comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
offerre pro illis et eucharistiam dare: qͣndo
oporteat ad hec ꝑordinem ꝑueniri. Nlam
cũ inminorib delictis que non in dm̃ cõ¬
mitunt᷑ penitencia agat᷑ iusto tpr et ex
homologesis fiat. inspecta uita eiꝰ. qui agit
penitenciam: nec ad cõmunicationem ue¬
nire qͥs possit nisi pͥꝰ illi ab ep̃o et clero manꝰ
fuerit imposita: quanto magis in hs gra¬
uissimis et extiemis delictis caute om̃ĩa &
modate scd̃m disciplinã dnĩ obseruari

Expanded text:
offerre pro illis et eucharistiam dare, quando offerre pro illis et eucharistiam dare, quando oporteat ad haec per ordinem perueniri. nam cum in minoribus delictis quae non in Deum committuntur paenitentia agatur iustomologesis fiat inspecta vita ejus qui agit poenitentiam, nec ad communicationem venire quis possit nisi prius illi ab episcopo et clero manus fuerit imposita, quanto magis in his gravissimis et extremis delictis caute omnia et moderate, secundum disciplinam Domini, observari
Abbreviated transcription (Latin):
inplebe consistentib salutẽ.
Ingemiscere uos et dolere
ruinas fr̃m nr̃orum ex me
ac sentio qđ beatꝰ apłs dicit. Quis infirma¬
tur et ego nõ infirmor: Quis scandalira¬
tur et ego non uror: Et iterũ posuit in
epła fua dicens. Si patit᷑ unũ mbrum :
compatiunt᷑ et cet̾a menbra. Et si letat᷑¬
unum mbrum: et colletant᷑ et cet̾a m̃bra.
Compatior ergo et condoleo fr̃ib nr̃is qͥ
ti partẽ nr̃orũ uiscerũ secũ trahentes ac¬
rem dolorẽ nob̾ fuis uulnerib intulert᷑.
Quib potens ẽ. diuina miscłia medelã
clare dũ tam̃ non putent proꝑe nec incau¬
te aliquid et festinant᷑ gerendũne si temẽ
pax usurpet᷑ diuinȩ indignationis offen¬
sam grauiꝰ prouocet᷑. fecerunt ad nos de
quibdam beati martires litteras: petentes
examinari desideria fua. Cum pace nob̾
ad nos martires scripserint cogitantes neo
ep̃o honorm sacerdotii fui et cathedre ser¬
uantes iã cum lapsis cõmunicare cepisse.

Expanded text:
in plebe consistentibus salutem. Ingemiscere vos et dolere ruinas fratrum nostrorum ex me ac sentio quod beatus Apostolus dixit: Quis infirmatur, inquit, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? . Et iterum posuit in Epistola sua dicens: Si patitur membrum unum, compatiuntur et caetera membra; et si laetatur membrum unum, collaetantur et caetera membra . Compatior ergo et condoleo de fratribus nosti, partem nostrorum viscerum secum trahentes, parem dolorem nobis suis vulneribus intulerunt; quibus potens est andum tamen non puto nec incaute aliquid et festinanter gerendum, ne dum temere pax usurpatur diuinae indignationis offensa grauius prouocetur. fecerunt ad nos de quibusdam beati martyres litteras petentes examinari desideria sua. cum pace nobisad nos martyres scripserint cogitantes nec episcopo honorem sacerdotii sui et cathedrae reseruantes iam cum lapsis communicare coepisse et
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uerecũdũ silẽ
sumptio temeritate sua & honorm
martirũ. et cõfessorũ pudorẽ &̾ pleb̾
uniuersȩ tranquillitatẽ turbare co¬
netur: tacere ultra nõ oportet. ne ad
ꝑicłm & plebis parit̃ et nr̃m taciturni¬
tas nimia procedat. Qd enĩ nõ ꝑicłm
metuere debemꝰ de offensa dñi qͣndo
aliqͥ de prbis nec euangłii nec loc fui
memores s neq futurũ dñi uidiciũ
neq nẽ sibi p̃positũ ep̃m cogitantes
qd nũqͣm omino fub ancessoribus
factũ ẽ. cũ cõtumelia et cõtemꝑtu p̃¬
positi totũ sibi uindicent. atq utinã
non prostrata fr̃m niorum salute sibi om¬
nia uindicarent. Contumelias ep̃ãtꝰ nr̃i
dissunulare et ferre possem: sic̃ dissimu¬
laui semꝑ et ꝑtuli. S dissimulandi nẽ
locus non est. quando decipit᷑ fr̃nitas
nr̃a aquibdam ur̃m. qui dũ sine ra¬
cione restituendȩ salutis plausibiles
.ei.cupiunt magis lapsis obsunt. Sũ¬
nũ enĩ delictum ẽẽ. qđ ꝑsecucio com¬

Expanded text:
quasi uerecundum silentsumptio temeritate sua et honorem martyrum et confessorum pudorem et plebis uniuersae tranquillitatem turbare conetur, tacere ultra non oportet, ne ad . periculum et plebis pariter et nostrum taciturnitas nimia procedat. quod enim non periculum metuere debemus de offensa Domini, quando aliqui de presbyteris nec euangelii nec loci sui memores, sed neque futurum Dominineque nunc sibi praepositum episcopum cogitantes, quod numquam omnino sub antecessoribus factum est, cum contumelia et contemptu praepositi totum sibi uindicent?, Atque utinam non prostrata fratrum nostrorum salute sibi omnia uindicarent? contumelias episcopatus nostri dissimulare et ferre possem, sicut dissimulaui semper et pertuli. sed dissimulandi nunc locus non est, quando decipiatur fraternitas nostra a quibusdam uestrum: qui dum sine ratione restituendae salutis plausibiles esse cupiunt, magis lapsis obsunt. summum enim delictum esse quod persecutio com
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. Qđ quidem nr̃os p̃rbi et diacones
monere debuerant. lit com̃datas sibi oues
fouerent. et diumo magisterio aduã dep̃¬
cande salutis instruerent. Ego plebis nre
et quietem noui parit et timorem in satis¬
factione di et deprecatione ugilare: nͥ
illos quicdam de p̃rb̃is gratificantes de¬
cepissent. Uel uos itaq singłos regite : &
consilio ac moderatione ura scđm duu¬
na p̃cepta lapsorum animos temꝑate.
Nemo adhuc importuno temꝑr acer¬
ba poma cdecerpat. Nemo nauem suã
quassatã et ꝑforatam fluctib: prius¬
quam diligent eam refecerit. in altum
denuo cõmittat.Nemo tunicã scissam
acciꝑe et induere potest: nisi eã ab ara¬
fice ꝑito sartam uicłit. et afullone cura¬
tam receꝑit. Audiant queso patient̃ cõ
martir̃. litteras et desidia examinare.
possimꝰ. De hoc adelerũ et admartires &¬
ad confessores litteras feci: quas utrasq
legi uobis mandaui. Opto uos fr̃s limĩ¬

Expanded text:
oportet. quod quidem nostros presbyteri et diaconi monere debuerant, ut commendatas sibi oues fouerent et diuino magisterio ad uiam deprecandae salutis instruerent. ego plebis nostrae et quietem noui pariter et timorem: in satisfactione Dei et deprecatione uigilarent, nisi illos quidam de presbyteris gratificantes decepissent. Vel uos itaque singulos regite et consilio ac moderatione. uestra secundum diuina praecepta lapsorum animos temperate. nemo inportuno adhuc tempore acerba poma decerpat. nemo nauem suam quassatam et perforatam fluctibus priusquam diligenter eam refecerit in altum denuo committat. nemo tunicam scissam accipere et induere properet, nisi eam et ab artifice perito sartam uiderit et a fullone curatam receperit. audiant quaeso patienter conmartyrum litteras et desideria examinare possimus. de hoc et ad clerum et ad martyras et confessores litteras feci quas utrasque legi uobis mandaui. opto uos, fr
Abbreviated transcription (Latin):
nocturnas enim uisiones ꝑdies quoq
implet᷑ apd nos spũ scõ puerorũ innocẽs
ȩtas: quȩ in extasi uidet in occłis & audit.
& loqͥt᷑ ex quib nos dñs monere & instru¬
ere dignat᷑. Et audietis omia qͣndo me
aduos reducere fecerit dñs: qͥut sederẽ
iussit interim morari et incauti & tu¬
midi quidam int̾ uos qui hominem
non cogitant uł dnm timeant: scien¬
tes qm̃ si ultra uihisdem ꝑseuerauerint:
ut interim prohibeant᷑ offerre: actu¬
ri et apd nos. & apud confessores tꝑsos
& apud plebẽ uniuersam causã fua

Expanded text:
nocturnas enim visiones, per dies quoque nocturnas enim visiones, per dies quoque impletur apud nos Spiritu sancto puerorum innocens aetas, quae in ecstasi videt oet loquitur ea quibus nos Dominus monere et instruere dignatur. et audietis omnia quando me ad uos reducem fecerit Dominus, qui ut secederem iussit. interim temerarii et incauti et tumidi quidam inter uos, qui hominem non cogitant, uel Deum timeant, scientes quoniam si ultra in isdem perseuerauerint, us iubet, ut interim prohibeantur offerre, acturi et apud nos et apud confessores ipsos et apud plebem uniuersam causam sua
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. S nẽ illi rei non funt: qͥminꝰ septe
legem nouerunt. Erunt autẽ rei qͥ p̃sutł.
et hec frib non fubgerunt: ut instructi
ap̃positis fatiant omia cũ dĩ timore. & c̃
data ab eo et p̃scripta obscruatione. Gaxpo¬
nunit deinde iauidie beatos martiras
et głosos seruos dĩ : cũ dĩ sacerdote cõmit¬
tant: ut cũ illi memores loci nri adme
litteras duexerint et petierint: illi tunc
desidia singłoꝵ examinari & pacẽ dari.¬
quando ipsa ante mat̾ nr̃a pacẽ de mi
hu sublato honore que nob̾ beati marty¬
res cũ confessorib seruant: contempta
dnĩ lege et obseruatione quã idẽ marty¬
res et confessores tenendam mandant.
ante extinctum ꝑsecutionis metũ. ante
reditum nr̃m ante ipfũ ꝑene martirũ
excessum cõmunicent cũ lapsis & offe¬
rant. eucharistiam tradant. quando
etiam simartues ꝑcalorem głȩ minꝰ scͥp¬
aliqͥd cuꝑent: a prb̃is et diaconis suggerẽ¬
fura nec noctib desinit nec adieb. Pret̃

Expanded text:
I. Sed nunc illi rei non sunt qui minus Scripturae legem tenent. Erunt autem rei qui praesunt et haec fratribus non suggerunt, ut, instructi a praepositis, faciant omnia cum Dei timore et cum data ab eo et praescripta observatione. Exponunt deinde invidiae beatos martyres, et gloriosos servos Dei cum Dei sacerdote committunt, ut, cum illi memores loci notri ad me litteras direxerint, et petierint tunc desideria sua examinari et pacem quando ipsa ante mater nostra Ecclesia hi, sublato honore quem nobis beati martyres cum confessoribus servant, contempta Domini lege et observatione quam iidem martyres et confessores tenendam mandant, ante extinctum persecutionis metum, ante reditum nostrum, ante ipsum pene martyrum excessum, communicent cum lapsis et offerant et Eucharistiam tradant, quando, etiamsi martyres per calorem gloriae Scripaliquid cuperent, a presbyteris et diaconis suggerensura nec noctibus desinit nec diebus. Praeter
Abbreviated transcription (Latin):
nobiscum pari uoto congaudere: qđ¬
nos habito consilio utilitatib eccłȩ &
paci magis consulentes omĩb reb pret̃¬
missis. & iudicio dĩ seruatis cũ cornelio
ep̃o nr̃o parit̃ et cũ uniuerso elero pa¬
cem fecisse. cũ gaudio etiã uniuerse
ȩccłȩ.prona etiam omĩum caritate
noc factum. his litteris nris certissime
tis annis bene ualere. Explicit epła max¬

Expanded text:
nobiscum pari uoto congaudere qnos habito consilio utilitatibus ecclesiae et paci magis consulentes, omnibus rebus praetermissis et iudicio Dei seruatis, cum Cornelio episcopo nostro pariter et cum uniuerso clero pacem fecisse. cum gaudio etiam uniuersae ecclesiae prona etiam omnium caritate hoc factum his litteris nostris certissime tis annis bene ualere. Epistula
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. s accipiat. nec sic agat quasi ipse
iudicauerit de collegio sacerdotum: qͣn¬
cio ipse sit abuniuersis sacerdotib ui¬
dicatus. Seruandus ẽ. enĩ antecessoꝵ
honor głosus. Quorũ memoriã cũ nos
rificare et seruare gra uitate et auctori¬
tate tua debes: qui uicariꝰ et fuccessor
lapsis pacem censuerunt: & penitencia
acta fructũ cõmunicationis et pacis
negandũ nõ eẽ. litteris suis signauert̃.
quem uidemꝰ diuersa senure. Signifi¬
ca plane nob̾ quis in locum martiani
arelatȩ fuerit substitutꝰ: ut sciamꝰ ad
quem sr̃s ñr̃os dirigere et cui scribere

Expanded text:
dicat, sed accipiat, nec sic agat quasi ipse dicat, sed accipiat, nec sic agat quasi ipse iudicauerit de collegio sacerdotum, quando ipse sit ab uniuersis sacerdotibus iudicatus. Seruandus est enim antecessoruhonor gloriosus: quorum memoriam cum nos sime, honorificare et seruare grauitate et auctoritate tua debes, qui uicarius et successor lapsis pacem censuerunt et paenitentia acta fructum communicationis et pacis negandum non esse litteris suis signauerunt quem uidemus diuersa sentire. significa plane nobis quis in locum Marciani Arelate fuerit substitutus, ut sciamus ad quem fratres nostros dirigere et cui scribere
Abbreviated transcription (Latin):
mbere medicinã. quando etiã dñs in
euangłio moneat: et dicat. nõ ẽ. opꝰ sanis
medicus sedmale habentib: Ilam &
si pastores multi fumꝰ: unũ tam̃ gregem
pascimꝰ: et oues uniuersas qͣs xp̃c sangui¬
ne suo & passione quesiuit. colligere et
fouere debentꝰ nec ꝑati supplices & dolẽ¬
tes fr̃s nr̃os crudelit̾ despiciet suꝑba qͦ¬
rũdam p̃sumptione calcari: cũ scriptũ
sit ille autẽ qui cõtumax ẽ. uir. sui iac¬
tans. aichil omino proficiet. qͥ dilatauit
dicens. Uos estis qui ustificastis uos in
conspectu hominũ: ds aut̃ dinoscio corda
ur̃a. qm̃ qd excelsũ est in hominib execra¬
bile ẽ. in conspectu dĩ. Grecrabiles et de¬
testabiles diat ẽẽ: qͥ sibi placeant: qui ty¬
midi et inflati aliquid sibi arrogant̃
asfumant. Exquib cũ marcianꝰ ẽẽ. ceꝑit:
et ẽnouatiano conuingẽs aduersarius
miscdiȩ et pietatis exc̃cc̾it. sentenciã ñ

Expanded text:
hibere medicinam, quando Dominus in hibere medicinam, quando Dominus in Evangelio moneat et dicat: Non est opus sanis medicus, sed male habentibus ? Nam et si pastores multi sumus, unum tamen gregem pascimus, et oves universas, quas Christus sanguine suo et passione quaesivit, colligere et fovere debemus, nec pati supplices et dolentes fratres nostros crudeliter despici, et superba quorumdam praesumptione calcari, cum scriptum sit: Ille autem, qui contumax est, vir sui jactans, nihil omnino perficiet: qui dilatavit dicens: Vos estis qui justificatis vos in conspectu hominum. Deus autem dignoscit cordaam quod excelsum est in hominibus execratio est in conspectu Dei. execrabiles et detestabiles dicit esse qui sibi placeant, qui tumidi et inflati aliquid sibi adroganter adsumant. ex quibus cum Marcianus esse coeperit et se Nouatiano coniungens aduersarius misericordiae et pietatis extiterit, sententiam non
Abbreviated transcription (Latin):
alatronib sauciati et uulnerati fuscipi.
et foueri et tutari abstabulario possint
Quȩ est enĩ maior aut melior cura p̃po¬
sitorũ: quã diligenti sollicitudine. et me¬
dela salubri fouendis & cõseruandis oui¬
b prouide. cũ dñs loquat᷑ et dicat. qd
infirmatũ ẽ. nõ confortastis. et qđ mali
nabuit nõ corroborastis. et qđ cõtribula¬
tum ẽ. non cõsolidastis. & qđ errauit nõ
reuocastis. et qđ ꝑiit nõ inqui sistis. & dis¬
ꝑsȩ sunt oues meȩ eo qđ non sint pasto¬
res. et facte sunt in cõmesturam. omib
bestiis agri. et nõ fuit qui inquirere.
neq qui reuocaret: Propterea hȩc di
dñs. Ecce ᷤ suꝑ pastores. et inquiram oues
meas de manib eorũ: & auertã eos ut
non pascant oues meas. & iã nõ pascẽt
cas & extraham eas de ore coꝵ: & pascã eas
ouibꝰ exibere diligenciã plenã & curandis
lapsorum uulnerib pat̾nȩ pietatis ad¬

Expanded text:
a latronibus sauciati et uulnerati suscipi a latronibus sauciati et uulnerati suscipi et foueri et tutari ab stabulario possint. Quae est enim maior aut melior cura praepositorum quam diligenti sollicitudine et medella salubri fouendis et conseruandis ouibus prouidere, cum Dominus loquatur et dicat: quod infirmatum est non conhabuit non corroborastis, et quod contribulatum est non consolidastis, et quod erravit non revocastis, et quod periit non inquisistis: et dispersae sunt oves meae, eo quod non sint pastores; et factae sunt in comesturam omnibus bestiis agri et non fuit qui inquireret, neque qui revocaret. Propterea haec dicit Dominus: Ecce ego super pastores, et inquiram oves meas de manibus eorum et avertam eos ut non pascant oves meas: et jam non pascent eas, et extraham eas de ore eorum, et pascam eas ovibus exhibere diligentiam plenam, et curandis lapsorum vulneribus paternae pietatis ad
Abbreviated transcription (Latin):
Uel ceteris subueniat᷑ qui fuꝑ funt ẽt
dieb ac noctib ingemiscunt: & diuinã
cordie mutue glutino atq unitatis uĩ¬
culo coplatum: ut siquis excollegio nĩo
heresim facere et gregem xp̃i laceretre &
uastare temptauerit: subueniant cete
ri pastores utiles et miscdes qui oues do¬
minicas in gregem colligant. Quid enĩ
si inmari portus aliqͥs munitionibꝰ suis
ruptis infestus et ꝑicłosus eẽ nauibꝰ ceꝑit.
nonne nauigantes ad alios proximos por¬
Aut sunuia stabulũ aliqđ obsiđi. & tene¬
ri a latronib ceꝑit. ut quisquis ingress
fuerit insidiantiũ illic infestatione &¬
atur.⁊ nonne cõmeantes hac opinion
comꝑta stabula alia initinere appetiu
tuciora. ubi fint fida hospitia. & recep¬
tacła cõmeantib tuta : Quod necesse est
tus salutares suscipiamꝰ ad nos ꝓnita
& benigna humanitate & stabulũ cõme¬
antib p̾beamꝰ tale: quale ẽ. in euãgłio. qͦ

Expanded text:
uel ceteris subueniatur qui supersunt et uel ceteris subueniatur qui supersunt et diebus ac noctibus ingemescunt et diuinam cordiae mutuae glutino atque unitatis uinculo copulatum, ut si quis ex collegio nostro haeresim facere et gregem Christi lacerare et uastare temptauerit, subneniant ceteri, qua pastores utiles et misericordes oues dominicas in gregem colligant quid enim si in mari portus aliquis munitionibus suis ruptis infestus et periculosus esse nauibus coeperit, nonne nauigantes ad alios proximos porant si in uia stabulum aliquod obsideri et teneri a latronibus coeperit, ut quisquis ingressus fuerit insidiantium illic infestatione capiatur, nonne commeantes hac opinione comperta stabula alia in itinere adpetunt tutiora, ubi sint fida hospitia et receptacula commeantibus tuta? quod necesse est tus salutares suscipiamus ad nos prompta et benigna humanitate et stabulum commeantibus praebeamus tale quale est in euangelio, quo
Abbreviated transcription (Latin):
cõcilio plurimorum sacerdotũ qͥ p̃sẽtes
eramꝰ. sentenciã reculerit se foris eẽ. cepisse
nec posse a quoquam nr̃i sibi cõmunica¬
ri. qui ep̃o cornelio catholica inȩccła de
dĩ iudicio cleri ac plebis suffragio ordi¬
nato prophanum erigere altare. & ad¬
ulteram cathedrã collocare. et sacrilega
contra uerum sacerdotsim. sacrificia of¬
ferre temptauerit.⁊ proinde si resipisce¬
re et ad sane m̃tis consilium redire uel¬
let. ageret pęnitenciam : & ad eccłam
nunc aculators athuc nob̾ patiam᷑ illude:
et de maiestate ac dignitate ȩccłȩ uin¬
dicare. Dirigant᷑ in prouinciã et ad plebẽ
arelate consistentẽ ate litterȩ: quib ab¬
stento marciano. aliꝰ in locũ eiꝰ fubstia¬
atur. & grexxp̃i qui in hodiernũ ab illo
dissiꝑatus et uulneratꝰ contempnitur
colligat᷑. Sufficiat multos illic ex frĩb nr̃iᷤᷤ
annis istis fuꝑioribꝰ excessisse sine pace.

Expanded text:
concilio plurimorum sacerdotum, qui praesentes concilio plurimorum sacerdotum, qui praesentes cramus sententiam retulerit, se foris esse coepisse, nec posse a quoquam nostrum sibi communicari, qui episcopo Cornelio in catholica Ecclesia de Dei judicio, et cleri ac plebis suffragio ordinato, profanum altare erigere, et adulteram cathedram collocare, et sacrilega contra verum sacerdotem sacrificia offerre tentaverit. Proinde si resipiscere, et ad sanae mentis consilium redire vellet, ageret poenitentiam, et ad Ecclesiam nunc adulatores adhuc nobis patiamur inludere et de maiestate ac dignitate ecclesiae iudicare. Dirigantur in prouinciam et ad plebem Arelate consistentem a te litterae quibus abstento Marciano alius in loco eius substituatur et grex Christi qui in hodiernum ab illo dissipatus et uulneratus contemnitur colligatur. sufficiat multos illic ex fratribus nostris annis istis superioribus excessisse sine pace.
Abbreviated transcription (Latin):
cionis durissimã prauitatẽ se diuiserit.
et gemitu et dolore pulsantib diuinȩ
pietatis et lenitatis pat̾nȩ solatia & fub¬
sidia dudant᷑. nec ad fouenda uulnera
adinittant᷑ uulnerati: s sine sꝑe pacis
et cõmunicationis relicti. ao luporum
rapinã et p̃dã diaboli proiciant᷑. Cui
rei nr̃m ẽ. consulere & fubuenire. frr̃
lmẽ qui diuinam clem̃tiã cogitantes
et gubernandam ȩccłȩ libram tenẽtes.¬
sic censurã uigoris peccatorib exibemus.
ut tam̃ lapsis erigendis. & curandis uul¬
oportet plenissimas litteras ad coep̃os
nr̃os in galliis constitutos ne ultͣ mar¬
pietatis ac finȩ salutis inimicũ colle¬
gio nr̃o insultare patiant᷑ qđ necdũ
anobis uidet᷑ abstentꝰ. qui iã pͥdem
lactat et p̃dicat qđ nouatiano stu¬
dens et eiꝰ ꝑuicatiã sequens a cõmuni¬
catione nr̃a se segregau̾it: cũ nouatia¬
nus ipse quẽ sequitur olim abstentus
in affricam legatos misisset. optans ad
cõmunicationẽ nr̃am admitti. hinc a

Expanded text:
tionis durissimam prauitatem, ut semis Dei et gemitu et dolore pulsantibus diuinae pietatis et lenitatis paternae solacia et subsidia cludantur nec ad fouenda uulnera admittantur uulnerati, sed sine spe pacis et communicationis relicti ad luporum rapinam et praedam diaboli proiciantur. cui rei nostrum est consulere et subuenire, frater carissime, qui diuinam clementiam cogitantes et gubernandae eccsic censuram vigoris peccatoribus exhibemus, ut tamen lapsis erigendis, et curandis vuloportet plenissimas litteras ad coepiscopos nostros in Galliis constitutos, ne ultra Marpietatis ac fraternae salutis inimicum, collegio nostro insultare patiantur, quod necdum a nobis videatur abstentus, qui jam pridem jactat et praedicat, quod Novatiano studens et ejus pervicaciam sequens, a communicatione se nostra segregaverit: cum Novatianus ipse, quem sequitur, olim abstentus in Africam legatos misisset, optans ad communionem nostram admitti, hinc a
Abbreviated transcription (Latin):
ab stephano gesta sunt p̾tereant᷑: ne
dum audatiȩ et insolentie ciꝰ memini¬
mꝰ de reb ab eo imꝓbe gestis longiorẽ
mesticiam nob̾ inferamꝰ. De uob autẽ
cognoscentes qd scdm regulam ueri¬
tatis & sapientiã. xp̃i hoc de quo ne
querit᷑ disposueritis. magna cum¬
leticia exultauimꝰ. & dõ gr̃as egimꝰ. qͥa

Expanded text:
ab Stephano gesta sunt praetereantur, ne ab Stephano gesta sunt praetereantur, ne dum audaciae et insolentiae eius meminimus, de rebus ab eo improbe gestis longiorem maestitiam nobis inferamus. de uobis autem cognoscentes quod secundum regulam ueritatis et sapientiam Christi hoc de quo nunc quaeritur disposueritis, cum magna laetitia exultauimus et D
Abbreviated transcription (Latin):
retur de angłis cõuersationem in cęlis
habentib nisi ipsi qͦ eẽnt nob̾ adunati.
Qui nra adunatione. letant᷑ sic̃ econt᷑¬
rio utiq contristant᷑: quando uident
diuersas quorumdã m̃tes & scissas uo¬
luntates: quasi ñ tantũ unũ et eũdẽ
dm̃ simul inuocent: s seꝑatis ac di¬
uisis ab inuice nec cũ fabulatio iã pos¬
sit cẽ. aut sermo cõmunis. nisi qđ nos
grãm referre stephano inisto possumꝰ:
qđ ꝑ illiꝰ in humanitatem nc̃ effectũ
sit ut fidĩ et sapiencie ur̃e exꝑim̃tũ
caꝑemꝰ. S non enĩ si nos ꝓpt̾ stephanõ
hanc beneficii grãm cepimꝰ. statm ste¬
phanꝰ beneficio & gr̃a digna cõmisit.
Neq enĩ et iudas ꝑfidia sua & pro¬
ditione quȩ scelerate cura saluatorẽ
oꝑatꝰ ẽ. dignꝰ uidi pot̃. quasi causam
bonorum tantorũ ipse p̃stit̃ĩt. ut per
illũ mundus & gentiũ popłs passione
dnuĩ liberaretur. S hȩc interim quȩ

Expanded text:
retur de angelis conuersationem in caelis retur de angelis conuersationem in caelis habentibus, nisi ipsi quoque essent nobis adunati qui nostra adunatione laetantur, sicut e contrario utique contristantur, quando uident diuersas quorundam mentes et scissas uoluntates, quasi non tantum unum et eundem Deum simul inuocent, sed separatis et diuisis ab inuicem nec confabulatio iam possit esse aut sermo communis. nisi quod nos gratiam referre Stephano in isto possumus, quod per illius inhumanitatem nunc effectum sit ut fidei et sapientiae uestrae experimentum caperemus. sed non ecii gratiam cepimus, statim Stephanus beneficio et gratia digna commisit. neque enim et ludas perfidia sua et proditione quae scelerate circa saluatorem operatus est dignus uideri potest quasi causam bonorum tantorum ipse praestiterit, ut per illum mundus et gentium populus passione Domini liberaretur. Sed haec interim quae
Abbreviated transcription (Latin):
TRALANUS
accepimꝰ ꝑ iogatianũ Karis¬
simũ nr̃m diaconũ auob̾
missũ litteras quas ad nos fecisti fr̃
egimꝰ. qđ contigerit ut qͥ corꝑe ab
inuicem separam᷑. sic spu adunem᷑. qͣsi
ñ unã tãtũ regionem tenentes s in ipsa
atq in eadẽ domo simul inhabitantes:
qđ & decet dicere.:: quia & spualis domꝰ
dĩ una ẽ. Erit enĩ innouissimis ait di
psalmo hoc postulat᷑ adnõ: in habitare
in domo dĩ ꝑ om̃s dies uitȩ. Unde & in
alio locomanifestatũ ẽ. eẽ. apđ scõs mag¬
nã uoluntatis caritatem: inunũ con¬
uenire: Ecce inquit qͣm bonũ & uo¬
luptabile ẽ. ut habitent fr̃s inunũ.
Adunatio enĩ & pax & cõcordia ñ solũ
hominib fidelib et cognoscentib ue¬
ritatẽ. s & angłis ipsis cȩlestib uolup¬
tatẽ maximã p̃stat: quib dicit ser¬
mo diuinꝰ eẽ. gaudiũ inuno peccato¬
re pęnitenciã agente. et adunitatis
uincłm reuertente. Qđ utiq nõ dice¬

Expanded text:
S Accepimus per Rogatianum carissimum nostrum diaconum a uobis missum litteras quas ad nos fecisti, fraegimus quod contigerit, ut qui corpore ab inuicem separamur sic spiritu adunemur quasi non unam tantum regionem tenentes, sed in ipsa atque in eadem domo simul inhabitantes. quod et decet dicere, quia et spiritalis domus Dei una est. erit enim in nouissimis, ait, dpsalmo hoc postulatur a Domino inhabitare in domo Dei per omnes dies uitae. unde et in alio loco manifestatum est esse apud sanctos magnam uoluntatis caritatem in unum conuenire. ecce, inquit, quam bonum et uoluptabile est ut habitent fratres in unum. Adunatio enim et pax et concordia non solum hominibus fidelibus et cognoscentibus ueritatem sed et angelis ipsis caelestibus uoluptatem maximam praestat, quibus dicit sermo diuinus esse gaudium in uno peccatore paenitentiam agente et ad unitatis uinculum reuertente. quod utique non dice
Abbreviated transcription (Latin):
tibi quas ꝑagendũ confessorem misi sig¬
nificaueram nichostratũ. et nouatum.
& euaristum. et pͥmũ et dionisium. il¬
multorũ criminũ reũ. & nõ solũ patro¬
nȩ suȩ carnali cuiꝰ rationes gessit frau
des & rapinas fecisse. uerũ etiam qđ ẽ.
illi ad ꝑpetuam penã reseruatum.
ȩccłȩ deposita nomodica abstulisse. eua¬
ristum uͦ auctorẽ scismatis fuisse et fuc¬
et in explsçabili prauitate sua quãq̃
illic apud suos semꝑ exertuit. ut scias
quales duces et protectores scismaticꝰ
et hereticus. lateri suo semꝑ iunctos
YPRHANUS
stephano frĩ salutẽ. faus¬
tinus collega nr̃ lugdu¬
michi rescripsit significans ea quȩ uo¬
bis etiã scio utiq nunciata tã ab eo qͣm
a cet̾is coep̃is nr̃is in eadẽ prouincia cõ

Expanded text:
tibi quas per Augendum confessorem misi sigtibi quas per Augendum confessorem misi significaui, putem Nicostratum et Nouatum et Euaristum et Primum et Dionysium ilmultorum criminum reum et non solum patronae suae carnali cuius rdes et rapinas fecisse, verum etiam quod est illi ad perpetuam poenam reservatum, ecclesiae deposita non modica abstulisse; Evaristum vero auctorem schismatis fuisse, et sucet inexplebili pravitate sua, quam quae illic apud suos semper exercuit, ut scias quales duces et protectores iste schismaticus et haereticus lateri suo semper junctos CYPRIANUSTEPHANO FRATRI SALUTEM. I. Faustinus collega noster, Lugdumihi scripsit, significans ea, quae etiam vobis scio utique nuntiata tam ab eo quam a caeteris coepiscopis nostris in eadem provi
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m in ȩccła catholica eẽ. debere. Ista eoꝵ
professione non mouerem᷑. ut qđ apud po¬
testatem scłi erant confessi. in ęccła consti¬
tuti cõprobarent: Qua propt̃ maximũ
prb̃m locũ suũ agnoscere uissimꝰ: oeteros
cũ ingenti popłi suffragio recepimꝰ. Omĩa
autẽ remisimꝰ dõ omĩpotenti: in cuius
potestate sunt omĩa reseruata. Hȩc igͥ
transinisimꝰ: & nice forũ acolitũ descende
ad nauigandum destinantẽ aduos sta¬
tm dimisi. ut nulla pro crastinatione
habita uelud p̃sens in isto clero & in isto
iam procerto confidimꝰ cet̾os quoq qͥ in
hoc errore sunt constituti in excłam bre¬
ui reuersuros: cũ auctores suos uidint
nobiscũ agere. Has litteras puto te frater
om̃s sciant scismatici huiꝰ et heretici dolũ
quid minus ad pęnam
futurã huiꝰ scelerati hominis de eẽt ꝓ¬
stratus uirtutib dĩ cũ maximꝰ & longi¬
nus et macheus inde fuissent expulsi
denuo resurrexit: et sic̃ priorib litteris

Expanded text:
opum in catholica esse debere/ ista eorum professione quis non moueretur, ut quod apud potestatem saeculi erant confessi m ecclesia constituti conprobarent? quapropter Maximum presbyterum locum suum agnoscere iussimus. ceteris cum ingenti populi suffragio omnia ante gesta remisimus Deo omnipotenti, in cuius potestate sunt omnia reseruata. Haec igittransmisimus et Niceforum acoluthum descendere ad nauigandum festinantem de statione ad uos statim dimisi, ut nulla procrastinatione habita uelut praesens in isto clero et in isto pro certo iam confidimus ceteros quoque qui in errore hoc sunt constituti in ecclesiam breui reuersuros, cum auctores suos uiderint nobiscum agere. has litteras puto te debere,omnes sciant schismatici huius et haeretici dolum uid minus ad poenam futuram huius scelerati hominis deesset, prostratus uirtutibus Dei, cum Maximus et Longinus et Machaeus inde fuissent expulsi, denuo resurrexit, et sicut prioribus litteris
Abbreviated transcription (Latin):
um uenerunt. maximꝰ. urbanus. s&¬
nius. et pleriq fr̃s qui eis se adiunxeit.
sũmis p̃cib desid̾antes. ut ea quȩ ante
fuerant gesta in obliuonẽ cedent. nulla¬
q eorũ mentio haberet᷑ proinde atq si
nichil ẽẽt uł cõmissum. uł dictũ. inui¬
fuerat insinuandꝰ.: ut & ipsos uiderem
in.ȩccła constitutos. qͦs errantes et pali¬
bundos iã uiderant et dolebant. Quo¬
rum uoluntate cognita: magnꝰ fr̃nita¬
tis concursus factus est. Una uox erat om¬
nium dõ gr̃ãs agentium : gaudtum pr¬
toris lacrimis exprimentes completen¬
tes eos quasi hoc die pęna carceris fuis¬
set̃ liberati. Et ut ipsorũ propͥa uerba
designem: nos inquiunt corneliũ ep̃m
scissime catholicȩ eccłȩ erectum adõ omĩ¬

Expanded text:
rium uenerunt Maximus, Vrbanus, Sidorium uenerunt Maximus, Vrbanus, Sidonius et plerique fratres qui eis se adiunxerant, summis precibus desiderantes ut ea quae ante fuerant gesta in obliuionem cederent nullaque eorum mentio haberetur, proinde atque si nihil esset uel commissum uel dictum, inuifuerat insinuandus, ut et ipsos uiderent in ecclesia constitutos quos errantes et palabundos tam diu uiderant et dolebant. quorum uoluntate cognita magnus fraternitatis concursus factus. una uox erat omnium gratias Deo agentium gaudium pectoris lacrimis exprimentes, conplectentes eos quasi hoc die poena carceris fuissent liberati. et ut ipsorum propria uerba designem, \'nos\', inquiunt \'Cornelium episcopum sanctissimae catholicae ecclesiae electum a Deo omni
Abbreviated transcription (Latin):
bit̃is quȩ gesserant exigerent᷑: nouissime
qđ ꝑ om̃s eccłas littere calumpniis & ma¬
ledictis plene eorum nomine frequenter
missȩ fuissent & pene om̃s eccłas ꝑtur¬
bassent. circũuentos se ẽẽ. affirma uert̃.
neq inistis litteris quid ineẽt scisse. tã¬
tum modo cutũductos se cõmisisse quoq
scismatica & heresis auctores fuisse ut¬
ut paterent᷑ et manꝰ quasi ep̃atũ imponi
qui cũ et ceteris fuissent e probrarentur
aut abholeͥnt᷑ et demonia tollerent᷑ dep̃¬
cati sunt. Omĩ actu adme ꝑlato: placuit
contrai presbiteriũ. affuerunt etiã ep̃i
quinq qui et hodie p̃sentes fuerunt:
ut firmato consilio qͥd cura ꝑsonã eoꝵ
obseruari deberet consensu omĩuĩ ftati¬
eret᷑. Et ut motũ omĩum & consilũ sin¬
gulorũ dinosceres. etiã sentencias nr̃as
placuit innoticias ur̃as ꝑferri: quas o
subiectas leges. Is ita gestis. in pressit̃¬

Expanded text:
byteris quae gesserant exigerentur; novissime byteris quae gesserant exigerentur; novissime quod per omnes ecclesias litterae calumniis et maledictis plenae eorum nomine frequentes missae fuissent, et pene omnes ecclesias perturbassent; circumventos se esse affirmaverunt, neque in istis litteris quid inesset scisse: tantummodo circumductos se commisisse quoque schismatica, et haeresis auctores fuisut paterentur ei manus quasi in episcopum imponi. Qui, cum haec et caetera fuissent exprobrata, ut abolerentur et de memoria tollerentur deprecati sunt. Omni acta ad me perlato placuit contrahi presbyterium. adfnerant etiam episcopi quinque, qui et eo die praesentes fuerunt, ut firmato consilio quid circa personam eorum obseruari deberet consensu omnium statueretur. et ut motum omnium et consilium singulorum dinosceres, etiam sententias nostras placuit in noti. tiam nestram perferri, quas et subiectas leges. his ita gestis in presbyte
Abbreviated transcription (Latin):
UPRANUS
Quantã sollicitudinem
& anxietatem sustiniumꝰ
de his confessorib qͥ dolo et malicia homi¬
nis callidi et ueteratoris fuerant cutũ¬
uenti et pene decepti & ab eccła aliena
hominis maligni uelut serpentis astu¬
cia uenenata derelicta ad eccłam unde
exierant sic̃ iꝑsi ex suo corde profitentyr
simplici uoluntate uenisse. Et pͥmo qͥđe
fr̃s nr̃i probate fidĩ. amantes pacem. uni¬
tatem oꝑtantes. tumorẽ illorum. horũ
molliciem nunciabant. Fides tam̃ ñ ido¬
nea: ut facile nobis credere daret᷑ illos pe¬
nitus ẽẽ. mutatos. Post ea uero qͣm urbanꝰ
et sidonius confessores ad prb̃os nr̃os ue¬
nerunt affirmantes maximum cõfesso¬
rem & prb̃m secum parit̃ cupere in eccłã
redire. s qm̃ multa p̃cesserant ab eis de¬
et meis litteris cognouisti nõ temere fi
des eis haberet᷑: ex ipsorum ore et confessio¬
ne ista quȩ ꝑlegationem mandauerant
placuit audiri. Qui cũ uenissent & apres¬

Expanded text:
PRIANO I. Quantam sollicitudinem et anxietatem sustinuimus de iis confessoribus, qui dolo et malitia hominis callidi et veteratoris fuerant circumventi, et pene decepti, et ab Ecclesia alienathominis maligni, velut serpentis, astutia venenata, ad Ecclesiam, unde exierant, sicuti ipsi ex suo corde profitentur, simplici voluntate venerunt. Et primo quidem fratres nostri probatae fidei, amantes pacem, unitatem optantes, tumorem illum horum mollitum jam annuntiabant: fides tamen non idonea || ut facile nobis credere daretur, illos penitus esse mutatos. Postea vero Urbanus et Sidonius confessores ad presbyteros nostros venerunt, affirmantes Maximum confessorem et presbyterum secum pariter cupere in Ecclesiam redire: sed quoniam multa praecesserant ab eis deet litteris meis cognovisti, ut non temere eis fides haberetur; ex ipsorum ore et confessione, ista, quae per legationem mandaverant, placuit audiri. Qui cum venissent, et a pres
Abbreviated transcription (Latin):
ne cdarescat. ipso exhortante et monente
et eis qui se clarificent ubem mutuã pol¬
licente. Eos inquit qui darificant me
clarificabo: et qui sꝑnit me sꝑnet᷑ ad qña
darificationẽ formans nos ac p̃parans
dñs et filius dei similitudinẽ dei patͥs
insinuans in euangłio suo dicit. Audis¬
tis qr dictũ ẽ. Diliges ꝓximũ cibi: et odi¬
es inimicũ tͥ. Ego aut̃ dico uob̃. Diligite
inimicos ur̃õs. et orate ꝓpt̾ eos qui uos ꝑ

Expanded text:
ne clarescat ipso exhortante et monente ne clarescat ipso exhortante et monente et eis qui se clarificant uicem mutuam pollicente. eos, inquit, qui clarificant me clarificabo, et qui spernit me spernetur. ad quam clarificationem formans nos ac praeparans Dominus et filius Dei similitudinem Dei patris insinuans in euangelio suo dicit: audistis quia dictum est: diliges proximum tibi et odibis inimicum tibi. ego autem dico uobis: diligite ini
Abbreviated transcription (Latin):
querite: ubi xp̃c ẽ. in dext̾a dei seden᷑.
Que sũsũ sunt sapite: non que t̾rena
sunt. Mortui enim estis: et uita ura abs¬
condita ẽ. cũ xp̃o in deo. Cum aut̃ xp̃e
apparuerit uita ur̃a: et uos cũ eo appare¬
tui et sepulti sumꝰ. qui regeneratione
celesti xp̃o consurreximꝰ. que sunt xp̃i ꝙ
cogitemꝰ. parit̃ et geramꝰ. sicut idem apłs
docet rursus et monet dicens. Primus
homo de t̾re limo: scđs homo de celo.
Quał ille elimo. tales et qui de limo:
et quał celestis tales et celestes. Quomͦ
portaumꝰ imaginẽ eius qui de limo est:
portemꝰ et imaginẽ eiꝰ: qui de celo ẽ Ina¬
ginem aũ celestem portare non possumꝰ.
nisi in eo qđ ẽẽ. nc̃ cepimꝰ. xpi similitu¬
diuem prebeamꝰ. Hoc ẽ. enim mutasse
qđ fueras. et cepisse ẽẽ. qđ non eras: ut
in te diuina natiutas luceat. ut ad pa¬
trẽ dni deifica disciplina respondeat. ut
honore et laude iuiuendi deus in homi¬

Expanded text:
quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens: quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens: quae susum sunt sapite non quae terrena sunt. mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in Deo. cum autem Christus apparuerit uita uestra, tunc et uos appareregeneratione caelesti Christo consurreximus, quae sunt Christi et cogitemus pariter et geramus, sicut idem apostolus docet rursus et monet dicens: primus homo de terrae limo, secundus homo de caelo. qualis ille e limo, tales et qui de limo: et qualis caelestis, tales et caelestes. quomodo portauimus imaginem eius qui de limo est, portemus et imaginem eius qui de caelo est. imaginem autem caelestem portare non possumus, nisi in eo quod esse nunc coepimus Christi similitudinem praebeamus. Hoc est enim mutasse quod fueras et coepisse esse quod non eras, ut in te diuina natiuitas luceat, ut ad patrem Deum deifica disciplina respondeat, ut honore et laude uiuendi Deus in homi
Abbreviated transcription (Latin):
estis carnales. Ubi enim in uob̾ zelus et
contentio. et dissensiones. nonne car¬
nales estis. et scd̾m hominem ambulatis:
Obterenda sunt fr̃s dilectissimi uitia
et peccata carnalia. et t̾reni corꝑis in¬
fecta labes spũali uigore calcanda: ne
dum iterũ ad ueteris hominis conuersa¬
tionẽ reuolium᷑. letalib laqueis impli¬
cem᷑. apło hoc idem ꝓuident̃ et salubrit̃
premonente. ltaq inquit fr̃s non scdm
carnem uiuamꝰ. Si enim scđm carnem
Uiuitis. incipietis mori. Si aut̃ spũ oꝑa
carnis mortificatis: uiuetis. Quottͦt
enim spu dei aguntur: hii sunt filii
dei.Si filii dei sumꝰ. si templa eiꝰ iam eẽ.
cepimus. si accepto spũ scõ sc̃ẽ et spũa¬
lit̃ uuimꝰ. si de t̾ris oculos ad celũ sustu¬
limꝰ. si ad suꝑna et diuina plenũ deo
et xp̃o pectus ereximꝰ. non nisi que s̃
deo et xp̃o digna faciamus: sic̃ apłs
excitat et hortatur. Si consurrexis¬
tis inquit in xp̃o. que susum sunt

Expanded text:
estis carnales. ubi enim in uobis zelus et estis carnales. ubi enim in uobis zelus et contentio et dissensiones, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? Obterenda sunt, fratres dilectissimi, uitia et peccata carnalia et terreni corporis infesta labes spiritali uigore calcanda, ne dum iterum ad ueteris hominis conuersationem reuoluimur letalibus laqueis inplicemur, apostolo hoc idem prouidenter et salubriter praemonente. itaque, inquit, fratres, non secundum carnem uiuamus. si enim secundum carnem uiuitis, incipietis mori: si autem spiritu opera carnis mortificatis, uiuetis. quotquot enim spiritu Dei aguntur hi sunt filii Dei. si filii Dei sumus, si templa eius esse iam coepimus, si accepto Spiritu sancto sancte et spiritaliter uiuimus, si de terris oculos ad caelum sustulimus, si ad superna et diuina plenum Deo et Christo pectus ereximus, non nisi quae sunt Deo et Christo digna faciamus, sicut apostolus excitat et hortatur. si consurrexistis, inquit, Christo, quae
Abbreviated transcription (Latin):
net. qui int̾cedente delo nec pacificꝰ pot̃
ẽẽ. nec ħarus: Ideo et apłs paulus cũ
pacis et karitatis merita depromeret.
cũq asseueraret firmit̾ et doceret. nec¬
fidem sibi. nec elemosinas. nec passionẽ qͥq
ipsam confessoris. et martx.ris ꝓfuturã nisi
naritatis federa in tegra atq iniuiolata ser¬
uasset: adiecit et dixit. caritas magnani¬
ma ẽ. caritas benigna ẽ. caritas ñ relat:
docens scilicet et ostendens eum posse
caritatẽ tenere. quisqͥs magnanimꝰ fuerit
et benignus. et zeli ac liuoris alienus.
ltem alio loco cum moneret. ut homo
iam sc̃o spu plenus. et natiuitate celesti
dei filiꝰ factus. non nisi spualia et diuina
sectetur: ponit et dicit et ego quidẽ fr̃s
non potui uob̃ loqui quasi spũalib. s
quasi carnalib quasi infantib in xp̃o
Lacte uos potaui non cxbor nondũ enĩ
poteratis. S neq nc̃ potestis. Adhuc enĩ

Expanded text:
net qui intercedente zelo nec pacificus potest net qui intercedente zelo nec pacificus potest esse nec carus? Ideo et apostolus Paulus cum pacis et caritatis merita depromeret cumque adseueraret firmiter et doceret necfidem sibi nec eleemosynas nec passionem quoque ipsam confessoris et martyris profuturam, nisi caritatis foedera integra adque inuiolata seruasset, adiecit et dixit: caritas magnanima est, caritas benigna est, caritas non zelat, docens scilicet et ostendens eum posse caritatem tenere quisque magnanimus fuerit et benignus et zeli ac liuoris alienus. item alio loco cum moneret ut homo iam sancto Spiritu plenus et natiuitate caelesti Dei filius factus non nisi spiritalia et diuina sectetur, ponit et dicit: et ego quidem, fratres, non potui uobis loqui quasi spiritalibus sed quasi carnalibus, quasi infantibus in Christo.. lacte uos potaui, non cibo. nondum enim poteratis, sed neque nunc potestis. adhuc enim
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Xp̃c passus ẽ. ꝓ nob̃ uob̃ relinquens
exemplũ ut sequamini uestigia eiꝰ Me¬
minisse debemus quo uocabulo plebẽ
suã xp̃e appellet: quo titulo gregẽ suũ
nuncupet. Oues nominat: ut innocentia
xp̃iana ouib equet᷑ agnos uocat: ut ag¬
noꝵ naturam simplicem simplicitas m̃¬
tis imitet᷑. Quid sub uestitu ouiũ lupꝰ
quã p̃uaricatio diuini nominis. quã de¬
sertio itineris salutaris. quando ipse do¬
ceat et dicat eum ad uitã uenire qui mã¬
acta seruauerit. et eũ ẽẽ sapientẽ qui ũba
rit. tunc p̃dicanti ꝓfuturũ qđ bene atq
utilit̃ p̃dicatũ fuerit. si id qđ ore ꝓniit᷑
factis sequentib impleat᷑ dͥa uͥ insi¬
nuauit crebrius discipłis suis dñs. qͥd
int̃ mouita salutaria. et p̃cepta celestia
custodiendũ magis seruandũq manda¬
uit. quã ut eadẽ dilectione qua discipłos
ipse dilexit. nos quoq unuicem diligamꝰ
Quomͦ aut̃ uł pacem dñĩ uł caritatem de¬

Expanded text:
 passus est pro nobis, relinquens vobis exemplum ut sequamini vestigia ejus . XII. Meminisse debemus quo vocabulo plebem suam Christus appellet, quo titulo gregem suum nuncupet. Oves nominat, ut innocentia christiana ovibus aequetur ; agnos vocat, ut agnorum naturam simplicem simplicitas mentis imitetur. Quid sub vestitu ovium lupus quam praevaricatio est divini nominis, quam desertio itineris salutaris? quando ipse doceat et dicat eum ad vitam venire qui mandata servaverit, et eum esse sapientem qui verba rit ; tunc praedicanti profuturum quod bene atque utiliter praedicatum fuerit, si id quod ore promitur factis sequentibus impleatur. Quid vero insinuavit crebrius discipulis suis Dominus, quid inter salutaria monita et praecepta caelestia custodiendum magis servandumque mandavit, quam ut eadem dilectione qua discipulos ipse dilequomodo autem uel pacem Domini uel caritatem te
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. Tacui. nunqͥd tam̃ semꝑ tace¬
bo: Quis aut̃ ẽ. hic qui tacuisse se priꝰ
dicit. et non semꝑ tacebit: ytiq ille
qui sicut ouis ad uictimã ductus ẽ. et
sic̃ agnus corã tondente sine uoce ñ
aꝑuit os suũ. utiq ille qui non clama¬
uit: neq in plateis uox eiꝰ auoita ẽ
Utiq ille qui ñ fuit contumax neq
cont̾dix̃ cum dorsũ suũ poneret ad fla¬
gella et maxillas ad palmas faciẽ suam
non auerteret a feditate sputoꝵ. ytiq
ille qui cũ accusaret᷑ a sacerdotib et
seniorib nichil respondit: et admiran¬
te pilato patientissimũ silentiũ temi¬
it. Hic ẽ. qui cũ in passione cacuerit:
in ultione p̾modũ ñ tacebit. Hic ẽ. ds̃
nr̃. id ẽ. ñ om̃iũ s fideliũ et credentiũ
deus. qui cũ in scđo aduentu manifes¬
tus uenerit non silebit. Nam qͥ in
humilitate priꝰ fuerit occultus: ue¬
niet in potestate manifestus. Hunc

Expanded text:
tudine: tacui, numquid semper tacetudine: tacui, numquid semper tacebo? Quis autem est hic qui tachisse se prius dicit et non semper tacebit ? utique ille qui sicut ouis ad uictimam ductus et sicut agnus coram tondente sine uoce non aperuit os suum. utique ille qui non clamauit neque in plateis uox eius audita est. utique ille qui non fuit contumax neque contradixit, cum dorsum suum poneret ad flagella et maxillas ad palmas, faciem autem suam non auerteret a foeditate sputorum. utique ille qui cum accusaretur a sacerdotibus et senioribus nihil respondit et mirante Pilato patientissimum silentium tenuit. hic est qui cum in passione tacuerit in ultione postmodum non tacebit. hic est Deus noster id est non omnium sed fidelium et credentium Deus, qui cum in secundo aduentu manifestus uenerit non silebit. nam cum in humilitate prius fuerit occultus, ueniet in potestate manifestus. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
rus conseruoꝵ et fr̃m eoꝵ quiq postea
occidentur: exemplo eoꝵ. Quando aũ
ueniat sanguinis iusti diuina iundic
sicut clibanus: er̃q om̃s alienigene et
iniqui stipula et accendet illos adueni
uͥl dĩ iudicis p̃dicatur aduentus censure
sue maiestate uenerairous. Ds̃ nr̃ mani¬
festus ueniet: deus nr̃ et non silebit. Igniᷤ
ante eũ ardebit: et in circuitu eiꝰ ꝓcella
niia. Puocabit celũ susũ et trã. ut se¬
parent populũ suũ. Colligite illi iustoᷤ
eiꝰ eos qͥ disponunt cestam̃tũ eiꝰ in sacri¬
ficus. Et nuntiabunt celi iusticiã eiꝰ. qm̃¬
ds̃ uidex ẽ. Nam et ysaias eadẽ ꝓnun¬
tiat dicens. Ecce enim dñs sic̃ ignis ue¬
niet. et sic̃ ꝓcella currius ei: retribuere
in ira undictã. In igne enĩ dñi uidica¬
bunt᷑: et in gladio eiꝰ uulnerabunt᷑.
Et iterũ. Dñs deus uͥtitũ ꝓdibit: et
cõminuet bellũ. Excitabit certamen:
et clamabit suꝑ mimicos suos cũ ferti¬

Expanded text:
rus conseruorum et fratrum eorum quique postea rus conseruorum et fratrum eorum quique postea occidentur exemplo ipsorum. Quando autem ueniat sanguinis iusti diuina uindictuelut clibanus, eruntque omnes alienigenae et omnes iniqui stipula, et succendet illos aduenieubi Dei iudicis praedicatur aduentus censurae suae maiestate uenerandus: Deus manifestus ueniet Deus noster et non silebit. ignis ante eum ardebit et in circuitu eius procella nimia. uocabit caelum susum et terram ut separet populum suum. colligite illi iustos eius, eos qui disponunt testamentum eius in sacrificiis. et nuntiabunt caeli iustitiam eius, qs iudex est. et Esaias eadem praenuntiat dicens: ecce enim Dominus sicut ignis ueniet, et sicut procella currus eius retribuere in ira uindictam. in igne enim Domini iudicabuntur et in gladio eius uulnerabuntur. et iterum: Dominus Deus uirtutum prodibit et comminuet bellum. excitabit certamen et clamabit super inimicos suos cum forti
Abbreviated transcription (Latin):
eos irã meã. Ex pectare nos iubet do¬
minꝰ: et future ultionis diẽ forti pa¬
tientia sustinere. Qui et in apocalipsi
loquitur dicens. Ne signaueris uerba pro
et qui in sordib ẽ. sordescat adhuc. iustus
aũ adhuc iustiora faciat: similit̃ et sc̃s
sanctiora. Ecce uenio cito: et merces mea
metũ ẽ. reddere unicuiq scđm facta sua
Unde etiã damantes marty reset ad iun¬
dictã suam dolore erũpente ꝓꝑantes. ex¬
pectare adhuc iubent᷑: et temꝑib con¬
summandis implendisq martxrib p̃¬
be patientiam. Et cum apuisset in qͥt
quintũ signũ: uidi sub ara dei animã
occisoꝵ ꝓpt̾ uerbũ dei et martyriũ su¬
ũ et clamauer̃ uoce magna dicentes.
Quousq dnẽ sc̃ẽ et uere non uidicas ꝙ
iundicas sanguinẽ nr̃m de his qui in
t̾ris inhabitant: Et data ẽ eis singulis
stola alba. et dictum ẽ ut sustinerent
adhuc bui tp̃re. donec impleat᷑ nume¬

Expanded text:
eos iram meam. expectare nos iubet Doeos iram meam. expectare nos iubet Dominus et futurae ultionis diem forti patientia sustinere. qui et in Apocalypsi loquitur dicens: ne signaueris uerba propet qui in sordibus est sordescat adhuc, iustus autem adhuc iustiora faciat, similiter et sanctus sanctiora. ecce uenio cito, et merces mea mecum estreddere unicuique secundum facta sua. unde et clamantes martyres et ad uindictam suam dolore erumpente properantes expectare adhuc iubentur et temporibus consummandis implendisque martyribus praebere patientiam. et cum aperuisset, inquit, quintum signum, uidi sub ara Dei animas occisorum propter uerbum Dei et martyrium suum, et clamauerunt magna uoce dicentes: quousque, Domine sanctus et uerus, non iudicas et uindicas sanguinem nostrum de his qui in terris inhabitant? et data est eis singulis stola alba et dictum est ut requiescerent breui adhuc tempore, donec impleatur nume