comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid. sic̃ pater ad filiũ. & filius ad
patrẽ. Iuod nõ est accidens quia ule
semꝑ pater. ⁊ ille semꝑ silius & nõ itti
semꝑ quasi ex quo natus ẽ filius. ut exeo
quod nũ quã desinat eẽ siluis. pater ẽẽ¬
nõ de sinat pater. Sed exeo quod semꝑ¬
natus est filius nec cepit um quã eẽ si¬
lius. Q uod si aliquando eẽ cepiss&
aud aliquando eẽ desmer& filius. scd̃m
accidens diceretur. Siuero dr̃ pat̃
trẽ. scd̃m substantiã diceretur. & ille
pater & ille filius. Sed qr pat̃ nõ dr̃

Expanded text:
Filius ad Patrem. Quod non est accidens; quia et ille semper Pater, et ille semper Filius; et non ita semper, quasi ex quo natus est Filius, aut ex eo quod nunquam desinat esse Filius, Pater non desinat esse Pater, sed ex eo quod semnatus est Filius, nec coepit unquam esse Filius. Quod si aliquando esse coepisset, aut aliquando esse desineret Filius, secundum accidens diceretur. Si vero quod dictrem; secundum substantiam diceretur et ille Pater, et ille Filius: sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
subficntiã intelligere. ingenitũ & geni¬
tũ. Itẽ dictũ ẽ de filio. Hõ rapinã arbi¬
tratus ẽ eẽ equalis dõ. Querimꝰ scd̾m
quid equalis. Sienĩ nõ scd̃m substantiã
dr̃ equalis. admittunte ut dicatur ali¬
quid de dõ nõ scđdm substantiã. Admitũt
gͦ nõ scd̃m substantiã dici. ingenitũ. &

Expanded text:
 genitum. Item dictum est de Filio, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo : quaerimus secundum quid aequalis. Si enim non secundum substantiam dicitur aequalis, admittunt ut dicatur aliquid de Deo, non secundum substantiam: admittant ergo non secundum substantiam dici inge
Abbreviated transcription (Latin):
hinc aliqua mutatio. Nõ ut desit uita
sicut de est insipienti sapientia. s ut
minor sit. Hec ttle aliquid indeo fit qr
omĩno incomuttibilis man&. Quã obrẽ
nichil ei accidit. Nec tam̃ om̃e qͦd dr̾
Omĩa enĩ accidunt eis que uł amiti
possũt. uł minui.  magnitudinee
qualitates. Et quod r dr̃ sieut ami

Expanded text:
hic aliqua mutatio, non ut desit vita, hic aliqua mutatio, non ut desit vita, sicuti deest insipienti sapientia, sed ut minus sit: nec tale aliquid in Deo fit, quia omnino incommutabilis manet. CAPUT V. nihil ei accidit; nec tamen omne quod diomnia enim accidunt eis, quae vel amitti possunt vel minui, et magnitudines et qualitates; et quod dicitur ad
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quod aliqua mutatione. eius
rei eui accidit. amitti potest. Nã & si
quedã dicuntur accidentia in separabi
tit eũ tam̃. Nõ quidem quã diu pluma
est. sed quia nõ sẽper ẽ pluma. Qua ꝓpt̾
ipsa matheries mutabilis ẽ. X. exeo quod
de sinit ee. illud animal. uł illa pluma¬
ꝗ totũq illud corpus int̾ra mutatur & uer¬
titur. amitait utiq &iã illũ colorem.
uã uis & accidens quod separabile dr̃
nõ separatione si mutatione amittatur
Sicuti capilli hominũ nigritudo. qm̃ dũ
capilli sũt possunt albescere. separabile
accidens dr̃. Sed diligenter intuentibꝰ
satis appar&. nõ separatione quasi emigra¬
re aliquid acapite dũ canescit ut nigri¬
tudo inde candore succedente discedit. ꝙ.
aliquo eat sed illã qualitatẽ colorf. ibi
uerti atq muttri. Nichil itaq accidens
in dõ. quia niclil muttibile. aud amissi¬
bile. Quod si & illud diei accidens placq
quod lic& nõ amitiatur. minuitur tam̃

Expanded text:
nisi quod aliqua mutatione ejus rei cui accidit amitti potest. Nam etsi quaedam dicuntur accidentia inseparabiltit eum tamen, non quidem quamdiu pluma est, sed quia non semper est pluma. Quapropter ipsa materies mutabilis est, et ex eo quod desinit esse illud animal vel illa pluma, totumque illud corpus in terram mutatur et vertitur, amittit utique etiam illum colorem. Quamvis et accidens quod separabile dicitur, non separatione, sed mutatione amittatur; sicuti est capillis hominum nigritudo, quoniam dum capilli sunt possunt albescere, separabile accidens dicitur: sed diligenter intuentibus satis apparet, non separatione quasi emigrare aliquid a capite dum canescit, ut nigritudo inde candore succedente discedat et aliquo eat, sed illam qualitatem coloris ibi verti atque mutari. Nihil itaque accidens in Deo, quia nihil mutabile aut amissibile. Quod si et illud dici accidens placet, quod licet non amittatur, minuitur tamen
Abbreviated transcription (Latin):
bile. Si aut̃ huic sic putant. ressistẽ¬
dum esse sermoni. quod pat̃ quidẽ
ad filiũ dr̃. & filius ad patrẽ. in geni¬
tus tum̃ & genitus. ad se ipsũ dicun¬
tur. nõ ad alterutrũ nõ enĩhoc est di

Expanded text:
i. Si autem huic sic putant resistendum esse sermoni, quod Pater quidem ad Filium dicitur et Filius ad Patrem, ingenitus tamen et genitus ad se ipsos dicuntur, no
Abbreviated transcription (Latin):
substanciã ẽ. Diuersũ ẽ aut̃ ingenitũ
eẽ. & genitũ eẽ. diuersa ẽ qͦ substantia
patris & fili. Iuibus respondemus. Si
quod dictum ẽ. ego & pater unũ sumus.
scdm substantiã dictũ ẽ. Una ẽ igitur

Expanded text:
. Diversum est autem ingenitum esse, et genitum esse: diversa est ergo substantia Patris et Filii. Quibus respondemus: Si quod dictum est, Ego et Pater unum sumus , secundum substantiam dictum est. Una est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
es ⁊ e: capł.iii. Contra arrianorum
UA OBREM UTIAM EIAMDE
His que nec dicuntur ut co¬
gitntur. nec cogitantur ut sũt res¬
pondere incipiamus fidei nr̃e. aduer¬
sariis. Inter multa que arrian ad¬
uersus catholicã fidem. solent dispu¬
tare. hoc sibi maxime callidissimum
machinamentũ. ꝓponer eũ dicunt.¬

Expanded text:
esse. CAPUT III. 4. Arianorum esse. CAPUT III. 4. Arianorum Quamobrem ut jam etiam de iis quae nec dicuntur ut cogitantur, nec cogitantur ut sunt, respondere incipiamus fidei nostrae adversariis: inter multa quae Ariani adversus catholicam fidem solent disputare, hoc sibi maxime callidissimum machinamentum proponere vident
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire quid sit. pie tam̃ cau& quantũ
potast aliquid de illo sentire qͦd nõsit:¬
ST̃ TAMEN SINE Dubiettio¬
ne subsitoitia. uł simelius appel¬
latur essencia. quã greci usiam uocãt.
Sicud enĩ habẽo quod ẽ sapere dicta ẽ
sapientia. ⁊ habeo quod ẽ scire scientia.
ita habeo quod est eẽ dicta ẽ essentia.
ifrł. Qui ẽ misit me aduos. S ed alie que
dicuntur essentie siue substantie. capi¬
unt accidentias. quibꝰ meis fiat uel
magna. uł quantula cũq mutatio. Deo
autẽ aliqͥd euis modi. accidere nõpotest.¬
&. ideo sola ẽ incomuttibilis substtentia
uł essentia que ds̃ ẽ. Cui ꝓfecto ipsũ
eẽ. unde essentia nominate est maxi¬
me hac uerissime conpetit. Iuod enim
mutatur. nõ seruat ipsũ eẽ. Et quod mu¬
ttri potest. atiã sinõ mutetur. potest
quod fuerat nõ eẽ. Hac ꝑhoc illud solũ
quod nõ tantũ nõmutatur. uerũ &. iã
mutari om̃ino nõ potest sine scrupulo
occurrit. quod uerissime dicatur

Expanded text:
 cavet quantum potest de eo aliquid sentire quod nost tamen sine dubitatione substantia, vel si melius appellatur hoc essentia, quam Graeci usiam vocant.Sicut enim ab eo, quod est sapere, dicta est sapientia, et ab eo quod est scire scientia, ita ab eo, quod est esse, dicta est essentia. Israel: Qui est, misit me ad vos ? Sed aliae quae dicuntur essentiae sive substantiae, capiunt accidentia, quibus in eis fiat vel magna vel quantacumque mutatio: Deo autem aliquid ejusmodi accidere non potest; et ideo sola est incommutabilis substantia vel essentia, qui Deus est, cui profectio ipsum esse, unde essentia nominata est, maxime ac verissime competit. Quod enim mutatur, non servat ipsum esse; et quod mutari potest, etiamsi non mutetur, potest quod fuerat non esse: ac per hoc illud solum quod non tantum non mutatur, verum etiam mutari omnino non potest, sine scrupulo occurrit quod verissime dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
editionr mea digni uiderent᷑. Uerũ multoꝵ
fr̃m uehementissima postulatione. & maxi
ma tua uissione cõpulsus. opus tã laborio.¬
sũ adiuuante dño terminare curaui. Cos¬
q emendatos non ut uolui s ut potui. ne
ab illis gui subirpti iã in manꝰ hominũ en¬
lerant
plurimnũ discreparent. ueneratiom tuę ꝑfili¬
siseruari dispositio mea potuiss cẽnt ꝓfecto
& sicasdẽ sentẽcias habentes. multo itam̃ e¬
nodatiores. atq plamores. quantarũ rerum
tantarũ explicandarũ difficultas & facultaᷤᷤ
nr̃a pateretꝰ᷑. Sũt autẽ qui primoᷤ.iiiiͦ. url
potiꝰ guinq &iã sine p̾miis habẽt. Et duode¬
cimũ sine ertrema parte nõ parua. S sieis
hec editio potuerit in notescer: om̃a siuolue¬
rint & ualuerit̾ emendabũt. Pxeosane ut
hãc epłam seorsũ quidẽ. s tam̃ ad cap̃ corũ

Expanded text:
editione mea digni uiderentur. uerum multorum editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filisi seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen a
Abbreviated transcription (Latin):
iune scientię lumen accende in me. per
quod intelligere & uidere merras trinum
& unũ dm̃. sicut es trinus & unus ds̃. ⁊ ig.¬
norantiȩ tenebras remoue ame¬
nerando frĩ.⁊ cõsacerdoti sape aurelio.
Augustinus indr̃o dalutẽ ȩt̃nam.
summus & uerus est. libroᷤᷤ
iuuenis incoaui: senex e¬
didi. Omisercĩ quippe hoc
opꝰ. post quam cõperi prereptos michi esse :¬
siuie subieptos ante quã eos absoluerẽ & re¬
tracititos ut mea dispositio fuerãt expoliix̃
Non enĩ singillatim s om̃s simul edere ea ra¬
cione deceueram : qm̃ pre cedentibus c̃sequ̾ẽ.¬
tes inquisitione ꝓficiente nectũt᷑. Cũ gͦ per
eps hoĩes qͥ priꝰ quã uellẽ ad quosdã illorũ
ꝑueniix potuer̃ dispositio mea nequiuiss i¬
pleri. interruptã dictationẽ reliqueram.
Cogitans hoc ipsum in aliquibꝰ scriptis mriꝰᷤ
conqueri ut scirẽt qui possẽt ñ ame fuisse
cosdẽ libros editos. s sublatos prius quã mͥ

Expanded text:
et une, scientiae lumen accende in me, per quod te intelligere merear trinum et unum Deum, sicut es trinus et unus Deus: et ignorantiae tenebras maRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS 1N DOMINO SALUTEM. summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi
Abbreviated transcription (Latin):
trmitas unus ds̃ uerus est. Lo¬
cutuf est cutiones autẽ sunt
omnumerabiles tides inscriptu¬
ris. S& hãc ꝓtulisse suffecerit.
N. in psalmis iti dictum est. dñi
est salus. ⁊ suꝑ ppłm tuum be¬
nediccio tua. Quasi alteri
dictum sit. non ei dequo di¬
xerat dñi est salus. Ꝙ iterũ.
A te in quid eruar a temptatio¬
ne & indeo meo transgrediar
murum. Quasi alteri dixe¬
rit. a te eruar a temptatione.
quippe regi clixerat. Id est dño
regem indelligi uoluit cumdi¬
cer& incorde inimicorum regis.
Rarius ista noui testimenti li¬
teris inueniuntur. S& trtm̃
adromamos apłs. De filio suo
inquid. qui factus est ei exsemi¬
ne clauit scđm carne. Iui pre¬
destinatus est filius dei. muir¬
tute. scdm̃ spm̃ scĩficationis.¬

Expanded text:
Trinitas unus verus Deus est? LoTrinitas unus verus Deus est? Locutiones autem sunt innumerabiles tales in Scripturis, sed has protulisse suffecerit. Est in Psalmis ita dictum, Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua : quasi alteri dictum sit, non ei de quo dixerat, Domini est salus. Et iterum, A te, inquit, eruar a tentatione, et in Deo meo sperans transgrediar murum : quasi alteri dixerit, A te eruar a tentatione. quippe regi dixerat, id est, Domiregem intelligi voluit, cum diceret, in corde inimicorum regis. Rarius ista in Novi Testamenti litteris inveniuntur. Sed tamen ad Romanos Apostolus, De Filio suo, inquit, qui factus est ei ex semine David secundum carnem, qui praedestinatus est Filius Dei in virtute s
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ adimaginẽ dei. quasi dice¬
retur fecit pater adimaginẽ¬
dei filii. Sic uolentes asserere
inscripturis scĩs dm̃ dictũ & iã
filiũ. Quasi desint alia ueris¬
sima & manifestissima documen¬
tit ubi nõ solum ds̃. s& & iã ueruss
dictus est filius. In hoc enĩ testi¬
monio dum aliud soluere inten¬
dunt. sic se implicant ut expedi¬
re nõpossint. Si enĩ pater fec̃
adimaginẽ det filii. itt ut nõsit
homo imago patris s&. filii. dis¬
smilis est patri filius. Si autẽ pia
sides doc& si cuti doc& filiũ ẽẽ ade¬
qualitaitẽ essentie similẽ patri. qd
adsimi litudiena filii factum ẽ ne¬
cesse est ut & iã similitudinẽ patriᷤᷤ
factum sit. De inde si hiominẽ pat̃
nõ adsuã s& adsilii fecit imaginẽ.¬
it faciã hominẽ adimaginẽ ⁊ simi¬
litudinẽ tuã. s& ait nr̃am. nisi qx
trinitatis imago fiebat in homi¬
ne : Ut hoc modo eẽt homo
nnago unus ueridei quia ipsa

Expanded text:
ad imaginem Dei; quasi dicead imaginem Dei; quasi diceretur, Fecit Pater ad imaginem Filii: sic volentes asserere in Scripturis sanctis Deum dictum etiam Filium, quasi desint alia verissima et manifestissima documenta, ubi non solum Deus, sed etiam verus Deus dictus est Filius. In hoc enim testimonio dum aliud solvere intendunt, sic se implicant, ut expedire non possint. Si enim Pater fecit ad imaginem Filii, ita ut non sit homo imago Patris, sed Filii, dissimilis est Patri Filius. Si autem pia fides docet, sicuti docet, Filium esse ad aequalitatem essentiae similem Patri, quod ad similitudinem Filii factum est, necesse est etiam ad similitudinem Patris factum sit. Deinde, si hominem Pater non ad suam, sed ad Filii fecit imagineit, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem tuam, sed ait, nostram; nisi quia Trinitatis imago fiebat in homine, ut hoc modo esset homo imago unius veri Dei, quia ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
terea respiumus isttc̃ saen¬
tentiam quia timemus scãm & in¬
iuolabilem atq in comutitbilem
lcaritatẽ titm quã coniugem dĩ
patris de illo existentẽ s& non
sicut ꝓlem ad gignendũ. uerbũ
ꝑquod factt sunt omia. cogatr
Sd quia eam falsam diuina serp¬
tura euidentẽ hostendit. Dixit
enim ds̃. faciamus hominem ad
iaginẽ & similitudinẽ nram
aulo post autẽ dictum est. Eseo
ds hominẽ adimaginẽ dei. Nramn
certe quia pluralis est numurus
non recte diceretur si homo ad
unuis ꝑsone imaginem fiera. si¬
ue patris siue filii. siue sp̃c scĩ. S&
quia fiebat adimaginẽ trinita¬
tis ꝓpterea dictum est adimaginẽ¬
ne intrinitutẽ cretdendo arbitra¬
remur tres dõs cum sit eadem
trinitas unus ds̃. ⁊ fecit inquid
ds̃ hominẽ adimaginem dei. Pro
eo hac si dicer& adimaginẽ suã.
S unt enĩ tales usitate millis lite
ris locutiones. quas nõn ulli &iã¬
sicatholieã fidem asserunt no
ttanen diligenter aduertunt.
Ut putent iam dictũ fecit ds̃ ho

Expanded text:
terea respuimus istam sententiam, quia timemus sanctam et inviolabilem atque incommutabilem charitatem, tanquam conjugem Dei Patris, de illo existentem, sed non sicut prolem ad gignendum Verbum per quod facta sunt omnia cogitare: sed quia eam falsam divina Scriptura evidenter ostendit. Dixit enim Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitu. Paulo post autem dictum est, et fecit Deus hominem ad imaginem Dei. Nostram certe, quia pluralis est numerus, non recte diceretur, si homo ad unius personae imaginem fieret, sive Patris, sive Filii, sive Spiritus sancti. Sed quia fiebat ad imaginem Trinitatis, propterea dictum est ad imaginene in Trinitate credendos arbitraremur tres dTrinitas unus Deus, Et fecit, inquit, Deus hominem ad imaginem Dei: pro eo ac si diceret, Ad imaginem suam. 7. Sunt enim tales usitatae in Litteris illis locutiones, quas nonnulli etiamsi catholicam fidem asserunt, non tamen diligenter advertunt, ut putent ita dictum, Fecit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
masculum & feminam. neqͣsi
monstruosum aliquid intelli¬
geretur. uł ut sunt quos e̾r¬
ma froditos uocant. cum &iã
sic nõmentlaciter possit intel¬
ligi utrumq innumero sin¬
gulari ꝓpter id quod dictũ ẽ
duo incarne una. Cur ergo
ut dicere ceperã innatura
hominis adimaginẽ dei fuictit
preter masculum & feminã
nõ comemorat scriptura. Ad
implendã quippe imagiiem.
trinitatis debuit ad dere & filiũ
quamuis ad huc in patris lumbis
constituttm. sicut erat in late¬
re. Anforte iam factit erat
& mulier. & seriptura breui
conplexione constrixerat. qd
postea queadmodum sit factũ
diligentius explicar&. ⁊ ꝓpt̾ra
filius comemoraui. nõpotuit:
quia nõdum erat natus. Quasi
& hoc nõpoterat ea breuitite
complecti spc̃ suo loco postea na¬
tum filium narraturus. sicut
mulierem de uiri latere ad¬
sumptttm. suo post modũ loco
nairauit. & titmen hic eam
nominare non pretermisit :

Expanded text:
masculum et feminam, ne quasi masculum et feminam, ne quasi monstruosum aliquid intelligeretur, sicuti sunt quos hermaphroditos vocant: cum etiam sic non mendaciter possit intelligi utrumque in numero singulari, propter id quod dictum est, Duo in carne una. Cur ergo, ut dicere coeperam, in natura hominis ad imaginem Dei facta, praeter masculum et feminam non commemorat Scriptura? Ad implendam quippe imaginem Trinitatis debuit addere et filium, quamvis adhuc in lumbis patris constitutum, sicut mulier erat in latere. An forte jam facta erat et mulier; et Scriptura brevi complexione constrinxerat, quod postea quemadmodum sit factum, diligentius explicaret; et propterea filius commemorari non potuit, quia nondum erat natus? quasi et hoc non poterat ea brevitate complecti Spiritus sanctus, suo loco postea natum filium narraturus, sicut mulierem de viri latere assumptam suo postmodum loco narravit , et tamen hic eam nominare non praetermisit
Abbreviated transcription (Latin):
exressurreccione mortuorũ
iłru xp̃i. cum dici potuissoe.
usitate inuirtute sua. aud sed̾m
gimur intelligere aliam ꝑsonã
fecit ds hommẽ adimaginẽ dei.
quã uis poss& usitatius diei adi¬
maginẽ suã. nõ ttimen cogimur
aliam ꝑsonã itelligere intri¬
imaginẽ factus est homo. Que
cum ita sint si eandem trmitu¬
tis imaginem. nõ inuno s& intribꝰ
lominibus acceperimus. patre
& matre ⁊ filio. nõ erat ergo
ux or eius fier&. & antequam
silium ꝓpagarent. quia nõdũ
erat trinitas. An dicis aliqͥs
non dum forma ꝓpria. iam tam̃
originali natura & mulier.
erat mlatere uiri. ⁊filius in
lumbis patris. Cun ergo cum
seriptura dixiss& fecit ds̃ ho¬
minem adima ginem dei con¬
texuit dicens. fecit eũ mascu¬
lum &feminã. fecit eos &bene¬
dixit eos. Uł si ita distinguen¬
dum est. ⁊ fecit ds̃ hominem
ut inde inferatur adimagi¬
nem dei fecit eum. & tertia
subiunccio sit. mascrilum &
feminam fecit eos. quidã enĩ
timuerunt dicere fecit eũ

Expanded text:
ex resurrectione mortuorum Jesu Christi, cum dici potuisset, visitare in virtute sua, aut secundgimur intelligere aliam personaFecit Deus hominem ad imaginem Dei, quamvis usitatius dici ad imaginem suam possit, non tamen cogimur aliam personam intelligere in Triimaginem factus est homo. 8. Quae cum ita sint, si eamdem Trinitatis imaginem, non in uno, sed in tribus hominibus acceperimus, patre et matre et filio, non erat ergo uxor ei fieret, et antequam filium propagarent; quia nondum erat trinitas. An dicit aliquis: nondum forma propria, jam tamen originali natura et mulier erat in latere viri et filius in lumbis patris? Cur ergo, cum Scriptura dixisset, Fecit Deus hominem ad imaginem Dei; contexuit dicens, Fecit Deus eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos ? Vel si ita distinguendum est, Et fecit Deus hominem; ut deinde inferatur, ad imaginem Dei fecit illum; et tertia subjunctio sit, masculum et feminam fecit eos. Quidam enim timuerunt dicere, Fecit eum
Abbreviated transcription (Latin):
ignis s tantũ modo sp̃m scm̃. Nec aandẽ
trinitittẽ dixisse decelo tues filius m̃s si¬
ue cũ baptitatus est aioħe. siue inmonte
quando cũ illo erant tres discpłi. aud
quãdo sonuit uox dicens. & clarificaui ⁊
iterũ clarificabo. s tantũ modo patris uo

Expanded text:
sed tantummodo Spiritum sanctum Nec eamdem Trinitatem dixisse de coelo, Tu es Filius meus , sive cum baptizatus est a Joanne, sive in monte quando cum illo erant tres discipuli ; aut quando sonuit vox, dicens, Et clarificavi, et iterum clarificabo : sed tantummodo Patris vo
Abbreviated transcription (Latin):
di supͣ dixerat. in hi cignoscimꝰ.
quia in ipso manen & ipse innob.
qm̃ de sp̃u suo dedtinobis. Ipse
ergo significatur ul legitur.
ds̃ dileccio est. Dsigtur sp̃s sc̃s qͥ¬
procedit ex dõ. cum ditus fuerit
nisi exdõ. Propt̃ quod paulopost.
dicit. Nos diligimus. quia ipse pͥu
dilerit nos. & apls quoq paulus. Di¬
leccio inquid dei. diffusa ẽ incordibꝰ

Expanded text:
de supra dixerat, In hoc cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Ipse ergo significatur ubi legitur, Deus dilectio est. Deus igitur Spiritus procedit ex Deo, cum datus fuerit nisi ex Deo. Propter quod paulo post dicit: Nos diligamus eum, quia ipse prior dilexit nos . Apostolus quoque Paulus: Dilectio, inquit, Dei diffusa est in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s ds̃. & sim ul om̃s. unus ds̃. Ꝙ
tronen nõ frustra in hac trinitate.
nõ dr̃ uerbũ dei. nisi filius. nec
donũ dei nisi sp̃s sp̃s. nec dequo
genitum est uerbũ . a. deqͦ ꝓcedit
tur. So he quoq. illi pat̾ dedit.
nõiã existitti. ⁊ nõdũ habenti. s&
quicqͥd unigenito uerbo dedit. ga¬
gignendo dedit. Sic ergo eũ ge¬
nuit. ut &iã de illo donum cõmoᷤ
unter. s& diligenter intuenda.
inseparabilis trinitatis iste distĩcco
Hinc enĩ factum est. ut ꝓpriẽ dei
uerbum. &iam dei sapientiã di¬
ceretur. cum sapientia sit & pat̃¬

Expanded text:
s deus et simul omnes unus deus. Et tamen non frustra in hac trinitate non dicitur uerbum dei nisi filius, nec donum dei nisi spiritus sanctus, nec de quo genitum est uerbum et de quo procedit tur. sed hoc quoque illi pater dedit non iam exsistenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito uerbo dedit, gignendo dedit. sic ergo eum genuit, ut etiam de illo donum communeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis trinitatis ista distinctio. hinc enim factum est, ut proprie dei uerbum etiam dei sapientia diceretur, cum sit sapientia et pat
Abbreviated transcription (Latin):
dio fecit inquiri. Non ittiq dix̃
istius abstalissa. S& dix̃. ds̃ ha¬
ntus est. Ut incertum sit. & ideo
requirendum. utrum ds̃ pater
sit haritiis. an ds̃ filius. an assp̃s
sc̃s. an ds ipsa trinitas. Neq enĩ
dicturi sumus. nõ ꝓpt̾ea dm̃ dictũ
eẽ hrarittitem. quod ipsa harittis
sit ulla substtartia. que dei digna
sit nomine. s& quod donũ sit dei.
iert dictum ẽ deo. qm̃ tues pacien¬
cia mea. Non utiq ꝓpt̾ea dictũ ẽ.
quia dei substintia est. nr̃a paciẽ¬
cia.s& quod ab ipso nobis ẽ. Sicut
alibi legitur discit. q̃m ab ipso est¬
pacientia mea. Hunc quippe sen¬
sum facile refellit scripturarũ
ipsa locutio. Tale est enĩ tues pa¬
laritias mea. aud tu es harittis
mea. aud ds̃ haritus mea. so
itit dictum est ds̃ hearitasẽ. sic̃
dictum est ds̃ sp̃s est. Hoc qui nõ
discernit intellectũ adño. nõex¬
positione querat a nobis. Nõ enĩ
aꝑcius quiequã possumus dicere.
s̃ gͦ hraritis est. Utrũ aut̃ pat᷑.

Expanded text:
quiri. Non itaque dixitistius abstulisset: sed dixit, Deus charitas est ; ut incertum sit, et ideo requirendum, utrum Deus Pater sit charitas, an Deus Filius, an Deuss, an Deus ipsa Trinitas. Neque enim dicturi sumus, non propterea Deum dictum esse charitatem, quod ipsa charitas sit ulla substantia quae Dei digna sit nomine, sed quod donum sit Dei, sicut dictum est Deo: Quoniam tu es patientia mea: non utique propterea dictum est quia Dei substantia est nostra patientia, sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur: Quoniam ab ipso patientia mea. Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim: Tu es pacharitas mea, aut, Tu es charitas mea, aut Tu Deus, charitas mea; sed ita dictum est: Deus charitas est: sicut dictum est, Deus Spiritus est. Hoc qui non discernit intellectum a Domino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quidquam possumus dicere. Deus ergo charitas est utrum autem Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
ognitione uero factt. cũ ea que
cognoiumus positti inmemoria
recordatione reuisuntur. qͥs
nõ uideat. priorẽ er̃ tempore.
tam inmemoria retentionẽ. qͣm
in recordatione uisionẽ. & huius
utriusq tercia uoluntate iunc¬
cionẽ. Porro autẽ inmente non
sic est. Neq enĩ aduenticia sibi
ipsa est. quasi ad se ipsã que iam
erat uenerit aliunde eadẽ ipsa
que nõ erat. Aud nõ alia alum¬
de uenerit. s& inse ipsa que iam
erat. nata sit ea ipsa que nõerat.
ic̃ pimente que iam erat. orit᷑
sides que nõ erat. aud post cog¬
nitionẽ sui recordando se ipsam
ria sua constitutã iud&. qͣsi
nõ ibi fuerit. antequã se ipsa
cognoscer&. Cumlquo exquo
eẽ cepit. num quã sui meminisse
num quã se intelligere. num qͣm
se amare destiterit. sicuti iam
hostendimus. Hac ꝑhoc quando
ad se ipsã cogitatione conuertet᷑
fit trinitts. in qua iam & uerbũ
possit intelligi. Formatur qͥppe
ex ipsa cognitione uoluntat e
utrumq uingente. Ibi gͦ magis

Expanded text:
ognitione vero facta, cum ea quae cognovimus, posita in memoria recordatione revisuntur; quis non videat priorem esse tempore in memoria retentionem, quam in recordatione visionem, et hujus utriusque tertia voluntate junctionem? Porro autem in mente non sic est: neque enim adventitia sibi ipsa est, quasi ad se ipsam quae jam erat, venerit aliunde eadem ipsa quae non erat; aut non aliunde venerit, sed in se ipsa quae jam erat, nata sit ea ipsa quae non erat; sicut in mente quae jam erat, oritur fides quae non erat: aut post cognitionem sui recordando se ipsam ria sua constitutam videt, quasi non ibi fuerit antequam se ipsam cognosceret; cum profecto ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intelligere, nunquam se amare destiterit, sicut jam ostendimus. Ac per hoc quando ad se ipsam cogitatione convertitur, fit trinitas, in qua jam et verbum possit intelligi: formatur quippe ex ipsa cogitatione, voluntate utrumque jungente. Ibi ergo magis
Abbreviated transcription (Latin):
erat. que ad modũ note sũt res.
que memoria contoientur. &iã¬
si nõ cogitentur. Qm̃ dicimus
hominẽ nosse litteras. &⁊ã quã
de aliis rebus. nõ de aliis litteris
cogitat. Hec autẽ duo gignẽs
& genitum. dileccione tercia
copulantur. Que nichil est
aliud quã uoluntas. fruendũ
aliquid appetens. uł tenens.
deoq &iam illis tribis nomu¬
nibus. insinuandã mentis putta¬
bimus trmitadẽ. Memoria.
intellegentia. uoluntate. S&
semꝑq se ipsã intelligere. & a¬
mare. quam uis nõ semꝑ se cogi¬
titre discreta̾ habeis que nõ s
quod ipsa est. errea eusdem li¬
bri. decimi finẽ diximus. que¬
rendũ est. quonã modo adcog¬
nitionẽ ꝑtineat intellectus. No¬
tieia uero cuiusq rei. que mẽ
menti. xnam quando. nõdere
ipsa cogitatur. ad solã dicatur
memoriã ꝑtinere. Si enim hoc
ita est. non habebat hec tria s
sui meminiss&. ⁊ se intelligere
postea cũ cogitare se cepit.

Expanded text:
erat, quemadmodum notae sunt res erat, quemadmodum notae sunt res quae memoria continentur, etiamsi non cogitentur: quoniam dicimus hominem nosse litteras, etiam cum de aliis rebus, non de litteris cogitat. Haec autem duo, gignens et genitum, dilectione tertia copulantur, quae nihil est aliud quam voluntas fruendum aliquid appetens vel tenens. Ideoque etiam illis tribus nominibus insinuandam mentis putavimus trinitatem, memoria, intelligentia, voluntate. 9. ligere et amare, quamvis non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt quod ipsa est, circa ejusdem libri decimi finem diximus: quaerendum est quonam modo ad cogitationem pertineat intellectus; notitia vero cujusque rei, quae inest menti, etiam quando non de ipsa cogitatur, ad solam dicatur memoriam pertinere. Si enim hoc ita est, non habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, postea cum cogit
Abbreviated transcription (Latin):
pectu suo. nec de illa suus formet᷑
obtutus. s& ttonen nouerit ᷤ tt¬
quã ipsa sibi sit memoria sui. Sic̃
multarũ disciplinarũ peritus.
ea que nouit. eius memoria con¬
tinentur. Nec est inde aliquid. in
conspectu mentis eius. nisi unde
cogitat. Cetera in archana. qͣ¬
dam noticia sunt recondita. que
memoria nuncupatur. Ideo tri¬
nititẽ sic comendabamus. ut illud
unde formatur cͦgitantis obtutꝰ
in memoria poneremus. Ipsam uͦ
conformationẽ. tran qua imagi¬
nem. que inde inpruitur. At
illud quod utrumq cõiungitur.
amorem seu uoluntatẽ. Mens
igitur quando cogitatione
se conspicit. intelligit se & re¬
cognoscit. Gignit ergo lmnc mn¬
tellectũ. & cognitionẽ suã. Res
quippe meor porea intellectti
conspicttur. & nttellegendo cõẜ¬
noscitur. Nec itt sane gignit
istã noticiam suã mens. quando
cogittindo intellectam se cons¬
picit. tam quã sibi ante in cog¬
nita fuerit. S& ita sibi nottꝰ

Expanded text:
pectu suo, nec de illa suus formetur pectu suo, nec de illa suus formetur obtutus, sed tamen noverit se tanquam ipsa sit sibi memoria sui. Sicut multarum disciplinarum peritus ea quae novit, ejus memoria continentur, nec est inde aliquid in conspectu mentis ejus, nisi unde cogitat; caetera in arcana quadam notitia sunt recondita, quae memoria nuncupatur. Ideo trinitatem sic commendabamus, ut illud unde formatur cogitantis obtutus, in memoria poneremus; ipsam vero conformationem, tanquam imaginem quae inde imprimitur; et illud quo utrumque conjungitur, amorem seu voluntatem. Mens igitur quando cogitatione se conspicit, intelligit se et recognoscit: gignit ergo hunc intellectum et cognitionem suam. Res quippe incorporea intellecta conspicitur, et intelligendo cognoscitur. Nec ita sane gignit istam notitiam suam mens, quando cogitando intellectam se conspicit, tanquam sibi ante incognita fuerit: sed ita sibi nota
Abbreviated transcription (Latin):
alia membra nr̃a conspicimꝰ.
que in nr̃o possunt eẽ conspectu.
Quid diei absurdius. uł sentiri
potest. Unde igitur aufert᷑
mens. nisi a ase ipsa : & ubi ponitͥ
inconspectu suo. nisi ante se ipsã:
Non ergo ibi erit. ubi ert. quan¬
do inconspectu suo nõ erat. Qilla
hic positt. in de sublata est.
S& si conspieienda migrauit. cons¬
pectura ubi manebit. An quasi
geminatur. ut & illie sit &hie
dest & ubi conspicere. & ubi conspi¬
ci possit. Ut inse sit conspiciens. an¬
te se conspieua. Nielil horũ nob.
ueritus consultti respond&. Qm̃
quando isto modo cogitonus. nõ nͥ
corporũ ficitis. imagines cogitamꝰ
Quod mentẽ nõ eẽ paucis certissi¬
mũ est mentibꝰ aquibus potest de
hac re ueritas consuli. Pro inde
restat ut aliquid consult ꝑtinens
ad eius naturã. sit conspectus eiꝰ.
& meã quando se cogitait. nõ qͣsi
ꝑloci spacium. S& incorpor ea
conuersione reuocetur. Cũ uͦ
nõse cogitut. nõ sit quidẽ incons¬

Expanded text:
alia membra nostra conspicimus, alia membra nostra conspicimus, quae in nostro possunt esse conspectu? Quid dici absurdius vel sentiri potest? Unde igitur aufertur mens, nisi a se ipsa? et ubi ponitur in conspectu suo, nisi ante se ipsam? Non ergo ibi erit ubi erat, quando in conspectu suo non erat; quia hic posita, inde sublata est. Sed si conspicienda migravit, conspectura ubi manebit? An quasi geminatur, ut et illic sit et hic, id est, et ubi conspicere, et ubi conspici possit; ut in se sit conspiciens, ante se conspicua? Nihil horum nobis veritas consulta respondet: quoniam quando isto modo cogitamus, non nisi corporum fictas imagines cogitamus, quod mentem non esse paucis certissimum est mentibus, a quibus potest de hac re veritas consuli. Proinde restat ut aliquid pertinens ad ejus naturam sit conspectus ejus, et in eam, quando se cogitat, non qloci spatium, sed incorporea conversione revocetur: cum vero non se cogitat, non sit quidem in cons
Abbreviated transcription (Latin):
cionis uis. ut nec ipsa mẽs.
quod admodo se in conspectu suo
ponat. nisi quando se cogittit.
ac ꝑ hoc ite nichil inconspectu m̃¬
tis est. nisi unde cogitatur. ut nec
ipsa mens qua cogitatur. qͥequid
cogitatur aliter possit eẽ. ineos¬
pectu suo. nisi se ipsam cogitando¬
A uomodo autẽ quando seͥcogitad.
inconspectu suo nõsit. cũ sine se ipsa
num quã er̃ possit. quasi aliud sit
ipsa. aliud conspectus eius. inue¬
nre nõpossumus. Hoc quaippe de
ocło corporis. nõ ab surde dicitur.
pse quippe oclł. loco suo est fixus
incorpore. Aspectus autẽ eius
mea que extra sunt extendit᷑.
&usquȩ adsidera extenditur.
ec est oculus in conspectu suo. quã¬
do quidẽ nõconspieit se ipsũ. nisi
speculo ob iecto. uoide iam locuti
sumus. Quod nõsit utiq. quado
semens in suo conspectu. sui cogi¬
tatione constituit. Num quid gͦ
alia fua parte. aliam suã partẽ
uid&. cum se conspicit cͥogittoido:
Sic̃ aliis membris nr̃is qui sũt ocłi

Expanded text:
tionis vis, ut nec ipsa mens quodam modo se in conspectu suo ponat, nisi quando se cogitat: ac per hoc ita nihil in conspectu mentis est, nisi unde cogitatur, ut nec ipsa mens, qua cogitatur quidquid cogitatur, aliter possit esse in conspectu suo, nisi se ipsam cogitando. Quomodo autem, quando se non cogitat, in conspectu suo non sit, cum sine se ipsa nunquam esse possit, quasi aliud sit ipsa, aliud conspectus ejus, invenire non possum. Hoc quippe de oculo corporis non absurde dicitur: ipse quippe oculus loco suo fixus est in corpore, aspectus autem ejus in ea quae extra sunt tenditur, et usque in sidera extenditur. Nec est oculus in conspectu suo; quandoquidem non conspicit se ipsum, nisi speculo objecto, unde jam locuti sumus : quod non fit utique quando se mens in suo conspectu sui cogitatione constituit. Numquid ergo alia sua parte aliam partem suam videt, cum se conspicit cogitando, sicut aliis membris nostris, qui sunt oculi,
Abbreviated transcription (Latin):
comemor auimus. tempora¬
olium rerũ scientia. quedã cog¬
noscibilia cognitionẽ inter posi¬
cione temporis ante cedunt. Sic̃
sunt ea sensibilia que iã erant
mrebus antequã cognoscerent᷑.
U ł ea omĩa que ꝑistoriã cognos¬
cuntur. uedam uero simul
eẽ in cipiunt. Uel ut si aliquid
iusibile quod om̃ĩno nonerat. an¬
te nr̃os ocłos horiatur. Cog¬
nitionẽ nr̃am utiq nõprecedit.
Dud si aliquid son&. ubi ad est¬
auditor. simul ꝓfecto incipiunt
auditus. Uerumpttañ siue tp̃re
precedentia. suie simul eẽ incipi

Expanded text:
emoravimus, temporalium rerum scientia, quaedam cognoscibilia cognitionem interpositione temporis antecedunt; sicut sunt ea sensibilia quae jam erant in rebus, antequam cognoscerentur; vel ea omnia quae per historiam cognoscuntur: quaedam vero simul esse incipiunt; velut si aliquid visibile, quod omnino non erat, ante nostros oculos oriatur, cognitionem nostram utique non praecedit; aut si aliquid sonet, ubi adestauditor, simul profecto incipiunt auditus. Verumtamen sive tempore praecedentia, sive simul esse i
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ẽẽ. unũ hoc uoluntatis. Ita
ille tantus orator. cũ phi lophiã
predicar&. recolens ea que aphi¬
lophis acceperat. & preclare hac
sua uiter explicans. in hac tantũ
uita. quã uidẽmus erumpnis. &
ciroribus plenã. om̃s quatuor
necessarias dix̃ eẽ uirtutes. Nlul¬
lã uero earũ cũ exhac uit ti
emigrauerimus. siliceat ibi
inuere. ubi uiuitur beate. S&
bonos animos sola beatos eẽ. cog¬
nitione & scientia hoc est con¬
templatione nature. In qua ni¬
ohil est melus & amabilius. ea
natura qua cieauit om̃s. cete¬
ras instituit que naturas. cui¬
si regenti eẽ. subditũ iusticiẽ.¬

Expanded text:
tatis esse, unum hoc voluntatis. Ita tatis esse, unum hoc voluntatis. Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis acceperat, et praeclare ac suaviter explicans, in hac tantum vita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam, omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat ibi vivere ubi vivitur beate; sed bonos animos sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae qua nihil est melius et amabilius: ea est natura, quae creavit omnes caeteras, instituitque naturas. Cui regenti esse subditum, si justiti
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes. quibꝰ in hac mor¬
talitute bene uiuitur. quia &.
ipse incipiunt eẽ manimo quicũ
sine illis prius eẽt. titmen animꝰ
erat. Desinant ẽẽ cũ adeterna
ꝑroduxerint. nõ nulla questio
est. Quibus dam enĩ uisum est.
de situras. De tribꝰ quidem pru¬
dentia. fortitudine temperantia
cum hoc dicitur. nõ nehil ui
detur dici. Iusticie uero inmor¬
talis est. & magis tune ꝑficiet᷑
in nobis. cũ c̃ẽ cessauerit. De¬
uerimus. inbeatorũ insulis. in¬
morttile euum. ut fabule fer̃
degere licer&. quod opus eẽt
eloquentia. cum uidrcia nulla
fierent. aud ipsis & iã uirtuti¬
bus : Hec enĩ fortitudine ege¬
remus. nullo ꝓposito. aud labo¬
re aud periculo. Nec iusticia
cum eẽt nichil quod appeteret᷑
alieni. Nec temperantia. que
reger& cas. que nulle eẽnt
libidines. Nec pitudentia qͥdẽ
egeremus. nullo de lectu ꝓpo¬
sito bonorũ &malorũ. Una
igitur eẽmus beati cognitio¬
ne nature. & scientia. Que sola
intelligi potest. cetera necessi¬

Expanded text:
virtutes, quibus in hac mortalitate bene vivitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum sine illis prius esset, tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint, nonnulla quaestio est. Quibusdam enim visum est desituras: et de tribus quidem, prudentia, fortitudine, temperantia, cum hoc dicitur, non nihil dici videtur; justitia vero immortalis est, et magis tunc perficietur in nobis, quverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent; aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem egeremus, nullo delectu proposito bonorum et malorum. Una igitur essemus beati cognitione naturae et scientia, qua sola intelligi potest, caetera necessi
Abbreviated transcription (Latin):
s& intus om̃mo. inipso animo eẽ
ceperunt. Bides enĩ nõ est quod
creditur. s&s qua creditur. & illud
creditur. illa conspicitur. Tamen
quia eẽ cepit manimo. qui iam
erat animus. antequã iillo iste
eẽ cepiss&. aduenticiũ quiddã ui¬
detur. exmpreteritis habebit᷑.
quando succedente specie. iam ẽe
destiterit. Uliamq nunc trinitatẽ.
facit ꝑsuã presentiã retentit
conspectͥa di lectͥti. aliam nunc fa¬
ei&. ꝑ quod dã sui uestigium qd̃
inmemoria p̃teriens deliquerit
sicut iam supra dictum est: uiiii.

Expanded text:
sed intus omnino in ipso animo esse sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam su
Abbreviated transcription (Latin):
omĩs grauis. & apꝓbande aucto¬
ritatis istoria. Uł manimis eorũ
qui ea iam nouer̃. Eis quippe iam
notti. & aliis utiq sunt noscibilia
quorum scientiã preuenerunt.¬
& qui ea nosse quibꝰ notti sunt do¬
centibus possunt. Que omĩa & quã¬
do discuntur. quandã faciunt tri¬
nitatẽ. specie sua que noscibilis
fuit. &iã ante quã nosceretur.
Eiq ad uinclt cognitione dicentis.
que tunc eẽ incipit. quando dis¬
citur. Hac tercia uoluntute. quẽ
utrũq coniungit. & cũ cognitti
fuerint. alia triͥits. dum reco¬
luntur fit iam interius in ipso ani¬
mo. Ex his imagiubus. Que cum
discerentur. sunt in presse in
memoria. Qe informatione cogi¬
tationis. adea cõrerso recordan¬
tis aspectu. lex uoluntute que ter¬
cia duo istit istti cõiungit. Ea uͦ
que horiuntur manimo ubi nõ
fuerunt sic̃ fideles &. cetera huiꝰ¬
modi. & si aduenticia uidentur.
cum doctrina inferuntur: Non
tamen foris positti. ul foris ꝑ hac¬
ta sunt. sic̃ illa que creduntur.

Expanded text:
andae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur;
Abbreviated transcription (Latin):
it aꝑcuis constitui. quando cogi¬
tantur. T unc enĩ scipsã mens.
& menimisse & intelligere. & ama¬
re se inuenit. &iã unde nõ cogita¬
het. quando aliunde cogittibat.
& unde diu nõ cogntiuerimus.
& unde cogitttre. nisi comoniti
nõ ualemus. id nos nescio quo eo¬
demq miro modo si potest dici
scre nescimus. Deniq rect e
Seis hoc. s& serre te nescis. Come¬
mor abo & muenieste scientem.
quod te nescire putitueras. Id
agunt & littere. que de hisrebꝰ
conscripte sunt quas resduce
ratione ueras ẽe inuerit lec¬
tor. Non quas ueras eẽ credit
ei qui scripsit. sic̃ legitur isto¬
ria S& quas ueras &ciã ipse
inuenit. siue apud se. siue in ipsa
mentis luce ueritute. Qui uͦ
nec admonitus ual& ista contue¬
ri. magna cecitate cordis. & te¬
nebris ignorantie demersus.
leius & mirabiliore diuina
ope indig&. ut possit ad uerã
sapientiã ꝑuenire. Propter hoc
ittq uolui de cogitutione adibe
quale cumq documentũ. Quo

Expanded text:
ut apertius constitui, quando cogiut apertius constitui, quando cogitantur: tunc enim se ipsa mens, et meminisse, et intelligere, et amare invenit, etiam unde non cogitabat, quando aliud cogitabat. Sed unde diu non cogitaverimus, et unde cogitare nisi commoniti non valemus, id nos nescio quo eodemque miro modo, si potest dici, scire nescimus. Denique recte Scis hoc, sed scire te nescis; commemorabo, et invenies te scientem quod te nescire putaveras. Id agunt et litterae, quae de his rebus conscriptae sunt, quas res duce ratione veras esse invenit lector: non quas veras esse credit ei qui scripsit, sicut legitur historia; sed quas veras esse etiam ipse invenit, sive apud se, sive in ipsa mentis luce veritate. Qui vero nec admonitus valet ista contueri, magna caecitate cordis, tenebris ignorantiae demersus est altius, et mirabiliore divina ope indiget, ut possit ad veram sapientiam pervenire. 10. Propter hoc itaque volui de cogitatione adhibere qualecumque documentum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Ua PRORTeR Diligen¬
eius illud consideremus
exemplum quod adibiumus. ubi
hostenderetur aliud eẽ rem
quãq nõ eẽ. aliud nõcogittr
fieriq posse. ut nouerit hõo
aliquid quod nõ cogitat. Q uan¬
do aliunde. nõ inde cogitat.
Duarũ gͦ uł plurimarum.
disciplinarũ peritus. quando
unã cogittit. aliã uł alias. &iã
si nõ cogitat. nouit tamen.
S& num quid recte possumus poᷤ¬
sumus dicere. iste musicus.
nouit quidem musicã. s&nũc
eã nõ ittelligit. quia nõ eã
cogittit᷑. Amat autẽ nunc
geometricã. qm̃ nunc ipsam
cogitat. Non ne similiter
absur dum est. Rectissime uͦ¬
quẽ ꝑspicis degeometrica dis¬
putantẽ. &iam ꝑfectus est
musicus. Nam & meminit eiꝰ¬
discipline. & intelligit. & di¬
nouerit & ama. nuc̃ illã nõ
cogitat. qm̃ geome tricam
lequa disputat cogitat. Hinc
dmonemur eẽ nobis mabdito ñtis
quarundã rerum. quasdã noticiaᷤ
tune quodam modo ꝓcedere inme¬
dum. atq in conspectu mentis. uł¬

Expanded text:
uapropter diligentius illud consideremus exemplum, quod adhibuimus, ubi ostenderetur aliud esse rem quamque non nosse, aliud non cogitare; fierique posse ut noverit homo aliquid quod non cogitat, quando aliunde, non inde cogitat. Duarum ergo vel plurium disciplinarum peritus, quando unam cogitat, aliam vel alias etiam si non cogitat, novit tamen. Sed numquid recte possumus dicere, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non intelligit, quia eam non cogitat; intelligit autem nunc geomcogitat: nonne similiter absurda est? Rectissime quem perspicis de geometrica disputantem, etiam perfectus est musicus; nam et meminit disciplinae ejus, et intelligit eam et dinoverit et amet, nunc illam non cogitat, quoniam geometricam de qua disputat, cogitat. Hinc admonemur esse nobis in abdito mentis quarumdam rerum quasdam notitias, et tunc quodam modo procedere in medium, atque in conspectu mentis vel
Abbreviated transcription (Latin):
cordantis acies informetur.
tale aliquid gignatur. ubi hõo
cogitat. quale in illo erat. ubi
ante cogittitionẽ. meminerat.
Quia facilius dinoscitur. quod tem¬
pore accidit. &ubi parens ꝓlẽ
spacio temporis ante cedit. Nã
sinos referamus ad interiorem
mentis memoriã qua sui menu¬
nit. & interior ẽ Memo ortelle¬
gentiã. quasse intelligit. & inte¬
riorem uoluntitẽ qua se diligit.

Expanded text:
cordantis acies informetur, et tale aliquid gignatur ubi homo cogitat, quale in illo erat ubi ante cogitationem meminerat: quia facilius dignoscitur, quod tempore accedit, et ubi parens prolem spatio temporis antecedit. Nam si nos referamus ad interiorem mentis memoriam qua sui meminit, et interiorem intelligentiam qua se intelligit, et interiorem volun
Abbreviated transcription (Latin):
riebantur. uł excorporibus per
sensũ corporis. introrsus quodan
modo trahebantur. de quibus
om̃ibus in libro undecimo disse¬
Nec sic̃ fiebat. uł apparebat. uł.¬
quando de illa scientia dissereba¬
mus.iam mhominis interioris opi¬
bus constitutti. que distinguenda
fuit asapientia. Unde quesciut᷑
uł ut aduenticia sunt in animo.
Siue cognitionẽ istorica mlatu. ut
sunt factti & dictit. que tempore
ꝑaguntur. ⁊ traonseunt. Uł ĩna¬
tura rerũ suis locis & regionibꝰ
constituta sunt. siue in ipso homi¬
nẽ que nõ erant oriuntur. aud
aliis docentibus. aud cogitatio¬
nibus ꝓpriis. Sic̃ fides quã plu¬
rimumꝰ in libro tercio decimo co¬
mendauimus. Sic̃ uirtutes qͥbꝰ
siuere sunt in hac mortalitat e
ideo bene uiuitur. ut beate in
illa que diuinitus. ꝓmittitur
inmoritditute uiuatur. Hec
atq huius modi habent intẽpo¬
re hordinẽ suũ. In quo nobis
trinittis. memorie uisionis &. a¬
moris. facilius apparebat. Nam

Expanded text:
riebantur, vel ex corporibus per riebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo dissenec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, quam plurimum in libro tertio decimo commendavimus; sicut virtutes, quibus, si verae sunt, in hac mortalitate ideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam