comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tibi tu ipse ostendi: ut cum deformẽ
te uides reformatorem desideres: eiq
supplices ne in illa remaneas feditate.
Tuum quippe uicium est quodina¬
lus es. et maius uicium ut corripi
nolis quia malus es: quasi laucdanda
uel indifferenter habenda sint uicia.
ut neq laudaentur neq uituꝑentur:
aut uero nichil agat timor correpti ho¬
minis uel pudor uel dolor:aut aliud
agat cum salubriter stimulat nisi
ut rogetur bonus: et ex malis qui cor¬
ripiuntur bonos faciat qui laudent᷑.
Quod enim uult ꝓse fieri qui corripi
non uult. et licit ora potius ꝓme: ideo
corripiendus est ut faciat etiam ipse
pro se. Dolor quippe ille quo sibi displi¬
cet quando sentit correptionis acule¬
um. excicat eum in maloris orationis
affectum: ut deo miserante increm̃¬
to caritatis aduicus. desinat agere pu¬
denda et dolenda: et agat laudan¬
da atq gratanda. Hȩc est correptioĩs
utilitas: que nunc maior nunc minor

Expanded text:
tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem te vides, reformatorem desideres, eique supplices, ne in illa remaneas foeditate. Tuum quippe vitium est quod malus es, et majus vitium corripi nolle quia malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, ut neque laudentur neque vituperentur; aut vero nihil agat timor correpti hominis, vel pudor, vel dolor; aut aliud agat, cum salubriter stimulat, nisi ut rogetur bonus, et ex malis qui corripiuntur, bonos faciat qui laudentur. Quod enim vult pro se fieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippe ille, quo sibi displicet, quando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum; ut Deo miserante, incremento charitatis adjutus desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda. Haec est correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor
Abbreviated transcription (Latin):
enun dicunt: qui in suis maligns o¬
perib ab huius gratie predicatorib
corripi nolunt. Precipe michi quid
faciam: et si fecero age ꝓme gratias
deo. qui michi ut facerem dedit. Si
aut̃ non fecero: non ego corropiendus
sum. sed ille est orandusut det quod ñ
dedit: idest ipsam qua precepta eius
fiunt. fidelem dei et ꝓximi caritatẽ
Ora ergo ꝓ me ut hanc accipiam: et ꝑ
hanc ex animo cum bona uoluntate
que precepit faciam. Recte aũt corri¬
perer si eam mea culpa non haberem:
hoc est si eam possem michi cdare uel
sumere ipse nec facerem: uel si clante
illo accoꝑe noluissem. Cum ergo et ip-¬
sa uoluntas a dño preparetur. cur me
corripis quia uides me precepta eius
facere nolle: et non potius ipsum ro¬
ta iam tibi nota non facis. et corripi
non uis: etiam ꝓpterea corripiendus
es quia corripi non uis. Non enum
tibi ius tua uicia demonstrari: non
ius ue feriantur: fiatq tibi utilis do¬
lor quo mediciun queras. Non uis

Expanded text:
enim dicunt, qui in suis malignis oenim dicunt, qui in suis malignis operibus ab hujus gratiae praedicatoribus corripi nolunt: « Praecipe mihi quid faciam: et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit, id est ipsam, qua praecepta ejus fiunt, fidelem Dei et proximi charitatem. Ora ergo pro me ut hanc accipiam, et per hanc ex animo cum bona voluntate quae praecipit faciam. Recte autem corriperer, si eam mea culpa non haberem; hoc est, si eam possem mihi dare vel sumere ipse, nec facerem, vel si dante illo ego accipere noluissem. Cum vero et ipsa voluntas a Domino praeparetur , cur me corripis, quia vides me ejus praecepta facere nolle; et non potius ipsum rota jam tibi nota non facis, et corripi non vis, etiam propterea corripiendus es, quia corripi non vis. Non vis enim tibi tua vitia demonstrari: non vis ut feriantur, fiatque tibi utilis dolor, quo medicum quaeras: non vis
Abbreviated transcription (Latin):
si non fierent: et orabant ut fierent.
Precipit apłs dicens. Omnia ur̃a cum
nonmagis iniquitatem patimini
Quare non pocius fraudamim:Sed
uosiniquitatẽ facicis: et fraudatis. Et
hoc ftatres. An nescicis quia inuisti reg¬
num dei non possidebunt: Audiamꝰ
et orantem. Uos aut̃ inquit dominus
multiplicet: et habundare faciat in
caritate ininuicem et in omnes. Pre¬
cnt ut habeatur caritas: corripit qͥ a
nm habetur caritas: orat ut habundet
saritas. O homo in preceptione cognos¬
& quid debeas habere: in correptione
ognosce tuo te uicio non habere:in o¬
ratione cognosce unde accipias quod
dnon habetur. quod non accepi ab
loa quo nisi detur non est omiuno
aliud unde tancum ac tale munus
habeatur: Patimini me paululum
fracres mei. non aduersum uos quoꝵ
rectum est cor cum deo. seo aduersus eos
qui terrena sapint. uel aduersus
ipsas humanas cogitationes: ꝓ celestis
et diuine gracie caricate certare. hoc

Expanded text:
si non fierent, et orabant ut fierent. si non fierent, et orabant ut fierent. Praecipit Apostolus dicens, Omnia vestra cum non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non possidebunt ? Audiamus et orantem: Vos autem, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Praecipit, ut habeatur charitas: corripit, quia non habetur charitas: orat, ut abundet charitas. O homo, in praeceptione cognosce quid debeas habere; in correptione cognosce tuo te vitio non habere; in oratione cognosce unde accipias quod non habetur, quod non accepi ab illo, a quo nisi detur, non est omnino alius unde tale ac tantum munus habeatur? » Patimini me paululum, fratres mei, non adversum vos, quorum rectum est cor cum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas humanas cogitationes, pro coelestis et divinae gratiae veritate certare. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sed id uelle et oꝑari deus oꝑatur i
nobis: sed potius incelligant si filiꝰ
sunt sp̃u dei se agi. ut quod agend
est agant: et cum egerint illi aq
aguntur gratias agant. Aguntis
enim ut agant: non ut ipsi nich
gant. Et ad hoc eis ostenditur qui
gere debeant. ut quando id agus
sicut agendum est. idest cum dilectione
it delectatione uisticie: suauitatẽ quã
dedit dñs ut terra eius cdaret fructum
suum accepisse se gaudeant. Quando
aut̃ non agant siue omiuno non faci¬
endo. siue non ex caritate faciendo: o¬
rent ut quod nondum habent accipi¬
ant. Quid enim habebunt quod non ac¬
cepturi sunt: Aut quid habent quod
piant tantumiodo nobis quid facere
debeamus qui nobis presunt: et ut fa¬
ciamus orent ꝓ nobis: non aũt nos cor¬
ripiant et arguant si non fecerimus.
Immo omnia fiant: qm̃ doctores ec¬
diarum apłi omnia faciebant: et p̃¬
cipiebant que fierent. et corripiebant

Expanded text:
sed id velle et operari Deus operatur in sed id velle et operari Deus operatur in nobis » ? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi , ut quod agendum est agant; et cum egerint, illi a quo agunt gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant; et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dilectione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra eorum daret fructum suum , accepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent accipiant. Quid enim habebunt, quod non accepturi sunt? aut quid habent, quodpiant tantummodo nobis quid facere debeamus qui nobis praesunt, et ut faciamus orent pro nobis: non autem nos corripiant et arguant, si non fecerimus. » Imo omnia fiant: quoniam doctores Ecclesiarum Apostoli omnia faciebant, et praecipiebant quae fierent, et corripiebant
Abbreviated transcription (Latin):
bat apłs eis quib dicebat. Oramus
aũt addeum ne quid faciacis mali
non ut nos ꝓbati appareamus: sedi
uos quod bonum est faciatis. Qu
hoc audiat et non euigilet᷑ atq
teatur a domino deo nobis ẽẽ. ut
dinemus amalo et faciamus bonun
quandoquidem non ait apls mone¬
mus docemus. horcamur increpamꝰ
sed ait oramus ad deum ne quid faci¬
atis mali. sed quod bonum est faciati
Et tamen etiam hec loquebatur eis:
et faciebat illa omnia que commen¬
raui: monebat. docebat. hortabatu
increpabat: sed sciebat hec omiuas
non ualere que plantando et riga¬
do faciebat in aꝑto. nisi eum ꝓ illis
eraudiret orantem. qui dat incre¬
tum in occulto: qm sicut idem do
tor dicit neq qui plantat est ali
neq qui rigat: sed qui incremen
cdat ds̃. Non se itaq fallant quil
cunt ut quid nobis predicatur ai
precipitur ut declinemus a malo
faciamus bonum. si hoc non agund

Expanded text:
bat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus bat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus a malo, et faciamus bonum? Quandoquidem non ait Apostolus, Monemus, docemus, hortamur, increpamus: sed ait, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali, sed quod bonum est faciatis. Et tamen etiam loquebatur eis, et faciebat illa omnia quae commemoravi; monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto, nisi eum pro illis exaudiret orantem, qui dat incrementum in occulto. Quoniam sicut idem dodicit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . 4. Non se itaque fallant, qui dicunt, « Utquid nobis praedicatur atque praecipitur, ut declinemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus,
Abbreviated transcription (Latin):
lum et adbonum faciendum: confiten¬
cdum est nos habere. Sed inmalo facien¬
do liber est quisq iusticie. seruusq
peccati: in bono aũt liber ẽẽ nullus
pocest. nisi fuerit lib̾atus ab eo qui di¬
xit. si uos filius lib̾auerit tunc uere
liberi eritis. Nec ita ut cum quisq
fuerit a peccati dominatione libera¬
tus. iam non indigeat sui lib̾atoris
auxilio: sedita potius ut ab illo audi¬
ens sine me nichil potestis facere dicat
ei et ipse. Adiutor meus esto: ne derelin¬
infr̃e nr̃o floro inuenisse me gaudeo.
Unde hii pocius corrigendi sunt quos
quidem ꝓpicio deo correctosẽe iam ex¬
istimo: qui eum non intelligebant.
a malo. et sine quanullum prorsus
sue cogitando suie uolendo et aman¬
do siue agendo faciunt bonum: non
solum ut monstrance ipsa quid faci¬
endum sit sciant: uerum etiam ut
prestante ipsa faciant cum dilectioe
quod sciunt. Hanc quippe inspirati¬
nem bone uoluntatis atq oꝑis: posce¬

Expanded text:
lum et ad bonum faciendum confitenlum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati; in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dxit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne derelinin fratre nostro Floro invenisse me gaudeo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum non intelligebant. a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis posce
Abbreviated transcription (Latin):
atq sanandis non ibi humana. sed diuui¬
na occurrat auctoritas: a qua recedere
non debemus si uolumus ꝑuenire quo
tendius. dñs autem ipse non solum
ostendit nobis a quo malo declinemus
et quod bonum faciamus: quod sotum
potest legis littera: uerum etiam aduuiat
nos ut declinemus a malo. et faciamus
bonum: quodnullus potest sine spiritu
gr̃ae. Que si desit ad hoc lex adest ut re¬
os faciat et occidat: ꝓpter quod dicit
apłs. Lutera occidit: sp̃c autem uiui¬
ficat. Qui ergo legitime lege utitur:
dicit in ea bonum et malum: et non
confidens in uirtute sua confugit ad
gr̃am. qua prestante declinet a malo
et faciat bonum. Quis aũt confugit
ad gr̃ãm: nisi cum a dño gressus hoĩs
diriguntur et uiam eius uolet: Ac
ꝑ hoc et desicłare auxilium gr̃ae. ini¬
tium gr̃ae est: de quo ait ille. Et dixi.
nunc cepi: hec unmutatio dextere ex¬
celsi. kaberum itaq arbitrium et adma¬

Expanded text:
atque sanandis, non ibi humana, sed diviatque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: de quo ait ille, Et dixi: Nunc coepi; haec est immutatio dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
ectis litteris ur̃is. ua¬
lentine frater dilectis¬
sime et qui simul seruitis deo: quas per
fratrem florum. et eos qui cum illo ao
nos uenerunt misit caritas uĩa: egi deo
gr̃aᷤ. quod ur̃am in dño pacem. et in ue¬
ritate consensionem. et in caritate flagͣn¬
tiam ur̃o nobis reddito sermone cognoui.
Quod aũt ad subuersionem quoriundã
apud uos molicus est inunicus: deo mise¬
rante et eius infidias in suorum seruoꝵ
prouectum mirabili bonitate uertente.:
ad hoc pocius ualuit ut nulli ur̃m des¬
truerentur in peiuis: sed nonnulli instru¬
erentur in melius. Non itaq opus est
omnia identidem rec ractare: quȩ sus¬
ficienter uobis pleno libro disputata
peritis: scripta indicant ur̃a. Uerump¬
camen semel leccum nullomodo arbi¬
tremini satis uobis innotescere potuisse.
Si ergo eum fructuosissimum habere
uultis. non uos pigeat relegendo habere
notissunum: ut diligentissime sciatis
quib et qualib questionib soluendis

Expanded text:
ectis litteris vestris, Valentine frater dilectissime, et qui simul servitis Deo, quas per fratrem Florum, et eos qui cum illo ad nos venerunt, misit Charitas vestra, egi Deo gratias, quod vestram in Domino pacem, et in veritate consensionem, et in charitate flagrantiam vestro nobis reddito sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata peritis, rescripta indicant vestra. Verumtamen semel lectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis
Abbreviated transcription (Latin):
deum et in eobono usq in finem non
ꝑmanere: mox addidit his qui scd̃m
proposicum uocati sunt. hii enim in
eo quod diligunt deum: ꝑmanent
usq in finem. Et qui ad tempus de
uiant inde reuertuntur: ut usq in
finem ꝑducant quod in bonoceꝑunt.
Ostendens aut̃ quid sit secundum ꝓ¬
positum uocari: mox addidit ea que
supra iam posur: qm̃ quos ance pres¬
ciuit et predestinauit conformes i¬
maginis filii sui. ut sit ipse primoge¬

Expanded text:
Deum, et in eo bono usque in finem non Deum, et in eo bono usque in finem non permanere, mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque in finem; et qui ad tempus inde deviant, revertuntur, ut usque in finem perducant, quod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum propositum vocari, mox addidit ea quae jam supra posui, Quoniam quos ante praescivit, et praedestinavit conformes imaginis Filii
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. quia nemo uenit ad me. nisi
fuerit ei dacum apatre meo. Ex hoc
mulci discipłorum eius abierunt re¬
tro: et iam non cum. illo ambulabant.
Nunquid non et isti discipuli appel¬
latisunt loquente euangłio: & tam̃
non erant ueri discipłi. quia non man¬
serunt in uerbo eius: scd̃m id quod ait.
si manseritis in uerbo meo uere dis¬
cipuli mei estis. Quia ergo non habu¬
erunt ꝑseuerantiam: sicut non uere
erunt. etiam quando ẽẽ iudebant᷑
et ita uocabantur Appellamus ergo
os quia sic appellandi quos regenera¬
tos pie iuere cerminus: sed cunc ue¬
re sunt quod appellantur. si manse¬
rint ieo ꝓpter quod sic appellantur
Si aut ꝑseuerantiam non habent
idest in eo quod eẽ ceperunt nonma¬
nent non uere appellantur: quod ap¬
pellancur et uon sunt. Apͥuo eum e¬
nu hoc non sunt: cui notum ẽ. quod
futuri sunt icdest ex bonis mali. Prop¬
ter hoc apłs cum dixisset scimus qm̃
diligentib deum omnia cooperant᷑
inbonum. sciens non nullos diligere

Expanded text:
si fuerit ei datum a Patre meo. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Numquid non et isti discipuli appellati sunt, loquente evangelio? et tamen non erant vere discipuli, quia non manserunt in verbo ejus, secundum id, quod ait: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Quia ergo non habuerunt perseverantiam, sicut non vere erunt, etiam quando esse videbantur et ita vocabantur. Appellamus ergo os, quia sic appellandi sunt, quos regeneratos pie vivere cernimus: sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est, in eo quod coeperunt esse non manent, non vere appellantur quod appellantur et non sunt: apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est, ex bonis mali. 23. Propter hoc Apostolus cum dixisset, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens nonnullos diligere
Abbreviated transcription (Latin):
uni quem patrem uocant. Hii uero
patres non solum sc̃issimi morib. sed
etiam diuina. doctrina excellentissi¬
mi. omnib reb excelsi. nulla fuꝑbia
consulunt his quos filios appellant:
magna sua iniubendo auctoritate.
magna illorum in optemꝑando uo¬
luntate. Conuenunt aũt diei tempo¬
re extremo de fiuis quisq habitacłis.
dum adhuc ieuini sunt ad audien¬
dum illum patrem: et conueniunt
ad singulos patres terna ut minimũ
hominum milia. Nam etiam multo
numerosiores sub uno agunt. Audiuit
aũt incredibili studio. summo silen¬
tio: affectiones animorum suorum. pro¬
ut eos pepulerit disserentis oratio. uł
gemitu. uel fletu. uel modesto et om̃i
clamore uacuo gaudio significantes.
Corpus deinde reficitur quantum sa¬
luti et salubritati sat est: cohercente
uno quoq concupiscentiam. ne pro¬
fundat uel in ea ipsa quȩ presto sunt
parca et iulissima. Ita non solum a car¬
nib et a uno abstinent. ꝓsufficientia

Expanded text:
uni, quem patrem appellant. Hi vero uni, quem patrem appellant. Hi vero patres non solum sanctissimi moribus, sed etiam divina doctrina excellentissimi, omnibus rebus excelsi, nulla superbia consulunt iis quos filios vocant, magna sua in jubendo auctoritate, magna illorum in obtemperando voluntate. Conveniunt autem diei tempore extremo de suis quisque habitaculis, dum adhuc jejuni sunt, ad audiendum illum patrem, et conveniunt ad singulos patres terna, ut minimum, hominum millia: nam etiam multo numerosiores sub uno agunt. Audiunt autem incredibili studio, summo silentio; affectiones animorum suorum, prout eos pepulerit disserentis oratio, vel gemitu, vel fletu, vel modesto et omni clamore vacuo gaudio significantes. Corpus deinde reficitur, quantum saluti et salubritati satis est, coercente unoquoque concupiscentiam, ne se profundat vel in ea ipsa quae praesto sunt parca et vilissima. Ita non solum a carnibus et vino abstinent pro sufficientia
Abbreviated transcription (Latin):
et castissimam congregati. srmul e¬
tatem agunt: uiuentes in oratio¬
nib. in lectionib. in difputationib:
nulla suꝑbia tumidi. nulla ꝑuica¬
tia turbulenti. nulla inuidentia
liuidi. sed modesti. uerecundi. placa¬
tr: concordissimam uitam. et inten¬
tissimam in deum. gratissimũ minꝰ
ipsi offerunt. a quo ista posse merue¬
runt: Nemo quicquam possidet pro¬
prium: nemo cuiquam onerosus est.
Oꝑantur manib ea quib et corpus
pasci possit: et a deo mens impediri
non posfit. Opus aut̃ suum tradunt
eis quos decanos uocant. eoquod sut
denis prepositi: ut neminem illoꝵ
cura sui corporis tangat. neq incibo. ne¬
q in uestuento: neq si aliud quid opꝰ
est. uel quotidiane necesfitati. uel mu¬
tate ut assolet ualitudini. Illi. autẽ
decani cum magna sollicitudine om̃ia
disponentes. et presto facientes quicqͥd
illa uita ꝓpter unbecillitatem corporis
postulat: rationem etiam ipsi redduit

Expanded text:
sanctissimamque congregati, simul aesanctissimamque congregati, simul aetatem agunt, viventes in orationibus, in lectionibus, in disputationibus; nulla superbia tumidi, nulla pervicacia turbulenti, nulla invidentia lividi: sed modesti, verecundi, pacati, concordissimam vitam et intentissimam in Deum, gratissimum munus ipsi offerunt, a quo ista posse meruerunt? Nemo quidquam possidet proprium, nemo cuiquam onerosus est. Operantur manibus ea quibus et corpus pasci possit, et a Deo mens impediri non possit. Opus autem suum tradunt eis quos decanos vocant, eo quod sint denis praepositi, ut neminem illorum cura sui corporis tangat, neque in cibo, neque in vestimento, neque si quid aliud opus est, vel quotidianae necessitati, vel mutatae, ut assolet, valetudini. Illi autem decani cum magna sollicitudine omnia disponentes, et praesto facientes quidquid illa vita propter imbecillitatem corporis postulat, rationem tamen etiam ipsi reddunt
Abbreviated transcription (Latin):
puris mentibus inheserunt. et eius
loquar. uidentur: enim res nonnullis
res humanas plus quam oporte̾t dese¬
russe: non intelligentibus quantum
nobis eorum animus in orationibus pro¬
sit. et uita inͦ eremplum: quorum cor¬
pora uidere non sinmur. S hinc difpu¬
tare. longum ⁊ suꝑuacaneum puto.
Nam hoc tam ȩxcellens fastigium scĩ¬
tatis cui non sua sponte mirandum.
et honorandum iuidetur: oratione nr̃a
uideri qui potest: Tantum isti admo¬
nendi sunt.qui sese inaniter iactant
in tantum ꝓcessisse temꝑantiam et cõ¬
tinentiam scĩssimorum catholice fidei
xp̃ianorum. ut restringenda nonnullis
et quasi adhumanos fines reuocancda
uideatur: usq adeo supͣ homines illo¬
rum animos euasisse.abhis etiam qui¬
bus id displicet iudicatur. Sedsi hoc
excedit nr̃am tolerantiam: quis ñ
illos miretur et predicet. qui contẽp¬
tis atq desertis mundi huius ille¬
cebris. in cõmunem uitam sc̃issimã

Expanded text:
puris mentibus inhaeserunt, et ejus puris mentibus inhaeserunt, et ejus loquar: videntur enim nonnullis res humanas plus quam oporteret deseruisse, non intelligentibus quantum nobis eorum animus in orationibus prosit, et vita ad exemplum, quorum corpora videre non sinimur. Sed hinc disputare longum et supervacaneum puto: nam hoc tam excellens fastigium sanctitatis, cui non sua sponte mirandum et honorandum videtur, oratione nostra videri qui potest? Tantum isti admonendi sunt, qui sese inaniter jactant, in tantum processisse temperantiam et continentiam sanctissimorum catholicae fidei christianorum, ut restringenda nonnullis, et quasi ad humanos fines revocanda videatur: usque adeo supra homines illorum animos evasisse, ab iis etiam quibus id displicet, judicatur. 67. Sed si hoc excedit nostram tolerantiam, quis non illos miretur et praedicet, qui contemptis atque desertis mundi hujus illecebris, in communem vitam castissimam
Abbreviated transcription (Latin):
ospitales multi miscdes. multi officiosi.
tiusq adeo dei amore flagrantes: ut
eos i sumina contintinentia atq mũdi
huiris incredibili contemptu. etiam so¬
ntudo delectet. Quid queso uident¬
qui non possunt hominem non dilige̾.
et tñ possunt hominem non uidere:
rebus humanis: cuius contemplati¬
one potest homo sine homine uiuiere.
xp̃ianorum quibus sumina castitas.
non laudanda tantum s etiam capes¬
senda uisa ẽ. mores et continentram
singularem: ne uos impudenter iac¬
tare animos apud imꝑitorum quasi
diffillima rerum abstinentia si quid
dicam que uos ignoratis: s que uob̾
occultatis. Quis enim nescit summe
continentium homunum xp̃iano¬
rum multitudinem. ꝑ totum orbem
cam quos paulo ante commemoratu:
qui secretissimi penitus ab omni ho¬
mminum conspectu. pane solo qui eis
ꝑcerta interualla temporum affertur.
et aqua contemti. disertissimas terras
incolunt. ꝑfruentes colloquio dei eui

Expanded text:
hospitales, multi officiosi, hospitales, multi officiosi, ti usque adeo Dei amore flagrantes, ut eos in summa continentia atque mundi hujus incredibili contemptu etiam solitudo delectet. CAPUT qui non possunt hominem non diligere, et tamen possunt hominem non videre? rebus humanis, cujus contemplatione potest homo sine homine vivere. torum Christianorum, quibus summa castitas, non laudanda tantum, sed etiam capessenda visa est, mores et continentiam singularem; ne vos impudenter jactare apud animos imperitorum, quasi difficillima rerum abstinentia, si quiddicam quae vos ignoratis, sed quae nobis occultatis. Quis enim nescit summae continentiae hominum christianorum multitudinem per totum orbem cam quos paulo ante commemoravi, qui secretissimi penitus ab omni hominum conspectu, pane solo, qui eis per certa intervalla temporum affertur, et aqua contenti, desertissimas terras incolunt; perfruentes colloquio Dei, cui
Abbreviated transcription (Latin):
et tantum duuini amoris consurgit in¬
cendium. ut exutis omnibus uitus. et
homine purgato atq scĩficatis satis ap¬
pareat quam diuine dictum sit. ego
sum ignis consumens. et ignem ueni
mittere in mundum: que due uoces
unius dei in duob testamentis signa¬
tis. scĩficationem anue concordi attes¬
tatione declarant: ut fiat aliquando
illud quod item in nouam scripturã
isti h̾etici intelligere si ualerent: mii
ꝓfecto deum nisi apud te atq in tuo
gremio minime suꝑbi et bene paccati
uenerarentur. Merito apud te duuna
p̃cepta late diffuseq seruantur: me¬
rito apud te bñ intelligitur. quam
sit grauius cognita quam incognita
lege peceare. Acculeus enim mortis
peccatum: uirtus autem peccati ler
quam grauius feriat et interia
comtempti p̃cepti conscientia. Mers
aput te uisum est quam sit fubleg
opatio uana. cum libido animum uastat:
et cohibetur pene metu. non amore uir¬
tutis obruitur. merito ubi tam multi

Expanded text:
et tantum divini amoris consurgit inet tantum divini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus vitiis, et homine purgato atque sanctificato, satis appareat quam divine dictum sit: Ego sum ignis consumens ; et, Ignem veni mittere in mundum . Quae duae voces unius Dei in duobus Testamentis signatae, sanctificationem animae concordi attestatione declarant, ut fiat aliquando illud quod item in Novam Scripturam isti haeretici intelligere si valerent, nusquam profecto Deum nisi apud te atque in tuo gremio, minime superbi et bene pacati venerarentur. Merito apud te divina praecepta late diffuseque servantur. Merito apud te bene intelligitur, quam sit gravius cognita, quam incognita lege peccare. Aculeus enim mortis peccatum, virtus autem peccati lex , qua gravius feriat et interimat contempti praecepti conscientia. Merito apud te visum est, quam sit sub lege operatio vana, cum libido animum vastat, et cohibetur poenae metu, non amore virtutis obruitur. Merito tibi tam multi
Abbreviated transcription (Latin):
ditionis neccessitate. quam offitu delec¬
tatione doces adherere. Tu clominos ser¬
uis. summi dei communis domini con-¬
sideratione placabiles: et ad consulen-¬
dum quam cohercendum ꝓpensiores
facis. Tu ciues cuibus. gentes gentib
et prorsus omnes primorum parentũ
recordatione non societate tantum. f
quadam etiam fr̾nitate coniungłs.
doces reges ꝓficere populis: mones ppłłs
se subdere regibus: quibus honor debe¬
atur. quibus affectus. quibus reuerentia
quib timor quibus consolatio. quibus
admonitio. quibus cohortatio. quibus
disciplina. quibus obiurgatio. quibus
supplicium sedulo doces: ostendens que¬
admodum et non omnibus omnia.
et omnib caritas et nulli debeatur in
inherentem uberibus tuis mitrierit:
roborauerit animum. sequendo de
factus idoneus. ubi euis inaiestas e
tanta parte quanta homini dum t̾n
huius inhabitatorẽ sufficit. aꝑire se ce¬
perit: tantus caritatis ardor innascitu

Expanded text:
ditionis necessitate, quam officii delecditionis necessitate, quam officii delectatione doces adhaerere. Tu dominos servis, summi Dei communis Domini consideratione placabiles, et ad consulendum quam coercendum propensiores facis. Tu cives civibus, gentes gentibus, et prorsus homines primorum parentum recordatione, non societate tantum, sed quadam etiam fraternitate conjungis. Doces reges prospicere populis; mones populos se subdere regibus. Quibus honor debeatur, quibus affectus, quibus reverentia, quibus timor, quibus consolatio, quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et nulli debeatur injilectio inhaerentem uberibus tuis nutriverit, et roboraverit animum, sequendo Deo factum idoneum; ubi ejus majestas ex tanta parte quanta homini, dum terrae hujus inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis ardor innascitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nec rursum separans. quod maiestas
una comungit: sed etiam. ꝓximi dilec¬
tionem atq caritatem ita conplecteris:
ut uariorum morborum quibus pro
peccatis suis anime egrotant omnis
apud te medicina p̃polleat Tu puerilit
pueros. fortiter iiuenes quiete senes.
pro ut cuius q non corpis tantum s ani¬
mi etas ẽ: exerces et doces. Tu feminas ui¬
ris suis non ad explendam libidinem.
s ad ꝓpagandam ꝓlem et ad rei familia¬
ris societatem: casta et fideli obedientia
subicis. Tu uroᷤ conuigibus non adillu¬
dendum inbecilliorem serum: sinceri
amoris legibus preficis. Tu parentibus
filios libera quadam seruitute subiugas:
parentes filus pia dominatione p̃ponis.
Tu fratribus fr̃s. religionis uinculo fir¬
miore atq artiore quam sanguinis nec¬
tis. Tuomnem gnĩs ꝓpinquitatem et affi¬
nitatis neccessitudinem: seruatis nature
uoluntatis q nexibus. mutua caritate
constringis. Tu dñis seruos non tam cõ¬

Expanded text:
nec rursum separans quod majestas nec rursum separans quod majestas una conjungit: sed etiam proximi dilectionem atque charitatem ita complecteris, ut variorum morborum, quibus pro peccatis suis animae aegrotant, omnis apud te medicina praepolleat. 63. Tu pueriliter pueros, fortiter juvenes, quiete senes, prout cujusque non corporis tantum, sed et animi aetas est, exerces ac doces. Tu feminas viris suis, non ad explendam libidinem, sed ad propagandam prolem, et ad rei familiaris societatem, casta et fideli obedientia subjicis. Tu viros conjugibus, non ad illudendum imbecilliorem sexum, sed sinceri amoris legibus praeficis. Tu parentibus filios libera quadam servitute subjungis, parentes filiis pia dominatione praeponis. Tu fratribus fratres religionis vinculo firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu omnem generis propinquitatem et affinitatis necessitudinem, servatis naturae voluntatisque nexibus, mutua charitate constringis. Tu dominis servos, non tam con
Abbreviated transcription (Latin):
ne temeritatis est credere. S quid hinc
plura: Quis enim non uideat eos qui
contra scripturas. xp̃ianas hec audent
clicere. ut illud non sĩt quod homines
suspicantur. certe tñ non ẽẽ. xpĩanos:
Nam xp̃ianis hec data ẽ forma uiuendi.
ut diligamus dominum deum nr̃m.
ex toto corde. ex tota anima. ex totam̃te:
deinde ꝓximos nr̃os tanquam nos¬
met ipsos. In his enim duobus p̃ceptis
tota lex pendet. ⁊ omnes ꝓph̾e. Merito
ecłia cahtolica mater.xpĩanorum ue¬
rissima. non solum ipsum cuuis adep¬
tio uita beatissima ẽ. p̃dicas purissi
nobis adorandam creaturam indicens
cui seruire iubeamur:et abilla incorrup¬
ta et iuiolabili eternitate cui soli hõ
subiciendus ẽcui rationalis anima-
coherendo non misera ẽ. secludens om̃e¬
no quod factum ẽ. quod obnorium cõ¬
mutationi. quod subditum tempori: ne¬
q confundens quod eternitas quod ue¬
ritas quod demiq pax ipsa distinguit:

Expanded text:
nae temeritatis est credere. nae temeritatis est credere. plura? Quis enim non videat eos qui contra Scripturas christianas haec audent dicere, ut illud non sint quod homines suspicantur, certe tamen non esse christianos? Nam Christianis haec data est forma vivendi, ut diligamus Dominum Deum nostrum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente, deinde proximum nostrum tanquam nosmetipsos: in his enim duobus praeceptis tota Lex pendet, et omnes Prophetae . Merito, Ecclesia catholica mater Christianorum verissima, non solum ipsum Deum, cujus adeptio vita est beatissima, purissimnobis aderandam creaturam inducens, cui servire jubeamur; et ab illa incorrupta et inviolabili aeternitate, cui soli homo subjiciendus est, cui soli rationalis anima cohaerendo non misera est, excludens omne quod factum est, quod obnoxium commutationi, quod subditum tempori; neque confundens quod aeternitas, quod veritas, quod denique pax ipsa distinguit,
Abbreviated transcription (Latin):
te quod conferas. preter in anissunã
uocem temeritatis ꝙ plenissimam:
putabis usq adeo genus humanũ
ẽẽ puersum. et dunine ꝓuidentie eẽ
ope desertum: ut illis scripturis non
ate ꝓlatas alias quibus redarguantur:
s tua tantum u̾ba pp̃onat: proferendus
namq tibi est alius eodex eadem continẽs.
s tñ incorruptus ⁊ uerior. ubi sola desint
ea que hic immissa ẽẽ criminaris: ut
si uerbi causa pauli epłam que ad roma¬
nos scripta ẽ corruptam ẽẽ contendis.
aliam ꝓferas incorruptam: uel alium
dem epła sincera et incorrupta conscrip¬
ta sit. Non faciam inquis: ne ipse cor¬
rupisse credar. hoc enim soletis dicere:
et uerum dicitis. Nichil prorsus aliud
suspicabuntur. uel mediocrit cordati
homines: si hoc feceris. Uide ergo tu ip̃e
quid de auctoritate tua iudicaueris.
et intellige utrum tuis uerbis. contra
illas scripturas credere debeam: si codici
obhoc solum quod abste ꝓfertur mag¬

Expanded text:
te quod conferas, praeter inanissimam te quod conferas, praeter inanissimam vocem temeritatisque plenissimam, putabis usque adeo genus humanum esse perversum, et divinae providentiae ope desertum, ut illis Scripturis, non a te prolatas alias quibus redarguantur, sed tua tantum verba praeponat? Proferendus est namque tibi alius codex eadem continens, sed tamen incorruptus et verior, ubi sola desint ea quae hic immissa esse criminaris. Ut si, verbi causa, Pauli Epistolam, quae ad Romanos scripta est, corruptam esse contendis, aliam proferas incorruptam, vel alium dem Epistola sincera et incorrupta conscripta sit. Non faciam, inquis, ne ipse corrupisse credar: hoc enim soletis dicere; et verum dicitis: nihil prorsus aliud suspicabuntur vel mediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, si codici, ob hoc solum quod abs te profertur, mag
Abbreviated transcription (Latin):
hominum et tꝑum consensione fir¬
matum. in hanc dubitationem ad¬
ducitur: ut ne historie quidem uul¬
garis fidem possit grauitatemq
obtinere: Postremo quid de scripturis
ullis ꝓfferre poteris. ubi mͥ hacuoce
utinon liceat: si contra meam ratio¬
uͦ quis ferre possit quod nos notissi¬
mis ac iam inmanib omnium libris
constitutis credere uetant: ⁊ his que
ipsi ꝓferunt imꝑant ut credamus:
Side serptura dubitandum est. de
qua magis quam diffamari que nõ
meruit: et que uere potuit fubnoĩe
alio tota mentiri: Si istam obdis in¬
uito. et auctoritatem exaggerare rati¬
one cogis infinem: egone de illa.
quam constant̃ latissume diuulga¬
tam uideo. et eccłiarum ꝑtotum or¬
bem disꝑsarum contestatione muni¬
tam dubitabo miser: et quod miseriꝰ
te auctore dubitabotum si exemplaria
ꝓferres altera. tenere non deberem nͥ
ea que plurium consen sione com¬
mencdarentur: Nunc nichil te ꝓferẽ¬

Expanded text:
hominum et temporum consensione firhominum et temporum consensione firmatum, in hanc dubitationem adducitur, ut ne historiae quidem vulgaris fidem possit gravitatemque obtinere. Postremo quid de scripturis ullis proferre poteris, ubi mihi uti hac voce non liceat, si contra meam ratiovero quis ferre possit, quod nos notissimis ac jam in manibus omnium Libris constitutis credere vetant, et iis quae ipsi proferunt, imperant ut credamus? Si de scriptura dubitandum est, de qua magis quam quae diffamari non meruit, quaeve potuit sub nomine alio tota mentiri? Si istam obdis invito, et auctoritatis exaggeratione cogis in fidem; egone de illa, quam constanter latissime divulgatam video, et Ecclesiarum per totum orbem dispersarum contestatione munitam, dubitabo miser, et, quod est miserius, te auctore dubitabo? Cum si exemplaria proferres altera, tenere non deberem, nisi ea quae plurium consensione commendarentur; nunc nihil te proferen
Abbreviated transcription (Latin):
nitiosum est indicare. Certe enim du¬
bium nemini est nec auersi uos estis it
auero. ut non intelligatis si diligere de¬
um ⁊ proximum bonum ẽ quod negare
nemo potest: quicquid in his duobus
p̃ceptis pendet. uitupari iure non posse.
quid gͦ in his pendet: Ridiculum ẽ sia
me querendum putas. ipsum xp̃m auidi
audi inquam xp̃m: audidei sapientiam.
In his inquit duobus p̃ceptis. tota lex pen¬
det et omnes phetȩ. Quid hocloco potest
dicere inpudentissima ꝑtinatia: Nõ
hoc xp̃m dixisse: In euangelio uerba
eius ista conscripta sunt. Falsum ẽẽ scrip¬
tum: Quid hoc sacrilegio magis impul
datius : Quid sceleratius: Simulachroꝵ
cultores qui xp̃i eciam nomen oder̃t.
numquam hoc adu̾sus scripturas
ausi sunt dicere: Consequetur namq
omnium littarum summa ꝑuersio.
et omnium qui memorie cdlati funt
librorum abolitio: si quod tanta popu¬
lorum religione roboratum ẽ. tanta

Expanded text:
erniciosissimum est judicare. Certe enim neerniciosissimum est judicare. Certe enim nemini dubium est, nec aversi vos ita estis a vero, ut non intelligatis, si diligere Deum et proximum, bonum est, quod negare nemo potest; quidquid in his duobus praeceptis pendet, vituperari jure non posse. Quid ergo in iis pendeat, ridiculum est si a me quaerendum esse putas; ipsum Christum audi, audi, inquam, Christum, audi Dei Sapientiam: In his, inquit, duobus praeceptis tota Lex pendet, et omnes Prophetae . 60. Quid hoc loco potest dicere impudentissima pertinacia? Non hoc Christum dixisse? At in Evangelio verba ejus ista conscripta sunt. Falsum esse scriptum? Quid hoc sacrilegio magis impiumdacius? quid sceleratius? Simulacrorum cultores, qui Christi etiam nomen oderunt, nunquam hoc adversus Scripturas illas ausi sunt dicere. Consequetur namque omnium litterarum summa perversio, et omnium qui memoriae mandati sunt librorum abolitio, si quod tanta populorum religione roboratum est, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ diuina: quid eos libros unde ista
plata sunt. impietate nefaria laccessere
atq imꝓbare non desinunt: An illud
dicturi sunt non ẽẽ consequens. ut om¬
na ibi bona sint. ubi hec inuenire po¬
tiumꝰ: Nam hec solent dicere: Ciu ego
t̃giuersationi quid respondeam. qu̾e¬
admodum occurram: non facile uides
Uiscutiam ne uerba singula uet̾is testi¬
menti: et in his summam cum euans¬
lio ẽẽ concordiam. ꝑuicacib indoctu
demonstrem: S quando istud erit: q¬
do aut ego fufficiam: aut ipsi patient᷑
Quid gͦ faciam: Deseram ne causam:
et eos in sententia. quamuis imꝓba et fal¬
sa. tñ difficili ad soluendum delitescere
sinam: Non faciam.Aderit de ꝓximod̃s
ipse cuius illa precepta sunt: nec me in
tantis angustus inopem ac desertum eẽ
manichei. si qui forte illa suꝑsticione te¬
nemini. ut euadere aliquando possistis
adeste inquam ⁊ sine ꝑtinatia et sine
studio resistendi. Namq aliter uobis ꝑ¬

Expanded text:
esse divina; quid eos Libros unde ista esse divina; quid eos Libros unde ista prolata sunt impietate nefaria lacessere atque improbare non desinunt? 58. An illud dicturi sunt, non esse consequens ut omnia ibi, bona sint, ubi haec invenire potuimus? nam hoc solent dicere. Cui ego tergiversationi quid respondeam, et quemadmodum occurram, non facile video. Discutiamne verba singula Veteris Testamenti, ut in his summam cum Evangelio esse concordiam pervicacibus indoctisque demonstrem? Sed quando istud erit? quando aut ego sufficiam, aut ipsi patientur? Quid ergo faciam? Deseramne causam, et eos in sententia quamvis improba et falsa, tamen difficili ad dissolvendum delitescere sinam? Non faciam: aderit de proximo Deus ipse, cujus illa praecepta sunt; nec me in tantis angustiis inopem ac desertum esseManichaei, si qui forte illa superstitione ita tenemini, ut evadere aliquando possitis. Adestote, inquam, sine pertinacia, sine studio resistendi: nam aliter vobis p
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Uerumptamen ut breue aliquid
dicam.s: tale cui resistere sit mire de¬
m̃tie: nonne animaduertunt hec ipsa
duo que laudare coguntur. quamꝗͣ.¬
oportunissime a domino in euangłio
de uere testamento ẽẽ ꝓlata: Negent
ibi ẽẽ scriptum. diliges dominum
deum tuum. ex toto corde tuo. et ex
tota anima tua. et ex tota ment̾e tua:
uel illud alterum. diliges ꝓximum
tuum tanquam te ipsum. Aut si
hec negare non audent. premuntir
enim luce ueritatis: illud negare au¬
deant. salubria ẽẽ ista p̃cepta. his mo¬
res optimos contineri negent si possũt:
et dicant non oportere deum diligi.
non oportere ꝓximum diligi: neq
diligentibus deum omma ꝓcedere
inbonum: neq dilectionem ꝓximi.
malum non oꝑari: quibus duobus
saluberrime atq optime humana
uita disponitur. Que si dicunt. non
solum illis cum xpĩanis. s nec cum
hominib quid̃ ratio est. Sin hec dice¬
re non audent. coguntur q confiteri

Expanded text:
tiis. Verumtamen ut breve aliquid tiis. Verumtamen ut breve aliquid dicam, sed tale cui resistere sit merae dementiae, nonne animadvertunt haec ipsa duo, quae laudare coguntur, quam importunissime a Domino in Evangelio de Vetere Testamento esse prolata negent, ubi scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; vel illud alterum, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum? Aut si haec negare non audent; premuntur enim luce veritatis; illud negare audeant, salubria esse ista praecepta, his mores optimos contineri negent si possunt, et dicant non oportere Deum diligi, non oportere proximum diligi; neque diligentibus Deum omnia procedere in bonum , neque dilectionem proximi malum non operari ; quibus duobus saluberrime atque optime humana vita disponitur. Quae si dicunt, non solum illis cum Christianis, sed nec cum hominibus quidem ratio est. Sin haec dicere non audent, cogunturque confiteri
Abbreviated transcription (Latin):
in utroq sit: p̃ualet tñ in ueteri gmor:
amor in nouo: quȩ ibi seruitus hic
libertas ab apłis p̃dicatur. De quorum
testamentorum admirabili quodam
ordine diuinoq concentu. longissi¬
mum est dicere: et multi religiosi
doctiq dixerunt. Multos libros res
ista flagitat: ut ꝓ merito. quantum
ab homine potest explicari et p̾dicari
queat Q uigͦ diligit ꝓrimum. agit qũa¬
tum potest ut saluus corpore saluusq
animo sit. S citra corporis: ad sanitatem
animi referenda ẽ. Agit gͦ his gradibus
quod ad animum ꝑtinet: ut pͥmo timeat
deinde diligat deum. hii mores sunt op¬
tui: ꝑ quos nobis etiam ipsa ꝓuenit.
ad quam omni studio rapimur agnitio
ueritatis. Atq in his duobus conuenit
mͥ cum manicheis. id est ut deum et ꝓ¬
.ximum diligamus: s hoc uetere testa¬
mento contineri negant. in quo quan¬
tum errent satis opinor apparet: ex his
que suꝑiuis ꝓtulimꝰ de utroq sentẽ¬

Expanded text:
in utroque sit, praevalet tamen in Vetere timor, in utroque sit, praevalet tamen in Vetere timor, amor in Novo: quae ibi servitus, hic libertas ab Apostolis praedicatur. De quorum Testamentorum admirabili quodam ordine divinoque concentu, longissimum est dicere, et multi religiosi doctique dixerunt. Multos libros res ista flagitat, ut pro merito, quantum ab homine potest, explicari et praedicari Qui ergo diligit proximum, agit quantum potest ut salvus corpore salvusque animo sit: sed cura corporis ad sanitatem animi referenda est. Agit ergo his gradibus, quod ad animum pertinet, ut primo timeat, deinde diligat Deum. Hi mores sunt optimi, per quos nobis etiam ipsa provenit, ad quam omni studio rapimur, agnitio veritatis. 57. Atque in his duobus convenit mihi cum Manichaeis, id est, ut Deum et proximum diligamus: sed hoc Veteri Testamento negant contineri; in quo quantum errent, satis, ut opinor, apparet ex iis, quas superius protulimus, de utroque senten
Abbreviated transcription (Latin):
docemus ut fiant. disciplina animo
subuenimus. Sunt uͦ alia. quibus mul¬
timodi uariiq modi animorum. inag¬
na quadam et ꝓrsus in effabili ratione
sanantur. Que medicina nisi duinitꝰ
populis mitteretur. nulla spes salutiꝰ
eẽt tam immod̾ata ꝓgressione peccan¬
tibus: quamquam et illa corporis
si altius rerum originem repetas. nõ
inuenitur unde ad homines mana¬
re potuerit nisi adeo: eui rerum om¬
nium status salusq tribuenda est
hȩc tñ disciplina de qua nunc agimꝰ
quȩ animi medicina ẽ. quantum serip¬
turis ipsis diuinis colligi licet. indu¬
obus tribuitur: coherticione et instru¬
etione. Coherticio timore. instructio uͦ
amore ꝑficitur: eius dico cui ꝑdis¬
ciplinam subuenitur. Nam qui sub¬
uenit: nichil horum duorum ht. nͥ
amare. In his duobus ipse cuius bo¬
nitate atq clementia fit omninout
aliquid simus: duobus testamentis
uetere et nouo discipline nobis reglam
dedit. Quamquam enim utrumq

Expanded text:
docemus ut fiant, disciplina animo docemus ut fiant, disciplina animo subvenimus. Sunt vero alia, quibus multimodi variique morbi animorum, magna quadam et prorsus ineffabili ratione sanantur: quae medicina nisi divinitus populis mitteretur, nulla spes salutis esset, tam immoderata progressione peccantibus; quanquam et illa corporis, si altius rerum originem repetas, non invenitur unde ad homines manare potuerit, nisi a Deo, cui rerum omnium status salusque tribuenda est. 56. Haec tamen disciplina de qua nunc agimus, quae animi medicina est, quantum Scripturis ipsis divinis colligi licet, in duo distribuitur; coercitionem, et instructionem. Coercitio timore, instructio vero amore perficitur, ejus dico cui per disciplinam subvenitur: nam qui subvenit, nihil horum duorum habet, nisi amare. In his duobus Deus ipse, cujus bonitate atque clementia fit omnino ut aliquid simus, duobus Testamentis, Vetere et Novo, disciplinae nobis regulam dedit. Quanquam enim utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
nantur. Itaq multo prudentius. et iã¬
deus ip̃e misericors dicitur: qui que¬
admodum dicatur restat intelligere
his. qui sese idoneos religione studioq
pͥstiteriit: ne cum u̾bis doctorum in¬
epte utimur. indoctorum animas priꝰ
durascere uitando miscdĩam. quam
benignitatem appetendo mittescere fa¬
ciamus: atq ut miscdia iubet ista
nos ab homine pellere imcommocda.
sic in nocentia ꝓhibet inferre. Quod au¬
nimo sanitas instauratur: quȩ si ab¬
sit nichil ad depellendas miserias salus
ila corꝑis ualet: diffillima omnino res
mines bñfacere possunt: aliud autem
famem sitimq sopite. et cetera in quib
subuentre hominem homini uulggo
passimq conceditur: sic in animo sũt
quedam. in quib excellentia illa et
rara magisteria non ad modiun desidan¬
tur: ut cum hortamur et monemus
ut hec ipsa indigentibus exhibeantur.
quȩ corpori erhibenda ẽẽ dirimus. Cũ
enum hec facimus ope corpori: cum aũt

Expanded text:
nantur. Itaque multo prudentius Deus enantur. Itaque multo prudentius Deus etiam ipse misericors dicitur: qui quemadmodum dicatur, restat intelligere iis qui sese idoneos religione studioque praestiterint; ne cum verbis doctorum inepte utimur, indoctorum animas prius durescere vitando misericordiam, quam benignitatem appetendo mitescere faciamus. Atque ut misericordia jubet, ista nos ab homine pellere incommoda, sic innocentia prohibet inferre. CAPUnimo sanitas instauratur, quae si absit, nihil ad depellendas miserias salus illa corporis valet, difficillima omnino res mines bene facere possunt; aliud autem famem sitimque sopire, et caetera in quibus subvenire hominem homini vulgo passimque conceditur: sic in animo sunt quaedam, in quibus excellentia illa et rara magisteria non admodum desiderantur; ut cum hortamur et monemus, ut haec ipsa indigentibus exhibeantur quae corpori exhibenda esse diximus. Cum enim haec facimus, ope corpori; cum autem