comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩcũq enĩ toto gñi humano sa¬
entia dĩ quasi uni filio p̃stitit
ẽade unicuiq scorũ semꝑ suo or¬
ne & dispensatione largita ẽ L
nobis moysi infirma & egena ele
tici: ut detrahant creatori quii
dũ condiderit. & legem sanxeri
Quibus nos respondebimꝰ. id quo
diximus infirma his eẽ ot egena
m̃ta qui ad ea post euangelii g
ueniret a patre. ñ tam infirma
ȩgena appellata ẽẽ elem̃ta quo
di Deniq pͥusquã xp̃i in toto
eugłm coruscharet: habuert
fulgorẽ p̃cepta legalia. Postqu
stellarũ lum̃ absconditũ ẽ. ee earũ ra¬
dui caligauerunt. ita ut apłs in alio
loco diceret Nam nec głificatũ ẽ. qđ
głificatũ fuit in hac parte. ꝓpt̃ excel¬
lentẽ głam Qd aliis ũbis nc̃ loquit᷑.
ut dicat. lex moysi quȩ ante eugłm
diues & opulenta. & clara fuit: post
aduentũ xp̃i. ad cõꝑationẽ eius quasi
infirma or egena. imminuta. atq des¬
tructa ẽ ab eo qui maior fuit salo¬

Expanded text:
Quaecumque enim toto generi humano sapientia Dei quasi uni Filio praestitit, haec eadem unicuique sanctorum semper suo ordine et dispensatione largita est. Legem nobis Moysi infirma et egena dictici, ut detrahant Creatori, quia mundum condiderit, et Legem sanxerit. Quibus nos respondebimus, id quod supra diximus, infirma his esse et egena elementa, qui ad ea post Evangelii gratiam veniret a Patre, non tam infirma et egena appellata esse elementa, quam mundi. Denique priusquam Christi in totoum coruscaret, habuerunt suum fulgorem praecepta legalia: postquastellarum lumen absconditum est, et earum radii caligaverunt, ita ut Apostolus in alio loco diceret: Nam nec glorificatum est, quod glorificatum fuit in hac parte, propter excellentem gloriam . Quod aliis verbis nunc loquitur, ut dicat, Lex Moysi quae ante Evangelium dives, et opulenta, et clara fuit, post adventum Christi ad comparationem ejus quasi infirma et egena, imminuta atque destructa est ab eo qui major fuit Salo
Abbreviated transcription (Latin):
sub lege erant quasi eẽnt ipsi suo
ge: ut eos ab idolis quibus in egipto
assueuerant. seꝑarent: Absurdũ qͥp
ẽ. moysen & cęteros confabulatori
dĩ in ea fuisse conditione: ut ñ ci¬
damus eis & p̃finitũ tempus apa
uenisse. & redẽptos eos eẽ de seri¬
te legali. & adoptionẽ filiorũ con

Expanded text:
qui sub Lege erant quasi essent ipsi sub qui sub Lege erant quasi essent ipsi sub Lege, ut eos ab idolis, quibus in Aegypto assueverant, separarent. Absurdum quippe est Moysen et caeteros confabulatores Dei in ea fuisse conditione, ut non credamus eis, et praefinitum tempus a Patre venisse, et redemptos eos esse de servitute legali
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cogniti sunt ab eo. legẽ obserua.¬
re ñ debent. ne incipiant ñ tam dm̃
colere a quo cogniti sunt. quã ad eos
reũti qui natura ñ sunt dii: Aut legẽ
ab eo: aut si cognouerunt dm̃: man¬
data legis minime cõpleuerunt:
Qd utrũq periculosũ ẽ dicere: aut
illos ñ fecisse quȩ legis sunt. ot sic cog¬
nouisse dm̃. aut ñ cognouisse dm̃ dũ
infirma & ȩgena legis elem̃ta custo¬
diunt. Qđ quidẽ sic solui potest. ut
dicamꝰ illos quomͦ paulus factus est
iudȩis iudeus ut iudeos lucrifaceret.
& inchenchris ex uoto comã totun¬
dit & nudipedalia atq caluitium
hierusolimis in templo exercuit. ut
eorum sedaret inuidiã. qui causati
de eo fuerant quod contra legem
moysi & dm̃ faceret ꝓpħarũ. ita &
scõs uiros fecisse quidem ea quȩ le
erant. sed sensũ magis secutos ẽẽ qu
litterã: qui ñ minus quã abrahas
sublato de facie uelam̃to. cupieriu
ut infirmos lucrifacerent. o his

Expanded text:
autem cogniti sunt ab eo, Legem observaautem cogniti sunt ab eo, Legem observare non debent ne incipiant non tam Deum colere a quo cogniti sunt, quam ad eos reverti qui natura non sunt dii, aut Legemab eo; aut si cognoverunt Deum, mandata Legis minime compleverunt. Quod utrumque periculosum est dicere: Aut illos non fecisse quae Legis sunt, et sic cognovisse Deum: aut non cognovisse Deum, dum infirma et egena Legis elementa custodiunt. Quod quidem sic solvi potest, ut dicamus illos, quomodo Paulus factus est Judaeis Judaeus, ut Judaeos lucrifaceret , et in Generis ex voto comam totondit , et nudipedalia atque calvitium Jerosolymis in templo exercuit, ut eorum sedaret invidiam, qui catechisati de eo fuerant, quod contra Legem Moysi, et Deum faceret prophetarum: ita et sanctos viros fecisse quidem ea quae Legis erant, sed sensum magis Legis secutos esse quam litteram. Qui non minus quam Abraham sublato de facie velamento, cupierunut infirmos lucrifacerent , et his
Abbreviated transcription (Latin):
& sustinere maiora: Eadẽ autẽ
elem̃ta. quȩ nunc infirma. & egena
appellauit. suꝑius tantũ mundi ele¬
m̃ta posuit. Et ubi elem̃ta mundi
sunt dicta: ibi ñ ẽ additũ. infirma
& ȩgena. Hic rur sũ ubi infirma
uocata sunt : mundi ut sup̃ diximꝰ
ñ ẽ tacitũ. Puto itaq quandiui quiᷤ
paruulus ẽ. nec statutũ apatre tẽpꝰ
impleuit. ut filus & heres appellari
quȩat. sub elem̃tis eũ mundi. lege uide¬
rursũ reũsus fuerit ad legẽ circũcidi
uolens & totã iudaicȩ suꝑstitionis lit¬
terã sequi: tunc quȩ pͥusei mundi
tantũ fuerant elem̃ta. infirma quoq
& egena dicunt᷑ exordia In tantũ enĩ
nichil ꝓsunt cultorib suis. ut ne hoc
quide eis exhibere ualeant quod ante
p̃stiterant. hierosolima. tẽplo. altariq
destructis Respondeat aliquis. & di¬
cat. Si lex oe p̃cepta quȩ in lege con¬
scripta sunt. infirma oc egena elem̃ta
st̃ & hi qui cognouerunt dm̃ magis

Expanded text:
et sustinere majora. Eadem autem et sustinere majora. Eadem autem elementa, quae nunc infirma et egena appellavit, superius tantum mundi elementa posuit. Et ubi elementa mundi dicta sunt, ibi non est additum infirma et egena. Hic rursum, ubi infirma vocata sunt mundi, ut supra diximus, nomen est tacitum. Puto itaque quia quandiu quis parvulus est, nec statutum a patre tempus implevit, ut filius et haeres appellari queat, sub elementis eum mundi, Lege viderursus reversus fuerit ad Legem, circumcidi volens, et totam Judaicae superstitionis litteram sequi, tunc quae prius ei mundi tantum fuerant elementa, infirma quoque et egena dicuntur exordia. Intantum enim nihil prosunt cultoribus suis, ut ne hoc quidem eis exhibere valeant quod ante praestiterant, Jerosolyma, templo altarique destructis. Respondeat aliquis, et dicat: Si lex et praecepta quae in Lege conscripta sunt, infirma et egena elementa sunt, et hi qui cognoverunt Deum, magis
Abbreviated transcription (Latin):
E geninte Postula a me.
& dabo tibi gentes hereditatẽ tuã: & pos¬
sessionẽ tuã tminos t̃rȩ. Qd̃ autẽ in
hoc loco dicimus: in cȩteris quoq ob¬
seruare debemus. de toto gñe hominũ.
singulari numero cdisputari. Om̃s
enĩ credentes. unũ sumꝰ in xp̃o iħu.
&e m̃bra corporis eius. & in ꝑfectum
uirũ redacti. illũ habemꝰ caput. qui a
uistis his qui natura ñ erant dii. nc̃
uͦ cognoscentes dm̃. magis autẽ cogniti
ab eo quomͦ conũtimini iterũ ad m¬
firma or egena elem̃ta quib rursũ
seruire uultis: Galathas quos ab
idolorũ cultu. ad fide dĩ ueri transtu¬
lerat. arguit quomͦ idolis derelictis
qui natura ñ erant dii. &r cognoscen¬
tes dm̃ magis autẽ cogniti ab eo. sp̃u
quoq adoptionis accepto. rursũ qͣsi
pariuili & sub tutorib & pedagogo
eẽ cupientes. ad infirma pauꝑtmaᷤ
reũtantur elem̃ta. quȩ ppterea infir¬
mo & pauꝑi sensu popło data sunt
in deserto: quia ñ poterant acciꝑe

Expanded text:
ostula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Quod autem in hoc loco dicimus, in caeteris quoque observare debemus, de toto genere hominum singulari numero disputari. Omnes enim credentes, unum sumus in Christo Jesu, et membra corporis ejus, et in perfectum virum redacti, illum habemus caput, quia cum servistis his qui natura non erant dii. Nunc vero cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus rursum servire vultis? Galatas quod ab idolorum cultu ad fidem Dei veri transtulerunt, arguit, quomodo idolis derequi natura non erant dii: Et cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, spiritu quoque adoptionis accepto, rursum quasi parvuli, et sub tutoribus et paedagogo esse cupientes, ad infirma et pauperrima revertantur elementa, quae propterea infirmo et pauperi sensu populo data sunt in deserto, quia non poterant accipere
Abbreviated transcription (Latin):
seruitute elem̃torũ mundi & tutorũ
potestate ẽẽ desistimꝰ. Quomꝰ autẽ inter
redimere & emere. quid int̾ẽẽt ostendi¬
mus sic quid sit int̃ acciꝑe &r reciꝑe¬
filii dĩ misit ds sp̃m filii sui in corda
nr̃a clamantẽ. abba pat̃ M Aanifeste
apłspaulustres sp̃s nominat: spm̃ filii
sunt. qui ẽ in uobis. Aliũ autẽ spm̃ scm̃

Expanded text:
servitute elementorum mundi et tutorum servitute elementorum mundi et tutorum potestate esse desistimus. Quomodo autem inter redimere et emere quid interesset, ostendimus, sic quid sit inter accipere, et recipefilii Dei, misit Deus spiritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, Pater. Manifeste apostolus Paulus tres spiritus nominat, Spiritum Filii sunt, qui est in vobis . Alium autem sanc
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ: tam̃ sciendũ aliud apud grecos
minib habetur. Anmos enĩ dr̃
ille qui sine lege ẽ. &r nullo iure
constringitur: adikoc uͦ iniquus
siue in iustus. Unde oc ipse apłs in
alio loco. cũ ñ ẽẽm ait sine lege: sed
in lege eẽm xp̃i Et certe in hoc qͦq
testimonio. a Nooos in greco scrip¬
tũ ẽ. Et qui hic bene int̾pretatus
ẽ. potuit idem uerbũ. & ibi similit̃
int̃pretari nͥ eũ ambiguitas fefellis¬
set Alius uͦ ipsũ uerbũ redimeret. Acutius
intuet᷑ & dicit eos significari redẽptos qui
pͥmũ de di parte fuerint. & postea ẽẽ ces¬
sauerint.: illos uͦ qui sub lege ñ fuerint.
ñ tã redimi quã emi Unde & ad chorin
thios. in quib audiebat᷑ fornicatio & talis
fornicatio quȩ nec int̃ gentes quidem: scri-¬
bitur. Precio empti estis. ñ redẽpti. Sub
lege quippe ñ fuerant. Recipimꝰ gͥ ad¬
optionẽ filiorũ di : & redẽpti a xp̃o sub

Expanded text:
tus est ; tamen sciendum aliud apud Graecos tus est ; tamen sciendum aliud apud Graecos minibus habetur. Ἄνομος enim dicitur ille, qui sine lege est, et nullo 450 jure constringitur. Ἄδικος vero iniquus, sive injustus. Unde et ipse Apostolus in alio loco: cum non essem, ait, sine Lege Dei; sed in Lege essem Christi : et certe in hoc quoque testimonio ἄνομος in Graeco scriptum est; et qui hic bene interpretatus est, potuit idem verbum et ibi similiter interpretari: nisi eum ambiguitas fefellisset. Alius vero ipsum verbum, redimeret, acutius intuebitur; et dicet eos significari redemptos, qui primum de Dei parte fuerint, et postea esse cessaverint: illos vero qui sub Lege non fuerint, non tam redimi, quam emi. Unde thios, in quibus audiebatur fornicatio, et talis fornicatio quae ne inter Gentes quidem , scribitur: Pretio empti estis, non redempti: sub Lege quippe non fuerant. Recipimus igitur adoptionem filiorum Dei: et redempti a Christo, sub
Abbreviated transcription (Latin):
gñari Qd nequaꝗͣ intelligens
es baptista: eũ ad lauachrũ
hiat accedere dicens Ego a te
debeo baptirzari. Et statim sacram̃tũ
plere omẽm iustitiã: ne qui ob homi¬
nũ salutẽ uenerat. aliqͥd de conũsatio¬
ne hominũ p̃teriret Querat qͥspiã.
& dicat. Si ideo sub lege factus ẽ. ut
eos qͥ sub lege erant redimeret. qđ ui¬
delicet impossibile fuerit redimi eos
qui erant sub lege. nͥ factus funsset ipse
sub lege: aut sine lege factus ẽ. ut re¬
dimeret eos qui sub lege ñ erant. aut
si ñ ẽ factus ipse sine lege: ñ redemit
eos qui sub lege ñ fuerant. Quod si pos¬
sibile erat. eos qͥsine lege erant redi¬
mi. ita ut sine lege ipse ñ fieret: ergo
suꝑflue sub lege factus ẽ. ut redime¬
ret eos qui sub lege erant. Breuit̃ sol¬
uit hanc questionẽ. siquis illo utat᷑
exemplo. & cũ his qui sine lege erant
reputatus ẽ. Nam licet in latinis co¬
dicibus ꝓpt̾ simplicitatẽ int̃pretũ
male editũ sit & cũ iniquis reputa¬

Expanded text:
ari. Quod nequaquam intelligens Joannes Baptista, eum ad lavacrum prohibebat accedere, dicens: Ego a te debeo baptizari . Et statim sacramentumplere omnem justitiam, ne qui ob hominum salutem venerat, aliquid de conversatione hominum praeteriret. Quaerat quispiam, et dicat: Si ideo sub Lege factus est, ut eos qui sub Lege erant, redimeret: quod videlicet impossibile fuerit redimi eos qui erant sub Lege, nisi factus fuisset ipse sub Lege: aut sine Lege factus est, ut redimeret eos, qui sub Lege non erant: aut si non est factus ipse sine Lege, non redimit eos qui sub Lege non fuerant. Quod si possibile erat eos qui sine Lege erant, redimi; ita ut sine Lege ipse non fieret: ergo superflue sub Lege factus est; ut redimeret eos qui sub Lege erant. Breviter solvet hanc quaestionem, si quis illo utatur exemplo: et cum his qui sine Lege erant, reputatus est. Nam licet in Latinis codicibus propter simplicitatem interpretum male editum sit: Et cum iniquis reputa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipit hoc: qui cdixerat ñ ẽẽ iurandũ
Siñ uiramꝰ: nec patrẽ quidẽ quẽ piam
nominemꝰ Si de patre int̃pretabim̃
alit̃: & de urando alit̃ sentire cogemꝰ
ñ magnȩ uocis emissio. sed scientiȩ intel¬
ligatuto dogmatũ magnitudo. Nlam
in exodo. respondit dñs ad moysen. qͥd
clamas ad me: cũ penitus moysi uox
nulla p̃cesserit. Uerũ cõpunctum
conapopło lacrimabiliter ingemi¬
scens seriptura clamorẽ uocauit Quo¬

Expanded text:
praecepit hoc qui dixerat non esse jurandum . praecepit hoc qui dixerat non esse jurandum . Si non juramus, nec patrem quidem quempiam nominemus. Si de patre interpretabimur aliter, et de jurando aliter sentire cogemurnon 452 magnae vocis emissio, sed scientiae intelligatur et dogmatum magnitudo. Nam et in Exodo respondit Dominus ad Moysen: Quid clamas ad me ? cum penitus Moysi vox nulla praecesserit. Verum compunctum cor et pro populo lacrymabiliter ingemiscens, Scriptura clamorem vocavit. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ tuũ regi da: & iustitiã tuã fil
ta st̃. & indifferent̃ idem sp̃s ob na
societatem. nunc patris dr̃ ẽẽ. Nc̃ f
nos iam ñ ẽẽ sub lege. sed sub gr̃a d
iħu: tali fine concludit. Supius cͥ¬
rat ut adoptionẽ filiorũ recipemi
nc̃ dĩ ẽẽ nos filios ex sp̃u ꝓbat. que
habemus in nobis. Nunquã enĩ i
Auderemus dicere pat̃ nr̃ qui es
cȩlis. scĩficetur nom̃ tuũ nͥ de cons¬
entia sp̃s habitantis in nobis &x ml¬
na sensuũ & dogmatũ uoce clama
abbapat̃. Abba hebraicũ ẽ: id ipli
significans quod pat̃ Et hanc cons¬
tudinẽ plurib locis scriptura con¬
uat. ut hebraicũ uerbũ. cũ int̃prꝰ¬
tione sua ponat. Bartimeus. filis
mei: ãser diuitiȩ : tabita. dorcͥas
in genesi. mẽsecħ. uernaculus & s̃
his similia. Cum autem abba pis
d̃ nͥ dm̃: nescio qua licentia in mona¬
sterus uel uocemꝰ hoc nomine alios. uel
uocari nos ad quiescamꝰ. Et certe ipse

Expanded text:
cium tuum regi da, et potentiam tuam filio iata sunt: et indifferenter idem Spiritus ob naturae societatem, nunc Patris dicitur esse, nunos jam non esse sub Lege, sed sub gratia Domini Jesu, tali fine concludit. Superius dixerat, ut adoptionem filiorum reciperemus: nunc Dei esse nos filios, ex spiritu probat quem habemus in nobis. Numquam enim, inquit, auderemus dicere: Pater noster qui es in coelis: Sanctificetur nomen tuum, nisi de conscientia Spiritus habitantis in nobis, et magna sensuum et dogmatum voce clamante: Abba, Pater . Abba Hebraicum est, idipsum significans quod et Pater. Et hanc consuetudinem in pluribus locis Scriptura conservat, ut Hebraicum verbum cum interpretatione sua ponat. Bartimeus, filius Timei. Aser, divitiae. Tabitha, Dorcas : et in Genesi, Mesech, vernaculus , et caetera his similia. Cum autem Abba Pater dum nisi Deum , nescio qua licentia in monasteriis vel vocemus hoc nomine alios, vel vocari nos acquiescamus. Et certe ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dicet ñ eosdẽ uidaicȩ obseruation
dies eẽ quos nr̃os. Nos enĩ ñ axin¬
rũ pascha celebramꝰ. sed resurres¬
nis &c erucis. nec sept̃ẽ iuxta mor
isrł numeramꝰ ebdomadas in per¬
coste. sed sp̃s sc̃i ueneram᷑ aduen
Et ne inordinata congregatio¬
puli. fidẽ minueret in xp̃o: ꝓpt̃
dies aliqui constituti sunt. ut in
om̃s parit̃ ueniremꝰ ñ quo cȩlebi¬
or sit dies illa qua conuenimꝰ
ni acutius respondere conatu
lud affirmat. om̃s dies ȩquali¬

Expanded text:
daicae observationis dies esse quos nostros. Nos enim non azymorum pascha celebramus, sed resurrectionis et crucis. Nec septem juxta morem Israel numeramus hebdomadas in Pentecoste, sed Spiritus sancti veneramur adventum. Et ne inordinata congregatio populi fidem minueret in Christo, propterea dies aliqui constituti sunt, ut in unum omnes pariter veniremus. Non quo celebrior sit dies illa qua convenimusquaestioni acutius respondere conatur, illud affirmat, omnes dies aequal
Abbreviated transcription (Latin):
pat ñ serm cȩpistis eẽ sed filii. qui
Anichil differebatis a seruo cũ
cõ ntura quide dñi. sed sub tutori¬
bus Ac torib paruuli degebatis Qd
sifla estis consequent̃ uobis debetur
heroditas ut quomͦ sp̃m filii dĩ acci¬
pientes facti estis filii dĩ: ita in liber¬
tatẽ d seruitute mutati. heredes si¬
tis ei erede patris xp̃o iħi. qui ex

Expanded text:
Pater, non servi coepistis esse, sed filii. Quia ante nihil differebatis a servo cum essetis natura quidem Dei; sed sub tutoribus et actoribus parvuli degebatis: quod si filii estis, consequenter vobis debetur haereditas, ut quomodo spiritum Filii Dei accipientes, facti estis filii Dei: ita in libertatem de servitute mutati, haeredes sitis cum haerede Patris Christo Jesu, qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Se causa laborat magister.
cũ ipse ꝓocat ad maiora discipulos:
& illi tetro lapsi adminora & humi¬
lia repoluuntur.
Estote sicut ego: quia & ego sicut
uos. Qđ dicit tale ẽ. Quomͦ ego
uobis  firmis. sũ factus infirmus o

Expanded text:
vobis. Sine causa laborat magister, vobis. Sine causa laborat magister, cum ipse provocat ad majora discipulos, et illi retro lapsi ad minora et humilia revolvuntur. Estote sicut et ego, quia et ego sicut vos. Quod dicit tale est, quomodo ego vobis infirmis sum factus infirmus,
Abbreviated transcription (Latin):
do orationũ suarũ offerre sacrificiũ
Inotus enĩ quisq ẽ qui saltim hȩc pau¬
ca quȩ statuta sunt. uel orandi tẽpora.
uel ieiunandi semꝑ exerceat: Itaq
sicut nob̾ licet uel ieiunare semꝑ. uel
semꝑorare. & diem dñicũ accepto dñi
corpore indesinent̃ cȩlebrare gauden¬
tib ñ ita o iudeis fas ẽ om̃i tempore
ninolare agnũ. pentecosten agere.
anacula figere. ieiunare cotidie:
Satis il caute int̃ auc toritatẽ apłi is
ot sci hominis lenitatẽ: ũba modera¬
tus ẽ inferens. Timeo uos. ne forte sine
cansa laborauerim in uobis. Si enim
abrupte condemnare uoluisset: dixis¬
set uteq: Timeo uos: sine causa enim
laboram in uobis. Nc̃ autẽ uidens eos
zelũ cħ habere. sed ñ scdm scientiam:
nec penitus eorũ desꝑauit salutem. qui
pio fucuit errore decepti. nec rursũ
in rep̃hensos reliquit. ne & ipsis ꝑseue¬
randi merrore. & cȩt̃is occasionem si¬
milit̃ tribueret errandi Timeo autẽ
uospofipro eo quod ẽ timeo de

Expanded text:
ationum suarum offerre sacrificium. Quotus enim quisque est, qui saltem haec pauca quae statuta sunt, vel orandi tempora, vel jejunandi semper exerceat? Itaque sicut nobis licet vel jejunare semper, vel semper orare, et diem Dominicam accepto Domini corpore indesinenter celebrare gaudentibus: non ita et Judaeis fas est omni tempore immolare agnum, Pentecostem agere, tabernacula figere, jejunare quotidie. Satis vero caute inter auctoritatem Apostoli, et sancti hominis lenitatem verba moderatus est, inferens: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Si enim abrupte condemnare voluisset, dixisset utique: Timeo vos: sine causa enim laboravi in vobis. Nunc autem videns eos zelum Dei habere, sed non secundum scientiam, nec penitus eorum desperavit salutem, qui pio fuerant errore decepti, nec rursum irreprehensos reliquit, ne et ipsis perseverandi in errore, et caeteris occasionem similiter tribueret errandi. Timeo autem vos, posuit, pro eo quod est, timeo de
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ hominis: dimittetur ei  Hoc ideo:
quia multi ꝑ imꝑitiã scripturarum.
qđ & firmianus in octauo ad deme¬
trianũ epłarũ libro facit. asserunt
sp̃m sc̃m sepe patrem sepe filiũ nomi¬
nari. Et cũ ꝑspicue intrinitate cre¬
damꝰ: t̃tiã ꝑsonã auferentes. ñ substan¬
tiam eius uolunt eẽ sed nom̃ Ne au¬
tẽ longũ faciã. ñ enĩ dialogus sed cõ

Expanded text:
futuro dimittetur et . Hoc ideo: quia multi per imperitiam Scripturarum quod et Firmianus in octavo ad Demetrianum Epistolarum libro facit asserunt Spiritum sanctum saepe Patrem, saepe Filium nominari. Et cum perspicue in Trinitate credamus, tertiam personam auferentes, non substantiam ejus volunt esse, sed nomen. Ne autem longum faciam non enim dialogus, sed 451
Abbreviated transcription (Latin):
ne auferas ame: redde mͥ lȩcitiam
salutaris tui. & sp̃u pͥncipali confi¬
ma me Principałe sp̃m patrẽ appe¬
lat: quia filius ex patre. & ñ pater
filio: Sp̃m autẽ rectũ ueritatis ato¬

Expanded text:
ne auferas a me. Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Principalem spiritum, Patrem appellat: quia Filius ex Patre, et non Pater ex Filio. Spiritum autem rectum, veritatis at
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil me inquit lesistis Ledit disci¬
pulus magistrũ. si ꝑ negligentiã suã
p̃cepta eius. laborẽq disꝑdat. Non lese¬
rant galathȩ apłm: usq in p̃sens tẽpu
eugłm eius ac mandata seruantes
Aut certe ita: Quando uob̾ pͥmũ euan¬
geliũ annuntiaui. & ꝓpt̃ infirmita¬
tẽ carnis ur̃ȩ. quia ñ poteratis sacra¬
m̃ta susciꝑe. maiora. p̃clicaui uobis
quasi paruulis. & me ipsũ infirmũ
eẽ simulaui. ut uos infirmos lucrifa¬
cerem ñne quasi angłm suscepistis me.
humilẽ atq deiectũ simiłẽ dĩ filio
putaueritis. quomͦ ad maiora uos
ꝓuocans. ledor a nobis: Ferpendo
borẽ meũ. ec dispensationẽ illã qua
me paruulũ eẽ simulauerã. irrito
oꝑe ñc̃ lugens Per infirmitatẽ aut
carnis ñ suȩ sed audientiũ. galathis
paulus annuntiat: qui ñ pot̾ant co¬
nẽ subiccre ũbo dĩ sed quasi carno¬

Expanded text:
Nihil me, inquit, laesistis. Laedit disciNihil me, inquit, laesistis. Laedit discipulus magistrum, si per negligentiam suam praecepta ejus laboremque disperdat. Non laeserant Galatae Apostolum, usque in praesens tempus Evangelium ejus ac mandata servantes. Aut certe ita: Quando vobis primum Evangelium annuntiavi; et propter infirmitatem carnis vestrae, quia non poteratis sacramenta suscipere majora, praedicavi vobis quasi parvulis, et meipsum infirmum esse simulavi, ut vos infirmos lucrifacerem: nonne quasi angelum suscepistis me, humilem atque dejectum similem Dei Filio putaveritis: quomodo ad majora vos provocans laedor a vobis, perdendoillam, qua me parvulum esse simulaveram, irrito opere nunc lugetis? Per infirmitatem autem carnis non suae, sed audientium, Galatis Paulus annuntiat: qui non poterant carnem subjicere verbo Dei, sed quasi car
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑiori sententiȩ iunge qđ seqͥtur.
Qd ut manifestio ͣr sit. ordo iste quem
fingimꝰ. Obsecro uos fr̃s: estote sic̃
or ego quia or ego sic̃ uos. Simile ẽ
huic illud Rogamꝰ ꝓ xp̃o reconci
liamini do. Necñ alibi Obseero pͥmũ
om̃iũ fieri dep̃cationes: orationes. postu¬
lationes. grãrũ actiones. Petri quoq
ũba dicentis. Seniores in uobis rogo.
consenior ipse & testis passionũ xp̃i
Quȩ quidẽ & nos ad humilitatẽ ꝓuo¬
cant. & suꝑciliũ decutiunt ep̃orũ:
qui uelut in aliqua sublimi specula
constituti. uix dignant᷑ uidere mor.¬
tales. & alloqͥ conseruos suos Discant
ab apło errantes & insipientes galatͥas.
fr̃s uocari Piscant post increpationẽ
blanda ũba dicentis õbsecro uos. Qd
autẽ obsecrat. illud ẽ: ut imitatores
eiussint sicut ipse xp̃i Immo ut p̃sen¬
tẽ locũ sequar nichil ẽ grande qđ
postulat: ut quomͦ ipse ꝓpt̃ illos de
maiori factus ẽ minor. sic illi
aminorib ad maiora conscendant

Expanded text:
iori sententiae junge quod sequitur, quod ut fiat manifestius, sit ordo iste quem fingimus: Obsecro vos, fratres, estote sicut et ego, quia et ego sicut vos. Simile est huic illud: Rogamus pro Chriamini Deo . Nec non et alibi: Obsecro primum omnium fieri deprecationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones . Petri quoque verba dicentis: Seniores in vobis rogo consenior ipse, et testis passionum Christi . Quae quidem et nos ad humilitatem provocant, et supercilium decutiunt episcoporum, qui velut in aliqua sublimi specula constituti, vix dignantur videre mortales, et alloqui conservos suos. Discant ab Apostolo, 459 errantes et insipientes Galatas fratres vocari. Discant post increpationem blanda verba dicentis: Obsecro vos . Quod autem obsecrat, illud est, ut imitatores ejus sint, sicut ipse Christi; immo ut praesentem locum sequar, nihil est grande quod postulat: ut quomodo ipse propter illos de majori factus est minor: sic illi a minoribus ad majora conscendant.
Abbreviated transcription (Latin):
angłs qui dictus ẽẽ fuerat in ꝓpħa:
ex sua ꝑsona audebat loqui. hȩc
dicit clñs om̃ps. Manũ mediatoris.
potentiam & uirtutẽ eius debemus
accipere. qui eũ sedm dm̃ unũ sit
ipse cũ patre. scdm mediatoris offi¬
cium. alius ab eo intelligitur. Quia
uͥ lec tionis ordo confusus ẽ & hyꝑ¬
baton pturbatur: sic nobis redden¬
dus uidetur Lex posita ẽ ꝑ angłos
in manu mediatoris ꝓpt̃ transgres¬
siones. ordinata ꝑ angłos. donec uenis
sem̃ cui repmissũ erat. Sem̃ autẽ ha
dubiũ quin xp̃m significet: qui ex
hei quoq pͥncipio cõpbatur ẽẽ filus
ab raham. scriptura referente Libe
gñationis iħu xp̃i filii dauid. fili

Expanded text:
angelus qui esse dictus fuerat in propheta, angelus qui esse dictus fuerat in propheta, ex sua persona audebat loqui: Haec dicit Dominus omnipotens. Manum mediatoris, potentiam et virtutem ejus debemus accipere. Qui cum secundum Deum, unum sit ipse cum Patre, secundum mediatoris officium alius ab eo intelligitur. Quia vero lectionis ordo confusus est, et hyperbato perturbatur, sic nobis reddendus videtur: Lex posita est per angelos in manu mediatoris, propter transgressiones ordinata per angelos, donec veniret semen cui repromissum erat. Semen autem haud dubium quin Christum significet, qui ex Matthaei quoque principio comprobatur esse filius Abraham, Scriptura referente: Liber generationis Jesu Christi filii David, fili
Abbreviated transcription (Latin):
etiã illa quȩ ꝑ moysen duro popło
quasi iugũ legis imposita sunt Scri¬
bitur & ad timotheum. U nus enim
nũ corpus assumeret. & eẽt apud
patrem in pͥncipio uerbũ ds. ad om̃s
scõs ad quos factus ẽ sermo di. enoc
uidelicet & noe. abraham. isaac &
iacob oc postea moysen. & cunctosꝑ
pħas quos scriptura cõmemorat: sine
additam̃to hominis quem necdũ assũp¬
muncupabatur. Quod autẽ ait. lex
ordinata ꝑ angłos. hoc uult intelli¬
gi: quod i om̃i ueteri testam̃to. ubi
angelus pͥmũ uisus refertur. & postea
quasi ds̃ loquens inducitur: angłs
quidem uere ex ministris pluribus
quicũq sit usus. sed in illo mediator
loquatur qui dicat Ego sũ ds abra¬
ham ds isaac. ds̃ iacob. Nec mirum.
si ds̃ loquatur in angłis: cũ etiam
ꝑ angłos in hominibus loquatur dñ
in ppħis. dicente aggeo. & ait angłs
qui loquebatur in me. ac deincepsin¬
ferente. hec dicit dñs om̃ps. Neq enĩ

Expanded text:
etiam illa quae per Moysen duro populo etiam illa quae per Moysen duro populo quasi jugum Legis imposita sunt . Scribitur et ad Timotheum: Unus enim Dnum corpus assumeret, et esset apud Patrem in principio Deus Verbum, ad omnes sanctos ad quos factus est sermo Dei, Enoch videlicet, Noe, Abraham, Isaac, et Jacob, et postea Moysen et cunctos Prophetas, quos Scriptura commemorat, sine additamento hominis, quem necdum assumpnuncupatur. Quod autem ait: Lex ordinata per angelos, hoc vult intelligi, quod in omni veteri Testamento, ubi angelus primum visus refertur, et postea quasi Deus loquens inducitur: Angelus quidem vere ex ministris pluribus quicumque sit visus, sed iloquebatur, qui dicit: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob. Nec enim mirum si Deus loquatur in angelis, cum etiam per angelos qui in hominibus sunt loquatur Dominus in prophetis, dicente Aggeo: Et ait angelus qui loquebatur in me ; ac deinceps inferente: Haec dicit Dominus omnipotens. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. in sequentib ipse sibi ꝓponit: &¬
explicat dicens
Quid gͥ lex: Propt̃ transgres¬
siones posita ẽ: donec ueniret sem̃
cui ꝓmissũ erat. ordinata ꝑ angłos
in manu mechatoris. Mediator
autẽ uniꝰ ñ ẽ: ds̃ autẽ unus ẽ
Quia manente reꝑmissione quȩ
facta fuerat ad abraham: Lex postea
data ꝑ moysen frustra uidebatur il¬
lata: cur data sit explicat. Propter
transgressiones inquit Post offensã
enĩ in heremo popłi. post adoratũ
uitulũ & murmur in dm̃. lex trans¬
gressiones ꝓhibitura successit Iusto
quippe lex ñ ẽ posita: iniquis autẽ
& ñ subditis impiis or peccatoribus.
Et ut altius repetã: post idolatriam
cui in egipto fuerant mancipati. ita
eduxert̃ te de t̾ra egipti. ritus colen¬
di dm̃ &r delinquentium pęna sanci¬
ta ẽ in manu mediatoris xp̃i iħu:
quia om̃a ꝑ ipsũ facta sunt & sine
ipso factã ẽ nichil. ñ solũ celũ. t̾ra
mare ox uniũsa que cernimus. sed

Expanded text:
nem, in sequentibus ipse sibi proponit, et nem, in sequentibus ipse sibi proponit, et explicat, dicens Quid igitur lex? propter transgressiones posita est, donec veniret semen, cui promissum erat: ordiin manu mediatoris, Mediator autem unius non est, Deus autem unus est. Quia manente repromissione, quae facta fuerat ad Abraham, Lex postea data per Moysen frustra videbatur illata, cur data sit explicat: propter transgressiones, inquit. Post offensam enim in eremo populi, post adoratum vitulum, et murmur in Dominum, Lex transgressiones prohibitura successit. Justo quippe lex non 441 est posita, iniquis autem et non subjectis, impiis et peccatoribus : et ut altius repetam, post idololatriam, cui in Aegypto fuerant mancipati, ita eduxerunt te de terra Aegypti, ritus colendi Deum et delinquentium poena sancita est in manu mediatoris Christi Jesu, quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil: non solum coelum, terra, mare et universa quae cernimus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
isrł in legis oꝑa manũ suã. & eam pro¬
pħarũ & ipsius saluatoris pollutã cruo¬
re subtraxerit: postea uͦ pruperit popłs
les fuerat dissipatus. ut fieret unꝰ grex
ox unꝰ pastor. & eẽt gła &r honor ot pax
om̃i oꝑanti bonũ iudeo pͥmũ & greco.
Simplex autẽ sensus qui in hoc loco
texitur hanc uim habet. ut doceat
apłs ñ posse ꝑ legem quȩ postea data
ẽ. repmissiones quȩ antea factae sunt e¬
ad alham ante qua dringentos
xxxAmos date sint. qđ benedicerent᷑
in illo uniũsȩ nationes: legis autẽ ob¬
seruatio qđ qui fecisset eã uiueret in
ea post quadringentos & xxx annos
moysi data sit in monte synai Econtra¬
rio hic dici poterat. Quid gͦ necesse
fuit legẽ pꝰ tantũ tempus repinissio.¬
nis d.cũ oe data lege. suspĩcio des¬
truelsponsionis potuerit ab oriri¬
& manente repmissione ñ ꝑfutura lex
data sit: Quã p̃uidens apłs quȩstio¬

Expanded text:
Israel in Legis opere manum suam, et eam proIsrael in Legis opere manum suam, et eam prophetarum, et ipsius Salvatoris pollutam cruore contraxerit. Postea vero proruperit populules fuerat dissipatus, ut fieret unus grex et unus pastor, et esset gloria, et honor, et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et GraecSimplex autem sensus, qui est in hoc loco textus, talem vim habet, ut docet Apostolus, non posse per legem quae postea data est, repromissio, nec quae antea facta sunt Abraham ante quadringentos triginta annos datae sint, quod benedicerentur in illo universae nationes. Legis autem observatio, quod qui fecisset eam, viveret in ea, post quadringentos triginta annos Moysi data sit in monte Sina. Econtrario hic dici poterat: Quid ergo necesse fuit Legem post tantum tempus repromissionis dari, cum et data Lege, suspicio destructae sponsionis potuerit  A manente repromissione, non profutura lex data sit; quam praevidens Apostolus quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pretũ trans latione contuleri
inueniet ubi testam̃tũ scriptũ em
ñ testam̃tũ sonare. sed pactũ. quo
hebreo sermone dicitur beritħ
de manifestũ ẽ. id fecisse apłm qu
ꝓmisit. nec reconditis ad galatha
usum eẽ sensibus. sed cotidianis &
libus. & quȩ possent nisi p̃misisse
scđm hominẽ dico. prudentib
plicere. Supputandi in hoc loci
anni ab eo tempore quo dñs loc
gis latorem moy sen. utrum qud¬
genti triginta sint: uel quomͦ ingenesi
ipsi abrahȩ dñs polliceatur. qđ post
qua dringentos annos de t̾ra seruitutiᷤᷤ
filii ens exituri sint. Non enĩ parua
res ẽ or a multis quęsita: nescio an ab
aliquo sit inuenta. Nlud etiam quod
in eode libro de thamar:& de duob
pariuulis eius legitur. qđ scilicet pͥmus
qui dr̃zara miserit manũ suã. & ob¬
stetrix ligauerit ei coccinũ. & dehinc
illo manũ intrinsecus retrahente. po
sterior qui phares uocatur ꝑrexerit.
p̃senti loco congruit: qd ostenderit

Expanded text:
interpretum translatione contulerit, inveniet ubi testamentum scriptum est, non testamentum sonare, sed pactum, quod Hebraeo sermone dicitur BERITH  . Unde manifestum est, id fecisse Apostolum quod promisit, nec reconditis ad Galatas usum esse sensibus, sed quotidianis, et vilibus, et quae possent nisi praemisisset, secundum hominem dico  prudentibus displicere. Supputandi in hoc loco anni ab eo tempore quo Dominus aegislatorem Moysen: utrum quadringenti triginta sint, vel quomodo in Genesi ipsi Abrahae Dominus polliceatur, quod post quadringentos annos de terra servitutis filii ejus exituri sint. Non enim parva res est, et a multis quaesita, nescio an ab aliquo 440 sit inventa. Illud etiam quod in eodem libro de Thamar et duobus ejus parvulis legitur , quod scilicet primus qui dicitur Zara, miserit manum suam, et obstetrix ligaverit ei coccinum, et dehinc illo manum intrinsecus retrahente, manum posterior, qui Phares vocatur, porrexerit, praesenti loco congruit, quod ostenderit
Abbreviated transcription (Latin):
quia necdũ dĩfilii caꝑe ad nos potera¬
mus aduentũ. erudiebam in mundo
Non nulli eos eẽ angłos arbitrant᷑. qui
.iiͦiͬ. mundi elem̃tis p̃sideant. t̃rȩ ui¬
delicet. aquȩ. igni oc aeri: & necesse
eẽ ut pͥus quã quis credat in xp̃o illis
arbitris gubernetur. Elem̃ta mun¬
di cęlũ. & t̾rã. & ea quȩ intra hȩc st̃
pleriq appellata putant: qđ uidelicet
solẽ lunã maris siluarũ & montiũ deoꝰ.
ot sapientes greciȩ & barbarȩ nationes.
mur: intelligentes ea creaturas eẽ. ñ nu¬
rẽ qͥ sapientiȩ pͥncipiũ ẽ. suscipiamꝰ
Deniq ad eos qͥ iã deberent eẽ ꝑfecti.
& ueritate neglecta. ad huc discipli¬
narũ pͥncipiis inherebant: scribit in
epła ad hebreos apłs. Et enĩ cũ debe¬
retis eẽ magistri ꝓpt̃ tẽpus: rursũ
necesse habetis. ut doceamini quȩ
sint elem̃ta pͥncipii sermonũ dĩ
Econtͣrio nobis obici potest: qđ ad

Expanded text:
quia necdum Dei Filii capere ad nos poteraquia necdum Dei Filii capere ad nos poteramus adventum, erudiebamur in medio. Nonnulli eos esse angelos arbitrantur, qui quatuor mundi elementis praesideant: terrae videlicet, aquae, igni, et aeri: et necesse esse, ut priusquam quis credat in Christo, illis arbitris gubernetur. Elementa mundi coelum et terram, et ea quae intra haec sunt, plerique appellata putant: quod videlicet solem, lunam, maria, silvarum, et montium deos, et sapientes Graeciae, et Barbarae nationes, mur, intelligentes ea creaturas esse, non nurem, qui sapientiae principium est, suscipiamus. Denique ad eos qui jam deberent esse perfecti, et veritate neglecta, 448 adhuc disciplinarum principiis inhaerebant, scribit in Epistola ad Hebraeos Apostolus: Etenim cum deberetis esse magistri propter tempus, rursum necesse habetis ut doceamini quae sint elementa principii sermonum Dei . Econtrario nobis objici potest, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ec eruet eos Rec te hi sub tutorib
oc actoribus eẽ dñr: qui habentes sp̃m
timoris. necdũ meruert̃ sp̃m lib̾tatiᷤ
ot adoptionis accipere. Aetas enim
infantiȩ ad peccata formidat: peda¬
gogũ metuit. ñ c̃fidit ẽẽ se liberã.li¬
cet ꝑ naturã dña sit. Et scđm utrãq
intelligentiã qua tutores & actores
uel ꝓphas uel angłos diximꝰ. paruu¬
lus iste tandiu sub actorib ẽ atq tu¬
torib donec legitimũ ꝑfecti iuri
spacio t̃minat᷑ ĩta ad humani gñis
ꝑfectionẽ xp̃i reputatur aduentus
Statim ut ille uenerit. or om̃s in uirũ
ꝑfectũ creuerimꝰ: pedagogus a nob̾
tutorq discedunt. Tc̃ auctoritate
cdñi et hereditatis possessione ꝑfrum̃:
in quȩ prius nati. putabam̾ quodã
mͦ alieni
Ita & nos cũ eẽmꝰ paruuli: sub ele¬
m̃tis huiꝰ mundi eramꝰ seruientes
Elem̃ta mundi. eosdẽ quos supͣ tu¬
tores & actores dixerat appellauit:
quod sub ipsis primũ p̃sidib constituti

Expanded text:
us a patre. Recte hi sub tutoribus et actoribus esse dicuntur, qui habentes spiritum timoris, necdum meruerunt spiritum libertatis et adoptionis accipere. Aetas enim infantiae ad peccata formidat, paedagogum metuit, non confidit esse se liberam. Licet per naturam dominus sit, et secundum utramque intelligeac prophetas vel angelos diximus, parvulus iste tandiu sub actoribus est atque tutoribus, donec legitimum perfecti viri spatio terminatur. Ita ad humani generis perfectionem Christi reputabatur adventus. Statim ut ille venerit, et omnes in virum perfectum creverimus, paedagogus a nobis tutorque discedunt: tunc auctoritate Domini, et haereditatis possessione perfruemur, in qua prius nati, mur alieni. Ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes. Elementa mundi, eosdem quos supra tutores et actores dixerat, appellavit: quod sub ipsis primum praesidibus constituti,
Abbreviated transcription (Latin):
chit. scdm tͣditionẽ hominũ. & in a
deceptionẽ.: ostendit ñ eade elem̃it
ad colosenses & ad galathas nomi¬
nari Ab his quippe elem̃tis. posto
uenerit tẽporis plenitudo redim¬
mur. & ad maiora gradientes ado¬
tionẽ recipimꝰ filioꝵ: ab illis uͦ nic
tale dicitur quid sequatur. sed sim¬
plicit̃ elem̃ta ꝓ litteris accipiunt᷑
sillabȩ iungant᷑ & noĩa. & ñ t̃a sui
quã alterius rei utilitate discanti
ut possimꝰ orationẽ legere contex
in qua sensus magis o ordo ũbori
quã litterarũ pͥncipia consideram
di int̾p̃tati sumꝰ: mundus ꝓ his qͥ i
mundo st̃ accipi solet. eodẽ paul
dicente Ps erat in xp̃o: mundũ r¬
concilians sibi Et in eugłio. Et m¬
dus ꝑ eũ factus ẽ: & mundus eũ ñ
cepit: Quida etiã in illa liberus
euagant᷑ : ut quia lex umbram he
futuroꝵ bonorũ. requirant utri
in alio mundo de quo saluator a
ego ñsũ de mundo isto. pͥmũ paruuli
simus &x sub elem̃tis initiorũ consti¬

Expanded text:
it, secundum traditionem hominum, et inanem deceptionem, ostendit non eadem elementa ad Colossenses et ad Galatas nominari. Ab his quippe elementis postquam venerit temporis plenitudo redimimur, et ad majora gradientes adoptionem recipimus filiorum. Ab illis vero nihil tale dicitur quid sequatur; sed simpliciter elementa pro litteris accipiuntursyllabae jungantur et nomina, et non tam sui, quam alterius rei utilitate discantur: ut possimus orationem legere contextam, in qua sensus magis et ordo verborum quam litterarum principia considerantur. ndi interpretati sumus, mundus pro his qui in mundo sunt, accipi solet, eodem Paulo dicente: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Et in Evangelio: Et mundus per eum factus est, et mundus eum non recipit . Quidam etiam in illa liberius evagantur: ut quia Lex umbram habet futurorum bonorum, requirant utrum in alio mundo, de quo Salvator ait: Ego non sum de mundo isto , primum parvuli simus, et sub elementis initiorum consti
Abbreviated transcription (Latin):
actores posst̃ oe ꝓpħȩ accipi. quorũ
ũbis cotidie in aduentũ saluatoris
erudiebam̃: sicut pedagoga moysi
lex supͣ edisserta ẽ. &t angłi paruuloꝵ.
qui cotidie uident faciẽ patris or int̃¬
pellant ꝓeis de quibus dictũ ẽ: im-

Expanded text:
actores, possunt et prophetae accipi, quorum actores, possunt et prophetae accipi, quorum verbis quotidie in adventum Salvatoris erudiebamur: sicut paedagoga Moysi Lex supra disserta est; et angeli parvulorum qui quotidie vident faciem Patris, et interpellant pro eis. De quibus
Abbreviated transcription (Latin):
a patre. Neres iste paruulus. quini¬
chil differt seruo cũ sit dñs om̃ium.
sed & sub toribus o actoribus ẽ usq
ad p̃finitũ tempus a patre: totũ hu¬
manũ genus usq ad aduentum xp̃i.
& ut amplius dicam. usq ad mundi
consũmationem. significat. Quomͦ enĩ
om̃s in ꝓthoplasto adam necdũ nati
moriuntur: ita om̃s etiam hi qui
ante aduentũ xp̃i nati sunt. in scđo
adam uiuificantur. atq ita fit. ut ox
nos legi seruierimus in patribus. &x
illi gr̃a saluentur infiliis Iste intel¬
lte s eccłȩ catholicȩ conuenit quȩ
& uris &e noui testam̃ti unã asse¬
rit ꝓuidentiam. nec distinguit intẽ¬
pore. quos conditione sociauit. Om̃s
pans. inimicitiã utriusq popłi in sua
carne destruxit: & antiquȩ legis diffi¬
cultatẽ. euangelicorũ dogmatũ inte¬
gritate mutauit. Uere in xp̃o om̃s.
unꝰ panis sumꝰ: & duo consensimꝰ suꝑ
sumꝰ: ita & patriarchȩ in apłoꝵ fun¬
damine constitert̃ Tutores autẽ &

Expanded text:
qui nihil differt a servo cum sit Dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est, usque ad praefinitum tempus a patre, totum humanum genus usque ad adventum Christi, et, ut amplius dicam, usque ad mundi consummationem significat. Quomodo enim omnes in protoplasto Adam, necdum nati moriuntur: ita et omnes etiam hi, qui ante adventum Christi nati sunt, in secundo Adam vivificantur. Atque ita fit, ut et nos Legi servierimus in patribus: et illi gratia salventur in filiis. Iste intellectus Ecclesiae catholicae convenit, quae et veteris et novi Testamenti unam asserit providentiam: nec distinguit in tempore, quos conditione sociavit. Omnespans, inimicitiam utriusque populi in sua carne destruxit, et antiquae Legis difficultatem, Evangelicorum dogmatum integritate mutavit . Vere in Christo omnes unus panis sumus, et duo consensimus supsumus: ita et patriarchae in apostolorum fundamine constiterunt. Tutores autem et
Abbreviated transcription (Latin):
liere. factũ sub lege: ut eos qui sub lege
erant redimeret: ut adoptionẽ filioꝵ
reciꝑemꝰ. Diligent̃ attendite. quod
ñ dixerit factũ ꝑ mulierẽ. qđ marti¬
on ce ceterȩ hereses uolunt. quȩ pu-¬
tatinã xp̃i carnẽ simulant: sed ex
mubere: ut ñ ꝑ illã. sed ex illa natus
cẽ credatur. Qd̃ autẽ scãm &c beatã
matrẽ cdñi mulierẽ ñ uirginẽ nomi¬
nauit hoc ide in eugło kata matheũ
scriptũ ẽ. qͣndo uxor appellatur io¬
seph. & ab ipso dño quasi mulier in¬
crepatur Non enĩ necesse erat semꝑ
quasi caute. & timide uirginẽ dicere :
cũ mulier sexũ magis significet quã
copulã uiri. & scđm intelligentiam
grecitatis t̃ ins̃. tã uxor quã mulier
ualeat int̃pretari. Sed ut cuncta
p̃ceriã. quomͦ sub lege factus ẽ. ut
cos dsub lege erant redimeret: sic
ꝓpt̃ ilos qͥ nati erant ex muliere. ex
muliere nasci uoluit. Nã & baptis¬
mũ in iordanis fluento. idcirco qͣsi
penitens cũ eẽt a peccatis liber accepit:

Expanded text:
factum sub Lege: ut eos qui sub Lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. Diligenter attendite quod non dixerit, factum per mulierem: quod Marcion et caeterae haereses volunt, quae putativam Christi carnem simulant: sed ex muliere, ut non per illam, 449 sed ex illa natus esse credatur. Quod autem sanctam et beatam Matrem Domini, mulierem, non Virginem nominavit, hoc idem escriptum est: quando uxor appellatur Joseph , et ab ipso Domino quasi mulier increpatur . Non enim necesse erat semper quasi caute et timide Virginem dicere, cum mulier sexum magis significet quam copulam viri: et secundum intelligentiam Graecitatis, γυνὴ tam uxor, quam mulier valeat interpretari. Sed ut cuncta praeteream: quomodo sub lege factus est, ut eos qui sub lege erant, redimeret: sic propter illos qui nati erant ex muliere, ex muliere nasci voluit. Nam et baptismum in Jordanis fluento idcirco quasi poenitens, cum esset a peccatis liber, accepit:
Abbreviated transcription (Latin):
or filius in se unũ sunt: ita oe nosi
ipso unũ simus
Si autẽ uos xp̃i: gͦ abrahȩ sen
estis. sc dm pmissionẽ heredes
id ẽ sem̃ eius sunt. sem̃ quoq die¬
tur abraham: cuius sunt sem̃ exs¬
mine. Uerũ quotienscũq dñs
minatur. corporaliter sentieno.
quod ex eius stirpe generetus
Quotiens autẽ nos qui saluatoris ser-¬
mone suscepto credidimus in eũ. & no¬
bilitatẽ gñis abrahȩ. ad quẽ ẽ ꝓmissio
p̃clicationis acciꝑe debemꝰ. Deinde etiã
hoc considerandũ. qđ qͥndo de dño lo¬
quitur. abrahȩ autẽ dictȩ st̃ ꝓmissio
loco. gͦ abrahȩ sem̃ estis scd̃m ꝓmissio¬
nem heredes Decens quippe erat. ut
quod in xp̃o uno pluralit̃ dicebatur:
id in multis hominibus singulariter
poneretur Sequitur
ico autẽ. Quanto tempore he¬
res paruulus ẽ. nichil differt seruo
cũ sit dñs om̃ium. sed & sub tutorib¬

Expanded text:
unum sunt, ita et nos in ipsis unum simus. Si autem vos Christi: ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes.id est, semen ejus sunt, semen quoque dicuntur Abraham, cujus sunt semen ex semine. Verum quotiescumque Dominus nominatur, corporaliter sentiendum est, quod ex ejus stirpe generetur. Quoties autem nos, qui Salvatoris sermone suscepto, credidimus in eum, et nobilitatem generis Abrahae, ad quem est promissio praedicationis accipere debemus. Deinde etiam 446 hoc considerandum, quod quando de Domino loquitur: Abrahae autem dictae sunt promissloco: Ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes. Decens quippe erat ut quod in Christo uno pluraliter dicebatur, id in multis hominibus singulariter poneretur. Sequitur: Dico autem, quanto tempore haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit Dominus omnium, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑ Nec iudȩus idcirco melior est.
quia circũcisus ẽ: nec gentilis ideo
deterior. quia p̃putiũ habet sed
ꝓqualitate fidei. uel iudȩus uelgi¬
cus melior siue deterior ẽ Seruus
quoq & liber. ñ conditione seꝑan
sed fide: quia potest & seruus libe
ẽẽ melior. & liber seruũ in fideiq¬
litate p̃uern re: Masculus similt̾¬
& femina. fortitudine & imbecill¬
tate corporũ seꝑantur: ceterũ fis
ꝓm̃tis deuotione censetur: &t sep¬
euenit. ut & mulier uiro causasi

Expanded text:
 Nec Judaeus idcirco melior est, quia circumcisus est, nec gentilis ideo deterior, quia praeputium habet, sed pro qualitate fidei, vel Judaeus, vel Graecus melior, sive deterior. Servus quoque et liber non conditione separantur, sed fide, quia potest et servus libero esse melior, et liber servum in fidei qualitate praevertere. Masculus similiter et femina fortitudine et imbecillitate corporum separantur. Caeterum fides pro mentis devotione censetur: et saepe venit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uientibus iudeis. & romanis regnan¬
tibus: Atq ita fiet. ut nec sub patre.
nec sub pedagogo uiuat. dũ & lex
impleri ñ potest post successionem
fidei. & fides dũ pedagoga lex ap¬
petitur. ñ tenetur
Quicũq enim in xp̃o baptirati
estis: xp̃m indiustis. Non ẽ iudeus.
neq grecis: ñ ẽ seruus. neq liber.¬

Expanded text:
vientibus Judaeis, et Romanis regnanvientibus Judaeis, et Romanis regnantibus? Atque ita fiet, ut nec sub patre nec sub paedagogo vivant: dum et Lex impleri non potest post successionem fidei, et fides dum paedagoga Lex appetitur, non tenetur. Quicumque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Non est Judaeus, neque Graecus. N