comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dealbatio: sui seruiuit iacob ꝓpt̾ rachel
Neq enĩ se quisq conu̾tit sub gr̃a re¬
missionis pcc̃oꝵ seruire iusticie. nisi ut
quiete uiuat in u̾bo: ex quo uidetur pͥn¬
cipium qd̾ est d̾s. Ergo ꝓp̃t̃ rachel nõ ꝓp̃
lyam. Nam quis tandem amau̾it in
oꝑib iusticie laborem actionũ atq pas¬
sionum: Quis eam uitam ꝓpt̾ seip̃am
expetiu̾it. sicut nec iacob lyam: S tã¬
tum sibi nocte subpositam in usum ge¬
n̾andi amplexus: et fecunditatẽ eius
exꝑtus est. Dñs eñi eam qr ꝑ se ipsam
diligi non pot̾at pͥmo ut ad rachel ꝑ ue¬
niretur tolerari fecit: deinde ꝓpt̾ filios
cõmendauit. Ita u̾o̾ unusqͥsq utilis d̾i ser¬
uus sub deabbationis pcc̃oꝵ suoꝵ gr̃a cõ¬
stitutus: qͥd aliud in sua conu̾sione me¬
ditatus est. quid aliud corde gestauit qͥd
aliud adamauit: nisi doctrinã sapientie:
Qmͣ pleriq se adepturos et ꝑcepturos pu¬

Expanded text:
dealbatio cui servivit Jacob propter Rachel: dealbatio cui servivit Jacob propter Rachel: neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur, tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos et percepturos pu
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾ti & inueniri potest. due uite nobis
in xp̃i corꝑe p̾dicantur: una temꝑał ĩ qua
laboramus. alia et̾na. in qua delestatõnẽ
d̾i contẽplabimur. Istam dñs passione:
illam resurrectione declarauit. Ammo¬
nẽt nos ad hoc intelligendũ: illaꝵ enã
pͥncipiũ. Actio gͦ humane mortalisq uite
in qua uiuimꝰ ex fide. multa laboriosa o¬
ꝑa facientes incerti quo exitu ꝓueniant
ad utilitatẽ eoꝵ quib consulere uolumꝰ.
ip̃a est lẏa pͥor uicor iacob: ac ꝑ hoc ⁊ infir¬
mis oculis fuisse cõmemoratur. Cogita¬
tiones eñi mortaliũ timide: et incerte
ꝓuidentie nr̃e. Spes u̾o et̾ne contempla¬
tionis d̾i. hñs certam ꝙ delectabilem in
tellegentiã u̾itatis: ip̃a est rachel. unde
etiam dicitur bona facie: et pulchra spe¬
cie. Hanc eñi amat om̃ĩs pie studiosus
et ꝓpt̾ hanc seruit gr̃e d̾i: qͣ pcc̃a nr̃a
dealbabuntur. Laban quippe int̾pretat᷑

Expanded text:
adverti et inveniri potest, duae vitae nobis adverti et inveniri potest, duae vitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus; alia aeterna, in qua delectationem Dei contemplamur: istam Dominus passione, illam resurrectione declaravit. Admonent nos ad hoc intelligendum illarum etiam principium". actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei htelligentiam veritatis ipsa est Rachel. Unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie, hanc enim amat omnis pie studiosus, et propter hanc servit gratiae Dei, qua peccata nostra, dealbabuntur. Laban quippe interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
masculi is et femina liberoꝵ ꝓcreandoꝵ
causa copulentur: hoc tͥmen maximũ
deputaret. Nunc iam defensis patͥar¬
che morib refutato cͥmine qd̾ nefariꝰ
error obietit: delibro ut possumꝰ myst̾i¬
oꝵ secreta rimemur. pulsemꝰq fid̾i pi¬
etate ut nobis aꝑiatur a dño. qͥd rerũ
figurau̾int quatuor iste ucores iacob:
quaꝵ due libere. due ancille fuñt. ui¬
demus enĩ apłm in libera ⁊ in ancilla
quas habuit abraham: duo testamẽ¬
ta intelligere. S ibi in una et una ap
paret qd̃ dicitur. hic aut̃ due sunt et
due. Deinde ibi ancille filius ħehereda¬
tur. hic u̾o ancillaꝵ filĩ simul cũ fili¬
is liberaꝵ t̾ram ꝓmissionis accipunt.
Unde hic ꝓculdubio aliuid aliqͥd signi¬
ficatur. Qͣmqͣm eñi duas liberas uxores iacob
ad nouum testamentũ. quo in lib̾tatem uo¬
cati sumus existimẽ ꝑtin̾e: nõ tam̃ frust᷑
due sunt: nisi forte quia id qd in scͥpturis

Expanded text:
mares et feminae liberorum procreandorum mares et feminae liberorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum deputaret. Nunc iam defensis patriarchae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et aquas habuit Abraham, duo testamenta intelligere. Sed ibi in una et una facilius apparet quod dicitur, hic autem duae sunt et duae, deinde ibi ancillae filius exhaeredatur, hic vero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram repromissionis accipiunt, unde hic proculdubio aliud aliquid significatur. Quanquam enim duas liberas uxores Jacob ad Novum Testamentum, quo in libertatem vocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt, nisi f
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe illa cui debebat᷑ elegit. Quo earũ
placito pacto q comꝑto. cum repente atq
mopinate apulcherrima coniuge reuo¬
caretur. et adminus decorã uocaretuꝵ:
nõ ira excanduit. nõ tristicia nubibatus
est. nõ eneruit blandus. ut sibi potius
rachel noctem redderet int̾ ambas sategit:
temꝑandũ udicauit. que sibi singulatim
filios optabant: sue nichil minuit cui ã¬
be ꝑiebant. Tanqͣm diceret. uobis int̾ uos
ut liultis cedite. atq concedite quenã ur̃m
fiat mater ego quid contendam. qͣndo si¬
ue inde siue inde nascenti nõ erit alius
pater: Hanc ꝓfecto modestiam. hanc cõ¬
cupiscentie cohercitionẽ. et incõmixtione
corpoꝵ coniugaliũ solum appetitũ posti̾¬
tatis humane: ut erat acutus faustus ĩ
illis litt̾is et intelligeret et laudaret. ni¬
si eius ingeniũ decestabili secta depͣua¬
tũ. et quid rep̃henderet q̃reret: et unam
nuptialis conuentionis honestatẽ ur

Expanded text:
accipere illa cui debebatur elegit: quo earum accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; temperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid contendam. quando siue inde siue inde nascenti non erit alius pater? hanc profecto modestiam, hanc concupiscentiae cohercitionem et in conmixtione corporum coniugalium solum adpetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis litteris et intellegeret et laudaret, nisi eius ingenium detestabili secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis honestatem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
qua bis septenoꝵ annoꝵ laborem gratu¬
itũ penderat: Cum gͦ iam die ꝑacto in
eius iret amplexus : qͣndo inde auert̾et᷑.
si talis eẽt qualem manichei nichil ĩtel¬
ligentes opinantur: Nõne placito contẽ¬
pto mulierum intraret potius ad specio¬
sam suam. que illi noctem ip̃am nõ so¬
lum coniugis more. uerũetiã ordinis iu¬
re debebat : Iteret᷑ potius ip̃e potestate
maritali. qr et uxor nõ ht̃ potestatem
illaꝵ uicissitudo faciebat. Conuigali
gͦ potestate multo iincibiliꝰ ut̾etur: si
forme desidĩo untetur cͦ sed eo meliores
certaret. Itaq uir temꝑantissimꝰ ⁊ pla¬
ne uir qr tam iurilĩt feminis utebat᷑.
ut delectationi carnali nõ subiceretur
s dñaret᷑. magis qͥd deberet. qͣm qͥd ei de¬
beret᷑ aitendit: nec ad ꝓpͥam uoluptatem
sua potestate abuti uoluit. s illus debi
ti redditor. qͣm exactor eẽ maluit. Unde
conseq̃ns erat ut ei redd̾et: qͣm ꝓ se id

Expanded text:
qua bis septenarium annorum laborem gratuqua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potemaritali, quia et uxor non habet potestatem illarum vicissitudo fiebat? Conjugali ergo potestate multo vincibilius uteretur, si formae desiderio vinceretur; sed eo meliores certaret. Itaque vir temperantissimus, ut plane vir, quia tam viriliter feminis utebatur ut delectationi carnali non subjiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei debebatur, attendit; nec ad propriam voluntatem sua poteti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id
Abbreviated transcription (Latin):
auerat: et cui obedierat. ut etiã de ancil¬
la ꝓcrearet. et de qua postea nõ condu¬
cenͣte ꝓcreauit. S tunc rachel noctem ha¬
bebat᷑ in ordine ut man̾et cum uiro: tũc
penes eam potestas illa erat. de qua ꝑ a-¬
płm uox certe noui testamenti nõ tacuit
dicens. Similit̾ ⁊ uir nõ ht̃ potestatẽ cor
ꝑis sui. s mulier. Ideo iam cum forore pa¬
cta erat cui facta debitrix. eam tnslega¬
ret ad debitorem suum. Nam hoc noĩe
id appellat apłs: uxori inqͥt uir debitũ
reddat. Cui gͦ uir debitor erat. iam accepe¬
rat a sorore qd̃ elegerat uoluntate. ut ei
daret qd̃ habebat in potestate. Hic u̾o il¬
le quẽ faustus tanqͣm impudicũ clausis
uel potius extinctis oculis t̾minat᷑.si cõ¬
cupiscentie nõ iusticie ẜuus ẽẽt: nõne
ꝑ totum diem in uoluptate illius noctiᷤ
estuaret. qua erat cum pulchriore cubi¬
turus. qͣm certe amplius diligebat. et ꝓ

Expanded text:
averat, et cui obedierat ut etiam de ancilaverat, et cui obedierat ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testamenti non tacuit dicens: similiter et uir non habet potestatem sui corporis, sed mulier. ideo iam cum sorore pacta erat, cui facta debitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro
Abbreviated transcription (Latin):
do corrumꝑet. Ita eñĩ huic serpenti a¬
mici sunt isti: ut eum p̃stitisse potiu¬
homini qͣm nocuisse contendant. Ipẽ
plane fausto ꝑsuafit: pestori adulte¬
rato falsitatis semina infundens. ut
has male conceptas calũpnias. ore im¬
mundissimo pareret. et stilo audacissimo ⁊̃
memorie cõmendareo. Nulla eñi ancilla¬
rum uirum iacob ab alt̾a rapuit: nlła
de illius concubrtu cum altera litigauit.
deo magis ordo erar. qr libido non erad:
et tanto firmius seruabant᷑ coniugalis
potestatis uira. qͣnto castius uitabatur
carnalis cupiditatis iniuria. Qd̃ eñĩ ab
assertio: ibi ꝓ se adu̾sus maledicta ma¬
nicheoꝵ uitas ip̃a clamat. Quid eñi opꝰ
crat. ut eum alt̾a conduc̾et: nͥ qr ordo al¬
t̾ius erat. ut ad eam maritus intraret:
Neq enĩ ad lẏam nunqͣm accessiss nisi
eum conduxiss : S utiq iustis ad eam
uitib accedebat. de qua tot filios procre¬

Expanded text:
do corrumperet . Ita enim huic serpenti ado corrumperet . Ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. Ipse plane Fausto persuasit, pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore immundissimo pareret, et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. Nulla enim ancillarum virum Jacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigavit. Ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius servabantur conjugalis potestatis jura, quanto castius vitabatur carnalis cupiditatis injuria. Quod enim et ab atur assertio, ibi pro se adversus maledicta Manichaeorum ipsa veritas clamat. Quid enim opus erat ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat ut ad eam maritus intraret? Neque enim ad Liam nunquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique justis ad eam vicibus accedebat, de qua tot filios procre
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis: ita scĩ patriarche conuigibus
excipientib semen suũ miscebantur.
nõ concupiscentia ꝑcipiende uolupta¬
tis: S ꝓuidentia ꝓpagande successio¬
tudo ppłoꝵ: nec illos libidinosos multi¬
tudo faciebat uxorũ. S quid de uiris
loquar quib excellentissimũ testimo¬
nium diuina uoce ꝑhibetur: cũ ip̃as
feminas satis eluceat. nichil aliud in
concubitu appetisse qͣm filios: Quippe
ubi se minime parere uderunt. famu¬
las suas dederunt uiris siis: ut illis
matres facerent carne. ip̃e fierent uo
tͥminatione faustus obiecit. habursse
int̾ se uelut qͣtuor scorta certamẽ. que¬
nam eum ad concubitũ raꝑet. ubi hoc
legerit nescio. nisi forte in corde suo tã¬
qͣm in libro nefariarũ fallaciaꝵ nͥ u̾e
ip̃e scortabatur. s cum serpente illo de
quo apłs tunebat eccłie qͣm uirginẽ
castam uni uiro exhibere xp̃o cupiebat.
ne sicut euam deceꝑar astutia sua. fic
et illoꝵ mentes a xp̃i castitate aũiten¬

Expanded text:
at. Sic patriarche coniugibus excipientibus semen suum miscebantur, non concupiscentia perficiende voluptatis, sed providentia propagande successiotudo populorum, nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. Sed quid de viris loquar, quibus excellentissimum testimonium divina voce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu appetisse quam filios? Quippe ubi se minime parere viderunt, famulas suas dederunt viro suo, ut illas matres facerent carne, ipsae fierent vocriminatione Faustus objecit, habuisse inter se velut quatuor scorta certamen, quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio, nisi forte in corde suo tanquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi vere ipse scortabatur, sed cum serpente illo de quo Apostolus timebat Ecclesiae, quam virginem castam cupiebat uni viro exhibere Christo, ne sicut Evam deceperat astutia sua, sic et illorum mentes a Christi castitate averten
Abbreviated transcription (Latin):
Aqͣm iordanis hic est filius meus dilectꝰ
in quo mͥ complacui: quẽ admodũ clictũ
est et in monte. Neq eñĩ quia et ibi de
celo uoxx ip̃a sonuit: filius d̾i ante nõ
fuit: qͣndo quidem ex utero uirginis ille
accepit formam serui. qui cũ in forma d̾i
eẽt nõ rapinam arbitratus ẽ eẽ equał
deo. Deniq idem apłs paulus alio loco
aꝑtissime dicit. cum aut̃ uenit plenitu¬
do temꝑis misit d̾s filium suũ factũ ex
muliere. fc̃m sub lege. ut eos qui sub lege

Expanded text:
aqua Iordanis: hic est filius meus dilectus, aqua Iordanis: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, quemadmodum dictum est et in monte. neque enim quia et ibi de caelo uox ipsa sonuit, filius dei ante non fuit, quandoquidem ex utero uirginis ille accepit formam serui. qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo. denique ipse apostolus Paulus alio loco apertissime dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum, factum ex muliere, factum sub lege. mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
lectori uaniloquioꝵ suoꝵ etiam de sc̾p¬
turaꝵ testimoniis nebulas offund̾et
falsitatis. sicut de abraham dixit qd̃ d̾o
nõ crediderat de sara sibi filiũ ꝓmittẽti.
qñ cum ancilla contubuit. cum scͥptura
testetur nundũ illi ꝑtum sare fuisse ꝓ¬
missum. uel qd̃ uxorem suam sororem
mentitus sit: cum genus sare nusqͣm
in illis littͥis leg̾it. quib de hac refides
habenda est. et de filio eius ysaac. qd̾ etiã
ip̃e rebeccã falso dixerit sororem suã. cum
genus eius aꝑte ibi scͥptum sit: et de
iacob qd̃ cotidie certamen ẽẽt int̾ qua¬
tuor uxores eius. quenã illum de agro
uenientẽ pͥor ad concubitũ raꝑet. qd̾
illic om̃ino nusqͣm legisse conuincit᷑.
Ecce qualis homo mendaces diuinoꝵ
scio quẽ alium sub mathei nomĩe uelit
putari scripsisse de xp̃o qd̾ nõ uult cre¬
dere: et qd̃ calumpniosa u̾sutia refuta¬
re conatur. Sic gͦ de celo dictum ẽ suꝑ

Expanded text:
lectori uaniloquiorum suorum etiam de scriplectori uaniloquiorum suorum etiam de scripturarum testimoniis nebulas offundere falsitatis . sicut de Abraham dixit, quod deo non crediderat de Sara sibi filium promittenti, quando cum ancilla concubuit, cum scriptura testetur nondum illi partum Sarae fuisse promissum; uel quod uxorem suam sororem , mentitus sit, cum genus Sarae nusquam in illis litteris legerit, quibus de hac re fides habenda est; et de filio eius Isaac, quod etiam ipse Rebeccam falso dixerit sororem suam, cum genus eius ibi aperte scriptum sit; et de Iacob, quod cotidie certamen esset inter quattuor eius uxores, quaenam illum de agro uenientem prior ad concubitum raperet: quod illic omnino nusquam legisse conuincitur. ecce qualis homo mendaces diuinorum scio quem alium sub Matthaei nomine uelit putari scripsisse de Christo, quod non uult credere et quod calumniosa uersutia refutare conatur. Sic ergo de caelo dictum est super
Abbreviated transcription (Latin):
potest: legat qui uoluerit et uideat ꝙ̃¬
ad modum matheus eum quẽ ꝑentes
eius enumeraturꝰ dicit. filiũ dauid. nar¬
rando usq ad passionẽ resurrectionẽq
ꝑducat. nec alrum qm ip̃m dicat a uir¬
gine maria de spũ sc̃õ conceptum ⁊ na¬
tum. cui rei adhibet et testimonium de
riet filium ⁊ uocabunt nom̃ eiꝰ ema¬
nuhel. qd̾ est int̾pretatũ nobis cũ d̾s:
tundemq baptizatum a iohe audisse
de celo. hic est filius meus dilectus in qͦ
mͥ complacui. de quo dictum erat iam ex
ꝑtu uirginis nobiscũ d̾s: nisi forte iusũ
sit fausto minꝰ ẽẽ qd̃ dictum est d̾s qͣm
dictus est filius d̾i. Ex hoc eñi conicere
tonatus est. matheo nõ eẽ uisum qd̾ fi¬
lius d̾i factus sit nisi ex baptismo. qr
ibi fasta est uox de celo. hic est filius.
cum idem euͣngłista etiã suꝑius adhi¬
delire garrulũ debemꝰ inrtueri.atq ob¬
seruare: nõ pret̾mittentẽ ubi potuerit

Expanded text:
potest, legat qui uoluerit et uideat, qupotest, legat qui uoluerit et uideat, quemadmodum Matthaeus eum, quem parentes eius enumeraturus dicit filium Dauid, narrando usque ad passionem resurrectionemque perducat nec alium quam ipsum dicat a uirgine Maria de spiritu sancto conceptum et natum. cui rei adhibet et testimonium de riet filium et uocabunt nomen eius Emmanuhel, quod est interpretatum "nobiscum deus.". eundemque baptizatum a Iohanne audisse de caelo: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui, de quo dictum erat iam ex partu uirginis "nobiscum deus." nisi forte uisum sit Fausto minus esse, quod dictus est deus quam quod dictus est filius dei. ex hoc enim conicere conatus est Matthaeo non esse uisum, quod filius dei factus sit nisi ex baptismo, quia ibi facta est uox de caelo: hic est filius meus, cum idem euangelista etiam superius adhidelire garrulum debemus intueri atque obseruare non praetermittentem, ubi potuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
pauca i̾iba dixisse. et contra tiusdẽ fai¬
sti ĩisipelles argutias. nulla postea tes¬
timonia ꝓtulisse. Qd̃ ego cum fecero ni¬
chil ei qd̾ respondeat remanebit. nisi
illud quo ium manifestissime uerita¬
tis in sc̃pturis scis expresse illude atc
euitare conatur: ut falsa illa et diuinis
todicib immissa respondeat. Qm demẽ¬
tiam furiosamq p̾sumptionẽ et auda¬
tiam iam suꝑuis in hoc oꝑe qͣntũ fuf¬
ficere uisum est refutaui. nec eadem re¬
pet̾e oportet: ut modũ sermonis etiam
cogitemus. Quid gͥ opus est disꝑsa ꝑ scͥp¬
turas om̃s querere. atq colligere testi¬
monia. quib contra istũ ꝓbemus in
libris maxime diuineq auctoritatis
eundẽ dici filum d̾i unigenitũ semꝑ
d̾m apud d̾m qͥ dicit᷑ ⁊̃ filius daiuid ꝓpt̾ ac¬
ceptam formã serui ex iuirgine maria
coniuge ioseph: Nunc int̾im qr de
matheo uoluit disputare. nec a me to¬
tus mathei liber huic sermoni inseri

Expanded text:
pauca uerba dixisse et contra eiusdem Faupauca uerba dixisse et contra eiusdem Fausti uersipelles astutias nulla postea testimonia protulisse. quod ego cam fecero, nihil ei quod respondeat remanebit nisi illud, quo uim manifestissimae ueritatis in scripturis sanctis expresse inludere atque euitare conatur, ut falsa illa et diuinis codicibus inmissa respondeat. quam dementiam furiosamque praesumptionem et audaciam iam superius in hoc opere, quantum sufficere uisum est, refutaui; nec eadem repetere oportet, ut modum sermonis etiam cogitemus. quid igitur opus est dispersa per scripturas omnes quaerere atque colligere testimonia, quibus contra istum probemus in libris maximae diuinaeque auctoritatis eundem dici filium dei unigenitum semper deum apud deum, qui dicitur etiam filius Dauid propter acceptam formam serui ex uirgine Maria coniuge Ioseph ? nunc interim, quia de Matthaeo uoluit disputare nec a me . totus Matthaei liber huic sermoni inseri
Abbreviated transcription (Latin):
stratur. unde constat ẽẽ dauid: dico ã
uidam. de quo uidei reges: s ex tribu
leui unde sacerdotes. Qd̾ ip̃m palam
est qr eadem patrem habuerit sacerdo¬
tem quẽdam nomine ioachym: cuius
tamen in hac generatõne nulla usꝙͣ
habita mentio est. Quomͦ gͦ ad hanc
dauitice cognĩtõnis ꝓsapiam maria
ꝑtinere dicetur: in qͣua eam nec patrẽ
habere uideas nec maritum: Ac ꝑ hoc
nec ille dauid filius erit quisqͥs ex ea¬
dem nascitur. nisi eius hanc gen̾atritẽ
sic ad moueas ioseph. ut eius aut ꝓbet᷑
filia aut coniunx.
UG̃ust mus respondit. Fides¬
catholica eademq apłica est:
dñm nr̃m et saluatorem iħm
xp̃m et filium d̾i eẽ scd̃m diuinitatem.
et filium dauid scd̃m carnem. Qd̃ ita ꝓ¬
bamus ex eungłicis et apłicis litteris.
ut nemo possit contradicere ꝓbatõnibꝰ
nr̃is: nisi qui ip̃is lict̾is contradicit. ñ
sicut faustus iste sibi ꝓposuit nescio ꝙ̃

Expanded text:
stratur, unde constat esse Dauid — dico autem stratur, unde constat esse Dauid — dico autem ludam, de quo Iudaei reges — sed ex tribu Leui, unde sacerdotes: quod ipsum palam est, quia eadem patrem habuerit sacerdotem quendam nomine Ioachim, cuius tamen in hac generatione nulla usquam habita mentio est. quomodo ergo ad hanc Dauiticae cognationis prosapiem Maria pertinere dicetur, in qua eam nec patrem habere uideas nec maritum? ac per hoc nec ille Dauid filius erit, quisquis ex eadem nascitur, nisi eius hanc genetricem sic admoueas Ioseph, ut eius aut filia probetur aut coniux. AUGUSTINUS respondit: Fidescatholica eademque apostolica est dominum nostrum et saluatorem Iesum Christum et filium dei esse secundum diuinitatem et filium Dauid secundum carnem : quod ita probamus ex euangelicis et apostolicis litteris, ut nemo possit contradicere probationibus nostris, nisi qui ipsis litteris contradicit, non sicut sibi Faustus iste proposuit nescio quem
Abbreviated transcription (Latin):
deo accipiendirfiluĩ dei tñ ut multĩe
imipudentie concedamus. ut ambigamur et
falsis credere: ex iordane nobis erit factus
di filius iħc. qͣm natus ex ut̾o mulieris:
qͣmqͣm nec ip̃e quidem ille quẽ maria pe¬
perit si ullus erat recte dauid filius appel¬
letur. nisi euni constet ex patre ioseph.
seruatũ. Qd̃ quia negatis. illud etiam
fateamini necesse est. ne ip̃m quidẽ eẽ
dauid filiũ: qm̃ quidem generatio a
braham usq ad dauid. et ad daiuid io¬
sepħ adusq deducitur ꝑ om̃s scilic he¬
breoꝵ patres: ex quo quia ihc conceptꝰ
nõ est ut legitur. nec filius erit dauid.
Longeq clemens est qui quẽ sine coitu
ioseph de maria natum dicturus erat.
hunc in pͥncipio posuerit ẽẽ filiũ da¬
uid. Cum gͦ ne ip̃e quidem qui sit ex
maria genitus dauid recte filius aꝑ¬
pelletur.qr nõ sit natus ex ioseph: qnͣ¬
tomagis filius d̾i : Proinde nec uirgini
ip̃ius origo ex hac tribu fuisse mon¬

Expanded text:
deo accipiendi filium dei, tamen ut multum deo accipiendi filium dei, tamen ut multum inprudentiae concedamus, ut adigamur et falsis credere, ex Iordane nobis erit factus Iesus dei filius quam natus ex utero mulieris. quamquam nec ipse quidem ille, quem Maria peperit, si ullus erat, recte Dauid filius appelletur, nisi eum constet ex patre Ioseph seminatum. quod quia negatis, illud etiam fateamini necesse est ne ipsum quidem esse Dauid filium, quoniam quidem generatio ab Abraham usque ad Dauid et a Dauid Ioseph adusque deducitur — per omnes scilicet Hebraeorum patres —. ex quo quia Iesus conceptus non est, ut legitur, nec filius erit Dauid longeque demens est, qui quem sine coitu Ioseph de Maria natum dicturus erat, hunc in principio posuerit esse filium Dauid. cum ergo ne ipse quidem, qui sit - ex Maria genitus, Dauid recte filius appellaretur, quia non sit natus ex Ioseph, quanto magis filius dei! Proinde nec uirginis ipsius origo ex hac tribu fuisse mon
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimus in quo bene complacu.s
in expiatõne eius apud iordanẽ. Qd et
si tu credas ita ut sc̃ptum est: eris iam
quidem matheianus. sic eñi mͥ dicendũ
est: catholicus uo nequaqͣm. Nam catho¬
licam fidem nouimꝰ. que tanto longe ab¬
est. ab hac ꝓfessione mathei. qͣnto ꝓcul
eit . & Q uero. si quidem symbolũ urm ita
se habeat. ut credatis in iħm xp̃m fili¬
um d̾i. qui sit natus ex uirgine maria.
uĩem gͦ est de maria acciꝑe filiũ diama¬
thei ab iordane: nr̃m exdeo. Ac phor
tam uobis matheus si hec eius ꝓ certo
sunt. contrarius in ꝑfessione est ista
suam qm nobis: nisi qd̾ paulo pruden¬
tior uobis inuentus est. ut ortum exfe¬
mineo sexi dauid filio ad scribet: mã¬
gis qm filio d̾i. Quaꝓpter deduob uos
iuum faceri oportet : aut hunc nõ eẽ
mathm qui hec uidetur asserere:. duuo
nõ tenere apłicam fidem. Hosuo ano¬
lus de hac sñia nemo prorsꝰ deiciat. ex

Expanded text:
dilectissimus, in quo bene conplacui, sed dilectissimus, in quo bene conplacui, sed in expiatione eius apud Iordanem. quod si et tu credas ita, ut scriptum est, eris iam quidem Matthaeanus — sic enim mihi dicendum est — catholicus uero nequaquam. nam catholicam fidem nouimus; quae tanto longe abest ab hac professione Matthaei, quanto procul est et a uero, siquidem symbolum uestrum ita se habeat. ut credatis in Iesum Christum filium dei, qui sit natus ex uirgine Maria . uestrum ergo est de Maria accipere filium dei, Matthaei ab Iordane, nostrum ex deo . ac per hoc tam uobis Matthaeus, si haec eius pro certo sunt, contrarius est in professione ista sua quam nobis, nisi quod paulo prudentior uobis inuentus est, ut ortum ex femineo sexu Dauid filio ascriberet magis quam filio dei. quapropter de duobus uos unum fateri oportet: aut hunc non esse Matthaeum, qui haec uidetur adserere, aut uos non tenere apostolicam fidem. Nos uero quamuis de hac sententia nemo prorsus deiciat ex
Abbreviated transcription (Latin):
sideres: non tam ille de maria uirginse
uult nos accipere ꝓcreatum. qm fastũ
aliqndo ꝑ baptismũ apud fluenta iorda¬
nuis .Illis eñi dicit baptixatũ a iohanne
eum quẽ dauid in exordio filiũ designa¬
uit factum alia̾ndo eẽ filiũ di: post᷑ as¬
nos dumtaxat scd̾m luce fidem fermet᷑¬
ginta. Ubi et uox tunc audita est dicens
ad eum. filius meus es tu. eggo hadie ge¬
nui te. uides gͦ id qd̾ ante annos tͥginta.
ut huic uidetur de maria natum ẽ nõ
eẽ ip̃m filium d̾i. s id qd de baptismo poste¬
a factum est ad iordanem. idest hominẽ
nouũ : tanqͣm in nobis. cum credimus
ad d̾m ex gentilitatis errore conu̾si. Qd̾
ip̃m tamen nescio utrũ cum ea fide satis¬
faciat. qͣm uos catholicam nomĩatis: s
interim sic matheo udentur si sunt ip̃s
hec. Neq eñi usqͣm in ꝑturitionib ma¬
re dictum legitur illud. filius meꝰ estu.
ego hodie genui ce. aut hic est filiꝰ me̾

Expanded text:
sideres, non tam ille de Maria uirgine sideres, non tam ille de Maria uirgine uult nos accipere procreatum quam factum aliquando per baptismum apud fluenta Iordanis. illic enim dicit baptizatum a Iohanne eum, quem Dauid in exordio filium designauit, factum aliquando esse filium dei post annos dumtaxat secundum Lucae fidem ferme triginta, ubi et uox tunc audita est dicens ad eum: filius meus es tu; ego hodie genui te. uides ergo id, quod ante annos triginta, ut huic uidetur, de Maria natum est. non esse ipsum filium dei, sed id, quod de baptismo postea factum est ad lordanem, id est hominem nouum tamquam in nobis eum credimus ad deum ex gentilitatis errore conuersi: quod ipsum tamen nescio utrum satis cum ea fide faciat, quam uos catholicam nominatis; sed interim sic Matthaeo uidetur, si sunt ipsius haec. neque enim usquam in parturitionibus Mariae dictum legitur illud: filius meus es tu, ego hodie genui te, aut: hic est filius meus
Abbreviated transcription (Latin):
ego. Quid eñi math̾s sc̃psit: Et rlle. u¬
ber generatõnis iħu xp̃i filii dauid filis
abraham: et cetera. Tum ego. Putaitam
inquã qr eẽs dicturus. liber genators
bendum. S quia nunc fideliter capi¬
tulũ memorasti. Ammonendꝰ tantũ
es ut id qd̾ retitasti consideres. Neq
enĩ matħs hic d̾i filii genatõnem se¬
bere se fatetur instituisse: s fili dauio. ut
g huic interim dicenti credam : filius oe¬
iud erit mͥ de maria natus. Adhuc de d̾e
filio in hoc om̃i gen̾atõnis textu nulia
fit mentio. usq ad baptismũ scilie fru¬
straq calũpniam uos ingeritis septori
tanq̃m̃ di ille filium in utero mulieris
incluserit. At uo hic elamitat ut udet᷑
et ui scͥptione ip̃a sua se prors ab hoc sa¬
crilegio iundicat: dauid filiũ perhibens
ex illastirpe oriundũ sescͥpsisse. nõ fuiũ
d̾i. Nam iħm quidem eum qͥ sit filius
di si scͥptoris huius mentẽ ꝓpositumq cõ¬

Expanded text:
ego: quid enim Matthaeus scripsit? et ille: lego: quid enim Matthaeus scripsit? et ille: liber generationis Iesu Christi filii Dauid, filii Abraham, et cetera. tum ego: putaueram, inquam. quia esses dicturus liber generationum ibendum; sed quia nunc fideliter capitulum memorasti, . admonendus tantum es, ut id, quod recitasti, consideres. neque enim Matthaeus hic se dei filii generationem scribere fatetur instituisse, sed filii Dauid. Ut ergo huic interim dicenti credam, filius Dauid erit mihi de Maria natus; adhuc de dei filio in hoc omni generationis textu nulla fit mentio usque ad baptismum scilicet frustraque calumniam uos ingeritis scriptori, tamquam dei ille filium in utero mulieris incluserit. at uero hic clamitat, ut uidetur, et inscriptione ipsa sua se prorsus ab hoc sacrilegio uindicat Dauid filium perhibens ex illa stirpe oriundum se scripsisse, non filium dei. nam Iesum quidem eum. qui sit filius dei, si scriptoris huius mentem propositumque con
Abbreviated transcription (Latin):
iniqua pena. et magna crudelitas. S
Ad excusandũ ꝓfertur d̃i necessitas. Ta¬
lem colant deum. qui nolunt colere de¬
um.Sane qd̾ fatendum est etiã ip̃i cĩ¬
tores tius qͣmins talem d̾m colendosino
pessimi. meliores tamen illo sunt: qr
saltem sunt. Ile aut̃ nichil est nisi fic¬
tio falsitatis: et cogitatio uanitatis. E
iam cet̾a fausti arguta deliramenta iu
Aust us dixit. Disputanti
mͥ̾ aliqͣndo. quidam ex nume¬
rosa plebe respondens ait. Ac¬
cipis ihm de maria natum.
Cui ego. Quẽnam inquã di¬
cis ihm: Nam plures in he¬
breismo fuerunt iħu. unus
quidem naue filius discipłs moysi: alt
uo filius iosedech sacerdotis magni Itẽ
alius qui dictus est dauid filius: alius
n̾o̾ filus d̾i. Quẽnam gͦ istoꝵ de maria
natum : queris ex me utrum accipiam:
Utꝙ inqͥt filiũ d̾i. Cui ego. Et quo au¬
tore.quoue magistro docente istud accipi¬
am: At ille. Matheo inquit. Qui rarti

Expanded text:
iniqua poena et magna crudelitas. sed iniqua poena et magna crudelitas. sed ad excusandum profertur dei necessitas. talem colant deum, qui nolunt colere deum. sane, quod fatendum est, etiam ipsi cultores eius, quamuis talem deum colendo sint pessimi, meliores tamen illo sunt, quia saltem sunt; ille autem nihil est nisi fictio falsitjam caetera Fausti arguta deliramenta vidFAUSTUS dixit: Disputanti mihi aliquando, quidam ex numerosa plebe respondens ait: Accipis Jesum de Maria natum? Cui ego: Quemnam, inquam, dicis Jesum? Nam plures in Hebraismo fuerunt Iesus: unus quidem Naue filius, discipulus Moysi; alter uero filius Iosedech sacerdotis magni; item alius, qui dictus est filius Dauid; alius uero filius dei . quemnam ergo istorum de Maria natum quaeris ex me utrum accipiam ? utique, inquit, filium dei. cui ego: et quo auctore quoue magistro docente istud accipiam? at ille, Matthaeo, inquit. cui rursum
Abbreviated transcription (Latin):
dicauit: cuiꝰ tamen pcc̃i ueniam. se pro
illis etiãm diuine iundicte offerens de¬
p̾catus est: Herumptñ si et hoc nõ mise¬
ricord̾r sed crudelit̾ feciss: etiam sic meli¬
or do ur̃o eẽt. Neq eñi quẽqͣm suoꝵ in¬
nocentium et obedientium. si ad hostis
cuneum disrumpendũ missus fuisset
et captiuatus: nullo mͦ eum postea si
uicisset. ip̃e dampnaret. qd̾ fasturꝰ est
d̾s iste de sua ꝑte qͣm config̾it. in globo.
qr obediuit iubenti. qr in hostiles cune¬
os ꝓ salute regni eius ꝓposita sua mor¬
te ꝓcessit. S in hac inquit serie scłoꝵ. iã
nialis ꝑmixta atꝙ concreta nõ obtemꝑa¬
uit p̃ce̾ptis. Queramꝰ quare. S ꝓpria uo¬
luutate: uera culpa et iusta pena. S iõ
si uoluntas est rea: nulla est ad pectand̃
natura contraria. et ideo manicheoꝵ oĩs
conuincta est et ei̾sa fallatia. Si aut̃ ab
hoste oppressa quo missa est: Si alieno
malo suꝑata. cui resistere nõ ualuerat:

Expanded text:
dicauit? cuius tamen peccati ueniam se pro dicauit? cuius tamen peccati ueniam se pro illis etiam diuinae uindictae offerens deprecatus est. uerumtamen si et hoc non misericorditer, sed crudeliter fecisset. etiam sic melior deo uestro esset. neque enim quemquam suorum innocentium et oboedientium, si ad hostis cuneum disrumpendum missus fuisset et captiuatus, ullo modo eum postea. si uicisset, ipse damnaret: quod facturus est deus iste de sua parte, quam configet in globo, quia oboediuit iubenti, quia in hostiles cuneos pro salute regni eius proposita sua morocessit. sed in hac, inquit, serie saeculorum iam malis permixta atque concreta non obtemperauit praeceptis. quaeramus, quare. si propria uoluntate, uera culpa et iusta poena; sed iam si uoluntas est rea, nulla est ad peccandum natura contraria, et ideo Manichaeorum omnis conuicta est et euersa fallacia. si autem ab hoste obpressa quo missa est, si alieno malo superata, cui resistere non ualuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
uere non potuit: et hostis ĩmanis necessi¬
tate compulsus. ad ista ꝑuenit. Neq
m̃i potuit int̾imere iniuriosũ atq suo¬
lentum: sius uel ciuib uel ꝑtib saluis
Qͣnto gͦ melior ille. qui occiso egyptio fra¬
trem defendit illesum : quẽ murabili uãi¬
tate faustus arguit. ꝙ d̾m suum mira¬
biliore cecitate nõ respicit: Qnͣto melius
ip̃e uasa aurea et argentea abstulisset de
gente egyptioꝵ ⁊ qͣm eius membra depre¬
daretur gens tenebraꝵ : Et tamen cum
bellum tam miserũ ip̃e gessisset: culto¬
res eius famulo d̾i nr̃i obiciunt. qd̾ bella
gesserit in quib semꝑ cum suis om̃ib
uictor de hostib triumphauit. Qͥ capti¬
ui uel captiue moyse belligerante de po¬
pło isrł duci potuerunt: Qd̾ it d̾s ũr
si potuisset. utiq feciss. Hoc gͦ non est
malos arguere: S feliciorib iniudere
Que aut̃ crudelitas moysi qd̃ in ppłm qͥ
grauit᷑ in dñm peccauerat gladio uin¬

Expanded text:
uere non potuit et hostis inmanis necessiuere non potuit et hostis inmanis necessitate conpulsus ad ista peruenit; neque enim potuit interimere iniuriosum atque uiolentum suis uel ciuibus uel partibus saluis. quanto ergo ille melior, qui occiso Aegyptio fratrem defendit inlaesum, quem mirabili uanitate Faustus arguit et deum suum mirabiliore caecitate non respicit! quanto melius ipse uasa aurea et argentea abstulisset de gente Aegyptiorum, quam eius membra depraedaretur gens tenebrarum ! et tamen cum bellum tam miserum ipse gessisset, cultores eius famulo dei nostri obiciunt, quod bella gesserit, in quibus semper cum suis omnibus uictor de hostibus triumphauit, qui captiui uel captiuae Moyse belligerante de populo Israhel duci potuerunt: quod et deus uester si potuisset, utique fecisset. hoc ergo non est malos arguere, sed felicioribus inuidere. quae autem crudelitas Moysi, quod in populum, qui grauiter in deum peccauerat, gladio uin
Abbreviated transcription (Latin):
metricio corpori nõ ligatus s p̾sentatus
insideret. S inqͥnatissima ẽẽ ista mẽbra
di ur̃i. Et ob hoc magͥna purgatõne in¬
digere fatemini Illa u̾o metrix de qͣ hoĩem
d̾i audetis arguere. d̾s ur̃ ẽẽt. etiam si nõ
eẽt in meluis casto coniugio cõmutata
Aut si nõ uultis. ꝑticulam certe d̾i ur̃i
licet minimã non negatis illam animã
m̾etricis. Hoc est iam melior d̾o ur̃o. qm̃
ip̃a una meret̾x e̾e̾t. ille aut̃ conditõne sue
illius cõmixtionis uniu̾so gen̾i tenebrũ
in om̃ib metricib ꝓstituitur. in om̃ib
deniq marib ⁊ feminis late uarieq for¬
nicantib et sese corrumpentib uolutat᷑
soluitur illigatur. rursus in eoꝵ fetib
uolutandus. soluendus. ligandꝰ donec
ad ultimũ globum pars unmundissĩa
d̾i ur̃i. tanqͣm in expiabilis m̾etrix ꝑdu¬
catur. Hec scilicet mala has turpitudĩes
hec dedecora. a membris suis d̾s ur̃ amo¬

Expanded text:
meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus incideret, sed et inquinatissima esse ista membra dei uestri et ob hoc magna purgatione indigere fatemini. illa ergo meretrix, de qua hominem dei audetis arguere, deus uester esset, etiamsi non esset in melius casto coniugio commutata; aut si non uultis, particulam certe dei uestri, licet minimam, non negatis illam animam meretricis. hoc ergo iam melior deo uestro, quoniam ipsa una meretrix esset, ille autem condicione suae illius commixtionis uniuerso generi tenebrarum in omnibus meretricibus prostituitur, in omnibus denique maribus ac feminis late uarieque fornicantibus et sese corrumpentibus uolutatur, soluitur, inligatur, rursus in eorum fetibus uolutandus, soluendus, ligandus, donec ad ultimum globum pars inmundissima dei uestri tamquam inexpiabilis meretrix perducatur. haec scilicet mala, has turpitudines, haec dedecora a membris suis deus uester amo
Abbreviated transcription (Latin):
nec maritum cuiuᷤ coniugem ad amau̾at.
S suos filios in membris demonũ aquib
demonib ip̃e fuerat adamatus occidit: S
et si nõ penitiuss dauid. nec iusticie sani¬
tatem tali medicina recepisset: etiã si isto
deo manicheoꝵ melior extitiss. Iste qͥppe
uno ip̃o facto putemus et aliis talibus
quotqtlib. qͣm multa unus homo poss
admitt̾e: ille aut̃ in om̃ib om̃ium tali¬
b factis. cõmixtione illa membroꝵ suoꝵ
turpari polluiq comuncitur. Et osee ꝓ¬
pħa accusatur a fausto. qͥ sȩ m̾etricem᷑ t̃¬
pi concupiscentia captiuatus adamass
atq duxisset: animas certe amboꝵ ⁊ la¬
sciui amatoris et obscene m̾etricis. ꝑtes
et membra naturãq d̾i ur̃i ẽẽ p̾dicatis.
illa gͦ meretrix. quid eñi ambiam u̾bis
et non plane dicam. illa meret̾x eẽt deus
ur̃. Neq eñi potestis dicere. qd̾ seruata at¬
q incorrupta sue sc̃itatis natura. illi

Expanded text:
nec maritum, cuius coniugem adamauerat, nec maritum, cuius coniugem adamauerat, sed suos filios in membris daemonum, a quibus daemonibus ipse fuerat adamatus, occidit? sed etsi non paenituisset Dauid nec iustitiae sanitatem tali medicina recepisset, etiam sic isto deo Manichaeorum melior extitisset. iste quippe uno ipso facto putemus et aliis talibus quotquotlibet quam multa unus homo posset admittere; ille autem in omnibus omnium talibus factis commixtione illa membrorum suorum turpari polluique conuincitur. et Osee propheta accusatur a Fausto: qui si meretricem turpi concupiscentia captiuatus adamasset atque duxisset — animas certe amborum, et lasciui amatoris et obscaenae meretricis, partes et membra naturamque dei uestri esse praedicatis — illa ergo meretrix — quid enim ambiam uerbis et non plane dicam ? — illa meretrix esset deus uester. neque enim potestis dicere, quod seruata atque incorrupta suae sanctitate naturae illi
Abbreviated transcription (Latin):
qm hẏrcuis erraret. ꝓpaginis curã nul¬
lam gerens. s lasciue solius uoluptatis:
qͣntominus miser ẽẽt d̾o ur̃o. qui non
solum in ip̃o et in eius quatuor uxorib
omine illud dedecus luxurie pat̾enir. om̃i¬
b eoꝵ corporib motib q concretus. S in
ip̃o hyrco quẽ uiro illi sordido comꝑauit om¬
nem illum genitalem motum caloremq ꝑ¬
petitur: et ubiq turpi conditõne ꝑmixtꝰ.
in capro inflãmatur. in capra seminãtur
in hedo generatur: Ac ꝑ hoc et si udas nõ
tantum fornicator s etiam sciens nurus
sue nefarius incestator existeret: in illius
quoq incesti libidine d̾s ur̃ hereret. sord̾et
arderet. Dauid aut̃ iniquitatis penituit.
qd̃ uxorem adamau̾it alienam: uirũq
eus mandarit occidi. At u̾o d̾m ur̃m qnͣ¬
do penitebit qd̾ a tartareo gen̾e masculi¬
no et feminino pͥncipum tenebrarũ ada¬
matus eoꝵ lybidini sua membra concessit.

Expanded text:
quam hircus erraret nullam propaginis curquam hircus erraret nullam propaginis curam gerens, sed lasciuae solius uoluptatis: quanto minus miser esset deo uestro, qui non solum in ipso et in eius quattuor uxoribus omne illud dedecus luxuriae pateretur, omnibus eorum corporibus motibusque concretus, sed in ipso hirco, quem uiro illi sordidus conparauit, omnem illum genitalem motum caloremque perpetitur et ubique turpi condicione permixtus in capro inflammatur, in capra seminatur, in haedo generatur! ac per hoc etsi ludas non tantum fornicator sed etiam sciens nurus suae nefarius incestator existeret, in illius quoque incesti libidine deus uester haereret, sorderet, arderet. Dauid autem iniquitatis paenituit, quod uxorem adamauerit alienam uirumque eius mandarit occidi; at uero deum uestrum quando paenitebit, quod a tartareo genere masculino ac feminino principum tenebrarum adamatus eorum libidini sua membra concessit
Abbreviated transcription (Latin):
mani diumitus dispensatã nõ negat
nisi qͥsquis aut eam nescir. aut omnẽ
sensum ratõnalis consid̾atõnis amisit.
etiã si libidinosi et crudeles fuissentisi¬
cut eos manicheoꝵ error uel potuis fu
rolutari. iurum cũ femina: qm ẽ sinee¬
rissimã lucem. et miscendo se teners
inquinari: Ecte homo auaricie ac uent̾s
causa uxorem suam sororẽ mentit᷑. ena¬
lioꝵ concubitũ uendidit. Qñto ille pe¬
ior eo execrabilior est qui naturã suam
ad libidinem desiderantiũ simusandoco¬
aptetam. gratis eis polluendam. corrũ¬
pendamꝙ subient. Iam cũ filiab qui
etiã sciens concubuerit. nõne minꝰ ma¬
li ꝑpetrat. qͣm qui membra om̃ium taliũ
peiorumq turpitudinũ libidinib mis¬
cet: Quid eñi tale ab ĩmundis flagicio¬
sisq cõmittitur: ubi nõ deus ir̃ mani¬
chei turpitudinib om̃ib polluat᷑.: De¬
niq si uere iacob ut ait faustus. inter
quatuor uicores feda concupiscentia tan¬

Expanded text:
mani diuinitus dispensatam non negat, mani diuinitus dispensatam non negat, nisi quisquis aut eam nescit aut omnem sensum rationalis considerationis amisit, etiamsi libidinosi et crudeles fuissent, sicut eos Manichaeorum error uel potius furuolutari uirum cum femina quam esse sincerissimam lucem et miscendo se tenebris inquinari? ecce homo auaritiae ac uentris causa uxorem suam sororem mentitus in aliorum concubitum uendidit: quanto ille peior et execrabilior est, qui naturam suam ad libidinem desiderantium simulando coaptatam gratis eis polluendam corrumpendamque subiecit! iam cum filiabus qui etiam sciens concubuerit, nonne minus mali perpetrat, quam qui membra sua omnium talium peiorumque turpitudinum libidinibus miscet? quid enim tale ab inmundis flagitiosisque committitur, ubi non deus uester, Manichaei, turpitudinibus omnibus polluatur? denique si uere Iacob, ut ait Faustus, inter quattuor uxores foeda concupiscentia tam
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. ingenioꝵq genera subdita u¬
det: uerũ etiã hoc ab eis p̾dictun legit
qͣm legens factum dauid. cuiꝰ eum dño
arguente ac minante penituit. inde
ad peccandũ fomitem prebeat. illa scͥptu¬
ra culpanda est: ac nõ tanto seueriꝰ ille
dampnandus. qͣnto potius ad se uuln̾an¬
dum. Aut occidendũ abuti uoluit ea re.
que ad sanandũ lib̾andumq consc̃pta
est: Qiua eñi homines in pcc̃m lapsi uł
suꝑbia negligunt pnĩe medicinã uel
recipiende salutis uenieq ꝓmerende dif¬
fidentia penitus ꝑeuno : de tanto uiro
exemplũ ꝓpositũ est. quo sanant̃ egti.
nõ quo hi qui sani sunt saucientur. sle¬
ꝙ eñi medicine uicium est. si uel insa¬
ni seip̃os. uel maligni alios ferramẽtis¬
medicinalib ꝑrmant. S tamen patres
nr̃i patriarche atq ꝓpħe quib tam ul¬
lustre testimonium scitatis atq pietatis
ea scͥptura ꝑhibet.qm̃ saluti genis. hu¬

Expanded text:
hominum ingeniorumque subdita uhominum ingeniorumque subdita uidet, uerum etiam hoc ab eis praedictum legit quam legens factum David, cujus eum Domino arguente ac minante poenituit, inde sibi ad peccandum fomitem praebeat, illa Scriptura culpanda est; ac non tanto severius ille damnandus, quanto potius ad se vulnerandum aut occidendum abuti voluit ea re, quae ad sanandum liberandumque conscripta est? Quia enim homines in peccatum lapsi, vel superbia negligunt poenitentiae medicinam, vel recipiendae salutis veniaeque promerendae diffidentia penitus pereunt, de tanto viro exemplum propositum est, quo sanentur aegroti, non quo hi qui sani sunt saucientur. Neque enim medicinae vitium est, si vel insani se ipmedicinalibus perimant. Sed tamen patres nostri patriarchae atque prophetae, quibus tam inlustre testimonium sanctitatis atque pietatis ea scriptura perhibet, quam saluti generis hu
Abbreviated transcription (Latin):
cabiles mancant: et rursus quedã ma¬
loꝵ mutationes. et prouestus ĩ bonũ
siie ꝑ seueraturi. siue in p̾stina iterũ
relapsuri: ut neq iusti insuꝑbiam se¬
curttate extollantur. nec miqͥ contͤ
medicinam desꝑatõne obdurentur ⁊
At illa que neqͣ ad imitandum neq
Ad cauendũ facta hominũ ꝑtinentr
ꝙ tamen in scã sc̃ptura reppuintur..
aut ad illam conexionem posita suut
quib occasionib ad res neceslarias ue¬
niatur. aut eo ip̃o quo uidentur suꝑflua
sats ammonent. in eis queri oportere my¬
stice alicuiꝰ significatõis oraculũ. Neq
eñi de his libris loquim᷑ in quib nulla uł
pauca. ac nõ multa aꝑtissima ꝓpħico spi¬
ritũ p̃nuntiata iam quoq ip̃is reb im¬
pletis auctoritatẽ diumnã. fidelissima atꝙ
p̃clarissima u̾itatis luce testãtur: uit oĩ¬
no desipiat. qͥsqͥs eos suꝑflue uel qͣi fatue
locutos aliqͥd putat: quib ño solum oĩa

Expanded text:
cabiles maneant, et rursus quaedam macabiles maneant, et rursus quaedam malorum mutationes et prouentus in bonum siue perseueraturi siue in pristina iterum relapsuri: ut neque iusti in superbiam securitate extollantur nec iniqui contra medicinam desperatione obdurentur ? at illa, quae neque ad imitandum neque ad cauendum facta hominum pertinent et tamen in sancta scriptura reperiuntur, aut ad illam conexionem posita sunt, quibus occasionibus ad res necessarias ueniatur, aut eo ipso, quo uidentur superflua, satis admonent in eis quaeri oportere mysticae alicuius significationis oraculum. neque enim de his libris loquimur, in quibus nulla uel pauca ac non multa apertissima prophetico spiritu praenuntiata iam quoque ipsis rebus inpletis auctoritatem diuinam fidelissima et praeclarissima ueritatis luce testantur, ut omnino desipiat, quisquis eos superflue uel quasi fatue locutos aliquid putat, quibus non solum omnia