comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euangesiũ eius non ẽ predicatũ. tales
ommes in eus predicatione futuros ẽẽ
presciebat. quales non quidem om̃es
s camen multi in eus corporali pre¬
sentia fuerunt. qui in eum nec suscicatis
ab eo mortius credere uoluerunt. Quã¬
les etiam minc multos uidemus aum
tanta maifestrtione de illo ꝯpleant᷑
preconia prophetarũ nolse adhuc cred̾e̾:
et malle humana astutia resistere. ꝙͣ
tam clare atq persprcue tamq subli¬
mi et sublmnter diffamate diuine ced̾e̾
auctoritati: quam̃dui paruus et ĩfirmꝰ
ẽ intellectus hominis diuine accẽdere
ueritati. Quid ergo mirum si cã infi¬
delibus plenum orbem teruirũ xpũs
priorib seculis nouerat. ut eis appare¬
re ues prodicari merito nosset. quos n ͨ
uerb̾is nec miraculis sius credrturos
ẽẽ presciebat: Neq enĩ incredibile est
tules fuisse tunc: quales abeius aduẽ¬
tu usq ad hoc tempus tam multos fu¬
isse atq ẽẽ miramur: et camen ab in¬

Expanded text:
euangelium eius non est praedicatum, tales euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fueab eo mortuis, credere voluerunt; quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia Prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae, tamque sublimi et sublimiter diffamatae divinae cedere auctoritati, quamdiu parvus et infirmus est intellectus hominis, divinae accedere veritati. Quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis noverat, ut eis apparere vel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab in
Abbreviated transcription (Latin):
rem disputationem de gña preterirẽ.
Non sane omissa siginificatione quod
eam loco illo explicare noluissem. q̃
posset alias uel aliis explicari. Nain
ita locutus sum inter cetera rñdens
proposite questiomi: cur xp̃us post tã
cũ xp̃o non obiciant qd̾ eius doctrinã
non ommes sequuntur: seritiũt enim
et ip̃i nequaꝙͣ hoc recte obici posse uel
sapientie philosophorũ uel etiã mi¬
mini deor suoꝵ. quidrespondebunt
si excepta illa alticudine sapientie ⁊
scientie dei ubi fortassis longe aliud
diuinum corisilium longe secretiꝰ la¬
tet: sine preiuidicio etiam aliarũ for¬
te causarũ que a prudentib uestiga¬
riqueunnt: hoc solum eis breuitatis
gr̃a in huius questionis disputatiõe
dicamꝰ.tunc uoluisse hominibus ap¬
parere xp̃m. et apud eos predicari doc
trinam suam quando sciebat et ubi
sciebat ẽẽ qui in eum fuerãt crediti.
His enĩ temporib et his locis quibus

Expanded text:
rem disputationem de Gratia praeterirem, rem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestioni, Cur Christus post tam Christo non obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eom suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
patre meo. fides igitur et inchoata
et perfectã donum dei ẽ: et hoc domĩ
quibrisdam dari qribusdã non dari
omnino non duditat: qui non uult
manifestissimis sacris lr̃is reprigͣre.
Cur autem non omnib det᷑: fidelem
mouere non debet. qui credit ex uno
omes isse in condempnatioriẽ sine
dubitrtione iustissimam. ita ut nul¬
la dei ẽet iusta reprehensio: etiam¬
si millus inde liberaretur. unde ꝯstat
magnam ẽẽ gratiam qd plurimili¬
berantur: et quid sibi deberet᷑ in eis
qui non liberantur agnoscũt. ut qui
gloriatur. non in suis meritis que
paria uidet ẽẽ dampnatis: s ĩ dño
glorietur. Cur autem istum potius
ꝙ ilłum liberet: inscrutubilia sũt
iudicia eius et inuestigabiles uie
eius. Melius enim et ħic audimus
aut dicimus. o homo tu qui es qui
respondeas deo: ꝙͣ dicere audemus.
in opusculo meo contra porphiriũ
sub titulo de tempore xp̃ianẽ religi¬
ons me dixisse recolitis: itu dixi
ut hanc diligentiorem et operosio¬

Expanded text:
ro : fides igitur et inchoata et perfecta donum Dei est: Et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, omnino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur fidelem movere non debet, qui credit « ex uno omnes esse in condemnationem » sine dubitatione justissimam: ita ut nulla Dei esset justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam, quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur in eis qui non liberantur, agnoscunt, ut « qui gloriatur » non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed « in Domino glorietur . » Cur autem istum potius quam illum liberet, « inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus . » Melius enim et hic audimus aut dicimus: « O homo, tu quis es qui respondeas Deo? » quam dicere audemus, in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosio
Abbreviated transcription (Latin):
que egolocutus sum dobis spiritꝰ et
uita sunt: s sunt quidam ex uobis qͥ
non credunt. Et mox euangelista. Sa¬
ebat enim inquit ab intio ihr̃s qͥ eẽnt
credentes. et quis traditurus ẽet eum:
et dicebat. Propterea dixi uobis quia
ueno pocest uenire ad me: nisi fu̾it
ei datum a patre meo. Ergo trahi a
patre adxp̃m. et audire ac discere a
patre ut ueniat ad xp̃m: nichilẽ aliud
ꝙͣ donum accipere a patre quo credat ĩ
xp̃m. Neq enm audientes euãgeliũ
a non audiertib: s crodentes a ñ cre¬
dentib discerebat qui dicebat. Ne

Expanded text:
quae ego locutus sum vobis, spiritus et quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt: sed sunt quidam ex vobis qui non credunt. Et mox Evangelista, Sciebat enim, inquit, ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum, et dicebat: Propterea dixi vobis, Quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Ergo trahi a Patre ad Christum, et audire ac discere a Patre ut veniat ad Christum, nihil aliud est, quam donum accipere a Patre, quo credat in Christum. Neque enim audientes Evangelium a non audientibus, sed credentes a non credentibus discernebat q
Abbreviated transcription (Latin):
aliter consequuntur salutẽ. Si ergo
fides orancium dei preuenit gratiam.
ninquid eoꝵ fides pro quib oratur
ut credant dei preuenit gratiã. qnͣdo¬
quidem hoc pro eis oratur ut ñ credẽ¬
tibus idẽ fidem non habentib fides
ip̃a donetur: Cum igitur euangełi¬
um predicatur: quidam crẽdu̾t. qui¬
dam non credrnt. S qui credũt: pre¬
dicatore forisecus insonante intus
a patre audiunt atq discunt. Qͥ aũt
non credunt foris audiunt: intus ñ
audiunt neqz discunt. Hoc est. illis
datur ut credant: issis nõ dat᷑. Qͥ a
nemo inquit uenit ad me: nisi pat̾
qui misit me traxerit eum. Quod
apertius postea dicitur. Nam post
aliquantum cum decarne sua mãdu¬
canda et bibendo sanguine suoloque¬
retur. et diceret quidam etiam disci¬
pulors eius. durus ẽ hic sermo. quis
potest eum audire: sciens ihũs aprid
semetip̃m quia murmurarẽt de hoc
discipuli eius: dixit eis. Hoc uos scã¬
dalizat. Et paulo post. uerba inquit

Expanded text:
aliter consequuntur salutem. Si ergo aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Evangelium praedicatur, quidam credunt, quidam non credunt: sed qui credunt praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non datur. Quia nemo, inquit, venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Quod apertius postea dicitur. Nam post aliquantum cum de carne sua manducanda et bibendo sanguine suo loqueretur, et dicerent quidam etiam discipulo rum ejus, Durus est hic sermo, quis potest eum audire? Sciens Jesus apud semetipsum, quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis: Hoc vos scandalizat? Et paulo post: Verba, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
uenirent docere uoluisset: proculdubio
uenirent et ip̃i. Non emm fallit aut fal¬
litur qui ait. Omnis qui audit a patre
et didicit. uenit adme. Absit ergo ut qͥs¬
quam non ueniat: qui a patre audiuit
et didicit. Quare inquiunt nõ omes
docet: Si dixerimus quia nolũt disc̾e
quos non docet: respondebitur nobis.
Et ubi est quod ei dicitur. deus tu cõ¬
uertens uiuificabis nos: Aut si non
facit uolentes ex nolentib deus. ut¬
quid orat ecca secundum preceptũ
dm̃i pro persecutorib fuis: Nam sie
etiam uoluit intelligi scũs cipͥanus
qui iam crediderunt et tanꝙͣ cesum
sunt. ita et in eis qui non crẽdũt. et
ob hoc terra adhuc. Quid ergo oramꝰ
pro nolentibus credere. nͥ ut deus in
issis operetur et uelle: De iudeis cer¬
te aplũs ait. fratres bona uoluntas
quidem cordis mei. et precatio ad deũ
pro illis in salutem. Orat pro nõ credẽ¬
tibus. quĩd nsi ut credart : Non enĩ

Expanded text:
venirent, docere voluisset, procul dubio venirent, docere voluisset, procul dubio venirent et ipsi. Non enim fallit aut fallitur qui ait, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Absit ergo ut quisquam non veniat, qui a Patre audivit et didicit. 15. « Quare, » inquiunt, « non omnes docet? » Si dixerimus quia nolunt discere quos non docet; respondebitur nobis, Et ubi est quod ei dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos ? Aut si non facit volentes ex nolentibus Deus, utquid orat Ecclesia secundum praeceptum Domini pro persecutoribus suis ? Nam sic etiam voluit intelligi sanctus Cyprianus qui jam crediderunt, et tanquam coelum sunt; ita et in eis qui non credunt, et ob hoc adhuc terra sunt. Quid ergo oramus pro nolentibus credere, nisi ut Deus in illis operetur et velle ? De Judaeis certe Apostolus ait: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis fit in salutem . Orat pro non credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: uenit adme. Sicut ergo incegre
loquimur cum de aliquo litterarum
magistro qui in aiuitate solus ẽ dicimꝰ.
omnes iste hic litteras docet. ñ quia
ommes discunt. s quia nemo nisi ab
illo discit quicunq ibi lrãs discit: ita
recte dicimus. ommes deus docet benire
ad xp̃m. non quia omnes ueniunt: s
quia nemo asiter uenit. Cur autem nõ
omnes doceat: aperuit aplũs quantũ
aperiendum iudicauit. Quia uolens
ostendere iram et demonstrare potenti¬
am suam: Actulit in multa patientia
uasa ire que perfecta sunt in ꝑditionẽ.
et ut nocas faciat diuitias glorie sue:
in uasa misericordie que preparauit
in gloriam. Hinc ẽ qd̾ uerbum crucis
pereuntib scultitia ẽ: his autẽ qui
salui fuint uirtus dei est. Hos om̃s
docet uenire ad xp̃m deus. Hos eĩ om̃s
uult saluos fieri et in agnitionem ue¬
ritatis uenire. Nam si et illos quibus
stulticia ẽ uerbum crucis ut ad xp̃m

Expanded text:
dicit, venit ad me. Sicut ergo integre dicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire Christum, non quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Cur autem non omnes doceat, aperuit Apostolus, quantum aperiendum judicavit: quia volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam . Hinc est quod verbum crucis pereuntibus stultitia est; his autem qui salvi fiunt, virtus Dei est . Hos omnes docet venire au Christum Deus; hos enim omnes vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Nam si et illos quibus stultitia est verbum crucis, ut ad Christum
Abbreviated transcription (Latin):
docet iudicio non docet. qm cuius uult
miseretur et quem uult obdurat. s mi¬
seretur bona tribuens. obourat digna
retribuens: aAut si et ista ut quidam
distinguere maluerunt. uerba sũt eiꝰ
cui aplũs ait. dicis itaq michi: ut ip̃e
dixisse accipiatur. Ergo cuius uult mi¬
seretur et quem uult obdurat. et que
sequuntur. id ẽ quid adhuc ꝯquentur.
nam uoluntati eius quis refistit: Ilun¬
quid responsum ẽ ab apło o homo fal¬
sum ẽ quod dixisti. S responsum est.
o homo tu quis es qui respondeas deo
nũquid dixit figmientum ei qui se fra¬
xit. quare sic me fecisti : An nõ hẽt
potestatem figulus luci ex eadẽ massa:
Et sequeneia que optime nostis. Et cñ
¶ ciunius quemadmodum om̃s pat̾
docet uenire ad suum filiũ. Non enim
frustra sccipti in ẽ in prophetis: et ẽ¬
runt ommes dõcibiles dei. Quodtesti¬
monium cum premisisset. tunc subdi¬
dit. omnis qui audiuit a patre et di¬

Expanded text:
docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et ista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Apostolus ait, Dicis itaque mihi: ut ipse dixisse accipiatur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; et quae sequuntur, id est, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? numquid responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est quod dixisti? Non: sed responsum est, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa, et sequentia, quae optime nostis. Et tamen secundum quemdam modum, omnes Pater docet venire ad suum Filium. Non enim frustra scriptum est in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quod testimonium cum praemisisset, tunc subdidit, Omnis qui audivit a Patre et di
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ntate que deus ẽ laborem nr̃m ĩ quĩ¬
decim sibris ãd uos iam existimo perue¬
nisse. Ualde in quam remota ẽ a sensi¬
bus carnis hec scola: in qua deꝰ aũdit᷑.
et docet. Multos uenire uidemꝰ ad fi¬
lium: quia multos credere uidennus in
rp̃ii d ubi et quomodo a patre hoc au-¬
dierint et didicerint: non uidemus. Nli¬
iium gratia ista secreta ẽ. Gratiã uero
ẽẽ quis ambrgat. Hec itaq gr̃a que oc¬
culte humanis cordibus diuina largi¬
tate tribuitur: a nullo duro corde respu¬
itur. Ideo quippe tribuitur: ut cordis du¬
ritia primitus auferatur. Quado ergo
pater intus auditur et docet ut uemiãt᷑
ad filium: aufert cor lapideum et dat
cor carneum. sicut propheta prẽdicante
promisit. Sic quippe facit filios promis¬
sionis et uasa misericordre que prepa¬
rauit in gloriam. Cur ergo non ommes
docet ue ueniant ad xp̃m. insi qr om̃es
quos docet mĩa docet: quos autem nõ

Expanded text:
Trinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quinTrinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valde, inquam, remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Filium, quia multos credere videmus in Christum: sed ubi et quomodo a Patre audierint hoc et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta est: gratiam vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur. Ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet, ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et dat cor carneum, sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit filios promissionis, et vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam. 14. Cur ergo non omnes docet, ut veniant ad Christum; nisi quia omnes quos docet, misericordia docet; quos autem non
Abbreviated transcription (Latin):
diuit a patre et didicit: uenit ad me. Qͥd
ẽ omnis qui audiuit a pr̃e et didicit ue¬
unt adme. nͥ missus ẽ qui audiat a pr̃e
et discat et non ueniat ad me: S enim
omnis qui audiuit a pr̃e et didicit uenit:
profecto omĩs qui non uenit non audiuit
aprẽ nec didicit. Nam si audisset et di¬
dicisset. ueniret. Neq enĩ ussus audi¬
uit et didicit et non uenit. s om̃is ut ait
ueritas qui audiuit a pr̃e et didicit uenit.
ualde remota ẽ asensib carnis hec
scola. in qua pater auditur et docet
ut ueniatur ad filium. Ib̃i ẽ et ip̃e filiu ᷤ.
quia ip̃e ẽ uerbum eius: per quod sic
docet. nec agit hoc cum carnis aure sed
cordis. simul est et spũs patris et filii.
neq enim ip̃e non docet aue separatim
docet. inseparabilia quippe didicimus
ẽe opera trinitatis. Et ip̃e ẽ utiq spũs
sanctus de quo aplu̾s dicit. habences
autem eiuidem sp̃m fidei. S ideo patri
hoc potissimum est actributum: quia
gum est enucleatius dispritare. et de

Expanded text:
Patre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; nec agit hoc cum carnis aure, sed cordis. Simul ibi est et Spiritus Patris et Filii; neque enim ipse non docet, aut separatim docet: inseparabilia quippe didicimus esse opera Trinitatis. Et ipse est utique Spiritus sanctus, de quo Apostolus dicit, Habentes autem eumdem Spiritum fidei . Sed ideo Patri hoc potissimum est attributum, quia gum est enucleatius disputare; et de
Abbreviated transcription (Latin):
turi: pocest etiam sic dici. Tũc uoluis¬
se hominib apparere xp̃m. et apud
eos predicari doctrinam suam:qnͣdo
seiebat et ubi saebat ẽẽ qui electi fu¬
erant in ip̃o ante mundi ꝯstitutio¬
nem. S qm̃ si ita diceretur. lectorẽ
faceret intentum ad ea requirenda
que nunc ex admonitione pelagiam
erroris necesse ẽ copiosius et laboriosiꝰ
altitudine saprentie et scientie dei. et
sine preuidicio aliaꝵ causaꝵ. de quib
non tunc s oportunus disprtandum
nis huius nulli unꝙͣ defuisse qͥdignꝰ
fuit. et dignum non fuisse cui defuit:
si discutiatur et queratur unde qrisq
sit dignus. non desunt qui dicant uo¬
luntute humana. Nos autẽ dicimus
gr̃a uel predestinatiore diuina. Int̾
gr̃am porro et predestinationem hoc
tm̃ interest: ꝯd̾ predestinatio ẽ gr̾e
prepanitio. gratia uero ĩam ip̃a do¬
natio. Quod̾ itnq ait apsũs. non ex
operibus ne forte quis extollat᷑. ip̃ius
enim sumus signientum creati in xp̃o

Expanded text:
oluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem . Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius et laboriosiusaltitudine sapientiae et scientiae Dei, et sine praejudicio aliarum causarum de quibus non tunc, sed alias opportunius disputandum nis hujus nulli unquam defuisse qui dignus fuit, et dignum non fuisse cui defuit; » si discutiatur et quaeratur unde quisque sit dignus, non desunt qui dicant, voluntate humana: nos autem dicimus, gratia vel praedestinatione divina. Inter gratiam porro et praedestinationem hoc tantum interest, quod praedestinatio est gratiae praeparatio, gratia vero jam ipsa donatio. Quod itaque ait Apostolus, Non ex operibus, ne forte quis extollatur: ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
aplũs. Honora pr̃em et mr̃em. quod ẽ
mandatum primum. Quomodo pͥmũ
qͣndo quartum mandatũ ẽ. nsi qr ĩ
septenario mimero ẽ primũ: ad disec¬
tionem proximi: pͥmum ẽ ĩ ascera ta¬
bula. Nam iudeo due tabule segis da¬
te surt. deus enĩ famulo suo moysi ĩ
morite duas tabulas dedit: in quib
duab tabulis lapideis conscripta erãt
decem precepta legis quod ẽ psalteriũ
decem cordarũ. Tria in una tabula ad
deũ pertinentia. seprem ĩ ast̾a tabula
ad proximum. In astera ergo tabusa pͥ¬
mum ẽ: honora pr̃em tuũ et mr̃em tu¬
am. Scd̾m. nõ mechaberis. Terciũ. nõ
occides. Quartũ. nõ furaberis. Quĩtũ.
nõ falsum testimonium dices. Sextũ:
nõ concupisces uxorem proximi tui. Sep¬
timum: non concupisces rẽ prox imi
tui. Hec iungamꝰ issis trib ad disecti¬
onem dei pertinentib. si in psalterio
decem cordarum uosumus canture cã¬
ur̃a: ut dicam uobis quod drĩs sugge¬

Expanded text:
apostolus: honora patrem et matrem, quod est apostolus: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum. quomodo primum, quando quartum mandatum est, nisi quia in septenario numero est primum ? ad dilectionem proximi primum est in altera tabula. nam ideo duae tabulae legis datae sunt. deus enim famulo suo Mosi in monte duas tabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta legis — quod et psalterium decem chordarum — tria in una tabula ad deum pertinentia, septem in altera tabula ad proximum.. in altera ergo tabula primum est: honora patrem tuum et matrem tuam; secundum: non moechaberis; tertium: non occides; quartum: non furaberis; quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces uxorem proximi tui; septimum: non concupisces rem proximi tui. haec iungamus illis tribus ad dilectionem dei pertinentibus, si in psalterio decem chordarum uolumus cantare canvestra, ut dicam quod Dominus sugge
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Ipa ẽ tercia corda huis dacalogi:
diceretur: non ẽẽt decacordum. sed tri¬
cordum. Quia uero addr̃dit dñs. et disi¬
ges proxintũ tuũ tanꝙͣ teip̃m. et conce¬
ruit dicens. in his duob̃ preceptis tota
lex pendet et prophete. Totu lex ĩduob
preceptis ẽ: in disectione dei. et disectio¬
ne proximi. Ad duo itaq precepta. id ẽ
ad disectionem dei et proximi. pertinet
decalogus. Ad primum preceptum tres
corde pertinent: quia deus ẽ trinitas.
ad asterũ uero preceptum. ĩd ẽ ad diset¬
tionem proxim. septẽ corde quomodo
uiuatur inter homines. Nam ip̃e mi¬
merus septenarius tanꝙͣ septem corda¬
rum. incipit ab honore parentũ. hono¬
ra prẽm tuũ et mr̃em tuam. ad pentes
enĩ suos homo aperit oculos suos: et hec
uita ab eoꝵ amicitia sumit exordium.
Quisquis aũt sius parerctib ñ defert
honorem: quib facere pot̾it honora
patrem tuum et matrẽ tuã. Et dicit

Expanded text:
mus. Ipsa est tertia chorda hujus decalogi, mus. Ipsa est tertia chorda hujus decalogi, diceretur, non esset decachordum, sed trichordum. Quia vero addidit Dominus, Et diliges proximum tuum tanquam te ipsum; et contexuit dicens, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae : tota Lex in duobus praeceptis est, in dilectione Dei et dilectione proximi; ad duo itaque praecepta, id est, ad dilectionem Dei et proximi pertinet decalogus. Ad primum praeceptum tres chordae pertinent, quia Deus est Trinitas. Ad alterum vero praeceptum, id est, ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo vivatur inter homines. Nam ipse numerus septenarius, tanquam septem chordarum, incipit ab honore parentum: Honora patrem tuum et matrem tuam . Ad parentes enim suos homo aperit oculos, et huita ab eorum amicitia sumit exordium. quisquis autem suis parentibus non defert honorem, quibus parcere poterit? honora patrem tuum et matrem tuam; et dicit
Abbreviated transcription (Latin):
iuidei celebrant: nos spũaliter agrio¬
scamnus. Nam quia spũs scũs dicitur:
propterea septimum diem scificnuit
deus. qndo fecit om̃a oꝑa sua sicut¬
non habes nominatam sanctificatio¬
nem: nsi isso die ub̃i dicit᷑. requieuit
deus ab operib suis. Non eĩ fatigatꝰ
erat deus ut diceretur. iequieuit deꝰ
ab operib suis: s in illo uerbo tibi
laboranti requiem promisit. Utq
fecit omnia ualde bona. et sic dicitur
requieuit deus: intelligas etiam te post
boria requieturum. et sine fine requietu¬
rum. Nam omma superiora que dc̃a sũt.
io ẽ dies superiores habent uesperam.
Septimꝰ iste dres nõ ht̃ uesperam. ub̃i
deus sanctificauit requiem. Dicit᷑ ib̃i
factum ẽ mane: ut inciperet esse dies.
non dictum ẽ factum ẽ uespere ut fim
dies smne fine. Sic inaipit ergo requies
nr̃a qͣi mane. s non finitur: quia ĩ et̾¬
num uiuenus. Ad hanc spem quicqͥd
facimꝰ si facimꝰ: sabbatum obserua¬

Expanded text:
Judaei celebrant, nos spiritualiter agnoJudaei celebrant, nos spiritualiter agnoscamus. Nam quia Spiritus sanctus dicitur, propterea septimum diem sanctificavit Deus, quando fecit omnia opera sua, sicutNon ibi habes nominatam sanctificationem, nisi illo die ubi dicitur, Requievit Deus ab operibus suis. Non enim fatigatus erat Deus, ut diceretur, Requievit Deus ab operibus suis : sed in illo verbo tibi laboranti requiem promisit; ut quia fecit omnia bona valde, et sic dicitur, Requievit Deus, intelligas etiam te post bona opera requieturum, et sine fine requieturum. Nam omnia superiora quae dicta sunt, id est, dies superiores habent vesperam: septimus iste dies non habet vesperam, ubi Deus sanctificavit requiem. Dicitur ibi, Factum est mane, ut inciperet ipse dies. Non dictum est, Factum est vespere, ut finsine fine dies. Sic incipit ergo requies nostra, quasi mane: sed non finitur, quia in aeternum vivemus. Ad hanc spem quidquid facimus si facimus, sabbatum observa
Abbreviated transcription (Latin):
gis: decem precepta habet. Que decem p̾¬
cepta sic sunt distributa: ut cria per¬
tineant ad deum. septem pertineant
ad homines. Tria ad deum que iã dixi.
unus ẽ deus nr̃. et nullam similitudi¬
nem debemꝰ facere. et non fornicnei
post deum qui unus ẽ. qui deus ⁊ xp̃s
filius dei unus ẽ cũ patre. Et ĩdeo non
debet a nobis accipi in uanum. ut pũ¬
temꝰ eum factum. id ẽ creaturam ali¬
quam. ꝑ quem facta sunt omĩa: qr
ip̃e ẽ unus deus. pr̃ ẽ et filius et spũs
sarictꝰ. In spũ sancto. hoc ẽ in dono dei.
requies nobis sempiterna promittit᷑.
Inde modo pignus accepimꝰ.Sic enim
dicit aplũs. Qui dedit nobis pignus
spũs. Si pignus accepimꝰ ut incipia¬
ĩ deo. erimꝰ etiam in isso. unũ pignus
accepimꝰ ĩ eternũ quieti. quod erit᷑
sabbatum sabbator. propter ip̃am
requiem ꝑtinentem ad donum spus
sancti. Tercium itaq preceptum de
sabbato quod dirimꝰ qd̾ carnaliter

Expanded text:
gis decem praecepta habet: quae decem praegis decem praecepta habet: quae decem praecepta sic sunt distributa, ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad homines. Tria ad Deum, quae jam dixi: Unus est Deus noster, ei nullam similitudinem debemus facere, et non fornicari post Deum, qui unus est: quia Deus et Christus Filius Dei unum est cum Patre. Et ideo non debet a nobis accipi in vanum, ut putemus eum factum, id est, creaturam aliquam, per quem facta sunt omnia: quia ipse unus Deus, Pater est et Filius et Spiritus sanctus. In Spiritu sancto, hoc est, in dono Dei, requies nobis sempiterna promittitur. Inde modo pignus accepimus. Sic enim dicit Apostolus: Qui dedit nobis pignus Spiritum . Si pignus accepimus, ut incipia; erimus etiam in illo unde pignus accepimus, in aeternum quieti; quod erit sabbatum sabbatorum, propter ipsam requiem pertinentem ad donum Spiritus sancti. Tertium itaque praeceptum de sabbato, quod diximus, quod carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
quod cum duscedine temporasi biberurit.
Melius ergo nos amara uobrs cantamꝰ
ad tempus: que postea dulcescant ĩ uo-¬
bis. Nec mercedem aliquam exigimus:
nͥ ut faciatis que dicimꝰ. ĩmo non fa¬
ciatis si nos drcimꝰ. Si autẽ omnib
isse dicit qui neminem timet. et per
quem fit in nomine ip̃ius et in gloria
mĩe ip̃ius ut et nos neminem timeamꝰ.
ommnes audiuimꝰ. ommes faciamus.
om̃s cũ aduersario nr̃o concordennus.
Putate me cytharedum ẽẽ: quid bobis
possum am̃plius dicere: Bece psalteri¬
um sero: decem cordas habet. Hoc uos
paulo ante cantastis: anteꝙͣ inciperẽ
loqui. Chorus meus uos fuistis. Nõne
uos paulo ante cantastis. deus cãticũ
nouũ cantabo tibi. in psalterio decẽ cor¬
darũ psallam tibi: Ip̃as decem cordas
mõdo percutio. Quare amara ẽ uor
psalterii dei: psallam tibi ĩ psalterio
decem cordarum. Non uobis hoc canto:
quõd uos non suciatis. Decalogus eĩ le¬

Expanded text:
quod cum dulcedine temporali biberunt. quod cum dulcedine temporali biberunt. Melius ergo nos amara vobis cantamus ad tempus, quae postea dulcescant in vobis. Nec mercedem aliquam exigimus, nisi ut faciatis quae dicimus: imo non faciatis, si nos dicimus: si autem omnibus ille dicit, qui neminem timet, et per quem fit in nomine ipsius et in gloria misericordiae ipsius, ut et nos neminem timeamus; omnes audivimus, omnes faciamus, omnes cum nostro adversario concordemus. 6. Putate me citharoedum esse; quid vobis possum amplius canere? Ecce psalterium fero, decem chordas habet: hoc vos paulo ante cantastis, antequam inciperem loqui; chorus meus vos fuistis. CAPUT V. Nonne vos paulo ante cantastis, Deus, canticum novum cantabo tibi, in psalterio decem chordarum psallam tibi ? Ipsas decem chordas modo percutio. Quare amara est vox psalterii Dei? Psallam tibi in psalterio decem chordarum. Non vobis hoc canto, quod vos non faciatis. Decalogus enim Le
Abbreviated transcription (Latin):
concorditer uiuere poteris. Nos fr̃es peri¬
cusa ur̃a intuem᷑. nõ uoluntates ur̃as at¬
tendimꝰ. Nlam et mẽdrcus si uoluntatem
dit: ab ip̃o audit᷑ quõd dicimꝰ. Certe me¬
lius erat quibusdam nolentib corrigi:
ut uel huc nõ ueniremꝰ si ista dicturi e¬
ramꝰ. uel quia iam uenimꝰ nõ ea dic̾emꝰ
Nudius terciano dre memini me dixisse
sanctitati ur̃e. quia si cytharedr essemus.
aut hm̃iodi aliquid populariter exhiben¬
tes pro studiis migacitatis ur̃e. que iam
mꝰ uobis diem. et quisq pro modulo su¬
o conferret nobis mercedem. Quare am¬
bularemꝰ delectati uanis canticis. nł¬
si rei profuturis: ad tempus dulcib̾ ĩ
posterũ. amaris: Talib et enim turpi¬
tũdinib cantionum amini human
issecti eneruant᷑. et decĩdunt a uirtute.
defluentes in turpitudinem. Et propt̾
ip̃as tuepitudines postea sentiĩt dolo¬
res: et cum magna amaritũdĩe digerũt.

Expanded text:
concorditer quomodo vivere poteris? Nos, fratres, periconcorditer quomodo vivere poteris? Nos, fratres, pericula vestra intuemur, non voluntates vestras attendimus: nam et medicus si voluntatem dit, ab ipso audit quod dicimus. Certe melius erat quibusdam nolentibus corrigi, ut vel huc non veniremus, si ista dicturi eramus; vel quia jam venimus, non ea diceremus. 5. Nudiustertiano die memini me dixisse Sanctitati vestrae, quia si citharoedi essemus, aut hujusmodi aliquid populariter exhibentes pro studiis nugacitatis vestrae, quae  nos, ut daremus vobis diem, et quisque pro modulo suo conferret nobis mercedem. Quare ambularemus delectati vanis canticis nulli rei profuturis, ad tempus dulcibus, in posterum amaris? Talibus etenim turpitudinibus cantionum animi humani illecti enervantur, et decidunt a virtute, defluentes in turpitudinem; et propter ipsas turpitudines postea sentiunt dolores, et cum magna amaritudine digerunt
Abbreviated transcription (Latin):
hodie acriorem quisquã fu̾it pass
urorem suam et liberius murmurã¬
tem. cui iã uidebatur quĩa liceb̾at
uiro. et audiuet in ecc̃a quia non łi¬
cet uiro: si ergo passus fu̾it urorẽ
suam liberius iam ut diri murmu¬
rantem. et dicentem sibi ñ licet quod
tibi debeo. fidem michi debes. fidem
xp̃o ambo debemus. et si me fallis
non fallis eum auꝰ sumꝰ.n fallis
eum qui nos emit. hec ati sm̃odi
audiens ille que non solet. dum nõ
uult in se fieri sanus ĩ me fit ĩsanꝰ
irascitur. maledicit: fortassis etiã
dicat. Quomodo factum ẽ ut huc ille ueni¬
ret: aut uxor mea ip̃o die in eccͣc procede¬
ret: Et hoc credo quod in cogitatione sua di¬
cat: nam libere erumꝑe in uocem nõ aũdet.
nec ante solam uxorem suam fortassis eĩ
si eruꝑit et hoc dixerit: potest illa rñdere
et dicere. Quare malẽdicis: cui pauso an¬
te exclamabas : Certe comuges sumꝰ. Cũ
lingua tua discordas: mecum quomõdo¬

Expanded text:
hodie acriorem quisquam passus fuerit hodie acriorem quisquam passus fuerit uxorem suam, et liberius murmurantem, cui jam videbatur quia licebat viro et audivit in Ecclesia quia non licet viro: si ergo passus fuerit uxorem suam liberius jam, ut dixi, murmurantem, et dicentem sibi, Non licet quod tibi debeo, fidem mihi debes, fidem Christo ambo debemus; et si me fallis, non fallis eum cujus sumus, non fallis eum qui nos emit. Haec atque hujusmodi audiens ille, quae non solet, dum non vult in se fieri sanus, in me fit insanus, irascitur, maledicit; fortassis etiam dicat, Quomodo factum est ut huc ille veniret, aut uxor mea ipso die in ecclesiam procederet? Et hoc credo quod in cogitatione sua dicat: nam libere erumpere in vocem non audet, nec ante solam uxorem suam. Fortassis enim si eruperit, et hoc dixerit, potest illa respondere, et dicere: Quare maledicis, cui paulo ante acclamabas? Certe conjuges sumus: cum lingua tua discordas, mecum
Abbreviated transcription (Latin):
ti enĩ honorant parentes: et raro ⁊̃¬
uemuntur parentes conquerentes
de improbitate filioꝵ. ꝙͣuis ñ defĩt.
S tamen ꝙ̃ raro fit: tam breuiter
monendum fuit. Nec in eo uͥ dictũ
ẽ. non occides: immorari uolui. Nõ
enĩ crẽdo hic ẽẽ turbam homicidar.
Illud uero malũ late serpens plus oc¬
cupauit. et in eo uehementius irri¬
tatur aduersarius ille: qui ĩdeo cla¬
mat. ut sit aliqnͣdo amicus. Querele
quotidiane sunt. qꝙͣ ip̃e femine nec
iam audent conqueri de uiris suis.
lta iuãdens omnia consuetudo ꝓ
lege obseruatur: ut iam et mulie¬
rb forte persuasum sit licere hoc
uiris. non licere mulierib. Solent
enim audire adductas ẽẽ mulieres
ad forũ que forte cum serius ĩuẽte
sunt: adductum uirum ad forũ qͥa
inuentus ẽ cũ ancillã sua misquã
audierunt. cum sit par peccatum.
In pẽco pari innocentiorem facit ui¬
deri uirum. non diuina ueritas. s
humana peruersitas. Et si forte

Expanded text:
ti enim honorant parentes, et raro inti enim honorant parentes, et raro invenimus parentes conquerentes de improbitate filiorum; quamvis non desint: sed tamen quam raro fit, tam breviter monendum fuit. Nec in eo ubi dictum est, Non occides, immorari volui: non enim credo esse hic turbam homicidarum. Illud vero malum late serpens plus occupavit, et in eo vehementius irritatur adversarius ille, qui ideo clamat, ut sit aliquando amicus. Querelae quotidianae sunt, quanquam ipsae feminae jam nec audent conqueri de viris suis. Ita invadens omnia consuetudo pro lege observatur, ut jam et mulieribus forte persuasum sit, licere hoc viris, non licere mulieribus. Solent enim audire adductas mulieres esse ad forum, quae forte cum servis inventae sunt: adductum virum ad forum, quia inventus est cum ancilla sua, nunquam audierunt; cum sit par peccatum. In peccato pari innocentiorem facit videri virum, non divina veritas, sed humana perversitas. Et si forte
Abbreviated transcription (Latin):
iubet ut faciatis: ip̃e nobis iubet ut
loquani᷑. di non facieñdo quodiubet
ut faciatis aduersarii eius estis. nõ
dicendo quõd iubet ut dicamꝰ aduer¬
sum: Hoc enĩ presumimꝰ de carita¬
te ur̃a: quia unũ deũ cositis. hoc pre¬
sumimꝰ de fide catholica que ĩ uobis
urĩ ut putetis creaturam ẽẽ filiũ dei.
qm̃ ommnis creatura uanitati subiet¬
ta ẽ: s crẽditis eũ equalem pr̃i eẽ deũ
de deo. uerbum apud deum. uerbũ deũ
ꝑ quõd facta sunt ommia. lumen de
sumine. coeternũ issi qui gemut. u¬
nuĩ cum isso qui genuit. Et hoc u̾bũ
et passum suisse pro nobis. Et legimiꝰ.
et crẽdimꝰ ut saluemur. Nec in eo inr¬
moratus sum: ut quicquĩd facitis.
pro spe futura faciatis. Noui eĩ om̃
tare. Qui enim non de futuro seculo
cogitat: nec propterea xͥanis ẽ ut ĩd
quod in fine deus promittit accipiat:
ratus sum ubi dicit sermo dei: hono¬
ra patrem tuũ et matrem tuã. Mul¬

Expanded text:
jubet ut faciatis, ipse nobis jubet ut jubet ut faciatis, ipse nobis jubet ut loquamur. Si non faciendo quod jubet ut faciatis, adversarii ejus estis; non dicendo quod jubet ut dicamus, adversum? Hoc enim praesumimus de Charitate vestra, quia unum Deum colitis. Hoc praesumimus de fide cri, ut putetis creaturam esse Filium Dei. Quoniam omnis creatura vanitati subjecta est . Sed creditis eum aequalem Patri esse, Deum de Deo, Verbum apud Deum, Verbum Deum, per quod facta sunt omnia, lumen de lumine, coaeternum illi qui genuit, unum cum illo qui genuit; et hoc Verbum et passum fuisse pro nobis: ea legimus, et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut quidquid facitis, pro spe futura faciatis. Novi enim omntare. Qui enim non de futuro saeculo cogitat, nec propterea christianus est, ut id quod in fine Deus promittit, accipiat, ratus sum, ubi dicit sermo Dei, Honora patrem tuum et matrem tuam. Mul
Abbreviated transcription (Latin):
er ꝙͣ uir: capite deorsum pendet donrꝰ.
Si caprit ẽ uir. melius debet uiu̾e uir.
et precẽdere in omnib bonis fãs uxorẽ
suam: ut illa imitetur uirũ. sequat᷑
caput suũ. Quomodo caput ecce xp̃us ẽ:
et ut per uestigia ambulet capitis sui:
sic uiniu scuusq domꝰ hẽt caput uirum.
et tanꝙͣ corpus feminam. Quo caput᷑
ducit: illuc debet corpus sequi. Quare
ergo uult caput ire: quo nõ uult ut cor
uersarius ẽ. Nolunt enĩ honnes facere
quõd uult sermo dei. Et quĩd dicam qͥa
aduersarius ẽ sermo dei qm iubet:Ti¬
meo ne ego ip̃e aduersarius sim quib¬
dam.quia hoc loquor. Quĩd ad me ꝑ¬
tinet. Fortem me faciat qui terret
ut loquar: ut nõ timeam querelas ho¬
minum. Nam qui nolunt castitatem
seruare uxorib suis: et abundant ta¬
les: nolunt me ista dicere. S uelint
nosint: dicturus sum. Si enim uos nõ
exhortor. ut cũ ãduersario concordetis.
ego cũ ilło in litem manebo. Qui bobis

Expanded text:
er quam vir, capite deorsum pendet domus. er quam vir, capite deorsum pendet domus. Si caput est vir, melius debet vivere vir, et praecedere in omnibus bonis factis uxorem suam; ut illa imitetur virum, et sequatur caput suum. Quomodo caput Ecclesiae Chriscaput suum, et ut per vestigia ambulet capitis sui: sic uniuscujusque domus habet caput virum, et tanquam corpus feminam . Quo caput ducit, illuc debet corpus sequi. Quare ergo vult caput ire, quo non vult ut corpversarius est. Nolunt enim homines facere quod vult sermo Dei. Et quid dicam, quia adversarius est sermo Dei, quoniam jubet? Timeo ne ego ipse adversarius sim quibusdam, quia haec loquor. Quid ad me pertinet? Fortem me faciat qui terret ut loquar, ut non timeam querelas hominum. Nam qui nolunt castitatem servare uxoribus suis et abundant tales, nolunt me ista dicere. Sed velint nolint, dicturus sum. Si enim vos non exhortor ut cum adversario concordetis, ego cum illo in lite remanebo. Qui vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ãd hoc ius requiescere ut labore ᷤ. cũ
ad hoc debeas labonire ut requiescas.
Dicitur tibi. Honora patrem tuum
et matrẽ tuam. Tu aũt contumeliã
irrogas parentib: quam non uis
pati a filiis tius. Dicitur tibi. Non
occides. Tu autem uis occidere inimi¬
cũ tuũ: et ideo forte nõ facis. quia
times iudicem hominem. non quia
cogitas deum. Ignoras quia ile te¬
stis ẽ cogitationũ . Illo uiuo quem
uis mori: te homicidam tenet ĩ cor¬
de. Dicit ir tibi. non mechaberis.
Id ẽ non ibis ad aliquam aliã pret̾
urorem tũam. Tu autem exigis hoc
as uxore: et non uis reddere hoc urori.
Et cum debeas in uirtute precedere
uxorem. qm̃ castitas uirtus ẽ: tu
sub uno inpetu sibĩdins crĩdis:
et uis uxorem tuam uictricem ẽẽ.
tu uictus iacens. Et cu cũ caprit sis
uxoris tue: precedit te ad deum ciuꝰ
caput es. Uis domum tuã capite de¬
orsum peñdere: Caput ẽ enĩ mulie¬
ris uir. ub̃i aũt melius uiuit muli¬

Expanded text:
ad hoc vis requiescere, ut labores; cum ad hoc vis requiescere, ut labores; cum ad hoc debeas laborare, ut requiescas. Dicitur tibi, Honora patrem tuum et matrem tuam. Tu autem contumeliam irrogas parentibus, quam non vis pati a filiis tuis. Dicitur tibi, Non occides. Tu autem occidere vis inimicum tuum: et ideo forte non facis, quia times judicem hominem, non quia cogitas Deum. Ignoras quia ille testis est cogitationum? Illo vivo quem vis mori, te homicidam tenet in corde. Dicitur tibi, Non moechaberis : id est, non ibis ad aliquam aliam praeter uxorem tuam. Tu autem exigis hoc ab uxore, et non vis hoc reddere uxori: et cum debeas in virtute praecedere uxorem, quoniam castitas virtus est; tu sub uno impetu libidinis cadis, et vis uxorem tuam victricem esse, tu victus jacens: et cum tu caput sis uxoris tuae, praecedit te ad Deum, cujus caput es. Vis domum tuam capite deorsum pendere? Caput enim mulieris est vir: ubi autem melius vivit muli
Abbreviated transcription (Latin):
chematicos. aut aruspices. aut au¬
gieres. aut maleficos. et qͣr de uiri
domo nõ recedens ãdulteri aĩa.⁊
manens in eius ꝯiugio fornicaris.
Dicitur tib̾i. Ne accipias in uanum
nomen dñi. dei tui. ne eristimes cͤ¬
aturam ẽẽ rp̃m: quia ꝓ te suscepit
creaturam. et tu contempnns eum
qui equalis ẽ patri. et unꝰ cũ patre.
Dicitur tibi ut spũaliter obserues
sabbatum: non quomodo uidei obser
ãd migas atq lururias suas. Melius
eĩ faceret iuders in agro suo aliquid
utile: ꝙͣ in cheatro seditiosus existeret.
et melius femins coro die sabbati la¬
nam fac̾e̾nt. ꝙͣ toto die ĩ neomeniis
sius ĩpudice salturent. Tibi auten
dicit᷑ ut obserues spũaliter. sabbatũ
in spe future quietis. quam tibi pro¬
mctit dñs. Quisquis enim propter
illam quietem futurũ agit quicqͥd
pocest. ꝙͣnus laboriosum iudetur
quod agĩt. tamen si ad fidẽ ꝓmisse
quietis ĩd refert: nondum quidem

Expanded text:
thematicos, aut aruspices, aut authematicos, aut aruspices, aut augures, aut maleficos; quasi de viri domo non recedens adultera anima, et manens in ejus conjugio fornicaris. Dicitur tibi, Ne accipias in vanum nomen Dei tui. Ne existimes creaturam esse Christum, quia pro te suscepit creaturam: et tu contemnis eum qui aequalis est Patri, et unum cum Patre. Dicitur tibi ut spiritualiter observes sabbatum: non quomodo Judaei observant ad nugas atque luxurias suas. Melius enim faceret Judaeus in agro suo aliquid utile, quam in theatro seditiosus existeret: et melius feminae eorum die sabbati lanam facerent, quam toto die in maenianis suis impudice saltarent. Tibi autem dicitur ut observes spiritualiter sabbatum, in spe futurae quietis, quam tibi promittit Dominus. Quisquis enim propter illam quietem futuram agit quidquid potest, quamvis laboriosum videatur quod agit; tamen si ad fidem promissae quietis id refert, nondum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ẽ drabolus. Nlam nũꝙͣ hortaret᷑ te
scriptura : ut cũ diaboło concordares.
Est ergo alius aduersarius: quẽ fibi
homo facit aduersarium. Nain ille
si ãduersarius eẽt: tecũ ĩ uia nõ ẽẽt.
Ad hoc est tecũ in uia: ut cõcordet tecũ.
Scit eĩ quia nisi in uia ꝯcordaueris:
iã trñdet te iudici. iũdex aũt ministͦ.
minister mictet in carcerem. Eloqui a
ista: euangelica surit. Recordent᷑ no¬
biscum uel qui legerũt uel qui au¬
dierunt. Ergo quis ẽ aduersarius:
Sermo dei. Sermo dei : cuus adrier¬
sarius ẽ. Quare aduersariꝰ ẽ: Qͥ a
contraria iubet. his que tu facis.
Dicit tib̾i. Uinis ẽ deus tuus: unũ
deum cole. Tu uis dimisso unio deo
tanꝙͣ legitimo uiro amme fornica¬
ri per multa demonia: et quod est
grauius non qͣiͣ aperte deserens ⁊ re¬
prdians sicut apostate faciũt. sed
tanquam manens in domo uiri tui
nus non dimictis ecc̃am. cõsulis ma¬

Expanded text:
non est diabolus: nam nunquam te hortaretur non est diabolus: nam nunquam te hortaretur Scriptura, ut cum diabolo concordares. Est ergo alius adversarius, quem sibi homo facit adversarium: nam ille si adversarius esset, tecum in via non esset. At hic est tecum in via, ut concordet tecum. Scit enim quia nisi in via secum concordaveris, jam tradet te judici, judex autem ministro, minister in carcerem . Eloquia ista evangelica sunt, recordantur nobiscum, vel qui legerunt, vel qui audierunt. Ergo quis est adversarius? Sermo Dei. Sermo Dei adversarius tuus est. Quare adversarius est? Quia contraria jubet, quam tu facis. Dicit tibi, Unus est Deus tuus; unum Deum cole. Tu vis dimisso uno Deo tanquam legitimo viro animae, fornicari per multa daemonia: et quod est gravius, non quasi aperte deserens et repudians, sicut apostatae faciunt; sed tanquam manens in domo viri tui nus non dimittis Ecclesiam, consulis ma
Abbreviated transcription (Latin):
Er isso usqr ad hunc hodiermũ. nõ¬
ne quicquid fuit futurũ: p̾teritũ
factum ẽ. Tale habetur: ac si non
fuerit. Sic erit: quicquid restat
extremum. o sit et hoc longum.
sit prosirum quantum putrnuus.
quantum dixeris. qnͣtũ cogitaueris.
qnͣtũ tibi noꝵ format scriptura s
fingis cogitatio. qñtum uis diem
iudicii prolonga: mĩquid ultimum
diem tuum id ẽ uite tue. quo exi¬
turus es de hoc corpore prodricturꝰ
es in longum. Sit tibi senectꝰ c̃ta
si põt. Cui aũt põt: Nonne ex quo hõ¬
incipit posse uiuere: iam potest mori:
Possibilitatem morcis. mnitium uite
facit. In hac terda et in gen̾e humano
ille solus mori nondũ põt: qui nõdũ
cepit uiuere. Incertus ergo dies. timꝙͣ
quotidianꝰ sperandus incertus diẽs.
Componatur cũ aduersario dũ ẽ tecũ
ĩ uia. Uia enĩ uocatur ħec uita per
quã om̃s transeunt: et non recedit
aduersarius: Aduersarius aũt iste.

Expanded text:
ex illo usque ad hunc hodiernum; nonex illo usque ad hunc hodiernum; nonne quidquid futurum fuit, praeteritum factum est? Tale habetur, ac si non fuerit. Sic erit quidquid restat extremum. Sed sit et hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum dixeris, quantum cogitaveris, quantum tibi non format Scriptura; sed fingit cogitatio, quantum vis diem judicii prolonga; numquid ultimum diem tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es de corpore hoc, producturus es in longum? Sit tibi senectus certa, si potest: cui autem potest? Nonne ex quo incipit homo vivere, jam potest et mori? Possibilitatem mortis initium vitae facit. In hac terra et in genere humano ille solus mori nondum potest, qui nondum coepit vivere. Incertus ergo dies tanquam quotidianus sperandus est incertus dies, componatur cum adversario, dum est tecum in via. Via enim vocatur haec vita, per quam omnes transeunt; et non recedit adversarius? Adversarius iste
Abbreviated transcription (Latin):
testis ẽ operũ nr̃oro: ip̃e testis ist uo¬
cum nr̃aꝵ. Non sint maneo: cõuer¬
tantur ad genitum. Tempus ẽ cõ¬
cordandi cum aduer sario tuo cito.
tam songamimis ẽ deus uidendo mi¬
qua et non pumiendo. ut tñ cito sit
futurum iudicium. More quippe hu¬
mane uite prolirum ẽ. quod deo bre¬
ue ẽ. S et ip̃i seculo et humanoge¬
neri quod songe uidetur: quid conso¬
latur: Nũquid si totius generis hu¬
mam ułtimꝰ ures songe ẽ. unius¬
cuiusq dies ustimꝰ longe ẽ: Hoc
dico. Ex adam musti anni euoluti
sunt : musti anni flurerũt. et de¬
inceps fłuent. Non quidẽ tã mus¬
ti: s tamen usq ĩ finem seculi tran¬
sibunt anni. sicut et illi tñsierunt.
Longũ uidetur quod restat. ꝙͣꝙͣ ñ
erit tantũ qͣntum tñsactũ est. et
tñ ex tnͣfacto preterito tp̃re sꝑandꝰ¬
ẽ finis resiqui temporis. Fuit tũc
quidam dres qui diceret᷑ hodiermis.

Expanded text:
testis est operum nostrorum, ipse testis est votestis est operum nostrorum, ipse testis est vocum istarum: non sint inanes, convertantur ad gemitum. Tempus est concordandi cum adversario tuo cito. Tam longanimis est Deus videndo iniqua et non puniendo, ut tamen cito sit futurum judicium. More quippe humanae vitae prolixum est, quod Deo breve est. Sed et ipsi saeculo et humano generi quod longe videtur, quid consolatur? Numquid si totius generis humani ultimus dies longe est, uniuscujusque dies ultimus longe est? Hoc dico, ex Adam multi anni evoluti sunt, multi anni fluxerunt, et deinceps fluent; non quidem tam multi, sed tamen usque in finem saeculi transibunt anni, sicut et illi transierunt: longum videtur quod restat quanquam non erit tantum, quantum transactum est, et tamen ex transacto praeterito tempore, sperandus est reliqui temporis finis. Fuit tunc quidam dies qui diceretur hodiernus,