comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diligitur et amatur ardentius. Quod
cum fit: nichil aliud ab humano gn̾e
quam certo et constanti gradu. in op¬
timam uitam et beatissimam ꝑgitur.
Non arbitror cum de moribus et uita
sit questio. amplius ẽe requirendum
quod sit hominis summum bonũ:
quo referenda sint omnia. Id enim
ẽẽ patuit et ratione quantum ualu¬
imus. et ea quȩ nr̃e rationi antecel¬
lit auetoritate diuina: nichil aliud
quam ipsum deum. Nam quid erit optimũ
re certe non ualemus: nisi dilectione.
tam uitam nos ducit: nichil omni
no uirtutem ẽẽ affirmauerim. nisi
summum amorem dei Namq illud
quod quadriꝑtita dicitur uirtus:
ex ipsius amoris uario quodam affectu
quantum intelligo dieitur. Itaq il¬
las quatuor uirtutes quarum utinã
ita inmentibus uis. ut nomina in ore
sunt omnium. sic etiam diffinire nõ
dubitem: ut temꝑantia sit amor in¬
tegrum se p̾bens ei quod amatur. for¬
fortitudo amor faeile tolerans omnia

Expanded text:
diligitur et amatur ardentius. Quod diligitur et amatur ardentius. Quod cum fit, nihil aliud ab humano genere quam certo et constanti gradu in optimam vitam et beatissimam pergitur. Non arbitror cum de moribus et vita fit quaestio, amplius esse requirendum, quod sit hominis summum bonum, quo referenda sunt omnia. Id enim esse patuit, et ratione quantum valuimus, et ea quae nostrae rationi antecellit auctoritate divina, nihil aliud quam ipsum Deum. Nam quid erit aliud opre certe non valemus, nisi dilectione, tam vitam nos ducit, nihil omnino esse virtutem affirmaverim, nisi summum amorem Dei. Namque illud quod quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario quodam affectu, quantum intelligo, dicitur. Itaque illas quatuor virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Spesenim inquit non confundit: qm̃
caritas dei diffusa ẽ incordibus nr̃is.¬
ꝑ sp̃m scm̃ qui datus est nobis. Hullo
commutabilis ꝑmaneret: quod ꝓfecto
cui soli in commitabilitas atq ut ita
dicam inconuertibilitas semꝑẽ. Crea¬
tura enim. neq hoc ego s idem paulus
clamat uanitati subiecta ẽ: neq nos po¬
test auanitate separare ueritatiq con¬
nectere. quod subiectum ẽ uanitati.
Et hoc nobis sp̃e sc̃s p̾stat. Creatura igit᷑
non ẽ: quia omne quodẽ aut deus aut
trinam quandam unitatem. patrem
et filium et spm̃ scm̃: quod nichil aliud
dieam ẽẽ. nisi id ipsum eẽ. Est enim
uere summeq deus: ex quo omnia. ꝑ
quem omnia. in quo omnia. hec uer¬
ba pauli sunt. Quid deinde subiecit:
Ipsi glora. Sincerissime omnino. Neq
enim ait ipsis: nam unus est deus. Quid
est autem ipsi gła: nisi optima. et sũma
et late patens fama: Quanto enim me¬
lus ato disfusius disfamatur: tanto

Expanded text:
Spes enim, inquit, non confundit; quoniam Spes enim, inquit, non confundit; quoniam charitas Dei diffusa est in cordibus nos sanctum qui datus est nobis . Nullo commutabilis permaneret. Quod profecto cui soli incommutabilitas atque ut ita dicam, invertibilitas semper est. Creatura enim neque hoc ego, sed idem Paulus clamat, vanitati subjecta est . Neque nos potest a vanitate separare, veritatique connectere, quod subjectum est vanitati. Et hoc nobis Spiritus sanctus praestat: creatura igitur non est. Quia omne quod est, aut Deus, auttrinam quamdam unitatem, Patrem et Filium et Spiritum sanctum, quod nihil aliud dicam esse, nisi idipsum esse. Est enim vere summeque Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: haec verba Pauli sunt. Quid deinde subjicit? Ipsi gloria . Sincerissime omnino. Neque enim ait, ipsis: nam unus est Deus. Quid est autem, ipsi gloria, nisi ipsi optima et summa et late patens fama? Quanto enim melius atque diffusius diffamatur, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
tis inquit p̃dicamus. xp̃m dei uirtutem
et deisapientiam. Quid ipse xp̃c: Non¬
ne inquit egosum ueritas: Si ergo que¬
riꝰ quid sit bñ inuerelid ẽ ad beatitu¬
dinem uiuendo tendere: id erit ꝓfec¬
to amare uirtutem. amare sapientiã.
amare ueritatem. et amare ex toto cor¬
de ex. tota anima. ex tota mente: uir¬
tutem quȩ inuiolabilis. et imuctae:
sapientiam cui stulticia non succe¬
dit: ueritatem que conuerti atq ali
quam semꝑẽ. sese habere non nouit
ꝑ hane ipsẽ cernitur pater. Pictum ẽ.
enim. Nemo uenit ad patrem: nisi ꝑme.
huie heremus ꝑ sc̃ificationem scĩfica¬
ti enim plena et integra caritate. flagra¬
mus: qua sola efficitur ut adeo non au¬
tamur: eiq potius quam huic mundo
conformur. predestinauit enim ut ait
idem apłs: conformes nos fieri imaginis
mur deo: et ex eo conformati. atq figura¬
ti. et circumeisi ab hoc mundo. non cõ¬
fundamur cum his quȩ nobis debent

Expanded text:
tis, inquit, praedicamus Christum Dei Virtutem tis, inquit, praedicamus Christum Dei Virtutem et Dei Sapientiam . Quid? ipse Christus nonne inquit, Ego sum Veritas? Si ergo quaerimus quid sit bene vivere, id est ad beatitudinem bene vivendo tendere, id erit profecto amare Virtutem, amare Sapientiam, amare Veritatem, et amare ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; Virtutem quae inviolabilis et invicta est, Sapientiam cui stultitia non succedit, Veritatem quae converti atque aliter quam semper est sese habere non novit. Per hanc ipse cernitur Pater; dictum est enim: Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Huic haeremus per sanctificationem. Sanctificati enim plena et integra charitate flagramus, qua sola efficitur ut a Deo non avertamur, eique potius quam huic mundo conformemur: Praedestinavit enim, ut ait idem Apostolus, conformes nos fieri imaginis mur Deo, et ex eo conformati atque configurati, et circumcisi ab hoc mundo, non confundamur cum iis quae nobis debent
Abbreviated transcription (Latin):
pit ẽẽ ut deus ẽ. Quanto gͦ magis longe
discedit adeo non loco s affectione atq
cupiditate ad inferiora quam ẽ ip̃e:
tanto tulticiȩ miserie q completur.
Uilectione igitur redit in deum. quase
illi non componere s supponere affectat:
quod quanto fecerit instantius ac stu¬
diosius. tanto erit beatior atq sublum¬
or: et illo solo dominante liberrimus
Quamobrem nosse debet. se ẽẽ creaturã
Uebet enim creatorem suum eredere
sicuti ẽ. in inuiolabili et incõmuta¬
bili semꝑ manere natura ueritatis atq
sapientia. inse autem caclere posse stul¬
ticiam atq fallatiam. uel ꝓpter errores
quib exui desiderat confiteri. S rurfũ
cauere debet ne ab ipsius dei caritate
qua seificatur ut beatissimus mane¬
at: alterius ereatureudest hutus sensi¬
bilis mundi amore separetur. Nongͥ
seꝑat nos alia creatura: si quidem et nos
ipsi creatura sumꝰ: a caritate dei que est

Expanded text:
se cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe se cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe discedit a Deo, non loco, sed affectione atque cupiditate ad inferiora quam est ipse, tanto magis stultitia miseriaque completur. Dilectione igitur redit in Deum, qua se illi non componere, sed supponere affectat. Quod quanto fecerit instantius ac studiosius, tanto erit beatior atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. Quamobrem nosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum credere sicuti est, inviolabili et incommutabili semper manere natura veritatis atque sapientiae: in se autem cadere posse stultitiam atque fallaciam, vel propter errores quibus exui desiderat, confiteri. Sed rursus cavere debet, ne ab ipsius Dei charitate, qua sanctificatur ut beatissimus maneat, alterius creaturae, id est hujus sensibilis mundi amore separetur. Non igitur separat nos alia creatura, siquidem et nos ipsi creatura sumus, a charitate Dei, quae est
Abbreviated transcription (Latin):
creatura ẽ omne sensibile. id ẽ quod
ꝑ oculos uel aures. uel osfatum uel gus¬
tum uel tactum. quasi quandam noti¬
ciam sui. p̾bet: atq id deteruis sit nec¬
cesse ẽ. quam quod intelligentia sola
capititr. Ergo cum etiam deus dignis
animis notus. non nisi ꝑ intelligenti¬
am possit ẽe: cum tñ sit ipsa qua in¬
telligitur mente p̾stantior: quiꝰpe qui
creator eius atq auetor ẽ: uerendum
erat ne animus humanus eoquod
inter inuisibilia et intelligibilia nu¬
meratur. eiusdem se nature arbitre¬
tur ẽẽ cuius ipse qui creauit: et sic
abeo suꝑbia decideret. cui caritate
iungendus est. fit enim deo similis
quantum datum ẽ. dum illustrandũ
illi atq illuminandum se subicit:
et si ei maxime ꝓpinquat subieeti¬
one ista qua similis fit: longe ab eo
fiat neccesse ẽ audatia qua u̾ult ẽẽ
similior. Ipsaͤ qua legibus dei obtem¬
perare detrectat: dum suȩ potestatis cu¬

Expanded text:
creatura est omne sensibile, id est quod creatura est omne sensibile, id est quod per oculos, vel aures, vel olfactum, vel gustum, vel tactum, quasi quamdam notitiam sui praebet; atque id deterius sit necesse est, quam quod intelligentia sola capitur. Ergo cum etiam Deus dignis animis notus non nisi per intelligentiam possit esse, cum tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; quippe qui creator ejus atque auctor est; verendum erat ne animus humanus, eo quod inter invisibilia et intelligibilia numeratur, ejusdem se naturae arbitraretur esse, cujus est ipse qui creavit; et sic ab eo superbia decideret, cui charitate jungendus est. Fit enim Deo similis quantum datum est, dum illustrandum illi atque illuminandum se subjicit. Et si maxime ei propinquat subjectione ista qua similis fit, longe ab eo fiat necesse est audacia qua vult esse similior. Ipsa est qua legibus Dei obtemperare detrectat, dum suae potestatis es
Abbreviated transcription (Latin):
separat altitudo. neq ꝓfundum.
Et enim si hec uerba scientię forte
altitudinem uel ꝓfundum signi¬
ficant. non ero curiosus ne serungar
adeo: nec ciuius quam doctrina me ab
eo separat. ut quasi depellat errorem.
a quo prorsus nemo nisi separatus er¬
raret. Siuͦ altitudine et ꝓfundo suꝑa
et infera huius mundi significantur:
quis mͥ celum polliceatur ut acęli fa¬
bricatore seiungat: Aut quis terreat
infernum minando ut deum de¬
seram: quem si numquam deseruissẽ
inferna nescirem: postremo quis
me locus ab eius caritate diuellet: qui
non ubiq totus eẽt. si ullo continere
creatura. O altissimorum misterioꝵ
uirum. Hon fuit contentus dicere
creatura.s. alia inquit creatura: ad¬
monens etiam id ipsum quo diligimꝰ
deum. et quo inheremus deo. id est ani¬
mam atq mentem ereaturam ẽẽ Ala¬
Aua gͦ creatura corpus ẽ: et si anim̾a¬
ẽ res quedam intelligibilis. id est que
tantum intelligendo innotescit: alia

Expanded text:
separat altitudo neque profundum: separat altitudo neque profundum: etenim si haec verba scientiae forte altitudinem vel profundum significant, non ero curiosus, ne sejungar a Deo; nec cujusquam doctrina me ab eo separat, ut quasi depellat errorem, a quo nemo prorsus nisi separatus erraret. Si vero altitudine et profundo superna et inferna hujus mundi significantur, quis mihi coelum polliceatur, ut a coeli fabricatore sejungar? Aut quis terreat infernus, ut Deum deseram, quem si nunquam deseruissem, inferna nescirem? Postremo, quis me locus ab ejus charitate divellet, qui non ubique totus esset, si ullo contineretcreatura. O altissimorum mysteriorum virum! Non fuit contentus dicere, creatura; sed, alia, inquit, creatura, admonens etiam idipsum quo diligimus Deum, et quo inhaeremus Deo, id est animum atque mentem creaturam esse. Alia ergo creatura corpus est: et si animus res quaedam est intelligibilis, id est quae tantum intelligendo innotescit, alia
Abbreviated transcription (Latin):
enim quod diligimus deum mori non
potest nisi dum non diligit deum: cũ
mors ipsa sit non diligere deum: quod
nichil est aliud quam ei quieguam
indiligendo atq sequendo p̃ponere
hemo inde separat pollicendo uitam.
Nemo enim ab ipso fonte. separat aqͣm¬
pollicendo. Non seꝑat angłs. Non enim
est angłs cum inheremus deo nr̃a m̃te
potentior. Non seꝑat uirtus. Namsi
iurtus hic illa nominata ẽ que aliqͣ.
potestatem in hoc mundo ht̃: toto
mundo est omnino sublimior mens
inherens deo. Sin illa uirtus dicta est.
que ipsius animi nr̃i rectissima affec¬
tio ẽ.si in alio ẽ. fauet ut conuunga¬
mur deo: si in nobis ẽ ipsa conuingit.
Non seꝑant instantes molestie. hoc
enim leuiores eas sentimus: quo ei
unde separare nos moliuntur artius
in hereinus. Non seꝑat ꝓmissio futu¬
rorum. Nam et quicquid boni futu¬
rum ẽ certius ꝓmittit deus. et nichil
est ipso deo melius: qui iam ꝓfecto
bene sibi herentib presens est. Hon

Expanded text:
enim quo diligimus Deum, mori non enim quo diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum; cum mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo inde separat pollicendo vitam: nemo enim ab ipso fonte separat pollicendo aquam. Non separat angelus: non enim est angelus, cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior. Non separat virtus: nam si virtus hic illa nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens Deo. Sin virtus illa dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est: si in alio est, favet ut conjungamur Deo; si in nobis est, ipsa conjungit. Non separant instantes molestiae: hoc enim leviores eas sentimus, quo ei unde nos separare moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. Non
Abbreviated transcription (Latin):
liges dominum deum tuum ex toto
coide tuo. et anima et mente. Diligen¬
tibus enim deum: omnia ꝓcedunt
inbonum Quam obrem paulo post
idem pauł certus sum inquit quod
neq mors neq uita. neq angłs neq
uirtus. neq instantia. neq futura
neq altitudo neq ꝓfundum: neq
ereatura alia poterit nos seꝑare a cari¬
Sigͥ diligentib deum omnia ꝓceduĩt
in bonum. et summum bonum quod
etiam optimum dicitur. non modo
diligendum ẽẽ nemo ambigit. sed ita
diligendum ut nichil amplius diligere
debeamus: idq significatur et expͥmi¬
tur quod dictum est ex toto corde ex to¬
ta anima et ex tota mente: quis queso
dubitauerit his omnibus constitutis
et firmissime creditis. nichil nobis aliud
optimum. ad quod adipiscendum post¬
deum: Itẽ si uulla res ab eius caritate
nos separat: quid ẽẽ. non solum melus
sedetiam certius hoc bono potest: s sin¬
gula breuiter attendamus. Nemo nos in¬
de separat minando mortem. Id ipfũ

Expanded text:
liges Dominum Deum tuum ex toto liges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima et mente. Diligentibus enim Deum omnia procedunt in bonum. Quamobrem paulo post idem Paulus: Certus sum, inquit, quod neque mors, neque vita, neque Angeli, neque virtus, neque instantia, neque futura, neque altitudo, neque profundum, terit nos separare a chariSi igitur diligentibus Deum omnia procedunt in bonum; et summum bonum, quod etiam optimum dicitur, non modo diligendum esse nemo ambigit, sed ita diligendum ut nihil amplius diligere debeamus; idque significatur et exprimitur quod dictum est, Ex tota anima, et ex toto corde, et ex tota mente: quis, quaeso, dubitaverit, his omnibus constitutis, et firmissime creditis, nihil nobis aliud esse optimum, ad quod adipiscendum postDeum? Item si nulla res ab ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? 19. Sed singula breviter attendamus. Nemo nos inde separat, minando mortem. Id ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
te conspiciant: quas etates non temꝑe
s uirtute atq prudentia. discernendas
ẽe iam dictum ẽ Apuduos autem ne¬
mo quidem reꝑꝑitur qui subam de
humani corꝑis figuratione describa
s rursus nemo qui ab humani erro
labe seungat. Itaq illi quos quasi
cis non fuerint dep̃dati. ꝓ suo quisq cap¬
tu uiribusq nutriuntur: ꝑducuntur¬
q alius sic alius autem sic. p̾rimum
in uirum ꝑfectum: deinde ad matu¬
ritatem canitiem q sapientie ꝑueni¬
unt: ut eis quantum uolunt uiuere.
ac beatissime uiuere liceat. Sequu
tio autem ipsa beatitas: s eum sequim᷑
diligendo. consequimur uͦ non cum
hoc omnino efficimur quod est ipse:
s ei ꝓximi eumq mirifico et intelligi¬
bili modo contingentes: eius ueritate
et sc̃itate penitus illustrati atq com¬
prehensi. Ille namq ipsum lumen ẽ.
nobis autem ab eoͣ illuminari licet.
Maximum gͦ quod ad beatam uitam
ducit primumq mandatum est. di¬

Expanded text:
te conspiciant. Quas aetates, non tempore, te conspiciant. Quas aetates, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humani erroris labe sejungat. Itaque illi quos quasi cis non fuerint depraedati, pro suo quisque captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime vivere liceat. CAPUT tio autem, ipsa beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Maximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumque mandatum est, Di
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere non potestis. uetat eos crecłi
catholica disciplina. qui non anniss
studio atq intellectu ercedentes qũ¬
dam m̃tis pueritiam. in eanos sapi¬
entie ꝓmouentur Nam et credere
deum loco aliqͦ quanius infinito.
ꝑ quantitatis quecumq spatia cõ¬
tineri. quam sit stultum docetur.
et de loco in locum. uel ipsum uel ali¬
quam eius partem moueri atq tr̃a¬
sire. arbitrari nefas habetur. Iam uͦ
aliquid eius sustantię atq naturȩ.
commutationem uel conuersionẽ
quolibet mͦ pati posse. siquis opine¬
tur: mire dem̃tiȩ impietatis q dãp¬
nabitur. Ita fit ut apudnos inuenian¬
tur pueri quidam. qui humana for¬
ma deum cogitent. atq ita se haber
suspicentur: qua opinione nichile
abiectius. s inueniuntur item multi
senes. qui eius maiestatem non solum
suꝑ humanum corpus. s etiam suꝑ
ipsam mentem manere inuiolabilem
atq uncõmutabilem. eadem ipsa men¬

Expanded text:
intelligere non potestis, vetat eos credere intelligere non potestis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per quantitatis quaecumque spatia contineri, quam sit stultum docetur: et de loco in locum, vel ipsum, vel aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. Jam vero aliquid ejus substantiae atque naturae commutationem vel conversionem quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atque incommutabilem, eadem ipsa men
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Ilesunte errare. Non colimus
penitentem dm̃. non inuidum. non
indigum. non crudelem. non que¬
rentem de hominum uel porcorum
sanguine uoluptatem: non cui fla¬
sionem suam terrȩ quadam particła
terminantem. In has enim atq huiꝰ¬
modi nugas: grauiter copioseꝙ inue¬
hi soletis. Quare nos inuectio ur̃a non
tangit: s aniles quasdam uel etiam
pueriles opiniones eo ineptiore. quoue¬
hem̃tiore oratione ꝑuellitis: quia quis
mouetur et ad uos transit: non eccliȩ
nt̃ȩ dampnat disciplinam: s eam se
ignorare demonstrat. Quam obrem si
quid humani corde geritis si curȩ uo
bis met ipsi estis: querite potiꝰ diligẽ¬
ter et pie. quomodo illa dicantur:que¬
rite miseri. Nam talem finem qua deo
inconueniens aliquid creditur: nos
uehementius et uberius accusamus.
Nam et in illis que dicta sunt cum
sic intelliguntur ut littera sonat. et
simplicitatem corrigimus: et ꝑtina¬
tiam deridemꝰ: et alia multa quȩ uos

Expanded text:
nobis. Desinite errare; non colimus nobis. Desinite errare; non colimus poenitentem Deum, non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem de hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flasionem suam terrae quadam particula terminantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviter copioseque invehi soletis. Quare nos invectio vestra non tangit; sed aniles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptiore, quo vehementiore oratione pervellitis. Qua quisquis movetur et ad vos transit, non Ecclesiae nostrae damnat disciplinam, sed eam se ignorare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius accusamus; nam et in illis quae dicta sunt, cum sic intelliguntur ut littera sonat, et simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ illum deum colendum eẽ dicitis.
qui fecit celum et teriam: Iste namq
ꝑom̃s partes illorum uoluminum
p̃dicatur. Uos aũt fatemim uniuer¬
sum istum mmundum qui nomine
cȩli et terre significatur: habere aucto¬
rem et fabricatorem deum. et dm̃ bonũ
Cum erceptione quippe uobiscum lo¬
quendum ẽ qñ deus nominatur: du¬
os enim deos. unum bonum. alterum
malum ẽẽ ꝑhibetis. Quod si dicitis co¬
lere uos et colendum arbitrari deum
a quo factus est mundus: non tñ eũ
ẽẽ quem ueteris testam̃ti commendat
auctoritas: impudenter facitis qui a¬
lienum animum atq sententiam
tari conaminiͤ frustra omnino: neq
enim ur̃ȩ stulte atq impiȩ disputati¬
ones ullomͦ cum piorum doctissimoꝵ¬
q hominum sermonibus. ꝑ quos in
eccłia catholica scripture illȩ ualentibꝰ
dignnsq aꝑiuntur. comparari que¬
unt Ionge ꝓrsus aliter. longe quam
putatĩs lex et ꝓpħe intelliguntur a

Expanded text:
ergo illum Deum colendum esse dicitis, ergo illum Deum colendum esse dicitis, qui fecit coelum et terram. Iste namque per omnes partes illorum voluminum praedicatur: vos autem fatemini universum istum mundum, qui nomine coeli et terrae significatur, habere auctorem et fabricatorem Deum, et Deum bonum. Cum exceptione quippe vobiscum loquendum est, quando Deus nominatur. Duos enim deos, unum bonum, alterum malum esse perhibetis. Quod si dicitis colere vos et colendum arbitrari Deum a quo factus est mundus, non tamen eum esse quem Veteris Testamenti commendat auctoritas; impudenter facitis, qui alienum animum atque sententiam tari conamini, frustra omnino. Neque enim vestrae stultae atque impiae disputationes ullo modo cum piorum doctissimorumque hominum sermonibus, per quos in Ecclesia catholica Scripturae illae volentibus dignisque aperiuntur, comparari queunt. Longe prorsus aliter quam putatis Lex et Prophetae intelliguntur a
Abbreviated transcription (Latin):
ueteri lege non ẽẽ: aut apło non conue¬
mre: Quorum si inchil dicere audes:
urgeris enim cum et coder legitur quo
plauum fit scriptum ẽẽ. et homines in¬
telligunt. ad id qd̾ apłs dixit. nichil pos¬
se aptius conuenire: cur gͦ ualere aliqͥd
putas. quod fcripturas corruptas ẽẽ in¬
simulare audes: Postremo quid res¬
ponsurus es ei qui tibi dicat. ego sic
intelligo. sic accipio. sic credor nec ob
aliud lego illos libros. nisi quod ibi
omnia ip̃ianȩ fidei concinere uideo:
Illud potius dic si audes. ⁊ aduersum
ine dicere cogitas. non ẽẽ credendum
quod apłi et martires ꝓpt̾. xp̃m affecti.
grauibus erumpnis dicuntur: quod
a ꝑsequutoribus ut oues occisionis esti¬
mati sunt. Quod si non potes dicere
quid calumpniaris in quo libro cre¬
dam: quod me oportere credere con
dem dm̃ eẽ diligenditm: s non iltum
deum quem colunt hnn qui testamenti
ueteris auetoritatem recipiunt. Nõ

Expanded text:
vetere Lege non esse, aut Apostolo non convevetere Lege non esse, aut Apostolo non convenire? Quorum si nihl dicere audes urgeris enim cum et codex legitur, quo planum sit scriptum esse, et homines intelligunt ad id quod Apostolus dixit, nihil posse aptius convenire, cur ergo valere aliquid putas, quod Scripturas corruptas esse insimulare audes? Postremo quid responsurus es ei qui tibi dicat: Ego sic intelligo, Ego sic accipio, sic credo; nec ob aliud lego illos Libros, nisi quod ibi omnia christianae fidei concinere video. Illud potius dic, si audes et adversus me dicere cogitas, non esse credendum quod Apostoli et martyres propter Christum affecti gravibus aerumnis dicuntur, quod a persecutoribus ut oves occisionis aestimati sunt. Quod si non potes dicere, quid calumniaris in quo libro inveniam, quod me oportere credere confdem Deum esse diligendum, sed non illum Deum quem colunt ii qui Testamenti Veteris auctoritatem recipiunt? Non
Abbreviated transcription (Latin):
confirment. At illud primum libris do¬
ceboͭ in hoc autem altero tergiuersanteᷤ
homines. et ꝑarrupta fugientes. aut
in pacem reuocabo siuoluerint resipis¬
cere aliquantum. et considare quid
dictum sit: aut eos intelligentia cȩtero¬
rum qui sine cupiditate iudicant in¬
fectabor. Quid enim potest amicitius.
quam istȩ sibi consonare sententiȩ:
Nam tribulatio et angustia. ꝑsequu¬
tio. fames. nuditas. ꝑiculum. homi¬
nem in hac uita constitutum grauit̃
afficiunt. Hec itaq omnia uerba. ⁊lo
uno concluduntur testimonio uetis
legis quo dictum ẽ ꝓpt̃ te afficimur.
Gladius restabat: qui non erumpnosam
uitam affert. s quam inuenerit ad nnit.
huic gͦ respondet: estimati sumꝰ ut oues
occisionis. Caritas uͦ ipsa non potuit sig¬
nficari p̃ssius: quam quod dictum ẽ
ꝓpter te. fac gͦ non in paulo apło istud
tum.Numquid nam tibi demonstran¬
dum est heretice. nisi aut scriptum in

Expanded text:
affirment? At illud primum libris doaffirment? At illud primum libris docebo: in hoc autem altero tergiversantes homines, et per abrupta fugientes, aut in pacem revocabo, si voluerint respicere aliquantum, et considerare quid dictum sit; aut eos intelligentia caeterorum, qui sine cupiditate judicant, insectabor. Quid enim potest amicius quam istae sibi consonare sententiae? Nam tribulatio, angustia, persecutio, fames, nuditas, periculum, hominem in hac vita constitutum graviter afficiunt. Haec itaque omnia verba illo uno concluduntur testimonio veteris Legis, quo dictum est, Propter te afficimur. Gladius restabat, qui non aerumnosam vitam affert, sed quam invenerit adimit. Huic ergo respondet, Aestimati sumus ut oves occisionis. Charitas vero ipsa non potuit significari expressius, quam quo dictum est, Propter te. Fac ergo non in Paulo apostolo compertum istud tum. Numquidnam tibi demonstrandum est, haeretice, nisi aut scriptum in
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑ moysem data ẽ ẽẽ deꝓnitam: Ibi
enim scriptum est. Uiliges dñm deum tu¬
um ex toto corde tuo. et ex tota anima tua.
et ex tota m̃te tua. Quid autem illi quod
ab apło dictum ẽ. comꝑare de ueteri testa¬
mento possim. ne dutius quererem: ipse
subiecit. Cum enim dixisset nulla tribula¬
tione. nulla angustia. nulla ꝑsequutio¬
ne. nulla neccessitate inopiȩ corꝑalis. nullo
piculo. nullo gladio nos acaritate.xp̃i se¬
ꝑari: statim subiunxit. Sicut scriptum
est. quia ꝓpt̃ te afficimur totadie. estima¬
ti sumꝰ ut oues occisionis. Hec illi solent
acorruptoribus scripturarum immissa
eẽ dicere: usq adeo nichil hñt quod con¬
tradicant ut hec iniferi respondere cogã¬
tur. S quis non intelligat conuictorũ
hominum aliam non ẽẽ potuisse ultim̃a
uocem: l quibus tñ quero titrum istã
sententiam inueteri testamento ẽẽ ne¬
gent. an non congruere sententiȩ aplicȩ

Expanded text:
quae per Moysen data est, esse depromptam? Ibi quae per Moysen data est, esse depromptam? Ibi enim scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum, ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua . Quid autem illi quod ab Apostolo dictum est, comparare de Veteri Testamento possim, ne diutius quaererem ipse subjecit. Cum enim dixisset nulla tribulatione, nulla angustia, nulla persecutione, nulla necessitate inopiae corporalis, nullo periculo, nullo gladio nos a charitate Christi separari; statim subjunxit: Sicut scriptum est, Quia propter te afficimur tota die, aestimati sumus ut oves occisionis . Haec illisolent a corruptoribus Scripturarum immissa esse dicere, usque adeo nihil habent quod contradicant, ut haec miseri respondere cogantur. Sed quis non intelligat convictorum hominum aliam non esse potuisse ultimam vocem? 15. A quibus tamen quaero, utrum istam sententiam in Veteri Testamento esse negent, an non congruere sententiae apostolicae
Abbreviated transcription (Latin):
nusue quam oportet. inflammer desidi
et amore dñi mei. Ex toto inquit corde
tuo. Non ẽ satis Ertota anima tua.
Ne id quidem satisẽ. Ex tota m̃te tua
Quid uis amplius : Uellem fortasse. siui¬
derem quid posset eẽ amplius. Quid ad
hec paulus: Scimꝰ inquit qm̃ dilige¬
tib deum: omnia cohoꝑantur in bo¬
num. Dicat etiam ipse dilectionis modũ.
Quis gͦ inquit nõseꝑabit a caritate dei.
Tribulatio. an angustia. anꝑseguntio.
an fames. an nuditas: anꝑiculum an
gladius: Audiuimꝰ quid diligere. et qu̾a¬
tum diligere debeamꝰ. Eo est ommino ten¬
dendum: ad id ominia consilia nr̃a re¬
fra remanendum nobis ẽ: neq ultra que¬
rendum. Alterum enim ꝑiculum: alteñ
attendamꝰ. p̃sto eium ẽ et facillime uidã
itrum his sententiis ex euangłio atq apło
platis: etiam testam̃ti uet̾is auctoritas cõ¬
gruat. Quid dicam de suꝑiori sententia.
cum manifestum sit omnibus eam de lege

Expanded text:
nusve quam oportet, inflammer desiderio nusve quam oportet, inflammer desiderio et amore Domini mei. Ex toto, inquit, corde tuo. Non est satis. Ex tota anima tua. Ne id quidem satis est. Ex tota mente tua . Quid vis amplius? Vellem fortasse, si viderem quid posset esse amplius. Quid ad haec Paulus? Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum. Dicat etiam ipse dilectionis modum. Quis ergo, inquit, nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? . Audivimus quid diligere, et quantum diligere debeamus: eo est omnino tendendum, ad id omnia consilia nostra refra remanendum nobis est, neque ultra quaerendum: alterum enim periculosum, alterum attendamus, praesto enim est et facillime videtur, utrum his sententiis ex Evangelio atque Apostolo prolatis, etiam Testamenti Veteris auctoritas congruat. Quid dicam de superiore sententia, cum manifestum sit omnibus, eam de lege
Abbreviated transcription (Latin):
creauit. et seueritatem uindicandi:
et clementiam lib̾andi Quod quidẽ
quam sit pulcrum. quam magnu.
quam deo dignum. quam postremo
id quod queritur uerum. nequaqͣm
intelligere poterimꝰ: nisi ab humanis
et ꝓrimis incipientes. uere religionis
fide p̃ceptisq seruatis. non deserue¬
rimus uiam quam nobis deus et par¬
triarcharum segregatione. et legis uindõ
et ꝓpħarum p̃sagio. et suscepti hominis
sacram̃to. et apłorum testimonio. et ma¬
tirum sanguine. et gentium ocupatio¬
ne muniuit. Quare deinceps nemo ex
me querat sententiam meam: s potiꝰ
audiamꝰ oracula: nr̃asq ratiunculas
diuinis summittamꝰ affatibus Uide
amus quemadmodum ipse dñs ine¬
uangło nobis p̃ceꝑit ẽẽ uiuendum:
quomodo etiam paulus apłs: has ei
scripturas illi comdẽpnare non audd
dudiamꝰ gͦ quem finem bonortm no¬
bis xp̃e prescribas. Nec dubium erit
quin iserit finis: quo nos sũmo amore
ligendi modus: uereor enum ne plus mi¬

Expanded text:
creavit, et severitatem vindicandi, creavit, et severitatem vindicandi, et clementiam liberandi. Quod quidem quam sit pulchrum, quam magnum, quam Deo dignum, quam postremo id quod quaeritur verum, nequaquam intelligere poterimus, nisi ab humanis et proximis incipientes, verae religionis fide, praeceptisque servatis, non deseruerimus viam quam nobi Deus, et Patriarcharum segregatione, et Legis vinculo, et Prophetarum praesagio, et suscepti Hominis sacramento, et Apostolorum testimonio, et Martyrum sanguine, et Gentium occupatione munivit. Quare deinceps nemo ex me quaerat sententiam meam, sed potius audiamus oracula, nostrasque ratiunculas divinis submittamus quemadmodum ipse Dominus in Evangelio nobis praeceperit esse vivendum; quomodo etiam Paulus apostolus: has enim Scripturas illi condemnare non audent. Audiamus ergo quem finem bonorum nobis, Christe, praescribas; nec dubium est quin is erit finis, quo nos summo amore ligendi modus: vereor enim ne plus mi
Abbreviated transcription (Latin):
potest: palpitat. estuat. in hiat amo¬
re. reu̾batur luce ueritatis: et ad fa¬
miliaritatem tenebratum suarum nõ
electione s fatigatione conuertitur
Quam hie formidandum ẽ. quamtre¬
mendum. ne maiorem inde concipiat
anima imbecillitatem: ubi quietem
fassa conquirit. Ergo refugere nobis in
tenebrosa cupientibus. ꝑ dispensationẽ
ineffabilis sapientie. nobis illa opacitas
auctoritatis occurrat: et mirabilibus
rerum. uocibus librorum. uelut signis
temꝑatioribus ueritatis umbrisq blã¬
diatur. Quid potuit ꝓsalute nr̃a
fieri ampłius. quid bñficientius. qͥd
libalius diuina ꝓuidentia dici po¬
test. que a legibus suis hominem lap¬
sum. et ꝓpter cupiditatem rerum mor¬
talium. iure ac merito mortalem so¬
bolem ꝓpagantem. non omnino dese¬
ruit: Nabet enim potestas illa iusti¬
ssima. miris et in comp̃hensibilibus
modis ꝑ quasdam sacratissimas sue¬
cessiones rerum sibi seruientium qͥs

Expanded text:
potest, palpitat, aestuat, inhiat amopotest, palpitat, aestuat, inhiat amore, reverberatur luce veritatis, et ad familiaritatem tenebrarum suarum, non electione, sed fatigatione convertitur. Quam hic formidandum est, quam tremendum, ne majorem inde concipiat anima imbecillitatem, ubi quietem fessa conquirit. Ergo refugere in tenebrosa cupientibus per dispensationem ineffabilis Sapientiae, nobis illa opacitas auctoritatis occurrat, et mirabilibus rerum, vocibusque librorum veluti signis temperatioribus veritatis, umbrisque blandiatur. 12. Quid potuit pro salute nostra fieri amplius? Quid beneficentius, quid liberalius divina providentia dici potest, quae a legibus suis hominem lapsum, et propter cupiditatem rerum mortalium jure ac merito mortalem sobolem propagantem, non omnino deseruit? Habet enim potestas illa justissima, miris et incomprehensibilibus modis, per quasdam secretissimas successiones rerum sibi servientium quas
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitur: longe aliud principium.
alia ratio. alius ingressus in eumdus
ẽ. quam in p̃sentiarum suscepimus
NUnc itaq cum illis mͥ res est. qui
deum ẽẽ non negant: neq id tm̃
s etiam non negligi ab eo res huma¬
nas fatentur. Hullum enm arbitror
aliquo religionis nomine teneri: qͥ
non saltem animis nr̃is diuina ꝓui¬
dentia consuli existimet. S quo pacto¬
sequimur: quem non uideius:
Aut quomͦ uidemꝰ: qui non solum
homines. s. etiam insipientes hoĩes
sumꝰe Quamꝗͣ. enim non oculis sed
m̃te cernatur: que tandem mens
idonea reꝑꝑiri potest quȩ cum stulti¬
ciȩ nube obtegitur. ualeat illam lucẽ
uel etiam conetur haurire: Confu¬
giendum ẽ gͥ ad eorum p̃cepta: quos sapi¬
entes fuisse ꝓbabile est. Hactemis potuit
ratio ꝑduci. Uersatur namq non ue¬
ritate certior: s consuetudine securi¬
or in rebus humanis. At uͥ ad diuina
ꝑuentum ẽ. auertit. sese intueri non

Expanded text:
videbitur, longe aliud principium, videbitur, longe aliud principium, alia ratio, alius ingressus ineundus est, quam impraesentiarum suscepimus. Nunc itaque cum illis mihi res est, qui Deum esse non negant: neque id tantum, sed etiam no ab eo negligi res humanas fatentur. Nullum enim arbitror aliquo religionis nomine teneri, qui non saltem animis nostris divina providentia consuli existimet. sequimur quem non videmus; aut quomodo videmus, qui non solum homines, sed etiam insipientes homines sumus? Quanquam enim non oculis, sed mente cernatur, quae tandem mens idonea reperiri potest, quae cum stultitiae nube obtegatur, valeat illam lucem vel etiam conetur haurire? Confugiendum est igitur ad eorum praecepta, quos sapientes fuisse probabile est. Hactenus potuit ratio perduci. Versabatur namque, non veritate certior, sed consuetudine securior, in rebus humanis. At ubi ad divina perventum est, avertit sese: intueri non
Abbreviated transcription (Latin):
sequi cupiens: quomͦ sequitur id. qd̾
nonẽ. aut quomͦ assequi cupit quod
habet: aut gͥ uirtus ẽ. p̃ter aninã:
aut si non placet uocare uirtutem
nͥ habitum ipsum. et quasi sapientis
animȩ qualitatem. quȩ nisi ianuna
ẽẽ non potest: oportet aliquid aliud se¬
quatur anima. ut ei uirtus possit in¬
naser: quia neq nichil seguendo neq
ftulticiam sequendo. potest quantum
tutis atq sapientię campos fit: aut
homo sapiensẽ. aut ds̃ s supͣ dictum ẽ.
tale quiddam eẽ debere: quod inuiti
amittere nequeamus Quis uͦ cunctan¬
dum putet hominem sapientem. si
eum sequi satis putauerimꝰ. auferri no¬
bis non mͦ recusantib s etiam repug¬
nantib posse : Ds̃ gͥ restat. quem si se¬
quimur bene: si assequimur: non tã¬
tum bene. s etiam beate uiuimus.
Quem si qui ẽẽ negant: quid egoco¬
gitem quo illissermone suadendum
sit: cum quib utrum omnino ser¬
mocinandum sit nescio: Quod tnsi

Expanded text:
sequi cupiens, quomodo sequitur id quod sequi cupiens, quomodo sequitur id quod non est? aut quomodo assequi cupit quod habet? Aut igitur virtus est praeter animam; aut si non placet vocare virtutem, nisi habitum ipsum et quasi sapientis animae qualitatem, quae nisi in anima esse non potest, oportet ut aliquid aliud sequatur anima, ut ei virtus possit innasci: quia neque nihil sequendo, neque stultitiam sequendo potest, quantum tutis atque sapientiae compos fit, aut homo sapiens est, aut Deus. Sed supra dictum est, tale quiddam esse debere quod inviti amittere nequeamus. Quis vero cunctandum putet, hominem sapientem, si eum sequi satis putaverimus, auferri nobis non modo recusantibus, sed etiam repugnantibus posse? Deus igitur restat quem si sequimur, bene; si assequimur, non tantum bene, sed etiam beate vivimus. Quem si qui esse negant, quid ego cogitem quo illis sermone suadendum sit, cum quibus utrum omnino sermocinandum sit, nescio? Quod tamen si
Abbreviated transcription (Latin):
honestius : eoq optine sese habeat.
quo ẽ optia illa quȩ sibi iusta legi
dñatur: id erit hominis optimum
qd̾ animam optunam facit: etiam.
ac regit cõmodissime: atq ipse quo
mͥ ẽ obedientior mea liberalitate ꝑfru¬
itur: negare quisquam potest non
solum quod auriga. uerum etiam
rendum uidetur. nͥ quid ẽ quod ani¬
mam faciat optimam. Nam eo ꝑcepto:
non potest homo non aut optue. aut
certe multo meliꝰ sese habere. quam si
hoc unum defuisset. Nemo aũt dubi¬
culdubio aliquid anima sequitur.
ut uirtutem assequatur: iderit aut
ipsa anima. aut uirtus aut aliquid
tercium. At sise ipsam sequitur ut
uirtutem ad ipiscatur. stultum nes¬
cuo quid sequitur. stulta ẽ enim añ
adeptam uirtutem: sũma sunt aũt
uota sequentium: ut id qd̃ sequim᷑
sequi qd̃ sequit᷑ anima. quo nichil
absurdius. et ꝑuersius dici potest:
aut cum sequitur stulta eamdem
stulticiam quam uitat assequitur
Si aũt uirtutem sequitur. hanc as¬

Expanded text:
honestius, eoque optime sese habeat, honestius, eoque optime sese habeat, quo est optima illa, quae sibi justa lege dominatur: id erit hominis optimum quod animam optimam facit, etiamsiac regit commodissime, atque ipse quo mihi est obedientior, mea liberalitate perfruitur, negare quisquam potest non solum quod auriga, verum etiam aerendum videtur, nisi quid animam faciat optimam: nam eo percepto, non potest homo non aut optime, aut certe multo melius sese habere, quam si hoc unum defuisset. CAPUT VIcul dubio aliquid anima sequitur ut virtutem assequatur: id erit aut ipsa anima, aut virtus, aut aliquid tertium. At si seipsam sequitur ut virtutem adipiscatur, stultum nescio quid sequitur: stulta est enim ante adeptam virtutem. Summa sunt autem vota sequentium, ut id quod quisquesequi quod sequitur anima, quo nihil absurdius et perversius dici potest: aut cum se sequitur stulta, eamdem stultitiam quam vitat assequitur. Si autem virtutem sequitur, hanc as
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ sũmu̾ hõis bonum. siue animams¬
mul et corpꝰ. siue animam solam dicam.
nit ratio quod ẽ corpori melius. et quo ei
uirgor et uita p̾betur: ita siue corpus
et anuna. siue anima ipsa ꝑ se homo
sit: inueniendum ẽ si quid animã
p̃cedit ipsam: quod cum anima seqͥt᷑.
sit in suo gn̾e quam potest optima.
Quod si reꝑire poterimꝰ: id erit ꝓfecto
qd̃ ambagib remotis om̃ib. summũ
hõis bonũ iure meritoq nominan¬
dum ẽ. At si corpꝰ ẽ homo: quin hoĩs
optimũ anima ipfa sit. retusare nõ
possum S certe cum de moribus agt̃
cum querunꝰ qui nam uitȩ modus
teneudus sit ut beautudinem possi¬
mꝰ adipiscr: non corpori p̾cepta dantur.
non corꝑis inuestiganda ẽ disciplina.
Postremo bonos mores ea nr̃a pars acdu¬
ra ẽ. quȩ et inquirit et discit: et animȩ
Quod si ẽ consequens sicutiẽ. ut ipsum
corpꝰ cum anima regit᷑ quȩ uircutis
compos ẽ. multo et meluis regatur et

Expanded text:
esse summum hominis bonum, sive animam sesse summum hominis bonum, sive animam simul et corpus, sive animam solam hominemnit ratio, quod est corpore melius, et quo ei vigor et vita praebetur: ita sive corpus et anima, sive anima ipsa per se homo sit, inveniendum est, si quid animam praecedit ipsam, quod cum anima sequitur, fit in suo genere quam potest optima. Quod si reperire potuerimus, id erit profecto quod ambagibus remotis omnibus, summum hominis bonum jure meritoque nominandum est. 8. Aut si corpus est homo, quin hominis optimum anima ipsa sit, recusare non possum. Sed certe cum de moribus agitur, cum quaerimus quinam vitae modus tenendus sit ut beatitudinem possimus adipisci, non corpori praecepta dantur, non corporis investiganda est disciplina. Postremo bonos mores ea nostra pars actura est, quae inquirit, et discit; et haec anQuod si est consequens, sicuti est, ut ipsum corpus cum ab anima regitur, quae virtutis compos est, multo et melius regatur et
Abbreviated transcription (Latin):
regendo equo sit accõmodatus uoca¬
mus: Difficile ẽ istam controu̾siam
duudicare: aut si ratione facile. o¬
ratione longum ẽ: quem laborem
ac moram susciꝑe. ac subire non opus
ẽ.Siue enĩ utrumq siue anima sola.
nom̃ huminis teneat. non ẽ hõĩs op¬
timũ qd̃ optimũ ẽ corꝑis. s qd̾ aut
corꝑi simul et animȩ. aut foli animȩ
optimũi ẽ. idẽ hoĩs optimum. Corꝑis
aũt si querimꝰ quid optimum sit:
id certa ratio cogit fateri. ꝑ qd̾ fit
ut sefe corpus quam optime habeat.
Nichil ẽ aũt omnium quȩ uege¬
tant corpꝰ. anima meliꝰ atq p̾stantius
Est gͦ summũ corꝑis bonũ. nõ uolup¬
tas eiꝰ. nõ indolotria. non uires. non
pulcritudo. non uelocitas: et si quid
aliud in bonis corꝑis mimerari solet.
s omnino anima. Nam et ista omnia¬
quȩ cõmemorata funt. p̃sentia fui exibet
corꝑi: et qd̃ ante cellit omnib uitam.
Ogamobrem mͥ non uidetur anima

Expanded text:
regendo equo sit accommodatus, vocaregendo equo sit accommodatus, vocamus? Difficile est istam controversiam dijudicare; aut si ratione facile, oratione longum est: quem laborem ac moram suscipere ac subire non opus est. Sive enim utrumque, sive anima sola nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est corporis; sed quod aut corpori simul et animae, aut soli animae optimuautem si quaerimus quid optimum sit, id certa ratio cogit fateri, per quod fit ut sese corpus quam optime habeat. Nihil est autem omnium quae vegetant corpus, anima melius atque praestantius. Est ergo summum corporis bonum, non voluptas ejus, non indoloria, non vires, non pulchritudo, non velocitas, et si quid aliud in bonis corporis numerari solet, sed omnino anima. Nam et ista quae commemorata sunt, praesentia sui exhibet corpori, et quod antecellit omnibus, vitam. Quamobrem non videtur mihi anima
Abbreviated transcription (Latin):
homo. Hec nunc diffinionem hõis postu¬
lancdam puto. Ilud ẽ mag̾̃ qd̾ mͥ hoc lo¬
co querendum uidetur. cum uter om̃s
pene constet. aut certe id qd̃ satis ẽ. inter
me atq illos cum quib nune agitur
hoc conueniat. eranima et corpore nos
ẽẽ compositos. quid ẽ ipse homo utrũ¬
q horum quȩ nominaui: ancorpus
enim duo sint anima et corpus. et ne¬
utrum hoꝵ homo uocaretur. si nõ
si anima non eẽt: nec rursus anima
homo si ea corpus non animaretur:
fieri tñ potest ut unum hoꝵ et habe¬
atur homo et uocetur Quid gͦ hoiẽm
dicimꝰ : Animam et corpꝰ. tamꝗͣ. bigas
uel centaurum. an corpꝰ tm̃n. qd̾ sit in
usu animȩ se regentis tanꝗͣ lucer¬
nam.non ignem funul et testam.
s testam solã tn preter ignem appel¬
lamus: an nichil aliud hominem.
qͣm anunã dicimꝰ. f ꝓpter corpꝰ quod
regit. ueluti equitem non simul equui
et hoiẽm. s hoiẽm solum: er eo tñ qd̾

Expanded text:
homo. Nec nunc definitionem hominis a me postuhomo. Nec nunc definitionem hominis a me postulandam puto. Illud est magis quod mihi hoc loco quaerendum videtur, cum inter omnes pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus nunc agitur hoc conveniat, ex anima et corpore nos esse compositos, quid est ipse homo, utrumque horum quae nominavi, an corpusenim duo sint, anima et corpus, et neutrum vocaretur homo, si non si anima non esset; nec rursus anima homo, si ea corpus non animaretur; fieri tamen potest ut unum horum et habeatur homo et vocetur. Quid ergo hominem dicimus? animam et corpus, tanquam bigas vel centaurum? an corpus tantum, quod sit in usu animae se regentis; tanquam lucernam, non ignem simul et testam, sed testam solam, tamen propter ignem appellamus? an nihil aliud hominem quam animam dicimus, sed propter corpus quod regit, veluti equitem non simul equum et hominem, sed hominem solum, ex eo tamen quod
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid erit: quale et ipse homo ẽ.
Ita fit sane: sinichil ẽ homine meliꝰ
quo ꝑfrui possit. Si aũt inuenimꝰ
aliquid quod et homine sit excel¬
lentius. et p̾sto ẽeamanti sefe homini
possit: quis dubitauerit homini
ad id nitendum eẽ. ut beatus sit.
quod eo ipso qui nititur manifes¬
stum ẽ ẽẽ p̃stantius: nam id est ue¬
atum ẽẽ. ad tale bonum ꝑuenisse
quo amplius non potest: id est aũt
quod diciinꝰ optimum. Quo tandem
pacto potest in ea diffinitione inclu¬
di: qui ad sũmum suũ bonum. nõ¬
dum ꝑuenit: aut quomꝰ sũmum
ẽ si ẽ aliqͥd melius. quo ꝑuenire pos¬
simꝰ: Hoc gͥ si ẽ: tale ẽẽ debet. qd̾ nõ
amittat inuitus. Quippe nemo pot̃
confidere de tali bono qd̾ sibi enpi pos¬
se sentit: etiam si retinere id amplecti¬
q uoluerit. Quisquis aũt de bono
quo fruit᷑ non confidit: in tanto ti¬
qd̾ ꝓfecto inuenire difficile ẽ. nisi
priꝰ considerato atq diseusso qͥo sit ip̃e

Expanded text:
aliquid erit, quale ipse homo est? aliquid erit, quale ipse homo est? Ita sit sane, si nihil est homine melius, quo perfrui possit. Si autem invenimus aliquid quod et homine sit excellentius, et praesto esse amanti sese homini possit; quis dubitaverit homini ad id nitendum esse ut beatus sit, quod eo ipso qui nititur, manifestum est esse praestantius? Nam si id est beatum esse, ad tale bonum pervenisse quo amplius non potest, id est autem quod dicimus optimum; quo tandem pacto potest in ea definitione includi, qui ad summum bonum suum nondum pervenerit? aut quomodo summum est, si est aliquid melius quo pervenire possimus? Hoc igitur si est, tale esse debet quod non amittat invitus. Quippe nemo potest confidere de tali bono, quod sibi eripi posse sentit, etiamsi retinere id amplectique voluerit. Quisquis autem de bono quo fruitur non confidit, in tanto tiQuod profecto invenire difficile est, nisi prius considerato atque discusso quid sit ipse