comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ptrue torũ sutorũ. rusticorũ. & his sims¬
lia: Neꝙ hoc honestas ipsa reprehendu
qd reprehendit suꝑbia eorũ qui honestis
uocari amant. sed esse non amantꝰ. Non
igitur dedignaretur apłs seu rustica¬
nũ aliqͦd opus agredi siue in opificũ
labore uersari. Qui enĩ ait sine offen¬
sione estote iudeis & grecis & eccłȩ di
quos in hac causa reuereri posser igno¬
ro. Si iudeos dixerint: pecora patriarchȩ
pauert: Si grecos quosetiam paganos
dicimus: etiam philosophos multũ ho
norabiles sibi sutores habebant. Si eo¬
clesiam di homo ille iustus & ad testi¬
monium conuigale semꝑ mansurę
uirginitatis elec tus cui desponsata
erat uirgo maria quȩ peperit xp̃m
aaber fuit. Quie qͥd ergo horũ cũ in no¬
centia &e sine fraude operantur homineᷤᷤ.
bonũ est .h. am p̾cauoe hoc & ipse a¬
rłs ne quisꝗͣ. ex necessitate sustentan¬
ał uitȩ in mala opera delabatur.

Expanded text:
structorum, sutorum, rusticorum et his simistructorum, sutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestas ipsa reprehendit, quod reprehendit superbia eorum, qui honesti uocari amant, sed esse non amant. non igitur dedignaretur apostolus siue rusticanum aliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsata erat uirgo Maria, quae peperit Christum, faber fuit. quidquid horum ergo cum innocentia et sine fraude homines obonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in mala opera delabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Omĩa ostendi uobis. qm̃ sic laboran¬
tes oporte uiuare in firmos. memores
etiam uerborũ dñi ihũ quia ipse dix
Beatius esł magis dare ꝗͣ accipere
Hic fortasse aliquis dicat. Si corporales
operabatur apłs unde uitã istã suste¬
tar& qͦđ erat ipsũ opus: & quando uara¬
bat ei & operari & euangeliũ predicar
Cui respondeo. Puta me nescire. corpon¬
liter tam̃ operatũ e̾ẽ & inde in carne ue
aplĩs dederat ut euanglm ad nuntias
de euangło uiueret ea quȩ supͣ dictaseꝰ
sine ulla dubitatione testantur Neque
eni aut uno loco aut breuit᷑ dictũ estꝰ
ut possit cuiꝰuis astutissimi t᷑giuersationa
in aliã transduci peruertiq sententiã
Cũ gͥ tantȩ auctoritatis tã magnis &
ebat nec effractor aut latro erat nec
auriga aut uenator erat aut histrio
nec turpiluerus. sed in nocenter & ho¬
neste quȩ apta sunt humanis usib ope¬
rabatur. sicut se se habent opera fabroꝵ

Expanded text:
runt. omnia ostendi uobis, quoniam sic laboranrunt. omnia ostendi uobis, quoniam sic laborantes oportet iuuare infirmos, memores etiam uerborum domini Iesu, quia ipse dixit: beatum est magis dare quam accipere. Hic fortasse aliquis dicat: si corporale opus operabatur apostolus, unde uitam istam sustentaret, quod erat ipsum opus et quando ei uacabat et operari et euangelium praedicare? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixtolis dederat, ut euangelium adnuntians de euangelio uiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testantur. neque enim aut uno loco aut breuiter dictum est, ut possit cuiusuis astutissimi tergiuersatione in aliam traduci peruertique sententiam. cum igitur tantae auctoritatis tam magnis et ebat nec effractor aut latro erat nec auriga aut uenator aut histrio nec turpilucrus; sed innocenter et honeste quae apta sunt humanis usibus operabatur, sicut sese habent opera fabrorum,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in pͥma ad eosdẽ corinthios fac tꝰ sum
infirmis infirmus. Hoc ad tessalonicense̾.
fac ł̾ sũ paruuilus in medio ur̃m tãqua̾
si nutrix foueat filios suos Proinde at¬
tende sequentia. ltaq in quit desideran¬
tes uos plac& impertire uobis non solum
euangłm dĩ uerũ etiã animas nrãas. qmͣ
carissimi nobis facti estis. Recordami¬
ni enĩ fr̃s laborẽ nram & erũpnã. nocte
ac die operantes ne quẽ ur̃m grauaremꝰ
Hoc gͦ superius ait. cũ possemꝰ uob̾ oneri
ne falsis suspitionib agitati odissent qua¬
si uenale euangłi tanquã pat̾nis mater¬
nis ꝙ uiscerib tremefartus hoc facit. Sic
etiam in actib apłorũ idem loquitur.
cũ a mileto mittens ephesũ uocassos inde
presbiteros eccłẽ. quib inter multa. ar¬
gentũ in quit ł aurũ ł uestẽ nullius con¬
cupiur. Ipsi scitis qm necessitatib meis &
eorũ qui mecũ fuerunt hȩ manꝰ seruie¬

Expanded text:
hoc in prima ad eosdem Corinthios: factus sum hoc in prima ad eosdem Corinthios: factus sum infirmis infirmus, hoc ad Thessalonicenses: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix foueat filios suos. proinde adtende sequentia. ita, inquit, desiderantes uos placet inpertire uobis non solum euangelium dei, uerum etiam animas nostras; quoniam carissimi nobis facti estis. recordamini enim, fratres, laborem nostrum et aerumnam, nocte et die operantes, ne quem uestrum grauaremus: hoc ergo superius ait: cum possemus oneri uobine falsis suspicionibus agitati odissent quasi uenale euangelium, tam quam paternis maternisque uisceribus tremefactus hoc. fecit. sic etiam in Actibus apostolorum idem loquitur, cum a Mileto mittens Ephesum uocasset inde presbyteros ecclesiae, quibus inter multa, argentum, inquit, uel aurum uel uestem nullius concupiui. ipsi scitis, quoniam necessitatibus meis et eorum qui mecum fuerunt, hae manus seruie
Abbreviated transcription (Latin):
cunda ad chorinthios epła ab aliis ec¬
clesiis direns suppletas necessitates suas.
Uenerat enĩ sicut apparae ad tantã in¬
digentiã ut de longinquis eccłis ei ne¬
cessaria mitterentur. dũ tam̃ ab eis
apud quos erat nichil tale acciper&e. Nũ¬
qͥd peccatũ inquit feci me ipsũ humilian¬
do ut uos exaltaremini. qm̃ gratis euan¬
głm dĩ euangeliz aui uobis : Alias eccłãs
spoliaui accipiens stipendiũ ad urãm mi¬
nistrationẽ & cũ apud uos fuissem & ege¬
me : quia głã hȩc ñ infringet᷑ in me in re¬
gionib: achaiȩ Quares Quia uos non dili¬
go: Dsscit. Qł autem facio & faciã. ut
amputẽ occasionẽ eorũ qui uolunt in ue¬
nire ogcasionẽ. ut & in quo głant᷑ tales in
ueniant᷑ sicut & nos. De har igitur occa¬
sione quã hic clieit se uelle amputare
uoluit intelligi qͦd ibi ait. neq in occasio¬
ne cupiditatis dr̃ testis ẽ. Ex qͦd hic dixit.
me ipsũ humiliando ut uos ex altaremini

Expanded text:
cunda ad Corinthios. ab aliis eccunda ad Corinthios. ab aliis ecclesiis suppletas dicens necessitates suas. uenerat enim, sicut adparet, ad tantam indigentiam, ut de longinquis ecclesiis ei necessaria mitterentur, dum tamen ab eis, apud quos erat, nihil tale acciperet. numquid peccatum, inquit, feci me ipsum humiliando, ut uos exaltaremini, quoniam gratis euangelium dei euangelizaui uobis? alias ecclesias spoliaui accipiens stipendium ad uestram ministrationem; et cum apud uos fuissem et egeme, quia gloria haec non infringetur in me in regionibus Achaiae. quare? quia uos non diligo? deus scit. quod autem facio et facturus sum, ut amputem occasionem eorum qui uolunt occasionem, utueniantur sicut et nos. de hac igitur occasione, quam hic dicit uelle se amputare, uoluit intellegi quod ibi ait: neque in occasione cupiditatis, deus testis est. et quod hic dixit: me ipsum humiliando, ut uos exaltaremini,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicaret᷑. si eos uider&e sũptꝰ accipere quasi
mercimonioꝵ nundmas suspicari. De hac
infirmitate sua dicit alio loco. fae ti su¬
mus paruuli in medio ur̃m tanꝗͣ si nu¬
trix foueat filios suos. Qđ ergo ad cho¬
rinthios dicit se habere potestatẽ apłatꝰ
sui. sicut ceteri apłi. qua potestate se
usum non esse testat᷑. hoo etiã isto loco
ad tessalonirenses ait. Cũ possimus one¬
oit: dignus est operarius mercede sua
Nam hinc eũ dixere illud indicat qđ
supra posuit. neq in occasione auaritiȩ.
ds̃ testis ẽ. Per hoc enĩ qđ uire dnĩ co
debebatur bonis euangelistis ñ propĩ
hoc euangelirantib s querentib regnũ
dĩ ut hȩc omĩa apponerent᷑ eis. in ueni
ebant alii ocrasionẽ de quib idẽ dicit:
Neq enĩ isti dõ seruiunt sed suo uentri
Quib hanc occasionẽ amputare uolebat
apłsut etiã qđ sibi iuste debebat̾ omiterae
Aperte quippe hoc ipse ostendit in se¬

Expanded text:
praediearetur, si eos uideret sumptus accipere, quasi praediearetur, si eos uideret sumptus accipere, quasi mercimoniorum nundinas suspicari. De hac infirmitate sua dicit alio loco: facti sumus paruuli in medio uestrum, tamquam si nutrix foueat filios suos. nam eius cirsui, sicut et ceteri apostoli, qua potestate usum se non esse testatur, hoc etiam isto loco ad Thessalonicenses ait: cum possemus onecit, Dignus est operarius mercede sua. Nam hinc eum dicere, illud indicat quod supra posuit: Neque in occasione cupiditatis, Deus testis est. Per hoc enim quod jure dominico debebatur bonis evangelistis, non propter hoc evangelizantibus, sed quaerentibus regnum Dei, ut haec omnia apponerentur eis, inveniebant alii occasionem, de quibus idem dicit: neque enim isti deo seruiunt, sed suo uentri. quibus hanc occasionem amputare uolebat apostolus, ut etiam quod sibi iuste debebatur omitteret. aperte quippe hoc ipse ostendit in se
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur & dicit. Fae tus sum infirmꝰ infir¬
mis ut infirmos lucrifacerem. Sic enim
loquebat᷑. ut etiam illa om̃a dicer&. Sicut
ergo qđ factus ẽ infirmus infirmis. non e¬
rat mendatiũ. sic cet̾a illa superius Quã
enĩ dicit infirmitatẽ suã erga firmos fuis¬
se. insi cõpatiendi eis intantũ ut ne uide¬
retur uenditor euangłĩ & uerbi dĩ cur¬
sum apud imperitos in malam suspitionẽ de¬
edens impedir& : noll& accipere qusiure do¬
mineo debebat᷑. Quod si uell&e non utiq
mentiretur quia uere debebat᷑. & quia
noluit non utiq mentitus est Neque enim.
dixit non sibi deberi sed deberi ostendit.
E debito se usuni non ee. nec om̃ino uti uel¬
le professus est: eo ipso fac tꝰ infirmus
quo potestate sua uti noluit tam misericor¬
di scilie& inductus affec tu ut cogitar& quẽ¬
ad modũ secũ agi uell& si & ipse ita in fir¬
maret᷑ ut poss& de illis ꝑ quos sibi euangłm

Expanded text:
sequitur et dicit: factus sum infirmis infirsequitur et dicit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. hinc enim loquebatur, ut etiam illa omnia diceret. sicut ergo quod factus est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic et cetera illa superius. quam enim dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in tantum, ut, ne uideretur uenditor euangelii et uerbi dei cursum apud inperitos in malam suspicionem decidens inpediret, nollet accipere, quod iure dominico debebatur? quod si uellet, non utique mentiretur, quia uere debebatur; et quia noluit, non utique mentitus est. neque enim dixit non sibi deberi, sed deberi ostendit et debito se usum non esse nec omnino uti - uelle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestate sua uti noluit, tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi uellet, si et ipse ita infirmaretur ut posset de illis, per quos sibi euangelium
Abbreviated transcription (Latin):
lex illa & alia lex dĩ sicut perditi manichei
solent dicere. Alioquin sicũ illa fecit finxi¬
se putandus est. finxit & paganũ & sacri¬
ficauit idolis quia dicit fac tũ se fuisse his
qui sine lege sunt quasi sine lege. quos uti¬
que non nͥ gentiles quos & paganos dicimus
uilt in telligi. Aliud gͦ est esse sub lege aliudin
uid sine lege Sub lege carnales uidei. in
lege spũales & uidei & xp̃iani unde illi ser¬
uauerunt morẽ illũ patriũ. sed onera in¬
solita credentib gentib non imposuerunt ł
necisti p̃putiati circũcisi sunt : sine lege aut
gentes quȩ nont erediderunt. Quib tam̃
se apls congruisse testatur per misericor¬
dẽ compassionẽ non peruersi pellẽ simula¬
tionẽ. idẽ ut eo modo subuenir& carnali ui¬
deo & pagano quomͦ sibi ipse si hoc esset
subueniri uoluisso : portans utique eorum
infirmitatem in cõpasionis similitudinẽ non
sallens in mendatii fictione sicut continuo

Expanded text:
lex illa et alia lex dei, sicut perditi Manichaei lex illa et alia lex dei, sicut perditi Manichaei solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse putandus est, finxit et paganum et sacrificauit idolis, quia dicit factum se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi gentiles, quos paganos dicimus, uult intellegi. aliud ergo esse sub lege, aliud in lege, aliud sine lege. sub lege carnales iudaei; in lege spiritales et iudaei et christiani, unde illi seruauerunt morem illum patrium, sed onera insolita credentibus gentibus non inposuerunt; et ideo et illi circumcisi sunt; sine lege autem gentes, quae nondum crediderunt, quibus tamen se apostolus congruisse testatur per misericordem conpassionem, non per uersipellem simulationem, id est ut eo modo subueniret carnali iudaeo uel pagano, quo modo sibi ipse, si hoc esset, subueniri uoluisset: portans utique eorum infirmitatem in conpassionis similitudine, non fallens in mendacii fictione, sicut continuo
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ñ simulandi uersutia faciebat. sed com¬
patiendi misericordia idest ñ quasi ut se
finger& uideum sicut ñ nulli putauerunt
quia legitima uetera ierosolimis obserua¬
uit. fecit enĩ hoc scdm̃ liberã & manifesti
sententiam suam in qua dieit: Circũoisus
quis uocatꝰ est non adelucat pͣputium idẽ
non sic uiuat quasi preputiũ adduxerit &
id qͥd̾ nudauerat texerit: sicut alio loco di¬
eit. Cirrũcisio tua preputiũ fac ta estide¬
cundũ hanc gͦ sententiam qua dicit ciroũ¬
eisus quis uocatus est non adlucat preputi¬
um. in p̃putio quis uocatꝰ est ñ oir cumndat. Ee¬
cit illa quȩ non intelligentib & parũ acten¬
dentib finxise putatus est. ludeus enin
erat & circ u̾cisus uorat᷑ noluit adducere s̃put
idi noluit ita uiuere ac si circũcisus non esse: ħ
eñ iã in potestate habebati & sub lege qͥde¬
ed tam̃ in lege dĩ & xp̃i Non enĩ alia erat

Expanded text:
quod non simulandi uersutia faciebat, sed conquod non simulandi uersutia faciebat, sed conpatiendi misericordia, id est non quasi ut se fingeret iudaeum, sicut nonnulli putauerunt, quia legitima uetera Hierosolymis obseruauit. fecit enim hoc secundum liberam et manifestam sententiam suam, in qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat, id est non sic uiuat, quasi praeputium adduxerit et id quod nudauerat texerit, sicut alio loco dicit: circumcisio tua praeputium facta est. secundum hanc ergo sententiam suam, qua dicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur, fecit illa, quae non intellegentibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potestate habebat. et sub lege qen in lege dei et Christi. non enim alia erat
Abbreviated transcription (Latin):
merces tibi apłẽ. quando mercedem
istã terrenã etiam euangelistis
bonis debitã non propt᷑ hoc euangelitantibus
sed tamen consequentẽ & obblatã ex dñi ordi¬
natione sumentibus tu ñ accipis quȩ gͦ tͥ mer¬
ces erit. Uide qͥd tibi respondeat. Ut euan¬
gelizans inquit sine sũptu ponã euanglm
idẽ ut non sit credentib sũptuosum euan¬
glm ne putent ad hoc sibi euangelitari ut
id euangeliste quasi uendere uideant᷑. Et
tam̃ redit etiã atq etiã ut ostendat qđ
sibi uire dnĩco liceat & ipse ñ faciebat Ut
non albutar inquit potestate mea in euan¬
gło lam uͦ quia infirmitati hominũ eõpa¬
tiens id faciebat: audiamꝰ sequentia. Cũ li¬
ber sim inquit ex omĩbus omĩum me seruũ
his qui sub lege sunt quasi sub lege cũ non
sim ipse sublege ut eos qui sub lege erant
lucrifacerẽ. his qui sine lege sunt quasi
sine lege cũ sine lege dĩ non sim sedsim in
lege xp̃o ut lucrifacerẽ eos qui sine lege st̃.

Expanded text:
merces erit, Apostole, quando mercedem istam terrenam etiam evangelistis bonis debitam, non propter hoc evangelizantibus, sed tamen consequentem et oblatam ex Domini ordinatione sumentibus, tu non accipis? quae ergo tibi merces erit? Vide quid respondeat: Ut evangelizans, inquit, sine sumptu ponam Evangelium; id est, ut non sit credentibus sumptuosum Evangelium, ne putent ad hoc sibi evangelizari, ut id euangelistae quasi uendere uideantur. et tamen redit etiam atque etiam, ut ostendat, quid sibi iure dominico liceat et ipse non faciat. ut non abutar, inquit, potestate mea in euangelio. Iam uero quia infirmitati hominum conpatiens id faciebat, audiamus sequentia. cum enim liber sim, inquit, ex omnibus omnium me seruum his qui sub lege sunt quasi sub lege, cum non sim ipse sub lege, ut eos qui sub lege erant lucrifacerem; his qui sine lege sunt quasi sine lege, cum sine lege dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
operũ corporaliũ. sustinere ñ posse Tales
fortasse multi erant in hierusolima Na
& scriptũ est qđ pͣdia sua uendidert. &
pͣtia sua ante pedes apłoꝵ posuerunt. ut
distribueret᷑ uniquiq sic̃ opus erat. quia
ꝓpe inuenti st̃ & utiles fuert᷑ gentib que

Expanded text:
operum corporalium sustinere non posse. tales operum corporalium sustinere non posse. tales fortasse multi erant in Hierosolyma. nam et scriptum est, quod praedia sua uendiderint et pretia eorum ante pedes apostolorum posuerint, ut distribueretur unicuique, sicut opus erat. quia prope inue
Abbreviated transcription (Latin):
iuste dicerẽ credendũ esse apło. Ipse
culpans co aplos suos distinguens mi¬
nisterium suum quia ita int̾se dis¬
tribuerant ꝓculdubio cõmonente
scõ sp̃ũ euangelizandi prouintias.
ut paulus & barnabas ad gentesirent.
illi autẽ incircũsionẽ. Hoc tameN
eũ p̾cepisse eis qui ñ habebant huiꝰ
modi potestatẽ. ea quȩ iã multa
dic ta sunt manifestant. Li ti
autẽ fr̃s nr̃i temere sibi arrogant
quantũ estimo. qł eiusmodi habe¬
ant potestatẽ. Si enĩ euangelistȩ
sunt fateor habent. Si ministri
altaris: clispensatores sacramentoꝵ
bene sibi ista̾ non arrogant s pla¬
ne uendicant potestatẽ. Si salti᷑
habebant aliꝗͥd in isto scłõ quo fa¬
cile sine opifitio susteniarent istã
intã qͦd conũsi ad ch̃n indigentib
dispertiti sunt & credenda est
eorũ infirmitas & ferenda.
Solent eñi tales ñ melius sic̃ multi putant.
sed qod est uerũ languidius educati: labore

Expanded text:
iuste dicerem credendum esse apostolo. ipse iuste dicerem credendum esse apostolo. ipse culpans coapostolos suos, sed distinguens ministerium suum, quia ita inter se distribuerant procul dubio admonente spiritu sancto euangelizandi prouincias, ut Paulus et Barnabas ad gentes irent, illi autem in circumcisionem. hoc tamen eum praecepisse his, qui non habebant eius modi potestatem, ea quae iam multa dicta sunt manifestant. Isti autem fratres nostri temere sibi adrogant, quantum existimo, quod eius modi habeant potestatem. si enim euangelistae sunt, fateor, habent; si ministri altaris, dispensatores sacramentorum, bene sibi istam non adrogant, sed plane uindicant potestatem. Si saltem habebant aliquid in hoc saeculo, quo facile sine opificio sustentarent istam uitam, quod conuersi ad deum indigentibus dispertiti sunt, et credenda est eorum infirmitas et ferenda. solent enim tales non melius, sicut multi putant, sed, quod est uerum, languidius educati laborem
Abbreviated transcription (Latin):
nichil corporalit᷑ operando imitemͣ
uolatilia celi qm̃ qui tale aliquid
fuerit operatus cont᷑ ȩuangłm facit.
quisqͥs animo infirmus hȩc audit &¬
credit: non qͥa sic uacat.s quia sic
Erat lugendus es ł Hic exorit᷑ aliqͣua
questio. Fortasse enĩ dicat. Qtͥ gͦ:
non operabant᷑ percabant: aut asfe¬
rebant impedimentũ euangło quia
beatus paulus dixit idõmnon usuꝰ
hac potestate ne qd impedimes¬
tũ dara euangłõ xp̃i : Si enĩ pec¬
cauerunt quia nec operati sunt
non gͦ non acceperant potes tatẽ non
operandi sed de euangło inuendi. Si
autẽ acceperant hanc potes tatem
ordinante dño dõ: ut qui euangło
adñtiarent ex euangło uiuerent: &
dicente dignus ẽ operarius cibo suo
uoluit. non utiꝙ̃ peccauerunt. Si ri
peccauert᷑ : nullũ impedimentũ de¬
dest Neq enĩ oport& ullũ portare¬
inquiunt liberũ est uti & ñ uti
hac potestate. Hanc questioneq
breuit᷑ soluerem. si dicerẽ quia &

Expanded text:
nihil. corporaliter operando imitemur nihil. corporaliter operando imitemur uolatilia caeli, quoniam qui aliquid tale fuerit operatus contra euangelium facit, quisquis animo infirmus haec audit et credit. non quia sic uacat, sed quia sic errat, lugendus est. Hic exoritur altera quaestio. fortasse enim dicat: quid ergnon operabantur, peccabant? aut adferebant inpedimentum euangelio, quia dixit beatus Paulus ideo se non usum hac potestate, ne quod inpedimentum daret euangelio Christi? si enim peccauerunt, quia non operati sunt, non ergo acceperant potestatem non operandi, sed de euangelio uiuendi. si autem acceperant hanc potestatem ordinante domino, ut qui euangelium adnuntiarent, ex euangelio uiuerent, et dicente: dignus est operarius cibo suo noluit — non utique peccauerunt. si non peccauerunt, nullum inpedimentum dederunt. neque enim inquiunt, liberum est et uti et non uti hac potestate. Hanc quaestionem breuiter soluerem, si dicerem, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
de ȩuangło uiuere. ego autẽ nullius
horũ usus sum. & huius modi. aut alit
exponant : aut si p̾clarissima luce ueri¬
tatis urgentur. intelligant & obediant
aut si obedire ł nolunt uel non possunt
saltem illos qui uolunt meliores: qui
autem & possunt faliciores ẽt̃ fateant᷑.
Aliud est enĩ corporis infirmitatem uł
uerã allegare uel falsã p̃tendere.: aliud
sic decipi & sic decipere. ut in suꝑ icleo
uideatur in seruis dĩ maior ẽẽ uistitt
quia potuit intͦ imperitos regnare pi¬
gritia. Qui enĩ ueram corporis infir¬
est. Qui autem salsam p̃tendit & con¬
uinci non potesł. dõ dimittendusẽ.
Neuter tam̃ eorum pernitiosaq
regu̾lam fugit. quia bonus seruusdđi
& manifesto infirmo frĩ suo seruitꝰ &
fallenti eũ credit. quia malum eum
non putat ñ imnitatur ut malusñ
sit: & nonsi ei credit fallacẽ putat.
ac nichilomoͥnus non imitatur. Ab illo
uͦ qui dicit: hȩc ẽ uera uistitia ut

Expanded text:
de euangelio uiuere; ego autem nullius de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum et cetera huius modi aut exponant aliter aut, si praeclarissima luce ueritatis urgentur, intellegant et oboediant: aut, si oboedire uel nolunt uel non possunt, saltem illos, qui uolunt, meliores, qui autem et possunt, feliciores esse fateantur. aliud est enim corporis infirmitatem uel ueram allegare uel falsam praetendere, aliud autem sic decipi et sic decipere, ut insuper ideo uideatur in seruis dei maior esse iustitia, quia potuit inter inperitos regnare pigritia. qui enim ueram corporis ostenest; qui autem falsam praetendit et conuinci non potest, deo dimittendus est. neuter tamen eorum perniciosam regulam figit, quia bonus seruus dei et manifesto infirmo fratri suo seruit et fallenti cum credit, quia malum eum non putat, non imitatur ut malus sit, et non si ei credit, fallacem putat. ac nihilominus non imitatur. ab illo uero, qui dicit: haec est uera iustitia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ordine gerantur. nei animũ huma¬
num turbulentis implicationib
in uoluta perturbent. Ibi etiam di¬
citur qͥd operabat᷑ apł̃s. Post hȩc in¬
quit egressus ab athenis uemit cho¬
rinthũ᷑. Et cum in ueniss& quendã ui¬
deũ nomine aquilã ponticũ genere
recens uenientem ab italia & p̾scil¬
lã uxorem ipsius. propterea qđ uis¬
siset claudius discedere om̃s uideos
a roma: accessit ad illos & propt᷑ artiᷤ
similitudine̾ mansit apud illos opus
faciens . Erant enĩ tabernaculoru̾ ar¬
tifices. Hoc si conati fuerint allegori¬
ce int̾pretari. ostendt᷑ quomͦ ꝓficiunt
in ȩclesiasticis litteris quib se uara¬
re głantur. Et certe illa quȩ supͣ
dicta sunt nũqͥd solus ego & barnabaᷤᷤ
non habemus potestatẽ non operan¬
di. & non sumꝰ usi hac potestate .&. cum
puli. & noc ⁊e & die operantes ne
quẽ ur̃o grauaremus. &. dñs ordi¬
nauit eosqui ȩuangłm ad nuntiant

Expanded text:
ordine gerantur, ne animum humaordine gerantur, ne animum humanum turbulentis inplicationibus inuoluta perturbent. Ibi etiam dicitur quid operabatur apostolus. posthaec, inquit, egressus ab Athenis uenit Corinthum. et cum inuenisset quendam iudaeum nomine Aquilam, Ponticum genere, recens aduenientem ab Italia, et Priscillam uxorem ipsius, propterea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, accessit ad illos et propter artis similitudinem mansit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artifices. hoc si conati fuerint allegorice interpretari, ostendunt, quomodo proficiant in ecclesiasticis litteris, quibus se uacare gloriantur. et certe illa, quae supra dicta sunt: numquid solus ego et Barnabas non habemus potestatem non operandi? et: non sumuapostoli, et: nocte et die operantes, ne quem uestrum grauaremus. et: dominus ordinauit eos qui euangelium adnuntiant
Abbreviated transcription (Latin):
omẽm diem. ubi mos erat sabbato ser¬
morinari : sed inforo inquit ꝑ omẽo
diem. propt̾ studia utiq atheniensiũ
Sic enĩ sequit᷑. Quidã uͦ epicureorũ
& stoiooꝵ philosophorũ conferebant
cũ illo. Et paulõ post dicit: Athenien¬
ses autẽ & aduene hospites ad nichil
aliud uacabant. quã dicere aliqͥd no¬
ui aut audire. Putemus apłm illis
est non fuisse operatũ. Propt̾ hoc eni&
ex macedonia supplebatur eius indi¬
gentia sicut dicit in sedã eplã ad corm̃th.
quanꝙͣ & alis horis & noctib poterat.
quia ita ualebat & ammo & corpore
S cũ athenis exiss&. uideamꝰ qd licit
tis profeetionis usq ad mediũ noctis
sermo perductus ẽ una sabbati erat.:
qui dies dñicus dicit᷑. Unde intelligi¬
mus eũ non fuisse cũ uideis sed cum
xp̃iams quando etiã dicit ipse narra¬
tor ad frangendũ panẽ fuisse collec¬
tosi& ipsa est obtima gubernatio.
ut omia suis tẽporib distributa ex

Expanded text:
omnem diem, ubi mos erat sabbato seromnem diem, ubi mos erat sabbato sermocinari: sed in foro, inquit, per omnem diem; propter studia utique Atheniensium. sic enim sequitur: quidam uero epicureorum et stoicorum philosophorum conferebant cum illo. et paulo post dicit: Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere aliquid noui aut audire. putemus apostolum illis nis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur eius indigentia, sicut dicit in secunda ad Corinthios. quamquam et aliis horis et noctibus poterat, quia ita ualebat et animo et corpore. sed cum Athenis exisset, uideamus quid dicit tis profectionis usque ad medium noctis sermo protractus est, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intellegimus eum non fuisse cum iudaeis, sed cum christianis, quando etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem se fuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis temporibus distributa ex
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. sed quia etiã sufficit ut
audientib plurib unus loquatur : de¬
inde ipsi apło quomodo uacarae oꝑari
manib suis nͥ ad erogandũ uerbũ dĩ
certa tẽ pora constituer&: Heq enim
artis opifex fuerit & quib tẽporib ua¬
car& dispensando euangło: scã serip¬
tura ñ tacuit. Nam cũ eum dies ꝓ¬
fect ionis urger& in troade con¬
stitutũ: etiam in una sabbati con¬
gregatis frĩb ad frangendũ panẽ
tanta fuit intentdo & tã necessaria
disputatio. ut sermo produceret᷑
cidiss& eis qͦd eo die non ess& ieui¬
nium. Quando autẽ in aliquo loco
immoraturus cotidie disputabat.
quis dubitauerit eũ horas habuisse
ad hoc offitiũ deputatas: Namq
apud athenas cũ quia studiosiᷤsimos
rerũ inquisitores inuenerat : ita de
illo scriptũ est. Disputabat gͥ cũ ui
deis in synagoga & gentib in uiculis.
& foro per omẽm diem ad eos qui ad¬
acderant. Non enĩ in synagoga per

Expanded text:
rentur, sed etiam quia sufficit, ut rentur, sed etiam quia sufficit, ut audientibus pluribus unus loquatur. deinde ipsi apostolo quomodo uacaret operari manibus suis, nisi ad erogandum uerbum dei certa tempora constitueret? neque enim artis opifex fuerit, et quibus temporibus vacaret dispensando Evangelio, sancta Scriptura non tacuit. Nam cum eum dies profectionis urgeret in Troade constitutum, etiam in una sabbati congregatis fratribus ad frangendum panem, tanta fuit intentio et tam necessaria disputatio, ut sermo produceretur cidisset eis quod eo die non esset jejunium: quando autem in aliquo loco immoratus quotidie disputabat, quis dubitaverit horas eum habuisse ad hoc officium deputatas? Namque apud Athenas cum esset, quia studiosissimos rerum inquisitores invenerat, ita de illo scriptum est: Disputabat igitur cum Judaeis in synagoga, et Gentibus incolis in foro per omnem diem ad eos qui aderant. Non enim in synagoga per
Abbreviated transcription (Latin):
& illa bona opera fideliũ subsidio sti¬
pendiorũ necessariorũ de e̾ẽ non debent:
ut horȩ quib ad erudiendũ ammuo
ita uacatur ut illa corporalia geri nͦ
possint. non oppͥmantur egestate. &
autem se clicunt uacare lectioni non¬
ne illic inueniunt qued p̃cipit apłs:
le optẽperare. dũ uult ei uacare. & ut
qͦo bonũ est diutius legat᷑. idõ nolle sa¬
cere qͦd legiturs Quis enĩ nesciat quan¬
to oituis operat᷑. qͥ facit qd legit: Si
autẽ alicui sermo erogandisẽ & ita.
occupat ut manib operari ñ uace&: nĩ¬
quid hoc om̃s in monasterio possunt
uenientib ad se ex alio genere uitȩ
fratrib. uel diuinas lectiones expo¬
nere. uel de Aliquib questionb salu¬
briter disputare: Quando gͦ ñ om̃s
possunt. cur sub hoc obtentu om̃s ua¬
care uolunt quanquã & si om̃s possent.
uicissitudine facere deberent. ñ solũ
ne ceteri a necessariis operib occupa¬

Expanded text:
et illa bona opera fidelium subsidio supet illa bona opera fidelium subsidio supplendorum necessariorum deesse non debent, ut horae. quibus ad erudiendum animum ita uacatur, ut illa opera corporalia geri non possint, non opprimant egestate. qui autem se dicunt uacare lectioni, nonne illic inueniunt quod praecepit aposle obtemperare, dum uult ei uacare et, ut quod bonum est diutius legatur, ideo facere nolle quod legitur? quis enim nesciat tanto citautem alicui sermo erogandus est et ita occupat, ut manibus operari non uacet, numquid hoc omnes in monasterio possunt uenientibus ad se ex alio genere uitae fratribus uel diuinas lectiones exponere uel de aliquibus quaestionibus salubriter disputare? quando ergo non omnes possunt, cur sub hoc obtentu omnes uacare uolunt? quamquam etsi omnes possent, uicissitudine facere deberent non solum ne ceteri a necessariis operibus occupa
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo diͦ. Sc̃a plane uita & xp̃i suauita¬
te laudabilis. Sed si ab his auocandi nͦ
sumus. nec manducandũ est : neo ipse
escȩ cotidie preparande ut possint ap¬
poni & assumi. Si aut ẽ ad ista uacare
seruos dĩ certis interuallis teporuo
ipsius infirmitatis necessitas cogit: cur nͥ.
& preceptis apostolicis obseruandis aliqͣs
partes temporum deputamus: Citius
enim exauditur obedientis una oratio.
quam decem milia contẽptoris. Cantica.
eni diuina cantare etiam manib operan¬
tes facile possunt. & ipsũ laborem tam¬
quã diuino celeumate consolari. An
gnoramus opifices in quib uanitatib
& plerũq etiam turpitudinbus tea¬
ericarũ fabularũ donent corda & lin¬
quas suas. cũ manus ab opere ñ rece¬
dant: Qlgͦ impedit seruũ dĩ manib
operantẽ in lege dñi meditari. & psal¬
lere nomi dñĩ altissimi: ita sane. ut
ad ea discenda quȩ inemoriter recolat
habeat seposita tẽpora: Ad hoc enio

Expanded text:
uerbo dei. sancta plane uita et Christi suauitauerbo dei. sancta plane uita et Christi suauitate laudabilis; sed si ab his auocandi non sumus, nec manducandum est nec ipsae escae cotidie praeparandae, ut possint adponi et adsumi. si autem ad ista uacare seruos dei certis interuallis temporum ipsius infirmitatis necessitas cogit, cur non et praeceptis apostolicis obseruandis aliquas partes temporum deputamus? citius enim exauditur una oboedientis oratio quam decem milia contemptoris. cantica uero diuina cantare etiam manibus operantes facile possunt et ipsum laborem tamquam diuino celeumate consolari. an ignoramus omnes opifices in quibus uanitatibus et plerumque etiam turpitudinibus theatricarum fabularum donent corda et linguas suas, cum manus ab opere non recedant? quid ergo inpedit seruum dei manibus operantem in lege domini meditari et psallere nomini domini altissimi? ita sane ut ad ea discenda, quae memoriter recolat, habeat seposita tempora. ad hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
nalibus in illos in de aut̃ de spũalibus im
istos: ut exclamar& & tamquã scõrum gai¬
diorum saginã erue tar& dicens. Graᵈs¬
ago dõ super innumerabili dono eiꝰ Sic̾t
di substantia. ut nichil de ess& necessi¬
tatibus seruorũ di qui celsiorẽ sc̃itatis
graduꝰ in eccłã tenere uoluerunt. ut
spei scłaris uincula cunc ta precideren
& animum liberũ diuinȩ militiȩ dedi¬
carent: sic debent & ipsi p̾ceptis eius obe¬
dire ut cõpaua̾tur infirmis& amore
pͥuatȩ rei non illigati manib suis in cõ¬
mune laborare . pꝰpositis suis sine mur¬
mure optemperare: ut hoc supleat᷑
ex oblationib laborantiũ fideliũ. qͦ đ
laborantibus & aliquid unde uic tũ exigam
operantibis. propter infirmitates tamen
corporales aliquorũ. & propter ecclesiasti¬
cas occupationes uł eruditionẽ doc trine
salutaris de ẽẽ putauerint. Quid eniꝰ
agant qui operari corporaliter nolunt
cui rei uacent: scire desidero. Orationi¬
bus inquiunt & psalmis. & lec tioni&

Expanded text:
nalibus in illos, inde autem de spiritalibus in istos, ut exclamaret et tamquam sanctorum gaudiorum sagina eructaret dicens: gratias deo super inenarrabili dono eius! Sicut di substantiam, ut nihil deesset necessitatibus seruorum dei, qui celsiorem sanctitatis gradum in ecclesia tenere uoluerunt, ut spei saecularis uincula cuncta praeciderent et animum liberum diuinae militiae dedicarent: sic debent et ipsi praeceptis eius oboedire, ut compatiantur infirmis, et amore priuatae rei non inligati manibus suis in commune laborare, praepositis suis sine murmure obtemperare, ut hoc suppleatur ex oblationibus bonorum fidelium. quod laborantibus et aliquid unde uictum transigant operantibus, propter infirmitates tamen corporales aliquorum et propter ecclesiasticas occupationes uel eruditionem doctrinae salutaris deesse putauerint. Quid enim agant, qui operari corporaliter nolunt, cui rei uacent scire desidero. orationibus, inquiunt, et psalmis et lectioni et
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd de illis male sentire coguntͥ ma¬
minũ adulari existunt uit̃ frs insirmi¬
ores ⁊ firmiores amarissimȩ & peri¬
culosisimȩ contentiones qđ illi forte
siseirent hoc quoque sine dubitatio¬
ne corrigerent. quorũ cetera mira¬
mur ⁊ amamꝰ Allos gͦ ñ corrugimꝰ
sed rogamꝰ & obsecramꝰ ꝑ diuinitatẽ
& humanitatẽ xp̃i & per cariatẽ
sp̃s. ne ultra iã ĩponant hoc offendi¬
culũ infirmis pro quib xp̃s mortuuᷤ
ẽ & dolorẽ crueiatũ ꝙ cordis ñ exag¬
gerent: cũ cogitamꝰ quanto procliui¬
us hoc malũ ad decipiendos homineᷤᷤ
imitari possunt mali. eũ in eis hoc
uident quos propt̾ alia tanta bona
debius offitiis xpĩanȩ dilectionis
honoramus. Edsi post hanc ad mo¬
nitionẽ uł porus obsecrationem
nr̃am in eos ibi perseuerandũ puta¬
uerint: nichil aliud faciemꝰ quã
dolemꝰ ⁊ gemimꝰ. hoc nouerint suffi¬
cit. Si serui dĩ sunt: miserent᷑. Sin̾

Expanded text:
 de illis mali aliquid sentire coguntur ma de illis mali aliquid sentire coguntur mamines adulare, exsistunt inter fratres infirmiores et firmiores amarissimae et periculosissimae contentiones: quod illi forte si scirent, hoc quoque sine dubitatione corrigerent, quorum cetera miramur et amamus — illos ergo non corripimus, sed rogamus et obsecramus per diuinitatem et humanitatei, ne ultra iam ponant hoc offendiculum infirmis, pro quibus Christus mortuus est, et dolorem cruciatumque nostri cordis exaggerent, cum cogitamus quanto procliuius hoc malum ad decipiendos homines imitari possint mali, cum in eis hoc uident, quos propter alia tanta bona debitis officiis christianae dilectionis honoramus. quodsi post hanc admonitionem uel potius obsecrationem nostram in eo sibi perseuerandum esse putauerint, nihil aliud faciemus quam dolemus et gemimus. hoc nouerint, sufficit: si serui dei sunt, miserentur; si non
Abbreviated transcription (Latin):
mentis. ubi ẽ imago dĩ. Quis hoc dix¬
erit: Sed corporis sui sexu ñ eã signi¬
ficant. propterea uelari iubent᷑. Ilã
quippe significant partẽ eo ipso quo
mꝑͣliores sunt. quȩ concupiscentialis
dici potest: oui mens dominatur etiã
ipsa subclita dõ suo. quando rect issi¬
me ⁊ ordinatissime uiuitur. Qel gͦ
duob hominibus uiro ⁊ muliere sedm sex¬
um corporis figuratur. De quo saeramen¬
to loquens apł̃s: dicit uirũ ñ debere uelari.
mouetur. quanto diligentius ab inferio¬
rib concupiscentia cohibetur donec to¬
tus homo cũ ipso etiã mortali nẽ ⁊ fra¬
gili corpore in resurrectione nouissi¬
ma incorruptione atq in mortalitate
in duat᷑. ⁊ absorbeat᷑ mors in uictoria
Qua propt̃ qui recta facere nolunt: sal¬
tẽ desinant docere peruersa. Sed alii
st̃ qͦs isto sermone corripimus. Illos au¬
tẽ qui hoc uno uitio capillorũ contra
p̃oeptũ aplicũ dimissoꝵ offendunt ⁊ ꝑ¬
turbant ecclãm quia cũ alii nolentes¬

Expanded text:
mentis, ubi est imago dei? quis hoc dixerit? sed corporis sui sexu non eam significant; propterea uelari iubentur. illam quippe significant partem eo ipso, quo mulieres sunt, quae concupiscentialis dici potest, cui mens dominatur, etiam ipsa subdita deo suo, quando rectissime et ordinatissime uiuitur. quod ergo duobus hominibus, uiro et muliere, secundum sexum corporis figuratur. de quo sacramento loquens apostolus dicit uirum non debere uelari, romouetur, quanto diligentius ab inferioribus concupiscentia cohibetur, donec totus homo cum ipso etiam mortali nunc et fragili corpore in resurrectione nouissima incorruptione atque inmortalitate induatur et absorbeatur mors in uictoriam. Quapropter qui recta facere nolunt, desinant saltem docere peruersa. sed alii sunt, quos isto sermone corripimus: illos autem qui hoc uno uitio capillorum contra praeceptum apostolicum dimissorum offendunt et perturbant ecclesiam — quia cum alii nolentes
Abbreviated transcription (Latin):
obscuritatib retardati cõmaticam
inter pretationẽ excedimꝰ. ut ꝓpe
de alio inter pretationis genere ad
aliud transisse uideam᷑. Thesaurꝰ
ste in quo sunt om̃s thesauri sapi¬
entiȩ & scientiȩ absconditi. aut
qs uerbũ est qui in carne xp̃i ui.¬
detur absconditus. aut sc̃ę scrip¬
turȩ in quibus reposita est no¬
titia saluatoris. Quẽ qͣuiᷤᷤ m eis in¬
uenerit. deb& om̃ia istius sȩculi
emolumenta contẽpnere. ut
illũ possit habere quẽ repperit:
Quod autẽ sequit᷑ quẽ cũ inuene xͣ¬
rit homo abscondit. iccirco dicit᷑
non qđ hoc de inuidia faciat. sed
quod timore seruantis & nolentis
ꝑdere abscondit in corde suo quem
pristinis prȩtulit facultatibus.
terũ simile est regnũ celoꝵ homini
negotiatori. querenti bonas mar¬
garitas. Inuenta autẽ una pretio¬
sa margarita. abiit & uendidit
omĩa quȩ habuit & emit eã.
Aliis uerbis idipsũ qđ supra dicit᷑.
bonȩ margaritȩ quas querit insti¬

Expanded text:
obscuritatibus retardati commaticam interpretationem excedimus, ut prope de alio interpretationis genere, ad aliud transisse videamur. Thesaurus iste, in quo sunt omnes thesauri sapientiae, et scientiae absconditi, aut Deus verbum est, qui in carne Christi videtur absconditus, aut sanctae Scripturae, in quibus reposita est notitia Salvatoris, quem cum quis in eis invenerit, debet omnia istius saeculi emolumenta contemnere, ui illum possit habere, quem reperit. Quod autem sequitur, quem cum invenerit homo, abscondit, idcirco dicitur, non quod hoc de invidia faciat, sed quod timore servantis et nolentis perdere, abscondat in corde suo, quem pristinis praetulit facultatibus. Iterum simile est regnum coelorum homini negotiatori, quaerenti bonas margaritas. Inventa autem una pretiosa margarita, abiit et vendit omnia quae habuit, et emit eam. Aliis verbis idipsum, quod supra dicitur, bonae margaritae, quas quaerit insti
Abbreviated transcription (Latin):
garitũ scientia saluatoris. &
sacramentũ passionis illuis &
resurrectionis archanũ. Quod cum
inuenerit homo negotiator similis
pauli apł̃i. omĩa legis & ꝓphetarũ
misteria & obseruationes pristinas
in quib inculpate uixerat quasi pur¬
gamenta contẽpnit & quisquilias
ut xp̃m lucri faciat. non qđ inuen
tio noue margarite condẽpnatio
in cõparatione eius om̃is alia gẽma¬

Expanded text:
garita scientia Salvatoris, et sacramentum passionis illius, et resurrectionis arcanum; quem cum invenerit homo negotiator similis Pauli apostoli, omnia legis prophetarumque mysteria, et observationes pristinas, in quibus inculpate vixerat, quasi purgamenta contemnit, et quasi quisquilias, ut Christum lucrifaciat . Non quo inventio unius novae margaritae condemnatio uo comparatione ejus om
Abbreviated transcription (Latin):
quia dix̃ ds̃ in uoca me in die tͥbulati¬
onis & eximã te & honorificabis me
propterea non debuit fugere apłs & in
euader&. sed ex pectar& potus ut com¬
prehenderet᷑. et cũ sicut tres pueros
de mediis ignib liberar&: Aut propt᷑
hoc nec dñs dicere debuit siuos ꝑsecu¬
ti fuerint in una ciuitate. fugite in
& in uocato dõ per eiꝰ mirabilia sic eruerent᷑
ut danihel a leonibꝰ ut petrus a uinculis.
responderent ñ se oportuisse tẽptare dm̃.
sed & tcͣ eũ talia se si uell& esse facturũ
cũ ipsi qͥd facerent ñ haberent. cũ uͦ eis

Expanded text:
quia dixit deus: inuoca me in die tribulatiquia dixit deus: inuoca me in die tribulationis, et eximam te, et glorificabis me, propterea non debuit fugere apostolus euaderet, sed expectare potius, ut conprehenderetur et eum sicut tres pueros de mediis ignibus liberaret. aut propter hoc nec dominus dicere debuit: si uos persecuti fuerint in una ciuitate, fugite in et inuocato deo per eius mirabilia sic eruerentur ut Danihel a leonibus, ut Petrus ex uinculis, responderent non se oportuisse temptare deum, sed tunc eum talia si uellet esse facturum, cum ipsi quid facerent non haberent; c
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria impendum indigentib ⁊
prophetũ & iustis & discipulis dnĩ
ipsorũ oculis depͣuaret᷑ in quos ista fi¬
erent. ut p̾ro pt̃ ista accipienda uel¬
lent xp̃o militare: nemo inquit po¬
rest duob dñis seruire. Et paulõ post.
quit᷑ de uolatilib cȩli & de liliis agri.
ad hoc dic̃ nequisquã put& dm̃ seruoꝵ
suorũ necessaria ñ curare. cũ eiꝰ sapi¬
entissima prouidentia usq ad ista cre¬
anda & gub̃nanda perueniat. Heque
enĩ ñ ipse pascit & uestit eos etiã qui
manib operant᷑: Sed ne xp̾ianã mili¬
tiã ad hoc detorqueant ut ista conqui¬
rant: hoc seruos suos dñs p̾mon& ut
in eo ministerio qͦd sarramento eiꝰ debe
tur. non ista sed regnũ eius & iustitiã
cogitemus. & hȩc om̃ia apponent᷑ nobis
siue per manꝰ operantibus siue in firmi¬
tate corporis impeditis. siue ipsuiᷤᷤ mili¬
tiȩ tali ocupatione distrͣtis ut
nichil aliud agere ualeamꝰ. Neq enĩ

Expanded text:
ceceprophetis et justis et discipulis Domini, ipsorum oculus depravaretur in quos ista fierent ut propter ista accipienda vellent Christo militare: Nemo, inquit, potest duobus dominis servire. Et paulo post: quitur de volatilibus coeli et de liliis agri, ad hoc dicit, ne quisquam Deum putet servorum suorum necessaria non curare; cum ejus sapientissima providentia usque ad ista creanda et gubernanda perveniat. Neque enim non ipse pascit et vestit etiam eos qui manibus operantur. Sed ne christianam militiam ad hoc detorqueant ut ista conquirant, hoc servos suos Dominus praemonet, ut in eo ministerio quod Sacramento ejus dtur, non ista, sed regnum eius et iustitiam cogitemus: et haec omnia adponentur nobis siue per manus operantibus siue infirmitate corporis inpeditis siue ipsius militiae tali occupatione destrictis, ut nihil aliud agere ualeamus. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
Lucerna corporis tui ẽ oculus tuus.
Ili scilic& qui elemosinas faciunt ñ
ea faciunt utentione ut uł hominib
uelint placere. uł in terra sibi querant
rependi qͦd̃ faciunt. Unde & apłs cum
timotheo diuites monendos p̾ciper&. sa¬
cile inquit tribuant. cõmunicent. thes¬
aurizent sibi fundamentũ bonuꝰ in fu¬
turũ ut app̃hendant uerã uitã. Cũ gͦ
in futurã uitã direxeru oculũ dñsele
mosinas facientiũ & in celestẽ mercedẽ
sa facta sunt lueida. cũ simplex oculus
fuerit. In illã quippe ultimã retͥbuti¬
tionẽ ualoe qͦd alibi ait. qui uos acci¬
pit me aite accipit. & qui me excipit
excipit eũ qui me misit. Qui excipit
prophetã in nomine prophetȩ. mer¬
cedem prophetȩ accipiet. Et qui ex¬
cipit iustũ in nomine iusti: merce¬
dẽ iusti accipiet. Et qui potũ dede¬
rit uni ex miminis istis calice̾ aquȩ
frigidȩ tantũ in nomine discipulꝰ
amen dico uobis ñ peribit merceᷤᷤ eius.
No forte correcto oculo eorũ qͥ ne¬

Expanded text:
poris tui est oculus tuus, ut illi scilicet, qui elemosynas faciunt, non ea faciant intentione, ut uel hominibus uelint placere uel in terra sibi quaerant rependi quod faciunt. unde et apostolus cum Timotheo diuites monendos praeciperet. facile, inquit, tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. cum ergo ifacientium et in caelestem mercedem, facta esse lucida, cum simplex oculos fuerit — in illam quippe nouissimam retributionem ualet, quod et alibi ait: qui uos excipit, me excipit; et qui me excipit, excipit eum qui me misit. qui excipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae . accipiet; et qui excipit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet. et qui potum dederit uni ex istis minimis calicem aquae frigidae tantum in nomine discipuli, amen dico uobis, non peribit merces eius — ne forte correpto oculo eorum qui ne
Abbreviated transcription (Latin):
ne agitur: Cuiꝰ potestats participes erant
etiã aliqui qͥ ñ eis pͥmo euangłm adñtia¬
uerunt. sed ad eoꝵ eccłam id ipsũ p̃dican¬
tes postea uenerunt. Iđo cũ dixiset si nos
uobis spũalia seminauimꝰ magnũ est si car¬
naliaᷤ metamꝰ: subiecit: Si alii potestatis
ur̃e participantur. nũ magis nosꝰ Et cũ
demonstraset qđ ei potestas esset: sed ñ usi sumꝰ
inquit hac potestate s om̃a toleramꝰ ne qđ
iipedimentũ demꝰ euangło xp̃i Picant
ͦ isti quomͦ de oꝑe spũali carnalẽ uictum
habebat apłs. cũ aperte ipse dicat ñ se usũ
hac potestate At si de opere spũali carnalẽ
uictũ ñ habebat: restat ut de opere corporali
habuerit. & in de dicatꝰ neq panẽ gratis ab
aliquo manducauimꝰ. sed in labore & fatiga¬
tione nocte ac die operantes ne quẽ urm
graudremꝰ ñ quia ñ habuerimꝰ potestatẽ.
sedut nos formã daremꝰ uobis qua no imi¬

Expanded text:
ne agitur? cuius potestatis participes erant ne agitur? cuius potestatis participes erant etiam alii, qui non eis primo euangelium adnuntiauerunt, sed ad eorum ecclesiam id ipsum praedicantes postea uenerunt. ideo cum dixisset: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est si carnalia uestra metamus? subiecit: si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? et cum demonstrasset, quid eis potestatis esset, sed non sumus usi, inquit, hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. dicant isti, quomodo de opere spiritali carnalem uictum habebat apostolus, cum aperte ipse dicat non se usum esse hac potestate. at si de opere spiritali carnalem uictum non habebat, restat, ut de opere corporali habuerit et inde dicat: neque panem gratis ab aliquo manducauimus, sed in labore et fatigatione nocte et grauaremus: non quia non habuerimus potestatem, sed ut nos formam daremus uobis, qua nos imi