comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rant. populus .ro. per magistratus adminis trabat
Getulorum magna pars et numidie usq ad flu¬
men molucam sub iugurtha erãt. Mauris õib
rex bocchus imperabat prçter nomen ꝑ cetera
ignarus ppło .ro. Itemq: nobis neq: bello: neq
pace antea cognitus. De africa et eius incolis
ad necessitudinem rei satis est dictum.
Ostq̃ legati diuiso regno Africa discessere
et iugurtha contra timorem animi premia sceleris
adeptum se se uidet: certum esse ratus ꝙ ex amicis
apud numantiam acceperat omnia rome uena¬
lia esse. simul et illorum pollicitationibus accen¬
sus quos paulo ante muneribus expleuerat ĩ regnii
Adherbalis animum intendit. Ipse acer bellicos'
at is quem petebat quietus imbellis.placido ĩge¬
nio opportunus iniuriȩ. metuens magis q me¬
tuendus. Igitur ex ĩprouiso fines cius cum ma¬
gna manu inuadit. multos mortales pecore cu¬
atq alia preda capit. edificia incendit. pleraq lo¬

Expanded text:
rant, populus Romanus per magistratus administrabat; rant, populus Romanus per magistratus administrabat; Gaetulorum magna pars et Numidae usque ad flumen Muluccham sub Iugurtha erant; Mauris omnibus rex Bocchus imperitabat, praeter nomen cetera ignarus populi Romani itemque nobis neque bello neque pace antea cognitus. De Africa et eius incolis ad necessitudinem rei satis dictum. Postquam diviso regno legati Africa decessere et Iugurtha contra timorem animi praemia sceleris adeptum sese videt, certum esse ratus, quod ex amicis apud Numantiam acceperat, omnia Romae venalia esse, simul et illorum pollicitationibus accensus, quos paulo ante muneribus expleuerat, in regnum Adherbalis animum intendit. Ipse acer, bellicosus; at is quem petebat quietus, inbellis, placido ingenio, opportunus iniuriae, metuens magis quam metuendus. Igitur ex improuiso finis eius cum magna manu invadit, multos mortalis cum pecore atque alia praeda capit, aedificia incendit, pleraque lo
Abbreviated transcription (Latin):
perii cupidine sollicitata plebe: & aliĩ nouarum re¬
rum auidi hypponem. Adrimetum. leptim: alias¬
q urbes in ora maritima condidere. hȩq breui
multum sunt auctȩ̨. Pars originibus suis presi¬
dio alii decori fuere. Nam de carthagine silere
melius puto ꝙ parum dicere: quoniam propera¬
re alio tempus monet. Igitur properemus ad ca¬
thabathinon qui locus ab africa diuidit egyptũ
secundo mari. Prima Cyrcne est colonia there¬
on ac deinceps due syrtes.inter eas leptis dein
philenon arȩ:quem locum egyptum uersus fi¬¬
nem imperii habuere carthaginenses. Post alie
urbes punicȩ. Cetera loca usq ad mauritaniã
numide tenent. Poximȩ hispaniam mauri sꝑ
Super numidiã getulos accepimus partim in tu¬
guriis: alios in cultius uagos agitare. Post cosx
acthiopas esse. deinde loca sołis ardoribus. Igit
bello iugurthino pleraq expunicis oppida: et
fines carthaginensium quos nouissimȩ habue¬

Expanded text:
peri cupidine sollicitata plebe et aliis novarum reperi cupidine sollicitata plebe et aliis novarum rerum auidis, Hipponem Hadrumetum Leptim aliasque urbis in ora maritima condidere; eaeque brevi multum auctae, pars originibus suis praesidio, aliae decori fuere. Nam de Carthagine silere melius puto quam parum dicere, quoniam alio properare tempus monet. Igitur ad Catabathmon, qui locus Aegyptum ab Africa dividit, secundo mari prima Cyrene est, colonia Theraeon, ac deinceps duae Syrtes interque eas Leptis, deinde Philaenon arae, quem locum Aegyptum versus finem imperi habuere Carthaginienses, post aliae Punicae urbes. Cetera loca usque ad Mauretaniam Numidae tenent, proximi Hispaniam Mauri sunt. Super Numidiam Gaetulos accepimus partim in tuguriis, alios incultius uagos agitare, post eos Aethiopas esse, dein loca exusta solis ardoribus. Igitur bello Iugurthino pleraque ex Punicis oppida et finis Carthaginiensium, quos novissime habue
Abbreviated transcription (Latin):
ob longa in curuis lateribus tecta quasi nauiu
sunt. Medi autem et Armeni accessere libyes.¬
nam propius mare. Africum agitabant. Geru
maturȩ oppida habuere. Nam freto diuisi ab
hispania mutare res inter se instituerant.No¬
men eorum paulatis libyes corrupere. barbara
lingua mauros pro medis appellantes. Sed res
persarum breui adoleuit.ac postea nomine x¬
numide propter multitudine aparentibus di¬
gressi possedere ea loca quȩ proximȩ Cartagiẽz
numidia appellant᷑. deinde utriq alteri. alteris
freti.finitimos armis aut metu sub imperiũ
suum coegere: nomen gloriamq sibi addidẽ
magis q ħi qui ad nostrum mare processerãt
quia libes ꝙͣ Getuli minus sunt bellicosi. De¬
niq africe pars interior pleraq ab numidis
possessa est. Uicti omnes ingentez nomenq:
imperantium concessere. Postea phoenices⁊
alii multitudinis domi minuende gratia:pars im¬

Expanded text:
oblonga, incuruis lateribus, tecta quasi nauium carinae oblonga, incuruis lateribus, tecta quasi nauium carinae sunt. Medis autem et Armeniis accessere Libyes—nam ii propius mare Africum agitabant, Gaetumature oppida habuere; nam freto divisi ab Hispania mutare res inter se instituerant. Nomen eorum paulatim Libyes corrupere, barbara lingua Mauros pro Medis appellantes. Sed res Persarum brevi adoleuit, ac postea nomine Numidae, propter multitudinem a parentibus digressi, possedere ea loca, quae proxima Carthaginem Numidia appellatur. Deinde utrique alteris freti finitimos armis aut metu sub imperium suum coegere, nomen gloriamque sibi addidere, magis ii, qui ad nostrum mare processerant, quia Libyes quam Gaetuli minus bellicose. Denique Africae pars inferior pleraque ab Numidis possessa est, victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere. Postea Phoenices, alii multitudinis domi minuendae gratia, pars im
Abbreviated transcription (Latin):
caro ferina: atq pabulum uti pecoribus. Hi neq
moribus: neq lege aut imperio cuiusq regebãt᷑.
uagi. palantes qua nox coegeat seoles habebant.
Sed posiq in hispania hercules sicuti afri putat
interiit. exercitus eiꝰ compositus ex uariis gentib
amisso duce: ac passim multis sibi imperium pe¬
tentibus breui dilabit. Ex co numero Medi. Per¬
se: & armeni nauib ĩ africam transuccti proxĩos
nr̃o mari locos occupauere. Sed ferse intra oc¬
ceanum magis habitauere. hiq: alueos nauium ĩ¬
uersos pro tuguriis accepere. Neq materia inagͥs
neq ab hispanis emendi: aut mutandi copia erat.
Mare magnum:et ignara lingua cõmertia pro¬
hibebant. hi paulaum per cõnubia secum mi¬
scuere Getulos: Et quia sȩpe temptantes agros
alia deinde alia loca petiuerant semetipsos nu¬
midas appellauẽ. Ceterum ad huc edificia nu¬
midarum agrestium quȩ mapalia illi uocant

Expanded text:
caro ferina atque humi pabulum uti pecoribus. Ii neque caro ferina atque humi pabulum uti pecoribus. Ii neque moribus neque lege aut imperio cuiusquam regebantur: uagi palantes quas nox coegerat sedes habebant. Sed postquam in Hispania Hercules, sicuti Afri putant, interiit, exercitus eius, compositus ex variis gentibus, amisso duce ac passim multis sibi tentibus brevi dilabitur. Ex eo numero Medi, Persae et Armenii nauibus in Africam transuecti proximos nostro mari locos occupauere, sed Persae intra Oceanum magis, iique alueos nauium inversos pro tuguriis habuere, quia neque materia in agris neque ab Hispanis emendi aut mutandi copia erat: mare magnum et ignara lingua commercio prohibebant. Ii paulatim per conubia Gaetulos secum miscuere et, quia saepe temptantes agros alia, deinde alia loca petiuerant, semet ipsi Numidas appellauere. Ceterum adhuc aedificia Numidarum agrestium, quae mapalia illi vocant,
Abbreviated transcription (Latin):
et Curopam esse. Gaffricam in Curopa. Fa fines
habet aboccidente fretum nr̃i maris et occeani. Ab
ortu solis declinem latitudinem. Quem locum
Cathabacinon incole appellant mare seuum impoͬ¬
tuosum. Ager frugum fertilis: bonus pecori. arbo¬
ri infecundus: celo terraq: penuria aquarum. Ge¬
nus hominum salubri corpore: uelox patiens labo¬
rum plerosq senectus dissoluit: nisi qui ferro aut
superat. Ad hec sunt malefici generis plurima ani¬
malia. Sed qui mortales ininitio africam habue¬
runt. quoq postea accesserint: aut quomõ inter
se permixti sint.quãq ab ea fama quȩ plerosꝙ
obtinet diuersum ẽ: tamen uti ex libris punicis
qui regis hiempsalis dicebantur interpretatum
nobis est utiq rem se se habere cultores eius tẽrȩ
putant. q paucissimis dicam. Ceterum fides eiꝰ
rei penes auctores erit. Africam ininitio habuẽ
getuli: et libes asperi incultiq. quis cibus erat

Expanded text:
et Europam esse, sed Africam in Europa. Ea finis et Europam esse, sed Africam in Europa. Ea finis habet ab occidente fretum nostri maris et Oceani, ab ortu solis decliuem latitudinem, quem locum Catabathmon incolae appellant. mare saevum, importuosum; ager frugum fertilis, bonus pecori, arbori infecundus; caelo terraque penuria aquarum. genus hominum salubri corpore, velox, patiens laborum; ac plerosque senectus dissoluit, nisi qui ferro aut am superat; ad hoc malefici generis plurima animalia. Sed qui mortales initio Africam habuerint quique postea accesserint aut quo modo inter se permixti sint, quamquam ab ea fama, quae plerosque obtinet, diuersum est, tamen, uti ex libris Punicis, qui regis Hiempsalis dicebantur, interpretatum nobis est utique rem sese habere cultores eius terrae putant, quam paucissimis dicam. Ceterum fides eius rei penes auctores erit. Africam initio habuere Gaetuli et Libyes, asperi incultique, quis cibus erat
Abbreviated transcription (Latin):
M. fuluio flacco interfectis acerrime uictoriam
nobilitatis exexcuerat ĩplebem. Eum iugurtha
tam et si rome. in amicis habuerat: tamen accu¬
ratissime recepit. Dando et pollicendo multa
perfecit uti famȩ fidei postremo omnibus suis
rebus comodu regis anteferet. Reliquos legatos
eadem uia aggressus plerosq capit paucis carior
fides q pecunia fuit.
N diuisione regni quȩ pars numidie Mau¬
ritaniam attingit. agro uirisq opulentiorx
iugurthe traditur: illam alteram specic qͣ usu
potiorez: quȩ portuosior et ȩdificiis magis exor¬
nata erat Ad herbal possedit. Res postulare ui¬
detur africe sinum paucis exponere: et eas gen¬
tes quibuscũq nobis bellum aut amicicia fuit
attingere.Sed quȩ loca et nationes obcalorez
aut asperitatem. item ob solitudines minus st̃¬
frequentata. de his haud facile compertum
narrauerim. Cȩtera quam paucissimis absoluã:
ua parte posuere. pauci tantum modo Asiaz

Expanded text:
M. Fuluio Flacco interfectis acerrime victoriam M. Fuluio Flacco interfectis acerrime victoriam nobilitatis in plebem exercuerat. Eum Iugurtha tametsi Romae in amicis habuerat, tamen accuratissime recepit, dando et pollicendo multa perfecit, uti fama, fide, postremo omnibus suis rebus commodum regis anteferret. Relicuos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior fides quam pecunia fuit. In divisione, quae pars Numidiae Mauretaniam attingit, agro virisque opulentior, Iugurthae traditur; illam alteram specie quam usu potiorem, quae portuosior et aedificiis magis exornata erat, Adherbal possedit. Res postulare videtur Africae situm paucis exponere et eas gentis, quibuscum nobis bellum aut amicitia fuit, attingere. Sed quae loca et nationes ob calorem aut asperitatem, item solitudines minus frequentata sunt, de iis haud facile compertum narrauerim. Cetera quam paucissimis absoluam. tia Africam posuere, pauci tantummodo Asiam
Abbreviated transcription (Latin):
tẽnere iugurthe uirtute ex tollere laudibusx
gratia uoce. deniq omnibus modis pro alieno
scelere: et flagitio sua quasi pro gloria nitebant᷑.
At contra paũci quibus bonum et equum diui¬
tiis carius erat subueniendum ad herbali et hiẽ¬
pialis mortez seuere uindicandam censebant.
Sed exomnibus illis maximȩ Emylius scaurus
homo nobilis: impiger: factiosus: auidus. potẽ¬
tie. honoris: diuitiarum. ceterum uitia sua cal¬
lide occultans. Is postꝙ uidet regis largitiõe
samosam impudentemq ueritus quod mn tali
re solet. ne polluta licentia in uidiam accende¬
ret animum consucta libidine continuit. Uicit
tamen in senatu pars illa quȩ uero prȩcium aut
gratiam anteferebat. Decretum fit ut decem lega¬
ti regnum quod Micipsa obtinuerat inter iugur¬
tham et ad herbalem diuiderent cuius legatiois
princeps fuit. L. opimius homo clarus: et tum
insenatu potens qui consulibus. C. graccho: et

Expanded text:
temnere, Iugurthae virtutem extollere laudibus; temnere, Iugurthae virtutem extollere laudibus; gratia, voce, denique omnibus modis pro alieno scelere et flagitio, sua quasi pro gloria, nitebantur. At contra pauci, quibus bonum et aequum divitiis carius erat, subueniendum Adherbali et Hiempsalis mortem seuere vindicandam censebant, sed ex omnibus maxime Aemilius Scaurus, homo nobilis impiger factiosus, auidus potentiae honoris divitiarum, ceterum vitia sua callide occultans. Is postquam videt regis largitionem famosam impudentemque, veritus, quod in tali re solet, ne polluta licentia invidiam accenderet, animum a consueta libidine continuit. Vicit tamen in senatu pars illa, quae vero pretium aut gratiam anteferebat. Decretum fit, uti decem legati regnum, quod Micipsa obtinuerat, inter Iugurtham et Adherbalem dividerent. Cuius legationis princeps fuit L. Opimius, homo clarus et tum in senatu potens, quia consul C. Graccho et
Abbreviated transcription (Latin):
nestus exitus esset. ne uiuerc contemptus ui¬
derer si defessus malis iniuriȩ concessissem. Nuc̃
neq uiuerc libet. neq mori sine dedecore.pc.
per uos. per liberos atq parentes uestros.per ma¬
iestatem populi romani subuenite mihi miscro
itax obuiam iniuriȩ Nolite pati regnum numi¬
dic quod uestrum est per scelus et sanguinem
familiȩ uestre tabescere:
Ostq̃ Rex finem loquendi fecit. legati iu¬
gurthe largitione magis ꝙ causa freti. pau¬
Aca respondent hiempsalem obseuitias suam a
numidis interfectum adherbalem ultro bellu
inferentem posiq superatus sit. queri qui ĩui¬
riam fecere nequisset. Iugurtham ab senatu petẽ
ne se alium putarent ac numantie cognitus esset
neu uerba inimici ante facta sua ponerent. De
inde curia egrediuntur. Senatus statim consu¬
litur. fautores legatorum prȩterea magna pars
senatus gratia deprauata ad herbalis dicta con¬

Expanded text:
nestus exitus esset neu viuere contemptus vinestus exitus esset neu viuere contemptus viderer, si defessus malis iniuriae concessissem. Nunc neque viuere libet neque mori licet sine dedecore. Patres conscripti, per vos, per liberos atque parentis vestros, per maiestatem populi Romani, subuenite mihi misero, ite obviam iniuriae, nolite pati regnum Numidiae, quod vestrum est, per scelus et sanguinem familiae nostrae tabescere." Postquam rex finem loquendi fecit, legati Iugurthae largitione magis quam causa freti paucis respondent: Hiempsalem ob saevitiam suam ab Numidis interfectum, Adherbalem ultro bellum inferentem, postquam superatus sit, queri, quod iniuriam facere nequiuisset. Iugurtham ab senatu petere, ne se alium putarent ac Numantiae cognitus esset, neu verba inimici ante facta sua ponerent. Deinde utrique curia egrediuntur. Senatus statim consulitur. Fautores legatorum, praeterea senatus magna pars gratia deprauata Adherbalis dicta con
Abbreviated transcription (Latin):
impio facinore in has miserias proiectus sum.ea¬
dem hȩc simulantem uideam: & aliquando aut
apud uos: aut apud deos immortales rerum x¬
humanarum cura oriat. ut ille qui nunc scele¬
ribus suis ferox atq prȩclarus est omnibus ma¬
lis cruciatus. impietatis ĩ parente nostrum fra¬
tris meis necis mearumq miscriarum graues
penas dedit. Iam frater anmo meo carissime
quã ꝙ tibi ĩ maturo et unde minime decuit ui¬
ta erepta est: tamen letandum magis puto qͣ¬
dolendum casum tuum. Non enim regnum
s fugam. exilium egestatem et has omnes que
premunt me erumnas cum anima simul ami¬
sisti. At ego ĩ felix in tanta mala prȩcipitatus
ex patrio regno rerum humanarum spectacu¬
lum prebeo incertus quid agam. tuas ne ĩ iu¬
rias persequar ip̃e auxilii egens: an regno con¬
sulam cuius uite necisq põtesras exõpibus alie¬
nis pendet. Utinam emori fortunis meis ho¬

Expanded text:
impio facinore in has miserias proiectus sum, eaimpio facinore in has miserias proiectus sum, eadem haec simulantem videam, et aliquando aut apud vos aut apud deos immortalis rerum humanarum cura oriatur: ne ille, qui nunc sceleribus suis ferox atque praeclarus est, omnibus malis excruciatus impietatis in parentem nostrum, fratris mei necis mearumque miseriarum grauis poenas reddat. Iam iam, frater animo meo carissime, quamquam tibi immaturo et unde minime decuit vita erepta est, tamen laetandum magis quam dolendum puto casum tuum. Non enim regnum, sed fugam exilium egestatem et omnis has quae me premunt aerumnas cum anima simul amisisti. At ego infelix, in tanta mala praecipitatus ex patrio regno, rerum humanarum spectaculum praebeo, incertus quid agam tuasne iniurias persequar ipse auxili egens an regno consulam, cuius vitae necisque potestas ex opibus alienis pendet. utinam emori fortunis meis ho
Abbreviated transcription (Latin):
atq omnium honestaru rerum egens quo acce¬
dam: aut quos appellem: nationes ne aut reges
qui omni familic nostre obuestram amiciciam
infesti sunt: An quoq adire licet ubi non maio¬
rum meorum monimenta plurima hostilia sũt:
Aut quisq nostri misereri potest qui aliquando
nobis hostis fuit: Postremo Massinissa nos iia ĩ
neq societates et federa noua acciperemus. abun¬
de magna presidia nobis in uestra amicicia fore.
Si huic imperio fortuna mutarct una nobis occi¬
dendum esse uirtute ac diis uolentibus magnix
estis et opulenti. omnia secunda et obedientia st̃.
quo facilius sociorum in iurias curare licet. Tan¬
tum illud uereor ne quos priuata amicicia iugũ¬
the parum cognita transuersos agat. quos ego au¬
dio maxima ope niti ambire fatigare uos singu¬
los: ne quid de absente in cognita causa statuatis.
Fingere me uerba et fugam simulare cui licue¬
rit in regno manere.Quod utinam illum cutꝰ

Expanded text:
atque omnium honestarum rerum egens quo acceatque omnium honestarum rerum egens quo accedam aut quos appellem? Nationesne an reges, qui omnes familiae nostrae ob vestram amicitiam infesti sunt? An quoquam mihi adire licet, ubi non maiorum meorum hostilia monumenta plurima sint? Aut quisquam nostri misereri potest, qui aliquando vobis hostis fuit? Postremo Masinissa nos ita insne societates, ne foedera nova acciperemus: abunde magna praesidia nobis in vestra amicitia fore; si huic imperio fortuna mutaretur, una occidendum nobis esse. Virtute ac dis volentibus magni estis et opulenti, omnia secunda et oboedientia sunt: quo facilius sociorum iniurias curare licet. Tantum illud vereor, ne quos privata amicitia Iugurthae parum cognita transuersos agat. Quos ego audio maxima ope niti ambire fatigare vos singulos, ne quid de absente incognita causa statuatis; fingere me verba et fugam simulare, cui licuerit in regno manere. Quod utinam illum, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
prestitit uti in omnibus bellis adesset uobis. Nos
ut per ocium tuti simus in uestra manu est . p .c.
Pater nos duos fratres reliquit. tercium iugur¬
alter eorum necarus est: alterius ego ipse manus
impias uix effugi. quid agam aut quo potissimu
accedam: Generis prȩsidia omnia extincta sunt.
Pater uti necesse erat naturȩ concessit. Fratri quẽ
minime decuit propinquus per scelus uitam eri¬
puit. Affines meos propinquos. cęteros incos ali¬
um alia clade oppressit. capti ab iugurtha pars ĩ
crucem acti: pars bestiis obiecti sunt pauci quib
relicta esi anima clausi intenebris cum merore.
et luctu morte grauiorem uitam exigunt. Si oĩã
quȩ aui amisi aut ex necessariis aduersa facia st̃
in columia manerent:tamen si quid eximproui¬
so mali accidissei: uos implorarem. p .c. quibus
pro magnitudine imperii ius et in iurias omnes
curc esse decet. Nunc uõ exul patria domo solus

Expanded text:
praestitit, uti in omnibus bellis adesset vobis; nos praestitit, uti in omnibus bellis adesset vobis; nos uti per otium tuti simus, in vestra manu est, patres conscripti. Pater nos duos fratres reliquit, tertium IugurAlter eorum necatus est, alterius ipse ego manus impias vix effugi. Quid agam? Aut quo potissimum infelix accedam? Generis praesidia omnia extincta sunt. Pater, uti necesse erat, naturae concessit. Fratri, quem minime decuit, propinquos per scelus vitam eripuit. Affinis amicos propinquos ceteros meos alium alia clades oppressit: capti ab Iugurtha pars in crucem acti, pars bestiis obiecti sunt, pauci, quibus relicta est anima, clausi in tenebris cum maerore et luctu morte grauiorem vitam exigunt. Si omnia, quae aut amisi aut ex necessariis aduersa facta sunt, incolumia manerent, tamen, si quid ex improuiso mali accidisset, vos implorarem, patres conscripti, quibus pro magnitudine imperi ius et iniurias omnis curae esse decet. Nunc vero exul patria domo, solus
Abbreviated transcription (Latin):
q ne ergo familia uestra quicta erit: Semper¬
ne insanguine ferro: fuga uersabimur: Dum
carthaginenses in columes fuere: iure omnia se¬
ua paticbamur hostes ablaterc uos amici procul
spes omnis inarmis erat. Postꝙ illa pestis ex afri¬
ca deleta est. leti pacem agitabamus. quippe quis
hostis nullus erat nisi quem uos iussissetis. Ecce
autem ex ĩprouiso iugurtha in toleranda audacia.
scelere atq superbia se se efferens fratre meo atq
codem propinquo suo interfecto. primum re¬
gnum eius sceleris sui prȩdam fecit. Post ubi a¬
me hisdem dolis nequit capere. nihil minus ꝙͣ
uim aui bellum expectantem imperio uestro
sicuti uidetis extorrem patria. domo. inopem
et coopertum miseriis fecit ut ubiuis tutius ꝙ
ĩ meo regno essem. Ego sic existimabam p.C.
uestram amiciciam diligenter colerent. eos mul¬
tum laborem suscipere: cȩterum ex omnibus ma¬
xime eos tutos esse. Quod in familia nostra fuit

Expanded text:
quamne ergo familia nostra quieta erit? Semperquamne ergo familia nostra quieta erit? Semperne in sanguine ferro fuga versabitur? Dum Carthaginienses incolumes fuere, iure omnia saeva patiebamur: hostes ab latere, vos amici procul, spes omnis in armis erat. Postquam illa pestis ex Africa eiecta est, laeti pacem agitabamus, quippe quis hostis nullus erat, nisi forte quem vos iussissetis. Ecce autem ex improuiso Iugurtha, intoleranda audacia scelere atque superbia sese efferens, fratre meo atque eodem propinquo suo interfecto primum regnum eius sceleris sui praedam fecit; post ubi me isdem dolis nequit capere, nihil minus quam vim aut bellum expectantem in imperio vestro, sicuti videtis, extorrem patria domo, inopem et coopertum miseriis effecit, ut ubiuis tutius quam in meo regno essem. Ego sic existimabam, patrvestram amicitiam diligenter colerent, eos multum laborem suscipere, ceterum ex omnibus maxime tutos esse. Quod in familia nostra fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ usui esse. Ceteri reges aut bello uicti in ami
societatem uestram appetiuerunt. Familiax
nostra cum populo xo. bello carthaginensi i¬
stituit amiciciam. Quo tempore magis fides
eius ꝙ fortuna petenda erat quorum proge
nisse frustra a uobis petere auxilium. Si ad
impetrandum nihil causȩ haberem preter
miserandam fortunam qđ pauloante rex ge¬
nere. fama atq copiis potens: nunc de forma¬
tus erũnis inops alienas opes ex peto: tamen
erat maiestatis populi romani prohibere in¬
iuriam neq pati cuiusqͣ regnum per scelus
crescere. Ueru ego his finibus eiectus sum Ø
quos maiorib meis populus romanus dedit
Unde pater meus et auus una uobiscum ex¬
pulere siphacem et carthaginenses. uestra
ĩ uiria despecti estis. Heu me miserum. huc¬
cine Micipsa pater beneficia tua euasere:ut quẽ
tu parem cum liberis tuis: regniq participem fe¬
cisti. is potissimum stirpis tuę extinctor fit: Nũ¬

Expanded text:
quam usui esse. Ceteri reges aut bello victi in amicquam usui esse. Ceteri reges aut bello victi in amicsocietatem vestram appetiuerunt; familia nostra cum populo Romano bello Carthaginiensi amicitiam instituit, quo tempore magis fides eius quam fortuna petenda erat. Quorum progennissae frustra a vobis auxilium petere. Si ad impetrandum nihil causae haberem praeter miserandam fortunam, quod paulo ante rex genere fama atque copiis potens, nunc deformatus aerumnis, inops alienas opes expecto, tamen erat maiestatis populi Romani prohibere iniuriam neque pati cuiusquam regnum per scelus crescere. Verum ego iis finibus eiectus sum, quos maioribus meis populus Romanus dedit, unde pater et auos meus una vobiscum expulere Syphacem et Carthaginiensis. Vestra s in mea iniuria despecti estis. Eheu me miserum! Hucine, Micipsa pater, beneficia tua euasere, ut, quem tu parem cum liberis tuis regnique participem fecisti, is potissimum stirpis tuae extinctor sit? Num
Abbreviated transcription (Latin):
Atres conscripti Micipsa pater meus mo¬
riens mihi prȩcepit ut regni numidie tã¬
tummodo procurationem meam existimare
cȩterum ius et imperium penes uos esse. simł
.r. Uos mihi cognatorum: uos affinium locox
ducerem. si ea fecissem in uestra amicicia ex¬
ercitum. diuitias munimenta regni me habi¬
turum. Quȩ cum prȩcepta parentis mei agi¬
tarem iugurta omnium hominum quosx
terra sustinet sceleratissimus contempto ue¬
stro impcrio Massinisse me nepotem etiam
a stirpe socium atq amicum ppłi ro. regno
fortunisq omnib expulit. Atq ego .p. c̃. quo
niam miseriarum eo uenturus er̃am uelles
ob mea q obmeorum maiorum potius benefi¬
cia posse me auobis auxilium petere: ac maxi¬
mȩ deberi mihi beneficia apopulo.ro. quibus
non egerem. Sed ea si desideranda erant uti de¬
bitis uterer. Sed quoniam parum tuta per se
ip̃a probitas est neq mihi in manu fuit iugũ¬
quod mihi miserĩmum est cogor prius oneri

Expanded text:
atres conscripti, Micipsa pater meus moriens mihi praecepit, uti regni Numidiae tantummodo procurationem existimarem meam, ceterum ius et imperium eius penes vos esse; simul ulo Romano; vos mihi cognatorum, vos affinium loco ducerem: si ea fecissem, in vestra amicitia exercitum divitias munimenta regni me habiturum. Quae cum praecepta parentis mei agitarem, Iugurtha, homo omnium quos terra sustinet sceleratissimus, contempto imperio vestro Masinissae me nepotem et iam ab stirpe socium atque amicum populi Romani regno fortunisque omnibus expulit. Atque ego, patres coniam eo miseriarum venturus eram, vellem potius ob mea quam ob maiorum meorum beneficia posse me a vobis auxilium petere, ac maxime deberi mihi beneficia a populo Romano, quibus non egerem, secundum ea, si desideranda erant, uti debitis uterer. Sed quoniam parum tuta per se ipsa probitas est neque mihi in manu fuit, Iugurquod mihi miserrimum est, cogor prius oneri
Abbreviated transcription (Latin):
cst. Catilina ubi eos quos paulo ante memora¬
ui conuenisse uidet: & si cus singulis multa se¬
pe egerat tñ ĩ re fore credens uñiuersos appel¬
lare cohortari ĩ abditam ꝑtem edium secessit.atqibi
omnibus arbitriis procul amotis orationem hui¬
uscemõi habuit

Expanded text:
m. Catilina ubi eos, quos paulo ante memoram. Catilina ubi eos, quos paulo ante memoravi, convenisse videt, tametsi, cum singulis multa saepe egerat, tamen in rem fore credens univorsos appellare et cohortari, in abditam partem aedium secedit atque ibi omnibus arbitris procul amotis orationem huiusce modi habuit
Abbreviated transcription (Latin):
urbes romas: tam pessimũ facinus patratrum
foret. quia nũdu freqͥntes armati conuenerãt.
ea res consiliu dirimit. Postea Piso ĩ cit̾iorem
hispania quȩstor proprȩtore missus ẽ. adnitẽ¬
te crasso ꝙ eu ĩfestu inimicu G. N. pompeio
dederat. Quippe fedu hominem ar .p. procul
esse uolebat. simł quia boni ꝙͣ plures prȩsidiu
ĩ eo putabãt. etia tu potentia Pompeii formi¬
dolosa erat. s is piso inprouincia ab equitib hi¬
spanis quos in exercitu ductabat iter faciẽs occi¬
sus est. Sũt qui ira dicunt impia eius ĩiusta su¬
ꝑba crudelia barbaros nequiuisse pati.Alii aut
equites illos. G. N. pompeii uetȩres fidosq cliẽ¬
tes uoluntate cius pisonẽ agressos nũq hyspa¬
nos prȩterea tale facinus fecisse: s impia seua
multa antea ꝑpessos: nos eam rem ĩ medio reli¬
quimus. De superiori coniuratione satis dictũ¬

Expanded text:
urbem Romam pessumum facinus patratum urbem Romam pessumum facinus patratum foret. Quia nondum frequentes armati convenerant, ea res consilium diremit. Postea Piso in citeriorem Hispaniam quaestor pro praetore missus est adnitente Crasso, quod eum infestum inimicum Cn. Pompeio dederat; quippe foedum hominem a republica procul esse volebat, simul quia boni complures praesidium in eo putabant et iam tum potentia Pompei formidulosa erat. sed is Piso in provincia ab equitibus Hispanis, quos in exercitu ductabat, iter faciens occisus est. sunt qui ita dicant imperia eius iniusta superba crudelia barbaros nequivisse pati; alii autem, equites illos, Cn. Pompei veteres fidosque clientis, voluntate eius Pisonem aggressos: numquam Hispanos praeterea tale facinus fecisse, sed imperia saeva multa antea perpessos. nos eam rem in medio relinquemus. de superiore coniuratione satis dictu
Abbreviated transcription (Latin):
pestate qui crederẽt. M. luciu crassuz non ignar
eius consilii fuisse. qr .G. N pompeiꝰ ĩuisus ipsi Ø
magnu exercitu ductabat cuius uis opes uoluis¬
se contra illius potentia crescẽ. simł confixu sis
coniuratio ualuisset facile apud illos principez
se fore. Sed antea itez coniurauere pauci contra
rem .p. in quib Caulina fuit de qua qͣ uerissię.
potero pauca dicaz. L. tullio: &.M. lepido consu¬
libus. P. antomus. &.P. sylla designati consules
legib ambitus intogati penas dederant. Post
paulo Catilina pecuniar repetundar. rcus pro¬
hibitꝰ erat consulatu petẽ: ꝙ intra legitimos Ø¬
dies profiteri nequiuerat. Erat codez ip̃re.C.N.
bus correptis Pisonc̃ cu exercitu adoptinendas
duas hispanias mittẽ. Ea re cognita rursus ĩ nonas
febr consiliu cedis transtulerant.Iam tunc nõ
consulib mo s plurimisq senatoribus perni¬
tiem machinabant. Ꝙni Catilina maturasset
procuria signu sociis dare: eo die post conditã

Expanded text:
M. Licinium Crassum non ignarum eius consili fuisse; quia Cn. Pompeius, invisus ipsi, magnum exercitum ductabat, cuiusvis opes voluisse contra illius potentiam crescere, simul confisum, si coniuratio valuisset, facile apud illos principem se fore. Sed antea item coniuravere pauci contra rem publicam, in quibus Catilina fuit. De qua, quam verissume potero, dicam. L. Tullo et M'. Lepido consulibus P. Autronius et P. Sulla designati consules legibus ambitus interrogati poenas dederant. Post paulo Catilina pecuniarum repetundarum reus prohibitus erat consulatum petere, quod intra legitumos dies profiteri nequiverat. Erat eodem tempore Cn. Pbus correptis Pisonem cum exercitu ad obtinendas duas Hispanias mittere. Ea re cognita rursus in Nonas Februarias consilium caedis transtulerant. Iam tum non consulibus modo, sed plerisque senatoribus perniciem machinabantur. Quod ni Catilina maturasset pro curia signum sociis dare, eo die post conditam
Abbreviated transcription (Latin):
sua cuiq satis placebant. Postea uo qͣ Cyrus in
asia: ingrecia lacedemon & athenienses cepere ur¬
bes atq nationes subigere libidinem dominandi
cãm belli hr̃e maxim gloriam ĩ maximo imperio
putare. tum demu periculo atq negociis comp¬
tum est ĩbello plurimu ingeniu posse. & si re¬
gum atq imperatorum animi uirtus ita inpace
ut ĩbello ualeret equabilius atq constantius se se
res humanȩ haberent:neq aliud alio ferri neq
mutari atq misceri omnia cerneres: nam impe¬
rium facile hiis artibus retinet᷑: quib ĩ initiox
partum est. Uerum ubi pro labore desilia pro
continentia & equitate libiolo atq: superbia inua¬
sere fortuna simul cum moribus ĩmutatur ita
impiu semꝑ adoptimu quẽq aminus bono
transfert̃.Quȩ homines arant:nauigant: edifi¬
cant uirtuti omnia parent: sed multi mortales ⁊

Expanded text:
sua quoique satis placebant. postea vero quam in Asia sua quoique satis placebant. postea vero quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbis atque nationes subigere, lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam gloriam in maxumo imperio putare, tum demum periculo atque negotiis compertum est in bello plurumum ingenium posse. quod si regum atque imperatorum animi virtus in pace ita ut in bello valeret, aequabilius atque constantius sese res humanae haberent, neque aliud alio ferri neque mutari ac misceri omnia cerneres. nam imperium facile iis artibus retinetur, quibus initio partum est. verum ubi pro labore desidia, pro continentia et aequitate lubido atque superbia invasere, fortuna simul cum moribus inmutatur. ita imperium semper ad optumum quemque a minus bono transfertur. Quae homines arant navigant aedificant, virtuti omnia parent. sed multi mortales,
Abbreviated transcription (Latin):
qui se se student
prestare ceteris ani¬
mantibus sũma o¬
ope niti decet ne
uitam silentio trã¬
seant ueluti pecori
quȩ natura prona
atq ueniri obedie¬
tia finexit: secl omĩs
nostra ius in animo
cu figrporo sitaest. Animi imperio corporis q ser¬
uitio madie utimur. Alterum nobi aigo qo& se¬
terum eũm beluis comune est. Quo mnihi recti¬
sse uidetur inoeniiꝙ uirium opibue olonama
quente. &quonium ipa uua qua fruimur breuis
Anemoriam nostriq maxime longamn e licere
uam diuituarum & forme gioria fluxa ue ficex¬
lio est uirius dari eternaq habetur. Scđ diLIInI¬
morirles emonum ecrtimen fuit ui ne corponoi
in uietute inĩma res militaris magis procedos. ioi
ture facto opus est ita utrunq ꝑse indigens est¬
alterum alterius auxilio semper eget igit᷑ reges
abinitio nam interris iol nomen imperii primu
fuit diuersi pars ingenium alii corpus exercebãt
etiam tũ uita hominu sine cupiditate agitabat̃

Expanded text:
qui sese student praestare ceteris animalibus, summa ope niti decet, ne vitam silentio transeant veluti pecora, quae natura prona atque ventri oboedientia finxit. sed nostra omnis vis in animo et corpore sita est: animi imperio, corporis servitio magis utimur; alterum nobis cum dis, alterum cum beluis commune est. quo mihi rectius videtur ingeni quam virium opibus gloriam quaerere, et quoniam vita ipsa qua fruimur brevis est, memoriam nostri quam maxume longam efficere. nam divitiarum et formae gloria fluxa atque fragilis est, virtus clara aeternaqmortalis certamen fuit, vine corporis an virtute animi res militaris magis procederet. nature facto opus est. ita utrumque per se indigens alterum alterius auxilio eget. igitur initio reges — nam in terris nomen imperi id primum fuit— divorsi pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur;
Abbreviated transcription (Latin):
piis domi nobiles erant. Preierca q plures pauloa
gis oñationis spes hortabat q̃ inopia: aui aliqua
necessitudo. Eeterum iuuent pleraq: s maxiȩ no¬
biliu Catiline ĩceptis fauebat:quib in ocio:uła

Expanded text:
piis domi nobiles. erant praeterea complures paulo opiis domi nobiles. erant praeterea complures paulo ogis dominationis spes hortabatur quam inopia aut alia necessitudo. ceterum iuventus pleraque sed maxume nobilium Catilinae inceptis
Abbreviated transcription (Latin):
riq syllani milites largius suo usi rapinarũ & ui¬
ctoriȩ ueteris memores ciuile bellu exoptabanti
opprimende rei.p.consilium cepi. In italia nus¬
lus exercitus erat. ¶. N. pompeiꝰ in extremis teͬris
bellus gerebat. Ipsi consulatus petendi magna spes¬
erat. Senatus nihil sane intentus tranquilleq tute
res om̃es erãt. s ea prorsus oportuna catiline ui¬
debant᷑. Igit circiter kal ian. l. cęsare & .C. sigulo
consulib primo singulos appellarc: hortari alios
gna premia coniurationis eolocerc. ubi satis explo¬
rata sunt quȩ uoluit omes inunuz conuocat: qb
maxia necessitudo & plurimus audaciç mnerat. Eo
conuenẽ senatorii ordinis. Plentulus surra. Fan
tonius.I. cassius longinus.C. cetegus.P. ẜuus
tius lecca .I. bestia. & curius. pret̾ea ex cquestri¬
ordĩc. M. fuluiꝰ nobilior.I. statili. E.gabiniꝰ capi¬
to. C. corneli. Ad hec multi excolonis & munici¬

Expanded text:
rique Sullani milites largius suo usi rapinarum et virique Sullani milites largius suo usi rapinarum et victoriae veteris memores civile bellum exoptabant, opprimundae rei publicae consilium cepit. In Italia nullus exercitus, Cn. Pompeius in extremis terris bellum gerebat; ipsi consulatum petenti magna spes, senatus nihil sane intentus: tutae tranquillaeque res omnes, sed ea prorsus opportuna Catilinae. Igitur circiter Kalendas Iunias L. Caesare et C. Figulo consulibus primo singulos appellare, hortari alios, agna praemia coniurationis docere. Ubi satis explorata sunt, quae voluit, in unum omnis convocat, quibus maxuma necessitudo et plurumum audaciae inerat. Eo convenere senatorii ordinis P. Lentulus Sura, P. Autronius, L. Cassius Longinus, C. Cethegus, P. et Ser. cius Laeca, L. Bestia, Q. Curiusordine M. Fulvius Nobilior, L. Statilius, P. Gabinius Capito, C. Cornelius; ad hoc multi ex coloniis et munici
Abbreviated transcription (Latin):
formas nemo ũqͣ bonus laudauit: M ea illi nu¬
bere ddubitabat timẽs priuignu adultu ȩtateɨ
procerto credit necato filio uacuas oomum sce¬
lestis nuptiis fecisse. Quȩ quidẽ res ĩprimis mͥ¬
uidet causa fuisse facinoris maturandi. nãqi
animus impurus diis atq homĩb infestus: ne¬
q iuigiliis. neq quietib sedari poterat. Itaq co¬
scientia mentem excitas uexabat. Igitur color eiusi
exanguis fedi oculi mo citus mo tardus in cessus: s¬
prorsus ĩ facie uultuq uecordia inerat: S iuuentu¬
tem qua ut supra diximus illexerat multis modis
mala facinora edocebat ex illis testes signatoresq
falsos accomodare fidem fortunas pericula uilia
habere. post ubi eorum fama: atq pudorẽ atriue¬
rat maiora alia imparabat. si ca peccandi minus
ĩpñs suppetebai. nihilominus ĩsontes sicuti sontes
nus aut animus gratuito potius malus atq crude¬

Expanded text:
formam nihil umquam bonus laudavit, quod ea nuformam nihil umquam bonus laudavit, quod ea nubere illi dubitabat timens privignum adulta aetate, pro certo creditur necato filio vacuam domum scelestis nuptiis fecisse. Quae quidem res mihi in primis videtur causa fuisse facinus maturandi. Namque animus inpurus, dis hominibusque infestus neque vigiliis neque quietibus sedari poterat: ita conscientia mentem excitam vastabat. Igitur color ei exsanguis, foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus: prorsus in facie vultuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam, ut supra diximus, illexerat, multis modis mala facinora edocebat. Ex illis testis signatoresque falsos commodare; fidem, fortunas, pericula vilia habere, post, ubi eorum famam atque pudorem attriverat, maiora alia imperabat. Si causa peccandi in praesens minus suppetebat, nihilo minus insontis sicuti sontis nus aut animus, gratuito potius malus atque crude
Abbreviated transcription (Latin):
alebar. postremo omes quos flagitiuz. ȩgestas cõ¬
scius animus exagitabat. hi Catiline proximi fa¬
miliares q exant. Ꝙsi quis etiã aculpa uacuus
ĩamiciciam eius inciderat: quotidiano usu atq
illecebris facile par similisq cęteris efficiebatur
s maxĩȩ adolescẽtium familiaritates appetebat
eoꝵ animi molles et ȩ̨tate: fiuxi haud difficult̾
capiebant᷑ dolis.Nam ut cuiusq studius exȩta¬
te flagrabat aliis scorta p̃bere aliis canes atq eqͦs
mercari.postremo neq sumptui: neq modestiȩ
parcẽ: dũ illos obnoxios fidosq sibi faceret.Scio
fuisse nõ nullos qui existimarẽt iuuentutez quȩ
domũ catilinȩ frequẽtabat parus honestę pudi¬
ciciam huisse. s exaliis rebus magisqͣ id comp
adolescens catilina multa nefandia stupra fece¬
alia huiuscemodi contra ius fasq. Fostremox
captus amore Aurelic horestiliȩ cuius prȩter

Expanded text:
alebat, postremo omnes, quos flagitium, egestas, conalebat, postremo omnes, quos flagitium, egestas, conscius animus exagitabat, ii Catilinae proxumi familiaresque erant. Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam eius inciderat, cotidiano usu atque illecebris facile par similisque ceteris efficiebatur. Sed maxume adulescentium familiaritates adpetebat: eorum animi molles etiam et fluxi dolis haud difficulter capiebantur. Nam ut cuiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret. Scio fuisse nonnullos, qui ita existumarent: iuventutem, quae domum Catilinae frequentabat, parum honeste pudicitiam habuisse; sed ex aliis rebus magis, quam quod adulescens Catilina multa nefanda stupra fecealia huiusce modi contra ius fasque. Postremo captus amore Aureliae Orestillae, cuius praeter
Abbreviated transcription (Latin):
ciciam ĩpro patulo hr̃e. uescendi cã t̾ra mari atos
omĩa ex quirere: dormire prius q somni cupido
adesset. nõ famem neq sitiz: neq: frigus: neq: las¬
suudinẽ ullas operiri: s ea omnia luxu antecapẽ.
hec iuuentutẽ ubi familiares opes defecerãt ad fa¬
cinora incendebant.animus imbutus malis arti¬
bus: haud facile libidinib carebat. Eo profusius
omnibus modis questui: aro sumptui deditus
erat. Intanta itaq & tam cõrupta ciuitate Ca¬
tilina ratus iol q factu facillimum erat oĩum
flagitiosorũ aiq facinorosu circus se tãꝙͣ stipa¬
rorum cateruas habebat. nam quicũq impudicꝰ
adulter ganeo alea manu uentre pene bona pa¬
tria lacerauerat. quicũq alienu es grande. con¬
flauerat. quo flagiius aut facinus redimerer.
Preterea om̃es uñdio paricide. sacrilegi cõuicti
iudiciis: aut profacus iudicius timentes. ad hec qͦs
manus arq lingua ꝑiurio: aut sanguine ciuili

Expanded text:
citiam in propatulo habere; vescendi causa terra marique citiam in propatulo habere; vescendi causa terra marique omnia exquirere; dormire prius quam somni cupido esset; non famem aut sitim, neque frigus neque lassitudinem opperiri, sed ea omnia luxu antecapere. haec iuventutem, ubi familiares opes defeceracinora incendebant: animus imbutus malis artibus haud facile lubidinibus carebat; eo profusius omnibus modis quaestui atque sumptui deditus erat. In tanta tamque corrupta civitate Catilina, id quod factu facillumum erat, omnium flagitiorum atque facinorum circum se tamquam stipatorum catervas habebat. Nam quicumque inpudicus, adulter, ganeo manu, ventre, pene bona patria laceraverat quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium aut facinus redimeret, praeterea omnes undique parricidae, sacrilegi, convicti iudiciis aut pro factis iudicium timentes, ad hoc, quos manus atque lingua periurio aut sanguine civili
Abbreviated transcription (Latin):
uina atq humana promiscua nihil pensi neq mo¬
derati habẽ. opere prȩciu est cu domos atq uillas
cognoueris ĩ urbiũ modũ edificatas uisere templa
deoru quȩ nostri maiores religiosissimi mortales
fecere. uerũ illi delubra deoꝵ pietate domos suas
gloria decorabat neq uictis quicq preter iiuriȩ licẽ¬
cia eripiebat. At hi contra ignauissimi honnes
ꝑ sumu scelus omnia ea sociis adimẽ que fortis¬
simi uiri uictores relinquerũt.proinde quasi ĩ¬
iuna face̾ idolemu esset impio uti. na quidea
memorem quȩ nisi his qui uidẽ nemini credi¬
bilia sunt. apriuatis cus pluribus subu̾sos mon¬
tes maria prostrata esse: quib mihi uident̃ lu¬
dibrio fuisse diuitiȩ.Quippe quas honestȩ hre
licebat abuti ꝑ turpitudĩe properabant. S libi¬
do stupri gance cȩteriq: cultus non minor inces¬
serat. uideres uiros muliebria pati mulieres pudi¬

Expanded text:
vina atque humana promiscua, nihil pensi neque movina atque humana promiscua, nihil pensi neque moderati habere. operae pretium est, quom domos atque villas cognoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum, quae nostri maiores religiosissumi mortales fecere. verum illi delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant, neque victis quicquam praeter iniuriae licentiam eripiebant. at hi contra, ignavissumi homines, per summum scelus omnia ea sociis adimere, quae fortissumi viri victores reliquerant: proinde quasi iniuriam facere id demum esset imperio uti. nam quid ea memorem, quae nisi iis qui videre nemini credibilia sunt, a privatis compluribus subvorsos montis, maria constrata esse? quibus mihi videntur ludibrio fuisse divitiae: quippe quas honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant. sed lubido stupri ganeae ceterique cultus non minor incesserat: viri muliebria pati, mulieres pudi
Abbreviated transcription (Latin):
malos euentus huit rapere omnes trahẽ domum
alius: alius agros cuperc. neq: modum: neq: mode¬
ues fecẽ huc accedebat ꝙ I. sylla exercitu quem
in asia ductauerat quo sibi fidum facẽt contra ma¬
iorum morẽ luxuriosę minusq liberalit habuerat
loca amena: ac uoluptaria facile animos militum
.x. amare potare signa tabulas pictas uasa cȩlata
mirari. ca priuaum & publicȩ rapere delubra deo
rum spoliare saera profanaq omnia polluẽ. Igi
qui uictis faecẽ: quippe secundȩ res sapientus ani¬
mos fatigat. nedu illi cõruptis morib uictoriȩ op¬
temperaret. Posto diuitiȩ honori esse cepere: et
eas gloria imperiũ poientia sequebat ebescẽ uiriꝰ
paupertas probro haberi ĩnocentia pro maliuolen¬
tia duci cepit. igit ex diuitiis iuuentutem luxuria
atq auarcia cu superbia in uasere rape cõsumere
sua pipendẽ. aliena cupere pudorẽ pudicicia di¬

Expanded text:
malos eventus habuit, rapere omnes, trahere: domum malos eventus habuit, rapere omnes, trahere: domum alius, alius agros cupere; neque modenora facere. Huc accedebat, quod L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxuriose nimisque liberaliter habuerat. Loca amoena, voluptaria facile in otio ferocesR. amare, potare, signa, tabulas pictas, vasa caelata mirari, ea privatim ac publice rapere, delubra spora spoliare, sacra profanaque omnia polluere. igiqui victis fecere. quippe secundae res sapientium animos fatigant: ne illi corruptis moribus victoriae temperarent. Postquam divitiae honori esse coepere et eas gloria imperium potentia sequebatur, hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit. igitur ex divitiis iuventutem luxuria atque avaritia cum superbia invasere: rapere consumere, sua parvi pendere aliena cupere, pudorem pudicitiam, di
Abbreviated transcription (Latin):
sus ĩ pectore. aliud ĩlingua promptus habere ami¬
cicias inimiciciasq non ex re. s ex comodo existi¬
mare magisq uultus õ ingenius bonu habere.
Hȩc primo paulatim cresce̾ & interdum uindica¬
ri. Post ubi paulatim contagio quasi pestilentia ĩ¬
uasit. ciuitas est ĩmutata. Imperiu ex iustissioi
atq optimo crudele in tollerandu ꝙ saciu est s
primo migis ambitio ꝙ auaricia animos hõium¬
exercebri: qd in uitiu propius uirtuti erat. nas
glorus honores & imperiuz bonus e ignauus o¬
cque sibi exoptant s ille uera uia nitiiur hico
quia bone artes desunt dolis iiq fallaciis conte¬
dit. auaricia pecunię studium habet qua ne¬
mo sapiens cõcupiun ca quasi uenenis malis ĩ¬
buta corpus animuq uirilẽ effeminat semp ifini¬
ta & insaciabilis est. neq copia neq in opia minuit
Sed postq .I. sylla armis recepta r p̃ ex bonis initiis

Expanded text:
sum in pectore, aliud in lingua promptum habere, amisum in pectore, aliud in lingua promptum habere, amicitias inimicitiasque non ex re, sed ex commodo aestumare magisque voltum quam ingenium bonum habere. Haec primo paulatim crescere, interdum vindicari; post, ubi contagio vasit, civitas inmutata, imperium ex iustissumo atque optumo crudele intolerandumque factum. Sed primo mexercuit: quod tamen vitium propius virtuti erat. Sgloriam, honorem, imperium, bonus, ignavus aeque sibi exoptant, sed ille vera via nititur; huic quia bonae artes desunt dolis atque fallaciis conrendit. Avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit. Ha quasi Veneris malis imbuta, corpus animumque virilem effeminat, semper infinita, insatiabilis est; neque copia, neque inopia minuitur. Sed postquam L. Sulla, armis recepta Republ. bonis initiis