comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fieri qͣm sicut d̾s p̃uidit: Responsio.
escis quia homo uł angłs qui bona
uoluntate bonum agit. ñ necessario
s uoluntarie agit: O d̾ si uoluntarie agit.
ñ necessitate posset non agere. Potuit ergo
alit̾ fieri.:⁊ tamen aliter ñ fit. S alua gͥ est
ꝓuidentia. q̃ sic p̾idit fieri. fieri dico uo¬
luntarie. non necessitate. Potest enim ali¬
t̾ fieri qmͣ qd̾ d̾s p̾uidit: ⁊ t̾n alit̾ non fit.
Qua ꝓpter nemo se male excuset dicens.
ꝓuidentiam dĩ sequar. nemomͥ imputet
si pecco. qd̾ d̃s̃ ꝓuidit necessario oportet fieri.
Sscire te conuenit. quia sic est pensanda
diuina ꝓuidentia. ut pensetur ⁊ res proui¬
sa. U ide gͦ tue absolutionẽ nature. expro¬
uidentia d̾i pendere. nec dicas eã ꝑ certitu¬
dine diuine ꝓuidentie. omnino necessita¬
te obnoxiam. qmͣ scimus ex diuina ꝑuiden¬
tia factam in suo genere lib̃am. Qd̃ igit᷑
peccas. de pͣuitate uoluntatis tue procedit.
ñ prouidentia cogit: unde m̾to culparis.

Expanded text:
fieri quam sicut Deus praevidit? RESP. Nescis quia homo vel angelus qui bona voluntate bonum agit, non necessario, sed voluntarie agit? Quod si voluntarie agit, non necessitate, posset non agere. Potuit ergo aliter fieri, et tamen aliter non fit. Salva enim est providentia quae sic praevidit fieri. Fieri dico voluntarie, non necessitate. Potest igitur aliter fieri quam quod Deus praevidit, et tamen aliter non fit. Quapropter nemo se male excuset dicens: Providentiam Dei sequar. Nemo mihi imputet si pecco. Quod Deus praevidit, necessario oportet fieri. Sed scire te convenit, quia sic est pensanda divina providentia, ut pensetur et res provisa. Vide ergo tuae absolutionem naturae ex providentia Dei pendere; nec dicas eam pro certitudine divinae providentiae omnino necessitati obnoxiam, quam scimus ex divina providentia factam in suo genere liberam. Quod igitur peccas, de pravitate voluntatis tuae procedit, non Providentia cogit: unde merito culparis.
Abbreviated transcription (Latin):
est: sputa suscepit: accusatus ẽ: de tra¬
ctionem sustinuit: calũpnias passus
ẽ: repulsus ẽ. infine crucifixus est. Iux¬
ta similitudinẽ inqͥt: sine peccato: hic¬
cit. insimilitudinem carnis: non hoc
dicit qͥa similitudo carnis fuit: s qͥa
carnem suscepit. Quare gͦ dixit insi¬

Expanded text:
est, sputa suscepit, accusatus est, detractionem sustinuit, calumniam passus est, repulsus est a propria gente, in fine crucifixus est. Juxta similitudinem, inquit, sine peccato. cit, in similitudine carnis, hoc non dicit, quia similitudo carnis fuit in eo, sed quia carnem suscepit veram. Quare ergo dixit, in si
Abbreviated transcription (Latin):
feramur: non iterum fundamentum
ponentes penitentiȩ ab oꝑib mortuis
et fidei ad dm̃ baptismatum docꝰtrine.
impositionis quoq manuum ac resur.¬
rectionis mortuoꝵ: et iudicii eterni. Et
hoc faciemus. si quidem ꝑmisent ds̃: Au-¬

Expanded text:
tum poenitentiae ab operibus mortuis, et fide ad Deum, baptismatum doctrinae impositionis quoque manuum, ac resurrectionis mortuorum, et judicii aeterni. Et hoc faciemus, si quidem permiserit Deu
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur: multomagis nos. qui de ce¬
lis loquentem nobis adu̾timus. Cuius
uox mouit terram. tunc: modo autẽ ꝓ¬
mittit dicens. Adhuc semel ego mouebo
ñ solũ terram: s etiam celũ. Quod autẽ
adhuc semel dicit: declarat mobilium
translationẽ tanqͣm factoꝵ: ut mane¬
ant ea que sunt immobilia. Itaq reg¬
num immobile suscipientes. habemuᷤ
grãm ꝑ qͣm seruiamꝰ placenteᷤᷤ dõ: cũ metu
& reuerentia. Et enĩ d̾s nrignis consu¬

Expanded text:
loquebatur; multo magis nos qui de coelis loquentem nobis avertimur, cujus vox movit terram tunc; modo autem repromittit dicens, Adhuc semel, et ego movebo non solum terram, sed et coelum. Quod autem, Adhuc semel, dicit, declarat mobilium translationem tanquam factorum, ut maneant ea quae sunt immobilia. Itaque regnum immobile suscipientes, habemus gratiam, per quam serviamus, placentes Deo cum metu et reverentia: etenim Deus n
Abbreviated transcription (Latin):
quit pͦpositorum ur̃oꝵ qͥ uobis locuti
st᷑ u̾bum dei: quorũ intuentes exitũ
conu̾sationis imitamini fidem. Quał
entes inqͥt eoꝵ uitam:imitamini fide᷑.
Ex uita munda: fides. fidẽ: firmitate
dicit. Quomͦ: qmͣ credunt futuris. Nõ
emꝰ ostenderent uitam mundam: sihe¬
sitarent de futuris. seu dubitarent mͦ.¬
ri et hodie: ipse & insecula. Doctrins
uariis & ꝑegrins: nolite abduci. Opti¬
mum ẽ enim gr̃a stabiliri cor: ñ escis.
que nͣ ꝓfuerunt in eis ambulantibus.

Expanded text:
quit, praepositorum vestrorum, qui locuti sunt verbum Dei, quorum intuentes exitum conversationis imitamini fidem . entes, inquit, eorum vitam imitamini fidem. Ex vita munda, fidem firmatam dicit; quomodo? quoniam credunt de futuris. Non enim ostenderent vitam mundam si haesitarent de futuris. Jesus Christuri et hodie ipse et in saecula doctrinis variis et peregrinis nolite abduci optimum enim est gratia stabiliri cor non escis quae non profuerunt ambulantibus
Abbreviated transcription (Latin):
nem. uł quali fructu suscipit: Hon
solum in qͥt lacͥmas fudit: s etiam
exqͥsiuit. Et uidetur qͥdem exclud̃e
penitentiam: s cautiores eos & muni¬
nam. Qͣnticunq gͥ ñ credunt ẽẽ ge¬
hennam. hec inmentem reuocent. & qͦt¬
quot existimant impunita remanere
peccata hec considerent: & atcendant.
cur esau ueniam ñ potuit adipisci qͥa
uidelicet ñ penituit ut debuit. Uis
uidere integram penitentiã: Adu̾te
petrũ qualit̾ penituerit: postqͣm ne¬
euangłista eiꝰ historiã: & exiens inqͥt
plorauit amare. Iecirco illi remissum ẽ.
tam gͣnde peccatũ: qͥa sicut debuit
penitentiam gessit. Quamuis necdum¬

Expanded text:
nem vel quales fructus suscipit? Non nem vel quales fructus suscipit? Non solum, inquit, lacrymas fudit, sed etiam exquisivit. Et videtur quidem excludere poenitentiam: sed cautiores eos et munenam. Quanticunque igitur non credunt esse gehennam, haec in mentem revocent: et quotquot existimant impunita remanere peccata, haec considerantes attendant cur Esau veniam non potuit adipisci, quia videlicet non poenituit ut debuit. Vis videre integram poenitentiam? Adverte Petrum, qualiter poenituerit postquam neevangelista ejus historiam: Et exiens, inquit, ploravit amare . Idcirco illi remissum est tam grande peccatum, quia sicut debuit poenitentiam gessit. Etiam Ju
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi: qͥa peccatum penitentia
maitis admisit. Sunt enĩ peccata:
penitentiã suꝑantia. Ueluti si dice¬
ret ñ cadamus insanabili ruma.
Dum enĩ claudicat qͥsq facile pot̾
rectus uel santis effici. Si uͦ penituᷤ
ꝓ inde necdum lapsis hec loqͥtur:
ut eos timore depͥmeret ueluti si
diceret: quia qͥ ceciderit nullam con¬
solationem mereri iam poterit. Et
hic qͥdem istos ne caderent taliter
cmmonebat: in alio uͦ loco uͥiam eis
qͥ ceciderant loquit᷑ ne in desꝑationẽ
deciderent: contraria dicit. Filioli
mei inqͥt qͦs iterũ parturio: donec
reformetur xp̃c inuobis. Quib alibi
dicebat. Qui in lege iustificamini:
a gra cecidistis. Ecce ipse testatur: qͥa
ceciderant. Qui gͦ stat & audit qm̃ qͥ
ceciderit ueniam ñ ualet impetrare:
ualidius stabit & cautius. Si uͦ et cͥca
eum qͥ cecidit simili uolueris mente¬
uehi: ad id redigitur. ut nunqͣm poᷤ¬
sit assurgereQuali enĩ spe conu̾sio¬

Expanded text:
intelligi, quia peccatum poenitentia intelligi, quia peccatum poenitentia majus admisit. Sunt enim peccata poenitentiam superantia: veluti si diceret: Non cadamus in insanabilem ruinam. Dum enim claudicat quisquis, facile potest rectus vel sanus effici: si vero penitus Proinde necdum lapsis haec loquitur, ut eos timore deprimeret. Veluti si diceret, quia qui cecidit nullam consolationem mereri jam poterit. Et hic quidem istos ne caderent aliter admonebat: in alio vero loco ubi jam eis qui ceciderant loquitur, ne in desperationem deciderent, contraria dicit: Filioli mei, inquit, quos iterum parturio donec reformetur Christus in vobis . Quibus alibi dicebat: Qui in lege justificamini a gratia excidistis . Ecce ipse testatur quia ceciderant. Qui ergo stat et audit, quoniam qui ceciderit veniam non valet impetrare, validius stabit et cautius. Si vero et circa eum qui cecidit simili volueris vehementia, ad id redigitur ut nunquam possit assurgere. Quali enim spe conversio
Abbreviated transcription (Latin):
Num penitentiã paulus exeludit:
Nequaqͣm. Quomͦ gͦ dicit qͦd non in¬
uenerit penitentie locum: Si enim
culpauit semet ipsum: si gemitibuᷤ
magnis ingemuit: cur penitentie
cain non expenitentia descendebat
quod occisio fr̃is aꝑuit: sic etiam hic
ñ erant illa uerba penitentiȩ. Nã
et hic fr̃is occisione depalatur. qͣndo¬
qͥdem qͣntum ad eum attinuit: etiã
ipse fr̃i suo iacob intulit morte. Nã
Non gͦ ualuerunt sole lacͥmȩ: penitẽ¬
em̃ ẽ penitentia: ut congruenter ge
monet & hortatur: Quom claudos
effectos remissos atq solutos qͦd e᷑ rune
pͥncipium. ut erigant᷑ inuitat: Michi
quidẽ uidetur quia significat aliqͦs
int̾ illos ad ulteros qͦs tam̃ publice
nolebat arguere: s fingit ignoranti¬
am. Postea uero si ꝑstiterunt᷑. tunc ĩa
conuenit increpare:ne si ante uolu¬
eris arguere. impudentes & ꝓteruoᷤ
efficias: sicut etiam moyses fecit cͥca
zambrium & chasbitidem. Peniten¬
tie in qͥt locum ñ inuenit. Pot᷑ alit̃

Expanded text:
Num poenitentiam Paulus excludit? Nequaquam. Quomodo ergo dicit, quod non invenerit poenitentiae locum? Si enim culpavit semetipsum, si gemitibus magnis ingemuit, cur poenitentiaCain non ex patientia descendebat, quod occisio fratris aperuit: sic etiam hic non erant illa verba poenitentiae. Nam et hic fratris occisione depalatur, quandoquidem, quantum ad eum attinuit, etiam ipse fratri suo Jacob intulit mortem. Nam Non ergo valuerunt solae lacrymae poenitenest enim poenitentia, ut congruenter germonet et hortatur? quomodo claudos effectos et remissos atque solutos, quod est ruinae principium, ut erigantur invitat? Mihi quidem videtur, quia significat aliquos inter illos adulteros, 178 quos tamen publice nolebat arguere, sed fingit ignorantiam postea vero si perstiterint, tunc jam convenit increpare, ne si ante volueris arguere, impudendos et protervos efficias. Sicut etiam Moyses fecit circa Zambrium et Casbitidem. Poenitentiae, inquit, locum non invenit. Potest et aliter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uolens deserit. mox insimilitudinẽ
p̾uaricantis ade.tanqͣm a paradiso. sic
ab eccł̃a meret᷑ abscidi: ⁊ pro gła simili¬
tudinis d̃i. ignominiam similitudinis
to redditus. tam corpore qmͣ sp̃ũ. Unde
nemo potest resurgere ꝑse. nisi eo qͥ
suscitat mortuos releuante.⁊ꝑ peni¬
tentiam suscitante. Hi sunt quorũ rui¬
nam deplorat mat̾ eccl̃a. quos si suꝑna
reducitur gr̃a instant̾ aduuat & recon

Expanded text:
iae prudens et volens deserit, mox in similitudinem iae prudens et volens deserit, mox in similitudinem praevaricantis Adae, tanquam a paradiso, sic ab Ecclesia meretur abscidi, et pro gloria similitudinis Dei ignominiam similitudinis to redditus tam corpore quam spiritu. Unde nemo potest resurgere per se nisi eo qui suscitat mortuos relevante et per poenitentiam suscitante. Hi sunt quorum ruinam deplorat mater Ecclesia; quos si superna reducit gratia, instanter adjuvat et recon
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. s cͥminale m̾ito iudicat᷑. Ibi nãq
fides emoritur: qua ꝑdita. ei qui reus est
dampnatio debetur. Ex hac quippe iusti¬
cia in ciuili causa statutum nouimꝰ: qr
cum aliquis de rebꝰ dñi sui qd̾libet usur¬
pare probatur. si se inscient id egisse de¬
fendit. usurpatum ꝑ more restituit. ⁊ in¬
dempnatus euadit. Si autem id scient̾
egisse conuincit᷑. non solum usurpato. s
⁊ suo iure priuatur: ⁊ ꝑ sui contemptu do¬
mini condempnatur. Scd̃m hanc con¬
sid̾ationẽ leina agrauibꝰ: uenialia a cͥ¬
minalib peccata differre sentimus. In
leuibus namq seu uenialibus quisq fi¬
delis tanqm a serpente tangitur: s dũ
uoluntate peccandi nequaquã trahit᷑.
non tenetur. dum peccato quidem mi¬
nime consentit. nequaqͣm moritur.
Ht̃ enim xp̃m singulare ⁊ summũ con¬
tra omnia mala remedium. Hic sub
presenti miseria gemit.⁊ ad xp̃m quẽ
diligit. ꝑseuerando refugit. At cum

Expanded text:
agitur, sed criminale merito judicatur. Ibi namque agitur, sed criminale merito judicatur. Ibi namque fides emoritur, qua perdita, ei qui reus est damnatio debetur. Ex hac quippe justitia in civili causa statutum novimus, quia cum aliquis de rebus Domini seu quidlibet usurpasse probatur, si se inscienter id egisse defenderit, usurpatum pro more restituit, et indemnatus evadit. Si autem id scienter egisse convincitur, non solum usurpato sed et suo jure privatur, et pro sui contemptu Domini condemnatur. Secundum hanc considerationem levia a gravibus, venialia a criminalibus peccata differre sentimus. In levibus namque seu venialibus quisque fidelis tanquam a serpente tangitur; sed dum voluntate peccandi nequaquam trahitur, non tenetur; dum peccato quidem minime consentit, nequaquam moritur. Habet enim Christum singulare et summum contra omnia mala remedium. Hic sub praesenti miseria gemit, et ad Christum, quem diligit, perseverando refugit. At cum
Abbreviated transcription (Latin):
neq absorbeat me ꝑfundũ: neq urgeat
suꝑ me puteus os suum. Aquarum tem¬
pestate demergitur: qͥ temptationũ fluc¬
tibus peccando trahitur. Ocd̾ si manus
penitentie ad enatandum non erigit᷑:
ꝓfundo cͥminũ absorbetur. Si autẽ ini¬
quitas eo usq progreditur. ut desꝑatiõe
cumuletur: eius dampnationis puteus
desuꝑ obturatur. E contra nob̃ apłs oc
currit. ⁊ clamat. Temptatio uos ñ appre¬
hendat nisi humana. Humana ut mͥ
senti uita inuincibilis ⁊ assidua comi¬
tatur: dum ꝑ ignorantiã seu ꝑ debili¬
tatẽ. quisq qͣnͣtum cumq fidelis abo¬
no retardat᷑. Que quia nolentes pa-¬
timur. uenialit̾ peccamus: qui in xp̃o re¬
nati sumus. Ad quem dum cum humili¬
tate refugimus: ab his assidue releuam᷑.
Cum autem temptationi humane dia¬
bolica suꝑapponitur. qd̾ fit cum aut de¬
liberatione uł consensu seu uoluntarie
peccatur. iam non ueniale peccatum

Expanded text:
neque absorbeat me profundum, neque urgeat neque absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum . Aquarum tempestate demergitur qui tentationum fluctibus peccando trahitur. Quod si munus poenitentiae ad enatandum non dirigitur, profundo criminum absorbetur. Si autem iniquitas eo usque progreditur ut desperatione cumuletur, ejus damnationis puteus desuper obturatur. E contra nobis Apostolus occurrit et clamat: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . VI. INT. senti vita invincibilis et assidua comitatur, dum per ignorantiam seu per debilitatem quisque, quantumcunque fidelis, a bono retardatur: quae quia nolentes patimur, venialiter peccamus, qui in Christo renati sumus; ad quem dum cum humilitate refugimus, ab his assidue relevamur. Cum autem tentationi humanae diabolica superapponitur, quod fit cum aut deliberatione vel consensu seu voluntarie peccatur, jam non veniale malum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
teni. ille in similitudinẽ p̾uaricationis
aoe contempnit dm̃: dui ex consensu ⁊
delib̾atione. libens proruit in peccatum.
Hic iam non uiuit: qr iusticiam qua ui¬
oem ꝑdidit. ꝑdidit fidem. dum sciens
⁊ uolens dominumq contempnens. ru
it inpeccatum. fide gͥ amissa: amittitur
⁊ q̃ ex fide ẽ iusticia Amissa uero iusti¬
cia. amittitur ⁊q̃ ex iusticia est uita.
De talibus inea que ad hebreos scribit᷑.
t̾ribilit̾ exclamatur. Uoluntarie enim
peccantibꝰ nob̃. post acceptam noticiã
u̾itatis: iam non relinquitur hostia ꝑ
peccatis. O qͣm grauis ẽ ista iactura. qua
amittitur nr̃e redemptionis hostia: qͣ
in sortem ꝑditionis. horribili lapsu pre¬
cipitat. Quisquis autẽ intanto labit᷑
ꝑfundo p̾cipitii. ut obstrusus mole des¬
ꝑationis. ñ recordetur unde cecidit:
Hinc int̾ mortuos. mortuus h̾t numera¬
ri. Hoc psalmista nouerat. qui dep̾cans
ait. Non me demergat tempestas aque.

Expanded text:
tem, ille in similitudinem praevaricationis tem, ille in similitudinem praevaricationis Adae contemnit Deum, dum ex consensu et deliberatione libens proruit in peccatum. Hic jam non vivit, quia justitiam qua videm perdidit. Perdidit fidem, dum sciens et volens, Dominumque contemnens, ruit in impietatem. Fide igitur amissa, amittitur et quae ex fide est justitia. Amissa vero justitia, amittitur et quae ex justitia est vita. De talibus in ea quae ad Hebraeos scribitur terribiliter exclamatur: Voluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis jam non relinquitur hostia pro peccatis. O quam gravis ista est jactura, qua amittitur nostrae redemptionis hostia, quae in sortem perditionis horribili lapsu praecipitat! Quisquis autem in tanto labitur profundo praecipitii, ut obstrusus mole desperationis non recordetur unde cecidit, hic inter mortuos mortuus habet numerari. Hoc Psalmista noverat, qui deprecans ait: Non me demergat tempestas aquae,
Abbreviated transcription (Latin):
rantia de peccati pena uenientia. nos as¬
sidue comitantur: assidue in p̾senti uita
etiam fideles peccare coguntur. Hinc ẽ
illud apłi. Si dixerimus quia peccatũ
non habemus. nos ipsos seducimus:⁊ ue¬
ritas in nob̃ non est. Et uera est eiusdẽ
sententia dicentis. Qui est exd̾o: non
peccat. E.x dõ est. qui non sibi: s d̾o uiit.
Uunt autẽ dõ non sibi: qui non sua. s
q̃ d̾i̾ sunt querit. Querit autem q̃ dĩ ft̾.
quem caritas leuat aodm̃. Or uam gͦ pos¬
sidet caritas. non consentit peccare uo¬
luntas. licet peccatum ignorantie ⁊ de¬
bilitatis dum hic iuuitur ñ euadat. ad
qd̾ quia ꝑ consensum minime trahitur.
caritatis remedio lib̃atur. E aritas nan¬
q hoc melectis insigne agit officium.
multitudinem peccatoꝵ. de ignorantia
⁊ debilitate ꝓuenientium. In quo gͦ ca¬
ritas ꝑseuerau̾it: nequa qͣm ꝑire pot̾it.
At uero quisquis deserendo caritatẽ.
ad peccandum suam exhibet uolunta¬

Expanded text:
rantia de peccati poena venientia nos asrantia de peccati poena venientia nos assidue comitantur, assidue in praesenti vita etiam fideles peccare coguntur. Hinc est illud Apostoli: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Et vera est ejusdem sententia dicentis: Qui est ex Deo, non peccat . Ex Deo est qui non sibi sed Deo vivit. Vivit autem Deo, non sibi, qui non sua, sed quae Dei sunt quaerit. Quaerit autem quae Dei sunt quem charitas levat ad Deum . Quam ergo possidet charitas, non consentit peccare voluntas, licet peccatum ignorantiae et debilitatis, dum hic vivitur, non evadat: ad quod quia per consensum minime trahitur, charitatis remedio liberatur. Charitas namque hoc in electis insigne agit officium, multitudinem peccatorum de ignorantia et debilitate provenientium. In quo ergo charitas perseveraverit, nequaquam perire poterit. At vero quisquis, deserendo charitatem, ad peccandum suam exhibet volunta
Abbreviated transcription (Latin):
in electis oꝑante gr̾a. recte membris cor¬
poris sp̃c imꝑat: tunc caro non excitat
concupiscentiam. s exhibet obedientiã.
Quisquis autem in hac mortali uita
dolet se acarne sua sepus offendir magis
doleat qr factori suo ipse qui factus est
sepissime non consentit. Nos quidem dũ
in corpore mortali unuimus. euitare ꝑnos
minime possumus. quin aut ignorantia
aut debilitate peccemus: que de carnis
propagine ex adam trahimus. Apl̃s qͥ¬
dem dicit. M ente seruio legi d̾i: carne
autem lege peccati. Ecce unde ad peccan¬
dum trahimur. Iustificatio autem un¬
de sit. ostendens dicit. Xp̃c traditus est
ꝓpt̾ delicta nr̃a. ⁊ resurrexit ꝓpt̾ iustifi¬
ustificatio ista qͣm dicis. quomodo potest
ẽẽ in nob̃. cum uoce apłica dicatur. scimꝰ
quia inmultis offendimꝰ omnes: hesp̃.
eccatum nob̃ originalit̾ insitum.
ꝑtrahit ad peccandum. Unde apł̃s
nos reuocat dicens. Sicut regnauit pec

Expanded text:
in electis operante gratia recte membris corin electis operante gratia recte membris corporis spiritus imperat, tunc caro non excitat concupiscentiam, sed exhibet obedientiam. Quisquis autem in hac mortali vita dolet se a carne sua saepius offendi, magis doleat quia factori suo ipse qui factus est saepissime non consentit. Nos quidem, dum in corpore mortali vivimus, evitare per nos minime possumus quin aut ignorantia aut debilitate peccemus, quae de carnis propagine ex Adam trahimus. Apostolus quidem dicit: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Ecce unde ad peccandum trahimur. Justificatio autem unde sit ostendens dicit: Christus traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justifiJustificatio ista quam dicis quomodo potest esse in nobis, cum voce apostolica dicatur: Scimus quia in multis offendimus omnes . RESP. Peccatum nobis originaliter insitum pertrahit ad peccandum. Unde Apostolus nos revocat, dicens: Sicut regnavit pecc
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c hñtes. ⁊ ipsi intra nos gemimus. ad¬
optionem filiorum d̾i expectantes: redẽp¬
tionem corporis nr̃i. Unde & supra. Ip¬
sa inquit creatura. lib̾abitur a seruitute
corruptionis. H ẽ autem corruptionis
dolenda seruitus. qd̾ caro adu̾sus sp̃m:
⁊ adu̾sus carnem concupiscit sp̾e. Dicit᷑
autem caro concupiscere: quomodo lin¬
gua loqui. uł oculus uidere. Quis enĩ
nesciat. qd̾ anima ꝑ linguã loquatur.
ꝑ oculum uideat. ceterosq sensus mo¬
ueat.⁊ ꝑ eos agat: Carnalis itaq delec¬
tatio ex anima ẽ. ꝑ eam enim delectatio
sentitur:ex carne est.nam sine illa car¬
nał delectatio non sentitur. Cum itaq
dicitur. caro concupiscit adu̾sus sp̃m. sola
delectatio illa intelligitur: qm de carne
⁊ cum carne a se inuificata. ht sp̾c. Sic ⁊
qnͣdo dicitur. sp̾c concupiscit adu̾sus
carnem. solam intelligimus qͣm contra
carnis illecebras h̾t delectationẽ. S cũ

Expanded text:
 ipsi intra nos ingemiscimus, ad ipsi intra nos ingemiscimus, adoptionem filiorum Dei exspectantes, redemptionem corporis nostri . Unde et supra: Ipsa, inquit, creatura liberabitur a servitute corruptionis . Haec est autem corruptionis dolenda servitus, quod caro adversus spiritum et adversus carnem concupiscit spiritus. Dicitur autem caro concupiscere quomodo lingua loqui vel oculus videre. Quis enim nesciat quod anima per linguam loquatur, per oculum videat, caeterosque sensus moveat, et per eos agat? Carnalis itaque delectatio ex anima est. Per eam enim delectatio sentitur. Ex carne est. Nam sine illa carnalis delectatio non sentitur. Cum itaque dicitur: Caro concupiscit adversus spiritum, sola delectatio illa intelligitur quam de carne et cum carne a se vivificata habet spiritus. Sic et quando dicitur: Spiritus concupiscit adversus carnem , solam intelligimus quam contra carnis illecebras habet delectationem. Sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
dampnationi subicit. Ubi autẽ u̾ reg¬
nau̾it. licet adsit. minime t̾n uincit:
s quia uincitur. restat corona uic̾tori.
G̾rãs autem nr̃o redemptori. qui car¬
nem nram suscipiens. ab originali in¬
temꝑantia lib̃ auit: cum in se subiec¬
tam spũi carnem nr̃am. ordine recto
composuit. In quo cum utrumq sit ca¬
ro scilicet de carne uirginis ⁊ spiritus
rationał. q̃ duo d̾i filius ꝑ nobis acce¬
pit. ⁊ cum assumptis una ꝑsona fieri
uoluit. ita sp̾c assumpt᷑. assumenti uer¬
bo plene subiectus extitit: ut ei caro
assumpta. plenissime subiecta fuerat
qui non ꝑ carnis concupiscentiã. s ꝑ cari¬
tatis grãm de uirgine nasci uoluit d̾s
apud dm̃. homo apud nos. d̾s homo int̾
dm̃ ⁊ nos. Iste ẽ expectatio gentiũ. salus
omnium. in quo si credimus. ꝑ eius gr̃am
absoluemur. a controu̾sia carnis & sp̾c.
sub quo laborantes gemimus. Hanc ex¬
pecꝰtabat apłs. dicens. Nos ipsi pͥmitias

Expanded text:
damnationi subjicit. Ubi autem non regdamnationi subjicit. Ubi autem non regnaverit, licet adsit, minime tamen vincit, sed quia vincitur, restat corona victori. Gratias autem nostro Redemptori, qui carnem nostram suscipiens, ab originali intemperantia liberam suo in se subjectam spiritui carnem nostram ordine recto composuit: in quo cum utrumque sit, caro scilicet de carne Virginis et spiritus rationalis, quae duo Dei Filius pro nobis accepit, et cum assumptis una persona fieri voluit, ita spiritus assumptus assumenti Verbo plene subjectus exstitit, ut ei caro assumpta plenissime subjecta fuerit; qui non per carnis concupiscentiam, sed per charitatis gratiam de Virgine nasci voluit Deus apud Deum, homo apud nos, et homo inter Deum et nos. Iste est exspectatio gentium, salus omnium; in quo si credimus, per ejus gratiam absolvemur a controversia carnis et spiritus, sub quo laborantes gemimus. Hanc exspectabat Apostolus dicens: Nos ipsi primitias
Abbreviated transcription (Latin):
antem. Dicam gͦ multas e̾e inuna: Ego
certe ego ipse sum: qui simul ħ ⁊ ila mo¬
lior agere. una anima. una mente. Q
etiam simul et eodem momento ad di¬
u̾sa ꝑtrahor. dum languida mente ni¬
chil ex toto. nicħ ꝑfecte desidero. S nũe
ad illud mente eleuor: nunc ad aliud
desidiis abstrahor. Hec est miseria qmͣ
ex radice ꝓpaginis uitiata patitur hu¬
mana miseria. Ne hac carnis concu¬
piscentia quicumq descendit. non ħt
in potestate carnem suam qm gestat.
quin spu̾ contradicat. Contra hanc
renati ꝑ gr̾am fideles militant. ne reg¬
net in eis lex membroꝵ uiolenta qͣm
tolerant. Non aforis pugnat. intus ẽ.
dum in presenti iuuitur. omĩno non
tollitur. s cum ea certat᷑. Electos enim
dum aduocat. audiri contempnit᷑: am¬
plexatur. ut retrahat. s fidei uirtute
compͥmitur. Hinc apłs cum nonpos¬
set dicere. non sit:dixit quod debuit.
luntate. Ubi enim regnau̾it uincit: ⁊

Expanded text:
antem. Dicam ergo multas esse in una. Ego antem. Dicam ergo multas esse in una. Ego certe, ego ipse sum, qui simul haec et illa molior agere una anima, una mente, qui etiam simul et eodem momento ad diversa pertrahor, dum languida mente nihil ex toto, nihil perfecte desidero. Sed nunc ad illud mente elevor, nunc ad aliud desideriis abstrahor. Haec est poena quam ex radice propaginis vitiata patitur humana miseria. De hac carnis concupiscentia quicunque descendit, non habet in potestate carnem suam, quam gestat, quin spiritui contradicat. Contra hanc renati per gratiam fideles militant ne regnet in eis lex membrorum violenta quam tolerant. Non a foris pugnat; intus est, dum in praesenti vivitur; omnino non tollitur, sed cum ea certatur. Electos enim dum advocat, audiri contemnitur. Amplexatur ut retrahat, sed fidei virtute comprimitur. Hinc Apostolus cum non posset dicere, Non sit, dixit quod debuit. luntate. Ubi enim regnaverit vincit, et
Abbreviated transcription (Latin):
pe ⁊ eadẽ uniuscuiusq hominis mens ẽ
⁊ ea bona ⁊ una ẽ. Singuli quippe hoĩes.
singulas hñt mentes. S mens que una
est. dum uanitati subiecta ẽ. non unam
s plurimas ht uoluntates. Subiecta ẽ
enim uanitati. dum uersatur in loco qͦm
posuit: quem locum psalmista uallẽ la¬
crimarum dicit. Oue qr uni qui qds ẽ
seruire contempsit: multis ancilla dñis.
immo tyranins subiecta. fieri meruit.
Inde fit qd̾ cum ad eum cuius ẽ respira¬
re satagit. ut in eo qui uere ẽ requiesc̾e
possit. depͥmatur alege membroꝵ: qm
ab adã non ab auc̾tore contrax̃. Hec est
lex qͣm spontanea incurrit: s spontanea
ñ deponit. Cũ itaq natura qm ad eobo¬
nam habuit. ad dm̃ recurrit. ⁊ uicio qd̾
p̾uaricata contrax̃ ad carnem refluit.
n̾ due mentes. s una mens hanc penã
tolerat: ⁊ quia unum qui summum est
ego unam mentẽ. eodem tempore ad
multa iniusta ꝑpetranda simul inhy¬

Expanded text:
pe et eadem uniuscujusque hominis mens est, pe et eadem uniuscujusque hominis mens est, et ea bona et una est. Singuli quippe homines singulas habent mentes. Sed mens quae una est, dum vanitati subjecta est, non unam, sed plurimas habet voluntates. Subjecta est enim vanitati dum versatur in loco quem posuit. Quem locum Psalmista vallem lacrymarum dicit . Quae quia uni, qui Deus est, servire contempsit, multis ancilla dominis, imo tyrannis subjecta fieri meruit. Inde fit quod cum ad eum cujus est respirare satagit, ut in eo qui vere est requiescere possit, deprimatur a lege membrorum, quam ab Adam, non ab auctore contraxit. Haec est lex quam spontanea incurrit, sed spontanea non deponit. Cum itaque natura, quam a Deo bonam habuit, ad Deum recurrit, et vitio quod praevaricata contraxit ad carnem refluit, non duae mentes, sed una mens hanc poenam tolerat, et quia unum, qui summum est,ego unam mentem eodem tempore ad multa injusta perpetranda simul inhi
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit. In segͦ de se sp̾e penam tolerat.
dum d̾m deserens a quo inuebat: dolet
sibi carnem resistere. qͣm ipse uiuificat.
Cauendum autẽ summope ẽ. ne duas
in uno hoĩe m̃tes. ita ẽẽ sentias. qd̾ duas
mentes natura diu̾sas. unam bonã alte¬
ram malam. in uno homine cum hereti¬
cis credas apłs unam inuno homine m̾¬
tem nouerat qui dicebat. F iustis aliqͣn¬
do tenebre. nunc autem lux in dño. In
illis enim mens que peccati tenebras an¬
te habuit: nunc gr̾e lumen accepit. Apłs
quidem. dum condelectatur legi mentis
sue scđm int̾iorẽ hominẽ quo d̾o consen¬
tit: dolet captiuum se scdm ext̾iorẽ duci
in legem peccati ex adam uenientis. qͦ
p̾uaricatiomi consentit. Non equidem
duo sunt animi. ꝓcedentes ex diuersis in¬
itiis. mali scilicet ⁊ bom. cum malum o̾i¬
no nicħ sit. bonum uero tantũ sit: sicut
ratio manifesta conuincit.de quo me
suꝑius tecum egisse menum. Una quip¬

Expanded text:
subjecit. In se ergo de se spiritus poenam tolerat, subjecit. In se ergo de se spiritus poenam tolerat, dum Deum deserens, a quo vivebat, dolet sibi carnem resistere, quam ipse vivificat. Cavendum autem summopere est, ne duas in uno homine mentes ita esse sentias, quod duas mentes natura diversas, unam bonam, alteram malam, in uno homine cum haereticis credas. Apostolus unam in uno homine mentem noverat, qui dicebat: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . In illis enim meus quae peccati tenebras ante habuit, nunc gratiae lumen accepit. Apostolus quidem, dum condelectatur legi mentis suae secundum interiorem hominem, quo Deo consentit, dolet captivum se secundum exteriorem duci in legem peccati ex Adam venientis, quo praevaricationi consentit . Non equidem duo sunt animi procedentes ex diversis initiis, mali scilicet et boni, cum malum omnino nihil sit, bonum vero tantum sit, sicut ratio manifesta convincit. De quo me saepius tecum egisse memini. Una quip
Abbreviated transcription (Latin):
carni resistere. ⁊ spũi deseruire. Interroq
ic queso. quonammͦ caro concupis¬
cit adu̾sus sp̃m. que sine spiritu nul¬
lum habet sensum: Responsio.¬
N adam patre nr̃o anteqͣm peccasset. nec
caro spiritui. nec sp̃c repugnabit carm.
At ptꝰqͣm eius spiritus suꝑbia duc̾tus
suꝑiori suo qui est d̾s seriure contemp¬
sit. mox iusto iudicio ab inferiori suo carne
scilicet. reciprocam legem in se suscepit. Qͣm¬
diu enim spiritus d̾o subditus obediuit: et
ei caro subdita seruiuit. Ubi uero d̾o resti¬
tit. resistenti caro repugnauit. sicq ꝑ pec¬
cati pena spiritus in suo corpore intem¬
ꝑantiam gestat:⁊ qui intemꝑans dõ fuit
subintemꝑantia carnis sue miser gemit.
Unde gͣuissimã penam tolerat. dum
carnem suam sibi adu̾sariam portat.
Caro quippe spiritu uiuificata: debint in¬
uificanti se spiritui ẽẽ subdita. s eius sub¬
iec̾tionem sp̃c iure ꝑdidit quia dõ sub¬
ẽẽ noluit. qͥ illi carnem uiuificandam

Expanded text:
carni resistere et spiritui deservire. IV. INT. Dic, quaeso, quonammodo caro concupiscit adversus spiritum, quae sine spiritu nullum habet sensum? RESP. In Adam patre nostro, antequam peccasset, nec caro spiritui, nec spiritus repugnabat carni. At postquam ejus spiritus superbia ductus superiori suo, qui est Deus, servire contempsit, mox justo judicio ab inferiori suo, carne scilicet, reciprocam legem in se suscepit. Quandiu enim spiritus Deo subditus obedivit, et ei caro subdita servivit. Ubi vero Deo restitit, resistenti caro repugnavit; sicque pro peccati poena spiritus in suo corpore intemperantiam gestat, et qui intemperans Deo fuitsub intemperantia carnis suae miser gemit. Unde gravissimam poenam tolerat dum carnem suam sibi adversariam portat. Caro quippe spiritu vivificata, debuit vivificanti se spiritui esse subdita; sed ejus subjectionem spiritus jure perdidit, quia Deo subesse noluit, qui illi carnem vivificandam
Abbreviated transcription (Latin):
egenis pro dño presentamus. ⁊ de his oi¬
bus largitori bonoꝵ omniũ gras agmꝰ¬
in quo omnes uno beatitudinis denario
runt oꝑarii ad suscipiendam mercedẽ
oꝑis. U enientes autem pͥmi arbitrati
sunt. qd̾ plus eẽnt accepturi. Et accipien¬
tes murmurabant aduersus patremfa-¬
milias.⁊ cet̾a que secuntur. Hec ut nosti
de remuneratione omniũ. simul in fine
scłorum prescripta sunt. S quomodo
ut dixisti caritas in fine erit una omnibꝰ.
⁊ nno omnes beatitudinis denario le¬
tabuntur: ubi quorundã murm᷑ ẽẽ ad¬
u̾sus patremfamilias propalatur: Oͦ.¬
modo concordant. qui de aliorum bono

Expanded text:
egenis pro Domino praesentamus, et de his omniegenis pro Domino praesentamus, et de his omnibus largitori bonorum omnium gratias agimuin quo omnes uno beatitudinis denario runt operarii ad suscipiendam mercedem operis. Venientes autem primi arbitrati sunt quod plus essent accepturi, et accipientes murmurabant adversus patremfamilias . Et caetera quae sequuntur. Haec, ut nosti, de remuneratione omnium simul in fine saeculorum praescripta sunt. Sed quomodo, ut dixisti, charitas in fine erit una omnibus, et uno omnes beatitudinis denario laetabimur, ubi quorumdam murmur esse adversus patremfamilias propalatur? Quomodo concordant qui de aliorum bono
Abbreviated transcription (Latin):
ANEamus in caritate.
ut uiuamus cum ma¬
tre: seruientes domi¬
no. qui etiam de mã¬
mona iniquitatis fa¬
cere iubet amicos. Interrogatio
iud : ands iniquus ẽ. qui de mniquo
facere amicos iubet: Responsio.
ec iniquus ẽ ds: nec exigit ut de
iniquo id est de rapina munus
ei offeratur. seu pauꝑib suis seruiat᷑.
s hoc requirit quod precepit ubi ait.
honora dnm̃ dm̃ tuum de tua substan¬
tia: ⁊ de primitiis frugum tuarum da
pauꝑibus. De tiuis inquit.non de alie¬
nis: nec omnes fruges exigit. s de pri¬
mitiis frugum. Iubet equidem dñs fa¬
cere amicos de mammona. id est de diui¬
ciis. quas dicit iniquitatis. si suꝑflius.
Suꝑflius. idẽ ultra qm necesse est habi¬
tis: que si absq necessitate aliqua retinen¬
tur. inique reputantur. De his iubet do¬
minus ne aut suꝑstitiose aut sub aua¬
ritia congregentur: s ut desuꝑ habun¬
dantibꝰ amicos nob̾ utiliter preparemꝰ.
Quod equidem facimus. dum eas cari¬
tatis manu petenti porrigimus. dum eas

Expanded text:
aneamus in charitate, ut vivamus cum matre, servientes Domino, qui etiam de mammona iniquitatis facere jubet amicos. VII. INT. Quid? An Deus iniquus est qui de iniquo facere amicos jubet? RESP. Nec iniquus est Deus, nec exigit ut de iniquo, id est de rapina, munus ei offeratur, seu pauperibus suis serviatur; sed hoc requirit quod praecepit ubi ait: Honora Dominum Deum tuum de tua substantia, et de primitiis frugum tuarum da pauperibus . De tuis, inquit, non de alienis; nec omnes fruges exigit, sed de primitiis frugum. Jubet equidem Dominus facere amicos de mammona, id est de divitiis, quas dicit iniquitatis, si superfluis, superfluis, id est ultra quam necesse est habitis. quaesi absque necessitate aliqua retinentur, iniquae reputantur. De his jubet Dominus ne aut superstitiose aut sub avaritia congregentur, sed ut de superabundantibus amicos nobis utiliter praeparemus. Quod equidem facimus dum eas charitatis manu potenti porrigimus, dum eas
Abbreviated transcription (Latin):
tismi remedia dedit: publica ht ⁊ pri¬
uata. Ieremiã enim in uentre matris sue
scĩficauit: occulto quidem remedio qͦ
ipse nouit ⁊ uoluit. Ioħm quoq adhuc
clausum in utero matris spiritu sc̃o reple¬
uit. ⁊ exultare ingaudio fecit: dum p̾sen¬
tiam saluatoris in maria uirgine sentire
meruit. Quare gͦ miramini. qr me pen¬
dentẽ iuxta se negantibꝰ cet̾is confessorẽ
suum fecit. nouoq remedio ⁊ passionis
sue participem.⁊ głe ẽẽ fecit consortẽ᷑:
N olite ergo contra sacͤmentoꝵ remedia
me ult̾ius p̾sentare. quem si eugłio cre¬
ditis.⁊ consortem remedii ⁊possessorẽ
paradisi confiteri debetis. Dicite que¬
so. quid si antea baptizatus fui: An

Expanded text:
tismi remedia dedit, publica habet et pritismi remedia dedit, publica habet et privata. Jeremiam enim in ventre matris suae sanctificavit, occulto quidem remedio quo ipse novit et voluit. Joannem quoque adhuc clausum in utero matris Spiritu sancto replevit, et exsultare in gaudio fecit, dum praesentiam Salvatoris in Maria virgine sentire meruit. Quare ergo miramini quia me pendentem juxta se, negantibus caeteris, confessorem suum fecit, novoque remedio et passionis suae participem et gloriae esse fecit consortem. Nolite ergo contra sacramentorum remedia me ulterius praesentare, quem si Evangelio creditis, et consortem remedii et possessorem paradisi confiteri debetis. Dicite, quaeso, quid si antea baptizatus fui? An
Abbreviated transcription (Latin):
coronati sunt. Eo namq sanguine quo
xp̾c in eis querebatur: eo ipsi inxͦ consecͣ¬
bantur. Qui autem contra sacramento¬
rum remedia scm̃ illum latronẽ de cru¬
ce adducunt uiolent̾. quid faciunt: Di¬
cunt enim. quia latro ille nec baptismo
regeneratus: nec causa xp̃i in cruce fue.¬
rat affixus. Quare gͦ aiunt. paradisus
ei adnõ ẽ repromissus: Nonne eis idẽ
pro se respondere pot̾it: cur me contra
sacramentoꝵ grãm suscitatis. qͥ grãm
suscepi: Ipse auctor gr̾e gratuito pendens
in cruce. respexit me pendentẽ iuxta se:
pendentem in cruce. s pendentẽ ꝑ scele¬
re. Respexit. ⁊ gr̾am contulit: quia mo¬
riens confessus sum ei peccata que ha¬
bui. Et cet̾is xp̃o moriente desꝑantibꝰ. so¬
lus ego si dicere audeo. uitam in morien¬
te quesiui. N escitis quia confiteri xp̃o
ꝓ nob̾ in cruce pendenti ⁊ morienti idẽ
est: ac si cum xp̃o crucifigi eiq cõmori:
Ipse qui sua grã circumcisionis ⁊ bap¬

Expanded text:
coronati sunt. Eo namque sanguine quo coronati sunt. Eo namque sanguine quo Christus in eis quaerebatur, eo ipsi in Christo consecrabantur. Qui autem contra sacramentorum remedia sanctum illum latronem de cruce adducunt violenter, quid faciunt? Dicunt enim quia latro ille nec baptismo regeneratus, nec causa Christi in cruce fuerat affixus. Quare ergo, aiunt, paradisus ei a Domino est repromissus? Nonne eis idem pro se respondere poterit: Cur me contra sacramentorum gratiam suscitatis, qui gratiam suscepi? Ipse auctor gratiae gratuito pendens in cruce respexit me pendentem juxta se, pendentem in cruce, sed pendentem pro scelere. Respexit et gratiam contulit, quia moriens confessus sum ei peccata quae habui. Et caeteris Christo moriente desperantibus, solus ego, si dicere audeo, vitam in moriente quaesivi. Nescitis quia confiteri Christo pro nobis in cruce pendenti et morienti, idem est ac si cum Christo crucifigi eique commori? ipse qui sua gratia circumcisionis et bap
Abbreviated transcription (Latin):
gis auctoritate cohercendus. doctrina ꝑ¬
pħica erudiendus. sacramentis renouandꝰ.
obedientia nutriendus: ⁊ sic uet̾e exuto
homine. nouo ꝑhenniter inxp̃o mansurꝰ
induendus. Et ne quis sacramentoꝵ reme¬
dia contempneret. ipse qui instititit iħe xͦ
p̾monstratus. ipse qͣm instituit curcũcisi¬
onem in seipso suscepit. Et nebaptisma
om̃ refugiat seruus: baptismum a seruo
uolo quia baptismi sacra largitio licet
ꝯueniat offitio sacerdotum: tamen in neces¬
sitate cõmissa ẽ manibꝰ qrũlibet ꝑsonaꝵ.
Sic enim d̾s instituit. qd̾ intrare ad uitã
non possit: nisi quis renatus fuerit ex
aqua ⁊ spiritu. Interrogatio
uid dicis: Nonne multi ad uitã et̾¬
ante moriuntur pro xp̃o qm renas¬
Qui ꝑdidit animam suam propt̾ me:
inueniet eam. Iuxta lucam saluam fa¬
ciet eam. Ex hac fide salui facti sunt qͥ
sacramento. ꝑaruuli inegypto subpha¬
raone. in bethleem sub henode. marcyrio

Expanded text:
gis auctoritate coercendus, doctrina pgis auctoritate coercendus, doctrina prophetica erudiendus, sacramentis renovandus, obedientia nutriendus, et sic vetere exuto homine, novo perenniter in Christo mansurus induendus. Et ne quis sacramentorum remedia contemneret, ipse qui instituit Jesus Chophetica praemonstratus, ipse quam instituit circumcisionem in seipso suscepit. Et ne baptisma Domini refugiat servus, baptismum a servo tem te volo quia baptismi sacra largitio, licet conveniat officio sacerdotum, tamen in necessitate commissa est manibus quarumlibet personarum. Sic enim Deus instituit, quod intrare ad vitam non possit nisi qui renatus fuerit ex aqua et Spiritu. IX. INT. Quid dicis? Nonne multi ad vitam aeteante moriuntur pro Christo, quam renasQui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam . Juxta Lucam, salvam faciet eam . Ex hac fide salvi facti sunt qui, sacramento, parvuli in Aegypto sub Pharaone, in Bethlehem sub Herode, martyrio
Abbreviated transcription (Latin):
etiam legis censuram d̾s adhibuit. ⁊ pro¬
pħie doctrinam ministrauit. ut dum
nec naturali uoluntate. nec legis uerb̾e
nec propħarum dogmate se posse pecca¬
tum euitare cognosceret: tandem ad xp̃i
grãm conuictus rediret. quo dampnatio¬
nem promeritam ꝑ xp̃m euaderet. quo
⁊ iustitie semitas quas iniuste reliquerat
reintraret.⁊ ꝑ obedientiã ad beatitudinẽ
rediret. Lex enim iubendo.⁊propħia do¬
cendo suã homini demonstrat infirmita¬
tem. ut demonstrata infirmitaᷤᷤ querat
saluatorẽ: aquo sanata uoluntas possit.
qd̃ ꝑ se infirmata non potuit. Lex gͦ trahit
ad fidem tanqͣm pedagogus. fide sp̾c im¬
petratur. sp̃c pr̾at caritatem: caritas implet
legẽ. Lex infirmo cumulat p̾ceptum. ⁊ ne¬
gligentib pene uinculum. Bona ẽ gͦ lex
recta iubendo. ñ infirmum sanando: s
infirmo transgressionẽ augendo. ñ culpa
sui. s culpa infirmi. fu̾erat itaq homo
prius ex seipso conuincendus. dehinc le¬

Expanded text:
ta legis censuram Deus adhibuit, et prophetiae doctrinam ministravit, ut dum nec naturali voluntate, nec legis verbere, nec prophetarum dogmate se posse peccatum evitare cognosceret, tandem ad Christi gratiam convictus rediret, quo damnationem promeritam per Christum evaderet, quo et justitiae semitas, quas injuste reliquerat, reintraret, et per obedientiam ad beatitudinem rediret. Lex enim jubendo et prophetia docendo suam homini demonstrat infirmitatem, ut demonstrata infirmitas quaerat Salvatorem, a quo sanata voluntas possit quod per se infirmata non potuit. Lex ergo trahit ad fidem tanquam paedagogus, fide spiritus impetratur, spiritus praestat charitatem, charitas implet legem, lex infirmo cumulat praeceptum et negligentibus poenae vinculum. Bona est ergo lex recta jubendo, non infirmum sanando, sed infirmo transgressionem augendo, non culpa sui, sed culpa infirmi. Fuerat itaque homo prius ex seipso convincendus, dehinc le
Abbreviated transcription (Latin):
ut interp̾tatione spirituali fidelibꝰ myst̾ia
uarietas ista cur accidit: Quare
xp̾c ab initio non uenit: kesponsio.¬
cire debes. quia homo suꝑbꝰ pͥmo
Isub naturali lege sibi fuerat relin¬
quendus. ut in seipso cognosceret. qd̾ nicħ
ex se nisi peccatum habert. cum ex se nisi

Expanded text:
ut interpretatione spirituali fidelibus mysteriut interpretatione spirituali fidelibus mysteri, varietas ista cur accidit? Quare Christus ab initio non venit? RESP. Scire debes quia homo superbus primo sub naturali lege sibi fuerat relinquendus, ut in se ipso cognosceret quod nihil ex se nisi peccatum haberet et habitum
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Tempore autem xp̃i tam afeminis
qm masculis in omni gente cum fide
suscipitur sacramentum baptismatis
Sic enim u̾itas ait. Nisi quis renatꝰ fue¬
rit ex aqua ⁊ spũ. non potest intrare
in regnum di. Et alibi. Qui credidit ⁊bap¬
tiratus fuerit: saluus erit. Hicendo qui
credidit fidem innuit. Addendo ⁊ bap¬
tizatus fuerit: remediũ ostend̾ Unde gene¬
raliter precepit. Euntes inquit doce
no tempore ualet baptismmis in om̃i gen¬
te. hoc egit antiquitus sola fides ꝓ par
st̾ium circumcisionis. Et sciendum. qr¬
paruulis suscepta suffitiunt sacramenta
fidei. adultis uero ad denda sunt oꝑa
caritatis. ⁊ sacrifitia q̃ d̾s instituit. q̃ ⁊
ꝓ temporum uarietate prout uoluit. ad
salutem gentium ꝑmutauit. Sacramen¬
ta quidem q̃ antiquo popło fuerunt im¬
posita. nunc autem sunt ab actione remo¬
ta. legimus ad instructionẽ. ⁊ fidei corro¬
borationem. non ut agendo seruemꝰ. s

Expanded text:
tum. Tempore autem Christi tam a feminis tum. Tempore autem Christi tam a feminis quam masculis in omni genere cum fide suscipitur sacramentum baptismatis. Sic enim Veritas ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest intrare in regnum Dei . Et alibi: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit . Dicendo qui crediderit, fidem innuit. Addendo et baptizatus fuerit, remedium ostendit. Unde generaliter praecepit: Euntes, inquit, doceno tempore valet baptismus in omni gente, hoc egit antiquitus sola fides majorsterium circumcisionis. De quibus parvulis suscepta sufficiunt sacramenta fidei, adultis vero addenda sunt opera charitatis et sacrificia quae Deus instituit, et quae pro temporum varietate, prout voluit, ad salutem fidelium permutavit. Sacramenta quidem quae antiquo populo fuerunt imposita, nunc autem sunt ab actione remota, legimus ad instructionem et fidei corroborationem, non ut agendo servemus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
e sacramentoꝵ uarietate miram᷑.
qd̾ ñ sub eisdem tenetur homo
xpianus: quib olim hebreoꝵ populus.
ille antiquus sub legis unculo et
lumine propħico ad xp̃m trahebatur:
Nescis quia xp̃ianus non nasciturum
expectat. s quem suscepit xp̃m adorat:
Bene gͦ sunt alia sacramenta subtem¬
pore expectantiũ xp̃i aduentum: alia
suscipientium. Tempora quidẽ uari¬
antur. ⁊ ꝓ uariis temporib uita ⁊ acͦtus
fidelium dispensantur. s unitas fidei ꝑ
temporum uarietate non soluitur. Impos¬
sibile ẽ enim ptꝰ lapsum pͥmi hominis
aliquem aliquando saluari. absq fide
tie debito. In etate quidem minori non
hñt fidem paruuli. s suscipiunt sacra¬
mentum fidei. Sicut autem petra que
petra autem erat xp̾c: sic sacramentũ
fidei quia fidem significat. fides appel¬
latur. Ab adam quippe usq ad abrahã
fides fuit: absq uisibili remedio sacra¬
in gente hebreoꝵ additum ẽ uisibile cir¬
cumcisionis myst̾ium: s in mascuł tan¬

Expanded text:
e sacramentorum varietate miramur, quod non sub eisdem tenetur homo Christianus quibus olim Hebraeorum populus. ille antiquus sub legis vinculo et lumine prophetico ad Christum trahebatur? Nescis quia Christianus non nasciturum exspectat, sed quem suscepit Christum adorat? Bene ergo sunt alia sacramenta sub tempore exspectantium Christi adventum, alia suscipientium. Tempora quidem variantur, et pro variis temporibus vita et actus fidelium dispensantur; sed unitas fidei pro temporum varietate non solvitur. Impossibile est enim post lapsum primi hominis aliquem aliquando salvari absque fide tiae debito. In aetate quidem minori non habent fidem parvuli, sed suscipiunt sacramentum fidei. Sicut autem Petra quae Petra autem erat Christus , sic sacramentum fidei, quia fidem significat, fides appellatur. Ab Adam quippe usque ad Abraham fides fuit absque visibili remedio sacrain gente Hebraeorum additum est visibile circumcisionis mysterium, sed in masculis tan
Abbreviated transcription (Latin):
uid est sacramentum: Interrogatio¬
icimus quidẽ sacramen Respons.¬
tũ: sacre rei signum. Sacramen¬
tum itaq hoc res ẽ uera: s sacra. s signa¬
ta. Quid miraris: Nescis quia homo
lapsus in cͥmen. rationał intelligentie
ꝑdidit lib̾tatẽ. ⁊ t̾renis implicitus diui¬
noꝵ amisit notionẽ: Cum autẽ miseran¬
te gr̃a reducitur ad diuina: ea interĩ sus¬
cupit in sacramentis. dum uestit᷑ carne
mortali. hec est illa uestis pellicea: qua
h̾o depulsus aparadiso. uestitus ẽ in ꝑe¬
grinatione sua. O uandui itaq u̾satur
in sacramentis. qr manifestam ñ ht u̾i¬
tatem. accedit ꝑ fidem: ⁊ fide transgre-¬
ditur rationem. Sacramenta namq
uidet corporea. q̃ ꝑfidem intelligit ẽẽ
diuina: s ratio nescit humana. fĩde ita¬
q ñ ratione sacramentis utitur. ⁊ dũꝑ ea
credendo renascitur: mira potestate do¬
natur. Queris q̃ illa sit: euangłista dic̃
Dedit eis potestatem filios d̾i fieri. Quibꝰ

Expanded text:
uid est sacramentum? RESP. Dicimus quidem sacramentum, sacrae rei signum. Sacramentum itaque hoc res est vera, sed sacra, sed signata. Quid miraris? Nescis quia homo lapsus in crimen, rationalis intelligentiae perdidit libertatem, et terrenis implicitus, divinorum amisit notionem? Cum autem miserante gratia reducitur ad divina, ea interim suscipit in sacramentis, dum vestitur carne mortali. Haec est illa vestis pellicea, qua homo depulsus a paradiso vestitus est in peregrinatione sua. Quandiu itaque versatur in sacramentis, quia manifestam non habet veritatem, accedit per fidem, et fide transgreditur rationem. Sacramenta namque videt corporea, quae per fidem intelligit esse divina, sed ratio nescit humana. Fide itaque, non ratione sacramentis utitur; et dum per ea credendo renascitur, mira potestate donatur. Quaeris quae illa sit? Evangelista dicit: Dedit eis potestatem filios Dei fieri . Quibus