comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eminꝰ multitũdo psallẽtiũ cit uehicłm scli corꝑis cõtẽplari. Cũq feneste
ĩnixꝰ ĩcũberet et oraret: protinꝰ uidit sigillatim noĩatĩq demõstrans
oẽs notos atz uicinos. Euofct̃o; cũcti qui audierant gratias deo
lacrimãtibus gaudñs retulerũt.
m Armus quoq pͥmiceriꝰ cantorũ scłe eccl̃ie necipolitãe cũ sãitatẽ
post ĩmanissimũ lãguorẽ reciꝑe, pro ĩ cessablĩ capitis dolore nõ
posset: caput uchid̃e credẽs apposuit. et mox a dolore liberũ subleuauit.
Meorq bñficii sẽper ĩ die depositoĩs eiꝰ occurrẽs. uoti sacrificiũ deo
cũ grãrũ actõe reddebat. Derũ multis plura scientibꝰ sufficiãt tria
de innumeris q̃ in ĩgressu eiꝰ gesta sũt, bñficiorũ uirtutũq retulisse
miracła. Moãsteriũ igr̃ eodem loco cõstructũ ad mẽoriãbtiuiri
oꝑante dei gra sãitatẽ. Cui est honor et gla ĩ sđa sclorũ Amiẽ. Explicit¬

Expanded text:
eminus multitudo psallentium atque uehiculum sancti corporis contemplari. cumque fenestrae nixus incumberet et oraret, protinus uidit, singillatim nominatimque demonstrans omnes notos atque uicinos. quo facto cuncti, qui audierant, gratias deo lacrimantibus gaudiis retulerunt. Marinus quoque, primicerius cantorum sanctae ecclesiae Neapolitanae, cum sanitatpost immanissimum langorem recipere pro incessabili capitis dolore non posset, caput uehiculo credens apposuit et mox a dolore liberum subleuauit memorque beneficii semper in die depositionis eius occurrens uoti sacrificium deo cum gratiarum actione reddebat. verum multis plura scientibus sufficiat tria de innumeris, quae in ingressu eius gesta sunt, beneficiorum uirtutumque retulisse miracula. monasterium igitur eodem loco constructum ad memoriam beati uiri operante dei gratia sanitatem; cui est honor et gloria in saecula saec
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpetrare diuimtus sanitatem. Tunc data orõe: qui seniuiuꝰ
allatus fuerat statim incolumis patre mirante surrexit. et
perfctãm protinꝰ reuertil᷑ in sanitatem¬
Lefanciosus etiã quidã telo noie: de longiñquis regionibꝰ sct̃i
seuerim ĩuitatꝰ uirtutibz uemt. rogãs eiꝰ orõne mũdari.
Accepto itaq ex more p̃cepto: iũbet᷑ deũ totius gr̃e largitorẽ sine
cessatõe lacrĩabiliter exorare. Quid plura. Precibꝰ btiuiri ĩdem
leprosꝰ dĩna opitulatõe mũdatꝰ dũ cõmutaret mores ĩ meliꝰ: mutare
meruit et colorẽ. regis eterm inagnalia tã sius ꝙͣ płinorũ uocibꝰ
longe lateq denũciaue.

Expanded text:
impetrare diuinitus sanitatem'. tunc data oratione qui semiuiuus impetrare diuinitus sanitatem'. tunc data oratione qui semiuiuus allatus fuerat statim incolumis patre mirante surrexit et perfecta protinus reuertitur sospitatedam, Teio nomine, de longinquis regionibus S. Severini invitatus virtutibus venit, rogans eius oratione mundari. Accepto itaque ex more praecepto iubetur deum, totius gratiae largitorem, sine cessatione lacrimabiliter exorare. Quid plura? precibus beati viri idem leprosus divina opitulatione mundatus, dum commutat mores in melius, mutare meruit et colorem, regis aeterni magnalia tam suis quam plurimorum vocibus longe lateque denuntians.
Abbreviated transcription (Latin):
sctus alloquiis eiꝰ ĩuit̾atꝰ: ambrosiũ quẽdã ex ulãtẽ rogat absolui.
Cuiꝰ odonacar gratulabũdꝰ paruit imperatis. Quodã etiã tp̃e
dũ mẽoratũ reg̃ẽ, multi nobiles corã scto uixo huã naut fieri solet
adulatõe laudarẽt: ĩterrogat quẽ regẽ tãtis p̃comis pretulissent
xespõdentes odouacrem. O douacar inquit ĩteger ĩter tredecun et
qͣtuor decim ãnos Uidelicet ĩ tegritatẽ eius regni sigiificãs. Et
huis dictis adiecit ciciũs illos per quod ip̃e p̃dixerat probaturos.
Ad oppidanis cõmag enẽsibꝰ apud quos primũ quõdã innotuerat
btus seuerinꝰ suppliciter rogatꝰ aduenit. Cuiꝰ cõparata presentia:
Unꝰ ex optiãtibꝰ felet hei regis filiũ suũ adolescẽtem diũtur no
languore uexatũ. cui iã parabat exequias traiecto dãmi iuio eiꝰ
pedibꝰ proiecit. et lacrimãs, credo ĩquit homo dei te filio meo uelot̃

Expanded text:
sanctus eius alloquiis inuitatus Ambrosium quendam exulantem rogat absolui. sanctus eius alloquiis inuitatus Ambrosium quendam exulantem rogat absolui. cuius Odouacar gratulabundus paruit imperatis. quodam etiam tempore, dum memoratum regem multi nobiles coram sancto uiro humana, ut fieri solet, adulatione laudarent, interrogat, quem regem tantis praeconiis praetulissent. respondentibus, 'Odouacarem', 'Odouacar' inquit ' integer inter tredecim et quattuordecim', annos uidelicet integri eius regni significans: et his dictis adiecit citius illos quod ipse praedixerat probaturos. XXXIII. Ab oppidaneis Comagensibus, apud quos primum quondam innotuerat, beatus Seuerinus suppliciter rogatus aduenit. cuius comperta praesentia unus ex optimatibus Felethei regis filium suum adolescentem diuturno langore uexatum, cui iam parabat exequias, traiecto Danuuio pedibus eius proiecit et lacrimans: 'credo' inquit 'homo dei, 'te filio meo uelocem
Abbreviated transcription (Latin):
ergo rex oplie cõsiliũ meũ nerespuas: fidei mee hos cõmittes biecto
ne tãti exercitꝰ cõpulsione uastẽtur potiũs ꝙͣ imigrẽtur. Confido
eĩ in dño meo ꝙ ip̃e qui me fecit horũ calamitatis ĩteresse: ĩꝑdu.¬
cendis eis ydoneũ faciet promissorẽ. Uns auditis rex, mõdestis
allegatoĩbꝰ mitigatꝰ. cũ suo protinꝰ remeauit exercitu. Igitur
xõani quos ĩ sua sct̃s seuermꝰ fide susceperat, de lauriaco discedẽtes:
pacificis dispositõĩbꝰ ĩ oppidis ordiati. beniuola cũ rugis societat
uixerũt. Ipe uero fabianis degẽs in antiquo suo mõastex io/ nec
ãmonerepplõs nec p̃dicere futura cessabat: asserẽs uniuersos, in
rõam soliprouĩcia absq ullo libertatis migraturos ĩcõmodo.
si qua sperãda duceret. dabat suppliciter optionẽ. Memor
illiꝰ p̃sagni: quo eũ quõdã expresserat regnaturũ. Tãtis itaqz

Expanded text:
ergo, rex optime, consilium meum ne respuas, fidei meae hos committe subiectos, ergo, rex optime, consilium meum ne respuas, fidei meae hos committe subiectos, ne tanti exercitus conpulsione uastentur potius quam migrentur. confido enim in domino meo, quod ipse, qui me fecit horum calamitatibus interesse, in perducendis\' eis idoneum faciet promissorem. his auditis rex modestis allegationibus mitigatus cum suo protinus remeauit exercitu. igitur Romani, quos in sua sanctus Seuerinus fide susceperat, de Lauriaco discedentes pacificis dispositionibus in oppidis ordiuixerunt. ipse uero Fauianis degens in antiquo suo monasterio nec admonere populos nec praedicere futura cessabat, asserens uniuersos in Romani soll prouinciam absque ullo libertatis migraturos incommodo. si qua speranda duceret, dabat suppliciter optionem, memor illius praesagii, quo eum quondam expresserat regnaturum. tantis itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Rex uero aduẽtꝰ eiꝰ protinꝰ expauescẽs: testabat seilliꝰ fatigatõeplĩm
p̃grauatũ. Causas itaq repentĩe occasionis ĩquirit. Cui seruus dei.
Nã cũctis regni sui tpibꝰ nichil meĩtonsulto gerere p̃sumebat.Qui
moĩtis salutaribꝰ nõ resistẽs: crebris prosperitatibꝰ recognouit. quãti
Ualeret obedientis aĩmꝰ ꝙͣtũq triũphatoribꝰ prosit. suĩs nõ tumere.
uictoriis. Et rex. Nũt inquit pplm/ pro quo beniuolꝰ p̃cator accedit:
nõ patiar alamanorũ aothorĩgorũ seua dep̃datõe uaftari uel gladio
trucidari / aut ĩseruitiũ uedigi: cũ sĩt nobis uicĩa ac tributaria oppida.
ĩ quibꝰ debeant ordĩari. Cui seruꝰ xp̃i cõstãter ita uñdit. Nũ quid
arcutuo uel gladio hoies isti ap̃donũ uastatõe creberriã sũt exepti-
et nõ potiꝰ deimũere ut tibi paulisꝑ obsequi ualeãt seruituti. Nũc

Expanded text:
rex ergo aduentum eius protinus expauescens testabatur se illius fatigatione plurimum rex ergo aduentum eius protinus expauescens testabatur se illius fatigatione plurimum praegrauatum: causas itaque repentinae occursionis inquirit. cui seruus dei: nam cunctis regni sui temporibus nihil me inconsulto gerere praesumebat. qui monitis salutaribus non resistens crebris prosperitatibus recognouit, quanti ualeret oboedientis animus quantumque triumphatoribus prosit suis non tumere uictoriis\'. et rex: \'hunc\' inquit cpopulum, pro quo beniuolus precator accedis, non patiar Alamannorum ac Thoringorum saeua depraedatione uastari uel gladio trucidari aut in seruitutem redigi, cum sint nobis uicina ae tributaria oppida, in quibus debent ordinari\'. cui seruus Christi constanter ita respondit: \'numquid arcu tuo uel gladio homines isti a praedonum uastatione creberrima sunt erepti et non potius dei munere, ut tibi paulisper obsequi ualeant, reseruati? nunc
Abbreviated transcription (Latin):
excidiũ preparãtes harbari igilãtiũ clamore turbati nocte iactauerãt.
Qu apropter mẽorati ciuẽs ueĩam a xp̃ifamulo p̃cabãtur huiliter cõfitẽtes
corda sualapidibꝰ esse duriora: qui rebꝰ pũtibꝰ agnouerũt ĩscto uiro grãz
uiguisse prophĩcã. Isset nẽpe tuus plebs ĩobediens unuersa captiua: insi
eã liberã uiri dei cõsueta seruasset or̃o. Iacobo apło protestãte. Multũ inquit
Ualet oratio iusti assidua.
FCletheuẽ Rugorũ rex qui et fena: audieus cũctorũ reliqͥas oppidoꝵ
que barbaricos euaserãt gladios. lauriaco se ꝑ dei famulũ uõtulisse-
aissũptõ ueniẽbat exercitui: cogitãs repẽte detentos abducere, et ĩ oppidis
seuerinũ adiere suppłr. Ut ĩoccursũ regis egrediens. eiũs am̃i mitigaret.
Cui tota nocte festinãs ĩ uicesiõ ab urbe miliario: matutinus occurrit.

Expanded text:
excidium praeparantes barbari uigilantium clamore turbati nocte iactauerant. excidium praeparantes barbari uigilantium clamore turbati nocte iactauerant. quapropter memorati ciues ueniam a Christi famulo precabantur humiliter, confitentes corda sua lapidibus esse duriora, qui rebus praesentibus agnouerant in sancto uiro gratiam uiguisse propheticam: esset nempe tunc plebs inoboediens uniuersa captiua, nisi eam liberam uiri dei consueta seruasset oratio,, Iacobo apostolo protestante: multum, inquit, ualet oratio iusti assidua\'. Feletheus, Bugorum rex, qui et Feba, audiens cunctorem reliquias oppidorum, quae barbaricos euaserant gladios, Lauriacum se per dei famulum contulisse, assumpto ueniebat exercitu, cogitans repente detentos abducere et in oppidis Seuerinum adiere suppliciter, ut in occursum regis -egrediens eius animum mitigaret. cui tota nocte festinans in uicesimo ab urbe miliario matutinus occurrit.
Abbreviated transcription (Latin):
dubitãtibꝰ uoce magna damabat: eadẽ nocte eos asserẽs capiẽdos.
nisi ĩperiis fide lũ obedirẽt sepiꝰ repetens: me ĩquit mesi mentitꝰ
fuero lapidate. Itaq tãdẽ aliqñ muris ĩuigilare cõpulsi expleta
cõsueti oꝑis ĩ noctis prĩcipio psalmodia: cũ celeberoiõ cepissẽt uigilar
cõcursu: aceruꝰ feni cõis positꝰ faculaba iũli nolẽtis accensꝰ: luuiẽ
nõ incẽdiũ reddidit cĩtati. Qua occasiõe uociferãtibꝰ cũctis hostes
siluarũ occultati nemoribꝰ subito splẽdore damoreq perterriti putãtes¬
se p̃cognitos quieuerũt/ ac mãefcto circũdãtes cĩtatẽ et ubiqz discurrc̃tes
cũ nichil uictualiũ reperissẽt: direpto aĩaliũ grege cuiusdã hoĩs qui seruo
p̃dicẽte cõtumax sua tutare cõtẽpserat recesserũt. Illis aũt abeũtibꝰ ciues
portas egressi haud procula muris scalas latẽtes ĩuẽiunt⁊ quas ad urbis

Expanded text:
dubitantibus voce magna clamabat, eadem nocte eos asserens capiendos, dubitantibus voce magna clamabat, eadem nocte eos asserens capiendos, nisi imperiis fideliter oboedirent, saepius repetens: 'Me', inquit, 'me, si mentitus fuero, lapidate'. Itaque tandem aliquando muris invigilare compulsi, expleta consueti operis in noctis principio psalmodia, cum celeberrimo coepissent vigilare concursu, acervus faeni comminus positus facula baiuli nolentis accensus lumen, non incendium reddidit civitati. Qua occasione vociferantibus cunctis hostes silvarum occultati nemoribse praecognitos quieuerunt ac mane facto circumdantes ciuitatem et ubique discurrentes, cum nihil uictualium repperis. sent, direpto animalium grege cuiusdam hominis, qui seruo dei praedicente contumax sua tutare contempserat, recesserunt» illis autem abeuntibus ciues portas egressi haud procul a muris: scalas iacentes inuenerunt, quas ad urbis
Abbreviated transcription (Latin):
Quo audito illistuporemimio mirabãt᷑ uirũ dei refferre id quod
ĩ absenti prouenerat. Ciuies itẽ oppidi lauriaci et suꝑioꝵ trãffuge
castellorũ ad suspecta loca exploratoribꝰ destiãtis. hostes quãtum
poterãt hũana sollicitudĩe precauebãt. Quos seruꝰ deidĩnitatis
ĩstinctu cõ moĩtꝰ p̃saga mẽte ꝑstruxit. ut oem̃ pauꝑtatis sue
sufficientiã intra muros concluderent. qͣtenꝰ ĩimicorũ feralis excursus
nichil hucũtatis ĩuẽiens, statĩ fãe cõpulsus ĩmania crudelitatis cepta
desererẽt. Hec per quatriduũ cõtestatꝰ aduesperascẽte iã die. ualentẽ noĩe
moãchũ mittens ad sctm cõstantiũ eiusdẽ loci põtificẽ. et ad ceteros cõma-¬
nẽtes, hac ĩquit nocte dispositis per muros ex more uigiliis diftrictiꝰ excu-¬
bate: suꝑuẽientis hostis cauẽtes ĩsidias. Nt illi nichil aduersi ꝑ exploratores
sentire se peĩtꝰ affirmabãt. Sed xp̃i famulꝰ p̃mõere nõ desmens

Expanded text:
Quo audito illi stupore nimio mirabantur virum dei referre id, quod in absentia provenerat. XXX. Cives item oppidi Lauriaci et superiorum transfugae castellorum ad suspecta loca exploratoribus destinatis hostes quantum poterant humana sollicitudine praecavebant. Quos servus dei divinitatis instinctu commonitus praesaga mente praestruxit, ut omnem paupertatis suae sufficientiam intra muros concluderent, quatenus inimicorum feralis excursio nihil humanitatis inveniens statim fame compulsa immania crudelitatis coepta desereret. Haec per quadriduum contestatus advesperascente iam die Valentem nomine monachum mittens ad S. Constantium, eiusdem loci pontificem, et ad ceteros commanentes: 'Hac', inquit, 'nocte dispositis per muros ex more vigiliis districtius excubate, supervenientis hostis cavete insidias'. At illis nihil adversi explo- ; ratores sentire se penitus affirmabant. Sed Christi famulus praemonere non desinens
Abbreviated transcription (Latin):
festat. Cuiꝰ libri est, priã ista capitulatõ, que est ecclãstici pͥncipatus
traditio, et q̃ est eiꝰ speculatio. De his q̃ in baptismatis illumĩatione
ꝑficiũt᷑. Dehis q̃ in collatõe eucharistie ꝑficiũt᷑. De hñs q̃ iñ crismate

Expanded text:
festat: cujus libri est prima ista capitulatio, quae est ecclesiastici principatus festat: cujus libri est prima ista capitulatio, quae est ecclesiastici principatus traditio, et quae est ejus speculatio. De his, quae in baptismatis illuminatione perficiuntur. De his, quae in collatione eucharistiae perficiuntur. De his quae in chrismate
Abbreviated transcription (Latin):
ponẽs mmisticũ sacrm̃/ et sic siglãs sĩglis capłis misticorũ sacram̃torũ theo
cõsecratoĩbꝰ fiũt ãglico misterio scd̃ cõuẽientiã umiꝰ cuiꝰq ordĩs una
cũ mmĩstris scłi altaris, et p̃cipue iherarcha hoc est sacerdote: qui unus de
ãglis scd fas dicit̾ celitꝰ oꝑari. maxĩe ĩ misterio sclisacrificii dm̃ce passi¬
onis scłissimi prĩcipatꝰ milicie celestis, cũ cõsortibꝰ sius ĩ proprio ordiẽ,¬
et laudis officio sẽꝑ assistũt. et ĩ cõsecratõe sacratissimi karismatis, q̃
uniformis et unꝰordo est simboli sctissime eubaristie. In qua uidelicet
karisimatis ĩiciatiõe ordĩem seraphi bẽignũ ihm̃ qͥ ĩ oĩbꝰ scl̃issimꝰ sct̃i.¬
ficat seip̃s pro nob, et oĩ nos scl̃ĩficatõe replet: ĩ ip̃o ꝑfctõs at ex deo natos
tibꝰ etiã ceteris ãglorũ choris: et sensualiter alła cõcinẽtibꝰ liqͥdo incũ.¬

Expanded text:
ponens, et sic singulas singulis capitulis mysticorum sacramentorum theorconsecrationibus fiunt, angelico ministerio secundum convenientiam uniuscujusque ordinis, una cum ministris sancti altaris, et praecipue hierarcha, id est sacerdote, qui unus de angelis secundum fas efficitur coelitus operari: maxime in ministerio sacri sacrificii Dominicae passionis, sanctissimet laudis officio semper assistunt, et in consecratione sacratissimi chrismatis, quae uniformis et uniordo symbolis est sanctissimae eucharistiae. In qua videlicet chrismatis initiatione, ordinem seraphim, benignum Jesum, qui in omnibus sanctissimus sanctificat seipsum pro nobis, et omni nos sanctificatione replet in ipso perfectos, atque ex Deo natos tibus etiam caeteris angelorum choris, et sensualiter Alleluia concinentibus, liquido mani
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ suꝑassẽt in prĩo: qͦs scil experta fecisset pugna ditiores et uictoria
militonũ aiõs cõfirmabat: et ita uelut quodã artificio propagabat in
eis laboris patiãm: ut ẽs spe sequẽtiũ uictoriarũ ad cõficiendas pͥores
pugnas. et recordatõe cõfectarũ pugnarũ, ad acqͥrendas sequẽtes
uictorias. Sz et desacris eos auctoritatibꝰ ĩstruebat: ut magis elige¬

Expanded text:
qui superassent in primo, quos scilicet experta fecisset et pugna doctiores, et victoria qui superassent in primo, quos scilicet experta fecisset et pugna doctiores, et victoria milititonum animos confirmabat. Et ita velut quodam artificio propagabat in eis laboris patientiam, utens spe sequentium victoriarum ad conficiendas priores pugnas, et recordatione confectarum pugnarum ad acquirendas sequentes victorias. Sed et de sacris eos auctoritatibus instruebat, ut magis elige
Abbreviated transcription (Latin):
ĩsanos etiã iudicãtes: qui locũ sterilẽ, quẽ uelsi copias attulissẽnt,
nõ essent passuri. nichil habentes ĩcepissent incolere: nimirũ qͥ cõtra
Quãtas ihi molestias senserĩt ac pertulerĩt, tacẽdo magis putamꝰ
exprimi: ꝙͣ loquẽdo. Nã plexũq totũ ĩnuit᷑ taciturintas: cum uix
partẽ absoluat loqͣcitas. Sz resistebãt aduersitatibꝰ patiendo: et
uĩcebãt ĩpugnãtes nõ repugnãdo. Mẽtes duorũ roborabat terciꝰ
uelut tirones ĩ acie ueteranꝰ: docẽs si p̾mos hostis ĩpetꝰ suꝑassent:
sequẽtes multo suꝑaturos faciliꝰ. Nã ꝙͣto netꝰ uicto accrescit. fantã
uictorifiduciã adaugeri. Sic eos nõ solũ in pñti reddebat uictores: s
ad futura quoqz certamĩa prõptiores. Qd si postea uehementior
ĩcubuisset tẽptatio: iãturpissimũ asserebat si cederẽt ĩ cõgressuscdõ.

Expanded text:
insanos etiam judicantes, qui locum sterilem, quem vel si copias attulissent, insanos etiam judicantes, qui locum sterilem, quem vel si copias attulissent, non essent passuri, nihil habentes coepissent incolere, eis quas poterant Quantas ibi molestias senserint ac pertulerint tacendo magis putamus exprimi, quam loquendo: nam plerumque totum innuit taciturnitas, cum vix partem absolvat loquacitas. Sed resistebant adversitatibus patiendo et vincebant impugnantes non repugnando. Mentes duorum roborabat tertius, velut tirones in acie veteranus, docens, si primos hostis impetus superassent, sequentes multo superaturos facilius: nam quantus victo metus accrescit, tanta victori fiducia adaugetur. Igitur eos non solum in praesenti reddebat victores, sed ad futura quoque certamina promptiores. Quod si postea vehementior incubuisset tentatio, jam turpissimum asserebat, si cederent in congressu secundo
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat demigrãdi. Hoc tm̃ restabat: ut locꝰ adeo sibi cõcessus. etiã ater¬
rems dñis traderet᷑. Assũpto ergosecũ altero eduobꝰ: anitiũ tendit. Ibi¬
dñi morabãt᷑ duo germani nobles: ãbo canoĩci et alter abbas. Alteri
ratis die cõstituta he mũpetit cũ duobꝰ disciplĩs: quorũ prior stephanꝰ.
sequẽs dalmaticꝰ uocabat᷑. Inuẽiũt̃ spinas et uepres, horrorẽsimul ac soli-¬
tudiẽm/ postremo locũ bomis oĩbꝰ ĩdigẽtẽ: nnsi qd̾ eis bonũ erat. bonis oĩbꝰ
ĩdigere. Nã ꝙͣfolõ gefierent ab hõibꝰ tanto se deo propinquiores credebãt:
et ꝙͣto pluribꝰ ĩdigerẽt tpãlibꝰ. tanto plura recepturos eterna. Auxit
loci difficultatẽ, etiã uicinorũ improbitas: qui morũ ĩmanitate feris
cõsilẽs, seruos dei quos sustẽtare deberẽt, cõuicus urgebãt ac minis/

Expanded text:
venerat demigrandi: hoc tantum restabat ut locus sibi a Deo concessus etiam a tervenerat demigrandi: hoc tantum restabat ut locus sibi a Deo concessus etiam a terrenis dominis traderetur. Assumpto ergo altero e duobus Anicium tendit, ubi morabantur duo germani nobiles, ambo canonici alter etiam abbas; alteri ratis, die constituta eremum petiit cum duobus discipulis, quorum prior Stephanus, sequens Dalmatius vocabatur. Inveniunt spinas et vepres, horrorem simul ac solitudinem, postremo locum bonis omnibus indigentem, nisi quod eis bonum erat bonis omnibus indigere. Nam quanto longe fierent ab hominibus, tanto se Deo propinquiores credebant; et quanto pluribus indigerent temporalibus, tanto plura recepturos aeterna. Auxit loci difficultates etiam vicinorum improbitas, qui morum immanitate feris consimiles, servos Dei, quos sustentare deberent, conviciis urgebant ac minis,
Abbreviated transcription (Latin):
difficiles. et se lassatos ĩtelligerẽt siẽ causa: uelle deĩceps milttare xp̃o. cui
seruiri nõ p̃t sie mercede. cũ hocipm nõ seriuire pctõ magna sit merces, p̃terea
gistrũ: cuiꝰ et uerbo doceri et exẽplo posseñt firmari. Nũ et ĩsinuare faciẽda
et facere nouerat ĩ sinuata. Quaprop̃t seilli adhesures: ac deuote famula¬
turos ĩ oĩbꝰ promittũt. Ad hec uir scl̃s fotũ deo arrogãs nõ sibi: potens eff
ĩquit deꝰ stabilire nutãtes ĩstruere nescientes. Neq timẽdꝰ est ĩ aliquo
cõtrarie ptãtis ĩcursꝰ: his quos sũma ptãs protexerit. Proteget aũt sibi
uos proculdubio seruiẽtes: qui nõseruientes ad hoc protegere solet. ut sibi
iulian. deũ ut uobis utiliora prouideat ĩplorate. Ingrediũtur eccł̃iam
orãt prostrati: redeũt firimores. Explorauerat satis eorũ fidẽ. tp̃s iã

Expanded text:
difficiles, et se lassatos intelligerent sine causa; velle deinceps militare Christo, cui difficiles, et se lassatos intelligerent sine causa; velle deinceps militare Christo, cui serviri non potest sine mercede, cum hoc ipsum non servire peccato magna sit merces. Praeterea gistrum, cujus et verbo doceri, et exemplo possent firmari: nam et insinuare facienda, et facere noverat insinuata, quapropter se illi adhaesuros, ac devote famulaturos in omnibus. Ad haec vir sanctus totum Deo arrogans, nihil sibi: « Potens est, inquit, Deus stabilire nutantes, instruere nescientes. Neque timendus est in aliquo contrariae potestatis incursus his, quos summa potestas protexerit. Protegit autem sibi vos procul dubio servientes, qui non servientes ad hoc protegere solet ut sibi Juliani, Deum, ut nobis utiliora provideat, implorate. » Ingrediuntur Ecclesiam, orant prostrati, redeunt firmiores. 11. Exploraverat satis eorum fidem, tempus jam
Abbreviated transcription (Latin):
ne dũtenditis ad cumulũ ꝑfectionis. fiatis uob̃ causa qd̾ absit maioris
dãpnationis. Propõite mẽti dũ licet oĩa cõmoda, quibꝰ carere dispõitis:
⁊ ediuerso multas et magnas ĩuirias. quibꝰ mũdo ualedicẽtes traditis
uosmetipõs. famẽ sitim algorẽ nuditatẽ uigilias/ laborẽ, abiectõem
cõfuelias: postremo quicquid hoĩẽs fugiũt᷑ uos seqͥmini. Cauete nedũ
ista sequẽt uos fugiatis. Dicebat talia/ nõ quo eos a ceptis salubribꝰ
deterreret. s ut cõtra uentura q̃libet p̃muniret: ac ꝑhoc redderet ad
tolerãdũ robustos. quos nulla tẽptationis uarietas offẽderet ĩparatos.
At illi nichił moti a proposito/ ĩmo scl̃i uiriserõnibꝰ multomagis aĩatĩ
nullis se frãgẽdos aduersitatibꝰ/ nulla uoluptatũ recordatõe uacilla¬
turos xp̃o iuuãte promittũt: suffice̾ sibi ꝙ satis experti ẽent pct̃i uias

Expanded text:
ne, dum tenditis ad cumulum perfectionis, fiatis vobis causa, quod absit! majoris ne, dum tenditis ad cumulum perfectionis, fiatis vobis causa, quod absit! majoris damnationis. Proponite menti, dum licet omnia commoda, quibus carere disponitis; et e diverso multas et magnas injurias, quibus mundo valedicentes traditis vosmetipsos; famem, sitim, algorem, nuditatem, vigilias, laborem, abjectionem, contumelias, postremo quidquid homines fugiunt, vos sequimini: cavete ne, dum ista sequentur, vos fugiatis. » Dicebat talia, non quod eos a coeptis salutaribus deterreret, sed ut contra ventura quaelibet praemuniret, ac per haec redderet ad tolerandum robustos, quos nulla tentationis varietas offenderet imparatos. 10. At illi nihil moti a proposito, imo sancti viri sermonibus multo magis animati, nullis se frangendos adversitatibus, nulla voluptatum recordatione vacillaturos, Christo juvante, promittunt. Sufficere sibi, quod satis experti essent peccati vias
Abbreviated transcription (Latin):
cõsortio. iudicetur ĩdignꝰ. Offerise nõ sociũ s mĩstrũ: et nũꝙͣ se ab.
huiꝰ professioĩs̃ tenore disscessurũ sub fideispõsione promittit. Sic pͥor mules
sequẽtẽ lucratꝰ: letus cũ socio reuertit ad magr̃m. Saudet ille despũali
prouẽtu: et fructũseminũ que iecerat p̃cibꝰ deo cõmẽdãs. dĩne militie
tyrones alloqͥtur. Cõgratulor ofilii ur̃e prõpte deuotõi: et propͥe ĩfir¬
mritatis cõscius. ĩuiadei quã ip̃e arctã ninis et arduã aisserit/ socios uos
ac sustẽtatores hr̃e desidero. Iz timẽdũ ualde nob̃ intelligo ne temere nos
laboriosissĩe militie aftrĩgamꝰ: dũsola p̃mia cogitamꝰ. Nõ eĩ inciꝑe
hũa nã fragilitatẽ: cadere aũt̃ a proposito. dãpnablẽ prop̃t diabolicã
tras gressionẽ. Uidete ergo diligẽter, et iterũ alq iterũ uobiscũ uersate:

Expanded text:
consortio judicetur indignus. Offert se non socium, sed ministrum, et nunquam se ab consortio judicetur indignus. Offert se non socium, sed ministrum, et nunquam se ab hujus professionis tenore desiturum sub fidei sponsione promittit. Sic prior miles sequentem lucratus laetus cum socio revertitur ad magistrum. Gaudet ille de spiritali 1439 proventu, et fructus seminum quae jecerat precibus Deo commendans, divinae militiae tirones alloqmitatis conscius, in via Dei, quam ipse arctam et nimis arduam asserit, socios vos ac sustentatores habere desidero. Sed timendum nobis valde intelligo, ne temere nos laboriosissimae militiae astringamus, dum sola praemia cogitamus. Non enim incipere humanam fragilitatem; cadere autem a proposito, damnabile propter diabolicam transgressionem. Videte ergo diligenter, et iterum atque iterum vobiscum versate
Abbreviated transcription (Latin):
diem̃: et ceteras ad arcte uiuendũ oportunas ĩportũitates. Cõgratu¬
latꝰ uir dei grãs egit: et ad cetera strenue prosequẽda diligẽtiã fr̃atris
hortaf᷑. Decrat uotis unũ. ut tertiũ tanti proposilisociũ inuenirent.
Nã et ĩter duos textiũs solet esse quasi uĩl̃m̃ caritatis: et sũb numero
unauimes trino el um deo uidebãt᷑ cõuẽientiꝰ seruituri. Accessit in breui
qd deerat: dĩna grã militis ĩdustriã prosẽquẽte. Aã dũ illereuersũs ad
habitudiẽs / requisitꝰ a quodã fãiliari suo itẽ milite, cur p̃ter selitam
cogitabũdꝰ appareret: dicerẽ inqͥt. si tescirẽ cõmissa fidebẽ seruccturũ
Dat ille cõtinuo fidẽ qua petebatur: auditq ꝑ ordiẽm quod petebat.
Cõcipit ĩter audiendũ uirtutis aõrem: et cõturberualis sui prouocatꝰ
postremo precibꝰ sũmis uluiro dei sepctorẽ insinuet: nec tãte laudis

Expanded text:
dinem, et caeteras ad arcte vivendum opportunas inopportunitates. Congratudinem, et caeteras ad arcte vivendum opportunas inopportunitates. Congratulatus vir Dei, gratias egit, et ad caetera strenue prosequenda diligentiam fratris hortatur. 9. Deerat votis unum, ut tertium tanti propositi socium invenirent. Nam et inter duos tertius solet esse quasi vinculum charitatis, et sub hoc numero unanimes trino et uni Deo videbantur convenientius servituri. Accessit brevi quod deerat, divina gratia militis industriam prosequente: nam, dum ille reversus ad habitudinem, requisitus a quodam familiari suo milite cur praeter solitum cogitabundus appareret: Dicerem, inquit, si te scirem commissa fideliter servaturum. Dat ille continuo fidem quae petebatur, auditque per ordinem quod petebat. Concipit inter audiendum virtutis amorem, et contubernalis sui provocatus itur. Rogat prostremo precibus submissis, ut viro Dei se peccatorem insinuet, nec tantae laudis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã ĩ heremo: desertã scil ac dirutã tñ parrochialẽ. ubi de labore manuũ
uel herbarũ radicibꝰ uictus qͣliscũq poss acquiri. Parrochialẽ ut credor
terrene ptãtis saltẽ umbra decebat fuscari. Miles itaqz fide iãplenꝰ ac
cõstãtia, ut ceptũ suũ clemẽtia prosparet, ad mẽoriã btẽ uirgĩs aniciũ
ire decreuit/ sciens nichil sibi ad ĩpetrãdũ efficaciꝰ: quã si mr̃is apud
filiũ patroc imouteretur. Quo dũ proꝑat: ecce ĩ uia dei nutu paratum
ĩuenit qd petebat. ecclam scilicet ueterẽ uasta cinctã solitudiẽ. uotissuis
ĩ oĩbꝰ rñdentẽ. Exauditũ erat añ preces piũ eiꝰ desideriũ: et per sancti
merita petitionẽ mĩstri p̃currebat affectus. Tendit tñ ille quo ceperat:
Ut loco precũ grates ꝑsolueret. Adoit et p̃ces; Ut dei mĩa qd ĩ eis ceperat

Expanded text:
aliquam in eremo, desertam licet ac dirutam, tamen parochialem, ubi de labore manuum, aliquam in eremo, desertam licet ac dirutam, tamen parochialem, ubi de labore manuum, vel herbarum radicibus victus qualiscunque posset acquiri; parochialem, ut credo, terrenae cupiditatis saltem umbra decebat fuscari. Miles itaque fide jam plenus et constantia, ut coeptum suum Dei clementia prosperaret, ad memoriam beatae Virginis Anicium ire decrevit, sciens nihil sibi ad impetrandum efficacius, quam si matris apud filium patrocinio uteretur. Quo dum properaret, ecce in via, Dei nutu, paratum invenit quod petebat, ecclesiam scilicet veterem, vasta cinctam solitudine, votis suis in omnibus respondentem. Exauditum erat ante preces pium ejus desiderium, et per sancti merita, petitionem ministri praecurrebat effectus. Tendit autem ille quo coeperat, ut loco precum grates persolveret. Addit et preces, ut Dei misericordia quod in ei
Abbreviated transcription (Latin):
ueltribꝰ duceret: solideo professus. Reuersus roma: postulata ĩfide nichil
hesitans expectabat. Dilactus est aliꝙͣtũ: credo ut dilatõe cresceret desideriũ
Interea miles qͥdã deo ĩspirãte cõpũctꝰ ad uirũ dei cõciliũ petiturꝰ accessit
qͣliter pctorũ suorũ maguitudiẽ quorũ cõscĩa torq̃bat̃ dignaposs satiffa-¬
subiret Accepit ascto. Ut relictis õibꝰ ad xp̃i militiã setrafferret. Cui cũ ille
rñdisset id qͥdẽ sefacturũ si fieriposs cũ ip̃o libẽtissiẽ: ĩtellexit uir deo plenꝰ
hũc sibisociũ ac uolũtatis sue mistrũ dĩmtꝰ destĩatũ. Gauisus ergo non
parũ totũ desideri suisecretũ aperit: sociũ sepollicet᷑. Pactũ firmat hoĩez
letũ dimittit: dans illi negotiũ ut locũ huic̃ proposito cõgruũ querat. et
tertiũ sibi sociũ si possit asciscat. Dictat loci cõgruentiã/ ecclam̃ scilicet

Expanded text:
vel tribus duceret soli Deo professus. Reversus Roma, postulata in fide nihil vel tribus duceret soli Deo professus. Reversus Roma, postulata in fide nihil haesitans exspectabat: dilatus est aliquantum, credo, ut dilatione cresceret desiderium. 8. Interea miles quidam, Deo inspiranto, compunctus, ad virum Dei consilium petiturus accessit; qualiter peccatorum suorum magsubiret. Accepit a sancto ut relictis omnibus ad Christi militiam se transferret. Cui cum ille respondisset id quidem se facturum, se fieri posset cum ipso, libentissime, intellexit vir Deo plus hunc sibi socium ac voluntatis ministrum divinitus destinatum. Gavisus ergo non parum, totum desiderii sui secretum aperit, socium se pollicetur, pactum firmat, hominem laetum dimittit, dans illi negotium ut locum huic proposito congruum 1438 quaereret, et tertium sibi socium, si possit, adsciscat. Dictat loci congruentiam, ecclesiolam scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
cibꝰ ieiunis. Pupillis et uidius. uir et pr̃. Aptio clausis: tectũ ꝑegrims.
Egxis mediciã: mortuis sepultura. Cõperto ergo ꝙ latenter discederet:
mirata eĩ faĩlia proficiscẽtis dñi solitudiẽm ac taciturnitatẽ rem post paulo
diuulgauerat, propere oẽs uelut prosalute publica solliciti: profugũ
ĩsecũtur tenẽt reducũt. Erubuit uirscl̃s, et propoĩtũ suũ nõ magis
ĩpeditũ ꝙͣ maĩfestũ dolens: ex mẽtis egritudine morbũ incurxit.
qr forte alibi plus posset ꝓficere: temptauit si uel ĩter suos ĩplere possẽt opta¬¬
tũ. Iz̃ cũ dõẽsticorũ nẽo salutaribꝰ mõitis p̃beret assensũ: Ixreuocabiliter
ĩpetraret. Quod desiderabat hoc erat. ut ab oĩ reõtꝰ frequẽtia hom edifica ͤ
posset ĩ solitudĩe moãste ͫ ubi sub religioms habitu/ canõicãuitã cũ duobꝰ

Expanded text:
cibus jejunis, pupillis et viduis vir et pater, apertio clausis, lectum peregrinis, cibus jejunis, pupillis et viduis vir et pater, apertio clausis, lectum peregrinis, aegris medicina, mortuis sepultura. Comperto ergo quod latenter discederet, mirata enim familia proficiscentis domini solitudinem ac taciturnitatem, rem post paulo divulgaverat, propere omnes, velut pro salute publica solliciti, profugum insequuntur, tenent, reducunt. Erubuit vir sanctus, et propositum suum non magis impeditum quam manifestquia forte alibi plus posset proficere, tentavit si vel inter suos implere posset optatum. Sed cum domesticorum nemo salutaribus monitis praeberet assensum, irrevocabiliter impetraret. Quod autem desiderabat, hoc erat, ut ab hominum frequentia remotus aedificare posset in solitudine monasterium, ubi sub religionis habitu canonicam vitam cum duobus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuaderet, cũ siglõrũ in setrãfformasset ꝑsoãs. Dẽĩq cũ oẽs uite mẽito
p̃ueniret: õibꝰ se credi uolebat ĩferiorẽ. Inter hec amore cõtẽplatõĩs flagra¬
bat: Ut qui sẽꝑ boĩs meliora. melioribꝰ optĩa uellet adiũgere. Gustauerat
uelut ĩtrãsitu ꝙͣ suauis est dñs, et totis medullis cordis desiderabat soli
deo uacare; Ut quasi p̃libatã dulcediẽm pleno gulture mẽtis hauriret. Desti-¬
nauit ig̃r mutare locũ: et relictis oĩbꝰ xp̃ sequi. Elegerat cdumacẽse ce uo¬
biũ: religiomis ac disciplie fama cõmotus. Adhihito itaq sibiuno tm̃̃ itieris
nõ cõcilii socio ĩopiãtꝰ iter arripuit/ metuens qd et accidit: nesi maĩfestus
fieret deliẽretur a ceptis. Quis eĩ oĩs tali uellet carere patrono, qͥ tã młtoꝵ
ꝑsepe ncc̃itatibꝰ occurrisset. Plũs erat ceco: pes claudo. uestimẽtũ nudis:

Expanded text:
cum omnes vitae merito cum omnes vitae merito praeveniret, omnibus se credi volebat inferiorem. Inter haec contemplationis amore flagrabat, ut qui semper bonis meliora, melioribus optima vellet adjungere. Gustaverat velut in transitu quam suavis est Dominus, et totis medullis 1437 cordis, desiderabat vacare soli Deo, ut quasi praelibatam dulcedinem pleno gutture mentis hauriret. 7. Destinavit igitur mutare locum, et relictis omnibus Christum sequi; elegerat Cluniacense coenobium, religionis ac disciplinae loci fama commotus. Adhibito itaque sibi uno tantum itineris, non consilii socio, inopinatus iter arripuit, metuens quod et accidit, ne, si manifestus fieret, detineretur a coeptis. Quis enim omnium tali vellet carere patrono, qui tam multorum persaepe necessitatibus occurrisset? Oculus erat caeco, pes claudo, vestimentum nudis,
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑibꝰ im̃strãs exercet᷑ assidue. Certũ est illũ cũ oĩa pauꝑibꝰ erogass
ĩbsꝰ eorũ sepeclamidẽ uł palliũ adiecisse: et xp̃s plane ĩ pauꝑibꝰ attẽdebat.
et suã ꝑuipẽdẽs/ illiꝰ festiãbat tegere nuditatẽ. Sic quõdã martinꝰ dãidem
nõ audeã cõferre martĩõ: rem tñ rei nõ metuã cõꝑare. Interea sacerdotio
streuue fũgebat᷑ statutis horis assistẽs in eccl̃ia et offerẽs deo frequẽter
hostias pro salute ppł̃i xp̃ĩani: quẽ totũ uelut unũ hoĩem ãplo caritatis sinu
digne ĩgemuerit. Promittebat ĩ suꝑ orõnũ suffragia: ac ꝑ hoc nõ paucos
ostẽtabat. Morũ grauitatẽ p̃ferebat ĩ uultu: modestiã mẽtis ĩcessu et ha¬
bitu fatebatur. Affabilẽ seoĩbꝰ exhibebat: cũ tñ sigulis pro cõditionis
uel etatis, uel morũ diuersitate. propͥũ pñtaret affctm. Hac siqͣdẽ discre¬
tõẽ uir prudẽs oĩs prouidebat saluti: ut quasioicimꝰ failiariusq oĩbꝰ

Expanded text:
ia pauperibus erogasset, in usus eorum saepe chlamydem vel pallium adjecisse; Christum plane in pauperibus attendebat, et suam parvipendens, illius festinabat tegere nuditatem. Sic quondam Martinus chlamydnon audeam conferre Martino, rem tamen rei non metuam comparare. 6. Interea sacerdotio strenue fungebatur, statutis horis assistens in ecclesia, offerens Deo frequenter hostias pro salute populi Christiani, quem totum velut unum hominem amplo charitatis sinu m, qui digne conversus ingemuerit. Promittebat insuper orationum suffragia, ac per hoc non paucos ostendebat. Morum gravitatem praeferebat in vultu, modestiam mentis incessu et habitu fatebatur. Affabilem se omnibus exhibebat, cum tamen singulis pro conditionis, vel aetatis, vel etiam morum diversitate proprium praesentaret affectum Hac siquidem discretione vir
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtis habitũ custõdire: Quẽ uiristebtũs itafixũ dĩno muẽre cõseruauł.
ut n ͨ etatũ n locoꝵ n ͨ tp̃orũ nec fortũarũ diuersitate ascto propoĩto potuerit
toẽ/ cuiꝰ ĩtuitu q̃libet uite pñtis uel uoluptatẽ uel molestiã pro nichilo re-¬
putabat. Itafcls est, ut ꝓbreuis laboris cursũ oe etiã qd trãsit breue est:
cid eterne qͥetis brauiũ puẽiret. felici cõmercio terrems lucratꝰ celestia.
Obitꝰ quidẽ sui diẽ credit᷑ p̃sciuisse: fr̃ibꝰq ad secõuocatis. post exhortatõis
uerba quibꝰ eos dĩnis mõĩtis ĩstruebat: osculatꝰ sĩglõs ualedixit. Sicq ad

Expanded text:
mentis habitum custodire? Quem vir iste beatus ita fixum divino munere conservavit, mentis habitum custodire? Quem vir iste beatus ita fixum divino munere conservavit, ut nec aetatum, nec locorum, nec temporum, nec fortunarum diversitate a sancto proposito potuerit tionem, cujus intuitu quamlibet vitae praesentis vel voluptatem, vel molestiam pro nihilo reputabat. Ita factum ut per brevis laboris cursum, omne etenim quod transit breve est, ad aeternae quietis bravium perveniret, felici commercio terrenis lucratus coelestia. Obitus quidem sui diem creditur praescivisse, fratribusque ad se convocatis post exhortationis verba, quibus eos divinis monitis instruebat, osculatus singulos vale dixit, sicque c
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dẽomaco, cũ panẽ scl ecclie ostio porrexisset / ĩnicꝰ tantefida uirtutẽ
nõ sustmẽs, nõ sie horrisono strepitu et ĩtolerablĩ fetore discessit: hoĩezq
dimisit ĩcolumẽ. Mulier mẽbris oĩbꝰ dissoluta/ q̃ ip̃o missã celebrante
saicris misteriis assistebat: allata scilz nõ suis pedibꝰ s mãabꝰ aliorũ eiꝰ
uocẽ qua de ꝑpetue uirgĩs laudibꝰ ĩ festo ip̃iꝰ ãnũciatõis ad ppłm disserebat
fidelr̃ ciudiens: restituta est sãĩtati. Nec latuit assistẽtes tãte uirtutis
effctũs: cũ de neruorũ eiꝰ cõcussiõe fragor emissꝰ terrorẽsubitũ taꝙͣ de
tecti ruina p̃sentibꝰ ĩcussisset. Hec pauca descl̃i huiꝰ miracłĩs breuiter
iẽorasse sufficiat. ut nec prouectorũ firmitas honeret᷑. et fides sĩpliciũ
roboret᷑. Nã seposita uirtutũ taliũ mẽtione, quarũ ut ĩcausis dicit᷑ cõis
sufficit ad fidẽꝑiter et exẽplũ: quã insibonꝰ nẽo potuit adipisci. Quid ẽi

Expanded text:
cum panem sanctum in ipso ecclesiae ostio porrexisset, inimicus tantae fidei virtutem non sustinens, non sine horrisono strepitu et intolerabili fetore discessit, hominemque dimisit incolumem. Mulier membris omnibus dissoluta, quae ipso missam celebrante sacris vocem quam de perpetuae Virginis laudibus, in festo ipsius Annuntiationis ad populum disserebat, fideliter audiens, restituta est protinus sanitati. Nec latuit assistentes tantae virtutis effectus, cum de nervorum ejus concussione fragor emissus terrorem subitum, tanquam de tecti ruina, praesentibus incussisset. 20. Haec pauca de sancti hujus miraculis breviter memorasse sufficiat, ut nec provectiorum firmitas oneretur, et fides simplicium roboretur. Nam seposita virtutum talium mentione,sufficit ad fidem pariterque exemplum, quam nisi bonus nemo potuit adipisci. Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
subditos ĩdustrie uigilãtia / ergadeũ sĩplicitas m̃tis eluxerit: istud
signorũ frequẽs ostẽsio. illud spiritalia laboris eiꝰ ĩcrementatestãt᷑:
Uã p̃ter sclãriũ nõ modicã multitudiẽm/ quoꝵ aias uerbo p̃dicatõĩs
sue at exẽplo orõnũ etiã suffragns est lucratꝰ. ex qͥbꝰ ad trecentos
ferme moãchos acqͥsiuit/ p̃ter eccłas circiter quĩ quagĩta/ post diũ
sctĩtatẽ. Demiracłis uero pauca ꝑstrĩgimꝰ: hac scls fide qua nobis ea
qͥ seuidisse cisserũt tradiderũt. Ceterũ tota ip̃ius uita ĩterris ingens
quoddã miraclm̃̃ fuit. Si qui tñ exferioribꝰ signis faciliꝰ capiũntur.
nõ ꝙ illa maiora sz ꝙ ip̃i minꝰ sũt capaces. qͣles phꝰ solet ducere carna¬
liũ sensuũ ad miratio: nõ deest hac etiã in ꝑte materia. quataliũ quaꝵ
utilitati seruiat᷑. Militẽ de mõte guascomẽ, cui bernardus noͫ erat

Expanded text:
subditos industriae vigilantia, erga Deum simplicitas mentis eluxerit, illud subditos industriae vigilantia, erga Deum simplicitas mentis eluxerit, illud signorum frequens ostensio, illud spiritalia laboris ejus incrementa testantur. Nam praeter saecularium non modicam multitudinem, quorum animas verbo praedicationis suae vitaeque exemplo, orationem etiam suffragiis est lucratus; ex quibus ad trecentos ferme 1446 monachos acquisivit, praeter ecclesias circiter quinquaginta post diutursanctitatem. 19. De miraculis vero pauca perstringimus, hac scilicet fide qua nobis ea qui se vidisse asserunt, tradiderunt. Caeterum tota ipsius vita in terris, ingens quoddam miraculum fuit. Si qui tamen exterioribus signis facilius capiuntur, non quod illa majora, sed quod ipsi minus sunt capaces, quales plus ducere solet carnalium sensuum admiratio, non deest hac etiam in parte materia, qua talium quoque utilitati serviatur. Militem de Monte Gasconis, cui nomen Bernardus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
tis robur. et cõgrua pͥuilegia petituri. Utriq succedit ad uotũ: rege
nõ solũ de collatis uel cõferẽdis eidẽ mõasterio cõcessionẽ firmãte: sed
et domũ dei uirũq sct̃m regiis honorãte mũcribꝰ. Papa uero decretis
aplicis Roborãte cõciliũ: ĩsuꝑ etiã hoĩe dei cuiꝰ famã scłitatis audie¬
rat. licet ĩuitũ ac renitẽtẽ frĩbꝰ p̃ficiẽdũ mãdauit᷑. Factũ est: et dedi¬
cato cũ sũma oĩs gͣtulatõe mõaste ᷤ. uirbt̃s mõãsticũ hĩtũ. regimenq
cũ bñdictoesuscepit: tã fr̃m p̃cibꝰ ꝙͣ p̃sulis auctoritate cõpulsus.
Alioquĩ tutiꝰ estĩabat regi ꝙ regere, et desuasolũ ꝙͣ de multorũ uita
reddere ratoẽm. Qui tñ ad utrũq dei opesuffecit: cũ neutrũ de suis
uiribꝰ p̃sũpsisset. Quãta nãq ĩ eo post susceptã regimĩs curã circa

Expanded text:
tis robur et congrua privilegia petivit. Utrique successit ad votum, rege tis robur et congrua privilegia petivit. Utrique successit ad votum, rege non solum de collatis, vel conferendis eidem monasterio concessionem firmante, sed et domum Dei virumque sanctum regiis honorante, muneribus; papa vero decretis apostolicis roborante consilium, insuper etiam hominem Dei, cujus famam sanctitatis audierat, licet invitum ac retinentem fratribus praeficiendum mandante. Factum est, et dedicato cum summa omnium gratulatione monasterio, vir beatus monasticum habitum, regimenque cum benedictione suscepit, taAlioquin tutius aestimabat regi quam regere, et de sua solum quam de multorum vita reddere rationem. Qui tamen ad utrumque Dei opem suffecit, cum neutrum de suis viribus praesumpsisset. 18. Quanta namque in eo, post susceptam regiminis curam, circa
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cerbatim ĩ hos usus p̃dia et peciũas ultronei cõferebãt. Didẽs dei fauulꝰ
ꝑtinere/ sitã multorũ saluti: prop̾e quietis respectꝰ deesset: habita suꝑ
hoc cũ fr̃ibꝰ suis deliberatõe, assensi etiã et cõcilio aruernẽsis epĩ, hõne
mẽorie Rancoms laboriosa procuratõe se iñduit: cepitq moãsteriũ
edificare cũ sũma oĩ gratulatõe acfauore. iuxta loculũ ĩ quopͥus
habitauerãt. Optauerat olim uitã cũ paucis solitariã/ decreueratꝙ
et ex dĩne largitatis affluẽtia fecũdiora succederẽt/ ne suꝑ ns bñficiis
uideretur ĩgratꝰ: ex fideliũ oblatõibꝰ quas uelspõte propria uel ip̃o
rabat hẽricꝰ: sedẽ apł̃icã leo nonꝰ tenebat. Papã itaq supͣdctũs ep̃s
adit uir sct̃s regẽfrãtorũ. uterq suꝑ noui loci stabilitate auctorita¬

Expanded text:
qui certatim in hos usus praedia et pecunias ultronei conferebant. Videns Dei famulus qui certatim in hos usus praedia et pecunias ultronei conferebant. Videns Dei famulus  animae pertinere, si tam multorum saluti, propriae quietis respectu, deesset, habita super hoc cum fratribus suis deliberatione, assensu etiam et consilio Arvernensis episcopi bonae memoriae Renconis, laboriosa procuratione se induit, coepitque monasterium aedificare, cum summa omnium gratulatione ac favore, juxta loculum in quo prius habitaverat. Optaverat olim vitam eum paucis solitariam, decreveratquet ex divinae largitatis affluentia, fecundiora  Boll. secundiora succederent, ne supernis beneficiis videretur esse ingratus, ex fidelium oblationibus, quas vel sponte propria, vel iprabat Henricus, sedem apostolicam Leo nonus tenebat. Papam itaque supradictus episcopus adiit, vir sanctus regem Francorum, uterque super novi loci stabilitate auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
et gaudẽs ad propria reuocauit. Horũ fama discurrẽs multos sedibꝰ
corporeas ĩ solitudĩe q̃ tot turbis sufficerẽt nõ haberet: appõebat oĩbꝰ uerbũ
quaret. Mirabãt᷑ oẽs uultꝰ illiꝰ modeftiã/ et oris eiꝰ accõmodatãsĩgłis
facũdiã spũalẽ: qͥbꝰ ita sĩguloꝵ aĩos ĩmutabat. ut cõtẽp̃tis subito uite
pñtis uoluptatibꝰ solo futurebtĩtudĩs amore flagrarẽt. S cũ pleriq
xp̃oseruire, nõ nisi sub ip̃iꝰ ducatu proponerẽt/ et nõ parua esset cupiẽtiũ
multitudo, multoꝵ aũł cohabitatõe tã loci uastitas ꝙͣ studioꝵ diuersitas
excludere uidebat᷑: ortũ est nouũ ex ncc̃itate cõciliũ famulãtibꝰ dĩne rerũ
ouili dm̃co sub rlari et mõãstica discipliã quos deꝰ colligeret unanimter
habitarẽt. Ad qd̾ cõstruendũ uiã pãdebat fideliũ nõ paucorũ deuotio:

Expanded text:
et gaudens ad propria remeavit. Horum fama discurrens, multos sedibuset gaudens ad propria remeavit. Horum fama discurrens, multos sedibuscorporeas in solitudine, quae tot turbis sufficerent, non haberet, apponebat omnibus verbuguabat. Mirabantur omnes vultus illius modestiam, et oris ejus accommodatam singulis foluptatibus, solo futurae beatitudinis amore flagrarent. Sed cum plerique Christo servire nonnisi sub ipsius dicatu proponerent, et non parva esset competentium multitudo, multorum autem cohabitationem tam loci vastitas, quam studiorum diversitas excludere videretur, ortum est novum ex necessitate consilium famulantibus divinae ovili Dominico sub regulari et monastica disciplina, quos Deus colligeret, unanimiter habitarent. Ad quod construendum viam pandebat fidelium non paucorum devotio,
Abbreviated transcription (Latin):
tauit afferri. Quẽ a uiro deibñdcł cupide sũpsis: et sicfcta ĩ columis
repedauit ad sua. multoq postea uixit tp̃e. uiue uirtutis exẽplũ circũferes.
¶Lem Rusticꝰ qͣdã noĩe cõstãtiꝰ propesctm̃ uictorẽ habitans, cũ tãto pleuꝰ¬
esset demoĩo. Ut nilli parcẽs seip̃s dẽtibꝰ ĩfestaret: solã uiri dei pñtiã pro-
feretro deportãtes: eidẽ scto pauidũ nimmis et reluctãtẽ pñtãt. Ille suꝑ eũ
fctã orõe et oclis ac mnẽte celũ respiciẽs: adiurato ꝑ dei nomẽ ĩmimico. Ut
discedẽt ĩꝑauit. Nota iã erat aduersis spiritibꝰ uerboꝵ eiꝰ potẽtia: et qd̾
iussisset trãs gredi nephas erat. Ad prĩa igr̃iubẽtis uocẽ territꝰ aduersariꝰ
et uas captiuũ cõpulsus dimitteͣ: qd̾ solũ potuit lassũ reddidit et uexatũ.
Nõ post paululũ recreatus/ sũptis quas sibi sctus obtulit eulognis̃: sanus

Expanded text:
tavit afferri, quem a viro Dei benedictum cupide sumpsit: et sic facta incolumis, tavit afferri, quem a viro Dei benedictum cupide sumpsit: et sic facta incolumis, repedavit ad sua, multo quoque postea vixit tempore, vivae virtutis exemplum circumferens. 16. Item rusticus quidam, nomine Constantiesset daemonio, ut nulli parcens, seipsum dentibus infestaret, solam viri Dei praesentiam pferetro deportantes, eidem sancto pavidum nimis ac reluctantem praesentant. Ille super eum facta oratione, et oculis ac mente coelum respiciens, adjurato per Dei nomen inimico, ut discederet imperavit. Nota jam erat adversis spiritibus verborum ejus potentia, et quod jussisset transgredi nefas erat. Ad primam ergo jubentis vocem territus adversarius, et vas captivum compulsus dimittere, quod solum potuit, lassum reddidit et vexatum. Homo post paululum recreatus, sumptis quas sanctus obtulit eulogiis, sanus