comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
commemoraui. Quib aꝑtissime scri¬
ptura testat᷑. nichil ꝓdesse fidem. nisi
eam qũa definit apłs. id est quȩ per
dilectionẽ oꝑatur: sine oꝑibus autẽ
saluare non posse. neq p̃ter ignẽ
neq ꝑ ignẽ. qͥa si ꝑ legẽ saluat: ipsa utiq
saluat. Absolute autẽ dictũ ẽ: & aꝑte. Quid
ꝓdest si dicat qͥs fidem se habere. oꝑa autẽ
ñ habeat: Nunqͥd poterit fides saluare eũ:
Dicam tamen qua breuissime potero.
etiã ipse quid sentiã de illa sententia
illud quod ad ꝓfessionẽ meam attinet
p̃cipue teneat᷑. quod de hac me malle
dixi audire meliores. Fundamentum
xp̃c est: instructura architecti sapien¬
tis. Hoc expositione ñ indiget. Aꝑte
habitat xp̃c in cordib nr̃is: sicut id̾e
apłs dicit. Porro si fides: illa utiq qu̾a
diffiniuit apłs. quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑.
Non enim fides illa dęmonũ. cũ & ipsi
credant. ꝙ contremiscant. ꝙ filiũ d̾i con-¬

Expanded text:
commemoraui, quibus apertissime scricommemoraui, quibus apertissime scriptura testatur nihil prodesse fidem, nisi eam, quam definiuit apostolus, id est quae per dilectionem operatur, sine operibus autem saluare non posse neque praeter ignem neque per ignem: quia, si per ignem saluat, ipsa utique saluat. absolute autem dictum est et aperte: quid prodest, si dicat quis fidem se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicam tamen, quam breuissime potero, etiam ipse quid sentiam de illa sententia illud, quod ad meam professionem adtinet, praecipue teneatur, quod de hac me malle dixi audire meliores. fundamentum Christus est structura architecti sapientis. hoc expositione non indiget; aperte habitat Christus in cordibus nostris, sicut idem apostolus dicit. porro si fides Christi, illa utique, quam definiuit apostolus, quae per dilectionem operatur. non enim fides illa daemonum, cum et ipsi credant et contremescant et filium dei con
Abbreviated transcription (Latin):
esse intellectꝰ. de lignis. & feno. & stipu¬
la. quod hũ salui erunt ꝑ ignẽ. qui so¬
lam in xp̃o ficdẽ tenentes. bona oꝑa ne¬
glexerunt. Si autẽ ista ꝙ uera & clara
sunt: ꝓculdubio in illa apłi sententia
alius requirendus est intellectus. atꝙ
in his de putanda ẽ quȩ petrus dicit
esse in scriptis eius quȩdã difficilia in¬
tellectu. quȩ ñ debent homines ꝑuer¬
tere ad ꝓprium suũ interitũ ut cont̃
euidentissima testimonia scripturarũ
securos faciant de ꝑcipienda salute ne¬
quissimos. nequitiȩ suȩ ꝑtinacissime
coherentes. nec emendando aut pęni¬
tendo mutatos. Hic a me fortasse
queratur de ipsa pauli apłi sententia.
quid ego sentiam. ꝙ quonammͦ intel¬
ligendam p̃utẽ. fateor malle me hinc
audire intelligentiores atq doctiores:
qui sic eam exponunt. ut illa om̃ia ue¬
ra & inconcussa ꝑmaneant. quȩ supra
commemoraui: & quȩcũq alia non

Expanded text:
ille intellectus de lignis et feno et stipuille intellectus de lignis et feno et stipula, quod hi salui erunt per ignem, qui solam in Christum fidem tenentes bona opera neglexerunt. si autem ista et uera et clara sunt, procul dubio in illa apostoli sententia alius requirendus est intellectus atque in his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius quaedam difficilia intellectu: quam non debent homines peruertere ad proprium suum interitum, ut contra euidentissima testimonia scripturarum securos faciant de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mutatos. Hic a me fortasse quaeratur, de ipsa Pauli apostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo intellegendam putem. fateor, hinc mallem audire intellegentiores atque doctiores, qui sic eam exponant, ut illa omnia uera et inconcussa permaneant, quae supra commemoraui et quaecumque alia non
Abbreviated transcription (Latin):
gat quisqũa ꝓximũ. sicut semetipsũ.
qui ñ diligit seipsũ. Qui enĩ diligit
iniquitatẽ: odit animã suam. Neq
illud id dici poterir. in quo ñ nullise
ipsos seducunt: dicentes ignẽ ȩternũ
dictum. non ipsam pęnã ȩternã. Per
ignem quippe qui ȩternus erit: tnsitu¬
ros arbitrant᷑ eos quib ꝓpter fidem
mortuam ꝑ ignẽ ꝓmittunt salutem:
ut uidelicet ipse ignis eternꝰ sit. combu¬
stio uero eoꝵ hoc est oꝑatio ignis ñ
sit in eis ȩterna. cũ ꝙ hoc p̃uidens dñs
tamqũa dñs. sententiã suã ita con-¬
cluserit dicens. Sic ibunt illi in cõbu¬
stionẽ ȩternam: iusti autẽ in uitã ȩter¬
nã. Erit gͦ eterna combustio sicut ignis.
& eos in illã ituros ueritas dixit. quo¬
rum non fidẽ. sed bona oꝑa defuisse
declarauit. Si ergo hȩc om̃ia. ꝙ cȩtera.
quȩ innumerabilia ꝑ om̃s scripturas
sine ulla ambiguitate dicta repperiri
possunt. falsa erunt. poterit uerus ille

Expanded text:
gat quisquam proximum sicut se ipsum, gat quisquam proximum sicut se ipsum, qui non diligit se ipsum? Qui enim diligit inquit, iniquitatem, odit animam suam. neque illud hic dici poterit, in quo nonnulli se ipsos seducunt dicentes, ignem aeternum dictum, non ipsam poenam aeternam. per ignem quippe, qui aeternus erit, transituros arbitrantur eos quibus propter fidem mortuam per ignem promittunt salutem, ut uidelicet ipse ignis aeternus sit, conbustio uero eorum, hoc est operatio ignis, non sit in eos aeterna, cum et hoc praeuidens dominus tamquam dominus sententiam suam ita concluserit dicens: sic ibunt illi in conbustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. erit ergo aeterna conbustio, sicut ignis; et eos in illam ituros ueritas dixit, quorum non fidem, sed bona opera defuisse declarauit. Si ergo haec omnia et cetera, quae innumerabilia per omnes scripturas sine ambiguitate dicta reperiri possunt, falsa erunt, poterit uerus esse
Abbreviated transcription (Latin):
mores ꝑtinent. si etiam his non serua-¬
tis ad uitã ueniri pot̃: ꝑ solam fidem
quȩ sine oꝑib mortua ẽ. Illud deinde
quomͦ uerũ erit. quod eis quos ad sim¬
stram positurus est dicet. ite in ignem
ȩternum qui paratꝰ ẽ diabolo & angłis
eius: Quos non increpat. quia in eum
non crediderunt: sed quia bona oꝑa
non fecerunt. Nam ꝓfecto ne sibi qͥsꝙ̃
segregaturũ se dixit. quȩ ꝑmixtȩ eisd̾e
pascius utebant᷑ ut appareat eos illi di¬
cturos. Dñe quando te uidimus illa ꝙ
illa patientẽ. & non ministrauimꝰ tibi .
Qui in eum crediderant. sed bona
oꝑari non curauerant tantuͣ. de ipsa
fide mortua ad uitã ꝑueniret᷑ ȩternã.
An forte ibunt in ignẽ ȩt̃num qui
oꝑa miscdę non fecerunt: ꝙ ñ ibunt
qui aliena rapuerunt. uł corrũpendo
in se templũ dĩ inseipsos immisericordes
omĩa mea pauꝑibus. caritatẽ autẽ ñ
habeam: nichil michi ꝓdest. Aut dili¬

Expanded text:
mores pertinent, si etiam his non seruamores pertinent, si etiam his non seruatis ad uitam ueniri potest per solam fidem, quae sine operibus mortua est. illud deinde quomodo uerum erit, quod eis, quos ad sinistram posituraeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Quos non increpat quia in eum non crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt. Nam profecto ne sibi quisqusegregaturum se dixit, quae permixtae eisdem pascuis utebantur, ut appareat eos illi dicturos, Domine, quando te vidimus illa et illa patientem, et non ministravimus tibi? qui in eum crediderant, sed bona operari non curaverant, tanquam de ipsa fide mortua ad vitam perveniretur aeternam. An forte ibunt in ignem aeternum qui opera misericordiae non fecerunt, et non ibunt qui aliena rapuerunt, vel corrumpendo in se templum Dei in se ipsos immisericordes omnia mea pauperibus, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest ; aut dili
Abbreviated transcription (Latin):
sationes. & his similia: quȩ prȩdicõ
uobis sicut & p̃dixi. qm̃ qui talia
agunt. regnum di non possidebunt.
falsa erunt hȩc. Si enĩ tantũ modo cre-¬
dant. & baptizent᷑. quauis in malis
talib ꝑseuerent. salui erunt ꝑ ignem.
Atq ido in xp̃o baptizati. etiã qui
talia agunt. regnum di non posside¬
bunt. frustra autẽ dicit᷑. Hȩc quidem
fuistis. sed abluti estis: quando & ab¬
luti hȩc sunt. In anit̾ etiam illud a pe¬
tro dictum uidebitur. Sic & uos fr̃s¬
Rm̃i simili forma baptisma saluos fac̃.
non carnis depositio sordium. sed con¬
scientiȩ bonȩ interrogatio: siq̃uid̃e
& habentes pessimas conscientias.
om̃ium flagitioꝵ & scelerum plenas.
nec eoꝵ maloꝵ pęnitentias mutatas.
tam̃ baptisma saluos facit. ꝓpter fun¬
damentũ enĩ quod in eodẽ baptismate
ponit᷑. licer ꝑ ignẽ salui erunt. Illud
quoq non uideo. cur dñs dixerre. si
uis uenire ad uitã. serua mandata.
& cõmemorauit ea quȩ ad bonos

Expanded text:
iones et his similia, quae praedico uobis, sicut et praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum dei non possidebunt. falsa erunt haec. si enim tantummodo credant et baptizentur, quamuis in malis talibus perseuerent, salui erunt per ignem, atque ideo in Christo baptizati etiam qui talia agunt, regnum dei possidebunt. frustra autem dicitur: haec quidam fuistis, sed abluti estis, quando et abluti haec sunt. inaniter etiam illud a Petro dictum uidebitur: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio, siquidem et habentes pessimas conscientias omnium flagitiorum et scelerum plenas nec eorum malorum paenitentia mutatas tamen baptisma saluos facit; propter fundamentum enim quod in eo baptismate ponitur, licet per ignem, salui erunt. illud quoque non uideo, cur dominus dixerit: si uis uenire ad uitam, serua mandata, et commemorauit ea, quae ad bonos
Abbreviated transcription (Latin):
ita interp̾tari non possumꝰ. Idcirco de
hoc cupimus fieri certiores. Huc usq
est ꝓpositio tua. Qui respondeo ex
libro meo qui inscribit᷑. de fide ꝙ
oꝑib: ubi de hac re ita locutꝰ sum.
stus est eis. qui sapiunt fidẽ sine oꝑib
ualere ad salutẽ. ut illos etiã dȩmoni¬
b comparet dicens. Tu credis qm̃ ui
est ds: benefacis. & dȩmones credt̃.
& contremiscunt. Quid breuius.
uerius. uehementiꝰ. dici potuit. cum
ꝙ̃ in euangłio legamus hoc dixisse
dȩmonia. cũ xp̃m filiũ dĩ confiteren-¬
tur. & ab illo corriꝑent᷑. qd̾ in petri
confessione laudatum ẽ: Quid ꝓde
rit ait iacobus fr̃s mei: si fid̾e dicat
se quis habere. oꝑa autẽ non habeat:
Nunquid poterit fides saluare eum:
Dicit etiã quia fides sine oꝑib mortua
ẽ. Quousq igitur fallunt᷑. qui de fide
mortua sͥ uitã ꝑpetuam pollicentur:
Quappter diligent̃ oportet attendere.
quomͦ accipienda sit Pauli apłi illa

Expanded text:
ita interpretari non possumus; idcirco de ita interpretari non possumus; idcirco de hoc cupimus fieri certiores. » Huc usque est propositio tua. 2. Cui respondeo ex libro meo, qui inscribitur, de Fide et Operibus, ubi de hac re ita locutus sum: « stus est eis qui sapiunt fidem sine operibus valere ad salutem, ut illos etiam daemonibus comparet, dicens, Tu credis, quoniam unus est Deus: bene facis; et daemones credunt, et contremiscunt. Quid brevius, verius, vehementius dici potuit, cum et in Evangelio legamus hoc dixisse daemonia, cum Christum Filium Dei confiterentur, et ab illo corriperentur , quod in Petri confessiorit, ait Iacobus, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est. quousque igitur falluntur, qui de fide mortua sibi uitam perpetuam pollicentur! Quapropter diligenter oportet adtendere, quo modo accipienda sit apostoli Pauli illa
Abbreviated transcription (Latin):
rit ubi tractauerim. & quomͦ id expo¬
suerun. non potui reperire: & utrum
sputationis necessitatẽ: in hac mea
rescriptione id ultimũ feci. priꝰ uolens
exponere quȩ habebam in aliis uo
dio scĩtatis deessem. quod mͥ ẽ gratis¬
sumum: nec alio modo eadem dicere
cogerer quod mͥ esser laboriosum: nec
de aliquo amplius adiuuaret.¬
aliquando qui sunt post baptismỹ
peccatores. exeant de gehenna. Aliqͣn-¬
toꝵ namq suꝑ hoc inqͥs diuersa sen-¬
tentia est respondentium: sicut iusto¬
rum prȩmiũ. ita peccatoꝵ finem non
habere tormenta. Asseuerare enĩ cu¬
piunt. tam ꝑpetẽ uindictã manere
qu̾a prȩmiũ. Quib contͣ p̃scribitur
euangłica illa sententia. quȩ ait. Non
exies inde donec reddas nouissimũ qua¬
drantẽ. Suꝑ est g̃. Ut hoc reddito possis
dicentis. Ipse autẽ saluuserit. sic tam̃
quasi ꝑ ignẽ. Sed qm̃ alibi legimꝰ inꝗs
& non cognouit eã donec peꝑit. quod

Expanded text:
rit, ubi tractaverim, et quomodo id exporit, ubi tractaverim, et quomodo id exposuerim, non potui reperire, et utrum sputationis necessitatem, in hac mea rescriptione id ultimum feci, prius volens ea ponere quae habebam in aliis meis ae sanctitatis deessem, quod mihi est gratissimum; nec alio modo eadem dicere cogerer, quod mihi esset laboriosissimum, nec te aliquo amplius adjuvaret.aliquando, qui sunt post Baptismum peccatores, exeant de gehenna. Aliquantorum namque super hoc, inquis, diversa sententia est, respondentium, sicut justorum praemium, ita peccatorum finem non habere tormenta. Asseverare etenim cupiunt tam perpetem vindictam manere, quam praemium. Quibus contra praescribitur evangelica illa sententia, quae ait, Non inde exies, donec reddas novissimum quadrantem . Superest ergo ut hoc reddito possit itione dicentis, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Sed quoniam alibi legimus, inquis, Et non cognovit eam, donec peperit , quod
Abbreviated transcription (Latin):
UAN TUM
mͥ uidetur dilectis¬
sime fili dulciti. ñ
tardaui responde-¬
re interrogationi¬
bus tius.
Per pascha quippe hoc anno quo dñi¬
cum eius fuit iiͦi. Ralendas aprił. a
cartagine michi missas litteras tuȩ di¬
lectionis accepi. Post eos dies scõs confe¬
stim cartaginem sũ ꝓfectus: in qua ciui¬
tate nichil me dictare ꝑmisit. occu¬
pationum quȩ ibi non pot̾ deesse ni-¬
mia multitudo. Sed postꝙͣ in de re¬
gressus sum. ꝑactis apud nostros qͥn¬
decim diebus qui me ꝑ absentiam
diuturnam curare alia compulert̃.¬
nam post tres menses redire ꝑmissus
sum: rescribere ista ñ distuli: ꝙ abste
missis quȩstionib quȩ a me ꝑ diuer¬
sa opuscula mea iam fuerant ꝑtra¬
ctatȩ. ex eisde opusculis reddere uel
solutionẽ uł certe disceptationem
meam. Deniq illud tantũ mͦ quod
quęris. quarȩ dixerit dñs nimirũ
p̃sciꝰ futuroꝵ. elegi daiuid scd̃m cor
meum. cum ille talia ⁊ tanta cõmise¬

Expanded text:
uantum mihi videtur, dilectissime fili Dulciti, non tardavi respondere interrogationibus tuis. Per Pascha quippe hoc anno, quo Dominicus ejus fuit tertio calendas aprilis, a Carthagine mihi missas litteras tuae dilectionis accepi. Post eos autem dies sanctos confestim Carthaginem sum profectus: in qua civitate nihil me dictare permisit occupationum, quae ibi non potest deesse, nimia multitudo. Sed posteaquam inde regressus sum, peractis apud nostros quindecim diebus, qui me post absentiam diuturnam curare alia compulerunt nam post tres menses redire permissus sum; rescribere ista non distuli, et abs te missis quaestionibus, quae a me per diversa opuscula mea jam fuerant pertractatae, ex eisdem opusculis reddere vel solutionem vel certe disceptationem meam. Denique illud tantummodo, ubi quaeris quare dixerit Dominus nimirum praescius futurorum, Elegi David secundum cor meum , cum ille talia et tanta commise
Abbreviated transcription (Latin):
tissime laudaretur. quando eius tẽpo¬
ra & facta scriptura narrauit. notatus
est tamen. qđ non destruxit excelsa. uͥ
sacrificauit popłs dĩ. contra p̃ceptum
dĩ. qui tantumodo in tab̃naculo testi¬
monis sacrificari iusserat. qũãuis &
in eisdem excelsis eidem sacrificaretur
do quȩ postmodũ excelsa exipsiꝰ dauid
semine ꝓpagatꝰ Rex erechias. cũ testi¬
monio suȩ laudis euertir: Sicut potui.
respondi in quisitionib tuis. Siquid
nire potueris: gratissimum habebimꝰ.
sinos feceris nosse. Ego enĩ quod ꝙ su¬
pra de me commemoraui. magis
amo discere quam docere.

Expanded text:
tissime laudaretur, quando ejus tempotissime laudaretur, quando ejus tempora, et facta, Scriptura narravit, notatus est tamen, quod non destruxit excelsa ubi sacrificabat populus Dei contra praeceptum Dei, qui tantummodo in tabernaculo testimonii sibi sacrificari jusserat; quamvis et in eisdem excelsis eidem sacrificaretur Deo: quae postmodum excelsa ex ipsius David semine propagatus rex Ezechias, cum testimonio magnae suae laudis evertit . 4. Sicut potui, respondi inquisitionibus tuis. Si quid nire potueris, gratissimum habebimus si nos feceris nosse. Ego enim, quod et supra de me commemoravi, magis amo discere quam docere.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ quando ista ꝓpħabant᷑. ille dauid
rex isrł iam olim ante dormierat. Dñs
autẽ uĩt ex eius semine fuerat in car¬
ne uenturus: ꝓpter quod ꝓpħico lo¬
posuisse in actib apłoꝵ:ut non nisi
de illo rege dd̃. qui sauli successit pos¬
sit intelligi. Nam int̃ cȩtera. ex inde
inquit postulauerunt regẽ & dedit
illis ds saul filiũ cis uirum de tribu
beniamin. annis quadraginta. & amo-¬
to illo. suscitauit illis dauid regẽ: cui ꝙ
testimonium ꝑhibens dixit. Inueni da-¬
uid filiũ iesse. uirũ scđm cor meũ. qui
faciat om̃s uoluntates meas.Sed qm̃
secutꝰ ad iungit. & dicit. huiꝰ d̾s ex se¬
mine scdm ꝓmissionẽ adduxit isrł sal-¬
uatorem iũm: altiꝰ significauit in dño
ĩu potiꝰ eẽ intelligendum illud testi-¬
monium. qui uere facit om̃s uolunta¬
tes di patris: qũa in illo rege dauid.
piam sententiã. ñ ĩmerito dici possit
inuentꝰ scdm cor di. tamen om̃s uo¬
luntates dĩ qͦmodo fecit. qui cũ excellen-¬

Expanded text:
m quando ista prophetabantur, ille David rex Israel jam olim ante dormierat. Dominus autem Jesus ex ejus semine fuerat in carne venturus, propter quod prophetico loposuisse in Actibus apostolorum, ut non nisi de illo rege David, qui Sauli successit, possit intelligi. Nam et inter caetera exinde inquit : postulaverunt regem, et dedit illis Deus Saul filium Cis virum de tribu Benjamin in annis quadraginta, et amoto illo suscitavit illis Deus David regem. Cui et testimonium perhibens dixit, Inveni David filium Jesse, virum secundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. Sed quoniam secutus adjungit et dicit, Hujus Deus ex semine, secundum promissionem, adduxit Israel Salvatorem Jesum ; altius significavit in Domino Jesu potius esse intelligendum illud testimonium, qui vere fecit omnes voluntates Dei Patris, quam in illo rege David: piam poenitentiam, non immerito dici possit inventus secundum cor Dei; tamen omnes voluntates Dei q
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse pascer ea. & ipse erit his in pasto¬
rem. Ego autẽ dñs ero eis in dm̃: & seruꝰ
meus dauid princeps in medio eoꝵ. Ego
dñs locutꝰ sũ. Et alio loco. Et rex inquit
unꝰ erit om̃ib imꝑans: ꝙ non erunt
ultra duȩ gentes. nec diuident᷑ ampliꝰ
in duo regna. neq polluent᷑ ultͣ in ido¬
lis suis. ꝙ abominationib suis. & in
cunctis iniquitatib sus: ꝙ saluos eos
faciam de uniuersis sedib suis. in qui-¬
b peccauerunt. Et mundabo eos. ꝙ ert̃
dauid rex suꝑ eos. & pastor unꝰ erit om̃i-¬
eos postea credituros eundem xp̃m dd̃
multis sedebunt filii isrł sine rege. sine
principe. sine sacrificio. sine altari. sine
sacerdotio. sine manifestationib. Sic
nunc esse iudȩos ambigit nemo. Sed
qͦd ait apłs paulus gentib loguens. sic̃
enĩ uos aliqͣndo non credidistis dõ. nunc
autẽ miscd̃iam ꝯsecuti estis in illoꝵ in¬

Expanded text:
et ipse pascet ea, et ipse erit his in pastoet ipse pascet ea, et ipse erit his in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et seruus meus Dauid princeps in medio eorum; ego Dominus locutus sum. Et alio loco: Et rex, inquit. unus erit omnibus imperans; et non erunt ultra duae gentes, nec diuidentur amplius ia duo regna; neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis sedibus suis, in quibus peccauerunt, et mundabo eos; et erunt Dauid rex super eos, et pastor unus erit omnieos postea credituros, eumdem Christum David multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Sic nunc esse Judaeos ambigit nemo. Sed quod ait apostolus Paulus, Gentibus loquens, Sicut enim vos aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in illo
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Cũ gͦ p̃sciret eũ d̾s peccaturum.
& peccata sua pia humilitatẽ. since¬
ra penitentia deleturũ: cur ñ diceret.
ficium contriti sp̃s offerenti: Propter
hec om̃ia uerissime dictum ẽ. inueni dauid
scđm cor meũ. quia licet scđm cor d̾i non
esser qd̾ ille peccauit.: tam̃ scdm cor d̃i
fuit. quod ꝓpeccatis suis congrua pę¬
nitentia satisfecit. Hoc solũ ergo in illo
scđm cor dĩ fuit: quod illi d̾s non impu¬
tauit. Hoc itaq ablato. id est ñ imputa¬
to: quid remansit nisi unde uerissime
diceret᷑. inueni dauid scđm cor meum:
Si autẽ hoc ꝓpħicȩ dictum de xp̃o
uolumꝰ accipere. nullus modꝰ questio¬
nis occurret. nisi forte ut querat᷑ a nobis.
quomͦ xpm̃ recte isto nomine uocare
potuerit. Sed respondemus. ꝓpter semen
dauid ex qͦ carnẽ xp̃c assumpsit: nec sine
exemplo rationem huiꝰ in xp̃o nominis
appellatum: ubi legit᷑ ex ꝑsona dĩ patͥs.
Et suscitabo suꝑ pecora mea pastorem
unũ. qui pascat ea. seruũ meum dauid.

Expanded text:
tum. Cum ergo praesciret eum Deus peccaturum, et peccata sua pia humilitate, et sincera poenitentia deleturum, cur non diceret:ficium contriti spiritus offerenti? Propter haec omnia verissime dictum est, Inveni David secundum cor meum. Quia licet secundum cor Dei non esset, quod ille peccavit; tamen secundum cor Dei fuit, quod pro peccatis suis congrua poenitentia satisfecit. Hoc solum ergo in illo secundum cor Dei non fuit, quod illi Deus non imputavit. Hoc itaque ablato, id est non imputato, quid remansit, nisi unde verissime diceretur, Inveni David secundum cor meum? 3. Si autem hoc prophetice dictum de Christo velimus accipere, nullus nodus quaestionis occurret; nisi forte ut quaeratur a nobis Christum recte isto nomine vocare potuerit. Sed respondemus propter semen David, ex quo carnem Christus assumpsit. Nec sine exemplo rationem hujus in Christo nominis appellatum, ubi legitur ex persona Dei Patris: Et suscitabo super pecora mea pastorem unum qui pascat ea, servum meum David;
Abbreviated transcription (Latin):
pelagianoꝵ. qui negant mortẽ pec-¬
cato esse retributam. quatenus dispu-¬
tauerim in subditis. lege. Illi autẽ
inquam de quibus dixit apłs. cum lo¬
queretur de resurrectione mortuoꝵ.
& nof uiuentes qui reliqui sumus
xp̃o maera. & ita semꝑ cum dño erimꝰ.¬
afferunt quidam aliquid quȩstionis.
sed ꝑseipsos. non ꝓpter istos. Nam &
si non sunt etiam ipsi morituri. quid
istos adiuuent om̃ino non uideo: cũ
talia de his dici possint. qualia de il¬
lis dicta erunt. duobus. enoch scilicet
quosdam in fine scłi adueniente dño.
cum futura est resurrectio mortuorum.
non esse morituros: sed uiuos reꝑtos
in illam immortalitatẽ quȩ scĩs etiã
cȩteris datur. repente murandos. et
simul cum illis rapiendos sicut dicit
in nubibus. Nec aliquid aliud michi
uisum ẽ. quotiens de his uerbis uo¬
lui cogitare. Sed uellem hinc potiꝰ
audire doctiores. ne illis etiã qui pu-¬
tant aliquos morte non prȩcedente

Expanded text:
Pelagianorum, qui negant mortem pecPelagianorum, qui negant mortem peccato esse retributam, quatenus disputaverim, in subditis lege: « Illi autem, inquam, de quibus dixit Apostolus, cum loqueretur de resurrectione mortuorum, Et nos viventes qui reliqui sumus, era; et ita semper cum Domino erimafferunt quidem aliquid quaestionis, sed per se ipsos, non propter istos: nam et si non sunt etiam ipsi morituri, quid istos adjuvent omnino non video, cum talia de his dici possint, qualia de illis dicta sunt duobus, Enoch scilicet quosdam in fine saeculi adveniente Domino, cum futura est resurrectio mortuorum, non esse morituros, sed vivos repertos, in illam immortalitatem, quae sanctis etiam caeteris datur, repente mutandos, et simul cum illis rapiendos, sicut dicit, in nubibus: nec aliquid aliud mihi visum est, quoties de his verbis volui cogitare. 3. « Sed vellem hinc potius audire doctiores; ne illis etiam qui putant a
Abbreviated transcription (Latin):
Pertia tua questio est. utrum  natio.¬
statim in aduentu dñi credendum
sit futurum ẽẽ uidicium: an spacio
interposito temporis. In cuiꝰ diebus
aduentus qm̃ legimus inquis. quod
qui suꝑerunt rapientur in nubibus
obuiam xp̃o in aera. & sic semꝑ cum
dño futuri sunt. nosse desidero: utrũ
mox iudicium comitet᷑ aduentũ. &
hii qui rapient᷑ in nubes. absoluant᷑
in mortẽ: nisi forte aduicem mortis.
ipsam immutationẽ debeamus acciꝑe.
Huic interrogationi tuȩ qũa quęris.
utrum in aduentu dñi mox creden¬
dum sit futurum esse uidicium:
puto. quod fufficiar fides symboli.
qua confitemur xp̃m a patris dexte¬
ra eẽ uenturum ad uiuos & mortuos
iudicandos. Cum ergo ipsa sit ei cau¬
sa ueniendi: quid aliud acturus est
mox ut uenerit. nisi ꝓpter quod ueni¬
et: De illis autẽ qui rapient᷑ in nubi¬
bus. in quadam epła quã scripsi ad fi-¬
lium meum nomine mercatorẽ. ꝓcul
dubio notissimum uobis. cũ me con¬
suluisser de quibusdã quȩstionibus

Expanded text:
Tertia tua quaestio est, « Utrum statim in adventu Domini credendum sit futurum esse judicium, an spatio interposito temporis. In cujus diebus adventus, quoniam legimus, inquis, quod qui superabunt, rapientur in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino futuri sunt; nosse desidero, utrum mox judicium comitetur adventum; et ii qui rapientur in nubes, an solvantur in mortem: nisi forte ad vicem mortis ipsam immutationem debeamus accipere. » 2. Huic interrogationi tuae, qua quaeris utrum in adventu Domini mox credendum sit futurum esse judicium, puto quod sufficiat fides Symboli, qua confitemur Christum a Patris dextera esse venturum ad vivos et mortuos judicandos. Cum ergo ipsa sit ei causa veniendi, quid aliud acturus est mox ut venerit, nisi propter quod veniet? De illis autem qui rapientur in nubibus, in quadam epistola quam scripsi ad filium meum nomine Mercatorem, procul dubio notissimum vobis, cum me consuluisset de quibusdam quaestionibus
Abbreviated transcription (Latin):
cõpletã cõmemorationẽ trinitatis
agnoscimus. Ita & in conuersionẽ atq
ꝑfectionẽ creaturȩ ut rerũ species dige¬
rant᷑ eadẽ trinitas insinuat᷑ uerbo
di scił ꝙͣ uerbi generatore. cũ dicitur.
dixit ds: ꝙ scã bonitas in qua do placet
qͥcqͥd ei ꝓ suȩ naturȩ modulo ꝑfectum
placet. cũ dr. yidit d̾s quia bonum ẽ.
Sed cur cõmemorata priꝰ qũauis in¬
ꝑfecta creatura. postea cõmemoratꝰ ẽ
sp̃s dĩ. priꝰ dicente scriptura. terra au¬
tẽ erat inuisibilis & in composita. ꝙ te¬
nebrȩ erant suꝑ abyssum. ac deinde in¬
ferente. & sp̃s dĩ suꝑferebat᷑ suꝑ aqua:
An q̃m egenꝰ atq indigusamor ita diligit.
ut reb quas diligit subiciat᷑: ꝓpterea cũ
ctioq intelligit᷑. suꝑferri dictꝰ ẽ. ne face̾
oꝑa sua ꝑ indigentiȩ necessitatẽ potiꝰ¬

Expanded text:
completam commemorationem trinitatis agnoscimus ita et in conuersione atque perfectione creaturae ut rerum species digerantur, eadem, trinitas insinuetur, uerbum dei scilicet et uerbi generatio, cum dicitur dixit. deus et sancta bonitas, in qua deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur: uidit deus quia bonum est. Sed cur commemorata prius quamuis imperfecta creatura postea commemoratur spiritus dei, prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et incomposita et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dei superferebatur super aquam? an quia egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus quae diligit subiciatur, propterea cctioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem poti
Abbreviated transcription (Latin):
ratione cur non om̃im᷑ admittant᷑.
om̃ino non uideo. Quis enĩ ñ malit
eas posito fundamento. licet ligna¬
& fęnum. & stipulam congerant.
aliquanto certe diuturniore igne
purgari: quã in ȩternum ꝑire: Sed falsa
erunt illa: quȩ obscuritatẽ ambigui-¬
tatemq non habent. Si habeam om-¬
nem fide. ita ut montes transferã. ca-¬
ritatẽ autẽ non habeam: nichil sũ.
Et quid ꝓderit fr̃s mei. si fide dicat

Expanded text:
ratione cur non omni modo admittantur, ratione cur non omni modo admittantur, omnino non uideo. quis enim eas posito fundamento, licet ligna, fenum et stipulam congerant, aliquanto certe diuturniore igne purgari, quam in aeternum perire? sed falsa erunt illa, quae obscuritatem ambiguitatemque non habent: Si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum ; et, Quid proderit, fratre
Abbreviated transcription (Latin):
opus quale sit: ignis ꝓbabit. Si cuius
opus manserit. quod suꝑȩdificauit.
mercede accipiet. Cuius autẽ opꝰ arse¬
rit. damnũ patiet᷑. Ipse autẽ saluus erit.
sic tam̃ quasi ꝑ ignem. Quod ita in¬
celligendum putant. ut illi uidean¬
tur ȩdificare suꝑ hoc fundam̃tum
aurũ. argentũ. lapides p̃ciosos: qui
fidei quȩ in xp̃o ẽ bona oꝑa adiciunt.
Illi autẽ ligna. fęnũ. stipulam: qui
cum eandẽ fidẽ habeant. male ope-¬
rantur. Unde arbitrantur. ꝑ quasdã
pȩnas ignis eos posse purgari ad sa¬
lutẽ ꝑcipiandã. merito fundamenti.
Hoc si ita est: fatemur istos laudabili
caritate conari. ut om̃s in discrete
admittantur ad baptismũ. non solũ
ad ulteri & adulterȩ contra sententiam
dñi falsas nuptias p̾tendentes. uerũ
etiam & publicȩ meretrices in tur-¬
pissima ꝓfessione ꝑseuerantes. Quas
certe nulla etiã negligentissim a
eccłia consueuit admittere: nisi ab illa
primitus ꝓstitutione lib̾atas. Sed ista

Expanded text:
sit ignis probabit. si cuius opus permanserit, quod super er aedificauit, mercedem accipiet; si cuius autem, opus arserit, damnum patietur; ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem. quod ita intellegendum putant, ut illi uideantur aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos, qui fidei, quae in Christo est, bona opera adiciunt; illi autem ligna, fenum, stipulam, qui cum eandem fidem habeant, male operantur. unde arbitrantur per quasdam poenas ignis eos posse purgari ad salutem percipiendam mento fundamenti. Hoc si ita est, fatemur istos laudabili caritate conari, ut omnes indiscrete admittantur ad baptismum, non solum adulteri et adulterae contra sententiam domini falsas nuptias praetendentes, uerum etiam publicae meretrices in turpissima professione perseuerantes, quas certe nulla etiam neglegentissima ecclesia consueuit admittere nisi ab illa primitus prostitutione liberatas. sed ista
Abbreviated transcription (Latin):
les. neq masculoꝵ concubitores. neq fu¬
res. neq auari. neq ebriosi. neq ma¬
lefici. neq rapaces. regnum d̾i possi-¬
debunt. falsum & illud. Manifesta
sunt oꝑa carnis. quȩ sunt fornica¬
tiones. immunditiȩ. luxuria. ido¬

Expanded text:
ncubitores neque fures neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt. falsum et illud: manifesta sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuria, ido
Abbreviated transcription (Latin):
sccdm cormeum. cũ talia & tanta ho¬
mo ipse cõmiserit. Qd̃ quid̾e si de ipso
dauid qui reꝓbato saule & extincto.
in eo tantã pietatẽ. tamq ueracẽ peni-¬
tentiã. ut esset in eoꝵ numero. de qͥb¬

Expanded text:
s meas: cum talia, et tanta homo ipse commiserit. Quod quidem si de ipso David, qui reprobato Saule, et exstincto, in eo tantam pietatem, tamque veracem poenitentiam, ut esset in eorum numero, de q
Abbreviated transcription (Latin):
benedicetur. id est oꝑa eoꝵ quoꝵ bonꝰ
ds isrł: quia recto sunt corde. Rectũ
autẽ cor est. non resistere patri emen-¬
danti. & credere pollicenti: non eoꝵ
quib cõmouentur pedes. & effundun-¬
tur gressus. atq labunt᷑. sicut in alio
psalmo canitur. dum zelant in pecca-¬
torib pacem peccatoꝵ uidentes. et
putant ꝑire oꝑa sua. quia non eis
merces redditur ꝑitura. At iste uir
qui timer dñm. & in templũ scm̃ dĩ
conuersatione recti cordis aptatur:
nec głam hominũ quęrit. nec terre-¬
nas diuitias concupiscit: & tam̃ gła
tius habitat cum spe uitȩ ȩternȩ ꝗͣ¬
cum hominibus adulantib in mar-¬
moratis laqueatisq tectis. cum timo¬
re mortis ȩternȩ. Huius enĩ iustitia ma-
ꝙ cũ ad finẽ uenerint. aquȩ guitam
ex digito stillante desiderans. ardens

Expanded text:
benedicetur; id est, opera eorum quorum bonus benedicetur; id est, opera eorum quorum bonus Deus Israel, qui recto sunt corde; rectum autem cor est, non resistere patri emendanti, et credere pollicenti: non eorum quibus commoventur pedes, et effunduntur gressus atque labuntur, sicut in alio psalmo canitur, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum videntes, et putant perire opera sua, quia non eis merces redditur peritura . At iste vir qui timet Dominum, et in templum sanctum Dei conversione recti cordis aptatur, nec gloriam hominum quaerit, nec terrenas divitias concupiscit; et tamen, Gloria tius habitat cum spe vitae aeternae, quam, hominibus adulantibus, in marmoratis laqueatisque tectis cum timore mortis aeternae. Hujus enim «justitia maneet cum ad finem venerint, aquae guttam ex digito stillante desiderans, ardens
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. & illuminer abscondita tenebraꝵ.
ꝙ manifestabit cogitationes cordis.
& tunc laus erit unicuiq a d̾o. Ui¬
derit ergo ille quantũ quisq ꝓfici¬
at in mandatis eius. tamen uolet
nimis. qui pacẽ illius co ȩdificatio¬
nis ad amauerit. nec iã desꝑare de¬
bet. qm̃ in mandatis eius uolet ni-¬
mis. ꝙ pax in terra hominib bone
uoluntatis. Inde potens in t̾ra erit se-¬
men eius. Semen futurȩ messis. oꝑa ẽẽ
autẽ facientes ñ deficiamus: tempore
enim ꝓprio metemus. Et iterum. Hoc
autẽ inqͥt. qui parce seminat. parce
& metet. Quid autẽ fr̃s potentiꝰ. quã
ut regnum cȩloꝵ non solum zacheꝰ
emat dimidio rerum suarum sed &̃
uidua duobus minutis. & tantũdẽ
ibi uterq possideat: Quid potentius:
qũa ut idem regnum & thesauris di-¬
uiti & calice aquȩ frigidȩ pauꝑi ua¬
leat: Sunt autẽ qui ista faciunt. dũ
terrena conquirunt. aur hic merce¬
dem sꝑantes a dño. aut hominibus
placere cupientes: sed generatio rectoꝵ

Expanded text:
lluminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Viderit ergo ille quantum quisque proficiat in mandatis ejus: tamen volet nimis qui pacem illius coaedificationis adamaverit; nec jam desperare debet, quoniam in mandatis ejus volet nimis, et pax in terra hominibus bonae veluntatis . 3. « Inde, Potens in terra erit semen ejus. Semen futurae messis, opera essautem facientes non deficiamus; tempore enim proprio metemus : et iterum, Hoc autem, inquit, qui parce seminat, parce et metet . Quid autem, fratres, potentius, quam ut regnum coelorum, non solum Zachaeus emat dimidio rerum suarum , sed et vidua duobus minutis , et tantumdem ibi uterque possideat? quid potentius, quam ut idem regnum et thesauris diviti, et calice aquae frigidae pauperi valeat? Sunt autem qui ista faciant dum terrena conquirunt, aut hic mercedem sperantes a Domino, aut hominibus placere cupientes: sed, Generatio rectorum
Abbreviated transcription (Latin):
assumentes in eis lenẽ tactum. reicientesq
contrarium. D Cemo sane. & uerissima
cer.Iam enim non quȩro. utrum eam
meliorem illo  eẽ dubites. quia non du¬
bito id te iudicare: qũ aquam ne id
quidem iam quȩxendum pute. utrum
de isto sensu iuidicer ratio. Namq in
his ipsis quȩ infra eam sunt. id est in
corporibus & insensib corporis. & isto
interiore sensu: quomodo sit aliud
alio melius. & quam sit illis ipsa prȩ¬
stantior: quȩ tandem nisi ipsa renunti-¬
at: Quod ꝓfecto nullomodo posser: nisi
de his ipsa iudicarer.
est. neq uiuit. neq intelligit. sicuti

Expanded text:
assumentes in eis lenem tactum, rejicientesque assumentes in eis lenem tactum, rejicientesque contrarium. E. Cerno sane, et verissima cet. Jam enim non quaero utrum eam meliorem illo esse dubites, quia non dubito id te judicare: quanquam ne id quidem jam quaerendum putem, utrum de isto sensu judicet ratio. Namque in iis ipsis quae infra eam sunt, id est in corporibus et in sensibus corporis et isto interiore sensu, quomodo sit aliud alio melius, et quam sit illis praestantior ipsa, quae tandem, nisi ipsa renuntiat? quod profecto nullo modo posset, nisi de his ipsa judicaret. est, nec vivit nec intelligit, sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
ammonet᷑ & anima bestiȩ aꝑire ocu-¬
lum clausum. & quod deesse sentit. im¬
plere. Nulli autẽ dubium est: eum qui
iudicat eo de quo iidicat esse meliorẽ.
ernis ergo etiam istum corporis sen¬
sum. de corporibus quodammͦ uidi¬
care: Ad illum enim ꝑtinet uoluptas
ꝙ dolor: cum uł leniter uł aspere
corpore attingitur. Nam sicut ille in¬
terior. quid desit uł satis sit oculorum
sensui iudicat: sic ipse sensus oculorum
quid desit. uel satis sit colorib iudicat.
Item sicut ille interior de auditu nr̃o
iudicat. utrum minꝰ an sufficienter
intentꝰ sit. sic uidicat auditus ipse de
uocibus. quid earum leniter influat.
aut aspere ꝑstrepat. Non necesse est cȩ¬
teros sensus corporis ꝑsequi. Iam eñĩ
ut opinor animaduertis quid uelim di-¬
cere: ita scilicet sensum illum interiorẽ
de istis corporis sensibus uidicare.
cum eoꝵ & integritatẽ ꝓbat. & debi¬
tum fiagitat: qũeadmodum & ipsi cor¬
poris sensus de corporibus iudicant.

Expanded text:
et anima bestiae aperire oculum clausum, et quod deesse sentit implere. Nulli autem dubium est eum qui judicat, eo de quo judicat esse meliorem. A. Cernis ergo istum etiam corporis sensum de corporibus quodammodo judicare? Ad illum enim pertinet voluptas et dolor, cum vel leniter vel aspere corpore attingitur. Nam sicut ille interior quid desit vel satis sit oculorum sensui judicat; sic ipse sensus oculorum quid desit, vel satis sit coloribus judicat. Item sicut ille interior de auditu nostro judicat, utrum minus an sufficienter intentus sit; sic judicat auditus ipse de vocibus, quid earum leniter influat, aut aspere perstrepat. Non necesse est caeteros sensus corporis persequi: jam enim, ut opinor, animadvertis quid velim dicere, ita scilicet sensum illum interiorem de istis corporis sensibus judicare, cum eorum et integritatem probat, et debitum flagitat, quemadmodum et ipsi corporis sensus de corporibus judicant,
Abbreviated transcription (Latin):
est nobis certe commune cum belius.
lam uero appetere uoluptates corporis
& uitare molestias: ferinȩ uitȩ omnis
actio est. Suntͣ alia quȩdam quȩ ĩa cade¬
re in feras non uident᷑. nec tamen in
homine ipso summa sunt. ut iocari et
ridere. quod humanũ quidem. sed infi¬
mum hominis iudicat. quisquis de na-¬
tura humana rectissime iudicat. Dem-

Expanded text:
est nobis certe commune cum belluis: jam vero appetere voluptates corporis, et vitare molestias, ferinae vitae omnis actio est. Sunt alia quaedam, quae jam cadere in feras non videntur, nec tamen in homine ipso summa sunt, ut jocari et ridere: quod humanum quidem, sed infimum hominis judicat, quisquis de natura humana rectissime judicat. De
Abbreviated transcription (Latin):
iam nouerir uoluntatẽ: Absit hoc
credere. Quicquid ergo illud erit
quod fieri oportebit ad filium. non
faciet pateR nisi ꝑ eundẽ filium. ad
ipsum scilicet quia filius hominis
est & factus ẽ inter om̃ia. ꝑ ipsum au¬
tẽ. quia filius di est: & ꝑ illum fiunt

Expanded text:
nam noverit voluntatem? Absit hoc nam noverit voluntatem? Absit hoc credere. Quidquid ergo illud erit quod fieri oportebit ad Filium, non faciet Pater nisi per eumdem Filium. Ad ipsum scilicet, quia Filius hominis est et factus est inter omnia. Per ipsum autem, quia Filius Dei est et per illu
Abbreviated transcription (Latin):
iterum. quibus temporib iubeat uer-
bis pater ȩterno suo uerbo. ut descen¬
dat de cęlo. Siquidem ipsa dĩ iussio q̃
fier in tempore suo: iam erat ante oĩa
tempora. in ipso dĩ uerbo. Quod si filiꝰ
dĩ ꝑ hoc quod filius hominis ẽ. de¬
scendit de cęlo: ergo ꝑ hoc quod uer¬
bum est ꝑ ipsum iubet᷑ ut descendat
de cȩlo. Nam si non ꝑ ipsum pater iu¬
bet: non ergo pater ꝑ suum uerbum
iubet. aut aliud erit uerbũ ꝑ quod
iubetur unico uerbo: &. miror si iam
illud unicum erit si & aliud erit. fa¬
ctȩ sunt quidem patris ad filiũ qued̾ã
etiam temporalit̃ uoces. sicut de nube
sonuit tues filius meus dilectus. non
tam̃ ut filius unigenitꝰ ꝑ illas aliquid
disceret. sed hi potius quos ita oporte¬
bat audire. Ac ꝑ hoc ille etiam transeun¬
tium uerborum sonus. non sine filio
factus est filio. Alioquin non om̃ia
ꝑ ipsum facta sunt. Sed numquid ut
cibus opus erit: quibus filius patris¬

Expanded text:
iterum, quibus temporalibus verbis iterum, quibus temporalibus verbis jubeat Pater aeterno suo Verbo ut descendat de coelo. Siquidem ipsa Dei jussio quae fiet in tempore suo, jam erat ante omnia tempora in ipso Dei Verbo. Quod si Filius Dei per hoc quod filius hominis est, descendit de coelo; ergo per hoc quod Verbum est, per ipsum jubetur ut descendat de coelo. Nam si non per ipsum Pater jubet, non ergo Pater per suum Verbum jubet: aut aliud erit Verbum per quod jubeatur unico Verbo. Et miror si jam illud unicum erit, si et aliud erit. Factae sunt quidem Patris ad Filium quaedam etiam temporaliter voces, sicut de nube sonuit, Tu es Filius meus dilectus : non tamen ut Filius unigenitus per illas aliquid disceret; sed hi potius quos ita oportebat audire. Ac per hoc etiam ille transeuntium verborum sonus non sine Filio factus est Filio: alioquin non omnia per ipsum facta sunt. Sed numquid, cucibus opus erit, quibus Filius pater
Abbreviated transcription (Latin):
a patre multa uerba unico filio:. Quom
transeunt̾ loquitur ei. quẽ stabiliter lo¬
quitur: Quomodo aliquid tempora¬
liter ei dicit. in quo sibi coȩterno iam
erant omĩa quȩ congrius quibusq
tẽporibus dicit. Quis hȩc audear quȩ¬
rere: quis ualear inuenire: Et tamen
dixit dñs dño meo: sede ad dexteram
meam. Et quia dictum est. ideo factũ
est. Hoc ergo iam eratꝰ uerbo. quod uer¬
bum caro factum est. Et quia in uerbo
ante carnẽ lam erat ueracit̾: ideo in
carne completum est efficacit̾. Quia
in uerbo iam erat sine tempore. ⁊deo
in carne completũ ẽ suo tempore. In
qua carne ascendit in cę̧lũ qui ecęlo
non recessit. etiam cum in de descendit.¬
& in qua sedet ad dexteram patris bra¬
chium patris. & in qua descensurꝰ ẽ ad iu
Ubi illi minorem uolunt uideri filii
potestatẽ: quia in uissu descensurus
est dictus. Sed querendum ẽ ab eis.
iussu cuius. Si patris: interrogandi st̃

Expanded text:
a Patre multa verba unico Verbo? quomodo a Patre multa verba unico Verbo? quomodo transeunter loquitur ei quem stabiliter loquitur? quomodo aliquid temporaliter ei dicit in quo sibi coaeterno jam erant omnia quae congruis quibusque temporibus dicit? Quis haec audeat quaerere? quis valeat invenire? Et tamen, Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam : et quia dictum est, ideo factum est. Hoc ergo jam erat in Verbo quod Verbum caro factum est . Et quia in Verbo ante carnem jam erat veraciter, ideo in carne completum est efficaciter: quia in Verbo jam erat sine tempore, ideo in carne completum est suo tempore. In qua carne ascendit in coelum, qui de coelo non recessit etiam cum inde descendit; et in qua sedet ad dexteram Patris brachium Patris; et in qua descensurus est ad jUbi illi minorem volunt videri Filii potestatem, quia in jussu dictus est descensurus. Sed quaerendum est ab eis, jussu cujus. Si Patris, interrogandi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
separabilia sunt oꝑa trinitatis. Ac ꝑ hoc
quod potestatẽ filio dedit qm̃ filius
Sed honorifice & competent̃ tribuit pa¬
tri quod etiam ipse facit ut d̃s. quia de
patre ẽ ds̃. Ipse namq d̾s est de d̾s:. pat̃
autẽ ds̃ sed non de dõ.
ram meã: & ideo sedit ad dexteram patris:
tamꝗͣ paterna iussione. non etiã sua
id faceret potestate. Hoc quid̃e nisi
sp̃ualit̃ acceptum fuerit. filio pat̾ ad
sinistram erit. Quid ẽ autet̃ patris dexte¬
ra nisi ȩterna illa in effabilisq felicitas:
quo ꝑuenit filius hominis. etiam car¬
nis immortalitate ꝑcepta: Nam si ita
manum dĩ patris non scd̃m linlamen.¬
ta corporis quȩ in dõ non sunt. sed se¬
cundum effectiuam uirtutẽ sapientea
&. fideliter cogitemus: quid intelligimꝰ.
nisi ipsum unigenitum ꝑ quẽ facta st̃
om̃ia: Dequo etiamꝓpħa dixit. Et bra-¬
chium dñi cui reuelatum est. Quomͦ
autẽ audit filius patrẽ: Quomͦ dicunt᷑

Expanded text:
separabilia sunt opera Trinitatis. Ac per hoc separabilia sunt opera Trinitatis. Ac per hoc quod potestatem Filio dedit quoniam FilSed honorifice et competenter tribuit Patri quod etiam ipse facit ut Deus; quia de Patre est Deus. Ipse namque Deus est de Deo: Pater autem Deus, sed non de Deo. ram meam, » et ideo sedit ad dexteram Patris: tanquam paterna jussione, non etiam sua id fecerit potestate. Hoc quidem nisi spiritualiter acceptum fuerit, Filio Pater ad sinistram erit. Quid est autem Patris dextera, nisi aeterna illa ineffabilisque felicitas, quo pervenit Filius hominis etiam carnis immortalitate percepta? Nam si ita ut manum Dei Patris, non secundum lineamenta corporis quae in Deo non sunt, sed secundum effectivam virtutem sapienter et fideliter cogitemus, quid intelligemus, nisi ipsum Unigenitum per quem facta sunt omnia? De quo etiam propheta dixit: Et brachium Domini cui revelatum est ? Quomodo autem Filius audit Patrem? quomodo dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
namq in xp̃o filii hominis tunc abeo
iudicandi uidebunt impii. de quibus
dictum ẽ. uid ebunt in quẽ consixert̃.
dĩ uero formã in eodem ipso xp̃o. qua
ȩqualis est patri:utiq non uidebunt.
Un de ꝓphetia prȩcessit. tollat᷑ impiꝰ
ut non uideat el aritatem dñi: quia
& ad hoc ꝑtinet. beati mundo corde
quia ipsi dm̃ uidebunt. Deniq hoc
apertissime testatur. ubi dicit. Potesta¬
tem dedit ei iudicium facere: quia filiꝰ
hominis est. Non gͦ qm̃ filius dĩ est.
nam scd̃m hoc coȩterna illi cum pa-¬
tre & una eademq potestas est: sed qr
filius hominis est. quod esse cȩpit ex
tempore. ut potestas ei daret᷑ in tempo¬
re. Quod non ita dicitur tamquaor
eam sibi & ipse non dederit. id est na-¬
ture in se humanȩ non dederit po-¬
testatem. illa quȩ in eo natura diui¬
na est. Absit hoc credere. Quomͦ enĩ
aliquid faceret pater. nisi ꝑ unigeni¬
tum filium: Nec sine spũ scõ: quia in¬

Expanded text:
namque in Christo Filii hominis tunc ab eo namque in Christo Filii hominis tunc ab eo judicandi videbunt impii, de quibus dictum est, Videbunt in quem confixerunt . Dei vero formam in eodem ipso Christo, qua aequalis est Patri, utique non videbunt. Unde prophetia praecessit, Tollatur impius, ut non videat claritatem Domini . Quia et ad hoc pertinet, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Denique hoc apertissime testatur, ubi dicit, Potestatem dedit ei judicium facere, quoniam Filius hominis est . Non ergo quoniam Filius Dei est; nam secundum hoc coaeterna illi cum Patre et una eademque potestas est: sed quoniam Filius hominis est, quod esse coepit ex tempore, ut potestas ei daretur in tempore. Quod non ita dicitur, tanquam eam sibi et ipse non dederit, id est, naturae in se humanae non dederit potestatem illa quae in eo natura divina est: absit hoc credere. Quomodo enim aliquid faceret Pater, nisi per unigenitum Filium? Nec sine Spiritu sancto, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
niti dĩ. iusti uidicis ẽ dignitas. Iam quȩ
suꝑius respondimus. etiam ad uersus
ista similiter ualent. Quod enĩ uolun-¬
tati & precepto patris obȩdiens est filiꝰ.
nec in hominib demonstrat diuersam
imparẽq naturam patris p̃cipientis
&. filii obȩdientis. Huc accedit quod xp̃s
non tantum ds ẽ. qua natura ȩqualis
est patri: sed etiã homo qua natura ma¬
ior est pater. Cuius etiã non solum pa-¬
ter. uerum & dñs ẽ. Nam inde ẽ &
illud ꝓpheticum. Dñs dixit ad me. filiꝰ
meus estu. Ibi quippe ẽ inferior sub¬
stantia qua pat̾ maior sit. ꝙ. serui for¬
ma cui dñs sit. Hȩc autẽ forma huma-¬
nitatis eius. quã manente forma di¬
uinitatis accepir. ut similitudine ho¬
minũ fieret: &. habitu inueniret᷑ ut
homo. in iudicio quoq apparebit. quo
uiuos & mortuos uidicabit. Ideo dictũ
ẽ de patre quod non iudicabit quẽqua:
sed omne iudicium dedit filio. formã

Expanded text:
niti Dei justi judicis est dignitas. Jam quae niti Dei justi judicis est dignitas. Jam quae superius respondimus, etiam adversus ista similiter valent. Quod enim voluntati et praecepto Patris obediens est Filius, nec in hominibus demonstrat diversam imparemque naturam, patris praecipientis, et filii obedientis. Huc accedit quod Christus non tantum Deus est, qua natura aequalis est Patri; sed etiam homo, qua natura major est Pater, cujus etiam non solum Pater, verum et Dominus est. Nam inde est et illud propheticum: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu . Ibi est quippe inferior substantia qua Pater major sit, et servi forma cui Dominus sit. Haec autem forma humanitatis ejus, quam manente forma divinitatis accepit, ut in similitudinem hominum fieret et habitu inveniretur ut homo , in judicio quoque apparebit, quo vivos et mortuos judicabit. Ideo dictum est de Patre, quod non judicabit quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Formam