comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Depͣnatus enim cansa pc̃ci ad hpe
se contulit ut dampnau̾at. S
si quis pp̃ hystoriam ut que u̾bis
cxplsa suit putet non p̾termidẽ¬
da ne ratio hẏstorie manis fit: ret¬
te fatiet quidem. Si tamen mi¬
nime istud ad ueri rapiat rõnem
ꝯrad insum et intellectum saul
Qeq enim reꝑbiis fcũs poterat bo¬
num intellectum hr̃e. hystoricꝰ .n.
mentem saul ⁊ ħitum samueł des¬
scropsit ea que dc̃a et iusa sunt ex¬
pͥmens. p̾termittens siuera an
calsa sint. Qund .n. ait audiẽs
in quo hitu ẽet ex̾citatus: Intel¬
lextt inquit hunc esse samuel qͥd
intellex̾it retulit. et quia non bñ
intellexit: contͣ scripturam aliũ
acorauit qm deum. et putans sa¬
inuelem adorauit dẏabolum. ut
fructum fallacie s. haberet satha¬
nas. hoc enim ntttur. ut adoret̾
qi deus. Si enim uiuere samuel
aliꝰ apparuiss  non utiq uir uis¬
tus ꝑmisiss se̾orari qui p̾dicau̾at
deum solum ẽẽ adorand̾. et quo

Expanded text:
Depravatus enim causa peccati, ad haec Depravatus enim causa peccati, ad haec se contulit quae damnaverat. Sed si quis propter historiam et ea quae verbis expressa sunt, putet non praetermittenda ne ratio historiae inanis sit, recte faciet quidem, si tamen minime istud ad veri rapiat rationem, sed ad visum et intellectum Saul. Neque enim reprobus factus poterat bonum intellectum habere. Historicus enim mentem Saul et habitum Samuelis descripsit, ea quae dicta et visa sunt exprimens, praetermittens si sive vera an falsa sint. Quid enim ait? Audiens in quo habitu esset excitatus, intellexit, inquit, hunc esse Samuelem . Quid intellexerit retulit, et quia non bene intellexit, contra Scripturam alium adoravit quam Dominum, et putans Samuelem, adoravit diabolum, ut fructum fallaciae suae haberet Satnas. Hoc enim nititur, ut adoretur quasi Deus. Si enim vere Samuel illi apparuisset, non utique vir justus permisisset se adorari, qui praedicaverat Deum solum esse adorandum. Et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ut arte magica attraheret᷑ im et
aut sinontͣctus est: consensit ꝙ
utrum de uiro iusto credere ad¬
u̾sum est. Si enim inuit᷑ adduct᷑
est nullum suffragium ħt iti
in carne quesiuerat. & uod ual¬
de absurdimi est. quia huic ꝙ
ustus recedit: ꝑman iustꝰ. porro
autem hoe est prestigium satha¬
ne quo ut plurimos fallat eciã
bouos inpotestate hre confingit.
lucis. Ut enim ercorem face̾t in
et nomie se sb̾omauit. ut nich
ꝑficere spem qm̃ p̾dicabant dei
cultorib mentiretur. qnͣdo hinc
exeuntes iustos finxit in sua ẽẽ
potestate. S hs quosdam fallit qd̾
de morte saul et filii eius nõ si
mentitus qi magnũ sit dẏabolo
ante diem occasum corꝑis pͥmde̾
cum signa quedam soleant aꝑpere
moxituris. Quippe a quib dei ꝓ¬
tectio amota uidetur qnͣto magis¬
anͣ̃to magis dẏabolus quem ange¬
noratis altitudinem sathane:
Qud mirum ergo sĩ mimentẽ
fit unde fallit. et se in dei potesta
uut ad p̾hitonissam confugͥ̾et

Expanded text:
eretur vir, et aut si non attractus est, consensit? Quod utrumque de viro justo credere adversum est. Si enim invitus adductus est nullum suffragium habet jin carne quaesiverat, quod valde absurdum est, quia hinc qui justus recedit permanet justus. Porro autem hoc est praestigium Satanae, quo, ut pessimos fallat, etiam honos in potestate se habere confingit. t se in angelum lucis . Ut enim errorem faceret in et nomine se subornavit, ut nihil proficere spem quam praedicabant Dei cultore mentiretur, quando hinc exeuntes justos finxit in sua esse potestate. Sed hoc quosdam fallit, qmorte Saul et filii eius non sit mentitus, quasi magnum sit diabolo ante diem occasum corporis praeuidere, cum signa quaedam soleant apparere morituris, quippe a quibus dei protectio amota uidetur. quanto magis diabolus, quem angenoratis altitudinem Satanae? Quid mirum ergo si imminentem sit unde fallit, et se in Dei potestatul, ut ad Pythonissam confugeret.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾a dic̾it discipuł. uigilate torate.
ne nitretis in temptacõm. Et pe¬
tro dicit ecce sathanas expostu¬
lautt ut nos uentil situt tri. Ego
autẽ rogam ꝓte ne deficiat fides
ceris taceam: maĩfestum est in
petro om̃s contini. qr ot in alio
loco dicit. ego pro huis rogo quoᷤᷤ
m̃ dedisti. et uolo ut ubi ego sũ.

Expanded text:
tera dicit discipulis: uigilate et orate, tera dicit discipulis: uigilate et orate, ne intretis in temptationem, et Petro dicit: ecce satanas expostulauit, ut uos uentilet uelut triticum; ego autem rogaui pro te, ne deficiat fides ceteris taceam? manifestum est in Petro omnes contineri, quia et alio loco dicit: ego pro his rogo quos mihi dedisti, et: uolo ut ubi ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
ascendentes ad petrum qui pͥmus ĩt᷑
apłas erat. sołui debere ab eoꝵ magr̃o
dicent didragnia: quiabhus lpib
om̾̃ib lib̾i erant. Nich .n. agebãt
inmundo qd̾ eẽt niundi. ut qr nou¬
erat iuide solu̾et. aut hiis standa¬
suftragn q̃reret a quo solueret᷑. tuc
doꝰ ut inꝓuudum dẏabolum. ut ad¬
ueus semrip̃m semꝑ machinas ten¬
det: ad mare ire petrum apłm uib
et capti piscis os aꝑire. et illic ie¬
nire modũ ex accõni debitũ. Quo
soluto. non solum scandalũ nõ
ẽẽt exactorib. in inelinaret᷑ requi
captus a dẏabo ad seretraħet. ut
argumento. ⁊ astucia sua dẏabõ
tor qͣret᷑. Dicant gͦ exactores di¬
ret ꝯuenerunt. Dalnator autẽ cum
pseet petrodari iub: ꝓ om̃ib solus¬
se uidet᷑. qr sicut in salnatore erant
om̃es canse magr̃n. ita ⁊ post salua¬
rem mn petro om̃s continent᷑. Epm̃
enm constituit ẽẽ capud eoꝵ. ut
pastor eet gregis dñici. Nam int̾ ce¬

Expanded text:
accedentes ad Petrum, qui primus inter accedentes ad Petrum, qui primus inter apostolos erat, solui debere ab eorum magistro dicerent didragmam, qui ab his oneribus liberi erant — nihil enim agebant in mundo quod esset erat unde solveret, aut his scandasuffragii quaereret a quo solveretur. Tunc Dominus ut improvidum diabolum adversus semetipsum semper machinari ostenderet, ad mare ire Petrum apostolum jubet, et capti piscis os aperire, et illic invenire nummum exactioni debitum: quo soluto, non solum scandalum non esset exactoribus, neque inclinaretur requiscaptos a diabolo ad se traheret, ut argumento et astutia sua diabolus torqueretur. Dicunt ergo exactores diret, convenerunt. Salvator autem cum pro se et Petro dari jubet, pro omnibus exsolvisse videtur: quia sicut in Salvatore erant omnes causa magisterii, ita et post Salvatorem in Petro omnes continentur. ipsum enim constituit esse caput eorum, ut pastor esset gregis dominici. nam inter ce
Abbreviated transcription (Latin):
Iragina capitũ exactõ t̃tel¬
sigitur non pͥdioꝵ nec .n. saluator
aliquid possidebat in mundo: cũ
sit doꝰ mindi. Mortuus autẽ alie¬
nis ĩpendns sepelit᷑. et nos a quib
mundꝰ exͣnens est facultates aug̾e
cupimus. ut morientes mund̾ a
nob̾ inuasum. Non tamen note.S
et łit̾is contestemur. ut a passioẽ
nr̃a ab eo cuiꝰ mundus est ꝯdempne¬
mur. huic dñs. Qui non inquit
teliquerit om̃ia et secutus est me¬
fu̾it. non potest mens ẽẽ discipulꝰ.
Quicumq gͦ sic ħt facultates suas
ut spem in illis non hãt: ꝓculdubio¬
dm̃ sequit᷑. Didragma igͣitur ab
hiis exigenda erat qui aliquid ne¬
gotii gebant. aut artib oꝑam da¬
bant. Salnator autẽ qui nͥl hoꝵ cu¬
rabat n discipuli eius: exigendus
utiq non erat. S qr inimicus dya¬
bolus semꝑ in insidiis erat occasio¬
nem q̃rens. Si poss inclinare salua¬
torem: exactoꝵ didragine aĩos occu¬
pauituit eius fac̾ent uoluntatẽ. ut

Expanded text:
ragma capitum exactio intellegitur, non praediorum. uec enim saluator aliquid possidebat in mundo, cum sit dominus mundi, mortuus autem alienis inpendiis sepelitur; et nos a quibus mundus extraneus est, facultates augere cupimus, ut morientes mundum a nobis inuasum non tantum uoce, sed et litteris contestemur, ut professione nostra ab eo, cuius mundus est, condemnemur. hinc dominus: qui non. inquit, reliquerit omfuerit, non potest meus esse discipulus . Quicumque ergo sic habet facultates suas, ut spem in illis non habstrum., Didragma igitur ab his exigenda erat, qui aliquid negotii gerebant aut artibus operam dabant. saluator autem, qui nihil horum curabat, neque discipuli eius, exigendus utique non erat. sed quia inimicus diabolus semper in insidiis erat occasionem quaerens, si posset inclinare saluatorem, exactorum didragmae animos occupauit, ut eius facerent uoluntatem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hũc ꝓmissĩonis occom hunc ꝑaclitũ di¬
centes eẽ manicheum. uł in maniches
suctepunt in hominũ mentes ignorãtes
ilse axp̃o ꝑmissus qñ sit missus. Qͥ a
leg̾unt canonicũ librum qui actus aplꝵ
iuscribitur. uident illam xͥ ꝓmissionẽ
allis rursus ꝯmenoratam t illic mara¬
setissime impletam. S quo qrimꝰ. uñ
ii gentili fidem fac̾et de xp̃o. Puto eĩ
neminem cẽ tam cecũ qui uelit dr̃e
manicheo credo. cum dicat. xp̃o ñ credo.
dem̃ sinon ridens. saltem stomacans
dr̃ẽt. ita ne ꝑ sicis libris me iubes crede̾.
qui hebreis me dixisti nõ crede̾. Qũo g
capturus es ħetice istũ hom̃em nͥ iã nõi
yaliquo modo sb̾ditũ inuen̾is. ut qr ille
im xp̃o credendimi ẽẽ non dubitat it
tomꝙͣ melius p̾dicanti xp̃m matrichro
dertptus ad qui esdat: ecce est ille ꝑdix cõ¬
g̾gans aue non peꝑit. ita ne eum nõ¬
dimm de sinquitis nos quos cong̾gat. ⁊ ñ¬
dũ uob̾ aꝑpet insipiens qui dict hebie¬

Expanded text:
 hanc promissionis occasionem, hunc Paracletum dicentes esse Manichaeum, vel in Manichaeo, subrepunt in hominum mentes ignorantes ille a Christo promissus quando sit missus. Qui autem legerunt canonicum librum, qui Actus Apostolorum inscribitur, vident illam Christi promissionem illic rursus commemoratam, et illic manifestissime impletam . Sed modo quaerimus, unde illi gentili fidem faceret de Christo? Puto enim neminem esse tam caecum, qui velit dicere, Manichaeo credo: cum dicat, Christo non credo. Deinde si non ridens, saltem stomachans diceret, Itane Persicis libris me jubes credere, qui Hebraeis me dixisti non credere? Quomodo ergo capturus es, haeretice, istum hominem, nisi jam nomiueneris, ut quia ille iam Christo credendum esse non dubitat, tamquam melius praedicanti Christum Manichaeo deceptus adquiescat? ecce est ille perdix congregans. quae non peperit. itane eum nondum derelinquitis uos, quos congregat, et nondum uobis adparet insipiens, qui dicit Hebrae
Abbreviated transcription (Latin):
dubitat eẽ completu. credo mou̾et᷑. cũ
hinc ⁊ alia multa ex ꝓphis audirz q̃ nc̃
ꝑsequi longum est. Uidẽt ⁊̃ np̃os reges
terre xp̃i imꝑio ianisalubrit᷑ sb̃iugatos.
om̃s ꝙ gentes eidem seruientes. et leg̾e¬
psalmum ip̃m qui figurate tamꝙͣ in
salomonem or̃ si leg̾e uell inueĩtet
nom̃ int̾p̾tatur in quo ꝯgnosc̾e̾t aple¬
ta omĩa que ibidũr longe remotisfĩa
ab ssło nomine sałone rege ifrł illũ iti¬
dem psalmũ. uͥ deus unctus a deo d̾i. e
unctus insinuatur se̾ consida̾re uelite
que ibi de xp̃o. que de ip̃a ecc̃a dc̃a sint
que ibi quidꝰ p̾dc̃a leg̾et. In orbe & c̾rꝑ¬
impleca conspic̾et. uid̾e̾t quo ip̃a simu¬
lacra gencium ꝑ xp̃i nomẽ sic ꝑire de or
dii qui celum ⁊ t̾rom non fec̾unt ꝑeant
a t̾ta. ⁊ deso̾ celo. Itm̃ alio loco cum eũdẽ

Expanded text:
dubitat esse conpletum — credo, moueretur, cum hinc et alia multa ex prophetis audiret, quae nunc persequi longum est. uideret etiam ipsos reges terrae Christi imperio iam salubriter subiugatos omnesque gentes eidem seruientes et legerepsalmum ipsum, qui figurate tamquam in Salomonem dicitur, si legere uellet, inueniret nomen interpretatur ■— in quo cognosceret conpleta omnia, quae ibi dicuntur, longe remotissima ab illo homine Salomone rege Israhel. illum itidem psalmum, ubi deus unctus a deo diciturunctus insinuatur, si considerare uellet, quae ibi de Christo, quae de ipsa ecclesia dicta sunt, quae ibi quidem praedicta legeinpleta conspiceret, uideret quoque ipsa simulacra gentium per Christi nomen sic perire de orbdii, qui caelum et terram non fecerunt, pereant a terra et de sub caelo. item alio loco cum eundem
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmũdicia ꝓhib̾et paginas ab epłisuris
incalamo ĩmũdicie menbr qr scribendo
Nos .n. pocuis adlucem condidaꝵ pigmaꝵ
cu tenebrs attam̃ti uemstu ⁊ dẜ
debetis mascitalia dñcib an uobͥ calia ete¬
dentib. ut uelins nolitis ista ꝯsdant᷑.
ꝓphicos ⁊ apłicos leginnis alt̾utris uotib¬
tinencia tanqm celesti tuba. ⁊ atorpore
mortas uite nos excitantes. ⁊ ad palmã
suꝑne uocationis extendentes. De libris
enĩ poħcis quiddam cum ꝯmemorat
cum tibicecid̾unt suꝑ me contuuo sup¬
ungit utilitatẽ d̾ine lectionis. Quecũq
em̃ asĩ scripta sunit inquit ut noc deceni
st̾pta sunt. ut ꝑ pacĩam ⁊ consołom scptaꝵ¬

Expanded text:
immunditia prohiberet paginas ab epulis vestris? immunditia prohiberet paginas ab epulis vestris? in calamo, immunditiae membranarum scribendo uos enim potius ad lucem candidarum paginarum cum tenebris atramenti uenistis. nobis debetis irasci talia dicentibus, an uobis talia credentibus, ut, uelitis, nolitis, ista conse- . postolicos legimus alterutris uocibucinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis quiddam cum commemorasset um tibi ceciderunt super me, continuo subiungit utilitatem diuinae lectionis: quaecumque enim ante scripta sunt, inquit, ut nos doceremur, scripta sunt, ut per patientiam et consola
Abbreviated transcription (Latin):
obłnuscatur qͣre credit. qdꝰ oblitus fuit᷑
limũ apd̾ enm non pot̾it eẽ qd credi¬
dit ant ꝓicite t̃ libros maniaxi auib
estibs eredidistis lutem pugnasse cmi
anebris. que lux ip̃e deus eratꝰ. ut poss
ga de lux tenebras pͥns eẽ luce̾ a tene¬
bus deuorani. ⁊ ligatam ⁊ inqͥnatani
rdilaniatam qm̃ manducando recͤans
ssoluitis ⁊ purgatis ⁊ sanatis. ut nobis
tes retribuatur. ne cum illa que li¬
bari uon potu̾it in głobo etno dapne¬
niui. Hnͣc fabella cotidie ⁊ morib et
uotib cantatis. Cur ad huc in eam ã¬
ris cestimoĩa libroꝵ ut in reb sr̃fluis
conficiendis codicib ur̃is aliena ib̃a cõ¬
lumatur. ⁊ dei ur̃i ligata teneatur. In¬
eudite om̃s illas meubranas. elegan¬
af q tecturas decoris pełlib ex qm siti
dluatur. qui tamqm̃i pona setuili ĩco¬
dice ligatꝰ tenet᷑. Nam si possetis libs
ur̃os uł elixatos amede̾ anͣtũ m̃bris dei
ur̃ bñfm̃ pr̃aretis. an ⁊ si fĩ poss caruis

Expanded text:
scatur. quare crediderit: quod si oblitus fuerit, firmum apud eum non poterit esse, quod credidit. aut proicite iam libros Manichaei, quibus testibus credidistis lucem pugnasse cum tenebris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam et inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in globo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testimonia librorum, ut in rebus superfluis et conficiendis codicibus uestris aliena substantia consumatur et dei uestri ligata teneatur? incendite omnes illas membranas ele.gantesque tecturas decoris pellibus exquisitassoluatur, qui tamquam poena seruili etiam in codice ligatus tenetur. nam si possetis libros uestros uel elixatos comedere, quantum membris deium praestaretis? An et si fieri posset, carnis
Abbreviated transcription (Latin):
Loꝵ gͦ iste lr̃as nesciens. qñ quidẽ ꝑ
famam putat ẽẽ aliquos tales. nõ cas
utiq leg̾et illi dñti. nec ppħis credo nec
cheuni. et ex illo ꝯmendar xp̃m. nũ¬
qm̃ hoc fec̾unt. s pocius de xp̃o cuiꝰ iam
nom̃ ubiq dulcit᷑ cłarũ est manicheũ
sꝑ ꝯmendare conati sũt. ut ħ melle .s.
uenenati sui poculi labͣ ꝑung̾ent. Cũ

Expanded text:
 litteras nesciens. quandoquidem per famam putat esse aliquos tales. non eas utique legeret illi dicenti "nec prophetis credo nec chaeum et ex illo commendaret m hoc fecerunt, sed potius de Christo, cuius iam nomen ubique dulciter clarum est. Manichaeum semper commendare conati sunt. ut hoc melle scilicet uenenati sui poculi labra perungerent. cum
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓphis. an xp̃o cred̾e̾t de seipõ dicenti. c̃
non crede̾t de alio dñti aliis cestificãt
u̾e ridicłm est ħ putare. Quẽ simł a
dignũ fide non duc̾et. aut omĩo nicħ
ei crecet aut pocius ꝓ aliis qm̃ ꝓ seip̃o tet¬
ficanti cred̾et. hic forte faustus itrisu¬
credet sybillas homĩ leg̾et. et orpheuin
ne si funt aliqua ut fama est sybille de

Expanded text:
icenti, cui non crederet de aliis testificanti? Vere ridiculum est hoc putare. Quem semel enim dignum fide non duceret, aut omnino nihil ei crederet, aut potius pro aliis quam pro se ipso testificanti crederet. Hic forte Faustus irrisus, Sibyllas homini legeret, et Orpheum, ne si sunt aliqua, ut fama est, Sibyllae de
Abbreviated transcription (Latin):
sibille de xp̃o p̾sagia. aut ħmetis q̃m
dñt trimegistium. aut orpheralioꝵq
in gentilitate natum. ħ nos ałiqnͣto ad
fidem iuuare pot̾iuit. qui ex gentib ef
ꝓlixa sꝑnsio. Puto .ii. iam qui illamle¬
g̾it ridet istum talia delirantem. ⁊ adhͨ
mum fuit nec inde sb̾latum anteꝙͣ ip̃e
ueniss qui in illis figurabatur. sꝵude¬
ant autem ip̃i xp̃i nomen. uñ diditũt
sia manicheo quero ip̃i manicheo qͦm
credidi̾nt. ut alios taceam honũes afri
homines ꝑ se. cum faustus reprehendat
romauos ⁊ grocos uł asias gentes. si he¬
breis ꝓpħis camqmͣ asienigenis de xp̃o
credid̾int. dicat q illis accomodatiora
ẽẽ uaticinia sybille ⁊ oxphei. uł si qua
forte sunt alia natum gentiliũ. ut cre¬
datur in xp̃m. nec attendat ĩ nullis et¬
cłiis. ita recitari cum hebrei ꝓph̾ice ĩ oĩb
gentib clareant atꝙ ad xͥanam salu¬
tem tanta fidelium examina adducãt
dr̃e autẽ non ẽẽ aptam gentib hebreã

Expanded text:
 praesagia aut Hermetis. quem • dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in gentilitate uatum, haec nos aliquanto ad fidem iuuare poterunt, qui ex gentibus efprolixa responsio. puto enim iam qui illam legerit, ridet istum talia delirantem et adhucmum fuit nec inde sublatum, antequam ipse uenisset, qui in illis figurabatur. respondeant autem ipsi, Christi nomen unde didicerint. si a Manichaeo, quaero ipsi Manichaeo quomodo crediderint, ut alios taceam, homines Afri homini Persae. cum Faustus reprehendat Romanos et Graecos uel alias gentes, si Hebraeis prophetis tamquam alienigenis de Christo crediderint, dicatque illis adcommodatiora esse uaticinia Sibyllae et Orphei uel si qua forte alia datur in Christum: nec attendat in nullis Ecclesiis illa recitari, cum Hebraei Prophetae in omnibus gentibus clareant, atque ad Christianam salutem tanta fidelium examina adducant. Dicere autem non esse aptam Gentibus Hebraeam
Abbreviated transcription (Latin):
cum illa uenissent que ꝑ eum signifi¬
cabant᷑ eẽ uentura qñ quidem ip̃m reg¬
nũ magnus quidam ꝓph̾a fuit ubi rex et
sacerdos mistica significatõne ungebant᷑
ꝙ non añ ip̃is quo iudeis ignorantib.
lendo nob̾. ⁊ idem uerus sacerdos seip̃m os¬
aduentu int̾ p̾dicationem agłoꝵ. et cõ¬
fessionem demonioꝵ tm̃ int᷑ eos auttẽ
ꝓpħarũ ⁊ curiositatem sacrilegioꝵ. hus
forte ꝓ ucc̃itate depellendi uet̾nosi etro¬
ris aliquͣto lacius disputatis. ⁊ robore ub̾i¬
oris ꝓ bõnis assertis. ille gentił q̃m nobis
cathe ⁊ Hand̾ faustus ꝓposuit si salutẽ suã
pcc̃is suis p̾pou̾et ꝓfecto mou̾etur ad fidẽ
qua imbutus ⁊ in ecc̃e catholice gremio fo¬
mores ten̾e deb̾et. n ꝑturbaretur eoꝵ młti¬
tudinem quib ea non inuenitz que obsꝰ¬
uare iub̾etur. qmͣuis cum eo cõrlit̾ cong̾ga¬
tentin in ecc̃ami. et cadem sacram̃ta ꝑticiꝑĩt.

Expanded text:
cum illa uenissent, quae per eum significum illa uenissent, quae per eum significabantur esse uentura, quandoquidem ipsum regnum magnus quidam propheta fuit, ubi rex et sacerdos mystica significatione ungebantur: quod non ante ipsis quoque Iudaeis ignorantibus lendo nobis et idem uerus sacerdos se ipsum ofaduentu inter praedicationem angelorum et confessionem arum et curiositatem sacrilegorum. CAPforte pro necessitate depellendi veternosi erroris aliquanto latius disputatis, et robore uberioris probationis assertis, ille gentilis quem nobis catechizandum Faustus proposuit, si salutem suam peccatis suis praeponeret, profecto moveretur ad fidem: qua imbutus et in Ecclesiae catholicae gremio fomores tenere deberet. Neque perturbaretur eorum multitudine, in quibus ea non inveniret quae observare juberetur: quamvis cum eo corporaliter congregarentur in Ecclesiam, et eadem Sacramenta perciperent.
Abbreviated transcription (Latin):
młtis.
tamꝙ magnis que ab eis p̃dc̃ã iam stc̃a
sunt ꝓbau̾unt. sybilla porto uł sibillei
orpheus. ⁊ nescio quis herines. ⁊ siqm alu
uates us tħologi uł sapientes. ur philoso¬
phi genciuĩ de filio dei aut de pr̃ẽ deo u̾a
p̾dixisse seu dixisse ꝑhibentur. ual quid̃
aliquid ad paganoꝵ uonitatẽ reuincen
de quo nec illi tace̾ potuerunt qui suo cõ¬
gentiles populos ad ydola ⁊ demonia co¬
lenda ꝑtim doc̾e ausi sunt ꝑtim ꝓhibe
non ausisunt. At illi sc̃i auctores ñri eũ
ppłm. eam rem publicam tale regnũ s¬
ꝑante et adiuuante deo ꝓpagauũt. atq
rex̾unt ubi sacrilegium eet ꝙ istis reli¬
gio fuit. Itaq illic. siqui incultum siła¬
croꝵ ⁊ demonũ lab̾entur aut pena plec¬
tebantur ip̃is sue rei publice legib asi
lib̾rimo tontruo cosercebaut᷑ ꝓphicis
uocib. unus .n. ab eis colebatur deus qui
focit celum ⁊ t̾ram. ꝓphico saue ritu. hẽ
sc̃ificacione futuroꝵ qui ritus abołetur

Expanded text:
is tamque magnis, quae ab eis praedicta iam facta sunt, probauerunt. Sibylla porro uel Sibyllae et Orpheus et nescio quis Hermes et si qui alii uates uel theologi uel sapientes uel philosophi gentium de filio dei aut de patre deo uera praedixisse seu dixisse perhibentur, ualet quidem aliquid ad paganorum uanitatem reuincenddimus, de quo nec illi tacere. potuerunt, qui suos congentiles populos idola et daemonia colenda partim docere ausi sunt, partim prohibere non ausi sunt. a\ illi sancti auctores nostri eum populum, eam rempublicam, tale regnum imperante et adiuuante deo propagauerunt atque rexerunt. ubi sacrilegium esset, quod istis religio fuit. itaque si qui illic in . cultum simulacrorum et daemonum laberentur, aut poena plectebantur ipsis suae reipublicae legibus aut liberrimo tonitru cohercebantur propheticis uocibus. unus enim ab eis colebatur deus, qui fecit caelum et terram, prophetico sane ritu, hoc est significatiuo futurorum, qui ritus aboleretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ei futura creder. que fcã non dũuidet¬
et m̾ito fortasse dr̃et. quid mͥ est cum
istis ꝓpħis quos unde u̾aces ꝓbem nõ mn
oñditur. Cum u̾o tam magua. et tã
multa que p̾dix̾unt iam ad effectũ
naĩfestationẽ ꝙ ꝑducta sint plane
ille siꝑu̾sus ẽẽ nollet. nec ista ullo mͦ
contempn̾et quecanto ante ⁊ tanto ap¬
paratu pͦuidenda ⁊ p̾nũcianda cõmenda¬
limeruerunt uec illos a quib p̾mdĩ ⁊

Expanded text:
ea futura crederet, quae facta nondum uideret, merito fortasse diceret: quid mihi est cum istis prophetis, quos unde ueraces probem, non mihi ostenditur? cum uero tam magna et tam multa, quae praedixerunt. iam ad effectum manifestationemque perducta sunt, plane ille. si peruersus esse nollet, nec ista ullo modo contemneret, quae tanto ante et tanto adparatu praeuidenda et praenuntianda commendari meruerunt, nec il
Abbreviated transcription (Latin):
issent. sequit᷑. toñdit occulti eoꝵ m̾i¬
ti fuisse ut non coguosc̾ent. ait enĩ
ego dñs int̾rogans corda ⁊ ꝓbans renes
ille mou̾etur. cur ⁊ ip̃i qui appellãt᷑
xͥai in multas hereses uanasq disit¬
diuit. n łxo a ꝓph̾is hebreis p̾t̾missũ cẽ¬

Expanded text:
issent — sequitur et ostendit occulti eorum meriissent — sequitur et ostendit occulti eorum meriti fuisse, ut non cognoscerent. ait enim: ego dominus interrogans corda et probans renes, ille moueretur, cur etiam ipsi, qui appellantur christiani, in multas haereses uariasque discedunt. neque hoc a prophetis Hebraeis praetermissum
Abbreviated transcription (Latin):
nus meas ad płm non credentẽ. s qͣdi¬
centem mͥ. et maxime illud dedit illic
deus sp̃m conpũctionis ocłos. ut nõ ui¬
deant i aures ut non audiant. et nõ
sidr̃ẽt. quid gͦ peccau̾unt indei. si deus
illos excecauit ne acced̾ent agnoscẽt
xp̃m qnͣtũ possemus imbuendo rudi
homĩis oñd̾emus ex aliis occultis pec¬
catis deo cognitis uenire iustã penã
huius cecitatis ꝙ non solum dixisse
apłm de quibdam pp̃ spe tradidit il¬
los dens inconcupĩam cordis eoꝵ. ur
in reꝓbum sensum. ut fatiant que ũ
ꝯunt uolentem oñde̾ quedam pc̃ca
manifesta ex pena uenire quoꝵdam
occultoꝵ. s uec ip̃os hoc tacuisse ꝓph̾as
demraremus Nam ne ꝑgã lon¬
gius Idem secemias eo ip̃o loco ubi
ait. et homo est ⁊ quis agnosez eum. ne
qĩ ħ ipõ excugati eẽnt iudei qrnõ cog¬
uouerunt. Si .ii. cognonissent. sicut
apłlis dicit. nũqm dñm głie crucifix¬

Expanded text:
nus meas ad populum non credentem et contradinus meas ad populum non credentem et contradicentem et maxime illud: dedit illis deus spiritum conpunctionis, oculos, ut non uideant, et aures, ut non audiant et non I. Quid ergo peccauerunt Iudaei, si deus illos excaecauit, ne agnoscerent Christum? quantum possemus, imbuendo rudi homini ostenderemus ex aliis occultis peccatis deo cognitis uenire iustam poenam huius caecitatis; quod non solum dixisse apostolum de quibusdam: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum uel in reprobum sensum, ut funt, uolentem ostendere quaedam peccata manifesta ex poena uenire quorundam occultorum, sed nec ipsos hoc tacuisse prophetas demonstraremus. nam, ne pergam longius, idem Hieremias eo ipso loco, ubi ait: et homo est, et quis agnoscet eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Iudaei, quia non cognouerunt — si enim cognouissent, sicut apostolus dicit, numquam dominum gloriae crucifix
Abbreviated transcription (Latin):
u̾end̾ erat nisi eẽt late sparsus. longe¬
ꝙ notus ꝓpłus iudeoꝵ. Caym ille sig¬
no accepto ne ab aliquo interficiatur. ⁊
ilłe caym su̾us fr̃m suoꝵ portando libͦs
quib illi erudiantur ip̃e hon̾et᷑. ꝑ eoꝵ
quippe codices ꝓbumis non a nob̾ tãꝙ
de terum euentu ꝯmonitis ista ẽẽ cõ¬
scripta. S olim in illo regno p̾dc̃a atq
seruata. Nunc autem manifestata
et impleta in quib ⁊ ea que minus ꝑ¬
spicua sunt. quia infigura continge¬
bant illis. Scriptasunt autẽ pp̃nos ĩ
quos finis scłoꝵ obuenit. iam nunc
illuata soluuntur. et que umbis fu¬
turarum adħnc rerum opacabant᷑ iã
eiusdem esĩngłii societatẽ. Gum uero
quis tam demens est ut non uideat qͥs
tam impudens ut se uidere dissimlet.
fuisse ꝓpħ̾atum. cum ysaias dicat. ag¬
uouit bos possorem suũ. ⁊ asimis p̃sepe
dñi sui. Istł aͥ me non cognouit. et
apłus ꝯmemorat. tota die expandi ma¬

Expanded text:
uerendum est, nisi esset late sparsus latequerendum est, nisi esset late sparsus lateque notus populus Iudaeorum, Cain ille signo accepto, ne ab aliquo interficiatur, et ille Cham seruus fratrum suorum portando libros, quibus illi erudiantur, ipse oneretur. per eorum quippe codices probamus non a nobis tamquam de rerum euentu commonitis ista esse conscripta, sed olim in illo regno praedicta atque seruata, nunc autem manifestata t inpleta: in quibus et ea, quae ibi minus perspicua sunt, quia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit, iam nunc inlustrata soluuntur, et quae umbris futurarum adhuc rerum opacabantur, iam eiusdem euangelii societatem. cum uero quistam demens est, ut non uideat? quis tam inpudens, ut se uidere dissimulet? fuisse prophetatum, cum Esaias dicat: agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui; Israhel autem me non cognouit et apostolus commemorat: tota die expandi ma
Abbreviated transcription (Latin):
est pp̃ form dei. Dicit ⁊ ysaias. hũiliabit᷑
et cad contumacia lõim. ⁊ ex altabitur
dñs solus in ilła et manib fabricata
oĩa abscondent in speluncis ⁊ incisfuris
petͣrum ⁊ in cau̾ns t̾te a facie timoris do̾
et maiestate ĩtaitis eum surrex̾it confũ¬
g̾e t̾ram. Illa .n. die ꝓhiciet homo ab¬
lpminationes aureas ⁊ argenteas auos
fec̾unt ut adorarent suꝑnacanea ⁊ noxia.
et forte iste gentił q̃m catherizamus
q̃m dixit faustus cum risu dcũrum. nõ
credo ꝓphis hebreis aliqua manu fab̾ca¬
ta pdola abscondit in spelunca. aut in
scissura petre aut in caima t̾re. aũ aliꝙ̃
amicũ suũ scit hoc fecisse aut in ciuitate
iam sibi seruientes se ꝙ adorantes se¬
uerissimi legib t̾ram confringit .i. t̾re¬
ni cordis frangit audaciam. quonĩo gͦ
dicat. non credo ꝓpħis hebreis cum ⁊ in
ne tanta rerum euidencia circum fus
aute dĩnitꝰ p̾dc̃a pntarentur. ne .q. te¬
m̃e humanitus fcã contempũent᷑. Hoc

Expanded text:
est propter formam dei. Dicit et Esaias: humiliabitur et cadet contumelia hominum et exaltabitur dominus solus in illa die; et manibus fabricata nia abscondent in speluncis et in scissuris petrarum et in cauernis terrae a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. illa enim die proiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt, ut adorarent superuacanea et noxia. et forte iste gentilis, quem catechizamus, quem dixit Faustus cum risu dicturum: "non credo prophetis Hebraeis," aliqua manu fabricata idola abscondit in spelunca aut in scissura petrae aut in cauerna terrae aut aliquem amicum suum scit hoc fecisse aut in ciuitate iam sibi seruientes seque adorantes seuerissimis legibus terram confringit, id est terreni cordis frangit audaciam. quomodo ergo dicat "non credo prophetis Hebraeis," cum et in ne tanta rerum euidentia circumfususante diuinitus praedicta putarentur, ne quasi temere humanitus facta contemnerentur. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
itã .ni. est sedes głie de qua dicit apłus
cemplum dei sc̃m est qd estisuos. uude
iste dicit. sedes aũt głie exaltata est sc̃¬
possunt seduci ab hom̃ib maĩfestacionẽ
tłitatis eccłie. Dñs quo p̾uidens dicit.
Non potest ciuitas abscondi supͣ mõ
tem constituta. qr utiq sedes głie gxalta¬
ta est scĩficatio ur̃a. ut non audiant᷑
illi qui ad religionum scissuras tradu¬
cunt dñtes. ecce hic est xp̃c. ecce illic.
Ptes .ni. oñdut dũtes. erce hic. eite illic
nus. ita ut impłet iumũsam t̾ram. nec
illi audiantur qui nomnie. q. secrete et
apocrife u̾itatis ⁊ hoim paucitatis dñt
eite in eubicłisiecce in deserto qr nõ ꝑt̃
obscondi ciuitas suꝑ montem ꝯsticuta
qisedes głie est sc̃ĩficatio ur̃a. Cũ gͦ iste¬

Expanded text:
ipsa enim est sedes gloriae, de qua dicit apostolus: templum dei sanctum est, quod estis uos. unde iste dicit: sedes autem gloriae exaltata est. sanctpossunt seduci ab hominibus. manifestationem claritatis ecclesiae dominus quoque prouidens ait: non potest ciuitas abscondi supra motem constituta : quia utique sedes gloriae exaltata est, sanctificatio nostra, ut non audiantur illi qui ad religionum scissuras traducunt, dicentes, Ecce hic est Christus, ecce illic. Partes enim ostendunt, dicentes, Ecce hic, ecce illic.nus, ita ut impleret universam terram ? Nec illi audiantur, qui sub nomine quasi secretae et apocryphae veritatis et hominum paucitatis dicunt, Ecce in cubiculis, ecce in deserto : quia non potest abscondi civitas super montem constituta, quia sedes g
Abbreviated transcription (Latin):
deo suo deficiente nuidari non potuit
quo mittente polluta hesitantib uob̾ et
quid sendeatis non inueĩentib ꝯspicuũt
tam multi ⁊ tam grandes. et tam p̾ciosi
codices nr̃i. ⁊ multum dolent᷑ labores an¬
tiquarioꝵ ⁊ saccellis miseroꝵ. et panisde¬
ceptoꝵ. Si gͦ nec scͥpturaꝵ aũctis autiqͥ¬
tas. nec miraculoꝵ potestas. nec moꝵ
sauitas. nec rõnis ñitas uos asserit abite
confusi ⁊ redite confessł ip̃m ẽẽ xp̃m õiũ
in se credenciũ saluatorem. cuius nomẽ
et cuius ecc̃am ita exhibent p̾sencia tẽꝑa
sicut p̾c̾ita nunciarunt. non ꝑ q̃mlib de
caĩmosis latebris ꝓdedentem. S quadam
gente ⁊ quodam regno ad hoc ꝓpagato ⁊
instituto ut ibi de iłło cuncta figuris pͥuo¬
tarent᷑. que nũc expͥss areb agnosc̾ent

Expanded text:
deo suo deficiente mundari non potuit, deo suo deficiente mundari non potuit, quo mittente polluta est? haesitantibus uobis et quid respondeatis non inuenientibus conspiciuntur tam multi et tam grandes et tam pretiosi codices uestri et multum dolentur labores antiquariorum et saccelli miserorum et panis deceptorum. si ergo nec scripturarum auctoritatis antiquitas nec miraculorum potestas nec morum sanitas nec rationis ueritas uos adserit. abite confusi et redite confessi ipsum esse Christum omnium in se credentium saluatorem: cuius nomen et cuius ecclesiam ita exhibent praesentia tempora, sicut praeterita nuntiarunt. non per quemlibet de cauernosis latebris procedentem, sed quadam gente et quodam regno ad hoc propagato et instituto. ut ibi de illo cuncta figuris praenotarentur, quae nunc expressa rebus agnoscerent
Abbreviated transcription (Latin):
tanta auͣcte firmatas cõmendatas q tes¬
puitis miracula non facitis que si face¬
retis ⁊̃ ip̃a in uob̾ cau̾enius p̾struente uos
dño ⁊ dũte. Exurgent multi ꝑseudo xͣ
fideni suam reb ip̃is ꝓbat que tempũꝰ
successiones ħ hoc impleri ⁊ effici oũoit q̃
tanto ante qnͣ fierent pͥnũcianit. restat
ut rõni uos exhib̾e dicatis tam certam et
erile lud ibrium et muliebre iotam̃tum.
et anicd̃ate deliramentũ continens iniciũ
truucum. ⁊ medium putridum. ⁊ finen
ruiuosim. Cum .n. uob̾ ex eius inicio
dcm̃ fu̾it. ĩortali. iuisibłi. incorruptibłi
deo. quid fcũra erat gens cenebrarum si
cum ea pugnare uoluiss. ⁊ de medio eius
aũo est incorruptibił ⁊ iucontaminabił
dens cuius menbra in pomis ⁊ osib man¬
ducando ⁊ dig̾ando cont̾itis. ut purgetis ⁊
de fine eius quid fecit aĩa misera ⁊ ĩ glo¬
bo tenebrarum ꝑpetuo uiuculo puniat᷑.
que non suo uicio. S alieno maculata

Expanded text:
tanta auctoritate firmatas commendatasque restanta auctoritate firmatas commendatasque respuitis, miracula non facitis: quae si faceretis, etiam ipsa in vobis caveremus, praestruente nos Domino et dicente, Exsurgent multi pseudochrifidem suam rebus ipsis probat, quae per temporum successiones haec inpleri et effici ostendit, quae tanto antequam fierent, praenuntiauit. Restat, ut rationem uos exhibere dicatis, tam certam et erile ludibrium et muliebre auocamentum et aniculare deliramentum continens initium truncum et medium putridum et finem ruinosum. cum enim uobis ex eius initio dictum fuerit: inmortali, inuisibili, incorruptibili deo quid factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset ? et de medio eius: quomodo est incorruptibilis et incontaminabilis deus, cuius membra in pomis et oleribus manducando et digerendo conteritis. ut purgetis? et de fine eius: quid fecit anima misera, ut in globo tenebrarum perpetuo uinculo puniatur. quae non suo uitio, sed alieno maculata
Abbreviated transcription (Latin):
Sendetis. cui nam de xp̃o credid̾itis
quib testes alienigene non placent.
sicor porro libioꝵ. au̾ctas tot gencum
consensione ꝑ successiones apłoꝵ ep̃oꝵ¬
mendatem doctrinam fit isi ⁊ ip̃i tare
tat. et xp̃m ex semine dauid cont᷑ nos
pͥdicare non cessat. nocẽ pr̃s de celo ñ au¬
distis oꝑa xp̃i quib de se ip̃o tesficabat᷑.
non indistis codices in quib ħ scriptast.
ut specie xana fallatis uelud accrpitis.
ne tñ contͣuos legant᷑ i falsatos dicitis ⁊¬
mũ ꝑibeo de me. et testimomũ ꝑib de
me qui misit me pr. ⁊ non iusttis contra
uos inde ꝓferre. scrutamini scripturas ĩ
auib putatis uos uitam et̾nam hĩe ip̃e
testimoniũ ꝑhibent deme. ⁊ sicrede̾tis¬
moysi: crederetis ⁊ mͥ. De me .n. ille scͥp¬
sit et hũt ibi moysen ⁊ ꝓpħ̾as audiant
cos. et si moysen ⁊ ꝓpħas non audiunt
nec si quis amortuis tesurrexit credent ei
bũ huc ex istis. unde confidistis. seripturas

Expanded text:
ndetis, cuinam de Christo credideritis, quibus testes alienigenae non placent? nostrorum porro librorum auctoritas tot gentium consensione per successiones apostomendacem doctrinam fit, nisi et ipsi tatat et Christum ex semine Dauid contra uos praedicare non cessat. uocem patris de caelo non audistis, opera Christi, quibus de se ipso testificabatur, non uidistis; codices, in quibus haec scripta sunt, ut specie christiana fallatis, uelut accipitis; ne tamen contra uos legantur, infalsatos dicitis. pronium perhibeo de me, et testimonium perhibet de me, qui me misit pater, et non uultis contra uos inde proferri: scrutamini scripturas, in quibus putatis uos uitam aeternam habere, ipsae testimonium perhibent deMoysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit; et, Habent ibi Moysen et Prophetas, audiant eos ; et, Si Moysen et Prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent ei ! Unde huc existis? unde confiditis? Scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
ciam ante temꝑa conscriptam. ⁊ hus tẽ¬
porib impletam corda fideliũ sis fir¬
mati cognoscimus. iam ulo ne hoĩem
one excut̾et. Ibi .n. sequitur idicit. s¬
ledc̃s lomo qui spem ħt in hom̃ie ⁊ fes¬
mat carnem brachn sin ⁊ adño discod
oor euis. et erit sicut traiuatͥx que in
descito est. Non uide bit cum ueni¬
eut bona. ⁊ hĩtabit int̾ iuiquos in t̾ta
dc̃s homo qui confidit in dño. ⁊ erit
dũs spes eñis. eritq sicut lignũ fructi¬
fm̾ secus aqmͣ. ⁊ in humore mittit ra¬
dices suos. uon. timebit cum uen̾it es¬
tus. et erunt in eo ꝓpagines nemoro¬
se manuo siccitatis. non timebit ⁊ nõ
deficiet faciendo fructũ. hic certe cũ
maledcm drẽt eum qui sꝑem ponit in
lomĩe. eamq maledtĩonẽ ꝓpħitis silĩ

Expanded text:
iam ante tempora conscriptam et his temporibus inpletam corda fidelium sic firmari cognoscimus ? Iam uero ne hominem,one excuteret. ibi enim sequitur et dicit: maledictus homo, qui spem habet in homine et firmat carnem brachii sui et a domino discedit cor eius: et erit sicut tamarix, quae in deserto est; non uidebit, cum uenient bona, et habitabit inter iniquos in terra s homo, qui confidit in domino, et erit dominus spes eius, eritque tamquam lignum fructiferum secus aquam, et in humore mittet radices suas; non timebit cum uenerit aestus. et erunt in eo propagines nemorosae; in anno siccitatis non timebit et non deficiet faciendo fructum. hic certe cum maledictum diceret eum, qui spem ponit in homine, eamque maledictionem propheticis si
Abbreviated transcription (Latin):
cepta hoĩem drẽmꝰ. Sic .n. quidam dm̃
ccedendo xp̃m ⁊ hoĩem negando erraue¬
tunt. ⁊ tursus qiuidam hoĩem putando
et dñ negando aut contempsi̾uit. au
inhonine spem suam ponentes in aidͥ
maledc̃m incid̾unt. Hic gͦ iste genti¬
xpm drẽmus ut in eo spes securissime po
siouem ib idem eius ꝓpħe nocem audre
se ãmouentis ⁊ corrigentis. ¶raue cor
ꝑomĩa ⁊ homo est. ⁊ quis cognoscit eũ:¬
ide quippe homo ut granes corde ꝑfor¬
mami serui ex fido sanarent᷑. et eũ ag¬
nosc̾ent dñi qui pp̃ eos fc̃us est homo
ne in homine spes eoꝵ eẽt. S in lpĩe
mam serui accipiens. ⁊ quis ꝯgnoscet

Expanded text:
cepta hominem diceremus. Sic enim quidam Deum credendo Christum, et hominem negando erraverunt: et rursus quidam hominem putando, et Deum negando, aut contempserunt, aut in homine spem suam ponentes, in illud maledictum inciderunt. Hic ergo iste gentiremus, ut in eo spes securissime ponntionem: ibidem eiusdem prophetae uocem audiret se admonentis et corrigentis: graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscet euIdeo quippe homo, ut graves corde per formam servi ex fide sanarentur, et eum agnoscerent Deum, qui propter eos factus est homo, ne in homine spes eorum esset, sed in homine mam servi accipiens. Et quis agnoscit
Abbreviated transcription (Latin):
etit. EEt ue̾ gtane cor ꝑ omĩa. Nam
e ii disapuł eius ip̃m gnaue cor fint.
cimi eis dicebat. tanto temꝑe uobis cũ
sum. ⁊ non cognouistis me. Quid ẽ .ni.
uid ⁊ pr̃em. ut spes nr̃a non sit ĩ hoĩe.
sit in homĩe deo .i. infilio dei saluatore

Expanded text:
. et uere graue cor per omnia; nam et in discipulis eius ipsum graue cor fuit, cum eis dicebat; tanto tempore uobiscum sum et non cognouistis me? quid est enimuidit et patrem? ut spes nostra non sit in homine sit in homine deo, id est in filio d
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am. uñ nom̃ xͥ didicitis. Manicheꝰ.
falła. Nam constat non solum post
qd non scimus uisi in regno iudeoꝵ in
sicerdotib ⁊ regib institutum ut non
solum ille aut ille homo s unũsa ip̃a
snpauit qui ꝓpħis hebrois nos uetat cͥ¬
pre ut uos falsi xp̃i fallaces discipłos
alsus ⁊ fallax apłus faciat. Postremo
ues producz. S libros aꝑiet. quos nõ ꝓ se
e maria urgine ibi filium dei fcm̃ ex se¬
nine dauid ẜmcarneni legimus ⁊ docem᷑
ꝙsieos infłatos dixit pp̃e testium suoꝵ
fiden obpugnabit. Si autẽ alios quos
apłis constitutas non accepit ut iuoe
turus quib de ilło credam ⁊ eis ip̃e conat᷑
aire auͣctem cum ego ip̃i noncredam.
diantem fame de xp̃o credidisti. ħ .n. et
faustus magnis angustiis ⁊ coartatus
og̾etur quoꝵ au̾ctas uulłas est ut ad
Ergo si dexp̃o fame credidistis: uidete
utuni fama ydonea testissit. diligent
onsid̾ate quo nos p̾cipitetis. maia eĩ

Expanded text:
ram. unde nomen Christi didiceritis. Manichaeusfallacia; nam constat non solum post risti, quod non scimus nisi in regno Iudaeorum in sacerdotibus et regibus institutum. ut non solum ille aut ille homo, sed uniuersa ipsa surpauit. qui prophetis Hebraeis uos - uetat credere, ut uos falsi Christi fallaces discipulos falsus et fallax apostolus faciat? postremo nes producet. sed libros aperiet: quos non pro se. ex Maria uirgine. ibi filium dei factum ex semine Dauid secundum carnem legimus et docemus. quod si eos infalsatos dixerit, ipse testium suorum fidem obpugnabit; si autem alios, quos apostolis constitutas non accepit. ut indeturas. quibus de illo credam. et eis ipse conatur dare auctoritatem, cum ego ipsi non credam? Si autem famae de Christo credidistis — hoc enim et Faustus magnis angustiis coartatus cogeretur, quorum auctoritas nulla est, aut ad ergo si de Christo famae credidistis, videte utrum fama idonea testis sit, diligenter considerate quo vos praecipitetis. Mala enim
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dc̃a presentarent᷑. ꝓude constitute nob̾
aliq̃m ad cathezizand̾ gentilem in quo
faustus defecisse nos tisit ubi non ridendꝰ
s plangendus ip̃e defecit. Si .n. diximus
crede dix̾it ꝙ iłli hebrei fint. ille paganus
oñdimus fidem ꝓpħ̾aꝵ ex huis que uen¬
tura ceciuerunt. ⁊ uenisse ceruũt᷑. Credo
aut si lat̾et ꝑ ip̃am hystoriam genciũ. et
imꝑiales leges lris memorie q manda¬
tas ei facile ꝓbaretur. Qd̾ cum tanto añ¬

Expanded text:
a praestarentur ? Proinde constituite nobis aliquem catechizandum gentilem. in quo Faustus defecisse nos risit, ubi non ridendus, sed plangendus ipse defecit. si enim dixerimus credere dixerit, quod illi Hebraei sint, ipse paganus: ostendimus fidem prophetarum ex his, quae uentura cecinerunt et uenisse cernuntur. credo aut si lateret, per ipsam historiam gentium et imperiales leges litteris . memoriaeque mandatas ei facile probaretur. quod cum tanto an
Abbreviated transcription (Latin):
runt t̾reant᷑. Cum .n. de ꝑdice dixiss qr
clamat ⁊ cong̾gat que non peꝑit ꝯmen¬
dauit excellenciam ciuitatis suꝑ mẽtẽ
poĩte que abscondi non potest. ut ab ecc̃a
catholica he̾ticum homiuẽ seꝑar dicens.
Sodes autẽ głie exaltata est sc̃ĩficacio nr̃a.
deuĩ .q. uenir in mentem. quid gͦ faci᷑
de tam multis mał que tanto amplius u̾
ꝑ mixti sunt qnͣto excellencior ẽ xp̃i głia
in unitate oĩm genciũ. sb̾iecit statim pa
ait. Sinite utraq cresc̾e us ad messem:
ne in pacĩa tołandi malos telinqͣnt᷑ boni
qui ꝓprie sunt corpus xp̃i. et ideo cũ ip̃i
telinquntur ille relinquit᷑. unde sbiecit
atq addidit. uniu̾si qui te delinquũt t̾e¬
t̃irantur. confundant᷑ qui recessu̾nt in t̾¬
ram. Terta ẽ .n. homo dese p̾sumẽs. atq
dix nisi apud se cẽ ⁊ a se dari fontem uĩte.
sione decepti cuius nomine iam tene¬
bantur inbuti. Non .i. quospeꝑit

Expanded text:
erunt, terreantur. cum enim de perdice dixisset, quae erunt, terreantur. cum enim de perdice dixisset, quae clamat et congregat, quae non peperit, commendauit excellentiam ciuitatis super montem positae, quae abscondi non potest, ut ab ecclesia catholica haereticum hominem non separaret dicens: sedes autem gloriae exaltata est. sanctificatio nostra. dede tam multis malis, qui tanto amplius ubique permixti sunt, quanto excellentior est Christi gloria in unitate omnium gentium ? subiecit statim: paait: sinite utraque crescere usque ad messem nec inpatientia tolerandi malos relinquantur boni. qui proprie sunt corpus Christi, et ideo cum ipsi relinquuntur. ille relinquitur. unde subiecit atque addidit: uniuersi, qui te derelinquunt, terreantur; confundantur qui recesserunt in terram. terra est enim homo de se praesumens atque dix, nisi apud se esse et a se dari fontem uitae, i promissione decepti, cuius nomine iam tenebantur inbuti? non enim quos peperit,
Abbreviated transcription (Latin):
adq̃m fontem int̾iorem millus alienus ac¬
cedit. cum multis aͥ sc̃ĩtatẽ sacram̃ti. qd̾
qui manducat ⁊bibit indigne iudiciũ s
manducat ⁊ bibit. Qui autẽ mandu¬
care contempuit non hẽbit iuse uitã. et
ideo nõ ꝑueniet ad uitam et̾naui eosd̾ q
pancos in ꝯp̃one młtitudinis maloꝵ pau
int̾ zizannia. ⁊ cum polea us ad diem mes¬
sis et uentiłonis. Hoc in cuugłio dc̃m. hpe
a ꝓpħis aute p̾dc̃m. ance .n. p̾dc̃m est sic
liliũ in medio spinaru. ita ꝓxima mea
in medio filiaꝵ. Ante p̾dcm est. iuhĩtaui
cum tab̾naculis cedar. cunshiis qui oderãt
pacem cram pacificus. ante p̾dcm est. Sigͣ
in fronte eos qui gemũt etment ob ñ qͥ¬
tates ppłi mei que fiunt in medio eoꝵ.
Itaq iste gentił q̃m tali alloqͥo firmare¬
nus iam fc̃s ciuis scõꝵ ⁊ domesticꝰ dei. nec
iam alienus ab istł. s uerꝰ isrłita in qͦ
dolus non eẽt. dr̃et dud̾et s ista n̾ba ex corde
simplici dr̃e qui sb̾seq̃nt᷑ contexuit idẽ ip̃e

Expanded text:
m fontem interiorem nullus alienus accedit; cum multis autem sanctitatem sacramenti, quod qui manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit: qui autem manducare contemnit, non habebit in se uitam et ideo non perueniet ad uitam aeternam. eosdemque paucos in conparatione multitudinis malorum paucinter zizania et cum palea usque ad diem messis et uentilationis. hoc in euangelio dictum etis ante praedictum. Ante enim praedictum est, Sicut lilium in medio spinarum, ita proxima mea in medio filiarum . Ante praedictum est, Inhabitavi in tabernaculis Cedar; cum his qui oderant pacem, eram pacificus . Ante praedictum est, Signa in fronte eos qui gemunt et moerent ob iniquitates populi mei, quae fiunt in medio eorum . Itaque iste gentilis, quem tali alloquio firmaremus, jam factus civis sanctorum et domesticus Dei, nec jam alienus ab Israel , sed verus Israelita, in quo dolus non esset , disceret etiam ista verba ex corde simplici dicere, quae subsequenter contexit idem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
illos homines fanstus manicheus uituꝑit.
ꝑaulus autẽ apłus laudat eligat quis¬
omodo xp̃m colitis ꝓph̾as repudi¬
antes quoꝵ ex p̾sagnis accipitur funsse
an ꝓbare quis possit. cũ res ceꝑit exanña
man ħ rep̾hensio qui ex indeismo forte
bñficioꝵ ingrati. porrro aũt nos a nͣ gẽ¬
tiles sumus .i. quos paulus p̾putiũ uocat
sb̾ alia uati lege. ⁊ p̾fatorib alus auos gẽ¬
tilitas uates appeslat. atq ex hiis postea
sumus ad xͥonissimũ conuĩsi non ante
effci iudei. ut m̃ito hebraicoꝵ ꝓph̾arũ
seq̃remur fidem emites ad xamsm̃. S¬
sola extiti fama ⁊ uͥtutũ opimone atꝙ
inpr̃ua religione moranti p̾dicator ad¬
hunc gͦ ꝓtimis dementem putatẽ. qui
gentili michi ⁊ longe alt̾ius religionis
hoi de mag̾ dubiis dubia conarent᷑ ast ͥ¬

Expanded text:
illos homines Faustus Manichaeus uituperat. Paulus autem apostolus laudat; eligat quisQuomodo Christum colitis prophetas repudiantes, quorum ex praesagiis accipitur fuisse an probare quis possit, cum res coeperit examimanet haec reprehensio. qui ex iudaismo forte beneficiorum ingrati. porro autem nos natura gentiles sumus. id est. quod Paulus praeputium uocat, sub alia nati lege et praefatoribus aliis, quos gentilitas uates appellat. atque ex his postea sumus ad christianismum conuersi, non ante effecti Iudaei, ut merito Hebraicorum prophetarum sequeremur fidem euntes ad chrissola exciti fama et uirtutum opinione atque n paterna religione moranti praedicator adhunc ego protinus dementem putarem. qui gentili mihi et longe alterius religionis homini de magis dubiis dubia conaretur astru
Abbreviated transcription (Latin):
insipiens .i. aꝑꝑebit insipiens. Eisq̃p¬
pe quib p̾mo sapiens erat. tunc erit in¬
sipiens cũ aꝑpebit. qr demencia eius nota
manifesto adhuc ꝑuulus et non dũ ua¬
lens liquidam disceru̾e a cot errorib
u̾itatem quo manifesto iudicio cenebo
ecc̃am xp̃i in q̃m iam crede̾ tanto rerũ
antea p̾dc̃aꝵ mainfestacione ꝯpelloy¬

Expanded text:
insipiens, id est, apparebit insipiens. Eis quipinsipiens, id est, apparebit insipiens. Eis quippe quibus primo sapiens erat, tunc erit insipiens, cum apparebit, quia dementia ejus nota manifesto adhuc parvulus, et nondum valens liquidam discernere a tot erroribus veritatem; quo manifesto indicio tenebo Ecclesiam Christi, in quem jam credere tanta rerum antea praedictarum manifestatione compello