comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quisq adhanc seriem ꝑtinentẽ filiũ genuiss
quantoq uixisset. Ubi certe agnoscendũ ẽ qđ
ante ꝓmiserã ut appareat quare sit dictũ de
filiis heber nom̃ illiꝰ phalech: quia indiebꝰ ciꝰ
diuisa ẽ. t̾ra. Quid enĩ aliud intelligendũ ẽ.
t̾rã eẽ. diuisam. nͥ diuersitatẽ linguarum:
missis gͥ cct̃is filiis sem ad hanc rem nõ
ꝑtinentibꝰ illi conectuntur in ordine
generationũ ꝑ qͦs possit ad habraham ꝑueniri.
sic̃ illi conectabant᷑ ante diluuiũ ꝑ qͦs ꝑueniret᷑
ad noe generationes. quę ꝓpagate st̃ ex illo
adam filio quiẽ. appellatus sech Sic gͦ in¬
cipit generationũ ista c̃cextio.
t hę generationes sem Sem filiꝰ centũ
annorũ cũ eet̃. genuit arphaxat scdõ
anno post diluuiũ. Et uix̃ sem pꝰꝗͦ. genuit

Expanded text:
quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset, quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset, quantoque vixisset. Ubi certe agnoscendum est quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber, Nomen unius Phalech, quia in diebus ejus divisa est terra. . Quid enim aliud intelligendum est, terram esse diuisam nisi diuersitate linguarum? Omissis igitur ceteris filiis Sem ad hanc rem non pertinentibus illi conectuntur in ordine generationum, per quos possit ad Abraham perueniri; sicut illi conectebantur ante diluuium, per quos ueniretur ad Noe generationibus, quae propagatae sunt ex illo Adam filio, qui est appellatus Seth. Sic ergo incipit generationum ista contextio: Et hae generationes Sem. Sem filius centum annorum, cum genuit Arphaxat, secundo anno post diluuium. Et uixit Sem, postquam genuit
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ aliqͦs homines ex hac millã partẽ ocea¬
ii im̃sitate tͣnsiecta nauigare ac ꝑuenire
potuisse ut etiã illic ex illo uno pͥmo homine
totidẽ linguas colliguntur fuisse diuisi: quęra¬
mꝰ si possumꝰ inuenire illã int̾ris ꝑegrinantẽ
ciuitatẽ dĩ. quȩ usq ad diluiuũ archãque
ꝑducta ẽ. atq in filiis noe ꝑ eoꝵ benedictio¬
nes ꝑ seuerasse monstrat᷑. maxime in maximo
qͥ ẽ. appellatꝰ sem: qndo qͥdẽ iafech ita bene¬
dictus ẽ. ut meiꝰ fr̃is sui domibꝰ habitaret.
ut ipsa ostendat post diluuiũ ciuitatẽ
dĩ: sic̃ eã scries generationũ ab illo quiẽ. ap¬
pellatꝰ sech ostendebat ante diluuiũ: P ropter
hoc xͦ scͥptura diuna cũ cerrenã ciuitatem
in babylone hocẽ. inc̃ fusione monstrasset.
ad patriarchã sem recapitulando reũtitur.
et ordinant᷑ inde generationes usq ad abra-¬
ham cõmemorato etiã numero annorũ qnto

Expanded text:
dicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceadicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmensitate traiecta, nauigare ac peruenire potuisse, ut etiam illic ex uno illo primo homine totidem linguas colliguntur fuisse diuisi, quaeramus, si possumus inuenire, illam in terris peregrinantem ciuitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris sui, domibus habitaret. ut ipsa ostendat post diluvium civitatem Dei; sicut eam series generationum ab illo qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluvium. Propter hoc ergo Scriptura divina cum terrenam civitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando revertitur, et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum quanto
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ talia de qͥbꝰdã gentibꝰ scrpta st̃ omino nulla
sunt. aut si st̃. homines nõ st̃: aut ex adã sunt
si homines sc̃. Quod uͦ et antipodas
cẽ. fabulantur. idẽ. homines ac̃traria parte
t̃rȩ ubi soloritur quando occidit nob̾ ad ũsa
peclibꝰ nr̃is calcare uestiga. nulla ratione cre¬
dendũ ẽ. neq hoc ulla historica cognitione
didicisse se affirmãt. s quasi raciotinando
coniectant eo qđ int̾ c̃uexa cęli t̃ra suspensa
sit. eundẽq locũ mundus habeat et infimũ
et mediũ: iex hoc opinant᷑ alterã t̃rę partẽ
quȩ infra ẽ: habitatione hominũ carere.
nõ posse: noc attendunt etiam si figura c̃gloluta
irotunda mundus eẽ. credat᷑ siue aliqua racio¬
ne monstret᷑. nõ tam̃ eẽ. õsequens ut etiam
ex illa parte ab aquarũ c̃gerie nuda sit
t̾ra: deinde etiam si nuda sit neq hocstatĩ
qđ eiꝰ p̃dicta coplent᷑: nimisq ab surdũ ẽ: ut

Expanded text:
quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla sunt; aut si sunt, homines non sunt; aut ex Adam sunt, si homines sunt. CAPUT esse fabulantur, id est homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, aduersa pedibus nostris calcare uestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se adfirmant, sed quasi ratiocinando coniectant, eo quod intra conuexa caeli terra suspensa sit, eundemque locum mundus habeat et infimum et medium; et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum carere non posse. Nec adtendunt, etiamsi figura conglobata et rutunda mundus esse credatur siue aliqua ratione monstretur, non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit terra; deinde etiamsi nuda sit, neque hoc statim quod eius praedicta conplentur, nimisque absurdum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
confitendum ẽ. si tam̃ uera sunt quȩ de illa¬
rum nationũ uarietate. et tanta int̾ se atq
nob̾cũ diuersitate tͣduntur Nã isimias. et
circopeticos. ⁊ spingas. si nesciremꝰ nõ homines
eẽ .s bestias. possent illi historici desuacurio¬
sitate gloriantes uelut gentes aliquas homi¬
num. nob impunita uanitate t̾tiri S
sihomines st̃ de quibꝰ illa mira c̃scripta sunt:
qͥd si ꝑꝑt̾ea ds̃ uoluit etiã non nullas gentes
ita creare. ne in his monstris quȩ apud nos
oportet ex hominibꝰ nasci. eius sapientiã quȩ
naturã fingit humanã uelut artẽ cuiꝰ pram
minꝰ ꝑfecti opificis putaremꝰ errasse slõ itaq
nob̾ uider debet absurdũ. ut quẽ ad modum
insinguł qͥbꝰq gentibꝰ quȩdã monstra sunt
hominũ: ita in uniuerso genere humano
quȩdã montra sint gentium Qua ꝑpt̃ ut istã
quęstionẽ pedetentĩ cauteq c̃cludã. aut illa

Expanded text:
confitendum est, si tamen uera sunt quae de illaconfitendum est, si tamen uera sunt quae de illarum nationum uarietate et tanta inter se adque nobiscum diuersitate traduntur. Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes uelut gentes aliquas hominum nobis inpunita uanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet ex hominibus nasci, eius sapientiam, qua naturam fingit humanam, uelut artem cuiuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse? Non itaque nobis uideri debet absurdum, ut, quem ad modum in singulis quibusque gentibus quaedam monstra sunt hominum, ita in uniuerso genere humano quaedam monstra sint gentium. Quapropter ut istam quaestionem pedetemtim cauteque concludam: aut illa,
Abbreviated transcription (Latin):
desit̃: inqͥbꝰ sic ut̾q sexiis apparet ut ex quo
pociꝰ debeant acciꝑe nom̃ incertũ sit: ameli¬
ne cam̃ hocẽ. mascłino ut appellarentur. lo¬
quendi c̃suetudo p̃ualuit. Nã nemo unquã
androginẽcas. aut herma froditas nuncupa
inouente duplex homo natꝰ ẽ. suꝑioribꝰ m̃bris:
uferoribꝰ simplex Nã duo erat capita duo
pttora . iiiͦi. manus: uent̾ autẽ unꝰ ipedes
diosic̃ uni homini. et tamdu uix̃ ut ad
ci multos uidendum fama c̾traheret:
us aũ om̃s cõmemorare possit. humanos
fetꝰ. longe dissimiles his ex quibꝰ eos natos
&ẽ ceraissimũ ẽ: Sic̃ gͦ hec ex illo uno negari
iõpost ougniẽ ducere ita. quȩcũq gentes
indiũsitatibꝰ corpũ abusitato naturȩ cursuquẽ
plures et ꝓpe omnes tenent uelut exorbitasse
traduntur sidefinitione illa includentur ut
rationalia animalia sint atq mortalia ab eodẽ
ipso uno pͥmo patre om̃iũ stirpem thrahere

Expanded text:
desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo potius debeant accipere nomen, incertum sit; a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellarentur, loquendi consuetudo praeualuit. Nam nemo umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauia, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant capita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus longe dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno negari non possunt originem ducere, ita quaecumque gentes ibus corporum ab usitato naturae cursu, quem plures et prope omnes tenent, uelut exorbitasse traduntur, si definitione illa includuntur, ut rationalia animalia sint adque mortalia, ab eodem ipso uno primo patre omnium stirpem trahere
Abbreviated transcription (Latin):
Oqdoporttat uł oportuent ipse nouit.
ciens unuistatis pulcritudinẽ quarũ parciũ
ł similitudine uł diusitate contexat: Sed
quitorum inspicere nõ potest. canquã defor¬
referatur ignorat:
Ilurbꝰ quã qͥnis digitis in manibꝰ ⁊ pedibꝰ
nasci homines nouimꝰ. Et hex leuior est
qũ ullai distantia. s tam̃ absit ut qͥsqͥs ita de¬
spiat. ut exhistimet innumero humanorũ
digtorũ errasse creatorẽ quãus nescias cur
hoc fecerit: Ita et si maior diu̾sitas oriatur
sct ille quid egerit. cuiꝰ oꝑa iustȩ nemore¬
orchendit: Ipud ipponẽ ⁊ aritũ ẽ. homo
psilimadis habens plantas. et in eisbinos
atumꝰ digitos similes ⁊ manꝰ. Sialiqua gens
oł eẽt illi curiose atq mirabili addetur
historie: sũ gͥ istũ pp̃. hoc negabimꝰ ex illo uno
qͥprimꝰ creatꝰ ẽ. eẽ. ꝓpagatum: Androgini
qͥs etiã hermafroditos nuncupant. quãuis
i nodũ rarisint. lifficile ẽ. tam̃ ut istis cẽꝑibꝰ

Expanded text:
teat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest, tamquam deforreferatur ignorat. bus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines nouimus; et haec leuior est quam ulla distantia; sed tamen absit, ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digitorum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fecerit. Ita etsi maior diuersitas oriatur, scit ille quid egerit, cuius opera iuste nemo reprehendit. Aput Hipponem Zaritum est homo quasi lunatas habens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mirabili adderetur historiae. Num igitur istum propter hoc negabimus ex illo uno, qui primus creatus est, esse propagatum? Androgyni, quos etiam Hermaphroditos nuncupant, quamuis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ait enĩ. Ecce ancilla tua inmanibꝰ cus. utere
ea quomodo tͥ placuerit: Ouirũ uirilit̃ utentẽ
feminis. c̃uige tẽꝑant̃. ancilla obtẽꝑanter:
ex agar: inqͦ putare possit impletũ qđ ei ꝓmis¬
sũ fuerat cũ sibi uernaculũ suũ ad optare uolu¬
isset. dõ dicente non erit heres tuis hic: sed
qui exiet de ce illeerit cuiis heres. hec gͦ pro¬
misum ne ancillȩ filio putaret impletũ iã cũ
eẽt̃. annorũ xcͣ. ⁊ nouẽ: apparuit ei dñs et
dixẽ illi Egosum ds̃ Place inc̃spectu meo et
esto sine querela. et ponã testamtũ meũ inter
me et int̾te et implebo te ualde Et ꝓcidit a¬
brahã infaciẽ suã: et ꝓcidit locutꝰ ẽ. eids̃ dicẽs:
Et ecce ego testam̃tũ meũ tecũ ponã. et eris pater

Expanded text:
Ait enim: Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere Ait enim: Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea quo modo tibi placuerit.s o uirum uiriliter utentem feminis, coniuge temperanter, ancilla obtemperanter, ex Agar, in. quo putare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum suum adoptare uoluisset. Deo dicente: Non erit heres tuus hic; sed qui exiet de te, ille erit heres tuus. Hoc ergo promissum ne in ancillae filio putaret inpletum, iam cum esset annorum nonaginta et nouem, apparuit ei Dominus et dixit illi: Ego sum Deus, place in conspectu meo et esto sine querella, et ponam testamentum meum inter me et inter te et inplebo te ualde. Et procidit Abraham in faciem suam. Et locutus est illi Deus dicens: Et ego, ecce testamentum meum t
Abbreviated transcription (Latin):
pociꝰ obediens c̃iugi: quȩ suȩ fterilitacis credidic
eẽ. solatiũ. si ftcundũ ancillȩ utũ qm nacura¬
nõ pot̾at. uoluncate faceret suũ. et eo uire quo
dic̃ apłs similit̃ ⁊ iuir nõhabet. pocestatẽ sui¬
corpis s. mulier. utet᷑ mulier ad pariendum
ex altera: qđ nõ pot̾at ex se ipsa: Nulla ẽ. hic
cupido lascruȩ. nulla neqͥtiȩ turpicudo: Ab
uxore causa pł ancilla marito cͣdit᷑. Amarito
causa ꝓlis accipit᷑ ab utroq nõ culpȩ luxus
s nature fructus exqͥritur. deniq cũ ancilla
grauida dnẽ sterili sũbiret. et hoc sara suspitio¬
ne muliebri uiro pociꝰ imprtaret: etiã ibi de¬
monstrauit abrahã nõ se amatorẽ seruũ. sed
lib̾um fuisse genitorẽ. et inagar sarȩ c̃uigi
pudiciciã custodisse: nec uoluntatẽ suã sed
uoluntatẽ illiꝰ impleuisse. accepisse. nec petis¬
se: accessisse. nec esisse. seminasse: nec amasse.

Expanded text:
potius obediens conjugi, quae suae sterilitatis credidit potius obediens conjugi, quae suae sterilitatis credidit esse solatium, si fecundum ancillret suum, et eo iure, quo dicit apostolus: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grauida dominae sterili superbiret et hoc Sarra suspicione muliebri uiro potius inputaret, etiam ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seruum, sed liberum fuisse genitorem et in Agar Sarrae coniugii. pudicitiam custodisse nec uoluptatem suam, sed uoluntatem illius inpleuisse; accepisse nec petisse, accessisse nec haesisse, seminasse nec amasse.
Abbreviated transcription (Latin):
ignis. quę ꝑtnsiert̃ ꝑmedia duusa illa: signifi¬
cat iã infine scłi ꝑignẽ iudicandos eẽ. carnales
Sic̃ enĩ afflictio ciuitatis dĩ quał antea nũquã
fuit quę sub antichristo futura sꝑatur. signi¬
ficat᷑ tenebroso timore abrahę cirea soł occasũ
idẽ ꝓpĩquante iã fine scłi: sic ad soł occasũ idẽ.
ad ipsũ iã finẽ significat᷑ isto igne dies iudicu
dirimens carnales ꝑignẽ saluandos. et inigne
dampnandos Deinde testam̃tũ factũ ad abra¬
ham terrã chanaan ꝓpͥę manifestat. et nomi¬
nat in ea undecĩ gentes a flumine exypti: usq
ad flum̃ magnũ eufraten: Nõ gͦ aflumine mag¬
no egypti hocẽ nilo. s a paruo qđ diuidit int̃
egyptum et palestinã: ubi ẽ. ciuitas rinocorura¬
ã hinc t̾prã consequunt᷑ filiorũ abrahę.
ad rẽ gestã. nullo mͦ ẽ. in urendũ de hac c̃cubina
crim̃ abrahȩ. Usus ẽ. ea qͥppe ad generandã
ꝓlẽ nõ ad explendã libidinẽ. nec insultans sed¬

Expanded text:
nsierunt per media diuisa illa, significat iam in fine saeculi per ignem iudicandos esse carnales. Sicut enim adflictio ciuitatis Dei, qualis antea numquam fuit, quae sub Antichristo futura speratur, significatur tenebroso timore Abrahae circa solis occasum, id est propinquante iam fine saeculi: sic ad solis occasum. id est ad ipsum iam fdirimens carnales per ignem salvandos, et in igne damnandos. Deinde testamentum factum ad Abraham, terram Chanaan proprie manifestat, et nominat in ea undecim ad flumen magnum Euphraten. Non ergo a flumine magno Aegypti, hoc est, Nilo; sed a parvo, qui dividit inter Aegyptum et Palestinam, ubi est civitas Rinocoruraam hinc tempora consequuntur filiorum Abrahae, ad rem gestam, nullo modo est inurendum de hac concubina crimen Abrahae. Usus est ea quippe ad generandam prolem, non ad explendam libidinem; nec insultans, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Iec sic loqͥt᷑ angłis ds̃ qͦmͦ nos inuicem
nob uł dõ. uł angłis. uł ipsi angłi nob.
siue ꝓ illos dĩ nob̾: sđ ineffabili suomͦ Nob̾ aũ
hoc indicat᷑ nro mͦ. Dĩ qͥppe sublimior ante
suũ factũ locucio. ipsius su facti ẽ. immuta¬
bił racio: quȩ nõ habet sonũ strepentẽ atq
tͣnseuntẽ. s uim sẽpit̾ne manentẽ et tẽporali

Expanded text:
Nec sic loquitur angelis Deus, quo modo nos in uicem Nec sic loquitur angelis Deus, quo modo nos in uicem nobis uel Deo uel angelis uel ipsi angeli nobis siue per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transe
Abbreviated transcription (Latin):
de angłis intelligi qđ dictũ ẽ. faciamus
hominẽ quia nõ dix̃ faciam. S qr seqͥt᷑ ad
imaginẽ nr̃am nec fas ẽ. crede ad imaginem
angłorũ hominẽ factũ: aut eandẽ eẽ. imagi¬
nẽ angłorũ ⁊dĩ: recte illic intelligit᷑ plurali¬
tas trinitatis Quȩ tam̃ tͥnitas qr imus est
nẽ adimaginẽ dĩ. nõ dix̃ fecerunt dii aut
ad imaginẽ dõrũ Poterat et hic eadẽ inad¬
ligi tͥnitas canquã pat̃ dixerit ad filiũ et
spm sc̃m: uenite et descendentes c̃fundamꝰ
ibi linguã eorũ: si aliquid eẽt. qđ angłosphi
motibꝰ sc̃ĩs hocẽ. cogitationibꝰ piis. qͥbꝰ ab eis
c̃sulit̾ incõmutabilis ueritas. canquã lex
ȩc̃na in illa corũ curia supna Neq enĩ sibi
ipsi sunt ueritas: s creatricis paracipes uen¬
tatis Ad illã mouentur tanquã ad fontẽ
intę. ut qđ nõ habent ex se ipsis capiant
ex ipsa : ⁊ eorũ stabilis ẽ. istę motꝰ. Quo ueni¬
unt qui non recedunt

Expanded text:
de angelis intellegi quod dictum est: Faciamus hominem, quia non dixit: \'Faciam\'; sed quia sequitur ad imaginem nostram, nec fas est credere ad imaginem angelorum hominem factum, aut eandem esse imaginem angelorum et Dei: recte illic intellegitur pluralitas trinitatis. Quae tamen trinitas quia unus Deus nem ad imaginem Dei : non dixit, Fecerunt dii, aut, ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intelligi Trinitas, tanquam Pater dixerit ad Filium et Spiritum sanctum, Venite, et descendentes confundamus ibi linguam eorum; si aliquid esset, quod Angelos  ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non recedunt
Abbreviated transcription (Latin):
ignis quȩ ꝑtͣnsiert̃ ꝑmedia diuisa illa. In
die illa disposuit dñs ds̃ testam̃tũ ad abra¬
hã dicens Semini tuo dabo trãhanca
et chananeos. et eucos. et gergeseos. et iedao
ec oĩa ĩuisu facta diinitꝰ atq dictat
de qͥbꝰ singłis enuel eate disserere la¬
gum ẽ. et intentionẽ oꝑis huiꝰ excedit: Qd
tͦ satis ẽ. nosse debemꝰ. postea quã dictũ ẽ.
credidisse abrahã dõ deputatũ eẽ. illi ad
unde sciã quasi adhuc nõ credet sed at
Scđm quid sciã  ut ei rei quã crediderat al
similitudo ad hib̾etur: qua eiꝰ modus aguosces¬
tur : sic̃ nõ ẽ. uirginis marię diffidentia qd
ait: quomͦ fiet istud qm̃ uirũ non cogieso
Q đ enĩ futurũ eẽt. certa erit modũ quosdtl
bit tibi. Deniq et hic similitudo dataẽ de
animalibꝰ. uiuenca et capra. et ariete. et dil
uolucbꝰ. turture et colũba: ut scđ̾m he sio¬
dicuntur. quia cũ sint insignes articulios
ab acdã usq ad noȩ. et uide usq ad abrahã

Expanded text:
nsierunt per media diuisa illa. In die illa disposuit Dominus Deus testamentum ad Abram, dicens: Semini tuo dabo terram hanc, et Chananaeos et Euaeos et Gergesaeos et Iebusaeos. Haec omnia in uisu facta diuinitus adque dicta sunt, de quibus singulis enucleate disserere longum est et intentionem operis huius exceditergo satis est, nosse debemus: posteaquam dictum est, credidisse Abraham Deo, et deputatum esse illi ad Unde sciam, quasi adhuc non crederet: sed ait, Secundum quid sciam, ut ei rei quam crediderat, aliqua similitudo adhiberetur, qua ejus modus agnosceretur. Sicut non est virginis Mariae diffidentia, quod ait, Quomodo fiet iQuod enim futurum esse certa erat, modum quo fieret Altissimi obumbrabit tibi . Denique et hic similitudo data est de animalibus, juvenca, capra et ariete, et duabus volucribus, turture et columba: ut secundum haec futudicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
indicabo ego. ẜ osthȩc uͦ exhibunt huc cũ
suppellectili multa Tu autẽ ibi ad patres
tuos cum pace nutritꝰ insenectabona. Qur
tauͦ generatioẽ c̃uertent se huc. nõdũ eñ
impleta st̃ peccata amorreorũ usq adhis
Cum autẽ iã sol erat ad occasũ flãma facta

Expanded text:
judicabo ego. Post haec vero exibunt huc cum judicabo ego. Post haec vero exibunt huc cum suppellectili multa. Tu autem ibis ad patres tuos cum pace nutritus in senecta bona. Quarta vero generatione convertent se huc. Nondum enim impleta sunt peccata Amorrhaeorum usque adhuc. Cum autem jam sol erat ad occasum, fact
Abbreviated transcription (Latin):
in circũcisas ad fidẽ xp̃i nollet ad miti
Hoc enĩ qͣndo factũ ẽ. ut crodenci abralis.
de putaretur fides ad iusticiã nõdũ fuerat
hoc etiã ait adillũ. Ego ds̃ qͥȩduxi te de
regione caldeoꝵ ut dẽ cibi t̾rã hanc: ut he¬
res sis eiꝰ. Ubi cũ init̾rogasset abrahã scđm
qđ sciret qͥ hȩres eiꝰ erit. dix̃ illid̃:
Accipe mͥ uiuencã crimã et caprã triniã
Aniarietẽ crimũ. ⁊ turcurẽ ⁊ colũbã
Accepit autẽ illę hec oiã et diusit illa media.
⁊ posut ea c̃tͣfaciẽ alt̾ũ alt̾i. aues aũ non
dinsit. et descenđunt sic̃ scͥptũ ẽ. aues et¬
seđunt supͣ corꝑa quę disa erant: ⁊ c̃sedit
illis a braba. Cirta solis autẽ occasũ pauor imru¬
it suꝑ abralũ: et ecce cimor tenebrosus magnꝰ
incidit ci Et dictũ ẽ. ad abrahã Sciendo
scies quia ꝑegrinũ erit sem̃ tuũ in t̾ra nõ
ꝓpͥa. iinscruitute redigent eos. et affliget᷑

Expanded text:
incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad iustitiam, nondum fuerat us, etiam hoc ait ad illum: Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi terram hanc, ut heres sis eius. Ubi cum interrogasset Abraham secundum quid sciret, quod heres eius erit, dixit illi Deus: Accipe mihi iuuencam trimam et capram trimam et arietem trimum et turturem et columbam. Accepit autem illi haec omnia et diuisit illa media et posuit ea contra faciem alterum alteri; aues autem non diuisit. Et descenderunt, sicut scriptum est, aues supra corpora quae diuisa erant, et consedit illis Abram. Circa solis autem occasum pauor inruit super Abram, et ecce timor tenebrosus magnus incidit ei; et dictum est ad Ascies, quia peregrinum erit semen tuum in terra non sua et in seruitutem redigent eos et adfligent
Abbreviated transcription (Latin):
qr nõ st̃ multo ãpliꝰ. quantomagis cũ aliqͦt
iã ex isto numero p̃tissẽt̃ qndo illa in uisu
demonstrata et dicta st̃ abrabę. uł qnͣdo
isahac natꝰ ẽ. centenario patre suo. apͥma
ꝓmissione pꝰ uigĩti uꝰ. annos cũ iã existis¬

Expanded text:
quia non sunt multo amplius: quanto magis cum aliquot iam ex isto numero praeterissent, quando illa in uisu demonstrata et dicta sunt Abrahae, uel quando Isaac natus est centenario patri suo, a prima promissione post uiginti quinque annos
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc eẽt. aliqđ pariendi tẽpꝰ extremũ
generare ipse in illa ętate adhuc posset
Ad aliqͥd enĩ emortuũ corpꝰ intelligere deba¬
mꝰ nõ ad omĩa. Nã si ad omia. nõ iã senectus
uiui: s cadauer ẽ. mortui Quãnis etuã sic sa¬
ui soleat ista quęstio quod de cettura posta
genuit abrahã: quia donũ gignendi qd̾
adño accepit etiã post obitũ mansit ixos
Sed ꝑꝑt̾ea mͥ uidet᷑ illa quã secuti sumꝰ hai
quęstionis solutio p̃ferenda quia center
quidẽ sex s teporis nr̃i de nulla poteft
femu na gignere: nõ cunc qͣndo adiuoti¬
du uiuebant. ut centũ anni nõdũ facea
hominẽ de crepitȩ senectutis Icẽ d¬
paruit abrahȩ ad quęrcũ mãbre intr
iuris. qͦs dubitandũ nõ ẽ. angłos fuisse
ꝙͣuis qͥdẽ ex istimet̃ unũ in eis fuisse dn
carnis fuisse uisibilẽ. Est quidẽ dumnę
potestatis et iniusibił incorꝑał immabs¬

Expanded text:
adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intellegere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer est mortui. Quamuis etiam sic solui soleat ista quaestio, quod de Cettura postea genuit Abraham, quia donum gignendi, quod a Domino accepit, etiam post obitum mansit uxoris. Sed propterea mihi uidetur illa, quam secuti sumus, huius quaestionis solutio praeferenda, quia centenarius quidem senex, sed temporis nostri, de nulla potest femina gignere; non tunc, quando adhuc tamdiu uiuebant, ut centum anni nondum facerent hominem decrepitae senectutis. Cad quercum Mambre in tribus uiris, quos dubitandum non est angelos fuisse; quamuis quidam existiment unum in eis fuisse Domcarnis fuisse uisibilem. Est quidem diuinae potestatis et inuisibilis, incorpora
Abbreviated transcription (Latin):
qđ antea uocabat᷑. int̃p̃tat᷑ pat̾ excelsꝰ. De
nomine aũ mutato sarȩ. nõ ẽ. reddita ratio
S sic̃ aiunt qͥ scͥpserunt int̾p̃tatiões nominum
hebreorũ quȩ his sacs litt̃is c̃tinentur: sarai
int̃p̃tat᷑ pͥnceps mea. sara autẽ iuitꝰ Unde
scͥptũẽ in epła adhebroos Fide et ipsa sara:
uitutẽ accepit ad emissionẽ seminis Ambo
autẽ seniores erant. sic̃ scͥpeura testatur. Sed
illa etiã sterił et cruore m̃struo iã destituta ꝑꝑt̃¬
qđ iã parere nõ posset etiã sisterił nõ suissec.
P orro si femina ita sit ꝓuectioris etatis. ut ei solita
mulierã adhuc fluat: de uiuene parere po¬
test de seniore nõ pocest: quãius adhuc possit
ille senior sed de adolescentula gignere. sicut
abrahã pꝰmorcẽ sare decet cura potuit quia
uiindã eiꝰ inuenit ȩtatẽ. hoc gͦ ẽ. qđ mirum
cõm̃dit apłs. et ad hoc cdhic̃ abrahe a fuse
corpꝰ emortuũ. qm̃ nõ ex om̃i fęmina cui

Expanded text:
 ante vocabatur, interpretatur Pater excelsus. De nomine autem mutato Sarrae non est reddita ratio: sed, sicut aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum hebraeorum, quae his sacris Litteris continentur, Sara interpretatur Princeps mea; Sarra autem Virtus. Unde scriptum est in Epistola ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra virtutem accepit ad emissionem seminis . Ambo autem seniores erant, sicut Scriptura testatur: sed illa etiam sterilis, et cruore menstruo jam destitutaquod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene parere potest, de seniore non potest; quamuis adhuc possit ille senior, sed de adulescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius inuenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apostolus, et ad hoc dicit Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui
Abbreviated transcription (Latin):
ilentis. Uerba quoq eł illa in animosuo
sed ammirantis. Si quẽ uero mouet
qđ dictũ ẽ. et cdabo tͥ et semini cuo post ce
d̃um inqua tu incola es: omẽm t̾rã chana¬
an inpossessioẽm ȩt̃nã quomͦ accipiatur
impletũ. siue adhuc expectet᷑ implendũ
cũ possessio quȩcumq t̾rena ȩt̃na cuilibet
longe in aliud mitt̃ent sensũ Secularia õ¬
qͥpe dicuntur multa. quȩ in hoc scło sic
iunt᷑: ut breui etiã cẽpore cͣnseant: Aeo¬

Expanded text:
diffidentis. Verba quoque ejus illa in animo suosed admirantis. Si quem vero movet quod dictum est, Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua tu incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam; quomodo acimpletum, sive adhuc exspectetur implendum, cum possessio quaecunque terrena, aeterna cuilibet longe in aliud mitterent sensum. Saecularia quippe dicuntur multa quae in hoc saeculo sic aguntur, sicut brevi etiam tempore
Abbreviated transcription (Latin):
bȩdiente illo fuerant amputanda Nõ sane
incredibilit̃ existimatur. cũ postea secutꝰ ect.
nachor. patrẽ suũ tunc abrahã p̃ceptũ dñi
implesse: ut cũ sara c̃uige sua. ⁊ loth filio fr̃ĩs
siones dĩ factȩ ad abrahã: Inhis enĩ aꝑtiora
dĩ nr̃i hoc ẽ. dĩ ueri oracła apparere ceꝑunt
de populo piorũ quẽ ꝓpħica p̃nunciauit.
auctoritas Harum pͥma⁊ ita legitur Et dix̃
dñs ad abrahã Exi de t̾ra tua et de cogna¬
tione tua et de domo patris cui intrã quam¬

Expanded text:
oboediente fuerat amputandum. Non sane oboediente fuerat amputandum. Non sane incredibiliter existimatur, cum postea secutus esset Nachor patrem suum, tunc Abraham praeceptum Domini inplesse, ut cum Sarra coniuge sua et Loth filio fratris siones Dei factae ad Abraham. In his enim apertiora Dei nostri, hoc est Dei ueri, oracula apparere coeperunt de populo piorum, quem prophetica praenuntiauit auctoritas. Harum prima ita legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et
Abbreviated transcription (Latin):
respotamia: s ad totũ illud tempꝰ ꝑtinet
di cunc idẽ. ex quo egressus ẽ. acaldeis.
clubitanit in karra:tẽ qđ seqͥtur et
inde postquã mortiuis ẽ. pat eiꝰ collocauit eũ
interra huc in qua uos nc̃ habitatis ⁊ patres
im̃. nõ ait pꝰquã mortuus ẽ. pat̾ eiꝰ exiit de
urra: s inde hic eũ collocauit. postquam
lutũ dm̃ fuisse ad abraham. cũ eẽt in mesopo¬
inu priꝰquã habitaret in carra : s eũ in carrã
puensse cũ patre. retento apud se p̃cepto dĩ.
il .iͦ. anno Collocationẽ uͦ eiꝰ int̾ra chanaan
uꝓfelionẽ de carra post mortẽ patris euis
giso de t̾ra chaldeorũ dic̃ ds̃. exide t̾ra¬
nu et de cognatioẽ cua. ⁊de domo patris cui:
u it corpꝰiñ de eiceret qđ iã fecerat: s ut ani¬
ni auelleret dr̃ Nõ enĩ exierat inde animo:
sIispe redeundi et desiderio tenebatur: Quę
pes et desicłiũ dõ uibente acuuiantt et ho

Expanded text:
Mesopotamia, sed ad totum illud tempus pertinetMesopotamia, sed ad totum illud tempus pertinetunc, id est, ex quo egressus est a Chaldaeis et habitauit in Charra.\' Item quod sequitur: Et inde postquam mortuus est pater eius, conlocauit illum in terra hac, in qua uos nunc habitatis et patres uestri, non ait: \'Postquam mortuus est pater eius, exiit de Charra\'; sed: \'Inde hic eum conlocauit, postquam locutum Deum fuisse ad Abraham, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra; sed eum in Charram peruenisse cum patre, retento aput se praecepto Deiinto anno. Collocationem vero ejus in terra Chanaan, non profectionem de Carra, post mortem patris ejus egresso de terra Chaldaeorum dicit Deus, Egretua et de cognatione tua et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi et desiderio tenebatur, quae spes et desiderium Deo iubente ac iuuante et illo
Abbreviated transcription (Latin):
quando egressus ẽ. de Karra ex illo con¬
putarentur ex quo de igne chaldeor lss¬
llitꝰ. nõ ex quo natꝰ ẽ. tanquã tunc pociꝰ ratꝰ
habendus sit: Sed beatꝰ stephanꝰ in actibꝰ
płoruĩ cum ista narraret ds̃ inquit głȩ apparu¬
t habrahȩ patri nr̃o cũ ec̃t. in mesopotamia
priꝰquã habitaret in carra: et ait ad illum:
Exidde t̾ra tua et de cognatione cua et de domo
patris cui. ⁊ ueni int̾rã quã tͥ demonstrabo:
s cãm hȩc uerba stephani nõ post mortẽ patris
ciuis locutusẽ. ds̃ habrahȩ. qui utiq in karra
nortuus ẽ: ubi cũ illo et ipse filiꝰ habitauit.
spriꝰquã habitaret in eadẽ ciuitate iã tam̃ cũ
aeĩ. inne sopotamia:. Iã gͦ exierat ad chaldeis
qdđ ita adiungit stephanꝰ: Tunc abrahã egres¬
sisẽ. deterra caldȩorũ ⁊ habitauit in carra:
siquid sit factũ postea quã locutus ẽ. illi dĩ.
itq enĩ post illa dĩ uerba egressus ẽ. de t̾ra
ddcorum cũ dicat ei locutũ dm̃ cũ eẽt. in

Expanded text:
quando egressus est de Charra, ex illo conputarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quo natus est, tamquam tunc potius natus habendus sit. Sed beatus Stephanus in actibus apostolorum cum ista narraret: Deus, inquit, gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra, de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, et ueni in terram, quam tibi demonstrabo. Secundum haec uerba Stephani non post mortem patris eius locutus est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitauit, sed priusquam habitaret in eadem ciuitate, iam tamen cum esset in Mesopotamia. Iam ergo exierat a Chaldaeis. Quod itaque adiungit Stephanus: Tunc Abraham egressus est de terra Chaldaeorum et habitauit in Charra, non quid sit factum, postea quam locutus est illi Deus neque enim post illa Dei uerba egressus est de terra Chaldaeorum, cum dicat ei locutum Deum cum esset. in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd qđ sibi subditũ ẽ. Quid autẽ illi siba¬
horum trium aliquẽ fuisse xp̃m quacui
tres uidisset ad dnm singłarit̃ ẽ. locuts
sic enĩ scͥptũẽ. et ecce cres uiri staban
suꝑ eũ. et uidens ꝓcucurrit iobuaml
adhostium tab̃naculi sui. et adorauit su
t̃rã et dix̃.⁊ dñe si inueni grãm ante ce̾ et
cȩtera : cur nõ et illud aduertunt. duos
eis uenisse ut sodomite dełentur cũ adhia
abrahã ad unũ loquȩret᷑ dnm̃ appellas
et int̾cedens ne simul iustũ cũ impionis
domis ꝑdet: illos aũ duos sic susceptli
ut etiã ipse incolloqͥo cũ illis suo singłari
dñm appellet: Nã cũ eis pluralit dhiis

Expanded text:
quid quod sibi subditum est; quid autem illi subdhorum trium aliquem fuisse Christum, quia, cum tres uidisset, ad Dominum singulariter est locutus sic enim scriptum est: Et ecce tres uiri stabant super eum, et uidens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueni gratiam ante te, et cetera: quur non et illud aduertunt, duos ex eis uenisse, ut Sodomitae delerentur, cum adhuc Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans et intercedens, ne simul iustum cum inpio in Sodomis perderet? Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in conloquio cum illis suo singulariter Dominum appellet. Nam cum eis pluraliter dixis
Abbreviated transcription (Latin):
xl. IU. patͥs sui cũ loch filio frĩs sui ⁊ sara coniuige:
ꝑrex̾q ĩtrã chanaan. i ꝑuenit usq ad sichem.
dabo terrãh anc: Nichil hic de illo semine
ꝓmissũ ẽ. inqͦ pat̃ factꝰ ẽ. õiũ gentiũ secide
illo solo de qͦ pat̾ ẽ uniꝰ ifraheliticȩ plebis ab
hoc enĩ semine t̾ra illa possessa ẽ. Deinde glfici

Expanded text:
quinto patris sui, cum Loth filio fratris et Sarra coniuge perrexit in terram Chanaan et peruenit usque ad Sichem, dabo terram hanc. Nihil hic de illo semine dictum est, in quo pater factus est omnium gentium, sed de illo solo, de quo pater est unius Israeliticae gentis; ab hoc enim semine terra illa possessa est. CAPUT XVII
Abbreviated transcription (Latin):
celligendũ ẽ. qđ eodẽ anno facta st̃ omĩa. ⁊dĩ
ꝓmissio ante quã in karra habitaret habrahã.
et inkarra habitatio eiꝰ. et inde ꝓfectio non
solũ qr eusebiꝰ inchronicis ab anno huiꝰ pro¬
missionis cõputat ⁊ ostendit pꝰ. ecͦfs. et.xxx.

Expanded text:
tellegendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio, antequam in Charra habitaret Abraham, et in Charra habitatio eius et inde profectio; non solum quia Eusebius in chronicis ab anno huius promissionis conputat et ostendit post
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s tribꝰ t̾rȩ: Hanc ꝓmissioẽm factã arbitͣtꝰ
eusebiꝰ septuagesimo qͥnto anno ętatis habrahȩ
tanquã mox ut facta ẽ. de karra exierit abra¬
hã mox : qm̃ scͥpturȩ c̃tͣdici nõ potest ubi
legit᷑. abrahã erat qͥnq. et .lxͣx. annorum
cũ exiit exkarra S sieo anno facta ẽ. ista
ꝓmissio: iã utiq in karra cũ patre suo de¬
morabatur abrahã Neq enĩ exire inde posset:

Expanded text:
ibus terrae. Hanc promissionem factam arbitratur Eusebius septuagensimo quinto anno aetatis Abrahae, tamquam mox ut facta est de Charra exierit Abraham; quoniam scripturae contradici non potest, ubi legitur: Abraham erat quinque et septuaginta annorum, cum exiit ex Charra. Sed si eo anno facta est ista promissio, iam utique in Charra cum patre suo demorabatur Abraham. Neque enim exire inde posset,
Abbreviated transcription (Latin):
habitałm regni: quãis effecta non su¬
crit usq cantũ modũ. quantũ suꝑba coꝵ¬
tabat impietas slã nimia disponebatur
altitudo quę̧ dicta ẽ. usq incolũ. siue
umiꝰ curris ciꝰ quã p̃cipuã moliebantur¬
cẽ. int̾ alias. siue omiũ turriũ quȩ ꝑ
numerũ singłarẽ ita sign̾ficatȩ sunt. ut
dr̃ miles et intelligantur milia militum.
ut rana et locusta Sic enĩ appellataest
multitudo ranarũ ac locustarũ inplags
qͥbꝰ egyptii ꝑcussi sunt ꝑmoy sen
uid autẽ factura fuerit humana
et uana p̃sumptio. cuiꝰlibet et qua¬
tũlibet incęlũ adũsꝰ dm̃ altituidinẽ mol
extolleret:: qnͣdo montes tͣnscendet uni¬
uersos: qͣndo spaciũ nebulosi aeris hu
ueraq incelũ uã molit᷑ humilitas. sursi
leuans cor addñm. nõc̾tra dnm̃. sic̃ didꝰ
e. gigas istȩ uenator contͣ dnm. Qđ nõ
intelligentes nonulli ãbiguo grteo fas¬

Expanded text:
abitaculum regni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine unius turris eius, quam praecipuam moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius ueramque in caelum uiam molitur humilitas, sursum leuans cor ad Dominum, non contra Dominum, sicut dictus est gigans iste uenator contra Dominum. Quod non intellegentes nonnulli ambi
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ Spũ qͥppe dĩ fuerant facti. anglidi
et filii dĩ: s declinando ad infenora:
dicuntur homines nomine natuit nõ
grȩ̃. Dicuntur ⁊ caro desertores spus:
qđ qͥdẽ nõ om̃s codices habent siã qͥdã
nisi filios dĩ nõ habet᷑ Aquila autẽ quẽ
dĩ nec filios dĩ. s filios dorũ int̃p̃tatꝰ ẽ
Ucrũq autẽ uerũ ẽ Nã ⁊ filii dĩ erant.
sub qͦ patre suorũ patrũ etiã fr̃s erant:
et filii deorũ qm̃ diis gentierant: cũ qͥlꝰ
⁊ ipsidiĩ erat uixta illud psalmi: Ego
dixi dii estis: et filii excelsiom̃s
Merito eñ creduntur. lxxͣ. intp̃tes¬

Expanded text:
tu Dei quippe fuerant facti angeli Dei et filii Dei, sed declinando ad inferiora dicuntur homines nomine naturae, non gratiae; dicuntur et caro, desertores spiritus et quod quidem non omnes codices habent, nam quidam nisi filios Dei non habent. Aquila autem, quem Dei, nec filios Dei, sed filios deorum interpretatus est. Utrumque autem uerum est. Nam et filii Dei erant, sub quo patre suorum patrum etiam fratres erant; et filii deorum, quoniam dis geniti erant, cum quibus et ipsi di erant iuxta illud psalmi: Ego dixi: Di estis et filii Excelsi omnes. Merito enim creduntur sept
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥis Quando autẽ erat una. nichil aliud
quã humana lĩgua. uł humana locutio
uocabatur: qua sola uniũsũ genꝰ humanũ
loquebat᷑. Dixerit aliqͥs S quia indiebus
phalech filii eber diuisaẽ. t̾ra ꝑlĩguas.
idẽ. homines qui tt̃ erant in t̾ra. ex eiꝰ nomi¬
ne pociꝰ debuit appellari lingua illa quę

Expanded text:
propriis. Quando autem erat una, nihil aliud propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua
Abbreviated transcription (Latin):
lingua una cũ eet. om̃iũ nõ idõ filii pestilen¬
ciȩ defucrunt.⁊ nã ⁊ ante diluiuiũ una erat
lingia. i tam̃ om̃s p̃t̃ unã noe iusti domũ
deleri diliuino meruerunt: ita quando meri¬
coelatioris impietatis gentes linguarum
diu̾sitatę punitę atq diuise sunt: et ciuitas
impiorũ c̃fusionis nom̃ accepit: hocc̃. appellata
baby lon nõ defuit domꝰ heber: ubicaquę
antea fuit omiũ ligua remaneret. Unde sic̃
sup memoraui cum cepissent enumerari
filii sem. qͥsingłi gentes singłas ꝓcrearent
pͥmꝰ ẽ. cõm̃datꝰ heber: cũ sit ab nepos ipsiꝰ
hoc ẽ. ab illo quintꝰ inueniat᷑ ex hortꝰ. Qiuia
ergo in eiꝰ familia remansit hȩc lingua diuisis
ꝑalias linguas cȩt̃is gentibꝰ quȩ lĩgua priꝰ
humano generi nõ in merito creditur fuisse
cõmiis: idõ de inceps hebrea ẽ. nuncupata:
Tunc enĩ opꝰ erat eã distingui ab aliis linguis
nomine ꝓpͥo: sic̃ aliȩ qͦq uocate st̃. nominibꝰ

Expanded text:
lingua una cum esset omnium, non ideo filii pestilentiae defuerunt nam et ante diluuium una erat lingua, et tamen omnes praeter unam Noe iusti domum deleri diluuio meruerunt: ita, quando merito elatioris inpietatis gentes linguarum diuersitate punitae adque diuisae sunt et ciuitas inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut aliae quoque uocatae sunt nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
exhibunt. et statuã testam̃tũ meũ inter¬
te et me: et int̾ sem̃ cuũ post  in generatio¬
nes ecorũ intestam̃tũ et̃nũ. ut sim tͥ ds̃ et semi¬
nituo postte: et dabotͥ et semim cuo poste:
t̾rã inqua incola es omẽm t̾rã chanaan
inpossessionẽ ȩt̃nã et ero illids.: Et dre qs a¬
abrahã. Tu autẽ testam̃tũ meũ c̃seruab q
et sem̃ tuũ poste: in piemes suas: Et hoc ẽ.
testamtũ qđ c̃seruab̾ int̾ me et uos. et ĩ
sem̃tuũ poste: ingeneratioes suas. Cirĩ¬
det̾ urm om̃e masculinũ. et circũcidemim
carnẽ prepucii ur̃i. et erit insigno testañt
int̃ me et uos: et puerocto dierũ cutũ ai¬
tur. ur̃m om̃e masculinũ inꝓienies ur̃s
uernacłs et empticiꝰ: ab om̃i filio alieno
qui nõ ẽ. de semine tuo circũcisione cr¬
cũtidet᷑ uernaculus domꝰ cuȩ et empta
Et erit testam̃tũ meũ incarne ur̃a inteste¬

Expanded text:
et inter te, et inter semen tuum post te in generationes eorum in testamentum aeternum, ut sim tibi Deus, et semini tuo post te. Et dabo tibi et semini tuo post terram, in qua incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis DeusAbraham: Tu autem testamentum meum conseruabis, tu et semen tuum post te in progenies suas. Et hoc est testamentum, quod conseruabis inter me et uos et inter semen tuum post te in generationes suas: Circumcidetur uestrum omne masculinum, et circumcidemini carnem praeputii uestri, et erit in signo testamenti inter me et uos. Etpueroctodierumcircumcidetur, uestrum omne masculinum in progenies uestras. Yernaculus et emticius ab omni filio alieno, qui non est de semine tuo, circumcisione circumcidetur uernaculus domus tuae et emticius. Et erit testamentum meum in carne uestra in test
Abbreviated transcription (Latin):
let aut frustra hȩc cẽ. conscͥpta. aut tantũ¬
ã serũ gestarũ ueritatẽ sine ullis allegoricis
sgiuficationibꝰ hic ẽẽ. querendã: aut ȩc̃cra¬
no hȩc om̃ino gesta nõ eẽ.s solas eẽ. uerboꝵ
sigas: aut quicqͥd illudẽ: nequaquã ad
phetia eccłȩ ꝑtinere: Quisemĩ nisi m̃te ꝑ¬
uersꝰ manit̃ scriptos ẽẽ. contendat libros. ꝑ
amorũ milia tanta religione ⁊cã ordinate
sucessionis obseruantia custoditos: aut solas
sgestas illic intuendas. ubi certe ut alia o¬
utã sinumerositas animaliũ cogebat
athȩ tanta fieri magnitudinẽ. inmunda
bind ⁊ munda septena intromitti animalia
quid cogebut: cũ equał numeri possent

Expanded text:
ut frustra haec esse conscripta, aut tantummodo rerum gestarum veritatem sine ullis allegoricis significationibus hic esse quaerendam: aut e contrario haec omnino gesta non esse, sed solas esse verborum figuras: aut quicquid illud est, nequaquam ad prophetiam Ecclesiae pertinere. Quis enim nisi mente perversus inaniter scriptos esse contendat libros, per annorum millia tanta religione et tam ordinatae successionis observantia custoditos, aut solas s gestas illic intuendas, ubi certe, ut alia omittam, si numerositas animalium cogebat arcae tantam fieri magnitudinem, inmunda bina et munda septena intromitti animalia quid cogebat, cum aequalis numeri possent
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ dinisa t̾ra: Nã nisi adhuc heber uiueret
quando lĩguarũ facta ẽ. multitudo: nõ ex¬
eiꝰ nomine nom̃ acciꝑet lingua quę apud
illũ potuit ꝑmanere Et idõ credenda ẽ
Et utiq p̃t̃ hanc penã eẽ. debuit populus
dĩ Nec frustra lingua hec ẽ quã tenuit ha.¬
brahã nec inom̃s filios suos cͣnsmittere po¬
tuit. s in eos tantũ qui ꝓpagati ꝑiacob et
insigniꝰ atq eminentiꝰ indĩpopulũ coales¬
centes dĩ testam̃ta i stirpõ xp̃i hab̾e pocueit̃¬
N ec heber ipse eandẽ linguã in uniuersa ꝓgeniẽ
suã refudit: s in cã tantũ cuiꝰ generationes ꝑ¬
ducuntur ad abrahã. Qua ꝑpt̃ etiã sinõ euiden¬
t̃ exp̃ssũẽ. fuisse aliqđ piũ genꝰ hominũ qñ¬
do ab impiis babylonia c̃debat᷑ nõ adhoc ua¬
luit hec obscuritas. ut querentis fraudaret᷑
s pociꝰ exerceret᷑ intentio Cũ enĩ legitur unã¬

Expanded text:
est terra; nam nisi adhuc Heber viveret quando linguarum facta est multitudo, non ejus nomine nomen acciperet lingua quae apud ipsum potuit permanere. Et ideo credendum eset utique praeter hanc poenam debuit esse populus Dei. Nec frustra lingua haec est quam tenuit Abraham, nec in omnes filios suos transmittere potuit, sed in eos tantum qui propagari per Jacob, et insignius atque eminentius in Dei populum coalescentes, Dei testamenta et stirpem Christi habere potueruNec Heber ipse eamdem linguam in universam progeniem suam refudit, sed in eam tantum cujus generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiam si non evidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab impiis Babylonia condebatur, non ad hoc valuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius exerceretur intentio. Cum ergo quaerimus in
Abbreviated transcription (Latin):
diuabꝰ gentibꝰ ciuuitatẽ di. nõ possumꝰ affirma
pillo tẽꝑe qͦ enit cis labiũ unũ idẽ. loqͣla
inacẽ ia geis humanũ alienatũ fiusse a
cultũ ueridĩ ita ut in soł istis generationi¬
U pietas uera remaneret. que descendut
dese mine sem. ꝑ arfaxad et tendunt ad
abraham: s ab illa suꝑbia ȩdificande tur¬
ris usq incelũ qua impia significat᷑ clatio
ippariut ciuitas hoc ẽ. societas impiorum:
grũ itaq ante non fuerit. anlatuerit. an
pocꝰ utraq ꝑmanserit. pia scilicet induo¬
Uꝰ siliis noe qui benedicti sunt eorũq pos¬
ceris imꝑia uͦ in eo qͥ maledictus ẽ. atoꝵ
esꝰ pienis. ubi etiã exortꝰ ẽ. gigas uenator

Expanded text:
ossumus adfirmare illo tempore, quo erat eis labium unum, id est loquella una, tunc iam genus humanum alienatum fuisse a cultu ueri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas uera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae turris usque in caelum, qua inpia significatur elatio, apparuit ciuitas, hoc est societas, inpiorum. Utrum itaque ante non fuerit an latuerit, an potius utraque permanserit, pia scilicet in duobus filiis Noe, qui benedicti sunt, eorumque posteris; inpia uero in eo, qui maledictus est, adque eius progenie, ubi etiam exortus est gigans uenato
Abbreviated transcription (Latin):
annorum: genuit cainan Qui cũ eet̾.cxx
genuit sala. Porro etiã ipse sala: totidẽ amo¬
rũ erat. quando geniuit heber. Centũ uͦ c
phalec h: in cuiꝰ diebꝰ diusa ẽ. terra. Ips
.lxx. et genuit abram: quẽ postea ds̃
nutato uocabulo nominauit habraham
F iunt itaq anni adiluuio usq ad abrabã¬

Expanded text:
annorum>, genuit Cainan; qui cum esset cenannorum>, genuit Cainan; qui cum esset centum triginta. genuit Sala; porro etiam ipse Sala totidem annorum erat. quando genuit Heber; centum uero Phalech, in cuius diebus diuisa est terra; ipse septuaginta, et genuit Abram; quem postea Deus mutato uocabulo nominauit Abraham. Fiunt itaque anni a diluuio usque ad Abraha