comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sbi sunt pme suꝑstitionis obliti. Nobis u̾d
in honq ropus elb iei precepto. quib exgẽ¬
mortus debet uideri. s nec natus: Sane
sideo si credat adonaus uideri debet de¬
fuaetus. gentili uo ydolũ. ⁊ inucuiꝙ qd̾
ost uenatus ante cognitũ xp̃m. Nam
sipost ydolatrie diuortia. hebreoꝵ quis
& detriti pudoris femina discrepabit. que
post uniꝰ mariti obitũ duob nupserit
Syc̃ustinus respondit. Audite
hec quoꝵ corda possidet xp̃c: et ui¬
Eẽte si toleratis. nisi qi ip̃e est ur̃a patiẽ¬
tia. faustus nouo melle plenus respuit
acetum uetus. et paulus acęro ueteri
plenus. effudit dimidiũ. quo caꝑet in¬
fusũ mel nouũ. nõ seruandũ. s corrũ¬
pendũ. uides eñi qd̾ ait apłs. Paulus ser

Expanded text:
ipsi sint primae superstitionis obliti. nobis uero ipsi sint primae superstitionis obliti. nobis uero in hoc quid opus est uel praecepto, quibus ex genmortuus debet uideri, sed nec natus? sane Iudaeo, si credat, Adoneus debet uideri defunctus, gentili uero idolum, et unicuique quod est ueneratus ante cognitum Christum. nam si post idolatriae diuortia Hebraeorum quim detriti pudoris a femina discrepauit, quae post unius mariti obitum duobus nupserit. AUGUSTINUS respondit: Audite haec, quorum corda possidet Christus, et uidete, si toleratis, nisi quia ipse est uestra patientia. Faustus nouo melle plenus respuit acetum uetus et Paulus aceto uetere plenus effudit dimidium, quo caperet infusum mel nouum, non seruandum, sed corrumpendum. uides enim, quod ait apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
bis solis xp̃o seriure ꝑmittite. euis tm
ĩmortali dote conteltis. et mmuitantib
apłm qui dicit. Sufficientia nr̃a ex deo
est qui nos idoneos ꝓbauit ministros
noui testamenti. Hebreoꝵ d̃i y nr̃a admo¬
dũ diu̾sa conditio est. quia nec ip̃e que p¬
mittit implere potest: et nos ea fastidim
xp̃i uberalitas fecit. Ao ne incongrue me
hec comꝑasse existimes : pauluis. ⁊ nos hae¬
coniugalis discipline similitudinẽ oria
contulit dicens. Que sb̾ uiro est musreru¬
uente uiro alligata est legeui. miaur
mortuus fu̾it uir euis: soluta est a legr
iuri. Ergo iuuente uiro uocabit᷑ inqiuit
adultera si uincta fu̾it alt̾i urro. Qd sime
tuus fu̾it iur eius. no erit adust̾a ałsi ꝯ¬
uincta: ꝑ bec ostendens spũ mechani eos.
qui ñ ante repudianos. et m moetiur quo¬
dãm ponentes legis austore. no dens uus¬
se copulaui̾nt xp̃o. Qd̾ dictum ad eos p̃cipue
secstat qui credidint ex iudeis iudelios ut

Expanded text:
bis soli Christo servire permittite, ejus tantum bis soli Christo servire permittite, ejus tantum immortali dote contentis, et imitantibus Apostolum qui dicit, Sufficientia nostra ex Deo est, qui nos idoneos probavit ministros Novi Testamenti . Hebraeorum Dei et nostra admodum diversa conditio est; quia nec ipse quae promittit implere potest, et nos ea fastidimuias ejus, Christi liberalitas fecit. Ac ne incongrue me haec comparasse existimes, Paulus in nos hanconiugalis disciplinae similitudinem prior contulit dicens: quae sub uiro est mulier uiuente, uiro alligata est lege uiri; si autem mortuus fuerit uir eius, soluta est a lege uiri. ergo uiuente uiro uocabitur, inquit, adultertuus fuerit uir eius, non erit adultera alii coniuncta, per haec ostendens spiritu moechari eos, qui non ante repudiantes et in mortuis quodam modo ponentes legis auctorem tum demuse copulauerint Christo. quod dictum ad eos praecipue spectat, qui crediderint ex Iudaeis, uidelicet ut
Abbreviated transcription (Latin):
uentris saturitatem. et tram chananen
Hi uos delestauerunt tasnsordeds ti leseu
ut libeat peccare post xp̃m. ut sitis uestũ
tam ĩmensis dotib eius. Hec uos illicsit
ut in hebreoꝵ deꝑeatis deo post mipttuã
xp̃i. Discite gͦ iam nunc etiã falliuos ⁊ d¬
cipi.falsis ꝓmissionib eius. Pauꝑ est. o¬
gens est: nec ea quidem p̃stare põtens est
que ꝓmittit. Nam si sue pprie coniuges
co aut̾ sẏnagoge. nicħ horũ prestat q̃ polli¬
cetur. et quidem morẽ gerenti sibi ꝑ om̃
et seruienti sũmissius. qͣm ãcilla. uobarũ¬
stare quid poterit. alienis ab se. ꝙ mandõ¬
toꝵ suoꝵ detrectantib iugum supba ce¬
uice: S uos quidem ꝑgite agere ut cep̃i¬
stis rudem pannũ uet̾i uessimento cõp¬
mutite. nouũ uinũ uet̾nosi ucrib cred¬
te duob maritis nulli platituri. seruete
xp̃ianam deniq fidem yppocentaurum
facite. nec equũ ꝑfectũ net hominõ aio¬

Expanded text:
uentris saturitatem et terram Chananaeorum. uentris saturitatem et terram Chananaeorum. hi uos delectauerunt tam sordidi quaestuut libeat peccare post Christum, ut sitis ingrati tam immensis dotibus ejus. Haec vos illiciunt, ut in Hebraeorum depereatis Deo post nuptias Christi. Discite ergo jam nunc etiam falli vos, et decipi falsis promissionibus ejus. Pauper est, egens est, nec ea quidem praestare potest quae promittit: nam si suae propriae conjugi, dico autem Synagogae, nihil horum praestat quae pollicetur, et quidem morem gerenti sibi per omnia, et servienti submissius quam ancilla; vobis praestare quid poterit alienis ab se, et mandatorum suorum detrectantibus jugum superba cervice? Sed vos quidem pergite agere ut coepistis, rudem pannum veteri vestimento committite, novum vinum veternosis utribus credite , duobus maritis nulli placituri servite, christianam denique fidem Hippocentaurum facite, nec equum perfectum, nec hominem: no
Abbreviated transcription (Latin):
Austus dixit. Q uare nõ accipi¬
tis testamentũ uetus: Quia ot
om̃e uas plenum suꝑfusa no re¬
cipit s effundit. etsthomacus sa¬
tur reicit ingesta. Proinde ꝙ iu¬
dei ex preoccupatõne moyseos tẽ¬
stamento ueti satiati respuerũt nouũ.
et nos ex xp̃i p̾uentione nouo referti. res¬
piumus uetus. Uos ideo utrũq accipiti
qr in neutro estis pleni s semi: Alterũ¬
ꝙ ex altero in uobis ño tam repletur ꝙͣ
corrumpitur. q et sema uasa nunqm
de dissimili implentur matia. s eadem
aic sibi simili. ut iuni uino et mett mel¬
le ac aceti aceto. Quib si dissimiba eie
nõ sui gen̾is suꝑ fundas. ut melli fer:ͤet
aqͣm uino. et aceto garros nõ repletĩo
uocabitur hec. s adultium. Noc ꝙ̃ cau¬
se est: unde nos parum accipimꝰ testam¬
dedignatur opes. sordent ei uet̾is testam.¬
ti. et eiꝰ auctoris muña fameꝙ sue c̾tos diligne¬
ma ñ sponsi sui s accipit lũas. hr̃a sane etẽdus̃¬
pideo suo aurum uob ꝓmittit ꝙ argeni

Expanded text:
AUSTUS dixit: Quare non accipitis testamentum uetus? quia et omne uas plenum superfusa non recipit, sed effundit et stomachus saturus reicit ingesta. proinde et Iudaei ex praeoccupatione Moyseos testamento uetere satiati respuerunt nouum, et nos ex Christi praeuentione nouo referti respuimus netus. uos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis pleni, sed semi alterumque ex altero in uobis non tam repletur quam corrumpitur, quia et sema uasa numquam de dissimili inplentur materia, sed de eadem ac sibi simili, ut uini uino et mellis melle et aceti aceto: quibus dissimilia et non sui. generis superfundas, ut melli fel et aquam uino et aceto garos, non repletio uocabitur haec, sed adulterium. hoc ergo causa est, unde nos parum accipimus testamdedignatur opes, sordent ei testamenti ueteris et eius auctoris munera famaeque suae custos diligentissima nisi sponsi sui non accipit litteras. uestra sane eccleschio lapideo suo aurum uobis promittit et argentum,
Abbreviated transcription (Latin):
dentissimã uocem apłi. cum inde loqͣret᷑
dicentis. petra aut̃ erat xp̃s. Haancux
carnalem de xp̃i diumnitate desꝑatõnẽ.
in ip̃iuis xp̃i altitudine d̾s moꝵ uibetẽ¬
cum mortẽ carnis moysi in montemni¬
Petra humilis fortitudo. mons enunens
magnitudo. qr sicut apłs ait. petra erat
xp̃o. ita ip̃e dñs. nõ potest ciuitas abscõ¬
di suꝑ montẽ constituta: sescilicet mõtẽ.
fideles autẽ suos in sui nois gła funda¬
tos asserens ciuitatẽ. Prudentia carnis
uiuit. cũ tanqͣm petra ꝑcussa xp̃i hũi¬
litas in cruce contempnit᷑. Xp̃c .N. cruci¬
fixus. uideis scandalũ est: gentib aut̃
stulticia. Et prudentia carnis moritur:
cum tanqͣm montis eminentia xp̃c ex¬
celsus agnoscitur. Ip̃is eñi uideis uocatiᷤᷤ
et grecis: xp̃c d̾i iurtus et d̾i sapientia ẽ.
Ascendit itaq moyses in montẽ. ut car¬
ne mortua uiuo spũ reciꝑetur. qͦ faustꝰ

Expanded text:
delissimam uocem apostoli, cum inde loqueretur, delissimam uocem apostoli, cum inde loqueretur, dicentis: petra autem erat Christus. hanc ergo carnalem de Christi diuinitate desperationem in ipsius Christi altitudine deus mocum mortem carnis Moysi in monte impe Christus: petra humilis fortitudo, mons eminens magnitudo. Quia sicut Apostolus ait, Petra erat Christus; ita ipse Dominus, Non potest civitas abscondi super montem constituta : se scilicet montem, fideles autem suos in sui nominis gtos, asserens civitatem. Prudentia enim carnis vivit, cum tanquam petra percussa, Christi humilitas in cruce contemnitur. Christus crucifixus Judaeis scandalum est, gentibus autem stultitia. Et prudentia carnis moritur, cum tanquam montis eminentia Christus excelsus agnoscitur. Ipsis enim vocatis Judaeis et Graecis Christus dei uirtus et dei sapientia est. ascendit itaque Moyses in montem, ut carne mortua uiuo spiritu reciperetur: quo Faustus
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ ad tutelam salutis adhiberi
et pascha appellari: Qd̾ nunc ĩ xp̃o esse
completũ. nemo dissimulare ꝑmiittur
Quaꝓpter de scͥpturis agnosco dissimilẽ.
descripturis mecum agnosce et tu similẽ.
non inde dissimilẽ unde similem. s alia
causa illud. alia illud. dum tam̃ itrũꝙ
demonstrem. Dissimilis homini xp̃crar
d̾s. Scͥptum est eñi de illo. qr est suꝑ oĩa
d̾s bñdictus in scła. Et similis homini x.
qr homo: quia de illo itidẽ scͥptum est.
Mediator d̾i et hominũ. homo xp̃c iħc̃.¬
similis peccatori xp̃c. qr d̾s filiũ suum¬
misit in similitudinẽ carnis pcc̃i. ut de
pcco dampnaret pcc̾m in carne. Hõi ex
coitu nato dissimilis xp̃c. in qͣntũ exu̾¬
gine natus est. s homini nato similis
xp̃c. in qͣntum et ip̃e ex femina natus est :
cui dictum est. qd̾ nascetur ex te scm̃ uoca¬
bitur filius d̾i. Homini ꝓpt̃ pcc̃m suũ mor¬

Expanded text:
sanguinem ad tutelam salutis adhiberi sanguinem ad tutelam salutis adhiberi et pascha appellari, quod nunc in Christo esse conpletum nemo dissimulare permittitur? quapropter de scripturis agnosco dissimilem, de scripturis mecum agnosce et tu similem: non inde dissimilem, unde similem, sed alia causa illud, alia illud, dum tamen utrumque demonstrem. dissimilis homini Chrs; scriptum est enim de illo, Qui est super omnia Deus benedictus in saecula : et similis homini Christus, quia homo; quia de illo itidem scriptum est, Mediator Dei et hominum, homo Chsimilis peccatori misit in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. homini ex coitu nato dissimilis Christus, in quantum ex uirgine natus est, sed homini nato similis Christus, in quantum et ipse ex femina natus est, cui dictum est: quod nascetur ex te sanctum, uocabitur filius dei. homini propter peccatum suum mor
Abbreviated transcription (Latin):
uolens eñi ostendere qͥd eo loco dix̃it earnẽ:
continuo subiecit. Nleq corruptio incormi¬
ptionẽ possidebit. Hoc eñi corpus qd̾ ppt̾
mortalitatẽ caro ꝓpe nom̃tatur. nuttari
dicit in resurrectione: ut iam nõ sit cor¬
ruptibile atq mortale. Qd̃ ne putetur no¬
stia suspicione dici. ip̃a eius quȩ sequũtur
u̾ba consulite. Ecce inqͥt mystium dico.
Dm̃is quuidem resurgemꝰ: nõ tñ om̃s inu¬
tabimur. In atthomio. in ittu oculi ĩ no¬

Expanded text:
uolens enim ostendere, quid eo loco dixerit carnem, uolens enim ostendere, quid eo loco dixerit carnem, continuo subiecit: neque corruptio incorruptionem possidebit. hoc enim corpus, quod propter mortalitatem proprie caro nominatur, mutari dicit in resurrectione, ut iam non sit corruptibile atque mortale. quod ne putetur nostra suspicione dici, ipsa eius quae sequuntur uerba consulite. ecce, inquit, mysterium dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur, in atomo, in ictu oculi, i
Abbreviated transcription (Latin):
redesceret ab om̃ib oꝑib suis. ut t̾cio die
resurgens quẽ dñicum ditimꝰ. qui post
sabb̾m numerat᷑ octauus: etiã c̾cum cisio¬
nem octaui diei ad se ꝓpħãtum ꝑtinar
declararet. Quid etiã significat circũcisio
carnis: nisi expoliationẽ mortalitatis
qͣm de carnali gen̾atione portamus: Op¬
ter hoc dicit apłs. exuens se carne pͥnqi¬
patus ⁊ potestateᷤ exemplauit. fiduciałr
triumphans eas in semet ip̃o. Qd̃ eñĩ di¬
cit exuens se calrne: eo loco carnẽ morta¬
litatem carnis intelligimꝰ. scd̃m quam
ꝓprie corpus hoc caro nomĩatur. Que
mortalitas ꝓp̾e caro est appellata. qr in
illa resurrectionis ĩmortalitate non erit.
ꝓpt̾ea scͥptum est. caro ꝙ sangius regnũ
di ñ possibunt. De quib u̾bis soletis ca¬
lũpniari fid̾i nr̃e. qua credimꝰ huĩ corpo¬
ris futurã resurrectionẽ que in ip̃o dño
iam p̃cessit: dissimulantes ea que sequũ

Expanded text:
requiesceret ab omnibus operibus suis, ut tertio die requiesceret ab omnibus operibus suis, ut tertio die resurgens, quem dominicum dicimus, qui post sabbatum numeratur octauus, etiam circumcisionem octaui diei ad se prophetandum pertinere declararet. quid enim significat circumcisio carnis? quid? nisi expoliationem mortalitatis. quam de carnali generatione portamus. propter hoc dicit apostolus: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit fiducialiter, triumphans eos in semet ipso. quod enim dicit exuisse se carnem, eo loco carnem mortalitatem carnis intellegimus. secundum quam proprie corpus hoc caro nominatur. quae mortalitas proprie caro est appellata. quia in illa resurrectionis inmortalitPropterea scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, de quibus verbis soletis calumniari fidei nostrae qua credimus hujus corporis futuram resurrectionem quae in ipso Domino jam praecessit, dissi
Abbreviated transcription (Latin):
te miscd̾iam eisdem spicis exhibuerũt
apłi: ut inde membra d̾i manducãdo
purgarent. sicut ur̃a fabula est: No
gͦ crudeles. qui hoc nõ facins. S uide¬
licet nouit faustus destruere salb̃m: qr
scid urtutẽ d̾i semꝑ atq infatigabłr
oꝑari. Illi hoc dicant qͥ intelligũt d̾m
sine tꝑ̾ali uoluntate uniu̾sa tempora
facientẽ: hoc ad uos multũ est. qͥ d̾i ur̃i
requiem rebellatione gentis tenebr ar̃
ꝑhibetis excussã: et hostiũ repentino ĩ¬
petu ꝑturbatã. An ex et̾no ꝓuidens ħ
futurũ. nũqͣm habiud reqͥem. qr nũqͣm
securus fuit: qui se togitabat tam gue
ꝑite atq impie deridetis. nisi ⁊ ip̃m int̾
ꝓpħias que de xp̃o scͥpte sunt haberet i¬
tellectũ : nõ ei xp̃c sic attestaret᷑. Qui cũ
ꝓ sua uoluntate sicut ip̃e in euis laude
posiusti patͥetur ideoq temꝑa passionis
et resurrectionis sue hab̾et in potestate:
id egit ut caro eius in sepultura sabbato

Expanded text:
te misericordiam eisdem spicis exhibuerunt te misericordiam eisdem spicis exhibuerunt apostoli, ut inde membra dei manducando purgarent. sicut uestra fabula est? uos ergo crudeles, qui hoc non facitis. sed uidelicet nouit Faustus destruere sabbatum, quia scit uirtutem dei semper atque infatigabiliter operari. illi hoc dicant, qui intellegunt deum sine temporali uoluntate uniuersa tempora facientem. hoc ad uos multum est. qui dei uestri requiem rebellatione gentis tenebrarum perhibetis excussam et hostium repentino inpetu perturbatam. an ex aeterno praeuidenfuturum, nunquam habuit requiem, quia nunquam securus fuit, qui se cogitabat tam gravperite atque impie deridetis, nisi et ipsum inter prophetias quae de Christo scriptae sunt, haberet intellectum, non ei Christus sic attestaretur: quiicut ipse in eius laude posuisti, pateretur ideoque tempora passionis et resurrectionis suae haberet in potestate, id egit, ut caro eius in sepultura sabbato
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiari: et aliud est. quo hec iam oꝑ¬
tet ꝑ manifestã u̾itatem redditãq sõ¬
impleri. S quid mirũ si uidei carnałr
intelligentes sabb̃m xp̃o qui iam hoc
spiritalit̾ insinuabat repugnauerũt :
Tu apło responde si potes. qui uocatõ¬
nẽ ip̃ius diei. umbram futuri ẽẽ testat᷑
S si illi restiterunt xp̃o nõ intelligen¬
tes uerũ sabb̾m. uos ei nolite resistere:
& intelligite ueram ĩnocentiam. Nam
eo ip̃o loco ubi p̃cipue destructor sabbĩ
putatur iħc. cum discipłi eiꝰ ꝑ segetem
tnseuntes et esurientes uellerent spi¬
cas ⁊ ederent. ĩnocentes eos dixit respõ¬
dens iudeis. Si sciretis qͥd est miscd̾iam
malo. qͣm sacrificiũ: nunꝙͣ condẽpnas¬
setis innocentes. Magis enĩ esurienti¬
um misereri debuerunt: qr hoc illi co¬
acti fame fecerant. A uobis aut̃ qͥsquis
uulserit spicas. nõ ex traditõne xp̃i. qͥ
hanc ĩnocentiam uocat. s ex traditõe
manichei. homicida deputatur. An for¬

Expanded text:
haec iam oportet per manifestam ueritatem redditamque adinpleri. sed quid mirum, si Iudaei carnaliter intellegentes sabbatum Christo, qui iam hoc spiritaliter insinuabat. repugnauerarit ? tu apostolo responde, si potes, qui uacationem ipsius diei umbram futuri esse testatur. sed si illi restiterunt Christo non intellegentes uerum sabbatum, uos ei nolite resistere et intellegite ueram innocentiam. nam eo ipso loco. ubi praecipue destructor sabbati putatur Iesus, cum discipuli eius per segetem transeuntes et esurientes uellerent spicas et ederent, innocentes eos dixit respondens Iudaeis: si sciretis, quid sit: misericordiam uolo quam sacrificium. numquam condemnassetis innocentes; magis enim esurientium misereri debuerunt, quia hoc illi coacti fame fecerunt. a uobis autem quisquis uulserit spicas, non ex traditione Christi, qui hanc innocentiam uocat, sed ex traditione Manichaei homicida deputatur. an for
Abbreviated transcription (Latin):
pendens. eiq nõ credentes uidei: ob hoc
ipm quia pendentẽ uident. Etalius qui¬
dem aliquis dic̾et ato. int̾ cet̾a maledd̃a
que milla lectione ad aliqͥd de xp̃o ĩ tel¬
ligendũ non ꝑtinent. Hoc solum ibi ẽẽ

Expanded text:
pendens eique non credentes Iudaei ob hoc pendens eique non credentes Iudaei ob hoc ipsum, quia pendentem uident. et alius quidem aliquis cito diceret inter cetera maledicta, quae in illa lectione ad aliquid de Christo intellegend
Abbreviated transcription (Latin):
mone scõꝵ. sicut apłs paulus. alexand̾
inqͥt exarius multa mala mͥ ostendit:
reddet illi dñs scd̾m oꝑa sua. Nam illd̾
tanqͣm stomachatꝰ et indignatus etiã
male optasse uidetur apłs: uturã et
abscidant᷑ qui uos conturbant. Qd utiq
si consideres ꝑsonam scribentis. magis eũ
elegantissimo ambiguo bñ optasse intelli¬
ges. Sunt eñi spadones: qui se ip̃os absci¬
derunt ꝓpter regnum celoꝵ. Qd̃ in hiis qͦ
u̾bis faustus sapuss. si pium palatum
ad escas dñicas actuliss. Sic eñi sonuit
fortasse uideis qd̾ dictum est. iudebis uitã
tuam pendendem: et nõ crodes iute tue:
it int̾ minas uel dolos hostiũ suoꝵ ui¬
tam suã uidentes ex incerto pend̾e uictu¬
ros se ẽe nõ crederent. S filius eilngelii
cum audio. ille eñi de me sc̃psit. in hac
ip̃a ambiguitate sententie uidet qͥd pro¬
phe porcis ꝓiciant: qͥd hom̃ib ĩnuant.
statimq iłli occurrit iuta hominũ xp̃c

Expanded text:
mone sanctorum. sicut apostolus Paulus, Alexander, mone sanctorum. sicut apostolus Paulus, Alexander, inquit, aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi dominus secundum opera sua. nam illud tamquam stomachatus et indignatus etiam male optasse uidetur apostolus: utinam et abscidantur, qui uos conturbant! quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelleges. sunt enim spadones, qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum. quod in his quoque uerbis Faustus sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas adtulisset. sic enim sonuit fortasse Iudaeis, quod dictum est: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, ut inter minas uel dolos hostium suorum uitam suam uidentes ex incerto pendere uicturos se esse non crederent. sed filius euangelii cum audit: ille enim de me scripsit, in hac ipsa ambiguitate sententiae uidet. quid prophetae porcis proiciant, quid hominibus innuant, statimque illi occurrit uita hominum Christus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i ex ꝑte coniuictus est: quid opus est ĩ
hoc testimonio laborareNut certe sicut
dixit xp̃m similẽ nõ eẽ moysi. ut illam re¬
felleret ꝓpħiam. sic etiã ut hanc refellat:
dicat xp̃m nõ eẽ uitam. uel in cõspectu
udeoꝵ nõ ei credentiũ nõ pependisse. Cũ
aut̃ hoc nõ dixerit ille. nec hodie qͥsqm
eoꝵ audeat dic̾e nich est. cur moremur
famuli eius amplecti ꝓpħiam. At eñĩ int̃
cet̾a maledicta. et hoc positũ est. Num
ideo nõ est ꝓpħia cũ ⁊ cet̾a ĩt que positũ ẽ.
qͥtqͣm sit peius int̾ maledicta que uideis
ꝑ m̾ito suꝑbe ĩpietatis acciderunt. qiͣm ui¬
dere uitam suam. idest filiũ d̾i pendentẽ:
et nõ credere uite sue. Maledicta eñi cum
ex ꝓpħia dicuntur. nõ sunt de malo uoto
imprecantis. S dep̃scio spũ denuntian¬
tis. Nam illa que de uoto malo sunt: ꝓ¬
hibentur cũ dicit᷑. Sñdicite ꝙ nolite ma¬
ledicere. Hec aũ sepe inueniunt᷑ ĩ ser¬

Expanded text:
ex omni parte conuictus est, quid opus est in hoc testimonio laborare? aut certe, sicut dixit Christum similem non esse Moysi, ut illam refelleret prophetiam, sic etiam ut hanc refellat, dicat Christum non esse uitam uel in conspectu Iudaeorum non ei credentium non pependisse. cum autem hoc ille non dixerit nec hodie quisquam eorum audeat dicere, nihil est, cur moremur u Christo famuli eius amplecti prophetiam. at enim inter cetera maledicta et hoc positum est. num ideo non est prophetia, cum et cetera, inter quae positum est, asi uero quicquam sit peius inter maledicta, quae Iudaeis pro merito superbiae inpietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in ser
Abbreviated transcription (Latin):
uidit hominẽ ⁊ uocauit eũ. et secutꝰ ẽ eũ.
et nõ potus dicat uidit me. ⁊ uocauit me
ꝙ secutus sum eum. nisi qr constat ħ ma¬
th̾m nõ sc̃psisse. s aliũ nescio quẽ sub eius

Expanded text:
uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum," uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec Matthaeum non scripsisse, sed alium nescio quem sub eius
Abbreviated transcription (Latin):
plere: Quis hoc testatur dixisse
iħm  Matheus. Nbi dixisse:
In monte: Quib presentib.:
Petio. andrea. iacobo ⁊ iohanne.
quatuor his tantũ. Cetͥos eñi nundũ.
clegerat. nec ip̃m machm. Exhiecns
qͣstuor unus idest ioħes euͣngłm scͥpsit
¶ta. Alicubi hoc ip̃e cõmemorat. ¶iusꝙͣ
Inmonte: maths hoc scripsit qͥlongo
int̾uallo postqͣm iħc de monte descendit
secutius est eum: Ac ꝑ hoc de hoc ipso pͥ¬
mo ambigitur. utrum iħc tale aliq̃d̾
dixerit: qr testis ydoneꝰ tacet. loquitior
dut minus idoneus ut intm ꝑmise¬
pii nobns iniuriam fecisse matheũ don
et ip̃m ꝓbemus hec nõ sc̃psisse. S aliũ
nescio qͣuẽ sub nomine eiꝰ: qd̾ ꝙ docet
et ipa lectionis ciusdẽ matħi obliqua¬
narratio. Quid eñi dicit: Et cum tuͣ¬
siret iħc: udit hoĩem sedentẽ ad the¬
loneũ nomũie matħm. et uocauit eũ
At ille confestim surgens secitus est
eum. Et quis gͦ de seip̃o sc̃bens dicdo.

Expanded text:
plere ? Quis hoc testatur dixisse plere ? Quis hoc testatur dixisse Jesum? Matthaeus. Ubi dixisse? In monte. Quibus praesentibus? Petro, Andrea, Jacobo et Joanne, quatuor his tantum: caeteros enim necdum elegerat, nec ipsum Matthaeum. Ex his ergo quatuor unus, id est Joannes, Evangelium scripsit? Ita. Alicubi hoc ipse commemorat? Nusquamqui fuit in monte, Matthaeus hoc scripsit qui longo intervallo, postquam Jesus de monte descendit, secutus est eum? Ac per hoc de hoc ipso primo ambigitur, utrum Jesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus tacet, loquitur autem minus idoneus: ut interim permiserimus nobis injuriam fecisse Matthaeum, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine ejus: quod docet et ipcum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad telonium nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille confestim surgens secutus est eum. et quis ergo de se scribens dicat
Abbreviated transcription (Latin):
es quo animi euis uuln̾ib mederetur
corꝑis sui cpeatrices ostendit. Hec u̾ba
sunt tua. Bene. qd̾ sic te doceri exigis.
Quã eñi uerebar. ne hoc ꝙͦ qd̃ in eunge¬
lio falsum eẽ contenderes. Crede gͦ cicat᷑
uera eciã illa uuln̾a fuerant. Nec u̾a
nulna nisi uera caro hab̾e potiuiss. Hoc
D qr falli nemo est qui uelit. fallere ã
multi et uolunt magis te uelle intelli¬
go quasi exemplo fallacit᷑ docere. q̃m ex¬
emplo thome fallacit̾ discere. Proinde si
credis qd̃ falsis cicatricib xp̃c fefellerit
dubitantẽ ÷ tequis uelit credere docentẽ
Ac nõ potius cauere fallentẽ: At si ille
Discipłs ueras cicatrices tetigit xp̃i: uam
confiti cogeris et carnem xp̃i. Ita mani¬
cheus nõ ꝑmanebis si sic credisut tho
mas. infidelis aut̃ remanebis. si nec sic
credid̾is ut thomas. Explicit liber A¬
dixit Cur legem nõ accipitis
et pphas. cum xp̃c eos non se
uenisse soluere dixerit. s adĩ¬

Expanded text:
sed quo animi eius uulneribus mederetur, sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar, ne hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! crede ergo cicatuera etiam illa uulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hocsed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius cauere fallentem? at si ille discipulus ueras cicatrices tetigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem Christi. ita Manichaeus non permanebis, si sic credimas: infidelis autem remanebis, si nec sic credis ut Thomas . LIBER Ddixit: Cur Legem non accipitis et Prophetas, cum Christus eos non se venisse solvere dixerit, sed adim
Abbreviated transcription (Latin):
tes culicem. camelũ aut̃ glutientes. hec
oportebat facere. illa aut̃ nõ omntere.
Unde est ⁊ illud qd̾ traditionib suis do¬
cebant. quomͣ infirmaret᷑ p̾ceptum di
ruerunt. ut tet̾a nõ intelligerẽt ⁊ qͥa
ea que intelligebant impie contẽꝑne¬
bant᷑ uides neqͣm tͥ nõ dicam si xp̃ianꝰ
es. crede dicenti xp̃o. qr de se scͥpsit moy¬
ses : qd si no credis xp̃ianus nõ es: Ipẽ
qͥppe uideris qͥd de te sentias: qui te ito
gentilem uel uideum doceri de xp̃o expe¬
tis. Ego tam̃ neq hoc defugi. et om̃s tͥ
aditus erroris qntum potui clausi: nes
illud siui pat̾e p̃cipitiũ qua uos cecim¬
titis. dicentes falsa eẽ in eungłio sicubi
ur̃a heresis exitum nõ inuen̾it. ut uo¬
bis nichil remaneat quo redire possitis.
unde xp̃o credatis: ubi nobis hec uox pe¬
stilentie nõ possit opponi. Qum etiam
sic te doceri cupis ut xp̃ianũ thomã
quẽ xp̃c de se dubitantẽ nõ est asꝑ natꝰ.

Expanded text:
tes culicem, camelum autem gluttientes: haec tes culicem, camelum autem gluttientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere. unde est et illud. quod traditionibus docebant, quomodo infirmaretur praeceptum dei, ruerunt, ut cetera non intellegerent, quia ea, quae intellegebant, inpie contemnebant. Uidesne, quam tibi non dicam: si christianus es. crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis. christianus non es. ipse quippe uideris. quid de te sentias, qui te ut gentilem uel Iudaeum doceri de Christo expetis; ego tamen neque hoc defugi et omnes tibi aditus erroris, quantum potui, clausi. nec illud siui patere praecipitium, qua uos caeci mittitis dicentes falsa esse in euangelio, sicubi uestra haeresis exitum non inuenerit, ut uobis nihil remaneat, quo redire possitis. unde Christo credatis, ubi uobis haec uox pestilentiae non possit obponi. quin etiam sic te doceri cupis ut christianum Thomam, quem Christus de se dubitantem non est aspernatus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicitur manicheos potuis ẽẽ menda¬
ces atq fallaces: nõ moysen. nõ xp̃m
nõ testamenti utriusq doctrinã. ibi fi.¬
guratã. hic reuelatam: ibi ꝓph̾atam
hic p̾sentatã. Quomͦ gͦ nich̾ eoꝵ catho¬
licos seruare putant que moyses scͥpsit
cum omĩa prorsꝰ obseruent. nõ iam in
figuris. S in eis reb quas ille figure si¬
gnificando p̃nuntiarunt: neq eñi si a¬
liud tempꝰ eẽt scbendi. aliud legendi re¬
cte diceremꝰ scͥpturã illam nõ obserua¬
re lectorem: quia et ip̃e caracteres illos
nõ faceret. cum ip̃e fuissent figure so¬
noꝵ: ille aut̃ iam sonos ip̃os exꝓmet.
illarũ tam̃ figuraꝵ non formatõe oc¬
cupatus. s inspectione cõmonitꝰ. Ideo aũ
uidei xp̃o no credebant. quia nec illa q̃
moyses nõ figurate. s aꝑte p̃ceꝑat ob¬
seruabant. Unde illis dicit. Decimatis
mentam ⁊ cyminũ. et relinquitis gra¬
uiora legis. miscd̾iam ⁊ iudiciũ: liquan¬

Expanded text:
perspicitur Manichaeos potius esse mendaperspicitur Manichaeos potius esse mendaces atque fallaces, non Moysen, non Christum. non testamenti utriusque doctrinam ibi figuratam. hic reuelatam. ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo nihil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iam in figuris, sed in eis rebus, quas illae figurae significando praenuntiarunt? neque enim, si aliud tempus esset scribendi, aliud legendi, recte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent figurae sonorum, ille autem iam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figurate, sed aperte praeceperat, obseruabant. unde illis dicit: decimatis mentam et cyminum et relinquitis grauiora legis. misericordiam et iudicium liquan
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisse. Uideamus gͦ utrum iam secretius
discipulis int̾rogantib hoc dicat. qd̾ mã¬
chei uolunt ĩmundas cẽ om̃s carnes: ñ
eos aliqͥd earum debere contingͥe. Quid qd̾
exꝓbrat qd̃ aꝑtam suam locutionẽ mũ¬
dum intellexerint: et ꝑprie dictũ ꝑabo¬
lam putent : Sic enim sequit᷑. At ille di¬
xit. Adhuc et uos insipientes estis: et nõ
intelligitis qr om̃e qd̃ in os intrat ĩuẽ¬
trem uadit. et in latrinã enuttit᷑: Que
aut̃ ꝓcedunt exore de corde exeunt: it¬
la cõmunicant hoĩem. siam de corde exe¬
unt cogitationes male: homicida. ad¬
ult̾ia. fornicationes. furta. falsa testime¬
nia. blasphemie. Hec sunt que ꝯmu¬
nicant hoĩem: nõ lotis aut̃ manibus
manducare. nõ cõmunicat hoiem. Cer¬
te iam manifestata fallacia. conuicta di¬
scelit. derte iam clarum est. nõ alud de
hac re turbas. Aliud secreto discipłos do¬
minũ docusse. Certe sine dubitatione

Expanded text:
uoluisse. uideamus ergo. utrum iam secretius uoluisse. uideamus ergo. utrum iam secretius discipulis interrogantibus.hoc dicat. quod Manichaei uolunt, inmundas esse omnes carnes nec eos aliquid earum debere contingere. quid ? quod exprobrat. quod apertam suam locutionem nondum intellexerint et proprie dictum parabolam putent. sic enim sequitur: at ille dixit: adhuc et uos insipientes estis et non intellegitis, quia omne, quod in os intrat, in uentrem uadit et in latrinam emittitur; quae autem procedunt ex ore, de corde exeunt, illa communicant hominem? nam de corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta. falsa testimonia, blasphemiae; haec sunt. quae communicant hominem; non lotis autem manibus manducare non communicat hominem. Certe iam manifestata fallacia connicta discedit; certe iam clarum est non aliud de hac re turbas, aliud secreto discipulos dominum docuisse; certe sine dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ sup̃dixit. non qd̾ intrat in os cõmu¬
nicat hominẽ. s qd̾ ꝓcedit de ore turbis
dixisse uid̾etur. Seqͥuatur gͦ eungłista
et dicat. qͥd iam nõ turbis. s discipłis
responderit dñs. At ille respondens ait.
Om̃is plantatio qm nõ plantauit pat̃¬
meus celestis. eradicabitur. Sinite illos:
ceti sunt duces cecoꝵ. Cecus aut̃ si cecum
ducat: ambo cadunt in foueam. Hoc uti¬
ꝙ ideo: qr traditiones suas uolentes fta¬
tuere. mandata d̾i nõ intelligebant. S
nondũ quesierant discipłi a magr̃o: qͦm̾
ip̃i qd̃ turbis dixerat acciꝑe deb̾ent. ł cce
docet. Nam contexit eũngłista ⁊ dicit.
Respondens aut̃ petrus ait illi. Narra
nobis ꝑ abolam istam. Hic intelligimꝰ
Petrum putasse. nõ ꝓprie nec aꝑte dñm
locutum fuisse cum dic̾et: nõ qd̾ inirat ⁊̃
os cõmunicat hoĩen. S qd̃ ꝓcedit de ore. s
ut solet obscuritate ꝑabole aliqͥo significare

Expanded text:
quod supra dixit, Non quod intrat in os, commuquod supra dixit, Non quod intrat in os, communicat hominem; sed quod procedit de ore, turbis dixisse videretur. Sequatur ergo Evangelista, et dicat quid jam non turbis, sed discipulis responderit Dominus. At ille respondens ait: Omnis plantatio quam nomeus caelestis. e.radicabitur. sinite illos, caeci sunt duces caecorum. caecus autem si caecum ducat. ambo cadent in foueam. hoc utique ideo, quia traditiones suas uolentes statuere mandata dei non intellegebant. sed nondum quaesierant discipuli a magistro. quomodo ipsi, quod turbis dixerat, accipere deberent. ecce et hoc fit; nam contexit euangelista et dicit: respondens autem Petrus ait illi: narra nobis parabolam istam. hinc intellegimus Petrum putasse non proprie. nec aperte dominum locutum fuisse, cum diceret: non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore, sed. ut solet, obscuritate parabolae aliquid significare
Abbreviated transcription (Latin):
dite ubi ista a discipłis suis remou̾it
fallaces imꝓbi: u̾mptñ d̾i uindicis
ꝓuidentia ita cecati. ut etiã cõmone¬
atis nos unde cõuincam̃i. Nam uim
patior ab animo meo. nͥ totum ip̃m
eungłii capccłm qd̾ iste adu̾sus moy¬
sen oppon̾e uoluit. inspiciendũ inseru¬
ero: ut ibi udeamus qm falsũ sit.
qd̃ pͥor adimantus et mͦ faustus di¬
xid. dñm iħm a discipłis suis carnes
uescendas remouisse: easꝙ uulgo sclaribus
concessisse. Nempe cum respondiss calũp¬
niantib qd̃ nõ lotis manib manduca¬
rent. ita sequit᷑ euͣngłm. Et conuocatis
turbis ait illis. Audite et intelligite. s
qd̃ intrat inos cõmunicat hominẽ: S̾
qd̃ ꝓcedit de ore cõmunioat hominẽ. Tc̃
accedentes discipłi dyxu̾nt ad eum. Scis
qd̾ pharisei audito hoc u̾bo scandalixati
sunt: Hic certe a discipulis compellatꝰ.
debuit eos sicut isti uolunt ꝓprie docere.
ab om̃ib carnib abstinentiam: ut illd̃

Expanded text:
dite, ubi ista a discipulis suis removerit, dite, ubi ista a discipulis suis removerit, fallaces, improbi; verumtamen Dei vindicis providentia ita caecati, ut etiam commoneatis nos unde convincamini. Nam vim patior ab animo meo, nisi totum ipsum Evangelii capitulum, quod iste adversum Moysen opponere voluit, inspiciendum inseruero: ut ibi videamus quam falsum sit, quod prior Adimantus, et modo Faustus dixit, Dominum Jesum a discipulis suis carnes vescendas removisse, easque vulgo saecularibus concessisse. Nempe cum respondisset calumniantibus quod non lotis manibus manducarent, ita sequitur Evangelium: Et convocatis turbis, ait illis, Audite et intelligite. Non quod intrat in os, communicat hominem; sed quod procedit de ore, communicat hominem. Tunc accedentes discipuli, dixerunt ad eum: Scis quod Pharisaei audito hoc verbo scandalizati sunt? Hic certe a discipulis compellatus, debuit eos, sicut isti volunt, proprie docere ab omnibus carnibus abstinendum, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
uestre. Unde gͦ dictus est nõ manducãs
neꝙ bibens. nisi quia illo iustu qͦ iud̾
utebantur. ille nõ utebatur: Hoc gͦ
dñs nisi uteretur. nõ in eius comꝑatõ¬
ne manducans bibensq dic̾etur. An
forte ideo qr pane et holerib dñs uesce¬
batur: quib ibħs nõ uescebat᷑: Mir
si nõ manducans dicitur. qui locustas
et mel comedit: et manducans dicitur
qui pane atq holere contentus est S
de cibis suspicamini qd̃ uultis: certẽ
bibens & uinarius nõ diceretur nisi ui¬
num biberet. Our gͦ et hoc uos ĩmũ¬
dum putatis: Neq eñi hec ꝓpt̃ con¬
tinentiã disciplinamq domandi cor¬
ꝑis tangere ꝓhibetis. S qd̾ inimũda¬
sint. Nam ea sordes et fel gentis tene¬
brarũ ẽẽ ꝑhibetis. contͣ apłm dicentẽ
om̃ia munda mundis. Ecce qui audẽt
dicere xp̃m in differentie cyboꝵ magi¬
strum. discipłos tamen suos ab his ꝓ¬
hibuisse que ĩmunda ip̃i putant. Oͥstẽ¬

Expanded text:
uestre. unde ergo dictus est "non manducans uestre. unde ergo dictus est "non manducans neque bibens," nisi quia illo uictu. quo Iudaei utebantur. ille non utebatur? hoc ergo dominus nisi uteretur, non in eius conparatione "manducans bibensque" diceretur. an forte ideo, quia pane et oleribus dominus uescebatur, quibus Iohannes non uescebatur? mirum si non manducans dicitur, qui locustas et mel comedit, et manducans dicitur. qui pane atque olere contentus est. sed de cibis suspicamini, quicquid uultis: certe bibens et uinaria non diceretur, nisi uinum biberet. cur ergo et hoc uos inmundum putatis ? neque enim haec propter continentiam disciplinamque domandi corporis tangere prohibetis, sed quod inmusint: nam ea sordes et fel gentis tenebrarum esse perhibetis, contra Apostolum dicentem, Omnia munda mundis . Ecce qui audent dicere Christum indifferentiae ciborum magistrum, discipulos tamen suos ab iis prohibuisse, quae immunda ipsi putant. Osten
Abbreviated transcription (Latin):
mala ex ore ꝓcedunt: cur et discipłos
xp̃i. non ea sola polluerunt. ut eos tan¬
qmͣ ab ĩmundis oarnib eẽt ncc̃e pro¬
hiberi. An scłares homines nõ polluũ¬
tur his que mos intrand: s his que
ex ore exeunt. Ergo munitiores st̃ adu¬
sus ĩmundiciam qͣm sc̃ĩ. si scõs et ea que in¬
trant et ea que exeunt possunt comqͥna¬
re. uellem aut̃ isti mͥ dicerent. qͥd mandu¬
cabat et bibebat xp̃s: qui in comꝑatõne
ioħĩs nõ manducantis neq bibentis. se di¬
x it manducantẽ ⁊ bibentẽ. Cum enim
argueret ꝑu̾sitatem hominũ utrobiq
calũpnias inqͥrentiũ. uenit inqͥt ioħs¬
nõ manducans neq bibens et dicunt de¬
moniũ ht̃. uenit filius hominis mandu¬
cans et bibens & dicunt. Etce homo uo¬
nouinius. Non enĩ dictum est. qd̾ oĩo
nõ biberet. s qd̾ uinũ ⁊ syceram nõ bibe¬
ret. Bibebat gͦ aqͣm. Cybus aut̃ eius nõ
om̃ino nullus erat: s locuste et melsil¬

Expanded text:
mala ex ore procedunt; cur et discipulos mala ex ore procedunt; cur et discipulos Christi non ea sola polluerunt, ut non eos tanquam ab immundis carnibus esset necesse prohiberi? An saeculares homines non polluuntur his quae in os intrant, sed his quae ex ore exeunt? Ergo munitiores sunt adversus immunditiam quam sancti, si sanctos et ea quae intrant, et ea quae exeunt possunt inquinare. Vellem autem isti mihi dicerent, quid manducabat et bibebat Christus, qui in comparatione Joannis non manducantis neque bibentis, se dixit manducantem et bibentem? Cum enim argueret perversitatem hominum, utrobique calumnias inquirentium, Venit enim, icans neque bibens, et dicunt: daemonium habet; uenit filius hominis manducans et bibens, et dicunt: ecce homo uonouimus; non enim dictum est, quod omnino non biberet, sed quod uinum et siceram non biberet: bibebat ergo aquam. cibus autem eius non omnino nullus erat, sed locustae et mel sil
Abbreviated transcription (Latin):
sapiat porcina qͣm uerueçina: S quia
et ista moyses figuris ꝓpħicis de xp̃o scͥ¬
psit. in animaliũ carnub significans
munda figurauit: qui ꝓpt̾ea fidei catho¬
lice nõ conuenitis. qr nec ruminatis u̾¬
bum sapientie. et duo testamenta. uet̾
ac nouũ non coricordit᷑ distinguentes. tã¬
qͣm geminã ungulam nõ habetis. Quis
aut̃ ferat. te quoq adimanti ur̃i. falla¬
ciam nõ puduisse sectari: Sicis enim
et tu xp̃m sic docuisse cyboꝵ indifferẽ¬
tiam ut a suis discipulis om̃s quidẽ crͣ¬
nes penitus remou̾et. scłarib u̾o iuil¬
go concederer omĩa que possunt edi.at¬
q asseneraret qd̾ eos nicħ in eos intͣns¬
poslueret: qr que de ore imprudent̾ ꝓce¬
dunt. ea sola sunt que polluant homi¬
nẽ. Hec u̾ba tua sunt. tanto impuden¬
tiore qͣnto aꝑtiore mendatio de ꝓmpta
et expressa. Primo. quia scd̾m xp̃i sen¬
tentiam si ea sola polluunt hominẽ que

Expanded text:
sapiat porcina quam ueruecina? sed quia sapiat porcina quam ueruecina? sed quia et ista Moyses figuris propheticis de Christo scripsit in animalium carnibus significans munda figurauit, qui proptera fidei catholicae non conuenitis, quia nec ruminatis uerbum sapientiae et duo testamenta, uetus et nouum, non concorditer distinguentes tamquam geminam ungulam non habetis. quis autem ferat te quoque Adimanti uestri fallaciam non puduisse sectari? Dicis enim et tu "Christum sic docuisse ciborum indifferentiam, ut a suis quidem discipulis omnes carnes penitus remoueret, saecularibus uero uulgo concederet omnia, quae possent edi, atque adseueraret, quod eos nipollueret, quia quae de ore impudenter procedunt, ea sola sunt quae polluant hominem. Haec verba tua sunt, tanto impudentiore, quanto apertiore mendacio deprompta et expressa. Primo quia secundum Christi sententiam, si ea sola polluunt hominem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
gebant᷑. et unde fieret ꝓselitus filiuis
gehenne nũc scil a phariseis u̾ba legis
audiendo. sed eoꝵ fasta sectando. Hoc gͦ
diti posset tunc ꝓselito cͥcumciso: qd̾ paulꝰ
dicit. Circumcisio quidẽ ꝓdest: si legẽ cus¬
todias. Quia u̾o ille in nõ custodiendo le¬
gem phariseos imitabat᷑. fiebat filius
gehenne ꝓpt̾ea qͣntum arbitror duplo
qͣm illi: qr hoc negligebat implere qd̃
ꝓpria uoluntate susceꝑat nõ ex uideis
natus: S sponte iudeus factus. Quid
aut̃ dicere uoliusti sine respectu inuirio¬
se qd̾ moyses helluonis in modũ discep¬
tator sedet. iubetq alia quidem abligͣ¬
riri ꝓ mundis. alia u̾o ꝓ ĩmundis. nec
contingi quidem. cum ad helluonẽ hoc
magis ꝑtineat. ut nulla discernat. aut
si discernit suauiora eligat. An hoc ideo
dicis ut imꝑitis continentia tua uelut
abineunte etate miranda uideatur. qͣi
nescientis uel iam obliti qͣnto iocundius

Expanded text:
ogebantur, et unde fieret proselytus filius ogebantur, et unde fieret proselytus filius gehennae, non scilicet a pharisaeis uerba legis audiendo, sed eorum facta sectando. hoc ergo dici posset tunc proselyto circumciso, quod Paulus dicit: circumcisio quidem prodest, si legem custodias. quia uero ille in non custodienda lege pharisaeos imitabatur, fiebat filius gehennae; propterea, quantum arbitror, duplo quam illi, quia hoc neglegebat inplere, quod propria uoluntate susceperat, non ex Iudaeis natus, sed sponte Iudaeus factus. Quid autem dicere uoluisti, sine respectu iniuriose, quod Moyses helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurrii;i pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem? cum ad helluonem hoc magis pertineat, ut nulla discernat, aut, si discernit, suauiora eligat. an hoc ideo dicis, ut inperitis continentia tua uelut ab ineunte aetate miranda uideatur quasi nescientis uel iam obliti, quanto iucundius
Abbreviated transcription (Latin):
surrestionis fide iustificamur. id̾o ⁊ illd̃
de xp̃o apłicum est. qr mortuus est ꝓpter
delicta nr̃a: et resurrexit ꝓpt̾ iustificatõ¬
nr̃am. Et qr ista resurrectio que credita
nos iustificat. illa octaui diei cͥcumcisiõe
figurata est: ꝓpt̾ea de ip̃o abraham cui
pͥmũ tradita est dicit apłs. et signũ ac¬
cepit tͥcũcisionis signacłm usticie fidei
Ergo et istam cͥcũcisionẽ int̾ alias figu¬
uas ꝓpħicas de xp̃o sc̃psit moyses : de qͦ
ip̃e dicit. De me eñi ille sqͥpsit. Qd̃ autẽ¬
dicit dñs. ue uobis scribe ⁊ pharisti ypo¬
chrite qui circuitis mare ot t̾ram. facere
unum ꝓselitũ. et cum fec̾itis eum. facitis
eum filiũ gehenne duplo qm uos estis:
ñ quia cͥcũciditur dixit. S qd̾ eoꝵ mo¬
res imitatur a quib uitandis cohib
utrũq debetis adi̾cere: et qͣntus honor
delatus sit doctrine moysi. in cuiꝰ cathe¬
dra etiam mali sedentes bona docere &¬

Expanded text:
surrectionis fide iustificamur, ideo et illud surrectionis fide iustificamur, ideo et illud de Christo apostolicum est, quia mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificatnostram. et quia ista resurrectio, quae credita nos iustificat, illa octaui diei circumcisione figurata est, propterea de ipso Abraham, cui primum tradita est, dicit apostolus : et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei. ergo et istam circumcisionem inter alias figuras propheticas de Christo scripsit Moses, de quo ipse dicit: de me enim ille scripsit. Ldicit dominus: uae uobis, scribae et pharisaei' hypocritae, qui circuitis mare et aridam facere unum proselytum; et cum feceritis eum, facitis eum filium gehennae duplo quam uos estis, non quia circumciditur, dixit. sed quod eorum mores imitatur, a quibus imitandis cohibetutrumque debetis aduertere, et quantus honor delatus sit doctrinae Moysi, in cuius cathedra etiam mali sedentes bona docere c
Abbreviated transcription (Latin):
surgẽt ĩcorrupti et noꝰ ĩmutabimur. Opor¬
tet eñi corruptibile hoc induere ĩcorrup¬
tionẽ: et mortale hoc induere ĩmortali¬
tatẽ. Ut gͦ induatur ĩmortalitatẽ exui¬
tur mortalitate. Hoc est circũcisionis
myst̾ium. que octauo die fieri iussa est:
et .uiii. die idest dñico post sabb̃m. i am ĩ
lu̾tate a dño impleta. Unde dicit᷑. Exuẽs
se carne pͥncipatus et potestates exẽpla¬
uit. ꝑ hanc . N. ĩmortalitatẽ nob̾ inuide
diabolice potestates dñabant᷑ qͣs exemplaᷤᷤ¬
se dictus est: quia in seip̃o capite nr̃o pre¬
buit exemplũ. qd̃ in toto eius corꝑe. idest
eccłia ex diaboli potestate liberanda. ĩ ulti¬
ma resurrectione complebitur. Hec ẽ fi¬
des nr̃a. et qm̃ sicur testimoniũ ꝓpħicũ
Paulus cõmemorat. iustus ex fide uiuit.
hec est iustificatio nr̃a. Mortuũ quippe xͣ
et pagani credunt: resurrexisse aũ xpm̃.
did̾is in corde tuo. qr d̃s illum suscitauͭ
a mortius: saluus eris. Quia gͦ ex ista re¬

Expanded text:
ortet enim co rruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem. ut ergo induatur immortalitate, exuitur mortalitate. hoc est circumcisionis mysterium, quae octauo die fieri iussa est, et octauo die, id est dominica post sabbatum, iam in ueritate a domino impleta. unde dicitur: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit. per hanc enim mortalitatem nobis inuidae diabolicae potestates dominabantur; quas exemplasse dictus est, quia in se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto eius corpore, id est ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione complebitur. haec est fides nostra. et quoniam, sicut testimonium propheticum Paulus commemorat: iustus ex fide uiuit, haec est iustificatio nostra. mortuum quippe Christum et pagani credunt; resurrexisse autem Chridideris in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, saluus eris. quia'ergo ex ista re
Abbreviated transcription (Latin):
uite tue. Que u̾ba et aliter posse intelli¬
gi. potest aliquis dic̾e. De xp̃o aut̃ non
posse intelligi. nec faustus ausus ẽ dicere.
net quisqͣm prorsus audebit: nisi qͥ ne¬
gaisit aut xp̃m ẽẽ uitam. aut a iude¬
i iusum ẽẽ pendentẽ: aut eos illi nõ
credidisse. Cum u̾o et ip̃e dicat. ego sum
iuta. et eum pependisse constet ante ocu¬
los nõ ei credentium iudeoꝵ nõ uideo cur du¬
bitare debeamus. id etiã de xp̃o scͥpsisse illũ
de quo xp̃c ait. iue eñi de me scͥpsit. Pro¬
uide si qd̃ scͥptum est. suscitabo illis ꝓphe

Expanded text:
vitae tuae . Quae verba et aliter posse intellivitae tuae . Quae verba et aliter posse intelligi, potest aliquis dicere: de Christo autem non posse intelligi, nec Faustus ausus est dicere, nec quisquam prorsus audebit, nisi qui negaverit aut Christum esse vitam, aut a Judaeis visum esse pendentem, aut eos illi non credidisse. Cum vero et ipse dicat, Ego sum vita ; et eum pependisse constet ante oculos non ei credentium Judaeorum; non video cur dubitare debeamus, id etiam de Christo scripsisse illum, de quo Christus ait, Ille enim de me scripsit . Proinde si quod scriptum est, S