comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis ab is raheliticis ꝓpħis non eẽ pre¬
dictum: cui predicendo om̃s ille pagine
iugilant. si eas ꝑscrutari pietate.ꝗ̃ exagi¬
ore leuitate malletis. Quis alius in abra¬
san exit de terra sua ⁊ de cognatione
sua ut apud exteros ditet᷑ ⁊ locupletet᷑:
nͥ qͥ relicta terra ⁊ cognatione iudeoꝵ
unde scd̃m carnem natus ẽ. aput gen¬
tes ita prepollet ⁊ p̃ualet ut uidemus:
Quis alius in ysaac lignum sibi porta¬
bat ad uictimam nͥ qͥ crucem sibi ad
passionẽ ipse portauit: Quis aliꝰ aries
immolandus. in uepre cornib adherebat:
nͥ qͥ crucis patibulo ꝓ nobis offerendus
alius in angelo cum iacob luctatus. eũ
preualentẽ sibi quasi fortiorẽ infirmior
uictusq uictorẽ partim benedicit. par¬
tim latitudinẽ femoris eiꝰ claudã reddit:
nͥ qͥ preualere aduersus se passus ppłm
isrł. qͦsdam qͥ crediderunt benedixit u
eis. latitudo autẽ femoris iacob in mul¬

Expanded text:
dicitis ab Israhelitis prophetis non esse praedicitis ab Israhelitis prophetis non esse praedictum, cui praedicendo omnes illae paginae uigilant, si eas perscrutari pietate quam exagitare leuitate malletis. quis alius in Abraham exit de terra sua et de cognatione sua. ut apud exteros ditetur et locupletetur, nisi qui relicta terra et cognatione Iudaeorum, unde secundum carnem natus est, apud gentes ita praepollet et praeualet, ut uidemus? quis alius in Isaac lignum sibi portabat ad uictimam, nisi qui crucem sibi ad passionem ipse portauit? quis alius aries inmolandus in uepre cornibus adhaerebat, nisi qui crucis patibulo pro nobis offerendus alius in angelo cum Iacob luctatus, cum sibi praeualentem quasi fortiorem infirmior uictusque uictorem partim benedicit, partim latitudinem femoris eius claudam reddit, nisi qui praeualere aduersus se passus populum Israhel quosdam. qui crediderunt, benedixit in eis? latitudo autem femoris Iacob in mul
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ⁊ obiectate calũpnias ueterib litt̾is
sacͥs ħ agite seru chamitȩ. qͥb uiluit nuda¬
ia caro. ex qua nati estis. Neq enĩ eẽt un
nisset in mundumn: bibisset de uinea sua
calicẽ illum qͥ transire non potuit: dor¬
misset in passione sua tanquã in hebrie¬
tate stulticie que sapientior ẽ hominibꝰ.
atq ita nudaret᷑ mortalis carnis infir¬
mitas ꝑ occultũ dei consilium fortior ho¬
minibus: quam nͥ uerbũ dei suscepisset.
nomen om̃ino xp̃ianum. qͦ ⁊ uos głantini
non eẽt in terris. Uerum hoc agite ut
dixi. Irridenter ꝓdite : qđ nos reuerent̃
honoremꝰ. Utatur uob eccłia tanquã sub¬
ditis sibi: ut ꝓbati manifesti fiant in
ea. Usq adeo nichil qđ uel habitura
uel passura erat. ꝓpħe illi tacuerunt:
ut & uos ibi locis ur̃is inueniamꝰ in ua¬
nitate ꝑnitiosa ad reꝓbos capiendos.
ucili autẽ ad ꝓbatos manifestandos. Xxp̃m

Expanded text:
nunc et obiectate calumnias ueteribus litteris nunc et obiectate calumnias ueteribus litteris sacris; hoc agite, serui Cham; ite, quibus uiluit nudata caro. ex qua nati estis; neque enim esset, unduntiatus est. uenisset in mundum, bibisset de uinea sua calicem illum, qui transire non potuit, dormisset in passione sua tamquam in ebrietate stultitiae. quae sapientior est hominibus; atque ita nudaretur mortalis carnis infirmitas per occultum dei consilium fortior hominibus; quam nisi dei uerbum suscepisset, nomen omnino christianum, quo et uos gloriamini, non esset in terris. uerum hoc agite, ut dixi; inridenter prodite, quod nos reuerenter honoremus: utatur uobis ecclesia tamquam subditis sibi, ut probati manifesti fiant in ea. usque adeo nihil, quod uel habitura uel passura erat, prophetae illi tacuerunt, ut et uos ibi locis uestris inueniamus in uanitate perniciosa ad reprobos capiendos, utili autem ad probatos manifestandos. Christum
Abbreviated transcription (Latin):
contestant᷑. tenetis: legitis. predicatis.
& uos ipsos deputauerim: nisi in illa
maledicta medietate cui non ẽ lapis
angularis xp̃c: Quia nec in illo parie¬
te uos agnoscimꝰ qͥ ex circũcisione cre¬
didit in xp̃m. unde erãt ⁊ apłi: nec in
isto qͥ ẽ ex preputio. unde sunt om̃s ex
ceteris gentibus. in eandẽ unitatẽ fidei
tanqũa in pacis angulum concurrentes
S & om̃s qͥ quoslibet nr̃i canonis libros
accipiunt ⁊ legunt ubi xp̃c mortalit̃ natꝰ
: passus ostendit᷑. nec tamen eandem mor¬
ialitatẽ in passione nudatam. consociato
unitatis sacramento honorifice uelant.s
sine scientia pietatis ⁊ caritatis nuntiant
illud unde õs natisumꝰ: quãuis inter se dis¬
sentiant. & iudei ab hereticis. & ipsi here¬
tici alii ab aliis: una tamen conditione
seruitutis. uel ad aliquã attestationem uel
ad aliquã ꝓbationẽ utiles sunt eccłie. Nã
⁊ de hereticis dictum ẽ. Oportet ⁊ hereses
ẽẽ.: ut ꝓbati manifesti fiant inter uos. Ite

Expanded text:
contestantur, tenetis, legitis, praedicatis. ubi et uos ipsos deputauerim, nisi in illa maledicta medietate, cui non est lapis angularis Christus? quia nec in illo pariete uos agnoscimus, qui ex circumcisione credidit in Christum, unde erant et apostoli, nec in isto, qui est ex praeputio, unde sunt omnes ex ceteris gentibus in eandem unitatem fidei tamquam in pacem anguli concurrentes. sed et omnes, qui quoslibet nostri canonis libros accipiunt et legunt. ubi Christus mortaliter natus et passus ostenditur, nec tamen eandem mortalitatem in passione nudatam consociato unitatis sacramento honorifice uelant, sed sine scientia pietatis et caritatis nuntiant illud, unde omnes nati sumus, quamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicione seruitutis uel ad aliquam adtestationem uel ad aliquam probationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos. ite
Abbreviated transcription (Latin):
laqueum. Non enĩ disputare amant
heretici. s quoquo mͦ superare impuden¬
tissima ꝑuicacia: ut congregent sic̃ hic
dixit que non peꝑerunt. xp̃ianos enĩ
quos maxime xꝑ̃i nomine seducunt.
iam ꝑ ipsius xꝑi euangłium natos in¬
ueniunt. ⁊ faciunt illos diuitias suas: ñ
sane cum iudicio. s cum temeritate in¬
considerata. Non enĩ intelligunt ibi eẽ
ueram ⁊ salubrem. ⁊ quodammꝰ germanã
atq radicalem xꝑianam societatẽ: imd
istos seꝑauer̾t. quos ad suas diuitias on¬
gregarunt. Et qͥa de talib dicit apłs sũ
enĩ iamnes ⁊ mãbres restiterunt moyi
sic ⁊ isti resistunt ueritati hommes ñ¬

Expanded text:
laqueum. Non enim disputare amant laqueum. Non enim disputare amant haeretici, sed quoquo modo superare impudentissima pervicacia, ut congregent, sicut hic dixit, quae non pepererunt. Christianos enim, quos maxime Christi nomine seducunt, jam per ipsius Christi Evangelium natos inveniunt, et faciunt illos divitias suas: non sane cum judicio, sed cum temeritate inconsiderata. Non enim intelligunt ibi esse ueram et salubrem et quodam modo germanam atque radicalem christianam societatem, unde istos separauerunt, quos ad suas diuitias congregarunt. et quia de talibus dicit apostolus: sicut enim Iamnes et Mambres restiterunt Moysi. sic et isti resistunt ueritati
Abbreviated transcription (Latin):
eum. ne quasi hoipso excusati eẽnt iudei
quia non cognouer̾t. si enĩ cognouissent
issent: sequit᷑ ⁊ ostendit occulti eoꝵ meri¬
ti fuisse ut non cognoscerent. Ait enim.
fgo dñs int̾rogans corda ⁊ ꝓbans renes: ut
dem unicuiq scđm uiam eiꝰ. ⁊ scdm fruc¬
tum studioꝵ eiꝰ. Porro si hoc gentilis ille
moueret᷑. cur etiã ipsi qͥ appellant᷑ xp̃ia¬
ni in multas hereses uariasq discedunt:
neq hoc a ꝓpħis hebreis p̾termissum esse
doceremꝰ. Tanqͣm enĩ eẽt consequens. ut
iudeis in sua cecitate demonstratis. hoc
illi ueniret in mentẽ. qđ etiã multi
sub nomine xp̃iano. ab ipsa xp̃iana
societate deuiarent: ipse iheremias uelud
cathetitandi ordinẽ nob̾ insinuans. con¬
tinuo subiecit. Clamauit ꝑdix. congre¬
gauit que non peꝑit: faciens diuitias
suas non cum iudicio. ꝑ dix enĩ nimus
contentiosum animal: notũ est qͣnta a¬
uiditate ipsius contentionis currat in

Expanded text:
eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Iudaei, eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Iudaei, quia non cognouerunt — si enim cognouissent,issent — sequitur et ostendit occulti eorum meriti fuisse, ut non cognoscerent. ait enim: ego dominus interrogans corda et probans renes, ut dem unicuique secundum uiam eius et secundum fructum studiorum eius. Porro si hoc gentilis ille moueretur, cur etiam ipsi, qui appellantur christiani, in multas haereses uariasque discedunt. neque hoc a prophetis Hebraeis praetermissum esse doceremus. tamquam enim esset consequens, ut Iudaeis in sua caecitate demonstratis hoc illi ueniret in mentem, quod etiam multi sub nomine christiano ab ipsa christiana societate deuiarent, ipse Hieremias uelut catechizandi ordinem nobis insinuans continuo subiecit: clamauit perdix, congregauit, quae non peperit, faciens diuitisuas non cum judicio. Perdix enim nimis contentiosum animal, notum est quanta aviditate ipsius contentionis currat in
Abbreviated transcription (Latin):
preseƿe dñi sui. isrł autẽ me non cogno¬
uit.Ippłs me non intellexit: aut illud
qđ apłs cõmemorat. tota die expandi
manus meas ad ppłm non credentem
⁊ contradicentẽ: ⁊ maxime illud. dedit
illis ds̃ sp̃m cõpunctionis. oculos ut non
uideant ⁊ aures ut non audiant. ⁊ non
intelligant. ⁊ multa huiꝰmodi : Qđ si dicẽt.¬
qͥd gͦ peccauer̾t iudei si ds̃ illos excecaũ
ne agnoscerent xp̃m: qͣntum possemꝰ
imbuendo rudi homini ostenderemꝰ ex
aliis occultis peccatis do cognitis uenire
iustam penam huiꝰ cecitatis. Qđ ñ solũ
dixisse apłm de qͥbusdam. ꝓpt hoc tra¬
didit illos d̾s in concupiscentiã cordis
eoꝵ. uł in reꝑbum sensum ut faciant
que non conueniunt. uolentẽ ostend̾e
quedam peccata manifesta. ex pena
uenire quorundam occultoꝵ: s nec ip¬
sos hoc tacuisse ꝓpħas demonstraremꝰ.
Nam ne ꝑgam longiꝰ. idem iheremias eo
ipso loco ubi ait. ⁊ homo ẽ ÷ quis agnoscit

Expanded text:
praesepium domini sui: Israel autem me non cognopraesepium domini sui: Israel autem me non cognouit et populus me non intequod Apostolus commemorat, Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem ; et maxime illud, Dedit illis Deus spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant et non intelligant ; go peccauerunt Iudaei, si deus illos excaecauit, ne agnoscerent Christum? quantum possemus, imbuendo rudi homini ostenderemus ex aliis occultis peccatis deo cognitis uenire iustam poenam huius caecitatis; quod non solum dixisse apostolum de quibusdam: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum uel in reprobum sensum. ut faciant, quae non conueniunt, uolentem ostendere quaedam peccata manifesta ex poena uenire quorundam occultorum, sed nec ipsos hoc tacuisse prophetas demonstraremus. nam. ne pergam longius, idem Hieremias eo ipso loco, ubi ait: et homo est. et quis agnoscit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe codices ꝓbamꝰ. non a nobis tanqͣm
de rerum euentu cõmonitis ista eẽ con¬
scͥpta. s olim in illo regno p̃dicata atq
seruata: nunc autẽ manifestata ⁊ im¬
pleta. In qͥb ⁊ ea que ibi minꝰ ꝑspicua
sunt. qua in figura contingebant in ilł.
scͥpta sunt autẽ ꝓpt̾ nos in quos finis
scłoꝵ obuenit.iam nunc illustrata sol¬
uunt᷑: ⁊ que umbris futuraꝵ ad huc
rerũ opacabant᷑. iam factarum luce mani¬
festant᷑. forte etiã hinc se diceret ꝑmoue¬
ri: qđ ipsi in quoꝵ libris hec inueniunt᷑
ẽe p̾nuntiata que nunc cernunt᷑ im¬
pleta. non nob̾cum tenent eiꝰdẽ engłii
societatem. Cum uͦ doceret᷑ etiã hoc ab
eisdem ꝓpħis ẽẽ p̾dictum. qͣntum moue¬
retur ad fidem qͥs tam demens ẽ ut ñ¬
uideat: qͥs tam in prudens. ut se uidere
dissimulet: Quis enĩ dubitet hoc de n¬
deis fuisse ꝓpħatum cum ysaias dicat.
agnouit bos possessorẽ suum ⁊ asinus

Expanded text:
quippe codices probamus non a nobis tamquam quippe codices probamus non a nobis tamquam de rerum euentu commonitis ista esse conscripta, sed olim in illo regno praedicta atque seruata, nunc autem manifestata et inpleta: in quibus et ea, quae ibi minus perspicua sunt, quia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit, iam nunc inlustrata soluuntur, et quae umbris futurarum adhuc rerum opacabantur, iam factarum luce manifestantur. Forte etiam hinc se diceret permoueri. quod ipsi, in quorum libris haec inueniuntur esse praenuntiata, quae nunc cernuntur inpleta. non nobiscum tenent eiusdem euangelii societatem. cum uero doceretur etiam hoc ab eisdem prophetis esse praedictum, quantum moueretur ad fidem, qvideat? quis tam impudens ut se videre dissimulet? Quis enim dubitet hoc de Judaeis fuisse prophetatum, cum Isaias dicaagnouit bos possessorem suum et asinus
Abbreviated transcription (Latin):
inscissura petre. aut in cauerna t̾re. aut
alique amicũ suum scit hoc fecisse. aut in
ciuitate. uł in fundo suo scit factum eẽ. a
facie timoris dñi qͥ ꝑ reges terre scđ̃m ean-¬
dem ꝓpħiam iam sibi seruientes seq ad oran¬
res seuerissimis legib terram confringit.
idẽ t̾reni cordis frangit audatiam. Quomͦ
gͥ dicat non credo ꝓpħis hebreis: cum ⁊ in
seiso cõpletum forte cognoscat. qđ olim
pdictum est a ꝓpħis hebreis: Magis ueren¬
dum erat ne tanta rerũ euidentia circũ¬
susus. fortasse diceret postea qͣm ista ꝑ mun-¬
dum fieri cepert̾ xp̃ianos has litteras cõ¬
posuisse ut ante diuinitꝰ p̾dicta putarent᷑.
le quasi temere humanitꝰ ficta contẽpne¬
rent᷑. hoc uerendum erat. nͥ eẽt late spar¬
sus longeq notus popłs iudeoꝵ cam
ille signo accepto ne ab aliqͦ int̾ficiat᷑:
⁊ ille cam seruũ fr̃msuoꝵ. portando libros
quib illi erudiant᷑. ipse oneret᷑. ꝑ eoꝵ

Expanded text:
in scissura petrae aut in cauerna terrae aut in scissura petrae aut in cauerna terrae aut aliquem amicum suum scit hoc fecisse aut in ciuitate uel in fundo sue scit factum esse a facie timoris domini, qui per reges terrae secundum eandem prophetiam iam sibi seruientes seque adorantes seuerissimis legibus terram confringit, id est terreni cordis frangit audaciam. quomodo ergo dicat "non credo prophetis Hebraeis," cum et in se ipso conpletum forte cognoscat, quod olim praedictum est a prophetis Hebraeis ? Magis uerendum erat, ne tanta rerum euidentia circumfusus fortasse diceret, posteaquam ista per mundum fieri coeperunt, christianos has litteras conposuisse, ut ante diuinitus praedicta putarentur, ne quasi temere humanitus facta contemnerentur. hoc uerendum est, nisi esset late sparsus lateque notus populus Iudaeorum, Cain ille signo accepto, ne ab aliquo interficiatur, et ille Cham seruus fratrum suorum portando libros, quibus illi erudiantur, ipse oneretur. per eorum
Abbreviated transcription (Latin):
erat apud đm: ⁊ ds̃ erat uerbum. Et u̾e
graue cor ꝑ omĩa. slam ⁊ i discipuliꝰ
eiꝰ ipsum gͣue cor fuit: cum eis dicebat.
tanto tempore uob̾cum sum ⁊ ñ cognouis¬
tis me. Quid ẽ enĩ aliud tanto tẽpore uo¬
hiscum sum nͥ qđ hic dicit᷑. ⁊ homo est.
qͥd ẽ autẽ aliud ⁊ non cognouistis me. nͥ
eum qͥ dicit. qͥ me uidet uidet ⁊ patrem.
ut spes nr̃a non sit in homine. ꝓpt̾ illud¬
cadet contumelia hominũ: ⁊ ex altabitur
dñs solus in illa die: ⁊ manib fabricata
omĩa abscondent in speluncis ⁊ in scissuri
petrũ. ⁊ in cauernis terre a facie timoris
dñi ⁊ a maiestate uirtutis eiꝰ cum exurrex¬
erit confringere terrã. Illa enĩ die ꝓiciet
homo abhominationes aureas. ⁊ argenteas
quas fecerunt: ut adorarent suꝑuacanea
⁊ noxia. Et forte iste gentilis quẽ catheci¬
camus. quẽ dixit faustus cum risu dicturũ
non credo ꝓpħis hebreis: aliqua manu fa-¬
bricata idola abscondit in spelunca. aut

Expanded text:
erat apud deum et deus erat uerbum. et uere graue cor per omnia; nam et in discipulis eius ipsum graue cor fuit, cum eis dicebat; tanto tempore uobiscum sum et non cognouistis me? quid est enim "tanto tempore uobiscum sum" nisi quod hic dicitur: et homo est? quid est autem aliud "et non cognouistis me?" nieum, qui dicit: qui me uidit, uidit et patrem? ut spes ncadet contumelia hominum, et exaltabitur Dominus solus in illa die: et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis et in scissuris petrarum et in cauernis terrae a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. illa enim die proiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt, ut adorarent superuacanea et noxia. et forte iste gentilis, quem catechizamus, quem dixit Faustus cum risu dicturum: "non credo prophetis Hebraeis," aliqua manu fabricata idola abscondit in spelunca aut
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in euangło. siqͥs non manducauerit
carnẽ meã ⁊ biberit sanguinẽ meum. ñ¬
habebit in se uitam. & omĩa que illic
legunt᷑. enucleate minutatimq tractata.
dixit a płs. adam qͥ ẽ forma futuri: ut illud.
relinquet homo patrẽ ⁊ matre ⁊ adhere¬
bit uxori sue. ⁊ erunt duo in carne una.

Expanded text:
dominus in euangelio: si quis non manducauerit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, nhabebit in se vitam . Et omnia quae illic leguntur enucleate minutatimque tractata,dixit Apostolus, Adam qui est forma futuri ; et illud, Relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa sua: ⁊ septimo reqͥeuit. Sex etatib
humanum genus hoc seculo ꝑ successio¬
nes tempoꝵ dei oꝑa insigniunt: quarũ
pͥma ẽ ab adam usq ad noe. scda a noe
usq ad abraham. tertia ab abraham us¬
q addauid. quarta a dauid usq ad tͣnsmi¬
grationẽ in babiloniã: qͥnta inde usq
ueniat ad iudicium: septima uͦ intelligit᷑
in requie scõꝵ. non in hac uita sed in
alia. ubi uidit reqͥescentẽ pauperem di¬
ues ille cum apud inferos torqueretur:
ubi non fit uesꝑa. qͥa nullus ibi rerũ
defectus ẽ. ¶Sexto die in genesi for¬
matur homo ad imaginẽ dei: sexta eta¬
te scłi manifestat᷑ reformatio nr̃a in no¬
uitate mentis. scđm imaginẽ eiꝰ qͥ creaũ
nos sicut dicit apłs.s fit uiro dormienti
coniunx de latere: fit xp̃o morenti eccłia
de sacramento sanguinis qͥ de latere mor¬
tui ꝓfluxit.s Uocatur eua uita ⁊ mater
uiuoꝵ que de uiri sui latere facta ẽ: ⁊ dic̃

Expanded text:
opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde usque ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius, qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniux de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita et mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ꝓphetias hebreas cuiꝰ gentis pater ẽ
abraham. nichil existimet p̃nuntiasse:
quis autẽ potest non dico una breui res-¬
ponsione qualem in hoc oꝑe habere co¬
artamur. sed quolibet ingenti uolumi¬
ne omĩa commerare p̃ conia ꝓpħarum
hebreoꝵ. de dño : saluatore nro iħu xͦ:¬
quandoqͥdem omĩa que illis continen¬
tur libris. uel de ipso dicta sunt uł ꝓpt̃
ipsum: Sed ꝓpt̃ exercitationẽ queren¬
tis ⁊ delectationẽ inuenientis: multo
plura ibi ꝑ allegorias ⁊ enigmata. par¬
tim solis uerbis insinuantur. partun
etiã facta narrant᷑. Ueruntam̃ nͥ aliqͣ
ibi manifesta eeñt. non cõprehendet᷑
sensus quo etiã obscura clarescerent:
qũãꝗ̃ ⁊ ex illis que figuris inuoluta
sunt.si quedã uelut sub uno aspectu
quasi contexta ponant᷑. ita coniunguis
in contestatione. xp̃i uoces suas. ut cuiꝰ¬
uis obtunsi furditas erubescat.ISex di¬
ebus in genesi consummauit ds̃ omĩa

Expanded text:
Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolumine omnia commemorare praeconia prophetarum Hebraeorum de domino et saluatore nostro quandoquidem omnia, quae illis continentur libris, uel de ipso dicta sunt uel propter ipsum. sed propter excitationem quaerentis et delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
semen abrahe om̃s filii. s in ysaãc uo¬
cabitur semen tibi. hoc est non hi qui
filii carnis hi filii dei. sed filii ꝓmissio¬
nis deputant᷑ in semen: qͥd ad hec respon¬
suri sunt. cum aꝑte alio loco de hoc se¬
mine ad abraham dicat᷑. in semine tuo
benedicent᷑ om̃s gentes terre: Nam si eo
tẽ pore hinc disputaremꝰ quo tempore
hoc exponebat apłs dicens. abrahe dic¬
te sunt ꝓmissiones ⁊ semini eiꝰ. non dicit
⁊ seminib tanquã in multis. sed tanqu̾ã
credere antequ̾ã uideret om̃s gentes
csedere in xp̃m qͥ predicat᷑ ex semine
abraham. Nunc uero cum hoc impleri
ideamus. quod tanto ante p̃nuntiatũ
legimꝰ. cum om̃s gentes iam benedicant᷑
in semine abrahe. cui dictum ẽ ante an¬
noꝵ milia. in semine tuo benedicent᷑
onnes gentes. qͥs tam ꝑtinacit̾ insaniat.
ut uel alium xp̃m qͥ non sit ex semine
abrahe conet᷑ inducere. uel de isto uero

Expanded text:
semen Abrahae, omnes filii: sed in Isaac vosemen Abrahae, omnes filii: sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: In semine tuo benedicentur omnes gentes terrae ? Nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat Apostolus dicens, Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus: non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam icredere, antequam uideret omnes gentes credere in Christum, qui praedicatur ex semine Abraham. nunc uero, cum hoc inpleri uideamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium Christum, qui non sit ex semine Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝓmissiones dei in illo etiã: & tu
mͥdicis israhelitas de. xp̃o nichil p̃dix¬
isse ꝓpħas : Quid gͥ restat nͥ ut eligã utm̃
manicheo credam fabulam uanam et
longam contra paulum narranti: an
paulo p̃monenti. siqͥs uobis euuangeli¬
tauerit p̃ter quã qđ euuangłitauimus
uobis anathema sit. Hic forte dicant.
Ostende nobis ubi sit xp̃c ab israhelitis
ꝓpħis p̃nuntiatus: quasi parua sit ista
auctoritas. qua dicunt apłi ea que in
hebreoꝵ ꝓpħarum litteris legimꝰ in xp̃o
eẽ completa: uł qđ dicit ipse dñs de sei¬
ẽe ꝯscͥpta.ꝓ inde qͥsqͥs hoc ostendere non
potuerit. ipse non intelligit: non apłi
aut . xp̃c aut sc̃ĩ codices mentiunt᷑. ue¬
runtam̃ ut multa non colligam. ⁊ hoc
unum cõmemorem qđ eodem loco apłs
consequenter dicit. non potest autem
excidere uerbum dei. non enĩ omnes
qͥ ex isrł hi sunt israhelite. neq qͥ sunt

Expanded text:
sunt promissiones dei, in illo etiam: et tu sunt promissiones dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas de Christo nihil praedixisse prophetas? quid igitur restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit? Hic forte dicant: "ostende nobis, ubi sit Christus ab Israhelitis prophetis praenuntiatus." quasi parua sit ista auctoritas, qua dicunt apostoli ea, quae in Hebraeorum prophetarum litteris legimus, in Christo esse conpleta; uel quod dicit ipse dominus de sconscripta. Proinde quisquis hoc ostendere non potuerit, ipse non intelligit: non Apostoli aut Christus aut sancti codices mentiuntur. Verumtamen ut multa non colligam, et hoc unum commemorem, quod eodem loco Apostolus consequenter dicit: Non potest autem excidere verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel, hi sunt Israelitae; neque qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ mortuum fuisse non credunt: Nã
quomͦ mortuum fuisse credunt: quẽ
mortale corpus habuisse non credunt:
Nos autẽ non illis tanquã eius xp̃i qui
fallax fuit. sed eiꝰ qͥ omĩno non fuit fal¬
lacib p̃dicatorib non credimꝰ: habemus
enĩ xp̃m uerum atq ueracem p̃dictũ
a ꝓpħis. predicatũ ab apłis. predicationis
Quiꝰd paulus breuissime. uerissimeq cõ¬
plexus est dicens. Nunc autẽ sine lege
iusticia dei manifestata ẽ: testificata ꝑ
legem ⁊ ꝓpħas. Quos ꝓpħas nͥ israhelitas:
quoꝵ eẽ aꝑtissime dixit ⁊ testamenta
⁊ legis constitutionẽ ⁊ ꝓmissiones: De
quo ꝓmissiones nisi de xp̃o: Qđ breuit᷑
alio loco determinat: cũ de. xp̃o loqͥt
dicens. Quot qͦt enĩ sunt ꝓmissiones der
in illo etiã. Dicit mͥ ppłis israhelitarum
eẽ legis constitutionẽ: dicit etiã. finis¬
enĩ legis xp̃c ad iusticiã omni credentiꝰ
dicit etiã de xp̃o loquens. qͦt qͦt enim

Expanded text:
quem mortuum fuisse non credunt? Nam quem mortuum fuisse non credunt? Nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus praedicatoribus non credimus. habemus enim Christum uerum atque ueracem, praedictum a prophetis, praedictum ab aquod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. quos prophetas nisi Israhelitas, quorum esse apertissime dixit et testamenta et legis constitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constitutioneomni credenti; dicit etiam de Christo loquens: quotquot enim
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. non qualem ipsi furrerunt: sed
qualem ipsi patres hebrei ꝓpħauerunt.
Sic enĩ idem apłs ait. Cum autẽ tͣnsieris
ad dñm: auferet᷑ uelamen. Neq enim
mirum ẽ qđ resurgenti xp̃o ⁊ dicenti.
oportebat impleri omĩa que scͥpta sunt
in lege moysi ⁊ ꝓpħis ⁊ psalmis de me.
nolunt isti credere: quando quidem. xp̃c
ipse narrauit. qͥd abraham dixerit im¬
mi sericordi cuidam diuiti cum apud in¬
feros torqueret᷑. ⁊ peteret inde mitti a¬
liquẽ ad fr̃s suos a quo docerent᷑. ne et
ipsi uenirent in illum locum torm̃toꝵ.
hoc enĩ ei dictum ẽ. Habent ibi moysen
ꝓpħas audiant illos. Et cum ille dix¬
isset non eos credituros nͥ aliquis resur¬
rexisset a mortuis: uerissime responsũ
est.Si moysen ⁊ ꝓpħas non audunt: nec
siqͥs a mortuis resurrexerit credent.
Quappt̃ isti non audientes moysen et
ꝓpħas: non solum a mortuis resurgenti
credunt. Quomͦ enĩ resurrerisse crediñ:

Expanded text:
Christum, non qualem ipsi finxerunt, sed Christum, non qualem ipsi finxerunt, sed qualem patres Hebraei prophetauerunt. sic enim idem apostolus ait: cum autem transieris ad dominum, auferetur uelamen. neque enim mirum est, quod resurgenti Christo et dicenti: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me, nolunt isti credere, quandoquidem Christus ipse narrauit, quid Abraham dixerit inmisericordi cuidam diuiti, cum apud inferos torqueretur et peteret inde mitti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi uenirent in illum locum tormentorum. hoc enim ei dictum est: habent ibi Moysenet Prophetas, audiant illos. Et cum ille dixisset non eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, verissime responsum est: Si Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis a mortuis resurrexerit, credent . Quapropter isti non audientes Moysen et Prophetas, non solum a mortuis resurgenti exisse non credunt. Quomodo enim resurrexisse credunt,
Abbreviated transcription (Latin):
que laudans atq cõmendans israhelitaꝵ
excellentiã. etiam hoc enumerauit qđ eoꝵ
sit legis constitutio: que si mala eẽt. non
utiq in eoꝵ laude poneretur. si autem
xp̃m non predicaret. non ipse dñs dic̾et.
si crederetis moysi crederetis forsitan ⁊ mͥ¬
de me enĩ ille scͥpsit: nec post resurrecti¬
onem sic ei attestaret᷑ dicens. oportebat
impleri omĩa que scͥpta sunt in lege mo¬
ysi ⁊ ꝓpħis ⁊ psalmis de me. Sed quia ma¬
nichei alium xp̃m predicant. non eum
quẽ predicauerunt a płi. sed suum ꝓprium
fallacem fallaciter. huius falsitatis sectato¬
res congruent̃ ⁊ ipsi mentiunt᷑: nͥ qđ im¬
pudenter sibi credi uolunt. cum se m̃tientis
discipłos eẽ ꝓfiteant᷑: contingit eis qđ de
ipsis infidelib iudeis dicit apłs. Cum
legit᷑ moyses: uelamen ẽ suꝑ cor eorũ.
sleq enuĩ aufert᷑ hoc uelanien ꝑ qđ non
intelligunt moysen nisi trausierint ad

Expanded text:
quae laudans atque commendans Israhelitarum quae laudans atque commendans Israhelitarum excellentiam etiam hoc enumerauit, quod eorum sit legis constitutio. quae si mala esset, non utique in eorum laude poneretur; si autem Christum non praedicaret, non ipse dominus diceret: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit, nec post resurrectionem sic ei adtestaretur dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. Sed quia Manichaei alium Christum praedicant, non eum, quem praedicauerunt apostoli, sed suum proprium fallacem fallaciter, cuius falsitatis sectatores congruenter et ipsi mentiuntur, nisi quod inpudenter sibi credi uolunt, cum se mentientis discipulos esse profiteantur: contigit eis, quod de ipsis infidelibus Iudaeis dicit apostolus: cum legitur Moyses, uelamen est super cor eorum; neque enim auferetur hoc uelamen, per quod non intellegunt Moysen, nisi transierint ad
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ẽ suꝑ omĩa deus benedictus in secula.
quid potest habundantiꝰ dici. qͥd exp̃ssius
declarari: qͥd sanctiꝰ cõmendari: Que ẽ enĩ
adoptio israhelitarum nͥ ꝑ filium dei: Unde
ad galathas dicit. Cum autẽ uenit pleni¬
tudo tẽporismisit ds̃ filium suum factũ
ex muliere factum factum sub lege. ut eos¬
dem romanos dicit: qͥd gͦ ampliꝰẽ iudeo aut
que utilitas circumcisionis : Multũ ꝑ omnẽ
modum. Primũ quidem: quia credita sunt
illis eloquia dei. Querant isti que sint elo¬
quia dei credita iudeis: & ostendant nobis
alia preter hebreoꝵ ꝓpħarum. Iam uͦ testa¬
menta cur dixit ad israhelitas p̃cipue ꝑ¬
tinere: nͥ quia ⁊ uetus testamentum illis
ẽ datum. ⁊ nouum in ueteri figuratum:
legis autem constitutionẽ que ifrahelitis
data ẽ. ñ intelligentes eiꝰ dispensationẽ.
quia iam non uult nosd̾s̃ ẽẽ sub lege s
sub grã. rep̃hendere isti solent imꝑitia
furiosa. Cedant gͦ auctoritati a postolice

Expanded text:
qui est super omnia deus benedictus in saecula. quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari ? quae est enim adoptio Israhelitarum nisi per filium dei? unde ad Galatas dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum dem Romanos dicit: Quid ergo amplius est Judaeo? aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. primum quidem, quia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae sint eloquia dei credita Iudaeis, et ostendant nobis alia praeter Hebraeorum prophetarum. iam uero testamenta cur dixit ad Israhelitas praecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legis autem constitutionem, quae Israhelitis data est, non intellegentes eius dispensationem, quia iam non uult nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent inperitia furiosa. cedant ergo auctoritati apostolicae,
Abbreviated transcription (Latin):
sultum sit.⁊ eos sue ꝓphetie congruent
apteq uixisse. In hac triptita disputati¬
one illud qđ pͥmo posui longum ẽ sic
ꝓbare. ut de illis omĩb libris testimonia
ꝓferam. quib ostendam xp̃m eẽ pre¬
dictum: sed huiꝰ hominis leuitatem.
grauissimo auctoritatis pondere conte¬
ram. Ita qͥppe non accipit ꝓpħas hebreos:
uersa uoce interrogasset utrum eum
acciꝑet. respondit ⁊ maxime: qͥd de illoꝵ
ꝓphetia dicat audiamꝰ. Paulus inqͥd seruiᷤᷤ
xp̃i iħu uocatus apłs: segregatus in eu¬
uangłium dei qđ ante ꝓmiserat ꝑ ꝓpħas
suos in scripturis scĩs de filio suo: qͥ factus
est ei ex semine dauid scd̃m carnem. Quid
uolunt amplius. nisi forte de aliis hoc ali¬
qͥbus ꝓpħis: non de nr̃is hebreis dictũ uolus
intelligi : Sed qͣm qͣm ꝑ quoslibet dictum
sit. de illo tamen filio dei ꝓmissum ẽ euan¬
gelium qͥ factus ei ex semine dauid scđ̃m
carnem. in qđ euangłium segregatum se

Expanded text:
sultum sit, et eos suae prophetiae congruenter sultum sit, et eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimonia proferam, quibus ostendam Christum esse praedictum; sed huius hominis leuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, uersa uoce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit: et maxime. quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, seruus Christi uocatus apostolus segregatus in euangelium dei, quod ante promiserat suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem . Quid vult amplius? Nisi forte hoc de aliis aliquibus Prophetis, non de nostris Hebraeis dictum velit intelligi? Sed quanquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen Filio Dei promissum est Evangelium, qui factus est ei ex semine David secundum carnem; in quod Evangelium segregatum se
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. nunꝗͣ uindemiari uuam de spinis. nec
de tribulis ficus. Quappter hec strictim in¬
terii ⁊ castigate ad incerrogationem tu¬
am responderim: qͥa queris cur non acci¬
piamꝰ ꝓpħas. Alioqͥn nichil eos de xp̃o pro¬
phetasse: habunde iam parentum nr̃aꝵ
libris ostensum ẽ. Ego uͦ illud adiciam
quia si hebraici uates xp̃m scientes et
predicantes tam flagitiose uixerunt:
iure ⁊ in ipsos dici poterit id qđ paulus
de gentium sapientib contestat᷑. quia
cum cognouissent dm̃ non ut dm̃ glori¬
ficauerunt aut grãs egerunt: s euanu
erunt in cogitationib suis. ⁊ intenebratũ
ẽ insipiens cor eoꝵ. Uides gͦ non eẽ mag¬
num magna cognosse. nisi ex eoꝵ uixe
prenuntiasse. neq si prenuntiauerunt.
eoꝵ testimonia nobis ꝓdesse. neq illos ip¬
sos ex eorundem testimonioꝵ dignitate
uixisse credamꝰ. Nos itaq de monstrabimꝰ
nobis ad fidei firmitatẽ ueritatẽq con¬

Expanded text:
esse "numquam uindemiari uuam de spinis nec esse "numquam uindemiari uuam de spinis nec de tribulis ficus." quapropter haec strictim interim et castigate ad interrogationem tuam responderim, quia quaeris, cur non accipiamus prophetas; alioquin nihil eos de Christo prophetasse abunde iam parentum nostrorum libris ostensum est. ego uero illud adiciam,. quia si Hebraici uates Christum scientes et praedicantes tam flagitiose uixerunt, iure et in ipsos dici poterit id, quod Paulus de gentium sapientibus contestatur: quia cum cognouissent deum, non ut deum clarificauerunt aut gratias egerunt, erunt in cogitationibus suis, et intenebratum est insipiens cor eorum . Vides ergo non esse magnum magna cognovisse, nisi ex eorum vixerpraenuntiauisse neque, si praenuntiarunt, eorum testimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitate uixisse credamus. nos itaque demonstrabimus nobis ad fidei ueritatem firmitatemque con
Abbreviated transcription (Latin):
alia huiuscemodi: ad que nugantes iu-¬
dei. tu de te testificaris dicebant. testi¬
moniũ tuũ non est uerũ. Quibus ipse.
Et si ego testificor de me. testimonium
meum uerum ẽ: qͥa non sum solus. Nam
⁊ in lege ur̃a scͥptum ẽ: duoꝵ hominũ
testimoniũ uerum eẽ. Ego sum qͥ testi¬
ficor de me: ⁊ testificatur de me qui
misit me pater. Non dixit ꝓpħe. Ad hec
⁊ ipsa oꝑa sua sibi in testimoniũ uocat.
si mͥ non creditis dicens. oꝑib credite.
Non dixit. si mͥ non creditis: ꝓpħis cre¬
dite. Quappt̾ nos testimoniis de saluato¬
re nr̃o nullis egemus: exempla tantũ uite
honeste. ⁊ prudentiã. ac uirtutem. in pro¬
phetis querimus: quoꝵ nichil in iudeoꝵ
fuisse uatibus. quia te non latuerit sen¬
tio. Siqͥdem consulente me cur eos accipi¬
endos putares: non in ꝓuide nec inurba¬
niter silentio eoꝵ mandatis oꝑibus. in so¬
la transiliuisti p̃sagia: oblitus utiq scͥptũ

Expanded text:
alia huiusmodi. ad quae ringentes Iudalia huiusmodi. ad quae ringentes Iudaei "tu de te testificaris" dicebant; "testimonium tuum no.n est uerum." quibus ipse: etsi ego testificor de me, testimonium meum uerum est, quia non sum solus. nam et in lege uestra scriptum est: duorum hominum testimonium uerum est. ego sum, qui testificor de me, et testificatur de me, qui misit pater, non dixit: prophetae. ad haec et opera ipsa sua sibi in testimonium uocat, si mihi non creditis, dicens, operibus credite; non dixit: si mihi non creditis, prophetis credite. quapropter nos testimoniis de saluatore nostro nullis egemus; exempla tantum uitae honestae et prudentiam ac uirtutem in prophetis quaerimus, quorum nihil in Iudaeorum fuisse uatibus quia te non latuerit sentio, siquidem consulente me, cur eos accipiendos putares, non inprouide nec inurbaniter silentio eorum mandatis operibus in sola transiluisti praesagia, oblitus utique scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
tur: sed p̃cipiendi auctoritate in eccl̃iasti
potiꝰ siqͥd habes: cur debeamꝰ ꝓpħas
acciꝑe. ꝓpter testimonia inqͥt que de
xp̃o prefati sunt. Ego quidem nulla in¬
ueni: quãuis attentiꝰ eos ⁊ curiosissime
legerim. Sedtam̃ ⁊ hoc eneruis fidei con¬
fessio est: in xp̃m sine teste ⁊ argum̃to
non credere. Nempe ipsi uos docere sole¬
tis. id circo nichil eẽ curiosius ex qͥrendũ
qͥa simplex sit ⁊ absoluta. xp̃iana creduli¬
tas. Quomͦ nunc fidei simplicitatẽ destru¬
itis: iudiciis eam ac testib fulciendo. &
hoc iudeis : Aut si uobis pͥma sententia
displicet. idcircoq transitis in alterã:
qͥs fidelior uobis eẽ debet t̾estis quam
ds̃ ipse defilio suo. qͥ non ꝑ uatem. nec
ꝑ interpretẽ. sed ultro celitus erupta uo¬
ce cum eum mitteret ad terram dixit.
hic ẽ filius meus dilectissimꝰcredite illi:
Nec non ⁊ ipse de se. Apatre meo ꝓcessi:
⁊ ueni in hunc mundum. Atq multa

Expanded text:
tur, sed praecipiendi auctoritate in ecclesiastictur, sed praecipiendi auctoritate in ecclesiasticpotius, si quid habes, cur debeamus prophetas accipere. propter testimonia, inquit, quae de Christo praefati sunt. ego quidem nulla inueni, quamuis adtentius eos et curiosissime legerim. sed tamen et hoc eneruis fidei confessio est in Christum sine teste et argumento non credere. nempe ipsi uos docere soletis idcirco nihil esse curiosius exquirendum, quia simplex sit et absoluta christiana credulitas. quomodo ergo nunc fidei simplicitatem destruitis indiciis eam ac testibus fulciendo et hoc Iudaeis? aut si prima uobis sententia displicet idcircoque transistis in alteram, quis fidelior uobis esse testis debet quam deus ipse de filio suo, qui non per uatem nec per interpretem, sed ultro caelitus erupta uoce, cum eum mitteret ad terram, dixit: hic est filius meus dilectissimus, credite illi? necnon et ipse de se: a patre meo processi et ueni in hunc mundum atque multa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illam mutationẽ in suo quodã gen̾e
spiritale erit. qđ mͦ animale ẽ. Semina¬
tur enĩ corpꝰ animale sicut ad cornthioᷤ
idem dicit: resurget corpus spiritale.
in carne. qͥa non erant in spe rerum car¬
nalium. quãuis ad huc corruptibilem
carnẽ mortalemq portarent: quanto
expressius de. xp̃o diceret. qđ eum iam
non nouerat scđm carnẽ. in cuiꝰ corꝑe
etiã re ipsa iam ꝑfectũ erat qđ illi in
spe ꝓmissum tenebant: Quanto gͦ meliꝰ.
quanto religiosius diuine scͥpture ita
ꝑtractant᷑. ut discussis om̃ib concordare
inueniant᷑: quam deficiente homine
in questione quã soluere non potest. tan¬
quã uere in parte acceptent᷑. ⁊ tanqͣm
rant saperet. quaꝗͣ hoc ad similitudinẽ
dixerit nondum tamen erat spiritalis:
qualis iam erat cum scriberet que ad ec¬
clesiarum edificationẽ non ꝓficiendi ex-¬
ercitatione in studiosoꝵ manib uersaren¬

Expanded text:
per illam mutationem in suo quodam genere per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit, resurget corpus spiritale. in carne, quia non erant in spe rerum carnalium, quamuis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent., quanto expressius de Christo diceret, quod eum iam non nouerat secundum carnem, in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum erat, quod illi in spe promissum tenebant! quanto ergo melius, quanto religiosius diuinae scripturae ita pertractantur, ut discussis omnibus concordare inueniantur, quam deficiente homine in quaestione, quam soluere non potest, tamquam uerae in parte acceptentur et tamquam rant, saperet, quamquam hoc ad similitudinem dixerit, nondum erat tamen spiritalis, qualis iam erat, cum scriberet, quae ad ecclesiarum aedificationem non proficiendi exercitatione in studiosorum manibus uersaren
Abbreviated transcription (Latin):
benignitate suꝑ nos in xp̃o iħu. Hinc ẽ
⁊ illud. Cum enim eẽmus in carne: pas¬
siones peccatoꝵ que ꝑ legem sunt oꝑa¬
bant᷑ in menbris nr̃is. ut fructũ ferrent
morti. Ita enĩ dixit cum eẽmus in carne.
quasi iam non eeñt in carne: qđ ita intel¬
ligit᷑. cum eẽmus in spe rerum carnaliũ.
quando lex que impleri non potest nisi
ꝑ caritatẽ spiritalem. ad hoc suꝑ eos erat.
ut ꝑ preuaricationẽ habundaret delic¬
tum. ut postea reuelato nouo testam̃to.
ꝑ indulgentiã suꝑ habundaret gratia.
hinc similiter ⁊ alibi dicit. Qui aut̃ in
carne sunt: deo placere non possunt.
Et ne putaret qͥsquam eos dictos qui
nondũ mortui sunt. statim subiecit. uos
autẽ non estis in carne s in sp̃u: idẽ qͥ
in spe carnalium bonoꝵ sunt deo pla¬
cere non possunt: uos autẽ non estis
in spe carnalium sed in spe spiritaliũ
id est regni celoꝵ: ubi ⁊ ipsum corpus

Expanded text:
benignitate super nos in Christo Iesu. hinc est benignitate super nos in Christo Iesu. hinc est et illud: cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex, quae inpleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut per praeuaricationem abundaret delictum, ut postea reuelato nouo testamento per indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret quisquam eos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
multam dilectionẽ qua dilexit nos. et
cum essemꝰ mortui peccatis. conuiuificaũ
nõ xp̃o: cuiꝰ grã sumꝰ salui facti. Qđ enim
hic dixit conuiuificauit nos xp̃o: hoc
dixit ad corinthios. ut qͥ uiuunt iam non
sibi uiuant. sed ei qͥ ꝓ ipsis mortuus est
⁊ resurrexit: ⁊ qđ hic dicit cuius gratia
sumꝰ salui facti. iam uelut ꝑfectum sit
loquit᷑ qđ in spe tenet. Nã q̃ paulo ante
commemoraui a ꝑtissime alibi dicit. spe
est. ⁊ simul inqͥt excitauit. ⁊ simul sed̾e
fecit in celestib in xp̃o iħu. Certe enĩ
in celestib iam xp̃c sedet: nondum aut̃
nos. Sed quia spe certa qđ futurum est
iam tenemꝰ. si mul sedere nos dixit in ce¬
lestib: nondũ in nobis sed iam in illo.
lamq ne putares iam nunc ẽẽ ꝑfectũ
qdđ in spe ita dicit᷑ tanꝗͣ ꝑfectum sit.
atq ut intelligas adhuc futurum: seqꝰt᷑¬
& dicit. ut ostenderet in suꝑuenientibus
scłis suꝑhabundantes diuitias gr̾e sue ii

Expanded text:
cordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur, quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim inos; sed quia spe certa quod futurum est iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum quod in spe ita dicitur, tamquam perfectum sit, atque ut intellegas adhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ scđm carnem apłs nouerat. ꝓpt̃
spẽ future immortalitatis in cuiꝰ expec¬
tatione ii uebant. que in xp̃o iam non
spes sed res erat: quẽ ⁊ si nouerat scđm
carnem cum adhuc moriturus eẽt: iam
tũ non nouerat: quia eũ resurrerisse
nouerat. ⁊ ultra ei mortẽ non domina¬
turam: & qͥa om̃s in illo ⁊ si nondum
interim in spe. qđ in re postea ꝑficiat᷑.
in .xp̃o habet iam qđ in se sperat. Itaq
nunc uetera transierunt scđ̃m spem.
quia mͦ iam non ẽ tempus ueteris
testamenti. qͦ temꝑale atq carnale
regnum expectetur adeo: ⁊ facta sunt
omĩa noua scđm eandem spem. ut reg¬
num celoꝵ ubi nulla erit mors atq cor¬
mimica nouissima destruetur mors.
a fient omĩa noua cum corruptibile hoc
induerit incorruptionẽ ⁊ mortale hoc
induerit immortalitatẽ. qđ iam factum
ẽ in xp̃o: quẽ scđm rem iam non noue-¬
rem sed scdm spem neminem nouerat
scđ̾m carnem: qͥa illiꝰ grã sicut idem
ad ephesios dicit sumus salui facti. Nam

Expanded text:
m carnem apostolus nouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo etsi nondum interim in, spe, quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corinimica nouissima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, quod iam factum est in Christo, quem secundum rem iam non nouerem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumus salui facti. nam
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ⁊ acceptum ẽ coiam saluatore nr̃o
deo: qͥ om̃s homines uult saluos fieri. et
magnitionẽ ueritatis uenire. Ex hoc qͥp¬
he etiam illis credentib constructa sunt
domicilia pacis: basilice. xp̃ianarun
gregatioñ nouellate uinẽẽ ppłi fideliũ:
& plantati horti ubi etiã inter omĩa holera
gͣnũ illud sinapis regnat: sub cuiꝰ umbracłis
longe lateq porrectis. etiam altipetax
suꝑbia gentiũ tanquam in celi uolatili¬
bus confugiendo reqͥescit. Nam qđ etiam
post septuaginta annos scđm eiusdem
iheremie ꝓphetiam reditur ex captiuita¬
te. & templum renouat᷑: qͥs fidelis xp̃i non
intelligat. post euoluta tempora que sep¬
tenarii dierũ numeri repetitione trans¬
currunt. etiã nobis idẽ eccłie dei. ad illã
celestem iherusalem. ex huiꝰ scłi ꝑegͥnatio¬
uere sacerdoten magnum. cuiꝰ figuram
gerelut ille iħc sacerdos magnus illiꝰ
uidit in sordido habitu. de uictoq dia¬
bolo qͥ ad eiꝰ accusationẽ stabat ablatam

Expanded text:
um et acceptum est coram saluatore nostro deo, qui omnes homines uult saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis, basilicae christianorum congregationum, et nouellatae uineae, populi fidelium, et plantati horti, ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat. sub cuius umbraculis longe lateque porrectis etiam altipetax superbia gentium tamquam in caeli uolatilibus confugiendo requiescit. nam quod etiam post septuaginta annos secundum eiusdem Hieremiae prophetiam reditur ex captiuitate et templum renouatur. quis fidelis Christi non. intellegat post euoluta tempora. quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt, etiam nobis, id est ecclesiae dei. ad illam caelestem Hierusalem ex huius saeculi peregrinatiouere sacerdotem magnum, cuius figuram gerebat ille Iesus sacerdos magnus illiusuidit in sordido habitu deuictoque diabolo, qui ad eius accusationem stabat. ablatam