comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sitem porrlit̃ utq mutabilit̃ quomodo ergo possit intellegi hocdi¬
cereds̃ Nisi ꝑcreatunt̃ . Ipse quippe ẽ in cõmutabilis &siꝑcrea¬
turã dixit ds̃ fiatlux. quomodo ẽ. prima creatunalux. sieratiã
creatum ꝑquã dr̃ diceres fiat lux. Annon .ẽ. lux primicreatura qua
iam distumerat. In principio fecit ds̃caelum & temem: & poteit᷑
ꝑcuelestem creatur̃ uox fieritem ponolit̃ atq mutabilit̃. quadice¬
reuur fiat lux quod siita .ẽ. corporelis lux facta .ẽ. Ista quam
corporeis oculis cernimus dicente dõ ꝑcreatunt̃ spiritalem quam
ds̃ iamfecerat. Cumin principio fecit caelumeetemam. fiadu
Eomodo quoꝑtalis creatunte interiorem &occultũ motum diuinitus
dicipotuit fiatlux. An&iã corponelit̃ sonuit uox dicentis dĩfiat
lux sicut corponelit̃ sonuit uox dicentis dĩ tues filius meus dilec¬
tus & hoc ꝑcreatunicorporalem quã fecerat ds̃. Cumin
principio fecit ds̃ caelume temem ante quã fiere lux quae

Expanded text:
intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux. quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam s iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram, fiat lux eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. An etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius me.us dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat principio fecit deus caelum et terram, antequam fieret lux, quae
Abbreviated transcription (Latin):
accipit in quore quie uit ds̃ : acperhoc nulla creaturt est nidiesnisi eadem
ipsa septiesrediens rei quae codita est quandouocauit ds̃ iucem diem
maneillius lucis sp̃italis condendis crecadris omnibus prtresentata sit
suamq: ipsampncesenti am diem nostemq: uero absentia uespenrrm
initio absentiue mane initio piecesentiae fecerit : quia lux corpondis¬
a sua quadam in formitate ad creatorem conuersa atque formata

Expanded text:
accepit, in quo requieuit deus. ac per hoc nulla creatura est septimus dies, nisi eadem ipsa septies rediens, quae condita est, quando uocauit deus lucem diemspiritualis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit, suaque ipsa praesentia diem, noctem vero absentia, vesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit; quam ut ia sua quadam informitate ad Creatorem conversa atque formata;
Abbreviated transcription (Latin):
merus nonquas ipseistu mensuic alia mensui choibitur & numerus alio
numero formatur & pondus alio pondereyrpitur: mensuit si ne mens uior est:
cuiuequatur quod deillaest nec aliunde i psaest numerussinenumero ẽ
quo formantur omnia nec formatur i psepondiqs sine pondere ẽ : quore fe¬
runtur omnia utquiescant quorum quies purum gaudium est: anfostoita¬
numerum & mensuitem & pondus quae in eis ꝓsuicuiusq generis motabilitate
moturentur augmentis & deminutionib: multitudine & paucitaute leui¬
ticte & gieruitite secundum dispositionem di Dere quiedĩ die septima
fecerimus ita roctedicitur ds̃ requies cere cumeius munere requies¬
cimus hoc quidem reste intellegimus quia in mubas locistalis locu¬

Expanded text:
mentium et mensura alia mensura cohibetur, et numerus alio numero formatur, et pondus alio pondere rapitur. mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec alicunde ipsa est; numerus sine numero est, quo formantur omnia, nec formatur ipse; pondus sine pondere est, quo referuntur, ut quiescant, quorum quies purum gaudium est, nec inumeros et proprium pondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem defecerimus: ita recte dicitur requiescere, cum eius munere requiescimus. Hoc quidem recte intelligimus, quia et verum est, et no
Abbreviated transcription (Latin):
congregentur aquae & appareat arida accperunt species
greg&ur dehacautem appareat aquaenim ẽ labiliter
tur & factum sic & uiditds̃ quiabonũ ẽ tamen quia fixa ue di¬
mundo constituendo hocestcuelo & temare duo sunt ad tributi
dies restatut his mobilibus & iuisibilibus pastibus quae creantur
intucillum tres dies reliqui deputentur : quia sicut prius caelum
factum ẽ Ita prius ornandum suis pastib: iiii. dielum narib:¬
inferior ne habitatores eius in habitationem tenebrosam

Expanded text:
Congregentur aquae, et, appareat arida, acceperint haec dgregetur; de hac autem, appareat: aqua enim est labiliter tum est sic. Et vidit Deus quia bona sunt; tamen quia fixa radimundo constituendo, hoc est caelo et terrae, duo sunt adtributi dies, restat, ut his mobilibus et uisibilibus partibus, quae creantur intra illum, tres dies reliqui deputentur; et quia, sicut caelum prius factum einferior, ne habitatores ejus in tenebrosam
Abbreviated transcription (Latin):
eius uestice aeressetam tenuis phib&ur ut neque nebulis ob¬
um br&ur nec turb&ur uentu nec alitũ possit sustinere :¬
aeruero ad cuelum ptinere intellegitur : siqua sunt in eius sup¬
rioribus pastib: tun quillissima & pacatis sima spatia & aliquando¬
aer ad tememptin& ꝓpterhuno turbulentum & caleginosum
locum qui humi da exalatione pinguiescit inquo sunt ignis guaendo¬

Expanded text:
hibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare e uel ad caelum pertinere intellegitur, si qua sunt in eius superioribus partibus tranquillissima et pacatissima spatia, uel ad terram propter hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pinguescit, quamuis e
Abbreviated transcription (Latin):
poni unumdiem ꝗ romani bisex tum uocant: & aluanni¬
illos ut neutrum ad seurm sed plane dicam siue primam siue ple¬
namlunam ds̃ fecerit fecis seperfectam silumen in ea crescrt
uel ꝑficitur uel minuitur ponlumina reipsum sed illud quod
accenditur uariatur si autemexuna spherulaesuae pasto
sempluc& seddum eam pastem conuertit ad tenum donecto
semꝑ plena seđ tenre habitatoribus non semꝑ appar&
haeceadem urtio ẽ & sisolis radus inlus tuctur non enim
potest &iam sic cumsoli proxima ẽ : nisi lucidis cornibus ap¬
deem porolibus rebus nosse partim subtilioris sensus a cumine
quia corporibus subtilioribus uigent pastim experientia
callidiore ꝓpter tam magnã longitudinem uitȩ par  tom
scis angelis quodipsi ab omni potentedo discunt &iam : ius su
eius sibi re uelantib: quimerita humanaoccultssime iustitiae
sinceritate dis tribuit :

Expanded text:
poni unum diem, quod Romani bissextum uocant, ut ad eunponi unum diem, quod Romani bissextum uocant, ut ad eunita sum, ut neutrum adseram, sed plane dicam, siue primam siue plenam lunam deus fecerit, fecisse perfectam. ivel perficitur vel minuitur, non luminare ipsum, sed illud, quod accenditur, variatur. Si autem ex una sperule sue parte semper lucet, sed, dum eam partem convertit ad terram, donec tosemper est plena, sed terre habitatoribus non semper apparet. Hec eadem ratio est et si solis radiis illustretur. Non enim potest etiam sic, cum soli proxima est, nisi lucidis cornibus apde temporalibus rebus nosse permittitur partim subtilioris sensus acumine, quia corporibus subtilioribus uigent, partim experientia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae sinceritate distribuit.
Abbreviated transcription (Latin):
conxremansit sed lunȩ acsiderum luce in lustreur
solis ferre non possunt illud autem quod dictum est
ut sint in signa & intempore &indies &in annos quis non
uideat ꝙ obscure pos situm sit quastodie caepis se
tempone quasi superius triduum sine tempore praderire +po¬
terit uelutrum tiuuensierint diesilli: Ancirca speciem fatas
reidies appellatus sit & circa priuationem nox: nondun spgeie
formata matoria nox dicasit undefor manda eittuilctas boc
Anpotius inipsare fastaatq formata eadem mutabilitas hoc efi
&iam si non mutentur possemutari. liesperȩ autem &bpane
non quasi per tem poris purederitionem & aduenta ri sede qorei¬
dam terininum quo intollegitur quousq sit natunce ꝓpriȩmnodus
&unde sit natuue alterius consequenter exor dium: utsint in¬
nes homines ad pureuidendas aeris qualitates ꝑ aestatem & uenem
& autumnalem uernalemq: temperiem nimirum haec uocat
idest quadunte totius diei quae pais quater dusta cogit intor¬

Expanded text:
cora remaneret, sed lunae ac siderum luce et ipsos consolis ferre non possunt, ad sufficientEt sint in signa et tempora, et in dies, et in annos, quis non videat quam obscure positum sit, quarto die coepisse tempora, quasi superius triduum sine tempore praeterire poere, uel utrum omnino transierint dies illi? an circa speciem factae rei dies appellatus sit et circa priuationem nox? ut nondum specie formata materia nox dicta sit, unde formanda erant can potius in ipsa re facta atque formata eadem mutabilitas, hoc estetiamsi non mutentur. posse mutari? uespera autem et mane non quasi per temporis praeteritionem et aduentum, sed per quendam terminum, quo intellegitur, quousque sit naturae proprie modus. unde sit naturae alterius consequenter exordium? an nes homines ad praeuidendas aeris qualitates per aestatem et hiemem et autumnalem uernalemque temperiem. et nimirum haec uocat id est quadrante totius diei, quae pars quater ducta cogit inter
Abbreviated transcription (Latin):
dientis si autem dxns gressores illiante quam tiens grederentu
cuelestia corpora gerebant neq hoc mirum est si conuersa sunt
& poena maereum qualitatem lam possint abigneidest abelimen¬
sicarcer estusq ad tempus iudicii : & dixit ds̃ educattemt animã¬

Expanded text:
ius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, ius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemenasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de hi
Abbreviated transcription (Latin):
faciat dicunt &iam nec uideris i neigne posse aliquid nec tangi
sine tomx acperhoc elimenta omnia i n omnibus in essesed
unum quidq eorum eo quod amplius hab& accipit uocaliu¬
sunt inferiorem inunda labiliso superiorem uero in aura
tandi adliquores si demones sunt aeria animalia qñm cor¬
porum aer eorum natuur uigent: & propterea morte non
lisoluntur quia pureual& in eis elimentumꝙ ad faciendum ẽ
quamad patiendum ap tius distribuntur enim elimentaiͦi
ad patiendum umor & humus ad faciendum .ii. aer &ignis
fuisse : A non mirum si post peccatum in istam sunt de&rusi
caliginem : ubi tamen aersit & humore tenui contexitura
qui commotus uentos & uehementius concitatus &iamignes¬
astonitrua & contustatus nubila & conspissatus pluuiam & cõge¬
lantibus nibulis niuem & turbulentius cõgelantibus densioribus
nubulis graendinem & distentus serenum facit occultis imperis
&operedi a summis ad infima uniuersa quae crecuit anminis¬

Expanded text:
 dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra, ac per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse uocabuest: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura tur daemones, et sunt aeria animalia, quoniam corporum aeriorum natura vigent. Propdissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobuad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum autem alia fuisse: non mirum si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem. Ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus ventos et vehementius concitatus etiam ignes, et contractus nubila, et conspissatus pluviam, et congelantibus nubilis nivem, et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem, et distentus serenum facit, occultis imperiis et opere Dei a summis ad infima universa quae creavit adminis
Abbreviated transcription (Latin):
quod scribgum ẽ. fiat firmamentum: haec ipsa dictio uerbum pa
tris ẽ unigenitus filius in quo suntomnia quae creantur & quic¬
quid inillo uita est Non ergo ds̃ totiens dixit fiat illa uelilla
creatura : quotiens in libro hoc re p&itur & dixitds̃ : unum
quippe uerbum ille genuit : In quod ixitomnia prius quam
facta sunt singula: sed scribtura discendens ad paruolum capaci¬
tatem duminsinuat singillatim: genene creatunarum persingulo
ut fier& cum audis &sic ẽ. factum intellege fastam creatunam
cognitum posteaquũ factum ẽ. placuis se sed potius in cabonitate
placuis se ut maner& factum ubi placebat ut fier& cum uero deluce¬

Expanded text:
quod scriptum est: fiat firmamentum, haec ipsa dictio uerbum est patris, unigenitus filius, in quo sunt omnia, quae creantur, etidebuisse. Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens in hoc libro repetitur: et dixit deus. unum quippe uerbum ille genuit, in quo dixit omnia, priusquam facta sunt singula; sed eloquium scripturae descendens ad paruulorum capacitatem dum insinuat singillatim genera creaturarum per singula um uero audimus: et sic est factum, intellegimus factam creaturam cognitum, posteaquam factum est, placuisse, sed potius in ea bonitate placuisse, ut maneret factum, ubi placebat, ut fieret. Ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
turis dixit : sed dixit fiat & factũ .ẽ. lux quia non primo cognouit
urtionalis creatunt conformationem suam acdeinde formata ẽ
sed in ipsa sua conformatione cognouithoq: ẽ in lusturtione ueri¬
nere suo conditio uero caeli prius erat in uerbođĩ secundum geni¬
tam sapientiam : deinde facta .ẽ. increatunr spiritali. hoc est
in cognitione angelorum secundum creatam in illis sapien¬
ti am: de indecuelum fastum .ẽ ut o& lamipsa caelicreatunr

Expanded text:
tum, posteaquam dixit: facta est lux, quia non primo cognouit rationalis creatura conformationem suam ac deinde formata est, sed in ipsa sua conformatione cognouit, hoc est inlustratione uerinere suo tam sapientiam, deinde facta est in creatura spiritali, hoc est in cognitione angelorum secundum creatam in illis sapientiam; deinde quod caelum factum est, ut esset iam ipsa caeli creatura
Abbreviated transcription (Latin):
eius bonie uolentia dilectioq intellegitur: suꝑ ferri ditusa
ne facienda opei sua ꝑindigentiae necossi tatem potius quan
ꝑabundantiam bene ficientic eds̃ amare putariesati
reurs : udndi quobonũ .ẽ: placuit quod fastum ẽ ineabens¬
sibi coaaerno idest in commutabilis sapient uoca uit ds diens
sbicenis quena tionib Naocor porachuocis sonouoca ut db̃ dier

Expanded text:
ejus benevolentia dilectioque intelligitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua, per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficentiae Deus amare putaretur? eus quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benisibi coaeterno, id est incommutabilis sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali uocis sono uocauit
Abbreviated transcription (Latin):
primi nonre sed nominerep& antur : ut non solumin illis .iII. ante quam fi¬
erent luminaria sed &iam in reliquis .iii. diei nomen intellega nus in spe¬
cie reiquae creatuest nostemq: eius in priuatione uel defestu ab in formi
mest&iam side sit effectis sicut in cuelestibus superioribus siue adinplendam in
infirmis rebus pulcritudinem temponrlem : uespent uero nomnibus perfeste¬
conditionis quasi terminus quid am sit: mane autem incipientis exordiumominis
enim creata natui cestis suis initus & finibus contin&ur senarius numerus :

Expanded text:
itionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel sinest, etiamsi desit effectu, sicut in caelestibus superioribus, siue ad inplendam in infimis rebus pulchritudinem temporalem per ordinatas uicesconditionis quasi terminus quidam sit. mane autem incipientis exordium — omnis enim creata natura certis suis initiis et finibus continetur —:
Abbreviated transcription (Latin):
nsecundum fidem rerum gestarum adserenda & definienda sin
quomodo ergodictum ẽ prreler alligori cam significationem
In principiofecit ds ccelum & tenam utrum in principto
temporis anquia primo omnum facta sint. anceste in prin¬
cipio quod est uerbumdi uni genitus filius quid nominecaeli¬

Expanded text:
nda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: in principio fecit deus caelum et terram? utrum in principio temporis, an quia primo omnium, an in principio, quod est uerbum dei unigenitus filius? e
Abbreviated transcription (Latin):
choauit nec quofinit neillis uel faciendis uel fastis auctum eius guudium
iuder&ur: sed eum quo ab ipsisinse ipsore qui euit & ipse quidem
num ꝙ ista requie caruit sed nobis eamperdiem VII. distenditallud¬
intuendum est quod dĩ requiem quade sebeatus est nobis in sinuari
nisicumin serequiem pucest& & nobis requies igitur đi rete intelle¬
gentibus eu est qua nullius indig& bono & ideo cestu & nobis in illo ẽ¬
. quianos beatifica mur bono quodipse est : non ipsebono quod nos

Expanded text:
inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostenditndendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
nis & herbis non solum secundumgenus uerum &iam secondum simili¬
tudinem cum & animalia siue aquarum siue tenterum : secundum
similitudinem genenent : Anquiagenus sequitur similitudo noluit
eamubiq: rep&ere nam & semen nonubiq: rep&iuit : quae damnas
non est in eis sed in elimentis ex quibusoriuntur hoc est ergo secundum
genius ubi & seminum uis& fimilitudo intellegitur : ideo de homine¬
mina fuctuest non enim multagen eite sunt hominum sicutherba¬
rum lignorum piscium uolatilium serpentium pecorum besti

Expanded text:
nis et herbis non solum dicitur: secundum genus, uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedemina facta est. non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, besti
Abbreviated transcription (Latin):
ciens frustum : cuius semeneius in sit secundum genus.
tum ẽ manedies tertius : Hic modene menor dinatoris ad¬
uertendum ẽ : ut qnm̃ distincta quaedim ereatuna .ẽ. herba¬
rumatq lignorumabspeci&lemrrum & aquarum ut in elemen¬
tisnumeneri non possint : seor sum deillis dicerdur utexiren
delena : & seor sumillis redderentur illa solita : ut dicereur
& factum ẽ sic: Acde inderepeer&ur quod factum .ẽ : seor¬
sum quoq: indicar&iur dm̃uidis se qui abonum .ẽ: tamen quia
fixaimi dicib: continuantur terris & conestuntur istaquoq ad
cundem diem ꝑtinere uoluerit.: Et dixitds̃ funtdumin aria
infirmamento caeli si c̃utluceant suꝑ teirm in in choationem
dici & nostis & ut diuidant int̃diem ei nostem & sint insigna

Expanded text:
 sit secundum genus tum est mane dies tertius. Hic moderamen ordinatoris advertendum est, ut quoniam distincta quaedam creatura est herbarum atque lignorum ab specie terrarum et aquarum, ut in elementis numerari non possint, seorsum de illis diceretur ut exirent de terra; et seorsum illis redderet factum est sic, ac deinde repeteretur, quod factum est, seorsum quoque indicaretur deum uidisse, quia bonum est, tamen, quia fixa radicibus continuantur terris et conectuntur, ista quoque ad eundem diem pertinere uoluerit. Et dixit deus: fiant luminaria in firmamento caeli, sic ut luceant super terram in inchoationem diei et noctis
Abbreviated transcription (Latin):
ol& &iã quaeri : utrum caebluminaria. Ista conspicua corporae solasint
Anhabeant rectores quosdam sp̃s suos & si habent utrum ab eis &iam
uitaliter inspirentur : sicut animantur carnes ꝑ animas animalium
Ansola sineulla ꝑmixtione prcesentia : quod lic& non facile conp̃hendi
possit. arbitror tamen in ꝓcessu tracstandarum scribtunerũ oppostu¬
niora loca posseoccurrere ubi nobis dehacre secđmscaẽ austoritatis
regulas & sinonostenderecestũ aliquid. tamen crederelicebit. Nuncaut̃
seruata semꝑ modenrtione piae guruitatis nihilcredere dereobscun
te mere debemus. Ne fost quod postea uerita pate fecerẽ. quã uis lbris
sc̃is siue testamentiu&eris : siue noui nullo modo ẽẽ possit aduersum t¬
men ꝓpt̃ amorem nr̃i erroris oderimus : nuncadlibrũ operis ur̃i testiũ transea¬

Expanded text:
olet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint olet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint an habeant rectores quosdam spiritus suos, et, si habent, utrum ab eis etiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla permixtione praesentia. quod licet non facile conprehendi possit, arbitror tamen in processu tractandarum scripturarum oportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re secundum sanctae auctoritatis regulas etsi non ostendere certum aliquid, tamen credere licebit. nunc autem seruata semper moderatione piae grauitatis nihil credere de re obscura temere debemus, ne forte, quod postea ueritas patefecerit, quamuis libris sanctis sine testamenti ueteris siue noui nullo modo esse possit aduersum, tamen propter amorem nostri erroris oderimus. nunc ad librum operis nostri iam tertium transea
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt: saltem sicut homines : non de dignentur conceptum consid¬
rxregeminorũII deo que fatendum ẽ quando ab istis uera
dicuntur instinctuquodã occulti ssimodici: Quem nescientes huma nae
mentes patiuntur. Quod cum ad decipiendos homines fit : spirituum seduc¬
torum operatio fit quib: quaedam uera a&empordib: rebus nosseꝑmit
Pastim subtilioris sensus acumine : quia corporib: subtilib uigent. Pastim
experientia callidiore ꝓpter tam magnum longitudinem uitae. Pastim
scis angelis quod ipsi ab omni potente dõ discunt. Etiam iussueius subi re¬
uelantibus qui merita humana occultissimȩ iustitiae sinceritate distribuit
Aliquando aut̃ idemne fandisp̃s &iã quaeipsifacturi sunt ueluit diuinando
precedicunt: Qu aꝓpt̃ bonoxp̃iano siue ma thematici siuelib&impie
diuinantium maxime dicentes uera cauenda sunt : non consostio demo¬
niorum animam deceptam pacto quodã soci& atis inr&ant : UII¬

Expanded text:
nerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considnerint, saltem sicut homines non dedignentur conceptum considerare geminorum. Ideoque fatendum est, quando ab istis uera dicuntur, instinctu quodam occultissimo dici, quem nescientes humanae mentes patiuntur. quod cum ad decipiendos homines fit, spirituum seductorum operatio est: quibus quaedam uera de temporalibus rebus nosse permittitur partim subtilioris sensus acumine, quia corporibus subtilioribus uigent, partim experientia callidiore propter tam magnam longitudinem uitae, partim sanctis angelis, quod ipsi ab omnipotente deo discunt, etiam iussu eius sibi reuelantibus, qui merita humana occultissimae iustitiae sinceritate distribuit. aliquando autem idem nefandi spiritus etiam quae ipsi facturi sunt uelut diuinando praedicunt. quapropter bono christiano siue mathematici siue quilibet inpie diuinantium, maxime dicentes uera, cauendi sunt, ne consortio daemoniorum animam deceptam pacto quodam societatis inretiant. S
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt: Quia & sunter fuit aliquid cumdeutero funderentur : Iin no¬
nullis tamen tantũ inter .ẽ quantũ abistis conprehendi camputatione
non possit: manus sequentis ia cob: dumnascerentur inuenta .ẽ. pedem
frxtris prececedentis tenens usq ad eo sic nati sunt quasi unus in fans induplũ
plixior nasciuider&ur. Horum ceste constellationes quas appellant
nullo modo dispares eẽ potuer̃: Quid ego uanius quamutillas constella¬
tiones intuens mathematicus ad eunddem heroscopum adeundem lunam
dicer& unum eorũ amatredilestum. Alterũ nondilestum. si eñi aliuddice¬
r& falsum ꝓfesto dicer&. siautem hoc dicer& uerũ quidem sed non seci¬
dum suorum lbrorũ inepta scant iunculas dicer&: Quod sihuicistoriae
quia de nr̃is ꝓfestur nolunt credere : numquid &natuuẽ rerũ delere
possunt: Cumergo semini me fallidicant : si horã conceptioni sinue¬

Expanded text:
accipiunt, quia, etsi interfuit aliquid, cum de utero funderentur, in noaccipiunt, quia, etsi interfuit aliquid, cum de utero funderentur, in nonnullis tamen tantum interest, quantum ab istis conprehendi conputatione non possit. manus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus infans in duplum prolixior nasci uideretur. horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo dispares esse potuerunt. quid ergo uanius, quam ut illas constellationes intuens mathematicus ad eundem horoscopum, ad eandem lunam diceret unum eorum a matre dilectum, alterum non dilectum? si enim aliud diceret, falsum profecto diceret; si autem hoc diceret, uerum quidem, sed non secundum suorum librorum ineptas cantiunculas diceret. quodsi huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid et naturam rerum delere possunt? cum ergo se minime falli dicant, si horam conceptionis inue
Abbreviated transcription (Latin):
non sint natura corporib: nequidem caelestib: subditae. Audiañ
& philosophossuos. Quia uero terrenis corporib: illa corpoiee supe¬
riora non adea quaeipsi tracctant potentiora sunt uel hinc als¬
quando cognoscant. quiacum multa corpora diuersorũ gener
uel animantiũ uel herbarũ & arbustorum uno simulpuneto tem¬
poris seminentur unoque punsto temporis innumeiabiliter
multanascatur. Nontantũ diuersis sed &iam isdem terrarum
locis tantae sunt uari&ates in ꝑgressib: in astibus & passionib
eorum ut uere lsti sicut dicitur ꝑdant sidera siista considerent¬
Quidaut̃ insulsius & heb&ius quã cumistis rebus conuincuntur dicerea dso¬
los homines sibi subiciendos fatalem stellarum pestinerenttionem : In quib:
tamen &iamipsi degeminis conuincuntur : quorum diuerse uiuentiũ diuersefeli¬
ciũ uel infelicium diuerseq morientium easdem plerum que constellationes

Expanded text:
non sint natura corporibus ne quidem caelestibus subditae, audiant non sint natura corporibus ne quidem caelestibus subditae, audiant et philosophos suos; quia uero terrenis corporibus illa corpora superiora non ad ea, quae ipsi tractant, potentiora sunt, uel hinc aliquando cognoscant, quia, cum multa corpora diuersorum generum, uel animantium uel herbarum et arbustorum, uno simul puncto temporis seminentur unoque puncto temporis innumerabiliter multa nascantur, non tantum diuersis, sed etiam isdem terrarum locis tantae sunt uarietates in progressibus, in actibus et passionibus eorum, ut uere isti, sicut dicitur, perdant sidera, si ista considerentQuid autem insulsius et hebetius quam, cum istis rebus conuincuntur, dicere ad solos homines sibi subiciendos fatalem stellarum pertinere rationem? in quibus tamen etiam ipsi de geminis conuincuntur, quorum diuerse uiuentium, diuerse felicium uel infelicium diuerseque morientium easdem plerumque constellationes
Abbreviated transcription (Latin):
congruit: Et melius derecredimus ea ẽẽ c&eris maioralum in aria
Iuae scã scribtura ita commendat. feciids̃ duomagna luminaria
quae tamen non sunt aequalia. Nam consequenterdicit cumea
c&eris prceposuerit interseips a differre Aitenim luminare
maius in inchoationẽdiei : & lumina reminus in inchoationẽ nostis
Ceste enĩ uel hoc concedent oculis nr̃is: ut eamanifestũ sit amplius
c&eris iucere suꝑ terrã Necdiem darere nisilucesolis: Nec noctẽ
tot stellis apparentib: Italucere siluna desit quem am modum
rimenta. Quaeilli a poteles mata uocant. Omnino anrt̃e fidei
sanitate respuamus: Talib enĩ disputationibus & am orandicaus as
nobis au ferreconantur. &impia peruersitate in malis factis
quaerettissimere prehenduntur .: ingerunt accusandũ potius dñ
austorem siderũ : quã hominem scelerũ sed quodanima enraẽ¬

Expanded text:
congruit. Et melius credimus ea esse caeteris majora luminaria, congruit. Et melius credimus ea esse caeteris majora luminaria, quae sancta Scriptura ita commendat, Et fecit Deus duo luminaria magna: quae tamen non sunt aequalia. Nam consequenter dicit, cum ea caeteris praeposuerit, inter seipsa differre. Ait enim, Luminare majus in inchoationem diei, et luminare minus in inchoationem nactis. Certe enim vel hoc concedent oculis nostris, ut ea manifestum sit amplius caeteris lucere super terram, nec diem clarere nisi luce solis, nec noctem tot stellis apparentibus ita lucere si luna desit, quemadmodum primenta, quae illi ἀποτελέσματα vocant, omnino a nostrae fidei sanitate respuamus: talibus enim disputationibus etiam orandi causas nobis auferre conantur, et impia perversitate in malis factis, quae rectissime reprehenduntur, ingerunt accusandum potius Deum auctorem siderum, quam hominem scelerum. Sed quod animae
Abbreviated transcription (Latin):
istiquam c&eris supplicant & teneredicant: &r &ro agere acursu
ꝓprio Noneninfit ueri similemaiores : aut &iam aequales
uiolentia radiorum eius posse supenrri : Aut si superiores signorũ
stellas uel septentrionũ maiores eẽ asserunt quaenihiltale a sole
patiuntur. Quur istaspersigna circumeuntes amplus uenerantur
uureas signorũ dominas ꝑhibent: & sieñ regraedaitiones illas siderũ
uel fostas se tarditates non a solefieri quisq contendat : sed aliisoco¬
tiorib: causis solitamen istos insuis deliuxmentis quib: uimfactorũ
a ueritate deuii suspicantur. procecipuã tribuere potestatem exl¬
bris eorũ cestemanifestum ẽ : sed dicant quoduolunt decaelo alieni
a patrequi est in caelis. Nobis autem deinter uallis & magnitudin
siderum subtilius aliquid quaerere taliq: inquisitioni reb: graruio¬
rib: & meliorib: necessarium tempus inpendere. Nec expedit nec

Expanded text:
s subplicant isti quam ceteris, et tenere dicant et retro agere a cursu s subplicant isti quam ceteris, et tenere dicant et retro agere a cursu proprio. non enim fit uerisimile maiores aut etiam aequales uiolentia radiorum eius posse superari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse adserunt, quae nihil tale a sole patiuntur, cur istas per signa circumeuntes amplius uenerantur V cur eas signorum dominas perhibent? etsi enim regradationes illas siderum, uel fortasse tarditates, non a sole fieri quisque contendat, sed aliis occultioribus causis, soli tamen istos in suis deliramentis, quibus uim fatorum a ueritate deuii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex libris eorum certe manifestum est. Sed dicant quod uolunt de caelo alieni a patre, qui est in caelis; nobis siderum subtilius aliquid quaerere, talique inquisitioni rebus gravioribus et melioribus necessarium tempus impendere, nec expedit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
&iam perhibent in lustrari multas autemstellas uel a equales soli
uel &iam maiores audent dicere sed longius positas paruas uideri
Et nobisquidem potest fostasse sufficersi quomodo seistas res habeat alifi¬
cedõ condita sidera. Quamquã teneamus austoritate apostolica distũ
Alia gloria solis alia gloria lunae : & aliagloria stellarũ: stella enĩ
abstella diffest ingloria: sed quia possunt adhuc dicere : &iã si non
resistant a postolo differunt qui demingloria sed a doculos terrenorũ
Aut quia hoc ꝓpt̃ resurgentium similitudinem dicebat a postolus
quinonutiq: ad oculos alitererunt & insealiter differunt quideri & in
seipsis sidert ingloria. sed tamen non nulla sunt &iã solemaioroe ipsi
uiderint quem ad modumsoli tammagnũ tribuant principatũ
ut eum radiis suis quasdãstellas & eas quidem principales quib: amplius

Expanded text:
etiam perhibent inlustrari. multas autem stellas uel aequales soli etiam perhibent inlustrari. multas autem stellas uel aequales soli uel etiam maiores audent dicere, sed longius positas paruas uideri. et nobis quidem potest fortasse sufficere. quoquo modo se ista res habeat, artifice deo condita sidera. quamquam teneamus auctoritate apostolica dictum: alia gloria solis et alia gloria lunae etalia gloria stellarum; stella enim ab stella differt in gloria. sed quia possunt adhuc dicere. etiamsi non resistant apostolo: differunt quidem in gloria. sed ad oculos terrenorum, aut, quia hoc propter resurgentium similitudinem dicebat apostolus, qui non utique ad oculos aliter erunt et in se aliter, differunt quidem et in se ipsis sidera in gloria, sed tamen nonnulla sunt etiam sole maiora, ipsi uiderint, quemadmodum soli tam magnum tribuant principatum. ut eum radiis suis quasdam stellas et eas quidem principales, quibus ampliu
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia in scribturis dĩuerba sichabent. lunam factã in inchoationẽ nostis :
Tuncaut̃ nostis exordio uid &ur cumplena ẽ. Aias uero & ꝑdiemincipi¬
untuideri anteplenitudinem: &in ꝓgressu notis tanto amplore
quantominuitur sed quiꝑ inchoationem nostis non intellegit nis i prin¬
cipatum. Nam & grȩcum uerbũ hocmagis indicat cumditum ẽ archiro
& inpsalmis apertius scriptũ ẽ. solem in potestatem diei luna &stellis in
potestitem notis. Non cogitur a quasta decima numenaere &credere
lunam factã primo esse non primam
uaeri&iã sol& utrũ cacbluminaria ista conspicua idẽ sol & luna &istel¬
Nae aequaliter fulgeant sed qđ diuirsis inceuallis distent aterrx ꝓpter¬
ea diuersa claritate magis minus que nr̃is oculis appareant. & deluna
quidem qui haec dicunt non dubitant minus eã lucere quam solem. a quo

Expanded text:
sed quia in scripturis dei uerba sic habent: lunam factam in inchoationem noctis; sed quia in scripturis dei uerba sic habent: lunam factam in inchoationem noctis; tunc autem noctis exordio uidetur, cum plena est, alias uero et per diem incipit uideri ante plenitudinem et in progressu noctis tanto ampliore quanto minuitur. sed qui per inchoationem noctis non intellegit nisi principatum — nam et graecum uerbum hoc magis indicat, cum dictum est: ap/rav, et in Psalmis apertius scriptum est: solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis — non cogitur a quarta decima numerare et credere lunam factam primo esse non primam. Quaeri etiam solet, utrum caeli luminaria ista conspicua. id est sol et luna et stellae, aequaliter fulgeant, sed, quod diuersis interuallis distent a terra, propterea diuersa claritate magis minusque nostris oculis adpareant. et de luna quidem qui haec dicunt, non dubitant eam minus lucere quam solem, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
sua ratunditate ꝑfectum: &iam cumlumine corniculato siue in¬
cipiens ad terioes iucere siue desinens fulg&. siergo lumen in ea
crescit uel ꝑficeur uel minuitur. Non luminare losum
sedillud quod accenditur uariatur . si autemexuna sperula esuae paste
semꝑluc& sed dum eã pastem conuestit ad terit̃ donec totã conuertat quod
a primausq ad quastã decimã fit. crescere uid&ur : semꝑ ẽ plena selter¬
recehabitatorib: non semꝑ appar& : Haecea dem ictio ẽ & si solis radiis
inluftrctur . Noneñi potest &iã siccum soli proxima ẽ nisilucidis comib:
apparer&. Quiac&erax pars quae tota i norbem in lustrtur non ẽ ad
terra sutuideri possit Nisicum seli contraria ẽ ut totũ terris appa¬
reat quod eius inluminat. Non de sunt tamen quinon eo searbi trari
dicuntlunã primitus adõ quastam decimã fastã quia plena fasta credenda ẽ

Expanded text:
sua rotunditate perfectum, etiam cum lumine corniculato siue insua rotunditate perfectum, etiam cum lumine corniculato siue incipiens ad terras lucere siue desinens fulget? si ergo lumen in ea crescit uel perficitur uel minuitur, non luminare ipsum, sed illud, quod accenditur, uariatur; si autem ex una sphaerulae suae parte semper lucet, sed, dum eam partem conuertit ad terram, donec totam conuertat, quod a prima usque ad quartam decimam fit, crescere uidetur, semper est plena, sed terrae habitatoribus non semper adparet. haec eadem ratio est, et si solis radiis inlustratur. non enim potest etiam sic, cum soli proxima est, nisi lucidis cornibus adparere, quia cetera pars, quae tota in orbem inlustratur, non est ad terras, ut uideri possit, nisi cum soli contraria est, ut totum terris adpareat, quod eius inluminat. Non desunt tamen, qui non eo se arbitrari dicunt lunam primitus a deo quartam decimam factam, quia plena facta credenda est,
Abbreviated transcription (Latin):
dediss& in ꝑfecta eratillanatura: Quod nontantũ deđbore :
sed nec deipso eius seminerectedicer&ur ubi omnia. Quaȩ ꝓgressu
temporis quodã modo ꝓcedunt : modis inuisibilib: latent :: Quam quã
si aliquidds̃ : in ꝑfectum fecis sedicer&ur : quod de inde ipseꝑ ficer&
quidreprehensionis haber& istasententia iure autem displcer&
siid quod ab illo inchoatum e&̃ Ab aliodiceretur ẽẽ ꝑfestum
Quiergod &erra non quȩruntur : quam fecitds̃ cum in principio fecit
caelum & terrã qui a inuisibilis eraet & in composita & postea testio die
conspicua redditur atq compontur. Quid sibi deluna tenebras
faciunt quaestionum aut si quodd &erradictũ .ẽ non temporis inter
uallo cumsimulds̃ materiã rebus concreauerit : sed naroctionis diftr¬
butione intellegunt dictum : qͦuurin hoc quod &iam oculis uider
potest nonintuentur. in tegrum corpus haberelunani: & tota

Expanded text:
dedisset, inperfecta erat illa natura. quod non tantum de arbore, dedisset, inperfecta erat illa natura. quod non tantum de arbore, sed nec de ipso eius semine recte diceretur, ubi omnia, quae progressu temporis quodammodo procedunt, modis inuisibilibus latent. quamquam si aliquid deus inperfectum fecisse diceretur, quod deinde ipse perficeret, quid reprehensionis haberet ista sententia? iure autem displiceret, si id. quod ab illo inchoatum esset, ab alio perfectum esse diceretur. Qui ergo de terra non querDeus celum et terram, quia invisibilis erat et incomposita et postea tercio die conspicua redditur atque componitur, quid de luna sibi tenebras faciunt questionum? Aut si, quod de terra dictum est, non temporis inuallo, cum simul deus materiam rebus concreauerit, sed narrationis distributione intellegunt dictum, cur in hoc, quod etiam oculis uideri potest, non intuentur integrum corpus habere lunam et tota
Abbreviated transcription (Latin):
facta sit multi loquacis simunquirunt atq utin am inquirentes loquantu
acnom potius docereconantes : Dicunt eñi ideo plenam factam : quia non
decebat ut ds̃ inꝑfestũ alquidillo die facer & insiderib: : quoscribtũ ẽ qđ
factum sint sidera. Qui autem resistunt dicunt : ipsaergo debuit prima
iun adici : Non quasta decima qui senim incipit ita numenere: Ego a utem
medius inter istos itasum ut neutrũ asserã : sed planedicã siue primã : siue
plenã lunam ds̃ fecerit : fecis se ꝑfectum ipsarũ eñi naturacrum ẽ ds̃ austor
& conditor. Omnis autemres quicquid ꝓgressunaturadi ꝑ tempora con¬
grua quodam modoꝓdit atq explicat &iam ante continebat occultum
&s iñspecie uel mole corporis ut tamen &ictionenatuire. Nisi foste
arbor : quae ꝑ hiemem pomis uaccia foliis quenudata .ẽ. tunc imꝑfestu
dicenda ẽ : Aut uero in primordiis &iam suis: cumadhuc nullum frultũ

Expanded text:
facta sit, multi loquacissime inquirunt. atque utinam inquirentes loquantur facta sit, multi loquacissime inquirunt. atque utinam inquirentes loquantur ac non potius docere conantes! dicunt enim ideo plenam factam, quia non decebat, ut deus inperfectum aliquid illo die faceret in sideribus, quo scriptum est, quod facta sint sidera. qui autem resistunt, dicunt: ipsa ergo debuit prima luna dici, non quarta decima; quis enim incipit ita numerare? ego autem medius inter istos ita sum, ut neutrum adseram, sed plane dicam, siue primam siue plenam lunam deus fecerit, fecisse perfectam. ipsarum enim naturarum est deus auctor et conditor. omnis autem res quidquid progressu naturali per tempora congrua quodammodo prodit atque explicat etiam ante continebat occultum, si non specie uel mole corporis, ui tamen et ratione naturae. nisi forte arbor, quae per hiemem pomis uacua foliisque nudata est, tunc inperfecta dicenda est, aut uero in primordiis etiam suis, cum adhuc nullum fructum
Abbreviated transcription (Latin):
medium noctis indic&. Tunc scihc& occasurũ cumsole redeunte
fitmane : Dies autem totos solis aboriente usq: ad orientem circui¬
tus Annos uero uelistos usitatos solis amfractus non cuma dori¬
entem quod cotidiefacit sed cum ad eadem loca siderũ redit : Quod
non facit nisi ꝑastis trecentis sexagintaquinq: dieb: & sexhoris:
id est qua diente totius diei: qua ep̃is quater ducta cogit inter¬
poniunum diem qđ romanibis sextum uocant : Vta deundem circuitũ
redeatur : Vel &iã maiores &occuluores annos : Nam compl&is aliorũ
siderũ spatiis : maiores annifieridicunt᷑ siergolta intellegamus tempore
dies annos nemo dubitat haecsiderib: & luminarib: fieri : Ita enĩ positum
ut incestum sit : utrũ a domnia siderac ꝑtineat : quod distum ẽ sintin signa
& in tempora &indes &inannos: Ansigna & temport ad c&erx: Diesuer
& anni adso lemitantũ modo  IIIIQualis &i ã luna

Expanded text:
medium noctis indicet, tunc scilicet occasurum, cum sole redeunte medium noctis indicet, tunc scilicet occasurum, cum sole redeunte fit mane; dies autem totos solis ab oriente usque ad occidentem circuitus; annos uero uel istos usitatos solis anfractus, non cum ad orientem, quod cotidie facit, sed cum ad eadem loca siderum redit - quod non facit nisi peractis trecentis sexaginta quinque diebus et sex horis, id est quadrante totius diei, quae pars quater ducta cogit interponi unum diem, quod Romani bissextum uocant, ut ad eundem circuitum redeatur, uel etiam maiores et occultiores annos; nam conpletis aliorum siderum spatiis maiores anni fieri dicuntur —: si ergo ita intellegamus tempora, dies, annos, nemo dubitat haec sideribus et luminaribus fieri. ita enim positum est, ut incertum sit, utrum ad omnia sidera pertineat, quod dictum est: sint in signa et in tempora et in dies et in annos. an signa et tempora ad cetera, dies anni ad solem tantummodo. Qualis etiam luna
Abbreviated transcription (Latin):
& autumnalem uernalemq: temperiem : Et nimirum haecuo¬
cat temporx quae ꝑsidere fiunt : Non spatia monerũ seduicissitu¬
dines affestionum caelihuius: Namsi aliquis uelcorporrlis
uel spiritalis motus conditionem istorum lumin arium pracecessit :
Vtaliquid futunx expestatione ꝑ pucesens. in prc&eritum trcice¬
r& sine tempore ẽẽ non potuit Et quidoptineat non fuisse
nisi ab exordio siderum conditorũ : sed cestehorae : &dies& am
quosusitate nouimus nonfierent nisi motib: siderũ: Itaque si
hoc modo intellegamus tempona dies & annos: ut asticulos quos¬
dam quos ꝑhordogia computamus : uel in caelo notissimos : cum
aboriente usq in meridianam altitudinem solinsurgit : atq inde
rursus usq: i n occidente m uergit : ut possit de inceps aduesti: uel
lunam : uelali quod sidus ab orientestatim postocca sum solisemer¬
gere Quoditem cumadmediam caeb uenerit altitudinem :

Expanded text:
et autumnalem uernalemque temperiem. et nimirum haec uoet autumnalem uernalemque temperiem. et nimirum haec uocat tempora, quae per sidera fiunt, non spatia morarum, sed uicissitudines adfectionum caeli huius. nam si aliquis uel corporalis uel spiritalis motus conditionem istorum luminarium praecessit, ut aliquid a futura expectatione per praesens in praeteritum traiceret, sine tempore esse non potuit. et quis obtineat non fuisse nisi ab exordio siderum conditorum? sed certae horae et dies et anni, quos usitate nouimus, non fierent nisi motibus siderum. itaque si hoc modo intellegamus tempora, dies et annos, ut articulos quosdam, quos per horologia conputamus, uel in caelo notissimos, cum ab oriente usque in meridianam altitudinem sol insurgit atque inde rursus usque in occidentem uergit, ut possit deinceps aduerti uel lunam uel aliquod sidus ab oriente statim post occasum solis emergere, quod item cum ad meridianam caeli uenerit altitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
tellegitamen exipsamutabilitate informatis materiae : Non enim
spatus uellocorum quasi remotior uel temporum quasi anterior
discernipotest Anpotius inipsare facta atq formata eadem
mutabilitas hocefdeficiendrutita dixerim possibilitas nox appella¬
tasit : quia in est rebus factis &iam si non mutentur possemutari :
Vespere autem & mane : non quasi ꝑ temporis pur &eritionem & ad¬
uentum : sed ꝑquendã terminum : quo intellegitur quousq sitnatu¬
nte ꝓpriaemodus : &unde sit natuure alterius consequenter
exordium : An aliqua alianxtiosit : horum uerborum diligentius
uestiganda Quis intantum secr&um facile inrumpat: điquae
signa dicat cumdicit desideribus & sintin signa: Neq enĩilla dicit
qua cobserua reuanitatis ẽ sedutiqueutilia & huius uitae usibus
necessaria : quae uel naute obseruantingubernando: uel omnes
homines ad pureuidendas aeris qualitater ꝑ aestatem & hiemem:

Expanded text:
tellegi tamen ex ipsa mutabilitate informitas materiae; non enim tellegi tamen ex ipsa mutabilitate informitas materiae; non enim spatiis uel locorum quasi remotior uel temporum quasi anterior discerni potest. an potius in ipsa re facta atque formata eadem mutabilitas, hoc est deficiendi, ut ita dixerim, possit bilitas, nox appellata sit, quia inest rebus factis, etiamsi non mutentur. posse mutari? uespera autem et mane non quasi per temporis praeteritionem et aduentum, sed per quendam terminum, quo intellegitur, quousque sit naturae proprie modus. unde sit naturae alterius consequenter exordium? an aliqua alia ratio sit horum uerborum diligentius uestiganda? Quis in tantum secretum facile inrumpat et quae signa dicat, cum dicit de sideribus: et sint in signa? neque enim illa dicit, quae obseruare uanitatis est, sed utique utilia et huius uitae usibus necessaria, quae uel nautae obseruant in gubernando uel omnes homines ad praeuidendas aeris qualitates per aestatem et hiemem
Abbreviated transcription (Latin):
habitationem tenebro saminducantur: &ideo qui a infirmacorpcnt in¬
feriorũ habitatorũ succedente motib: quieere paraentur. fastũ .ẽ. i
circũ eunte sole die inostisq uicissitudine ꝓpt̃uicis situdinẽ dormiendi&
uigilandi potirentur nox uero illu non in deconeremaner& sed lunȩ acsiderũ
luce &ipsosconsolareiur homines quib: plerũq: operundi ẽ &iã nosturni
necessita s ei quib:dã animalib: quȩ lucem solis femnon poss ad sufficientũ
qua si superius triduũ sineem porepreerire potuerit : quisigitur animo
penanet quomodo illi tres dies traensierint antequã inciperent tempon
quȩ quarto diedicuntur incipere : uelutrum omnino transierint dies
ill ancirta speciem fastaerei dies appellatus sit &circa priuationẽ¬
noxut nondum specie formaita materia nox dista sit unade
formanda eient c&lenx. sicut potest quamuis in reb formatis In¬

Expanded text:
habitationem tenebrosam inducantur. et ideo, quia infirma corpora inhabitationem tenebrosam inducantur. et ideo, quia infirma corpora inferiorum habitatorum succedente motibus quiete reparantur, factum est, ut circumeunte sole diei noctisque uicissitudine propter uicissitudinem dormiendi et uigilandi potirentur, nox uero illa non indecora remaneret, sed lunae ac siderum luce et ipsos consolaretur homines, quibus plerumque operandi est nocturna etiam necessitas, et quibusdam animalibuquasi superius triduum sine tempore praeterire potuerit? Quis ergo animo penetrat quomodo illi tres dies transierint, antequam inciperent tempora, quae quarto die dicuntur incipere; vel utrum omnino transierint dies illi? An circa speciem fanox? ut nondum specie formata materia nox dicta sit, unde formanda erant cetera, sicut potest quamuis in rebus formatis in