comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
angusto ore ñ possunt: humeris grandiai frum̃
tas trudunt᷑ Spectcit hȩc dñs messis. ⁊ erubescit
tt̃ parcci pie industriae negare cõpendia:
Quio autẽ decanib loquar: Quib insitum est.
nat᷑a qucidc̃ referre gr̃am . & sollicitais exci
ꝓ dñorum iscilute p̃tenđe. Unde tad immemores be¬
neficii. & desides. atq ignauos: clamcit scriptura
Canes muti nescientes latrare: Sunt gͦ canes qͥ no¬
uerint latrare ꝓ dominis. nouerint sua tec ta
defende: Unde & tu disce uocẽ tuã exercere
ꝓ xp̃o. quando ouile eccłȩ in curscint lupi
graues: Disce in ore tuo uerbũ tenere. ne qͣasi
mitus conis. cõmisscĩ tibi fidei custodicĩ. qͦ dã
p̃u̾ciricationis silentio: de seruisse uidearis:
Talis canis uicitor⁊ comes angłi ẽ: quẽ Rciphael
in libro ꝓphetico ñ otiose sibĩ & tobis filio
ad iungendũ puttiuit. qͣndo ꝑ rex̃ ut asmodeum
fugar&. firmaret copulã c̃iugalẽ. Memoris enĩ

Expanded text:
angusto ore non pangusto ore non pnta truduntur. Spectat haec dominus messis, et erubescit tam parca piae industriae negare compendia. 17. Quid autem de canibus loquar, quibus insitum est natura quadam referre gratiam, et sollicitas excubias pro dominorum salute praetendere? Unde ad immemores beneficii, et desides atque ignavos clamat Scriptura: Canes muti, nescientes latrare . Sunt ergo canes qui noverint latrare defendere. unde et tu disce uocem tuam exercere pro Christo, quando ouile Christi incursant lupi graumutus canis commissam tibi fidei custodiam quodam praevaricationis silentio deseruisse videaris. Talis canis viator et comes angeli est, quem Raphael in libro prophetico non otiose sibi et Tobiae filio adjungendum putavit, quando perrexit ut Asmodaeum fugaret, firmaret copulam congjugalem . Memoris enim
Abbreviated transcription (Latin):
tcim. neq reuocem̃ ab illius ꝓpositi magnitudine:
Exigua ẽ enĩ formicai. quȩ incuora suis audet uirib
neq seruitio adoꝑandũ cogit᷑. sed spontaneae ꝓposito
ꝓspicientiae. futura alim̃torũ subsidit̾ sibi p̃struit. cui
ut imiteris industriam: script᷑a te admonet dicens:
Confer.te adformicã opiger: et ȩmulare uicis eiꝰ. & esto
illa scipientior Illo enĩ nullc̃i culturã possidet. neq
eũ qui se cogat habens. neq sub dño agens. quẽ admͦdũ
p̃porat ȩscã. quȩ detuis laborib sibi messẽ recon¬
dit. & cũ tu plerũq egeas: illci ñ indiget. Nulla sũt
ei clausa horrea. nulle inpenitrabiles custodiȩ. nulli
iniuolcibiles acerui. Spectat custos furtai: quȩ ꝓhi¬
bere ñ audeat. aspicit suci dominci possessor nec uin¬
dicat. Nigro c̃uectat᷑ agmine pͣda ꝑcampos. fer¬
uent semite comitatu uiantũ. & quȩ cõp̃hendi

Expanded text:
tamur neque reuocemur ab illius propositi magnitudine. tamur neque reuocemur ab illius propositi magnitudine. exigua est enim formica, quae maiora suis audet uiribus neque seruitio ad operandum cogitur, sed spontaneae proposito prospicientiae futura alimentorum subsidia sibi praestruit. cuius ut imiteris industriam scriptura te commonet dicens: confer te ad formicam, o piger, et imitare uias eius et esto illa sapientior. illa enim nullam culturam possidet: neque eum qui se cogat habens neque sub domino agens quemadmodum praeparat escam, quae de tuis laboribus sibi messem recondit! et cum tu plerumque egeas, illa non indiget. nulla sunt ei clausa horrea, nullae inpenetrabiles custodiae, nulli inuiolabiles acerui. spectat custos furtaque prohibere non audet, aspicit sua damna possessor nec uindicat. nigro conuectatur agmine praeda per campos, feruent semitae comitatu uiantum et quae conprehendi
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ autẽ ei se socicre sera
audeat. cuiꝰ uoci tuntꝰ nci¬
turalit̃ in est
terror. ut multa animontiũ
que ꝑ celeri¬
tritẽ possent impetũ eiꝰ euade
rugientis eiꝰ
sonitu uelud quadã ui at tom¬
ta atq icta deficicint : Nã de pardi specie nec
script̾a siluit . qđ uarietate coloris. motꝰ uerrios an¬
mȩ suę ꝓdat: Dicit enĩ ieremias Si muttbit
etyops pellẽ sucĩ. ⁊ pardus uarietatẽ sucĩ Non
solũ enim defigura. sed etic̃ de mobilitate furoris.
istud accipit᷑. eo qđ tenebrosis. et inquietis. ac mobilib
infide. m̃tis atq animi maitcitionib de coloratus
popłs iudȩorũ: boni ꝓpositi gr̃am icĩ tenere ñ pos¬
sit. nec ad em̃dationem ullc̃i correctionẽq remeare.
qͥ semel fermã induerit im mcnitcitẽ Est tom̃ eciã
inncit᷑a qucidrupedũ qđ imitori nos sermo ad hor¬
tet᷑ ꝓpħicus. quo exemplo caueamꝰ desidiã. nexigui¬
tate uł infirmitate corporis. auirtutis studio ñ reflec¬

Expanded text:
Quae autem se ei sociare fera audeat, cujus voci tantus naturaliter inest terror; ut multa animantium quae per celeritatem possent impetum ejus evadere, rugientis ejus sonitu velut quadam vi attonita atque icta deficiant? 15. Nam de pardi specie nec Scriptura siluit quod varietate coloris motus varios animae suae prodat. Dicit enim Hieremias: Si mutabit Aethiops pellem suam, et pardus varietatem suam . Non solum enim de figura, sed etiam de mobilitate furoris istud accipitur; eo quod tenebrosis et inquietis ac mobilibus infidae mentis atque animi mutationibus decoloratus populus Jodaeorum boni propositi gratiam jam tenere non possit, nec ad emendationem ullam correctionemque remeare, qui semel ferinam induerit immanitatem. Est tamen etiam in natura quadrupedum quod imitari nos sermo adhortetur propheticus, quo exemplo caueamus desidiam et exiguitate uel infirmitate corporis a uirtutis studio non reflec
Abbreviated transcription (Latin):
nedictionis accipiem: quẽ fraus nulla cõposuit sed
berias udulgentiȩ celestis infudit Deniq int̃
boredictiones sccratissimas cõputatur. ut dribuat
nobis dõs anore celi um uni olei atꝙ frumeita¬

Expanded text:
nedictionis accipio. quem nedictionis accipio. quem veritas indulgentiae coelestis infudit. Denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis Dominus a rore coeli vim vini, olei, atque frument
Abbreviated transcription (Latin):
pperiss& ante generatũ: plantere potuisso
Cultor gͦ non auctor. ẽ. uitiũ. Ds̃ autẽ qͥscirre
qđ uinũ sobrie pottitũ sanitatẽ dar&: auge¬
r& prudentiã : inmodice sũptum ad uitici causcea
dcret: crecturã dedit. abundanticĩ humemno arbi¬
trio reseruauit. ut parsimonici naturȩ. eẽt magis¬
teriũ sobrietoitis: abundantię noxicĩ lapsũq tẽ¬
muilee ee nbi ascriber& bumana conditio. Denique
pupse mebriattꝰ E noe itiobdormiut c̃sopitus aumoatq¬
finitũ nobus c̃uertere ad salute : ac ꝑeqr nobist put ei¬
toeũ remuslo ꝓ ueniret Unde pie rsaac dex. pdoa
ineob odor agri pleni id est naturalis odor&uđ
enĩ pleno rure suciuus.: Quid uitis odore iocunduis:
Aius fabe flere gratuis: Unde quã uis ingencor. quis
Ante nos dixcerit̃: ñ uitẽ aut ficũ patriarcha olebat
dio frugẽ ses urdutũ sp̃irabat gram. ego cimen
iodorẽ nipsũ tere simplicẽ atq sincerũ ꝓ gr̃a be¬

Expanded text:
reperisset ante generatam, plantare potuisset. reperisset ante generatam, plantare potuisset. Cultor ergo, non auctor est vitquod uinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reseruauit, ut parsimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascriberet humana condicio. denique et ipse inebriatus est Noe et obdormiuit consopitus afructum nobis conuerteret ad salutem ac per eum nobis peccatorum remissio proueniret. unde pie Isaac dixit: odor lacob odor agri pleni, id est naturalis odor. quid enim pleno rure suauius, quid uitis odore iucundius, quid fabae flore gratius? unde quamuis ingeniose quis ante nos dixerit: \'non uitem aut ficum patriarcha olebat aut frugem, sed spatiosum spirabat gratiam\', ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia be
Abbreviated transcription (Latin):
tie tuae. & illiꝰ mnocentiȩ ncituralis qua apri¬
mordio recepisti: ut plant̾ritꝰ secus de cursus
aquarũ fructũ tuũ intẽpore tuo habecis pre¬
paratũ. & foliũ tuũ non defluat. Hanc iuridi¬
tatẽ gr̃e semꝑ flozentis in xp̃o sequutu ecela
dicit. In ũbrci eiꝰ cõcupiui & sedi. Hanc p̃ro¬
nec foliũ umquaĩ potuit elcibi. ut eorũ etic̃ umbrai
curtute ȩgrotos Obumbrtibat enĩ infirmitati
corporis fides mentis: & florentia meritt uirtutũ.
Mane gͦ plantcitꝰ indomo dñi ut in citruis eiꝰ sicut
palma florecis: ⁊ ascendat inte gr̃a ȩcclae & situ
odor ncriũ tuarũ sic̃ mala. nfauces tuae sic̃ uinũ
optimũ. ut iebrieris in xp̃o: Bene ad monuit iste
uersiculus repetere pene int̾ missũ. q uodempo
quia noe agricola erat t̾rȩ & planttuuit uidẽ. et
bibit de uno eiꝰ ob dormiuit: Nõ gͦ noe auctor.
est: uitis sed plantationis Neq enĩ eã nisi re

Expanded text:
tiae tuae, et illius innocentiae naturalis, quam a pritiae tuae, et illius innocentiae naturalis, quam a primordio recepisti, ut plantatus secus decursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum, et folium tuum non defluat. Hanc viriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta Ecclesia dicit: In umbra ejus concupivi, et sedi . Hanc praeronec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos. Obumbrant enim infirmitates corporis fides mentis, et florentia merita virtutum. Mane ergo plantatus in domo Domini, ut in atriis ejus sicut palma floreas, et ascendat in te gratia Ecclesiae, et sit odor narium tuarum sicut mala, et fauces tuae sicut vinum optimum , ut inebrieris in Christo. 72. Bene admonuit iste versiculus repetere pene intermissum, quia diximquia Noe agricola erat terrae, et plantavit vitem, et bibit de vino ejus, et obdormivit. Non ergo Noe auctor est vitis, sed plantationis. Neque enim nisi eam
Abbreviated transcription (Latin):
mitre quomꝰ alia semꝑ florentia reseruarit alica
mututiones habe uoluerit expolicitionis ⁊ amctus
nnt̃canci niuũ. Pruinis frigorũ iuriditatẽ suã aruci
ẽseruent : & cũ ipsa tectti sint gelu. partd sui tam̃
ant epoiguã speciem uiriditatis obtexunt: In ipsis quoq
generib arborũ quȩ diuturnis frondib uestiunt᷑: non
medioeris distantia est Seruat indum̃tum suũ semper
olea uł pr̃nus. s tam̃ folia sua sȩpe cõmutant. nec ea
quasi diut̾nci s quaisi succedanea p̃tendunt sua arbo¬
ris puldiritudaii. ꝑpetui indegritate uestitꝰ uicem
muneris obumbrantes: Palma autẽ urens semper
manet c̃seruatione & duturnitate. non immutatione
foliorũ: Nam quȩ primo germinciuerit folici. ea
sine ullai substitionis successione c̃seruat. Iuato¬
re cͦ eã o homo ut dicat᷑ & tibi. Stcitura tua
similis fcicta ẽ palmȩ: Seruci uiriditadẽ ꝓueri¬

Expanded text:
mirare quomodo alia semper florentia reseruarit, alia mirare quomodo alia semper florentia reseruarit, alia mutationes habere uoluerit expoliationis et amictus. inter cana niuium, pruinas frigorum uiriditatem suam arua conseruant et cum ipsa tecta sint gelu, partus sui tamen haut exiguam speciem uiriditatis obtexunt. in ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus uestiuntur, non mediocris distantia est. seruat indumentum suum semper olea uel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini perpetui integritate uestitus uicem muneris obumbrantes. palma autem umanet conservatione et diuturnitate, non immutatione foliorum. Nam quae primo germinaverit folia, ea sine ulla substitutionis successione conservat. Imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: Statura tua similis facta est palmae . Serva viriditatem pueri
Abbreviated transcription (Latin):
dine refert. donec consummatio tẽporis impleatur:
Sedut in hoc fructu gratã speciẽ sui signat. ttt etiã
imr̃ricib id est humilib uirgultis. figurã im ꝓbe
calliditatis exp̃ssit. Sic̃ enĩ duplici corde iuriꝰ ubiq
p̃sto sunt : & grãm simplicitatemq apud bonos p̃ten¬
dunt. et uitiosissimis glutinant᷑ : itti etiã & inciquosis
& in desertis. c̃trario quodc̃ usu hȩc uirgulta nos¬
cunt᷑: Unde & ieremicis dubia morũ atq insincera
myricib cõparauit Germin& inquit t̾ra. E sta¬
tim omĩs surgens ingermine t̾ra completa est. Et ho¬
mini dicit᷑. dilige dñm dm̃ tuũ : et non est haritus
dĩ om̃um infusa iusceribꝰ Surdiora cordci ominũ
sunt: quã dura saxorũ Terra in debitos fructꝰ nobis
ministrat : dũ obsecundat auctori. Nos debitũ mun
negamꝰ : dũ ñ ueneram᷑ auctorẽ: Uide in paruis
que ꝓudentia sit dĩ. & quia cõprehendere ñ potes

Expanded text:
dine refert, donec consummatio temporis impleatur. dine refert, donec consummatio temporis impleatur. sed ut in hoc fructu gratam speciem sui signat, ita etiam in myricis, id est humilibus uirgultis figuram inprobae calliditatis expressit. sicut enim duplici corde uiri ubique praesto sunt et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt et uitiosissimis glutinantur, ita etiam et in aquosis et in desertis contrario quodam usu haec uirgulta nascuntur. unde et Hieremias dubia morum atque insincera myricis comparauit. >Germinet inquit terra, et statim omnis surgenti germine terra completa est. et homini dicitur: dilige dominum deum tuum, et non est caritas dei omnium infusa uisceribus. surdiora corda hominum sunt quam dura saxorum. terra indebitos fructus nobis ministrat, dum obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere non potes,
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq ea scitione in crementũ sui nemoris ꝓpagiuer.¬
dlmagnã di dixi eẽ iurtutẽ. Si quidẽ mcignõi uir
tis ter sua in locustis eẽ dixit & bruchor eo qđ diane
maiesbiã i losfersa magno moderamine sterilurt
quuiuiterer fecunditute terena qͥ terrarũ lefertut
cratore : Et uere magnꝰ: qͥ miserabili stmne nefits tđłn¬
cr ippi&citis ulciscitur:: Itaq si maignar undutr a gña
uurtete quis fecundci sunt ꝓcreat: Quis prnecom uiclen
nonstupeat teritã diuno p̃cepto artẽ molitã mp̃¬
loor infitris pari as surget glitino u ꝓprios fouet
frcietis. Ittiq ꝑ circuitum eadẽ species & ordo fer¬
suic & quida unsingulis plagis nuculeorũ partus
utuberatidtq morbẽ redit fructu & gr̃a:. Itaq
m prnea istti imaiginẽ sui nat᷑a uidet᷑ exprimere: quȩ
apͥmo illo diuino cȩlestiq mandato priuilegia accep¬
di custodit. npartus suos quadã annorũ uice eto¬

Expanded text:
plerique ea satione incrementum sui nemoris prplerique ea satione incrementum sui nemoris prmagnam Dei dixi esse virtutem. Siquidem magnam suam virtutem in locustis esse dixit et brucho, eo quod divinae majestatis offensa magno moderamine sterilitatqui uterentur fecunditate terrena, qui terrarum laeserant creatorem. et uere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. itaque si magna uirtute dei e magna quae fecunda sunt procreat. quis pineam uidens non stupeat tantam diuino praecepto artem inolitam inprlicet mensuris pari adsurgat glutino, quo proprios fouet fructus ? itaque per circuitum eadem species et ordo seruatur et quidam in singulis plagis nuculeorum partus exuberat atque in orbem redit fructus et gratia. itaque in pinea ista imaginem sui natura uidetur exprimere, quae a primo illo diuino caelestique mandato priuilegia accepta custodit et partus suos quadam annorum uice et or
Abbreviated transcription (Latin):
bis no medioeris infoluis c̃. corticibusq sluestrib
ea smoq tne adusũ medendi ꝓficerent. Ne sici
lacroe surculi parit̾ ministrata sunt. Itoq ilca
qus post oreperm̃to. usu et exemplo utilia cognoum
ci apncipio eieciturȩ. cui usiu apta doncin& peuer¬
neq fructũ neq sem̃ uideri. & putet dduinum
maliquo uacillare p̃ceptũ eut aueratsie sibtist¬
muli qluidi aquertat qͣuia nequerquce fiere pocest
ut  non aut seminib utcoit᷑ unuer sa gnt nen seau
aut habeant aliqua quȩ uidecnt᷑ cũ uirtutes semunũ
euenie idque siqus diligent̃ interdat monis iudentꝰ¬
cuenuetiones poterit cõpiehendere n hebil aident
seminus uabe salices: habent tam̃ infoluis eranum
otuas qđ uabeat iurtutẽ seminis iiteo eoenisso
terris tamquãi posito surgat arbor de surculo
etcm quai de semime se suscitet. Grano itersel illuie
radin pinci ecoalescit. de radice pullulat nonsolẽr silielo
sedeti ꝓ reliqucrũ ad similitudinẽ huiꝰmodi generis arbe

Expanded text:
mediocris in foliis est corticibusque siluestribus; ea quoque quae ad usum medendi proficerent, id est suci lacrimae surculi pariter ministrata sunt. itaque illa quae post experimento usu exemplo utilia cognouimus, ea a principio creator, cui usui apta donaret, prneque fructum, neque semen videri, et putet divinum in aliquo vacillare praeceptum, ut a veritate sit devium illud advertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur universa gignentia, aut habeant aliqua quae videantur cum virtute seminum convenire: idque si quis diligenter intendat, manifesta testificatione poterit conprehendere. nihil uidentur seminis habere salices, habent tamen in foliis granum quoddam, quod habeat uirtutem seminis, ut eo commisso terris tamquam posito surgat arbos de surculo et tamquam de semine se exsuscitet. grano itaque illo radix prima coalescit; de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem huiusmodi generis arbor
Abbreviated transcription (Latin):
omis effloriut. Pestinar̃ cãpi ñ commissa sibi
fruge edere: ignorata horti holerus genera flou
miracula germinere ripe fluminũ se uestire
Mirtetis p̃perauer̃ arbores cito surgere eitose
inflore induere. uictũ hominib pecori pabulũ
ministorire: fructꝰ cõmunis ẽ om̃ĩbꝰ. isis quoi est
alind qͦͥ urescerem: aliud quo refrigerante ũ pra
defendercmi asole Eybus infructu usus ameni¬
tiotis ẽ i folio Nam̃ quia prescia erit ẜuideni¬
dii lereat ouis. uđ fructũ sib maxime omndũ

Expanded text:
omnis effloruit! festinarunt campi non commissam sibi omnis effloruit! festinarunt campi non commissam sibi frugem edere, ignorata horti holerum genera, florum miracula germinare, ripae fluminum se uestire myrtetis, properauerunt arbores cito surgere, cito se in florem induere, uictum hominibus, pecoribus pabulum ministrare. fructus communis est omnibus, usus quoque est aliud quo vesceremur, aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole. Cibus in fructu, usus amoenitatis in folio; tamen quia praescia erat providentia Creatoris, quod fructum sibi maxime hu
Abbreviated transcription (Latin):
uili sermone decerno. cũ alta atq p̃tiosa ratione
ncit̾ȩ : Cũ iste sermo humcino alat̾ ingenio. nat᷑am
autẽ omĩum ꝓuidentia diuina formauerit: Unde
uelut habenis quibusdã uerborũ cohibenda di¬
ffusio est: ne qđ salomoni specialit̾ sapientiȩ mu¬
nere diuinitꝰ uidet᷑ eẽ collatũ. usurpatoriȩ iudeam᷑
exponere: differentias arborũ iurtutes radieũ.
& quȩ cũq sunt absẽditai & mprouisa sic̃ scriptũ
ẽ. Quȩ nec ab ipso tum̃ manifesttita ꝓduntur.
ut mich uideat᷑ potiusse. cũ disputare de uirgultoruĩ
generibus. ũ potiusse dam̃ plenꝰ om̃is creature expli¬
ceire rationes: Qđ si irriguis aqucrũ plerimiquẽ¬
n. segoles letiores sunt et iurides fabȩ. &r pocont
multiplex suscitat᷑ & resuscitat᷑ gra siuirigan¬
tib toris fluuiorũ exundantiũ ripa de coradur.
quẽ admodũ ad uerbũ dñ qđ om̃i aquarũ cursu
emedundentius: subito crecita uirgueti ni

Expanded text:
uili sermone decerno cum alta atque pretiosa ratione uili sermone decerno cum alta atque pretiosa ratione naturae, cum iste sermo humano alatur ingenio, naturam autem omnium prouidentia diuina formauerit? unde uelut habenis quibusdam uerborum cohibenda diffusio est, ne quod Solomoni specialiter sapientiae munere diuinitus uidetur esse conlatum, usurpatorie uideamur exponere differentias arborum et uirtutes radicum et quaecumque sunt abscondita et inprouisa, sicut scriptum est. quae nec ab ipso tamen manifestata produntur, ut mihi uideatur potuisse eum disputare de uirgultorum generibus, non potuisse tamen plenius omnis creaturae explicare rationes. qet segetes laetiores sunt, et virides fabae, et hortorum multiplex suscitatur et resuscitatur gratia, si viridantibus thoris fluviorum exundantium quemadmodum ad uerbum domini, quod omni aquarum cursu est redundantius, subito creatura uirgultorum
Abbreviated transcription (Latin):
leuior esticit᷑. Nõ mirũ igit᷑ sicũ ipsa inse discre¬
pet. discrepent etiã int̾se lacrimȩ arborũ quę
eiusdẽ aquę alluuione generant᷑. & eũ unci sit
omĩum causa. diuersus singulorũ usus. diuersa
natura ẽ: Aliã ium hab& cerasi arboris lacri¬
ma : aliã lentisci Dispetrem quoq balsami
guttũ. od orcitci orientis ligna sudore ꝓdun¬
tur: Di uersũ quoq lacrimcirũ genus. uirgultai
ferularũ in egłpto ac libia quadã ui neiturȩ
secretioris in lacrimant. Quid autẽ tibi referam:
lem̃tem licet eẽ sermonẽ qđ electrũ lacrima uir¬
gulti sit. ⁊ intuntȩ materię soliditaitẽ lacrima
durescat. nec leiub id astruit᷑ testimoniis. quando
folia aut surculorũ minutissime portiones. aut
exigua quȩdc̃ animantiũ genera inelectro sȩpe
repperiantur quȩ uidentur eũ adhuc gutta ẽẽt
mollior recepisse & solidata tenuisse Sed quid ego

Expanded text:
leuior extimatur. non mirum igitur si, cum ipsa in se discreleuior extimatur. non mirum igitur si, cum ipsa in se discrepet, discrepent etiam inter se flumine arborum, quae eiusdem aquae adluuione generantur. et cum una sit omnium causa, diuersus singularum usus, diuersa natura est. aliam uim habet cerasi arboris lacrima, aliam lentisci. disparem quoque balsami guttam odorata orientis ligna sudare produntur, diuersum quoque lacrimarum genus uirgulta ferularum in Aegypto ac Libya quadam ui naturae secretioris inlacrimant. quid autem tibi referam — clementem licet esse sermonem — quod electrum lacrima uirgulti sit et in tantae materiae soliditatem lacnma durescat ? nec leuibus id adstruitur testimoniis, quando folia aut surculorum minutissimae portiones aut exigua quaedam animantium genera in electro saepe reperiantur, quae uidetur cum adhuc gutta esset mollior, recepisse et solidata tenuisse. i Sed quid ego
Abbreviated transcription (Latin):
amaira fit absintio.
uino uehementior. austerior. alis. grauescit ueneno.
melle dulcescit. Si uͦ ei lentiseũ. terebinthi quoque
fructus uł nucis interior miscecit᷑ : molei mollẽ naturã
fricile trans fundit᷑ Cũ sit autẽ alitrix omĩum ur¬
gultorũ. diuersos singulis usus ministrat. Si radices
allucit uł nubib fusci descendcit. discretas dat om̃ĩb
uires. radicẽ impinguat. caudicẽ ꝓuehit. ramos diffun¬
dit. folici uirescere facit. fructuũ alit semina: pomum
augere c̃sueuit: Ergo cũ eadẽ sit omĩum nutrix.
alia arborũ genera tristiores ferunt sucos: alia dulcio¬
res. alia tardos. alici p̃maituros Ipse quoq int̾ se
discrepant suauitates. alia suauittis in unea. alia mo¬
lea. alia incerasis. alici inficu. discreta imalo.
dispar in dactylo. Tactus ipse aquę. alibi lenis. alibi
aspior. plerũq pinguior ẽ pondere quoq distat fre¬
quent̃ inspecie: Namplerisq locis grauior: pleris que

Expanded text:
amara fit absentio, uino uehementior, austerior aliis, grauescit ueneno, melle dulcescit. si uero ei lentiscum, terebinti quoque fructus uel et nucis interior misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. cum sit autem altrix omnium uirgultorum, diuersos singulis usus ministrat. si radices alluat uel nubibus fusa descendat, discretas dat omnibus uires, radicem inpinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia dulciores, alia tardos, alia praematuros. ipsae quoque inter se discrepant suauitates. alia suauitas in uinea, alia in olea, alia in cerasis, alia in fico, discreta in malo, dispar in dactulo. tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque pinguior est. pondere quoque distat frequenter ut specie; nam plerisque locis grauior, plerisque
Abbreviated transcription (Latin):
ra Quo enĩ copiosior fuerit luxuries: eo ꝑniciosior in¬
tẽpantia ẽ Eliseus autẽ amara apposuit. s postea facta
s dulcia: Deniq qui ante iillo cybo mortẽ puttbant.
postea in eo suctuitatiᷤᷤ  et intae gr̃am sunt ad epti
Neq rursus formidinis. ẽ. neplurȩs uidear in uitosse : qũ
possũ paiscere .: et uob panes deficiant uerborũ meorum
Q uia et heliseus. et si merito inimitcibilis nob̵: imitondus
fide. ñ considerauit quantos ꝑcines hab̃et. Sed qđ hab̃et

Expanded text:
ra. quo enim copiosior fuerit luxuries, eo perniciosior intemperantia est. Helisaeus autem amara adposuit, sed postea facta sunt dulcia. denique qui ante in illo cibo mortem putabant postea in eo suauitatis et uitae gratiam sunt adepti. neque enim rursus formidini est, ne plures uidear inuitasse quam possum pascere et uobis panes deficiant uerborum meorum, quia et Helisaeus etsi merito inimitabilis nobis imitandus fide non considerauit quantos panis haberet, sed quos habe
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑ aut pullus infert᷑. & ostreis ẽ fcłrtus. aut spondylis.
aut poculũ bibit᷑. qđ diuerso colore atq odore: incilie¬
nos mutet᷑ scipores. maritimci t̾renis. t̾renci maritimi.:
farciunt᷑. hoc . ẽ. rep̃hendere ꝓuidentiã crecitoris. qui
nobis ad uictũ omĩci ministrauit. qđ ñ illci miscuerit:
ed hȩc dulcia pͥmo uident᷑. et
postea fiunt ama

Expanded text:
catur, aut pullus infertur, et ostreis est fartus, aut spondylis: aut poculum bibitur quod diverso colore atque odore in alienos mutetur sapores: maritima terrenis, terrena maritimis farciuntur. Hoc est reprehendere providentiam Creatoris, qui nobis ad victum omnia donavit, quod non illa miscuerit: sed haec dulcia primo videntur, et postea fiunt ama
Abbreviated transcription (Latin):
nebreui quidẽ spatio possumꝰ ex sortes ẽẽ. uitcili sp̃u:
statim extinguim᷑ Pisces quoq sublati deaqua. sine
substantia ẽẽ sui non possunt. & causa manifesta ẽ. qm¬

Expanded text:
ne breui quidem spatio possumus expertes esse uitalis spiritus, ne breui quidem spatio possumus expertes esse uitalis spiritus, statim extinguimur; pisces quoque sublati de aqua sine substantia sui esse non possunt. et causa manifesta est, q
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potes. ut diuersi generis cõmixtio. fętũ possit ex.¬
cludere: Tollis homini qđ ncitꝰ ẽ. & uirũ deuro exius.
abscisciq corporis parte. sexũ negcis: spadonẽ efficis. ut
qđ negriiut natura in hominibus : impler&& audciciai
Q uc̃ bonci autẽ mat̾ sit aqua: eticĩ hinc c̃siderai Tu hec
ohomo docuisti. abdiccitiones patrũ infilios. sepcirationeᷤ.
odia. offenscis disce quȩ sit parentis et filioꝵ necessitudo
Uiuere pisces sine aquci nõqueunt: neç asuae parentis
c̃sortio sepcirari. neq asua altricis discerni eẽ munere.
& fit hoc natura quadc̃i: ut separati moricnt᷑ ilico
Neq eñ ut omĩci huius aeris uiuunt spiramine. quici
hauriendi sp̃s. i respirandi ncit᷑a his ñ suppetit. Alioqͥn
sub aquis semꝑ ñpossent uiuere. ñ capientes sp̃s infu
trat substtintiã. Nos in t̾cluso cõmecitu sp̃s. Quia

Expanded text:
non potes, ut diuersi perfunctorie commixtio fetus possit non potes, ut diuersi perfunctorie commixtio fetus possit cludere, tollis homini quod natus est et uirum de uiro exsuis abscisaque corporis parte sexum negas, spadonem efficis, ut quod negauit natura in hominibus inpleret audacia. Quam bona autem mater sit aqua etiam hine considera. tu, o homo, docuisti abdicationes patrum m filios, separationes odia offensas: disce quae diuiderent parentis et filiorum necessitudo. uiuere pisces sine aqua non queunt nec a suae parentis consortio separari neque a suae altricis discerni munere, et fit hoc natura quadam, ut separati moriantur ilico. neque enim ut omnia huius aeris uiuunt spiramine, quia hauriendi spiritus et respirandi natura his non suppetit; alioquin sub aquis semper non possent uiuere non capientes spiritus itrat substantiam. nos intercluso commeatu spiritus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cecidit npiscis exiuit Tum de inde quã pura & inui¬
olcito successio. nullus alt̾i s generi suo miscet᷑. Thymall.
thrmallo : lupus lupo: Scorpena quoq castitatẽ im¬
maiculciti conubii. generi suo serucit Itaq hab& pudici¬
ticĩ generis : s uenenũ generis sui non hab&. Non enĩ
peutit scorpena sed reficit: Nesciunt igit᷑ alienige¬
narũ piscium ad ulterina c̃tagia : sic̃ sunt et quȩ
coeunte asinorũ equarũq int̾ segenere. magna curci
hominũ ꝑpetrant᷑. Uł rursus cũ equus asinę miscetur
innciturȩ colluuionẽ cõmittitur. quã qđ inꝑsone in¬
uric̃ĩ. & homo istci ꝓcurcis. int̾pres adulterii iumen¬
tcilis. et illud animal p̃tiosius putas qđ adulterinum.
qũa qđ uerũ est: Ipse genera alienci c̃fundis diuersaq
misces seminci. adq ad uetitos coitus: plerũq cogis in¬
uitꝰus. et hoc industriã uoccis. qͥa de hominib faicere

Expanded text:
cecidit et piscis exiuit. tum deinde quam pura et inuicecidit et piscis exiuit. tum deinde quam pura et inuiolata successio ! ut nullus alteri, sed generi suo miscetur, thymallus thymallo, lupus lupo! scorpaena quoque castitatem inmaculati conubii genensgeneris sui seruat. itaque habet pudicitiam generis <sui>, sed uenenum generis sui non habet; non enim percutit scorpaena, sed reficit. nesciunt igitur alieni generis socium adulterina coniugia, sicut sunt ea quae coeunte asinorum equarumque inter se genere magna cura hominum perpetrantur, uel rursus cum equis asinae miscentur, in naturae conluuionem committitur quam quod in personae iniuriam. et, homo, ista procuras interpres adulterii iumentalis et illud animal putabas putas, quod adulterinum quam quod uerum est. ipse genera aliena confundis diuersaque misces semina atque ad uetitos coitus plerumque cogis inuitos putabas hoc industriam uocas. hoc quia de hominibus facere
Abbreviated transcription (Latin):
ncitos suis defendat ꝑiculis Quis hȩc uidens nsi possit
optinere ñtaintȩ pisciũ pi&ati cedcit: Quis ñ miretur¬
& stupecit ut seru& nat᷑a inpiscibus. qđ ñ seruat inhomi¬
nibus: Pleriq ex suspicione. nouercalib odiis appe¬
titos suos occider̃ filios. aliȩ infame ut legimꝰ. pcrtꝰ
ꝓprios comeder̃: humcinis pignorib mat̾ sepulchrũ
fcicta ẽ: Pisciũ proli pcirentis uterꝰ sic̃ murus uaillo
quodc̃ in tumorẽ uiscerũ pignora in offensci c̃seruat:
Diuersa igit᷑ pisciũ genera. diuersos usus habent Alici
ouci generant. alii iuiuos pariunt atq formatos. et
qui ouci generãt non nidos texos ut aues: ñ duturna
fotus lciborẽ induunt. ñ cũ molestici sui nutriunt:
Cecidit ouũ qđ aqua gremio quodc̃ nciturȩ suae
qucisi nutrix blcindci suscepit. ⁊ animcil celeri fotu
reddidit: Continuo enĩ ttictu parentis animcitũ ouũ

Expanded text:
natos suos defendant a periculis. quis haec uidens, etsi possit natos suos defendant a periculis. quis haec uidens, etsi possit obtinere, non tantae piscium pietati cedat? quis non miratus stupeat, ut seruet natura in piscibus quod non seruat in hominibus ? plerique ex suspicione nouercalibus odiis adpetitos suos occiderunt filios, aliae in fame, ut legimus, partus proprios comederunt. humanis pignoribus mater sepulchrum facta est, piscium proli parentis uterus sicut murus uallo quodam intimorum uiscerum pignera inoffensa conseruat. diuersa igitur piscium genera diuersos usus habent; alii oua generant, alii uiuos pariunt atque formatos. et qui oua generant non nidos texunt ut aues, non diuturni fotus laborem induunt, non cum molestia sui nutriunt. cecidit ouum, quod aqua gremio quodam naturae suae quasi nutrix blanda suscepit et animal celeri fotu reddidit. continuo enim tactu parentis animatum ouum
Abbreviated transcription (Latin):
usq minc tum quã legis ꝑpetuę munꝰ exequit᷑. blcinda
quȩ dc̃i mat̾ animantiũ. alii uiuos fȩtus edunt de
suo corpore. Ut mustelȩ ncanicula & cęte ingentia
del fines & foce. aliaq coete huismodi. quȩ cũ ediderint
partus siquid forte insidicirũ t̾rorisq p̾senserint: circa
ccitulos suos quẽquc̃i moliri : quo tueant᷑ eos uł tenere.
aetcitis pauorẽ mat̾no affectu cõprimcint: apire ora.
iinnoxio partꝰ suos dente suspendere. Int̾no quoq recipe¬
corpore. ⁊ genitali ferunt᷑ aluo abscondere Quis humcm
affectꝰ hanc pisciũ pietatẽ possit imittri: Ocula nob̾
scitietuti sunt. illis ñ scitis ẽ apire iuscerci. natosq recipe
ac reuoccire integros. atq iterũ fotu quodã eos sui callo¬
ris aniare. ⁊ sp̃ũ alere suo duosq incorpore uno uiuere.
donec aut securitatẽ deferant. aut corpore suo obiecto

Expanded text:
mi tamquam legis perpetuae munus exsequitur, blanda mi tamquam legis perpetuae munus exsequitur, blanda quaedam mater animantium. alii uiuos fetus edunt de suo corpore, ut mustelae et caniculae delphines, et phocae, aliaque caetera hujusmodi. Quae cum ediderint partus, si quid forte insidiarum terrorisque praesenserint circa catulos suos quemquam moliri, quo tueantur eos, vel tenerae aetatis pavorem materno affectu comprimant, aperire ora, et innoxio partcorpore et genitali feruuturferuntur aluo abscondere. qui humanus adfectus hanc piscium pietatem possit imitari? oscula nobis satietati sunt, illis non satis est aperire uiscera natosque recipere ac reuocare integros atque iterum fotu quodam eos sui caloris animare et spiritu adolere suo duosque in corpore uno uiuere, donec aut securitatem deferant aut corpore suo obiecto
Abbreviated transcription (Latin):
coruorũ. qͥd etiam luporũ tenebitudines: Nescit hos lupos
agnus timere. Tanta ẽ aquarũ gr̃a quarũ uitulos fugiũt¬
& leones. ut his ꝓpheticũ illud dictũ de ecđe sc̃itate iure
c̃ueniat: Tunc lupi et agni simul pascent᷑. Leo uibos si¬
simul paleas manducabunt: Nec mirũ quandoquidẽ eticĩ
meccta ciquę illud oꝑant᷑. ut p̃donũ abluta neqͥcici cum
in nocentib cõparet᷑ Quid etiã purpurtas cõmemorem:
Quȩ ornant regũ c̃uiuici. amictus imbuunt : Aquarum
ẽ igit᷑ qđ inregib adorcit᷑: aquarũ est species illa quȩ ful¬
g&. Adde porcos maris eticĩ uidȩis gratos Quia nichil ẽ
cõmine qđ nõ aqua ablucit Ꝙ ideo communes eos sic̃ int̾ra
merci genera pisciũ : alii ouci generant ut uarii ieuo¬
res quos uocant troctus. & aquis fouendo cõmittunt:
quei gͥ animait & creat. & adhuc mandati illiꝰ pͥmi¬

Expanded text:
corvorum, quid etiam luporum teneritudines? Nescit hos lupos corvorum, quid etiam luporum teneritudines? Nescit hos lupos agnus timere. Tanta est aquarum gratia, quarum vitulos fugiant et leones, ut his propheticum illum dictum de Ecclesiae sanctitate jure conveniat: Tunc lupi et agni simul pascentur, leo et bos simul paleas manducabunt . Nec mirum, quandoquidem etiam in Ecclesia aquae illud operantur, ut praedonum abluta nequitia cum innocentibus comparetur. Quid etiam purpuras memorem, quae ornant regum convivia, amictus imbuunt? Aquarum est igitur quod in regibus adoratur: aquarum est species illa quae fulget. Adde porcos maris etiam Judaeis gratos; quia nihil est commune, quod non aqua abluat, et ideo communes eos sicut in termera genera piscium. alii oua generant, ut uarii maiores, quos uocant troctas, et aquis fouenda conmittunt. aqua igitur animat et creat et adhuc mandati illius pri
Abbreviated transcription (Latin):
quã fer̃ aliqͥd hab̾e noxiũ: ȩsca p̃tiosior est : Rana horrens
inpciludibus : decora inciquis. omĩb fere p̃stait alim̃tis:
Plurci siquis uult cognoscere. aduiersis locorũ piscatorib
querat: Nemo enĩ potest omĩa cõp̃hendẽ Canes sane et
inmari caue: quos et in eccła molestos ẽẽ et cauendos
apłs docet dicens Cauete canes: caiuete malos oꝑarios
grãm captti. quã liberci: Neq te inhonoratũ nr̃a
ꝓsecutione thimcille dimittã. cui aflore nom̃ mole uit.
Seu ticini undci te fluminis seu amȩr atesis umbra
nutriuerit : flos es: Deniq sermo testatior qđ de eo
qui grcitt̃ re doleuit suciuitutẽ dictũ fcicere sit. aut
piscem olet aut florem. Itci idẽ ꝓnunticitus ẽ piscis
odor ẽẽ. qui floris Quid specie tua gratius. qͥd suciui¬
tute iocundius. quid odore flagrantius. Qđ mella
flagrant: hoc tu corpore tuo spircis. Quid loquar

Expanded text:
quam ferunt aliquid habere noxium, esca pretiosior est. rana horrens quam ferunt aliquid habere noxium, esca pretiosior est. rana horrens in paludibus, decora in aquis omnibus fere praestat alimentis. plura si qui stultus cognoscere, a diuersis locorum piscatoribus quaerat; nemo enim potest omnia conprehendere. canes sane et in mari caue, quos et in ecclesia molestos esse et cauendos apostolus docet dicens: cauete canes, cauete malos operarios. gratiam capta quam libera. neque te inhonoratum nostra prosecutione, thymalle, dimittam, cui a flore nomen inoleuit. seu Ticini unda te fluminis seu amoeni Athesis unda nutrierit, flos es. denique sermo testatior quod de eo qui gratam redoluit suauitatem dictum facete sit: aut piscem olet aut florem ; ita idem pronuntiatus est piscis odor etate jucundius? Quid odore flagrantius? Quod mella flagrant, hoc tu corpore tuo spiras. Quid loquar
Abbreviated transcription (Latin):
Sepicis. polypos. lithostratti. cartibos. cancros. & in his innu¬
meraibilici sui generis. Quid dicc̃i generti serpentũ: Driconeᷤ.
iurencis. anguillcis. nec pręt̾ mittũ scorpios. raan
dines M ustelcis quoq et canes maritimos. uitulos marmoꝰ.
cetera immcinici. delfincis. foccis. leones Quid ad texã:
Etiã merulcis. turdos. pauos quoq quorũ eticĩ colores in a¬
iub uidemꝰ exp̃ssos. ut nigri merulȩ̨. paui diuerso colo¬
re dorsa ncollo depicti sint. turdi aluo uciru. & cet̾a
quorũ sibi terrȩ species & nomina uindicar̃ Nã prius in
mari istci coeper̃. diuersisq fluminibus Siquidẽ aqua pͥor
animcirũ uiuentiũ reptiliti diuino nuti imꝑcita ꝓdux̃
Adde hanc girim: qđ eti quȩ timemꝰ int̾ris. amaamꝰ inciquiᷤᷤ
Et enĩ noxia int̃ris. inciquei in noxici sunt : atq ipsi ange
sine ueneno. Leo t̾ribilis in t̾ris. dulcis influctibus. Murenci

Expanded text:
sepias, polypos, lithostracos, carabos, cancros, et in his innusepias, polypos, lithostracos, carabos, cancros, et in his innumerabilia 81 sui generis. Quid dicam genera serpentium, dracones, muraenas, anguillas? Nec praetermittam scorpios, ranas, testudines, mustelas quoque et canes maritimos, vitulos marinos, cete immania, delphinas, phocas, leones. Quid attexam etiam merulos, turdos, pavos quoque, quorum etiam colores in avibus videmus expressos, ut nigri merulae, pavi diverso colore dorsa et colla depicti sint, turdi alvo varii, et caetera quorum sibi terrae species et nomina vindicarunt? Nam prius in mari ista coeperunt diversisque fluminibus. Siquidem aqua prior animarum viventium reptilia divino nutu ie timemus in terris amamus in aquis. etenim noxia in terris in aqua innoxia sunt atque ipsi angues sine ueneno. leo donauerit in terris, dulcis in fluctibus. muraena.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc mare maignũ nispatiosũ : illic repentici quorũ non ẽ
landi usũ eo qđ sint amfibici quȩ uł inciquis uł in terris
iuuaant. ut sunt focae. corcodrilli. equi fluuiciles. quos
ippopotamos uocant. eo qđ hi generent᷑ nilo in flumine.
Tam̃ cũ incilto aquarũ sunt nõ ambulant s natunt.
nec uestigio utunt᷑ pedis ad incedendũ. s tumquam
remo ad reptendũ: Si quidẽ et nauis actti remis la¬
dix̃ dñs: Breuis sermo s uehemens et lcte patens.:
cõmunẽ minimis & mciximis nciturã infudit. Eodem
mom̃to ꝓducit᷑ ballenci quo ranci. eiꝰdẽ ui oꝑationis
innciscitur Non loborcit in maximis ds̃: ñ fcistidit inmini¬
mis. nec dolet natura parturiens del fincis. sic̃ non doluit
cũ exiguos murices cocleasq ꝓducer& Aduerte o homo
quanto pluri inmari quc̃ int̾ris sint. Numera si potes
omĩa pisciũ genera. uł minutorũ ut etiã maximorum:

Expanded text:
Hoc mare magnum et spatiosum, illic reptilia quorum non est Hoc mare magnum et spatiosum, illic reptilia quorum non est t amphibia, quae vel in aquis vel in terris vivant, ut sunt phocae, crocodili, equi fluviales, quos hippopotamos vocant, eo quod hi generentur Nilo in flumine; tamen cum in alto aquarum sunt, non ambulant, sed natant, nec vestigio utuntur pedis ad incedendum, sed tanquam remo ad reptandum. Siquidem et navis acta remis ladixit Dominus. Brevis sermo, sed vehemens, et late palens, communem minimis et maximis naturam infudit. Eodem momento producitur balena quo rana ejusdem vi operationis nascitur. Non laborat in maximis Deus, non fastidit in minimis. Nec doluit natura parturiens delphinas; sicut non doluit, cum exiguos murices cochleasque produceret. Adverte, o homo, quanto plura in mari quam in terris sint. Numera si potes, omnia piscium genera vel minutorum, vel etiam maximorum,
Abbreviated transcription (Latin):
enarrare : quȩ omĩci mom̃to diuiȩ p̃ceptionis
animcita sunt. simul coibat formai corporis. ⁊oꝑabat᷑
anuci uitcilis. etic̃ uigor aliqͥs uirtutis Repleta
erat t̾ra germinibus. mare implet᷑ animantibus.
Ibi insensibilici pullulcibant : hic sensibilici uerscintur:
Int̾ris quoq aqua sucis sibi uindicat portiones. Lam¬
bunt t̾rcĩ pisces aquarũ. & execi sibi prȩdc̃i requirunt:
Culices quoq nrcinunculi circa genitales strepunt paliides.
& ipsȩ audier̃ dñi mandaitũ dicentis Producant aquȩ
reptilici cmimarũ uiuentiũ Scimꝰ reptilici dici gene¬
rci serpentiũ. eo qđ suꝑ t̾rcĩ repant. sed multomagis
om̃e qđ naitat reptandi hab& speciẽ uł naturã Nam
isi inprofundũ quȩ se demerserint aquã uidecintur
findere. tum̃ cũ supͣ innaiteint repunt toto corpore
qđ trahunt suꝑ quȩdc̃ dorsa aquarũ Unde nđđ̾ ait:

Expanded text:
enarrare, quae omnia momento divinae praeceptionis enarrare, quae omnia momento divinae praeceptionis animata sunt. Simul coibat forma corporis et operabatur anima, vitalis etiam vigor reliquae virtutis. Repleta erat terra germinibus, mare impletum animantibus. Ibi insensibilia pullulabant, hic sensibilia versantur. In terris quoque aqua suas sibi vindicat portiones. Lambunt terram pisces aquarum, et ex ea sibi praedam requirunt. Culices quoque et ranunculi circa genitales strepunt paludes, et ipsae audierunt Domini mandatum dicentis: Producant aquae reptilia animarum viventium. Scimus reptilia dici genera serpentum, eo quod super terram repant: sed multo magis omne quod natat, reptandi habet vel speciem, vel naturam. Nam etsi in profundum qui se demerserint, aquam videantur findere; tamen cum supra innatant, repunt toto corpore, quod trahunt super quaedam dorsa aquarum. Unde et David ait:
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ. et subito aqua iussos
mare ipsũ cepit diuersci reptiliũ
genera parturire. & scdm genꝰ effundere qđ¬
cũq formauercit:. Non exigui gurgites. ñ cenose
paludes ucieabant. Qum omĩci deitc̃i sibi crecoi.¬
di assumerent potestatẽ. Pisces exilibant de flu¬
mine. del fines p̃ludebant influctibꝰ c̃caue seoxis
ostreae adherebant. ꝓfundis adolescebant echin
Ue michi. ante homine coepit illecebiti. abun¬
dentica copicirũ nr̃e mat̾ luxurie. ante om̃i¬
ne delitie̾ Prior gͦ hominũ temptticio quã
ncitura. Sed nichił crecituri deliquit. alim̃tei
dedit ñ uitia p̃scripsit: Hȩç cõmunici dedit.
ne tibi aliqua uelut ꝓpric uindiccres. tibi suos
fructꝰ t̾ra ꝓducit. tibi scciros & accipenseres & om̃s
foetꝰ suos generant aquȩ. & his non c̃tentus int̃ dic¬
ta tibi alim̃ta gustesti. Ad inudicĩ tuã om̃a
c̃gerunt᷑. ut p̃uaricatio tu& auiditatis oneret᷑:
Sed neq quã multe species & nominci sint possumꝰ

Expanded text:
mandatum et subito aqua jussos mare ipsum coepit diversa reptilium genera parturire, et secundum genus effundere quodcumque formaverat. Non exigui gurgites, non coenosae paludes vacabant, quin omnia datam sibi creandi assumerent potestatem. Pisces exsiliebant de flumine, delphines praeludebant in fluctibus, conchae saxis, ostreae adhaerebant profundis, adolescebant echini. Vae mihi! ante hominem coepit illecebra, abundantia copiarum, nostrae mater luxuriae. Ante hominem deliciae. Prior ergo hominum tentatio, quam natura: sed nihil natura deliquit; alimenta dedit, non vitia praescripsit. Haec communia dedit, ne tibi aliqua velut propria vindicares. Tibi suos fructus terra producit; tibi scaros et accipenseres, et omnes fetus suos generant aquae: et his non contentus interdicta tibi alimenta gustasti. Ad invidiam tuam omnia congeruntur, ut praevaricatio 80 tuae aviditatis oneretur. Sed neque quam multae species et nomina sint, possumus
Abbreviated transcription (Latin):
quillitutis annuntius: sol& ẽẽ ncuugrintibus. Deniqͦ
cũ ꝓcellas uentorũ p̃sensserit: calculũ ualidũ ar¬
ripit. eũq uelut saburrm uehit: & tumquã ancholc̃i
trahit. ne excuticitur fluctibus: Ittq ñ suis se librat
uirib sed alieno stabilit & regitꝰ pondere. Quo indicio
ncuitȩ uelut signũ futurȩ ꝑt᷑ͣbaitionis ccpessunt: isibi
p̃eauent. ne eos imparcitos turbo improuisus inuenicit.¬
Luis maithemctticꝰ quis astro logus. qusue chaldȩus. potest
syderũ cursus. sic cęli motus . signa cõp̃hendere: Quo
ngrnio istci collegit. quo doctore ꝑcepit: Quis ei
fui tuitu int̃pres augurii : Sȩpe homines ẽfusi¬
onẽ aeris uident et sepe ftilluntur. qđ plerum a ue

Expanded text:
quillitatis annuntius solet esse navigantibus. Denique quillitatis annuntius solet esse navigantibus. Denique cum procellam ventorum praesenserit, calculum validum arripit, eumque velut saburram vehit, et tamquam anchoram trahit, ne excutiatur fluctibus. Itaque non suis se librat viribus, sed alienae stabilitatis regitur pondere. Quo indicio nautae velut signum futurae perturbationis capessunt, et sibi praecavent, ne eos imparQuis mathematicus, quis astrologus, quisve Chaldaeus potest siderum cursus, coeli motus, et signa sic comprehendere? Quo ingenio ista colligit? Quo doctore percipit? Quis ei fuit tanti interpres augurii? Saepe homines confusionem aeris vident, et saepe falluntur, quod plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
pcsccnt᷑ erumnci. Tu autẽ ꝓpriis esto c̃tentꝰ .& alie¬
na te dc̃ipnci ñ paseint Bonus crb ẽ. simplicitas in no¬
centiȩ: suci bonci habens. insidiari nescit alienis. nec
auciritiȩ fcicib incirdescit. Cui lucrũ om̃e: ad uirtutem
dispendiũ est : ad cupiditatẽ incendiũ. Et ideo becitei ẽ
sibona suci nouerit cũ ueritate pauꝑtris. n omĩb p̃fe¬
quã thesauri magni sine timore Quantũ ẽ enĩ qđ
hoen alat : aut si quęris qđ eticĩ alii abundet ad
grãm: id quoq ñ multũ est Melior est enĩ hospita¬
litus molerib cũ gr̃a: quã uitulorũ pinguiũ p̃parai¬
tio cũ discordici U tcim gͦ ingenio ad quȩrendam
gr̃am et salutẽ tuendc̃: non alienc̃ eir eũ scriben¬
dc̃i innocentiã. licet nob̾ uti exemplis maritimis
animal exiguũ uile ac despicaibile. maritimu⁊
loquor: plerũq in dex futurȩ tempestatis. aut tran¬

Expanded text:
pascantur aerumna. Tu autem propriis esto contentus, et aliepascantur aerumna. Tu autem propriis esto contentus, et aliena te damna non pascant. Bonus cibus est simplicitas innocentiae. Sua bona habens insidiari nescit alienis, nec avaritiae facibus inardescit, cui lucrum omne ad virtutem dispendium est, ad cupiditatem incendium. Et ideo beata est, si bona sua noverit, cum veritate paupertas, et omnibus praefeore, quam thesauri magni sine timore. Quantum est enim quod hominem alat? Aut si quaeris quod etiam aliis abundet ad gratiam, id quoque non multum est. Melior enim est hospitalitas in oleribus cum gratia, quam vitulorum pinguium praeparatio cum discordia. Utamur ergo ingenio ad quaerendam gratiam, et salutem tuendam, non ad alienam circumscribendam innocentiam. Licet nobis uti exemplis maritimis T IX. Echinus animal exiguum, vile ac despicabile, maritimum loquor, plerumque index futurae tempestatis, aut tran
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝑiculi: qm̃ tũ difficilis. ẽ. uencitio. tũ pieulosa
Difficilis quia testis ucilidiorib ȩsea interior excludit̾
Hã uelud muris quibus dc̃i mollitiem carnis p̃cepti
imꝑicilis unt̃pres natura muiuit. Quã medio tes¬
tcirum quodã sinu c̃cauo. nutrit ac fouet. et quasi
inquadã uciller cdiffundit. et ideo cassai omiart̃¬
tem̃ta surt̃i cancri: qui aꝑire clausũ ostreũ nullo
ui potest: & ꝑiculosum ẽ si
ad ar gum̃t c̃fugit et in sidi cis
de molitur. Ittiq
quia omĩa genera
de lectatione mulcentur ex plorat᷑ si qͣnd
solis itidios diptycũ illũ suũ aꝑicit. nreseret
claustra. testtirũ. ut libero aere uisceris sui uoluptaten
quamdã eapicit. & t̃c danculo ealculũ immittens
impedit c̃ clusionẽ ostrei. ac sic aꝑtei elaustrei reppie
scriptioneͥs irrepant. et infirmitatem ꝓpriȩ uirtutis
astu quodci suffulcicnt. fr̃i dolũ nectant. et alterius

Expanded text:
est periculi: quoniam cum difficilis est venatio, tum periculosa: est periculi: quoniam cum difficilis est venatio, tum periculosa: difficilis, quia testis validioribus esca interior includitur; nam velut muris quibusdam mollitiem carnis praecepti imperialis interpres natura munivit, quam medio testarum quodam sinu concavo nutrit ac fovet, et quasi in quadam valle diffundit; et ideo cassa omnia tentamenta sunt cancri, quia aperire clausum ostreum nulla vi potest: et periculosum est siad argumenta confugit, et insidias de molitur. Itaque quia omnia genera delectatione mulcentur, explorat si quando solis radios diptychum illud suum aperiat, et reseret claustra testarum; ut libero aere visceris sui voluptatem quamdam capiat: et tunc clanculo calculum immitens, impedit conclusionem ostrei; ac sic aperta claustra reperiens, scriptionis irrepant, et infirmitatem propriae virtutis astu quodam suffulciant, fratri dolum nectant, et alterius