comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.x̾. Nͥd autem mirum÷. łi ea que u̾bo potuit tre
are. u̾bo possit creata conu̾t̾e. Inmo iam nino¬
ris uicetur miraculi. s id ꝙ ex nchilo agnosut᷑.
Require quid ẽẽ pͥossitẽe difficile cui facile fuit
uisibilia ⁊ innisibilia uoluntatis ĩꝑio suscitare.
tui facile fuit bominẽ delimi mat̾ia figurare
ymaginẽ ⁊̃ lue diuinitatis in du̾e. cui ꝓmptũ.
eum sursum reuocare teinferis: restituere de
inꝑdicõne. reparare de pulu̾e. de t̾ra in celum le¬
nare. de boĩe angłm fat̾e. corꝰ humanũ ꝯforme
coipori claritateis sue iedd̾ie ⁊ figmentum suũ
in regnisui consorcõ sublimare. Yt qͥ coiꝰ nostre

Expanded text:
d autem mirum est, si ea quae potuit verbo creare, verbo possit creata convertere? Imo jam minoris videtur esse miraculi, si id quod ex nihilo condidisse Require quid ei possit esse difficile, cui facile fuit visibilia et invisibilia voluntatis imperio suscitare; cui facile fuit hominem de limi materia figurare, imagine etiam suae divinitatis induere; cui promptum est eum sursum revocare de inferis, restituere de perditione, reparare de pulvere, de terra in coelum levare, de homine angelum facere, corpus humanum conforme corpori claritatis suae reddere, et figmentum suum in regni sui consortio sublimare. Ut qui corpus nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
humane mentis extedit. Et ꝓpt̾ca
ita ordinauit diumna ꝓuidencia.
It qd̾ capeie in nob̾ racõ rerum mole uitta non
pot̾at: fides deuota conciꝑet ⁊ intellectum credu¬
ꝓipiciens ex alto deus in quo eẽmus gen̾i debito¬
res iux̃ qͣlitatem captiuitatis ieꝑaiit innuuit re¬
dempcõmi .i. ut pro debita morte off̾retintebi¬
tam. Quia nec nos habebamꝰ. Unde ui̾ennis nc
ille iuile unde moreretur. mat̾iam denostra mor¬
talitate suscepit: non desua inmortalitate coi¬
lata: mori poss uita ꝓmortuis. Et ideo quia cor
assumptum ablaturus erat ab ocuł nosto ⁊ syde¬
ribus iliaturus. Nescessarium erat uͥ nob̾ in hc̃
die satͣmentum corporis ⁊ sanguinis sui conferͣ
iet uͥ cołecur iugit̾ ꝑmist̾ium quod semeloffe¬
rebatur inp̃cium. yt quia cotidiana ⁊ in tefes¬
sa cuabat ꝓ hõĩm salute redempcõ: ꝑpetua eẽt¬

Expanded text:
humanae mentis excedit. Et propterea ita ordinavit divina providentia, ut quod capere in nobis ratio rerum mole victa non poterat, fides devota conciperet, et intellectum creduemur, perspiciens ex alto Deus in quo essemus genere debitores vitae, qualitates captivitatis reparavit munus redemptionis: id est, ut pro debita morte offerret intam, quia nec nos habebamus unde viveremus, nec iste unde moreretur. Materiam ergo de nostra mortalitate suscepit, ut de sua immortalitate collata, mori possit vita pro mortuis. Et quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis nostris, et sideribus illaturus, necessarium erat, ut nobis in hac die sacramentum corporis et sangret, ut coleretur jugiter per mysterium, quod semel offerebatur in pretium, ut quia quotidiana, et indefessa currebat pro hominum salute redemtio, perpetua e
Abbreviated transcription (Latin):
 langͥs meꝰ. Eigo sicut ad mitum p̾cipientis dñi
repente ex nicbilo substit̾it excelsa celorum. pro¬
finda fiuttnũ uasta t̾raumm. pari potentia iñ
spũalib satͣmentis uͥbi p̾cipit u̾tus ⁊ lerut effectus
ne benediccõnis oꝑet᷑. Attende. Et uͥ tͥ nouũ ⁊ ĩ pꝰ si¬
bile non debebat uiden quod in xp̃i substanciam

Expanded text:
est sanguis meus. Ergo ad nutum praecipientis Domini, repente ex nihilo substiterunt excelsa coelorum, profunda fluctuum, vasta terrarum . Pari potentia in spiritualibus sacramentis ubi praecipit virtus, servit effectus. nae benedictionis operetur attende. Et ut tibi novum et impossibile non debeat videri quod in Christi substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ca rõne increm̃tũ sui nemoris ꝓpa¬
gau̾nt. magna di u̾tꝰ insigłis. Nec
miret᷑ auquis sũ ugultis magnã
dĩ dixi ee uirtutem. siquidem mag¬
nam uͥtutem suam in locustis c̃c
dixi ⁊ bruco. eo ꝙ diuine maiesta¬
tis offensa magno mod̾amine steri¬
licitatis. iudaice atq ĩ opie solue¬
ret᷑. Magna .n. uirtus sapĩe. mag¬
na uͥtꝰ ꝓuidentie. Indigni ⁊ .n. erat̃
qui utrent᷑ tecunditate t̾rena: qͥ
t̾rarũleserant c̾atorẽ ⁊ u̾e magnꝰ
qui miserabili fame ne fas tante
inpietatis ulciscit᷑. Ita si magna
tum t̾ra gen̾auit qnͣto magis uir¬
uirtu. te magna q̃ fecũda sũt ꝓcre¬
ant: ouil pineã uidẽs. ñ stupeati
rantan diuino p̾cepto artẽ molitã
centro distantib ħ mensuris parias¬
surgat glutino qͦ ꝓpͥas moucat fruc¬
tus. Itaq ꝑ cͥcuitũ eade sp̃es ⁊ ordo ser¬
uatur.⁊ qui dam insiguł plagis
nucleoꝵ ꝑtꝰ exub̾at at ĩorbem redit
fructus ⁊ gr̃a. Itaq inpinea ista ỹ¬

Expanded text:
atione incrementum sui nemoris propagauerunt. \' Magna dei uirtus in singulis. nec miretur aliquis, si in uirgultis magnam dei dixi esse uirtutem, siquidem magnam uirtutem suam in lucustis esse dixit et bruco, eo quod diuinae maiestatis offensa magna moderamine sterilitatis Iudaicae atque inopiae solueretur. magna enim uirtus patientiadentia. Indigni etenim erant, qui uterentur fecunditate terrena, qui terrarum laeserant creatorem. Et vere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. Itaque si magna chum terra generavit, quanto magis virtute magna, quae fecunda sunt, procreat! Quis pineam videns non stupeat tantam divino praecepto artem inolitam, centro distantibus licet mensuris pari assurgat glutino, quo proprios fovet fructus? Itaque per circuitum eadem species et ordo servatur, et quidam in singulis plagis nucleorum partus exuberat, atque in orbem redit fructus et gratia. Itaq
Abbreviated transcription (Latin):
idq siqͥs diligñt̾ intendat mani
heat uirtutẽ seminis ut eo q¬
muso t̾ris tanꝙͣ poĩto surgat ar¬
bor de surculo. ⁊ tamꝙͣ te semine
se exsuscitet. Grauc ita illo radix
p᷑ coalescit de radice pululat. ñ so¬
lum salicis s ĩ reliqͣꝵ ad similitudi

Expanded text:
idque si quis diligenter intendat, manieat virtutem seminis, ut eo commisso terris, tamquam posito surgat arbor de surculo; et tamquam de semine se exsuscitet. Grano itaque illo radix primum coalescit: de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
diocͥs distancia est. s̾uat indum̃t᷑
suũ sp̃ olea uł pinus. s tñ folia
sua sepe ꝯmittãt nͨ ea qĩ diut᷑na. s
qi succedanea p̾tñdut sue arboris
pulcͥtudinem ꝑpetui integͥtate ues¬
titꝰ uicem mun̾is obũbͣntes.

Expanded text:
diocris distantia est. Servat indumentum suum semper olea, vel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant; nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini, perpetui integritate vestitus vice muneris obumbrantes.
Abbreviated transcription (Latin):
mordio recepisti. ut plantatus secꝰ
de sdus aquaꝵ fructũ suũ intp̃e
tuum heas p̾paratũ ⁊ folium tuũ ñ de¬
tiuam doni uirẽtis accepunt ⁊ apłi.
quoꝵ nͨ foliũ umꝙͣ potuit elabi. ut
eoꝵ ⁊̃ umbͣ curaret egrotos. obũbͣt .n.
ĩfirmitati corꝑis fides m̃tis: ⁊ florẽ¬
cia m̃ita uͥtutũ. Mane gͦ plantatꝰ ĩ
domo dñi ut ĩatͥa eiꝰ sicut palma flo¬
reas. ⁊ ascẽdat in te gr̃a ecce. ⁊ sit odor
narium tuaꝵ sic̃ mala. ⁊ fauces tue

Expanded text:
mordio recepisti, ut plantatus secus decursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum et folium tuum non ditiuam doni uirentis acceperunt apostoli, quorum nec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos; obumbrabant enim infirmitates corporis fides mentis et florentia merita virtutum. Mane ergo plantatus in domo Domini, ut in atriis ejus sicut palma floreas, et ascendat in te gratia Ecclesiae, et sit odor narium tuarum sicut mala, et fauces tu
Abbreviated transcription (Latin):
mund̾r. diligite d̾m dñm tuũ ⁊ ñ
ẽ caritat di oĩũ infusa iusc̾ib. s̾di¬
ora corda hominũ sũt. q̃m duricia
saxoꝵ. Terra ĩ debitos fructꝰ nobis
mĩsttͣ. dũ obsecũdat auctoriꝰ nos
debitũ munꝰ negamus. dũ ñ uene¬
ranĩ auctorem. uide ut ĩ ꝑius ꝓui¬

Expanded text:
ur: dilige dominum deum tuum, et non est caritas dei omnium infusa uisceribus. surdiora corda hominum sunt quam dura saxorum. terra indebitos fructus nobis ministrat, dum obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis qu
Abbreviated transcription (Latin):
tatꝙ m̾itũ suũ nͥ iam so lẽpnitate fu̾¬
datum. Ila tenos fetꝰ ñ latibul alicͥib
abscondit aut tectis. nͨ ĩcludit cau̾nis
tet a frigore s diuino fotu quo magis ce¬
t̾ra despiat tuciores fore existimãt . o.uis
ne qua poiuit aura. uł leuit̾ eas petͣre: me
quos tam solicite indiumus ac fouemꝰ.
Exuimus eos dementie celestis in uolucu¬
lo. altione u̾o quod nudos ꝓicit eos diui¬
et uos p̾t̾i̾bo m̾guli qͥb ab assidui¬
tate m̾gendi uomen ħ hesit. qͥ mͦ se¬
pe m̾gentes auraꝵ signa colligitis
i p̾uidentes tempestatem fut̾e ꝓꝑe me

Expanded text:
tatque dictum suum naturae iam sollemnitate fundatum. illa teneros fetus non latibulis aliquibus abscondit aut tectis nec includit cauernis quereris defendit a frigore, sed diuino fotu, quo magis cetera despiciat, tutiores fore extimat. quis ne qua possit aura uel leuiter penetrare? merito quos tam sollicite induimus ac fouemus, exuimus eos clementiae caelestis inuolucro, turmis uero quos nudos proicit eos diuiec uos praeteribo, merguli, quibus ab adsiduitate mergecdi nomen dic haesit. quomodo semper mergentes aurarum signa colligitis et praeuidentes tempestatem futuram
Abbreviated transcription (Latin):
itione est auis maritima de a¬
q̃ inlitorib fetus suos edere ne. e¬
loiet ita ut in arenis oua depo¬
fluctus illudet᷑. quo magis repẽtine
placiditatis iolẽpnitate auis huiul
eluceat gr̃a. Nam uͥ nudosũ fu̾it ma¬
cidũ uentis stat mare tonec oua fo¬
ueat aitione sua. septẽ dies fofꝰ sũt:
quib decursꝰ educit pullos. fetusq ab
quib cnutͥat ꝑtus suos donec incipi¬
ant adolesc̾e. Nec nureus tam exigu¬
um nutͥm̃ti tp̃c c̃ ab solut̃one fetuũ
tam paucoꝵ diei sit. Tantam aũ gͣti¬
am inmuscula auis diuinitꝰ ĩduitã
renitatis obs̃uẽt quos ⁊ alcionidas uo¬
cant quib nullus motꝰ ꝓcellose tem¬
pestatis. horescat. Nõ ne uos patłibi

Expanded text:
 est auis maritima, quae in litoribus fetus suos edere solet, ita ut in harenis oua depoin inliditur. quo magis repentinae placiditatis sollemnitate auis huius eluceret gratia. namque ubi undosum fuerit macidum uentis stat mare, donec oua fouet alcyone sua. septem autem dies fotus sunt, quibus decursis educit pullos fetusque abaquibus enutriat partus suos, donec incipiant adolescere. nec mireris tam exiguum nutriendi tempus, cum absolutio fetuum tam paucorum dierum sit. tantam autem gratiam minuscula auis diuinitus indultamrenitatis obseruent, quos et alcyonidas uocant, quibus nullos motus procellosae tempestatis horrescant. nonne uos passeribus
Abbreviated transcription (Latin):
ito infula tͣnquillitas qͣntũ psum̾e¬
nem di tc̃s agnoitis. si tñ auicłe istius
fidẽ studio deuotionis in itt̾is. Iua tẽp¬
pestas iudẽs insurg̾e seuire uentos ĩt
hib̾ni leua ñ reuat̾ cat᷑ neq reflectit᷑. i
impellit᷑. Deniq ĩlittore sua oua ꝯstitu¬
it. ubi ea relabente fluctu madida a¬
ad huc arena suscipiat. nec insurgen¬
tec flitꝰ quos ĩ mͥmurare atq aiabi ꝯ¬
uid reformidat. Et ne putes ꝙ ouorũ
oua nidificat. ⁊ suo ꝑtus corꝑe fouet. nͥ
ialuti ꝓpͥe alliuuone litoris ꝑtimes¬
catt.s se cura de di gr̃a uentis se ꝯmit¬
tit ⁊ fluctib. parũ e hoc ad iũgit totitẽ
alios ad nutͥendũ dies. nec ĩtpollari tot

Expanded text:
tranquillitas, quantum praenem dei factus agnoscis, si tamen auiculae istius fidem studio deuotionis imitens. illa tempestates uidens insurgere, saeuire uentos inter hiberni saeua, non reuocatur neque reflectitur, sed inpellitur. denique in litore sua oua constituit, ubi ea relabente fluctu madida adhuc harena suscipiat, nec insurgentes fluctus, quos immurmurare atque adlabi uideat, reformidat. et ne putes quod ouorum oua, nidificat et suo partus corpore fouet nec saluti propriae adluuione litoris pertimescit, sed secura de dei gratia uentis se committit et fluctibus. parum est hoc. adiungit totidem ali
Abbreviated transcription (Latin):
ex t̾no comendatore ñ egͥeant s gr̃am
suam cũ uident᷑ ip̃a testentur. plus ẽ
csd ꝓbatur aispectu qm qs sermonei
laudatur. suo.it. utitur testimonio ñ
alieuo iuffragio. & si aput oculi uidi¬
tium emittit᷑ quib sunia ⁊ gr̃a uenu¬
magis do omnia q̃ probat uidet. ⁊ q̃ ui
Nec in mito tm̃ libi p̾dicatorem potuit
inuenire aquo iure prima laudatur
na sint laud ib. uidet gͦd̾s lucem ⁊ uui¬
tu suo illuminauit. ⁊ uidit q bona ẽ
Non expte dei s generae iuditium est
itaq ñ insplendore tm̃ mͦ s inomni uti¬
litate gr̃a lucis ꝓbatur. uñ ⁊ discrecio
sit int̾ lucẽ ⁊ tenebͣs inseꝑata lucis nͥ
atq tenebraꝵ nichil uideat᷑ int̾ se hr̃e
tingueret adu̾timꝰ itaq ꝙ lucis ortus
anteqm iolis diem uideatur apire. prĩ¬
cipia .n. diei noctis exctum claudut fi
cit. frequent̾ celum nubib tegit᷑ ut
sol tegatur nec ullus radius eius appẽ¬

Expanded text:
externo commendatore non egeant, sed gratiam externo commendatore non egeant, sed gratiam suam, cum videntur, ipsa testentur. Plus est quod probatur aspectu, quam quod sermone laudatur. Suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. Quod si apud nos oculis judicium emittitur, quibus simul et gramagis deus omnia quae probat uidet et quae uNec immerito tantum sibi praedicatorem potuit invenire, a quo jure prima laudatur;na sint laudibus. Vidit ergo Deus lucem, et vultu suo illuminavit, et vidit quia bona est. Non ex parte Dei, sed generale judicium est. Itaqlitate gratia lucis probatur. unde et discretio fit inter lucem et tenebras, ut separata lucis natura atque tenebrarum nihil uideatur intra se habere tingueret. aduertimus itaque quod lucis ortus ante quam solis diem uideatur aperire; principia enim diei noctis exitum cludunt 21 cit. Frequenter coelum nubibus texitur, ut sol tegatur, nec ullus radius ejus appar
Abbreviated transcription (Latin):
maria illuminat ⁊ momento tporis
sine utla ꝯp̾hñsione retectis surgen¬
tis diei splendore regionib nr̃o se cut̃¬
furdit aspectui. ita ortus est cito debu
explicari. Quit miramum si d̾s iout᷑
est lucem ⁊ cauganti mũto lumen e¬
mnicuit. a ñ siquis int̾ aqͥs msus oleũ
ore misit. dariora faciet ea q̃ ꝑfũdi te¬
gebant᷑ occultis. uixit d̃s non ut ꝑ uo¬
cis organa quidam sonus õmonis ex¬
iret. ne ut lingue motus celeste forma¬
ret attcͥum atq aerem istũ quidam
iboꝵ stpitus uberaret. s ut uolũtati
sue cogitatonem ꝓteret opat̾onis et
fectus ⁊ discreuit int̾ lucem ⁊ tenebs
⁊ udit ds lucem qr bona est. uicit ⁊ io¬
nus uocis nlls auout ⁊ discreuit. o
patonis molimina nemo dephendit
udit ⁊ oculoꝵ eius intentonem nuui
aupexit. et uidit inquid ds lucem ꝙ
bona est. Nec qd̾ igͦrabat uidit nec it
quod nesciebat aũ aut ñ iuterat ꝯpro¬
bauit. set bonoꝵ oꝑum ꝓprium est. ũ

Expanded text:
maria illuminat, et momento temporis maria illuminat, et momento temporis sine ulla comprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus, nostro se circumfundit aspectui; ita ortus ejus cito debuit explicari. Quid miramur si Deus locutus est lucem, et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus, oleum ore emiserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? Dixit Deus; non ut per vocis organa quidam sonus sermonis exiret, nec ut linguae motus coeleste formaret alloquium, atque aerem istum quidam verborum strepitus verberaret: sed ut voluntatis suae cognitionem proderet opinter lucem et tenebras et uidit deus lucem quia bona est. dixit, et sonum uocis nullus audiuit: discreuit, et operationis molimina nemo deprehendit: uidit, et oculorum eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit deus lucem quia bonjabona. nec quod ignorabat uidit nec id quod nesciebat ante, aut non viderat, comprobavit: sed bonorum operum proprium est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lucem fi̾ uoluit q̃ ocuł corporalib
struere desiderat ante qm fundamẽ¬
ta ponat. unde lucẽ ei infũdat explo¬
rat ⁊ ea pͥma est gr̃a q̃ si desit tomus
deformi horret incultu. lux est. q̃ reli¬
quos domus ꝯmendat ornatus. fiat
inquit lux. plena uox luminis ñ
pocutis at ⁊ creauit. smo di uoluntas.
opus ⁊ natura est. lucem c̾auit tene¬
b̾s aum inauit. Et dixt d̾s fiat lix. ⁊
ca est lux. Nonĩo ut sequeretur oꝑa¬
t̃o s dc̃o absoluit negotium. uñ pui¬
chre danticum illud dixit ⁊ fc̃a estlux
sunt: q impleuit estc̃s auctor gͤ luꝰ¬
cis ds.locus aũt ⁊ c̃a tenebraꝵ mũtꝰ
est. s bonus auctor. ita lucem dixit
ut mundum ip̃m infuso apiret lu¬
mine atq eiui ipem uenustaret. nes¬
plenduit gͥ subito aer ⁊ expauerũt
tenebre Noua luminuis cdaritate re¬
iꝑlit eas ⁊ qiͣ in abyssos dem̾issit repen¬
te ꝑ uniusa mundi iꝑacia ficigor lu¬
cu intusus. pulchre itaq ⁊ ppͥe dixit
fca est lux. sicut .n. lux celum. tras

Expanded text:
it, quae oculis corporalibus struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis nonlocutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est: lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non ideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit negotium. unde pulchre Dauiticum illud dixit et facta um 20 implevit effectus. Auctor ergo lucis Deus: locus autem et causa tenebrarum mundus est. Sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine, atque ejus speciem venustaret. Resplenduit igitur subito aer, et expaverunt tenebrae novi luminis claritate. Repressit eas, et quasi in abyssos demersit repente per universa mundi fulgor lucis infusus. Pulchre itaque et proprie dixit: Facta est lux. Sicut enim cito lux coelum, terras,
Abbreviated transcription (Latin):
ret pͥus finem die sĩgnisicauit nox
tis adiuncit. Ego usq a noctẽ diei scrip¬
tura a ñferre ñ potuit ut ⁊ diei ⁊ noc¬
uem ut potiori appllonem deputet fre¬
quentib exemplis ꝓbamꝰ siquidẽ ⁊
iacob dixit. uies uite mee pusuli et
mali. et it̾m. omnes dies ute mee. et
d̃d posuit dies annoꝵ meoꝵ. Non dix̃
in noctes. uñ adĩtimus ea q̃ nũc in
sp̃e hystorie tͣdũtur ñ instatusse legis
inpost̾um. principiũ gͦ diei nox dier ẽ.
fiat lux ⁊ fc̃a estlux. funs diei uesꝑa
est. Iam secĩs dies: ex noctis fine uucce
mo uocauit lucem ⁊ scd̃o: uocauit
tenebͣs noctẽ. p̾cdare ⁊̃ unum ñ primũ
dixit diem. Nam secuturo scdo ⁊t̾tio
die ⁊ deinceps reliquis primũ potuit
dr̃e. ⁊ hoc ẽẽ ordinis uidebatur. S legẽ
statuit. ut .xxrͦuiiore diurne atq noc¬
turne: diei tm̃ nomine defimãt᷑ ut¬

Expanded text:
ret, prius finem diei significavit, tis adiunxit. eo usque autem noctem diei scriptura anteferre non potuit, ut et diei et nocnem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedmo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras noctem. praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem statuit, ut XXIIII horae diurnae atque nocturnae diei tantum nomine definiantu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m opus d̾m ẽẽ dic̾e̾nt. ut celũ ⁊ t̾ram
⁊ mare duinis ꝓsequeretur honoribus
Er quo fr̃m est ut pres mundi deos ẽẽcre¬
derent qmͣuis de ipõ inundo nõ medio¬
cris int̾ eos qo sit. Fam pitagoras unĩ
mundũ asserit. alii innu̾abiles dñt
ẽẽ mundos. ut scripsit democritus aui
detulit ip̃m quo mundũ sꝑ fuisse et
fore aristociles usurpat dr̃t. Contra a
fore. scriptis suis testificantur in t̾has¬
aut uita possit aut cura cõp̾hendi.
Siquidem mundi estimacõe uolubilẽ.
rotũdũ ardentẽ. quibrdam incitatum
motib sensii sine deum ꝯueniat indel¬
ligi. qui alieno nõ suo motu feratur:
unde diuino sp̃u p̾uidens sc̃s moyses
hos hominũ errores fore ⁊ iam forte cepi¬
se in exordio s̾monis sui sicait

Expanded text:
m opus Deum esse dicerent; ut coelum, et terram, et mare divinis prosequerentur honoribus? Ex quo factum est, ut partes mundi deos esse crederent, quamvis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. Nam Pythagoras unum mundum asserit: alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scripsit Democritus, cui detulit. Ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra fore scriptis suis testificantur. Intaut uita possit aut cura conprehendi, siquidem mundi aestimatione uolubilem rutundum ardentem quibusdam incitatum motibus sine sensu deum conueniat intellegi, qui alieno, non suo motu feratur. Unde diuino spiritu praeuidens sanctus Moyses hos hominum errores fore et iam forte coepisse in exordio sermonis sui sic ait:
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ cria principia con¬
aituerunt hominum
d̾m ⁊ exemplar mat̾iã
Sũ plato discipłi q eius ⁊ ea incorrup¬
cta. ⁊ increata ac sine inicõ eẽ asseuera
artificem ad exemplar ħ ẽ ideam inten
dentem fecisse mundũ de mat̾ia qmͣ
uocant ylem que gignendi cas reb om¬
nib dedisse asseratur ip̃m quo mundũ
incorruptum nec creatũ aut fcm̃ estima¬
rent auqui. alii quo ut aristotiles cũ
sius disputandũ putauit ut duo prĩ¬
cipia pon̾ent nm ⁊ sp̃em. et trisi cũ huis

Expanded text:
ncipia constituerent omnium, deum et exemplar et materiam, sicut Plato discipulique eius, et ea incorrupta et increata ac sine initio esse adseueraradentem, fecisse mundum de materia, quam vocant hylen, quae gignendi causas rebus omnibus dedisse asseratur: ipsum quoque 2 mundum incorruptum, nec creatum, aut factum existimarent: alii quoque, ut Aristoteles cum suis disputandum putavit, duo princi
Abbreviated transcription (Latin):
enaꝵ pulsus uł infirmitatis int̾¬
nunciꝰ uł salutis e. sedẽ tñ c̃ toto dif¬
⁊ ita leuib oꝑiunt᷑ uisc̾ib ut explorã¬
di copia sit: ⁊ celitas senciendi qñ nłła
est iuscer̃ cͣssitudo q̃ pulsũ p̾sit olãuc̾e.
ta n̾uis. p̾cipue tñ capitis leni tecta
ymbres ⁊ frigora hr̃e munimen: capil¬
is ⁊ densiorib uestiunt᷑. D mbris g¬
uid de genitalib loqͣr que uethelob̾.¬
iis eregione t̾uicis ꝑ renos lũbosq
deductũ: suscipiũt genitale seminũ
d minꝰ ⁊ ad gr̃am procrtandi. De¬
uis de offõ pedum qui totũ cordib¬
pͦus sñ ulla sustinẽt oñis ĩ iuria.
Lexibule genu qͦ ꝓ cet̾is añi miti¬
gant᷑ offñsa: ira młcet᷑. gr̃a ꝓ uocã.

Expanded text:
enarum pulsus vel infirmitatis internuntius, vel salutis est. Eaedem tamen cum toto difet ita levibus operiuntur visceribus; ut explorandi copia sit, et celeritas sentiendi, quando nulla est viscerum crassitudo, quae pulsum possit obducere. ta neruis, praecipue tamen capitis leui tecta imbres et frigora habere munimen, capillis densioribus uestiuntur. quid de genitalibus loquar, quae uenis e regione ceruicis per renes lumbosque deductis suscipiunt genitale seminium ad munus et gratiam procreandi? quid de officio pedum, qui totum corpus sine ulla sustinent oneris iniuria? flexibile genu, quo prae ceteris domini mitigatur offensa
Abbreviated transcription (Latin):
filium pri.atq utͥusq eãdẽ głam con¬
qͣt̾ni .n. pedes feris at bestiũ ct̃ ui¬
ii auib. Et ĩo unꝰ qiͣ de uolatilib ect.
ħo qui uisu aita petat. ⁊ quodã remi¬
gio uolitet sullimũ sagacitate sen¬
luum ⁊ ĩo deeo dictũ ẽ. Renouabit᷑ ut
aciulle iuuentꝰ tua eoꝙ ꝓpior sit celes¬
tib ⁊ sullimior aqͥlis: qͥ possit dre nr̃a¬

Expanded text:
sque eandem gloriam conquaterni enim pedes feris ac beluis sunt, bini auibus, et ideo unus quasi de uolatilibus est homo, qui alta uisu petat et quodam remigio uolitet sublimium sagacitate sensuum. et ideo de eo dictum est: renouabitur sicut aquila iuuentus tua, eo quod propior sit caelestibus et sublimior aquilis, qui possit d
Abbreviated transcription (Latin):
t̾et. Aut forte tũc iam fut᷑e tominice
passionis p̾ceditssit mist̾ium ꝙ reue¬
latum est q roquiesc̾et xp̃c in hoĩe qͥ
requiem. Sibi p̾stinabat in corꝑe pro
hõis redẽptione scdm ꝙ ip̃e dixit. ego
fecit cui ẽ honor. gła. ⁊ppetiutas. a

Expanded text:
iam futurae dominicae passionis praecessit mysterium, quo reuelatum est quia requiesceret Christus in homine, qui requiem sibi praedestinabat in corpore pro hominis redemptione secundum quod ipse dixit: ego fecit. cui est honor gloria perpetuitas a
Abbreviated transcription (Latin):
iuires. kadicem impinguat corticem
ꝓuehit. ramos diffundit. folia uires¬
cͥe facit. fruct alit. semina pomoꝵ au¬
g̾e ꝯ sueu. Ergo cũ eadem sit oĩũ altx
ad arbor gña t̾stiores ferũt succs. a. dłci¬
ores. aͥ tardos. a pͥmat̾os. ip̃e qͦ int̾ se
disc̾pat suauitates. aͣ suauitas ĩ ui¬
nea. aꝰ mollea. aa interassis. alia in
fico: discreta in malo. dispar indacti¬
płm pinguior est. pondere qͦ dictat
cũ ip̃a in se disc̾pet: discrepent ĩ ĩt̾
gñant᷑. ⁊ cũ una sit omniũ ca: diu̾¬
us siguloꝵ usus diu̾la nat̾a ẽ. aliã
uim ħt ceraci arboris lacͥma. aam
lentuci: disꝑem ꝙͦ balami guttã
odorata orientis ligna ludare ꝓdu
ferula megypto. ac libia q̃dam
ui nat̾e secretoris illacͥmãt. Quid ã
tͥ referã dementẽ lic ẽe s̾monẽ q elec

Expanded text:
uires, radicem inpinguat, caudicem uires, radicem inpinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia dulciores, alia tardos, alia praematuros. ipsae quoque inter se discrepant suauitates. alia suauitas in uinea, alia in olea, alia in cerasis, alia in fico, discreta in malo, dispar in dactuior, plerumque pinguior est. pondere quoque distat cum ipsa in se discrepet, discrepent etiam inter generantur. Et cum una sit omnium causa, diversus singularum usus, diversa natura est. Aliam vim habet cerasi arboris lacryma, aliam lentisci. Disparem quoque balsami guttam odorata Orientis ligna sudare prodferularum in Aegypto ac Libya quadam vi naturae secretioris illacrymant. Quid autem tibi referam, clementem licet esse sermonem, quod elec
Abbreviated transcription (Latin):
ã rotunda. al longiora. a⁊ flexibilia a⁊
regidiora sint. a nllis facile uentis la
aꝑire docum̃tis. una nempe atq eadẽ
aut int̾ harenas flaua aut int̾ can¬
tes spumea. aut int̾ nemora uiridã¬
cior. aut int̾ florulenta discolor. aut
inlilia fulgentior. aut int̾ roseta ru¬
tilantior. aut ĩgͣmine liqͥdior aut in
palude t̾bidior. aut ĩ fõte ꝑspicacior
aut in mari obseuicior. assũpto locoꝵ
qͥb influit colore decurrit rigorẽ ꝙͦ
pari r̃one ꝯmittat ut int uaporancia
feruet int̾ umbrosa frigescat sole re¬
ꝑcussa exestuet niuib irrigata glaci¬
ali humore canescat. quẽadm sapor
rior. nc uehemenciorãt aust̾ior. ñc
dulcior ꝓ sp̃ei quib infusa fuit. qͣu¬
tunso cortice nucis folusq ⁊tͥtis. a ma
dulcescit. Si u̾o eilentiscum t̾rebiñ¬
ĩ olei mollem uͥm faciłe eͥnsitud. eũ
sit ã alt̾x omniũ uͥgultoꝵ diu̾sos siglit
usus ministt᷑. si radices aiat uł nubib
fusa descendat: discretas dat omnesib

Expanded text:
a rotunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis facile ventis labaperire documentis. Una nempe atque eademaut inter arenas flava, aut inter cautes spumea, aut inter nemora viridantior, aut inter florulenta discolor, aut inter lilia fulgentior, aut inter rosas rutilantior, aut in gramine liquidior, aut in palude turbidior, aut in fonte perspicacior, aut in mari obscurior, assumpto locorum quibus influit colore, decurrit. Rigorem quoque pari ratione commutat, ut inter 58 vaporantia ferveat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, nivibus irrigata glaciali humore canescat. Quemadmodum aurior, nunc vehementior, nunc austerior, nunc dulcior pro specierum quibus infusa fuerit quatunso cortice nucis, foliisque contritis, amaridulcescit. Si vero ei lentiscum, terebinin olei mollem naturam facile transfunditur. Cum sit autem altrix omnium virgultorum, diversos singulis usus ministfusa descendat, discretas dat omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut solem faciliꝰ admictat ⁊ umbra obcex¬
icet. ueniq ꝓc̾ius media pars extendit᷑
⁊ in ip̃a sũmitate tenuat᷑ ut plꝰ pulcri¬
tudinem ꝙͣ tegimẽtũ p̃ferat. Est .n. bra¬
uii spẽm ur effig̾e. significãs ꝙ una
ua uictorie. secũ gͥ ht̃ brauiũ suũ qͦ¬

Expanded text:
t solem facilius admittat, et umbram obtexat. Denique procerius media pars ejus extenditur, et in ipsa summitate tenuatur, ut plus pulchritudinis quam tegumenti praeferat. Etenim bravii speciem videtur effingere, significans quod ua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, q
Abbreviated transcription (Latin):
at aliꝙ directũ nͨ ut uiuenda eiꝰ pos¬
sit ẽẽ sñia. si ad miniculet᷑ ei attecõ
sobrietatis: obs̃uancia castitatis. ꝓ¬
funde gͦ circa cum studium tuũ ut
simlitudine fructifere illuss ficus
depͥsencia ⁊ iũct̃one ag̾ctis illiuis ar¬
boris tuã possit coroborare uirtutẽ.
Ita .ii. tua nͨ dissoluet᷑ intenc̾o. ⁊ dili¬
gentie fructꝰ ⁊ gr̃e resuabit̾ intẽtio¬
ꝙͣ multa sũt q̃ doceãt nat᷑alem duri¬
ciam posse diligentie studio t̃eꝑa qͥb
afft̃ cultus ruraus exempłm. Nam
płm cito florẽt mala gͣuata ⁊ fruct᷑

Expanded text:
aliquod directum naturae, ut uiuida eius possit esse sententia, si adminiculetur ei adtentio sobrietatis, obseruantia castitatis. profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et coniunctione agrestis illius arboris tuam possis conroborare uirtutem. ita enim tua nec dissoluetur intentio et diligentiae fructus et gratiae reseruabitur. qu autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum! Nam plerumque cito florent mala granata, et fructum
Abbreviated transcription (Latin):
gñat: płiq inclinantẽ ramos su¬
os ⁊ subicientẽ ⁊ ꝯcupicẽtie atq am¬
plexus ip̃em p̾tendentẽ ei arbori qmͣ
luũ subiectõnis sp̃ẽ. ꝯfitet᷑. uñ cul¬
tores locoꝵ p̾iaciunt ramis eius dac¬
tiloꝵ uł palmaꝵ semina mascir¬
linoꝵ qͥb illi femine arbori uelud
quidam senius ꝑtũctois ĩtũdit᷑ ⁊ ex¬
petiti ꝯcubitus gr̃a p̾sentat᷑ qͦ mu¬
nene dõata uiamn suam rursus agtol
ag̾stem ficulneã. inserere eo ꝙ cito
fructus fecũde illius ⁊ domestice ficꝰ.
ł aura teꝑali aliqͣ uł estu deflu̾e fe¬
rant᷑ ĩt̾ram. uñ gnari hiꝰ remedii:
gͥossis arboris ag̾stis alligaris ad illã
feracem arborẽ. mnedentur eis uifir¬
mitate. ut possit fructus ꝓpͥos reser¬
uare.Iamq si deforẽt remedia: lap¬
suros. auo ad monem᷑ uelud quoda
inigiate nature: ñ refug̾e eos qͥ a

Expanded text:
generat, plerumque inclinantem ramos sugenerat, plerumque inclinantem ramos suos et subicientem et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem ei arbori, quam suum subiectionis specie confitetur. unde cultores lucorum praeiaciunt ramis eius dactulorum uel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori uelut quidam sensus perfunctionis infunditur et expetiti concubitus gratia praesentatur. quo muem statum comam suam rursus attollagrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus vel aura tentati aliqua, vel aestu defluere ferantur in terram. Unde gnari hujus remedii grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracem arborem, medentur ejus infirmitati; ut possit fructus proprios reservare, jamjamque si deforent remedia, lapsuros. Quo admonemur velut quodam aenigmate naturae non refugere eos, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
iuctͥcis ẽ. uñ ⁊ eccͣait. ascendã inpai ⁊¬
mã tenebo aititudines eiꝰ. & eminen¬
ciam uidẽs u̾bi ⁊ spirãs q eius Altitu¬
diem possit ascendere ⁊ scĩe sumitate.
dicit ascendam inpalmam. ut omia
religt insuꝑiora ⁊ at suꝑiora ꝯ tendat
ad brauium .xͥ. ut ad suaues eius ft᷑
sa uictͥcib ⁊ salix lñca uitib habił
uinciendis. quid aliud mistice de¬
clarãt nͥ bona ẽẽ.xͥ uincula. qͥ noce ñ
lolent uincula gr̃e iuncła caritatis
informat. uñ ait scͥptura. scribe in
qͣ umbrõse ilices. qmͣ ppłi bicolores. ꝙͣ
nemorosa ⁊ rediuina castanea. q̃ suni
.n. exiliores rami. antiquiorsb uali¬
diora ⁊ nodosa sũt brachia. Illis foli¬
iis lenigata atq diffusa istis ꝯtͣctio¬
ra ⁊ asꝑsa. sũt ⁊̃ arbores q̃ lenili atq
emortua radice succeisionẽ sui si for¬
te cedant᷑ reparare ñ nou̾int. Aliis
qͥb iuuẽta uret. aut nat᷑a fecũdior
rib. Nam uideas paliam q̃ dactilo

Expanded text:
 ascendam in palmam, tenebo altitudines eius. quae eminentiam uidens uerbi et sperans quod ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat inferiora et ad superiora contendat, ad brabium Christi, ut suauis eius fructus sa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant nisi bona esse Christi uincula, quae nocere non soleant, uincula gratiae, uuarum caritatis,informat, unde ait scriptura: scribe in quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediuiua castanea, quae simul enim exiliores rami, antiquioribus ualidiora et nodosa sunt brachia, illis folia leuigata atque diffusa, istis contractiora et aspera. sunt etiam arbores, quae senili atque emortua radice successionem sui, si forte caedantur, reparare non nouerint, aliae, quibus aut iuuentas uiret aut natura fecundior ribus. nam uideas palmam, quae dactulos
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum est. ubigͦ teñ fructꝰ ibi cͣscio¬
ra tegnũa ⁊ munim̃ta folioꝵ. Cont᷑
ã ubi fructus ualidiorẽ ibi teneriora
folia ut malus arbor docet. fructus.n.
ualidus: ñ multo indiget ꝓtexioniᷤ
auxilio. Nã ip̃a ꝓtexionis cͣssioris uni¬
bra pomo plus noc̃e posset. peniq doce¬
at nos pampinus nͨ gr̃am ⁊ diuine sa

Expanded text:
tum est. Ubi ergo teneri fructus, ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum. Contra autem ubi fructus validiores, 57 ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. Pomum enim validius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus posset. Denique doceat nos pampinus naturae gratia
Abbreviated transcription (Latin):
alii oua gn̾ãt. ut uarii maiores qͦi
uocant trutas. ⁊ aqͥs fouenda ꝯmit¬
tũt. aqͣ egͥ animat icreat ⁊ ad huc
mandati illius pͥmi tamqͣ legis
ꝓpetuc munus exeqͥtur blandi sicͥ¬
tem mat̾ animãciũ. alii uiuos fecꝰ
edũt de suo corꝑe. ut mustela ⁊ cani¬
cule. ⁊ cete ingentia. delphines ⁊ foce
cͥca catulos suos q̃ndam moliri qͦtu¬
cant᷑ eos. uł ten̾e etatis pauorẽ m̃r
aluo abscond̾e. Qui humanus aftõs
hanc piscium pietatem possit imi¬
tari. oscula nob saciendi st̃. illis ñ
latis ẽ aꝑire iusã iusc̾a natosq reci¬
ꝑc ac reuocare integros. ato itm fo¬
tu qͦdã eos iui caloris aĩare. ⁊ ip̃u suo
adolere. duoso in corꝑe uno uiu̾e:
donec aut securitatẽ deferãt. aut cor¬
poris iui obicctu natꝰ suos defendat᷑
aꝑicul. Quis ħ uidẽs ⁊ si possit opti¬
nere: ñ tante piscium pietati cedat.
Qiuis ñ miret᷑ istupeat ut s̾uet nͥ ĩ

Expanded text:
alii oua generant, ut uarii maiores, quos alii oua generant, ut uarii maiores, quos uocant troctas, et aquis fouenda conmittunt. aqua igitur animat et creat et adhuc mandati illius primi tamquam legis perpetuae munus exsequitur, blanda quaedam mater animantium. alii uiuos fetus edunt de suo corpore, ut mustelae et caniculae et cete ingentia, delphines et phoccirca catulos suos quemquam Ionae, quo tueantur eos uel tenerae aetatis pauorem mateferuntur aluo abscondere. qui humanus adfectus hanc piscium pietatem possit imitari? oscula nobis satietati sunt, illis non satis est aperire uiscera natosque recipere ac reuocare integros atque iterum fotu quodam eos sui caloris animare et spiritu adolere suo duosque in corpore uno uiuere, donec aut securitatem deferant aut corpore suo obiecto natos suos defendant a periculis. quis haec uidens, etsi possit obtinere, non tantae piscium pietati cedat? quis non miratus stupeat, ut seruet natura in
Abbreviated transcription (Latin):
n. p̃t omĩa ⁊ p̾ħnt̾c. Canes sane. ⁊ ĩ
mari caue. qͦs n ̃ octͣ. molestos ẽe ⁊ ca¬
nendos ẽe apłs docet dices. sa uete malos
cauete malos oꝑarios. Mustele int̾ris
gͣuis odor. in acͥs. suauis. Terrena se
nouit uindc̃a fetoris uicuci. ħ ñ mi¬
norem ht gr̃am capta ꝙͣ libera. Neq
te inhonoratũ ĩnr̃a ꝓsecutone thi
male dimittam cui aflore nomĩ ino¬
leuit. seu ticiunda te fluminis. seu
ameni athesis unda nittͥerit. flos ẽ¬
thimus. ueniq seruo testat᷑q is qui
idẽ p̾nũciatꝰ ẽ piscis odoreẽ. qui florit
Quid sp̃e tue gͣcius: auit suauitate
iocundius. Q uid odore fragn̾cius: qd
mella fragnͣt hoc tu corꝑe tuo spiras
ritudĩes. Nescit hos lupos agnus
luppi ⁊ agni simł pascent᷑. leo. bos. si
abluta neqͥtia. cũ in nocñtib ꝯꝑen¬
tur. Quid ⁊̃ p̃puras memorẽ qui or¬
ꝙ ñ aqͣ abluat. ⁊ ĩo ꝯmunes cos sic̃
in t̾ra editos estimare ñ posft̃. Ĩmu¬
m̾i itaq usus.Ĩ num̾a gña pisciũ

Expanded text:
anes sane et in mari caue, quos et in ecclesia molestos esse et cauendos apostolus docet dicens: cauete canes, cauete malos operarios. mustelae grauis in terris odor, in aquis seruari. terrena se nouit uindicta faetoris ulcisci, haec non minorem habet gratiam capta quam libera. neque te inhonoratum nostra prosecutione, tmalle, dimittam, cui à flore nomen inolevit: seu Ticini unda te fluminis, seu amoeni Athesis unda nutrierit, flos es. Denique sermo testatior, quod idem pronuntiatus est piscis odor esse qui floris. Quid specie tua gratius? Quid suavitate jucundius? Quid odore flagrantius? Quod mella flagrant, hoc tu corpore tuo spiras.porum teneritudines? Nescit hos lupos agnus lupi et agni simul pascentur, leo et bos abluta nequitia cum innocentibus comparetur. quid etiam purpuras memorem, quae oros sicut in terra editos aestimare non possunt. Innumeri itaque usus, innumera genera piscium.
Abbreviated transcription (Latin):
iusc̾ib aluo repletum. Defunctꝰ ẽ
ipolia ꝑfuit inimo magis eum
tectaẽ. Qnͣti in eo reꝑuint᷑ qͥ alios
deuorau̾rat: Et tu diues habes in
sinu tuo alt̾uis p̾datorem. Ille he¬
bat facultates pauꝑis quas inua
nia tuis facłtatib ad disti ⁊ ad hu
tanto ñ saciaris augm̃to ⁊ dicis
ꝙ aliot uindicau̾is cũ eadẽ cõmit¬
tas. q̃ ulcisc̾is in iusto iniustior.⁊
inic ⁊ ĩiqͥor. ⁊ auaro auarior. unde
ne idẽ te qui piscẽ illũ finis ĩueĩat
euasit. aut nexus iũcłi ualidioris
incurrit quib se ñ posse exuere.si¬
ne dubio ⁊ hoĩnũ ĩiquitas quo ma¬
iora ꝯmisit. eo mag̃ cele suo tuti

Expanded text:
uisceribus aluum repletum? defunctus est uisceribus aluum repletum? defunctus est spolia profuerunt, immo magis eum tecta est. quanti in eo repperiuntur, qui alios deuorauerant! et tu diues habes in sinu tuo alterius praedatorem. ille habebat facultates pauperis, quas inuasnia tuis facultatibus addidisti et adhuc tanto non satiaris augmento et dicis quod alios uindicaueris, cum eadem committas quae ulcisceris, iniusto iniustior et iniquo iniquior et auaro auarior. uide ne idem te qui piscem illum finis inueniat; euasit aut nexus uinculi ualidioris incurrit, quibus se non posset exuere. sine dubio et hominum iniquitas quo grauiora commiserit, eo magis scelere suo tuta
Abbreviated transcription (Latin):
fit esca alt̾ius p̾dator alieni. Itaq
usu uenit ut cũ ip̃e aliud deuo¬
rau̾it ab alio deuoret᷑ ⁊ ĩ iurũ uẽ¬
trem utrũq conueniat cũ deuo¬
ratore ꝓpͥo deuorat᷑. fitq simł in
ria. sicut ĩuob ũ ex nat᷑a cepit
s exa uaricia. aut qr ad usum
hus nr̃oꝵ moꝵ uicia uidemus ⁊¬
eoꝵ cau̾ẽmus exꝰ . Ne ds pocior in¬
teriorem inuaderet dat̾rus ĩ se ꝑo¬
tenciori ex iniurie Itaq qui altu
ledit sibi laq̃um parat: inquem¬
ipe incidat ⁊ tu piscis est. qui uisce¬
ra inuadis. aliena qͥ denĩgit int¬
mum qui credentẽ ꝑ seq̃ris usq in
ꝓfundum. eaue ne dũ illũ ꝓseciri.
incidat ip̃e ualidiorẽ ⁊ dedusat te ĩ
auenas ĩsidias qͥ tuas uitat. pͥũ tu¬
am expectet erũpnã qͥ te ꝑseciuẽte
apͥam reformidabat. Q uit int̾est
it diuitem imꝓbe cupiditatis in¬
gluute ab sorbentem ĩ firmoꝵ pri¬
monia ⁊ iilirum deminoꝵ pisciũ

Expanded text:
fit esca alterius praedator alieni. itaque fit esca alterius praedator alieni. itaque usu uenit, ut, cum ipse alium deuorauerit, ab alio deuoretur et in unum uentrem uterque conueniant cum deuoratore proprio deuoratus sitque simul in ria, sicut in nobis non ex natura coepit, sed ex auaritia, aut quia ad usum his nostrorum morum uitia uideremus et caueremus exempla, ne quis potior inferiorem inuaderet daturus in se potentiori utuntur iniuriae. itaque qui alterum laedit sibi laqipse incidat. Et tu piscis es qui viscera invadis aliena, qui demergis infirmum, qui credentem persequeris usque in profundum. caue De dum illum persequeris, incidas ipse ualidiorem et deducat te m alienas insidias qui tuas uitat priusque tuam spectet aerumnam qui te persequente propriam reformidabat. quid interest inter diuitem inprobae cupiditatis ingluuie absorbentem infirmorum patrimonia et silurum minorum piscium
Abbreviated transcription (Latin):
piscium nec ꝯĩs cũ cet̾is. spualis
usus ⁊ accetis uiuendi q̃dam sepe
ne tͣctu ⁊ aum̃to ⁊ deluum̃to aliqͦ
delectatur. ⁊̃ si s̾uati inuiuaris
suis uiuat . o.iid ã de densitate di¬
cam dñcium: Non .ii. ut oues aũ
boues ex una ꝑte denteshnt. s utͣ¬
ꝑs armata ẽ dentib dentib qui ĩ
aqiͣ sũt. ⁊ si diucius cibũ u̾sarent.
⁊ ñ cito tͣnsmit̾tent. aquaꝵ alu¬
uione dedentib eoꝵ esca posset au¬
fͣri ac delui Iõ dẽsos ⁊ acutosħ̃nt de¬
tes ut cito incidant ꝯfugiant ci¬
bum ⁊ ut facile ⁊ sñ aliq̃ mora ⁊
dilatone tͣnsmittat Ueni ñ ri¬
minare ut ferũt quib aut euẽ¬
tus aut usus fuit aut studium
talia ꝯphend̾e. Sane uec ip̃i a suis
potentie euascre uiolentiã ⁊ aua¬
ricie potencioꝵ subiecti. ubiq in¬
teriores sũt qͦqͥs infirmior: eo p̾de
uice se deuorẽt. ⁊ sua cͣne pascũt᷑
minor apd̾ illos esca maioris ẽ trͣsꝰ
ip̃e maior aualidiore: ĩuadit᷑ et

Expanded text:
piscium nec communis cum ceteris, specialis usus et a ceteris uiuendi quaedam sepnae tactu et delenimento aliquo delectantur, etiamsi seruati in uiuariis suis uiuunt. Quid autem de densitate dicam dentium? non enim ut oues aut boues ex una parte dentes  est dentibus; quia in aqua sunt, et si diutius cibum versarent, et non cito transmitterent, aquarum alluvione de dentibus eorum esca posset auferri ac dilui. Ideo densos et acutos habent, ut cito incidant, cito conficiant cibum, facile et sine aliqua mora et dilatione transmittant. Denique non rur, ut ferunt quibus aut euentus aut usus fuit aut studium talia conprehendere. sane nec ipsi a suis potentiae euasere uiolentiam et auaritiae potiorum subiecti ubique inferiores sunt. quo quisque infirmior, eo <plusuicem se deuorent et sua carne pascantur. minor apud illos est esca maioris, et rursus ipse maior a ualidiore inuaditur et
Abbreviated transcription (Latin):
tant hoc num̾o aliquid ordiri. quo
totus noua luce mũdus: ac sinist̾s
bona signa dare qͥ sibi elige diem
luna dicimus qͣ ⁊ quarto die cepit
⁊ qͣrta decima diem signat saluti.
an duplicit nũs. qͦ celebrat᷑ mĩsti¬
um retemptonis. io deuiones de¬
clinandũ ꝑsuadent. nunĩum eũ
quo coꝵ destructa necͥcia est. Io gẽ¬
tiles uł ad oriendũ ass̾unt. qr scuĩt
tc̃ pͥmũ artet iuas uacare cepisse.
populos gñtiles ad eccͣm demiglse
lunam c̾te qͣrtam si pura fũit n
optusis cornib dare reliqͥs dicb us
adexactũ mensem iudicium sereni¬
tatil existimat᷑. Nolunt gͦ huidẽ
exordũs inchoare. quib senenitas
inchoat᷑. S iam est cauentum ne
nobis insmone diet quartus occi¬
iores demontib lumen minuit᷑¬

Expanded text:
tant hoc numero aliquid ordiri, quo totus noua luce mundus emicuit? an sinistris bona signare qui uallium eligere diem luna dicimus, quae et quarto die coepit, et quarta decima diem signat salutis? An displicet numerus, quo celebratur mysterium redemptionis? ideo daemones declinandum esse persuadent numerum eum, quo eorum destructa nequitia est. ideo gentiles nihil adoriendum adserunt, quia sciunt tunc - primum artes suas uacare coepisse et populos gentiles ad ecclesiam demigrasse. lunam certe quartam, si pura fuerit neque obtunsis cornibus, dare reliquis diebus usque ad exactum mensem indicium serenitatis existimant. nolunt ergo 7 isdem exordiis incohare, quibus serenitas incohatur. sed iam cauendum, ne nobis in sermone dies quartus occiiores de montibus, infi
Abbreviated transcription (Latin):
tatis on̾et᷑. s n qmͣ multe sp̃es. ⁊
noĩa sunt posiumꝰ enarrãre q̃ oĩa
ĩ momĩto diuine p̾cept̾onis aĩata
sunt.Simił coibat forma corꝑis ⁊ o
tutis. Repleta est t̾ra gͦminib. ma¬
re impletũ ẽ animantib. ibi insen¬
srbilia pululabãt. hic sensibilia u̾
cant porcoes. lambũt t̾rã pices aqͣ
⁊ ex ea sibi p̾dam reqͥ̾r̃t. ẽulicos qͦ¬
⁊ nauũcłi circa genitales streput
paludes ⁊ ip̃e audierut̃ dñi man¬
datum dũtis. ꝓducat aque reptili¬
a anĩaꝵ uiuentiũ. scimus repti
lia dici gña serpẽtium eo ꝙ suꝑ t̾ra
repant. S młto mag̃ omne ꝙr natat

Expanded text:
multae species et nomina sint possumus enarrare, quae omnia in momento diuinae praeceptionis animata sunt. simul coibat forma corporis ettutis. repleta erat terra germinibus, mare inpletum animantibus. ibi insensibilia pullulant, hic sensibilia uercant portiones. lambunt terram pisces aquarum et ex ea sibi praedam requirunt, culices quoque et tibi circa genitales strepunt paludes; et ipsae audierunt domini mandatum dicentis: producant aquae reptilia animarum uiuentium. lia dici genera serpentum, eo quod super terram repant: sed multo magis omne quod natat,
Abbreviated transcription (Latin):
testentur.
uis subadiũtu hyemis in exple¬
bilis ad escam ĩ sacibilit᷑ ħbam ra¬
ꝯ̃ ꝑit . eoꝙ p̾sentiat asꝑitatẽ hyemis as¬
t᷑am ut se pͥus ħbe pabulo farciat ꝙͣ
gelu adurente oĩs ħba deficiat. de eti¬
chĩnus iste frenus q̃m uulgoti¬
eritium uocãt siquid insidiaꝵ
p̃sñsit: spinis suis daudit᷑ atq in
sua se arma colligit ut quit̃q eum
ꝯtingndũ putau̾it uulu̾et᷑. Idem
echinus futi ꝓudus sͥ geminas res¬
pirandi uas minust. ut qñ boreã
flat᷑um colleg̾it: septẽtͥonalem ob¬
struat qũ uotũ ꝯgnou̾it de tergere.
acris nebulam ad atrionalem ic ꝯfe¬
rat ut flatus declinet obiuias et regio¬
ne nocit᷑os. uñ dignũ dño laudem: ꝓ¬
pħa detulit dices. Qmͣ maĩfita st̃. o.t.¬

Expanded text:
testentur. is sub aduentu hiemis inexplebilis ad escam insatiabiliter herbam rapit, eo quod praesentiat asperitate hiemis defuturam, ut se prius herbae pabulo farciat quam gelu adurente omnis herba deficiat. echinus iste terrenus, quem uulgo iricium uocant, si quid insidiarum praesenserit, spinis suis clauditur atque in sua se arma colligit, ut quicumque eum contingendum putauerit uulneretur. idemque echinus futuri prouidens geminas sibi respirandi uias munit, ut quando boream flaturum nutriendum, septentrionalem obstruat, quando noto cognouerit detergi aeris nubila, ad septentrionalem se conferat, ut flatus declinet obuios et e regione nocituros. Unde dignam domino laudem propheta detulit dicens: quam magnificata sunt ope
Abbreviated transcription (Latin):
plecius ex irronabilium disputa¬
tione colligit᷑. ualidius est .n. natu¬
re test̾m qͣm doctͥne argum̃tũ. Cui a¬
nimantium inꝯguitum est q̃mad¬
mod̾ sua tueat᷑ salutt̃ si uirtꝰ iuꝑe¬
tit resistendo si uelocitas fugiendo.
si astutia p̾cauendo. Quis ea usum
salubres putamꝰ noxias reꝑinus. cͥ¬
ciens ut dulces epulas cib letalis
irrepsit. ⁊ int̾ ip̃as aulicoꝵ excubiat
ministroꝵ uitalia regũ feralis esca
carpitur ħba nec ledit. Melior .ni. u̾i¬

Expanded text:
ex rationabilium disputatione colligitur. Validius est enim naturae testimonium, quam doctrinae argumentum. Cui animanti incognitum est quemadmodum suam tueatur salutem: si virtus suppetit, resistendo; si velocitas, fugiendo; si astutia, praecavendo? Quis eas usum salubres putamus, noxias reperimus. Quoties inter dulces epulas cibus lethalis irrepsit, et inter ipsas aulicorum excubias ministrorum, vitalia regum feralis esca carpitur herba, nec laedit. Melior enim
Abbreviated transcription (Latin):
st̾io suauitatt̃ sanitatis nxi ĩfun¬
dit sũsib. sadem doloris acc̾bitatem
D ee fugiendã. hinc uita dulcior: mors
os inmitẽ teram: mat̾no mollit
ec tigridis int̾pellat ferocitatem

Expanded text:
sterio suavitatem sanitatis nostris infundit sensibus, eadem doloris acerbitatem docet esse fugiendam. Hinc vita dulcior, hinc mors et immitem feram materno mollit ec tigridis interpellat ferocitatem