comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s egens parentibus
nae occuluntur ab ditis
eccłarum in angulis
& summa piecas creditur
Nudare dulces liberos
de prome thesauros malis
Suadendo quos prestigiis
exageratos obtines
Nigrante quos claudis specu
hoc poscit usus publicus
Noc fiscus hoc aerarium
yt dedita stipendiis
Nucem iuu& pecunia
Sic dogina urm .ẽ audio
Suum quibusq reddito
Encęsar agnoscit suum
Nummismanũmis inditũ
Quod cęsari scis cȩsari
danem peiuscũ postulo
Ni fallor haut ullam tuus
Signat ds̃ pecuni am
Nec cum uenir& aureos
Secum filippos deculit
I recepca sed uerbis dedit
In anis a marsuppio
Implece diccorum fidem
Qua uos ꝑ orbem uenditis
Nuni mos libenter reddite
e stoce uerbis diuites
hil asperum laurentius
Reser ad ista aut turbidum
Sed ut paratus obsequi
o bamperanter annuit
est diues inquit non nego
ht᷑q noscra ecclesia
opumq & auri plurimũ
Nec quis quã ẽ. in orbe ditior
his ipse tantum non ht̃

Expanded text:
sanctis egens parentibus. sanctis egens parentibus. haec occuluntur abditis ecclesiarum in angulis, et summa pietas creditur nudare dulces liberos. deprome thesauros, malis suadendo quos praestrigiis exaggeratos obtines, nigrante quos claudis specu. hoc poscit usus publicus, hoc fiscus, hoc aerarium, ut dedita stipendiis ducem iuvet pecunia. sic dogma vestrum est, audio: suum quibusque reddito. en Caesar agnoscit suum nomisma nummis inditum. quod Caesaris scis, Caesari da, nempe iustum postulo, ni fallor, haud ullam tuus signat Deus pecuniam, nec, cum veniret, aureos secum Philippos detulit, praecepta sed verbis dedit, inanis a marsuppio. inplete dictorum fidem qua 1 vos per orbem venditis: nummos libenter reddite, estote verbis divites.’ nil asperum Laurentius refert ad ista aut turbidum, sed, ut paratus obsequi, obtemperanter adnuit. est dives, inquit, ‘non nego, habetque nostra ecclesia opumque et auri plurimum, nec quisquam in orbe est ditior. is ipse tantum non habet
Abbreviated transcription (Latin):
claustris sacrorum pͣerat
cęlestis archanum domus
Uidis gubernans clauibus
uotasq dispensãs opes
uersat famem pecuniȩ
i refectus urbis regiȩ
Sinister insani ducis
Ex actor auri & sanguinis
Quaui. latentes eruat
num mos oꝑta existimans
talenta sub sacrariis.
cumulosq congestos tegi
Iaurentium sisti iub&
exquirit archam ditibus
Passis refertam & fulgidȩ
oontes monetȩ conditos
Solecis inquit conqueri
seuire nos iusto amplius
dum xp̃iana corpora.
Plus quam cruente scindimus
obest a trocioribus
censura feruens motibus
clande & quiece efflagito
auod sponte obire debeas.
ororemq & artẽ ꝓditum ẽ
hanc disciplinam foederis
Libent ut auro antistites.
AUrgenteis sayphis ferunt
ł umare sacrũ sanguinẽ
auroq noc curnis sacris
adscare fixos cereos
Cum summa cura ẽ fratribus
Ut sermo testatur loquax.
offerre fundis uenditis
Sescerciorum milia
ad dicta auorum predia
ł oedis sub augtionibus
Succersor exheres gemit

Expanded text:
claustris sacrorum praeerat, claustris sacrorum praeerat, caelestis arcanum domus fidis gubernans clavibus votasque dispensans opes. versat famem pecuniae praefectus urbi 2 regiae, minister insani ducis, exactor auri et sanguinis, qua vi latentes cruat nummos, operta existimans talenta sub sacrariis cumulosque congestos tegi. Laurentium sisti iubet, exquirit arcam ditibus massis refertam et fulgidae montes monetae conditos. soletis, inquit, ‘conqueri saevire nos iusto amplius, cum Christiana corpora plus quam cruente scindimus. abest atrocioribus censura fervens motibus; blande et quiete efflagito quod sponte obire debeas. moremque et artem proditum est, hanc disciplinam foederis, libent ut auro antistites. argenteis scyphis ferunt fumare sacrum sanguinem, auroque nocturnis sacris adstare fixos cereos. tum summa cura est fratribus, ut sermo testatur loquax, offerre fundis venditis sestertiorum milia. addicta avorum praedia foedis sub auctionibus successor exheres gemit
Abbreviated transcription (Latin):
ntiqua fanorum parens
lam roma xp̃o dedita
Hlaurentio uictrix duce
Ritum triumphas barbarũ
Reges superbos uiceras
Uopulosq frenis presseras
Nunc monseruosis idolis
Inponis imperi iugum
Naec sola deerat gloria.
Urbis togatȩ in signibus
Ueritate capta gentium
domardo ut spurcũ iouem
Non turbulentis uiribus
cossi. camilli. aut cęsaris.
Sed martiris laurentui
Non incruento proelio
Armata pugnauie fides¬
i roprii cruoris prodita
Iam morte mortẽ diruit
Ac sema inpendit sibi
Fore hoc sacerdos dixerat
Iamxistus ad fixus cruci
Iaurentium flentẽ uidens
crucis sub ipso stipite.
Resiste discessu meo
⁊lecum dolent᷑ fundere
Precedo frater tu quoq
Post hoc sequeris triduũ
ex trema uox epis copi
Prenuntiatrix gloriȩ
Nichil fefellit nam dies
P redicta palmam prestitit
Qua uoce quantis laudibus
celebrabo mortis ordinem:
Quo passionem cormine
pigne recerens concinam:
hic primus e septem uiris
&ui stant ad aram ꝓximi
Leuita sublimis gradu
& cȩteris prestantior

Expanded text:
ntiqua fanorum parens, iam Roma Christo dedita, Laurentio victrix duce ritum triumphas barbarum. reges superbos viceras populosque frenis presseras, nunc monstruosis idolis inponis imperii iugum. haec sola derat gloria urbis togatae insignibus, feritate capta gentium domaret ut spurcum Iovem, non turbulentis viribus Cossi, Camilli aut Caesaris, sed martyris Laurentii non incruento proelio. armata pugnavit fides, proprii cruoris prodiga; nam morte mortem diruit, ac semet inpendit sibi. fore hoc sacerdos dixerat iam Xystus adfixus cruci, Laurentium flentem videns crucis sub ipso stipite: ‘desiste discessu meo fletum dolenter fundere! praecedo, frater; tu quoque post hoc sequeris triduum.’ extrema vox episcopi praenuntiatrix gloriae nihil fefellit: nam dies praedicta palmam praetulit. 1 qua voce, quantis laudibus celebrabo mortis ordinem? quo passionem carmine digne retexens concinam? hic primus e septem viris qui stant ad aram proximi, Levita sublimis gradu et ceteris praestantior,
Abbreviated transcription (Latin):
omationẽ.: deq̃ post dicemꝰ. Quacũq aut̃ re quã uis leuit᷑ ꝓbabili seiipto
ipso se defenderit. &ia cũ ȩqͥ tate causa habundabit. necessario multũ &¬

Expanded text:
tiocinationem, de qua post di- cemus. quacumque autem in re, quamvis leviter probabili, scripto tiocinationem, de qua post di- cemus. quacumque autem in re, quamvis leviter probabili, scripto ipso se defenderit, cum aequitate causa abundabit, necessario multum p
Abbreviated transcription (Latin):
&obscurȩ notȩ sint uoluntatis. ẜ̃ ꝓpt̾ earũ rerũ qͥb descriptũ c̃ utilitatẽ q eoꝵ
ꝯsctipserint sapientiã & diligentiã fostea qͥd sit lex describere. ut ea uideãt
insententis ñ in uerbis c̃sistere. ꝙ iudȩx is uideat᷑ legi obtẽperare. qͥ sentĩa eiꝰ ñ¬
sententia sablitteris iegis recesserit: atq his & huiꝰ modi rationib daceii causa
& in hac lege accipiet eã causã quã ipse afferat oportere accapi de monstrabit
Et quẽ ad modũ ei dicebamꝰ qͥ ab scripto dicer& hoc fore utilisslirua biqa depã¬
tate eaq̃cũ aduersatio star& derogass&. si huic qͥ c̃tra scriptũ dicei pler aliqa
ꝑderit e ip saseciptura aliqͥd adsua causã conuertere aut ambituc alida
sleptu ostenderet Deande ex illo ambiguo eã parte̾ q̃ sib ꝑsit detendicie
aut uerbi desinitionẽ inducere. & illius uerbiũ quo urgeriuddcat adsae
causȩ cõmodũ traducere: aut ex scripto ñ scriptũ aliq̃d inducere piriua¬

Expanded text:
obscurae notae sint voluntatis, sed propter earum rerum, quibus de scriptum est, utilitatem et eorum, qui scripserint, sa- pientiam et diligentiam; postea, quid sit lex, descri- bere, ut ea videatur in sententiis, non in verbis con- sistere; et iudex is videatur legi optemperare, qui sen- sententia, sed ab litteris legis recesserit; atque his et huiusmodi rationibus et accipi causam et in hac lege accipi et eam causam, quam ipse afferat, opor- tere accipi demonstrabit. et quemadmodum ei dice- bamus, qui ab scripto diceret, hoc fore utilissimum, si quid de arogasset, sic huic, qui contra scriptum dicet, pluri- mum proderit, ex ipsa scriptura aliquid ad suam cau- sam convertere aut ambigue aliquid scriptum osten- dere; deinde ex illo ambiguo eam partem, quae sibi prosit, defendere aut verbi definitionem inducere et illius verbi vim, quo urgeri videatur, ad suae causae commodum traducere aut ex scripto non scriptum aliquid inducere per ra
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝑspicua uider& eẽ ñ asscripsisse. Neq eñĩ scripti su uos reei¬
tatores ẜ uoluntatis int̾pretes fore putauit Postea querere ab ad uer¬
sariis qͥd si hoc fecissẽ. qͥd si hoc accidiss&. eoꝵ aliqiđ in qͥb aut causa
sit honestissima aut necessitudo certissima. tũ ne accusaretis. atqͥ
tactis exceptionib caueri. De inde nullã rẽ neq legib neq scriptusa
ulla deniq ne in sermone qͥdẽ cotidiano atq imperiis do mesticis
recte posse administrari. si unꝰ qͥsq uelit uerba expectare. et non
ad uoluntatẽ eiꝰ qͥ eauerba habuerit accedere. Deinde ex utilitatis
Eh onestatis paitib ostendert . quã intile aut quã turpe sit id qͦd aduersarii
dicant sieri op oriusse aut oportere id qͦd nos stecrimꝰ aut postulem̃ quã utile
aut quã honestũ sit. De inde legas nob̾ caras ẽẽ. ñ ꝓpt̃ litteras q̃ tenues

Expanded text:
quae perspicua videret esse, non adscrip- sisse: neque enim vos scripti sui reciquae perspicua videret esse, non adscrip- sisse: neque enim vos scripti sui recitatores, sed vo- luntatis interpretes fore putavit; postea quaerere ab adversariis: quid, si hoc fecissem? quid, si hoc acci- disset? eorum aliquid, in quibus aut causa sit honestissima aut necessitudo certissima: tamenne ac- cusaretis? atquitacitis exceptionibus caveri; deinde nullam rem ne- que legibus neque scriptura ulla, denique ne in ser- mone quidem cotidiano atque imperiis domesticis recte posse administrari, si unus quisque velit verba spectare et non ad voluntatem eius, qui ea verba habuerit, accedere; deinde ex utilitatis et honestatis partibus ostendere, quam inutile aut quam turpe sit id, quod adversarii dicant fieri oportuisse aut oportere, et id, quod nos fecerimus aut postulemus, quam utile aut quam honestum sit;
Abbreviated transcription (Latin):
se defend&. Deqͥb ante dictũ : Atq in hoc loco cũ diutius cõmoritus sii
feti ritionẽ & eqͥtatẽ cause ex ornauerit : tũ exhis iocis fere contra
aduersarios dic& oportere causas accipi. Ne monstrabit nulłã ctꝰ legẽ
q̃ aliquã rẽ in utilẽ aut iniquã fieri uelit. Omĩa supplicia ꝗ̃ ab legib
ꝓ ficiscant᷑ culpȩ ac maliciȩ umdicandȩ causa cstituta et̃ s. seriplrbrem
ipsũ si ex istat. factũ hoc ꝓbaturũ ꝓidẽ ipsũ si ci talis res accidiss& fac¬
turũ fuisse & eare legis scriptorẽ certo ex ordine uidices & tã ceria
aetate p̃ditos c̃stituisse ut essent ñ qͥ scriptũ suũ recitarent. qͦd qͥuis
puer facere poss&. s qͥ cogitationẽ asseqͥ possent . & uoluntatẽ int̾¬
p̃tari De in de illũ scriptorẽ siscripta sua stultis hominib &
barbaris iudicib cõmitter&: omĩa sũma diligentia ꝑscripturũ
fuisse: ñc uͦ qͦd in telleger& q̃les uiri iudicaturi eẽnt. idenco eũ

Expanded text:
tque in hoc loco cum diutius commoratus sui facti rationem et aequitatem causae exornaverit, tum ex his locis fere contra adversarios dicet oportere causas accipi. demonstrabit nullam esse legem, quae aliquam rem inutilem aut iniquam fieri velit; omnia supplicia, quae ab legibus proficiscantur, culpae ac malitiae vin- dicandae causa constituta esse; scriptorem ipsum, si exsistat, factum hoc probaturum et idem ipsum, si ei talis res accidisset, facturum fuisse; ea re legis scriptorem certo ex ordine iudices certa aetate prae- ditos constituisse, ut essent, non qui scriptum suum recitarent, quod quivis puer facere posset, sed qui cogitatione assequi possent et voluntatem interpre- tari; deinde illum scriptorem, si scripta sua stultis hominibus et barbaris iudicibus committeret, omnia summa diligentia perscripturum fuisse; nunc vero, quod intellegeret, quales viri res iudicaturi essent, idcirco eum,
Abbreviated transcription (Latin):
ab ad uersariis afferat᷑. Quilocꝰ id circo ÷ huic necessarius qđ sẽꝑ is qͥc̃tra
cũ qͥ c̃tra quã qđ scriptũ sit aliqͥd ꝓbariuelit : ñ ȩqͥtatis p̃sidio id facere
bilius accusatore uideat̃. Nã superior oratio hoc om̃is faciebat. ut
uidices &iã si nollent necessẽ ÷ hoc aut̃ & iã si necesse ñ ee̾t ut uellent
õtra uidicare : Id aut̃ si&. si qͥb ex locis culpa demonstrabit᷑ nͦ eẽ in eo
qͥ cõparatione aut remotione aur relatione criminis aut c̃cessionis
partib se defendit: Oe qͥb ante ut potuimꝰ diligent̃ ꝑscripsimꝰ : hn is
ex locis ꝗͣ respostulabit : ad causã aduersariorũ imꝓbandã trans¬
feremꝰ : aut causȩ &rationes afferent᷑ : Quare & qͦ c̃silio ita sit inleqi
& testam̃to scriptũ ut sententia qͦq & uoluntate scriporis non
ipsa solũ scripturȩ causa c̃firmatũ eẽ uideat᷑ : aut aliis qͦq c̃stiu¬
tionib factũ coarguet᷑ Icontrascriptũ aut̃ ꝗͥ dic&: primũ induc

Expanded text:
ab adversariis afferatur. qui locus id- circo est huic necessarius, quod semper is, queum, qui contra quam scriptum sit aliquid probare velit, non aequitatis praesidio id facere bi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, iudices etiamsi nollent, necesse esset; haec autem, etiamsi necesse non esset, ut vellent contra iudicare. id autem fiet, si, quibus ex locis culpa de- monstrabitur esse in eo, qui comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis partibus se defendet—de quibus ante, ut potuimus, diligenter perscripsimus—, si de iis locis, quae res postulabit, ad causam adversariorum inprobandam transferemus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et voluntate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa confirmata esse videatur; aut aliis quoque constitutionibus factum coarguetur. Contra
Abbreviated transcription (Latin):
Nabes loquentẽ cuius amputaueras
Linguã ꝓbatis cȩde iam miraculis
orror stupentẽ ꝓsecutorem subit

Expanded text:
abes loquentem, cuius amputaveras linguam: probatis cede iam miraculis.’ horror stupentem persecutorem subit
Abbreviated transcription (Latin):
aleficio qͥ se iure fecisse dicat cõparare: pꝰea de monstrandũ ÷ nͦ eẽ illud eiꝰmͦdi ut
obid hoc fieri conuenir& Ex trema ÷ ut in cõparatione assũptio iudicationis
& de ea pãplificationẽ ex deliberationis p̃ceptis dictio. defensor aut̃. q̃ ꝑalias
c̃stitutiones inducent᷑ ex his locis qͥ traditi st̃ infirmabit. Ipsã aut̃ relationẽ cõꝓbabit
primũ augendo eiꝰ inquẽ refer& erim̃ culpam & audatiã & ꝙͣ maxime ꝑ indignationẽ

Expanded text:
maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare. postea demonstran- dum est non esse illud eiusmodi, ut maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare. postea demonstran- dum est non esse illud eiusmodi, ut ob id hoc fieri con- venerit. extrema est, ut in comparatione, assumptio iudicationis et de ea per amplificationem ex delibera- tionis praeceptis dictio. Defensor autem, quae per alias constitutiones indu- centur, ex iis locis, qui traditi sunt, infirmabit; ipsam autem relationem comprobabit, primum augendo eius, in quem referet crimen, culpam et audaciam et quam maxime per indignatione
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde si hoc ẽstitutũ sit. ut peccata hõnes peccatis. & iniurias iniuriis ulciscantur:
quantũ in cõmodoꝵ c̃seqͣt᷑ Ac si idẽ facere ipse qͥ ñẽ accusat ualuisa nedoc qde
ipso quieꝙ opus fuisse iuditio. Si uͦ cẽteri q̃q ide faciant omino uditiũ nulłũ futurũ¬
Post ea demonstrabit᷑ nesi iuditio qͥdẽ illa dãpnata eẽt inquã idcrim̃ abreo c̃ferat᷑ :
potuisse hunc ipsũ de illa suppliciũ sumere. Quare ce indignũ. eũ ꝗͥne dedãp¬
nata qͥdẽ pęnas sumere ipse potuiss&. de ea suppliciũ sũpsisse q̃ ne adducta qͥdẽ
sit in iudiciũ: Deinde postulabit ut legẽ qͣ lege fecerit ꝓferat. Nẽ ĩ de quẽ ad modũ
in cõparatione p̃cipiebamꝰ ut illud qͦd cõparabat᷑ ex tenuaret᷑ ub accusatore quã
maxime : sic in hoc genere oportebit illius culpã inquẽ crim̃ transferet᷑. cũ huiꝰ

Expanded text:
deinde, si hoc constitutum sit, ut peccata homines peccatis et iniurias iniuriis ulciscantur, deinde, si hoc constitutum sit, ut peccata homines peccatis et iniurias iniuriis ulciscantur, quan- tum incommodorum consequatur; ac si idem facere ipse, qui nunc accusat, voluisset, ne hoc quidem ipso quicquam opus fuisse iudicio; si vero ceteri quoque idem faciant, ompostea demonstrabitur, ne si iudicio quidem illa damnata esset, in quam id crimen ab reo conferatur, potuisse hunc ipsum de illa supplicium sumere; quare esse indignum eum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipse potuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua lege fecerit, proferat. deinde quem- admodum in comparatione praecipiebamus, ut illud, quod compararetur, extenuaretur ab accusatore quam maxime, sic in hoc genere oportebit illius culpam, in quem crimen transferatur, cum huius
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ͥ quẽ crimen transferetur defendere. Deinde leuius eẽ. illua quͦ
in alterũ peccatũ. reus transferat quã qđ ipse susceperit: Post ea translationis partib
decare cuenerit ac simul oste̾ndere nͦ oportuisse ante suppliciũ quã iudiciũ
int̃ ponere. Iũleges q̃q &̾ iuditia demonstranda st. ꝑꝗͣ pot̾erit id peccatũ qđ sponte
sua reus punit̃ sit  morib & iuditio uindicari. Dẽĩde negare debebit audiri oportere
id qđ in eũ spimunis c̃ferat᷑. deqꝰ is ipse qͥ ẽferat iuditiũ feri noluerit. &id qͦd iudicatõ¬
accusent quẽ sine iudicib ipsi condẽpnarint. & de eo iuditiũ faciant: deqͦ iã ipsi
suppliciũ sũpserint pꝰea ꝑ turbationẽ iuditi futura dicemꝰ. & iudices longius quã
potestatẽ habeant ꝓgressuros. si simul &dereo & de eo quẽ reus arguat iudcariił.

Expanded text:
illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alterum peccatum reus transferat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibusde ea re convene- rit; ac simul ostendere non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. tum leges quoque et iudi- cia demonstranda sunt, per quae potuerit id pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio vindicari. deinde negare audire oportere id, quod in eum criminis conferatur, de quo is ipse, qui conferat, iudicium fieri noluerit, et id, quod iudicatuaccusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iudicii futuram dice- mus et iudices longius, quam potestatem habeant, progressuros, si simul et de reo et de eo, quem reus arguat, iudicarint;
Abbreviated transcription (Latin):
occisis trib eͦuriatib & duob amissis fratrib domũ se uictor recepit. Is
animaduertit sororẽ suã defratrũ morte nͦ laborantẽ. sponsi aut̃ nom̃
appellantẽ. Ident idem curiatis cũ gemitu & lam̃tatione. Indigne passus
uirginẽ occidit. Acusatur. intentio ÷. in iuria sororẽ occidisti. Depulsio e
iure occidi. Questio ÷ iure neocciderit. Ratio ÷ Illa enĩ hostiũ mortẽ lugdi¬
& fratrũ neglegebat: me & populũ. Ruicisse moleste ferebat. Infirma¬
tio est. tamen afratre indẽp nat̾a necari non oportuit. Ex qua iudicatio fu
Cũ oratia fratrũ mortẽ negleger&. hostiũ luger&. fratris. et .p̃.r uictoria non
gauder&: oportuerit ne eã afratre indem natã necari. Noc ingenere
causȩ. primũ siqͥd ex ceteris dabitur constitutionib sumi opostebit sicd
in cõparatione p̃ceptũ est. postea siqua facultas erit ꝑ aliquã ẽstituas

Expanded text:
occisis tribus Curiatiis et duobus amissis fratribus domum se victor recepit. is occisis tribus Curiatiis et duobus amissis fratribus domum se victor recepit. is animadvertit sororem suam de fratrum morte non laborantem, sponsi autem nomen appellan- tem identidem Curiatii cum gemitu et lamentatione. indigne passus virginem occidit. accusatur. intentio est: iniuria sororem occidisti. depulsio est: iure occidi. quaestio est: iurene occiderit? ratio est: illa enim hostium mortem lugebat, fratrum neglegebat; me et populum Romanum vicisse moleste ferebat. infirmatio est: tamen a fratre indamnatam necari non oportuit. ex quo iudicatio fit: cum Horatia fra- trum mortem neglegeret, hostium lugeret, fratris et populi Romani victoria non gauderet, oportueritne eam a fratre indamnatam necari? Hoc in genere causae primum, si quid ex ceteris dabitur constitutionibus, sumi oportebit, sicuti in com- paratione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ aliquã defensionẽ. & facti in utilitatẽ. aut turpitudinẽ cũ indignatione
ꝓferre. Nefensoris est nullũ factũ in utile. neq turpe. neq itẽ utile. neq honestũ
putari oportere. nisi qͦ animo. qͦ tẽpr. qua decausa factũ sit intellegatur. qu
locus ita cõmunis ẽ. ut bene tractatus in hac causa magno ad ꝑsuadendũ
mom̃to futur̾ sit. Et alter locu̾s ꝑ quẽ magna cũ amplificatione benefcns
magnitudo utilitate. aut honestate. aut facti necessitudine. de monstratur.
Et tercius ꝑ quẽ res exp̃ssa uerbis ante oculos eoꝵ qͥ audiunt ponitur. ut ipsi
seqͣq idẽ facturos fuisse arbitrentur. si sibi illa res atq ea faciendi causa ꝑ idẽ
tempꝰ accidiss&. Melatio criminis ẽ. cũ reus id qͦd arguitur confessus. alterud
se inductũ peccato iure fecisse demonstrat. Ea est huius modi. Oratius

Expanded text:
tamen aliquam defensionem, et facti inutilitatem aut turpitudinem cum indignatione tamen aliquam defensionem, et facti inutilitatem aut turpitudinem cum indignatione pro- ferre; defensoris est, nullum factum inutile neque turpe neque item utile neque honestum putari opor- tere, nisi, quo animo, quo tempore, qua de causa fac- tum sit, intellegatur; qui locus ita communis est, ut bene tractatus in hac causa magno ad persuadendum momento futurus sit; et alter locus, per quem magna cum amplificatione beneficii magnitudo ex utilitate aut honestate aut facti necessitudine demonstratur; et tertius, per quem res expressa verbis ante oculos eorum, qui audiunt, ponitur, ut ipsi se quoque idem facturos fuisse arbitrentur, si sibi illa res atque ea faciendi causa per idem tempus accidisset. Relatio criminis est, cum reus id, quod arguitur, confessus alterius se inductum peccato iure fecisse demonstrat. ea est huiusmodi: Horatius
Abbreviated transcription (Latin):
id fieri poterit. si demonstrabit̃ honestius. utilius. magis necessariũ fuiste illua
qͦd uitarit reusꝙͣ illud qđ fecerit: honesti aut̃ & utilis. & necessarii iusꝰ e natura u
liberationis p̃ceptis cognoscet᷑. De inde oportebit ipsã illã cõparatiua iudican¬
nẽ ex ponere tãct causã dcliberaliuus adsit eqathbtrunonis ocena iudican¬
adhanc pactionẽ uenissent. Utrũ satius fuerit perire milites. an adhanc pacts¬
nẽ uenire. Hoc ex locis deliberationis ꝗ̃si aliꝙͣ in c̃sultationẽ resueniat tractan
oportebit. Idefensor aut̃ qͥb: in locis ab accusatore aliȩ c̃stitutiones erunt indua
inhis ipse qͦq ex hisdẽ c̃stitutionib defensionẽ cõparabit. Ceteros aut̃ om̃s locos
qͥ ad ipsã cõparationẽ ꝑtinebunt exc̃trario tractabit. Igci cõmunes erunt
accusatoris in eũ. qͥ cũ defacto turpi aliqͦ aut in utili aut utroq fateatur. quȩrat

Expanded text:
id fieri poterit, si demonstrabitur honestius, utilius, magis necessarium fuisse illud, id fieri poterit, si demonstrabitur honestius, utilius, magis necessarium fuisse illud, quod vitarit reus, quam illud, quod fecerit. honesti autem et utilis et necessarii vis et natura in deliberationis praecep- tis cognoscetur. deinde oportebit ipsam illam com- parativam iudicationem exponere tamquam causam deliberativaad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit perire milites, an ad hanc pactionem venire? hoc ex locis deliberationis, quasi aliquam in consultationem res veniat, tractari oportebit. Defensor autem, quibus in locis ab accusatore aliae constitutiones erunt inductae, in iis ipse quoque ex isdem constitutionibus defensionem comparabit; ceteros autem omnes locos, qui ad ipsam comparationem pertinebunt, ex contrario tractabit. Loci communes autem erunt: accusatoris in eum, qui, cum de facto turpi aliquo aut inutili aut utroque fateatur, quaerat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓplurimis constitucionib aggrediet᷑ id inꝓbare. Sipsa aut̃ conparatio separa
eteris generib controuersiarũ. sic ex sua ui considerabitur: si illud qͦd coparabit᷑
it nͦ honestũ: aut non utile. aut nͦ necessariũ fuisse. aut non tanto pere
tile aut̃ ñ tantopere honestũ aut non tantopere mecessariũ fuisse. De
de oport& accusatorẽ illud qͦđ ipse arguit ab eo qͦd defensor cõparat
pparare:. Iel aut̃ faci& si demonstrabit non ita fieri solere. neq oportere
neq eẽ rationẽ quare hoc ꝓpt̃ hoc fiat: ut ꝓpt̃ salutẽ militũ caq̃ salutis cau
cõparata st̃. hostib tradantur. Postea cõparare oportebit cũ benefitio malesius
& om̃ino id qͦd arguitur cũ eo qͦđ factũ ab defensore laudatur: aut faciendũ fin
de monstrat᷑ cͥoͣntendere : et hoc extenuando maleficii magnitudinẽ simul cule

Expanded text:
quam plurimis constitu- tionibus aggredietur id inprobare. ipsa autem compara- tio separata a quam plurimis constitu- tionibus aggredietur id inprobare. ipsa autem compara- tio separata a ceteris generibus controversiarum sic ex sua vi considerabitur, si illud, quod comparabitur, aut non honestum aut non utile aut non necessarium fuisse aut non tantopere utile aut non tantopere honestum aut non tantopere necessarium fuisse dede oportet accusatorem illud, quod ipse arguat, ab eo, quod defensor conparat, separare. id autem faciet, si demonstrabit non ita fieri solere neque oportere neque esse rationem, quare hoc propter hoc fiat, ut propter salutem militum ea, quae salutis causa comparata sunt, hostibus tradantur. postea com- parare oportet cum beneficio maleficium et omnino id, quod arguitur, cum eo, quod factum ab defensore laudatur aut faciendum fuisse demonstratur, conten- dere et hoc extenuando maleficii magnitudinem simul adaugere.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ id factũ eẽt. qͦdefacto iudiciũ ẽ futurũ fuisse negabit᷑. aut si alia ratione & alĩa obcausa
dic& se reus fuisse de monstrabit᷑ eẽ factũ eirei c̃firmatio. & itẽ contraria de parte
firmatio. ex coniecturali constitutione sumit᷑. Isin aut̃ certo nomine malefici uocabit.
uditiũ sic̃t ĩ hac causa. Nã maiestatis arcessit᷑ desinitione & p̃ceptis desinitionis uti
ortebit. Tatq hȩc qͥđẽ plerũq in hoc genere accidunt ut & c̃iectura & definitione
endũ sit. Sin aliud qq̃ aliqđ genꝰ incid&: eiꝰ generis p̃cepta licebit huc parirationi
ansferre. Nã accusatori maxime ẽ in hoc elaborandũ. ut ipsũ factũ propt̃ qđ
i reus concedi put& opotere quã plurimis infirm& rationib Quod facile est.

Expanded text:
nisi id factum esset, de quo facto iudicium est, futurum fuisse negabi- tur; aut si alia ratione et aliam ob causam, nisi id factum esset, de quo facto iudicium est, futurum fuisse negabi- tur; aut si alia ratione et aliam ob causam, ac dicet se reus fecisse, demonstrabitur esse factum. eius rei con- firmatio et item contraria de parte infirmatio ex con- iecturali constitutione sumetur. sin autem certo nomine maleficii vocabitur in iudicium, sicut in hac causa— nam maiestatis arcessitur—, definitione et praeceptis definitionis uti oportebit. atque haec quidem ple- rumque in hoc genere accidunt, ut et coniectura et definitione utendum sit. sin aliud quoque aliquod genus incidet, eius generis praecepta licebit huc pari ratione transferre. Nam accusatori maxime est in hoc elaborandum, ut id ipsum factum, propter quod sibi reus concedi putet oportere, quam plurimis infirmet rationibus. quod facile est, si
Abbreviated transcription (Latin):
rit hucc definitio sednos hunc locũ deqͦ agimꝰ c̃sideremꝰ: Intentio ẽ: Non oportuit
ema & in pedim̃ta relinquere. Depulsio ẽ. oportuit. Questio est. oportuerit ne. ratio
÷ milites eñi om̃s perissent. Infirmatio ÷ aut c̃iecturalis nͦ perissent: Aut altera
niecturalis. ñ ideo fecisti. exqͥb iudicatio ẽ. Perissent ne. &ideo ne fecerit Aut hȩx
sparatiua ciuus nc̃ indigemꝰ. aut eñi satius fuit amtttere milites quã arma & impedim̃t
ncedere hostib Ex qͣ iudicatio nascit᷑. Cũ om̃s perituri milites essent. nisi ad hanc
ctionẽ uenissent. utrũ satius suerit amittere militesan adhanc conditionẽ uenire.
bc causȩ genus ex his locis tract᷑ari oporebit. adhibere ceterarũ qͦq constitutionũ
tionẽ atq p̃cepta a c  maxime c̃iecturis faciendis infirmare illud. qͦđ cũ eo crimini
bitur. hi qͥ accusabunt̃ cõparabt̃. Id fid. si aut id qͦđ dicent defensores futurũ fuisse.

Expanded text:
currit huc definitio. sed nos hunc locum, de quo agimus, consideremus. intentio est: non oportuit arma et inpedimenta relinquere. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirmatio est aut coniecturalis: non perissent; aut altera coniecturalis: non ideo fecisti ex quibus iudicatio est: perissentne? et: ideone fecerit?; aut haec comparativa, cuius nunc indigemus: at enim satius fuit amittere milites quam arma et inpedimenta concedere hostibus. ex quo iudi- catio nascitur: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit amit- tere milites, an ad hanc condicionem venire? Hoc causae genus ex suis locis tractari oportebit et adhibere ceterarum quoque constitutionum rationem atque praecepta; ac maxime coniecturis faciendis infir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui accusabuntur, comparabunt. id fiet, si aut id, quod dicent defensores futurum fuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd qͥsq faciat. n qͦ casu utat᷑ adrẽ ꝑtinere. In hoc aut̃ loco eapunillugrt
adeus atouni t eanonstrare poterit alii nemini causã fuisse faciendi. Sedm̃
si tantã &. t̾ã idoneã nemini Sinfuisse aliis qͦq causa faciendi uidebit᷑ aut
potestas de fuisse aliis demonstratla ẽ. aut facultas. aut uolunta. Notestas:
si aut necisse. aut ñ affuisse. aut ẽficere aliqͥd ñ potuisse dicet᷑. Ifacultas firat¬

Expanded text:
 faciat, non quo casu utatur, ad rem pertinere. Hoc autem loco caput illud erit accusatoris, si de- monstrare poterit alii nemini causam fuisse faciendi; secundarium, si tantam aut tam idoneam nemini. sin fuisse aliis quoque causa faciendi videbitur, aut po- testas defuisse aliis demonstranda est aut facultas aut voluntas. potestas, si aut nescisse aut non adfuisse aut conficere aliquid non potuisse dicentur. facultas, si rat
Abbreviated transcription (Latin):
en agitur cognosceret᷑. Nã si eã supposuissemꝰ qua fortasse usi sunt . nͦ.i. iuste neꝙ pie
alũ gessistis. ĩrelationẽ criminis delaberem᷑ deq̃ post loquem᷑. Utrũq aut̃ causȩ genꝰ in hanc
usã incidere ꝑspicuũ ẽ in hanc argum̃tationes ex hisdẽ locis sum̃dȩ sunt: atq in causa
egotialẽ quade ante dictũ : Iocos aũt cõmunes & excausa ipsa siqͥđ inerit indignati¬
us atq c̃questionis. & exiuris utilitate & natura multos & graues sumere licebit & opor¬
ibit. si causȩ dignitas uidebit᷑ postulare. INe ad sũptiuã parcẽ iuridicialis ẽsideremꝰ:

Expanded text:
de quo agimus, cognosceretur. nam si eam subpo- suissemus, qua fortasse usi sunt: non enim iuste neque pie de quo agimus, cognosceretur. nam si eam subpo- suissemus, qua fortasse usi sunt: non enim iuste neque pie bellum gessistis, in relationem criminis de- laberemur, de qua post loquemur. utrumque autem causae genus in hanc causam incidere perspicuum est. in hanc argumentationes ex isdem locis sumendae sunt atque in causam negotialem, qua de ante dictum est. Locos autem communes et ex causa ipsa, si quid inerit indignationis aut conquestionis, et ex iuris uti- litate et natura multos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videbitur postulare. Nunc adsumptivam partem iuridicialis consi
Abbreviated transcription (Latin):
alterã nominamus. Absoluta ẽ q̃ ipsa inse non ut negotialisimplicitȩ dablies¬
dite sed patentius et expeditius recti & non recti quȩstionẽ contin&: Ca est hus.¬
modi. Cũ thebani lacedemonis bello superauissent. & ferenios eẽt grais cũ ints
se bellũ gessissent ut hii qui uicissent tropheũ aliqͦd infinib statuerent ud
mtodo inp̃sentia declarandȩ causa non inꝑpetuũ belli memoria manerd a
c̃siliũ intentio est. Non oportuit: Depulsio ẽ. oportuit: Quęstio ẽ opotues
ratio est Cam eñi exbello głãm uirtute peperimꝰ. ut eius. aeterna insigna¬
posteris nr̃is relinqͣse uellemꝰ. Infirmatio est at tamen aeternũ in imis
tis concelebrandȩ causa grai degrais aet̾nũ inimititiarũ ñnim̃tã starꝰ¬
ectene an contra fecerint: Hanc ideo rationẽ subiecimus: ut hoc causȩ genus iͥpsũ

Expanded text:
alteram nominamus. Absoluta est, quae ipsa in se, non ut neg- otialis implicite et absconalteram nominamus. Absoluta est, quae ipsa in se, non ut neg- otialis implicite et abscondite, sed patentius et expedi- tius recti et non recti quaestionem continet. ea est huiuscemodi: cum Thebani Lacedaemonios bello su- peravissent et fere mos esset Graiis, cum inter se bellum gessissent, ut ii, qui vicissenMss., praesentiam declarandae causa, non ut in perpetuum belli memoria maneret, aeneum cilium. Intentio est: Non oportuit. Depulsio est: Oportuit. Quaestio est: Oportueritne? Ratio est: Eam enim ex bello gloriam virtute peperimposteris nostris relinquere velle- mus. infirmatio est: at tamen aeternum inimicittis concelebrandae causa Graii de Graiis aeternum inimicitiarum monu- mentum strectene an contra fecerint? hanc ideo rationem subiecimus, ut hoc causae genus ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
nosci oportebit. Ilis ergo ex partib iuris qͦd aut exipsare. aut ex similit aut no¬
qͥ minore uenasci uidebitur. attendere atq elicere ꝑ tẽptando unã quãq iuris part̃
oportebit. Iocorũ aũt cõmuniũ quõ ut ante dictũ ÷ duo genera s̃t̃. quorũ altrã¬
dubiẽ rei. alterũ certe contin& amplificationẽ. qͥđ ipsa causa dd. et qͥd augeris
cõmunonẽ locũ possit & oporteat considerabitur. Nã certi ui in om̃is incidas
loci p̃scribi non posst̃. Inplerisq fortasse ab auctoritate iuris consultorũ Ec̃ri
auctoritatẽ duci oportebit. At tendendũ ÷ aut̃ & in hac & in om̃ibus nũ quos
locos cõmunis preter eos quos nos ex ponimus ipsa res ostendat . Inunc iuri diuds
geñ et partis consideremus luridicialis ẽ inqua equi & iniqui natura & p̾mian
p̾ęneratio queritur. Huius partes duȩ sunt. Quarũ alterã ab solutã. assũptũ

Expanded text:
cognosci oportebit. his ergo ex partibus iuris, quod cuique aut ex ipsa re aut ex simili aut maiocognosci oportebit. his ergo ex partibus iuris, quod cuique aut ex ipsa re aut ex simili aut maiore minoreve nasci videbitur, attendere atque elicere pertemptando unam quamque iuris partem oportebit. Locorum autem communium quoniam, ut ante dicrei, alterum certae continet amplificationem, quid ipsa causa det et quid augeri per communem locum possit et oporteat, considerabitur. nam certi, qui in omnes incidant, loci praescribi non possunt; in plerisque for- tasse ab auctoritate iuris consultorum et contra auctoritatem dici oportebit. adtendendum est autem et in hac et in omnibus, num quos locos communes praeter eos, quos nos exponimus, ipsa res ostendat. Nunc iuridiciale genus et partes consideremus. Iuridicialis est, in qua aequi et iniqui natura et praemii aut poenae ratio quaeritur. huius partes sunt duae, quarum alteram absolutam, adsumptivam
Abbreviated transcription (Latin):
honoris et amititiarũ obseruantiã teneat: Iuindicationẽ ꝑ quã uim & ẽ tumediã
defendendo. aut̃ uleiscendo ꝓpulsamus a nob & nr̃is qui nob̾ cari eẽ. debent. ẜ
quã peccata punĩmꝰ. Iobseruantĩa: ꝑ quã aetate. aut sapientia. aut honore. aut
aliq̃ dignitate antẽ cedentes ueremur & colimus. Nueritatẽ ꝑ quã damꝰ operam
neqͥd alit̃ quã c̃firma uerimus fiat. aut̃ factũ. aut futurũ sit ac naturȩ quidem.
iura minus ipsa ꝙ̃runt᷑ adhanc controuersiã. qđ neq in hoc ciuili ure uersantur
dauulgari intellegentia remotiora st̃. Ad similitudinẽ uͦ aliquã. aut adrẽ ãplifican¬
dã sȩpe sunt inferenda I consuetudinis autẽ ius eẽ. putatur: id qͦd uoluntate omnũ
iuris iã certa consuetudine facta st̃: qͣd genꝰ pactũ pariudicatũ: IFactũ ÷ q̃d intet aliqͥs
dequo iã ante sententia alicuius. aut aliqorũ c̃stitutũ ẽ.Ilã iura legitima exlegh

Expanded text:
icitiarum ob- servantiam teneat; vindicationem, per quam vim et contumeliam defendendo aut ulciscendo propulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et per quam peccata punimur; observantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veremur et colimus; veritatem, per quam damus operam, ne quid aliter, quam confirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferenda. consuetu- dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium iuris iam certa consuetudine facta sunt; quod genus pactum, par, iudicatum. pactum est, quod inter quos de quo iam ante sententia alicuius aut aliquorum con- stitutum est. iam iura legitima ex legibus
Abbreviated transcription (Latin):
udicatio ẽ : una ne pecunia fuerit Aiit si hac ert̃ usi infirmatione. posse plu-¬
possint ne eiusdẽ pecuniȩ plures dissimilib generib heredes eẽ  Ergo una
nc̃stitutione intellectũ ẽ : qͦmͦ et rationes & rationũ infirmationeᷤ. et
ppt̃ea iudicationes plures fiant Illc̃ huis generis p̃cepta uideamꝰ: Ytrisq
aut etiã omĩb si plures ambigent: ex qͥb reb ius ẽstet c̃siderandũ ẽ initi¬
ũ gͦ eiꝰ ab natura ductũ uidet᷑. Idã aut̃ exutilitatis ratione. aut ꝑspi¬
cuã nob̾. aut obscura. ui c̃sue tudinẽ uenisse. pꝰ aut̃ ad ꝓbata q̃dã aut c̃suee

Expanded text:
iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse pluriudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi infirmatione: posse plurersiam, iudicatio nascitur: possintne eiusdem pecuniae plures dissimilibus gene- ribus heredes esse? ergo una in constitutione intel- lectum est, quomodo et rationes et rationum infirma- tiones et propterea iudicationes plures fiant. Nunc huius generis praecepta videamus. utrisque aut etiam omnibus, si plures ambigent, ius ex quibus rebus constet, considerandum est. initium ergo eius ab natura ductum videtur; quaedam autem ex utili- tatis ratione aut perspicua nobis aut obscura in con- suetudinem venisse
Abbreviated transcription (Latin):
udicatio. Possit neqͥs qͣm đe filii pupilli recestari anheredes scđi ipsius patris¬
amilias. ñ filii qͦq eiꝰ pupilli heredes sint. Atq hoc ñ alienũ ẽ qđ ad multa
tineat. ne aut nusqͣm. aut usq qͣq bdic at᷑ hic admonere. St̃ causȩ q̃ plures
ubent rationes insimplici c̃stitũtione Iđ fit cũ id qđ factũ ẽ. aut qđ defen¬
it᷑: plurib: de causis rectũ aut ꝓbabile uideri potest. Ut in hac ipsa causa:
ub ponat᷑ enĩ ab heredib: hȩc ratio Vnius enĩ pecuniȩ. plures dissimilib de
ausis heredes eẽ ñ posst̃. nec umqͣm factũ ẽ. ut eiꝰdẽ pecunię alius testam̃¬
o. alius lege heres eẽt: Infirmatio aut̃ hȩc erit. Non ẽ una pecunia ꝓpt̃ ea
đ altera pupilli iã erat aduenticia. cuius heres ñ illo. intestamto qͣuis qͥm
eriptꝰ erat siquid pupillo accidisset. et de altera. patris ctiã nc̃ moritiiu
ioluntas plurimũ ualebat. ꝗ̃ iã mortuo pupillo. suis heredib c̃cedebat᷑

Expanded text:
iudicatio: possitne quis- quam de filii pupilli re testari; an heredes secundi ipsius patrisfamilias, non filii quoque eius pupilli heredes sint? Atque hoc non alienum est, quod ad multa pertineat, ne aut nusquam aut usquequaque dicatur, hic ad- monere. sunt causae, quae plures habent rationes in simplici constitutione; quod fit, cum id, quod factum est aut quod defenditur, pluribus de causis rectum aut probabile videri potest, ut in hac ipsa causa. sub- ponatur enim ab heredibus haec ratio: unius enim pe- cuniae plures dissimilibus de causis heredes esse non possunt, nec umquam factum est, ut eiusdem pecuniae alius testamento, alius lege heres esset, infirmatio autem haec erit: non est una pecunia, propterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius heres non illo in testamento quisquam scriptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat.
Abbreviated transcription (Latin):
os pupilli ẽtrouersiac̃. Possessio heredũ seđorũ ẽ: Intentio ẽ agnatox: ꝥrã
ecunia ẽ de qͣ is cuiꝰ agnati sumꝰ testatus ẽ. Depulsio ẽ. Immorera qͥ heredes¬

Expanded text:
tos pupilli contro- versia est. possessio heredum secundorum est. intentio est adgnatorum: nostra tos pupilli contro- versia est. possessio heredum secundorum est. intentio est adgnatorum: nostra pecunia est, de qua is, cuius adgnati sumus, testatus non est.
Abbreviated transcription (Latin):
uant. qͦ pacto oporteat. hoc ẽ si aut cũ eo agat᷑ qͦ cũ ñ oporteat. aut alia
poena. alio crimine. alio tẽprẽ. Atq hanc rationẽ ad ꝑt̾bationẽ iuditioꝵ
omiũ ꝑtinere. Tres gͥ hȩ c̃stitutiones q̃ partes ñ habent: adhunc mͦdũ tracta¬
bunt᷑: Pẽ generalẽ ẽstitutionẽ et partes eiꝰ ẽsideremꝰ. ¶Cũ et facto et factino¬
nine c̃cesso. neq ulla actionis illata c̃trouersia. uis& natura et genꝰ ipsuiᷤᷤ
niegotii q̃ritur: c̃stitutionẽ generalẽ appellamꝰ huiꝰ pͥmas eẽ partes. duas
ob uideri diximꝰ. negotialẽ et iuridicialẽ : Negocialis est: q̃ inipsonego¬
tio uiris ciuilis habet implicatã c̃troũsiã. ea ẽ huiꝰ mͦ .¶ Iuĩdã pupillũ beredẽ
fecit. Pupillus aut̃ anto mortuus ẽ. qͣm in suã tutelã ueniret de heredita¬
e illa ꝙ̃ pupillo ueniti int̃eos qͥ patris pupilli heredes scđi st̃. et int̃agna¬

Expanded text:
ant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, quocum non oporteat, aut alia poena, alio crimine, alio tempore; atque hanc rationem ad perturbationem iudiciorum omnium per- tinere. Tres igitur haec constitutiones, quae partes non ha- bent, ad hunc modum tractabuntur. nunc generalem constitutionem et partes eius consideremus. Cum et facto et facti nomine concesso neque ulla actionis inlata controversia vis et natura et genus ipsius negotii quaeritur, constitutionem generalem ap- pellamus. huius primas esse partes duas nobis videri diximus, negotialem et iuridicialem. Negotialis est, quae in ipso negotio iuris civilis habet implicatam controversiam. ea est huiusmodi: quidam pupillum heredem fecit; pupillus autem ante mortuus est, quam in suam tutelam venit. de hereditate ea, quae pupillo venit, inter eos, qui patris pupilli heredes secundi sunt, et inter adgna
Abbreviated transcription (Latin):
omen eua ẜ unoniẽ c ausȩ genꝰ ĩcidt̃ : E o m̃tionẽ in c̃iecturali ẽstituti¬
one fecimꝰ In ductio neaũ cũ causa postulabit utem᷑. ¶Cũ aũ actio tranisla¬
tionis aut cõmutationis in digere uidet᷑. qđ ñ aut is agit quẽ oportet
aut cũ eo qͥ cũ oportet. aut apud qͦs qͥlege. qua pena qͦ crimine qͦ tẽ pr̃e
oportet. estitutio tranlatiua appellat᷑ . Eiꝰ nob exẽpla ꝑmulta opꝰ s. si fin¬
gula translationũ genera queramꝰ. q ratio p̃ceptox similis ẽ. exemplo
multitudine suꝑ sedendũ ẽ. Atq: inta qͥde c̃suctudine multis de causisfa
ut rarius incidant translationes. Nã & p̃toris exceptionib multȩ excludosꝰ
adtiones a itaius ciuile habemꝰ c̃stitutũ ut cdus aaelat ĩs qͥ ñ quẽ ad mdu u¬

Expanded text:
ed in omne causae genus incidunt. eorum mentionem in coniecturali constitutione fecimus, inductione autem, cum causa postulabit, utemur. Cum autem actio translationis aut commutationis indigere videtur, quod non aut is agit, quem oportet, aut cum eo, quicum oportet, aut apud quos, qua lege, qua poena, quo crimine, quo tempore oportet, con- stitutio translativa appellatur. eius nobis exempla permulta opus sint, si singula translationum genera quaeramus; sed quia ratio praeceptorum similis est, exemplorum multitudine supersedendum est. atque in nostra quidem consuetudine multis de causis fit, ut rarius incidant translationes. nam et praetoris excep- tionibus multae excluduntur actiones et ita ius civile habemus constitutum, ut causa
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. eixtra ordinẽ eẽt acceptũ. cũ in accusatione aut̃ alia q̃dã crimin a testis
et argum̃tis c̃firmarent᷑ parricidu alit mtio solũ facta eẽt. ðefensor in hoc
ipso multũ oportet ut diu c̃sistat cũ denece parentis nihil demons tratũ sit
indignũ facinꝰ eẽ ea pęna afficere eũ qͣ parricidȩ afficiunt᷑: Id aut̃ sidãna¬
ret᷑. fieri necesse eẽ . qm̃ et id causȩ subscriptũ et eare nom̃ extra ordinẽ
sit acceptũ. Ea gͥ pęna si affici reũ ñ oporteat: dãnari qqͣ ñ oportere. qm̃ eape¬
na dãnationẽ necessario c̃seqͣt᷑. hic defensor pene cõmutationẽ ex translatiuo
gnr̃e inducendo totã infirmabat accusationẽ. Uera tamcetis qͦq criminib
defendendis: Ctecurali ẽstitutione translationẽ ẽfis mabit. sexemplũ aũtta¬
slationis in causa positũ nobis sit huiꝰmͦdi. Cũ adiuĩ faciendã qͥdã armati uens¬
sent: armati c̃tra p̃sto fuert̃. Et cuidã equiti romano qͥdã exarmatis resiste

Expanded text:
esset, extra ordinem esset acceptum, in accusatione autem alia quaedam crimina testibus et argumentis confirmaren- tur, parricidii autem mentio solum facta esset, defensor in hoc ipso multum oportet et diu consistat: cum de nece parentis nihil demonstratum esset, indignum facinus esse ea poena afficere reum, qua parricidae afficiuntur; id autem, si damnaretur, fieri necesse esse, quoniam et id causae subscriptum et ea re nomen extra ordinem sit acceptum. ea igitur poena si af- fici reum non oporteat, damnari quoque non oportere, quoniam ea poena damnationem necessario consequa- tur. hic defensor poenae commutationem ex transla- tivo genere inducendo totam infirmabit accusationem. verumtamen ceteris quoque criminibus defendendis con- iecturali constitutione translationem confirmabit. Exemplum autem translationis in causa positum no- bis sit huiusmodi: cum ad vim faciendam quidam armati venissent, armati contra praesto fuerunt et cuidam equiti Romano quidam ex armatis resistenti
Abbreviated transcription (Latin):
sit iudicium. autꝰ actio constituta an recte sine ullare eiusmodiss
agat᷑. ¶ Uocus aut̃ comnunis contra eum qui translationem doeduesle
fugere iudicium. acpęnã. quia causȩ diffidat. atrans atioreutẽ
om̃ium fore ꝑ turbationem si non ita res agant᷑. & in iudicium ui¬

Expanded text:
sit iudicium aut actio constituta, an recte sine ulla re eiusmodi res sit iudicium aut actio constituta, an recte sine ulla re eiusmodi res agatur. Locus autem communis contra eum, qui translationem inducet: fu- gere iudicium ac poenam, quia causae diffidat. a trans- latione autem: omnium fore perturbationem, si non ita res agantur et in iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑: a pretore exceptionẽ extra qͣm inre ñ capitis p̃iuditiũ fiat fficis qͥ agẽ nt¬
ditiũ purũ postulat. Ille qͥ cũ agit᷑: exceptionẽ addi ait oportere Questioe
excipiundũ sit annon. Ratio aut̃: Non enĩ oporcet in rerũ peratorio uiditio eius
malefitii de quo intersicarios q̃ ritur p̃iuditiũ fieri infirmatio rationis Eius¬
mͦdi st̃ inuiriȩ ut dehis indignũ sit : ñ pͥmo qͦq tẽpr̃ẽ iudicari ludicatio
Atrocitas iniuriarũ satisne causȩ sit qͣre du deeare iudicet᷑. de aliqͦ maore
malefitio de qͦ uilitiũ cõparatũ sit p̃uidicet᷑: Atq exemplũ qͥdẽ hoc est
aut agi. aut iudicari. aut qͥđ statui de ea re c̃ueniat. Id ex partibus iurs¬
deqͥb pꝰ dicendũ ẽ sumi oportebit : Et fato inari qͥđ insimilib reb fi¬
eri soleat. et uidere utrũ malitia qͥđ aliud agat᷑. aliud simulet᷑. ansta¬
titia. an necessitudine qđ alio mͦ agere ñ possit: An ocasione a.Egendisis

Expanded text:
 a praetore exceptionem: extra quam in reum capitis prae- iudicium fiat. hic is, qui agit, iudicium purum postulat; ille, quicum agitur, exceptionem addi ait oportere. quaestio est: excipiundum sit an non. ratio: non enim oportet in recuperatorio iudicio eius male- ficii, de quo inter sicarios quaeritur, praeiudicium fieri. infirmatio rationis: eiusmodi sunt iniuriae, ut de iis indignum sit non primo quoque tempore iudicari. iudicatio: atrocitas iniuriarum satisne causae sit, quare, dum de ea iudicatur, de aliquo maiore maleficio, de quo iudicium conparatum sit, praeiudicetur? atque exemplum quidem hoc est.  tempore aut agi aut iudicari aut quid statui de ea re conveniat. id ex partibus iurt dicendum est, sumi oportebit et ratiocinari, quid in similibus rebus fieri soleat, et videre, utrum malitia quid aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia, an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an occasione agendi sic