comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
constantiã ut in hac uita inꝗͥ homo sic̃ sacer psal¬
mꝰ eloqͥtur uanitati similis factꝰ.ẽ.: & dies illiꝰ
uelut umbra p̃tereunt. ñ nisi mali ad ipiscereNđ ur
transitoria bona. ista atq t̾rena: nec nisi bonita¬
lia paterent᷑ mala. Posset hoc referri ad iudiciũ
iustũ dĩ siue etiã benignũ: ut qͥ ñ erant assecu¬
turi bona ȩt̾̃na qͦȩ faciunt beatos. tẽporalibus¬
his uel deciꝑentur ꝓmalitia sua. uel ꝓdĩ miscđia¬
m̃ta. tẽporalib uel ꝓsuis qͥb cũq & qͣntulis¬
cũq peccatis affligerent᷑. uel ꝓpt̾ implendas
uirtutes exercerentur malis: Nunc uͦ qͣndo non
solũ in malo s̃ boni. & in bono mali qͦd uidetur
iniustũ: uerũ etiã plerũq & malis mala euem¬
unt. & bonis bona ꝓueniunt. magis inscrutabilia
fuint uidicia dĩ. & inuestigabiles uiȩ . Q ãuis gͦ
nesciamꝰ qͦ uidicio dĩ ista uel faciat uel fieri sinat

Expanded text:
constantiam, ut in hac vita, in qua homo, sicut sacer Psalconstantiam, ut in hac vita, in qua homo, sicut sacer Psalmus eloquitur, uanitati similis factus est et dies eius uelut umbra praetereunt, nonnisi mali adipiscerentur transitoria bona ista adque terrena, nec nisi boni talia paterentur mala: posset hoc referri ad iudicium iustum Dei siue etiam benignum, ut, qui non erant adsecuturi bona aeterna, quae faciunt beatos, temporalibus uel deciperentur pro malitia sua, uel pro Dei miserimenta, temporalibus uel pro suis quibuscumque et quantuliscumque peccatis adfligerentur, uel propter inplendas uirtutes exercerentur malis. Nunc uero, quando non solum in malo sunt boni et in bono mali, quod uidetur iniustum, uerum etiam plerumque et malis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel faciat uel fieri sinat,
Abbreviated transcription (Latin):
na doctrina. Nescimꝰ enĩ qͦ iudicio dĩ bonꝰ ille
pauꝑ: malus ille diues. Iste gaudeat quẽ ꝓsuis
ꝑditis morib cruciari debuisse merorib ar¬
bitram: contristet᷑ ille quẽ uita laudabilis gau¬
dere debuisse ꝑsuadet. Exeat de iudicio ñ solũ
in ultꝰ uerũ etiã dãnatꝰ in nocens. aut iniqͥtate
iudicis p̃ssus. aut falsis obrutꝰ testimoniis. ł con¬
trario scelestꝰ aduersariꝰ eiꝰ. ñ solũ impunitꝰ. ue¬
rũ etiã uindicatꝰ in sultet. Impiꝰ obtime ualeat:
pius langͦore tabescat. Latrocinent᷑ sanissimi
inuenes : & qͥ nec uerbo quẽqͥã leđe potuer̃. di¬
uersa morboꝵ atrocitate affligant᷑ in fantes.
Utilis reb humanis immatura morte rapiatur.
& qͥuidet᷑ nec nasci debuisse diutissime insuꝑ
uiuat. Plenꝰ criminib sublimet᷑ honorib : &
hominẽ sine qͥ grela tenebre ignobilitatis abs¬
condant. Et cȩt̾a huiꝰ modi q̃ qͥs colligit : qͥs enu¬
merat : Q ȩ si hab̾ent in ipsa uelut absurditate

Expanded text:
na doctrina. Nescimus enim quo judicio Dei bonus ille sit pauper, malus ille sit dives: iste gaudeat, quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse moeroribus arbitramur; contristetur ille, quem vita laudabilis gaudere debuisse persuadet: exeat de judicio non solum inultus, verum etiam damnatus innocens, aut iniquitate judicis pressus, aut falsis obrutus testimoniis; e contrario scelestus adversarius ejus non solum impunitus, verum etiam vindicatus insultet: impius optime valeat, pius languore tabescat: latrocinentur sanissimi juvenes; et qui nec verbo quemquam laedere potuerunt, diversa morborum atrocitate affligantur infantes: utilis rebus humanis immatura morte rapiatur; et qui videntur nec nasci debuisse, diutissime insuper vivant: plenus criminibus sublimetur honoribus, et hominem sine querela tenebrae ignobilitatis abscondant: et caetera hujusmodi, quae quis colligit, quis enumerat? Quae si haberent in ipsa velut absurditate
Abbreviated transcription (Latin):
tendat᷑ in certũ. ẽ: sed scripturarũ more sc̃ã¬
rũ diẽ poni solere ꝓtẽpore. nemo qͥ illas lit¬
teras quã libet negligent̃ legerit nescit. Idõ
aut̃ cũ diẽ iudicũ dĩ dicimꝰ: addimꝰ ultimũ
uel nouissimũ. Quia & nunc uidicat & ab hu¬
mani generis initio udicauit. demittens
de para dr̃so & aligno uitȩ separans pͥmos
hões. percati magni ꝑ petratores: immo etiã
uertit. ꝓculdubio iudicauit: nec sine illius
altousstoq udicio & in hoc aerio cęlo & in
t̃ris & demonũ & hominũ miserrima est
uiq errorib erũnisq plenissima. Uerũ & si
ngno peccasset : ñ sine recto iustoq uidicio
uiiuersã rationalẽ creaturã ꝑseuerantis

Expanded text:
cripturarum more sanctarum diem poni solere pro tempore nemo, qui illas litteras quamlibet neglegenter legerit, nescit. Ideo autem, cum diem iudicii Dei dicimus, addimus ultimum uel nouissimum, quia et nunc iudicat et ab humani generis initio iudicauit dimittens de paradiso et a ligno uitae separans primos homines peccati magni perpetratores; immo etiam uertit, procul dubio iudicauit; nec sine illius alto iustoque iudicio et in hoc aerio caelo et in terris et daemonum et hominum miserrima est uita, erroribus aerumnisque plenissima. Verum etsi nemo peccasset, non sine bono rectoque iudicio uniuers
Abbreviated transcription (Latin):
morũ meritũ peccatorũ sed etiã de singulorũ
oꝑib ꝓpͥis quȩ eger̃ arbitrio uoluntatis. Nã &
demones netorqueantur p̃cant᷑. Nec utiq in iuste
uel parcit᷑ eis uel ꝓsua qͥq imꝓbitate torqͥentur.
& homines plerũq aꝑte. sẽꝑ occulte luunt ꝓ
suis factis diuinitꝰ pęnas siue in hac uita siue
pꝰ mortẽ : qͣmuis nullꝰ hominũ agat recte.nisi
diuino ad iuuet᷑ auxilio. Nullꝰ dȩmonũ aut ho¬
minũ agat iniquae : nisi diuino eodẽq iustissi¬
apud dm̃: etiã sic̃ ipse alibi dic̃. inscrutabilia
sunt uidicia eiꝰ. & inuestigabiles uiȩ eiꝰ. Non igit᷑
in hoc libro de illis primis. nec de istis mediis
iudiciis dĩ. s de ipso nouissimo udicio qͣntũ
ipse tribuerit disputabo: qͣndo xp̃c de cęlo uen¬
turꝰ .ẽ. uiuos uidicaturꝰ & mortuos. Iste qͥppe
dies uidicii ꝓpͥae iã uocat᷑. eo qͦd nullus erit ibi
imꝑite qͦȩrele locus. cur ille inustꝰ sit felix &e

Expanded text:
morum meritum peccatorum; sed etiam de singulorum operibus propriis, quae gerunt arbitrio uoluntatis. Nam et daemones ne torqueantur precantur, nec utique iniuste uel parcitur eis uel pro sua quique inprobitate torquentur; et homines plerumque aperte, semper occulte, luunt pro suis factis diuinitus poenas sine in hac uita siue post mortem: quamuis nullus hominum agat recte, nisi diuino adiuuetur auxilio; nullus daemonum aut hominum agat inique, nisi diuino eodemque iustissit, sicut ipse alibi dicit, Inscrutabilia sunt judicia Dei, et investigabiles viae ejus . Non igitur in hoc libro de illis primis, nec de istis mediis Dei judiciis, sed de ipso novissimo judicio, quantum ipse tribuerit, disputabo, quando Christus de coelo venturus est vivos judicaturus et mortuos. Iste quippe dies judicii proprie jam vocatur, eo quod nullus ibi erit imperitae querelae locus, cur injustus ille sit felix, et
Abbreviated transcription (Latin):
fligit cũ ipsa natura corporis uis doloris. ut
neutrũ alteri cęclat: hic enĩ qͣndo contingit
iste conflictꝰ. aut dolor iuncit & sensũ morᷤᷤ
adimit: aut natura uincit. & dolorẽ sanitas
tollit. Ibi aut̃ ce dolor ꝑmanet ut affligat:
& natura ꝑdurat ut sentiat. &d utrũq idõ
ñ deficit: ne pena defitiat. ad hos aut̃ fines
bonorũ & maloꝵ. illos et petendos istos
cauendos : qm̃ ꝑuidiciũ transibunt ad illos boni
ad istos mali : de hoc iudicio qͣntũ ds̃ donauerit
in consequenti uolumine disputabo.

Expanded text:
fligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut fligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem fines bonorum et malorum, illos expetendos, istos cauendos, quoniam per iudicium transibunt ad illos boni, ad istos mali: de hoc iudicio, quantum Deus donauerit, in consequenti uolumine disputabo.
Abbreviated transcription (Latin):
do pacis huiꝰ : sũmũ bonũ erit. Eorũ aut̃ qui¬
ñ ꝑtinent ad istam ciuitatẽ dĩ: erit econtra¬
nec anima ibi uiuere dicenda ẽ. qͦ ȩ auita dĩ
aliena erit : nec corpus qͦd ȩt̃nis dolorib sub¬
iacebit. Ac ꝑ hoc idõ durior ista scđa mors
erit : qͥa finiri morte ñ poterit. Sed qm sicut
miseria beatitudini. & mors uitȩ. ita bellũ
paci uidet᷑. eẽ. contrariũ. merito qͥerit᷑ sicut
pax inbonoꝵ finib p̃dicata ẽ. atq laudata.
qͦd uel qͣle bonũ econtrario infinib malorũ
possit intelligi. Uerũ qͥ hoc qͦerit: attendat
qͥd in bello noxiũ ꝑnitiosũq sit. & uidebit
nichil aliud quã rerũ. eẽ. int̾ se aduersitatẽ
atq conflictũ. & digit᷑ bellũ grauꝰ & amariꝰ¬
ex cogitari potest. qͦã ubi uoluntas sic aduer¬
sa ÷ passioni & passio uoluntati. ut nulliꝰ earũ
uictoria tales inunicitiȩ finiant᷑. & ubis con¬

Expanded text:
do pacis huius summum bonum erit. CAPUT do pacis huius summum bonum erit. CAPUT non pertinent ad istam ciuitatem Dei, erit e contranec anima ibi uiuere dicenda est, quae a uita Dei alienata erit, nec corpus, quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo durior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria beatitudini et mors uitae, ita bellum paci uidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicata est adque laudata, quod uel quale bellum e contrario in finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. Quod igitur bellum grauius et amarius cogitari potest, quam ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic con
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ÷ ds̃ suꝑbis resistit humilib aut̃ dat
gr̃am : Hic itaq inuno qͦq iustitia. ẽ: ut obȩdienti
ds̃ homini. animꝰ corpori. ratio aut̃ uitiis etiam
repugnantib imꝑet. uel subigendo uel resisten¬
do. atq ut abipso dõ petatur & meritoꝵ gr̃a
& uenia delictoꝵ: ac de acceptis bonis grãrum
actio ꝑ soluat᷑. In illa uͦ pace finali qͦ refeͥnenda
& cuiꝰ ad ipiscendȩ causa habenda ẽ. ista iusti¬
tia. qm̃ sanata immortalitate atq corrupti¬
one natura uitia ñ habebit: nec unicuiq nr̃m
uel ab alio uel a se ipso qͥppiã repugnabit. ñ
opus erit ut ratio uitiis quȩ nulla er̃ imꝑet : s
imꝑabit ds̃ homini: animꝰ corpori. Tantaq ibi¬
erit obȩdiendi suauitas & facilitas : qͣnta uiuen¬
di regnandiq felicitas. Et hoc illic in om̃ibus
atq in singulis ȩt̃nũ erit : aet̾nũq ẽẽ. certũ
erit. Et idõ pax beatitudinis huiꝰ uel beatitu¬

Expanded text:
scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gDeus homini, animus corpori, ratio autem vitiis etiam repugnantibus imperet, vel subigendo, vel resistendo; atque ut ab ipso Deo petatur et meritorum gratia, et venia delictorum, ac de acceptis bonis gratiarum actio persolvatur. In illa vero pace finali, quo referenda, et cujus adipiscendae causa habenda est ista justitia, quoniam sanata immortalitate atque incorruptione natura vitia non habebit, nec unicuique nostrum vel ab alio vel a se ipso quidquam repugnabit, non opus erit ut ratio vitiis, quae nulla erunt, imperet: sed imperabit Deus homini, animus corpori; tantaque obediendi ibi erit suavitas et facilitas, quanta vivendi regnandique feladque in singulis aeternum erit aeternumque esse certum erit, et ideo pax beatitudinis huius uel beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
conditione mortali & corpore corruptibili
qͦd aggrauat animã ñ ꝑfecte ratiouitus im¬
perat : idõ necessaria ÷ ustis talis oratio. Nã
ꝓfecto quã quã imꝑet᷑ : neqͦͣqͥã sine conflictu
uitus imꝑatur. Et utiq subrepit aliqͥd in hoc
loco infirmitatis etiã bene confligenti siue
hostib talib uictis subditisq dominanti. un¬
de si ñ facili oꝑatione. certe labili locutione.
aut uolatili gogitatione peccet᷑. Et idõ qͥã diu
uitiis imꝑat᷑. plena pax ñ. ẽ : qͥa & illa quȩ re¬
sistunt. ꝑiculoso debellant᷑ prelio. & illa quȩ
uicta sunt ñ dũ securo triumphant᷑ otio. sedad¬
huc sollicito p̃munt᷑ imꝑio. in his gͦ tẽptatio¬
dic tũ ẽ. Nunqͥd ñ cẽptatio. ẽ. uita hominis suꝑ
t̃tã: qͥs ita uiuere se p̃sumat ut dicere dõ dimit¬
te nob̵ debita nr̃a neces se ñ habeat nisi homo ela¬
tus nec uͦ magnꝰ sed inflatꝰ & tumidus. cui per
iustitiã resistit qͥ grãm largit᷑ humilib ꝓpt̃ qͦd

Expanded text:
ortali et corpore corruptibili, quod adgrauat animam, non perfecte uitiis imperat ratio, ideo necessaria est iustis talis oratio. Nam profecto quamquam imperetur, nequaquam sine conflictu uitiis imperatur; et utique subrepit aliquid in hoc loco infirmitatis etiam bene confligenti siue hostibus talibus uictis subditisque dominanti, unde si non facili operatione, certe labili locutione aut uolatili cogitatione peccetur. Et ideo, quamdiu uitiis imperatur, plena pax non est, quia et illa, quae resistunt, periculoso debellantur proelio, et illa, quae uicta sunt, nondum securo triumphantur otio, sed adhuc sollicito premuntur imperio. In his ergo tentatiodictum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? quis ita uiuere se praesumat, ut dicere Deo: Dimitte nobis debita nostra necesse non habeat nisi homo elatus? nec uero magnus, sed inflatus ac tumidus, cui per iustitiam resistit, qui gratiam largitur humilibus. Propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
OEI QUOD IPSE DONA¬
UERIT LOCUTURI
eũq asserturi aduersꝰ
impios & incredulos :¬
tanqͦã in edificii funda¬
m̃to pͥus ponere testimo¬
nia diuina debemus.
quib: qͥ nolunt cređe humanis ratiunculis fal¬
sis atq fallacib: contraire conant᷑. ad hoc ut
aliud significare contendant qͦd ad hibet
testimoniũ de lit teris sacris. aut om̃ino diui¬
nitꝰ. eẽ. dictũ denegent. Nã nullũ excistimo. eẽ
mortaliũ qͥ cũ ea sic̃ dicta sunt intellexerit.
& a sũmo ac uero dõ ꝑ animas scãs dicta. ẽẽ
credidit : ñ eis cedat atq consentiat. siue id
etiã ore fateatur. siue aliqͦ uitio fateri erubes¬
cat. aut metuat. uel etiã ꝑuicatia simillima
insaniȩ id qͦd falsũ. eẽ. nouit aut credit. con¬
tra id qͦd uerũ. eẽ. nouit & credit etiã conten¬
tiosissime defenđe moliat᷑. Qd gͦ inconfessi¬
one ac ꝓfessione tenet om̃is eccłia dĩ uerixp̃m
de celo. eẽ uenturũ ad uiuos & mortuos uidi¬

Expanded text:
Dei quod ipse donauerit locuturi eumque adserturi aduersus inpios et incredulos tamquam in aedificii fundamento prius ponere testimonia diuina debemus: quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis adque fallacibus contrauenire conantur, ad hoc ut aut aliud significare contendant quod adhibetur testimonium de litteris sacris, aut omnino diuinitus esse dictum negent. Nam nullum existimo esse mortalium, qui cum ea, sicut dicta sunt, intellexerit et a summo ac uero Deo per animas sanctas dicta esse crediderit, non eis cedat adque consentiat, siue id etiam ore fateatur siue aliquo uitio fateri erubescat aut metuat, uel etiam peruicacia simillima insaniae id, quod falsum esse nouit aut credit, contra id, quod uerum esse nouit aut credit, etiam contentiosissime defendere moliatur. Quod ergo in confessione ac professione tenet omnis ecclesia Dei ueri Christum de caelo esse uenturum ad uiuos ac mortuos iudi
Abbreviated transcription (Latin):
contendant. qͥb fatent᷑ si tanta fuerint ut ea sapiens
uel ñ possit uel ñ debeat sustinere. cogi eũ mortẽ sibi¬
met inferre. atq ex hac uita emigrare. Tantꝰ aut̃ su¬
ꝑbiȩ stupor.ẽ. in his hominib hic se hab̃e finẽ boni.
& a se ipsis fieribeatos. putantib: ut sapiens eoꝵ h&
.ẽ. qͣlẽ mirabili uanitate describunt. etiã si ex cȩce
obsurdescat. obmutescat. m̃bris debilitet᷑. dolorb
cruciet᷑. & siqͥd aliud taliũ maloꝵ dici aut cogitan
potest. incidat in eũ qͥ sibi mortẽ cogat᷑ inferre:
hanc in his malis uitã constitutã. eũ ñ pudeat bea¬
tã uocare. Ouitã beatã. quȩ ut finiat᷑ mortis qͦeri

Expanded text:
contendant, quibus fatentur, si tanta fuerint, ut ea sapiens contendant, quibus fatentur, si tanta fuerint, ut ea sapiens uel non possit uel non debeat sustinere, cogi eum mortem sibimet inferre adque ex hac uita emigrare. Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus hic se habere finem boni et a se ipsis fieri beatos putantibus, ut sapiens eorum, hoc est, qualem mirabili uanitate describunt, etiamsi excaecetur obsurdescat obmutescat, membris debilitetur doloribus crucietur et, si quid aliud talium malorum dici aut cogitari potest, incidat in eum, quo sibi mortem cogatur inferre, hanc in his malis uitam constitutam eum non pudeat beatam uocare.s o uitam beatam, quae ut finiatur mortis quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑantia. Nec prudentia nec tẽꝑantia tollit huic iut
Qud iustitia cuiꝰ munꝰ ÷ sua cuiq tribuere. unde fit
in ipso homine qͥdã iustꝰ ordonaturȩ. ut anima sub¬
dat᷑ dõ & animȩ caro. Ac ꝑ hoc dõ & anima & caro.
nonne demonstrat in eo se ad huc oꝑe laborare po¬
tius qͥã in huiꝰ oꝑis iã fine qͥescere : Tantominꝰ qͥ ppe
anima subdit᷑ dõ: qͣntominꝰ dm̃ in ipsis suis cogitati¬
onib concipit. Et tantominꝰ animȩ subdit caro: qͣnto
magis aduersꝰ sp̃m concupiscit. Q amdiu gͦ nob inẽ.
hȩc infirmitas. hec pestis. hic langͦor. qͦmͦ nos iã saluos.
&e si nondũ saluos qͦmͦ iã beatos illa finali beatudine
dicere audebimꝰ : lã uͦ illa uirtꝰ cuiꝰ nom̃ ÷ fortitudo
inqͣntacũq sapientia. euidentis sima testis.ẽ. huma¬
norũ malorũ qͦe cõpellit̾ pacientia tolerare. qͦe
mala storci phr losophi miror qͣ fronte mala ñ. eẽ

Expanded text:
temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae. temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae. Quid iustitia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae, ut anima subdatur Deo et animae caro, ac per hoc Deo et anima et caro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laborare potius quam in huius operis iam fine requiescere? Tanto minus quippe anima subditur Deo, quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit; et tanto minus animae subditur caro, quanto magis aduersus spiritum concupiscit. Quamdiu ergo nobis inest haec infirmitas, haec pestis, hic languor, quo modo nos iam saluos, et si nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali beatitudine dicere audebimus? Iam uero illa uirtus, cuius nomen est fortitudo, in quantacumque sapientia euidentissima testis est humanorum malorum, quae conpellitur patientia tolerare. Quae mala Stoici philosophi miror qua fronte mala non esse
Abbreviated transcription (Latin):
ni. nisi ut caro aduersꝰ sp̃m ñ concupiscat. nec sit in
qm̃ facere neqͥmꝰ qͦã uis uelimꝰ: id saltim in adiutorio
dĩ faciamꝰ. necarni concupiscenti aduersus sp̃m. sp̃i
succũbente cedamꝰ. & ad ꝑ petrandũ peccatũ nr̃a
consensione ꝑtraham. absit gͦ ut qͣndiu in hoc bel¬
lo in testino sumꝰ: iã nos beatitudinẽ ad qͥã uincen¬
douolumꝰ ꝑuenire. ad eptos. eẽ. credamꝰ. Et qͥs ÷ usq
adeo sapiens. ut contͣ libidines nullũ habeat om̃ino
conflictũ: & d illa uirtꝰ q̾ȩ pͥdentia dr̃. nonne tota
iuigilantia sua bona discernit amalis. ut illis appe¬
tendis istisq uitandis nullꝰ error obrepat: ac ꝑhoc
& ipsa nos in malis uel mala in nob̵. eẽ. testat᷑: Ida
enĩ docet malũ. eẽ. ad peccandũ consentire : bonũq
.eẽ. ad peccandũ ñ consentire libidini. Illud tam̃
malũ cui nos ñ consentire docet prudentia. facit

Expanded text:
ni, nisi ut caro aduersus spiritum non concupiscat, nec sit in ni, nisi ut caro aduersus spiritum non concupiscat, nec sit in m facere non ualemus, id saltem in adiutorio Dei facimus, ne carni concupiscenti aduersus spiritum spiritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit ergo ut, quamdiu in hoc bello intestino sumus, iam nos beatitudinem, ad quam uincendo uolumus peruenire, adeptos esse credamus. Et quis est usque adeo sapiens, ut contra libidines nullum habeat omnino conflictum? Quid illa uirtus, quae prudentia dicitur, nonne tota uigilantia sua bona discernit a malis, ut in illis adpetendis istisque uitandis nullus error obrepat, ac per hoc et ipsa nos in malis uel mala in nobis esse testatur? Ipsa enim docet malum esse ad peccandum consentire bonumque esse ad peccandum non consentire libidini. Illud tamen malum, cui nos non consentire docet prudentia, facit
Abbreviated transcription (Latin):
mã & de pͥmit t̾rena in habitatio sensũ multa co¬
gitantẽ : Impetꝰ porrouel appetitꝰ actionis si hoc
ipsã in pͥmis naturȩ deputant bonis ñ ne ipse .ẽ.
q gerunt᷑ etiã in sanorũ miserabiles motꝰ. & facta qͥȩ
horremꝰ. qͣndo ꝑimit᷑ sensus ratioq: sopit᷑ : Porro ipsa
ducente suꝑuenit : cũ sibi bonorũ culm̃ uindicet
humanorũ qͥd hic agit nisi ꝑpetua bella cũ uitus.
nec ex teriorib s in teriorib. nec alienis s plane
latine teꝑantia nominat᷑. qͥ carnales frenant᷑ libi
dines: ne in q̾eq flagitia m̃tẽ consentientẽ trahan:
neq enĩ nullũ. ẽ uitiũ. cũ sic̃ dic̃ apłs. caro concupis¬
cit aduersꝰ spm̃. cui uitio contraria: ẽ. uirtꝰ. cũ sic̃
idem dicit. sp̃s concupiscit ad uersꝰ carnẽ. Hȩc enĩ
in qͥt muicẽ ad uersant᷑: ut ñ ea qͦȩ uultis faciatis.
Quid aut̃ facere uolumꝰ cũ ꝑficiuolumꝰ finẽ sũmibo¬

Expanded text:
mam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa comam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem? Inpetus porro uel adpetitus actionis, si hocipsam primis naturae deputant bonis, nonne ipse est, quo geruntur etiam insanorum illi miserabiles motus et facta, quae horremus, quando peruertitur sensus ratioque sopitur? Porro ipsa ducente superuenit, cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exterioribus, sed interioribus, nec alienis, sed plane Latine temperantia nominatur, qua carnales freconsen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sicut dicit apostolus, caro concupiscit aduersus spiritum; cui uitio contraria uirtus est, cum, sicut idem dicit, spiritus. concupiscit aduersus carnem. Haec enim, inquit, inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. Quid autem facere uolumus, cum perfici uolumus fine summi bo
Abbreviated transcription (Latin):
bona. ubi duo pͥma ponunt. ꝓpt̃ conp̃hensionẽ
ꝑceptionẽq ueritatis. sensũ & in tellectũ : S qͣlis
qͣntꝰq remanet sensus. si ut alia taceã. fiat homo
surdus & cȩcus ÷ratio uͦ & intelligentia. qͦ recȩdet.
ubi sopietur. si aliqͦ morbo efficiat᷑ in sanus : Pre¬
netici multa absurda cũ dicunt uel faciunt. ple
suo bono ꝓposito contraria : siue illa cogitemꝰ. siue
uideamꝰ. si digne considemꝰ. lacrimas tenere uiax
possumꝰ. aut forte nec possumꝰ. Qid dicã de his qͥ
dȩmonũ patunt᷑ in cursus : ubi habent abscon¬
ditã uel obrutã intelligentiã suã. qͣndo scđm suã
uoluntatẽ & anima eoꝵ & corpore malignꝰ utit᷑
sp̃s : & qͥs confidit hoc malũ in hac uita euenire
ñ posse sapienti : Deinde ꝑceptio ueritatis in hac
carne qͣlis aut qͣnta ẽ qͣndo sic̃ legimꝰ inueraci
lbro sapientiȩ. corpꝰ corruptibile aggrauat ani¬

Expanded text:
bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem perceptionemque ueritatis sensum et intellectum? Sed qualis quantusque remanet sensus, si, ut alia taceam, fiat homo surdus et caecus? Ratio uero et intellegentia quo recedet, ubi sopietur, si aliquo morbo efficiatur insanus? Phrenetici multa absurda cum dicunt uel faciunt, plerusque contraria, siue illa cogitemus siue uideamus, si digne consideremus, lacrimas tenere uix possumus aut forte nec possumus. Quid dicam de his, qui daemonum patiuntur incursus? Ubi habent absconditam uel obrutam intellegentiam suam, quando secundum suam uoluntatem et anima eorum et corpore malignus utitur spiritus? Et quis confidit hoc,. malum in hac uita euenire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carne qualis aut quanta est, quando. sicut legimus in ueraci libro sapientiae, corpus corruptibile adgrauat ani
Abbreviated transcription (Latin):
touis eloqͥentiȩ flumine. uitȩ huiꝰ miserias ex¬
plicare : Quã lam̃tatꝰ ÷ crcero in consolatione
de morte filiȩ sic̃ potuit. Sed qͣntũ. ẽ. qͦd potuit :
Ea qͥppe qͦȩ dicunt᷑ pͥma naturȩ . qͣndo ubi. quo
mͦ. tam bene se habe in hac uita posst̃. ut ñ sub
incertis casib fluctuent : & senĩ dolor contrariꝰ uo
debilitas hominis expugnat in columitatẽ. defor¬
mitas pulchritudinẽ. imbecillitas sanitatẽ. uires
las situdo. mobilitatẽ torpor. at tarditas. Et qͥd
horũ ẽ. qͦd nequeat incarnẽ sapientis irruere :
Statꝰ qͦq corporis atq motꝰ cũ decentes & congru¬
entes st̃ : int̃ naturȩ pͥma numerant᷑.S qͥd si aliqͦͣ
mala ualitudo m̃bra tremore concutiat : ͥ dsiusq
ad ponendas in t̾ra manꝰ dorsi spina curuetur.
& hominẽ qͦdã mͦ qͣdrupedẽ faciat : nonne omnẽ
statuendi corporis & mouendi speciẽ decꝰq ꝑuer¬
tet: qͥd ipsius animi pͥmigenia qͥȩ appellabantur

Expanded text:
touis eloquentiae flumine uitae huius miserias explicare? Quam lamentatus est Cicero in consolatione de morte filiae, sicut potuit; sed quantum est quod potuit? Ea quippe, quae dicuntur prima naturae, quando, ubi, quo modo tam bene se habere in hac uita possunt, ut non sub incertis casibus fluctuent? Quis enim dolor contrarius uodebilitas hominis expugnat incolumitatem, deformitas pulchritudinem, inbecillitas sanitatem, uires lassitudo, mobilitatem torpor aut tarditas; et quid horum est, quod nequeat in carnem sapientis inruere? Status quoque corporis adque motus, cum decentes et congruentes sunt, inter naturae prima numerantur; sed quid si aliqua mala ualetudo membra tremore concutiat? quid si usque ad ponendas in terra manus dorsi spina curuetur et hominem quodam modo quadrupedem faciat? Nonne omnem statuendi corporis et mouendi speciem decusque peruertet? Quid ipsius animi primigenia quae appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habebit infine : qͥa ñ ea bene utit᷑ ante finẽ. Hanc
aut̃ ut interim habeat in hac uita etiã nr̃i int̃
nos pace babylonis. ex qͣ ita ꝑfidẽ popłs dĩ.
eiꝰ atq sublimib ad dens & dicens. ut qͥetã & tran¬
qͥllã uitã agamꝰ cũ om̃i pietate & caritate. Et pro

Expanded text:
non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc autem ut interim habeat in hac uita, etiam nostri innos pace Babylonis; ex qua ita per fidem populus Dei eius adque sublimibus, addens et dicens: Ut quietam et tranquillam uitam agamus c
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ imꝑio subiugata. s uitiosissimis dȩmonib:
corrũ pentib ꝓstituta : & inde uirtutes qͣs ha¬
beri sibi uidet᷑ ꝑ qͣs imꝑat corpori & uitiis ad
qͦd libet adipiscendũ uel tenendũ retule¬
rit nisi addm̃: etiã ipsa uitia st̃ potiꝰ quã uir¬
tutes. Nã licet a qͥb dã tunc uere atq honeste
putentur. eẽ. uirtutes cũ referunt᷑ ad se ipsas
nec ꝓpt̾ aliud expetunt᷑ : etiã tunc in flate
ac suꝑbȩ st̃. & idõ ñ uirtutes. seduitia udi¬
canda st̃. Sic̃ enĩ ñ .ẽ. a carne s suꝑ carnem
qͥd carnẽ facit uiuere : sic ñ ÷ ab homine
sed suꝑ hominẽ qͦd hominẽ facit beate uiuere.
Nec solũ hominẽ. sed etiã qͥã libet potestatẽ uir¬
tutẽq celestẽ. Qͦ circa ut uita carnis anima. ẽ:
Miser gͥ popłs. ab isto alienatꝰ dõ. Diligit tam̃
etiã ipsȩ qͣndã pacẽ suã ñ imꝓbandã Qłam qͥdẽ

Expanded text:
eius imperio subiugata, sed uitiosissimis daemonibus eius imperio subiugata, sed uitiosissimis daemonibus corrumpentibus prostituta? Proinde uirtutes, quas habere sibi uidetur, per quas imperat corpori et uitiis, ad quodlibet adipiscendum uel tenendum rettulerit nisi ad Deum, etiam ipsae uitia sunt potius quam uirtutes. Nam licet a quibusdam tunc uerae adque honestae putentur esse uirtutes, cum referuntur ad se ipsas nec propter aliud expetuntur: etiam tunc inflatae ac superbae sunt, et ideo non uirtutes, sed uitia iudicanda sunt. Sicut enim non est a carne sed super carnem, quod carnem facit uiuere: sic non est ab homine, sed super hominem, quod hominem facit beate uiuere; nec solum hominem, sed etiam quamlibet potestatem uirtutemque caelestem. Miser igitur populus ab isto alienatus Deo. Diligit tamen etiam ipse quandam pacem suam non inprobandam, quam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
diu manet qͣliscũq: rationał multitudinis cȩtꝰ
rerũ qͦs diligit concordi cõmunione sociatꝰ. Qͦ d
aut̃ de isto popło & de ista republica dixci: hoc
de attheniensiũ uel qͦorũq grecoꝵ᷑ hoc de
egyptiorũ : hoc de illa pͥore babylone assyrioꝵ
quando iN reb publicis sius imꝑia uel parua
uel magna tenuer̃. & de alia qͣcũq aliarũ gen¬
tiũ intelligar diocisse atq sensisse. Generaliter
aut̃ ciuitas impioꝵ cui ñ imꝑat ds̃ obȩdienti sibi
ut sacrificiũ ñ offerant nisi tantũ mͦ sibi᷑ & ꝑ hoc
ou in illa & animꝰ corpori ratioq uitiis recte ac fi¬
delit̾ imꝑet: caret iustitiȩ ueritate. Qualibet
enĩ uideat᷑ animꝰ corpori & ratio uitus lauda¬
bilit̃ imꝑare. si dõ animꝰ & ratio ipsa ñ seruit
sic̃ sibi. eẽ. seruiendũ ipse ds̃ p̃cepit : nullomͦ cor¬
pori uitiisq recte imꝑat. Nã qͣlis corporis atq
uitiorũ potest. eẽ. mens dña ueridĩ nescia nec

Expanded text:
ationalis multitudinis coetus, rerum quas diligit concordi communione sociatus. Quod autem de isto populo et de ista re publica dixi, hoc de Atheniensium uel quorumcumque Graecorum, hoc de Aegyptiorum, hoc de illa priore Babylone Assyriorum, quando in rebus publicis suis imperia uel parua uel magna tenuerunt, et de alia quacumque aliarum gentium intellegar dixisse adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas inpiorum, cui non imperat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantummodo sibi, et per hoc in illa et animus corpori ratioque uitiis recte ac fideliter imperet, caret iustitiae ueritate. CAPUTenim uideatur animus corpori et ratio uitiis laudabiliter imperare, si Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis corporis adque uitiorum potest esse mens domina ueri Dei nescia nec
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatẽ. & diuinitꝰ imꝑaret ut obedienter¬
irent in babrloniã. dõ suo etiã ista pacientia ser¬
uientes. monuit & ipse ut oraret ꝓ illa dicens.
qͥa in eiꝰ ÷ pace pax ur̃a. utiq interim tẽporał
quȩ bonis malisq: cõmunis .ẽ. Pax aut̃ nr̃a ꝓpͥa¬

Expanded text:
captivitatem, et divinitus imperaret ut obedienter in Babyloniam irent, Deo suo etiam ista patientia servientes, monuit et ipse ut oraretur pro illa, dicens, quia in ejus est pace pax vestra , utique interim temporalis, quae bonis malisque communis e
Abbreviated transcription (Latin):
sura. Deniq iste sapiens hunc librũ sic concludit:
ut diceret. Dm̃ time. & mandata eiꝰ custodi:
qͥa hoc ÷ om̃is homo. Quia om̃e hoc opus ad du
cet ds̃ in udicio. in om̃i despecto siue bonũ siue
malũ. Quid breuius. ueriᷤ. salubriꝰ. dici potuit :¬
Dm̃ time . & mandata eiꝰ custodi : qͥa hoc ÷ om̃is
dinẽ uanitatis. qͥa om̃e hoc opus id ÷ qͦd ab ho¬
mine fit in hac uita siue bonũ siue malũ ds̃ ad¬
ducet ad iudiciũ indespecto. id ÷ in om̃i etiã
qͥ contẽptibilis hic uidetur. & idõ nec uidetur
qm̃ ds̃ & ipsũ uidet nec eũ despicit. nec cũ ui¬
dicat p̃terit. Huiꝰ itaq ultimi udicii dĩ testi¬
monia de scripturis scĩs qͦȩ ponͤre institui.
priꝰ eligenda st̃ de libris instrum̃ti noui: pꝰ ea de
ueteris. Qͦam uis enĩ uetera priora sint tẽpore :
noua tam̃ ante ponenda sunt dignitate : qm̃ illa

Expanded text:
sura. Denique iste sapiens hunc librum sic conclusit, sura. Denique iste sapiens hunc librum sic conclusit, ut diceret: Deum time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo; quia omne hoc opus Deus adducet in iudicium in omni despecto, siue bonum siue malum. Quidbreuius, uerius, salubrius dici potuit time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis dine uanitatis. quia omne hoc opus — id est quod ab homine fit in hac uita — sine bonum siue malum deus adducet in iudicium in omni despecto, id est in omni etiam, qui contemtibilis hic uidetur et ideo nec uidetur; quoniam deus et ipsum uidet nec eum despicit nec cum iuaturus sit. Huius itaque ultimi iudicii Dei testimonia de scripturis sanctis, quae ponere institui, prius eligenda sunt de libris instrumenti noui, postea de ueteris. Quamuis enim uetera priora sint tempore, noua tamen anteponenda sunt dignitate, quoniam illa
Abbreviated transcription (Latin):
lis uidemꝰ ẽẽ cõmunia. Dicit etiã illud qͦd & boni
patiant᷑ mala. tanqͥã mali sinit. & mali tanꝗ
boni sint adipiscant᷑ bona: ita loqͥens Est inquit
uanitas quȩ facta . ẽ. suꝑ t̾rã: qͥa st̃ iusti suꝑ qͦs
tate cui qͣntũ satis uisũ. ẽ. in timandȩ totũ istum
ubrũ uir sapientis simꝰ deputauit: ñ utiq ob ali¬
ud nisi ut eã uitã desidemꝰ quȩ uanitatẽ ñ ha¬
bet sub hoc sole. sed ueritatẽ subillo qͥ fecit hunc solẽ.
In hac gͦ uanitate nunqͥd nisi isto dĩ rectoq iudi¬
cio similis eidẽ uanitati factꝰ. uanesceret homo: In
dieb tam̃ uanitatis suę int̾. ẽ. plurimũ utrũ re¬
sistat an obtẽꝑet ueritati. & utrũ sit ex ꝑs uere
pietatis. an particeps: ñ ꝓpt̃ uitȩ huiꝰ uel bo¬
na ad qͥrenda uel mala uitanda uanescendo
trans euntia: sed ꝓpt̃ futurũ uidiciũ ꝑ qͦd er̃
& bonis bona & malis mala sine fine man¬

Expanded text:
lis uidemus esse communia. dicit etiam illud quod et boni lis uidemus esse communia. dicit etiam illud quod et boni patiantur mala, tamquam mali sint, et mali, tamquam boni sint, adipiscantur bona, ita loquens: est, inquit, uanitas, quae facta est super terram, quia sunt iusti, super quos tate, cui quantum satis uisum est intimandae totum istum librum uir sapientissimus deputauit non utique ob aliud, nisi ut eam uitam desideremus, quae uanitatem non habet sub hoc sole, sed ueritatem sub illo qui fecit hunc solem, — in hac ergo uanitate numquid nisi iusto Dei rectoque iudicio similis eidem uanitati factus uanesceret homo? In diebus tamen uanitatis suae interest plurimum, utrum resistat an obtemperet ueritati, et utrum sit expers uerae pietatis an particeps; non propter uitae huius uel bona adquirenda uel mala uitanda uanescendo transeuntia, sed propter futurum iudicium, per quod erunt et bonis bona et malis mala sine fine man
Abbreviated transcription (Latin):
huc uidicanda st̃ apparebunt. eẽ iustissima
Ubi hoc qͦq manifestabitur qͥã iusto iudicio dĩ
fiat ut nuc tã multa ac pęne om̃ia iusta uidi¬
cia dĩ lateant sensus m̃tesq mortaliũ : cũ tam̃
in hac re pioꝵ fidẽ ñ lateat iustũ. ẽẽ qͦd latet.
in ierłm: librũ qͥ uocat᷑ ecclesiastes. & a uidȩis
qͦq habet᷑ in sacrarũ canone litterarũ. sic eac¬
orsus .ẽ. Vanitas uanitantiũ dix̃ eccłastes.
uanitas uanita t .ũ. & om̃ia uanitas. Quȩ ab un¬
dantia homini in om̃i labore suo qͦ laborat sub
sole: Et cũ ex hac sententia cõnecteret cȩtera.
cõmemorans erũnas erroresq uitȩ huiꝰ & uanes¬
centes inea tẽporũ lapsus ubi nichil solidũ. ni¬
chil stabile retinet᷑ in ea rerũ uanitate sub sole :
sapientiȩ suꝑ in sipientiã sic̃ abundantia lucis
& stultꝰ in tenebris ambulet. unꝰ tam̃ incursus
incurrat. om̃ib utiq in hac uita q̃ subsole agit᷑

Expanded text:
huc judicanda sunt, apparebunt esse justissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam justo judicio Dei fiat ut nunc tam multa ac pene omnia justa judicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat, justum esse quod latet. in Hierusalem, librum, qui uocatur ecclesiastes et a Iudaeis quoque habetur in sacrarum canone litterarum, sic exorsus est: Vanitas uanitantium, dixit ecclesiastes; uanitas uanitantium, omnia uanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quo laborat sub sole? Et cum ex hac sententia conecteret cetera, commemorans aerumnas erroresque uitae huius et uanescentes interea temporum lapsus, ubi nihil solidum, nihil stabile retinetur: in ea rerum uanitate sub sole ilsapientiae super insipientiam, sicut abundantia lucis et stultus in tenebris ambulet, unus tamen incursus incurrat omnibus, utique in hac uita, quae sub sole agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nec istoꝵ m̃dacilo qͦoꝵ dȩmonũ laqͦeos uitare uel
soluere: Nos aut̃ neq apollinẽ uituꝑ antẽ xp̃m :
neq hecaten possumꝰ apꝓbare laudantẽ. Ille qͥp¬
pe tanqͦã iniquũ xp̃m uult credi. quẽ auidicib
recta sententia dicit occisũ: ista hominẽ piissimũ
s hominẽ tantũ. Una tam̃ ÷ & illiꝰ & huiꝰ intentio¬

Expanded text:
nec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos uitare uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque Hecaten possumus adprobare laudantem. Ille quippe tamquam iniquum Christum uult credi, quem iudicibus recta sentientibus dicit occisum; ista hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas eiꝰ. Cuiꝰ rei mysteriũ celebramꝰ oblationib
nr̃is. quȩ fidelib notȩ st̃ : sic̃ in libris p̃cedentib dis¬
putauimꝰ. Cessaturas enĩ uictimas qͣs inumbra futuri
offerebant uidȩi. & unũ sacrificiũ gentes a solis or¬
tu usq ad occasũ sic̃ iã fieri cernimꝰ oblaturas: ꝑ
ꝓpħas hebreos oracula increpuere diuina. ex qͥb
qͣntũ satis uisũ ÷ ñ nulla ꝓtulimꝰ. & huicoꝑi asꝑsimꝰ¬
Qͥa ꝓpt̃ ubi ñ ÷ ista iustitia ut scđm suã grãm ciui¬
tati obȩdienti ds̃ imꝑet. unꝰ & sũmꝰ. ne cuiqͦã sacri¬
ficet nisi tantũ sibi. & ꝑ hoc in om̃ib hominib ad
eandẽ ciuitatẽ ꝑtinentib atq obȩdientib dõ. ani

Expanded text:
um celebramus oblationibus nostris, quae fidelibus notae sunt, sicut in libris praecedentibus disputauimus. Cessaturas enim uictimas, quas in umbra futuri offerebant Iudaei, et unum sacrificium gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut iam fieri cernimus, oblaturas per prophetas Hebraeos oracula increpuere diuina; ex quibus quantum satis uisum est, nonnulla protulimus et huic iamQuapropter ubi non est ista iustitia, ut secundum suam gratiam ciuitati oboedienti Deus imperet unus et summus, ne cuiquam sacrificet nisi tantum sibi, et per hoc in omnibus hominibus ad eandem ciuitatem pertinentibus adque oboedientibus Deo ani
Abbreviated transcription (Latin):
dõs : ampliꝰ uenerari dm̃ patrẽ. Hoc aut̃ inqͥt
& dii p̃cipiunt: & in suꝑiorib ostendimꝰ. qẽ ad
modũ anĩ aduertere ad dm̃ monent: & illũ
colere ubiq imꝑant. Uerũ indocti& impie na¬
turȩ qͥb uere fatũ ñ concessit abdiis dona ob¬
tinere. neq hab̾e iouis immortał notionẽ. ñ
audientes & dõs & diuinos ueros. dõs qͥdẽ om̃s
recus auer̃: ꝓhibitos aut̃ dȩ mones. & hos nori
odisse s reuereri ͥ dm̃ aut̃ simulantes colere.
ea sola ꝑ qͦȩ ds̃ ad orat᷑ ñ agunt. Nã ds̃ qͥdẽ ut po¬
te om̃iũ pat̃ nulliꝰ indiget: s nob̾ ÷ bene cũ eũ

Expanded text:
deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit, deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit, et di praecipiunt et in superioribus ostendimus, quem ad modum animum aduertere ad Deum monent et illum colere ubique imperant. Verum indocti et inpiae naturae, quibus uere fatum non concessit ab dis dona obtinere neque habere Iouis inmortalis notionem, non audientes et deos et diuinos uiros deos quidem omnes recusauerunt, prohibitos autem daemones et hos non odisse, sed reuereri. Deum autem simulantes colere, ea sola, per quae Deus adoratur, non agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget; sed nobis est
Abbreviated transcription (Latin):
ab eoꝵ potestate erui ñ poter̃. Iste uͦ phylosophus
uel potiꝰ qͥ talib ad uers xp̃ianos qͥsi ora culis
credunt pͥus faciant si posit̃ ut int̾ se de ipso xło
hȩcate atq apollo concordent: eũq aut ãbo con¬
dẽnent. aut ambo collaudent. Qͦd si facere po¬
tussent : nichilo minꝰ nos & uituꝑatores & lau¬
datores xs̃i fallaces dȩmones uitaremꝰ. Cũ uero
laudando dissentiant: ꝓfecto eis blasphemantib
xp̃ĩanos ñ credunt. homines si recte ipsi sentiant.
Sane xp̃m laudans uł porphrriꝰ uł hecatae. cũ dicat
eũ ipsũ fatalit̃ dedisse xp̃ianis ut implicarent᷑¬
errore. causas tam̃ eiꝰ dẽ sic̃ putat pandit erroris :
uolens an nolens deđit. Si uolens qͦmͦ iustꝰ. si nolet¬
inqͥt sp̃s t̃reniminimi loco qͦdã : maloꝵ dȩmonũ
suꝑiꝰ dicta s̃. Ab his gͦ hebrei dȩmonib pessimis
& minorib spiritib uetabant religiosos. & ipis
uacare ꝓhibebant. Uenerari aut̃ magis cęlestes

Expanded text:
 erui potestate non poterunt. Iste uero philosophus, uel potius qui talibus aduersus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate adque Apollo concordent eumque aut ambo condemnent aut ambo conlaudent. Quod si facere potuissent, nihilo minus nos et uituperatores et laudatores Christi fallaces daemones uitaremus. Cum uerolaudando dissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum dicat eum ipsum fataliter dedisse errore, causas tamen ejusdem, sicut putat, pandit erroris. volens, an nolens deinquit, spiritus terreni minimi loco quodam malorum daemonum superius dicta sunt — ab his ergo Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis uacare prohibebant; uenerari autem magis caelestes
Abbreviated transcription (Latin):
reb̾is aut̃ hominũ dem̃tia ex eomeis facile p̃cep¬
q ꝑiculũ. Quis i ta stultꝰ ÷ ut ñ intelligat aut ab
homine callido eoq xp̃ianis inimicis simo haec
oracula fuisse conficta. aut consilio simili ab im¬
puris dȩ monib ista fuisse responsa᷑: ut scilicet
lutis ȩt̃nȩ in qͣ fit qͥsq xp̃ianꝰ. suȩ qͥppe nocendi
astutiȩ mille formi sentiunt ñ . eẽ. contrariũ sicre¬
dat᷑ illis laudantib xpm: dũ tam̃ credat᷑ etiã ui¬
tuꝑantib xp̃ianos. ut eũ qͥutrũq credidit talem
xp̃i faciant laudatorẽ ne uelit. eẽ. xp̃ianꝰ. ac sic

Expanded text:
reberis autem hominum dementiam: ex eo in eis facile praecepreberis autem hominum dementiam: ex eo in eis facile praecepsque periculum. 3. Quis ita stultus est, ut non intelligat aut ab homine callido, eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta, aut consilio simili ab impuris daemonibus ista fuisse responsa; ut scilicet, lutis aeternae, in qua fit quisque christianus? Suae quippe nocendi astutiae milleformi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christum, dum tamen credatur etiam vituperantibus Christianos; ut eum, qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne uelit esse Christianus, ac sic
Abbreviated transcription (Latin):
de mortus ꝓcul dubio loqͥebat. Qͦs tam̃ in die iu¬
dicii resurrecturos. eẽ. p̃diã. Nec idõ dioẽ condẽp¬
nabunt qͥa ipsi iudicabunt : sed qͥa ex ipsorũ con¬
paratione isti merito dãnabunt᷑. Rursus alio
loco cũ de hominũ bonoꝵ & malorũ nunc ꝑmixti¬
one pꝰ ea separatione. quȩ utiq die iudicii futura
.ẽ. loqueret᷑ : ad hibuit similitudinẽ de tritico se¬
minato. & suꝑ seminatis zizanis. eãq suis ex¬
ponens discipulis qͥ seminauit in qͥt bonũ sem̃: est
filius hominis. Ager aut̃ ÷ mundus. Bonũ uͦ semen:¬

Expanded text:
ubio loquebatur, quos tamen in die iudicii resurrecturos esse praedixit. nec ideo dixit: "condemnabunt", quia ipsi iudicabunt, sed quia ex ipsorum comparatione isti merito damnabuntur. rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione- quae utique dies iudicii futura est - loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato et superseminatis zizaniis eamque suis exponens discipulis: qui seminat, inquit, bonum semen, est filius hominis; ager autem est mundus et cete
Abbreviated transcription (Latin):
nisi dõ tantũ. Nec bonis gͥ nec malis diis sacrificar
pondi potest. Q s iste ds̃ ÷ aut unde dignꝰ ꝓbat᷑
cui debent optẽꝑare romani. ut nullũ deoꝵ p̃t̃
ipsũ colerent sacrificiis : magnȩ cȩcitatis ÷ ad huc
abrahã: in semine tuo benedicent᷑ om̃s g̃s. Q& in
ipsi qͥ remanser̃ huiꝰ nominis mimici uelint no¬
lint ue cognoscunt. Ipse ÷ ds̃ cuiꝰ diuinꝰ sp̃s ꝑ eos

Expanded text:
nisi Domino tantum . Nec bonis igitur, nec malis diis sacrificari nisi Domino tantum . Nec bonis igitur, nec malis diis sacrificari ponderi potest: \'Quis iste Deus est aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis ?\' Magnae caecitatis est, adhuc Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Qipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse est Deus, cuius diuinus S
Abbreviated transcription (Latin):
impiȩ. sic̃ uiuit om̃is qͥ ñ seruit dõ seruitq dȩmo¬
nib tanto magis impiis qͣnto magis sibiͥ cũ sint
immundissimi sp̃s tanqͦã diis sacrifica uolunt :
tam̃ qͦd de uiris consensu diximꝰ. satis. eẽ. arbitror
unde appareat ꝑhanc definitionẽ ñ. eẽ. popłm
cuiꝰ res publica. eẽ. dicat᷑ in qͦ uistitia ñ. ẽ.Si enĩ¬
dicunt ñ spiritib immundis s dis bonis atq sc̃ĩs
in sua re publica seruisse romanos: nũqͥd eadẽ
totiens repetenda s̃. qͦe iã satis immo ultra qͥam
satis diximꝰ : & s enĩ ad hunc locũ ꝑ suꝑiores huiꝰ
oꝑis libros ꝑuenit. qͥ dubitare ad huc possit ma¬
lis & impuris dȩ monib seruisse romanos. nisi uel
nimiũ stolidꝰ. uel impudentissime contentiosus :
s ut taceã qͣles sint qͦs sacrificiis colebant: in le¬
ge ueridĩ scriptũ. ẽ. Sacrificans diis eradicabit᷑:

Expanded text:
impie; sicut vivit omnis qui non servit Deo, servitque daemoimpie; sicut vivit omnis qui non servit Deo, servitque daemonibus, tanto magis impiis, quanto magis sibi, cum sint immundissimi spiritus, tanquam diis sacrificari volunt: tamen quod de juris consensu diximus, satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cujus respublica esse dicatur, in quo justitia non est. Si enidicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentisSed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant; in lege veri Dei scriptum est, Sacrificans diis eradicabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Plane hoc exẽplo satis edoctũ. ẽ. qͥb dã. eẽ utilẽ
seruitutẽ & dõ qͥdẽ ut seruiat᷑ utile. eẽ. om̃ib. N
Seruiens aut̃ dõ animꝰ recte imꝑat corpori: in qͦi po
animo ratio dño dõ subdita. recte imꝑat libidini.
uitiisq cętĩs. Qͥ a ꝓpt̃ ubi homodõ ñ seruit. qͥd in
eo putandũ ÷. eẽ. iustitiȩ qͣndo qͥdẽ dõ ñ seruieoᷤ
nullomͦ potest iuste animꝰ corpori. aut humana
ratio uitiis imꝑare : Et sim homine taliñ ÷ ulla
iustitia : ꝓcul dubio nec in hominũ cȩtu qͥ ex ho¬
minib talib constat. N.e. hic gͦ iuris ille con¬
sensus. qͥ hominũ multitudinẽ popłm facit. cuꝰ res
dr̃. eẽ res publica. Nã de utilitate qͥd dicã. cuꝰetiã
cõmunione sociatꝰ cȩtꝰ hominũ sic̃ se se habet ista
definitio popłs nuncupat᷑ : quã uis enĩ si diligent̃
attendas nec utilitas sit ulla uiuentiũ qͥ uiuunt

Expanded text:
Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem seruitutem, et Deo quidem ut seruiatur utile esse omnibus. Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo potest iuste animus cratio vitiis imperare? Et si in homine tali non est ulla justitia, procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo juris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cujus res dicitur esse respublica. Nam de utilitate quid dicam, cujus etiam communione sociatus coetus hominum, sicut se habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamvis enim, si diligenter attendas, nec utilitas sit ulla viventium, qui vivunt