comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pletis decẽ dieb ꝓpt̾ quoddã sacramentũ misit sp̃m suum
sc̃m. impleuit discipłos ipse sp̃s. Magnũ flumen. unde
impleta sunt multa flumina. Dc ipso flumine dicit alius¬
psalmus alio loco. fluminis impetus letificat ciuitatẽ dĩ
Ergo facta sunt flumina currentia de uentre discpłorũ.
cũ acceperunt sp̃m sc̃m Ipsa flumina accepto sp̃u sc̃o un¬
de flumina facta sunt. eleuauerunt uoces suas. Quare ele¬
uauerunt: Quia primo timucrunt. Petrus nondũ fuit
flumen. quando interrogatione ancillȩ ter xp̃m negauit¬
dicens. Nescio hominẽ. Hic tumenis mentitur. Nondum
eleuat uocẽ. nondũ est flumen. Ubi aut̃ impleti sunt
sp̃u sc̃o: accersicrunt eos uidaci & pracceper̃t cis ne omnĩno
loquerent᷑. neq docerent in nomine iħu. Petrus aut̃ & iobs
dixerunt ad eos: Si iustũ est corã dõ ut uobis obędiamus
magis quã dõ: uidicate. Non enĩ possumꝰ quae uidimus &
audunmus non loqui. Eleuauerunt flumina uocẽ suã a uo¬

Expanded text:
i decem diebus propter quoddam sacramentum, misit Spiritum suum sanctum, implevit discipulos . Ipse Spiritus magnum flumen, unde impleta sunt multa flumina. De ipso flumine dicit psalmus alio loco: «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei» . Ergo facta sunt flumina currentia de ventre discipulorum, cum acceperunt Spiritum sanctum: ipsa flumina accepto Spiritu sancto. Unde flumina elevaverunt voces suas? quare elevaverunt? Quia primo timuerunt. Petrus nondum fuit flumen, quando interrogatione ancillae ter Christum negavit: «Nescio hominem» . Hic timens mentitur; nondum elevat vocem, nondum est flumen. Ubi autem impleti sunt Spiritu sancto, accersierunt eos Judaei, et praeceperunt eis ne omnino loquerentur, neque docerent in nomine Jesu. Petrus autem et Joannes dixerunt ad eos: «Si justum est coram Deo, ut vobis obediamus magis quam Deo, judicate: non enim possumus quae vidimus et audivimus non loqui. Elevaverunt» ergo «flumina vocem suam, a vo
Abbreviated transcription (Latin):
locuta sunt. eleuauerunt uoces suas. Non solũ locuta
sunt. sea fortiter. magne. excelse. Quae sunt ista flumi¬
na quae locuta sunt. Diximus quod in euangelio ñ legi¬
mus. tam̃ ibi queramꝰ. Nam si ibi non inuenimus. ubi
inuenimus: Ego uobis fingere potero. & subito ero non
certus dispensator sed ineptus fabulator. In euangelio
quę ramus. simul quęramꝰ quae sunt flumina quae ele¬
uauerunt uoces suas. Stabat iħc & clamabat dictũ ẽ
in euangelio. Quid clamabat. Ecce iã ipsum caput
fluminũ clamat. Ipse fons uitae unde sunt flumina
cursura leuauit primo uocẽ suã. Et quid. Stabat
iħo: & clamabat. Qui credit in me: sicut scriptura dicit
flumina aquae uiuę de uentre eius fluent. Cuangłista
sequit᷑ statĩ. Hoc autẽ dicebat. de sp̃u quẽ accepturi eratł

Expanded text:
locuta sunt, «elevaverunt voces suas:» non solum locuta locuta sunt, «elevaverunt voces suas:» non solum locuta sunt, sed fortiter, magne, excelse. Quae sunt ista flumina quae locuta sunt? Diximus quod in Evangelio non legimus; tamen ibi quaeramus. Nam si ibi non invenimus, ubi inveniemus? Ego vobis fingere potero: et subito ero non certus dispensator, sed ineptus fabulator. In Evangelio quaeramus, simul quaeramus quae sunt flumina quae elevaverunt voces suas. «Stabat Jesus, et clamabat,» dictum est in Evangelio. Quid clamabat? Ecce jam ipsum caput fluminum clamat; ipse fons vitae unde sunt flumina cursura, levavit prior vocem suam. Et quid stans Jesus clamabat? «Qui credit in me, sicut Scriptura dicit, flumina aquae vivae de ventre ejus fluent.» Evangelista sequitur statim: «Hoc autem dicebat de Spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
tempore. ex die ante sabbatũ. ex illa sexta actate mundi qͣn
homo fieri propt̃ nos ds̃ non solũ ante abralã sed ante es¬
lũ & terrã qui dixit. ante abrahã ego sum. non solũ ante
abrabã sed ante adam. non solũ ante adã sed ante om̃s
subiecit statĩ ne tu intendens diẽ uatiuitatis dñi ex quo
bet gracus. Aẽonon aliquando scłm pomit. aliquando ȩt̃nũi
ponitur. Ergo o tu qui ex illo uidẽris natꝰ. ex ȩterno es.
Non aut̃ natiuitas humana cogitet᷑. sed cogitet᷑ et̃nitas di¬
uma. Ergo cępit. eax quo natꝰ est creuit. Audistis eugłm.
legit discipłos. impleuit illos. cepert̃ discipuli predicare
Quac sunt ista flumina quas eleuauerunt uoces suas.
Non auduumꝰ. Heq quando natus est dñs audiuimus
locuta flumina. neq quando baptiratus. neq quando est¬
passus. Non audiuimus flumina locuta. Legite eugłm.
Non inuenitis locuta flumina quia sint. Parũ ẽ quia

Expanded text:
tempore, ex die ante sabbatum, ex illa sexta aetate mundi, quatempore, ex die ante sabbatum, ex illa sexta aetate mundi, quahomo factus propter nos, Deus non solum ante Abraham, sed ante coelum et terram, qui dixit, «Ante Abraham ego sum» : non solum ante Abraham, sed ante Adam; non solum ante Adam, sed ante omne sunt: subjecit, ne tu intendens diem nativitatis Domini ex quo bet graecus: αἰὼν aliquando saeculum ponitur, aliquando aeternum ponitur. Ergo, o tu qui ex illo videris natus, ex aeterno es. Non autem nativitas humana cogitetur, sed cogitetur aeternitas divina. Ergo coepit ex quo natus est, crevit: audistis Evangelium. Elegit discipQuae sunt ista flumina quae elevaverunt voces suas? Non audivimus: neque quando natus est Dominus, audivimus locuta flumina, neque quando baptizatus est, neque quando passus est; non audivimus flumina locuta. Legite Evangelium, non invenitis quia locuta sunt flumina. Parum est quia
Abbreviated transcription (Latin):
de inciperes putare ẽẽ xxp̃m. ante luciferum gonui te
Cum dixisset in splendore scoꝵ ex utero. subiecit statumn
ne putes xp̃m a tempore ẽẽ cȩpisse ex quo natus est sict̃
cȩpit adam. sicut abrahã. sicut dauid: ante luciferũ genui
te. ante om̃e quod illuminatur. Per luciferũ enĩ aut
stellas om̃s significat. & per stellas tempora. quia fecit
ri natus ex tempore. quia & tempora creatura sunt dĩ.
& utiq si om̃ia ꝑ ipsum facta sunt & tempora ꝑ ipsum
facta sunt. aut certe ante omnc̃ sp̃m qui illuminatur
De sapientia dixit. ante luciferũ genui te. Intendat
karitas ur̃a. Quomodo ergo cũ dixisset ex utero ueluti
prȩdicauit fidei nr̃as ͤ ne inde putaremus cępisse ap̃m ex
quo ex utero uirginis natus est. subiecit statim. ante lu¬
ciferũ genui te. sic & hic cũ dixisset ex illo id est ex quodã

Expanded text:
de incipere putares esse Christum: «Ante luciferum genui te» . de incipere putares esse Christum: «Ante luciferum genui te» . Cum dixisset, «In splendore sanctorum ex utero,» subjecit statim, ne putares Christum a tempore esse coepisse ex quo natus est, sicut coepit Adam, sicut Abraham, sicut David, «Ante luciferum genui te:» ante omne quod illuminatur. Per luciferum enim, aut stellas omnes significat, et per stellas tempora, quia fecit ri natus ex tempore; quia et tempora creatura Dei sunt. Et utique si omnia per ipsum facta sunt et tempora per ipsum facta sunt. Aut certe ante omnem spiritum qui illuminatur, de Sapientia dixit, «Ante luciferum genui te.» Intendat Charitas vestra. Quomodo ergo cum dixisset, «Ex utero,» veluti praecavens fidei nostrae, ne inde putaremus coepisse Christum ex quo ex utero virginis natus est; subjecit statim, «Ante luciferum genui te:» sic et hic cum dixisset, «Ex illo,» id est, ex quodam
Abbreviated transcription (Latin):
in magna altitudine ce fulgore tectoꝵ. Audi quid sibi
ctus. & in te habitat ds̃. Atꝰ ẽ ds̃. Non in te habitat.
si altus esse uolueris. Certe altus ius eẽ. Ut habitet
in te humilis esto tremens uerba eus: & ibi habitat.
Hon timet trementẽ domũ. quia ipse illam firmat.
Parata ẽ sedes tua ex illo. E& illo id est ex tunc. id est
quasi quoddã tempus significat ex tunc. Ea quo: Forte
exc dic ante sabbatũ. ex illo. quia titulus psalmi nobis p̃¬
scribit ex quo. Secto enimdic id est tempore mundi
huius sexto uenit dñs in carnẽ. Ea illo ergo. Plane ex illo
scđm hominẽ. ex illo ex utero. Quid enĩ dicit alius psal¬
nus: In splendorib sc̃oꝵ ex utero. In splendore sc̃oꝵ.
id est illuminent᷑ scĩ ut uideant dm̃ in carne. & purge¬
tur cor unde iuideatur in diuinitate. In splendore sc̃oꝵ
ex utero. Sed quid ibi sequitur. Ne forte ex utero in¬

Expanded text:
in magna altitudine et fulgore tectorum. Audi quid sibi in magna altitudine et fulgore tectorum. Audi quid sibi etus, et in te habitat Deus. Altus est Deus, non in te habitat, si altus esse volueris. Certe altus vis esse, ut habitet in te: humilis esto et tremens verba ejus, et ibi habitat. Non timet trementem domum, quia ipse illam firmat. «Parata est sedes tua, Deus, ex illo. Ex illo,» id est, ex tunc; id est, quasi quoddam tempus significat. Ex tunc, ex quo? Forte ex die «ante sabbatum. Ex illo,» quia titulus Psalmi praescribit nobis ex quo. Sexto enim die, id est, tempore hujus mundi sexto, venit Dominus in carne. Ex illo ergo, plane ex illo secundum hominem, ex illo ex utero. Quid enim dicit alius psalmus? «In splendore sanctorum ex utero. In splendore sanctorum,» id est, ut illuminentur sancti, ut videant Deum in carne; et purgetur cor, unde videatur in divinitate. «In splendore sanctorum ex utero.» Sed quid ibi sequitur? Ne forte ex utero in
Abbreviated transcription (Latin):
Quod est templũ eius: Parietibu̾ nc instruit᷑: Absit. Mun¬
dus iste forte templũ ipsiuis. quia ualde est magnus: &e res
digna est quae capiat eum: Nec capit eũ. a quo factus c̃.
Et ubi capitur : In anima quieta. in anima iusta. Ipsa illũ
portat. Magna res fr̃s. Certe magnus ẽ d̃s. fortib graui.:
infirmis leuis ẽ. Quos dixi fortes: Superbos. qui quasi ha¬
bent prac sumptionẽ uiriũ suarum. Nam infirmitas illa in
humilitate maior fortitudo est. Audi apłm dicentem.
Quando infirmor. tc̃ potens sum. Hos est quod cõmendaui.
quia dñs praecuctus ẽ fortitudinẽ. quando humilitatẽ docebat
Ergo ipsa ẽ sedes di. quȩ aꝑte alio loco in propheta dicitur
Duꝑ quem requiescit sp̃s m̃s: lel est. Ubi requiescit sp̃s dĩ.
nisi in sede dĩ : Audi quomodo describit ipsam sedẽ. Forte
auditurus eras marmoratã domũ. ampla spatia atriorum¬

Expanded text:
Quod est templum ejus? Parietibus instruitur? Absit. MunQuod est templum ejus? Parietibus instruitur? Absit. Mundus iste est forte templum ipsius, quia valde magnus est, et digna res quae capiat Deum? Nec capit eum a quo factus est. Et ubi capitur? In anima quieta, in anima justa: ipsa illum portat. Magna res, fratres: certe magnus est Deus; fortibus gravis, infirmis levis est. Quos dixi fortes? Superbos, qui quasi habent praesumptionem virium suarum. Nam infirmitas illa in humilitate major fortitudo est. Audi Apostolum dicentem, «Quando infirmor, tunc potens sum» . Hoc est quod commendavi, quia Dominus praecinctus est fortitudine, quando humilitatem docebat. Ergo ipsa est sedes Dei, quae aperte alio loco in propheta dicitur, «Super quem requiescet Spiritus meus?» id est, ubi requiescet Spiritus Dei, nisi in sede Dei? Audi quomodo describat ipsam sedem. Forte auditurus eras marmoratam domum, ampla spatia atriorum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt cius. Iste est orbis terrarũ qͥ ñ cõmouebit᷑. nouit dñs qui
sunt cius. Et quod signaculũ habet. Et recedet ab iniusti¬
tia om̃is qui nominat nomen dñi. Modo ab uuqͥtate reccait
Ab iniquis enĩ non potest recedere. quia mixta ẽ palca triti¬
co. usq dũ uentilctur. Quid dicimꝰ fr̃s. Et in ipsa arca
mira res est de tritico. Recedit a palca cũ expoliat᷑. & non
recedit ab arca cũ triturat᷑. Quando autẽ omnino separabi¬
tur. Cũ uenerit uentilator. Ergo modo area in orbe ter¬
tarũ est: necesse est ut si proficis ut̾ iniquos uiuas. Ab
miquis recedere non potes. ab iniquitate recedo. Recedat
ab iniquitate omnis qui nominat nomen dñi. & erit in
Sedes tua dĩ ex illo. Ea illo quid est. Ex tunc. Tamquã
si diceret. Quae est sedes dĩ. ubi sedet ds. In sc̃ĩs suis. Uis
ẽẽ sedes dĩ : Para locũ in corde tuo. ubi sedeat. Quac c̃ sedes
dĩ. nisi ubi habitat as̃ Qbi habitat dĩ. nisi in templo suo:

Expanded text:
sunt ejus.» Iste est orbis terrarum qui non commovebitur: «Novit Dominus qui sunt ejus.» Et quod signaculum habet? «Et recedat ab injustitia omnis qui nominat nomen Domini» . Modo ab iniquitate recedat: ab iniquis enim non potest recedere, quia mixta est palea tritico usque dum ventiletur. Quid dicimus, fratres? Et in ipsa area, mira res est de tritico: recedit a palea, cum exspoliatur; et non recedit ab area, cum trituratur. Quando autem omnino separabitur? Cum venerit ventilator. Ergo modo area in orbe terrarum est: necesse est ut, si proficis, inter iniquos vivas. Ab iniquis recedere non potes; ab iniquitate recede. «Recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini;» et erit in sedes tua, Deus, ex illo». «Ex» «illo,» quid est? Ex tunc. Tanquam si diceret, Quae est sedes Dei? ubi sedet Deus? In sanctis suis. Vis esse sedes Dei? Para locum in corde tuo ubi sedeat. Quae est sedes Dei, nisi ubi habitat Deus? Ubi habitat Deus, nisi in templo suo?
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃ inquit quorunidã subuertunt. Nondixit omniũ. Et si
omniũ diceret. om̃s intelligere deberemus ꝑtinentes ad cuu¬
tatẽ babiloniã. quas habet damnari cũ diabolo. Tamen fidẽ
quorumndã dixit. Et quasi diceret᷑ ei. & quis ei potest resis¬
tere. subiecit statĩ firmũ autẽ fundamentũ dĩ stat. Ecce

Expanded text:
dem,» inquit, «quorumdam subvertunt.» Non dixit, Omnium; et si dem,» inquit, «quorumdam subvertunt.» Non dixit, Omnium; et si omnium diceret, omnes intelligere deberemus pertinentes ad civitatem Babyloniam, quae habet damnari cum diabolo: tamen «fidem quorumdam» dixit. Et quasi diceretur ei, Et quis eis potest resistere? subjecit statim: «Firmum autem fundamentum Dei stat.» Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
firmauit orbẽ terrae. qui non commouebitur. Ulidetis
fr̃s. multi eredunt in xp̃m: magna turba est. Et tamen
in hac turba magna audistis modo cũ euangłm legeret᷑.
quia ueniet dñs ferens palã in manu sua. & mundabit
arcã suã. Frumentũ recondet in horreo. paleas comburet
igni inertinguibili. Sunt ergo ꝑ totam terrã & boni & mali.
Boni grana sunt: mali palca In arcã intrat tribula. paleã
concidit: triticum purgat. Qiuis est ergo orbis terrarum qͥ
diceret in parteᷤᷤ sunt. Et mali cũ senserint in fide qui non
orbis terrarũ mobilis. est orbis terrarũ immobilis. de quo di¬
cit apłs. Vide orbem terrarũ immobilẽ. Rogo te de quib
dicebat apłs.: Ex quib est himencus & pluletus. qͥ circa
ueritatẽ oberrauerunt dicentes resurrectionẽ iam factã ẽẽ.
& fidẽ quorumdã subuertunt. Numquid isti ad orbẽ ter¬
rarũ ꝑtinebant. qui ñ cõmouebit᷑: Non Sed palca eranT. Et fi¬

Expanded text:
firmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Videtis, firmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Videtis, fratres, multi credunt in Christum, magna turba est: et tamen in hac magna turba, audistis modo cum Evangelium legeretur, quia veniet Dominus ferens palam in manu sua, et mundabit arcam suam; frumentum recondet in horreo, paleas comburet igni inexstinguibili . Sunt ergo per totam terram et boni et mali: boni grana sunt, mali palea. In aream intrat tribula: paleam concidit, triticum purgat. Quis est ergo orbis terrarum «qudiceret, In parte sunt: et mali, qui non orbis terrarum mobilis, est orbis terrarum immobilis: de quo dicit Apostolus. Vide orbem terrarum mobilem. Rogo te, de quibus dicebat Apostolus, «Ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, dicentes resurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subvertunt?» Numquid isti ad orbem terrarum pertinebant, qui non commovebitur? sed palea erant: «Et fi
Abbreviated transcription (Latin):
tibi aliquis detralnt absenti quia non audis nec sentis. Si aĩ
in faciem tibi dicat. opus est ut fortis sis. Quid est fortis
sis. Ut feras. ne forte ideo tu putes fortẽ te cũ audieris.
quia ꝑ̾cutis pugno uictus comutio. Non est ista fortitudo.
si uictus percutias cũ ab ira uictꝰ es. Et ualde stultũ est ho¬
minẽ uictũ fortẽ dicere. cũ dicat scriptura. Melior est qui
uncit iram. quã qui capit ciuitatẽ. Meliorem dixit irae
uictorẽ. quã ciuitatis captiuatorem. Habes ergo aduersa¬
riũ magnũ in teipso. cũ audito conuitio ira cęperit surge¬
re. ut reddas malũ ꝓ malo. Recordare uerba apłi. Non
reddentes malũ pro malo. neq maledictũ ꝓ maledicto
His uerbis recordatis: frangis iram. tenes fortitudinem
Et qͥa corã te ille maledxit. ñ post dorsũ tiũ: praecinctus es
Illa iam cȩtera audiamus. Breuis est psalmꝰ. Etenĩ con¬

Expanded text:
tibi aliquis detrahit absenti, quia non audis, nec sentis; si autem tibi aliquis detrahit absenti, quia non audis, nec sentis; si autem in faciem tibi dicat, opus est ut fortis sis. Quid est, Fortis sis? Ut feras: ne forte ideo te putes fortem, cum audieris, quia percutis pugno victus convicio. Non est ista fortitudo, si conviciatus percutias, quoniam ab ira victus es: et valde stultum est, hominem victum fortem dicere, cum dicat Scriptura, «Melior est qui vincit iram, quam qui capit civitatem» . Meliorem dixit irae victorem, quam civitatis captivatorem. Habes ergo adversarium magnum in teipso. Cum audito convicio ira coeperit surgere, ut reddas malum pro malo, recordare verba Apostoli: «Non reddentes malum pro malo, neque maledictum pro maledicto» . His verbis recordatis frangis iram, tenes fortitudinem; et quia coram te ille tibi maledixit, non post dorsum tuum, praecinctus es illa. 5. Jam caetera audiamus: brevis est Psalmus, «Etenim con
Abbreviated transcription (Latin):
ctenĩ. Dicitis me dñm. & uerũ dicitis. Sum etenĩ. Si ergo
ego magister & dñs ur̃ laui uolis pedes. quomodo oportet
ut hoc inuicẽ uobis faciatis. Si ergo in humilitate c̃ forti¬
tudo: nolite tunere suꝑbos. Hunules taiquã petra sunt.
petra deorsum uidet᷑. sed solida est. Superbi quid. Quasi
fumus. & si alti sunt: euanescunt. Ergo ad bumilitatẽ xp̃i
referre debemꝰ quod praecinctus ẽ: scđ̾m cominemorationẽ
euangłii quod prȩcinctus est ut lauaret pedes discpłis suis
Est aliud quod in hoc uerbo possimus intelligere. Diximꝰ
quia qui se praccingit ante se ponit quod sibi adiungit. ut se
cingat. Quia ergo illi qui detrahunt nobis aliquando nob
absentib faciunt tamquã post dorsum suũ. aliquando corã
in facie sicut dño faciobant pendenti in cruce. si filius dĩ est
descendat de cruce: non opiis habes fortitudinẽ quando

Expanded text:
enim: dicitis me Dominum, et verum dicitis; sum enim: si ergo enim: dicitis me Dominum, et verum dicitis; sum enim: si ergo ego Magister et Dominus vester lavi vobis pedes, quomodo oportet vobis invicem faciatis» ? Si ergo in humilitate est fortitudo, nolite timere superbos. Humiles tanquam petra sunt: petra deorsum videtur, sed solida est. Superbi quid? Quasi fumus: etsi alti sunt, evanescunt. Ergo ad humilitatem Domini referre debemus quod praecinctus est, secundum commemorationem Evangelii, quod praecinctus est, ut lavaret pedes discipulis suis. 4. Est aliud quod in hoc verbo possimus intelligere. Diximus quia qui se praecingit, ante se ponit quod sibi adjungit, ut se cingat. Quia ergo illi qui detrahunt nobis, aliquando nobis absentibus faciunt, tanquam post dorsum; aliquando coram in faciem, sicut Domino faciebant pendenti in cruce, «Si filius Dei est, descendat de cruce» : non opus habes fortitudine quando
Abbreviated transcription (Latin):
mihi pedes. Et ille. Quod ego facio tunescis modo. scies auĩ
postea. Et ille. Non lauabis mihi pedes in aeternũ. Et
ille. Si non lauero tibi. non habebis partẽ mecum. Qui
primo ꝑetrus expauerat dñm lauantẽ sibi pedes. plus ex¬
pauit : non habebis partẽ mecũ. Et credidit hoc sine causa
ñ facere dñm. nisi quia aliquod erat illud forte sacramentũ.
Qui lotus est semel ñ habet necessitatẽ iterũ lauandi. sed
est mundus totus. Nonergo ad sacramentũ tamquã munda¬
tionis ꝑtinebat quod lauit eis pedes. sed ad exemplũ humilita¬
tis. Hoc enĩ dixerat. Quod ego facio nescis. scies autẽ postea
Uideamus si scierunt postea. uideamꝰ si aperuit illis quod faci¬
ebat: ut uideamus dñm praccinctũ fortitudine. quia in hu¬
nulitate est tota fortitudo. Cũ lauisset eis pedes. rursus dis¬
cubuit: & ait illis. Dicitis me magistrũ. & uerũ dicitis Sũ

Expanded text:
mihi pedes.» Et ille: «Quod ego facio, tu nescis modo; scies autem mihi pedes.» Et ille: «Quod ego facio, tu nescis modo; scies autem postea.» Et ille: «Non lavabis mihi pedes in aeternum.» Et ille: «Si non lavero te, non habebis partem mecum.» Qui primo Petrus expaverat Dominum lavantem sibi pedes, plus expavit, «Non habebis partem mecum;» et credidit non sine causa hoc facere Dominum, nisi quia aliquod erat illud forte sacramentum, «Qui lotus est semel, non habet necessitatem iterum lavandi, sed est mundus totus.» Non ergo ad sacramentum tanquam mundationis pertinebat, quod lavit eis pedes, sed ad exemplum humilitatis: hoc enim dixerat, «Quod enim ego facio, nescis; scies autem postea.» Videamus si scierunt postea, videamus si aperuit illis quod faciebat, ut videamus Dominum praecinctum fortitudine; quia in humilitate est tota fortitudo. Cum lavisset eis pedes, rursus discubuit, et ait illis: «Dicitis me Magistrum, et verum dicitis; sum
Abbreviated transcription (Latin):
ex alio de alio psalmo accinctionẽ diximus. sed tam̃ quia
cominemoratũ est non est pretermittendũ. Quid est ac¬
cinctio gladu circa femur: Per femur carnẽ significat.
Nonenĩ aliter debellaret dñs orbẽ terrarũ. nisi in carne
ueniret gladius ueritatis. Hic ergo quare praccinctus est:
Qui se praecingit. ante ĩe ponit aliquid quo praecingit᷑
Unde dictũ ẽ. Prȩcinctꝰ ẽ linteo. & lauit pedẽ dicpłoꝵ suoꝵ Quia¬
enĩ tc̃ humiliꝰ fuit qͣndo lint eo p̃cinctꝰ ẽ. lauit pedẽ di cpłoꝵ suox. om̃i aũ
fartitudo in humilitate. qͥa fragiliꝰẽ om̃ᷤ suꝑbia. idõ cũ de fectitudined¬
ceret addidit p̃cinctꝰ ẽ. ut recolaᷤ dm̃ p̃cinctũ humilẽ. qͣndo pede̾ lauit
Exhorruit petrus dñm suũ. magistrũ suum. Minus dixi
magistrũ suũ. cum dixissẽ dñm suũ curuantẽ se ad pedes
suos. & lauantẽ sibi pedes: expauit & dixit. Dñe. ñ lauabis

Expanded text:
ex alio de alio psalmo ad cinctionem diximus; sed tamen quia ex alio de alio psalmo ad cinctionem diximus; sed tamen quia commemoratum est, non est praetermittendum. Quid est accinctio gladii circa femur? Per femur carnem significat. Non enim aliter debellaret Dominus orbem terrarum, nisi in carnem veniret gladius veritatis. Hic ergo quare «praecinctus est?» Qui se praecingit, ante se ponit aliquid quo praecingitur: unde dictum est, «Praecinctus est linteo, et lavit pedes discipulorum suenim tunc humilis fuit, quando linteo praecinctus est, lavit pedes discipulorum suorum. Omnis autem fortitudo in humilitate; quia fragilis est omnis superbia: ideo cum de fortitudine diceret, addidit, «praecinctus est;» ut recolas exhorruit Petrus Dominum suum, magistrum suum minus dixi magistrum suum, cum dixissem Dominum suum curvantem se ad pedes suos, et lavantem sibi pedes, expavit, et dixit: «Domine, non lavabis
Abbreviated transcription (Latin):
si sequitur. etenĩ firmauit orbẽ terrae qui ñ commouebit᷑
Quomodo enĩ non cõmouebit᷑ orbis terrarũ. cũ credunt
in xp̃m om̃s fideles & parati sunt ad utrumq. gaudere
cũ laudantib. fortes ẽẽ aduersus uituperantes. ñ molles¬
cere linguis laudantiũ. nec frangi lingius uituperantiũ :
Forte quęramus & de hoc uerbo quare dixit prȩcinctus est
Cinctio opera significat. Tc̃ enĩ se quisq cingit. cũ opera¬
turus est. Ded quare nondixit cinctus ẽ sed p̾cinctꝰ est :
Dicit enĩ in alio psalmo. Accingere gladiũ tuũ circa fe¬
mur potentissime. popłi sub te cadent. Nec ibi dixit
cingere neq prȩcingere. sed accingere. Accingeris enĩ.
quando aliquid adiungis lateri tuo ꝑ cinctionẽ. Ideo ao¬
cingere gladiũ tuũ Gladius dñi est: unde debellauit or¬
Quare circa femur accingere dicit᷑ gladiũ. Aliud quidem

Expanded text:
si sequitur, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» si sequitur, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Quomodo enim non commovebitur orbis terrarum? Cum credunt in Christum omnes fideles, et parati sunt ad utrumque; gaudere cum laudantibus, fortes esse adversus vituperantes; non mollescere linguis laudantium, nec frangi linguis vituperantium. 3. Forte quaeramus et de hoc verbo, quare dixit, «praecinctus est.» Cinctio opera significat: tunc enim se quisque cingit, cum operaturus est. Sed quare non dixit, Cinctus est; sed, «praecinctus est?» Dicit enim in alio psalmo: «Accingere gladium tuum circa femur, potentissime; populi sub te cadent» . Nec ibi dixit, Cingere, neque, praecingere, sed, «accingere:» accingeris enim quando aliquid adjungis lateri tuo per cinctionem; ideo, «Accingere gladium tuum.» Gladius Domini unde debellavit orsermonis Dei. Quare circa femur accingere dicitur gladium? Aliud quidem
Abbreviated transcription (Latin):
des quando te laudant homines. & placent illis opera
tua bona. cũ autem uit uperauerint deficis in bonis operib.
& quasi fructũ bonoꝵ operũ te ꝑdidisse arbitraris quia rep̃¬
hensores inuenis: non stetisti immobilis. non ꝑtines ad orbẽ
terrarũ qui ñ commouebit᷑. Induit dñs fortitudinẽ & prae¬
cinctus ẽ. De ipso decore & fortitudine habet aliũ locũ pau¬
lus apłs. Per arma iustitiac dextera & sinistra. Ulide ubi
decorẽ. ubi fortitudinc̃. Per głam & ignobilitatẽ ingła
decorus. in ignobilitate fortis. Apud alios głosus prȩdi¬
cabat᷑. apud alios ignobilis contemnebat᷑. Decorẽ afferebat
eis quib placebat. fortitudinẽ aduersus eos quib displice¬
bat. Et sic enumerat om̃ia usq in finẽ. ubi dicit. Quasi
nibil habentes. & om̃ia possidontes. Cum om̃ia possidet
decorus est: cũ nihl habet fortis ẽ. Non eni mirũ est

Expanded text:
des, quando te laudant homines, et placent illis bona opera des, quando te laudant homines, et placent illis bona opera tua; cum autem vituperaverint, deficis in bonis operibus, et quasi fructum bonorum te perdidisse arbitraris, quia invenis reprehensores: non stetisti immobilis; non pertines ad «orbem terrarum, qui non commovebitur. Induit Dominus fortitudinem, et praecinctus est.» De ipso decore et fortitudine habet alium locum apostolus Paulus: «Per arma justitiae dextra et sinistra.» Vide ubi decorem, ubi fortitudinem: «Per gloriam, et ignobilitatem.» In gloria decorus, in ignobilitate fortis. Apud alios gloriosus praedicabatur; apud alios ignobilis contemnebatur. Decorem afferebat eis quibus placebat, fortitudinem adversus eos quibus displicebat. Et sic enumerat omnia usque in finem, ubi dicit: «Quasi nihil habentes, et omnia possidentes» . Cum omnia possidet, decorus est; cum nihil habet, fortis est. Non ergo mirum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ decorẽ indiit. ad cos quib displicebat fortitudinẽ indu¬
it. linitare ergo & tu dñm tuũ. ut possis ẽẽ uestis ipsus.
Esto cum decore ad eos quib placent bona opera. esto for¬
tis aduersus detractores. Audi apłm paulũ imitantem
dñm suũ quomodo & ipse habuit decorẽ. habuit fortitudi¬
nem: AAp̃i bonus odor sumus inquit in om̃i loco & his qui
salui fuint. & in his qui pereunt. Quib eñ placet bonũ
salui fiuint:. qui detrahunt bono percunt. Quod suum
erat ille odorẽ habebat bonũ. immo bonus odor erat
Sed ue miseris. qui & bono odore moriunt᷑. Non enuim
ait. illis bonus odor sumus. illis malus odor sumus. sed ap̃i
bonus odor sumꝰ ait inomni loco & inhis qui salui funt.
& in his qui pereunt Subiecit statim. Aliis quidem sumus
mortis in mortẽ: fortitudinẽ induerat. Si autẽ tunc gau¬

Expanded text:
, «decorem induit:» ad eos quibus displicebat, «fortitudinem indu, «decorem induit:» ad eos quibus displicebat, «fortitudinem induit.» Imitare ergo et tu Dominum tuum, ut possis esse vestis ipsius: esto cum decore ad eos quibus placent bona opera tua; esto fortis adversus detractores. Audi apostolum Paulum imitantem Dominum suum, quomodo et ipse habuit decorem, habuit fortitudinem. «Christi bonus odor sumus,» inquit, «in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» Quibus enim placet bonum, salvi fiunt; qui detrahunt bono, pereunt. Quod suum erat, ille odorem habebat bonum; imo bonus odor erat: sed vae miseris qui et bono odore moriuntur. Non enim ait, Illis bonus odor sumus, illis malus odor sumus; sed, «Christi bonus odor sumus,» ait, «in omni loco, et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt.» Subjecit statim, «Aliis quidem sumus mortis in mortem, fortitudinem induerat. Si autem tunc gau
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc fit homo ad imaginẽ dĩ. quod significat sextus
ille dies de genesi. Sed quomodo illud fecit ds̃: Quomͦ
fundata ẽ terra. Ap̃c uenit ut fundarẽt terram
Fundamentũ enum nemo potest ponere praeter id qͣđ
decorem
induit.
dñs forti¬
tudinẽ &
precinctꝰ
est. Vido¬
mus quia
duas res
induit. de¬
corẽ & for¬
titudinem.
Ut quid autẽ: Ut fundaret t̾rã. Sequit᷑ enũ. Etenĩ
firmauit orbem terrae. qui non commouebitur. Unde
confirmauit. Quia decorẽ induit. Non confirmaret.
si solũ decorem indueret. non & fortitudinẽ. Quare ergo
decorem: Quare fort itudinem. Utrũq enĩ dixit
Dñs regnauit decorẽ induit. induit dñs fortitudinẽ &e prȩ¬
plicebat. Nam diuisae sunt aduersus se lingue iudeoꝵ
Ali dicebant quia bonꝰ ẽ.: alii dicebant. ñ. sed seducit t̾bas.
Mln ergo bona loquebant᷑. alii detrahebant: lacerabant.
mordebant. comutiabant᷑. Ad eos ergo quib placebat¬

Expanded text:
tunc fit homo ad imaginem Dei. Quod significat sextus tunc fit homo ad imaginem Dei. Quod significat sextus ille dies de Genesi. Sed quomodo illud fecit Deus? quomodo fundata est terra? Christus venit, ut fundaret terram. «Fundamentum enim nemo potest ponere praeter id quod decorem induit; Dominus fortitudinem, et praecinctus est.» Videmus quia duas res induit, decorem et fortitudinem. Utquid autem? Ut fundaret terram. Sequitur enim: «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Unde confirmavit? Quia decorem induit. Non confirmaret, si solum decorem indueret, non et fortitudinem. Quare ergo decorem? quare fortitudinem? Utrumque enim dixit: «Dominus regnavit, decorem induit; induit Dominus fortitudinem; et praeplicebat. Nam divisae sunt adversus se linguae Judaeorum: «Alii dicebant, Quia bonus est; alii dicebant, Non, sed seducit turbas» . Alii ergo bene loquebantur; alii detrahebant, lacerabant, mordebant, conviciabantur. Ad eos ergo quibus placebat
Abbreviated transcription (Latin):
noe usq ad abrabã Tertiũ tempus tamquã tertius dies ab
abrahã usq ad dauid. Quartũ tẽpus tamquã quartꝰ dies a
dauid usq ad transinigrationẽ babiloniae. Quintũ tem¬
pus tamquã quintus dies a transmigratione babiloniae
usq ad predicationẽ iohannis. Sextus dies iã a prędica¬
tione iohannis agit᷑ usq ad finẽ. Et post finem sexti dic̃i
peruenimus ad requiem. Modo ergo sextus dies agitur.
Si sextus dies agitur. uidete quid habeat titulus. Indiẽ
ante sabbatũ quando fundata est terra lam audia mus
ipsum psalmũ. ipsum interrogemus quomodo fundata ẽ
terra. ne forte tuno facta est terra. Nec ingenesi sic le¬
gimus. Quando ergo fundata est terra Quando.
nisi cũ fit quod lectũ est modo in apło. Si tam̃statis
ait in fide stabiles & immobiles. Cũ om̃s qui credunt ꝑ
uniuersã terrã immobiles sunt in fide. fundata ẽ terra.

Expanded text:
Noe usque ad Abraham: tertium tempus, tanquam tertius dies, ab Noe usque ad Abraham: tertium tempus, tanquam tertius dies, ab Abraham usque ad David: quartum tempus, tanquam quartus dies, a David usque ad transmigrationem Babyloniae: quintum tempus, tanquam quintus dies, a transmigratione Babyloniae usque ad praedicationem Joannis. Sextus dies jam a praedicatione Joannis agitur usque ad finem, et post finem sexti diei pervenimus ad requiem. Modo ergo sextus dies agitur. Si sextus dies agitur, videte quid habeat titulus: «In diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Jam audiamus ipsum Psalmum; ipsum interrogemus quomodo fundata est terra, ne forte tunc facta est terra: nec in Genesi sic legimus. Quando ergo fundata est terra? Quando, nisi cum fit quod lectum est modo in Apostolo: «Si tamen statis in fide,» ait, «stabiles et immobiles» ? Cum omnes qui credunt per universam terram immobiles sunt in fide, fundata est terra:
Abbreviated transcription (Latin):
rem aliquantulũ. sea habet solaciũ in spe futurȩ quictis.
Quantum autẽ laborem habet qui uestit nudum: Bo¬
nũ opus. non multũ laborat. Malũ opus habet laborem
Qui enim uestit nidũ.si labet unde faciat non laborit.
Si non habet unde faciat. gła in excelsis dõ. & in terra par
hominib bonae uoluntatis. Qui autẽ uult spoliare ues¬
titũ. quantũ laboret quis nimerat. Et tamen & ista
transitura sunt: cum uenerimꝰ ad illã requiẽ ubi nemo
ẽsurit qui pascatur. nemo nudus est qui uestiat᷑. Ideo
quia & ista transitura sunt opera bona: sextus ipse e diẽ
quando ꝑficiuntur opera bona ualde habet uesperam
bit finẽ. Uespera enĩ pro fine ponitur. Si ergo sexto
die fecit ds̃ hominẽ ad imaginẽ suã: inuenimus serto
scł̃o uenisse dñm nr̃m iħim xp̃m. ut refor maret᷑ homo
ad imaginẽ dĩ. Erimũ enĩ tempus tamquã primus dies
ab adã usq ad noẽ. Scd̾m tempus tamquã scđs dies a

Expanded text:
 sed habet solatium in spe futurae quietis. Quantum autem laborem habet quod vestis nudum? Bonum opus non multum laborat: malum opus habet laborem. Qui enim vestit nudum, si habet unde faciat, non laborat: si non habet unde faciat, «Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis» . Qui autem vult spoliare vestitum, quantum laboret, quis numerat? Et tamen et ista transitura sunt, cum venerimus ad illam requiem, ubi nemo esurit qui pascatur, nemo nudus est qui vestiatur. Ideo quia et ista transitura sunt opera bona, et sextus iste dies, quando perficiuntur opera bona valde, habet vesperambit finem: vespera enim pro fine ponitur. Sicut ergo sexto die fecit Deus hominem ad imaginem suam; sic invenimus sexto saeculo venisse Dominum Jesum Christum, ut reformaretur homo ad imaginem Dei. Primum enim tempus, tanquam primus dies, ab Adam usque ad Noe: secundum tempus, tanquam secundus dies, a
Abbreviated transcription (Latin):
Et ecce ille nihil mali patitur. Noli turbari. tranquil¬
lus esto: ut scias qm̃ rectus dñs. & non est iniquitas in eo
Q uid si te propterea flagellat modo. quia non tͥ seruat
ignẽ sempiternũ: Quid si illũ propterea diittit modo.
quia auditurus ẽ ite in ignẽ acternũ. Sed quando. Cũ
tu positus fueris ad dexterã. tunc dicet᷑ positis ad sinistrã
Ite inignẽ acternũ. qui paratus ẽ diabolo & angłis eius
Nonte ergo ista moueant. Tranquillus esto. sabbatiza

Expanded text:
et ecce ille nihil mali patitur. Noli turbari, tranquilet ecce ille nihil mali patitur. Noli turbari, tranquillus esto, ut scias «quoniam rectus Dominus, et non est iniquitas in eo.» Quid, si te propterea flagellat modo, quia non tibi servat ignem sempiternum? Quid, si illum propterea dimittit modo, quia auditurus est, «Ite in ignem aeternum?» Sed quando? Cum tu positus fueris ad dexteram, tunc dicetur positis ad sinistram: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus.» Non te ergo ista moveant: tranquillus esto, sabbatiza,
Abbreviated transcription (Latin):
borat in uinculis. in carcerib. in inoꝑia aestuat & suspirat
Quomodo non ẽ iniquitas in eo. Esto tranquillus. & in¬
telliges. Nam ꝑturbaris. & in cubiculo tuo obscuras tͥ
lucem. Radiare tibi uult a et̃nus ds̃. noli tibi nubilũ fi¬
cere de ꝑturbatione. Esto in te tranquillus. & uide quid
tibi dicã. Quia ds̃ est aet̾nus. qui modo parcit malis ad¬
ducens illos ad penitentiã. flagellat bonos erudiens illo
ad regnũ glorũ: non est iniquitas in eo. Noli timere. ec¬
ce ego flagellatus sum tantũ. Manifestũ est. Confiteor
peccaui. Hon enĩ dico me iustũ. Hoc enim plerique:
Quando est forte quisq in aliqua miseria. in dolorib in¬
tras consolari illũ. Et ille. Peccaui fateor. sunt peccata
mea: agnosco illa. Sed numquid tanta peccaui quanta ille.
Ego noui quas fecit ille. ego noui quanta commisit. Pes¬
cata mea sunt: fateor illa dõ. sed minora sunt quã illius.

Expanded text:
borat in vinculis, in carceribus, in inopia aestuat et suspirat. borat in vinculis, in carceribus, in inopia aestuat et suspirat. Quomodo «non est iniquitas in eo?» Esto tranquillus, et intelliges; nam perturbaris, et in cubiculo tuo obscuras tibi lucem. Radiare tibi vult aeternus Deus; noli tibi facere nubilum de perturbatione. Esto tranquillus in te, et vide quid tibi dicam. Quia Deus aeternus est, quia modo parcit malis, adducens illos ad poenitentiam; flagellat bonos, erudiens illos ad regnum coelorum; «non est iniquitas in eo:» noli timere. Ecce ego flagellatus sum tantum, manifestum est, confiteor, peccavi - non enim dico me justum. Hoc enim dicunt plerique. Quando est forte quisquam in aliqua miseria, in doloribus, intras consolari illum: et ille, Peccavi, fateor, sunt peccata mea, agnosco illa; sed numquid tanta peccavi, quanta ille? Ego novi quanta fecit ille, ego novi quanta commisit: peccata mea sunt, fateor illa Deo, sed minora sunt quam illius;
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Nolite seduci felicitate iniquoꝵ. nolite attende¬
re florẽ feni. nolite attendere ad tempus beatos. in aet̾nũ
miscros. Nec ista beatitudo quae modo foris uidet᷑ uera
est: nec in corde beati. quia torquentur mala conscientia:.
Tu autẽ tranquillus esto. sperans de promissis dñi dĩ tur
Quid enim annuntiabis in tranquillitate. Qm̃ rectus
dñs ds̃ nr̃. & non ẽ iniquitas in eo. At tendito fr̃s si plan¬
tati estis in domo dñi. si uultis florere sicut palma. & nul¬
tiplicari sicut cędrus libani. & non arescere sicut fenũ solo
candente. sicut quae uident᷑ florere sole absente. Si ergo
non uultis ẽẽ fenũ sed palma &e cędrus. quid annuntiabiti
iniquitas. Tanta mala facit. sanus ẽ: filios habet. plenã
domũ. abundat gła. exaltat᷑ honorib. de inimicis uindi¬
catur. & onũa mala committit. Alius innocens sui ne¬
gotii. non rapiens aliena. non contra quemquã faciens. la¬

Expanded text:
vobis: Nolite seduci felicitate iniquorum, nolite attendevobis: Nolite seduci felicitate iniquorum, nolite attendere florem feni; nolite attendere ad tempus beatos, in aeternum miseros. Nec ista beatitudo quae modo foris videtur, vera est; nec in corde beati sunt, quia torquentur mala conscientia. Tu autem tranquillus esto, sperans de promissis Domini Dei tui. Quid enim annuntiabis in tranquillitate? «Quoniam rectus Dominus Deus, et non est iniquitas in eo.» Attendite, fratres, si plantati estis in domo Domini, si vultis florere sicut palma, et multiplicari sicut cedrus, Libani, et non arescere sicut fenum sole candente; sicut hi qui videntur florere sole absente. Si ergo non vultis esse fenum, sed palma et cedrus, quid annuntiabitisiniquitas? Tanta mala facit; sanus est, filios habet, plenam domum, abundat gloria, exaltatur honoribus, de inimicis vindicatur, et omnia mala committit: alius innocens sui negotii, non rapiens aliena, non contra quemquam faciens, la
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicabit᷑. Humquid cũ sol exierit arescit palma:
Numquid arescit cędrus. Cum autẽ sol candens aliquando
fuerit. arescit fęnum. Ueniet ergo iudiciũ ut arescant pec¬
catores. & iurescant fideles. Uelut cȩdrus in libano multi
plicabit᷑. Plantati in domo dñi. in atriis domꝰ dĩ nr̃i florebt̃
Adhuc multipliçabuntur in senecta uberi. & tranquilli erua
ut annunticut. Hoc est sabbatũ quod uobis paulo ante cõ¬
mendaui. unde habet titulũ psalmus. Tranquilli erunt
ut annuntient. Quare tranqͥlliut annuntient. Non il¬
los mouet fynũ peccatoꝵ. Cȩdrus & palma nec in tempe¬
statib curuantur. Ergo tranquilli sint ut annuntient.
Et uere. quia modo annuntiandũ c̃ subsannantib hominib
Omiscri homines. amatores mundi. Annuntiant uobis
qui plantati sunt in domo dĩ. qui confitent᷑ dño in canti¬
co & cithara. in uerbo & opere. annuntiant uob̾ & dicud

Expanded text:
multiplicabitur.» Numquid cum sol exierit, arescit palma? multiplicabitur.» Numquid cum sol exierit, arescit palma? numquid arescit cedrus? Cum autem sol candens aliquando fuerit, arescit fenum. Veniet ergo judicium, ut arescant peccatores, et virescant fideles. «Velut cedrus in Libano, multiriis» «domus Dei nostri florebunt, Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi: et tranquilli erunt, ut annuntient.» Hoc est sabbatum quod vobis paulo ante commendavi, unde habet titulum Psalmus. «Tranquilli erunt, ut annuntient.» Quare tranquilli annuntiant? Non illos movet fenum peccatorum: cedrus et palma nec in tempestatibus curvantur. Ergo tranquilli sint, ut annuntient: et vere, quia modo annuntiandum est et subsannantibus hominibus. O miseri homines amatores mundi! annuntiant vobis qui plantati sunt in domo Domini; qui confitentur Domino in cantico et cithara, in verbo et opere, annuntiant vobis, et dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
non timebit. Scitis quia dictũ est in quodã psalmo. In
memoria aet̾na erit iustus. ab auditu malo ñ timebit.
A quo auditu malo. Ite in ignẽ aeternũ. qui paratus
ẽ diabolo & angłis eius. Et in eis qui insurgunt in me ma
peccatoꝵ. Quid de iustis. Iustus ut palma florebit.
Iili exoriuntur sicut fęnum austus ut palma florebit.
In palma altitudinẽ significauit. Forte & hoc significauit
in palma. quia in nouissimis suis pulchra ẽ. & initiũ eius a
terra. Ducas finẽ ipsuis in cacumine ubi habet totã pulchri¬
tudinẽ: aspera raqdix uidetur in terra. pulchra coma sub cȩ¬
lo est. Erit ergo & tua pulchritudo infine. Nadix tua
fixa sit. Sed sursumuersus habemꝰ radicẽ nr̃am. Radix enim
nr̃a xp̃c est: qui ascendit in celũ. Humiliatus exaltabit᷑.
Ueluit cȩdrus in libano multiplicabit᷑. Ulidete quia arbo¬
res dixit. Iustus ut palma florebit. uelut cȩdrus in libano

Expanded text:
non timebit. Scitis quia dictum est in quodam psalmo: «In non timebit. Scitis quia dictum est in quodam psalmo: «In memoria aeterna erit justus; ab auditu malo non timebit» . Quo auditu malo? Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Et in eis qui insurgunt in me malpeccatorum: quid de justis? «Justus ut palma florebit.» Illi exoriuntur sicut fenum; «justus ut palma florebit.» In palma altitudinem significavit. Forte et hoc significavit in palma, quia in novissimis suis pulchra est; ut initium ejus a terra ducas, finem ipsius in cacumine, ubi habet totam pulchritudinem: aspera radix videtur in terra, pulchra coma sub coelo est. Erit ergo et tua pulchritudo in fine. Radix tua fixa sit: sed sursum versus habemus radicem nostram. Radix enim nostra Christus est, qui ascendit in coelum. Humiliatus exaltabitur. «Velut cedrus in Libano, multiplicabitur.» Videte quas arbores dixit: «Justus ut palma florebit; velut cedrus in Libano,
Abbreviated transcription (Latin):
suo. quaeris illi aliquando in capite capillũ nigrũ. & ñ
inuenis. Sic cũ fuerit uita nr̃a talis ut quęrat᷑ nigritu
catoꝵ. audite de senecta iustorũ. Senectus mea in mise¬
Quos dicit inimicos suos. Om̃s qui operant᷑ iniquitatẽ.
Noli attendere quia amicus tuis est inimicus. Incur¬
rat negotiũ. & ibi illum probas. Incipis uenire contra
iniquitatẽ illius. & ibi uidebis. quia quando tibi blandie¬
batur inimicus erat. sed nondũ pulsaueras. non ut insti¬
tueretur incorde qͦd ñ erat. sed ut erũperet quod erat
Et resperit oculus m̃s inimicos meos. & in eis qui insur¬
gunt in me malignantib audiet auris mea. Quando:
sn senccta. Quid est in senecta: In nouissimo. Et quid
audiet auris mea. Stantes ad dexterã audiemꝰ quod di¬
cet᷑ eis qui sunt ad sinistrã. Ite in ignẽ aeternũ. qui pa¬
ratus ẽ diabolo & angłis ciꝰ. Abisto auditu malo iustꝰ

Expanded text:
suo, quaeris illi aliquando in capite capillum nigrum, et non suo, quaeris illi aliquando in capite capillum nigrum, et non invenis: sic cum fuerit vita nostra talis, ut quaeratur nigritudcatorum, audite de senecta justorum: «Senectus in mea misedicit inimicos suos? Omnes qui operantur iniquitatem. Noli attendere quia amicus tuus est iniquus: incurrat negotium, et ibi illum probas. Incipis venire contra iniquitatem ipsius, et ibi videbis, quia quando tibi blandiebatur, inimicus erat; sed nondum pulsaveras, non ut institueretur in corde quod non erat, sed ut erumperet quod erat. «Et respexit oculus meus in inimicis meis; et in eis qui insurgunt in me malignantibus, audiet auris mea.» Quando? In senecta. Quid est, in senecta? In novissimo. Et quid audiet auris nostra? Stantes ad dexteram audiemus quod dicetur eis qui sunt ad sinistram: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Ab isto auditu malo justus
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando unicornis exaltationẽ unitatis significat.
Quia unitas exaltat᷑: om̃s hereses cũ inimicis dĩ peribt̃
Exaltabit᷑ sicut unicornis cornu meũ. Et quando erit:
Et senectus mea in miscđia pingui. Quid dix senectꝰ mea.
Nouissima mea. Quomodo in actatib nr̃is nouissima
senectus est: sic totũ hoc quod modo patit᷑ corpus axp̃i
in laborib. in acrumnis. in uigilus. in fame. in siti. in
scandalis. in iniquitatib. in pressuris. iuuentꝰ ipsius est.
Senectus ipsius id est nouissima ipsius in lȩtitia eruđ.
Et intendat karitas ur̃a quia dixit senectutẽ. ne pute¬
tis & mortẽ. Homo enĩ in carne ideo sonescit. ut moriat᷑
Denecta aeccłac candida erit recte factis. morte aut̃ ñ
corrumpet᷑. Quod est caput senis. hoc ert̃ opera nr̃a
Uidetis que madmodũ canescat caput & in albescat.
Quantumcũq senectus accedit: qui bene senescit ordine

Expanded text:
aliquando unicornis exaltationem unitatis significat: aliquando unicornis exaltationem unitatis significat: quia unitas exaltatur, omnes haereses cum inimicis Dei peribunt. «Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum.» Et quando erit? «Et senectus mea in misericordia pingui.» Quid dixit, «senectus mea?» Novissima mea. Quomodo in aetatibus nostris novissima senectus est; sic totum hoc quod modo patitur corpus Christi in laboribus, in aerumnis, in vigiliis, in fame, in siti, in scandalis, in iniquitatibus, in pressuris, juventus ipsius est: senectus ipsius, id est, novissima ipsius in laetitia erunt. Et intendat Charitas vestra, quia dixit senectutem, ne putetis et mortem: homo enim in carne ideo senescit, ut moriatur. Senecta Ecclesiae candida erit recte factis, morte autem non corrumpetur. Quod est caput senis, hoc erunt opera nostra. Videtis quemadmodum canescat caput, et inalbescat, quantumcumque senectus accedit. Qui bene senescit ordine
Abbreviated transcription (Latin):
aeccłas. non intrent aeccłas. inimici dĩ sunt. Ad tempus
possunt florere sicut fenũ Peribunt autẽ. cũ ille inspicere
cȩpertt. & iudiciũ suum in omnẽ carnẽ adduxerit. Le¬
iunge scripturac dĩ. & dic illud cũ isto psalmo. qm̃ ecce
mimici tui peribunt: ne ibi inueniaris ubi peribunt.
qui laboras modo si inimicidĩ peribunt & disꝑgent᷑ om̃s
qui operant᷑ iniquitatẽ. tu qui int̾ ista scandala. int̾ ini¬
quitates humanas gemis. qui tribularis in carne sed gau¬
des in corde. quid tu. Quae tibi spes õcorpus axp̃i: O
xp̃e qui in celis sedes ad dexterã patris. sed pedib tuis &
menbris tuis laboras in terra. & dicis saule saule quid me
persẽqueris. tu quã spem habebis si inimici dĩ peribunt.
&e disꝑgent᷑ om̃s qui operant᷑ iniquitatẽ: Quid tibi erit:
Et exaltabit᷑ sicut unicornis cornumcũ. Quare dixit
sicut unicornis: Aliquando unicornis suꝑbiã significat.

Expanded text:
ecclesias, non intrent ecclesias; inimici Dei sunt. Ad tempus ecclesias, non intrent ecclesias; inimici Dei sunt. Ad tempus possunt florere sicut fenum; peribunt autem, cum ille inspicere coeperit, et judicium suum in omnem carnem adduxerit. Junge te Scripturae Dei, et dic illud cum isto psalmo: «Quoniam ecce inimici tui peribunt.» Non ibi inveniaris, ubi peribunt. qui laboras modo, si inimici Dei peribunt, et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem? tu qui inter ista scandala, inter iniquitates humanas gemis, qui tribularis in carne, sed gaudes in corde, quid tu? quae tibi spes, o corpus Christi? O Christe, qui in coelis sedes ad dexteram Patris, sed pedibus tuis et membris tuis laboras in terra, et dicis, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? tu quam spem habebis, si inimici Dei peribunt, et dispergentur omnes qui operantur iniquitatem? quid tibi erit? «Et exaltabitur sicut unicornis cornu meum.» Quare dixit, «sicut unicornis?» Aliquando unicornis significat superbiam,