comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ et grecia ꝑidẽ cẽpꝰ regna eadẽ ꝑmanebant:¬
ũ gͦ regnaret assirus quartꝰ decimꝰ safrus.
et sicionis .xiͦi. ortõpolis. et riasus quintꝰ
aniius. natꝰ ẽ. inerypto moises. ꝑquẽ popłs dĩ
de seruitute ȩgiptia lib̾atꝰ ẽ. Inqua eũ addes¬
dandũ suicreatoris auxiliũ sic exerceri opor¬
tebat Regnantibꝰ memoratis regibꝰ fuisse a qͥbꝰ¬
uus dã creditur ꝓmetheus quẽ ꝑꝑterea ferunt
de luto formasse homines: quia optimꝰ sapien¬
tiȩ doctor fuisse ꝑhibetur: Nec tam̃ ostendit᷑
qui euis tẽꝑibꝰ fuerint sapientes: Fr̃ euis adlans¬
õ magnuis fuisse astrologus dr̃. Unde occasionẽ
fabula inuenit: ut eum cęlũ portare confin¬
geret: quãuis mons eius nomine nuncupet᷑.
cuiꝰ altitudine pociꝰ celi portatio in opinone
uulgi uenisse uideatur Multa quoq ala
ex illis ingrecia temporibꝰ confingi fabulbosi

Expanded text:
uero et Graecia per idem tempus regna eadem permanebantuero et Graecia per idem tempus regna eadem permanebantgo regnaret Assyriis quartus decimus Saphrus et Sicyoniis duodecimus Orthopolis et Criasus quintus Argiuis, natus est in Aegypto Moyses, per quem populus Dei de seruitute Aegyptia liberatus est, in qua eum ad desiderandum sui Creatoris auxilium sic exerceri oportebat. Regnantibus memoratis regibus fuisse a quibusdam creditur Prometheus, quem propterea ferunt de luto formasse homines, quia optimus sapientiae doctor fuisse perhibetur; nec tamen ostenditur, qui eius temporibus fuerint sapientes. Frater eius Atlans magnus fuisse astrologus dicitur; unde occasionem fabula inuenit, ut eum caelum portare confingeret; quamuis mons eius nomine nuncupetur, cuius altitudine potius caeli portatio in opinionem uulgi uenisse uideatur. Multa quoque alia ex illis in Graecia temporibus confingi fabulosa
Abbreviated transcription (Latin):
uidȩ: Non deficiet pͥnceps ex uda et dux defe¬
moribus eus. donec ueniat quȩ reposita sũt
ei: et ipse erit expectatio gentium Regnante
argo suis cȩpit uti frugibꝰ grecia: et hab̾e sege¬
ces magri cultura delatis aliunde seminibꝰ:
Argus quoq post obitũ ds̃ habi cepit. tẽplo
et sacͥficiis honoratꝰ. Qui honor eo regnante
ante illũ delatꝰ ẽ. homini pͥuato et fulminato
cuidã homogyro: eo qđ pͥmꝰ ad aratrum bonies
mito. et undecimo sicioniorũ plemmeo. et argis
adhuc manente argo: mortiuis ẽ. ioseph inegipto.
annorũ .c. decẽ. ẜ ost cuiꝰ mortẽ popłs dĩ mirabi¬
tranquillȩ prius donec morerentur quibꝰ ioseph
notus fuit. Peinde quia inuidebatur in crem̃¬
tis euis. erantq suspecta quousq inde lib̾are¬
tur. ꝑsecutionibus int̾ quas tam̃ diuinitꝰ fecun¬
cdaca multiplicatione crescebat: et laboribus
premebatur intolerabilis seruitutis. In assiria

Expanded text:
Iudae: Non deficiet princeps ex Iuda et dux de feIudae: Non deficiet princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse exspectatio gentium. Regnante Argo suis coepit uti frugibus Graecia et habere segetes in agricultura, delatis aliunde seminibus. Argus quoque post obitum deus haberi coepit, templo et sacrificiis honoratus. Qui honor eo regnante ante illum delatus est homini priuato et fulminato cuidam Homogyro, eo quod primus ad aratrum boues mito, et undecimo Sicyoniorum Plemnaeo, et Argis adhuc manente, Argo, mortuus est Joseph in Aegypto annorum centum et decem . Post cujus mortem populus Dei mirabitranquille prius, donec morerentur quibus Ioseph notus fuit; deinde quia inuidebatur incrementis eius erantque suspecta, quo usque inde liberaretur, persecutionibus inter quas tamen diuinitus fecundata multiplicatione crescebat et laboribus premebatur intolerabilis seruitutis. In Assyria
Abbreviated transcription (Latin):
uitulꝰ coloris eiꝰdẽ hocẽ. albis qͥbusdã maculis
similit̃ insignitꝰ: mirũ quiddã et diuinitꝰ sibi
ꝓcuratũ eẽ. credebant: Non enĩ magnũ erat
demonibꝰ ad eos decipiendos fantasiam calis
cauri quã sola cerneret ostentare uacce con¬
cipienti atq pregnanti: unde libido matris
sicut iacobde iurgis uarutis ut oueset caprȩ
uaris niscerentur effecit. Qd em̃ homines
coloribꝰ et corꝑibꝰueris hoc dȩmones figuris
fictis facillimȩ possunt animalibꝰ c̃cipientibus
mortiuis ẽ. inegypto. huic filius argꝰ successit
in regnũ: Ex cuiꝰ nomine et argi. et ex hoc argi¬
ui appellati sunt: suꝑioribꝰ aũ regibus nõdũ
uł locus uł gens habebat hoc nom̃
Loc regnante apud arguios et apud sicioni¬
oserat. apud assirios uͦ ad huc
manente balco. mortuus ẽ. iacob inegypto
annorũ .c. quadraginta .UII: cũ moritur filios
suos et nepoces ex ioseph benedixisset xp̃mq

Expanded text:
uitulus coloris eiusdem, hoc est albis quibusdam maculis uitulus coloris eiusdem, hoc est albis quibusdam maculis similiter insignitus, mirum quiddam et diuinitus sibi procuratum esse credebant. Non enim magnum erat daemonibus ad eos decipiendos phantasiam talis tauri, quam sola cerneret, ostentare uaccae concipienti adque praegnanti, unde libido matris sicut Iacob de uirgis uariatis, ut oues et caprae uariae nascerentur, effecit. Quod enim homines coloribus et corporibus ueris, hoc daemones figuris fictis facillime possunt animalibus concipientibus mortuus est in Aegypto. Huic filius Argus successit in regnum, ex cuius nomine et Argi et ex hoc Argiui appellati sunt; superioribus autem regibus nondum uel locus uel gens habebat hoc nomen. Hoc regnante aput Argiuos et aput Sicyonios Erato, aput Assyrios uero adhuc manente Baleo mortuus est Iacob in Aegypto annorum centum quadraginta septem, cum moriturus filios suos et nepotes ex Ioseph benedixisset Christu
Abbreviated transcription (Latin):
egyptũ: cũ ibi mortuus fuiss factus c̃. serapis
oĩũ maximꝰ ogyptiorũ ds̃ Nominis antẽ huiꝰ
cur nõ apis etiã post mortẽ sđ serapis appel¬
latus sit. facillimã rationẽ uarro reddidit:
Quia enĩ archa inqua mortuus ponitur. quod
om̃s iã sarchophagũ uocant: soros dr̃ grecȩ :¬
et ibi eũ uenerari sepultũ cȩꝑunt priusquã
cẽplũ euis. eẽt. extructũ: uelut soros et apis.
sorapis pͥmo. deinde unalitt̾a ut fieri assolet
cõmutata serapis dictus ẽ. Et constitutũ est
tẽplis ubi colebantur. isis. et. serapis: erat ettã
simulachrũ qđ digito labiis impresso ad mo¬
nẽre iuderetur ut silentiũ fieret. hoc signi¬
ficare idem uarro existimat: ut homines eos
funsse taceretur: Ille autẽ bos quẽ mirabili ua¬
nitate decepta egyptꝰ in euis honorẽ deliciis
affluentibꝰ alebat. qm̃ eũ sine sarchophago
uiuũ uenerabantur: apis nõ serapis uocabat᷑:
Quo boue mortuo qm̃ quȩrebat᷑ et reppͥebatur

Expanded text:
actus est Serapis omnium maximus Aegyptiorum deus. Nominis autem hujus, cur non Apis etiam post mortem, sed Serapis appellatus sit, facillimam rationem Varro reddidit. Quia enim arca in qua mortuus ponitur, quod omnes jam sarcophagum vocant, σορός dicitur graece; et ibi eum venerari sepultum coeperant, priusquam templum ejus esset exstructum: velut Soros et Apis, Sorapis primo, deinde una littera, ut fieri assolet, commutata, Serapis dictus est. Et constitutum est e in omnibus templis, ubi colebantur Isis et Serapis, erat etiam simulacrum, quod digito labiis impresso admonere videretur, ut silentium fieret; hoc significare idem Varro existimat, ut homines eos fuisse taceretur. Ille autem bos, quem mirabili vanitate decepta Aegyptus in eius honorem deliciis afluentibus alebat, quoniam eum sine sarcophago uiuum uenerabantur, Apis, non Serapis uocabatur. Quo boue mortuo quoniam quaerebatur et reperiebatur
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃s dixit. Longitudinẽ fugio ut nõ hȩc ꝑ
et bene intellecti inueniuntur eẽ. concor¬
des. Unde etiã ego ꝓ meo modulo uestigia
sequens apłorũ. qr et ipsi ex utrisq idẽ
posuerunt: utraq auctoritate utendum
putaui: qm̃ ut᷑q una atq diuina est.
Sed iã quȩ restant ut possumus exeqqͣmur:¬

Expanded text:
Spiritus dixit. Longitudinem fugio, ut non haec per et bene intellecti inueniuntur esse concordes. Unde etiam ego pro meo modulo uestigia sequens apostolorum, quia et ipsi ex utriusque, idposuerunt, utraque auctoritate utendum putaui, quoniam utraque una adque diuina est. Sed iam quae restant, ut possumus, exsequamur
Abbreviated transcription (Latin):
homo manifestꝰ ex homine uirgine. ds̃
occultꝰ ex dõ patre Sio onĩ ꝓpħa p̃dixe¬
rat. Ecce uirgo accipiet inutero et panet
filiũ. et uocabit̃t nom̃ eiꝰ emmanuel: quod
ẽ. int̾ptatũ nobcũ ds̃. Qui ut in se cõm̃dant
dm̃ miracła multa fecit: ex qͥbꝰ quȩdã qͥrtũ
ad eũ p̃dicandũ satis eẽ. insũ ẽ. scͥptura
eũgłica ccinet: Quorũ pͥmũ ẽ. qđ cã mira¬

Expanded text:
homo manifestus ex homine uirgine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: Ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet. Quorum primu
Abbreviated transcription (Latin):
asteriscos uocant: illa uero que nõ habent
hębrei habent autẽ .lxx. similit̾ ad capita
uersuũ iacentibꝰ uirguł sicut scͥbuntur
uncie signauerunt. Et multi codices has
notas habentes: usquequaq diffusi sunt
sunt. siue aliũ sensũ faciant etiã ipsũ non ab¬
orrentẽ. siue aliomͦ eundẽ sensũ explicare
monstrentur: nͥ utriusq codicibꝰ inspoctis ne¬
queunt repꝑiri. Si gͦ ut oportet nichil aliud
intueamur inscripturi illis nͥ qͥd ꝑhomines¬
dixerit dĩ sp̃s. quic qͥd ẽ. in hębreis codicibus
et nõ ẽ. apd̾ int̃p̃tes. lxx. noluic ea ꝑistos s.¬

Expanded text:
asteriscos uocant. Illa uero, quae non habent asteriscos uocant. Illa uero, quae non habent Hebraei, habent autem Septuaginta. similiter ad capita uersuum iacentibus uirgulis, sicut scribuntur unciae, signauerunt. Et multi codices has notas habentes usquequaque diffusi sunt sunt, siue alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, siue alio modo eundem sensum explicare monstrentur, nisi utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in scripturis illis. nisi dixerit dei spiritus, quidquid est in hebraeis codicibus et non est aput interpretes LXX, noluit ea per istos, s
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ uͦ tantũ in eis signũ diuinitatis apparuit.
ꝓfecto quisqͥs alius illarũ scͥpturarũ ex he¬
brea inqualibet aliã linguã int̾pres ẽ. uerax:
congruere uidet᷑ altitudo ibi ꝓpħica ẽẽ cre
dixerunt. idẽ ipse erat etiã in lxx. uiris
quando illa int̾p̃tati sunt. qui ꝓfecto aucto¬
ritate diuina et aliud dicere p̾otuit tanquã
ꝓpħa illa utrinq dixisset: quia utrũq idẽ
sp̃s diceret. et hoc ipsũ alit̃ : ut si nõ eadẽ ũba
idẽ tam̃ sens bone intelligentibꝰ dilucesceret.:
et aliqͥo p̃t̃mitt̾e et aliqͥd adde ut etiã hinc
ostendet̃ nõ humanã fuisse in illo oꝑe seruitutẽ
quãũbis debebat int̾p̃s. s duinã pociꝰ potesta¬
tẽ quȩ m̃tẽ replebat ⁊ regebat int̾p̃tis. Non
tam̃ ausi st̃ dechere qđ hȩbrei nõ habebant
ct.lxx. posuert̃: s tantũ mͦ ad didut̃ quȩ in
capita corundẽ uersuũ notauert̃. quȩ signa

Expanded text:
cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuerit, cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuerit, profecto quisquis alius illarum scripturarum ex Hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est uerax, congruere uidetur, altitudo ibi prophetica esse dixerunt, idem ipse erat etiam in septuaginta uiris, quando illa interpretati sunt; qui profecto auctoritate diuina et aliud dicere potuit, tamquam propheta ille utrumque dixisset, quia utrumque idem Spiritus diceret, et hoc ipsum aliter, ut, si non eadem uerba, idem tamen sensus bene intellegentibus dilucesceret, et aliquid praetermittere et aliquid addere, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuisse in illo opere seruitutem, quam uerbis debebat interpres, sed diuinam potius potestatem, quae mentem replebatamen ausi sunt detrahare quod hebraei non habentta posuerunt; sed tantum modo addiderunt, quae in capita eorundem uersuum notauerunt, quae signa
Abbreviated transcription (Latin):
ingrecã sacra illa eloqͥa tͣnstulerunt. sic̃
aquila simmachus. theodocion. sic̃ etiã
illa ẽ. int̃p̃tatio cuiꝰ auctor nõ appant. et
obhoc sine nomine int̃p̃tis quinta edicio
nuncupatur: hanc camen quę .lxxͦ. ẽ.¬
canquã sola eẽt. sic recipit eccła eaq utunt̾
greci popłi. xp̃iani quorũ pleriq utrũ
alia sit aliqua ignorant. Exhac. lxxͦ ĩter
p̃tatione etiam in latinã lingitã int̃p̃tatũ
est quod ecełȩ latinȩ tenẽt. quãius non
doctissimꝰ et om̃iũ triũ linguarum ꝑitus.
qui nõ ex greco s ex hebreo inlatiuĩ eloqͥũ
easdẽ scͥpturas conuerterit. Sed eius cantũ
auctoritati abeleazaro tunc pontifice
adhoc cantũ opris electorũ neminẽ udicat
p̃ferendũ: qr et sl nõ in eis unꝰ apparuuisset
sp̃s sine dubitatione diuinus s int̃ se uerba
contulissent. ut qđ placiusset om̃ibꝰ hoc ma¬
neret: nullꝰ cis unꝰ int̾pres debiut ante poni.

Expanded text:
in grecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut in grecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Simacus et Theodotion; sicut etiam illa est interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur; hanc tamen, que Septuaginta est, “sic recipit Ecclesia, eaque utuntur greci populi christiani, quorum plerique utrum alia sit aliqua ignorant. Ex hac Septuaginta interpretatione etiam in latinam linguam interpretatum est, quod” et “Ecclesie latine tenent; quamvis non doctissimus et omnium trium linguarum peritus, qui non ex Graeco, sed ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem . scripturas conuerterit. Sed eius tam litauctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant praeferendum; quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerba contulissent, ut, quod placuisset omnibus, hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi;
Abbreviated transcription (Latin):
audierat fama p̃dicante diuinas: et idõ
concupuuerat hab̾e in bibliotheca qua n
nobilisimã fecerat: has ei idẽ poncifex
misit sed hebreas. Post ille etiã int̾p̃tes postu¬
lauit: et datisunt .lxx. duo de singłis duo¬
decim tͥbubus seni homines linguȩ utriusq
suctudo Tradit̾ sane tam mirabile ae stu¬
pendũ plancq diuinũ in eorũ uerbis fuisse
consensũ. ut cũ ad hoc opus separatĩ singłi
secłint. itaenĩ eorũ fidẽ ptolomoo placuit
explorare: inmillo ũbo qđ idẽ significaret
et cantundẽ uałet. uł in uerboꝵ ordine
alt̃ ab altero discreparet. s tanquã ec̃t. int̾¬
tã mirabile dĩ munꝰ acceꝑant: ut illarũ
scͥpturarũ nõ canquã humanarũ s sicut
erant tanquã duunarũ etiã istomͦ cõm̃clare¬
cur auctoritas: credituris quandoq genti¬
bus ꝓfutura: qđ iã uidemꝰ effectum. slam xliii¬
xliii
cũ fuerint et alii intp̃tes qͥ ex ebrealĩgua

Expanded text:
audierat fama praedicante diuinas, et ideo audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupierat habere in bybliotheca, quam nobilissimam fecerat. has ei cum idem pontifex misisset hebraeas, post ille etiam interpretes postulauit, et dati sunt LXXII, de singulis duodecim tribubus seni homines linguae utriusque m optinuit consuetudo. traditur sane tam mirabilem ac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederent — ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare — in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed tamquam unus esset intertam mirabile Dei munus acceperant, ut illarum scripturarum non tamquam humanarum, sed, sicut erant, tamquam diuinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quandoque gentibus profutura, quod iam uidemus effectum. CAPUT XXXXIIICum fuerint et alii interpretes, qui ex hebraica lingua
Abbreviated transcription (Latin):
undebitis int̾ iustũ et inuistũ et int̾ seruientẽ
dõ et nõ seruentẽ: qm̃ ecce dies uenit ardẽs
sic̃ dibanꝰ et c̃cremabit eos. et erunt om̃s alieni¬
gene. et õs facientes iniqͥtatẽ stipula. et in¬
pennis eius. et exibitis et exultabitis sic̃ uituli
ex iunculis resoluti: et c̃culcabitis iniquos
et erunt cinis sub pedibꝰ ur̃is. indie inqͦ ego
facio dic̃ dñs omĩpotens. Hic ẽ. qͥdicit᷑ dies
chiam. ꝑidẽ tempis libationis populi¬
exbabylonica seruitute. scͥpsit etiam etras
qui magis rerum gestarum scͥptor ẽ. habitus
quã ꝓpħa. sicuti ẽ. et li qui appellatur hester.
cuiꝰ resgesta in laudẽ dĩ nõ longe ab histẽporibꝰ
orta questione quid amplius ualeret in rebꝰ.
cũ reges unus dixisset. alt̃ uinũ c̃cius mulie¬
res quȩ plerumq regibus imꝑarẽt: idẽ tam̃
tercius ueritatẽ suꝑ omĩa de monstrauit eẽ.¬

Expanded text:
us t u ro, et inter seruientem Deo et non seruientem. Quoniam ecce dies uenit ardens sicut clibanus et concremabit eos, et erunt omnes alienigenae et omnes facientes iniquitatem stipula, et institiae, et sanitas in pinnis eius; et exibitis et exultabitis sicut uituli ex uinculis resoluti; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus uestris in die, in quo ego facio, dicit Dominus omnipotens. Hic est qui dicitur dies chiam, per idem tempus liberationis populex Babylonica seruitute scripsit etiam Esdras, qui magis rerum gestarum scriptor est habitus quam propheta sicuti est et liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non longe ab his temporibus orta quaestione, quid amplius ualeret in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super omnia de
Abbreviated transcription (Latin):
c quia abulauimꝰ supplicantos añ faciẽ dñi
õpocentis. et nunc nos beacificamꝰ alienos.
t recclificantur om̃s qͥ faciunt iniqua. aduer¬
sitisunt dõ. et salu factisunt: Hȩc oblocuti
t̃ qͥcimebãt dñm. unusquisq ad ꝓximũ suũ:
Et am̃adiitit dñs et audiuit. et scͥpsit librũ
memoriȩ inc̃spectu suo eis qͥ timẽt dñm et
reuerent᷑ nom̃ eius Isto libro significatũ ẽ.
cestam̃tũ nouũ: Deniq qđ seqͥt᷑ audiamꝰ. Et
crint mͥdic̃ dñs omĩpotens indiẽ quã ezo

Expanded text:
pplicantes ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatificamus alienos, etreaedificanturomnes, quifaciunt iniqua; et aduersati sunt Deo, et salui facti sunt. Haec oblocuti sunt, qui timebant Dominum, unusquisque ad proximum suum; et animaduertit Dominus et audiuit; et scripsit librum memoriae in conspectu suo eis, qui timent Dominum et reuerentur nomen eius. Isto libro significatum est testamentum nouum. Denique quod sequitur audiamus: Et erunt mihi, dicit Dominus omnipotens, in diem qua e
Abbreviated transcription (Latin):
angelũ cestam̃ti: nouũ ꝓculdubio cestaortũ
debemꝰ accipe ubi sẽpit̾na nõ uetꝰ ubi cẽporalia
sint ꝓmissa. quȩ ꝓmagno habentes plurimũ
ufirmi et dõ uͦ taliũ rerũ mercede seruientes.
quindo uident eis impios ħabundare turbant᷑:
Sipt̃ qdđ idẽ ꝓpħa ut noui testam̃ti ȩt̃nam
beaaitudinẽ quȩ nõ dabitur nͥ bonis distin¬
guret auet̾is t̾rena felicitate quȩ plerũq
ditur et malis: ingrauastis inquit suꝑ me
uerba ur̃a dic̃ dñs et dixistis: Inqͦ decͣximꝰ¬

Expanded text:
cul dubio testamentum debemus accipere, ubi sempiterna, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur. Propter quod idem propheta, ut noui testamenti aeternam beatitudinem, quae non dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba u
Abbreviated transcription (Latin):
Etce rex tuus ueniet tibi uistꝰ et saluator ipse pau¬
ꝑ etascendens suꝑ asinũ et suꝑ pullũ filium
asine: et potestas eiꝰ amari usq ad mare. et
afluminibꝰ usq ad fines terrę: hoc quando
generis ut̃et᷑. in euangłio logit᷑: ubi et hec ꝓpħia
cõmemorat᷑ ex parte quantũ illi loco sufficere
loquens. de remissione peccatorũ ꝑeius sangui¬
nẽ. tu quoq inquit insanguine testam̃ti tui
emisisti uinctos cuos delacu: in quo nõ ẽ. aqua
Qud ꝑhunc lacũ uelit intelligit̾ possunt diuersa
sentiri. etiam scđm rectã fidẽ : mͥ tam̃ uidet᷑
nõ eos significari meliꝰ nisi humane miscriȩ ꝓ¬
fundicatẽ. siccã quodãmodo et sterilẽ. ubi nõ
sunt fluenta iusticiȩ.: s iniqͥtatis lutum. De hoc
qmppe etiam in psalmo dr̃. Et edix̃ me delacu
miseriȩ et deluto limi Malachias ꝓpħans ec
et munꝰ nõ suscipiã de manu ur̃a ab ortuenĩ
solis usq ad occassi magnũ nom̃ meũ ingentibꝰ

Expanded text:
 ipse pauper et adscendens super asinum et super pullum filium asinae; et potestas eius a mari usque ad mare et a fluminibus usque ad fines terrae. Hoc quando generis uteretur, in euangelio legitur, ubi et haec prophetia commemoratur ex parte, quantum illi loco sufficere  prophetiae loquens de remissione peccatorum per eius sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tu-i emisisti uinctos tuos de lacu, in quo non est aqua. Quid per hunc lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae et de luto limi. Malachias prophetanset munus non suscipiam de manu uestra. Ab ortu enim solis usq
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑. H ec autẽ domꝰ ad nouũ ꝑtinens cesta¬
intũ. canto utiq maioris ẽ. głȩ quanto meli¬
ores st̃ lapides uiuii. qͥbꝰ credentibꝰ renouatis¬
q construitur.: s idõ ꝑinstaurationẽ cẽpli
illius significata ẽ. quia ipsa renouatio illius
edificũ significat eloqͥo ꝓpħico alt̾ũ cesta¬
c̃tũ. qđ appellat᷑ nouũ. Qđ gͦ ds̃ dixit
ꝑ memoratũ ꝓpħam et dabo pacẽ in loco
isto. ꝑ significantẽ locũ. ille qͥeo significat᷑
incelligendus ẽ: ut quia illo loco instaurato
cantia uidentur quodãmꝰ earũ rerũ quas
dictũ ẽ. significabat utiq xp̃m Maior est
itaq gła domꝰ huiꝰ noui cestam̃ti: quã domꝰ
prioris uet̃is testam̃ti Ec tunc apparebit
maior cũ dedicabit᷑: Tunc enĩ ueniet desidatꝰ
cunctis gentibꝰ. sicut legitur inhebreo. Nlam

Expanded text:
tantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testatantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum prophetam: Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum ille, qui eo significatur, intellegendus est; ut, quia illo loco instaurato cantia uidentur quodam modo earum rerum, quas dictum est, significabat utique Christum. Maior est itaque gloria domus huius noui testamenti quam domus prioris ueteris testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
grã ꝓferunt᷑. posit̃ putari axpĩanis eẽ.
conficte: Idõ nichil ẽ. firmius ad conuin¬
cendos. qͦslibet alienos si dehac it con¬
tendint nrõsq faciendos si recte sapuerĩt.
quã ut diuna p̃dicta de xp̃o ea ꝓferant᷑
quȩ inuideorũ codicibus scͥpta sunt qͥbus
auulsis de sedibꝰ ꝓpͥis et ꝑpc̃ hoc cestimonium
toto orbe disꝑsis. xp̃i usqueqq creuit ecła¬
Hec domꝰ dĩ maiorisẽ. głe: quã fuerat illa pͥma
ligni et lapidibꝰ cet̾isq p̃ciosis rebꝰ metallisq
constructa. Nonitaq aggti ꝓpħia intẽpliuilliꝰ
instauratiõe cõpleta ẽ. Ex qͦ em̃ ẽ. instauratũ¬
nunquã offendit habuisse cantũ głam quan¬
tã habuit tp̃r salomonis:⁊ immo pociꝰ ostendi¬
tur pͥmũ cessatione ꝓpħic fusse domꝰ illius
głam diminitã deinde ipsius gentis cladibꝰ
cantis usq adultimũ excidiũ qđ factũ ẽ.
a romanis. sic̃ ea quȩ supͥ st̃ cõmemorata tes¬

Expanded text:
roferuntur, possunt putari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad conuincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus scripta sunt; quibus auulsis de sedibus propriis et propter hoc testimonium toto orbe dispersis Christi usquequaque creuit ecec domus Dei maioris est gloriae, quam fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratnumquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata tes
Abbreviated transcription (Latin):
quippe iterum dicit Ecce mictã angłm
meũ et ꝓspiciet uiã ance faciem meam. et
subito ueniet in cẽplũ suũ dñs quẽ uosqis¬
ritis. et angelus testam̃ti quẽ uosuultis
Ecce ueniet dicit dñs om̃potens. Et quis
sustinebit diem introitus eiusꝰ Aut qͥs resst
in conspectu eius: hoc loco et pͥmũ et iłn
scilicet de quoait. et subito ueniet intẽpli
suĩ. idẽ. incarnẽ suã de quadix̃ in euangło
soluite ceplũ hoc et intduo resuscitabo l
Scđm uͦ ubi ait. Ecce uenit dicit dñs om̃ps
Et quis sustinebit diem introitus eiꝰ Aut
quis resiscet in aspectu eius Quod autẽ
dix̃ dñs quẽ uos queritis et angłs cestim̃a
cestam̃ti quẽ uos uultis: significauit utiqs
etiam iudeos scđm scͥpturas quas leguint
apm querere et uelle. Sed multa cor m ql
quesierit et uolucrunt. uenisse nõ agnouerunt:
ercetatuincordibꝰ suis p̃cedentibꝰ meritis suis:
O d simehic nominat cestam̃tũ uł supͣ ubi dit

Expanded text:
quippe iterum dicit: Ecce mittam angelum quippe iterum dicit: Ecce mittam angelum meum, et prospiciet uiam ante faciem meam; et subito ueniet in templum suum Dominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos uultis. Ecce uenit, dicit Dominus omnipotens; et quis sustinebit diem introitus eius? aut quis resistet in adspectu eius? Hoc loco et primum et secscilicet, de quo ait: Et subito ueniet in templum suum, id est in carnem suam, de qua dixit in euangelio: Soluite templum hoc, et in triduo resubi ait: Ecce uenit, dicit Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem introitus eius? aut quis resistet in adspectu eius? Quod autem dixit: Dominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos uultis, significauit utique etiam Iudaeos secundum scripturas, quas legunt, Christum quaerere et uelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cordibus suis praecedentibus meritis suis. Quod sane hic nominat testamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥficiũ autẽ uideorũ quibꝰ dictũ ẽ. nõ ẽ michi
uoluntas in uob. nec accipiã munꝰ de manibus
ur̃is cessasse: negare nõ possunt qui ad huc
expectant alium xp̃m. cum hoc quod ꝓpła¬
tum ẽ. legunt et unpletum uident implen
nõ potuerit nisi ꝑ ipsum. Dicit enĩ paulo
post de ipso ex ꝑsona dĩ: Cestam̃tũ meũ
erat cum eo uitȩ et pacis. et dedi ei ut cimo¬
re timoret me: et a faciȩ nominis mei reuer¬
eretur. Lex ueritatis erat more ipsuis. In
pace dirigens ambulabit mecũ et mnultos
conuertetꝰ ab imqtate: qm̃ labia sacerdotis
custodient scientiã. et legẽ inqͥrent ex ore
eius: qm̃ angelus dñi om̃ĩpotentis ẽ. Nec
mirandũ ẽ. quia dñi omĩpotentis angłs
dictus ẽ. xp̃s iłis Sicut enĩ seruus ꝑꝑt̾ formõ
serui inqua uenit adhomines: sic angelis
ꝓꝑt̃ euangelium qđ nuntiauit. hominibꝰ¬
s ã si greca ista int̾p̃temur et euangeliũ bona
nunciatio ẽ : et angelus nuncius: De ipso

Expanded text:
um autem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munus de manibus uestris, cessasse negare non possunt: quid adhuc exspectant alium Christum, cum hoc, quod prophetatum legunt et inpletum uident, inpleri non potuerit nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis. et.dedi ei, ut timore timeret me, et a facie nominis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. in pace dirigens ambulauit mecum et multos conuertit ab iniquitate; quoniam labia sacerdotis custodient scientiam et legem inquirent ex ore eius; quoniam angelus Domini omnipotentis est. Nec mirandum est, quia Domini omnipotentis angelus dictus est Christus Iesus. Sicut enim seruus propter formam serui, in qua uenit ad homines, sic angelus propter euangelium, quod nuntiauit hominibus. Nam si Graeca ista interpretemur, et euangelium bona nuntiatio est et angelus nuntius. De ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Uidebã inquit inuisu noctis. et ecce cũ
nubibus cęli ut filiꝰ hominis ueniens erat et
usq aduetustũ dierũ ꝑuenit. et inconspectu
cuis p̃latꝰ ẽ: et ipsi datꝰ ẽ pͥncipatꝰ. et honor
et regnũ. et om̃s popłi tͥbꝰ lĩguę ipsi seruiet̃.
Potestas eiꝰ potestas ꝑpetua que nõ transibit.
carnẽ de dcđ semine ad sũpsit ꝑpt̃ quã formã
serui quia factus ẽ. homo etiã seruus dĩ dicit᷑
idẽ dĩ filius. sic eũ ꝓpħando p̃nunciat ex
ꝑsona clĩ patris Et suscitabo inquid super¬
peccora mea pastorẽ unũ qui pascat ea seruũ
meũ dđ et ipse pascet ea. et ipse erit in his
pastor. Ego aũ dñs ero in eis indm̃. et seriuis
meiis dd̃ pͥnceps inmedio eorũ. Ego dñs locutꝰ

Expanded text:
est: Videbam, inquit, in uisu noctis, et ecce cum est: Videbam, inquit, in uisu noctis, et ecce cum nubibus caeli ut filius hominis ueniens erat; et usque ad uetustum dierum peruenit, et in conspectu eius praelatus est; et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius potestas perpetua. quae non transibit, carnem de Dauid semine adsumsit propter quam formam serui, qua factus est homo, etiam seruus Dei dicitur idem Dei filius, sic eum prophetando praenuntiat ei persona Dei Patris: Et suscitabo, inquit, superpecora mea pastorem unum qui pascat ea, seruum meum Dauid; et ipse pascet ea et ipse erit his in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et seruus meus Dauid princeps in medio eorum; ego
Abbreviated transcription (Latin):
post: Tunc inqͥt transuertã inpopulos
linguã et ꝓienies eiꝰ: ut inuocent om̃s
nom̃ dñi et seruiant ei subiuigo uno. A
sinbus fluminũ etiopiȩ: afferent hosti¬
as michi. In illo dic confunderis exoibꝰ
adinuentionibus cuis quas impiȩ egisti
ime. quia cunc auferã abste prauitates
inuiriȩ cuę etiam non adicies ut mag¬
nificeris suꝑ montẽ scm̃ meũ: et sub¬
relinquã ince populũ mansuetũ et humilẽ.
et uerebinnt᷑ a nomine dñi qͥ reliqͥ fuerint
filiorũ isrł sic̃ arena maris. reliqͥȩ saluȩ fict̃
Hȩ qͥppe in xp̃m illiꝰ gentis reliqͥe credidunt.
In ipsa porro babyloniȩ captiuitate prius
ꝓpłauerunt danihel et iezechihel. alii
scilicet duo exꝓpłs maioribꝰ quorũ danihel
etiam tẽpꝰ qͦ uenturus fuerat. xp̃s atq passurꝰ
numero difinuut annorũ. qđ longũ ẽ. com¬
putando monstrare: et ab aliis factitatũ ẽ.
ante nos. De potestate uͦ eiꝰ et eccła sic locutꝰ

Expanded text:
post: Tunc, inquit, transuertam in populos post: Tunc, inquit, transuertam in populos linguam et progenies eius, ut inuocent omnes nomen Domini et seruiant ei sub iugo uno; a finibus fluminum Aethiopiae adferent hostias mihi. In illo die non confunderis ex omnibus adinuentionibus tuis, quas inpie egisti in me; quia tunc auferam abs te prauitates iniuriae tuae; et iam non adicies, ut magnificeris super montem sanctum meum, et subrelinquam in te populum mansuetum et humilem; et uerebuntur a nomine Domini, qui reliqui fuerint filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Hae quippe in Christum illius gentis rIn ipsa POITO Babyloniae captiuitate prius etauerunt Daniel et Hiezechiel, alii scilicet duo ex prophetis maioribus. Quorum Daniel etiam tempus, quo uenturus fuerat Christus adque passurus, numero definiuit annorum; quod longum est conputando monstrare, et ab aliis factitatum est ante nos. De potestate uero eius et ecclesia sic locutus
Abbreviated transcription (Latin):
nimus: sc locutus ẽ. Onẽ dĩm̃s et refugi¬
ũ meũ indie malorũ. ad ce gentes ueniet̃
ab extremo t̾rȩ etdicent. Uere m̃clatia
coluerunt patres nr̃i simulaera: et nõ
c̃ in illis utilitas Qua uero nõ erant cũ
agnituri uidei aquibꝰ eũ et occidi opor¬
cebat: sic idẽ ꝓpħa significat Graue
cor ꝑoĩa. et homo ẽ. et quis agnoscit eũ
huiꝰ ẽ. etiã illud qđ in libro septimodecimo
posu de testam̃to nouo. cuiꝰ ẽ. mediator
xp̃s. Ipse quippe hieremias ait Ecce
dies uenuint dicit dñs. et consũmabo
suꝑdomũ iacob testam̃tũ nouũ et cȩc̃a
quȩ ibi leguntur: Sophoniȩ autẽ
ꝓphete qui cũ hicremia ꝓpħabat: hac
predicta de xp̃o interim ponã. Expecta
me dicit dñs in die resurrectionis mee
infuturũ: quia uidiciũ meũ ut congre¬
gem gentes et colligam regna Et itũ.
o rribilis inquit dñs suꝑ eoset ext̃mina¬
bit om̃s dõs cerrȩ: et adorabit cũ uir
de loco suo om̃s insule gentuĩ Et paulo

Expanded text:
meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. Quia uero non erant eum agnituri Iudaei, a quibus eum et occidi oportebat, sic idem propheta significat: Graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscit eum? Huius est etiam illud quod in libro septimo decimo posui de testamento nouo, cuius est mediator Christus. Ipse quippe Hieremias ait: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo super domumlacob testamentum nouum, et cetera quae ibi leguntur. Sophoniae autem prophetae, qui cum Hieremia prophetabat, haec praedicta de Christo interim ponam: Exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meae in futurum: quia iudicium meum, ut congregem gentes et colligam regna. Et iterum: Horribilis, inquit, Dominus super eos, et exterminabit omnes deos terrae, et adorabit eum uir de loco suo, omnes insulae gentium. Et paulo
Abbreviated transcription (Latin):
ultͣ duȩ gentes: nec diuident᷑ ampliꝰ induo
regna. neq polluentur ult inidolis sius et ab¬
hominationibꝰ et incunctis iniquitatibus suis
et saluos eos faciã de uniuersis sedibꝰ suis in qͥbꝰ
peccauerunt. et mundabo eos et erunt michi
popłs. et ego ero eis ds̃. et seruus meus deł rex
suꝑ eos: et pastor unus erit oĩũ corum
infine captiuitatis. aggeus ⁊ acharias.
malachias quorũ aggeus xp̃m et eccłam hac
a ptiꝰ bituitate ꝓpsut. hec dicit dñs exercituum.
Adhuc unũ modicũ ẽ. et ego cõmouebo celũ. et t̾rã.
et marciet aridã. et mouebo omnes gentes: et ue¬
net desidatꝰ cunctis gentibꝰ. hec ꝓpħia parcim
cõpleta iãcernitur: partm sꝑatur infine cõplenda
Mouit eñ celũ angłorũ et sicdũ testimonio: qͣndo
incarnatus ẽ. xp̃s Mouit t̾rã ingenti miraculo
de ipso uirgiiis partu: mouit mare et aridam.
cum et in insulis et in orbe toto xp̃c annunciatꝰ:
Itẽ moueri omnes gentes uidemꝰ ad fidem. Iã uͦ

Expanded text:
 amplius ia duo regna; neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis sedibus suis, in quibus peccauerunt, et mundabo eos; et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus; et seruus meus Dauid rex super eos, et pastor unus erit omnium eorumetauerunt in fine captiuitatis, Aggaeus, Zacharias, Malachias. Quorum Aggaeus Christum et ecclesiam hac pertius breuitate prophetat: Haec dicit Dominus exercituum: Adhuc unum modicum est, et ego commouebo caelum et terram et mare et aridam, et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christus adnuntiatur: ita moueri omnes gentes uidemus ad fidem. Iam uero
Abbreviated transcription (Latin):
pilũ iundeorum: Nob illa sufficiut quȩ de
onuĩ inimicorũ codicibꝰ ꝓferunt᷑: quos ag¬
nosctimꝰ ꝑpt᷑ hoc cestimonuĩ quod inuiti ꝑhi¬
bent eosdẽ codices habendo atq seruando
ohomnes gentes etiã ipsoseẽ. disꝑsos. qua¬
quauersũ xp̃i eccła dilatat᷑: Nã ꝓpłia in
gulmis quos legunt etiã de hac re p̃missa

Expanded text:
is quidem illae sufficrunt, quae de nostrorum inimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemissa
Abbreviated transcription (Latin):
similibus feris ꝑ illius rogionis deserta uiue¬
bant: Siautẽ carne nonuescerent᷑ humana
rursꝰ post nouẽ annos eodẽ renatato stagno
reformabantur in homines Deniq etiã nomi¬
natim exp̃ssit quendã demoenetũ cũ gustas¬
set de sacrificio quod arcades immolato suo¬
puero suo dõ liceo facere solerent. et inlupũ
suisse imitatũ: et anno decimo infiguram
ꝓpͥam restitutũ pugillatũ sese exercuisse.
et olympiaco uicisse certamine. Nec idẽ ꝑꝑt̃
aliud arbitratur historicus in arcadia cale
nom̃ affictum panilicȩo. et ioui liceo: insi ꝑpt̃
hanc inlupos hominũ mutationẽ. quod ea¬
nisi uiꝰdunna fieri non putarentur. Lupus
enĩ grecȩ lycõs dicitur: unde licȩi nom̃ appa¬
ret inflexũ: Romanos etiã luꝑcos ex illorũ
misteriorũ ueluti semine dicit exortos¬

Expanded text:
similibus feris per illius regionis deserta uiuesimilibus feris per illius regionis deserta uiuebant. Si autem carne non uescerentur humana, rursus post nouem annos eodem renatato stagno reformabantur in homines. Denique etiam nominatim expressit quendam Demaenetum gustasse de sacrificio, quod Arcades immolato puero deo suo Lycaeo facere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam restitutum pugilatum sese exercuisse et Olympiaco uicisse certamine. Nec idem propter aliud arbitratur historicus in Arcadia tale nomen adfictum Pani Lycaeo et loui Lycaeo nisi propter hanc in lupos hominum mutationem, quod eanisi ui diuina fieri non putarent. Lupus enim Graece Xoxoc dicitur, unde Lycaei nomen apparet inflexum. Romanos etiam Lupercos ex illorum mysteriorum ueluti semine dicit exortos
Abbreviated transcription (Latin):
socios in uolucres fuisse conuersos. nõ fabuloso
pocticoq m̃datio.s istorica attestatione c̃¬
firmant: quibꝰ nec ds̃ ut putant factus hu¬
manã reuocare naturã uł certe potuit uł
ipse aioue suo rege tãquã cęlicola nouitius
ininsula diomedea nõ longe amonte gar¬
gano qui ẽ. inapulia. et hoc tẽplũ circũuo¬
lare atq incolere has alites cã mirabili ob¬
sequio. ut aqua impleant: et asꝑgant. et eas
si greciuenerit uł grecorũ styrpe ꝓgnati. nõ
solũ quietas eẽ. uerũ et insuꝑ aduolare: si
autẽ alienigenas uidint subuolare ad capita
tanquã grauibꝰ ictibus ut etiã ꝑ imant uulnera¬
re. Nlamduris et grandibꝰ rostris: satis ad hȩc
at cõmemorat alia nõ minꝰ incredibilia de
illa maga famosissima cuce quȩ socios qͦq
ulixis mutauit inbestias: et de archadibꝰ
qui sorte ducti cͣnsnatabant qđ dã stagnũ.
atq ibi conuertebantur in lupos: et cum

Expanded text:
socios in uolucres fuisse conuersos non socios in uolucres fuisse conuersos non poeticoque mendacio, sed historica attestatione confirmant: quibus nec deus, ut putant, factus, humanam revocare naturam, vel ipse potuit, vel certe a Jove suo rege tanquam coelicola novitius in insula Diomedea, non longe a monte Gargano, qui est in Apulia, et hoc templum circumvolare, atque incolere has alites tam mirabili obsequio, ut rostrum aqua impleant et aspergant: et eo si Graeci venerint, vel Graecorum stirpe progeniti, non solum quietas esse, verum et insuper adulare; si autem alienigenas viderint, subvolare ad capita, tamque gravibus ictibus, ut etiam perimant, vulnerare. Nam duris et grandibus rostris satis ad haec at, commemorat alia non minus incredibilia de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulixis mutauit in bestias, et de Arcadibus, qui sorte ducti tranatabant quoddam stagnum adque ibi conuertebantur in lupos et cum
Abbreviated transcription (Latin):
similit̾ eius filiũ in caliũ deorũ numerũ rece¬
ꝑunt. quẽ p̾clarũ augure. et belligeratorẽ
fuisse asserunt. ẜicus. faunũ genuit laurentũ
rogc̃ scđ̃m Etiã iste ds̃ illis uł ẽ. uł suit.
Hos aste troianũ bellũ diuinos honores.
mortuis hominibꝰ deculerunt. Troia uero
euersa et excidio illo usq quaq cantato pue¬
risq notissimo. qđ et magnitudine sui et
scriptorum excellentibꝰ linguis insignit diffa¬
matum atq uulgatum ẽ. gestumq : reg¬
nãte iam latino faun filio ex quo latinorũ
regndm dici cepit laurentũq cessauit. greci
iuctores deletam troiam relinquentes et
ad ꝓpͥa remeantes: diuersis et orrendis cladi¬
bꝰ dilacerati atq contriti sunt Et tam̃ etiã
exois deorũ suorũ numerũ auxerunt. lã
et diomedẽ fecerunt dm̃. quẽ pena diunitꝰ
irrogata ꝑhibent ad suos non reuertisse: eiꝰq

Expanded text:
similiter eius filium in talium deorum numerum recesimiliter eius filium in talium deorum numerum receperunt, quem praeclarum augurem et belligeratorem fuisse adserunt. Picus Faunum genuit, Laurentum regem secundum; etiam iste deus illis uel est uel fuit. Hos ante Troianum bellum diuinos honores moreuersa excidio illo usquequaque cantato pueris- . que notissimo, quod et magnitudine sui et scriptorum excellentibus linguis insigniter diffamatum adque uulgatum est gestumque regnante iam Latino Fauni filio, ex quo Latinorum regnum dici coepit Laurentumque cessauit, Graeci uictores deletam Troiam relinquentes et ad propria remeantes diuersis et horrendis cladibus dilacerati adque contriti sunt; et tamen etiam ex eis deorum suorum numerum auxerunt. Nam et Diomeden fecerunt deum, quem poena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertisse: eiusque
Abbreviated transcription (Latin):
assiriũ ꝑmanebat ubierat rex uicesimus
certuis lãꝑes: cũ pͥmꝰ laurentũ picus cẽ. cepiss.
Ac huiꝰ pici patre sacurno uidint qͥd
senciant caliũ dõrũ cultores. qͥ negat
hominẽ fuisse: de qͦ et alii scͥpserunt quod
ante picũ filiũ suũ initalia ipse regnauerit:
Ec uirgilius notioribꝰ litt̾is dicit. His genus
indocile et disꝑsũ montibꝰ altis cõposuit. leges¬
q dedit: latiũq uocari maluit. his qm̃ latu¬
isset cutꝰ in oris. Aureaq ꝑhibẽt illo sub
roge fuisse scła S hȩc poetica opinentur
cẽ sigm̃ta. et pici patrem stercen pociꝰ fuisse
assenerẽt A quo ꝑitissimo agricola inuentũ
ferunt ut fimo animaliũ agrifecundarẽtur:
quod ab eius nomine stercꝰ ẽ. dictum: Hunc
quidã stercutium uocatũ ferunt Qualibet
autem ex causa eũ saturnũ appellare uolu¬
erint: certe tam̃ hunc stercen siue stercutiũ
merito agriculturȩ fecerunt dm̃ Picũ qͦq

Expanded text:
Assyriorum permanebat, ubi erat rex vicesimus Assyriorum permanebat, ubi erat rex vicesimus tertius Lampares, cum primus Laurenurno uiderint quid sentiant talium deorum cultores, qui negant hominem fuisse; de quo et alii scripserunt, quod ante . Picum filium suum in Italia ipse regnauerit, et Vergilius notioribus litteris dicit: Is genus indocile et dispersum montibus altis Conposuit legesque dedit Latiumque uocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Aurea quae perhibent illo sub rege fuere Saecula. Sed haec poetica opinentur esse figmenta et Pici patrem Stercen potius fuisse adseuerent, a quo peritissimo agricola inuentum ferunt, ut fimo animalium agri fecundarentur, quod ab eius nomine stercus est dictum; hunc quidam Stercutium uocatum ferunt. Qualibet autem ex causa eum Saturnum appellare uoluerint, certe tamen hunc Stercen siue Stercutium merito agriculturae fecerunt deum. Picum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
utiq rite scruierunt: nec a fabuloso dõrum
suorum dedecore. etiã ipsi se abstinere potue¬
runt orphcus. museus. linus Uerum isticheo¬
logi dõs coluerunt. nõ ꝓdiis culti sunt: quĩ¬
uis orpheũ nescio qͦ mͦ infernis sacͥs uł pocus
saclegiis p̃ficere soleat cuutas impiorum
Uxor autẽ regis acdamantis quȩ uocalutur mo
et eius filius melicertes. precipicio spontanco
inmari perierunt: et opinione hominũ ides
relati sunt sicut alii homines eorũ tẽporum
castor et pollux. Illam sane meliceras matre.
leucotheaon greci matutã lacini uocauert̃
utriq cam̃ putantes deam: Per ea cẽpoa
regnũ finitũ ẽ. arguiorũ tͣnslatũ ad mecenas
unde fuit agamẽnõ et exortũ ẽ.: regnũ lauu¬
iudicante apud hebreos femina debbora
duiturna expositione de xp̃o demonstrare
platam. Iam gͦ regnabant laurentes utiq in
italia. ex quibus cuidentior ducitur origo
romana post grocos: et tam̃ adhuo regnum

Expanded text:
utique rite seruierunt nec a fabuloso deorum utique rite seruierunt nec a fabuloso deorum suorum dedecore etiam sibi se abstinere potuerunt — Orpheus, Musaeus, Linus. Verum isti theologi deos coluerunt, non pro dis culti sunt; quamuis Orpheum nescio quo modo infernis sacris uel potius sacrilegiis praeficere soleat ciuitas inpiorum. Uxor autem regis Athamantis, quae uocabatur Ino, et eius filius Melicertes praecipitio spontaneo in mari perierunt et opinione hominum in deos relati sunt, sicut alii homines eorum temporum, Castor et Pollux. Illam sane Melicertis matrem Leucothean Graeci, Matutam Latini uocauerunt, utrique tamen putantes deam. CAregnum finitum est Argivorum, translatum ad Mycenas, unde fuit Agamemnon: et exortum est regnum Laurepit, judicante apud Hebraeos femina Debbora: diuturna expositione de Christo demonstrare prolatam. Jam ergo regnabant Laurentes utique in Italia, ex quibus evidentior ducitur origo Romana post Graecos: et tamen adhuc regnum
Abbreviated transcription (Latin):
dos demones bacchanalia sacra uł pociꝰ sacloga
sut̃ instituta: De quorsi rabiosa curpitudine.
post tam multos annos sic senatus erubuit:
ut in urbȩ roma eẽ. ꝑ hib̾et: Per eacẽꝑa
ꝑscus et uxor ciꝰ audromeda. postea quã t̃
mortui sic eos incelũ receptos eẽ crediderit̃:
ut imagines eorũ stellis designare: eorumq
appellare nominibꝰ nõ erubescerent nõtune¬
rent Per idẽ cẽꝑis int̾uallũ extit̾ut ꝓ
poete qui etiã theologi dicerentur. qm̃ de
diis carmina faciebat᷑. s talibꝰ diis quilicet
magni homunes tam̃ homines fuerunt: aut
mundi huiꝰ quẽ uerꝰ dĩ fecit elem̃ta sunt.
aut inpͥncipatibis et potestatibꝰ ꝓuolunta¬
te creatoris et sius meritis ordinati. Et siqͥd
de uno uͦ dõ int̾ multa uana et falsa cecinert̃.
colendo cũ illo alios qui dii nõst̃. eisq exiben¬
do famulatũ qͥ uni tantũ debetur dõ.: nõei

Expanded text:
dos daemones Bacchanalia sacra uel potius sacrilegia dos daemones Bacchanalia sacra uel potius sacrilegia sunt instituta, de quorum rabiosa turpitudine post tam multos annos sic senatus erubuit, ut in urbe Roma esse prohiberet. Per ea tempora Perseus et uxor eius Andromeda postea quam sunt mortui, sic eos in caelum receptos esse crediderunt, ut imagines eorum stellis designare eorumque appellare nominibus non erubescerent, non Per idem temporis interuallum exstiterunt poetae, qui etiam theologi dicerentur, quoniam de dis carmina faciebant, sed talibus dis, qui licet magni homines, tamen homines fuerunt aut mundi huius, quem uerus Deus fecit, elementa sunt aut in principatibus et potestatibus pro uoluntate Creatoris et suis meritis ordinati, et si quid de uno uero Deo inter multa uana et falsa cecinerunt, colendo cum illo alios, qui di non sunt, eisque exhibendo famulatum, qui uni tantum debetur Deo, non ei
Abbreviated transcription (Latin):
ista pacient᷑ ferre m̃dacia quȩ cam̃ etiã libent̃
amplexi sunt: qui utiq quanto deuocius
iouẽ colunt. tanco eos qui hec de illo dicere
ausi sunt seueriꝰ punire debuerunt: Nunc uͦ
nõ solũ eis qͥista finxerunt irati non sunt.
s ut talia fixm̃ta ctiã inteacris agerent.
ipsos dõs pociꝰ iratos habere aimuerunt:
is cẽꝑibꝰ lacona apollinẽ peꝑit. nõ illũ
cuiꝰ oracła solere consuli suꝑiꝰ loquȩbam᷑:
s ilłu qui cũ hercule seruiuit amneto: Qui
cam̃ sic ẽ. ds̃ creditꝰ: ut plurimi ac pęne om̃s
unũ cundẽq apollinẽ fuisse opinentur: Tc̃
et lib pat̃ bellauit inindia. qui multas habuit
inexerticu feminas quȩ bacce appellatȩ sunt:
nontam iurtute nobiles quã furoro: Aliqͥsane
et uctum sebũt istũ libũ. et uinctũ nõnulli
et occisũ inpugna aꝑseo. nec ubi fuerit sepultꝰ
tacet̃: et tam̃ cius uelut dĩ nomine ꝑ inmun¬

Expanded text:
ista patienter ferre mendacia, quae tamen etiam libenter ista patienter ferre mendacia, quae tamen etiam libenter amplexi sunt. Qui utique quanto deuotius Iouem colunt, tanto eos, qui haec de illo dicere ausi sunt, seuerius punire debuerunt. Nunc uero non solum eis, qui ista finxerunt, irati non sunt, sed ut talia figmenta etiam in theatris agerent, ipsos deos potius iratos habere timuerunt. His temporibus Latona Apollinem peperit, non illum, cuius oracula solere consuli superius loquebamur, sed illum, qui cum Hercule seruiuit Admeto; qui tamen sic est deus creditus, ut plurimi ac paene omnes unum eundemque Apollinem fuisse opinentur. Tunc et Liber pater bellauit in India, qui multas habuit in exercitu feminas, quae Bacchae appellatae sunt, non tam uirtute nobiles quam furore. Aliqui sane et uictum scribunt istum Liberum et uinctum; nonnulli et occisum in pugna a Perseo, nec ubi fuerit sepultus tacent; et tamen eius uelut dei nomine per inmun