comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si discunt᷑ mala. uitanda ñ facienda discunt᷑ ex qͦ male
facere nichil ẽ. nisi a disciplina deuiare D Prorsus ego du¬
as eẽ disciplinas puto. unã ꝑ quã benefacere. alia̾ ꝑ quam
malefacere discimꝰ. Sed cũ quereres utrũ disciplina bo¬
nũ ess&. ipsiꝰ boni amor intentionẽ meã rapuit ut il¬
lã disciplinã intuerer quę benefaciendi ẽ ex quo bonũ eẽ respondi:
lũc̃ aũ ad moneor eẽ aliã. quã ꝓcul dubio malũ eẽ confirmo. & cuius auc¬
torẽ requiro A Saltẽ intelligentia ñ nisi bonũ putas: Olstã plane ita bona̾
puto. ut ñ uideã quid ĩ homine possit eẽ p̾stantiꝰ. nec ullo modo dixerĩ
aliquã intelligentiã malã eẽ posse:. A Quid cũ docet᷑ quisq siñ ĩ telligat.
poterit ne tͥ doctus uideri D Omino ñ poterit: a Si gͦ oñũs intelligentia

Expanded text:
aut si discuntur mala, vitanda non facienda discuntur. Ex quo male aut si discuntur mala, vitanda non facienda discuntur. Ex quo male facere nihil est, nisi a disciplina deviare. 3. E. Prorsus ego duas disciplinas esse puto; unam per quam bene facere, aliam per quam male facere discimus. Sed cum quaereres utrum disciplina bonum esset, ipsius boni amor intentionem meam rapuit, ut illam disciplinam intuerer, quae bene faciendi est, ex quo bonum esse respondi: nunc autem admoneor esse aliam, quam procul dubio malum esse confirmo, et cujus auctorem requiro. A. Saltem intelligentiam non nisi bonum putas? E. Istam plane ita bonam puto, ut non videam quid in homine possit esse praestantius; nec ullo modo dixerim aliquam intelligentiam malam esse posse. A. Quid? cum docetur quisque, si non intelligat, poteritne tibi doctus videri? E. Omnino non poterit. A. Si ergo omnis intelligentia
Abbreviated transcription (Latin):
bitas. illud attende qđ supradictũ ẽ. malefacta iustitia¬
rit. Qđ si uerũ ẽ. quisnã ille sit a qͦ peccare didice¬
Bene sane. si quidẽ scientia ꝑ illã dat᷑. aut excitat᷑ Nlec
quisquã nisi ꝑ disciplinã aliquid discit. An tu alit̃ puta
Dego ꝑ disciplinã ñ nisi bona disci arbitror a uide er¬
go. ne ñ discant᷑ mala. Nã disciplina nisi a discendo
non dicta ẽ. O Unde ergo ab homine fiunt. si ñ discuđ.
A Eo fortasse. qđ se a disciplina id est a discendo auertit.
atq alienat. sed siue hoc siue aliud aliqͥd sit. illud cer¬
te manifestũ ẽ. qm̃ disciplina bonũ ẽ. &. a discendo
dicta ẽ disciplina. mala disci om̃ino ñ posse. Si enĩ
discunt᷑. disciplina continent᷑. atq ita disciplina non
erit bonũ. Bonũ ẽ autẽ ut ipse concedis. Nigit᷑ discunł
mala. & frustra illũ a qͦ male facere discimꝰ. quęris

Expanded text:
bitas, illud attende quod supra dictum ebitas, illud attende quod supra dictum erit: quod si verum est, quisnam sit ille a quo peccare didiceA. Bene sane; siquidem scientia per illam datur aut excitatur, nec quisquam nisi per disciplinam aliquid discit: an tu aliter putas? E. Ego per disciplinam non nisi bona disci arbitror. A. Vide ergo ne non discantur mala: nam disciplina, nisi a discendo non dicta est. E. Unde ergo ab homine fiunt si non discuntur? A. Eo fortasse quod se a disciplina, id est a discendo avertit atque abalienat: sed sive hoc, sive aliud aliquid sit, illud certe manifestum est, quoniam disciplina bonum est, et a discendo dicta est disciplina, mala disci omnino non posse. Si enim discuntur, disciplina continentur, atque ita disciplina non erit bonum; bonum est autem, ut ipse concedis: non igitur discuntur mala, et frustra illum a quo male facere discimus, quaeris;
Abbreviated transcription (Latin):
auetor mali. a. Dicã.si planũ feceris de
quo malo quęras. Nuob enĩ modis appel.¬
lare malũ solemꝰ. uno cũ male quenque
fecisse dicimꝰ alio cũ mali aliquid ẽẽ per¬
pessũ O de utroq scire cupio. A At si
dm̃ bonũ eẽ nosti. uel credis. neq enĩ alitͣ fas ẽ. male ñ
facit. Rursus si dm̃ iustũ fatemͣ. nã & hoc negare sacri¬
legũ ẽ. ut bonis p̾mia. ita supplicia malis tribuit: quae
utiq supplicia patientib mala sunt. Quãobrẽ si nemo in¬
iuste poenas luit. qđ neceẽ ẽ credamꝰ. quandoqͥdẽ diuina
puidentia hoc uniuersũ regi credimꝰ illiꝰ primi gene¬
ris maloꝵ nullo mͦ. huiꝰ autẽ scđi auctorẽ dẽ D Est
ergo alius auetor illiꝰ mali. cuiꝰ dm̃ ñ eẽ cõꝑtum ẽ: a
Est certe. Ñ enĩ nullo auctore fieri poss&. Si autem
quęris quisnã iste sit. dici ñ potest: Mon enĩ unꝰ aliqui
est. sed quisq malus sui malefacti auctor ẽ. Unde si du¬

Expanded text:
USTINUS: Dicam, si planum feceris de quo malo quaeras. Duobus enim modis appellare solemus malum: uno, cum male quemque fecisse dicimus; alio, cum mali aliquid esse perpessum. E. De utroque scire cupio. A. At si Deum bonum esse nosti vel credis, neque enim aliter fas est, male non facit: rursus, si Deum justum fatemur, nam et hoc negare sacrilegum est, ut bonis praemia, ita supplicia malis tribuit; quae utique supplicia patientibus mala sunt. Quamobrem si nemo injuste poenas luit, quod necesse est credamus, quandoquidem divina providentia hoc universum regi credimus, illius primi generis malorum nullo modo, hujus autem secundi auctor est Deus. E. Est ergo alius auctor illius mali, cujus Deum non esse compertum est? A. Est certe: non enim nullo auctore fieri posset. Si autem quaeris quisnam iste sit, dici non potest: non enim unus aliquis est, sed quisque malus sui malefacti auctor est. Unde si du
Abbreviated transcription (Latin):
interiorẽ huic sensui qͦ sentimꝰ corpora eẽ p̃ferendũ. D
Quia moderatorẽ &. iudicẽ quendã huius illũ eẽ cognosco.
ĩ&. si qͥd huic in officio suo defuerit. ille tanquã debitũ
a ministro flagitat. sicut paulo ante disputatũ ẽ. Nł enim

Expanded text:
interiorem huic sensui quo sentimus corpora, esse praeferendum. E. interiorem huic sensui quo sentimus corpora, esse praeferendum. E. Quia moderatorem et judicem quemdam hujus illum esse cognosco. Nam et si quid huic in officio suo defuerit, ille tanquam debitum a ministro flagitat, sicut paulo ante disputatum est. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ eẽ ponendũ. qđ etiã intelligit. sed adhuc in eo qđ
& bestiis. quib intellectus ñ in ẽ. Quae cũ ita sint.
quaero cur p̾ponas sensũ interiorẽ huic sensui. quo
corporalia sentiunt᷑: cũ sit uttͣq in eognẽ qđ uiuit
Sensũ autẽ istũ qui corpora attingit. idõ p̃posusti
corporib. quia illa sunt in eo genere. qđ tartum ẽ.
Iste uero in eo qđ etiã uiuit. In quo cũ &. ille inte¬
rior reperiat᷑. cur eũ meliorẽ putes. dic michi. Si enĩ dix¬
eris quia ille istũ sentit: ñ te credo inuenturũ regulã qua
fidere possimꝰ. om̃e sentiens melius eẽ quã id qđ ab eo sen¬
titur: ne fortassis ex hĩs etiã cogamͦ dicere. om̃e intelli¬
gens eẽ melius quã id qđ ab eo intelligit᷑. Hoc enĩ falsũ ẽ.
uia homo intelligit sapientiã: & non ẽ melior quã ipsa
sapientia. Quã obrẽ uide: qua causa tibi uisũ sit. sensum

Expanded text:
lorum esse ponendum, quod etiam intelligit, sed adhuc in eo quolorum esse ponendum, quod etiam intelligit, sed adhuc in eo quo inest et bestiis, quibus intellectus non inest. Quae cum ita sint, quaero cur praeponas sensum interiorem huic sensui quo corporalia sentiuntur, cum sit uterque in eo genere quod vivit. Sensum autem istum qui corpora attingit, ideo praeposuisti corporibus, quia illa sunt in eo genere quod tantum est, iste vero in eo quod etiam vivit: in quo cum et ille interior reperiatur, cur eum meliorem putes dic mihi. Si enim dixeris, quia ille istum sentit, non te credo inventurum regulam qua figere possimus, omne sentiens melius esse quam id quod ab eo sentitur, ne fortassis ex hoc etiam cogamur dicere, omne intelligens melius esse quam id quod ab eo intelligitur. Hoc enim falsum est; quia homo intelligit sapientiam, et non est melior quam ipsa sapientia. Quamobrem vide qua causa tibi visum sit, sensum
Abbreviated transcription (Latin):
ad quã rẽ istaꝵ triũ intelligas ꝑtinere. om̃e qđ corporis
sensus attingit. idest in qͦ rerũ genere tibi ponendũ
m̃to nr̃ sensus attingit: utrũ in eo qđ tantũ ẽ. an in
eo qđ etiã uiuit. an in eo qđ etiã intelligit. Dln eo qđ
tantũ ẽ. Auid ipsũ sensũ. in qͦ genere triũ hoꝵ eẽ cen¬
ses: O In eo qđ uiuit. AQuid igit᷑ hoꝵ duoꝵ melius esse
iudicas sensum ipsũ. an qđ sensus attingit. B Sensus.
scilic&. AQuare: QQuia melius ẽ id qđ etiã uiuit.
quã id qđ tantũ ẽ Quid illud. sensũ interiorẽ. quẽ¬
quidẽ infra racionẽ.&. adhuc nob̾ cõmune̾ cũ bestus
superius indagauimꝰ: dubitabis ne huic sensui pͣpone¬
re quo corpus attingimꝰ. & quẽ iã ipsi corpori prae¬
ponendũ cẽ dixisti: D Nullo mͦ dubitauerĩ. AEtiam
hoc cur ñ dubites. uolo abs te audire. Non enĩ poteris
dicere hunc sensũ interiorẽ iã in eo genere triũ il¬

Expanded text:
ad quam rem istarum trium intelligas pertinere omne quod corporis ad quam rem istarum trium intelligas pertinere omne quod corporis sensus attingit; id est, in quo rerum genere tibi ponendum s instrumento noster sensus attingit: utrum in eo quod tantum est, an in eo quod etiam vivit, an in eo quod etiam intelligit. E. In eo quod tantum est. A. Quid? ipsum sensum in quo genere trium horum esse censes? E. In eo quod vivit. A. Quid igitur horum duorum melius esse judicas? sensum ipsum, an quod sensus attingit? E. Sensum scilicet. A. Quare? E. Quia melius est id quod etiam vivit, quam id qquidem infra rationem, et adhuc nobis communem cum bestiis superius indagavimus, dubitabisne huic sensui praeponere quo corpus attingimus, et quem jam ipsi corpori praeponendum esse dixisti? E. Nullo modo dubitaverim. A. Etiam hoc cur non dubites, volo abs te audire. Non enim poteris dicere hunc sensum interiorem jam in eo genere trium il
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Manifesta enĩ sunt. sensu corporis sentiri corporalia. Cun¬
dẽ autẽ sensũ hoc eodẽ sensu ñ posse sentiri. sensu autẽ in¬
teriore .&. corporalia ꝑ sensũ corporis sentiri: & ipsũ cor¬
poris sensũ racione uero. & illa oña.& eande̾ ipsã notã fier
& scientia contineri. An tibi ñ uidet᷑: D Uidet᷑ sane. A
Age nunc responde unde sit quaestio. ad cuius solutionẽ
ꝑuenire cupientes. iãdui ista molim᷑ uia Quantũ memi
ni triũ illaꝵ quaestionũ. quas paulo ante ad contexendũ
ordinẽ huius dĩsputationis po sumius. nunc prima uersat᷑.
id est quomͦ manifestũ fieri possit. quãuis tenacissime fir¬
missimeq credendũ sit. dm̃ eẽ. ARecte hoc tenes sed
etiã illud diligent̃ tenere te uolo: cũ de te ipso quęrerẽ
utrũ eẽ te noueris. ñ solũ hoc. sed alia etiã duo nobis ap¬
paruisse. qđ noueris. D ld quoq teneo. ANunc ergo uide.

Expanded text:
ntis. Manifesta enim sunt, sensu corporis sentiri corporalia; eumntis. Manifesta enim sunt, sensu corporis sentiri corporalia; eumdem autem sensum hoc eodem sensu non posse sentiri; sensu autem interiore et corporalia per sensum corporis sentiri, et ipsum corporis sensum: ratione vero et illa omnia, et eamdem ipsam notam fieri, et scientia contineri: an tibi non videtur? E. Videtur sane. A. Age, nunc responde unde sit quaestio, ad cujus solutionem pervenire cupientes, jam diu istam molimur viam. ni, trium illarum quaestionum quas paulo ante ad contexendum ordinem hujus disputationis posuimus, nunc prima versatur, id est, quomodo manifestum fieri possit, quamvis tenacissime firmissimeque credendum sit, Deum esse. A. Recte hoc tenes: sed etiam illud diligenter tenere te volo, cum de teipso quaererem utrum te esse noveris, non solum hoc, sed etiam alia duo nobis apparuisse quod noveris. E. Id quoque teneo. A. Nunc ergo vide
Abbreviated transcription (Latin):
utiq aliquo illoꝵ quinq sentit. Qđsi adhuc obscurum ẽ.
lucesc&. si animaduertas qđ exẽpli gr̃a satest in uno aliqͦ
sensu. uelut in uisu. Nãq aperire oculũ &. mouere aspi¬
ciendo ad id qđ uidere appetit. nullo mͦ poss&e: nisi oculo
clauso. ł ñ ita moto. se id ñ uidere sentir&. Si autẽ sen¬
it. se ñ uidere dũ nͣ uid&. necesse ẽ etiã sentiat se uide¬
re dũ uid&: quia cũ eo appetitu ñ mou& oculũ uidens. qͦ
mou&. ñ uidens : & indicat se utrũq sentire: sed utrum
& seipsam haec uita sentiat. quae se corporalia sentire
entit. N ita clarũ ẽ.: nisi qđ se quisq uttus int̾rogans u¬
uenit om̃em re̾ uiuentẽ fugere mortẽ. Quae cũ sit uitȩ
contraria. neceẽ ẽ ut uita etiã se ipłã sentiat. quae con¬
trariũ suũ fugit. Qđ si adhuc nͣ liqu&: omittat᷑. ut nͣ
nitatur ad id qđ uolumꝰ. nisi certis manifestisq docum̃¬

Expanded text:
utique aliquo illorum quinque sentit. Quod si adhuc obscurum est, utique aliquo illorum quinque sentit. Quod si adhuc obscurum est, elucescet, si animadvertas quod exempli gratia sat est in uno aliquo sensu, velut in visu. Namque aperire oculum, et movere aspiciendo ad id quod videre appetit, nullo modo posset, nisi oculo clauso vel non ita moto se id non videre sentiret. Si autem sentit se non videre dum non videt, necesse est etiam sentiat se videre dum videt; quia cum eo appetitu non movet oculum videns, quo movet non videns, indicat se utrumque sentire. Sed utrum et se ipsam haec vita sentiat, quae se corporalia sentire sentit, non ita clarum est, nisi quod se quisque intus interrogans, invenit omnem rem viventem fugere mortem; quae cum sit vitae contraria, necesse est ut vita etiam seipsam sentiat, quae contrarium suum fugit. Quod si adhuc non liquet, omittatur, ut non nitamur ad id quod volumus, nisi certis manifestisque docume
Abbreviated transcription (Latin):
discerni suis finib possint. & ñ sentiendo tantũ. sede¬
tiam sciendo cõp̃hendi. DIta est. Auid ipsa racio.
quae ministros suos. &. ea quae suggerͣ discernit ab in¬
uicẽ .&. itẽ quid int̾ haec &. seipsam dista. agnoscit.
seq illis p̃potentiorẽ ẽẽ confirmat. Nũ alia re seipsam
nisi seipsa. id est racione cõpͣhendit : an alit̾ scires te habe
sentimꝰ. neq cũ audimꝰ sonũ nr̃m. etiã audimꝰ auditum.
neq cũ olfacimꝰ rosã. ol& nobis aliqͥd & nr̃ olfactꝰ. neq
quicquã gustantib sapit in ore gustatꝰ ipse. nec tangen¬
tes aliqͥd. ipsũ etiã tangendi sensũ possumus tangere.
Manifestũ ẽ quinq istos sensus. nullo eoꝵ sensu posse sen¬
tiri. quãuis eis corporalia quaeq sentiant᷑. DManifestũ
tiã ipsos ab eo sentiri. Nã enĩ alit̃̾ bestia mouer& se. uela¬
petendo aliqͥd ł fugiendo: nisi se sentire sentir& nͣ ad sci¬
endũ. nã hoc racionis ẽ: sed tantũ ad mouendũ. Qđ non

Expanded text:
discerni suis finibus possint, et non sentiendo tantum, sed etiam sciendo comprehendi. E. Ita est. A. Quid? ipsa ratio quae ministros suos, et ea quae suggerunt, discernit ab invicem, et item quid inter haec et seipsam distet, agnoscit, seque illis praepotentiorem esse confirmat; num alia re seipsam nisi seipsa, id est ratione comprehendit? an aliter scires te habersentimus; neque cum audimus sonum, nostrum etiam audimus auditum; neque cum olfacimus rosam, olet nobis aliquid et ipse olfactus; neque quidquam gustantibus sapit in ore ipse gustus; nec tangentes aliquid, ipsum etiam tangendi sensum possumus tangere: manifestum est quinque istos sensus nullo eorum sensu posse sentiri, quamvis eis corporalia quaeque sentiantur. E. Manifestum etiam ipsos ab eo sentiri. Non enim aliter bestia moveret se, vel appetendo aliquid, vel fugiendo, nisi se sentire sentiret; non ad sciendum, nam hoc rationis est, sed tantum ad movendum, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ãbo illo uescimͣ. sic etiã in tangendo accidit. sed
& unũ &. totũ qđ ego tetigero. etiã tu potes. ut id ãbo
tangamꝰ. ñ singulis partib. sed totũ singłi. d fateor hoc
mͦ duob illis superiorib sensib hunc tangendi sensũ
eẽ simillimũ. sed in hoc uideo eẽ dissimilẽ. qđ simul idẽ
uno tẽpore & uidere aliqͥd unũ totũ ãbo possumꝰ & au¬
dire. Tangere autẽ possumus quidẽ totũ aliqͥd ãbo uno
tẽpore. sed partib singłis. eandẽ autẽ partẽ ñ nisi tẽpo¬
rib singulis. Nã nulli parti quã tactu capis. possũ meu̾
tactũ ad mouere: nisi tu remoueris tuũ. Auigilantissi¬
sime respondisti. sed oportae. te etiã illud uidere. cũ horũ
om̃iũ quae sentimꝰ alia sint quae ãbo. alia quȩ singłi sentiamꝰ.
Ipsos uero sensus nr̃os suos quisq singłi sentiamͦ. ut neq ego

Expanded text:
cum ambo illo vescimur, sic etiam in tangendo accidit: sed cum ambo illo vescimur, sic etiam in tangendo accidit: sed et unum et totum quod ego tetigero, etiam tu potes, ut id ambo tangamus, non singulis partibus, sed totum singuli. E. Fateor hoc modo duobus illis superioribus sensibus, hunc tangendi sensum esse simillimum: sed in hoc video esse dissimilem, quod simul, id est uno tempore, et videre aliquid unum totum ambo possumus et audire; tangere autem possumus quidem totum aliquid ambo uno tempore, sed partibus singulis, eamdem autem partem nonnisi temporibus singulis: nam nulli parti quam tactu capis, possum meum tactum admovere, nisi tu amoveris tuum. 19. A. Vigilantissime respondisti: sed oportet te etiam illud videre, cum horum omnium quae sentimus, alia sint quae ambo, alia quae singuli sentiamus; ipsos vero sensus nostros suos quisque singuli sentiamus ut neque ego
Abbreviated transcription (Latin):
satis ẽ.&. tu itẽ de toto aliã. quanta tibi satis ẽ ducis ꝙ
cib quauis unus & totus ab utroq absumat᷑. ñ tam̃ &
a me totus .&. a ͣtotus absumi potest. quomͦ uerbum ꝙ
ego totũ audio.& tu totũ simul. &. spẽm qualibet
quantã ego uideo tantã & tu simul. sed cibi ł potionis
alia pars in me. alia in te transeat necesse ẽ. An paruͣ
ista intelligis: Dlmmo uero apertissima & certissima
eẽ consentio. A Nũ censes tangendisensũ cõparandũ
eẽ oculoꝵ &. auriũ sensib in ea re de qua nunc agit᷑. qua
ñ solũ corpus unũ ãbo possumꝰ sentire tangendo. sed etiã
eandẽ partẽ tu quoq poteris tangere. quã ego teti¬
gero ut ñ sidẽ corpus. sed eanđd quoq corporis partẽ
possimꝰ aͣbo sentire tangendo: Ni enĩ sicuti cibũ ali¬
quẽ appositũ nͣ possum &. ego totũ & tu totũ capere

Expanded text:
satis est, et tu item de toto aliam quanta tibi satis est ducis: et satis est, et tu item de toto aliam quanta tibi satis est ducis: et cibus quamvis unus et totus ab utroque absumatur non tamen et a me totus, et a te totus absumi potest, quomodo verbum et ego totum audio, et tu totum simul, et speciem quamlibet quantam ego video, tantam et tu simul; sed cibi vel potionis alia pars in me, alia in te transeat necesse est: an parum ista intelligis? E. Imo vero apertissima et certissima esse consentio. 18. A. Num censes tangendi sensum comparandum esse oculorum et aurium sensibus in ea re de qua nunc agitur; quia non solum corpus unum ambo possumus sentire tangendo, sed etiam eamdem partem tu quoque poteris tangere quam ego tetigero, ut non solum idem corpus, sed eamdem quoque corporis partem possimus ambo sentire tangendo? Non enim sicuti cibum aliquem appositum non possumus et ego totum et tu totum capere,
Abbreviated transcription (Latin):
re & ego &. tu possumꝰ ĩplere spiram̃tũ &. eius aeris
affectionẽ odore sentire. A itẽ quia ex uno ntelle ł qͦlib&.
alio cibo seu potu ãbo gustare possumꝰ. & eius affectionẽ
sapore sentire. quãuis ille unꝰ sit. nr̃i autẽ sint sensos sin¬
guli. tibi tuus & michi meus. ut unũ odorẽ ł unũ sapore̾
cũ ãbo sentiamꝰ. nec tu tam̃ eũ meo sensu sentias. net eg
tuo. nec aliqͦ uno. qui utriusq nrm possit eẽ cõmuniter.
sed prorsus mͥ meus sensus sit. &. tibi tuus. &ã si unꝰ aut
odor aut sapor ab utroq sentiat᷑. Hinc ergo isti sensue
inueniunt᷑ habere aliqͥd tale quale illi duo in uisu &. au¬
ditu. sed in eo dispares sunt. quantũ ad id qđ nunc agimꝰ
cibũ gustando capimꝰ. ñ tam̃ eaͣ partẽ aeris duco quã tu.
nec eandẽ partẽ cibi sumo quã tu. sed aliã ego aliã tu.
&. idõ de toto aere cũ spiro. duco partẽ. quanta michi

Expanded text:
re et ego et tu possumus implere spiramentum, et ejus aeris re et ego et tu possumus implere spiramentum, et ejus aeris affectionem odore sentire: et item quia ex uno melle, vel quolibet alio cibo seu potu ambo gustare possumus, et ejus affectionem sapore sentire, quamvis ille unus sit, nostri autem sint sensus singuli, tibi tuus et mihi meus; ut unum odorem vel unum saporem cum ambo sentiamus, nec tu tamen eum meo sensu sentias, nec ego tuo, nec aliquo uno qui utriusque nostrum possit esse communiter, sed prorsus mihi meus sensus sit, et tuus tibi, etiamsi unus aut odor, aut sapor ab utroque sentiatur: hinc ergo isti sensus inveniuntur habere aliquid tale, quale illi duo in visu et auditu: sed in eo dispares sunt, quantum ad id quod nunc agimcibum gustando capimus; non tamen eam partem aeris duco quam tu, nec eamdem partem cibi sumo quam tu, sed aliam ego, aliam tu: et ideo de toto aere cum spiro, duco partem quanta mihi
Abbreviated transcription (Latin):
uidere unũ aliqͥd multi simul. cũ sint sensus nr̃i nob̾ sin¬
gulis singuli. Quib om̃ib illud unũ sentimꝰ. qđ simul ui¬
demꝰ. ut quͣauis alius sensus meus sit. &. alius tuus. possit
tam̃ fieri. ut id qđ uidemꝰ ñ sit aliud meũ. aliud tuum.
sed unũ illud praesto sit utriq nr̃m. &. simul ab utroq
uideat᷑. d Manifestissimũ ẽ. a Possumꝰ etiã unã aliquam
uocẽ simul audire. ut quãuis aliu s sit auditꝰ meus. alius
tuus: ñ sit tam̃ alia mea & alia tua uox quã simul ai¬
dim. ł alia pars eius. auditu meo capiat᷑. &. alia tuo.
sed quicqͥd sonuerit & unũ &. totũ audiendũ simul
assit ãbob d & hoc manifestũ ẽ. Ialã etiã de ceterissen¬
sib corporis lic& animaduertas qđ dicimꝰ: neq om̃i
illos qđ adhanc rẽ attinae. ita se habere. ut illos duos
oculoꝵ &. auriũ. neq om̃ino ñ ita. Nã quia ex uno ae¬

Expanded text:
videre unum aliquid multi simul, cum sint sensus nostri nobis sinvidere unum aliquid multi simul, cum sint sensus nostri nobis singulis singuli, quibus omnibus illud unum sentimus quod simul videmus; ut quamvis alius sensus meus sit, et alius tuus, possit tamen fieri ut id quod videmus, non sit aliud meum, aliud tuum; sed illud unum praesto sit utrique nostrum et simul ab utroque videatur. E. Manifestissimum est. A. Possumus etiam unam aliquam vocem simul audire, ut quamvis alius sit auditus meus, alius tuus, non sit tamen alia mea, et alia tua vox quam simul audimus, vel alia pars ejus auditu meo capiatur, et alia tuo, sed quidquid sonuerit, et unum et totum audiendum simul adsit ambobus. E. Et hoc manifestum est. 17. A. Jam etiam de caeteris sensibus corporis licet animadvertas quod dicimus, neque omnino illos, quod ad hanc rem attinet, ita se habere ut illos duos oculorum et aurium, neque omnino non ita. Nam quia ex uno ae
Abbreviated transcription (Latin):
meũ sensũ ñ eẽ nisi meũ. Hoc idẽ respondebis de illo etiã
sensu interiore: an aliqͥd aliud : d Nichil sane aliud. Nã
& ille utiq sensũ meũ sentit meus: & tuũ sentit tuus.
Nã idõ plerunq in t̾rogor ab eo qͥ aliqͥd uid&. utrũ hoc e¬
tiã ego uideã. quia ego me uidere aut ñ uidere sentio
ñ ille qͥ int̾rogat Ia Quid ipsam racionẽ. nonne unꝰqͥsq
nr̃m hab&. suã.: quando qͥdẽ ficri potest. ut ego aliquid
intelliga̾. cũ tu id ñ intelligis: nec utrũ intelligã. tu sci¬
re possis: ego autẽ sciã : d Manifestũ ẽ etiã. racionales
m̃tes singłos quosq nrm singłas habere. A Nũ etiã pote¬
ris dicereꝰ singłos soles nos habere qͦs uidemꝰ. aut lunac.
aut luciferos. aut cetera huiusmodi: quãuis suo qͥusq ac ꝓ¬
prio sensu ista uideat: d Mullo ͣ istuc dixerĩ. a Possumꝰ ergo

Expanded text:
meum sensum non esse nisi meum. A. Hoc idem respondebis de illo etiam meum sensum non esse nisi meum. A. Hoc idem respondebis de illo etiam sensu interiore? an aliquid aliud? E. Nihil sane aliud. Nam et ille utique sensum meum sentit meus, et tuum sentit tuus: nam ideo plerumque interrogor ab eo qui aliquid videt, utrum hoc etiam ego videam, quia ego me videre aut non videre sentio, non ille qui interrogat. A. Quid? ipsam rationem nonne unusquisque nostrum habet suam? quandoquidem fieri potest ut ego aliquid intelligam, cum tu id non intelligis; nec utrum intelligam tu scire possis, ego autem sciam. E. Manifestum est etiam rationales mentes singulos quosque nostrum singulas habere. 16. A. Num etiam poteris dicere singulos soles nos habere quos videmus, aut lunas, aut luciferos, aut caetera hujusmodi, quamvis suo quisque ac proprio sensu ista videat? E. Nullo modo istud dixerim. A. Possumus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃i suũ eẽ fateat᷑. D Hunc plane fatebor dm̃. quo nic
superius eẽ constiterita ẜene hab&. Nã michi satis erit
ostendere eẽ aliqͥd huiusmodi. qđ aut fateberis dm̃ eẽ. aut
si aliqͥd supra ẽ. eũ ipsũ dm̃ eẽ concedes. Quare siue supra
sit aliqͥd siue ñ sit. manifestũ erit dm̃ et̃. cũ ego quod
ꝓmisi eẽ supra racionẽ. eodẽ ipso adiuuante monstrauero. d
sensus corporis meus idẽ sit qui tuus. an uero meus ñ sit
nisi meus: &. tuus ñ sit nisi tuus. Qđ si ñ ita ess&. ñ possẽ
ꝑ oculos meos uidere aliqͥd. qđ tu ñ uideres.d Concedo pror¬
sus. quãuis eiusdẽ generis: tam̃ singłos nos habere sensus. ui¬
den.di ł audiendi. ł quoslib& alios cetereꝵ. rĩ enim
solũ uidere. sed etiã audire potest aliqͥs hominũ. qđ aliu
ñ audiat . &. aliud aliqͥd qͦlib&. alio sensu quisquã sentire. qđ
alius ñ sentiat. Unde manifestũ ẽ & tuũ ñ nisi tuũ. &

Expanded text:
Deum suum esse fateatur. E. Hunc plane fatebor Deum, quo nihil Deum suum esse fateatur. E. Hunc plane fatebor Deum, quo nihil superius esse constiterit. A. Bene habet: nam mihi satis erit ostendere esse aliquid hujusmodi, quod aut fateberis Deum esse, aut si aliquid supra est, eum ipsum Deum esse concedes. Quare sive supra sit aliquid, sive non sit, manifestum erit Deum esse, cum ego, quod promisi, esse supra rationem, eodem ipso adjuvansensus corporis meus idem sit qui tuus, an vero meus non sit nisi meus, et tuus non sit nisi tuus; quod si non ita esset, non possem per oculos meos videre aliquid, quod tu non videres. E. Concedo prorsus, quamvis ejusdem generis, tamen singulos nos habere sensus, videndi, vel audiendi, vel quoslibet alios caeterorum. Non enim solum videre, sed etiam audire potest aliquis hominum quod alius non audiat, et aliud aliquid quolibet alio sensu quisquam sentire quod alius non sentiat. Unde manifestum est et tuum nonnisi tuum, et
Abbreviated transcription (Latin):
dixerĩ. Ñ enĩ michi plac& dm̃ appellare. qͦ mea racio ẽ
inferior. sed qͦ ẽ nullus superior. A lta plane. Nã ipse
huic tuae racioni dedit. tã de se pie uereq sentire.
Sed quaeso te.siñ inueneris eẽ aliqͥd supra nr̃am racionẽ
nisi qđ aeternũ atq incõmutabile ẽ. dubitabis ne dm̃
dicere: Nã & corpora mutabilia eẽ cognoscis. & ipsam
uitã qua corpus animat᷑. ꝑ affectus uarios mutabilita
ñ carere manifestũ ẽ. & ipsa racio cũ mͦ ad uerũ ꝑueni¬
re nitit᷑. mͦ ñ nitit᷑. & aliquando ꝑuenit. aliquando nͣ
ꝑuenit: mutabilis ꝓfecto eẽ conuincit᷑. Quae si nullo ad¬
hibito corporis instruntto. neq ꝑ tactũ. neq ꝑ gustat
neq ꝑ olfactũ. neq ꝑ aures. neq ꝑ oculos. neq ꝑ illum
sensũ se inferiorẽ. sed ꝑ seipsã cernit aetnũ aliquid & in¬
cõmutabile. simul & scipsam inferiorẽ. & illũ oportet

Expanded text:
dixerim. Non enim mihi placet Deum appellare, quo mea ratio est dixerim. Non enim mihi placet Deum appellare, quo mea ratio est inferior, sed quo nullus est superior. A. Ita plane: nam ipse huic tuae rationi dedit, tam de se pie vereque sentire. Sed, quaeso te, si non inveneris esse aliquid supra nostram rationem, nisi quod aeternum atque incommutabile est, dubitabisne hunc Deum dicere? Nam et corpora mutabilia esse cognoscis; et ipsam vitam qua corpus animatur, per affectus varios mutabilitate non carere manifestum est; et ipsa ratio cum modo ad verum pervenire nititur, modo non nititur, et aliquando pervenit, aliquando non pervenit, mutabilis esse profecto convincitur. Quae si nullo adhibito corporis instrumento, neque per tactum, neque per gustatum, neque per olfactum, neque per aures, neque per oculos, neque per ullum sensum se inferiorem, sed per seipsam cernit aeternum aliquid et incommutabile, simul et seipsam inferiorem, et illum oportet
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in homine mens racionalis: nũ arbitraris in nob̾.
id est in his quib natura nr̃a cẽplet̾ ut homines simꝰ
aliqͥd inuenire posse p̾stantius. quã hoc qđ in his trib
tercio loco posuimꝰ: Nã &. corpus nos habere manife¬
stũ ẽ. &. uitã quandã qua ipsũ corpus animat᷑ atq ue¬
getat᷑. quae duo etiã in bestiis agnoscimꝰ. &. tercium
quiddã quasi animae nr̃ae caput aut oculũ. aut siqͥd
congruentius de racione atq intelligentia dici potest.
quã ñ hab& natura bestiaꝵ. Qua re uide obsecro.
utrũ aliqͥd inuenire possis: qđ sit in natura hominis
racione sublimius. D Iichil om̃ino melius uideo.M Lu
si aliqͥd inuenire potuerimꝰ. qđ ñ solũ eẽ ñ dubites. sed
etiã ipsa nrã racione praestius. dubitabis ne illud qͥc¬
qͥd ẽ dm̃ dicere: D Non continuo siquid melius quani
id qđ in mea natura optimũ ẽ in uenire potuero. dm̃

Expanded text:
sicut in homine mens rationalis; num arbitraris in nobis, sicut in homine mens rationalis; num arbitraris in nobis, id est in iis quibus natura nostra completur ut homines simus, aliquid inveniri posse praestantius, quam hoc quod in his tribus tertio loco posuimus? Nam et corpus nos habere manifestum est, et vitam quamdam qua ipsum corpus animatur atque vegetatur, quae duo etiam in bestiis agnoscimus, et tertium quiddam quasi animae nostrae caput aut oculum, aut si quid congruentius de ratione atque intelligentia dici potest, quam non habet natura bestiarum. Quare vide, obsecro, utrum aliquid invenire possis, quod sit in natura hominis ratione sublimius. E. Nihil omnino melius video. 14. A. Quid si aliquid invenire potuerimus, quod non solum esse non dubites, sed etiam ipsa nostra ratione praestantius? dubitabisne illud quidquid est, Deum dicere? E. Non continuo, si quid melius quam id quod in mea natura optimum est, invenire potuero, Deum esse
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi corporis sensus de corporib iudicant. assum̃tes in eis le¬
nẽ tactũ. reicientesq contrariũ. Duerno sane. &. uerissima
sensu iudic&. Iã enĩ ñ quaero. utrũ eã meliorẽ illo ee du¬
bites. quia ñ dubito id te iudicare: quanquã ne id quidem
iã quaerendũ putẽ. utrũ de isto sensu iudic& racio. Nãq
i his ipsis quae infra eã sunt. id est in corporib & inse¬
sib corporis. & isto interiore sensu. quomͦ sit aliud alio
melius .&. quã sit sit illis ipsa praestantior: quae tandẽ
nisi ipsa renuntiat: qđ ꝓfecto nullo mͦ poss&: nisi de his
ipsa iudicar&. D mManifestũ ẽ ¶ũ ergo eã naturam
quae tantũ ẽ. neq uiuit. neq intelligit. sicuti ẽ corpus exa¬
nime p̾cedat ea natura quȩ ñ tantũ ẽ sed etiã uiuit.
neq intelligit. sicut ẽ anima bestiaꝵ. & rursus hanc
praecedat ea quae simul & ẽ.&. uiuit. & intellign

Expanded text:
ipsi corporis sensus de corporibus judicant, assumentes in eis leipsi corporis sensus de corporibus judicant, assumentes in eis lenem tactum, rejicientesque contrarium. E. Cerno sane, et verissima sensu judicet. Jam enim non quaero utrum eam meliorem illo esse dubites, quia non dubito id te judicare: quanquam ne id quidem jam quaerendum putem, utrum de isto sensu judicet ratio. Namque in iis ipsis quae infra eam sunt, id est in corporibus et in sensibus corporis et isto interiore sensu, quomodo sit aliud alio melius, et quam sit illis praestantior ipsa, quae tandem, nisi ipsa renuntiat? quod profecto nullo modo posset, nisi de his ipsa judicaret. E. Manifestum est. A. Cum ergo eam naturam quae tantum est, nec vivit nec intelligit, sicuti est corpus exanime, praecedat ea natura quae non tantum est, sed etiam vivit, nec intelligit, sicuti est anima bestiarum; et rursus hanc praecedat ea quae simul et est et vivit et intelligit,
Abbreviated transcription (Latin):
iuterior quo ad monet᷑ &. anima bestiae aperire oculun
clausũ. & qđ deesse sentit. implere. Nulli autẽ dubium ẽ.
eũ qͥ udicat eo de qͦ uidicat eẽ meliorẽ. ¶NCernis ergo etiã
istũ corporis sensũ. de corporib quodãmꝰ iudicare : Ad illũ
nĩ ꝑtin& uoluptas &. dolor: cũ ł lenit᷑ ł aspere corpore
attingit᷑. Nã sicut ille interior. quid desit ł satis sit ocu¬
loꝵ sensui. iudicat. sic ipse sensus oculoꝵ qͥd desit ł satis
sit colorib. iudicat. Itẽ sicut ille interior de auditu nr̃o
udicat. utrũ minꝰ an sufficient᷑ intentus sit. sic iudica
auditus ipse de uocib quid eaꝵ lenit̃ influat. aut aspere
ꝑstrepat. N neceẽ ẽ ceteros sensus corporis ꝑsequi. Iam
enĩ ut opinor animũ aduertis. qͥd uelĩ dicere. ita scilic&
ensũ illũ interiorẽ de istis corporis sensib iudicare. cum
eoꝵ & integritatẽ ꝓbat .&. debitũ flagitat. quẽ ad modum &.

Expanded text:
interior, quo admonetur et anima bestiae aperire oculum clausum, et quod deesse sentit implere. Nulli autem dubium est eum qui judicat, eo de quo judicat esse meliorem. A. Cernis ergo istum etiam corporis sensum de corporibus quodammodo judicare? Ad illum enim pertinet voluptas et dolor, cum vel leniter vel aspere corpore attingitur. Nam sicut ille interior quid desit vel satis sit oculorum sensui judicat; sic ipse sensus oculorum quid desit, vel satis sit coloribus judicat. Item sicut ille interior de auditu nostro judicat, utrum minus an sufficienter intentus sit; sic judicat auditus ipse de vocibus, quid earum leniter influat, aut aspere perstrepat. Non necesse est caeteros sensus corporis persequi: jam enim, ut opinor, animadvertis quid velim dicere, ita scilicet sensum illum interiorem de istis corporis sensibus judicare, cum eorum et integritatem probat, et debitum flagitat, quemadmodum et
Abbreviated transcription (Latin):
& reflando restituere nͣ possũ ut abs te etiã ductũ nari¬
b sentiat᷑. Nã cetera sensibilia. quae quãuis sentiamus. nͣ
tam̃ ea sentiendo in nr̃m corpus corrupta mutamꝰ. possu¬
mͦ ea siue uno tẽpore siue singulis uicissim tẽporib amb
sentire. sicut uel totũ uel pars ipsa quã sentio abste etiã

Expanded text:
et reflando restituere non possum, ut abs te etiam ductum nariet reflando restituere non possum, ut abs te etiam ductum naribus sentiatur. Nam caetera sensibilia quae quamvis sentiamus, non tamen ea sentiendo in nostrum corpus corrupta mutamus, possumus ea, sive uno tempore, sive singulis vicissim temporibus ambo sentire, sicut vel totum vel p
Abbreviated transcription (Latin):
tere .&. cõmutare possimꝰ. sicuti ẽ cib &. potus. cuius nullã
partẽ quã ego ꝑcepero & tu ꝑcipere poteris: quia & si nu¬
trices alim̃ta mansa infantib reddunt. illud tam̃ qđ inde
gustatꝰ rapuerit. atq in mandentis uiscera cõmutauerit. nul¬
so mͦ reuocari poterit: ut in escã refundat᷑ infantis. Gula
enĩ cũ aliqͥd iocunde sapit. etiã si exiguã. tam̃ in reuocabilẽ
partẽ sibi uindicat . &. hoc cogit fieri qđ naturae corporis
conuenit. Qd̾ nisi ita ess&: nullus remaner& sapor in ore.
postquã fueriͣt mansa illa reddita atq desputa. Qd etiã
de aeris partib recte dici potest. quas narib ducimuco.
Nã etiã si aliqͥd aeris qđ ego reddidero possis etiã tu ducere:
ñ tam̃ poteris etiã illud qđ inde in alim̾tũ meũ cesserit.
quia nec reddi potest. Nã etiã irarib alim̃tũ nos capere.
nedici docent. Qd̾ alimͣtũ & spirando solus sentire possũ.

Expanded text:
possimus, sicuti est cibus et potus, cujus nullam partem quam ego percepero, et tu percipere poteris: quia et si nutrices alimenta mansa infantibus reddunt, illud tamen quod inde gustatus rapuerit atque in mandentis viscera commutaverit, nullo modo revocari poterit ut in escam refundatur infantis. Gula enim cum aliquid jucunde sapit, etiamsi exiguam, tamen irrevocabilem partem sibi vindicat, et hoc cogit fieri quod naturae corporis convenit: quod nisi ita esset, nullus remaneret sapor in ore posteaquam fuerint mansa illa reddita atque desputa. Quod etiam de aeris partibus recte dici potest, quas naribus ducimus: nam etiamsi aliquid aeris quod ego reddidero, possis etiam tu ducere, non tamen poteris etiam illud, quod inde in alimentum meum cesserit; quia nec reddi potest. Nam etiam naribus alimentum nos capere medici docent: quod alimentum et spirando solus sentire possum,
Abbreviated transcription (Latin):
creaturae etiã si ista peccare noluiss&. qm̃ quae totũ potest
regere.:etiã partẽ regit. Quae autẽ minus potest. ñ conti¬
nuo poss&e ampliora. Perfectꝰ enĩ medicꝰ etiã scabiẽ sauat
efficacit᷑. At ñ continuo qui scabioso utilit̾ consulit: uniuer¬
sae humanae ualitudini mederi potest. X. racio quidẽ si
certa conspictt᷑ qua manifestũ fiat. eẽ oportuisse cre¬
aturã quac nunquã peccauerit. nunquã peccatura
sit: etiã illud eadẽ racio renuntiat. a peccato illam
libera uoluntate abstinere. neq coactã ñ peccare. sed spon¬
te. Serũtam̃ ctiã si peccara quanquã ñ peccauit. sic̃ eã nͣ
peccaturã p̃sciuit ds̃. tam̃ si etiã ipła peccar&: sufficera.

Expanded text:
creaturae, etiamsi ista peccare noluisset. Quoniam quae totum potest creaturae, etiamsi ista peccare noluisset. Quoniam quae totum potest regere, etiam partem regit; quae autem minus potest, non continuo potest ampliora. Perfectus enim medicus etiam scabiem sanat efficaciter; at non continuo qui scabioso utiliter consulit, universae humanae valetudini mederi potest. Et ratio quidem si certa conspicitur, qua manifestum fiat esse oportuisse creaturam quae nunquam peccaverit, nunquam peccatura sit, etiam illud eadem ratio renuntiat a peccato illam libera voluntate abstinere, neque coactam non peccare, sed sponte. Verumtamen etiamsi peccaret quanquam non peccavit, sicut eam non peccaturam praescivit D
Abbreviated transcription (Latin):
coppora sua quaeq possideant. In corporib autẽ inferirib
atq mottalib post peccatũ ordin̾ata regit corpus suũ n
om̃imodo ꝓ arbitrio. sed sicut leges uniuersitatis sipupt.
nec idẽ tam talis anima inferior ẽ corpore caelesti. euicor¬
pori etiã terrena corpora subiecta sunt. Pannosa quippe
uestis dãpnati serui. multo ẽ inferior ueste bene mert
a in honore magno apud dnm constituti. Sed ipse seruꝰ
melior ẽ qualib& ueste p̾ciosa quia homo ẽ. Iila ergo inglus¬
inher& dõ &. in caclesti corpore angłica potestate etiam
frestre corpus ornat. & regit: sicut uib& ille cuius nitũ
in effabilit᷑ intuet᷑. Ista uero mortalib membris ouerata. iux
hoc ipsũ quo p̾mit᷑ administrat uttrinsecꝰ. & tam̃ ornat quan¬
tũ potest. Cetera uero extrinseeꝰ adiacentia longe infirmi¬
ore operatione extrinsecꝰ afficit sicut potest.¶ Unde colligit᷑¬
ñ defuturũ fuisse ornatũ congruentissimũ infimae corporeȩ

Expanded text:
corpora sua quaeque possideant. 34. In corporibus autem inferioribus atque mortalibus post peccatum anima ordinata, regit corpus suum, non omnimodo pro arbitrio, sed sicut leges universitatis sinunt. Nec ideo tamen talis anima inferior est corpore coelesti, cui corpori etiam corpora terrena subjecta sunt. Pannosa quippe vestis damnati servi multo est inferior veste bene meriti, et in honore magno apud dominum constituti; sed ipse servus melior est qualibet veste pretiosa, quia homo est. Illa ergo inhaeret Deo, et in coelesti corpore, angelica potestate, etiam terrestre corpus ornat et regit, sicut jubet ille cujus nutum intuetur ineffabiliter. Ista vero mortalibus membris onerata, vix hoc ipsum quo premitur, administrat intrinsecus, et tamen ornat quantum potest: caetera vero extrinsecus adjacentia, longe infirmiore operatione extrinsecus afficit sicut potest. CAPUTnon defuturum fuisse ornatum congruentissimum infimae corporeae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducit. Quanquã neq aucloritatẽ ratio paenitꝰ deserit. cũ consi¬
derat᷑ cui credendũ sit . &. certe sũma ẽ ipsius iã cognitae atq
pspicuae ueritatis auctoritas. Sed quia in tẽporalia deuenimꝰ.¬
ae sed ipsius tẽporis ordine prior ẽ. Mã in quẽ locũ quisq
aderit: ibi deb& incũbere. ut surgat. Ergo ipsis carnalib for¬
mis qͥb detinem nitendũ ẽ. ad eas cognoscendas. quas caro non
nuntiat. Eas eiũ carnales uoco. quaeꝰ ꝑ carnẽ sentiri queunt.
id est ꝑ oculos. ꝑ aures. ceterosq corporis sensus. his ergo car¬
nalib ł corporalib formis inherere amore pueros necesse ẽ:
Adolescentes uero. ꝓpe necesse ẽ. Hinc iã ꝓcedente actate non ẽ

Expanded text:
perducit. Quanquam neque auctoritatem ratio penitus deserit, cum consiperducit. Quanquam neque auctoritatem ratio penitus deserit, cum consideratur cui sit credendum; et certe summa est ipsius jam cognitae atque perspicuae veritatis auctoritas. Sed quia in temporalia devenimae, sed ipsius temporis ordine prior est. Nam in quem locum quisque ceciderit, ibi debet incumbere ut surgat. Ergo ipsis carnalibus formis, quibus detinemur, nitendum est, ad eas cognoscendas quas caro non nuntiat. Eas enim carnales voco, quae per carnem sentiri queunt, id est per oculos, per aures, caeterosque corporis sensus. His ergo carnalibus vel corporalibus formis inhaerere amore pueros necesse est; adolescentes vero prope necesse est; hinc jam procedente aetate non est
Abbreviated transcription (Latin):
sed contra naturã eiꝰ ẽ. nichilq aliud ẽ qũa peceatũ & poena pec¬
cati unde intelligit᷑ nullã naturã ł si melius ita dieit̃ nullã sub¬
stantiã siue essentiã malũ eẽ. neq de peccatis poenisq eiꝰ animȩ
efficit᷑ ut uniuersitas ulla deformitate turpetͥ. quia rationalis
substantia quae ab om̃i peccato munda ẽ. dõ subiecta subiectis sibi
ceteris añatur. Ea uero quae percauit: ibi ordinata ẽ ubi cẽ tales de¬
ca ut dõ conditore atq rectore uniuersitatis decora sint omnia
Ete puldrttudo uniuersae creaturae ꝑ haec tria inculpabilis dã¬
natione percatoꝵ. exercitatione iustoꝵ ꝑfectione beatoꝵ: Auam
obrẽ ipsa quoq animae medicina quac diuina ꝓuidentia.&. inef¬
fabili beneficentia gerit᷑ gradatĩ distincteq pulcherrima ẽ. Tri¬
buit᷑ enĩ in auctoritatẽ atq rationẽ. Auctoritas fidẽ flagitat.
& rationi p̃parat hominẽ. Ratio ad intellectũ cognitionẽq

Expanded text:
sed contra naturam ejus est, nihilque aliud est, quam peccatum et poena peccati. Unde intelligitur, nullam naturam, vel, si melius ita dicitur, nullam substantiam sive essentiam malum esse, neque de peccatis poenisque animae efficitur, ut universitas ulla deformitate turpetur, quia rationalis substantia, quae ab omni peccato munda est, Deo subjecta, subjectis sibi ceteris dominatur. Ea vero, quae peccavit, ibi ordinata est, ubi esse tales decet, ut Deo conditore atque rectore universitatis decora sint omnia. Et est pulchritudo universae creaturae per haec tria inculpabilis, damnatione peccatorum, exercitatione justorum, perfectione beatorumobrem ipsa quoque animae medicina, quae divina providentia et ineffabili beneficentia geritur, gradatim distincteque pulcherrima est. Distribuitur enim in auctoritatem atque rationem. Auctoritas fidem flagitat, et rationi praeparat hominem. Ratio ad intellectum cognitionemque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlabitio peccatoꝵ & pocna peccantiũ seruilit̾ cohercens carnalibus
nimis. atrociores ĩpetꝰ libidinis gignit. & oña cõmussa congeminat
eni simplex peccatũ ẽ. ñ solũ malũ. sed etiã uetitũ admittere.
p ost labores autẽ iuuentutis: seniori pax ñ nulla concedit᷑. Inde usq
ad mortẽ deterior actas ac decolor & morbis subiectior debilisq
ꝑducit. Haec ẽ uita hominis uiuentis ex corpore . & cupiditatib:
perũ tẽporaliũ colligati. hic dicit᷑ uetꝰ homo &. exterior & t̾re¬
nus etia si optineat cã quã uulgꝰ uocat felicitatẽ in bene con¬
situta t̾rena ciuitate. siue sub regib siue sub principib. siue
sub legib siue sub his om̃ib Alit̃ enĩ bene constitui popłs ñ potest.

Expanded text:
prohibitio peccatorum, et poena peccantium serviliter coercens, carnalibus prohibitio peccatorum, et poena peccantium serviliter coercens, carnalibus animis atrociores impetus libidinis gignit, et omnia commissa congeminat. Non enim simplex peccatum est, non solum malum, sed etiam vetitum admittere. Post labores autem juventutis, seniori pax nonnulla conceditur. Inde usque ad mortem deterior aetas ac decolor, et morbis subjectior debilisque perducit. Haec est vita hominis viventis ex corpore, et cupiditatibus rerum temporalium colligati. Hic dicitur vetus homo, et exterior, et terrenus, etiamsi obtineat eam quam vulgus vocat felicitatem, in bene constituta terrena civitate, sive sub regibus, sive sub principibus, sive sub legibus, sive
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ ꝑuenit: nullo mͦ auetoritas humana p̾ponit᷑. Sed
lhant nulla suꝑbia ꝑducit. quae si ñ ess&: ñ essent heretio
neq schismatiei. nec carne circũcisi. nec creaturae simulacro¬
rũq cultores. hi autẽ siñ essent ante ꝑfectionẽ popłi quae
ꝓmittit᷑: multo pigrius ueritas quaereret᷑. Dispensatio ergo
tẽporalis . &. medicina diuinae ꝓuidentiae erga eos qͥ peccato
mortalitatẽ meruer̃. sic traditur. Primo unius hominis cuiꝰ¬
lib&. nascentis natura & cruditio cogitat᷑. Prima huius in¬
fantia in nutrim̃tis corporalib agit᷑ paenitꝰ obliuiscenda
crescenti. Cã pueritia sequit. unde incipimus aliquid
meminisse. huic succedit adolescentia cui iã ꝓpagationẽ ꝓlis natura
mlttit.&. patrẽ facit. Porro adolescentiã iuuentꝰ excipit. iã ex¬
cenda munerib publicis .&. domanda sub legib in qua uehem̃tior

Expanded text:
veritatem pervenit, nullo modo auctoritas humana praeponitur: sed veritatem pervenit, nullo modo auctoritas humana praeponitur: sed ad hanc nulla superbia perducit. Quae si non esset, non essent haeretici, neque schismatici, nec carne circumcisi, nec creaturae simulacrorumque cultores. Hi autem si non essent ante perfectionem populi, quae promittitur, multo pigrius veritas quaereretur. CAPtemporalis, et medicina divinae providentiae, erga illos qui peccato mortalitatem meruerunt, sic traditur. Primo unius cujuslibet hominis nascentis natura, et eruditio cogitatur. Prima hujus aetas infantia in nutrimentis corporalibus agitur, penitus obliviscenda crescenti. Eam pueritia sequitur, unde incipimus aliquid meminisse. Huic succedit adolescentia, cui jam propagationem prolis natura permittit, et patrem facit. Porro adolescentiam juventus excipit, jam exercenda muneribus publicis, et domanda sub legibus; in qua vehementior
Abbreviated transcription (Latin):
ntientis. id est unũ sentientis: ita in religione qͥ ad unũ uoco
eoꝵ maior &. fide dignior eẽ deb& auctoritas. Altera cosidera¬
tio ẽ dissensionis cius. quae de uniꝰ dĩ cultu int̾ hom ines orta ẽ.
Sed accepimꝰ maiores nr̃os eo gradu quo a tẽporalib ad act̾na con¬
scendit᷑: usibilia miracula. riͥ enĩ alit̾ poterant. secutos eẽ. ꝑ qͦs
id actũ ẽ. ut necessaria ñ essent posteris. Cũ enĩ eccła catho¬
lica ꝑ totũ orbẽ diffusa atq fundata sit: nec miracula illa
nr̃a tẽpora durare ꝑmissa sunt. ne animꝰ semꝑ uisibilia
quaerer& .&. eoꝵ consuetudine frigescer& genꝰ humanũ quoꝵ
płis ꝑsuadere potuer̃. Hunc enĩ agit᷑ qͥb credendũ sit. anti¬
quã quisq sit idoneus. in eundae rationi. de diuinis &. inuisi¬
bilib reb Niã ipsi rationi purgatͥoris aninae quae ad ꝑspicuã

Expanded text:
ntientis, id est unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, ntientis, id est unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, eorum major et fide dignior esse debet auctoritas. 47. Altera consideratio est dissensionis ejus quae de unius Dei cultu inter homines orta est. Sed accepimus, majores nostros eo gradu fidei, quo a temporalibus ad aeterna conscenditur, visibilia miracula non enim aliter poterant secutos esse: per quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. Cum enim Ecclesia catholica per totum orbem diffusa atque fundata sit, nenostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum populis persuadere potuerunt. Nunc enim agitur quibus credendum sit, antequam quisque sit idoneus ineundae rationi de divinis et invisibilibus rebus; nam ipsi rationi purgatioris animae, quae ad perspicuam