comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃oꝵ cũ gaudio suscepistis. Deistis
& iam dicit isaias. etquirecessit amalo:
eorũ praedȩ patuit: Istiom̃s ꝗ propria
reliquȩ rant uł qui ex poliati fuerant.
quiscientiam p̃dicandi non habebant
ut ad p̃di tandas gentes possent ire :
erant in iherłm uacantes iugiter
orationibus acieiuniis. qiib: apłi
desingulis prouintiis & locis. inquib:
prȩdicabant: Quic quid pcunarũ
argenti. auri. frumenti. uestim̃toꝵ
accipiebant eis mittere satagebant:
maxime tamen paulus qui pluribus
gentibus predicabat. Undedicuñs
doctores: quia ali quando
amplius quãtres autquinq:
modios argentieis mit tebat.
aliquã facere. munerũ. in pauperes
Macedonia & achaia quȩ & achȩia
uocatur. aqua et płi ei achei dicunt᷑
prouinciesunt nobilissimȩ gregcoꝵ
sibi ad iacentes quas apłs ecclesi is
repleuit:, placuit enĩeis
et debitores sunt eoꝵ
Quid acceperant macedones & a¬
chaici siue achei ascĩs quierant
iherłm ut eorũ debitores essent⁊

Expanded text:
vestrorum cum gaudio suscepistis . De istis etiam dicit Isaias: Et qui secessit a malo, eorum praedae patuit . Isti omnes qui propria reliquerant, vel exspoliati fuerant, qui scientiam praedicandi non hut ad praedicandas gentes possent ire, erant in Ierusalem uacantes iugiter orationibus et ieiuniis. Quibus et apostoli de singulis prouinciis et locis, in quibus praedicabant, quidquid pecuniarum, argenti, auri, frumenti, uestimentorum accipiebant, eis mittere satagebant, maxime tamen Paulus qui pluribus gentibus praedicabat. Unde dicunt doctores quia alamplius quam tres aut quinque modios argenti eis mittebat. Paliquam facere, munerum, in pauperes Macedonia et Achaias quae et Achaeia vocatur, a qua et populi ejus Achaei dicuntur, provinciae sunt nobilissimae Graecorum sibi adjacentes: quas Apostolus ecclesiis replevit. Placuit enim eis: et debitores sunt eorum. Quid acceperunt Macedones et Achaici sive Achaei a sanctis qui erant Jerusalem, ut eorum debitores essent?
Abbreviated transcription (Latin):
agite deo: quia neq prosperanisi
eo don ante . neq: aduersanisico
ꝑmittente eueniunt: haecestenĩ
uoluntas dĩ in om̃ibus uobis in xp̃o
nobis dantur & sine qͦ nihil boni
agere ualemꝰ sicut ipsedixit : sine
me nihil potestis facere: Haec. eft
inquid uoluntas dĩ ut malũ ꝓmalo
non reddatis. bonum semꝑ secte¬
mini sine intermissione or&is.
ut gaudecitis. in dño & in om̃ib:
grãs eireferatis: Sp̃m nolite
extinguere : Diccimus hoc scđm
ambrosu sensum Sp̃m nolite
extinguere : Id ẽsialiquem

Expanded text:
agite Deo, quia neque prospera nisi agite Deo, quia neque prospera nisi eo donante, neque adversa nisi eo permittente evenient. Haec enim est voluntas Dei in omnibus in Christo nobis donantur, et sine quo nihil boni agere valemus, sicut ipse dixit: Sine me nihil potestis facere . Haec est, inquit, voluntas Dei, ut malum pro malo non reddatis: bonum semper sectemini, sine intermissione oretis, ut gaudeatis in Domino, et in omnibus ei gratias referatis. Spiritum nolite exstinguere. Dicamus hoc secundum Ambrosii sensum: Spiritum nolite exstinguere, id est si aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
non .ẽ. bonum : Malum uero
ꝓbono ualde nimiũq malũ est.
Sed semꝑ qđ bonum ẽ sectaomini idẽ imitami
& ꝑficite in inuicem : siue alteru¬
trum : & in om̃s. hoc ẽ non solum
scđm carnẽ : Sẽꝑ gaudete
ñ in diuiciis caducis& tẽporalib
honoribus: sed ind̃o gaudete.
& bonso peribus & qr filii dĩestis:
Dine in termissione orate : Quis
hominũ mortaliũ potest sẽꝑ oracioni
insistere . Aut ergototũ tẽp
pro parte pofuit apłs ut iudicat
illum semꝑ orare qui cnoni¬
cas oras obseruat scđm morẽ
et consu&udinẽ scoꝵ patru: aut
&iam illum qui sẽꝑ bene cogitat
& dõ placere defiderat: Quam¬
diu enĩ quis bene cogitat & bonũ
desiderrat: sẽꝑ orat: Nã quic¬
quid boniustus agit. ad oratio¬
nẽ ẽ referendũ: & nũ quam
desinet orare: nisi desinat
nistus eẽ:: In omnibus gr̃ãsagite :
Idẽ infide spe: caritate : c&erisq ie
bonis operibus: & in prosperis.
& in aduersis. semꝑ gr̃as & laudes

Expanded text:
bonum, malum vero pro bono, valde nimiumque malum est. Semper quod bonum est sectamini, id est imitamini et perficite in invicem, sive alterutrum, et in omnes, hoc est, non solum secundum carnem. Semper gaudete. Non in divitiis caducis et temporalibus honoribus, sed in Domino gaudete, et bonis operibus: et quia filii Dei estis. Sine intermissione orate. Quis hominum mortalium potest semper orationi insistere? Aut ergo totum tempus pro parte posuit Apostolus, ut dicat illum semper orare, qui canonicas horas observat, secundum morem et consuetudinem sanctorum Patrum: aut etiam illum, qui semper de Deo cogitat, et Deo placere desiderat. Quandiu enim quis bene cogitat, et bonum desiderat, semper orat. Nam quidquid boni justus agit, ad orationem est referendum, et nunquam desinet orare, nisi desierit justus esse. In omnibus gratias agite, id est in fide, spe, charitate, caeterisque bonis operibus, et in prosperis, et in adversis semper gratias et laudes
Abbreviated transcription (Latin):
mes erant: quia aduersa huius
scłi pacienterferre non uale¬
bant citoq scandalizabant᷑
in uerbo & ficto aliorum: Inqui¬
&os ergo id uagabundos ociosos.
& instabiles. uel suꝑbos quialios
molestabant: p̃cipit apłs corripi
a p̃latis & magistris quatinus đłsis¬
terent abocio sitate quȩ: ẽmimica
anime & deponerent suꝑ bi ã radicẽ
omnium uiciorum: Pus illanimes
autẽ p̃cipit consolari blandius:
ut ꝑ exortacionẽ & consolationẽ
p̃positorũ roborarentur in om̃ib:
bonis.: Sequit᷑ Suscipite.
sub in officium caritatis: in firmos
infide non corpore: lacien¬
tes estote a d om̃s: Modo ad mo¬
n& p̃laitos ut sub iectorum im ꝓbi¬
tatẽ & in pacientiam pacienter
ferant. dum in aliquo contra eos.
murmurant: Solent enĩ in qui¬
&i & inmodesti seu in pacientes
quando corripiunt᷑ a p̃latis
in surgere contra. eos. & in paci¬
enterferre illorum correptioñe
nolentes ab eis corripi sed suã uolim¬

Expanded text:
mes erant, quia adversa hujus mes erant, quia adversa hujus saeculi patienter ferre non volebant citoque scandalizabantur in verbo et facto aliorum. Inquietos ergo, id est vagabundos, otiosos et instabiles, vel superbos qui alios molestabant, praecipit Apostolus corripi a praelatis et magistris, quatenus desisterent ab otiositate quae est inimica animae, et deponerent superbiam radicem omnium vitiorum. Pusillanimes autem praecipit consolari blandius, ut per exhortationem et consolationem praepositorum roborarentur in omnibus bonis. Suscipite, subaudis in officium charitatis, infirmos in fide, in corpore. Patientes estote ad omnes. Modo admonet praelatos ut subjectorum improbitatem et impatientiam patienter ferant, dum in aliquo contra eos murmurant. Solent enim inquieti et immodesti seu impatientes, quando corripiuntur a praelatis, insurgere contra eos, et impatienter ferre illorum correptionem, nolentes ab eis corripi, sed suam volun
Abbreviated transcription (Latin):
pe resurrectionis: ꝓpt̃ quodidð¬
ꝓpt̃ illt quȩ superius diximꝰ
deresurrectione consolam iniuos
inuicẽ : Rogamusuos ut noueri¬
tis eosidẽ diligatis honor& is
& necessaria eis minis tretis. quila¬
borant interuos in p̃dicatione
& doctrina:
ogamus uos corripite inquietos.
consolamini pus ilanimes:
pud te saloni censes erant quidã
uai & ut ita dicamus grouagi.
ociose uiuentes & non laborantes
manibus suis unde uiuerent neq
orationibus autpsalmo diis uacan¬
tes sed ciri cuibant domosiliorũ.
atq ꝑagrabant delocoadlocum :
querentes unde uiue reptssen:
Cuius reicciusamultos inqui&a¬
bant: Uel &iã inquictos uecit
suꝑbos: quicausa suꝑbiae alios
in qui&abant: Iterum erant
alii pusillanimes & timidi quibo¬
num timebant inchotre nefor¬
te non possent illud adeffectũ
ꝑducere: Uelsi in choabant
cum libere illud agebant: sedue¬
recundabantur exhoc inp̃sen¬
cu aliorum: Ipsiq pus illani¬

Expanded text:
pe resurrectionis. Propter quodpe resurrectionis. Propter quodpter illa quae superius diximus de resurrectione, consolamini vos invicem. Rogamus vos ut noveritis eos, id est diligatis, honoretis, et necessaria eis ministretis: qui laborant inter vos, in praedicatione et doctrina. Rogamus vos, corripite inquietos, consolamini pusillanimes. Apud Thessalonicenses erant quidam vagi, et ut ita dicamus, gyrovagi otiose viventes, et non laborantes manibus suis unde viverent, neque orationibus aut psalmodiis vacantes, sed circuibant domos aliorum, atque peragrabant de loco ad locum, quaerentes unde vivere possent, cujus rei causa multos inquietabant. Vel etiam inquietos vocat superbos, qui causa superbiae alios inquietabant. Iterum erant alii pusillanimes et timidi, qui bonum timebant inchoare, ne forte non possent illud ad effectum perducere: vel si inchoabant, non libere illud agebant, sed verecundabantur ex hoc in praesentia aliorum ipsique pusillani
Abbreviated transcription (Latin):
interfici& eum sp̃uorissui: id. ẽ ũbo
sũo & uirtute: sua . qđ utrũq uerũ
potest eẽ Quia simicha el illum
interfecerit : ñ sua. sed dĩ uirtus erit
paxũtinillis electi quialiquid tituba¬
uerunt in ꝑsecutionȩ: poeniten¬
cȩlebrantes & ioc diuersi generis
exercentes acdicentes : lic& prin¬
ceps nr̃ sit mortuus modonos
haibebimus pacẽ & securititẽ:
teũt alia dixerint: subi toueni&
eis subitaneus interitus : Uosaut̃
non estis intenebris infidelitatis.
Quicm̃ dor miunt & qui escunt
in peccatis nocte dormiunt:
id ẽ inpeccatis &uiciis quiescunt
&iãcent: in dutilorica sidei
& caritatis & galea spe salutis.
d ẽ habeamꝰ fidẽ inam̃ : carititẽ
nem futurorũ bonorum. Incapite
quia decȩlisueni g nobisalus:
posuit deusinfidesua in aecđa
& cognicione sud ut in nobissuam
uindictã exerceat: sed inad qui¬
in hoc scło siuedormiamꝰ id est
moriamꝰ in corpore : simulcũ illo
id ẽ cũxp̃o uiuamus in anima & inspe¬

Expanded text:
interficiet eum spiritu oris sui, id est in verbo suo et virtute sua. Quod utrumque verum potest esse: quia si Michael illum interfecerit, non sua, sed Dei virtus erit pax, ut in illis electi qui aliquid titubaverunt in persecutione, poenitencelebrantes, et jocos diversi generis exercentes, ac dicentes: Licet princeps noster sit mortuus, modo nos habebimus pacem et securitatem. Et cum talia dixerint, subito veniet eis subitaneus interitus. Vos autem non estis in tenebris infidelitatis. Qui enim dormiunt, et quiescunt in peccatis, nocte dormiunt, id est in peccatis et vitiis quiescunt et jacent. Induti loricam fidei et charitatis, et galeam spei et salutis, id est habemus fidem in Deum charitatem nem futurorum bonorum in capite: quia de coelis veniet nobis salus: posuit Deus in fide sua, in Ecclesia et cognitione sua, ut in nobis suam vindictam exerceat, sed in acquiin hoc saeculo; sive dormiamus, id est moriamur in corpore, simul cum illo, id est cum Christo, vivamus in anima et in s
Abbreviated transcription (Latin):
apł sut non solũ malum ꝓbono
nos dbemꝰ reddere sed nec malũ
pm alo quat tuor autẽ modis
reditur aut bonum ꝓbono: autma¬
lum ꝓmalo:: Bonũ ꝓmalo reddit᷑
sicut redẽptor nr nobis. quimor¬
tui & ꝑditi eramus atq ꝓpter
peccata dõ alieni: quando ꝑpas¬
si onẽsuam & ꝑ baptismi grãm
nosredemit: Bonum ꝓbono.
sicut indiae iudicii dabit electis
dic̃s eis quia esuriui. & dedifti snibi
manducare : ꝑcipite regnum
uobis paratum: Malũ ꝓbono
reddit̾: sicut iudas & iudaei
dño reddiderunt: Vnde ipse
dixit eis ꝑzachariam: sibonũ. ẽ
in oculis ur̃is: afferte mercedem::
Et ẽ sensus: infirmos ur̃os curaui.
lepsos mundaui mortuos suscitti¬
ui. esurientespaui : date mihi
ex hoc mercedem sidignũ & bonũ
est & apprehender̃ mercedem
dicenseis: Quia esuriui & nonde¬
distis mihi manducare: it e inignẽ
&ernum : Qua ꝓpt̃ ñ debemus
uindictã expere ut reddamus
malum ꝓmalo : qui non possumꝰ
hoc tranquillã mente agere

Expanded text:
, ut non solum malum pro bono non debeamus reddere, sed nec malum pro malo. Quatuor modis redditur, aut bonum pro bono, aut malum pro malo. Bonum pro malo redditur, sicut Redemptor noster nobis qui mortui et perditi eramus, atque propter peccata a Deo alieni, quando per passionem suam et baptismi gratiam nos redemit. Bonum pro bono, sicut in die judicii dabit electis, dicens eis: Quia esurivi et dedistis mihi manducare, percipite regnum vobis paratum . Malum pro bono redditur, sicut Judas et Judaei Domino reddiderunt. Unde ipse dixit eis per Zachariam prophete mercedem meam, et est sensus: Infirmos vestros curavi, leprosos mundavi, mortuos suscitavi, esurientes pavi, date mihi ex hoc mercedem, si dignum et bonum est: et appenderunt mercedem dicens eis: Quia esurivi et non dedistis mihi manducare, ite in ignem aeternum . Quapropter non debemus vindictam expetere, ut reddamus malum pro malo, quia non possumus hoc tranquilla mente agere,
Abbreviated transcription (Latin):
quia inspe & fide im estis in mogtales
et in corruptibiles securi dep̃mio:
illis. id ÷ lex u&eris testamenti:
insacrificiis circũcisione. sabbatiocio
similiter de ceteris intellegendum:
uel u&era transierunt: infidelitas.
peccatum. & cȩtera quȩ ad ueterem
hominem adam ꝑtinent: Et fac¬
ta sunt noua: fides uidelicet: iusticia.
oboedientia. caritas: cetereq uir
creatura . ẽ. id ẽ nouus ppłs: uetera
transierunt iam inspe. mortalitas
uidelicet & corruptio: & factas
noua: similiter in spe inmor
innouationis. exdeo patre nobis
ꝓcedunt: qui re concilia uit nossibi
ꝑ xp̃m . id ẽ ꝑ passionem xp̃i:
et dednobis apłis minis terium
reconciliationis : Illi reconci¬
liantur : qui antea in imicierant:
Etnos in ii ci eramus deo patri
non ꝑnaturam quam ipse fecit
scãm et bonam: sed ꝑuicium quod
nos ad didimus: Ab latoergo

Expanded text:
quia in spe et fide jam estis immortales et incorruptibiles securi de praemio. illis, id est, lex Veteris Testamenti in sacrificiis, circumcisione, sabbati otio, Similiter de caeteris intelligendum: vel, vetera transierunt, infidelitas, peccatum, et caetera quae ad veterem hominem Adam pertinent: et facta sunt nova, fides videlicet, justitia, obedientia, charitas, caeteraeque virtcreatura est, id est novus populus, vetera transierunt illis jam in spe, mortalitas videlicet et corruptio, et facta sunt nova similiter in spe immortinnovationis, ex Deo Patre nobis procedunt qui reconciliavit nos sibim, id est per passionem Christi, et dedit nobis apostolis ministerium reconciliationis. Illi reconciliantur, qui antea inimici erant. Et nos inimici eramus Deo Patri, non per naturam quam ipse fecit sanctam et bonam, sed per vitium quod nos addidimus. Ablato ergo
Abbreviated transcription (Latin):
& lo&iciã : qr gaudiũ ẽ nimia ex ultacio
cordis & corporis : l&icia uero ẽ medio¬
crit̃ & fit solũ modo in corde: Pax ẽ qͥ es
& tranquillitas siue lenita sm̃tis: aqsalomon
nom̃ sũpsit . id ẽ. pacificus: eo qđ in dieb
tas ẽ. ꝑ seuerancia in bono opere: & tole¬
rancia inter ad uersa : Unus quisq: enim
fidelis lon ganimis debet eẽ ut ꝑueniat
Benignitas ẽ. uoluntas ꝓmtissima: moribus
& dulci alloqui otẽperata: inuitans nonso¬
lũ beni uolos adse diligendos sed insuꝑ illos
qui contrarii uidebantur eẽ : Undedicitur
benignus q̃uasi ualde nimisq bonus: Fides

Expanded text:
itiam, quia gaudium nimia est exsultatio cordis et corporis: laetitia vero est mediocriter, et fit solummodo in corde. Pax est quies et tranquillitas sive lenitas mentis, a qua Salomon nomen accepit, id est pacificus, eo quod in diebus tas est perseverantia in bono opere, et tolerantia inter adversa: unusquisque enim fidelis longanimis debet esse, ut pervenBenignitas est voluntas promptissima moribus et dulci eloquio temperata, invitans non solum benevolos ad se diligendos, sed insuper illos qui contrarii videbantur esse. Unde dicitur benignus, quasi valde nimisque bonus. Fides
Abbreviated transcription (Latin):
modi non ẽ lex: Id ẽ huꝰ modi hominib
tilia o peuntib: non .ẽ lex contraria neqis. est
illis necessaria: & eñĩ alieni sunt ab ea: Quare
non ẽ illis lexnecessaru aut concraru: dicitilla:
non adulteribis non occides: Illi non solũ hoc
ficiunt sedetiã astitatẽ seruint uirgnitatis:
ł tnonsolũ ab homicidio seabstinent: sedin¬

Expanded text:
smodi non est lex, id est hujusmodi hominibus talia operantibus non est lex contraria neque illis necessaria: etenim alieni sunt ab ea. Quare non est lex illis necessaria, aut contraria? dicit illa: Non adulterabis, non occides. Illi non solum hoc non faciunt, sed etiam castitatem servant, et custodiunt se non solum ab homicidio, sed ins
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ non regnat peccatũ in urõ mortali corpore :
m̃ quitalia sub̵ oꝑaagint regnũ dĩ non cse¬
quentur: Nondixit quitalia eger̃. sed qͥtalia
agunt. id ẽ qͥ intalib: ꝑmanent usq: ad diem
mortis suae : uitã & ernã non possidebt:
sic & dñs dicit indiȩ iudicurȩꝓbis: Disce¬
dite ame om̃s quio peramini iniquitatem.
non qui operati eftissed qui inpeccatis
uitã finistis: Fructus aut̃ sp̃s ẽ. caritas:
aritas grecũ ẽ: ⁊ int̃p̃tat᷑ in latina ling̃a
dilectio: Dilectio aut̃ dr̃ eoqđ duoliget.¬

Expanded text:
praedixit? Non regnet peccatum in vestro mortali corpore , quoniam qui talia, subaudis opera agunt, regnum Dei non consequentur. Non dixit: Qui talia egerunt, sed qui talia agunt, id est qui in talibus permanent usque ad diem mortis suae, vitam aeternam non possidebunt. Sic et Dominus dicet in die judicii reprobis: Discedite a me, qui operamini iniquitatem , non qui operati estis, sed qui in peccatis vitam finistis. Fructus autem spiritus est charitas. Charitas Graecum est, et interpretatur in Latina lingua dilectio. Dicitur aut
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sȩ conlaciosiuem̃sȩ alt̾natio s̃ enĩ conuuua
q̃celebrant᷑ alt̾nat̃ĩ & p̃parant᷑ a sociis
ꝑdics& ꝑuices: Sunt aliaq̃ ex comunione
p̃parantur quando unꝰ ad fert panẽ : ilius
uinũ alius aliud q̃ id c̃co appellan tur
cõmessationes : hoc ẽ m̃se collationes:

Expanded text:
 collatio sive mensae alternatio. Sunt enim convivia quae celebrantur alternatim et praeparantur a sociis per dies et vices; sunt alia quae ex communicatione praeparantur, quando unus affert panem, alius vinum, alius aliud. Quae idcirco appellantur comessationes, hoc est mensae collationes,
Abbreviated transcription (Latin):
te loqui tẽptabat: dissensionem
faciebat & hoc dõ execrabile erat:
Sicut in om̃ibus ecclesiis sic sub &
uos doceo ut unus uel duo aut cer¬
te tres inconuentudoceant & per
partes. ut unus inter p̃tet᷑. &si
inter presde fuerit. taceant:
Mulieres in eccła taceant: ne semi¬
nent errorẽ sicut ȩͣprima mulier
quia mulier deuiro sũpta est
non uir demuliere & quia ꝑ eam
uir seductus est: Sicut & lex dicit
gentes inuitate credidissent
in xp̃m & ab illis. ẽẽt diffamatũ.
ideo ait apłs: anauobis uerbum

Expanded text:
te, loqui tentabat, dissensionem te, loqui tentabat, dissensionem faciebat: et Deo exsecrabile erat. Sicut et in omnibus ecclesiis, sic, subaudis et vos, doceo, ut unus vel duo, aut certe tres in convetu doceant: et partes, ut unus interpretetur: et si interpres defuerit, taceant. Mulieres in ecclesiae taceant, ne seminent errorem, sicut Eva prima mulier quia mulier de viro sumpta est, non vir de muliere: et quia per eam vir seductus est. Sicut et lex dicit,gentes invitae credidissent in Christum, et ab illis esset diffamatum. Ideo ait Apostolus: An a vobis
Abbreviated transcription (Latin):
& loquatur ꝑ illum ut ceperit
loqui: non tam̃ ilico ut tetigent
librum facit eum irrũ pere in
uocem uel ut freneticum: Etbe¬
ne idem sp̃s sc̃s qui fuit olim inꝓ¬
ph&is dicitur. eẽ in explanatori¬
bus illorum : qm̃ aliter non ualu¬
issent explanare uerba sp̃s scĩ.
neq in lucem ꝓducere obscurita¬
tem illorum : ALI TER: Silege¬
rimus plurali numero sp̃s prophe¬
tarum ꝓphecis sub iecti sunt. ne¬
cesse .ẽ. ut intelligamus ꝑ sp̃s dona
tionẽ dȩ monum. sapientium consi¬
lium. & rełq: Haec autẽ dona sic
sunt electis sub dita: utquando
uolunt exerceant illa. & quando
uolunt retineant quasi oc cultat
His uerbis datur intelligi. qđ licet
multi simul doctoressint. quino
ant non ta men ita ab ipso sp̃ũscõ
impelluntur ut uno loquente.
tacere alii non ualeant: Non eñĩ¬
est dissensionis ds̃ sed pacis quia
ds pacem & non dissensionem
docuit: Quando unus aduersus
alterum tumens. illo adhuc loquen¬

Expanded text:
et loquatur per illum ut coeperit et loquatur per illum ut coeperit loqui, non tamen illico ut tetigerit librum, facit eum erumpere in vocem velut phreneticum. Et bene idem Spiritus sanctus, qui fuit olim prophetis, dicitur esse in explanatoribus illorum, quoniam aliter non valuissent explanare verba Spiritus sancti, neque in lucem producere obscuritatem illorum. Aliter: Si legerimus in plurali numero, spiritus prophetarum prophetis subjecti sunt, necesse est ut intelligamus per spiritum dona tiones daemonum, sapientiam, consilium, et reliqua. Haec autem dona sic sunt electis subdita, ut quando volunt exerceant illa: et quando volunt, retineant quasi occulta. His verbis datur intelligi, quod, licet multi simul doctores sint, qui nant, non tamen ita ab ipso Spiritu sancto impelluntur, ut uno loquente, tacere alii non valeant. Non enim dissensionis est Deus, sed pacis, quia Deus pacem, et non dissensionem docuit. Quando unus adversus alterum tumens, illo adhuc loquen
Abbreviated transcription (Latin):
non equali pericia imbuti sunt:
ita & auditores quidam in aequalitate
capacitatis differri probantur:
I deoq ꝑfecte docti ꝑ fectos audi¬
tores insensu doceant. minus doc¬
timinus capaces instruant: Sic
singuli possunt ꝓphetare id ẽ
docere uel ꝑsingulos: ut unus post
unum loquatur & sic ꝑ ordinem
predicatio ab omnibus expleatur:
Sp̃sꝓphecarum : proph&is subieetꝰ ẽ¬
remiã & reliquos prophetas u&e¬
ris testamenti: ꝑꝓph&as quoque
noui testamenti. sicut fuer̃ apłi
& explanatores prophettirum
qui proph&e non immerito appel¬
lantur: illis om̃ib sp̃s sc̃s sub iectꝰ
ẽ quodam modo: qm̃ non cogit
subito in uocem ꝓrum pere sicut
maligni sp̃s inerguminos & arrep¬
ticios. sed eorum potestati tribu¬
it qͥando loquantur. & quando si¬
leant: Uerbigñx: ꝓpheta id est
p̃dicator quilib& uult sermo¬
nem adppłm facere: ueliti hiero¬
nimus. alicuius ꝓphete librum
exponere : ad ẽ. ei sp̃s ut in struat

Expanded text:
non aequali peritia imbuti sunt, non aequali peritia imbuti sunt, ita et auditores quadam inaequalitate capacitatis differri probantur. Ideoque perfecte docti, perfectos auditores in sensu doceant: minus docti, minus capaces instruant. Sic singuli possunt prophetare, id est docere per singulos, ut unus post unum loquatur, et sic per ordinem praedicatio ab omnibus expleatur. Spiritus prophetarum prophetis subjectus eremiam, et reliquos prophetas Veteris Testamenti, per prophetas quoque Novi Testamenti, sicut fuerunt apostoli et explanatores prophetarum, qui prophetae non immerito appellantur, illis omnibus Spiritus sanctus subjectus est quodammodo, quoniam non cogit subito in vocem prorumpere, sicut malignus spiritus energumenos et arreptitios, sed eorum potestati tribuit quando loquantur, et quando sileant. Verbi gratia: Propheta, id est praedicator quilibet, vult sermonem ad populum facere, veluti Hieronymus alicujus prophetae librum exponere; adest ei Spiritus ut instruat
Abbreviated transcription (Latin):
sunt linguarum uerba: Prophe¬
te . id ẽ. explanatores duo aut tres
dicant siue loquantur: quia ino
re duorum uel trium testium
cent Si quid amplius aut minꝰ
loqui necessȩsit: & discernent¬
&iam utrum scđm ueritatẽ fi¬
daei illi doceant: Quodsi alii
sedenti reuelatũ fuerit aspũ
sc̃o aliter quã ille dicat. aut
aliud prior quiloquebatur.:
taceat ad oram. Scđm morem
iudeorum loquitur : qui hor dinȩ
residebant insynago gissuis: Vide¬
lic& ut scribȩ & pharis ei docto¬
resq: legis sederent in cate¬
dris: quiminoris digni tatis erant
in sub selliis & scamnis: Uulgaris
uero ppłs & simplices quique
in pauimento & suꝑ mattas resi¬
debant: Inde dicit apłs: Si illi
fuerit reuelatum qui sedet in ca¬
tedra. aliter quam expositor
loquatur: aut alicueorum quise¬
dent insubsellis. uel in pauim̃to.
taceat qui antea loquebatur:
Potestis enim om̃s ꝑsingulos pro¬
phettre: ut om̃s discant & om̃s
exortentur: Sicut doctores

Expanded text:
sunt linguarum verba. Prophesunt linguarum verba. Prophetae, id est explanatores, aut duo aut tres dicant, sive loquantur, quia in ore duorum vel trium testium cent, si quid amplius autminus loqui necesse sit, et discernant etiam utrum secundum veritatem fidei illi doceant. Quod si alii sedenti revelatum fuerit a sancto Spiritu aliter quam ille dicat, aut aliud, prior qui loquebatur, taceat ad horam. Secundum morem Judaeorum loquitur, qui hoc ordine residebant in synagogis suis, videlicet ut scribae et Pharisaei doctoresque legis sederent in cathedris: qui minoris dignitatis erant, in subsellis et in scamnis. Vulgaris vero populus et simplices quique in pavimento et super mattas residebant. Inde dicit Apostolus: Si illi fuerit revelatum qui sedit in cathedra, aliter quam expositor loquatur, aut alicui horum qui sedent in subseliis vel in pavimento, taceat qui antea loquebatur. Potestis enim omnes per singulos prophetare, ut omnes discant, et omnes exhortentur. Sicut doctores
Abbreviated transcription (Latin):
Unus quisq psalmum hab&: de quo
deb& disputare: Doc trinam
hab& : id ẽ exposicionẽ libroꝵ:
A poca lipsin habet id .ẽ. reuela¬
tionem adeo sibi incorde mani¬
festatam: ꝑ quam ualet intelige¬
re diuinasscripturas: Linguam
hab& quã pro ferat: & inter p̃tet᷑
dic̃s: sic dicitur iste sermo in il
tum tres: id .ẽ. aut qđ multũ. est
loquanntur nonsimul: neuide¬
antur eẽ. amentes. si om̃s cȩperint¬
loqui.: Ut unus inter pr&etur
id ẽ. unussit interpres qui ex po¬
nat & inter precetur illorum lin¬
guam obscuram: Uel &iam ideo
precipit loqui ꝑpartes: ut inter¬
pres possit interpretari ꝑ singu¬
los: & est sensus: in conuentu unꝰ
auduo uel &iam tres loquantur.
nec ipsi simul sedꝑ partes: ita
ut qđ unus quisq loquitur. ab in¬
ter prete mani festari possit
ad stantibus: Siautẽ non fuerit
inter pres: taceat sub doctor
qui hab& linguam in cognitam:
Sibi autẽ loquatur & deo. orando
& legendo: quia ipsi cuncta nota

Expanded text:
Unusquisque vestrum psalmum habet, de quo Unusquisque vestrum psalmum habet, de quo debet disputare; doctrinam habet, id est expositionem librorum; apocalypsim habet, id est revelationem a Deo sibi in corde manifestatam, per quam valet intelligere divinas Scripturas; linguam habet, quam proferat, et interpretationem, dicens: Sic dicitur iste sermo in illtum tres, id est aut quod multum est, loquantur non simul, ne videantur esse amentes, si omnes coeperint, et unus interpretetur, id est unum sit interpres, qui exponat et interpretetur illorum linguam obscuram, vel etiam ideo praecipit loqui per partes, ut interpres possit interpretari per singulos: et est sensus: In conventu unus, aut duo vel tres loquantur, nec ipsi simul sed per partes: ita ut quod unusquisque loquitur, ab interprete manifestari possit astantibus. Si autem non fuerit interpres, taceat, subaudis doctor qui habet linguam incognitam, sib autem loquatur et Deo, orando et legendo: quia ipsi cuncta nota
Abbreviated transcription (Latin):
idicta: Diiudicatur ab omnib:
qđ nisi poenitentiam agat dãpnin¬
dussit: Occulta cordis eius.
manifesta fiunt: Idẽ cogitaitio¬
nes prauȩ & uicia quȩ illos p̃dica¬
tores putat latere : dum ipsi dis¬
putant contra uicia. manifesta
fiunt abipso: quia dicit inueritt¬
te quia ista omia cognosco in me
eẽ Sic refert beatus augustinꝰ
quodam loco: qđ aliquando dum
facer& sermonem adppłm: intro¬
iuit qui dam scęlestus homo.
statimq se non adtendente. ser¬
mo suus uersus ẽ. contra illius
uicia: Ille autẽ considerans se
pontifici adeo reuelatum: con¬
uersus .ẽ. & poenitens salutem
optinuit: Sic & inuita scĩ
nebat. ut omnium conscientias
uerbis suis ꝑcuter&:. Quasi si bi
eos om̃s eiꝰ auditores indicassent.
aut p̃manibus haberet scriptũ:
Et cadens infaciem infidelis
ille. uł ydiota humilians se ado¬
rabit dm̃ pronuncians qđ uere
deus innobissit qui&iam suam
c̃s cienciã. reuelauit uobis

Expanded text:
idiota, dijudicatur ab omnibus, et idiota, dijudicatur ab omnibus, et quod nisi poenitentiam agat, damnandus sit; occulta cordis ejus manifesta fiunt, id est cogitationes pravae et vitia, quae illos praedicatores putat latere: quia dum ipsi disputant contra vitia, manifesta sunt ab ipso, quia dicit: In veritate ista omnia cognosco in me esse. Sic refert beatus Augustinus quodam loco, quod aliquando dum faceret sermonem ad populum, introvit quidam scelestus homo, statimque se non attendente, sermo suus versus est contra illius hominis vitia. Ille autem considerans se pontifici a Deo revelatum, conversus est, et poenitens salutem obtinuit. Sic et in vita sancti nebat, ut omnium conscientas verbis suis concuteret, quasi sibi eas omnes auditores indicassent aut prae manibus haberet scriptas. Et cadens in faciem, infidelis vel idiota, humilians se, adorabit Deum, pronuntians quod vere Deus in vobis sit, qui etiam suam conscientiam revelavit vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
illis:: Adherant iudaei exomnina¬
tione quȩ sub cęlo ẽ. & qui p̃des¬
tinati erant: uersi in admiratio
sunt: Caeteri uero licet tãmira
lũ sunt. non fidelibus quisciunt
nihil dõ impossibile. eẽ: sed infi¬
delibus qui dehĩ potentia dubi¬
tant: Uerbi gr̃a: Paulus loque¬
batur omnibus linguis non propt̃
se. sed ꝓpt̃ in credulos diuersarum
gentium quos xp̃o lucrari uõlebat:
Prophete autem. id ẽ scripturarũ
ex posiciones non in fidelibus sunt.
quinon audier̃ scripturas. sed fide¬
libus qui diligunt eas: Siergo con
autẽ idiotȩ id . ẽ. propria lingua
conntentiꝰ & intrent infideles
siue pagani: nonne dicent quod in¬
sanitis idẽ. quod inamenciam & in
frenesim uersi estis. & hoc ideo
quia om̃s loquimini confuse & qđ
dicitis non intelligunt: Siautẽ
om̃s ꝓphetent. id ÷ scripturas uiri¬
tim explanent. intr& autẽ quis in¬
fidelis uel idiota. rustica tantũ
lingua contentus. Coniuncitur
ab omnibus sub in fidelis. eẽ. aut

Expanded text:
illis. Aderant Judaei ex omni natione quae sub coelo est, et qui praedestinati erant, versi in admirationsunt. Caeteri vero, licet tam mira lum sunt, non fidelibus qui sciunt nihil Deo impossibile esse, sed infidelibus, qui de Dei potentia dubitant. Verbi gratia: Paulus loquebatur omnibus linguis, non propter se, sed propter incredulos diversarum gentium, quos Christo lucrari volebat. Prophetiae autem, id est Scripturarum expositiones, non infidelibus sunt, qui non audiunt Scripturas, sed fidelibus, qui diligunt eas. Si ergo conautem idiotae, id est propria lingua contenti, et intrent infideles, sive pagani, nonne dicent: Quid insanitis? id est, quid in amentiam vel in phrenesim versi estis? Et hoc ideo, quia omnes loquimini confuse, et quod dicitis non intelligunt. Si autem omnes prophetent, id est Scripturas prophetarum explanant, intret autem quis infidelis vel idiota, rustica tantum lingua contentus, convincitur ab omnibus, subaudis infidelis esse aut
Abbreviated transcription (Latin):
credidistis in hoc qđa fide reces¬
siftis.. Dic̃ ergo: Quaratione siue
qua utilitate p̃dicauerim uobis
frustra credidistis. Hanc me p̃¬
dicante ad epti estis fidẽ suꝑ fluam
& non ueram Non .ẽ. ita : quia uer¬
rauos docui ñ falsa. ueramq fidẽ
& eredulitatẽ: Ergo quaratione
didistis ignoro: Frustra credit
qui abipsa fide post modum recedit:¬

Expanded text:
credidistis, in hoc quod a fide recescredidistis, in hoc quod a fide recessistis? Dicit ergo: Qua ratione sive qua utilitate praedicaverim vobis frustra credidistis? An me praedicante adepti estis fidem superfluam, et non veram? Non est ita, quia vera docui et non falsa, veramque fidem, et credulitatedidistis ignoro. Frustra credit, qui ab ipsa fide postmodum recedit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qđ & saluamini: Fuerat apłs
apud corinthios ꝑunum annũ
& sex menses p̃dicans illis eigłm
sed post eiꝰ discessum in troier̃
in eos pseudo apłi quinegabant
xp̃m ex uirgine natum. passum.
amortuis suscitatum: negabant
quoq: resurrectionem generalit̃
futuram: Idcirco conpulsus apłs
recapitulat quȩ illos p̃sens docu¬
erat: Unde dicit: Notumuobis
facio eugłm qđ accepistissiue
suscepistis ame uel acceptum
habuistis: In quo & statis: In u¬
na quaq plebe sideli duosunt
hic ꝑfectos infide alloquitur:
iterũ contra in ꝑfectos sub iun¬
git: Quarationem p̃dicaue¬
rim uobis sitenetis. nisi frustra
credidistis: litera tura huius
uersiculi. minus quidam sensus
uidetur habere: qr pulchrius
sonat in greco: Notandũq
inter rogatiue atq: increpatiue
eẽ legendum: Igitur dica turlta
Quid uti litatis accepistis in hoc qđ
p̃dica ui uobis. simodo decepti
abpseudo apłis aliter sustinetis.
nisi quia frustra siue in aniter

Expanded text:
salvamini. Fuerat Apostolus apud Corinthios per unum annum et sex menses, praedicens illis Evangelium; sed, post ejus discessum, introierunt ineos pseudoapostoli, qui negabant Christum ex virgine natum, passum, a mortuis suscitatum: negabant quoque resurrectionem generalem futuram. Idcirco compulsus Apostolus recapitulat quae illos praesens docuerat. Unde dicit: Notum vobis facio Evangelium quod accepistis, sive suscepistis a me: vel acceptum habuistis, in quo et statis. In unaquaque plebe fideli duo sunt hic perfectos in fide alloquitur. Iterum contra imperfectos subjungit: Qua ratione praedicaverim vobis, si tenetis, nisi frustra credidistis. Litteratura hujus versiculi minus quiddam sensus videtur habere, quia pulchrius sonat in Graeco. Notandumque illud interrogative atque increpative esse legendum. Igitur dicatur ita: Quid utilitatis accepistis in hoc, quod praedicavi vobis, si modo decepti a pseudoapostolis aliter tenetis, nisi quia frustra sive inaniter
Abbreviated transcription (Latin):
Iã in sequentibus exponit: quid pre¬
dica uerit: Tradidi eñi uob in pri¬
mis. id .ẽ. in exor dio meae p̃diccitio¬
turas u& eris testamenti memo¬
rat q̃ futuram passionẽ xp̃i ceciner̃
Dicit enĩ isaras: Sicut ouis ad occi¬
sionẽ ducetur & sicut agnꝰnon ap¬
peruit ossuum : Et quia sepultus
quit ꝓph&a impios iudacosꝓse
pultura & diuitẽ ꝓmorte sua:
Etiterum: Erit inquid sepulcħrũ
eiꝰ gloriosum: Mortuum enim.
nulli dubiũ ẽ. sepultũ eẽ: Et
quia surrex̃ t̃cia die scđm scrip¬
turas: Uiuificabit nos post duos

Expanded text:
am in sequentibus exponit quid praedicaverit. Tradidi enim vobis in primis, id est in exordio meae praedicatioturas Veteris Testamenti memorat, quae futuram passionem Christi cecinerunt. Dicit enim Isaias: Sicut ovis ad occisionem ducetur, et sicut agnus non aperiet os suum . Et quia sepultus quit propheta, impios Judaeos pro sepultura, et divitem pro morte sua ; et iterum: Erit, inquit, sepulcrum ejus gloriosum . Mortuum enim eum nulli dubium est et sepultum. Et quia resurrexit tertia die secundum Scripturas, vivificabit nos po
Abbreviated transcription (Latin):
dicit aut in uos solos ꝑuenit uer¬
bum dĩ Siquis uid&ur ꝓphe¬
ta. eẽ. id ẽ. sapiens. doctor. & ex¬
planator scripturarum. aut spi¬
talis id ÷ quispitalia capere
possit. cognoscat quȩ scribo¬
uobis. quia dñi sunt mandatae
id.ẽ. intelligat & adꝓb& quia
dñi ẽ. mandatum: Pseudo apłi
a se ipsis & adiabolo loquebant᷑.
ta proferebant: Ideoque his
uerb tangit illos.: qui prolu¬
cris tẽporalibus & desideriis
hominum non diuina sed t̃re¬
norabitur : Id .ẽ. siquis repudiat
uel non adꝓbat haec mandata
dñi : repudiabitur. nec ad proba¬
bitur adño in diae ui dicii: Ittiq
fr̃s mei infide: emulamini. id est
fude tote & diligite propheta¬
re idẽ. scripturas interp̃ta¬
ri & aꝑte exponere : Et &iam
siquis uult uel potest linguis
loqui nolite ꝓhibere tantum
uthabeat interp̃tem: Omnia
autẽ honeste fiant in uobis: id ẽ¬

Expanded text:
dicit: aut in vos solos pervenit? verbum Dei. Si quis videtur propheta esse, id est sapiens doctor et explanator Scripturarum. aut spiritalis, id est, quid spiritalia capere possit, cognoscat quae scribo, quia Domini mandata sunt, id est, intelligat et approbet quia Domini est mandatum. Pseudoapostoli a seipsis et a diabolo loquebantur,ta proferebant. Ideoque his verbis tangit eos qui pro lucris temporalibus et desideriis hominum non divina, sed terrenorabitur; id est, si quis repudiat, vel non approbat haec mandata Domini, repudiabitur, nec approbabitur a Domino in die judicii. Itaque, fratres, mei infide, aeumulamini, id est, studetote et diligite prophetare, id est Scripturam interpretari, et aperte exponere, etiam si quis vult vel potest linguis loqui, nolite prohibere, tantum ut habeat interpretem. Omnia autem honesto fiant in vobis, id e
Abbreviated transcription (Latin):
Et fulgebunt iusti sicut sserunt sicut
angłi dĩn cȩlo: Fłama uero ignissunt
quando terrorẽ ignis gehenne suis audi¬
toribus minant᷑ dicentes : om̃is arbor non
faciens fructũ bonũ extidetur ⁊ inignem
mittetur: Ad filiũ autẽ. sub dicit pscilmis¬
ta: Tronꝰ tuus ds̃ in scłm scłi & uirga ȩqͥtatis
uirga regnitui: Intuere quomodo ⁊cum
quanta claritate discrnat creaturã
ꝑthronũ autẽ uno modo possimꝰ intellige¬
re regnũ: ꝑsceptrũ autẽ ꝙ .ẽ uirga
aurea potestas intelligit᷑ regni : Dicit
ergo psalmisiti loquens ad filiũ dĩ, Ods
regnũ tuũ ⁊ potestas imperitui in scłm
scti manebit: Ialeqͥt ⁊ gabrihel dicit

Expanded text:
Et: Fulgebunt justi sicut sol, et erunt sicut angeli Dei in coelo. Flamma vero ignis sunt quando terrorem ignis gehennae suis auditoribus minantur, dicentes: Omnis arbor non faciens fructum bonum excidetur et in ignem mittetur. Ad filium autem. Subaudis, dicit Psalmista. Thronus tuus Deus in saeculum saeculi: virga aequitatis, virga regni tui. Intuere quomodo et cum quanta claritate discernit creaturam thronum autem uno modo possumus intelligere regnum: per sceptrum autem, quod est virga aurea, potestas intelligitur regni. Dicit ergo Psalmista, loquens ad Filium Dei: O Deus, regnum tuum, et potestas imperii tui in saeculum saeculi manebit. Tale quid Gab
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ recte : sinealiqua ꝑ sonarũ acceptio¬
ne cunctos giibnans ⁊iudiccois.
Dilexisti iusticiã ⁊ hodisti inqͥtatẽ : Ista
uirga recta .ẽ. ut diligat̃ iusticia⁊ hodio
habeat᷑ iniquitas: Nemo eñĩ ꝑfecce
pocest diligere iusticiã : nisi hodio hab uerit
iniqͥ tatẽ : iniqͥtas aut̃ quȩ & anomia nominat᷑
intelligitur quic quid contralegẽ diuinam
sit : Ueritatis ⁊eñĩ amor: hodiũ ẽ falsitatis:
habuit in iqͥ tatẽ qui p̃mi imeruerit ꝑci¬
pere exponit dic̃s ꝓpt̃ ea unx̃ te ds đscinis
oleo exultationis p̃participib: tuis: Psalmis¬
ta alloqͥtur filiũ dr̃ & dicit : Ods̃ unxte
ds̃ pat̃ oleo exultationis ꝓpt̃ ea qui hodio
habuisti iniqͥtatẽ ⁊ dilexistiiusticiã:

Expanded text:
et recte, sine aliqua personarum acceptioet recte, sine aliqua personarum acceptione, cunctos gubernans et judicans. Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem. Ista est virga recta, ut diligatur justitia, et odio habeatur iniquitas. Nemo enim perfecte potest diligere justitiam, nisi odio habuerit iniquitatem. Iniquitas autem quae et anomia nominatur, intelligitur quidquid contra legem divinam fit. Veritatis etenim amor odium est falsitatis. habuit iniquitatem, quid praemii meruerit percipere exponit, dicens: Propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis. Psalmista alloquitur Filium Dei, et dicit: O Deus, unxit te Deus Pater oleo exsultationis. propterea quia odio habuisti iniquitatem, et dilexisti justitia
Abbreviated transcription (Latin):
in et̃nũ & regni eiꝰ nonerit sinis: Istud:
regnũ : dequo turbȩ ad clamabuant: Bene¬
dictũ ꝙ uenit regnũ patris nrĩ dđđ: Etde
quo ipse dnspilato : Regnũ mm non ẽ đhoc
mundo : Alit̃ : Thronꝰ siue sed esiui dicanciũ
solet eẽ : unde ⁊ in lege bumana p̃cipitur
ut nondetur iudiciũ nisi sedendo: Quappt̃
non in congrue ꝑsedẽ possumus intel¬
ligere iudiciũ ꝙ̃ ꝓcedit a sede: Istud ẽ
indicium: dequõ ipse filius dicit: Pater
non iudicat quẽ quã: sed omne iudicium
dedit filio: Etdequo psalmista adm̃
patrẽ : Os iudiciũ tuũ regid : id est
bit qr iudicũ nouissimũ ꝙ dabit electis
ucione stabit int̃ utros que eo testante.
in eugłio ⁊dicente : Tuncs ibt̃ hii in sup¬
pliciũ &nũ. iusti autẽ inuitã et̃nã:¬
Quodq sequitur uirga aequitatis uirga
regnitui: ꝑ uirgã equitatis intelligit
rectitudo sentenciae ⁊ iudicii illius siue
pocestas regni nista : Quȩ uirga regit
iustos in iusticit ⁊ ꝑcutit impios iuste

Expanded text:
erit finis . Istud est regnum, de quo turbae clamabant benedictum quod venit regnum patris nostri David; et de quo ipse Dominus Pilato: Regnum meum non est de hoc mundo . Aliter: Thronus sive sedes judicantium solet esse. Unde et in lege humana praecipitur, ut non detur judicium nisi sedendo. Quapropter non incongrue per sedem possumus intelligere judicium quod procedit a sede. Istud est judicium, de quo ipse Filius dicit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio , et de quo Psalmista ad Deum Patrem: Deus, judicium tuum regi da , id est bit, quia judicium novissimum, quod dabit electis,cretione stabit inter utrosque, testante Evangelio et dicente: Tunc ibunt hi in supplicium aeternum; justi autem inQuod vero sequitur, Virga aequitatis virga regni tui, per virgam aequitatis intelligitur rectitudo sententiae et judicii illius, sive potestas regni justa, quae virga regit justos in justitia, et percutit impios juste
Abbreviated transcription (Latin):
misceria humanitatis filii deiui¬
delicet quomodo natus est ex
uir gine miracula multa fecit.
quomodo udciei illum crucifixer̃
in nocent̃. et quomodo ipse resur¬
gens ascendit ad ccielos scandali¬
ailuntur udȩi. id ẽ. rixabantur̾
siue conten debant. dicentes
nullomodo hoc eẽ uerum ut

Expanded text:
mysteria humanitatis Filii Dei, vimysteria humanitatis Filii Dei, videlicet quomodo natus est ex Virgine, quomodo miracula multa fecit, quomodo Judaei Christum crucifixerunt innocentem, et quomodo ipse resurgens ascendit ad coelos, scandalizabantur Judaei, id est, rixabantur sive contendebant, dicentes nullo modo esse verum ut
Abbreviated transcription (Latin):
huius modrẽ: Quit sapientes
huius scłi confidentes insapientu
humana. Noluerunt credere iN
xp̃m qui ẽ. sapientia dei neque in
illo etiam uoluerunt cognosccre dm̃
patrem. uel quia noluerunt grede¬
re uera. eẽ. quem in sapientia dei
erant: id est in eugło. ꝑmisit eos
ds̃ perire in sui incredulitate.
et placuit ei ꝑ illam predicatio¬
nem quam illi putabant eẽ. scul
bilia eẽ : quȩrunt signa quomodo
illud factum sit de quoser moagitur
Sic fecit abraham quando drait adas
in quoscire potero quod dicur
cin terram hane in possessionem
Siege deon & ali plurimi: Este
sipientum subaudis humanam
quȩr̃ id est philosophicom: quia
uñ liberales artes apud illos
precipue uigerunt. ideoque
pnihilo ducunt simplicem doctri¬
nam fidelium: Nosautem pre¬
diccimus xp̃m crucifixum uideis s¬
quidem scandalum id ẽ rixim
et conten tionem: gentibusautem
stulticiam: Apłis predicantibus

Expanded text:
hujusmodi est: quia sapientes hujusmodi est: quia sapientes istius saeculi, confidentes in sua sapientia humana, noluerunt credere in Christum, qui est sapientia Dei, neque in illo etiam noluerunt cognoscere Deum Patrem, vel quia noluerunt credere vera esse quae in sapientia Dei erant, id est Evangelio, permisit eos Deus perire in sua incredulitate, et placuit ei per illam praedicationem quam illi putabant esse stultbilia esse, quaerunt semper signa quomodo illud factum sit, de quo sermo agitur. Sic fecit Abraham, quando dixit ad Deum : In quo scire potero quod daturus es mihi terram hanc in possessionem, sic Gedeon et alii plurimi. Et Graeci sapientiam, subaudis humanam, quaerunt, id est philosophiam. Quia septem liberales artes apud illos praecipue viguerunt, ideo pro nihilo ducunt simplicem doctrinam fidelium. Nos autem praedicamus Christum crucifixum: Judaeis quidem scandalum, id est rixam et contentionem, gentibus autem stultitiam. Apostolis praedicantibus
Abbreviated transcription (Latin):
& v planettrum. dixerunt
om̃ia que in terris agunt consis¬
tere. et dm̃ noncurare dehis que
interris aguntur neq dehominib
neque deanimantibus: De his¬
er ergo dicit apłs: Uebi sunt
mo dosapientes ec scribȩ iudeoꝵ
et ubisunt philoso phigentium
et astrologi in ȩccła nullum
habent locum: Nonne stultã¬
fecit deus sapientiamhuius mun¬
di Id ẽ num quid non fecit.
id ẽ. demonstrauit ds̃ stult. am
eẽ sapientiam amatorum mundi
et philosophiam: dum conpleuit
opere quod illi denegabant .m
Utique: iilinegabant non po¬
se aliquid gigninisi ex cõmixtione
maris et femine: deus omni potens.
ostendit sapientiam illorum non
eẽ ueram: dumfilium suum consti¬
tuit nasci ex uirgine: Sic &iam
resuscitauit eum amortuis: licet
illi negarent resurrectionem ::¬
E Namquia non cognouit munđ¬
id ẽ. amatores mundi et philosoph
ꝑsapientiam sium mundatnam dm
patrem: indĩ sapientia id est
infilio. qui est sapientia dĩ patris
S Saluos facere credentes Sensus

Expanded text:
 planetarum, dixerunt omnia quae in terris aguntur consistere, et Deum non curare de his quae in terris aguntur, neque de hominibus, neque de animantibus. De his ergo dicit Apostolus: Ubi sunt modo sapientes et scribae Judaeorum? et ubi sunt philosophi gentium et astrologi? In Ecclesia nullum habent locum. Nonne stultafecit Deus sapientiam hujus mundi? id est: nunquid non fecit, id est demonstravit Deus stultam esse sapientiam amatorum mundi et philosophiam, dum complevit opere quod illi denegabant? Utique illi negabant posse aliquid gigni, nisi commistione maris et feminae. Deus autem omnipotens ostendit sapientiam illorum non esse veram, dum Filium suum constituit nasci ex virgine, sic etiam resuscitavit eum a mortuis, licet illi negarent resurrectionem. Nam quia non cognovit mundd est amatores mundi et philosophi, per sapientiam suam mundanam Deum Patrem, in Dei sapientia, id est in Filio, qui est sapientia Dei Patris; salvos facere credentes. Sensus
Abbreviated transcription (Latin):
sub iacet mutabilitati & ui¬
cis: liberabitur autẽ indiȩ
iudicii abomĩ fece morui¬
talitatis & peccati: quando
mortale corpus acceperit
inmortalitatẽ & corrupti¬
bile hoc incorruptionem. &
transibit in libtatẽ glae fi¬
liorum dĩ. quia erit similis

Expanded text:
subjacet mutabilitati et visubjacet mutabilitati et vitiis; liberabitur autem in die judicii ab omni faece mortalitatis et peccati, quando mortale corpus acceperit immortalitatem, et corruptibile hoc incorruptionem, et transibit in libertatem gloriae filiorum Dei, quia erit similis
Abbreviated transcription (Latin):
tati atquȩ mor talitati. corrup¬
tioni subiectus . ẽ. Non uolens quia
sponte quidẽ peccauit inpara¬
dyso. sed non sponte. neq uolens
subiectus ẽ. mortalitati &
poene: Uerbi gr̃a: Sicut la¬
tro quis ponte cõmittit furtũ:
sed non sponte suspenditur:
ł tlicet ipse nollet. tam̃ subiec¬
iustum om̃ipĩs dĩ iudicium. qui
sub iec inspe liberationis & ueniȩ:
Nam in hoc ostenditur ds̃ omĩps. eẽ.
iustus: qui a eĩ pecca tum non
dimisit inpunitũ: Et in hoc pre¬
dicatur. eẽ. misericors. quia nons
statim illum poenitꝰ dãp nauit
& occidit. sedre seruauit ad pȩ¬
liberationis regres sionisq in
gradum pristinum. ut ex pectet
illud qđ in sequentib dicitur:
Quia & ipsa creatura. id.ẽ. homo¬
quilib& electus. libesabitur.
indie iudicii. a ser uitute corrup¬
tionis: in lita tẽ glae filiorum
dĩ: homo in presenti scło posi
tus subser uitute corruptionis
& mortalitatis . ẽ. positus: quia

Expanded text:
tati, mortalitati, corruptati, mortalitati, corruptioni subditus est, non volens, quia sponte quidem peccavit in paradiso, sed non sponte neque volens subjectus est mortalitati et poenae. Verbi gratia: sicut latro qui sponte committit furtum, sed non sponte suspenditur, et licet ipse nollet, tamen subjecjustum omnipotentis Dei judicium, qui subjecit eum in spe liberationis et veniae. Nam in hoc ostenditur Deus omnipotens esse justus, quia ejus peccatum non dimisit impunitum, et in hoc praedicatur esse misericors, quia non statim illum penitus damnavit et occidit, sed reservavit ad poeliberationis, regressionisque in gradum pristinum ut exspectet illud quod in sequentibus dicitur. Quia et ipsa creatura, id est quilibet homo electus, liberabitur in die judicii, a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei. Homo in praesenti saeculo sub servitute corruptionis et mortalitatis est positus, quia