comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malignos: turbetur. Non ẽ hic retributio:¬
neq malignitatis. neq uirtutis. Ac si ali¬
qͣndo contigit aliqua retributio. uel. ma¬
liciȩ uel uirtutis: ñ tam̃ scdm̃ qđ dignũ
dicii: ut qͥ resurrectionem ñ credunt. ta¬
lib doceantur. Quando itaq uidemus
malignum ditescere ñ subruamur: et qͣn
uidemus bonum mala pati. ñ turbemur.
Illi corona ẽ: illi supplicium. Est et alia
ratio qͥa non potest uel malus inomnib
malus eẽ. s habet aliqua bona: neq bonꝰ
Qñ gͦ prosꝑitatem habet malus: malo
capitis su. Cum enĩ ꝓ illis malus pauci ᷤ
bonis. retributionẽ hic accipit: illie iam

Expanded text:
tatem habere, turbetur. Non est hic retributio malignitatis, neque virtutis; ac, si aliquando contingat, ut aliqua sit retributio vel malitiae, vel virtutis, non tamen secundum quod dignum dicii, ut, qui resurrectionem non credunt, talibus doceantur. Quando itaque videmus malignum ditescere, non subruamur, et quando videmus bonum mala pati, non turbemur. Illic corona: illic suppratio quia non potest malus in omnibus malus esse, sed habet aliqua bona, neque bonuQuando ergo prosperitatem habet malus, hic malo capitis sui est; cum enim pro illis paucis bonis retributionem hic accipit, illic iam
Abbreviated transcription (Latin):
erunt salutem: quantũ festinauerit cͥ¬
ca naturam humanã ostendit᷑: et qm̃
multa cura ẽ. dõ deilla: sic etiam hic
multo amplius ẽ. qđ ponit excompa-¬
ratione: ñ enĩ angłoꝵ quẽquam app̃¬
hendit. Et reuera magnum et mira¬
bile et stupore plenum ẽ. carnem nr̃am
sursum sedere: et adorari abangłis. et
archangłis: & chenibin. et seraphin.
hoc sepius ego inmentẽ uersans excel¬
sum patior: et maiora degenere huma¬
no imaginor. Maiora qͥppe uideo et cla¬

Expanded text:
est! Quantum festinaverit circa naturam humanam, ostendit: et quoniam multa cura est Deo de illa, sic etiam hic multo amplius est, quod ponit ex comparatione. Non enim angelorum quemquam apprehendit, et revera magnum et mirabile et stupore plenum est, carnem nsursum sedere et adorari ab angelis et archangelis, et cherubim et seraphim. Hoc saepius in mente versans excessum patior, et majora de genere humano imaginor: majora quippe video et cla
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hendit. Unde debuit scd̃m omnia: fra-¬
trib similare. Quid ẽ scdm̃ omnia: ila¬
tus ẽ inqͥt. educatus creuitꝰ passus est
omnia que oportuit: in fine mortuus
ẽ: hoc ẽ sedm omnia fratrib similare.
Qm̃ quippe multa dixit de maiestate
ipsius et suꝑiore gła: nunc dispensatio¬
nem munit et sermonẽ. Et contemple-¬
m᷑ cum qͣnta sapientia. quomꝰ illum os¬
tendit multũ studium habentem. ut
nobis similaret᷑: quod fuit curam de
nobis plurimam gerentis. Dicens enĩ
suꝑius.qm̃ pueri cõmunicauerunt carm
quasi dicens.Qui tam magnus ẽ qui ẽ
splendor głȩ: qui ẽ. caracter substantie¬
eius⁊ qͥ secula fecit᷑: qui sedet in dextera
patris: iste uoluit et studuit frat᷑ nr

Expanded text:
peravit. Unde debuit, inquit, per omnia fratribus similari. Quid est, secundum omnia? Natus est, inquit, educatus crevit, passus est omnia quae oportuit, in fine mortuus est: hoc est secundum omnia fratribus similari. Quoniam multa quippe dixit de majestate ipsius et superiore gne movet sermonem, ut contemplemur cum quanta sapientia illum ostendit multum studium habentem ut nobis similaretur, quod fuit curam de nobis plurimam gerentis. Dicens enim superius: Quia pueri communicaverunt carni quasi dicens: Qui tam magnus est, qui est splendor gloriae, qui est character substantiae, qui saecula fecit, qui sedet in dextera Patris, iste voluit et studuit frater noster
Abbreviated transcription (Latin):
tior fiat oratio. Cum enĩ egressi essent de
terra egypti. et multam uiã ꝑ ambulas¬
sent. et multa indicia uirtutis dei acce-¬
pissent inegipto. inmari rubro. inhere¬
mo: consilium fecerunt mandare specu¬
latores. qui deberent inspicere naturã
pugnabilium. ẽẽ. illam ꝓuincͥam et for-¬
tium. Iudei uͦ ingrati et insensati. quos
oportebat ut recordarent᷑ tantoꝵ dei
beneficiorũ & quomͦ eos conclusos ĩme¬
dio tanti exercitus egyptiorum eripu¬
it de ꝑiculis. et excubiarum fontes sine
defectu donauit: et manna tribuit. &
alia miracula que oꝑatus ẽ. et credere

Expanded text:
tissima est: « Cum enim egressi essent de terra Aegypti, et multam viam perambulassent, et multa judicia virtutis Dei accepissent in Aegypto, in mari Rubro, in eremo, consilium fecerun mittere speculatores, qui deberent inspicere naturam pugnabilium esse illam provinciam et fortium. Israelitae vero ingrati et insensati, quos oportebat, ut recordarentur tantorum Dei beneficiorum, et quomodo eos clausos in medio tanti exercitus Aegyptiorum eripuit de periculo; et fluviorum fontes sine defectu donavit, et manna tribuit, et alia miracula, quae operatus est eis; et cre
Abbreviated transcription (Latin):
em in quit peccatis popłi. Quare non
dix̃ mundi: s dixit popłi: Ilam omniũ
peccata sustinuit. S quia interim deip¬
oportuit fieri: et ꝓpter hoc uenit uenit
ut istos saluaret: et tunc ꝑistos alios: tã¬
&si contͣ contigit. Hec etiam apłi ab ip¬
so inicio dicebant uobis suscitans misit¬
filium suuͭ: misit bndicentẽ uos. Et iter̾.
Nobis uerbum salutis missum ẽ. O ene
rositatem hic ostendit iudaicam dicenᷤ
nifestauit inparalitico dicens. diittun¬
tͣ tͥ peccata. Et in baptismate. Dixit enĩ
ad discipłos suos. Euntes docete omnes
gentes: baptizantes eos in nomine patͥs

Expanded text:
enim, inquit, peccatis nostris: quare non dixit mundi, sed dixit populi? Nam omnium peccata sustinuit: sed quia interim de ipoportuit fieri, et propter hoc venit, ut istos salvaret, et tunc per istos illos, tametsi econtra contigit. Haec etiam Apostoli ab ipso initio dicebant: Vobis suscitans filium suum misit benedicentem vos . Et iterum, Vobis sermo salrositatem hic ostendit Judaicam, dicensnifestavit in paralytico dicens, Dimittuntur tibi peccata . Et in baptismate. Dixit enim ad discipulos suos: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris,
Abbreviated transcription (Latin):
gionem equalit̾ illuminat᷑ & illos qͥm
inferiorib meridiane plage solis sub
zona uersantur estifera ualitudine
complectens: certissimum ꝓpͥe nobis
magnitudinis p̃stat inditium. Quis
gͦ contradicere potest astruens ñ esse
corpus eiꝰ inmensũ: cum ꝑ tot tantaq
terrarũ interualla tendatur: Et de
magnitudine solis & lunȩ hactenus.
Quͦ nobis p̃stitit intellectum. ut exmi-¬
nimis creature reb infinitam sapien¬
tiã cognoscamus artificis: p̃stet etiã
suꝑ maiorib maximas cogitationes
de conditore ꝑciꝑe: quamquã eiꝰ col¬
latione sol & luna formicarũ credan¬
t᷑ habere mensurã. Et idõ licet digna
ñ sint. ut ex his diuinȩ magnitudinis
cõtẽplatio capiatur: paruis tam̃ qͥbuᷤᷤ¬
dam caliginosisq parabolis uidem᷑
instrui: sicut non nunqͣm animalia
minora uel herbas conferre solemꝰ
ingentib. nunc uͦ contenti sumus se¬
riȩ narratoru᷑: me uidelicet agente

Expanded text:
gionem aequaliter illuminat, et illos qui in gionem aequaliter illuminat, et illos qui in inferioribus meridianae plagae solis sub zona versantur aestifera valitudine complectens, certissimum propriae nobis magnitudinis praestat indicium. Quis ergo contradicere potest, astruens non esse corpus ejus immensum, cum per tot tantaque terrarum intervalla tendatur? Et de magnitudine quidem solis et lunae hactenus. Qui vero nobis praestitit intellectum, ut ex minimis creaturae rebus, infinitam sapientiam cognoscamus artificis, praestet etiam super majoribus nos maximas cogitationes de Conditore percipere, quanquam ejus collatione, sol et luna formicarum credantur habere mensuram. Et ideo licet digna non sint, ut ex his divinae magnitudinis contemplatio capiatur, parvis tamen quibusdam caliginosisque parabolis videmur instrui, sicut nonnunquam animalia minora, vel herbas conferre solemus ingentibus. Nunc vero contenti simus serie narratorum; me videlicet agente
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ potest ui cantuu᷑ summoueriꝰ
quã ipse firmauit altissimꝰ: Deinde
quis eam locus susciꝑet descendentẽ:
Uis tam̃ ex paruis indiciis magnitudi¬
nis eiꝰ acciꝑe documentũ: Ciuitates gͥ
quȩ in orbe terrarũ positȩ st̃: longis
a se spaciis distingunt᷑: harum platee
quȩ ad partem respiciunt orientis: eqͣ¬
liter omnes lunare lum̃ excipiunt.
his gͥ cunctis nͥ coram luna uideretur:
solos illos qͥ aduersus eã positi st̃ angi¬
portus ꝑlustraret. Fos autẽ qͥ latitudi¬
nẽ illius excedunt ut pote extͣnsuerso
uenientes: nullomͦ uisitaret. Qd etiam
lucerna domi accensa declaratꝰ. qͣm si
plures cͥcumsteterint. umbra illoꝵ qui
coram fuerint recta porrigit᷑: reliquoꝵ
uͦ inutramq flectitur pardem: ita nͥ
inmensitate & amplitudine lunare
corpꝰ excelleret: nunqͣm om̃s simul at¬
tingeret. Nam cum de solsticialib
exoritur partibus. eos qͥ septemtri¬
onales axes habitant frigidam re-¬

Expanded text:
quomodo potest vi cantuum submoveri, quomodo potest vi cantuum submoveri, quam ipse firmavit altissimus? Deinde quis eam locus susciperet descendentem? Vis tamen ex parvis indiciis magnitudinis ejus accipere documentum. Civitates igitur quae in orbe terrarum positae sunt, longis a se spatiis disjunguntur. Harum plateae, quae ad partem respiciunt Orientis, aequaliter omnes lunare lumen excipiunt. His igitur cunctis, nisi coram luna videretur, solos illos qui adversus eam positi sunt angiportus perlustraret, eos autem qui latitudinem illius excedunt, ut pote ex transverso venientes, nullo modo visitaret. Quod etiam lucerna domi accensa declarat, quam si plures circumsteterint, umbra illorum qui coram fuerint recta porrigitur, reliquorum vero in utramque flectitur partem. Ita nisi immensitate et amplitudine lunare corpus excelleret, nunquam omnes simul attingeret. Nam cum de solstitialibus exoritur partibus, eos qui septentrionalis axis habitant frigidam re
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ exundat impulsib. Hec gͥ disserui
ad expͥmendã magnitudinem lumi¬
nariorum: & qͥa nec usq ad unam sil¬
labam ociosum qͥd ẽẽ potest spũaliũ
p̃ceptoꝵ: cũ certe nichil desecretiorib
sermo depinserit. Multa enĩ suꝑ am¬
plitudine uel interuallis solis & lunȩ
repperire poterit cogitando: qͥ ñ desi¬
diose effectiones eoꝵ uirtutesq dis¬
qͥrit. Quãobrem oportet accusare suã
quẽq potius inbecillitatẽ: ut non
magnificentiã creaturȩ uerbis hu¬
manis metiri posse credatur. S ex
paucis que dicta st̃ considerari con-¬
uenit: quanta & qualia sint illa
quȩ p̾terimꝰ. Non gͦ uelis ocłis lunã
s ratione potius estimare: q̃ ualidius
qͣm aspectus ad inuentionem ualet
ueritatis accedere. Fabule gͥ aniles at-¬
q risibiles uͥq ꝑcrebruerunt: qͥa ma¬
gicis carminib luna sedib euocata
de ꝓͥis deducatur ad terrã. Primo qͥdẽ

Expanded text:
ejus exundat impulsibus. Haec igitur disserui ejus exundat impulsibus. Haec igitur disserui ad exprimendam magnitudinem luminariorum, et quia nec usque ad unam syllabam otiosum quid esse potest spiritalium praeceptorum, cum certe nihil de secretioribus sermo deprompserit. Multa enim super amplitudine, vel intervallis solis et lunae, reperire poterit cogitando, qui non desidiose affectiones eorum virtutesque disquirit. Quamobrem oportet accusare suam quemque potius imbecillitatem: ut non magnificentiam creaturae verbis humanis metiri posse credatur. Sed ex paucis quae dicta sunt, considerare convenit, quanta et qualia sint illa quae praeterivimus. Non ergo velis oculis lunam, sed ratione potius aestimare, quae validius quam aspectus, ad inventionem valet veritatis accedere. Fabulae igitur aniles, atque risibiles ubique percrebuerunt: quia magicis carminibus luna sedibus evocata de propriis deducatur ad terram. Primo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
luna redigere qualitatem: nisi am¬
plitudinem uirdutis excelleret scdm̃
scͥpture testimoniu᷑: s & aeris motus
hisdem ipsis cõmutationib contine¬
tur. sicut lunȩ nouitas accestatur:
quȩ ex longa plerumq serenitate
subito nubium glomerationes & ꝑ
turbationes exsuscitat. Furipoꝵ quo¬
ĩq meatꝰ refluus hoc indicat. uel etiã
reciꝓcatio syrtium. qͦ uicine habent᷑
oceano: qͣs ꝓlunȩ scematib concitari
locorũ acole ꝓdiderunt. Curipi etiam
inutramq partem soluti: sunt ꝓpͥa
lenit̃ fluenta soliti conuertere reliqͦ
omĩ tempore. Cũ uͦ luna nascitur nul¬
lomͦ possunt quiescere: s uehementi
feruore semꝑ exestuant. donec luna
rursus appareat: sedationẽ commotiᷤ
turbinib allatura. Similit̃ occiduũ
mare crebros accessus patitur. & reces¬
sus: mͦ abluens litora fluctib mͦ desti¬
tuens. Ita uelud qͥbusdam lunȩ spi¬
raminib retro subducitur: & iterum

Expanded text:
luna redigere qualitatem, nisi amluna redigere qualitatem, nisi amplitudine virtutis excelleret, secundum Scripturae testimonium. 11. Sed et aeris motus, hisdem ipsis commutationibus continetur, sicut lunae novitas attestatur, quae ex longa plerumque serenitate subito nubium glomerationes, et perturbationes exsuscitat. Euriporum quoque meatus refluus hoc indicat, vel etiam reciprocatio Syrtium, quae vicinae habentur Oceano, quas pro lunae schematibus concitari locorum accolae prodiderunt. Euripi etiam in utramque partem soliti sunt propria leniter fluenta convertere, reliquo omni tempore: cum vero luna nascitur, nullomodo possunt quiescere, sed vehementi fervore semper exaestuant, donec luna rursus appareat, sedationem commotis turbinibus allatura. Similiter occiduum mare crebros accessus patitur et recessus, modo alluens littora fluctibus, modo destituens. Ita velut quibusdam lunae spiraminibus retro subducitur, et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
ut pote nullis nullis constantiȩ fulta
repagulis. Re enĩ uera. scđm ꝓuer¬
bium sine uoce luna mutatur. Opi-¬
nor autẽ quod & animalib creandiᷤ.
cȩterisq omĩb quȩ terra ꝓducit: ñ
parua confertur ex lunȩ mutatione
formatio. Aliter namq cum ꝑfecta ẽ.
& aliter cũ decrescit: eoꝵ corpora dispo¬
nuntur. Modo enĩ laxiora uidentur
& uacua cũ senescit. mͦ integra & re¬
pleta cum crescit: qͦd humorem quen¬
dam cũ calore ꝑmixtum interius hi ᷤᷤ
latenter infundit. Quod ita eẽ demon¬
strant hii qͥ sub diuo dormientes lu-¬
cente luna: postqͣm surrexerint. in¬
ueniunt capita sua largissimo rore
madentia. S & recentes carnes si sub
luna iacuerint: fluida mox putredi¬
ne corrumpunt᷑. Idemq significat pe¬
corinum cerebrum. uel etiam uiscera
marinorum animalium quȩ st̃ hu-¬
mectiora: nec ñ arborũ medullȩ. Quȩ
omĩa utiq nullatenꝰ sufficeret ad suã

Expanded text:
ut pote nullis constantiae fulta ut pote nullis constantiae fulta repagulis. Re enim vera secundum proverbium: Sine voce luna mutatur . Opinor autem quod et animalibus creandis, caeterisque omnibus quae terra producit, non parva confertur ex lunae mutatione formatio. Aliter namque cum perfecta est, et aliter cum decrescit, eorum corpora disponuntur. Modo enim laxiora videntur et vacua cum senescit, modo integra et repleta cum crescit: quoniam humorem quemdam cum calore permixtum, interius his latenter infundit. Quod ita esse demonstrant ii qui sub divo dormientes lucente luna, postquam surrexerint, inveniunt capita sua largissimo rore madentia. Sed et recentes carnes, si sub luna jacuerint, fluida mox putredine corrumpuntur. Idemque significat pecorinum cerebrum, vel etiam viscera marinorum animalium, quae sunt humectiora, nec non arborum medullae, quae omnia utique nullatenus sufficeret ad suam
Abbreviated transcription (Latin):
plum subicit: eo quod nichil in rebus
humanis ꝑseuerabile diuturnumq
consistunt: s ea que de nichilo ꝓdu¬
cunt᷑ ad aliquid. cum ad oleuerint
ad sũmamq mensuram suȩ fuerint
etatis euecta paulatim tabescentia
dissoluunt᷑. Ex lune gͦ consideratio¬
ne: docemur adu̾tere res mortales.
Et mutabilitates illarum cogitatiõẽ
capientes: cauere debemꝰ. ne reb elati
secundis affectemus suꝑbiam. uel in¬
solentiam: nec confidamus tẽporali
potentie nec opib aut diuitiis. que
nimis incerte sunt exaltemur: s cu¬
piditatem corꝑis castigemꝰ. quȩ maxi-¬
me habetur instabilis: & diligentiã
potius animȩ tribuamꝰ. cuius bonũ
semꝑ manet immobile.Quod si te
forsitan luna contristat sensu de¬
posita luce deficiens: plus te anima
debebit afficere. que honorem quem
ex diuina uirtute ꝑcepit. amittit
intẽꝑantie uitio. nunquam firmũ
ꝓpositum seruans. s assidue euerten ᷤ:

Expanded text:
plum subjicit, eo quod nihil in rebus plum subjicit, eo quod nihil in rebus humanis perseverabile, diutinumque consistat, sed ea quae de nihilo producuntur, ad aliquid cum adoleverint, ad summamque mensuram suae fuerint aetatis erecta, paulatim tabescentia dissolvuntur. Ex lunae ergo consideratione docemur advertere res mortales, et mutabilitates illarum cogitatione capientes, cavere debemus ne rebus elati secundis, affectemus superbiam vel insolentiam, nec confidamus temporali potentiae, nec opibus, aut divitiis, quae nimis incertae sunt, exaltemur: sed cupiditatem corporis castigemus, quae maxime habetur instabilis, et diligentiam potius animae tribuamus, cujus bonum semper manet immobile. Quod si te forsitan luna contristat, sensim deposita luce deficiens; plus te anima debebit afficere, quae honorem quem ex divina virtute percepit, amittit intemperantiae vitio, nunquam firmum propositum servans, sed assidue se vertens,
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluit ac destituit. Ex quo matu¬
tinus uentꝰ & humor roscidus qͣndo
serenum ẽ: generatur. Tellus autem
cũ sit ampla nimium. quomͦ poterat
sub uno temꝑis mom̃to radiis tota
lustrariꝰ. nisi de maximo solis orbe
lux ei largissima p̃beret᷑: hic nunc
sapientiam conditoris aduerde. qͦmͦ
inm̃sitati eiꝰ medioerem uim feruo¬
ris adhibuit: ut nec ardor immode-¬
ratꝰ terrã possit exurere: nec infru¬
ctuosam eam denegatio penitꝰ calo¬
ris efficeret. his uͦ consentanea. de lu¬
na quoq intelligito. Cuius corpus cũ
sit lucidum: non tamen semꝑ magni¬
tudo conspicua ẽ. Sed nec quod ꝑfecta
uidetur inglobo. nec semiplena scili¬
cet & minuata monstratur: defectũ¬
q suum gemina parte designat.
Alio enĩ latere deprehenditur eẽ te¬
nebrosa cũ crescit: & alio cũ senescit.
Ratio sane secretior ẽ dispensationẽ
declarans artificis conditoris. ꝑ quam
lunȩ uarietas naturȩ nr̃e nobis exem¬

Expanded text:
dissolvit, ac discutit: ex quo matudissolvit, ac discutit: ex quo matutinus ventus, et humor roscidus, quando serenum est generatur. Tellus autem cum sit ampla nimium, quomodo poterat sub uno temporis momento, radiis tota lustrari, nisi de maximo solis orbe lux ei largissima praeberetur? Hic nunc sapientiam Conditoris adverte, quomodo immensitati ejus mediocrem vim fervoris adhibuit: ut nec ardor immoderatus terram possit exurere, nec infructuosam eam denegatio penitus caloris efficeret. His vero consentanea de luna quoque intelligito, cujus corpus cum sit lucidum, non tamen semper magnitudo conspicua est sed nunc quidem perfecta videtur in globo, nunc semiplena scilicet, sed minuata monstratur, defectumque suum gemina parte designat. Alio enim latere deprehenditur esse tenebrosa, cum crescit, et alio cum senescit. Ratio sane secretior est, dispensationem declarans artificis Conditoris, per quam lunae varietas, naturae nostrae nobis exem
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & rupium maximarũ in altũ
cauatarum rotunda planaq puta¬
tur aspectio: dum eminentib undi¬
q marginib occupata. medium ca-¬
uationis locum ñ ualet uisio defec¬
tionis attingere. Ita nec corporũ scȩ¬
mata qualia sint auertit intuitus:
s teretes eẽ turres quȩ quadrate st̃
opinat᷑. Certum ẽ gͦ: quia inplixio¬
rib interuallis non definitam. sed
confusam corpoꝵ capiamus uisionẽ.
Sic & magna luminaria. S scͥpture
testimonia multipliciora sunt quã
cernunt᷑ licet illud qͦ magnitudi¬
nis eoꝵ sit ꝓbabile documentum.
Qͥa cum sint infinitȩ numero stellȩ:
fulgor tam̃ qͥ ꝓcedit exeis non potͣ
nocturnam scĩdere densitatem. Sol
autẽ fusa ꝑmundũ luce non modo
cũ uisus fuerit. s etiã cum uenire spe¬
ratur: & anteqͣm terras illuminet.
obscuritatem noctis infringit. & su¬
ꝑat astra candore: aeremq terre ꝓri¬
mum frigore nebulisq concretum.

Expanded text:
Nam et rupium maximarum in altum Nam et rupium maximarum in altum cavatarum rotunda plenaque putatur aspectio; dum eminentibus undique marginibus occupata, medium cavationis locum, non valet visio defectionis attingere. Ita nec corporum schemata, qualia sint advertit intuitus, sed teretes esse turres quae quadratae sunt opinantur. Certum est ergo, quia in prolixioribus intervallis non definitam, sed confusam corporum capimus visionem. Sic et magna luminaria, secundum Scripturae testimonium, multipliciora sunt quam cernuntur. 10. Licet illud quoque magnitudinis eorum sit probabile documentum, quia cum sint infinitae numero stellae, fulgor tamen qui procedit ex eis, non potest nocturnam scindere densitatem. Sol autem fusa per mundum luce, non modo cum visus fuerit, sed etiam cum venire speratur et antequam terras illuminet. obscuritatem noctis infringit, et superat astra candore, aeremque terrae proximum, frigore nebulisque concretum
Abbreviated transcription (Latin):
deficiens expenditur: & magis estima-¬
tione qͣm uisu ea quȩ cernuntur attin¬
git. Et idõ ꝓsua tenuitate res paruas
existimat esse q magne st̃: imbecilli¬
tatẽ uidelicet suam his quȩ conspicit
asscͥbendo. Pfecto gͦ fallunt᷑ obtutus:
⁊ iudiciũ fidele non habent. Recor¬
dare namq infirmitatem ꝓpͥam: &
exte ipso capies eoꝵ quȩ dicta sunt
argumentum. Itaq si qͣndo exalto
montis uertice subiectam camporũ
planiciem repexisti nonne iuga bo¬
um tam grandia. uel aratores eoꝵ
formicis similes iudicasti: Nichilomi¬
nꝰ etiã dum in excelsa specula locatꝰ
oculos inpelagus conuertisti. quale ᷤᷤ¬
tͥ uidebantur insulȩ: Nonne colum¬
barũ paruissimarũ tͥ fantasiam
qͣndam ꝑhibebant : Aut naues in¬
gentes uelis tumentib candidis ꝓs-¬
pecte. ꝓcul: nigre putabant᷑: Ob hoc
undelicet qͥa sensus ut diximus ocłoꝵ
aeris distensione tenuatus: ñ sufficit
cõpͣhendere plenius quȩ uidentur.

Expanded text:
deficiens expenditur, et magis aestimadeficiens expenditur, et magis aestimatione quam visu, ea quae cernuntur attingit: et ideo pro sua tenuitate res parvas existimat esse quae magnae sunt, imbecillitatem videlicet suam his quae conspicit ascribendo Profecto ergo falluntur obtutus, et judicium fidele non habent. Recordare namque infirmitatem propriam, et ex te ipso capies eorum quae dicta sunt argumentum. Itaque si quando ex alto montis vertice subjectam camporum planitiem respexisti, nonne juga boum tam grandia, vel aratores eorum, formicis similes judicasti? Nihilominus etiam dum in excelsa specula locatus, oculos in pelagus convertisti, quales tibi videbantur insulae? Nonne columbarum parvissimarum tibi phantasiam quamdam perhibebant? aut naves ingentes, velis tumescentibus candidis prospectae procul nigrae putabantur? Ob hoc videlicet, quia sensus ut diximus oculorum, aeris distentione tenuatus non sufficit comprehendere plenius quae visuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
se comp̃hendi ualeant. uel maioreᷤ.
Nam semꝑ ea quȩ eminus posita st̃:
exigua nostris putant᷑ obtutibus.
Cum uͦ uxta uenerimꝰ: magnitu¬
dinem eoꝵ qͣnta sit facilius reppe¬
rimus. Sol autẽ nulli umqͣm uel lon¬
gius asseritur eẽ uel ꝓpius: ita ex oĩ
parte quȩ subiecta sunt ȩqua lance
respectat. Quem indi atq brittann
similit̾ intuentur. Neq uergens in
occasũ: habitantib orientem de sua
qͥppiam magnitudine sentit᷑ amit¬
tere. Nec inoccidente positis minor
apparet exoriens: nec qͣndo medium
celi tenet axem. utriusq lateris im¬
mutat aspectũ. Non te gͦ breuitas eiꝰ
contemplata decipiat. Nec qͥa cubita¬
lis uisentib orbis suus putatur ẽẽ: re¬
uera talis habere putandus ẽ. Semꝑ
enĩ coherere solet interuallorũ tracta¬
tui rerum ꝓlixitas spectaturum: aci¬
esq oculorum interiecti spacii longi¬
tudinẽ ñ assequit᷑ intuendo. s tanqͣm

Expanded text:
se comprehendi valeant, vel majores. se comprehendi valeant, vel majores. Nam semper ea quae eminus posita sunt, exigua nostris putantur obtutibus: cum vero juxta venerimus, magnitudinem eorum quanta sit facilius reperimus. Sol autem nulli unquam, vel longius asseritur esse, vel propius, ita ex omni parte quae subjecta sunt, aequa lance respectat: quem Indi atque Britanni similiter intuentur. Neque enim vergens in occasum, habitantibus Orientem, de sua quippiam magnitudine sentitur amittere; nec in Occidente positis, minor apparet exoriens, nec quando medium coeli tenet axem, utriusque lateris immutat aspectum. Non te ergo brevitas ejus contemplata decipiat, nec quia cubitalis visentibus orbis suus putatur esse, revera talis haberi putandus est. Semper enim cohaerere solet intervallorum tractui rerum prolixitas spectatarum; aciesque oculorum interjecti spatii longitudinem non assequitur intuendo, sed tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
s excomparatione alterius. testimo¬
niu̾ sortitur eiꝰ modi. Quomͦ gͦ nc̃ sen¬
sũ suꝑ magnoꝵ appellatione ducamꝰ.
s pͥorem sine dubio sensũ tanquam
minora maiorib conferentes. uelut
formicam aut aliud qͥd animal na¬
tura paruum maximoꝵ collatione
post posituͣ: an potitis quia ꝓingen¬
ti forma sua merito luminaria mag¬
na dicuntur: Et magis opinor ita de¬
bere intelligi. Non enim quia maio¬
ra sunt aliis stellis. magna nuncupan-¬
t᷑: s quia tanta amplitudo ẽ orbis il¬
lorũ ut fulgor qͥ exipsis eradiat. aerẽ
totu sufficienter illuminet: et ubiq
porrectus. terras om̃s mariaq cõtin¬
gat. Q cum inqualibet poli parde
uel oriendo uel occidendo constite¬
rit: cunctoꝵ mortalium usib equa¬
liter apparescit. Cuius magnitudo
certissimum habet doctimentũ: qͥa
nec ipsoꝵ luminarioꝵ collatione la¬
titudo terre qͣnta sit assignatur:
ut ꝑ hoc sol & luna uel minores se¬

Expanded text:
sed ex comparatione alterius, testimosed ex comparatione alterius, testimonium sortiuntur ejusmodi. Quomodo ergo nunc sensum super magnorum appellationem ducamus? Sed priorem sine dubio sensum, tanquam minora majoribus conferentes, velut formicam, aut aliud quoddam animal natura parvum maximorum collatione postpositum; an potius quia pro ingenti forma sua merito luminaria magna dicuntur? Et magis opinor ita debere intelligi. Non enim quia majora sunt aliis stellis magna nuncupantur, sed quia tanta amplitudo est orbis illorum, ut fulgor qui ex ipsis eradiat, aerem totum sufficienter illuminet, et ubique porrectus, terras omnes mariaque contingat. Qui cum in qualibet poli parte, vel oriendo vel occidendo constiterit, cunctorum mortalium visibus aequaliter apparescit. Cujus magnitudo certissimum habet documentum: quia nec ipsorum luminariorum collatione latitudo terrae, quanta sit assignatur; ut per hoc sol et luna vel minores es
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad orbem quẽ nos habitamꝰ acces-¬
serit: solutis tenebris diem p̾stat. Ñ
gͦ fallitur quisqͥs diem uocitauerit
aerem istũ solis radiis illustratum. &
hanc diurni temporis ẽẽ mensurã:
qͦd inemisꝑio ut opinant᷑ quod supͣ
terram ẽ commoratur.S & mannis
inqͥt signa ista disposita st̃. Cũ duo¬
decies gͥ spacia sui cursus luna ꝑege¬
rit: annum facit. Unum tam̃ inseri
sͥ flagitat mensem: ut diligentius
horarum possit colligi. ꝑfecta con-¬
cursio. sicut hebrei annum antiqͥtuᷤ
obseruabant: et grecoꝵ uetustissimi
Annus autẽ solanus uocatur ordinatio
solis: de certo signo in eodem rursus
ꝑ sua se uestigia reuoluentis. Et fecit
ds duo luminaria magna. Nuncu¬
patio gͥ maioꝵ duplex est. quarum
una intellectum habet absolutum:
alia uͦ ẽ que respectu minoris. illud
qͦd ẽ maius assignat: ut puta magnꝰ
equus. aut magnus bos. Non enĩ ex
ninia inmensitate suoꝵ corporum:

Expanded text:
cum ad orbem quem nos habitamus accescum ad orbem quem nos habitamus accesserit, solutis tenebris, diem praestat. Non ergo fallitur quisquis diem vocitaverit aerem istum, solis radiis illustratum, et hanc diurni temporis esse mensuram, quod in hemisphaerio, ut opinantur, quod supra terram est, commoratur. Sed et in annis, inquit, signa ista disposita sunt. Cum duodecies igitur spatia sui cursus luna peregerit, annum facit: unum tamen inseri sibi flagitat mensem, ut diligentius horarum possit colligi perfecta concursio: sicut Hebraei annum antiquitus observabant, et Graecorum vetustissimi. Annus autem solanus vocatur ordinatio solis, de certo signo in eodem rursus per sua se vestigia revolventis. 9. Et fecit Deus duo luminaria magna. Nuncupatio igitur magnorum duplex est, quorum una intellectum habet absolutum, alia vero est quae respectu minoris illud quod est majus assignat: ut puta magnus equus, aut magnus bos. Non enim ex nimia immensitate suorum corporum,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde etiã aqͥb dam amphiscu: id ẽ bi¬
umbres nominant᷑. Uerum hȩc omĩa
sole ad pardes boreales cõmeante ꝓue¬
munt. Ex his considerandũ ẽ. quantꝰ
radioꝵ feruor habeat᷑: & quantos ho-¬
minib casus efficiat. Post hec gͥ tẽpꝰ
autumnale succedit. qͦd frigoris et ca¬
loris ȩquatas obtinens portiones sine
molestia nos tradit aduentui seqͣntis
hiberni: denuo uidelicet sole ad austra¬
lem regionẽ de aqͥlonis partibus re-¬
meante. Hecsunt uicissitudines tẽpo¬
rtim. ꝗͣ solis discursib famulantes: u¬
tam nrãm dispensare credunt᷑. & sint
inqͥt insignis & indieb. Non ut diem
faceret sol: s ut diei moderet᷑. Non enĩ
olim nox & dies anteqͣm luminaria
crearentur: effecte st̃. Ed declarat &
psalmꝰ: dicens. Posuit solem inpotesta¬
tem diei: lunam & stellas in potestatẽ
noctis. Quomͦ gͥ sol habet diei potesta¬
tẽ: Quia lucem inse ipse cͥcumferens.

Expanded text:
unde etiam a quibusdam amphiscii, id est biunde etiam a quibusdam amphiscii, id est biumbres nominantur. Verum haec omnia sole ad partes boreales commeante proveniunt. Ex his considerandum est, quantus radiorum fervor habeatur, et quantos hominibus casus efficiat. Post haec igitur tempus autumnale succedit, quod frigoris et caloris aequatas obtinens portiones, sine molestia nos tradit adventui sequentis hibernii, denuo videlicet sole ad australem regionem de aquilonis partibus remeante. Hae sunt vicissitudines temporum, quae solis discursibus famulantes, vitam nostram dispensare creduntur. Et sint, inquit, in signis et in diebus: non ut diem faceret sol, sed ut diei moderaretur. Nam olim nox et dies, antequam luminaria crearentur, effectae sunt, quod declarat et psalmus dicens: Posuit solem in potestatem diei, lunam, et stellas, in potestatem noctis . Quomodo igitur sol habet diei potestatem? quia lucem in se ipse circumferens,
Abbreviated transcription (Latin):
facit breuiores: qm̃ de alto nimis loco
nr̃am respicit regionẽ: diesq maioreᷤᷤ
habent᷑ tunc qͣndo breues sc̃ umbre:
sic̃ econtra dies parui st̃. cum fuerint
umbre longiores. Qđ apud nos qͥ &¬
eroscii nominam᷑. idẽ alias umbras
habentes & pardes habitamꝰ arccho¬
as: ita contingit. Nam st̃ qͥdam qͥ ꝑ-
itegrum biduum singłis annis omni-¬
modo sine umbra st̃: cũ sub meridi¬
ano sole constiterint. Quos qͥa sol cõ-¬
tra ipsũ uerticem positꝰ equalib un-¬
diq spaciis illuminat: innullam pe¬
nitus pardem flectere sinit umbras.
Nam & putealis apud eos aqua: uix
tenuissimum podest in altum desole
lum᷑ exciꝑe: Ppter quod eos qͥdam
ascios: id est exumbres appellant. Illi
autẽ qͥ extra terras odoriferas habitarł:
mutramq partẽ mutant umbras.¬
Nam soli qͥ nr̃am uidentur incolere
regionem: adu̾sus austrum semꝑ id ẽ.
ad meridiem umbras credunt᷑ emitt̃e.

Expanded text:
facit breviores, quoniam de alto nimis loco facit breviores, quoniam de alto nimis loco nostram respicit regionem, diesque majores habentur, tunc quando breves sunt umbrae: sicut e contra dies parvi sunt, cum fuerint umbrae longiores: quod apud nos qui eteroscii nominamur, id est, alias umbras habentes, et partes habitamus arctoas, ita contingit. Nam sunt quidam qui per integrum biduum singulis annis omnimodo sine umbra sunt cum sub meridiano sole constiterint, quos, quia sol contra ipsum verticem positus aequalibus undique spatiis illuminat, in nullam penitus partem flectere sinit umbras. Nam et putealis apud eos aqua, vix tenuissimum potest in alveum de sole lumen excipere, propter quod eos quidam ascios, id est, exumbres appellant. Illi autem qui extra terras odoriferas habitant, in utramque partem mutant umbrasNam soli qui nostram videntur incolere regionem, adversus austrum semper, id est, ad meridiem umbras creduntur emittere:
Abbreviated transcription (Latin):
clima qͦd nos habitamus spacio lon¬
giore ducente. Unde fit ut aer terre
ꝓrimus frigidus efficiat᷑: om̃sq ne¬
bulosi uapores conglomerati plutu¬
as & niues glaciesq ꝑficiunt. Cum aũ
de meridiana rediens sol mediuͭ orbẽ
celi tenuerit: tc̃ dieb ac nocꝰtib tempꝰ
equale distribuit. Quantoq altius a
terra subuehit᷑: tantomagis paulatĩ
componit temꝑiem. ꝑ quam uer ꝓce¬
dit: cuiꝰ beneficio frutices arboresq
frondescunt. & anmalia cuncta terre¬
na uel aqͣria genitali calore stimula¬
ta: ꝓpaginationẽ generis. successione
plis extendunt. Inde se sol mox ad
estiuam lineam deflectendo. ꝑconfi¬
nia transit arcthoa: dies nobis longi¬
ores efficiens: diutiusq commoratꝰ in
aere. ipsũ quidẽ flagrantẽ reddit ac
torridum: tellurẽ uͦ ꝑficit sicciorem.
Unde maturandis seminib atq pomiᷤ:
facultas optata p̃statur. Eoq temꝑe
habet᷑ ardentior. & umbras meridianaᷤ

Expanded text:
clima, quod nos habitamus, spatio lonclima, quod nos habitamus, spatio longiore ducente. Unde fit ut aer terrae proximus frigidus efficiatur, omnesque nebulosi vapores conglomerati, pluvias et nives, glaciesque perficiant. Cum autem de meridiana plaga rediens sol, medium orbem coeli tenuerit; tunc diebus ac noctibus tempus aequale distribuit. Quantoque altius a terra subvehitur, tanto magis paulatim componit temperiem, per quam ver procedit, cujus beneficio frutices arboresque frondescunt, et animalia cuncta terrena, vel aquaria, genitali calore stimulata propagationem generis, successione prolis extendunt. Inde sol mox ad aestivam lineam deflectendo, per confinia transit arctoa, dies nobis longiores efficiens, diutiusque commoratus in aere, ipsum quidem flagrantem reddit ac torridum, tellurem vero perficit sicciorem, unde maturandis seminibus, atque pomis, facultas optata praestatur. Eoque tempore habetur ardentior, et umbras meridianas
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽ sublata penitꝰ interisset. Qm̃ fru¬
stra uel iusticia colitur. uel damnat᷑
iniquitas: si om̃ino nichil exsenten¬
tia facere ꝑmittit᷑. Et enĩ qͣndo gene¬
siaca uis et decretio fatalis imcũbit:
nullũ locũ ꝓrsus inuenit examina¬
tio iusti iudicu. hȩc qͥdem aduersus
eos disseruisse. sufficiat. Neq enim
aut uos ꝓlixiorib sermonib indige¬
tis. ut pote mentis sanitate pollenteᷤ.
aut tempꝰ patit᷑ ulterius limitẽ dis¬
putationis extendi. S sermonẽ ma¬
gis ad reliqua dorqueamꝰ. Sint inqͥt
insignis & intemꝑib & indieb & in
annis. Diximus iam de signis. Tẽꝑa
sane indelligimꝰ ẽẽ partes quatuor
anni uertentis: id ẽ uer. estatem. au-¬
tumnum. atq hiemem: hec sͥmet suc¬
cedendo uicissim: ꝓluminarioꝵ dis-¬
positis cursib temꝑant᷑. Hiems enĩ
fit in australib sole regionib cõmo¬
rante: nocturnamq opacitatem cͥca

Expanded text:
na est, sublata penitus interisset, quoniam fruna est, sublata penitus interisset, quoniam frustra vel justitia colitur, vel damnatur iniquitas; si omnino nihil ex sententia facere permittimur. Etenim quando genesiaca vis, et decretio fatalis incumbit, nullum locum prorsus invenit examinatio justi judicii. Haec quidem adversus illos disseruisse sufficiat. Neque enim aut vos prolixioribus sermonibus indigetis, ut pote mentis sanitate pollentes, aut tempus patitur ulterius limitem disputationis extendi. 8. Sed sermonem magis ad reliqua retorqueamus. Sint, inquit, in signis et in temporibus, et in diebus, et in annis. Diximus jam de signis: tempora sane intelligimus esse partes quatuor anni vertentis, id est, ver, aestatem, autumnum, atque hiemem. Haec sibimet succedendo vicissim pro luminariorum dispositis cursibus temperantur. Hiems enim fit in australibus sole regionibus commorante, nocturnamque opacitatem, circa
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet euentꝰ suoꝵ liberoꝵ refert
ad scema stellarũ: qͥppe qͥb regnum
ñ genesis fato. s generis iure defer-¬
tur. Nonne gͥ ioatham generauit
orias: & de ioatham natus acham
ẽ: Et tam̃ nullus illoꝵ seruilis ho¬
ram cõditionis incurrit deinde si
uirtutũ uicioꝵq pͥncipia ñ exar¬
bitrio nr̃o s ex genesis necessitate
sortimur: suꝑflui sunt ut uideo la¬
tores legum sequenda nobis uel fu¬
gienda mandantes. Suꝑflui quoq
iudices honestos laudib exornantes:
imꝓbos supplicus punientes. In sons
etiam censenda ẽ. homicide uel fu¬
ris audatia. Qͥ et si cohibere manus
ꝓpͥas afacinore maluissent: minime
potuissent. ꝓpt̾ in declinabilem neces¬
sitatis impulsum. Uani om̃s artificeᷤ
estimandi st̃: uite subsidia manuũ
labore querentes. Suꝑ uacaneus por¬
ro sudor agricolarũ. quib copie fru
otio: cui uel nolenti pecuniã genesis
apportasset. A pĩanoꝵ uͦ spes q̃ mag¬

Expanded text:
videlicet eventus suorum liberorum refert videlicet eventus suorum liberorum refert ad schema stellarum; quippe quibus regnum non genesis fato, sed generis jure defertur. Nonne igitur Joatham generavit Ozias, et de Joatham natus Acham est? Et tamen nullus illorum servilis horam conditionis incurrit. Deinde si virtutum vitiorumque principia non ex arbitrio nostro, sed ex genesis necessitate sortimur, superflui sunt, ut video, latores legum, sequenda nobis vel fugienda mandantes: superflui quoque judices honestos laudibus exornantes, improbos suppliciis punientes: insons etiam censenda est homicidae, vel furis audacia, qui etsi cohibere manus proprias a facinore maluissent, minime potuissent, propter indeclinabilem necessitatis impulsum. Vani omnes artifices aestimandi sunt, vitae subsidia manuum labore quaerentes. Supervacaneus porro sudor agricolarum, quibus copiae frotio, cui vel nolenti pecuniam genesis apportasset. Christianorum vero spes, quae mag
Abbreviated transcription (Latin):
condidor ꝓfecto malignitatis auetor
extiterit. Sin aut̃: ꝓposido faciente
st̃ pessimȩ. Primo quod animalia
q̃dam putandast̃ arbitrio suo famu¬
lantia. absolutoq & libero impedu:
ad hoc qͦd sͥ libuerit incitata. Si qͥdẽ
totius mundi furorem excedit: insi¬
mulare res exanimes: Deinde qͣnta
irracionabilitas ẽ bonũ malumue.
ñ ꝓsua cuiusq dignitate distingue¬
re: sed ex loci qͣlitate. aut respectu
alterius uel optimum fieri definire
uel pessimum. Et cũ paulisꝑ de sce¬
mate stella diuerterit: sue ꝓpͥe dici¬
t᷑ malignitatis oblita. S hec qd ac-¬
tenus sane ꝑsingła mom̃ta demꝑis
ut dicunt: inaliud atq aliud scȩma
se tͣnsferunt. Inhis itaq tot tanta¬
rũq mutationum milib. qͣnta cot¬
tidie natalium regionum decreta
formari putanda st̃: Cur gͦ ñ singu¬
lis dieb principes ꝓcreantur: Aut
quare apud illos successio semꝑ pa¬
terni custodit᷑ imperii: Qm̃ nemo

Expanded text:
conditor profecto malignitatis auctor conditor profecto malignitatis auctor exstiterit. Sin autem proposito faciente sunt pessimae, primo quidem animalia quaedam putanda sunt arbitrio suo famulantia, absolutoque et libero impetu, ad hoc quod sibi libuerit incitata, siquidem totius modum furoris excedit insimulare res exanimes. Deinde quanta irrationabilitas est, bonum, malumve, non pro sua cujusque dignitate distinguere, sed ex loci qualitate, aut respectu alterius, vel optimum fieri definire, vel pessimum? Et cum paulisper de schemate stella diverterit, suae propriae dicitur malignitatis oblita. Sed haec quidem hactenus sane per singula momenta temporis, ut dicunt, in aliud atque aliud schema se transferunt. In his itaque tot tantarumque mutationum millibus, quanta quotidie natalium regiorum decreta formari putanda sunt. Cur ergo non singulis diebus principes procreantur? Aut quare apud illos successio semper paterni custoditur imperii? Quoniam nemo
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ uidet᷑ ñ transire silentio A quib
illud pͣcipue in loco postulamꝰ agno¬
scere: si non dieb singłis milies scema¬
ta mutantur astroꝵ. Semꝑ enĩ mo-¬
uent᷑ atq discurrunt stelle: quȩ pla¬
netȩ uocantur. Quarũ alie celerib se
uestigiis consequunt᷑: ñ nulle tardius
discurrentes. subeadem hora sepius
& aspiciunt se: & abscondunt᷑. Maxi¬
ma sane uis habetur ingenesi ut illi
dicunt: si aut bona stella respexerit.
aut maligna nascentem: Fit aut̃ ple-¬
rumq ut eo tempore qͥ bona stella
p̃fuerit. mathematicus ñ inueniens
tempꝰ edicere ꝓpter ignorationem
unius minutissimarum qͣs supra re-¬
tulimꝰ portionũ. sub cachodemone
illũ iacere descͥbat: ut ipsoꝵ sermo¬
nib cogar uti. in quib ẽ magna de¬
mentia: s maior habetur impietas:
Nam malignioris stelle causas neqͥcie
ꝓpͥe insuum tͣnsferunt condidorem:
quib si ex natura subeẽt imꝓbitas:

Expanded text:
mihi videtur non transire silentio. A quibus mihi videtur non transire silentio. A quibus illud principe in loco postulamus agnoscere: si non diebus singulis millies schemata mutantur astrorum. Semper enim moventur atque discurrunt eae stellae quae planetae vocantur, quarum aliae celeribus se vestigiis consequuntur, nonnullae tardius discurrentes, sub eadem hora saepius, et aspiciunt se, et absconduntur. Maxima sane vis habetur in genesi, ut illi dicunt, si aut bona stella respexerit, aut maligna nascentem. Fit autem plerumque ut eo tempore, quo bona stella praefuerit, mathematicus non inveniens tempus edicere propter ignorationem unius minutissimarum, quas supra retulimus portionum, sub cacodaemone illum jacere describat, ut ipsorum sermonibus cogar uti, in quibus est quidem magna dementia, sed major habetur impietas. Nam maligniores stellae causas nequitiae propriae in suum transferunt conditorem: quibus si ex natura subesset improbitas,
Abbreviated transcription (Latin):
conaris. ꝑhostias mutas accommo¬
dare tͥ consensum. Qđ si de anima¬
lib assũptas moras ꝓpͥetates hab&
polus: ipse qͦ subiacet necessitatibꝰ¬
alienis: qͥppe qui nactu est exqua¬
drupedib causarum ducta pͥncipia.
Si autẽ hoc dicis ineptum e̾e̾: multo
illud ꝓnunciabilis ineptius. ut au-¬
deres de his reb assertiones afferre:
quȩ nichil nobiscũ uident᷑ habere
cõminune. Uerum hec illoꝵ argum̃ta
similia st̃ cassib aranearum: inquib
si culex aut musca consederit. tenet᷑
innexa. Cum aut̃e defortiorib aliqͥd
inciderit: ipsum qͥdem mox penetrat:
textus uͦ ꝑrumpit inualidos. Tamen
his ñ usq quaq contenti st̃: s longin¬
quiuᷤ ꝓ grediuntur errantes. Nã res
quȩ marbitrii nr̃i libertate st̃ posite.
idẽ uirtutes aut uicia: celestium ne¬
cessitatib applicant. Quib contradic̾e
qͣm qͣm risibile sit. tam̃ quia plures
hac seductione ꝓlapsi st̃: congruum

Expanded text:
conaris, per bestias mutas accommoconaris, per bestias mutas accommodare tibi consensum. Quod si de animalibus assumptas morum proprietates habet polus, ipse quoque subjacet necessitatibalienis; quippe quia nactus est ex quadrupedibus causarum ducta principia. Si autem hoc dicis ineptum esse, multo illud pronuntiabis ineptius, ut auderes de his rebus assertiones afferre, quae nihil nobiscum videntur habere commune. Verum haec illorum argumenta similia sunt cassibus aranearum, in quibus si culex, aut musca consederit, tenetur innexa; cum autem de fortioribus aliquid inciderit, ipsum quidem mox penetrat, textus vero perrumpit invalidos. 7. Tamen his non usquequaque contenti sunt, sed longinquius progrediuntur errantes. Nam res quae in arbitrii nostri libertate sunt positae, id est, virtutes aut vitia, coelestium necessitatibus applicant. Quibus contradicere quamvis risibile sit, tamen quia plures hac seductione prolapsi sunt, congruum
Abbreviated transcription (Latin):
istud sine molestia depositam lanã
facile resumit. ministrante natura.
Qui autẽ sub tauro creatus ẽ tyran¬
nicus erit. & laboriosus: idemq serui¬
lis. Taurus enĩ: iugo summittere col¬
la consueuit. Qui uero signo scorpii
nascitur: uulnificus habebitur. titpo¬
te similis illi. Qui autẽ sub hora libre
fuerit editꝰ iustus efficit᷑: ꝓpter ȩqͥtatẽ
que seruatur intrutina. Qtud his ri¬
sibilius fieri potuit: Aries gͥ ex quo
genesim mutuaris hominib duodeci¬
ma pars habetur cȩli: in quo si sol cõ¬
stiterit. etherea signa contingit: libra
qͦ uel taurus duodecima portio ẽ.
signiferi circuli. Eͦmodo gͦ pͥncipa¬
les inde causas asserendo uite morta¬
liuͦ de terrenis pecudib nascentium
formas mentes. & dicis munificũ fore
arietinu homine̾: ñ qͥa morũ eiꝰ mo¬
di pars illa cęli ꝑfectrix ẽ s qͥa natu
ralis ẽ ouis: hortaris gͦ nos p̃lata dig¬
nitate stellarũ: aut potius suadere

Expanded text:
istud sine molestia depositam lanam istud sine molestia depositam lanam facile resumit ministrante natura. Qui autem sub tauro creatus est tyrannicus erit, et laboriosus, idemque servilis, taurus enim jugo submittere colla consuevit. Qui vero signo scorpii nascitur, vulnificus habebitur, ut pote similis illi; qui autem sub hora librae fuerit editus, justus efficitur; propter aequitatem quae servatur in trutina. Quod his risibilius fieri poterit? Aries igitur ex quo genesim mutuaris hominibus, duodecima pars coeli habetur; in quo si sol constiterit, aetherea signa contingit; libra quoque vel taurus duodecima portio est signiferi circuli. Quomodo ergo principales inde causas asserendo vitae mortalium, de terrenis pecudibus nascentium formas mentes, et dicis munificum fore arietinum hominem: non quia morum ejusmodi pars illa coeli perfectrix est, sed quia natura talis est ovis? Hortaris ergo nos praelata dignitate stellarum, aut potius suadere
Abbreviated transcription (Latin):
sexagesimis reꝑata. Uerum istam sic
enucleatam & incõp̾hensibilem tẽ-¬
poris inuentionẽ insingłis qͥbq pla-¬
netis fieri necessariũ esse confirmañ:
ut agnoscat᷑ qualem habitum gesse¬
rit aduersus erraticas stellas. uel qͣ¬
le int̾ se scema tenuerunt. cũ nasceret᷑
infantulꝰ. Nã si hora sollicite ñ fuerit
custodita: contigeritq uel modicũ
qͥd de illa subtilissima ratiocinatiõe
mutari: ꝓrsus obseruatio tota cõfundi¬
t᷑. Sunt quidẽ risu digni qͥ huius in¬
explicabilis discipline studiis uacaue¬
runt: s multomagis illi qͥ auidius ĩ
eos inhiant. tanquã scientes aliqͥd.
Itaq solent euentus effigies qͦ p̾dicere
singuloꝵ: declarantes illum crispo
capillo futurũ & alacrem. qm mari¬
ete posita ẽ eiꝰ hora. Talis ẽ enĩ speci
es eiꝰ animalis. Eritq magne poten-¬
cie. qm̃ pͥncipalis ẽ aries: presidalem
qͦ faturum & questuosũ: qmͣ pecus

Expanded text:
sexagesimis reparata. Verum istam sic sexagesimis reparata. Verum istam sic enucleatam, et incomprehensibilem temporis inventionem, in singulis quibusque planetis fieri, necessarium esse confirmant: ut agnoscatur qualem habitum gesserit adversus erraticas stellas, vel quale inter se schema tenuerint, cum nasceretur infantulus. Nam si hora sollicite non fuerit custodita, contigeritque vel modicum quid de illa subtilissima ratione mutari: prorsus observatio tota confunditur. Sunt quidem risu digni qui hujus inexplicabilis disciplinae studiis vacaverunt: sed multo magis illi qui avidius in eos inhiant, tanquam scientes aliquid. 6. Itaque solent eventus, et effigies quoque praedicere singulorum, declarantes illum crispo capillo futurum et alacrem; quoniam in ariete posita est ejus hora, talis enim species est ejus animalis; eritque magnae potentiae, quoniam principalis est aries. Praesidalem quoque futurum, et quaestuosum, quoniam pecus
Abbreviated transcription (Latin):
sit an puella qͦd natum ẽ. Et expe¬
ctat uagitum: quo capiat paruuli
uiuentis inditium. Quanta uis dũ
hec aguntur: sexagies dicas tͣnsisse
mom̃ta. Itaq manifestatur: dum¬
editur puer mathematico. Qnta di¬
cimꝰ elapsa ẽẽ puncta dũ medice reᷤ¬
ponsa redduntur: Quod & si conti¬
gerit extra fores cubiculi stare eum
qui nascentis horam colligit: opor¬
tet uisitari laterculũ: ut diligent᷑ &
sine ulla intermissione calculari poᷤ¬
sit cursus horarum: siue diurni fu¬
erint siue nocꝰturni. Qͣntoꝵ gͥ sexa¬
gesimoꝵ numerus eo ipsõ tẽꝑe p̾te¬
risse putabitur: Necesse ẽ enim ut
inueniat᷑ stella que ñ solum in qͦta
parte duodecimi spacii. s etiã inqͦto
puncto duodecies diuise portionis
assistit. uel potius in qͦto mom̃to sexa¬
gesimoꝵ repperitur: in qͥb diximꝰ de¬
cretorum sortem fuisse diuisam: aut
ut omĩno ueritas inqͥratur: in qͦto eoꝵ
sexagesimoꝵ ostento quȩ apͥmis sunt

Expanded text:
sit an puella quod natum est, et exspesit an puella quod natum est, et exspectat vagitum quo capiat parvuli viventis indicium. Quanta vis dum haec aguntur, sexagies dicas transisse momenta. Itaque dum manifestatur editus puer mathematico, quanta dicimus elapsa esse puncta, dum media responsa redduntur. Quod etsi contigerit extra fores cubiculi stare eum qui nascentis horam colligit, oportet visitari laterculum, ut diligenter, et sine ulla intermissione calculari possit cursus horarum, sive diurni fuerint, sive nocturni. Quantorum igitur sexagesimorum numerus, eo ipso tempore praeteriisse putabitur? Necesse est enim ut inveniatur stella, quae non solum in quota parte duodecimi spatii, sed etiam in quoto puncto duodecies divisae portionis assistit, vel potius in quoto momento sexagesimorum reperitur, in quibus diximus decretorum sortem fuisse divisam, aut ut omnino veritas inquiratur, in quoto eorum sexagesimorum ostento, quae a primis sunt