comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interrogari inderetur: qm om̃is enis locutio
responsio ẽ. ⁊ solutio questionum. Quando
enim ista dicebat : ⁊ michi ⁊ tibi.⁊ om̃ibus
de hac macrima questione dubitantibus
respondebat. Marima enim questio ẽ. qͣre
dñs alios elegerit.:⁊ alios reprobauerit. Ma¬
rima uero solutio ẽ. quia ita placuit sibi.
Hec enim in omibus danda ẽ. questionibus:
inquibus alia solutio non inuenitur. Confi¬
teor inquit tibi idẽ laudo te benedieo te. &
magnifico te. pater dñe celi ⁊ terre qui dña¬
ris in celo ⁊ int̾ra. siue etiam ut alni cõdices
babent. pater dm̃ celi ⁊ terre: in quo ⁊ fi¬
ab scondisti hec asapientibꝰ ⁊ prudentibus¬
huiꝰ scłi : ⁊ reuelasti ea parinilis. Abscondit
enim dñis sue uirtutis redemptionisq se¬
creta a sapientibꝰ ce prudentibus hunis scłi¬
qm sapien cia huius mundi stulticia ẽ.
apud deum. Ereuelasti ea paruulis. Illis
quibus apłs ait. Nolite paruili effici sen¬
sibus: sed malicia paruuli estote. Sicut

Expanded text:
interrogari videretur, quoniam omnis ejus locutio, responsio est, et solutio quaestionum. Quando enim ista dicebat, et mihi et tibi et omnibus de hac maxima quaestione dubitantibus, respondebat. Maxima enim questio est: quare Dominus alios elegerit, et alios reprobaverit? Maxima vero solutio est, quia ita placuit sibi. Haec enim in omnibus quaestionibus danda est, in quibus alia solutio non invenitur. Confiteor, inquit, tibi, id est laudo te, benedico te, et magnificabo te, Pater, Domine coeli et terrae, qui dominaris in coelo et in terra. Sive etiam, ut alii codices habent: Pater, Domini coeli et terrae, in quo et Fiabscondisti haec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis. Abscondit enim Dominus suae virtutis redemptionisque secreta a sapientibus et prudentibus hujus sm sapientia hujus mundi, stultitia est apud Deum; et revelavit ea parvulis; illis quibus Apostolus ait: « Nolite parvuli effici sensibus, sed malitia parvuli estote . » Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uit dñs: que tamen in sua infidelitate sic̃
igitur in infernuim descendet: que utiq
ad celum eraltari poterat si regi celorum
eredere uoluisset. qui eam elegit ad in habi¬
tandum. Dñs autem eui nichil incertum
est. in sua locutione posuit forte. quod ẽ.
ad uerhͥum dubitandi. ut humanis uerbis
sieut uerus homo suum sermonem temꝑa¬
ret. Ille enim ciuitates ꝓpter peccata sua
sub merse sunt: inquibus ciuitatibis si tã¬
te uirtutes facte fiuissent. quante sunt fac¬
te in capharnaum: forsitan sic̃ nimuite
ad peniteneiam conuerse mansissent usq
as hanc diem. Ido minorem penam ⁊ maio¬
rem excusationem imudicio habebunt.

Expanded text:
vit Dominus, quae tamen in sua infidelitate sicutvit Dominus, quae tamen in sua infidelitate sicutigitur in infernum descendet, quae utique ad coelum exaltari poterat, si Regi coelorum credere voluisset, qui eam elegit ad inhabitandum. Dominus autem, cui nihil incertum est, in sua locutione posuit forte, quod est adverbium dubitandi; ut humanis verbis sicut verus homo suum sermonem temperaret. Illae enim civitates propter peccata sua subversae sunt; in quibus si tantae virtutes factae fuissent, quantae sunt factae in Capharnaum, forsitan sicut Ninivitae ad poenitentiam conversae, mansissent usque ad hanc diem. Ideoque minorem poenam, et majorem excusationem in judicio habebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
intenciam egisent. Uerumptamen dieo uo¬
bis: tyro ⁊ sydom remissius erit indie iudi¬
en quam uob. Quare hoc: Quia in nob pluri¬
me uirtutes facte sunt: quia ipsam uerita¬
tem ꝑse loquentem & audistis & iudistis. ei
tamen credere noliustis. In illis aũ nchilo¬
rum factum ẽ. Quod si factum fuisset: ⁊am¬
audum credidissent ⁊ peniteneiam egis¬
sent. Hoc enim postea ꝓbatum ẽ: qm̃i mad̃is
in sua infidelitate ꝑ sistentibꝰ atq in sua ma¬
licia ꝑseuerantibꝰ non solum tyrus ce sỹtlon
uerum ⁊ cetere geneium ciuitates ad fidẽ
conuerse sunt. X tu eapharnaum numqͥd
usq incelum eraltab̾is: Usq in infernum
descendes. Nuia si in sodomis faete finssent
urtutes que faete sunt inte: fortasse mansis¬
sent usq in hãc diem. Uerumptamen dico
uobis quia terre sodomorũ remissius erit
indie iuidiei quam tibi. In hac eñ enitate
puerum centurionis. socrum petri. ⁊ homi¬
nem paralitieum. aliosq innimieros sana¬

Expanded text:
itentiam egissent! Verumtamen dico vobis: Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii, quam vobis. Quare hoc? Quia in vobis virtutes plurimae factae sunt, quia ipsam Veritatem per se loquentem et audistis et vidistis, ei tamen credere noluistis: in illis autem nihil horum factum est; quod si factum fuisset, jamdudum credidissent, et poenitentiam egissent. Hoc enim postea probatum est, quoniam Judaeis in sua infidelitate persistentibus, atque in sua malitia perseverantibus, non solum Tyrus et Sidon, verum et caeterae gentium civitates ad fidem conversae sunt. Et tu, Capharnaum, nunquid usque in coelum exaltaberis? Usque in infernum descendes; quia, snsissent usque in hanc diem. Verumtamen dico vobis quia terrae Sodomorum remissius erit in die judicii, quam tibi. In hac enim civitate pueros centurionis, socrum Petri, et hominem paralyticum, aliosque innumeros 60 sana
Abbreviated transcription (Latin):
tes dicebant. Hic non eicit demones insi
in beel zebub principe demomiorii. Quis pha¬
risei uos ista docuit. Aisi enim beelzebub dis¬
cipłi efsetis hec talia in enis p̃conio non di
gores om̃sq infirmitates curare.⁊ dicitis qr
in beelzebub eicit demonia: Numquid enĩ
beelzebub deus muscarum. Hec aliquando

Expanded text:
tes dixerunt: Hic non ejicit daemones nisi tes dixerunt: Hic non ejicit daemones nisi in Beelzebub principe daemoniorum. Quis, Pharisaei, vos ista docuit? Nisi enim Beelzebub discipuli essetis, haec talia in ejus praeconio non dicguores, omnesque infirmitates curare, et dicitis, quia in Beelzebub ejicit daemonia? Nunquid enim Be
Abbreviated transcription (Latin):
qui xp̃ianum. Uideat autem non uanitates
occłis corporis. sed lumen uite ⁊ ueritatis occłis
cordis. & stupebant oñs turbe. Unde stupebat
Qina mutus loquebatur. Sic enim mirabant᷑
om̃s quando beatus paulus qui prns demonio
plenus ut cecus ⁊ mutus. eccłiam dĩ ꝑsequebat᷑.
Lostea melnis ercecatus ad fidem conuersus.
aqua baptisii regeneratus. adño illuminatꝰ.
sẏnagogam ingressus. os in xrp̃i laudibus a¬
periens. eum quem ꝑsequebatur clara uoce
p̾dicare cepit. Stupebant autem om̃s qui eũ
audiebant: ⁊ dicebant. Nlonne hic ẽ. qui er¬
pugnabat eos in ierłm qui inuocabant nom̃
istud: & huc lad hoc uenit. ut uictos eos du¬
ceret ad principes sacerdotum. Sic gͥ. ⁊ tune
stupebant omnes turbe: ⁊ dicebant. Nlõ¬
ne hic e. filius dauid: Sciebant autẽ au
eas quas nunc fieri uidebant uirtutes oꝑa¬
retur. Idoq alii dubitabant. alii uero cre¬
debant eum ee xp̃m. Pharisei autẽ audien¬

Expanded text:
hristianum. Videat autem non vanitates hristianum. Videat autem non vanitates oculis corporis, sed lumen vitae et veritatis oculis cordis. Et stupebant omnes turbae. Unde stupebant? Quia mutus loquebatur. Sic enim mirabantur omnes quando beatus Paulus, qui prius daemonio plenus et caecus et mutus Ecclesiam Dei persequebatur, postea melius excaecatus, ad fidem conversus, aqua baptismi regeneratus, a Domino illuminatus, Synagogam ingressus, os in Christi laudibus aperiens, eum, quem persequebatur, clara voce praedicare coepit: « Stupebant autem omnes qui eum audiebant, et dicebant: Nonne hic est qui expugnabat eos in Jerusalem, qui invocabant nomen istud? Et huc ad hoc venit ut vinctos eos duceret ad principes sacerdotum . » Sic igitur et tunc stupebant omnes turbae, et dicebant: Nunquid hic est filius David? Sciebant enim Judaqui eas quas nunc fieri videbant virtutes operaretur: ideoque alii dubitabant, alii vero credebant eum esse Christum. Pharisaei autem audien
Abbreviated transcription (Latin):
nec eiciat ⁊ ꝓferat iudicium. ad uictoriam.
id ẽ donec in ultimo uidicio se ostendat ẽẽ
inctorem. ꝙ in nomine eius gentes sꝑabut:
in quem uid̃ĩ spem suam pon̾e noluerunt.
une oblatus ẽ. ei homo¬
demonium habens. cecus ⁊ mutus:
& curauit eum ita ut loqueretur ⁊ uideret.
Demonium habet om̃is homo. qui in aliquo
magno peceato ꝑseuerat. Idoq apłs nos am¬
monet dicens. Non regnet peccatum in ur̃o
mortali corpore. Quam diu enim peccatum
in homine ẽ : ⁊ cecus ⁊ mutus ẽ. homo. secus
quidem quia non sequitur lucem. Ego in qͥt¬
ans sum lur mundi: qui sequitur me nõ
ambulat in tenebris. ẜ habebit lumen uite.
Mutus ũ quia peceatum sium confiteri nesc̃:
hic autem cecus ⁊ mutus. si dño offeratur.
si ad penitencia conuertatur : mox iħs eura¬
bit eum. ita ut eiecto demonio loquatur ⁊ ui¬
deat. Loquatur utiq non uana ⁊ in utilia ut
prius s sc̃a ⁊ religiosa.⁊ qualia conuenit lo¬

Expanded text:
nec ejiciat et proferat judicium ad victoriam, nec ejiciat et proferat judicium ad victoriam, id est donec in ultimo judicio se ostendat esse victorem. Et in nomine ejus gentes sperabunt, in quem Judaei spem suam ponere noluerunt.est ei homoaemonium habens, caecus et mutus: et curavit eum, ita ut loqueretur et videret. Daemonium habet omnis homo qui in aliquo magno peccato perseverat: ideoque Apostolus nos admonet dicens: « Non regnet peccatum in vestro mortali corpore . » Quandiu enim peccatum in homine regnat, et caecus et mutus est homo. Caecus quidem, quia non sequitur lucem. « Ego, inquit, sum lux mundi; qui sequitur me non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae . » Mutus vero quia peccatum suum confiteri nescit. Hic autem caecus et mutus si Domino offeratur, si ad poenitentiam convertatur, mox Jesus curabit eum, ita ut ejecto daemonio loquatur et videat. Loquatur utique non vana, et inutilia, ut prius, sed sancta et religiosa, qualia loqui convenit C
Abbreviated transcription (Latin):
gans non exrtinguet. donec eiciat ad uietoriã
iudicnum. ⁊ in nomine eius gentes sꝑabunt.
Uenerat enim dñs uidicium gentibus nun¬
ciare: ⁊ quomo do mortem fugerent. ⁊ uitã
susciꝑent consilium dare. Nlon autẽ ido ue¬
nerat ut contenderet. ut damnaret et liti¬
garet : ut armis pugnaret ⁊ fortitudine suꝑa¬
ret. Idoq recessit inde ⁊ non solum recessit:
uerum etiam occultum se ẽẽ uoluit. Est au̾
uor enis audita in plateis. cum humiliter
uerba uite omibus loqueretur : non ẽ. autẽ
audita. ut suꝑbe alieu minaretur. E eum
omnes suos ad uersarios uno uerbo ꝑdere
posset. arundinem tamen quassatam non
con fregit.⁊ linum fumigans non ertincrit.
Per ħ enim phariseos significat : quos dñs
tam facile confringere &e extinguere poterat.
quam nos facile arundinem quassatam iam
pene fractam confringinus: ⁊ linum iam
pene erustum ertinguimꝰ. qd̾ iam inse de fi¬
ciente igne fumi gare incipit. Hanc autem
sue potentie uirtutem non ostendet dñs do¬

Expanded text:
oriam judicium, et in nomine ejus gentes sperabunt. Venerat euim Dominus judicium gentibus nuntiare, et quomodo mortem fugerent, et vitam susciperent, consilium dare. Non autem ideo venerat, ut contenderet, ut clamaret, et litigaret, ut armis pugnaret. et fortitudine superaret. Ideoque recessit inde, et non solum recessit, verum etiam occultum se esse voluit. Est autem vox ejus audita in plateis, cum humiliter verba vitae omnibus loqueretur. Non est autem audita, ut superbe, alicui minaretur. Et cum omnes suos adversarios uno verbo perdere posset, arundinem tamen quassatam non confregit, et linum fumigans non exstinxit. Per haec enim Pharisaeos significat, quos. Dominus tam facile confringere et exstinguere poterat, quam facile nos arundinem quassatam et jam pene fractam confringimus, et linum jam pene exustum exstinguimus, quod jam in se deficiente igne fumigare incipit. Hanc autem suae potentiae virtutem non ostendet Dominus, do
Abbreviated transcription (Latin):
scłm litteras legis obseruantias. Einis eñ
legis xp̃s ẽ. Cessent gͥ pharisei defendere
sabbatum.⁊ xp̃i discipłos. immo etiam ipsũ
xp̃m condemnare ꝓpt̾ sabbatum : de quo
ipsi dicebant. Hic homo non ẽ. a do qui sab¬
batum non eustodit: qm̃ non solum sabbatũ.
uerum etiam ipsum sacrificium. quod ꝑ
singła sabbata fiebat in xp̃o completum ẽ.
& iam ulterns fieri non licet.
Et cum inde transisset. uenit insinago¬
gam eorum. ⁊ ecce homo manum ha¬
bens aridam .⁊ interrogabant eum dicentes.
silicet sabb̃o curare. ut aceusarent eum.
Miseri pharisei non in tellererunt ea que
modo suꝑius dñs dicrerat. Si enim intelle¬
xissent : nehil erat quodiam de sabbato
querere debuissent. Om̃is autem homo ma¬
num aridam habet qui eam ad bonum
opus extende non ualet. Manum aridam
habent auari : om̃sq illi qui helemosinam
fac̾e nolunt. Ipse autẽ diarit illis. Quis erit
er uob̾ homo qui habet ouem unam. ⁊ si
cecidit ħ in sabbatis in foueam nonne te¬

Expanded text:
m litteram legis observantias: finis enim legis Christus est. Cessent igitur Pharisaei defendere Sabbatum, et Christi discipulos, imo etiam ipsum Christum condemnare propter Sabbatum, de quo ipsi dicebant: Hic homo non est a Deo qui Sabbatum non custodit; quoniam non solum Sabbatum, verum etiam ipsum sacrificium quod per singula Sabbata fiebat, in Christo completum est, et jam ulterius fieri non licet. XLV. Et cum inde transisset venit in Synagogam eorum. Et ecce homo habens manum aridam; et interrogabant eum dicentes, si licet Sabbato curare, ut accusarent eum. Miseri Pharisaei non intellexerunt ea quae modo superius Dominus dixerat. Si enim intellexissent, nihil erat quod jam de Sabbato quaerere debuissent. Omnis autem homo manum aridam habet, qui eam ad bonum opus extendere non valet. Manum aridam habent avari, omnesque illi qui eleemosynas facere nolunt. Ipse autem dixit illis: Quis erit ex vobis homo, qui habet ovem unam, et si ceciderit haec Sabbatis in foveam, nonne te
Abbreviated transcription (Latin):
untur. in domibus regum sunt. Qui em̃
mollibus uestitur comientus. hominum
requirit: ⁊ uid̃i appetit: iđoq non indeser¬
to non in loeo solitario s indomo regia in¬
uenitur. Uana gͥ głia premitur: qui ꝓpt̾
hoc mollibus uestitur. S quio eristis mđe:
Propham: Etiam dico uob ⁊ plusquã ꝓpħã.
hic est emim de quo seriptum ẽ. Ecce mitto

Expanded text:
untur, in domibus regum sunt. Qui enim untur, in domibus regum sunt. Qui enim mollibus vestitur, conventus hominum requirit, et videri appetit: ideoque non in deserto, non in loco solitario, sed in domo regia invenitur. Vana igitur gloria premitur qui propter hoc mollibus vestitur. Sed quid existis videre? Prophetam? Etiam dico vobis et plus quam prophetam. hic est enim de quo scrip
Abbreviated transcription (Latin):
non dm̃ seo hominem eum ẽẽ. eredebant
Quid existis indesertum uidere: Arimdmẽ
uento agitatam:. Noni ẽ arundo ioħs. columna
ẽ. non mouetur uento. non quatitur tiore
non flectitur ad ulatione: uno eodemq uultu
respicit ⁊ illos qui eum laudant ⁊ illos qui
eum uituꝑant. Sic mimicos ut amicos di¬
uide gͥ quam caute saluator nr̃ ⁊ ioħis nuis¬
ticiam commendat. ⁊ se ipsum ab ad ulatio¬
nis u̾tio defendit: dum eum quem laudat
nulla laude delectari dieit. S quid exristis
udere : Hominẽ mollibus uestitum  Ioħs
enim sicut legitur pilis camelorũ uestitus
erat. Qua inre aꝑtissime ostendebat. quia
&e mundum istum enisq concupiscentias
ꝓ nichilo ducebat. In suꝑ etiam quia pem¬
teneiam p̾dicabat: ut bonis magister pe¬
intentibus in se ipso pemteneie simuil erẽ¬
plum &e regulam dabat. Unde non inme¬
rito quidam ait. Suns me flere: dolendũ
est. prius tibi ipsi. Ecce qui mollibus uesti¬

Expanded text:
non Deum, sed hominem eum esse credebant. non Deum, sed hominem eum esse credebant. Quid existis in desertum videre? arundinem vento agitatam? Non est arundo Joannes; columna est, non movetur vento, non quatitur timore, non flectitur adulatione, uno eodemque vultu respicit et illos qui eum laudant, et illos qui eum vituperant. Sic inimicos ut amicos diur, quam caute Salvator noster et Joannis justitiam commendat, et se ipsum ab adulationis vitio defendit; dum eum quem laudat, nulla laude delectari dicit. Sed quid existis videre? hominem mollibus vestitum? Joannes enim, sicut legitur, pilis camelorum vestitus erat: qua in re apertissime ostendebat, quia et mundum istum ejusque concupiscentias pro nihilo ducebat. Insuper etiam, quia poenitentiam praedicabat, ut bonus magister, poenitentibus in se ipso poenitentiae simul exemplum et regulam dabat. Unde non immerito quidam ait: . . . . . . Si vis me flere, dolendum Est prius ipsi ipse tibi Ecce qui mollibus vesti
Abbreviated transcription (Latin):
Qui gͥ in aliis omibus ꝓpħarũ testimonia c̃õ¬
firmo ce compleo: absit᷑ ut in hoc uno. faciã
eos esse mendaces. Beatus enm qui non fue¬
rit scandalizatus in me. Beatus qui fideliter
uterum. non utiq horreo erucem subire:
neq horreo ad inferna descendere. Cloaca
mundi ẽ. infernus: luar tamen stereore ñ
in quinatur. mundus tamen transeo ꝑ in¬
mundum: mundus totum compleo mundũ
Descende gͥ secure. p̾cursor michi es: uade
&e p̃cuire. nuncia gaudium fidelibus m̃ĩs.
cito sequar ⁊ lib̾abo eos. Consida modo quan¬
ta leticia locus ille tenebrarũ. locus ille do¬
loris ⁊ meroris consid̾a inquã quanta letieia
quantoq gaudia erultauerit: quando ibi
beatus ioħs hec uerba narrare cepit. Inis aũ
habeuntibus: cepit iħs dicere ad turbas de
ioħe. Bene autem abeuntibus illis. si emm
illis p̃sentibus de ioħe talia loqueretur. po¬
terat fortasse adulatione notari: ab his qui

Expanded text:
Qui igitur in aliis omnibus prophetarum testimonia conQui igitur in aliis omnibus prophetarum testimonia confirmo et compleo, absit ut in hoc uno faciam eos esse mendaces. Beatus enim qui non fuerit scandelizatus in me. Beatus, qui fideliteruterum, non utique horreo crucem subire, neque horreo ad inferna descendere. Cloaca mundi est infernus; lux tamen stercore non inquinatur. Mundus transeo per immundum, mundus totum compleo mundum. Descende igitur secure, Praecursor mihi es, vade et praecurre, nuntia gaudium fidelibus meis: cito sequar, et liberabo eos. Considera modo, quanta laetitia locus ille tenebrarum, locus ille doloris, et moeroris, considera, inquam, quanta laetitia quantoque gaudio exultaverit, quando ibi beatus Joannes haec verba narrare coepit. Illis autem abeuntibus, coepit Jesus dicere ad turbas de Joanne. Bene autem illis abeuntibus: si enim illis praesentibus de Joanne talia loqueretur, poterat fortasse adulatione notari ab his qui
Abbreviated transcription (Latin):
hoc credere de te.nisi hoc certum fiat michi
ate. Ualde quidem te. humiliasti. an fortasse
plus te humiliabis : Quid dicam illis. Quid
nuneiabo illis : E respondens iħs dicrit illis.
Euntes renunerate ioħi que audistis ⁊ indis¬
tis. seci uident. claudi ambulant. leꝓsi mun
dantur : surdi audiunt. mortui resurgunt.
pauperes euangłizant᷑. E beatus ẽ. qui non fue¬
rit scandalizatus iine. Quid enim aliud
dñs in hac sua responsione significabat. nisi
quia ⁊ hoc ꝓpħarum oraculum ꝑ se complere
non abhorreret. sicuti nec alia que de eo ꝓpħe
p̃dicrerant : Ite inquit dicite ioħi que audis¬
tis ⁊ urlistis. In ipsa enim hora ipsisq uiden¬
tibus ut lucas testatur. fecit dñis multas uir¬
tutes. & tale erat ac sidiceret. Inmundum
ueni. carnem assumpsi. baptizari uolui. nẽ
autem pdico. nunc pauꝑes ad fidem conuer¬
to. cecos illumino. mortiros suscito : ⁊ cet̾a
facio que me facturũ eẽ ꝓpħe nunciarunt.

Expanded text:
hoc credere de te, nisi hoc certum fiat mihi hoc credere de te, nisi hoc certum fiat mihi a te. Valde quidem te humiliasti, an fortasse plus te humiliabis? Quid dicam illis? quid nuntiabo? Et respondens Jesus ait illis: euntes renuntiate Joanni quae audistis et vidistis: csurgunt, pauperes evangelizantur. Et beatus est qui non fuerit scandalizatus in me. Quid enim aliud Dominus in hac sua responsione significabat, nisi quia hoc prophetarum oraculum per se complere non abhorreret, sicuti nec alia quae de eo prophetae predixerant? Ite, inquit: dicite Joanni quae audistis et vidistis: in ipsa enim hora, ipsisque videntibus, ut Lucas testatur, fecit Dominus multas virtutes. Et tale erat, ac si diceret; in mundum veni, carnem assumpsi, baptizari volui; nunc autem praedico, nunc pauperes ad fidem converto, caecos illumino, mortuos suscito; et caetera facio, quae me facturum esse prophetae nuntiarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mittens duos de discipłis suis ait illi. Tues
qui uenturus es an alium erpectamus :
Ioħs baptista in uincłis ⁊ in carcere positus.
cum audisset miracła. que dñs faciebat.
intelli¬
gens iam sibi diẽ
nere : uoluit eum quasi magistrum
interrogare de his que sibi incerta ad huc ude¬
bantur. Misit gͥ ad eum duos de discipłis suis.
qui eius uerba ap̃o referrent. hi autem quid
dicrerint audiamus. Ioħs in quiunt baptista
misit nos ad te dicens. Tu es qui uenturus es
an alium expectamus : Ego quidẽ non puto
ioħis discipłos intellerisse. quid hac illorum
magistri in terrogatione signifiearetur : sic̃
nec in ap̃i responsione questionem intellere¬
runt ẽẽ solutam. Tues inquit qui uenturus
es: Ego quid ẽ uado. ego ad patriarchas ⁊ ꝓ¬
phetas in inferno descendo. sed numquid tu
quoq ibi uenturus es: Debeo te illue uentu¬
rum illis annunciare. sicut iam te uenisse
mundo annunciaui : Descende ᷤᷤ illuc ꝑte an
alium erpectamus missum ate : Timeo em̃

Expanded text:
is suis ait illi; tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Joannes Baptista in vinculis et in carcere positus, cum audisset miracula quae Dominus operabatur, intelligens jam sibi diem imminere, voluit eum quasi magistrum interrogare de his quae sibi adhuc incerta videbantur. Misit igitur ad eum duos de di scipulis suis, qui ejus verba Christo referrent. Hi autem quid dixerint, audiamus. Joannes, inquiunt, Baptista misit nos ad te dicens: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Ego quidem non puto Joannis discipulos intellexisse, quid hac illorum magistri interrogatione significaretur: sicut neque in Christi responsione quaestionem intellexerunt esse solutam. Tu es, inquit, qui venturus es? Ego quidem vado, ego ad patriarchas et prophetas in infernum descendo: sed nunquid tu quoque ibi venturus es? Debeo te illuc venturum illis annuntiare, sicut te jam venisse mundo annuntiavi? Descendes illuc per te, an alium exspectamus missum a te? Timeo enim
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui templo seruientes. ad ipsius templi
ornatum & municionem tam multa in
sabbato agere ⁊ p̾parare necesse habebant.
Quare gͥ sine crimine erant: Qina om̃e
quod ad di seruitium ꝑtinet : non ẽ. pecea¬
tum. Bico autem quia templo maior ẽ. hic:
ce quia dñs filius ẽ. hominis. etiam sabbati.
Si gͥ templum templiq seruitium sacerdo¬
tes a crimine liberare poterat. quantoma¬
gis ergo discipłos meos : Presertim cum
ipsius sabbati ego sum dñs : quod inolatum
ẽẽ causamim. Mei sunt discipłi. meum ẽ.
ce sabbatum : utrorumq dñs ego sum. Meũ
est. gͥ inter eos componere pacem. Si autẽ
sciretis quid ẽ. miscdiam uolo ⁊ non sacrifi¬
cium. nuquam con deminassetis innocen¬
tes. Non enim sacrificio ẜ miscdia saluatꝰ
ẽ. mundus. Om̃ta enim legis sacrificia in
illo sacrificio completa sunt. in quo ⁊ ꝑ qd̾¬

Expanded text:
illi, qui templo servientes ad ipsius templi illi, qui templo servientes ad ipsius templi ornatum et munitionem tam multa in Sabbato agere et praeparare necesse erat. Quare igitur sine crimine erant? Quia omne quod ad Dei servitium pertinet non est peccatum . Dico autem vobis quia templo major est hic; et quia Dominus est Filius hominis 62 etiam Sabbati. Si igitur templum templique servitium sacerdotes a crimine liberare poterat, quanto magis ego discipulos meos? Praesertim cum ipsius Sabbati ego sim dominus, quod violatum esse causamini. Mei sunt discipuli, meum est et Sabbatum, utrorumque dominus ego sum. Meum est igitur inter eos componere pacem. Si autem sciretis, quid est misericordiam volo et non sacrificium, nunquam condemnassetis innocentes? Non enim sacrificio sed misericordia salvatus est mundus. Omnia enim legis sacrificia in illo sacrificio completa sunt, in quo,
Abbreviated transcription (Latin):
tasse non habuit aliud quod responderet.
&e ut dici solet. palum palo pellens. obiectio¬
nem obiectioni ꝓposuit: Non est ita.S
quiꝰ pharisei solam legis litteram attende¬
bant : noluit eis dñs sp̃ualis in telligeneie
secreta reuelare. Ileq enim recepissent
ea. Dedit gͥ eis hoc testimonium ut a disci¬
płorum suorũ rep̃hensione cessarent. uł
simul cum eis clauid quoq reprehendẽt :
quod eis inconueniens eẽ. indebatur. La¬
nes gͥ ꝓpositionis quod solis sacerdotibus co¬
medere licebat. maiora scarũ scripturarũ
misteria significabant. que illis solis reue¬
landa sunt. qui sacerdotum fidem ⁊ in tel¬
ligenciam habent. Fecit gͥ clauid contra
legem quantum ad litteram : non quantũ
ad sp̃ualem in tellectum. Ilam ⁊ ipse sp̃ua¬
liter sacerdos erat. Unde ⁊ de filiis enis
liis aaron : ẜ quia regi erant familiares.
sabbatum uiolant. ⁊ sine crimine sunt :
Non em̃ poterant non iolare sabbatum:

Expanded text:
tasse non habuit aliud quod responderet; tasse non habuit aliud quod responderet; et, ut dici solet, palum palo pellens, objectionem objectioni opposuit? Non est ita: sed, quia Pharisaei solam legis litteram attendebant, noluit eis Dominus spiritualis intelligentiae secreta revelare: neque enim recepissent ea. Dedit igitur eis hoc testimonium, ut a discipulorum suorum reprehensione cessarent, vel simul cum eis David quoque reprehenderent, quod eis inconveniens esse videbatur: panes enim quos solis sacerdotibus comedere licebat, majora sanctarum Scripturarum mysteria significabant, quae illis solis revelanda sunt, qui sacerdotum fidem et intelligentiam habent. Fecit igitur David contra legem quantum ad litteram, non quantum ad spiritualem intellectum. Nam et ipse spiritualiter sacerdos erat: unde et de filiis ejusliis Aaron, sed quia regi erant familiares, Sabbatum violant, et sine crimine sunt? Non enim poterant non violare Sabbatum
Abbreviated transcription (Latin):
bene intelligatur. non quod seri faciunt
sed quod hominem seruum facit. Qui em̾
facit peceatum seruiis ẽ. peccati. Pec catum
igitur ẽ. seruile opus: qm̃ facit hominem
esse seruum. Hoc gͥ in sabb̾o fieri non licet.
Spieas enim omii die ⁊ uellere & manducare
licet. Si enim non licuisset: dñs ꝓhibuiss
sed qui uacat a peccatis. At ille diarit eis.
Non legistis quid fecerit dauid quando esu¬
riit. ⁊ qui cum eo erant. quando intrauit
indomum domini. ⁊ panes ꝓpositionis eo¬
medit. quos non licebat ei ed̃e neq his qui
cum eo erant. nͥsi solis sacerdotibus : Quid
enim saluatorẽ nr̃m in hac responsione e¬
gisse putamus in qua apłi qui dem de sabb̃i
iolatione defendi non uidentur. ⁊ dauid
cum pueris suis contra legem fecisse dicit᷑
Neq enim ido reus defenditur : quia alius
e que reus inuenitur. Que enim de fensio
est xp̃i discipłis quod dauid contra legis
p̃ceptum ꝓpositionis panes comedit : An for¬

Expanded text:
bene intelligatur, non quod servi faciunt, bene intelligatur, non quod servi faciunt, sed quod hominem servum facit: « Qui enim facit peccatum, servus est peccati . » Peccatum igitur est servile opus, quia facit hominem esse servum. Hoc igitur in Sabbato fieri non licet: spicas autem omni die et vellere et manducare licet: si enim non licuisset, Dominus prohibuisset. peribus, sed qui vacat a peccatis. At ille dixit eis: Non legistis quid fecerit David quando esuriit, et qui cum eo erant, quomodo intravipositionis comedit, quos non licebat ei edere, neque his qui cum eo erant, nisi solis sacerdotibus? Quid enim Salvatorem nostrum hac responsione egisse putamus; in qua apostoli quidem de Sabbati violatione defendi non videntur, et David cum pueris suis contra legem fecisse dicitur? Neque enim ideo reus defenditur, quia alius aeque reus invenitur. Quae enim defensio est Christi discipulis, quod David contra legis praeceptum propositionis panes comedit? An for
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sata discipłi aũ eius esurientes ceperũt
uellere spicas ⁊ manducare. ꝑ recipit em̾
moises ut si intraueris insegetem amei tu
frange̾s spicas.⁊ manu tua conteres. falce
autem non metes. Id ipsum ergo significat.
& quod moyses iubet. ⁊ quod apłi agunt. E
nos gͥ ꝑha̾c euuangłii segetem legendo ⁊ er¬
ponendo transeuntes. spicas frangamus.
sentencias aꝑramus.⁊ manu intelligencie
eas conterentes. esurientem animam tali
cibo reficiamꝰ. Hanc autem segetem illi
falce metunt. qui ꝑ hunc ⁊ alios libros uelo¬
citer legendo discurrunt : ⁊ uł parum uł
nichil colligendo intelligunt. Pharisei au̾
uidentes dixrerunt ei. Ecce discipłi tui fa¬
ciunt quod non licet facere sabb̃is. Acẽsi
diceret᷑ pharisei. Licet quidem discipłis tiu
spieas uellere ⁊ manducare qm̃ moyses hoc
dixrit: sabb̃o au̾ hoc ag̾e non licet. qm̃ moyses
hoc inter dicit. Moyses enim seruile opus
in sab̃b̃o fieri ꝓhibet. E st au̾ seruile opus si

Expanded text:
 sata: discipuli autem ejus esurientes coeperunt vellere spicas et manducare. Praecipit enim Moyses ut si intraveris in segetem amici tui, franges spicas, et manu tua conteres, falce autem non metes. Id ipsum ergo significat, et quod Moyses jubet, et quod apostoli agunt. Et nos igitur per hanc Evangelii segetem legendo et exponendo transeuntes, spicas frangamus, sententias aperiamus, et manu intelligentiae eas conterentes, esurientem animam tali cibo reficiamus. Hanc autem segetem illi falce metunt, qui per hunc et alios libros velociter legendo, discurrunt, et vel parum, vel nihil colligendo, intelligunt. Pharisaei autem videntes, dixerunt ei: Ecce discipuli tui faciunt, quod non licet eis facere Sabbatis. Ac si dicspicas vellere et manducare, quoniam Moyses hoc dixit, Sabbato tamen hoc agere non licet, quoniam Moyses hoc interdicit. Moyses enim servile opus in Sabbato fieri prohibet. Est autem servile opus, si
Abbreviated transcription (Latin):
homo maior ⁊ melior oue. ualeat gͥ in ho¬
mine : quod ualet in oue. Si gͦ licet ouem
sabbatis aꝑicło lib̃are lib̾are. quare non lice¬
at sabbatis hominem sanare : Manfestum
est. itaq quia licet sabbatis benefacere. ꝓ mor
benefaciens sanauit hominem ĩsabbo.¬
aeuntes autem pharisei consilium facie¬
bant ad uersus eum quomodo eum ꝑde¬
rent. Iħ̃s autem sciens recessit inde: ⁊ secuti
sunt eum multi ⁊ curauit eos om̃s. Quomo¬
do enim non sciret nefandum consiluim
phariseorum. qui nouit cogitacines hominũ
& occłta om̃ium secretorũ: Recessit autẽ
inde non quod eos timeret : s ut nos doeẽt.
Uult enim dĩis ut ab illis recedamus quos
bonis monitis semꝑ de teriores fieri uidemꝰ.
& secuti sunt eum multi. S quo fruetu :¬
& curauit eos omnes. Si uis curari. si uis
sanari. si uis amortis ꝑ icło lib̾ari. sequere
⁊ unitari iħm. Ipse enim neminem repel¬
lit. om̃s sanat. qui eum secuntur. E p̾cepit
eis ne manfestum eum facerent. sur autẽ

Expanded text:
elior ove. Valeat igitur in homine quod valet in ove. Si ergo licet ovem Sabbatis a periculo liberare, quare non licet Sabbatis hominem sanare? Manifestum est itaque, quia licet Sabbatis benefacere: et mox benefaciens sanavit hominem in Sabbeuntes autem Pharisaei consilium faciebant adversus eum, quomodo eum perderent. Jesus autem sciens, recessit inde, et secuti sunt eum multi, et curavit eos omnes. Quomodo enim non sciret nefandum consilium Pharisaeorum, qui novit cogitationes hominum, et occulta omnium secretorum. Recessit autem inde, non quod eos timeret; sed ut nos doceret: vult enim Dominus, ut ab illis recedamus, quos bonis monitis semper deteriores fieri videmus. Et secuti sunt eum multi. Sed quo fructu? Et curavit eos omnes. Si vis curari, si vis sanari, si vis a mortis periculo liberari, sequere, et imitare Jesum. Ipse enim neminem repellit, omnes sanat qui eum sequuntur. Et praecepit eis, ne manifestum eum facerent. Cur autem
Abbreviated transcription (Latin):
autem minor ẽ. in regno celorum: maior
est. illo. Qus enim ẽ. iste qui ioħe maior ẽ.
et in regno celorum minor ẽ. nisi saluator
nr de quo scriptum ẽ. minusti eũ paulomi¬
nus ab angłis głia ⁊ honore coronasti eum d̃ne.¬
ce constitunsti eum suꝑ oꝑa manuu̾ tuarum :
modico quam angłi minoratus ẽ : uidemus
iħm ꝓpter passionem mortis. Mmor ẽ. enim
angłis iħs scd̾m hoc quod mortalis &e passibilis
factus ẽ : qui tamen om̃ibus maior ẽ. scdm
hoc quod ds ⁊ creator om̃nim ẽ. Adiebus au̾¬

Expanded text:
autem minor est in regno coelorum, major autem minor est in regno coelorum, major est illo. Quis est enim iste, qui Joanne major est, et in regno coelorum minor est, nisi Salvator noster, de quo scriptum est: « Minuisti eum paulo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum et constituisti eum super opera manuum tuarum? »modico quam angeli minoratus est, videmus Jesum, propter passionem mortis . » Minor est enim angelis Jesus, secundum hoc quod mortalis et passibilis factus est: qui tamen omnibus major est, secundum hoc, quod Deus et creator omnuim est. A
Abbreviated transcription (Latin):
apbauit ⁊ non sieut ceteri ꝓpħe post multũ
temporis ap̃m uenturum eẽ p̃dicit: seo
ante eius faciem manens. ⁊ eum baptizans
& tangens. reuelante sp̃u sc̃o diait. ẜece
agnus di. ecce qui tollit peccata mundi.
Hoc emini non dirisset: nisi ꝓpħa finss
unde enuim eum eognouiss. si ꝓpħa non fuis¬
set: Erat autẽ ⁊ plusquã ꝓpha. quia ipsũ
quẽ ꝓpħabat. digito demonitrabat. ⁊ in eo
dit se aliud etiam quam ꝓpħan. Propħar
enim ẽ. futura p̃dicẽ: non ꝓpħarũ uero
p̃sentia demonstrare. Unde idem ioħs in¬
terrogatus an eẽt ꝓpħa: respondit se non
eẽ ꝓpħam. Sequitur. Amen dico uob̾ inter
natos mulierum non surrerit maior ioħe
baptista. Equales enim ⁊ pares habuit.
maiores uero non habuit. Pares enim fue¬
runt moises. ⁊ iob.⁊ helias. ⁊ iherenias.
&e multi alii maiores tamen non fuerunt.
natos mulierum: excepto illo qui minor
est. in regno celorũ. De quo ⁊ subditur. Nin

Expanded text:
avit; et non sicut caeteri prophetae, post multum temporis Christum venturum esse praedixit; sed ante ejus faciem manens, et eum baptizans et tangens, revelante Spiritu sancto, dixit: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi: hoc enim non dixisset, nisi propheta fuisset. Unde enim eum cognovisset, si propheta non fuisset? Erat autem et plus quam propheta, quia ipsum quem prophetabat, digito demonstrabat. Et in eo dit se aliud etiam quam prophetam. Prophetarum enim est futura praedicere non prophetarum vero praesentia demonstrare. Unde idem Joannes interrogatus, an esset propheta, respondit se non esse prophetam. Sequitur. Amen dico vobis, inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista. Aequales enim et pares Joannes habuit, majores vero non habuit. Pares enim ei fuerunt Moyses, et Job, et Elias, et Jeremias, et multi alii; majores tamen non fuerunt. natos mulierum, excepto illo, qui minor est in regno coelorum: de quo et subditur: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui amini egritudine laborant. ⁊ pec¬
catorũ pondere honerati sunt: qm̃ non
uenit uocare ustos. s peceatores ad pemi¬
tenciam. Tollite inquid iugum meum suꝑ
uos: ⁊ diseite ame quia mittis sum ⁊ hu¬
milis corde. Deponite iugum diaboli quo
honerati estis.⁊ nolite uigum duẽe cum
infidelibus neq cum eis laborare uelitis in
agro uanitatis. s tollite iugum meum suꝑ
uos ⁊ humiliamim sub potenti manu d̃i.
&e diseite a me quia mittis sum ⁊ humilis
corde. Suꝑbis enim deus resistit: humili¬
bus autem dat gr̾am. Et cordis quidem
humilitas uera ẽ : que uero in facie apparet.
plerumq mentitur. & inuenietis requiẽ
anmabus ur̃is. Iugum enim meum sua¬
ue ẽ. ⁊ honus meum leue. Quid enim lemꝰ
moisi ob̾seruare p̾dicabant: sic ait. Qinid
ẽ. spĩn sc̃o ⁊ nob̾ nichil ultra imponere uob̾
honeris. nisi ut abstineatis uos ab immolatis
simulacrorum. ⁊ sanguine ⁊ suffocato &e for

Expanded text:
orant et peccatorum pondere onerati sunt, quoniam non venit vocare justos, sed peccatores ad poenitentiam. Tollite, inquit, jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde. Deponite jugum diaboli, quo onerati estis, et nolite jugum ducere cum infidelibus, neque cum eis laborare velitis in agro vanitatis: sed tollite jugum meum super vos, et humiliamini sub potenti manu Dei; et discite a me quia mitis sum et humilis corde; « Superbis enim Deus resistit, humilibus autem dat gratiam . » Et cordis quidem humilitas vera est, quae vero in facie apparet, plerumque mentitur. Et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve est. Quid enim levius Moysi observare praedicabant, sic ait: « Quidest Spiritui sancto et nobis nihil ultra imponere vobis oneris, nisi ut abstineatis vos ab immolatis simulacrorum et sanguine, et suffocato et for
Abbreviated transcription (Latin):
uisa contra se non stabit. E si sathanas
sathanam eieit : contra se diuisus ẽ. Quom̃¬
ergo stabit regnum euis : Si enim ita eẽt
ut illi dicunt : iam quidem beelzebub uires.
principatũ ⁊ regnum penitus amisisset.
Si enim contra se de moma bellum gere

Expanded text:
stabit; et si Satanas Satanam ejicit, contra se divisus est; quomergo stabit regnum ejus? Si enim ita esset ut illi dicunt, jam quidem Beelzebub vires, principatum, et regnum penitus amisisset. Si enim contra se daemonia bellum gere
Abbreviated transcription (Latin):
tas que ẽ. infilio. Similit̾ autẽ ⁊ de sp̾u
sc̃o. Una ẽ. enim uirtus ⁊ diuinitas tri¬
um: quia tres unum sunt. Ipsa gͥ trim¬
tas essencialiter se ipsam nouit: nemo uͦ
alius eam nouit. nisi cui dĩ filius eam
uoluerit reuelare. Ipse ẽ. enim qui reue¬
lat misteria.⁊ pandit sacramenta. Ipse
est enim uerbum &e luar. ⁊ sapientia ⁊ ue¬
ritas. Qunid enim auditur nisi ueͬbo. Quid
uidetur nisi luce. Qund intelligit᷑ insi sa¬
pientia: Quid cognoscit᷑ nisi ueritate:
accedamus gͥ ad eum ut illuminemur.
audiamus eum dicentem. Uenite ad me
hec enim refectio omnẽ indigeneiam ex¬
cludit. omnem sufficientiam inducit.
Hanc enim refectionem nondum habe¬
bant apłi cum dicerent. dñe ostende no¬
bis patrem ⁊ sufficit nob̾. hanc ⁊ moyses
desid̾ans ait. Si inuem gr̃am in conspectu
tuo ostende michi faciem tuã ut sciam te.
Dnde ⁊ psalmista. ditunt inquit anima

Expanded text:
itas quae est in Filio. Similiter autem et de Spiritu sancto: una est enim virtus et divinitas trium, quia tres unum sunt. Ipsa igitur Trinitas essentialiter se ipsam novit, nemo vero alius eam novit, nisi cui Dei Filius eam voluerit revelare. Ipse est enim qui revelat mysteria, et pandit sacramenta. Ipse enim est Verbum et lux et sapientia et veritas. Quid enim auditur nisi verbo? quid videtur nisi luce? quid intelligitur nisi sapientia? quid cognoscitur nisi veritate? Accedamus igitur ad eum ut illuminemur: audiamus eum dicentem: Venite ad me,ego reficiam vos. Haec enim refectio omnem indigentiam excludit, omnem sufficientiam inducit. Hanc enim refectionem nondum habebant apostoli, cum dicerent: « Domine, ostende nobis Patrem et sufficit nobis . » Hanc et Moyses desiderans ait, « Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi faciem tuam , » ut sciam te. Unde et Psalmista:
Abbreviated transcription (Latin):
monium reddunt. Non enĩ decet ut ab aliis
sapientia laudetur. uł iustificetur. isi a
filiis sins. nisi a sapientibus: nsi ab his qui
eam cognoseunt. Tunc cepit exꝓbrare riui¬
tatibus in quibus facte sunt plurime iurtu¬
tes eius. quia non egissent pemitenciam

Expanded text:
monium reddunt. Non enim decet, ut ab aliis monium reddunt. Non enim decet, ut ab aliis sapientia laudetur vel justificetur, nisi a filiis suis, nisi a sapientibus, nisi ab his qui eam cognoscunt. Tunc coepit exprobrare civitatibus, in quibus factae sunt plurimae virtutes ejus, quia non egis
Abbreviated transcription (Latin):
egit. lamentacionem & tristieiam ostendit.
Quem cum plangendo ⁊ ieumando debeb̾ent
imitari ⁊ penitendo sequi debuissent: dicut
potius quia demonium habet. uenit filius
hominis manducans ⁊ bibens: cantans ce p̃¬
dicans. ei consaltare ce congaud̃e debuissẽt:¬
&e dieunt ecce homo uoraar. potator uim.
publicanorii ⁊ peceatorũ amieus. Neq gͥ
cantare neq plangere uolunt. neq man¬
ducare neq ieuinare eis placet. Quid fiet :
Que his uel qͣlis mediema subuemet.: Ille
enim eger qui medicũ non audit. ominẽq
cibum fastidit: ꝓ.rimus ẽ. morti ⁊ desꝑatiõi.
Et iustificata ẽ. sapientia afiliis suis. Illi
inquit quia stulti sunt. quia pueri sunt.
quia ueritatem non in telligunt male locun¬
tur de me. dicentes me uoracem peceatorũq
amicum. mͥ tamen suffieit quod sapientie
filii me iustificant. ⁊ quod filii mei. ⁊ disei¬
płi mei ueritatis equitatisq amiei. m testi¬

Expanded text:
agit, lamentationem et tristitiam ostendit. agit, lamentationem et tristitiam ostendit. Quem cum plangendo et jejunando deberent imitari, et poenitendo sequi debuissent, dicunt potius quia « daemonium habet. » Venit Filius hominis manducans et bibens, cantans et praedicans; cui cum saltare et congaudere debuissent, dicunt: Ecce homo vorax, potator vini, publicanorum et peccatorum amicus. Neque igitur cantare, neque plangere volunt: neque jejunare, neque manducare eis placet. Quid igitur fiet? Quae his vel qualis medicina subveniet? Ille enim aeger qui medicum non audit, omnemque cibum fastidit, proximus est morti et desperationi. Et justificata est sapientia a filiis suis. Illi, inquit, quia stulti sunt, quia pueri sunt, quia veritatem non intelligunt, male loquuntur de me, dicentes me voracem, peccatorumque amicum: mihi tamen sufficit quod sapientiae filii me justificant, et quod filii mei, discipuli mei, veritatis aequitatisque amici, mihi testi
Abbreviated transcription (Latin):
ad impletur. Nato ⁊ enim ap̃o: completa ẽ.
ꝓpħia qua dicebatur. ecce uirgo concipiet
ce pariet filium. somplete sunt ⁊ alie ꝓpħie:
circum cisionem. Uenerat enun dñs non
ut legem solueret. s ad impleret. Sequitur.
& si ultis accrꝑe ioħs ipse ẽ. helias qui uentu¬
rus ẽ. In terrogatus enim ioħs. an ẽẽt helias :
respondit non sum. Quid ẽ. gͥ qd̃ dñs euͣm¬
erat: in sp̃u tamen ⁊ uirtute helias erat.
Sic enim de ipso p̾dicrerat angłs. Ipse p̾ibit
ante illum in sp̃u &e uirtute helie. Sic gͥ ioħs
tur. Qui habet aures audiendi audiat. Ille
enim aures audiendi non habet qui hoc ad
litteram in telligens. ioħm heliam fuisse arbi
sedentibus inforo qui clamantes co equalibus
dicunt. Cecinimus uob̾ ⁊ non saltastis: lam̾¬
tauimus.⁊ non plancristis. Ulenit enim ioħs
neq manducans neq bibens : s eilicio in du¬
tus. ⁊ penitenciam p̃dicans. ineunetis que

Expanded text:
adimpletur. Nato etenim Christo completa est adimpletur. Nato etenim Christo completa est prophetia, qua dicebatur: « Ecce virgo concipiet et pariet filium . » Completae sunt autem et circumcisionem: venerat enim Dominus, non ut legem solveret, sed adimpleret. Sequitur: Et si vultis accipere, Joannes ipse est Elias qui venturus est. Interrogatus enim Joannes, an esset Elias, respondit, non sum. Quid est igitur quod Domerat, in spiritu tamen et virtute Elias erat: sic enim de ipso praedixerat angelus: Ipse praeibit ante eum in spiritu et virtute Eliae. Sic itaque tur: Qui habet aures audiendi audiat. Ille enim audiendi aures non habet, qui hoc ad litteram intelligens Joannem Eliam fuisse arbitris sedentibus in foro, qui clamantes coaequalibus dicunt: Cecinimus vobis et non saltastis; lamentavimus et non planxistis. Venit enim Joannes neque manducans, neque bibens, sed cilicio indutus et poenitentiam praedicans, in cunctis quae
Abbreviated transcription (Latin):
enim ioħs repit p̾dicare ⁊ dicere penitenciã
agite appropinquauit enim regnum celorũ:
ex eo tp̃re regnũ dĩ quod ẽ. eccłia multis undi¬
q confluentibus crescere cepit ⁊ quia molen¬
ter auiolentis diripitur: non inmerito uim
pati dicit᷑. B̾ona uolentia qua hac quiritur
regnum d̃i. Hanc iolentiam habebat ille
cui cum amicus eius tres panes a comodare
nollet. ꝓpt̾ imꝓbitatem tamen illius dedit
illi quotquot habet necessarios. Uis gͥ intra¬
re in regnum celorum : Uis ascribi in excer¬
citu ⁊ inmiliera sc̃orũ: Esto iolentus ⁊ in¬
ꝓbus. Audi quid dnis dicat. Petite ⁊ dabit᷑
uob̾. Querite ⁊ inuenietis. pulsate ⁊ aꝑiet᷑
uob̾. Omis enim qui petit accipit. ⁊ qui q̃rit¬
tia qua diripitur regnũ celorum. Onmes
uerbis. digito ostendit. Sic gͥ usq ad eum
ꝓpħie uenientes: in eo tandem complete siit.
dum ipse monstrauit eas ẽẽ completas. Dĩs
enim ꝓpħia ibi finitur: ubi id qd̾ ꝓpħauerat

Expanded text:
 dicere: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum; ex eo tempore regnum Dei, quod est Ecclesia, multis undique confluentibus crescere coepit: et quia violenter a violentis diripitur, non immerito 59 vim pati dicitur. Bona violentia, qua acquiritur regnum Dei. Hanc enim violentiam habebat ille, cui cum amicus ejus tres panes accommodare nollet, propter improbitatem tamen illius dedit illi quotquot habebat necessarios. Vis igitur intrare in regnum coelorum? Vis ascribi in exercitu et in militia sanctorum? Esto violentus et improbus. Audi quid Dominus dicat: « Petite et dabitur vobis; quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis. Omnis enim qui petit accipit, et qui qtia, qua diripitur regnum coelorum. Omnesverbis, digito ostendit. Sic igitur usque ad cum prophetiae venientes, in eo tandem completae sunt, dum ipse monstravit eas esse completas. Omnis enim prophetia ibi finitur, ubi id quod prophetaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
muniter tribuitur adeo ita etram iustum ẽ¬
ut que interra dei dono nascuntur : cõmuni¬
ter dispensent. ⁊ communiter utantur. Et h
usticia ut quia deus illud gratis dat. retri¬
buat ex eo et homo: cui idem ẽ. Notandũq
quod dicitur deuiro sancto quia disꝑsit et
in p̃senti. et nõ diuitibus huiꝰ scł̃i: aquibus
sꝑarent eandem iterum aut plura reciꝑe.
Et̃ qm̃ usus est p̃cepto dm̃i dicentis. facite
uob amicos demãmona iniquitatis : id circo
iusticia eius id est merces largitatis eius et
retribucio ipsius iusticie manet in et̃num :
quia ibi posuit diuitias suas. ⁊ibi thesaurisa¬
uit. ubi fures nõ effodiunt nec furantur. E
autem amministrat semen seminanti. et panẽ

Expanded text:
muniter tribuitur a Deo, ita etiam quaemuniter tribuitur a Deo, ita etiam quae in terra Dei dono nascuntur, communiter dispensentur et communiter utantur; et haec est justitia, ut quia Deus illud gratis dat, retribuat ex eo et homo, cui deest. Notandum quod dicitur de viro sancto, quia dispersit in praesenti, et non divitibus hujus saeculi, a quibus speraret eadem iterum aut plura recipere: et quoniam usus est praecepto Domini dicentis: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis , idcirco justitia ejus, id est merces largitatis ejus et retributio ipsius justitiae manet in aeternum, quia ibi posuit divitias suas, et ibi thesaurizavit, ubi fures non effodiunt, nec furantur. Qui autem administrat semen
Abbreviated transcription (Latin):
dolet quasi amissum . sed quasi de dupplicato
gaudet. Potens enim est deusom̃em grãm
habundare facere in uobis : ut in om̃ibus
semꝑ om̃em suffitienciam habentes et habun¬
inquit diffidere. neq desꝑare de remunera
est deus om̃em gr̃am habundare facere in
uobis. scilicet ut inp̃senti habundetis fide.
spe. caritate. scientia diuma. om̃ibusq substan¬
cia temporali: in suꝑ infuturo ȩt̾naliter fe¬
licitatem tribuere. H oc enim erit habunda¬
re in om̃i oꝑe bono. si sibi retinet quod suf¬
iusto elemosinis dedito: et curam pauꝑum
agenti. Dispsit dedit paupibus.: iusticia etus
manet in et̃num. Iusticiam hic appellat
largitatẽ substancie temporał: uel merce¬
dem eiusdem substantiȩ distributȩ. Que
largitas bona iusticia appellatur : quia iustũ
est ut sicut om̃ibus hominibus cõmuniter
addeo data÷ ad possidendum : et sicut calor
solis et humor pluuiarum om̃ibus cõ¬

Expanded text:
non dolet quasi amissum, sed quasi de duplicato non dolet quasi amissum, sed quasi de duplicato gaudet. Potens est enim Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, ut in omnibus semper omnem sufficientiam et abuninquit, diffidere neque desperare de remuneratest Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, scilicet ut in praesentia abundetis fide, spe, charitate, scientia divina, omnique substantia temporali: et insuper in futuro aeternam felicitatem tribuere. Hoc enim erit abundare in omni opere bono, si sibi retinet quod sufjusto eleemosynas danti, et curam pauperum agenti: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum , justitiam hic appellat largitatem substantiae temporalis vel mercedem ejusdem substantiae distributae quae largitas bene justitia appellatur: quia justum est, ut sicut terra omnibus hominibus communiter a Deo data est ad possidendum, et sicut calor solis et humor pluviarum omnibus com