comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Duoda̾ reputatur adius¬
ticiani ex ĩ credulitate axfidem
õptiq exfide iustificam᷑ nõ exo¬
rib legis. Abrahe ã ip̃i ouo filii
anciliã et filul anciłe. Nõeĩ hẽdẽ
qla lib̾tate tios xpt̃ lib̾auit. uñ
colligitur ꝙ hn sũt magis abra¬
efilii qui ex fide p̃stant᷑ eĩ fidẽ¬
des. lex pedgogus est fides lib̾a
abiciamus gͦ oꝑam s̾uitutis
teneamus gcam lib̾tatis desera¬
inus ũbram solis sicuti utus
uidaicos deseramus crctũcisom̃
it apꝰ ecce ego paulus dicono

Expanded text:
utem reputatur ad justitiam, ex incredulitate ad fidem est: utique ex fide justificamur, non ex operibus legis. Abrahae autem ipsi duo filii ancillam, et filium ancillae; non enim haeredem qua libertate nos Christus liberavit. Unde colligitur quod ii magis Abrahae filii, qui ex fide; praestant enim fidedes. Lex pedagogus est, fides libera: abjiciamus ergo opera servitutis, teneamus gratiam libertatis: deseramus umbram, solem secuti: ritus Judaicos deseramus . 2. Circumcisio it
Abbreviated transcription (Latin):
uet ad punum fidei qui fidem nõ
uentiletur nec ambulando ꝓficiet
cia. Quid uero astucius quid subciliꝰ
tib uenit et sospitandis homibꝰ
salutare lumen effulsit ut surdiau¬
dicum grẽ spintalis admitterent
aperient oculos ad dominum ceci¬
ufirii. et̾na sauitate uenalescerẽt.
Cl idi adecc̃am curcerent inutila¬
ris uocib et p̾cib adorarent uidens
ille ydola derelicta et ꝑminiũcredẽ¬
ciuim populũ sedes suas atempla de¬
serta. excogitant nouamn fraudem
lat uicautos. Hereses inuenit et scs¬
mata quib subuerteret fidem ue¬
ritatẽ corrũꝑet scinderet uuitate.
Quos detinere non pot̾ ĩmeuet̾is
cecitate circũ scͥbit ⁊ decipit noui
tineris errore. Bapit de eccã hoĩes.¬
ut cum sibi aꝓpinquasse lumim
atq euasisse uoctẽ seculi uidentur.
alias uescientib tenebras rursus
infundit et cum euangeliox et ob
seruacione eius. et lege nõ stantes
ranos se nocet et ambulantes ĩce¬
nebris bre se lumeu eristimet blan¬

Expanded text:
et ad praemium fidei qui fidem non uentiletur nec ambulando proficietia. quid uero astutius quidue subtilitibus uenit et sospitandis hominibus salutare lumen effulsit, ut surdi auditum gratiae spiritalis admitterent, aperirent ad Dominum ocinfirmi aeterna sanitate reualescerent, clodi ad ecclesiam currerent, muti claris uocibus et precibus orarent, uidens ille idola derelicta et per nimium credentium populum sedes suas et templa deserta excogitauerit nonam fraudem,lat incautos? haereses inuenit et schismata, quibus subuerteret fidem, ueritatem corrumperet, scinderet unitatem. quos detinere non potest in uiae ueteris caecitate circumscribit et decipit noui itineris errore. rapit de ipsa eccleset, dum sibi adpropinquasse iam lumini adque euasisse saeculi noctem uidentur, alias nescientibus tenebras rursus infundit, ut cum euangelio Christi et cum obseruatione eius et lege non stantes christianos se uocent et ambulantes in tenebris habere se lumen existiment blan
Abbreviated transcription (Latin):
os. hos demq fortes dicit ⁊ stablles
hos sup̃ petram robusta uiole fũda¬
inmobili et in coucussa furmitate so¬
litatos. Qui auoit inquit uba mea
et facit ea sumilabo eum uiro sapi¬
cuti qui edificauit domum suan
supra petram. Descendit pliuuna ad¬
uenerunt flumina ueuerunt mñti
et inpegerunt in domũ illam ⁊ uou
retroit fundata enĩ erat sup̃ petram.
u̾bis igitur eius insistere quecũq fe

Expanded text:
os. hos denique fortes dicit et stabiles, os. hos denique fortes dicit et stabiles, hos super petram robusta mole fundainmobili et inconcussa firmitate solidatos. qui audit, inquit, uerba mea et facit ea, similabo eum uiro sapienti, qui aedificauit domum suam super petram. descendit pluuia, aduenerunt flumina, uenerunt uenti et inpegerunt in domum illam: et non cecidit. fundata enim fuit super petram. uerbis igitur eius insistere, quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
uin moneat domniꝰ et dicat.
uos estis salt̾re cumq eẽ nos
subeat ad m̃ocenciam simplices. et
tũ cum simplicitate pruoentes ꝙͥ
aluid frẽs dilectissum quã pindere
nos cõuenit᷑ꝰ et sollito corde iugilan¬
tes. subdoli hostis inlidias intelłre
parit et cauere. ne qui cpm sapien¬
ciam dei pris inouimus minus sa¬
subruendis. ac deiciendis dei serius
opta ĩpugnaticem grassant: Ffacili
cimendus ẽ. et cauendus ĩmicus
cũlatent᷑ obrepit cũ ꝑ pacis yma¬
ginem fallens. occulcis accessibus
seipeunde et uom̃ serpentis accepit.
cia. Sic abĩicio statim mundi fefel¬
lit ⁊ ubis mendacib blandiens. ru¬
des aĩas in cauta crudelitate dece
est uet̾is hoĩs mamtugere et uestigi¬
is xͥ unicentis incistere. ue demio mͦ¬
canti in mortis laqueum reuolua
natur et m̃citur xͥ mandata ẜuem
ip̃o in ouente ⁊ dicente Si is adui¬
tam uenire. serua mandata. Et it̾m
Si fecitis quod mando uobis: iam
uoudicam uos seruos s amicos me¬

Expanded text:
um moneat Dominus et dicat: uos estis sal terrae cumque esse nos iubeat ad innocentiam simplices et tamen cum, simplicitate prudentes, quid aliud, fratres dilectissimi, quam prouidere nos conuenit et sollicito corde uigilantes subdoli hostis insidias intellegere pariter et cauere, ne qui Christum sapientiam Dei patris induimus minus sasubruendis ac deiciendis semis Dei aperta inpugnatione grassantur, faciliotimendus est et cauendus inimicus, cum latenter obrepit, cum per pacis imaginem fallens occultis accessibus serpit, unde et nomen serpentis accepit. cia. sic ab initio statim mundi fefellit et uerbis mendacibus blandiens rudem animam incauta credulitate decepest ueteris hominis uiam fugere, uestigiis Christi uincentis insistere, ne denuo incauti in mortis laqueum reuoluamnatur et uincitur Christi mandata seruemus ipso monente et dicente: si uis ad uitam uenire, serua mandata, et iterum: si feceritis quod mando nobis, iam non dico uos seruos sed amic
Abbreviated transcription (Latin):
fulgorẽ gracie ꝑ lauachrum regene¬
racõnis et infusionẽ spẽ sancti qit se¬
curus uene. peccaui domino. ut ⁊p
se ineoꝵ ueniret consorciũ. quibus cu¬
pe remissio prouemiet. Adu̾tis quẽ¬
admodum peccatum ꝓpͥum deplora¬
uent. Quid igitur ei iniretur ẽẽ dimis¬
unc considemus opera eius q

Expanded text:
fulgorem gratiae per lauacrum regenefulgorem gratiae per lauacrum regenerationis et infusionem spiritus sancti ait securus ueniae: peccaui domino, ut et ipse in eorum ueniret consortium quibus culpae remissio proueniret. aduertis quemadmodum peccatum proprium deplorauerit? quis igitur ei miretur esse dimisunc consideremus opera eius, q
Abbreviated transcription (Latin):
iuroi. Pulchre quoq addidit ag¬
nam estituet quiacarnẽ ꝓpͥam resus¬
citauit carnem ullã uirginalis inte¬
gtitatis redoidit. Nec ulud ociosum
quod ait inquadruplum restituet.
Quadruplatur em̃ resurreccio mor¬
tuoꝵ. sicut docet apostolus dicens.
Sximinatur incorrupcione surget
ĩicorrupcione. Semmatur inigno¬
bilitate: surget ingloria. Seminat᷑¬
ĩinfirmitate surge luͥtute. Semma¬
tur corpus ammale surget corpus
pũale Restituet plane inquadru¬
lum aguã eciam illo modo quo
iotest iam homo dicere. sicui aliꝙ
abstuli. reddo quadrupl.ĩ. Cõuenien
feciam illud a diecit quia nõ pepct
Non eiũ pepcit sibi xpẽ. ut oĩbus so¬
ueuiret. Ideoq dictum est adomio¬
mũ põ ut seruũ suũ dauid ut misti¬
um declararet. Quĩ tu hoc fecisti in
ecculto et ego faciam hoc ubum co¬
timoĩisrał inconspectu solis huis
etpͥiũ quidem nesciens sacram̃tũ
omotus est dauio indignacione
snon errauit affectu. pd̃stã uero

Expanded text:
undi. Pulchre quoque addidit: Agnam restituet ; quia carnem propriam resuscitavit, carnem illam virginalis integritatis reddidit. Nec illud otiosum quod ait: In quadruplum restituet. Quadruplatur enim resurrectio mortuorum, sicut docet Apostolus dicens: Seminatur in corruptione, surgit in incorruptione; seminatur in ignobilitate, surgit inin infirmitate, surgit in uirtute; seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. restituet plane in quadruplum agnam etiam illo modo, quo potest iam homo dicere: si cui aliquid abstuli, reddo quadruplum. conuenienter etiam illud adiecit: quia non pepercit; non enim pepercit sibi Christus, ut omnibus subueniret. ideoque dictum est a domio ad seruum suum Dauid, ut mysterium declararet: quoniam tu hoc fecisti in occulto, et ego faciam hoc uerbum coram omni Istrahel in conspectu solis huius. et primo quidem nesciens sacramentum commotus est Dauid indignatione, sed non errauit affectu. postea uero
Abbreviated transcription (Latin):
dam̃ta uͥtutis. Pudor eĩ nõ reuocat
s cõmendat officium. Itaq uelut
quadam ugmali uerecundia sut¬
si forte aliquam subito ueniens
offendiss pentem. uelut dep̾ssus.
et quasi demersus int̾ram. licet in
ipo nequaquã dissimilis cetu uno¬
rum rarus attollere os.cleuare oc¬
los refie sermonem. qd pudico qͤ¬
dã m̃tis pudore faciebat cũ quo cas

Expanded text:
damenta virtutis; pudor enim non revocat, sed commendat officium. Itaque velut quadam virginali verecundia sufsi forte aliquam subito veniens offendisset parentem, velut depressus et quasi demersus in terram, licet in ipso nequaquam dissimilis coetu virorum, rarus attollere os, elevare oculos, referre sermonem: quod pudico quodam mentis pudore faciebat, cum quo cas
Abbreviated transcription (Latin):
Emq uitantum castimoni¬
am dilexit ut nec uroremer¬
peteret. licet meo nõ solum
cafitatis appeteucia fint s eciam p¬
etatis gracia. Miro a modo. ⁊ cõnigi¬
un disirulabat i iactancia decłi¬
nabat. Tautaq erat dissimulacio ut
nobisquoq urgentib differre mag.
consorcium quam refuge indetur.
hoc unũ itaq fint. quodꝰ nec fratibꝰ
crederet. nõ aliqua cuctacõns he¬
sitaucia: s u̾ͥtutis uerecundia. Os

Expanded text:
in tantum castimoniam dilexit, ut 1129 nec uxorem expeteret; licet in eo non solum castitatis appetentia fuerit, sed etiam pietatis gratia. Miro autem modo et conjugium dissimulabat, et jactantiam declinabat: tantaque erat dissimulatio, ut nobis quoque urgentibus, differre magis consortium, quam refugere videretur. Hoc unum itaque fuit, quod nec fratribus crederet: non aliqua cunctationis haesitantia, sed virtutis verecund
Abbreviated transcription (Latin):
uult eum affre. Motus rex ꝙ uon
solumt humanis. s ecia pricidalibs
cadaiub mulieres paste uidentur.
et tamatroas calamitatis exẽplo
necem cinus inpotestate foreciede¬
ret ut obsidione solueret ꝓpulsaret
fauiem ul quia non piniserat regi
ut ꝓcut̾et syros quos cecitate ꝑfu¬

Expanded text:
ult eum afferre. Motus rex quod non solum humanis, sed etiam parricidalibus 137 cadaveribus mulieres pastae viderentur, et tam atrocis calamitatis exemplo necem, cujus in potestate fore crederet, ut obsidionem solveret, propulsaret famem: vel quia non permiserat regi ut percuteret Syros, quos caecitate perfu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sicut una deinte ita illemcarnequ¬
qs peperroit ĩ ligno. ex hoc gͦ botͥone ẽ
uimim ꝙ letificat corhoĩs sobrieta¬
tem inebriat crapulam fidei et u̾e
religiomis exalat crapulam callica
ut sicut umo n᷑ali hoĩes inebͥ aci qͥe

Expanded text:
 sicut uva de vite, ita ille in carne crucis pependit e ligno. Ex hoc ergo botryone est vinum quod laetificat cor hominis, sobrietatem inebriat, crapulam fidei et verae religionis exhalat, crapulam castitatut sicut vino naturali homines inebriati, q
Abbreviated transcription (Latin):
ipẽ sͥ mortis ẽ causa. nõ hñs de¬
um sũ mortis auctorẽ. Neq eĩ
si medicus descͥpserit egro tanti¬
cũ quib uideatur oauendum.
atq ille ad iut̾dictis nõ putauit
abstmnendũ. Cã ei mortis ẽ medi¬
cus. s utiq ip̃e sibi reus mortis
est ꝓp̾e itaq deus quasi boms
medicus prohibuit. neadam no¬
turna gustaret. It̾m accipe. Scir̾
bonum melius ẽ quã uescir᷑. et
todie caucionẽ. Rursus autem
uõ satis ẽ hoc solum scir̾ qd̾ malũ
ẽ. ne cum malũ sciens: scĩa bom
incipias defraudari. pulcriuis ẽ
igitur utrq uorimus. ut ⁊ quia
et ex eoquod cognoscimus ina¬
lum bom grãm p̾feramus. Si¬
ta debes utrũq scire ut profinroe
uoueris. et q. noueris exequars
actusq scicncie tue cõgruat a¬
lioqli colerabilioreui sc̃pͥtura in¬
dicat eũ qui utr̃q nesciat quam
qui ꝑfunctorie utrͥq cognouit
Graint eĩ scire qd̾ uel exequi uel

Expanded text:
ipse sibi mortis est causa, non habens deipse sibi mortis est causa, non habens deum suae mortis auctorem. neque enim si medicus praescripserit aegrotanti quibus uideatur cauendum atque ille ab interdictis non putauerit abstinendum, causa ei mortis est medicus, sed utique ipse sibi reus mortis est propriae. itaque deus quasi bonus medicus prohibuit ne Adam nocitura gustaret. iterum accipe: scire bonum melius est quam nescire et todiae cautionem. rursus autem non satis est hoc solum scire quod malum est, ne cum malum scieris, scientia boni incipias defraudari. pulchrius est igitur ut utrumque norimus, ut et, quia et ex eo quod cognoscimus malum boni gratiam praeferamus. sed ita debes utrumque scire, ut profunde noueris et quod noueris exequaris actusque scientiae tuae congruat. alioquin tolerabiliorem scriptura indicat eum qui utrumque nesciat quam qui perfunctorie utrumque cognouit. grauat enim scire quod uel exequi uel
Abbreviated transcription (Latin):
tur falsus eẽ de ligno sciencie boui
et iuali ẜmo. si eciam postã quaui
deca arbore mauducauit scienciã¬
bom et mali hrẽ nõ potint. qd̾ si uer̾
ẽ sermo: cupiditatis utiq cãm hre
nõ potuit. licet płiq sic excusandũ
putent ꝙ diligens iuirũ abeo timu¬
erit separar ⁊ hanc cãm cupiditatis p̾¬
tendant qd̾ eẽ uoliit cũ marito.xii.¬
tit̾m alia questio subripitur. uñ
mors accrderit ade utr̃ anatura
ligin enismodi. an uo adeo. Sina¬
ture hoc ligui ad scribunus. uide̾
ligui huimnodi fructus uufica¬
ti iusufflacioni dei p̾stare. S q
deu uuist cauerat iisutflacioti¬
tus hiiꝰ ligii craxit aomortẽ
ut si ad deum opatorẽ mortis ẽ
memoramus: dicat qd̾ gemi¬
na opimone accusemus quoda
ita inunitis ut uolu̾it ignoscere
cũ poss ignosc̾e. aut si ignoscere
nõ potuit: udeatur uifiruius.
uide amius igur quomiodo diluen¬
dũ sit: insi fallor: quia mortis
causa in obedieucia fuit. utiõ hõ

Expanded text:
tur falsus esse de ligno scientiae boni tur falsus esse de ligno scientiae boni et mali sermo, si etiam, posteaquam de ea arbore manducauit, scientiam mali habere non potuit. quodsi uerus est sermo, cupiditatis utique causam habere non potuit, licet plerique sic excusandum putent, quod diligens uirum ab eo timuerit separari et hanc causam cupiditatis praetendant, quod esse uoluerit cum marito. Iterum alia quaestio subripit, unde mors accident Adae, utrum a natura ligni eiusmodi an uero a deo. si naturae hoc ligni adscribimus, uidetur ligni huius fructus uiuificanti insufflationi dei praestare, siquem uiuificauerat insufflatio fructus huius ligni traxit ad mortem. aut si deum operatorem mortis esse memoramus, dicunt quod gemina opinione accusemus, quod aut ita inmitis, ut noluerit ignoscere, cum posset ignoscere, aut si ignoscere non potuit, uideatur infirmus. uideamus igitur quomodo diluendum sit. nisi fallor, quia mortis causa inoboedientia fuit, et ideo homo
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Incentuũ ancem ad operan¬
dum quod malum est: aut iracũ¬
dia aut cupiditas eẽ cõsueiit Nec
statim uõce ut hẽns scienciam ma¬
li faciat qd̃ u ꝓbum nouit i¬
si aũ iracundia aut cupiditateiũ¬
catur. uũ qd̃ diximꝰ in ceutimnm
cupiditas dũ uuisquis uult iu¬
tare ꝙ metint ⁊ iõ recte iraciroi¬
am ⁊ cupiditatem duoꝵ aliquoꝵ
igitur. utr̃ eua. hic aduiciũ stimu¬
lis uicitata sit. S neq irascebat᷑
merito: u cupiditate icta est in
seculo dum taxat erat ut edendꝰ
uiro daret qd̾ iam ipã gustauera.
primofuit cupiditas auctor er¬
idris ut ip̃a ederet: sequens usq
fuit causa pc̃ci. Quod enĩiam gͦ¬
tauerat desiderare nõ pocerat. et
gustando. mali fuerat sciencia cou¬
secuta. Malum igitur qd̾ adutera.
uiuirum deruare non debint. u
cõiuigem ꝓpͥum preuaricatorem
diuim̾i facere mandati. Sciens igi
prudensq peccaiit: sciens uiru
uisuũ traxit ercorem altqli inueni¬

Expanded text:
tur. incentiuum autem ad operantur. incentiuum autem ad operandum quod malum est aut iracundia aut cupiditas esse consueuit. nec statim necesse, ut habens scientiam mali faciat quod inprobum nouit, nisi aut iracundia aut cupiditate uincatur. unde quod diximus incentiuum cupiditas, dum unusquisque uult uitare quod metuit. et ideo recte iracundiam et cupiditatem duo reliquoruigitur utrum Eua his ad uitium stimulis incitata sit. sed neque irascebatur marito neque cupiditate uicta est; in secundo dumtaxat errat, ut edendum uiro daret quod iam ipsa gustauerat. primo fuerat cupiditas auctor erroris, ut ipsa ederet, sequentisque fuit causa peccati. quod enim iam gustauerat desiderare non poterat et gustando mali fuerat scientiam consecuta. malum igitur quod aduerterat in uirum deriuare non debuit neque coniugem proprium praeuaricatorem diuini facere mandati. sciens igitur prudensque peccauit, sciens uirum in suum traxit errorem, alioquin inuenie
Abbreviated transcription (Latin):
tur scpͥtura ostendẽ dimi dicit. qui
uouerunt curpe eẽ nudos se dege¬
re. Sine dubioubi gustauit unili¬
peccasse cognoint que igitur se pec¬
casse cognouerat uł uirũ de peccat
ꝯmumonem inutare nõ debint.
Illiciendo autẽ uirum ⁊ daudo eiq.
ipã grstauerat. nõ untauit. s it̾auit
poc̾m Nõ utiq si uere racionen sie¬
tes eũ quẽ diligebat uontraheread
consorcium pen̾e. s magis ab co
qd̾ cognouerat ipã ẽẽ pcc̃m ueli¬
scient᷑em reuocare debuerat quam¬
uis uideatur ħinulier sciens qd
post culpam ĩpadyso eẽ uõ possec
metuisse ne sola de paradyso eicere¬
tur. Deuiq absconderunt se am¬
bo post culpam excludendam igi¬
tur se cẽ coguosçens consorcio uui
ꝙ̃ diligebat noluit defraudau. Ite¬
tͥui accipe. non cogunicio mali
malum ẽ: s cumi actus implet
maliciam. Non eĩ statim qui noił
ialum. quod inalum est facit. s
qui quod malum ẽẽ nouit opera¬

Expanded text:
tur scriptura ostendere, dum dicit quiatur scriptura ostendere, dum dicit quianouerunt turpe esse nudos se degere, sine dubio ubi gustauit mulipeccasse cognouit. quae igitur se peccasse cognouerat uel uirum ad peccati communionem inuitare non debuit. inliciendo autem uirum et dando ei quod ipsa gustauerat non uitauit, sed iterauit peccatum. nam utique si uere rationem spectes, eum quem diligebat non trahere ad consortium poenae, sed magis ab eo quod cognouerat ipsa esse peccatum uel inscientem reuocare debuerat, quamuis uideatur haec mulier sciens quod post culpam in paradiso esse non posset metuisse ne sola de paradiso eiceretur. denique absconderunt se ambo post culpam. excludendam igitur se esse cognoscens consortio uiri quem diligebat noluit defraudari. iterum accipe: non cognitio mali malum est, sed cum actus inplet malitiam. non enim statim qui nouit malum quod malum est facit, sed qui quod malum esse nouit opera
Abbreviated transcription (Latin):
conẽ ht que añ memoraliimus.
Consider hhe eĩ potint homo exlis
que deus añ ei contulerat qd ĩsuf¬
flacionem dei accipit quoderat in
padyso uoluptatis locatus sumã
auctor obedienciam deferendam
ligno sciencie bom ⁊ mali nõ eẽ
gustandũ. fidem preceptori serua¬
re debuerat. Non enĩ abeo pericia:
s fides exigebatur. Intelligebant
ubentis spectare debuerat. Et si ũ
intelligebat iuqualicatẽq iussoꝵ.
sciebat tñ p̾ceptori deferendameẽ
reuerenciam. Hẽbat in naturam
hauc opimonẽ. et si nõ hẽbat uidi¬
cim boui ⁊ mnali. Demq et muli¬
er serpenti dicit. Ex oĩ llgno para¬
e qd̾ inmedio ꝑadysi dix̃deus non
manducabimus ex eo. Ita ergo
sciebat obediendum ẽẽ mauda¬
to ut dice̾t ex oĩ fructu mairouca¬
bius quod doꝰ imperauerat de
morte moriantur. Ergo sicut de¬
ferend ẽẽ mandatum scunt uti¬
q malum ẽẽ preuarican ⁊ iõ uis¬
te p̾uaricata dampnatur accipe
cie bomi et maliagnosce̾tur ꝙ ude¬

Expanded text:
t quae ante memorauimus. considerare enim potuit homo ex iis quae deus ante ei contulerat, quod insufflationem dei accepit, quod erat in paradiso uoluptatis locatus, summam auctori oboedientiam deferendam. ligno scientiae boni et mali non esse gustandum, fidem praeceptori seruare debuerat; non enim ab eo peritia, sed fides exigebatur. intellegebat uo> personam iubentis spectare debuerat. etsi non intellegebat uim qualitatemque iussorum, sciebat tamen praeceptori deferendam esse reuerentiam. habebat in natura hanc opinionem, etsi non habebat iudicium boni et mali. denique et mulier serpenti dicit: ex omni ligno paraest in medio paradiso dixit deus: non manducabitis ex eo. ita ergo sciebat oboediendum esse mandato ut diceret: ex omni fructu manducabimus, quod dominus imperauerat, demorte morerentur. ergo quae sciuit deferendum esse mandato sciuit utique malum esse praeuaricari et ideo iuste prbonum et malum agnosceretur, quod uide
Abbreviated transcription (Latin):
astuamus ꝙ gracie utriq cõne¬
uiat. Nec acculacionis eoꝵ del¬
uemus inindiam quia itã dicu.
quõ deus bonus quinõ solum
passus ẽ introiro ii hũc inuo
in aliciam s eciam uicantam
confusionem ueuire ꝑunsit.
inficet. ut uullo pcõ poss abole¬
il ⁊ inmedieabilium uuluerum iñ¬

Expanded text:
adstruamus quod gratiae utrique conueadstruamus quod gratiae utrique conueniat nec accusationis eorum declinemus inuidiam qui ita dicunt: quomodo deus bonus, qui non solum passus est introire in hunc mundum malitiam, sed etiam in tantam confusionem uenire permisitinficeret, ut . nullo pacto posset aboleri et inmedicabilium uulnerum men
Abbreviated transcription (Latin):
dendum ẽ. ulicos in opimonẽ suq
cerit pectatorem fecisse uideatut
quia nõ putant bouũ qui fecenit
peccacorem dicant utrũ operato¬
ieni hois adeo factum putent. si
eĩ adeo factus ille ut dicunt op¬
ato ẽ hoĩs. quõ bonus deus oꝑa¬
torẽ mali fecit utiq nõ bonu. sã
qui pocõrem facit non bonus cauẽ¬
dum negramꝰ sit operatorem pec¬
catoris fecisse Debint euĩ bonꝰ
deus prohibe̾ natiuitatem eius
qui poc̃i sub stanciam hinciidude.
Quod si dicunt nõ ẽe creatumo¬
patorem requirendum utr̃ bo¬
apientem maliciam au nõ potu¬
erit. Sieĩ nõ potuit in firimus.
Si potuit ⁊ ud fecit nõ bonus. Er¬
go si sibi ista tion cõgruunt. Nec
uie si hereticoꝵ cõueniunt opiõ¬
nes. Requiramus neforte racio¬
nis fint qua causa deus suie nõ
liciam introire ihisc mũdum
cũ possit in hibere. Itaq seruan¬
ces unum et eundem deum
bonũ acq opa corẽ id sipossumꝰ

Expanded text:
dendum est illico secundum opinionem suam. dendum est illico secundum opinionem suam. torem fecisse videatur, quia non putant bonum qui fecerit peccatorem; dicant utrum operatorem hominis a Deo factum putent. Si enim a Deo factus est ille, ut dicunt, operator hominis, quomodo bonus Deus operatorem mali fecit? Utique non bonus, nam qui peccatorem facit non bonus; cavendum ne gravius sit operatorem peccatoris fecisse. Debuit enim bonus Deus prohibere nativitatem ejus, qui peccati substantiam habebat inducere. Quod si dicunt non esse genitum operatorem mali, requirendum utrum boo modo incipientem malitiam, an non potuerit? Si enim non potuit, infirmus: si potuit, et non fecit, non bonus. Ergo si sibi ista non congruunt, nec suae sibi haereticorum conveniunt opiniones, requiramus ne forte rationis fuerit, qua causa Deus sive genilitiam introire in hunc mundum, cum posset inhibere. itaque seruantes unum et eundem deum bonum atque operatorem id si possumus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad uidioem mandati eius ꝙ
dixunus iuhoĩs opimone con¬
sut̾e̾. hanc ipãm opunonem ĩ pres
legis accusent. Norat inquit hõĩ¬
nem peccaturum qui creauit eñ
⁊has opunones ⁊bom ⁊ mali ĩpres¬
sit an nou uouerat: ut sidixis qr
nõ uouerat alienũ inuiestate dĩ
sencias. Siautẽ dixis qui a senci¬
ens deus peccaturum hominem
coẽs tñ opiniones ei bomi ⁊ mali ĩ¬
pressit ut pp̃ adimxtionẽ inã loꝵ
uite ppecuitatẽ seruare nõ poss.
Sic̾ un illo nõ p̾sagum futuri it a
in hoc uon bonum deum significar
indearis. atq hinc argum̃ cantur.
quia nõ ẽ creatura hois adeofacta
Nã sicut supͣ ostendunus eos dice̾
qr uon ẽ mandatum dei. sic ⁊hinc
dicunt. Non ergo creatura hoĩs ade¬
o: quia deus malum nõ fecit hõ a
opinonẽ accepit mali dũ malis
p̾cipitiar abstinere. hoc a genere a¬
liim bouũ deun: aliũ operatorẽ
hõis conatur alserere. Quib iespõ¬

Expanded text:
ut ad invicem mandati ejus quod ut ad invicem mandati ejus quod diximus in hominis opinione consistere, hanc ipsam opinionem 162 impresslegis accusent. Noverat, inquiunt, hominem peccaturum qui creavit eum, et has opiniones boni et mali impressit, an non noverat? Ut si dixeris quia non noverat, alienum a majestate Dei sentias: si autem dixeris quia sciens Deus peccaturum hominem, communes tamen opiniones ei boni et mali impressit; ut propter admixtionem malorum vitae perpetuitatem servare non posset, sicut in illo non praesagum futuri, ita in hoc non bonum Deum significare videaris. Atque hinc argumentantur quia non est creatura hominis a Deo facta. Nam sicut supra ostendimus eos dicere quod non est mandatum Dei, sic et hic dicunt: Non ergo creatura hominis a Deo, quia Deus malum non fecit. Homo autem opinionem accepit mali, dum a malis praecipitur abstinere. Hoc autem genere alium bonum Deum, alium operatorem hominis conantur asserere. Quibus respon
Abbreviated transcription (Latin):
cere. ulemmere nõ poss. Quid est
eĩ poc̾mi uisi pͥuaticacio legis diume¬
et celestium in obediencia pceptoꝵ.
Nõ em̃ aurib corporis de matroati
celestibus iudicamus. s cũ eẽt de
ubum opiniones quednu nobis
bom ⁊ mali pullulauerunt dũ id
quod malum ẽ naturalr̾ intesli¬
gunus eẽ uitandum ⁊ idꝙ bonum
ẽ naturalr nobis in telligimus
eẽ p̾ceptum. Ineo igitur uocem
donum uidemur audire qd alia
int̾dicat alia p̾cipiat. Siquis nõ
obedierit illis que semel a deop̾¬
cepta credus pene obuoxius
estimatur. Dei & p̾ceptũ nõquasi
utalib lapideis atram̃to legunꝰ
isꝙpͥtu m s cordibus urĩs tenent
inpssum spũ dei murErgo opio
urã sibi legem facit. Si emꝰ gentes
que legem nõ habent naturalr̃
ea que legis sunt facumt eiusmo¬
di legem nõ habentes ipĩ sibi sunt
lex qͦui ostendunt opus legis spͥ¬
tum incordib siis. Opimo gͥ hu¬
maua. sibi tanquam dei lexeit.
terum huic aliam facut quõui

Expanded text:
tere uel eminere non posset. quid est enim peccatum nisi praeuaricatio legis diuet caelestium inoboedientia praeceptorum? non enim auribus corporis de mandatis caelestibus iudicamus, sed cum esset dei uerbum, opiniones quaedam nobis boni et mali pullulauerunt, dum id quod malum est naturaliter intellegimus esse uitandum et id quod bonum est naturaliter nobis intellegimus esse praeceptum. in eo igitur uocem domini uidemur audire, quod alia interdicat, alia praecipiat. si quis non oboedierit illis quae semel a deo praecepta credimus, poenae obnoxius aestimatur. dei autem praeceptum non quasi in tabulis lapideis atramento legimus inscriptum, sed cordibus nostris tenemus inpressum spiritu dei uiui. ergo opinio nostra sibi legem facit. si enim gentes quae legem non habent naturaliter ea quae legis sunt faciunt, eiusmodi legem non habentes ilex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Opinio igitur humana sibi tamquam Dei lex est. 40. Iterum hinc aliam faciunt quaestionem,
Abbreviated transcription (Latin):
tinam acceptum cene possemus la¬
boret em̃ ut eoproaici. ut qua tribu¬
gustauerat mortẽ timere nõpote¬
tat. facile excoĩs nature usu absolu¬
cionẽ habet Est enĩ nacura insitum
oĩbus anmantib ut eciam que non¬
dui sibi nocere expta sunt quasi
uoxia reformident. Uñ em̃ colabe ĩ
ipõ ortus sin uisu terror accipicris.
uñ lupi ouib formidabiles.pullio
inului. Quodfi in his qui uiraciona¬
bilia sunt . ainmancia quidam de
udulo genere. aminancium. uatira¬
lis ẽ eerrorut eciam uracionab¬
lia sensum fugiende mortio. idpi¬
at. quanto magis in pͥohoie racio¬
ins utiq pleuissima naturał qoã
opimo mortis debint ẽẽ uitandox
pnsus facumt alias questiones¬
e bor modo. Non semꝑ malum
est nonobedu precepta. Sieno
num ẽ ꝑceptum lonesta ẽ obedicio
Quod si imiprobum p̾ceptum non
obedire utile. Ergo non sempẽ mali
nouobeoure p̃cepto. s bono precep¬
co uõ obeore umprobum ẽ ẜonum

Expanded text:
tinam acceptum tenere possemus! latinam acceptum tenere possemus! labor etenim noster eo proficit, ut quae tribugustauerat mortem timere non poterat, facile ex communis naturae usu absolutionem habet. est enim natura insitum omnibus animantibus, ut etiam quae nondum sibi nocere experta sunt quasi noxia reformident. unde enim columbae in ipso ortu sui uisu terror accipitris? unde lupi ouibus formidabiles, pullis milui? quod si in his quae inrationabilia sunt animantia quidam de aduerso genere animantium naturalis est terror, ut etiam inrationabilia sensum fugiendae mortis accipiant, quanto magis in primo homine rationis utique plenissimo naturalis quaedam opinio mortsus faciuntalias quaestiones hoc modo: Non semper malum est non obedire praecepto. Si enim bonum est praeceptum, honesta est obeditio: quod si improbum praeceptum, non obedire utile. Ergo non semper malum est non obedire praecepto: sed bono praecepto non obedire improbum est. Bonum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in medio ꝓdueit. Ergo in medio p¬
radysor uita erat. ⁊ cam mortis ntel¬
lige qr uou hõ fecit int. s uł opando
uł custodiendo mandatadei potuit ĩ¬
ueiire. Erat ã uita sic̾ apostolus dixit
fituram quia umbra est ħ que nuẽ
ura est uita int̾ra. siue in quodũ pig̃¬
nore iiteerat qr hẽbat insufflacionem
dei. hẽbat ergo pigins ĩmortalicaci
S in imnib uite posituo: absconditã
uitam cum xpõ ludeo. uulgariquo¬
dam aspectu tactu. ⁊ aspcũ udẽ et c¬
pete nonpoterat et si nondũ pccor ñ
tñ incorcupte iniuolabilis q̃uatur.
ut pote qui posta pocõ lapsus ẽ. Neq̃¬
quam autẽ adhuc pocõrdemꝙ ium
bra uite erat. Qui a poc̃ores sunt ĩ
umb mnortis sunt. Pccõr a populus
sicut ysaras docet sedebat inumbra
mortis: au luxorta ẽ ꝑdeigram. nõ
ꝑsue u̾tutis est nũtum Ergo int̾ in¬
lufflaciouem dei ⁊escam ligm uite
nulla discrecio nec hoĩem quis pot̾
dice plus sͥ posse ao quirere quam
diuina ei largicate couatum est. u¬

Expanded text:
ergo in medio paradiso et uita erat et causa mortis. intellege quia non homo fecit uitam, sed uel operando uel custodiendo mandata dei potuit inuenire. erat autem uita, sicut apostolus dixit,ropter figuram, quia umbra est haec quae nunc nostra est uita in terra, siue in quodam pignore uitae erat, quia habebat insufflationem dei, habebat ergo pignus inmortalitatis, sed in umbra uitae positus absconditam uitam cum Christo in deo uulgari quodam tactu et aspectu uidere et capere non poterat etsi nondum peccator, non tamen incorruptae inuiolabilisque naturae, utpote qui postea peccato lapsus est, nequaquam autbra uitae erat; qui autem peccatores sunt in umbra mortis sunt. peccatorum enim populus, sicut Esaias docet, sedebat in umbra mortis, cui lux orta per dei gratiam, non per suae uirtutis est meritum. ergo inter insufflationem dei et escam ligni uitae nulla discretio, nec hominem quia potest dicere plus sibi posse adquirere quam diuina ei largitate conlatum est. u
Abbreviated transcription (Latin):
sit lapsus. Nuc̃ autem ut̾q retar¬
guitur atq recõuincitus quia ec
iie mandatum ne laberetur acce¬
pit. et hic eciam ĩ apostolatus inu¬
mus adscitus est ut uel beneficio
reuocaretur aprodicioms affectu
simul ut dum alii reuincuntur
Si int̾oiccio nonfuiss. nõ consisten

Expanded text:
sit lapsus. nunc autem uterque redarsit lapsus. nunc autem uterque redarguitur atque reconuincitur, quia et ille mandatum ne laberetur accepit et hic etiam in apostolatus munus adscitus est, ut uel beneficio reuocaretur a proditionis affectu, simul ut dum alii reuincuntur, si interdictio non fuisset; non consistente
Abbreviated transcription (Latin):
quieum proditumꝰ eẽ. Conticescãt
tur qui exeuiplum nõ accipunnt
racionẽ exigunt accipuit eai aui
ipĩ quã radone dei filius uel pie¬
uaricaturo uian dauit uelelege¬
ut proditirum. uenerat domins
ihẽ omis saluos facere peccacores.
Eciã circa impios ostende suam
debuit uolũtate: ⁊ io ue proditu¬
tũ debuit pret̾ire. ut a ouerceret
oñs ꝙ ielc̾cione eciã prodito¬
ris sui seruandoꝵ oĩm insigne p̾
Nõ em̃ nocĩtatẽ deus.uł illi p̾uari¬
cacionis uł hiuic prodicioms in
diss apoco potuit abistine. demq
nec uideos om̃s credituros sciebat
et tauĩ ait. Nõ uenii nisi ad oues per¬
ditas domus israel. Ergo nõ ĩman¬
dante culpa est. S in preuarican¬
te peccatum est. et qd̾ in deo fuit
ostendit oĩb quod om̃s uosuit li¬
berare uec cũ dico quia p̾uarica¬
cioue nesciebuat futuram ĩmo qui¬
asciebat affero. s indeo ꝑeutis ꝓ¬
dicoris uuidiam uise debuit deri¬
uare ut ad scͥberecur deo quod ut̾ꝙ

Expanded text:
ticescant tur, qui exemplum non accipiunt, rationem exigunt, accipiant etiam ipsi qua ratione dei filius uel praeuaricaturo mandauerit uel elegerit proditurum. uenerat dominus Iesus omnes saluos facere peccatores; etiam circa impios ostendere suam debuit uoluntatem. et ideo nec proditurum debuit praeterire, ut aduerterent omnes quod in electione etiam proditoris sui non enim necessitatem deus uel illi praeuaricationis uel huic proditionis inpdisset, a peccato potuit abstinere. denique nec ludaeos omnes credituros sciebat et tamen ait: non ueni nisi ad oues perditas domus Istrahel. ergo non in mandante culpa est, sed in praeuaricante peccatum est, et quod in deo fuit ostendit omnibus quod omnes uoluit liberare. nec tamen dico quia praeuaricationem nesciebat futuram, immo quia sciebat adsero, sed non ideo pereuntis proditoris inuidiam in se debuit deriuare, ut adscriberetur deo quod uterque
Abbreviated transcription (Latin):
negligenda mandauit. nõ ẽ dei
aliquid suꝑfluũ precipe. Suꝑflu¬
o a precepit pͥmo plastoiliade
ꝙ eiun nouerat in ĩme seruatu¬
rum. Nichil a deus supfliio facit
ergo nõ ẽ sqp̾cura ex eo. hoc euĩ o¬
bitiut᷑ qui uecus nõ recpuint
cestam̃tum ⁊ has infserunt quõ¬
neo. Umi michisua sentencia ⁊o
pimone uincendi sunt cũ eĩ no¬
intestauĩti nõ refutant fidem ex¬
emplo sunt argnendi ut uetus
credant. quĩ cum sibi diina pre¬
cepta et facta cõueniunt. uiius
actoris testam̃cũ utr̃q liquet eẽ
fredeurdum. Discatigitur nõ sup

Expanded text:
andauit, non est dei andauit, non est dei aliquid superfluum praecipere. superfluo autem praecepit primoplasto IJU Adae quod eum nouerat minime seruaturum. nihil autem deus superfluo facit; ergo non est scriptura ex deo. hoc enim obiciunt qui uetus non recipiunt testamentum et has interserunt quaestiones. uerum hi sua sententia et opinione uincendi sunt. cum enim noui testamenti non refutant fidem, exemplo sunt arguendi, ut uetus credant, quoniam cum sibi diuina praecepta et facta conueniunt, unius auctoris testamentum utrumque liquet esse credendum. discant igitur non sup
Abbreviated transcription (Latin):
amueẽt suꝑflila it dictio. S n
frustra factum ẽ. u alu nisi hoĩ
sactum: qui maudatum accepͭ
ut uon solo eo. s eo cum cec̾isn
ceretur. Naui simulta discucias
cũ plura repperies. et plane in¬
mimera: que ei qui uti uesciat.
possint nocere. nec ipãs dunci¬
as u uemes fructuosas. sihñs
dines subsidia largitatis n ali¬
m̃ta paupib excludat mopem
subsidio destitutum. Aliena excor¬
queat qr p̾ualet potestate. Pulc̾¬
tudo ipã et gracior corporis for
freꝙ̃t᷑ iuuitum ꝙͣ deformitas tra¬
bit. Nũ ꝙͥ igitur quisquã deform¬
ores quam pulcriores filios hr̃ẽ
desiderat ⁊ inopes pocius libos su¬
os cupit eẽ quam duites: plu¬
ra sunt husmodi quead iupru¬
deuciam largientis ieferendast᷑
s ad in ale utencis errorem uõ
utentem accusand̾ pocius quã
donantem. tm questio. Sciebat
preuaricaturum deus adã mã¬
daca sua: au nesciebat.Sinescie¬
batnõ ista dine potestatis asser¬
ao. Si .x sciebat et uichoꝰ sciens

Expanded text:
uperflua interdictio. sed neque frustra factum est neque alii nisi homini factum est, qui mandatum accepit, ut non solo eo, sed eo cum ceteris uteretur. nam si multa discutias, conplura repperies et plane innumera, quae ei qui uti nesciat possint nocere. nec ipsas diuitias inuenies fructuosas, si habens diues subsidia largitatis neget alimenta pauperibus, excludat inopem subsidio destitutum. aliena extorqueat, quia praeualet potestate. pulchritudo ipsa et gratior corporis forma frequenter in uitium quam deformitas trahit. numquid igitur quisquam deformiores quam pulchriores filios habere «lesiderat et inopes potius liberos suos cupit esse quam diuites? plura sunt huiusmodi quae non ad inprudentiam largientis referenda sunt, sed ad male utentis errorem. et ideo utentem accusandum potius quam donantem. Iterum quaestio: sciebat praeuaricaturum deus Adam mandata sua an nesciebat? si nesciebat, non est ista diuinae potestatis adsertio, si autem sciebat et
Abbreviated transcription (Latin):
respuendi erroris retnedia res¬
uauerit a bolendi queo m̃s con¬
cagii nõ aboleuent facultatem qͥ¬
misit ur̃ mat̾iale temptari quadã
trepidacione fragilitatis huma¬
ne ut feneracior postã grã ꝑ pemi¬
cenciam delictoꝵ in hoĩs rediret
ꝯffectum. et fragilitatis sue con¬
scius quod tan facile adminoꝵ
mandatoꝵ serie deuiando trepi¬
ai̾it tanqua lauum aĩe fluctu¬
antis mandata celestia cimeret
amitte. diuine misericordie plus
tribuens qd̾ recepit amissum et
sibi aliquidusurpans grẽ qd̾ ueni

Expanded text:
respuendi erroris remedia reservaverit, abolendique omnis contagii non aboleverit facultatem; quermisit nostrum materiale tepidatione fragilitatis humanae, ut faeneratior postea gratia per paenitentiam delictorum in hominis rediret affectum et fragilitatis suae conscius, quod tam facile a diuinorum mandatorum serie deuiando trepidauerit, tamquam clauum animae fluctuantis mandata caelestia timeret amittere, diuinaeque misericordiae plus tribuens quod recepit amissum et sibi aliquid usurpans gratiae quod
Abbreviated transcription (Latin):
deus pucauit inhibendam. alia qõ
Qi uou cognosat bonum ⁊ mali
uichil apiulo distat. Piuili antẽ
apud udiceui iustimi. nulla culp
iustus ã opator inuudi iĩquani
puilura uocass inculpam. pp̃ qd
non cognouerat bomĩ ⁊ malumq
ꝑuulus sine ullo ẽ crimine p̾uasi¬
cacionis ⁊ culpe. u̾m cum insupiea¬
bus dix̾imus duplicem eẽ intellec¬

Expanded text:
deus putauit inhibendam. Alia quaestio: qui non cognoscit bonum et malum nihil a paruulo distat, paruuli autem apud iudicem iustum nulla culpa. iustus autem operator mundi numquam paruulum uocasset in culpam, propter quod non cognouerat bonum et malum, quia paruulus sine ullo est crimine praeuaricationis ..et culpae. uerum cum in superioribus dixerimus duplicem esse intellec
Abbreviated transcription (Latin):
ium ẽ ꝙ nichil distet apuuloer
ei qiͣ non piulo pcc̾ra. si peccatũ
ad scribitur. sequitur pena pecca¬
tum. qr dignus inuenitur pena:
qui pecm uitare potiit. pot̾ eciã
tĩ ut eciam qui scienciam nõ h
boni et mali ꝑuulus nõsit qm̃¬
qui pͥusꝙͣ scuit puer bonũ et ma¬
luni nõ credidit malicie. Et it̾m
hẽs quia peiusꝙͣ sciat puer uoca¬
re pr̃em et mrẽm accipiet uirtu¬
tem damasa. et spolia samarie. ꝑf¬
tus ergo qui operatur bonũ eciã¬
sibom et mali scienciam nõ adep¬
tus sit: ut mnulti pͥusꝙͣ legem sci¬
ant legem ip̃i sibi lex sunt. Quod
apoitolus pͥusꝙͣ disceret. non con¬
cu pisces mialum eẽ concupiscen¬
ciam uesaebat. Demnq ipẽ ait.
Reccatum non cognoui insi ꝑ le¬

Expanded text:
sum. est quod nihil distet a paruulo, eei quasi non paruulo peccatum. si peccatum adscribitur, sequitur poena peccatum, quia dignus inuenitur poena qui peccatum uitare non potuit. potest etiam fieri ut etiam qui scientiam non habet boni et mali paruulus non sit, quoniam priusquam sciuit puer bonum et malum, non credidit malitiae. et iterum habes: quia priusquam sciat puer uocare patrem et matrem, accipiet uirtutem Damasci et spolia Samariae. perfectus ergo qui operatur bonum, etiamsi boni et mali scientiam non adeptus sit, ut multi priusquam sciant legem ipsi sibi lex sunt. <quid?> quod apostolus priusquam disceret: non concupisces, malum esse concupiscentiam nesciebat? denique ipse ait: peccatum non cognoui nisi
Abbreviated transcription (Latin):
fectꝰ uire nature priuisꝙͣ sciat cõ¬
cupiscenciam crmĩ esse uł cõcupis¬
cencie crimẽ ad mittat. Ergo secũ¬
dum pfimictoriam scienciam uo¬
luit deus holem scire quod malũ
est. ne quasi in ꝑfectus intare nõ
possz.non obediendo a maudato
uicurrimus uiculꝑam. Ergo qł¬
pam fatemur. Rursus & si altam
et ꝓfinroam scienciam dicimus
hom et mali: que quidẽ profunda
saenciam ꝓuenire noni potuit.
tecte non sicut puulus cõdemp̃t᷑
uerum questiones serunt. Qi
nescit uiquit bonun ⁊ malũ. ne ⁊
np̃m quidẽ nouit malũ ẽẽ nõ ser¬
uare mandatum nec ipm̃ bouu
nouit quod ẽ obedire manoato. Et

Expanded text:
fectus iure naturae, priusquam sciat concupiscentiam crimen esse uel concupiscentiae crimen admittat. ergo secundum perfunctoriam scientiam uoluit deus hominem scire quod malum est, ne quasi iuperfectus uitare non posset. non oboediendo autem mandato incurrimus in culpam; ergo culpam fatemur. rursus autem si altam et profundam scientiam dicimus boni et mali, quae quidem profunda scientiam peruenire non potuit, recte sicut non paruulus condemnatur. - Iterum quaestiones serunt. qui nescit, inquit, bonum et malum, ne et ipsum quidem nouit malum esse non seruare mandatum nec ipsum bonum nouit quod est oboedire mandato. et
Abbreviated transcription (Latin):
acilius abhinc preceptoꝵ celesti¬
bis ue simplices mentes maliciosa
int̾pretacione transducaut płiq eĩ
quor auctor appelles sic̾ hẽs intrcesi¬
mo et octauothomo eius. has qõnes
insufflacio del. Deinde sihorẽm non
pfectum fecit deus unusquis aut̾
ꝑ in dustriam ꝓp̾am ꝑfectionems
uirtutis adscunt. None uidetur. plꝰ
sibi hõ adquirere quam ei deus cõ¬
tulit Gertiũ obicumt Et si homo nõ
gustauerit mortem utiq quam¬
nongustauerat. scire nou poterat. Erg
si nõ gustauerat nesciebat. si nesciebat
tuere non poterat frustraigitur dẽ
mortem pro t̾core obiecit: quam boies
nõ timebãt. Discamus igitur. ubi un¬

Expanded text:
acilis abhinc praeceptorum caelestibis, na simplices mentes malitiosa interpretatione transducant. plerique enim, quorum auctor Apelles, sicut habes; in tricesimo et octauo tomo eius, has quaestiinsufflatio dei ? deinde:. si hominem non perfectum fecit deus, unusquisque autem per industriam propriam perfectionem sibi uirtutis adsciscit, nonne uidetur plus sibi homo adquirere quam ei deus contulit? tertium obiciunt: et si homo non gustauerat mortem, utique quamnon gustauerat scire non poterat. ergo si non gustauerat, nesciebat: si nesciebat, timere non poterat. frustra igitur deus mortem J  pro terrore obiecit, quam homines non timebant. discamus igitur qui
Abbreviated transcription (Latin):
diebat quasi surdus et quasi inutus
nõ aꝑiebat illis os suũ quia ⁊ alibi
rẽs. Noli respond̾e̾ inprudenti. ad in

Expanded text:
diebat quasi surdus, et quasi mutus non aperiebat illis os suum; quia et alibi habes: Noli respondere imprudenti ad i
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ int̾pretaciofructũ oẽm ui¬
riditatis aunctit. Dap̃uata male¬
dicto ariditatis et̾ͥne bona igitur
uit̾ p̾cacio hoc ẽ spiricalis fic̾us ẽ
fruituosa sub q̃ iusti sanctiq reqͥ¬
escunt quam qui plantauerit in
auunis singuloꝵ sicut paulus
aidEgo plantaui apollo rigauit.
manducabit ex ea ftuctum. Mala
ne suociuxit eo loci. ubi fcuctu ma¬
gis castitatis se succingere debins¬
s. Iu lumbis enĩ quib p̾cingitur
quedam semina generacionis eẽ
dicũtur. ⁊ ibi ĩõ male succinctusẽ
adam folus uuutilibus ubi futur
generacionis nõfructũ futurum:
S quedam pcc̃a siguaret que mnã¬
serunt us in aduentum domini
saluatoris. Cec̾m postã ꝙͣ doꝰ adue¬
int. ficum in uenit incultam roga¬
tus necam iuberet excidit ut co¬
leretur ꝑinisic. ⁊̃ iõ iam nõ folus.¬

Expanded text:
quorum interpretatio fructum omnem uiquorum interpretatio fructum omnem uiriditatis amittit damnata maledicto ariditatis aeternae. bona igitur interpretatio, hoc est spiritalis ficus, est fructuosa, sub qua iusti sanctique requiescunt. quam qui plantauerit in animis singulorum, sicut Paulus ait: ego plantaui, Apollo rigauit, manducabit ex ea fructum; mala ne succinxit eo loci, ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset. in lumbis enim quibus praecingimur quaedam semina generationis esse dicuntur: et ideo male ibi succinctus est Adam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret, quae manserunt usque in aduentum domini saluatoris. ceterum posteaquam dominus aduenit, ficum inuenit incultam. rogatus ne eam iuberet excidi ut coleretur permisit. et ideo iam non fol
Abbreviated transcription (Latin):
continenciam: qui deintͥduto sibi¬
ligno gustauerat. Ergo quicũq pre¬
uaricatur mandatum dei spolia¬
tur atq midatur. ⁊̃ fic ipẽsͥ cuepis.¬
Uñ uult scopire quibdam folus
umbratilibus sermonib quos cõpo¬
sicis mendacus assuens. et u̾bũ de
u̾bo struens ad operiendum. consci¬
encia sue m̃tis factiq uelamen pͨ¬
cator intexit ut pudenda suaconte¬
gat Iacit enĩ suꝑ se folia qui culpã
uelare desiderans. aut dyabolum
delicti memorat auctorem aut car¬
is pretendic illecebras: aut ali¬
um quẽpiam ꝑsuasorẽ prodit er¬
roris et descpͥtimis d̾uus freqͣ̃ter
prount exemꝑla quib prẽs inculpã
phib icidisse dicens: si forte in
strupris fuerit dep̾hensus. ⁊abra¬
ham cũ ancitia concubuit. et dauid
exempla de ꝓpheticarum serie scpͥ¬
curatum fructum earum nõ puca
requirendum. Nõuctibi uidentur
eciam uidei folia assirere dũ legie
spiritalis u̾ba corlr̃̾ int̾pretantur.

Expanded text:
continentiam qui de interdicto sibcontinentiam qui de interdicto sibi gustauerat ligno. ergo quicumque praeuaricatur mandatum dei spoliatur atque nudatur et fit ipse sibi turpis. uult se operire quibusdam ficus umbratilibus sermonibus, quos compositis mendaciis assuens, et verbum de verbo struens, ad operiendam conscientiam suae mentis, factique velamen peccator intexit, ut pudenda sua contegat. Jacit enim supra se folia, qui culpam velare desiderans aut diabolum delicti memorat auctorem, aut carnis praetendit illecebras, aut alium quempiam persuasorem prodit erroris. Et de Scripturis divinis frequenter promit exempla, quibus justos in culpam perhibet incidisse, dicens si forte in stupris fuerit deprehensus: Et Abraham cum ancilla concubuit , et Davidexempla de propheticarum serie scripturarum, fructum earum non putat requirendum. 66. Nonne tibi videntur etiam Judaei folia assuere, dum legis spiritalis uerba corporaliter interpretantur?
Abbreviated transcription (Latin):
qui oĩa aĩancia ita aroit ut ⁊his no
i nenimponeret. Quõ coguonerut
idẽ int̾iori ⁊ alciori sciencia. noncu
ucam sibi s iltutũ dreẽ uelamina.
t assuerunt inquit folix xu¬
a ficus: ⁊ fecerunt sͥ succincto¬
ria. hoc loco pro quaspẽ debeamus ac¬
cipere duuiuarum nos docet senes
lectionum. quando quidem sanc¬
tos cẽ quni subuite et ficu reqines¬
cunt scͥptira memorauerit ⁊ salõn
dix̾it. quis plantat ficum et defruc
tueius non manducat. Et doꝰ ao
ficum uenerit. S iõ sit offeusꝯ qr
non ĩuenerit fructũ s foliatm̃ do¬
cet ergo meadam quid sĩt folia qui
post̾a quã peccauit defolus ficus fe¬
cerit sͥ succͥnctorium: qui defruc¬
tib magis eius gustare debuerit
Iustus f̾ructum eligit folia pocõr.
Aest fructus. stuctus inquit spẽ
est caritas gaudiũ pax pacienca
beingintas. modestia. continẽcia di¬
leccio. Nõ hẽbat fructum. qui gaudi
erat in andatum der. sonhẽbat

Expanded text:
qui omnia animantia ita uidit, ut his et qui omnia animantia ita uidit, ut his et nomen inponeret? quomodo cognouerunt, id est intunicam sibi, sed virtutum deesse velamina? 64. Et assuerunt, inquit, folia ficus, et fecerunt sibi succinctoria . Ficum hoc loco pro qua specie debeamus accipere divinarum nos docet series lectionum: quandoquidem sanctos esse qui sub vite et ficu requiescunt Scriptura memoraverit , et Salomon dixerit: Quis plantat ficum, et de fructu eius non manducat? et dominus ad ficum uenerit, sed ideo sit offensus, quia non inuenerit fructum, sed folia tantum. docet ergo me Adam quid sint folia, qui posteaquam peccauit, de foliis ficus fecerit sibi subcinctorium, qui de fructibus magis eius gustare debuerit. iustus fructum eligit, folia peccator. qui est fructus? fructus inquit spiritus est caritas gaudium pax patientia benignitas modestia continentia dilectio. non habebat fructum qui gaudiuerat mandatum dei, non habebat