comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
le ñ tollit quidẽ: si ñ uult as̃. Si aut̃
uult deus : tollit qđ dedit ds̃: ne se tͥ
auferat ipse ds̃. Dm̃ tibi nemo tollet.
łu tibi illum tollis: si illum fugis.
forte respondes. Non curo depatri¬
monio meo: dñs dedit: & dñs abstu¬
lit. Possũ dicere: sic̃ dño placuit ita
factum. ẽ: s: timeo ne occĩdat me.
Htotum ẽ. Audi gͦ psalmum con-¬
solantẽ. Custodit dñs animas seruo¬
rũ suoꝵ. Quia gͦ dixerat suꝑius. qͥ
diligitis dñm odite malignũ: ne idõ
timeres odisse malignũ. ne occidẽt
te malignus: sub iecit statim. Cust¬
dit dñs animas seruoꝵ suoꝵ. Audi
illum custodientẽ animas seruorũ.
& dicentẽ: nolite timere eos qui corp
occidunt: animam autẽ non posst̃
occidere. Occĩdit & corpus qui inte
plurimũ potest : quid tibi fecit:
Qđ & dño deo tuo. Quare amas hab̃e
nt ferre uitã tuã temporalẽ. infir¬
mã: morti ob noxiã. Certe time mori

Expanded text:
le non tollit quidem, si non vult Deus, si autem le non tollit quidem, si non vult Deus, si autem vult Deus, tollit quod dedit Deus, ne se tibi auferat ipse Deus: Deum tibi nemo tollet, tu tibi illum tollis, si illum fugis. 17. Forte respondes: Non curo de patrimonio meo; «Dominus dedit, Dominus abstulit;» possum dicere, «Sicut Domino placuit, ita factum est» ; sed timeo ne occidat me. Hoc est totum. Audi ergo Psalmum consolantem: «Custodit Dominus animas servorum suorum.» Quia ergo dixerat superius, «Qui diligitis Dominum, odite malignum;» ne ideo timeres odisse malignum, ne occideret te malignus, subjecit statim, «Custodit Dominus animas servorum suorum». Audi illum custodientem animas servorum suorum, et dicentem: «Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere» . Occidit et corpus, qui in te plurimum potuerit: quid tibi fecit? Quod et Domino Deo tuo. Quare amas haberenit ferre vitam tuam temporalem, infirmam, morti obnoxiam. Certe time mori,
Abbreviated transcription (Latin):
multum ꝓmittere hereditatẽ xp̃i.
S dicis: diligo xp̃m. Qui diligitis
dñm: odite malignũ. Hinc appa¬
ret te diligere qđ honum. ẽ: sinuen¬
tus fueris odisse quod malũ. ẽ. Qui
Odimꝰ malignũ: dicit nob̃ aliqͥs ꝑsecutor
facfraudẽ. dic̃ nob̃. ad ora idolum ⁊
dicit nobis. thus pone demoniis:
s nos audiuimꝰ : qui diligitis dñm.
odite malignum. Audiuimꝰ quidẽ.
s si non fecerimꝰ. sȩuit ille. Isq¬
quo seuit: Quid est ab laturus:
roga fidẽ tuam: pone incatasta con¬
scientiȩ animã tuã:⁊ torquȩ te ipsũ
timore iudicii: responde cui credide¬
ris : quare credideris. Dicis mͥ inxpi¬
stũ credidi. Quid tibi ꝓmisit xp̃c ÷
nisi qd ostendit insec Quid ostendit
inse: Mortuus . ẽ. & resurrex̃: ascen¬
dit incęlũ. Uis sequi: Imitare pas¬
sionẽ: expecta ꝓmissionẽ. Quia gͦ
tibi ablaturus ẽ. seuiens: cum cȩꝑeris
odisse malignũ. qui diligis dñm:

Expanded text:
multum promittere haereditatem Christi. multum promittere haereditatem Christi. Sed dicis: Diligo Christum. «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Hinc apparet te diligere quod bonum est, si inventus fueris odisse quod malum est: «QuiOdimus malignum; dicit nobis aliquis persecutor, Fac fraudem; dicit nobis, Adora idolum, dicit nobis, Thus pone daemoniis: sed nos audivimus, «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Audivimus quidem, sed si non fecerimus, saevit ille. Usquequo saevit? quid est ablaturus? roga fidem tuam, pone in catasta conscientiae animam tuam, torque teipsum timore judicii, responde cui credideris, quare credideris. Dicis mihi: In Christum credidi. Quid tibi promisit Christus, nisi quod ostendit in se? Quid ostendit in se? Mortuus est, et resurrexit, ascendit in coelum. Vis sequi? Imitare passionem, exspecta promissionem. Quid ergo tibi ablaturus est saeviens, cum coeperis odisse malignum, quia diligis Dominum?
Abbreviated transcription (Latin):
lħe dñs nr̃. Nec tantum suꝑ idola ÷ nec
tm̃ suꝑ demonia: s suꝑ om̃s homines
iustos. Et hoc parum. ẽ: suꝑ om̃s etiã
angłos. Nam unde ẽ. ad orate eum
qiui ad illum conuenimus: ad eum qͥ
nimis exaltatus. ẽ suꝑ om̃s deos⁊ Bre¬
ue p̃ceptum nobis dedit. Qui dili¬
gitis dñĩn: odite malignũ. Non .ẽ.
dignuᷤᷤ xp̃c: cũ quo diligas
auaritiã. A Emas illum: debes
odisse qđ odit. Homo .ẽ. inimicus
tuus: hoc ẽ. qđ tu. Creati estis ab uno
creatore. inuna conditione: & tam̃
si filius tuus loquat᷑ cum inimico
tuo. & ueniat addomũ inimici tui.
& assiduas collocutiones habeat cũ
illo: exheredare illũ uis: quia loqͥt̃
cũ inimico tuo. Et quomͦ: Quam
iustam uocẽ uideris tibi habere:
Amicꝰ es inimici mei: &quęris ali¬
quid de re mea: Ergo attende. Dili¬
Quare cũ illa loqueris : Non dico
loqueris cum illa. Quare illi seruis:
ut facias fraudẽ: & ħpotus facis.
Si hȩc ita sunt si talis es: noli tibi

Expanded text:
 noster: nec tantum super idola, nec tantum super daemonia; sed super omnes homines justos. Et hoc parum est; super omnes etiam Angelos: nam unde est, «Adorate eum qui ad illum convenimus, ad eum qui nimis exaltatus est super omnes deos? Breve praeceptum nobis dedit. «Qui diligitis Dominum, odite malignum.» Non est dignus Christus cum quo diligas avaritiam. Amas illum; debes odisse quod odit. Homo est inimicus tuus, hoc est quod tu; creati estis ab uno Creatore, in una conditione: et tamen si filius tuus loquatur inimico tuo, et veniat ad domum inimici tui, et assiduas collocutiones habeat cum illo, exhaeredare illum vis; quia loquitur cum inimico tuo. Et quomodo? Quia justam vocem videris tibi habere: Amicus es inimici mei, et quaeris aliquid de re mea! Ergo attende. Diliquare cum illa loqueris? Non dico, loqueris cum illa; quare illi servis? ut facias fraudem, et hoc potius facis. Si haec ita sunt, si talis es, noli tibi
Abbreviated transcription (Latin):
no consũpto: splendeat p̃tioso qđ re¬
demit. xp̃c. Ergo ignis ante eum p̃i¬
bit: & inflãmabit incircuitu mimi¬
cos eius. Sunt qui salubrit᷑ arsert
hodie fideles eius sunt. In imici eus
erant: & nunc iam fideles eius sunt.
Quȩris inimicos: Non sunt. Consũ¬
pti sunt arserunt. Caritas consũp¬
sit in eis. quod ꝑsequebant᷑ xp̃m: et
purgauit ineis. qđ crederent in xp̃n¬

Expanded text:
feno consumpto, splendeat pretiosum quod refeno consumpto, splendeat pretiosum quod redemit Christus. Ergo, «Ignis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus.» Sunt qui salubriter arserunt, hodie fideles ejus sunt; inimici ejus erant, et nunc jam fideles ejus sunt: quaeris inimicos, non sunt; consumpti sunt, arserunt; charitas consumpsit in eis quod persequebantur Christum, et purgavit in eis quod crederent in
Abbreviated transcription (Latin):
ire ꝑmundum: & inflãmare & in¬
cendere incircuitu inimicos eius.
Quos inimicos eius: Qui deserto
dõ. aquo facti erant: adorabant si¬
mulachra quȩ fȩcerant. Ipsi incen¬
debant᷑. si mali erant. ad consũptio¬
nẽ: si boni erant. ad reparationem.
Aut ipse incendebat᷑ qui nolebat
credere illo igne. audito uerbo dei
factus peior: inuidia sua exustus
atq consũptus: aut si conuerteret᷑
&ecredẽt: nec sic in illo nichil arsiss&. Ar¬
serat enĩfenũ: ut purgaret᷑ aurũ. Aurũ
fideᷤ ẽ fȩnũ carnał c̃cupiscentia ẽ. Omis ca¬
rofȩnũ ysaia dic̃: & om̃is honor carni̾ut:
flos feni. Quidqͥa . ẽ. gͦ in homine car¬
nali appetens uana & scłaria: sȩnũẽ.
Quam multi. forte & fr̃s nr̃i ierun
ad theatrum: fęno ducti sunt. N¬
ne optandus. ẽ. iste illis ignis : ut f¬
num ardeat. & aurum purget᷑ : Qe
enim illis in est fidei: fęno p̃mitur.
Bonum ẽ. gͦ eis arderei scõ igne: ut

Expanded text:
ire per mundum, et inflammare, et inire per mundum, et inflammare, et incendere in circuitu inimicos ejus. Quos inimicos ejus? Qui deserto Deo a quo facti erant, adorabant simulacra quae fecerant. Ipsi incendebantur, si mali erant, ad consumptionem; si boni erant, ad reparationem: aut ipse incendebatur, qui nolebat credere, illo igne, audito verbo Dei factus pejor, invidia sua exustus atque consumptus; aut si converteretur et crederet, nec sic in illo nihil arsisset. Arserat enim fenum, ut purgaretur aurum. Aurum fides est, fenum carnalis concupiscentia est. «Omnis caro fenum,» Isaias dicit, «et omnis honor carnis ut flos feni» . Quidquid est ergo in homine carnali appetens vana et saecularia, fenum est. Quam multi forte, et fratres nostri icrunt ad theatrum? feno ducti sunt. Nonne optandus est illis iste ignis, ut fenum ardeat, et aurum purgetur? Quod enim illis inest fidei, feno premitur. Bonum est ergo eis ardere sancto igne, ut
Abbreviated transcription (Latin):
interrã: s gladium. Gladium ase¬
paratione ignem ađ uistionẽ. Sed
utrunq salubre: qͥa & gladius uer¬
bi ipsius salubrit̾ nos separauit a
consuetudine mala. Gladium enim
atailit: & separauit unũ quenq fi¬
delium. aut apatre suo qui inxp̃m
non crediderat: aut a matre similit̃
infideli: aut certe si de parentib xp̃i¬
anis natus. ẽ. saltem aꝑgenie sua pͥo¬
re. Nemo enim nr̃m ñ aut auum.
aut ꝓauum. aut aliquam antiquã
originem ingentibus habuit: & in il¬
la execrabili dõ infidelitate separati
sumꝰ ab eo quod eramus: s gladius
intercessit secernens non interficiens.
Hoc mͦ & ignis. Ignem ueni mittere
interrã. Exarserunt homines creden¬
tes ineum: acceperunt flãmã carita¬
tis. Propt̾ea & ipse sp̃c sc̃s cum missus
ẽ. apłis: sic apparuit. Uisȩ sunt illis
inquit linguȩ diuisȩ uelut ignis:
qui & insedit suꝑ unum quenq
illoꝵ. Isti igne flãmati ceperunt

Expanded text:
in terram, sed gladium . Gladium ad sein terram, sed gladium . Gladium ad separationem, ignem ad ustionem: sed utrumque salubrem, quia et gladius verbi ipsius salubriter nos separavit a consuetudine mala. Gladium enim attulit, et separavit unumquemque fidelium aut a patre suo qui in Christum non crediderat, aut a matre similiter infideli; aut certe, si de parentibus christanis natus est, saltem a progenie sua priore. Nemo enim nostrum non aut avum, aut proavum, aut aliquam antiquam originem in Gentibus habuit, et in illa exsecrabili Deo infidelitate: separati sumus ab eo quod eramus; sed gladius intercessit secernens, non interficiens. Hoc modo et ignis: «Ignem veni mittere in terram.» Exarserunt homines credentes in cum, acceperunt flammam charitatis; propterea et ipse Spiritus sanctus cum missus esset Apostolis, sic apparuit: «Visae sunt illis,» inquit, «linguae divisae velut ignis, qui et insedit super unumquemque illorum» . Isto igne inflammati coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ si suco sp̃uali uigens & uirens Nã¬
mis inimicitiarum restĩteris. oran¬
do ꝓ illo qui te ꝑsequitur: ille ar¬
det: tu manes integer. Et iniusticia
illius illi nocet: tibi nichil nocet:
nisi forte putas. quia nocet tibi si
corpori tuo aliquid fecerit: & anima
patiens & incorrupta addm̃ coronan¬
da ꝑuenerit: sequens ex emplum
dñi sui qui pati maluit aiudeis: et
qui poterat non mori mortuus. ẽ: et
qui poterat ñ nasci natus .ẽ. Tu enim
conditione natus es: ille uoluntate.
Tuconditione moreris: ille miscdia.
si tu elegeris. eẽ. menbrũ capitis illiꝰ.
Ecce intelleximus ignem ante eum
p̃euntem: id ẽ. hoc tp̃r intelligendũ
inpenã quandam infidelium. iniqͦ¬
rum: intelligamꝰ ignem si possumꝰ
& insalutem redẽptoꝵ. Ita enim ꝓ¬
posueramus. Idem ipse dñs ait.
Ignem ueni mittere interrã. Sic
ignẽ: quomͦ gladiũ. Nam & quodã
loco ait. non se uenisse pacẽ mittere

Expanded text:
id est, si succo spirituali vigens et virens, flamid est, si succo spirituali vigens et virens, flammis inimicitiarum restiteris, orando pro illo qui te persequitur; ille ardet, tu manes integer; et injustitia illius illi nocet, tibi nihil nocet. Nisi forte putas quia nocet tibi, si corpori tuo aliquid fecerit, et anima patiens et incorrupta ad Deum coronanda pervenerit, sequens exemplum Domini sui, qui pati maluit a Judaeis, et qui poterat non mori, mortuus est, quia et qui poterat non nasci, natus est. Tu enim conditione natus es, ille voluntate; tu conditione moreris, ille misericorsi tu elegeris esse membrum capitis illius. 7. Ecce intelleximus ignem ante eum praeeuntem, id est, hoc tempore intelligendum in poenam quamdam infidelium et iniquorum: intelligamus ignem, si possumus, et in salutem redemptorum; ita enim proposueramus. Idem ipse Dominus ait: «Ignem veni mittere in terram» . Sic ignem, quomodo gladium: nam et quodam loco ait non se venisse pacem mittere
Abbreviated transcription (Latin):
uent maxillam. parantẽ abteram:
um uidis hinc furias. inde lenita¬
im: hinc iram. inde patientiam ÷
ninc flãmas. inde tolerantiã: dubi-¬
tas ꝓnuntiare quis eoꝵ ardeat pe¬
niq patiat᷑ : ille ne cuius corpus
uratur: an cuius animus uexat᷑:
pterea & ẏsaias ꝓpb̃a dixit. Et nunc
iquis adũsarios cõmedet. Quid ẽ. &
munce Añꝗͣ ueniat dies ille iudicii
nagnus: iam furore suo ardent:
nupꝰea supplicio sempit̾ni ignis
lius arsuri sunt. Nisi forte puta¬
is fr̃s mei: quia iniusticia que ꝓce¬
at ex homine ad lȩdendum alterũ
hominem. illi ad quem ꝓcedit nocet:
a illi dequo ꝓcedit. ñ nocet:. Inde
fri poteste Aliq̃n facula ardens ap¬
ponitur ad lignum humidum
a uride ÷ & non illud incendit: ipsa
tam̃ ardet. Sic & inimicus tuus. Si
quis forte existit iniustus. qui tͥ mo¬
uat᷑ insidias : uel p̃paret aliquã molestiã:
niustus ẽ. Tusi uiride lignum fueris:

Expanded text:
tienti maxillam, parantem et alteram: tienti maxillam, parantem et alteram: cum videris hinc furias, inde lenitatem; hinc iram, inde patientiam; hinc flammas, inde tolerantiam; dubitabis pronuntiare quis eorum ardeat poenamque patiatur? illene cujus corpus vexatur, an cujus animus vastatur? Propterea et Isaias propheta dixit: «Et nunc ignis adversarios comedet» . Quid est, «Et nunc?» Antequam veniat dies ille judicii magnus, jam furore suo ardent qui postea supplicio sempiterni illius ignis arsuri sunt. Nisi forte putatis, fratres mei, quia injustitia, quae procedit ex homine ad laedendum alterum hominem, illi ad quem procedit nocet, et illi de quo procedit non nocet. Unde fieri potest? Aliquando facula ardens apponitur ad lignum humidum et viride, et non illud incendit, ipsa tamen ardet; sic et inimicus tuus. Si quis forte existit injustus qui tibi moliatur insidias, vel praeparet aliquam molestiam, injustus est: tu si viride lignum fueris,
Abbreviated transcription (Latin):
dã igne dicit: qui preibit ante illum
antequam ueniat ad iudicium. Die¬
tum. ẽ. p̃ire ignẽ: & inflãmare incr¬
cuitu. id ẽ. ꝑ totum orbem terrarum
inumicos eius. Ille ignis pꝰ eius aduen¬
tum erit: iste audem ignis ante eluim
p̃ibit. Quis ẽ. gͦ iste ignis: Possumu
eum acctꝑere inpena maloꝵ: possu¬
mus insalute redẽptoꝵ. Inpena mal
quomͦ: Quia cum p̃dicaret᷑ xp̃e ita¬
tȩ sunt gentes: & cõmouert̃ psecutis¬
nem. Quȩ ira ignis fuit: mag̃ cons¬
mens eos qui ꝑsequebant᷑: quã eos
quos ꝑsequebant᷑. Cum enim uidẽ¬
mus duos: unum irascentẽ. alcerũ
patienter ferentem: quis eoꝵ arde
nis ante oculos hominẽ iniquum.
onotum animo. trucem uultu. flã¬
mantibus oculis. scintillantibus u̾b̾.
sirri in hominis necem: indep̃datio¬
pim: ininiurias : incontumelias :
umn se capere : non se tenere: alterũ
utienter excipientẽ uerha ÷ plagas:
quicqͥd illi inferre uoluerit: & ꝑcu¬

Expanded text:
odam igne dicit, qui praeibit ante illum, odam igne dicit, qui praeibit ante illum, antequam veniat ad judicium. Dictum est enim praeire ignem et inflammare in circuitu, id est per totum orbem terrarum, inimicos ejus. Ille ignis post ejus adventum erit; iste autem ignis ante eum praeibit. Quis est ergo iste ignis? Possumus eum accipere in poenam malorum, possumus in salutem redemptorum. In poenam malorum, quomodo? Quia cum praedicarete sunt gentes, et commoverunt persecutionem: quae ira ignis fuit, magis consumens eos qui persequebantur, quam eos quos persequebantur. Cum enim videmus duos, unum irascentem, alterum patienter ferentem, quis eorum ardobis ante oculos hominem iniquum, commotum animo, trucem vultu, flammantibus oculis, scintillantibus verbis, ferri in hominis necem, in depraedationem, in injurias, in contumelias, non se capere, non se tenere; alterum patienter excipientem verba, plagas, quidquid ille inferre voluerit, et percu
Abbreviated transcription (Latin):
fĩluis enim dĩ: sapientia dĩ ẽ. Audiui¬
mus autem exalia scͥptura. magnum
huius intelligentiȩ documentum. Ani¬
ma iusti: sedes sapientiȩ. Ergo quia is¬
ti facti sunt ilisti qui ineum credider̃.
iustificati exfide facti sunt sedes ipsius.
Sedet in ipsis iudicans ex ipsis: et
dirigens eos. Quare: Quia mansue¬
tos inuenit ueluti ium̃ta mitia: ñ
recalcitrantia: non collum suꝑbum
aduersus iugum eius xcutientia: non
flagellum eius recusantia. facta sunt
iumenta eius bona: mansueta: & me¬
ruerunt quod dictum. ẽ. in alio psal¬
ante eum p̃ibit: & inflãmabit incir¬
cuitu inimicos eius: Non arbitror
de illo igne dici ⁊ inquẽ mittendi st̃
impii. illa ultima iudicii sententia:
quibꝰ ad sinistrã separatis. sic̃ ineuglie
lectum meminimꝰ. dicturus . ẽ. ite in
ignem ȩt̃nũ qui p̃paratus. ẽ. diabolo
& angelis ciuis. Non puto de illo igne
dici. Inde hoc non puto: Quia de qͦ¬

Expanded text:
Filius enim Dei, Sapientia Dei est . AudiviFilius enim Dei, Sapientia Dei est . Audivimus autem ex alia Scriptura magnum hujus intelligentiae documentum. «Anima justi, sedes sapientiae.» Ergo quia isti facti sunt justi, qui in eum crediderunt; justificati ex fide, facti sunt sedes ipsius: sedet in ipsis, judicans ex ipsis, et dirigens eos. Quare? Quia mansuetos invenit, veluti jumenta mitia, non recalcitrantia, non collum superbum adversus jugum ejus excutientia, non flagellum ejus recusantia: facta sunt jumenta ejus bona, mansueta; et meruerunt quod dictum est in alio psalante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus?» Non arbitror de illo igne dici, in quem mittendi sunt impii illa ultima judicii sententia, quibus ad sinistram separatis, sicut in Evangelio lectum meminimus, dicturus est, «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» : non puto de illo igne dici. Unde hoc non puto? Quia de qu
Abbreviated transcription (Latin):
sedis eius. Quib nubes & caligo in
circuitu eius: quibus iusticia & iu¬
dicium directio sedis eius: Nubes
& caligo impiis. qui eum ñ intellęxe¬
runt: iusticia & iudiciũ fidelibus
qui ineũ credider̃. Illi enim ꝑsuꝑ¬
biam ñ uidert̃: illi ꝑhumilitatem
dirigi meruer̃t. Audi nubes & nebu¬
Tam: & audi iusticiam & iudicium.
Ipse dñs ait. Inudicium ego inhunc
mundum ueni: ut qui non uident
uideant: & qui uident cȩci fiant. Qa
.ẽ. qui uident cȩci fiant: Qui sibi uide¬
re uidentur: qui se sapientes putant:
qui non sibi arbitrantur neces sariã
medicinã⁊ ipsi cȩci fiant: ipsi non in¬
telligant. Qui autẽ non uident uide¬
ant: qui cȩcitatẽ confitent᷑ illumina¬
ri mercant᷑. Sic gͦ incircuitu eius nu¬
bes &caligo his. qui eum non cognoue¬
runt: confitentibus autem &humilian¬
tibus seiusticia & iudicium directio se¬
dis eus. Sedem eius dicit eos ipsos qͥ
in eum credider̃t. De ipsis enim sibi
fec̃ sedem: quia ineis sedet sapientia.

Expanded text:
us.» Quibus «nubes et caligo in circuitu ejus?» Quibus «justitia et judicium directio sedis ejus?» Nubes et caligo impiis, qui eum non intellexerunt; justitia et judicium fidelibus, qui in eum crediderunt: illi enim per superbiam non viderunt, illi per humilitatem dirigi meruerunt. Audi nubes et nebulam, et audi justitiam et judicium. Ipse Dominus ait: «In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant» . Quid est, «qui vident caeci fiant?» Qui sibi videre videntur, qui se sapientes putant, qui non sibi arbitrantur necessariam medicinam, ipsi caeci fiant, ipsi non intelligant. Qui autem «non vident, videant:» qui caecitatem confitentur, illuminari mereantur. Sit ergo «in circuitu ejus nubes et caligo,» his qui eum non cognoverunt; confitentibus autem et humiliantibus se, «justitia et judicium directio sedis ejus.» Sedem ejus dicit eos ipsos qui in eum crediderunt: de ipsis enim sibi fecit sedem, quia in eis sedet Sapientia;
Abbreviated transcription (Latin):
uellet: ñ in illo gaudemꝰ. Ait e¬
nĩ ipse dñs. Hȩc locutus sũ uobis:
ut inme pacẽ habeatis: in mundo
autẽ p̃ssurã. Sixp̃iani estis: p̃ssu¬
as inisto mundo sꝑate. Tranquil¬
iora & meliora tẽpora nolite sꝑa
i fr̃s. fallitis uos. Qđ uobis euan¬
geliũ ñ ꝓmittit: nolite uobis pro¬
nittere. Quid dicait eugłm scitis:
p̃ianis loquim: fidei p̃uaricato¬
uia innouissimis teporib mul¬
ta mala. multa scandala: multȩ
p̾ssurȩ. multȩ iniquitates habun¬
dant. S qui ꝑseuerauerit usq infi¬
nẽ: hic saluus erit. Refrigescet in¬
quit caritas multoꝵ. Qui gͦ ꝑseue¬
refrigescit: quia ipsa caritas dei
illud: & emo illud. Bonũ. ẽ. tibi.
ut attendas illum qui non fallit᷑:
nec fallit aliquẽ: qui tibi ꝓmisit
non hic lȩticiã: s inse. Et cũ tran¬
sierint ista: sꝑes quia cũ illo regna¬
bis inȩt̃nũ: necum hic uis regnare :
neq hic habeas iocunditatẽ: neq

Expanded text:
Ait enim ipse Dominus: «Haec locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram» . Si christiani estis, pressuras in isto mundo sperate; tranquilliora et meliora tempora nolite sperare. Fratres, fallitis vos; quod vobis Evangelium non promittit, nolite vobis promittere. Quid dicat Evangelium, scitis: christianis loquimur; fidei praevaricatoquia in novissimis temporibus multa mala, multa scandala, multae pressurae, multae iniquitates abundabunt: sed qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. «Refrigescet,» inquit, «charitas multorum» . Qui ergo perseverefrigescet; quia ipsa charitas Deiillud, et emo illud. Bonum est tibi ut attendas illum qui non fallitur, nec fefellit aliquem, qui tibi promisit non hic laetitiam, sed in se; et cum transierint ista, speres quia cum illo regnabis in aeternum; ne cum hic vis regnare, neque hic habeas jucunditatem, neque
Abbreviated transcription (Latin):
turũ xp̃m. Ideo differt uenire: ut
cum uenerit. ñ te dãpnet. Ecce ñ dũ
uenit. Ille incęlo ẽ: tu int̾ra. Ille diffeit
aduentum: tu noli differre consilium.
Iauentus ipsius durus. ẽ. duris: mi¬
uis ẽ. piis. Uide gͦ mͦ tu qui sis. Si durꝰ:
licet tibi mitescere. Si mitis: iam gau¬
de uenturum. Xp̃ianꝰ enĩ es. Ita inqͥs.
Credo qđ oras. & dicis: adueniat regnũ

Expanded text:
turum Christum. Ideo differt venire, ut turum Christum. Ideo differt venire, ut cum venerit non te damnet. Ecce nondum venit, ille in coelo est, tu in terra: ille differt adventum, tu noli differre consilium. Adventus ipsius durus est duris, mitis est piis. Vide ergo modo tu qui sis: si durus, licet tibi mitescere; si mitis, jam gaude venturum. Christianus enimes. Ita, inquis. Credo quod oras, et dicis: «Adveniat regnum
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: q̃m ueniet iudicare terrã
Magni montes: uenit ds̃ iudicare
terrã: & gaudent. Sunt enĩ mont
qui uenturo dño iudicare ter
contremiscent. Ergo sunt mo sn¬
tes boni: sunt montes mali. Montẽ
boni: magnitudo sp̃ualis Montes
mali: tumor suꝑbiȩ. Montes exu¬
tabunt a facie dñi. qm̃ uenit: qm̃
dicare terrã. Iudicabit orbẽ terra
iniusticia: & populos inequitatt:
Gaudeant gͦ montes: ille enĩ ñ in¬
iuste iudicabit. Henturo forte alie
iudice homine. cui ñ potest patiq̃
conscientia ÷ contremescunt etiam
homines innocentes: si ab ipso ers¬
ctant p̃miũ laudis ÷ uel timent
pęnã dãpnationis. Qñ ille uenid
qui falli ñ potest. gaudeant mos¬
tes ÷ securi gaudeant: illuminahẽ¬
tur abeo: ñ dãpnabunt᷑. Gaudes
quia ueniet dñs iudicare orben
terrarũ. inęquitate. Ac si monil
iusti gaudent: iniqui contrens
S ecce non dũ uenit. Quid opꝰ ẽ.
ut tremant: Corrigant᷑ & gaudea Ñ.
Inpotestate tua. ẽ: quomͦ expectes uen¬

Expanded text:
uoniam venit judicare terram.» Magni, «montes.» Venit Deus judicare terram, et gaudent. Sunt enim montes, qui venturo Domino judicare terram, contremiscent. Ergo sunt montes boni, sunt montes mali: montes boni, magnitudo spiritualis; montes mali, tumor superbiae. «Montes exsultabunt a facie Domini, quoniam udicare terram. Judicabit orbem terrae in justitia, et populos in aequitate.» Gaudeant ergo montes; ille enim non injuste judicabit. Venturo forte aliquo judice homine, cui non potest patere conscientia, contremiscant homines etiam innocentes, si ab ipso exspectant praemium laudis, vel timent poenam damnationis: quando ille veniet qui falli non potest, gaudeant montes, securi gaudeant; illuminabuntur ab eo, non damnabuntur; gaudeant, quia veniet Dominus judicare orbem terrarum in aequitate; ac si montes justi gaudent, iniqui contremiscant. Sed ecce nondum venit, quid opus est ut tremant? Corrigantur, et gaudeant. In potestate tua est quomodo exspectes ven
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit. Dñs regnauit. Seuiant qͦn¬
uim possunt regna. Quid sunt fa-¬
clura regi regnoꝵ : dño omnium re-¬
gum: creatori omniũ scłcoꝵ: An ideo
contẽpnitur: quia tam sũ missus. &
tam humilis apparuit Miscdĩa. ẽ.
non impotentia. Ille enim humilis
apparuit: ut eum caꝑemus. S iam
uideanus. Dñs regnauit᷑. Exultet t̾ra:
iocundentur insulȩ multȩ. Est quidẽ:
quia uerbum dĩ non insola dontinenti

Expanded text:
resurrexit. «Dominus regnavit.» Saeviant quanresurrexit. «Dominus regnavit.» Saeviant quantum possunt regna; quid sunt factura Regi regnorum, Domino omnium regum, Creatori omnium saeculorum? An ideo contemnitur, quia tam submissus, et tam humilis apparuit? Misericordia est, non impotentia: ille enim humilis apparuit, ut eum caperemus. Sed jam videamus: «Dominus regnavit; exsultet terra, jucundentur insulae multae.» Est quidem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ato pariete ueniente degentibus:
qubus duob parietibus dediuerso
amentib ẽẽt. ipse lapis angularis:
iambo copuilarent᷑. Iterum quomͦ
inpimus: cum terra eius restituerẽt᷑:
lim caro eius resuscitaretur. Alius e¬
um intellectus tamen axp̃o non rece¬
ans: sic potest nobis occurrere. Terra
nsiuta: caro resuscitata. Post resur¬
ittionẽ enim ipsius: facta sunt ista
omnia: quȩ cantant᷑ inpsalmo. Au¬
iumꝰ iam dȩterrȩ restitutione psal¬
ns plenũ gaudio. Excitet nob̃ ipse dñs ds̃¬
bur̃is: ut qͥcqd hic exultat cor nr̃m ĩtalibꝰ spe¬
matis ꝓducat adlinguã: ⁊ ĩde ĩ aurẽ uras:
ante iudicem: ille qui
alapas accępit: ille qui fla¬
gillatus .ẽ. ille qui conspiitus . ẽ. ille qͥ
spmis. ẽ. coronatus: ille qui cõlaphis
usus ẽ. ille qui in ligno suspensus est.
illecui pendenti insultatum. ẽ. ille qͥ
incruce mortuus .ẽ. ille qui lancea
ꝑcussus.ẽ. ille qui sepultus . ẽ. ipse

Expanded text:
altero pariete veniente de Gentibus; altero pariete veniente de Gentibus; quibus duobus parietibus de diverso venientibus esset ipse lapis angularis, ubi ambo copularentur . 3. Iterum quomodo accipimus, «Cum terra ejus restitueretur?» Cum caro ejus resuscitaretur. Alius enim intellectus, tamen a Christo non recedens, sic potest nobis occurrere: terra restituta, caro resuscitata. Post resurrectionem enim ipsius facta sunt ista omnia quae cantantur in Psalmo. Audiamus jam de terrae restitutione Psalmum plenum gaudio. Excitet nobis ipse Dominusris, ut quidquid hic exsultat cor nostrum in talibus spectaculis, perducat ad linguam, et inde in aures vestras, ante judicem, ille qui alapas accepit, ille qui flagellatus est, ille qui consputus est, ille qui spinis coronatus est, ille qui colaphis caesus est, ille qui in ligno suspensus est, ille cui pendenti in ligno insultatum est, ille qui in cruce mortuus est; ille qui lancea percussus est, ille qui sepultus est, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qui nichil expectabant. Quȩ no
tenebant pollicitatorem: inuenert̃ re¬
torẽ. Iam enim iudei tenebant dm̃ ꝑ¬
cognouerunt. Illis autem ꝓmissum
nichil erat: s tam̃ in ꝓpħis etiam des
de ipsoꝵ dictum erat. Non dictũ crãt
ipsis: s dictum erat de ipsis. Missurt
.ẽ. & ad illos.  audistis. ex dispensaton
nelius credidit. Cornelius enim ceq¬
turio: non erat degente iudeoꝵ. Ora¬
bat ÷ ieuinabat: elemosinas faciebat
Non illum deseruit ds̃: quam uis m
gentibus constitutũ. Et missus ẽ. ea
gelus: qui illi nuntiaret quod dene¬
sine & orationes ipsuis acceptȩ fuerinm
apud deum. Credidit: ad uocato adsi
tro. Nunquid non illum poterat adi¬
re angelus: Misit illũ ad petrum ait
mag̃ ꝑ hominẽ illi fides fieret: qual
mines dignatus erat uisitare. Hee
dignabat᷑ docere ꝑhominẽ: qui dis¬
as ẽ eẽ homo. Sic gͦ restituta ẽ terra.
us: uno pariete ueniente de iudȩis:

Expanded text:
sunt qui nihil exspectabant: quem non sunt qui nihil exspectabant: quem non tenebant Deum pollicitatorem, invenerunt redemptorem. Jam enim Judaei tenebant Deum pcognoverant: illis autem promissum nihil erat; sed tamen in Prophetis etiam de fide ipsorum dictum erat. Non dictum erat ipsis, sed dictum erat de ipsis. Missum est et ad illos: et audistis ex dispensatione centurio Cornelius credidit. Cornelius enim centurio non erat de gente Judaeorum. Orabat, jejunabat, eleemosynas faciebat. Non illum deseruit Deus quamvis in Gentibus constitutum; et missus est ei angelus, qui illi nuntiaret quod eleemosynae et orationes ipsius acceptae fuerint apud Deum: credidit, advocato ad se Petro . Numquid non illum poterat docere angelus? Misit illum ad Petrum, ut magis per hominem illi fides fieret; quia homines dignatus erat Dominus visitare: nec dedignabatur docere per hominem, qui dignatus est esse homo. Sic ergo «restituta est terra ejus,» uno pariete veniente de Judaeis,
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Iam spẽ xp̃i ꝑdulerant. None¬
nim dixert̃. sꝑamus eum redẽpturũ.
s sꝑabamus quia ipse eẽt. redẽptu
rus. Ipse cum eis erat: & spes illiuis
ineis non erat. Ostendit se illis: ma¬
nifestatus. ẽ. etiam cȩteris discipłis:
uisus ÷ contrectatus ÷ & inuentus illis
quibꝰ ꝑisse uidebat᷑: reuocata ẽ. fides
eoꝵ qui ceciderant: restituta.ẽ. terra
discipłos suos idiotas homines loqͥ
omnium gentium linguis. Tunc
illi ꝓquibus non frufira dixerat.
pater ignosce illis quia nesciunt qͥd
faciunt cõmoti ut diximus: quȩsier̃t
salutem: consilium acceper̃ ut in eũ
crederent. Credidert̃ uno die tria mi¬
lia: & rursus quinq milia. Cȩpit fer¬
uere ꝑ iudeam ȩccłia xp̃i. ubi ferbue¬
eius. S quia dixerat ipse. habeo alia
oues quȩ non sunt ex hoc ouilr. opor¬
tet me & eas adducere. ut sit unus gi
&xunus pastor: etiam ad gentes adqr
ꝓpħȩ missi non erant apłi missi sunt
Quȩsiti sunt qui non quęsieraNt: inuen

Expanded text:
Non enim dixerunt, Speramus eum redempturum; sed, «Sperabamus quod esset redempturus Israel.» Ipse cum eis erat, et spes illius in illis non erat. Ostendit se illis, manifestatus est etiam caeteris discipulis, visus, contrectatus, et inventus illis quibus jam perisse videbatur: revocata est fides eorum qui ceciderant; «restituta est terra discipulos suos, idiotas homines, loqui omnium gentium linguis. Tunc illi pro quibus non frustra dixerat, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» , commoti, ut diximus, quaesierunt salutem, consilium acceperunt ut in eum crederent; crediderunt uno die tria millia, et rursus quinque millia ; coepit fervere per Judaeam Ecclesia Christi, ubi ferbueejus.» Sed quia dixerat ipse, «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» ; etiam ad Gentes, ad quas Prophetae missi non erant, Apostoli missi sunt. Quaesiti sunt qui non quaesierant, inventi
Abbreviated transcription (Latin):
pleuit illos: & cȩper̃t loqui linguis.
Innullũ ceciderat sp̃s sc̃s: nisi qui fue¬
rat haptiratus. In istos autem: ante
baptismũ cȩcidit. Posset enim petrus
dubitare: utrum incircuncisos bapti¬
zaret. Uenit sp̃s sc̃s: cȩpert̃ loqui lingui.
Donatum. ẽ. donum inuisibile: & tulit
dubitationẽ desacram̃to uisibili: & bap¬
tizati sunt omnes. Et habes scriptũm.
syon. Et exultauert̃ filiȩ uidȩ. Quid au¬
diuit: & iocundata ẽ. syon: Quia recepe¬
runt gentes uerbũ dĩ. Unus paries ue¬
nerat: s angulus non dum erat. Syon
ipsa ȩccł̃ia quȩ erat inuidea: ꝓpͥe hic
nominata ẽ. Audiuit & iocundata
.ẽ. sion: & exultauer̃t filiȩ iudę. Sic scͥp¬
tum ẽ. Audierunt apłr & qui erant in¬

Expanded text:
plevit illos, et coeperunt loqui linguis. In nullum autem ceciderat Spiritus sanctus, nisi qui fuerat baptizatus: in istos autem ante Baptismum cecidit. Posset enim Petrus dubitare utrum incircumcisos baptizaret: venit Spiritus sanctus, coeperunt loqui linguis; donatum est donum invisibile, et tulit dubitationem de Sacramento visibili; baptizati sunt omnes. Et habes ibi scriptum: «Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae» . Quid «audivit, et jucundata est Sion? Quia receperunt Gentes verbum Dei.» Unus paries venerat, sed angelus nondum erat. Sion ipsa Ecclesia quae erat in Judaea, proprie hic nominata est. «Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae.» Sic scriptum est: «Audierunt Ap
Abbreviated transcription (Latin):
uocaret: quibꝰ non cõmunicant qͥse
p̃cidert̃: nec audiunt p̃dictum: nec
nimis : nisi ut intelligatur ȩqualis
patrie Quid ẽ. suꝑ omnes deos: Qui
sunt idolas Non habent sensum: ñ
habent uitam. Demonia habent sen.¬
sum⁊ habent uitã: s mala sunt. Qͥd
magnũ.ẽ. quia exaltatus. ẽ. xp̃c suꝑ
idola÷ ex altatus. ẽ. suꝑ demonia : s:
nec h ualde magnur̃.ẽ. Demonia quidẽ
dii gentiũ: s ille nimis exaltatus.ẽ. su¬
pom̃s deos. Et homines dicti sunt dii.
sgo dixi dĩ estis: & filii altissimi omnes.
Iitm scͥptum. ẽ. Os̃ stetit insynagoga
deoꝵ: inmedio autẽ deos discernens.

Expanded text:
ue populos convocaret: quibus non communicant, qui se praeciderunt; nec audiunt praedictum, nec «nimis,» nisi ut intelligaris aequalis Patri? Quid est, «super omnes deos?» qui sunt? Idola non habent sensum, non habent vitam: daemonia habent sensum, habent vitam; sed mala sunt. Quid magnum est quia exaltatus est Christus super idola? Exaltatus est super daemonia; sed nec hoc valde magnum est: daemonia quidem dii Gentium , sed ille nimis exaltatus est super omnes deos. Et homines dicti sunt dii, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes:» item scriptum est, «Deus stetit in synagoga deorum; in med
Abbreviated transcription (Latin):
ctacula ds̃ p̃bet cordi xp̃iano:
& quibꝰ uere nichil possit iocu¬
dius inueniri: si tam̃ ad sit pa¬
latum fidĩ: cui sapiat meldei. Credim
omnibus uobis qui insaluatorẽ nr̃m
toto corde credidistis meẽ. sp̃m eius: qͥ
uos delectet cum leguntur ꝓpħiȩ. ante
ĩocunditatem tunc carpebant ipsi sc̃
ꝓpħȩ: cum ea uidebant insp̃u non iat
impleta: s ad huc futura. Erat eni ess
inagna delectatio: si tam̃ & ipsi ꝓcarita
qua innos accensi erant quos nondũ
uidebant. & sp̃u parturiebant: uole¬
bant si fieri posset inhoc tẽpore nobe
uiuere: & iudere impleta quȩ insp̃ũ
ꝓpħabant. Inde dñs discipłis suis iam
ista uidere incipientibus: ait. Misti
& non uiderunt: & audire quȩ audi¬
tis & non audiert̃. Quam uis enim u¬
derent ista insp̃u : tam̃ futura illis q¬
dãmͦ formabantur: apłis autem iãnt¬
sentia credebant᷑. Unde ille symeon il¬
stus quidam senex multum exultais
uidens infantẽ iħ̃m: &agnoscens ind

Expanded text:
ctacula Deus praebet cordi christiano, et quibus vere nihil possit jucundius inveniri; si tamen adsit palatum fidei, cui sapiat mel Dei. Credimus omnibus vobis, qui in Salvatorem nostrum toto corde credidistis, inesse Spiritum ejus, qui vos delectet cum leguntur prophetiae, ante tjucunditatem tunc carpebant ipsi sancti Prophetae, cum ea videbant in spiritu, non jam impleta, sed adhuc futura. Erat eis magna delectatio: sed tamen et ipsi pro charitate qua in nos accensi erant, quos nondum videbant, et spiritu parturiebant; volebant, si fieri posset, in hoc tempore nobiscum vivere, et videre impleta quae in spiritu prophetabant. Inde Dominus discipulis suis, jam ista videre incipientibus, ait: «Multi et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» . Quamvis enim viderent ista in spiritu, tamen futura illis quodam modo formabantur: Apostolis autem jam praesentia reddebantur. Unde ille Simeon, justus quidam senex, multum exsultavit videns infantem Jesum, et agnoscens in
Abbreviated transcription (Latin):
Nenĩ separat mare: eiũ qͥfec̃ mare. Qͦ naues
Herũptam̃ posst̃ uĩ figura recte accipi ĩsulȩ.
õs eccłe. Quare insulȩ: Quia circunt latͣn¬
tur fluctibus omnium temptatio¬
num. S quomͦ insula undiq circũstrepen¬
tibus fluctibus tundi potest. fran¬
gi non potest: mag̃ magisq ipsa
frangit fluctus uenientes. quã fran¬
gitur ab eis: sic & eccłȩ dĩ pullulan¬
tes ꝑtotum orbem terrarum⁊ passȩ
sunt ꝑsecutiones undiq frementiũ
infidelium. Eece stant insulȩ: et iã
placatum.ẽ. mare. Iocundentur in¬
sulȩ multȩ. Nubes & caligo incircui¬

Expanded text:
fecit mare. Quo naves Verumtamen possunt et in figura recte accipi insulae, omnes Ecclesiae. Quare insulae? Quia circumlatrantur fluctibus omnium tentationum. Sed quomodo insula undique circumstrepentibus fluctibus tundi potest, frangi non potest, magisque ipsa frangit fluctus venientes, quam frangitur ab eis: sic et Ecclesiae Dei pullulantes per totum orbem terrarum, passae sunt persecutiones undique frementium infidelium, et ecce stant insulae, et jam placatum est mare. «Jucundentur insulae mult
Abbreviated transcription (Latin):
uita: & nouus homo. ẽ. noua uita.
Uetus uita ex adã trahit᷑: noua ui¬
ta inxp̃o format᷑. Dicit᷑ autẽ in hoc
psalmo uniuso orbi terrarũ: ut
cantet canticum nouũ. Nam aꝑ-¬
tius alibi sic dr̃. Cantate dño can¬
ticũ nouũ: cantate omĩs terra:
ut in telligant qui se p̃ciaunt a
cõmunione totius orbis terrarũ:
ñ pͤosse cantare canticũ nouũ: qr
canticũ nouũ in toto orbe ñ inpar¬
te cantat᷑. Et hic atcendite: & ui¬
dete hoc dici. Et cũ dr̃ uniuerso
orhi terrarũ. ut cantet canticum
nouũ: hoc intelligit᷑ : quia pax can¬
tat canticũ nouũ. Cantate dño
canticũ nouir. Qm̃ mirabilia fȩc̃
dñs. Quȩ mirabilia: Ecce mͦ lege¬
batur eugłm: & audiuimꝰ mira¬
bilia dni. Efferebat᷑ mortuus u¬
nicꝰ matris suȩ quȩ erat uidua:
misertus dñs fec̃ illos stare. Depo¬
suer̃t illum: & dix̃. Iuuenis ÷ tibi
dico: surge. Et sedit ille mortuus:
& cȩpit loqui: & reddidit illũ ma¬
tri suȩ. Ecce mirabilia fȩcit dñs.

Expanded text:
novus homo nova vita: vetus vita ex Adam trahitur, nova vita in Christo formatur. Dicitur autem in hoc psalmo universo orbi terrarum ut cantet canticum novum. Nam apertius alibi sic dicitur, «Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra» ; ut intelligant qui se praecidunt a communione totius orbis terrarum, se posse cantare canticum novum, quia canticum novum in toto, non in parte cantatur. Et hic attendite et videte hoc dici. Et cum dicitur universo orbi terrarum ut cantet canticum novum, hoc intelligitur, quia pax cantat canticum novum. «Cantate Domino canticum novum; quoniam mirabilia fecit Dominus.» Quae mirabilia? Ecce modo legebatur Evangelium, et audivimus mirabilia Domini. Efferebatur mortuus unicus matris suae, quae erat vidua: misertus Dominus fecit illos stare; deposuerunt illum; et dixit, «Juvenis, tibi dico, surge.» Et sedit ille mortuus, et coepit loqui, et reddidit illum matri suae . Ecce mirabilia fecit Dominus;
Abbreviated transcription (Latin):
sis iacob &ueritatis suȩ domꝰ isrł.
Quid . ẽ. memor fuit miscdiȩ suȩ et
uritatis: Ut ꝓmitteret misertus. ẽ:
quia ꝓmisit & exhibuit: miscđiã ue¬
ntas consecuta ẽ. Miscd̾ia p̃misit ꝓ¬
nissionẽ: ꝓmissio reddidit ueritatẽ.

Expanded text:
suae Jacob, et veritatis suae domui Israel.» Quid est, «Memor fuit misericordiae et veritatis?» Ut promitteret, misertus est; quia promisit et exhibuit misericordiam, veritas consecuta est: misericordia praemisit promissionem, promissio reddidit veritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
bis : sic infactis: cum miranda dic̃t.
a miranda faciunt. Apparuer̃t ful¬
gura eius orbi terrȩ. Uidit & cõmo¬
ta ẽ. terra. Si non. ẽ. uerum: si non
tota terra iam xp̃iana clamat am̃
cõmota fulgoribus de illis nubibus
erũpentib Hidit: & cõmota. ẽ. terra.
Qui sunt montes: Suꝑbi. Omnis
alitudo extollens se aduersus deũ:
cubuit. Et qñ dico. quod dictũ .ẽ. flu¬
xit: melius uerbum inueniri non
testatum: ubi duritia infideliũ:
Montes fluxerunt sic̃ cera: afacie
dñi. Ignis eis fuit dñs: illi ante faciẽ
eius. sic̃ cera fluxerunt. Pandiu duri:
donec ignis ille ãmouȩ ret᷑. Compla¬
nata ẽ. omnis altiti do: mͦ blasphe¬
mare xp̃m non audet: & paganus
non ineum credit: non cum tam̃
blasphemat. Et si nondũ factus ẽ.
uiuus lapis: tam̃ uictus .ẽ. durus
mons. Montes fluxert̃ sic̃ cęra. afa¬
cie dñi: A facie añi omĩs terra. Non
iudeoꝵ tantum ÷ s & gentium: sicut dic̃

Expanded text:
bis, sic in factis, cum miranda dicunt, bis, sic in factis, cum miranda dicunt, et miranda faciunt, «Apparuerunt fulgura ejus orbi terrae. Vidit et commota est terra.» Si enim non est verum? si non tota terra jam christiana clamat, Amen, commota fulguribus de illis nubibus erumpentibus? «Vidit, et commota est terra.Qui sunt montes? Superbi. Omnis altitudo extollens se adversus Deum, cubuit, et quando dico quod dictum est, Fluxit, melius verbum inveniri non testatum? ubi duritia infidelium? «Montes fluxerunt sicut cera a facie Domini.» Ignis eis fuit Dominus, illi ante faciem ejus sicut cera fluxerunt; tamdiu duri, donec ignis ille admoveretur. Complanata est omnis altitudo; modo blasphemare Christum non audet: et paganus non in eum credit, non eum tamen blasphemat; etsi nondum factus est vivus lapis, tamen victus est durus mons. «Montes fluxerunt sicut cera a facie Domini, a facie Domini omnis terrae:» non Judaeorum tantum, sed et Gentium, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
enus. Apparuerunt fulgura eis a¬
bi terrȩ. Magna ex ultatio. Nonne
uidemus: Nonne manifestũ ẽe Ao¬
paruerunt fulgura eius uniuersȩ
terrȩ. Inflãmati sunt inimiti: in¬
censi sunt inimici. Arsit quicqͥd
contradicebat: & apparuer̃t fulgi¬
ra eius orbi terrȩ. Quomͦ apparue¬
runt: Ut iam crederent. Uñ fulgi¬
ra : Denubibus. Quȩ sunt nubes
derꝰ Predicatores ueritatis. Uideꝰ
autem nubem incęlo neb ulosam:
obscurã: & habet intus nescio qd
latens. Si choruscet: denube me¬
cat splendor. Ex eo ipso qđ cosi¬
pnebas: inde exiliuit qđ ex pals¬
uir homines. & contepnabantur: qͦ¬
modo uident᷑ nubes. & contẽpnunt᷑:
antequã de eis exiliat quod mireris.
Frant enim illi primũ homines car¬
nem portantes. infirmi: de inde idi¬
oa: indocti: ignobiles: s erat ineis
quod fulguraret: erat ineis quod
chorucaret. Accedebat petrus homo
piscator: orabat: & surgebat mortuus.
forma humana. nubes erat: splendor
miracłi choruscatio erat. Sic inuer¬

Expanded text:
 Apparuerunt fulgura ejus orbi terrae.» Magna exsultatio. Nonne videmus? nonne manifestum est? Apparuerunt fulgura ejus universae terrae; inflammati sunt inimici, incensi sunt inimici. Arsit quidquid contradicebat, et «apparuerunt fulgura ejus orbi terrae.» Quomodo apparuerunt? Ut jam crederent. Unde fulgura? De nubibus. Quae sunt nubes Dei? Praedicatores veritatis. Vides autem nubem, in coelo nebulosam, obscuram, et habet intus nescio quid latens. Si coruscet de nube, emicat splendor: ex eo ipso quod contemnebas, inde exsilivit quod expavestur homines et contemnebantur; quomodo videntur nubes, et contemnuntur, antequam de eis exsiliat quod mireris. Erant enim illi primum homines carnem portantes, infirmi; deinde idiotae, indocti, ignobiles: sed erat in illis quod fulguraret, erat in illis quod coruscaret. Accedebat Petrus homo piscator, orabat, et surgebat mortuus . Forma humana nubes erat, splendor miraculi coruscatio erat. Sic in ver
Abbreviated transcription (Latin):
tes frenetici. seuientes inmedicum:
& salutẽ insania repellentes. Ianꝗͣ
ci dilectione sequebat᷑: timida tre¬
pidatione ter negauit. Resurgens.
inuia quosdã loquentes setum de
se. tales inuenit ipse dñs ihc xp̃c:¬

Expanded text:
tes, phrenetici saevientes in medicum, tes, phrenetici saevientes in medicum, et salutem insania repellentes. Tanquaci dilectione sequebatur, timida trepidatione ter negavit. Resurgens, in via quosdam loquentes secum de se, tales invenit ipse Dominus Jes
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatur xp̃c: facile. ẽ. agnoscere.
Xp̃c enim ex maria: & ex semine dauid.
Et quia ex semine eius futurus erat:
ꝓpterea nom̃ eius. infigura ꝓpħabat᷑.
Ergo dauid xp̃c: quia interp̃tatio
dauid manu fortis. ẽ. Et quis tam
manu fortis : quã qui de cruce mun¬
dũ uicit: Nam pꝰ resurrectionẽ et
ascensionẽ eiꝰ accepto sp̃u scõ loquentibꝰ
apłis uariis linguis: cõmota multi¬
tudo eoꝵ ipsoꝵ qui eum crucifixe¬
rant. consilium quȩsiuit salutis:
accȩpit: credidit: ignotum ẽ: dona¬
tus reatus sanguinis xp̃i: imꝑtitꝰ
ẽ. potus sanguinis xp̃i: facti sunt
fideles eius. cuius fuerant ꝑsecuto¬
res. Credidert̃ in eum quẽ crucifix¬
ert̃: & ante quẽ insultantes caput
agitauert̃: eum ipsum caput hab̾e
uoluert̃. Ita gͦ restituta . ẽ. terra eiꝰ:
qͦd habet titulus psalmi. Terra enĩ
eius: iudea. Et ꝑierat omnis iudea:
qn crucifixerat dñm suũ: ignoran¬

Expanded text:
intelligatur Christus, facile est agnoscere. intelligatur Christus, facile est agnoscere. Christus enim ex Maria, et ex semine David; et quia ex semine ejus futurus erat, propterea nomine ejus in figura prophetabatur. Ergo David Christus: quia et interpretatio David uce mundum vicit? Nam post resurrectionem et ascensionem ejus, accepto Spiritu sancto, loquentibus Apostolis variis linguis, commota multitudo eorum ipsorum qui eum crucifixerant, consilium quaesivit salutis; accepit, credidit; ignotum est, donatus est reatus sanguinis Christi, impertitus est potus sanguinis Christi; facti sunt fideles ejus cujus fuerant persecutores; crediderunt in eum quem crucifixerunt, et ante quem insultantes caput agitaverunt; eum ipsum caput habere voluerunt . Ita ergo «restituta est terra ejus,» quod habet titulus Psalmi. Terra enim ejus Judaea: et perierat omnis Judaea, quando crucifixerunt Dominum suum ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
npare: qm̃ uidert̃ ocłi mei salutare tu
in Magna gͦ ẽ ista iocunditas: & hanc
hit caritas. Delectati sumus cum psal¬
mis iste cantaret᷑: & quȩdam ibi ab
onnib intellecta sunt: quȩdã uͦ qͣn¬
um arbitram᷑ aut apaucis aut certe
nonomnib Simul gͦ illum inisto ser¬
none inquo uobis seruimus conside¬
umus: & uideamus quanta dignatiõ¬
ne nos ds̃ lȩtificare uoluit. p̃sentando
quȩ ꝓmisit: & nobi̾⁊ nos exhibens ueri¬
tatm ꝓmissis suis. Inscribit᷑ p̃s ipsida
alapide angulari: ne intellectus nr̃
ruinam faciat. In illo solidetur qđ
instabili motu nutabat: in illo in¬
iumbat qđ ꝑ incerta pendebat.
Quicqͥd dubi tationis habet hõ in
animo. auditis scͥpturis aei: axp̃o
non recedat: cum ei fuerit in illis
uerbis xp̃c reuelatus: intelligat
se intellexisse. Antequã autẽ ꝑueni¬
at ad xp̃i intellectũ: non se p̾sumat
intellexisse. finis enĩ legis xp̃c ẽ:
adiusticiam omni credenti. Quid est
eius restituta ẽ: Nam quomͦ dauid

Expanded text:
i mei salutare tuum» . Magna est ergo ista jucunditas; et hanc facit charitas. Delectati sumus, cum psalmus iste cantaretur: et quaedam ibi ab omnibus intellecta sunt; quaedam vero, quantum arbitramur, aut a paucis, aut certe non ab omnibus. Simul ergo illum in isto sermone, in quo vobis servimus, consideremus; et videamus quanta dignatione nos Deus laetificare voluit, praesentando quae promisit, et nobis exhibens veritatem promissisa lapide angulari , ne intellectus noster ruinam faciat: in illo solidetur, quod instabili motu nutabat; in illo incumbat, quod per incerta pendebat. Quidquid dubitationis habet homo in animo auditis Scripturis Dei, a Christo non recedat; cum ei fuerit in illis verbis Christus revelatus, intelligat se intellexisse: antequam autem perveniat ad Christi intellectum, non se praesumat intellexisse. «Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti» . Quid est ejus restituta est?» Nam quomodo David