comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ rationalia ft̃: ꝓpinquiora st̃ inui-¬
sibilibꝰ qͥa in ipso inuisibilia st̃ qđ
rationalia st̃: Donunt᷑ gͦ pͥmo loco
cause pͥmordiales & inuisibiles et
increatȩ creandoꝵ om̃ium. in men-¬
te diuina: Scd̃o loco angłica na-¬
tura inuisibilis quide sed creata
Tercio loco humana uisibilis & crea¬
ta. scd̃m aliqͥd uisibilis. & scd̃m ali-¬
quid inuisibilis Quarto loco crea¬
tura corporea in toto uisibilis & in
toto temporalis: Post pͥmas gͦ causaᷤᷤ
in creatas & inuisibiles. exibit consi¬
deratio & ꝓcedet ad angłicã naturã
rationalem & inuisibilem. deinde
ad humanã uisibilẽ & rationalem
dequa ꝓpositũ pͥmũ fuit ut con¬
summetur: Nam de uisibilibꝰ qͥd̃ e
qͣ postrema st̃ idcirco pͥmã ꝓpositio¬
nem fecimꝰ. ut de hiis quȩ parent
ad latentiũ cognitionem humanã
mentẽ cõmodius duceremus:

Expanded text:
alia sunt propinquiora sunt invisibilibus, quia in ipso invisibilia sunt quae rationalia sunt. Ponuntur ergo primo loco causae primordiales et invisibiles et increatae creandorum omnium in mente divina. Secundo loco angelica natura invisibilis quidem sed creata. Tertio loco humana visibilis et creata, secundum aliquid invisibilis et secundum aliquid visibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae postrema sunt idcirco primam propositionem fecimus, ut de his quae patent ad latentium cognitionem humanam mentem commodius duceremus.
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilitas non fuit. & tamen fu-¬
isse angłos immitabilit̾ & intẽpo-¬
ralit̾ pͥusquã mundꝰ factꝰ est Q
cũ mundus cȩpit. tunc pͥmũ cȩpis¬
se tẽpꝰ qm̃ mutabilitaᷤᷤ cȩpit. & fac¬
tum mundũ in pͥncipio tẽporis:
Sed nos int̾im magis approbamus
qđ dictum ẽ pro captu intelligen¬
tiȩ nr̃ȩ salua reuerentia secretorũ.
in quibꝰ nichil temere asserendum
putamꝰ: Et adhunc modũ interim
diffinimꝰ. qm̃ simul facta sunt oĩa¬
& inuisibilia & uisibilia sicut scrip¬
tura dicit. qͥ uiuit in ęt̾nũ creauit
omĩa simul¬

Expanded text:
mutabilitas non fuit; et tamen fumutabilitas non fuit; et tamen fuisse angelos immutabiliter et intemporaliter priusquam mundus factus est; et cum mundus coepit tunc primum coepisse tempus, quoniam mutabilitas coepit; et factum mundum in principio temporis. Sed nos interim magis approbamus quod dictum est pro captu intelligentiae nostrae salva reverentia secretorum in quibus nihil temere asserendum putamus. Et ad hunc modum interim definivimus, quod simul facta sunt omnia visibilia et invisibilia ; sicut Scriptura dicit: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul
Abbreviated transcription (Latin):
UANTUM uͦ ꝑtinet ad momen¬
ta tempoꝵ & int̾ualla & spa¬
cia. hoc interim cõmodiꝰ & uerita¬
ti uicinius ꝓfitemur. qm̃ simul in
tẽpore uno & in pͥncipio tẽporis.
qͣndo tempora ipsa cȩꝑunt. facta
est siue creata parit̃ rerũ om̃ium
uisibiliũ mat̾ia & inuisibiliũ in
creatura angłica & sp̃uali natura
N ec fuisse in tempore nec cȩpisse alit¬
ram sine altera. nec pͥus unam quã
alt̾am. sed utramq simul in tẽpore
& cũ tempore. & tamen pͥorem fuis¬
se ad qũa facta est alt̾a. & inqua sut¬
runt exemplaria sapientiȩ. quoꝵ
effectus ft̃ & exp̃ssiones quȩ uisib¬
lia condita st̃ Q hoc mͦ primo a¬
um creata ẽ sapientia Qui autẽ
dicunt ante cȩlũ & t̾ram angł̃os
creatos. & substitisse ante omnia
quȩ mutabilia facta sunt. & cõpu-¬
tant spacia & annos & scła qͥbꝰ ante
mundi constitutionẽ dõ seruiert̃.
asserunt qm̃ cũ mundo tẽpꝰ cȩpit¬
& non fuit tẽpꝰ ante mundũ. qm̃

Expanded text:
uantum vero pertinet ad momenta temporum et intervalla et spatia, hoc interim commodius et veritati vicinius profitemur, quod simul in tempore uno et in principio temporis quando tempora ipsa coeperunt, facta est sive creata pariter rerum omnium visibilium materia, et invisibilium in creatura angelica et spirituali natura. Nec fuisse in tempore nec coepisse alteram sine altera, nec prius unam quam alteram, sed utramque simul in tempore et cum tempore; et tamen priorem fuisse ad quam facta est altera in qua fuerunt exemplaria sapientiae quorum effectus sunt et expressiones quae visibilia condita sunt, ex hoc modo primo omnium creata est sapientia. Qui autem dicunt ante coelum et terram angelos creatos, et substitisse ante omnia quae mutabilia facta sunt, et computant spatia et annos et saecula quibus ante mundi constitutionem Deo servierunt, asserunt quod cum mundo tempus coepit, et non fuit tempus ante mundum, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
de eͥe potest. in om̃i loco ueraciter
& essentialit᷑ ẽ. nec tamen loco cõp̃¬
hendit᷑ ullo. qͦm om̃ino incircum¬
scͥptibilis ẽ Est gͦ ubi ẽ totũ. quȩ
continet totũ. & penetrat totum.
nec sine ea eͥeͥ potest aliqͥd ex oĩbꝰ
quȩ facta st̃ ab ea. quȩ nec ꝓ sui
simplicttate diuidi. nec ꝓ sui pu-

Expanded text:
deesse potest in omni loco veraciter deesse potest in omni loco veraciter et essentialiter est; nec tamen loco comprehenditur ullo, quoniam omnino incircumscriptibilis est. Est ergo ubi est totum quae continet totum et penetrat totum; nec sine ea esse potest aliquid ex omnibus quae facta sunt ab ea, quae nec pro sui simplicitate dividi, nec pro sui pu
Abbreviated transcription (Latin):
uł quia nusquã sit d̃s. uł qͥa ubiq
sit: Qđ si absurdũ om̃ino ẽ confi
teri qͥm̃ d̃s nusquã ẽ. cogant᷑ nece ᷤᷤ
se ẽ ipsi suo iudicio. id qđ ad dictũ
etiam cõmodiꝰ & pulchrius suscipit᷑
confiteri. qm̃ alicubi ẽ. Qui enim
uocibꝰ seruire elegerunt potiꝰ quã
ueritati. & id solum respuendu pu-¬
tant qđ aures uulgaritatis abhor-¬
rent. iustũ ẽ ut in hoc qͦq a senten¬
tia sua non declinent: Dicant ergo
si hoc auribꝰ efferre p̾sumunt. qm̃
d̃s nusquã est. & ñ statim ex eo conse¬
dici ñ potest qͥa d̾s nusquã ẽ. quẽ c̾e̾
& uerius om̃ibꝰ qͣ ft̃ ee necesse ẽ cre-¬
di. dicant ubi ẽ. Si enim alicubi
ẽ. & ubiq non ẽ. est. ubi ẽ. & est ubi
non ẽ. & iam localis fit d̃s. & t̾mino
& fine concludit᷑ qđ omĩno impos¬
sibile ẽ. Fatendũ ẽ itaq & sine dubi¬
tatione confitendũ. qm̃ diuina na-¬
tura quȩ ꝓ inmensitate sui nusquã

Expanded text:
t, quod nusquam sit Deus, an quod ubique t, quod nusquam sit Deus, an quod ubique sit. Quod si absurdteri quod Deus nusquam est, cogantur necesse est, ipsi suo judicio id quod ad dictum etiam commodius et pulchrius suscipitur, confiteri quod alicubi est. Qui enim vocibus servire elegerunt potius quam veritati, et id solum respuendum putant quod aures vulgaritatis obhorrent, justum est ut in hoc quoque a sententia sua non declinent. Dicant ergo si hoc auribus efferre praesumant quod Deus nusquam est; et non statim ex eo consedici non potest quod Deus nusquam est, quem esse et verius omnibus quae sunt esse necesse est credi, dicant ubi est. Si enim alicubi est, et ubique non est, est ubi est, et est ubi non est; et jam localis fit Deus; et termino et fine concluditur quod omnino impossibile est. Fatendum est itaque et sine dubitatione confitendum quod divina natura quae pro immensitate sui nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
natura siue essentia ẽ. sine sui dif¬
finitione. & in om̃i loco sine circũ¬
scͥptione. & in om̃i tẽpore sine mu-¬
tabilitate. Nam id qđ qͥdã insipien-
tes immo solam carnẽ sapientes. &
quȩ carnis ft̃ solũ considerantes. es¬
timant qͣsi corporaliũ sordiũ & pol¬
lutionũ inqͥnationes dm̃ contin-¬
gere possint. si rebꝰ om̃ibꝰ e̾e̾ntialit̃.
uł substantialit in ee̾ dicat᷑. tã friuo¬
lũ est ut nec responsione sit dignũ.
cũ & ipse sp̃c creatꝰͦ corporeis sordibꝰ
inquinari ñ possit. Si enĩ sp̃e sor¬
des corporee contingunt. dicant
ipsi qͦmodo anima humana in
carne posita immacu¬
lata ẽẽ possit. cũ carnis humanę
sordibꝰ nulla inqͥnatio. uł pollutio
carne lepsi. cuiꝰ etiã contactũ hõ
sine horrore sustinere ñ potest. qͦ¬
quȩ in tantũ in ea sine pollutione
uiuit. ut ex ea etiã apollutione
emundet᷑: Postremo respondeais
qͥd potiꝰ concedendũ de dõ estmaũ.¬

Expanded text:
natura sive essencia sine sui diffinicione et in omni loco sine circumscripcione, in omni tempore sine mutabiltes, imo solam carnem sapientes et quae carnis sunt solum considerantes existimant quasi corporalium sordium et pollutionum inquinationes Deum contingere possint si rebus omnibus essentialiter vel substantialiter inesse dicatur; tam frivolum est ut nec responsione sit dignum cum et ipse Spiritus creatus corporeis sordibus inquinari non possit. Si enim spiritus sordes corporeae contingunt, dicant ipsi quomodo anima humana in carae posita immaculata esse possit, cum carnis humanae sordibus nulla inquinatio vel pollutio carne leprosi cujus etiam contactum homo sine horrore sustinere non potest ququae in tantum in ea sine pollutione vivit, ut ex ea etiam a pollutione emundetur? Postremo respondeant utrum potius concedendum de Deo existiman
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ: & hȩc omĩa quia uno actu
cõpleta sunt. unum peccatũ di-¬
cuntur: In uiciis pͥma fuit suꝑbia:
Scđa auaricia. Tercia gula In su-¬
ꝑbia & auaricia inobȩdientia fu-¬
it. de p̃cepto nat᷑e In gula. sola
inobedientia fuit. de p̾cepto dis¬
ciplinȩ: Nusquã enim legit᷑ d̃s̃
ꝓhibuisse homini ne similitudi-¬
nẽ diuinitatis uel scientiã boni
& mali concupisceret: Quia tamen
inordinate hȩc concupiscens con
tra rationẽ fecit: quodãmͦ nat᷑alis
p̃cepti p̃uaricator extitit De solo
ligno scientiȩ boni & mali legimꝰ.
quia ꝓhibuit d̃s homini ne illud
contingeret. & idcirco dũ mulier
illud appetendo tetigit. de p̃cepto
disciplinȩ in obedientiȩ reatum¬

Expanded text:
in uno actu sunt completa, unum peccatum dicuntur. In vitiis prima fuit superbia, secunda avaritia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinate hoc concupiscens, contra suam rationem fecit, quodammodo naturalis praecepti praevaricator exstitit. De solo ligno scientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetendo tetigit, de praecepto reatum disciplinae inobedientiae incu
Abbreviated transcription (Latin):
mano dep̃hensus est. ut sciri potu¬
isset qͥa ds est. uł qͥd erat credi. Mo-
dist̃ duo. & uiȩ duȩ. & manifestatiõeᷤᷤ
duȩ. qͥbꝰ apͥncipio cordi humano
latens ꝓditus est & indicatꝰ occultꝰ
ds. partim scilicet ratione humana.
partim reuelatione diuina. Et ra¬
tio quide humana dupplici inues¬
tigatione dm̃ dep̃hendit. partim
uidelicet in se. partim in his qͣ erais
extra se: Similit̾ & reuelatio diui¬
na dupplici insinuatione eũ qͥ nes¬
ciebatur uł dubie credebat᷑. & non
cognitũ indicauit. & partim credi¬
tum asseruit:. Nam humanã igno¬
rantiã nunc abintꝰ ꝑ aspirationẽ
illuminans edocuit. nunc uͦ foris.
uł ꝑ doctrinȩ eruditionẽ instrux̃.¬
uł ꝑmiracłoꝵ ostensionẽ confirma-¬
uit. Utrũq manifestationis diui-¬
nȩ modũ. qͦ uł ratione humana d̃s
ab homine cognitꝰ ẽ. uł reuelatio¬
ne diuina homini manifestat᷑. ex¬
ponit apłs dicens Qd notũ dei
erat. manifestũ ẽ in illis Ds̃ enim

Expanded text:
mano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judicatus occultus Deus; partim scilicet ratione humana, partim revelatione divina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc vero foris vel per doctrinae eruditionem instrux ostensionem confirmavit. Utrumque manifestationis divinae modum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est, vel revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ reuelatione diuina quȩ
facta illiᷤ fuerat. sed etiã ratione
humana quȩ in illis erat. notum
illis factũ erat Cum autẽ subiunx̃.
d̃s enim illis reuelauit: ostendit
qͥa ratio humana ad hȩc subliia
& alta inuestiganda & intelligen¬
da. infirma & insufficiens om̃ino
fuisset. nͥ diuina reuelatio illi in
adiutoriũ & firmamentũ cognoᷤᷤ¬
cende ueritatis adiuncta fuisset
Postea ostenso eo qui abintꝰ erat in¬
uestigationis uł reuelationis mͦ.
statim de illo qͥ foris fit utroq sen¬
tentiam simul subiungit dicens: In¬
uisibilia enim ipsius a creat᷑a mun¬
di ꝑ ea quȩ facta st̃ intellecta con¬
spiciuntur: Inuisibilia enim dei
quȩ intꝰ erant. & abscondita erais:
ꝑ ea quȩ foris erant & nota erant
uisibilia uisa ft̃. uł in conditione
rerum aratione humana. uł in
gub̾natione. & administratiõe.
uisibilia facta st̃ reuelatione di¬

Expanded text:
non solum revelatione divina quae facta illis fuerat, sed etiam ratione humana in illis quae erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Invisibilia enim Dei quae intus erant et abscondita erant, per ea quae foris erant et nota erant visibilia sunt visa vel in conditione rerum a ratione humana, vel in gubernatione et administratione visibilia facta sunt revelatione di
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ & ipsum malũ ẽ. & ex ipsou
luntas mala ẽ. in uelle autẽ et
uitium ẽ in qͣ̃ntũ uelle ex uolun¬
tate mala ẽ. & ordo est in qͣntum
ad hoc uł ad hoc ex disponente
& cum ipsum uelle adhoc aliguid
ẽ. malũ ẽ qđ ad hoc ẽ qͥa mala
uoluntate ẽ. qđ autẽ potiꝰ ad hoc
quã illud ẽ. bonũ ẽ. quia ordo ẽ.
& ex bene disponente ẽ Potest gͦ
uoluntaᷤᷤ mala in se corrũpi & re-¬
solui ꝑ ꝓpͥum uitium. qͦd ei aliun-¬
de non dat᷑. sed non potest ꝑ uelle
extia se p̃cipitari. nͥ qua ei uia
aꝑit᷑ & qui p̃cipiti qua uult
ad ruinã uiã aꝑit. qͦdammꝰ ipsam
inclinat non tamen impellendo
s ꝑmittendo & non tenendo. nec
auctor ẽ illi ruendi sed in cedendi
ordinator: Dñs inquit dauid p̃cȩ-¬
pit illi ut maledicat. & ego ait uo-¬
caui seruum meũ nabuchodono¬
sor ut disꝑdat t̾rã. & in die illa si¬
bilabit dñs muscȩ quȩ ẽ in extre-¬
mo fluminũ egipti. & api quȩ est¬

Expanded text:
et ipsum malum est, et ex ipso voluntas mala est. In velle autem et vitium est in quantum velle ex voluntate mala; et ordo est, in quantum ad hoc vel ad hoc ex disponente est. Et cum ipsum velle ad hoc aliquid est, malum est quod ad hoc est; quia mala voluntate est. Quod autem potius ad hoc quam ad illud est, bonum est; quia ordo est, et ex bene disponente est. Potest ergo voluntas mala in se corrumpi, et resolvi per proprium vitium, quod ei aliunde non datur; sed non potest per velle extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et qui praecipiti qua vult ad ruinam viam aperit, quodammodo ipsam inclinat; non impellendo sed permittendo et non tenendo, nec auctor illi est ruendi, sed incedendi ordinator. Dominus, inquit David, praecepit illi ut maledicat , et ego, ait, vocavi servum meum Nabuchodonosor ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae est in extremo flumine Aegypti; et api qu
Abbreviated transcription (Latin):
e illo autẽ mͦ diumȩ mo-¬
derationis qͦ malas etiã uo-¬
luntates p̃sidens. occulta & inui-¬
sibili oꝑatione ad suũ arbitriũ
tẽꝑat & inclinat. hoc sentiendũ
est: ut credat᷑ ds malis uoluntati¬
bꝰ non dare corruptionẽ sed ordi-¬
nem Om̃is enim uoluntaᷤᷤ pͥuᷤ
ẽ quã uelle: Et uelle quid̾e sẽꝑ
ad aliqͥd est. qͥa omĩs qͥ uult. aliꝙͥ
uult. uoluntas aut̃e non semꝑ
ad aliqͥd ẽ. donec uelle est. quia
non om̃is qui uoluntatẽ habet
ad aliqͥd habet. donec ipsa uolu¬
tate uelle incipit & aliqͥd uelle
Sicut ñ om̃is qui uisionẽ habet.
statim ad aliquid babet. donec
ipsa uisione uidere incipit et
aliquid uidere Uisionem enim
habere aliquis & intenebriᷤ pont

Expanded text:
e illo autem modo divinae moderationis, quo malas etiam voluntates praesidens occulta et invisibili operatione ad suum arbitrium temperat et inclinat, hoc sentiendum est, ut credatur Deus malis voluntatibus non dare corruptionem sed ordinem. Omnis enim voluntas prius est quam velle; et velle quidem semper ad aliquid est, quia omnis qui vult aliquid vult. Voluntas autem non semper ad aliquid est donec velle est, quia non omnis qui voluntatem habet, ad aliquid habet, donec ipsa voluntate velle incipit et aliquid velle, sicut non omnis qui visionem habet statim ad aliquid habet, donec ipsa visione videre incipit et aliquid videre. Visionem vero habere aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s intorrentibꝰ ualliũ & cauerniᷤᷤ
petrarũ:. In qͥbꝰ om̃ibꝰ manifeste os-¬
tendit᷑ ds ad iudicia sua iusta com¬
plenda malas uoluntates hominũ
siue demonũ. qͥbꝰ ipse uult modis
& occasionibꝰ. siue intꝰ siue foris et
excitare ad uolendũ. & dirigere ad
ꝑficiendũ. & ordinare ad subsisten-
tes malas in qͥbꝰ sit lateat. quȩ pu¬
tant suo se solum arbitrio dirigi
qͥa se sentiunt p̾ter coactionem
ꝓpͥo appetitu moueri Quia eni
non impellunt᷑. nequaquã intel¬
ligunt qđ diriguntur. & nesciuis
se habere corã p̾cedentẽ ut ordi¬
nent᷑. qͥa non sentiunt retrorsũ
impellentẽ ut p̃cipitent᷑: De alii
modis diuinȩ gubernationis ñ
multa hic disputare uoluimus.
qͥa ꝑse magis patent. nec tantam
questionẽ adducunt.

Expanded text:
in torrentibus vallium et cavernis petrarum . In quibus omnibus manifeste ostenditur Deus ad judicia sua justa complenda, malas voluntates hominum sive daemonum quibus ipse vult modis et occasionibus sive intus sive foris et excitare ad volendum, et dirigere ad perficiendum, et ordinare ad subsistendutes malas in quibus sit lateat, quae putant suo se solum arbitrio dirigi; quia se sentiunt praeter coactionem proprio appetitu moveri. Quia enim non impelluntur, nequaquam intelligunt quod diriguntur, et nesciunt se habere coram praecedentem ut ordinentur, quia non sentiunt retrorsum impellentem ut praecipitentur. De aliis modis divinae gubernationis non multa hic disputare volumus, quia per se magis patent, nec tantam quaestionem adducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
infirmꝰ potionẽ appetit uł sectionẽ.
ñ tam̃ amaritudinẽ appetit uł
dolorẽ ẜ sanitatẽ Q st̃ quȩdã dul-¬
cia quȩ appetunt᷑. & male appetun-¬
t᷑ qͥa in ordinata st̃. nec tamen ma-¬
la st̃ qͥa dulcia st̃. s qͥa in ordinata
st̃: Et rursũ st̃ quedã amara quȩ
appetunt᷑. & bene appetunt᷑ quia
ordinata st̃. nec tam̃ bona st̾ qͥa amara st̃.
s qͥa ordinata st̃. & fit nonnum quã
ut ea quȩ dulcia st̃ aliqͥd in se bo

Expanded text:
sectionem; non tamen amaritudinem appetit vel dolorem, sed sanitatem. Et sunt quaedam dulcia quae appetuntur et male appetuntur, quia inordinata sunt, nec tamen mala sunt quia dulcia sunt, sed quia inordinata sunt. Et rursum sunt quaedam amara quae appetuntur et bene appetuntur, quia ordinata sunt, nec tamen bona sunt; quia amara sunt, sed quia ordinata sunt. Et fit nonnunquam ut e
Abbreviated transcription (Latin):
ni habeant. & multũ mali generẽt
ex se. & sit bonũ paruum in illis.
& magnũ malũ ex illis. & rursũ
fit. ut ea quȩ amara st̃ aliquid
mali habeant in se. & multũ boni
generent ex se. & sit paruũ malũ
in illis. & bonum magnum ex illis
Et ꝓpt̾ea in prudentes qui p̃sentia
uident. futura non preuident. par¬
ua mala fugiunt & magna incur-¬
runt. & parua similit̾ bona eliguis.
& magna ꝑdunt E in om̃ibꝰ his
tamen non nisi cõmodũ appetit᷑.
quando ordinate quide bene. qͣn¬
do uͦ inordinate male. nec tamen
idcirco male qͥa cõmodũ: s ideo
male: quia inordinatum:¬

Expanded text:
t ex se; et sic bonum parvum in illis et magnum malum ex illis. Et rursum fit ut ea quae sunt amara aliquid mali habeant in se, et multum boni generent ex se; et sic parvum in illis malum, et bonum magnum ex illis. Et propterea imprudentes qui praesentia vident futura non praevident; parva mala fugiunt et magna incurrunt; et parva similiter bona eligunt et magna perdunt. Et in omnibus tamen non nisi commodum appetitur, quando ordinate quidem bene, quando vero inordinate male. Nec tamen idcirco male quia commodum, sed ideo male quia inordinatum
Abbreviated transcription (Latin):
Igͦ dicimꝰ
quia nichil omino natura
appetere potest pret̾ commodũ.
non ideo falsum existimandũ ẽ
qͥa quȩdam appetit. in quibꝰ cõmo-¬
dũ eiꝰ non ẽ quando decipit᷑. uel
etiam quia quedã appetit. in qͥbꝰ

Expanded text:
go dicimus quod nihil omnino natura appetere potest praeter commodum, non ideo falsum existimandum est quod quaedam appetit in quibus commodum ejus non est quando decipitur, vel etiam quod quaeda
Abbreviated transcription (Latin):
cumq hoꝵ similia. totũ hoc potes¬
tatis est: Si scientẽ apellas. si ꝓui-¬
dum. si inspectorẽ. si scrutantem. &
considantem. & discernentẽ. totũ
hoc sapientiȩ ẽ Si mitẽ. si manfue
tũ. si compatientẽ. & benignũ. uel
quȩcumq his similia st̃ uocas. totũ
hoc bonitatis ẽ. & nichil ẽ qͦd in is¬
tis ñ est. & qđ in istis est plenũ ẽ &
consũmatũ totũ Proptea tria hȩc
specialit̃ discreta st̃. & suscepit fi¬
des catholica trinitatẽ. qua nec
numero augere uoluit. ne extra
tria aliqͥd confiteri uideret᷑. nec na¬
tura confundere. ne triũ aliqͦd ne-¬
gare conuinceret᷑ Et inuenit in
dõ tria ẽẽ. & in deo tria unum e̾ẽ.
nec ꝓpt̾ea tria non e̾ẽ quia unũ
erant. neq unũ non eeͥ ꝓpt̾ea qđ
tria erant: Et tribꝰ admonita dixit
tres ꝑsonas tria quia naturabiter
ds erant. & una substantia. & ideo
unꝰ d̾s & assignauit potentiã pa¬

Expanded text:
cunque horum similia: totum hoc potescunque horum similia: totum hoc potestatis est. Si scientem appellas, si providum, si inspectorem, si scrutantem et considerantem, et discernentem: totum hoc e hujusmodi similia sunt vocas: totum hoc bonitatis est. Et nihil est quod in istis non est; et quod in istis est, plenum est et consummatum totum. Propterea tria haec specialiter discreta sunt; et suscepit fides catholica Trinitatem, quam nec numero augeri voluit, ne extra tria aliquid confiteri videretur; nec natura confundere, ne trium aliquid negare convinceretur. Et invenit in Deo tria esse; et in Deo tria unum esse. Nec propterea tria non esse, quia unum erant. Neque unum non esse, propterea quod tria erant: et tribus admonita, dixit tres personas tria; quia naturaliter Deus erant, et una substantia, et ideo unus Deus; et assignavit potestatem Pa
Abbreviated transcription (Latin):
RANT enim tria quedã.
na erant tria hȩc. nichil ꝑfectum
eẽ poterat sine his tribꝰ. & cũ his ni¬
chil diminutũ Constabat enĩ ut
si ad eent tria hȩc: nichil ꝑfectum
deeet. & si decet de his tribꝰ unum
aliqͥd consũmatũ eͥeͥ ñ posset Et
hȩc tria erant. potentia. sapientia.
uoluntas Q ad omnẽ effectũ con¬
currunt tria hȩc. nec aliqͥd absolui¬
uet. scientia disponit. potestas oꝑa¬
t᷑. Et si hoꝵ discretionẽ ꝓponas. ñ
ẽ posse illud qđ scire. neq scire illud
qđ uelle. & tamen dõ unũ st̃. posse.
scire. & uelle Et discernit illa tatio.
& natura non diuidit: Etuenit no¬
bis trinitas indiuisa quȩ totũ con¬
tinet. & sine ipsa totũ est nichil
Quicquid de deo uere dicit᷑. aut pie
credi potest in dõ. hȩc tria conti¬
nent. potestas. sapientia. & bonitas.
Et plena st̃ hȩc tria parit᷑ Si inmen¬
sum nominas. si incorruptũ dicis.
si ȩt̾num. si incõmutabilem. & quȩ¬

Expanded text:
rant enim tria quaedam, na erant tria haec; et nihil perfectum esse poterat sine his tribus, et cum his nihil diminutum. Constabat enim ut si adessent tria haec, nihil perfectum deesset; et si deesset de his tribus unum, aliquid consummatum esse non posset. Et haec tria erant potentia, sapientia, voluntas: et ad omnem effectum concurrunt tria haec, nec aliquid absolvivet, scientia disponit, potestas operatur. Et si horum discretionem proponas non est posse illud quod scire, neque scire illud quod velle; et tamen Deo unum sunt posse, scire et velle. Et discernit illa ratio, et natura non dividit; et venit nobis Trinitas indivisa quae totum continet; et sine ipsa totum est nihil. Quidquid de Deo vere dicitur, aut pie credi potest in Deo, haec tria continent-potestas, sapientia et bonitas. Et plena sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum dicis, si aeternum, si incommutabilem, et quae
Abbreviated transcription (Latin):
absurde credi. qͦd idẽ mandatũ qd̃
pͥmo parenti datũ est. posteri qͦq
illiꝰ obseruare debuerunt. ut sin¬
guli ꝓpͥa obȩdientia ꝓbarent᷑ &
singuli ꝓsuis meritis digna remu¬
neratione głificarent᷑ Primã tamen
obȩdientiam obseruatam causa
fore gr̃ȩ adiutricis in om̃s seqͤͣnteᷤᷤ
& ipsam obȩdientiam obediendo
imitantes:¬

Expanded text:
absurde credi quod idem mandatum quod absurde credi quod idem mandatum quod primo parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria obedientia probarentur, et singuli pro meritis suis digna remuneratione glorificarentur. Primam tamen obedientiam observatam causam fore gratiae adjutricis in omnes sequentes et ipsam obedientiam obediendo imitantes
Abbreviated transcription (Latin):
nis p̃miũ qͦd nͥ post ꝑactam obȩ¬
dientiam dandum non erat transꝰ¬
formata Post quã autẽ auita t̾re¬
na ad cȩlestem & spũalem statum
transformatꝰ fuisset ampliꝰ genera¬
re non debuerat. sicut mͦ ꝑmobę¬
dientiam mortalitati subiectꝰ. a car¬
nis tamen ꝓpagatione ñ cessat
pterea gͥ non uidet᷑ una eẽ utrobiq
conditio. qͥa ratio eadem utrimq
non apparet: Sunt tamen qͥ cre¬
dunt ueracĩt asserendũ qͦd primꝰ
homo si non peccasset. nullos nisi
bonos filios genuisset. & nemo om̃i¬
um qͥ ex eiꝰ carne nascerent᷑ damp¬
naretur: Lamen illud merito que¬
ritur. si sola pͥmi hominis obędien¬
tia ꝓbata om̃ibꝰ posteris ex eo nas¬
cituris ad meritũ sufficere debuis¬
set. aut si singłi quiq post eũ tem¬
poribꝰ suis quẽ admodum ipse pͥmꝰ¬
ꝓbatꝰ est. siue eiꝰde siue alteriꝰ cuꝰ¬
libet mandati obseruantia ꝓban¬
di fuissẽt & potest fortassis non

Expanded text:
nis praemium quod nisi post peractam obenis praemium quod nisi post peractam obedientiam dandum non erat transformata. Postquam autem a vita aeterna ad coelestem et spiritualem statum transformatus fuisset, amplius generare non debuerat; sicut modo per inobedientiam mortalitati subjectus a carnis tamen propagatione non cessat. Propterea igitur non videtur una esse utrobique conditio, quia eadem ratio utrinque non apparet. Sunt tamen qui credunt veraciter asserendum quod primus homo si non peccasset nullos nisi bonos filios genuisset, et nemo omnium qui ex ejus carne nasceretur damnaretur. Tamen illud merito quaeritur utrum sola primi hominis obedientia probata, omnibus posteris ex eo nascituris ad meritum sufficere debuisset; an si singuli quique post eum temporibus suis quemadmodum ipse pbatus est sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi fuissent. Et potest fortassis non
Abbreviated transcription (Latin):
consũmata naturã ad corruptio¬
nẽ mutauit. ita etiã obȩdientia
naturã ad incorruptionẽ ñ mutaᷤ¬
set. donec tempore suo usq in finẽ
interim generarent᷑. a natura ñ¬
dum adhuc ad ueram in corruptio¬
nem transformata seminarentur.
neq nascendo originalis iusticiȩ
meritũ acciꝑent. qm̃ & ipsi a qui¬
bꝰ nascerent᷑ nondũ adhuc ꝑfectȩ
obedientiȩ iusticiã haberent: Non
autẽ potuit nat᷑a nascentibꝰ dare
qͦd in generantibꝰ nondũ ad huc
possidebat. quẽadmodũ & hi qui
nẽ in peccato generant᷑. non aliud
nascendo trahunt quã uitiũ. qđ
a nat᷑a a qua seminant᷑ accipuint:
Sic itaq pͥmus homo tẽpore obedi¬
entiȩ suȩ casto conuigio ad ꝓpaga¬
tionem posteritatis institutioni
diuinȩ deseruiens. filios generaret
sine peccato qͥdẽ qm̃ ex nat᷑a ab
om̃i uitio libera. s non similiter
pat̾nȩ iusticiȩ heredes. qm̃ ipsa
nat᷑a ñdum foret ad incorruptio¬

Expanded text:
consummata naturam ad corruptioconsummata naturam ad corruptionem mutavit, ita obedientia naturam ad incorruptionem non mutasset, donec tempore suo usque in finem interim generarentur, a natura nondum adhuc ad veram incorruptionem transformata seminarentur, neque nascendo originalis justitiae meritum acciperent; quoniam et ipsi a quibus nascerentur, nondum adhuc perfectae obedientiae justitiam haberent. Non autem potuit natura nascentibus dare quod in generantibus nondum adhuc possidebat, quemadmodum et ii qui nunc in peccato generantur, non aliud nascendo trahunt quam vitium quod a natura a qua seminantur accipiunt. Sic itaque primus homo tempore obedientiae suae casto conjugio ad propagationem posteritatis institutioni divinae serviens filios generaret sine peccato quidem, quoniam ex natura ab omni vitio libera, sed non similiter paternae justitiae haeredes; quoniam ipsa natura nondum foret ad incorruptio
Abbreviated transcription (Latin):
lliis etiam dignũ inqͥsitione ui¬
detur. si pat̾nȩ obedientiȩ meritũ
ꝑ incorruptã originẽ ad posteroᷤᷤ
om̃s transire debuerat. quẽadmo¬
dum nunc in obedientiȩ illiꝰ culpa
ꝑ eandẽ originem uitiatã in uni¬
uersos se effundendo dilatat Qͦd
si uerũ est. ita tunc in nascentibus
foret ex merito parentũ originaliᷤᷤ
iusticia. sicut nunc inuenitur in
eisdem ex solo pat̾nȩ transgressioniᷤ
reatu originalis culpa Idcirco ta¬
men temere asserendum non est.
qͥa non similit̃ uidet᷑ qđ quẽ admo¬
dum nunc nat᷑a ꝑ inobȩdientiam
ad corruptionẽ mutata cernitur.
ita etiam tunc ꝑ obȩdientiã obser¬
uatam nͥ usq ad tempꝰ p̃diffinitũ
a deo seruata fuisset. ad incorrup¬
tionẽ mutaret᷑. Semel enim trans¬
gredi plena inobedientia fuit. s
non similit̾ ꝑfecta obȩdientia fuis¬
set. si in ipsa obȩdientia homo uͦq
in finem non ꝑstitisset Propt̾ea
sicut mobȩdientia uno tempore

Expanded text:
um inquisitione videtur an paternae obedientiae meritum per incorruptam originem ad posteros omnes transire debuerat, quemadmodum nunc inobedientiae illius culpa, per eamdem originem vitiatam in universos se effundendo dilatat. Quod si verum est ita tunc in nascentibus foret ex merito parentum originalis justitia, sicut nunc invenitur in eisdem ex solo paternae transgressionis reatu originalis culpa. Idcirco tamen asserendum non est temere, quia non similiter videtur quod quemadmodum nunc natura per inobedientiam ad corruptionem mutata cernitur, ita etiam tunc per obedientiam observatam nisi usque ad tempus praediffinitum a Deo conservata fuisset ad incorruptionem mutaretur. Semel enim transgredi plena inobedientia fuit; sed non similiter perfecta obedientia fuset, si in ipsa obedientia, homo usque in finem non perstitisset. Propterea sicut inobedientia uno tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ro alit̃ uim huius nominis inter¬
p̃tari uoluerimꝰ. dicere poterimus
qͥa adam ante peccatũ bonũ et
malũ sciuit. bonũ quid̾e & ꝑ scien-¬
tiam & ꝑ exꝑientiam. malum uͦ
ꝑ solam scientiam Postquã autẽ
lignum uetitũ tetigit. malũ iam
etlam ꝑ exꝑientiam cognoscere
cepit. atq ꝑ exꝑientiam ipsiꝰ mali.
bonũ qͦq quã stricte fuerat te¬
nendum agnouit: Sic gͥ lignũ
istud ꝑ uirtutẽ obȩdientiȩ uł ꝑ¬
mobedientiȩ culpam ꝓde̾e̾ aut
nocere homini potuit᷑. Quantũ
autem spectabat ad naturam ipsiꝰ
tale fuisse credit᷑. ut siue ederet
siue non ederet homo fructũ eiꝰ.
non lederet᷑ Conuenient autem
lignũ uitȩ ex sua nat᷑a uirtutem
tribuit. lignum uͦ scientiȩ boni
& mali uirtutis tantũ occasionẽ
p̃stitit. quia bona inferioris uitȩ
ex nat᷑a sunt. bona uͦ suꝑioriᷤᷤ uite
ex grã:¬

Expanded text:
ro aliter vim hujus nominis interro aliter vim hujus nominis interpretari voluerimus, dicere poterimus, quod Adam ante peccatum bonum et malum scivit; bonum quidem per scientiam et per experientiam, malum vero per solam scientiam. Postquam autem lignum vetitum tetigit, malum jam etiam per experientiam cognoscere coepit, atque per experientiam ipsius mali bonum quoque quam stricte fuerat tenendum agnovit. Sic igitur lignum istud per virtutem obedientiae vel inobedientiae culpam, prodesse aut nocere homini potuit. Quantum autem spectabat ad naturam ipsius, tale fuisse creditur ut sive ederet sive non ederet homo fructum ejus, non laederetur. Convenienter autem lignum vitae ex sua natura virtutem tribuit; lignum vero scientiae boni et mali virtutis tantum occasionem praestitit, quia bona inferioris vitae ex natura sunt; bona vero superioris vitae ex gra
Abbreviated transcription (Latin):
ibi fuisse narrat᷑. qđ non similiter
qͥde ex nat᷑a sua scientiã boni &
mali homini dare potuit: quem¬
admodum lignũ uitȩ uitam in
homine corporalem ex nat᷑a sua
& uirtute sibi indita a dõ potuit
conseruare. sed idcirco tantũ lig¬
num scientiȩ boni & mali dicitur.
qͥa ad ꝓbandam obȩdientiã homi-¬
nis siue in obȩdientiam exꝑiendã
parabat᷑: Erant enim quȩdã bona
quȩ necdum homo ꝑ exꝑientiam
cognouerat. & erant similit̃ quȩ¬
dam mala quȩ ꝑ exꝑientiã ad huc
nescierat & positũ est quasi in me-¬
dio lignum scientiȩ boni & mali.
ut ꝑ illud homo uł obȩdiendo ad
bona gustanda & cognoscenda tran-¬
siret. uł non obȩdiendo ad mala
sentienda & ꝑcipienda ꝑtingeret:
Sic gͥinlocosstosiue boni suie mali cog¬
noscendi occasionẽ acciꝑe debuit᷑.
ñ tamen ex nat᷑a ligni. quȩ hoc
homini ex se dare non potuit. sed
qͥa in eo uł obȩdiendo boni uł ñ
obȩdiendo mali ꝓ debita remune¬

Expanded text:
ibi fuisse narratur, quod non similiter quidem ex natura sua scientiam boni et mali homini dare potuit, quemadmodum lignum vitae vitam in homine corporalem ex natura sua et virtute sibi indita a Deo potuit conservare, sed idcirco tantum lignum scientiae boni et mali dicitur; quia ad probandum obedientiam hominis, sive inobedientiam experiendam parabatur. Erant enim quaedam bona quae necdum homo per experientiam cognoverat; et erant similiter quaedam mala quae per experientiam adhuc nescierat. Et positum est quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro debita remune
Abbreviated transcription (Latin):
ł uident᷑ p̃cepta dĩ fallatie ob-¬
noxia & mentiri de ueritate cũ
aliud significant de uoluntate
eiꝰ. & affirmant nobis aliena qͤdã
& extranea & qͦ conducta non ft̃.
scientia humana in duobꝰ aduer¬
santibꝰ quȩ non conueniunt. uel
quare precepit d̃s qđ noluit. uel
quare factum non ẽ qͦd uoluit:
Si eñi ueritaᷤᷤ est in p̃cepto. iudetur
om̃ino uoluisse qđ iussit Et si oĩ¬
potentia ẽ in beneplacito. uidet᷑
factũ eͥẽ qđ uoluit. Non ẽ autem
factũ qđ iussit. & factũ est qd̾ ꝓhi¬
buit: Qͥd gͦ consequit᷑ ad hȩc nisi
eum uł noluisse id qđ p̃cepit. uł ñ
potusse qđ uoluit: Qd enim factũ
est ab eo factũ ẽ. & si factũ non est
tamen ꝑmissũ est Et si factum est
uoluntarie factum est. & si ꝑmissũ
ẽ uoluntarie ꝑmissũ ẽ. qͥa neq ad
faciendũ contra uoluntatẽ suam
cõpelli potuit. neq ad ꝑmittendũ
sine uoluntate cogi Igit᷑ qđ factum
ẽ uoluntate eiꝰ factum ẽ. etiã si ꝓpt̃

Expanded text:
cepta Dei fallaciae obnoxia, et mentiri de veritate, cum aliud significant de voluntate ejus, et affirmant nobis aliena quaedam et extranea; et quae conducta non sunt scientia humana in duobus adversantibus quae non conveniunt, vel quare praecepit Deus quod noluit, vel quare factum non est quod voluit. Si enim veritas est in praecepto, videtur omnino voluisse quod jussit; et si omnipotentia est in beneplacito, videtur factum esse quod voluit. Non est autem factum quod jussit, et factum est quod prohibuit. Quid ergo consequitur ad haec nisi vel noluisse id quod praecepit, vel non potuisse quod voluit? Quod enim factum est ab eo factum est, et si factum non est tamen permissum est, et si factum est voluntarie factum est, et si permissum est voluntarie permissum est; quia neque ad faciendum contra voluntatem suam compelli potuit, neque ad permittendum sine voluntate cogi. Igitur quod factum est voluntate ejus factum est, etiam si propter
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe. ut factum ẽ. & sic e̾e̾ ut ẽ. Qua¬
re gͦ p̃cepit ut aliter eͥet & ꝓhibu¬
it ne sic e̾et. cum bonũ sit ita eͥeͥ
& ita futurũ fuit pͥusquã fuit. et
beneplacitũ. qͥa bonum fuit ita
ee. & aliter non eẽ¬

Expanded text:
 ut factum est; et sic esse, ut est. Quare ergo praecepit ut aliter esset et prohibuit ne sic esset, cum bonum sit ita esse, et ita futurum fuit priusquam fuit et beneplacitum, quia bonum fuit ita esse, et aliter non e
Abbreviated transcription (Latin):
suo mͦ ꝑfectus factus. ita & ipse
qͦq abintꝰ eruditꝰ ẽ. qͥa ꝑ interual¬
la tẽpoꝵ ad cognitionem ꝓmo¬
ueri debuerunt. ꝑ species rerum
tẽporaliũ & uisibilium foris ad
cognitionẽ ueritatis excitandi
& erudiendi fuerunt Quȩ ta¬
men excitatio & erudicio natura¬
liter & sine labore homini ad eet.
si sensus hominis in carne mor¬
tali ꝑ peccatum corruptꝰ non
fuisset. ut tunc plenũ ac ꝑfectũ
constaret qđ ait apłs: Inuisibi¬
lia esꝰ acreatura mundi ꝑ ea quȩ
facta sunt intellecta conspiciunt᷑

Expanded text:
ita et ipse quoque ab intus eruditus est, quia per intervalla temporum ad cognitionem promoveri debuerunt, per species rerum temporalium et visibilium foris ad cognitionem veritatis excitandi et erudiendi fuerunt. Quae tamen excitatio et eruditio naturaliter et sine labore homini adesset, si sensus hominis in carne mortali per peccatum corruptus non fuisset, ut tunc plenum ac perfectum constaret, quod ait Apostolus: Invisibilia ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt intellec
Abbreviated transcription (Latin):
cũ qͥs alteriꝰ mendatio de ueritate
tẽstimoniũ ꝑhibet. Qui ñ solũ men¬
tiendo reuᷤ efficit᷑. s qͥa etiã ipsũ men-¬
datiũ contra ueritatẽ patrocinari co-¬
nat᷑. Qd̃ qͥdẽ si scienᷤ fecerit: d̃apnabi¬
lis om̃ino malitia ẽ. si autẽ ignorans. De¬
I rep̃hensibiliᷤ negligentia

Expanded text:
cum quis alterius mendacio de veritate testimonium perhibet, qui non solum mentiendo reus efficitur, sed quia etiam ipsum mendacium contra veritatem patrocinari conatur; quod quidem si sciens fecerit damnabilis omnino malitia est; si autem ignorans, reprehensi
Abbreviated transcription (Latin):
homine qͣlis ante peccatum
mali. scientiam quoq rerũ quantũ
ad pͥncipium conditionis ꝑtinuit
ꝑfectam. Nam sicut quantũ ꝑti¬
net ad ꝑfectionem staturȩ & ętatiᷤᷤ
pͥmȩ ꝑfectiõi congrua fuit. ꝑfectã
mox conditũ accepisse putamꝰ. & ad
illã non studio aut disciplina aliqua
ꝑ int̾ualla tẽporis ꝓfecisse: s simul &
semel abipso suȩ conditionis & exor¬
dio una ac simplici diuinȩ aspiratio-¬
nis illuminatione ꝑcepisse: Triplici
autẽ cognitione pͥmũ hominẽ eru-¬
ditũ constat. cognitione scilicet
creatoris fui. ut agnosceret a quo fac-¬
tus erat. & cognitione sui ut agnoᷤ¬
ceret qđ factus erat. & qͦd sibi facien¬
dũ erat. deinde cognitione quoq
illiꝰ qdđ secũ factum erat. & qͥd sibi de
illo & in illo faciendum erat:.

Expanded text:
homine qualis ante peccatum mali; scientiam quoque rerum, quantum ad principium conditionis pertinuit perfectam. Nam sicut quantum pertinet ad perfectionem staturae et aetatis primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognosceret a quo factus erat, et cognitione sui ut cognosceret quid factus erat, et quid sibi faciendum erat. Deinde cognitione quoque illius quod secum factum erat, et quid sibi de illo et in illo faciendum erat.
Abbreviated transcription (Latin):
ueri non erat. neq eligere. neq
concupiscere. qm̃ simplex erat &
pͥncipiũ pͥmũ. & tamen liberum
arbitriũ iam tunc erat. qm̃ uolun¬
tas erat cui inerat hoc. & exqͣ hoc
subsequebat᷑. qm̃ ex hoc mota est
statim. & spontaneo appetitu duc¬
ta in electionem ꝓpͥam:¬

Expanded text:
veri non erat; neque eligere, neque veri non erat; neque eligere, neque concupiscere, quoniam simplex erat et principium primum; et tamen liberum arbitrium jam tunc erat, quoniam voluntas erat cui inerat hoc et ex qua hoc subsequebatur; quoniam ex hoc mota est statim et spontaneo appetitu ducta in electionem p
Abbreviated transcription (Latin):
luntas erat. libertas erat. qͥa uolun-¬
tatis est libertaᷤᷤ. qm̃ potens erat
ꝑse moueri ut ultra iret huc uel
illuc sine coactione. uł adiuta uł
derelicta. qm̃ libertas ẽ uolunta¬
tis ex qͦ est uoluntaᷤᷤ ipsa in ipso
pͥmo pͥncipio: Propter hoc erat
luntas in illis erat potens moue¬
ri & ferri suo appetitu in utrũq.
uoniam spontaneus
motꝰ uł uoluntariꝰ appetitꝰ
liberũ arbitriũ ẽ. liberũ quidem
in eo qͦd ẽ uoluntariꝰ. arbitrũ̃ in
eo uͦ qđ appetitꝰ. Sed & ipsa poteᷤ¬
taᷤᷤ & habilitaᷤᷤ uoluntatis libertaᷤᷤ¬
ẽ qua mouet᷑ ad utrũq. & liberũ
arbitriũ dr̃ uoluntatis. Uolunta-¬
rie autẽ moueri & ferri spontaneo
appetitu. hoc ẽ potestate eligere.
& lib̾tate uidicare. in qͦ constat li¬
berũ arbitriũ Et ꝓpt̾ hoc facti st̃
liberi arbitrii. ut uoluntario ap
rii sui sine coactione. Uerũtamen
qđ pͥmũ erat in illis inciꝑe: mo¬

Expanded text:
luntas erat, libertas erat, quia volunluntas erat, libertas erat, quia voluntatis est libertas; quoniam potens erat per se moveri ut ultra iret huc vel illuc sine coactione vel adjuta vel derelicta; quoniam libertas est voluntatis ex quo est voluntas ipsa in ipso primo principio. Propter hoc erat niam in illis erat voluntas potens moveri et ferri suo appetitu in utrumque.uoniam spontaneus motus vel voluntarius appetitus liberum arbitrium est: liberum quidem in eo quod est voluntarius; arbitrium vero in eo quod appetitus. Sed et ipsa potestas et habilitas voluntatis est libertas qua movetur ad utrumque, et liberum arbitrium dicitur voluntatis. Voluntarie autem moveri et ferri spontaneo appetitu, hoc est potestate eligere et libertate judicare, in quo constat liberum arbitrium. Et propter hoc facti sunt liberi arbitrii, ut voluntario apprii sui sine coactione. Verumtamen quod primum erat in illis, incipere mo
Abbreviated transcription (Latin):
uelle. cum mouet᷑ uoluntas & oꝑa¬
t᷑ iam aliquid. & est ibi hoc & illud
& de hoc in illud. qͦd p̃cessit uolun¬
tas exqua uelle erat. cũ adbucul¬
le non erat. sed uoluntas erat tan¬
tũ ut exea uelle eͥet. qdđ incipienl
non erat aut facere. Non gͦ sic in-¬
telligendũ est simplex pͥncipium.
& pͥma origo nascentis nat᷑ȩ. sed unũ
ipsum & hoc tantum & non ãpliꝰ.
sine spacio & motu & mora. qͦ oĩa
subsecunt᷑ postea. in qͥbꝰ uelle con-¬
stat & facere. & ꝓcessus motuum
& actionũ post pͥmum pͥncipiũ:
Exqͦ autẽ uoluntas mouebat᷑ uelle
erat & a uoluntate erat quȩ libe¬
re mouebat᷑. qͥa ꝑse mouebat᷑. et
ñ inpulsu alieno Q hoc ipsum
meritũ erat & uocabat᷑ bonum
uł malũ. qͥa liberũ erat & ex seerat:
Et extunc mereri cȩꝑunt ex quo
uoluntate moueri cȩꝑunt. & hoc
post pͥmum pͥncipium erat. & a pͥ¬
mo principio erat. & ñ in ipso. qm̃
abipso tantũ erat Ex qͦ autẽ uo-¬

Expanded text:
cum movetur voluntas et operatur jam aliquid; et est ibi hoc et illud; et de hoc in illud quod praecessit voluntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex principium et prima origo nascentis naturae. Sed unum ipsum et hoc tantum et non amplius sine spatio et motu et mora, quae omnia subsequuntur postea, in quibus velle constat et facere, et processus motuum et actionum post primum principium. Ex quo autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum erat et vocabatur bonum vel malum, quia liberum erat et ex se erat. Et extunc mereri coeperunt, ex quo voluntate moveri coeperunt. Et hoc post primum principium erat; et a primo principio erat; et non in ipso, quoniam ab ipso tantum erat. Ex quo autem vo
Abbreviated transcription (Latin):
Nillis autem qͦd erat pͥmũ inciꝑe:
uelle non erat aut facere. qͥ ad uo-¬
lendum & faciendũ tantum facti
erant. non uolentes aut faciente:
Ielle enim aut facere motũ habet.
& de hoc in illud. & successũ & morã
qͦd incipientis pͥncipii e̾ẽ ñ potest
qđ incipit tantum & ampliuꝰ non

Expanded text:
illis autem quod erat primum incipere, velle non erat aut facere, qui ad volendum et faciendum tantum facti erant non volentes aut facientes. Velle enim aut facere motum habet, et de hoc in illud, et successum et moram; quod incipientis principii esse non potest, quod incipit
Abbreviated transcription (Latin):
oc autẽ ratio inuentũ in se.
ꝓbat & in hiis quȩ uidet extͣ
se. quia ortũ & occasum habentia
cuncta. sine auctore nec originem
habere possent nec reparationẽ
Quȩ in toto aliqͣndo cepisse iccirco
dubiũ e̾ẽ non potest: qͥa in partibꝰ
suis sine cessatione cotidie & oriri
Om̃e autẽ qđ mutabile ẽ. aliqͣndo ñ

Expanded text:
oc autem ratio inventum in se probat, et in his quae videt extra se; quia ortum et occasum habentia cuncta, sine auctore nec originem habere possent nec reparationem. Quae in toto aliquando coepisse idcirco dubium esse non potest; quia et in partibus suis sine cessatione quotidie et oriri Omne autem quod mutabile est, aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
nes animas consubstantiales di-¬
cere uelint. & illam naturam sim-¬
plicem in ꝓpagatione filioꝵ ꝑso-¬
naliter quidem multiplicari sed
ẽentialiter non diuidi: Non atten¬
dentes quanta inconuenientia
hanc assertionẽ sequant᷑. si una
& eadẽ e̾e̾ntia simul beatitudini
& dampnationi. głȩ & penȩ ad dic¬
ta credat᷑ Postremo cum dicat
auctoritas reuertat᷑ puluis in t̾rã
dequa sumptus est. & sp̃c redeat
ad dnm qui dedit illũ manifeste

Expanded text:
nes animas consubstantiales dines animas consubstantiales dicere velint, et illam naturam simplicem in propagatione filiorum personaliter quidem multiplicari, sed essentialiter non dividi. Non attendentes quanta inconvenientia hanc assertionem sequantur si una et eadem essentia simul beatitudini et damnationi, gloriae et poenae addicta credatur. Postremo dum dicat auctoritas: Revertatur pulvis in terram de qua sumptus est; et spiritus redeat ad Dominum qui fecit illum ; manifeste
Abbreviated transcription (Latin):
IS autem quidam doctoꝵ
multas hinc in de rationeᷤᷤ
& auctoritates opposuisse inue¬
niuntur. quibꝰ non animam s
solam carnem extraduce ẽẽ as¬
truere e̾eͥ conati sunt. & hȩc qͥd̃e
ratio pͥma est. qͦd sp̃uali naturȩ ñ
conuenit neq ex materia eẽ qm̃
essentialit̾ simplex est. sed neq ma¬
teriam ee qm̃ in unitatis suȩ simpli-¬
citate indiuidue semꝑ consistens
augeri uel multiplicari omĩno ñ
potest. Simplex enim natura ꝓpa-¬
gationem non facit. ubi ad id qđ
ꝓpagandũ ẽ ex eo a quo ꝓpagandũ
est pars sumi non potest. nisi totũ
transierit Qd gͦ unum ẽ inter
duo si totũ transierit. nichil ex eo
remanet illi a quo est: Si autem
totum ꝑmanet. nichil confertur
illi ad qđ est. Si gͥ anima exani-¬
ma gignitur sicut caro excarne.
dicant quomͦ simplex illa substan-¬
tia aut tota in gignente remane-¬
at si ingenitũ transierit. aut to¬
ta ingenitum transeat si in gig-¬
nente remanserit: Hisi forte om¬

Expanded text:
ic autem quidam doctorum multas hinc inde rationes et auctoritates opposuisse inveniuntur, quibus non animam sed solam carnem ex traduce esse astruere conati sunt. Et haec quidem ratio prima est quod spirituali naturae non convenit, neque ex materia esse, quoniam essentialiter simplex est sed neque materiam esse, quoniam in unitatis suae simplicitate individue semper consistens augeri vel multiplicari omnino non potest. Simplex enim natura propagationem non facit, ubi ad illud quod propagandum est ex eo a quo propagandum est pars sumi non potest nisi totum transierit. Quod ergo unum est inter duo si totum transierit, nihil ex eo remanet illi a quo est. Si autem totum permanet, nihil confertur illi ad quod est. Si igitur anima ex anima gignitur sicut caro ex carne, dicant quomodo simplex illa substantia aut tota in gignente remaneat si in genitum transierit, aut tota in genitum transeat si in gignente remanserit. Nisi forte om