comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
misccłiam uel ordinando ꝑ iudiciũ.
bona sunt ipsa quȩ fecit. Cũ gͥ eoꝵ
quȩ fecit nichil oderit. quis digne po¬
terit eloqui quantũ diligat menbra
unigeniti sui. & quanto amplius ipsũ
unigenitũ in qͦ condita sunt om̃ia ui¬
sibilia & inuisibilia. quȩ in suis gene¬
rib ordinata ordinantissime diligit:
Menbra quippe unigeniti al angłoꝵ
cius ȩqualis. gr̃a uͦ qua homo est quo¬
modo non excedit excellentiã cuius¬
libet angłi. cũ sit una ꝑsona carnis
& uerbi: Quãquã non desint qͥ etiam
nos angłis p̾ferant. quia ꝓ nobis inqͥunt
est aliud quã de impietate uelle gła¬
ri. Et enĩ xp̃s sicut ait apłs iuxta
tempus ꝓ impiis moetuus est: hic gͦͣ
non meritũ nr̃m sed łi miscđia com¬
mendat᷑. Nã quale est ideo se uel¬
le laudari qͥa uicio suo tã detesta¬
bilit̾ egrotauit. ut non posset alit̾
quã medici morte sanari: Non est
na morbor. An ideo nos p̾ferimꝰ an¬

Expanded text:
misericordiam, vel ordinando per judicium, misericordiam, vel ordinando per judicium, bona sunt ipsa quae facit. Cum igitur eorum quae fecit nihil oderit, quis digne possit eloqui, quantum diligat membra Unigeniti sui; et quanto amplius ipsum Unigenitum, in quo condita sunt omnia visibilia et invisibilia, quae in suis generibus ordinata ordinatissime diligit? Membra quippe Unigeniti ad Angelortius aequalis; gratia vero qua homo est, quomodo non excedit excellentiam cujuslibet angeli, cum sit una persona carnis et Verbi? 7. Quanquam non desint qui etiam nos Angelis praeferant; quia pro nobis, inquiunt, est aliud, quam de impietate velle gloriari? Etenim Christus, sicut ait Apostolus, juxta tempus pro impiis mortuus est . Hic ergo non meritum nostrum, sed Dei misericordia commendatur. Nam quale est ideo se velle laudari, quia vitio suo tam detestabiliter aegrotavit, ut non posset aliter quam medici morte sanari? Non est na morborum. An ideo nos praeferimus An
Abbreviated transcription (Latin):
aduersũ eũ exercentes oꝑem̃ iniqͥ¬
tatẽ. & tam̃ ei uerissime dictũ est
oclisti dñe om̃s qͥ oꝑantur iniqͥtatem.
Proinde miro & diuino modo. & quando noᷤᷤ
oderat diligebat. Oderat enĩ nos quales
ipse non fecerat. & quia iniqͥtas nr̃a opꝰ
eius non om̃i ex parte con¬
sũpse¬
rat: nouerat simul in uno¬
quoq:
nr̃m & odisse qd feceramus.
amare qđ fecerat. Et hoc
in om̃ib intelligi potest de illo. cui
ueraciter dicit᷑ nichl odisti horũ que
fecisti. Non enĩ qđcũq odisset ẽẽ uo¬
luisset. aut om̃ino ẽẽt qd om̃ips ẽẽ uo¬
luisset. nͥ & in eo qđ odet eẽt etiam
qđ amaret. Merito quippe odit. &¬
ꝑ uelut a regula suȩ artis alienũ impro¬
bat uiciũ amat tam̃ suũ etiã in ui
ciosis uel sanatione beneficiũ uel dãp¬
natione iudiciũ: ita ds̃. & nichil odit
eoꝵ que fecit. Haturarũ enĩ non uitio¬
rũ conclitor mala quȩ odit ipse non fe¬
cit. & de malis eisclemͭ sanando ea ꝑ

Expanded text:
 exercentes, operaremur iniquitatem; et tamen ei verissime dictum est: Odisti, Domine, omnes qui operantur iniquitatem. Proinde miro et divino modo, et quando nos oderat, diligebat; oderat enim nos quales ipse non fecerat, et quia iniquitas nostra opus ejus non omni ex parte consumpserat, noverat simul in unoquoque nostrum et odisse quod feceramus, et amare quod fecerat. Et hoc quidem in omnibus intelligi potest de illo cui veraciter dicitur: Nihil odisti eorum quae fecisti . Non enim quod odisset, esse voluisset, aut omnino esset, quod omnipotens esse noluisset, nisi et in eo quod odit, esset etiam od amaret. Merito quippe odit, et, velut regula suae artis, alienum improbat vitium; amat tamen suum etiam in vitio pro sua vel sanatione beneficiorum, vel damnatione judicium. Ita Deus, et nihil odit eorum quae fecit: naturarum enim, non vitiorum conditor, mala quae odit, ipse non fecit; et de malis eisdem vel sanando ea per
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ est ei cara uerbi caro. Nos au¬
tẽ diligit. qm̃ sumus eius menbra quẽ
diligit. Et hoc ut ẽẽmꝰ. ꝓpt̾ hoc nos
dilexit anteꝗͣ eẽmus. Qu̾aꝓpt̃ in cõpre
hensibilis est dilectio qua diligit ds̃.
neq mutabilis. Non enĩ ex quo ei re¬
conciliati sumus ꝑ sanguinẽ filii eius
nos cepit diligere. sed ante mundi con
genito etiã nos filii eus ẽẽmꝰ. pͥusꝙͣ¬
ciliati sumus dõ ꝑ mortẽ filii eius. nõ¬
sic audiat᷑. non sic accipiat᷑ quasi icdõ
nos reconciliauerit ei filius ut iã in¬
ciperet amare quos oderat. sicut re¬
conciliat᷑ immicus muncdo ut deinde
sint amici. & inuicẽ diligant qͥ ode¬
rant inuicẽ. sed iã nos diligenti re¬
conciliati sumus dõ. cũ qͦ ꝓpt̾ pecca¬
tũ inmicitias habebamꝰ. Qd utrũ
uerũ dicam. attestatur apłs. Comm̃¬
clat inqͥt dilectionẽ sũa ds̃ in nobis.¬

Expanded text:
Verbum est ei chara Verbi caro: nos auVerbum est ei chara Verbi caro: nos autem diligit, quoniam sumus ejus membra quem diligit; et hoc ut essemus, propter hoc nos dilexit antequam essemus. 6. Quaproptehensibilis est enim dilectio qua nos diligit Deus atque immutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus, per sanguinem Filii ejus, nos coepit diligere; sed ante mundum, prgenito etiam nos filii ejus essemusciliati sumus Deo per mortem sic audiatur, non sic accipiatur, quasi ideo nos reconciliaverit ei Filius, ut jam inciperet amare quos oderat; sicut reconciliatur inimicus inimico, ut deinde sint amici, et invicem diligant qui oderant invicem: sed jam nos diligenti reconciliati sumus ei, cum quo propter peccatum inimicitias habebamus. Quod utrum verum dicam, attestetur Apostolus: Commendat, inquit, dilectionem suam Deus in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ semꝑ ȩqualitatẽ significat qͥ di¬
cit. sicut illud ita & illud. sed ali¬
quando tantũ. qͥa ẽ illud. est & illud.
aut qͥa ẽ illud ut sit & illud. Quis
enĩ dixerit eo ꝓrsus mͦ in mundũ
a xp̃o apłos missos quomͦ ẽ ipse mis¬
sus a patre: Ut enĩ alias taceã diffe¬
rentias quas cõmemorare longũ est:
missi st̃ certe illi cũ iã homines eẽnt.
missus ẽ autẽ ipse ut homo eẽt &
tam̃ suꝑius ait sicut me misisti in
mundũ. & ego misi eos in mundum:
tãꝗͣ. diceret. qͥa misisti me misi eos.
Ita & hoc loco dileristi eos inqͥt sicut
dilexisti eos. qm & me dilexisti. Non
enĩ menbra filii non diligeret qͥ diligit
filiũ. aut alia causa est diligendi men¬
bra eius. nͥ quia diligit eũ. Sed dili¬
git filiũ scdm̃ diuinitatẽ. quia genu¬
it illũ ȩqualẽ sibi. Diligit eũ etiam
scđm̃ id qđ homo est : qͥa ipsũ unige¬
nitũ uerbũ caro factũ est. & ꝓpter

Expanded text:
enim semper aequalitatem significat, qui dienim semper aequalitatem significat, qui dicit, Sicut illud, ita et illud: sed aliquando tantum, Quia est illud, est et illud; aut, Quia est illud, ut sit et illud. Quis enim dixerit eo prorsus modo in mundum a Christo Apostolos missos, quomodo est ipse missus a Patre? Ut enim alias taceam differentias, quas commemorare longum est, missi sunt certe illi cum jam homines essent; missus est autem ipse ut homo esset: et tamen superius ait, Sicut me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum ; tanquam diceret, Quia misisti me, misi eos. Ita dilexisti eos, quoniam et me dilexisti. Non enim membra Filii non diligeret, qui diligit Filium, aut alia causa est diligendi membra ejus, nisi quia diligit Filium, sed diligit Filium secundum Divinitatem, quia genuit illum aequalem sibi. Diligit eum etiam secundum id quod homo est, quia ipsum unigenitum Verbum caro factum est, et propter
Abbreviated transcription (Latin):
tu me misisti: ut nouerimꝰ qͣntũ ꝑ¬
tinet al patris & filii inseparabi¬
lẽ caritatẽ. hoc nos mͦ credere qͦ
tendimꝰ credendo cognoscere. Si
autem dicerent ut cognoscant quia me
misisti. tantũdẽ ualeret quantũ hoc
qd ait ut cognoscat mundus. Ip̃si eniꝰ
est mundus dãpnatione p̾destinatꝰ.
sed ex inimico amicus effectus: ꝓpt᷑
quẽ ds̃ erat in xp̃o mundũ recon¬
cilians sibi. Ideo dixit ego in eis &
tu in me : tamꝗͣ diceret. Ego in
eis ad qͦs misisti me: & tu in me
mundũ reconcilians tibi ꝑ me. frop¬
terea sequit᷑ etiã illud quod ait.
Et dilexiseos. sicut & me dilexisti.
In filio quippe nos pat̾ diligit. qͥa
in ipso nos elegit ante mundi con¬
stitutionẽ. Quia enĩ diligit unige¬
nitũ ꝓfecto diligit & menbra eius
quȩ adoptauit in eũ ꝑ eũ. Nec idõ
pares sumus unigenito filio ꝑ quẽ
creati & recreati sumus. qͥa dictum
est dilexisti eos sicut & me. Neq

Expanded text:
tu me misisti, ut noverimus quantum ptu me misisti, ut noverimus quantum pertinet ad Patris et Filii inseparabilem charitatem, hoc nos modo credere, quo tendimus credendo cognoscere. Siautem diceret, Ut cognoscant quia tu me misisti: tantumdem valeret quantum hoc quod ait, Ut cognoscat mundus. Ipsi sunt eest mundus damnationi praedestinatus; sed ex inimico amicus effectus, propter quem Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Ideo dixit, Ego in eis et tu in me: tanquam diceret, Ego in eis ad quos misisti me; et tu in me, mundum reconcilians tibi per me. 5. Propterea sequitur etiam illud quod ait, Et dilexisti eos sicut et me dilexisti. In Filio quippe nos Pater diligit, quia in ipso nos elegit ante constitutionem mundi . Qui enim diligit Unigenitum, profecto diligit et membra ejus quae adoptavit in eum per eum. Nec ideo pares sumus unigenito Filio per quem creati et recreati sumus; quia dictum est, Dilexisti eos sicut et me. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fit ꝑ mediatorẽ. ut ꝑfecta beatitu¬
dine cui nichil iã possit adici ꝑfruam̃.
Unde id qđ sequit᷑ ut cognoscat mun¬
dus quia tu me misisti. non sic accipi¬
credat mundus. Aliquanda enĩ & cog¬
noscere ꝓ eo qđ est credere ponit᷑. ut
est qcł ait aliquanto suꝑius: & cogno¬
uerunt uere qͥa ate exii. & credidert̃
qͥa tu me misisti. Noc dixit posteriuᷤ
crediderunt. qđ prius dixerat cog¬
nouerunt. Sed hic quandõ qͥdẽ de
consũmatione loquit᷑. talis ẽ intelli¬
genda cognitio. qualis erit ꝑ speciem.
non qualis nunc est ꝑ fidẽ. Nã ui¬
cletur ordo ẽẽ seruatiis. in eo quod pau¬
lo ante dixit ut credat mundus. hic
autẽ ut cognoscat mundus. Ibi enĩ
quãuis dixerit ut om̃s unũ sint &
in nobis unũ sint : non ait tamͣ sint
consũmati in unũ. atq ita subnexu¬
it. ut credat mundus qͥa tu me mi¬
uidere qđ credimꝰ. Rectissime gͥ
ibi ut credat mundus. hic ut cog¬
noscat mundus. tam̃ & ibi & hic qͥa

Expanded text:
atitudine, cui nihil jam possit adjici, perfruamur. Unde id quod sequitur: Ut cognoscat mundus, quia tu me misisti, non sic accipicredat mundus. Aliquando enim et cognoscere pro eo quod est credere ponitur, ut est quod ait aliquanto superius: Et cognoverunt vere quia a te exii, et crediderunt quia tu me misisti. Hoc dixit posterius crediderunt, quod prius dixerat cognoverunt. Sed hic, quandoquidem de consummatione loquitur, talis est intelligenda cognitio, qualis erit per speciem, non qualis nunc est per fidem. Nam videtur ordo esse servatus in eo quod paulo ante dixit: Ut credat mundus; hic autem: Ut cognoscat mundus. Ibi enim quamvis dixerit ut omnes unum sint, et in nobis unum sint, non ait tamen sint consummati in unum, atque ita subnexuit: Ut credat mundus, quia tu me mividere quod credimus. Rectissime igitur ibi ait: Ut credat mundus; hic: Ut cognoscat mundus. Tamen et ibi et hic, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ discipłis suis quos tunc se¬
cũ habebat. atq adiunxis¬
set suos alios dicens non ꝓ
his autẽ rogo tantũ. sed & ꝓ eis qͥ credi¬
turi sunt ꝑ uerbũ eoꝵ in me: uelut
quereremꝰ quid uel quare ꝓ illis roga

Expanded text:
pro discipulis suis quos tunc secum habebat, atque adjunxisset suos alios, dicens, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me; velut quaereremus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco dixerit ueniemꝰ ad eũ & man¬
sionẽ apud eũ faciemꝰ. & id paulo ante
non dixerit. ego in eis & tu in me: qđ
dixit mͦ. aut ipsi in me & ego in te.
sed tu in me. & ego inte. & ipsi in nob̾.
Qđ gͦ nunc ait. ego in eis & tu in me:
ita cdictũ ẽ ex ꝑsona mediatoris sicut

Expanded text:
alio loco dixerit, Veniemus ad eum, et manalio loco dixerit, Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus : et hic paulo ante non dixerit, Ego in eis et tu in me, quod dixit modo; aut, Ipsi in me et ego in te; sed, Tu in me et ego in te, et ipsi in nobis. Quod ergo nunc ait, Ego in eis et tu in me, ita dictum est ex persona Mediatoris, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationẽ patris. parilitatẽ suã cõmen¬
dat. ne credat᷑ inferior. Isto mͦ gͥ & hoc
loco nec se facit alienũ a patris oꝑe.
quãius dixerit claritatẽ quã declisti
in. quia & ipse dedit eã sibi. nec patrẽ
facit alienũ ab oꝑe suo: quãuis dixe¬
rit dedi eis. qͥa & pat̾ illã dedit eis.
Inseparabilia nãq sunt oꝑa non solũ
patris & filii. uerũ etiã sp̃s scĩ. Sicut
autem ex eo qđ patrẽ ꝓ suis om̃ib ro¬
gauit hoc fieri uoluit ut om̃s unum
sint : ita ex hoc etiã suo beneficio qđ
ait claritatẽ quã cdedisti mͥ dedi eis.
id fieri nichilominus uoluit. Nã con¬
tinuo subiunxit Ut sint unũ sicͣ
nos unũ sumꝰ. Deinde addidit ego in
eis & tu in me : ut sint consũmati in
unũ. Ubi se mediatorẽ int̾ dm̃ & ho¬
mines breuit᷑ intimauit. Neq en im
hoc ita dictũ ẽ tamꝗͣ. pat᷑ non sit in
nobis aut nos in patre non simꝰ. cuͣ ꝙ

Expanded text:
operationem Patris, parilitatem suam commenoperationem Patris, parilitatem suam commendant, ne credatur inferior. Isto igitur modo et hoc loco nec se facit alienum a Patris opere, quamvis dixerit, Claritatem quam dedisti mihi; quia et ipse dedit eam sibi: nec Patrem facit alienum ab opere suo, quamvis dixerit, dedi eis; quia et Pater illam dedit eis. Inseparabilia namque sunt opera non solum Patris et Filii, verum etiam Spiritus sancti. Sicut autem ex eo quod Patrem pro suis omnibus rogavit, hoc fieri voluit, Ut omnes unum sint: ita ex hoc etiam suo beneficio quod ait, Claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, id fieri nihilominus voluit; nam continuo subjunxit, Ut sint unum, sicut et nos unum sumus. 4. Deinde addidit: Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Ubi se mediatorem inter Deum et homines breviter intimavit. Neque enim hoc ita dictum est, tanquam Pater non sit in nobis, aut nos in Patre non simus; cum et
Abbreviated transcription (Latin):
facit. non alia sed hȩc & filiꝰ. nec aliter
sed similit᷑ facit. ac ꝑ hoc suscitauit &
se ipsũ etiã ipse. Nã inde ẽ. Soluite
templũ hoc inquit. & in triduo resus¬
citabo illud. Proinde immortalitatis cla¬
ritatẽ quã sibi a patre datã dicit. etiã
se pͣpse dedisse intelligendus est. & si nõ
dicit. Ideo quippe sepus solũ patrẽ fa¬
cere dicit & qd ipse facit cũ patre. ut
quicqͥd est ei tribuat de qͦ est. Sel &
aliquando etiã tacito patre se dicit
facere quod facit cũ patre: ut intelligamꝰ
ita filiũ non ẽẽ a patris oꝑe separandum.
quando se tacito patrẽ dicit aliqͥd oꝑa¬
ri: quẽ ad modũ nec ab oꝑe filii separat᷑
quando ipso tacito filius oꝑari dicitur.
qđ nichilominus parit᷑ oꝑant᷑. Cũ gͦ ta¬
cet filus in oꝑe patris oꝑationẽ suam.
humilitatẽ cõmenclat ut sit nob̃ salu¬
brioe. cũ uͦ uicissim in oꝑe suo tacet

Expanded text:
facit, non alia, sed haec et Filius, nec aliter, facit, non alia, sed haec et Filius, nec aliter, sed similiter facit; ac per hoc suscitavit et seipsum etiam ipse. Nam inde est, Solvite templum hoc, inquit, et in triduo resuscitabo illud . Proinde immortalitatis claritatem, quam sibi a Patre datam dicit, etiam ipse sibi dedisse intelligendus est, etsi non dicit. Ideo quippe saepius solum Patrem facere dicit quod et ipse facit cum Patre, ut quidquid est ei tribuat de quo est. Sed et aliquando etiam tacito Patre, se dicit facere quod facit cum Patre: ut intelligamus ita Filium non esse a Patris opere separandum, quando se tacito Patrem dicit aliquid operari; quemadmodum nec Pater ab opere Filii separatur, quando ipso tacito Filius operari dicitur, quod nihilominus pariter operantur. Cum ergo tacet Filius in opere Patris operationem suam, humilitatem commendat, ut sit nobis salubrior: cum vero vicissim in opere suo tacet
Abbreviated transcription (Latin):
efficim fidelissima karitate gr̃ȩ di no¬
uerimus tribuendũ ẽẽ non nobis. sicut
apłs cũ dixisset fuistis aliq̃ndo tenebre
nunc autẽ lux inqͥt: & ne sibi hoc tri¬
buerent. adiecit in dño. Deinde salua¬
tor nrͣ rogando patrẽ se hominẽ demon¬
strabat. nc̃ demonstrans se ipsũ qmͣ
cũ patre ds̃ est facere qđ rogat. & ego
inquit claritatẽ quã dedisti michi dedi
eis. Quã claritatẽ isi^ mortalitatẽ. ꝗͣ
natura humana in illo fuerat accep¬
tura: Nã nec ipse adhuc acceꝑat eã.
sed more suo ꝓpt᷑ ĩmobilitatẽ p̾destina¬
tionis p̾teriti temporis uerbis futura
significat. qđ nunc clarificandus hoc
est suscitandus a patre. & ipse sit nos
ad eã claritatẽ suscitaturus in finẽ. Si¬
mile est hoc ei: quod alibi dicit. Sicut
pat̾ suscitat mortuos & uiuificat. sic
& filius quos uult iuuificat. Et qͦs
nͥ eosdẽ quos patͣ: Quȩcũq enĩ pater

Expanded text:
efficimur fidelissima charitate, gratiae Dei noefficimur fidelissima charitate, gratiae Dei noverimus tribuendum esse, non nobis, sicut Apostolus cum dixisset: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux, inquit ; et ne sibi hoc tribuerent, adjecit in Domino . Deinde Salvator noster rogando Patrem, se hominem demonstrabat: nunc demonstrans et seipsum, quoniam cum Patre Deus est, facere quod rogat, Et ego, inquit, claritatem quam dedisti mihi, dedi illis. Quam claritatem, nisi immortalitatem, quam natura humana in illo fuerat acceptura? Nam nec ipse adhuc acceperat eam, sed more suo propter immobilitatem praedestinationis, praeteriti temporis verbis futura significat, quod nunc clarificandus, hoc est suscitandus a Patre, et ipse sit nos ad eam claritatem suscitaturus in fine. Simile est hoc ei quod alibi dicit, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Et quos, nisi eosd
Abbreviated transcription (Latin):
mundus reconciliat᷑ dõ. cũ credit in
xp̃m qͥ ẽ missus a clõ. Quomͦ gͦ intel¬
lecturi sumꝰ qđ ait. ut & ipsi in nob̃
unũ sint. ut credat mundus qͥa tu
me misisti. nͥ qͥa non in eo causã po¬
suit ut credat mundus qͥa illi unũ
sint. tamꝗͣ. idõ credat qđ eos ẽẽ unũ
uidet. cũ ipse mundus sint om̃s qͥ cre¬
dendo unũ funt. sed orando dixit
ut muncdus credat sicut orando dix̃
ut om̃s unũ sint. orancdo clixit ut q
ipsi in nobis unũ sint: Hoc ẽ enĩos
unũ st̃ qđ ẽ mundus credat. qm̃¬
credendo unũ fiunt ꝑfecte unũ. qͥ cũ
natura eenͣt unu: dissentiendo ab
uno non erant unũ. Deniq si uerbũ
qđ ait rogo. t̃tio subaudiamꝰ. uel po¬
tius qđ plenius fiat ubiq ponamꝰ:
erit huius expotio sententiȩ mani¬
festior. Rogo ut om̃s unũ sint sicut
tu pater in me & ego inte: rogo ut ip
si in nobis unũ sint. rogo ut mundus
credat qͥa tu me misisti. Ideo quippe ad¬
didit quod dixit in nobis. ut qđ unũ

Expanded text:
cum credit in Christum qui est missus a Deo. Quomodo ergo intellecturi sumus quod ait, Ut et ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus quia tu me misisti: nisi quia non in eo causam posuit ut credat mundus, quia illi unum sunt, tanquam ideo credat quod eos esse unum videt; cum ipse mundus sint omnes, qui credendo unum fiunt: sed orando dixit, Ut mundus credat; sicut orando dixit, Ut omnes unum sint; orando dixit, Ut et ipsi in nobis unum sint? Hoc est enim omnes unum scredendo unum fiunt, et perfecte unum, qui cum natura essent unum, dissentiendo ab uno, non erant unum? Denique si verbum quod ait, rogo, tertio subaudiamus, vel potius, quod plenius fiat, ubique ponamus, erit hujus expositio sententiae manifestior: Rogo ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te. Rogo ut et ipsi in nobis unum sint. Rogo ut mundus credat quia tu me misisti. Ideo quippe addidit quod dixit, In nobis, ut quod unum
Abbreviated transcription (Latin):
iħu: etiã sic non c̾redamꝰ ũt sed qͥa
credimus unũ sumꝰ qͥd ẽ gͦ om̃s unũ
sint ut mundus creclat: Ip̃si qͥppe
om̃is mundus est credens. Neq enĩ
alii sunt qͥ unu̾ sunt & alius est
mundus ꝓpterea crediturus qͥa illi
unũ eruñt. cũ ꝓculdubio de his dicat
ut om̃s unũ sint : de qͥb dixerat non
ꝓhis autẽ rogo tantũ. sed & ꝓ eis
qͥ credituri sunt ꝑ uerbũ eoꝵ in me: con¬
tinuo subiungens ut om̃s unu̾ sint.
Isti autẽ om̃s qͥd est nͥ mundus. non
hostilis utiq sed fidelis: Nã ecce qͥ
dixerat non ꝓ mundo rogo: ꝓ mun¬
do rogat utͦ credat. qm̃ est mundus
de qͦ scriptũ ẽ. ne cũ hoc mundo clãp¬
nemur. Pro isto mundo non rogat.
neq enĩ qͦ sit p̾destinatꝰ ignorat:
& est mundus de qͦ scriptũ ẽ. non
uenit filius hominis ut iudicet mun

Expanded text:
damus, sed quia credimus, unum sumus. Quid est ergo, Omnes unum sint, ut mundus credat? Ipsi quippe omnes mundus est credens. Neque enim alii sunt qui unum erunt, et alius est mundus propterea crediturus, quia illi unum erunt; cum procul dubio de his dicat, Ut omnes unum sint, de quibus dixerat, Non pro his autem rogo tantum, sed et pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, continuo subjungens, Ut omnes unum sint. Isti autem omnes quid est, nisi mundus, non hostilis utique, sed fidelis? Nam ecce qui dixerat, Non pro mundo rogo , pro mundo rogat ut credat. Quoniam est mundus de quo scriptum est: Ne cum hoc mundo damnemur . Pro isto mundo non rogat: neque enim quo sit praedestinatus, ignorat. Et est mundus de quo scriptum est, Non enim venit Filius hominis ut ju
Abbreviated transcription (Latin):
ritanꝰ es & demoniũ habes. alit̾ cuor ab¬
sentis fama ledit᷑. sicut de illo itẽ scribit᷑.
uĩ inferre uel insidiis appetere. qđ fec̃
qui eũ tradidit & qͥ eũ crucifixerunt.
Sane qł etiam hoc non est nude positũ
ut diceret᷑ & dicent om̃e małii aduer¬
sus uos sed additũ es ł m̃tientes. additũ
etiam ꝓpt᷑ me : ꝓpt᷑ eos additũ ͤ puto
qͥ uolunt de ꝑsecutionib & de famȩ
suȩ tͣpitudine głari. & ideo dicere ad
se ꝑtinere . xp̃m qđ multa de illis dicunt᷑
mala. cũ & uera dicant᷑ quando de illoꝵ.
errore dicunt᷑ : & si aliquando etiam
nonnulla falsa iactant᷑ qđ temeritate
hominũ plerũq accidit. non tam̃ ꝓpt᷑

Expanded text:
ritanus es, et daemonium habes ? aliter cum abritanus es, et daemonium habes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo item scribitur,vim inferre, vel insidiis appetere: quod fecit qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Sane quod etiam hoc non est nude positum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari; et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur, quod temeritate hominum plerumque accidit, non tamen prop
Abbreviated transcription (Latin):
datus est nob̃. Non enim ista ꝑpeti fruc¬
tuosum est : sed ista ꝓ xp̃i nomine non
solum ȩ quo animo sed etiam cum exultati¬
one tołare. Nam multi heretici nomine
xp̃iano animas decipientes multa talia
patiunt᷑. sed ideo excludunt᷑ ab ista mer¬
cede : qr non dictũ est tantũ beati qui
ꝑsecutionẽ patiunt᷑. sed additũ est
ꝓpt̾ iustitiam. Ubi autẽ sana fides Non
est non potest esse iustitia. qr iustꝰ ex
fide uiuit. N eq scismatici aliqͥd sibi¬
ex ista mercede ꝓmittant. qr similit̃ ubi ca¬
ritas non est non potest etᷤ iustitia. Dilectio
enĩ ꝓximi mału non oꝑat᷑. Quam si hab̾ent:
Non dilaniarent corpus xp̃i qđ est eccła.¬
Queri autẽ potest qͥd int̾sit qđ ait cũ uob̾
maledicent & dicent. om̃e mału aduersuo
uos : cũ maledicere hoc sit maleͣdicere.
Sed alit̾ maledictũ iactat᷑ cũ contumelia
coram illo cui maledicit᷑ sicut dño nr̃o
dictũ est nonne uerũ dicimꝰ qđ sama¬

Expanded text:
datus est nobis » . Non enim ista perpeti fructuosum est, sed ista pro Christi nomine non solum aequo animo, sed etiam cum exsultatione tolerare. Nam multi haeretici, nomine christiano animas decipientes, multa talia patiuntur: sed ideo excluduntur ab ista mercede, quia non dictum est tantum, Beati qui persecutionem patiuntur; sed additum est, propter justitiam: ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia; quia justus ex fide vivit . Neque schismatici aliquid sibiex ista mercede promittant; quia similiter ubi charitas non est, non potest esse justitia: dilectio enim proximi malum non operatur , quam si haberent, non dilaniarent corpus Christi, quod est Ecceri autem potest quid intersit, quod ait, Cum vobis maledicent, et dicent omne malum adversum vos, cum maledicere, hoc sit malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro dictum est, Nonne verum dicimus, quia Sama
Abbreviated transcription (Latin):
eis post resurrectionẽ quadraginta di-¬
es. intrans & exiens manducans & bibenꝰ.
Non quidẽ habens esuriendi ae siriendi
egestatẽ.s usq ad ista carnis insinuanᷤᷤ
ueritatẽ. quȩ cibandi ac potandi iã non
habebat necessitatẽ sed potestatẽ. Hos
gͦ qua draginta dies significauit dicen.¬
sicut tͥn hac infirmitate carnis etiam
ipse sum. donec scilicet moreret᷑. atq re-¬
surgeret. Quia postea quã surrexit.
non cum illis fuit consortio anfirmi¬
tatis humanȩ. Est & alia diuena p̃sentia
sensib ignota mortalibꝰ. de qua itẽ diẽ.
usq ad consũmationẽ scłi. Hoc certe
non est adhue modicũ uobiscũ sum.
Non enĩ modicum ẽ. usq ad consũnati.¬
onẽ scłi. Aut si hoc modieũ est. uolat

Expanded text:
eis post resurrectionem quadraginta dieis post resurrectionem quadraginta dies, intrans et exiens, manducans et bibens, non quidem habens esuriendi ac sitiendi egestatem, sed usque ad ista carnis insinuans veritatem, quae cibandi ac potandi jam non habebat necessitatem, sed potestatem. Hos ergo quadraginta dies significavit dicensicut vos in hac infirmitate carnis etiam ipse sum, donec scilicet moreretur atque resurgeret: quia posteaquam resurrexit, esentiae; sed non cum illis fuit consortio infirmitatis humanae. 2. Est et alia divina praesentia sensibus ignota mortalibus, de qua item dicit: usque ad consummationem saeculi . Hoc certe non est, Adhuc modicum vobiscum sum: non enim modicum est usque ad consummationem saeculi. Aut si et hoc modicum e
Abbreviated transcription (Latin):
uerborũ ordinata conexio.
Cum eñ superius dixisset
postea quam uidas egressus
est. & ab illa scõrum etiam
corporali conuersatione
setunctus est. Nunc clarificatus ẽ filniᷤᷤ
hommis & ds̃ clarificatus est in eo. Qđ
siue futurũ regnũ significans dixit.
quando mali separabunt᷑ a bonis. siue qđ
enis resurrectio runc futura eet idẽ dif.¬
ferenda non eet sicut infine scłt nr̃a dif-¬
fertur. ac deinde addidisset si ds̃ clarifica¬
tus in eo & ds̃ clarificauit eum in semet¬
ipso & continuo clarificabit eum. Qđ
sine ulla ambiguitate de sua refurrecti.¬
one continua futura testatus ẽ. adiecit.
& ait. Filioli adhuc modicũ uobiscum
sum. Ne putarent eũ gͦ qđ sic clarifi.¬
caturus eẽt ds̃ ut ñ eis conungeretꝰ
ulteriys ea conuersatione qua in t̾ra
Tamquã diceret. Continuo quidẽ resu.¬
rrectione clarificabor. non tam̃ conti.¬
nuo ascensurus in cęlum. Sed adhue
modieũ uobiscum sum. Sicut enim
scriptũ est in actib apłorỹ. fecit cum

Expanded text:
verborum ordinata connexio. Cum enim superius dixisset, posteaquam Judas egressus est, et ab illa sanctorum etiam corporali conversatione sejunctus est, Nunc clarificatus est Filius hominis, et Deus clarificatus est in eo: quod sive futurum regnum significans dixit, quando mali separabuntur a bonis, sive quod ejus resurrectio tunc futura esset, id est, differenda non esset, sicut in finem saeculi nostra differtur: ac deinde addidisset, Si Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificabit eum in semetipso, et continuo clarificabit eum, quod sine ulla ambiguitate de sua resurrectione continuo futura testatus est: adjecit, atque ait, Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Ne putarent ergo quod sic eum clarificaturus esset Deus, ut non eis conjungeretur ulterius ea conversatione qua itanquam diceret: Continuo quidem resurrectione clarificabor, non tamen continuo ascensurus in coelum, sed adhuc modicum vobiscum sum, sicut enim scriptum est in actibus Apostolorum , fecit cum
Abbreviated transcription (Latin):
nunc. quandoquidẽ secutus adiunxit.
Queretis me. & sicut dixiuideis. quo
ego uado uos non potestisuenire.
Utiq post hoc modicũ qđ uobiscum sũ
queretis me. & quo egouado uos non
potestis uenire. Nunquitd post consũ¬
mationẽ scłi. quo ipse uadit uenire
non poterunt. & ubi est qđ aliqua.¬
nđo post in hoc ipsosermone dicturus
ẽ pat᷑ uolo ut ubi ego sum. & ipsi sint
meeũ : Non gͦ de illa sua cũ suis p̃sen.¬
tia qua cũ illis ẽ usq ad consũmationẽ
scłi nunc locutus ẽ ubiait. adhuc mo.¬
dicũ uobiscũ sũ : sed uel de infirmita¬
re mortali. qua cũ illis erat usq ad
passionem suã. aut de p̃sentia corpo¬
rali. quacũ illis futurus erat ułq ad
ascensionẽ suã. Quod libet horuo
quiseligat: cum fide non litigat. Ne

Expanded text:
uidem secutus adjunxit: Quaeretis me, et, sicut dixi Judaeis, quo ego vado, vos non potestis venire. Utique post hoc modicum quo vobiscum sum, quaeretis me, et quo ego vado, vos non potestis venire. Nunquid post consummationem saeculi, quo ipse vadit, venire non poterunt, et ubi est, quod aliquanto post in hoc ipso sermone dicturus est: Pater, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum ? Non ergo de illa sua cum suis praesentia, qua cum illis est usque ad consummationem saeculi, nunc locutus est ubi ait: Adhuc modicum vobiscum sum; sed vel de infirmitate mortali, qua cum illis erat usque ad passionem suam; aut de praesentia corporali, qua cum illis futurus erat usque ad ascensionem suam. Quodlibet horum quis eligat, cum fide non litigat. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
potest sꝑare ueniã qͥ non diligit᷑. Ne¬
mo autẽ potest desꝑare qͥ diligit.
Itaq ubi dilectio ẽ: ibi necessario fides
& spes. Et ubi dilectio proximi: ibi
necessario dilectio clĩ. Qui enĩ non dili¬
git dm̃. quomͦ diligit ꝓximũ tamꝗͣ.
se ipsũ. qͣndo qͥdẽ non diligit & se ip¬
sũ: Est quippe impius & iniquus.¬
Qui autẽ diligit iniquitatẽ. non plane dili¬
git sed odit animã suã. Hoc gͦ p̾ceptũ
dñi teneamus ut nos inuicẽ diligamus.
& quicquid aliud p̾cspit facimus. qm̃
quicqͥd est aliud hic habemꝰ. Discern¬
tur quippe ista dilectio ab ea dilectiõe
qua se inuicẽ diligunt homines sicut
homines. Hã ut discerneret᷑. adiunc¬
tũ est sicut dilexi uos. Ut quid enĩ
discernamus a cȩteris qͥ adhuc se inui¬
cẽ diligunt. quia nec diligunt. Qui
autẽ se ꝓpt habendũ dm̃ diligunt.
ipsi se diligunt. Ergo ut se dili¬
gant. dm̃ diligunt. Non est hec

Expanded text:
potest sperare veniam qui non diligit. Nepotest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes; et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquusqui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum ni teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciemus: quoniam quidquid est aliud hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab illa dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines: nam ut discerneretur, adjunctum est, sicut dilexi vos. Utquid enim ddiscernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se diligant, Deum dil
Abbreviated transcription (Latin):
ne contẽpͥnendũ putaremꝰ. Quod au¬
tẽ hic ita dixit hoc ẽ manclatũ me¬
ũ uelut non sit aliud. qͥd putamꝰ
fr̃s mei: Nũquid nã solũ eiꝰ de ista
dilectione mandatũ est qͥa diligimꝰ
inuicẽ: Nonne ẽ & aliud mauis ut
diligamꝰ dm̃ : aut uͦ de sola ds̃ nobis
dilectione manclauit. ut alia reqͥra¬
mus: Tria tamen cõmenclat apłs di¬
cens. Manent autẽ fides. spes caritas.
tria hec: maior autẽ horũ caritas. Et¬
si in caritate hoc ẽ in cdilectione con¬
cludit nt᷑ duo illa p̾cepta: maior tamͣ
dicta ẽ ẽẽ non sola. De fide gͥ nobis
quã multa mandata sunt. quã mul¬
ta de spe. qͥs potest cuncta collige¬
re. qͥs enumerando sufficere: Sed
intueam̃ qđ ait idem apłs. Penitudo
legis est caritas. Ubi gͦ caritas ẽ: qͥd
est quod possit deẽẽ: Ubi autẽ ñ
est quid ẽ qđ possit ꝓdesse: Demon
credit. nec diligit. Nemo diligit :¬
qͥ non credit. frustra quidẽ. s tamen

Expanded text:
ne contemnendum putemus. 3. Quod aune contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola dilectione mandavit, ut alia non inquiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec, major autem his est charitas . Etsi in charitate, hoc est in dilectione, concluduntur duo illa praecepta, major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? Ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m. Semꝑ enĩ erat mecũ plenũ
& anteꝗͣ. uocaremini : cũ uocandi a
me p̃sciremini. sed sit & in uobis cũ
hoc efficiemini qđ p̃sciui de uobis.
Impleat᷑ autẽ ur̃m. qͥa beati eritis
quod nondũ estis. sicut creati estis
qͥ nondũ fuistis. Hoc ẽ in qͥt p̾ceptũ
meũ ut diligatis inuicẽ: sicut di¬
lexi uos. Siue dicat᷑ p̾ceptũ siue
mandatũ. ex uno uerbo greco utrũq
sententiã & antea dixerat. de qua me
uobis ut potui disputasse meminis¬
se debetis. Ibi enĩ sic ait. Mandatũ
nouũ do uobis. ut diligatis inuicẽ
sicut dixi uos : ut & uos diligatis
inuicẽ. Huius itaq mandati repeti¬
tio cõm̃datio ẽ : nͥ quod ibi manda¬
tũ inquit nouũ do uobis. hic autẽ¬
II hoc est inquit mandatũ meũ. lbrtã¬
quã non fuerit ante tale mandatũ.
hic tamquã non sit aliud eius manda¬
tũ. Sed ibi dictũ ẽ nouu ne inuetus¬
tate nr̃a ꝑseueremꝰ. hoͥc dictũ ẽ meũ

Expanded text:
vestrum. Semper enim erat meum plenum, vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini. Sed sit et in vobis, cum hoc efficiemini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum, quia beati eritis, quod nondum estis, sicut creati estis qui non fuistis. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum,
Abbreviated transcription (Latin):
tinando gaudebat. Neq enĩ ullus
in illo eius gaudio metꝰ ẽẽ poterat.
ne forte non fieret qđ se facturũ ẽẽ
.lxxxiii. p̾sciebat. Sed neq cũ id facere cȩ¬
pit quod se facturũ ẽẽ pͣsciit. gau¬
diũ eius qͦ beatꝰ est creuit: alioquin
beatior factus est. quia nos fecit. Absit
hoc fr̃s. clĩ beatitudo quia nec mince
fuerat sine nobis. non fit maior ex
nobis. Gaudiũ gͥ eius de salute
nr̃a quod in illo semꝑ fuit cũ p̾sci¬
uit & p̾destinauit nos. cepit ẽẽ in
nobis quando uocauit nos: & hoc
gaudiũ merito nr̃m dicimꝰ. quo &
nos beati futuri sumus. Sed hoc
gaudiũ nr̃m crescit & ꝓficit : &
ad suã ꝑfectionẽ ꝑseuerando ꝑten¬
dit. Ergo inchoat᷑ in fide renascen¬
tiũ. implebit᷑ in p̾mio resurgenti¬
um. Ecce unde dictũ existimo hȩc
locutus sũ uobis. ut gaudiũ meũ
in uobis sit & gaudiũ ur̃m implea¬
tur. In uobis sit meũ. impleatur

Expanded text:
tinando gaudebat: neque enim ullus tinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudium menos beati futuri sumus. Sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo: Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. In vobis sit meum, impleatur
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ discipłis suis. hec lo¬
cutus sũ uobis ut gau¬
diũ meũ in uobis sit:
& gaudiũ ur̃m imple¬
atur. Quid ẽ gau¬
diũ xpͣi in nobis.
nisi quod dignat᷑ gaudere de nobis:
Et quid ẽ gaudiũ nr̃m qđ dicit
implendũ nͥ eius habere consortiũ.
ꝓpter quod beato petro dixerat
si non lauero te. non habebis par¬
tẽ mecũ : Gaudiũ gͦ eius in nobis
gr̃a est quã p̾stitit nobis. ipsa est &
gaudiũ nr̃m. Sed de hac ille etiã
ex ȩtͣnitate gaudebat. quando nos
elegit ante constitutionẽ mundi.
Nec recte possumus dicere quod
gaudiũ eius plenũ non erat : non enĩ
dĩ imꝑfecte aliquando gaudebat.
sed illud eius gaudiũ in nobis non
erat. qͥa nec nos in qͥb ẽẽ posset iã
eramus. nec quando ẽẽ cepimꝰ cũ il¬
lo eẽ cȩpimꝰ: In ipso autẽ semꝑ erat.
qͥ nos suos futuros certissima suȩ p̾sci¬
entiȩ ueritate gaudebat. Proincle
gaudiũ iã ipse ꝑfectũ de nobis ha¬
bebat. quancdo nos p̾sciendo & p̾des¬

Expanded text:
ec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedes
Abbreviated transcription (Latin):
finunt dñs dicens.
Maiorẽ hac dilectionẽ
nemo habet. ut animã suã ponat
quis ꝓ amicis suis. Quia gͦ suꝑus
dixerat hoc est mandatũ men̾ ut
diligatis inuicẽ sicut dilexi uos.
qͥb uerbis addidit quod nunc au¬
distis. maiorẽ hac dilectionẽ nemo
habet ut animã suã ponat quis ꝓ
amicis suis: fit ex hoc consequens qđ
idem iste ȩuangista iohannes in epłã
sua dicit. ut quẽadmodũ xp̃s ꝓ nob̾¬
animas ꝓ fr̃ib ponere. diligentes utiq
inuicẽ sicut ipse nos dilexit. qͥ ꝓ no¬
bis animã suã posuit. Nimirũ hoc
ẽ qđ legit᷑ in prouerbiis salomonis.
Si secleris cenare ad mensã poten¬
tis. considerans intellige quȩ appo¬
nunt᷑ tͥ. & sic mitte manũ tuã:
sciens qͥa talia te oportet p̾parare.
Nã quȩ mensa ẽ potentis. nͥ un¬
de sumit᷑ corpus & sanguis enis¬

Expanded text:
icens: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quia ergo superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epistola sua dicit , ut quemadmodum Canimas ponere ; diligentes utique invicem sicut ipse dilexit nos, qui pro nobis animam suam posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare . Nam quae mensa est potentis, nisi unde sumitur corpus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ pater filio custodiendos tradilit.
non cledit sine ipso cui declit. Sed¬
cledit homini filio. non sine dõ eodẽ
ipso utiq filio. Sequit᷑ gͦ filuis &
dicit. Quos dedisti mͥ custodiui. &
nemo ex eis ꝑiit nͥ filius ꝑditionis.
ut scriptura impleat᷑. filius ꝑditiõis
dictus est traditor xp̃i ꝑditioni p̾¬
destinatus. sccłm scripturã quȩ de il¬
lo in psalmo centesimo & octano
ad te uenio. & hȩc loquoe in muncdo
ut habeant gaudiũ meu̾ impletũ in
semet ipsis. Ecce in mundo loqͥ se
dicit. qͥ paulo ante clixerat ĩã non sũ in
mundo. Quod cur dixerit: ibi exposuimꝰ.
immo ipsũ id exposuisse docuimus. Er¬
go & quia nondũ abierat hic adhuc
erat. & quia mox fuerat abiturus. hic
quodãmͦ iã non erat. Qđ sit autẽ hoc
gaudiũ de quo ait ut habeant gau¬
diũ meũ impletũ in semetipsis: ĩã
suꝑius exp̃ssũ ẽ ubi ait. ut sint unu
sicut & nos. Hoc gaudiũ suũ idest a

Expanded text:
cum Pater Filio custodiendos dedit, cum Pater Filio custodiendos dedit, non dedit sine ipso cui dedit, sed homini Filio non sine Deo, eodem ipso utique Filio. Sequitur ergo Filius, et dicit: Quos dedisti mihi, ego custodivi, et nemo ex his periit, nisi filius perditionis, ut Scriptu» dictus est traditor Christi, perditioni praedestinatus, secundum Scripturam, qua de illo in psalmo centesimo octavo ad te venio; et haec loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Ecce in mundo se loqui dicit, qui paulo ante dixerat: Jam non sum in mundo. Quod cur dixerit, ibi exposuimus, imo ipsum id exposuisse docuimus. Ergo et quia nondum abierat, hic adhuc erat; et quia mox fuerat abiturus, hic quodammodo jam non erat. Quod sit autem hoc gaudium, de quo ait: Ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis, jam superius expressum est, ubi ait: Ut sint unum, sicut et nos. Hoc gaudium suum, id est, a
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs in nomine filissexaudiebat. His qͥppe
idem filius dixerat : am̃ am̃ dico uobis
si quid petieritis patre̾ in nomine meo
cdabit uobis. Neq hoc tam carnalit᷑ cle¬
bemꝰ accipere uelut uicissim nos ser¬
uent pat̾ & filius amboꝵ in nobis custo¬
cliendis alternante custodia. qͣsi succe¬
dat alius quando cliscesserit alius. Si¬
mul enĩ nos custodiunt pat̾ & filius
dat ad nos: sicut uerbũ caro factum
descendit ut leuaret. non cecidit ut
iaceret. Si descendentẽ cognouimꝰ. cũ
leuante surgamꝰ. & intelligamꝰ cũ ita lo¬
qͥtͣ ꝑsonas eũ distingnere. non separare
naturas. Quando gͦ seruabat discipłos su¬
os filius presentia corporali: non expec¬
tabat pater ad custodiendũ succedere
filio discedentȩ. sed eos ambo seruabant
potentia sp̃uali. Et quando ab eis abs¬
tulit presentiã corporalẽ. tenuit cũ
patre custodiã sp̃ualẽ : qͥa & custodi¬
endos quando filius homo accepit
custodiȩ paternȩ non eos abstulit. &

Expanded text:
s in nomine Filii petentes exaudiebat. His quippe idem Filius dixerat: Amen amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Neque hoc tam carnaliter debemus accipere, veluti vicissim nos servent Pater et Filius, amborum in nobis custodiendis alternante custodia, quasi succedat alius quando discesserit alius. Simul enim nos custodiunt Pater, et Filidat ad nos, sicut Verbum caro factum descendit ut levaret, non cecidit ut jaceret. Si descendentem cognovimus, cum levante surgamus, et intelligamus, cum ita loquitur, personas eum distinguere, non separare naturas. Quando ergo servabat discipulos suos Filius praesentia corporali, non exspectabat Pater ad custodiendum succedere Filio discedenti, sed eos ambo servabant potentia spirituali; et quando abiens abstulit Filius praesentiam corporalem, tenuit cum Patre custodiam spiritualem, quia et custodiendos quando Filius homo accepit, custodiae paternae non eos abstulit; et
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ tamꝙ. imponat᷑. ut possit integrũ atq
inlibatũ esse qđ loqͥm᷑. Nam multi he.¬
retici non habentes altare idest ueram
fidẽ. blasphemias ꝓ laude dixert̃. t̾re¬
nis udelicet opinionib ad grauati. uotũ
suũ tamq in t̾ram ꝓicientes. Sed debet
esse sana etiam offerentis intentio. & ꝓpterea
cum tale aliquid oblaturi sumꝰ in corde nr̃o
idest in int̾iori dĩ tẽplo. tẽpłũ enĩ dĩ scmest
uenerit qđ aliquid habeat aduersũ nos fr̃.
idest si nos eũ in aliqͦ lesimꝰ. tc̃ enim ipse ha¬
bet aduersũ nos : nam nos habemꝰ aduer¬
sus illũ si ille nos lesit. ubi ñ opus est ꝑgere

Expanded text:
am imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et propterea cum tale aliquid oblaturi sumus in corde nostro, id est in interiore Dei templo; Templum enim Dei sanctum est, venerit, quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum aliquo laesimus, tunc enim ipse habet adversus nos, nam nos habemus adversum illum, si ille nos laesit, ubi non opus est per
Abbreviated transcription (Latin):
to ab ea noctis hora quȩ tunc nona fuis¬
se conicit᷑ usq ad horã diei tertiã qua
crucifixũ ẽẽ xp̃m marchus ȩuangłista
testat᷑ sex hore sunt. tres nocturnę.
tres diurnȩ. Unde in hac parascheue pas¬
che idest in p̾paratione immolationis
xp̃i quȩ ab hora noctis nona ceꝑat qͣsi
sexta agebat᷑ hora. idest ꝑacta quinta
iã sexta currere ceꝑat. quando pilatꝰ
tribunal ascendit. Adhuc enĩ erat ip¬
sa p̃paratio quȩ ab hora noctis nona
ceꝑat. donec fieret quȩ p̃parabat᷑ xp̃i
immolatio. quȩ facta est hora sccł̃m
marchũ tertia non p̃parationis sed diei.
eadẽq sexta non diei sed p̃parationis:
sex utiq horis a noctis nona usq ad diei
tertiã cõꝑutatis. Harũ duarũ solutionũ

Expanded text:
to ab ea noctis hora, quae nona fuisto ab ea noctis hora, quae nona fuisse convincitur, usque ad horam diei tertiam, qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae, tres diurnae. Unde in hac Parasceve paschae, id est, praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coepta erat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta, jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit. Adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio, quae facta est, hora secundum Marcum tertia, non praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionu
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. Est & alia huius solutionis ques¬
tionis. ut non hic accipiat᷑ hora sexta dini
qͥa nec iohannes ait erat autẽ hora diei
quasi sexta. aut hora quasi sexta: sed ait.
erat autẽ parascheuȩ paschȩ hora qͣsi sex¬
ta. Parascbeuȩ autẽ latinę p̾paratio est.
sed isto uerbo greco libentiꝰ utunt᷑ iudei
in huiusmodõ obseruationib. etiã qͥ
magis latinę quã grecȩ loquuntuꝵ.
Frat autẽ p̃paratio paschȩ. Pascha uͦ nr̃m
sicut dicit apłs immolatus est xp̃c. Cuiꝰ¬
paschȩ p̾parationẽ si ab hora noctis no¬
na cõputemus. tunc enĩ uident᷑ pͥncipes
sacerdotũ ꝓnuntiasse immolationẽ dñi
dicentes reus est mortis cũ adhuc in do¬
mo pontificis audiret᷑. unde congruen¬
t̃ accipit᷑ inde cepisse p̾parationẽ ueri
paschȩ cuius umbra erat pascha iudõꝵ
idest immolationis xp̃i. ex qͦ a sacerdo¬
tib ꝓnuntiatꝰ est immolandus. Profec¬

Expanded text:
verunt. 2. Est et alia hujus solutio quaesverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam graece loquuntur. Erat ergo praeparatio Paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apostolus, immolatus est Chripaschae praeparationem, si ab hora noctis nona computemus tunc enim videntur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandus, profec