comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ si&ipse filius diceretur
ãborũ utiq filius dicetur
qđ absurdissimũ ẽ: filius qͥp¬
pe nullus est duoꝵ: nisi pa¬
tris &matris: absit autẽ
ut int̾ dm̃ patrẽ & dm̃ filiũ.
tale aliquid suspicemur. qͥa
nec filius hominis simul &¬
expatre & exmatre ꝓcessit
sed eũ in matre proceffit expa¬
tre non tunc ꝓcedit exmatre .¬
Sp̃s aũt sc̃s nõ depatre proce¬
dit infiliũ & defi lio ꝓcedit ad
scĩ ficandã creaturã sed simul
deutroq ꝓcedit quã uis hoc¬
filio pat̾ dederit. ut quẽ ad¬
modũ dese ita deillo quoq ꝓ¬
cedat: Neq enim possumꝰ di¬
cere qđ nõ sit uita sp̃s sc̃s. cũ
uita pater : uita sit filius: hac
ꝑhoc sic̃ pat̾ cũ habeat uitã in
semetipso. dedit & filio uitam
habere insemetipso sic ei dedit
uitã procedere deillo sic̃ ꝓce
& deipso. hec deillo sermone
inhunc librũ transtulised fide
imaginẽ cõ tuendã & aduli¬
dendã istã quã uera sint quȩ
in eoꝵ mentes. nec tria sic sunt.

Expanded text:
 ipse filius diceretur, amborum utique filius diceretur: quod absurdissimum est. filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. absit autem, ut inter deum patrem et dei filium tale aliquid suspicemur, quia nec filius hominum simul ex patre et ex matre procedit, sed cum in matrem procedit ex patre, nondum procedit ex matresanctus non de Patre procedit in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam; sed simul de utroque procedit: quafilio pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. neque enim possumus dicere, quod non sit uita spiritus sanctus, cum uita pater, uita sit filius; ac per hoc sicut pater, cum habeat uitam in semet ipso, dedit et filio habere uitam in semet ipso, sic ei dedit uitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso." haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidimaginem contuendam et ad uidenda ista quam uera sint quae in eorum mente sunt nec tria sic sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ualeant aput me ut aliquid
in opora mea ꝓcedat exillis:
Sed ab eis mea salutim sit tuta
sententia tuta cõstantancia te
tuente: Sapiens quidã cũ dece
lo queretur in libro suo qui ec¬
lesi asticus ꝓprio nomine iam
nũ uniuersa ẽ. ipse: Cũ gͦ ꝑuene¬
rimꝰ ad te cessabunt multa ista
nebis unus omia in omnibus &
sine fine dicimꝰ unũ laud anteste
inunũ & inte facti &iã nos unũ:
dñe ds̃ une ds̃ trinitas quecũq dixi
in his libris detuo agnoscant & tui:¬
Et si qua demeo. & tuignosce & tiu

Expanded text:
valeant apud me, ut aliquid valeant apud me, ut aliquid in opera mea procedat ex illis; sed ab eis mea saltem sit tuta sententia, tuta conscientia, te tuente. Sapiens quidam cum de te loqueretur in libro suo, qui Ecclesiasticus proprio nomine jam num universa est ipse . Cum ergo pervenerimus ad te, cessabunt multa ista nebis unus omnia in omnibus : et sine fine dicemus unum laudantes te in unum, et in te facti etiam nos unum. Domine Deus une, Deus Trinitas, quaecumque dixi in his libris de tuo, agnoscam et tui: si qua de meo, et tu ignosce, et tu
Abbreviated transcription (Latin):
sed meritũ bonũ ad quererẽ.
quã lib& multũ sic loquerer
Neq enim homo dete beatꝰ pec¬
catũ p̾ciperet germano infi¬
de filio suo. cui scripsit dicens.
p̃dica uerbũ. ista oportune
inpor tune: Num quid dicen¬
dũ ẽ istũ. nõ multũ locutum
qui nõ solũ oportune. uerũ
&iã inportune. uerbũ tuum
dñe nõ tacebat. sed ideo nõ
erat multũ. quia tantum
erat necessariũ: Liberame ds̃¬
m̃s amulti loquio qđ pacior
intus in anima mea misera
inconspectu tuo. & cõfugien¬
tem admiscłiã tuã: Nõ enĩ
cogitationib taceo. &iã tacenꝰ
uocibus Et siquidẽ nõ cogita¬
rẽ nisi qđ placeret tibi non
utiq rogarẽ ut me ab hoc mul¬
tiloquio liberares sed multes
cogitationes meȩ tales. quales
nosti cogitationes hominũ qm̃
uane sunt: Dona mihi nõ eis
cõsentire. Et̾si quando me de¬
lectant eas nihil hominus in¬
ꝓbare nec ineis uelut domi¬
tando inmorari. Nec intantũ

Expanded text:
sed meritum bonum acquirerem, sed meritum bonum acquirerem, quamlibet multum sic loquerer. Neque enim homo de te beatus, peccatum praeciperet germano in fide filio suo, cui scripsit dicens: Praedica verbum, insta opportune, importune . Numquid dicendum est istum non multum locutum, qui non solum opportune, verum etiam importune verbum tuum, Domine, non tacebat? Sed ideo non erat multum, quia tantum erat necessarium. Libera me, Deus, a multiloquio quod patior intus in anima mea, misera in conspectu tuo, et confugiente ad misericordiam tuam. Non enim cogitationibus taceo, etiam tacens vocibus. Et si quidem non cogitarem nisi quod placeret tibi, non utique rogarem ut me ab hoc multiloquio liberares. Sed multae sunt cogitationes meae, tales quales nosti, cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Dona mihi non eis consentire, et si quando me delectant, eas nihilominus improbare, nec in eis velut dormitando immorari. Nec in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
esses: Nec baptizare nos iu
dñs ds̃ tuus. dñs unus est:
Nsi trinitas ita esses ut unꝰ
dñs ds̃ esses: & situ ds̃ pat̾¬
inlit teris ueritatis. misit
ds filiũ suũ. nec tu unigeni¬
te diceres desp̃ũ sc̃õ. quem
nut tet pat̾ in nomine meo
& quẽ eggo mittã uobis apa¬
tre: Adhanc regulã fidea.
dirigens intentionẽ meã
quantũ potui. quantũ me
posse fecisti quȩsiuite & de¬
sideraui intellectu uidere
qđ credidi. & multũ dispu¬
nolunte quȩrere. sed querã
faciẽ tuã semꝑ ardenter
Tuda quȩrendi iuires qui in¬
ueniri te fecisti. & magis ma¬
gisq inueniendi te spem de
ignorantia. mea Ubi mihi
aperuisti suscipe intrantem
Ubi clausisti aperi pulsanti
Meminerẽ tui intellegã te.
diligate: Auge in meista dona
donec me reformes aditegrũ:
Scio scriptũ ẽẽ. inmultiloquio
nõ effugiesspeccatũ: Sed uti¬
nã p̃dicando uerbũ tuũ & lau¬
dando te tantũ modo loque¬
rer: nõ solũ fugerẽ peccatũ

Expanded text:
esses. Nec baptizari nos jubDominus Deus tuus, Dominus unus est , nisi Trinitas ita esses, ut unus Dominus Deus esses. Et si tu Deus Patin litteris veritDeus Filium suum : nec tu Unigenite diceres de Spiritu sancto: Qui mittet Pater in nomine meo, et quem ego mittam vobis a Patre . Ad hanc regulam fidei dirigens intentionem meam, quantum potui, quantum me posse fecisti; quaesivi te, et desideravi intellectu videre quod credidi, et multum dispunolim te quaerere, sed quaeram faciem tuam semper ardenter . Tu da quaerendi vires, qui invenire te fecisti, et magis magisque inveniendi te spem dedignorantia mea: ubi mihi aperuisti, suscipe intrantem; ubi clausisti, aperi pulsanti. Meminerim tui, intelligam te, diligam te. Auge in me ista, donec me reformes ad integrum. Scio scriptum esse, In multiloquio non effugies peccatum . Sed utinam praedicando verbum tuum, et laudando te tantummodo loquerer! non solum fugerem peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
sine inicio tẽporis sine ulla
mutabilitate nature depatre
generatio ita sp̃ui scõ prestat
essentiã sine ullo inicio tempo¬
ris. sine ulla mutabilitate na¬
ture deutroq ꝓcessio: Ideo enĩ
cũ sp̃m scm genitũ nõ dicamꝰ
dicere tamen nõ audemꝰ inge¬
nitũ. neinhoc uocabulo uel duõ
patres in illa trinitate uel du¬
os qui nnõ sunt dealio quis:¬
piã suspicetur: Pater enim
solus nõ ẽ dealio ideo solus
appellatur ingenitus: Non
quidẽ inscripturis : sed in cõ¬
suetudine disputantiũ &dere
tanta sermonẽ qualẽ ualue
principalit̃ & ipse sine ullo int̃¬
deutroq ꝓcedit: Diceretur
aut̃ filius patris & filii si qđ
abore& ab omniũ sonorũ sen¬
sibus eũ ambo genuissent: nõ
igitur abutroq ẽ genitus sed
ꝓcedit abutroq amborũ sp̃s:¬

Expanded text:
sine initio temporis, sine ulla sine initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de Patre generatio, ita Spiritui sancto praestet essentiam sine ullo initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de utroque processio? Ideo enim cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio quispiam suspicetur. Pater enim solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scipturis, sed in consuetudine disputantium, et de re tanta sermonem qualem valuerprincipaliter, et ipso sine ullo tempde utroque procedit. Diceretur autem filius Patris et Filii, si, quod abhorret ab omnium sanorum sensibus, cum ambo genuissent. Non igitur ab utroque est genitus, sed procedit ab utroque amborum Sp
Abbreviated transcription (Latin):
rente acprole ꝓcedat nõ
pos s̃ ꝓsus ita ibi queri. ubi
nibi lex tempore incoat᷑
ut consequenti preficiatur
itempore: Qua ꝓpt̃ qͥ po¬
test intelligere sine tẽpore
generationem fili depatre.
intellegat sine tempore ꝓ¬
cessionẽ sp̃s sc̃ĩ deutroque:
Et qui potest intelligere
ineo quod ait filius sicut
habet pat̾ uita insemetip¬
so sic dedit filio uitã habe¬
re insem&ipso nõ sine uita
existenti iã filio uitã parẽ
dedisse sed ita eũ sine tẽpore
geniusse ut uitã quã pater.
filio gignendo dedit quo¬
eterna sit uite patris quide¬
dit intellegat sic̃ hab& pat̾
qđ &iã ꝓcedit defilio depa¬
tre ẽẽ filio: Si enĩ quic quid
habet depatre habet filius
depatre hab& utiq ut & de
illo procedat sp̃s sc̃s: Sed nul¬
la ibi tẽpora cogitentur quȩ
habet prius & posterius: quia
omnino ibi nulla sunt: Quo¬
modo ergo non absurdissime
filius diceretur amborũ. cũ
sicut filio prestat essentiam

Expanded text:
rente ac prole procedat? Non rente ac prole procedat? Non possunt prorsus ista ibi quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur in tempore. Quapropter, qui potest intelligere sine tempore generationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processionem Spiritus sancti de utroque. Et qui potest intelligere in eo quod ait Filius, Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso ; non sine vita existenti jam Fidedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat, sicut habet Pater quod etiam procedit de Filio, de Patre esse Filio. Si enim quidquid habet de Patre, habet Filide Patre habet utique ut de illo procedat Spiritus sanctus. Sed nulla ibi tempora cogitantur, quae habent prius aut posterius, quia omnino ibi nulla sunt. Quomodo ergo non absurdissime Filius diceretur amborum, cum sicut Filio praestat essentiam
Abbreviated transcription (Latin):
sue: Qm̃ quã uis seminatus
homine xp̃o intellegendũ
est uel credendũ cuius cari¬
nis ipsa cõceptio nõ carna¬
lis sed spiritalis fuit: In eo
etiã qđ deillo scriptũ est qđ
acceperit apatre ꝓmissionẽ
sp̃s sc̃ĩ & effuderit. utraq
naturã monstrata est. &¬
humana scilic& & diina
accepit quippe ut homo:
effudit ut ds̃: Nos aut̃ ac¬
cipere quidẽ hoc donũ pos¬
derere aut̃ suꝑ alios. non
utiq possumus. sed ut fiat¬
citur inuocamꝰ: Num quid
ergo possumꝰ querere utrũ
iam ꝓcesserat & illo nato
deutroq processit ubi nul¬
la sunt tempora sicut po¬
tiumꝰ querere ubi inuenimꝰ
tempora uoluntate. prius
dehumana mente procede¬
re ut queratur quod inuen¬
tum plores uocetur quaiã
parta seugłnita uoluntas
illa ꝑficitur eo fine requie¬
scens ut qui fuerata ad pe¬
tius querentis sit amor fru¬
entis. qui iã deutroq id est
degugnente mente & dege¬
nita notione tãquã depa¬

Expanded text:
suae , quoniam quamvis seminatus suae , quoniam quamvis seminatus homine Christo intelligendum est vel credendum, cujus carnis ipsa conceptio non carnalis, sed spiritualis fuit? In eo etiam quod de illo scriptum est, quod acceperit a Patre promissionem Spiritus sancti et effuderit , utraque natura monstrata est, et humana scilicet et divina: accepit quippe ut homo, effudit ut Deus. Nos autem accipere quidem hoc donum posdere autem super alios non utique possumus; sed ut hoc fiatcitur, invocamus. 47. Numquid ergo possumus quaerere utrum jam processerade utroque processit, ubi nulla sunt tempora; sicut potuimus quaerere ubi invenimus tempora, voluntatem prius de humana mente procedere, ut quaeratur quod inventum proles vocetur; qua jam parta seu genita, voluntas illa perficitur, eo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis, qui jam de utroque, id est, de gignente mente et de genita notione tanquam de pa
Abbreviated transcription (Latin):
& manifestius dcillo scriptũ ẽ
inetibus apostoloꝵ qm̃ unxit
eum d̾s̃ sp̃ti scõ. nõ utiq oleo
uisibili sed dono grãe qđ iusi¬
bili significatur ungento qđ
batizatos unguet eccła: Nec
sane tuncunctus ẽ xp̃s sp̃uscõ¬
quando suꝑ eũ baptizatũ uel¬
ut colũba descendit: Tunc
enĩ corpus suũ idest eccłam
suã prefigurare dignatus ẽ.
in qua precipue baptizati
tunc intellegendus ẽ unctꝰ.
quando uebũ dĩ caro fac¬
tũ est: ldest quando uma¬
na natura sine ullis p̃ceden¬
tibus bonoꝵ oꝑũ meritis
dõ uerbo est in utero uirgi¬
nif copulãta. ita ut cũ illo
fieret una ꝑsona: Obhoc
cũ confitemur. natũ de
sp̃u sc̃o & uirgine maria:
Absurdissimũ est enim ut
credamus eũ cũ iãm trigin¬
pisse sp̃m sc̃m: sed uenisse ad¬
illut baptisma sic̃ sine ullo
omnino peccato. ita nõ sine
sp̃u scõ: Sienĩ defamulo eiꝰ
& p̃cursore ipso iohanne
scriptũ est sp̃u sc̃o replebit᷑.
iam inde. abutoro matris

Expanded text:
 manifestius de illo scriptum est in Actibus Apostolorum: Quoniam unxit eum Deus Spiritu sancto . Non utique oleo visibili, sed dono gratiae, quod visibili significatur unguento quo baptizatos ungit Ecclesia. Nec sane tunc unctus est Christusquando super eum baptizatum ut columba descendit: tunc enim corpus suum, id est Ecclesiam suam, praefigurare dignatus est, in quo praecipue baptizati tunc intelligendus est unctus, quando Verbum Dei caro factum est, id est, quando humana natura, sine ullis praecedentibus bonorum operum meritis, Deo Verbo est in utero Virginis copulata, ita ut cum illo fieret una persona. Ob hoc eum confitemur natum de Spiritu sancto et virgine Maria. Absurdissimum est enim ut credamus eum, cum jam triginpisse Spiritum sanctum: sed venisse illum ad baptisma, sicut sine ullo omnino peccato, ita non sine Spiritu sancto. Si enim de famulo ejus et praecursore ipso Joanne scriptum est, Spiritu sancto replebitur jam inde ab utero matris
Abbreviated transcription (Latin):
erũ qui in illa quo et̃na¬
bili. & in effabilit̃ in mutabili
atq inseparali trinitate diffi¬
cilli mumũ est generationẽ
aprocessione distinguere suf¬
uificiat interim eis qui extendi
non ualent amplius id qđ de
hac re insermone quod am
ꝓ̃ferendo ad aures popłi xp̃i¬
ani diximꝰ. dictũq cõserip¬
simꝰ: Inter cetera enim cum
ꝑscripturarũ sc̃arũ testimo¬
quã & depatre & defilio ꝓ¬
cedit sp̃s sc̃s. quur filius dix̃.
depatre ꝓcedit cur putas
nisi. quẽ ad modũ sol& ad
eũ referre. & quod ipsius ẽ.
de quo & ipse ẽ: Unde ullut
est quod ait: Mea doctrina
non est mea sed eius qui me
misit sugitur hic intelligit᷑
eius doctrina quã tamen
dixit nõ suã sed patris. quan¬
to magis illic intellegendus
ubi sic ait depatre proce
dit ut nõ diceret deme nõ
ꝓcedit: Aquo aut̃ habet fili¬
us ut sit ds̃: Est enĩ dedõ ds̃.
abilloꝰ ab& utiq ut &iã de
sc̃s ut &iã defilio ꝓcedat. sic̃

Expanded text:
erum quia in illa coaeternali et ineffabiliter immutabili atque inseparabili Trinitate difficillimum est, generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non valent amplius, id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi Christiani diximus, dictumque conscripsimus. Inter caetera enim, cum per Scripturarum sanctarum testimoquam, et de Patre et Filio procedit Spiritus sanctus, cur Filius dicit: De Patre procedit? Cur putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre, et quod ipsius est, de quo et ipse est? Unde illud est, quod ait. Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit ; si igitur hic intelligitur ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris; quanto magis illic intelligendus ubi sic ait: De Patre pdit, ut non diceret, De me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de Deo Deus, ab illo habet utique ut etiam de S
Abbreviated transcription (Latin):
ficans dñs iħs bis dedit sp̃m
sc̃m: Semel int̾ra ꝓpt̃ dilec¬
bionẽ ꝓximi. &iterũ decelo
ꝓpt̃ dilectionẽ dĩ: Et si for¬
te alia ratio reddatur debis
dato sp̃u sc̃o eundẽ tamen
sp̃m datũ cũ insufflass&
me cõmendatur. hec trinitas.
ambigere nõ debemꝰ: Ipse est
igitur qui &iã decelo datꝰ est
die pestecostes. idest post dies
decẽ quaando dñs ascendit in
celũ: Quomodo ergo ds̃ nõ
ẽ quidat sp̃m scm̃: Immo quan¬
tus ds̃ est quidat dm̃: Neq¬
enim aliquis discipulorũ eiꝰ
dedit sp̃m scm̃: Orabant quip¬
pe ut uenir& in eos quibꝰ ma¬
nũ inpon&bant non ipsi eum
dabant quẽ monẽ insuis pre¬
positis &iã nunc seruat ec¬
cłesia: Diniq & simon mag
offerens apostolis pecuniã:
non ait date & michi hauc
potestatẽ. ut dem sp̃m sc̃m̃
sed cui cuq inquid inposu¬
ero manus. accipia sp̃m scm:
Quia neq scriptura superi
sed dixeratus. uidens autẽ
symon qđ per inpositionẽ
manuũ apłoꝵ. datur sp̃s¬

Expanded text:
dedit Spiritum sanctum: semel in terra, propter dilectionem proximi; et iterum de coelo, propter dilectionem Dei: et si forte alia ratio reddatur de bis dato Spiritu sancto, eumdem tamen Spiritum datum, cum insufflasset me commendatur haec Trinitas, ambigere non debemus. Ipse est igitur qui etiam de coelo datus est die Pentecostes, id est post dies decem quam Dominus ascendit in coelum. Quomodo ergo Deus non est qui dat Spiritum sanctum? imo quantus Denim aliquis discipulorum eius dedit spiritum sanctum. orabant quippe, ut ueniret in eos quibus manum imponebant, non ipsi eum dabant: quem morem in suis praepositis etiam nunc servat Ecclesia. Denique et Simon Magus offerens apostolis pecuniam, non ait: Date mihi hanc potestatem, ut dem Spiritum sanctum; sed, cuicunque, inquit, imposuero manus, aque enim Scriptura superiused dixerat: Videns autem Simon quia impositione manuum apostolorum datur Sp
Abbreviated transcription (Latin):
sed sp̃s patris ur̃i quilo quit᷑
inuobis & multis alus diuinoꝵ
elo quioꝵ testimonis cõ ꝓbat᷑
patris & filii ẽẽ sp̃m. qui pro¬
prie dicitur intrinitate sp̃s sc̃s
Dequoitẽ dicit ipse filius quẽ
ego mitto uobis aputre &
alio loco quẽ mitt& pater
innomine meo deutroque
aut̃ procedere sic docetur. qͥa
ipse filius ait. depatre ꝓcedit¬
& cum resurrexiss& amortuis.
& apparuiss& discipulis suis
infflauit &ait : accipite sp̃m¬
scm. ut eũ &iã dese procede
legitur in eugło & sanabat
om̃s: Quod uero fuerit cau¬
se ut post resurrectionẽ suã
& int̾ra prius dar& & decelo
ergo existimo quia ꝑ ipsum
donũ diffunditur caritas in
cordibus nr̃is quia diligimꝰ
dm̃ & proximũ. scđm duo
illa p̾̃cepta in quib tota lex

Expanded text:
qui loquitur in vobis . Et multis aliis divinorum eloquiorum testimoniis comprobatur Patris et Filii esse Spiritum, qui proprie dicitur in Trinitate Spiritus sanctus. De quo item dicit ipse Filius: Quem ego mitto vobis a Patre . Et alio loco: Quem mittet Pater in nomine meo . De utroque autem procedere sic docetur, quia ipse Filius ait: De Patre procedit: cum resurrexisset a mortuis, et apparuisset discipulis suis, Insufflavit et ait: Accipite Spm ut eum etiam de se procederlegitur in Evangelio, et sanabat omnes. Quid vero fuerit causae ut post resurrectionem suam, et in terra prius daret et de coelo um; hoc ego existimo, quia per ipsum donum diffunditur charitas in cordibus nostris, qua diligimus Deum et proximum, secundum duo ill
Abbreviated transcription (Latin):
Uia ergo uident suam
mentẽ qͦ modo uideri
potest. & ea trinitatẽ istã de
intellegunt esse imaginẽ spec
culũ quidẽ uident. sed usq
adõ nõ uident ꝑspeculũ. qui
est perpeculũ nunc uidendꝰ
ut nec ipsũ speculũ qđ uideñ.
sciant es se speculũ idest ia¬
ginẽ. quođ scirent fortassi
& eũ cuius. est hoc speculũ per
hoc querendũ. & ꝑhoc ut cũq
interim uidendũ ẽẽ sentirent.
fide nõ ficta corda mundan¬
te. ut facie ad faciẽ possit ui¬
deri. qui ꝑspeculũ uidetur.
qua fide cordiũ mundatrice
contempta quid agunt in¬
tellegendo que denatura m̃¬
tis humane subtilissime dis¬
putantur. nisi ut ipsa quoq
intellegencia sua teste dam¬
nenturꝰ: Inqua utiq nõ labo¬
rarent & uix ad certũ aliqͥd
ꝑuenirent. nisi penalibus te¬
nebris inuoluti. & onerati oor¬
pore corruptibili quod ad¬
grauat animã quotandẽ me¬
rito inflicto malo isto nisi
peccati: Unde tanti mali
magnitudine ad moniti sed
deberent agnũ quitollit

Expanded text:
ui ergo vident suam mentem, quomodo videri potest, et in ea trinitatem istam de intelligunt esse imaginem Dei; speculum quidem vident, sed usque adeo non vident per speculum qui est per speculum nunc videndus, ut nec ipsum speculum quod vident sciant esse speculum, id est, imaginem. Quod si scirent, fortassis et eum cujus est hoc speculum, per hoc quaerendum et per hoc utcumque interim videndum esse sentirent, fide non ficta corda mundante , ut facie ad faciem possit videri, qui per speculum nunc videtur. Qua fide cordium mundatrice contempta, quid agunt intelligendo quae de natura mentis humanae subtilissime disputantur, nisi ut ipsa quoque intelligentia sua teste damnentur? In qua utique non laborarent, et vix ad certum aliquid pervenirent, nisi poenalibus tenebris involuti et onerati corpore corruptibili quod aggravat animam . Quo tandem merito inflicto malo isto, nisi peccati? Unde tanti mali magnitudine admoniti, sequi deberent Agnum qui tollit
Abbreviated transcription (Latin):
Ieinde in illa sũma trini¬
tate quȩ ds̃ est inter ual¬
la temporũ nulla s ꝑque pos¬
sint ostendi aut saltẽ requiri.
utrũ prius depatre natus sit
se est dequodicit apłs qm̃¬

Expanded text:
einde in illa summa Trinitate, quae Deus est, intervalla temporum nulla sunt, per quae possit ostendi, aut saltim requiri, utrum prius de Patre natus sit se est enim de quo dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Id eum namq ꝑtinentes &iã
longe istis ingenio tardio¬
res quando fine uite huius re¬
soluntur acorpore: iusineis re¬
tinendif non habet inuide
potestates. quas ille agus
sine ullo ab eis peccato debito
occisus non potencia potesta¬
tis prius. quã iusticia sangui¬
nis uicit Pro inde libirara
adiaboli potestate sascipiun¬
tur ab angelis scĩs amalis omi¬
nibus liberari ꝑmeditorẽ dĩ
& hominũ hominẽ. xp̃m ih̾m¬

Expanded text:
d eum namque pertinentes etiam longe istis ingenio tardiores, quando fine hujus vitae resolvuntur a corpore, jus in eis retinendis non habent invidae potestates. Quas ille Agnus sine ullo ab eis peccati debito occisus, non potentia potestatis priusquam justitia sanguinis vicit. Proinde liberi a diaboli potestate, suscipiuntur ab Angelis sanctis, a malis omnibus liberati per Mediatorem Dei et hominum hominem Jesum Ch
Abbreviated transcription (Latin):
nisse imagnrẽ sũme illius
trinitatis. & in remutabili trĩa
illa ut facilius in telli pos¬
fent : &iã ꝑtemporalias int̃¬
ualla maxime in librouiu̾i
monstrare uolusse: Sed tria
unius ꝑsone nõ sicut huma¬
na poscit intencio tribus illis
ꝑsonis conuenire potuerint sic̃

Expanded text:
nisse imaginem summae illius nisse imaginem summae illius Trinitatis, et in re mutabili tria illa ut facilius intelligi possint, etiam per temporalia intervalla maxime in libro nono monstrare voluisse. Sed tria unius personae, non sicut humana poscit intentio, tribus illis personis convenire potuerunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquas p̃nuncitus est hxp̃s nõ
est aliũ nomen sub eelo. i
quo oꝑte homines saluos
fieri Constituuntur aut̃
purgati ab omni cõtagione.
corruptionis inꝑ latidis sedi¬
bus: donec recipiant corpora
sua. sed iam in corruptibilia
qua eornent non onerent:
hoc enim placuit obtimo &
sapientissimo creatori ut sp̃s
hominis do subditus. pie habe¬
uit felieletasi  stiblitũ corpus
& sine fine ꝑmaneat ipsa feli¬
citas ubi ueritatẽ sine ulla
difficultate uidebimus: Ea¬
que clarissima & certissima
ꝑ fruem᷑. nec aliquid quęri¬
mus mente ratiocinante. sed
conteplante cernemus: quare
nonsit filius sp̃s sc̃s cũ dõ pa¬
tte procedect : in alia luce
nulla eritq ratio: hic uero
ipsa experientia. tam mihi
apparuit ẽẽ difficilis : qđ &
rebit : Ut cum me in scđo
huiꝰ operis libro alio loco
indedicturũ ẽẽ promiserim
meũ sufficiens elocutio secu¬
ta non fuerit quã &
serim magis habuisse quã
effectũ: & inuna quidem
ꝑsona quod est homo inue¬

Expanded text:
quas annuntiatus est Christus, non est aliud nomen sub coelo, in quo oportet homines salvos fieri . Constituuntur autem purgati ab omni contagione corruptionis in placidis sedibus, donec recipiant corpora sua, sed jam incorruptibilia, quae ornent, non onerent. Hoc enim placuit optimo et sapientissimo Creatori, ut spiritus hominis Deo pie subditus, habeat feliciter subditum corpus, et sine fine permaneat ista felicitas. 45. Ibi veritatem sine ulla difficultate videbimus, eaque clarissima et certissima perfruemur. Nec aliquid quaeremus mente ratiocinante, sed contemplante cernemus quare non sit Filius Spiritus sanctus, cum de Patre procedat. In illa luce nulla erit quaestio: hic vero ipsa experientia tam mihi apparuit esse difficilis, quod erebit, ut cum me in secundo hujus operis libro alio loco inde dicturum esse promiserim meum sufficiens elocutio mea secuta non fuerit: quamviserim magis habuisse quam effectum. Et in una quidem persona quod est homo inve
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ scio memini. totam igit᷑
intellegentiã totam que uolun¬
tatẽ meã memini. similiter cũ
hec tria intellego: tota simul
intellego: Neq enim quic quã
intelligibiliũ nõ intellego. nisi
qđ ignoro: Quod aut ignoro:
nec memini nec uolo: Quic¬
quid itaque intelligibiliũ non
intellego consequent̃ etiam nõ
memini. nec uola Quic quid
ergo intelligibiliũ: Memini &¬
uolo. consequent̃ intellego uo¬
luntas etiam mea totã intelle¬
gentiã totamq memoria meã
capit dum toto utor qđ intel¬
lego & memini Qua propt̃
quando inuicẽ singulis & totã¬
& omnia capiuntur aequalia
sunt tota singula. totis singulis.
& tota singula simul omnibus
totis Et hec tria unũ una uita
una mens una essentia:¬

Expanded text:
autem scio memini. Totam igitur autem scio memini. Totam igitur intelligentiam, totamque voluntatem meam memini. Similiter cum haec tria intelligo, tota simul intelligo. Neque enim quidquam intelligibilium non intelligo, nisi quod ignoro. Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quidquid itaque intelligibilium non intelligo consequenter etiam nec memini, nec volo. Quidquid autem intelligibiliuvolo, consequenter intelligo. Voluntas etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam meam capit, dum toto utor quod intelligo et memini. Quapropter quando invicem a singulis et tota omnia capiuntur, aequalia sunt tota singula totis singulis, et tota singula simul omnibus totis; et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia
Abbreviated transcription (Latin):
gentia quippe & uoluntas ad
aliquid dicitur Uita est autem
una queq ad seipsa & mens &
essentia: Quo circa tria hec eo
sunt unũ quo una uita una
mens una essentia & quic quid
aluit ad se ipsa singula dicunt᷑
etiã simul non pluraliter sed sin¬
gulariter dicuntur: Eo uero
tria quo ad se inuicẽ referunt᷑:
Que si equalia non essent non
solum singula singulis sed &iã
omnibus singula Non utique
se inuicẽ caperent Neq enim
tantũ asingulis singula. uerũ
etiam a singulis omnia capiunt᷑:
Memini enim mehabere me¬
moriã & intellegentiã & uolun¬
tatẽ Et intellego me intellege¬
re. & uelle atq meminisse & uo¬
lo me uelle. & meminisse. & intelli¬
gere: Totamque meã memoriã
& intellegentiã & uoluntatẽ si
mul memini: Quod enim me¬
morie meę non memini non
est in memoria mea: Nichil
aut̃ tam in memoria qua ipsa
mini: Item quic quid intelle¬
go intellegere me scio. & sciome
uelle quic quid uolo: Quod¬

Expanded text:
gentia quippe et voluntas ad gentia quippe et voluntas ad aliquid dicuntur. Vita est autem unaquaeque ad se ipsam, et mens, et essentia. Quocirca tria haec eo sunt unum, quo una vita, una mens, una essentia: et quidquid aliud ad se ipsa singula dicuntur, etiam simul, non pluraliter, sed singulariter dicuntur. Eo vero tria, quo ad se invicem referuntur: quae si aequalia non essent, non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula; non utique se invicem caperent. Neque enim tantum a singulis singula, verum etiam a singulis omnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velle, et meminisse, et intelligere, totamque meam memoriam, et intelligentiam, et voluntatem mul memini. Quod enim memoriae meae non memini, illud non est in memoria mea: nihil autem tam in memoria est, quam ipsa mini. Item quicquid intelligo, intelligere me scio; et scio me velle quicquid volo, quic
Abbreviated transcription (Latin):
memoria intellegencia uolun¬
tate: Secundũ eorũ considera¬
tur. quid habeat quisq in me¬
moria & intellegentia quo stu¬
diosa uoluntate ꝑuenerit: Iam
uero usus tercius inuoluntate
est ꝑtractante illa que memo¬
nia & intellegentia continetur
sue aliquid ea referat siue eoꝵ
sine delectata con qui escat:
Uti est enim ad sumere aliquid
infacultate uoluntatis: Frui est
aut. uti cum gaudio non ad¬
huc spei sediã res Pro inde om¬
nis fruitur utitur ad sumit enĩ
aliquid infacultate uoluntatis.
cum fine delectationis Non aũt
omnis quiutitur fruitur sud
tria memoria intellegentia uo¬
luntas. qm̃ non sunt tres uitȩ.
sed una uita. nec tresmentes.
sed una mens. consequenter utiq
non tres substancie suñt. sed
una substantia: Memoria quip¬
pe quod uita & mens & substan¬
cia dicitur adseipsam dicitur:
Quod uero memoria dicitur.
adaliquid relatiue dicitur:
hoc deintellegentia quoq &
uoluntate dixerim & intelle¬

Expanded text:
memoria, intelligentia, et volunmemoria, intelligentia, et voluntate. Secundum eorum consideratur, quid habeat quisque in memoria, et intelligentia, quo studiosa voluntate pervenerit. Jam vero usus tertius in voluntate est, pertractante illa quae in memoria et intelligentia continentur, sive ad aliquid ea referat, sive eorum fine delectata conquiescat. Uti enim, est assumere aliquid in facultatem voluntatis: frui est autem, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei. Proinde omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur; si id tria, memoria, intelligentia, voluntas, quoniam non sunt tres vitae, sed una vita; nec tres mentes, sed una mens: consequenter utique nec tres substantiae sunt, sed una substantia. Memoria quippe, quae vita et mens et substantia dicitur, ad se ipsam dicitur: quod vero memoria dicitur, ad aliquid relative dicitur. Hoc de intelligentia quoque et de voluntate dixerim: et intelli
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ mens deipsa cer¬
ta est. tria hec potissimũ
considerata tractemus Memo¬
riã intellegenciã uoluntatem
In his enim tribus inspici solent
etiam ingenia paruborũ huius¬
modi preferant indolẽ Quan¬
to quippe tenacuis faciliusq
puer meminit. quantoq: acri¬
us intelligit & studet ardenci¬
us. tanto est laudabilioris inge¬
ni Cum uero de cuiusq doc¬
trina quęritur. non quanta
firmitate acfacilitate memi¬
nerit uel canto acumine intel¬
legat sed quid meminerit quid
intellegat queritur Et quia
non tantũ quã doctussit con¬
sideratur laudabilis animus
sed &iam quã bonus Non tan¬
tum qđ meminerit & quid in¬
tellegat uerum &iã & quid ue¬
lit adtenditur Non quantam
flagantia uelit sed quid uelit
prius Deinde quantũ uelit tun
enim laudandus est animus ut¬
uehementer amans cum in id¬
que ꝑsistat: Cum ergo dicunt᷑
tria ingeni ũ doctrina usus pri¬
mum horum consideratur in il¬
lis tribus quid possit quisque

Expanded text:
quorum mens de se ipsa certa est, tria haec potissimum considerata tractemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem. In his enim tribus inspici solent etiam ingenia parvulorum cujusmodi praeferant indolem. Quanto quippe tenacius et facilius puer meminit, quantoque acutius intelligit, et studet ardentius, tanto est laudabilioris ingenii. Cum vero de cujusque doctrina quaeritur, non quanta firmitate ac facilitate meminerit, vel quanto acumine intelligat; sed quid meminerit, et quid intelligat quaeritur. Et quia non tantum quam doctus sit, consideratur laudabilis animus, sed etiam quam bonus: non tantum quid meminerit et quid intelligat, verum etiam quid velit attenditur; non quanta flagrantia velit, sed quid velit prius, deinde quantum velit. Tunc enim laudandus est animus vehementer amans, cum id qudum est. Cum ergo dicuntur haec tria, ingenium, doctrina, usus, primum horum consideratur in illis tribus, quid possit quisque
Abbreviated transcription (Latin):
tate diaboli traditũ est
genus humanũ peccato primi
hominis in om̃s utriusq sexus
cõmixtione nascentes origina¬
liter transeunte & parentum
primorũ debito uniuersos
posteros oliligante: Hec tradi¬
cio prius ingenesi significata
est. ubi cũ serperti dictũ eẽt
int̾ram ibis mors corporis ꝓ¬
nuntiata. ẽ. quia nec ipsam
fuerat experturus siꝑ mansiss&
ut factus est rectus Quod
tuuenti ait terra es ostendit
totũ hominẽ indeterius com¬
mutatũ: Tales est enim terra
es: quale illut non ꝑmanebit
sp̃s meus in hominibus istis qm̃
caro sunt: Tunc ergo demons¬
trauit ei traditũ cui dictũ fu¬
erat t̾rã manducabis: Apłs aut̃
apertius hoc p̃dicat ubi dicit:
&uos cum eẽtis mortui dilec¬
tis apeceatis ur̃is inquibus ali¬
quando ambulastis scđm scłm

Expanded text:
tatem diaboli traditum est genus humanum peccato primi hominis, in omnes utriusque sexus commistione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est: ubi cum serpenti dictum esset in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram manducabis. Apostolus autem apertius hoc praedicat, ubi dicit: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis
Abbreviated transcription (Latin):
recte reprehendunt recteq
laudant in hominũ moribus.
quibus ea tandẽ regulis iudi¬
cant nisi inquibus uident
quẽ ad modũ quisq uiuere
debeat &iam sinec ipsi eodẽ
modo uiuãtur: Ubi eas uider
Necq enim insua natura cun
ꝓcul dubio mente ista uide¬
antur eorũq mentes contecis¬
se mutabiles. has uero regulas
inmutabiles uideat quis quis
in eis & hoc uidere potuerit:
Nec inhabitur uementis cum
nam sunt iste regulę scriptȩ
ubi aliquid sic uistũ & iustꝰ
agnoscit Ubi cernit haben¬
dum ẽẽ qđ ipse non habet:
Ubi ergo scripte sunt nisi in
libro lucis illius quȩ̨ ueritas
dicitur. unde omnis lex iusta
describitur &cor hominis. qui
oꝑ atur iusticiã non migrando
sed tam quã in primendo tras¬
fertur sicut imago exanu¬
lo & incera transit & anulũ
non relinquid: Qui uero
non peratur & tamen uid&
qđ oꝑandu sit ipse est qui
abilla luce abercitus aqua
tam̃ tangitur: Qui aut̃
nec uidet quẽ ad modum

Expanded text:
recte reprehendunt recteque recte reprehendunt recteque laudant in hominum moribus. Quibus ea tandem regulis judicant, nisi in quibus vident quemadmodum quisque vivere debeat, etiamsi nec ipsi eodem modo vivant? Ubi eas vident? Neque enim in sua natura, cum procul dubio mente ista videantur, eorumque mentes constet esse mutabiles, has vero regulas immutabiles videat, quisquis in eis et hoc videre potuerit; nec in habitu suae mentis, cumnam sunt istae regulae scriptae, ubi quid sit justum et injustus agnoscit, ubi cernit habendum esse quod ipse non habet? Ubi ergo scriptae sunt, nisi in libro lucis illius quae veritas dicitur? unde omnis lex justa describitur, et in cor hominis qui operatur justitiam, non migrando, sed tanquam imprimendo transfertur; sicut imago ex annulo et in ceram transit, et annulum non relinquit. Qui vero non operatur, et tamen videt quid operandum sit, ipse est qui ab illa luce avertitur, a qua tamen tangitur. Qui autem nec videt quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
gratuito affectu posse surge¬
re non nisi suo uoluntario.
defectu cadere potuisse:
Non sane reminiscitur beati¬
illa fide dignis lit teris dĩsui
ꝑ eius ꝓfetas conscriptis nar¬
rantib defelicitate paradisi
atq illut primũ & bonũ ho¬
minis & malũ historica nar¬
ratione indicantib dñi aũt
dĩ sui reminiscitur: Ille quip¬
pe semꝑ est nec fuit & non
est nec est & non fuit sed sĩc
num quã non erit ita num¬
quã non erat: &ubiq totus
est ꝓpt̃ qđ ista in illo & uiuit
& mouetur & est: &ideo ei¬
reminisci potest: non quia hoc
recordatur quod eũ nouerat
inadam: Aut alibi alicubi an¬
te huius corporisui tamen.
aut cum primũ facta ẽ ut
in sereretur huic corpori nihil
quid horũ est obliuione de¬
lectum est: Sed commomo¬
ratur ut cõ uertatur ad dñm
tã quã adeã lucẽ qua &iã
cum ab illo aberceretur quod¬
amodo tangebatur: Nam
hinc est qđ &iam impu co¬
gitant eternitatẽ & multa

Expanded text:
gratuito affectu posse se surgegratuito affectu posse se surgere, nonnisi suo voluntario defectu cadere potuisse. Non sane reminiscitur beatiilla fide dignis Litteris Dei sui, per ejus prophetam conscriptis, narrantibus de felicitate paradisi, atque illud primum et bonum hominis et malum historica traditione indicantibus. Domini autem Dei sui reminiscitur. Ille quippe semper est, nec fuit et non est, nec est et non fuit: sed sicut nunquam non erit, ita nunquam non erat. Et ubique totus est: propter quod ista in illo et vivit, et movetur, et est : et ideo reminisci ejus potest. Non quia hoc recordatur, quod eum noverat in Adam, aut alibi alicubi ante hujus corporis vitam, aut cum primum facta est ut insereretur huic corpori: nihil dquid horum est, oblivione deletum est. Sed commemoratur, ut convertatur ad Dominum, tanquam ad eam lucem qua etiam cum ab illo averteretur quodam modo tangebatur. Nam hinc est quod etiam impii cogitant aeternitatem, et multa
Abbreviated transcription (Latin):
certe nõ dubitat qm̃ mise¬
ra est abeata ẽẽ desiderat:
Nec obaluit fieri sperat hoc
posse nisi quia est mutabi¬
lis: Nam simutabilis nõ eẽt
sĩc̃ exbeata misera sic exmi¬
sera beata ẽẽ nõ posset: &¬
quid eam fecisset miserã sub
omnipotente. & bono dño
nisi peccatũ suũ &iusticia
dñi sui et quid eã faciet be¬
ata nisi meritũ suũ & pre¬
miũ dñi sui Sed &meritũ
euis gr̃a est illius cuius pre¬
miũ erit beatitudo eius. Ius¬
ticiam quippe sibi dare nõ
potest quã ꝑditã non hab&:
Hanc enim cũ homo conde¬
retur accepit & peccando
utiq perdidit: Accipit gͦ
iusticiã ꝓpt̃ quã beatitudi¬
nem. accipere mereatur:
Unde ueratiter ei dicitur
abapostolo quasi desuo bo¬
no suꝑbire incipienti: Quid
enim habes qđ non accepistis:
Si aut̃ accepisti quid gloria¬
ris. quasi non acceperise quan¬
do aũt̃ bene recordatur dñi
sui sp̃u eius accepto sentit
omnino quia hoc dicit inti¬
mo magisterio non nisi eius

Expanded text:
certe non dubitat, quoniam misera est, et beata esse desiderat: nec ob aliud fieri sperat hoc posse, nisi quia est mutabilis. Nam si mutabilis non esset, sicut ex beata misera, sic ex misera beata esse non posset. Et quid eam fecisset miseram sub omnipotente et bono Domino, nisi peccatum suum et justitia Domini sui? Et quid eam faciet beatam, nisi meritum suum et praemium Domini sui? Sed et meritum ejus gratia est illius, cujus praemium erit beatitudo ejus. Justitiam quippe dare sibi non potest quam perditam non habet. Hanc enim, cum homo conderetur, accepit; et peccando utique perdidit. Accipit ergo justitiam, propter quam beatitudinem accipere mereatur. Unde veraciter ei dicitur ab Apostolo, quasi de suo bono superbire incipienti: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quando autem bene recordatur Domini sui, Spiritu ejus accepto, sentit omnino, quia hoc discit intimo magisterio, nonnisi ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ oporter& eius ad uentũ sic¬
nis sensibilibus de monstrari
Ut ostenderet᷑ totũ orbẽ traꝵ
atq om̃s gentes in linguis uani
quod in psalmo canitur:. Nons̃
loquele neq sermones quoꝵ ñ
audiant᷑ uoces eoꝵ. In om̃em
t̃ram exiuit sonus eoꝵ & inbi¬
nes orbis terrȩ uerba eoꝵ. Ues
bo itaq dĩ ad initatẽ ꝑ sone
coprilatꝰ est & quodã mͦ con¬
mixtus est homo. cũ ueniente
plenitudine tẽporis. missusẽ
in hunc mundum factus ex
femina filius dĩ ut ess& filius
hominis ꝓpt̃ filios hominũ:
Hanc ꝑsonam angłica natura
figurare antea potuit ut p̾¬
nuntiar& non ex primere i
ipsa ess&. FXXI BESENSIS¬
UDE MONSTRATIONE SẼS
SCĩ. ET DEQUO AETERNA¬

Expanded text:
cum oporteret ejus adventum sigcum oporteret ejus adventum signis sensibilibus demonstrari, ut ostenderetur totum orbem terrarum atque omnes gentes in linguis variis quod in Psalmo canitur, Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum; in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . 30. Verbo itaque Dei ad unitatem personae copulatus, et quodam modo commixtus est homo, cum veniente plenitudine temporis missus est in hunc mundum factus ex femina Filius Dei, ut esset et filius hominis propter filios hominum. Hanc personam angelica natura figurare antea potuit, ut praenuntiaret; non expropriare, ut ipsa esset. CAPUT XXI. De sensibili demonstratione sancti Spiritus, et de coaetern
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ego mittam uobis apa¬
tre. uidelicet ostendens qͦd
toci us di uititatis uelsi me¬
lius dicitur dĩ tatis pͥncipi¬
um pat̾ est. Qui ergo ex
patre proced& & filio ad
eum referMtur aquo na¬
tus est filius. & quod di cit
euangłista sp̾e nondum erat
datus quia iħc nondum fu¬
ficationẽ xxp̃i futura erat qͦ¬
lis num quã antea fuerat. ne¬
ꝙ enim antea nulla erat . s.
talis non fuerat Si enu an¬
tea sp̾c sc̃s nondabat᷑ quo in¬
pleti ꝓphetę locutisunt:
Cũ aꝑte scriptura dicat. &
multis locis ostendat spũscõ
pletus Zacharias inuenit᷑ pa¬
ter eius ut de illo talia dicer&
dño quẽ gestabat utero p̃di
ut magnitudinẽ xp̃i paruu¬
Nisi quia illa datio uel dona¬
tio. uel missio sp̾c scĩ habi¬
tura erat quandam ꝓpri¬
etatẽ suã in qu. ipso ad uen¬
tu qualis antea num quam
fuit. Nus quã enĩ legimꝰ
linguis quas ñ no uerant
homines locutos ueniente inse
spũ scõ. sicut tunc factume

Expanded text:
"quem ego mittam Vobis a Pa"quem ego mittam Vobis a Patre" uidelicet ostendens, quod totius trinitatis, uel si melius dicitur deitatis pum Pater est. Qui ergo a Patre procedit et Filio, ad eum refertur a quo natus est Filius. Et quod dicit evangelista, Spiritus nondum erat datus, quia Jesus nondum ficationem Christi futura erat, qualis nunquam antea fuerat? Neque enim antea nulla erat, sed talis non fuerat. Si enim antea Spiritus sanctus non dabatur, quo impleti Prophetae locuti sunt? cum aperte Scriptura dicat, et multis pletus Zacharias invenitur pater ejus, ut de illo talia diceretDomino quem gestabat utero, praeut magnitudinem Christi parvunisi quia illa datio, vel donatio, vel missio Spiritus sancti habitura erat quamdam proprietatem suam in ipso adventu, qualis antea nunquam fuit? Nusquam enim legimus, linguis quas non noverant homines locutos, veniente in se Spiritu sancto, sicut tunc factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cut enim natũ esse filio est
apatre esfe. ita mitti est filio
cognosci quodabillo sit Et
sicut spũi scõ donũ dõ esse
est apatre procedere ita mit¬
ti est cognosci quod ab illo
ꝓcedat Nec possinus di
tra idem spẽ. & patris &
filii sp̃c dicitur Nec uideo
quid aliud significare uolu¬
erit. cũ sufflans ait Accipite
ille corporeus cũ sensu cor
poratit̃. tangendi proce¬
dens excorpore substantia
spũs scĩ fuit. sed de monstra¬
cio ꝑ congruam significati¬
onem nontantũ apatre
sed & afilio ꝓcedere. sp̃m scm̃
quis enim dem̃tissimus dixe¬
rit alium fuisse sp̃m quẽ
susflans dedit. & alium quẽ
post ascensioneni suam misit:
sano certe significationis fuit.
dequa suo loco quantũ dñs
dederit disseremus. Qđ gͦ
ait dñs. quẽ ego mittam uob̾¬
apatre. ostendit spm̃ & pa¬
tris & filui quia &iam cũ
dipciss& quẽ mittit pater
addidit. in nomine meo ñ
tam̃ dixit quẽ mut& pat̃
ame. quẽ ad modũ dixit

Expanded text:
cut enim natum esse est Filio, a Patre esse; ita mitti est Filio, cognosci quod ab illo sit. Et sicut Spiritui sancto donum Dei esse, est a Patre procedere ita mitti, est cognosci quia ab illo procedat. Nec possumus ditra idem Spiritus et Patris et Filii Spiritus dicitur. Nec uideo quid aliud significare uoluerit, cum sufflans ait: 'Accipiteille cporaliter tangendi procedens ex corpore, substantia Spiritus sancti fuit; sed demonstratio per congruam significationem, non tantum a Patre, sed et a Filio procedere Spiritum sanctum. Quis enim dementissimus dixerit, alium fuisse Spiritum quem sufflans dedit, et alium quem post ascensionem suam misit ? satio certe significationis fuit, de qua suo loco, quantum Dominus dederit, disseremus. Quod ergo ait Dominus, Quem ego mittam voba Patre" ostendit spiritum et Patris et Filii. Quia etiam cum dixisset "quem mittet Pater addidit "in nomine meo"; non tamen dixit "quem mittet Pater a me", quemadmodum dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
&iam impl& scõs angłos & om¬
nia talibus ministerus congrua
ꝑ eos oꝑatur. Cum aut̃ uenit
plenitudo temporis missa ẽ
Non ut pler& angłos nec ut
ess̾ angłs. nisi in quantum
consiliũ patris ad nuntiabat
quod & ipsius erat. Neo ut
ess& cũ hominibus. aut inho-¬
minibus. hoc enim & antea
inpatribus & prophetis sed
ut ipsum ũbũ caro fieret:
idest homo fier&. In quo fut᷑o
reuelato sacram̃to & iam coꝵ
sapientiam atꝙ sc̃oꝵ salus es¬
s& qui prius quam ipse de
uirgine nasceret᷑ : de mulieri¬
bus natisunt: & in quo facto
atq p̃dicto salus sit om̃i um
credentium sperantium dili¬
gentium hoc est enim mag¬
nũ pietatis sacram̃tum: quod
manifestatum est incarne
iustificatũ est in sp̃u. appa

Expanded text:
etiam implet sanctos Angelos, et ometiam implet sanctos Angelos, et omnia talibus ministeriis congrua per eos operatur. Cum autem venit plenitudo temporis missa est , non ut impleret Angelos, nec ut esset Angelus, nisi in quantum consilium Patris annuntiabat, quod et ipsius erat; nec ut esset cum hominibus aut in hominibus, hoc enim et antea in Patribus et Prophetis: sed ut ipsum Verbum caro fieret, id est, homo fieret: in quo futuro revelato sacramento, etiam eorum sapientium atque sanctorum salus esset, qui priusquam ipse de virgine nasceretur, de mulieribus nati sunt, et in quo facto atque praedicato salus sit omnium credentium, sperantium, diligentium. Hoc enim magnum pietatis est sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est
Abbreviated transcription (Latin):
ostendat aequalem si enim heo
minor est obscurnas illius. nec
candor illius Si aũt maior est
non ex ea manat. non enim uin¬
ceret dequa genita est. Quia gͦ
ex illa manat maior quã illa
quia uͦ non obscuritas illius
sed candor illius est non ẽ minor
qualis est gͦ. gͦ neq hoc mouere
deb& quia dicta est manatio q̃
ipsa nonsit omĩps. s om̃i poten¬
tis manatio. Mox enim de illa
dicit᷑: & cũ sit una om̃a potest
qui est aũt omĩ potens Nisi qͥa
om̃a potest ab illo itaq mittit᷑.
a quo ȩmanat sic enim & petit᷑
ab illo qui amabat illũ & desi¬
derabat. E mitte inquid illã
de sc̃is cęlis tus. emate illam
asede magnitudinis. tuȩ ut
mecum sit. & mecũ labor&
idest doceat me laborare ne
laborem. Labores enum eiꝰ: uir¬
tuites sunt sed alit̃ inittitur
ut sit cum homine aliter missa
est. ut ipsa sit homo In animas
enim scãs se trans fert. atq ami¬
cos dĩ & ꝓphetas constituit sic̃

Expanded text:
ostendit aequalem. Si enim haec ostendit aequalem. Si enim haec minor est, obscuritas illius est, non candor illius. Si autem major est, non ex ea manat: non enim vinceret de qua genita est. Quia ergo ex illa manat, non est major quam illa: quia vero non obscuritas illius, sed candor illius est, non est minor; aequalis est ergo. Neque hoc movere debet, quia dicta est manatio quaipsa non sit omnipotens, sed omnipotentis manatio. Mox enim de illa dicitur, Et cum sit una, omnia potest . Quis est autem omnipotens, nisi qui omnia potest? Ab illo itaque mittitur, a quo emanat. Sic enim expetitur ab illo qui amabat eam et desiderabat. Emitte, inquit, illam de sanctis coelis tuis, et mitte illam a sede magnitudinis tuae, ut mecum sit, et mecum laboret , id est, Doceat me laborare, ne laborem. Labores enim ejus virtutes sunt. Sed aliter mittitur ut sit cum homine, aliter missa est ut ipsa sit homo. In animas enim sanctas se transfert, atque amicos Dei et Prophetas constituit , sicut