comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eminit caritas ur̃a. pͥstinis
sermonib & lectũẽe inerigłio
& a nob ut potuimꝰ disputa¬
tũ: qd dñs iħc ideo uelut occul¬
te ascendit ad diẽ festũ. ñ qͥa
timebat neteneretur. cuius
potestas erat ut ñ teneret᷑ : s ut significaret
etiã in ipso die festo qͥ celebratur aiideis se
lectione apparuit potestas: quȩ putabatur
tuniditas. Loquebat᷑ enĩ palã indie festo: ita
ut mirarentur turbe & dicerent. sic̃ audiui¬
mꝰ cũ lectio legeret᷑. Nonne hic ẽ. quẽ quere¬
bant int̾ficere: et ecce palã loquit᷑: et nicħ
illi dic̃t. Nũquid uere cognouert̃ pͥncipes

Expanded text:
eminit Charitas vestra pristinis sermonibus et lectum esse in Evangelio, et a nobis ut potuimus disputatum, quod Dominus Jesus ideo velut occulte ascendit ad diem festum, non quia timebat ne teneretur, cujus potestas erat ut non teneretur, sed ut significaret etiam in ipso die festo qui celebrabatur a Judaeis, mox apparuit potestas, quae putabatur timiditas. Loquebatur enim palam in die festo, ita ut mirarentur turbae, et dicerent quod audivimus, cum lectio legeretur. Nonne hic est quem quaerebant interficere? et ecce palam loquitur, et nihil illi dicunt. Num vere cognoverunt principes,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. Ad iungentes enĩ dixert̃. S istũ noui¬
mus unde sĩt: xp̃c aut̃ẽ cũ uenerit. memo
scit unde sit. Hȩc opinio apud uideos nata
fuerit. qd̃ xp̃c cũ uenerit nemo scit unde
sit: slon enĩ inaniter nata ẽ. Si consideremꝰ
go p̾dixerunt unde sit. Rursum si locũ nati¬
uitatis eiꝰ queramꝰ. tamquã inde sit ubi natꝰ
ẽ: nec hoc latebat uideos. ꝓpter scripturas quȩ
ista pͣdixerãt. Nam cũ eum uisa stella magi
quererent ad orare: uenerunt ad herodem
dixerunt qͥd quererent: et qͥd uellent. Ille
autẽ cũ uocatis eis qͥ legẽ sciebant: quesuut
abeis ubi xp̃c nasceretur. Illi dixerunt. In
bethleem uidȩ. & testimoniũ etiã ꝓpħicũ
ꝓtulerunt. Si gͦ ꝓpħȩ predixerant & locũ un

Expanded text:
s: adjungentes enim dixerunt, Sed istum novimus unde sit; Christus autem cum venerit, nemo scit unde sit. Haec opinio apud Judaeos unde nata fuerit, quod Christus cum venerit, nemo scit unde sit non enim inaniter nata est; si consideremus go praedixerunt unde sit. Rursus si locum nativitatis ejus quaeramus, tanquam inde sit ubi natus est; nec hoc latebat Judaeos, propter Scripturas quae ista praedixerant. Nam cum eum visa stella Magi quaererent adorare, venerunt ad Herodem, et dixerunt quid quaererent et quid vellent: ille autem convocatis eis qui Legem sciebant, quaesivit ab eis ubi Christus nasceretur: illi dixerunt, In Bethlehem Judae; et testimonium etiam propheticum protulerunt . Si ergo Prophetae praedixerant et locum un
Abbreviated transcription (Latin):
egritudinẽ cito uidit: et illiꝰ medicinã sine
dilatione cognouit. Uidete qͥd sibi dixerit
turbaista: commota miraculis. Numqͥd xͦ
cũ uenerit plura signa facturus ẽ: Utiq si
fide. et eo murmurare quo xͦ głificabat᷑.
misert̃ ministros. ut eũ apprehenderent.
Quẽ apprehenderent: adhuc nolente.Quia
gͦ ñ poterant app̃hendere nolente: missi st̃
ut audirent docente. Quid docent̾e : Dixit
gͣ iħc. Ad huc modicũ tẽpus uobiscũ sũ. Qd̃
modo uultis facere. facturi estis. s ñ mͦ: quia
mͦ nolo. Quare adhuc mͦ nolo: quia ad huc
modicũ tẽpus uobiscũ sũ: et tunc uado
ad eũ qͥ misit me. Implere debeo dispensa¬
tionẽ meã: & sic ꝑuenire ad passionẽ meã.
Queretis me & ñ inuenietis: & ubi sũego
uos ñ podestis uenire. Hic iã resurrectio

Expanded text:
aegritudinem cito vidit, et illius medicinam sine aegritudinem cito vidit, et illius medicinam sine dilatione cognovit. Videte quid sibi dixerit turba ipsa commota miraculis: Numquid Christus cum venerit, plura signa facturus est? Utique sfide, et eo murmure quo Christus glorificabatur, miserunt ministros, ut apprehenderent eum. Quem apprehenderent? Adhuc nolentem? Quia ergo non poterant apprehendere nolentem, missi sunt ut audirent docentem. Quid docentem? Dicit ergo Jesus: Adhuc modicum tempus vobiscum sum. Quod modo vultis facere, facturi estis, sed non modo; quia modo nolo. Quare adhuc modo nolo? Quia adhuc modicum tempus vobiscum sum: et tunc vado ad eum qui me misit. Implere debeo dispensationem meam, et sic pervenire ad passionem meam. 9. Quaeretis me, et non invenietis; et ubi sum ego, vos non po
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ sabbatũ inlucescebat: et inuentist᷑ la¬
trones iuuentes. Suppliciũ qͥppe crucis idõ
durius erat. qͥa diuitius cruciabat: & om̃s
cruci figi longa morte necabantur. Illi autẽ
ne manerent inligno. crurib fractis coac¬
tist̃ mori: ut possent inde deponi. Dñs
autẽ inuentus ẽ. mortuus: & ad mirati st̃
hoĩes. Et qͥ eũ uuiũ contẽpsert̃. mortuũ sic
mirati st̃: ut dicerent quidã. Uere filiꝰ dei
ẽ hic. Unde & illud ẽ fr̃s. ubi ait querenti
b egosũ: & illi retro redeuntes om̃s cecide¬
rt̃. Erat gͦ in illo potestas summa. Nec hora
cogebat᷑ mori: s horam expectabat. qua o¬
portune fieret uoluntas: ñ qua inuiti un¬
pleret᷑ necessitas. Deturba autẽ multi cre¬
didert ineũ. humiles & pauꝑes: saluos fa¬
ciebat dñs. Principes insaniebant.: & ideo
medicũ ñ solum ñ agnoscebant. s etiã occi¬
dere cupiebant. Erat quedã turba quȩ suã

Expanded text:
quoniam sabbatum illucescebat; et inventi sunt laquoniam sabbatum illucescebat; et inventi sunt latrones viventes. Supplicium quippe crucis ideo durius erat, quia diutius cruciabat, et omnes crucifixi longa morte necabantur. Illi autem, ne remanerent in ligno, cruribus fractis coacti sunt mori, ut possent inde deponi. Dominus autem inventus est mortuus , et admirati sunt homines: et qui eum vivum contempserunt, mortuum sict, ut dicerent quidam, Vere Filius Dei est hic . Unde est et illud, fratres, ubi ait quaerentibus se, Ego sum; et illi retro redeuntes omnes ceciderunt . Erat ergo in illo potestas summa. Nec hora cogebatur mori; sed horam exspectabat, qua opportune fieret voluntas, non qua inviti impleretur necessitas. faciebat Dominus. Principes insaniebant; et ideo medicum non solum non agnoscebant, sed etiam occidere cupiebant. Erat quaedam turba quae suam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ cũ audierint ñdum uenit hora eiꝰ. edifican¬
tur ad credenda facta: & fuint corda eoꝵ. fatua.
Ut gͦ noueritis pocestatẽ morientis. ipsã
passionẽ recolite. crucifixũ intuemini. Dix̃
inligno pendens: sitio. Illi hoc audito. ina¬
rundine ꝑspongiã obtilert ei acȩtũ incruce.
accepit: et ait. ꝑꝰfectũ ẽ. Et inclinato capi¬
te reddidit sp̃m. Uidetis potestatẽ mori¬
entis: qͥa hoc expecchbat. donec omĩa cõple¬
rent᷑: quȩ de illo p̃dicta fuerant ante mortẽ
futura. Dixerat enĩ ꝓpħa. Dedert̃ in escã meã
fel: & insiti mea potauert̃ me aceco. Expec¬
tabat. ut hȩc omnnia cõplerent᷑. Post ea quã
cõpleta st̃: dixit. ꝑ fectũ ẽ. Et abscessit potes¬
tate: qui ñ uenerat necessitate. Ideo qͥdã am
pliꝰ mirati st̃ istã potestatẽ morentis. quã
potentiã miracula facientis. Uentũ ẽ. enĩ
ad erucẽ. ut corpora deponerẽtur deligno.

Expanded text:
qui cum audierint, nondum venit hora ejus, aedificanqui cum audierint, nondum venit hora ejus, aedificantur ad credenda fata, et fiunt corda eorum fatua: ut ergo noveritis potestatem morientis, ipsam passionem recolite, crucifixum intuemini. Dixit in ligno pendens, Sitio. Illi hoc audito, in arundine per spongiam obtulerunt ei acetum in cruce: accepit, et ait, Perfectum est; et inclinato capite, reddidit spiritum. Videtis potestatem morientis, quia hoc exspectabat, donec omnia complerentur quae de illo praedicta fuerant ante mortem futura. Dixerat enim propheta: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto . Exspectabat ut haec omnia complerentur: posteaquam completa sunt, dixit, Perfectum est; et abscessit potestate, quia non venerat necessitate. Ideo quidam plus mirati sunt istam potestatem morientis, quam potentiam miracula facientis. Ventum est enim ad crucem, ut corpora deponerentur de ligno,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt. ullus manet: et mom̃ta qͥb loqͥ¬
mͦ: inuicẽ se expellunt. Nec stat pͥma syllaba:
ut sonare possit scd̾a. Ex quo loquim᷑ aliqͣn¬
tũ senuimus: & sine ulla dubitatione. semor
sũ mͦ. quã mane. Ita nichil stat: nichil fixũ
manet intẽpore. amare itaq debemꝰ. ꝑquem
factast̃ tẽpora. ut liberem᷑ atempore. & figa¬
mͦ in ȩt̾nitate.: ubi ĩa nulla ẽ mutabilitas tem¬
ẽẽ eũ ꝓpter nos intẽpore ꝑ quẽ facta st̃ tẽpora.
factũ ẽẽ int̃ omĩa: ꝑ quẽ facta sunt om̃ia.
factũ eẽ: qd̾ fecit. factus ẽ enĩ qd̾ fecerat. fac¬
tus ẽ. enĩ homo. qͥ hoiẽm fecerat: ne ꝑiret
qd̃ fecerat. Scdm hanc dispensationẽ iam
uenerat hora natiuitatis. et natꝰ erat: s ñ¬
dũ uenerat hora passionis. ideo ñdũ passus
erat. Deniq ut noueritis ñ necessitatẽ s po¬
testatẽ morientis: ꝓpter ñ nullos hoc loquor

Expanded text:
veniunt; nullus manet: et momenta quibus loquveniunt; nullus manet: et momenta quibus loquimur, invicem se expellunt, nec stat prima syllaba, ut sonare possit secunda. Ex quo loquimur aliquantum senuimus, et sine ulla dubitatione senior sum modo quam mane: ita nihil stat, nihil fixum manet in tempore. Amare itaque debemus per quem facta sunt tempora, ut liberemur a tempore, et figamur in aeternitate, ubi jam nulla est mutabilitas tems in tempore, per quem facta sunt tempora; factum esse inter omnia, per quem facta sunt omnia: factum esse quod fecit. Factus est enim quod fecerat; factus est enim homo qui hominem fecerat, ne periret quod fecerat. Secundum hanc dispensationem jam venerat hora nativitatis, et natus erat: sed nondum venerat hora passionis, ideo nondum passus erat. 6. Denique ut noveritis non necessitatem, sed potestatem morientis: propter nonnullos hoc loquor,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ deillo ꝑquẽ factus es. Si tua hora uo¬
luntas ẽ illiꝰ. illiꝰ hora quȩ ẽ nisi uoluntas
sua: Pongͦ horam dix̃. qua cogeret᷑ mori:
s qua dignaretur occidi. Tempꝰ enĩ expec¬
tabat. quo moreret᷑: qͥa & tempus ex pectauit.
quo nasceretur. De hoc tempore: apłs loquen
ait. sum aut̾e uenit plenitudo tẽporis.: misit
ds̃ filiũ suũ. Ideo multi dicunt. quare ñ an
ꝑquẽ facta st̃ tẽpora. Sciebant enĩ: qnͣdoue¬
nire deberet. Primo ꝑmultas series tẽꝑum
& annoꝵ p̾dicendus fuit. Nonenĩ aliquid
pariũ uenturũ fuit. Diu fuerat p̃dicendꝰ.
semꝑ tenendꝰ. Quanto maior uidex uenie¬
bat: tanto p̾conũ longior series p̃cedebat. De¬
niq ubi uenit plentudo tẽporis: uenit
& ille qui nos liberaret a tempore. Liberati
hora: Dies est enĩ sẽpiternus. qͥ nec p̃ceditur
hesterno: nec excludit᷑ crastino. In hoc aut̃ẽ
scło uoluuntur dies: & alii transeunt. alii

Expanded text:
dum de illo per quem factus es. Si tua hora vodum de illo per quem factus es. Si tua hora voluntas est illius; illius hora quae est, nisi voluntas sua? Non ergo horam dixit sed qua dignaretur occidi. Tempus enim exspectabat quo moreretur, quia tempus exspectaviquo nasceretur. De hoc tempore Apostolus loquens, ait: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . Ideo multi dicunt: Quare non anper quem facta sunt tempora: sciebat enim quando venire deberet. Primo per multam seriem temporum et annorum praedicendus fuit; non enim aliquid parvum venturum fuit: diu fuerat praedicendus, semper tenendus. Quanto major judex veniebat, tanto praeconum longior series praecedebat. Denique ubi venit plenitudo temporis, venit et ille qui nos liberaret a tempore. Liberati hora; dies est enim sempiternus, qui nec praeceditur hesterno, nec excluditur crastino. In hoc autem saeculo volvuntur dies, et alii transeunt, et alii
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit filiꝰ reuelare. deniq cũ dixisset. s ẽ
uerus qui misit me quẽ uos nescitis: ut os¬
tenderet eis unde possent scire qd̾ nesciebãt
subiecit. Ego scio eũ. Ergo ame querite: ut
sciatis eũ. Quare autẽ scio eũ : Qa ab ipsosũ:
& ipse me misit. Magnifice utrũq monstͣ¬
uit. Abipso inqͥt sum: qͥa filiꝰ depatre. et qͥc¬
dicimꝰ dm̃ dedeo: patrẽ ñ dicimꝰ dm̃ dedeo.
s tantũ dm̃. Et dicimꝰ dñm iħm lum̃ delu¬
mine patrem ñ dicimuꝰ lum̃ delumine. s tan¬
tũ lum̃. Ad hoc gͦ ꝑtinet qd̾ dixit: ab ipso sũ.
Qd̃ autẽ uidetis me incarne: ipse me misit.
Ubi audis ipse me misit: noli intelligere
naturȩ dissimilitudinẽ. s generantis auc¬
toritatẽ. Querebant gͦ eũ apprehendere:
et nemo misit inillũ manum. qͥañdũ ue¬
nerat hora eiꝰ. Hoc ẽ quia nolebat. Qd ẽ enĩ
ñdũ uenerat hora eius: Non enĩ dñs sub
fato natus ẽ. Hoc nec dete credendũ est. ne¬

Expanded text:
voluerit Filius revelare. Denique cum dixisset: « sed est verus qui misit me, quem vos nescitis, » ut ostenderet eis unde possent scire quod nesciebant, subjecit: « Ego scio eum. » Ergo a me quaerite ut sciatis eum. Quare autem scio eum? « Quia ab ipso sum, et ipse me misit. » Magnifice utrumque monstravit: « ab ipso, inquit, sum, » quia Filius de Patre; et quidicimus Deum de Deo; Patrem non dicimus Deum de Deo, sed tantum Deum: et dicimus Dominum Jesum Lumen de Lumine; Patrem non dicimus Lumen de Lumine, sed tantum Lumen. Ad hoc ergo pertinet, quod dixit, Ab ipso sum. Quod autem videtis me in carne, ipse me misit. Ubi audis, ipse me misit, noli intelligere naturae dissimilitudinem, sed generantis auctoritatem. 5. Quaerebant ergo eum apprehendere, et nemo misit in illum manus, quia nondum venerat hora ejus: hoc est, quia nolebat. Quid est enim, nondum venerat hora ejus? Non enim Dominus sub fato natus est. Hoc nec de te credendum est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
tanda ꝑ peccatis: inquoꝵ sanguine sanguisille figu¬
rabatur peccata lex appellat: usq adeo ut qͥbusdam
locis ita scriptũ sit. ut sac̃dotes immolaturi ponerꝙ̃
manꝰ suas suꝑ caput peccati. id est suꝑ caput uicti¬
me ĩmolande ꝓ peccato. Tale ergo peccatũ idest sa
qͥ dicit inpsalmis. factus sũ sicut homo sine ad uito¬
rio: int̾ mortuos lib̾. Solus enĩ lib̾. quia ñ habebat
peccatũ. Ipse eciã dicit in euangłio. Ecce uenit pͥn

Expanded text:
tanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figutanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figurabatur, peccata Lex appellat: usque adeo ut in quibusdam locis scriptum sit ita, ut sacerdotes immolaturi ponerent manus suas super caput peccati, id est, super caput victimae immolandae pro peccato. Tale ergo peccatum, id est, qui dicit in Psalmis: Factus sum tanquam homo sine adjutorio, inter mortuos liber . Solus enim liber, quia non habebat peccatum. Ips
Abbreviated transcription (Latin):
iħs: ut gͦ tollat᷑ maceria seꝑans. qđ est peccatũ. ue¬
nit ille mediator. & fac̾tus ẽ sacͥfitiũ sac̾dos ipse.
Et qͥa sacͥfitiũ factus ẽ ꝓ peccato: offerens se ipsũ in
holocaustũ in cruce passionis sue. seqͥt᷑ apłs & dicit.¬
Cũ clixisset obsecramꝰ ꝑ xp̃o recõciliari dõ: quasi di¬
ceremꝰ quomͦ poterimꝰ recõciliari: Eũ inqͥt. id est
hoc ẽ in simłitudine carnis peccati: ñ tam̃ in carne
peccati. ñ habens ullũ om̃ino peccatũ. Ideo factus
ẽ uerũ sacrificiũ ꝓ peccato: quia nullũ habebat
ipse peccatũ. S forte desensu meo dixi qͥa peccat᷑
sacͥficiũ ẽ ꝓ peccato. Qui leger̾t agnoscant: qͥ ñ lege¬
runt: ñ sint pigri. Non sint inquã pigri ad legendũ:
ut ueraces sint ad iudicandũ. Cũ enim de sacͥficus
ñ erat expiatio peccatoꝵ sed umbra futuroꝵ. eadẽ
ipsa sacrificia. easdẽ ipsas hostias. easdẽ ipsas uic¬
timas eadẽ ipsa animalia. que ad mouebant᷑ mac¬

Expanded text:
 Ut ergo tollatur maceria separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apost dixisset, Obsecramus pro Christo, reconciliari Deo: quasi diceremus, quomodo poterimus reconciliari? Eum, inquit, id est hoc est in similitudine carnis peccati , non tamen in carne peccati, non habens ullum omnino peccatum: et ideo factus est verum sacrificium pro peccato, quia nullum habebat ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, non sint pigri: non sint, inquam, pigri ad legendum, ut veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enicrificiis non erat expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, eadem ipsa sacrificia, easdem ipsas hostias, easdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovebantur mac
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑuenias ad amandã iusticiã. Ergo iam ille ex par¬
te suꝑiore liberũ eẽ se sentiebat: unde dicebat Conde¬
lector legi di: scd̾m interiorẽ hominẽ. Delectat melex:
delectat me qđ iubet lex: delectat me ipsa iusticia.¬
Nideo autem aliam legẽ in m̃bris meis. hec est que re¬
mansit infirmitas. repugnantẽ legi mͣtis mee. &¬
& captiuantem me. in lege peccati. q̃ ẽ in m̃bris
meis. Ca hac parte sentit captiuitatẽ: ubi ñ ÷ imple¬
ta iusticia. Nã ubi condelectat᷑ legi di: ñ captuius. s
legis amicus ẽ. Et id oliber: qđ amicꝰ. Quid gͦ ex eo qd̾
restat. Qͥd nͥ ut respitiamꝰ ad illũ quidixit. si uosfi

Expanded text:
pervenias ad amandam justitiam. Ergo ille jam ex parpervenias ad amandam justitiam. Ergo ille jam ex parte superiore liberum se sentiebat, unde dicebat: « Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. » Delectat me lex, delectat qVideo autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si
Abbreviated transcription (Latin):
uersus carnẽ: ut ñ ea q̃ uultis faciatis. Eo parte li¬
b̾tas: ex parce seruitꝰ Nondũ tota. ñdũ pura non¬
dũ plena lib̾tas: quia ñdũ et̃nitas. Habemꝰ enĩ in-
Quicqͥd peccatũ est a nobis. antea deletum ẽ in babtis¬
mo. Nũqͥd quia deleca ẽ tota iniquitas. nulla reman¬
sit infirmitas. Si ñ remansissec: sine peccato hic uiue¬
remꝰ. Qͥs enim audeat hoc dicere nisi suꝑbus. nͥmise¬
ricdĩa lib̾atoris indignꝰ nͥ qui se ipsum uult deciꝑe.
in qͦueritas ñ est. Ergo ex eo quod remansit aliqͥd
infirmitatis: audeo aliquid dicere. Ex qua parte ser¬
uimꝰ dõ: lib̾i sumus. Eo qua parce seruimꝰ legi pec¬
ramꝰ. Condelector legi dr̃ scdm interiorẽ homine̾.
Ecce unde lib̃i: unde condelectam᷑ legi dĩ. Lib̃tas enĩ
delectat. Hã quãdu timore facis qđ iustũ est: non
Delectet te: & lib̃ es. Noli timere penam: s ama iusti¬
ciã. Nondũ potes amare iusticiã. time uł penam: ut

Expanded text:
 Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere nisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi pecr, inquit, legi Dei secundum interiorem hominem. » Ecce unde liberi, inde delectamur lege Dei. Libertas enim delectat. Nam quandiu timore facis quod justum est, nodelectet et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? vel time poenam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
futura sit ista lib̾tas. Quẽlib& ualde iustũ discu¬
tias in hac uita: quãuis iã sit dignꝰ iusti uocabulo.
ñ ÷ tam̾ sine peccato. Audi idipsum scm loħem. cu¬
ius & hoc euangłium ẽ. in epła sua loquentem.
Si dixerimꝰ inquit. quia peccatũ ñ habemus. nos ipsoᷤᷤ
decipimꝰ. & ueritas in nobis ñ est. Solus hoc dice¬
re pocuit: in mortuis lib̾. De solo dici potuit: qͥ ñ no¬
uerat peccatũ. De solo dicipotuit. & enĩ ex ꝑtꝰ est
om̃ia scđm simłitudinẽ sine peccato. Solus dice¬
re potuit: ecce uenit pͥnceps mundi. & in meni¬
cħ inueniet. Quemc̃q alium licet iustũ cliscusseriꝰ.
ñ omĩmodo ẽ sine peccato: nec qualis erat iob. cui
diabołinuidet. postularet tẽptandũ. temptans suꝑ a¬
ret᷑. ut ille ꝓbaretur. Id̾o autẽ ille ꝓbatus est: ñqͥa
latebat dm̃ coronandꝰ sed ut in notesceret hominibꝰ

Expanded text:
futura sit ista libertas. Quemlibet valde justum discufutura sit ista libertas. Quemlibet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato: audi ipsum sanctum Joannem, cujus et hoc Evangelium est, in Epistola sua dicentem, Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatum; de solo dici potuit: etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans superaretur, ut ille probaretur . Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Deum coro
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Nos autem fr̃s. in lib̾tatẽ uocati estis. tantum
nelib̾tatẽ in occasionẽ detis carnis. sed ꝑcaritatem
seruite inuicem. Non gͦ dicat. xp̃ianus. Libersum:
in lib̾tate uocatus sũ. Seruus erã. s redemptꝰ sum:
& ipsa redemptione liber effectus sum. faciã quod
uolo. Nemo me ꝓhibeat auoluntate mea: siliber
sũ. Sed si ista uoluntate peccatũ facis: seruus es
peccati. Noli gͦ libertate abuti. ad lib̾e peocandum:
sed utere ad ñ peccandũ. Erit enĩ uoluntas tuali¬
bera: si fuerit pia. Erisliber. si fueris seruus. lib
peccati. seruus iusticie: dicñte apło. Cũ serui es¬
setis peccati: lib̃i eratis iusticie. Nunc autem li¬
berati a peccato. serui autẽ facti dõ. habetis fruc¬
tũ ur̃m in scĩficationẽ. finẽ uero uitam et̾nam.
Hoc conem᷑: id agamꝰ. Prima lib̾tas est: carere cͥmi¬
nib. Intendite fr̃s mei. intendite: ne forte possĩ
ꝑducere uob̾ ad sensum. & qualis mͦ sit. & qualis

Expanded text:
tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitirati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur, id agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ int̾pellemꝰ. Uenales nospetam: ut eius sanguine
redimam᷑. Dicit enĩ d̾s. Gratis uenundati estis: &
sine argento redimemini. Sine p̃cio: sine ue¬
stro. quia meo. Hocdicit dñs. Ipse enĩ p̃ciũ dedit:
ñ argentũ. s sanguinẽ suũ. Nã nos: serui & egeni
remanseramꝰ. Lib̃at gͦ ab hac seruitute: solus dñs.
Qui illam ñ habuit: ipse de illa lib̾at. Solus enim
in hac carne uenit. sine peccato. Nam quos uide¬
tis in manib matrũ paruulos ferriñdũ ambu¬
lant: & iã st̃ cõpediti. Traxer̃t enĩ de adã: qđ soluat᷑
dñs pollicetur: quia de peccato solus lib̾are potest.
qui uenit sine peccato. & factus ẽ sacͥficiũ ꝓ pecca¬
to. Audistis enĩ c̃ apłs legeret᷑. ł xp̃o inqͥt legatio

Expanded text:
rem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine rem interpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini . Sine pretio, sed vestro; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus. 5. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus: qui illam non habuit, ipse de illa liberat; solus enim in hac carne venit sine peccato. Nam quos videtis in manibus matrum parvulos ferri, nondum ambulant, et jam sunt compediti; traxerunt enim de Adam quod solvatur Dominus pollicetur; quia de peccato solus liberare potest, qui venit sine peccato, et factus est sacrificium pro peccato. Audistis enim cum Apostolus legeretur: Pro Christo
Abbreviated transcription (Latin):
uenales se petunt. ñ querentes dñm ñ habere. sed saltem
mutare. Seruus peccati quid faciat: Quẽ int̾pellet:
quando sui dm̃ duris imꝑiis fatigatꝰ: fugiendo reqͥes¬
cit. Seruus peccati qͦ fugit : Sec̃ se trahit. qͦcũq fugerit.
Non fugit se: ipsa conscientia mala. Non est quo eat.
Sequitur se: immo ñ recedit a se. Peccatũ enĩ quod fecit:
intus est. fẽcit peccat᷑̃: ut aliquã corporalẽ caꝑet uolup¬
tatẽ. Uolupeas transit: peccatũ manet Preceriit qđ de¬
lectabat: remansit qd pungat. Mala seruitꝰ. Aliquando
fugiunt homines ad eccłiam: & eos plerũq patim᷑
tamquã indisciplinatos. uolentes carere dnĩs. qͥ nolt̃
carere peccatis. Aliqͣndo aut̃ & iã illicito iugo & imꝓ¬
bo subiecti. fugiunt ad eccł̃iam. qͥa retinent᷑ in genui
pende. ne ingenuitas oppͥmat᷑. ĩmisericors depu¬
tat᷑. Ad xp̃m om̃s fugiamꝰ: contra peccatũ dm̃ lib̾ato¬

Expanded text:
venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem mutare; servus peccati quid faciat? quem interpellet?quando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat, sequitur se; imo non recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet; praeteriit quod delectabat, remansit quod pungat. Mala servitus! Aliquando fugiunt homines ad Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indisciplinatos: volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subjecti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ingenui et operam impendere, ne ingenuitas opprimatur, immisericors deputatur. Ad Christum omnes fugiamus, contra peccatum Deum liberato
Abbreviated transcription (Latin):
iuratio eius est. Añ am̃ dico ub. am̃ qͥppe. interp̃tat᷑
uerũ. & tam̃ ñ est int̾pretatũ: c̃potuisset dici uerũ
dico uob̃. Nec grecꝰ hoc int̾pres ausus ẽ facere: nec latinꝰ.
Nã hoc ũbũ qđ est am̃: nec grec̃ est nec latinũ. sed he¬
breũ. Sic remansit. Non ẽ int̾pretatũ: ut honorẽ
hab̾&e uelam̃to secreti. Non ut esset negatũ: sedut
ne uilesceret nudatũ. Nec semel tam̃. sedbis a dño
dictũ ẽ. amĩ am̃ dico ub̃. Iam quantũ cõm̃datũ ẽ hoc:
ex ipsa geminatione cognoscite. Quid ẽ gͦ cõmendatũ:
Nerũ uerũ dico uobis. Ueritas dicit. Que utiq & si ñ
diceret uerũ dico: m̃tiri omĩno ñ posset. Tam̃ cõmen¬
dat. inculcat. dormientes quodã modo excitat: inten¬
tos facit. contẽpni ñ uult. Quid dicit : Am̃ am̃ dico
uob̾: quia om̃is qui fac̃ peccatũ seruus ẽ peccati. Omisera¬
bilis seruitꝰ Plerũq homines c̃ dños malos patintur.

Expanded text:
interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4. Quid est ergo commendatum? Verum, verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsi non diceret, Verum dico, mentiri omnino non posset: tamen commendat, inculcat; dormientes quodammodo excitat, intentos facit, contemni non vult. Quid dicens? Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines cum dominos malos patiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥloqͥmini nulli seriustis umquã: Quomꝰ gͦ soluebatiꝰ
iã tͥbutũ romanis. unde & ipsi ueritati laqueũ quasi
captionis ꝓposiustis. ut diceretis licet tͥbutũ redđe
cesari: Ut si dixisset licet. teneretis eũ quasi male ob
niaremini apd̃ reges t̾re. qđ ꝓhib̾et regibꝰ tͥbuta ꝑsol¬
ui. Merito ꝓlato nũmo uicti estis: & captioni ur̃e uoᷤ
ipsi estis responde cõpulsi. Ibi enĩ uob̾ dictũ ẽ reddite
nũ uana suꝑbias qͥ ꝙ iã de ipsa quã carnalit̃ intellige¬
eis iħs. am̃ am̃dico uobis: qͥa om̃is qͥ fac̃ peccatũ ser¬
uus ẽ peccati. Seruus esset utinã hominis. & ñ peccati
Quis ñ sub his uerbis contremiscat. Prestet nob dñs. idẽ
tenda. & de illa seruitute euitanda. am̃ am̃dico uob̾.
Ueritas dicit. & quale ẽ dicere dñi nr̃i. am̃ am̃ dico uob:¬

Expanded text:
qui loquimini nulli servistis unquam? Quomodo ergo solvebatis qui loquimini nulli servistis unquam? Quomodo ergo solvebatis tributum Romanis? Unde et ipsi veritati laqueum quasi captionis proposuistis, ut diceretis: Licet reddere tributum Caesari? ut si dixisset, licet, teneretis eum, quasi malam oniaremini apud reges terrae, quod prohiberet regibus tributa persolvi; deinde prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi. Ibi enim vobis dictum: Reddite Cnum vana superbia, quia etiam de ipsa, quam carnaliter intelligeeis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet nobis Dominus tenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est D
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate: usitate dr̃ ñ tam̃ ꝓpͥe. Sic aut̃ posuit dñs
hoc ũbũ. ut diceret ueritas lib̾abit uos: ut in greca
lingua nemo dubitet eũ delib̾tate dixisse. Deniq &
iudei sic intellex er̃t: & respondert ei. Non illi qͥiam
credidant: s illi qͥ in turba erant. ñdũ credentes. res¬
pondert ei. Sem̃ abrahe sumꝰ: & nemini seruiuimus
ũ quã. Quomͦ tudicis. lib̾i eritis: Non aut̃ dixerat dñs
lib̃i eritis: sed ueritas lib̾ abit uos. In qͦ tam̃ ũbo. illi
qͥa sic̃ dixi patet in greco. ñ intellexer̃t nͥ lib̾tatẽ: &
extuler̃t se qđ sem̃ essent abrahe. ꝙ dixerc̃. Semen
abra he sumꝰ & nemini seruiuimꝰ umꝗͣ. Quomͦ tudi¬
cis lib̾i eritis: Opellis inflata: ñ est ista magnitudo. s
tumor. & hocipsũ: sed̾m huiꝰ tẽporis lib̾tatem. Quomͦ
inde ñ ne ille ipse ẽ popłs. qͥ in egipto lateres facie¬
ẽ qđ uobis assidue ĩputat deus. qͦmꝰ uos de domo ser¬
uitutis lib̾auit : An forte patresuriseruier̃t: uos aut̃

Expanded text:
dicitur, non tamen proprie. Sic autem posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant, sed illi qui in turba erant nondum credentes: responderunt ei, Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, LibLiberi eritis; sed, Veritas liberabit vos. In quo tamen verbo illi, quia, sicut dixi, patet in graeco, non intellexerunt nisi libertatem; et extulerunt se quod semen essent Abrahae, et dixerunt, Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo indeest quod vobis assidue imputat Deus, quomodo vos de domo servitutis liberavit? An forte patres vestri servierunt, vos autem
Abbreviated transcription (Latin):
aurẽ ne audiat: s peccata ur̃a separant int̾ uos
& dm̃. Quia gͦ ñ recõciliam᷑. nͥ ablato qđ in medio
ẽ. & posito qͦd in medio sit: ẽ enĩ mediũ separans.
s contra ẽ mediator. recõcilians mediũ. Seꝑans :
peccatũ. mediator reconcilians ẽ dñs xp̃s. unus

Expanded text:
peccata vestra separant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconcilians est Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit quale ẽq peccat᷑: in me nicħ inueniet. Et
tamꝗͣ ei diceret᷑. si nicħ inte inueniet quare te oc¬
cidet: Subiecit & ait. S ut sciant om̃s quia uolun¬
tatẽ pat̾s mei facio: surgite eamꝰ hinc. Non inqͥt
mortẽ mei peccati necessitate ꝑ soluo: sed in eo qd̃
morior uoluntatẽ facio patͥs mei. Plusq ibi facio.
quã patior. Quia si nollem: nec passus essem. Habeᷤ
illũ alio lo co dicentẽ. Potestatẽ habeo ponendi ani¬
mã mea̾: & potestatẽ habeo iterũ sum̃di eã. Ecce

Expanded text:
invenit qualecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi facio quam patior, quia si nollem, nec passus essem. Habes illum alio loco dicentem, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sum
Abbreviated transcription (Latin):
uod lectionẽ pristinã sequit᷑ & de sco euan-¬
gł̃io nobis hodie recitatũ ẽ. tunc distuli
dicere. qm̃ iã multa dixerã: & de lib̾tate
in quã nos uocat gr̃a saluatoris. ñ p̃tereun¬
ter neq neq negligent̃ fuerat diserendũ. Hincho
parte inimici: sed & iã amici ex quadã parte iã fac¬
ti & futuri. Nã quosdã ibi uidebat sicut iã diximꝰ:
qui post eius passionẽ fuerant credituri. Hos intuens
dixerat. Cũ exaltaueritis filiũ hominis: tunc cognosce¬
tis quia ego sum. Erant ibi & iã. qͥ hec illo loq̃nte con¬
tinuo credidert̃: & ipsis locutꝰ ẽ qđ audiuimꝰ hodie. Di¬
cebat gͦ iħs: ad eos qͥcredid̾aut ei uideos. Si manseritis
in ũbo meo: uere discipłi mei eritis. Manendo eritis:
qͥa nẽ credentes estis. Manendo: uidentes eritis. Io se¬
qͥt᷑. & cognoscetis ueritatẽ. Heritas incõmutabilis est.
Neritas: panis ẽ mentis. Reficit: ñ deficit. Mutat ues

Expanded text:
 lectione pristina sequitur, et de sancto Evangelio hodie nobis recitatum est, tunc distuli dicere, quoniam multa jam dixeram, et de libertate in quam nos vocat gratia Salvatoris, non praetereunter neque negligenter fuerat disserendum: hinc hoparte inimici, sed etiam amici ex quadam parte jam facti, et futuri: nam quosdam ibi videbat, sicuti jam diximus, qui post ejus passionem fuerant credituri. Hos intuens dixerat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Erant ibi etiam qui haec loquente illo continuo crediderunt; ipsis locutus est quod audivimus hodie: Dicebat ergo Jesus ad eos qui crediderant ei, Judaeos: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Manendo eritis: quia enim nunc credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes reficit
Abbreviated transcription (Latin):
tet enĩ corruptibile hoc induere incorruptionẽ: &
mortale hoc induere immortalitatẽ. Tunc fiet ser¬
mo qͥscriptꝰ ẽ. Absorta ẽ mors in uictoria. Ibi est
mors contentio tua: Qͥd est ubi ẽ mors contentio
carnẽ: sed quando peccati caro iugebat. Ubi ẽ morᷤᷤ
contentio tua: Iã uiuemꝰ. iam ñ moriem᷑. in illo qͥꝓ
nob̾ mortuus est & resurrex̃: ut qͥ uiuunt inqͥt iã
ñ sibi uuant. sed eiqͥ ꝓ ipsis mortuus ẽ & resurrex̃
Precem᷑ medicũ saucii: portem᷑ in stabulũ curandi.
Ille ẽ enĩ qͥ ꝓmittit sanitatẽ. qͥ miseratꝰ ẽ inuia semi¬
uiuũ a latronibꝰ derelictũ: infudit oleũ & uinu. cu¬
rauit uulnera. leuauit inium̃tũ. ꝑdux̃ ad stabulũ:
stabulario cõm̃dauit. Cui stabulario: Forte illi qͥdix:
sed ipsi eccłie sursũ est hereditas possessoris
UII. Abeo qđ scriptũ est. Scio quia filii abrahe estis:

Expanded text:
tet enim corruptible hoc induere incorruptionem, et tet enim corruptible hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem: cum autemo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua » ? Quid est, Ubi est, mors, contentio us adversus carnem, sed quando peccati caro vigebat. Ubi est, mors, contentio tua? Jam vivemus, jam non moriemur, in illo qui pro nobis mortuunon sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Precemur medicum saucii, portemur in stabulum curandi. Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum a latronibus derelictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in jumentum, perduxit in stabulum, stabulario commendavit. Cui stabulario? Forte illi qui dixsed ipsi Ecclesiae sursum est haereditas possessoris. XLII. Ab eo quod scriptum est, Scio quia filii Abrahae estis
Abbreviated transcription (Latin):
nino ñ concupiscere. ꝑfec̾tio boniẽ: quia cõsũptio
mali ẽ. Hoc dicebat ille. ꝑficere bonũ ñ mͥ adiacet. qͥa
ñ poterat facere ut ñ concupisceret. faciebat tantũ ut
concupiscentiã refrenaret. ut concupiscentie ñ con¬
sentiret: & cõcupiscentie m̃bra ad satelliciũ ñ p̃be¬
ret ł ficere ergo inqͥt bonũ ñ mͥ adiacet Non possũ
implere qđ dictũ est: ñ concupisces Quid gͦ opꝰ est ut
impleas: Post concupiscentias tuas. ñ eas. Hoc age
interim. quãdiu insunt illicite concupiscentie. in
carne tua: post cõcupiscentias tuas ñ eas. Mane
in seruitute dei: in lib̾tate xp̃i. Mente serui legidi
tui: noli te donare concupiscentiis tuis. Sequendo
eas: uires eis addis. Dando eis uires qͦmͦ uineis:
Siuos filius lib̾ auerit: tc̃ uere lib̾i eritis. Quando ple¬
na & ꝑ fecta lib̾tas erit: Quando nulle inimiciciȩ:
quando nouissima inunica destruetur mors. Opor¬

Expanded text:
nino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio nino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentiae non consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscentiis tuis: sequendo eas, vires eis addis; dando eis vires quomodo vineis, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta libertas erit? Quando nullae inimicitiae, quando « novissima inimica destruetur mors. Opor
Abbreviated transcription (Latin):
ex hib eatis m̃bra ur̃a: arma iniquitatis peccato.
Alioquin toti captiui eritis: & ñ erit dicere m̃te ser¬
uio legi dei. Mens enim siteneat arma: m̃bra ñ mo¬
uentur in ministeriũ furentis peccati Tenet arcẽ
imꝑator interior: quia sub maiore unnane iuuan-¬
dus assistit. fr̃enat irã: cohercet concupuentiã. In¬
est tam̃ qđ frenet᷑. in est qđ coherceatur: in est qd̾ te¬
neatur. Quid autẽ uolebat ille iustꝰ mente seruienꝰ
legi dĩ: nisi ut omĩno ñ esset qđ frenaret᷑  hoc de¬
bet conari om̃is qui tendit ad ꝑfectionem: ut & ip¬
sa concupiscentia cui ñ dant᷑ ad obediendũ m̃bra.
cotidie in ꝓfitiente minuatur. Uelle inqͥt adiacetm:
ꝑ ficere autẽ bonũ ñ inuenio. Numqͥd dix̃. ñ mͥ adia-¬
cet facere bonũ : Si hoc dixisset spes nulla esset. Non
ait ñ mͥ adiacet facere: sed ñ mͥadiacet ꝑficere. Que
cõsumptio mali: nͥ quod lexdicit ñ concupisces: Om¬

Expanded text:
exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino non esset quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfectionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non . Numquid dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si hoc dixisset, spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae ae est autem consumptio mali, nisi quod Lex dicit, Non concupisces ? Om
Abbreviated transcription (Latin):
minu̾ nr̃m. Ergo si uos filius lib̾auert: tunc uere
liberi eritis. Deniq ita conclusit. Igitur ipse ego inente
seruio legi di: carne aut̃ legi peccati. Ipse ego inqͥt. Non
entm duo sumꝰ int̾ nos contrarii: de diu̾sis pͥncipiis ue¬
nientes. Sed ego ipse m̃te seruio legi dei. carne autẽ
legi peccati: quamdiu languor obluctat᷑ saluti. Sed
si carne seruis legi peccati: fac qđ ait ipse apłs. Non
gͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali corpore. ad obedien¬
dũ desideriis eius: neq exhibeatis m̃bra ur̃a arma ini¬
quitatis peccato. Non ait ñ sit: sed ñ regnet. Quãdiu
peccatũ necesse ẽ esse in m̃bris tuis. saltem illireg¬
num auferatur: ñ fiat qđ iubet. Surgit ira: noli
dare ire linguã tuã ad maledicendũ. noli dare ire
manũ aut ped̾e ad feriendũ. Non surgeret ira ista
irrationabilis: nͥpeccatũ esset in m̃bris. S tolle
ire regnũ: ñ habet arma unde contra te pugnet
Discit etiã ñ surgere: cũ arma ñ ceꝑit inuenire. Non

Expanded text:
minum nostrum. Ergo si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non
Abbreviated transcription (Latin):
Seruus aut̃ in qͥt. ñ manet in domo et̃nũ. Eccł̃ia ẽ
domus: seruus peccator ẽ. Multi intrant in eccłiam
peccatores. Non gͦdix̃ seruus ñ est in domo: sed non
manet in domo in eternũ. Si gͦ nullus ibi seruuse¬
rit. quis ibi erit : Cũ enĩ rex iustꝰ sederit in tronosi¬
cut seͥptura loquitur. quis głiabit᷑ castũ se hab̾e cor:
Aut qͥs głiabitur mundũ se eẽ apeccato: Multũ nos
płs coherebit: Tui erit caput. si ñ erit corpꝰ: An
forte totũ hoc filius. caput & corpus. Non enim
sine causa t̾ruit. & spẽ dedit. Terruit ne peccatũ
amaremꝰ. spẽ dedit ne de peccati solutione diffidemꝰ.
Om̃is inquit qui facit peccatũ: seruus est peccati. Serituꝰ
autẽ ñ manet in domo in eternũ. Que gͦ nobis spes
ẽ. qui ñ sumꝰ sine peccato : dudi spem tuam. filius ma¬
nec in et̾num. Si gͦuos filius lib̾auerit. tunc uere
libi eritis. Hec spes nr̃a ẽ fr̃s. ut alib̾o lib̾emur: & libe

Expanded text:
num. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato ? Multum nospulus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aeternum. Quae ergo nobis spes est, qui non sumus sine peccato? Audi spem tuam; Filius manet in aeternum. Si ergo vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Haec spes nostra est, fratres, ut a lib
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ ꝓpt̃ nos: ut de maria uͥgine nasceret᷑. & ĩpleret᷑
ꝓpħia. ueritas de t̾ra orta ẽ. Hec gͦ ueritas ẽ iudeislo¬
queret᷑. latebat in carne. Latebat aut̃. ñ ut negaret᷑.
s ut differret᷑. Differret᷑ ut in carne pateret᷑. In car¬
ne autẽ pateret᷑: ut caro peccati redimeret᷑. Stans
ad eos qͥ ei c̃ hec loqueret᷑ credid̾ant. Si manseritis
in uerbo meo. uere discipl̃i mei eritis. Q enĩ pseus¬
rauerit usq in finẽ: hic saluus erit. Ꝙ cognoscetis
ueritatẽ. que modo uoslatet & loquit᷑ uobis: &

Expanded text:
ine nasceretur, et impleretur prophetia, Veritas de terra orta est . Haec ergo Veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne: latebat autem non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stansad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet,
Abbreviated transcription (Latin):
ciliamini do. Si exhortat᷑ & obsecrat apłs. ut re¬
conciliem᷑ do: inunici eramꝰ do. Nemo enĩ recon¬
ciliatur: nͥ ex inimiciciis. Inimicos aut̃ nos: ñ na-¬
tura s peccata fecert. Unde inimici illius: inde
serui peccati. Non habet d̃s. lib̾os inimicos. Ne¬
cesse est serui sint: & serui remanebunt: nisi ab
illo lib̾entur: cui peccando inimici ẽẽ uoluert᷑.

Expanded text:
ciliari Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ram. centũ qͥnquaginta triũ pisciũ. & eis qui hec
credunt. sꝑant. diligunt. participatio tante bea¬
titudinis ꝑ hoc prandium. Hoc iã tercio inqͥt ma¬
nifestatꝰ ẽ iħs discipłis sius cum resurrexisset a
mortius. Qđ non ad ipsas demõstrationes referre
esocto. quando discipłs thomas uidit & credidit.¬
& hodie quando hoc depiscib fecit. Post quot au
tem dies id fecerit: dictum ñ est. Nã ipso pͥmo
die non semel uisus est: sicut euangłistarum
om̃iuin testimonia collata demonstrant. S sicut di¬
otum est scđin dies numerande sunt manifestationes
euis. uat istasit tereia Prima quippe habenda est edes¬
ꝙ una ꝓpter unum diem. Quocienscũq se. & qͥb cu¬
se die illo quo resurrexit ostendit. scda post dies oetho
& hec t̾cia. & deinde quociens uoluit. usq ad diem qua¬
dragesimum. quo ascendit in celum. quãuis ñ seripta
sint om̃ia. Cum ergo prandissent: dicit symoni petro.

Expanded text:
ram centum quinquaginta trium piscium et eis qui haec ram centum quinquaginta trium piscium et eis qui haec credunt, sperant, diligunt, participatio tantae beatitudinis per hoc prandium. Hoc jam tertio, inquit, manifestatus est Jesus discipulis suis cum resurrexisset a mortuis. Quod non ad ipsas demonstrationes, sed ad es octo quando discipulus Thomas vidit et credidit, et hodie quando hoc de piscibus fetem dies id fecerit, dictum non est: nam ipso primo die non semel visus est, sicut Evangelistarum omnium testimonia collata demonstrant: sed, sicut dictum est, secundum dies numerandae sunt manifestationes ejus, ut ista sit tertia; prima quippe habenda sit, eademque una propter unum diem, quotiescumque se et quibuscumque, die illo quo resurrexit, ostendit; secunda post dies octo, et haec tertia, et deinde quoties voluit usque ad diem quadragesimum, quo ascendit in coelum, quamvis non scripta sint omnia. 4. « Cum ergo prandissent, dicit Simoni Petro: