comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mum quod & ipsiuideritis nisi uos potius ꝑuerso oculos
haberstis xxii. Iuł dix Hereat igitur hoc maxi¬
me prudentis animo lectoris omnib: scripturis
sacris : & solumillud quodinhonorem dĩ catholici
sapiunt contineri sicut frequentium sentenciarũ
luce in lustratur: &sicubi durior eloquutio moue¬
rit questionem cestum quidemessenonibi id quod in¬
iustum est locuillius auetorem sapuisse : Secundum
id autem debere intellgi quod & racio ꝑspicuo
&ccliorũ locorũin quib: non est ambiguitas splen

Expanded text:
mum; quod et ipsi videretis, nisi vos potius perversos oculos mum; quod et ipsi videretis, nisi vos potius perversos oculos haberetis. XXII. JUL. Haereat igitur hoc maxime prudentis animo lectoris, omnibus Scripturis sacris solum illud, quod in honorem Dei Catholici sapiunt, contineri, sicut frequentium sententiarum luce illustratur: et sicubi durior elocutio moverit quaestionem, certum quidem esse, non ibi id quod injustum est, loci illius auctorem sapuisse; secundum id autem debere intelligi, quod et ratio perspicua, et aliorum locorum, in quibus non est ambiguitas, splen
Abbreviated transcription (Latin):
AQ̃ SR Dicuideamus quod de apostolico testimonio
dicturus es tinmaniter quam superiora dixisti
xxI.
quł dix Mimcha eos autem & pi&ati aracionibel¬
les quiputent & ante tempus uoluntatis essepeccatũ-
Quod rerumnatura nonsinit &dm̃ esse quẽ argumen¬
tatur iniustum & infanimare sanctas paginas quarũ
monamentis probari allegant crimendiuinitatis
Quod cum ex trib: nihilque a tracione monstrari
id est nec sine uolunta te peccatum nec in dõ iniquitas
nec in lege ꝑuersitas soli illistultiimpudentes &impii
demonstrentur. A qgre rubes cenon fuit ambro¬
sius manichaeo scumdicer& : hominem prius subire
delictorum contagium quam uit alis sp̃smunus aurire
Cednecistco delicta nisi ex uoluntate exstiterunt
unde originem trahunt : Gideo nec indõ est in iqui¬
tas qui propter hoc posuit nascentibus graueiugum.
nec inlege peruersitas inqua hoc discitur esseuerissi¬

Expanded text:
AUG. Dic, videamus quod de Apostoli testimonio AUG. Dic, videamus quod de Apostoli testimonio dicturus es, tam inaniter, quam superiora dixisti. XXI. JUL. Manichaeos autem et pietati et rationi rebelles, qui putent et ante tempus voluntatis esse peccatum, quod rerum natura non sinit; et Deum esse, quem argumentantur injustum; et infamare sanctas paginas, quarum monumentis probari allegant crimen divinitatis: quod cum ex tribus nihil queat ratione monstrari, id est, nec sine voluntate peccatum, nec in Deo iniquitas, nec in lege perversitas; soli illi stulti, impudentes et impii demonstrentur. AUG. Erubesce: non fuit Ambrosius Manichaeus, cum diceret hominem prius subire delictorum contagium, quam vitalis spiritus munus haurire . Sed nec is a delicta, nisi ex voluntate exstiterunt, unde originem trahunt: et ideo nec in Deo est iniquitas, qui propter hoc posuit noscentibus grave jugum: nec in lege perversitas, in qua hoc discitur esse verissi
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauimus AC̃SR Illictibi responsumest & qua¬
tũ aberraueris a uerita temonstratum Iuł dix xx
Hisigitur maxime actis in primo libro quorum unum
iliquod abunde sufficit aduictoriam ueritartis x ha¬
bundansi quidẽ suꝑ est tamen ut magis trigencium
quã ꝑ unum hominẽ pec catum dixit intrasse in inun¬
dumo sentenciam disputemus & definitionibus quas
premisimus cum necesse fuerit adiuũ andi d probatun
nihilrationom fuis sementitam sed iniusticiae essec ri¬
men aliorum studia aliorum ortibus imputtere
Hoc que ipsum quod iniquum est quamuis nemo hinc dubi¬
tare debuerit ⁊ amendõ displicere & ab eodem prohi¬
bere testimoniis lgisuelin hoclibro uelinse quenti doce¬
bimus ex quibus necessario conficitur: Onos rectis¬
me defendere neminem cumpeccato nasci dm̃reo
non possenon iudicare nascentes. Ac ꝓhoc taminte¬
grum esse liberum arbitrium quam ante uoluntatis
propriçu sum in noxiam in uno quoque naturam

Expanded text:
monstravimus. AUG. Illic tibi responsum est, et quamonstravimus. AUG. Illic tibi responsum est, et quantum aberraveris a veritate monstratum. XX. JUL. His igitur maxime actis in primo libro, quorum unum aliquod abunde sufficit ad victoriam veritatis; ex abundanti quidem, superest tamen, ut Magistri Gentium, qua per unum hominem peccatum dixit intrasse in mundum , sententiam disputemus: et definitionibus, quas praemisimus, cum necesse fuerit, adjuvandi; et probaturi nihil rationem fuisse mentitam; sed injustitiae esse crimen, aliorum studia aliorum ortibus imputare; hocque ipsum quod iniquum est, quamvis nemo hinc dubitare debuerit, tamen Deo displicere, et ab eodem prohiberi, testimoniis legis, vel in hoc libro, vel in sequenti docebimus. Ex quibus necessario conficitur, et nos rectissime defendere, neminem cum peccato nasci, et Deum reos non posse judicare nascentes: ac per hoc, tam integrum esse liberum arbitrium, quam ante voluntatis propriae usum innoxiam in unoquoque naturam.
Abbreviated transcription (Latin):
abstinere csñ Hoc estomninopectatum primi
hominis unde in homin es mali origo descendit q̃uippe
ualde liberum fuit ab eo quod praue a pp&iuerat absti¬
nere : Quia non dumerat uitiũ quocaro concupiscer&
aduersus spñĩ nondũ enim dicebat non quoduolo ago
nondum positus incarne peccati ullum necessarium
centib: non esse peccatum quod in his usus uolunta tis non
poterat inueniri ACSR. Qundem graue iugum nisi
quiaita non habent uoluntartis usum cobnoxiȩ tum̃¬
xviiii. habean originis uinculum cł d. Liberum autẽ
arbitrium negari ab his quidicunt peccata esse
natur alia lucida est disputacione monstratum
Quod quidem poenus non suo sermone neminus pondens
Ihaber& sed euangelii testimonio quasi auctoratius dene¬
gauit : Quod nos eponendo euangelice reddidimus
digitati a postoliquoq: pauli testimoniũ laqueis calũ¬
niatoris & emimus : & bonorum uasorum figulum
dm̃ nr̃m es seomnium conditorem proph&a teste

Expanded text:
abstinere. AUG. Hoc est omnino peccatum primi abstinere. AUG. Hoc est omnino peccatum primi hominis, unde in homines mali origo descendit. Ei quippe valde liberum fuit, ab eo quod prave appetiverat abstinere: quia nondum erat vitium, quo caro concupisceret adversus spiritum: nondum dicebat, Non quod volo, ago: nondum positus in carne peccati ullum necessarium centibus non esse peccatum, quod in his usus voluntatis non poterat inveniri. AUG. Et unde grave jugum, nisi quia ita non habent voluntatis usum, ut obnoxiae tamen habeant originis vinculum. XIX. JUL. Liberum autem arbitrium negari ab his qui dicunt peccata esse naturalia, lucida est disputatione monstratum. Quod quidem Poenus, non suo sermone, ne minus ponderis haberet, sed Evangelii testimonio, quasi auctoratius, denegavit, quod nos exponendo, evangelicae reddidimus dignitati. Apostoli quoque Pauli testimonium laqueis calumniatoris exemimus, et bonorum vasorum figulum Deum nostrum esse omnium conditorem, propheta teste
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta formaiusticie mnihilꝑeã ad uersaria ei : idestinius¬
tia sin&uruistutis adquirere: Ac perhoc quod ra¬
cio argu& non potest auctoritas uindicare : Dein de
probatum dm̃ nobis notum esseuirtutib:: Huiu sergo
iusticiam ut omnipotenciam confitendani cui: si ammit:¬
titur excidiummaiestas incipi& totanutarȩ : qui a ita
ds iustus est totsi probar &uriustus non esse conuincereꝰ
ds̃ non esse conclusum que est nos dm̃ aequissimũ in trini¬
ta te uenerari & inrefut abilit̃ apparuit non posse ab eo
peccatum alienũ paruulis impatcori. A qͥSR Quare
non ftrteris ab omni potente iusto graueiugum suꝑ filios
adam adie&it: deuentre matriseorum sineullo peccati
merito nom potuisse constitui Iuł di& Sedut definitio¬
nẽ iusticueita &iam depeccati conditione disestum est:
Iuod peccatum ap paruit nihileẽ aliud quã malã uolun¬
tatem cuiess& liberum ab eo quod praue app&iuerat

Expanded text:
perfecta forma justitiae, nihil per eam adversaria ejus, id est, injusperfecta forma justitiae, nihil per eam adversaria ejus, id est, injustitia sinitur virtutis acquirere: ac per hoc, quod ratio arguit, non potest auctoritas vindicare. Deinde probatum est, Deum nobis notum esse virtutibus: hujus ergo justitiam ut omnipotentiam confitendam; cujus si admittatur excidium, majestas incipiet tota nutare; quia ita Deus justus est, ut si probaretur justus non esse, convinceretur Deus non esse: conclusumque est, nos Deum aequissimum in Trinitate venerari; et irrefutabiliter apparuit, non posse ab eo peccatum alienum parvulis imputari. AUG. Quare non fateris ab omnipotente justo grave jugum super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum, sine ullo peccati merito non potuisse constitui. XVII. JUL. Sed ut de definitione justitiae, ita etiam de peccati conditione dissertum est, quod peccatum apparuit nihil esse aliud quam malam voluntatem, cui esset liberum ab eo quod prave appetiverat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uellis utiq seipsũ emendare eũ quidieio: Nonergpope¬
ror illud e hoc uellis fieri uirib: ꝓpriȩ uoluntatis cũ uideas
quam sit uolunto sei: infirma qui dicit : Non qđ uolo ager su
saltẽ queso ꝑmitte diuinu poscere auxiliũ inquode fecisse
cernitis suȩ uoluntatis arbreriũ Iuł .d Verũ in becillũ car coe
opinionis patrociniũ multiplicat peccata nonminuit: Hicigit
miseroꝵ purit : &sponte ȩ crescenciũ nullũ contraipsã ration
ualebit pond afferre : sed quia non nullis scripturarũ locis &m
ximc apłi pauli serinonib: confirmari asserunt naturale
qreccatũ quoꝵ expositionẽ in secundũ uolum̃ distuliei : que re¬
dende tẽpus est breuit̃ prius ut fiat lector instructior
& que sint acta & que sint agenda distinguãm
Usten sum est ergonihil posse perscãs scripturas preban
huo diusticia non possit tueri. Quia si in lege diest

Expanded text:
» Cum velis utique se ipsum emendare eum qui dicit, Non ego ope» Cum velis utique se ipsum emendare eum qui dicit, Non ego operor illud: et hoc velis fieri viribus propriae voluntatis; cum videas quam sit voluntas ejus infirma qui dicit, Non quod volo, ago. Istum saltem, quaeso, permittite divinum poscere auxilium, in quo defecisse cernitis suae voluntatis arbitrium. XVI. JUL. Verum imbecillum caecae opinionis patrocinium multiplicat peccata, non minuit. Hic igitur miserorum pruritus et sponte aegrescentium, nullum contra ipsam rationem valebit pondus afferre: sed quia nonnullis Scripturarum locis, et maxime apostoli Pauli sermonibus confirmari asserunt naturale peccatum, quorum expositionem in secundum volumen distuli, ejusque reddendae tempus est; breviter prius ut fiat lector instructior, et quae sint acta, et quae sint agenda distinguam. Ostensum est ergo, nihil posse per sanctas Scripturas probari, quod justitia non possit tueri: quia si in lege Dei est
Abbreviated transcription (Latin):
ceat: Iud eis tamen delicta uoluntatis in putarenatu¬
re & infamationes & hominum morum peulantiam
uindicare : Vt numquam quise emendare con&ur
quod sperat in sieipso alterum perp&rane¬
A Q̃S Ñ Quod tibi dixit quod alter ꝓp&r& peccatũ
cuius quam quando quidam &iamille quidicit ĩ aminon
ego operor illud sed id quod in me habitat peccatum
Continuo subiciens ait. Scio enim quia nonhabitat
mme hocest in carnemea bonum: Ostendit suũ esse
quid quidillud est̃ quia &ipsa caro ad eum ꝑtina quiꝗ
carne constat & spũ : Et tamen nonuiscum ambrosio sape¬
re qđ hoc malũ quocaro concupiscit aduersus spm̃ ꝑ preua¬
ricationẽ primihominis innaturam uesterit sed &tucum
dicere soleas inhis a postoli cis uerbis ũiolenciã male consudu¬
dinis ex prinii. Quid est quodmodo dicere uoluisti ut nũqũ
quis eemendare conauir: Quod scit insealterũ ꝑpirare

Expanded text:
ceat, luteis tamen delicta voluntatis imputare natuceat, luteis tamen delicta voluntatis imputare naturae, et infamatione seminum morum petulantiam vindicare: ut nunquam quis emendare conetur, quod sperat in se ipso alterum perpetrare. AUG. Quis tibi dixit, quod alter perpetret peccatum cujusquam? Quandoquidem etiam ille qui dicit, Jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum: continuo subjiciens, Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum ; ostendit suum esse quidquid illud est: quia et ipsa caro ad eum pertinet, qui ex carne constat et spiritu. Et tamen non vis cum Ambrosio sapere, quod hoc malum, quo caro concupiscit adversus spiritum, praevaricatione primi hominis in naturam verterit . Sed et tu cum dicere soleas in his apostolicis verbis violentiam malae consuetudinis exprimi, quid est, quod modo dicere voluisti, « Ut nunquam quis emendare conetur, quod scit in se alterum perpetrare?
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum pi&as aduersus hocmalum diuinum pos¬
cit Auxilium sacratestimonia ut hocfiat humanũ
ammonent animum. Iuł dix̃ & quidẽ quamini¬
hil habe antraduciani quodui qua proteruntur
rationis opponant: Ut aliorum scripta it ahi contra
quos agimus testantur libelli quidi recti ad militare
uirũ quod &iam ipse profiteri potest aliis magis negoci¬
is quam lit teris occupatum in patenciae contranos pre¬
cantur auxibum Ac prose sursum deor sum plebicula¬
rum Autrur alium: aut theatralium scita commendan:
Quequo sint promulgata concilio storia nulla commemo¬
rat A¶S R Nonimpotencis comnuos precamur
auxilium sed prouobis pocius ut ab ausu sacrilego coibe¬
amini xp̃iane potenciae laudamus officium
Videsane quem ammodum rurales &te atrales dicas
ciprianum &ambrosium & tot eruditos in regno dĩ¬
.XV. scribas socioseorum: Iu ł dix . Illud tamen nequaquã
inficiari possumus quod plurimum ut dixit urbis pla¬

Expanded text:
peccatorum: pietas adversus hoc malum, divinum pospeccatorum: pietas adversus hoc malum, divinum poscit auxilium: sacra testimonia, ut hoc fiat, humanum admonent animum. XIV. JUL. Et quidem quam nihil habeant Traduciani, quod vi qua proteruntur, rationis opponant, ut alia eorum scripta, ita hi contra quos agimus testantur libelli, qui directi ad militarem virum quod etiam ipse profiteri potest, aliis magis negotiis quam litteris occupatum, impotentiae contra nos precantur auxilium, ac pro se sursum deorsum plebecularum, aut ruralium, aut theatralium scita commendant, quae quo sint promulgata consilio, historia nulla commemorat. AUG. Non impotentiae contra vos precamur auxilium: sed pro vobis potius, ut ab ausu sacrilego cohibeamini, christianae potentiae laudamus officium. Vide sane quemadmodum rurales et theatrales dicas, Cyprianum, et Ambrosium, et tot eruditos in regno Dei scribas socios eorum. XV. JUL. illud tamen nequaquam inficiari possumus, quod plurimum, ut dixi, turbis pla
Abbreviated transcription (Latin):
ne pollere qui conaris catholica dogmata antiqua
& inuicta polluere: Iuł di& Namsiut & superior
sermo pate facit & sequuturus docebit quid quidratio
est quid quid eruditio quid quid iusticia quid quid pĩ¬
&as quid quid  oniorum sacroruni huic
quod tuemur dogmati suffragatur: Nihilaliud
inimicinr̃i toto adipiscuntur conatu quamut doc¬
tis quib: que impudentis simi sc̃is contuma cissimi
indm̃ profanissimi comprobentur: A QSR
Ded fool sclo queris namne que ratione que sana
Derudiciͦne que iusticia neque piexas: Neques acra
testimonia uestro dormati suffragantur: Inmo
hac omnia sicuthi quirecte intellegant iudicant
uestrum dogna subuestunt. Racio quippecer¬
nit uix adaliquid ueriseposse puenire : Tandita¬
te impediente naturae eruditio poenam laboris
hab& in eadem tarditate: Naturȩ iustici᷑ clamat:
non ad sepertinere ut ad comfiliigraui iugo preman¬
tur a die xitus deuentre matrissuȩ : Sineullo merito

Expanded text:
ne pollere, qui conaris catholica dogmata, antiqua, ne pollere, qui conaris catholica dogmata, antiqua, et invicta polluere? XIII. JUL. Nam si, ut et superior sermo patefecit, et secuturus docebit, quidquid ratio est, quidquid eruditio, quidquid justitia, quidquid pietas, quidquid testimoniorum sacrorum, huic quod tuemur dogmati suffragatur: nihil aliud inimici nostri toto adipiscuntur conatu, quam ut doctis quibusque imprudentissimi, sanctis contumacissimi, in Deum profanissimi comprobentur. AUG. Sed falsa loqueris: nam neque ratio, neque sana eruditio, neque justitia, neque pietas, neque sacra testimonia vestro dogmati suffragantur; imo, haec omnia, sicut hi qui recte intelligunt judicant, vestrum dogma subvertunt. Ratio quippe cernit vix ad aliquid veri se posse pervenire tarditate impediente naturae: eruditio poenam laboris habet in eadem tarditate naturae: justitia clamat non ad se pertinere, ut Adam filii gravi jugo premantur a die exitus de ventre matris suae, sine ullo merito
Abbreviated transcription (Latin):
in cordib: hominũ Aut sipos sunt ipsese leuent sicut
dementissime senciendo magna runa factiestis:
Vnde prouobis ipsum rogamus ad queutinam sic &iã
d&e quem ammodum defratre turbantionos
tI. ex audire dign&ur Iuł DIX̃ Hacigitur fidei con¬
solationegaudentes inmineamus coepto operi & dis¬
putationum promissa reddamus: Non ambi genter
hoc ipsum maximam es sepremu paften quã in eius
domatis archae constitimus quod cum tam mul¬
torum liuor sed plurimum error oppug&: Tam̃
ita supracasus euasit ancipites ut inuincibilis cluat
possessi onẽ uictoriae AC̃s ñ Ipsetibi daspalmam
contratot antestites dĩ qui antenos eaquȩ oppugans
in ecclesi a xp̃i didicerunt ađ que docuerunt biben¬
tes &ministrantes in fontibus i srahel: Hocergo quod
facis non estuictoricce possessione cluere sed inodiose
arrogantiae cloacam deformiter fluere cluere quis¬
pe pollere est : quomodo autem potesuictoriȩ possessio¬

Expanded text:
in cordibus hominum? Aut si possunt, ipsae se levent, sicut in cordibus hominum? Aut si possunt, ipsae se levent, sicut dementissime sentiendo, magna ruina facti estis. Unde pro vobis ipsum rogamus: atque utinam sic etiam de te, quemadmodum de fratre Turbantio, nos exaudire dignetur. XII. JUL. Hac igitur fidei consolatione gaudentes immineamus coepto operi, et disputationum promissa reddamus: non ambigentes hoc ipsum maximam esse praemii partem, quia in ejus dogmatis arce constitimus, quod cum tam multorum livor, sed plurium error oppugnet; tamen ita supra casus evasit ancipites, ut invincibilis cluat possessione victoriae. AUG. Ipse tibi das palmam contra tot antistites Dei, qui ante nos, ea quae oppuguas, in Ecclesia Christi didicerunt, atque docuerunt, bibentes et ministrantes de fontibus Israel . Hoc ergo quod facis, non est victoriae possessione cluere, sed in odiosae arrogantiae cloacam deformiter fluere. Cluere quippe, pollere est: quomodo autem potes victoriae possessio
Abbreviated transcription (Latin):
At nunc post quam prome dicamine coepit offerri&
delectationi accessit auctoritas ut concessu poene¬
mundi membris potes reginamentium : expugnatrix
hon estoctis & inuicta amimorum omnium captiua¬
trix turpitudo uocar&ur : Nobis quanto honestaci
ortanto durior tu in deueritatis causa facta esti
Quia contra precipites populos &suis remedis
infensos ñ on multum ual& raritas oratione medi can¬
tium: quidigitur horumne intui tureceptui canere
debebemus &contumelias nostras ulssscere silencio:
Acde conscienciȩ portu aliorum riderenaufragi¬
auerũ contradicis huic hodio primo benignitas:
quamgeneri debemus humano: De inceps spesfides
quam habemus in dm̃ qui extraid quod frequenter
des perates temporum leuauitruinas constantiã
timen quamusque ad mortis horam exercere uolu
t sinullum in presentiarum sequer& ur effectũ
per quas utique tempora uituperantur : Quando
recte uit uperantur nisi bonas uoluntates operando

Expanded text:
At nunc postquam pro medicamine coepit offerri, et At nunc postquam pro medicamine coepit offerri, et delectationi accessit auctoritas, ut consensu pmundi membripotens regina mentium, expugnatrix honestatis, et invicta animorum omnium captivatrix turpitudo baccharetur: nobis tanto honestior, quanto durior tuendae veritatis causa facta est, quia contra praecipites populos, et suis remediis infensos, non multum valet veritas, oratioque medicantium. Quid igitur? horumne intuitu receptui canere debebimus, et contumelias nostras ulcisci silentio, ac de conscientiae portu aliorum ridere naufragia? Verum contradicit huic odio, primo benignitas quam generi debemus humano; deinde spes et fides quam habemus in Deum, qui extra id quod frequenter desperatas temporum levavit ruinas, constantiam tamen, quam usque ad mortis horam exercere voluit,  nullus in praesentiarum sequeretur effectus ntatum per quas utique tempora vituperantur, quando recte vituperantur, nisi bonas voluntates operando
Abbreviated transcription (Latin):
rum lenocinantur auribus ACVS R Ambro¬
sium si audes criminaremanichoum ad tende in qũ
dicas quoduis uidere tam quam in mediceres
& siullustibi uel dĩtimor uel humanus pudorest
contisce Neo post& cunta libus tua conuitia
non solum pacienter uerum &iamgratulanter
Audire sed tudohes intedib: lacerandis& & huma¬
÷ naerubescere& diuina iuditia somidaro Iuho
Hagc in utroque sexu positos inimicosnostros ustio
commouit: Quelim quidam euitio male consueu¬
dinis mordax tamen & osonum salutarum uel¬
ut quib: dam curabatur ungentis acus N Ura¬
capungente purit sed qui libi dinẽ laudat siautẽ
propter maldon consu&udinem sicut sapitis clamatho¬
mo: Non quod uolo faciobonum sed quod nolo malum
hoc ago: Ceste uelinisto fatemini humanam uoluntatẽ
uires bonorum operum perdidisse: cuinisi diuine gra¬
ciȩ subueniat adiutorium quidei prodest copio sum&
XI. ornatum cuius lib& &ortantes ae loquium: Iuł dis

Expanded text:
rum lenocinantur auribus. AUG. Ambrorum lenocinantur auribus. AUG. Ambrosium, si audes, criminare Manichaeum. Attende in quem dicas, quod vis videri tanquam in me dicere: et si ullus tibi vel Dei timor, vel humanus pudor est, conticesce. Me oportet cum talibus tua convicia, non solum patienter, verum etiam gratulanter audire: sed tu debes in talibus lacerandis et humana erubescere et divina judicia formidare. X. JUL. Haec in utroque sexu positos inimicos nostros urtica commovit, quae olim quidem vitio malae consuetudinis mordax, tamen exhortationum salutarium velut quibusdam curabatur unguentis. AUG. Urtica pungente prurit, sed qui libidinem laudat. Si autem propter malam consuetudinem, sicut sapis clamat homo, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago : certe vel in isto fatemini humanam voluntatem vires bonorum operum perdidisse, cui nisi divinae gratiae subveniat adjutorium, quid ei prodest copiosum et ornatum cujuslibet exhortantis eloquium? XI. JUL.
Abbreviated transcription (Latin):
ipso antiquior ex̃ spectet culpa substanciam quȩ l& pec¬
cati habitans de inceps inmohuis captiuum hominem
coratseruire criminibus non castigatione inturpitudi¬
nibus sed misericordia digniorem: Quando quidem
quod nosuitia pr̃ȩuoluntatis esse dicamus : Id in ecclesia
auiris & feminis magnisque pontificibus originalis passio
non cupactur Ag̃sr Respondit tibi ambrosius pontf&
mcegnus h& resi archac eur̃e &cellent̃ orelccudcctus & dic̃
male eua paerturiuit : ut̃ paertus relinquer& mulieri¬
bus heredi teotem aque unus quisque concupis centicce
uolup tecte concr&us & genitelibus uisceribus infusus &
co agulcotus inscenguine: in pcennis uolutus prius subir& de¬
lictorum contagium quẽ uitelis sp̃smunus haurir&
Canaenda est itaque iulia nehumanedõ mise¬
Drante natura non teinaniter declamante tã¬
quam sance laudanda Iuł dix. Haacergo
manicheorum storiã dogmatum in puris simo¬

Expanded text:
ipso antiquior exspectet culpa substantiam: quae lex pecipso antiquior exspectet culpa substantiam: quae lex peccati habitans deinceps in membris, captivum hominem cogat servire criminibus, non castigatione in turpitudinibus, sed misericordia digniorem: quandoquidem, quod nos vitium pravae voluntatis esse dicimus, id in Ecclesia a viris et feminis, magnisque pontinuncupatur. AUG. Respondet tibi Ambrosius pontifex magnus, haeresiarchae vestri excellenter ore laudatus, et dicit: « Male Eva parturivit, ut partus relinqueret mulieribus haereditatem, atque unusquisque concupiscentiae voluptate concretus, et genitalibus visceribus infusus, et coagulatus in sanguine, in pannis involutus, prius subiret delictorum contagium, quam vitalis spiritus munus hauriret » . Sananda est itaque, Juliane, humana, Deo miserante, natura: non, te inaniter declamante, tanquam sana laudanda. IX. JUL. Haec ergo Manichaeorum scorta dogmatum impurissimo
Abbreviated transcription (Latin):
solli citudinum &timorum aculeus infigatur acsñ
Nondicimus hominũ uanos her&icos que sermones qui
asserunt dm̃iustum adbonum opus liberum hominẽ
cande dissen łalem quippeadam condidit in quo fium
omnes sed peccando perdidit se &omnes inre
Vinde nunc non est mnpotestate filiorum hominis
imalo liberari nisi graciadĩ & potestatem filios dĩfieri
Propter hoc non his quiflagitia si cut dicis in necessi¬
tatem carnis refundunt : Tedhis quiut intimationis
flagitiorum non inferantur preces dõ fundunt figitur
aculeus sollicitudinis &timores ne consentiant suꝑbis¬
qisimis & dõ in gratissimis disputationibus urĩs Iuł drx̃¬
Postremo in ecclesiis quȩ magnum bonorum & magium
populum possideant predicare : Tantumuim essepec¬
cati ut ante membrorum formam antainitium aduen¬
tum : que animerseminibus superuolans insecr&ũ
imatris inuadat &reosfaciat nascituros ortu que in¬

Expanded text:
sollicitudinum et timorum aculeus infigatur. AUG. sollicitudinum et timorum aculeus infigatur. AUG. Non dicimus hominum vanos haereticosque sermones, qui asserunt Deum justum ad bonum opus liberum hominem condidisse. Talem quippe Adam condidit, in quo fuimus omnes: sed peccando perdidit se, et omnes in se. Unde nunc non est in potestate filiorum hominis a malo liberari, nisi gratia Dei det potestatem filios Dei fieri . Propter hoc, non his qui flagitia, sicut dicis, in necessitatem carnis refundunt; sed his qui ut in tentationes flagitiorum non inferantur, preces Deo fundunt, figitur aculeus sollicitudinis et timoris, ne consentiant superbissimis et Deo ingratissimis disputationibus vestrPostremo in Ecclesiis, quae magnam copiam bonorum et magnum populum possideant praedicari tantam vim esse peccati, ut ante membrorum formam, ante initium adventumque animae, jactis seminibus supervolans, in secretum matris evadat, et reos faciat nascituros, ortuque
Abbreviated transcription (Latin):
catis nec inuoluntate hominis emendationis effec¬
tum locare sedstudiorum crimina officiauocare
membrorum catholicam hanofidem esse ut liberũ
confiteatur arbitrium sed perquod homo malum
facene cogantur &bonum uelle non possit ac gr̃
quid nobis irasceris quie mendationis effectum tanto
cercius appius quanto fidelius eama dnop &in
Frustra inflatam linguam uoce suꝑbinte dilatas:¬
Nolumus prorsus nolumus eis anumerari qui confi¬
dunt inuistute sua Animanostra đõsitit cuidicit
Diligante dneiuistus mea: potestenim homobonũ
uelle sed pre paratur uoluntas ad nõ inmalũ uero
libens uergit uiciatã propt̃ quod est sananda natri
quł dixclanos uero hominum her&icos que ser¬
mones qui as serant dñnustũ adbonum oplis liberũ
hominem conda disse & esse in unius cuius que poterta¬
te recedere amalo: Ac studiis splendere iustitis
ut his quiflagitia in necessita tem carnis refundunt:

Expanded text:
catis, nec in voluntate hominis emendationis effeccatis, nec in voluntate hominis emendationis effectum locare, sed studiorum crimina officia vocare membrorum: catholicam hanc fidem esse, ut liberum confiteatur arbitrium, sed per quod homo malum facere cogatur, bonum velle non possit. AUG. Quid nobis irasceris, qui emendationis effcertius appetimus, quanto fidelius eum a Domino petimus? Frustra inflatam linguam voce sunolumus prorsus, nolumus eis annumerari qui confidunt in virtute sua . Anima nostra Deo sitit , cui dicit, Diligam te, Domine, virtus mea . Potest enim homo bonum velle; sed praeparatur voluntas a Domino : in malum vero libens vergit vitiata, propter quod est sananda natura. VII. JUL. Vanos vero hominum haereticosque sermones, qui asserant Deum justum ad bonum opus liberum hominem condidisse, et esse in uniuscujusque potestate recedere a malo, ac studiis splendere virtutis, ut his qui flagitia in neccessitatem carnis refundunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Laud a tedm̃ ones gentes laudate cum omnes
copuli: Quostuqueris non ueraciter docere sed
subtiliter fcellere aliquoseorum &urãe ad dere
paucitate subtilitatem pauconum philosophoꝵ
secularium predicando & nos reprehendendo
quod indicantur nostra subtiliter &ideo hiusce¬
modi homines passim sibi profiteantur placereme:
Tamen aliquociens dixisti nihilmagis agere quam
ut non intellegar quomodo ergo id quod defendo
multitudine plac& nisi qui a multitudo istacatho¬
lica est cuimerito ur̃a heresis displic& : Iuł dex
Delectat enim prorsus subantes animas in famare
quid quidumquam &us quam sc̃orum fuit necdaro¬
rũ operũ castigentur exemplis: Aq̃s p̃ Subantes
ergo anime postte pocius currunt quilibidinem
laudas inam caste anime uituper ando arguunt.
quod gxpugando laud antur quł dr& Delectat
prorsus apenitus afficit causars inbec illita tem
natare dicere carnem congenitis ob noxiamesse peo¬

Expanded text:
Laudate Dominum, omnes gentes; laudate eum, omnes Laudate Dominum, omnes gentes; laudate eum, omnes populi . Quos tu quaeris, non veraciter docere, sed subtiliter fallere aliquos eorum, et vestrae addere paucitati, subtilitatem paucorum philosophorum saecularium praedicando, et nos reprehendendo quod non dicantur nostra subtiliter, et ideo cujuscemodi homines passim sibi ea profiteantur placere. Me tamen aliquoties dixisti, nihil magis agere, quam ut non intelligar: quomodo ergo id quod defendo, multitudini placet, nisi quia multitudo ista catholica est, cui merito vestra haeresis displicet? V. JUL. Delectat enim prorsus subantes animas, infamare quidquid unquam et usquam sanctorum fuit, ne clarorum operum castigentur exemplis. AUG. Subantes ergo animae post te potius currunt, qui libidinem laudas: nam castae animae vituperando arguunt, quod expugnando laudantur. VI. JUL. Delectat prorsus et penitus afficit, causari imbecillitatem naturae, dicere carnem congenitis obnoxiam esse pec
Abbreviated transcription (Latin):
uultis uos ipsos pocius separatis: Iuł dix Ita cum
prudentibus parumlic& uilib: autem quod lib&
&iam dec&. Ceditionum decr&o &clusa est de
ecclesiis censura uistutum nobis que hoc apudho¬
mines uulgios fecit quod accessio erroris esseren¬
nuim: Vulgi in quã qui sentenciae meritum de
prosperitatib: ponder anseam ueriorẽ estimat
quam plurib: placere conspexerit A QS R¬
Num quid manicheos plurib: plac& nonne sicut
pãricide & pauci & possimi sunt : Nolite ergo de
paucitate gloriari & quod estuanius dicere qđ
pluribus placeat dogma nostrum: & obicere n ob̵
d& est abilium dogma paucorum: Iuł drx̃
Quod que ait in epicurum tullius manifesto ar¬
gumento non dici illas subtiliter. quod cͥuius cemo¬
di homines passim sibiea profitentur placere
Idisti sicut omnia ꝑuersõ ad sapientia eputant
testimonium ꝑtinere : ACSR Ced tulłia nem
cũdicit adque conuincit in hac sentenoia illequidicit.

Expanded text:
vultis, vos ipsos potius separatis. III. JUL. Ita cum vultis, vos ipsos potius separatis. III. JUL. Ita cum prudentibus parum licet, vilibus autem quodlibet etiam licet; seditionum decreto exclusa est de Ecclesiis censura virtutum: nobisque hoc apud homines vulgi officit, quod accessio erroris esse renuimus; vulgi, inquam, qui sententiae meritum de prosperitatibus ponderans, eam veriorem aestimat, quam pluribus placere conspexerit. Numquid Manichaeus pluribus placet? nonne sicut parricidae, et pauci, et pessimi sunt? Nolite ergo de paucitate gloriari; et, quod est vanius, dicere quod pluribus placeat dogma nostrum, et objicere nobis detestabilium dogma paucorum. IV. JUL. Quodque ait in Epicurum Tullius, manifesto argumento non dici illa subtiliter, quod cujuscemodi homines passim sibi ea profitentur placere. Id isti, sicut omnia, more perverso, ad sapientiae putant testimonium pertinere. AUG. Sed Tullium vicit atque convicit in hac sententia ille qui dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
quod asserrimus domapopulare est non estergo dogma
manichaeorum hoc quod in populis xp̃i anismente
perditac oppugnas. Manicha eorum qui ppe
demenciam in paucis merito contemnis sed ha¬
bes &tuam qua nomine manichaeorum eospo¬
pulos quo siudices refugis redderenobis conaris
infestos quasi possint populi tualo quacitate de¬
cepti manichaeumdicere ambrosium manichae¬
um dicere cyprianum qui propter salutem & iã
paruulorum docuerunt esse originale peccatũ
Tales autem populos nonfecit sed inuenit ambro¬
sius non fecit sed inuenit &iam ipsecyprianus
tales populas in ecclesia Inuenio &iam patertuus
quando baptizatus es ut dic&ur paruulos talos
postremo populos catholicos inuenistis &uos com¬
pescite uos: Fatemur dogma nostrum esse popu¬
lare quia populos eius sumus : Qui propter ea est
appellatus ihs̃ quis aluum facit populum suum a pec¬
catis eorum: aquo populo cum separare paruulos

Expanded text:
quod asserimus, dogma populare est; non est ergo dogma quod asserimus, dogma populare est; non est ergo dogma Manichaeorum hoc, quod in populis christianis mente perdita oppugnas. Manichaeorum quippe dementiam in paucis merito contemnis: sed habes et tuam, qua nomine Manichaeorum, eos populos quos judices refugis, reddere nobis conaris infestos; quasi possint populi tua loquacitate decepti Manichaeum dicere Ambrosium, Manichaeum dicere Cyprianum, qui propter salutem etiam parvulorum docuerunt esse originale peccatum. Tales autem populos non fecit, sed invenit Ambrosius; non fecit, sed invenit etiam ipse Cyprianus: tales populos in Ecclesia invenit etiam pater tuus, quando baptizatus es, ut dicitur, parvulus; tales postremo populos catholicos invenistis et vos. Compescite vos; fatemur dogma nostrum esse populare: quia populus ejus sumus, qui propterea est appellatus Jesus, quia salvum facit populum suum a peccatis eorum : a quo populo cum separare parvulos
Abbreviated transcription (Latin):
dlautis dix commode nobiscuace¬
r&ur sicut apuderuditas iudices negotium ue¬
ritatis tueri dar&ur facultas aut quia hoc interim
ungatur uel nullo imporitorum obuerberare miur
mur tumul ACS R̃ Tales certe eruditos iudices
quȩris quinisi fuerint exculti &ornati liberalibus
disciplinis ne queignor auerint quid senserint &iam
huiusmundiphilos ophi d&uis dictis iudicare non
possint: Talꝑshicerat Ambrosius que miudicem
si non refugis dubitare non debes iustissime te esse
tropei dampna ꝑp&imur: Quod bonẽ causȩ pru¬
dencia cognitorum miris erat delatura suffragus
uel nihil ad contumelias nostras uulgiualer & a sen¬
sio. Dehisergo quas dixi hominũ partib: una nobis
prodess& alteranihil nocer& : si aut illa potesta¬
temobtiner & aut ista uere cundiã uerum quia re¬
rum est magna confusio & stolidorum maxima mul¬
titudo eripiuntur ecclesiȩ gubernacula rationis ute¬
recto cornđueli fecit dogma populare: AESN si hoc

Expanded text:
US. Commode nobiscum ageretur, si aut apud eruditos judices negotium veritatis tueri daretur facultas; aut quia hoc interim negatur, vel nullo imperitorum obverberaremur tumultu. AUGUSTINUS. Tales certe eruditos judices quaeris, qui nisi fuerint exculti et ornati liberalibus disciplinis, neque ignoraverint quid senserint etiam hujus mundi philosophi, de tuis dictis judicare non possint. Talis hic erat Ambrosius, quem judicem si non refugis, dubitare non debes, justissime te esse tropaei damna perpetimur, quod bonae causae prudentia cognitorum miris erat delatura suffragiis; vel nihil aliud ad contumelias nostras vulgi valeret assensio. De his ergo, quas dixi, hominum partibus una nobis prodesset, altera nihil noceret, si aut illa potestatem obtineret, aut ista verecundiam. Verum quia rerum est magna confusio, et stolidorum maxima multitudo; eripiuntur Ecclesiae gubernacula rationis, ut erecto cornu velificet dogma populare. AUG. Si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
suam in utroquȩ uel se ueritatem in impiqs &xerendo
uelbenedictionem fidelibus largiendo apparuit:
Itaque hano sentenciam egregii preceptoris nec mani¬
cheis opemsensibus attullisse : &diuerso nos conse¬
queñ armasse. A C̃S R̃ Quid calum maris quid
fcolso criminaris necquos & quecles ȩcclesiȩ docto¬
res crimineris adtendis non cuius quam manichei
sed sc̃i ambrosii uerbis tibi respondeo ds̃ quos dignat᷑
dicium cum alio facit alios non facit occultum est:
Propter quod dicitur hominẽ non abhomine : O homo

Expanded text:
suam in utroque, vel severitatem in impios exserendo, suam in utroque, vel severitatem in impios exserendo, vel benedictionem fidelibus largiendo. Apparuit itaque hanc sententiam egregii praeceptoris, nec Manichaeis opem sensibus attulisse, et e diverso nos consequenter armasse. AUG. Quid calumniaris, quid falso criminaris, nec quos et quales Ecclesiae doctores crimineris attendis? Non cujusquam Manichaei, sed sancti Ambrosii verbis tibi respondeo: « Deus quos dignatur dicium, cum alios facit, et alios non facit, occultum est. Propter quod dicitur nomini per hominem, sed no
Abbreviated transcription (Latin):
peruo luntatem: sed homo ingrate preparatur uolun¬
tas ad̃o: Ideo utrum que uerum est & quia ds̃ prepa¬
ratuc sac ingloriam : Ꝙ quia ipsccsepreparant
zechielem proph& am unde quod satis uisum est
Qupra commemor aui ut istac&iam uerba repperies
idest dm̃ facere ut precepta eius homines facian&:
Quorũ miser&ur non proptermerita eorum que mala
ibiesse commemorat sed propter nomensuum ut dõ
si ne meriuis eorum faciente u faciant preceptecei
incipiant merita bonorum habere factorum: Hecest
gracico qucom negaotis non exo peribus que fiunt sedut fi
excłant Iuł t Ecceofficum libere uoluntatis sunquid
mundauerit qui sem& ipsum soci& ate uasorum uilium
quo nomine uitia denotantur erituas in honorem sc̃i fi¬
catum utiledño ad omne opusbonum paratum:
Necigitur uasa studiis proprus aut a diram aut adglo¬
riam preparantur ds̃ autem notam facit potenciã

Expanded text:
per voluntatem: sed, ingrate homo, praeparatur volunper voluntatem: sed, ingrate homo, praeparatur voluntas a Domino ; ideo utrumque verum est, et quia Deus praeparat vasa in gloriam, et quia ipsa se praeparant. zechielem prophetam, unde quod satis visum est supra commemoravi : ista etiam verba reperies, id est, Deum facere ut praecepta ejus homines faciant, quorum miseretur, non propter merita eorum, quae mala ibi esse commemorat, sed propter nomen suum; ut Deo sine meritis eorum faciente ut faciant praecepta ejus, incipiant merita bonorum habere factorum. Haec est gratia quam negatis, non ex operibus quae fiunt, sed ut fiant. CXXXV. JUL. Ecce officium liberae voluntatis: Si, inquit, mundaverit quis semetipsum a societate vasorum vilium quo nomine vitia denotantur, erit vas in honorem sanctificatum, utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Haec igitur vasa, studiis propriis, aut ad iram, aut ad gloriam praeparantur: Deus autem notam facit potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
&ut notaes faciaot inquid diuicias glori ccesucc e i nua¬
sis miseri cordie que prepcorauit ingloriam quos &
cauit nos non solum exiudeceis sed &iam & gentibusceste
hio ab soluit quod superior conflictus operuerat:
Non inferria dõ iramnisi his uasis quȩ adporditionem
consumatac fuerint gloriam autem dccrehis quȩ adhoc
fuerint prepcerocte: a quo autem uasce eius modi insus¬
ceptionem horum quȩ diximus prepcerentur ipsius apos¬
toli sermo pate fecit : inmagnac inquid domo non sunt tan¬
tum modo uecsec aurec &argentia sed & lignae & fictilia
alic quidem in honorem alic in contumeliã : Siergo mun
dauerit qui sem & ipsum abi serqluas in honorem sc̃i ficatũ
ut illedño ad omneopus bonum paratum ac̃sñ.
Ergo ipsccuasa itacsepreparant ut frustra de dõdictũ
sit que preparauit ingloriam: Hoc enim a pertissime
dicis nec intellegis it adictum esse: Si quis emundaue¬
rit sem & ipsum ut ostender &ur eopus hominis

Expanded text:
et ut notas faceret, inquit, divitias gloriae suae in vaet ut notas faceret, inquit, divitias gloriae suae in vasis misericordiae, quae praeparavit in gloriam, quos et vocavit nos, non solum ex Judaeis, sed etiam ex Gentibus . Certe hic absolvit, quod superior conflictus operuerat, non inferri a Deo iram nisi his vasis quae ad perditionem consummata fuerint; gloriam autem dari his quae ad hoc fuerint praeparata. A quo autem vasa hujusmodi in susceptionem horum quae diximus praeparentur, ipsius Apostoli sermo patefecit. In magna, inquit, domo, non sunt tantummodo vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia; alia quidem in honorem, alia in contumelas in honorem sanctificatum, utile Domino, ad omne opus bonum paratum . AUG. Ergo ipsa vasa ita se praeparant, ut frustra de Deo dictum sit, quae praeparavit in gloriam? Hoc enim apertissime dicis: nec intelligis ita dictum esse, Si quis mundaverit semetipsum, ut ostenderetur et opus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
bat soticori & desidiam suam obid colorenecessitatis
obnubere ut in susceptione gencium reclamare euan¬
relio audet quõ & sisic ess& quo modotu commnentaris
tamen supplicaredõ non seditionem & citacredeberes :
quibus uerbis nequitiam r&undit hominis quidiuer¬
sit ootem meritorum & uoluntatis qualitate ueni¬
entem aucupans elo quutionis ambiguum. Ideo neces¬
sitccti diuine conabatur ascribere : Vt asserer&
nec esfe esse alterum de duobus id est aut gentes ad pro¬
misionis nonuenire consostium: autsi hoclicer & dõ
extingui officia libere uo luntatis uerum Qui a id non
sufficiebat negacione quȩ enim at climagistro sicut
commendebatur auctoritasdĩ itaerat indefensoc
reliquenda iusticia subdit consequenussime uasco
quȩin contu meliee que inhonore fiunt habere hocde
propriȩ stipendio uoluntatis sienim uolens ds̃ osten¬
dere iram & notam facere potenciam suani in mul¬
ta paciencia inucsisire consummatis in ꝑditionem

Expanded text:
bat otiari, et desidiam suam ob id colore necessitatis bat otiari, et desidiam suam ob id colore necessitatis obnubere, ut in susceptione Gentium reclamaret Evangelio; audit quoniam etsi sic esset quomodo tu commentaris, tamen supplicare Deo, non seditionem excitare deberes: quibus verbis nequitiam retundit hominis, qui diversitatem meritorum ex voluntatis qualitate venientem, aucupans elocutionis ambiguum, ideo necessitati divinae conabatur adscribere, ut assereret necesse esse alterum de duobus, id est, aut Gentes ad promissionis non venire consortium, aut si hoc liceret Deo, exstingui officia liberae voluntatis. Verum quia id non sufficiebat negotio; neque enim a tali magistro, sicut commendabatur auctoritas Dei, ita erat indefensa relinquenda justitia: subdit consequentissime, vasa quae in contumelia et quae in honore fiunt, habere hoc de propriae stipendio voluntatis. Si enim Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiam suam in multa patientia, in vasis irae, consumm
Abbreviated transcription (Latin):
reliquie pelectionem graciȩ facticesunt si autem gra¬
tia damnon exoperib Alio quin gratio iamnone c̃gacia
unde & hic cum dixis s& in perclectionem propositum
dimaner & continuo subdidit non ex operib: sed exuo¬
cante dictum est quiamaior serui & minori : contra istã
dĩ preiudicat potestacte : Vbi quidicis aliud ñis ad incur¬
uandam cincumcisorum arroganciammentitur apłs
dicens Non ex operib: dilectum esseia cob cum ex operi¬
b sit dilect᷑ quierat qui&us & mitis oboe diensparentũ
preceptis & scĩficationem app&entis simus nec intel¬
letisi Noni deo quia teclis erat ueltcclis futuruserat fu¬
is sedilectum sed tcclem quia dilectus est factum erubes¬
ce non mentitur a postolus non exoperibus ia cobdilect :
est  ñ Cienim gratia iam non ex o peribus sed gra¬
cia dilectus eademgratia faciente bonis opostuit ut
poller& operibus parce anim& ucce nolies se inimi¬
cxoxcus huic gracioce Iuł dix̃ Ergo superbia illa quȩ uole¬

Expanded text:
ionem gratiae factae sunt: si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia. Unde et hic, cum dixisset, ut per electionem propositum Dei maneret; continuo subdidit, Non ex operibus, sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori . Contra istam Dei praejudicat potestate. » Ubi quid dicis aliud, nisi, Ad incurvandam circumcisorum arrogantiam mentitur Apostolus, dicens non ex operibus dilectum esse Jacob; cum ex operibus sit dilectus, quia erat « quietus, et mitis, obediens parentum praeceptis, et sanctificationum appetentissimus » ? Nec intelligis, non ideo quia talis erat, vel talis futurus erat, fuisse dilectum: sed talem, quia dilectus est, factum. Erubesce: non mentitur Apostolus; non ex operibus Jacob dilectus est; si enim gratia, jam non ex operibus: sed gratia dilectus, eadem gratia faciente bonis oportuit ut polleret operibus. Parce animae tuae, noli esse inimicus huic gratiae. CXXXIV. JUL. Ergo superbia illa quae vole
Abbreviated transcription (Latin):
Nos uero dm̃ quidem paruulorum opificem predica¬
mus : Sed ex ea demma ssa medium locum uasi s ubi
nec in honoremfiant. Nec in contumeliam quem
non dedit apostolus nondamus quoduos faciendo
euaderetis iudicium dĩ Si eum tantum modo maniche¬
orum &non omnium her&icorum dampnatorẽ

Expanded text:
Nos vero Deum quidem parvulorum opificem praedicaNos vero Deum quidem parvulorum opificem praedicamus: sed ex eadem massa medium locum vasis, ubi nec in honorem fiant, nec in contumeliam, quem non dedit Apostolus, non damus; quod vos faciendo evaderetis judicium Dei, si eum tantummodo Manichaeorum, et non omnium haereticorum damnatorem
Abbreviated transcription (Latin):
graciocẽ factere sunt: Si autem gracia iam non eoper¬
ribus & hocre ferad illud unde disputacio ista profe¬
ta est: Cumenim nondum natiessent neque aliquid
gissent boniaut mali ut secundum electionem propo¬
situm dĩmaner& Non exo peribus: hatest eleptio
graci&e : Non exo peribus quo fiunt uasa in honorem
utbona opera faciunt quia operabona sub sequantur
graciam non precedunt : Quõ gracia dĩ facit utea facia¬
mus nec constituamus iusticiam nostram sed dĩ iusticu
sit mnobis idest quamdonat ds̃ nobis C& eriuero
&cecati sunt hoo estiudicium quo fiunt uasa in contu¬
meliam &x quo iudicio dictum est: Esauautem odio
habui & quo iuditio dictum est &iam pharaoniãd
hocte excitaui: unde appar &uos sicintellegentes uel
pocius non intellegentes a postolum exoperib: con¬
tra graciã uellegloriari &uram̃ iusticiam uolen¬
tes constituere iusticiae dĩ non esse subi ectus:

Expanded text:
gratiae factae sunt: si autem gratia, jam non ex opegratiae factae sunt: si autem gratia, jam non ex operibus. Et hoc refert ad illud, unde disputatio ista profecta est: Cum enim nondum nati essent, neque aliquid egissent boni aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret; non ex operibus. Haec est electio gratiae, non ex operibus, qua fiunt vasa in honorem, ut bona opera faciant: quia bona opera subsequuntur gratiam, non praecedunt; quoniam gratia Dei facit ut ea faciamus; nec constituamus justitiam nostram, sed Dei justitia sit in nobis, id est, quam donat Deus nobis. Caeteri vero excaecati sunt : hoc est judicium, quo fiunt vasa in contumeliam; ex quo judicio dictum est, Esau autem odio habui. Ex quo judicio dictum est etiam Pharaoni, Ad hoc te excitavi. Unde apparet vos sic intelligentes, vel potius non intelligentes Apostolum, ex operibus contra gratiam velle gloriari, et vestram justitiam volentes constituere, justitiae Dei non esse subjectos.
Abbreviated transcription (Latin):
Quodomnino & uos facitis : Iusticiam quippe ur am̃
uultis constituere cuids̃ secundum merita raribuat
graciam : Necuultis graciam dĩ precedere que uos faciat
habereiusticiam: De in de conexa sibim&serie dispata¬
tionis adillud peruenit ubiait: dico ergo: numquid rep
pullit ds̃ pleboniuam̃ absit: Nam & ego hisrahelita
smi ex semine abraham tribubeniamin non reppu¬
lit ds̃ plebemsuam quam presciuit: Anne scitis in eliã
quĩ dicit scriptura quem am modum interpellat dm̃
aduersus israhel : Sñe proph&cstuos occiderunt
altcoriatua suffoderunt & ego relictus sum
solus & querunt animammeam Ced quedicit illi
tempore reliquiȩ ꝑ electionem gracia factoce sunt
si autem graciã &iam non exo peribus alio quin gra¬
cia iamnon est: Deinde unde quid adiungat:
Quid ergo inquid quod quereb at israhel hocnon est
consequutus : eleccio autem consequuta e st: sed supe¬
rius respice qualis eleccio ubia it reliquiȩ ꝑelectionẽ

Expanded text:
. Quod omnino et vos facitis: justitiam quippe vestram . Quod omnino et vos facitis: justitiam quippe vestram vultis constituere, cui Deus secundum merita retribuat gratiam; nec vultis gratiam Dei praecedere, quae vos faciat habere justitiam. Deinde connexa sibimet serie disputationis, ad illud pervenit, ubi ait, Dico erpulit Deus populum suum absit nam et ego Israhelita sum ex semine Abraham tribu Beniamin non reppulit Deus plebem suam quam praesciit an nescitis in Helia quid dicit scriptura quemadmodum interpellat Deum adversus Israhel Domine prophetas tuos occiderunt altaria tua suffoderunt et ego relictus sum solus et quaerunt animamactae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia. Deinde vide quid adjungat. Quid ergo, inquit? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est. Sed superius respice qualis electio, ubi ait: Reliquiae per electionem