comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Quȩ tam̃ in aliis tanta au̾sio¬
ne obeȩcata ꝑhibetur. ut nullis
cohortationibꝰ sit reuocabilis: nͥ
ꝑ uim trahentis inuita ducatur.
quasi ñ toto multiformis gr̃e oꝑe
hoc in omniũ agat᷑ animiᷤᷤ. ut ex
nolentibꝰ fiant uolentes: aut qͥsquã
ex his qui iã iudicio rationis utun¬
tur. possit fidẽ nisi uoluntate su-¬
scipire. Unde tã ineptũ est dic̾e.
quod quisquã ad participationẽ
gr̃ȩ tendat inuitus : quã asserere.
quod ullus ad eã ñ sp̃ũ dei ueni-¬
at incitatus. Cito ergo hic dispu¬
tator p̃missȩ diffinitionis oblitꝰ ẽ:
cito a sententia sua instabili leuita¬
te dissensit. Dixerat enĩ regula¬
rit̾. nõ solũ actuũ uerũ etiã cogita¬
tionũ bonarũ ex do ẽẽ principiũ:
& ne hoc de doctrina extrinsecꝰ
adhibita deberet intelligi. uigilã¬
ter addiderat. Q. ui nobis & initia
scẽ uoluntatis inspirat: ⁊ uirtu.¬
tẽ atq oportunitatẽ. eorũ q̃ rec¬

Expanded text:
tis: quae tamen in aliis tanta aversiotis: quae tamen in aliis tanta aversione obcaecata perhibetur, ut nullis cohortationibus sit revocabilis, nisi per vim trahentis invita ducatur. Quasi non toto multiformis gratiae opere hoc in omnium agatur animis, ut ex nolentibus fiant volentes; aut quisquam ex his qui jam judicio rationis utuntur, possit fidem nisi voluntate suscipere. Unde tam ineptum est dicere quod quisquam ad participationem gratiae tendat invitus, quam asserere quod ullus ad eam non Spiritu Dei veniat incitatus. 7. Cito ergo hic disputator praemissae definitionis oblitus est, cito a sententia sua instabili levitate dissensit. Dixerat enim regulariter, Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium. Et ne hoc de doctrina extrinsecus adhibita deberet intelligi, vigilanter addiderat: Qui nobis et initia sanctae voluntatis inspirat, et virtutem atque opportunitatem eorum quae rec
Abbreviated transcription (Latin):
sius hominis ꝓprii ẽẽ dicantur:
quia iã bonorũ conatuũ acceꝑit
facultatẽ. eorũq semina ad suum
referantur auctorẽ. Sed & in ca-¬
pitulo nono subdit & dicit. Cassianꝰ.¬
Nde non facile humana ratione
discernitur. quẽad modũ dñs pe¬
tentibus tribuat. a quę̧rentibus
inueniatur : aperiatq pulsantibꝰ.
& rursus inueniatur a nõ quę¬
rentibꝰ se : palã appareat int̾ illo ᷤᷤ
qui illũ non int̾rogabant. tota die
expandat manus suas ad ppłm nõ
credentẽ sibi & contradicentẽ: re.¬
sistentes ac longe positos uocet.
inuitos attrahat ad salutẽ: pecca¬
re cupientibꝰ explendę copiã sub¬
trahat uoluntatis. ad neqͥciã ꝓpe-¬
rantibꝰ benignꝰ obsistat. Prosper.¬
am hic quasi ꝑ inscrutabilẽ diu̾¬
sitatẽ introducit᷑ diffinitio. qua
doceatur multos ad gr̃am uenire
sine gr̃a: & hunc affectũ petendi.
quȩrendi.pulsandi. habere quos¬
dã de uigilantia libere uolunta¬

Expanded text:
sius hominis proprii esse dicantur, sius hominis proprii esse dicantur, quia jam bonorum conatuum acceperit facultatem, eorumque semina ad suum referantur auctorem. Alias. CApitulo nono subdit, et dicit: Unde non facile humana ratione discernitur, quemadmodum Dominus petentibus tribuat, a quaerentibus inveniatur, aperiatque, pulsantibus: et rursus, inveniatur a non quaerentibus se, palam appareat inter illos qui illum non interrogabant; tota die expandat manus suas ad populum non credentem sibi et contradicentem , resistentes ac longe positos vocet, invitos attrahat ad salutem, peccare cupientibus explendae copiam subtrahat voluntatis, ad nequitiam properantibus benignus obsistat. Jam hic quasi per inscrutabilem diversitatem introducitur definitio, qua docetur multos ad gratiam venire sine gratia, et hunc affectum petendi, quaerendi, pulsandi, habere quosdam de vigilantia liberae volunta
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt.ita nec ꝑfici qͥdem
sine eius auxilio ullatenus queunt.
n septimo aut̃ capitulo genera.¬
lem uolens ostendere gratiã xp̃i.
quȩ nullum usquequaq hominẽ
pretermittat. ⁊ rebelles qͦsq per¬
dest igitur inseparabiliter nobis
diuina protectio. tantaq ẽ erga
creaturam suam pietas creatoris:
ut non solum comitetur eã. s etiã
n quo potest uideri. ob hoc comi¬
tẽ dixisse ꝓuidentiã. quia etiam
deserentes se plerũq nõ deserat:
uel quia om̃s quos preuenit. eos¬
dem subsequatur. Sequitur aũt¬
nȩ uoluntatis inspexerit. illumi¬
nat eam atq confortat. ac dirigit
ad salutẽ. incrementũ tribuens
ei quã uel ipse plantauit. uel nr̃o
conatu uiderit emersisse. Prosꝑ.¬
Et hic potest adhuc dicere. illius
se ortum bonȩ uoluntatis signifi¬
casse. cuius a deo sunt plantata
uel inspirata principia: quia ab
illuminatis iam cordibꝰ possint sa¬
lubres ꝓdire conatus. qui ideo ip¬

Expanded text:
non possunt, ita nec perfici quidem non possunt, ita nec perfici quidem sine ejus auxilio ullatenus queunt. 3. In septimo autem capitulo , generalem volens ostendere gratiam Christi, quae nullum usquequaque hominum praetermittat, et rebelles quoque advdest igitur inseparabiliter nobis semper diuina protectio tantaque est erga creaturam suam pietas creatoris, ut non solum comitetur eam, sed etiam n quo potest videri, ob hoc comitem dixisse providentiam, quia etiam deserentes se plerumque non deserat; vel quia omnes quos praevenit, eosdem subsequatur. Sequitur autnae voluntatis inspexeritnat eam, atque confortat, atque dirigit ad salutem, incrementum tribuens ei, quam vel ipse plantavit, vel nostro conatu viderit emersisse. Et hic potest adhuc dicere, illius se ortum bonae voluntatis significasse, cujus a Deo sint plantata vel inspirata principia: quia ab illuminatis jam cordibus possint salubres prodire conatus, qui ideo ip
Abbreviated transcription (Latin):
patre luminũ. qui & incipit quȩ
bona sunt : & exequitur ⁊ consũ¬
mat in nobis. dicente etiã apło¬
paulo. quia qui dat semen semi¬
nanti. & panẽ ad manducandum
prestabit: ⁊ crescere faciet fruc¬
ic nequis putaret nichil suꝑeẽ
quod ꝑ liberũ ageretur arbi-¬
trium. non urationabilit̾ adiec̃.
quo probaret nõ aufen̾ri illud hiᷤ
donis. sed potius roborari: nisi
reuolutus ad iniquitates suas.
ab auxilio dei se mallet auerte.¬
Fostrũ uero ẽ : cotidie ad traben¬
tem nos gratiã dei ut humilit̾
subsequamur. uł certe dura cer¬
uice & incircũcisis ut scriptũ ẽ
auribꝰ eidem resistentes. ꝑ ierenui¬
am mereamur audire. Nunqͥd
qui cadit non resurget. aut qui
auersus est non reuertetur.
Q uare gͦ auersus est ppłs iste in
ierłm. auersione contentiosa
ndurauer̃ ceruices suas.⁊ nolu¬
tem infra. cũ omĩa uirtutũ stu¬
dia dei gr̃a indigere docuisset:
uę omnia sicut desiderari a nob̃
iugit̾ absq diuina inspiratione

Expanded text:
 qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis, dicente Apostolo: « Qui dat semen seminanti, et panem ad manducandum praestabit, et crescere faciet frucHic ne quis putaret, nihil superesse quod per liberum ageretur arbitrium, non irrationabiliter adjecit quo probaret, non auferri illud his donis, sed potius roborari, nisi revolutum ad iniquitates suas ab auxilio Dei se mallet averteostrum uero est, nt cotidie adtrahentem nos gratiam dei humiliter subsequamur, uvice et incircumcisis, ut scriptum est, auribus eidem resistentibus per Jerusalem mereamur audire « Nunquid qui cadit non resurget, aut qui aversus est non revertetur? Quare ergo aversus est populus iste in Jerusalem aversione contentiosa? induraverunt cervices suas, nolutem infra, cum omnia virtutum studia Dei gratia indigere docuisset, Quae omnia, sicut desiderari a nobis jugiter absque divina inspiratione
Abbreviated transcription (Latin):
actior temperauit. ut & nulla
eorũ quȩ excisa sunt asserant:
& quȩdam ex his quȩ defensa s̃
respuant: e cce salua catholice
pace uictoriȩ. salua indissolubiliũ
reuerentia decretorũ. parati su¬
mus patronos doctrinȩ emenda¬
tioris audire: & circũcisas ab oiꝰ
ei̾rore lineas subtilissimȩ disere.¬
tionis agnoscere. Constituatur ĩ
medium quod de nouis emersit
entiã doctiorũ. ea exagitare ui.¬
de amur: quȩ uulgus ignobile &
procax ineptorũ loquacitas in¬
tẽperanter effundit. Unius po-¬
tissimũ diffinitiones. quẽ nõ du¬
biũ ẽ illis omnibus in sc̃arũ scͥp¬
turarum studio prestare resere¬

Expanded text:
actior temperavit, ut et nulla actior temperavit, ut et nulla eorum quae excisa sunt, asserat, et quaedam ex his quae defensa sunt, respuat? Ecce salva catholicae pace victoriae, salva indissolubilium reverentia decretorum, parati sumus patronos doctrinae emendatioris audire, et circumcisas ab omni errore lineas subtilissimae discretionis agnomedio, quod de novis emersit entiam doctiorum, ea exagitare videamur, quae vulgus ignobile, et procax ineptorum loquacitas intemperanter effundit, unius potissimum definitiones, quem non dubium est illis omnibus in sanctarum Scripturarum studio praestare, re
Abbreviated transcription (Latin):
sibus doctrina laniet᷑: q̃ nouoꝵ
hereticorũ cõmenta disiecit. &
diabolicũ tumorem pelagianȩ
elationis elisit. Uiginti & eo am¬
plius anni sunt: quod contra
mimicos gr̃ȩ dei. catholica aci¬
es huiꝰ uiri ductu pugnat & uĩ¬
cit Y incit dico. quia nõ patit᷑
respirare quos uicit: ⁊ in quoꝵ
excidiũ una cunctorũ sacerdo¬
tũ manu sententiã scripsit. Pulsi
pontificio & cõmunione priua.¬
ti. querantur de nr̃ę felicitate uie
toriȩ : & arment in nos linguas
suas. qui exulare a ueritate. quã
ciues ẽẽ eccłȩ maluerunt. Nostri
aũt concorporales. ⁊ cõpartici
cõmunis est fides defensa. causant᷑:
Cur bellũ confectũ retractant. et
munitiones securȩ dudũ pacis infir¬
mant : An uictores displicent.
& uicti placentͦ Tantaq inso¬
lentia damnati fouentur eiroreᷤ:
ut prauitatis inuidia. ⁊ auctoreᷤᷤ
nr̃i pulsentur & iudices. An uͦ
ita se nouorũ censorũ norma ex¬

Expanded text:
sibus doctrina lanietur, quae novorum sibus doctrina lanietur, quae novorum haereticorum commenta disjecit, et diabolicum tumorem Pelagianae elationis elisit. Viginti et eo amplius anni sunt, quod contra inimicos gratiae Dei catholica acies, hujus viri ductu pugnat et vincit. Et vincit, dico, quia non patitur respirare quos vicit, et in quorum excidium, unam cunctorum sacerdotum manu sententiam scripsit. Pulsi pontificio et communione privati, querantur de felicitate nostrae victoriae, et arment in nos linguas suas, qui exsulare a veritate, quam cives esse Ecclesiae maluerunt: nostri autem concorporales et comparticipcommunis fides est defensa, causantur ? Cur bellum confectum retractant, et munitiones securae dudum pacis infirmant? An victores displicent, et victi placent; tantaque insolentia damnati foventur errores, ut pravitatis invidia, et auctores nostri pulsentur et judices? An vero ita se novorum censorum norma ex
Abbreviated transcription (Latin):
pontificibus intuler̃: ab indoc¬
tis & parũ cautis excellentioris
scientiȩ iudicantur. ⁊ misero per¬
uersoq successu. facile mendacio
consensũ eliciunt: quia reueren
ullo modo tarditate intelligen¬
tiȩ aut temeritate iudicii. in suꝑ¬
fluę querelȩ conclamationem
magno ingenio & uehementi
studio laborasse. ut subtilissimi
tractatoris disputationibꝰ cõpre.¬
hensis. censura nunc districtior
& inspectio sagatior inueniret:
quod antea securus fauor & be¬
nignitas incuriosa non uiderat.
Unde ergo hec diligentia tã seue.¬
ri emersit examinis. unde ĩ hanc
austeritatẽ suꝑcilio se tetricȩ
frontis armauit. ut mensuras sen¬
suum. pondera locutionũ. nume¬
ros syllabarũ. insidiosus scruta¬
tor euentilet. magnũq se aliqͥd
facere presumat. si catholico
predicatori notam ei̾roris affi¬
gat  quasi incognitũ aliquod
opus ⁊ quod hactenus latuerit
impetatur. ac non illa his mor¬

Expanded text:
pontificibus intulerunt, ab 309 indocpontificibus intulerunt, ab 309 indoctis et parum cautis excellentioris scientiae judicantur, et misero perversoque successu facilem mendacio consensum eliciunt, quia reverentullo modo tarditate intelligentiae, aut temeritate judicii, in superfluae querelae conclamationem magno ingenio et vehementi studio laborasse, ut subtilissimi tractatoris disputationibus comprehensis, censura nunc districtior et inspectio sagacior inveniret, quod antea securus favor et benignitas incuriosa non viderat. 2. Unde ergo haec diligentia tam severi emersit examinis? Unde in hanc austeritatem supercilium se tetricae frontis armavit, ut mensuras sensuum, pondera locutionum, numeros syllabarum insidiosus scrutator eventilet, magnumque se aliquid conficere praesumat, si catholico praedicatori notam erroris affigat? Quasi incognitum aliquod opus, et quod hactenus latuerit, impetatur: ac non illa his mor
Abbreviated transcription (Latin):
RATIAA dei qua xp̃iani sumꝰ.
quidam dicere audent.
a sc̃ę memorię augusti¬
no episcopo non recte eẽ defen¬
sam : librosq eius contra eiꝰrorẽ
pelagianũ conditos. immodera¬
tis calumniis impetere nõ quies¬
cunt. Quorũ intus ꝑstrepens do¬
mestica malignitas. nõ minus sper¬
nenda esset quã foris latrans he¬
retica loquacitas: nisi eiectis extͣ
ouile dominieũ lupis. qui sub no¬
mine ouiũ sunt suffragarentur:
uide̾ntur. Siquidẽ habentes spe¬
ciem pietatis in studio. euiꝰ uir¬
tutem diffitentur in sensu. trah¬
unt ad se multos ineruditos. &
nõ habentia spũum discretionẽ
corda conturbant: atq in eum
statũ deducere causã eccłȩ mo
iuste daninatos. Non gͦ negli¬
gendũ ẽ hoc malum. quod ab
occultis paruisq seminibus au¬
getur cotidie: ⁊ ab ortu suo la¬
tius longiusq distenditur. Sed
studendũ est in quantũ dñs ad¬
iuuat. ut fallaciũ calumniatorũ
hypocrisis detegatur : qui ex
ipsa iniuriȩ magnitudine quã

Expanded text:
ratiam Dei, qua Christiani sumus, quidam dicere audent a sanctae memoriae Augustino episcopo non recte esse defensam, librosque ejus contra errorem Pelagianum conditos immoderatis calumniis impetere non quiescunt. Quorum intus interstrepens domestica malignitas non minus spernenda esset, quam foris latrans haeretica loquacitas; nisi ejectis extra ovile Dominicum lupis, 308 qui sub nomine ovium sunt suffragarentur, videantur. Siquidem habentes speciem pietatis in studio, cujus virtutem diffitentur in sensu, trahunt ad se multos ineruditos, et non habentia spirituum discretionem corda conturbant; atque in eum statum deducere causam Ecclesiae esse damnatos. Non ergo negligendum est hoc malum, quod ab occultis parvisque seminibus augetur quotidie, et ab ortu suo latius longiusque distenditur; sed studendum est, in quantum Dominus adjuvat, ut fallacium calumniatorum hypocrisis detegatur, qui ex ipsa injuriae magnitudine, quam
Abbreviated transcription (Latin):
& saluũ facere quod ꝑierat. Ut
quẽ agnoscebamus saluũ factũ:
sciremus a quęrente prȩuentum.
In latronis quoq iustificatione etiã¬
si nulla oꝑantis gr̃ȩ intelligerent᷑
indicia. nonne cum omnibus ere.¬
dentibus etiã ipsum acciꝑemus
attractum. dicente dño. omnia
mͥ tradita s̃ a patre meo. & cum
exaltatus fuero a t̾ra. omnia tra.¬
ham ad me: Int̾ omnia autẽ
hunc uel traditum ẽẽ uel tractũ.
etiã ipsius confessio docet. qui cũ
aliquandiu blasphenasset in iħm:¬
repente ẽ mutatus. & dix̃. Dñe.
memor esto mei: dũ ueneris in
regnum tuũ. S unde in uno ho¬
mine tanta compugnantiũ uo-¬
cum sit orta diu̾sitas. instruat nos
beatus apłs paulus: & dicat. Nemo
in sp̃u d̃i loquens: dic̃ anathema
iħu. & nemo potest dicere dñm
iłim: nisi in sp̃u sc̃o. Ut ñ dubitemꝰ.

Expanded text:
t quaerere quod perierat . Ut t quaerere quod perierat . Ut quem agnoscebamus salvum factum, sciremus a quarente praeventum. In latronis quoque justificatione, etiamsi nulla operantis gratiae intelligerentur indicia, nonne cum omnibus credentibus etiam ipsum acciperemus attractum, dicente Domino, Omnia mihi tradita sunt a Patre meo : et, Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ? Inter omnia autem, hunc vel traditum esse, vel tractum, etiam ipsius confessio docet: qui cum aliquandiu blasphemasset in repente est mutatus, et dixit: Domine, memor esto mei, cum veneris in regnum tuum . Sed unde in uno homine tanta compugnantium vocum sit orta diversitas, instruat nos beatus apostolus Paulus, et dicat: Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto . Ut non dubi
Abbreviated transcription (Latin):
rare possit. ꝑ quos affectus uisita.¬
tio d̃i animum ducat humanũ.
ut quȩ fugiebat sequatur. q̃ od̾at
diligat. quȩ fastidiebat esurrat.
ac subito cõmutatione mirabili.
quȩ clausa ei fuerant fiant aꝑta.
quȩ onerosa sint leuia. quȩ amara
sint dulcia. quȩ obscura sint lu¬
cida: Hȩc aut̃ omnia oꝑatur unꝰ
atq idem sp̃s: diuidens singulis
ꝓut uult. Qm̃ ds qui dix̃ de tene.¬
bris lum̃ splendescere. illuxit in
id ẽ manifestatione filii sui. qui ẽ
in gła patris. Qui gͦ illuxit in
corde mathei publicani. & pauli
pellare dignatus ẽ dicens: z achee
festinans descende. qm hodie in
domo tua oportet me manere:
& ñ sibi p̃parauerit eius animũ.
cuius elegit hospitiũ. Deniq eũ
bonorũ suorũ in paupes erogato.
redditurum se in quadruplũ
fraudata ꝓmit teret: dñs ait.
Hodie salus huic domui facꝰta ẽ:
quia & hic ẽ filius abrahe. & ne
lateret huius causa salutis. adieẽ.¬

Expanded text:
rare possit, per quos affectus visitarare possit, per quos affectus visitatio Dei animum ducat humanum, ut quae fugiebat sequatur; quae oderat, diligat; quae fastidiebat, esuriat: ac subito commutatione mirabili, quae clausa ei fuerant, fiant aperta; quae onerosa, sint levia; quae amara, sint dulcia; quae obscura, sint lucida? Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Quoniam Deus qui dixit de tenebin manifestatione Filii sui, qui est in gloria Patris . 19. Qui ergo illuxit in corde Matthaei publicani, et Pauli pellare dignatus est, dicens: Zacchaee, festina, descende; quoniam hodie in domo tua me oportet manere; et non sibi praeparavit ejus animum, cujus elegit hospitium. Denique cum bonorum suorum in pauperes erogato, redditurum se in quadruplum fraudata promitteret, Dominus ait: Hodie salus huic domui facta est, quia et hic est filius Abrahae. Et ne lateret causa hujus salutis, adje
Abbreviated transcription (Latin):
toris sui. spe alaeri & auido de-¬
sidio cucurrer̃. S ueritas dicit.
N emo uenit ad me: nisi pat qui
misit me attraxerit eum. Si gͦ
nemo uenit nisi attractus: om̃s
qui quoeũq modo ueniunt attͣ.¬
huntur. Trahit nãq ad dm con-¬
templatio elem̃torũ: omniũq quȩ
in eis sunt ordinatissima pulchri.¬
tudo. Inuisibilia enĩ eius. a crea-¬
tura mundi ꝑ ea quȩ facta sunt
intellecta conspiciuntur. Trahũt
rerũ gestarũ relatores animum
audientis: inflãmant narrantes
laudes dñi. & uirtutes eius. & mi¬
rabilia eius quȩ fec̃. Trahit timor.
Principiũ enim sapientiȩ̨. timor
dñi. Trahit lȩtitia. qm̃ lȩtatus
sũ in his quȩ dicta sunt michi: in
domũ dñi ibimus. Trahit desidi-¬
um: qm̃ concupiscit & deficit
anima mea in atria dñi. Trahũt
diuinȩ lectiones. Quã dulcia
enim inquit faucibus meis elo.¬
quia tua: suꝑ mel & fauũ ori
meo. & quis ꝑspicere aut enar¬

Expanded text:
toris sui spe alacri et avido detoris sui spe alacri et avido desiderio cucurrerunt. Sed Veritas dicit, Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum . Si ergo nemo venit, nisi attractus; omnes qui quocumque modo veniunt, attrahuntur. Trahit itaque ad Deum contemplatio elementorum, omniumque quae in eis sunt, ordinatissima pulchritudo. Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Trahunt rerum gestarum relatores; animum audientis inflammant narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quae fecit . Trahit timor: Principium enim sapientiae, timor Domini . Trahit laetitia: quoniam, Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, In domum Domini ibimus . Trahit desiderium: quoniam, Concupiscit et deficit anima in atria Domini . Trahunt delectationes Quam dulcia enim faucibus meis eloquia tua! super mel et favum ori meo . Et quis perspicere aut enar
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus. qui desidio suo uim
quandã regnis cęlestibus infe-¬
rentes. sperialia uocationis mo-¬
nita p̃uenerunt: Prosꝑ.
er istam ergo bonorũ pͥnci¬
prorũ dissimilitudinẽ. ꝓbare
nititur. hoc posse quosdã ꝑ lib̾ũ
arbitriũ sine aduitorio đi. quod
quidã nisi d̾o cooꝑante ñ possint:
& hoc uult de quorundã tardiore
obedientia. &. quorundã sequaci.¬
ore consensu intelligi: quasi ubi
dura infidelitas do subditur. et
eugłio quod diu impugnauit
repente succumbit. ibi mutati¬
onẽ hominis dext̃a operetur
excelsi: ubi aut̃ tranquillam
cohortationẽ solumue rumorẽ.
sine hesitatione diffidentiȩ doci.¬
lis auditor amplectitur. bonum
talis conu̾sionis humanę sit tan¬
tũmodo uoluntatis: quasi uero
potentia di patris eos tantũ ad
filiũ trahat. quos aut uoce inere.¬
pauerit. aut pęna obtriuerit.
aut terrore tremere fecerit: illoꝵ
aut̃ m̃tibꝰ nichil suȩ̨ uirtutis ad¬
moueat. qui ad ꝓmissiones redẽp̃.¬

Expanded text:
o suo vim quamdam regnis coelestibus inferentes, specialia vocationis monita praevenerunt . 18. Per istam ergo bonorum principiorum dissimilitudinem probare nititur, hoc posse quosdam per liberum arbitrium sine adjutorio Dei, quod quidam nisi Deo cooperante non possint: et hoc vult de quorumdam tardiore obedientia et quorumdam sequaciore consensu intelligi. Quasi ubi dura infidelitas Deo subditur, et Evangelio, quod diu impugnavit, repente succumbit, ibi mutationem hominis dextera operetur Excelsi : ubi autem tranquillam cohortationem solumve rumorem sine haesitatione diffidentiae docilis auditor amplectitur, bonum talis conversionis humanae sit tantummodo voluntatis. Quasi vero potentia Dei eos tantum ad Filium trahat, quos aut voce increpaverit, aut poena obtriverit, aut terrore tremefecerit, illorum autem mentibus nihil suae virtutis admoveat, qui ad promissiones Redemp
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑit scientiã recte uolendi. uir
facultatẽ in ue̾re quã querit.
qͥbꝰ nunc ualidũ nunc infirnũ
liberũ arbitriũ demonstret᷑. qͣsi
quidã sint qͥ ꝓpriis uiribꝰ imple-¬
ant. qd̾ alui facere nisi deo iu-¬
uante ñ possunt: aut ob aliud
homo accipiat preceptũ. nisi
ut diuinum quęrat auxiliũ. Con¬
cludis ergo. ⁊ dicis. Cassianꝰ¬
⁊ ita sunt hec quodã mͦ indis¬
crete ꝑmixta atq confusa:
ut qͥd ex qͦ pendeat. int̃ multos

Expanded text:
olendi, virtfacultatem invenire quam quaerit.quibus nunc validum, nunc infirmum liberum arbitrium demonstretur: quasi quidam sint, qui propriis viribus impleant, quod alii facere nisi Deo adjuvante non possunt; aut ob aliud homo accipiat praeceptum, nisi ut divinum quaerat auxilium. Concludis ergo, et dicis: Et ita sunt haec quodammodo indiscrete permixta atque confusa, ut quid ex quo pende
Abbreviated transcription (Latin):
le & ꝑfice̾ ꝓ bona uoluntate. Nõ
gͦ apłs sibi contrarius ẽ. S quia
cũ donatũ nobis fuerit bonum
uelle. ñ statim inuenimꝰ & face̾:
nisi petentibꝰ. quęrentibꝰ. atq
pulsantibꝰ qͥ dedit desiderium.
prestet effectũ: uox ista dicentiᷤ.
uelle enĩ adiacet mͥ. ꝑfic̾e̾ aũt
bonũ ñ inuenio : uocati ẽ & iam
sub gr̃a constituti. qui condelec.

Expanded text:
erari, pro bona voluntate . Non ergo Apostolus sibi contrarius est. Sed cum donatum nobis fuerit bonum velle, non statim invenimus et facere, nisi petentibus, quaerentibus, atque pulsantibus, qui dedit desiderium, praestet effectum. Vox ista dicentis, Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio; vocati est, et jam sub gratia constituti, q
Abbreviated transcription (Latin):
ubi eũ pͥus quã a medico noticiã
suę calamitatis accipiat. iacere
delectat: amantẽ semꝑ ei̾rores
suos. amplectentẽ falsa pro ueriᷤ.
Cuiꝰ prima salus ẽ: ut sibuncipiat
displicere. ⁊ uetustatẽ suȩ debili-¬
tatis odisse. Sequens uͦ ẽ: ut & sa¬
nari desideret. & a qͦ sanandus
sit norit. Quȩ curationẽ eius
sic p̃cędunt. ut ei ab illo qui eũ¬
gr̃a sanaturus ẽ inserantur: ne
cũ ei nullo mͦ hȩc frustra in esse
possint. merito uideat᷑ saluatꝰ. nõ
gra. Deinde adicis. Cassianus.
Ot aũt euidentiꝰ clareat etiã ꝑ na¬
ture bonũ quod beneficio erato.

Expanded text:
ubi eam, priusquam a medico notitiam ubi eam, priusquam a medico notitiam suae calamitatis accipiat, jacere delectat, amantem semper errores suos, et amplectentem falsa pro veris. Cujus prima salus est, ut sibi incipiat displicere, et vetustatem suae debilitatis odisse: sequens vero est, ut et sanari desideret, et a quo sananda sit noverit. Quae curationem ipsius sic praecedunt, ut ei ab illo, qui aegram sanaturus est, inserantur: ne, cum ei nullo modo haec frustra inesse possint, merito videatur salvata, non gratia. 12. Deinde adjicis : Ut autem evidentius clareat, etiam per natu
Abbreviated transcription (Latin):
deo ẽẽ pͥncipiũ. qͥ & incipit que
bona sunt. ⁊ ex sequit᷑. & consũmat
in nob̾ : e ece hic etiã si bonis cep¬
tis necessariũ di fateris auxilium:
ipsos tam̃ laudabiles motus appeti¬
tusq uirtutũ remota gr̃a dei .nu.¬
de libertati ascribis arbitrii: ut
boni salubresq conatus nequeãt
quidem ꝓficere nͥsi deus adiuuet.
possint tam̃ etiã si ñ a do inspirent᷑
quid homo ex libero arbitrio habe¬
at. qͥd sumat ex gr̃a : addis & di
Iec eñi cũ uoluerit qͥs sanitate
Lꝑfruitur. aut de ęgritudinis
morbo ꝓ arbitrii sui desiderio
liberatur.BROSꝑ eR.
oces gͦ. nõ posse quidem hominẽ
ꝑ semet ipsũ app̃hendere sanita¬
tem. s habere eũ a semet ipso de-¬
sideriũ sanitatis : & sua tantũ spõ¬
te uenire ad medicũ. nõ etiã hoc
ipsũ medici ẽẽ quod ueniat: qͣsi
uͦ anima ipsa ñ langueat. ⁊ corpo¬
ri suo remediũ sana ꝓspiciat.
Atqui totus homo ex ipsa & cum
ipsa in ꝓfundũ miseriȩ decidit :

Expanded text:
ncipium; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis? Ecce hic etiamsi bonis coeptis necessarium Dei fateris auxilium: ipsos tamen laudabiles motus appetitusque virtutum, remota gratia Dei nudae libertati adscribis arbitrii: ut boni salubresque conatus nequeant quidem proficere, nisi Deus adjuvet; possint tamen, etiamsi non a Deo inspirenturvidentius definias, quid homo ex libero arbitrio habeat, quid sumat ex gratia, addis, et Nec enim cum voluerit quis, sanitate perfruitur, aut de aegritudinis morbo pro arbitrii sui desiderio liberatur. Doces ergo, non posse quidem hominem per semetipsum apprehendere sanitatem, sed habere eum a semetipso desiderium sanitatis; et sua tantum sponte venire ad medicum, non etiam hoc ipsum medici esse, quod veniat. Quasi vero anima ipsa non langueat, et corpori suo remedium sana prospiciat. Atqui totus homo ex ipsa et cum ipsa in profundum miseriae suae decidit,
Abbreviated transcription (Latin):
lecta de scripturis. quasi alterno
sibi sensu adu̾sa collegit: ut donis
gr̃e studiũ humanȩ cõmittat in.¬
dustriȩ.⁊ omniũ hominũ diuisioe
facta. alii sint qͦs di gr̃a saluet:
alii quos lex ⁊ natura iustificet ͦ
Sed lex potest neqͥd mali fiat iub̾e.
a malo aũt nõ potest liberare. No¬
tũ facit mandatũ. s obediendi nõ
prestat affectũ: nisi qͥ ẽ occidens
ꝑ imꝑiũ litterę.fiat uiuificans ꝑ¬

Expanded text:
lecta de Scripturis, quasi alterno sibi sensu adversa collegit, ut donis gratiae studium humanae committat industriae; et hominum omnium divisione facta, alii sint quos gratia Dei salvet, alii quos lex et natura justificet. Sed lex potest, nequid mali fiat, jubere: a malo autem non potest liberare. Notum facit mandatum, sed obediendi non praestat affectum: nisi quod est occidens per imperium litterae, fiat vivificans
Abbreviated transcription (Latin):
atq presciti scđ̾m ꝓpositũ eiꝰ qui omĩa
oꝑatur scdm consiliũ uoluntatis suȩ.
Confiteam᷑ igit᷑ oꝑa dñi. ⁊ glorificemus
miscdias enis. nec impatient̃ feramiiᷤ.
quod quȩ aut quanta sint electionis
uasa non nouimꝰ. Quia ⁊ in anteriorib
aliis gen̾ationib non ẽ agnitũ filus
hominũ. sic̃ nunc reuelatũ est scĩs

Expanded text:
atque praesciti, secundum propositum ejus qui omnia atque praesciti, secundum propositum ejus qui omnia operatur secundum consilium voluntatis suae .Confiteamur igitur opera Domini, et glorificemus misericordias ejus: nec impatienter feramus, quod, quae aut quanta sint electionis vasa, non novimus. Quia et in anterioribus aliis generationibus non est agnitum filiis hominum, sicut nunc revelatum est sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qui potens ẽ de lapidib abrahȩ
filios excitare : Se quis dabit p̃dican
nisi ille qui ait paulo. noli timere.
sed loquere. ⁊ ne taceas. ꝓpt̾ quod ego
sum tecũ. ⁊ nemo apponet᷑ tibi ut
noceat te. qm̃ ppłs est mͥ multꝰ in huc
ciuitate: Puto aut̃ quod nemo aude¬
at dicere ullã mundi gentẽ. ullã t̾rȩ
pret̃mittendã esse regionẽ. in qua nõ
sint ȩccłę tab̾nacula dilatanda. dicen¬
te deo ad filiũ. Postula a me.⁊ dabo
tibi gentes hereditatẽ tuam.⁊ pofses¬
sionem tuã terminos terrȩ. Et itum.¬
Reminiscent᷑ ⁊ conu̾tent᷑ ad dnm̃ uniu̾si
fines terrȩ. Et ad orabunt in conspe¬
ctu eiꝰ. om̃s patriȩ gentiũ. dicente
quoq ipso dño. Prȩdicabit᷑ hoc eugłiũ
in uniu̾so mundo. in testimoniũ om̃ib
gentibus. ⁊ tunc ueniet finis. Quȩtũq
ergo gentes nondum audierunt. audi
ditatis xp̃i. quã qui ante constitutio¬
nem mundi electi sunt.⁊ predestinati.

Expanded text:
nisi qui potens est de lapidibus Abrahae nisi qui potens est de lapidibus Abrahae filios excitare ? Et quis dabit praedicanisi ille qui ait Paulo, Noli timere, sed loquere, et ne taceas; propter quod ego sum tecum, et nemo apponetur tibi ut noceat te, quoniam populus est mihi multus in hac civitate ? Puto autem quod nemo audeat dicere ullam mundi gentem, ullam terrae praetermittendam esse regionem, in qua non sint Ecclesiae tabernacula dilatanda, dicente Deo ad Filium, Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; et itconvertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium : dicente quoque ipso Domino, Praedicabitur hoc Evangelium in universo mundo, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet finis . Quaecumque ergo gentes nondum audierunt, audieditatis Christi, quam qui ante constitutionem mundi electi sunt, et praedestinati
Abbreviated transcription (Latin):
ad aggnitionẽ ueritatis ueritatis uenire.
Alultis utiq in illa retardatis atq auersis
sine regen̾atione consecrationis morit᷑is.
icat ergo scriptura. qđ gestũ ẽ. Transeun¬
tes autem inquit frigiã.⁊ galathię re¬
gionẽ. uetiti sunt a scõ spũ. loqui u̾bũ
in asia. Cũ uenifsent aut̃ in asiam. tẽp¬
tabant ire in bityniã. ⁊ non ꝑmisit illo ᷤᷤ
sp̃s iħu. Quid aut̃ mirũ si int̾ ipsa eu̾¬
głicȩ prȩdicationis exordia non pot̾ant
ire apłi. nisi quo eos sp̃s tħu ire uoluis¬
set. cũ uideamꝰ plerasq gentes mͦ pri¬
mum xp̃ianę gr̃ẽ fidei cepisse parti¬
cipes. alias aut̃ nullũ adhuc odorem
tes. ⁊ tam feros. tamq intractabiles
horũ hominũ esse mores. ut eu̾głium
ideo non audiant. quia prȩdicationi
impia corda non pateant. Et qͥs istis
corda mutauit. nisi qui finxit sin¬
gillatim corda eorũ: Quis huꝰ rigoris
duritiã ad obȩdiendi molliuit affectũ.

Expanded text:
ad agnitionem veritatis venire: ad agnitionem veritatis venire: multis utique in illa retardatis atque aversissine regenerationis consecratione morituris. Dicat ergo Scriptura quod gestum est: Transeuntes autem, inquit, Phrygiam et Galatiae regionem, vetiti sunt a sancto Spiritu loqui verbum in Asia. Cum venissent autem in Mysiam, tentabant ire in Bithyniam, et non permisit illos Spiritus Jesu . Quid autem mirum, si inter ipsa evangelicae praedicationis exordia, non poterant ire apostoli nisi quo eos Spiritus Dei ire voluisset; cum videamus plerasque gentes modo primum Christianae gratiae fieri coepisse participes, alias autem nullum adhuc odorem tes, et tam feros tamque intractabiles horum hominum esse mores, ut Evangelium ideo non audiant, quia praedicationi impia corda non pateant? Et quis istis corda mutavit, nisi qui finxit singillatim corda eorum ? Quis hujus rigoris duritiem ad obediendi mollivit affectum,
Abbreviated transcription (Latin):
saluos fieri. ⁊ ad agnitionẽ ueritatis ue¬
nire. Nisi enĩ ipso uocante. docente. sal¬
uante. nemo uenit. nemo erudit᷑. nemo
saluat᷑. auia ⁊ si indifferent̃ omĩb homi¬
nib iubent᷑ prȩdicare doctores. ⁊ sem̃
uerbi ubiq difserere: tam̃ neq qui
plantat. neq qui rigat ẽ aliquid. sed
de parte quadã eorum qui audierant.
scriptura cõmemorat dicens. Audienteᷤᷤ
aut̃ gentes gauisȩ sunt. ⁊ glorificabãt
u̾bum dñi. ⁊ credid̾unt quot quot
erant preordinati ad uitam ȩt̾nam.
& alibi. Cũ multȩ mulieres audirent
paulũ docentẽ. quȩdã inquit mulier
nomine lydia purpuraria eiuitatis thẏ¬
atẏrenoꝵ colens dm̃. audiuit. Cuius
dñs aperuit cor. ut intend̾et his quȩ
dicebant᷑ a paulo. Et rursũ eo ipso tp̃r
quo ad om̃s gentes p̃dicatio eu̾głi mit¬
tebat᷑. quȩdã loca apłi adire ꝓhibent᷑ ab
eo qui uult om̃s homines saluos fieri. ⁊

Expanded text:
fieri salvos, et ad agnitionem veritatis vefieri salvos, et ad agnitionem veritatis venire. Nisi enim ipso vocante, docente, salvante, nemo venit, nemo eruditur, nemo salvatur. Quia etsi indifferenter omnibus hominibus jubentur praedicare doctores, et semen verbi ubique disserere; tamen neque qui plantat, neque qui rigat est aliquid, sed de parte quadam eorum qui audierant, Scriptura commemorat, dicens, Audientes autem gentes gavisae sunt, et glorificabant verbum Domini, et crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam . Et alibi, cum multae mulieres audirent Paulum docentem: Quaedam, inquit, mulier nomine Lydia, purpuraria civitatis Thyatirorum, colens Deum, audivit, cujus Dominus aperuit cor ut intenderet his quae dicebantur a Paulo . Et rursum eo ipso tempore, quo ad omnes gentes praedicatio Evangelii mittebatur, quaedam loca Apostoli adire prohibentur aeo qui vult omnes homines salvos fieri et
Abbreviated transcription (Latin):
de om̃ibus hominib qui a preteritis
gen̾ationib usq in hoc tempꝰ sine di
cognitione ꝑierunt: Et si maioribꝰ
natu quod ñ recte dr mala oꝑa quȩ
lib̾o arbitrio cõmiserant obfuerunt.
quasi boni non mali. grã liberent᷑.
int̾ saluatos paruulos ⁊ non saluatos
paruulos. quȩ meritorũ potuit esse
discretio: Quid istos introduxit
in regnum dei: Quid istos exelusit a dei
regno: Equidem si meritorũ donũ conside.
non una pars saluari meruit. sed utraq
damnari. quia om̃ib in adę preuaricatio¬
ne ꝓstratis. nisi quosdã assumeret mise¬
ricors grã. maneret suꝑ uniu̾sos inculpa¬
ta iusticia. Que aut̃ sit in discretionis
isti in secreto consilio di causa uł ratio.
et sup̃ facultatẽ humanȩ cognitionis in¬
quirit᷑. ⁊ sine fidei diminutione nescit᷑.
Modo confiteam neminẽ immerito ꝑdi. ne¬
minẽ merito liberari. ⁊ omĩpotentissimã
dñi bonitatẽ om̃s saluare. ⁊ om̃s ad agnui¬
tionẽ ueritatis imbuere. quos uult om̃s

Expanded text:
de omnibus hominibus qui a praeteritis generationibus usque in hoc tempus sine Dei cognitione perierunt? Et si majoribus natu quod non recte dicitur mala opera quae libero arbitrio commiserant obfuerunt, quasi boni, non mali gratia liberentur, inter salvatos parvulos et non salvatos parvulos, quae meritorum potuit esse discretio? quid istos introduxit in regnum Dei? quid istos exclusit a Dei regno? Equidem si meritum consideres, non una pars salvari meruit, sed utraque damnari: quia omnibus in Adae praevaricatione prostratis, nisi quosdam assumeret misericors gratia, maneret super universos inculpata justitia. Quae autem sit discretionis istius in secreto consilio Dei causa vel ratio, et supra facultatem humanae cognitionis inquiritur, et sine fidei diminutione nescitur: modo confiteamur neminem immerito perdi, neminem merito liberari, et omnipotentissimam Domini bonitatem omnes salvare, et omnes ad agnitionem veritatis imbuere, quos vult omnes
Abbreviated transcription (Latin):
solum esset sibiq ꝑmissum. non nisi
in suã ꝑniciem mouebat᷑: Ipsũ enĩ
se excecauerat. ⁊ ipsũ se illuminare
non poterat. Nunc aut̃ idem arbitriũ
conuersũ est non eu̾sum. ⁊ donatũ
est ei alit̃ uelle. alit̾ sapere. alit̾ age.
et incolumitatẽ suam non in se. sed
in medico collocare. Quia necdũ tã
ꝑfecta utit᷑ sanitate. ut ea quȩ ei no¬
cuerant. nequeant iam nocera. aut
insalubrib possit iam uiribus fuis tẽ¬
ꝑare. Pinde homo qui in lib̾o arbitrio
fuit malus. in ipso lib̾o arbitrio fa¬
ctus est bomis. Sed ꝑ se malus. ꝑ d̾m
bomis. qui eum ita in illũ initialem
honorem alio initio reformauit. ut ei
non solum culpam malȩ uoluntatis
et actionis remitteret. sed etiã bene
uelle. bene agere.atq in his ꝑman̾e
donaret. Om̃e enĩ inquit apłs iacob
datum optimũ. ⁊ om̃e donum ꝑfectũ
de fursum ẽ. descendens a patre lumi

Expanded text:
solum esset, sibique permissum, nonnisi solum esset, sibique permissum, nonnisi in suam perniciem movebatur. Ipsum enim se excaecaverat, et ipsum se illuminare non poterat. Nunc autem idem arbitrium conversum est, non eversum; et donatum est ei aliter velle, aliter sapere, aliter agere, et incolumitatem suam non in se, sed in medico collocare: quia necdum tam perfecta utitur sanitate, ut ea quae ei nocuerant, nequeant jam nocere; aut ab insalubribus possit jam, viribus suis, temperare. Proinde homo, qui in libero arbitrio fuit malus, in ipso libero arbitrio factus est bonus: sed per se malus, per Deum bonus: qui eum ita in illum initialem honorem alio initio reformavit, ut ei non solum culpam malae voluntatis et actionis remitteret, sed etiam bene velle, bene agere, atque in his permanere donaret. Omne enim, inquit apostolus Jacobus, datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre l
Abbreviated transcription (Latin):
qui uenerant cũ petro. quia ⁊ in nati¬
ones grã sp̃s sc̃i effusa ẽ. Si enĩ hoc
consiliũ uocationis suȩ dñs quã diu
uoluit ab̾condit. ac distulit. ⁊ quando
uoluit reuelauit scĩs. quȩ eis ignoran¬
tia ista non nocuit. eur spei nr̃e obesse
rentur. occulit᷑. cum tam̃ constat reg¬
num cęlorũ om̃s ingrefsuros bonos.
hoc eis donante di grã. ⁊ nullos in¬
gressuros malos. hoc ipsoꝵ merente
hanc dei grãm lib̾o nichii relinquat᷑
arbitrio. Quãuis enĩ in paruuł bap¬
tismũ transeuntibꝰ manifestifsime
nullũ opus. nullusq appetitꝰ eorũ uo¬
luntatis existat.⁊ plerosq utentes
quidẽ lib̾o arbitrio. sed au̾sos a uero
deo. uitamq in flagitus exigentes
libatrix regen̾atio in ipso exalandi
sp̃s fine scĩficet. tam̃ si eam filioꝵ
dei partẽ quȩ ad pietatis oꝑa reser¬
uatur pio consid̾emus intuitu. non ne
in eis non ꝑemptũ inueniemꝰ lib̾um
arbitriũ. sed renatũ. qđ utiq cũ

Expanded text:
n nationes gratia Spiritus sancti effusa est . Si enim hoc consilium vocationis suae Dominus, quamdiu voluit, abscondit ac distulit, et quando voluit, revelavit, sanctisque ejus ignorantia ista non nocuit, cur spei nostrae obesse am praeparantur, occulitur? cum tamen constet regnum coelorum omnes ingressuros bonos, hoc eis donante Dei gratia, et nullos ingressuros malos, hoc ipsorum merente ur quod per hanc Dei gratiam libero nihil relinquatur arbitrio. Quamvis enim in parvulis Baptismum transeuntibus, manifestissime nullum opus nullusque appetitus eorum voluntatis existat, et plerosque utentes quidem libero arbitrio, sed aversos a vero Deo, vitamque in flagitiis exigentes, liberatrix regeneratio in ipso exhalandi spiritus fine sanctificet: tamen si eam filiorum Dei partem, quae ad pietatis opera reservatur, pio consideremus intuitu, nonne in eis non peremptum inveniemus liberum arbitrium, sed renatum? Quod utique cum
Abbreviated transcription (Latin):
tradictio sic̃ in aliis mundi partibꝰ.
ita ⁊ in his regionib conquiescet. ut
prȩdicatio summi hoc tp̃re in ȩccła
uiri. etiã ab his a quib ad presens
repellit᷑ adiuuet᷑. Tu aut̃ dilectisis¬
fime ⁊ uenerandissime mͥ frat̃.si ue¬
re de his questionib instrui desid̾as.
fic̃ defidare te conuenit. ipsis beati
augustini disputationib cognoscen¬
dis impende curam. ut in confiten¬
da di grã. defecatissimã ac salub̃ri

Expanded text:
m haec contradictio, sicut in aliis mundi partibus, m haec contradictio, sicut in aliis mundi partibus, ita et in his regionibus conquiescet: ut praedicatio summi hoc tempore in Ecclesia viri, etiam ab his a quibus ad praesens repellitur, adjuvetur. Tu autem, dilectissime et venerandissime mihi frater, si vere de his quaestionibus instrui desideras, sicut desiderare te convenit; ipsis beati Augustini disputationibus cognoscendis impende curam, ut in confitenda Dei gratia defaecatissimam ac saluberri
Abbreviated transcription (Latin):
nire deberent. ꝓferendo atq expli¬
cando libros. ullamue eorũ particulã
demonstrando. quã ꝑ dubiũ saltem
intellectũ. tali int̾pretationi obnoxiũ.
uir sc̃s edederit. Sed ꝓrsus nichil ta¬
le apud nos audierunt. nichil tale
legerunt. quia non fato quicquã
geri. sed omĩa dĩ iudicio nouimꝰ or¬
dinari. Nec ex duab massis. duabͦue
naturis. sed ex una massa quȩ ẽ caro
pͥmi hominis. unã scimꝰ om̃ium homi¬
nũ creatã.creariq naturã.⁊ eandẽ
ꝑ ipsius pͥmi hominis lib̾um arbitriũ
in quo om̃s peccauerunt ee̾ ꝓstratã.
nec ullo mͦ ab ȩt̾nȩ mortis debito li¬
beram. nͥ eam ad imaginẽ dĩ sedã
creationis xp̃i grã reformaret. libũq
eiꝰ arbitriũ agendo. aspirando. auxi
tua. si tam̃ sermonis mei non obfistit
obscuritas. frustra quosdã conqueri
ones uł criminationes ad ex asꝑandoᷤ
au̾tendosq animos eoꝵ. quib aliud
uolunt ꝑsuad̾e contexi. Confide gͦ

Expanded text:
nire deberent, proferendo atque explinire deberent, proferendo atque explicando libros, ullamve eorum particulam demonstrando, quam per dubium saltem intellectum tali interpretationi obnoxium vir sanctus ediderit. Sed prorsus nihil tale apud nos audierunt, nihil tale legerunt: quia non fato quidquam geri, sed omnia Dei judicio novimus ordinari, nec ex duabus massis duabusve naturis, sed ex una massa, quae est caro primi hominis, unam scimus omnium hominupsius primi hominis liberum arbitrium, in quo omnes peccaverunt , esse prostratam: nec ullo modo ab aeternae mortis debito liberam, nisi eam ad imaginem Dei secundae creationis Christi gratia reformaverit, liberumque ejus arbitrium agendo, spirando, auxiltua si tamen sermonis mei non obsistit obscuritas, frustra quosdam de nobis s criminationes, ad exasperandos avertendosque animos eorum quibus aliud volunt persuadere, contexi; confido ego
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ de sursum ẽ sapientia. pͥmũ
quidẽ pudica ẽ. deinde pacifica. mo¬
desta. suadibił. plena miscdia ⁊ fru¬
ctibus bonis. non diuidicans scđ̾m
simulationẽ. Quicũq gͦ his uirtu¬
tibus student. atq inherent. non
sua sed suꝑna sapientia illustͣti st̃.¬
Qm̃ dñs dat sapientiã.⁊ a facie eius
scientiȩ ⁊ intellectus. Et hȩc eorum
bus massis. duabusq naturis stultissi¬
mo mendatio in tanti uiri iniuriam
iactitant᷑. neq ipsum quidẽ ouerant.
in cuiꝰ libris copiosissime huiꝰ modi de¬
struunt᷑ doctores. ⁊ errores. nec nos
ꝑturbant. qui tales opiniones cũ suis
auctorib exeeram᷑. Sed uideant quomͦ
se a dedecore istiꝰ exuant falsitatis. qͥ
possunt tam inepta confingere. si hi
quorũ imbuunt᷑ aures. aliquantulũ
diligentiȩ ad cognoscenda ea quȩ prȩ¬
stantissimꝰ miͣgist̃ gr̃ę disputauit
intend̾int. licet omnẽ istiꝰ inqͥsitionis
moram. ipsi qui hȩc locuntur preue¬

Expanded text:
 sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, non dijudicans, sine simulatione . » Quicunque ergo his virtutibus student atque inhaerent, non sua, sed superna sapientia illustrati sminus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus . Et haec eorum bus massis duabusque naturis, stultissimo mendacio, in tanti viri injuriam jactitantur, neque ipsum quidem onerant, in cujus libris copiosissime hujusmodi destruuntur errores; nec nos perturbant, qui tales opiniones cum suis auctoribus exsecramur . Sed videant quomodo se a dedecore istius exuant falsitatis, qui possunt tam inepta confingere, si hi quorum abutuntur auribus, aliquantulum diligentiae ad cognoscenda ea quae praestantissimus minister gratiae disputavit, intenderint: licet omnem istius inquisitionis moram ipsi, qui haec loquuntur, praeve
Abbreviated transcription (Latin):
duci. quia utrũ ita se habeant
nõ potest dubitari. Scriptȩ enĩ
sunt: ⁊ auctores sui editione
purgatȩ. Nec iam an sint quȩ¬
rendũ. sed qͥd doceãt demonstran
gitur in libro cuiꝰ p̾notatiodũ.
est de ꝓtectione dei uir quidam
sacerdotalis ordinis qui disputan¬
di usu int̾ eos cũ quibus degit
excellit: abbatẽ quendã introduc̃.
de gr̃a d̃i ⁊ libero arbitrio disse¬
rentem: cuius se per omnia pro¬
basse ac suscȩpisse sententiã osten¬
negotiũ : qui forte tales opinio¬
nes suas aut negando refutaret.
aut corrigendo dilueret : s cũ
isto. qui ad instrumentũ inimi-¬
corum gr̃ę dei. talẽ studuit ꝓ-¬
fei̾re doctrinam : quȩ tam̃ int̾
itia disputationis. a ueritatis pietate
non dissonat: & iusto honorari
preconio mereretur. nisi preci-¬
piti leuoq progressu. ab incho¬
ata rectitudine deuiaret. Nã post
cõparationẽ agricolȩ.cuiꝰ for¬
mã sub gr̃a ac fide uiuentis
aptauit : ⁊ cuius infructuosũ

Expanded text:
i, quia utrum ita se habeant, non potest dubitari. Scriptae enim sunt, et auctoris sui editione publicatae: nec jam, an sint, quaerendum est; sed quid doceant, demonstrandum. Igitur in libro cujus praenotatio est, De protectione Dei, vir quidam sacerdotalis, qui disputandi usu inter eos, quibuscum degit, excellit, abbatem quemdam introducit de gratia Dei et de libero arbitrio disserentem, cujus se per omnia probasse ac suscepisse ostendit sentennegotium, qui forte tales opiniones suas aut negando refutaret, aut corrigendo dilueret; sed cum isto qui ad instrumentum inimicorum gratiae Dei talem studuit proferre doctrinam. 4. Qui tamen inter initia disputationis a veritatis pietate non dissonat, et justo honorari praeconio mereretur, nisi praecipiti laevoque progressu ab inchoata rectitudine deviaret. Nam post comparationem agricolae, cui formam sub gratia ac fide viventis aptavit,
Abbreviated transcription (Latin):
numero hominũ ꝑ scła cuncta natoꝵ
certꝰ apud d̾m definitꝰq sit numerꝰ.
predestinati in uitã ȩ̨t̃nam ppłi. ⁊
scđdm ꝓpositũ di uocantis electi. qđ
quidem tam impiũ ẽ negare. quam
ipsi gr̃ę contraire. Neq enĩ remotũ
est ab inspectione cõmuni. quot scłis
quã innumera hominũ milia ⁊ erro¬
ribus suis impietatibusq dimissa. si¬
ne ulla ueri di cognotione defecerit.
sic̃ etiã in actib apłorum pauli ⁊ bar¬
nabȩ u̾ba declarant. dicentiũ licõniis.
Uiri fr̃s quid hȩc facitis : & nos morta¬
les sumꝰ similes uobis. ut ab his uanis¬

Expanded text:
numero hominum per saecula cuncta natorum, numero hominum per saecula cuncta natorum, certus apud Deum, definitusque sit numerus praedestinati in vitam aeternam populi, et secundum propositum Dei vocantis electi. Quod quidem tam impium est negare, quam ipsi gratiae contraire. Neque enim remotum est ab inspectione communi quot saeculis quam innumera hominum millia erroribus suis impietatibusque dimissa, sine ulla veri Dei cognitione defecerint. Sicut etiam in Actibus Apostolorum, Pauli et Barnabae verba declarant, dicentium Licaoniis : Viri fratres, quid haec facitis? Et nos mortales sumus, similes vobis homines, an
Abbreviated transcription (Latin):
ciat fides tua. ⁊ tu tandem conu̾sus.
confirma fr̃s tuos.⁊ roga ne intre¬
tis in temptationẽ. Et ut magis ẜa¬
ret᷑ lib̾um arbitriũ nichil posse sine
grã. cui dictum fuerat confirma
fr̃s tuos. ⁊ roga ne intretis intem¬
ptationẽ. quiq responderat utiq
ex lib̾o arbitrio. dñe tecũ paratꝰ sũ
et in carcerẽ ⁊ in mortẽ ire. eidem
predicit᷑. qd pri quã gallus cantet.
ter dñm negaturꝰ fit. Quod qͥd est
aliud quã qđ in fide defecturꝰ sit:
erte rogauerat ꝓ eo dñs. ne defi ce¬
ret fides ipsius. Nec utiq frustra ro¬
gau̾at. cuiꝰ una erat cũ eo. quẽ roga¬
uerat oꝑatio. Sed ne lib̾o arbitrio ui¬
deret᷑ stare. qui de se magna ꝓmise¬
rat. ꝑmittit᷑ ꝑiclitari. ut conturba¬
tum ac deficientẽ ille respiciat et
reficiat. sine quo nemo consistit.
ne cũ eã talẽ confessi fueruit qͣlis
diuino eloquio predicat᷑. ⁊ quał oꝑe
suȩ potestatis agnoscit᷑. etiã hoc ne¬
cesse habeant confiteri. qđ ex om̃i

Expanded text:
us, confirma fratres tuos; et roga, ne intretis in tentationem . Et ut magis probaretur liberum arbitrium nihil posse sine gratia; cui dictum fuerat, Confirma fratres tuos, et roga, ne intretis in tentationem; quique responderat, utique ex libero arbitrio, Domine, tecum paratus sum et in carcerem, et in mortem ire ; eidem praedicitur quod priusquam gallus cantet, ter Dominum negaturus sit. Quod quid est aliud 94 quam quod in fide defecturus sit? Certe rogaverat pro eo Dominus ne deficeret fides ipsius: nec utique frustra rogaverat, cujus una erat cum eo quem rogaverat, operatio. Sed ne libero arbitrio videretur stare qui de se magna promiserat, permittitur periclitari; ut conturbatum ac deficientem ille respiciat et reficiat, sine quo nemo consistit, ne cum eam talem confessi fuerint, qualis divino eloquio praedicatur, et qualis opere suae potestatis agnoscitur, etiam hoc necesse habeant confiteri, quod ex omni