comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cientem iusticiam: quam faustus in
scriptis suis non addidit: Credo ne sibi
deesse uideret᷑: si eam se adhuc esurire
ac sitire fateret᷑. S quã iusticiam isti
esurunt ⁊ situunt: qͥb ꝑfecta iusticia
erit. dãpnatiᷤᷤ in globo fratrib qͥ nichil
suo uitio peccauer̃t. sed hostium tabe¬
contra quã eos pater misit in expiabi¬
liter infecti sunt. in suꝑ triumphare.
Quomͦ ꝑ secutiones ⁊ odia sustmetis
ꝓpter iusticiam: qͥb hec sacrilegia
predicare ⁊ ꝑ suadere iusticia ẽ : ꝓ
qua impia ꝑuersitate. ꝓpter xpĩanoꝵ
tempoꝵ mansuetudinem. quã par¬
ua ac ꝓpe nulla patiamini cur non
cogitatis : S tanquã cecis fatiusq lo¬
quamini: iusticie ur̃e uelut magnũ
eẽ uultis esse indiciũ. qđ opprobria
sustinetis ꝑ secutionemq patimini:
Porro si tanto est quisq iustior qͣnto
grauiora ꝑpetit᷑: omitto dicere qđ ui¬
dere facillimũ est. quã multo grauiora

Expanded text:
tientem justitiam, quam Faustus in tientem justitiam, quam Faustus in scriptideesse uideretur, si eam se adhuc esurire ac sitire fateretur? sed quam iustitiam isti esuriunt et sitiunt quibus perfecta iustitia erit damnatis in globo fratribus, qui nihil suo uitio peccauerunt, sed hostili tabe, quo eos pater misit, inexpiabiliter infecti sunt, insuper triumphare? Quomodo persecutiones et odia sustinetis propter iustitiam, quibus haec sacrilegia praedicare et persuadere iustitia est? pro qua inpia peruersitate propter christianorum temporum mansuetudinem quam parua et prope nulla patiamini, cur non cogitatis? sed tamquam caecis fatuisque loquamini, iustitiae uestrae uelut magnum esse uultis indicium, quod obprobria sustinetis persecutionemque patimini. porro si tanto est quisque iustior, quanto grauiora perpetitur — omitto dicere, quod uidere facillimum est, quam multo grauiora
Abbreviated transcription (Latin):
dubitas utrũ accipiam euangłium:
Si hoc eẽt iustum ẽẽ. iustificare se ip¬
sum uerbis suis: uolasset in celum
homo iste cum hec loqueret᷑. S ego
in delicias fausti non inuehor notas
om̃ib auditorib manicheoꝵ: ⁊ eis
maxime qͥ sunt rome. Talem ꝓpono
manicheũ qualem constantiꝰ reqͥre¬
bat. cum illa p̃cepta exigebat imple¬
ri: non qualem uidere nolebat. Et illũ
tamen quomodo uideo pauꝑem sp̃u.
qͥ tam suꝑb est ut animam suam cre¬
dat: nec captiuus erubescat: Quomͦ
mitẽ: qͥ tante auctoritati euangłice
mauult insultare quã credere: Qmͦ
pacificum: qui naturam ipsam diuinã
qua ds̃ est. qͥcqͥd ẽ qͥ solus uere ẽ ꝑpetu¬
am pacem habere potuisse non putat:
Quomͦ puro corde: in quo tumultuant᷑
tam sacrilega.⁊ tam multa figmenta:
Quomͦ lugentem: nͥ dm̃ suum captum
& ligatum donec soluat᷑ & euadat. ex
quadam tam̃ parte decurtatꝰ. que in
globo tenebrarum a patre ligabitur.
& non lugebit᷑ : Quomͦ esurientem & si¬

Expanded text:
dubitas utrum accipiam Evangelium? Si hoc esset justum esse, justificare seipsum, verbis suis volasset in coelum homo iste, cum haec loqueretur. Sed ego in delicias Fausti non invehor, notas omnibus Auditoribus Manichaeorum, et eis maxime qui sunt Romae: talem propono manichaeum, qualem Constantius requirebat, cum illa praecepta exigebat impleri, non qualem videri nolebat. Et illum tamen quomodo video pauperem spiritu, qui tam superbus est, ut animam suam Deum credat, nec captivum erubescat? Quomodo mitem, qui tantae auctoritati evangelicae mavult insultare, quam credere? Quomodo pacificum, qui naturam ipsam divinam, qua Deus est quidquid est, qui solus vere est, perpetuam pacem habere non potuisse putat? Quomodo puro corde, in quo tumultuantur tam sacrilega et tam multa figmenta? Quomodo lugentem, nisi Deum suum captum et ligatum; donec solvatur et evadat, ex quadam tamen parte decurtatus, quae in globo tenebrarum a Patre ligabitur, et non lugebitur? Quomodo esurientem et si
Abbreviated transcription (Latin):
cura nos idem monuerit apłus di¬
cens. si qͥs uob̃ anninitiauerit p̃ter¬
quã qđ annuntiauimꝰ uob̃. anathema
tate confingit᷑. Cũ gͥ eum euangłiste
annuntient natũ ex femina de domo
dauid hoc ẽ de familia dauid. paulus¬
quoq ad timotheũ scribat dicens. me¬
mor esto iħm xp̃m resurrexisse a mor¬
tuis ex semine dauid scđm euangłiũ
meũ: satis apparet quẽadmodũ xp̃m¬

Expanded text:
cura nos idem monuerit apostolus dicura nos idem monuerit apostolus dicens: si quis uobis adnuntiauerit praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema tate confingitur. cum igitur eum euangelistae adnuntient natum ei femina de domo Dauid, hoc est de familia Dauid, Paulusque ad Timotheum scribat dicens: memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum: satis adparet
Abbreviated transcription (Latin):
rit natum ex femina. Interĩ tñ si et
hec pars e̾ fidei: beatitudinẽ ñ habet.
Cum uͦ eã nec partẽ fidĩm habere ꝓ¬
bauerimꝰ. qͥd fiet : Nempe eritis uos
inanes: qđ ⁊ ipsum utiq monstrabit᷑.
S interim hoc satis nob ẽ ad ꝓpositũ:
qͥa portio hec nr̃a beatitudinib coro¬
nata sit. Cui tam̃ accedit ⁊ illa alia be¬
atitudo ex confessione quoq sermonis.
qͥa iħm confitem᷑ eẽ xp̃m filium dei
uiui: qđ eque ipse ore suo testat᷑ iħc
duas easdemq ratas fidei partes tene¬
mꝰ: ⁊ in utraq parit̾ beati appellamͣ
a xp̃o: qͥa alteram earũ oꝑib exercen¬
tes. alterã sine blasfemia predicamꝰ.¬
.U.Angustinꝰ respondit. Iam supra cõ
nitate manichei fabulam nefandi
sui erroris inducant de nescio qͦ com¬
menticio pͥmo homine. quẽ non t̾¬
renũ s fallacib elem̃tis indutum
contͣ apostolũ predicant dicentem.
pͥmꝰ homo de terra t̾renus: ⁊ qͣnta

Expanded text:
rit natum ex femina. interim tamen, si et rit natum ex femina. interim tamen, si et haec pars est fidei, beatitudinem non habet. cum uero eam nec partem fidei probauerimus, quid fiet? nempe eritis uos inanes, quod et ipsum utique monstrabitur. sed interim hoc satis nobis est ad propositum, quia portio haec nostra beatitudinibus coronata sit. cui tamen accedit et illa alia beatitudo ex confessione quoque sermonis, quia Iesum confitemur esse Christum filium dei uiui, quod aeque ipse ore suo testatur Iesus duas easdemque ratas fidei partes tenemus et in utraque pariter beati appellamur a Christo, quia alteram earum operibus exercentes alteram sine blasphemia praedicamus. AUGUSTJNUS respondit: Iam supra commnitate Manichaei fabulam nefandi sui erroris inducant de nescio quo commenticio primo homine, quem non terrenum, sed fallacibus elementis indutum contra apostolum praedicant dicentem: primus homo de terra terrenus, et quanta
Abbreviated transcription (Latin):
mandata mea: mauebitis in caritate
mea & alia multa.Necnon ⁊ in mon¬
te cũ doceret. beati pauꝑes dicens.
beati mites. beati pacifici. beati pu¬
ro corde. beati qͥ lugent. beati qͥ esuri¬
unt. beati qͥ ꝑsecutionẽ patiunt᷑ ꝓpt̾
iustitiã: nusquã dixit. beati qͥ me con¬
fessi fuerint natũ & in discretione
agnoꝵ ab hedis in iudicio: dicturum
se dicit his qͥ ad dexterã er̾t. Esurmi
⁊ cibastis me. sitiui ⁊ potastis me. ⁊ cet̾a:
ꝓpterea ꝑcipite regnum. Non dixit qͥa
natũ me credidistis. regnũ ꝑcipite.
Necñ ⁊ diuiti querenti uitã et̾nam: ua¬
de inqͥt uende omĩa que habes ⁊ sequ̾e
me. Non dixitxrede me natũ ut met̾¬
nũ uiuas. Ecceigͥ portioni mee quã mͥ
de gemina ut uultis fide delegi. ubiq
regnũ. uita. beatitudo ꝓmittitur: ur̃e
uero nusquã. Aut docete sicubi scͥptum
ẽ. beatũ eẽ. regnũ ue ꝑcepturũ. aut e¬
t̾nam habiturũ uitã. qͥ eum fassus fue¬

Expanded text:
mandata mea, manebitis in mea caritate mandata mea, manebitis in mea caritate et alia multa. necnon et in monte cum doceret: beati pauperes, dicens, beati mites, beati pacifici, beati puro corde, beati qui lugent, beati qui esuriunt, beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, nusquam dixit: beati, qui me confessi fuerint natum. et in discretione agnorum ab haedis in iudicio dicturum se dicit iis, qui ad dexteram sunt: esuriui, et cibastis me; sitiui, et potastis me et cetera; propterea recipite regnum. non dixit: quia natum me credidistis, regnum percipite. necnon et diuiti quaerenti uitam aeternam, uade. inquit, uende omnia, quae habes, et sequere me; non dixit: crede me natum, ut in aeternum uiuas. ecce igitur portioni meae, quam mihi de gemina, ut uultis, fide delegi, ubique regnum, uita, beatitudo promittitur, uestrae uero nusquam. aut docete sicubi scriptum est beatum esse regnumue percepturum aut aeternam habiturum uitam, qui eum fassus fue
Abbreviated transcription (Latin):
uatio p̃ceptoꝵ. Uide gͦ quã arduã ego
⁊ difficiliorem mͥ partẽ elegerĩ: tu
uide ꝗ̃ leuissimã ⁊ faciliorem. Nec im¬
merito plebs ad te confluit. ã me refu¬
git: nesciens utiq qͥa regnũ dei ñ sit
in uerbo s in uirtute. Quid gͦ ẽ qđ me
lacessis: si difficiliorẽ fidei aggressus
partẽ. tͥ ut infirmo reliqͥ faciliorem:
S ego ad tribuendam inqͥt salutem
animis hanc partem fidei efficaciorẽ
puto ac magis idoneã. quã tu reliqͥsti:
nob̾ salutis oriat᷑ occasio. ex eiꝰ ore dis
me ꝓfessus fuerit natũ & alibi ad
discipulos. Ite docete om̃s gentes. bap¬
tizantes eos in nomine patris ⁊ filii
⁊ sp̃s scĩ: ⁊ docentes seruare omĩa qͦ
mandaui uob̃. Non dix̃ docentes eos
qͥa sim natus. s ut mandata conser-¬
uent. Itẽ alibi. Amici mei eritis: si fe¬
ceritis que p̃cipio uob̃. Non dixit si
natũ me credid̾itis. Rursũ. si feceritiᷤᷤ

Expanded text:
uatio praeceptorum. uides ergo quam arduam ego uatio praeceptorum. uides ergo quam arduam ego et difficiliorem mihi partem elegerim; tu uide quam leuissimam et faciliorem. nec inmerito plebs ad te confugit. a me refugit, nesciens utique, quia regnum dei non sit in uerbo, sed in uirtute. quid ergo est, quod me lacessis, si difficiliorem fidei adgressus partem tibi ut infirmo reliqui faciliorem ? sed ego ad tribuendam, inquit, salutem animis hanc partem fidei efficaciorem puto ac magis idoneam, quam tu reliquisti, nobis salutis oriatur occasio, ex eius ore disme professus fuerit natum. et alibi ad discipulos: ite, docete omnes gentes baptizantes eos in nomine patris et filii sancti et docentes eos seruare omnia, quae mandaui uobis, non dixit: docentes eos, quia sim natus, sed ut mandata conseruent. item alibi: amici mei eritis, si feceritis, quae praecipio uobis, non dixit: si natum me credideritis. rursum: si feceritis
Abbreviated transcription (Latin):
nec item illud solum ẽ euangłiũ acciꝑe
ut credas qͥa natꝰ e̾ iħc: s ut facias etiã
qd̃ p̃cepit. Ac si me idcirco non acciꝑe
mitto nec tu gͦ accipis: ⁊ multomagis
ñ accipis. qͥa precepta contẽpnis. ac ꝑ
hoc interm pares sumꝰ. donec discuti¬
amꝰ ⁊ partes. Aut si tͥ ñ p̃iudicat p̾cep¬
toꝵ ista contemptio ad ꝓfitendũ qͥa ñ
accipias euangłium: mͥ quare ad hoc
p̃udicet genealogia dãpnata: Qđ si ac¬
ciꝑe eu̾głiũ in duob his constat ut diciᷤ.
genealogias cred̾e. ⁊ seruare mandata
qͥd gͦ imꝑfectꝰ imꝑfectũ iudicas: Uterq
nr̃m eget alterutro. Sin qđ certiꝰ est.
accipe euangłiũ in sola obseruatione
constat celestiũ mandatoꝵ: dupplici mͦ
imꝓb es: qͥ ut dici solet. desertor argu¬
as militem & tam̃ age ponamꝰ qͥa ita
uis duo hec. partes eẽ fidei ꝑfecte. quaꝵ
una qͥdem constet in uerbo. id e̾ fateri

Expanded text:
nec item illud solum est euangelium accipere, nec item illud solum est euangelium accipere, ut credas, quia natus est Iesus, sed ut facias etiam, quod praecepit. ac si me idcirco euangelium mitto. nec tu ergo accipis et multo magis non accipis, quia praecepta contemnis. ac per hoc interim pares sumus, donec discutiamus et partes; aut si tibi non praeiudicat praeceptorum ista contemptio ad profitendum, quia accipias euangelium, mihi quare ad hoc praeiudicet genealogia damnata? quodsi accipere euangelium in duobus his constat, ut dicis, genealogias credere et seruare mandata, quid ergo inperfectus inperfectum iudicas ? uterque nostrum eget alterutro. sin, quod certius est, accipere euangelium in sola obseruatione constat caelestium mandatorum. duplici modo inprobus es, qui, ut dici solet, desertor arguas militem. et tamen age, ponamus, quia ita uis, duo haec partes esse fidei perfectae, quarum una quidem constet in uerbo, id est fateri
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. esurientẽ. sicientẽ. ꝑsecutiones et
odia sustinentẽ ꝓpt̾ iusticiã: ⁊ dubitaᷤᷤ
utrũ accipiã euangłiũ: Nongͦ iam
mirũ ẽ ioħem baptistam uiso iħu &
eiꝰ item auditis oꝑib. querere adhuc
utrũ ipse eẽt xp̃c. cui digne ⁊ m̾ito
iħc nec dignatꝰ quidẽ ẽ renuntiare
qđ eẽt ipse: s oꝑa rursus eadem illi q̃
iam dudũ audierat remandauit: ceci
uident. surdi audiunt. mortu resurgũt
⁊ cet̾a. Qđ ego quoq circa te ñ imm̾ito
fecerĩ: si ꝑroganti utrũ accipiã euan¬
głium. dixero. Omĩa mea dimisi: patrẽ.
matrẽ. uxorẽ. filios. aurũ. argentũ. man¬
ducare. bibere. delicias. uoluptates. Hoc
tͥ ad int̾rogata satis responsum puta: &
beatũ te futurũ. si in me ñ fueris scan¬
dalizatꝰ. S ñ in qͥt acciꝑe euangłium
hoc solum ẽ. si qđ p̃cepit facias: s ut etã
credas omĩb que in eodem scͥpta sunt:
quoꝵ pͥmũ ẽ illud. qͥa sit natꝰ iħc. Set

Expanded text:
et odia sustinentem propter iustitiam, et dubitas, utrum accipiam euangelium? non ergo iam mirum est Iohannem Baptistam uiso Iesu et eius item auditis operibus quaerere adhuc, utrum ipse esset Christus, cui digne et merito Iesus nec dignatus quidem est renuntiare, quod esset ipse, sed opera rursus eadem illi, quae iamdudum audierat, remandauit: caeci ui dent, surdi audiunt, mortui resurgunt et cetera. quod ego quoque circa te non inmerito fecerim, si perroganti, utrum accipiam euangelium, dixero: omnia mea dimisi, patrem, matrem, uxorem, filios, aurum, argentum, manducare, bibere, delicias, uoluptates. hoc tibi ad interrogata satis responsum puta et beatum te futurum, si in me non fueris scandalizatus. Sed non, inquit, accipere euangelium hoc solum est, si quod praecepit, facias, sed ut etiam credas omnibus, quae in eodem scripta sunt, quorum primum est illud, quia sit natus Iesus. sed
Abbreviated transcription (Latin):
testamentũ uetꝰ abiciendũ puto: nꝰ cu
me prudentiꝰ aliqͥd doceas. Scda uero
causa e̾ qđ tam etiã misera eiꝰ ⁊ corꝑaliᷤ
& longe ab anime cõmodis hereditas
e̾: ut post illam beatã noui testamenti
pollicitacionẽ que celoꝵ mͥ regnũ et
uitã ꝑpetuã reꝓmittit. etiã si gratis eã
mͥ testator suus ingereret. fastidirem.¬
IIII. Axgustinꝰ respondit. Temꝑalium
qͥdem rerũ ꝓmissiones testam̃to ueteri
contineri. ⁊ idõ testamentũ uetꝰ appella¬
ri. nemo nr̃m ambigit: ⁊ qđ et̾ne uite
ꝓmissio regnũq celoꝵ. ad nouũ ꝑtinet
testamentũ. S in illis tẽꝑalib figuras
fuisse futuroꝵ que implerent᷑ in nob̾
in qͦs finis scłoꝵ obuenit. ñ suspitio mea
s apłicus intellectus e̾: dicente paulo¬

Expanded text:
testamentum uetus abiciendum puto, nisi tu testamentum uetus abiciendum puto, nisi tu me prudentius aliquid doceas. secunda uero causa est, quod tam etiam misera eius et corporalis ac longe ab animae commodis hereditas est, ut post beatam illam noui testamenti pollicitationem, quae caelorum mihi regnum et uitam perpetuam repromittit, etiam si gratis eam mihi testator suus ingereret, fastidissem. AUGUSTINUS respondit: Temporalium quidem rerum promissiones testamento uetere contineri et ideo uetus testamentum appellari nemo nostrum ambigit, et quod aeternae uitae promissio regnumque caelorum ad nouum pertinet testamentum: sed in illis temporalibus figuras fuisse futurorum, quae inplerentur in nobis, in quos finis saeculorum obuenit, non suspicio mea, sed apostolicus intellectus e
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ diumãq naturã in om̃ium ho¬
minũ ac bestiarũ masculinis semiib
& femininis uteris. in om̃ibꝰ conceptibꝰ.
ligari. opprimi. coinqͥnari. & nec totam
postea liberari posse p̃dicatis. fãustꝰ dr̃¬
Accipi̾ testam̃tũ uetꝰ Si ẽ mͥ in eoheditã: accipio
Siñ est: non accipio. Improbitas
enĩ hec qͥdem nimia ẽ. usurpare tabu¬
las que testent᷑ exheredatũ. An igno¬
ras testamentũ uetꝰ chananeoꝵ terrã
reꝓmittere. s eam tam̃ iudeis. id est
circũcisis & sacͥficantibꝰ. & abstinentib
a porcina ac reliqͥs carnib quas ini¬
mundas moyses appellat. sabbata ob¬
seruantib & arimoꝵ sollẽpnitatẽ. ac
reliquas huiusmodi que eiꝰ ipse tes¬
tator eis obseruanda mandauit: Que
qͥa xp̃ianoꝵ placuere neminiꝰ neq
enĩ quisquã nr̃m ea custodit: dignũ
ẽ ut cũ refusa hereditate reddamꝰ et
tabulas. Hec gͦ pͥma causa ẽ. cur ego

Expanded text:
partem diuinamque naturam in omnium hopartem diuinamque naturam in omnium hominum aet femininis uteris, in omnibus conceptibus, ligari, opprimi, coinquinari, et nec totam postea liberari posse praedicatis! LIBER Accipis testamentum uetus? si est mihi in eo hereditas, accipio; si non est, non accipio. inprobitas enim haec quidem nimia est usurpare tabulas. quae testentur exheredatum. an ignoras testamentum uetus Chananaeorum terram repromittere, sed eam tamen ludaeis, id est circumcisis et sacrificantibus et abstinentibus a porcina ac reliquis carnibus, quas inmundas Moyses appellat, sabbata obseruantibus et azymorum sollemnitatem ac reliqua huiusmodi, quae eius ipse testator eis obseruanda mandauit? quae quia christianoram placuere nemini — neque enim quisquam nostrorum ea custodit — dignum est, ut cum refusa hereditate reddamus et tabulas. haec ergo causa est, cur ego
Abbreviated transcription (Latin):
diumitatẽ. & filiꝰ hominis uerꝰ scđ̃m
carnẽ: non ex eo qđ ẽ suꝑ omĩa ds̃
benedictꝰ in scła. ex femina natꝰ ẽ :
s ex illa infirmitate quã suscepit
ex nob̾. ut in ea moreret᷑ ꝓ nob̾. et
eam sanaret in nob̾. Non ex forma dĩ
in qua cũ ee̾̃t non rapinã arbitratꝰ ẽ
eẽ equał deo. natꝰ ex femina ẽ: s ex
forma serui qͣm accipiendo semetipsũ
exinaniuit. Neq enĩ ob aliud ex ina¬
nisse se dictus ẽ: ñ accipiendo formã
serui. ñ amittendo formã dei. Illa eñ
nat᷑a qua in forma dei equalis ẽ patri
in cõmutabilit̾ ꝑmanente: suscepit
mutabilem nram ꝑ quã de uirgine
nasceret᷑. Uos aũ cum carnẽ xp̃i ur¬
ginali utero cõmitere horretis: ⁊ psã
diumitatẽ dei ñ tantũ hominũ. s etiã
canũ pecoꝵq uteris cõmisistis. Seme
conceptã in utero uͥginis xp̃i carnẽ
ñ uultis credere. in qua non solũ non
ligatꝰ s nec mutatꝰ est ds̃: & ipsam dĩ

Expanded text:
diuinitatem, et filius hominis uerus secundum carnem, non ex eo, quod est super omnia deus benedictus in saecula ex femina natus est, sed ex illa infirmitate, quam suscepit ex nobis, ut in ea moreretur pro nobis et eam sanaret in nobis; non ex forma dei, in qua cum esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, natus ex femina est. sed ex forma serui, quam accipiendo semet ipsum exinan uit. neque enim ob aliud exinanisse se dictus est nisi accipiendo formam serui, non amittendo formam dei. illa enim natura, qua in forma dei aequalis est patri, incommutabiliter permanente suscepit mutabilem nostram, per quam de uirgine nasceretur. uos autem, cum carnem Christi uirginali utero committere horretis, ipsam diuinitatem dei non tantum hominum, sed et canum porcorumque uteris commisistis, semel conceptam in utero uirginis Christi carnem non uultis credere, in qua non solum non ligatus, sed nec conmutatus est deus, . et ipsam dei
Abbreviated transcription (Latin):
demonioꝵ doctrina miseras animas
trucidatis. Inest tñ ille hereticus tẏpus.
intolerabilisq suꝑbia. Uides in me.
inqͥt xp̃i beatitudines illas que euan¬
geliũ faciunt: ⁊ int̾rogas utrum illud
accipiam. Uides pauꝑem. uides mitẽ.¬

Expanded text:
daemoniorum doctrina miseras animas daemoniorum doctrina miseras animas trucidatis. Inest tamen ille haereticus typhus intolerabilisque superbia. uides in me, inquit, Christi beatitudines illas, quae euangelium faciunt, et interrogas, utrum illud accipiam? uides pau
Abbreviated transcription (Latin):
te gͦ ꝑdicam simulationẽ. si de morib
non uultis. saltem de litteris uestris:
ne lingua ur̃a cum uita ur̃a. tamquã
ille pͥmꝰ homo cum gente tenebraꝵ.¬
non mendacib elementis s uerbis
pugnare uideat᷑. S ne in homines po¬
tius non implentes ea que sibi p̃cipiunt᷑
quã in ipsam sectam uanissumm erroris.
me ista dicere quisquã reprehendat: hoc
dico. Talia sunt ista precepta manichei:
ut si ea non faciatis deceptores. si autẽ
faciatis decepti sitis. Neq enĩ xp̃e uobis
p̃cepit ut herbam non euellatis ne homi¬
cidium ꝑpetretis. qͥ discipłos suos ꝑ sege¬
tem transeuntes ⁊ esurientes. uellere
spicas sabbato non ꝓhibuit: unde conum¬
ceret ⁊ presentes iudeos ⁊ futuros ma¬
nicheos. illos qͥa sabbato fiebat. istos uͦ
qͥa fiebat: sed plane manicheꝰ precepit.
ut ociosis manib ur̃is. de homicidiis ui¬
uatis alienis. Et illa qͥdem falsa sunt
homicidia: sed uestra sunt uera: cũ tali

Expanded text:
te ergo perditam simulationem, si de moribus te ergo perditam simulationem, si de moribus non uultis, saltem de litteris uestris, ne lingua uestra cum uita uestra tamquam ille primus homo cum gente tenebrarum mendacibus non elementis, sed uerbis pugnare uideatur. Sed ne in homines potius non inplentes ea, quae sibi praecipiuntur, quam in ipsam sectam uanissimi erroris me ista dicere quisquam reprehendat, hoc dico: talia sunt ipsa praecepta Manichaei, ut si ea non faciatis, deceptores, si autem faciatis, decepti sitis. neque enim Christus uobis praecepit, ut herbam non euellatis, ne homicidium perpetretis, qui discipulos suos per segetem transeuntes et esurientes uellere spicas sabbato non prohibuit, unde conuinceret et praesentes ludaeos et futuros Manichaeos: illos, quia sabbato fiebat, illos, quia fiebat. sed plane Manichaeus praecepit, ut otiosis manibus uestris de homicidiis uiuatis alienis. et illa quidem falsa sunt homicidia, sed uestra sunt uera, cum tali
Abbreviated transcription (Latin):
sola fallacia: qͥppe cũ ausus sit faustꝰ
dicere qđ es in tonis non portetis:
Nisi forte idõ uerũ dixit. quia non es
in zonis s ⁊ aurum in arcellis ⁊ in
sacculis habeatis. Nec rep̾henderent᷑
ista in uobis: nͥ qͥa ꝓfitemini aliud.
⁊ alit̾ iuuitis. Ad huc in reb humanis
ẽ ille constantiꝰ. mͦ iam frat̃ noster
catholicus xp̃ianus. qͥ multos ur̃m
rome in domum suam congregau̾at
ꝓpt̃ implenda p̃cepta manichei. sacis
quidẽ uana ⁊ inepta. s tamen que uos
magna ex istimatis. qͥbus cum uestra
infirmitas cederet. disꝑsi estis quisq
in uiam suam: unde illi qͥ in eis ꝑdu¬
rare uoluerunt. a uestra societate
scisma fecerunt: ⁊ qͥa in mattis dor-¬
miunt mattarii appellant᷑: a quorũ
stratis longe dissimiles fuerunt plu¬
me fausti ⁊ caprine lodices: qua deli¬
ciarum affluentia non solum matta¬
rios fastidibat: sed etiã domum patris
sui hominis pauꝑis mileuitani. Aufer¬

Expanded text:
sola fallacia? quippe cum ausus sit Faustus sola fallacia? quippe cum ausus sit Faustus dicere, quod aes in zonis non portetis — nisi forte ideo uerum dixit, quia non aes in zonis, sed et aurum in arcellis et in sacculis habeatis — nec reprehenderentur ista in uobis, nisi quia profitemini aliud et aliter uiuitis. adhuc in rebus humanis est ille Constantius, modo iam frater noster catholicus christianus, qui multos uestrum Romae in domum suam congregauerat propter inplenda praecepta Manichaei, satis quidem uana et inepta, sed tamen quae magna existimatis: quibus cum uestra infirmitas cederet, dispersi estis quisque in uiam suam. unde illi, qui in eis perdurare uoluerunt, a uestra societate schisma fecerunt, et quia in mattis dormiunt, Mattarii appellantur; a quorum stratis longe dissimiles fuerunt plumae Fausti et caprinae lodices, qua deliciarum adfluentia non solum Mattarios fastidiebat, sed etiam domum patris sui hominis pauperis Mileuitani. aufer
Abbreviated transcription (Latin):
na caritate careatis. Habent enĩ int̾
se quã caritatem uocant etiã latro¬
nes. sibi debentes facinorosam flagiti¬
osamq conscientiam: s non caritatẽ
quam cõmendat a płs. Et ut eam ã
ceteris imꝓbandis repudiandisq se cer¬
neret: ait̃ alio loco. finis autẽ p̾cepti
ecaritas de corde puro. ⁊ conscientia
bona ⁊ fide non ficta. Unde gͦ habere
potestis ueram caritatẽ ex fide ficta
furgentem: Aut quando uos pigebit
fidem urãm fucare mendaciis. qͣndo
⁊ prinũ hominem ur̃m cum suis hosti¬
b in sue nature ueritate manentib
mutabili fallatia dimicasse p̾dicatis:
⁊ ipsum xp̃m qͥ dicit ego sum ueritas.
speciem carnis. mortem crucis. uuln̾a
passionis. cicatrices resurrectionis.
ante poni uultis: si illo mentiente. uos
annuntiatis ueritatẽ. Si autẽ. xp̃m
uestrũ sectari uultis. qͥs non in uobis
caueat falsitatẽ. ut in his quoq man-¬
datis que uos implere dicitis ñ sit nͥ

Expanded text:
na caritate careatis ? habent enim inter na caritate careatis ? habent enim inter se quam caritatem uocant etiam latrones sibi debentes facinorosam flagitiosamque conscientiam, sed non caritatem, quam commendat apostolus. et ut eam a ceteris inprobandis repudiandisque secerneret, ait alio loco: finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde ergo habere potestis ueram caritatem ex fide ficta surgentem ? aut quando uos pigebit fidem uet primum hominem vestrum, cum suis hostibus in suae naturae veritate manentibus, mutabili fallacia dimicasse praedicatis; et ipsum Christum qui dicit, Ego sum veritas , speciem carnis, mortem crucis, vulnera passionis, cicatrices resurrectianteponi uultis, si illo mentiente uos adnuntiatis ueritatem. si autem Christum uestrum sectari uultis, quis non in uobis caueat falsitatem, ut in his quoque mandatis, quae uos inplere dicitis, non sit nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ideo nichil ꝓmisit eis qͥ in eũ filiũ
hominis crederent: cum idem ipse
sit ⁊ filiꝰ dei ⁊ filiꝰ hominis: habes
etiã aꝑte uitam et̾nam ꝓmissam
credentib in filium hominis. Sicut
exaltauit inqͥt moy ses serpentẽ in
heremo. sic oportet exaltari filium
hominis: ut omĩs qͥ credit in eũ non
ꝑeat. sed habeat uitam et̾nam. Quid
uultis ampliꝰ : Credite gͦ in filium ho¬
minis ut habeatis uitam et̾nam. qͥa
ipse e̾ ⁊ filiꝰ dei qͥ potest dare uitam
et̾nam. qͥa ipse ẽ uerus ds̃ ⁊ uita et̾¬
na. sicut idem ioħes ait in epła sua.
iactatis: qđ ea que in euangłio p̃cep¬
ta sunt oꝑamini: Quid enĩ illa ꝓdes¬
sent ubi non ẽ fides uera: si uere etiã¬
implerent᷑ a uobis: Nonne audistis
apłm dicentẽ. si distribuero omĩa
mea pauꝑib ⁊ tradidero corpꝰ meum
ut ardeam. caritatẽ autem non habeã.
nichil mͥ ꝓdest: Quid gͦ uos tanquam
de xpĩana ueritate iactatis: cũ xpĩa¬

Expanded text:
ideo nihil promisit eis, qui in eum filium ideo nihil promisit eis, qui in eum filium hominis crederent, cum idem ipse sit et filius dei et filius hominis ? habes etiam aperte uitam aeternam promissam credentibus in filium hominis. sicut exaltauit, inquit, Moyses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid uultis amplius? credite ergo in filium hominis, ut habeatis uitam aeternam, quia ipse est et filius dei, qui potest dare uitam aeternam, quia ipse est uerus deus et uita aeterna, sicut idem Iohannes ait in epistula sua, iactatis, quod ea quae in euangelio praecepta sunt operamini? quid enim illa prodessent, ubi non est fides uera, etiamsi uere inplerentur a uobis ? nonne audistis apostolum dicentem: si distribuam omnia mea pauperibus et tradam corpus. meum, ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest? quid ergo uos tamquam de christiana paupertate iactatis, cum christia
Abbreviated transcription (Latin):
dei audient: ⁊ dixit qͥa filiꝰ hominis
e̾. Scđm hoc enĩ qđ dixit filiꝰ hominiꝰ
ẽ. accepit potestatem iudiciũ facien¬
di: quia in ipsa forma uenturus est
ad iudiciũ ut ⁊ amalis ⁊ a bonis uidea¬
tur. in qua forma etiam ascendit in
celum. ⁊ uox illa discipłis sonuit. sic
ueniet quẽ admodum eum udistis
euntẽ in celum. Nam scđ̾m id qđ filiꝰ
dei ds̃ equalis ẽ patri. ⁊ cum patre
imum: non uidebit᷑ a malis. Beati enĩ
mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebunt.
Cum gͦ credentib in se ꝓmittat uitã
et̾nam. nec aliud sit credere in eum
quã credere in uerum xp̃m. qualem
se ipse predicat ⁊ ab apłis predicatur.
hoc ẽ ⁊ uerum dei filium. ⁊ uerũ homi¬
nis filium: uos manichei qͥ creditis in
falsum ⁊ fallacem falsi ⁊ fallacis hominiᷤ
filium. cum ⁊ ipsum dm̃ gentis aduerse
tumultu ꝑt̾ritum menbra sua misisse
crucianda nec postea tota purganda :
uidetis quã sitis alieni a uita eterna ꝗͣ
dei: beatus es symon bariona. Nunqͥt

Expanded text:
dixit: quia filius hominis est. secundum hoc enim, quod dixit filius hominis est', accepit potestatem iudicium faciendi, quia in ipsa forma uenturus est ad iudicium, ut et a bonis et a malis uideatur. in qua forma etiam ascendit in caelum et uox illa discipulis sonuit: sic ueniet, quemadmodum eum uidistis euntem in caelum. nam secundum id, quod filius dei deus aequalis est patri et cum patre unum, non uidebitur a malis; beati enim mundo corde, quia ipsi deum uidebunt. cum ergo credentibus in se promittat uitam aeternam nec aliud sit credere in eum quam credere in uerum Christum, qualem se ipse praedicat et ab apostolis praedicatur, hoc est et uerum dei filium et uerum hominis filium: uos, Manichaei, qui creditis in falsum et fallacem, falsi et fallacis hominis filium, cum et ipsum deum gentis aduersae tumultu perterritum membra sua misisse crucianda nec postea tota purganda docetis, uidetis, quam sitis alieni a uita aeterna, qdei: beatus es, Simon Bariona. numquid
Abbreviated transcription (Latin):
nerationes cõmemorauerunt. tanquã
utreq uere ẽẽ non possint. qua cogi¬
tare & attend̾e & uid̾e qđ facillimum
ẽ. quã crebra consuetudine generis
humani. unꝰ homo duos patres hab̾e
potuerit: unũ cuiꝰ carne homo sit
genitꝰ. alterũ cuiꝰ uoluntate cũ iam
homo ee̾t filiꝰ sit adoptatꝰ: Q si ñ recte
dicit᷑ pat̾: nec nos recte dicimꝰ pater
nr̃ qͥ es in celis. de cuiꝰ substantia nati

Expanded text:
nerationes commemorauerunt. tamquam nerationes commemorauerunt. tamquam utraque uera esse non possit, quam cogitare et adtendere et uidere, quod facillimum est, quam crebra consuetudine generis humani unus homo duos patres habere potuerit: unum, cuius carne homo sit genitus, alterum. cuius uoluntate, cum iam homo esset, filius sit adoptatus? qui si non recte dicitur pater, nec nos recte dicimus: pater noster, qui es in caelis, ei, de cuius substantia nati
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ. qui est suꝑ omĩa ds̃ benedictꝰ
in scła. Item dicit. Et ipsi in nob̾met¬
ipsis ingemiscimꝰ. ad optionẽ ex pec¬
tantes filioꝵ dei redẽptionem corporis
nr̃i. Itẽ alio loco. Cum autẽ uenit
adoptio quanti sacram̃ti sit: his atq
huiꝰ modi testimoniis satis apparet.
Unicũ enĩ filiũ ds̃ habet. quẽ genuit
dͥe substantia sua: de qͦ dr̃. cum in forma
dei eẽt non rapinã arbitratꝰ e̾ ẽẽ se
equalẽ deo: nos aũ non de substantia
sua genuit: creatura enĩ sumꝰ quã ñ
itaq modus qͦ nos deus cũ iam eẽmus
ab ipso ñ nati s conditi & instituti. u̾¬
bo suo & grã sua genuit ut filii eẽmꝰ.
adoptio uocat᷑. Unde ioħes dicit. Dedit
esꝰ potestatẽ filios dei fieri. Cũ gͥ uis ad¬
optionis filioꝵ apud patres nr̃õs et
in scͥpturis scĩs usitatũ sit: que impie¬
tatis dementia p̃cipitat. priꝰ euange¬
listas falsitatis arguere qđ diu̾sas ge¬

Expanded text:
carnem, qui est super omnia Deus benedictus carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula . Item dicit: Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes filiorum Dei, redemptionem corporis nostri . Item alio loco: Cum autem venit  Haec igitur adoptio quanti sacramenti sit, his atque hujusmodi testimoniis satis apparet. Unicum enim Filium Deus habet, quem genuit de substantia sua, de quo dicitur: Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Nos autem non de substantia sua genuit; creatura enim sumus, quam nitaque modus quo nos Deus, cum jam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, verbo suo et gratia sua genuit ut filii ejus essemus, adoptio vocatur. Unde Joannes dicit: Dedit eis potestatem filios Dei fieri . Cum igitur jus adoptionis filiorum apud patres nostros et in scripturis sanctis usitatum sit. quae inpietatis dementia praecipitat prius euangelistas falsitatis arguere, quod diuersas ge
Abbreviated transcription (Latin):
in serie quã lucas exposuit. Attendñt
enĩ ista nonnulli: & uident ñ posse
a duob uiris ꝑ cõmixtionẽ carnis
hominẽ gigni: & ideo putant istam
questionẽ non posse dissolui. Nec in¬
tuent᷑ qđ usitatissimũ atq facillimũ
ẽ. patrẽ cuiꝰ quã non eũ tantũ dici
a quo genitꝰ: s etiã eum a quo fuerit
adoptatꝰ. Neq enĩ ad optionis uincu¬
lum apud antiqͦs alienũ ab eoꝵ mori¬
bus fuit: cũ etiã feminas inueniamꝰ
adoptasse sibi filios non ex utero suo
natos: sic̃ sara ex agar. et lia ex an¬
cilla sua. & filia pharaonis moysen
adoptauit: ipse autẽ iacob nepotes
suos filios ioseph adoptauit sibi. Ipsũ
uͦ adoptionis nom̃ plurimum ualere
in nr̃e fidei sacram̃to: apłica doctͥna
testat᷑. Unde apłs paulus cum de iu¬
deoꝵ meritis loqueret᷑: quoꝵ e̾ inqͥt
ad optio & gła & testamentũ & legis¬
latio: quoꝵ patres & ex qͥb xp̃c scd̾m¬

Expanded text:
in serie, quam Lucas exposuit. adtendunt in serie, quam Lucas exposuit. adtendunt enim ista nonnulli et uident non posse a duobus uiris per commixtionem carnis hominen gigni et ideo putant istam quaestionem non posse dissolui. nec intuentur, quod usitatissimum atque facillimum est patrem cuiusquam non eum tantum dici, a quo genitus, sed etiam eum, a quo fuerit adoptatus. Neque enim adoptionis uinculum apud antiquos alienum ab eorum moribus fuit, cum etiam feminas inueniamus adoptasse sibi filios non ex utero suo natos, sicut Sara ex Agar et Lia ex ancilla sua et filia Pharaonis Moysen adoptauit. ipse autem Iacob nepotes suos, filios Ioseph, adoptauit. ipsum uero adoptionis nomen plurimum ualere in nostrae fidei sacramento apostolica doctrina testatur. unde apostolus Paulus cum de Iudaeorum meritis loqueretur, quorum est, inquit, adoptio et gloria et testamenta et legislatio; quorum patres, et ex quibus C
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ faciliꝰ : Aut qͥs paululũ intuens ista
ñ uideat : S pie cogitantes tante austo¬
ritatis eminentiã: Latere ibi aliqͥd cre¬
diderunt qd petentib daret᷑᷑ oblatͣntib
negaret᷑: a querentib inueniret᷑: rep̃¬
hendentib subtraheret᷑: pulsantib aꝑi
ret᷑: oppugnantib claudꝓret᷑. Petier̾t.
quesi er̾t.pulsauer̾t: acceper̾t. inuene¬
runt. intrauer̾t. Nempe tota in hoc
questio ẽ: quomͦ potuerit duos patreᷤ
habere ioseph. Hoc enĩ si potuisse fi¬
eri demonstrat᷑: nulla omĩno causa
est cur quisquã istoꝵ euangłistarũ
in diu̾sis generationib enum̾andis
falsũ dixisse credat᷑. Aduob enim
patrib iam ñ erit mirũ neq con¬
trarium. qđ & aui duo. & attaui. et
ꝓ̃aui. eẽ potuer̾t. & qͥcqͥd supra est
usq ad dauid cuiꝰ erant ambo filii :¬
& salomon qͥ ꝑtinet ad ordinẽ quẽ
matheꝰ secutꝰ est: & mathan qui est

Expanded text:
enim facilius? aut quis paululum intuens ista enim facilius? aut quis paululum intuens ista non uideat? sed pie cogitantes tantae auctoritatis eminentiam latere ibi aliquid crediderunt, quod petentibus daretur, oblatrantibus negaretur, a quaerentibus inueniretur, reprehendentibretur, obpugnantibus clauderetur: petierunt, quaesierint. pulsauerunt, acceperunt, inuenerunt, intrauerunt. Nempe tota in hoc quaetio est, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph. hoc enim si potuisse fieri demonstratur, nulla omnino causa est, cur quisquam istorum euangelistarum in diuersis generationibus enumerandis falsum dixisse credatur. a duobus enim patribus iam non erit mirum neque contrarium, quod et aui duo et ataui et proaui esse potuerunt et quicquid supra est usque ad Dauid, cuius erant ambo filii, et Salomon, qui pertinet ad ordinem, quem Matthaeus secutus est, et Nathan, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
est uidere qđ uidistis. alios xp̃i scđ̾m
carnẽ ꝓ generatores cõmemorari a
luca. alios a matheo: cũ ambo ioseph
constituant. matheꝰ ad quẽ terminet.
lucas a qͦ incipiat: Qui ꝓpter qđdani
cũ eiꝰ matre scm̃ & uͥginale coniugiũ
etiã ipse parens xp̃i meruit appellari
ut ꝓpter uirilem dignitatẽ. ab ipso uł
usq ad ipsũ generationes contexeren¬
t᷑. Quid gͦ magnũ ẽ qđ uidistis. qđ aliũ
patrẽ habeat ioseph scđm matheum.
aliũ scd̃m lucã. & aliũ auũ scd̾m istum.
aliũ scdm illum: & deinceps sursũ u̾sus
usq ad dauid ꝑ tã multas generationes
alios parentes eiꝰ ab isto. alios ab illo e¬
mimerari : Itãne tam aꝑtã manifestãq
diu̾sitatẽ. tot acuti & docti uiri diui¬
narũ scͥpturarũ ꝑtractatores diligentis¬
simi non uiderent: Qui qͥdem in latina
lingua ꝑpauci sunt. Eos autẽ in greca
qͥs enumerat : uider̾t eam plane. quid

Expanded text:
est uidere, quod uidistis, alios Christi secundum est uidere, quod uidistis, alios Christi secundum carnem progeneratores commemorari a Luca, alios a Matthaeo, cum ambo Ioseph constituant, Matthaeus ad quem terminet, Lucas a quo incipiat: qui propter quoddam cum eius matre sanctum et uirginale coniugium etiam ipse parens Christi meruit appellari, ut propter uirilem dignitatem ab ipso uel usque ad ipsum generationes contexerentur? quid ergo magnum est, quod uidistis, quod alium patrem habeat Ioseph secundum Matthaeum. alium secundum Lucam, et alium auum secundum istum. alium secundum illum, et deinceps sursum uersus usque ad Dauid per tam multas generationes alios parentes eius ab isto, alios ab illo enumerari ? itane tam apertam manifestamque diuersitatem tot acuti et docti uiri, diuinarum scripturarum pertractatores diligentissimi, non uiderent ? qui quidem in latina lingua perpauci sunt, eos autem in graeca quis numeret? uiderunt eam plane. quid
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ in pͥncipio fuisse uerbũ dicit. ⁊ uerbũ
fuisse apud dm. ⁊ dm̃ fuisse uerbũ: xp̃m sig¬
filii deiꝰ tanqũã matheũ ex ꝓbrans qͥ posu¬
erit filiũ dauid: nͥ forte alterũ hic. ⁊ alteꝵ
ille annuntiat iħm. hec gͦ ratio ẽ. qͣ ego
ñ accipio xp̃m natũ. Tu uͦ si tantus es ut
hanc mͥ adimias offensionẽ. effice ut int̾
se ipsi conueniant. ⁊ ut cũq succũbam: ꝗͣuiᷤᷤ
nec sic qͥdem dignũ erit ex utero natum
tinꝰ respondit. O si piostudio legisses
exgłium. & ea que te in euangłistis tanꝗͣ
repugnantia mouissent. diligent̾ que¬
rere qua temere dãpnare maluisses:
ut saltẽ ꝓpter ipsam que quasi pͥma
fronte occurrit aꝑtissimã repugnan¬
tiã cogitares. nͥ illic aliqͥd magnum la¬
teret difficile potuisse fieri ut tanta
eis auctoritas in t̾rarum orbe p̃beret᷑.
qua sibi tot hominũ doctissimoꝵ in¬
genia sub iugarent. Quid enĩ magnũ

Expanded text:
quidem in principio fuisse Verbum dicit, et Verbum quidem in principio fuisse Verbum dicit, et Verbum fuisse apud Deum, et Deum fuisse Verbum , Christum sigfilii Dei : tanquam Matthaeum exprobrans, qui posuerit filium David. Nisi forte alterum hic, et alterum ille annuntiat Jesum. Haec ergo ratio est, qua ego non accipio Christum natum. tu uero, si tantus es, ut hanc mihi adimas offensionem, effice, ut inter se ipsi conueniant, et utcumque succumbam, quamuis ne sic quidem dignum erit ex utero natum TINUS respondit:s o si pio studio legisses euangelium et ea, quae te in euangelistis tamquam repugnantia mouissent, diligenter quaerere quam temere damnare maluisses, ut saltem propter ipsam, quae quasi prima fronte occurrit. apertissimam repugnantiam cogitares, nisi aliquid illic magnum lateret, difficile fieri potuisse, ut tanta eis auctoritas in terrarum orbe praeberetur, qua sibi tot hominum doctissimorum ingenia subiugarent. quid enim magnum
Abbreviated transcription (Latin):
menbra ab illa uastatione ⁊ contaminati¬
one reparent᷑ atq purgent᷑ : Qui si aliqñ
luctũ finierit: crudelis erit. Quid enĩ de
illo male meruit pars illa eiꝰ que in
globo ligabit᷑: que utiq inet̾num lugen¬
da ẽ. quia meternũ dãpnabit᷑ : S eua¬
simꝰ qđ istũ nuntiũ quisqͥs diligent̾ adu̾
qr falsus est. ¶fãustus dixit. Accipis gͦ ge¬
nerationẽ : E qͥdem conatus diu sum hoc
dissensione qͥ genealogiã eiꝰ scribunt.
luce matheiꝰ hesi incertꝰ quẽnam potis¬
simũ sequerer. fieri enĩ putabã posse
marẽ ipse diceret uerũ: ⁊ quẽ uera loqͥ
ipse forsitan mentiret᷑. Infinita gͦ eorũ
pret̾missa lite ⁊ int̾minabili mͥ: ad iohan¬
nẽ marcũq me contuli. Nec imparit᷑
a duob ad duos: & ab eu̾ugłistis ad eiꝰdem
nomuis ꝓfessores. Quoꝵ mͥ pͥncipia inte¬
rim ñ inmerito placuerunt: quia nec dauid
nec mariã inducunt. nec ioseph. S ioħes

Expanded text:
membra ab illa uastatione et contaminatimembra ab illa uastatione et contaminatione reparentur atque purgentur ? qui si aliquando luctum finierit, crudelis erit. quid enim de illo male meruit pars illa eius, quae in globo ligabitur? quae utique in aeternum lugenda est, quia in aeternum damnabitur. sed euasimus, quod istum nuntium quisquis R TERTIUS. FAUSTUS dixit: Accipis ergo generationem ? equidem conatus diu sum hoc dissensione, qui genealogian eius scribunt, Lucae et Matthaei, haesi incertus, quemnam potissimum sequerer. fieri enim posse marem, ipse diceret verum; et quem vera loqui, ipse forsitan mentiretur. Infinita ergo eorum praetermissa lite, et interminabili mihi, ad Joannem Marcumque me contuli: nec impariter a duobus ad duos, et ab Evangelistis ad ejusdem nominis professores. Quorum mihi principia interim non immerito placuerunt, quia nec David, nec Mariam inducunt, nec Joseph; sed Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ marcꝰ: s liber generationis iħu xp̃i:
hoc mͦ nec ioħes euangłium scͥpsisse di¬
cat᷑: quia nec ipse ait. initiũ euugłii iħu¬
xp̃i. aut liber euangłii. s in pͥncipio erat
uerbĩi: nͥ forte tam elegans uocabuloꝵ
fabricator faustus fuit. ut & hoc ioħis exor¬
diũ uerbidiũ nominauerit ꝓpt̾ uerbũ: sic̃¬
& illud ꝓpt̾ genesim. genesidiũ ausus ẽ
appellare. S cur ñ potiꝰ cogitatis: qͣnta
impudentia ꝓlixas illas & impias fabu¬
las urãs euangłium nominetis: Qͥd enĩ
consulere: nͥ partẽ sue nature in illius
auidas fauces deuorandã mitteret. atq
ita polluendã ut post tantos labores atq
eruciatꝰ ñ posset saltẽ tota purgariꝰ Ita¬
ne tam malus nuntiꝰ euangłium est:
Certe om̃s qͥ grece uł tenuit᷑ nouert̃:
euangłium bonũ nuntiũ aut bonã an¬
nuntiationẽ interp̃tant᷑. Quomͦ gͦ ẽ iste
bonꝰ nuntiꝰ: qͣndoqͥdẽ ipse deus uob̾ uelo
opposito sibi lugẽre nuntiatꝰ e̾. donec sua

Expanded text:
it Marcus; sed, Liber generationis Jesu Christi? Hoc modo nec Joannes Evangelium scripsisse dicatur, quia nec ipse ait, Initium Evangelii, aut Liber Evangelii; sed, In principio erat Verbum . Nisi forte tam elegans vocabulorum fabricator Faustus fuit, ut et hoc Joannis exordium, Verbidium nominaverit, propter Verbum; sicut illud, propter genesim, Genesidium ausus est appellare. Sed cur non potius cogitatis, quanta impudentia prolixas illas et impias fabulas vestras Evangelium nominetis? Quid enim consulere, nisi partem suae naturae in illius avidas fauces devorandam mitteret, atque ita polluendam, ut post tantos labores atque cruciatus non posset saltem tota purgari? Itane tam malus nuntius Evangelium est? Certe omnes qui graece vel tenuiter noverunt, Evangelium, Bonum nuntium, aut Bonam annuntiationem interpretantur. quomodo est autem iste bonus nuntius, quandoquidem ipse deus uobis uelo sibi obposito lugere nuntiatus est, donec sua
Abbreviated transcription (Latin):
in uetustate carnis ⁊ nouitatẽ induris¬
tis erroris. de qua nouitate apłs dicit.
ꝓphanas aũ u̾boꝵ nouitates euita: mul¬
tũ enĩ ꝓficiunt ad impietatẽ: & sermo
eoꝵ sicut cancer serpit. Ex qͥb ẽ hyme¬
neus ⁊ philetꝰ qͥ circa ueritatẽ aberrauer̾t.
dicentes resurrectionẽ iã factam eẽ:
fidem quorundã subu̾tunt. Ex qͣ uena
falsitatis uos manare cognoscite: qͥ dici¬
tis nunc eẽ resurrectionẽ tantũmͦ. anpma¬
rum ꝑ p̃dicationẽ u̾itatis: corpoꝵ aũ
quã predicauer̾t apłi. futurã negatis.¬

Expanded text:
in uetustate carnis et nouitatem induxisin uetustate carnis et nouitatem induxistis erroris. de qua nouitate apostolus dicit: profanas autem uerborum nouitates euita; multum enim proficiunt ad inpietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit. ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa ueritatem aberrauerunt dicentes resurrectionem iam factam esse, et fidem quorundam subuerterunt. ex qua uena falsitatis uos manare cognoscite. qui dicitis nunc esse resurrectionem tantummodo animarum per praedicationem ueritatis, corporum autem, quam praedicauerunt ap
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s res gestas ⁊ dicta. futura figuranda
⁊ p̃nuntianda decerneret: magisq desi¬
deriũ eoꝵ de nouo testam̃to erat. S sic̃¬
p̃sens functio corꝑalis. ad significanda
noua uentura pollicitacionib ueterib
p̃bebat᷑: ita illoꝵ hominũ non tm̃ lingua
s ⁊ uita ꝓpħica fuit. Carnalis aũ ppłs.
ꝓmissis uite p̃sentis inherebat: de qͦ tñ
etiã ppło nichilominꝰ significabant᷑ fut᷑a.
S uos ista non intelligitis: qͥa sic̃ ꝓpħa
dixit. nͥ credid̾itis ñ intelligetis. Non
enĩ estis eruditi in regno celoꝵ: ide̾ in
eccłia xỹi uera catholica. Qđ si eẽtis
de diuitiis sc̃arum scͥpturarũ non solũ
noua s etiã uetera ꝓferretis. Ipse qͥppe
dñs dic̃. ꝓpt̾ea om̃is scriba eruditꝰ in
regno celoꝵ: similis e̾ homini patͥfami¬
lias ꝓferenti de thesauro suo noua et
uetera. Et idõ dum sola ꝓmissa dei no¬
ua tenereuos arbitramini: remansistiᷤᷤ

Expanded text:
omnes res gestas et dictas, futura figuranda omnes res gestas et dictas, futura figuranda et praenuntianda decerneret; magisque desiderium eorum de Novo Testamento erat: sed praesens functio corporalis, ad significanda nova ventura, pollicitationibus veteribus praebebatur. Ita illorum hominum non tantum lingua, sed et vita prophetica fuit. Carnalis autem populus, omissis uitae praesentis inhaerebat. de quo tamen etiam populo nihilominus significabantur futura. Sed uos ista non intellegitis. quia, sicut propheta dixit "nisi credideritis, non intellegetis." non enim estis eruditi in regno caelorum, id est in ecclesia Christi uera catholica; quod si essetis, de diuitiis sanctarum scripturarum non solum noua sed etiam uetera proferretis. ipse quippe dominus dicit: propterea omnis scriba eruditus in regno caelorum similis est homini patrifamilias proferenti de thesauro suo noua et uetera. et ideo dum sola promissa dei noua tenere uos arbitramini, remansistis
Abbreviated transcription (Latin):
contingebant illis: scͥpta sunt aũ ꝓpt̾
nos in qͦs finis scłoꝵ obuenit. Non gͦ
uetꝰ testamentũ ad consequendas illas
ꝓmissiones: s ad intelligendas in eis
noui testamenti p̃nuntiationes accipi¬
mꝰ. Uet̾is qͥppe testificatio: fidem nouo
conciliat. Unde dñs postea qtĩa resur¬
rexit a mortuis. seq non solũ intuendũ
discipłoꝵ ocłis. s etiã contrectandum
manib obtulit᷑: ne qͥd tn cũ suis morta¬
lib ⁊ carnalib sensib fallacit̾ agi
arbitrarent᷑: magis eos de ueterum
libroꝵ testificatione firmauit dicens.
Opportebat impleri omĩa que scͥpta
sunt in lege moysi:⁊ ꝓpħis ⁊ psalmis
de me. Non itaq spes nr̃a in teꝑaliũ
rerũ ꝓmissione defixa ẽ: quando qͥ¬
dẽ nec ipsos illiꝰ tẽꝑis scõs ⁊ spiritales
uros. patͥarchas ⁊ ꝓpħas. his t̾renis reb
fuisse deditos credimꝰ. Intelligebant
enĩ reuelante sibi sp̃u dei. qͥd tẽꝑi illi
congrueret: ⁊ qͥb modis deus ꝑ illas

Expanded text:
ingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. non ergo uetus testamentum ad consequendas illas promissiones, sed ad intellegendas in eis noui testamenti praenuntiationes accipimus; ueteris quippe testificatio fidem nouo conciliat. unde dominus posteaquam resurrexit a mortuis seque non solum intuendum discipulorum oculis sed etiam contrectandum manibus obtulit, ne quid tamen cum suis mortalibus et carnalibus sensibus fallaciter agi arbitrarentur, magis eos de ueterum librorum testificatione firmauit dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. non itaque spes nostra in temporalium rerum promissione defixa est, quandoquidem nec ipsos illius temporis sanctos et spiritales uiros, patriarchas et prophetas, his terrenis rebus fuisse deditos credimus; intellegebant enim reuelante sibi spiritu dei, quid tempori illi congrueret et quibus modis deus. per illas