comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catione diuulgare gaudemus: yacin-¬
ctum: cum fursũ corda leuamus. pur¬
puram: cum corpus passioni subicimus.
Coccum bistinctum: eum gemina idest
i cẽ ꝓximi dilectione flagramus. Bis¬
sum: cum carnis castitatẽ sentimꝰ. Pilos
caprarum: cum habitũ penitentie ac
luctus indiumus. Pelles arietum ru
bricatas: cum ipsos dñici gregis ducto¬
res suo sanguine baptiratos uidemus.
Relles hyacintinas: cum nos post mor¬
tem sp̃italia incelis corpora habitat᷑os
esse sꝑamus. Ligna sethim: cum ex pur-¬
gatis peccatorum spinetis. munda car¬
ne &e anima. dño soli seruimꝰ. Oleum ad
luminaria concinnanda: cum fructi-¬
bus caritatis &e misccłiȩ refulgemus.
Aromata inunguentum. thimiama
bom odoris: cum opinionem bone
nr̃e actionis multis adexemplum
bene uiuendi longe lateq diffundimꝰ.
lapides onichinos &e geminas ad
ornandum eꝓhot acrational le. cum
miracula scõrum quib cogitationes deo

Expanded text:
catione divulgare gaudemus; hyacincatione divulgare gaudemus; hyacinthum, cum sursum corda levamus; purpuram, cum corpus passioni subjicimus; coccum bis tinctum, cum gemina, id est, Dei et proximi dilectione, flagramus; byssum, cum carnis castitatem sentimus; pilos caprarum, cum habitum poenitentiae ac luctus indubricatas, cum ipsos dominici gregis ductores suo sanguine baptizatos videmus; pelles hyacinthinas, cum nos post mortem spiritalia in coelis corpora habituros esse speramus; ligna sethim, cum, expurgatis peccatorum spinetis, munda carne et anima Domino soli serviemus; oleum ad luminaria concinnanda, cum fructibus charitatis et misericordiae refulgemus; aromata in unguentum, et thymiama boni odoris, cum opinionem bonae nostrae actionis multis ad exemplum bene vivendi longe lateque diffundimus; lapides onychinos et gemmas ad ornandum ephod ac rationale, cum miracula sanctorum, quibus cogitationes Deo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i homine qui offeret ultroneus: ac¬
cipietis pͥmitias mͥ. Q nos pͥmitias bo¬
norum nr̃oꝵ. dño tollimus: quando
siquid bomi agimus. totum hoc diui-¬
ne gr̃e tribuimus. Hec sunt aũt ^ a ͤ cci¬
pere debetis. aurum ce argentũ. & aes.
yacinctum. ac purpuram: coccumq
bistinctum. &e byssum: pilos caprarũ
&̃ pelles arietum rubricatas: pelles
yacinetinas. &e liggna słthim. oleum ad
luminaria concinnanda. aromata in
unguentum. &e thimiama boni odo¬
ris: lapides onychinos &e geminas ad
ornandum ephot ac rationale facient¬
q mͥ stũarium: &e habitabo inmedio eo
ferri p̃cepit:. nos quoq qui sp̃itales filii
isrł id est imitatores dm̃ uidentis popłi
esse desideramus. sp̃itali intellegentia de¬
bemus offerre. Cui uidelicet aurum of¬
ferimus: cum claritate uere sapientiȩ quȩ
est infide recta resplendemus argentũ:
cum cẽ ore nr̃o confessio fit insalutem.
Nes tum eandem fidem publica p̃di-¬

Expanded text:
omni homine, qui offeret ultroneus, acomni homine, qui offeret ultroneus, accipietis primitias mihi . Et nos primitias bonorum nostrorum Domino tollimus, quando si quid boni agimus, totum hoc divinae gratiae tribuimus. Haec sunt autem, quae accipere debetis: aurum, argentum et aes, hyacinthum ac purpuram, coccumque bis tinctum et byssum pilos caprarum et pelles arietum rubricatas pelles ianthinas et ligna setthim oleum ad luminaria concinnanda aromata in unguentum et thymiama boni odoris lapides onychinos et gemmas ad ornandum ephod ac rationale facientque mihi sanctuarium et habitabo in meferri praecipit, nos quoque qui spirituales filii Israel imitatores Domini videntis populi esse desideramus, spirituali intelligentia debemus offerre. Cui videlicet aurum offerimus, cum claritate verae sapientiae, quae est in fide recta, resplendemus; argentum, cum errore nostro confessio fit in salutem; aes, cum eamdem fidem publica praedi
Abbreviated transcription (Latin):
ea inquib altaria litantib demore apon-¬
tificib consecrantur. Sancta iuxta uete¬
res exteriora templi sunt: scã autem scõ¬
rum. locus templi secretior. at quẽ nulli
erat accessus. nisi tantum sacerdotibus.
Dicta autem scã scõrum. quia ex teriori ora
tica uniuersa p̾cellunt. Scm autem a
sanguine hostiȩ nuncupatũ. nichil em̃
scm̃ apud ueteres dicebatur: nisi quod
hostiȩ sanguine esset consecratum. aut
consꝑsum. Item scm quod extat esse
sanccitum sancire.ẽ. autem confirma-¬
re. &e irrogatione poene ab iniuria de-¬
fendere: sic & leges sce ce mores scĩ esse
dicuntur. Propiciatorium quasi ꝓpicia-¬
tionis oratorium. ꝓpiciatio eñi placa-¬
tio est. Oratula dicta eo quod inde res¬
ponsa redduntur. &e oracula abore. Quã
autem materiam adinstructionẽ tab̃-¬
naculi dñs quȩsierit: ipse in exodo ma-¬
nifestat dicens admoysen loquere fi¬
liis isrłtit tollant michi pͥmitias. ab

Expanded text:
ea, in quibus altaria litantibus de more a ponea, in quibus altaria litantibus de more a pontificibus consecrantur. Sancta juxta veteres exteriora templi sunt; sancta autem sanctorum locus templi secretior, ad quem nulli erat accessus, nisi tantum sacerdotibus. Dicta autem sancta sanctorum, quia exteriori oractica universa praecellunt. Sanctum autem a sanguine hostiarum nuncupatum. Nihil enim sanctum apud veteres dicebatur, nisi quod hostiae sanguine esset consecratum aut conspersum. Item sanctum quod exstat esse sancitum. Sancire autem est confirmare, et irrogatione poenae ab injuria defendere. Sic et leges sanctae et mores sancti esse dicuntur. Propitiatorum, quasi propitiationis oratorium. Propitiatio enim placatio est. Oracula dicta eo quod inde responsa redduntur, et oracula ab ore. Quam autem materiam ad instructionem tabernaculi Dominus quaesierit, ipse in Exodo manifestat, dicens ad Moysen: Loquere filiis Israel, ut tollant mihi primitias: ab
Abbreviated transcription (Latin):
deant. Alii araᷤ dñt a p̃cationib. id ẽ qͣs g̾eci
ab altitudine aras. s male altare aũ ab altito¬
dine ꝯstat ẽẽ noiatũ. qͣs alta ara. Pulpitũ qͦdĩ
eo lect̾or uł psalmista positꝰ. ĩ publico ꝯspici a
popło possit. qͦ libiꝰ audiatur. Analogium¬
dictũ quod sermo inde pͣdicetur: nam
logos grece sermo dicitur: quod ipsũ
altius situm est. Tribunal eo quod inde
asacerdote tribuantur p̾cepta uiuendi.
est enim locus in sublimi constitutus: un¬
de uniuersi exaudire possint: alias tri-¬
bunal atribu denominatũ: qđ ad illud
tribus conuocetur. lribunal aliquando
inscripturis sacris potentiam maiesta¬
tis diuinȩ quo iudicaturus est mun-¬
dum uenerit filius hominis insede ma¬
mus ante tribunal xp̃i: ut recipiat
unus quisq ꝓpria corporis sui ꝓut ges¬
sit. siuie bonum siue malum. Satra suri
loca diuinis cultibus instituta: ut pote

Expanded text:
deant; alii aras dicunt a precationibus, quas Graeci deant; alii aras dicunt a precationibus, quas Graeci ab altitudine aras, sed male. Altare autem ab altitudine constat esse nominatum, quasi alta ara. Pulpitum, quod in eo lector vel psalmista positus in publico conspici a populo possit, quo libdictum, quod sermo inde praedicetur, nam logos Graece sermo dicitur, quod ipsum altius situm est. Tribunal, eo quod inde a sacerdote tribuantur praecepta vivendi. Est enim locus in sublimi constitutus, unde universi eum audire possint. Alias tribunal a tribu denominatum, quod ad illum tribus convocetur. Tribunal aliquando in Scripturis sanctis potentiam majestatis divinae, quia judicaturus est munDum venerit Filius hominis in sede mamus ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque propria corporis sui, prout gessit, sive bonum, sive malum . Sacra sunt loca divinis cultibus constituta, ut pote
Abbreviated transcription (Latin):
&e appellari delubra adeluendo. ipsa st̃
nunc edes cum sacris fontib. inquibus
fideles regenerati pu rificantur: &e be¬
ne quodam p̾sagio delubra sunt appel¬
lata. sunt enim inablutione peccators
fons enim indelubris locus regenerato¬
rum est: inquo septem gradus insp̃us¬
scĩ misterio formantur. tres indescensu: ce
tres in ascensu: septimus uero isest. qui ce
quartus. idẽ. similis filio hominis: ex tin¬
guens fornacem ignis. stabilim̃tum pedõ:
fundam̃tum aquȩ: inquo plenitudo di¬
uinitatis habitat corꝑaliter. Basilicȩ pͥ¬
us uocabantur regum habitacula: unde
ceꝰ nom̃ habent: nam basileus rex ce basi¬
lice regie habitationes nunc autem idõ
diuina templa basilice nominant᷑ quia
sbi regi om̃ium deo cultus &e sacrificia of¬
eo qͦd in memoriã mr̃is sit ꝯstructũ. uł qͦd
sepulchrascõꝵ ibi sint mr̃m. Aram qͥdem
uocatam dixer̃t. qͦd ibi incense uictime ar-¬

Expanded text:
et appellari delubra a diluendo. Ipsa sunt et appellari delubra a diluendo. Ipsa sunt nunc aedes cum sacris fontibus, in quibus fideles regenerati purificantur: et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim in ablutionem peccatorum. Fons autem in delubris locus regeneratorum est, in quo septem gradus in Spirisancti mysterio formantur; tres in descensu et tres in ascensu: septimus vero is est qui et quartus, id est similis Filio hominis, extinguens fornacem ignis, stabilimentum pedum, fundamentum aquae; in quo plenitudo divinitatis habitat corporaliter. Basilicae prius vocabantur regum habitacula, unde et nomen habent; nam βασιλεὺς rex et basilicae regiae habitationes. Nunc autem ideo divina templa basilicae nominantur, quia ibi regi omnium Deo cultus et sacrificia ofeo quod in memoriam martyris sit constructum, vel quod sepulcra sanctorum ibi sint martyrum. Aram quidam vocatam dixerunt, quod ibi incensae victimae ar
Abbreviated transcription (Latin):
acrarium ꝓpriȩ est locus tem¬
pli. in quo sacra reponuntur: sic̃
donarium est in quo collocantur oblata:
sicut lecti sterna dicuntur: ubi homines
sedere consueuerunt. Ab inferendis igit᷑
ce deportandis sacris: sacrariũ nuncu¬
patur. Donarium uero eo quod ibi do¬
na reponantur: quȩ intemplis offerri
consueuer̃t. Oratorium orationi tantõ
est consecratum: in quo nemo aliquid
agere debet. ñisi ad quod est factum:
unde ceꝰ nom̃ accepit. Penetralia secreta
sunt oracłorum: oe penetralia dicta sunt
abeo quod est penitus. hoc est poene in¬
bitatio est: sterio statio. idest solitarii
habitatio. Cȩnobium exgreco &e latino
uidetur esse compositũ: est enim habita¬
cłm plurimorum in cõmune uiuentiũ.
cenon enu grece commnune dicit᷑. Fana
dicta a faunis. quib templa error gen¬
tilium consuͣlebat: unde᷑ consulentes
demonũ responsa audierant. Delubra
ueteres dicebant templa fontes haben¬
tia. quib ante ingressum deluebantur:

Expanded text:
acrarium proprie est locus templi, in quo sacra reponuntur: sicut donarium est, quo collocantur oblata: sicut lectisternia dicuntur, ubi homines sedere consueverunt. Ab inferendis ergo et deportandis sacris sacrarium nuncupatur; donarium vero eo quod ibi donata ponantur quae in templis offerre consueverunt. Oratorium orationi tantum est consecratum, in quo nemo aliquid agere debet, nisi ad quod est factum: unde et nomen accepit. Penetralia secreta sunt oraculorum; et penetralia dicta sunt ab eo quod est penitus. Monasteribitatio est. Sterium statio, id est, solitarii habitatio. Coenobium ex Graeco et Latino videtur esse compositum: est enim habitaculum plurimorum in commune viventium. Coinon enim Graece commune dicitur. Fana dicta a funibus, quibtilium construebat unde consulentes daemonum responsa audirent. Delubra veteres dicebant templa fontes habentia, quibus ante ingressum diluebantur;
Abbreviated transcription (Latin):
gis &r ꝓpħarum: ut in hieremia: state
suꝑ uias &e uidete. & int̾rogate desemi¬
tis antiquis: que sit uia bona.Semi¬
psalmo: deduc me insemita madato¬
rum tuorum.

Expanded text:
 prophetarum, ut in Jeremia: super vias state et videte et interrogate de semitis antiquis, quae sit via bona . Semipsalmo: Deduc me in semita mandatorum tuorum .
Abbreviated transcription (Latin):
nam &e inmalam posita
repperitur. in bonam ubi
dñs ait: ego sum uia. ueritas & uita.
Et inpsalmista. uiam inquit ueritatis
elegi. hoc doctrinam ueritatis. Econt᷑¬
rio est alia uia: dequa idem ꝓpħa dep̃¬
cans dñm. ait: uiam iniquitatis amo¬
ue ame: & inlege tua miserere mei. Et in
salomone demetrice scriptum est: uia
inquit inferi. domus eius. Item in uia¬
dñs ds. Dicitur arta ce angusta uia.quȩ
ducit aduitam: lata &e spatiosa que
ducit admortem. Nia uita presens: ut

Expanded text:
ta reperitur. In bonam, ubi Dominus ait: Ego sum via, veritas et vita . Et Psalmista: Viam, inquit, veritatis elegi , hoc est, doctrinam veritatis. E contrario est alia via, de qua idem propheta deprecans Dominum ait: Viam iniquitatis amove a me, et in lege tua miserere mei . Et in Salomone de meretrice scriptum est: Via, inquit, inferi domus ejus . Item viaDominus Deus . Dicitur arcta et angusta via, quae ducit ad vitam: lata et spatiosa, quae ducit ad mortem . Via
Abbreviated transcription (Latin):
nem tegat: quasi minor casa. inde et cu¬
culla. qͣsi minor cella. sicut et grece pla¬
netadicta qͥa horis errantib euagat᷑:
unde et stelle planete. idẽ. uage. ẽo qd ua¬
ge suo errore motuq discurrunt. Casula di¬
ct̾a eo qͦd iuxta allegoriã recte fidei potest
expͥmere indum̃tũ. in quo bonoꝵ oꝑm ple-¬
nitudo consistit: unde scͥptum ẽ. incasu¬
la ipsius reqͥescunt bona ꝑ euũ. Me lo¬
tes que etiã pera uocatur. pellis ẽ capͥ¬
na. acollo pendens. p̾cincta usq adlum¬
bos: ẽ. enĩ habitꝰ ꝓpͥe necessarius adoꝑis
ex̃citũĩ: fiebat cnim pͥuᷤ ut quidã existi¬
mant depelliculis melotũ. unde et melo¬
tes uocate sunt: fibrie uocate oͥrã uesti¬
mentoꝵ. hoc ẽ fines: ex greco uocabulũ
trahunt: greci enĩ t̃minũ ora uocant
fimbrie sp̃italit significant mist̾ia in¬
carnationis dñi: quas tetigit mulier e¬
moͥͬrusa  statĩ sanata ẽ. Item fimbrie

Expanded text:
nem tegat, quasi minor casa: inde et cunem tegat, quasi minor casa: inde et cuculla, quasi minor cella. Sic et Graece planeta dicta, quia oris errantibus evagatur. Unde et stellae planetae, id est vagae, eo quod vagae suo errore motuque discurrunt. Casula juxta allegoriam rectae fidei potest exprimere indumentum, in quo bonorum operum plenitudo consistit. Unde scriptum est: In casula ipsius requiescunt bona per eum . Melotes, quae etiam pera vocatur, pellis est caprina, collo pendens, praecincta usque ad lumbos. Est enim habitus proprie necessarius ad operis exercitium: fiebat autem prius ut quidam existimant ex pelliculis melonum: unde et melotae vocatae sunt. Fimbriae vocatae . . . Orae vestimentorum, hoc est, fines, ex Graeco vocabulum trahunt. Graeci enim terminum oron vocant. Fimbriae spiritaliter significant mysteria incarnationis Domini, quae tetigit mulier haemorrhoissa, et statim sanata est. Item fimbriae
Abbreviated transcription (Latin):
tuere uiderentira. Diplois grecum no¬
men ab eo qđ sit duplex amictus. oracꝰ
ẽ. añ uestis militaris. Cinꝰ usꝰ gallicis pͥmĩ
expeditionib cepit et preda hostili: de
qua ẽ. uox illa senatuũ togis depositis.
quirites ad saga fuerunt. Sagũ aũ gal¬
licum nomen ẽ: dictum aut̃ sagum qͣ¬
drum. qd apud eos prim̃ qdratũ uł qͣdru¬
legis intelligentia uestiant᷑. qui numc utͦq
ꝑficdia faciente nudatisunt. Confusio
enĩ uideoꝵ ẽ. legẽ ñ intelligere: que to¬
ciens saluatorẽ dnm p̃cinit aduenire:
siue illud genus uult expͥmere qđ solet
inꝓuerbis dici idẽ: duplici confusionis
duplici pallio uestianturedum ante dm̃
et homines erubescunt. Sagoꝵ aũ misticꝰ
sensus intab̾nacłi mosaici constructione
satis explanatus e: ad cuiꝰ lectionẽ lectorẽ
mittimꝰ. Penula ẽ. pallũ cum fiaibriis
longis: cuiꝰmentio inepła pauli ad timo¬
theum fit. Casula ẽ. uestis cucułata. dic¬
ta ꝑliminutionẽ acasa. qđ totũ homi¬

Expanded text:
tundum pallium. Diplois Graecum nomen, ab eo quod sit duplex amictus. HoratiEst autem vestis militaris, cuius usus Gallicis primum expeditionibus coepit e praeda hostili. De qua est vox illa senatui: 'Togis depositis Quirites ad saga fuerunt.' Sagum autem Gallicum nomen est: dictum autem sagum quadrum eo quod apud eos primum quadratus vel quadrulegis intelligentia vestiantur, qui nunc utraque, perfidia faciente, nudati sunt. Confusio enim Judaeorum est legem non intelligere, quae toties Salvatorem Dominum praecinuit advenire: sive illud genus vult exprimere, quod solet in proverbiis dici: id est: Confusionis duplici pallio vestiantur, dum ante Dominum et homines erubescunt. Sagorum autem mysticus sensus in tabernaculi Mosaici constructione satis explanatus est, ad cujus lectionem lectorem mittimus. Poenula est pallium cum fimbriis longis, cujus mentio in Epistola Pauli ad Timotheum fit . Casula est vestis cucullata, dicta per diminutionem a casa, quod totum homi
Abbreviated transcription (Latin):
stationib parent. disc̾nunt qͥdã inter
ieiunium & stationem. Nam ieiuniũ
ẽ indifferent̾ euiꝰ libet diei abstinenti
tatem: statio autem obseruatio statutoꝵ ł
dierũ ł tp̃r̃m. Dierum ut quarta fe-¬
ria ce .uiͣ. fiꝵ ieiunium ex ueteri lege
p̃ceptum. de qua statione in eugłio
galibus ac ꝓpħicis institutionibus
terminatis temporib instituta suñ.
sponsus: uel sic̃ obseruatio quadra¬
gesimȩ. que inuniu̾so orbe institu¬
tione apłiea obseruat᷑ circa confiniũ
dñicȩ passioniᷤᷤ hi t̾ciũgenꝰ qͥdã adiciũt
qͦd xerofagiã dñt. abstinentiã scilicet
ꝙboꝵ humentiũ. Uñ ⁊ nom̃ hoc dictũ eo ꝙ
fact̾ione atq exhomologesi

Expanded text:
stationibus parent. Discernunt autem quidam inter stationibus parent. Discernunt autem quidam inter ieiunium et stationem. Nam ieiunium est indifferenter cuiuslibet diei abstinentiatatem; statio autem est observatio statutorum dierum vel temporum. Dierum, ut quartae feriae et sextae feriae ieiunium ex veteri lege praeceptum: de qua statione in Evangelgalibus ac propheticis institutionibus terminatis temporibus statuta sunt, sponsus : vel sicut observatio quadragesimae, quae in universo Orbe, institutione apostolica, observatur circa confinium Dominicae Passionis. His tertium genus quidam adjiciunt, quod xerofagiam dicunt, abstinentiam scilicet ciborum humentium. Unde et nomen hoc datum, eo quod tiae satisfactione atque exomologesi
Abbreviated transcription (Latin):
mis orationib. quȩ sine ulla admo-¬
nitione debent᷑. in ing̾ssulucis ac nocꝰ¬
tis siue uigiliarum. S & cibum ñ priꝰ
sumere quam interposita oratione.
pͥora enim habenda sunt sp̃s refrigeria:
qͥa pͥora sunt celestia quam t̾rena. Qi
autem uult orationem suam ad do¬
minum uolare. faciat illi duas alas. ie¬
iunium &e elemosinam: & ascendit
celerit̾. ce exaudit᷑. Ieiunium ẽ parsi¬
moniȩ uic̾tꝰ. abstinentiaq ciborum:
cui nom̃ est inditum. ex quadã par¬
te uiscerum tenuisemꝑ & uacia. que
uulgo ieuinium uocat᷑. unde ieiunium
nom̃ credit̾ diriuatum: quod sui inedi¬
a uiscera uacua & exinanita existant.
Ieiunium autem & statio dr. Statioay¬
tem de militari exemplo nom̃ accepit:
ꝓ eo qͦd nulla lȩticia obueniens castͥs.
stationem militum rescindit: nam lȩ-¬
ticia libentius: tͥsticia solliciciꝰ ammini¬
strat disciplinam unde & milites nun-¬
quam immemores sacramenti.magis

Expanded text:
mis orationibus, quae sine ulla admomis orationibus, quae sine ulla admonitione debentur in ingressu lucis ac noctis, sive vigiliarum; sed et cibum non prius sumere quam interposita oratione. 64. Priora enim habenda sunt spiritus refrigeria, quia priora coelestia quam terrena. Qui autem minum volare, faciat illi duas alas: jejunium et eleemosynam: et ascendit celeriter et exauditur. Jejunium est parcimonia victus, abstinentiaque ciborum, cui nomte viscerum tenui semper et vacua, quod vulgo ieiunum vocatur. Unde ieiunii nomen creditur derivatum, quod sui inedia viscera vacua et exinanita existant. Ieiunium autem et statio dicitur. Statio autem de militari exemplo nomen accepit, pro eo quod nulla laetitia obveniens castris stationem militum rescindit. Nam laetitia libentius, tristitia sollicitius administrat disciplinam; unde et milites numquam inmemores sacramenti magis
Abbreviated transcription (Latin):
orare est petere. sic̃ exorare impetͣre.
Constat autem oratio lococe tempore. lo¬
co: qͥa non uͥq cum ꝓhibeam᷑ a xp̃o in
publico orare: s ubi oportunitas de¬
derit. aut necessitas imyortauerit: neq
enim contͣ p̃ceptum reputat᷑ ab apłis
factum: qui in carcere audientib custo¬
dibus orabant &e canebant deo. De tp̃r
uͦ dictum est. sine int̾missione orate. s
hoc insingłarib. Nam ẽ obseruatio
quarundam horarum communium qͦͤ
similit̾ & noctis. S ideohȩ orandi di
uisȩ sunt hore: ut si forte aliqͦ fuerimꝰ
oꝑe detenti. ipsum nos ad officium tp̃s
admoneat: quȩ tempora in scͥpturis
inueniunt᷑. Primum enim sp̃s sanctus¬
cong̾gatis discipłis hora t̾cia infustis ẽ:¬
ce petrꝰ qua die uisionem commnunica¬
tionis in illouas cło exꝑtͦ est.uͭi. hora
orandi gr̃a ascenderat. Dem etiam cũ¬
iohe hora nona templum adiit: qͣndo
oratione obseruasse. & utiq ex isrliᷤ dici¬
plina ut neminꝰ quat̃ in die adoremus. De¬

Expanded text:
orare est petere: sicut exorare impetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco, quia non ubique: cum prohibeamur a Christo in publico orare: sed ubi opportunitas dederit, aut necessitas importaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab Apostolis factum, qui in carcere, audientibus custodibus, orabant et canebant Deo. De tempore vero dictum est: Sine intermissione orate . Sed hoc in singularibus. Nam est observatio quarumdam horarum communium, quae similiter et noctis. Sed ideo hae orandi horae divisae sunt, ut si forte aliquo fuerimus opere detenti, ipsum nos ad officium tempus admoneat. Quae tempora in Scripturis inveniuntur. Primum enim Spcongregatis discipulis hora tertia infusus est. Petrus, qua die uisionem communitatis omnis in illo uasculo expertus est, sexta hora orandi gratia ascenderat in suJoanne hora nona templum adiit, quando oratione observasse, et utique ex Israelis disciplina, ut ne minus quam ter 290 die adoremus. De
Abbreviated transcription (Latin):
a sa est agreste habitaculum pa¬
lis atq uirgultis arundinib q
contextum: quib possurt homineᷤ
tueri ainfrigoris uł caloris iniuria:
U̾ugurium ca sula est. quam faciunt s
custodes uinearum adtegimen sui qͣ¬
si tegurium: siue propter ardorem¬
solis & radios declinandos: siue ut in¬
de uł homines uł bestiolas que insi¬
diari solent natis frugib abigant:
hanc rustici campannã uocant: qđ
unum tantum capiat. Casa siue tugu¬
rium possunt egestatem presentis uite
significare. unde leguntur patres no¬
stri interra peregrinationis sue in
casulis habitare: & pertugurium in¬
isaia uile habitaculum. & cito deci¬
duum in hoc mundo exprimitur: ut
est illud. erit sion umbraculum inuin.¬
ea. & sicut tuguriũ incucumerario

Expanded text:
asa est agreste habitaculum palis atque virgultis arundinibusque contextum, quibus possint homines tueri a vi frigoris, vel caloris injuria. 2. Tugurium casula est, quam faciunt sibi custodes vinearum ad tegimen sui, quasi tegurium, sisolis, et radios declinandos: sive ut inde vel homines vel bestiolas, quae insidiari solent natis frugibus, abigant. Hanc rustici capannam vocant quod unum tantum capiat. Casa sive tugurium possunt egestatem praesentis vitae significare. Unde legitur , patres nostros in terra peregrinationis suae in casulis habitare. Et per tugurium vile habitaculum in Isaia, et cito deciduum in hoc mundo exprimitur, ut est illud: Erit Sion sicut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. Item psalmista dic̃. In die tͥbulatioĩs
mee dm exquisiui manib meis. nocte
coram eo⁊ ñsum deceptꝰ. In noctis nõie.
mundustiꝰ sig̾cat uitam: quȩ quãuis
lucem hab̾e uideat᷑: pecc̃ors tamen ob¬
scuritate fuscata ẽ. Itẽ ꝑ noctem signi¬
ficauit inferni claustrum cum dic̃. for¬
sitan tenebre conculcab̃t me:⁊ nox illu¬
minatio mea in deliciis meis. Quomͦ gͦ
pot̾at a tenebͥs conculeari: cui erat nox
illuminatio in deliciis suis: Ostendit
enim tẽ inferni claustrum retiera illu¬
minatum: qͣnpotestatem diaboli contri¬
uit.⁊ hoĩem sua miseratione lib̾auit. Nox
uita p̾sens ut in psalmo. In noctib extol¬
lite manꝰ ur̃as in sc̃a. Itemibi. Nocte corã
eo: & non sum deceptꝰ. Nox futurũ sełm
de peccatorib sig̾cat: ut in euangłio. Ueni¬
et nox qñ nemo potest oꝑari. Nox ẽ uita¬

Expanded text:
esse. Item Psalmista dicit: In die tribulationis esse. Item Psalmista dicit: In die tribulationis meae Dominum exquisivi manibus meis nocte coram eo, et non sum deceptus . In noctis nomine mundi istius significat vitam, quae quamvis lucem habere videatur, peccatorum tamen obscuritate fuscata est. Item per noctem significavit inferni claustrum, cum dicit: Forsitan tenebrae conculcabunt me, et nox illuminatio mea in deliciis meis . Quomodo ergo poterat a tenebris conculcari, cui erat nox illuminatio in deliciis suis? ostendit enim tunc inferni claustrum revera illuminatum, quando potestatem diaboli contrivit, et hominem sua miseratione liberavit. Nox vita praesens, ut in psalmo: In noctibus extollite manus vestras in sancta . Item ibi: Nocte coram eo, et non sum deceptus . Nox futurum saeculum de peccatoribus significat, ut in Evangelio: Veniet nox, q
Abbreviated transcription (Latin):
& iusticiȩ eqͥtatem. ⁊ ꝓsꝑa atq felicia in
seͥpturis imistice sig̾cat: ita ce nox iniusti.¬
ciam ⁊ infidelitatẽ atq adu̾sa q̃q desig¬
nat. Nam nox infidelitatẽ sig̾eat. in illoa¬
postoli testimonio qͦ ait. Non sumꝰ noc̃tis
filii. neq tenebrarũ. Iniqͥtas autem inno
in iniqͥtatib conceptum se ẽẽ. ⁊ in delie¬
tis natũ testat᷑. Pire gͦ obtat beatꝰ iob spem
ab apostata angło illatam. que diẽ simu¬
lans ex ꝓmissione diuinitatis emieuit:
s noctẽ se exhibens lucẽ nob̃ nr̃ȩ immor¬
talitatis obseurauit. Peat antiquus ho¬
stis qͥ lucem ꝓmissionis ostendit. s peccĩ
tenebͣs contulit: qͥ qͣsi diem sub blandien¬
do innotuit: susq ad tenebrosam noc¬
tem ex imp̃ssa cordis cȩcitate ꝑduxit. Ad¬
uersa gͦ in noct̾is nomine expͥmuntꝰ uͥ
psalmista se innocte clamare testatur.
hoc ẽ intͥbulatione. nec tam̃ exauditũ

Expanded text:
et justitiae aequitatem et prospera atque felicia in et justitiae aequitatem et prospera atque felicia in Scripturis mystice significat, ita et nox injustitiam et infidelitatem atque adversa quaeque designat. Nam nox infidelitatem significat in illo Apostoli testimonio, quo ait: Non sumus noctis filii neque tenebrarum . Iniquitas autem in noin iniquitatibus conceptum se esse et in delictis natum testatur . Perire ergo optat beatus Job spem ab apostata angelo illatam, qui diem simulans et promissione divinitatis emicuit, sed noctem se exhibens lucem nobis nostrae immortalitatis obscuravit. Pereat antiquus hostis, qui lucem promissionis ostendit: sed peccati tenebras contulit, qui quasi diem subblandiendo innotuit, sed usque ad tenebrosam noctem ex impressa commodis caecitate perduxit. Adversa ergo in noctis nomine exprimuntur, ubi Psalmista se in nocte clamare testatur, hoc est, in tribulatione, nec tamen exauditum
Abbreviated transcription (Latin):
& acuminari instar pyramidũ.
tenebͥsq lunã q̃ infima planetarũ eur¬
rit. aliqñ contingiatq obseurari. nullũ¬
q aliud sydꝰ talit̾ eclypsin hoc ẽ defectũ
sui luminis pati. eo qͦd circa fines telluriꝰ.
solissplendor undiq diffusꝰ. ea libere q̃
telluri ꝓcul abst̾ aspiciat. Ideoq ȩtheriᷤ
quȩ ultͣ lunam st̃ spacia diurnȩ lucis
plena semꝑ efficiat: uł suo uidelicet uł
syderum radiata fulgore. Est aut̃ noc¬
dis umbra. mortalib ad reqͥem corporis
data: ne oꝑis auida. continuato labore
deficeret ac ꝑiret humanitas: Iut ani¬
mantib qͥbꝰdam. que lucẽ solis ferre ne¬
queunt. ipsis etiã bestiis quȩ p̃sentiam
uerent᷑ humanam. diseursandi ac uie
tum queritandi copia suppet̾et. iuxta q̃d¬
in dei laudib psalmista decantat. Sol cog¬
nouit occasum sutũ: posuisti tenebras ce
facta ẽ nox in ipsa ꝑtͣnsibunt om̃s bestiȩ
siluarum. ⁊ c̾. Sic̃ enim dies lucem fidei.

Expanded text:
et acuminatis instar pyramidum et acuminatis instar pyramidum tenebris lunam, quae infima planetarum currit, aliquando contingi atque obscurari, nullumque aliud sidus taliter eclipsin, hoc est, defectum sui luminis pati, eo quod circa fines telluris solis splendor utique diffusus ea libere, quae telluri procul absunt, aspiciat: ideoque aetheris quae ultra lunam sunt spatia, diurnae lucis plena semper efficiat, vel suo videlicet, vel siderum radiata fulgore. Est autem noctis umbra mortalibus ad requiem corporis data, ne operis avida continuato labore deficeret ac periret humanitas: et ut animantibus quibusdam, quae lucem solis ferre nequeunt, ipsis etiam bestiis, quae praesentiam verentur humanam, discurrendique ubi ac victum quaeritandi copia suppeteretur, juxta quoin Dei laudibus Psalmista decantat: Sol cognovit occasum suum: posuisti tenebras, et facta est nox, in ipsa pertransibunt omnes bestiae silvarum, etc. . Sicut enim dies lucem fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ox dicta. quod noceat aspec̾tib
uel negotius humanis: siue qͦd in
ea fures latnesq nocendi aliis occasionẽ
nanciscant᷑. Est aut̃ nox solis absentia.
t̾rarum umbra conditi. donec ab oe¬
casu redeat ad exortum: iuxta quod¬
naturam eius ⁊ poeta describens. ir¬
ruit inquit occeano nox. inuoluens
umbra magna t̾ramq polũq. Isalomõ
sacͥs litt̾is exp̃ssit. Qͥ pascit᷑ int̾ lilia: do¬
nec aspiret dies.⁊ inclinent̾ umbre:
Ciegant i utiq sensu dicessionẽ noetiᷤ.
inclinationem appellans umbrarũ.
sam qm̃ ꝓ conditionibꝰ plagarũ qͥbꝰ
solis cursus intendit᷑. & splendorem
eiꝰ a nob obiect̾io t̾renȩ molis excludit.
Inumbratio illa q̃ noctis nat᷑a est. ita
erigit᷑. ut ad syda usq uideat᷑ extendi
merito contraria uicissitudine. id ẽ
lucis exortu umbras inclinari. noc̃tẽ
uidelicet depͥmi pelliq signauit: qͣm
uidelicet umbrã noctis. ad aeris ⁊ ethe¬
ris confiniũ. phylosophi diet̾ exaltari

Expanded text:
ox dicta, quod noceat aspectibus vel negotiis humanis, sive quod in ea fures latronesque nocendi aliis occasionem nanciscantur. Est autem nox absentia solis terrarum umbra conditi, donec ab occasu redeat ad exortum, juxta naturam ejus et poeta describens, inquit: Ruit oceano nox, Involvens umbra magna terramque polumque. Et Salomon sacris litteris expressit: Qui pascitur inter lilia donec aspiret dies, et incleleganti utique sensu decessionem noctis, inclinationem appellans umbrarum. Nam quoniam pro conditionibus plagarum, quibus solis cursus intenditur, et splendorem ejus a nobis objectio terrenae molis excludit, inumbratio illa, quae noctis natura est, ita erigitur, ut ad sidera usque videatur extendi: merito contraria vicissitudine, id est, lucis exortu umbras inclinari, noctem videlicet deprimi pellique signavit. Quam videlicet umbram noctis ad aeris usque et aetheris confinium philosophi dicunt exaltari,
Abbreviated transcription (Latin):
scĩam tͥnitatis. Media nox. occultum dñi
iudiciũ sig̾cat. ut in eugłio. Media nocte
clamor factꝰ est: ecce sponsꝰ uenit. Aledia
nox mors ex imꝓuiso adueniens. sic̾t in
iob de repb. Iinmedia nocte auferent᷑. Pina
iugłta prima hoĩum ȩtas. id ẽ infantia:
siue pueritia. Scd̃a uigł̃ia adolescentia ⁊¬

Expanded text:
iam Trinitatis. Media nox occultum Domini judicium significat, ut in Evangelio: Media nocte clamor factus est: Ecce sponsus venit . Media nox mors ex improviso adveniens, sicut in Job de reprobis: Et in media nocte auferentur . Prima vigilia, prima hominum aetas, id est, infantia sive pueritia; secunda vigilia adolescentia
Abbreviated transcription (Latin):
Nox cecitas cordisuł uana securitas est.
sic̃ in iob. ꝓ impio dr. nox te oppͥmet .i. tẽ¬
pestas. Iin eugłio: stulte hac nocte repetũt
animam tuam a te. que autem parasti
cuiꝰ ert: Nox fut᷑a tͥbulatiout in euange¬
lio. In illa noc̃te duo ert̾ in agͦ. unꝰ assume-¬
tur.⁊ unꝰ relinquet᷑. Nox. tͥbulatio uitȩ p̃¬
sentis in tp̃r ut in euangłio. Qͥs ur̃m ha¬

Expanded text:
ecitas cordis, vel vana securitas, est sicut in Job pro impio dicitur: Nocte opprimet eum tempestas . Et in Evangelio: Stulte, hac nocte repetent animam tuam a te, quae autem parasti, cujus erunt? Nox futura tribulatio, ut in Evangelio: In illa nocte duo erunt in agro; unus assumetur, et unus relinquetur . Nox tribulatio vitae praesentis in tempore, ut in Evang
Abbreviated transcription (Latin):
pĩanus quantum int̾pretatio
ostendit. de unct̾ione deducit᷑.
nati: sic̃ a uida iudei. de magistri qͥp¬
pe nomine cognomen sectatoribus
datum est. Ep̃iani autem olim a iu-
deis qͣstob obꝓbrium nazarei uoca¬
tor a uico qͦdam galileȩ nazarenꝰ sit¬
appellatꝰ. Non se autem gletur xp̃ia¬
num. qui nomen ht̃: ce facta ñ h̃t.
certissime ille est xp̃ianus: qͥa se fac¬
tis ostendit xp̃ianum: ambulans
sic̃ & ille ambulauit: a qͦ & nom̃ tͣrit.
Catholicꝰ uniu̾salis suie generalis
int̾ptat᷑. Nam greci uniuersale ca¬
tholicon uocant. Ortodoxus est.
dit. Neophytꝰ grece:. latine nouellus
& rudis fidelis. uł nuꝑ renatꝰ int̾pta-¬
ri potest. Cathecuminus. ꝓ eo quod
adhuc doctͥnam fidei audit: necdũ¬
tamen baytismum ꝑcepit.Nam cathe¬
cuminus grece. latine auditor int̾p̃
structionem fidei. competit grãm xͥ.
Inde ce a petendo competentes uocati.
Laicꝰ popłaris. Laos enim grece: po¬
pulus dr. ꝓselitꝰ. id est aduena. et

Expanded text:
ianus, quantum interpretatio ostendit, de unctione deducitur, nati, sicut a JUDA Judaei. De Magistri quippe nomine cognomen sectatoribus datum est. 2. Christiani autem deis quasi per opprobrium Nazareni vocater a vico quodam Galilee Nazarenusse autem glorietur Christianum, qui nomen habet, et facta non habet. certissime ille est Christianus, quia se factis ostendit Christianum, ambulans sicut et ille ambulavit, a quo et nomen traxit. 4. CATHOLICUS universalis, sive generalis interpretatur; nam Grtholicon vocant. Orthodoxus est dit. Neophytus Graece, Latine novellus et rudis fidelis, vel nuper renatus, interpretari potest. Catechumenus pro eo, quod adhuc doctrinam fidei audit, necdum baptismum percepit. Nam catechumenus Graece, Latine auditor, vel instructionem fidei competit gratiam Christi. Inde et a petendo competentes vocati. Laicus, popularis. Laos enim Graece populus dicitur. Proselytus, id est, advena, et
Abbreviated transcription (Latin):
quam accipit inpelago Paro genꝰ natiũ na¬
Est em̃ scapha ex uimine fact̾a: q̃ contecta cru¬
do corio. genus nauigii¬
prebet et quales utuntur germanorum
pirate in occeam littorib uł paludib¬
obagilitatem. Dequalib historia gens
inquit saxonũ inioparonib ñ uirib
nittuntuꝵ: fuge potiꝰ quam bello pa-¬
rati. Celoc es qͣs g̃ci celecras uocant.
ueloces. biremes. uł triremes agi¬
les et administ̾ium classis apte: enniꝰ:
labitur uncta carina ꝑequora cana ce¬
loncis: limb nauicula b̾iuis. quȩ alia ap¬
pellatione drͣ et c imba et cai polus
sicut et lintris. idẽ. carab quo utunt᷑
scapha exuĩmine facta. que c̃tecta cru¬
do corio. geniis naiigii. Uaria enĩ na¬
uigim genera diuersa conuenticula
possunt exprimere. bonoꝵ et maloꝵ:
in quib bom bona: mala. aũ mala ma¬
chinant᷑. Similit̾ et instrumenta nam¬
um uaria diuersas artes significant:

Expanded text:
quam accepit in pelago. Paro naviquam accepit in pelago. Paro naviest enim scapha ex vimine facta, que contecta crudo corio, genus navigiiprebet, qualibus utuntur Germanorum pirate in oceanis littoribus vel paludibob agilitatem, de quibus historia: « Gens, inquit, Saxonum myoparonibus, non viribus nituntur, fugae potius quam bello parati. Celoces, quas Graeci celetas vocant, id est veloces biremes, vel triremes agiles, et ad ministerium classis aptae. Ennius: Labitur uncta carina per aequora cana celocis. Lembus navicula brevis, quae alia appellatione dicitur et cymba et caupolus, sicut et linter, id est carabus, quo a ex vimine facta, quae contecta crudo corio genus navigii praebet. Varia enim navium genera diversa conventicula possunt exprimere bonorum et malorum. In quibus boni bona, mali autem mala machinantur. Similiter et instrumenta navium varia diversas artes significant,
Abbreviated transcription (Latin):
ad cuiꝰ similit̾udinẽ fabricate naues.
ractarie dicte: nc̃ iam abiisuie naues
Nam ꝓprie rateᷤᷤ sunt conexe inuicem
trabes: Trieris nauis magna ꝙͣ. greci
durconem uocant: de qua iuisaia: ñ
transibit ꝑ eam trieris magna. Libur¬
nȩ dictȩ alibiis. naues enĩ sunt nego¬
tiatoꝵ: dequalib oratiꝰ. ibis liburnis
interra altanauium. Rostrate naues
uocate abeo qd infronte rostra herea
hãnt ꝓpt̾ scopulos. neferiant᷑ et colli¬
dant᷑. Longe naues sunt quas dromones
uocamꝰ: dicte eo qd longiores cet̾is surl
cuiꝰ contrarius muscłs. curtum nauigiũ.
Dromo aũ a decurrendo dictus: cursũ enĩ
g̃ci dromum uocant. Glassis dicta est
agreco uocabulo. apto toti. Ra lon. id:
alignis. unde et calones nauicilȩ quȩ
ligna militib portant. Barca ẽ. qͣliacun¬
cta nauis cõmertia adlittus porta ⁊:
hãc nauis inpelago ꝓpt̾ nimias un¬
das suo suscipit gremio uͥ  ad ꝓpinqͣ
uerit portum. reidit uice̾ barca naui.

Expanded text:
ilitudinem fabricatae naves ratariae dictae. Nunc jam rates abusive naves: nam proprie rates sunt connexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graece durconem vocant, de qua in Isaia: Non transibit per eam trieris magna . Liburnae dictae a Libyis: naves enim sunt negotiatorum, de quibus Horatius: bis Liburnis inter alta navium. Rostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et collidantur. Longae naves sunt, quas dromones vocamus: dictae eo quod longiores sint caeteris: cujus contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dictus: cursum enim Graece dromon vocant. Classis dicta est Graeco vocabulo apo ton calon, id est, lignis: unde et calones naviculae, quae ligna militibus portant. Barca est, quae cuncta navis commercia ad littus portat: hanc navis in pelago propter nimias undas suo suscipit gremio: ubi autem appropinquaverit portum, reddit vicem barca navi,
Abbreviated transcription (Latin):
transierat. hoc ꝑ predicatores euacu¬
atum e. Dñs gͦ nauis eccł̃iȩ. ipse sal¬
uator ẽ. et qui gub̃nator.: quia ꝑsp̃m
suum ipse eam regit atq gub̾nat: do¬
nec eam ad portũ salutis et̃nȩ ꝑducat.
Item inaliam partẽ nauis accipitur. ut
inisaia: ululate nauesmaris: quo noĩe
nib oberrantes: Rates primũ et antiqͥs¬
simum nauigii genus. erudib tignis

Expanded text:
 praedicatores evacuatum est. Dominus ergo navis ecclesiae, ipse Salvator est, qui et gubernator: quia per Spiritum suum ipse eam regit atque gubernat, donec eam ad portum salutis aeternae perducat. Item in aliam partem navis accipitur, ut in Isaia: Ululate, naves maris ; quo nominnibus oberrantes. Rates, primum et antiquissimum navigii genus, e rudibus tignis
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ tubex drͣ noĩatuio casn. Epipata
greco nomine appellat᷑. qui latine drͣ
suꝑueniens hic nicħ habet negotũ. s
naulo uato. inalias terras transire dis¬
ponit. Nauem quidem ꝑhibent dictã.
eo qdđ gnarũ rect̾orem que erat. id ẽ. ꝑi¬
tum. sapientẽ. strenuum: qui contin̾e
et gub̾nare nouit ꝓpt̾ maritima ꝑl¬
cula et cansus: unde est illud salomonis:
intelligens gub nacula possidebit. Na¬

Expanded text:
quomodo tubex dicitur nominativo casu. 7. Epibata quomodo tubex dicitur nominativo casu. 7. Epibata Graeco sermone appellatur qui Latine dicitur superveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato, in alias terras transire disponit. 8. Navim quidam perhibent dictam, eo quod gnavum rectorem quaerat, id est, peritum, sapientem, strenuum, qui continere et gubernare novit propter maritima pericula, et casus, unde est illud Salomonis: Intelligens gubernacula possidebit.
Abbreviated transcription (Latin):
inspectio uanitatũ. ñ solum hoĩum
uicũs. sed et demonũ iussis instituta
sunt ꝓinde nicħ. eẽ. debet. xp̃iano cũ
circensi insania. cum impudicitia the¬
atri: cũ amphiteatri crudelitate. cũ
atrocitate harenȩ: cum luxuria ludi.
Deũ enĩ negat. qui talia p̾sumit. fidei
xp̃ianȩ preuaricator effectus. qui demio
appetit. qd̾ in lauachro iampͥdem renũ¬
tiauit. idẽ. diabolo cum pompis et oꝑib
ceps exparte notanda decerno: Ar-¬
tifex gnale nom̃ uocat᷑ qđ artem faci¬
artem faciat. sic̃ aurifex qui aurum facit.
faxo enĩ ꝓfacio antiqui dicebant. Nau¬
clerus dñs nauis ÷.: apellatus ita qđ na¬
uis insorte euis sit. Cleros enim grece:
ne sunt. Gub̃n io qui et gub̃nator.
qͣsi cohib̾nator: qd cohibeat prudentia
sua hibͥnͥa. id ẽ. tempestates maris. Nau¬
ta anaue dictus ꝑ diriuationem: nauita
aut̃ ꝓnauta poetice dr᷑. sicut maioris
ꝓmars: nam rectum ẽ. nauta. Remex uo¬
catur eo qđ remum gerit: sic aut̃ remex

Expanded text:
inspectio vanitatum, non solum hominum vitiis, sed et demonum iussu instituta sunt; proinde nihil esse debet christiano cum circensi insania, cum impudicitia theatri, cum amphitheatri crudelitate, cum atrocitate arene, cum luxuria ludi. Deum enim negat qui talia presumit, fidei christiane prevaricator effectus; qui denuo appetit quod in lavacro iampridem renunciavit, id est dceps ex parte notanda decerno. Artifex generale nomen: vocatus, quod artem faciat: sicut aurifex, qui aurum. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus dominus navis est appellatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Graece ejus sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem: navita autem pro nauta poetice dicitur: sicut Mavors pro Mars: nam rectum est nauta. Remex vocatur, quod remum gerit: sic autem remex,
Abbreviated transcription (Latin):
fluetus mundi ꝑlignum głose crucis
euadt̃ portantes popłos qͥ signo fidei
credicderunt. In his nauib habitat
xp̃s: qui si acredentib excitetur. dicit imn¬
manissimȩ tempestati ut quie scat. et
quiescit. Item alibi idem ꝓpħa ait. in
sp̃u uehementi c̃terens naues tharsis:

Expanded text:
fluctus mundi per lignum gloriosae crucis evadunt, portantes 352 populos, qui signo fidei crediderunt. In his navibus habitat Christus, qui si a credentibmanissimae tempestati ut quiescat, et quiescit. Item alibi idem propheta ait: In spiritu vehementi conteres naves Tharsis ;
Abbreviated transcription (Latin):
tiplica generationes eius: illiꝰ scilicet riui.
qui de flumine scõ ꝓfluxit: ut ꝑ genera¬
tiones succedentes p̾dicatio beata ñ deficiat
simultiplicetor.: unde catholica semper
crescat ȩccłia: ut qui mͦ imbuuntur sacro do-¬
gmnate. post alios docere uideant᷑ Stilli¬
cidia enim sunt guitȩ. quȩ detectis cadinĩ.
non pondere sed assiduitate penetrancia:
quȩ quantum distent ariuis. oiam ui-¬
sualis nobis ratio patefacit. Ergo in pͥmor¬
diis suis letabitur om̃is fidelis cum exori-¬
etur: &e aqua & sp̃u scõ quando uere renas-
C̃enim nobis tunc magna lȩticia: qͣndo
antiqui hominis uetustate deposita. in-
noue regenerationis gaudia commutatur.
Ruii p̾dicatio scõꝵ. misaia. ce erunt super
omẽm montẽ excelsum: &e suꝑ omẽm collẽ
eleuatum riui currentium aquarum.

Expanded text:
ltiplica generationes ejus, illius scilicet rivi, ltiplica generationes ejus, illius scilicet rivi, qui de flumine sancto profluxit, ut per generationes succedentes praedicatio beata non deficiat, sed multiplicet, unde catholica semper crescat Ecclesia, ut qui modo imbuuntur sacro dogmate, post alios docere videantur. Stillicidia enim sunt guttae quae de tectis cadunt, non pondere, sed assiduitate penetrantia quae quantum distent a rivis etiam visualis nobis ratio patefecit. Ergo in primordiis suis laetabitur omnis fidelis, cum exorietur: et aqua et Spiritu sancto vere renasciEst enim nobis tunc magna laetitia, quando antiqui hominis vetustate deposita, in novae regenerationis gaudia committamur. Rivi, praedicatio sanctorum in Isaia: Et erunt super omnem montem excelsum, et super omnem collem e
Abbreviated transcription (Latin):
dit: cui bene comparatur sapientia xp̃i: qui
ce subita est oe ita rapida. ut adfinem quem
uult. sine aliqua tarcditate ꝑueniat. Rii di¬
cti. quod diruient᷑ a dirrigandũ. idẽ. ad in¬
ducendum aquas inagris: nam rigare. in¬
ducere est. Significat autem fluentum atq
irrigationẽ celestis gr̃ȩ qua corda humana
ad ꝑferendãm fructum doctrinȩ. ce bonoꝵ
oꝑum ir rigantur. Unde est illud petra ꝓfu¬
ce inpsalmo. riuos eus inebrians. multiplica
generationes eius: instillicidiis suis letabi¬
tur cumexorietur. Riuos &r iam hic dicit
apłos. uł alios fideles: qui deillo dei repleto
semꝑ flumine biberunt: sed nepotum ipsum
crederes esse tenius simum: dicit riuos ipsos¬
inebriandos. ut ad tantam sacietatem ꝑue-¬
niant: quanta ce ipsis habunde sufficiat.
&e aliis ꝓfutura concedat. Redit igitur ad
singłarem numerũ quem ȩccłiasticȩ uni-¬
tati diximus conuenire. dixit enim. mł¬

Expanded text:
dit, cui bene comparatur sapientia Christi: quia dit, cui bene comparatur sapientia Christi: quia et subita est, et ita rapida, ut ad finem, quem vult, sine aliqua tarditate perveniat. Rivi dicti, quod deriventur ad irrigandum, id est, ad inducendum aquas in agris. Nam rigare inducere est. Significat autem fluentum atque irrigationem coelestis gratiae: quia corda humana ad proferendum fructum doctrinae et bonorum operum irrigantur. Unde et illud: Petra profuus sancti. In Psalmo: Rivos ejus inebria, multiplica generationes ejus, in stillicidiis suis laetabitur, cum exorietur . Rivos etiam hic dicit apostolos, vel alios fideles, qui de illo Dei repleto semper flumine biberunt. Sed ne potum ipsum crederes esse tenutissimum, dicit rivos ipsosinebriandos, ut ad tantam satietatem perveniant, quanta et ipsis abunde sufficiat, et aliis pro futura concedat. Redit igitur ad singularem numerum, quem ecclesiasticae unitati diximus convenire. Dixit enim, mu
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscitur &e cenosus: qua non puro fon¬
te ꝓfunditur. sed terrens infectionib fordida¬
tur. Huic merito comparat᷑ scłi istius tur¬
bidus cursus: qui nullo ueritatis fonte
defluit: sed maloꝵ om̃ium tempestate ca¬
lescit: unde dicitur. torrentem ꝑtransiuit
anima nr̃a. Ꝙ item. Detorrente inina bibet.
ꝓpt̃ea exaltabit caput. Merito ergo &e isrł ip¬
sum ꝑtransisse se ꝑhibet: unde &e caput eius
po tasse predictum est: sed inhis om̃ib una
est ueraq confessio: quo detantis ꝑiculs
sola dñi miseratione liberamur. Item torreis.
doctrina prauorum: In psalterio: tu diru¬
pisti fontes cr torrentes. Rursum torrens. tẽp¬
tationis impetus. in psalterio: &e torrentes ini¬
quitatis conturbauerunt me. In uenitur ce
torrenf positus inbonam partem. ut est il¬
lud: torrente uoluntatis tuȩ potabis eos
lorrentem uͦ diximus esse fluuiũ ferocem.
qui subita pluuiarum Inũdatione descen¬

Expanded text:
cognoscitur et coenosus, quia non puro foncognoscitur et coenosus, quia non puro fonte profunditur, sed terrenis infectionibus sordidatur. Huic merito comparatur saeculi istius turbidus cursus, qui nullo veritatis fonte defluit, sed malorum omnium tempestate coalescit. Unde dicitur: Torrentem pertransivit anima nostra . Et item: De torrente in via bibit, propterea exaltavit caput . Merito ergo et Israel ipsum pertransisse se perhibet: unde caput ejus potasse praedicatum est. Sed in his omnibus una est vera confessio, quoniam de tantis periculis sola Domini miseratione liberamur. Item torrens, doctrina pravorum in Psalterio: Tu disrupisti fontes et torrentes . Rursum torrens, tentationis impetus in Psalterio: Et torrentes iniquitatis conturbaverunt me . Invenitur et torrens positus in bonam partem, ut est illud: Torrente voluptatis tuae potabis eos . Torrentem vero diximus esse fluvium velocem, qui subita pluviarum inundatione descen
Abbreviated transcription (Latin):
orrens est ut supra diximus. aqͣ
ueniens cum impetu. Sunt aũt
quȩdam nomina ꝓprie torren¬
tium: quȩ uxta interp̃tationẽ suam misti-¬
cam significationem habent. Ut est torrens
cison qui interp̃tatur duricia eoꝵ: et est uix¬
ta montem thabor. ubi contra sisaram di-¬
micatũ est. & significat contumaciam suꝑ¬
borum. quȩ dñi uirtute conterit᷑. Cademi.
torrens est. uixta quenidebbora bellũ ges-¬
sit: interp̃tatur autem resurrectio inutilis:
quȩ significat peccatorum resurrectionẽ.
qui non aduitam sed adpęnam ꝑpetuam
resurrecturi exunt. Caroht torrens est tranͦ
iordanem: in quo absconditus est helias ere¬
gione eiusdem fluminis: interp̃tatur aũt
diuisio: uel cognitio. Nimarus. idẽ. torrens
traditum: interp̾tatur autem cȩdron tene-¬
brȩ. uł dolor: & significat cȩcitatem iudeo¬
rum: qui cum tumultu uenerunt compre¬
hendere iħm. Nam torrens fluuius. imbrib
hibernis concitatur subito: qui &r rapidus

Expanded text:
orrens est ut supra diximus aqua veniens cum impetu. Sunt autem quaedam nomina propria torrentium, quae juxta interpretationem suam, mysticam significationem habent: ut est torrens Cison, qui interpretatur duritia eorum, et est juxta montem Thabor, ubi contra Sisaram dimicatum est, et significat contumaciam superborum, quae Domini virtute conteritur. Cademi torrens est, juxta quem Debbora bellum gessit. Interpretatur autem, resurrectio inutilis: quod significat peccatorum resurrectionem, qui non ad vitam, sed ad poenam perpetuam resurrecturi erunt. Corathi torrens est trans Jordanem, in quo absconditus est Elias e regione ejusdem fluminis: interpretatur autem divisio, vel cognitio. Chimarus, id est, torrens traditum: interpretatur autem Cedron, tenebrae vel dolor: et significat caecitatem Judaeorum, qui cum tumultu venerunt comprehendere Jesum. Nam torrens fluvius hibernis imbribus concitatur subito: qui et rapidus