comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃res fuerit indicatu. Aut siue mutetur ordouerboꝵ. siue alic
ꝓaliis quar tamen eadem ualeant uerba ꝓferͤint. siue aliquid
uł recor danti occurrit. uł qđ ex aluis quae dicuntur possit intelle¬
gi minus dicatur : siue alioꝵ quȩ magis dicere statuit narrandoꝵ
grã ut congruus temporis modus ficiat. aliquit sinon totũ expli¬
candũ. sed ex parte tangendum quisq suscipiat. Siue adliminon¬
dã. declarandamq sententiã nihil quidem rerum. uerborum.
tamen aliquid addat. cui auctoritas narran di concessa est. Siue
rembene tenens non ad sequatur. quamuis hic continetur memo¬
riter & iam uerba quae laudauit ad inte grum enuntiare. Quis
ut nec ingenere uerboꝵ nec inor dine: nec innumero discreparẽt
non intellegit. Quanto amplius euangłistarum excellit aucto¬
ritas. tanto magis ꝑ eos fuisse formandã c&eroꝵ hominũ uera
loquentium sec uritatẽ: Vt plurib eandem remfortenarranti¬

Expanded text:
tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis id conetur, memoriter etiam uerba, quae audiuit, ad integrum enuntiare. quisqut nec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narranti
Abbreviated transcription (Latin):
c&eerti. Nullo modohinꝰ laborandũ eẽ indicat qui prudenter
intellegit ipscs sententias esse necesscorias cognoscendae ueri¬
tati quib lib& uerbis fuerint explicatte Qđ enĩ alius aliũ
uerboꝵ ordinẽ ten& non est utiq contrarium. Heq illud con¬
trariũ est sialius dioxit. qđ alius p̃t̃ mittit. Vt enĩquisq me¬
minerat. & ut cuiq cordierat. uł bra uius. uł pliius eandem
tam̃ explicare sententiã. itic eos explioasse manifestũ est. Et
in hoc satis appar&e. qđ ad rem maxime ꝑtin&. qmueritas
euangłii uerbo dĩ qđ supra omnem creciturã & nũ atq im¬
mutabile ꝑman& ꝑ crecturã tẽportilib signis. & linguis.
nomintũdis pensato : sũmũ culm̃ cuctoritatis optinuit. Non
nos debere arbitrari mentiri quem quã siplurib rẽ que audier̃
uł uiderunt reminiscentib non eodem modo atq eisdẽ uerbis eadẽ

Expanded text:
cetera, nullo modo hinc laborandum esse iudicat qui prudenter cetera, nullo modo hinc laborandum esse iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae ueritati, quibuslibet uerbis fuerint explicatae. quod enim alius alium uerborum ordinem tenet, non est utique contrarium. neque illud contrarium est, si alius dicit quod alius praetermittit. ut enim quisque meminerat et ut cuique cordi erat uel breuius uel prolixius eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. Et in hoc satis apparet, quod ad rem maxime pertinet, quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem creaturam aeternum adque incommutabile permanet, per creaturam temporalibus signis et linguis hominum dispensato summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem
Abbreviated transcription (Latin):
&uic tum eius. secutus ait Etp̃dicabat dicens. Uenit fortior me
postme. cuius non sum dignus ꝓcumbens soluere corrigiã calciu¬
mentieus. Egobaptus duos aqua. ille uero baptiş abit uos spũscõ
Decal ciamentis gͦ hoc aluca distat. quod addidit procumbens.
De baptismo cũt hoc abutroq quic nondieit & igni. sedtantũ
uos baptizabit inspuscõ & igni. Nisi quod lucas non ad didit scõ
gl̃ifta cumdioxit. iohannes testimonium ꝑhib& deipso& clamat
dicens. Hic erat quẽ dixi. Qui post meuenit anteme ftictus est.
quia prior meerit: Sic enĩ ostendit tunc eũ hoc dixisse. quan¬
do ille eum dioxisse commemorat. Repetisse cuũt & comme moris¬
se quodiam dioxiss&. cũ ait. Hic erat quem dixtĩ : quia postme
uenit. Sigͦ queritur quae uerba potius iołins baptista dixerat
utrum quae matheus. Anquȩ lucas eum dixisse commemorat.
anquae marcus in ipsis paucis. quae illũ didcisse posuit. tacens¬

Expanded text:
et uictum eius secutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me et uictum eius secutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens soluere corrigiam calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque, quia non dixit et igni, sed tantumuos baptizabit in spiritu et igni, nisi quod Lucas non addidit sancto, at dicens, Hic erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est, quia prior me erat . Sic enim ostendit, tunc eum hoc dixisse, quando eum illi dixisse commemorant; repetisse autem et commemorasse quod jam dixisset, cum ait, Hic erat quem dixi, qui post me venit. 27. Si ergo quaeritur quae verba potius Joannes Baptista dixerit, utrum quae Matthaeus, an quae Lucas eum dixisse commemorat, an quae Marcus in ipsis paucis quae illum di
Abbreviated transcription (Latin):
bit in spũscõ & igni cuius uentilabrum inmanu succ & ꝑmundu¬
bit arecĩ suam. & congregabit triticum suum in horreũ pa¬
leas cũt combur& igni in ex tinguibili Haecom̃ã dixcit & lucas
etidem pene uerba iohannis eteprimens Et ubi aliquiduan¬
um est. in uerbis ab eadem tam̃ sententia non receditur: uel¬
ut cumdideit matheus iohannẽ dixiss&. Et neuelitis dicere
intrauos. patrẽ habemus abraham. Illedũt. & neceperitis
dicere patremhabriham: Ego quidem uos baptido inaqua
inpaenitentiã. Illemnt̃ ponit int̃rogationẽ turbarum. quid
fticerent & eis respondentem iohannem debonis operib tẽĩqũ
defructib paenitentiae qđ matheus omisit. Deinde cordibus
uero. Uenit aũt inquid forciorme. Itẽmatheus. Cuius non sũ
inquit dignus calciamentu portare. Illeaũt. Cuius non sum
dignus soluere corrigiam calciamentoꝵ eius. Quod & marcꝰ.
dicit cum c&era taceat. Nam post commemoratũ habitum

Expanded text:
bit in spiritu sancto et igni, cuius uentilabrum in manu sua et permundabit aream suam et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem conburet igni inextinguibili. haec omnia dicit et Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur, uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis dicere intra uos: patrem habemus Abraham, ille autem et ne coeperitis dicere: pain paenitentiam, ille interponit interrogationem turbarum, quid facerent, et eis respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus uero: uenit autem, inquit, fortior me. item Mattheus: cuius non sum, inquit, dignus calciamenta portare, ille autem: cuius non sum dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod et Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum
Abbreviated transcription (Latin):
debeo abste baptigari. hoc enĩdixxit ei. ante quã columba
descender & ex quo appar& quamuis eĩuam nosse. nam
&iã mutero matris eocultauit cum adhelis ab&hmaria
ueniss& aliquid tamen ineo quod nondum nouerat columbae dis¬
censione didicisse quodipse scilic& baptizare. in spũs cõ propria
quadam & diuina potestate. ut nullus homo qui accepisset adõ
baptis mum &iã si aliquẽ baptizar & possedicere siluẽe qł tra¬
diderit uł a se darer spiritum sanc tum.

Expanded text:
xit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae descensione didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in spiritu sancto propria quadam et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum esse quod traderet uel a se dari
Abbreviated transcription (Latin):
scđm lucam. hoc illa uoce sonuisse quod inpsalmo scriptũ est. Fili¬
us m̃s eftii ego hodie genuite. Quã quã in antiquiorib codicib
grecis non inuenire ꝑ hibecitur. tam̃ sialiquib fides dignis exẽ¬
plarib: confirmare possit. quid aliud quã utrũq intellegen¬
dũ est . quo lib& uerborum ordine deccelo sonuisse. xu.¬
uod aũt kati iohannẽ de columba dicitur. Nonquando
factum est narratur. sed uerba iohannis baptistȩ referunt᷑
comme morantis quid uiderit in quo querit̾. quẽ admodũ
dictum sit. ego non nouerã eum. sed qui misit me baptizari ina¬
qua ille mihidieit. Suꝑquem uideris sp̃m descendentẽ &

Expanded text:
secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum est: filisecundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum est quolibet uerborum ordine de caelo sonuisse? Quod autem secundum Iohannem de columba dicitur non quando factum est narratur, sed uerba Iohannis baptistae referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur, quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ill
Abbreviated transcription (Latin):
audiebant indicaretur quod ipse ẽ filiusdĩ Atq itu dictũ
quid hoꝵ in illa uoce sonauerit: quod lib& accipe. dũmodo
intellegas eos quinon edem locutionẽ retulerint eandẽ
re tulisse sententiam. Quce diuersitas locutionẽ: ad hoc &iã
utilis est: ne uno modo dictũminus intellegatur. Et alit̃ quã
seres hab& int̃p̃tetur. Quod enĩdictum est in quomihi cõpla¬
cui. siuelit quis iti intellegere utds̃ infilio sibi placuisse iude¬
atur : admonetur. ex eo qd dictum est. in te complacui. Rur¬
sus eoc hoc imo intellegait quis quis infilio patrẽ placuisse ho¬
minib: admonetur. Ex eo quod dictum est. inte complacui.
mihi : ex quo satis appar& qui lib& euangłistaꝵ caelestisuocis
dam uerba uariasse. ut intellegatur hocdictum ẽẽ ab om̃i¬
b tã quã dicer& ur inte complacitũmeum constitui. hoc ẽꝑte
gerere qđ mihi plac&. illud uero quod nõ nulli codices habent

Expanded text:
audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis dam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent
Abbreviated transcription (Latin):
eum dicens Ego ate debeo baptiari & tuuenis adme respon¬
dens aũt iħs̃ dioxit ei. Sine modo: Sic enĩ dec& nos implereomnẽ
iustitiam. Tunc demisit eum Ad testantur & c&eriuenis se
iħm ad iohannem. baptizatum aũt trescom memorant. sedta¬
cent. quod matheus ait dideisse dño iahannẽ. uł io hannid m̃nres
xiiii pondisse. De inde sequitur matheus. baptiģatus aũt. confes¬
tim ascendit deaqua. Etecce aperti s unt caeli & uidit sp̃mdi
de scendentem sicut columbam uenientem suꝑse: Et ecce uox decelis
dicens. hic est filius meus dilectus in quomihi complacui Hoc &
alii duo marcus. & lucas. similiter narrant. Sed de uerbis uocis
Quod enĩ matheus ait dictum. hic est filius meus dilectus.
& aliiduodicunt. Tues filius m̃s dilectus. ad eandem sententiã
explicandam ual&. sicut superius trans ac tum est. Uox enim
calestis imumhoꝵ dixxit. sed euangłista oftendere uoluit adid
ualere quod dictum est. Hic est filius dim̃s: ut illis potius qui

Expanded text:
tizari et tu uenis ad me? respondens autem Iesus dixit ei: sine modo, sic enim decet nos implere omnem iustitiam. tunc dimisit eum. adtestantur et ceteri uenisse Iesum ad Iohannem. baptizatum autem tres commemorant, sed tacent quod Mattheus ait dixisse domino Iohannem uel Iohanni dominum respondisse. Deinde sequitur Mattheus: baptizatus autem confestim ascendit de aqua. et ecce aperti sunt ei caeli et uidit spiritum dei descendentem sidicens: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant; sed de uerbis uocis, quod enim Mattheus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui
Abbreviated transcription (Latin):
babnt appellationẽ ut a gramatica granatic̃. & a fortitudine fortis. Hec qq diftinitio nichil ht̃ obscurũ. cas enĩ antiꝗ
nõabant aliquas noũm transfigurationes. ut ẽ a iustiia iust. a fortitudine fortis. & ceta: hȩc ig̃ nõis transfiguratio:
cus ab antiꝗorib uocabat᷑. atq ideo qua ienseũq aliqua res alia participat. ipsa participatione sic̃rẽ ita qq̃ nom̃ adi¬
piscit᷑. Ut ꝗdã hõ ꝗa iusticia purticipit: & rẽ q̃q̃ inde trabit& nom̃. dr̃ enĩ ust: Engͦ denãatiua uocant᷑ q̃cũq a pͥnci
pali nõc sola transsigunitione discrepant. nã cũ sit nom̃ pͥncipale iusticia . ab hoc transsiguratũ nom̃ iustꝰ efficit᷑ :

Expanded text:
habent appellationem, ut a grammatica grammaticus, et a fortitudine fortis. Haec quoque diffinitio nihil habet obscurum. Casus enim antiqui nominabant aliquas nominum transfigurationes, ut a justitia justus, a fortitudine fortis, etc. Haec igitur nominis transfiguratio, casus ab antiquioribus vocabatur. Atque ideo quotiescunque aliqua res alia participat, ipsa participatione sicut rem, ita quoque nomen adipiscitur, ut quidam homo, quia justitia participat et rem quoque inde t est sola transfiguratione discrepant. Nam cum sit nomen principale iustitia, ab hoc transfiguratum nomen iustus efficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dissolutis: exhoc quoq aippareat illiuis capitis membra. non solũ idẽ senti¬
endo. uerum &iã conuenientia conscribendo incorporis ipsuis umnitt ger¬
ma nam seruasse concordiam. Reegieit ubrI exruus

Expanded text:
dissolutis ex hoc quoque appareat illius capitis membra non solum idem sentidissolutis ex hoc quoque appareat illius capitis membra non solum idem sentiendo, uerum etiam conuenientia scribendo in corporis ipsius unitate germanam seruasse concordiam. . LIBER PRIMUS
Abbreviated transcription (Latin):
Omnib: aũt discipilis suis ꝑ hominẽ quemad sumpsit. tam quã membrissiu
corporis caput est Itaq cũilli seripserunt quae ille ostendit a& dixt: Nequa¬
quã dicendum est qđ ipse non scripserit. quando quidẽ membracius. dope¬
rata sunt qd dictante capite cagnouer̃. Quuic quid eñi ille desuis factis. & de¬
tis nos legere uoluit: hoc seribendum illis tamquã suis manib imperai uit
Noc unitatis cosortiũ & indiuersis officus concordium membroꝵ sub
uno capite ministerium Quis quis intellexerit. non alit̃ accipi& qđ nar¬
rantibus discipulis p̃i ineuangło legerit: quam qua si ipsc̃manu dñi quã
in ꝓpriocor pore gestabat soribentẽ conspecit: Quã obrem illa potius
iam uideamus qualia sunt. quae putant euangelistas sibim& scripsisse
contraria. Quod parum intellegentib uideri potest uthis quȩ stionibus

Expanded text:
omnibus autem discipulis suis per hominem, quem adsumpsit, tamquam membris sui omnibus autem discipulis suis per hominem, quem adsumpsit, tamquam membris sui corporis caput est. itaque cum illi scripserunt quae ille ostendit et dixit, nequaquam dicendum est, quod ipse non scripserit, quandoquidem membra eius id operata sunt, quod dictante capite cognouerunt. quidquid enim ille de suis factis et dictis nos legere uoluit, hoc scribendum illis tamquam suis manibus imperauit. hoc unitatis consortium et in diuersis officiis concordium membrorum sub uno capite ministerium quisquis intellexerit, non aliter accipiet quod narrantibus discipulis Christi in euangelio legerit, quam si ipsam manum domini, quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit. quamobrem illa potius iam uideamus qualia sint quae putant euangelistas sibimet scripsisse contraria — quod pirum intellegentibus uideri potest —, ut his quaestionibus
Abbreviated transcription (Latin):
dõr sum. qđ ortũẽ: & fides: Vt gͦ ab imis ad sũma reuocemur atq id qđ or tũiẽ
recipiat & nitatẽ ꝑfidẽ ueniendum est adueritatẽ. Etquia qͣuȩ incontra¬
rium ꝑgunt. ꝑaliqđ medium reducundur: Ab ꝗe na iusticia temporalis ini u¬
quitais nos alienabat Opus gͦ erat medic iustitia tẽportilis. Quae medixas
temporalis e& deimis. iustadesũmis. Atq itase: necabrũ pens cisumis & cõ iu¬
t̃perans imis: ima redder& sumis : Ideo xep̃s. mediatõrdi & hominũ dictus est
Interdm immortulem : & hominẽ mortalem: Ds̃ & homo. reconcilicns ho¬
minẽdo Alanens id quoderat stictus quodnonerat Ipse estnobis fides inrebus
ertis. quiest ueritas in & nis hoc magnium & inennar rabile sacramentum.
Hoc regnum & sacer docum aintiquis ꝑ ꝓph&iam reuelabatur. Posteris coꝵ
qđ diupunã gent̃ ꝑmit tebatur. Pinde qui ꝓ pha&as ante descensione siã mst

Expanded text:
deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur atque id quod ortum est deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur atque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium reducuntur et ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, atque ita se nec abrumpens a summis et contemperans imis ima redderet summis. ideo Christus mediator dei et hominum dictus est inter deum inmortalem et hominem mortalem deus et homo, reconcilians hominem deo, manens id quod erat, factus quod non erat. ipse est nobis fides in rebus ortis qui est ueritas in aeternis. Hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium antiquis per prophetiam reuelabatur, posteris eoruscensionem suam misit.
Abbreviated transcription (Latin):
batir. ut eadẽ ipsadis capientia adunitatẽ ꝑsonae suce homĩnẽ aissupto. Inqͦ
tẽporalit̃ nascer&: uiuer& : morer&ur. resurger&: Congrua saluti nr̃e
dicendo & faciendo. patiendo & sustinendo fier&. & deor sum hominibus
exemplum redeundi. qui sursum est. angłis exẽplũ manendi Nisienĩ & in ao¬
nimae rationalis naturatẽ portilit̃ aliquid orir&ur. idest incipere eẽ quod
ñerat: numquam exuiti pessima &stultic cid sapientẽ atq obtimã ꝑueni¬
r& Ac ꝑhoc cumrebus &inis contẽ plantium ueritas ꝑfruatur. Rebus cũt
ortis fides credentium debeatur purgatur homo ꝑrerũ temporaliũ fidẽ.
ut & narum ꝑcipiat uernttẽ. Nam & quidã eoꝵ nobilissimus philo sophus
plato in eo libro quẽ trꝰ meum̃ ubcant sicdut. Qu̾atal ad id qđ ortũ est Rnitas
ual& tantũ ad fidẽ ueritas. Duo illa sursũ sunt. & nitas. & ueritas. Duo istia

Expanded text:
batur, ut eadem ipsa dei sapientia ad unitatem personae suae homine adsumto, in quo batur, ut eadem ipsa dei sapientia ad unitatem personae suae homine adsumto, in quo temporaliter nasceretur, uiueret, moreretur, resurgeret, congrua saluti nostrae dicendo et faciendo, patiendo et sustinendo fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, qui sursum est angelis exemplum manendi. nisi enim et in animae rationalis natura temporaliter aliquid oreretur, id est inciperet esse quod non erat, numquam ex uita pessima et stulta ad sapientem adque optimam perueniret. ac per hoc, cum rebus aeternis contemplantium ueritas perfruatur, rebus autem ortis fides credentium debeatur, purgatur homo per rerum temporalium fidem, ut aeternarum percipiat ueritatem. nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato in eo libro, quem Timaeum uocant, sic ait: quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ue
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilegas uanitates ubiq iam euertit. Sicut ꝑph& assuos tanto ante p̃di
teit. & ꝑ tep̃i nomen in quo benediciom̃s gentes ꝓmiserat: eaq. pͣdioxit
impleuit. Eoe quo intellegere debent: Nec cxp̃m aliud dedis eorum. uel
cumbene dicerentur om̃s gentes. factim est ut && ipse dsipł uniuersae t̃ rac
uocirxur: Hec discipulo seius : asii magistri doctrina deui asse cum dõs gen¬
tium coliphiberent: neuel in sensatis simulacris supplicaremus uł socio& atẽ
cũde moniis haberemus uł creaturae potius quã creatori religionis obsequio
seruremus. Quaꝓpt̃ cum sit ipsea p̃s sapientiadĩ ꝑquã creata sunt om̃a. cũq
nulla mentes rationales. siue angłoꝵ. siue hominum nisi participatione ip¬
inheremus quae trinitas umus est ds̃: Consultum ẽ diuna ꝓudentia mor¬
talibus quoꝵ tẽ porilis uitt in rebus orientib. & occidentib occupati tene¬

Expanded text:
sacrilegas uanitates ubique iam euertit, sicut per prophetas suos tanto ante praedsacrilegas uanitates ubique iam euertit, sicut per prophetas suos tanto ante praedixit et per Christi nomen, in quo benedici omnes gentes promiserat, ea quae praedixit impleuit. ex quo intellegere debent nec Christum aliud de dis eorum uel cum benedicerentur omnes gentes, factum est, ut et ipse deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, nec discipulos eius a sui magistri doctrina deuiasse, cum deos gentium coli prohibuerint, ne uel insensatis simulacris supplicaremus uel societatem cum demoniis haberemus uel creaturae potius quam creatori religionis obsequio seruiremus. Quapropter, cum sit ipse Christus sapientia dei, per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationales siue angelorum siue hominum nisi participatione ipinhaeremus, quae trinitas unus deus est, consultum est diuina prouidentia mortalibus, quorum temporalis uita in rebus orientibus et occidentibus occupata tene
Abbreviated transcription (Latin):
ne magis nos unde amplius ap̃ĩ potestas laud&ur ad moneant: Multa hinc
dicerem. nisi me iã librum istum concludere atq ad ꝓpositiꝰm intentionẽ rediro
susceptioperis necessitascoger&. Cumenim euangelicas quaestiones ubiuid&i
quibus idm quattuor eum gelistȩ nonint̃ se constare soluere adgre derer
ut potui expositis intentionib: singuloꝵ : primomihi discutiendum occurrit. qđ
non nulli quaerere solent cur ipsius ap̃i nulla scripta ꝓferamus : Itac enĩ uolunt¬
& ipsum credi nescio qͥd aliud scripsisse qđ diligunt. nihilq sensisse comtradeos
suos: sed eos pocius magico ritucoluisse. Etdiscipulos eius uis. Non solum deillo
fuisse mentitus dicendo illum dm̃ ꝑquem facta sunt om̃a. Cũ alid nihil quam
homo fuerit quamus excellentissimae sapientiae : uerum& iam dediis eoꝵ
non hoc docuisse quod abillo didicissent. Vnde factum est ut eos dedõ isrł potiuis

Expanded text:
ne magis nos unde amplius Christi potestas laudetur admoneant. Multa hinc ne magis nos unde amplius Christi potestas laudetur admoneant. Multa hinc dicerem, nisi me iam librum istum concludere adque ad propositam intentionem redire suscepti operis necessitas cogeret. cum enim euangelicas quaestiones, ubi uidentur quibusdam quattuor euangelistae non inter se constare, soluere adgrederer, ut potui expositis intentionibus singulorum primo mihi discutiendum occurrit, quod nonnulli quaerere solent cur ipsius Christi nulla scripta proferamus. ita enim uolunt et ipsum credi nescio quid aliud scripsisse quod diligunt nihilque sensisse contra deos suos, sed eos potius magico ritu coluisse, et discipulos eius non solum de illo fuisse mentitos dicendo illum deum, per quem facta sunt omnia, cum aliud nihil quam homo fuerit quamuis excellentissimae sapientiae, uerum etiam de dis eorum non hoc docuisse quod ab illo didicissent. unde factum est, ut eos de deo Israhel pot
Abbreviated transcription (Latin):
uendum ẽẽ censebat Est &iam hinc eius dem ipsius ciceronis apertu confesio ubi
ait sibi floram matrem ludorum celebritate placandam. Inquibus ludis taintio
exiberitipido consueuit ut in eorum comparatione c&eri honestisint ai quibus
tamen &iam ipsis aigendis uriboni prohibentur. Que ista est floramat̃. qualis
dea est quamcelebrior & habenis effusi oribus. latentio : conciliat & ꝓpiciatur¬
pido quanto iam in honestius inscenam rostius intribat quamcicero deãtalem
colebat. sidiminuti rerum copia qua in haec celebranda fumdumntur digentiu
offenduintur. appar& quales sint quitali delectantur: Siaũt ipsiirati istãmi¬
niunt. utilius iriscuntur quam placantur: Qua ꝓpt̃. aut philo sophossuos ar¬
ul quos abscondant : Xp̃i anorum uero temporibus defectum rerum serunda¬
rum quo intur pia & nooxia defluebant: blasphemabndo in putare desistãt

Expanded text:
uendum esse censebat. est etiam hinc eiusdem ipsius Ciceronis aperta confessio, ubi uendum esse censebat. est etiam hinc eiusdem ipsius Ciceronis aperta confessio, ubi ait sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam. in quibus ludis tanta exhiberi > turpitudo consueuit, ut in eorum conparatione ceteri honesti sint, a quibus tamen etiam ipsis agendis uiri boni prohibentur. quae ista est Flora mater, qualis dea est, quam celebrior et habenis effusioribus laxata conciliat et propitiat turpitudo? quanto iam honestius in scaenam Roscius intrabat, quam Cicero deam talem colebat? si deminuta rerum copia, quae in haec celebranda funduntur, di gentium offenduntur, apparet, quales sint qui talibus delectantur. si autem ipsi irati ista minuunt, utilius irascuntur quam placantur. quapropter aut philosophos suos ars frangant uel quos abscondant; Christianorum uero temporibus defectum rerum secundarum, quo in turpia et noxia diffluebant, blasphemando inputare desistant,
Abbreviated transcription (Latin):
nunce&iam recusantib: & mumurantib: subtra huntur .: tunc uero magnã
laudem repperient tempoꝵ ap̃ianorum. Quidenĩeis minuitur felicitatis Ni¬
si quod pessime luxurio seq ab utebantur in magna creatoris iniuria. Nisi
forte hinc sunt tempor mala. quiu ꝑom̃s poene ciuitates cadunt tͥeutra. ca¬
uece turpitud inũ & pubic e ꝓfessiones flagitiosorum. cadunt && fora uel
moenia inquibus de monia colebantur. Vndeeñi cadunt nisi inopiare¬
rum quarum lasciuo & sacrilego usuconstructi sunt : Nonne cicero eoꝵ
cum roscium quendam laudar& histrionẽ. Ita peritum dixit ut soluseãe
dignus qui in scenam deber& intrare. Ita uirum ut solus eãx dignus quico
non deber& accedere. Quid aliud apertissim eostendens. nisi illã scenã
ẽ tamtur pemꝰ. Vt trito minus ibihomo et̃ debeat quanto fuerit magis¬
uir bonus : & tamendieorum talidedecore placabintir quale auiris bonis remo¬

Expanded text:
nunc eis etiam recusantibus et murmurantibus subtrahuntur, tum uero magnam nunc eis etiam recusantibus et murmurantibus subtrahuntur, tum uero magnam laudem repperient temporum christianorum. quid enim eis minuitur felicitatis, nisi quod pessime luxurioseque abutebantur in magnam creatoris iniuriam? nisi forte hinc sunt tempora mala, quia per omnes paene ciuitates cadunt theatra, caueae turpitudinum et publicae professiones flagitiorum, cadunt et fora uel moenia, in quibus demonia colebantur. unde enim cadunt nisi inopia rerum, quarum lasciuo et sacrilego usu constructa sunt? nonne Cicero eorum cum Roscium quendam laudaret histrionem, ita peritum dixit, ut solus esset dignus qui in scaenam deberet intrare, ita uirum bonum, ut solus esset dignus qui eo non deberet accedere? quid aliud apertissime ostendens nisi illam scaenam esse tam turpem, ut tanto minus ibi homo esse debeat, quanto fuerit magisuir bonus? et tamen di eorum tali dedecore placabantur, quale a uiris bonis remo
Abbreviated transcription (Latin):
cina uł oracula daemonum : Cur non ꝓfertur ex huius modi antiquis
& humanoꝵ rerum felictis deffessa ac diminuta dilabitur Hoc sibicer
te ꝑcep̃i anos fuisse euenturum. Legaint ex libris uatum suoꝵ sed eale¬
gunt ubist non ap̃s quicieũ deoꝵ suoꝵ uolunt fuissecultorẽ.: saltẽ ds̃
isrł imꝓbatus & ͥe testatussit quẽ constat istoꝵ euersorem Sednũ quã
hoc ꝓferent nisi qd modo forte finocerint. Qd cũ ꝓtulerint : apparebit:
Eo ipsocerte qđ tanti res tam ignotu ꝓfertur: qua utiq debuit ante¬
quam hoc qđ p̃dictũ est accidiss&& : indeoꝵ templis. auribus omniũ gentium
recitari ut prȩ struerentur & p̃monerentur quinunc nolunt eẽ ap̃iani. De in¬
de qđ defelicitatis rerum humanarum diminutione ꝑ ocp̃ĩ ana tẽpora con¬
quaeruntur : Silibros phiy lopͦhorum suoꝵ legnt. eti reprehendentium quae

Expanded text:
cia uel oracula demonum? cur non profertur ex huius modi antiquis cia uel oracula demonum? cur non profertur ex huius modi antiquis et humanarum rerum felicitas defessa ac deminuta dilabitur. hoc sibi certe per Christianos fuisse euenturum legant ex libris uatum suorum, sed ea legant, ubi si non Christus, quia eum deorum suorum uolunt fuisse cultorem, saltem deus Israhel inprobatus et detestatus sit, quem constat istorum euersorem. sed numquam hoc proferent, nisi quod modo forte confiuxerint. quod cum protulerint, apparebit eo ipso certe, quod tanta res tam ignota profertur, quae utique debuit, antequam hoc quod praedictum est accidisset, in deorum templis omnium gentium recitari, ut praestruerentur --et praemonerentur qui nunc nolunt esse Christiani. Deinde quod de felicitatis rerum humanarum deminutione per christiana tempora conqueruntur, si libros philosophorum suorum legant ea reprehendentium quae
Abbreviated transcription (Latin):
cep̃i finer̃ : Quod ꝓph&ae quoꝵ libri nũc inmanib: inimicoꝵ aep̃iha¬
bentur tam longe cnte quam cep̃s filius hominis fieroꝵ p̃dixerunt
Hinc gͦ intellegant qđ ne tar dissimis quidẽ atq obtũ sissimis obscurum
dubiũ utrelin qurtur. Hinc inquã intellegãt oep̃iꝑuersi laudatores.
& tp̃ian ae religionis ececratores &iã xp̃i discipulos contradõs eoꝵ
eadidicisse atq docuisse . quae doctriene contin& ap̃i. Quia ds̃ isrħł
quia hcec omã quae isticolere uolunt. ab hominanda atq euertenda in
libris ꝓph&&arim p̃cepisse inuenit : ipsed s̃ uniuerse terrae sicut tanto ante
deos eoꝵ coluisse. aeꝑhos eumtanti potuisse. Num quid & ds̃ srhł deoscoꝵ
coluit quide se ꝑom̃s gentes colendo & deillis ab hominandis atq euer
corum. & diunationes phitonum. Ubi auguria uel auspicia. uel aruspi¬

Expanded text:
Christi finxerunt, quod Prophetae, quorum Libri nunc in manibus inimicorum Christi haChristi finxerunt, quod Prophetae, quorum Libri nunc in manibus inimicorum Christi habentur, tam longe antequam Christus filius hominis fieret, praedixerunt? 50. Hinc ergo intelligant, quod ne tardissimis quidem atque obtusissimis obscurum dubium ve relinquitur: hinc, inquam, intelligant Christi perversi laudatores et christianae religionis exsecratores etiam Christi discipulos contra deos eorum ea didicisse adque docuisse quae doctrina continet Christi, quia deus Israhel, qui haec omnia, quae isti colere uolunt, abominanda adque euertenda in libris prophetarum praecepisse inuenitur, ipse deus uniuersae terrae, sicut tanto ante deos eorum coluisse ac per hos eum tanta potuisse, numquid et deus Israhel deos eorum coluit, qui de se per omnes gentes colendo et de illis abominandis adque euercorum et diuinationes pythonum? ubi auguria uel auspicia uel haruspi
Abbreviated transcription (Latin):
tram ꝑfictos tep̃icnos. Intã multis ppłis nom̃eius extendatur. Ut semen
eius heredit& gentes. Ut ciunttites. quce auero di cultu. & auera religione
desertae fuerant. Iamnũc in habit& ut non timuerit hominũ minas &
furias. quando in sanguine mar tyrum. tã quã honore prpureo ues¬
tiebatur ut p̃uciler& iã multis tãq uehem̃tib & potentib ꝑsecutorib
suis. ut non er ubescer&. quod de testabilis fuerit. quando magnũ erat
crim̃ fieri uł eẽ xp̃ianũ. ut confusionẽ in ꝑp&uũ obliuiscat᷑. qr ubihabun¬
dauit peteatũ. suꝑ habund ab it gr̃a. Vt ignominiae diuinitatis su&e me¬
mor non sit. quia pciululũ derelictu. & obꝓbriis obiecta eminentigła
reflorescit. Hum quid postremo ut dñs qui fecit eã & ad ñatudi aboli.
& damonum eruit etm ipsed s̃ isrł uni uersaȩ t̃rae iã uoc&ur. Discipuli¬

Expanded text:
tram per fictos Christianos in tam multis populis nomen eius extendatur, ut semen tram per fictos Christianos in tam multis populis nomen eius extendatur, ut semen eius herodite gentes, ut ciuitates, quae a uero dei cultu et a uera religione desertae fuerant, iam nunc inhabitet, ut non timuerit hominum minas et furias, quando in sanguine martyrum tamquam honore purpureo uestiebatur, ut praeualeret tam multis tamque uehementibus et potentibus persecutoribus suis, ut non erubesceret quod detestabilis fuerit, quando magnum erat crimen fieri uel esse Christianum, ut confusionem in perpetuum obliuiscatur, quia, ubi abundauerat peccatum, superabundauit gratia, ut ignominiae uiduitatis suae memor non sit, quia paululum derelicta et obprobriis obiecta tam eminenti gloria reflorescit? numquid postremo, ut dominus, qui fecit eam et a dominatu diaboli et demonum eruit eam, ipse deus Israhel uniuersae terrae iam uoc
Abbreviated transcription (Latin):
gente iud ceoꝵ. quis credidit auditui ꝓph&ꝵ : Autbrachium dnĩ quodẽ ipse
tep̃s quiꝑ eos annunciabatur cuireuelatumẽ. quando manibus suis eti scelera
in oep̃o ãmittebant quae futura p̃dideerant ꝓph&ȩ quos habebant: Nẽ pe
iã hereditate possid & multos. & fortiũ partitur spolia. Cũ eu quae diabolus
& damones possidebant. ꝑ eccłarũ suarũ stibricas & quos lib& necessarios
usus ilis edepulsis ꝓditisq distribuit: Quid g̃ adhet dicunt ꝑuersi laudatores
eccła diffusa ꝑgentes. quondã sterilis. nunc in plurib. filiis quã illa synago¬
gai. quce legẽ siue regem tã quã uirũ acceperat : Num quid ut sic dilatot
locum tabernaculi sui. omnes nationes & linguas occupans. ut longius
quã romani imperii iura tenduntur. Vsq in ꝑscas & indos aliasq barba¬
ras gentes funiculos porrigat. Vt indexterã ꝑueros ap̃ianos. & insinis¬

Expanded text:
gente Iudaeorum quis credidit auditui prophetarum, aut bracchium domini, quod est ipsegente Iudaeorum quis credidit auditui prophetarum, aut bracchium domini, quod est ipsetus, qui per eos adnuntiabatur, cui reuelatum est, quando manibus suis ea scelera in Christo admittebant, quae futura praedixerant prophetae quos habebant? nempe iam hereditate possidet multos et fortium partitur spolia, cum ea quae diabolus et demones possidebant per ecclesiarum suarum fabricas et quoslibet necessarios usus illis expulsis proditisque distribuit. Quid ergo ad haec dicunt peruersi laudatores ecclesia diffusa per gentes quondam sterilis, nunc in pluribus filiis quam illa synagoga, quae legem siue regem tamquam uirum acceperat, numquid, ut sic dilatet locum tabernaculi sui omnes nationes et linguas occupans, ut longius, quam Romani imperii iura tenduntur, usque in Persas et Indos aliasque barbaras gentes funiculos porrigat, ut in dextram per ueros Christianos et in sinis
Abbreviated transcription (Latin):
incruce positio. Ile ab iniquitatib ppłi isrł ductus ad mortẽ. Ille ꝗ nõ habebat
speciem neq decorem quando colaphis ꝑcuciebatur quando spinis coronabat᷑
Quando pendens irridebatur : Ille quisicut agnus coram tondentẽ. non haba&
uocẽ sic non aperuit ossium cum ei dicer&ur ab insulttntib ꝓpho&iga nobis xp̃e:
Nempe iã ex altatus est.Iam honorificatus ẽ uehementer. Nempe iã mirantur
gentes multȩ suꝑeum: Iam continuer̃ reges cssuũ quod ad uersus cxp̃i c nos le¬
gesseuissimas ꝓmulgabunt. Nempe quib non est nunciatum deillo iã uid&
& quiu non udier̃ ĩa itellegent. Quiagentes quibus non nuntiauer̃ ꝓph&e
magis ipse uident . quã ueri nuntiata sint ꝑ ꝓph& as. & quia non cuidier̃ ipsuescuai
loquentẽ. ic̃ in litte ris eus. de quo istu sit locutus intellegunt: Nam & inipsa

Expanded text:
in cruce positio, ille ab iniquitatibus populi Israhel ductus ad mortem, ille qui non habebat in cruce positio, ille ab iniquitatibus populi Israhel ductus ad mortem, ille qui non habebat speciem neque decorem, quando colaphis percutiebatur, quando spinis coronabatur, quando pendens inridebatur, ille qui, sicut agnus coram tondente non habet uocem, sic non aperuit os suum, cum ei diceretur ab insultantibus: prophetiza nobis, Christe. nempe iam exaltatus est, iam honorificatus est uehementer. nempe iam mirantur gentes multae super eum. iam continuerunt reges os suum, quo aduersus Christianos leges saeuissimas promulgabant. nempe quibus non est nuntiatum de illo, iam uident, et qui non audierunt, iam intellegunt. quoniam gentes, quibus non nuntiarunt prophetae, magis ipsae uident, quam uera nuntiata sint per prophetas. et qui non audierunt ipsum Esaiam loquentem, iam in litteris eius, de quo ista sit locutus, intellegunt. nam in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
quod pareas. Por rige longiuis funiculos. & palos ualdos constitu .e. Etiam
atq &iam. indexteram atq sinistrã partẽ exxtende. Sem̃eñituũ heredita¬
bit gentes. & ciuitates quae destructae erunt in habitabis. Non est qđ m& uas
p̃ualebis enĩ nec erubescas quod de testabilis fueris. Confusionẽ enĩ in ꝑp&iũ
dñs nomenei. Et quieruite. ipsed sisrł uniuersȩ t̃reuocabitur. Quid contra
hanc euidentiam ex p̃ssionẽq. rerũ. & p̃dictarum & impl&&arũ dici potest.
Sidexp̃i diuinitate. discipulos eius putant eẽ mentitos. Numquid decꝙ̃ĩ passio¬
ne dubitabunt : resurrexisse non solint credere. Illa omnia ab hominibus
humana perpessum. &iã libenter credunt. qui a homiñe tantũ modo credi
uolunt. Ille itaq sicut ouis adimmolandũ ductus est. Ile inter iniquos deputi¬
tus. Alleuul neratus ꝓpt̃ peccatanr̃a. cuius liuore scmati sumus. Cuius facies in¬
iuriataẽ. nec magni cestimata. palmis caesa & sputis inlitic. Cuius deformis

Expanded text:
quod parcas. porrige longius funiculos et palos ualidos constitue. etiam adque etiam in dextram adque sinistram partem extende. semen enim tuum hereditabit gentes, et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est, quod metuas, praeualebis enim, nec erubescas, quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum dominus nomen ei, et qui eruit te ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. Quid contra hanc eaidentiam expressionemque rerum et praedictarum et impletarum dici potest? si de Christi diuinitate discipulos eius putant esse mentitos, numquid de Christi passione dubitabunt? resurrexisse non solent credere; at illa omnia ab hominibus humana perpessum etiam libenter credunt, quia hominem tantummodo credi uolunt. ille itaque sicut ouis ad immolandum ductus, ille inter iniquos deputatus, ille uulneratus propter peccata nostra, cuius liuore sanati sumus, cuius facies iniuriata. est nec magni aestimata, palmis caesa et sputis inlita, cuius deformis
Abbreviated transcription (Latin):
di uerũ eniã scribendi eugłm tribuer auctoritas. Hii sut marcuis.
ẽccła atq in auctꝰbinate canonica scõꝵ libroꝵ eorum scripta reciper&.
suis quaedam fallacit̃ indider̃: quae catholica & apłica regula fidei
raru orbenotissimi. It obhoc fortasse quattuor. qm̃ quattuor sunt
partes orbis trrȩ : ꝑ cuius uniuersitatem xp̃i eccłam dilatari. ipso
sui mnuneri sacramento quodam modo declararunt. Iooc ordine scrip¬
sisse perhibentur. Prius mattheus. deinde marcus. Tercio lucas vI.¬
timo tohannes. Inde alius eis fuit ordo cognoscendi atq p̃dicandi.
alius aut̃ scribendi Aid cognoscendũ quippe atq p̃dicandũ primi auq
fuerunt qui secuti dnm in carne p̃sentem. dicentem audier̃. faci

Expanded text:
di, uerum etiam scribendi euangelium tribueretur auctoritas. hi sunt Marcus et di, uerum etiam scribendi euangelium tribueretur auctoritas. hi sunt Marcus et Ecclesia, atque in auctoritatem canonicam sanctorum Librorum eorum scripta reciperet: etiam quia scriptis suis quaedam fallaciter indiderunt, quae catholica atque apostolica regula fidei rarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quatuor, quoniam quatuor sunt partes orbis terrae, per cujus universitatem Christi Ecclesiam dilatari, ipso sui numeri sacramento quodammodo declararunt, hoc ordine scripsisse perhibentur. Primum Matthaeus, deinde Marcus, tertio Lucas, ultimo Joannes. Unde alius eis fuit ordo cognoscendi atque praedicandi, alius autem scribendi. Ad cognoscendum quippe atque praedicandum, primi utique fuerunt qui secuti Dominum in carne praesentem, dicentem audierunt, faci
Abbreviated transcription (Latin):
ħm xp̃m xim psentem in carne uider̃ : Suuis nõsolum diqre
eiꝰ ore audita. ulab illo sub oculis suis operata. dicta & facia eyninerai
Uerum etiam quae prius quã illi ꝑdiscipulatum ad heserant: In cius na¬
nuitate. uł insamia. uł pueritia. diunitus gesta. & digna memoria. siue abͥ
ipso. siue a parentibꝰ eius siue quib lib& aliis. & certissinis indiciis. & fi¬
delissimis testimoniis. requirere & agnoscere potuer. In posito sibi eũ glis an¬
di munere generi humano annuntiare curarunt. Qiorũ quidã hocẽ
matheus & ioħns &iam scripta do ulo quȩ scribenda u sosunt. libris sin¬
gulis aediderunt. Atneputar&ur qd attin& ad ꝑciplendum & p̃diam¬
dũ eugłm int̾ẽẽ aliquid utrum illi annuntiẽ. qui eundem dñm hic incar¬
ne apparentẽ. discipulatu. famulaii. sequiti sunt: Anhiqui exillis
fideliter comꝑta credider̃ diuina ꝓuidentia ꝓcuradi ẽ ꝑ sp̃m scm̃.¬
ut quibdam ex illis qui primo apłos sequebantur. nõ solum annũtiam¬

Expanded text:
etiam praesentem in carne viderunt. Qui non solum ea quae ex ore ejus audita vel ab illo sub oculis suis operata, dicta et facta meminerant; verum etiam quae priusquam illi per discipulatum adhaeserant, in ejus nativitate, vel infantia, vel pueritia, divinitus gesta et digna memoria, sive ab ipso, sive a parentibus ejus, sive a quibuslibet aliis, certissimis indiciis et fidelissimis testimoniis requirere et cognoscere potuerunt, imposito sibi evangelizandi munere, generi humano annuntiare curarunt. Quorum quidam, hoc est Matthaeus et Joannes, etiam scripta de illo, quae scribenda visa sunt, libris singulis ediderunt. 2. Ac ne putaretur, quod attinet ad percipiendum et praum, interesse aliquid utrum illi annuntient, qui eumdem Dominum hic in carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt, an ii qui ex illis fideliter comperta crediderunt; divina providentia procuratum est per Spirtiam ex illis, qui primos apostolos sequebantur, non solum adnuntian
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo imꝓperabant ei. nec marcus discre pat. hoc idem dicit aliis
uerbis. Lucas aũt potest putari repugnare nisigenus locutionis
satis usitatũ non obliuiscamur. Ait enĩ lucas unus aũt dehisqui
pendebant latronib blas phemabat eũ dicens. Situes xp̃s saliũ
facte medipsum & nos. Sequitur idem ipse atq ita conteaeit.
Respondens aũt alter increpͥabat illum dicens. Neq. tutimes dm̃
mento meicum ueneris in regnũtuũ. Etdixxit illi iħs. Amendicotibi

Expanded text:
cum eo, inproperabant ei. nec Marcus discrepat hoc idem dicens aliis cum eo, inproperabant ei. nec Marcus discrepat hoc idem dicens aliis uerbis. Lucas autem potest putari repugnare, nisi genus locutionis satis usitatum non obliuiscamur. ait enim Lucas: unus autem de his qui pendebant latronibus blasphemabat eum dicens: si tu es Christus, saluum fac teRespondens autem alius: increpabat illum: dicens. Nec sic times Deum: mor esto mei: cum veneris in regno tuo. Dicit ei Jesus. Amen dico
Abbreviated transcription (Latin):
illud reaedificat. suluatemet ipsum. si filius dĩ esdescende decruce.
Huc marcus pene ad eadem uerba consonat. Sequitur deinde matheis
& dicit. Similit̃ & principes sacerdotum in ludentes cum scribis & seniori¬
b dicentes. alios saluos fecit seipsũ non potest saluũ facere. Sirex isrhł¬
est descendat nunc decruce. & credimus ei. confidit indm̃ liber& nine
eũ siuult D ixx̃ enĩ quia filiusdĩ sum. Alarcus & lucas quamuis aliu
uerba dicant ad eadem tamen sententiã concinunt cum alius prae¬
t̃ mittit quod alius commemorat. De principibus eni sacerdotũ quod
in sultauerint dño crucifixo. parit̃ nontacent quamiis seniores tacu¬
erit marcus. lucas aũt quia principesdixit. nec ad didit sacer dotum
magis nomine generali om̃s primates complexxus est. ut ibi possint
intellegiscribȩ & seniores.
Sequitur matheus & dicit. id ipsum aũt & latrones qui fixierunt

Expanded text:
illud reaedificat, salua temet ipsum; si filius dei es, descende de cruce. illud reaedificat, salua temet ipsum; si filius dei es, descende de cruce. huic Marcus paene ad eadem uerba consonat. sequitur deinde Mattheus et dicit: similiter et principes sacerdotum inludentes cum scribis et senioribus dicentes: alios saluos fecit, se ipsum non potest saluum facere. si rex Isruce et credimus ei. confidit in deum; liberet nunc eum, si uult. dixit enim quia dei filius sum. Marcus et Lucas, quamuis alia uerba dicant, ad eandem tamen sententiam concinunt, cum alius praetermittit quod alius commemorat. de principibus enim sacerdotum, quod insultauerint domino crucifixo, pariter non tacent, quamuis seniores tacuit Marcus, Lucas autem, quia principes dixit nec addidit sacerdotum, magis nomine generali omnes primates conplexus est, ut ibi possint intellegi et scribae et seniores. Sequitur Mattheus et dicit: id ipsum autem et latrones, qui fixi erant
Abbreviated transcription (Latin):
guntur clamare potuisse. ut crucifiges etur. ut ipsos potuis
erucifixisse acceperimus quam eos qđrum manib sus pensus
inligno est. Sicut illecenturio magis accessit ad dñm. quãilli
amici quos misit. procul dubio quae stio solutaẽ dehora dominicȩ
passionis. quarma deime sol& & contentio si oꝵ concitare inpuden¬
tiam & infirmorum inperitiã ꝑ turbare. xIIII.¬
XIII.
Sequitur matheus &dicit : Tunc crucifixis unt cumeo duo latrores
unus ad extris & unus asinitris. & marcussimiliter & lucas nec iołns
aliquã fecit quȩ stionĩquam uis latrones eos non dicerit. Ait enĩe& cum
eo alios duos hinc & hinc mediũ aũt iħm. eẽ aũt conirarium sicũ illidixis¬
sent latrones iste dicer& in nocentes.
xu.
Sequitur matheus && dicit. Pre tereuntes aũt blas phemabant
eum mouentes capita suadͤ dicentes. quidestruit templum & intriduo

Expanded text:
guntur clamare potuisse, ut crucifigeretur, ut ipsos potius guntur clamare potuisse, ut crucifigeretur, ut ipsos potius crucifixisse acciperemus quam eos quorum manibus suspensus in ligno est, sicut ille centurio magis accessit ad dominum quam illi amici, quos misit: procul dubio quaestio soluta est de hora dominicae passionis, quae maxime solet et contentiosorum concitare inpudentiam et infirmorum inperitiam perturbare. XIIII. Sequitur Mattheus et dicit: tunc crucifixi sunt cum eo duo latrones, unus a dextris et unus a sinistris. et Marcus similiter et Lucas. nec Iohannes aliquam facit quaestionem. quamuis latrones eos non dixerit. ait enim: et cum eo alios duos hinc et hinc, medium autem Iesum. esset autem contrarium, si, cum illi dixissent \'atrones, iste diceret \'innocentes\'. XV. Sequitur Mattheus et dicit: praetereuntes autem blasphemabant eum mouentes capita sua et dicentes: qui destruit templum et in triduo