comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad aures quando rationabilẽ concentũ
dicimꝰ cantũq numerosũ racionabilit̾
eẽ cõpositũ suauitus uocat᷑ ꝓprio ia
nomine. S neq inpulcrhis reb qđ noᷤ
color inlicit neq in auriũ suaurete
cũpulsa corda qͥsi liquide sonat atq pu¬
re. raciona bile illud dicere solemus
Restut ergo ut in istorũ sensuũ uolup¬
cute id ad racionẽ ꝑtinere fate am̃
ubi quȩdã dim̃sio ẽ atq modulatio
lttiq in hoc ipso ȩdificio singula bene
considertntes non possumus non offendi
qđ unũ ostiũ iuidemus in latere alteni
ꝓpe in medio nec tñ in medio collocatu
quippe in reb fabricutis nulla cogente
necessitate iniqua dimensio parciũ
facere ipsi aspectui uelut quandam
uidet᷑ iniuriam. Qđ aut̃ intus tres
fenestre una in medio duȩ alaterib
parib in teruallis solio lum̃ infundunt
qͣm nos delectut diligencius intuentt
quãq in se animũ rapit manifestu

Expanded text:
ad aures, quando rationabilem concentum ad aures, quando rationabilem concentum dicimus cantumque numerosum rationabiliter esse conpositum, suauitas uocatur proprio iam nomine. sed neque in pulchris rebus, quod nos inlicit, neque in aurium suauitate, cum pulsa corda quasi liquide sonat atque pure, rationabile illud dicere solemus. restat ergo, ut in istorum sensuum uoluptate id ad rationem pertinere fateamur, ubi quaedam dimensio est atque modulatio. Itaque in hoc ipso aedificio singula bene considerantes non possumus non offendi, quod unum ostium uidemus in latere, alterum prope in medio nec tamen in medio collocatum. quippe in rebus fabricatis nulla cogente necessitate iniqua dimensio partium facere ipsi aspectui uelut quandam uidetur iniuriam. quod autem intus tres fenestrae, una in medio, duae a lateribus paribus interuallis solio lumen infundunt, quam nos delectat diligentius intuentes quamque in se animum rapit! manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi consuetudine dr̃. Sienĩ quertitur
de illo cui poculũ medicus dederit cur id
dulciter sentire debuerit. Aliud infertur
ꝓpt̃ qđ itti ẽ idẽ morbi genꝰ qđ iã non inille
sensu ẽ sed alit̾ sese habet in corpore. Si aut̃
roget᷑ ligurriens aliquid gulȩ: stimulo c̃ctitꝰ
cur itti dulce sit ⁊ respondeait quia libet
aut quia delector. Nemo illud dicet ru¬
cionabilit̾ dulce nisi forte illius delectatio
alicui rei sit necessaria ⁊ illud qđ mandit
hob hoc itti confectũ sit. Tenemus qͣntũ
in uestigare potuimus quedã uestigia
rationis in sensib. & qđ ad uisũ atque
auditũ ꝑtinet in iꝑsa &iã uoluptute.
Alii uͦ sensus non in uo luptate sua. sed
ꝓpt̃ aliquid aliud solent hoc nom̃ exige:¬
re. Id autẽ ẽ racionalis animantis ftc¬
tũ ꝓpt̃ aliquẽ finẽ sed ad oculos qđ ꝑti¬
net in quo congruencia parciũ ratio¬
nabilis. dr̃ pulchrũ apellari folet qđ uͦ

Expanded text:
loquendi consuetudine dicitur. si enim quaeratur loquendi consuetudine dicitur. si enim quaeratur de illo, cui poculum medicus dederit, cur id dulciter sentire debuerit, aliud infertur, propter quod ita est, id est morbi genus, quod iam non in illo sensu est sed aliter sese habet in corpore. si autem rogetur ligurriens aliquid gulae stimulo concitatus, cur ita dulce situel respondeat: \'quia libet\' aut \'quia delector\', nemo illud dicet rationabiliter dulce, nisi forte illius delectatio alicui rei sit necessaria et illud, quod mandit, ob hoc ita confectum sit. Tenemus, quantum inuestigare potuimus, quaedam uestigia rationis in sensibus et, quod ad uisum atque auditum pertinet, in ipsa etiam uoluptate. alii uero sensus non in uoluptate sua sed propter aliquid aliud solent hoc nomen exigere, id autem est rationalis animantis factum propter aliquem finem. sed ad oculos quod pertinet, in quo congruentia partium rationabilis dicitur, pulchrum appellari solet, quod uero
Abbreviated transcription (Latin):
non ridet᷑ sidixerit racionabilit̾ olet aut
racionabilit̾ sapit. aut racionabilit̃ mol¬
le est nisi forte in his que ꝓpt̾ aliquid ab
hominib ꝓcurcitti sunt ut itti olerent uł
saperent uł feruerent uł qͥd aliud ut
siquis locũ unde grauib odorib serpenteᷤ
fugtnt᷑ racionabilit̾ dicat. itti olere
causc̃ intuens quare sit factũ. aut poculũ
qđ medicus confecerit racionabiliter
amarũ ẽẽ uł dulce aut qđ tẽperari
langido Soliũ uisserit calere racionabilit̃
aut tepere. Nemo autẽ ostiũ ingressus
⁊ rosã narib ad mouens audet itt lau.¬
dare quã racionabilit̾ flagrat. Nec si
medicus illã ut olfaceret iusserit: Tunc
enĩ preceptũ uł datũ illud racionabiliter
quia naturtilis ille odor est. Nã quãuis
a coquo pulmentũ condiat᷑. racionabiliter
conditũ possumꝰ dicere. Racionabilit̾ aut̃
saꝑe cũ causa extrinsecus nulla sit s p̾senti
satis faciat. uoluptati nullo modo ipsa

Expanded text:
non rideatur, si dixerit: \'rationabiliter olet\' aut \'rationabilitersapit\'aut rationa biliter sapit'\' nisi forte in his, quae propter aliquid ab hominibus procurata sunt, ut ita olerent uel saperent uel feruerent uel quid aliud, ut, si quis locum, unde grauibus odoribus serpentes fugantur, rationabiliter dicat ita olere causam intuens, quare sit factum, aut poculum, quod medicus confecerit. rationabiliter amarum esse uel dulce, aut quod temperari languido solium iusserit, calere rationabiliter aut tepere. nemo autem hortum ingressus et rosam naribus admouens audet ita laudare: quam rationabiliter fragrat! nec si medicus illam, ut olfaceret, iusserit — tunc enim praeceptum uel datum illud rationabiliter,quia naturalis ille odor est. nam quamuis a coco pulmentum condiatur, rationabiliter conditum possumus dicere, rationabiliter autem sapere, cum causa extrinsecus nulla sit sed praesenti satisfiat uoluptati, nullo modo ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
absurdũ. unde credebamus achademi¬
coꝵ̾ tenebras ẽẽ discussas. Quare iam
de nob̾ licencius triũphabit.mͥq illa
dulcia quȩ contͣ ualitudinẽ meã teme¬
re accepr̾has de me poenas exigere qͣsi
prudens medic ad monebit: hic cũ & ia
mat̃ ad risisset : Ego inquit trigecius non
concedo continuo dm̃ aduersari: cui
nonsit ꝑpicius. s eẽ aliquid mediũ puto.
Cui egoᷤ. istũ ttm̃ hominẽ in quã mediu.
cui uec ꝑpicius ds̃ est. nec infestus. dm̃ qͦ¬
quomͦ habere concedis: Hiccũ ille cunc
sine dõ. Quid gͦ inquã mnelius est. utrũ
habere dm̃ annon eẽ sinę dõ: Quantũ
possũ inqͥt intelligere: ista e sentencia
meti qui bene uiuit hab& dm̃ s ꝓpiciũ
qui male. habet dm̃: sed aduersum:
Qui autẽ adhuc querit. uondu qu nue¬
nit:neq ꝓpiciũ neq aduersũ: s non
est sine do Ecine inquã ur̃t &ia sen¬

Expanded text:
absurdum, unde credebamus Academiabsurdum, unde credebamus Academicorum tenebras esse discussas. quare iam de nobis Licentius triumphabit mihique illa dulcia, quae contra ualitudinem meam temere accepi, has de me poenas exigere quasi prudens medicus admonebit. Hic, cum etiam mater adrisisset: Ego, inquit Trygetius, non concedo continuo deum aduersari, cui non sit propitius, sed esse aliquid medium puto. — Cui ego: Istum tamen hominem, inquam, medium, cui nec propitius deus est nec infestus, deum quoquo modo habere concedis ? — Hic. cum ille cunctsine deo. — Quid ergo, inquam, melius est, utrum habere deum an non esse sine deo? — Quantum possum, inquit, intellegere, ista est sententia mea: qui bene uiuit, habet deum, sed propitium, qui male, habet deum, sed aduersum, qui autem adhuc quaerit nondumque inuenit, neque propitium neque aduersum, sed non est sine deo. — Haecine, inquam, uestra £ etiam sen
Abbreviated transcription (Latin):
Michi inquit uidet̾ dm̃ uemo xonha:¬
bere. sedeũ ꝗ bene uiuunt: habent ꝓpiciũ.
ꝗ male: infestũ. Male igit̾ in quã hesterno
die concessimus: eũ becitũ ẽẽ ꝗ dm̃ habet.
siquidẽ om̃is homo habet dm̃. uec tam̃
om̃is homo betitus est Adde gͦ inquit
ꝓpiciũ. Saltẽ gͦ inquã hoc int̾xiossatis
constat. eũ becitũ eẽ qui habet ꝓpicium
dm̃ͦ. Uellẽ inquit auigius consentire.
s illũ uereor: qui ad huc querit. p̃sertĩ
ne concludas bectũ ẽẽ achademicum.
qui hesterno sermone. uulgari quidemȩt
male latino.s aptissimo sane ut michi
uideret᷑ uerbo: caducarius nom inat᷑
est. Noneni possũ dicere homini deum
querenti: aduersũ dm̃ ẽẽ. qđ si dici ueftis
est .ꝓpicius erit. ⁊ qui ꝑpiciũ dm̃ habet:
beatus est. Becitus ergo erit ille quique.¬
rit. Om̃is aut̃ querens nondũ habet
qđ uult. erit igit̾ bectꝰ homo: qui quod
uult non habet. qđ heri om̃ib uidebat᷑

Expanded text:
— Mihi, inquit, uidetur deum nemo non ha— Mihi, inquit, uidetur deum nemo non habere, sed eum qui bene uiuunt, habent propitium, qui male, infestum. — Male igitur, inquam, hesterno die concessimus eum beatum esse, qui deum. habet, si quidem omnis homo habet deum nec tamen omnis homo beatus est. — Adde ergo, inquit, propitium. Saltem, inquam, hoc inter nos satis constat, cum beatum esse, qui habet propitium deum ? — Uellem, inquit Nauigius, consentire, sed illum uereor, qui adhuc quaerit, praesertim ne concludas beatum esse Academicum, qui hesterno sermone uulgari quidem et male Latino, sed aptissimo sane, ut mihi uidetur, uerbo caducarius nominatus est. non enim possum dicere homini deum quaerenti aduersum deum esse. quod si dici nefas est, propitius erit, et qui propitium deum habet, beatus est. beatus ergo erit ille, qui quaerit; omnis autem quaerens nondum habet quod uult: erit igitur beatus homo, qui quod uult non habet, quod heri omnibus nobis uidebatur
Abbreviated transcription (Latin):
ttilis est. nisi qͥd tibi aliud uidet᷑. Con¬
cessit cũceteris. Ergo una est in quam
dicta sentencia. Sed illud a uobis pau¬
lulu quert. uelit ne ds̃ ut homo dm̃ que¬
rat: deder̃. Item quero nũquid nã
possum dicere illũ ꝗ đm̃ querit ma¬
ne dm̃ querere: Negabant aliquan¬
tũ dubitante nauigio. qui postea ce¬
terorũ uocib cessit Si ĩgitur inquã
igit̾ quisquis aut bene uiuit. aut qđ
uult ds ftiẽ. aut sp̃m in mundũ non
babet:ctinuo am habere dicendus :
Hic cũ se ceteri concessionib suis decep¬
tos riderent: postulauit mat̾ cũ diu
stupida fuisset: ut ei hoc ipsũ qđ conclu:¬
sionis mecessitate in torte dixertẽ ex¬
plicando relaxarem atq: soluerẽ. qđ cũ
factũ ẽẽt . S nemo inquit potest per¬
uenire ad dm̃: nisi dm̃ quesierit.
Optime inquã. tam̃ qui adhuc querit :
uondũ ad dm̃ ꝑuenit & iã bene uiuit.
Non igit᷑ quisquis bene uiuit: dm̃ habet.

Expanded text:
talis est, nisi quid tibi aliud uidetur. — Contalis est, nisi quid tibi aliud uidetur. — Concessit cum ceteris. —Ergouna est hic, inquam, dicta sententia. Sed illud a uobis paululum quaero, uelitne deus, ut homo deum quaerat. — Dederunt. — Item quaero: numquidnam possumus dicere illum, qui deum quaerit. mane deum quaerere? — Negabant aliquantum dubitante Nauigio, qui postea ceterorum uocibus cessit. — Si igitur, inquam, bene uiuit aut quod uult deus facit aut spiritum inmundum non habet, continuo deum habere dicendus est. — Hic cum se ceteri concessionibus suis deceptos riderent, postulauit mater, cum diu stupida fuisset, ut ei hoc ipsum, quod conclusionis necessitate intorte dixeram, explicando relaxarem atque soluerem. quod cum factum esset: Sed nemo, inquit, potest peruenire ad deum, nisi deum quaesierit. — Optime, inquam; tamen qui adhuc quaerit, nondum ad deum peruenit et iam bene uiuit. non igitur quisquis bene uiuit, deum habet.
Abbreviated transcription (Latin):
dicim eorũ animos qui nullis disciplinis
eruditi sunt. uchilq: bonarũ arciũ
hauserunt: ieiunos ⁊ quasi famelicos ee
Plenos inquit trẏgecius. ⁊ illorũ animos:
ẽẽ arbitror. s uicus atq nequicia. Ista
ipsa est inquã. mͥ crede quedã sterilitas
⁊ qucisi fames animorũ. Nã quẽ ad mo¬
dũ corpus detracto cr̃bo plerumq
morbis atq scabie repletur.que in eo
uicia indicant famem: Ita ⁊ illorũ ani¬
mi pleni sunt morbis. quib sua ieiu¬
nia confitent. Et enim ips am
ne quiciã matrẽ omĩum uiciorum:
ex eo qđ nequicquã sit. id est ex eo qđ
nichil sit: ueteres dic tt̃ ẽẽ uoluerunt.
Cui uicio quȩ contͣria uirtus ẽ. frugali¬
tas nominat᷑. Ut igit̾ hec afruge id ÷
afructu. ꝓpt̃ quanda animorui fecundi¬
tate:ita illa absterilitate hoc ẽ ani.¬
dnla ueqͥcia nominata ẽ. Nichil est¬
ẽ enĩ om̃e qđ fluit. qđ soluit̾ qđ liquesct
bene uiuat. ⁊ qui bene uiuit: necessario

Expanded text:
dicimus eorum animos, qui nullis disciplinis dicimus eorum animos, qui nullis disciplinis eruditi sunt nihilque bonarum artium hauserunt, ieiunos et quasi famelicos esse. — Plenos, inquit Trygetius, et illorum animos esse arbitror, sed uitiis atque nequitia. — Ista ipsa est, inquam, mihi crede, quaedam sterilitas et quasi fames animorum. nam quem ad modum corpus detracto cibo plerumque morbis atque scabie repletur, quae in eo uitia indicant famem, ita et illorum animi pleni sunt morbis, quibus sua ieiunia confitentur. etenim ipsam nequitiam matrem omnium uitiorum ex eo, quod nequicquam sit, id est ex eo, quod nihil sit, ueteres dictam esse uoluerunt. cui uitio quae contraria uirtus est, frugalitas nominatur. ut igitur haec a fruge, id est a fructu propter quandam animorum fecunditatem, ita illa ab sterilitate, hoc est a nihilo nequitia nominata est; nihil est enim omne, quod fluit, quod soluitur, quod liquescit bene uiuat et qui bene uiuit, necessario
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ ad corpus cib ꝑtinetit. ꝑtinet
aut̃ cũ eo sub ducto ad maciẽ deducit᷑
esca sciencia uobis uidetur : plune inq̃t
mat̾. Mulla re alia credo ali anima.
quã intellectu rerũ atq sciencia:
Deqͣ sentencia cũ trigetius dubiũ se osten¬
deret: odie inquit illatu ipse. uonne
dociusti unde aut ubi anima pascatur :
Nã post aliquantã prandii partẽ. te
dixisti aduertisse: quo uasculo uteremur.
qđ alia uescio quae cogitasses. nec tam̃
ab ipsa ciborũ parte. abstinueras manꝰ.
atq morsus. Ubi igit̾ ertit anim tuus.
quo tẽpore illud te uescente uon adten¬
debat : inde mͥ crede ⁊ talib epulis:an¬
mus pascit̾. id est curis ⁊ cogitacionibuꝰ
suis. siꝑ etis aliqͥd ꝑcipere possit. de qua
re cũ dubitant̃ streperent: uonne inqͣ
conceditis hominũ doctissimorũ animos
multo ẽe quam imperitorũ. quasi
in suo genere pleniores atq maiores:
manifestu eẽ dixerunt. Recte igitur

Expanded text:
utrum ad corpus cibus pertineat. pertinet utrum ad corpus cibus pertineat. pertinet autem, cum eo subducto ad maciem deducituresca scientia uobis uidetur? — Plane, inquit mater, nulla re alia credo ali animam quam intellectu rerum atque scientia. — De qua sententia cum Trygetius dubium se ostenderet: Hodie, inquit illa. tu ipse nonne docuisti, unde aut ubi anima pascatur? nam post aliquantam prandii partem te dixisti aduertisse, quo uasculo uteremur, quod alia nescio qua cogitasses, nec tamen ab ipsa ciborum parte abstinueras manus atque morsus. ubi igitur erat animus tuus, quo tempore illud te uescente non adtendebat? inde, mihi crede, et talibus epulis animus pascitur, id est curis et cogitationibus suis, si per eas aliquid percipere possit. — De qua re cum dubitanter streperent: Nonne, inquam, conceditis hominum doctissimorum animos multo esse quam inperitorum quasi in suo genere pleniores atque maiores ? — Manifestum esse dixerunt. — Recte igitur
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib quero. cũ fateam cuncti neq
sine corpore ueq sine anima ẽe posse
hominẽ. cibos ꝓpt̾ quro horũ appetui.
m. Propt̃ corpus: inquit licencius
Ceteri autẽ cunctabant᷑. uarioq
sermone int̾se agebant. quomodo
possit ꝓpt̾ corpus cyb necessarius uide¬
ri: cũ appeteretur ꝓpt̃ uitt̃. ⁊ uitt ñ
nisi ad animã ꝑtine̾ret. Tũ ego uidet᷑
inqͣ. uobis. ad eam partẽ cibũ ꝑtinere
quã cibo crescere robustiorẽq fieri
uidemus : Ad senciebant᷑ pret̃ trigeai¬
u.ait enĩ. Cur ego non ꝓ edacitatẽ
mea crecui: Modũ inquam suũ ana¬
tura constitutũ: habent omĩa corpo¬
ra. ultͣ quã m̃ surã ꝓgredi nequeant
tam̃ eti m̃sura minora eent: si eis ali¬
m̃ta defuissent. quod ⁊ in peccoribus:
sacilius anĩaduertimus Et nemo
dubitat. cibis subtratis: om̃iũ animan.¬
ciũ corpora macessere: Macessere inqͥt
licencius non decrescere. Satis est michi
inquã ad id qđ uolo. Et enĩ questio est

Expanded text:
ti neque sine corpore neque sine anima esse posse hominem, cibos propter quid horum appetamus. - Propter corpus, inquit Licentius.— Ceteri autem cunctabantur uarioque sermone inter se agebant, quomodo possit propter corpus cibus necessarius uideri, cum appeteretur propter uitam et uita non nisi ad animam pertineret. — Tum ego: Uidetur, inquam. uobis ad eam partem cibum pertinere, quam cibo crescere robustioremque fieri uidemus ? —Adsentiebanturapraeter Trygetium. ait enim: Cur ego non pro edacitate mea creui? — Modum, inquam, suum a natura constitutum habent omnia corpora, ultra quam mensuram progredi nequeant. tamen ea mensura minora essent, si eis alimenta defuissent; quod et in pecoribus facilius animaduertimus et nemo dubitat cibis subtractis omnium animantium corpora macescere. — Macescere, inquit Licentius, non decrescere. — Satis est mihi, inquam, ad id quod uolo. etenim quaestio est,
Abbreviated transcription (Latin):
possũ dicere ubi ubi sit corpus sapientis
ñ eius animũ eẽ cũ dõ. Ego in quã faciar
ut hoc explices forctsse eni qͥa ubiq ds̃ es
quo qͦ ierit sapiens inuenit dm̃ cũ quo eẽ
possit. Ita fit ut possimus & ñ negure ill
deloco in locũ trunsire qđ ẽ mouerints¬
semꝑ eẽ cũ dõ. Fateor inqͥt corpus illud
deloco in locũ transitũ facere sed mñtem
ipsam nego cui Nom̃ sapientis impositũ
est. Hunc interim tibi cedo in quã neres
obscurissima ⁊ duutius diligencius que
tractanda impediat᷑ in p̃sencia ꝓpositũ
nr̃m. sed illud uideamus qm̃ definitũ est

Expanded text:
possum dicere, ubiubi sit corpus sapientis, non eius animum esse cum deo. — Ego, inquam, faciam, ut hoc explices. fortasse enim, quia ubique deus est, quoquo ierit sapiens, inuenit deum, cum quo esse possit. ita fit, ut possimus et non negare illum de loco in locum transire. quod est mouerise cum deo. — Fateor, inquit. corpus illud de loco in locum transitum facere, sed mentem ipsam nego, cui nomen sapientis inpositum est. Nunc interim tibi cedo, inquam, ne res obscurissima et diutius diligentiusque tractanda inpediat in praesentia propositum nostrum. sed illud uideamus, quoniam definitum est
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a misera siciat. quis eis fucile respondeat
aut ubi apud nos indicubit᷑ illius ordinis
ulla suspitio. Ego aut̃ siqͥd meos monere
possũ. quantũ mͥ apparet qͣntũ mͥq sentio
censeo illos disciplinis om̃ib erudiendos. Alit̃
qͥppe ista sic intelligi ut luce clariora sint
Nullo mͦ poss. Si autẽ aut pigriores sunt
aut aliis negotiis p̃occuputi aut iã duri ad
discendũ fidĩ Sibi p̃sidia purent quo illos uin-¬
culo ad sese trahat atq abhis horrendis
⁊ in uolutissimis malis liberet ille qui neminẽ
sibi ꝑ mysteria bene credentẽ perire ꝑmittit
Dupplex est enĩ uita qͣm seqͥm. cũ rerũ nos obs.
phia rationẽ ꝓmittit. & uix puucissimos libe¬
rat. Quos cam̃ non mͦ ñ contẽpnere illa
misteria sed sola incelligere ut intellege.¬
da sunt cogit nullũ q aliud habet nego¬
ciũ que uerti ⁊ ut ita dicã german a
philosophia est quã ut docett̾ qđ sit omui
rerũ principiũ sine principio qͥnt̾q ineo

Expanded text:
ra misera sitiat, quis eis facile respondebit? aut ubi apud nos indagabitur illius ordinis ulla suspicio? ego autem si quid meos monere possum, quantum mihi apparet quantumque sentio, censeo illos disciplinis omnibus erudiendos. aliter quippe ista sic intellegi, ut luce clariora sint, nullo modo possunt. si autem aut pigriores sunt aut aliis negotiis praeoccupati aut iam duri ad discendum, fidei sibi praesidia parent, quo illos uinculo ad sese trahat atque ab his horrendis et inuolutissimis malis liberet ille, qui neminem sibi per mysteria bene credentem perire permittit. Duplex enim est uia, quam sequimur, cum rerum nos obscuphia rationem promittit et uix paucissimos liberat. quos tamen non modo non contemnere illa mysteria sed sola intellegere, ut intellegenda sunt, cogit, nullumque aliud habet negotium, quae uera et, ut ita dicam, germana philosophia est, quam ut doceat, quod sit omnium rerum principium sine principio quantusque in eo
Abbreviated transcription (Latin):
uere contigerat de caris suis cognouissent:
falsũ puttndo sibi peꝑcer̃. atq itti falli
eis ꝓfuit. sicut aliis obfuit uera cognos¬
cere Non ergo id agit᷑ quo animo consu¬
lendi aut nocendi. uel ille falsum dixit neftil¬
lerre. uel iste uerum dixit ut faller&. sed ex¬
ceptis cõmodis. aut in cõmodis eorum quib lo¬
cuti sunt: quantũ cid ipsam ueritatẽ falsicai¬
temq attinet: querit̾ quis eorũ aut ut̃q neu¬
t̾ue m̃titus sit Si enĩ m̃datiũ est enuncicitio
cũ uoluntate failsum enuntiandi: ille potiꝰ
m̃titus ẽ. qui fcilsũ dicere uoluit. & dixit quod
uoluit. quc̃uus ne fallere dixerit Si cuite
m̃datium ẽ. queliboe enunciatio eũ uolunta¬
te fcillendi: non ille. sed iste m̃titus ẽ: quietiã
uerũ dicendo fallere uoluit Quod si m̃dati¬
um ẽ enunciatio cũ uoluntate alicuiꝰ falsi¬
ttitis: ambo m̃titi sunt. quia & ille suã enun¬

Expanded text:
uere contigerat, de caris suis cognouissent, uere contigerat, de caris suis cognouissent, falsum putando sibi pepercerunt; atque ita falli eis profuit, sicut aliis offuit uera cognoscere. non ergo id agitur, quo animo consulendi aut nocendi uel ille falsum dixit, ne falleret, uel iste uerum dixit. ut falleret; sed exceptis commodis aut incommodis eorum. quibus locuti sunt, quantum ad ipsam ueritatem falsitatemque adtinet, quaeritur, quis eorum an uterque neuterue mentitus sit. si enim mendacium est enuntiatio cum uoluntate falsum enuntiandi, ille potius mentitus est, qui falsum dicere uoluit et dixit quod uoluit, quamuis, ne falleret, dixerit; si autem mendacium est quaelibet enuntiatio cum uoluntate fallendi. non ille, sed iste mentitus est, qui etiam uerum dicendo fallere uoluit. quodsi mendacium est enuntiatio cum uoluntate alicuius falsitatis, ambo mentiti sunt, quia et ille suam enun
Abbreviated transcription (Latin):
falsum dicere ne fallait. an ille qui eli¬
git uerum dicere ut ftillat: ille quidem
ftilsũ dicendo elegit: ut uerũ sequeret᷑
quia uoluit falsũ dicere. iste quici ue¬
luit fallere: An potiꝰ neut̃ eorũ m̃titꝰ est
ille quia uoluntatem habuit non fallendi.
& ille quiꝰ uoluntatẽ habuit uerum dicen¬
di: non enim nunc agit̾: quis eorũ peccaue¬
rit. sed quism̃titus sit Cito enim iuidet̾ ille
peccasse. qui uerũ dicendo egit: ut homo in¬
cider& in latrones. ille autẽ non peccasse.
uel ȩtiã bene fecisse. qui failsũ dicendo egit.
ut homo ꝑniciem deuittr& Sed possunt
exempla ista conuerti. ut et ille aliquid
grtiuiꝰ eũ pati uelit: quẽ falli non uult
Multi enĩ quedã uerti cognoscendo: sibi intu¬
lerunt ꝑnitiem. si tailia fuer̃: ut eos latere
debuerint. & iste aliquid cõmodi uelit adi¬
pisci. eũ quẽ uult ftilli Non nulli enim qͥ
sibi mortẽ ingulissent. si aliqͥd mali quod

Expanded text:
falsum dicere, ne fallat, an ille, qui elefalsum dicere, ne fallat, an ille, qui elegit uerum dicere, ut fallat? ille, qui falsum dicendo egit, ut uerum sequereturquia uoluit falsum dicere, iste, quia uoluit fallere. an potius neuter eorum mentitus est? ille, quia uoluntatem habuit non fallendi, et ille, quia uoluntatem habuit uerum dicendi. non enim nunc agitur, quis eorum peccauerit, sed quis mentitus sit. cito enim uidetur ille peccasse, qui uerum dicendo egit, ut homo incideret in latrones, ille autem non peccasse uel etiam bene fecisse, qui falsum dicendo egit, ut homo perniciem deuitaret. sed possunt exempla ista conuerti, ut et ille aliquid grauius eum pati uelit, quem falli non uult — multi enim quaedam uera cognoscendo sibi intulerunt perniciem, si talia fuerunt, ut eos latere debuerint — et iste II aliquid commodi uelit adipisci eum, quem uult falli. nonnulli enim, qui sibi mortem intulissent, si aliquid mali, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ se dicere Iam enĩ diximꝰ eñ qui nescit
falsum ẽẽ quod enunciaat. non mentiri: si hoc
putat uerum. eumq potiꝰ m̃tiri : quii ȩtiã
uerũ enuntiat cum falsũ putrit. quici ex
animi sui sententici iudicandi sunt De illis
ittq non parua quȩstio ẽ quos ꝓposuimus.
unũs. quiq scit aut putait se falsum dicere.
& ideo dicit ne ftllat. uelut si aliquã uiã
nouerit obsideri alatronibus. & timens ne
per illã ꝑgat homo cuius saluti ꝓspicit. et
eum scit sibi non credere: diccit eam uiã nõ
abere latrones. ad hoc ut ille non eat. dum
dere statuit. m̃dacem putans Alterũ aut̃.¬
ut fallat Tamquã si homini non sibi cre¬
denti: dicat latrones mnilla uici ẽẽ: ubi re¬
uera eos ẽẽ cognouit. ut ille qui ibit: ꝑ illã
uiã magis ꝑgat. atq itci in latrones
cidcit. dum putait ftilsũ ẽẽ quod ille bixe¬
rit Quis ergo istorũ m̃tit̾. ille qui eligit

Expanded text:
uerum se dicere. iam enim diximus eum, qui nescit uerum se dicere. iam enim diximus eum, qui nescit falsum esse quod enuntiat, non mentiri, si hoc putat uerum, eumque potius mentiri, qui etiam uerum enuntiat, cum falsum putat, quia ex animi sui sententia iudicandi sunt. de illis itaque non parua quaestio est, quos proposuimus: unum, qui scit aut putat se falsum dicere et ideo dicit, ne fallat — uelut si aliquam uiam nouerit obsideri a latronibus et timens, ne per illam pergat homo, cuius saluti prospicit et eum scit sibi non credere, dicat eam uiam non habere latrones ad hoc, ut iliac non eat, dum dere statuit mendacem putans alterum autut fallat; tamquam si homini non sibi credenti dicat latrones in illa uia esse, ubi reuera eos esse cognouit, ut ille, cui dicit, per illam uiam magis pergat atque ita in latrones incidat, dum putat falsum esse quod ille dixerit. quis ergo istorum mentitur: ille, qui elegit
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ facit quia putait sibi non credi. ut eo modo
falsa fide absterretit eũ cui loquit̾. quẽ sentit
sibi nolle credere. Hic enĩ studio non fallendi
m̃tit᷑. si m̃datiũ est: enuntiare aliquid alit̾
quã scis ẽẽ uel puttis Si ciutẽ mendcitiũ nõ
est nisi cũ aliquis enuntiat uoluntate fal
t̾. quia eũ sibi non credit̾um uel scĩt uel pu¬
tat Unde si cipparetit fieri posse ut aliqͥs
ꝓpterea fcilsum dicat ne fallat̾ ille cun dicit̾:
existit ciliud econtrario gemis proptereti uerũ
dicentis: ut fuillat Qui enim uerũ ideo loquit᷑
qui sentit sibi non credi ideo posse quod di¬
obrem cum ideo uerũ dicit ut failsu pute¬
tur: ideo uerũ dicit ut fallat Queren¬
dum ergo ẽ quis potuis m̃tiat̾. utrum ille
qui fal sum dicit ne ftillat: an ille qui ue¬
rum dicit ut fallait. cum &e ille sciat uel
put& failsum Fe dicere: et iste scicit uel putae

Expanded text:
men facit, quia putat sibi non credi, ut eo modo men facit, quia putat sibi non credi, ut eo modo falsa fide absterreat eum, cui loquitur, quem sentit sibi nolle credere? hic enim studio non fallendi mentitur, si mendacium est enuntiare aliquid aliter quam scis esse uel putas; si autem mendacium non est nisi cum aliquis enuntiat uoluntate falltur, quia eum sibi non crediturum uel scit uel putat. unde si adpareat fieri posse, ut aliquis propterea falsum dicat, ne fallatur ille, cui dicitur, existit aliud e contrario genus propterea uerum dicentis, ut fallat. qui enim uerum ideo loquitur, quia sentit sibi non credi, ideo utiobrem cum ideo uerum dicit, ut falsum putetur, -ideo uerum dicit, ut fallat. quaerendum ergo est, quis potius mentiatur: utrum ille, qui falsum dicit, ne fallat, an ille, qui uerum dicit, ut fallat, cum et ille sciat uel putet falsum se dicere et iste sciat uel putet
Abbreviated transcription (Latin):
quã uis non itti sit. et ut possit uerũ dicere
m̃tiens. si puttit falsũ eẽ & ꝓuero enuncicit.
quã uis reuera ita sit ut enuntiat Ex animi
enim sui sentencia: non ex rerũ ipsarũ ueri:¬
tate. uel falsitate : m̃tiens aut non m̃tiens
iudicandus est Potest ittiq ille qui ftilsum
ꝓuero enuncicit. quod tam̃ uerũ eẽ opinat᷑. er¬
rans dici et temerariꝰ. m̃tiens autẽ non recte
dicit᷑. quici cor duplex cum enuntiat non ha¬
bet. nec ftillere cupit: sed ftillitͥ Culpa uero
m̃tientis in enuntiandõ ĩanimo suo : fallen
non credit᷑: uel cum uerũ enuntiat uoluntate
fallendi. quod non putait uerũ. quod cũ ei cre¬
dit̾: non utiq fallit quãuis fallere uoluerit.
nisi actenꝰ fallit: quatenꝰ puttit̾ ita ętiã nos¬
se uel puttre: quod enuntiat. quamquã sub¬
tilissime querat᷑ utrũ cũ ab est uoluntas fallen¬
di: absit om̃nto m̃datiũ Quid enim. siquisq
falsũ loquens quod falsũ ẽẽ existimat. ideo ta¬

Expanded text:
quamuis non ita sit; et ut possit uerum dicere mentiens. si putat falsum esse et pro uero enuntiat, quamuis reuera ita sit, ut enuntiat. ex animi enim sui sententia, non ex rerum ipsarum ueritate uel falsitate mentiens aut non mentiens iudicandus est. potest itaque ille, qui falsum pro uero enuntiat, quod tamen uerum esse opinatur, errans dici et temerarius; mentiens autem non recte dicitur, quia cor duplex cum enuntiat non habet nec fallere cupit, sed fallitur. culpa uero mentientis est in enuntiando animo suo fallendnon creditur uel cum uerum enuntiat uoluntate fallendi quod non putat uerum. quod cum ei creditur, non utique fallit, quamuis fallere uoluerit: nisi hactenus fallit, quatenus putatur ita etiam nosse uel putare ut enuntiat. Quamquam subtilissime quaeratur, utrum, cum abest uoluntas fallendi, absit omnino mendacium. Quid enim? si quisque falsum loquens, quod falsum esse existimat, ideo ta
Abbreviated transcription (Latin):
atq ind spacia tẽporis alia duppla &
alia simpla eẽ cõꝑit quib longę breues¬
q syllabe tenderent᷑. Hoctiuit &ia ista.
⁊ in regulas certus disposuit. Poterat
iã ꝑfecte eẽ grãmutica. s quia ipso no:¬
mine ꝓfiteri se litteras clamat. Unđ & iã
latine licteratura dr̃. factũ est ut quic¬
quid dignũ memori alitteris mandaretur
ad etĩ uecessario ꝑcineret: litiq unũ qͥdẽ
niom̃ s res infutt mulciplex curarum
plenior quã iocunditatis aut ueritatis
huie discipline afcessit historia. noncã
ipsis historicis quã grãmaticis laboriosa
Quis enĩ fercit inꝑitũ uideri hominẽ
qui uolasse se dedalũ xion audierit menduce
illũ quĩ dixerit stultũ qui crediderit impuden¬
tẽ qui in terrogtuerit non inderi aut in qͦ
nr̃os familiares grauit̾ misertri soleo qui
si non responderint quid uocatt sit mat̾
euriali accusant᷑ inscitie cũ ipsi eos aquib
ea rogant᷑ uanos ⁊ in eptos ne curiosos au¬

Expanded text:
atque inde spatia temporis alia dupla, alia simpla esse conperit, quibus longae breuesque syllabae tenderentur. notauit etiam ista et in regulas certas disposuit. Poterat iam perfecta esse grammatica sed, quia ipso nomine profiteri se litteras clamat-unde etiam Latine litteratura dicitur — factum est, ut, quidquid dignum memoria litteris mandaretur, ad eam necessario pertineret. itaque unum quidem nomen, sed res infinita multiplex curarum plenior quam iucunditatis aut ueritatis huic disciplinae accessit, historia non tam ipsis historicis quam grammaticis laboriosa. quis enim ferat imperitum uideri hominem, qui uolasse Daedalum non audierit, mendacem illum, qui finxerit, stultum, qui crediderit, impudentem, qui interrogauerit, non uideri, aut in quo nostros familiares grauiter miserari soleo, qui si non responderint, quid uocata sit mater Euryali, accusantur inscitiae, cum ipsi eos, a quibus ea rogantur, uanos et ineptos nec curiosos au
Abbreviated transcription (Latin):
tere quod dicit᷑ Quod autem sono isto ad
aures nr̃tis ꝑtinente dicit᷑: nec homines la¬
t&. Ita quippe. striptũ est Humcinus ẽ
enĩ sp̃s scipientiȩ. & nõ liberaibit inciledic¬

Expanded text:
tere quod dicitur: quod autem sono isto ad tere quod dicitur: quod autem sono isto ad aures nostras pertinente dicitur, nec homines latet. Ita quippe scriptum est: Humanus est enim Spiritus sapientiae, et non liberabit maledic
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ in corde suo. qui seꝑ ueritts incorde
loquenda ẽ. non autẽ semꝑ iore corporis.
si ciliqua ecuisa cauendi mauioris mali. ali¬
ud quã incinimo ẽ: uoce ꝓferri exigat. q̃n
quidẽ os cordis. Ex hociã intelligi po¬
test : quod ubi locutio ẽ: ibi os non aibsur¬
de intelligit᷑. nec recte dicer&ur quilo¬
qͥt᷑ in corde suo: nisi & os incorde recte
intelligen&ur Quã quã et eo ipso loco
ubi scriptũ ẽ. os autẽ quod m̃tit̾ occidit
animã. Si circũ stancia leccionis consi
der&ur : non accipicit᷑ fortasse aliud
quã os cordis Obscurum responsũ ibiẽ:
ubi homines lat&. qui os cordis. nisi os
corporis consonet: audire non possunt: Illud
autẽ os. dicit. in eo loco script̾ti ꝑuenire: ad
auditũ sps dm̃i qui repleuit orbẽ terrarũ. ita
ut &ĩcĩ labia et uocẽ et linguã cõmemoret
in eoloco. Nec ttim̃ omĩci sinit intellectus :¬
nisi de corde accipi. quia dñm dicit nõla¬

Expanded text:
tatem in corde suo, quia semper in corde ueritas tatem in corde suo, quia semper in corde ueritas loquenda est; non autem semper in ore corporis, si aliqua causa cauendi maioris mali aliud, quam in animo est, uoce proferri exigat. et esse quidem os cordis ex hoc iam intellegi potest, quod ubi locutio est, ibi os non absurde intellegitur. non recte diceretur: qui loquitur in corde suo, nisi et os in corde recte intellegeretur. quamquam et eo ipso loco, ubi scriptum est: os autem. quod mentitur, occidit animam, si cirderetur, non accipiatur fortasse aliud quam os cordis. Obscurum enim responsum ibi est, ubi homines latet, qui os cordis, nisi os corporis consonet, audire non possunt. Illud autem os dicit in eo loco Scriptura pervenire ad auditum Spiritus Domini, qui replevit orbem terrarum: ita ut etiam labia et vocem et linguam commemoret in eo loco; nec tamen omnia sinat intellectus nisi de corde accipi, quia Dominum dicit non la
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ ego inquid. non sũ usus hac potestate
Potestritẽ ergo dedit dñs cũ ista dicer&. nõ
imꝑio cõstrinxit Itãq pleraq in uerbis
intelligere nõ ualeantes: in factis scõrũ
colligimꝰ quẽ ad modũ oporteat aiccipi.
quod fticile in aliã partẽ ducer&ur: i¬
si exẽplo reuocan&ur Sic ergo quod
scriptũ ẽ. os aut̃ quod m̃tit᷑ occidit am¬
mã. dequo ore dixerit: querit᷑ Plerumq
enĩ scripta cũ os dicit: conceptaculũ ip¬
sũ cordis significct. ubi plac& et decer¬
nit᷑: quicquid &iã ꝑuocẽ cũ uerũ loqui¬
m̃ renuncicit᷑. ut corde m̃tiat᷑. cui plcic&¬
m̃ datiũ Possit autẽ non corde m̃tiri: ꝗ ꝓuo
cẽ aliud quã est incimimo itti ꝓfert. ut
mauoris mali euitandi causa: malũ se a¬
mittere nouerit . cui tam̃ utrũq displiceat
& ꝗ hoc asserunt: ita dicunt ętiam illud in¬
tellegendũ quod scriptũ ẽ. qui loqͥt᷑ ueri¬

Expanded text:
men ego, inquit, non sum usus hac potestate. men ego, inquit, non sum usus hac potestate. potestatem ergo dedit dominus, cum ista diceret, non imperio constrinxit. ita pleraque in uerbis intellegere non ualentes in factis sanctorum colligimus quemadmodum oporteat accipi, quod facile in aliam partem duceretur, nisi exemplo reuocaretur. Sic ergo quod scriptum eat: os autem, quod mentitur, occidit animam, de quo ore dixerit, quaeritur. plerumque enim scriptura cusum cordis significat, ubi placet et decernitur quidquid etiam per vocem, cum verum loquimur, enuntiatur: ut corde mentiatur, cui placpossit autem non corde mentiri, qui per uocem aliud quam est in animo ita profert, ut maioris mali euitandi causa malum se admittere nouerit, cui tamen utrumque displiceat. et qui hoc asserunt, ita dicunt etiam illud intellegendum, quod scriptum est: qui loquitur ueri
Abbreviated transcription (Latin):
tiã in ꝓlixiꝰ tẽpꝰ impendentis ftimis. sic̃ in
actib apłorũ legimꝰ: scitis eluc& illa p̃cep¬
ta sic intelligenda. ut nichil oꝑis nr̃itẽ¬
porciliũ ad ipiscendorũ amore. uel timore
egestaitis : tumquã ex necessitaite fticiamꝰ
Item dictũ est apłis. ut nichil secũ portan¬
tes inuia: ex ȩuangelio uiuerent. & quo¬
dam loco ętiam ipse dñs significciuit. cur
hoc dixerit. cũ ciddidit. dignus ẽ enĩ oꝑai¬
riꝰ mercede sua Ubi satis ostendit. ꝑmissũ
hoc eẽ nõ uissũ. neforte qͥ hoc facer& ut
in oꝑe p̃dicationis uerbi aliquid abeisqͥ
aliquid se facere arbitrar&ur. posse tam̃lau¬
dabiliꝰ nõ fieri. in cipło paulo: satis demonstra¬
tũ ẽ. ꝗcũ dicer&. cõmunic& autẽ quicate¬
urat᷑ uerbo. ei quise catetitat in om̃ibus
bonis: & multis locis id salubrit̾ fieri abeis
quibus uerbũ p̃diccitur ostendere: Sed ta¬

Expanded text:
tiam in prolixius tempus inpendentis famis, sicut in tiam in prolixius tempus inpendentis famis, sicut in Actibus apostolorum legimus: satis elucet illa praecepta sic intellegenda, ut nihil operis nostri temporalium adipiscendorum amore uel timore egestatis tamquam ex necessitate faciamus. Item dictum est apostolis, ut nihil secum portantes in uia ex euangelio uiuerent. et quodam loco etiam ipse dominus significauit, cur hoc dixerit, cum addidit: dignus est enim operarius mercede sua. ubi satis ostendit permissum hoc esse, non iussum, ne forte qui hoc faceret, ut in opere praedicationis uerbi aliquid ab eis, aliquid se facere arbitraretur. posse tamen laudabilius non fieri in apostolo Paulo satis demonstratum est. qui cum diceret: communicet autem qui catechizatur uerbum ei, qui se catechizat in omnibus bonis, et multis locis id salubriter fieri ab eis, quibus uerbum praedicatur, ostenderet, sed ta
Abbreviated transcription (Latin):
b. etiã sic fidem faicere conabat᷑ Nã quod
loquens iurass& dũ non scriber&: nescio u¬
trũ aliqua de illo script̾ti narrciuerit. et
tam̃ dñs omĩno cut nõ uirare Non enĩ con¬
cessit ut id licer& scribentibus. sed quia p̃¬
cepti uiolati. reũ paulũ. p̃sertĩ inȩpistolis
cõscriptis atq editis ad spĩttilẽ uitam salu¬
temq populorũ. nefcis ẽ dicere: Intellegen¬
dum ẽ illud quod positũ ẽ om̃ino. ad hoc
positũ: ut quantũ inte est nõ affectes. nõ
ames. nõ quasi ꝓbono cũ aliqua delectacio¬
ne appettis iusiurandũ. sic̃ illud nolite cogi¬
tare de crastino. & nolite cogittire itaq qͥd
manducetis & quid bibatis. & quid induc¬
mini Cũ autẽ uidemꝰ et ipsũ dñm habuis¬
se loculos quo eai quȩ dabant̾ mittebant᷑
ut seruari possent adusus protempr̃ neces¬
sarios. et ipsos apostolos ꝓcurcisse multa
fr̃m indigentiȩ. nõ solũ in crastinũ sed ae¬

Expanded text:
ibus etiam sic fidem facere conabatur. nam quod ibus etiam sic fidem facere conabatur. nam quod loquens iurasset, dum non scriberet, nescio utrum aliqua de illo scriptura narrauerit. et tamen dominus, omnino, ait. non iurare; non enim concessit, ut id liceret scribentibus. sed quia praecepti uiolati reum Paulum, praesertim in epistulis conscriptis atque editis ad spiritalem uitam salutemque populorum nefas est dicere, intellegendum est illud, quod positum est \'omnino\', ad hoc positum, ut, quantum in te est, non affectes, non ames, non quasi pro bono cum aliqua delectatione adpetas iusiurandum. Sicut illud: nolite cogitare de crastino, et: nolite itaque cogitare quid manducetis et quid bibatis et quid induamini. cum autem uidemus et ipsum dominum habuisse loculos, quo ea quae dabantur mittebantur, ut seruari possent ad usus pro tempore necessarios, et ipsos apostolos procurasse multa fratrum indulgentiae non solum in crastinum, sed e
Abbreviated transcription (Latin):
nomine forinsecꝰ niter&. intrinsecꝰ autem
luteis cõcupiscentis sorden&. quod transi¬
turũ eẽ uindicto dñi. udebat in spũ cũil¬
lud dicer&. sed tam̃ corparcitũ habebat.
nõ solũ ad cilicis alcipas ciccipiendos: sedȩ¬
tiã quȩlibet torm̃tti ꝓueritate pacienda
cũ eorũ dilectione aquib illa pater&ur
Scriptũ est ȩtiam. ego autẽ dico uobis. nõ
iurare omĩno Iurduit autẽ ipse apłs in
ȩpistolis suis. & sic ostendit quomodo accipien¬
dũ eẽt quod dictum ẽ. dico uobis nõ iurare om¬
nino Ne scilic& uirando: ad facilitatẽ iuran¬
di uenicit̾. ex fcicilitate: ad cõsuetudinẽ. atq
ex consuetudine: in ꝑturiũ decidat᷑ & ideo nõ
inuenit̾ iurcisse nisi scribens. ubi cõsideratio
cautior: nõ habet linguã p̃cipitẽ. et hoc uti¬
q amcilo sicut dictũ ẽ. quod ciutẽ amplius
c̃ amalo ẽ. nõ ttim̃ suo. sed eorũ infirmitatis: qͥ¬

Expanded text:
nomine forinsecus niteret, intrinsecus autem nomine forinsecus niteret, intrinsecus autem luteis concupiscentiis sorderet; quod transiturum esse vindicta Domini videbat in spiritu, cum illud diceret: sed tamen cor paratum habebat, non solum ad alias alapas accipiendas, sed etiam quaelibet tormenta pro veritate patienda, cum eorum dilectione a quibus illa pateretur. 28. Scriptum est etiam, Ego autem dico vobis, non jurare omnino. Juravit autem ipse Apostolus in epistulis suis et sic ostendit, quomodo accipiendum esset quod dictum est: dico uobis, non iurare omnino: ne scilicet iurando ad facilitatem iurandi ueniatur, ex facilitate ad consuetudinem atque ita ex consuetudine in periurium decidatur. et ideo non inuelinguam praecipitem. et hoc utique a malo, sicut dictum est: quod autem amplius est, a malo est, non tamen suo, sed eorum infirmitatis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
mas. ad figurã aliquã non eẽ redigen¬
da : his ergo exceptis: ei quȩ in nouo tes¬
tum̃to ciscĩs facta sunt. ubi morũ em̃dã¬
torũ euidentissimci comendatio ẽ: uale¬
ant ad exẽꝑlar intellegendarũ scriptu¬
cũ legimus in euangelio. accepisti alcipã:
para alterã maxillã Exẽplũ autẽ pa¬
cientiȩ nullũ quã ipsius dñi potentuis¬
⁊ ip̃e cũ alapa ꝑcussus eẽt¬
maxillã. sed ait. simaledici exꝓbra demalo
si cuitẽ bene. quid me cedis. Ubi ostendit illa
p̃parationẽ alt̾ius maxille in corde fticien¬
dã. quod ętiã cipłs poulus utiq nouerat
Nã & ipse cum eẽt alcipa ꝑcussus ante pon¬
tificẽ. nõ ait ꝑcute maxillã alterã. sed
ꝑcucicit te dñs inquid paries deailbate et
tu sedes uidicare me scđm legẽ. et contra le¬
gẽ iubes me ꝑcuti Altissime in tuens. sac̃¬
dotiũ iudeorũ iamtale ftictũ fuisse. ut

Expanded text:
mas ad figuram aliquam non esse redigenmas ad figuram aliquam non esse redigenda? — his ergo exceptis ea, quae in nouo testamento a sanctis facta sunt, ubi morum imitandorum euidentissima commendatio est, ualeant ad exempla intellegendarum scriptucum legimus in euangelio: accepisti alapam, para alteram maxillam. exemplum autem patientiae nullum quam ipsius domini potenti ipse cum alapa percussus maxilla; sed ait, Si male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis ? Ubi ostendit, illam praeparationem alterius maxillae in corde faciendam. Quod etiam apostolus Paulus utique noverat: nam et ipse cum esset alapa percussus ante Pontificem, non ait, Percute maxillam alteram; sed, Percutiet te Dominus inquit, paries dealbate: et tu sedes judicare me secundum legem, et contra legem jubes me percuti ? altissime intuens sacerdotium Judaeorum jam tale factum fuisse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipit᷑: in factis iustorũ intelligat᷑ Ex ap¬
tis itaq his factis quȩ potest quisq ad
allegoricã significationẽ referre. quãius
gestti ẽẽ nemo ambigat. sic̃ sunt fere on¬
nia in libris ueteris testam̃ti Quis enim
aliquid ibi cuidecit affirmcre. nõ ꝑtine¬
re ad figuratã p̾mintiacionẽ. quippe
cũ apłs ȩtiã filios abrahȩ quos utique
naturali ordine propagandi populi ȩdi¬
tos eẽ. atq uixisse facillime dicit᷑. nõ enĩ
monstra & ꝓdigia nata sunt. ut cid signi¬
ficationẽ aliquã ducant animũ Duo ta¬
m̃ testtim̃tti. significare asserat : & bene¬
ficium illud mirabile quod ds̃ populo is¬
rahel p̃stitit. ad eruendos eos de seruitu¬
te qua in egipto p̃mebant᷑. pęnamque
iundicte cum initinere peccssent. in figu¬
ra contigisse dicat: quȩ fcicta inuenies qui¬
b. istã regulã deroges. et affirmare p̾su¬

Expanded text:
praecipitur, in factis iustorum intellegatur. exceppraecipitur, in factis iustorum intellegatur. exceptis itaque his factis, quae potest quisque ad allegoricam significationem referre, quamuis gesta esse nemo ambigat — sicuti sunt fere nia in libris ueteris testamenti; quis enim ibi aliquid audeat adfirmare non pertinere ad figuratam praenuntiationem ? quippe cum apostolus etiam filios Abrahae, quos utique naturali ordine propagandi populi editos esse atque uixisse facillime dicitur non enim monstra et prodigia nata sunt, ut ad significationem aliquam ducant animum duo tamen testamenta significare asserat et beneficium illud mirabile, quod deus populo Israhel praestitit ad eruendos eos de seruitute, qua in Aegypto premebantur, poenamque uindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dicat, quae facta inuenies, quibus istam regulam deroges et adfirmare praesu
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ in iuriã. siea potest alius ne stuprũ
paciat᷑: defendi aut muniri. sed ut dixi a¬
lia quęstio est Nunc illud quod institui¬
uittibilis conditio ꝓponait᷑. ut aut hoc
faciamꝰ. aut stuprũ pciciam. uel aliquã
execrabilẽ in quincitionẽ. ȩtiã sim̃tien¬
do nulli faciamꝰ in uiriã Dequa re pa¬
tebit aliquis considerationi locus. si pruis di¬
uincs cuictoritates. quȩ m̃datiũ ꝓhibent:
diligent̃ discucicimꝰ Si enĩ ipse nullũ dent
locum: frustra querimꝰ qua execimꝰ: Te¬
nendũ est emĩ om̃imodo p̃ceptũ dei. et uo¬
luntas dĩ. in his quȩ tenendo p̃ceptũ euis
passi fuerimꝰ : ȩquo animoꝰ sequenda Si
autẽ relaxat᷑ aliquis exitus: nõ est inta¬
li cauisa recusandũ m̃datiũ. Propterea diui¬
ne script̾ȩ nõsolũ p̾cepta dĩ continent: sed
etiã uittĩ moresq iustorũ Ut si forte oc¬
cultũ est quẽ ad modũ ciccipiendũ sit quod

Expanded text:
talem iniuriam, si ea potest alius, ne stuprum talem iniuriam, si ea potest alius, ne stuprum patiatur, defendi aut muniri. sed, ut dixi, alia quaestio est. Nunc illud, quod instituiuitabilis condicio proponatur, ut aut hoc faciamus aut stuprum patiamur uel aliquam execrabilem inquinationem, etiamsi mentiendo nulli faciamus iniuriam. De qua re patebit aliquis considerationi locus, si prius diuinas auctoritates, quae mendacium prohibent, diligenter discutiamus. si enim ipsae nullum dant locum, frustra quaerimus qua exeamus; tenendum est enim omni modo praeceptum dei et uoluntas dei in his, quae tenendo praeceptum eius passi fuerimus, aequo animo sequenda; si autem relaxatur aliquis exitus, non est in tali causa recusandum mendacium. propterea diuinae scripturae non solum praecepta dei continent, sed etiam uitam moresque iustorum, ut, si forte occultum est, quemadmodum accipiendum sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
tueat᷑. dũ tuxcit et̃ quã suꝑius cõmemo¬
rauimus. Nam ȩtiã nõ lotis manib mãdu¬
care: in mundiciã puttibant uidei Aut si
& hanc quisquã inmundiciã uocat: nõ
tam̃ talem ꝓqua euitanda m̃tiendum sit.
Si cuitẽ m̃datiũ tale est quod alicui faciat
miuriã. ȩtiã si cibhac in mundicii quã
om̃s homines ab horrent hac detestant᷑ mu¬
niat hominẽ Utrũ & hoc genere m̃tiendũ
sit. sitalis fitͣ inuria ꝑm̃datiũ. quȩ nõsit
meo genere inmundiciȩ de quo nunc agimꝰ.
alia quȩstio ẽ Nonem̃ iã dem̃datio queri¬
tur. sed querit᷑ utrũ alicin facienda sit in¬
uiria. etiã nõꝑm̃datiũ: ut illa ab altero
in mundicici repellat̾. quod nullomodo
putauerim: quãquã ꝓponant̾ leuissime
iniurie. ueluti ẽ illa quã de uno modio
amisso supra cõmemorciui. et multũ ꝑtur¬
bent. utrũ nõ debetimꝰ facere cuquã. uł

Expanded text:
tueatur, dumtaxat ea, quam superius commemotueatur, dumtaxat ea, quam superius commemorauimus. nam etiam non lotis manibus manducare inmunditiam putabant iudaei. aut si et hanc quisquam inmunditiam uocat, non tamen talem, pro qua euitanda mentiendum sit. si autem mendacium tale est, quod alicui faciat iniuriam, etiamsi ab hac inmunditia, quam omnes homines abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mentiendum sit, si talis fiat iniuria per mendacium, quae non sit in eo genere inmunditiae, de quo nunc agimus, alia quaestio est; non enim iam de mendacio quaeritur, sed quaeritur, utrum alicui facienda sit iniuria etiam non per mendacium, ut illa ab altero inmunditia depellatur: quod nullo modo putauerim. quamquam proponantur leuissimae iniuriae — ueluti est illa, quam de uno modio amisso supra commemoraui — et multum perturbent, utrum non debeamus facere cuiquam uel