comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
haec cariuatẽ quae .ẽ. uinculũ ꝑfectionis. & adtimo¬
heũ. finis inquit pruecepti ẽ carits: & adiungens
qualis curitas: decorde inquit puro & conscientia
bona & fide non fictu. Adcorinthios aut̃ cũ dic̃ omnia
unã cũ curituae fiunt: Satis ostendit &iã ipsus correp¬
tiones quas aspenes & amares sentiunt qui corripiunt
cũ caritute eẽ fuciendas: Vnde & alibi cũ dixiss&
corripite inqui&os consolamini pusillanimes susci¬
pite infirmos patientes estote adomnes: Mox sub¬
iunxit. uid& enequis malũ ꝓmalo alicuireddat. Er¬
go & quando corripiuntur inqui&i: Nonmalũ ꝓmulo
sed potius bonũ redditur. Huec aut̃ omnia quuenisi
mutuã interuos caritatẽ ꝑp&uo habentes quia caritus
cooperit multitudinẽ peccatorum Dicitaiã apłsia cobus¬

Expanded text:
haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nismutuam inter vos charitatem perpetuam habentes, quia charitas cooperit multitudinem peccatorum . Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
huec ẽ. ad nuntiatio quã audiuimus abinitio ut diliga¬
mus inuicem. Itemq alibi hoc ẽ inquit manditũ
inuicem: &iterum hoc inquitmanda tũ hubemus ab
ipso ut qui diligit dm̃ diligat& frua rẽsuũ. & pauulo post
in hoc inquit cognoscimus quia diligimus filiosdĩ cũdñ
diligimus & p̃cepta eius fucimus. Hoc e. enĩ dilectio
dĩ ut p̃ceptueius seruemus & pnrecepta illius grauia
non sunt. Et inepistola secunda scriptũ .ẽ. Non quasi
p̃ceptũ nouũ scribã tibi sed qđ habuimus ab initio ut
diligamus inuicẽ : Dicit &iã ipse dñs ilis induobus
p̃ceptis dilectionis dĩ & dilectionis ꝓximi totĩdegem

Expanded text:
est annuntiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum amus invicem . Et iterum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus, et praecepta ejus gravia non sunt . Et in Epistola secunda scriptum est: Non quasi praeceptum novum scribam tibi, sed quod habuimus ab initio, ut diligamus invicem . 36. Dicit etiam ipse Dominus Jesus, in duobus praeceptis dilectionis Dei et dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
sed ille facit ut uelimus bonũ de quodictũ .ẽ. qđ paulo
ante posui qđ pnceparatur uoluntus adño Dequo
dictũ .ẽ. ad ño gressus hominis dirigentur &iuã eius
uol&. De quodictũ .ẽ ds̃ ẽ. quio peratur in uob & uel¬
le Certũ ẽ nos fucere cũ fucimus sed ille fac̃ ut fuci¬
amus prebendo uires efficacissimas uoluntati qui
dix̃ faciã ut iniustificationib meis ambul&is & iudi¬
camea obseruais & faciatis: Cũ dic̃faciã ut faciatis

Expanded text:
sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur uoluntas a domino, de quo dictum est: a domino gressus hominis dirigentur, et uiam eius uolet, de quo dictum est: qui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et faciatis. cum dicit: faciam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
multa dĩ mandata sunt contxsuꝑbiã. Iam nouitea si
uoluerit conseruabitea: Quare ergo paulo postdicit
dñẽ pat̃ &ds̃ uitue meae elationẽ oculorũ nedederis mihi
Iam dixeratei lex non concupisces. uelitergo & fuciat
qđ iub&ur quõ si uoluerit conseruabit mandatu. qua¬
re sequitur &dicit concupiscentiũ a ueste ame : Controe
luxoriã ds̃ quã multamandauit faciatea : quia siuolue¬
rit conseruabit mandata. Quid ẽ qđ clumat ad dm̃
uentris app&itio & concubitus ne ad p̃hendat me
si huec ei in p̃senti diceremus: Nectissime nobis res¬
ponder& & dicer& : existu onrtione mea quiahuec
ad nõp&o Incelligite quo modo dixerim siuolueris
conseruabis mandata. Cestũ ẽ enĩ nos mandata ser¬
uare siuolumus. sed quia p̃puratur uoluntas ad ñõ
ab illo p&cendũ ẽ. ut tantũ uelimus quantũ sufficit
ut uolendo faciamus. Certũ .ẽ. nos uelle cũ uolumus

Expanded text:
multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum uelimus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus;
Abbreviated transcription (Latin):
utile est possecũ uolumus Nã quid ꝓdest si quod non
possumus uolumus. Aut qđ possumus nolumus : Ma
non iuber& dr̃ qđ scir& non posse ab homine fieri : Quis
hoc nesciat : sedideo iub& aliqua quae non possumus :
ut nouerimus quid abillo p&ere debeamus. Ipsa ẽ
enĩ fides quue orando imp&nat qđ lex imperat:
eniq: ipse quidix̃ si uolueris conseruabis mandatu :
in eodem libro ecclesicstico aliquanto post dicit: quis
dabit in ore meo custodic̃ & suꝑ labia mea signaculũ
astutũ Nefoste cudã ab eo & lingua mea ꝑdatme:
amceste mandata accipenaet cohibe linguã tuã a ma
& lubiatua nelo quaturdolũ. Cũergo uerũ sit qđ dixit si
uolueris conseruabis mandataquarequuerit in oresuo
duri custodiã : similis ei quidic̃ in psidmo pone dnecusto¬
diã orimeo : Nonei sufficit mandatũdi & uoluntus sua
quando quidẽ si uoluerit conseruabit manduta : quam

Expanded text:
utile est posse, cum volumus: nam quid prodest, si quod non utile est posse, cum volumus: nam quid prodest, si quod non possumus volumus, aut quod possumus nolumus? CAPU« Non juberet Deus, quod sciret non posse ab homine fieri. » Quis hoc nesciat? Sed ideo jubet aliqua quae non possumus, ut noverimus quid ab illo petere debeamus. Ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. Denique ipse qui dixit, Si volueris, conservabis mandata; in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit. Qudabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam
Abbreviated transcription (Latin):
modo ergo qđ dicit fucite uob. hoc dic̃ dubo uobis : Quure
iub& sipsedaturus est: quuredat sihomo facturus ẽ
nisiquiadat qđ iub& cũ udiuuat ut faciat cui iub&
emꝑ .ẽ. aut̃ in nob uoluntas libenx. sed nonsemꝑ .ẽ. bona.
Aut enĩ austitia libert . ẽ quando seruit peccuto & tunc
ẽ. mala. aut a peccato libenx ẽ quando seruit iustitiȩ
& tunc ẽ bona. Cnatia uero dĩ semꝑ .ẽ. bona & ꝑ hanc
fit ut sit homo uoluntatis bonae : qui prius fuit uolun¬
tatis malue : Perhã nc &iã fit ut ipsa bonauolunt as
quue iam. eẽ. coepit augeatur. & tũ mugna fiat ut pos¬
sit implere diuina mandata quue uoluerit cũ uudde
ꝑfecte que uoluerit : Ad hoc enĩ ual& qđ scriptũ ẽ. siuo¬
iueris conseruabis mandata ut homo qui uoluerit &
non potuerit nondũ seplen e uelle cognoscut &or&
ut habeattuntã uoluntatẽ quanta sufficit udim¬
plenda mundata : sic quippe adiuuatur ut fuciat quod
iub&ur. Tunc enĩ utile .ẽ. uelle tũ possumus : & tunc

Expanded text:
modo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc est bona. gratia uero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non pout habeat tantam voluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. Sic quippe adjuvatur, ut faciat quod jubetur. Tunc enim utile est velle, cum possumus; et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
fuciebatis & dubo curneũ unde faciatis : & hoc quid ẽ
nisi aufenx̃ cordurũ unde non faciebatis. & dabocor oboe¬
dientis unde faciatis : Ille facit ut faciamus cuidic̃ homo
poned nẽ custodiã orimeo. Hoc ẽ enĩdicere fac ut ponã
custodiã orimeo. Quod beneficiũ dĩ iam fuerat consecu¬
tus quidix̃ posuiorimeo custodiũ: Quiergo uult fucere
dimandatũ & non potest : iã quidẽ hab& uoluntutem
ona : sed udhuc paruã & inualidã: Poterit autẽ cũ ma¬
nã habuerit & robustam: Quundo enĩ mustyres mag¬
na illu mandatu fecerunt magna utiq uoluntate: hoc
est magna curitute fecerunt: Dequa caritate ipsedñs
ait. maiorẽ hanc caritatẽ nemohab&: quãut animã suã
ponat ꝓamicissuis. Vnde & apłsdicit qui enĩdiligit¬

Expanded text:
e faciatis? et hoc quid est nisi ut "auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor oboediens, unde faciatis"? ille facit, ut faciamus, cui dicit homo: pone, domine, custodiam ori meo; hoc est enim dicere:, "fac, ut ponam custodiam ori meo". quod beneficium dei iam. fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. unde et ap
Abbreviated transcription (Latin):
do ficimus. scimus inquit quõ diligentibus dm̃ omnia
cooperaturinbonũ. quid ẽ omnia nisi & ipsas terr¬
biles sceuasq passiones sarcina quippeilla quae infir¬
mcctigiuis ẽ leuis efficitur caritati : Talib: enim
tutẽ comendeis a postolus dicit quis nos sepa ribit

Expanded text:
do facimus: sdo facimus: scooperatur in bonum. quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim tatem, commendans apostolus dicit: quis nos separabit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximũ tuũ tãquã teipsum. Dilectio ꝓximi madũ non
openrtur. plenitudo ergis dilestio : Ipsa caritatẽ ap
p&rus nondũ habuit : quando timore dnm̃ ter negiũ.
Timor enĩ non .ẽ. incaritate sicut ait iohannes euangelis¬
ta inepistola sua. sed ꝑfectu caritus forus mittir timo¬
rẽ &tum quã uis purua & in ꝑfectu non de erat
quando dicebat dño animã meã ꝓteponã: putubat
enim seposse qđ se uelle sentiebat: & quis istã & sipar¬
uũ dure coeperaet curnatẽ. Nisi illequi prueparat uo¬
luntutẽ : & cooperando ꝑficit. qđ o perando incipit᷑
Quo ipse ut uelimus operatur incipiens: qui uolentib
cooperitur ꝑficiens. Propt̃ qđ ait upłs cestus sum
sine uolunus iu faciamus nobiscũ cooperatur. iuolinon
sine llo uelopenente ut uelimus uel cooperante cũ uolu¬
reus ai bona pi&atis openx nihil uademus. Deopenen¬
te ulesut uelimus dictũ ẽ. ds̃ ẽ enĩ quiopenrtur inuos
dusellamdecoopenrnte illo cũ iã uolumus & uolon¬

Expanded text:
. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens? propter quod ait apostolus: certus sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolen
Abbreviated transcription (Latin):
heresem cũ fuiss& diutius disputatum & icm ad con¬
cilia epis copalia nouissima necessititẽ ꝑuentũ . ẽi
Vnde uobis non quidem omnia : sed tumen aliqua
legendu direxi, Nosergo ad beneo pentndũ spem
non babeamus in homine firmantes carne bnechu nr̃i:
neca dño discedat coretirm̃ : sed eidicat adiutor meus
esto rederelinquas me neq despicias me di falũ turis
soes ser iptamde cuedis simi sicut superiorib tesamonus
abencdi eẽ in bounine libenũ uoluntatis arbitriumo sie

Expanded text:
haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad conhaeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus . 7. Proinde, charissimi, sicut superioribus testimoniis agendum esse in homine liberum voluntatis arbitrium; sic
Abbreviated transcription (Latin):
gloriari. & spemrecte uiuendi inseipsoponere ut so¬
quatur eum maledictum hieremiuȩ ꝓphauo dicentis:
maledictus homo quisꝑem hab& in homine & fiemnat
s& alicui uideri ideodictũ ẽẽ maledictus homo qui spe
hab& in homine : Vt nemohabeat spem inal teroibo¬
mine sed inse: ut ergo ostendera sic sȩ ad monuirro ho¬
qunemi ut nec in se ipsohaber& spem : propterea cum
diai e ncale dictur homo quis pemhaba inhoni nu
pioꝵ addidit & fimat carne buxchii siui  boutcinum
ꝓpocentia posiut openandi. In nomine aut̃ carnis.
intelligenda .ẽ. humana fragilitas : ac ꝑ hoc firmat
curnẽ bnrchii sui qui potentiã fragilem atq in uadidam
id ẽ. humanã sufficere sibi ad bene o perandũ putat fiec
adiutorium spenit adño : Propter hocenim subiecit:
& ad nõ discedit coreius : Talis ẽ heresis pelugiana Non
antiqua sedunte non multũ tẽpus ex ostã contraequã

Expanded text:
gloriari, et spem recte vivendi in se ipso ponere, ut segloriari, et spem recte vivendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Jeremiae prophetae dicentis, Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat  semet ipso", posset allcui uideri ideo dictum esse: maledictus homo, qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. ut ergo ostenderet sic se admonuisse neminem, ut nec in se ipso haberet spem, propterea, cum dixisset: maledictus homo, qui spem habet in homine, mox addidit: et firmat carnem bracchii sui. bpro potentia posuit operandi: in nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas; ac per hoc firmat carnem brachii sui qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sufficere sibi ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propter hoc enim subjecit, et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam
Abbreviated transcription (Latin):
nuss ia ipst̃o scientiam : Nedicat unurquisq nesciui non
& uendias peior appareat de quo dictum ẽ uerbis non
ep endiabitur seruus durus sienim & intellexerit non
ob audia pi qucendo acut̃ dicit homo nom possũ facere
⁊a denae cepitur quõ concuris centia in ea uinco: Iã
quidem de gnoraentia non haba excusationom nec dñ
caus atur in cordesuo sel mdũ suũ in secognoseit cecdola
cuitumendicit apłs: Noliuinciamalo seduince inbono
qud lo mol ifitutiq cuidicitur noliuinci arbitrium sno¬
diumatestimonia & quȩũq alia sunt quae sine dubi¬
tatione sunt plurima : Indefensioneliberi arbitri sic
intellogantur ut aduitampiam &bonã conuersatio¬
nem cui merces aderna deb&ur adiutorio & qratiae
dĩ locus non relinquatur : Et cudeat miser homo
quando beneuiuit & beneoperatur uel potius bene
uiuere & beneoperari sibi uid&ur inseipso non in dño

Expanded text:
mus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non mus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non st intellectus, quamuis peior apparet de quo dictum est: uerbis non emendabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. quando autem dicit homo: "non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea uincor", iam quidem de ignorantia non hacausatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet; cui tamen dicit Apostolus, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Et utique cui dicitur, Noli vinci, arbitrium divina testimonia, et quaecumque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii, sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in se ipso, non in Domino
Abbreviated transcription (Latin):
quilegeni nesciunt in peccatissuis quã illos quisciutt
peius enim uid&ur ee perire quã iudicuri Sed cũ
hoe degentub &deqidaois loquer&ur quia illisi nelege
sudt ist ui lagẽ aeceperunt: Quis aude at dicorgo
Acphoc ite iudicabuntur ut percant Nuam sipeio
eo conditio nescientium quã scientium legedĩ : quomo¬
do uenũ erit qđ ineuangelis d̃r ait seruus quinercit
uoluntaẽ dõsuu & fucit digna plugis uapulabit pcuica
S eruus aut̃ qui scit uoluntatẽ dominisi & facit dignio
ptagis uapulubit malta : Ecce ubi ostendit gtaliur
meetaded comniue seuenten: quã nescientem: Necta¬
uten edseqi ea asugiandũ ẽ adignonentiae tenebnis
ut sre is quuis qrirquirat ex curationem Aluid e. enĩ
nos dneo alinelseire nolunse  Noluntas quipre argui¬
tar ureo diquodicitur noluit intolligoro i besa rgera
sedecusm quit̃ quã simpliciter nesciunt scem nolus¬
no e xeussid ut sempit̃ nogne non ardeat si propterea
nareiedidit qui nonuuiduit omnino quid eredera

Expanded text:
qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat Iudaeos, ac per hoc ita iudicest conditio nescientium quam scientium legem Dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet
Abbreviated transcription (Latin):
qui ppehomo prueuaricator .ẽ. legis : Sicut & in
alio locodicit. ubi enim lexnon .ẽ. nec puaricatio
st: Propter hoc a libi ait: ut seruiamus in noui
intelligi litterxe u&ustatẽ: Nouitatẽ uero sp̃s quid
nisi gnatiam : &neputur&ur accus asselegẽ uel
rep̃hendisse: Continuo sibi opposuit quȩstionem
&ait quidergo dicemus lexpeccatũ ẽ absit : Dein¬
de subiunxit sed peccatũ non cognoui nisi ꝑlegem:
Hoc ẽ qđ dixerat ꝑlegẽ cognitiopeccati Nam con¬
cupiscentiã inquit ne sciebã nisi lex dicera : non con¬
cupis ces: Occasione autẽ accepta peccatũ ꝑmanda¬

Expanded text:
quippe homo praevaricator est legis, sicut et in quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitintelligi litterae vetustatem, novitatem vero spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
urãm ipsorũ sudutẽ opertemini: Quando enĩ iuba ur
uc operentur liberũ eorũ conuenitur arbitriũ sed
id eo cũ timore & tremore nesibi tribuendo qđ bene
openentur debonis tũ quã suis extollantur operibus : Tcam
intimore & tremore horũ uerborũ nrtionem reddidit dicen
ds ẽ. enim qui openrtur in uobis: Iuiq fr̃s deb&isquidẽ¬
ꝑliberum arbitrium non fucere mala & fucerebona: Hoc
enim nobis lexdi pruecipit in librissc̃is siue u&eribus siue
nouis: Sedlege mus & adiuuante dño intellegicmus apłm
dicentem quia noniustificubitur exlege omnis caro corã
tio: Quundo aut̃ cognoscit homo peceatũ sinon adiuu&
utia ut cognitũ caueatur sine dubiolex inx̃ openxtur
Quod alio loco ipse apłs dixit ipsius enĩ uerba sunt : Lex
inx̃ operatur y hoc aut̃ dixit: quia ira dĩ macior ẽ. p̃uuri¬
cutore : qui ꝑlegẽ cognoscit peccitũ & ti menfacit: talis

Expanded text:
vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. TanquaCum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timeliberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram tio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis
Abbreviated transcription (Latin):
cũprius dixiss& stipendiũ peccatimors : merito enĩ
stipendium quiu malitiuȩ diabolicue mors uaerna
tũ quã debitũ redditur : ubicũ  possa dicere & reste
dicere stipendiũ aut̃ iustitiae uita u&erni: Malut
dicere gnetia aut̃ diuitu a derna : ut hinc intellegeremus
non pmeritis nr̃is dm̃nos ad u&ernã uitã sed psua mise¬
uxtione ꝑducere De quo in psalmo dicit homo eius ani¬
mue suuẽ quicoronatte inmis eratione & misericodia
uquid non coronat bonis operib: redditur : sed quia
ipsabona opena ille inbonis opentur de quotictũ e:
ds̃ ẽ enĩ quio penatur in uobis & uelle &operari ꝓbona
uoluntute : Ideo dixpsalmus coronatte in iniseneti¬
ome & miseri cordia quia eius miseratione bona opera¬
mus quib coronu redditur: Non enĩ quiadix dr̃ c̃enĩ
qiuio peratur in uobis & uelle &operari probonauolun¬
sute ⁊ deoliberũ arbitriũ abstuls soputandure: quod
sutaess& non superius dixissa: cũ timore atremqao

Expanded text:
cum prius dixisset, Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore
Abbreviated transcription (Latin):
quiu neq scientia diuinue legis neqnatunt Neq sola
remissio pecctorũ ẽ illa gratia quae ꝑihm̃ xp̃m dnim̃
nondutur sedipsa fucit utlex impleatur ut natura
liber&ur nepeccatũ domin&ur Cuergo in sston¬

Expanded text:
quia neque scientia divinae legis, neque quia neque scientia divinae legis, neque remissio peccatorum, est illa gratia quae per Jesum Christum Dominum nostrum datur; sed ipsa facit ut lex impleatur, et natura liberetur, ne peccatum dominetur. XVIII. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ qua diuinis p̃ceptis oboedir& & tamendonũ
dĩ ẽ sine quo seruuri castitatis p̃cepta non possunt:
Vide ait ille in libro sapientiae : cũ scirẽ quianemo. eẽ
potest continens : nisi ds̃ d&: & hocipsũ enat sapientiae
scire cuius ea hocdonũ: Vt aut̃ istu non seruentur
castitatis scã mandatu unusquisq tẽptatur a con¬
cupiscentia sua abstractus & in lectus. Ubi sidixerit
uolo seruare sed uincor a concupiscentiamea Nespon¬
dit scriptur libero eius arbitrio qđ iã superius dixi
ubrum quẽ seripsit deoratione dominica diligenter lega¬
os niquatũ uos dñs adiuuauerit intelligatis memorieq
rumdeb ibiin debitis quȩ ad modum sic allo quatur libe¬
cur arbitrium eocum quos conseriptione sin sertino nis
edificit on iostendat cumenea quac implencda uidens
inlege Inonitione eẽ poscenda : qdutiqu lecinis sino
sores sed influtores a pruecipitatores liberi arbitrit

Expanded text:
luntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei luntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixibrum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime sores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii,
Abbreviated transcription (Latin):
capiunt uerbũ hoc sed quib datũ .ẽ: Quib: enĩ non
ẽ. ditum : aut nolunt aut non implent qđ uolunt:
Quib aut̃datũ .ẽ. si uolunt ut impleant qđ uolunt. Itaq
ut hoc uerbũ qđ non ab omnib: capitur ab aliquib capi¬
atur & didonũ .ẽ & liberũ arbitrium Deipsa quoq
tium: & pudiutiã coniugalẽ ꝑquã non fiunt adulteria
& ꝑfectiorem continentiam ꝑquã nullus concubitus
quȩritur suo sermone commendans & hoc & illud donõ
dĩ eẽ monstrauit. Scribens ad corinthios & ad mo¬
nens coniuges nese inuicem fixudent ꝯ quescũ ad mo¬
nuss& : adiecit. Uellem aut̃ omnes homines. ẽẽ sicut
meipsum : quiautiq: ipse ab omni concubitu continebat
Et continuo subiunxit sed unus quisq propriũ donũ ha¬
b& adõ alius sic alius aut̃ sic. Nũ quid tũ multa quȩ
pruecipiuntur in legedĩ nefornicationes & adulteria
committantur idicant aliud quã liberũ arbitriũ :
Neq: enim praeciperentur risi homo haber& ꝓpriũ uo¬

Expanded text:
capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque tium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam vo
Abbreviated transcription (Latin):
bimus inpeccuto ut gratia abunda  Atq his uerbis hominã
errentium &dignatiã non intelligentiũ respondit ut debui
dicens absit : Si enĩ mostui sumus peccato quomodo uiuen
in eo : Nihil dici potuit breuius & melius. Quid enim nob̵
pretiadĩ utilius confest in hoc p̃senti scło magno : nisiut mo¬
riamur peccato : Acꝑ hoc ipsi gratiue inueni&ur ingnx¬
tus qui ppt̃ illã uult uiuere in peccuto: ꝑquã morimur pec¬
cato Ds̃ iut quidiues ẽ in misericordia d& uobis & sinũ
supere &usq in finẽ ꝓficienter in bono ꝓposito ꝑmanera
omte. dõ uiuatis siquid deuobis mereor ueniat ud

Expanded text:
bimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum bimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanorate. deo uiuatis. Si quid de uobis mereor, ueniat ad
Abbreviated transcription (Latin):
tnẽ quũ ins ambules inuus dextris. Non confidens inuir¬
tin&iu & ipse erit instus tua quirectos fucia cursus tuas
&itinert tua in puce ꝓduc&. Quaꝓpt̃ đłm quicũq dicit
uoluntus mea mihi sufficit ad fucienda openrbona
declina ÷ indextnẽ sed rursus illiqui putunt bonũ
uitam. eẽ. deserendũ quando uudiunt sic dĩgnartiã p̃dicã¬
ri ut credatur & intelligatur uoluntates hominum
ipsa ex malis bonđ fucere. ipsu &iũquus fecerit custo¬
dire. & proptereadicunt faciumus mula ut uenict
bona insinistrẽ declinant: Ideo uobis dixi non decline¬
tis indextnã neq insinistrã: Hoc.ẽ. nec sic defendatis
liberũ arbitriũ: ut ei bona opent sine dĩgrtia tribuatis:
Nec sic defendictis gratiã ut quusi deillu securi mula
opene diligatis. Quodipsagnatiadi auestut a uobis taliũ¬
quippo uerba sibi ꝓponens apłscit quid ergo dicemus p̃mane¬

Expanded text:
teram, quamvis ambules in viis dextris, non confidens in virteram, quamvis ambules in viis dextris, non confidens in virtute tua, et ipse erit virtus tua, qui rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producet. Quapropter quicunque dicit: Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona, declinat in dexteram. Sed rursus illi qui putant bonam vitam esse deserendam, quando audiunt sic Dei gratiam praedicari, ut credatur et intelliipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam quas fecerit custodire, et propterea dicunt: faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant. ideo uobis dixi: non declinetis in dextram neque in sinistram, hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis: quod ipsa gratia dei auertquippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permane
Abbreviated transcription (Latin):
queno urs dutanon eas ipse fecit homipi sadh o mosibi
lpse sunt a sinistris. Sed respond&ur nobis. curego dix̃
pedeclines indextnt̃ usq insinistnc̃ cũ potius dicere de¬
bius se uideatur. Tenedex tnc̃ & nedeliner insinist ne
sibonue sunt uiue quue adextris sunt : cur pitiamus. uuisi
quiacita sunt uiuebonue quae adextris sunt ut index tenẽ
tumen delinare non sitbonũ. Dedinure quippe ille .õ in¬
tell. goridus indoxint᷑ quibona ipsu opent quueuduus
dex tres ꝑtinent si bi uult ad signare nondo Etideo cũ
lixiss&uus enĩ quue adextris sunt nornt dẽ ꝓuersx iauit̃
suni quue a sinistris sunt : tũquã dicer&ur ei quomodo
ergo nonuis ui declinemus addextr̃ secutus udiunxit
Ipst autẽ rectos faci& cursus tuos itinent aut tua in puce
pduct Sicergo imellige qđ ibi p̃ceptũ ẽ. rectos cursus¬
fuc pedib tius ciuustius dirige : ut noueris cũ hoc fucis
ad nõ dõ tibi prȩstari ut hoc fucias : & nondeclinabis addex¬

Expanded text:
que nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. psae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sunt. quae a sinistris sunt, tamquam diceretur ei: Quo modo ergo non uis, ut declinemus ad dextram\', secutus adiunxit: Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum efac pedibus tuis, et vias tuas dirige . » Ut noveris, cum hoc facis, a Domino Deo tibi praestari ut hoc facias, et non declinabis ad dex
Abbreviated transcription (Latin):
& innumerabilia talia in u&eribus libris diuinorum
eloquiorum quid ostendunt nisi liberũ arbitrium uo¬
luntatis humanȩ : In libris &ium nouis euangelicis
& a postolicis quid aliud ostenditur ubidicitur Nolite
uobis condere thescuros in terra. & nolite timere eos
g& seipsum & pax interra hominib: bonae uoluntatis
& quod dicit a postolus paulus qđ uult faciat non pecca
nũbat qui aut ẽstatuit incorde suo non habens necessita¬
tem potestatem autem habens suae uoluntatis & hõc
statuit incorde suo seruare uirginitatẽ suam benefacit.
Item dicit si autem uolens hoc fucio mercedẽ habeo.

Expanded text:
: et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum : et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostendunt, nisi liberum arbitrium voluntatis humanae? In Libris etiam novis evangelicis et apostolicis quid aliud ostenditur, ubi dicitur, Nolite vobis condere thesauros in terra ; et, Nolite timere eos  Pax in terra hominibus bonae voluntatis : et quod dicit apostolus Paulus, Quod vult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo
Abbreviated transcription (Latin):
manũ tuã : In conspectu hominp̃s uita & mors: & quod¬
cũq p&ierit dabiturei. Ecce a ꝑtissime uidemus ex¬
pressum liberum humanȩ uoluntatis arbitrium
Quid illud qđ tam multis locis omnia mandata sua custo¬
diri & fieri iub& dr̃ : quomodo iub& sinon ẽ. liberũ arbi¬
trium: Quidbeatus ille de quo psad mus dicit quod in
lege dñi fuit uolunt aseius : Nonne satis indicat uolunta¬
te sua hominem indilege consistere : Deinde tã multa
mandata quue ipsa quo dmodo nominatim con¬
ueniur uoluntatẽ : sicut .ẽ. noliuinci amalo & alia
similia sicut sunt Nolite fieri sicut equus & mulus quib
non .ẽ. intellectus: & noli repellere consilia matristue
& noli eẽ sapiens apud teipsum & nolideficere adisci¬
plinadñi & noli negligere legem & noli abstinere
bene facere egenti & noli fubricure in amicũ tuũ mala
& noli intendere fallaci mulieri & noluit intelligere
ut bene ager&: & noluerunt accipere disciplinam

Expanded text:
manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam
Abbreviated transcription (Latin):
euim a sinonduitur secundũ merita bonorũ operum
qui ꝑ ipsu bene o penrmur : tumen secundũ merita
bonȩ uoluntutis datur quiabona uoluntus inqui¬
unt pncecedit orantis quã prueces sit uoluntus cre¬
dentis ut secundũ huec merita gratiu sequatur ex¬
audientisdĩ. Iamquid̃ defide hoc .ẽ de uoluntige
credentis superius disputiui : usq: adeo eam demons¬
nuixns ad qutiũ ꝑtinere ut płs non dicera miseri¬
coudiũ consecutus sum quia fidelis enem sed dicero

Expanded text:
r secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed di
Abbreviated transcription (Latin):
cũbonciuro lunita ter Itomia cobus Nolito ios q era are
fise melia mnoluein ꝑsonarum acceptia nem habere
tem ioba nnes inepistola sua nolito diligere mundũ
aca euebiuius modi Nempe ubidicitur nolilioo du
medi illnds: a diubi a liquid faciendum uel non fucie noũ
uaddumis momitis opus uolumt acis exigitor ffatis lo¬
berum domonstrrtur asbitrium Nemio ergo dm
qusa ur ueordeuo sed sibiimput& quisquõ preodi¬

Expanded text:
cum bona voluntate . Item Jacobus, Nolite itaque errare, fratres mei, et nolite in personarum acceptione habere Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere mundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi dicitur, Noli hoc, et noli illud", et ubi ad aliquid faciendum uel non faciendum in diuinis monitis opus uoluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. nemo ergo deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque
Abbreviated transcription (Latin):
&ur peccatum eomodo quofuerat uindicandũ
indedic̃ dñs adhiesũ naue: non poterunt filii isrł
ubsistere a faci e in imicoru suorũ Quidest
nom paerunt subsistere : quare non subsistebant per
libera arbicrium sel pertimore turbata uoluntate
fugnebanit : Nisiquia dĩ dominatur & uoluntatib
hominũ & quos ueluit in formidinẽ conuertit
iratus : Numquid non hostes is rochelitarum
aduersus populum dĩ qũedscebat iesus naue sua uo¬
luntate pugnarunt : Et tamen dicit scripturuo
quia perdñm factum est confortaricorcoru ut ob¬
uiã irent ad isrł adbellũ ut exterminarenturo
Numquid non sua uoluntate homoim prob filius
ge mini qualedicebat regidauid : Ntamen quid
ait dauid plenus uera &i alta & pia sapientia
quidait illi quimaledicentem percutere uoluit :¬
Quid mibi inquit & uobis filii scerr uiae : dimit¬
tite eum & maledicat quia dñs dixitilli maledicos
abalio uutio rȩpetendo cõmendane &gies

Expanded text:
retur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: retur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant; nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam irent ad bellum ad Israel, ut exterminarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, plenus vera et alta et pia sapientia? quid ait illi qui maledicentem percutere Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum ut maledicat, quia Dominus dixit illi maledicerab alio initio repetendo commendans: « Et
Abbreviated transcription (Latin):
cũ scriptura loquitaest euidentissimis testimonus
ueritatisi quae scriptura diuina sidiligent̃ in spiciatꝰ :
ostendit non solas bonas hominũ uoluntates quas
ipse facit exmalis. &a se fastas bonas in actus bonos
ina&ernã dirigit uitam:. Uer̃u &iam illas quue
conseruant scł creatur̃a itaesse indĩ potestate :
ut eas quo uoluerit quandol uerit faciat inclinari
uel adbeneficia quib:dã procestanda: uel ad poenas
quib dã ingerendas. Sicut ipse iudicat occultissimo
quide iudicio: sed sine dubitatione iustissimo
am inuenimus aliqua peccata &iam poenas esse
aliorũ peccatorũ sicut sunt uasa irȩ. quue perfe¬
cadicit apłs inperditionẽ: ficut est induratio
haraonis: cuius & causadicitus. adostendendam
illo uirtutem dĩ sicutiest fuga sra belicarum
rccieꝰ ostium deciuitate gai. In animo eñi factus
setimor ut fugerens: & hoc factũ esti ut uindica¬

Expanded text:
tura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis tura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta dicit Apostolus in perditionem : sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur, ad ostendendam in illo virtutem Dei : sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Gai; in animo enim factus est timor ut fugerent, et hoc factum est ut vindica
Abbreviated transcription (Latin):
citate caritatis alienss qũa confiteri ex do esse
scientiã quuesine caritate inflat: & ex nob esse
aricatem quae facit ut scientia inflare nom pos¬
sit Item cũdicat apłs supereminente scientiae
caritatenxp̃i: quid est insanius qua puture
udo esse scientiã: quae subdenda est caricati:
exominib caritatem quae super emin& scier¬
tiae: Pides autem uera &doctrina sana
ambas esse dc̃ exdõ : quia scriptum est: ascie
eius scienua mallectus procedit : & scrip
scientiae &piacatis. legimus sp̃m uirtutis &caritatis.
& continentiae: sed magis est donũ caritas quã scientia:
iã scientia quando est in homine : caritas est necessa
arbitror aduersus eos quigratiã dĩ uehementer oppu¬
nant quia uoluntas humana non tollitꝰ: sed ex mala
mutatur inbonã &cum bona fuerit adiuuatur: & sic
disputasse: ut non magis ego qũa diuina ipsa uobis¬

Expanded text:
sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptumscientiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessararbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, quam divina ipsa Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
donumdĩ esse manifestat ut tribulationon
duferat. sed potius oper&ur patientiã
Mesesios &iam pax inquitꝰ fratribi &carito¬
taiis
cumfide : magna bona sed dicat unde : a dõ in quiđ
& tenebrae eam non conprrehendunt ÷ Iniohanne
lux dicit eccequalem dilectionem dedit nobis pater
ut filidĩ uocemur &simus : &inpelagunis tene¬
birce dicunt dilectionob ex nobis est : Quia siuera
id est xp̃i anam dilectionem haberent scirent
& unde. Haberent sicut sciebat apłs quidicebat
nos autem non sp̃m huius mundi accepimus
sed sp̃m qui ex dõ est ut sciamus quae adodonaci¬
sunt nob̵ Iohannes dicit dsdilectio est : & pcla¬
giani &iam ipsum dm̃ non ex dõ sed ex sem& ip¬
sis. habere sedicunt: Et cũ scientiã legis exdõ
nobis esse facantur: caritatem ex nob ipsis uo¬
lunt N ec audiunt apłm dicent̃e: scientia o¬
inflat. caritus autem aedificat: Quid est
ineptius. immouero quidest amentius & ab ipsa

Expanded text:
Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicat unde? a Deo, inquit, et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae at nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa