comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li non potest. Qua ꝓpt̃ si michi fatino¬
men alicui rei adhibendũ placeret.
illo causarũ ordine quẽ ñ usitato sed
suo more stoici fatũ appellant arbitriũ
necessitas formidanda. ẽ. quã formi¬
dando stoici laborauer̃ causas rerũ cdis¬
tingͦere ut quasdã subtraherent neces¬
sitati quasdã subđent: atq in his quas
ẽẽ. subnecessitate noluer̃ posuer̃ etiã
nr̃as uoluntates. ne uidelicet non. eẽn
libȩ si subdentur neces sitati. Si enĩ ne¬
cessitas nr̃a illa dicenda .ẽ. quȩ ñ. ẽ.
in nr̃a potestate. sed etiã si nolumus
efficit qđ potest. sic̃ ÷ necessitas mortis:
mani festũ .ẽ. uoluntates nr̃as qͥb retꝰ¬
te uel ꝑ perã uiuitur sub tali necessi¬
tate non. ẽẽ. Multa enĩ facimus. quae
si nollemꝰ non utiq faceremꝰ : qͦ pͥmitꝰ
ꝑtinet ipsũ uelle. Nã si uolumꝰ.ẽ: si
nolumꝰ non . ẽ. Non enĩ uellemus : si nol

Expanded text:
li non potest. Quapropter si mihi fati noli non potest. Quapropter si mihi fati nomen alicui rei adhibendum placeret, ate, quam illo causarum ordine, quem non usitato sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium necessitas formidanda est, quam formidando Stoici laborauerunt causas rerum distinguere ita, ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent, adque in his, quas esse sub necessitate uoluerunt, posuerunt etiam nostras uoluntates, ne uidelicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est, quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus efficit quod potest, sicut est necessitas mortis: manifestum est uoluntates nostras, quibus recte uel perperam uiuitur, sub tali necessitate non esse. Multa enim facimus, quae si nollemus, non utique faceremus. Quo primitus pertinet ipsum uelle; nam si uolumus, est, si nolumus, non est; non eni
Abbreviated transcription (Latin):
ordine magnũ habeant locũ nr̃ȩ uolun¬
tates: Contendat igit̾ cr̃cero cũ eis qui
hunc causarũ ordinẽ dicunt. eẽ. fatalẽ.
uel potius ipsũ fati nomine appellant.
qđ nos ab horremus. p̃cipue ꝓpt̾ uocabulũ
qđ ñ in re uera consueuit intelligi. Qđ
uero negat ordinẽ om̃iũ causarũ eẽ. cer¬
tissimũ. & dĩ p̃scientiȩ notissimũ: plus
eũ quã stoici de testamur. Aut enĩ. eẽ.
dm̃ negat. qđ quidẽ inducta alteruis ꝑsona
in libris de dõꝵ natura facere molitus. ẽ:
aut sieẽ. confitetur dm̃ quẽ negat p̾sciũ
futuroꝵ: etiã si nichil dicit aliud quã ile
dixit insipiens incorde suo non ÷ ds̃. Q .
ds̃. Qua ꝓpt̃ & uoluntates nr̃ȩ tantum
ualent: quantũ ds̃ eas ualere uoluitat¬
q p̃sciuit. & idõ quicquid ualent certis¬
sime ualent : & qđ facturȩ sunt ipsȩ om¬
nino facturȩ sunt. quia ualituras atq
facturas ille p̃sciuit cuius p̃scientia fal¬

Expanded text:
ordine magnum habeant locum nostrae volunordine magnum habeant locum nostrae voluntates? Contendat ergo Cicero cum eis qui hunc causarum ordinem dicunt esse fatalem, vel potius ipsum fati nomine appellant, quod nos abhorremus praecipue propter vocabulum quod non in re vera consuevit intelligi. Quod vero negat ordinem omnium causarum esse certissimum, et Dei praescientiae notissimum, plus eum quam Stoici detestamur. Aut enim esse Deum negat, quod quidem inducta alterius persona in libris de deorum natura facere molitus est, aut si esse confitetur Deum, quem negat praescium futurorum, etiam sic nihil dicit aliud quam quod ille: Dixit insipiens in corde suo, non est Deus : qui Deus. Quapropter et uoluntates nostrae tantum ualent, quantum Deus eas ualere uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, certissime ualent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt, quia ualituras adque facturas ille praesciuit, cuius praescientia fal
Abbreviated transcription (Latin):
quib dã non tribuit. Sic̃ enĩ om̃iũ natu¬
rarũ creator. ẽ: ita om̃iũ potestatũ non
uoluntatũ. Malȩ quippe uoluntates ab
illo non sunt : qm̃ contra naturã sunt qͦe
abillo . ẽ. Corpora igit᷑ magis subiacent
uoluntatib: quȩlã nr̃is. id ÷ om̃iũ animantiũ morta¬
liũ . & magis hominũ quã bestiarũ: quȩdã
uero angłoꝵ. Sed om̃ia maxime dĩ uolun¬
tati subdita sunt : cui etiã uoluntate som¬
nes subiciunt᷑. quia non habent potestatẽ
nisi quã ille concedit. Causa itaq rerũ
quae facit nec fit.ds̃ est : aliȩ ttaq: causae
& faciunt & fiunt. Sic st̃ om̃s creati sp̃s:¬
maxime rationales. Corporales autem
causȩ quȩ magis fiunt quã faciunt. ñ
sunt int̾ causas sufficientes annumerandȩ :¬
qm hoc possunt qđ ex ipsis faciunt spũũ
uoluntates. Quomͦ igitur ordo causarũ
qui p̃scienti certꝰ ÷ dõ id efficit ut nichil
sit in nr̃a uoluntate. cũ in ipso causarũ

Expanded text:
uit. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator, non uoluntatum. Malae quippe uoluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt, quae ab illo est. Corpora igitur magis subiacent uoluntatibus, quaedam nostris, id est omnium animantium mortalium et magis hominum quam bestiarum; quaedam uero angelorum; sed omnia maxime Dei uoluntati subdita sunt, cui etiam uoluntates omnes subiciuntur, quia non habent potestatem nisi quam ille concedit. Causa itaque rerum, quae facit nec fit, Deus est; aliae uero causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati spmaxime rationales; corporales autem causae, quae magis fiunt quam faciunt, non sunt inter causas efficientes annumerandae; quoniam hoc possunt quod ex ipsis faciunt spirituum voluntates. Quomodo igitur ordo causarum, qui praescienti certus est Deo, id efficit ut nihil sit in nostra voluntate, cum in ipso causarum
Abbreviated transcription (Latin):
cerent᷑. Ego ista conicere putari debui. nisi
euident̃ alio loco ipse diceret de religioni¬
b loquets. multa. eẽ. uera quȩ ñ mͦ uulgo
scire ñ sit utile. sed etiã tã & si falsa sunt
alit̃ existimare popłm ex pediat : & ideo
grecos teletas ac mysteria tacit̾nitate pa¬
rietibq clausisse. Hic certe totũ consiliũ
ꝓdidit uelut sapientiũ: ꝑ quos ciuitates
& popłi regerent᷑. Hac tam̃ fallatia miris
modis maligni dȩmones delectant᷑ : qͥ &
deceptores & deceptos parit̃ possideN
A quoꝵ dominatione ñ lib̾at nisi grã dĩ ꝑ¬

Expanded text:
cerentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi cerentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter alio loco ipse diceret de religionibus loquens multa esse uera, quae non modo uulgo scire non sit utile, sed etiam, tametsi falsa sunt, aliter existimare populum expediat, et ideo Graecos teletas ac mysteria taciturnitate parietibusque clausisse. Hic certe totum consilium prodidit uelut sapientium, per quos ciuitates et populi regerentur. Hac tamen fallacia miris modis maligni daemones delectantur,, qui et deceptores- et deceptos pariter possident, a quorum dominatione non liberat nisi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
cordib religiosis. uerũ etiã in ȩdib suꝑsti¬
tiosis lib̾a suoꝵ seruitute sub uertit. Quid
ipse uarro. quẽ dolemus indiuinis rebus
ludos scȩnicos quã uis ñ iudicio ꝓprio posu¬
isse. cũ ad dõs colendos multis locis uelut reli¬
giosis hortet᷑ Inonita confitet᷑ ñ se illa iudi¬
cio suo sequi quȩ ciuitatẽ romanã instituisse
commemorat. ut si eã ciuitatẽ nouã constitu¬
eret ex naturȩ potius formula dõs nominaq
eoꝵ se fuisse dedicaturũ non dubitet confiteri :
S iam qm̃ in uetere popło. eẽt. acceptũ ab anti¬
quis nominũ & cognominũ hystoriã tenere
ut tradita ÷ deb̾e se dicit. & ad eũ finẽ illa
scrib̾e ac ꝑscrutari. ut potius eos magis cole¬
re quã despicere uulgus uelit. Quib uerb
homo acutissimꝰ satis indicat nonse apire
om̃ia quȩ ñ sibi tantũ contẽptui. eẽnt : sed
etiã ipsi uulgo despicienda uident᷑ nisi ta¬

Expanded text:
cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus supersticordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuertipse Varro, quem dolemus in rebus diuinis ludos scaenicos, quamuis non indicio proprio, posuisse, cum ad deos colendos multis locis uelut religiosus hortetur, nonne ita confitetur non se illa iudicio suo sequi, quae ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nominaque eorum se fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam quoniam in uetere populo esset, acceptam ab antiquis nominum et cognominum historiam tenere, ut tradita est, debere se dicit, et ad eum finem illa scribere ac perscrutari, ut potius eos magis colere quam despicere uulgus uelit. Quibus uerbis homo acutissimus satis indicat non se aperire omnia, quae non sibi tantum contemtui essent, sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderentur, nisi ta
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑstitione uelle se uingere . s quomͦ id posit
ñ inuenire : Si enĩ amaiorib: illi sunt appel¬
pellati suꝑstitiosi qui totos dies p̃cabant᷑ .
im molabant. nunqͥd & illi qui instituer̃
qđ ipse rep̃hendit dõꝵ simula chra diuersa
ȩtate & ueste distincta dõꝵ genera conuigia.
cognationes: Haec utiq cũ tanquã suꝑstiti¬
osa culpant᷑. implicat ista culpa maiores
taliũ simulachrorũ institutores atq culto¬
res: implicat & ipsũ. qui quanto libet eloqͥo
se in libertatẽ nitatur euoluere. netesse ha¬
bebat suenerari: nec qđ in hac disputatione
di sertꝰ in sonat mutire audet in popłi
qui fecit cęlũ & terrã: qui has suꝑstitiones
quas iste balbus uelut balbutiers uix rep̃¬
hendit. ꝑ altissimã xẽi humilitatẽ. ꝑ apłoꝵ¬
p̃dicationẽ. ꝑ fidẽ martrrũ ꝓueritate mo¬
rientiũ & cũ ueritate uiuentiũ non solũ in

Expanded text:
superstitione uelle seiungere, sed quo modo id possit superstitione uelle seiungere, sed quo modo id possit non inuenire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste distincta, deorum genera coniugia cognationes? Haec utique cum tamquam superstitiosa culpantur, inplicat ista culpa maiores talium simulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi qui fecit caelum et terram, qui has superstitiones, quas iste Balbus uelut balbutiens uix reprehendit, per altissimam Christi humilitatem, per apodicationem, per fidem martyrum pro ueritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in
Abbreviated transcription (Latin):
inducunt᷑. Accepimꝰ enĩ deoꝵ cupiditates.
egritudines. iracundias. Nec uero ut fabulȩ
fer̃ di i bellis p̃lusq caruer̃ : nec solũ ut a pđ
homerũ cũ duos exercitꝰ contrarios alii du
ex alia parte defendent: sed etiã ut cũ tita¬
niis aut cũ grgantib sua ꝓpria bella gesser̃.
Haec cũ dicunt᷑ & creduntur stultissime : &
plena st̃ uanitatis. sũ mȩq leuitatis: Ecce in¬
terim quȩ confitent᷑. qui defendunt dõs gen¬
tiũ: deinde cũ hȩc ad suꝑstionẽ ꝑtinere di¬
cat: ad religionẽ uero quã ipse scđ̾m stoicos
uidet᷑ docere : Non enĩ phylosophi solũ in¬
quit. uerũ etiã maiores nr̃i suꝑstitionẽ are¬
ligione separauer̃. Nũ qui totos dies p̃ca¬
bant᷑ inquit & immolabant ut sibi sui liberi
suꝑstites. eẽnt. suꝑstĩosi st̃ appellati: quis ñ
intelligat eũ conaridũ consuetudinẽ ciuita¬
tis timet religionẽ laudare maiorũ eãq a

Expanded text:
inducuntur; accepimus enim deorum cupiditates inducuntur; accepimus enim deorum cupiditates aegritudines iracundias. Nec uero, ut fabulae ferunt, di bellis proeliisque caruerunt; nec solum, ut aput Homerum, \'cum duos exercitus contrarios alii di ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus sua propria bella gesserunt. Haec et dicuntur et creduntur stultissime et plena sunt uanitatis summaeque leuitatis.\' Ecce interim quae confitentur qui defendunt deos gentium. Deinde cum haec ad superstitionem pertinere dicat, ad religionem uero, quae ipse secundum Stoicos uidetur docere: non enim philosophi solum, inquit, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt; nam qui totos dies precabantur, inquit, et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Quis non intellegat eum conari, dum consuetudinem ciuitatis timet, religionem laudare maiorum eamque a
Abbreviated transcription (Latin):
irridet auguria : & rep̃hendit homines. cor¬
ui & corniculȩ uocib uitȩ consilia mode¬
rantes. Sed iste a cademicus qui om̃ia. eẽ.
contendit incerta. indignus. ẽ. qͥ habeat
ullã in his reb auctoritatẽ. Disputat a pđ
eũ quintꝰ luciliꝰ balbus in scđo de dõꝵ na¬
tura libro : & cũ ipse suꝑstiones ex natura
rerũ uelut phẏsicas & phylosophicas in se¬
rat. in dignat᷑ tam̃ institutioni simulacro
rũ & opinionib fabulosis. ita loquer. Ui¬
detisne gͥ a phrsicis reb bene atq utilit̾ in¬
uentis ratio sit tracta ad cõm̃titios & fictos
dõs quȩ resgenuit falsas opiniones erroresq
turbul entõs: & suꝑstiones pene aniles: Por
mȩ & enĩ nob̵ deoꝵ. & ȩtates. & uestitꝰ. orna¬
tꝰq noti sunt. genera p̃t̃ ea coniugia cogna¬
tionesq om̃iaq: traduta ad similitudinẽ im¬
becillitatis humanȩ. Nã & ꝑ turbatis animis

Expanded text:
inridet auguria et inridet homines corinridet auguria et inridet homines corui et corniculae uocibus uitae consilia moderantes. Sed iste Academicus, qui omnia esse contendit incerta, indignus est qui habeat ullam in his rebus auctoritatem. Disputat aput eum Quintus Lucilius Balbus in secundo de deorum natura libro, et cum ipse superstitiones ex natura rerum uelut physicas et philosophicas inserat, indignatur tamen institrum et opinionibus fabulosis, ita loquens: Videtisne igitur, ut a physicis rebus bene atque utiliter inventis, ratio sit tracta ad commentitios et fictos deos? Quae res genuit falsas opiniones, erroresque turbulentos, et superstitiones pene aniles. Et mae enim nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia, cognationes, omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. Nam et perturbatis animis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatoris morte turbato nisi placito pacis
Illic imꝑii fines constituerent᷑ ubi hodieq
ꝑsistunt Non quidẽ tanto detrim̃to conces
serat ad rianus : sed media tãtũ compositione
defixi. Uano gͥ augurio dĩ t̃minꝰ ñ cessit io¬
ui. qͥ cessit ad riani uoluntati: cessit etiã
uiliani temeritati. & iouiani necessitati. Ui¬
der̃ hȩc intelligentiores grauioresq: romani :
sed contͣ consuetudinẽ ciuitatis quae dȩ mo¬
nicis ritib fuerat obligata parũ ualebant.
quia & ipsi etiã si illa uana. ẽẽ. sentiebant.
naturȩ tam̃ rerũ subunius ueridĩ regimine
atq imꝑio constitutȩ religiosũ cultũ qͥ dõ
debet̾ ex hibendũ putabant. seruientes ut
ait apłs creaturȩ potius quã creatori. qͥ est
benedictꝰ in scła. Huius ueridĩ erat auxili¬
um necessariũ : a quo mitterent᷑ scĩ uiri &
ueracit̃ pii. qui ꝓuera religione morerent᷑.
ut falsa uiuentib tollere tͦ. Cycero augur ꝓ¬

Expanded text:
peratoris morte turbatum, nisi placito pacis peratoris morte turbatum, nisi placito pacis illic imperii fines constituerentur, ubi hodieque persistunt, non quidem tanto detrimento, quantum concesserat Hadrianus, sed media tamen conpositione defixi. Uano igitur augurio deus Terminus non cessit Ioui, qui cessit Hadriani uoluntati, cessit etiam Iuliani temeritati et Iouiani necessitati. Uiderunt haec intelle- gentdores grauioresque Romani; sed contra consuetudinem ciuitatis, quae daemonicis ritibus fuerat obligata, parum ualebant, quia et ipsi, etiamsi illa uana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius ueri Dei regimine adque imperio constitutae religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuentibus tollerentur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
iouẽ contumatia ñ deorũ s demoniorũ. A¬
lurd ÷ enĩ non cessisse. aluid unde cesseras
redisse : quã quã & pꝰ ea in orientalib par¬
tib adriani uoluntate mutati sunt t̃mini
imꝑii romani. Ille nãq tres ꝓuntias nobi¬
les armeniã. mesopotamiã assyriã ꝑsarũ¬
concessit imꝑio : ut ds̃ ille t̃minꝰ qͥ romanos t
scđm istos tuebat᷑. & ꝑ illud pulcherimnũ aus¬
piciũ loco ñ cesserat ioui. plus ad rianũ regẽ
hominũ. quã regẽ dõꝵ timuis se uideat᷑. Re¬
ceptis quoq alio tẽpore ꝓuintiis memoratis.
nr̃a penae memoria retrorsũ t̃minꝰ cessit :
quando uilianꝰ deoꝵ illoꝵ oracuł deditꝰ im¬
modato ausu naues uissit incendi. qͥb: ali¬
monia portabat᷑. Qua exercitꝰ destitutus
mox etiã ipso hostili uulnere extinctꝰ in
tantã ÷ redactꝰ in opiã ut inde nullus eua¬
deret undiq hostib incursantib. milite im¬

Expanded text:
Jovem contumacia, non deorum, sed daemoniorum. AJovem contumacia, non deorum, sed daemoniorum. Aliud est enim non cessisse; aliud unde cesseras redisse. Quanquam et postea in Orientalibus partibus Hadriani voluntate mutati sunt termini imperii Romani. Ille namque tres provincias nobiles, Armeniam, Mesopotamiam, Assyriam, Persaruconcessit imperio: ut deus ille Terminus, qui Romanosm istos tuebatur et per illud pulcherrimum auspicium loco non cesserat Ioui, plus Hadrianum regem hominum quam regem deorum timuisse uideatur. Receptis quoque alio tempore prouinciis memoratis nostra paene memoria retrorsus Terminus cessit, quando Iulianus deorum illorum oraculis deditus inmoderato ausu naues iussit incendi, quibus alimonia portabatur; qua exercitus destitutus mox etiam ipso hostili uulnere extincto in tantam est redactus inopiam, ut inde nullus euaderet undique hostibus incursantibus militem im
Abbreviated transcription (Latin):
t̃minũ neminẽ cõmoturũ: uiuentutẽ etiã
romanã ꝓpt̃ deã uiuentã nemini. eẽ. ces
surã. Uideant gͦ quomͦ habeant istũ regẽ
dõꝵ suoꝵ & datorẽ regni sui. ut cũ auspi¬
cia ista ꝓ ad uersario ponerent cui ñ ceđe
pulchrũ. eẽt : quã quã haec siuera st̃. non
habent om̃ino quid timeant. Non enĩ confes¬
suri st̃ qđ dii cesserint xẽo: qui ioui cedere
noluer̃. Saluis quippe imꝑii finib xẽo ce¬
dere potuer̃ & de sedib: locoꝵ & maxime
de corde credentiũ : sed antequã xẽc uenis set
in carne. antequã deniq ista scriberent᷑ quȩ
de libris eoꝵ ꝓferimꝰ. sed tam̃ postea quam
quo iuuenta illa ñ cesserat ioui. & gers
martia suꝑantib: atq irrunpentib: gallis
in ipsa urbe contrita ÷. & t̃mini imꝑii de¬
ficientib multis ad annibalẽ ciuitatib in
angustũ fuerant coartati. Ita euacuata . ẽ.
piil chritudo auspiciorũ: remansit contra

Expanded text:
Terminum neminem commoturum, iuuentutem etiam Terminum neminem commoturum, iuuentutem etiam Romanam propter deam suram. Videant ergo quomodo habeant istum regem deorum suorum et datorem regni sui, ut eum auspicia ista pro adversario ponerent, cui non cedere pulchrum esset. Quanquam haec si vera sunt, non habent omnino quid timeant. Non enim confessuri sunt quod dii cesserint Christo, qui Jovi cedere noluerunt. Salvis quippe imperii finibus Christo cedere potuerunt, et de sedibus locorum et maxime de corde credentium. Sed antequam Christus veniret in carne, antequam denique ista scriberentur, quae de libris eorum proferimus; sed tamen posteaquam quo Juventas illa non cesserat Jovi; et gens Martia, superantibus atque irrumpentibus Gallis, in ipsa Urbe contrita est; et termini imperii, deficientibus multis ad Annibalem civitatibus, in angustum fuerant coarctati. Ita evacuata est pulchritudo auspiciorum, remansit contra
Abbreviated transcription (Latin):
dignos etiã p̃claris honorib habuerunt.
Sic̃ autẽ potuer̃ aureã pecuniã habere
romani quã uis dm̃ aurinũ ñ colerent. sic &
argenteã habere potuer̃. & ȩreã. si nec argen¬
tinũ nec eius patrẽ colerent ȩsculanũ: & sic
om̃ia quȩ retexere piget. Sic ergõ regnũ in¬
uito quidẽ dõ uero nullo mͦ habere possent.
diis uero istis falsis & multis ignoratis siue
contemptis. atq uno illo cognito & fide
sincera ac morib culto. & melius hinc reg¬
nũ haberent quantũcũq hab̃ent. & pꝰhȩc
acciꝑent sempit̃nũ. siue hic hab̾ent siue
ñ haberent. Nam illud qͣle ÷ qđ pulcher¬
rimũ auspiciũ fuisse dixer̃ qđ paulo an¬
te cõmemoraui. martẽ. & t̾minũ atq uiuen¬
tã nec ioui regi dõꝵ loco ceđe uoluisse ÷
Sic enĩ inquiunt significatũ ÷ martiã gen¬
tẽ id ÷ romanã nemini locũ quẽ teneret
daturã : romanos quoq: t̃minos ꝓpt̃ dm̃

Expanded text:
dignos etiam praeclaris honoribus habuerunt. dignos etiam praeclaris honoribus habuerunt. Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, quamvis deum Aurinum non colerent: sic et argenteam habere potuerunt, et aeream, si nec Argentinum, nec ejus patrem colerent Aesculanum: et sic omnia, quae retexere piget. Sic ergo et regnum invito quidem Deo vero nullo modo habere possent; diis vero istis falsis et multis ignoratis sive contemptis, atque illo uno cognito et fide sincera ac moribus culto, et melius hic regnum haberent, quantumcumque haberent, et post haec acciperent sempiternum, sive hpulcherrimum auspicium fuisse dixerunt, quod paulo ante commemoraui, Martem et Terminum et Iuuentatem nec Ioui regi deorum loco cedere uoluisse? Sic enim, inquiunt, significatum est, Martiam gentem, id est Romanam, nemini locum quem teneret daturam, Romanos quoque terminos propter deum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ñ te audient: demones sunt. pͣua do¬
in uiriã. ferre ñ possunt si ꝑ eoꝵ solemnia
ñ agant᷑. lam uero si aduersus eos iouẽ
interpelles. maxime obeam causã quia
eiꝰ plura crimina ludis scenicis actitant᷑.
non nȩ etiã si dm̃ iouẽ nuncupatis a quo
regit᷑ totꝰ atq: ad ministrat᷑ hic mundus.
eo illi fit a uob maxima in iuria qđ eũ co
placant᷑ uel potius accusant᷑ honorib
ut mauis sit crim̃ qđ eis falsis oblectant᷑
quã si de illis uera dicerent᷑: romanũ im¬
ꝑiũ augere & conseruare potuissent.
Hoc enĩ si possent. grecis potius donũ tam
grande conferrent : qui eos in huuiscemo¬
di reb diuinis hoc ÷ ludis scęnicis hono¬
rabilius digniusq coluer̃. quando & a
morsib poetarũ quib deos dilacerari
uidebant se ñ subtraxer̃ dando eis licen¬
tiã male tractandi homines quos liberet.¬
& ipsos scenicos ñ turpes iudicauer̃. sed

Expanded text:
Sed non te audiunt, daemones sunt, prava doSed non te audiunt, daemones sunt, prava doiniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaenicis actitantur: nonne etiamsi Deum Iouem nuncupatis, a quo regitur totus adque administratur hic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria, quod eum cplacantur, vel potius accusantur honoribus, ut majus sit crimen quod eis falsis oblectantur, quam si de illis vera dicerentur, Romanum imperium augere et conservare potuissent. Hoc enim si possent, Graecis potius donum tam grande conferrent, qui eos in hujuscemodi rebus divinis, hoc est ludis scenicis, honorabilius digniusque coluerunt, quando et a morsibus poetarum, quibus deos dilacerari videbant, se non subtraxerunt, dando eis licentiam male tractandi homines quos liberet, et ipsos scenicos non turpes judicaverunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ faciunt furari. aliũ adulterare. sic
itẽ aliquid alterũ turpit̃ atq in epte dice¬
re ac facere : tres int̾sedeas certasse dep̃¬
mio pulchritudinis: uictas duas a uenere
troiã euertisse: iouem ipsũ conuerti inbo¬
uem aut crgnũ ut cũ aliqͣ concumbat. deã
homini nubere: saturnũ libos deuorare.
Nichil deniq posse confingi miraculorũ
atq uitiorũ qđ non ibi reꝑiat᷑. atq ab dõꝵ
natura longe absit. O sceuola pontifex
maxime lũdos tolle si potes. Precipe po¬
płis ne tales honores diis immortalib
deferant. ubi crimina dõrũ libeat mirari.
& quȩ fieri possunt placeat imitari. Si au¬
tẽ tͥ respondet popłs. uos nob̵ inportastis
ista pontifices : dõs ipsos roga quib insti¬
gantib: ista uissistis ne talia sibi iubeant
ex hiberi. Quȩ si mala sunt. & ꝓpt̃ea nul
lomͦ de dõrũ maiestate credenda: maior
.ẽ. dõꝵ in iuria de qͥbus impune fingunt.

Expanded text:
alium faciant furari, alium adulterare, sic alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, uictas duas a Venere Troiam euertisse; Iouem ipsum conuerti in bouem aut cygnum, ut cum aliqua concumbat; deam homini nubere; Saturnum liberos deuorare: nihil denique posse confingi miraculorum adque uitiorum, quod non ibi reperiatur adque ab deorum natura longe absit.s o Scaeuola pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe populis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi. Qumodo de deorum majestate credenda, major est deorum injuria, de quibus impune finguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ suꝑ uacua : aliqͣ etiã quȩ obsit po¬
pulis nosse. De suꝑuacuis ñ magna cau¬
sa. ẽ. Solet enĩ auiris peritis dici: super¬
flua ñ nocent. Quȩ sunt autẽ illa quae
plata in multitudinẽ nocent : Haec in¬
quit. ñ. eẽ. dõs. herculẽ . esculapiũ. castorẽ.
pollucẽ. Prodit᷑ enĩ a doctis quod homines
fuerint : & humana conditione defecerint:
habeat nec ȩtatẽ: nec definita corporis m̃¬
bra. Haec pontifex nosse popłos ñ uult :
nã falsa. eẽ non putat. Ex pedire gͥ exis¬
timat falli in religione ciuitates. Quod
dicere etiã in libris rerũ diuinarũ uar¬
ro ipse non dubitat. Prȩclara religio quo
confugiat liberandus infirmꝰ : & cũ ueri¬
tatẽ qua liberet᷑ inquirat. crecdat᷑ ei ex¬
pedire qđ fallit᷑. Poeticũ sane dõꝵ genus
cur sceuola respuat. eisdẽ litteris non
dacetur : quia sic uidelicet dõs deformat
ut nec bonis hominib comparent᷑. cum

Expanded text:
aliqua superuacua, aliqua etiam quae obsit poaliqua superuacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse. De superuacuis non magna causa est; solet enim et a iuris peritis dici: Superflua non nocent. Quae sunt autem illa, quae prolata in multitudinem nocent ? Haec, inquit, non esse deos Herculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem; proditur enim a doctis, quod homines fuerint et humana condicione defecerint.\habeat nec aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem litteris non tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, ut nec bonis hominibus conparentur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m ui cõpulsos. eẽ. ex hibe talib: diis q̃
recto consilio potuer̃ turpia uidicari ᷑
In illis certe ludis poetica numinũ crimi¬
na frequentabantur : quiludi cogentibus
numinib iussu senatꝰ instaurabantur:
in illis ludis corruptorẽ puditiciȩ iouem
turpis simi histriones cantabant. a gebaN:
placebant. Si illud fingebatur : ille iras¬
cebatur. Si autẽ suis criminib etiã fictis
delectabat᷑. quando colebat᷑ nisi diabolo
seruiret᷑ : itane iste romanũ conđet. dila¬
taret. conseruaret imꝑiũ quouis roma¬
no cui talia displicebant homine abie
tior. iste daret felicitatẽ qui tam infeli¬
cit̾ colebat᷑. & nisi ita coleret᷑ in felicuis
irascebat᷑: Relatũ ÷ in lit teris. doctis si¬
mũ pontificẽ sceuolã disputasse. tria
genera tradita deoꝵ: unũ a poetis. alte¬
rũ a philosophis. terciũ a principibus
ciuitatis. Primũ genus ngatoriũ dicit
.ẽẽ : qđ multa de diis fingant᷑ indigna.
Scđm ñ congruere ciuitatib qđ habet

Expanded text:
rum, ui conpulsos esse exhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Romano, cui talia displicebant, homine abietior? iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur; et nisi ita coleretur, infelicius it. Relatum est in litteras doctissimum pontificem Scaeuolam disputasse tria genera tradita deorum: unum a poetis, alterum a philosophis, tertium a principibus ciuitatis. Primum genus nugatorium dicit esse, quod multa de dis fingantur indigna; secundum non congruere ciuitatibus, quod habeat
Abbreviated transcription (Latin):
÷ uicinũ bonũ habe concordẽ : quam
uicinũ malũ subiugare bellantẽ. Mala uo¬
ta sunt. optare habe quẽ oderis uel quem
timeas: ut possit. eẽ. quẽ uincas. Si gͦ iusta
gerendo bella non impia ñ iniqua roma¬
m imꝑiũ tam magnũ ad quirere potuer̃.
nũquid tanquã aliqua dea colenda. ẽ. eis
etiã iniquitas aliena: multũ enĩ ad istam
latitudinẽ imꝑii eam cooꝑatã uidemus.
quȩ faciebat in iuriosos. ut essent cũ qͥb:
iusta bella gererentur. & augeret᷑ im pe¬
riũ. Cur autẽ & iniquitas dea ñ sit uel ex
t̃narũ gentiũ si pauor & pallor & febris
dii romani. eẽ. meruer̃ : His igit᷑ duab:¬
id ÷ aliena iniquitate & dea uictoria dũ
belloꝵ causas iniquitas excitat. uictoria
eadem bella felicit̃ t̃minat: etiã feriato
ioue creuit imperiũ. Quas enĩ partes
iuppit̃ hab̾et. cũ quȩ possent beneficia
eiꝰ putari dii habent. di i uocant᷑. dii co¬

Expanded text:
est uicinum bonum habere concordem quam est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam uidemus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quur autem et internarum gentium, si Pavor et Pallor et Febris dii Romani esse meruerunt? His igitur duabid est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di co
Abbreviated transcription (Latin):
aliud agente. quȩ gentes ñ subditȩ
remanerent. quȩ regna non conceđent :
An forte  displicet bonis iniquissima im¬
ꝓbitate pugnare. & finitimos quietos
nullãq in uiriã facientes ad dilatandũ
regnũ bello spontaneo ꝓuocare : Plane
si ĩta sentiunt: apꝓbo & laudo. UideaNT
gͦ ne forte ñ ꝑtineat ad uiros bonos gau¬
dere de regni latitudine. Iniquitas enĩ
eoꝵ cũ quib iusta bella gesta sunt reg¬
nũ ad iuuit ut cresceret. Quod utiq pac¬
nũ.edẽ : si quies & iustitia finitimorum
contra se bellũ geri nulla ꝓuocaret in¬
uiria : ac sic feliciorib reb humanis om¬
nia regna parua. eeñt. concordi uicini¬
tate lȩtantia : et ita. eẽnt. in mundo reg¬
na plurima gentiũ. ut sunt mnurbe do¬
mus plurimȩ ciuium. Proinde belligera¬
re & ꝑ domitis gentib: dilatare regnum
malis uidet᷑ felicitas : bonis nec essitas:
Sed qr peuis. &ẽ. ut in iuriosi uistioribus

Expanded text:
aliud agente, quae gentes non subditae aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt adprobo et laudo. CAPUTergo ne forte non pertineat ad uiros bonos gaudere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus
Abbreviated transcription (Latin):
quis ferre possit. nisi qui ꝓrsus insanit :
Postremo quid irascitur eis a quib: ñ colit᷑.
cũ a suis partib non colatur : Restat gͦ
ut dicant om̃s dõs habere uitas. sibi quẽq
uiuere. nullũ eorũ. eẽ. partẽ cuiꝰquã: s
om̃s colendos qui cognosci & coli possunt.
quia tam multi sunt ut om̃s non possiN.
Quoꝵs iuppit̃ quia rex p̃sidet: ipsũ credo
ab eis putari regnũ constituis se uel au¬
xisse romanũ. Nam si hoc ipse non fecit.
quẽ aliũ dm̃ opus tam magnũ potuisse
aggredi credant. cũ om̃s occupati sint of¬
ficiis & oꝑib ꝓpriis : nec alter irruat in
alterius: Arege igit᷑ deorũ regnũ homi¬
nũ potuit ꝓpagari & augeri. Hic primũ
Cur enĩ non ita sit si uictoria dea. ẽ : Aut
quid ipso ioue in hac causa opus. ẽ. si uic¬
toria faueat. sitq ꝓpitia & semꝑeat ad
illos quos uult esse uictores : Hac dea
fauente & ꝓpitia. etiã ioue uacante uel

Expanded text:
quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant omnes deos suas habere uitas, sibi quemque uiuere, nullum eorum esse partem cuiusquam, sed omnes colendos qui cognosci et coli possunt, quia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Iuppiter quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum constituisse uel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse adgredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter inruat in alterius? A rege igitur deorum regnum hominum potuit propagari et augeri. CAPUT Cur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Jove in hac causa opus est, si toria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel
Abbreviated transcription (Latin):
stans ex animo & corpore. atq iste ds̃ . ẽ.
sinu quodã naturȩ in se ipso continens
om̃ia ut ex ipsius anima qua uiuificat᷑ toca
ista moles uitȩ atq animȩ cunctoꝵ uiuen¬
tiũ ꝓcuuisq nascendi sorte sumant᷑: ni¬
chii om̃ino remanere qđ ñ sit pars di. Qđ
si ita ÷ quis ñ uideat quanta impietas &
irreligiositas consequat᷑. ut qđ calca uertt
quisq partẽ dei calcet. & in om̃ĩ animante
occidendo pars dĩ trucidet᷑: nolo om̃ia
dicere quȩ posst occurrere cogitantibus:
dici autẽ sine uerecundia non possunt.
homines partes dĩ. eẽ. contendunt : non
uideo quidẽ si totꝰ mundus ÷ ds̃ qͦ modo
bestias ab euis partib separent. Sed oblu¬
tari quid opus ẽ : de ipso rationali ani¬
mante id ÷ homine quid in felicius credi
potest quã dĩ partẽ uapulare cũ puer
uapulat : lam uero partes dĩ fieri lasci¬
uas. iniquas impias. atq om̃ino danabl

Expanded text:
stans ex animo et corpore, adque iste Deus est stans ex animo et corpore, adque iste Deus est sinu quodam naturae in se ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua uiuificatur tota ista moles, uitae adque animae cunctorum uiuentium pro cuiusque nascendi sorte sumantur, nihil omnino remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non uideat quanta inpietas et inreligiositas consequatur, ut, quod calcauerit quisque, partem Dei calcet, et in omni animante occidendo pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae possunt occurrere cogitantibus, dici autem sine uerecundia non possunt. homines, partes Dei esse contendunt: non uideo quidem, si totus mundus Deus est, quo modo bestias ab eius partibus separent; sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem uapulare, cum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles
Abbreviated transcription (Latin):
non colant. quã multis ȩdes ñ construant.
aras ñ statuant. quas tam̃ paucissimis si¬
derũ statuendas. ẽẽ. putauer̃. & singula¬
tim sacrificandũ. Si igit᷑ iracuntur qͥ ñ
singulatim colunt᷑. ñ metuunt paucis
placatis toto cȩlo irato uiuere : Si autẽ¬
om̃s stellas idõ colunt quia in ioue sunt
quẽ colunt: isto cõpendio possent in illo upo
om̃ib supplicare: Si enĩ nemo irasceret
cũ in illo uno nemo conteneret᷑. potiꝰ quã
cultis quibusdã ista iras cendi causa il¬
lis qͥ p̃t̃ missi essent multo numerosiorib
p̃beret᷑ : p̃sertim cũ eis de suꝑna sede ful¬
gentib turpi nuditate distentꝰ p̃pone¬
retꝰ priapus. Quid illud non elebet mou¬
uere acutos homines. uel quales cũq ho¬
mines : non enĩ ad hoc ingenii opus ÷ ex¬
cellentia. ut de posito studio contentionis
attendant simundi animꝰ dĩ ÷ eiq: animo
mundus ut corpus ÷ ut sie unũ animal con¬

Expanded text:
non colant, quam multis aedes non construant, non colant, quam multis aedes non construant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur, non metuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Ioue sunt quem colunt, isto conpendio possent in illo uno omnibus supplicare sic enim cum in illo uno nemo contemneretur, potius quam, cultis quibusdam, justa irascendi causa illis, qui praetermissi essent, multo numerosioribus praeberetur: praesertim cum eis de superna sede fulgentibus, turpi nuditate distentus praeponeerunt. Quid: illud nonne debet mouere acutos homines uel qualescumque homines non enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis adtendant, si mundi animus Deus est eique animo mundus ut corpus est, ut sit unum animal con
Abbreviated transcription (Latin):
in terim quȩro quid ꝑderent si unũ deũ
colerent prudentiore cõpendio: Quid e¬
nĩ eius contẽneret᷑ cũ ipse coleret᷑ : Si aũ
metuendũ fuit ne p̃t̃missȩ siue neglectȩ
partes euis irascerent᷑: non ergo ut uoluqd
uelut unius animantis hȩc tota uita
.e. quȩ om̃s continet dõs quasi suas uir¬
tutes uel menbra uel partes. sed suã q̃ꝙ
pars habet uitã acęteris separatã si p̃t̃
alterã irasci altera potest. & alia placari.
alia concitari. Si autẽ dr̃ om̃s simul id ÷
totũ ipsũ iouẽ potuisse offendi. si partes
eius non etiã singulatim minutatimq
colerent᷑: stulte dicit. Nulla quippe illa¬
rũ p̃t̃mitteret᷑ : cũ ipse unꝰ qui eas habet
om̃s coleretur. Nam ut alia omit tam
quȩ sunt in numerabilia cũ dicunt om̃ia
sidera partes iouis. eẽ. & om̃ia uiuere. atq
rationales animas habe: & idõ sine con¬
trouersia dõs. eẽ.: ñ uident quã multos

Expanded text:
interim quaero, quid perderent, si unum Deum interim quaero, quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore conpendio? Quid enim eius contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae siue neglectae partes eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes continet deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos
Abbreviated transcription (Latin):
camena quȩ canere. ipse sit & dĩ consus
p̃bendo consilia. & dea sentia sententias
inspirando. ipse de iuuenta quae p̾tex¬
tam excipiat uiuenalis & tatis exordia:
ipse sit & fortuna barbata quȩ ad ultos
barba induat: quos honorare uoluerit
ut hoc qualecũq num̃ saltẽ masculũ
dm̃ uel ab arba barbatũ sic̃ a nodis noda¬
tũ. uel certe non fortunã. sed quia barbas ha¬
b& fortuniũ nominarent: ipse in ugatino
dõ conuiges iungat. & cũ urrgini uxori.
zona soluit᷑ ipse in uocet. & dea uirgini¬
ensis. ipse sit motunꝰ uel tutunꝰ : qui ÷ apđ
grecos priapus si non pudet. Haec om̃ia
arbitratꝰ sũ hiiom̃s dii deȩq sit unꝰ iupit̃
siue sint ut quidã uolunt omnia ista par¬
tes eius siue uirtutes eius sic̃ eis iudetur
quib eũ placet. eẽ. mundi animũ : quae
sententia uelut magnoꝵ multũq docto¬
rũ .ẽ. Haec si ita sint. qđ quale sit nondũ

Expanded text:
Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, qui est aput Graecos Priapus: si non pudet, haec omnia arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia uelut magnorum multumque doctorum est. Haec si ita sunt quod quale sit, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
se sit dis pit̃ qͥ partũ ꝑducat addiẽ ipse sit
dea mena quã p̃fer̃ menstrius femina¬
rũ: ipse sit lucina quȩ a parturientib in¬
uocat᷑. ipse opem ferat nascentib excipi¬
endo eos in sinu t̾rȩ. & uocet᷑ op s. ipse in
uagitu os aꝑiat. & uocet᷑ ds̃ uaticanꝰ. i piẽ
leuet det̾ra & uocet᷑ dea leuana. ipse
cunas tueatur. & uocet cunina: non sit
alius se ipse in illis deab: quae fata nas¬
centib canunt. & uocant᷑ carmentes p̃¬
sit fortuitis uocetꝰq fortuna: in diua ru¬
mina mãmã paruulo in mulgeat. quia
rumã dixer̃ ueteres mãmã. indiua potina
potionẽ ministret: indiua educa escã pre¬
beat: de pauore in fantũ pauentia nuncu¬
petꝰ. de spe quȩ uenit uenilia. de uolupta¬
te uolupia . de actua genoria de stimulis
quib ad nimiũ actũ homoimpellit dea
stimula nominet᷑. strenia dea sit streniũ
faciendo. numeria quȩ numerare doceat.

Expanded text:
se sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit se sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse Lucina, quae a parturientibus inuocetur; ipse opem ferat nascentibus excipiendo eos sinu terrae et uocetur Opis, ipse in uagitu os aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩther. ut aerem unonẽ subt̃ fusã de suꝑ
amplectat᷑. mͦ totũ simulcũ aere sit ipse
cęlũ. t̾rã uero tanquã con iugẽ eandẽq
matrẽ qͦia hoc in diuinis curpe ñ . ẽ. foe¬
cundis imbrib & seminib fetet. Modo
aut̃ ne sit necesse ꝑcuncta discurrere:
ds̃ unꝰ de qͦ multi a poeta nobilissimo die
pit̃. ipse in aere uino ipse in mari neptu¬
nus. in inferiorib: etiã maris ipse salatia
in t̾ra pluto. in t̾ra in feriori ꝓserpina. in
focis domesticis uesta. in fabroꝵ fornace
uulcanus. in siderib sol & luna & stellȩ.
indiuinantib a pollo. in merce mercuriꝰ.
in iano iitiator. in t̾̃mino t̃minator. sa¬
turnus in tẽpore. mars & bellona in bel¬
lis. liber in uineis. ceres infrum̃tis. diana
in siluis. minerua in ingeniis. ipse sit
postremo etiã in illa turba quasi plebe¬
ior dõrũ ipse p̃sit nomine liberi uirors
seminib & nomine liberȩ feminarũ: ip¬

Expanded text:
aether, ut aerem Iunonem subterfusam desuper aether, ut aerem Iunonem subterfusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse caelum, terram uero tamquam coniugem eandemque matrem quia hoc in diuinis turpe non est fecundis imbribus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictppiter, ipse in aere Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salacia, in terra Pluto, in terra inferiore Proserpina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum; ipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ip
Abbreviated transcription (Latin):
done filiarũ antequã eas ungerent uiris
Quȩ illarũ est matrona uulcãni : ñ utiq
urgo : qm̃ habet maritum. Absit autem
ut meretrixne filio uinonis & coꝑario
mineruȩ facere uideamur in uriam.
Ergo haec ad coniugatas intelligitur
ꝑtinere : sed eam nolumus imitentur
in eo quod fecit illa cum marte Rursꝰ
in quiunt ad fabulas redis. Quȩ ista
iusaitia ÷ nob̾ succensere qđ talia dicimꝰ
de diis eoꝵ & sibi ñ succensere qͥ hec in the¬
atris libentissime spectant crimina deoꝵ
sime ꝓbarent᷑ : Haec ipsa theatrica crimi¬
na deoꝵ in honorẽ constituta st̃ eorũdẽ dõꝵ¬
Quod libet igitur physicis rationib & dispu¬
tationib asserant. mͦ sit iupit̃ corporei huiꝰ
mundi animus. qui uniuersã istã molẽ ex
.iiͦI. uel ex quot eis placet elem̃tis construt¬
tã atq cõpactã implet & mouet. mͦ inde
suas partes sorori & fr̃ib cedat modo sit

Expanded text:
tione filiarum, antequam jungerent eas viris. tione filiarum, antequam jungerent eas viris. Quae illarum est matrona Vulcani? Non utique virgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Junonis et cooperario Minervae facere videamur injuriam. Ergo haec ad conjugatas intelligitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista justitia est, nobis succensere, quod talia dicimus de diis eorum; et sibi non succensere, qui haec in theatris libentisime probaretur haec ipsa theatrica crimina deorum in honorem instituta sunt eorundem dQuotlibet igitur physicis rationibus et disputationibus adserant: modo sit Iuppiter corporei huius mundi animus, qui uniuersam istam molem ex quattuor uel quot eis placet elementis constructam adque conpactam inplet et mouet, modo inde suas partes sorori et fratribus cedat; modo sit
Abbreviated transcription (Latin):
scđm istoꝵ ñ poeticos sed sacroꝵ libros ñ
solũ iuno soror & s iũx. sed etiã mat̃ . ẽ. iouis
seandẽ trã cererẽ. eandẽ etiã uestã colun.
cũ tam̃ sepiꝰ uestã ñ nisi ignẽ. eẽ. ꝑhibeanT
ꝑtinentẽ ad focos sine quib ciuitas. eẽ. ñ
potest: & idõ illi uirgines solere seruire.
qđ sic̃ ex uirgine ita nichil ex igne nascat᷑.
Quã totã uanitatẽ aboleri & extingui utiq
abillo oportuit qui ÷ natꝰ ex uirgine. Qͥs
enĩ ferat qđ cũ tantũ honoris & quasi cas¬
titatis igni tribuerint. aliquando uestã
ñ erubes cunt etiã uenerẽ dicere. ut ua¬
nescat in ancillis eiꝰ honorata uirginitas :
Si enĩ uesta uenus ÷ quomͦ ei rite uirgines
aueneriis oꝑib abstinendo seruier : An
ueneres duȩ sunt. una uirgo altera mulier :
an potiꝰ tres. una uirginũ quȩ etiã uesta
ẽ. & alia coniugatarũ alia meretricũ :¬
sui etiã phęnices donũ dabant de ꝓstitu¬

Expanded text:
secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugataruCui etiam Phoenices donum dabant de prostitu