comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S summe
uerus. ⁊ uere summꝰ :
simplex est bonũ. ꝑfec¬
tum. incõmutabile solũ.
Qdͥ desimplicibono genitum ẽ: parit̾ sim¬
plex est. Qua ꝓpt̾ ⁊ hoc id ipsum ẽẽ necesse
est: quod illud unde genitum ẽ. Hec duo.
nesciunt. Non ÷ ħ trinitas unitate maior:
nec unitas ipsa tͥnitate minor. M anet enĩ
trinitas ħ omnino simplex: qͣre non potest
fieri multiplex. Huius trinitatis tam sim¬
plicis. rara nob̾ noticia traditur. nisi in ca¬
pite libri geneseos:ubi recte p̾mittitur.
Inprincipio creauit ds̃. Ac deinde seqͥt᷑¬
crpio. hoc est pat̾ infilio creauit omia.
Qd̾ autem filius pͥncipiũ sit: ipse testa¬
tur ubi ait. Ego pͥncipiũ: qui ⁊ loquor
uob. Ipse quidem uere pͥncipiũ dicitur
omnis creature. qui eam sua omĩpoten¬
truirtute de nichilo uoluit facere: cui
cooꝑata monstrat᷑. Creatorem itaq ⁊ crea¬
turam considera: ⁊quis ⁊ ꝑquid.⁊ quare
eam fecerit pensa. ꝑat̾ enim ẽ qui facit.

Expanded text:
s summe verus et vere summus, simplex est bonum, perfectum, incommutabile, solum. Quod de simplici bono genitum est, pariter simplex est. Quapropter et hoc idipsum esse necesse est quod illud unde genitum est. Haec duo, nesciunt. Non est haec trinitas unitate major, nec unitas ipsa trinitate minor. Manet enim trinitas haec omnino simplex. Quare non potest fieri multiplex. Hujus Trinitatis tam simplicis rara nobis notitia traditur ubi, in capite libri Geneseos, recte praemittitur: In principio creavit Deus ; ac deinde seqcipio, hoc est, Pater in Filio, creavit omnia. Quod autem Filius principium sit, ipse testatur ubi ait: Ego principium, qui et loquor vobis . Ipse quidem vere principium dicitur omnis creaturae, qui eam sua omnipotenti virtute de nihilo voluit facere; cui cooperata monstratur. Creatorem itaque et creaturam considera, et quis et per quid et quare eam fecerit pensa. Pater enim est qui facit,
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ. ⁊ h̾o cum hominibꝰ conu̾sat᷑ est:
tunc utiq in hunc mundũ missus ẽ. In
hoc gͦ facto manifestum ẽ: qr tͥnitas sc̃a
ibi cooꝑata ẽ. Pat̾ enim misit filium: mis¬
sus ille hominẽ induit. Sp̾c sc̾s uirginẽ fe¬
cundauit. Sic enim angłs ad eã dix̃. Sp̃c¬
sc̾s suꝑueniet inte: ⁊ uirtus altissimi obũbra¬
bit.Idoq ⁊ qd̾ nascetur ex te sc̃m: uocabit᷑
x his que p̾missa sunt debueras kesp̃.¬
scisse. duas quidem naturas inimoxͦ
manentes. diuinam scilicet de dõ patre qͣ
deus est: humanam uero de uirginis carne.
qͣ hõ est. O ui t̾n de spũ scõ natus id̃o dicit᷑.
quia eiꝰ gr̃a. ñ carnis concupiscentia uir¬
ginem fecundauit. N ec enim de se nasci¬
turi substantiã sp̃c sc̃s inuirgine genuit:
s de carne uirginis nascituro mat̾iam pre¬
parauit. Exclusum ẽ enim uirile cõmerti-¬
um: quo singulare sp̃c sc̃i manet officiũ.

Expanded text:
factus est, et homo cum hominibus conversatus est, factus est, et homo cum hominibus conversatus est, tunc utique in hunc mundum missus est. In hoc ergo facto manifestum est quia Trinitas sancta ibi cooperata est. Pater enim misit Filium, missus ille hominem induit, Spiritus sanctus Virginem fecundavit. Sic enim angelus ad eam dixit: Spin te, et virtus Altissimi obumbrabit. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Ex his quae praemissa sunt debueras scisse duas quidem naturas in uno Christo manentes, divinam scilicet de Deo Patre, qua Deus est, humanam vero de Virginis carne, qua homo est. Qui tamen de Spiritu sancto natus ideo dicitur, quia ejus gratia, non carnis concupiscentia, Virginem fecundavit. Nec enim de se nascituri substantiam Spiritus sanctus in Virgine genuit, sed de carne Virginis nascituro materiam praeparavit. Exclusum est enim virile commercium, quo singulare Spiritus sancti manet officium.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdiui. Sicut autẽ natum ẽẽ. ẽ filiũ apatre
ẽẽ : ita filiũ imiti ẽ cognosci qd̾ apatre sit.
ẽ a patre ⁊ filio procedẽ: ita muti ẽ. cognos¬
ci qd̃ ab utroq procedit. Hinc filius ait. De
patre procedit. Et alibi. Quem ego mit¬
tam uob̃ apatre. Ipsum etiam dese proced̾e
ostendit: cum insuflauit ⁊ dix̃ discipuł̃ ac¬
cipite sp̃m scm̃. Attende qr filius corpora¬
lit̾ insufflauit. ñ qd̾ flatus ille corporeus
eẽt substantia sp̃c sc̃i. s significatio fac¬
ta ẽ insufflando. non tantum apatre
eugłio. ipsa ẽ uirtus q̃ de illo exibat:⁊
sanabat omnes. Apatre etiam mittit᷑ sic̾
uł ꝓcedat. Unde non dicitur missus.⁊ si
ex tempore acuiusqͣm mente cognoscitur.
Cũ autẽ uenit plemtudo temporis. misit
filium suum. ñ ut eẽt cum angłis aut in
angłis. seu cum hominibꝰ aut in hominibꝰ:
sed ut ipse fieret caro. id ẽ hõ. Cum itaq hõ

Expanded text:
prodivi . Sicut autem natum esse est Filio a Patre prodivi . Sicut autem natum esse est Filio a Patre esse, ita Filium mitti est, cognosci est a Patre et Filio procedere, ita mitti est, cognosci quod ab utroque procedit. Hinc Filius ait: De Patre procedit. Et alibi: Quem ego mittam vobis a Patre . Ipsum etiam de se procedere ostendit cum insufflavit, et dixit discipulis: Accipite Spiritum sanctum . Attende quia Filius corporaliter insufflavit; non quod flatus ille corporeus esset substantia Spiritus sancti; sed significatio facta est insufflando non tantum a PatreEvangelio, ipsa est virtus quae de illo exibat et sanabat omnes. A Patre etiam mittitur, sicut vel procedat. Unde non dicitur missus, etsi ex tempore a cujusquam mente cognoscitur. Cum autem venit plenitudo temporis, misit Filium suum, non ut esset cum angelis aut in angelis, seu cum hominibus aut in hominibus, sed ut ipse fieret caro, id est homo. Cum itaque homo
Abbreviated transcription (Latin):
minus patre ẽ. Scire autẽ te uolo. qr alit̾
mutitur ut sit cum homine: alit̾ ut ipsũ
sit hõ. Ipsum ẽ enim patris sapientia: qͣm
muti sibi desidãbat. qui dicebat. E mute
illam a sede magnitudims tue. ut mecum
sit & mecum laboret: idẽ ut me doceat. ⁊
que docuerit oꝑari faciat. Transtulit aut̃
seipsam in homines ut uoluit. quos ami¬
cos di ⁊ propħas constituit. ⁊ sic angłos
scõs inhabitat. disponens eos ꝑ congrua
caritatis offitia. Uenit quidem in hoi̾e
a quo cognoscitur ⁊ amatur. qnͣtũ m̾te
ꝑcipi ⁊ amari datur. Cum uͦ mente cuiꝰ¬
qͣm ut cumq ꝑcipitur. mitti quidem ex
tempore. s non ĩ hunc mundũ ꝑhibetur.
dum nequaqͣm sensibꝰ corporis sensibilit̾
p̃sentatur. sicut mens ipsa in qͣntũ diui¬
na ꝑcipit. seipsam in hoc mnundo ẽẽ nͥ sen¬
tit. S longe alit̾ dicimꝰ filium missũ: qͥa
genitũ. Sic enim ait. Ego ex ore altissimi

Expanded text:
minus Patre est. Scire autem te volo, quia aliter minus Patre est. Scire autem te volo, quia aliter mittitur ut sit cum homine, aliter ut ipsum sit homo. Ipsum est enim Patris sapientia, quam mitti sibi desiderabat qui dicebat: Emitte illam a sede magnitudinis tuae, ut mecum sit et mecum laboret , id est, ut me doceat et quae docuerit operari faciat. Transtulit autem se ipsam in homines ut voluit, quos amicos Dei et prophetas constituit; et sic angelos sanctos inhabitat, disponens eos per congrua charitatis officia. Venit quidem in homine, a quo cognoscitur et amatur, quantum mente percipi et amari datur. Cum vero mente cujusquam utcunque percipitur, mitti quidem ex tempore, sed non in hunc mundum perhibetur, dum nequaquam sensibus corporis sensibiliter praesentatur; sicut mens ipsa, in quantum divina percipit, se ipsam in hoc mundo esse non sentit. Sed longe aliter dicimus Filium missum, quia genitum. Sic enim ait: Ego ex ore Altissimi
Abbreviated transcription (Latin):
nec erunt. quemadmodũ si corpora spa¬
tiis locoꝵ auferas. corpora nusqm er̾t. ⁊ qr
nusqͣm erunt. nec ipsa erunt. At uero d̾s
inest quidẽ reb ⁊ simul o̾ibꝰ totus. ⁊ insin¬
guł totus: manens quidẽ ubiq in seipso
totus. In seipso dixi. qr cum omẽ cui mest.
sine ipso ẽẽ non possit. ipse ñ egens aliqͦ.
tanqmͣ ñ possit ẽẽ sine illo: ꝑfectus ⁊ beat᷑
manet in seipso solo. Incerrogatio.
era ẽe̾ sentio que dixisti: s anmũ pul¬
sat. quomͦ u̾bum d̾i ho temporalit̾ fie¬
poralit̾ frunt. O ua propt̾ inu̾bo d̾i ma¬
net sine tempore. quo tempore ipsum in
carne oportuit apparere. Uenit enĩ ut ait
apłs plenitudo temporis: in qͦ misit d̾s fi¬
lium suum factum ex muliere. Ex mulie¬
re id̃o dix̃. qr differentiã sexus assignare
uoluit. Qd̾ autem ubiq ẽ eo utiq missũ¬
est quo factum ẽ. Caro namq ẽ factum :¬
ñ in carne mutatũ. Eouero qd̾ fac̾tum ẽ:

Expanded text:
nec erunt. Quemadmodum si corpora spanec erunt. Quemadmodum si corpora spatiis locorum auferas, corpora nusquam erunt; et quia nusquam erunt, nec ipsa erunt. At vero Deus inest quidem rebus, et simul omnibus totus, et in singulis totus manens quidem ubique in se ipso totus. In se ipso dixi quia, cum omne cui inest, sine ipso esse non possit, ipse non egens aliquo, tanquam non possit esse sine illo, perfectus et beatus manet in se ipso solo. XIV. INTERR. Vera esse sentio quae dixisti. Sed animum pulsat quomodo Verbum Dei homo temporaliter fieporaliter fiunt. Quapropter in Verbo Dei manet sine tempore quo tempore ipsum in carne oportuit apparere: Venit enim, ut ait Apostolus, plenitudo temporis, in quo misit Deus Filium suum factum ex muliere . Ex muliere ideo dixit, quia differentiam sexus assignare voluit. Quod autem ubique est, eo utique missuest quo factum est. Caro namque est factum, non in carne mutatum. Eo vero quod factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ipso ⁊ ꝑ ipsum ⁊ inipso sunt omĩa. ipsi
gula rerum magna. uł minima. diffusꝰ par¬
Id̾s cum ubiq est. nͥ mole corporea uel
magnitudine spatiosa ꝑcuncta diffusus ẽ
Nẽ enim minor in parte qmͣ in toto. nec
in toto qmͣ in parte maior: sicut ĩmortali¬
tas que in xp̃o p̃cessit. ⁊ nob̃ in fine ꝑmittit᷑.
ñ erit in aliqua parte corporis maius uł mi¬
nus. Qnͣtitas sane corporis. in partibꝰ suis
amplioribꝰ amplior ẽ. inbreuioribꝰ minor.
Qualitas uero corporis que dicit᷑ immorta¬
litas: tanta erit inmaioribꝰ. qͣnta inminori¬
bꝰ subiecti corporis partibꝰ. Dispar erit in
mẽbroꝵ magnitudine qͣntitas. s par erit
in disparibꝰ qͣlitas: dũ una ꝑ totũ erit sani¬
tas. uł immortalitas. S differenti mͦ qua¬
litas ħ erit in corpore subiecto. ⁊ d̾s in om̃i
creato. Si enim sua qͣlitatibꝰ subiecta tule¬
ris: qualitates nusqͣm nusqͣm erunt. ⁊ ĩo

Expanded text:
Ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. IpsiEx ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. Ipsigula rerum magna vel minima diffusus parDeus, cum ubique est, non mole corporea vel magnitudine spatiosa per cuncta diffusus est. Non est enim minor in parte quam in toto, nec in toto quam in parte major; sicut immortalitas quae in Christo praecessit, et nobis in fine promittitur, non erit in aliqua parte corporis majus vel minus. Quantitas sane corporis in partibus suis amplioribus amplior est, in brevioribus minor. Qualitas vero corporis, quae dicitur immortalitas, tanta erit in majoribus quanta in minoribus subjecti corporis partibus. Dispar erit in membrorum magnitudine quantitas; sed par erit in disparibus qualitas, dum una per totum erit sanitas vel immortalitas. Sed differenti modo qualitas haec erit in corpore subjecto, et Deus in omni creato. Si enim sua qualitatibus subjecta tuleris, qualitates nusquam erunt, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ tuum ⁊ ẽẽ di: indifferent̾ attendis.
S scire debes. qr tuum ẽẽ temporale est.
Creatura enim es. Si autẽ temporale:
utiq ⁊ mutabile. Esse uͦ dĩ et̾num ẽ: sẽꝑ
enim idem est. O. d̾ autẽ sẽ ꝑ idem ẽ.u
tiq & immutabile ẽ. Quare cum inte
mouet. nec tempore uariat᷑. suo quoq
localia metitur. nec loco concluditur.
Q d̾ autẽ solum immutabilit̾. ⁊ uere ẽ.
id̃o ubiq ẽẽ necesse ẽ: qͥa quicqͥd muta¬
bile ẽ. ꝑ se nullomͦ subsistere potestꝰ. s
in ipso ⁊ ꝑtpsum. ⁊ in ipso qͥ summe ẽ.
Qd̾ enim mutabile ẽ: et̾nũ ñ ẽ. Q d̾ue¬
ro et̾num ñ ẽ. cum t̾n existat. de nichilo
facꝰtum ẽẽ ꝓbabile ẽ. ñ enm semꝑ ẽ. Ut
autẽ denichilo fiat aliqͥd: omnipotentẽ
hab̾e opificẽ necesse ẽ. Et qd̾ denichilo
facꝰtum ẽ. ne innichilũ redeat: ipsũ ꝑ quẽ
ẽ in ẽe ei necesse ẽ. Hinc apłs ait. In eo e¬
nim uiuimꝰ: mouemur ⁊ sumꝰ. Et alibi.

Expanded text:
e tuum et esse Dei indifferenter attendis. Sed scire debes quia tuum esse temporale est, creatura enim es. Si autem temporale, utique et mutabile. Esse vero Dei aeternum est. Semper enim idem est. Quod autem semper idem est, utique et immutabile est. Quare cum in te movet, nec tempore variatur. Suo quoque localia metitur, nec loco concluditur. Quod autem solum immutabiliter et vere est ideo esse ubique necesse est, quia quidquid mutabile est, per se nullo modo subsistere potest, sed in ipso et per ipsum et in ipso qui summe est. Quod enim mutabile est, aeternum non est. Quod vero aeternum non est, cum tamen existat, de nihilo factum esse probabile est. Non enim semper est. Ut autem de nihilo fiat aliquid, omnipotentem habere opificem necesse est. Et quod de nihilo factum est, ne in nihilum redeat; ipsum per quem est inesse ei necesse est. Hinc Apostolus ait: In eo enim vivimus, movemur, et sumus . Et alibi:
Abbreviated transcription (Latin):
sentio. qͦs silentio quidẽ meo iudicaui
sedandos. s tua caritate fari ⁊ scrib̃e co¬
gor:. hoc t̾n ate exigendum puto. ut que¬
cumq in meis responsiomb mueñis tie¬
ra do attribuas: que autẽ non uera uidis
mn penitus ascribas. nec recipias: s mutua
caritate ut corrigi debeant. mͥ benigne refe¬
ras. Nos enim ⁊ una gen̾is consanguinitas.
et eiꝰdẽ ꝓfessionis inxp̃o iunxit societas:
quos laudunense solum educauit. ⁊ docuit.
in anglia fecit. Te parisius apud scm mar¬
tinũ letatur hab̾e priorem: me radingia
indignũ seruat alb̃em. mathee fr̾.¬

Expanded text:
sentio, quos silentio quidem meo judicavi sentio, quos silentio quidem meo judicavi sedandos, sed tua charitate fari et scribere cogor. Hoc tamen a te exigendum puto ut quaecunque in meis responsionibus inveneris vera, Deo attribuas; quae autem non vera videris, mihi penitus ascribas, nec recipias, sed mutua charitate, ut corrigi debeant, mihi benigne referas. Nos enim et una generis consanet ejusdem professionis in Christo junxit societas quos Laudunense solum educavit et docuit, in Anglia fecit. Te Parisius apud Sanctum Martinum lætatur habere priorem, me Radingia indignum servat abbatem, Matthæe fr
Abbreviated transcription (Latin):
que ordiri ceꝑas. tam multa int̾seris: T̃ue¬
quidẽ impetu uoluntatiꝰ incepta sepiꝰ int̾rũpiᷤ
⁊ questionũ ordinẽ uagabundus offendis.
De creatore queris: ⁊ ad eius creaturã qm
sepe recurris. De creatura rationali. tam ea
que cecidit. qm ea que stetit. debono⁊ malo
quid sit. de libertate arbitrii.⁊ dispositiõe
di de grã redemptoris nr̃i.⁊ de sacͤmentis.
indebitũ me respondere compellis. Mag¬
nis sane doctoribꝰ ista sunt ꝓponenda. non
opinando. s ueris assertionibꝰ enodanda.
aut quod ualidius ÷ diumis auctoritati¬
bꝰ comꝓbanda. Diuinis quidẽ eloquiis
nemo iustus obuiat: rationẽ nemo sobri¬
us inpugnat: eccł̃am nemo fidelis exas¬
ꝑat. A pluribꝰ plura fieri deb̃e dicis uolu¬
mina. ut eadem res diu̾so dictamine non
diu̾sa fide plurimos erudiat:. ⁊ adu̾itatẽ
uia caritatiᷤ ꝑducat. Dum itaq tue dilec¬
tioni parere compellor. detractores econtͣ

Expanded text:
quae ordiri coeperas tam multa interseris? Tquae ordiri coeperas tam multa interseris? Tquidem impetu voluntatis incoepta saepius interrumpis et quaestionum ordinem vagabundus offendis. De creatione quaeris, et ad ejus ereaturam quam saepe recurris. De creatura rationali, tam ea quae cecidit, quam ea quae stetit, de bono et malo quid sit, de libertate arbitrii et dispositione Dei, de gratia Redemptoris nostri, et de sacramentis, indebitum me respondere compellis. Magnis sane doctoribus ita sunt proponenda, non opinando, sed veris assertionibus enodanda, aut quod validius est, divinis auctoritatibus comprobanda. Divinis quidem eloquiis nemo justus obviat, rationem nemo sobrius impugnat, Ecclesiam nemo fidelis exasperat. A pluribus plura fieri debere dicis volumina, ut eadem res diverso dictamine, non diversa fide, plurimos erudiat et ad veritatem via charitatis perducat. Dum itaque tuae dilectioni parere compellor, detractores e contra
Abbreviated transcription (Latin):
enim inp̃sentia disseruimus: qͣntum
intentionem ur̃am possimꝰ acuere.
Plemorem uͦ de ꝓpositis questionem:
alias uobis sco spiritu astipulante red¬
demus. Ite nunc exultantes: & ꝓ da¬
pib copiosis pomisq diuersis. memo¬
ria relatorũ mensas ur̃as instruite.
Confundatur impius: erubescat iu¬
deus. exultet iustus p̃dicationibus
ueritatis: glorificetur dominus ñe
et semꝑ. et in secula scłorũ ameN.
e multis int̾rogas et plura ꝓponis:
nec me minus idoneum qui res-¬
pondere debeã inportunus aiten¬
dis. Pretendo tibi sacra doctorum uolu¬
mina. subtilibꝰ admodum sententiis ple¬
na: uerboꝵ decore ꝑspicua. S mertẽ te
uideo. dum ea ꝑ multitudine refugis. pro
subtilitate repellis: et me licet sensu tenu¬
em. durus exactor ad soluendũ ꝓ̃trahis.
Qd̾ autem ualde mirandũ ẽ: breuẽ de
maximis. leuem. de gͣuissimis responsio¬
nẽ tibi postulas fieri. S qͥd agis: Curhis

Expanded text:
enim in praesentia disseruimus, quantum enim in praesentia disseruimus, quantum intentionem vestram possumus acuere. Pleniorem vero de propositis quaestionem alias vobis, sancto Spiritu astipulante, reddemus. Ite nunc exsultantes, et pro dapibus copiosis pomisque diversis, memoria relatorum mensas vestras instruite. Confundatur impius, erubescat Judaeus, exsultet justus praedicationibus veritatis: glorificetur Dominus, nunc et semper et in saecuDe multis interrogas et plura proponis, nec me minus idoneum qui respondere debeam importunus attendis. Praetendo tibi sacra doctorum volumina subtilibus admodum sententiis plena, verborum decore perspicua. Sed inertem te video, dum ea prae multitudine refugis, pro subtilitate repellis; et me, licet sensu tenuem, durus exactor ad solvendum protrahis. Quod autem valde mirandum est, brevem de maximis, levem de gravissimis responsionem tibi postulas fieri. Sed quid agis? Cur his
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorauit unitatem: ut et filiũ
simul esse cum patre cognosceres: et
ꝑiculum de ꝑsonarũ multitudine de-¬
cit. Non enĩ dixit fecit adymaginẽ
suã: s adẏmaginem dĩ. Et in quo qͥ¬
dem dispositum sit habere hominẽ
ymaginem dĩ: uel quomͦ recipit si¬
militudinẽ diuiinitatis: in sequentib
xp̃o sensum largiente narrabitur.
Nunc uͦ tantum dixisse sufficiat:
quia una ymago est. Tibi uͦ cur
incidit inmentem tam sacrilege
blasfemare: ut diceres filiũ pat̾ri
esse dissimilem animum ingͣtum:
similitudinem dei quam tu ipse
sumpsisti. benefactorem tuum habere
non pateris: et tibi quidẽ ꝓpͥum uis
esse quod de cȩlesti gratia ꝑcepisti. fi¬
lio autem similitudinem natura insi¬
tam cum genitore non sinis ẽẽ com¬
munem: Sed iam nobis silentium ueᷤ¬
pere tempus indicit: dudum ad occa¬
sum sole dilapso. Qua ꝓpter hic nos
etiã sermonis curricula terminemꝰ:
his contenti que dicta sunt. Tantũ

Expanded text:
commemoravit unitatem, ut et Filium commemoravit unitatem, ut et Filium simul esse cum Patre cognosceres: et periculum de personarum multitudine decit. Non enim dixit: Fecit ad imaginem suam sed ad imaginem Dei. Et in quo quidem dispositum est habere hominem imaginem Dei, vel quomode recipit similitudinem Divinitatis, in sequentibus Chri sto sensum largiente narrabitur, nunc vero tantum dixisse sufficiet, quia una imago est. Tibi vero cur incidit in mentem, tam sacrilege blasphemare, ut diceres Filium Patri esse dissimilem? O animum in gratum! similitudinem Dei quam tu ipse sumpsisti. benefactorem tuum habere non pateris. Et tibi quidem proprium vis esse quod de coelesti gratia percepisti, filio autem similitudinem natura insitam, cum genitore non sinis esse communem. Sed jam nobis silentium vespere tempus indicit: dudum ad occasum sole delapso. Quapropter hic nos etiam sermonis curricula terminemus, his contenti quae dicta sunt. Tantum
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm. Quid respondes: Nunquid dei
et angłoꝵ una ymago ẽ: Nam patͥs
necesse ẽ eandem ẽẽ que filui: si tam̃
ut dõ decens intelligatur ẽẽ figura.
id ẽ non habitu corporeo. s indiuina
ꝓͥetate consistens. Ausculta tu etiam
qui denoua cͥcumcisione ꝓgrederis
iudaismi. cultũ sub xp̃ianitatis simu¬
latione commendans. cui dicit ad
ymaginem nr̃am nͥ illuminatio¬
ni glorieꝰ & titulo paterne suibstantiȩ
quȩ ẽ imago dei inuisibilis: Sue gͦ lo¬
quit᷑ ymagini: quȩ dix̃. Ego & pater
unum sumꝰ. Et qͥ me uidit: & patrẽ
meũ uidit. Huic dicit: faciamus ho¬
minẽ adymaginem nr̃am. Et enim
ubi unitas ymaginis ẽ: nichil potest
ẽẽ dissimile. Non enĩ dix̃ adymagineᷤᷤ
nr̃as: sic̃ & scͥptura testatur fecit ds̃
inqͥt hominem: ñ fecerunt. Prudent̃
uitauit nunc multitudinẽ ꝑsonarũ:
ut ibi qͥdem iudeum confunderet:
hic ritum gentilitatis excluderet. Idõ

Expanded text:
nostram. Quid respondes? Nunquid Dei nostram. Quid respondes? Nunquid Dei et angelorum una imago est? Nam Patris necesse est eamdem esse quam Filii, sic tamen, ut Deo decens intelligatur esse figura, id est, non in habitu corporeo, sed in divina proprietate consistens. Ausculta tu etiam, qui de nova circumcisione progrederis, Judaismi cultum sub Christianitatis simulatione commendans. Cui dicit, Ad imaginem nostram , nisi illuminationi gloriae, et titulo paternae substantiae, quae est imago Dei invisibilis? Suae ergo loquitur imagini, quae dixit: Ego et Pater unum sumus ; et, Qui me videt et Patrem meum videt , huic dicit: Faciamus hominem ad imaginem nostram. Etenim ubi unitas imaginis est, nihil potest esse dissimile. Non enim dixit ad imagines nostras, sicut et Scriptura testatur: Fecit Deus, inquit, hominem: non fecerunt. Prudenter vitavit nunc multitudinem personarum: ut ubi quidem Judaeum confunderet, hic ritum gentilitatis excluderet. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
nator. quomͦ socium mundificationiᷤᷤ
alloquitur. ꝑ quẽ scła fecit: qͥ agit
omnia uerbo potentiȩ suȩ. Sed tuuᷤˢ
animꝰ : uerbum ñ recipit pietatis.
Sicut enĩ ferȩ cum includuntur inca¬
ueis. ualuas earũ dentib exedunt.
amaritudinẽ ꝓpͥam demonstranteᷤ
furorem tamen suũ nequeunt exple¬
re: sic iudeus aduersarius ueritatis.
allegationum coartatus angustus.
multas asserit ẽẽ ꝑsonas. ad quas u̾¬
bum dĩ ꝓcessisse mentit᷑ ferunt gͥ
qͦd angłis dixerit : faciamus hoĩem.
Iudaica uere fictio: suaq digna ꝑfi¬
dia fabulositas. Ut unum non reci¬
piant plurimos confitent᷑: filiumq
ꝑfamuli participationẽ dignitatis
asciscunt : & cum lib̃tos nr̃os aueto¬
res humanȩ formationis efficiunt.
hominisq ꝑfeccorẽ uolunt angłis
coequare: cum sit absurdum ut q̃¬
libet factura possit equalis ẽẽ fac¬
tori. Consideremꝰ qͦq sequentia. fa¬
ciamus hominem ad ymaginem

Expanded text:
nator, quomodo socium mundificationis nator, quomodo socium mundificationis alloquitur, per quem saecula fecit, qui agit omnia verbo potentiae suae: sed tuus animus verba non recipit pietatis. Sicut enim ferae cum includuntur in caveis, vulvas earum dentibus exedunt, amaritudinem propriam demonstrantes, furorem tamen suum nequeunt explere: sic Judaeus adversarius veritatis, alligationum coarctatus angustiis, multas asserit esse personas ad quas Verbum Dei processisse mentitur. Ferunt enim, quod angelis dixerit: Faciamus hominem. Judaica vere fictio, suaeque digna perfidiae fabulositas! Ut unum non recipiant, plurimos confitentur, filiumque famulis per participationem dignitatis asciscunt, et conlibertos nostros auctores humanae formationis efficiunt, hominisque perfectorem volunt angelis coaequare, cum sit absurdum ut quaelibet factura possit aequalis esse factori. Consideremus quoque sequentia: Faciamus hominem ad imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
pugnabunt dicentes sͥmet loqui dm̃:¬
qm ipsi dixit. & ipse fecit. Fiat lux
& facta lux. Errant quod inꝓmptu ẽ:
Qͥs enĩ faber ferrarius. aut carpentã¬
riꝰ. acit corioꝵ confector. solus in suo cõ¬
sistens ergastulo. cui nullus artis so¬
tius p̃sto ẽ. sͥmet ipsi dicit. faciamuᷤ
gladiũ. uel aratrum: compaginemuᷤ¬
aut formemꝰ calceum: & ñ magis tacitꝰ
speciem qͣm mente destinauit incep¬
tat: Et enim uana garrulitas homi¬
nũ quempiã uelut iudicem aut censo¬
rem districte gͥmet aliqͥd imꝑare. qͣn¬
qͣm hn qͦ qui dñm crucifixerunt qͥd
non dicturi st̃. exercitatas admenda¬
tiũ linguas habentes: licet p̃sens uox
eoꝵ penitꝰ ora p̾cluserit: Et dixit ds̃.
Facimus hominem. Donec gͥ minime
qͥ doceret᷑ existeret: in ꝓfundo fuit.
abdita p̃dicatio dĩtatis. Ubi uͦ cepit
hominis expectari creatio. reuelata
ẽ fides: euidenter edogina ueritatiᷤ
emicuit. Ausculta iudee xp̃i repug¬

Expanded text:
pugnabant dicentes sibimet ipsumpugnabant dicentes sibimet ipsumat lux, et facta est lux? Erant quidem in promptu, et Quis enim faber ferrarius, aut carpentarius, aut coriorum confector solus in suo consistens ergastulo, cui nullus artis socius praesto est, sibimet ipse dicit, faciamus gladium, vel aratrum compaginemuaut formemus calceum; et non magis tacitus speciem quam mente destinavit inceptat? Etenim vana garrulitas est, hominum quempiam, velut judicem aut censorem districte sibimet aliquid imperare. Quanquam hi quoque qui Dominum crucifixerunt, quid non dicturi sint, exercitatas ad mendacium linguas habentes, licet praesens vox eorum penitus ora praecluserit? Et dixit Deus, Faciamus hominem. Donec igitur minime qui doceretur existeret, in profundo fuit abdita praedicatio Deitatis. Ubi vero coepit hominis exspectari creatio, revelata est fides, et evidenter dogma veritatis emicuit. Ausculta, Judaee Christi repug
Abbreviated transcription (Latin):
sensus caligat: eriꝑe. Nã reuera õĩum
causarum difficillimum ẽ: se ipsũ cog¬
noscere. Non enĩ solus oculus ea que
extrinsecus habentur inspiciens. se¬
ipsum ñ ualet intueri: s etiã menᷤ
ipsa satis acute aliena delicta con¬
templans. tardior ẽ erga suoꝵ cogni¬
tionem uitioꝵ. Unde etiam nc̃ qͦq ue¬
lociter alienis actib sermo discursus
obtunsior habet᷑ et pigrior: ad exami¬
nanda quȩ sua sũt. Et ñtam exelem̃¬
toꝵ compositione reputare possumus
conditorem. qͣm etiã ex nr̃a ipsoꝵ for¬
matione: si tam̃ se qͥsq uelit pruden¬
t̃ inspicere. sic̃ dicit ꝓpħa. Mirificata
ẽ notio tua ex me. Id ẽ dum me ipstĩ
intueor: in effabilis tue sapientiȩ discor
uirtutẽ. Et dixit ds̃. faciamus hõiem.
Ubi st̃ nunc iudei qͥ insequentib uelut
ꝑ qͣsdam cauernas dĩtatis luce fulgen¬
te. scdaq ꝑsona q̃ mistice declaratur.
necdũ tam̃ manifeste conspicit᷑. re¬

Expanded text:
sensus caligat eripere: nam revera omnium sensus caligat eripere: nam revera omnium causarum difficillimum est se ipsum cognoscere. Non enim solus oculus ea quae extrinsecus habentur inspiciens, seipsum non valet intueri: sed etiam mens ipsa satis acute aliena delicta contemplans, tardior est erga suorum cognitionem vitiorum, unde etiam nunc quoque velociter alienis actibus sermo decursis, obtusior habetur et pigrior ad examinanda quae sunt: et non tam ex elementorum compositione reputare possumus Conditorem, quam etiam ex nostra ipsorum formatione: si tamen se quisque velit prudenter inspicere, sicut dicit propheta: Mirificata est notio tua ex me ; id est, dum me ipsum intueor, ineffabilis tuae sapientiae disco virtutem. Et dixit Deus, faciamus hominem. Ubi sunt nunc Judaei, qui in sequentibus velut per quasdam cavernas Deitatis luce fulgente, secundaque persona quae mystice quidem declaratur, necdum tamen manifeste conspicitur, re
Abbreviated transcription (Latin):
dia ꝑforauit artificis: ut ꝑ eam uirus
a se uulneratis iniceret. S nullus obh
rep̃hendat conditorẽ : quod uitȩ nr̃e
bestias uenenosas adhibuit. Ita enĩ qͥs
& p̃ceptorẽ insimulauit infantum. qui
officia eos discipline custodire compel
onẽ fidei nobis intelligamus res noxi¬
as indicare. Si enĩ confidis in dñm. su¬
ꝑ aspidem & basiliscum ambulabis: et
conculcabis leonem & dracone. Remi¬
niscere nãq quomͦ paulus cũ ligna col¬
ligeret morsu uiꝑe sauciatꝰ. nichil lesi¬
onis accepit: obhoc scilicet quod fide
plenꝰ uir ille scĩssimꝰ habebatur. Sin
aut̃ fueris infidelis: ñ tantũ serpen¬
tem metuere debebis: s infidelitatem
ꝓpͥam. ꝑ quam tu te ipse ꝑditioni ob¬
noxium ꝑfecisti. S iam sermonem hu¬
mane natiuitatis debitum flagitari.
& auditoꝵ uoces incordib audio mu¬
amꝰ: nosinet uͦ ipsos ignoremꝰ. Neces¬
sarium ẽ gͦ. nubem illam q̃ hominũ

Expanded text:
tia perforavit artificis, ut per eam virus tia perforavit artificis, ut per eam virus a se vulneratis injiceret. Sed nullus ob hoc reprehendat Conditorem: quod vitae nostrae bestias venenosas adhibuit. Ita enim quis et praeceptorem insimulabit infantum, qui officia eos disciplinae custodire compellus confessionem fidei nobis intelligimus res noxias indicare. Si enim confidis in Dominum, super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . Reminiscere namque quomodo Paulus cum ligna colligeret morsu viperae sauciatus, nihil laesionis accepit: ob hoc scilicet, quod fidei plenus vir ille sanctissimus habebatur. Sin autem fueris infidelis, non tam serpentem metuere debebis, sed infidelitatem propriam, per quam tu te ipse perditioni obnoxium perfecisti. Sed jam sentio me humanae nativitatis debito flagitari, et auditorum voces in cordibus audio musamus, nosmet vero ipsos ignoremus. Necessarium est ergo, nubem illam quae hominum
Abbreviated transcription (Latin):
in rerũ creatura reppiri: hane tam̃ ip¬
sam beluam tam ingentẽ ds̃ stibiectã
nobis ẽẽ p̃cepit: ut et quod docetur in¬
relligat. & dum ceditur paciat᷑. mani¬
feste declarans cuncta nobis ideo fuis¬
se subiugata. qͥa nos ad ymaginẽ dei
facti sumus: & ñ solum in maximis a¬
nimalib eiꝰ in estimabilem sapientiã
possumꝰ contemplari: s inminimis
qͦ bestiolis eadem cõ siderare mi¬
racula. Sic̃ enĩ nͨ satis ammiror mag¬
noꝵ u̾tices montium. qͥa cũ ꝓximi nu¬
bib habeant᷑. assiduis flatib gratussi¬
mas ꝑferunt tẽpestates. uel econtra
speluncarũ cauationes. qͥa ñ solũ uen¬
toꝵ flatꝰ euitare solent quib ardua
quatiunt᷑. s sempit̃na etiã temꝑie gra¬
tulant᷑ : sic et inanimalium forma non
tantũ uastitudinẽ elephantis stupeo
qͣntum murem qͥ formidolosus ẽ ele-¬
phanto: uel aculeum subtilissimũ scor¬
pii. quẽ tanqͣm fistulam qͣndã sapien¬

Expanded text:
in rerum creatura reperiri. Hanc tamen ipin rerum creatura reperiri. Hanc tamen ipsam belluam tam ingentem Deus subjectam nobis esse praecepit: ut et quod doceretur intelligat, et dum caeditur patiatur, manifeste declarans cuncta nobis ideo fuisse subjugata; quia nos ad imaginem Dei facti sumus, et non solum in maximis animalibus ejus inaestimabilem sapientiam possumus contemplari, sed in minimis quoque bestiolis eadem considerare miracula. Sicut enim non satis admiror magnorum vertices montium quia, cum proximi nubibus habeantur, assiduis flatibus gravissimas perferunt tempestates, vel e contra speluncarum cavationes, quia non solum ventorum fremitus evitare solent, quibus ardua quatiuntur, sed sempiterna etiam temperie gratulantur: sic et in animalium forma, non tantam vastitudinem elephanti stupeo, quantum murem, qui formidolosus elephanto est, vel aculeum subtilissimum scorpii, quem tanquam fistulam quamdam sapien
Abbreviated transcription (Latin):
colli longioris explentem: que pastũ
ꝑcipit et aquã trahit: pedesq eius
nullis geniculoꝵ coniungunt᷑ articłis:
ut tanquã columne quedam grauita¬
tẽ suꝑiecti ponderis subuectarent.
Si enĩ gracilia nutantiaq fuissent¬
ciꝰ crura: sine dubio eiectiones iun¬
cturarũ pateretur assiduas: ut pote
ñ sufficientium molem tantam sub¬
leuare. cũ surgeret. Itaq uides qͦmͦ
uelut quȩdã corporee turres belli tẽ¬
pore locantur ante aciem: uel monte ᷤᷤ
animati opponunt᷑ hostium muni¬
m̃ta rapturi. Quoꝵ si magnitudini
fundamina gressuum ñ haberentur
eqͣlia: nullatenus tanta menbrositaᷤᷤ
portaret᷑. ferunt autẽ elephantum
trescentos annos ⁊ amplius uiuere:
ministerioq ꝓmuscidis cibum sͥmet
ut diximus admouere: qͥ uelut ser¬
pens qͥdã sinuosus et lubricus huc
atq illuc flectitur. Ita uerus ẽ sermo
qͥ asserit nichil minꝰ. nicħ suꝑfluũ

Expanded text:
colli longioris explentem, quae pastum colli longioris explentem, quae pastum percipit et aquam trahit. Pedesque ejus nullis geniculorum conjunguntur articulis, ut tanquam columnae quaedam gravitatem superjecti ponderis subvectarent. Si enim gracilia nutantiaque ejus fuissent crura, sine dubio ejectiones juncturarum pateretur assiduas, utpote non sufficientium molem tantam sublevare, cum surgeret. Itaque vides quomodo velut quaedam corporeae turres belli tempore locantur ante aciem, vel montes animati opponuntur, hostium munimenta rupturi. Quorum si magnitudini fundamina gressuum non haberentur aequalia, nullatenus tanta membrositas portaretur. Fertur autem elephantum trecentos annos et amplius vivere, ministerioque promuscidis cibum sibimet, ut diximus, admovere; qui velut serpens quidam sinuosus et lubricus, huc atque illuc flectitur. Ita verus est sermo qui asserit nihil minus, nihil superfluum
Abbreviated transcription (Latin):
de stomacho denuo recurrat adden¬
tes: qͦ facilius eã possit ruminando
conterere: ac sine labore digerere.
Neq enĩ sine causa gurgulionẽ sto¬
machumq certis animalib dedit:
ut sponte necessarios usus p̃bentem.
Camelus gͥ idenco longũ gutt᷑ habet:
ut coequatum pedib facile escam qua
quęrit attingat. Breuis aut̃ humerisq
supp̃ssa. ceruix ursoꝵ ẽ. Itemq leonis
et tigridis. & similiũ ferarũ quib her¬
bosa ñ st̃ alimenta: nec habent aliqͣm
necessitatẽ inclinandi se ad terrã. qͥppe
q̃ carne uescunt᷑. Ed de ꝓmuiscide di¬
camꝰ elephantis: qui cũ omniũ sit maxi¬
mꝰ beluarũ. uisentibq terribilis: par
fuit. ut menbris inmanib formaret᷑:
Quoꝵ magnitudinẽ si ceruix fuisset
eqͥꝑans. immobilis haberet᷑ : pondere
ipso deorsc̃ curuatꝰ. Nẽ autẽ paucis ossi¬
b ceruix et caput innexum spine cohe¬
ret: habetq ꝓmuscidem ministeriũ sͥ

Expanded text:
de stomacho, denuo decurrat ad dende stomacho, denuo decurrat ad dentes, quo facilius eam possit ruminando conterere, ac sine labore digerere. Neque enim sine causa gurgulionem, stomachumque certis animalibus dedit, utpote necessarios usus praebentem. Camelus igitur idcirco longum guttur habet: ut coaequatum pedibus, facile escam quam quaerit attingeret. Brevis autem humerisque suppressa cervix ursorum est, itemque leonis et tygridis, et similium ferarum, quibus herbosa non sunt alimenta, nec habent aliquam necessitatem inclinandi se ad terram: quippe quae carne vescuntur. Quid de promuscide elephanti dicamus, qui cum omnium sit maximus belluarum, visentibusque terribilis, par fuit ut membris immanibus formaretur? Quorum magnitudini si cervix fuisset aequiparans, immobilis haberetur, pondere ipso deorsum curvatus. Nunc autem paucis ossibus cervices et caput innexum spinae cohaeret, habetque promuscidem ministerium sibi
Abbreviated transcription (Latin):
cundiores st̃. id ẽ lepores. & dammȩ
ouesq siluestres: ut non facile deleret᷑
genus earũ acarnificib expensum
feris. heȩ autẽ q̃ deuoratrices st̃ alia¬
rũ: steriliores habent᷑. Nam deniq le¬
om uix leena fit mat̾. Unguib enĩ
dũ nascitur uuluam genitricis exul¬
cerat: sic̃ uiꝑa que non aliter nͥ matͥs
exeso disceptoq uentre ꝓcedit. con-¬
gruam creatrici mercedem ꝓtali par-¬
tu rependens. Ita mchil in reb huma¬
nis habetur imꝓuidu: nec ulla dili¬
gentiȩ sͥ competentis immuni¬
tas ẽ Qͦd si studiosius ipsa pecorum
m̃bra discusseris: inuenies nich illis
suꝑfluu᷑ dedisse conditorẽ: nichil ne¬
cessarium denegasse belius. Nãq car¬
nissumis acutos dentes apposuit: qm̃
talib opus erat adspeciem alimonie
p̃finite ministeriis. Cis uͦ quib ex
una parde dentes instituit. pluri¬
moꝵ receptacula pabuloꝵ in ẽẽ dis-¬
posuit: ut pars quȩ pͥor assũpta ẽ.

Expanded text:
cundiores sunt, id est lepores et damae, cundiores sunt, id est lepores et damae, ovesque silvestres: ut non facile deleretur genus earum, a carnificibus expensum feris. Hae autem quae devoratrices sunt aliarum, steriliores habentur. Nam denique leoni vix leaena fit mater: unguibus enim dum nascitur, vulvam genitricis exulcerat, sicut vipera quae non aliter nisi matris exeso discerptoque ventre procedit, congruam creatrici mercedem pro tali partu rependens. Ita nihil in rebus humanis habetur improvidum: nec ulla diligentiae sibi competentis immunitas est. Quod si studiosius ipsa pecorum membra discusseris, invenies nihil illis superfluum dedisse Conditorem, nihil necessarium denegasse. Belluis namque carnisumis acutos dentes apposuit, quoniam talibus opus erat ad speciem alimoniae praefinitae ministeriis. Eis vero quibus ex una parte dentes instituit, plurimorum receptacula pabulorum inesse disposuit, ut pars quae prior assumpta est
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb odore repetitis explicatisq fallen¬
tibꝰ uiis cubile reꝑiat. Qͥd amplius
hi faciunt indescͥptionib qͥ ociose se¬
dentes puluerẽ stilo signantꝰ. & extͥb
ꝓpositionib duas auferunt: In illa
aut̃ q̃ reliqua ẽ: inueniunt ueritatẽ.
Memoria gͥ canis erga depensum sͥ
beneficiũ. quẽ ñ ingratum homine
suobenefactori pudore confundit. cũ
etiã dñis int̾fectis in loco deserto. mł¬
ti canes obseruatione longissima de¬
fecert: Alii pemtis dñis indices homi¬
cidii fuerunt: reosq p̃sentauere indici¬
is. accusatione̾ latratu ꝑ agentes. Qd
gͥ dicturi sunt qͥ creatorem pastorẽq
sutim dm̃ nͣ mͦ non diligunt. s etiam
dem cũ illis simul cibant᷑ mensa: lar¬
gitoremq epularũ sacͥlegis blasphe-¬
mioꝵ sermonib lacerari patiuntur:
S nunc ad creature contẽplationẽ rede¬
amꝰ. Idõ scilicet imbecilliores bestiȩ fe¬

Expanded text:
omnibus odore repetitis explicatisque fallenomnibus odore repetitis explicatisque fallentibus viis, cubile reperiet. Quid amplius hi faciunt in descriptionibus, qui otiose sedentes, pulverem stylo signant, et ex tribus propositionibus duas auferunt, in illa autem quae reliqua est inveniunt veritatem? Memoria igitur canis erga depensum sibi beneficium, quem non ingratum hominem suo benefactori pudore confundit, cum etiam dominis interfectis in loco deserto, multi canes observatione longissima defecerunt? Alii peremptis dominis indices homicidii fuerunt, reosque praesentavere judiciis, accusationem latratu peragentes. Quid igitur dicturi sunt qui creatorem pastoremque suum Deum non modo non diligunt, sed etiam eadem cum illis simul cibantur mensa, largitoremque epularum sacrilegis blasphemorum sermonibus lacerari patiuntur? 5. Sed nunc ad creaturae contemplationem redeamus. Ideo scilicet imbecilliores bestiae fe
Abbreviated transcription (Latin):
sint arma pugnandi. Hȩc gͥ indici¬
ui nobis faciunt: qͥa naturalis pru¬
dentia doctrinȩ traditione ñ utit᷑.
Et qͥa nichil inordinatũ uel imꝓui¬
dum habet᷑ in reb s oĩa certissimũ
specim̃ inse sapientiȩ conditoris osten¬
tant: qͥ sic ĩstructas pecudes ad defen¬
sionem ꝓpͥȩ salutis institure. Expers
qͥdẽ rationis ẽ canis: s eqͥꝑantem ra¬
tioni sensũ creditur possidere. Nã ea
q̃ ꝑ ocium uite longũ quidã sedente ᷤᷤ
uix inuenire potuerunt. id ẽ philoso¬
phi scłares. sillogisinoꝵ dico tendicłas
beneficio naturali canis consecutus
asserit᷑: quia uestigia ferarũ sagacit᷑
indagando. cũ uiderit multipliciter
int̾cisas semitas om̃s discursib inter¬
rumpit: uocem articłatam non
omittens. Nã ꝑ ea quȩ agit indicat ꝓ¬
fecto qͦ bestiȩ quȩ lustrantur abieruł:
nec illum relinquens in exploratũ lo¬
cũ ubi suspicio nulla uestigii ẽ. donec

Expanded text:
sint arma pugnandi. Haec igitur indicisint arma pugnandi. Haec igitur indicium nobis faciunt, quia naturalis prudentia doctrinae traditione non utitur, et quia nihil inordinatum, vel improvidum habetur in rebus: sed omnia certissimum specimen in se sapientiae Conditoris ostentant, qui sic instructas pecudes ad defensionem propriae salutis instituit. Expers quidem rationis est canis, sed aequiparantem rationi sensum creditur possidere. Nam ea quae per otium vitae longum quidam sedentes vix invenire potuerunt, id est philosophi saeculares, syllogismorum dico tendiculas beneficio naturali canis consecutus asseritur: quia vestigia ferarum sagaciter indagando, cum viderit multipliciter intercisas semitas, omnes discursibus interrumpit, vocem tantum articulatam non emittens: nam per ea quae agit indicat profecto, quo bestiae quae lustrantur abierint. Nec illum relinquens inexploratum locum, ubi suspicio nulla vestigii est, donec
Abbreviated transcription (Latin):
as. liberos ex matrimonio pͥore con¬
tristat: Infucatus ẽ amor ferarum
int̾ parentes et filios: qm̃ qͥ eas crea¬
uit ds̃ quod minꝰ illis in ration̾e p̃sti¬
dit. sensus beneficio compensauit. Ex
qͦ fit ut p̃sentib tot ouium milib de
mamina laxatus agnꝰ. mox uocẽ ma¬
tͥs agnoscat. et ad eam currat exultans:
fontesq lactis in qͥrat. Qͦd et si forte ste¬
rilior habeatur. ipsa sola contentꝰ ub̃a
p̃terit aliena: qͣmuis copiosa sint et
referta. Materq nichilominꝰ intanta
multitudine suũ recognoscit fȩtum.
Et cerde uox una ẽ indiuersis. color unꝰ
& odor idem: qͣnto nos uidelicet nr̃o
possumꝰ odore colligere. Uerumtam᷑ ẽ
ilis acutior intellectus ab hoĩe: ꝑ quẽ
cuiq suppetit agnitio ꝓpͥoꝵ. Necdum
scilicet catulo dentes formati st̃: et
tam̃ infestantes conatur ore repelle¬
re. Nondũ uitulo cornua surrexer̃t:
et nouit iam in qͣ parte sͥ futura

Expanded text:
as liberos ex patrimonio priore conas liberos ex patrimonio priore contristat? Infucatus est amor ferarum inter parentes et filios, quoniam qui eas creavit Deus quod minus illis in ratione praestitit, sensus beneficio compensavit. Ex quo fit ut praesentibus tot ovium millibus, de mandra laxatus agnus mox matris vocem agnoscat: et ad eam currat exsultans, fontesque lactis inquirat. Quod etsi forte mater sterilior habeatur, ipsa sola contentus ubera praeterit aliena, quamvis copiosa sint et referta. Materque nihilominus in tanta multitudine suum recognoscit fetum. Et certe vox una est in diversis, color unus et odor idem, quantum nos videlicet nostro possumus odore colligere: verumtamen est illis acutior intellectus ab homine: per cuique suppetit agnitio propriorum. Necdum scilicet catulo dentes formati sunt, et tamen infestantes conatur ore repellere. Nondum vitulo cornua surrexerunt, et novit jam in qua parte futura sibi
Abbreviated transcription (Latin):
noxia declinare. Om̃e autẽ malum: mor ñ
b ẽ animi. Uirtus autem: rationẽ sani¬
tatis. apportat. Inde bene qͥdam statue¬
rt: asserentes sanitatẽ ẽẽ. motuũ natura¬
liũ constantiã. Ed etiã in animi uigore
ꝓfitendo qͥs: non iudicabit᷑ errare. Sin
enĩ semꝑ appetens ẽ. naturaltẽ animꝰ.
Idõq laudanda prudentib ẽ castitaᷤ
assequenda iustitia: sectanda sapien¬
tia: miranda fortitudo. Que res ma¬
gis animis familiares st̃: qͣm corpo¬
rib ualitudo. Filui: parentes diligi¬
te: filios: nolite parentes exasꝑare.
Numqͥd ñ hoc idem natura p̃cepit:
Nichil gͦ noui paulus hortatur: s al¬
tius astringit alia uincla naturȩ
Cuiꝰ tanta uis ẽ in affectu: ut etiam
lupus ꝓ catulis suis pugnet. Quid
dicturus ẽ homo qͥ et mandatũ sꝑ¬
nit. et naturã despicit: cũ aut iuue¬
nis deformat inuiriis canitiẽ geni¬
toris: aut pater scdas nactus nupti¬

Expanded text:
noxia declinare. Omne autem malum morbus noxia declinare. Omne autem malum morbus est animi, virtus autem rationem sanitatis apportat. Unde bene quidam statuerunt, asserentes sanitatem esse motuum naturalium constantiam. Quod etiam in animi vigore profitendo quis non judicabitur errare? Sui enim semper appetens est naturaliter animus: ideoque laudanda prudentibus est castitas, assequenda justitia, sectanda sapientia, miranda fortitudo. Quae res magis animis familiares sunt quam corporibus valetudo. Parentes, diligite filios: filii, nolite parentes exasperare . Nunquid non hoc idem natura praecepit? Nihil ergo novi Paulus hortatur, sed astringit altius vincula naturae. Cujus tanta vis est in affectu, ut etiam lupus pro catulis suis pugnet. Quid dicturus est homo, qui et mandatum spernit, et naturam despicit, cum aut juvenis deformat injuriis canitiem genitoris, aut pater secundas nactus nupti
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilia: Quappt̃ et nos simul cũ ꝓ¬
pħa dicamus. Ut magnificata st̃ oꝑa
tua dñe: omia insapientia fecisti. Ergo
ñ ꝓderit nobis illa satisfactio. qͣ puta¬
mus excusare nos posse dicentes mi¬
nime litteris didicisse quod expedit:
cũ legis magisterio naturalis electio¬
nẽ utilium ꝑcepisse credamur. Nosti
enĩ tu bonum qđ facere debehebis in
ꝓrimum: & malum qͦd idem nolis ab
alio ꝑpeti. Nulla scilicet ars medendi.
nec aliquis usus herbarũ remedia pe¬
corib querenda monstrauit: s natu¬
raliter animal unum qͦdq nouit ꝓpͥe
saluti consulere. & ineffabilem diligen¬
tiã genitiua captare prudentia. Sunt
tamen et apud nos genera ñnulia uͥ¬
tutũ: quas ñ ex hominũ doctrina. s
exnaturȩ tradictione sortimur. Sicut
enĩ nulla nos institutio monet odisse
languorẽ. s spontaneũ habemus erga
oĩa quȩ nos contristare credunt᷑. hor¬
rorem: sic & animo nat᷑ale sub ẽ officiũ.

Expanded text:
mirabilia? Quapropter et nos simul cum pmirabilia? Quapropter et nos simul cum propheta dicamus: Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti . Ergo non proderit nobis illa satisfactio, qua putamus excusare nos posse dicentes, minime litteris didicisse quod expedit, cum legis magisterio naturalis electionem utilium percepisse credamur. Nosti enim tu bonum quod facere debebis in proximum, et malum quod idem nolis ab alio perpeti. Nulla scilicet ars medendi, nec aliquis usus herbarum remedia pecoribus quaerenda monstravit, sed naturaliter animal unumquodque novit propriae saluti consulere, et ineffabilem diligentiam genitiva captare prudentia. 4. Sunt tamen et apud nos genera nonnulla virtutum: quas non ex hominum doctrina, sed ex naturae traditione sortimur. Sicut enim nulla nos institutio monet odisse languorem, sed spontaneum habemus erga omnia quae nos contristare creduntur horrorem; sic et animo naturale subest officium
Abbreviated transcription (Latin):
mundo ut possis tͥ subsicdia qͥetis
future reponere: cum uideas formi¬
cã hẏemis memorẽ. uictum sͥ studi¬
ose temꝑe ęstatis attrahere: que ñ
idõ minus diligens ẽ qͥa nondum
picula expitur hiberni: quin potiꝰ
omi nisu curaq ꝑuigili laborat et
oꝑatur. cunctaq discurrendo ꝑtem¬
tat. qͦ possit sufficientia sͥmet alim̃¬
ta recondere: mirabiliq prudentia ꝓ¬
spicit. ne species que collecta st̃ corrũ¬
pant᷑. Secat enĩ dentib granũ: ne in¬
cipiens germinare pastum sͥ p̃beret
inutilem. Sem̃ qͦ ipsum si fuerit hu¬
mectatũ uaporib telluris. siccat inso¬
le. nec tamen semꝑ hoc facit. s cũ se¬
renitatẽ stabilem fore p̃senserit. Dem¬
q ñ uidebis ymbres emitti de nubib:
quousq formica torrendũ sub sole se¬
m̃ exponit. Qs gͥ sermo comp̃hende.
qͥs auditꝰ caꝑe: uel qͣntum temꝑis suf¬
ficere. potuerit ad explananda cuncta

Expanded text:
mundo, ut possis tibi subsidia quietis mundo, ut possis tibi subsidia quietis futurae reponere, cum videas formicam hiemis memorem, victum sibi studiose tempore aetatis attrahere? Quae non ideo minus diligens est, quia nondum pericula experitur hiberni, quin potius omni nisu curaque pervigili laborat et operatur, cunctaque discurrendo pertentat, quo possit sufficientia sibimet alimenta recondere: mirabilique prudentia prospicit, ne species quae collectae sunt corrumpantur. Secat enim dentibus granum, ne incipiens germinare pastum sibi praeberet inutilem: semen quoque ipsum si fuerit humectatum vapore telluris, siccat in solem; nec tamen semper hoc facit, sed cum serenitatem stabilem fore praesenserit. Denique non videbis imbres emitti de nubibus, quousque formica torrendum sub sole semen exponit. Quis igitur sermo comprehendere, quis auditus capere, vel quantum temporis sufficere poterit, ad explananda cuncta