comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uicerit satis in ꝓmptu est: nõ maliuole
cecitati qr in sanctos libros et iuros fau¬
stus irruebat. s religiose prudentie. qͣ
auctoritas diuina et m̃ita humana pos¬
sunt cerni atq discerni. Nam legant
isti et uideant: in dauid plura d̾m re-¬
darguisse qͣm faustum. S ibi est et pe¬
nitentie sacrificiũ. ibi est illa incõꝑ abi¬
lis mansuetudo. usq ad ĩmanissimũ ⁊
atrocissimũ inimicũ: qui quociens illi
est. in manus fortissimas datus. tociens
ab illo est de manib piissimis dimis¬
sus illesus. Ibi memorabilis humilitas
sub flagello d̾i. et ceruix regia dñico iu¬
go ita subdita ut armatus et comitatꝰ
armatis. amara ex inimici ore cõuitia
patientissime sustineret. suũq comitẽ
accensum iracundia. qd̃ talia rex eius
audiret. et iam iamq in cõuitiatoris ca¬
put dextera ultrice ꝑgentem modestis¬
sume refrenaret: regali sue ussioni di¬
iuni timoris pondus adiciens. ⁊ dicens

Expanded text:
uicerit, satis in promptu est non maliuolae uicerit, satis in promptu est non maliuolae caecitati, qua in sanctos libros et uiros Faustus inruebat, sed religiosae prudentiae, qua et auctoritas diuina et merita humana possunt cerni atque discerni. nam legant isti et uideant in Dauid plura deum redarguisse quam Faustum; sed ibi est et paenitentiae sacrificium, ibi est illa inconparabilis mansuetudo usque ad inmanissimum et atrocissimum inimicum, qui, quotiens illi est in manus fortissimas datus, totiens ab illo est de manibus piissimis dimissus inlaesus. ibi memorabilis humilitas sub flagello dei et ceruix regia dominico iugd ita subdita, ut armatus et comitatus armatis amara ex inimici ore conuicia patientissime sustineret suumque comitem accensum iracundia, quod talia rex eius audiret et iam iamque in conuiciatoris caput dextera ultrice pergentem modestissime refrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicens
Abbreviated transcription (Latin):
laudabile factum eius qd̃ gustatũ de a¬
nathemate tam diligent᷑ scrutatus. tam
seuere iundicare conatus est: obediens
deo qui hoc fieri ꝓhibuerat. riel qd̃ phi¬
tones et uentriloquos de regno suo dele¬
uit. aut qr laudabilis erat dauid. id̾o
peccata eius que d̾s quoq arguit per
ꝓph̾am. uel approbanda uel imitanda sũt.
Sicut nec in pontio pilato. uituꝑandũ
est: qd̃ adu̾sus accusationes udeoꝵ ĩno¬
centem dñm idicauit: nec in petro lau¬
dandũ est. qd̃ eundim dñm ter negauit.
uel unde ab ip̃o sathanas appellanis est:
qd̃ non sapiendo que d̾i sunt. eum uolu¬
it a passione. hoc est a nr̃a salute reuo¬
care. Paulo gͦ ante dictus est beatus: pau¬
lopost dictus est sathanas. S qͥd in illo
optinuerit: apłatus est ꝙͣ martyrii co¬
rona testetur. Sic itaq et regis dauid le¬
gimus peccata: s legimus etiã recte fac¬
ta. In quo aut̃ p̾ualuerit et unde quid

Expanded text:
laudabile factum eius, quod gustatum de alaudabile factum eius, quod gustatum de ana themate tam diligenter scrutatus, tam seuere uindicare conatus est oboediens deo, qui hoc fieri prohibuerat, uel quod pythones et uentriloquos de regno suo deleuit, aut quia laudabilis erat Dauid, ideo peccata eius, quae deus quoque arguit per prophetam, uel adprobanda uel imitanda sunt. sicut nec in Pontio Pilato uituperandum est, quod aduersus accusationes Iudaeorum innocentem dominum iudicauit, nec in Petro laudandum est, quod eundem dominum ter negauit, uel unde ab ipso satanas appellatus est, quod non sapiendo, quae dei sunt, eum uoluit a passione, hoc est a nostra salute reuocare, paulo ante ergo dictus beatus, paulo post dictus est satanas. sed quid in illo obtinuerit, apostolatus eius et martyrii corona testatur. Sic itaque et regis Dauid legimus peccata, sed legimus etiam recte facta. in quo autem praeualuerit, aut unde quid
Abbreviated transcription (Latin):
nis ⁊ malis. ut ꝓpħiam pasche qua pre¬
ceptus est manducari agnus acceptus ex
onib et capris. tanqͣm iustis et iniustis:
Ad se p̾figurandũ precessisse firmaret.
Documenta quippe d̾i ꝙ hominis ubiq
conseruans. parentes bonos et malos ꝓpt̃
conuenientiã humanitatis nõ spreuit: ꝑ¬
tum aut̃ uirginis ꝓpt̾ miracłm diuini¬
tatis elegit. In aniter gͦ faustus in seipsum.
potius dente sacrilego seuiens. sc̃am scͥp¬
turam qͣm totus iam mundus m̾ito ue¬
nerat᷑ accusat: que ut supradixi tanꝙͣ
speculi fidelis nitor nulliꝰ accipit adu¬
landam ꝑsonã. s et laudãda ⁊ uitu¬
ꝑanda hominũ facta. uel ip̃a uidieat.
uel legentib iudicanda ꝓponit. nec solũ
homines ip̃os uel uituꝑabiles uel lau¬
dabiles intimans. uerũ etiã quedã in ui¬
tupabilib laudanda. et in laudabilib
uĩtuꝑanda non tacens. Neq eñi quia
uituꝑabilis homo erat saul. ⁊deo nõ ẽ

Expanded text:
nis et malis, ut prophetiam paschae. qua praenis et malis, ut prophetiam paschae. qua praeceptus est manducari agnus acceptus ex ouibus et capris tamquam iustis et iniustis, ad se praefigurandum praecessisse firmaret. documenta quippe dei et hominis ubique conseruans parentes et bonos et malos propter conuenientiam humanitatis non spreuit, partum autem uirginis propter miraculum diuinitatis elegit. Inaniter ergo Faustus in se ipsum potius dente sacrilego saeuiens sanctam scripturam, quam totus iam mundus merito ueneratur, accusat: quae, ut supra dixi, tamquam speculi fidelis nitor nullius accepit adulandam personam. sed et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda proponit, nec solum homines ipsos uel uituperabiles uel laudabiles intimans, uerum etiam quaedam in uituperabilibus laudanda et in laudabilibus uituperanda non tacens. neque enim quia uituperabilis homo erat Saul ideo non est
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ apłs nec in gentib dicit auditam
Qd̃ factum etiã ip̃e pater iacob cum eos
bñdiceret suꝑ caput eius accusando uel
detestando non tacuit. hoc gͦ cͥmen potiꝰ
saustus obiceret. ubi nõ error ex habitu
metricio. s om̃ino uoluntaria contami¬
natio pat̾ni lectuli apparet: nisi ⁊ ĩpã
thamar plus odisset qd̾ illo concubitu
nichil aliud qͣm parere cuꝑet. qͣm si so¬
la libidine carnalis uoluptatis arsisset.
et xp̃i ꝓgenitores culpando incarnatõni
eius fidem derogari uoluisset: ignorãs
miser uerissimũ et ueracissimũ salua¬
torem nõ solum loq̃ndo s etiam nascẽ¬
do magristrũ extitisse. fideles eñi eius
uenturi ex om̃ib gentib etiã exemplo
carnis ip̃ius discere debuerunt. parentũ
suoꝵ mniquitates sibi obẽẽ nõ posse. Pro¬
inde sponsus ille suus congruens inui¬
tatis. qui uocaturus erat ad nuptias
bonos et malos: etiam nasci uoluit de bo¬

Expanded text:
tionem Apostolus nec in Gentibus dicit auditam tionem Apostolus nec in Gentibus dicit auditam d factum etiam ipse pater Iacob. cum eos benediceret, super caput eius accusando et detestando non tacuit. hoc ergo crimen potius Faustus obiceret, ubi non error ex habitu meretricio, sed omnino uoluntaria contaminatio paterni lectuli adparet, nisi et ipsam Thamar plus odisset, quod illo concubitu nihil aliud quam parere cuperet, quam si sola libidine carnalis uoluptatis arsisset, et Christi progenitores culpando incarnationi eius fidem derogari uoluisset, ignorans miser uerissimum et ueracissimum saluatorem non solum loquendo, sed etiam nascendo magistrum extitisse. fideles enim eius uenturi ex omnibus gentibus etiam exemplo carnis ipsius discere debuerunt parentum suorum iniquitates sibi obesse non posse. proinde sponsus ille suis congruens inuitatis, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos. etiam nasci uoluit de bo
Abbreviated transcription (Latin):
est. iste aut̃ post hanc turpitudinẽ inter
fr̃s suos ab illo patre cui tam magnũ
testimoniũ d̾s ꝑhibet. p̃cipue bñdictus
et supͣ om̃s laudatus est. Qͥnĩmo hinc ex¬
p̃ssus apparet. nõ ad ip̃m s ad xp̃m qui
ex eius tribu p̃nuntiabat᷑ in carne uen¬
turꝰ. illam ꝑtin̾e ꝓpħiam. Et id̾o magis
flagitium eius d̾mina scͥptura tat̾e non
deburt. sicut ño tacuit: ut in u̾bis patris
eius. quib post illud dedecus ita laudat᷑.
qr ip̃e nõ agnoscitur: alius reqͥrat᷑. Qm
ligatur mordere uoluisse. qd̾ xp̃c a nobis
ex huiꝰ tribu uenisse p̾dicatur : maxime
qr in gen̾ationib patrum eus qͣs mathe
eungłista cõmemorat. etiã ⁊ara quẽ tha¬
mar ip̃a ex illo conceptu peꝑit. ĩuenitur
Nam si styrpem iacob. nõ xp̃i gen̾atio¬
nem uellet rep̾hendere. habebat mag̃
pͥmitiuũ ruben. qui pat̾nũ thorũ ne¬
faria lybidine iuolauit: qualem fornica¬

Expanded text:
est; iste autem post hanc turpitudinem inter est; iste autem post hanc turpitudinem inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium deus perhibet, praecipue benedictus et supra omnes laudatus est. quin immo hinc expressius adparet non ad ipsum, sed ad Christum, qui ex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, illam pertinere prophetiam, et ideo magis flagitium eius diuina scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit, ut in uerbis patris eius, quibus post illud dedecus ita laudatur, quia ipse non agnoscligatur mordere voluisse, quod Christus a nobis ex ejus tribu venisse praedicatur: maxime quia in generationibus patrum ejus, quas Matthaeus evangelista commemorat, etiam Zara, quem Thamar illa ex illo conceptu peperit, invenitur . Nam si stirpem Jacob, non Christi generationem vellet reprehendere, habebat magis primitivum Ruben, qui paternum thorum nefaria libidine violavit : qualem fornica
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam: uidicanda nobis ꝑmittit. ñ lau¬
danda prescribit. Quis eñi nr̃m in ip̃o eiͣ¬
głio non detestatur herodis crudelitatem.
cum de xp̃i natiuitate sollicitus tot infan¬
tes uissit occidi: At hoc factum ibi nõ uitu¬
ꝑatur: s tantum narratur. S ne hoc ma¬
nichei uesana impudentia falsum ẽẽ con¬
tendant. qr et ip̃am xp̃i natiuitatẽ qua
herodes turbatus est negant. ip̃oꝵ iudeoꝵ
ĩmanitatem et cecitatem legant. quem¬
admodũ illic tantũmͦ narretur. nõ uituꝑe¬
tur: et tamen ab om̃ib decestetur. S inqͥ¬
unt. Iste iudas qui cũ nurit sua concubu¬
it: int̾ duodecim patriarchas cõmemorat᷑.
Quid eñi: Et ille iudas qui dñm tradidit.
nõne int̾ duodecim apłos numeratꝰ est
et cum eis unus ex eis ad p̾dicandũ eunge¬
lium diabolus missus est: S adhuc resp̃o¬
dent ⁊ dicunt. Ille post tale facinus laq̃o
suo ꝑemptus. et apłoꝵ numero exemptꝰ

Expanded text:
tentiam, iudicanda nobis permittit, non lautentiam, iudicanda nobis permittit, non laudanda praescribit. quis enim nostrum in ipso euangelio non detestatur Herodis crudelitatem, cum de Christi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi natiuitatem, qua Herodes perturbatus est, negant, ipsorum Iudaeorum inmanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non uituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. Sed, inquiunt, iste ludas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim patriarchas conputatur. quid enim? et ille ludas, qui dominum tradidit, nonne inter duodecim apostolos numeratus est et cum eis unus ex eis ad praedicandum euangelium diabolus missus est? sed adhuc respondent et dicunt: ille post tale facinus laqueo suo peremptus et apostolorum numero exemptus
Abbreviated transcription (Latin):
Quam qͣm etiã si hec mulier nõ in peio¬
ris fasti comꝑatione minus culpata. s
om̃ino a socero laudata intelligat᷑ que
tamen consulta illa et̾na lege iusticie. q̃
naturalẽ ordinem ꝑturbari uetat. nõ uti¬
q tantumm corpoꝵ s maxime ac pͥmitꝰ
animoꝵ. qr in ꝓcreandis filiis ordinatam
societatẽ nõ custodiunt. m̾ito culpabił in¬
uenitur : qͥd mirũ si petcatris a petcatore
laudatur. Qd̃ ita nobis faustus uel ipsa
manichea ꝑu̾sitatas arbitratur adu̾sum qͣi
nobis in illuis scͥpture uen̾atione dignoq
p̃conio uitia hominũ que illa cõmemorat
necesse sit aꝑpbare. Quin potiꝰ necesse ẽ ut
qͣnto illam religiosius accipimus: tanto fidẽ¬
tus illa culpemus. que ꝑ illius u̾itatẽ cer¬
tius culpanda didicimꝰ. Ibi eñi fornicatõ et
om̃is illicitus concubitus diuino iuredãp¬
natur. Ac ꝑ hoc cum talia quoꝵdã facta cõ¬
memorat. de quib eo loco suam tacet sen¬

Expanded text:
quamquam etiamsi haec mulier non in peioquamquam etiamsi haec mulier non in peioris facti conparatione minus culpata, sed omnino a socero laudata intellegatur — quae tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inlicitus concubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sen
Abbreviated transcription (Latin):
alia intentione peccauit: qd̾ filiis suis
patrem ꝓuidit socerum suũ : qͣm si eũ
sibi concupiuisset adultͥum. Deniq cũ
iussu eius ꝓduceretur ad mortem ⁊ uir¬
gam. mon̾ile. atq anulũ ꝑtuliss di¬
cens. ab eo se grauidatã. cuiꝰ pignora
illa ẽẽnt: ubi ea que dederat ille cogno¬
uit. istam magis qͣm se iustificatã ẽẽ res¬
noluiss. qua destitutione compulsa. illo
mͦ potius qͣm nullomͦ post̾i̾tatem nõ ali¬
un de qͣm ab eadem stirpe conqͥreret In¬
qua sententia. nõ eam iustificatã. d eã
magis qͣm se iustificatam. dicens nec ĩpã
laudauit s in sui comꝑatõne p̃posuit
desid̾ium scilicet habende prolis. quo du¬
cta illa se socero supposuerat. minꝰ culpãs.
qͣm libidindsi concubitus ardorem: quo
ip̃e uelut ad m̾itricem uictus intraue¬
rat: sicut quibdã dicitur. Iustificatis
sodomam. idest tantum peccastis: ut
uobis sodoma comꝑata iusta uideatur.

Expanded text:
alia intentione peccauit, quod filiis suis alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adulterum. denique cum iussu eius produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa evit, istam magis quam se justificatam esse resnoluisset: qua destitutione compulsa, illo modo potius quam nullo modo, posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe conqqua sententia non eam iustificatam, sed eam magis quam se iustificatam dicens nec ipsam laudauit, sed in sui conparatione praeposuit, desiderium scilicet habendae prolis, quo ducta illa se socero subposuerat, minus culpans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis Sodoma conparata iusta uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
minaꝵ nõ ad sustituendam ꝓlem s ad sa¬
tiandam libidinem ꝓpositaꝵ ⁊ diuina at¬
q et̾na lege dampnatur Omnẽ quippe
dehonestat emptorem turpitudo uenalis
Ac ꝑ hoc uidas et si grauius peccasset. si nu¬
rum sciens cum ea concumb̾e uoluisset.
si eñi iur et uicor sicut dñs dicit. nõ iã
duo s una caro est. nõ alit̾ nurusẽ de¬
putanda qm filia. tam̃ eum qͣntũ ĩ ip̃o
erat. deformiter cum metrice cubasse
nõ dubium est. At illa que socerũ fefel¬
lit nõ carnis eius concupiscentia. nͨ m̾et̾¬
cie mercedis cupiditate peccauit. s ex ĩp̃o
sanguine ꝓlem requirens ex quo duob
iam fratrib nupta t̾cio qͦ denegato ha¬
bere nõ potuit: patri eoꝵ socero suo fetan¬
dum corpus fraude subiecit. pignore mer¬
cedit accepto. qd̃ non ad ornamentum
s ad testimoniũ reseruauit. Meliꝰ qui¬
dem sine filuis remaneret. qm sine uire
matrimonii mater fieret: longe tamẽ

Expanded text:
minarum non ad substituendam prolem. sed ad saminarum non ad substituendam prolem. sed ad satiandam libidinem propositarum diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat emptorem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas etsi grauius peccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoque denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum, sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iure matrimonii mater fieret; longe tamen
Abbreviated transcription (Latin):
chroꝵ ad unius ueri d̾i cultum xꝑiano ĩ¬
ꝑio subiugauit. edomito orbe terrarũ. non
iuolentia bellici certaminis. s iniucte potẽ¬
tia u̾itatis. Ubi eñi litt̾arum illarũ lauda¬
tus est uidas: Quid de illo boni scͥptureͦ il¬
eius tribu p̾nuntiabatur in carne uentu¬
rus benedictione patris sui precet̾is cõmẽ¬
datus enituit: Cet̾m ad id qd̾ eum faustꝰ
fornicatũ cõmemorauit: addimꝰ nos ali¬
ud qd̃ frẽm suum ioseph in egyptum uen¬
didit. Nunqͥd cuiꝰqͣm membra distorta
deprauant lucem: que cuncta demonst᷑t:
Sic nec tuiuspiã mala facta malã sc̃p¬
turam faciunt: qua ꝓdente legentibus
ĩnotescunt. Consulta quippe et̾na lex illa
que ordinem naturalẽ conseruari iubet.
ꝑturbari uetat: nõ nisi ꝓpagationis cau¬
sa statuit hominis concubitũ fieri. ⁊ hoc
nõ nisi socialit̾ ordinato conubio qd̃ nõ ꝑ¬
uertat unculũ pacis. Et ideo ꝓstitutio fe¬

Expanded text:
rorum ad unius dei ueri cultum christiano imrorum ad unius dei ueri cultum christiano imperio subiugauit edomito orbe terrarum non uiolentia bellici certaminis, sed inuictae potentia ueritatis. ubi enim litterarum illarum laudatus est ludas ? quid de illo boni scriptura ileius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, benedictione patris sui prae ceteris commendatus eminuit? Ceterum ad id, quod eum Faustus fornicatum commemorauit, addimus nos aliud, quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum uendidit. numquid cuiusquam membra distorta deprauant lucem, quae cuncta demonstrat? sic nec cuiuspiam malefacta malam scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis causa statuit hominis concubitum fieri, et hoc non nisi socialiter ordinato conubio, quod non peruertat uinculum pacis et ideo prostitutio fe
Abbreviated transcription (Latin):
ta in illis libris laudãda ꝓponunt᷑: non
ebrietas. non incestus.S cum hoĩs euis¬
dem ⁊ recte factum et peccatũ scͥptum ĩ¬
uenimus: aliud insinuant᷑ imitandũ.
aliud p̾dicandũ. Porro si pccm̃ loth. cui
ꝑhibitum est anteqͣm petearet iusticie
testimoniũ. nõ mͦ nõ decolorat diuinitatẽ
d̾i uel scͥpture illuis u̾tatem. u̾m etiã lau¬
dandam diligendamq cõmendat. qd̃ tan¬
qͣm speculi fidelis nitor. admotarũ sibi ꝑso¬
naꝵ non solum que pulchra atq integra.
s etiam que deformia uitiosaq sint indicat:
qͣntomagis factum iude qd̃ cum sua nuru
concubuit. nichil om̃ino affert. unde auc¬
toritas sca culpetur: Que in illis libris fun¬
data ꝑsistens. non tantũ paucissimoꝵ ma¬
nicheoꝵ calumpniosas argutias uerũ ⁊̃
gentilium tot tantoꝵq ppłoꝵ horrendas
inimicitias diuino iure contempnit: qͥs
pene iã totos a nefaria suꝑstitione symula-¬

Expanded text:
ta in illis libris laudanda proponuntur, non ta in illis libris laudanda proponuntur, non ebrietas, non incestus; sed cum hominis eiusdem et recte factum et peccatum scriptum inuenimus, aliud insinuatur imitandum, aliud praecauendum. porro si peccatum Loth, cui perhibitum est, antequam peccaret, iustitiae testimonium, non modo non decolorat diuinitatem dei uel scripturae illius ueritatem, uerum etiam laudandam diligendamque commendat, quod tamquam speculi fidelis nitor admotarum sibi personarum non solum, quae pulchra atque integra, uerum etiam quae deformia uitiosaque sint, indicat: quanto magis factum Iudae, quod cum sua nuru concubuit, nihil omnino adfert, unde auctoritas sancta culpetur! quae in illis libris fundata persistens non tantum paucissimorum Manichaeorum calumniosas argutias, uerum etiam gentilium tot tantorumque populorum horrendas inimicitias diuino iure contemnit, quos paene iam totos a nefaria superstitione simulac
Abbreviated transcription (Latin):
carnaliũ altitudine ꝓphetie: nõ ẽ nũc
disserendi locus. Tantum ab his crimini¬
b quib eos maledioa et u̾itatis inimica
lingua pulsauit. defendendi fuerint in
hoc presenti oꝑe nr̃o: ne contͣ scͥpturas scãs
et salubres aliqͥd sibi dicere uiderent᷑. qͥ eas
ꝑu̾sa et adu̾sa mente legu̾nt: dum petulã¬
tib conuiriis insectantur eos. qui illic cũ
tanto honore p̃dicant᷑. Cet̾um loch frat
idest consanguineus abrahe. ne quaquã.
istis ꝯꝑandꝰ ẽ de qͥb d̃s dicit. Ego sũ deꝰ abra¬
ham. ꝙ d̾s ysaac. et d̾s iacob: nec in eoꝵ
numero depitandus. quib illa scͥptura us
in finem ꝑhibet iusticie testimoniũ: qͣmuis
int̾ sodomitas pie casteq conu̾satus hospi¬
talitatis etiã meritis cõmendatus. ab illiꝰ
t̾re incendio liberatus sit: et eius posteris
terra ꝓmissionis ꝓpter abraham qr patruꝰ
eius fuerat dono d̾i data sit. Het nob̾ m̾i¬

Expanded text:
carnalium altitudine prophetiae non est nunc carnalium altitudine prophetiae non est nunc disserendi locus: tantum ab his criminibus, quibus eos maledica et ueritatis inimica lingua pulsauit, defendendi fuerint in hoc praesenti opere nostro, ne contra scripturas sanctas et salubres aliquid sibi dicere uiderentur, qui eas peruersa et aduersa mente legerunt, dum petulantibus conuiciis insectantur eos, qui illic cum tanto honore praedicantur. Ceterum Loth frater, id est consanguineus Abrahae, nequaquam istis conparandus est, de quibus deus dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, nec in eorum numero deputandus, quibus illa scriptura usque in finem perhibet iustitiae testimonium. quamuis inter Sodomitas pie casteque uersatus, hospitalitatis etiam meritis commendatus ab illius terrae incendio liberatus sit et eius posteris terra possessionis propter Abraham, qui patruus eius fuerat, dono dei data sit. haec nobis meri
Abbreviated transcription (Latin):
ĩisi spem scłi reliquerunt: et ex cuiꝰ ꝓfessi¬
one ad miscdiam regende plebis assump¬
ti sunt Id enĩ agunt in om̃ib laboribus
suis: ut illa ꝓfessio quo se conu̾terant. qr
tales rectores ppłis dedit. latius et clariꝰ
głificetur: tanqͣm iacob nõ recusante no¬
ctem lye. ut rachel pomis suaue olentib
et clare nitentib potiatur: que aliq̃ndo
et ip̃a p̾stante miscdia d̾i ꝑ se ip̃am ꝑit.
uic tandem quidem: qr ꝑrarũ est. ut in
pͥncipio erat u̾bum. et ubum erat apud
d̾m. et d̾̃s erat u̾bum: et quicqͥd de hac
re pie sapienterq dicitur. sine phantas¬
mate carnalis cogitatõnis. et salubriter
uel ex ꝑte capiatur. Hec de tribꝰ patͥb
abraham. ysaac. et iacob.quoꝵ se deum
appellari uoluit d̃s. quẽ catholica eccłia
colit: adu̾sus fausti calũpnias dicta suffe¬
cerint. De quoꝵ trium hominũ m̾itis
atq pietate. et longe remota. a iudicio

Expanded text:
uersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professiuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores populis dedit, latius et clarius glorificetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare nitentibus potiatur: quae aliquando et ipsa praestante misericordia dei per se ipsam parit, uix tandem quidem, quia perrarum est, ut "in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum" et quicquid de hac re pie sapienterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter uel ex parte capiatur. Haec de tribus patribus, Abraham, Isaac et Iacob, quorum se deum appellari uoluit deus, quem catholica ecclesia colit, aduersus Fausti calumnias dicta suffecerint. de quorum trium hominum meritis atque pietate et longe remota a iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
poma significant: et qd̾ necessariũ est ad
exhortationẽ discentium. S plane hnc
turam ut suscipiant: et iuĩ coguntur.
Satis et hoc significatum ẽ qͥd̾ cũ ueni¬
ret de agro iacob. occurit ei lya: eumq deti¬
nens ait. Ad me intrabis. Conduxi enun
te: ꝓ mandragoris filii mei. Tanqͣm dice¬
ret᷑. Doctrine qͣm diligis uis conferre bo¬
nam opinionem: noli defugere officiosũ
laborem. Hec in eccl̃ia geri: quisqͥs adu̾¬
t̾it cernit. Exꝑimur in exemplis: quid
intelligamus inlibris. Quis nõ uideat ħ
geri toto orbe t̾rarum. uenire homines
ab oꝑib scł̃i. et ire in otium cognoscende
et contemplande u̾itatis. tanqͣm in am¬
plexum rachel: et ixcipi de tͣnsuerso eccl̃ia¬
stica necessitate. atq ordinari in labore.
tanqͣm lya dicente. ad me intrabis: Qui¬
b caste myst̾ium d̾i dispensantib. ut in
nocte huius scłi filios gen̾ent fider. lau¬
datur a ppłis etiã illa uita cuiꝰ amore cõ¬

Expanded text:
poma significant, et quod necessarium est ad poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tamquam in amplexum Rachel; et excipi de trauerso ecclesiastica necessitate atque ordinari in laborem tamquam Lia dicente: ad me intrabis? quibus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore con
Abbreviated transcription (Latin):
ecclie cõmittatur ad dispensandũ fidi sacͤ¬
mentũ. illi accensi studio doctrine atq in¬
dagande et contemplande sapientie se ab
om̃ib actionũ molestiis remouere atq
in ocio discendi atq docentli condere uolũt
Ita gͥ dictum est parum est tibi qsd̾ accepisti
iurum meũ. insuꝑ et mandragorica filii
mei uis acciꝑe. ac si diceret᷑. Parum est qͣd̾
homines ad laborem rerum g̾endarũ ne¬
cessarios. in otio detinet uita studiosoꝵ: in¬
suꝑ et ppłarem głam reqͥrit. ꝓinde ut eã
iuste comꝑet. imꝑtit rachel iuirũ sorori
sue nocte illa: ut scilicet qui uirtutt la¬
boriosa regimi ppłoꝵ accomodati sut
etiã si scientie uacare delegerant suscipi¬
ant exꝑientiam temptatõnũ curarũq
sarcinam ꝓ utilitate cõmuni. ne ip̃a do¬
ctrina sapiẽtie cui uacare statuerant blas¬
phemetur. neq adispiscatur ab imꝑiti¬
orib ppłis existimationẽ bonam. qd̃ ilia

Expanded text:
ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacrecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio discendi ac docendi condere uolunt. ita ergo dictum est: parum est tibi, quod accepisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ lyam ꝑueniunt ad rachel. Ad ip̃am lyã
u̾o ꝑ filium pͥmogenitũ. idest ꝑ honorẽ
fecunditatis eius: in qua est omĩs fruat᷑
laboriose. atq int̾ incerta temptationũ
ꝑiditantis actionis. qͣm pleriq bono in¬
genio p̾̃diti studioq flagrantes. qͣmius
idonei regendis ppłis eẽ possint. tamen
euitant ꝓpt̾ turbulentas occupationes:
et in doctrine otium toto pectore. tanꝙͣ
spetiose rachel ferunt᷑ ampletũ. S qr
bonum est ut etiam hec uita latius ĩ no¬
tescens: ppłarem głam mereatur. iniꝰtũ
est aut̃ ut eam consequat᷑: si amatorem
suũ amm̃istrandis eccłiasticis curis aptũ
et idoneum in otio detinet. nec gub̃nati¬
one cõmunis utilitatis imꝑtit: ꝓpterea
lya sorori sue dicit. parũ tibi est qd̾ uirũ
meum accepisti. insuꝑ ⁊ mandragorica
filii mei uis acciꝑe: ꝑ unum uirũ signi¬
ficans eos omnes qui cũ sint uirtute a¬
gendi habiles. et digni quib regimẽ

Expanded text:
per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque fidonei regendis populis esse possint, tamen evitant propter turbulentas occupationes, et in doctrinae otium toto pectore, tanquam in speciosae Rachel feruntur amplexus. Et quia bonum est ut etiam haec vita latius itescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen
Abbreviated transcription (Latin):
rum saprant reddunt tam̃ plerũq labo¬
ri eoꝵ ꝑ quos sibi consulitur. et splendo¬
rem laudiᷤ ⁊ odorem bone opinionis. Nec
ad istam glam popularẽ. pͥmi ꝑueniũt
eoꝵ qui sunt in eccłia: nisi quicũq in
actionũ ꝑiculis et labore u̾santur. Nrop¬
terea lye filius mala mandragorica in¬
uenit exiens in agrum: idest honeste ã¬
bulasad eos qui foris sunt. Doctrina illa
uo sapientie que a uulgi strepttu remo¬
tissima in contemplatione u̾itati dulci
delestatione defigitur. hanc ppłarem glo¬
riam qͣntulũ cumq nõ assequeret᷑: nisi
ꝑ eos qui in melus turbis agendo uel
sudando ppłis presunt. nõ ut presint. s
ut ꝓsint ÷ qr dum isti actuosi et negocio¬
si homines. ꝑ quos multitudinis ãmini¬
stratur utilitas. et quoꝵ auctoritas ppłis
cara est. testimoniũ ꝑhibent etiã uite ꝓpt̃
studium conqͥrende et contemplande uita¬
tis otiose. quodamm mala ĩmandragora

Expanded text:
rum sapiant, reddunt tamen plerumque laborum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum, per quos sibi consulitur, et splendorem laudis et odorem bonae opinionis. nec ad istam gloriam popularem primi perueniunt eorum, qui sunt in ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur nisi per eos, qui in mediis turbis agendo ac suadendo populis praesunt, non ut praesint, sed ut prosint, quia, dum isti actuosi et negotiosi homines, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium perhibent etiam uitae propter studium conquirendae et contemplandae ueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica
Abbreviated transcription (Latin):
et olfactus et gustus. Proinde rem cõꝵꝑi
pulchram & suaue olentem: sapore aut̃
insipido. et ideo tur eam mulier tantoꝑe
concupiuerit ignorare me fateor. nͥ for¬
te ꝓpt̾ pomi raritatem. et odoris iocun¬
dit᷑atem. Cur u̾o ip̃am rem gestam scã sc̃¬
ptura tacere noluerit. que nõ utiq tali¬
A desid̾ia mulierculaꝵ nobis ꝓ magno ĩ¬
sinuare curaret. nisi aliqͥd in eis magñ
querere cõmoneret: nichil amplius coni¬
cere ualeo. qͣm qd̃ ex illo cõmuni sensu
mͥ suggeritur: ut illo mandragorico po¬
mo figurari intelligam famã bonã. nõ
ea que confertur.cum laudant hominẽ
pauci iusti atq sapientes: S illam po¬
pularem. qua etiã maior et clarior noti¬
cia comꝑatur nõ ip̃a ꝑ sese expetenda :
s intentioni bonoꝵ qua geni huma¬
no consulunt ꝑ necessaria. unde dicit a¬
pls. Oportet etiam testimoniũ habere
bonũ. ab eis qui foris sunt. Qui licet pa¬

Expanded text:
et olfactus et gustus. proinde rem conperi et olfactus et gustus. proinde rem conperi pulchram et suaueolentem, sapore autem insipido; et ideo cur eam mulier tantopere concupiuerit, ignorare me fateor, nisi forte propter pomi raritatem et odoris iucunditatem. cur uero ipsam rem gestam sancta scriptura tacere noluerit, quae non utique talia desideria muliercularum nobis pro magno insinuare curaret, nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conicere ualeo, quam quod ex illo communi sensu mihi suggeritur, ut illo mandragorico pomo figurari intellegam famam bonam: non eam, quae confertur, cum laudant hominem pauci iusti atque sapientes, sed illam popularem, qua etiam maior et clarior notitia conparatur, non ipsa per sese expetenda, sed intentioni bonorum, qua generi humano consulunt, pernecessaria. unde dicit apostolus: oportet etiam testimonium habere bonum ab eis, qui foris sunt: qui licet pa
Abbreviated transcription (Latin):
turũ. acceptis a filio lye mandragoricis
malis cum sorore cubare ꝑmittit. De hoc¬
aut̃ pomi genere opinari quosdã scio :
qd̃ acceptũ in escam st̾ilib feminis fecũ¬
ditatem paret: ac ꝑ hoc putant omni
modo institisse rachel: ut hoc a filio so¬
roris acciꝑet. cupiditate ꝑiendi. Qd̃ ego
nõ arbitror: nec si tunc concepuset. Nc̃
uo̾ cum post lye duos alios ab illa nocte ꝑtꝰ
dñs eam ꝓle donau̾it: nichil est cur de mã¬
dragora tale aliqͥd suspicenur. quale in
nulla femma exꝑti sumus. Dicam gͦ qͥd
sentiam: dicent hunic forte meliora doctio¬
res. Cum eñi hec mala ip̃e udissem. et
ꝓpt̾ ip̃m istum sacre lectionis locum id mͥ
obtigisse gratularer: rara eñi res est. na¬
turã eoꝵ diligent̾ qͣntum potui ꝑscruta¬
tus sum: nõ aliqua a cõmuni sensu re¬
motiore scientia que docet uirtutes radi¬
cum et potestates herbarũ: S qͣntũ mi¬
chi et cuilib homini renuntiabat uisũ.

Expanded text:
turum, acceptis a filio Liae mandragoricis turum, acceptis a filio Liae mandragoricis malis, cum sorore cubare autem pomi genere opinari quosdam scio, quod acceptum in escam sterilibus feminis fecunditatem parit ; ac per hoc putant omni modo institisse Rachel, ut hoc a filio sororis acciperet cupiditate pariendi: quod ego non arbitrarer, nec si tunc concepisset. nunc uero cum post Liae duos alios ab illa nocte partus dominus eam prole donauerit, nihil est, cur de mandragora tale aliquid suspicemur, quale in nulla femina experti sumus. dicam ergo quid sentiam: dicent hinc forte meliora doctiores. cum enim haec mala ipse uidissem et propter istum ipsum sacrae lectionis locum id mihi obtigisse gratularer — rara enim res est —, naturam eorum diligenter, quantum potui, perscrutatus sum, non aliqua a communi sensu remotiore scientia, quae docet uirtutes radicum et potestates herbarum, sed quantum mihi et cuilibet homini renuntiabat uisus
Abbreviated transcription (Latin):
mutabili substantia diumitatis audit᷑.
Suscipit et lya de ancilla filios: amore
habende numerosioris ꝓlis accensa. Inue¬
nimus aut̃ zelfam euis ancillã: int̾pre¬
tari os iens. Quappt̾ in p̾dicatõnẽ fid̾i
eungłi&e. quoꝵ os erat et cor nõ erat cũ
in scͥpturis adut̾imus: hec intelligetur
ancilla lye. Scͥptum est eñi de quibdã
popłs hic labus me honorao: cor aut̃ eoꝵ
longe est a me. Et talid apls dicit. Qui p̃¬
dicas nõ furandũ furaris: Qui dicis ñ adul¬
terandum adulteras: Utrũptamen ut etã
ꝑ hanc conditionẽ libera illa uxor ia cob
laborans filios heredes regni suscipiat. id̾o
dñs dicit. Que dicunt facite: que aut̃ faci¬
unt facere nolite. Unde in labore iuncłoꝵ
uita apłica siue inquit occasione. siue ue¬
ritate xp̃c annũtietur. et in hoc gaudeo.
s et gaudebo: tanqͣm et ancilla pariente
dam lye fetus ex beneficio rachel editus:
cum uirum suũ secum debita nocte cubi¬

Expanded text:
mutabili substantia diuinitatis auditur. mutabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelpham eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec ancilla Liae. Scriptum est enim de quibusdam: Populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me . Et talibus Apostolus dicit: Qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non adulterandum, adulteras . Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde in labore vinculorum vita apostolica, Sive, inquit, occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo : tanquam et ancilla pariente Est vero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubi
Abbreviated transcription (Latin):
iter habere: iudet sororem labore agendi
atq patiendi filius habundantẽ et dolet
qua eoꝵ infirmitatib necessitatibq cõ¬
sulitur: qͣm ad illam unde diinũ et in¬
cõmutabilẽ aliqͥd dicitur. Hic dolor figu¬
ratus uidet᷑ in eo qd̃ scͥptum est est: et
zelauit rachel sororem suam. Proinde q
liquidus purusq intellestus de illa sub
stantia que corpus nõ est. ac ꝑ hoc ad car¬
nis sensum nõ ꝑtinet. u̾bis carne editis
exxpͥmi nõ potest. eligit doct̾na sapientie.
ꝑ quaslib corporeas imagines et similitu¬
dines. ut cumq cogitanda insinuare diuina.
qͣm ab officio talia docendi cessare: sicut e¬
legit rachel ex utero suo et ancilla susciꝑe
filios. qͣm sine filiis om̃ino remane. Ba¬
la quippe. int̾pretari d̃r inuet̾ata. Hanc ha¬
buis Ancillam rachel. De uetere qͥppe uita
cͣrnaᷤ sẽsib dedita corporee cogitantur ina¬
gines: etiã cum aliqͥd de sꝑitali et incom¬

Expanded text:
iter habere — uidet sororem labore agendi iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectstantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incom
Abbreviated transcription (Latin):
Nascuntur aut̃ eis facilius atq copiosiꝰ
ex illo sermone fid̾i. quo p̾dicant xp̃m c̃¬
cifiicum: et qͥcqͥd humanitatis eiꝰ titiꝰ hu¬
mana cogitatione ꝑcipitur. et infirmos¬
etiam lye oculos non ꝑturbat. Rachel ã
clara aspestu mente excedit deo. et uidet
in pͥncipio u̾bum d̾m apud d̾m: et uult
parere et nõ potest. qr gen̾ationem eius
quis enarrabit. Proiide uita que studio
contemplationis competit. ut ea que car¬
ni sunt inuisibilia. nõ infirmis oculis m̃¬
tis. ꝑ ea que facta sunt intellecta conspi¬
ciat᷑. et sempit̾nam d̾i uirtutem ac diui¬
nitatem ineffabilit̾ cernat: uacare uult
ab om̃i negotio. et ideo sterilis. Affectando
quippe ocium quo studia contemplacõis¬
ignescunt: non contemꝑatur infirmita¬
ti hominũ. qui in uariis pressuris sibi
desiderãt subueniri. S quia et ip̃a ꝓcre¬
andi caritate mn ardescit: uult eñi doc̾e
qd̾ nouit: neq eum inuidia tabescente

Expanded text:
nascuntur eis autem facilius atque copiosius nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum; et quicquid humanitatis eius citius humana cogitatione etiam Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu, mente excedit Deo , et videt in principio Verbum Deum apud Deum , et vult parere, et non potest; quia generationem ejus quis enarrabit ? Proinde vita quae studio contemplationis competit, ut ea quae carni sunt invisibilia, non infirmis oculis mentis, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciat, et sempiternam Dei virtutem ac divinitatem ineffabiliter cernat , vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis. Affectando quippe otium, quo studia contemplaignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere quod nouit neque cum inuidia tabescente
Abbreviated transcription (Latin):
speciosa intelligentia: S etiã laboriosa ĩti¬
cia. Qmlib eñi acute sinc̾iterq cernatur
a mortalib incõmutabile bonũ: adhuc
corpus qd̃ corrumpit᷑ aggrauat animã
⁊ depͥmit terrena inhabitatio sensũ mul¬
ta cogitantem. Ad unum gͦ tendendũ s
ꝓpter hoc mulda ferenda sunt. Itaq due
sunt ucores iacob libere. ambe sunt qͥppe
filie remissionis peccatoꝵ idest dealbatõ¬
nis : qd̃ est laban. Uerũtamen una amat᷑.
altera toleratur. S que toleratur. ip̃a pͥꝰ
et uberius fecundatur: ut si nõ ꝓpt̾ seip¬
sam. certe ꝓpter filios diligatur. Labor eñi
iustoꝵ. maximũ fructum habet ineis qͦs
regno d̾i generant. int̾ multas temptatio¬
nes et tribulationes p̾dicando euͣngłm: et
eos ꝓpter quos sunt in laborib habundan¬
tus. in plagis supramodũ. in mortib se¬
pus. ꝓpter quos habent foris pugnas. intꝰ
timores: gaudium ⁊ coronã suam uocãt.

Expanded text:
speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustispeciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando euangelium, et eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uocant.
Abbreviated transcription (Latin):
demi. ad sapientiam u̾o intelligentia ꝑti¬
nere monstretur. Prouide in his qui fla-¬
grant ingenti amore ꝑspicue u̾itatis. ñ
est imꝓbandum studium. s ad ordinem
reuocandũ: ut a fide incipiat. et bonis
morib enitatur ꝑuenire quo tendit.
In eo quippe quo uersatur uirtus est la¬
boriosac in eo u̾o qd̃ appetit lumi nosa
sapientia. Quid opus est inqͥt credere:
qd non mͥ ostenditur manifestũ: Aliq
ubum prome : quo iudeam rerũ om̃sũ
pͥncipium. Id eñi est in quo maxime ac̃
pͥmitus inardescit: si iu̾ fi studiosus est animꝰ
rationalis. Cui respondeatur. Pulchrũ ẽ qui¬
dem qd̾ desideras et amari dignissimũ: S
pͥus nubit lya postea rachel. Ardor gͦ iste ad
id ualeat. ut ordo nõ recusetur. s potiꝰ tole¬
retur. sine quo nõ potest ad id ꝑueniri: qd̃
tanto ardors diligitur. Cum aut̃ ꝑuentũ
fu̾it. simul habebit᷑. in hoc scło nõ solum

Expanded text:
dem, ad sapientiam uero intellegentia pertidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est inprobandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa sapientia. "quid opus est," inquit, " credere, quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑfecte sapientie delicias ꝑuenire. S
hoc nõ potest in t̾ra morientiũ. Hoc eñi
iudetur significare qd̾ dictum est ad iacob.
nõ est moris in loco nr̃o. ut minor nubat
prius qͣm maior: qr nõ absurde maior
appellatur que temꝑe prior est. Prior
est aut̃ in recta hominis eruditione la¬
bor oꝑandi que iusta sunt: qͣm uoluptã
intelligendi que uera sunt. Ad hoc ualet
qd̾ scͥptum est. Concupisti sapientiã. ser¬
ua mandata: et dñs p̾bet illam t̃. mã¬
data utiq ad iusticiam ꝑtinentia: i̾ticiã
aut̃ que ex fide est. queq̃ int̾ temptatio¬
nũ incerta u̾satur. ut pie credendo quod
nundũ intelligit. etiã intelligentie m̾itũ
consequat᷑. Quantũ eñi ualet qd̃ mͦ com¬
memoraui ẽẽ scrip̃tũ. concupisti sapien¬
tiam. serua mandata & dñd prebet illã
tͥ: tantũ et illud ualere arbitror nisi cre¬
did̾itis non intelligetis: ut iusticia ad fi-¬

Expanded text:
que perfectae sapientiae delicias peruenire; sed que perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare, quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior, quia non absurde maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt, quam uoluptas intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet, quod modo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
tant. statim ut se in septem p̃ceptis le¬
gis ecercuerint:que sunt de dilestione
xximi. ne cuiqͣm homini noceat᷑. idest
honora prẽm ⁊ matrem nõ mechaberis.
nõ occides. nõ furabĩs. nõ falsum testimo¬
niũ dices. nõ concupisces uxorem ꝓxiiiii.
nõ concupisces rem ꝓximi. Quib qͣntum
potuit obseruatis. postea qͣm homini ꝓ cõ¬
ccipita et sꝑata pulchrima delestatõne do¬
ctrine ꝑ temptatõnes uarias qͣi ꝑ huus
scłi noctem tolerantia laboris adheserite
uelut ꝓ rachel lya mopinata conunicta
sit. ꝙ hanc sustinet ut ad illam ꝑueni¬
at. si ꝑseuerant̾ amat: acceptis aliis se¬
ptem preceptis. ac si ei dicatur. serui ali¬
os septem annos ꝓpt̾ rachel: ut sit pauꝑ
spũ. mitis. lugens. esuriens. sitiensq ui¬
sticiam. misericors. mundicors. pacificus.
uellet enĩ homo si fieri posser. sine ulla
tołantia laboris que mnagendo patiendo¬
q amplectenda est statim ad pulchre at¬

Expanded text:
tant statim, ut se in septem praeceptis letant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem. non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium non concupisces uxorem proximi tui. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae at