comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coniugatis illis patrib comparaendisint : nisi forte iamisti p̃ferendi sunt ẽĩs quib: ñdũ
quos confenimus inuenimus: Mauis enĩ bonũ erat in illorum nuptis quãẽ bonũ
ꝓpriũ nuptiarum : cuiꝓcul dubiobonũ continentiae p̃ferendũ ẽ. quia ñ taliofficio
quȩ rebantilli filios exnuptiis qua lidicuntur isti exquodã sensunaturȩ mortalis
successionem decessionire quirentes : Qđ quis quis bonũ negat̃ ignoraetdm̃ õniũ bo¬
norũ acelestib: usq: ad t̃rena ab in mortalib: usq ad mortalia creatorem: Hocautẽ
sensugenerundi nec bestia epenitus carent : & maxime alites quarũ in ꝓmitu ẽ cura
nidificandi & quȩdã coniugiorũ similitudo adsimul ꝓcreandũ atq nutriendũ:
Sedillihomines istum naturemortalis affectũ cuius in suo generecastitas acceden¬

Expanded text:
coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis quam est bonum proprium nuptiarum, cui procul dubio bonum continentiae praeferendum est, quia non tali officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti ex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. quod quisquis bonum negat, ignorat deum omnium bonorum a caelestibus usque ad terrena, ab inmortalibus usque ad mortalia creatorem. hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi et quaedam coniugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. sed illi homines istum naturae mortalis adfectum, cuius in suo genere castitas acceden
Abbreviated transcription (Latin):
nificat unitatẽ õniũ nrm̃ subiectã dõ futurt inunacel esticiuitate : Itaq: sicut duob
plurib: ueseruire sic auiuo uiro in alterius transire conubiũ nec cunclicuit nec nuno
lic& necũ quã licebit: A postatare quippeabuno dõ & ireinalterius adulterinã suꝑ¬
sticionẽ sẽꝑẽ malũ : Neccaus a ergonumero sioris plisfecerunt sci nrĩ qđ catodicit᷑
fecis sero manus : ut treder & uuius uxorẽ & iã alterius domũ filiis impleturã : In
nrarũquip penuptus: plus ua l& sc̃tais sa qum̃ti qua fecunditas uteri: Siergo& illi
quippt̃ solã generationẽ ꝓpt̃ quã s̃ institutȩ nuptiae coniungunt᷑ ñ cõparentur patrib:
multo alit̃ ipsos filios quã istis querentib: quando quidẽ filium immolareiussus abrahã
intrepidus acd euotꝰ quẽ decantad esperattione susceperat uni coñ peꝑcit: nisicoꝓhiben¬
tem anũ deponer&. quo iubente leuauerat: restat ut uideamꝰ utrũs alti continentes nri

Expanded text:
nificat unitatem omnium nostrum subiectam deo futuram in una caelesti ciuitate. itaque sicut duobus pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa ergo numerosioris prolis fecerunt sancti nostri, quod Cato dicitur fecisse Romanus, ut traderet uiuus uxorem etiam alterius domum filiis inpleturam. in nostrarum quippe nuptiis plus ualet sanctitas sacramenti quam fecunditas uteri. Si ergo et illi, qui propter solam generationem, propter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium immolare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri
Abbreviated transcription (Latin):
cumetitur : Anipseds̃ tant est insedendo quant in palmo : si hocita ẽ
ñ ad similitudinesiã nos fecit: Nosual depalmũ angustiorẽ habemus
quã partemcor poris qua sedemus: Illeaute sittmlatus est in palins

Expanded text:
cum metitur? An ipse Deus tantus est in sedendo, quantus in palmo? Si hoc ita est, cum metitur? An ipse Deus tantus est in sedendo, quantus in palmo? Si hoc ita est, non ad similitudinem suam nos fecit Deus: nos enim palmum angustiorem valde habemus, quam partem corporis qu
Abbreviated transcription (Latin):
potiorem teputrs. quialegisti & credidisti : Credo & ego qđ
dixisti. Simulcredimus quiddicam simulquȩ rarmus: Ecce
tene quod legistil & quod credidisti. Caelũ mihi thronusẽ idest
sedes terra autẽ scabellum pedũ meorũ : Non legisti& aliud. qra
palmomensus estcelum : Puto telegis se: quod nosti & tecredere
confiteris: Ibienim utrumq legimus utrumq credimus Modo
iam cogita & doceme: Adhibeotedoctorem : meparuulũ facio
Doceme obsecro quiest quised eat inspatio palmisui: Eccefie¬
gunes ecliniam̃ta membrorum dĩ acorporehumanoduxisti:
Et forte subrepsittibi ut scđm corpus putares nos factos ad ima¬
ginemdĩ: Int̾im accipio : Considerendum. discutiendũ requi¬
rendum Dis putandum : excutiendũ : siplaco audime quia
in eo quod tibipla cuit audiuite : scd & ds̃ inclo apalmo me¬
titur caclum: Idem cadum fit latum cũsed& & angustũ

Expanded text:
potiorem te putas, quia legisti et credidisti. Credo et ego quod potiorem te putas, quia legisti et credidisti. Credo et ego quod dixisti. Simul credamus. Quid dico? Simul quaeramus. Ecce tene quod legisti, et credidisti: Coelum mihi thronus estest: terra autem scabellum pedum meorum. Non legisti et illud: Quis palmo mensus est coelum ? Puto te legisse: cognoscis, et te credere confiteris. Ibi enim utrumque legimus, utrumque credimus. Modo jam cogita, et doce me: adhibeo te doctorem, et me parvulum facio. Doce me, obsecro te. Quis est qui sedet in palmo suo? Cguras et lineamenta membrorum Dei a corpore humano duxisti. Sed forte subrepsit tibi, ut secundum corpus putares nos factos ad imaginem Dei. Interim accipio considerandum, discutiendum, requirendum, disputando excutiendum. Si placet, audi me: quia in eo quod tibi placuit, audivi te. Sedet Deus in coelo, et palmo metitur coelum. Idem coelum fit latum, cum sedet; et angustum,
Abbreviated transcription (Latin):
saltem dic non esthoc: Quando enĩdices hoce sids̃ : Neccũ uideris:
apostolus int̃tiũ celũ : & audisse in effabilia uerba: Suneffabi
lia sunt uerba quid est cuius sunt uerba : Cogitanti ergotibidedõ
occurrit fortasse aliquid inhumanaspeciae. mira &amplissima
magnitudo: Constitui stieã in conspectucogicationis tuae. tã qũa
magnũ aliquidamplum graendi &angenti moledis fusum :
finisti alicubi : si finisti : ds nonẽ : si non finistufacies ubiest contas
molem : ut mem bra distinguas : Diffinis mole : Aliter enĩ membite
distinguere nom potes. nisimolidederis finem : Quidagis stulte :
carnalis cogitatio grandẽ molẽ facit : & trento graendiorem
quandoteputtsti dm̃ amplius honorare.: Ad dit alius unũ
intellexistis & tam̃ dic quid legifti: non repellamus paruulum
corde ludentem: Dic quid legisti: Caelummihi thronus ẽ : t̃poc
autẽ scabellum pedũm eorũ : Audio legi & ego: sed tuforte

Expanded text:
saltem dic, Non est hoc. Quando enim dices, Hoc est Deus? Nec cum videbis: saltem dic, Non est hoc. Quando enim dices, Hoc est Deus? Nec cum videbis: Apostolus in tertium coelum, et audisse ineffabilialia verba, quid est cujus sunt verba? Cogitanti ergo tibi de Deo, occurrit aliqua fortasse in humana specie mira et amplissima magnitudo: constituisti eam in conspectu cogitationis tuae, tanquam magnum aliquid, amplissimum, grande, ingentissima mole diffusum. Finisti alicubi. Si finisti, Deus non est. Si non finisti, facies ubi est? Cogitas molem, et ut membra distinguas, definis molem. Aliter enim membra distinguere non potes, nisi moli dederis finem. Quid agis, stulta et carnalis cogitatio? Grandem molem fecisti, et tanto grandiorem, quanto te putasti Deum amplius honorare. Addit alius unum intellexisti? Et tamen dic, quid legisti? Non repellamus parvulum corde ludentem. Dic quid legisti? Coelum mihi thronus est, terra autem scabellum pedum meorum . Aio, Legi et ego: sed tu forte
Abbreviated transcription (Latin):
rorio spes etfitcomes fidei. Dcindecaritas quad esidera mus. qua
ꝓuemire conamur qua in ardes cimus qua sitimus aesurenus
adhibetur: ergo & hȩcerit fides spes. caritas Quom odo enim
nonerit ibicaritas. cumnihilsit aliud caritas quã dilectio : Ipsa
aditem fide sẽ quȩdefinita est quȩ ꝑdilectionem operatur: Tolle
fidem : peritquod credis : Tollecaritatem : perit quod agis
fi desenĩꝑtin& ut credas : caritas utagas: sienĩ credis & nonamas ñ ce
moues adbonumopus: Et simoues ũtseruus moues non dũ uit filius
timonus scrinturarum multiplici leccione tãuaria copiosaq ex¬
hortatione : quid agit. nisiut uideamus ꝑspeculum inenigmate. postea
facie ad faciem. Sed nonid eo turedeas adistã faciemtuam: faciem
cordis cogite: Cogecortuũ : cogita rȩdiuina cõpellatur. Quicquid
similecor pori cogitanti occurrerit: abige: Nondum potes dicere hoca

Expanded text:
ergo spes, et est comes fidei. Deinde et charitas, qua desideramus, qua ergo spes, et est comes fidei. Deinde et charitas, qua desideramus, qua pertingere conamur, qua inardescimus, qua esurimus et sitimus. Adhibetur ergo et haec: et erit fides, spes et charitas. Quomodo enim non erit ibi charitas, cum nihil sit aliud charitas quam dilectio? Ipsa autem fides definita est, quae per dilectionem operatur. Tolle fidem, perit quod credis; tolle charitatem, perit quod agis. Fidei enim pertinet ut credas; charitati, ut agas. Si enim credis, et non amas, non te moves ad bonum opus: et si moves, ut servus moves, non ut filius: timoniis Scripturarum, tam multiplici lectione, tam varia copiosaque exhortatione quid agit, nisi ut videamus nunc per speculum in aenigmate, postea facie ad faciem? Sed non iterum tu redeas ad istam faciem tuam. Faciem cordis cogita. Coge cor tuum cogitare divina, compelle, urge. Quidquid simile corporis cogitanti occurrerit, abjice. Nondum potes dicere, Hoc est:
Abbreviated transcription (Latin):
defide : Attendis enĩ multos impios estimare multos eẽdeos: Et¬
ut tutibigaudes credendo quod unus ẽ ds̃: bene facis. et demonescre¬
dunt & contremescunt : Num quid ethidm̃ uidebunt : Videbunt
qui mundo corde : Quis aut̃ mundicordes dicat sp̃s inmundos: eita¬
lequippeopenentur. &ideo dño dicunt: Quid ñobis eitibiest: cũ audis
demones dicere: Pucaseos non agnosceresam inquiunt quises : tues
sonẽtalis fides. que mundattor: fid einquit mundans corda corum sed
qua fide: Dequali fide nisi quã definiuit paulus apłs ubiait. Fides
quȩper dilectionem operatur : Ni hil ista definitione ꝓpensius: nihil
onẽ openrtur: speret quodds̃ pollicetur Comes eergo fidti spes:
Necessaria quippespes est. quã diuno nuidemus quod credimus.
Mefortenonuidendo & de sperendo deficicmus : Contristat nosqͥa
nonuidemus sed consolaturnos quiccuis uros nossperamus Rdẽ

Expanded text:
de fide: attendis enim multos impios aestimare multos esse deos, ede fide: attendis enim multos impios aestimare multos esse deos, et tu tibi gaudes credendo quia unus est Deus. Bene facis. Et daemones credunt, et contremiscunt . Numquid et ii Deum videbunt? Videbunt qui mundo sunt corde. Quis antem mundicordes dicat spiritus immundos? Et tale quippe operantur, et ideo Domino dicunt: Quid nobis et tibi est? Cum audis hoc daemones dicere, putas eos non agnoscere? Scimus, inquiunt, qui sis. Tu es Non est talis fides quae mundat cor. Fide, inquit, mundans corda eorum. Sed qua fide, quali fide, nisi quam definit Paulus apostolus, ubi ait: Fides quae per dilectionem operaer dilectionem operatur, speret quod Deus pollicetur. Comes est ergo fidei spes. Necessaria quippe spes est, quamdiu non videmus quod credimus; ne forte non videndo et desperando deficiamus. Contristat nos, quia non videmus: sed consolatur nos, quia visuros nos speramus. Adest
Abbreviated transcription (Latin):
nens: Docuit quid ad qđ ꝑtiner&: Apitiest humilitas ad habendũ
regnumcaelorum: Aptciinansu&udo ad possidendã terrã: Aptus
luctus ad consolationẽ : Aptciͥfames etsitis iustiuat. ad saturitatẽ:
Aptti miscđa adimpetrendã miscđam : aptũ mundũ cor aduidendũdm .
Ergo si desideramus uideredm̃. oculus isteundemundauur : Quis enĩnon
currat. quis non quȩrat unde mundo& quo uidere possu qũȩtoto affec¬
tudesiderirt. ex pressithoc diuinacestatio: fide inquit m anducans
cordacorũ : Mundarcor fidesdĩ mundũ cor uid& dm̃: sed quia
ipsa fides aliquando ab hominib: qui selpsos fallunt talis decermina¬
tur. quasi sufficiattantũ modo credere. ꝓmittunt enĩ sibi quidam e¬
tiã cons pectũ dĩ regnũq caelorum. credentes et maleuiuentes : Con¬
trachos succensus & spiritali caritate quodammodo stomachans ia¬
cobus  Inepistola suadicit  Tucredis quiaunus estds̃ : Plaudistibi

Expanded text:
nens, docuit quid ad quid pertineat. Apta est humilitas ad habendum nens, docuit quid ad quid pertineat. Apta est humilitas ad habendum regnum coelorum; apta mansuetudo ad possidendam terram; aptus luctus ad consolationem; apta fames et sitis justitiae ad saturitatem; apta misericordia ad impetrandam misericordiam; aptuergo desideramus videre Deum, oculus iste unde mundabitur? Quis enim non curet, quis non quaerat unde mundet, quo videre possit quem toto affectu desiderat? Expressit hoc divina testatio: Fide, inquit, mundans corda eorum . Mundat cor fides Dei, mundum cor videt Deum. Sed quia ipsa fides aliquando ab hominibus, qui se ipsos fallunt, talis determinatur, quasi sufficiat tantummodo credere promittunt enim sibi quidam etiam conspectum Dei regnumque coelorum credentes et male viventes; contra hos succensus et spirituali charitate quodammodo stomachans Jacobus
Abbreviated transcription (Latin):
side as temrm: Preceptũẽ utsis lugens. p̃miũ ẽut consoleris. Precep¬
tum est ut sitias esuriasq iustitiã: p̃mium est ut satureris, Preceptũ
e utsi s misericors: p̃miũ utimiscđam consequaris, sic p̃ceptume si
mundo¬
etp̃mium utdm̃ uide as: Nonergo itti sapias in his p̃ceptis et premũ
utcũ audis beatimundicordes qm̃ ipsi dm̃ uidebunt: Eutes paupe¬
resspũ non uisuros. aut nonuis uros mites. Non uisuros lugentes. nonui¬
suros esurientes: sitientesq: iustitiam. non uisuros misericordes : non
arbitreris cos tantũ quasiuisuros quimundocorde: illis auisione se¬
tiam qui amisericordes: :od qui a mundo sunt corde : quem ad modum
sicor porlia opert membris corporalibus coaptar &. etdiceret:
uerbi gratia quis quã beati quipedes habent : quia ipsi ambulabuN
Beatiquimanus habent qui a ipsi operabuntur: Beati quiuocem ha¬

Expanded text:
sideas terram. Praeceptum est ut sis lugens: praemium, ut consoleris. Praecepsideas terram. Praeceptum est ut sis lugens: praemium, ut consoleris. Praeceptum est ut esurias et sitias justitiam: praemium, ut satureris. Praeceptum est ut sis misericors: praemium, ut misericordiam consequaris. Sic praeceptum est ut mundtim promissa. Non ergo ita sapias in his praeceptis et praemiis, ut cum audis, Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt, putes pauperes spiritu non visuros, aut non visuros mites, non visuros lugentes, non visuros esurientes et sitientes justitiam, non visuros misericordes. Non arbitreris eos tantum quasi visuros qui mundo sunt corde, illis a visione setiam, quia misericordes: sed quia mundi sunt corde. Quemadmodum si corporalia opera membris corporalibus coaptarentur, ac diceret, verbi gratia, quisquam: Beati qui pedes habent, quia ipsi ambulabunt: beati qui manus habent, quia ipsi operabuntur: beati qui vocem ha
Abbreviated transcription (Latin):
quasi a regno uidentur alieni: Beati inquit pauperes spũ. qm̃ ipsorum
est regnũcadorũ : Et qui amites homines facileexduduntur a t̃rasua:
Beati inquit mites. quia lpsihereditatepossi debt̃terrã.: Iamceterir a ꝑ¬
ta sunt. etcla pu sua sponte cognoscuntur.: Disputatore nonindigent:
cõmemortrtoraopus habent: Beatiquilugent: Quis lugens non conso¬
latione indigeat: Ipsi inquit consolabuntur: Beati quiesuriunt ecsiti¬
untius titiã: Quisesuriens etsitiens non saturitatem requiret. Ipsi
inquit saturrbuntur: Beatimi sericordes: quis misericors. nisi optat
et ipsoopere red disibi adouicem utcircasefaciat. quod circa pauperẽ fa¬
cit : Beati inquitꝰ misericor des : qm̃ ipsorũ miserebiturds̃: Quo mo
doꝑ ipsa singula singulis propria apposica sunt : Et nihil adhibitũ est
in p̃mio qđ ñ congruer& etp̃cepto: Preceptum ẽ enĩutsis pauꝑ. spuc̃pmi
uest uthabec sregnũ cacclorum: Preceptũ ẽ utsismitis : p̃miu est ut pos¬

Expanded text:
quasi a regno videntur alieni: Beati, inquit, pauperes spiritu, quia ipsorum est regnum coelorum. Quia mites homines facile excluduntur de terra sua: Beati, inquit, mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Jam caetera aperta sunt, clara, sua sponte cognoscuntur: disputatore non egent, commemoratore opus habent. Beati qui lugent. Quis lugens non consolationem desiderat? Ipsi, inquit, consolabuntur. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Quis esuriens et sitiens non satietatem requirit? Et ipsi, inquit, saturabuntur. Beati misericordes. Quis misericors, nisi qui optat ex ipso opere reddi sibi a Deo vicem, ut circa se fiat, quod circa pauperem facit? Beati, inquit, misericordes, quoniam ipsorum miserebitur Deus Quomodo per ipsa singula singulis propria apposita sunt, et nihil adhibitum est in praemio, quod non congrueret praecepto? praeceptum est enim ut sis pauper spiest ut habeas regnum coelorum. Praeceptum est ut sis mitis: praemium est ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
significat. Altitud o aut̃ in lignoẽ : quod ab eodẽ trxns uerso sursũ
uersus ad caput emin& ea significatur suꝑ norũ expectatio: Vbip¬
Non uid&ur sedinde surgit &emin& qđ uidetur : Posthaccoma
si conp̃henderis hactomnia non solum intellegend o uerum etagendo :¬
ad eognos cendam cognitionẽ aritatis xp̃ĩ suꝑ eminentẽ scientiae:
iamtollantur nunc ea amentis conspectu. Abiciat puer pariuilus
ludicra : discat tractaremaiora : & nos in multis paruula sumꝰ
tcũplas quã sumꝰ essemus a ma ioribus toleratisumus. Pacem
setamini cumomnib: & scĩficatione : sine qua nemo poteritui¬
dere dm̃ : hacenĩ & cormundatur: qui aibiẽ fides que ꝑ dilec¬
tionẽ operaitur: Beatimundicordes : qm̃ ipsidm̃ uidebt̃¬

Expanded text:
significat. Altitudo autem in illo ligno est, quod ab eodem transverso sursum significat. Altitudo autem in illo ligno est, quod ab eodem transverso sursum versus ad caput eminet: per quod significatur superiorum exspectatio. ProNon videtur, sed inde eminet quod videtur. Post haec si comprehenderis haec omnia, non solum intelligendo, verum etiam ad agnoscendam agnitionem charitatis Christi supereminentem scientiae. Jam tollantur nugae a mentis aspectu. Abjiciat puer parvulus ludicra, discat tractare majora. Et nos in multis parvuli sumus: et cum plus quam sumus essemus, a majoribus tolerati sumus. Pacem sectamini cum omnibus, et sanctificationem, sine qua nemo poterit videre Deum . Hac enim et cor mundatur: quia ibi est fides quae per dilectionem operatur. Hinc, Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videb
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ t̃rena festines : &cum tibi aptosapientis illius flagello t̃rena ista fu¬
erint ꝑ turbataaDicas tesinecausa dm̃ colere : sinecausa bon a opera
fecisse si ne caus a ibonis operib ꝑseueraesse : faciendo enĩ bona opera
qua si habuis tilatitudinẽ ꝑseuerando in eis: Qu asi habuisti latitudinẽ
sedt̃rena conqͥrendo ñ habuisti altitudinẽ : attende ꝓfundũ gratia
dĩ ẽ in occultis uoluntatib: eius : Quis enĩ cognouit sens ũ dnĩ. aut quis con¬
sationẽ benȩ operuendi. In eo ꝑseuerendi. suꝑna ex pectandi gratiãdĩ
occultedandi sapientia nonstultitia. nec rep̃hendendi quare
alius sic alius autẽ sic. Non enĩ ẽ iniquitas apud dm̃ Hancergo con
mortem elegit. Incuius potestateerat ułmori uł non mori: simpo
testate mori & ñ mori. quare nonin potestate sic uł sic mori frus trcergo
crucẽ elegit ubite huic mundo crucifiger& : Nãlatitudo ẽ incruce
trans uersum lignũ ũbi figuntur manus ꝓpt̃ bonorũ operũ significatione :¬

Expanded text:
lo aestimes, ne cum tibi aliquo sapientis illius flagello terra ista fuerit perturbata, dicas te sine causa Deum coluisse, sine causa bona opera fecisse, sine causa in bonis operibus perseverasse. Faciendo enim bona opera, quasi habuisti latitudinem: perseverando in eis, quasi habuisti longitudinem: sed terrena conquirendo, non habuisti altitudinem. Attende profundum: gratia Dei est in occulto voluntatis ejus. Quis enim cognovit sensum Dsationem bene operandi, in ea perseverandi, superna exspectandi, gratiam Dei occulte dandi, sapientia, non stultitia; nec reprehendendi quare alius sic, alius autem sic; non enim est iniquitas apud Deum : hanc ergo conmortem elegit, in cujus potestate erat vel mori vel non mori. Si in potestate erat mori et non mori, quare non in potestate sic vel sic mori? Non frustra ergo crucem elegit, ubi te huic mundo crucifigeret. Nam latitudo est in cruce transversum lignu
Abbreviated transcription (Latin):
mechiȩ nomi ne &icam fornicatio teneatur: hocenim grecũ est¬
uerbum quodiam scripturautitur ꝓlatino: mechos tam̃ grece ñ nisi
adulteros dic̃ sedutiq istalex ñ solis uiris in populo uerũ &ic̃ feminis dataẽ
Neq enĩ qđ dictũ ẽ non concupisces uxorẽ ꝓximitui. nihil hic sibi p̃ceptũ
deb & puta refemina : ettã quã licite concupiscere uirũ ximȩ suae : siergo
hic exillo qđ ui rodictũ ẽ intelligit᷑. quãuis ñ dictũ sit qđ &iũ ad femina ꝑtineat
quantomagis eoqđ dictũ ẽ ñ moechaberis. ut̃q sexus ad stringit᷑ cũ &ipsũ p̃ceptũ
potestreferriadutrũ ꝙ : sicut ñ occides ñ funtberis atq & alica similit᷑ &ex¬

Expanded text:
moechiae nomine etiam fornicatio teneatur. hoc enim graecum moechiae nomine etiam fornicatio teneatur. hoc enim graecum uerbum est, quod iam scriptura utitur pro latino; moechos tamen graece nonnisi adulteros dicit. sed utique ista lex non solis uiris in populo uerum etiam feminis data est. neque enim quia dictum est: non concupisces uxorem proximi tui, nihil hic sibi praeceptum debet putare femina et tamquam licite concupiscere uirum proximae suae. si ergo hic ex illo quod uiro dictum est intellegitur. quamuis non dictum sit, quod etiam ad feminam pertineat, quanto magis eo quod dictum est: non moechaberis, uterque sexus adstringitur, cum et ipsum praeceptum potest referri ad utrumque, sicut: non occides, non furaberis et quae alia similiter non ex
Abbreviated transcription (Latin):
ueritirnamq qͥd differat non furtũ facies: ab eo quod paulo pꝰ
de non concupis cendis ꝓximireb p̃cipitur: Nonquidẽ omnis qͥ
rempximi concupscit furatur: sed siomnis quifuratur rẽximi con¬
cupiscit : Poterat in illa generr litate ubinon de concupis cenda reꝓ
ximi precipitur. & iamillud quod ad fucur̃um ꝑtin& contineri
S imiliter &iamqueritur quod differirt qđ dictum est. non moeta¬
beris ab coquod paulo postdicitur. Non concupisces uxorẽ ꝓximi
tui : In eo quippe quod dictum ẽ ñ moechaberis poterat &illud
intellegi nisi forte in illis duob: peccatis moechandi & furandi
ipsaopera not atti sunt : In his uero extremis. Ipsa concupiscentia
Quaetantũ differunt : ut aliquan do moecheturIuin on concu piscit
uxorem ꝓximi: aliqua alia causa cũillimis cetur: Aliquando autẽ¬
non concupis cat. nec ei misceatur poenãtimens: & hocfortasse lex
ostendere uoluit. qđ utraq peccata sint: Item qua erisol& utrũ

Expanded text:
eritur quo differat: non furtum facies ab eo quod paulo post de non concupiscendis proximi rebus praecipitur. non quidem omnis qui rem proximi sui concupiscit furatur; sed si omnis qui furatur rem proximi concupiscit. poterat in illa generalitate, ubi de non concupiscenda re proximi praecipitur, etiam illud quod ad furtum pertinet contineri. similiter etiam quaeritur, quo differat quod dictum est: non moechaberis, ab eo quod paulo post dicitur: non concupisces uxorem proximi tui. in eo quippe, quod dictum est: non moechaberis, poterat et illud intellegi. nisi forte in illis duobus peccatis moechandi et furandi ipsa opera notata sunt, in his uero extremis ipsa concupiscentia: quae tantum differunt, ut aliquando moechetur qui non concupiscit uxorem proximi, aliqua alia causa cum illi miscetur, aliquando autem concupiscat nec ei misceatur poenam timens. et hoc fortasse lex ostendere uoluit, quod utrumque peccata sint. Item quaeri solet utrum
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ ad sumer& Qmͦ ergo uerbũ di id filiusdi ut apparer& oculis carnẽ aldiũpsit᷑ si sẽꝑ
dĩ utuepparer& oculis hominũ in aliqua creaturx uisibili a pparere dignat᷑est : Nã aꝑtis¬
ãbest̃ uere. quomodo hicds̃ apparuit. Qmđo ibi angłs dicit᷑ apparuisse. nisulles ps̃ quimnac
dẽilla dedaratio ex positio est Obscurttis hui: neintellegeres dm̃ ꝑ seipsũ ãpparuisse Illio
tibi expositum est quẽ ad modũ apparueritds̃ ꝑ creaturã angłmn sed qđ miraris qͥa dicit᷑cũ
apparer& angłs dix̃ ds̃. Etuo ca uitds̃ morsen & accessit adlocũ & dix dñis ad moysene quia

Expanded text:
ut appareret oculis, carnem assumpsit; sic semper Deus, ut appareret oculis hominum, in aliqua creatura visibili apparere dignatus est. Nam apertisambae sunt verae, quomodo hic Deus apparuit, quomodo ibi angelus dicitur apparuisse, nisi quia ille SpiritDeus? Illa declaratio, expositio est obscuritatis hujus: ne intelligeres Deum per se ipsum apparuisse, illic tibi expositum est quemadmodum apparuerit Deus per creaturam, angelum. Sic quid miraris quia dicitur, cum apparet angelus, Di
Abbreviated transcription (Latin):
carnem loquar. Quid desideras ortũ solis cum oculis lippis. sisa¬
nisunt oculierit lux illa gaudium: Nonsint sanioculi: eteridux
illatormentum: Corde enĩ non mundo uidere non ꝑmitteris. qđ
non uidet̃ nisi mundo corde : Repelleris aufereris non uidebis:
Beatienĩ mundicor des : quia ipsidm̃ uidebunt: Qtiẽ beatos
iã numerriutiquas beatitudinis causas. quȩ operit. quȩ muneria.
quȩmerita quȩ premia Nusquã dictum est: ipsi dm̃ uidebt̃, uentũ est ad
mundi cordes ibsusi qdi ꝓmissa est: Nonnesinecausa. nisi qui a ibi s uort
postea psuca firmitate Inluminabunturspecie Quã diueni sumus ih cor¬
pore ppregrinamur adno: Perfidemenĩ ambula mus fionꝑspeciem: uã¬
du aute inipsafidesumus. quid denobis dicitur: Diatut. uidemꝰ nune ꝑ see

Expanded text:
carnem loquar, quid desideras ortum solis cum oculis lippis? Sacarnem loquar, quid desideras ortum solis cum oculis lippis? Sani sint oculi, et erit lux illa gaudium: non sint oculi sani, erit lux illa tormentum. Non enim corde non mundo videre permitteris, quod non videtur nisi corde mundo. Repelleris, aufereris, non videbis. Beati enim mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt. Quoties beatos jam numeravit? quas beatitudinis causas, quae opera, quae munera, quae merita, quae praemia? Nusquam dictum est, Ipsi Deum videbunt. mundicordes, ibi visio Dei promissa est. Non sine causa, nisi quia ibi sunt postea pro sua firmitate illuminabuntur specie. Quamdiu enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino. Per fidem enim ambulamus, non per speciem . Quamdiu autem in
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ dicus es: Petiturate : et petis: Quodegens cũ petitoretuo. hocagitd s̃
cum suo: et plenus et inanis es: Implȩinane deplenitudine tua: uid.
finis amoris nr̃i finis quo ꝑ ficimꝰ: non quo consũmamur: Emniturci¬
b: finitur uestis: Cibus quia consumitur edendo uestis quia ꝑficiur
texendo: Et illudfinitur : & illud finitur: Sed finis ille ꝑtin& ad
consũptionẽ : ille ad ꝑfectionẽ : Quicquid agimꝰ. sed quicquid benea¬
gimus. quicquid benenitimur. Quic quid laudabiliter estuamus.
quicquid inculpabiliter desiderixmus: addiuisione cumꝑuenerit.
plus non requiremus: Quid enĩ quȩrat cuia destds̃: autquid suffici
Dat cuinon sufficitds̃ : Videredm̃ uolumꝰ uideredm̃ quȩrimus : uide
redm̃ in ardescimus: Quis non: seduidequiddicit. Beatimundi¬
cordes : qm̃ ipsidm̃ uidebunt. Hoc parix undeuideas: Vtenĩ scđm

Expanded text:
dicus ipse Dei es. Petitur a te, et petis. Quod egeris cum petitore tuo, hoc aget Deus dicus ipse Dei es. Petitur a te, et petis. Quod egeris cum petitore tuo, hoc aget Deus cum suo. Et plenus et inanis es: imple inanem de plenitudine tua, ut de finis amoris nostri; finis quo perficiamur, non quo consumamur. Finitur cibus, finitur vestis: cibus, quia consumitur edendo; vestis, quia perficitur texendo. Et illud finitur, et illud: sed finis iste pertinet ad consumptionem, ille ad perfectionem. Quidquid agimus, quidquid bene agimus, quidquid nitimur quidquid laudabiliter aestuamus, quidquid inculpabiliter desideramus, ad Dei visionem cum venerit, plus non requiremus. Quid enim quaerat, cui adest Deus? aut quid sufficiat ei, cui non sufficit Deus? Videre Deum volumus, videre Deum quaerimus, videre Deum inardescimus. Quis non? Sed vide quid dictum est: Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt. Hoc para, unde videas. Ut enim secundum
Abbreviated transcription (Latin):
geat: Verbigratia contrist ł filius amissus : lecificat natus: Uum extulit
hunc suscepit : In illo tristita ĩnis totimor: Illaigitur est uere consola
tic quandodabitur quod non amittatur: ut illi s ȩpostea gaudeamt
de sicaro saturitatẽ concupiscit : digesta sace tate famẽ iterumpatieris
ponitur : sis anauerit. lamnondol& : Qđ aut ponit᷑ contru fame hocẽesca
ltaponit : ut admȩdicũ releu& : Tuns acta saturitate redi fames: Acce¬
dit quidẽ cotid& remediũ saturitatis. sedñ ẽsa natuuulnꝰ infirimtta¬
tis: Esuriamus ergo sitiam̃q ristitiã : utipsa iustitia saturemur. qua
nunc esurimus &sitimus : Inde enĩ saturebimꝰ quod esurim & sitimus
ipsorũ miserebitur ds̃: fac & fi& faccũ altero et fiec tecũ quia echabun¬
das eteges: habundas temporit libus : eges mendicum hominẽ audis tup

Expanded text:
geat. Verbi gratia, contristat filius elatus, laetificat natus: illum extulit, geat. Verbi gratia, contristat filius elatus, laetificat natus: illum extulit, hunc suscepit; in illo tristitia, in isto timor: in nullo ergo consolatio, qua dabitur quod non amittatur; ut illi se postea gaudeant de? Si caro saturitatem concupiscit, digesta saturitate, famem iterum patieris.ponitur, si sanaverit, jam non dolet: quod autem ponitur contra famem, hoc est, esca, ita ponitur ut ad modicum relevet. Transacta enim saturitate, redit fames. Accedit quidem quotidie remedium saturitatis, sed non est sanatum vulnus infirmitatis. Esuriamus ergo sitiamusque justitiam, ut ipsa justitia saturemur, quam nunc esurimus et sitimus. Inde enim saturabimur, quod esurimus et sitimus.ipsorum miserebitur Deus. Fac, et fiet: fac cum altero, ut fiat tecum. Quia abundas et eges: abundas temporalibus, eges aeternis. Mendicum hominem audis, men
Abbreviated transcription (Latin):
do estopauꝑspũ: Queris ame fortas se quid sit eẽpauperẽ spũ: Omis in¬
flatus non epauper spũ Ergohumilis pauꝑ estspũ: altũ e regnũ cadorũ:
qui a spsi hereditate possidebunt terrã: lamuis possidere terrã iudenepossi¬
dearis aterra, Possi d ebis mitis: possi deberis inmitis: Necũ audis p̃miium
ꝓpositum. ut possideas terrm: extendas auaritiȩ manũ quauis possidere
modo terri exdus oetiã quocũq uiano: nontenista fallat opinio: Tuncuero
possidebis ternem : quando halseris ei qui fecte lũette rit̃. Hocẽeñ eẽ mit̃.
non resisteredotuo: udineo qđ benefacis. Ipsecibiplaceat non tutibi : In eo aut̃¬
qđ malciustepateris. Ipsetibi nondispliceat. sed tutibi: Nequẽ enĩ parũest
quia placebis ei displicens tibi : dis plicbis enĩci. placens tibi: Adtendite
latione merces est: Nam quilugent carnaliter. quas consolationes ha¬
beni molestas metuendas : Ibi consolatur lugens: ubitim & rursus nelu¬

Expanded text:
 spiritu. Quaeris a me fortasse quid sit esse pauperem spiritu. Omnis inflatus non est pauper spiritu: ergo humilis pauper est spiritu. Altum est regnum coelorum: quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Jam vis possidere terram: vide ne possidearis a terra. Possidebis mitis, possideberis immitis. Nec cum audis praemium propositum, ut possideas terram, extendas avaritiae sinum, qua vis possidere modo terram, excluso etiam utcumque vicino tuo: non te ista fallat opinio. Tunc vere possidebis terram, quando inhaeseris ei qui fecit coelum et terram. Hoc enim est esse mitem, non resistere Deo tuo: ut in eo quod bene facis, ipse tibi placeat, non tu tibi; in eo quod mala juste pateris, ipse tibi non displiceat, sed tu tibi. Neque enim parum est quia placebis ei, displicens tibi; displicebis autem ei, placens tibi. CAPUT III.latione merces est. Nam qui lugent carnaliter, quas consolationes habent? Molestas, metuendas. Ibi consolatur lugens, ubi timet rursus ne lu
Abbreviated transcription (Latin):
manamembrt cogitare: Siuis essecem plũ ueritaus. frengeidolũ fal¬
sitatis: manus d̃i p̃otestasdĩ faciesdĩ ñ otitiad: pedesdi:̃ presentia di
sed es di silus tues: Anforte negare, audebis dm̃ es sexp̃m: nonego inquis:
Concedis & hoc. xp̃m dĩuirtutem edĩs apientia concedo inquis: Audia-
nimaiustie sedes sapiaentiae: Vbienĩ hab& sedẽ ds̃. nisiubi habitat :
tibi aut̃ habitat. nisi in templosuo: Templũ enĩ di scm̃ est. quod estis uos: Vi¬
gon: Audiergonunc: etdisce dm̃ desiderre: Beatienĩ mundicor¬
des : qm̃ ipsidm̃ uidebunt: Quid p̃paraes oculos corporis. si sic iudebit̃¬
quid uidȩcur. in locoerit quidui debitur: Non ẽ inlo cõubiq totusest:

Expanded text:
embra humana cogitare. Si vis esse templum veritatis, frange idolum falembra humana cogitare. Si vis esse templum veritatis, frange idolum falsitatis. Manus Dei, potentia Dei. Facies Dei, notitia Dei. Pedes Dei, praesentia Dei. Sedes Dei, si vis, tu es. An forte negare audebis Deum esse Christum? Non, inquis. Concedis et hoc, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam ? Concedo, inquis. Audi: Anima justi sedes est sapientiae . Ubi enim sedem habet Deus, nisi ubi habitat? Ubi autem habitat, nisi in templo suo? Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Vigon . Audi ergo nunc, et disce Deum desiderare, disce unddebunt. CAPUT VIII. Quid praeparas oculos corporis? Si sic videbitur, in loco erit quod videbitur. Non est in loco qui ubique totus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ratditer sapis. uedm̃ ñ cogites eẽcorporeum. Vnd edutius heriegimus si
tam̃ aliquid ꝑ egimꝰi si incordeuro tã quã hntẽplodi forme huma nae fregimus
simulacrum s samuobis bencuenit inm̃tẽ. & uiscerit interioretunt posse¬
dit: Vbidetestatur a płs cos quidicunt sece sapientes. stulti faetisunt a dt
mutauergloriã in corruptibilisdĩ insimilitudine imaginis corruptibi
lis hominis : sic iam talemnalũ decestamini sia uers amini si creatorimun¬
datis templũ suum siuultis utueniat & mansionẽ apuduos faciat : senti¬
ted edño inbonitati. & in simplicitate cordis quȩriteillũ: Uidetecuidi¬
catis : sitam̃ dicitis. siueredicitis: Tibid ix̃ cormeũ quȩ siui uultumtuum
Dicat etior tuũ ẽta ddeuultũ tuũ dñerequirã: Beneenĩ quaeris q̃uia cor¬
derequiris : Diciturdĩuultus. diciturdi brtechiũ. dicunturdimanus
dicuntur dipedes. dicitur di sedes. dicitur scabellũpedũeius s ednolidu¬

Expanded text:
r de Deo sapis, ut Deum non cogites esse corporeum unde diutius heri egimus, si tamen aliquid peregimus; si in corde vestro, tanquam in templo Dei, formae humanae fregimus simulacrum; si jam vobis bene venit in mentem, et viscera vestra interiora possedit, ubi detestatur Apostolus eos qui dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt; et immutaverunt gloriam incorruptibilis Dei VII. Si jam tale malum detestamini, si adversamini, si Creatori mundatis templum suum, si vultis ut veniat et mansionem apud vos faciat: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum . Videte cui dicatis, si tamen dicitis, si vere dicitis: Tibi dixit cor meum, Quaeram faciem tuam. Dicat et cor tuum, et adde, Vultum tuum, Domine, requiram . Bene enim requiris, quia corde requiris. Dicitur Dei vultus, dicitur Dei brachium, dicitur Dei manus, dicuntur Dei pedes, dicitur Dei sedes, dicitur scabellum pedum ejus: sed noli m
Abbreviated transcription (Latin):
ruit axp̃o palãoccisac. occulitie coronate: ammonemut caritatiur deil¬
laex hortationẽ loqui quãmodo dñs omnib nobis excuanglio ꝓstrebae dicens
multas caus asbea tatiutae quã nemo est quinonuelit: Ne quippe inueniripo¬
test. quibeatus essenolit : sed si hogines quomodo desiderent mercedem.
si copus mercedis non recus arent: Quis non alacriter currat. cumeidicitur.
beatus eris libentor audict: &cueidicitur si hoc feceris: Non recusetur
certamen sidiligitur premium: Et accedat animus ad alacrica tem

Expanded text:
ruit a Christo, palam occisae, occulte coronatae, admonemur Charitati vestrae de illa exhortatione loqui, quam modo Dominus ex Evangelio proferebat, dicens multas causas beatae vitae, quam nemo est qui non velit. Nemo quippe inveniri potest, qui beatus esse nolit. Sed o si homines quomodo desiderant mercedem, sic opus mercedis non recusarent! Quis non alacriter currat, cum ei dicitur, Beatus eris? Libenter audiat et cum dicitur, Si hoc feceris. Non recusetur certamen, si diligitur praemium; et accendatur animus ad alacritatem
Abbreviated transcription (Latin):
sito adiungant : Vndep̃pollenta p̃mio certã securitatẽ gerant: scientes sa¬
ne sibiuits ommib fidelibus dilectib &lectis ꝓp̃imembris mulus abori¬
ente et occidente uenientib & sunt̃ sedistant ꝓmeritis gl aclucȩ fulgen¬
tibus hocca menmagnũ in cõmune prestari utcũ abrthã etisaac etia¬

Expanded text:
sito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securitatem gerant, scientes sasito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securitatem gerant, scientes sane sibi atque omnibus fidelibus dilectis et electis Christi membris multis ab oriente et occidente uenientibus, etsi inter se distante pro meritis gloriae luce fulgentibus, hoc tamen magnum in commune praestari, ut cum Abraham et Isaac et Ia
Abbreviated transcription (Latin):
Veru &iam suo ꝓposito sinedubitation e p̃ponant : Pueros quoq acuirgi¬
nes integritatem ipsã dõdicantes multomaxime cõmonemus. uttan¬
ta nouerint humilitate tuendũ ce qđ int̃roa int̃imuiuunt. quancoma¬
gscȩliest quod uouer÷ : Nem pescriptũ ẽ quanto magnꝰes. tanto humiba
te in omnib: Nr mergo est demagnitudine eorũ aliqiđ dicere : illoꝵ de
magna humilitate cogitare : Exceptisigitur quibusdam illis coniugatis
patrib & matrib: sc̃is quib: id eo isti meliores non sunt quãuis coniuga¬
tinonsint Quia si coniugatiessent pares ñ essent : Cetero s omnino huiꝰ
tẽporis coniugatos uł postex ꝑtũ concubitũ continentes a sesupererinon
dubitent : Non quantũ ab anna sus anna: sed quantũ ambȩamari a supe¬
rantur: quod a dipsamꝑtin& scam carnis integritat loquor: Nam que
biasunt mariae merita quis ignor& moresittq congruos huctanto ꝓpo¬

Expanded text:
uerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgiuerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgines integritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, ut tanta norint humilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, quanto magis caeli est quod uouerunt. nempe scriptum est: quanto magnus es, tanto humila to in omnibus. nostrum ergo est de magnitudine eorum aliquid dicere, illorum de magna humilitate cogitare. exceptis igitur quibusdam illis coniugatis patribus et matribus sanctis, quibus ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugati non sint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum concubitum continentes, a se superari non dubitent, non quantum ab Anna Susanna, sed quantum ambae a Maria superantur. quod ad ipsam pertinet sanctam carnis integritatem, loquor; nam quae alia sint Mariae menta, quis ignorat? mores itaque congruos huic tanto propo
Abbreviated transcription (Latin):
suam infirmitatẽ deillis sc̃ĩs patrib: audeant iudicare cõparentes ut ait.
a płs sem& ipsos sibim &ipsis: Etideo non intellegentes quantas uires
habeat animus iustitia e contrax libidines seruiens necarnalib: huius cȩ
modi motib: ad quiescat : Cosq in concubitu ultra generndi necessita¬
tem prolabi autꝓ gredisinat quantũ ordonaturȩ quantũ morũ consu¬
etudo quantum legũ scitti prȩscribunt: Hocquippeideo deillis patribus
homines suspicantur : quia ipsiꝑ in continentiã uđ nuptias elegerunt ud
coniugib intẽperaent̃ utuntur : Aduero continentes uł mares quidefunc¬
tis uxorib uł feminȩ quȩde functis uiris uł utrumq qui pari consensu
continentiã dõuouerunt sciant sibi quidẽ mercedis aplius deberiquã con¬
iugalis castitas poscit: sed scõrum patrum nuptias qui ꝓfetice coniunge¬
bantur quineq in concubitu nisi prolẽ neq inipsa plenis i qđ in carne uen

Expanded text:
suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita praescribunt. hoc quippe ideo de illis patribus homines suspicantur, quia ipsi per incontinentiam uel nuptias elegerunt uel coniugibus intemperanter utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae defunctis uiris, uel utrique, qui pari consensu continentiam deo uouerunt, sciant sibi quidem mercedis amplius deberi, quam coniugalis castitas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui prophetice coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uent
Abbreviated transcription (Latin):
omncopis bonũ semꝑ parteti oeicã si aboniconcubitu abstir reuoherdnt
effucerent quantocñ facilus pos sent uł ius sione ulo horcacuom bior
con cumberẽ quiprelem cuum ppagandȩ concũ bendo seruiebaen: obes¬
Aiun don otere nt immolare: quetumitasint hereticis qudẽ enna mudõ¬
ribur hucet argum tũdeputantis. quo corũ conuncart lnontinenen
satis suꝑ queres ponsumest. si tam̃capiunt noncẽ peccatuune⁊ duodneq
conssos mnaturuemi comititur quanonlas ciuendi s ehaignr endieausa
alii fenuns utbantur: Neq tcontrte morem qua illos demꝑorib catres

Expanded text:
concubitu abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent uel iussione uel exhortatione dei non concumbere, qui prolem, cui uni propagandae concumbendo seruiebant, oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita sint, haereticis quidem, siue Moribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum conuincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciuiendi, sed gignendi causa illis feminis utebantur; neque contra morem, quia illis temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
marito .: Sunt ltem uiri usq ad eo incontinentes. ut coniugib nec
grauidis parcant : Quic quid ergo interse coniugati in modestum in¬
uerecundum sordidum gerunt uitium hominũ est. nonculpanuptia¬
rum: Iam in ipsa quoq in moderatione exactione debiti carnalis
quam eis non scđm imperium precepit. sed secundum uenia concedit
apostolus Vtetiam p̃tercausam ꝓcreandi sibimisceantur : Etsicos
prtuimores ad talem concubitum inpellunt. nuptiae tamen ab ad¬
ulgerio seufornicatione defendunt: Neq enĩ illud ꝓpter nupti¬
as amittitur sed propter nuptias ignoscitur: Debentergosibi con

Expanded text:
marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum ueniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. debent ergo sibi con
Abbreviated transcription (Latin):
sciat: lamuero si ex illo concubitu quantum adipsam adtin& non¬
nisi filios uelit : et quicquid ultraccausamꝓ creandipatitũr: multis
quidem istama tronis ante ponenda est : Quaetam & si non sunt adul¬
terȩ uiros tamens uos plerumq: etiam continere cupientes ad redden¬
dum carnale debitum cogunt. Non desiderio prolis sed ardore concupis¬
centiae. Ip̃so suo iure intemperenter utentes : Inqu rum tam̃ nupti¬
is bonũ est: hoc ipsum quodnuptȩ sunt: Ad hocenim nuptȩ sunt ut il¬
la concupiscentia redacta ad legitimũ uinculũ non de formis & dissolu¬
ta fluitar& : habens deseipsa in refrenabilem carnis infirmitatem:
Denuptus autem in dissolubilem fidei socia etatem: descipsa ꝓgressũ
in modera tecoeundi denuptiis modum caste ꝓcreandi: & si enim tur¬
peest libidinosae utiuel marito: honescum est tam̃ nollemis cerinisi

Expanded text:
sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonsciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen nuptiis bonum est hoc ipsum, quod nuptae sunt. ad hoc enim nuptae sunt, ut illa concupiscentia redacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle misceri nisi
Abbreviated transcription (Latin):
generationem quãuis non ea causa coniuncti sint non tam̃ uitauerint᷑ : &
ud nolint sibin ascifilios uł etiamopere aliquomalo agant nenascant᷑:
Eeterum suđ utrumq: uł unum horum desit : non inuenio quẽ ad modum
hasnuptias appellare possimus: Etenĩ si aliquã sibiuir ad tempus ad¬
bibuerit donec aliam dignam uł honorib: uł facultatib suis inueniat
quã cum parẽducat ipso animo adulter est : neccumilla quã cupitinue nire
sedcũ ista cum qua si ccubat. utcum ea non habeat maritali consortium
Vnde & ipsa hocsciens a cuolens inpudice utiq miscetur ei : cumquonon ha¬
bet foedus uxorium, Verum ta men sieithori fidem seruat. Et cumille ux¬
orem duxerit nubereipsa non cogit & atq a taliprorsus opere continere
seprȩparet: ad ulteram quidem fortassis facilea ppellare non audeã :
N on peccare tamenquis dixerit. cum eamuiro cuius uxor non est. misceri

Expanded text:
generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa, quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri