comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Bacchi uel cereriᷤᷤ tẽplis assiou
incerimoniis uentris st̃ ꝓdigi T. uar
erules factos ingluiui: ꝑ abstinẽtia
reduc nos dñe. Nullũq deserastin
inopẽ. qui uesti liliũ ⁊ pascis passi
Nullũ necessitas p̃mat inopie: s
sit frugalitas sufficientiȩ. Sit qͦd
sufficẽ natę ualeat. ñ qͦd lasciuie fo¬
mentũ p̃beat.
inẽ ac reqͥem laboꝵ omiũ beatitu¬
oꝑa fides. spes illa st̃ timor. dilectio.
beatiꝰ gͣdib beatitudinis succed̾ aditꝰ.
m̃bͣ te capͣ pͣrend̾ẽ. Inueri sabbi ꝑhenni

Expanded text:
citas. Bachi vel Cereris templis assidui, citas. Bachi vel Cereris templis assidui, In cerimoniis sunt ventris prodigi. Tu autem exules factos ingluvie Per abstinentiam reduc nos, Domine, Nullumque deseras tuorum inopem, Qui vestis lilium, et pascis passerem. Nullum necessitas premat inopiae, Sed sit frugalitas sufficientiae. Sit quod sufficere naturae valeat, Non quod lasciviae fomentum praebeat.inem ac requiem laborum omnium Beatituopera. Fides, spes illa sunt, timor, dilectio, beatis gradibus Beatitudinis succedit aditus. membra te caput apprendere, In veri sabbati perhenni
Abbreviated transcription (Latin):
ab his ⁊ talib Tuũ ÷ om̃ibꝰ mod̾
p̃figẽ. atq p̃cipitẽ nat᷑am regẽ.
Pegͥnantibꝰ nob̃ uiaticũ. da necessa¬
rium tolle suꝑfluũ. sit que non
oneret suppellex modica. ne tarde
ꝓfugiᷤᷤ occ̾rat patͥa Qs mexilio
querat delicias. uł nudꝰ utinam
hinc tandẽ ęxeas. uel nude nau¬
fragũ ħentẽ tabłẽ. cautes excipi¬
ant saroso littore Qspĩtalibꝰ se cibꝰ
p̃ꝑat ñ querit qualibꝰ stercꝰ conficiat.
Celesti pane qͥs saginans aiãm uen¬
tris rugitibꝰ ñ ꝑat similã Quẽ uere
połm uitis in ebriat. uini dulcedĩe
gulam ñ incitat. Regũ delicie non
xp̃i pauꝑum sollicitudines sunt iste
gentiũ Terrena cogitant hi ñ celestia:
ponunt exiliũ sibi ꝓpatria. Sortem
cum bestũs hic suã faiunt ⁊ tales
miseri conciuies eligunt. Auorni
drduũ calẽ refuguint.lsentre et
patone repentes penitꝰ se iã attole
ualent uullatenꝰ Ut ꝓnas corpe
niata bestias. sic istos aĩo fecit euq¬

Expanded text:
talibus. Tuum est omnibus modum praefigere Atque praecipitem naturam regere. Peregrinantibus nobis viaticum Da necessarium, tolle superfluum; Sit quae non honeret supellex modica, Ne tarde profugis occurrat patria. Quis in exilio quaerat delitias? Vel nudus utinam hinc tandem exeat! Nudeque naufragum haerentem tabulae Cautes excipiant saxoso littore. Qui spiritalibus se cibis praeparat, Non quaerit qualibet stercus conficiat. Caelesti pane qui saginat animam Ventris rugitibus non parat similam. O! Quem verae poculum vitis inebriat, Vini dulcedine gulam non incitat, Regum deliciae, non Christi pauperum, Sollicitudines sunt istae gentium. Terrena cogitant hii, non caelestia; Ponunt exilium sibi pro patria; Sortem cum bestiis hic suam faciunt, Et tales miseri comites eligunt. Averni caelorum callem refugiunt. Ventre et pectore repentes penitus Se jam attollere valent nullatenus. Ut pronas corpore natura bestias, Sic istos animo fecit eda
Abbreviated transcription (Latin):
Vt sit rector internorum
cura. in extiorũ occupaci¬
one non minuens ext̃iorũ
ꝓuidenciam in int̾noruoi
sollicitudine non relinquens
Ne placere rector suo studio
hominibus appetat. s tam̃
adquid placere debeat in¬
tendat.

Expanded text:
 Sit rector internorum curam in exteriorum occupatione non minuens, exteriorum providentiam in internorum sollicitudine non relinquensNe placere rector suo studio hominibus appetat, sed tamen ad quod placere debeat, intendat.
Abbreviated transcription (Latin):
denunciat dicens. Obscu¬
rent᷑ oculi eorum ne ude¬
ant. & dorsum eorũ semꝑ
incurua. Oculi quippe st̃:
qui in ipsa honoris summi
facie positi. ꝓuidendi itine¬
ris officiũ susceꝑunt. Qui¬
bus hi nimirũ qui subse-¬
quent̾ inherent : dorsa no¬
minant᷑. Obscuratis gͦ ocu¬
lis dorsum flectit᷑. quia cũ
lumen sciencie ꝑdunt qͥ
p̾eunt : ꝓfecto ad portanda
peccatorũ curuant᷑ one¬
ra qui secuntur.

Expanded text:
denuntiat, dicens: Obscudenuntiat, dicens: Obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum illorum semper incurva . Oculi quippe sunt, qui in ipsa honoris summi facie positi, providendi itineris officium susceperunt: quibus hi nimirum qui subsequenter inhaerent; dorsa nominantur. Obscuratis ergo oculis dorsum flectitur, quia cum lumen scientiae perdunt qui praeeunt, profecto ad portanda peccatorum curvantur onera qui sequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
̃ reꝓbationis ignorat. Un
Mad se quibusdam et post
itacula uenientib dicit.
cedite a me oꝑarii ini¬
gicitatis. nescio qui estis.
Pistorum impicia uoce
ueritatis increpat᷑. cum ꝑ
ꝓpham dicit᷑. Ipsi pastores
ignorauer̃ intelligentiam.
Quos russum dñs detestat᷑.
dicens. Et tenentes legem:
nescier̃ me. Et nesciri se ab
eis gͦ ueritas querit᷑. et nesci¬
re sẽ pͥncipatum nescientiũ
ꝓtestat᷑ : quia ꝓfecto hi qui
ea que sunt dñi nesciunt.
a domino nesciunt᷑. Paulo
attestante qui ait. Si quis
autem ignorat. ignorabit᷑.
Que nimirum pastorum
sepe imꝑicia meritis con¬
gruit subiectorũ: qr ꝗͣuis
lumen sciencie sua culpa
exigente non habeant: dis¬
tricto tam̃ iudicio agitur.
ut peorum ignorantiã hi
eciam qui secunt᷑ offendant.
Hinc namq in euangłio ꝑ
semet ipsam ueritas dioit:
Si cecus ceco ducatũ p̾be¬
at: ambo infoueã cadunt.
Hinc psalmista ñ optantis
animo. s ꝓpħantis minest̾i̾o

Expanded text:
cium reprobationis ignorat. Unde cium reprobationis ignorat. Unde ad se quibusdam et post miracula venientibus dicit: Recedite a me operarii iniquitatis, nescio qui estis . Pastorum imperitia voce Veritatis increpatur, cum per Prophetam dicitur: Ipsi pastores ignoraverunt intelligeQuos rursum Dominus detestatur, dicens: « Et tenentes legem nescierunt me . » Nesciri ergo se ab eis queritur Veritas, et nescire se principatum nescientium protestatur, quia profecto hi qui ea quae sunt Domini nesciunt, a Domino nesciuntur, Paulo attestante, qui ait: « Si quis autem ignorat, ignorabitur . » Quae nimirum pastorum saepe imperitia meritis congruit subjectorum, qui quamvis lumen scientiae sua culpa exigente non habeant, districto tamen judicio agitur, ut per eorum ignorantiam hi etiam qui sequuntur offendant. Hinc namque in Evangelio per semetipsam Veritas dicit: Si caecus caeco ducatum pat, ambo in foveam cadunt . Hinc Psalmista non optantis animo, sed prophetantis ministerio
Abbreviated transcription (Latin):
nesciunt. uideri medici car¬
nis erubescunt. S quia
auctore deo ad religionis
reuerenciam omne iam p̾sen¬
tis scłi culmen inclinatur
sunt non nulli qui intͣ scão
glam affectant honoris. uidi
doctores appetunt. t ĩscen¬
dere cet̃os concupiscunt
atq attestante ueritatep
mas salutaciones in foro.
pͥmos in cenis recubitꝰ. pͥmã
in conuentib catheciras q̃¬
runt. Qui susceptũ cure
pastoralis officium ministͣ¬
re digne tanto mag̃ neque¬
unt : quanto ad humilita¬
tis magisteriũ exsola elaci¬
one ꝑuener̃. Ipsa quippe¬
lingua in magisterio con
funditur: quando aliud
discit᷑. et aliud docet᷑. Quos
s non exme: principes
extiterunt. & ñ cognoui.
Ex se enim et non exarbri¬
trio summi rectoris regnãt
qui nullis fulti uututib¬
nequaꝗͣ diuinitꝰ uocati. sed
sua cupidine accensi. cul¬
men regiminis rapiunt.
potiꝰ quam assecunt᷑. Quos¬
tam̃ int̾nꝰ udex et ꝓuehit
hescit: quia quos ꝑmit¬

Expanded text:
nesciunt, videri medici carnesciunt, videri medici carnis erubescunt. Sed quia auctore Deo ad religionis reverentiam omne jam praesentis saeculi culmen inclinatur, sunt nonnulli qui intra sanctgloriam affectant honoris; videri doctores appetunt, transcendere caeteros concupiscunt, atque attestante Veritate, primas salutationes in foro, primos in coenis recubitus, primas in conventibus cathedras quaerunt ; qui susceptum curae pastoralis officium ministrare digne tanto magis nequeunt, quanto ad humilitatis magisterium ex sola elatione pervenerunt. Ipsa quippe in magisterio lingua confunditur, quandiscitur, et aliud docetur. Contt non ex me: principes exstiterunt, et non cognovi . Ex se namque et non ex arbitrio summi rectoris regnant, qui nullis fulti virtutibnequaquam divinitus vocati, sed sua cupidine accensi, culmen regiminis rapiunt potius quam assequuntuinternus judex et provehit, et nescit, quia quos permit
Abbreviated transcription (Latin):
gislatoris gratiam sꝑamꝰ eripi: ne pos¬
simꝰ aꝑmulgata constitutione danna
debemꝰ tͥ quod existimꝰ: obligam᷑ etiã
quod quotidiano munere continem᷑:
Gaudeamꝰ ⁊hinc qͦ gloriosissime dñe:
quod tua bñficia non irrite postula¬
mus. Tempera bone artifex organum
corporis nr̃i: ut armonie m̃tis possit
aptari. Nec sic roboret᷑ ut suꝑbiat:
nec sic languescat ut deficiat. Iunosti
que uere mod̾ata sunt. Uasa tua sic
reple ꝓsꝑis. ut capacitas ñ p̃beatur
aduersis. Dominet᷑ ratio. seruiat ca u:
qm̃ ate solo potest effici. ne fragilitate
corporis possis offendi:¬

Expanded text:
legislatoris gratiam speramus eripi, ne poslegislatoris gratiam speramus eripi, ne possimus a promulgata constitutione damnarDebemus tibi quod existimus: obligamur etiam, quod quotidiano munere continemur. Gaudemus et hinc quoque, gloriosissime Domine, quod tua beneficia non irrite postulamus. Tempera, bone artifex, organum corporis nostri, ut harmoniae mentis possit aptari; nec sic roboretur, ut superbiat; nec sic languescat, ut deficiat. Tu nosti quae vere moderata sunt. Vasa tua sic reple prosperis, ut capacitas non praebeatur adversis. Dominetur ratio, serviat caro: quoniam a te solo potest effici, ne fragilitate corporis possit offendi
Abbreviated transcription (Latin):
scꝑ est qͦdlargiaris: eripe me ame. et
onseruainte. Inpugna qͦd feer iuin¬
dica qͦd fecisti. Tunc ero m̃s: si fuero tu¬
uLsia sine errore. u̾itas sine ambigu¬
uati inta sine fine. Dona noxia odise:
illud ualeã ꝑuenire quod non sum.
Nam sicut preter te existere ñ cepimꝰ:
Te autẽ amare saluari. formidare.
gaude: inuenire. creuisse: amisisse. ꝑi¬
re est. Gibi deniq nobiliꝰ ẽ seruire:
quam mundi regna cõpescere. Merito
quando ex seruis filii. ex ĩpiis iusti. ex
captiuis reddim᷑ absoluti. Qua ꝓpter
in surgat. que nominis sui testimonio
miseris dat᷑ ut trina remun̾atiõis
p̃cipis:⁊ sine fine conferre maius. qui
semꝑ cõmones ut rogeris. Oaltitudo
pietatis: o clementie incõphensa ꝑfun¬
ditas. Cum nemo possit aliquid reci¬
pere si resistis: uim te p̃cibꝰ nr̃is pati
posse testaris. Merito qñ aiuidice petimꝰ
ut ad penale iudiciũ ñ uocem᷑. Et ꝑle

Expanded text:
semper est quod largiaris: eripe me a me, et semper est quod largiaris: eripe me a me, et conserva me in te. Impugna quod feci, et vindica quod fecisti; tunc ero meus, cum fuero tuus. Via sine errore, veritas sine ambiguitate, vita sine fine. Dona noxia odisse, illud valeam pervenire quod non sum. Nam sicut praeter te existere non coepimuTe autem amare, salvari; formidare, gaudere; invenire, crevisse; amisisse, perire est. Tibi denique nobilius est servire quam mundi regna capessere: merito, quando ex servis filii, ex impiis justi, de captivis reddimur absoluti. Quaproptertuae munimen insurgat, quae nominis sui testimonio miseris datur; ut trina remunerati  Jpraecipis; et sine fine conferre mavis, qui semper commones, ut rogeris. O altitudo pietatis! o clementiae incomprehensa profunditas! Cum nemo possit aliquid accipere, si resistis, vim te precibus nostris pati posse testaris; merito, quando a judice petimus ut ad poenale judicium non vocemur, et per
Abbreviated transcription (Latin):
es ut homo fieri dignareris. n
nob̃ patiaris ꝑire. quod decreuistini¬
seratꝰ assumẽ. Meritũ nrm̃ indulge a¬
tia tua est. Dona qͦd offerã custodi qd̾
exigas: ut uel coronare quod prestas.
Uince de nob̾ inuidã potestatẽ. qͥ sic deci¬
pit ut delectet. sic delectat ut ꝑimat.
Hostis dulcis. amicꝰ amarꝰ. Nosti enĩ ꝙͣ
feralit̃ lubricꝰ anguis illabit᷑. scamis
repentib minutatĩ corpꝰ omẽ sollicitat.
Et ne eiꝰ intelligat᷑ aduentꝰ. fixũ non
habet imp̃ssa uaricatione uestigium:
Inuidit ꝓdolor tã multis popłis cum
duo essent: n adhuc temꝑales ꝑseqͥtꝰ
qͦs impio ambitu fecit ẽẽ moitales.
Se interficit qͦ alios decipit. ⁊ nullo
tione damnandꝰ est. Qua ꝓpt̃ ñ poss it
miquis: ne conualescat intitus. Domi¬
natũ in nob̾ ñ exerceat qui nunquã
prestitit: s uirtꝰ tua nos possideat ꝙ
creort̃. Doleat ꝑisse qͦd fecit: dũ nos
non nidit ꝑire qͦs uoluit. dñe quia
in nob̾ ñ ẽ quod remunereris. sed inte

Expanded text:
es, ut homo fieri dignareris, non in nobis patiaris perire quod decrevisti miseratus assumere. Meritum nostrum indulgentia tua est: dona quod offeram, custodi quod exigas, ut velis coronare quod praestas. Vince in nobis invidi potestatem, qui sic decipit, ut delectet: sic delectat, ut perimat. Hostis dulcis, amicus amarus est. Nosti enim quam feraliter lubricus anguis illabitur, squamis reptantibus minutatim corpus omne sollicitat; et ne ejus intelligatur adventus, fixum non habet impressa varicatione vestigium. Invidit proh dolor! tam magnis populis, cum duo essent; et adhuc temporales persequitur, quos impio ambitu fecit esse mortales. Se intercipit, quod alios decipit; et nullo tione damnandus est. Quapropter non possit iniquus, ne convalescat interitus; dominatum 640 in nobis non exerceat, qui nunquam praestitit; sed virtus tua nunc possideat quae creavit. Doleat periisse quod fecit, dum nos non viderit perire, quos voluit. Domine, quia in nobis non est quod remunereris, sed in te
Abbreviated transcription (Latin):
bus si plꝰ quã decuit gule indulsi¬
mus. immo piissime quia sic feci¬
mꝰ. tã hoc quã cet̾a condona qs̃.
Hoc pͥmi uicio parentes exulaNT.¬
⁊ crebris posteros erũpnis implicañ
hoc natirralit̃ ẽ. nob̃ insitũ ⁊ quasi
filiis hereditariũ Tuũ ẽ grãm¬

Expanded text:
bus, Si plus quam decuit gulae indulsimus Immo, piissime, quia sic fecimus, Tam hoc quam cetera condona, quaesumus. Hoc primi vitio parentes exulant, Et crebris posteros aerumnis implicant Hoc naturaliter est nobis insitum, Et quasi filiis hereditarium. Immodera
Abbreviated transcription (Latin):
S apłscũ ad ipsam gr̃am
mendandam. hoc ꝓpħicun
cõmemerasset testimonium
continuo sũbiecit. luo mͦ
autẽ inuocabunt in quem ñ
crediderunt : ꝓpt̃ ħ simbolũ:
in his duob illa tͥa intuere:
fu̾des credit. spes ⁊ caritas o¬
rant: S: sine fide. ẽẽ. ñ possunt.
at phoc et fides orat ꝓpt̾ea
quippe dictũ .ẽ. Luo modo
raburit ĩ quẽ ñ credider᷑.¬
dci ft̃oes. spes. carcitas.
echoir: porro aliquid

Expanded text:
s cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non credidercharitatis, editur? Porro aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
conͣmodius illo noĩe: quo
euident̃ dĩ cultus exp̃ssus
.ẽ. cum quid ẽẽt hõis sapien¬
cia diceretur. Queris ne a¬
liquid dici breuius qͥ petis
ame ut breuiter magna dicã¬
tur. An hoc ipsum breuit¬
łͥ fortasse desicdas aꝑiri atq

Expanded text:
commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter
Abbreviated transcription (Latin):
minte gramatica uerbi hꝰ u
ciuit exemplo ad ostenden¬
dam imꝓpͥam dictionem. et
aiunt. spare dix̃ ꝓ tiere.
dunt᷑ et mala. ⁊ hoc fide bo¬
na ñ mala. Est eciã fides. et
et fut᷑arũ. Credimus ertim

Expanded text:
in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. duntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et et futurarum. Credimus enim
Abbreviated transcription (Latin):
excellentes ingenio. flagtauto
studio. abundantes ocio t qͥ.¬
dam humana comectura in¬
uestigantes. quedã uͦ histori ca
oxꝑiencia pcrir tantes. et in
eis que se inuenisse glantur.
plur a opinantes pociꝰ qͣ
atis ÷ xp̃iano. rerum cre¬
atarũ causam suie ter¬
restrium. siue celestium.
sii insibiliũ siue inuusibilium.
nͥ bonitatõ crede bonita cre
q eẽ. natͤam. que non autt
se sit aut abipso. eũq.

Expanded text:
excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam hristiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem ce esse naturam, quae non aut ipse sit aut ab ipso, eumque
Abbreviated transcription (Latin):
pͣtut. Crecdimꝰ sede ad dext̃am
patris: qđ nc̃. ẽ Credimꝰ uent᷑ũ
adiudicandũ. qd fut᷑ũ. ẽ. Item
fides et suarum rerum. ẽ. et ali¬
enarũ Nlam et se qͥsq credit ali¬
ꝗͣdo. ẽẽ. cepisse: nec fuisse utiq
senpiternum: ⁊ alia atq alia
nec solũ de aliis hõib multa q̃
ad religionem ꝑtinent: uerum x̃
de anglis credimꝰ. Opes aut̃.
ñ nͥ bonarum rerum. ẽ. nec nͥ
fut᷑atũ. et ad eũ ꝑtinencium
Qui earũ spem gerere ꝑhibetur.
Que cum itasint ꝓpt̾ has causas
distingenda eriͣt fides a sp̃e sic̃
uocabulo: ita racionabili dif¬
ferentia. Nam qđ attinet ad ñ
uidẽ. suie que credurt᷑ siue q̃¬

Expanded text:
t; credimus sedere ad dextram Patris, quod nunc est; credimus venturum ad judicandum, quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum. Et alios atque alia nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium, qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint propter has causas, distinguenda erit fides a spe, sicut vocabulo, ita rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive q
Abbreviated transcription (Latin):
non uerbis ñ testib ñ deniq tilł
argumentis. s p̃senctum rerũ
eiudencie credidisse: hoc ẽ. fi¬
dem accõmodasse se dic̃. ñ ita
iudeat᷑ absiuitdꝰ. ut recte repre¬
hendacur in u̾bo eiq dicat᷑:¬
E uidisti ñ credidisti. Unde pot̃
putari non. eẽ. conseguens ut ñ
uideat᷑ res quecunq creditur
S melius hanc apellamus fidẽ
ꝗͣ diuina eloquia docuerunt:
earũ scił rerũ que ñ iudent᷑

Expanded text:
non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae dicit credidisse, hoc est fidem accommodasse. Non ita videtur absurdius ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur: vidisti? ergo non credidisti; unde putari potest, non esse consequens ut non videatur res quaecunque creditur. Sed melius hunc appellamus fidem quam divina eloquia docuerunt: earum scilicet rerum quae non videntur.
Abbreviated transcription (Latin):
fidei fundamentum. Homa
que requiris ꝓcul dubio scieͣs.
diligent᷑ sciendo quid credi. qͥd
sꝑari debeat. quid amari. Henĩ
mgxime. immo uͦ sala in religi¬
one sequenda s̃. His qui contͣ¬
dicit: aut om̃ino a xp̃i nõie
alienꝰ ẽ. aut ħeticus. Hu¬
da rõne. ł asensib corpis inchoa¬
ta: l ab intelligencia m̃tis inuen¬
ta. Que aii nec corpeo sensu ex¬
pti sumꝰ. nec mente asseqͥ ualemꝰ
eis sine ulla duibitacione ci eden¬
da s̃ testib a quib ea q̃ diuina¬

Expanded text:
ae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. H vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea qua
Abbreviated transcription (Latin):
uo au inicio fidi q̃ ꝑ dilecti¬
onẽ oꝑatur inbuta mens
cordib nota in effabił pulcri¬
tudo. cuius plena ÷ uisio. sum¬
ma felicitas. Noc. s̃. nimiũ qd̾
requiris. qͥd pͥmũ. qͥd ultimũ
teneat᷑. inchoari fide. tem̾̃i spe. ꝑ¬
cionis: suma. Certum uͦ ꝓpũq¬

Expanded text:
utem initio fidei quae per dilectionem operatur, imbuta mens cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum teneatur: inchoari fide, perfici spetionis est summa. Certum
Abbreviated transcription (Latin):
miseria p̃mebat᷑ gen mu
num. ⁊ diuina indixe
miscđia: gr̃s dei cempꝰ. ꝓola¬
p̃uudens ar Cent D c
uocauerit nom̃ dñi laliui

Expanded text:
quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, chari
Abbreviated transcription (Latin):
nqua eciã illud mali.¬
qđ malũ dr̃ bn ordinatum
o loco suo positũ eminencuis
conmendat bona ut mag̃ place¬
ant: ⁊ laudabiliora sint dũ con
cui sũma potestas. cũ sũme bonꝰ
sit ullo mͦ sineret aliquid mali
.eẽ. in opib suis nͥ usq adeo ẽẽt

Expanded text:
qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum compcui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque a
Abbreviated transcription (Latin):
nie sieri. quera encheridion
ii dicunt habeas. et de tuis
manib non recedat. continens
postulata .i. quid sequendũ
maxime. quid ꝓpt̃ diuersas

Expanded text:
me fieri, quem Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas
Abbreviated transcription (Latin):
ici non pot̃ dilectissime fi¬
li laurenti. qͣtum tua eru¬
dicione delecter. qͣqͣ te cupiã
ẽẽ sapientem. non greoꝵ nium̃io
de qͥb dr̃. ubi sapiens. ubi scͥ¬
ba. ubi conquisitor hiuius scł̃i
nonne stultam fecit᷑ sapienciã
huiis mundi. sed exeorũ nu¬
mero de quibus dictum . ẽ. mul¬
titudo sapiencium. sanitas est

Expanded text:
ici non potest, dilectissime fi Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex eorum de quibus scriptum est, Multitudo sapientium sanitas est
Abbreviated transcription (Latin):
cripsi ã librũ de fide. spe
icaritate. cũ a me adquẽ
scͥptus. ẽ. postulasset. ut aliqd̃
opusculum hab̃et meũ de
meis manib ñ recessurũ. qđ
genus greci encheridion uocãt:
ubi satis diligent᷑ mͥ uideor. ẽẽ.
tomplexus qͦm sit colendus
deus. quã sapĩau. ẽẽ. hominis
utiq uerant diuina scriptura
defunt. hic liler̾sic incipit. Di¬
Diti nõ potif diuectissime fili lau.¬

Expanded text:
cripsi etiam librum de Fide, Spe et Charitate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum: quod genus Graeci Enchiridion vocant. Ubi satis diligenter mihi videor esse complexus quomodo sit colendus Deus, quam sapientiam esse hominis utique veram divina Scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Lau
Abbreviated transcription (Latin):
generis humani cui liberationẽ deũ regnũq ꝓmittit eternũ. Nlun¬
quid meritis opũ suorũ reparari potest: Absit. Quid enĩ boni
optur ꝑditus nisi quantũ fuerit aꝑditione reparatꝰ: Nunqͥo
lib̾o uoluntatis arbitrio: E hoc absit. De Amissione lib̾i ar

Expanded text:
generis humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numgeneris humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc absit: nam lib
Abbreviated transcription (Latin):
ds sua certissume cognita semp sutura felicitate gauderet. Alia¬
a tratura rationalis que in hominib erat qm peccatis atq siuo¬
plicul & onginalib & ꝓpriis tota perierat ex euis parte tepara¬
ra quod angelice societati runa illa diabolica minuerat suꝑ¬
pletetere iHoc enĩ ꝓmissum ⁊ resurgentib sc̃is. quod erunt anͣ¬
les angelis. dĩ. Ita suꝑna hierusalẽ mater nr̃a ciitas dr
nulla ciuiũ numerositate fraudabitur. aut uberiore etiã
copia fortasse regnabit. Neq eiũ numerũ aut scorũ hominũ
aut in mundorũ dẽmonum nouimus. Inquorũ locum succeden¬
tes filii sancte matris que sterilis apparebat interris. in ea pace de
qua illi ceciderunt sine ullo temporis termino ꝑmanebunt. s illo¬
rũ cuuũ numerũ siue qui est siue qui futuris est: incomtemplatio¬
ne est eius artificis qui uocat ea que non sunt tamquã sint. atq in

Expanded text:
de sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At vde sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At vvero creatura rationalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt aequales angelis Dei . Ita superna Jerusalem mater nostra, civitas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus est, in contemplatione est e
Abbreviated transcription (Latin):
non tiã inisericois esset. suamq indebitã miscdiam multo eiuden¬
tius mindiguorũ potius liberatione monstiares: ħ eangłis mai¬
nglis igitur aliquib impia suꝑbia deseren lis & bonis.ta
nonti bi aeã a uibuꝰ acris imã caliguiẽ de supna celestiħ abtta¬
tone de ieclis. residuus numerus angelorũ ieterna cũ do uea¬
nauline d scudate. ꝑ mansit. Neq enĩ ex uno anglo laplo atq cap¬
nato eter i ꝓpagati sunt ut cos sicut homines originale malũ
obnoriũ successionis umculis obligaret atq uniuer sos itaheret
adldebitas penas. sed eo qui diabolus factus ÷ cum socus impietatis
edato & ipsa cum eis elatione prostato ceeri pia obedientia. dño
cobeseruit. accipientes ctã quod illi nonhabuerunt certa scieu¬
siã qua essent de sua sempiterna. & nunquã cassura stabilitare
ilia palitione pemaneret. Que autẽ cũ deo illa deserente ꝑstiterat

Expanded text:
non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidennon etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstraret. CAPUT ngelis igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate rpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat,
Abbreviated transcription (Latin):
atoris desinente bonitate. & malis angłis subministrare uitã.
uiuacemq potentiã. que subministratio si aufentir. intercidit
& hominũ quam uis de ꝓpagine uitiata dampnaiq nascen¬
tiũ formare semina. & animare. ordinare menli ꝑlocorũ
edius eiũ udicauit de malis benefacere. quã mala nulla esse ꝑ¬
maore isse siquudẽ uumelius hominum reformationẽ nulla ꝓrsus
ee uoliusset. sicut upiorũ nulla est angelorũ nonne m̃ eruo per st
ut natura. que dm̃ deseruit. que p̃ceptũ sin creatoris quod cuftodi¬
te facullune potest sua male utens potestate calcauit. atq uangres¬
sa cdt que inse sui creatoris imaginiẽ abeius imagine coniumnaciter
auer sa uolauit. que salubrẽ seruitittẽ ab eius legib male libo
abrupit arbitio unuiersa ineternum descreretur ab eo. &e psuo
merto penã penderet sempiternã: Plane ta faceret:. sitantũ uitꝰ

Expanded text:
atoris desistente bonitate, et malis angelis subministrante vitam, atoris desistente bonitate, et malis angelis subministrante vitam, vivacemque potentiam; quae subministratio si auferatur, intercidit, et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium formare semina, et animare, ordinare membra per tempMelius enim judicavit de malis benefacere, quam mala nulla esse permittere. Etsi quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, non immerito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris quod custodire facillime posset sua male utens potestate calcavit, atque transgressa est; quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus,
Abbreviated transcription (Latin):
qua inobedientie pena similis rerributa est nasceretur. traheret
originale peccatũ. quo traheretur ꝑ dolores erroresq diuersos.
adillud extremum cum desertorib angłis uitiatorib &e possesso¬
rib & consortib suis sine fine supplicium. sic punũ hominem
peccatũ intrauit inmundũ. & ꝓpeccatũ mors. & ita in omnes ho¬
mines ꝑtransiit. in quo om̃s peccauerunt. Mundum quippe
appellauit in loco apłs. uniuersum genꝰ humanũ. Ita gͦ se res
habebant. Iacebat in malis uel etiã uoluebatur. & de malis in ma¬
la precipitabatur totius generis humani massa dampnata.
& adiuncta parte eorũ qui peccauerant angłorũ luebat impie de¬
sertionis. dignissimas penas. Adiram quippe dĩ ꝑtinet iustã. quic¬
quid ceca & indomita concupicentia faciunt liħenter mali. &
quic quid manifestis aꝑtisq penis patiuntur inuiti. Nonsane cre¬

Expanded text:
qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus et possessoribus et consortibus suis sine fine supplicium. Sic per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homappellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res habebant. Jacebat in malis, vel etiam volvebatur et de malis in mala praecipitabatur totius generis humani massa damnata; et adjuncta parte eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali et quidquid manifestis apertisque poenis patiuntur inviti; non sane Cre
Abbreviated transcription (Latin):
borũ aonub̾tatis s indigentie tanquã fontib om̃is miseria nature ra¬
ue tamen natura inmalis suis non potuit ammitiere beatitudi¬
nis appecitũ. Uerũ hec cõmunia mala sunt & hominũ & an¬
geloru ꝓsua malitia dm̃ usticia dampnatorum. S homo habet &
penã ꝓpriã. qua etiã & corporis morte punit̃: MHortis ei quippe suꝑ¬
pliciũ deus cõminatus fuerat si peccaret. sic eũ mnunerans lib̾o arbi¬
trio ut tamen regeret imꝑio. terreret exitio. atq in paradisi felicita¬
de tanquã inumbra uite unde iusticia custodita in meliora. con¬
scenderet conlocauit. Hinc post peccatũ exul effectus. ftrpem qͦq
suã quã peccando inse tamquam inradice uitiauerat. pena mor¬
tis & dampnatiõis obstruixit. ut quicquid plis ex illo & simul dam
pnata ꝑquã peccauerat coniuge. ꝑ carnalem concapiscentiã in

Expanded text:
borum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae raborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rarrogatae. Quae tamen natura in malis suis non potuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angeloroenam propriam, qua corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit. Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut quidquid prolis ex illo, et simunata per quam peccaverat conjuge, per carnalem concupiscentiam, in
Abbreviated transcription (Latin):
ctiã ipsi coberedes xp̃i dicunt. Dunitie nobis debita nr̃a. his ta
ꝓbuius breuitatis nccessitate tractatis. qmͣ cause cognoscende
sunt rerum bonarum. & malarũ quantũ uie satis est que nos
ꝑ ducat adregnũ ubi erit unta. sine morte. sine errore ueritas. si¬
ne pturbatione felicitas. Nequaquam dubitare debemus rerũ
que adnos ꝑtinent bonarũ causam nonesse nisi bonitate dĩ.
malarũ uero. abumutabili bono deficientẽ boni mutabilis uo¬
rauonalis malĩ ul÷ prima priuatio boni. Deinde iam & iam
nolentib siħutauit ignorantia rerum agendarũ & concupis¬
centia nolaĩ quib comes subinferuntur error &ẽ dolor. que
duo malquando intunentia sentiuntur. ea fugitantis animi
motus uatur metus. Porro animꝰ cum adipiscitur concupita
quã uispciosa uelinania. qm̃ iderrore ñ sentit. uel delectatio.¬
ne morbida uincitur. uana ctiã leticia uentilatur. Exhis mor¬

Expanded text:
etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, Dimitte nobis debietiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, Dimitte nobis debiujus brevitatis necessitate tractatis, quoniam causae cognoscendae sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis vorationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his mor
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes suas pferat. Uetbis gͦ uti ad fallaciam non ad qd̃¬
ec ideo ullum mendatiũ pitandũ÷ nonc̾t. peccatũ. qr pos¬
sumus aliquando alicui ꝓdesse mentiendo. Possumus ciĩ &e
furando si pauꝑ cui palam datur: sentit cõmodũ. & diues cii clã
tollitur nonsentit in cõmodũ. Nec ideo tale furtum quisquã di¬
rerit nonesse peratum. Possumus &e adulterando. si aliqua nisi
adhoc ei conscatiatur. appareat amando moritura. ce si iurerit
pcqstiido purganda. Pec ideo peccatũ negabitur. tale adilte¬
rsũ c si autt merito nobis placet castitas. qul offenditut ueritas
ut ꝓpter alicnã utilitatẽ illa nonuietur adultetando. & in oletur
ista mentiendo. Plux imũ quidẽ adbonũ ꝑfecisse homines qui ñ
nisi ꝓsalute hominis mentiuntur. non ÷ negandũ. s incosi
tali ꝓfectu merito laudatur. uel enã temporaliter remunetat᷑
benuolentia non fallacia que ut ignoscatur sati est non ut
pter quod malũ quia subripe in hac mortalitate nondesinit.

Expanded text:
cogitationes suas perferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad qec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut pter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit,
Abbreviated transcription (Latin):
bus inquid quod negaueris concessisti. qd c̃ cesseras sustu¬
listi. & nichil magis laboras. ꝙ ut parũ intelligaris.
Ostende sine cõmixtione nuptias corporales. aut unũ
aliqͥd huic oꝑi nom̃ imponito. & uł bonũ. uł malum
nuncupato c̃ iugnũ. Spopondisti utiq bona te desiuire
c̃ ugia. Si c̃ iugiũ bonũ. si hõ fructus c̃ iugũ bonus. sihic
fructus opꝰ cłi malus ẽẽ ñ potest. qͥ ꝑ bonum ex bono nascit᷑:
ubi igit᷑ orignale inalũ. qđ tot p̃ iudiciis int̾emptũ ÷c¬

Expanded text:
bus, » inquit, « quod negaveras concessisti, quod concesseras sustubus, » inquit, « quod negaveras concessisti, quod concesseras sustulisti: et nihil magis laboras, quam ut parum intelligaris. Ostende sine commixtione nuptias corporales: aut unum aliquod huic operi nomen imponito, et vel bonum, vel malum conjugium nuncupato. Spopondisti utique bona te definire conjugia: si conjugium bonum, si homo fructus conjugii bonus, si hic fructus opus Dei malus esse non potest, qui per bonum ex bono nascitur; ubi igitur originale malum, quod tot praejudiciis interemptum
Abbreviated transcription (Latin):
aẽ tp̃r ds abrahȩ & sarȩ marcentia ȩuo mbra uegetauit qͦ
accusabis & iã creaturã panis & umi. qmͣ hinc qͦq eos
peccasse scriptura diuina significauit. Dic̃ em̃i dñs ꝑ eze¬
chielẽ ꝓpħam. Ueruntamen he iniquitates sodome sororis
tuȩ. suꝑbia insat᷑ate panũ. & habundantia uini fluebant
ipsa & filie eius & manũ pauꝑis. & egentis ñ adiuuabãt.
Elige iã inquid utrũ mauis. aut reputa diuina oꝑi cõ¬
mixtionẽ corpoꝵ. aut creaturã panis &. uini similiter ma¬
lã ẽẽ desini. Qcł si feceris aꝑte manicheus ẽẽ conuinceris.
Concupicentiȩ autẽ uaturalis qui modũ tenet bono bene
utitur. qui modum nͦ tenet bono male utitur. Quid dicis
ergo inquid. ita nuptiarũ bonũ malo originali. qđ ncle nas¬
cit᷑ trahit᷑ ñ potest accusari. sic̃ ad ulterioꝵ malũ bono
naturali qd inde nascitur nͣ potest excusari: His sermoni¬

Expanded text:
dem tempore deus Abrahae et Sarrae marcentia aeuo membra uegetauit, quo dem tempore deus Abrahae et Sarrae marcentia aeuo membra uegetauit, quo accusabis etiam creaturam panis et uini, quoniam hinc quoque eos peccasse scriptura diuina significauit; dicit enim dominus per Ezechiel prophetam: uerumtamen hae iniquitates Sodomae sororis tuae superbia; in saturitate panum et abundantia uini fluebant ipsa et filiae eius; et manum pauperis et egentis non adiuuabant. elige iam\', inquit, \'utrum mauis: aut reputa diuino operi commixtionem corporum aut creaturam panis et uini similiter malam esse defini. quod si feceris, aperte Manicheus esse conuinceris. concupiscentiae autem naturalis qui modum tenet, bono bene utitur; qui modum non tenet, bono male utitur. quid dicis ergo\', inquit, \'ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adultenaturali, quod inde nascitur, non potest excusari » ? « His sermoni
Abbreviated transcription (Latin):
s quod ÷ fatendũ grauis eror infecit. Sane qđ ds fecerit¬
me aguosco & gr̃as ago. qui tñ cũ irȩ uasis perissem. si
tantũ ex acdã me fecisset. & in xp̃o ñ re fecisset. Qđ cũ
possessus pelagiana impietate ñ credit. si in tanto malo
infinẽ usq ꝑ durat non ipse s catholici uicleant qͣł & qͣn :¬
tus eũ error ñ infecerit. s plane interfecerit. Attencle
sequentia. Qd̃ autẽ inquid filii ex coniugio susceptu na¬
turaliter boni sunt apło dicente discamꝰ qͥ ait de ĩꝓbis.
Relicto usu naturali fenunȩ exarsert indesidĩa sua in¬
uicẽ masculi in masculos turpitudinẽ operantes.
Ostendit gͦ inquid usũ feminȩ & uaturalẽ ẽẽ.
& ꝓ suo mͦ laudabilẽ. flagitiũ aut̃ exuoluntate
itaq inquid & in bene utentib genus c̃cupiscentiȩ
modusq laudatur & inturpib excessus eiꝰ punitur. Demq eo¬

Expanded text:
sed, quod est fatendum, grauis error infecit\'. sane quod me deus feceritsed, quod est fatendum, grauis error infecit\'. sane quod me deus fecerit agnosco et gratias ago, qui tamen cum irae uasis perissem, si tantum ex Adam me fecisset et in Christo non refecisset. quod cum possessus Pelagiana inpietate non credit, si in tanto malo in finem usque perdurat, non ipse, sed catholici uideant, qualis et quantus eum error non infecerit, sed plaue interfecerit. Adtende sequentia: \'quod autem\', inquit, <filii ex coniugio suscepti naturaliter boni sunt, apostolo dicente discamus, qui ait de inprobis: relicto naturali usu feminae exarserunt in desideria sua inuicem masculi in masculos turpitudinem operantes. ostendit ergo\'. inquit, \'usum feminae et naturalem esse et pro suo modo laudabilem, flagitium autem ex uoluntate itaque, » inquit, « et in bene utentibus genus concupiscentiae modusque laudatur et in turpibus excessus eius punitur. denique eo
Abbreviated transcription (Latin):
meritis suis tribuat. si ad eandẽ massam qͥsq pertinens gr̃a
liberet᷑. s qui głatur in dño glet̾. Ab hac fide aplica atq
catholica ueracissima & fundatissima cũ pelagianis iste disce¬
dens. ñ uult nascentes ẽẽ sub diabolo. ne paruuli portentur ad
xp̃m. ut eruantur apotestatȩ tenebrarũ. & in regnũ ipsius
tranferantur. Ac sic accusat ȩcclam toto orbe diffusa inqua
ubiq om̃s baptizandi infantuli ñ ob aliud ex sufflantur. nͥ
ut ab eis pͥnceps mundi mittat᷑ foras. aquo necesse ẽ uasa irȩ
possideantur. cũ ex adã nascunt᷑. si in xp̃o ñ renascantur. & ĩ
eiꝰ regnũ ꝑ grãm facta uasa miscłie transerantur. Contͣ
istã fundatissimã ueniens ueritatẽ. ne uniuersam xp̃i
ȩccliã oppugnarȩ uideat᷑. quasi me unũ alloquit᷑. & ue¬
lut corripiens atq ad monens dicit. Etiam te d̃s fecit.

Expanded text:
meritis suis tribuat, si ad eandem massam quisque pertinens gratia meritis suis tribuat, si ad eandem massam quisque pertinens gratia liberetur, sed qui gloriatur, in domino glorietur. Ab hac fide apostolica atque catholica ueracissima et fundatissima cum Pelagianis iste discedens non uult nascentes esse sub diabolo, ne paruuli portentur ad Christum, ut eruantur a potestate tenebrarum et in regnum ipsius transferantur. ac sic accusat ecclesiam toto orbe diffusam, in qua ubique omnes baptizandi infantuli non ob aliud exsufflantur, nisi ut ab eis princeps mundi mittatur foras, a quo necesse est uasa irae possideantur, cum ex Adam nascuntur, si in Christo non renascantur et in eius regnum per gratiam facta uasa misericordiae transferantur. contra istam fundatissimam ueniens ueritatem, ne uniuersam Christi ecclesiam obpugnare uideatur, quasi me unum alloquitur et uelut corripiens atque admonens dicit: \'etiam te deus fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi nesciat ds sic eis uti ad oꝑa sua iusta & bona sic̃
ipse utit᷑ diabolo. An uͦ filios ꝑditionis hedos sinistre
partis diabolo pascit. & diabolo nutrit. &. uestit quia
facit solẽ suũ oriri suꝑ bonos & malos & pluit super
iustͥos & in iustos: Sic itaq creat malos quomͦ pascit¬
& nutrit malos qͥa qͦd eis creando tribuit ad nature
pertinet bonitatẽ. & qd̃ eis pascendo & mtriencdo clat
incrementũ ñ utiq maliciȩ illoꝵ s eidẽ bone nat᷑e
quã creauit bonus bonũ tribuit ad nuimentũ. In
quantũ eñi hm̃es sunt bonũ ẽ nature cuiꝰ ÷ auctor ds̃.
Inquantũ autẽ cũ peccato nascunt᷑ perituri. qui si ñ re¬
nascunt᷑ ad semen ꝑtinent maledictũ ab mitio illius anti¬
quȩ mobedientiȩ uicio. Quo tam̃ bene utitur factor & iã uasoꝵ
ire. ut notas faciat diuicias głȩ suȩ in uasa misericordiȩ. ne

Expanded text:
quasi nesciat deus sic eis uti ad opera sua msta et bona, sicut quasi nesciat deus sic eis uti ad opera sua msta et bona, sicut ipso utitur diabolo. An uero filios perditionis haedos sinistrae partis diabolo pascit et diabolo nutrit et uestit, quia facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? sic itaque creat malos, quomodo pascit et nutrit malos, quia quod eis creando tribuit ad naturae pertinet bonitatem et quod eis pascendo et nutriendo dat incrementum non utique malitiae illorum, sed eidem bonae naturae quam creauit bonus bonum tribuit adiumentum. in quantum enim homines sunt, bonum est naturae, cuius auctor est deus; in quantum autem cum peccato nascuntur, perituri, si non renascuntur, ad semen pertinent male dictum ab initio illius antiquae inoboedientiae uitio. quo tamen bene utitur factor etiam uasorum irae, ut notas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ne
Abbreviated transcription (Latin):
fundarũ cogitationũ suarũ. Sĩc em̃i de ipsius cliaboli
malicia nouit ille qͥd agat. & qͦd agit iustũ ÷ & bonũ.
quãuis sit de qͦ agit in iustus & malus. nec eũ ꝓpterea
creare ñ noluit quia malũ futurũ ẽc̃ p̾sciuit. ita de uni
uerso genere humano quãuis nullus himnũ sine pecca¬
ti sorde nascatur. bonũ ille qui sũme bomis est operatur.
uersus ipsũ figulũ. cui responcłẽ ꝓhibet apłs dicens.
Ohomo tu qͥs es qͥ responcleas dõ: Nũqͥd dicit figm̃¬
tũ ei qui se finx̃. quare sic me fecistis Anñ habet po¬
testatẽ figulus luti ex eacłẽ massa facere aliud uas in
honorẽ. aliud in contumeliã: Nũqͥd gͦ uasa ire negat
iste ẽẽ sub diabolo. aut qͥa sub diabolo sunt alius ea quã
ille facit qͥ uasa misecłie facit. aut aliunde & nͨ exeaclẽ
massa facit e hic itaq dicat. Ergo łs uasa diabolo facit

Expanded text:
fundarum cogitationum suarum. sicut enim de ipsius diaboli fundarum cogitationum suarum. sicut enim de ipsius diaboli malitia nouit ille quid agat et quod agit iustum est et bonum, quamuis sit de quo agit iniustus et malus, nec eum propterea creare noverso genere humano, quamvis nullus hominum sine peccati sorde nascatur, bonum ille qui summe bonus est operatur; versus ipsum figulum, cui respondere prohibet Apostolus, dicens: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmetum ei qui se finxit: quare me sic fecisti? annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem, aliud in contumeliam? numquid ergo uasa irae negat esse iste sub diabolo? aut quia sub diabolo sunt, alius ea quam ille facit, qui uasa misericordiae facit? aut aliunde et non ex eadem massa facit? hic itaque dicat: ergo deus uasa diabolo facit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut abrahe ñ misceret᷑ uxori: S sanatũ dicit. qͥa domus eiꝰ
ab illa peste sanata ẽ. Iam nc̃ illa tria uideamus. qͦꝵ triũ
qd̾̃ libet dixerimus. nichil ait dici posse ꝓphanius. qd hĩnẽ
di aut ñ fecerit. aut diabolo fecerit. aut certe diabolus
dei sit imaginẽ hoc ÷ hĩnẽ fabricatus. Hoꝵ triũ pͥmũ &
nouissimũ ñ dici anobis &iãm ipse si nͨ sit excors aut ni¬
miũ ꝑuicax confitetur. de illo questio ÷ qd̃ scđo medioq
loco posuit. ubi sic fallitur. ut anobis hoc existimet dici
qđ cliabolo ds hominẽ fecerit. tãꝙ in hominibus quod
cds ex hominibus parentibus creat hoc intencdat. hoc curet.
hoc sui oꝑis ratione ꝓ uicleat. ut habeat diabolus seruos.
qͦs ipse sibi facere nͨ potest. Absit ut hoc qualiscũq uł
puerilis pietas suspicetur. Bonitate sua ds fecit hominies.
& pͥmos sine peccato. & ceteros sub peccato in usus pro¬

Expanded text:
ut Abrahae non misceretur uxori? sed -sanatum dicit, quia domus eius ut Abrahae non misceretur uxori? sed -sanatum dicit, quia domus eius ab illa peste sanata est. Iam nunc illa tria uideamus, quorum trium quodlibet dixerimus, nihil ait dici posse profanius: quod hominem deus aut non fecerit aut diabolo fecerit aut certe diabolus dei sit imaginem, hoc est hominem fabricatus. horum trium primum et nouissimum non dici a nobis etiam ipse, si non sit excors aut nimium peruicax, confitetur. de illo quaestio est, quod secundo medioque loco posuit, ubi sic fallitur, ut a nobis hoc existimet dici, quod diabolo deus hominem fecerit, tamquam in hominibus quos deus ex hominibus parentibus creat, hoc intendat, hoc curet, hoc sui operis ratione prouideat, ut habeat diabolus seruos, quos ipse sibi facere non potest. absit, ut hoc qualiscumque uel puerilis pietas suspicetur. bonitate sua deus fecit homines, et primos sine peccato et ceteros sub peccato, in usus pro