comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cillitas atq ĩperi uenam ÷¬
sapit ut ex sñĩa dei ĩ.xuii.¬
telligat ueritatem et nicħ̾
aliuid fieri debuisse qͣm ꝙ ui
det fecisse deum q̃m scit acce¬
ptorem personarum non ẽẽ
Si enim dauid precẽ suscep
et saul refutauit nichil adu̾¬
sum sentiendũ ẽ deum fecis¬
se. Sciens enim qua mente
tionem accepit quem uidit
tribulato corde ueniam postr¬
lare. illum aũt despexit quia
aĩum eius pũie non tetig̾at
dolor quia deus cordis adui¬
tor est mag̾ quam uocis hĩc
dictum ẽ hono uidet in fati¬
e deus aũt in corde iõ ÷̃ falli¬
mur quia simulatio in u̾bic
et uultu eircumuenit nos ĩ
corde enim quid sit iude nõ
tentia ẽ examinat singłos
hoc etiam inuenimus ⁊ sal¬
uatorem fecisse. Seribam e
se offerentem non suscep̃. Se¬
dentem aũt leui adtheloneũ
uocauit quia ũba scribe nõ
secutum ẽ cor. Leui aũt ta¬
tens hoc in corde hebat ꝙ sẽ¬
quod seriptum est scieba od
eet in hoĩe. Leui elegit. ppea

Expanded text:
cillitas atque imperisapit, ut ex sententia Dei intelligat veritatem, et nihil aliud fieri debuisse, quam quod videt fecisse Deum, qptorem personarum non esse. si enim Dauid precem suscepit et Saul refutauit, nihil aduersum sentiendum est dominum fecisse. sciens enim qua mente tionem accepit, quem uidit tribulato corde ueniam postulare; illum autem despexit, quia animum eius paenitentiae non tetigerat dolor, quia deus cordis auditor est magis quam uocis. hinc dictum est:homo uidet in facie, deus autem in corde. ideo et fallimur, quia simulatio in uerbis et uultu circumuenit nos; in corde enim quid sit, uidere non tentia est, examinat singulos. hoc etiam inuenimus et saluatorem fecisse. scribam enim se offerentem non suscepit, sedentem autem Leui ad teloneum ciebat, quia uerba scribae non secutum est cor, Leui autem tacens hoc in corde habebat, quod scriquod scriptum est sciebat quid esset in homine, Leui elegit. praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
qui amaꝵ facit uẽtrẽ
cum sit dulcis omĩa
diuina uolumina amara sũt.
S perfidis atq carnalib y
dolatris enim in suaue ẽ cuz
audiunt unũ deum predica
scit horrore correptus. erube

Expanded text:
QVI AMARUM FACIT UENTREM. CUM SIT DULCIS? Omnia diuina uolumina amara sunt, sed perfidis adque carnalibus. idolatris enim insuaue est, cum audiunt unum deum praedicascit horrore correptus, erube
Abbreviated transcription (Latin):
põs spuales est. Non moue¬
at aũ mentem alicuius qa
dei eẽ. Ait enim deus inter
cetera fcũrus diluuium non
permanebit sp̃s meus in hoĩ¬
bus istis quia sunt caro et e

Expanded text:
piritales est. non moueat autem mentem alicuius, qudei esse. ait enim deus inter cetera facturus diluuium: non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quia sunt caro, et
Abbreviated transcription (Latin):
principem mundi uideri .i. sa
secutus ruit in mortem. Nam
et manichei ab eodem saclam
hominẽ dñt fcm non mun¬
dum istum stulciores ceteris.
Cum enim constet munduz
hoĩs cã fabricatum illi adeo

Expanded text:
principem mundi uideri, id estsecutus ruit in mortem. nam et Manichei ab eodem Sacla hominem dicunt factum, non mundum istum, stultiores ceteris; cum enim constet mundum hominis causa fabricatum, illi a deo
Abbreviated transcription (Latin):
et morti. Ne ergo uelud inp̾¬
scius ħ pati uideretur et qd̾
forte uirtus recessiss. hec oĩa
sicut predixit. ut non dubi
humiliatus est non resisti
acrius mimicis iuberet in
tm tp̃m se eẽ qui fuerat oñ¬
dens ut iam detens aurem
que abscisa fuerat restitu̾et
utiq medicus. s .q. corpoiͣs

Expanded text:
et morti. : ne ergo uelut inpraescius haec pati uideretur et a quo forte uirtus recessisset, haec omnia sic praedixit, ut non dubithumiliatus est, non resisti acrius inimicis iuberet in tantum ipsum se esse qui fuerat ostendens, ut iam detentus aurem quae abscisa fuerat restitueretutique medicus, sed quasi corporis
Abbreviated transcription (Latin):
est illi deitas una. sacrifitiu
panis et uini in fide ⁊ caritate
sc̃a ecc̃a catholica ꝑ uniu̾sum
orbem terre offerre non cessat.
In illis enĩ carnalib uictimis
figuratio fuit carnis xṗi qͣm
pro peccĩs nr̃is ip̃e sine regno
fuerat oblaturus. et sanguis
quem erat effusurus in remis¬
sionem pecc̃oꝵ nr̃oꝵ. In isto ã
sacrifitio gr̃aꝵ actio atq ꝯme¬
moratio carnis ẽ xp̃i qͣm pro
nobis obtulit et sanguis ꝙͣ
pronobis ip̃e deus effu̾dit. de
quo beatus paulus dicit ĩ ac¬
tib apłoꝵ. Attendite nobis ⁊
rege ecc̃am dei. qm acquisiunit
sanguine suo. In illis ergo sacͥ¬
fitus qd nob ẽẽt donand̾ fig̃a¬
te significabatur. In ħ ã sacrifi¬
tio quid uobis donatum sit e¬
uident̾ oñditur. In illis sacrifi¬
tiis prenuntiabatur filius dei
pro impis occidendus. In ħã
pro impiis p̾nuntiat᷑ occisus.

Expanded text:
itas, sacrificium panis et vini in fide et charitate sancta Ecclesia catholica per universum orbem terrae offerre non cessat. In illis enim carnalibus victimis significatio fuit carnis Christi, quam pro peccatis nostris ipse sine peccato fuerat oblaturus, et sanguis, quem erat effusurus in remissionem peccatorum nostrorum. In isto autem sacrificio gratiarum actio atque commemoratio est carnis Christi, quam pro nobis obtulit, et sanguinis quem pro nobis idem Deus effudit. De quo beatus Paulus dicit in Actibus Apostolorum: Attendite vobis et regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo . In illis ergo sacrificiis quid nobis esset donandum, figurate significabatur; in hoc sacrificio quid nobis jam donatum sit, evidenter ostenditur. In illis sacrificiis praenuntiabatur Filius Dei, pro impiis occidendus, in hoc autem pro impiis annuntiatur occisus.
Abbreviated transcription (Latin):
Quo michi oues holocausti
tui neq in sacrifitus tius ho¬
norasti me non enim ad ħ te
feci ut laborares inthure aũ

Expanded text:
Quo mihi oves holocausti tui? Neque in sacrificiis tuis honorasti me. Non enim ad hoc te feci, ut laborares in thure, au
Abbreviated transcription (Latin):
fata appellant non intelligen¬
tes quia sunt hominis mni¬
mici. Nam si per sensus nõ
subintrarent pecc̃a ad aĩam s

Expanded text:
fata appellant, non intelligentes quia sunt hominis inimici. Nam si per sensus non subintrarent peccata ad animam, s
Abbreviated transcription (Latin):
datum ꝓbaretur examinand
prius fuerat si dignũ eẽt aut
debitum hus obedire quox
nulla signa aut prodigia ad
ꝯmendationẽ diuinitatis in
rebꝰ gestis exist̾ent s solent
abhus exclusi ad elem̃ta con¬
fug̾e dicentes ħ se cołe quoꝵ
gubernaculis regit᷑ iuta hũa¬
na aquib ut sͣ requirimus si
mandatum est aut deo iussu
quem etiã ip̃i magnum et sũ¬
mũ fatentur et negligũt eu
Sienim fieri d ab illo mãda¬
ri oportint qui auctor eorum
dr᷑. Si ã ab illo mandatũ pre
nõ ad premiũ qr ad otumeliã
pertinet ꝯditoris ut contẽpto
dño colantur serui et spreto
imꝑatore adorentur comites
quo istud impunitũ erit ꝙ
etiam in hac uita uindicari
et quidem acbius iudicamus.
S forte ab hus ip̃is elem̃tis
dicant mandatum oñdant a
illos locutos ꝙ si non oñdũt
qua pena digni sunt qui au¬
ctores p̾sumpte ⁊ conficte ele

Expanded text:
datum probaretur, examinandum datum probaretur, examinandum prius fuerat, si dignum edebitum his obedire, quorum nulla signa, aut prodigia, ad commendationem divinitatis in rebus gestis existerent? Sed solent ab his exclusi ad elementa confugere, dicentes haec se colere quorum gubernaculis regitur vita humana. A quibus, ut supra, requirimus si mandatum est aut jussum a Deo, quem etiam ipsi magnum et summum fatentur et neglegunt eum. si enim fieri debet, ab illo mandari oportuit, qui auctor eorum dicitur. si autem ab illo mandatum non non ad praemium, quia ad contumeliam pertinet conditoris, ut contempto domino colantur serui et spreto imperatore adorentur comites. quo modo istud inpunitum erit, quod etiam in hac uita uindicari, et quidem acerbius, uideamus? Sed forte ab his ipsis elementis dicant mandatum. ostendant alillos locutos. quod si non ostendunt, qua poena digni sunt, qui auctores praesumptae et confictae re
Abbreviated transcription (Latin):
gari aut fidem nr̃am inpugna¬
re se aũt putant absolutos ẽẽ
non uideo quippe cũ nlła hẽant
assertionum s. docum̃ta sr̃stitio¬
nis sue mag̾ dicam quã religi¬
onis namq tãta non hñt pro¬
ferũt ut ip̃i potius nouaꝵ rex
uictores et defensores heantur
primo enim in loco deos se.asse¬
runt cołe quoꝵ nulla insignia
nulla dant testimonia. Illos eĩ
deos appellant qui se ausi nõ st̃
hoc noi̾e nũcupari. et hoĩes d̾oꝵ¬
auctores. hẽantur cum deus a¬
uctor debeat ẽe hoĩb ac ꝑ hoc
uana et in anis assertio est ꝙͥ¬
qͥd enĩ sine deo ẽ stabile ẽẽ ñ p̃t
Manifesta enim eẽ que dico ꝓ¬
bant libri eoꝵ in quib nichil
diuinũ nichil deo iubente legit
stitursse noĩm sacrifitia. ⁊ hoc
qui nulliꝰ m̾iti uid̾ent᷑ ut q̃
statuerant digne statuisse pro¬
barentur qñ ergo quos deos
appellant ncħ hor mãdasse
leguntur qͣ au̾ete hii fatiũt
ut accepto fieri putant ꝙ ñ
probãt mandatum eũ si ⁊̃ mã¬

Expanded text:
edi, aut fidem nostram impugnare, se autem putent absolutos esse, non video. Quippe cum nulla habeant assertionum suarum documenta, superstitionis suae magis dicam quam religionis. Nam quae cauta non habent, proferunt, ut ipsi potius novarum rerum auctores et defensores habeantur. Primo enim in loco deos se asserunt colere: quorum nulla insignia, nulla dant testimonia. Illos enim deos appellant, qui se ausi non sunt hoc nomine nuncupare, ut homines auctores deorum habeantur, cum Deus auctor debeat esse hominibus: ac per hoc vana et inanis assertio est. Quicquid enim sine deo est, stabile esse non potest. manifesta enim esse quae dico probant libri eorum, in quibus nihil diuinum, nihil deo iubente legitunstituisse numinum sacrificia, et hos, qui nullius meriti uiderentur, ut quae statuerant digne statuisse probarentur. quando ergo quos deos appellant nihil horum mandasse leguntur, qua auctoritate hi faciunt aut accepto ferri putant, quod non probant mandatum, cum, si etiam man
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ it̾m. Nelinquo mũdũ ⁊ ua.
ad pa. illo utiq redit uñ uen̾a
s uidimꝰ post abcessum dñi ⁊
uirtutem in mundo fuisse
et doctrinam. Uides ergo nõ
de uirtute dem̃ eẽ adño et
doctrina. S sp̃aliter de se do¬
minum locutum ꝙ siurtu¬
tis que in xp̃o opata est di

Expanded text:
it: iterum relinquo mundum et uado ad patrem, illo autem redit unde uenerat, sed uidemus post abscessum domini et uirtutem in mundo fuisse et doctrinam, uides ergo non de uirtute dictum esse a domino et doctrina, sed specialiter de se dominum locutum. Quod si uirtutis, quae in Christo operata est, di
Abbreviated transcription (Latin):
scis omnia. et non est opus tͥ
cum ista sũma sit religionis
nr̃e ut xep̃m ante carnem in
celis cum deo fuisse credamꝰ
ut filium apud pr̃em. Nam
si pp̃ istam conuersationem ⁊
celestem doctrinam de celo et
a deo se dix exisse et uenisse
in mundum. eadem debuerãt
dr̃e de se omnes propħe ⁊apͥ
hoc forte dicatur sig̾casse qr
doctrina que uen̾at a deo reli¬
cto mundo ad deum est. Aliud¬

Expanded text:
scis omnia, et non est opuscis omnia, et non est opucum ista summa sit religionis nostrae, ut Christum ante carnem in coelis cum Deo fuisse credamus, ut Filium apud Patrem. Nam si propter justam conversationem et coelestem doctrinam de coelo et a Deo se dixit exiisse, et venisse in mundum, eadem debuerant dicere de se omnes Prophetae ethoc forte dicatur significasse, quia doctrina quae venerat a Deo, relicto mundo ad Deum est
Abbreviated transcription (Latin):
sicut et ille. Querendum qũo
prius argumentis fo
ẽẽ professus ẽ. ait enim inter
cetͥa de dño. qui de sursum ue¬
nit super omnes ẽ. Qui autẽ
de t̾ra est de t̾ra loquitur. Qui
u̾o de celo uenit ꝙ uidit ⁊ au¬
dit testificatur. et testimõim
eius nemo ac. Ecce ioħes õs
secum pariter ad ꝯpationem
dñi t̾restres appellat. quia illu
de celis testatur uenisse. Cete¬
ros u̾o omnes de t̾ra ẽẽ. ħ est
de infi̾orib ⁊ ip̃e dñs int̾cet̾a
eadem loq̃ dicens. Non enim
descendit de celo ut fatiã uo.
meã. Sad uoluntas eius qui
misit me pr̃is. et iterum dñs
inter alia ħ sensu lõ dicens.
et non dico uobis quia ego
rogabo pr̃em. p̾r enim ipse
diligit uos quia uos me di¬
ligitis et creditis quia adeo
exiuii. exiui apr̃e et ueni in
hunc mundum. iterum re¬
linquo mũdum et uado ad
prem. Tunc uidentes disci¬
puli manifeste illum ẽẽ locu¬
tum. dieunt ei. eccȩ nunc pa
lam loqueris ⁊ prou̾bium nł¬
lum dicis. nune seimus qm

Expanded text:
sicut et ille. XCI. QVAERENDUM QVO  ARGUMENTIS FOTesse professus est. ait enim inter cetera de domino: qui de sursum uenit, super omnes est; qui autem de terra est, de terra et loquitur; qui uero de caelo uenit, quod uidit et audiuit, testificatur et testimonium eius nemo accipit. ecce Iohannes omnes secum pariter ad conparationem domini terrestres appellat, quia illum de caelis testatur uenisse, ceteros uero omnes de terra esse, hoc est de inferioribus. et ipse dominus inter cetera eadem loquitur dicens: non enim desmeam, sed voluntatem ejus, qui misit me, Patris . Et iterum Dominus inter alia hoc sensu loquitur dicens: Et non dico vobis, quia ego rogabo Patrem. Ipse enim Pater diligit vos, quia vos me diligitis et creditis quia a Deo exivi. Exivi enim a Patre, et veni in hunc mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem. Tunc videntes discipuli manifeste illum esse locutum, dicunt elam loqueris, et proverbium nullum dicis. Nunc scimus quia
Abbreviated transcription (Latin):
tute in medio aquarum con¬
sisteret firmam̃tum sub se et
intra se et supra ⁊ ccͣ se hñs a¬
quam ut eẽt concauũ de foris
et iuxͣ munitum ne aque si¬
ue ext̾iores siue interiores pe¬
netrarent concauum eius. ut

Expanded text:
tute in medio aquarum consisteret firmamentum sub se et intra se et supra et circa se habens aquam, ut esset concauum de foris et intra munitum, ne aquae siue exteriores siue interiores . penetrarent concauum eius, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscat filios abraham qui ⁊¬
iuxta carnem similes illi sũt
an qui infide. S abrabe fides
testimoium ꝑhibet ac ꝑ hoc ñ
in carne s in fide głatur. Ito¬
q istos in filios suscepit quos
uidet imitatores eẽ głe sue.
pellare quib uidet abhorrere.
Unde placuit deo et iustifica¬
tus ẽ. non ergo filios hos s
inimicos poterit uidicare. In¬
uidi enim eius uidentur sꝑ¬
nentes fidem per quam głi¬
ficatus ẽ. Nec mix si iuudei di¬
ffidentes dep̃hendant᷑ mĩme
suscipientes nouum testam̃tũ
cum sciamus illos nec inueti
fuisse fideles. Semper enim
contra deum rebelles et con¬
tumeliosi fuerunt. Unde ta¬
lia p̾cepta acceperunt per q̃
ceruuices illoꝵ que inflexibi
erant prementur. Nunqͣm ⁊̃¬
bona de deo sperare noluerñt
cuius tanta benefitia et uir¬
tutes tam mirandas agno¬
uerant. Hinc est intercetera

Expanded text:
gnoscat filios Abraham: qui gnoscat filios Abraham: qui iuxta carnem similes illi sunt, aut qui in fide? sed Abrahae fides testimonium perhibet, ac per hoc non in carne, sed in fide gloriatur. ideoque istos in filios suscipit, quos uidet imitatores esse gloriae pellare, quibus uidet abhorrere unde placuit deo et iustificatus est? non ergo filios hos, sed inimicos poterit iudicare. inuidi enim eius uidentur spernentes fidem, per quam glorificatus est. Nec mirum si Iudaei diffidentes deprehendantur minime suscipientes nouum testamentum, cum sciamus illos nec in ueteri fuisse fideles. semper enim contra deum rebelles et contumeliosi fuerunt, unde talia praecepta acceperunt, per quae ceruices illorum, quae inflexibiles erant, premerentur. numquam enim bona de deo sperare uoluerunt, cuius tanta beneficia et uirtutes tam mirandas agnouerant. hinc est unde inter
Abbreviated transcription (Latin):
qui in potente sit. nͥ quia mag̾
obest. dedecus est enim iuidici
filium ẽẽ sine honore. Nam ĩ
tm̃n ciresicisio carnis nullius
m̾iti ẽ ut uindicaturum se
dicat deus per ieremiam pro¬
pham in omnes circũcisos p̾¬
putia. Si non fu̾int cireũcisi
corde. Illis aũt non indignat
qui cireũcisi corde preputiati
sunt carne quia nemo sine ⁊¬
cordis curũcisione placuit do
Quicumq ergo circumcisi
sunt carne genus sigͣt abra¬
he uxta carnẽ. Nam qui c̃¬
omni mundano errore deuz
profitentur parentem. Quid
ergo prodest carnis circũ cisi¬
o qnͣ si fides defuerit inuido
adm̾itum abrahe ꝑuenire nõ
poterit Aut quid obest prepu¬
tium. cum nemo nisi qui e¬
mulus fu̾it fidei abrahe ꝑ
uenit adiustitiam eius. Sr
cumcisione cum uideant illã
apud deum. m̾itum non hre
br̃e quam circũcisionem. x¬
liores sunt gentiles iudeis qr
isti fidem hñt. uidei cicũcisio¬
nem. et quos putas pͥagis a¬

Expanded text:
qui inpotens sit. . nisi quia magis qui inpotens sit. . nisi quia magis obest? dedecus est enim dignitosi filium esse sine honore. nam in tantum circumcisio carnis nullius meriti est, ut uindicaturum se dicat deus per Hieremiam profetam in omnes circumcisos praeputia, si non fuerint circumcisi corde. illis autem non indignatur, qui circumcisi corde praeputiati sunt carne, quia nemo sine cordis circumcisione placuit deo. quicumque ergo circumcisi sunt carne, genus significant Abrahae iuxta carnem; nam qui ciomni mundano errore deum profitentur parentem. quid ergo prodest carnis circumcisio, quando, si fides defuerit in Iudaeo, ad meritum Abrahae peruenire non poterit? aut quid obest praeputium, cum nemo, nisi qui aemulus fuerit fidei Abrahae. peruenit ad iustitiam eius? Supcumcisione, cum uideant illam apud deum meritum non habehabere quam circumcisionem. meliores sunt gentes Iudaeis, quia isti fidem habent, Iudaei circumcisionem. et quos, putas, magis a
Abbreviated transcription (Latin):
dem per quam iustificatus est
ut sine cura sabbi et cutum¬
cisionis et reliquis hĩ mãda¬
tis iustificentur homines.
Nec enim per hoc placuit deo
enoch ut transfetur neq noe
ħ seruando in diluuio solus ĩ¬
uentus ẽ iustus neq ip̃e abͣ¬
ham postqͣm curumcisus est
iustificatus credidit enim in¬
quit abraham deo et reputa¬
tum est ei adiustitiam et tũc
curumcisus est ut signũ eẽt ĩ
eo quia credidit cum senior eẽt
filium se bĩturum. Non ergocͥ¬
cũcisio ꝯmendat abrahames
fides. Ideoq credentib suffi¬
cit fides ad iustificationẽ ut fi¬
lii sint abrabe in fide non ĩ cir¬
cumcisiõe quia hiis qui esto¬
pus curumcisione. Non enim
hoc creditur ꝙ credidit abrahã.
Iudei aũt idcireo iussĩ sunt c̃¬
cumcidi ut fidei abrabe signũ
hr̃ent non sue fidei s ut filu
cius ẜ carnem scirentur. Si a
credant er̃ filu eius et in iusti¬
ficationem. Quidenim pro¬
dest dici filium potentis euz

Expanded text:
dem, per quam iustificatus est idem dem, per quam iustificatus est idem ut sine cura sabbati et circumcisione et reliquis huius modi mandatis iustificentur homines. Nec enim per hoc placuit deo Enoch, ut transferretur, neque Noe haec seruando in diluuio solus inuentus est iustus neque ipse Abraham, postquam circumcisus est, iustificatus est: credidit, enim inquit, Abraham deo, et reputatum est ei ad iustitiam. tunc circumcisus est, ut signum esset in eo, quia credidit, cum senior esset, filium se habiturum. non ergo circumcisio commendat Abraham, sed fides. ideoque credentibus sufficit fides ad iustificationem, ut filii sint Abrahae in fide, non in circumcisione, quia his non est opus circumcisione. non enim hoc creditur, quod credidit Abraham. Iudaei autem idcirco iussi sunt circumcidi, ut fidei Abrahae signum haberent, non suae fidei, sed ut filii eius secundum carnem scirentur: si autem credant, erunt filii eius et in iustificationem. Quid enim prodest dici filium potentis eum
Abbreviated transcription (Latin):
ht timorem in fide quia non
ex lege iustificatur s exfide di¬
cente abacue propha quia ui¬
stus ex fide in. uiuet. ut non
utiq iam multis utatur pre¬
ceptis ad deum prom̾endum.
S paucis ysaya iterum de ẜ
sensu eadem dicenterait enim
si fu̾it nus filiorum isrł tanꝙͣ
arene maris reliquie eorum
salue fient. ꝟbum enim con¬
sumans et breuians iniqui¬
tatem. quia uerbum breui¬
atum fatiẽt deus inunuer¬
so orbe reliquis qui in fide ꝓ¬
missionis perseuauerunt ce¬
t̾is diffidentib breuiatum le¬
gis u̾bum oñdit. hoc ẽ nonũ
testam̃tum ꝙ promisit ꝙ nõ
alr testam̃tum dr̃etur nͥ siłi
modo et boc sanguis testimonii
firmaretur sicut et testam̃tum
uetus ut nom̃ unum sit utriuꝰ¬
q. S inuet̾i multa. in nouoa
pauca sint precepta sicut ꝓmi¬
sit ut quia abralam pr̃em ml¬
eodem modo iustificarentur fi¬
lii sicut fuerat iustificatus ⁊ p̃r
ut cessantib que post fidem a¬
brabe ceperant suscipientes fi¬

Expanded text:
habet timorem in fide, quia non habet timorem in fide, quia non ex lege iustificatur. sed ex fide dicente Abacuc profeta: quia iustus ex fide mea uiuet, ut non utique iam multis utatur praeceptis ad deum promerendum, sed paucis, Eseia iterum de hoc sensu eadem dicente; ait enim: si fuerit numerus filiorum Israhel tamquam harena maris, reliqui eorum salui fient. uerbum enim consummans et breuians in aequitatem. quia uerbum breuiatum faciet deus in uniuerso orbe. reliquis, qui in fide promissionis perseuerauerunt ceteris diffidentibus, breuiatum legis uerbum ostendit, hoc est nouum testamentum quod promisit. quod non aliter testamentum diceretur. nisi simili modo etiam hoc sanguinis testimonio firmaretur. sicut et testamentum uetus, ut nomen unum utriusque. sed in ueteri multa, in nouo autem pauca sint praecepta. sicut promisit, ut, quia Abraham patrem muleodem modo iustificarentur filii. sicut fuerat iustificatus et pater, ut cessantibus quae post fidem Abrahae coeperant suscipientes fi
Abbreviated transcription (Latin):
precepta meruerant accipere.
S quia clemens et misericors
deus ẽ promisit ꝑ propħas mu¬
tare se lege̾ ut aluid testam̃tũ
daret ꝙ daret ꝙ differret. ab eo
qd̾ dederat prius. Ut nõ solũ
ꝙ graue erat mutaretur s et
illa que in figuradata erant.
.l. sabb̃m et curcumeisio Ut qr
diu pressi erant per omnia re¬
leuati supplices deo gr̃as ag̾ent
et quia in preuaricatioe p̾mna
durantes aĩos ab ydolis aut̾e
noluerunt gs cum residuis q
fidem seruauerunt testam̃to
frui quod futurum dix̾at con¬
testatur ut duplici modo gra¬
uati excruciarentur perfidi ui¬
dei et ad tp̃s enim grauati sũt
preceptis et in futium con¬
gruas penas exsoluent.quia
n̾eq in uet̾i nec in nouo testa¬
mento fideles in uenti sunt
Nonum ergo testamtum. dare
se dixit. ut cessaret uetus ꝙ da¬
tum erat prib acperhac qui ĩ
boc testam̃to seruit deo neq
sabb̃m neq neomenias neq
creuncisionem custodit nec
escarum discretioẽs. S tm̃ dei

Expanded text:
praecepta meruerunt accipere. Sed quia clemens et misericors deus est, promisit per profetas mutare se legem, ut aliud testamentum daret, quod differret ab eo quod dederat prius. ut non solum quod graue erat mutaretur, sed et illa quae in figura data erant, id est sabbatum et circumcisio, ut, quia diu pressi erant, per omnia releuati supplices deo gratias agerent. et quia in praeuaricatione paterna durantes animos ab idolis auertere noluerunt, gentes cum residuis, qui fidem seruauerunt, testamento frui, quod futurum dixerat. contestatur, ut duplici modo grauati excruciarentur perfidi Iudaei; et ad tempus enim grauati sunt praeceptis et in futurum congruas poenas exsoluent, quia neque in ueteri neque in nouo testamento fideles inuenti sunt. Nouum ergo testamentum dare se dixit, ut cessaret uetus, quod datum erat patribus. ac per hoc qui in hoc testamento seruit deo, neque sabbatum neque neumenias neque circumcisionem custodit nec escarum discretiones, sed tantum dei
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si equs et mulus nõ ha¬
kent intellectum quanto ⁊¬
magis terra res sine sensu.
quid ergo ut dicatur terra
benedicere deum. Xxxuiii.¬

Expanded text:
I. SI EQVUS ET MULUS NON HABENT INTELLECTUM, QVANTO MAGIS TERRA RES SINE SENSU? QVID EST ERGO UT DICATUR TERRA BENEDICERE DEUM?
Abbreviated transcription (Latin):
coram te feci hoc est quia tibi
quam ceterorum qui sunt per¬
ditioni obnoxii. Hon enin ĩ¬
pius sum s pecc̃or quia non ĩ
te s m lege tua peccaui nec
te negaui s te deum ⁊ dñm
confitens. In hominem pecca¬
ui. ergo quia in illa que tuaꝓ
pria causa ẽ neus non sum: i¬
gnosce ꝙ in conseruum pecca¬
ui. Sic enim peccaui ut ho¬
norificentiam nominis tui nͦ
negantem nec alteri darem ⁊
in illum peccent quos etiam
bortatur ad se conu̾ti dũ hu
qui non in illum peccant ex
alus tñ cãis ueniam postulã
libenter admittit. Semper
enim deus ad auxilium suũ
uult confuge seruos suos. ⁊¬
unde adiecit ut iustificeris ̃
sermonib tius et uincas cũ
iudicaris. mĩam postulans
dñi iustitiam suam nõ ĩmutãẽ
precatur cum sola media eẽ ⁊
iustitia ut non peccantib eqͣ¬

Expanded text:
coram te feci, hoc est: \'quia tibi quam ceterorum, qui sunt perditioni obnoxii. non enim impius sum, sed peccator, quia non in te, sed in lege tua peccaui, nec te negaui, sed te deum et dominum confitens in homine peccaui. ergo quia in illa, quae tua propria causa est, reus non sum, ignosce quod in conseruum peccaui. sic enim peccaui, ut honorificentiam nominis tui nec negarem nec alteri darem\'.in illum peccent, quos etiam hortatur ad se conuerti, dum hi, qui non in illum peccant, ex aliis tamen causis ueniam postulant, libenter admittit. semper enim dominus ad auxilium suum uult confugere seruos suos. Unde adiecit: ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas, cum iudicaris. misericordiam postulans deum iustitiam suam non inmutare precatur, cum soleat media esse iustitia, ut non peccantibus e
Abbreviated transcription (Latin):
poss fier ut uir laudabilis
et dei testimoio ꝯmendatus
hoc ag̾et ꝙ in concessum sie¬
bat cuius etiam presumptio¬
nis uindicta pro certo hẽbat
samnel et it̾m fcam nec enim
dei iuiditio pot̾at ad hoc expi¬
rare quem in mutabilem scie¬
hoc audisset temptare se poruiᷤ
crediiss seiendo deum mullõ
modo siriam s posse recuidere
poss ꝓnimi mnagis sub dei appa

Expanded text:
posset fieri, ut uir laudabilis et dei testimonio commendatus hoc ageret, quod inconcessum sciebat? cuius etiam praesumptionis uindictam pro certo habebat semel et iterum factam. nec enim dei iudicio poterat ad hoc adspirare, quem inmutabilem sciehoc audisset, temptari se potius credidisset sciendo deum nullo modo sententiam suam posse, rescindere. posset enim magis sub dei appa
Abbreviated transcription (Latin):
ne ad huc possitis si nec̃e fue¬
rit exhibeas per que uiuunt
angłi. Dixit apꝰ intercetera
inxep̃i uirtute aqua fluxit de
petra petra appellatus sit xp̃s.
Simili modo et quia manna
potãte eius uenit de celo: et
existimetur ut xp̃iani ppłi
quos inangłos sigͣuit scpt᷑a¬

Expanded text:
ne adhuc positis, si necesse fuene adhuc positis, si necesse fuerit, exhibeat, per quae uiuunt angeli. Dixit apostolus inter cetera:, quia Christi uirtute aqua fluxit de petra, petra appellatus sit Christus. simili modo et, quia manna potestate eius uenit de caelo, maexistimetur, ut Christiani populi, quos in angelos significauit scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
cibo quippe cum loꝵ man¬
sint natura sim ducauit¬
plices ⁊ potentia homo.¬
spiritali uigentis ꝑa Ahc.¬
nem quem anglorum appel¬
lat. manna estꝰ. Manna aũt
interpretatur. quid ẽ hoc. ui¬
dentes auͣt filii isrł. semẽ co¬
riandri eadem super terram
candid dixerunt ad inuice
quid est hoc ꝙ in bebrea linꝰ¬
gua dr̃ manna. Hic eigo pa¬
ius aut cib non mundi le¬
ge creatus ẽ comixtione ele¬
mentorum. S super uenit spi¬
rituali rõne prouisus nec qdẽ
in supernis hetur quia corpo¬
rib alendis admom̃tum dei
uirtute ereatus ẽ. Ideo a an¬
głorum panis dictus ẽ qa
ea uirtute rreatus ẽ qua an¬
gelica natura subsistit et ui¬
iuficat. Sine deo enim nul¬
la uita est per id ergo ꝙ de
celo uenisse dr̃ angłorum
dictus est panis ut enim
quanta et qualia bñfitia dei¬
que contra bominem sũt me¬
moraret . sic locutus ẽ ut co¬
gnoscentes se deo gr̃as ref¬
ferant quia tanta cͦura ẜuos
suos gubenat. Ut heis ĩcar¬

Expanded text:
cibo; quippe cum sint natura simplices, et potentia spirituali vigentes? Panis quem Angelorum appellat, manna est. Manna autem interpretatur, Quid est hoc? Videntes enim filii Israel, quasi semen coriandri cadere supercandidum dixerunt ad inuicem: quid est hoc? quod in Hebrea lingua dicitur manni?\' hic ergo panis aut cibus non mundi lege creatus est conmixtione elementorum, sed desuper uenit spiritali ratione prouisus. nec quidem in supernis haberetur, quia corporibus alendis ad momentum dei uirtute creatus est. ideo autem angelorum panis dictus est, quia ea uirtute creatus est, qua angelica natura subsistit et uiuit. sine deo enim nulli uita est. per id quod ergo de caelo uenisse dicitur, angelorum dictus est panis. ut enim quanta et qualia beneficia dei circa hominem sunt memoraret, sic locutus est, ut cognoscentes se deo gratias referant, qui tanta cura seruos suos gubernat, ut haec eis in car
Abbreviated transcription (Latin):
magi fecisse hominẽ¬
unus unum. ut sicut ab
uno deo sunt omnia. ita ⁊
ab uno bomine omnegenꝰ
bumanum. Similitudo a̾
bec est ut quẽ admod̾ de pa¬
tre est filius. Sic et de uiro
mulier ut unius printipi
auctas conseruetur s filiu
meffabiliter et in ꝯprehen¬
sibilit natus est de deo pr̃e.
Mulier aut corporaliter siẽ
legimus fc̃a de uiro est ut
per eam natiuitas oriretur.
Filius uero dei ideo natus ẽ
ut per ip̃m fieret creatura.
In hoc ergo dissimilitudo est
nam et de deo deus natus ẽ.
de uiro aũt femina quia il¬
lic simplicitas est et nõ po¬
tuit nisi de simplici sympłr
nasci. sp̃s de sp̃u. deus de deo.
Igitur uir ymago dei est. sic̃
enim scriptum est. Et fecit
deus hoĩem adymaginem
dei fecit eum. unde ⁊ aplo
uir quidem inquit non d
uelare capud cum sit ymago
let capud quare quia nõ ẽ
yiago dei.Unde denuo dic̃
stifica aĩam tuam ante obi¬
tum tuum ⁊ in pͦs. non ui

Expanded text:
i fecisse homiunus unum fecit, ut sicut ab uno deo sunt omnia, ita et ab uno homine omne genus humanum. similitudo autem haec est, ut quem ad modum de patre est filius, sic et de uiro mulier, ut unius principii auctoritas conseruetur. sed filius ineffabiliter inconprehensibiliter natus est de deo patre, mulier autem corporaliter, sicut legimus, facta de uiro est, ut per eam natiuitas oreretur. filius uero dei ideo natus est, ut per ipsum fieret creatura. in eo ergo dissimile est; nam et de deo deus natus est, de uiro autem femina, quia illic simplicitas est et non potuit nisi de simplici simplex nasci, spiritus de spiritu, deus de deo. igitur uir imago dei est. sic etenim scriptum est: et fecit deus hominem, ad imaginem dei fecit eum. unde et apostolus: uir quidem, inquit, non debet uelare caput, cum sit imago let caput! quare? quia non est imago dei. unde denuo dicitUSTIFICA ANIMAM TUAM ANTE OBITUM TUUM\', ET IN PSALMO:
Abbreviated transcription (Latin):
tiati sunt uidei quos hoies i¬
dixit. Horum enim magis
xp̃s est. quib et reuelatus ẽ.
et qui hoc noĩe uocari censẽ¬
tur. Duplici ergo gnͣe põt
panis angelorum dei possit

Expanded text:
tiati sunt Judaei, quos homines dixit. Horum enim magis Christus est, quibus et revelatus est, et qui hoc nomine vocari censentur. Duplici ergo genere potest panis Angelorum coelest
Abbreviated transcription (Latin):
Ideoq intemptatione robu¬
sto aĩo eẽ debemus scientes
non ad diminutionẽ nr̃am
ħ̾ profic̾e s augm̃tum si mͦ
equo aĩo cołemus per xp̃m.¬

Expanded text:
Ideoque in tentatione robusto animo esse debemus, scientes non ad diminutionem nostram hoc proficere, sed augmentum, si modo aequo animo toleremus per
Abbreviated transcription (Latin):
conditor opus suum trũcat
refinxit.Nec enim possũt me¬
dici abscisa corporis menbra
reparare ut aũt dei uirtus nõ
diminuta in illo s ita ut fue

Expanded text:
conditor opus suum truncatum refinxit. nec enim possunt medici abscisa corporis membra reparare. ut autem dei uirtus non deminuta in illo, sed ita ut fue
Abbreviated transcription (Latin):
impossibile ẽ ut in omnibus
seruetur uel in dei causa ser¬
uandum est. que principalis
est et mundum cor in sact̃o
dei et xp̃i custodiatur dum
cor aut ĩmunem ẽẽ apecẽis
Deniq rex dauid mundum
cor hĩlit in cã dei quia neq
auxilium alñ auanitate q̃si¬
uit que est ydolatria neq a

Expanded text:
impossibile est ut in omnibus servetur, vel in Dei causa servandum est, quae principalis est ut mundum cor in sacramento Dei et Christi custodiatur, dum cor, aut immunem esse a peccatis ? Denique rex David mundum cor habuit in causa Dei, quia neque auxilium aliquando a vanitate quaesivit, quae est idololatria, neque a
Abbreviated transcription (Latin):
in corporeus in ꝯmutabilis ĩ¬
circumscriptibilis. Ubiq to¬
tus nusqͣm diuisus scd̾m ip̃iꝰ
scripture testimoĩum u̾idic̃. ħ
um meum et do.in. q̃m utiq

Expanded text:
lis, incircumscriptus, ubique totus, nusquam divisus, secundum ipsius Scripturae testimonium veridicum; hoc um meum et Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
feũrus erat sic̃ fec̃ sicut omnes
loquimur organo corporali ab¬
sit. uides ergo qr uocabula qui¬
dem nobis et deo comimia sĩt
s discrepant in effcũ. Ałr enim

Expanded text:
urus erat, sicut fecit? sicut nos loquimur, organo corporali? absit. uides ergo quia uocabula quidem nobis et deo communia sunt, sed discrepant in effectu; aliter enim
Abbreviated transcription (Latin):
ut ałr de hoc credatur precipit᷑
quam de cet̾is uͥ quia multist̃
qui filii dei sc̃ĩtatis causam
applłantur. hic solus uerus d̾i
filius credatur: unde et unic̾
d̾r. Nam quis scõrum ausus
filium dei se dr̃e fuit nõ dicã
et u̾m nͥ saluator conscius na¬
tinitatis sue adeo ꝓfecte. qũo
aũt pat̾etur se adorari si nesci¬
głs corripu̾it eo ꝙ adorare se
uellet dicens ei. ne feceris qr
cõ seruus tuus sum deum ad¬
ora. et cum soli deo seruiend
scriptura testatur. apłs qui ẜ¬

Expanded text:
ter de hoc credatur, praecipitur quam de ceteris, ut, quia multi sunt qui filii dei sanctitatis causa appellantur, hic solus uerus dei filius credatur, unde et unicus dicitur? nam quis sanctorum ausus fuit filium dei se dicere, non dicam et uerum, nisi saluator conscius natiuitatis suae a deo profectae? quo modo autem pateretur se adorari, si nescigelus corripuerit, eo quod adorare se uellet, dicens ei: ne feceris, quia conseruus tuus sum; deum adora, et, cum soli deo seruiendum scriptura testetur, apos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ a deo hic uidit deum. et si ne¬
mo nouit pr̃em nisi filius B̾
est u̾e apud deum fuisse ⁊ ab
eo exisse et uenisse nemo enĩ
alius pot̾at a deo exire nͥ ħ ꝗ
inprincipio erat apud deum
quia et nequisqͣm alius scie¬
bat aut uiderat deum. idendo
non incredibile nobis ẽ um
filium hũc dei credere sicut
dixit ioħes in epła prima. et
sumus inquit in uero filio eiꝰ
yb̾u xp̃o. hic est uerus ⁊ uita
eterna. et apłs qui proprio ĩ¬
quit filio non pepercit. ⁊ eñn¬
głista qui proprium ait. sibi
nisi proprie ab eo eet genitꝰ.
aut dicat fotinus quare u̾s
filius dei creditur. Si non u̾s
ẽ aut ꝙ opus erat hunc cred̾e
filium dei si unus ẽet de cet̾is
sc̃is qui filii dei digni sunt
appellari aut nũquio aliqua
indignitas in hoc ẽ ꝑ qͣm fili
dei sicut cet̾i sunt credi non
possit et idcuto dr̃ ut hic de qͥ
incredulum uidetur credatur
filius ẽẽ dei. Si enim pocior ce
teris ẽ quid opus ẽ ut dicat᷑¬

Expanded text:
 a deo hie uidit deum, et si nemo nouit patrem nisi filius - hoc est uere apud deum fuisse et ab eo exisse et uenisse; nemo enim alius poterat a deo exire, nisi hic qui in principio erat apud deum, quia et nec quisquam alius sciebat aut uiderat deum —, ideo non incredibile nobis est uerum filium hunc dei credere, sicut dixit Iohannes in epistula prima: et sumus, inquit, in uero filio eius Iesu Christo. hic est uerus et uita aeterna, et apostolus: qui proprio, inquit, filio non pepercit, et euangelista: quia proprium, ait, sibi nisi proprie ab eo esset genitus. aut dicat Fotinus, quare uere filius dei creditur, si non est uerus. aut quod opus erat hunc credere filium dei, si unus esset de ceteris sanctis, qui filii dei digni sunt appellari? aut numquid aliqua indignitas in hoc est, per quam filius dei, sicut ceteri sunt, credi non posset, et idcirco dicitur, ut hic, de quo incredulum uidetur, credatur esse filius dei? si enim potior est ceteris, quod opus est ut dicat
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse in printipio. Qua ergo
rõne post mariam dicis ẽe ꝙ
in principio legis fuisse ĩ apo¬
euis est inquid u̾bum dei ꝙ
uerbum multas b̃t int̾preta¬
tiones. Ham nichil de deo ẽ
qd̾ non deus dicatur. s ꝓpter
aucͣtem unius dei ꝙ de se ip̃o
natum est uerbum appellaũ
nͥ ħ rõe ducti quia scimus ũ¬
ba enim non nͥ ex nobis eẽ xͣ¬

Expanded text:
fuisse in principio. qua ergo fuisse in principio. qua ergo ratione post Mariam dicis esse, quod in principio legis fuisse? in Apoeius est uerbum dei, quod uerbum multas habet interpretationes. nam nihil de deo est quod non deus dicatur, sed propter auctoritatem unius dei quod de ipso natum est uerbum appellauit, ut hac ratione ducti, qua scimus uerba nostra non nisi ex nobis e
Abbreviated transcription (Latin):
tris ꝑsonam pertin̾e dicatur.
S hoc loco nulla est pr̃mi nois
quare aũt xp̃o non competat
cuius nõi celestia ⁊ t̾rrestria
et eterna gemi flectuntur.
Hoc est super omnia eẽ deu.
pret̾ ħ enim nulla alia sunt
dicat nunc fotinus si hec hõ
genu flectunt Ut sideus per¬
sonas illas celestes et scõs an¬
gelos ut hoĩem adorent dis¬
cemitur.S absit quia deus
nicł stultum dec̾uit in axime
cum non liceat nͥ deum adora¬
ri qͣnto mag̾ incelis rex enĩ
adoratur in terris.q. iucariꝰ
pletam dispensationem ado
ratur incelis ⁊ in terra. Legi¬
mus namq quia uerbũ caro
fem est hoc est ministro scõ sp̃n
incarnatum ẽẽ ex maria. B
uerbum in printipio apud de¬
um fuisse et deum ẽẽ. ħ quoq
filium dei appellari. Quõ ergo
non ante mariam est quod et
in printipio erat et deus erat.
⁊̃ si obcecatus deui hoc ẽẽ ne¬
ges uerbum tñ non negas n
ignoras. Hoc u̾bum filiũ dei
appellatum et hoc apud deum

Expanded text:
tris personam pertinere dicatur? Sed hoc loco nulla est paterni nominis Quare autem Christo non competat, cujus nomini coelestia, terrestria et inferna genu flectunt ? hoc est, super omnia esse Deum. Praeter haec enim alia nulla sunt. Dicat nunc Photinus, si haec homini genu flectunt: aut si Deus potentias illas coelestes et sanctos Angelos ut hominem adorent, decrevit. Sed absit, quia Deus nihil stultum decrevit; maxime cum non liceat, nisi Deum adorari; quanto magis in coelis? Rex enim adoratur in terris quasi vicarariam impletam dispensationeratur in caelis et in terra. Legimus namque quia uerbum caro factum est, hoc est ministro sancto spiritu incarnatum esse ex Maria, hoc uerbum in principio apud deum fuisse et deum esse, hoc quoque filium dei appellari. quo modo ergo non ante Mariam est, quod et in principio erat et deus erat? etiam si obcaecatus deum hoc esse neges uerbum, tamen non negas neque ignoras hoc uerbum filium dei appellatum et hoc apud deum
Abbreviated transcription (Latin):
galathas paulus ap̾ non ab
hominib neq per hoĩem s
qui suscitauit eum a mortu
est. et a pr̃e dem̃ eẽ monstra¬
ret. deinde in subiectis ait. n
enim ego ab homine acce¬
pi illudꝰ neq didici s ꝑ re¬
uelationem yħ̾u xp̃i quid tã
apertum dei doctrinam non
per hominem dicit se assecu¬
tum s ab ip̃o deo doctum.
Nam uos dei dectrinam per
hoĩes accepimus. Uas autẽ
electionis nicħ se probat ab
apłis assecutum hoc ẽ ab ho¬
minibo. Nam si quia ei doct᷑¬
na est ideo non per hominẽ
discitur qͣm laudem suam
testatur. apꝰ si sic dicit sic̃ et
Neq ego ab hoĩe accepi illd̾
neq edoctus sum s per reue¬
lationem yh̾u xp̃i quis am¬
biguat hoc loco xp̃m deum si¬
gnificatum. S quid mirũ
cũ inter cetera dicat ad rom¬
anos quorum pr̃es et exq¬

Expanded text:
alatas, Paulus apostolus, non ab hominibus, neque per hominem; sed qui suscitavit eum a mortuiest, et a Patre Deo esse demonstraret. Denique in subjectis ait: Neque enim ego ab homine accepi illud, neque didici; sed per revelationem Jesu Christi . Quid tam apertum? Dei enim doctrinam non per hominem dicit se esse assecutum, sed ab ipso Deo edoctum. Nam nos Dei doctrinam per homines accipimus: Vas autem electionis nihil se probat ab Apostolis assecutum, hoc est, ab hominibus. Nam si, quia Dei doctrina est, ideo non per hominem discitur, quam laudem suam testatur Apostolus, si sic didicit sicut Neque ego ab homine accepi illud, neque edoctus sum; sed per revelationem Jesu Christi? Quis ambigat hoc loco Christum Deum significatum? Sed quid mirum, cum inter caetera dicat ad Romanos, Quorum patres, et ex
Abbreviated transcription (Latin):
bicit eramus ⁊ nos sub ele¬
mentis huius mundi serui¬
entes. Si itaq et iudei ele¬
mentis erant seruientes qd
distraebant a paganis
Manifestum est adiectioe
aut diminutioe siue inmu¬
tatiõe sillabe sensum ꝑu̾ti.
idcirco paganos elementa
cołe omnib cognitum est
Iudeos aũt non elem̃tis s
sub elem̃tis deo seruisse pp̃
ncomenias et sabba ⁊ circ̃¬
cifionem et cet̾a talia. ħ enĩ
carnalia sunt. Quicquid enĩ
uisibile ẽ carnale ẽ et de ele¬
mentis ẽ.S quia exprecep¬
to dei erat deo serniebatur.
ut ex uisibilib ad mursibili¬
a ueniretur. et ex hac cura ꝓ¬
fectus fieret ad maiora capi¬
enda ut in hus meditati di¬
gni fierent promissis spũali¬
bo. Ex ea gͥ parte quã supͣ
dixi sub elem̃tis sermebãt
uidei ex alia ꝑte legem bẽ¬
bant spũalem que et pecca¬
re prohibet et exhortatur
ad dilectionem dñi dei qui
uenturlis eis fuerat ꝓmis¬
sus ad remittenda peccata.
perfc̃a cogitio cur non
añ uenit ut ⁊ ant̾iores

Expanded text:
ICIT: \'ERAMUS ET NOS SUB ELEMENTIS HUIUS MUNDI SERUIENTES\'? SI ITAQVE ET IUDAEI ELEMENTIS ERANT SERUIENTES, QVID DIFFEREBANT A PAGANIS? Manifestum est adiectione aut deminutione siue inmutatione syllabae sensum peruerti. idcirco paganos elementa colere omnibus cognitum est, Iudaeos autem non elementis, sed \'sub elementis\' deo seruisse propter neumenias et sabbata et circumcisionem et cetera talia. haec enim carnalia sunt; quidquid enim uisibile est, carnale est et de elementis est. sed quia ei praecepto dei erat, deo seruiebatur, ut ex uisibilibus ad inuisibilia ueniretur et ex hac cura profectus fieret ad maiora capienda, ut in his meditati digni fierent promissis spiritalibus. ei ea igitur parte, quam supra dixi, sub elementis seruiebant Iudaei, ex alia parte legem habebant spiritalem, quae et peccari prohibet et exhortatur ad dilectionem domini dei, qui uenturus eis fuerat promissus ad remittenda peccata. PERFECTA COGNITIO, CUR NON ANTE UENIT, UT ET ANTERIORES
Abbreviated transcription (Latin):
incurrerent pecc̃a ꝓrm desꝰ legi
obtemꝑarent. Illi aut at¬
tendentes ad nequitiam ałr b
interpretari ceperunt dicẽtes.
pr̃es manducauerunt uuam
acerbam et dentes filioꝵ ob
stupuerunt ut securi de ĩpũ¬
tate eo ꝙ filiis ip̃orum redde
pro filio s aĩa que peccat ip̃a
morietur ut addisc̾ent non ĩ¬
pune sibi futurum s sic reddi
peccã pr̃m filus. ut quia impi

Expanded text:
incurrerent peccata patrum, dei legi obtemperarent. illi autem adtendentes ad nequitiam aliter hoc interpretari coeperunt dicentes: patres manducauerunt uuam acerbam et dentes filiorum stupuerunt, ut securi de inpunitate, eo quod filiis ipsorum redderpro filio\', sed: anima quae peccat ipsa morietur — et addiscerent non inpune sibi futurum, sed sic reddi peccata patrum filiis, ut, quia impi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s. nec ingenitus nec ge¬
nitus procedeñs dicatur. Qũo
filius de te patre natus ẽ sp̃s .s.
nascendo non procedit. sp̃s sc̃s
procedendo non nascitur. Qũo
filius non de se s de te est nec
lio nec tñ auobis preceditur
a quibꝰ procedit. Qũo tria u¬
num estis. et unum tria. Qũo
inuicem relatiue tria estis es¬
sentialit̾ unum. Quõ trinus

Expanded text:
s sanctus nec genitus nec ingenitus, sed procedens dicatur; quomodo Filius de te Patre natus est, Spiritunascendo non procedit, Spiritus sanctus procedendo non nascitur; quomodo Filius non de se, sed de te est, nec lio, nec tamen a vobis praeceditur a quibus procedit; quomodo tria unum estis, et unum tria; quomodo invicem relative tria estis, essentialiter unum; quomodo trinus
Abbreviated transcription (Latin):
h̾ tñ dicimus de te deus nr̃ ut
põt humana intelligentia ca¬
pere. Ceterum quis m hac u¬
ta positus uel cristallino pecto¬
re sufficiat capere. Ceterumꝗe
misteria. Qũo pater et filius

Expanded text:
n dicimus de te, Deus noster, ut potest humana intelligentia capere. Caeterum quis in hac vita positus vel crystallino pectore sufficiat penetrare mysteria, quomodo Pater, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
seritur gignens genitus ⁊ ꝓce¬
dens. Tres quidem persone s
calor tria noĩa res una. Sic
memoria. Intelłes uoluntas
s una aĩa. que seꝑabiliter de¬
mr̃atur et in sepabiliter o¬
perantur. sic de recreatione ĩ¬
uero mobiles sunt scd̃m re¬
łonem non iuxta proprieta¬
tem. Et ideo in relatione pͣꝵ
trinitas. In nature uero sub̾a
unitas. unitas siquidem pp̃
in separabilem ẽentiam deita¬
tis. Trinitas aũt pp̃ diu̾sitatẽ
nõium non enim noĩa tm̃ s¬

Expanded text:
seritur. Gignens, genitus, et procedens, tres quidem personae, scalor, tria nomina, sed res una; sic memoria, intellectus, voluntas, sed una anima, quae inseparabiliter deonstrantur, et inseparabiliter operantur. Si hoc in creaturis invero mobiles sunt secundum relationem, non juxta proprietatem; et ideo in relatione personarum trinitas, in naturae vero substantiae unitas. Unitas siquidem propter inseparabilem essentiam deitatis; trinitas autem propter diversitatem nominum. Non enim nomina t
Abbreviated transcription (Latin):
illi ostendam. ego fatiam. estu¬
nam ecce quid acturus es. ora¬
turus es. ¶Quid dicam qñ
hodie oraturus es. an non. ora¬
turus es. Ira et odio impletus.
uindictam meditaris non di¬
mittis ex corde. ecce oras. ecce
uenit orandi hora. Incipis uer¬
ba illa. uel audire. uel dicere.s
Dictis et auditis supioribus.
uenturus es ad hunc u̾sum.
Aut si non uenturus qua i¬
turus. Ne ignoscas inimico.
demiabis a xp̃o. plane si ioro¬
ne deuiabis ut nolis dicere.
Dimitte nobis debita nr̃a. sic̃¬

Expanded text:
illi ostendam, ego faciam: aestuNam ecce quid acturus es? Oraturus es. Quid dicam quando? Hodie oraturus es. An non es oraturus? Ira et odio impletus, vindictam minaris: non dimittis ex corde. Ecce oras, ecce venit orandi hora, incipis verba illa vel audire vel dicere. Dictis et auditis superioribus, venturus es ad hunc versum. Aut si non venturus, quo iturus? Ne ignoscas inimico, deviabis a Christo? Plane si in oratione deviabis, ut nolis dicere, Dimitte nobis debita nos
Abbreviated transcription (Latin):
quas apłs memorat siyma¬
ginem dei homo indnãtione
bt et młri datur ut ⁊ ip̃a um¬
ago dei sit ꝙ absurclum est. Qe
modo enim põt de mlre dici ꝗa
ymago dei est qͣm constat do¬
minio uiri subiectam et nui¬
lam auc̃tem br̃e nec docere eĩ
potest nec testis ẽẽ neq fidem
dr̃e neq uidicare quanto ma¬
gis imꝑare. De samucle. xhy¬
unt quidem interuos
qui ꝑtim negocus scła¬
rib occupatiꝰ partĩ uñ
studiosi concra sacras script᷑as
errorem patruntur putates
samuelem sacerdotem fuisse.
i. ex aaron hr̃e originem ex
eius progenie constituit dñs
deus nasci non fieri sacerdotes
nec alicui preter filios eius
concessum est ut pon̾et in al
tare incensum ex quib aliqͥ
płs errantes negant quidem
samuelem de gne fuisse aarõ
loc est non illum dicunt na¬
tum sacerdotem et nichoꝰ sac¬
docio illum asserunt fructu
quib prius respondendumẽ
Peius est negare samuele nã¬
tum fuisse sacerdotem ⁊ tñ as¬

Expanded text:
quas apostolus memorat, si imaquas apostolus memorat, si imaginem dei homo in dominatione habet, et mulieri datur, ut et ipsa imago dei sit, quod absurdum est. quo modo enim potest de muliere dici, quia imago dei est, quam constat dominio uiri subiectam et nullam auctoritatem habere? nec docere enim potest nec testis esse neque fidem dicere nec iudicare: quanto magis imperare! XLVI. DE SAMUHELE. Sunt quidam inter nos, qui partim negotiis saecularibus occupati, partim minus studiosi circa sacras scripturas, errorem patiuntur putantes Samuhelem sacerdotem fuisse, id est, ex Aaron habere originem, ex cuius progenie constituit dominus deus nasci, non fieri sacerdotes. nec alicui praeter filios eius concetare incensum. Ex quibus aliqui plus errantes, negant quidem Samuelem de genere fuisse Aaron; hoc est, non illum dicunt natum sacerdotem, et nihilominus sacerdotio illum asserunt functum. Quibus prius respondendum est. Pejus enim est negare Samuelem natum fuisse sacerdotem, et tamen as