comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. uidemꝰ ꝑ speculũ in enigiate. t̾e
autẽ qͣndo uidebimꝰ ꝑ contẽplatiõem
uidebimꝰ faciȩ ad faciẽ: Quid ẽ ꝑspe¬
culũ idere: Imagiẽ uidere Qͥd ẽ
facie ad faciẽ uidere.: Rem udere
Puta aliquẽ cͥe retro te. uł supra te
Auersus es ab illo. nec uides facie ad
faciẽ facie tua ad faciẽ illiꝰ Auersa
ẽ enĩ facie ᷤᷤ tua ab illo. & si forte ille
respicit ad te. ñ tu similit̃ ad illũ
Quãdiu gͥ sic eris. ñ pot̾is illũ uide¬
re facie ad faciẽ Ex hibespeculũ &
pone ante te.statĩ uideb̾ in eo ima-¬
ginẽ illiꝰ qͥ ẽ ad dorsũ tuũ. uł supra
uerticẽ tuũ. & dices uideote. Qduide ᷤᷤ
Iã aliqͥd uides s imaginẽ solã. Uides
illũ s in imagine sua ñdũ in facie
sua: Nondũ cognosciᷤᷤ sic̃ cognosce-¬
ris. ñdũ uideᷤ sic̃ uideris Uideris in
re. uideᷤ in imagine. Ille ad te respiẽit
qͥ te uidet. tu autẽ auersꝰ es ab illo

Expanded text:
enigmate; tunc autem quando videbimus per contemplationem videbimus facie ad faciem. Quid est per speculum videre? Imaginem videre. Quid est facie ad faciem videre? Rem videre. Puta aliquem esse post te, vel supra te, aversus es ab illo, nec vides facie ad faciem, facie tua ad faciem illius. Aversa est enim facies tua ab illo: et si forte ille respicit ad te, non tamen tu similiter ad illum. Quandiu igitur sic eris, non poteris illum videre facie ad faciem. Exhibe speculum et pone ante te, statim videbis in eo imaginem illius, qui est ad dorsum tuum, vel supra verticem tuum, et dices: Video te. Quid vides? Jam aliquid vides, sed imaginem solam. Vides illum, sed in imagine sua, nondum in facie sua. Nondum cognoscis sicut cognosceris; nondum vides, sicut videris. Videris in te, vides in imagine. Ille ad te respicit qui te videt; tu autem aversus es ab illo.
Abbreviated transcription (Latin):
ta fid̾i intelligunt᷑. qͥ cũ fide ꝑcipi¬
enda ft̃. & ad scĩficationẽ fidelium
p̃parata st̃. Nã & qͣdã sacramenta
militaria dicunt᷑ qͥbꝰ milites in sua
conditione imꝑatori suo ad fidẽ
conseruandã obligant᷑. & infideleᷤᷤ
qͦq sacramenta qͣdã habent. qͦ sa-¬
cramenta dicunt᷑. quãuiᷤᷤ nec sacra

Expanded text:
intelliguntur quae cum fide percipienda sunt, et ad sanctificationem fidelium praeparata sunt. Nam et quaedam sacramenta militaria dicuntur, quibus milites in sua conditione imperatori suo ad fidem conservandam obligantur; et infideles quoque sacramenta quaedam habent, quae sacramenta dicuntur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
in hereditatẽ Uenit sapientia ut
hostis non potestate s ratione uin-¬
ceret᷑. & in his om̃ibꝰ fides tua in uno
constat. & ad unũ. & una. qͥa cũ duo
nominant᷑. unꝰ significat᷑. qm̃ unuᷤᷤ
creator & redemptor Creator ad
naturã. saluator ad grãm In his
duobꝰ totũ ẽ. & unũ hoc ẽ. in qͦ ab
initio fides credentiũ una ẽ. quã¬
uis in eadẽ fide in aliis maior. in aliis
minor. de istis cognitio fuerit scd̾m
diuersitatẽ tẽpoꝵ. sicut uno & eode
tepore in aluiᷤᷤ maior. in aliis minor
inuenitur cognitio de his ipsis
scd̾m capacitatẽ ꝑsonaꝵ. Quãuis
gͦ fides creuit ut aliqͣndo & in ali¬
quibꝰ maior eͥe̾t. ñ tamen mutata

Expanded text:
in haereditatem. Venit sapientia, ut in haereditatem. Venit sapientia, ut hostis non potestate, sed ratione vinceretor; et in his omnibus fides tua in uno constat, et ad unum et una, quia cum duo nominantur, unus significatur; quoniam unus creator est et redemptor. Creator ad naturam, salvator ad gratiam. In his duobus totum est et unum, hoc est in quo ab initio fides credentium una est, quamvis in eadem fide in aliis major, in aliis minor de istis cognitio fuerit, secundum diversitatem temporum, sicut uno et eodem tempore, in aliis major in aliis minor invenitur cognitio de his ipsis secundum capacitatem personarum. Quamvis ergo fides creverit, ut aliquando et in aliquibus major esset;
Abbreviated transcription (Latin):
N O gͥ st̃ in qͥbꝰ constat uera fi¬
des Ereator & redẽptor. Unũ
tibi sine altero ñ sufficit. Utrũq
agnosce. utrũq confitere Di crea¬
torẽ credis. agnoscis qͦd factus es
Si redẽptorẽ confiteris. agnosciᷤᷤ qd̃
reparatꝰ es Unꝰ est creator & redẽp¬
tor In suo te fecit. in tuo te refecit.
& utrũq unꝰ fecit Si ipse te fecisset.
& alt̾ te refecisset. deberesilli qͥd
factus es. & deberes alteri qͦd refectꝰ
es Et e̾et diuisa intentio tua. & di¬
lectio tua. & obedientia tua. & non
ẽes uniꝰ totꝰ. Et eduobꝰ illũ plus di¬
ligeres. a qͦ plus haberes: Qui crea-¬
uit te dedit tͥ e̾eͥ Qui redemit te
dedit tͥ beatũ eͥe. Ppt̾ea ne plusate
diligeret᷑ alter quida redẽptor ꝙͣ
ipse creator. uoluit ipse creator esse
redẽptor. & sustinuit tuã passionẽ.
ut emeret tuã dilectionẽ. Missus ẽ
naturaliᷤᷤ filiꝰ ꝓ ad optandiᷤᷤ. qͥa sine
ipso alieni introducendi ñ fuerant

Expanded text:
 sunt in quibus constat vera fides. Creator et redemptor. Unum tibi sine altero non sufficit. Utrumque agnosce, utrumque confitere. Si Creatorem credis agnoscisque quod factus es; si redemptorem confiteris, agnoscis quod reparatus es. Unus est creator et redemptor. In suo te fecit, in tuo te refecit; et utrumque unus fecit. Si ipse te fecisset, et alter te refecisset; deberes illi quod factus es, et deberes alteri quod refectus es. Et sic esset divisa intentio tua et dilectio et obedientia tua; et non esses unius totus. Et de duobus illum plus diligeres, a quo plus haberes. Qui creavit te, dedit tibi esse; qui redemit te, dedit tibi beatum esse. Propterea ne plus a te diligeretur alter quidam redemptor, quam ipse creator, voluit ipse creator esse redemptor, et sustinuit tuam passionem ut emeret tuam dilectionem. Missus est naturalis filius pro adoptandis, quia sine ipso alieni introducendi non fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
corda nunc cõponant᷑ ad requiẽ.
nc̃ excitent᷑ ad deuotionẽ In ip¬
sis qͦq diuinis p̃coniis ñ eadem
semꝑ exhibet᷑ forma collaudatio¬
nis Nunc psalmodiȩ accedunt
ad collaudationẽ Nunc hymni
& cantica ad diuinã excitant io-¬
cunditatẽ. nc̃ lectiones recitant᷑.
ad formã moꝵ & uitȩ bonȩ instruc¬
tionẽ: Ipse enim actiones nostrȩ¬
in diuinis obsequiis ñ eadẽ sẽper
institutionis forma ꝓcedunt: Nẽ
erecti. nunc ꝓstrati. nunc inclina-¬
tione. nc̃ conuersione. ex gestu cor¬
poris statũ mentis ex pͥmimꝰ. Sed
& ipsa in qͥbꝰ se oꝑando exercet. &
diuinũ cultũ ad ornat fideliũ de¬
uotio. multa & multipharia simi-¬
li ratione ꝓuisa ft̃. ut sint pluri¬
ma & sacra & sacramenta. quatinꝰ
fidesin eis & materiã exercitatio¬
nis & causã recreationis ꝑfectam
inueniat: Sic enĩ fidelis animus
dũ foris ad uaria sc̃ȩ exercitatioĩs

Expanded text:
corda nunc componantur ad requiem, corda nunc componantur ad requiem, nunc excitentur ad devotionem. In ipsis quoque divinis praeconiis non eadem semper exhibetur forma collaudationis; nunc psalmodiae accendunt ad devotionem, nunc hymni et cantica ad divinam excitant jucunditatem, nunc lectiones recitantur ad formam morum et vitae bonae instructionein divinis obsequiis, non eadem semper institutionis forma procedunt. Nunc erecti, nunc prostati, nunc inclinatione, nunc conversione ex gestu corporis statum mentis exprimimus. Sed et ipsa in quibus se operando exercet, et divinum cultum adornat fidelium devotio; multa et multifaria simili ratione provisa sunt, ut sint plurima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis et materiam exercitationis et causam recreationis perfectam inveniat. Sic enim fidelis animus dum foris ad varia sanctae excercitationis
Abbreviated transcription (Latin):
ut t̾cium qͦq exercitationis genꝰ
adiungeretur. ut ꝑ illud unum
e duobꝰ pͥmi euacuaret᷑. qͥa erat
nocens. alterũ ꝑficeret᷑. qͥa ñ erat
sufficienᷤ. ꝓposita st̃ gͦ homini
foris oꝑa uirtutũ ad edificationẽ
interioꝵ exercendã: ut illis occu¬
patꝰ nec um quã uacaret ad oꝑa
iniqͥtatis. nec semꝑ ad oꝑa necessita¬
tis In his autẽ uirtutũ studiis mi¬
rabili dispensatione d̃s. & multi-¬
plicitatẽ p̃uidit. & uarietatẽ. et
int̾missionẽ. Ut humana mens.
& in multiplicitate exercitationẽ.
& in uarietate delectationẽ. & in
int̾missione recreationẽ inueniat:
Sacrata ft̃ qͤdã loca ȩdificate basili¬
cȩ. & de t̾minata tẽꝑa certa. quibꝰ
popłs fidelis in unum congreget᷑.
ut unitas cõmendet᷑. ut grãs red¬
dat. p̃ces offerat. uota ꝑsoluat. Il¬
lic deus. nunc in filentio supplicit̃
exorat᷑. nunc consonis uocibꝰ de¬
uote collaudat᷑. Ut uicissim fideliũ̃

Expanded text:
ut tertium quoque exercitationis genus ut tertium quoque exercitationis genus adjungeretur, ut per illud unum e duobus primis evacuaretur, quia erat nocens; alterum perficeretur, quia non erat sufficiens. Proposita sunt ergo homini foris opera virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dispensatione Deus et multiplicitatem praevidit, et varietatem, et intermissionem, ut humana mens et in multiplicitate exercitationem, et in varietate delectationem, et in intermissione recreationem inveniat. Sacrata sunt quaedam loca, aedificatae basilicae, et determinata tempora certa, quibus populus fidelis in unum congregetur, et unitas commendetur ut gratias reddat preces offerat, vota persolvat. Illic Deus nunc in silentio simpliciter exoratur, nunc consonis vocibus devote collaudatur, ut vicissim fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ alia ei mutabilitas quȩ ꝓ-¬
fectũ parit opponit᷑. ut qͥa sta¬
Primũ enĩ bonũ erat in sũmo sta¬
re: S cd̃m est bonũ ad fuꝑiora as-¬
cendere. & idcirco uita mutabiliᷤ
ne sua mobilitate dissoluta ad
deteriora sẽꝑ deficeret: talibꝰ stu-¬
diis nutrienda fuerat. in qͥbꝰ & re-¬
rũ uarietate foris excitata. & emu¬
latione uirtutũ intꝰ accensa. ꝓ¬
ficiendi occasionẽ inueniret. Di-¬
uisa st̃ tẽꝑa. & distincta loca. pro-¬
positȩ species corꝑales. iniuncta
studia. & oꝑa exercenda. ut medi-¬
cinã interioris hominis exterior
homo p̃pararet. & ei sub e̾e & ꝓ¬
desse addisceret Nam cũ pͥus ui-¬
ta humana ꝑ duo exercitationũ
genera cucurrisset in altero ad
necessitatẽ. in alt̾o ad uoluptatẽ.
in alt̾o ad usũ. in alt̾o aduitium.
ad usũ ꝓ nat᷑a. ad uitiũ ꝓculpa.
alterũ ad sustentatione̾. alterũ
ad subuersionẽ. congruũ erat.

Expanded text:
litatem alia ei mutabilitas quae prlitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia staPrimum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera exercenda, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. Nam cum prius humana vita per duo exercitationum genera cucurrisset in altero ad necessitatem, in altero ad voluptatem, in altero ad usum, in altero ad vitium; ad usum pro natura, ad vitium pro culpa, alterum ad sustentationem, alterum ad subversionem, congruum erat
Abbreviated transcription (Latin):
ad reqͥem & consolationẽ appetit.
ipsa ei mutabilitatis conditio ad
laborẽ & dolorẽ conuertit. Unde
fit: ut sicut adhȩc ne deficiat ire
cõpellit᷑. sic abhis post modũ ut
requiescat exire cogat᷑ Ut appa-¬
reat alter cam uagus & ꝓfugus
suꝑ t̾rã Uagꝰ. in uariis querens
consolationẽ. ꝓfugus: inuentam
ubiq declinans afflictionẽ Am-¬
bulat homo. si semꝑ ambulaue-¬
rit deficit Sedet gͦ uel stat ne de¬
ficiat. & tamen si semꝑ sederit. de¬
ficit Csurimꝰ & deficimꝰ. manduca¬
mꝰ ne deficiamꝰ. & tamen si semꝑ
manducaremꝰ deficeremꝰ Et uer-¬
tit᷑ ad dolorẽ. qd qͤsitũ ẽ ad conso¬
lationẽ: Sic om̃is mutabilitas
hominis defectũ habet. ñ ꝓfectũ.
& deficimꝰ qͥa mutam᷑. qͥ tamen
nũꝗͣ mutari cessamꝰ ne deficiamꝰ:
Quia gͦ uita hominis hic sine mu¬
iabilitate ẽẽ non potest. contra
illã quȩ defectũ generat mutabi¬

Expanded text:
ad requiem et consolationem appetit, ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiamus, et tamen si smanducaremus deficeremus, et vertitur ad dolorem quod quaesitum est ad consolationem. Sic omnis mutabilitas hominis defectum habet non profectum; et deficimus quia mutamur, qui tamen nunquam mutari cessamus ne deficiamus. Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
quã ex patenti speciȩ uirtꝰ occul¬
ta ostendit᷑: Eger eñi medicam̃¬
tũ uidere non pͦotest. s uas inquo
medicamentũ dat᷑ uidere potest.
& ꝓpt̃ hoc in ipsa uasis specie uir¬
tus ei expͥmitur medicinȩ. ut ag¬
noscat qđ accipit. & ꝑ ipsã agni¬
tionẽ ꝓficiat ad dilectione Sic
itaq intelligendũ ẽ qd diximus
ꝓpt᷑ eruditionẽ sacramenta insti¬
tuta.
Ropteꝵ exercitationẽ simi¬
lit̃ instituta st̃ sacramenta.
ut dũ mens humana ꝑ uarias
oꝑũ species foris exercitata colit᷑.
ad multiplicẽ uirtutis fructũ in¬
teriꝰ fecundet᷑ Bonũ qͥdẽ hominiᷤ
unũ erat. & quãdiu homo illi ꝑ
citate non eguit: Post qua autẽ
mentẽ suã ꝑ concupiscentiã ad
multiplicia hȩc & transitoria di¬
uidi ꝑmisit. stabilis e̾e̾ ñ potuit
Qͥa sicut multa diligens in his per
affectũ diuidit᷑. sic mutabilia se¬
huens uariat᷑ Qͥcqͥd eñi in his oĩbꝰ

Expanded text:
quam ex patenti specie virtus occulquam ex patenti specie virtus occulta ostenditur? Aeger enim medicamentum videre non potest, sed vas in quo medicamentum datur videre potest. Et propter hoc in ipsa vasis specie virtus exprimitur medicinae, ut agnoscat quid accipit, et per ipsam agnitionem proficiat ad dilectionem. Sic itaque intelligendum est quod diximus propter eruditionem sacramenta instituta. Propter exercitationem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum erat; et quandiu homo illi pecitate. Postquam autem mentem suam per concupiscentiam ad multiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ agnoscunt: Non enĩ sciunt qđ
fideles salutẽ existis elementiᷤᷤ ñ
quert̃. etiã si in istis quert̃. s ex il¬
lo & ab illo quert̾ in istis aqͦ iubent᷑
querere. & credunt se ꝑciꝑe inis¬
tis: Non enĩ ista tͥbuunt qđ tͥbuit᷑
ꝑista. s ille ꝑista salutẽ p̃bet. qui
RoPTER eruditionẽ qͦq
instituta st̃ sacramenta. ut
ꝑ id qđ foris in sacramento in spe¬
ciȩ uisibili cernit᷑. ad inuisibilem
uirtutẽ qͦ intꝰ in re sacramenti
constat agnoscendã. mens huma¬
na erudiat᷑ Homo eñĩ qͥ uisibi¬
lia nouerat inuisibilia ñ nouerat.
diuina agnoscere nullatenꝰ posset.
nͥ humanis excitatꝰ. & idcircodũ
ei bonũ inuisibile qd̾ amiserat
reddit᷑. foris ei eiꝰde significatio ꝑ
species uisibiles adhibet᷑. Ut foris
excitet᷑. & intꝰ reparet᷑ Ut in eo
qͦd tractet & uidet: agnoscat qͣle
sit qͦd ꝑcipit & non uidet. Dona
lis homini porriguntur. qͥd aliud

Expanded text:
non agnoscunt. Non enim sciunt quod non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuitur per ista, sed ille per ista salutem praebet qui Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia noverat, invisibilia non noverat; divina agnoscere nullatenus posset nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitetur; et intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod percipit et non videt. Dona lis homini porriguntur, quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
net Sic̃ enĩ ꝑnitiosa fuit elatio
suꝑiori nolle subici. sic laudabiliᷤ
& fructuosa deuotio ẽ ꝓpt̾ suꝑio¬
rẽ etiã inferioribꝰ inclin̾ari Et
quẽadmodũ dãpnabilis fuit suꝑ-¬
bia p̃sentẽ despicere. sic laudabi¬
lis humilitas est absentẽ qͤrere.
& ꝑseueranti amore usq adinuen¬
tionẽ ab inqͥsitione ñ cessare. ut
sit & deuotio in humilitate. & hu¬
militas in deuotione Nemo siqͥ¬
d̾e ẽ qͥ nesciat hominẽ rationalẽ
mutis & insensibilibꝰ elementis
conditione suꝑiorẽ existere. et
tamen cũ hisdẽ homo in his salu-¬
tẽ querere iubet᷑. ad exꝑiendam
obedientiȩ ipsiꝰ uirtutẽ. qͥd aliud
quã suo inferiori suꝑior subicit᷑:
Hoc ẽ qđ infideliũ ocłi qͥ uisibilia
solũ uident sacramenta salutis
uenerari despiciunt. qͥa in ei ᷤᷤ ta-¬
men qđ foris ẽ contẽptibile in spe¬
cie usibili cernentes inuisibilem
uirtutẽ intꝰ & fructũ obedientię

Expanded text:
net. Sicut enim perniciosa fuit elatio net. Sicut enim perniciosa fuit elatio superiori nolle subjici, sic laudabilis et fructuosa devotio est propter superiorem etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in his salutem quaerere jubetur ad experiendam obedientiae ipsius virtutem; quid aliud quam suo inferiori superior sopter quod infidelium oculi qui visibilia solum vident sacramenta salutis venerari despiciunt, quia in eis tantum quod foris est contemptibile in specie visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstitit. in medietate iungebatur.
& eo libere fruebat᷑. qͥa & uolun¬
tate ad illud ibat. & lib̾tate in il¬
lo stabat: Postquã autẽ ꝑ concu¬
piscentiã abstractus a suꝑiori.
auertebat᷑. ad inferiora conuersus
p̃cipitabat᷑. & illi se subiacebat
bonũ suũ faciebat. Iusta gͥ recõ¬
pensatione qui suo suꝑiori ꝑ obe¬
dientiã subiectꝰ eẽ noluit. ꝑ con-¬
cupiscentiã suo se inferiori subie-¬
cit. ut iã ipsum int̾ se & dm̃ me¬
diũ inueniat diuisionis. non me-¬
diatorẽ reconciliationis Noc enĩ
medio diuidente. humana mens
& obnubilat᷑. ne creatorẽ suũ ag¬
noscere ualeat. & refrigescit. ne
ipsũ ꝑ dilectionẽ reqͥrat Iustum
ergo est ut homo qͥ priꝰ dm̃ suꝑ¬
biendo deserens trenisse ꝑ concu-¬
piscentiã subdidit. nc̃ ꝑ humilita-¬
tẽ dm̃ requirens ut pleniꝰ affectũ
suȩ deuotionis insinuet. eisde se
ꝓpt̾ p̃ceptũ dĩ ꝑ obedientiã incli-¬

Expanded text:
perstitit immediate jungebatur et perstitit immediate jungebatur et ex eo libere fruebatur, quia et voluntate ad illud ibat, et libertate in illo stabat. Postquam autem per concupiscentiam abstractus a superiori avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quod bonum suum faciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter se Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere valeat: et refrigescit ne ipsum per dilectionem requirat. Justum ergo est ut homo qui prius Deum superbiendo deserens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam incli
Abbreviated transcription (Latin):
RIMA gͦ ꝓpositionis par¬
te exposita. ad scð̃am tran¬
seamꝰ: Triplici ex causa sacramen¬
ta instituta esse noscunt᷑. ꝓpt̃
humiliationẽ. ꝓpt̃ eruditionem.
ꝓpt̃ exercitationẽ: Propt̃ humi-¬
liationẽ qͥdẽ. ut dũ homo rationa¬
lis creat᷑a. in sensibilibꝰ elementis
sua humiliatione creatori suo re-¬
conciliari mereat᷑: Homo namq
ita factꝰ erat. ut bonũ eiꝰ solus ille
eet a qͦ erat. cet̾a omĩa subipso
facta sunt ñ ut in eis e̾e̾t eiꝰ bonũ.
s ut ex eis e̾ẽt illiꝰ obseqͥũ Om̃e eñi
bonũ maiꝰ ẽ illo cuiꝰ ẽ bonũ. quia
uere bonũ non ẽ nͥ qͦd bonũ facit
illũ cuiꝰ ẽ bonũ Om̃is gͦ qͥ bonus
ẽ & ex bono suo bonꝰ ẽ: inferior ẽ
ipso bono qͦ bonꝰ ẽ qͥa sine ipso bo¬
no bonꝰ non ẽ: Si gͦ bonũ homi-¬
nis supͣ hominẽ erat. solus ille bo¬
num hominis erat. qͥ supra homi-¬
nem erat: Nuic gͦ bono homo
quãdiu in ordine conditioniᷤᷤ suȩ

Expanded text:
rima ergo propositionis parte exposita, ad secundam transeamus. Triplici ex causa sacramenta instituta esse noscuntur. Propter humiliationem, propter eruditionem, propter exercitationem. Propter humiliationem quidem ut dum homo rationalis creatura insensibilibus elementis sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita factus erat ut bonum ejus solus ille esset a quo erat; caetera omnia sub ipso facta sunt, non ut in eis esset ejus bonum, sed ut ex eis esset illius obsequium. Omne enim bonum majus est illo cuvere bonum non est, nisi quod bonum facit illum cujus est bonum. Omnis ergo qui bonus est, et ex bono suo bonus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quandiu in ordine conditionis suae
Abbreviated transcription (Latin):
re orta ft̃. & ante tẽpora ordinata
st̃. Si hȩc omĩa ds fecit ꝓpt̃ homi¬
nẽ causa om̃ium homo est. & cau¬
salit homo pͥor om̃ibꝰ ẽ Ipsum uͦ
ꝓpt̾ qͦd homo factus ẽ pͥus homine
ẽ. & multo ante omĩa quibꝰ homo
causalit̃ prior. ẽ Id autẽ ꝓpt̾ qđ̃
factus est homo qͥd aliud erit nisi
a quo ipse factꝰ est homo: Si ergo
causa mundi homo ẽ est. qͥa ꝓpter
hominẽ factus ẽ mundꝰ. & causa
hominis d̃s ẽ. quia ꝓpt̾ dm̃ factus
ẽ homo Ergo ds̃ erat. & munduᷤᷤ

Expanded text:
re orta sunt, et ante tempora ordinata re orta sunt, et ante tempora ordinata sunt. Si enim omnia Deus fecit pmnium homo est; et causaliter homo prior omnibus est, ipsum vero propter quod homo factus est prius homine est; et multo ante omnia quibus homo causaliter prior est. Id autem propter quod factus est homo, quid aliud erit nisi ipse a quo factus est homo? Si ergo causa mundi homo est, quia propter hominem factus est mundus et causa hominis Deus est, quia propter Deum factus est homo; er
Abbreviated transcription (Latin):
N pun gpio oꝑis qd ur̃a instantia
magis quã alacritate ꝓpͥa aggressus
sum. mundi huiꝰ sensibilis originem
& dispositionẽ quã breuissimo po-¬
tui sermone. & qui maxime ut ꝓ-¬
positum nob̾ fuerat introducen-¬
dis conueniat explicui: Nunc uͦ
consequens ẽ ut creationẽ homi¬
nis ꝓpt̾ quẽ mundꝰ ipse factus ẽ
sermone ꝓsequam᷑. eo sane ordine
lo qͣndo incedentes. quẽ creator ip¬
se rerũ demonstrauit oꝑando:
Ptius siqͥde opifex ds mundũ fecit.
ac deinde hominẽ possessorẽ et
dnm mundi. ut cet̾is om̃ibꝰ uire ẽ¬
ditionis dñaret᷑ homo. ipsi a qͦ fac¬
tus fuerat soli uoluntaria lib̾tate
subiectus Unde constat creationẽ
hominis rerũ om̃ium uisibiliũ ẽ¬
ditione posteriorẽ quidẽ tpr̃e. sed
causa pͥorem fuisse. quia qͥ factus ẽ
post omĩa. ꝓpt̾ eũ omĩa facta sunt:
Causa gͦ conditionis humanȩ ante
omĩa ẽ. & ipsam inuestigare oportet
supra omĩa & ante omĩa quȩ tẽpo¬

Expanded text:
n principio operis, quod vestra instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mundi, ut caeteris omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem hominis, rerum omnium visibilium conditione posteriorem quidem tempore, sed causa priorem fuisse: quia qui factus est post omnia, propter eum omnia facta sunt. Causa ergo conditionis humanae ante omnia est; et ipsam investigare oportet supra omnia et ante omnia quae tempo
Abbreviated transcription (Latin):
aliud in ipso hoc est qđ beatȩ e̾ẽt
S ed dicit aliquis Quare d̃s̃ creatu¬
ram fecit : si iuiuari ipse non potu¬
it ꝑ creaturam: Cui alteri fecit
qd̃ sibi non fecit. qͣndo alter nemo
erat nͥ ipse qui fecit: Quasi enim
ꝓ nichilo factum e̾ẽ uidet᷑. & causã
non habuisse ut fieret. qđ ita factũ
ẽ ut inde nec iuuaret᷑ ille qui fecit.
quia ꝑfectus non eguit. nec alter
inde iuuaret᷑. quia p̾ter ipsũ qui
iuuari posset alt̃ non fuit & hoc
fortassis diligentiꝰ consideratũ ali-¬
quẽ mouere possit: Propt̾ea cau¬
sam conditionis rationaliũ quã
in solo rerũ auctore constituimꝰ.
ñ solũ ꝓ hominibꝰ de qͥbꝰ sermo ꝓ¬
& ipsi sicut eiꝰdẽ naturȩ partici¬
pes ft̃. ita quoq ab eode fonte ori-¬
ginis causam trahunt. generali
quadã confideratione inuestiga¬
re oportet. qm̃ in ipsa pͥncipium
consistit uniuersoꝵ quȩ facta st̃¬

Expanded text:
alterum in ipso, hoc est quod beate esset. alterum in ipso, hoc est quod beate esset. Sed dicet aliquis: Quare Deus creaturam fecit si juvari ipse non potuit per creaturam? qui alteri fecit quod sibi non fecit quando alter nemo erat nisi ipse qui fecit. Quasi enim pro nihilo factum esse videtur et causam non habuisse, ut fieret quod ita factum est; ut inde nec juvaretur ille qui fecit quia perfectus non eguit; nec alter inde juvaretur, quia praeter ipsum qui juvari posset alter non fuit. Et hoc fortassis diligentius consideratum aliquem movere possit; propterea causam conditionis rationalium quam in solo rerum auctore constituimus, non solum pro hominibus de quibus sermo pet ipsi sicut ejusdem naturae participes sunt, ita quoque ab eodem fonte originis causam trahunt: generali quadam consideratione investigare oportet; quoniam in ipsa principium consistit universorum quae facta s
Abbreviated transcription (Latin):
erat. uidelicet & qͦd factũ ẽ ꝓpter
ipsum. & ꝓpt̾ qđ factꝰ est ipse: Sed
aliud bonum deorsum erat. & de
subtꝰ sumebat᷑ ad necessitatẽ. aliud
bonũ sursũ erat. & desuꝑ sumebat᷑
ad felicitatẽ Bonum quippe illud
qd in creatura positum erat. bonũ
erat necessitatis. qͦd uͦ in creatore
erat bonũ: bonũ erat felicitatis: &
utrumq ad hominẽ ferebat᷑. quia
utrumq homini debebat᷑. qͥa ꝓpt̾
aliud factus ẽ homo. ut illud pos¬
sideret & frueret᷑: aliud ꝓpt̾ homi¬
nẽ factum ẽ. ut illud acciꝑet & iu-
uaret᷑: In tantũ gͦ rationalis crea¬
turȩ conditio. ceteris om̃ibꝰ quȩ ꝓpt̾
ipsam facta st̃ excellentior. eͥe ꝓba¬
tur. qͦd om̃ium causa ipsa ẽ Causa
uͦ eiꝰ alia nulla ẽ. nͥ ipse a quo ipsa
ẽ. Sicut eñi ab ipso ẽ. ut aliquid
eet. sic ꝓpt̾ ipsum ẽ. ut beate ẽẽt.
aliud sumens ab ipso hoc ẽ qd̾ e̾ẽt.

Expanded text:
erat: videlicet et quod factum est propter erat: videlicet et quod factum est propter ipsum, et propter quod factus est ipse. Sed aliud bonum deorsum erat et de subtus sumebatur ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque homini debebatur; quia propter alterum factus est homo, ut illud possideret et frueretur; alterum propter hominem factum est ut illud acciperet et juvaretur. In tantum turae conditio caeteris omnibus quae propter ipsam facta sunt excellentior esse probatur; quod omnium causa ipsa est. Causa vero ejus alia nulla est, nisi ipse a quo ipsa est. Sicut enim ab ipso est, ut aliquid esset; sic propter ipsum est, ut beate esset; alterum sumens ab ipso, hoc est quod esset;
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ factꝰ ẽ. & mundus factus est
ut seruiret homini ꝓpt̾ quẽ factꝰ
ẽ Et quasi idem erat & idem ñ
erat. quia idem non erant ꝓpter
quos erat. Os̃ ꝑfectus erat᷑. & ple-¬
nus bono consuminato. neq opus
habuit aliunde iuuari. qm̃ nec
minui potuit ȩt̾mis. nec inmensus
augeri Nomo uͦ natura egens
erat alieni auxilii. qͦ uł conserua¬
ret. qđ mutabile acceꝑat. uł auge¬
ret qd̃ non consũmatũ habebat:
Lta positus est in medio homo. ut
& ei seruiret᷑. & ipse seruiret. ut ac¬
ciꝑet utrimq ipse & totũ sibi uen-¬
dicaret. & reflueret totũ ad bonũ
hominis & qd̾ accepit obsequiũ. &
qd impendit Uoluit enĩ ds ut ab
homine sibi seruiret᷑. sic tamen ut
ea seruitute non ds̃ sed homo ipse ser-¬
uiens iuuaret᷑ Et uoluit ut mundꝰ
seruiret homini. & exinde iuuaret᷑
similit̃ homo. & totũ hominis e̾e̾t
bonũ. qͥa ꝓpt̃̾ hominẽ totũ hoc fac¬
tũ est Ergo totũ bonũ hominis

Expanded text:
est ut serviret homini propter quem factus est. Et quasi idem erat et idem non erat; quia idem non erat propter quos erat. Deus perfectus erat et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio homo, ut et ei serviretur et ipse serviret, et acciperet utrinque ipse, et totum sibi vindicaret; et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium et quod impendit. Voluit enim Deus ut ab homine sibi serviretur; sic tamen ut ea servitute non Deus sed homo ipse serviens juvaretur, et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter juvaretur homo, et totum hominis esset bonum, quia propter hominem totum hoc factum est. Ergo totum bonum hominis
Abbreviated transcription (Latin):
eo inspirari a patre &filio.
hoc est illi uenientẽ e̾e̾ a patre
&e filio Qd̃ ȩt̃nũ illi ẽ ne nomen sit
ꝑfunctionis qͥ dat᷑ ex tẽpore & ac-¬
cipitur. qͥa tẽꝑale non est illi e̾e
a patre & filio sed ȩt̃nũ. ꝓ qͦ dari
dicit᷑ cũ uenit a patre & filio. qͥa
ẽ a patre & filio. qđ ȩt̃nũ ẽ. & non
tẽporale illi Sicut sp̃c sc̃s donũ
di ẽ. qͥa donũ ẽ patris & filii. & cũ
dat᷑ ex tẽpore dat᷑. & dat᷑ a patre
& filio. & dari a patre & filio non
aliud illi ẽ quã cũ dat᷑ ce̾ a patre
& filio ex eo qđ ȩt̃nũ illi est a patre
lo patre. sp̃c sc̃s a patre & filio &
qͥa una natura est & una substan¬
tia. una trinitas est in una natura.
& una substantia Et cũ mens una
quȩ discreta st̃ & ꝓpͥa in trinitate
considerat. tria inuenit. & tres con¬
fitet᷑ Cum uͦ qđ idẽ est tribꝰ atten¬
dere ceꝑit. unum ostendit᷑.

Expanded text:
ed inspirari a Patre et Filio: hoc est illi venientem esse a Patre et Filio. Quod aeternum illi est ne nomen sit perfunctionis qui datur ex tempore et accipitur; quia temporale non est illi esse a Patre et Filio, sed aeternum. Pro quo dari dicitur: cum venit a Patre et Filio; quia est a Patre et Filis donum Dei est, quia donum est Patris et Filii. Et cum datur ex tempore datur et datur a Patre et Filio; et dari a Patre et Filio, non aliud illi est quam cum datur esse a Patre et Filio; ex eo quod aeternum illi est a Patre lo Patre; Spiritus sanctus a Patre et Filio. Et quia una natura est et una substantia; una trinitas est in una natura et una substantia. Et cum mens una quae discreta sunt et propria in trinitate considerat, tria invenit, et tres confitetur. Cum vero quod idem est tribus attendere coepit unum ostenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
sed tẽpore: Spm̃ autẽ creatorem
nec in loco ee. nec loco mutari. qm̃
corpꝰ non ẽ. nec tẽpore mutari qm̃
inuariabilis om̃ino est. Propt̾ea
soli corpori recte assignari. & hoc
aliqͥd eẽ. qm̃ diffinitũ ẽ. & hic ali¬
cubi ee qm̃ circũscͥptũ ẽ: & nunc
aliqͣndo eẽ. qm̃ uariabile ẽ Sp̃ũi
uͦ creato conuenire. & hoc aliquid
c̃e. qm̃ uariabilis ẽ. sed ñ hic alicubi
ee. qm̃ circũ scͥptꝰ ñ est. qͥ dimensio¬
nis capax ñ est: Creatorẽ autẽ sp̃m
nec hoc aliquid eẽ qđ diffinitꝰ non
est. nec hic alicubi eẽ qd̾ circũ scͥptꝰ
non est. nec nunc aliqͣndo eͥeͥ. qm̃
inuariabilis est. p̾sentẽ tamen uera¬
cit & essentiabilit om̃i qđ hoc ali
qd̾ nunc aliqͣndo ẽ. qm̃ in om̃ibus
est. & ubiq est. & semꝑ ẽ: Semꝑ si¬
ne tẽpore. ubiq sine loco. in om̃ibꝰ
sine termino & diffinitione Et nos
qͥde hoꝵ considerationẽ sublimẽ
nequaquã falsitatis arguimꝰ. uerba

Expanded text:
sed tempore. Spiritum autem creatorem sed tempore. Spiritum autem creatorem nec in loco esse nec loco mutari, quoniam corpus non est, nec tempore mutari, quoniam invariabilis omnino est. Propterea soli corpori recte assignari; et hoc aliquid esse quoniam definitum est, et hic alicubi esse quoniam circumscriptum est; et nunc aliquandcreato convenire; et hoc aliquid esse quoniam variabilis est; sed non hic alicubi esse quoniam circumscriptus non est, qui dimensionis capax non est. Creato rem vero spiritum: nec hoc aliquid esse quod definitus non est, nec hic alicubi esse quod circumscriptus non est, nec nunc aliquando esse quoniam invariabilis est; praesentem tamen veraciter et essentialiter omni quod hoc aliquod nunc aliquando est; quoniam in omnibus est, et ubique est et semper est. Semper sine tempore, ubique sine loco, in omnibus sine termino et definitione. Et nos quidem horum considerationem sublimem nequaquam falsitatis arguimus; verba
Abbreviated transcription (Latin):
sedes sit. & capacitas corporis quȩ
det̾minat᷑ scđ̃m corpꝰ aliqͣndo qđ
in illa est. aliqͣndo in quo est ipsa.
& ñ est corpꝰ locꝰ. qm̃ locus non est
aliqͥd. nec ponit aliqͥd locꝰ. sed qͣsi
inane & uacuũ ubi corpꝰ est. uel ee
potest. & non ẽ corpꝰ ipse. nec tamen
uocatur locꝰ nͥ det̾minatꝰ ꝑ corpus.
uł qͦd in ipso ẽ. scđm finẽ dimen¬
sionis ubi desinit corpꝰ. & ultra ñ
ẽ. siue scđm corpꝰ qđ locũ continet.¬
scđm ipsius corporis circũscriptio¬
nẽ. qm̃ intra ipsam corpꝰ ñ ẽ Ita
nichil e̾e̾ posse in loco. nisi qđ di¬
mensionem habet corꝑalem. &
circumscriptionẽ. qm̃ locus scđm
dimensionem corporis constat &
circum scͥptionẽ. & non posse ullo
mͦ hoc sp̃ui comienire. qui corꝑaliᷤᷤ
quantitatis expers est: Propt̾ea corpꝰ
solũ in loco ee. & loco mutari. & tẽ¬
pore Sp̃m autẽ creatũ in loco ñ
eẽ. qm̃ corpꝰ non ẽ. nec loco mutari

Expanded text:
sedes sit et capacitas corporis quae sedes sit et capacitas corporis quae determinatur secundum corpus; aliquando quod in illa est, aliquando in quo est ipsa. Et non est corpus locus; quoniam locus non est aliquid, nec ponit aliquid locus; sed quasi inane et vacuum ubi corpus est vel esse potest, et non est corpus ipse. Nec tamen vocatur locus nisi determinatus per corpus; vel quod in ipso est secundum finem dimensionis ubi desinit corpus et ultra non est; sive secundum corpus quod locum continetm ipsius corporis circumscriptionem; quoniam intra ipsam corpus non est. Ita nihil posse esse in loco nisi quod dimensionem habet corporalem et circumscriptionem; quoniam locus secundum dimensionem corporis constat et circumscriptionem; et non posse ullo modo hoc spiritui convenire qui corporalis quantitatis expers est. Propterea corpori soli in loco esse et loco mutari et tempore. Spiritui autem creato in loco non esse; quoniam corpus non est, nec loco mutari
Abbreviated transcription (Latin):
corpoꝵ qͥbꝰ subiacent qͦ cor¬
poralit mutant᷑ om̃ia. transimus
ad sp̃ualem creaturã. mutabilita¬
tẽ illiꝰ confiderantes. si qua harũ
mutationũ illi conueniat. & siqͣ
alia mutatio quȩ extra corporũ
naturã sit. in illam cadat Q ui¬
demꝰ qͥa sp̃c om̃ino nec augmen-¬
to partium crescere potest. qm̃
corpꝰ non est. nec decręcere diminu¬
tione qm̃ simplex nat᷑a ẽ. & tamen
affectu & cognitione mutat᷑ sp̃c.
& transit de hoc illud. & uariatur.
& uicissitudinẽ suscipit. gaudii.
doloris. & penitudinis. & uolunta¬
tis. & crescit scientia. & obliuio in
eũ cadit. & uariat cogitationes. &
succedent̃ intelligit: & est quasi
forme mutatio. ista in eo mutatio
scientiȩ & affectꝰ. & seqͥt᷑ istã tẽpora-¬
lis mutatio. & subiacet tẽpori ꝓpt̃
ista quȩ uariant᷑ in eo Nec ambi¬
guum hoc ulli est. de spu creato
eadẽ non ꝑmanent in ipso: Be¬
mutatione uͦ loci. magna int̾ con¬
loco posse. qm̃ locus ꝓprie corporis

Expanded text:
corporum quibus subjacent quae corporaliter mutantur omnia transimus ad spiritualem creaturam, mutabilitatem ipsius considerantes; si quarum mutationum illi conveniat, et si qua alia mutatio quae extra corporum naturam sit, in illam cadat. Et videmus quod spiritus omnino nec augmento partium crescere potest quoniam corpus non est, nec decrescere diminutione, quoniam simplex natura est; et tamen affectu et cognitione mutatur spiritus. Et transit de hoc in illud; et variatur et vicissitudinem suscipit gaudii, doloris et poenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et affectus. Et sequitur istam temporalis mutatio; et subjacet tempori propter ista quae variantur in eo. Nec ambiguum hoc ulli est de spiritu creato, eadem non permanet in ipsomutatione vero loci magna inter conloco posse; quoniam locus proprie corporis
Abbreviated transcription (Latin):
ROSABIle tamen ẽ om̃ino ho¬
minẽ ad hȩc exercenda a pͥncipio adõ
instructũ & eruditũ fuisse. ut pͥmi
contẽptꝰ culpã subseqͣntiᷤᷤ deuotionis
studio aboleret. & qͥ in semetipso con-¬
tumax extiterat in suis post modũ
obtẽꝑare consuesceret. Unde enim
homo rerũ suaꝵ. decimã potiꝰ quam
nonã uł octauã uł aliã quãcumq
partẽ offerendã eͥeͥ sçire potuisset.
nͥ a dõ doctꝰ fuisset. Ex qͦ conicimus.
qͦd ds̃ qͥd̾e hominẽ a pͥncipio adhȩc
exercenda consilio erudiuit. s p̃cep¬
to non obligauit. donec postea illa¬
uenirent in qͥbꝰ homo p̃cepti capax
obedientiã exhibere & p̃uaricatio¬
nẽ exhibendo cauere addisceret:
Primũ gͥ ante legẽ paruulo ᷤ consilio
nutriuit. postea sub lege exercitatoᷤᷤ
p̃cepto tẽptauit. nouissime sub gr̃a
ꝑfecto ᷤ in lib̾tate sp̃c ãbulare ꝑmit¬
tit. Ut gͥ breuit supͣdicta ad memo¬
riã reuocemꝰ. qͥ sit differentia inter

Expanded text:
robabile tamen est omnino hominem ad haec exercenda a principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset, nisi a Deo doctus fuisset? Ex quo conjicimus quod Deus quidem hominem a principio ad haec exercenda consilio erudivit, sed praecepto non obligavit, donec postea inveniret illa, in quibus homo praecepti capax, obedientiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter
Abbreviated transcription (Latin):
AM hii qui dicunt
dm̃ a pͥncipio ꝓposuisse ani¬
mas corporibꝰ uiuificandis socia¬
re. & corpoꝵ qͥde generandoꝵ ho¬
mini officiũ iniunxisse. animarũ
autẽ creandarũ potestatẽ sibi re-¬
tinuisse. ut homo uistꝰ corpora mun¬
da generaret. d̃s iustus animas
mundas crearet & corporibꝰ socia¬
ret. & si homo opus suũ corrupit.
ds ꝓpositũ suũ mutare ñ debuit.
ꝓptereaq dm̃ scd̾m ꝓpositũ bonũ
animas mundas creare. & corporibꝰ
sociare. in quibꝰ dum corruptionẽ
inueniunt. & corruptionẽ trahuni.
non hoc ex dõ ee qui sine corrup¬
tione illas fecit. s ex homine qui
corpoꝵ naturã corrupit Quiꝰ gͦ
hoc dicunt rationẽ diuinȩ iusti¬
ciȩ ñ exponunt. qͥa sicut ad diui-¬
nam bonitatẽ ñ ꝑtinuit ut eaᷤᷤ
malas faceret: sic nec conuenire
uidebat᷑. ut ꝓponeret illic collo¬
care ubi malas fieri necesse e̾e̾t
Non gͥ magnoꝑe insistendum ẽ
ut ratione inu̾estiget᷑. qd̾ fide

Expanded text:
am ii qui dicunt Deum a principio proposuisse animas corporibus vivificandis sociare, et corporum quidem generandorum homini officium injunxisse, animarum autem creandarum potestatem sibi retinuisse, ut homo justus corpora munda generaret: Deus autem justus animas mundas crearet et corporibus sociaret. Et si homo opus suum corrupit, Deus propositum suum mutare non debuit. Proptereaque Deus secundum propositum bonum animas mundas crsociaret, dum in quibus corruptionem inveniunt et corruptionem trahunt non hoc ex Deo esse qui sine corruptione illas facit; sed ex homine qui corporum naturam corrupit. Qui ergo hoc dicunt rationem divinae justitiae non exponunt; quia, sicut ad divinam bonitatem non pertinuit ut eas malas faceret, sic nec convenire videbatur ut proponeret illic collocare ubi malas fieri necesse esset. Non igitur magnopere insistendum est ut ratione investigetur, quod fide
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. qͥa nͥ e̾e̾t ipsum qͦd bonum
non ẽ. non e̾et qđ ex ipso bonũ ẽ:
N eq idcirco p̃stant mala. qm̃ ex ip¬
sis bonũ est. sed seruiunt p̾stanti.
& largienti. qͥa ꝑ ipsa non est qͦd
ex ipsis ẽ:¬

Expanded text:
non est, quia nisi esset ipsum quod bonum non est, esset quod ex ipso bonum est. Neque idcirco praestant mala quoniam ex ipsis bonum est; sed serviunt praestanti et largienti, quia per ipsa non est quod ex ipsis e
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. sicut in ceteris omĩbꝰ diebus
uidisse legit᷑. & uidit ds̃ qđ e̾e̾t bo¬
nũ: Aut enĩ opꝰ non fuit. & bonũ
non fuit. aut si opꝰ eiꝰ fuit. bonum
fuit: Si autẽ bonum fuit. & opꝰ eiꝰ
fuit. uidit utiq qͥa bonũ fuit. qui
non potuit ignorare qͦd fuit. siue
bonum siue malum fuit: Quare
gͦ hic non dictum ẽ uidit d̃s qd̃
eet bonum. sicut alibi ubiq dictũ
alibi dictum ẽ qͥa factum ẽ. cur etiã
hic dici non debuit si factum fuit:
Fortassis qͥa binariꝰ signũ diuisioniᷤ
ẽ qui pͥmꝰ ab utnitate discedit. sacra¬
mentũ aliqđ hic cõmendat᷑. Et ñ
ft̃ laudata oꝑa scda. non qͥa bona
ñ eͥe̾nt. sed quia maloꝵ signũ eͥe̾nt:
Prima enim oꝑa fecit ds̃. & illa om¬
nia bona ualde erant. qͥbꝰ neq ine-¬
rat corruptio. nec deerat ꝑfectio
Sed uenit deinde diabolus & homo.
&e fecert̃ ipsi oꝑa sua. & hȩc erant oꝑa
scd̾a post pͥma. mala post bona. &
noluit d̃s uidere oꝑa ista qͥa mala

Expanded text:
teris omnibus diebus vidisse legitur et vidit Deus quod esset bonum. Aut enim opus ejus non fuit et bonum non fuit, aut si opus ejus fuit, bonum fuit. Si autem bonum fuit et opus ejus fuit, vidit utique quod bonum fuit qui non potuit ignorare quod fuit, sive bonum sive malum fuit. Quare ergo hic non dictum est: Vidit Deus quod esset bonum, sicut alibi ubique dictum alibi dictum est quia factum est, cur etiam hic dici non debuit si factum fuit? Fortassis quia binarius signum divisionis est, qui primus ab unitate discedit: sacramentum aliquod hic commendatur. Et non sunt laudata opera secunda, non quia bona non essent, sed quia malorum signum essent. Prima enim opera fecit Deus et illa omnia bona valde erant ; quibus neque inerat corruptio, neque deerat perfectio. Sed venit deinde diabolus et homo, et fecerunt ipsi opera sua; et haec erant opera secunda post prima, mala post bona; et noluit Deus videre opera ista quia mala
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ fieret in hoc sacramento. pie¬
tate ad dilectionẽ inclinaretur.
femina uͦ: ut formã animȩ ratio¬
nalis expͥmeret necessitate magiᷤᷤ.¬
& qͣsi respectu cõmoditatiᷤᷤ cuiꝰdam
amare ꝑsuaderet᷑. sic tamen ut utrĩq
uoluntaria eet dilectio. Quia si uo¬
luntaria ñ e̾e̾t. nec uera dilectio.
nȩc uerȩ dilectionis sacramentũ
e̾e posset Iterũ ut aliud sacramen¬
tum in hac societate formaret᷑. p̃¬
cepit ds̃ ut masculus & femina in
una carne uingerent᷑. ut sic̃ pͥus
in sacramento conuigii ꝑ dilectio¬
nẽ unũ erant. ita postmodũ in of

Expanded text:
Dei fieret in hoc sacramento, pieDei fieret in hoc sacramento, pietate ad dilectionem inclinaretur. Femina vero, ut formam animae rationalis exprimeret, necessitate magis et quasi respectu commoditatis cujusdam amare persuaderetur. Sic tamen ut utrinque voluntaria esset dilectio, quia si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut prius in sacramento conjugii per dilectionem unum erant, ita postmodum in of
Abbreviated transcription (Latin):
erat. & sponsa ȩccła Et qͥ sponsuᷤ
erat utrobiq suꝑior erat. & eiꝰ dilec¬
tio ꝑ pietat̾e trahebat᷑ ad inferio¬
rem: Quȩ autẽ sponsa erat. utro¬
biq inferior erat. qͥa sibi sufficienᷤᷤ
ñ erat. & ꝑ se stare non poterat. &
ꝓpt̾ea eiꝰ dilectio necessitate ma-¬
gis conuertebat᷑ ad suꝑiorẽ: Suꝑi-¬
or diligendo beneficiũ p̾stitit: In-¬
ferior diligendo beneficiũ accepit
huiꝰ gͦ societatis qͦ utrimq dilectio¬
ne mutua constabat. sacram̃tũ
formatũ ẽ qͣndo coniugiũ institu¬
tũ ẽ altͥiꝰ societatiᷤᷤs acm̃tũ inc̾iugio altiꝰ socie¬
tatiᷤᷤsacͤm̃tũ ĩ c̃iugii officio: ꝓpterea nat᷑a
humana duplici qͣlitate distine¬
ta ẽ. ut in uiro qͥdẽ robustior. infe-¬
mina uͦ infirmior & aliena ope
egens appareret. & iuncti ft̃ duo
in unũ una dilectione. & societa¬
te una. ut in una dilectione c̾ent.
& ꝑ dilectionẽ unã in una socicta¬
te manerent. & uir qͥdẽ ut imago

Expanded text:
sponsus erat utrobique superior erat, et ejus dilectio per pietatem trahebatur ad inferiorem. Quae autem sponsa erat, utrobique inferior erat; quia sibi sufficiens non erat, et per se stare non poterat. Et propterea ejus dilectio necessitate magis convertebatur ad superiorem. Superior diligendo beneficium praestitit, inferior diligendo beneficium accepit. Hujus ergo societatis quae utrinque dilectione mutua constabat, sacramentum formatum est, quando conjugium institutum est alterius societatis sacramentum, in conjugio, alterius societatis, sacramentum in conjugii officio Propterea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem unam in una societate manerent. Et vir quidem, ut imago
Abbreviated transcription (Latin):
tatis non sequitur. sine culpa ñ
oꝑat᷑. In tantũ enĩ hoc mẽbrum
corꝑis imꝑiũ animȩ ñ seqͥt᷑. ut sic̃
aliqͣndo non mouet᷑ qͣndo uult.
sic sepe etiam quando ñ uult mo¬
ueat᷑: Exinde ergo carnale com¬
mertiũ ab homine exerceri non
debuit. ex qͦ illud sine tͦpi concupis¬
centia & carnis libidine exerce¬
ri non potuit: Ipse enim sibi hoc
illicitũ fecit. ex quo se talẽ fecit.
qui illud lieite implere non possit
S qͥa carnis humanȩ infirmitas
turpiꝰ ad omnẽ concupiscentiã
efflueret. si non in parte aliqua
licite excipet᷑. concessũ ẽ postea
ad remedium. qͦd pͥus ad officiũ
solum fuerat institutũ. ut dũ ꝑ
indulgentiã ꝓ maiori malo eui-¬
tando agit᷑. ipsũ qđ ei mest malũ
infirmitatis ꝑ pudicieiã coniuga¬
lẽ excuset᷑ Ꝙ de pͥma qͥd̾e institu

Expanded text:
tatis non sequitur; sine culpa non tatis non sequitur; sine culpa non operatur. In tantum enim hoc membrum corporis imperium animae non sequitur ut sicut aliquando non movetur quando vult, sic saepe etiam quando non vult moveatur. Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem institu