comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stantia: errans in eo quod fpos ꝯi
idest prolationem asserit. Eregione
origenes iuxta arrium ꝙ̃ eunomium
repugnat eum uel ꝓlatum esse uel
natum. ne ds pater diuidat᷑ in partes:
sed dicit sublimẽ et excellentissimam
creaturam uoluntate extitisse patris.
sicut ꝙ ceteras creaturas. Rursum ad
scdam ueniunt questionem. Asserit
candidus diabolum pessimȩ esse na-¬
turȩ. & quȩ saluari numqũa possit.
Contra hoc recte origenes respondet
ñ eum periturȩ esse substantiȩ. sed uo¬
luntate ꝓpria corruisse. ꝙ posse salua¬
ri. Hoc candidus uertit in calũniã:
quasi origenes dixerit diaboli natu¬
ram esse saluandam. Quod ille falso
obiecerat. hic refutat. Et in telligimus
in hoc tantum dialogo ab origene
argiu hereticam falsitatẽ. ꝙ non in
cȩteris libris de quibus numquam
quȩstio fuit. Alioquin om̃ia quȩ here¬
dica sunt non erunt origenis. sed here¬
ticoꝵ. Om̃s autẽ propemodum illiꝰ

Expanded text:
stantia, errans in eo quod προβολὴν, stantia, errans in eo quod προβολὴν, id est, prolationem asserit. E regione. Origenes juxta Arium et Eunomium repugnat, eum vel prolatum esse, vel natum, ne Deus Pater dividatur in partes; sed dicit sublimem et excellentissimam creaturam voluntate exstitisse Patris, sicut et caeteras creaturas. Rursus ad secundam veniunt quaestionem. Asserit Candidus diabolum pessimae esse naturae, et quae salvari nunquam possit. Contra hoc recte Origenes respondit, non eum periturae esse substantiae, sed voluntate propria corruisse, et posse salvari. Hoc Candidus vertit in calumniam, quasi Origenes dixerit, diaboli naturam esse salvandam: quod ille falso objecerat, hic refutat. Et intelligimus in hoc tantum dialogo ab Origene argui haereticam falsitatem, et non in caeteris libris, de quibus nunquam quaestio fuit. Alioqui si omnia quae haeretica sunt, non erunt Origenis, sed haereticorum: omnes autem propemodum illius
Abbreviated transcription (Latin):
benter habent criminari ꝓximos suos.
asscribunt nobis & doctrinȩ nr̃ȩ crim̃
blasphemiȩ. quod a nobis nusqũa au-¬
dierunt. De quo ipsi uiderint. nolenteᷤᷤ
obseruare mandatum illud quod di¬
cit. quia maledici regnum di non
possidebunt: dicentes asserere me pa¬
trem malitiȩ ꝙ ꝑditionis eoꝵ qui de
regno d̃i eiciuntur id est diabolum
esse saluandum: quod ne aliquis qui-¬
dem mente motus & manifeste in¬
origenis uerba quȩ supra ad uerbũ
transtuli. his quȩ ab isto non uersa
sunt sed euersa: & quantã inter se ñ
solum uerboꝵ sed & sensuum habe¬
ant dissonantiam ꝑspicietis. Obsecro
ne molesta sit uobis ꝓlixior interp̃tatio.
Idcirco enim om̃ia uertimus: ut quo
consilio suꝑiora tacuerit ꝓbaremus.
Iabetur dialogus apud grecos origenis.
&. candidi. ualentinianȩ hereseos defen¬
soris. in quo duos andabatas digla¬
diantes inter se spectasse me fateor. Di¬
cit candidus filium de patriᷤᷤ eẽ sub¬

Expanded text:
benter habent criminari proximos suos, benter habent criminari proximos suos, ascribunt nobis et doctrinae nostrae crimen blasphemiae, quod a nobis nusquam audierunt: de quo ipsi viderint, nolentes observare mandatum illud quod dicit: Quia maledici regnum Dei non possidebunt; dicentes asserere me patrem malitiae et perditionis eorum qui de regno Dei ejiciuntur, id est diabolum, esse salvandum: quod ne aliquis quidem mente motus et manifeste inOrigenis verba, quae supra ad verbum transtuli, his quae ab isto non versa sunt, sed eversa, et quantam inter se non solum verborum, sed et sensuum habeant dissonantiam, perspicietis. 512 Obsecro ne molesta sit vobis prolixior interpretatio. Idcirco enim omnia vertimus, ut quo consilio superiora tacuerit, probaremus. Habetur dialogus apud Graecos Origenis, et Candidi Valentinianae haereseos defensoris, in quo duos Audabatas digladiantes inter se spectasse me fateor. Dicit Candidus Filium de Patris esse sub
Abbreviated transcription (Latin):
ni quoq potu & in moderatione
sermonis: ut nulli audeamꝰ male¬
conferre. recordantes illius dicti. ñ
fuit ausus uidicium inferre blasphe¬
miȩ. quod dicit᷑ de michael contra
diabolum. & in alio loco. dominatio¬
nes quidem repbant. głas autẽ blasphe-¬
mant: quidam eoꝵ qui libenter cau¬
sationes repperiunt asscribunt nobis
ipsi uiderint quomodo illud audi¬
ant. neq ebriosi neq malefici regnũ
dĩ possidebunt:. licet patrẽ malitiȩ et
ꝑditionis eoꝵ qui de regno d̃ĩ eitiun-¬
tur dicant posse saluari. quod ne men¬
de quidem quis captus dicere potest.
ȩtera quȩ ex eadem epła transtulit. ꝓ
hoc quod in fine uerboꝵ origenis in¬
terprȩtati sumus: ergo cum ꝓpter timo¬
rem d̃i caueamus in qũẽpiam male¬
dicta conferre. & reliqua: iste fraudu¬
lenter amputatis suꝑioribꝰ ex quibꝰ
inferiora dependent. sic transferre cȩ¬
pit epłam quasi hoc sensus esset exor¬
dium. & ait. Quidam eoꝵ qui li¬

Expanded text:
ni quoque potu, et in moderatione ni quoque potu, et in moderatione sermonis, ut nulli audeamus maleledicta conferre, recordantes illius dicti, Non fuit ausus judicium inferre blasphemiae, quod dicitur de Michaele contra diabolum; et in alio loco: Dominationes quidem reprobant, glorias autem blasphemant: quidam eorum qui libenter contentiones reperiunt, ascribunt nobis ipsi viderint, quomodo illud audiant: Neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possidebunt: licet patrem malitiae et perditionis eorum, qui de regno Dei ejicientur, dicant posse salvari, quod ne mente quidem quis captus dicere potest. » Caetera quidem ex eadem epistola transtulit pro hoc, quod in fine verborum Origenis interpretati sumus. « Ergo cum propter timorem Dei caveamus in quempiam maledicta conferre, » et reliqua: iste fraudulenter amputatis superioribus, ex quibus inferiora dependent, sic coepit transferre epistolam, quasi hoc sensu superius esset exordium, et ait: « Quidam eorum qui li
Abbreviated transcription (Latin):
moysi corpore. ne tanto quidem malo
ausus est iudicium inferre blasphemiȩ
sed dixit: imperet tͥ dñs. Cui quid simi¬
le etiam in zacharia legimꝰ. Increpet
tibi dñs diabole: & in crepet dñs
in te qui elegit ierłm. Itaq ꝙ noscu¬
puus increpari a dño eos qui no¬
lunt cum humilitate a proximis
increpari. Dicente autẽ michahel.
increpet tibi dñs diabole. & zacharia
similiter: utrum increpet an non incre¬
pet dñs diabolum. ipse uiderit. Et si
increpat: quomodo increpet ipse co¬
gnoscat. Et post multa quȩ ꝓlixum ẽ
scribere addit. Nos hoc sentimꝰ: quod
eicientur de regno cȩloꝵ. non solũ
qui grandia peccauerunt. uerbi grã
forncatores. & ad ulteri. ꝙ masculoꝵ
concubitores. & fures. sed ꝙ qui mino¬
ra deliquerint. ex eo quod scriptum ẽ.
neq ebriosi. neq malefici regnum dĩ
possidebunt. & tam in bonitate ꝙͣ
in seueritate di. esse mensuram. Unde
cuncta nitimur agere confilio. in ui-¬

Expanded text:
Moysi corpore, ne tanto quidem malo Moysi corpore, ne tanto quidem malo ausus est judicium inferre blasphemiae, sed dixit: Increpet tibi Dominus . Cui quid simile etiam in Zacharia legimus: Increpet tibi Dominus, diabole: et increpet Dominus in te, qui elegit Jerusalem . Itaque et nos cupimus increpari a Domino eos qui nolunt cum humilitate a proximis increpari. Dicente autem Michaele: Increpet tibi Dominus, diabole; et Zacharia similiter: utrum increpet, an non increpet Deus diabolum, ipse viderit. Et si increpat, quomodo increpet, ipse agnoscat. » Et post multa quae prolixum est scribere, addit: « Nos hoc sentimus quod ejicientur de regno coelorum, non solum qui grandia peccaverunt, verbi gratia, fornicatores et adulteri, et masculorum concubitores, et fures, sed et qui minora deliquerunt, ex eo quod scriptum est: Neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possidebunt ; et tam in bonitate quam in severitate Dei esse mensuram. Unde cuncta nitimur agere consilio: in vi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmatice dolosȩq transiata sunt. ut
quo consilio suꝑiora tacuerit lector
agnoscat. Contra sacerdotes gͦ ȩccl̃iȩ
generaliter disputans. a quibus indi¬
gnus cõmunione eus fuerat uidica¬
tus: hec intulit. Quid necesse ẽ de
propħarum sermonibꝰ dicere: quibus
sepissime pastoribꝰ & maioribꝰ natu.
& sacer dotibꝰ ac principibus popłi
cõminant᷑. & arguunt eos: Quȩ absq
nobis de scĩs scripturis eli gere pote¬
stis. ꝙ liquido ꝑuidere quod forsitan
hoc tempus sit de quo dicitur. nolite
credere amicis. nec speretis in principi¬
bus. ꝙ nunc impleatur uaticinium.
duces popłi mei me nestierunt. filii
stulti sunt. ꝙ non sunt sapientes. Sa¬
pientes sunt ut faciant mala. bene
autẽ facere nescierunt. Quoꝵ magis
misereri qũa eos odisse debemꝰ: & orare
ꝓ illis quam eis maledicere: Ad bene¬
dicendum enim & non ad maledicen-¬
dum creati sumꝰ. Unde & michael cum
aduersus diabolum disputaret. de

Expanded text:
commatice doloseque translata sunt, ut commatice doloseque translata sunt, ut quo consilio superiora tacuerit, ipse lector agnoscat. Contra sacerdotes ergo Ecclesiae generaliter disputans, a quibus indignus communione ejus fuerat judicatus, haec intulit: « Quid necesse est de prophetarum sermonibus dicere, quibus saepissime pastoribus, et majoribus natu, et sacerdotibus, ac principibus populi comminantur et arguunt eos? Quae absque nobis de sanctis Scripturis elicere potestis, et liquido pervidere, quod forsitan hoc tempus sit, de quo dicitur: Nolite credere amicis, nec speretis in principibus . Et nunc impleatur vaticinium: Duces populi mei me nescierunt, filii stulti sunt, et non sunt sapientes. Sapientes sunt, ut faciant mala, bene autem facere nesciunt ; quorum magis misereri quam eos odisse debemus, et orare pro illis, quam eis maledicere. Ad benedicendum enim, et non ad maledicendum creati sumus. Unde et Michael cum adversus diabolum disputaret de
Abbreviated transcription (Latin):
euidenter docetur. Statimq exẽ¬
plum subiungit epłȩ: & qui falsi-¬
tatem scripturarum origenis here¬
dicis imputat. ipse incipit a falsitate.
non ita interprȩtans ut habetur
in greco. nec id latinis insinuans.
quod ipse in suis litteris profitet᷑.
Cumq illa tota epła demetrium
alexandrinȩ urbis pontificẽ laceret.¬
& in totius orbis ep̃os & clericos
inuehatur. & frustra ab ȩccłiis ex cõ¬
municatum esse se dicat. nec uelle in
maledictis referre uicem. ne scilicet
maledicus ẽẽ uideatur. homo qui
intantum cautus sit ad maledicendũ.
ut ne diabolo quidem audeat male-¬
dicere. unde & candido ualentimani
dogmatis sectatori calumniandi oc
casionem dederit. quod diabolum sal-¬
uandȩ dixerit esse naturȩ: hic dissimu-¬
lato argumento epistolȩ fingit pro ori¬
gene quod ille non loquitur. Unde
ipsius epłȩ partẽ paululum exsuꝑiori-¬
bus transtuli. & his iunxi quȩ ab isto

Expanded text:
evidenter docetur. » Statimque exemevidenter docetur. » Statimque exemplum subjungit epistolae; et qui falsitatem scriptorum Origenis haereticis imputat, ipse incipit a falsitate: non ita interpretans ut habetur in Graeco, nec id Latinis insinuans, quod ipse in suis litteris profitetur. Cumque illa epistola tota Demetrium Alexandrinae urbis pontificem laceret, et in totius orbis episcopos et clericos invehatur, et frustra ab Ecclesiis excommunicatum esse se dicat, nec velle in maledictis referre vicem, ne scilicet maledicus videatur esse homo, qui in tantum cautus sit ad maledicendum, ut ne diabolo quidem audeat maledicere; unde et Candido Valentiniani dogmatis sectatori, calumniandi se occasionem 510 dederit, quod diabolum salvandae dixerit esse naturae: hic dissimulato argumento epistolae, fingit pro Origene, quod ille non loquitur. Unde epistolae ipsius partem paululum ex superioribus transtuli, et his junxi, quae ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ista proferres. Nunc a te quęritur.
hec quȩ in origenis libris scripta re¬
pperuntur. bona sint an mala:
taces: & ꝓ his alia loqueris. Ele¬
mens hoc ait: dyonisius in isto
errore reprehendituꝵ: at anasta sius
rem: apłoꝵ scripta similiter depra-¬
uata sunt. Quomodo & nunc ab
aliis tibi hereseos crimen impingit᷑¬
& tu prote taces. & pro me confite¬
ris. Ego neminem accuso: ꝓ me tan¬
tum respondisse contentus. Non sũ
quod argius. Si tu es quod accusa-¬
ris. ipse uideris. Nec absolutio mea.
nec reatus: te aut innocentẽ aut
stoloꝵ. & utriusq clementis atq
dionisii. uenit ad origenem. & his
uerbis loquit᷑. Ipsius hoc con¬
querentis & deplorantis scriptis ac
uocibus ꝓbauimus. Quid enim ipse
adhuc in carne uiuens. sentiens.
uidensq ꝑpessus sit de libroꝵ suo¬
rum uel sermonum corruptionibus.
uel adulterinis editionibus: ex
ipsius epła quam scribit ad quos¬
dam earos caros suos. alexandria

Expanded text:
ista proferes. Nunc a te quaeritur, ista proferes. Nunc a te quaeritur, haec quae in Origenis libris scripta reperiuntur, bona sint an mala? Taces, et pro his alia loqueris. Clemens hoc ait: Dionysius in isto errore deprehenditur: Athanasius  Alrem: Apostolorum scripta similiter depravata sunt; quomodo et nunc ab aliis tibi haereseos crimen impingitur, et tu pro te taces, et pro me confiteris. Ego neminem accuso, pro me tantum respondisse contentus. Non sum quod arguis: si tu es quod accusaris, ipse videris. Nec absolutio mea me, nec reatus te, aut innocentem, aut stolorum, et utriusque Clementis, atque Dionysii, venit ad Origenem, et his verbis loquitur: « Ipsius hoc conquerentis et deplorantis scriptis ac vocibus prabavimus. Quid enim ipse cum adhuc in carne vivens, sentiens, vidensque perpessus sit de librorum suorum, vel sermonum corruptionibus, vel adulterinis editionibus, ex ipsius epistola quam scribit ad quosdam charos suos Alexandriam,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse tuus liber. tuus non erit. sed
forsitan meus: & m̃s liber quo tibi
accusatus respondeo. si in illo aliqͥd
rep̃henderis non erit m̃s sed tuus
a quo reprehendit᷑. Et dum om̃ia ad
hereticos refers: quid ȩccłiasticis tri¬
bues. quibꝰ proprium nichil relin¬
quis: Et quomͦ inquies in libris eoꝵ
uitiosa non nulla sunt: Si me cau¬
sas uitiorum nescire respondero:
non statĩ illos hereticos iudicabo.
fieri potest. ut uel simpliciter erra¬
uerint. uel alio sensu scripserint.
uel a librariis imꝑitis eoꝵ pau¬
latim scripta corrupta sint: uł cer¬
te antequam in alexandria quasi
demonium meridianum arrius
nasceretur. innocenter quȩdam &
minus caute locuti sint. & quȩ ñ
possent ꝑuersoꝵ hominum calũ-¬
niam declinare. Obiciuntur orige¬
m crimina: & tu non illum defen-¬
dis sed alios accusas. nec crimen
renuis. sed criminosorum turbam
requiris.Si tibi diceretur: quos ha¬
bet origenes in heresi socios: recte

Expanded text:
ipse tuus liber, tuus non erit, sed ipse tuus liber, tuus non erit, sed forsitan meus. Et meus liber, quo tibi accusatus respondeo, si in illo aliquid reprehenderis, non erit meus, sed tuus, a quo reprehenditur. Et dum omnia ad haereticos refers, quid Ecclesiasticis tribues, quibus proprium nihil relinquis? Et quomodo, inquies, in libris eorum vitiosa nonnulla sunt? Si me causas vitiorum nescire respondero, non statim illos haereticos judicabo. Fieri enim potest, ut vel simpliciter erraverint, 509 vel alio sensu scripserint, vel a librariis imperitis eorum paulatim scripta corrupta sint. Vel certe antequam in Alexandria quasi daemonium meridianum Arius nasceretur, innocenter quaedam, et minus caute locuti sunt, et quae non possint perversorum hominum calumniam declinare. Objiciuntur Origei crimina, et tu non illum defendis, sed alios accusas; nec crimen renuis, sed criminosorum turbam requiris. Si tibi diceretur, quos habet Origenes in haeresi socios, recte
Abbreviated transcription (Latin):
ut non ȩccłiasticos ꝙ catholicos ui¬
ros male sensisse. sed ab hereticis eoꝵ
scripta corrupta esse testetur. ꝙ con¬
cludat ad extremũ dicens. De orige¬
ne quoq in quo similit̃ ut in his
quos supra diximus quȩdam diuer¬
sitas inuenitur. istud nos sufficiat sen¬
tire quod de prȩiudicatis iam ca-¬
tholicis sentitur uel intelligitur ui¬
ris: nec simili causȩ similis sufficiat
excusatio: Si contenditur ut quic¬
quid in libris om̃ium repperitur
ab aliis corruptum sit: nichil eoꝵ
deputabitur a quibus dicitur ẽẽ
uitiatum. qũaqũa & illoꝵ non erit
quoꝵ incerta sunt nomina: atq
ita fieri. ut ubi om̃ium nomina st̃.
nichil alicuius sit. Hac defensionis
ꝑturbatione. nec martion. nec ma¬
nicheus. nec arrius. nec eu nomius
accusari poterunt: quia quicquid
nos ab his impie dictum obiecerimꝰ:
discipłi respondebunt. non a magi¬
stris suis ita editum sed ab inimiciꝰ
esse iuiolatum. Hoc genere ꝙ iste

Expanded text:
ut non ecclesiasticos, et catholicos viut non ecclesiasticos, et catholicos viros male sensisse, sed ab haereticis eorum scripta corrupta esse testetur, et concludat ad extremum, dicens: « De Origene quoque, in quo similiter, ut in his quos supra diximus, quaedam diversitas invenitur, istud non sufficiat sentire, quod de praejudicatis jam catholicis sentitur, vel intelligitur viris, ne similis causae, similis sufficiat excusatio. » Si conceditur, ut quidquid in libris noxium reperitur, ab aliis corruptum sit  Al. id si deputabitur, a quibus dicitur esse vitiatum. Quamquam et illorum non erit, quorum incerta sunt nomina: atque ita fiet, ut dum omnium omnia sunt, nihil alicujus sit. Hac defensionis perturbatione nec Marcion, nec Manichaeus, nec Arius, nec Eunomius accusari poterunt: quia quidquid nos ab his impie dictum objecerimus, discipuli respondebunt, non a magistris suis ita editum  Al. dictum, sed ab inimicis esse violatum. Hoc genere et iste
Abbreviated transcription (Latin):
tis probare nititur. orisenis ab he¬
reticis scripta uidiata. Clemens inqͥt
edidit qui appellantur anͥatᵒ Nobicͤ.¬
cõc. idest recognitio. In quibꝰ cum
ex ꝑsona petri apłi doctrina quasi ue-¬
re apłica in quam plurimis expona¬
tur: in aliquibus ita eunomii dogma
inseritur. ut nichil aliud quã ipse eu¬
nomius disputare credatur. filium
dĩ creatum de nullis extantibus asse¬
uerans Et post alia quȩ prolixum
est scribere: quid quȩso ait de his senti¬
endum est. quod apłicus uir heretica
scripserit: An id potius credendum¬
est: quod ꝑuersi homines. in assertio¬
nem dogmatum suoꝵ. sub uiroꝵ sco¬
rum nomine tamquam facilius cre-¬
denda interseruerint ea quȩ illi nec
libris suis interdum di filium dicere
creatum: s dionisium alexandrinȩ
urbis eꝑm uirum eruditissimum. con-¬
tra sabellium quatuor uoluminibus
disputantẽ in arrianum dogma de¬
labi: & sub his exemplis illud agit.

Expanded text:
tis probare nitatur Origenis ab haetis probare nitatur Origenis ab haereticis scripta vitiata. « Clemens, inquiedidit, qui appellantur ἀναγνωρισμὸς, id est, recognitio, in quibus quum ex persona Petri Apostoli doctrina, quasi vere apostolica in quamplurimis exponatur: in aliquibus ita Eunomii dogma inseritur, ut nihil aliud quam ipse Eunomius disputare credatur, Filium Dei creatum 508 de nullis exstantibus asseverans. » Et post alia, quae prolixum est, scribere: « Quid, quaeso, ait, de his sentiendum est, quod Apostolicus vir haeretica scripserit? An id potius credendum, quod perversi homines ad assertionem dogmatum suorum sub virorum sanctorum nomine, tamquam facilius credenda, interseruerint ea, quae illi nec libris suis interdum Dei Filium dicere creatum: et Dionysium Alexandrinae urbis episcopum, virum eruditissimum, contra Sabellium quatuor voluminibus disputantem, in Arianum dogma delabi. Et sub his exemplis illud agit,
Abbreviated transcription (Latin):
diȩ. & multa ponit exempla. & hoc
constanter. probat. Tibi in quo som¬
nio alexandrini carceris reuelatum
est: ut quȩ ille uera ꝓfitet᷑. falsata con-¬
fingas: Sed forsitan hic ut arrianus
ab hereticis addita in occasionẽ sui tra¬
xerit erroris. ne solus male sensisse con¬
tra ȩccł̃iam putaretur. Quid respon¬
debis pro didimo. qui certe in trim¬
tate catholicus est: cuius etiam nos de
sp̃u scõ librum in latinam linguam
uertimus: Certe hic in his quȩ ab here¬
ticis in origenis oꝑibus addita sunt.
consentire non potuit & in ipsis p̃eriar¬
xoñ quos tu interpretatꝰ es libris bre¬
ues dictauit cõmentariolos. quibꝰ ñ
sensu in bonã partem accipi debe¬
ant ꝑsuadere conatur. hoc dũtaxat
de filio ꝙ sp̃ũ sco. cȩterum in aliis
dogmatibus & exsebius ꝙ̃ didi¬
mus aꝑtissime in origenis scita con¬
cedunt: & quod om̃s ȩccłiȩ reꝓbant
catholicȩ. hi pie dictum esse defendt̃.

Expanded text:
diae. Et multa ponit exempla, et hoc diae. Et multa ponit exempla, et hoc constanter probat. Tibi ergo in quo somnio Alexandrini carceris revelatum est, ut quae ille vera profitetur, falsata confingas? Sed forsitan hic, ut Arianus, ab haereticis addita, in occasionem sui traxit erroris, ne solus male sensisse contra Ecclesiam putaretur. Quid respondebis pro Didymo, qui certe in Trinitate catholicus est? Cujus etiam nos de Spiritu sancto librum in Latinam linguam vertimus . Certe hic in his, quae ab haereticis in Origenis operibus addita sunt, consentire non potuit; et in ipsis περὶ Ἀρχῶν, quos tu interpretatus es libris, breves dictavit Commentariolos, quibus nosensu in bonam partem accipi debeant, persuadere conatur. Hoc dumtaxat de Filio, et Spiritu sancto. Caeterum in aliis dogmatibus et Eusebius, et Didymus apertissime in Origenis scita concedunt, et quod omnes Ecclesiae reprobant, catholice et pie dictum esse defendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quenti capitulo oblitus sui esse po¬
tuit: uerbi grã ut qui suꝑiꝰ dixerat
nusqũa inueniri in om̃i scriptura.
turas factũ esse sp̃m sc̃m: Aut iterũ
qui patrem & filium unius substan¬
tiȩ quod grece orcoycioͦNͣ dicitur
designauit. in consequentibꝰ statim
capitulis. alterius esse substantiȩ &
creatum poterat dicere eum. quẽ pau¬
loante de ipsa natura dĩ patris pro¬
nuntiauerat natum: Hȩc ipsius uer¬
ba sunt. negare non potest. Nolo di¬
cas. uerbi causa ut qui suꝑius dixe¬
rat: sed ipsum librum nomina ubi
prius benedixerat &̃ postea male: ubi
substantia. statim in consequentibus
asseruerit creaturas. Nescisne me ori¬
genis habere om̃ia. legisse qua pluri-¬
ma:Ad popłm faleras: ego te intus
& in cute noui. Uir doctissimus
eusebius. doctissimum dixi non catho¬
licum. ne more solito michi & in hoc
calumniam struas: ꝑ sex uolumina
nichil aliud agit. nisi ut origenem
suȩ ostendat fidei idest arrianȩ ꝑfi¬

Expanded text:
quenti capitulo, oblitus sui esse poquenti capitulo, oblitus sui esse potuit? Verbi gratia, ut qui superius dixerat, nusquam inveniri in omni Scriptura, turas factum esse Spiritum sanctum? Aut iterum, qui Patrem et Filium unius substantiae, quod Graece ὁμοούσιον dicitur, designavit: in consequentibus statim capitulis alterius esse substantiae, et creatum poterat dicere eum, quem paulo ante de ipsa natura Dei Patris pronuntiaverat natum? » 16. Eusebius eba sunt, negare 507 non potest. Nolo dicas: Verbi causa, ut qui superius dixerat; sed ipsum librum nomina, ubi prius bene dixerit, et postea male: ubi substantia, statim in consequentibus asseruerit creaturas. Nescisne me Origenis habere omnia? legisse quamplurima? Ad populum phaleras, ego te intus, et in cute novi. Vir doctissimus Eusebius doctissimum dixi, non catholicum, ne more solito, mihi et in hoc calumniam struas per sex volumina nihil aliud agit, nisi ut Origenem suae ostendat fidei, id est, Arianae perfi
Abbreviated transcription (Latin):
nistrum. sp̃m sc̃m non de eadem pa¬
tris filiiq substantia. animas homi¬
num lapsas esse de cȩlo. ꝙ in hoc qͦd
sumus de angłis commutatas. in re ꝓsius¬
stitutione om̃ium ȩquales & angłos
& demones & homines fore. & mul¬
ta alia tam impia & nefaria quȩ
etiam replicare sit criminis. Quid
faciet assertor criminis. & interpres
pamphili: Si in his quȩ emendauit
tanta blasphemia est: in illis quȩ ab
hereticis falsata confingit. quanta sa¬
crilegia continentur: Cuius opinioniᷤᷤ
causam hanc suspicatur: quod uir
neq stultꝰ neq insanus dicere sibi re-¬
pugnantia non potuerit. Et ne forsi¬
tan putaremus diuersis eum uaria
scripsisse temꝑibus. & pro ȩtatibus
ȩdidisse contraria: addidit. Quid
facimus. quod interdum in eisdem
locis atq ut ita dixerim in conseqͦn¬
ti pene capite sententia contrarii sen¬
sus inuenitur inserta: Numquid
in eodem opere eiusdem libri. & in¬
terdum ut diximꝰ statim in conse-¬

Expanded text:
nistrum: Spiritum sanctum non de eadem Panistrum: Spiritum sanctum non de eadem Patris Filiique substantia: animas hominum lapsas esse de coelo: et in hoc quod sumus de Angelis commutati, in restitutione omnium aequales et Angelos, et daemones, et homines fore; et multa alia tam impia, et nefaria, quae etiam replicare sit criminis. Quid faciet assertor Origenis, et interpres Pamphili? Si in his, quae emendavit, tanta blasphemia est; in illis, quae ab haereticis falsata confingit, quanta sacrilegia continentur? Cujus opinionis causam hanc suspicatur, quod vir neque stultus, neque insanus dicere sibi repugnantia non potuerit. Et ne forsitan putaremus diversis eum varia scripsisse temporibus, et pro aetatibus edidisse contraria, addidit: « Quid facimus, quod interdum in eisdem locis, atque, ut ita dixerim, in consequenti pene capite sententia contrarii sensus invenitur inserta? Numquid in eodem opere ejusdem libri, et interdum, ut diximus, statim in conse
Abbreviated transcription (Latin):
Unde laciniosȩ disputationis fastidia
fugiens. & in artum uerba compingeis.
tantum sensibꝰ respondebo. Statim de
portu egrediens. impetit nauem. Refe¬
rens enim de apologia pamphili mar¬
tyris quam nos eusebii arrianoꝵ prin-¬
cipis probauimꝰ. de qua dixerat. ꝓut
potuimꝰ uel res poposcit. latino sermo¬
ne digessimus: intulit. Illud est quod
desiderioꝵ uir machari admonitum
uolo: ut scias hanc quidem fidei re¬
gulam quam de libris eiꝰ supra ex¬
posumus. esse talem. quȩ & ample-¬
ctenda sit ꝙ tenenda. In om̃ibus enĩ
his catholicum in esse sensum euiden¬
ter probatur. Qu̾ãuis de eusebii
libro multa subtraxerit. & in bonã
partẽ de filio ꝙ̃ spũ scõ nisus sit cõ¬
mutare: tamen multa in illo scanda¬
la repperiuntur. & aꝑtissimȩ blasphe¬
miȩ: quȩ iste sua negare ñ poterit.
catholica ẽẽ ꝓnuntians. Dicit euse¬
bius. immo ut tu uis pamphilus
in ipso uolumine. filium patris mi¬

Expanded text:
Unde laciniosae disputationis fastidia Unde laciniosae disputationis fastidia fugiens, et in arctum verba compingens, tantum sensibus respondebo. Statim de portu egrediens, navem impegit. Referens enim de Apologia Pamphili martyris quam nos Eusebii, Arianorum principis, probavimus de qua dixerat, Prout potuimus, 506 vel res poposcit, Latino sermone digessimus, intulit: « Illud est, quod, desideriorum vir, Macari, te admonitum volo, ut scias hanc quidem fidei regulam, quam de libris ejus supra exposuimus, esse talem, quae et amplectenda et tenenda sit. In omnibus enim his catholicum inesse sensum evidenter probatur. » Quamvis de Eusebii libro multa subtraxerit, et in bonam partem de Filio, et Spiritu sancto nisus sit commutare; tamen multa in illo scandala reperiuntur, et apertissimae blasphemiae, quae iste sua negare non poterit, catholica esse pronuntians. Dicit Eusebius, immo ut tu vis Pamphilus, in isto volumine, Filium Patris mi
Abbreviated transcription (Latin):
fratrẽ monentem. audias eꝑm condẽ-¬
nantem. D icis te non esse defensorẽ
neq assertorem orioenis. Iam nunc
tͥ proferam librum tuum. de quo infa¬
mosa illa p̃fatiuncula preclari operis
tui his uerbis loqueris. Cuius diuer¬
sitatis causam. plenius tͥ in apologeti¬
co quem pamphilus in libris suis scri-¬
psit edidimus. breuissimo libello suꝑ¬
addito: in quo euidentibus ut arbi¬
tror probamentis corruptos ẽẽ in qũa-¬
plurimis ab hereticis & maliuolis libͦs
eius ostendimus: & precipue istos quos
nunc exigis ut interpreter idest peri
archon. Non tibi suffecerat eysesii
uel certe ut tu uis pamphili pro orige¬
ne defensio: nisi quod ab illis minus
dictum putabas. tu quasi sapientior
& doctior adderes. Longum est si ue-¬
lim totum librum tuum huic operi in¬
serere. & propositis capitulis ad singula
respondere: quid in his uitioꝵ sermo
habeat. quid mendacioꝵ assertio. qͥd
in consequens textus ipse uerborum.

Expanded text:
fratrem monentem, audias episcopum condemfratrem monentem, audias episcopum condemnantem neque assertorem Origenis: jam nunc tibi proferam librum tuum de quo in famosa illa praefatiuncula praeclari operis tui his verbis loqueris: « Cujus diversitatis causam plenius tibi in Apologetico, quem Pamphilus in libris suis scripsit, edidimus brevissimo libello superaddito, in quo evidentibus, ut arbitror, probamentis, corruptos esse in quamplurimis ab haereticis et malevolis libros ejus ostendimus, et praecipue istos, quos nunc exigis ut interpreter, id est, περὶ Ἀρχῶν. » Non tibi suffecerat Eusebii, vel certe ut tu vis, Pamphili pro Origene defensio, nisi quod ab illis minus dictum putabas, tu quasi sapientior et doctior adderes? Longum est, si velim totum librum tuum huic operi inserere, et propositis capitulis ad singula respondere, quid in his vitiorum sermo habeat, quid mendaciorum assertio, quid inconsequens textus ipse verborum.
Abbreviated transcription (Latin):
buntur: sed quia interpretatꝰ heretica.
prȩfationis tuȩ laude firmasti. Ego
la de tͥomis: ut & mala in bonorum
interprȩtatione subtraherẽ. & aꝑte in
libris periarchon ad coarguandam tͣn-¬
siationem tuam quid lector uitaret
ostenderem. uis origenẽ in latinum
uertere: Habes multas omelias eius
& thomos. in quibꝰ moralis tractat᷑
locus. & scripturarum panduntur
obscura. Hȩc interprȩtare. hȩc rogan¬
tibus tribue. Quid primꝰ labor tuus
incipit ab infamia: Cur trans laturꝰ
heretica. in defensionem eoꝵ prȩmit¬
tis quasi martyris librum: & id ro-¬
tũ totus orbis expauit: Aut certe si
ideo interprȩtaris ut eum hereticum
arguas. nichil de greco mutes: & hoc
ipsum p̃fatione testare. Quod pruden-¬
tissime papa anastasius in epła quam
mone complexus est: me liberans qui
id feci. & te arguens qui facere noluisti.
Ac ne forsitan hoc quoq neges. subieci.
exemplum eius: ut si non uis audire

Expanded text:
buntur; sed quia interpretatus haeretica, buntur; sed quia interpretatus haeretica, Praefationis tuae laude firmasti. Ego la de Tomis, ut et mala in bonorum interpretatione 505 subtraherem, et aperte in libris περὶ Ἀρχῶν ad coarguendam translationem tuam, quid lector vitaret, ostenderem. Vis Origenem in Latinum vertere? Habes multas homilias ejus et tomos, in quibus moralis tractatur locus, et Scripturarum panduntur obscura. Haec interpretare: haec rogantibus tribue. Quid primus labor tuus incipit ab infamia? Cur translaturus haeretica, in defensionem eorum praemittis quasi martyris librum, et id Rotum totus orbis expavit? Aut certe si ideo interpretaris, ut eum haereticum arguas, nihil de Graeco mutes, et hoc ipsum praefatione testare, quod prudentissime Papa Anastasius in epistola, mone complexus est, me liberans, qui id feci, et te arguens, qui facere noluisti. Ac ne forsitan hoc quoque neges, subjeci exemplum ejus: ut si non vis audire
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtuleris. Non est fatuus origenes. ꝙͥ egd
noui: contraria sibi loqui non potest.
Igitur ex hac supputatione. illa sum¬
ampucasti. sed origenis: cuiꝰ ideo ia¬
la interprȩtatus es quia putasti bo¬
na: & tibi tam bona quam mala illiꝰ
imputanda. cuius scripta prologo
gia. Origenis ego neq defensor sum
neꝙ assertor. neq primus interpres.
Alii ante me hoc idem opus fecerañ:
Si iubetur ne fiat. iussio obseruari so¬
let in posterum. Si culpant᷑ qui ante
iussionem fecerunt: culpa a primis
incipiat. Tandem euomuit quod uole¬
bat. & om̃is amini tumor in nr̃e accu¬
sationis erupit inuidiam. Ubi inter¬
p̃tatur libros periarchon:. me sequi
se dicit. Ubi accusatur cur hoc fecerit:
meum ponit exemplum. Et securus
& ꝑiclitans. sine me uiuere non po¬
test. Audiat igitur quod nescire se
simulat. emo tibi obicit. quare
origenem interpretatꝰ es. alio quin hi-¬
larius & ambrosius hoc crimine tene¬

Expanded text:
protuleris. Non est fatuus Origenes, et ego protuleris. Non est fatuus Origenes, et ego novi: contraria sibi loqui non potest. Igitur ex hac supputatione illa sumamputasti, sed Origenis, cujus ideo mala interpretatus es, quia putasti bona; et tibi tam bona, quam mala illius imputanda, cujus scripta in Prologo gia: « Origenis ego neque defensor sum, nec assertor, nec primus interpres. Alii ante me hoc idem opus fecerunt Si jubetur, ne fiat, jussio observari solet in posterum. Si culpantur, qui ante jussionem fecerunt, culpa a primis incipiat. » Tandem evomuit, quod volebat, et omnis animi tumor in nostrae accusationis erupit invidiam. Ubi interpretatur libros περὶ Ἀρχῶν, me sequi se dicit: ubi accusatur cur hoc fecerit, meum ponit exemplum; et securus, et periclitans sine me vivere non potest. Audiat igitur quod nescire se simulat. Nemo tibi objicit, quare Origenem interpretatus es, alioqui Hilarius et Ambrosius hoc crimine tene
Abbreviated transcription (Latin):
do indulgentia uenerit principalis.
cherubin & seraphin. thronos. prin¬
cipatus. dominationes. uirtutes. poti¬
states. archangłos. angłos. diabolum.
dȩmones. animas om̃ium hominum
lium unius conditionis & mensurȩ
fore: cumq ad formam ꝙ libram ȩqui¬
tatis ꝑuenerint. ꝙ rationabiles erea¬
turas om̃i corporum fece depofita. no¬
uus de mundi exilio popłi reuerten¬
tis monstrarit excrcitꝰ tunc rursus ex
alio principio fieri mundum alium.
ꝙ alia corpora. quibus labentes de
cęlo animȩ uestiantur: ut uerendum
nobis sit ne qui nunc uiri sumus
postea nascamur in feminas. ꝙ quȩ
ȩc in origenis libris ego heretica do¬
ceo: tu ostende in quo eius opere his con¬
dem rebꝰ in aliis locis eiusdem aucto¬
ris catholicȩ dicta legeram: nec me mit¬
tas ad sex milia eius libros quos legisse
beatum papam epiphanium crimina¬
ris: sed ip̃sa loca nomina. Nec hoc mi¬
chi sufficit: nisi eadem dicta ad uerbum

Expanded text:
do indulgentia principalis venerit, do indulgentia principalis venerit, Cherubim et Seraphim, Thronos, Principatus, Dominationes, Virtutes, Potestates, Archangelos, Angelos, Diabolum, daemones, animas omnium hominum, lium, unius conditionis, et mensurae fore. Cumque ad formam, et libram aequitatis pervenerint, et rationabiles creaturas 504 omni corporum faece deposita, novus de mundi exsilio populi revertentis monstraverit exercitus, tunc rursus ex alio principio fieri mundum alium, et alia corpora, quibus labentes de coelo animae vestiantur, ut verendum nobis sit, ne qui nunc viri sumus, postea nascamur in feminas; et quaeHaec in Origenis libris ego haeretica doceo: tu ostende, in quo ejus opere his condem rebus in aliis locis ejusdem auctoris catholice dicta legeram; ne me mittas ad sex millia librorum ejus, quos legisse beatum papam Epiphanium criminaris; sed ipsa loca nomina: nec hoc mihi sufficiet, nisi eadem dicta ad verbum
Abbreviated transcription (Latin):
cum adulteris portionem tuam pone¬
bas. Non necesse est rem planam ar-¬
gumentatione dubiã facere. Quod se¬
quit᷑ respondeat. unde sit illi orta suspi-¬
tio. hȩc ab hereticis addita. Quia in¬
quit. de eisdem rebus in aliis locis eius
ne uenerit ad scđm. Probo ego int̾̃
multa origenis mala. hȩc maxime
heretica. di filium creaturam: sp̃m scm̃
ministrum: mundos innumerabiles
ȩternis sibi scłis succedentes: angłos
uersos in animas hominum. animã
saluatoris fuisse antequ̾a nasceretur
ex oraria. & hanc esse quȩ cum in
forma d̃i esset non est rapinam arbi¬
trata. ȩqualem se esse dõ. sed se exinani¬
uit formam serui accipiens. resurrectio¬
nem nr̃oꝵ corporum sic futuram ut
eadem membra non habeant. quia ces¬
santibus membrorum officiis. suꝑfluo
membra reddantur. ipsaq corpora
tenuia & spiritalia paulatim euanesce¬
re. & inauram tenuem atq in nichilũ
dissipari: in restitutione om̃ium quan-¬

Expanded text:
cum adulteris portionem tuam ponecum adulteris portionem tuam ponebas . Non est necesse rem planam, argumentatione dubiam facere. Quod sequitur, respondeat, unde illi sit orta suspicio, haec ab haereticis addita? « Quia, inquit, de eisdem rebus in aliis locis ejusdne venerit ad secundum. Probo ego inter multa Origenis mala, haec maxime haeretica: Dei Filium creaturam; Spiritum sanctum ministrum; mundos innumerabiles, aeternis sibi saeculis succedentes. Angelos versos in animas hominum: animam Salvatoris fuisse antequam nasceretur ex Maria: et hanc esse, quae cum in forma Dei esset, non est rapinam arbitrata aequalem se esse Deo ; sed se exinanivit, formam servi accipiens: resurrectionem nostrorum corporum sic futuram, ut eadem membra non habeant; quia cessantibus membrorum officiis, superflua membra reddantur: ipsaque corpora tenuia et spiritalia paulatim evanescere, et in auram tenuem, atque in nihilum dissipari: in restitutione omnium, quan
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ transiata sunt pene om̃ia mala.
Quicquid igitur malum in transla-¬
tione monstrauero. tibi imputabitur:
qui illud pro bono transtulisti. Aliud
est. si miquus censor eiusdem criminis
reos alios de senatu pellis. alios in
curia retines. Sed dicis. Om̃ĩa mu¬
tare non poteram. sed ea tantum quȩ
addita ab hereticis estimabam. Ergo quȩ¬
sponde utrum bona an mala sint.
Mala transferre non poteras: semel enĩ
quȩ ab hereticis addita fuerant ampu-¬
tasti: nisi forte hereticoꝵ multa ampu¬
tare debueris: & origenis errores in lati¬
num integros uertere. Dic ergo quare
origenis mala in latinum uerteris.
Ut auctorem mali proderes. an ut
laudares: Si ꝓdis: in prȩfatione cur
laudas: Si laudas: hereticũ approbas.
Restat: ut quasi bona protuleris.
Sed hȩc om̃ia probantur mala. Igitur
unius & auctor &̃ interpres eius crimi¬
nis erunt: & implebitur illa sententia.
Uidebas furem & currebas cum eo: &

Expanded text:
quae translata sunt, pene omnia mala. quae translata sunt, pene omnia mala. Quidquid igitur malum in translatione monstravero, tibi imputabitur, qui illud pro bono transtulisti. Aliud est, si iniquus censor ejusdem criminis reus, alios de senatu pellis, alios in curia retines. Sed dicis, « Omnia mutare non poteram; sed ea tantum, quae addita ab haereticis arbitrabar, sponde, utrum bona, an mala sint? Mala transferre non poteras. Semel enim, quae ab haereticis addita fuerant, amputasti. Nisi forte haereticorum mala amputare debueris, et Origenis errores in Latinum integros vertere. Dic ergo, quare Origenis mala in Latinum verteris: ut auctorem mali proderes, an ut laudares? Si prodis, in praefatione cur laudas? Si laudas, haereticus approbaris. Restat, ut quasi bona protuleris. Si haec omnia probantur mala, igitur unius et Auctor et Interpres rei criminis erunt, et implebitur illa sententia: Videbas furem, et currebas cum eo: et
Abbreviated transcription (Latin):
plurima: confiteris. Atq utinã prȩ¬
cidisses mala: ꝙ non in assertionem
maloꝵ. tua multa posuisses. Equibꝰ
unum ꝓferam: ut ex hoc cognoscant᷑
& cȩtera In primo libro periarchon
ubi origenes lingua sacrilega bla¬
sphemauit quod filius patrẽ non
uideat: tu etiam causas reddis quasi
ex ꝑsona eius. qui scripsit. ꝙ didimi
interprȩtaris oxoor. in quo ille
casso labore conatur alienum errorẽ
defendere: quod origenes quidem
benedixerit. sed nos simplices homi¬
nes ꝙ cicures enniani. nec illius sapi-¬
entiam. nec tuam qui interp̾tatus es
intelligere possimus. Prefatio tua
quam nominas & in qua me miris
ornas laudibꝰ. te reum pessimȩ tnsra¬
tionis facit. Dicis enĩ quod de greco
multa decideris.: licet taceas quod ad¬
dideris. Quȩ decidisti. mala erant an
reseruasti.bona an mala: Utiq bona.
Neq enim mala transferre poteras.
Ergo mala amputasti. & reliquisti bo¬
na: Nulli dubium est. Probantur autẽ

Expanded text:
plurima, confiteris. Atque utinam praeplurima, confiteris. Atque utinam praecidisses mala, et non in assertionem malorum, tua multa posuisses! E quibus unum proferam, ut ex hoc cognoscantur et caetera. In primo libro περὶ Ἀρχῶν, ubi Origenes lingua sacrilega blasphemavit, quod Filius Patrem non videat, tu etiam causas reddis, quasi ex persona ejus, qui scripsit, et Didymi interpretaris σχόλιον, in quo ille casso labore conatur alienum errorem defendere, quod Origenes quidem bene dixerit: sed nos simplices homines, et cicures Enniani, nec illius sapientiam, nec tuam, qui interpretatus es, intelligere possumus. Praefatio tua, quam nominas, et in qua me miris ornas laudibus, te reum pessimae translationis facit. Dicis enim quod de Graeco multa decideris, licet taceas quod addideris. Quae decidisti, mala erant, an reservasti bona, an mala? utique bona. Neque enim mala transferre poteras. Ergo mala amputasti, et reliquisti bona? nulli dubium est. Probantur autem
Abbreviated transcription (Latin):
des: & tamen damnare non uis.
Elige eduobꝰ quod uis: optio tibi dat᷑.
Si bona est interprȩtatio tua. lauda:
si mala. condemna. Uerũ excusat se.
ꝙ̃ subnectit altam stropham. Dicit enĩ.
Quin immo etiam aliud adieci. sic̃
in p̃fatiuncula mea designaui. ut in
quantum possem aliquanta deciderẽ:
illa tamen quȩ michi ad suspitionẽ
ueniebant. quod non ab ipso origene
ita dicta sed ab aliis uiderentur esse
inserta: ꝓpter hoc quod de eisdẽ rebus
in aliis auctoris eiusdem locis catho¬
licȩ dictum legeram. Mira eloquen-¬
tia: & attico flore uariata. Quin
hȩc romam uerboꝵ portenta trans¬
mittere: Compeditã putes linguam
eius: ꝙ in extricabilibus. nodis liga¬
tam. uix in humanum sonum erũ¬
pere. Sed ad causam redeam. Qyis
de interprȩtatione decideres: Rogatꝰ
eras ut greca in latinum uerteres.
non ut emendares: ut alterius dicta
ꝓferres. non ut tua conderes. Non
fecisse te quod rogatus es. recidendo

Expanded text:
des, et tamen damnare non vis. des, et tamen damnare non vis. Elige e duobus quod vis, optio tibi datur: si bona est interpretatio tua, lauda: si mala, condemna. Verum excusat se, et subnectit aliam stropham. Dicit enim: « Quinimmo etiam aliud adjeci, sicut in Praefatiuncula mea designavi; ut in quantum possem, aliquanta deciderem: illa tamen quae mihi ad suspicionem veniebant, quod non ab ipso Origene ita dicta, sed ab aliis viderentur esse inserta, propter hoc quod de eisdem rebus in aliis auctoris ejusdem locis catholice dictum legeram. » Mira eloquentia, et Attico flore variata: Quinihaec Romam verborum portenta transmittere. Compeditam putes linguam ejus, et inextricabilibus nodis ligatam, vix in humanum sonum erumpere. Sed ad causam redeam. 11. Ode interpretatione decideres? Rogatus eras ut Graeca in Latinum verteres, non ut emendares: ut alterius dicta proferres, non ut tua conderes. Non fecisse te quod rogatus es, recidendo
Abbreviated transcription (Latin):
si de te homines male sentiant. cũ de
aꝑtis blasphemiis dicas. si est aliquid
quod displiceat in auctore: Om̃ib quȩ
in illis libris dicta sunt displicent. Et
tu solus dubitas. & quereris cur id ad
interpretẽ detorqueat᷑. quod in trans¬
lationis tuȩ prȩfatione laudasti: Ro-¬
gatus eras. ut quomͦ habebatur in
greco. in latinum uerteres. Utinam
fecisses. quod Rogatum esse te simulas:
Nulli nunc inuidiȩ subiaceres. Si tu
transiationis seruasses fidem: michi
necessitas non fuisset interprȩtationẽ
falsam uera interprȩtatione subuer¬
tere. Nouit conscientia tua quȩ ad¬
dideris. quȩ subtraxeris: quȩ in utrãq
bartẽ ut tibi uisum fuerit immuta¬
ris. Et post hȩc audes dicere. quod
ꝙ bona ꝙ mala non tibi sed aucto¬
ri debeant imputari: & oppressus in¬
uidia. adhuc uerba moderaris. &
quasi suꝑ aristas pendenti incedens
gradu loqueris. Siue in illis sensibus
laus est. siue culpa. Defendere non au¬

Expanded text:
si de te homines male sentiant, quum de si de te homines male sentiant, quum de apertis blasphemiis dicas: « Si est aliquid, quod displiceat in auctore. » Omnibus quae in illis libris dicta sunt, displicent: et tu solus dubitas, et quereris, cur ad interpretem detorqueatur, quod in translationis tuae Praefatione laudasti. Rogatus eras, ut quomodo habebatur in Graeco, in Latinum verteres. Utinam fecisses quod rogatum te esse simulas! nulli nunc invidiae subjaceres. Si tu translationis servasses fidem, mihi necessitas non fuisset interpretationem falsam vera interpretatione subvertere. Novit conscientia tua, quae addideris, quae subtraxeris, quae in utramque partem, ut tibi visum fuerit, immutaris: et post haec audes dicere, quod et bona et mala non tibi, sed auctori debeant imputari. Et oppressus invidia adhuc verba moderaris; et quasi super aristas pendenti incedens gradu, loqueris. « Sive in illis sensibus laus est, sive culpa. » Defendere non au
Abbreviated transcription (Latin):
Grecis sensibꝰ uerba dedi latina tantũ¬
modo. Siue ergo in illis sensibus laus
in est aliqua. non ẽ mea: siue culpa. si¬
milit̾ non est mea. Aydio inquit
etiam inde esse disputatũ. Quam pru¬
denter accusationẽ suam disputationẽ
uocat. Quod quȩdam origenis rogatꝰ
a fratribus de greco in latinum tran-¬
stuli. Quȩ sunt illa quȩdam: Nomen
non habent. Taces: Libelli accusatoꝵ
loquentur. Puto ait. quod om̃s intelli¬
gant hȩc ꝓ solo liuore culpari. Pro
quo liuore: Num inuident eloquen¬
tiȩ tuȩ: Aut fecisti. quod nullus ho¬
minum facere umquam potuit. Ecce
& ego origenis multa transtuli: ꝙ. prȩt̃
te nemo nec inuidet nec calumniat᷑.
Si enim inquit aliquid est quod di¬
spliceat in auctore: quare id ad inter¬
pretem detorquetur: Sicut in grecis
habetur. rogatus sum ut latinis osten¬
derem. Grecis sensibus uerba dedi lati-¬
na tantummꝰ: Siue ergo in illis sensibꝰ
laus in est aliqua. non est mea: siue cul¬
pa. similiter non est mea. Et miraris

Expanded text:
tina tantummodo. Sive ergo in illis sensibus laus inest aliqua, non est mea: sive culpa, similiter non est mea. » « Audio, inquit, etiam inde esse disputatum. » Quam prudenter accusationem suam, disputationem vocat! « Quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli. » Quae sunt illa quaedam? Nomen non habent? Taces? Libelli accusatorum loquuntur. « Puto, ait, quod omnes intelligant haec pro solo livore culpari. » Pro quo livore? Num invident eloquentiae tuae? Aut fecisti quod nullus hominum umquam facere potuit? Ecce et ego Origenis 501 multa transtuli: et praeter te nemo nec invidet, nec calumniatur. « Si enim, inquit, aliquid est quod displiceat in auctore, quare id ad interpretem detorquetur? Sicut in Graecis habetur, rogatus sum ut Latinis ostenderem. Graecis sensibus verba dedi Latina tantummodo. Sive ergo in illis sensibus laus inest aliqua, non est mea: sive culpa, similiter n
Abbreviated transcription (Latin):
quia non sua sed diuina uolumina
transtulerunt: & familiarẽ meum id
a xp̃iano & amico debere suscipere. qd̃
magno sumptu sibi a iudeis describere
festinauit. Excessi epłȩ modum: & qui
contra nefariam heresim iam stilum fixe¬
ram. pro me respondere compulsus sũ.
expectans tria amici uolumina: ꝙ̃ ad
congeriem criminum eius tota mente
suspensus: nisi quod leuius ẽ ꝓfessum
inimicum cauere. quam hostem laten¬
tem sub amici nomine sustiners.¬

Expanded text:
quia non sua, sed divina volumina quia non sua, sed divina volumina transtulerunt, et familiarem meum id a Christiano et amico debere suscipere, quod magno sumptu sibi a Judaeis describere festinavit. Excessi Epistolae modum, et qui contra nefariam haeresim jam stylum fixeram, pro me respondere compulsus sum, exspectans tria amici volumina, et ad congeriem criminum ejus tota mente suspensus: nisi quod levius est, professum inimicum cavere, quam hostem latentem sub amici nomine sustinere.
Abbreviated transcription (Latin):
& euangłistas hoc fecisse ꝑspicuum
ẽ. Dñs atq saluator. ubicũq in ue¬
deris scripturȩ meminit. de hebrai¬
cis uoluminibꝰ ponit exempla: ut ẽ
illud. Qui credit in me. sicut scriptu¬
ra dicit flumina de uentre eiꝰ fluent
aquȩ uiuȩ. Et in ipsa cruce. hely.
ab hebreo non discordant. ibi apłos
de interprȩtatione eoꝵ exempla sum-¬
psisse. ubi uero di screpant. id posuisse
in greco quod apud hebreos didice¬
rant. Sicut ergo ego ostendo multa
in nouo testamento posita de uete
& hȩc scripta in hebraico doceo: sic
accusator ostendat aliquid scriptũ
ẽẽ in nouo instrumento. de septua¬
ginta interpretibꝰ quod in hebraico
non habetur & finita condentio est.
Ex quibus om̃ibus approbat᷑. & se¬
ptuaginta interprȩtũ ȩditionẽ quȩ
legentium uetustate firmata ẽ. utilẽ
eẽ eccl̃iis. dum ante gentes audiunt
xp̃m uenturum esse quam ueniat.
& cȩteros interprȩtes non reprobandos.

Expanded text:
et evangelistas hoc fecisse perspicuum et evangelistas hoc fecisse perspicuum est. Dominus atque Salvator ubicumque veteris Scripturae meminit, de Hebraicis voluminibus ponit exempla, ut est illud: Qui credit in me, sicut Scriptura dicit: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Et in ipsa cruce, ELI, Eab Hebraeo non discordant, ibi apostolos de interpretatione eorum exempla sumpsisse; ubi vero discrepant, id posuisse in Graeco, quod apud Hebraeos didicerant. Sicut ergo ego ostendo multa in novo Testamento posita de veterbentur, et haec scripta in Hebraico doceo, sic accusator ostendat, aliquid scriptum esse in novo Testamento de Septuaginta interpretibus, quod in Hebraico non habeatur, et finita contentio est.robatur, et Septuaginta interpretum editionem quae legentium vetustate firmata est, utilem 530 esse Ecclesiis, dum ante gentes audiunt Christum venturum esse quam veniat; et caeteros interpretes non reprobandos,