare, quod etiam ipsi necesse est fateantur, cum haec diceret, adhuc in illo fuisse conplendum. hoc ergo totum nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quandoiam de dei promissione praefidens totum ita dicebat, tamquam fuisset effectum. ad ipsius quippe cursus consummationem pertinebat etiam quod peccata dimit
Abbreviated transcription (Latin):
preceptis obedienter et pie proficien¬
tes. nec tamen omnia que preceuit
implentes. sicut sibi dimitti uolunt
sic aliis peccata dimiserint: ipse fa¬
ciat in eorum mundatione quod lio¬
num est. Quomodo ergo dimittenci
dunittitur ꝑ dei misericordiam: si
peccatum non est: Auc quomodo nõ
uetatur ꝑ dei iusticiam. si peccatum
est: Sed ecce inquiunt ait apostolus.
Bonum certamen certaui. cursum cõ¬
suminaui fidem seruaui: super est
michi corona iusticis. Quod non dice¬
ret si haberet. ullum peccatum. Imio
uero respondeant quomodo potuit
hoc dicere. cui adhuc restabat ipsius
passionis quam sibi iam impendere
dixerat tam magna conflictacio. tã
molestum ac grande certamen. An
ad eius consummandum cursum.
parum adhuc deerat: quando illuo
deerat. ubi erat futurus acrior et cru¬
delior umicus: Quod si ideo talib
uerbis certus securusq gaudebat.
quia de uictoria futuri certaminis
certum eum securumq iam fecerat.

Expanded text:
praeceptis oboedienter et pie proficienpraeceptis oboedienter et pie proficientes nec tamen omnia quae praecepit inplentes, sicut sibi dimitti uolunt, sic aliis peccata dimiserint, ipse faciat in eorum mundatione quod bonum est. quomodo enim dimittenti dimittitur per dei misericordiam, si peccatum non est? aut quomodo non uetatur per dei iustitiam, si peccatum est? Sed ecce, inquiunt, apostolus dicit: bonum certamen certaui, cursum consummaui, fidem seruaui; superest mihi corona iustitiae; quod non diceret, si haberet ullum peccatum . immo uero respondeant, quomodo potuit haec dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi iam inpendere dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum et grande certamen. an ad eius consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat, ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? quodsi ideo talibus uerbis certus securusque gaudebat, quia de uictoria futuri tanti certaminis certum eum securumque iam fecerat,
Abbreviated transcription (Latin):
henimus. in eo ambulemus. Neq ne¬
sudum est hoc deum iubere.ita nos
nacienda iusticia esse debere ꝑfectos:
uuillum habeamus omnino pecca¬
aum. Nam nec peccatum erit si quod
nt̃ sinon diuinitus iubetur ut nõ
it. sur ergo iubet inquiunt. quod scit
illum oinnino esse facturum: hoc
nodo etiam dici potest cur prinis
illis hominibus usserit. qui duo soli
elant: quod sciebat non esse facturos.
laq enim dicendum est icleo uississe
ut nr̃m aliquis id faceret si illi non
facerent: hoc enum nen de illa scilicet
arbore cibutm sumerent non nisi illis
solis deus iussit: quia sicut sciebat
quio iusticie facturi non erant: ita
etiam sciebat quid usticie de illis e¬
rat ipse facturus. Eo ergo modo iubet
omnibus hominibus ut non faciart
ullum peccatum. quamus sit presci¬
us neminem hoc impleturum: ut
quicumq impie ac dampnabiliter
eius precepta concempserint. ipse fa¬
ciat in eorum. dampnatione quos
iustum est: quicumq autem in eius

Expanded text:
peruenimus, in eo ambulemus. Xeque neperuenimus, in eo ambulemus. Xeque negandum est hoc deum iubere ita nos in facienda iustitia esse debere perfectos, ut nullum habeamus omnino peccatum. nam neque peccatum erit, si quid erit, d non diuinitus iubetur ut non sit. cur ergo iubet, inquiunt, quod scit nullum hominum esse facturum? hoc modo etiam dici potest, cur primis illis hominibus iusserit, qui duo soli erant, quod sciebat eos non esse facturos. neque enim dicendum est ideo iussisse, ut nostrum aliquis id faceret, si illi non facerent; hoc enim, ne de illa scilicet arbore cibum sumerent, non nisi illis solis deus iussit, quia, sicut sciebat quid iustitiae facturi non erant, ita etiam sciebat quid iustitiae de illis erat ipse facturus. eo modo ergo iubet omnibus hominibus ut non faciant ullum peccatum, quamuis sit praescius neminem hoc inpleturum, ut, quicumque impie ac damnabiliter eius praecepta contempserint, ipse faciat eorum damnatione quod iustum est, quicumque autem in eius
Abbreviated transcription (Latin):
diligat inunicos: qui nondum est ꝑ¬
fectus ut sufferat. Et qui ꝑfectus est in
eo quod omnes homines diligit. quip¬
pe qui etiam ad inimicorum dilectio¬
nem ꝑuenerit. queritur utrum iam
sit in ista dilectione ꝑfectus: idest u¬
tum quos diligit tantum diligat.
quantum illa incommutabilis regu¬
liueritatis diligendos esse prescribit
sum ergo legitur in scripturis cuius¬
q ꝑfectio. qua in re dicatur non negli¬
genter intuendum est: quoniam ñ
ideo quisq prorsus sine peccato essẽ
ncelligitur. quia in aliqua redicit᷑
esse ꝑfectus: quamquam in hoc pos¬
sit ita dici. ut non quia iam non est
quo proficiat. sed quia ex matuna
pate profecit. hoc nomine dignus ha¬
huatur sicut in doctrina legis dici
potest quisquam ꝑfectus. etiam si eũ
aliquid adhuc lacet : sicut ꝑfectis di¬
celut apostolus: quibus camen ait.
st siquio alicer sapitis: id quoq ds̃
uobis reuelabit. Uerumptamen in qͦd

Expanded text:
diligat inimicos, qui nondum est perdiligat inimicos, qui nondum est perfectus ut sufferat. et qui perfectus est in eo, quod omnes homines diligit, quippe qui etiam ad inimicorum dilectionem peruenerit, quaeritur utrum iam sit in ipsa quoque dilectione perfectus, id est utrum quos diligit, tantum diligat, quantum illa inconmutabilis regula ueritatis diligendos esse praescribit. cum ergo legitur in scripturis cuiusque perfectio, qua in re dicatur, non neglegenter intuendum est, quoniam non ideo quisque prorsus sine peccato esse intellegitur, quia in aliquare dicitur esse perfectus. quamquam et in hoc possit ita dici, ut non quia iam quo proficiat, sed quia ex maxima parte profecit, hoc nomine dignus habeatur: sicut in doctrina Legis dici potest quisquam perfectus, etiamsi eum aliquid adhuc latet; sicut perfectos dicebat Apostolus, quibus tamen ait, Et si quid aliter sapitis, id quoque vobis deus reuclabit; uerum tamen in quod
Abbreviated transcription (Latin):
git ante precognitum est: sicut scr¬
turarum que supra commemoran
testunonia canca declarant. Et tai
cum dicitur cuuisq ꝑfectio: qual
re dicatur uidendum est. Nam ex
postolo testimonium paulo ance p¬
sui: ubi sefacetur in accepcione ui¬
cie quam desiderat. non dum est
fectum. Et tamen continuo diciu
quot ergo ꝑfecci: hoc sapiamus. Md
utrumq non diceret nisi in alia re
ꝑfectus esset. in alia non esset: uelui
si iam sit quisquam sapientie ꝑfes¬
tus auditor: quod non cliu erant
illi quibus dicebat lac uobis potis
decli non escam: nondu enun
teratis sed nec adhuc quidem poct
sis quippe et illud ait sapienti ai
loquimur inter ꝑfeccos: utiq gͥ¬
tos audicores uolens intelligi. Pos
ergo fieri sicut iam dui ut sit al¬
quis sapientie ꝑfectus auditor: cuius
non dum sit ꝑfectus doccor. Pocest ꝑ¬
fectus esse iusticie cognitor: nondum
ꝑfectus effector. Pocest ꝑfectus esse ut

Expanded text:
igit, ante praecognitum est, sicut scrigit, ante praecognitum est, sicut scripturarum quae supra commemoraui testimonia tanta declarant. et tamen cum dicitur cuiusque perfectio, qua in re dicatur uidendum est. nam ex apostolo testi -, monium paulo ante posui, ubi se fatetur in acceptione iustitiae, quam desiderat, nondum esse perfectum et tamen continuo dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; quod utrumque non diceret, nisi in alia re perfectus esset, in alia non esset. uelut si iam sit quisquam sapientiae perfectus auditor-quod nondum erant illi, quibus dicebat: lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis; eis quippe et illud ait: sapientiam loquimur inter perfectos, utique perfectos audit ores uolens intellegi —, potest ergo fieri, sicut dixi, ut iam sit aliquis sapientiae perfectus auditor, cuius nondum sit perfectus et doctor; potest perfectus esse iustitiae cognitor, nondum perfectus effector; potest perfectus esse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
predicati atq laudati. uel nunc us¬
q etiam sunt. uel postea quoq futu¬
ri sunt. omnes magni. omnes iusti.
omnes ueraciter laudabiles sunt.
seo sine peccato aliquo non sunt:
quoniam scripturarum testimonus
quibus de illorum laucdibus credimꝰ.
hoc etiam credimus non iustificari an
conspectu dei omnem uiuentem: Ideo
rogari ne iutret in iudicium cum ser¬
uis suis: et non cancum unuiersaliter
fidelibus omnibus. uerum etiam sin¬
gulis orationem dominicam esse ne¬
cessariam. quam tradidit discipulis
suis. Atenim dominus ait Estote ꝑfec¬
ti sicut pater ur̃ celestis ꝑfectus est.
Quod non preciperet inquit: si seu
fieri non posse quod precepit. Non ñe
queritur utrum fieri possit si istam
ꝑfectionem ad hoc accipiunt ut sin
ullo sit quisq peccato. cum Mancagi
uitam: iam enim supra respondi
posse fieri: seo ucrum aliquis fiacha
nunc querimus. Neminem auteme
qui tantum uelit quantum res en¬

Expanded text:
praedicati atque laudati uel nunc uspraedicati atque laudati uel nunc usque etiam sunt uel postea quoque futuri sunt, omnes magni, omnes iusti, omnes ueraciter laudabiles sunt, sed sine peccato aliquo non sunt, quoniam scripturarum testimoniis, quibus de illorum laudibus credimus, hoc etiam credimus non iustificari in conspectu dei omnem uiuentem et ideo rogari, ne intret in iudicium cum seruis suis, et non tantum uniuersalitcr fidelibus omnibus, uerum etiam singulis esse orationem dominicam necessariam, quam tradidit discipulis suis. At enim ait dominus: estote perfecti, sicut pater uester caelestis perfectus est; quod non praeciperet, inquiunt, si sciret fieri non posse quod praecipit. non nunc quaeritur . utrum fieri possit, si istam perfectionem ad hoc accipiunt, ut sine ullo sit quisque peccato, cum hanc agit uitam — iam enim supra respondimus posse fieri -, sed utrum aliquis faciat, hoc nunc quaerimus. neminem autem esse, qui tantum uelit, quantum res ex
Abbreviated transcription (Latin):
que ante sunt extendi: ut nouerimꝰ
etiam ad ipsum ꝑtinere illud quod
ait. et si exterior homo nr̃ corrumpit᷑.
sed interior renouatur de die in dieor:
quamius iam esset ꝑfectus uiacor.⁊
si nondum erat ipsius itineris profec¬
tione ꝑuentor. deniq talis uult secuo
in isto cursu comites rapere: quibus
continuo subiungit et dicit. Quotqͦt
ergo ꝑfecti hoc sapiamus: et si quid
aliter sapitis: hoc quoq deus uobis
reuelauit. Uerumptamenin quod ꝑ¬
uenimus: in eo ambulemus. Ambu¬
latio ista non corporis pedibus. sed
mentis affectibus et uite moribus
geritur. ut possint esse ꝑfecti iusticiȩ
possessores: qui recto itinere de die
in diem sua renouatione proficientes.
iam ꝑfecti facti sunt eiusdem iusticie
uiatores. Sic itaq omnes quicumq
in hac uita duunarum scriptura¬
rum testimoniis. in bona uoluntate
atq actibus iusticie predicati sunt.
et quicumq tales uel post eos fuer̃t
quamius non eisdem testimoniis

Expanded text:
quae ante sunt extendi: ut noverimus quae ante sunt extendi: ut noverimus etiam ad ipsum pertinere illud quod ait, Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem, quamuis iam esset perfectus uiator, etsi nondum erat ipsius itineris perfectione peruentor. denique tales uult secum in isto cursu comites rapere, quibus continuo subiungit et dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; et si quid aliter sapitis, hoc quoque deus uobis reuelabit; uerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. ambulatio ista non corporis pedibus, sed mentis affectibus et uitae moribus geritur, ut possint esse perfecti iustitiae possessores, qui recto itinere fidei de die in diemsua renouatione proficientes iam perfecti facti sunt eiusdem iustitiae uiatores. Sic itaque omnes, quicumque in hac uita diuinarum scripturarum testimoniis in bona uoluntate atque actibus iustitiae praedicati sunt et quicumque tales uel post eos fuerunt quamuis non eisdem testimoniis
Abbreviated transcription (Latin):
achariam et helisabet credamus
sine ullo peccato ꝑfectam habuisse
iusticiam: ut nec ipsum apostolum
eiusdem regule summitate arbitre¬
miur fuisse ꝑfectum. non solum in
illa legis iusticia quam similem istis
habuit. quam inter dampna et ste¬
cora deputat incomparatione emi¬
nentissime iusticie. que infide xp̃i
est: uerum etiam in ip̃so quoq euã¬
gelio ubi et tanti apostolatus. meru¬
it principatum. Quod dicere non
auderem nisi ei non credere nefas
ducerem: ubi etiam sequitur et ad¬
ungit. Non quia iam acceperum. aut
iam ꝑfectus sim: sequor autem si cõ¬
prehendam in quo et apprehensus
sum a xp̃o iħu. ftatres ego me ipsũ
non arbitror apprehendisse. Unum autẽ
que retro oblitus. in ea que ante sunt ex¬
tentus: secundum intentionem sequor
ihu. Ipse se conficetur nondum accepis¬
ne iusticie. quam adipisci dilexit in xͦ.
sed adhuc secundum incentionem se¬
qui et preterita obliuiscentem in ea

Expanded text:
Zachariam et Elisabeth credamus Zachariam et Elisabeth credamus sine ullo peccato perfectam habuisse justitiam, ut nec ipsum Apostolum ejusdem regulae summitate arbitremur fuisse perfectum, non solum in illa legis justitia, quam similem istis habuit, quam inter damna et stercora deputat in comparatione eminentissimae justitiae, quae in fide Christi est; verum etiam in ipso quoque Evangelio, ubi et tanti Apostolatus meruit principatum: quod dicere non auderem, nisi ei non credere nefas ducerem. Ubi etiam sequitur, et adjungit: Non quia jam acceperim, aut jam perfectus sim; sequor autem, si comprehendam, in quo et apprehensus sum in Christo Jesu. Fratres, ego me ipsum non arbitror apprehendisse: unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor, in Christo Jesu. Ipse se confitetur nondum accepisne justitiae, quam adipisci dilexit in Christo; sed adhuc secundum intentionem sequi, et praeterita obliviscentem in ea
Abbreviated transcription (Latin):
uisi ante deum. Quod autem de ra¬
charia et eius coniuge scriptum est.
inomnibus mandatis et iustificatio¬
uibus domini: hoc ille breuiter dixit
illege Non alia lex illi alia istis fuit
die euangelium. sed una atq eadẽ
sem legimus ꝑ moysen datam pa¬
tribus eorum: secundum quam etiã
sacerdos erat zacharias. et uice sua
sacrificabat. Et tamen apostolus
qui simili cunc iusticia predicus
fuit: sequitur et dicit. Quȩ michi
lucra fuerunt. hec propter xp̃m dãp¬
na esse duci: uerum etiam et arbi¬
detrimenta credidi. uerum etiam
stercora existimaui esse. ut xp̃m lu¬
crifaciam: et inueniar in illo non
habens meam iusticiam quȩ exle¬
ge est. sed eam que est ꝑfidem xp̃i.
quȩ est ex deo iusticia in fidem: ad
cognoscendum eum et iuirtutem
resurrectionis eius. et communicati¬
onem passionis eius. conformatus
morti ipsius: si quomodo occurram
in resurrectione mortuorum. Tantũ
eigo longe est ut propter illa uerba

Expanded text:
ictum est, ante Deum. Quod autem de Zaictum est, ante Deum. Quod autem de Zacharia et ejus conjuge scriptum est, in omnibus mandatis et justificationibus Domini: hoc ille breviter dixit, in lege. Non enim alia lex illi, alia istis fuit ante Evangelium; sed una atque eadem, quam legimus per Moysen datam patribus eorum, secundum quam etiam sacerdos erat Zacharias, et vice sua sacrificabat. Et tamen Apostolus, qui simili tunc justitia praeditus fuit, sequitur, et dicit: Quae mihi lucra fuerunt, haec propter Christum damna esse duxi: verumtamen et arbidetrimenta credidi, verum etiam stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo, justitiam in fide, ad cognoscendum eum et virtutem resurrectionis ejus et communicationem passionis ejus, conformatus morti ipsius, si quo modo occurram in resurrectionem mortuorum. Tantum ergo longe est, ut propter illa verba
Abbreviated transcription (Latin):
inquit nos habere principem sacer¬
dotum. iustum sine macula inconca¬
minatum. separatum a peccatorib
altiorem a celis factum: non habentẽ
quotidianam necessitatem sicut pͥm¬
ceps sacerdotum. primum prosuispec¬
catis sacrificium offerre. In hoc sacer¬
ardotum numero eacharias. in hoc fi¬
nees. in hoc ipse aaron a quo ipse or¬
do exorsus est fuit: et quicumq alii
in illo sacerdotio laudabiliter iusteq
urerunt. Qui tamen habebant ne¬
cesfitatem. sacrificium primitus pro
suis offerre peccatis: solo xp̃o existente
cuius uenturi figuram gestabant.
qui hanc necessitatem sacerdos incõ¬
aminabilis non haberet. Quid autẽ
xp̃o nondum credidisset professus ẽ.
dixit enim secundum iusticiã que
exlege est fuisse sine se querela. Hoc
et de illis ita legitur. Erant autem
anbo iusti ance deum: inceclentes
homnibus mandatis et iustifica¬
loubus domini. sine querela. Quia
en quicquid eis inerat iusticie non
i ad homines simulatum: erant

Expanded text:
inquit, habere nos principem sacerinquit, habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccatoribus, alcotidianam necessitatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre. in hoc sacerdotum numero Zacharias, in hoc Finees, in hoc ipse Aaron, a quo iste ordo exorsus est, fuit et quicumque alii in illo sacerdotio laudabiliter iusteque uixerunt, qui tamen habebant necessitatem sacrificium primitus pro suis offerre peccatis solo Christo existente, cuius uenturi figuram gestabant, qui hanc necessitatem sacerdos incontaminabilis non haberet. Quid autem  nondum credidisset, professus est? Dixit enim se secundum justitiam quae in lege est, fuisse sine querela: hoc et de illis ita legitur, Erant autem ambo justi ante Deum, incedentes in omnibus mandatis et justificationibus Domini sine querela . Quia ergo quidquid eis inerat justitiae, non erat ad homines simulatum, ideo d
Abbreviated transcription (Latin):
re mortis huius: Gratia dei ꝑ iħ¬
xp̃m dominum nr̃m. Sunt ergon
terra iusti. sunt magni. forces prud
la omnia propter iusticiam equoa¬
nuno colerantes. Sed siuerum est in¬
mo quia uerum est. si dixeruus qͥ
peccatum non habemus nos ipsosse
ducimus. et non iustificabitur in
conspeccu tuo omnisuiuens. non si
sine peccato: nec quisquam eoru
tam arroganter insanit. ut sibiy
sius qualibuscumq peccatis dor¬
nica oracione non opus esse arbisso
Nam de zacharia et helisabet quim
bis sepe in huius questionis dispua¬
cionibus obiciuntur qui d dicamib
nisi quod euidenter scriptura testã
eminenti iuisticia fuisse zachariai
in principibus sacerdotum. ad ofe¬
rencda ueteris testamenti sacrific
ꝑtinentium: Legimus aucem u
pistola que ad hebreos scribitur
testimonium in libro suꝑiore la
posiu. solum xp̃m esse principesl
sacerdotum: qui non haberet necessi
primum offerre peccatis quotidie. de¬
ude propopulo. Talem enu decebat

Expanded text:
rpore mortis huius? gratia dei rpore mortis huius? gratia dei m dominum nostrum. Sunt ergo in terra iusti, sunt magni, fortes, prudla omnia propter iustitiam aequo animo tolerantes; sed si uerum est, quia et uerum est: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, non sunt sine peccato nec quisquam eorum tam arroganter insanit, ut non sibi pro suis qualibuscumque peccatis dominica oratione opus esse arbitretur. Nam de Zacharia et Elisabeth, qui nobis saepe in huius quaestionis disputationibus obiciuntur, quid dicamus, nisi quod euidenter scriptura testatur eminenti iustitia fuisse Zachariam in principibus sacerdotum ad offerenda ueteris testamenti sacrificia pertinentium ? legimus autem in epistola, quae ad Hebreos scribitur, quod testimonium in libro priore iam posui, solum Christum esse principem sacerdotum, qui non haberet necessitprimum offerre peccatis cotidie, deinde pro populo. talem enim decebat,
Abbreviated transcription (Latin):
omni etiam uerboet cogitatu malo.
Quantus quidem iob fuerit ignora¬
mus. seo nouimus iustum: nouimꝰ
etiam in ꝑferendis horrendis tribula¬
tionum temptationibus magnum:
nouimus non propter peccata. sed
propter eius demonstrandam iusti¬
ciam. illa omnia fuisse perpessum.
uerumpcamen hec uerba quibus a
domino laudatur. possent etiam
de illo dici qui condelectatur legi
dei secundum inceriorem homineor:
uidet autem aliam legem in mens
suis repugnantem legi mentis suȩ
presertim quia dicit non quoduoli
facio bonum sed quod odi malumho
ago: si autem quod odi malum hoc
facio: iam non ego operor illud sed qd̃
habicat in me peccatum. Ecce et iste
secundum interiorem hominem ali¬
enus est ab omni opere malo: qui
illud non operatur ipse. sed quodi
carne eius habitat malum: et tai
cum illud ipsum quod condelectas
legi dei non habeat nisi ex gratia di.
adhuc liberationis indigens clame
Miser ego. Quis me liberabit de ce¬

Expanded text:
omni etiam uerbo et cogitatu malo. omni etiam uerbo et cogitatu malo. quantus quidem lob fuerit ignoramus; sed nouimus iustum, nouimus etiam in perferendis horrendis tribulationum temptationibus magnum; nouimus non propter peccata, sed propter eius demonstrandam iustitiam illa omnia fuisse perpessum. uerum tamen haec uerba. quibus a domino laudatur, possent etiam de illo dici, qui condelectatur legi dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, praesertim quiadicit:non quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago. si autem quod odi malum, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. ecce et iste secundum interiorem hominem alienus est ab omni opere malo, quia illud non operatur ipse, sed quod in carne eius habitat malum; et tamen cum illud ipsum, quo condelectatur legi dei, non habeat nisi ex gratia dei, adhuc liberationis indigens clamat: miser ego homo! quis me liberabit de co
Abbreviated transcription (Latin):
conspectu tuo omnis uiuens. quia ñ
id semꝑ ꝑsuadet prorsus in illo nicħ
fuisse quod uel ab ipso ueraciter: uel
a deo domino recce comprehenderet᷑.
quamuis iam uistus et uerax dei cul¬
tor et ab omni opere malo se abstineis.
non mendaciter diceretur. hec enim
de illo uerba sunt dei. Animoaduer¬
tisti in puerum meum iob: Hon enĩ
est illi homo similis suꝑ terram: sine
querela uerus dei cultor. abstinens se¬
ab omni opere malo. Primis uerbis
ex hominum qui sunt in terra com¬
paratione laudatur. Proinde omni¬
bus qui tunc in terra iusti esse potu¬
erunt excellebat. Non ergo ipse pro¬
pterea nullum peccatum omnino
habebat: quia in profectu iusticie
ceteros anteibat. deinde adiungitur
sine querela: de cuius uita nemo
iuste quereretur: Iustus qui tanta
morum probitate profecerat. ut nul¬
lus ei essec equancdus. Uerus dei cul¬
tor: quippe etiam suorum peccators
uerat humilisq confessor. Abstinens
se ab omni opere malo. Mirum si ab

Expanded text:
conspectu tuo omnis uiuens, quia non conspectu tuo omnis uiuens, quia non id persuadet prorsus in illo nihil fuisse, quod uel ab ipso ueraciter uel a domino deo recte reprehenderetur, quamuis iam iustus et uerax dei cultor et ab omni malo opere se abstinens non mendaciter diceretur. haec enim de illo uerba sunt dei: animo aduertisti in puerum meum Iob? non enim est illi homo similis super terram, sine querella, iustus, dei cultor, abstinens ab omni opere malo. primis uerbis ex hominum qui sunt in terra comparatione laudatur; proinde omnibus qui tunc in terra iusti esse poterant excellebat. non ergo ipse propterea nullum peccatum omnino habebat, quia in profectu iustitiae ceteros anteibat. deinde adiungitur \'sine querella\', de cuius uita nemo iuste quereretur; \'iustus\',qui tanta morum probitate profecerat, ut nullus ei esset aequandus; \'uerus dei cultor\', quippe etiam suorum peccatorum uerax humilisque confessor; \'abstinens se ab omni opere malo\', mirum si ab
Abbreviated transcription (Latin):
sue addidit. duris auditu intelligebã
ce prius: et nunc ecce oculus meus ui¬
det te. Ideo uituperaui ine ipsum et
distabui. et estimaui me ipsum terrã
et cinerem. Quare sibi in hoc tamma¬
gno incelleccu displicuit: Neq enum
opus dei quo erat homo recte illi poce¬
rat displicere: cum etiam ipsi deo di¬
catur. opera manuum tuarum ne des¬
pereris. Sed profecto secundum illam
iusticiam qua se nouerat iniustum.
se uituperauit atq distabuit: estima¬
uitq se terram et cinerem. mente cors¬
piciens xp̃i iusticiam: in cuius non tã¬
tum diuinitate. sed nec in anumna nec
in carne ullum potuit esse peccatum.
Secundum quam iusticiam que ex
deo est etiam paulus apostolus. illud
suum quod secundum iusticiam. que
ex lege est fuerit sine querela: non so¬
lum dampnauit. uerum etiam ster¬
cora estimauit. Non igitur preclarũ
illuo testimonium dei quo laudatus
est iob. contrarium est ei testimonio
quo dictum est non iustificabitur in

Expanded text:
suae addidit: auris auditu audiebam suae addidit: auris auditu audiebam te prius et nunc ecce oculus meus uidet te. ideo uituperaui me ipsum et distabui et aestimaui me ipsum terram et cinerem. quare sibi ita in hoc tam magno intellectu displicuit? neque enim opus dei, quo erat homo, recte illi poterat displicere, cum etiam ipsi deo dicatur: opera manuum tuarum ne despexeris. sed profecto secundum illam iustitiam, qua se noucrat iustum, se uituperauit atque distabuit aestimauitque se terram et cinerem mente conspiciens Christi iustitiam, in cuius non tantum diuinitate, sed nec in anima nec in carne ultum potuit esse peccatum, secundum quam iustitiam, quae ex deo est, etiam Paulus apostolus illud suum, quod secundum iustitiam, quae ex lege est, fuit sine querella, non solum damna, uerum etiam stercora existimauit. Non igitur praeclarum illud testimonium dei, quo laudatus est Iob, contrarium est ci testimonio, quo dictum est: non iustificabitur in
Abbreviated transcription (Latin):
buerat testimonium. cum etiam scrip¬
tura hoc est dei spiricus dicerit in om¬
nbus que contigerunt ei non eum
peccasse labiis siuis ante dominum.
postea tamen cum ei loqueretur in¬
cepans loquutus est. sicut ipse iob
testis est dicens. quid adhuc ego uidi¬
o monitus: et ucrepationes dãi
iudiens: Nemo autem iuste incre¬
lutur: nisi ii quo est aliquio quod
increpatione sit dignum. Et ipsa in¬
crepatio qualis est que ex domini tp̃i
ꝑsona intelligitur Enumerat illi di¬
uina opera potestatis sue sub hac sen¬
tentia increpans: ut eum dicere appa¬
reat. Munquid potes hec tanta que pos¬
sum: Quo autem ꝑtinet nisi ut intel¬
ligat iob etiam hoc ei liuuntus inspi
debet equo anumo tolerare que ꝑtulit.
si rp̃c in quo peccatum cum propter
nos homo factus esset omnino nullũ
fuit et in quo deo tanta pocentia est:
nequaquam tamen passionis obedien¬
tiam recusauit. Quod puriore cordis
intentione iob intelligens: responsioni

Expanded text:
buerat testimonium, cum etiam scripbuerat testimonium, cum etiam scriptura, hoc est dei spiritus, dixerit in omnibus, quae contigerunt ei, non cum peccasse labiis suis ante dominum, postea tamen cum ci loquerctur increpans locutus est, sicut ipse Iob testis est dicens: quid adhuc ego iudicor monitus et increpationes domini audiens? nemo autem iuste increpatur, nisi in quo est aliquid, quod increpatione sit dignum. Et ipsa increpatio qualis est, quae ex domini Christi persona intellegitur? enumerat illi diuina opera potestatis suae sub hac sententia increpans, ut cum dicere appareat: \'numquid potes haec tanta quae possum?\' quo autem pertinet, nisi ut intellegat Iobetiam hoc ei diuinitus credidebeat aequo animo tolerare quae pertulit, si Christus, in quo peccatum, cum propter nos homo factus esset, omnino nullum fuit et in quo deo tanta potentia est, nequaquam tamen passionis oboedientiam recusauit? quod puriore cordis intentione Iob intellegens responsioni
Abbreviated transcription (Latin):
curam fecisti uenire in uidicum tuũ.
quis enun erit mundus a sordibus.
nemo nec si unius diei fuerit uita eius.
hoc utiq dicit. curam hominis breuis
uite fecisti uenire iudicum: in tuium.
Quantumlibet enim breuis fuerit in¬
ta eius. etiam. si unius diei esset. mun¬
dus a sordibus esse non posset: et ideo
ustissime in iudicium tuum ueniet.¬
slud uero quod ait dinumerasti om¬
nes necessicudines meas. et nichil te la¬
nut de peccatis meis. signasti peccata
mea in folliculo et annotasti si quio
inuitus commisi: non ne satis apparet
etiam illa peccata uiste imputari.
que non delectationis illecebra cõmit¬
tuntur: sed causa deuicande alicuius
molestie aut doloris aut mortis. Nam
thec dicuntur quadam necessitate
ommitti: cum omnia suꝑanda sint
amore et delectatione iusticie. Potest
etiam quod dixit et annocasti si qͥo
nuitus commisi. ad illam uocem ui¬
deri ꝑtinere qua dictum est. non enĩ
quod uolo ago: sed quod ocdi hoc facio.
Quid quod ipse dominus qui ei phi¬

Expanded text:
curam fecisti uenire in iudicium tuum? quis enim erit mundus a sordibus? nemo, nec si unius dici fuerit uita eius, hoc utique dicit: \'curam hominis breuis uitae fecisti uenire in iudicium tuum. quantumlibet enim breuis fuerit uita eius, etiamsi unius diei esset, mundus a sordibus esse non posset et ideo iustissime in iudicium tuum uenict\'.illudueroquodait:dinumerasti omnes necessitudines meas et nihil te latuit de peccatis meis; signasti peccata mea in folliculo et adnotasti si quid inuit us commisi, nonne satis aperuit etiam illa peccata iuste inputari, quae non delectationis inlecebra committuntur, sed causa deuitandae molestiae alicuius aut doloris aut mortis? nam et haec dicuntur quadam necessitate committi, cum omnia superanda sint amore et delectatione • iustitiae. potest etiam quod dixit: et adnotasti si quid inuitus commisi, ad illam uocem uideri pertinere, qua dictum est: non enim quod uolo ago, sed quod odi, hoc facio. Quid quod ipse dominus, qui ci perhi
Abbreviated transcription (Latin):
posuit deus propiciatorium ꝑ fidem
insanguine ipsius ad ostensionem ius¬
ticie euis: propter propositum uel re¬
indei pacientia. ad ostendendam iusti¬
uam ipsius in hoc tempore: ut sit ius¬
iis et iustificans eum qui est ex fide
ihu xp̃i. Item alio loco. Ei qui operatur
inquit merces non imputatur secun¬
dum gratiam: sed secundum debitũ.
fi uero qui non operatur: credit auceo
in eum qui iustificat impium. depu¬
tatur fides adiusticiam sicut et dd̾
dicit beatitudinem hominis cui deus

Expanded text:
posuit deus propitiatorium per fidem posuit deus propitiatorium per fidem in sanguine ipsius ad ostensionem iustitiae eius propter propositum prin dei patientia, ad ostendendam iustitiam ipsius in hoc tempore, ut sit iustus et iustificans eum, qui ex fide est Iesu. item alio loco: ei qui operatur, inquit, merces non inputatur secundum gratiam, sed secundum debitum; ei uero qui non operatur. credit autem in eum qui iustificat impium, deputatur fides ad iustitiam. sicut et Dauid dicit beatitudinem ho
Abbreviated transcription (Latin):
nifilio eius est. Qui habet filuum: habet
iitam. Qui non habet filium: non ha
celorum. seo nec uitam paruuli habebũt.
si filium non habebunt: quem nisi ꝑ
baptisinum eius habere non possunt.
Item alio loco. In hoc inquit manifesta¬
tus est filius dei: ut dissoluat opera dia¬
boli. Non ergo ꝑtinebunt paruili ad
gratiam manifestationis filii dei: si nõ
i eis soluat opera diaboli. Iam nunc
attende in hanc rem pauli apostoli des¬
timonia. tanto utiq plura quanto plu¬
res epistolas scripsit: et quanto diligen¬
tius curauit commendare gratiam dei.
aduersus eos qui de operibus gloriaban¬
tur: atq ignorantes dei iusticiam et su
am uolentes constituere: iusticie dei non
erant subiecti. In epistola ad romanos.
Iusficia inquit dei: in omnes qui credt̃.
Non enuim est distinccio. Omnes enum
peccauerunt et egent gloria der iusti¬
ficati gratis ꝑ gratiam ipsius. ꝑ redemp¬
tonem que est in xp̃o iħu: quem pro¬

Expanded text:
in filio eius est. qui habet filium, habet in filio eius est. qui habet filium, habet uitam; qui non habet filium, non uitcaelorum, sed nec uitam paruuli habebunt, si filium non habebunt, quem nisi per baptismum eius habere non possunt. item alio loco: in hoc, inquit, manifestatus est filius dei, ut soluat opera diaboli. non ergo pertinebunt paruuli ad gratiam manifestationis filii dei, si non in eis soluet opera diaboli. Iam nunc adtende in hanc rem Pauli apostoli testimonia tanto utique plura, quanto plures epistolas scripsit et quanto diligentius curauit commendare gratiam dei aduersus eos, qui operibus gloriabantur atque ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non erant subditi. in epistola ad Romanos: iustitia, inquit, dei in omnes qui credunt; non enim est distinctio. omnes enim peccauerunt et egent gloriam dei, iustificati gratis per gratiam ipsius per redemptionem, quae est in Christo Iesu, quem pro
Abbreviated transcription (Latin):
bile liunen suum. Et iterum. xp̃c inqe
pro peccatis nr̃is passus est iustus prou
iustis: ut nos adducat ad cleum. Item
cum cominemorasset in archia noe ocis
liomines saluos factos: sic et uos inqui
simili forma baptisma saluos facit. lb
hac ergo salute et lumine alien sunt
pariuili: et in ꝑditione ac tenebris n¬
manebunt. nisi ꝑ adoptionem populi
passum pro iniustis. ut eos adducat ab
deum. Ex epistola etiam ioħis hec nici
occurrerunt: que huic questiomi necd̃¬
sariautisa sunt. Quod si in lumine inqͥ
ambulauerimus sicut et ipse est in lu¬
mine: societatem habebimus ininuice
et sangius ib̾u filii eius. purgabit nos
ab omni delicto. Item alio loco. Si cestim¬
nium inquit hominum accipimus.
testimonium dei maius est:quia hoc
Qui non crediderit deo mencdacems
cit eum: quia non credidit in testum¬
num quod cestificatus est de filio sur
Et hoc est testuonium. quia uitam
eternam dedit nobis deus: et hecusa

Expanded text:
bile lumen suum.etiterum:Christusinquit, bile lumen suum.etiterum:Christusinquit, pro peccatis nostris passus est, iustus pro iniustis, ut nos adducat ad deum. item cum commemorasset in arca Noe octo homines saluos factos: sic et uos, inquit, simili forma baptisma saluos facit.fab hac ergo salute et lumine alieni sunt paruuli et in perditione ac tenebris remanebunt, nisi per adoptionem populo sum iustum pro iniustis, ut eos adducat ad deum. Ex epistola etiam Iohannis haec mihi occurrerunt, quae huic quaestioni necessaria. uisa sunt. quodsi in lumine, inquit, ambulauerimus, sicut et ipse est in lumine. societatem habemus in inuicem et sanguis Iesu filii eius purgabit nos ab omni delicto. item alio loco: si testimonium, inquit, hominum accipimus, testimonium dei maius est, quia hoc est on crediderit deo, mendacem facit eum, quia non credidit in testimonium, quod testificatus est de filio suo. et hoc est testimonium, quia uitam aeternam dedit nobis deus, et haec uita
Abbreviated transcription (Latin):
hoc non accipiunt peribunt. Uitame¬
num eternam quam suis dat ouibus
non habebunt. Item alio loco. Egosum
uia ueritas et uita. Nemo uenit ad pa¬
trem nisi ꝑme. Hanc doctrinam susci¬
pientes apostoli: uide quanta contes¬
tatione declarent. setrus in prima e¬
pistola. B̾enedictus inquit deus pater
domini nr̃i ihu xp̃i. secundum mul¬
titudinem misericordie sue qui rege¬
nerauit nos in spem uite eterne per re¬
surreccionem iħu xp̃i: in hereclitateo
immortalem. et incontaminatam.
florentem seruatam in celis: uobis qui
in ueritate dei conuersamini ꝑfidein:
in salutem paratam palam fieri in tem¬
pore nouissimo. Et paulopost. Inueniam¬
ni inquit in laudem et honorem iħu
xp̃i. quem ignorabatis: in quem modi
non uidentes creditis: quem cum uide¬
ritis exultabitis gaudio in enarrabili:
salutem animarum ur̃arum. Item alio
loco. Uos autem inquit genus electum
regale sacerdocium. gens sancta. popss
in adoptione: ut iurtutes enuncietis e

Expanded text:
hoc non accipiunt. peribunt; uitam ehoc non accipiunt. peribunt; uitam enim aeternam, quam suis dabit ouibus, non habebunt. item alio loco: ego sum uia, ueritas et uita; nemo uenit ad patrem nisi per me. Hanc doctrinam suscipientes apostoli uide quanta contestatione declarent. Petrus in prima epistola: benedictus est. inquit, deus, pater domini nostri Iesu Christi, secundum multitudinem misericordiae suae qui regenerauit nos in spem uitac aeternae per resurrectionem Iesu Christi, in hereditatem inmortalem et intaminatam, florentem, seruatam in caelis uobis, qui in ueritate dei conuersamini per fidem in salutem paratam palam fieri in tempore nouissimo. et paulo post: inueniamini, inquit, in laudem et honorem Iesu Christi, quem ignorabatis, in quem modo non uidentes creditis, quem cum uideritis exultabitis gaudio inenarrabili etsalutem animarum uestrarum. item alio loco: uos auteminquit, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus in adoptione, ut uirtutes enuntietis eius
Abbreviated transcription (Latin):
lictis nonaguta nouem quesita et inuẽ¬
ta: hoc et de dragma que perierat ex
decem. Unde oportebat ut dicit. predi¬
cari in nomine eius penitentiam et re¬
missionem peccatorum in omnesgentes:
incipientibus ab ierusalem. Marchus
etiam in fine euangelii sui dominum
dixisse testatur. Eunces in mundum
uniuersum predicate euangelium om¬
ni creature. qui crediderit et baptira¬
tus fuerit. saluub erit: qui uero non cre¬
diderit condempnabitur. Quis autem
nesciat credere esse infantibus baptrra¬
ri. non credere non baptirari: Ex ioħis
autem euangelio quamuis iamꝰ nulla
posuerimus. atcende ista etiam. Ioħs
baptista de illo ait. Ecce agnus dei:
ecce qui tollit peccata mundi. Et ipse
de seipso. Qui de ouibus meis sunt uo¬
cem meam audiunt: et ego noui illaˢ
et sequiuntur me. et egouitam eternao
do cis: et non ꝑibunt ineternum. Quia
ergo de ouibus eius non esse incipuunt.
paruuli insi ꝑbaptismum: profecto si

Expanded text:
lictis nonaginta nouem quaesita et inuenlictis nonaginta nouem quaesita et inuenta, hoc et de dragma quae perierat ex decem. unde oportebat, ut dicit, praedicari in no mine eius paenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. Marcus etiam in fine euangelii sui dominum dixisse testatur: euntes in mundum uniuersum praedicate euangelium omni creaturae. qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit; qui uero non crediderit, condemnabitur. quis autem nesciat credere esse infantibus baptizari, non credere autem non baptizari? ex Iohannis autem euangelio quamuis iam nonnulla posuerimus adtende etiam ista. Iohannes Baptista de illo: cccc agnus dei, ecce qui tollit peccata mundi; et ipse de se ipso: qui de ouibus meis sunt uocem meam audiunt, et ego noni illas et secuntur me; et ego uitam aeternam do illis et non peribunt in aeternum. quia ergo de ouibus eius non esse incipiunt paruuli nisi per baptismum, profecto, si
Abbreviated transcription (Latin):
tieandos esse concedunt: qui contra
auctoritatem uniuerse ecclesie pro¬
culdubio ꝑ dominum et apostolos
traditam. uenire non possunt: conce¬
dant oportet eos egere illis beneficiis
mediatoris: ut abluti ꝑ sacramen¬
tum caritatemq fidelium. ac sic u¬
corporati xp̃i corpori quod est ecclesia.
reconcilientur deo: ut in illo iuui et
salui. ut liberati ut redempti. ut il¬
luminati fiant: unde nisi a morte
uiciis reatu. subiectione tenebris pec¬
catorum: Que quoniam nulla in il
la etate ꝑsuam uitam propriam com¬
miserunt: restat originale peccatũ
hec ratiocinatio tunc erit fortioꝵ: cũ
ea que promisi testimonia multa cõ¬
gessero. Iam supra posui: non ueni uo¬
care iustos sed peccatores. Item cum ad
tacheum esset ingressus: hodie inqͥt
salus domui huic facta est: quoniã
et iste filius est abrahe. Uenit enim fili¬
us hominis querere et saluare quod¬
quod perierat. Hoc et de oue ꝑdita. et re¬

Expanded text:
tizandos esse concedunt, qui contra tizandos esse concedunt, qui contra auctoritatem uniuersae ecclesiae procul dubio per dominum et apostolos traditam uenire non possunt, concedant oportet eos egere illis beneficiis mediatoris, ut abluti per sacramentum earitatemque fidelium ac sic incorporati Christi corpori, quod est ecclesia. reconcilientur deo, ut in illo uiui, ut salui, ut liberati, ut redempti, ut inluminati fiant. unde. nisi a morte, uitiis, reatu, subiectione, tenebris peccatorum? quae quoniam nulla in ea aetate per suam uitam propriam commiserunt, restat originale peccatum. Haec ratiocinatio tunc erit fortior, cum ea quae promisi testimonia multa congessero. iam supra posuimus: non ueni uocare iustos, sed peccatores. item cum ad Zaccheum esset ingressus: hodie, inquit, salus domui huic facta est, quoniam et iste filius est Abrahae. uenit enim filius hominis quaerere et saluare quod perierat. hoc et de oue perdita et re