comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisioñe insigno fuisse. oonee plenitu¬
do gentium intraret. & sic omĩs isił sal¬
uus ficret. circumcisus cor de. non erigua
membri uniꝰ parte. Ergo satis & excusata
a nobis & erclusa ẽ. iudorum hodieq ma¬
nens cireum eisio. Qd̃ autem rep̃hensioni
dieunt eam fuisse uł esse gentilib. pͥmũ
non habent rep̃hendere. iꝑsi uł irridere
qd̾ alii consortes faciunt sui. Esto camen
fuerit qd̃ irriderent. qͥd hoc nos mouere
debet. eum ipsa crur om̃ iudeis scanda¬
lum. grecis stulcicia. nob̾ autẽ uirtꝰ dei sit
atq sapientia: Et ipse dñs oirerit. Qui
me con fessus fuerit coram hominibus.
confitebor & ego eum corã patre meo qui
est iuçelis: docens nos his que rident᷑
ab hominib. non commouendos: si qͦ
ꝓreligionis obseqͥo oeferuntur. Contuli.

Expanded text:
cumcisionem in signo fuisse, donec plenitucumcisionem in signo fuisse, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret, circumcisus corde, non exigua membri unius parte. Ergo satis et excusata a nobis, et exclusa est Judaeorum manens hodieque circumcisio. 27. Quod autem reprehensioni eam dicunt fuisse, vel esse gentilibus, primum non habent reprehendere ipsi, vel irridere, quod alii consortes faciunt sui. Esto tamen, fuerit quod irriderent; quid hoc nos movere debet, cum ipsa crux Domini Judaeis scandalum, Graecis stultitia, nobis autem virtus Dei sit, atque sapientia ? Et ipse Dominus dixerit: Qui me confusus fuerit coram hominibus, confundar et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis ; docens nos iis, quae ridentur ab hominibus, non commovendos, si qua pro religionis obsequio deferuntur. EPI
Abbreviated transcription (Latin):
est. in y̾saac erit sem̃ tuum. S̾ eireumqi¬
di licuit iudeum. uł domi eiꝰ natum.
uł pecunia eiꝰ emꝑtum. Non possumꝰ
diriuare hoc ad alienigenã. aut ꝓselitũ.
nisi fuerint in donio abrahe nati. aut pe¬
cunia eiꝰ empti. uł seminis eiꝰ. Deniq
nicħ dirit de ꝓselitis. de qͥb quando
uoluit dicẽ. nominauit eos sic̃ habes.
e. locutꝰ e̾. oñs ad moysen dicens. Lo¬
quere ad aaron.& filios eiꝰ. et ad om̃s
filios is rł. et dices ad eos. Homo homo
a filiis isrł. ⁊ aꝓselitis. qui sunt appofiti
nob̾. quieũq fecerit holocanstum. Hbi
gͦ comp̃hendit eos. ibi lex cenet eos. u̾bi
oracło non significantur: qͦmͦ astringi
uidentur: Sie habes deniq. die filiis
aaron. quando de sacerdotib dicit: ha¬
bes quando & de leuitis dieit. Ergo om̃i¬
fariam claret etiam scdm litteram legis
qͣmꝙͣ. lex sp̃ualis sit. & scd̾m ipsam tam̃
litteram ad ineireumeisionẽ tenere non
potusse nationum popłos. s ipsam cir¬

Expanded text:
semen tuum . Ergo circumcidi licuit Judaeum, vel domi ejus natum vel pecunia ejus emptum. Non possumus derivare hoc ad alienigenam, aut proselytum, nisi fuerint in domo Abrahae nati, aut pecunia ejus empti, vel seminis ejus. Denique nihil dixit de proselytis, de quibus quando voluit dicere, nolocutus est Dominus ad Moysen, dicens: Loquere ad Aaron, et ad filios ejus, et ad omnes filios Israel, et dices ad eos: Homo, homo a filiis Israel, et a proselytis, qui sunt appositi vobis, quicumque fecerit holocaustum . Ubi ergo comprehendit eos, ibi Lex eos tenet: ubi oraculo non significantur, quomodo astringi videntur? Sic habes denique: Dic filiis Aaron , quando de sacerdotibus dicit. Habes, quando et de levitis dicit. 26. Ergo omnifariam claret etiam secundum litteram Legis, quamquam Lex spiritalis sit, et secundum ipsam tamen litteram ad circumcisionem teneri non potuisse nationum populos: sed ipsam cir
Abbreviated transcription (Latin):
tium uenit. Non enim gentib eurumcifio
mandata est. s semini abraham. Sic enun
habes in pͥmo oracło. E oirit dñs adabrahã.
Tu autem testam̃tum meum obseruabis.
tu ce sem̃ tuum pꝰ te in ꝓgenies eorum. et ħ
est cestam̃tum meum qͦd obseruabis int̾ me.
& uos. et sem̃ ur̃m pꝰ te in ꝓgemes eorum. Cir¬
cum cidet᷑ ur̃m onĩe masculiũ. ꝙ. ei reumei¬
des carnem p̃pucii ur̃i. & erit in signo tes¬
tam̃ti. int̾ me & uos. Infans octo dierum
circumeidetur uobis. om̃e masculimun
ex semine tuo. circũcisione eircum eidet᷑.
testam̃tum meum in carne ur̃a. in testam̃¬
tum ȩt̾̃num. & in circum eisus mascłs qui
non cireũeidĩt carnẽ p̃putii sui octaua
die. erterminabit᷑ aĩa illa de generatiõe
illa. qͥa testam̃tum meum transgressus
est. Hebreꝰ qͥdem negatur habere de octa¬
no die.sic̃ aquila significat. s non uiaqͥ¬
la omis auctoritas. qui quasi uideus in

Expanded text:
tium venit. Non enim gentibus circumcisio tium venit. Non enim gentibus circumcisio mandata est, sed semini Abraham; sic enim habes in primo oraculo: Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem Testamentum meum observabis, tu et semen tuum post te in progenies eorum. Et hoc est Testamentum meum, quod observabis inter me et vos, et semen tuum post te in progenies eorum. Circumcidetur vestrum omne masculinum, et circumcidetis carnem praeputii vestri, et erit in signo Testamenti inter me et vos. Infans octo dierum circumcidetur vobis, omne masculinum in de semine tuo, circumcisione circumcidetur testamentum meum in carne uestra in testamntum aeternum. Et incircumcisus masculus qui non circumciderit carnem praeputii sui octava die, 1077 exterminabitur anima illa de generatione illa; quia Testamentum meum transgressus est . Hebraeus quidem negatur habere de octavo die, sicut Aquila significat. Sed non in Aquila omnis auctoritas, qui quasi Judaeus in
Abbreviated transcription (Latin):
est om̃s possunt ui dere qui ceci sunt. si me lu¬
men reqͥrant. Accedice & uos et illuminamim.
ut uidere possitis. Deinde qͥd sͥ uult. qd̾ is qͥ
uitam refundebat imꝑio. salutem p̃cepto da¬
bat. dicens mortuo exi foras. & egressus est
lazaRus de sepulchro. dicens para litico. fur¬
ge tolle grabatum tuum. & surrerit paratieꝰ ⁊
cepit grabatum ipse portare. in qͦ solutis m̃e
fecit lutum. ꝙ suꝑunxit occłos cxci. ꝙ dix
ei. uade et laua in syloam. qd̃ int̾pretatur
missus: & abiit ⁊ lauit. & uidere cepit: Q
ista ratio est: Magna ni fallor. Plus enun
uidet. quem iħc tangit. Simul & diuinita¬
tem & sc̃ificationẽ eiꝰ aduerte. Quasi lur te¬
tigit. &. lum̃ infudit. quasi sacerdos ꝑfig᷑am
baptisinatis mysteria gr̃ę spũalis impleuit.
Expuit: ut aduerteres qͥa interiora xp̃i lu¬
men sunt. Et uere uidet qui xp̃i mundat᷑
interiꝰ. Lauat saluia eiꝰ. lanat. lauat sermo

Expanded text:
est, omnes possunt videre, qui caeci sunt, si me luest, omnes possunt videre, qui caeci sunt, si me lumen requirant. Accedite et vos, et illuminamini, ut videre possitis . 4. Deinde quid sibi vult quod is, qui vitam refundebat imperio, salutem praecepto dabat, dicens mortuo: Exi foras , et egressus est Lazarus de sepulcro; dicens paralytico: Surge, tolle grabatum tuum ; et surrexit paralyticus, et coepit grabatum ipse portare, in quo solutus memfecit lutum, et superunxit oculos caeci, et dixit ei: Vade et lava in Siloam, quod interpretatur missus; et abiit, et lavit, et videre coepit ? Quae ista ratio est? Magna, ni fallor; plus enim videt, quem Jesus tangit. 5. Simul et divinitatem et sanctificationem ejus adverte. Quasi lux tetigit, infudit: quasi sacerdos per figuram baptismatis, mysteria gratiae spiritalis implevit. Exspuit, 1097 ut adverteres quia interiora Christi lumen sunt. Et vere videt, qui Christi mundatur internis. Lavat saliva ejus, lavat sermo
Abbreviated transcription (Latin):
udisti frat̾ lectionem eiangelii in
qua decursum est. qd p̃teriens
dñs iħe. uudit ageneratione cecũ.
reundum dñs non putauit. p̃sertim cum
agen̾atione cecus fuerit. qd̾ non ociose est
positum. Est enim cecitas que plerumq
ui egrituduns aciem obducit oceulory. ea
morum in fusione generat᷑. ea qͦq uicio ple¬
rumq sublato. medicine arte depellitur
ut cognoseas qͥa qd̾ iste sanatur. qͥ agenerati¬
one sua cȩcus est. non artis ẽ. s pocestatis.
Donauit enim dñs sauicatem. non medicinã
exercuit. Hos enim sanauit dñs ih̾e. qͦs ne¬
mo curaret. Qi stulti autem udei. qͥ inter¬
rogant. hic pec cauit an parentes eius. de¬
bilitates corporum referentes ad merita de¬
lictorum. Et ideo dñs ait. Neq hic peceauit
neq parentes eiꝰ. s ut mani festent᷑ oꝑa dei
in illo. Qd̃ enim nate oefuit. creatori cõpetit¬
reformare. qui actor nature est. Unde addidit.
Cum in hoc mundo sum. Lux sum muncti. hoc

Expanded text:
udisti, frater, lectionem Evangelii, in qua decursum est quod praeteriens Dominus Jesus vidit a generatione caecum. reundum Dominus non putavit; praesertim cum a generatione caecus fuerit, quod non otiose est positum. 2. Est enim caecitas, quae plerumque vi aegritudinis aciem obducit oculorum, eadmorum infusione generatur; ea quoque, vitio plerumque sublato, medicinae arte depellitur; ut cognoscas quia quod iste sanatur, qui a generatione sua caecus est, non artis est, sed potestatis. Donavit enim Dominus sanitatem, non medicinam exercuit; eos enim sanavit Dominus Jesus, quos nemo curaret. 3. Quam stolidi autem Judaei, qui interrogant: Hic peccavit, an parentes ejus ? debilitates corporum referentes ad merita delictorum. Et ideo Dominus ait: Neque hic peccavit, neque parentes ejus: sed ut manifestarentur opera Dei in illo . Quod enim naturae defuit, creatori competitreformare, qui auctor naturae est. Unde addidit: Cum in hoc mundo sum, lux sum hujus mundi ; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ipse condempnat. qͥ in alio dampnat qͦo ipse
cominittit: Noc autem oirre: & scͥbebat in
terra: qͥd utiq dicens. festucam que inocło
est non uides: Li ludo enim uelut festucã
nitudiñe ꝑsonabat. Serbebat autem in t̾ra.
digito qͦ legem scͥpserat. Peccatores in terra
scribunt᷑. iusti in celo: sic̃ habes dictum ad
discipłos. Gaudete qͥa noia ur̃a scͥpta sunt
in cȩlo. Scdo autem scͥpsit. ut gemino testa¬
mento uideos scias ẽẽ. dampnatos. Audien¬
tes autem hoc uerbum. exier̃t foras unꝰ pꝰ
unum. uicipientes aseniorib. & sed ebant
cogitantes de se. & remansit solus iħe: et
mulier in medio stans. Beneait qd̾ erie¬
runt foras: qui nole bant esse cum xp̃o.
foris littera ẽ. intꝰ iusteria. Se quebantur
cum diuinarum lectionum quedã uelut
arborum folia: nam fructum qͥ inuebat
in umbra legis.&. solem iusticie uidere
non poterant. Deniq discedentib illis.
remansit solus ih̾e: & mulier in medio

Expanded text:
ipse condemnat, qui in alio damnat, quod ipse ipse condemnat, qui in alio damnat, quod ipse committit? 13. Hoc autem dixit, et scribebat in terra. Quid? Utique dicens: Festucam, quae in ocest, non vides . Libido enim velut festuca nitudinem personabat. 14. Scribebat autem in terra digito, quo Legem scripserat . Peccatores in terra scribuntur, justi in coelo, sicut habes dictum ad discipulos: Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelis . Secundo autem scripsit, ut gemino Testamento Judaeos scias esse damnatos . 15. Audientes autem hoc verbum, exierunt foras unus post unum, incipientes a senioribus, et sedebant cogitantes de se . Et remansit solus Jesus, et mulier in medio stans. Bene ait quod exierunt foras, qui nolebant esse cum Christo. Foris littera est, intus mysteria. Sequebantur enim divinarum lectionum quaedam velut arborum folia, non fructum; qui vivebant in umbra Legis, et solem justitiae videre non poterant. 16. Denique discedentibus illis, remansit solus Jesus, et muli
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs scripture diuine interp̃tationem ser¬
mone secum uario conferentib. pleni lumi¬
nis refulserit clantudo: ignorantiȩ umbra
discesserit. S iam ueniamꝰ ad mulieris hu¬
ius adul̾e absolutionem. Oblata erat ascͥ¬
bis & phariseis. dño iħu adult̾ii rea. & hac
oblata fraude. ut si eam absolueret. legei
soluere uideret᷑. sin uͦ dampnaret. ꝓpositũ
sui mutaret aduentus. qͥa peccata omĩum
remissurꝰ aduenit. Deniq supͣ ait. Ego non
ui dico quem ꝗͣ. Offerentes gͦ eam direrunt.
Hanc mulierem inuenimꝰ publice mechautẽ.
Scͥptũ ẽ. eñi in lege moysi. om̃em mecam la¬
pidari. Tu uͦqͥd dicis de eat᷑ Que cum dicerent.
Iħe inclinato capite digito scͥbebat in terra. Ꝙ
cum expectarent ut aulirent eum: erigens
caput dixit. Qui sine peccato ẽ. pͥor lapidet
eam. Quid tam diuinũ. ꝙͣ ista sententia ut
is peccata puniat. qui erpers ipse sine pec¬
cato sit:: Quomͦ eniui feras alieni ultorem.
& ꝓpͥi criminis defensorem: Nonne se magis

Expanded text:
is Scripturae divinae interpretationem sermone secum vario conferentibus pleni luminis refulserit claritudo, ignorantiae umbra decesserit. Sed jam veniamus ad mulieris hujus adulterae absolutionem. 11. Oblata erat a Scribis et Pharisaeis Domino Jesu adulterii rea . et hac oblata fraude, ut si eam absolveret, Legem solvere videretur: sin vero damnaret, propositum sui mutaret adventus; quia peccata omnium remissurus advenit. Denique supra ait: Ego non judico quemquam . Offerentes ergo eam, dixerunt: Hanc mulierem invenimus publice maechantem. Scriptum est enim in lege Moysis omnem maecham lapidari. Tu vero quid dicis de ea ? 12. Quae cum dicerent, Jesus inclinato capite, digito scribebat in terra. Et cum exspectarent, ut audirent eum, erigens caput dixit: Qui sine peccato est, prior lapidet eam. Quid tam divinum, quam ista sententia; ut is peccata puniat, qui exsors ipse peccati sit? Quomodo enim feras alieni ultorem, et proprii criminis defensorem? Nonne se magis
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ait. Non ueni legem solu̾e s implere
Nec ociose qͥndecim canebat mor psalmos
daui ticos. Legimꝰ & qͥndecim gͣdib ascen¬
disse solem. cum erechias iustus rer uite
huiꝰ accipet commeatum. Signifieabatur
presentie sue lumine. quib fides nr̃a ad uitã
ascendit eternam. Unde & hoc qͦd hodie lectu¬

Expanded text:
Dominus ait: Non veni Legem solvere, sed implere Dominus ait: Non veni Legem solvere, sed implere . 10. Nec otiose quindecim anabathmorum 896 psalmos Davidicos legimus, et quindecim gradibus ascendisse solem, cum Ezechias justus rex vitae hujus acciperet commeatum . Significabatur praesentiae suae lumine, quibus nostra fides ad vitam ascendit aeternam. Unde et hoc quod hodie in Ap
Abbreviated transcription (Latin):
dierũ purgatio scđm gr̃am. quȩ euangelii cesti¬
ficatione signat᷑. quia tercio die dñs resurrex̃.
UIbi pena p̃scͥbit᷑. debet esse penitentia pecca¬
torum. Ubi remissio donat᷑. gr̃a est. Precedit
penitentia: sequit᷑ gr̃a. Neq penitentia gͦ sũ
gr̃a: neq gr̃a sine penicentia. De bet enim pe¬
nitentia pͥus oampnare peccatum: ut gr̃a
possit abolere. Ideo typum legis accipiens
us resurrectionis: si c̃ habes in eccłiaste.Ua
partem illis septem. & illis octo. Nam ꝙ in
ꝓpħa osee legisti dictum ad eum. Conduc tͥ
fornicariam .xu. denariis. eõ qd gemino ere
uet̾is & noui testam̃ti. hoc ẽ. integro fid̃i p̃¬
cio. mulier illa uago qͦdam et meretricio gen-¬
tium conuenarum comitatu fulta aducit᷑.
caret ad fidem. ut ꝑfectos redderet. ꝑ gomor.
intelligitur plena mensura. ꝑ semi gonor
semiplena mensura. Piena menfura in
euangłio ẽ. semiplena in lege: cuiꝰ plenitu¬
do nouum est testam̃tum. Si qͥdem ipse

Expanded text:
stificatione signatur ; quia tertio die Dominus resurrexit. Ubi poena praescribitur, debet esse poenitentia peccatorum: ubi remissio donatur, gratia est. Praecedit poenitentia, sequitur gratia. Neque poenitentia ergo sine gratia, neque gratia sine poenitentia; debet enim poenitentia prius damnare peccatum, ut gratia possit abolere. Ideo typum Legis accipiens us resurrectionis, sicut habes in Ecclesiaste: Da partem illis septem, et illis octo . Nam et in propheta Osee legisti dictum ad eum: Conduc tibi fornicariam quindecim denariis ; eo quod gemino aere veteris et novi Testamenti, hoc est, integro fidei pretio, mulier illa vago quodam et meretricio gentium convenarum comitatu fulta conducitucaret ad fidem, ut perfectos redderet: per gomor intelligitur plena mensura, per semigomor semiplena mensura. Plena mensura in Evangelio est, semiplena in Lege, cujus plenitudo novum est Testamentum. Siquidem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
est: nam qͦd legitur. ꝓ intelligentis estimat᷑
arbitrio. Remissio gͥ peccatorum. utriꝰq testa
menti p̃cium est: que ꝑ annum in typo an
trium dierũ ẽẽ. purgatione. Septem dierũ¬

Expanded text:
est; nam quod legitur, pro intelligentis aestimatur est; nam quod legitur, pro intelligentis aestimatur arbitrio. Remissio igitur peccatorum utriusque pretium Testamenti est, quae per agnum in typo anntrium dierum esse purgatione Exod. XI
Abbreviated transcription (Latin):
largitatis. sedulȩ lib̾alitatis affectum: qͥ
tale habebat iuditium. Nideamꝰ qd̾ ipse
iuxta garo filatium positꝰ conferebat. Non
ociose uiduam p̃tulit duo era mittentem.
Preciosa ista paupertas est. fidei opulenta
mistio. Ista sunt duo era. quȩ samaritanꝰ ille
euangelicꝰ ad eiꝰ euranda uulnera qui inci¬
dit in latrones. stabulario dereliqͥt. Frgo
& ista specie uidua intipo excłe. hoc garofilatio
oportet expendere. Diui debat enim popłis
argentum eraminatum eloquiorum cȩlesti-¬
um. & imaginis regiȩ pecuniam ppłooꝵ annu¬
merabat affectib. Nemo plus misit. qm qͥ
totum donauit. Saciabat esurientes. reple¬
bat mopes. illuminabat cȩcos. redimebat
captiuos. paraliticos erigebat. mortuos sus¬
citabat. & qͦd ẽ. ampliꝰ conferebat absolutiões
reorum: peccata donabat. Hec sunt duo era
Que misit eccła postea qͦm xp̃m accepit.
Quid enuim sunt duo era. nͥ p̃cium noiu et¬
uet̾is testamenti. Precium scͥpture fides nr̃a

Expanded text:
ulae liberalitatis affectum. 895 5. Qui tale habebat judicium, videamus quid ipse juxta gazophylacium positus conferebat; non enim otiose viduam praetulit duo aera mittentem. Pretiosa ista paupertas est fidei opulenta mysterio. Ista sunt duo aera quae Samaritanus ille Evangelicus ad ejus curanda vulnera, qui incidit in latrones, stabulario dereliquit . Ergo et ista specie vidua, in typo Ecclesiae, hoc gazophylacio oportet expendere; dividebat enim populis argentum igne examinatum eloquiorum coelestium, et imaginis regiae pecuniam populorum annumerabat affectibus . Nemo plus misit, quam qui totum donavit. Satiabat esurientes, replebat inopes, illuminabat caecos, redimebat captivos, paralyticos erigebat, mortuos resuscitabat, et quod est amplius, conferebat absolutiones reorum, peccata donabat. Haec sunt duo aera, quae misit Ecclesia posteaquam accepit a Christo. Quid enim sunt duo aera, nisi pretium noveteris Testamenti? Pretium Scripturae fides nostra
Abbreviated transcription (Latin):
respondeainꝰ. qui dicunt si ea pars corporis
tuisse. Si non ẽ. scd̾m nat᷑am ñ debuisse simił
nasci. Qui qm̃ arguti sunt tam .c. ipsi michi
respondeant. utrum scđm nat᷑am suecessio
humana sit. que generationib adholescit.
an contͣ nat᷑am. Si enim scd̾m nat᷑am: nuu
ꝙͣ gͥ intermittencla est. Et qm̃ in tegritas ui¬
rorum. uirguntas puellarum. abstinentia u¬
duarum continentia conuigum p̃dicatur::
Nullum gͦ studium querendȩ successionis
feriari oebuit. S ipse auctor naturȩ non
utiq generatiõi obsecutꝰ ẽ. qͥ de se cum esset
in corpore constitutꝰ p̃buit magist̾ium. ꝙ. hor¬
tatus ist discipłos ad integrita tẽ dicens.
Siuit spadones qͥ se castrauer̃t ꝓpt̾ regnũ
çȩlorum. Qui potest caꝑe capiat. Gum sit
autem homo compositꝰ ex corpore & aĩa. sa¬
tis est enim int̾im hoc dic̾e. ⁊ si lere de sp̃u:
non est uiutͦq idem scđ̾m nat᷑am. s qͦd ẽ.

Expanded text:
respondeamus qui dicunt, si ea pars corporis respondeamus qui dicunt, si ea pars corporis tuisse: si non est secundum naturam, non debuisse simul nasci. Qui quoniam tam arguti sunt, et ipsi mihi respondeant, utrum secundum naturam successio humana sit, quae generationibus adolescit, an contra naturam. Si enim secundum naturam, numquam igitur intermittenda est: et quomodo integritas virorum, virginitas puellarum, abstinentia viduarum, continentia conjugum praedicatur? Nullum ergo studium quaerendae successionis feriari debuit. Sed ipse auctor naturae non utique generationi obsecutus est, qui de se, cum esset in corpore constitutus, praebuit magisterium, 1075 et hortatus est discipulos ad integritatem, dicens: Sunt spadones, qui se castraverunt propter regnum coelorum; qui potest capere, capiat . 17. Cum sit autem homo compositus ex corpore et anima satis est enim interim hoc dicere, et silere de spiritu non est in utroque idem secundum naturam: sed quod est
Abbreviated transcription (Latin):
mulata ñ minuta religio ẽ. Incantum
autem abest nocusse fidi eircũ cisiõis
dolorem. ut ꝓbabiliorem fidem faciat
dolor. Maior enim fidei gr̃a: si qͥs ꝓreli¬
one contempnat dolorem. Q hie magis
habet p̃mium. qͣm ille qͥ id̃o dolorem uo¬
luit circũcisionis subire. ut głaret᷑ in le¬
ge. & laudẽ er hominib magis ꝙͣ erdeo
quereret. Oportuit gͥ eireũ cinonem ex
parte fieri ante eius aduentum. qui totum
circũcideret hominẽ. Ex parte enun debuit
assuesce huma na conditio qͤm admodum
in io qd̃ ꝑfectum est crederet᷑. Si autẽ opor¬
tuit circum cidi. in qͣ magis parte membrory
oportuit circum cisionẽ fien. qͣm in ea que
qͥbusdam uidet᷑ inhonestior. ut his que
putarentur ignobiliora esse mẽbra corpo
sunt nr̃a. honestatem abuncdantiorem habe¬
rent: Ubi enim magis uir sanguinis sui ad¬
moneri debuit. ꝙͣ. in ea parte que mymsteri¬
um error erhibet: Nunc tempꝰ est. ut et ilł

Expanded text:
mulata, non minuta religio est. In tantum mulata, non minuta religio est. In tantum autem abest nocuisse fidei circumcisionis dolorem, ut probabiliorem fidem faciat dolor; major enim fidei gratia, si quis pro religione contemnat dolorem: et hic magis habet praemium quam ille, qui ideo dolorem voluit circumcisionis subire, ut gloriaretur in Lege et laudem ex hominibus magis quam ex Deo quaereret. 15. Oportuit igitur circumcisionem ex parte fieri ante ejus adventum, qui totum circumcideret hominem; ex parte enim debuit assuescere humana conditio, quemadmodum in id, quod perfectum est, crederetur. Si autem oportuit circumcidi, in qua magis parte membrorum oportuit circumcisionem fieri quam in ea, quae quibusdam videtur inhonestior? Ut iis quae putarentur ignobiliora esse membra corporsunt nostra, honestatem abundantiorem haberent . Ubi enim magis vir sanguinis sui admoneri debuit, quam in ea parte, quae ministerium errori exhibet. 16. Nunc tempus est ut et illis
Abbreviated transcription (Latin):
tis contemptum in scͥibit. ut pote qui sci¬
at sine cruce dñi salutem habere non põ¬
se. Quis enim acu utat᷑ ad p̃liandum.
cum telis instructus sit ualidioribus:
Iam illuo qͥ us faesle refellendum ad¬
uertit: qͥa ꝓpositum ẽ. plerosq pocuis¬
se ad sacrȩ religionis ꝓuoeari obseqͥum.
ui si essent doloris tunore uł laboris con¬
tuitu ꝓuocati. Et potuit hoc terrere ma¬
iorem. qd̃ infantuli pleriq sustinebant
sine ꝑicło: Esto tam̃ aliqͦs infantulos
iideoꝵ cum dolorem circũcisi corporis
plageq feruentis sustinere ñ potuerĩt
de functos fuisse. S hoc nec cet̾os det̾re¬
bat ꝓuectiori etate robustos. & laudabi¬
liorem faciebant eum. qͥ p̃ceptis obedis¬
set cȩlestib. Qd̃ si hoc in exiguo dolore
arbitͣntur a fessionis fuisse obstacłm:
qͥd de martirio dicunt: Nam si repre¬
hendunt eireũcisionis dolorem. rep̃¬
handant & martirũ mortem. ꝑ qͦs eu¬

Expanded text:
tis contemptum inscribit, utpote 1074 qui scitis contemptum inscribit, utpote 1074 qui sciat sine cruce Domini salutem se habere non posse. Quis enim acu utatur ad praeliandum, cum telis instructus sit validioribus? 13. Jam illud quivis facile refellendum advertit, quia propositum est plerosque potuisse ad sacrae religionis provocari obsequium, nisi essent doloris timore, vel laboris contuitu revocati. Et potuit hoc terrere majorem, quod infantuli plerique sustinebant sine periculo? Esto tamen aliquos infantulos Judaeorum, cum dolorem circumcisi corporis plagaeque ferventis sustinere non potuerint, defunctos fuisse: sed hoc nec caeteros deterrebat provectiori aetate robustos, et laudabiliorem faciebat eum, qui praeceptis obedisset coelestibus. 14. Quod si hoc in exiguo dolore arbitrantur confessionis fuisse obstaculum, quid de martyrio dicunt? Nam si reprehendunt circumcisionis dolorem, reprehendant et martyrum mortem, per quos cu
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ rep̃hendere exigui stillam exigentem
sanguinis. cũ p̃chicemꝰ dñm iħm multi effu¬
sionem sangumis ⁊ totiꝰ corporis mortem im¬
ꝑantem: Nec ipsũ curũcisionis signaculũ
& species fenabat᷑. qͦ popłs d̾i uelut qͦdam
sigillo signat᷑ corporis discernebat᷑ aceteris
nationib. Nunc autẽ. xp̃i oonatꝰ noĩe. signũ
corporis neqͦꝙͣ reqͥrit. qui p̃rogatiuam di¬
uinȩ meruit nuncupationis. Quid autem
absurdum. si ꝓpt̃ pietatem aliqͥd doloris uł
laboris inferri uidebatur. qͦ plus deuotio
ꝑ hec certamina ꝓbaret᷑: Pulchrum etiã
ut ab ipsis uite incunabulis insigne re¬
ligionis adolesceret. ⁊ puderet unum qͣmq
etatis ꝓuectioris uł labori uł dolori cedẽ.
quorum utrũq tenera infantia iucisset.
S iam leui cireumcisionis dolore non opꝰ
est xp̃iano popło. qͥ mortem dñi circum¬
ferens ꝑ momenta singła fronti ꝓpͥe mor¬

Expanded text:
sumus reprehendere, exigui stillam exigentem sumus reprehendere, exigui stillam exigentem sanguinis, cum praedicemus Dominum Jesum multi effusionem sanguinis, et totius corporis mortem imperantem? 11. Nec ipsum circumcisionis signaculum et species feriabatur, quo populus Dei velut quodam sigillo signatus corporis, discernebatur a caeteris nationibus. Nunc autem Christi donatus nomine signum corporis nequaquam requirit, qui praerogativam divinae meruit nuncupationis. Quid autem absurdum si propter pietatem aliquid doloris vel laboris inferri videbatur, quo plus devotio per haec certamina probaretur? Pulchrum etiam ut ab ipsis vitae incunabulis insigne religionis adolesceret, et puderet unumquemque aetatis provectioris vel labori, vel dolori cedere, quorum utrumque tenera infantia vicisset. 12. Sed jam levi circumcisionis dolore non opus est Christiano populo, qui mortem Domini circumferens, per momenta singula fronti propriae mor
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in sanguine.xͥ eireucifio uniu̾sorum cele¬
brata sit. & milliꝰ eruce om̃s simul cruci¬
fixi sumꝰ cũ eo. ⁊ consepulti in eiꝰ sepulchro.
complantati sumi litudini mortis eiꝰ. ut ul¬
tra non seruiamꝰ peccato. Qui enim mortu¬
us est: iustificatꝰ ẽ. apeccato. Qd̃ si qͥs ut mar¬
cion et manichẽus rep̃hendendum dei pu¬
tat esse uidicium. qͥa uł oracłm de circum¬
cisione celebrancla edendum putauit eẽ.
uł legem qͣ sanguinis effusio mandatur.
necesse est ut is etiam dñm iħm rep̃henden¬
dum arbitraretur. qui ñ exiguum s multũ
sangum̃ẽ. ꝓ huiꝰ mundi effudit redemptiõe.
et hodieq nos fundere iubet sanguiñẽ nr̃m
ꝓ tanto religionis certamine. dieens. qui
uult me sequi. tollat crucẽ suam & seqͣtur
me. Si autẽ nequaꝗͣ. iusta ẽ. aecusatio. cum
aliqͥs totum se ꝓ pietate offerat. & multi se¬
sanguinis mundet effu fiõe. pͦmͦ legem pos¬

Expanded text:
cum in sanguine Christi circumcisio universorum celecum in sanguine Christi circumcisio universorum celebrata sit, et in illius cruce omnes simul crucifixi simus cum eo, et consepulti in ejus sepulcro, complantati similitudini mortis ejus, ut ultra non serviamus peccato: Qui enim mortuus est, justificatus est a peccato . 10. Quod si quis, ut Marcion et Manichaeus, reprehendendum Dei putat esse judicium, quia vel oraculum de circumcisione celebranda edendum putavit esse, vel legem qua sanguinis effusio mandatur; necesse est ut is etiam Dominum Jesum reprehendendum arbitretur, qui non exiguum, sed multum sanguinem pro hujus mundi effudit redemptione, et hodieque nos fundere jubet sanguinem nostrum pro tanto religionis certamine, dicens: Qui vult me sequi, tollat crucem suam, et sequatur me . Si autem nequaquam justa est accusatio, cum aliquis totum se pro pietate offerat, et multi sanguinis se mundet effusione; quomodo legem pos
Abbreviated transcription (Latin):
do sedere. Hec aduersum eos dicta sint. qͥ
nulla nob̾ unitate ficdi sociantur. & ideo
tanqͣm a du̾sum dissidentes oifficilior dis¬
putancti locus. Responsum autem sibi hu¬
ius modi habeant. qͥ credunt in dñm iħm.
qd̾ nudare noluimꝰ. cũ adu̾sum oꝑinões
gentilium disputaremꝰ. Nam si redempti
sumꝰ ñ corruptibilib. argendo. & auro. sed
successionis exe quesitum seruitium pos¬
sdebat f̃ðine oubio ipse flagitabat perũ
ut seruicio exueret. qͦs tenebat. astrictos.
Precium autem nr̃e lib̾ationis erat san¬
guis dñi iħ̾u. qd̾ necessario soluendum ei
erat cui peccatis nr̃is uenditi eramꝰ. Donee
gͥ hoc p̃cium ꝓ om̃ib solueretur hominib
qd̾ dñici sanguinis effusione ꝓ omĩum
fuit soluendum absolutione. opꝰ fuit sin¬
gulor sanguine. qͥ lege .&. consuetudins
ritu. sacre p̾cepta sequerent᷑ religionis.
S qͥa p̃ciũ ꝓ om̃ib solutum est. postea qm

Expanded text:
do sedere . Haec adversum eos dicta sint, qui do sedere . Haec adversum eos dicta sint, qui nulla nobis unitate fidei sociantur; et ideo tamquam adversum dissidentes difficilior disputandi locus. 8. Responsum autem sibi hujusmodi habeant, qui credunt in Dominum Jesum, quod nudare noluimus, cum adversum opiniones gentilium disputaremus. Nam si redempti sumus non corruptibilibus argento et auro, sed successionis aere quaesitum servitium possidebat: sine dubio ipse flagitabat pretium, ut servitio exueret, quos tenebat obstrictos. Pretium autem nostrae liberationis erat sanguis Domini Jesu, quod necessario solvendum erat ei, cui peccatis nostris venditi eramus. 9. Donec igitur hoc pretium pro omnibus solveretur hominibus, quod Dominici sanguinis effusione pro omnium fuit solvendum absolutione, opus fuit singulorum sanguine, qui Lege et consuetudinis ritu, sacrae praecepta sequerentur religionis. Sed quia pretium pro omnibus solutum est, posteaquam
Abbreviated transcription (Latin):
aui seruare racionis eo qd̾ sui corporis pͥmitiis
c. san guinis inciati. infidias demonum qͥs
quas illi generi nr̃o moliuntur. erigue par¬
tis arbicrarentur: consecrationib destruen¬
das. ut qui totiꝰ hominis saluti intuntur
nocere. infirmari oꝑationẽ suam putent.
cireueisionis saere uł lege uł specie. Arbi¬
tror enim. qd̾ uu p̃t̾itum ipse demonũ pͥn¬
ceps cessare suas artes erga norie oꝑationis
effectum. estuau̾it. si ei nocere conaretur
quem signacło circum cisionis sacre uci¬
acum aduerteret. aut ei qui uidetur in hoc
saltẽ mun̾e legi diuine obtemꝑare. Iam qͥ
singłoꝵ membrorũ officia diligent̃ expen¬
oit. non ociosam causam in hac membri hꝰ
porciuncła estimare poterit. ꝗͣ racione ñ
solum circum cidat᷑ puer. uerũ etiam octa¬
uo eircũcidatur die. qñ meipit mater
pignoris nati in sanguine esse puro. quȩ
ante octauũ diem fert᷑ in sanguine in mũ¬

Expanded text:
am servare rationis; eo quod sui corporis primitiis am servare rationis; eo quod sui corporis primitiis et sanguinis initiati, insidias daemonum, quas illi generi nostro moliuntur, exiguae partis arbitrentur consecrationibus destruendas; ut qui totius hominis saluti nituntur nocere, infirmari operationem suam putent circumcisionis sacrae vel lege, vel specie. Arbitror enim quod in praeteritum ipse daemonum princeps cessare suas artes erga noxiae operationis effectum aestimaverit, si ei nocere conaretur, quem signaculo circumcisionis sacrae initiatum adverteret, aut ei qui videretur in hoc saltem munere legi divinae obtemperare. 7. Jam qui singulorum membrorum officia diligenter expendit, non otiosam causam in hac membri hujus portiuncula aestimare poterit, qua ratione non solum circumcidatur puer, verum etiam octavo circumcidatur die; quando incipit mater pignoris nati in sanguine esse puro, quae ante octavum diem fertur in sanguine immun
Abbreviated transcription (Latin):
tur agentilib: altera que ab his qͥ de popło
dei sunt estimatur. Nehem̃tior autẽ genti¬
lium. qͥ uiros circumcisionis signatos. etiã
opprobrio ⁊ illufione dignos arbitrantur.
S etiam ipsorũ sapientissum qͥqͤ ita circũ¬
cisionem approbant. ut electos suos er¬
ga cognoscenda & celebranda nustia
et geometrie ⁊ colligendis siderum eursib.
oꝑam intendunt suam. impiũ iudicant
sacerdotem. qͥ ne qua ꝙͣ habeat circumõt¬
fionis insigne. Nam neq nragiei carmi¬
nis sapientiam. nec grometriam. nec asꝰ¬
tronomiam iudieant uiam suam oꝑtiñe
sine eircumcisionis signa cło. & ido ut un¬
petrandi ium oꝑationi adhibeant sue pur¬
gationem qͣndam uatum suoꝵ cireumeisi¬
onis archano cele brandam eristimant.
Repꝑimꝰ autẽ in hystoria uet̾m non solum
egyptios. s etiam ethiopum et arabum et
fenicum aliqͦs. cireumcisione erga suos
usos. &. hanc putant se ad huc ꝓbande iu¬

Expanded text:
tur a gentilibus, altera quae ab iis, qui de populo tur a gentilibus, altera quae ab iis, qui de populo Dei sunt, aestimatur. Vehementior autem gentilium, qui viros circumcisione signatos etiam opprobrio et illusione dignos arbitrantur. Sed etiam ipsorum sapientissimi quique ita circumcisionem approbant, ut electos suos erga cognoscenda et celebranda mysteria et geometriae, et colligendis siderum cursibus operam intendunt suam, impium judicant sacerdotem, qui nequaquam habeat circumcisionis insigne. Nam neque magici carminis sapientiam, nec geometriam, nec astronomiam judicant vim suam obtinere sine circumcisionis signaculo. Et ideo ut impetrandi vim operationi adhibeant suae, purgationem quamdam vatum suorum circumcisionis arcano celebrandam existimant. 6. Reperimus autem in historia veterum non solum Aegyptios, sed etiam Aethiopum, et Arabum, et Phoenicum aliquos circumcisione erga suos usos. Et hanc putant se adhuc probandae vi
Abbreviated transcription (Latin):
ris nr̃i in ipso nr̃e generationis ex ordio cͥcũ¬
cidi uoluit opꝰ suum. ⁊ uulnerari. & cruenta¬
ri. & ab̾cidi partem quam uelut necessariã.
qui omĩa disposuit. ordinate cum cet̾is mẽ¬
bris faciendam pucauit: Aut enun p̃ter
nat᷑am. hec est portio corporis nr̃i. ⁊ ñ opor¬
tuit habere omes homines qͦd eẽt. p̃ter na¬
turam. aut scđm nraturam est. & non decuit
amputari qͦd scd̾m nat᷑e ꝑfectionem creatũ
id p̃cipue irridere soliti sunt. Demde cum
ꝓpositum sit deeo. ut frequent᷑ ipse testifi¬
catus est. plures ad sacre obsua ntiam ꝓuo¬
care religionis: qͥntomagis uiuitarentur.
si non aliqͥ circum eisionis ipsiꝰ aut ꝑicło aut
opprobrio reuocarent᷑ : Ergo ut ad pͥma re¬
deamꝰ. & ꝓpositum ꝑsequamur ordinem: de
ipsa circumeisionis qualitate dicendum
uidetur. cuiꝰ gemina debet esse defensio.
quia ouplex est accusatio. Una que irroga¬

Expanded text:
ris nostri in ipso nostrae generationis exordio circumris nostri in ipso nostrae generationis exordio circumcidi voluit opus suum, et vulnerari, et cruentari, et abscidi partem, quam velut necessariam, qui omnia disposuit ordinate, cum caeteris membris faciendam putavit? Aut enim praeter naturam est haec portio corporis nostri, et non oportuit habere omnes homines, quod esset praeter naturam: aut secundum naturam est, et non decuit amputari, quod secundum naturae perfectionem creatum Dei nostri, id praecipue irridere soliti sint. Deinde cum propositum sit Deo, ut frequenter ipse testificatus est, plures ad sacrae observantiam provocare religionis, quanto magis invitarentur, si non 1072 aliqui circumcisionis ipsius aut periculo, aut opprobrio revocarentur. 4. Ergo ut ad prima redeamus, et propositum persequamur ordinem, de ipsa circumcisionis qualitate dicendum videtur. Cujus gemina debet esse defensio, quia duplex est accusatio: una quae irroga
Abbreviated transcription (Latin):
plerosq mouet questio. qua
causa circũcisio. et uet̾is testa¬
menti auctoritate qͣ si utilis
imꝑet᷑. & noui testam̃ti magist̾io quasi in¬
utilis repudiet᷑. cum p̃sertu abraham
pͥmus oracłm circumcisionis celebrandȩ
est. Qͦo utiq in euidenti ẽ.: qͥ non corporalib
s sp̃ualib legis oiuine intendĩt. & ido ue¬
ram om̃ei corꝑoris passione in agni con¬
spexerit immolatiõe. Quio gͦ dicemꝰ secu¬
tum patrem abraham. ut id pͥmꝰ instituẽt
qͦd eiꝰ non sequeret᷑ hereditas. aut qͣ ratiõe
circumciduntur infantuloꝵ corpora. & in
ipso actu subiciuntur ꝑicłis. et hoc imꝑa¬
ri oracło ut discrim̃ salutis̃ fiat de mnisfio re¬
ligionis: Quid hoc significat: Latet enun causa
ueri. & oportuit aut aperto aliqͥd myffio signi¬
ficari. aut non piełoso mist̾i orum indicio man¬
dari. Cur uero signum testam̃ti duuni in ea
datur parte membrorum. que uisu inhonesti¬
or estimatur: Aut qua gr̃a ipse oꝑator corpo¬

Expanded text:
plerosque movet quaestio, qua causa circumcisio et veteris Testamenti auctoritate quasi utilis imperetur, et novi testamenti magisterio quasi inutilis repudietur ; cum praesertim Abraham primus oraculum circumcisionis celebrandae est . Quod utique in evidenti est, quia non corporalibus, sed spiritalibus legis divinae intenderit; et ideo veram Dominici corporis passionem in agni conspexerit immolatione. 2. Quid ergo dicemus secutum patrem Abraham, ut id primus institueret, quod ejus non sequeretur haereditas? aut qua ratione circumciduntur infantulorum corpora; et in ipso ortu subjiciuntur periculis, et hoc imperari oraculo; ut discrimen salutis fiat de mysterio religionis. Quid hoc significat? Latet enim causa veri, et oportuit aut aperto aliquid mysterio significari, aut non periculoso mysteriorum indicio mandati. 3. Cur vero signum Testamenti divini in ea datur parte membrorum, quae visu inhonestior aestimatur? aut qua gratia ipse operator corpo
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo accusari eos etiam sacerdotib in pu¬
blicis uidicsis oportuisse. qͦs asserunt sed̾m
leges oportuisse puniri: Fadem causa est
asserunt esse punitum. At quo loci hoc ui¬
dicat xp̃c: Nam plerumq scłm qualitates
locoꝵ in quib docebat famulos suos. dis¬
putationes suas formare dignat᷑ est. ut in
porticu salomonis. hoc est sapientis deam¬
bulans loquebat᷑. ego & pat̾ unum sumus.
ut in templo dei dicebat. mea doctrina non
est mea. s eiꝰ qͥ misit me. Hoc qͦq uidicium
in templo positus exercet. sic̃ scͥptum est in
posteriorib. Sic enim habes. Lec uerba lo¬
cutus ẽ. iħs in garofilatio. docens in templo.
et nemo apprehendit eum. Quio ẽ. garofila

Expanded text:
et ideo accusari eos etiam a sacerdotibus in puet ideo accusari eos etiam a sacerdotibus in publicis judiciis oportuisse, quos asserunt secundum leges oportuisse puniri? Eadem causa est, asserunt esse punitum. 4. At quo loci hoc judicat Christus? Nam plerumque secundum qualitates locorum in quibus docebat famulos suos, disputationes suas formare dignatus est, ut in porticu Salomonis, hoc est, sapientis, deambulans loquebatur: Ego et Pater unum sumus ; ut in templo Dei dicebat: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit . Hoc quoque judicium in templo positus exercet, sicut scriptum est in posterioribus; sic enim habes: Haec verba locutus est Jesus in gazophylacio, docens in templo; et nemo ap
Abbreviated transcription (Latin):
ei dicentes. Tusis discipłs eiꝰ. Tunc ꝓsunt¬
quando nocere se cretunt. Hale fili &r nos
dilige ut facis. qͥa nos te diligimꝰ.¬
suꝑiore epła hanc qͣm ꝓposuisti
questiunculam absolu̾im. tam̃
aliqͥd pleniꝰ requirenti tibi ut filio afferre
atq exculpere non suꝑsederim. Ac semꝑ
quidem decantata questio. & celebris ab¬
oblata est. xp̃o. Id enum iudeor comm̃ta est
tergiuersatio. ut si contra legem ab soluere¬
tur. contra legem ꝓlata. dñi ihu sententia
teneret᷑. Si autem dampnata esset ex lege.
uacare xp̃i iuderet᷑ gr̃a. S uehem̃tior facta
est. postea ꝙͣ ep̃i reos criminum grauissimoꝵ
inpublicis iudiciis accusare. alii & urgere.
usq ad gladium sup̃mamq mortem. alii
accusationes huiꝰ modi. ⁊ eruentos sacerdo¬
tum triumphos. ꝓbare ceper̃t. Quid enim
aliud isti dicunt. qͣm dicebant udei. reos
cruminum legib eẽ. publicis puniendos.

Expanded text:
ei, dicentes: Tu sis discipulus ejuei, dicentes: Tu sis discipulus ejuquando nocere se credunt. Vale, fili, et nos dilige, ut facis; quia nos te diligimstola hanc, quam proposuisti, quaestiunculam absolverim; tamen aliquid plenius requirenti tibi, ut filio, afferre atque exsculpere non supersederim. 2. Ac semper quidem decantata quaestio, et celebris aboblata est Christo. Id enim Judaeorum commentata est tergiversatio; ut si contra Legem absolveretur, contra Legem prolata Domini Jesu sententia teneretur: si autem damnata esset ex Lege, vacare Christi videretur gratia. 3. Sed vehementior facta est, posteaquam episcopi reos criminum gravissimorum in publicis judiciis accusare, alii et urgere usque ad gladium supremamque mortem, alii accusationes hujusmodi et cruentos sacerdotum triumphos probare coeperunt. Quid enim aliud isti dicunt, quam dicebant Judaei reos criminum legibus esse publicis puniendos;
Abbreviated transcription (Latin):
luco hominẽ figͣauit. ⁊ qͦd heȩ caro luti nũ
per baptis matis sacram̃ta. et̾ne uite lum̃
accepit: Accede &e tu ad syloam. hoc est ad
eum qui uussus est apatre. sic̃ habes. Mea
doctrina non: mea. s eiꝰ qui misit me. Dilu¬
at te xp̃c ut uideas. ueni ad baptismum.
tempus ipsum ad est. ueni festinꝰ. ut & tu
dieas. abii et laui. ⁊ uidere cepi. ut & cu
oieas. cecus eram. et uidere cepi. ut & tu
dicas. sic iste refuso lumine ait. nor p̃cessic.
dies appropinqua uit. Nox erat cecitas.
uox erat. in quo diabolus erat. Ioħi dies
erat. qui in xp̃i pectore recumbebat. Petͦ
qͦq dies erat. cum lum̃ xp̃i uideret in mon¬
te. Nox erat aliis. sipetro dies erat. Aut
uͦ ipsi petro nox erat. qñ. xp̃m negabat.
Deniq gallus cantauit. ꝙ flere cępit. ut
emen daret errorem. Lam enim dies appro¬
pinqͣbat. Interrogabant uidei cecum. Quo¬
mͦ udisti: Grandis amentia. In terroga¬
bant qͦd uidebant. in terrogabant causam.
cum factum uiderent. Et maledirerunt

Expanded text:
t quod haec caro luti nostri per baptismatis sacramenta aeternae vitae lumen accipiat? Accede et tu ad Siloam, hoc est, ad cum qui missus est a Patre, sicut habes: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit . Diluat te Christus, ut videas. Veni ad baptismum, tempus ipsum adest: veni festinus, ut tu dicas: Abii, et lavi, et videre coepi ; ut et tu dicas: Caecus eram, et videre coepi; ut tu dicas, sicut iste refuso lumine ait: Nox praecessit, dies autem appropinquavit . 7. Nox erat caecitas. nox erat, in quo diabolus erat: Joanni dies erat, qui in Christi pectore recumbebat . Petro quoque dies erat, cum lumen Christi videret in monte . Nox erat aliis, sed Petro dies erat. At vero ipsi Petro nox erat, quando Christum negabat. Denique gallus cantavit, et flere coepit , ut emendaret errorem; jam enim dies appropinquabat. 8. Interrogabant Judaei caecum: Quomodo vidisti ? Grandis amentia! interrogabant quod videbant: interrogabant causam, cum factum viderent. 9. Et maledixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
in hominib dei si fiant aliqua contͣ nat᷑ͣam
corporis. que sunt scdđ̾m animȩ nat᷑am. Q
autem dicunt. qm̃ plures credidissent.
si circum cisio non fuisset. Hi sͥ responsũ
hoc habeant qm̃ plures ere derent. si mar¬
tiria non fuissent. S p̃stantior fortitudo
paueorum. ꝙͣ remisio plurimorum. Sic̃
autem plurima baptismatum genera p̃miᷤ¬
sa sunt. qͥa secuturũ erat uerũ illud unũ.
in sp̃u & aqua sacram̃tum baptismatis.
qͦ totꝰ redimte hõita plurimorũ eircumcisio
p̃mittenda fuit. qͥa secutura erat circum
io eo scͥpsimꝰ. ut ostenderemꝰ qͥ a ce debuit
p̃micti circum cisio quȩ foris est. et ea iã
post aduentum om̃ iure uideat᷑ exclusa.
Nẽ autẽ cireumcisio est necessaria quȩ
in occulto ẽ. si c̃ uideꝰ p̃stantior qͥ mocculto.
in sp̃u non littera. qm̃ cum sint in uno
homine duo hoĩes. de qͥb dictum est. & fi
qui foris e. homo nost̾ corrumpit᷑ scd̾m de¬
sid̾ia erroris. s qͥ uitꝰ est renouat᷑ de die in

Expanded text:
ant aliqua contra naturam corporis, quae sint secundum animae naturam. 18. Qui autem dicunt quoniam plures credidissent, si circumcisio non fuisset, ii sibi responsum hoc habeant, quoniam plures crederent, si martyria non fuissent: sed praestantior est fortitudo paucorum, quam remissio plurimorum. Sicut autem plurima baptismatum genera praemissa sunt, quia secuturum erat verum illud unum in spiritu et aqua sacramentum baptismatis, quo totus redimitur homo: ita plurimorum circumcisio praemittenda fuit; quia secutura erat circumcideo scripsimus, ut ostenderemus quia et debuit praemitti circumcisio, quae foris est, ut et ea jam post adventum Domini jure videatur exclusa. Nunc autem circumcisio est necessaria, quae in occulto, est, sicut Judaeus praestantior, qui in occulto, in spiritu, non littera; quoniam cum sint in uno homine duo homines, de quibus dictum est: Et si is qui foris est, homo noster corrumpitur secundum desideria erroris, sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat: S int̾rogat nob̾. ut nos scire¬
mus non esse lapulandam. Est etiam hu¬
mani affectus hec consuetudo. ut inter¬
rogemꝰ sepissime qͦd uidemꝰ. Q ido mulier
resp̾ndit neno dñe. hoc ẽ. dicere. Quis
potest lapidare. qͣm ipse non clampnas: Qͥs
potest alium sub tali sententiȩ conditione
de absolutione mulieris calumpniari nicħ
possent. s in se magis calumpniam retor¬
querent. si queri uellent. Dunitcitur eñi
mulier. ñ absoluit᷑. qͥa deerat accusator.
non quia in nocentia ꝓbabatur. Quid gͦ
quererentur. qui pͥores apersecutione eri¬
minis⁊ ab excusatione supplicii destiter̃t:
Addidit autem deuiȩ. Uade & amͦ uide
ne pecces. Em̃ dauit ream. non cͥmen ab¬
soluit. Et enim seueriori sententia culpa
dampnat᷑. si unꝰqͥsq crim̃ suũ oderie. ꝙ in
occiditur. ꝑsona magis qͣm culpa punit᷑.
Ubi uͦ culꝑa deponit᷑. absolutio ꝑsone est
pena peccati. Quid ẽ. gͦ uade. Mamͦ uide

Expanded text:
videbat? Sed interrogat nobis, ut cognoscerevidebat? Sed interrogat nobis, ut cognosceremus non esse lapidatam. Est etiam humani affectus haec consuetudo, ut interrogemus saepissime, quod videmus. Et ideo mulier respondit: Nemo, Domine; hoc est dicere: Quis potest lapidare, quam ipse non damnas? Quis potest alium sub tali sententiae conditione de absolutione mulieris calumniari nihil possent, sed in se magis calumniam retorquerent, si queri vellent: dimittitur enim mulier, non absolvitur: quia deerat accusator, non quia innocentia probabatur. Quid ergo quererentur, qui priores a persecutione criminis et ab exsecutione supplicii destiterunt? 20. Addidit autem deviae: Vade, et amodo vide ne pecces. Emendavit ream, non crimen absolvit. Etenim severiore sententia culpa damnatur, si unusquisque crimen suum oderit, et in occiditur, persona magis, quam culpa punitur: ubi vero culpa deponitur, absolutio personae est poena peccati. Quid est ergo: Vade, et amodo vide
Abbreviated transcription (Latin):
neq nuneiꝰ. s ipse dñs salũu faciet popu¬
lum suũ. Solus remanes. qͥa non potest
hoc ciuiꝗͣ hominum cum xp̃o esse cõmu¬
ne. ut peccata condonet. soliꝰ hoc munus
est.xͥ. qͥ tulit peccatum mundi. Meruit¬
& mulier absolui. que recedentib uicłis.
remansit sola cum xp̃o. Fleuans autem
caput iħs: dixit. Mulier ubui funt qui
te accusabant: Nemo te lapiclauit: Q
illa respondit. Nemo dñe Et ait ad illam
iħs. Nec ego te oampnabo. Nade & amͦ
uide ne pecces. Uide iector diuina mystĩa
et clem̃tiam xp̃i. Cum accusat᷑ mulier
caput. xp̃e inelinat: eleuat autẽ. ubi lefi¬
cit accusator. Lta nullum dampnari uult.
ab solui om̃es. Breuit̾ autem om̃es hereti¬
eorũ int̾init questiones. dicendo nemo te
lapiclauit: qui dicunt. xp̃m diem nesci¬
re iudicii. uł qͥ ait. sedere autem ad dex¬
teram meam uł ad sinistram. non est ure
um dare uob̃: ecce & hie aut: nemo te
lapidauit: Quomͦ utiq interrogat qd̾

Expanded text:
cit populum suum . Solus remanet; quia non potest hoc cuiquam hominum cum Christo esse commune, ut peccata condonet. Solius hoc munus est Christi, qui tulit peccatum mundi . Meruit et mulier absolvi, quae recedentibus Judaeis, remansit sola cum Jesu. 17. Elevans autem caput Jesus dixit mulieri: Ubi sunt, qui te accusabant? Nemo te lapidavit? Et ite damnabo; vade, et amodo vide ne pecces . Vide, lector, divina mysteria, et clementiam Christi. Cum accusatur mulier, caput Christus inclinat: elevat autem, ubi deficit accusator; ita nullum damnari vult, absolvi omnes. 18. Breviter autem omnes haereticorum interimit quaestiones, dicendo: Nemo te lapidavit? qui dicunt Christum diem nescire judicii, vel qui ait: Sedere autem ad dexteram meam vel ad ecce et hic ait: Nemo te lapidavit? Quomodo utique interrogat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dies salutis e gressus ad curendam uiam.
dedit isrł̃ usq ad tempus parientis.
cui aduenit. xp̃e. aduenit fecunditas.
aduenit partus. sic̃ aduenit eccłe. que
peꝑit plures. ꝙͣ quȩ filios habebat. et
peꝑit septẽ. id .eꝰ. legitimos. tranqͥllos. pa¬
cificos. Incipit gͦ conciꝑ̾e aĩa. et forma¬
ri in ea xp̃c. que recipit aduentum eius.
et pascit᷑ in diuitiis eiꝰ. ut nicħ ei desit.
ut uidentes eam etiã alie aĩȩ. reu̾tant᷑

Expanded text:
dies salutis, et egressus ad currendam viam dies salutis, et egressus ad currendam viam dedit Israel. 1066 Usque ad tempus parientis . Cui advenit Christus, advenit fecunditas, advenit partus ; sicut advenit Ecclesiae, quae peperit plures, quam quae filios habebat: et peperit septem, id est, legitimos, tranquillos, pacificos. Incipit ergo concipere anima, et formari in ea Christus, quae receperit adventum ejus, et pascitur in divitiis ejus; ut nihil ei desit, ut videntes etiam e