comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quus despectꝰ in mare. ab ex̾citu tene¬
bant᷑. Disiectis ut diximꝰ antennis.
cũ singłcis bine ac terne naues cͥcum¬
steterant. milites suma ui transcẽ¬
dere inhostium naues contendebant.
Qͦd pꝰqmͣ barbari fieri animaduer¬
terunt. expũgnatis compłibꝰ nauibꝰ.
cũ ei rei nłłm reꝑiret᷑ auxctium: fu¬
ga sialutem petre contendennt. do
um conuerlis meam ꝑtem nauibꝰ quo uen¬
⁊ ferebat. tanta subito malatia ac tͣqͥlli¬
tas exstitit. ut se ex toto cõmouere non
possent. Qe qͥo̾ res ad negocium conficien¬
dum. maxime fuit oportuna. Nam sin¬
głas nr̃i consectati expungnauerũt. ut
tot̾ram ꝑuenerunt. cum ab hora pene qͥrͣ¬
ta usq adsolis occasum pugnaretur. quo
p̾sio bellum uenetoꝵ tociusꝙ hore mari¬
time confectum est. Nam cũ om̃is iuuẽ¬
tius Oñs etiam grauioris etatis inquibꝰ
aliqͥ consiliĩ aut dignitatis fuit eo cõ¬
uenerant. Tum nauium quod ubi ꝙ

Expanded text:
quus despectus in mare, ab exercitu tenequus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique
Abbreviated transcription (Latin):
enim noceri non posse cognouerant. tͣri¬
b aũ excitatis. tũ has altitudo pupiũ.
ex barbaris nauib suꝑabat. ut neq ex
inferiore loco satis cõmode tela a dici pos¬
sent. & missa ab gallis grauiꝰ acciderent.
Tua erat magno usu res p̃parata a nr̃is.
faices p̾acute. iserte affixeꝙ longͣiis
nõ absimili forma moraliũ falcium.
hiscum funes qui ãtennas ad malos dis¬
tinebant comp̾hensi adductiq erant. na¬
iugio remis incitato prerumꝑebantur.
¶bꝰ abscisis. antenne necc̃io concidebãt.
ut cũ om̃is gallicis nauib spes in uelis
armam̃tisc consisteret: his ereptis:
om̃is uꝰ nauiũ imo temꝑe eriperet᷑.
Reliquũ erat certam̃ positũ inuirtu¬
te. qͣ nr̃i milites facile suꝑabant. ateẜ
eo magis quod in conspectu cesaris atꝙ
omis ex̾citus res gerebatur. ut nlłm
paulo forciꝰ fcm̃ latere posset. Om̃es
enĩ colles ac loca suꝑiora. unde erat ꝓp̃ĩ¬

Expanded text:
enim noceri non posse cognoverant; turrienim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propin
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ his nr̃e rostro nocere poterant.¶an¬
dinem facile telum adiciebant᷑. ꝙ ead̾
decausa minꝰ cõmode scopulis contine¬
bat᷑. Accidebat. ut cũ se seiure uentus
cepisset. uento dedissent. ⁊ tempestatẽ
ferrent facilius. ⁊ ĩuadis consisterent
tucius. ⁊ ab estu rei relicte nichil saxa et
cautes timerent. Qͣ rũ rerũ omniũ
nr̃is nauibꝰ casus erat. extimescendꝰ. Cõ¬
płib expringnatis oppidis cesar. ubi in¬
tellexit frustra tantũ laborem sumi
neꝙͣ hostium fugam captis oppiois re¬
pni. ncq hil noecere posse: satuit er¬
pestandam classem. Que ubi cõuenit
ac pͥmũ abhostibꝰ uisa est: circit̾ ducen
tas .xx. naues eoꝵ. ꝑatissime atq om̃s
gñe armoꝵ ornatissime. ꝓfecte ex poe¬
satis bruto qͥ classi p̃erat. uel tͥbuns mi¬
litũ centurionibq quib singłe naues
erant aitribute constabat. quid agerent.
aut qua rõne pugne insisterent. Rostꝰ

Expanded text:
enim iis nostrae rostro nocere poterant tanenim iis nostrae rostro nocere poterant tandinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex porBruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro
Abbreviated transcription (Latin):
estib raris. ac ꝓpe nłłis portib. difficul¬
tas nauigandi. Nlamꝙ ip̃oꝵ naues at hc̃
modum facte armateq erant. Carine
aliqnͣto planiores. qm nr̃aꝵ nauium. qͦ
fa cilius uata ac decessum estusrexaiꝑe.
possent. Prore admodum erecte. atq i¬
tem puppes ad magnitudinem fluctuũ
tempestatumq accomodate. Nlaues tote
facte ex robore adqmͣuisium & contume¬
liam ꝑferendam. Transtra pedalib
ĩ altitudinem trabib confixa clauis fer¬
reis. digiti pollicis crassitioine. Ancho¬
en ciam .Diue eo qd̾ est magis uerisi¬
mile. qd̾ tantas tempestates occeani. tan¬
tosꝙ impetꝰ uentoꝵ sustinere. ac tanta
onera nauium regi uelis. nõsatis cõmo¬
de posse arbitrabant᷑. Cumm his nauib
nr̃e classi eiusmodi congressus erat. uit
utia cełitate.  pussu remoꝵ p̾staret. Re¬
liqua ꝓ loci nat᷑a᷑. pro ui tempestatum
ilł essent aptiora & accomodaciora. sl

Expanded text:
aestibus, raris ac prope nullis portibus difficulaestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancoentiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
uenetos ꝓficisci iubet. Ip̃e eo pedes trib
copiis contendit. Erant eiꝰ modi fere si¬
tus oppidoꝵ. ut posita inextremis lm¬
głis ꝓmuntoriis ꝙ. neꝙ pedib aditum
hrẽnt. cũ ex alto se estus incitauisset. qd̾
bis accedit semꝑ horaꝵ .xii. spacio: neꝙ¬
nauibꝰ. qd̾ rursꝰ minuente estu naues in
uadis aflictarent᷑. Ita utͣꝙ re oppidorũ
oppugnacio impediebat᷑. Ac siqͣndo mag¬
nitudine oꝑis forte suꝑati. extruso ma¬
ui aggere᷑ molibꝰ. atꝙ his opꝑidi menibꝰ
adeqͣtis suis fortunis desꝑare ceꝑant. mag¬
no numero nauium appusso. cuiꝰ rei sũ¬
mami facultatem habebant. sua depor¬
tabant omĩa. seq inꝓxima oppida reci¬
piebant. Ibi se rursꝰ hidem oportuni¬
tatibꝰ loci defendebant. Hec eo facilius
magnam ꝑtem estatis faciebant. quod
ut̃e nauei tempestati detuinehantira.
lũmaꝗ erat uasto atꝙ aꝑto mari magno

Expanded text:
Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accnavibus, quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tati studere ⁊ conditõnem seruitutis
piraiendũ bbi ac lacꝰ dittͥbuendum
ex̾citum putauit. Itaq titũ labienum
legatum intͦuiros. qui ꝓximi flumini
reno sinit: cũ eqͥtatu mittit. Nuic mã¬
dat. remos reliqͦsq belgas adeat. atꝙ ĩ
officio contineat. germanosꝙ qui auxi¬
lio abbelgis arcessiti dicebantur. ꝑ si ꝑ
uim nauibꝰ flum̃ tnͣsire conent᷑: ꝓhi¬
beat. Publium crassum cũ cohortib le¬
gionarũs duodecim & magno numero
ecͥtatus in aqͥtaniam ꝓficisci iubet. Ne
ex his natõnibꝰ auxilia ingalliã muttã¬
tur. ac tante natõnes coniũgant᷑ Qͥn
tũ tit᷑ium sabinũ legatũ cũ legionibꝰ
tbꝰ. iimellos. curiosolitas. lexobiosꝙ
mutit. qui eam manum distinendã cu¬
ret. Decimũ brutum adolescentẽ. classi
galliciseꝓ nauib qͣs ex pectonibꝰ ⁊ sancto¬
nis reliquisꝙ pacatis regionib conueni¬
re uisserat. pfecit. & cũ pͥmũ posset. ĩ

Expanded text:
bertati studere et condicionem servitutis bertati studere et condicionem servitutis partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in
Abbreviated transcription (Latin):
ri. atq ĩ uastissimo atꝙ aꝑtissimo occea¬
no ꝑspiciebant. His mitis consiliis oppi¬
da muniunt. frum̃ta ex agris inoppida
comportant. Naues in uenetiam ubi ce¬
sarem pͥmũ ẽẽ bellum gesturum cõsta¬
bat. qm̃płimas possunt cogunt. Socio
sibi ad id bellum osfismos. Lexobios. siã¬
nethes. Ambiliatos. Mormos. diablint᷑s.
Menapios asciscunt. Auxilia ex britã¬
nia qͥ cont᷑ eas regiones posita est ar¬
cessẽt. Erant he difficultates belli g̾en¬
di qͣs supͣ ostendimꝰ. S multa cesarem¬
tam̃ ad ro bellum incitabant. Iniurie
retentoꝵ eqͥtum romanoꝵ. Rebellio
fcã pꝰdeditõnem. Defectio datis obsidibꝰ¬
.ł ot ciuitatũ coniuratõ. Inpͥmis ne
hac ꝑte neglecta. reliqͤ natõnes sibi
idem licere arbitrarent᷑. Itaꝙ cũ i¬
telligeret om̃s fere gallos noius reb
stidere. & ad bellum mobiłr̃ cełit̾q
excitari. Nmnes aũ homines nat᷑a li¬

Expanded text:
ri atque in vastissimo atque apertissimo Oceari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura li
Abbreviated transcription (Latin):
erasso cercior factus qd̾ ip̃e aberat lon¬
gius. naues int̾im longas edificari ĩflu¬
mine ligere quod influit inocceanũ.
remiges ex ꝑuincia institui. nautas gu¬
b̾natoresq comꝑari iubet. His rebꝰ cełi¬
ter ad ministratis. ip̃e cũ pͥmũ ꝑ anni
tempꝰ potuit. ad ex̾citũ contendit. Ule¬
netis reliqͤ ꝙ ciuitates cognito cesaris ad¬
uentu cerciores facti simul qd̃ quintum
in se facinꝰ cõmisissent intelligebant le
ꝑiełĩ bellum ꝑare. & maxime ea qͥ ad
usim nauium ꝑtinent ꝓutõe instituũt.
Hos maiore spe. qd̾ multum nat᷑a lociꝰ
fdẽbant. pedestria ẽẽ concisa itu̾a. estu¬
ariis nauigatõnem impeditam ꝓpt̾ insci¬
enciam locoꝵ paucitatemꝙ portuum
fidebant. ac iam ut omĩa ꝯͣ opionem ac¬
cid̾ant. tam̃ se płimũ nauib posse qͣm
romanos. neꝙ ullam facultatem hr̃e
sent. uada. sortꝰ. Insulas nouisse. ac lõ¬
ge aliam ẽẽ nauigatõnem in cõcluso ma¬

Expanded text:
rasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, lpericuli bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum fidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habersent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso ma
Abbreviated transcription (Latin):
estate ad se reu̾ti iusłit. Ip̃e incarnutes ari¬
deo. tutronesꝙ q̃ ciuitates ꝓpinque his lo¬
ais erant. ubi bellũ gesserat. legionibꝰ inhi¬
bernacila deductis. initaliam ꝓfectꝰ est. Ob
eas ꝙ res ex luteris cesaris dies qnͥdecim sup¬
plicatio decreta est. quod añ io tempꝰ accid̾¬

Expanded text:
estate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Anestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accid
Abbreviated transcription (Latin):
tũ e ab hostibꝰ ita a criter est. ut a uiriᷤᷤ
fortib mextrema spe salutis. inqͦ loco
ꝯͣ eos qͥ ex uallo turribꝰꝙ tela iacerent pũ¬
gnari debuit. Cũ in una sꝑe salutis uir¬
tire om̃is spes salutis consisteret. occisiᷤᷤ
ad hominũ milibꝰ qͣtuor. reliqͥ in oppidũ
reiecti sunt. Postridie eiꝰ diei refractis
portis cũ iam defenderet nemo. atꝙ in¬
trontissis militibꝰ nr̃is. sectionẽ ciꝰ oppi¬
di uniu̾sam uendidit. cesar. ab his qͥ
uen̾ant. capitũ numerꝰ ad cũ relatus
tempore. a publio crasso ꝙ̃ cũ legione
ua miserat ad uenetos. Unellos. Osis¬
mos. Curiosolitas. Sucliuos. Auler¬
cos. Redones. que sunt maritime quita¬
tes. occeanũꝙ attingũt. Cercior factꝰ ẽ õs
eas curtates. ioeditionẽ. potestatẽꝙ .p̃. ñ.¬
ẽẽ redactas. His rebꝰ gestis. om̃i gailia paca.¬
ta. tanta hꝰ belli ad barbaros opinio ꝑlata est

Expanded text:
tumque ab hostibus ita acriter est ut a viris tumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factus est omnes eas civitates in dicionem potestatee redactas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est
Abbreviated transcription (Latin):
ueriuĩs fecis facturum. fintitimis ꝙ
iuriam inferrent. renũciata ad suos que
na muttitudine de muro infossam que
erat añ oppidum iacta. sicut ꝓpe sũmã
muri aggerisꝙ altititoinem. acerui ar¬
moꝵ adeqͣrent. Et tam̃ circit̾ parte ter¬
eia ut pꝰea ꝑspectum est celata. atꝙ in
oppido retenta. portis patescis eo die pa¬
te sunt ust. Sub uesꝑm cesar portas
claudi. mslitesꝙ ex oppido exire iussit. ne
d deditione fc̃a nr̃os p̃sidia deducturos
aut deniq in diligentiꝰ seruat᷑os credi¬
derant: partim cũ his q̃ retinuerant
⁊ celauerant armis. ꝑtim scutis ex cor¬
tice factis. aut uiuinibꝰ intextis. q̃ su¬
hito ut temporis exiguitas postulabat
pellibꝰ iduxerant: tercia uigilia qͣmi¬
nime aduus ad ñas munitõnes ascensꝰ
utdebat᷑. om̃ib copũs repentino ex oppi¬
do eruptõnem fecerunt. Cełiter ut añ
ꝓximis castelł. eo concursum est. pugna¬

Expanded text:
Nerviis fecisset facturum finitimisque Nerviis fecisset facturum finitimisque iuriam inferrent. Re renuntiata ad suos illina multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante proximis castellis eo concursum est, pugna
Abbreviated transcription (Latin):
Nobi uero moueri ⁊ appinqͣre menib uide¬
runt. noua atq inusitata specie commnoti.
legatos ad cesarem de pace miser̃t. qͥ adhc̃
modũ locuti. nõ existimare romanos si¬
ne ope diuina bellũ gerere qͥ tante alti¬
tudinis machinationes. tanta cełitate ꝑ¬
mou̾e possent. se suaq omĩa eoꝵ potesta¬
ti ꝑmitt̾e dixerunt. unũ petere ac dep̾ca¬
ri. si forte ꝓ sua clem̃cia ⁊ mansuetuoĩe
qm ip̃i ab aliis audirent. statusset ad¬
uatucos ẽẽ conseruandos ne se armis de¬
spoliaret. sibi om̃s finittimos fere. esse
mimicos. ac sue uirtuti inudere. a qͥbꝰ
se defendere traditis armis non possent.
ciatum int̾fiq. intͥ quos dñari consuẽent.
Adħ cesar respondit. se magis consuetu¬
dme sua. qm m̾ito eoꝵ quitatem con¬
seruaturũ. si pͥꝰqmͣ murũ aries attigiss
se dedissent. s deditionis ulłam eẽ cõ¬
ditõnem. nͥ armis traditis se id quod ĩ

Expanded text:
Ubi vero moveri et adpropinquare muris videUbi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovere possent, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. ciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃acutas trabes in muro collocabant. ip̃i
erant ex cimibris teutonisꝙ ꝓgnati. qui cũ
inped m̃itis q̃ secũ ag̾e ł portare nõ porta¬
rant. atͣ flim̃ renũ depositis. custodiam
ex suis ac p̾sidium sex milia hominũ ima
reliq̃runt. Hi pꝰ eoꝵ obitũ multos annoᷤ
a finttimis exagitati. Cum alias bellum
sensu eoꝵ om̃ium pace facta. hunc sibi do¬
aduentu. erebras ex oppido excͣsiones faciebãt.
pariuilisꝙ p̾liis cũ nostris contendebant. pꝰ¬
ea uallo pedũ incireuitu qͥndecim milium
crebrisq castellis arcũmutitti. oppido sese
continebant. Abi uineis actis. aggere ex
cib qdꝰ tanta machinatio ab tanto spacio ĩ¬
strueret᷑. qͥbꝰ nã manibꝰ aut qͥbꝰ uiribꝰ p̾sertĩ
homines tantule stat᷑e᷑. Nam plerumꝙ
om̃ib gatł pͥ magniticoine corꝑm suoꝵ. bre¬
uitas nr̃a contemptui est. tanti oneris tur¬
uini in muros sese collocare confiderent.

Expanded text:
praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cumimpedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum sensu eorum omnium pace facta hunc sibi docitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extribus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent?
Abbreviated transcription (Latin):
nicha impeditũ. uictis nichil tutũ arbitra¬
rent᷑. om̃ium qͥ suꝑerant consensu legatos
ao cesarem miserunt. seꝙ ei dediderunt.
et in cõmemoranda ciuitatis calamitate. ex
secentos ad tres senatores. ex hominũ milib
ese redactos ẽẽ dix̾erunt. quos cesar utͥ mi¬
seros ac supplices usus misericordia uideret᷑.
diligentissime conseruauit. suisꝙ finibꝰ atoe
oppidis uti uisait. ⁊ fmittimis imꝑauit. ut
ab iniuria ⁊ maleficio se suosꝙ prohib̾ent
is aurilio neruĩs uenirent. hac pugna
nũciata. ex itinelt domũ reu̾terunt. cũc¬
tis oppidis casteslisꝙ desertis sua ominia ĩ
unũ oppidũ egregie munitũ nat᷑a. contu¬
lerunt. Qed cũ ex om̃ib incircuitu par¬
tibꝰ artissimas rupes despectus ꝙ haber
una ex ꝑte leniter adesiuis aditꝰ inalti¬
titoinem nõ ampliꝰ ducẽntoꝵ pedũ relĩ¬
q̃bat᷑. quem locũ dupplici altissimo muro
numnierant. Tum magni pond̾is saxa ⁊

Expanded text:
nihil impeditum, victis nihil tutum arbitranihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. is auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et
Abbreviated transcription (Latin):
ut nr̃i ⁊ qͥ uulnu̾b confecti ꝓcubuissẽt. scu¬
tis muixi p̃liũ redintegrarent. Tẽ calones
ꝑterritos hostes conspicati. ⁊ mermes ar¬
matis octͤrerunt. eqͥtes uͦ ut t᷑pitudinẽ
fuge uirtute delerent. om̃ib inlocis pug¬
nantꝰ quo se legionariis militib preferrãt.
At hostes ⁊ mnexcrema spe salutis tantam
uirtutem p̃stiterunt. ut cũ pͥmi eoꝵ ceci¬
dissent. ꝓximi iacentib insiste̾nt. acq ex eoꝵ
corꝑibꝰ pugnarent. His deiectis ⁊ coacerua¬
tis cadaueribꝰ. qui suꝑessent ut ex tumulo
reia maños concernt.⁊ pila iuntreptire.¬
mitterent. ut ñ neꝙ qͥ erp̃n tunt ĩtim
homines iñdicari deberent ausos esse mͣsi¬
re fiumen latissimũ. ascendere altissimas ri¬
pas subire. iniqͥsimũ locũ. q̃ facilia ex difĩ¬
pallimis animi magnitudo reclegerat. Hoc
ueruoꝵ redacto. maiores natu quos umna c̃
piũs mulieribꝙ inestuaria ac palioes collec¬
ros dixamꝰ. hac pũgna nũciata cũ uictorib

Expanded text:
tiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iam petꝰ atc extrema impedimenta.
ab nrĩs tenerentur. ip̃i densiores siluas
peterent: eiusmodi sunt tempestates con¬
secute. uti opꝰ necc̃io int̾mitt̾et᷑. & con¬
tinuatõne imibrium. diutiꝰ sub pellibus
milites contineri non possent. Itaꝙ uas¬
tatis om̃ibꝰ eoꝵ agris. uicis edificiis ꝙ in¬
censis. cesar er̃citum ꝑduxit. & in auler¬
cis. lexobũsꝙ. reliquis item ciuitatibus
q̃ maxime bellum fecerant inhibernis
collocauit.

Expanded text:
cum iam pecus atque extrema impedimenta cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hibernis conlocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
mis essent. neꝙ ad eum umiqm legͣas de
pace misissent᷑. arbitratus id bellum ce¬
leriter confici posse. eo ex̾citum addux̃.
Qͥ longe alia rõne a reliqͥ galli bellrmm
gerere ceperunt. Nam q̃d̾ intelligebãt
maxinas nationes q̃ p̾lio contendissẽt.
pulsas suꝑatasq ẽẽ. continentesq sil¬
uas ac paludes habebant. eo se suaꝙ oĩa
contulerũt. Ad quaꝵ mitium siluaꝵ
cũ cesar ꝑuenisset. castra munire ĩsti¬
tuisset. neq hostis interim uigꝰ esset:
disꝑsis ĩ oꝑe nr̃is. subito ex om̃ibꝰ ꝑtibꝰ
silue euolauerunt. & inur̃os impetũ
fecerunt. Nr̃i cełiter arma ceperunt.
eosq insiluas reppulert᷑. ⁊ cõpłib int̾¬
fcĩs. longiꝰ impedicioribꝰ locis secuti pa¬
ucos ex suis deꝑdiderunt. Reliquis de¬
inceps dieb cesar siluas cedere institu
sam ad hostem collocabat. & ꝓ uallo ad
utrumq latus extruebat. Incredibili ce¬
łitate. magno fpacio paucis diebꝰ confecto.

Expanded text:
mis essent neque ad eum umquam legatos de mis essent neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituisam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto,
Abbreviated transcription (Latin):
abhis uideri aut qͥd rei gereret᷑ cognos¬
aidito atiz rediute gritis uir boul qued
płmq inspe uictorie accidere consueuit.
a cruis inpugnare ceperunt. Hostes un¬
diq arcumuenti. desꝑatis om̃ib rebus se
ꝑ munitõnes deicere. ⁊ fuga salutem pe¬
tere intenderunt. Qͦs eqͥtatꝰ aꝑtissimis
campis consectatꝰ. ex milium .L. numi̾o
q̃ ex aqͥtania cantabrisꝙ conuenisse con¬
stabat. uix quarta ꝑte relicta multa no¬
cte se in castra recipit. Hac audita pug¬
na maxima ꝑs aqͥtanie sese crasso dedi¬
dit. obsidesꝙ ultro misit. quo in num̾o
fuerunt tarbelli. Bigerriones. ꝑtianii
uocatetarusates. fluctates. gathes. aus¬
c. Garini. Sibuzates. cocosates. Pauce
ultime nationes anni tempore confise. qd
hiemps suberat. hoc facere negligerũt.
Eodem tempore fere. cesar. & si ꝓpe exac¬
ta iam estas erat. tñ qd̾ om̃i gallia paca¬
ta. Morini. Menapii ꝙ suꝑerant. qui ĩ ar¬

Expanded text:
ab his videri aut quid rei gereretur cognosab his videri aut quid rei gereretur cognosaudito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in ar
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ ad pungnam nõ młtum crassus cõ¬
fidebat. lapidibꝰ tełꝙ subministrandis
⁊ ad aggerem cespitib comportandis spe¬
ciem atq opinionem pugnanciũ pre¬
berent. cum item ab hostibꝰ constanter
ac nõ timide pungnaret᷑. telaꝙ ex lo¬
co suꝑiore missa nõ frustra accederent.
eqͥtes circumitis hostium castris. crasso
renunciauerunt. nõ ead̾ ẽẽ diligencia
ab decumana porta castra mimita. fa¬
cilemq aditum hr̃e. crassus equitũ pre¬
fectos cohortatus. ut magnis premiis
pollicitatõnibꝰꝙ suos excitarent: quid
fieri uellet ostendit. Illi ut erat imꝑa¬
tum eductis his cohortib qͣ presidio
castris relicte interite ab labore erant.
⁊ longiore itinere circumductis. ne ex
hostium castris conspici possent: oĩmꝙ
ocuł mentibꝰq ad pugnam intentis ce¬
łiter ad eas quas diximꝰ munitõnes ꝑue¬
uerunt. Atꝙ his ꝓruptis. prius ĩ hos¬
tium castris constiterunt. qmͣplane

Expanded text:
quibus ad pugnam non multum Crassus conquibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane
Abbreviated transcription (Latin):
quid hostes consilii caꝑent expectabat. Il¬
li ⁊ si ꝓꝑt̾ multitudinem. ⁊ uet̾em belli
głiam. paucitatemꝙ nr̃oꝵ se tuto dimi¬
caturos existimabant: tamen tuciꝰ ẽẽ ar¬
bitrabantur. obsessis uiis. commeatu ĩ¬
tercluso. sine ullo uulnere uictoria po¬
tiri. & li ꝓpt̾ mopiam rei frumentarie
romani sese reciꝑe cepissent. impeditoᷤᷤ
ĩ agmine & sub sarcinis infirmiore ani¬
no adoriri cogitabant. Hoc consilio pro¬
bato abducib. productis romanoꝵ co¬
pus sese castris tenebant. Hac re ꝑspec¬
ta crassus cũ fua cunctacione atq opi¬
nione timidiores hostes. nr̃os milites
alacriores ad pugnandũ effecissent. atꝙ
om̃ium uoces audirent᷑. expectari diutiꝰ
nõ oportere. quin ad castra iretur. cohor¬
tatus suos om̃ibꝰ cupientibꝰ ad hostiũ castͣ
contendit. Ibi cũ alii fossas implerent.
alii telis multis. coniectis. defensores ual¬
lo munitõnib ꝙ depellerent. auxiliaresꝙe

Expanded text:
quid hostes consilii caperent expectabat. Ilquid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque,
Abbreviated transcription (Latin):
fmittime a qͥtanie. in de auxilia duce̾sẜ
arcessunt᷑. Qͦrum aduentu magna cum
auctoritate. & magna cum hominũ mł¬
titudine bellum gerere conant᷑. Duces
uͦ hii deligunt᷑. qͥ una cũ qͥnto sertorio om̃s
annos fuerant. sũmãꝙ scienciã rei mili¬
taris hr̃e existimabant᷑. In consuetudĩe
.p̃. R̃. loca caꝑe. castra munire. cõmea¬
tib nr̃os interclud̾e̾ instituunt. QEt ubi
crassus animaduertit. suas copias ꝓpt̾ exi¬
guitatẽ nõ facile deduci hostem. & uaga¬
ri. & uias obsidere. & castris satis p̾sidii re¬
linquere. Ob eam causam minꝰ cõmode
frimm̃tum cõmeatũq sibi subportari. indi¬
es hostium numerum augeri. non cunc¬
tandum existimauit. quin pugna decer¬
taret. Hac re ad consilium delata. ubi
om̃s idem sentire intellexit : posterũ di¬
em pugnare constituit. Prima luce
ꝓductis om̃ib copiĩs. duplici acie ĩsti¬
tuta. anxiliĩs in mediam aciem collectiᷤᷤ.

Expanded text:
finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis,
Abbreviated transcription (Latin):
os appellant. quoꝵ ħ est condicio. ut oĩ¬
b in uita cõmodis una cũ his fruant᷑
qͦꝵ se amicicie dediderunt. Siquid his
ꝑ uim accidat. aũ eundem casũ una
ferant. aut sibi mortem conciscant.
Neꝙ ãdhuc ẽnim. hominũ memoria re¬
ꝑtus est qͥsqmͣ. qͥ eo interftõ cꝰ se amici¬
cie deuouisset: mori recusaret. Cũ his
adiatonnꝰ eruptõnem facere conatus.
clamore ab ea ꝑte munitionis sublato.
cũ ad arma mdites concurrissent uehe¬
uenterq sbi pugnatum elet repus
moppidum. tam̃ uti eadem deditõnis
conditõne uteret᷑: a crasso impetrauͭ.
Armis obsidibꝰͦ acceptis. cassus ĩfines
uocatyrum. & tharusatyum ꝓfectus ẽ.
Tum uero barbari cõmoti quod oppidum
& nat᷑a. loci & manii munitum. paucis
diebꝰ qͥb eo uentum erat expugnatum
cognouerant. legatos qͣqͣuersum dimit¬
pias ꝑare ceperunt. Mittunt᷑ etiã adeaᷤ
cuitates legati. q̃ sunt cit̾iores hispanie

Expanded text:
os appellant, quorum haec est condicio, ut omnos appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimitpias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae
Abbreviated transcription (Latin):
sria uirtute tociꝰ aqͥtanie salutem posi¬
tam putarent. Nichil autem quid sine
imꝑatore &e sine reliquis legionib adoles¬
centulo duce efficere posse ꝑspici cuꝑent.
tamen confecti uulnerib hostes terga
uertere. Qͦ rum magno numero in¬
terstõ. crassus exitinere oppidũ soncia¬
tum oppugnare cepit. Qͥb fortiter
resistentib. uineas turresꝙ egit. illi
alias eruptione temptata. alias cunicu¬
lis ad aggerem uineasq actis. cꝰ rei sũt
longe ꝑitissimi aqͥtani. ꝓpt̾ea qd̃ mul¬
tis locis apud eos erarie sectureꝙ sunt:
ubi diligencia nr̃oꝵ nichil his rebus ꝓfi¬
ei posse intellexeriuit. legatos ad cras¬
sum mittunt. seꝙ indeditõnem ut re¬
cipiant petunt. Qua re impetrata.
arma trad̾e uissi faciunt. atꝙ in ea re
om̃ium nr̃oꝵ. intentis animis. alia ex
ꝑte oppidi. ad iatonuus qͥ summa impe¬
rii tenebat. cũ de deuotis qͦs illi soldtiri¬

Expanded text:
sua virtute totius Aquitaniae salutem posisua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi solduri
Abbreviated transcription (Latin):
tudine & multitudĩe hominum. exter¬
cia ꝑte gallie est. estimanda. cum intel¬
ligeret inhis locis sibi bellum g̾endũ. ubi
paucis ati annis luciꝰ ualeriꝰ preconinis
legatus ex̾citu pulsu interfectus ess. atꝙ
lucꝰ mallius. proconsul. impedim̃tis a¬
missis ꝓfugisset: nõ mediocrem sibi dili¬
genciam adhibendam intesligebat. Itaꝙͥ
re frum̃taria ꝓuisa auxiliis eqͥtatuꝙꝰ cõ¬
nittime. ex his regionib nominatĩ euoca¬
tis. in sontiatũ fines ex̾citum introduxit.
Cuiꝰ ꝓuentu cognito sonciates magnis co¬
piis coactis. equitatuꝙ quo płiũ uale¬
bant initinere agiien nr̃iu adorti. ꝓͥmũ
eistre p̾litnm cõmiserunt. Deinde qͣuita¬
tu suo pulso. atꝙ inseqͤntibꝰ nr̃is. subi¬
to pedeftres copias qͣs in conualle minsi¬
dũs collo cauerant. ostenderunt. Hi no¬
stros disiectos adorti. p̾lium renoua¬
runt. Pugnatum est diu atꝙ acrit̾.
cũ sontiates suꝑiorib uictorũ s freti in

Expanded text:
tudine et multitudine hominum tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comnitimae, ex his regionibus nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in
Abbreviated transcription (Latin):
inalpib sedunis. atq ita mita hieme ĩ
illixicũ ꝓfectus esset. quod eas ꝙͦ natões
adire & regiones cognosc̾e uolebat: subi¬
tum bellum ingallia cõmotũ ẽ. Huius
bell ħ fuit causa. Publiꝰ crassus adoles¬
cens. cũ legione septima ꝓximꝰ mare oc¬

Expanded text:
in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proxim
Abbreviated transcription (Latin):
nerant. undiq circũuentos int̾ficiũt.¬
& ex hominum milibꝰ ampliꝰ .xxx. quem
numerum barbaroꝵ ad castra uenisse
constabat. plꝰ t̾cia parte int̾fecta. reliqͦs
ꝑt̾ritos infugam coniciunt: ac ne inlo¬
cis qͥd̾ suꝑioribꝰ consistere paciunt᷑. Sic
om̃ibꝰ hostium copiis fusis. ar misq ex¬
ustis. se incastra munitõnesꝙ suas re¬
cipiunt. Qͦ p̾lio facto. quod sepiꝰ for¬
tunã temptare galba nolebat. atꝙ alio
se inhibͣna consilio uenisse meminerat
aliĩs occͣrisse rebꝰ uid̾at. maxime frum̃ti
comeatꝰͦꝵ cͥnopia ꝑmotꝰ. postero die õĩbꝰ
eiꝰ uici edificũs accensis. inꝓuinciã reu̾¬
ti contendit. ac nullo hoste ꝓhibente
aũ iter demorante incolumẽ legionem ĩ
antuatis. inde in allobroges ꝑduxit. ibi q
hiemauit. His reb gestis. cũ om̃ib de
causis cesar pacatam galliã ex istimaret
Suꝑatis belgis. Expulsis germanis. uictis

Expanded text:
nerant undique circumventos intercipiunt, etnerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis
Abbreviated transcription (Latin):
rent. atq hostes acrius instarent. lan¬
gurdioribꝙ nr̃is uallum scindere. ⁊ fos¬
sas comp̃lere cepissent. resq ẽẽt iã ad
extremum ꝑducta casuni: publiꝰ sex¬
tiꝰ baculus p̾mi psli cent᷑io. quẽ nerui¬
co pͥlio cõpłibꝰ confectũ uuln̾ib diximꝰ.¬
consilii magni & uirtutis. ad galbã accͦ¬
runt. atꝙ umnã ẽẽ spem salutis docent.
si eruptõne facta extremũ auxilium ex¬
ꝑirent᷑. Itaꝙ conuocatis centiob. cełit᷑
militesl cerciores facit. pausisꝵ inter¬
mitterent p̾lium. ac tantũmodo tela
rissa exciꝑent. seꝙ ex labore reficent.
Post dato signo  castris erumꝑent. atꝙ
omnẽ salutis in uirtute pon̾ent. Quod
uissi sunt faciunt. ac subito om̃ib por¬
tis eruptõne fcã. neꝙ cognoscendi qͥd
fieret. neꝙ sui colligendi hostibꝰ faculta¬
tem relinqunt. Ita cõmutata fortu¬
na. eos qͥ inspem potiundoꝵ castroꝵ ue¬

Expanded text:
rent, atque hostes acrius instarent lanrent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico pconsilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum ve
Abbreviated transcription (Latin):
uato ad extremũ consilio. int̾im rei euẽ¬
tũ exꝑiri. ⁊ castra defend̾e. breui spacio
interiecto. iux ut rebꝰ quas constituis¬
sent collocandis atq administnͣdis tempꝰ
daret᷑: hostes ex omnibꝰ ꝑtib signo da¬
to detͣrere. lapioes cesa ꝙ inualtũ cõnic̾e.
nõ pͥmo integris uirib fortit̾ repugna¬
re. neq ullum frustra telum ex locosu¬
ꝑiore mittere. ut queq pars castroꝵ nu¬
data defensorsbꝰ p̾mi iudebat᷑. eo occurr̾e̾.
⁊ auxiliũ ferre. Det hoc suꝑari. qd̾ diut᷑¬
nitate pugne hostes defessi prelio excede¬
bant. alii integris uixib succedebant. Qͣ¬
rũ rerum a nr̃is ꝓptͣ paucitatẽ fieri ni¬
chil pot̾at. ac nõ modo defesso pugna ex¬
cedendi: set ne saucio qͥdem eiꝰ loci ubi
constiterat relinqͣndi ac sui recipiendi
facultas dabat᷑. Cum iam amplius ho¬
ris sex continenter pugnaretur. ac ñ
solum uires set etiam tela nr̃is defice¬

Expanded text:
rvato ad extremum casum consilio interim rei evenrvato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros defice