comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De honore monachis cõpetente. ⁊ ut nullꝰ coꝵ tẽptec
ecdastica aut scłaria inqͥetare negotia. nec alienum
eruũ p̃ter conscientiam domini eius suscipere.
Qd non liceat epm̃. uel quemlibet exclero
de alia ad aliam transire ciuitaten.
Qd non oporteat absolute quollibet ordinari.
De dericis ⁊ monachis ñ manentibꝰ in suo ꝓposito.¬

Expanded text:
De honore monachis competente, et ut nullus eorum tentet ecclesiastica aut saecularia inquietare negotia, nec alienum servum praeter conscientiam Domini ejus suscipere. 5. Quod non liceat episcopo aut cuilibet ex clero de alia ad aliam transire civitatem. 6. Quod non oportet absolute quoslibet ordinari. 7. De clericis et monachis in
Abbreviated transcription (Latin):
qui st̃ intra ꝓuinciã epĩs exceꝑit un
consonãq sententiã: ab alus ulterus
iudicari ñ poterit. s manere circ
eũ oportet tanquã conuenientẽ qu
ab omnib ꝓlata ẽ firmam ratamq
iqͥs epc̃ uacans in ȩccłam uacanten
suꝑuenerit & hanc obripient᷑ pri
plenariã sẏ nodũ occupandam eẽ a¬
didit: hunc abici oportet. qͦnuis co
plebs quã diripuit uelit sibi qpm̃
tinere. Illa autẽ dr̃ sy nodus plenari
in qͦ etiã epc̃ metropolitanus affuc¬
De quibus supra. XuiIi.
iqͥs epc̃ ordinatꝰ ñ abierit in pare¬
chiam cui ordinatꝰ ẽ sinͦ spo uicio se
plebis forsitan c̾tradictione: hic hos¬
rem susceptũ retinere debebit. & sa¬
dotio fungi. ita ut nichil molestiȩ
ferat ȩccłę illi in qua fuerat c̃stitido
Expectare autẽ eum oportet ꝓuinꝗ
plenariã synodũ donec de eo qͦd cos
statuatur. Non licere sine consilie
metropolitani epĩ epm̃ ordinare¬

Expanded text:
t intra provinciam episcopis acceperit unam consonamque sententiam, ab aliis ulterius judicari non poterit, sed manere circa eum oportet tanquam convenientem quae ab omnibus prolata est firmam ratamque iscopus vacans in Ecclesiam vacantem supervenerit, et hanc obripienter praeter plenariam synodum occupandam esse crediderit, hunc abjici oportet, quamvis eum plebs quam diripuerit, velit sibi episcopum retinere. Illa autem dicitur synodus plenaria in qua etiam episcopus metropolitanus adfu quibus supra. Si quis episcopus ordinatus non abierit in parochiam cui ordinatus est, si non suo vitio sed plebis forsitan contradictione, hic honorem susceptum retinere debebit et sacerdotio fungi; ita ut nihil molestiae afferat ecclesiae illi in qua fuerat constitutus: exspectare autem eum oportet provinciae plenariam synodum, donec de eo quod competit statuatur. XIX. Non licere sine consilio metropolitani episcopi episco
Abbreviated transcription (Latin):
uni synodo penaᷤ merebit᷑ increpatio
tanqͣm ȩccłastica iura dissoluens.
Non licere epõ uel cuicunq clerico si
exaucto ratus fuerit ministrare .ii.
iqͥs epc̃ a synodo fuerit depositus. uł
qͥppiam: ñ ei amplius liceat neq in alia
sỹnodo spem restitutionis hab̾e. neq
ꝓlatã. & c̾tumacit᷑ cõmunicauer̃. Non
licere clericis c̾tẽpto epõ semote collig̾e.
ipsum ab eccła segregauerit. & pͥ uatim
ausus fuerit. & nichilominꝰ epõ suo ex¬
bortante. & semel & it̾m reuocante in¬
obȩdiens extiterit: hunc modis om̃ibꝰ
deponendũ nec aliqͥndo consequi cura¬
tionẽ. aut ꝓpͥum honorẽ reciꝑe sꝑet.
Qͦd si tc ꝑ seuerauerit ꝑturbans cunctã¬

Expanded text:
i synodo poenam merebitur increpationis, tanquam ecclesiastica jura dissolvens. IV. Non licere episcopo vel cuicunque clerico si exauctoratus fuerit ministrare. Si quis episcopus a synodo fuerit depositus, velquidpiam, non ei amplius liceat neque in alia synodo spem restitutionis habere, neque prolatam, ei contumaciter communica verunt. V. Non licere clericis contempto episcopo semote colligere.ipsum ab Ecclesia segregaverit et privatim ausus fuerit, et nihilominus, episcopo suo exhortante et semel et iterum 44 revocante, inobediens exstiterit; hunc modis omnibus deponendum, nec aliquando consequi curationem aut proprium honorem recipere speret. Quod si etiam perseveraverit perturbans et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cum pͥus ab aliis deb̾e suscipi. nͥ aut
a suo fuerit receptꝰ epõ. aut c̃cilio facto
epis occurrat & respondeat. Et si synodo
satisfecerit & statuerit : sub alia eũ senten¬
tia recipi. Qͦd etiã circa laicos & prbos

Expanded text:
n eum prius ab aliis debere suscipi, nisi aut a suo fuerit receptus episcopo, aut concilio facto episcopis occurrat et respondeat, et si synodo satisfecerit quod statuerit, sub alia sententia eum recipi. Quod etiam circa laicos, et pres
Abbreviated transcription (Latin):
diaconꝰ uł qͥlibet clericus
deserta sua ęccła ad aliam
transeundũ eẽ credidit:¬
& ibi paulatim tẽptet
tonẽ sui epĩ ñ obȩdierit. s inobȩdi
sꝑseuerauerit: omnimodis ab officio
deponi deb̾e. nec aliquando spem¬

Expanded text:
diaconus, vel quilibet clericus, deserta sua dioecesi ad aliam transeundum esse crediderit, et ibi paulatim tentat qcationem sui episcopi non obediat, sed perseveraverit, omnibus modis ab officio deponi debere, nec aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
laria iudicia commeare
Dđ ñ liceat dericos induabꝰ eccłus ministrare.
Quod oporteat egenis epłam tribui. honestio¬
ts autem cominendaticus litteris approbari.
ommendaticuis litteris ministrare
Qđ ñ liceat cderico uxorem secte alt̾ius acciꝑe.
uisi forte spondeat se ad ueram fidem uenire.
De diaconissis mulieribus. quod nisi quadra
liccat eis nuptiis iungi. Ił de renouatis urbibꝰ.
De cspiratione clericoꝵ qͦd greci fratras dicunt.
Qd oporteat ꝑ ꝓuincias bis in anno c̾cilia fieri.
Qđ minime dericis in aliã ciuitatẽ tͣnsmigrare
ictat nͥ eis qͥ ꝓ ꝑsccutione ꝓpͥas amiserint ciuitates.
debeant suscipi in accusatione

Expanded text:
laria judicia commeare. 10. Quod non liceat clericos in duabus ecclesiis ministrare. 11. Quod non oporteat egenis epistolam tribui, honestiores autem commendatitiis litteris approbare. commendatitiis litteris ministrare. 14. Quod non liceat clerico uxorem sectae alterius accipere, nisi forte spondeat se ad veram fidem venire. 15. De diaconissis mulieribus, quod non liceat nliceat eis nuptiis jungi. 17. De ecclesiis in clericorum, quod Graeci fratrias dicunt. 19. Quod oporteat per provincias bis in anno concilia fieri. 20. Quod minime clericis in aliam civitatem transmigrare liceat, nisi eis qui pro persecutione proprias amiserint civitates. debeant suscipi in accusatione
Abbreviated transcription (Latin):
De metropolitanis episcopis. ui.¬
Der singłas ꝓuincias epõs singulos
scire oportet. epmͦ metropolitanũ qui
p̾est curã & sollicitudinẽ totiꝰ ꝓuinciȩ
suscepisse. Propt̾ qͦd ad metropolitanam
ciitatẽ ab his qui causas habent c̾cur
agere scdm antiquũ patrum nrõrum

Expanded text:
De metropolitanis episcopis. Per singulas provincias episcopos singulos scire oportet episcopum metropolitanum, qui praeest, curam et sollicitudinem totius provinciae suscepisse: propter quod ad metropolitanam civitatem ab his qui causas habent sine dagere secundum antiquum patrum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥs in egritudine c̃stitutꝰ fuerit bapt¬
tatꝰ: presbit᷑ ordinari ñ debet. Non
enĩ fides illius uoluntaria. s ex neces¬
sitate ẽ nͥ forte postea ipsius staidium a
fides ꝓbabilis fuerit aut hominũ rarit
qͣnuis ñ magna sit ciuitas. Regule
tamĩ auctoritas ista ẽ qđ & lib̾ actiuin¬

Expanded text:
quis, in aegritudine constitutus, fuerit baptizatus, presbyter ordinari non debet. Non enim fides illius voluntaria, sed ex necessitate est, nisi forte postea ipsius studium et fides probabilis fuerit, aut hominum raritas quamvis magna sit civitas, regulae tamen auctoritas ista est, quod et liber act
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥ accipit: anatħ̾ sit. Uirginitati
studentem nͨ deb̾e nuptias execrare.
iqͥs uł uirginitatẽ uel c̾tinentiã ꝓfessꝰ
tanꝗͣ ab ominabiles nuptias iudicat.
& ñ ꝓpt̾ solũ hoc qͦd cͦtinentiȩ & uirgi¬
nitatis bonũ. scm̃ ꝓpositũ sit: anatħ sit.¬
iqͥs pt̾ dm̃ uirginitatẽ ꝓfessꝰ in c̾iugio
positos ꝑ arrogantiã uituꝑauerit: ana¬
tħ sit. Agapen frm̃ ñ debere ctemni.
iqͥs c̾temnendos duxerit agapen faci¬

Expanded text:
 qui accipit, anathema sit. IX. Virginitati studentem non debere nuptias exsecrari. Si quis vel virginitatem vel continentiam professus tanquam abominabiles nuptias judicat, et non propter solum hoc, quod continentia et virginitas bonum sanctumque propositum sit, anatpropter Deum virginitatem professus in conjugio positos per arrogantiam vituperaverit, anathema sit. XI. Agapem fratrum non debere contemni. Si quis contemnendos duxerit agapem faci
Abbreviated transcription (Latin):
& mulierẽ fidelem ac
religiosam cũ uiro suo
dormientẽ ab ominan¬
dã credid̾it: aut etiam
accusandã. tanꝗͣ. ñ posse
iugatos in regnũ dĩ ingredi: anathe
de cũ religione p̾ter sanguinem &
dolo imolatũ & suffocatum credidĩt
dẽnandũ. tanquã spem ñ habentem
d eã manducat anathema sit. Non deb̾e¬
niũ occasione religionis dnm̃ c̃tẽnere.
qͥs seruũ alienũ occasione religionis
ceat dnm̃ suũ deb̾e contẽnere. & eiꝰ
misteriũ destituere. ac non potius
ocuerit eũ suo domino bona fide &
ihonorificentia deseruire: anathema
c. De oblatione prbi c̃iugati .iiii.
qͥs discernit prb̃m c̃uigatum tanꝗͣ
ccasione nuptiarũ qͦd offerre ñ debeat.
ab eiꝰ oblatione idõ abstinet. anathema
t. Orationes ȩccłȩ ñ deb̾e c̃temni .u.
qͥs docet domum dĩ c̃temptibilẽ eẽ
eb̾e. & c̾gregationes quȩ in ea fuint.
nathema sit. Non debe extra eccłam ẽg̾¬

Expanded text:
 mulierem fidelem ac religiosam cum viro suo dormientem abominandam crediderit aut etiam accusandam, tanquam non posse conjugatos in regnum Dei ingredi, anathemde cum religione, praeter sanguinem et idolo immolatum et suffocatum, crediderit condemnandum, tanquam spem non habentem, qui eam manducat, anathema sit. C. emnere. Si quis servum alienum occasione religionis doceat dominum suum debere contemnere et ejus ministeriun destituere, ac non potius docuerit eum suo domino bona fide et cum omni honorificentia deservire, anathema sit. IV. De oblatione presbyteri conjugati. Si quis discernit presbyterum conjugatum tanquam occasione nuptiarum, quod offerre non debet, et ab ejus oblatione ideo se abstineat, anathema sit. V. Orationes Ecclesiae non debere contemni. Si quis docet domum Dei contemptibilem esse debere et congregationes quae in ea fiunt, anathema sit. VI. Non licere extra eccle
Abbreviated transcription (Latin):
iqua mulier suo ꝓposito utile iudicans
Ait uirili ueste utatur. ad hoc ut uiri
habitũ imitet᷑ anathema sit. Non deb̾e¬
Niqͣ mulier derelicto uiro discetłe uolu¬
erit soluto iuncło c̃iugali nuptias c̃dẽ¬
iquis dereliquerit ꝓprios filios. & ñ

Expanded text:
qua mulier, suo proposito utile judicans ut virili veste utatur, ad hoc ut in viri habitum mutatur, anathema sit. mulier derelicto viro discedere voluerit, soluto vinculo cSi quis dereliquerit filios proprios et non
Abbreviated transcription (Latin):
cõmississe cũ eẽt laicus fuerit comꝑ¬
batũ: hic administeriũ eccłasticum¬
admitti ñ potest. Qͦdsi in clericatu
iã c̃stituto eo adulterauit: dato repu¬
dio dimittere eam debet. Si uͦ recinere
eiꝰ consortium uelit: non potest susce¬
in alus officiis ꝓpt̾ eiꝰ studii utilitatẽ.
Nam cęt̾a peccata censuer plurimi etũ
ordinatione pͥuari. Qͦd si de his ñ fuct
confessus. nec ab aliquibꝰ potest mam¬
feste c̃uinci: huic ipsi de se potestas
si in eodẽ culpȩ genere fuerit in uoli

Expanded text:
commisisse, cum esset laicus, fuerit comprobatum, hic ad ministerium eccadmitti non potest. Quod si, in clericatu jam constituto eo, adulteravit, dato repudio dimittere eam debet: si vero retinere ejus consortium velit, non potest suscein aliis officiis propter ejus studii utilitatem. Nam caetera peccata censuerunt plurimi etiam ordinatione privari. Quod si de his non fuerit confessus, nec ab aliquibus potest manifeste convinci, huic ipsi de se potestas si in eodem cul
Abbreviated transcription (Latin):
UIIIIDe diaconibꝰ. onͭ. Incipit de c̾cilio neocesa¬
rb̃r si uxorem duxerit: ab or cap̃.i.i.
dine illũ deponi deb̾e. Qd si fornicatꝰ
fuerit. uł adulterium commniserit:
extra eccłam abici & ad penitentiã int̃
laicos redigi oportet. De his qui
multis nuptus cõmunicauerint.
e his qͥ frequent᷑ uxores ducunt.
& dehis qui sepius nubunt. tempꝰ

Expanded text:
Concilio Neocaesater si uxorem duxerit, ab ordine suo illum deponi debere. Quod si fornicatus fuerit, vel adulterium commiserit, extra ecclesiam abjici et ad poenitentiam inter laicos redigi oportet. multis nuptiis communicaverunt. e his qui frequenter uxores ducunt et his qui saepius nubunt, tempus
Abbreviated transcription (Latin):
teri .ł in popina ł in prastio. liceat mari¬
to sine ullo ꝑicło manib suis eu̾ occide.
Sinautẽ in alio loco dep̾hendit eũ haben
testib idoneis ꝑ quos possit ꝓbare apud
uidicem inuenisse eũ cũ uxore sua collo¬
qͥũ hñtem: tradat eũ iudici. ⁊ si iudex
inuenerit ptͦ tres testationes suspectũ
hominẽ collocutũ mulieri fuisse. nullo
alio exquisito quasi adulterũ puruat.

Expanded text:
teri, vel in popina, vel in proastio, liceat mariteri, vel in popina, vel in proastio, liceat marito sine ullo periculo suis manibus eum occidere. Sin autem in alio loco eum deprehenderit cum uxore testibus, per quos possit probare apud iudicem, invenisse eum cum uxore sua colloquium habentem, tradat eum iudici, et si iudex invenerit post tres testationes suspectum hominem collocutum mulieri fuisse, nullo alio exquisito, quasi adulterum puniat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ianifestum ẽ ita uoluisse legẽ. feminã
sub uiro eẽ ut nulla uota eus quȩ absti¬
nentiȩ causa uouerit reddant᷑ ab ea. nisi
auctor fuerit ꝑmittendo. Nã cũ ad pecca¬
tũ eiꝰdem uiri ꝑtinere uoluerit si pͥus ꝑmi¬
serit ⁊ ptͦ ea ꝓhibuerit. etiã hoc tam̃ non
dix̾. ut faciat mulier qͦd uouerat. qͥa ꝑmis¬
sa ia pͥus auiro fuerat. uiri dix̃ eẽ peccatũ.
qr abnuit qͦd pͥus c̾cesserat. ñ tam᷑ mulieri
ł ex hoc missum dedit. ut cũ pͥusuir eic̃¬
cesserit. ptea si ꝓhibuerit contemnat᷑.
iqͥs fuerit suspicatꝰ de aliqͦ uelle eũ pudori
uxoris suȩ illudere: liceat ipsi marito
testationes in scripturis habitas ad sus¬
pectũ hominẽ mutere. & ter eidenun¬
tiare ꝑ testationes ipsas idoneos testes
c̃tinentes. ne cũ uxore sua inueniatur.
Et si ptͦ tres testationes in scriptis habitas.
& idoneos homines hñtes inuenerit. eq̃
quẽ c̃testatꝰ ẽ cũ uxore sua ł in domo sua¬
ł in domo mulieris. ł in domo illiꝰ adul¬

Expanded text:
anifestum est ita uoluisse legem feminam esse sub uiro, ut nulla uota eius, quae abstinentiae causa uouerit, reddantur ab ea, nisi auctor uir fuerit permittendo. nam cum ad peccatum eiusdem uiri pertinere uoluerit, si prius permiserit et postea prohibuerit, etiam hic tamen non dixit, ut faciat mulier quod uouerat, quia permissa prius a uiro fuerat. uiri dixit esse peccatum, quia abnuit quod prius concesserat; non tamen mulieri uel ex hoc permissum dedit, ut, cum prius ei uir concesserit. postea si prohibuerit contemnatur. atus fuerit de aliquo, velle eum pudori uxoris suae inludere, liceat ipsi marito testationem in scriptis habitam ad suspectum hominem mittere, et ter ei denuntiare per ipsas testationes idoneos testes continentes, ne cum uxore sua inveniatur. Et si post tres testationes in scriptis habitas et idoneos homines habentes invenerit eum, quem contestatus est, cum uxore sua vel in sua domo, vel in domo mulieris, vel in domo illius adul
Abbreviated transcription (Latin):
denixę mulieris c̃cubitũ uir suus accede ⁊
ñ deb̾et. qͦadusq qͦd gignit᷑ ab lactetur.
Praua autẽ inc̾iugatorum moribꝰ c̃suetudo
surrepsit. mulieres filios qͦs gignunt.
nutrire c̾temnant eosq aliis mulierib
ad nutriendũ tradant. Qͦd uidelicet sola
causa inc̾tinentię uidetur inuentum.¬
Domanoꝵ semꝑ ab antiquioribꝰ usus fuit.
licita cõmixtio c̃iugis sine uoluntate
carnis fieri ñ potest: asacri loci ing̾ssu
abstinendũ ÷ qr uoluntas ipsa eẽ sine
culpa nullatenus potest.

Expanded text:
enixae mulieris concubitum vir suus accedere non debet, quoadusque qui gignitur ablactetur. Prava autem in conjugatorum moribus consuetudo subrepsit, ut mulieres filios quos gignunt nutrire contemnant, eosque aliis mulieribus ad nutriendum tradant. Quod videlicet sola causa incontinentiae videtur inventumen semper ab antiquioribus usus fuit, licita commistio conjugum sine voluptate carnis fieri non potest, a sacri loci ingressu abstinendum est, quia voluptas ipsa esse sine culpa nullatenus potest.
Abbreviated transcription (Latin):
oniugia seruoꝵ ñ dirimant᷑ etiam si
diu̾sos dominos habeant. s in uno c̾ui¬
gio ꝑmanentes dominis suis seruiant.
Hoc in ilł obseruandum e̾ ubi legalis con¬
iunctio fuit. ⁊ꝑ uoluntatem dnõrum.
iqͥs ꝑ errorẽ ancillam mulierẽ duxerit
uxorẽ. lib̾am eam ec̃ putans. ł ex c̃trario
si lib̾a mulier seruo ꝑ errorem iuncta sit:
pteaq ueritas reꝑta fuerit. dicendum ẽ
omĩno nuptias ñ constitisse. Int̾ lib̾m
enĩ ⁊ ancillam. seruũ ⁊ libam mulierem.
nuptiȩ c̾trahi ñ posst̃. Qͦdsi calliditate
& cohibentia dnĩ seruus ł ancilla matri¬
moniũ c̾traxerit cũ liba ꝑsona: forte enĩ
ancillã suam ut lib̾am uiro ingenuo dñs¬
c̾iunx̃. ⁊ dotẽ ꝓpt̾ea p̾stitit. ut ꝓpt̾ nuptias
dominationem lucret᷑ totam ł ꝓ parte.
si qͥd gͦ tole cͣtigerit: ipsã dnãtionem dotiꝰ.
& ancillam liberam fac̃. & nuptię c̃sistunt.
nulla lege qͣntũ ꝑtinet ad seruitutẽ huiꝰ¬
modi matrimoniũ c̃cutiente. Sinautem

Expanded text:
oniugia servorum non dirimantur, etiamsi diversos dominos habeant; sed in uno coniugio permanentes dominis suis serviant. Et hoc in illis observandum est, ubi legalis coniunctio fuit et per voluntatem dominorum.orem ancillam mulierem duxerit uxorem, liberam eam esse putans, vel ex contrario, si libera mulier servo per errorem coniuncta sit, posteaque veritas reperta fuerit, dicendum est, omnino nuptias enim et ancillam, servum et liberam mulierem, nuptiae contrahi non possunt. Quod si calliditate et conniventia domini servus vel ancilla matrimonium contraxerit cum libera persona forte enim dominus ancillam suam ut liberam viro ingenuo conjunxit, et dotem pro ea praestitit, ut propter nuptias donationem lucretur totam vel pro parte. Si quid ergo tale contigerit, ipsam donationem dotis, et ancillam liberam faciat et nuptiae consistant, nulla lege, quantum pertinet ad servitutem, hujusmodi matrimonium concutiente. Sin autem
Abbreviated transcription (Latin):
ciatis fr̃is lmĩ qm̃ quicunq uxoridebitũ
reddit. uacare ñ potest orationi: nec de
tionis ab his qͥuxores suas cetigerant come¬
di ñ pot̾ant. quantomagis panis ille qui
de celo descendit. ñ potest abhis qͥ c̃iuga¬
lib paulo ante hesere complexib uiola¬
ri atq cͣtingi. Non qͦd nuptias c̃demnemꝰ.
s qͦd eo tempore qͦcar nes agni manduca¬
turi sumꝰ. uacare a carnis oꝑib debeamꝰ.

Expanded text:
charissimi, quoniam quicunque uxori debitum reddit, vacare non potest orationi, nec de tionis ab his qui uxores suas tetigerant comedi non poterant , quanto magis panis ille qui de coelo descendit, non potest ab his, qui conjugalibus paulo ante haesere complexibus, violari atque contingi! Non quod nuptias condemnemus, sed quod eo tempore quo carnes Agni manducatur
Abbreviated transcription (Latin):
squis ñ alligatꝰ uxori c̃tinentiã dõ uoue¬
it: nullo modo debet ista compensatioẽ
atcare. ut idõ credat uxorẽ sibi eẽ ducendã.¬
pĩanã. Qđ enĩ cuiquã antequã uouisset
icebat: cũ id se nunꝙͣ facturũ uouerit ñ
cebit. si tam̃ id uouerit qͦd uouendũ fui.
uti c̃ ꝑpetua uirginitas. ł c̾tinentia ptͦ
pta conubia solutis auinculo conuigali.
consensu uouentib. ⁊ carnalia debita
inuicẽ relaxantib. fidelib castisq c̃¬
gibꝰ. qͦd alt̾m sine alt̾a: ł alterasine alt̾o
uere fas ñ ẽ. Hȩc gͦ nsiqua alia st̃ quȩ
itissime uouent᷑. cum homines uouerint
uilla c̃ditioc̃ rũpenda st̃. quȩ sine ulla c̃di¬

Expanded text:
squis non alligatus uxori continentiam Deo voverit, nullo modo debet ista compensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi esse ducendachristianam. quod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condici
Abbreviated transcription (Latin):
articulo subfidĩ pollicitatione firmasti.
illũ omnino ut dr̃ renuit. ⁊ in eadẽ uo¬
luntatis auccoritate ꝑsistit. ut uiro illi
ꝓrsus sȩ deneget nupturã: nequaqͣ eam
inuitã ⁊ renitentẽ eiusdẽ uiri cogas c̃iu¬
gio sociari. Quoꝵ enĩ unum corpus est:
unꝰ debet eẽ nanimꝰ. neforte cũ uirgo fue¬
rit alicui inuita copulata c̾tra domini¬
apłiq p̾ceptũ aut reatũ discidui. aut
crim fornicationis incurrat. Cuiꝰ uideli¬
cet peccati malũ in eũ redundare c̃stat.
qͥ eam c̃iunxit inuitã. qͦd pari tenore
De uiro ÷ etiam sentiendum. Ex concił¬

Expanded text:
articulo sub fidei pollicitatione firmasti, articulo sub fidei pollicitatione firmasti, illum omnino, ut dicitur, renuit, et in eadem voluntatis auctoritate persistit, ut viro illi prorsus se deneget nupturam, nequaquam eam invitam et renitentem ejusdem viri cogas conjugio sociari. Quorum enim unum corpus est, unus debet esse et animus, ne forte, cum virgo fuerit alicui invita copulata, cApostolique praeceptum aut reatum dissidii, aut crimen fornicationis incurrat. Cujus videlicet peccati malum in eum redundare constat, qui eam conjunxit invitam. Quod pari tenore de viro etiam est sentiendum . C. I
Abbreviated transcription (Latin):
uam .uii.antus. Iudiciũ urbani pape
cfilia iordani pͥncipis. Unde supͦ. xxi.
uerũ eẽ c̃stiterit qͦd nob̾ legati iordani
Incipis retuler̾ scilicet qͦd ipse coactꝰ &
olens filiã suam infantulam nolentẽ
Rainaldo ridelli filio desponsauerit: qm̃
canonũ ⁊ legũ auctoritas talia sponsalia
ut infra ostendet᷑ ñ apꝓbat: ne ignoran¬
tib leges ⁊ canones nimis durũ qͦd dicimꝰ
uideatur ica sententiã temꝑamꝰ. ut si pͥn¬
ceps cũ assensu filię matris& parentele. id¬
qͦd ceptũ ꝑficere uoluerit: concedamus.
Sinautẽ: legatꝰ nr̃ utriꝰq partes audiat: &
si nichil fuerit ex parte supͣdicti Rainaldi
ampliꝰ qͦd impediat ab ipso iordanosa¬
cram̃tum qͦd ita c̃stent hȩc ut dicta surt
accipiat.⁊ nos canonũ ac legũ scita seq̃ntes
deinceps ñ ꝓhibemꝰ. qͥn alii uirosi uolu¬
erit p̃dictaᷤᷤ filia ciꝰ tantum in dño nubat.
De neptis tuȩ conuigio qͥm te cuidam
militi daturũ necessitatis instante

Expanded text:
 Urbani papae de filia Jordani principis. Si verum esse constiterit quod nobis legati Jordani principis retulerunt, scilicet quod ipse coactus et dolens filiam suam infantulam, nolentemRaynaldo Ridelli filio desponsaverit, quoniam canonum et legum auctoritas talia sponsalia, ut infra ostenditur, non approbat, ne ignorantibus leges et canones nimis durum quod dicimus videatur, ita sententiam temperamus: ut si principes cum assensu filiae, matris et parentelum est perficere voluerit, concedamus. Sin autem, legatus noster utrasque partes audiat, et si nihil fuerit ex parte supradicti Rainaldi amplius, quod impediat, ab ipso Jordane sacramentum, quod ita constent haec, ut dicta sunt, accipiat, et nos canonum ac legum scita sequentes deinceps non prohibemus, quin alii viro, si voluerit, praedicta filia ejus nDe neptis tuae conjugio quam te cuidam militi daturum necessitatis instante
Abbreviated transcription (Latin):
maritꝰ uxori ab initio matrimoniu
sq ad duos annos c̃tinuos computando
ne minime ꝓpt̾ naturalẽ ĩbecillitatẽ
ualeat.: possit mulier uł eiꝰ parentessine ꝑicło
dotis amittendȩ repudiũ maritũ ducere.

Expanded text:
maritus uxori ab initio matrimonii usque ad duos continuos annos computandos coire minime propter naturalem imbecillitatem valeat, possit mulier vel ejus parentes, sine periculo dotis amittendae, repudium marito dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
olet queri cũ masculus ⁊ femina nec il
maritꝰ nec illa uxor alt̾iꝰ sibimet non
nuptię sint uocandę. Et potest quidet
fortasse non absurde: hoc appellari cos¬
biũ. si usq ad mortem alicuius eoꝵ id u
eos placuerit. ⁊ ꝓlis gn̾ationem quanu
ñ ea causa c̾iuncti sunt. ñ tam̃ uitauer¬
ut ł nõlint nasci filios. ł etiã oꝑe aliqi
mala agant ne nascantur. Cet̾m si ue
utrũq uł unũ hoꝵ desit. si inuenio q¬
ad modum has nuptias appellare poss
ꝙ enĩ si aliquã sibi ad tempus adhibueri
inuenire. s cũ ista cũ qua sic cubat. ut
ea ñ hat maritale consortium. Isido¬

Expanded text:
olet queri cum masculus et femina, nec ille maritus, nec illa uxor alterius, sibimet, nonnuptie sint vocande? Et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari connubium, si usque ad mortem alicuius eorum inter eos placuerit et prolis generationem quamvis non ea causa coniuncti sunt, tamenolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. und
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ de c̃iunctionibꝰ agit᷑. Qui consensꝰ si
sol in nuptus forte defuerit: cęt̾a omnia.
etiã cum ipso coitu celebrata frustrant᷑.
lo he chrisostomo magno doctore testante
qͥ iit. Matrimoniũ ñ fac̾ coitus s uoluntas.

Expanded text:
quorum conjunctionibus agitur. Qui consensus si solus in nuptiis forte defuerit, caetera omnia etiam cum ipso coitu celebrata frustrantur, Joanne Chrysostomo magno doctore testante, qui ait : Matrimonium non facit coitus, sed voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ditionis st̃. Semꝑ enĩ qͥ nascit᷑ det̾ior
parentis statũ sumit. Eiusdem libit
aturales filii dicunt᷑ ingenuarũ c̃cubina¬
rui filii qͦs sola natura genuit. non honestas
c̃uigu. Itẽ. Hi qͥ ñ st̃ de legitimo matrimo¬
no matrẽ potiꝰ quam patrẽ sequuntur:¬

Expanded text:
ascitur deteriorem parentis statum sumit. Ejusdem lib. aturales filii dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas conjugii. Item. Hi qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntur
Abbreviated transcription (Latin):
serui filioꝵ fit ⁊ socrus ⁊ mat᷑. Quȩ si duę
feminȩ fuissent. mat̾ alt̾a ⁊ socrus altera.
copiosius se sociał dilectio colligaret.S¬
res ex ilł duob pͥmis nulli homines erant.
uri gͦ debuit quando potuit. ut existente
copia unde ducerent᷑ uxores quę ñ erant
um sorores. ut ñ solũ illud ut fieret nulla¬
ecessitas eẽt ues etiam si ficret nefas eẽt
humano genere crescente etiã int̾ ĩpios
toꝵ multoꝵ falsoꝵq cultores sic obserua¬
icernimꝰ ut etiã si ꝑu̾sis legib ꝑmittan
fr̃na c̃iugia. melior tam̃ c̾suctudo ipsa
hnulit exorrere licentiam. sicq ad u̾setur
si nunꝗͣ licere potuerit. Copulatio igͥ
naris & feminȩ qͣntũ attinet ad genus
umanũ. qͦddam seminariũ ẽ ciuitatis.
destis uͦ ciuitas opus ht̃. ut nexã gn̾ati¬
renimꝰ ait. Ria legitima c̃iugia inscriptis
uirgo casta in uirginitate uiro data legi¬

Expanded text:
sexui filiorum fuit et socrus et mater; quae si duae sexui filiorum fuit et socrus et mater; quae si duae feminae fuissent, mater altera et socrus altera, copiosius se sociares ex illis duobus primis, nulli homines erant. Fieri ergo debuit quando potuit, ut existente copia, inde ducerentur uxores quae non erant jam sorores, ut non solum illud ut fieret necessitas esset, verum etiam, si fieret, nefas esset; quod, humano genere crescente, etiam inter impios deorum multorum falsorumque cultores, sic observari cernimus, ut etiamsi perversis legibus permittantur fraterna conjugia, melior tamen consuetudo ipsa malit exhorrere licentiam, sicque aversetur, quasi nunquam licere potuerit. Copulatio ergo maris et feminae, quantum attinet ad genus humanum, quoddam seminarium est civitatis. Coelestis vero civitas opus habet ut noxam generatironymus: Tria legitima coniugia in scripturis irgo casta in virginitate viro data legi
Abbreviated transcription (Latin):
Iui gͥgenꝰ humanũ ptͦ pͥmã copulã pͥmã
uiri facti ex puluere. ⁊ c̃iugis eiꝰ ex uiri lat̾e
marũ feminarũq c̃iunctione opꝰ haberet
utgignendo multiplicarent. nec eẽnt ulli
hoes nͥ qͥ ex ilł duob nati fuissent: uiri c̃¬
iuges sorores suas acceper. Qđ ꝑfecto qͣnto
c̃ antiquiꝰ compellente necessicate. tanto
ptea factũ ẽ damnabiliꝰ. religione ꝓhi¬
bente. habita ẽ eniꝰ ratio rectissima cari¬
tatis. ut hoẽs quib eẽt util atq honesta c̃¬
cordia diu̾sarũ necessitudinum uinculis
necterent᷑. Ne unꝰ in uno multas haberet.
s̃ singulȩ spargerent᷑ in singulos. ac sic ad
socialem uitam diligentiꝰ plurimȩ pluri¬
mos obtinerent. Pat̾ qͥppe ⁊ socer duarum
st nȩcessituditiũ nomina. Ut gͦ aliũ quisq
hãt patrẽ. aliũ socerũ: numerosiꝰ secarita¬
tis porrigat. Utrũq autẽ unꝰ adã eẽ coge¬
ciugio iungebant᷑. Sic ⁊ eua uxor eiꝰ utriq

Expanded text:
ur genus humanum post primam copulam viri facti ex pulvere, et conjugis ejus ex viri latere, marium, feminarumque conjunctione opus haberet, ut gignendo multiplicarent, nec essent ulli homines, nisi qui ex illis duobus nati fuissent, viri conjuges sorores suas acceperunt. Quod profecto quanto est antiquius compellente necessitate, tanto postea factum est damnabilius religione prohibente. Habita est enim ratio rectissima charitatis, ut homines quibus esset utilis atque honesta concordia diversarum necessitudinum vinculis necterentur. Nec unus in uno multas haberet, sed singulae spargerentur in singulos, ac si ad socialem vitam diligentius plurimae plurimos obtinerent. Pater quippe, et socer duarum sunt necessitudinum nomina. Ut ergo alium quisque habeat patrem, alium socerum, numerosius se charitas porrigit. Utrumque autem unus Adam esse cogeconubio iungebantur. Sic et Eua uxor eius utrique
Abbreviated transcription (Latin):
aptꝰ ꝓpͥe c̃illicitꝰ coitꝰ. acorrũ pendo dictꝰ.
Vnde ⁊ qͥ capto potitur. stupro fruitur:
Iaptor publica penitentię multa multe¬
Nt᷑. Raptã uͦ si sponsus rcciꝑe noluerit:¬
& ipsa eidem crimini c̃sentiens non fuit.
licentia nubendi alii ñ neget᷑. Qͦd ⁊ si ipsa
c̾sensit: simili sententię subiaceat. Qͦd
si ipsi ptͦ hȩc se c̾iungere p̃sumpserint
iqͥs sponsam alienã rapuerit. aut patri
eiꝰ aut ei qͥ legib ciꝰ defensor eẽ debet cũ
sua lege cam reddet. Et qͥcquid cum ea
abstulerit unãqͥmq rẽ scd̾m suam legẽ

Expanded text:
t illicitus coitus, a corrumpendo dictus, unde et qui rapto potitur, stupro fruitur. Raptor publica poenitentia multetur. Raptam vero si sponsus recipere noluerit, et ipsa eidem crimini consentiens non fuit, licentia nubendi alii non negetur. Quod si et illa consensit, simili sententia subjaceat. Quod si post haec se conjungere praesumpserint, is sponsam alienam rapuerit, aut patri ejus, aut ei qui legibus ejus defensor esse debet, cum sua lege eam reddet, et quidquid cum ea abstulerit, unamquamque rem secundum legem
Abbreviated transcription (Latin):
Siducturi estis uxores: seruate uos uxoribꝰ
uris. Quales eas uultis ad uos uenire. tales
qͥ ñ castam uelit ducere uxorẽ : Et si acce¬
pturꝰ ẽ uirginẽ quis ñ intactã desiđet.
ntactã queris. intactꝰ esto. puram queris.
noli eẽ impurꝰ. Non enĩ illa potest. & tu ñ
iquis diuinis tractis script᷑is iurauerit
mulieri se eam legitimam uxorẽ habi¬
turũ: uł sun oratorio tale sacram̃tum
dedit. sit illa legitima uxor. qͥnuis nulla
dos nulla seriptura alia interposita sit.

Expanded text:
Si ducturi estis uxores, servate vos uxoribus vestris. Quales eas vultis ad vos venire, tales qui non castam velit ducere uxorem? Et si accepturus est virginem, quis non intactam desideret? Intactam quaeris? intactus esto. Puram quaeris? noli esse impurus. Non enim illa potest, et tu non quis divinis tactis Scripturis juraverit mulieri se eam legitimam uxorem habiturum, vel si in oratorio late sacramentum dederit, sit illa legitima uxor, quamvis nulla dos, nulla scriptura alia interposita sit.
Abbreviated transcription (Latin):
n sponsalib consensus eoꝵ exigendꝰ ẽ qͦrũ
in nuptiis desicłatur. Intelligitur tam̃
semꝑ filiam patri consentire. nͥ euident᷑
dissentiat. Item. Sponsalia sic̃ nuptiȩ con
sensu fiunt c̃trahentiũ: ⁊ idõ sic̃ nuptus:
ita sponsalib filiã familias c̾sentire opor¬
tet. Quc patris uoluntati ñ repugnat
sentire intelligit᷑. Tc̃ autẽ dissentiendi
ipatre licentia concedit᷑. si indignꝰ moribꝰ
curpis sponsus ei apatre cligitur. filio¬
amilias dissentiente. sponsalia eiꝰ nomine

Expanded text:
n sponsalibus eorum consensus exigendus est, quorum in nuptiis desideratur. Intelligitur tamen patri filia consentire, nisi evidenter dissentiat. Item, sponsalia sicut nuptiae csensu fiunt contrabentium, et ideo sicut nuptiis, ita sponsalibus filiafamilias consentire oportet. Quae patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur. Tunc autem dissentiendi a patre licentia conceditur, si indignus moribus vel turpis sponsus ei a patre eligitur. Filiofamilias dissentiente, sponsalia ejus nomine
Abbreviated transcription (Latin):
atrem puelle ȩccłȩ urȩ̃ famulũ. auũ
uͦ lib̾is ortũ constat eẽ natalib. Et idõ
aui magis electione de c̃iunctioẽ neptis
quã patris cuiꝰ nullomͦ lib̾m ẽẽ potest
arbitrio indecernimꝰ attendi. Ser mo¬
icat aliquis. Uxorẽ ñ habeo. ideo mͥ
ancillam associaui. Audi quid dicat
script᷑a ad abraham. Eice ancillã ⁊ filiũ
eiꝰ. Non enĩ heres erit filiꝰ ancillȩ. cũ filio
hereditatis consortiũ qͥ ñ ht̃ originis
pͥuilegiũ. Cur inquã querit᷑ tale c̾tub̾¬
niũ.de qͦ natifilii ñ matrimonii. sed
testes st̃ adulterii : Cur huiꝰmodi suscipi¬
unt᷑ adult̾ini qͥ patri st̃ pudori ñ honori᷑¬

Expanded text:
atrem puellae Ecclesiae nostrae famulum, avum vero liberis ortum constat esse natalibus; et ideo avi magis electione de conjunctione neptis, quam patris, cujus nullo modo liberum esse potest arbitrium, decernimus attendi. Dicat aliquis: uxorem ancillam sociavi. Audi quid dicat Scriptura ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio haereditatis consortium, qui non habet originis privilegium. Cur, inquam, quaeritur tale contubernium, de quo nati filii non matrimonii, sed testes sint adulterii? Cur hujusmodi suscipiuntur adulterini, qui patri pudori si
Abbreviated transcription (Latin):
tua fuerit uxor cuilibet: licet illi acciꝑe
aliã. s ñ repudiatã. nec desponsatã uiro.
s filiã. Similit̾ debet umulier. Vnde &
paulus ait. Mulier quȩ sub uiro ẽ ligata.
sub lege ẽ uiri qͣndiui uiuit uir eiꝰ. Igitur
uiuente uiro eiꝰ uocabit᷑ adult̾a. si umcta
fuerit alti uiro. Si autẽ mortuus fuerit
uir eiꝰ lib̾ata ẽ alege uiri. ita ut non sit
adult̾a si fuerit cum alio uiro. Nouella¬

Expanded text:
li accipere aliam, sed non repudiatam, nec desponsatam viro, sed liberam. Similiter et mulier debet. Unde et Paulus ait: Mulier quae sub viro est, ligata sub lege viri est, quandiu vivit vir ejus. Igitur vivente viro ejus, vocabitur adultera, si juncta fuerit alteri viro. Si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri, ita ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro . INTE
Abbreviated transcription (Latin):
iquis mulierẽ in suo c̾tubnio copulauer
ñ ab initio affectione maritali. eam tamꝰ
cũ qͥ potuerit hab̾e c̃iugiũ. & ex ea lib̾os
sustulerit. ptea uͦ affectio ne ꝓcedente etiuã
nuptialia instrum̃ta cũ ea fecerit. filiosq
łfilias habuerit. ñ solum eos libos qͥ posti
dotẽ editi st̃ iustos ⁊ potestate ec̃ patris.s
etiã anteriores. q n his qͥ ptͦea nati st̃ occas¬
censuimꝰ. etiã si ñ ꝓgeniti fuerint peͦ dotal
instrum̃tũ c̃fectum lib̾i. ł etiã nati abhi
luce subtracti fuerint: ita demũ neptisu¬

Expanded text:
quis mulierem in suo contubernio copulaverit non ab initio affectione maritali, eam tamen cum qua poterat habere coniugium, et ex ea liberos sustulerit, postea vero affectione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit filiosque vel filias habuerit: non solum eos liberos qui post dotem editi sunt iustos et in potestate esse patribus, sed etiam anteriores, qui et his qui postea nati sunt occascensuimus, etiamsi non progeniti fuerint post dotale instrumentum confectum liberi, vel etiam nati ab hac luce subtracti fuerint. 2b. Ita demum tame
Abbreviated transcription (Latin):
ullus aut uiduã aut filiam alteruis
extra parentũ uoluntatẽ. aut rapere
p̾sumat. aut regis beneficio estimet po¬
stulandã. Qͦd si fecerit abeccłe cõmuni¬
one remotus anathematis gladio feriat᷑.¬

Expanded text:
ullus aut viduam aut filiam alterius extra parentum voluntatem, aut rapere praesumat, aut regis beneficio aestimet postulandam: quod si fecerit, ab Ecclesiae communione remotus, anathematis gladio feriat
Abbreviated transcription (Latin):
nubere eleger᷑: illis nubant᷑ quos ꝓpͥa
uoluntate uoluerint hab̾e maritos. Simił
c̃ditio ⁊ de uirginib habeat᷑. nec extra uo¬
luntatẽ parentum. uł suã cogant᷑ accipere
maritos. Anb̾ sr̃ epłam ad corinth. De eođ̃.
ubat indua cui uult cantũ in dnõ: id est
duc̃ sibi aptum putauerit illi nubat. qr

Expanded text:
nubere elegerint, illis nubant quos propria voluntate voluerint habere maritos. Similis conditio et de virginibus habeatur, nec contra voluntatem parentum vel suam cogantur maritosubat cui vult: tantum in Domino; id est quem sibi aptum putaverit, illi nubat; qui
Abbreviated transcription (Latin):
separatio nec cũ alt̾o copulatio possit. aiet¬
re.sic̃ apostata anima uelut de c̾iugio. ap̃i
recedens etiã fide ꝑdita sacram̃tum fidei
ñ amittit. qͦd lauacro regenerationis aac
Reddet᷑ ctiã ꝓcul dubio redeunti. si amisis
abscedensᷤ. habet autẽ hoc qui recesserri
cumulũ supplicii. non ad meritũ p̃mu¬
uib uͦ placuerit ex c̃sensu ab usu car¬
ał c̃cupiscentie in ꝑpetuũ contina
ab sit ut uincłm int̾ cos coniuigale rũpa
Immo firmiꝰ erit: qͦ magis ea pacta secus
inier̾ q̃ carius c̾cordiusq seruanda surt
ñ uoluptariis corpoꝵ nexibꝰ. s uolunta
affectib animoꝵ. Neq enĩ fallacit̾ aba
dictum ẽ ad ioseph. Noli timere accipet
mariã c̾iugem tuã. Coniux uocat᷑ ex pͥt
desponsationis fide. quã c̾cubitu nec cog¬
uerat nec fuerat cogniturꝰ. Nec ꝑierat na
m̃dax fuerat c̃iugis appellatio. ubi nec
fuerat nec futura erat carnis illa cõmu¬
ambo uocari meruer̃. ⁊ ñ solũ illa ma

Expanded text:
separatio, nec cum altero copulatio possit auferre; sicut apostata anima velut de Christi conjugio recedens, etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lavacro regenerationis acredderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum puero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non uoluptariis corporum nexibus sed uoluntariis affectibus animorum. neque enim fallaciter ab angelo dictum est ad Ioseph: noli timere accipere Mariam coniugem tuam. coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla commiambo vocari meruerunt, et non solum illa mater,
Abbreviated transcription (Latin):
Capitulariũ libro .iiͦi. capxui. De liberis
regias & de feminis lib̾is quę homines
fiscalinos regios accipiunt ut ñ de here¬
ditate parentũ ł de causa querenda nec
de testimonio ꝓ hac re abiciant᷑. Libro¬

Expanded text:
Capitularium libro III, cap. 16. De liberis et de feminis liberis qui fiscallinos regios accipiunt, nec de haereditate parentum, nec de causa quaerenda, nec de testimonio pro hac re abjiciantur
Abbreviated transcription (Latin):
Quod nubentes pͦ benedictionem uitta
re ꝑmiscct᷑. candor quippe ẽ mundicia
uite. purpura ad sanguinis posteritatis
adhibet᷑. ut hoc signo ⁊ c̃tinentiȩ lex te¬
nenda ab utrisq ad tempꝰ ad monetur. &
pt᷑ hec reddendũ debitũ ñ neget᷑. Itẽ idẽ.
uod in pͥmis anulus asponso datꝰ sponsȩ.
fit hoc nimirũ ł ꝓpt̾ mutue dilectiõis
signũ. uł ꝓpt̾ id magis ut eodẽ pignore
eoꝵ corda iungantur. Unde ⁊ .iiͦii. digito
ut fert᷑ sanguinis ad cor usq ꝑuetuat.¬

Expanded text:
quod nubentes post benedictionem vitta re permiscetur, candor quippe ad munditiam vitae, purpura ad sanguinis posteritatem adhibetur, ut hoc signo et continentiae lex tenenda ab utrisque ad tempus admoneatur, et posthaec reddendum debitum non negetur. § 3. Item, gotiis annulus a sponso sponsae datur, fit hoc nimirum vel propter mutuae fidei signum, vel propter id magis, ut eodem pignore eorum corda jungantur. Unde et quarto digito ut fertur, sanguinis ad cor usque
Abbreviated transcription (Latin):
diuortiũ. Sol ibi nuptiał c̃cubitꝰ ñ fu
qr in carne peccati fieri ñ poterant
sine pudenda c̾cupiscentia carnis qu
accidit ex peccato. sine qͣ c̾cipi uoluit
qͥ futurus erat sine peccato. Hicholai¬

Expanded text:
divortium. Solus ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non potest sine pudenda concupiscentia carnis, quae accidit ex peccato, sine quo concipi voluit, quia futurus erat sine peccato. CA
Abbreviated transcription (Latin):
sponsus ꝑ digitũ fidĩ ase anulo insignitã
desponderit. dotemq utriq placitam
sponsus ei cũ scripto pactum hoc c̃ti¬
nente corã inuitatis ab utraq parte tradi¬
derit: aut mox aut apto tp̃r ne uidelicet
ante tẽpꝰ lege diffinitũ tale qͦd fieri p̃su¬
mat᷑. ambo ad nuptialia federa ꝑducunt᷑.
& pͥmũ qͥdem in eccła dñi cũ oblatioĩbꝰ
qͦs offerre debent dõ ꝑ sac̾dotis manũ

Expanded text:
sponsus per digitum fidei a se annulo insignitam sponsus per digitum fidei a se annulo insignitam desponderit, dotemque utrique placitam sponsus ei cum scripto pactum hoc continente, coram invitatis ab utraque parte tradiderit, aut mox aut apto tempore, ne videlicet ante tempus lege definitum tale quid fieri praesumatur, ambo ad nuptialia foedera perducuntur: et primum quidem in Ecclesia Domini cum oblationibus quas offerre debent Deo per sacerdotis ma
Abbreviated transcription (Latin):
suo tẽpore sac̾dotalit̾ ut mos ẽ cum
scib & oblationib a sacdote benedicat᷑:
Caparanimphis ut consuetudo docet
ustodita ⁊ sociata. aꝓximis c̃gruo tpr̃
betita legib det᷑. ac sollenniter accipi¬
iͦ. ⁊biduo uł triduo orationibꝰ uacent.
ł castitatem custodiant. Item. Ita ꝑacta
legitima scitote eẽ conubia alit̾ uͦ p̾sũ¬
ta. ñ c̃iugia s adulteria. ł c̾tub̾nia
stupra. ł fornicationes potius quã
agitima c̃iugia cẽ ñ dubitate nisi
pluntas ꝓpͥa suffragauerit & uota
succurrerint legitima. Responsa nicho¬
lai pape ad consulta bulgarorũ libro .iͦ.¬
ostrates tã mares quã feminȩ ñ ligat᷑am
aureã ł argenteã. aut ex quolibet metallo
cõpositam qͣndo nuptialia fedã c̾trahunt
in capitib defer̾.s ptͦ sponsalia q̃ futuraꝵ
st̃ nuptiarũ ꝓmissa feda. q̃q c̾sensu eoꝵs
qui hȩc c̃trahunt. & eoꝵ in qͦꝵ potestate¬
st̃ celebrant᷑. ⁊ ꝑtͦquã artis sponsã sibi

Expanded text:
suo tempore sacerdotaliter, ut mos est, cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicatur, et a paranymphis, ut consuetudo docet, custodita et sociata, a proximis congruo tempore petita legibus detur, ac solenniter accipiatur, et biduo vel triduo orationibus vacent, et castitatem custodiant. Item: § 1. Ita peracta legitima scitote esse connubia; aliter vero praesumta non conjugia, sed adulteria, vel contuberniastupra, aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse non dubitate, nisi voluntas propria suffragaverit, et vota succurrerint legitima. CAP. lai ad consulta Bulgarorum, libro ostrates tam mares quam feminae, non ligaturam auream vel argenteam, aut ex quolibet metallo compositam, quando nuptialia foedera contrahunt, in capitibus deferunt; sed post sponsalia, quae futurarum sunt nuptiarum promissa foedera, quaeque consensu eorum qui haec csunt, celebrantur, et postquam arrhis sponsam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
rati. cum ilł autẽ adult̾ium cõmittant.
quibꝰ fuerint etiã ptͦ suũ repudiũ copu
lati. Nec tam̃ nͥ in ciuitate dĩ nr̃i iN
monte scõ eiꝰ. tał ẽ causa cum uxore.
Cȩtm alit̾ se hab̾e iura gentilium quis
ignoret: Ubi int̃posico repudio & illa
cui uoluerit nubet. & ille ꝗͣ uoluerit
fieri possunt u

Expanded text:
rati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium clati. Nec tamen nisi in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus talis est causa cum uxore. Caeterum aliter se habere jura gentilium, quis ignorat? Ubi interposito repudio, et illa cui voluerit nubet, et ille quam voluerit, fieri possunt u
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenis marito collatino & ꝓpinqͦ bruto
uiris & fortissimis clarissimis indicauit.
cosq ad uindictã constrinxit. Deinde fedi x¬
in se cõmissi egra atq impatiens se ꝑemit.
Quid dicemꝰ: Adultera hȩc an casta dicenda. xui¬
igregie quidã ex hoc nueracit᷑ declamans xxii¬
ut. M irabile dictu duo fuer̃. & adult̾ium
unꝰ admisit. Splendide atq uerissime. In¬
tuens enĩ induũ corpoꝵ cõmissione uniꝰ xxiii

Expanded text:
juvenis marito Collatino, et propinquo Bruto, juvenis marito Collatino, et propinquo Bruto, viris clarissimis et fortissimis, indicavit, eosque ad vindictam constrinxit. Deinde foedi in se commissi aegra atque impatiens se peremit. Quid dicemus? adultera haec, an casta judicanda eputaverit? Egregie quidam ex hoc veraciterque declamans ait: Mirabile dictu; duo fuerunt, et adulterium unus admisit. Splendide atque verissime. Intuens enim in duorum corporum commixtione unius
Abbreviated transcription (Latin):
Non polluet si aliena erit. Si aut̃ pollu¬
ñ aliena erit. S cũ pucdicitia uirtꝰ sit ant
comitemq habeat fortitudinẽ. qͥ potiu
quȩlibet mala tolerare. quã malo c̃sent¬
re decnat. Nullus autẽ magnanimus q
pudicꝰ. in potestate habet qͥd de sua carna
fiat. s tantũ qͦd annuat m̃te uł renuat.
Quis eandẽ sana m̃te putauerit se ꝑdere
pudicitiã si forte in app̾hensa uł opp̾ssa
carne sua exerceat. ⁊ expleat᷑ libido ñ sus¬
Proposito animi ꝑmanente ꝑ quodias
corpꝰ scĩficari meruit: ipsi corpori ns
aufert scĩtatem uolentia libidinis aba
quã seruat ꝑseuerantia suȩ c̃tinentię. la¬
uͦ si aliqͦ femina m̃te corrupta uiolatoq
suũ deceptorẽ adhuc eam ꝑgentẽ scãmi
corpore dicimꝰ. ea scĩtate animi ꝑ quã anr
scĩficabit᷑ amissa atq destructa.  Absie
hic error. & hanc potius ad moneamio
amitti corporis sc̃itatẽ etiã untacto cos¬
ucretiã matronã nobilem uet̾emq roma¬

Expanded text:
 polluet, aliena non erit. Sed, cum pudicitia virtus sit animi, comitemque habeat fortitudinem qua potius quaelibet mala tolerare, quam malo consentire decernat. Nullus autem magnanimus et pudicus in potestate habeat, quid de sua carne fiat, sed tantum quid annuat mente, vel renuat: quis tandem sana mente putaverit se perdere pudicitiam scarne sua exerceatur vel expleatur libido non suProposito animi permanente, per quod etiam corpus sanctificari meruit, ipsi corpori non aufert sanctitatem violentia libidinis aliene, quam servat perseverantia sue continentie. orrupta, violatoque suum deceptorem, adhuc eam pergentem sanctam vel corpore dicimus, ea sanctitate animi per quam corpus sanctificabatur amissa atque destructa? Absit hic error; et hinc potius admoneamur, ita amitti corporis sanctitatem, etiam intacto corrte, matronam nobilem veteremque Roma
Abbreviated transcription (Latin):
uem quam carnem habere¬
Vtrũq bonũ. si liceat. Si ñ liceat. saltem
ñ homini casti.s dõ simus. Uirgo ꝓstiau
potest. adultari ñ potest. Ubicunq dei
uirgo dei ẽ. dĩ templũ ẽ. nec lupanaria
infamant castitatẽ. s castitas etiam loci
ginis consecratȩ. Carnem corrumpi non
euera ñ potest caro ante corrũpi. nͥ mea
fuerit ante corrupta. Aug̃ de ciuitate¬

Expanded text:
ginem quam carnem haberst, si liceat; si non liceat, saltem non homini casti, sed Deo simus. Virgo prostitui potest, adulterari non potest. Ubicunque Dei virgo est, Dei templum est; nec lupanaria infamant castitatem, sed etiam castitas loci virginis consecratae . Revera non evera non potest caro ante corrumpi, nisi mens fuerit ante corrupta. Augustinus de civitat