comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.i. filiu d̾i. hebreoꝵ aliquos ãnũciasse
leat. quid ad nos. illos monet ħrep̾hẽ¬
post ea neglerint eos ut bene ficioꝵ in¬
rrari. porio ãt nos natura gẽriles sumꝰ
i. et ꝓfc̃oribꝰ aliis qͦs genriliras uate̾
ppellat. atq ex eis postea sumꝰ ad x̾a¬
nsinu conu̾si. nõ aũt effc̃i iudei ut

Expanded text:
 filium dei Hebraeorum aliquos adnuntiasse beat, quid ad nos? illos manet haec reprehenibes. prophetarum postea neglexerint eos ut beneficiorum ingrati. porro autem nos natura gentiles sumusge et praefatoribus aliis, quos gentilitas uates appellat. atque ex his postea sumus ad christianismum conuersi, non ante effecti Iudaei, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ uentoꝵ. ꝓfunditatẽ ĩconstantis
maris. potestates uirentiũ ħbaꝵ ii
complexiones ⁊ ferendũ ẽ ip̃an se sti¬
re nõ posse. cui suꝑne datũ ẽ tanta disł̾e¬
s res ꝓfundissimas modestissime nosse
de sideramus Idist̾amus gͦ primũ arͣ aĩa
dicatur¶deinde qualis sit eius diffmicõ
Tercõ que sit eius qualitas sub̾ał. Qaͣ¬
to si formã aliꝙͣ hr̃e credenda est Qnto
quas uirtutes h̾eat mortales quas g̾ti
aretas uocant ad decus eius ⁊ głiam

Expanded text:
tium ventorum, profunditatem inconstantis tium ventorum, profunditatem inconstantis maris, potestates virentium herbarumcomplexiones, et ferendum est ipsam se scire non posse, cui superne datum est tanta discutsed res profundissimas modestissime nosse desideramus. Discamus ergo primum, quare anima dicatur; deinde, qualis sit ejus definitio. Tertio, quae sit ejus qualitas substato, si formam aliquam habere credenda est. Quinto, quas virtutes habeat morales, quas Graeci ἀρετάς vocant, ad decus ejus et gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
quietis ꝑtus exciperet. uisi
⁊ si nõ laudaturt̾re liberatus ad uerã
amicoꝵ me sua uł collegium ĩ falsum
rursus cogitacõns expressit postulans
dens nimis memptumẽẽ si eam ꝑ quã
plura cognostimus qiͣ a nob̃ aliẽnã ig¬
norare patiamur. dũ ad omĩa sit utĩ¬
ut se ĩuenire p̃ualeat. nobistũ semꝑ
ẽ ip̃a quã querimus. adest. tractat loqͥ
ponitur Cũ subtilius de ip̃a tractatur
siam de Sapientib p̾ceptum sit ut
mus enĩ nosse planetaꝵ celo qͣrios
cursus. signoꝵ consentaneũ lapsum
Sunt eñ ex hiis alia mauentia mo¬
tuq carencia. Alia uero que mobil sẽ¬
ꝑ rõne u̾tuntur. nec ullis temporib cõ¬
quiescunt. ħ ut ma̾ndan doctores exqͥ¬
rere temptaũnt. armomatis delecta¬
lacõne. quoꝵ timitꝰ atq contentus
admnatum efficit dulcisonũ meloy
desideamus ⁊̃ comp̃hendere altitudinẽ
etheris. mensurã telluris. nubigeras
plumas. seu grandinis ꝓcellas. tremo¬
rem stabiliũ terraꝵ. naturã uagan¬

Expanded text:
tus exciperet, ubi etsi non laudatus, certe liberatus adveneram, amicorum me suave collegium in salum rursus cogitationis expressit, postulans dens nimis ineptum esse, si eam, per quam plura cognoscimus, quasi a nobis alienam ignorare patiamur, dum ad omnia sit utilut se invenire praevaleat; nobiscum semper est ipsa quam quaerimus, adest, tractat, loquponitur, cum subtilius de ipsa tractatur. Nam dum a sapientibus praeceptum sit ut mus enim nosse planetarum coelo contrarios cursus, signorum consentaneum lapsum. Sunt enim ex eis alia manentia, motuque carentia, alia vero quae mobili semper rotatione vertuntur, nec ullis temporibus conquiescunt. Haec ut mundani doctores exquirere tentaverunt, harmonicis delectalvuntur. Quorum tinnitus atque concentus adunatus efficit dulcisonum melos. Desideramus etiam comprehendere altitudinem aetheris, mensuram telluris, nubigeras pluvias, sive grandinis procellas, tremorem stabilium terrarum, naturam vagan
Abbreviated transcription (Latin):
si tͥ ex egypto. hic sistendũ ẽ. deinde subiunge. Gentem
& dm̃ eius. subaudit᷑ ubi inuenimꝰ talẽ gentẽ & talẽ dm̃
eiꝰ. qualis popłs tuus isrł & qualis tu d̾s eius: Scĩficata ẽ
ab ĩmundicia sua .i. lauit se post coitũ. uel quia steterunt
menstrua eiꝰ ꝓpt̾ ꝯceptũ. Inme dñe mi rex iniquitas &
in domo patris mei. rex aut̃ & thronus eius sit in nocens.
Asi dic̾ẽt. Caue ne forte ꝓmissio tua sit inanis. qd ñ con
uenit tͥ. qui rex es & dñs ut iniquitas inueniat᷑ inte. sic̃ &
de me & domo patͥs mei .i. mei similib. Quanto enĩ maior
es. tanto iniquitas tui deformior. Recordet᷑ rex dñi dĩ sui
tat multiplicari & multiplicit̾ in surgere ꝓximos san¬
guinis .i. cognotos interfecti adulciscendũ. & t̃c ñ inter¬
sicient filium meũ. Loquat᷑ ancilla tua ⁊ ẽ. Accepta sec̾itate
de carsa quã suẽ suprerat nc̃ infert ut regẽ ad parcenoi

Expanded text:
sti tibi ex Aegypto. Hic sistendum est; deinde subjunge: Gentem, sti tibi ex Aegypto. Hic sistendum est; deinde subjunge: Gentem, et Deum ejus, subauditur ubi inveniemus talem gentem, et talem Deum ejus, qualis populus tuus Israel, et qualis tu Deus ejus. Sanctificata est ab immunditia sua, id est lavit se post coitum, vel quia steterunt menstrua ejus propter conceptum. In me, domine mi rex, iniquitas, et in domo patris mei; rex autem, et thronus ejus sit innocens. Quasi diceret: Cave ne forte promissio nus, ut iniquitas inveniatur in te, sicut, et de me et domo patris mei, id est mei similibus. Quanto enim major es, tanto iniquitas tua deformior. Recordetur rex Domini Dei sui, tat multiplicari et multipliciter insurgere: proximos sanguinis, id est, cognatos interfecti ad ulciscendum; et tunc non interficient filium meum. Loquar ancilla tua, etc. Accepta securitate de causa quam suam finxerat; nunc infert quo regem a
Abbreviated transcription (Latin):
dos suꝑ muroᷤᷤ suos posuerũt ut dicerent dauid aduenient
Nõ ingredieris huc. Ad contẽptũ scilicet illuis. quasi tales
ad uiolentiã eiꝰ repellendã suficerent. Ioeoq dixerint
u ñ ingredieris huc nͥ istos uidelicet cecos & claudos qui ad
resistendũ tͥ ꝓpositi st̃ abstuleris. ꝓposuerat enĩ dauid in
de illa p̾mium illi scilicet qui ꝑcussisset iebuseũ. & tetigisset
domatũ fistulas .i. fistulas canaliũ ꝓminentes ꝑ su̾mitatem
muri adomatib .i. tectis domoꝵ ad educendã aquã stillici¬
dioꝵ. Iili gͦ qui pͥmus usq ad canalia de suꝑ ꝓminentia ascen¬
dens urbem ingrederet᷑ pͥmiũ ꝓposuerat dauid. qd̾ tam̾
pͥmiũ hic ñ de terminat s in paralipoͣnen exponit scili
cet qd̾ ducẽ exercitꝰ faceret. Uñ ioab p̾mꝰ ascenslens pͥncepᷤᷤ
ilitiȩ factus ẽ. Amello & in trinsecus. Mello locus erat
in ciuitate. a quo incipiens ȩdificare ꝑ circuitũ & intͥnse¬

Expanded text:
dos super muros suos posuerunt, ut dicerent advenienti. Non ingredieris huc ad contemptum, scilicet illius quasi tales ad violentiam ejus repellendam sufficerent. Ideoque dixerunt ei: Non ingredieris huc nisi istos videlicet caecos et claudos, qui ad resistendum tibi propositi sunt, abstuleris. Proposuerat enim David in die illa praemium, illi scilicet, qui percussisset Jebusaeum; et tetigisset domatum fistulas. Id est fistulas canalium, prominentes per summitatem muri a domatibus, id est tectis domorum ad educendam aquam stillicidiorum. Illi ergo, qui primus usque ad canalia desuper prominentia ascendens urbem ingrederetur, praemium proposuerat David, quod tamen praemium hic non determinat, sed in libro Paralipomenon exponit, sccet quod ducem exercitus faceret. Unde Joab primus ascendens, princeps militiae factus est. A mello, et intrinsecus. Mello locus erat in civitate a quo incipiens aedificare per circuitum, et intrinse
Abbreviated transcription (Latin):
qui tͥ nc̃ p̾sentatus ẽ & corã adductus: ꝓuisus ẽ ate ut sit .xͨ
tuus.: Poduxit itaq isai septẽ filios suos corã samuel. ꝙ ait
tis nullũ electũ ẽe̾ testat᷑ cũ dauid unus de septẽ a cdouee¬
& adductus ñ sit. & electus sit: Qua ꝓpt̾ sic intelligendũ est
Qd̾ .uii. adduxit illo solo excepto quẽ suꝑ e̾e dixit. & uerĩ
ẽ qd̾ de reliqͥs nullũ elegit dñs. Dauid cap̃ philistei attult

Expanded text:
 adductus, provisus est a te, ut sit Christus tuus? Adducit itaque Isai septem filios suos coram Samuele; et ait ctis nullum electum esse testatur, cum David unus de septem adhuc et adductus non sit, et electus sit? Quapropter sic intelligendum est quod sex adduxit, illo solo excepto quem superesse dixit, et verum est, quod de reliquis nullum elegit Dominus. David caput Philisthaei attulit
Abbreviated transcription (Latin):
E i &x muoi qi hoc te latet. qi ñ solũ in aliis innumerabilib multa me
latent. s &e in ipsis scĩs sc̃pturis multo nesciã plura qͣ scĩa s ĩo spem
in nomine
xp̃i ñ infructuosam gero: qr ñ solũ credidi dõ meo in duob preceptis

Expanded text:
est; et miror quia hoc te latet, quod non solum in aliis innumerabilibus rebus multa me est; et miror quia hoc te latet, quod non solum in aliis innumerabilibus rebus multa me latent, sed etiam in ipsis sanctis Scripturis multo nesciam plura quam sciam. Sed ideo spem in nomine Christi non infructuosam gero, quia non solum credidi Deo meo, in illis duobus praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ. qr om̃is ereatura dibona eͥ. & nichil abiciendũ qđ cum
gr̾arũ adtĩoe ꝑcipit᷑. Sc̃ificatur enĩ ꝑ uerbũ dĩ & orõem. Et alio loco
de his reb loqͥt᷑. Om̃ia inqͥt munda mundis. ĩmundis au̾ & infidelib
nich ẽ mundũ s polluta sunt eoꝵ & mens & conscientia. Tu ipse
lege cȩtera & recita qͥb potes ne in se irritã faciant grãm dĩ. q in li¬
b̾tate uocati sumꝰ tantũ ne lib̾tate in occasionẽ carius assumant. & ids
ĩã nolunt refrenandȩ carnis c̃cupiscentiȩ causa a quibuslibet cibis tẽ¬
nis ȩuangłicis sortes legunt. & si optandũ e ut hȩc potius faciant ꝗͣ
ad demonia consulenda concurrant: tñ ista displicet consuetudo ad
negocia scłaria. & ad uitȩ huiꝰ uanitatẽ. ꝑꝑ aliã uitã loquentia oracula
nimis ignoras & uires & occupationes meas. Tantũ eiĩ absũ ab eo qͦd pu¬
tasti nicħ me lat̾e. ut nicħ in epła tua legerĩ tristiꝰ. qr & aꝑtissime falsũ

Expanded text:
bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per uerbum dei et orationem. et alio loco de his rebus loquitur: Omnia, inquit, munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. tu ipse lege cetera et recita, quibus potes. non in se inritam faciant gratiam dei, quia in libertate uocati sumus; tantum ne jam nolint refrenandae carnis concupiscentiae causa a quibuslibet cibis temnis evangelicis sortes legunt, etsi optandum est ut hoc potius faciant, quam ad daemonia consulenda concurrant; tamen etiam ista mihi displicet consuetudo, ad negotia saecularia, et ad vitae hujus vanitatem, propter aliam vitam loquentia oracula nimis ignoras et vires et occupationes meas. Tantum enim absum ab eo quod putasti nihil me latere, ut nihil in epistola tua legerim tristius, quia et apertissime falsum
Abbreviated transcription (Latin):
paruulo oblato. Qnͣdo aũ in paruulũ maiores peccant. offerentes
eũ. atq obligare conantes demonu̾ saclegis unculis. ñ est aia
utroꝵq cõmunis ut &e eulp̾a possit hab̾e cõmunẽ. Ñ enĩ sic cõmuni¬

Expanded text:
paruulo oblato. quando autem in paruulum maiores peccant offerentes paruulo oblato. quando autem in paruulum maiores peccant offerentes eum atque obligare conantes daemonum sacrilegis uinculis, non est anima utrorumque communis, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ab eo qͥ genuit altͣ effectꝰ ẽ. peccato alt̾ius sine sua consen¬
sione ñ tenet᷑ obnoxiꝰ. Traxit gͦ reatũ. qͥa unꝰ erat cũ illo. & in
illo a quo traxit. qnͣdo qđ traxit q̾missũ e. Non aũ trahit
peccau̾it ipsa moriẽt᷑ Ut aũ possit regn̾ari ꝑ officiũ uoluntatis
alienȩ. cũ offert consecrandꝰ. fac̃ hoc unꝰ sp̾s. ex qͦ regn̾atur oblatus.
N enĩ scͥptũ ẽ. nͥ qͥs renatꝰ fuerit ex parentũ uoluntate. aut ex of¬
ferentiũ uł ministrantiũ fide: s nͥ qͥs renatꝰ fuerit ex aqua & sp̃u
beneficiũ gr̃ȩ. soluens uinculũ culpȩ. & reconcilians bonũ nat᷑e
regnauit hominẽ in uno xp̃o. ex uno adã gn̾atũ. Regenerans gͥ
sp̃e. in maiorib offerentib & paruulo oblato. renatoq cõmunis
ẽ. Ido ꝑ hãc societatẽ uniꝰ eiusdẽ q sp̃c: ꝓdest offerentiu̾̃ uoluntas

Expanded text:
est ab eo, qui genuit, alter effectus, peccato alterius sine sua consenest ab eo, qui genuit, alter effectus, peccato alterius sine sua consensione non tenetur obnoxius. traxit ergo reatum, quia unus erat cum illo et in illo, a quo traxit, quando, quod traxit, admissum est; non autem trahit sit regenerari per officium uoluntatis alienae, cum offertur consecrandus, facit hoc unus spiritus, ex quo regeneratur oblatus. non enim scriptum est : "nisi quis renatus fuerit ex parentum uoluntate aut ex offerentium uel ministrantium fide", sed: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu. beneficium gratiae, soluens uinculum culpae, reconcilians bonum naturae regenerant hominem in uno Christo, ex uno Adam generatum. regenerans ergo spiritus in maioribus offerentibus ut paruulo oblato renatoque communis est. ideo per societatem unius eiusdemque spiritus prodest offerentium uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
utrum parentes baptiratis filiis suis noceant. cũ
eos dȩmonioꝵ sacrificiis sanare conant᷑: & si ñ no¬
ceant: qͦmͦ eis ꝓsit cũ baptirant᷑ parentũ fides: qxͦ
eis non pot̾ obee ꝑfidia. Ubi respondeo tantã illiꝰ sacram̃ti
hoc ẽ baptismi salutaris ẽẽ urtutẽ in sc̃a cõpage corporis xp̃i.
ut semel generatꝰ ꝑ alioꝵ carnalẽ uoluntatẽ. cũ semel rege¬
neratꝰ fuerit ꝑ alioꝵ spu̾alẽ uoluntatẽ: deinceps ñ possit uin¬
culo alienȩ iniquitatis astringi. cui nulla sua uoluntate con¬
sensit. Et anima enĩ patͥs mea ẽ. inqͥt. & aĩa filii mea ẽ. Aĩa
quȩ peccauerit: ipsa moriet N aũ peccat ipsa cũ parentes
ei om̃ino nescienti. uł qͥlibet aliꝰ adhibet sacͥlegia demoni¬
ox. S idõ ex adam tͣxit qd̃ sacram̃ti illiꝰ gr̾a soluerẽt. quia
nondũ erat aĩa seꝑati uiuens .i. alt̾a aĩa de qua diceretur
& aĩa patͥs mea ẽ. & aĩa filii mea ẽ. Iam itaq cũ hõ in se ipso

Expanded text:
utrum parentes baptizatis parvulis suis noceant, quum eos daemoniorum sacrificiis sanare conantur, et, si non nocent, quomodo eis prosit cum baptizantur parentum fides, quorum eis non potest obesse perfidia? Ubi respondeo tantam illius sacramenti, hoc est baptismi salutaris, esse virtutem, in sancta compage corporis Christi, ut semel generatus per aliorum carnalem voluptatem, cum semel regeneratus fuerit per aliorum spiritalem voluntatem, deinceps non possit vinculo alienae iniquitatis obstringi, cui nulla sua voluntate consentit. Et anima enim patris mea est, inquit, et anima filii mea est: anima quae peccaverit ipsa morietur. Non autem peccat ipsa, cum parentes ei omnino nescienti vel quilibet alius adhibet sacrilegia daemoniorum. Sed ideo ex Adam traxit quod sacramenti illius gratia solveretur, quia nondum erat anima separatim uiuens, id est altera anima, de qua diceretur: Et anima patris mea est et anima filii mea est. iam itaque cum homo in se ipso
Abbreviated transcription (Latin):
amatur. s in solo do sc̃a & certa inuenit᷑. dies t̾n dominicꝰ ñ iu¬
festiuitatẽ suã. Animȩ quippe om̃iũ sc̾oꝵ ante resurrem cor¬
poris sunt qͥde in requie. s ñ in ea sunt actioe qua corpora recep¬
ta uegetant᷑. Talem quippe actionẽ significat dies octauus qͥ
& pͥmus. qr ñ aufert illã requie̾ s głificat. Non enĩ redit in cor¬
pore difficultas ex corpore: qr nec corruptio. Oportet enĩ corrup-
tũ nequaꝗͣ lateret qͦ significaretur resurro. Nam & pro octaua
psalmꝰ scribit᷑. & octaua die cuxũcidebant᷑ infantes & in ȩccłaste
ad duoꝵ testam̾toꝵ significõem dr̃: da illis septẽ. & illis octo. Re¬
seruatũ ẽ tñ & occultatũ. & solũ cęlebrandũ sabbatũ traditũ ẽ:
quia erat antea requies mortuoꝵ Resurr̃o au̾ nulliꝰ erat. qui
resurgens a mortuis ñ moreret᷑: & mors ei ultͣ non dominaretur

Expanded text:
amatur, sed in solo deo sancta et certa inuenitur. Dies tamen dominicus non Iuamatur, sed in solo deo sancta et certa inuenitur. Dies tamen dominicus non Iufestiuitatem suam. animae quippe omnium sanctorum ante resurrectionem corporis sunt quidem in requie, sed in ea non sunt actione, qua corpora recepta uegetantur. talem quippe actionem significat dies octauus. qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. non enim redit cum corpore difficultas ei corpore, quia nec corruptio. oportet enim corruptientum nequaquam lateret, quo significaretur resurrectio — nam et pro octauo psalmus scribitur et octauo die circumcidebantur infantes et in Ecclesiaste ad duorum testamentorum significationem dicitur: Illis septem et illis octo —, reseruatum est tamen et occultatum et solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum, resurrectio autem nullius erat, qui resurgens a mortuis non moreretur et mors ei ultra non dominaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
laboratis & onerati estis. & ego uos reficiã. tollite uigum meũ
suꝑ uos & discite ãme qr mitis sum & humilis corde. & inue¬
nietis. requiẽ animab ur̃is. cȩt̾a tñ ibi p̃cepta ꝓpͥe sic̃ p̾cepta
sunt sine ulla figurata significo̾e obseruamus. Nã & idola
ꝑximi. ñ concupisc̾e ullã rẽ proximi. ñ figurate aliud p̃tendt̃:¬
& mystice aliud significãt. s sic obseruantur ut sonant. Obser¬
uari tñ diẽ sabb̃i ñ iubemur ad litterã scđm ociũ ab oꝑe corpo¬
rali sic̃ obseruant uidȩi. & ipsa eoꝵ obseruatio qͣ ita p̾cepta ẽ
nisi aliã qnͣdã spiritalẽ requiẽ significet: ridñda iudicatur
Unde ñ inconuenient̃ intelligimꝰ ad amorẽ excitandũ qͦ ad reqͥẽ
tendimꝰ ualere om̃ia q̃ figurate in scͥpturis dicunt᷑. qnͣdoqͥđẽ
id solũ in decalogo figurate p̾cipit᷑ uͥ reqͥes comm̃dat᷑. q̃ ubiq

Expanded text:
laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam; tollite iugum mlaboratis et onerati estis, et ego uos reficiam; tollite iugum mhumilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, cetera tamen ibi praecepta proprie, sicut praecepta sunt, sine ulla figurata significatione obseruamus. nam et idola proximi, non concupiscere ullam rem proximi non figurate aliud praetendunt et mystice aliud significant, sed sic obseruantur, ut sonant. obseruare tamen diem sabbati non iubemur ad litteram secundum otium ab opere corporali, sicut obseruant Iudaei; et ipsa eorum obseruatio quia ita praeceptcatur. unde non inconuenienter intellegimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimus, ualere omnia, quae figurate in scripturis dicuntur, quando quidem id solum in decalogo figurate praecipitur, ubi requies commendatur, quae ubique
Abbreviated transcription (Latin):
sam difficile ẽ dic̾e. s tamen ita se ht ut aliqͥd ꝑ allegoricã signi¬
ficationẽ intimatũ plus moueat. & plus honerẽt ꝗͣsi u̾bis ꝓprius
aꝑtissime diceret᷑. Credo qͦd ipsȩ animȩ motꝰ ꝗͣdiu reb adhuc ter¬
renis implicatur pigriꝰ inflaminat᷑. s si ferat ad similitudineᷤᷤ
corpr̾ales. & inde referat᷑ ad spiritalia ꝗͣ illis similitudinib fi¬
gurantur. ipso qͦsi transitu uegetat᷑. & tãꝗͣ in facula ignis agi¬
tatus accendit: & ardñtiore dilectioe rapitur ad quietẽ. Idoq
int̃ om̃ia decẽ illa p̾cepta solum ibi qͦd de sabbo positũ est: si¬
corpr̾ale celebrandam suspiceiur. Cũ enĩ sabb̃o significetur spirita¬
lis requies: deniq dictũ e in psalmo. uacate &r uidete qm̃ ego sũ dñs
&r quo uocant᷑ homines ab ipso dño dicente. uenite ad me om̃s qui

Expanded text:
sam difficile est dicere: sed tamen ita se habet, ut aliquid per allegoricam signisam difficile est dicere: sed tamen ita se habet, ut aliquid per allegoricam significationem intimatum plus moueat, plus delectet et plusapertissime diceretur. credo, quod ipse animae motus. quam diu rebus adhuc terrenis implicatur, pigrius inflammatur; si feratur ad similitudines corporales et inde referatur ad spiritalia, quae illis similitudinibus figurantur, ipso quasi transitu uegetatur et tamquam in facula ignis agitatus accenditur et ardentiore dilectione rapitur ad quietem. Ideoque inter omnia decem illa praecepta solum ibi, quod de sabbato positum est, fi per otium corporale celebrandam suscepimus. cum enim sabbato significetur spiritalis requies, de qua dictum est in psalmo: Vacate et uidete, quoniam ego sum dominus, et quo uocantur homines ab ipso domino dicente: Venite ad me omnes, qui
Abbreviated transcription (Latin):
qua pꝰ bona oꝑa daturus erat hõib. Sic̃ enĩ cũ bene oꝑam
&̃ in tͥb prȩceptis p̃rimis decalogi quȩ ad dm̃ ꝑtinent: sab¬
est ad homin̾e qr in duob p̃ceptis tota lex pendet. Et tertu
ibi de obseruatioe sabbati positũ e: ut in pͥmo prȩcepto
patrẽ intelligamꝰ. ubi ꝓhibet᷑ coli aliqua in figm̃tis hominũ
dĩ similitudo. ñ qr ñhabeat imaginẽ ds̃: s qr nulla imago eiꝰ
qr creatura mutabilis ẽ. ac ꝓpt̾ea dr̃ om̃is creatura uanitati
subiecta. qm̃ natura uniu̾si &̾ in parte monstrat᷑. ne qͥsꝗͣ filium
dĩ. uerbum ꝑ qd facta st̃ om̃ia putaret ẽẽ creaturã: seqͦr aliud pre¬
legis insinuat. Qd scriptũ ẽ de obseruatio̾e sabbi ñ ut in ista
figurate nob̾ insinuant᷑. Plus enĩ mouent & accendt̾ amorẽ ꝗͦ si
nuda sine ullis sacram̃toꝵ similitudinib ponerent᷑. Cuiꝰ rei cau¬

Expanded text:
quam post bona opera daturus erat hominibus. sicut enim, cum bene operamur, quam post bona opera daturus erat hominibus. sicut enim, cum bene operamur, ptis decalogi, quae ad deum pertinent est ad hominem, quia in duobus praeceptis tota lex pendet —, tertium ibi de obseruatione sabbati positum est, ut in primo praecepto patrem intellegamus, ubi prohibetur coli aliqua in figmentis hominum dei similitudo, non quia non habet imaginem deus, sed quia nulla imagoeius quia creatura mutabilis est ac propterea dicitur: Omnis creatura uanitati subiectaDei, Verbum per quod facta sunt omnia, putaret esse creaturam, sequitur aliud praelegis insinuatur, quod scriptum est de obseruationesabbati, non ut iam in ista figurate nobis insinuantur; plus enim mouent et accendunt amorem. quam si nuda sine ullis sacramentorum similitudinibus ponerentur. cuius rei cau
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens conquiescat: pondus quippe olei si mittat᷑ in aerẽ
deorsum. si au̾ sub aqͥs sursũ nitit᷑: sic aĩȩ ad ea quȩ amant
ꝓpt̾ea nitunt ut ꝑueniendo requiescãt. Et multa quide pios
delectant: s ñ ẽ in eis ȩterna requies. nec saltẽ diuturna. ꝙ
ꝓpt̾e̾a mag̾ sordidant animã. & gͣuant potiꝰ. ut sincerum eiꝰ
& io adhuc suꝑba ẽ. qr se ꝓ sũmo ht̃ cũ suꝑior sit ds̃. nec
ꝓuide amonet᷑ in psalmo. Delectare in dño. & dabit tͥ peti¬
tio̾es cordis tui. Quia gͦ caritas dĩ diffusa e̾ in cordib nr̃is ꝑ
morata ẽ ubi requies comm̃dat᷑. Quia uͦ nec bene operari
possumus nͥ dono eiꝰ aduti. sic̃ apłs dic̃: ds̃ enĩ ẽ qͥ oꝑatur
in uob̾. & uelle s oꝑari ꝓ bona uoluntate. nec requiescere po
cum fecisset omĩa oꝑa bona ualde. septimo die requieuit
ab om̃ib oꝑib suis quȩ fecit. futurã enĩ reqͥem sig̾cabat

Expanded text:
ueniens conquiescat — pondus quippe olei si dimittatur in aere, ueniens conquiescat — pondus quippe olei si dimittatur in aere, deorsum, si autem sub aquis, sursum nititur —. sic animae ad ea. quae amant, propterea nituntur, ut perueniendo requiescant. et multa quidem per corpus delectant, sed non est in eis aeterna requies nec saltem diuturna; et propterea magis sordidant animam et grauant potius, ut sincerum eiuset ideo adhuc superba est, quia se pro summo habet. cum superior sit deus. nec proinde admonetur in psalmo: Delectare in domino et dabit tibi petitiones cordis tui. Quia ergo caritas dei diffusa est in cordibus nostris morata est, ubi requies commendatur. » Nunc de lectiumus nisi dono eius adiuti, sicut apostolus dicit: Deus enim est, qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate, nec requiescere potur, quia, cum fecisset omnia opera bona ualde septimo die requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit. futuram enim requiem significabat,
Abbreviated transcription (Latin):
que diẽ dñicũ dm̃s figurat᷑. Quare septẽ dies ingenesim lege¬
& inuenies septimũ sine uesꝑȩ. quia requiẽ sine fine sig̾cat
Prima gͦ uita ñ fuit sempit̾na peccanti. requies au̾ ultina sem¬
pit̾na est. Ac ꝑ hoc & octauus sempit̾nã beatitudinẽ habebit.
qr requies illa ꝗͣ sempit̾na ẽ excipit᷑ ab octauo. ñ extinguitur.
s ȩterna reddat᷑. Sabbatũ tamen comiñdatũ ẽ pͥori pło ĩ ocio
corporalit celebrando: ut figura e̾̃ẽt scĩficõis in reqͥe sp̃s scĩ¬
Nũꝗͣ enim legimꝰ in genesi scĩficoem ꝑ om̃s pͥores dies. s de
solo sabb̃o dictũ ẽ. & sc̃ificauit diẽ septimũ. Amaut enim fi¬
quiẽ siue piȩ animȩ siue iniquȩ. s q̃ ꝑueniant ad id qͦd amãt
plurimȩ nesciunt. nec aliqͥd appetunt &̾ ipsa corpora ponde¬
rib suis nͥ qͦd aĩȩ amorib siuis. Nã sic̃ corpꝰ tãdui iutit᷑ pon¬
dere siue deorsum uersus siue sursũ. donec ad locũ qͦ nitit᷑

Expanded text:
icimus, figuratur. quaere septem dies, Genesim lege: inuenies septimum sine uespere, quia requiem sine fine significat. prima ergo uita non fuit sempiterna peccanti, requies autem ultima sempiterna est ac per hoc et octauus sempiternam beatitudinem habebit, quia requies illa, quae sempiterna est, excipitur ab octauo, non extinguitur; sed aeterna reddatur. Sabbatum tamen commendatum est priori populo in otio corporaliter celebrando, ut figura esset sanctificationis in requiem spius in Genesi sanctificationem per omnes priores dies, sed de solo sabbato dictum est: Et sanctificauit deus diem septimum. amant enim requiem siue piae animae siue iniquae; sed qua perueniant ad id, quod amant, plurimum nesciunt; nec aliquid appetunt etiam ipsa corpora ponderibus suis, nisi quod animae amoribus suis. nam sicut corpus tam diu nititur pondere siue decrsum uersus siue sursum uersus, donec ad locum, quo nititur,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ xp̃o in dõ. Mutat᷑ gͦ in det̾iꝰ ad ext̾iora ꝓg̃diens. & in uita sua
cũ laudãt peccator in desidus aĩȩ suȩ. & qͥ miqͣ gerit benedr᷑. Mu¬
tat᷑ au̾ in meliꝰ. cũ int̾n̾tionẽ & głam suã a t̾renis ꝗ̃ in ħscło apparẽt¬

Expanded text:
cum Christo in deo. mutatur ergo in deterius ad exteriora progrediens et in uita sua cum Christo in deo. mutatur ergo in deterius ad exteriora progrediens et in uita sua cum laudatur peccator in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur. mutatur autem in meli
Abbreviated transcription (Latin):
men ñ illuxit nob̾. & sol ñ ortꝰ ẽ nob̾: Nam istũ carneis oculis ui¬
sibilẽ solẽ oriri fac̃ suꝑ bonos & malos ds̃: qͥ & pluit suꝑ iustos &
inustos. Ducunt᷑ aũ sẽꝑ ex reb uisibilib ad inuisibilia congruȩ
similitudines. Quis ẽ gͦ ille stultꝰ qͥ tãꝗͣ luna mutat᷑ nͥ adã. in qͦ
om̃s peccauert᷑. Anima quippe humana recedens a sole iusticię.
ab illa scilicet incerna contemplatiõe in cõmutabilis ueritatis. oms
uires suas in terrã conu̾tit: & eo mag̃ magisq obscurat᷑ in uit̾iorib¬
ac suꝑiorib suis. S cũ redire cȩpit ad illã incõmutabilẽ sapientĩã.
qnͣtomagis ei ꝓpinquat affectu pietatis. tantomag ext̾ior ho
corrumpit᷑. s int̾ior renouat᷑ de die in diẽ. om̃isq lux illa inge¬
aufertur. ut magis magisq hiuic scło moriãt. & uita eiꝰ abscõdat᷑

Expanded text:
men non inluxit nobis et sol non est ortus nobis? nam istum carnis oculis uimen non inluxit nobis et sol non est ortus nobis? nam istum carnis oculis uisibilem solem oriri facit super bonos et malos deus, qui etiam pluit super iustos et iniustos. ducuntur autem semper ex rebus uisibilibus ad inuisibilia congruae similitudines. quis ergo est ille stultus, qui tamquam luna mutatur, nisi Adam, in quo omnes peccauerunt? anima quippe humana recedens a sole iustitiae, ab illa scilicet interna contemplatione incommutabilis ueritatis, omnes uires suas in terrena conuertit et eo magac superioribus suis; sed cum redire coeperit ad illam incommutabilem sapientiam, quanto magis ei propinquat affectu pietatis, tanto magis exterior homo corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem omnisque lux illa ingenis quodam modo aufertur, ut magis magisque huic saeculo moriatur et uita eius.abscondatur
Abbreviated transcription (Latin):
sis cornib lunȩ q̃ a sole au̾sa recedit siue crescentib siue decrescen¬
tib coniecert̃ ł asole illustrari. & qnͣto mag̾ ab eo recederet: tnto
a suꝑiore parte illustratã ab ea parte qu̾a terris u̾teret ñ posse exci¬
pere radios. & ꝓpt̾ea uideri decrescere. ł si ht suũ lum. id habere
ex una parte in emisperio. qu̾a partẽ cũ recederet a sole paulati
& cui uis aduertenti facile cognitũ. qđ luna ñ augeat᷑ ad oculos
nr̃os nͥ a sole recedñdo. neq minuat᷑ nͥ ad sołẽ ex parte alia pro
pingnͣdo. Attende nc̃ qđ in ꝓuerbiis legimꝰ. Sapiens sic̃ sol ꝑma¬
net: stultꝰ au sic̃ luna mutatur. & quis e̾ sapiens qͥ ꝑmanet nisi
sol ille iusticiȩ de qͦ drͦ. ortꝰ ẽ michi usticiȩ sol. & qu̾e s ñ fuisse or¬
tũ in die nouissima plangentes impii dicturi sunt. & iusticiȩ lu¬

Expanded text:
sis cornibus lunae, quae a sole auersa sunt, siue crescentis siue decrescensis cornibus lunae, quae a sole auersa sunt, siue crescentis siue decrescentis coniecerunt uel a sole inlustrari et, quanto magis ab eo recederet, tanto a superiori parte inlustratam ab ea parte, quam terris aduerteret, non posse excipere radios et propterea uideri decrescere, uel, si haberet suum lumen, id habere ex una parte in hemisphaerio, quam partem cum recedens a sole paulatimet cuiuis aduertenti facile cognitum, quod luna non augeatur ad oculos nostros nisi a sole recedendo neque minuatur nisi ad solem ei ppinquando.. Attende nunc quod in Prouerbiis legimus: sapiens sicut sol permanet, stultus autem sicut luna mutatur. et quis est sapiens, qui permanet, nisi sol ille iustitiae, de quo dicitur: ortus est mihi iustitiae sol, et quem sibi non fuisse ortum in die nouissima plangentes impii dicturi sunt: et iustitiae lu
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilego & credere & loqui ñ dubitant. Hinc gͦ impleri luña
dicunt. cũ eadẽ pars dĩ magnis laborib ab inqͥnamento
purgata de toto mundo. usq ab om̃ib cloacis fugiens. reddit
dõ lugenti dum redeat. Repleri uͦ ꝑ m̾sem dimidiũ. & alio di¬
midio in solẽ refundi. uelut in aliam nau̾e. Nec t̾m int̾ istas ani¬
thematitandas blasphemias aliqͥd umꝗͣ fing̾e potuert. curuł
incipiens lucere ł desinens. corniculato lumine fulgeat. aut
cur a dimidio m̃se incipiat minui. & ñ ad finiendũ plena ꝑ¬
ueniat. Illi aũ qͥ hȩc certis numeris indagarunt. ita ut defe¬
stus solis & lunȩ ñ solũ cur fierent.s & quando futuri e̾en
longe ante p̃dicerent. & eos det̾minatis int̾uallis tempoꝵ
canonica supputatiõe p̃figerent litt̾sq mandarent. quas mͦ qͥ le¬
gunt atq intellig̾t. nichilominꝰ eos p̃dicunt. aut alit̾. aut alias acci¬

Expanded text:
sacrilego et credere et loqui non dubitant. hinc ergo impleri lunam sacrilego et credere et loqui non dubitant. hinc ergo impleri lunam dicunt, cum eadem pars dei magnis laboribus ab inquinamento purgata de toto mundo atque ab omnibus cloacis fugiens redditur deo lugenti, dum redeat; repleri uero per mensem dimidium et alio dimidio in solem refundi uelut in aliam nauem. nec tamen inter istas anathemandas blasphemias aliquid umquam fingere potuerunt, cur uel incipiens lucere uel desinens corniculato lumine fulgeat aut cur a dimidio mense incipiat minui et non ad refundendum plena perueniat. Illi autem, qui haec certis numeris indagarunt, ita ut defectus solis et lunae non solum cur fierent, sed etiam quando futuri essent, longe ante praedicerent et eos determinatis interuallis temporum canonica supputatione praefigerent litterisque mandarent, quas modo qui legunt atque intellegunt, nihilo minus eos praedicunt nec aliter aut alias acci
Abbreviated transcription (Latin):
mini tͥduana ẽ. Primũ eñĩ tp̃s ẽ ante lege̾. Scd̾m sub lege. Ter¬
tiũ sub gr̃a. ubi ĩa manifestatio ẽ sacram̃ti pꝰ occulti ĩ ꝓpħico
enigmate. Hoc gͦ & in lunari numero sig̾catur. Quia enĩ septe¬
nariꝰ numerꝰ solet in scͥpturis ad qͣndã ꝑfectionẽ mysticꝰ appare¬
rere. tertia ebdomada lunȩ pascha cȩlebratur. qͥ dies occurrit
a quartadecima in uigesimã pͥmã. Est illic & alud sacram̃tũ.¬
Qđ si tͥ obscurũ fuit qr in talib inquisitiõib minꝰ eruditus es.
meris &e motib siderũ. & qͥ subtiliꝰ ista scrutati sunt incremta
ce detrim̃ta lunaria ex contu̾sio̾e globi eiꝰ coniecer̾t. ñ qđ aliqͥs
substantiȩ uł accidat ei cũ augetur: uł recedat cũ minuitur.
qđ delirat imꝑitia. Manichei opinantes repleri eam dixert
Sicut replet᷑ nauis ex fugitiua dĩ parte. qu̾a comixtã prin¬
cipib tenebrarũ. & eoꝵ sordib inquinatã. corde atq ore

Expanded text:
te legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi jam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate: hoc ergo et in lunari numero significatur. Quia enim septenarius numerus solet in Scripturis ad quamdam perfectionem mysticus apparere, tertia hebdomada lunae Pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quarta decima in vicesimam primam. Et quaecunque aliaquod si tibi obscurum fuerit, quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, meris et motibus siderum et, qui subtilius ista scrutati sunt, incrementa et decrementa lunaria ex conuersione globi eius coniecerunt, non quod aliquid substantiae uel accedat ei, cum augetur, uel recedat, cum minuitur, quod delira inperitia Manichaei opinantes repleri eam dixerunt, sicut repletur nauis, ex fugitiua dei parte, quam commixtam principibus tenebrarum et eorum sordibus inquinatam corde atque ore
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino nͥ semel illa passio sit. Nẽpe illo die dnico dicimꝰ. hodie dns¬
surrex̃. cũ ex quo surrex̃ tot anni tͣnsierut. Cur nemo tͣa ineptꝰ :
ut nos ita loqñtes arguat e̾e indaces. ñ qr istos dies scđ̾m illoꝵ qͥb¬
ħ gesta st̃ similitudin̾e ñcupamꝰ. ut dicat᷑ ipse dies qͥñe ipse. s re¬
uolutiõe tpris similis eiꝰ. & dicat illo die fieri ꝑꝑ sacramti cęlebra¬
donẽ. qͦd ñ illo die s iam olim factũe: Nonne semel ĩmolatus ẽ
xpe in se ipso. & tam̃ in sacram̃to. ñ solũ ꝑ om̃s paschȩ sollẽpnita¬
tes. s om̃i die płis immolat᷑. Nec utiq mentiͣt qͥ unt̾rogatꝰ eu respon

Expanded text:
omnino nisi semel illa passio facta sit. nempe ipso die dominico dicimus: Hodie domnino nisi semel illa passio facta sit. nempe ipso die dominico dicimus: Hodie dresurrexit, quum ex quo resurrexit tot anni transierunt. Cur nemo tam ineptus est, ut nos ita loquentes arguat esse mentitos, nisi quia istos dies secundum illosimilitudinem nuncupamus, ut dicatur ipse dies, qui non est ipse sed reuolutione temporis similis eius, et dicatur illo die fieri propter sacramenti celebrationem, quod non illo die sed iam olim factum est? nonne semel immolatus est Christus in se ipso et tamen in sacramento non solum per omnes paschae sollemnitates sed omni d
Abbreviated transcription (Latin):
tissimꝰ & acerrimꝰ inquisitor: ualde oderat de quęstio̾e magna
respõsionẽ breuẽ. & qͥsqͥs ħ poposcisset egerrime ferebat. eũq si
eiꝰ ꝑsona pateret᷑: multa indignabundꝰ ⁊ uoce cohibebat. in¬
dignũ reputans qui talia quęreret. cũ dere tanta qu̾a mul¬
ta dici possent deberẽtq nesciret. S ego tͥ ñsimilit ut solebat
ille succenseo. es enim ep̾c multis curis occupatꝰ ut ego. Unde
nec tͥ facile prolixũ aliqͥd leg̾e uacat: nec mͥ scrib̾e. Nam ille
tc adolescens qͥ talia b̾uit nolebat audire. n multa in nr̃a ser
mocinatioe quęrebat. ab ocioso quȩrebat ociosus. Tuuͦ cogita n̾c
quis & a quo ista flagites. Breuit̾ de tanta re respõde me iubes.
Ecce facio qnͣtũ possũ. dñs adiuuet ut qđ postulas possimꝰ. Nempe
ita sepe loqͥmur. ut pascha ꝓpinquante dicamꝰ. crastinã uł repen¬
tinã dñi passionẽ. cũ ille ante tã multos annos passus sit. nec

Expanded text:
tissimus et acerrimus inquisitor, ualde oderat de quaestione magna responsionem breuem. et quisquis id poposcisset, aegerrime ferebat eumque, si eius persona pateretur, uultu indignabundus et uoce cohibebat indignum deputans, qui talia quaereret, cum, de re tanta quam multa dici possent deberentque, nesciret. sed ego tibi non similiter, ut solebat ille, suscenseo; es enim episcopus multis curis occupatus ut ego; unde nec tibi facile uacat prolixum aliquid legere nec mihi scribere. nam ille tunc adulescens, qui talia breuiter nolemocinatione quaerebat, ab otioso quaerebat otiosus; tu uero cogitans nunc, quis et a quo ista flagites, breuiter de re tanta respondere me iubes. ecce facio, quantum possum; dominus adiuuet, ut, quod postulas, possim. Nempe saepe ita loquimur, ut pascha propinquante dicamus crastinam uel perendinam domini passionem, cum ille ante tam multos annos passus sit nec
Abbreviated transcription (Latin):
do corpr̃is nri. qua expectantes in nobismet ipsis ingemiscimꝰ.
Unde ẽ & illud. Spe gaudentes. in tbułoe patientes. Hȩc gͥ in¬
nouatio uitȩ nr̃ȩ ẽ qͥdam transitꝰ de morte ad uitã. qͥ fit pͥmo
ꝑ fidem. ut in spe gaudeamꝰ. & in tͥbułoe patientes simꝰ. dum ad¬
luc ext̾ior ħo n̾r corrũpitur. s int̾ior renouat᷑ de die in diem.
exuere uetere. expurgantes uetus ferm̾tũ ut simꝰ noua conspersio
m̃sis in anni m̃sib cȩlebratioi huic attͥbutꝰ ẽ. Nam & ipse dr m̾sis¬

Expanded text:
tio corporis nostri, quam expectantes in nobismet ipsis ingemescimus. unde est illud: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Haec igitur innouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam, qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die iexuere veterem, expurgantes vetus fermentum, ut simus nova conspersio, mensis in anni mensibus celebrationi attributus est; nam ipse di
Abbreviated transcription (Latin):
historiã. allegoriã. ⁊ tropologiã simul continere
credant᷑. Qđ isi in multis congrue assignari possit:
ubiq tam̃ obseruare aut difficile aut impossibile . ẽ.¬
Sicut enĩ incithara ⁊ huiꝰmodi organis musicis ñ qͥđe
omĩa quȩ tangunt᷑ canorũ aliqͥd resonant. sed tantũ
cordȩ. cetera tam̃ in toto citharȩ corpore id̾o facta sunt
ut esset ubi conecterent᷑. ⁊ qͦ tenderent᷑ illa quȩ ad can¬
tilenȩ suauitatẽ modulaturus . ẽ. artifer: ita in di¬
uinis eloquiis quȩdã posita sunt. quȩ tm̃ sꝑualit̾ ĩtellig¬

Expanded text:
historiam, allegoriam, et tropologiam simul continere historiam, allegoriam, et tropologiam simul continere credantur. Quod etsi in multis congrue assignari possit, ubique tamen observare aut difficile est, aut impossibile. Sicut enim in citharis et hujusmodi organis musicis non quidem omnia quae tanguntur canorum aliquid resonant, sed tantum chordae; caetera tamen in toto citharae corpore ideo facta sunt, ut essent ubi connecterentur, et quo tenderentur illa quae ad cantilenae suavitatem modulaturus est artifex, ita in divinis eloquiis quaedam posita sunt, quae tantum spirituali
Abbreviated transcription (Latin):
res ã uocib significatas alias res significari consideremꝰ.
i ꝑ factũ aliud factũ. Iob itaq qͥ interp̃tat᷑ dolens xꝑm
significat. qui priꝰ in diuituis głȩ patris eidem coequalis
condescendit nr̃ȩ miseriȩ. ⁊ sedit humiliatus in sterqui¬
linio huiꝰ mundi. om̃ib nr̃is defectib pret̾ peccatũ cõ¬
municans. Qͥd etiã ꝑ hoc factũ faciendũ .i. dignũ fieri
significet᷑ inquiramꝰ. Iob quemlibet iustũ uł animã pe.¬
nitentẽ pot̾ significare. quȩ cõponit in memoria sua ster¬
quiliniũ ex om̃ib peccatis quȩ fecit. ⁊ ñ ad horã sed ꝑse¬
uerant̃ suꝑ hoc insidendo ⁊ meditando flere ñ cessat.
Et hec facta ad litterã quȩ rep̃sentant huiꝰ modi sꝑualia:
sacram̃ta dicunt᷑.¬
ane ñ om̃ia quȩ in diuino repperiunt᷑ eloquio. ad
hanc intorquenda st̃ int̾pretationẽ. ut singula.

Expanded text:
res a vocibus significatas, alias res significari consideremus res a vocibus significatas, alias res significari consideremus et per factum aliud factum. Job itaque, qui interpretatur dolens, Christum significat, qui prius in divitiis gloriae Patris eidem coaequalis, condescendit nostrae miseriae, et sedit humiliatus in sterquilinio hujus mundi, omnibus nostris defectibus, praeter peccatum, communicans. Quid etiam per hoc factum, faciendum, id est dignum fieri significetur, inquiramus. Job quemlibet justum vel animam poenitentem potest significare, quae componit in memoria sua sterquilinium ex omnibus peccatis quae fecit, et non ad horam, sed perseveranter super hoc sedendo et meditando flere non cessat. Et haec facta ad litteram, quae repraesentant hujusmodi spiritualia, sacramenta dicuntane non omnia quae in divino reperiuntur eloquio, ad hanc triplicem intorquenda sunt interpretationem, ut singula
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea quia nulli apud uet̾es licebat scribere res gestas nͥ
ã se uisas. ne falsitas ãmisceret᷑ ueritati. uitio scriptoris
te dicit᷑ historia. Sed solet largius accipi ut dicat᷑ hi¬
storia sensus qui in primo loco ex significatione uer¬
boꝵ habet᷑ ad res. Scda expositio. ẽ. allegorica. Est aũ
allegoria. cũ ꝑ id qd ex littera significatũ ꝓponit᷑. ali¬
ud aliqͥd siue in p̃terito siue in p̃senti siue in futuro
factũ significat᷑ dr allegoria quasi alieniloquiũ. qͥa
aliud dr̃ ÷aliud significat᷑. Quȩ subdiuidit᷑ in sĩplicẽ
allegoriã:⁊ anagogen. E est simplex allegoria. cũ ꝑ
ge .i. sursũ ductio. cũ ꝑ uisibile iniusibile factũ declarat᷑
huiꝰ triplicis intelligentiȩ unũ ponat᷑ exemplũ. Erat uir
in terra hus: noie iob. qui priꝰ diues ad tantã deuenit mi¬
seriã. qd̾ sedens in sterquilinio etiã saniẽ corꝑis sui testa ra¬
debat. Sensus historiȩ patet ueniamꝰ ad allegoriã. ut per

Expanded text:
pterea quod apud veteres nulli licebat scribere res gestas, nisi a se visas, ne falsitas admisceretur veritati peccato scriptoris,te dicitur historia; sed solet largius accipi, ut dicatur historia sensus qui primo loco ex significatione verborum habetur ad res. Secunda expositio est allegorica. Est autem allegoria, cum per id quod ex littera significatum proponitur, aliud aliquid sive in praeterito sive in praesenti sive in futuro factum significatur. Dicitur allegoria quasi alieniloquium, quia aliud dicitur et aliud significatur, quae subdividitur in simplicem allegoriam et anagogen. Et est simpid est sursum ductio, cum per visibile invisibile factum declaratur. Hujus triplicis intelligentiae unum ponatur exemplum. Erat vir in terra Hus, nomine Job, qui prius dives ad tantam devenit miseriam, quod sedens in sterquilinio etiam saniem corporis sui testa radebat. Sensus historiae patet. Veniamus ad allegoriam, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis nomine censeri dignȩ sunt. Sola autẽ illa
facit. ad similitudinẽ d̾i illũ reformans. instruendo
ad cognitionẽ. ⁊ erhortando ad dilectionẽ ipsiꝰ. In qua
quicqͥd docet᷑ ueritas. qͥcqͥd p̃cipit᷑ bonitas. quicqͥd
ꝓmittit᷑. felicitas. ẽ. Nã d̾s ueritas.ẽ. sine fallacia. bonitaᷤ
sine malitia. felicitas. sine miseria. Siuis gͥ diuinã scri¬
pturã ab aliis quȩ hoc nom̃ ñ merent᷑. recta ꝯsideratiõe
astinguere. materiã ipsã circa quam ⁊ in qua uersat᷑
eꝰ tractatio diligenter considera. qm̃ notitia rerũ ad
aptionẽ uerboꝵ facit. facilius quippe intelligis qd̾ dicit᷑.
s hene notũ fuerit unde dicat᷑. Quomͦ diuina scriptura¬

Expanded text:
divinitatis nomine censeri dignae sunt. Sola autem illa divinitatis nomine censeri dignae sunt. Sola autem illa facit, ad similitudinem Dei illum reformans, instruendo ad cognitionem, et exhortando ad dilectionem ipsius. In qua quidquid docetur, veritas; quidquid praecipitur, bonitas; quidquid promittitur felicitas est. Nam Deus veritas est sine fallacia, bonitas sine malitia, felicitas sine miseria. Si vis igitur divinam Scripturam ab aliis, quae hoc nomen non merentur, recta consideratione distinguere, materiam ipsam circa quam et in qua versatur ejus tractatio, diligenter considera, quoniam notitia rerum ad apertionem verborum facit. Facilius quippe intelliges quod dicitur; si bene notum fuerit, unde dicat
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciant quȩ script᷑ȩ diuinitatis nõie singularit̾ digne
sint honorari. Nã quidã scd̾m sꝑm huiꝰ mundi locut.
multa scripserunt. Legimus carmina poetarũ. in qͥb¬
ñnulla cũ delectationẽ etiã utilitas. ẽ. sicut ait quidã. aut pro¬
desse uolunt aut delectare poetȩ. Logica. mathematica
⁊ phisica. ueritatem quandã docent. sed ad illã uerita¬
tem non ꝑtingunt in qua salus aĩȩ. ẽ: sine qua frustra
est quicqͥd. ẽ. Ethicã qͦ scripsert̾ gentiũ philosophi. in
qua quasi menbra quȩdã uirtutũ de corpore bonitatis
truncata pinxert̃. sed menbra uirtutũ uiua esse ñ posst̃
sine corpore caritatis dĩ. Om̃s uirtutes unũ corpꝰ facutꝰ
cuiꝰ corꝑis caput. est caritas. Nec possunt uiuere m̃bra
corꝑis. nisi sensificent᷑ a capite. Scripturȩ gͥ illȩ in qͥb
ueritas sine contagione erroris ñ ꝑcipit᷑. neq ad ueram
di cognitionẽ siue ad dilectionẽ anima reparat᷑. neqͣquã

Expanded text:
sciat quae Scripturae divinitatis nomine singulariter dignae sunt honorari. Nam quidam per Spiritum hujus mundi locuti multa scripserunt. Legimus carmina poetarum, in quibus cum delectatione nonnulla etiam utilitas est; sicut ait quidam: Aut prodesse volunt, aut delectare poetae. HORATIUS, Art. poet., 333. Logica, mathematica et physica, veritatem quamdam docent, sed ad illam veritatem non pertingunt in qua salus animae est, sine qua frustra est quidquid est. Ethicam quoque scripserunt gentilium philosophi, in qua quasi membra quaedam virtutum de corpore bonitatis truncata pinxerunt; sed membra virtutum viva esse non possunt sine corpore charitatis Dei. Omnes virtutes unum corpus faciunt; cujus corporis caput charitas est. Nec possunt vivere membra corporis nisi sensificentur a capite. Scripturae igitur illae, in quibus veritas sine contagione erroris non percipitur, neque ad veram Dei cognitionem sive dilectionem anima reparatur: nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
apponit᷑. quasi confodienda ⁊ perimenda significat. adiun¬
rit his quȩ eadẽ editio antiqua suꝑflua continebat. Qd uͦ
supͣdicte editioni septuaginta multa desint quȩ in he-¬
braica ueritate repperiunt᷑. ex his ostendit᷑ quȩ ȩu̾gelistaꝵ¬

Expanded text:
a ea quibus apponitur quasi confodienda et perimenda significat, adjuna ea quibus apponitur quasi confodienda et perimenda significat, adjunxit iis, quae eadem editio antiqua superflua continebat. Quod vero supradictae editioni Septuaginta multa desint quae in Hebraica veritate reperiuntur, ex iis ostenditur quae Evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
pentatheucꝰ. opus quinq uoluminũ. siue libroꝵ. Sig̾cat
autẽ qͥnq libros legis editos ã moyse. Suggillationẽ.
detractionẽ. siue oppressionẽ. qͥdã interp̃tant᷑. quasi
subgulationẽ. a sub ⁊ gula. sicut subfocatio. quasi sub¬
faucatio a sub ⁊ fauce drͣ. Ita ingeniũ quasi uinũ pro¬
bantes. quo suꝑueniente nouo. uetus acescit. cũ eadẽ
similitudo ñ sit. qr ex sensu p̾sentiũ. sapientia antiqͦr
dulcior apparet. Uili portione. Iudicio meo eriguũ. ẽ.
⁊ contẽptibile quicqͥd possũ facere in domo dñi. Editiõi
antiquȩ id ẽ. translationi septuaginta quȩ antiquior
cet̾is. miscuit translationẽ theodotionis. adiciens illi
ex translatione theodotionis quȩ minus ante habue¬
rat᷑. Deinde appositis duab notis .i. asterisco ⁊ obelo.
om̃e opus.i. totã seriem eiusdẽ antiquȩ ȩditionis di¬
stinait. Asteriscũ nãq qͥ interp̃tat᷑ stella. his locis appo¬
suit. ubi adiectione facta q minus ante fuerant.

Expanded text:
Pentateuchon opus quinque voluminum sive librorum. Significat autem quinque libros legis editos a Moyse. Suggillationem, detractionem sive oppressionem quidam interpretantur, quasi subgulationem a sub et gula: sicut suffocatio quasi subfaucatio a sub et fauce dicitur. Ita ingenium quasi vinum probantes, quo superveniente novo vetus acescit; cum eisdem similitudo non sit: quia ex sensu praesentium sapientis antiquorum dulcior apparet vili portione. Judicio meo exiguum est et contemptibile quidquid facere possum in domo Domini. Editioni antiquae, id est translationi Septuaginta, quae antiquior caeteris: translationem Theodotionis: adjiciens illi ex translatione Theodotionis, quia minus ante habuerat. Deinde appositis duabus notis, id est, asterisco et obelo, omne opus, id est, totam seriem ejusdem antiquae editionis distinxit. Asteriscum namque quod interpretatur stellula, iis locis apposuit ubi adjectione facta, quae minus ante fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qd dicit. Nisi forte putandus. ẽ. tulliꝰ afflatꝰ rethorico
sꝑu transtulisse eeconomicũ xenofontis ⁊ platonis pro
mus inscribit᷑ oeconomicꝰ xenofontis. scd̾s ꝓtagoras pla¬
tonis. Quemadmodũ legimꝰ timeũ platonis. intitulatũ
librũ quem plato ipse dictauit. ⁊ intitulauit nõie di

Expanded text:
quod dicit. Nisi forte putandus est Tullius afflatus rhetorico quod dicit. Nisi forte putandus est Tullius afflatus rhetorico spiritu transtulisse mus inscribitur Oeconomicus Xenophontis, secundus Pythagoras Platonis: quemadmodum legimus Timaeum Platonis inscriptum librum quem Plato ipse composuit et inscripsit nomine di