comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pistiũ inuertur qñ ĩ dext̾am ꝑ¬
tem missa sunt recia ⁊ ideo mͥag¬
nos .i. ꝑfectos ⁊ regno celoꝵ ap¬
tos ħt̃. nam illa siłitudo retici
ñ indext̾am missi simł cepit
mo temꝑałr. sicut ĩ apocalipũ sͥp¬
te que ibi cescribitur uͥ iam con¬
quiescente dispensacone tem¬
denarius remanet qm̃ m̾cedem
sancti qui oꝑantur inimica ꝑ¬
cepturi sunt qui potest ⁊̃ si m̾a

Expanded text:
piscium invenitur, quia in dexteram partem missa sunt retia; et ideo magnos , id est, perfectos et regno coelorum aptos habet. Nam illa similitudo reticuli non in dexteram missi, simul cepit mo temporaliter, sicut in Apocalypsi scripte quae ibi describitur , ubi jam conquiescente dispensatione temdenarius remanet, quam mercedem sancti qui operantur in vinea percepturi sunt. 3. Potest etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. pp̃ .iiii. notissimas naturs
quib constat siceam hũidam ⁊¬
siccam ⁊ calidam ⁊ qd̃ ꝓgressio
a puncto ad longitudinẽ alon¬
gitudine ad latitudinẽ a lati¬
tudine ad altitudinẽ solidita¬
tẽ corꝑis facit. q᷑ rursꝰ qͣt̾nario
nũo continetur. nõ absurde intel¬
ligitur qͣdragenarius nus tem¬

Expanded text:
ficat, propter quatuor notissimas naturas, quibus constat, siccam et humidam, frigidam et calidam; et quod progressio a puncto ad longitudinem, a longitudine ad latitudinem, a latitudine ad altitudinem, soliditatem corporis facit, quae rursus quaternario numero continetur: non absurde intelligitur q
Abbreviated transcription (Latin):
nouem menses ⁊ sex dies qui co
die conceptus dominus credit᷑.
qma eodem die ⁊ passus est
rias quo die natus est. Non gͥ
absurge. xl.ui. annis d̾r fabri¬
catũ ẽe temꝑũ qd̾ corpus sig
inficabat ut quot annr fuerũt
infabricafone templi totdies
fu̾int in corꝑis tonsiniti ꝑfectõ¬
mentur inuenunt ᷑ imiũ. duo
tres. quatuor. Item capuid mu
niu. simul dicta sunt .x. Qua pp̃
disciplinam que unsimia ͭ condi¬
torem dm̃ ⁊ conditam treatu
ram significat denarius nũs.
Et cũ corpus ꝑfc̃m atq mexter¬
minabile sub̃ditur amme ꝑfc̃e
atq inext̾minabile rursuiq ppͣ
subditur xp̃o ⁊ ille deo ñ tanqͣ
dissimilis aut alt̾ins nate᷑. seo
tanqmͣ pa filꝰ hoc totum eodẽ

Expanded text:
novem menses et sex dies, qui codie cquia eodem die etiam passus est, rias, quo die natus est. non ergo absurde XLVI annis dicitur fabricatum esse templum, quod corpus eius significabat, ut, quot anni fuerunt in fabricatione templi, tot dies fuerint in corporis dominici perfectiomerentur, inveniuntur unum, duo, tria, quatuor. Item: Caput mul simul ducta fiunt decem. Quapropter disciplinam, quae insinuat conditorem Deum et conditam creaturam, recte significat denarius numerus. Et cum corpus perfectum atque inexterminabile subditur animae perfectae atque inexterminabili, rursusque ipsa subditur Christo, et ille Deo, non tanquam dissimilis aut alterius naturae, sed tanquam Patri Filius, hoc totum eodem
Abbreviated transcription (Latin):
na sic ꝓcecere ⁊ ꝓfin u̾ ĩ primis
sex dieb qͣiͣ lactis hẽat similitu¬
dinem seq̃ntib nouem dieb ꝯ¬
u̾tatur insangͥnem deuide duo¬
decm dieb solidetur ueliquis¬
ꝑfecta limamenta os̃m memi¬
broꝵ. ⁊ hinc iam reliquo tpͣre
usq ad tempus ꝑtus magntu¬
dine augeatur. Quadraginta¬
g ͦ qͥnq dies addito uno quod
signficat sũmam qr sex ⁊ nouẽ

Expanded text:
na sic procedere et perfici, ut primis sex diebus quasi lactis habeat similitudinem, sequentibus novem diebus cconuertatur in sanguinem, deinde XII diebus solidetur, reliquisperfecta liniamenta omnium membrorum, et hinc iam reliquo tempore usque ad tempus partus magnitudine augeatur. XL ergo V dies addito uno, quo significat summam — quia VI et nouem
Abbreviated transcription (Latin):
contingit quod accepit uͥgo
ecclia humili aduentu spons
sui que ultimo maduentu illo
tũ uemet in claritate nuptu¬
ra est cũ iam facie ad faciem
contuebitur. Dedit .n. uob̾
pignus sp̃m sicut dicit apłs.
⁊ ideo ista expo nichil certum
intuetur n ut scd̾m fidem sit
neq aliis p̾iudicat que nncho¬

Expanded text:
re contingit quod accepit virgo Ecclesia, humili adventu sponsi sui, quae illo ultimo adventu, cum veniet in claritate, nuptura est, cum jam facie ad faciem contuebitur. Dedit enim nobis pignus Spiritum, sicut dicit Apostolus, et ideo ista expositio nihil certum intuetur, nisi ut secundum fidem sit, neque aliis praejudicat quae nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
anima: nemo dubitat. Qd aũ
corpꝰ non est ⁊ tamen aͥd est ut
amina est aut ea melius est.
enĩ eet medium aut uiuifica¬
ret ᷑ ab anima aut uiuificaret
aĩam aut neutrũ aut uiuifica¬
ret corpꝰ aut uiuificater᷑ acore
aũ nentrũ aut quicquid uirfi¬
catur ab anima: corpꝰ est. Si
quid autem uiuificat aĩam:
meliꝰ est qͣm amima. Rursũ q
uiuificatus corpus anima est
qd̾ niuificatur a corꝑe: nchil
est. Nentrũ uero illlus .i. ulli
uite indigens ulłamq uitam
tribuens au̾ ominno nichil ẽ
⁊ corꝑe melius. S ittrũ quid ta¬
lest uirerũ natura alio qõ ẽ.

Expanded text:
animam, nemo ambigit. Quod autem corpus non est, et tamen aliquid est, aut anima est, aut ea melius aliquenim esset medium, aut vivificaretur ab anima, aut vivificaret animam, aut neutrum: aut vivificaret corpus, aut vivificaretur a corpore, aut neutrum. At quidquid vivificatur ab anima, corpus est: si quid autem vivificat animam, melius est quam anima. Rursum quo vivificatur corpus, anima est: quod vivificatur a corpore, nihil est. Neutrum vero, id est, nullius vitae indigens nullamque vitam tribuens, aut omnino nihil est,  melius. Sed utrum quid tale sit in rerum n
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ ħ int̾ est quod quatuor ĩstatu
sunt. qͣt̾ in motu gͥ ut quatuor
referinitur ad corpus. ita quat̾ ad
eos qui corꝑm̃ amore implicati
erant ⁊ temꝑalib subditi. Qua¬

Expanded text:
 interest, quod quatuor in statu sunt, quater in motu. Ergo ut quatuor referuntur ad corpus, ita quater ad eos qui corporum amore implicati erant, et temporibus subditi. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
opram. ⁊ xl. dies post resurrectõ¬
ne tum discipłis fuit hnͣc ip̃am
illis credo dispensacõm temꝑalẽ
qͣm ꝓ nr̃a salute gessit ĩ simuans.
Quadragenariꝰ aut̾ nc numus
ꝑtib suis que illum meciunt᷑
computatis us ad qͥnqͣgenariũ

Expanded text:
raginta dies post resurrectionem cum discipulis fuit, hanc ipsam illis, credo, dispensationem temporalem, quam pro salute nostra gessit, insinuans. Quadragenarius autem numerus, partibus suis, quae illum metiuntur, computatis, usque ad quinquagenarium
Abbreviated transcription (Latin):
significare uniu̾sitatis colu¬
sciãm que si adintiora ⁊ cent
intelligibilia referatur qu
senaro mniero significatu
fit qiͣ cecies sexies qd̾ est sexa
gnita. Slad terrena ⁊ cormup¬
tibilia que octonario nim̾o
significari possunt: fiunt de¬
Regine gͦ sunt anime regnã¬
tes intelligibilib ⁊ sp̃ualib
concubine que mercedem ac
cipunt terrenoꝵ de quib dic¬
tum est receꝑunt m̾cedem suã
Adolescentule quar nõ est.
nũs. quarꝵ nõ est det̾minata
sciencia ⁊ diuersis dogmatib
ꝑiditari possunt. ut num̾ns
qd̃ dc̃m est significet c̾tam ⁊
indebitam confirmacõem sãe

Expanded text:
significare uniuersitatis scientiam. quae si ad interiora et ad intelligibilia referatur, quae senario numero significantur, fit quasi decies sexies, quod est LX; si ad terrena et corruptibilia, quae octonario numero significari possunt, fiunt dereginae ergo sunt animae regnantes in intelligibilibus et spiritalibus. conc de quibus dictum est: Acceperunt mercedem suam adolescentulae, quarum non est numerus, quarum non est determinata scientia, et diversis dogmatibus periclitari possunt, ut numerus, quod dictum est, significet certam et indubitatam confirmationem scie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfcũs  sit disc̾n̾e mala a bonis pͣma
rectis. Est .n. animal intelligi ᷝ ͤ ꝑ fasi
ꝑfc̃m̃ nasci drẽ ⁊ totũ scire q̃m uident
nich̾ ultͣ nosse qͣm ħ discit᷑. ꝙ eĩ dici¬
sit nestit. qui se gͦ nestit qͣlis sit quõ
omanonit cũ minꝰ sit se nosse qͣm ce¬
t̾a. s qr de cec̾is discit. de se a̾ nõ discit
de alus nouit. de senescit n qͣlis sit in
añ corpꝰ. an p̃ corpꝰ sit. Nam si sic ꝑstũt
fcũs ẽẽt ut nlłuis eg̃et nõ fũ at hõs¬

Expanded text:
s sit discernere mala a bonis, praua a rectis. est enim animal intellegibile, perfecperfectum nasci dicere et totum scire, quem uident nihil ultra nosse quam hic discitsit, nescit. qui se ergo nescit qualis sit, quo modo omnia nouit, cum minus sit se nosse quam cetera? sed quia de ceteris discit, de se autem non discit, de aliis nouit, de se nescit, neque qualis sit neque ante corpus an post corpus sit. Nam si sic perfectus factus esset ut nullius egeret, non fuerat ho
Abbreviated transcription (Latin):
trem fuisse maiorem. sicut
filius pp̃ formam serm dixit.
pr maior me est. ⁊̃ cum ego
pissẽ creaturam. Eu ita spm̃
sañ incolumba ⁊ igne apꝑuis¬
sit sicut u̾bum ⁊ homo una
ꝑsona est. ad horam quippe
isibilit᷑ in uisibilem colum¬
bam pp̃ amorem scm̃. ignis
aũ pp̃ caritatis lumen atq
feruorem. ⁊ ꝑacto scĩficatõis
corꝑales ille sp̃es transieru.
atq eẽ ult̾ius destituerunt.
sicut columpna nubis nebu¬
losa ꝑ diem. lumtnosa per
noctem. Deniq ne putaret᷑
columba uł flammna ad sub¬
stanciam ꝑtinere sp̃c sancdi.
uł quod se in hec insibilia tã¬
te maiestatis natura ꝯu̾tent
aut inumitatẽ ꝑsone sue ista
susceꝑit. nũqm postea sic ap¬
ad horam suscepisse efagũ
in qua hominib appareret
uisibilem hominis format
non solus natus estin ea ho
mine mte: uerũ etiam cre¬
uit in ea ⁊ manducamt ⁊ bi¬
cendit in celum ⁊̃ sedet ad dex

Expanded text:
tum fuisse majorem, sicuti Filius propter formam servi dixit, Pater major me est . Et cum ego pisse creaturam; tu ita Spiritum sanctum in columba et igne apparuissit, sicut Verbum et homo una persona est. Ad horam quippe visibiliter invisibilem; columba, propter amorem sanctum; ignis autem, propter charitatis lumen atque fervorem; et peracto significationisorales illae species transierunt, atque esse ulterius destiterunt; sicut columna nubis, nebulosa per diem, luminosa per noctem . Denique ne putaretur columba vel flamma ad substantiam pertinere Spiritus sancti, vel quod se in haec visibilia tantae majestatis natura converterit, aut in unitatem personae suae ista susceperit, nunquam postea sic apad horam sumpsit effigiem, in qua hominibus appareret,visibilem hominis formam, non solum natus in ea de homine matre, verum etiam crevit in ea, manducavit, bicendit in coelum, se
Abbreviated transcription (Latin):
responsione breuit᷑ dca que
modo aliqnͣdo lacius ut nel
sic intelligens explicani at¬
tencere ⁊ ꝯsiderare noliusu
Irruens in tantantã blasph¬
miam. ut naturam diuinõ
namq ista sunt u̾ba. eaqͥ¬

Expanded text:
reviter dicta, quae nunc aliquanto latius, ut vel sic intelligeres, explicavi, attendere et considerare noluisti, irruens in tantam blasphemiam, ut naturam divinam namque ista sunt verba: Ea,
Abbreviated transcription (Latin):
serius Scimus enĩ inqmͣ dic¬
tum c̾e ꝑtẽm filio ẽẽ maiorẽ.
qr informa serui erat filu̾is.
⁊ ad huc informa est humana
silius. qmͣ leuauit incelum.
ꝓpea de illo dictam est ꝙ ⁊ nũc
int̾pellat ꝓ nobis ⁊̃ sempit̾¬
na erit in regno. ħ eadem for¬
ma ĩ mortałis pp̃ ꝙ dictum

Expanded text:
servi? Scimus enim, inquam, dictum esse Patrem Filio majorem, quia in forma servi erat Filius; et adhuc in forma est humana Filius, quam levavit in coelum: propterea de illo dictum est quod et nunc « interpellat pro nobis » . Et sempiterna erit in regno haec eadem forma immortalis: propter quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
tustem uł lecum qr tristes uł
etos facit ⁊̃ de scripturis s andis
ꝯnemorau̾im. ubi deus dicit
ad ab ħam. tume cognoni quod
inchil est aluid quam nũc ut
cognosceres feci. Non enĩ tunc
deus dicendus est. cognouisse
ꝙ añqui fieres numqmͣ potuit
ignorare tu hos locuconis mo¬
dos de dimius eloquiis a me ꝓ¬
latos quom᷑ ałr int̾pretares u̾o
inuenisti nͨ ullo modo utiq ad
istos gemiitus redire uoluisti:
slemo enĩ sic de spũ sc̃o sapit
Omis qui orat rogat. Nõ oĩs
qui adorat rogat. nec omnis
qui rogat adorat. Retole con¬
suetudinẽ regum qui plerũq
adorant᷑ ⁊ ñ rogantur. aliqũ¬
do rogantur ⁊ nd adorantur.
Ac ꝑ hoc a spũ sancto adora¬
ri prĩ nuillo mͦ demonstrare
potiusti.

Expanded text:
tristem vel laetum, quia tristes vel tristem vel laetum, quia tristes vel laetos facit; etiam de Scripturis sanctis commemoraverim, ubi Deus dicit ad Abraham, Nunc cognovi ; quod nihil est aliud quam, Nunc ut cognosceres feci: non enim tunc Deus dicendus est cognovisse, quod antequam fieret nunquam potuit ignorare: quos locutionis modos de divinis eloquiis a me prolatos, quomodo aliter interpretareris non invenisti; nullo modo utique ad istos gemitus redire debuisti. Nemo enim sic de Spiritu sancto sapit,Omnis qui orat, rogat: non omnis qui adorat, rogat; nec omnis qui rogat, adorat. Recole consuetudinem regum, qui plerumque adorantur, et non rogantur; aliquando rogantur, et non adorantur. Ac per hoc a Spiritu sancto adorari Patrem nullo modo demonstrare potuisti.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a tua ꝓsecutio cui respondist
satis iudicat. Non ꝓbaueras. ad
hanc gͦ inquisicõem meam inde
quid posfiore ꝓsetutoe respon¬
dens. Eum emm dixisses quan¬
tũ nolinsti de iudicio filii ꝙ et
nos fidelissime credimus. ⁊ de
ubr uenisti ut ꝓbares a sc̃õ spo
adorar prẽm reddisti ad illos
gemitꝰ de quib t̾ iam añ respp̃¬
deam. sicut morem scͥpturaruᷤ
scãrum. qͣ locutione sit dictũ
narrabilib necredamus sp̃m
tam̃ ab or̃onib scõꝵ nullũ sit
tempus immune qñqͥdem di¬
eb ac noctib tum alii tibo ac
cepto reficiutur. alii ꝙ libet
aliud agunt alii dormunit. Nõ
iq desunt quos desiceriũ scm̃
orare compellant. Ita fit ut sp̃c
tib menarrabilib int̾pellare
sic intelligat᷑ ut dixi id est qr
gemitib sc̃orum desid̾ioꝵ int̾¬
pellare facit sc̃os quib affcm̃¬
om̃ gr̃e spũalis infindit. Sed
ꝑefficiente̾ significat᷑ id quos
efficitur sicut frigus ꝑigrũ
dicimus qr pigros facit ⁊ dĩe

Expanded text:
ipsa tua prosecutio, cui respondi, satis indicat, non probaveras. Ad hanc ergo inquisitionem meam vide quid posteriore prosecutione responderis. Cum enim dixisses quantum voluisti de judicio Filii, quod et nos fidelissime credimus; et deubi venisti ut probares a sancto Spiritu adorari Patrem, redisti ad illos gemitus, de quibus tibi jam ante responderam, secundum morem sanctarum Scripturarum, qua locutione sit dictum,narrabilibus : ne credamus Spiritamen ab orationibus sanctorum nullum sit tempus immune, quandoquidem diebus et noctibus, cum alii cibo ac potu reficiuntur, alii quodlibet aliud agunt, alii dormiunt, non utique desunt quos desiderium sanctum orare compellat; ita fit ut Spiritibus inenarrabilibus interpellare sic intelligatur, ut dixi, id est, quia gemitibus sanctorum desideriorum interpellare sanctos facit, quibus affritualis infundit. Sed per efficientem significatur id quod efficitur; sicut frigus pigrum dicimus, quia pigros facit; et diem
Abbreviated transcription (Latin):
ictauo loco de subieccõne¬
tua qua subiectus es pri.
filius respondi tibi. qm̃ dixe¬
ras de sua subiectõne ynum
statuit deum. Respondi ergo

Expanded text:
ctavo loco de subjectione qua subjectus est Patri Filius, respondi tibi: quoniam dixeras, De sua subjectione unum statuit Deum. Respondi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
optime ꝓsecutũ. Qm̃ ⁊ paren
nebas ac sic in cautis minus
attantis hominib quicumq
eẽnt ista lecdtari tanqmͣ respon¬
dentẽ te facere. Ubi qd̾ diceres
ñ hebas adiungis ⁊ ditis. Si
enĩ parentib subiectus ninenit᷑
quos ip̃e creanit. qr omma per¬
ipm̃ facta sunt. noc enĩ potest
temꝑa. s ante temꝑa. nouitꝰ¬
filium silium genitam ꝯ pr̃e.
Si gͦ parentib inquis subdit᷑
eras ut diuinaꝵ sitipturatũ
auctoritas luce darnus p̾dicat
quanto magis utiq illi suo gem¬
tori est subditus qui tantum ⁊
talem genuit. scd̃m quodait.
apłs. ẜum omina fuerint fibo
subrecta. tunc ⁊ ip̃e filuis subs¬
tus erit illi qui sibi subiecit oũ
hec uerba tua possent putari¬
a me dca ẽẽ ⁊̃ omnino mea esse
nisi pe audientib cũ dr̾entur
⁊ postea hec cuncta legentib.
euident̾ appareret te illa dixist
quis enĩ crederet consentire p¬
se uos nobis scd̃m formam so¬
ni. ac ꝑ hoc nõ scdm formã

Expanded text:
parentnebas; ac sic incautis minusque attentis hominibus, quicumque essent ista lecturi, tanquam respondentem te facere, ubi quod diceres non habebas; adjungis et dicis: Si enim parentibus subjectus invenitur quos ipse creavit, qta sunt: nec enim post tempora, sed ante tempora novimus Filium genitum a Patre: si ergo parentibus, inquis, subditus erat, ut divinarum Scripturarum auctoritas luce clarius praedicat: quanto magis utique illi suo genitori est subditus, qui tantum ac talem eum genuit; secundum quod ait Paulus, Cum omnia fuerint Filio subjecta, tunc et ipse Filius subjectus erit illi qui sibi subjecit omnia ? Haec verba tua possent a me putari dicta esse, et omnino mea esse, nisi te audientibus cum dicerentur, et postea haec cuncta legentibus, evidenter appareret te illa dixisse. Quis enim crederet, consentire posse vos nobis, secundum formam servi, ac per hoc non secundum forma
Abbreviated transcription (Latin):
in locis honorabłib soͣlimatas quib tũ
obsequiũ exhib̾e uident tamqmͣ deos
timeãt. ut ilłe ip̃e int̾p̃tationes qͥb
dint dignius accũsautur. u̾mptũ et
istã q̃uoquo modo sunt qmuis ut iã
dixi ad salutem. uł aliqm̃ utslitatẽ
inuemuntur. uos autem lpmĩem cũ¬

Expanded text:
in locis honorabilibus sublimatas, quibus tantum in locis honorabilibus sublimatas, quibus tantum obsequium exhiberi uident, tamquam deos timeant, illae ipsae interpretationes, quibus duntur, dignius accusantur; uerumtamen et ista, quoquo modo sunt, quamuis, ut iam dixi, ad salutem uel aliquam utilitatem inueniuntur. uos autem primu
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et cupidinem pu̾ui uolitantem
ac sagictantem qd̾ rõnabilꝰ ⁊ instabilis
amor corda uuln̾et miseroꝵ. ⁊ alias
multa in hunc modũ quo ccͣ hoe ĩ er̃
tidemus. ꝙ int̾pretata sic adoratent
que non intellecta qmͣuis dãpnabo¬
tñ excusabłr hpnorarent. Ip̃is quiut
int̃pretationib comuincunt᷑ nonse
illũ dñi cołe. cuius solius ꝑticia¬
ne. mens beata fit. f ab iło condñ
treaturam nec solas iltutes ip̃ius ca¬
ature sicut mineruam cuius fabu¬
lam qd de iouis capite nata sit ad
prudenciam consilioꝵ int̾p̾tant᷑. que
rõnis est ꝓp̃a. est cui sedem capitis ĩ
plato dedit. sĩc ⁊̃ uota sicut de cupidi¬
ne diximus. uñ quidam eoꝵ tragͥ
ait dñi ẽẽ amorem turpis. ⁊ uicio a¬
uens finꝑit libido. Nam ⁊ coͣrliũ
uicioꝵ siłatri romani conset᷑uerũt
sicut palloris ⁊ febris. ut gꝰ omittã
qd siłacroꝵ adoratores ccͣ ip̃as corꝑm
figuras hñt affcm. ut eas ip̃as formaᷤᷤ

Expanded text:
est; et Cupidinem puerum uolitantem est; et Cupidinem puerum uolitantem ac sagittantem, quod inrationabilis et instabilis amor corda uulneret miserorum, et alia permulta in hunc modum. quocirca hoc in eis inridemus, quod interpretata sic adorant, qun excusabilius adorarent. ipsis quippe interpretationibus conuincuntur non se illum deum colere, cuius solius participatione mens beata fit, sed ab illo conditam creaturam; nec solas uirtutes ipsius creaturae, sicut Mineruam, cuius fabulam, quod de Iouis capite nata sit, ad prudentiam consiliorum interpretantur, quae rationis est propria, cui sedem capitis etiam Plato dedit, sed etiam uitia, sicut de Cupidine diximus. unde quidam eorum tragicus ait: . deum esse amorem turpis et uitio fauens finxit libido. Nam et corporalium uitiorum simulacra Romani consecrauerunt, sicut Palloris et Febris. ut ergo omittam, quod simulacrorum adoratores circa ipsas corporum figuras habent adfectum, ut eas ipsas formas
Abbreviated transcription (Latin):
plemis. nec in sole sapiens. nec in luna
p̃potens. utrobiq puleros pu̾os sułponat
concupiscendos feminis p̾ncipib cenebei
⁊ mascus ꝓuellas hoc legicimis. ħ creditis
ħ docets exhat fide doctrinaq uiuitiᷤᷤ¬
si in istis tam emminentib notissimisꝙ
quid de cet̾is ut̃is fabulis dicam. Quis
em̃ splenditenens suspendit mũdũ. et
litis ea. hunc uos paganis dñis dec̾iores.
in peiorem ꝑtem dissimiles. ꝙ illi ꝓ
diis ea colunt que sinit. s dii nõ sunt
fabula norunt ⁊ uł uł apoetis de lec¬
tandicã fictas ẽẽ asserunt. uł eas ad
naturas retum. uł mores hõi int̾p̾
tan conantur. sicut nulcanũ cłoudũ. qr
cecam. ꝙ ex uicerto accidant. que fortui¬
ca dñx. ⁊ tria fata incolo ⁊fuso dicitis¬
p̾sens ad pͥt̾itũ trahiciend̾ est ⁊ uene¬
rem ułtaui uulcan uxorem. qr eyca¬
lore uoluptas ñlit̾ irascitur. ⁊ maitis
adult̾am. qr bellig̾antib incongna

Expanded text:
plenus nec in sole sapiens nec in luna plenus nec in sole sapiens nec in luna praepotens, utrobique pulchros pueros subornat concupiscendos feminis principibus tenebrarum et masculis puellas ? haec legitis, haec creditis, haec docetis, ex hac fide doctrinaque uiuiti IX. Verum si in istis tam eminentibus notissimisque quid de caeteris vestris fabulis dicam? Quis enim splenditenens suspendit mundum et qlitis ea. hinc uos paganis dicimus deteriorein peiorem partem dissimiles, quod illi pro diis ea colunt, quae sunt, sed dii non sunt; fabulas norunt et uel a poetis delectandi causa fictas esse adserunt uel eas ad ntari conantur. sicut Uulcanum claudum, quia caecam. quod ex incerto accidant, quae fortuita dicuntur, et tria Fata in colo et fuso digitisaesens ad praeteritum traiciendum est; et Uenerem Uulcani uxorem, quia ex calore uoluptas naturaliter asciscitur, et Martis adulteram, quia belligerantibus incongrua
Abbreviated transcription (Latin):
tam mundi fabricam impłe̾ ꝑhibetis. Uñ
sol ⁊ luna circuitus suos ꝑagentes sꝑ cũ
illo sũt. A sole a luua discedit.⁊ ad solẽ
rursus accedit. Ita uob̾ auctorib uel
poꝰ deceptorib ꝑ dimidiam ꝑtem cͥculi
recedit au̾tute sapĩa. ⁊ ad ẽam ꝑ aliam
dimidiam rursus accedit. et cum ple¬
na est. tunc longe est auͥtute sapĩa. Gc̃
erim tam longo int̾uallo a se disucta
sunt ħ duo lumina. ut cum solu̾gͥ
ab occidente: tunc lima surgit ab ori¬
ente. ex quo fit. ut qm̃ insirmant oĩa
que u̾tute descruntur. eo sapĩa sit ĩfir¬
nnor quo est luna plenior. Si a qd̾ u̾i¬
tis. ut ea locoꝵ sedib int̾ualł ꝙ seꝑe¬
tis cum ⁊ ip̃as sedes eisd̃ q st̾e dicatis. O¬
lpĩes ceta ⁊ insana mente non receden¬
tes afantasmate corꝑm. ⁊ uͥtute ac sapĩa
ita carentes. ut nec saꝑe possitis aliquid
fortit᷑. nec uałe sapient᷑. Ita nero deces¬
tanda. ⁊ anathematizanda stulticia
tute hĩtans. hic sapĩa. nec hic ꝑfcũs et

Expanded text:
tam mundi fabricam inplere perhibetis. unde sol et luna circuitus suos peragentes semper cum illo sunt; a sole autem luna discedit et ad solem rursus accedit . ita uobis auctoribus uel potius deceptoribus per dimidiam partem circuli recedit a uirtute sapientia et ad eam per aliam dimidiam rursus accedit; et cum plena est, tum longe est a uirtute sapientia; tunc enim tam longo interuallo a se disiuncta sunt haec duo lumina, ut cum sol uergit ad occidentem, tunc luna surgat ab oriente . ex quo fit, ut, quoniam infirmantur omnia, quae uirtute deseruntur, eo sapientia sit infirmior, quo est luna plenior. si autem. quod ueri ut ea locorum sedibus interuallisque separetis, cum ipsa sedes eiusdem substantiae dicatis, homines caeca et insana mente non recedentes a phantasmate corporum et uirtute ac sapienta ita carentes, ut nec sapere possitis aliquid fortiter nec ualere sapienter? itane uero, detestanda et anathemanda stultitia,tute habitans, hic sapientia nec hic perfectus et
Abbreviated transcription (Latin):
nec sentiri nec iutelligi p̃t. u̾m in ħ errãt
qiuidam gentilium ꝙ eam tamꝙͣ coet̾nã
deo comungunt. ut ħ ab illo nonsit qmͣ¬
iiis ab ilło formetur. qd̾ alienũ ẽẽ au̾ita¬
te ip̃a u̾itas doc. Ecce tñ quib paganis
de hac ip̃a hy le inuenimm ẽẽ consimiles
ꝑhibens ⁊ ĩ ħuos dispares cẽ dicebatis nes¬
cientes quid dicatis. In illo u̾o qd̾ m̃a ẽ
huit hyle forma ꝓpria nec nͥ adeo forti
pot̃ nr̃e ille u̾itati ꝙsenciunt. De nesci¬
gentem tenebraꝵ eam dicitis. ubi nõ
solum distinctas quq gn̾ib ĩnu̾abiles

Expanded text:
tiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant tiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uesgentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus innumerabiles
Abbreviated transcription (Latin):
memorand̾ putaui ut ad u̾tatis ex qua ua¬
tiunuo dicatas fuisse pr̃es nr̃os putatis. Sic̃
eni a cerere ⁊ lib̾o paganoꝵ duis longe
absirus qmͣuis panis ac calicis sacram̃tũ
qd̾ ita laudastis. ut in eo nob̾ ꝑes eẽ nolue¬
ritis nr̃o ritu amplectamur. Ita pr̃es nr̃i
longe fuerunt a saturuiatis cathenis qm̃
lib̾s paganoꝵ fcequtatur ꝑem uos cũ paga¬
nis religionẽ hr̃e dixistis Qn̾ĩmo p̃õ lpc
iniꝑem longe ꝙ dissimilẽ uoluistis intłłigi
Quia hoc nomĩe mali pͥncipiũ ac naturã
eblogus nr̃ applłat. in quoquidꝰ imꝑicia
ura magna dephendit᷑. Qina net quid sit
hẏlen scitis. Et ħ rei uocabło qm̃ penitꝰ
ignoratis ⁊̃ inflari uelud docti affectatis.
hylen namq greti cum de uatura disserũt
mat̾iem q̃ndam rerum diffimũt. nłło ꝓrsꝰ
modo formatam. S om̃ coͣrliũ formaꝵ ca¬
pacem. que quidem in corꝑmi mutabili ͭ ͤ
ut utrumq cognoscitur. Nam ꝑscip̃ã¬

Expanded text:
memorandum putaui, ut aduertatis, ex qua uamemorandum putaui, ut aduertatis, ex qua uas putatis. Sicut enim a Cerere et Libero Paganorum diis longe absumus, quamvis panis et calicis sacramentum, quod ita laudastis, ut in eo nobis pares esse volueritis, nostro ritu amplectamur; ita patres nostri longe fuerunt a Saturniacis catenis, quamlibris Paganorum frequentatur, parem vos cum Paganis religionem habere dixistis? Quinimo propter hoc imparem longeque dissimilem voluistis intelligi, quia hoc nomine mali principium ac naturam theologus vester appellat. In quo quidem imperitia vestra magna deprehenditur: quia nec quid sit hyle scitis et hoc rei uocabulo, quam penitus ignoratis, etiam inflari uelut docti adfectatis. hylen namque Graeci cum de natura disserunt, materiem quandam rerum definiunt nullo prorsus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem, quae quidem in corporum mutabilitate utcumque cognoscitur; nam
Abbreviated transcription (Latin):
bertis ligatiran. sie ut ulli desi piũtꝰ. e
certa consid̾atione misticus fit nob̾. non
nas citur. ꝓuide ꝙ non ita fit ꝯm̃uis sit pa¬
nis. ⁊ calix alim̃tum est refectionis non
saccam̃tum teligionis. nͥ qd̾ bñdicums
gr̃as M agimus dño mom̃i eius mun̾e. nõ
solum spiritali. u̾m e cõrli. uob̾ ꝙ ꝑfabłani¬
nr̃am in escis om̃ib xp̃c łigatus apponit᷑
ad huc ligandus ur̃is uscib. soluendꝰ q ruc¬
tantib. Nam⁊ cum mandutatis dĩ ur̃i
refectione uos reficitis. et cum deg̾itis illiꝰ
defetione deficitis. Cum .n. pleuos uosred¬
dit resumptio ur̃a ip̃m pͥut. Qs qmidẽ¬
mĩe deputaretur. Qñ aliꝙͥ ꝓ uob̾ patit ĩn
nob uisi uos rursus manes telinq̃n. ut auo¬
bis lib̾atus effug̾et. Quõ gͦ comꝑas panẽ
t calicem nr̃m ⁊ peni religionem dicis erto¬
rem longe au̾itate discretum peuis desipi¬
ens qm̃i non nulli qui nos pp̃ panẽ ⁊ calicẽ
cerereui ac lib̾m cołe existimant. Ex idd̾ cõ¬

Expanded text:
mentis ligatum, sicut illi desipiunt —, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. proinde quod non ita fit, quamuis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis, nisi quod benedicimus gratiasque agimus domino in omni eius munere non solum spiritali, uram in escis omnibus Christus ligatus adponitur adhuc ligandus uestris uisceribus soluendusque ructatibus. nam et cum manducatis, dei uestri defectione uos reficitis, et cum digeritis, illius refectione deficitis. cum enim uos plenos reddit, resumptio uestra ipsum premit. quod quideiae deputaretur. quando aliquid pro uobis patitur in uobis, nisi uos rursus inanes relinqueret, ut a uobis liberatus effugeret. quomodo ergo conparas panem et calicem nostrum et parem religionem dicis errorem longe a ueritate discretum peius desipiens quam nonnulli, qui nos propter panem et calicem Cererem ac Liberum colere existimant? quod ideo com
Abbreviated transcription (Latin):
cium rite de betur. unde ⁊ iam d̾im hono¬
res recte appellautur cet̾a q̃ dicunt᷑ saca¬
cia: ad siłitudnem fi̾ut cuisdam u̾i lõ¬
fłoꝵ ⁊ fallaciũ deorr ħ est demonioꝵ. sr̃be
sibi ab eis quos deceꝑit dĩnos honores eei¬
genciũ sicut sint uł erant omĩa in t̾em¬
plis p̾doł ꝙ gentilium ꝑtim p̃dicam̃ta uen¬
p̾cepta d̾initꝰ antiquis pr̃ib nr̃ss ubierat
⁊ iua nistica unctio qua xp̃c p̾figurabat᷑
uñ i ip̃m nomen a crismate dr̃. ꝓm̃ ũm sa¬
crificium qd̾ uni u̾o debetur deo quo enis
altare solus xp̃c impleuit. ut uictims
pecoꝵ mutata demonia sibi arrogant̃ qx¬
breia in uictimis peccoꝵ quas offẽbant dõ
sacrificii memoriã celebñt sacro scã obło
sacrificiis gencim. et quid intłłud sit ĩ
sacrificiis hebreoꝵ. ⁊ quid tenend᷑ lobsuãs¬

Expanded text:
cium rite debetur, unde etiam divini honores recte appellantur, caetera quae dicuntur sacrificia ad similitudinem fiunt cujusdam falsorum et fallacium deorum, hoc est daemoniorum, superbe sibi ab eis, quos deceperint, diuinos honores exigentium — sicut sunt uel erant omnia in templis idolisque gentilium — partim praedicamenta uenpraecepta diuinitus antiquis patribus nostris, ubi erat et illa mystica unctio, qua Christus praefigurabatur, unde et ipsum nomen a chrismate ducitur. crificium, quod uni vero debetur Deo, quo ejus altare solus Christus implevit, in victimis pecorum imitata daemonia sibi arroganter exbraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, sacrificii memoriam celebrant sacrosancta osacrificiis gentium, et quid intelligendum in sacrificiis Hebraeorum, et quid tenendu
Abbreviated transcription (Latin):
genciũ. qr sicut nt̾ illas uͥginitates ruł¬
tum multũ distat qmͣuis nͣl aᵈ distet nͥ
que cui uoueatur atq reddat᷑. sit uit̾ sa¬
monioꝵ id ip̃m sibi ob hc arrogancum
qd̾ herentur dii quia dimnus snor est satͣ¬
ficiũ. Illa u̾o um deo ut ei offerret᷑ ałłtudo
ꝓmttens u̾itarẽ sacrificii cui erat offe̾nda
priores nr̃i idei seg̃gati agentib. cum
templum hĩent ⁊ ĩmolationes. ⁊ aras. et
acluue cet̾isꝙ sẏderib ĩmolare. & sifacent
malo impie suꝑsticionis errantib aloꝰ de
et impii sp̃t̃ non nidore aut fumo. sic̃ nõ¬
nlłi uam opiuaut᷑. s lp̃m pascunt᷑ erro¬
tib. non sui corꝑis refectione. ẜ maliuo¬
la delectatione. cum quoquo modo deci¬
piunt uł artoganti faustu simłate maies¬
tatis cum d̾iuos sibi ħpnores exhibi głiant.

Expanded text:
gentium. . quia, sicut inter illas uirginitates multum distat, quamuis nihil aliud distet, nisi quae cui uoueatur atque reddatur, sic inter samoniorum idipsum sibi ob hoc arrogantium, quo haberentur dii, quia divinus honor est sacrificium; illa vero uni Deo, ut ei offerretur similitudo promittens veritatem sacrificii, cui erat offerendapriores nostri Judaei segregati a Gentibus, cum templum haberent, et immolationes, et aras, et ac lunae caeterisque sideribus immolare. Quod si facerent malo inpiae superstitionis errantibus nihilomet inpii spiritus non nidore ac fumo, sicut nonnulli uani opinantur, sed hominum pascuntur erroribus: non sui corporis refectione, sed maliuola delectatione, cum quoquo modo decipiunt, uel adroganti fastu simulatae maiestatis cum diuinos sibi honores exhiberi gloriantur.
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑꝑpent. atꝙ ip̃is sensib p̃sto sunt. que
uł tamꝙ̃ ꝑtes unius magns dei. Nam
uuiu̾sum nũd̾ quidam eoꝵ putãt
maximũ deum ea colunt que sunt
cum quib qñ agnnus ut ea non co¬
lant. non eis dñis. ꝙ nłła sint. s qd
colenda non sint eis q colend̾ coꝵ om̃i
conditorem dñi inuisibilem suadens
cuius solius ꝑticipatione beatus homo
fĩ potest. qd̾ oñis uelle nemo ambigt̃
S qr non uulli eoꝵ inisibilem ⁊ i¬
corꝑeam creaturana colunt qd est iaũ
mensqr hũana tñ qr hiꝰ creature pna¬

Expanded text:
adparent atque ipsis sensibus praesto sunt. quae adparent atque ipsis sensibus praesto sunt. quae uel tamquam partes unius magni dei — nam mundum quidam eorum putant maximum deum — ea colunt, quae sunt. cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus, quod nulla sint, sed quod colenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana —
Abbreviated transcription (Latin):
noutes ⁊ ritus modice qm̃uis ĩmutatõ
de sola conuieutũ diuisione putatis ⁊¬
uos eẽ putatis sectas. Porro a sectassi
q̃ras non plus etunt qm̃ due .i. genciũ¬
Ita quidem oppõiti inuicem nob̾ ut ẽ
et egestas ⁊ copia: uosu̾o nec erroris sec¬
ta estis nec u̾itatis. s scisma tm̃̃. nec
quid tibi obitis. ꝙ siquis tibi obicit
nescit cum quo aget . iii .i. uos paga¬
nos dñis aut scisma paganoꝵ. S hĩc
cum eis oñdam siłitudinẽ eo ꝙ młto ᷤ
cola ^ deos. ũm uos eatis eis eẽ songe de¬
dus colenda non sunt. Siuit .ii. ⁊ ydola
s ad salutem nicħ sunt. ⁊ qui colit arbo¬
rem non quid̾ arando. s adorando. non
id colit qd̾ uũqm̃ est: s qd̾ itacolẽdꝰ
non est. Ip̃a ⁊̃ demonia. unde dicit apꝰ.
que ñuosant gentes demonis ĩmolat¬
⁊ non deo: utiq sunt quib illos ĩmo¬
lare dicit. ⁊ quoꝵ nos socios ẽẽ nõ ułt.
Iam u̾o celum ⁊ t̾ra. mare ⁊ aer. sol et

Expanded text:
nentes et ritus modice quamuis inmutatos nentes et ritus modice quamuis inmutatos de sola conuentuum diuisione putatis uos esse sectas. porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, id est gentiuitet sanitas. uos uero nec erroris secta estis nec ueritatis. sed schisma tantum; nec quid tibi obicis, quod si quis tibi obicit, nescit cum quo agat? neque enim uos paganos dicimus aut schisma paganorum, sed habere cum eis quandam similitudinem, eo quod multos colatis deos; uerum uos eis esse longe dediis colenda non sunt: sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. Et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. Ipsa etiam daemonia, unde dicit Apostolus, Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo ; utique sunt quibus illos immolare dicit, et quorum nos socios esse non vult. Jam vero coelum et terra, mare et aer, sol et
Abbreviated transcription (Latin):
tentẽ iudei colunt. S int̾i de oꝑini¬
oue tractamus aue sic ⁊ paganos de
soł cultura fefellit. ut de õipotentis
iudeos. s nec um urm quidẽ scisma
rer ⁊ colam. quia alio eui ritu colo
⁊ alia fide qm̃ uos. scisma uo. aut nͥsĩ
nuitare d ab eo unde fcm̃ est. aut nõ
crificia ño eoꝵ ũtictis in agapes .yga¬
pes. ydola in martyres. quos uotis silłi¬
b colitis dofunctoꝵ uibras uino pla¬
catis i dapib. solems solempnes gẽ¬
cium dies cum ip̃is ceͣbratis. ut kał. ⁊
solsticia. de uit̾a certe mutastis nͥl esse
conuentũ. Nec non ⁊ priores nr̃i
iudei seg̃gati ⁊̃ ip̃i agentib sculturas
solum dimisint. ¶emplo u̾o ⁊ ĩmo
lationes ⁊ aras ⁊ sac̃docia atq om̃e
sacro ministio inimat̾iũ eod̾ ritu ex̾¬
cuerunt ac multo suꝑsticiosius qmͣ
gentes. De apinione u̾o mouarchie
in nullo ĩ ip̃i dissenciunt apaganis.
Quare constat uos atq iudeos scis¬
mata cẽ gentilitatis. cuius fidem te¬

Expanded text:
tentem Judaei colunt. Sed interim de opinione tractamus, quae sic et Paganos de solis cultura fefellit, ut de Omnipotentis Judaeos. Sed nec vestrum quidem schisma ristum venerer et colam: quia alio eum ritu colo et alia fide quam uos. schisma uero aut nihil inmutare debet ab eo, unde factum est, aut non crificia uero eorum uertistis in agapes, idola in martyres, quos uotis similibus colitis; defunctorum umbras uino placatis et dapibus, sollemnes gentium dies cum ipsis celebratis, ut Kalendas et solstitia . de uita certe mutastis nihil: esconuentum. necnon et priores uestri Iudaei segregati etiam ipsi a gentibus sculpturas solulationes et aras et sacerdotia atque omne sacrorum ministerium eodem ritu exercuerunt ac multo superstitiosius quam gentes. de opinione uero monarchiae in nullo etiam ipsi dissentiunt a paganis . quare constat uos atque Iudaeos schismata esse gentilitatis, cuius fidem te
Abbreviated transcription (Latin):
etꝑicuis esto ꝑcc̃is nr̃is pp̃ nom̃ tuũ. s
ditns. lib̾a nos arte tua. qr ut modo in
ie iob̾ debita nr̃a sicut ⁊ nos dimitini¬
uos ꝑcc̃auit cum ad ista uos misit. quĩ
uos millũ. qui mittenti obteꝑostis. Aut
lp̃ ea ille non peccauit qui ab hoc ncã¬
tate fecit maior est ur̃a nc̃citas. cũ iã
i pugua ꝓ sitati iaceatis qm̃ fuit ilłeꝰ
añ amͣ pugnaretis. Iam .n. uos patinũ
amptum malum nicħ tale ille pacie¬
berit cum tã nccit atemut uos mietiet
pat̾et᷑. Itaq aut ip̃e pocius uob̾ d ꝙ ei
dimittatis. aut sinet ip̃e nob̾. multoma¬
gis nec uos mi. ubisunt gͦ sacrificia
ur̃a simplices ac pure or̃ones ur̃e cum
sint fallaces. ⁊ impure blasplenne. ⁊ tũ
uolo michi dicatis unde ista omĩa que¬
laudatis in uob̾ hns noĩb appelsetis. ut
dicatis templũ aram sacrificiũ. Si.ui. i¬

Expanded text:
tius esto peccatis nostris propter nomen tuum : sed dicitis, Libera nos arte tua, quia ut modo in tte nobis debita nostra, sicut et nos dimituos peccauit, cum ad ista uos misit, quam uos in illum. qui mittenti obtemperastis ? aut si propterea ille non peccauit, quia hoc necessitate fecit, maior et uestra necessitas, cum iam in pugna prostrati iaceatis, quam fuit illius, antequam pugnaretis. iam enim uos patimini commixtum malum. nihil tale ille patiebatur, cum tamen necessitatem, ut uos mitteret. pateretur. itaque aut ipse potius uobis debet, quod ei dimittatis, aut si nec ipse uobis, multo magis nec uos illi. ubi sunt ergo sacrificia uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et inpurae blasphemiae? Et tamen uolo milaudatis in vobis, his nominibus appelletis, ut dicatis templum, aram, sacrificium. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ion .ii. uonsit słe ⁊ ille spłenditenens.
iile athlans. ⁊ ille honoris rex. ⁊ ille spt̃
nfati fallax tectura u̾boꝵ. ubi conatꝰ
aslio congrũe u̾is xͥanis a quib longe
ainum sb̾ se cluditur. ait gͥ. Nos
s̃ns aiidẽ dei om̃ipotentis. ⁊ xp̃i filii eiꝰ¬
Hĩ re si quot noĩa tot ꝑsone sunt. n
oñsicut in armis una tes est so̾t̾plici
ppesłoneensis mucro gladius sic̃ unã
enrem dicitis. ⁊ limam ⁊ nanẽ minorẽ.
ibmuiuatoreni nocturnũ. ⁊ siquid ad
uotabłi eideni rei tribuitis. Ita potestis
tt̃ eundem pͥmũ hominem. qͣm sp̃m po¬
enteni. et q̃m splenditenentẽ. ⁊ q̃m
plantem maximũ. s alius eit slle. et

Expanded text:
im non sit Iesus et ille splenditenens et ille Atlas et ille rex honoris et ille spiritus Fausti fallax textura uerborum, ubi conatus uelut congruere ueris christianis, a quibus longe nimiumque secluditur, ait: igitur nos patris quidem dei omnipotentis et Christi filii eiam re, si quot nomina, tot personae sunt? Neque enim sicut in armis una res est sub triplici appellatione, ensis, mucro, gladius, sicut unam rem dicitis, et lunam, et navem minorem et luminatorem nocturnum, et si quid aliud vocabuli eidem rei tribuitis; ita potestis dicere eumdem primum hominem, quem spiritum potentem, et quem splenditenentem, et quem Atlantem maxim
Abbreviated transcription (Latin):
tendentes spiritib seductorib. ⁊ doctrinis
Discat gͦ iam faustꝰ uł poꝰ ali qui eius lr̃is
delectantur monarchie opĩom nõcegen¬
tib uos uos hr̃e. s gentes nonusi adeo ad
fłos deos ẽẽ delapsas. ut opinonẽ aintitent
unius u̾idei. ex quo est om̃is om̃is auałq
Iuinsibłia dei a constitutione niundi ꝑ
ea que fcã sunt intlłca conspiciunt᷑. Sẽpi¬
t̾na quoru̾tus eius ac d̾iuitas ut sint ĩ ex¬
cusabiles. qr cognoscentes dñi. non sic̃ dm̃
głificau̾unt aut gr̃as eg̾unt. s euanuerũt¬

Expanded text:
tendentes spiritibus mundi seductoribus, Discat ergo Faustus uel potius illi, qui eius litteris delectantur, monarchiae opinionem non ex gentibus nos habere, sed gentes non usque adeo ad falsos deos esse delapsas, ut opinionem amitterent unius ueri dei, ex quo est omnis qualiscumque isibilia dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcusabiles — cognoscentes deum non sicut deum honorificauerunt aut gratias egerunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
di cupiditate faustus quid ꝓfit̾etur obli¬
tus est. aut forte dormitans umbͣs sõpa¬
ando dictamt. nec cum u̾ba sua leg̾et en¬
rum religiosa sollempnitate ꝯceleba
et ad excitandam imitationẽ. et ut nͥi¬
tis eoꝵ consocietur atq or̃onib adimit¬
tur. ita tñ ut nłłi martirũ. Si ip̃i deo
martyrum qmͣ̃uis in memoꝵa mariͥtũ
constituamus altaria. Quis .n. antisti¬
tum in socis scõꝵ corꝑmi assisttos altai
qũdo dicit. offero tibi pecreant ꝑaule
aut cypͥane. s qd̾ offectur: offertu ͤ
qui martytes coronauit. ut apd̾ mous¬
rias eoꝵ quos coronauit. ut ex ip̃oꝵ lo¬
coꝵ admonitione maior affẽs exurģas
ad acuendam caritatem. ⁊ in illos quas
imitari possimiꝰ.⁊ in illũ quo ad iuuãs
possimis. cołinis gͦ martires. eo cula

Expanded text:
ndi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est: aut forte dormitans umbras somniando dictavit; nec, cum verba sua legeret, evyrum religiosa sollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulli martyrum, sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cypriane, sed quod offertur, offertur deo, qui martyres coronauit, apud memorias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo
Abbreviated transcription (Latin):
de ligno deponere. An ut de uob̾ ⁊̃ con¬
cinat qd̃ de ꝓph̾a ponit apłus. Sepulitũ
patens est guctur eoꝵ. ore aꝑto expͤ¬
tatis auns infãt xp̃m tamꝙͣ optime¬
sepułture faucib uris postremo diaite
nob̾ quot xp̃os eẽ dicatis. alius ne est
q̃ni de spũ scõ concipiens t̾ta patibilto
gignit om̃i non solum suspensus ꝯ
ligno. s ⁊̃ iacens in ħba. ⁊ aliusili
iudei crucifix̾unt ꝑ sb̃ poncio pli
et t̾tius ille ꝑ solem sirã ꝙ dititͥ
an unus atq idem ex quadam sing
ligatus in arborib. Ex quadam nͥoge
lib̾ eidem q ligate capte q sb̾ueĩens.
q si ita est ille q̃m sb̾ poncio pisato pis¬
sum ẽẽ couceditis. cum eñ sñ came cc
fuisse narratis. non dñ dico q̃mad̾m ta¬
lem mortem sñ carne ꝑꝑeti potu̾it. di
q̃ro cui naues illas reliquerit. ut inde
descendens talia pat̾etur qualia sint
ciam quippe spiritalem nullo modo

Expanded text:
de ligno deponere? an ut de uobis etiam conde ligno deponere? an ut de uobis etiam concinat, quod de propheta ponit apostolus: sepulcrum patens est guttur eorum, ore aperto expectatissepulturae, faucibus vestris? Postremo, dicite nobis quot christos esse dicatis. Aliusne est quem de Spiritu sancto concipiens terra patibilem gignit, omni non solum suspensus ex ligno, sed etiam jacens in herba; et alius ille Iudaei crucifixerunt sub Pontio Pilato, et tertius ille per solem lunamque distentus? an unus atque idem ex quadam sui parte ligatus in arboribus, ex quadam uero parte liber eidem ligatae captaeque subueniens ? quod si ita est, ille, quem sub Pontio Pilato passum esse conceditis, cum eum sine carne fuisse narretis — nondum dico, quemadmodum talem mortem sine carne perpeti potuerit - sed quaero, cui naues illas reliquerit, ut inde descendens talia pateretur, qualia sineundum praesentiam quippe spiritalem nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
Qndetur nob̾. Cur nong ͦ. ⁊ in ut̾o uir¬
ginali. s nt de conceptu: taceam. ꝑtum
contaminatum oĩ ex ligno pende̾ ꝑ hi¬
betis infrugib ⁊ pomis. ut innu̾abłib
ꝑte purgandiis. cui fames ur̃a sbuen̾it.
Itaꝙ nos xp̃m filiũ dei u̾bũ dei ĩꝯtamĩa¬
bilit̃ carne indutum corde credimꝰ. oe
confitemur. qr illa sb̃a contaminari. n
carne pot̃. qr que ullła rep̃t. uos a̾ ẜm
ih̾m iam centaminatũ dicitis añ qm̃
carnem ingrediatur cuiusq uescentis.
aut sinõ est contaminatus. qũo eũ
uos manducando purgatis. Dem̃ cũ
om̃s arbores crucem ip̃ius ẽẽ dicatis. Uñ
a fausto p̾dicat᷑ oĩ suspensus ex ligno. cur
non sicut illum u̾m iħm bonũ opꝰ faciẽ
ioseph ille ab arimachia de cruce depo¬
sint᷑. ut sepelit. Ita ⁊ uos poma dec̾pitis
ut hihm de ligni suspensione depo¬
sitũ nr̃o uentre sepeliatis. aut uude pi¬
um est xp̃m sepulcro conde̾. impiũ a

Expanded text:
ndetur uobis: cur non ergo et in utero uirndetur uobis: cur non ergo et in utero uirginali? sed ut de conceptu iam taceam, partum contaminatum omni ex ligno pendere perhibetis in frugibus et pomis, ut innumerabiliparte purgandus, cui fames uestra subuenerit. itaque nos Christum filium dei, uerbum dei, incontaminabiliter carne indutum corde credimus, ore confitemur, quia illa substantia contaminari nec carne potest, quae nulla re potest; uos autem legum iam contaminatum dicitis, antequam carnem ingrediatur cuiusque uescentis. aut si non est contaminatus, quomodo uos eum manducando purgatis ? deinde cum omnes arbores crucem ipsius esse dicatis, unde a Fausto praedicatur omni suspensus ex ligno? cur non sicut illum uerum Iesum bonum opus faciens Ioseph ille ab Arimathia de cruce deposuit. ut . sepeliret, ita et uos poma decerpitis, ut legum de ligni suspensione depositum uestro uentre sepeliatis? aut unde pium est Christum sepulcro condere, inpium autem
Abbreviated transcription (Latin):
porest ne t̾ra de spũ scõ conciꝑe patibilẽ
ihm. ⁊ maria uirgo non potuit. comꝑa
si audes uirginalia uisc̾ã tanta castitate
scĩficata cum omib t̾re locis u̾ arbores.
hbe ꝙ gignunt᷑. Ita ne in ilła fomina
ey horrescis. aut horresc̾e te fingis ut̾imi
pudicicie dedicatum. ⁊ in hortis om̃ib cir¬
cumquas urbes ex csoatinis aquis iħm
gigni non exhorrescis. Quis .n. qmͣh ce¬
nulentus humor non innu̾abłia g̾mmĩa
edit i uuttit. si p̾dicatis nasci potibilem
ihm q̃ii credẽ natum cẽ de uͥgine clam¬
matis indignũ: Si carnem putatis in¬
mundam cur uob̾ non uidetur inũdiꝰ
ꝙ asue salutis tenꝑꝑam̃to ip̃a natura car¬
nis ex purgati. au caro inmũda est. et
quo fertilius fecundent᷑. Nempe ad
ub̃̾ius ⁊ lecius t̾ra concipiat qnͣto studi¬
osius fu̾it caris sordib ⁊ squalorib pin¬
guestã. An ut hoc defendatis dicetis sp̃m
scm̃ in contaminabłi uͥꝙ posse p̾sentia

Expanded text:
potestne terra de spiritu sancto concipere patibilem Iesum et Maria uirgo non potuit? conpara, si audes, uirginalia uiscera tanta castitate sanctificata cum omnibus terrae locis, ubi arbores herbaeque gignuntur. itane in illa femina exhorrescis aut horrescere te fingis uterum pudicitiae dedicatum et in hortis omnibus circum quasque urbes ex cluacinis aquis legum gigni non exhorrescis ? quis enim quamlibet caenulentus humor non innumerabilia germina edit et nutrit? sic praedicatis nasci patibilem Iesum, quem credere natum esse de uirgine clamatis indignum. si carnem putatis inmundam, cur uobis non uidetur inmundius, quod a suae salutis temperamento ipsa natura carnis expurgat? an caro inmunda est et quo fertilius fecundentur? nempe ad uberius et laetius terra concipiat, quanto studiosius fuerit carnis sordibus et squaloribus pinguefacta. an ut hoc defendatis, dicetis spiritum sanctum incontaminabili ubique pollere praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
limen non est illud lumen qd deus est.
la .i. creatura est: creator est ale. hr
ceistendi. rõ cegnoscendi. lex amandi.
mensura ut sb̃sist᷑ent. nũsut oruentur.
pondus ut ordinentur. Itaq lumẽ ild̾
trintas ip̃ inseꝑabił. ums deus est. cͦ
uos muillo corꝑe adiuncto ꝑscipãm ĩtor¬
ꝑeam spiritalem ĩ ꝯmnutabilẽ q sbani t̃¬

Expanded text:
lumen, non est lumen illud quod Deus est; hoc enim creatura est, Creator est ille; hoexistendi, ratio cognoscendi, lex amandi; mensura ut subsistant, numerus ut ornentur, pondus ut ordinentur. Itaque lumen illud Trinitas inseparabilis, unus Deus est, cujus vos nullo corpore adjuncto, per se ipsam incorpoream, spiritualem, incommutabilemque