comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qucor xeue qui ẽ imutibile bonum. Qui ergo dicit cum qui cosentit
teptatiom atq suasioni cui nõ consensut alius ad illice utendũ pul¬
crocorpore quol uidendum ambob pariter affuit. Qum añ illamim¬
cionem ae temptitionẽ similes ambo inimo et eo: pore fuint: um
si bi fecisse uoluntatẽ malam qui utiq bonus ante uoluntatẽ malai
fuerit Queraturcur eam fecerit utrum quia ña ẽ anquia exnihi¬
iofcta ẽ ⁊ iueni et uoluntutẽ malã non ex eo ẽe incipere q na ẽ¬
ance s nauona fit uoluntas mala qd̾ unde fieri pot. ut na bona
qualus iutibił anteqͣ heat uoluntate malim faciat aliquid
quãli boe ⁊ ip̾am uo̾luntatẽ malam ͣ male uolũtꝑtis enaplidefitie

Expanded text:
us est, qui est immutabile bonum? Qui ergo dicit eum, qui consensit tentanti, atque suadenti, cui non consensit alius, ad illicite utendum pulchro corpore, quod videndum ambobus pariter adfuit, cum ante illam visionem ac tentationem similes ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi fecisse voluntatem malam, qui utique bonus ante voluntatem malam fuerit, quaerat cur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est et inveniet voluntatem malam non ex eo esse incipere qmali ? si quidem natura bona fit uoluntas mala. quod unde fieri potest ut natura bona quamuis mutabilis, antequam habeat uoluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam u
Abbreviated transcription (Latin):
ligibiles mens quidẽ nr̃a intelligendo cõspicit. s ubi d̾ficmũt
nẽsciendo cc̃clicit. delicta eĩm siquis intelligit. Ioc scio nam
dei nũq̃ misqͣ nuilla exꝑte posse deficere. ⁊̃ ea posse deficere q̃ i
exnibilo facta st̃ que tamen quanto magis sut. ⁊ bona faciĩt
tunc eñ aliquicd faciut cãs hñt efficieñtes .ĩ quatu au̾t defi¬
imtarios defectus insta pena consequitur De ficitur enim no rd

Expanded text:
legibiles mens quidem nostra intellegendo conspicit, sed ubi deficiunt legibiles mens quidem nostra intellegendo conspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit: delicta enim quis intellegit? I Hoc scio, naturam dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt. quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt — tunc enim aliquid faciunt — causas habent efficientes; in quantum autem defi, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. deficitur enim non ad
Abbreviated transcription (Latin):
o oui nec illi effectio .s. defectio Deficere namo aeco qđ sum¬
me est adid quod minus ẽ hoc ẽ incipe habere uoluntatẽ malam
Qausas porro defectioni istaꝵ cum efficientes non sint ut diei ẜ¬
deficientes uelle muenire talis ẽ ac si quisq uellet iuder teneb̾a
uel audire silentur Qugd tam̃ utrũq nobis notumẽ neq uldri
niu pcculos neq hoc nisiꝑ. iures nõ sane inspetie s inspetieipͥra an¬
one IAemo ergo exme seire querat. qd̾ me nescrre scio nisi forte ut¬
nescire discat. qued sciri nõ posse discendum ẽ. Si quippe que non
in sp̃e. s mens priuatione scumtur si dici aut intelligi põt. qͥda
modo nesciendo sciuntur ut sciendo nesciantur. Cum̃ enim aci¬
es etiam eculi corporał currit ꝑspeties corporales nusqͣ tene¬
bras indet nisi ubi ceꝑit non uidere. Ita etiam nõ ad ałiquẽ
aliu sensum s ad solas aures ꝑtinet se̾ntire silentium. qdt
tam nullomodo nisi non audiendo sentitur. Sic speties ĩtel¬

Expanded text:
 est enim efficiens, sed defectio. Deficere namque ab eo, quod summe est, ad id, quod minus est, hoc est incipere habere voluntatem malam. Causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, sed deficientes, velle invenire, tale est, ac si quisquam velit videre tenebras, vel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. nemo ergo ex me scire quaerat quod me nescire scio, nisi forte utnescire discat quod sciri non posse sciendum est. ea quippe quae non specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. cum enim acies oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet nisi ubi coeperit non uidere. ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. sic species intel
Abbreviated transcription (Latin):
quanto ꝑspicatus intelligere potuerit qd̾ ꝑ angelum deus dix̃ qñ
moysen mittebat ad filios̃ isrł ego sum qui su: Capitulu. ẜm.¬
Um eni ds̃ summa essentia s̃t. hoc ẽ summe sit. ⁊ ideo ĩmutabilis
sit rebus quas exnihilo creauit ẽe dedit s nõ sũme eẽ sicut ẽ ip̃e
⁊ alus declit ẽẽ amplius aliis minus atq ita nam ẽentiar gradib
ordinauit. Sicut ẽim ab eo quod ẽ sapere nocatur sapia. Sic ab eo qd̾ ẽ
ẽẽ uccatur ẽentia. Nono quide nomine quo usi ueterẽs non sunt
latini ẜmonis auctores siam nostris ẜmonib usitationes deessẽ
etiam singne nostre quod greci appellant usi.mn. Hoc ẽim n̾bum eue¬
uo expressum ẽ ut diccretur ẽentia ac ꝓhoc ei natureq sũme ẽ qua fa¬
ciente sunt quecũq sunt. contraria ña nõ ẽ. nisi que nõ est. ei quippe

Expanded text:
quanto perspicacius intellegere potuerit, quod per angelum Deus dixit, quando quanto perspicacius intellegere potuerit, quod per angelum Deus dixit, quando Moysen mittebat ad filios Israel: Ego sum, qui sum. Cum enim Deus summa essentia sit, hoc est summe sit, et ideo inmutabilis sit: rebus, quas ex nihilo creauit, esse dedit, Sed non summe esse, sicut est ipse; et aliis dedit esse amplius, aliis minus, adque ita naturas essentiarum gradibus ordinauit sicut enim ab eo, quod est sapere, uocatur sapientia, sic ab eo, quod est esse, uocatur essentia, nouo quidem nomine, quo usi ueteres non sunt Latini sermonis auctores, sed iam nostris temporibus usitato, ne deesset etiam linguae nostrae, quod Graeci appellant coatav; hoc enim uerbum e uerbo expressum est, ut diceretur essentia; ac per hoc ei naturae, quae summe est, qua faciente sunt quaecumque sunt, contraria natura non est, nisi quae non est. Ei quippe,
Abbreviated transcription (Latin):
I ostenditur.ꝙ ad ñam cculorum ꝑtinet nisus Et cu uitiũ iuriꝰ
dicitur surditas ad earum ñam ꝑtine̾ demostratur anditꝰ It.a cum
uitiu creature angelice dicitur ꝙ nõ adheret deo Hinc aptissime
declaratur ens nature ut deo adhereat cõuenire Quam põro magͦ
sit laus adherere deo ut ei uiuat inde sapiat illo gaude it tätoq bo¬
no sine morte sine errore sine molestia ꝑfruatur. Quis digne cogitare
possit ant eloqui. Qua pꝓ etiam uitio malor angłorum qui nõ ad herẽ
do deo qm̃ om̃e uitium nature nocet satis manĩfestatur deum ta bonã
corum creisse nãm cui noxium sit non ẽẽ cum deo. Nec dicta sunt ne¬
quisqͣr cum de angłis apostaticis loquimur existimet eos aliam uelut
ex alio pͥncipio habere potuisse nam. nec eorum nature auctorem dm̃
cuius erroris impietate tanto quisq carebit expelicius. ⁊ facilius

Expanded text:
id ostenditur, quod ad naturam oculorum pertinet uisus; et cum uitium aurium id ostenditur, quod ad naturam oculorum pertinet uisus; et cum uitium aurium dicitur surditas, ad earum naturam pertinere demonstratur auditus: ita, cum uitium creaturae angelicae dicitur, quo non adhaeret Deo, hinc apertissime declaratur, eius naturae ut Deo adhaereat conuenire. Quam porro magna sit laus adhaerere Deo, ut ei uiuat, inde sapiat, illo gaudeat tantoque bono sine morte sine errore sine molestia perfruatur, quis digne cogitare possit aut eloqui? Quapropter etiam uitio malorum angelorum, quo non adhaerent Deo, quoniam omne uitium naturae nocet, satis manifestatur Deum tam bonam eorum creasse naturam, cui noxium sit non esse cum Deo. CAPUT II. Nquisquam, cum de angelis apostaticis loquimur, existimet eos aliam uelut ex alio principio habere potuisse naturam, nec eorum naturae auctorem Deum. Cuius erroris inpietate tanto quisque carebit expeditius et facilius,
Abbreviated transcription (Latin):
oculis ẽẽ meliora quia ceca ẽẽ nõ pñt. Sicut aũt mehor est naͣ
sentiens ⁊ cum dolet qͣ lapis qui dolere nullomedo põt: Ita na
et ideo in ea nõ cadit miẜia. Quod cum ita sit hinc nature que ĩ
tancta excellentia creata ẽ ut licet sit ip̃a mutabił inherendo ta¬
mẽ ĩ cõmutabili bono .i. sũmo deo bt̃itudinẽ cõsequatur nec ex¬
płeat indigentiã suam nisi utiq bt̃a sit. eiq explende nõ suffici¬
t nsi deũs Profecto nõ illi adherxre uitiu est Om̃e añt intiu̾
nature nocet ac phoc contra nãm ẽ ab illa igitur q̃ ad heret deo. nõ
nã differt ista s intio quo tam̃ etiam uitio ualde magna multũq
Laudabilis ostenditur ip̃a nã Cuius eĩm recte iitũpatur uitiũ
prguldubio na landatur. Nam recta uitu inctupatio ẽ q illo d̾ho¬
nestatur nã laudabił Sicut ergo cum intin cculorũ dicitur cecita

Expanded text:
oculis esse meliora, quia caeca esse non possunt. Sicut autem melior est natura oculis esse meliora, quia caeca esse non possunt. Sicut autem melior est natura sentiens et cum dolet quam lapis qui dolere nullo modo potest: ita et ideo in eam non cadit miseria. Quod cum ita sit, huic naturae, quae in tanta excellentia creata est, ut, licet sit ipsa mutabilis, inhaerendo tamen incommutabili bono, id est summo Deo, beatitudinem consequatur, nec expleat indigentiam suam nisi utique beata sit, eique explendae non sufficiat nisi Deus, profecto non illi adhaerere uitium est. Omne autem uitium naturae nocet ac per hoc contra naturam est. Ab illa igitur, quae adhaeret Deo, non natura differt ista, sed uitio; quo tamen etiam uitio ualde magna multumque laudabilis ostenditur ipsa natura. Cuius enim recte uituperatur uitium, procul dubio natura laudatur. Nam recta uitii uituperatio est, quod illo dehonestatur natura laudabilis. Sicut ergo, cum uitium oculorum dicitur caecitas,
Abbreviated transcription (Latin):
deo. Non est creiture rationał uł intellectualis bonum quo beata
sit nsidens ita quãus non omnis beata sit possit ẽẽ creatura ⁊leq
enim hoc munus adipiscuntur aut capiunt fere ligna saxa ⁊ siqd
misera est Ille nero qui non abio. s se ip̃o bono btũs est ideo miser
non potest eẽ quia se non põt amuttere Dicimus itaq incõmu¬
tibile bonum nõ eẽ nisi unum uerum beatum deum. Ea nõ q̃ui
fecit bona quidem ẽẽ quod ab illo nerumt.am̃ mutabilia. qd̾ no
de illo. s de nullo fc̃a sunt Quamq̃ ergo summa non sint quib
est deus manis bonum magna sunt tam̃ ea mutabilia bona
que adherere pñt ut bt̃ã sint̃ ĩmutabili bono ꝙ usq adeo bonũ
corm ẽ ut sine illo misera ẽent necesse sit. Nec ideo cetera in haci
creature uniuersitate meliora sunt quia misera esse non pñt
Neq enim cetera membracorporis nostri ideo dicendum ẽẽt

Expanded text:
Deo: non est creaturae rationalis uel intellectualis bonum, quo beata Deo: non est creaturae rationalis uel intellectualis bonum, quo beata sit, nisi Deus. Ita quamuis non omnis beata possit esse creatura neque enim hoc munus adipiscuntur aut capiunt ferae ligna saxa et si qmisera est. Ille vero qui non alio, sed se ipso bono beatus est, ideo miser non potest esse, quia non se potest amittere. Dicimus itaque immutabile bonum non esse, nisi unum verum beatum Deum: ea vero quae fecit, bona quidem esse quod ab illo, verumtamen mutabilia, quod non de illo, sed de nihilo facta sunt. Quanquam ergo summa non sint quibus est Deus majus bonum; magna sunt tamen ea mutabquae adhaerere possunt, ut beata sint, inmutabili bono, quod usque adeo bonum eorum est, ut sine illo misera esse necesse sit. Nec ideo cetera in hac creaturae uniuersitate meliora sunt, quia misera esse non possunt; neque enim cetera membra corporis nostri ideo dicendum est
Abbreviated transcription (Latin):
bonus anctor ⁊ conclitor ntrosq creanerit. s uoluntatib ⁊ cupiditat¬
bus extitisse dubitare fas nõ ẽ. Duni alii constanter ĩ cõmuni oĩb
hono qd̾ ip̃e illis d̃s ẽ atq meius etrutate neritate eãitate psistũt.
Alii sua potestate potuis delectati uelut bonũ suũ sibi ip̃i ẽent a su¬
periore cõmuni oĩum beatifico hono ad propria defluxerunt et hen¬
tes elationis fastum pro excellentissima eternitate unitatis astu¬
tiam Pro certissima ueritate studia pãtiu pro indnudua caitate
suꝑbi fallaces inuidi effecti sunt Ueatitudinis igitur illorum
cã est adherere deo quo circi istorum miserie ci ex̃contrario ẽ ĩtel¬
ligenda. qued ẽ non adherere deo Quã ob rem si cum queritux.⁊
quare illi beati sunt: Recte respondetur. quia deo ad herent. Et cu
queritur cur isti sunt miseri: Recte respondetur quia nõ adberẽt

Expanded text:
bonus auctor et conditor utrosque creaverit, sed voluntatibus et cupiditatbonus auctor et conditor utrosque creaverit, sed voluntatibus et cupiditatibus exstitisbono, quod ipse illis Deus est, adque in eius aeternitate ueritate caritate persistunt; alii sua potestate potius delectati, uelut bonum suum sibi ipsi essent, a superiore communi omnium beatifico bono  ad propria defluxerunt et habentes elationis fastum pro excelsissima aeternitate, uanitatis astutiam pro certissima ueritate. studia partium pro indiuidua caritate superbi fallaces inuidi effecti sunt. Beatitudinis igitur illorum causa est adhaerere Deo; quocirca istorum miseriae causa ex contrario est intellegenda, quod est non adhaerere Deo. Quam ob rem si, cum quaeritur, quare illi beati sint, recte respondetur: Quia Deo adhaerent; et cum quaeritur, quur isti sint miseri, recte respondetur: Quia non adhaerent
Abbreviated transcription (Latin):
duaru etiam in reb himiãnis ciuitatum Dequib deinceps dic̃e
institm quãtum satis ẽẽ iisum ẽ disputauimus Hunc quoq libͦ
Ate qͣ de institutione hoĩs dicam nbi duaru ciuitat:
quantu adrationalu mortalium genus attineat¬
apparebit exortus sicut supiore libro. apparusse ĩ. ĩ głi
um uidtur Prius mͥ quedam de ip̃is angeł indeo eẽ
dicenda quib demostretur quãtu a nob̾ põt. Quã nõ
incõueniens neq incõgrua diçatur ẽẽ hominib angl¬
q scciatas ut nõ inquattuor. due scilice̾t angłoꝵ totidemq hominu
S due potius cinitates hoc ẽ sccietates mẽrito ẽẽ dicantur Una inbo¬
nis. Altera nimalis. Non solum angłis ueru etiam homĩb ꝯstitute
gelorum bonoꝵ ⁊ malatu intẽrse contrarios ap Capitulu pͦ
lpet̾itus nõ naturis principiisq diu̾sis. Cum deus õĩum sb̾aru

Expanded text:
duarum etiam in rebus humanis ciuitatum, de quibus deinceps dicere duarum etiam in rebus humanis ciuitatum, de quibus deinceps dicere institui, quantum satis esse uisum est, disputauimus: hunc quoque librum Antequam de institutione hominis dicam, ubi duarum civitatum, quantum ad rationalium mortalium genus attinetapparebit exortus, sicut superiore libro apparuisse in Angelis jam videtur; prius mihi quaedam de ipsis Angelis video esse dicenda, quibus demonstretur, quantum a nobis potest, quam non inconveniens neque incongrua dicatur esse hominibus Angelisque societas: ut non quatuor, duae scilicet Angelorum totidemque hominum, sed duae potius ciuitates, hoc est societates, merito esse dicantur, una in bonis, altera in malis non solum angelis, uerum etiam hominibus constitutae. Angelorum bonorum et malo rum inter se copetitus non naturis principiisque diversis, cum Deus omnium substantiarum
Abbreviated transcription (Latin):
facere possent non ei picturam qd grece flegma dicitur ⁊ tanqͣ.¬
in elem̃tis corporis nr̃i aquarũ uicem obtinet. incapite ponerent
pbilenim sedes ẽ flegmatis secundum dei opus utiq aptissime.
Secundum autem istorum cõiecturam tam absurde ut si hoc
nesciremus ⁊ in hoc libro similiter scriptum ẽ ꝙ deus humõe
fluidum et frigidum. ac ꝑ hoc grauem. in superiorẽ om̃ib cete¬
ro humani corͣporis partem põsuerit isti trutmatores elem̃toꝵ
nequaqua crederent. ⁊ si. anctoritati enisdem scripture subditi eet
aliqui aliud hoc intelligendum ẽet censerẽt. Sed qm̃ diligẽt᷑
singula scrutemuratq tractemus que in illo diumo libro de cõ¬
stitutione mũdi scripta sunt ⁊ multa dicenda ⁊. a proposito ĩstiti¬
ti operis. longedigrediendũ est Itaq de duab istis diu̾sis inte̾ se
atq cõtrarus scciẽtatib angłoꝵ in quib sunt quedam exordia.

Expanded text:
facere possent, non ei pituitam, quod Graece φλέγμα dicitur et tamqfacere possent, non ei pituitam, quod Graece φλέγμα dicitur et tamqin elementis corporis nostri aquarum uicem obtinet, in capite ponerent. Ibi enim sedes est phlegmatis, secundum Dei opus utique aptissime, secundum istorum autem coniecturam tam absurde, ut, si hoc nesciremus et in hoc libro similiter scriptum esset, quod Deus umorem fluuidum et frigidum ac per hoc grauem in superiore omnibus ceteris humani corporis parte posuerit, isti trutinatores elementorum nequaquam crederent, et si auctoritati eiusdem scripturae subditi essent, aliquid aliud ex hoc intellegsingula scrutemur atque tractemus, quae in illo divino libro de constitutione mundi scripta sunt, et multa dicenda, et a proposito instituti operis longe digrediendum est; jamque de duabus istis diversis inter se adque contrariis societatibus angelorum, in quibus sunt quaedam exordia
Abbreviated transcription (Latin):
angłi In fra uõ uł aque iste inisibiles uł malorii añgłorum᷑ mul¬
titũdo uł om̃iu hominu gentes. Quod si ita est noñ illic appãet
ubi facti fint angeli s ubĩ discreti. quãnis et aquas. ꝙ ꝑue̾sussime
atq impie uanitatis ẽ negent quidem frãs a deo. qm̃ nusqͣ scͥp¬
tum ẽ dixit deus fiant aque qd̾ possunt simili nanitate de terra
dicere. Musqua enim legitur dixit ds̃ fiat tra. S inquiunt scp¬
tu ẽ In principio fecit deus celum ⁊ t̾ram Illic ergo et aqua inte¬
lligenda est Ono eĩ nomine utrũq cõp̾hensum ẽ Nam ip̃ms
ẽ mare. sic̃ in psalmo legitur ⁊ ip̃e fecit illud ⁊ aridam terrã man
eius finxerunt. S hi q̃ui in nomine aquaꝵ que suꝑ celos sunt
angelos intelligi uolunt ponderib elementoꝵ monentur. ⁊ idõ
non putant aquar fluudam grauemq nãm ĩ superiorib mũ¬
di locis potuisse constiti. qui sẽcundum rationes suas sup̃i hoĩe

Expanded text:
ur, infra uero uel aquae istae uisibiles uel malorum angelorum multitudo uel omnium hominum gentes. Quod si ita est, non illic apparet ubi facti sint angeli, sed ubi discreti; quamuis et aquas, quod peruersissimae adque inpiae uanitatis est, negent quidam factas a Deo, quoniam nusquam scriptum est: Dixit Deus: Fiant aquae. Quod possunt simili uanitate etiam de terra dicere; nusquam enim legitur: Dixit Deus: Fiat terra. Sed, inquiunt, scriptum est: In principio fecit Deus caelum et terram. Illic ergo et aqua intellegenda est; uno enim nomine utrumque conprehensum est. Nam ipsius est mare, sicut in psalmo legitur, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. Sed hi, qui in nomine aquarum, quae super caelos sunt, angelos intellegi uolunt, ponderibus elementorum mouentur et ideo non putant aquarum fluuidam grauemque naturam in superioribus mundi locis potuisse constitui; qui secundum rationes suas, si ipsi hominem
Abbreviated transcription (Latin):
lib nota ẽ non ab errauimus Et sieni corporalia hic cõmemo
liu ẜm quam dicit apostolus. Om̃s eĩm nos filii lucis estis. et
filii diei nõ sumus noctis neq tenebrar. Siantẽ hoc sensut etiã
ille qui scripsit ad ꝑfectiorem disputatioĩs finem nr̃i puenit ĩ¬
ꝑfecta nullom᷑ angłos p̾termisisse credatur. siue in principio
quia primo fecit sĩne quod cõueniẽtins intelligitur in prĩcipio
quia in uerbo unigenito fecit cum scriptum sit̃. In principio cẽ
atura uł spũalis et corporał. qd̾ ẽ credibilius. uł magne due mũ¬
di partes. quib omĩa que creata sunt cõtinentur ũt pͥmitus

Expanded text:
libus nota est, non abhorruimus. Etsi enim corporalia hic commemorlibus nota est, non abhorruimus. Etsi enim corporalia hic commemoriritalium, secundum quam dicit apostolus: Omnes enim uos filii lucis estis et filii diei, non sumus noctis neque tenebrarum. Si autem hoc sensit etiam ille qui scripsit, ad perfectiorem disputationis finem nostra peruenit inperfecta, nullo modo angelos praetermisisse credatur siue in principio, quia primo fecit, siue quod conuenientius intellegitur, in principio, quia in Verbo unigenito fecit, scriptum sit: In principio fecitatura, uel spiritalis et corporalis, quod est credibilius, uel magnae duae mundi partes, quibus omnia quae creata
Abbreviated transcription (Latin):
libidine exestuantẽ. Illam ut quãtum uult consulat. dei boni¬
tati ministram. Itã ne quantu uult noceat. dei potestate fre¬
natam Illam hiuic illudente. ut nolens prosit ꝑsecutionibus
sus Hanc illi inuidentẽ cum peregrinos colligit suos Nos
ergo has duas societates angelicas. inter sedisp̃ares atq con¬
trarias unam ⁊ na bonam ⁊ uoluntate rectam. Aliam uero
natura bonam. s uoluntate ꝑuersam. aliis manifestiorib di
uinarum scripturaru testimoniis declaratas. ꝙ etiam in hoc libro
cui nomen ẽ genesis. Iucis tenebraruq nocabuł. significatas
existimauim̃us etiam si aliucd hoc loco sentit forte qͣui scripsiti
nõ ẽ mutiliter obscuritas huius ꝑtractata sententie quia et si
uoluntatẽ auctoris libri huius indagare nequinimꝰ a regnla
tamen fidei ꝑ alias eiusdem anctoritãtis sacras litteras satis fide¬

Expanded text:
libidine exaestuantem; illam, ut quantum uult consulat, Dei bonilibidine exaestuantem; illam, ut quantum uult consulat, Dei bonitati ministram, istam, ne quantum uult noceat, Dei potestate frenatam; illam huic inludentem ut nolens prosit persecutionibus suis, hanc illi inuidentem, cum peregrinos colligit suos, — nos ergo has duas societates angelicas inter se dispares adque contrarias, unam et natura bonam et uoluntate rectam, aliam uero natura bonam, sed uoluntate peruersam, aliis manifestioribus uinarum scripturarum testimoniis declaratas, quod etiam in hoc libro, cui nomen est genesis, lucis tenebrarumque uocabulis significatas existimauimus, etiamsi aliud hoc loco sensit forte qui scripsit, non est inutiliter obscuritas huius pertractata sententiae, quia, etsi uoluntatem auctoris libri huius indagare nequiuimus, a regula tamen fidei, quae per alias eiusdem auctoritatis sacras litteras satis fide
Abbreviated transcription (Latin):
uero desertores tenebras aptissime nũcupari. Profecto adu̾tũt
qui peiores ẽẽ hominib in fidelib siue intelligunt siue credut
Quapp ⁊ si alia lux misto huius libri loco intessigenda ẽ ubi le¬
gimus dixit ds̃.fiat lux. ⁊ fcã est lux ⁊ alie tenebre significater
s̾unt in eo qd̾ scriptum ẽ diuisit inter hucem et tenebr᷑as. nos tñ
has duas angelicas societates uam fruentẽ deo alt̾am tumẽ¬
tem trpo. Dñam cuidicitur. adorate cum om̃s angłi eius. Alt̾rã
cius princeps dixit. hec omnia tibi dabo. si postratus adorane¬
tis me Onam dei sancto amore flagrantẽ. alteram proprio celsi¬
bitantem. istam in de deiectam̃ in hoc infimo aereo celo tumul¬
tuantẽ Illam luminosa pietate tranquillã. istam tenebrosis
cupiditatib turbulentã Illam dei nutu clem̃ter subueniẽte
iuste ulciscentẽ. istam suo fastu subdendi et nocendi ⁊ nocendi.

Expanded text:
uero desertores tenebras aptissime nuncupari profecto aduertunt, uero desertores tenebras aptissime nuncupari profecto aduertunt, qui peiores esse hominibus infidelibus siue intellegunt siue credunt. Quapropter, etsi alia lux in isto huius libri loco intellegenda est, ubi legimus: Dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, et aliae tenebrae significatae sunt in eo quod scriptum est: Diuisit Deus inter lucem et tenebras: nos tamen has duas angelicas societates, unam fruentem Deo, alteram tumentem typho; unam cui dicitur: Adorate eum omnes angeli eius, aliam cuius princeps dicit: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me: unam Dei sancto amore flagrantem, alteram propriae celsicaelis caelorum habita.item, istam inde deiectam in hoc infimo aerio caelo tumultuantem; illam luminosa pietate tranquillam, istam tenebrosis cupiditatibus turbulentam; illam Dei nutu clementer subuenientem, iuste ulciscentem, istam suo fastu subdendi et nocendi
Abbreviated transcription (Latin):
quoq angeli qua contemplatione fruantur̾ ostendit ut ait. iude¬
te ne cõtẽmpnatis unum ex pusillis istis Dico aũt uobis quia
angeli eorum in ceł semꝑ uident faciem patris mei qui ĩcelis ẽ¬
fceasse aũt quosdam angłos ⁊ ĩhuiusmundi Capituba¬
umadetrusos qui eis uelut carcer ẽ. usq ad futuram indie in¬
dicii ultimã dampnationẽ apostolus petrus apertissime osten¬
dit dicens ꝙ deus angłis peccantib non peꝑcit. s carceribus
caliginis inferi retrudens. tradiderit in iudicio pimiendos res¬
uari Inter hos ergo et illos. dm̃ uel prescientia uł opere diuisi¬
e quis dubitet illosq lucem merito appellari quis cõtradicat
qñ quidẽ nos ad huc infine uiuẽtes ⁊ corum equalitates adhe
perantes utiq nõ dum tenẽtes. Iam lux dicti ab apostolo sumꝰ
fiustis enim inquit aliqñ tenebre. nunc aũt lux in dño Istos

Expanded text:
quoque angeli qua contemplatione fruantur ostendit, ubi ait: Videquoque angeli qua contemplatione fruantur ostendit, ubi ait: Videte, ne contemnatis unum ex pusillis istis; dico enim uobis, quia angeli eorum in caelis semper uident faciem Patris mei, qui in caelis ecasse autem quosdam angelos et in huius mundi ima detrusos, qui eis uelut carcer est, usque ad futuram in die iudicii ultimam damnationem apostolus Petrus apertissime ostendit dicens, quod Deus angelis peccantibus non pepercerit. sed carceribus caliginis inferi retrudens tradiderit in iudicio puniendos reseruari. Inter hos ergo et illos Deum uel praescientia uel opere diuisisse quis dubitet? illosque lucem merito appellari quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos
Abbreviated transcription (Latin):
sunt opera tua dñe omnia insapientia fecisti. Conienientissiẽ
paulo post cõmemorat᷑ etiam sp̃e scũs cum ẽr̃ dictum ẽet quale
terram deus primitus fecerit. uel quã molem mat̾iam ne future
cõstructionis mundi ⁊ terre nomine nũcupauerit subiciendo a
dclendo terra aũt erat inuisibił. ⁊ mcõposita. ⁊ tenebre erant sup
abissu. Mox ut trinitatis cõmemoratio cõpleretur. ⁊ sp̃s ĩquit
dei ferebatur suꝑ aquas. Proinde ut uolet quisq accipiet. qd̾
ita profundum ẽ ut ad exercitationem legentiu. afidei regła
nõ ab errantes. plures possit generare sententias dum tam̾ẽ
angłos sanctos in sublimib sedibus non quidem deo cocter¬
nos s tam̃ de sui sempit̾na ⁊ uera felicitate securos ⁊ certos ẽẽ ne¬
mo ambigat. ad quoru societatem ꝑtinere paruulos suos dñs
dicens nõ solum illud ait erunt equales angelis dei uerum ⁊ p̃i

Expanded text:
sunt opera tua Domine! omnia in sapientia fecisti: conuenientissime sunt opera tua Domine! omnia in sapientia fecisti: conuenientissime paulo post commemoratur etiam Spiritus sanctus. Cum enim dictum esset, qualem terram Deus primitus fecerit, uel quam molem materiamue futurae constructionis mundi caeli et terrae nomine nuncupauerit subiciendo et addendo: Terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum: mox ut trinitatis commemoratio conpleretur: Et spiritus, inquit, dei superferebatur super aquam. Proinde ut uolet quisque accipiat, quod ita profundum est, ut ad exercitationem legentium a fidei regula non abhorrentes plures possit generare sententias, dum tamen angelos sanctos in sublimibus sedibus non quidem Deo coaeternos, sed tamen de sua sempiterna et uera felicitate securos et certos esse nemo ambigat. Ad quorum societatem pertinere paruulos suos Dominus docens non solum illud ait: Erunt aequales angelis Dei; uerum ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
Iquis aute contẽpnat ⁊dicat nõ sanctos Upitulu. 32.¬
angelos esse significatos meo qd̾ scriptum ẽ fiat lux ⁊ fcã
tur. aut doceat angelos aut prius ẽẽ fc̃os non tantũ ante fim̾a¬
mentu quod intẽr aquas et aquas frũm appellatũ ẽ celum.⁊
Sed ante illud de quo dictum ẽ. In principio fecit d̃s celum et
t̾ram atq illud quod dictum ẽ inprincipio nõ ita dictum tanqͣ
primu hoc fcũm sit cum ante fecerit angłos s quia omnia in
sapientia fecit quod ẽ u̾bum eius ⁊ ip̃m scriptura principium
nominauit Ficut ip̃e in cuangelio iudeis querentib quis ẽẽt.
responclit se c̃e principiũ Non ẽcõtrario referam cõtemptione:
maxime quia hoc me delectat plurimu qd̾ etiam in sũmo exor¬
dio sancti libri genescos trinitas cõmendatur cum eĩm ita dicit
In principio fẽcit ds celum ⁊ tram. ut pater fecisse intelligatur ĩ
filio. sicut attestatur psalmus ubi legitur Quam magnificata

Expanded text:
quis autem contendat et dicat non sanctos angelos esse significatos in eo quod scriptum est: Fiat lux, et facta tur aut doceat; angelos autem prius esse factos non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum appellatum est caelum, sed ante illud de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram; adque illud, quod dictum est: In principio, non ita dictum tamquam primum hoc factum sit, cum ante fecerit angelos, sed quia omnia in sapientia fecit, quod est Verbum eius et ipsum scriptura principium nominauit sicut ipse in euangelio Iudaeis quaerentibus quis esset respondit se esse principium: non e contrario referam contentionem, maxime quia hoc me delectat plurimum, quod etiam in summo exordio sancti libri geneseos trinitas commendatur. Cum enim ita dicitur: In principio fecit Deus caelum et terram, ut Pater fecisse intellegatur in Filio, sicut adtestatur psalmus, ubi legitur: Quam magnificata
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in hoc loco scripturarum id accipiendum ẽẽ phibeat. Multi ser¬
monis ẽ questio nec omnia uno nolumine it explicemus urgi¬
nus qr pater genuerit ubum hoc ẽ sap̃imi ꝑ quam facta sunt oĩa
sonarum ⁊ unus deus ꝑp inseperabilem diuinitatem. siẽ unꝰ oĩps
pp inseperabilem omnipotentiã. Ita tam̃ ut etiam cum de singuł
queritur inusquisq eorum et deus ⁊ om̃ip̃s ẽẽ respõdeatur. Cñ nõ

Expanded text:
quod hoc loco scripturarum id accipiendum esse prohibeat, multi serquod hoc loco scripturarum id accipiendum esse prohibeat, multi sermonis est quaestio, nec omnia uno uolumine ut explicemus urgquod Pater genuerit Verbum, hoc est sapientiam, per quam facta sunt omnia, ersonarum et unus Deus propter inseparabilem diuinitatem, sicut unus Omnipotens propter inseparabilem omnipotentiam; ita tamen, ut etiam cum de singulis quaeritur unusquisque eorum et Deus et omnipotens esse respondeat
Abbreviated transcription (Latin):
enenisse quia una anima sic peccauãt. ut tali corpore mereretur
includi Ae ꝑhoc si contigisset ut nõ una ẜ due. Inmo non due
s decem uł centur similĩter ⁊ equaliterq peccissent Centũ soles
haberet hic mundus quod ut nõ fieret non opificis pronisione
mirabili ad rerum corporaliu salute decoremq consultum ẽ
Sed contigit potius tanta unius anime progressione peccantis
ut sola corpus tale merctur. Ron plane animaru de quib ne sci¬
unt quid loquantur. s eorum ip̃oru qui talia sapiunt multũ lõ¬
ge aueritate ⁊ merito ẽ cohercenda progressio Hec ergo tria que
supius cõmẽdaui. cum ĩ una quaquẽ creatura requiruntur. qs
ri fecerit ꝑ quid fecerit quare fecerit. Ut respõdeatur deus puẽ
bum qua bona ẽ utrum altitudine mistica nob̾ ip̃a trinitas inti¬
metur hoc ẽ pater et filius et sp̃s sanctus an aliquid occurrat.

Expanded text:
euenisse, quia una anima sic peccauerat, ut tali corpore mereretur euenisse, quia una anima sic peccauerat, ut tali corpore mereretur includi? ac per hoc si contigisset, ut non una, sed duae; immo non duae, sed decem uel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus? Quod ut non fieret, non opificis prouisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum, de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum, qui talia sapiunt multum longe a ueritate, et merito est cohercenda progressio. Haec ergo tria, quae superius commendaui, cum in unaquaque creatura requirantur, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit, ut respondeatur Deus, per Verbum, quia bona est\', utrum altitudine mystica nobis ipsa trinitas intimetur, hoc est Pater et Filius et Spiritus sanctus, an aliquid occurrat,
Abbreviated transcription (Latin):
consideratos. sua deformitas turpet Demde uidere debuit origenes et
quicũq ita sapiunt. si hec oppinio uera ẽẽt mundu ideo factum ut aĩe ꝓ
meritis pcc̃orum suoꝵ tanquã ergastula quib penalit̾ includerentur. corͣ¬
pora acciperent. Superiora ⁊ inferĩora. q̃ minus inferiora uero et granioa
q amplius peccauer̾t. demones quib deterius nihil ẽ terrena corpora ꝗb
inferius ⁊ grauius nihil ẽ potiusqͣ homines etiam bonos hre debuisse.⁊¬
Nune uõ ut intelligeremus animaru merita. nõ qualitatib cõ¬
porum esse pensanda. aerium pessimus demon Homo aut ⁊ nc
licet malus. longe minoris mitiorisq malitie/ ⁊ certe añ pcc̃m
tam̃ luteum corp̾us accepit Quid añt stultius dici põt qͣ istu.
solem. ut ĩuno mundo unus ẽet. nõ decori pulcritudinis. uł etĩ
saluti rerum corporalium consuluisse artificem deum s hoc poti

Expanded text:
consideratos sua deformitas turpet. Deinde uidere debuit Origenes et consideratos sua deformitas turpet. Deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt, si haec opinio uera esset, mundum- ideo factum, ut animae pro meritis peccatorum suorum tamquam ergastula, quibus poenaliter includerentur, corpora acciperent, superiora et leuiora quae minus, inferiora uero et grauiora quae amplius peccauerunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et grauius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisseNunc uero, ut intellegeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem, et nunc licet malus longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest, quam isto sole, ut in uno mundo unus esset, non decori pulchritudinis uel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃csticis litteris tam doctum et exercitatum nõ attendisse primũ q̃ hoc ẽẽt.
contrariu scripture huius tante auctoritatis intentioni que ꝑ omnia
opa dei subiungẽs. Et uidit dens quia bonum ẽ. completisq omnib infe¬
rens. Et uidit deus omnia que fecit ⁊ ecce bona ualde. Nullam aliam cãm
faciendi mundi intelligi uoluit nisi ut bona fierent a bono deo Ubi si ne¬
mo peccass tantũm᷑ nãturis bonis eẽt mundus ornatus ⁊ plenus. Et
quia peccatum ẽ non ideo cuncta sunt impleta peccatis. Cum bonorũ loge
maior numerus incclestib sue nature ordine ẜuet. Mec mala uolũtas
quia nature ordinẽ seruare uoluit. Ideo isti dei leges omnia bene ordina¬
tis effugit qm̃ sicut pictura cum colore nigro locõ suo posita ita uniu̾sita
rerum siquis possit intueri etiam cum pẽccatorib pulcra ẽ q̃uis ꝑ seip̃o

Expanded text:
ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non adtendisse, primum quam hoc esset ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non adtendisse, primum quam hoc esset contrarium scripturae huius tantae auctoritatis intentioni, quae per omnia opera Dei subiungens: Et uidit Deus, quia bonum est, conpletisque omnibus inferens: Et uidit Deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono Deo. Ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus; et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt inpleta peccatis, cum bonorum longe maior numerus in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec mala uoluntas, quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti Dei leges omnia bene ordinantis effugit; quoniam sicut pictura cum colore nigro loco suo posito, ita uniuersitas rerum, si quis possit intueri, etiam cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
uioluntate mutari in det̾ius ⁊ pecc̃o cõrumpi potuit atq ita ĩ cõmutabilis
uentatis suce pruari nõ dei partem nec enis nẽ que dei ẽ s ab illo ꝯdita
longe imparem conditori. xp̃iana sanitate sentirent. Capitulu.
conclitore ẽẽ nõ posse uoluerunt. Tam̃ istam cãm fabricandi mũdi. tam bo¬
nam ac simplice bene ac simplicit̾ credere ut deus bonus conderet bona
et ẽent post deum que non eẽnt quod deus ẽ. bona tam̃ q̃ nõ faceret nisi bo¬
nus ds̃ s animas dicunt nõ quidem partes dei. s fcãs a deo peccasse a
conditore recedendo ⁊ duisis progressib pro diu̾sitate pecc̃oꝵ a celis usq
Ad tras din̾sa corpora quasi uincula meruisse ⁊ hunc eẽ midum. eamq
cã mundi fuisse faciendi nõ ut conderentur bona. s ut mala cohiberent:.
de principiis hoc sentit hoc scripsit ubi plusqͣ dici potest. Niror hominẽ ĩ

Expanded text:
uoluntate mutari in deterius et peccato corrumpi potuit adque ita incommutabilis uoluntate mutari in deterius et peccato corrumpi potuit adque ita incommutabilis ueritatis luce priuari, non Dei partem nec eius naturae, quae Dei est, sed ab illo conditam longe inparem Conditori Christiana sanitate sentirent. CAPUT XXIII. conditore esse non posse, noluerunt tamen istam causam fabricandi munam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut Deus bonus conderet bona et essent post Deum quae non essent quod est Deus, bona tamen, quae non faceret nisi bonus Deus; sed animas dicunt, non quidem partes Dei, sed factas a Deo, peccasse a Conditore recedendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa corpora quasi uincula meruisse, et hunc esse mundum eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. d est de principiis, hoc sensit, hoc scripsit. Ubi plus quam dici potest miror hominem in
Abbreviated transcription (Latin):
trahitur pulcritudini. qm̃ nõ mole costat. s parilitate ac dimẽtioe
membroꝵ Rec sane multu mirãdu ẽ ꝙ hii qui nullam mała
putant ẽẽ ñam suo quodam cõtrario exortam propagatamq pͥn¬
cipio nolunt accipere istam cam creationis rerum ut bonus dẽ
conderet bona credentes eum potius ad hec mundana molimina
rebellantis adu̾sus se mali repellendi. extrema necissitate ꝑductͤ
suamq nam bonam. malo cohercendo superandoq miscuisse qͣ turpissime
pollutm. ⁊ crudelissime captiuatam ⁊ oppressam labore magno uix mũdec
ac liberet. Nontamẽ totam s ꝙ eius nõ poterit ab illa inquinatione pũ¬
gari. tegmen ac unculum futurũ hostis mcti et inchisi. Sic aũt maĩcher
nõ desiperent uł potius insanirẽt. si dei nãm sicuti ẽ ĩ cõmutabilem aty
om̃ino incorruptibilem crederent cui ncce nulla res possit aAmmauẽo que

Expanded text:
trahitur pulchritudini, quoniam non mole constat, sed parilitate ac dimensione trahitur pulchritudini, quoniam non mole constat, sed parilitate ac dimensione membrorum! Nec sane multum mirandum est, quod hi, qui nonnullam malam putant esse naturam suo quodam contrario exortam propagatamque principio, nolunt accipere istam causam creationis rerum, ut bonus Deus conderet bona, credentes eum potius ad haec mundana molimina rebellantis aduersum se mali repellendi extrema necessitate perductum suamque naturam bonam malo cohercendo superandoque miscuisse, quam turpissime pollutam et crudelissime captiuatam et obpressam labore magno uix mundet ac liberet; non tamen totam, sed quod eius non potuerit ab illa inquinatione purgari, tegmen ac uinculum futurum hostis uicti et inclusi. Sic autem Manichaei non desiperent uel potius insanirent, si Dei naturam, sicuti est, incommutabilem adque omnino incorruptibilem crederent, cui nocere nulla res possit; animam uero, quae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ista lux ĩmoderato ⁊ ĩportimo usu noxia sentiant᷑. Uñ nos ãme¬
net diuina ꝓuidentia nõ res̃ insipient uctuperare s utilitate.
rerum diligent̾ inquirẽ ⁊ ubi nr̃m ingeniu uł infirmitas defi¬
cit. ita credere occulta sicut erant quedam que uix potiumus ĩue¬
nire quia et ip̃a utilitatis occultatio aut humilitatis exercitatõ
ẽ aut elationis attritio cum om̃ino naͣ nulla sit malum. nom̃q
hoc nõ sit nisi priuationis boni. s a terrenis usq ad celestia ⁊ ami¬
sibilib usq ad inuisibilia sunt aliis alia bona meliora ad boc ĩ eqͣli
ut ẽẽnt omnia. Deus aũt ita ẽ artifex magnus ĩmagnis ut mio
nõ sit ĩ parius que parua nõ sua grandit᷑ate nam nulla ẽ. s artifi¬
cis sapientia metienda sunt sicut ĩspetie uisibilis homĩs suinum
radatur suꝑcilium qͣ propemodum nihil co:pori ⁊ qͣ multum de¬

Expanded text:
et ista lux, inmoderato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admoet ista lux, inmoderato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet diuina prouidentia non res insipienter uituperare, sed utilitatem rerum diligenter inquirere, et ubi nostrum ingenium uel infirmitas deficit, ita credere occultam, sicut erant quaedam, quae uix potuimus inuenire; quia et ipsa utilitatis occultatio aut humilitatis exercitatio est aut elationis adtritio; cum omnino natura nulla sit malum nomenque hoc non sit nisi priuationis boni. Sed a terrenis usque ad caelestia et a uisibilibus usque ad inuisibilia sunt aliis alia bona meliora, ad hoc inaequalia, ut essent omnia; Deus autem ita est artifex magnus in magnis, ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia metienda sunt; sicut in specie uisibilis hominis, si unum radatur supercilium, quam propemodum nihil corpori, et quam multum de
Abbreviated transcription (Latin):
cãm tam iustam atq idoneam. q̃ diligenter cõsiderata. ⁊ pie cogi¬
tata om̃s controuersias querentiu mundi originẽ terminãt
quidam heretici nõ uiderunt quia egena carne ħ mus fragilẽq
mortalitate iam de iusto supplicio uenientẽ dum ei nõ cõnue¬
nunt plurima offendunt. sicut ignis aut frigus aut fera bestia
aut quid eius modi nec attendunt. qͣ uł in suis locis natũisq n¬
geant pulcroq ordine disponant quãtumq uniu̾sitati rerum
pro suis positionib decoris.tanqͣ incõmunẽ rem publicam cõfe¬
rant uł nobis ip̃is. si eis congruent̾. atq scient̾ utamur comodi¬
tatis attribuant ita ut uenẽna ip̃a que ꝑ incõuenientiã pnitio¬
sa sunt conuenient̾ adhibita in salubria medicam̃ta u̾tantur
Quãq a contrario etiam. hec quib delectant᷑ sicut cib ⁊ potus

Expanded text:
am tam iustam adque idoneam, quae diligenter considerata et pie cogiam tam iustam adque idoneam, quae diligenter considerata et pie cogitata omnes controuersias quaerentium mundi originem terminat, quidam haeretici non uiderunt, quia egenam carnis huius fragilemque mortalitatem iam de iusto supplicio uenientem, dum ei non conueniunt, plurima offendunt, sicut ignis aut frigus aut fera bestia aut quid eius modi; nec adtendunt, quam uel in suis locis naturisque uigeant pulchroque ordine disponantur, quantumque uniuersitati rerum pro sui portione decoris tamquam in communem rem publicam conferant uel nobis ipsis, si eis congruenter adque scienter utamur, commoditatis adtribuant, ita ut uenena ipsa, quae per inconuenientiam perniciosa sunt, conuenienter adhibita in salubria medicamenta uertantur; quamque a contrario etiam haec, quibus delectantur, sicut cibus et potus
Abbreviated transcription (Latin):
tãtum dm̃. s etiam pu̾bum. lucem fecisse nossemus quia uero tria
quedam maxime scienda de creatura nob̾ oportuit intimari. quis e¬
am fecerit. ꝑ quid fecerit. ⁊ quare fecerit Dixit deus inquit fiat
lur. ⁊ fcã est lux. ⁊ iudit deus lucem quia bona ẽ. Si ergo q̃rimu
quis fecerit. ds est. Si ꝑ quid fecerit dixit fiat ⁊ fcã ẽ.si qͣuare fece¬
rit quia bona est. Nec auctor est excellentior deo. nec ars efficitiõ¬
dei u̾bo. nec cã melior. q̃ ut bonum crearetur a deo bono. Hanc etiã
plato cãm condendi mundum iustissimam dicit. ut abono deo. bo¬
na opera fierent. siue ista legerit.seu ab his qui legerant forte cogͦ¬
uerit. siue acerrimo ingenio inusibilia dei ꝑea que fcã sunt ĩtẽl¬
lecta cõspexerit. siue abhis qui ita cõspexert ⁊ ip̃e didicẽĩt Capitł
Anc tam̃ cãm .i. ad bona creanda bonitatẽ dei hanc inquã.xxii.¬

Expanded text:
tantum Deum, sed etiam per Verbum lucem fecisse nossemus. Quia uero tria tantum Deum, sed etiam per Verbum lucem fecisse nossemus. Quia uero tria quaedam maxime scienda de creatura nobis oportuit intimari, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit: Dixit Deus, inquit: Fiat lux, et facta est lux. Et uidit Deus lucem quia bona est. Si ergo quaerimus, quis fecerit: Deus est; si per quid fecerit: Dixit: Fiat, et facta est; si quare fecerit: Quia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars efficacioDei uerbo, nec causa melior quam ut bonum crearetur a Deo bono. Hanc etiam Plato causam condendi mundi iustissimam dicit, ut a bono Deo bona opera fierent; siue ista legerit, siue ab his qui legerant forte cognouerit; siue acerrimo ingenio inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspexerit, siue ab his qui ista conspexerant et ipse didiceausam, id est ad bona creanda bonitatem Dei, hanc, inquam, caus
Abbreviated transcription (Latin):
costat et corpore. nec aliter nunc ⁊ aliter antea. ⁊ alit̾ postea. qm̃ non
ti obumbratio. Neq enim eius intentio dicogitatione incogitatiõe
transit. incuius incorporeo intuitu simul assunt cuncta que nouit
qm̃ tp̃a ita nonit nullis sius tẽporalib notionib quẽ admodumi
tp̃alia monet nullis sius tp̃oralib motibus Ibi ergo uidit honum
esse quod fecit ubi bonum esse iidit ut faceret nec̃ quia fcũm uidit
scientiã duplicauit. uel ex aliqua parte auxit tanq̃ minoris sciẽtie
fu̾it priusqͣ faceret quod uideret. qui tam perfecte nõ oparetur nisi
tam ꝑfecta scientia cui nihil ex eius operib adderetur. Qua ꝑꝑ si tm̃
modo nobis insinuãdu ẽet quis fecerit lucem sufficeret dicere feẽ
deus lucem. Si aũt non solum quis fecerit. ueru etiam ꝑquid fe¬
cerit satis ẽẽt ita enũctiari. ⁊ dixit deus fiat lux ⁊ facta est lux. ut nõ

Expanded text:
constat et corpore, nec aliter nunc, et aliter antea, et aliter postea; quoniam non constat et corpore, nec aliter nunc, et aliter antea, et aliter postea; quoniam non ti obumbratio. Neque enim ei intentio de cogitatione in cogitationem transit, in cujus incorporeo intuitu simul adsunt cuncta quae novita ita nouit nullis suis temporalibus notionibus, quem ad modum temporalia mouet nullis suis temporalibus motibus. Ibi ergo uidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse uidit ut faceret; nec quia factum uidit scientiam duplicauit uel ex aliqua parte auxit, tamquam minoris scientiae fuerit priusquam faceret quod uideret, qui tam perfecte non operaretur, nisi tam perfecta scientia, cui nihil ex eius operibus adderetur. Quapropter. si tantummodo nobis insinuandum esset quis fecerit lucem, sufficeret dicere, fecit Deus lucem; si autem non solum quis fecerit, uerum etiam per quid fecerit, satis esset ita enuntiari: Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; ut non
Abbreviated transcription (Latin):
plus ansus ẽ dicere clatum scilicet ẽẽ dm̃ gaudio mundi uniu̾sitate
ꝑfecta Wbi et ip̃e nõ usq adeo desipiebat. ũt putaret dm̃ sui opis non¬
tate fc̃um beatiorem. s sic ostender uoluit artifici suo placuisse ĩam ftũ
quod placuerat in arte faciendũ Non ꝙ ullomͦ dei scientia uarietur
ut aliud in ea faciant que nõ dum sunt. aliud queiam sunt. aliud q̃
fuerũt Non eĩm more nr̃o ille. uł quod futurum ẽ prospit̾.ł qd̾ pñs ẽ¬
aspicit. nel quod p̃t̾itum est respicit. s alio medo quodam a nỹaru co¬
gitationum consue tudine longe lateq diu̾so. Ille quippe nõ ex hoc
in illud. cogitatione mutata. s o̾m̃ino incõmutabiliter idet.ita
ut illa ꝯm̃de que tẽporaliter fiunt. ⁊ futura nõ dum sint.⁊ presentia
um sint. ⁊ p̃t̾ita im nõ sint ip̃e uo hec omĩa stabili ac sempit̾ena
presentia comp̃bendat. Nec aliter ocuł aliter m̃te nõ eĩm ex animo

Expanded text:
plus ausus est dicere, elatum esse scilicet Deum gaudio mundi uniuersitate perfecta. Ubi et ipse non usque adeo desipiebat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut aliud in ea faciant quae nondum sunt, aliud quae iam sunt, aliud quae fuerunt; non enim more nostro ille uel quod futurum est prospicit, uel quod aspicit, vel quod praeteritum est respicit, sed alio modo quodam a nostrarum cogitationum consuetudine longe aliterque diverso. Ille quippe non ex hoc in illud cogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter videt, ita ut illa quidem quae temporaliter fiunt, et futura nondum sint, et praesentia jam sint, et praeterita jam non sint; ipse vero haec omnia stabili ac sempiterna praesentia comprehendat, nec aliter oculis, aliter mente: non enim ex animo