comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meliora doctiores. Cum enĩ hec mala ip̃
uidissem: ⁊ pp̃ istum ip̃m sacre lectõnis
locum id mͥ obtigisse gratulater. rara
ent̃ res est naturam eoꝵ diligent̾ qͣntũ
potui ꝑscrutatus sum nõ aliqua a cõ¬
muni sensu remotiore scĩa que docet
uirtutes radicum ⁊ potestates herbar
s qnͣtum mͥ ⁊ cuilz homini renuntiat
uisus ⁊ olfactus ⁊ gustus. Pinde rem
compari pulchram ⁊ suaue olentem
sapore aut̃ insipido. Et iõ cur eam mu¬
lier tantoꝑe concuputit: ignorare me
fateor. nisi forte pp̃ pomi raritatem et
odorts iocunditatem. Cur u̾o ip̃ãm rẽ
gestam sc̃a scriptura tacere nolu̾it. que
nõ utiq talia desid̾ta mulierculaꝵ no¬
bis ꝓ magno insinuare curaret. nisi
aliquid in eis magnũ quer̾e ꝯmon̾et
nicħ amplius conicere ualeo qͣm qd̾
ex illo ꝯmuni sensu mͥ sugg̾itur: itt
illo mandragorico pomo figurari in¬
telligam famam bonam. Nõ eam que

Expanded text:
meliora doctiores. cum enim haec mala ipse meliora doctiores. cum enim haec mala ipse uidissem et propter istum ipsum sacrae lectionis locum id mihi obtigisse gratularer — rara enim res est —, naturam eorum diligenter, quantum potui, perscrutatus sum, non aliqua a communi sensu remotiore scientia, quae docet uirtutes radicum et potestates herbarum, sed quantum mihi et cuilibet homini renuntiabat uisus et olfactus et gustus. proinde rem conperi pulchram et suaueolentem, sapore autem insipido; et ideo cur eam mulier tantopere concupiuerit, ignorare me fateor, nisi forte propter pomi raritatem et odoris iucunditatem. cur uero ipsam rem gestam sancta scriptura tacere noluerit, quae non utique talia desideria muliercularum nobis pro magno insinuare curaret, nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conicere ualeo, quam quod ex illo communi sensu mihi suggeritur, ut illo mandragorico pomo figurari intellegam famam bonam: non eam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicit. Que dicunt facite: que au̾
faciunt facere nolite. Unde in labore
uinculoꝵ uita apłica siue inquit oc¬
casione siue uitate xp̃c annũ tietur.
et in hoc gaudeo s ⁊ gaudebo tamꝙͣ
et ancilla patiente de ꝓle num̾osiore
letata. Est uo quidam lye fetus ex
benefitio rachel editus: cũ uirum
lui secum abita nete cubicuriũ ⁊cepre
a filio lye mandragoricis malis. cũ soro¬
re cubitare ꝑmitcit. De hoc aut̃ pomige¬
nere optnari quosdam scio: ꝙ acceptũ in
escam sterilib feminis fecunditatem
paret. Ac ꝑ hoc putant oĩmodo institisse
rachel: ut hoc a filio sororis acciꝑet cupid¬
tate pariendi. Quod ego nõ arbitrarer
nec si tunc concepisset. Nunc u̾o cũ post
lye duos alios ab illa nocte partus dñs
eam ꝑle donau̾it: nicħ est cur de man¬
dragora tale aliquid suspicemur. qͣle
m nulla femina exꝑti sumius. Dicam
ergo quid sentiam. Dicent hinc forte

Expanded text:
dominus dicit: quae dicunt, facite: quae autem dominus dicit: quae dicunt, facite: quae autem faciunt, facere nolite. unde in labore uinculorum uita apostolica, siue, inquit, occasione siue ueritate Christus adnuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. tamquam et ancilla pariente de prole numerosiore laetata. Est uero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel editus, cum uirum uum secum debita nocte cubiturum acceptis a filio Liae mandragoricis malis cum sorore cubitare permittit. de hoc autem pomi genere opinari quosdam scio, quod acceptum in escam sterilibus feminis fecunditatem parit ; ac per hoc putant omni modo institisse Rachel, ut hoc a filio sororis acciperet cupiditate pariendi: quod ego non arbitrarer, nec si tunc concepisset. nunc uero cum post Liae duos alios ab illa nocte partus dominus eam prole donauerit, nihil est, cur de mandragora tale aliquid suspicemur, quale in nulla femina experti sumus. dicam ergo quid sentiam: dicent hinc forte
Abbreviated transcription (Latin):
sisitudines ut cumq cogitanda inli¬
nitare diutna. qm ab offitio talia
docendi cessare: sicut elegit rachel
ex utro suo ⁊ ancilla susciꝑt liberos
qm sine filiis oĩo remane. Bala qͥppe
int̾p̾tari dicitur inuet̾ata hanc ha¬
buit ancillam rachel. De ueti qͥppe
utta carnalib sensib dedita corporte
cogitantur ymagines: etiam cum
lya de ancilla sua filios: amore ha¬
bende num̾osioris ꝓlis accenla In¬
uenimus aut̃ repħam eius ancil¬
lam int̾p̾tari os hians. Quapp̃ in p̾¬
dicatione fidei eungłice quoꝵ os
hiat ⁊ cor nõ hiat. cum in scriptu¬
ris ad u̾t̾imus: hec intlłigitut an¬
cilla lye. Scriptũ est enĩ de quibdã
Popłs hic labiis me honorat: cor
aut̾ eoꝵ longe est a me. Et talibz apłs
dicit. Qui p̾dicas nõ furand̾. furaris.
Qui dicis nõ mechand̾. mecharis: Ue¬
rumptñ ut etiam ꝑ hanc conditõna¬
lem libera illa uxor iacob laborans i¬
filios heredes regni suscipiat: ⁊deo

Expanded text:
similitudines utcumque cogitanda insisimilitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum Lia de ancilla sua filios amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelpham eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intellegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me. et talibus apostolus dicit: qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non moechandum, moecharis. uerumtamen ut etiam per hanc condicionalem libera illa uxor Iacob laborans filios heredes regni suscipiat, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
sibilia nõ infirmis ocłis m̃tis ꝑ ca
que fcã sunt intellecta conspiciat
negotio. ⁊ iõ sterilis. Affectando
quippe otium quo studia ꝯtẽpla¬
tionis ignescunt: nõ ꝯtemꝑatur
infirmitati hõim qui in uariis
p̾ssuris sibi desid̾ant subueniri.
d qr ⁊ ip̃a ꝓcreandi caritate mnar¬
descit uuls enĩ doc̃e quod uotiut.:
nes cimn nuroia tabes cente iter here
uidit sororem labore agendi atq pa¬
tiendi filus abundantem: ⁊ dolet po¬
tius currere hoĩes ad eam uirtutem
qua eoꝵ infirmitatib nocĩtatib q
consulitut qͣm ad illam unde diui¬
num ⁊ incõmutabile aliquid disci¬
tur. Hic dolor figuratus uidetur ĩ
eo quod scriptũ est. Et zelauit rachel
sororem suam. Pinde qr liquidus
ptrus q intellectus de illa sba que
corpus nõ est. ac ꝑ hoc ad carnis sen¬
sum nõ ꝑtinet. uibis carne editis
expͥmi nõ p̃t: eligit doctrina sapĩe
ꝑ quascũq corporeas ymagines et

Expanded text:
sibilia, non infirmis oculis mentis per ea, sibilia, non infirmis oculis mentis per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciat negotio et ideo sterilis. adfectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et
Abbreviated transcription (Latin):
quod est laban. Umptñ una amatur:
et alta toleratur. s que toleratur.
ip̃a pͥus ⁊ uberius fecundatut. ut si
nõ pp̃ se ipãm. certe ꝓ filiis diligatur.
Lator enmi iustoꝵ maximũ fructũ
ht̃ in eis quos regno dei generat.
int̃ młtas temptatõnes ⁊ tribulatõ¬
nes p̃dicando eũngłm. Et eos pp̃ qͦs
sunt in laborib abundantius. in pla¬
gis sup̃ͣ modũ in mortib sepius.
pp̃ quos hñt foris ꝑugnas. intus ti
mores: gaudiũ ⁊ coronam suam uo¬
cant. Eascuntur aut̃ eis facilius at
copiosius ex illo sermone fidei quo
p̃dicant xp̃m crucifirum: ⁊ quicquid
humanitatis eius citius humana
cogitatone ꝑcipitur. ⁊ infirmos etiã
lye ccłos nõ ꝑturbat. Nachel autẽ
clara aspoctu: mente excedit deo. Et
uidet in pͥncipio u̾bum dm̃ apud
dm̃. Et uult parere ⁊ nõ pt̃: qr gen̾a¬
tõm eius quis enarrabit Pinde
uita que studio contemplatõnis
competit. ut ea que carni sunt mui¬

Expanded text:
quod est Laban. uerumtamen una amatur quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando euangelium, et eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intmores, gaudium et coronam suam uocant. nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum; et quidquid humanitatis eius citius humana cogitatione percipitur et infirmos etiam Liae oculos non perturbat. Rachel autem, clara aspectu, mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis conpetit, ut ea, quae carni sunt inui
Abbreviated transcription (Latin):
inquit credere quod nõ mͥ ostenditur
manifestũ: Aliquod u̾bũ ꝓmȩ: quo
uideam reꝵ õim pͥncipium. Id enim
est in quo maxime ac pͥmitus mar¬
descit si u̾e studiosus est animus rõ¬
nalis. Cui respondeatut. Pulchrũ est
quid̾̃ quod desidãs ⁊ amari dignissi¬
mũ: s pͥus nubit lẏa. ⁊ postra rachel
lidor ergo iste ad hoc ualeat ut ordo
no treaiseur S petus toletetir line qs
nõ pt̃ ad id ꝑueniri quod tanto ardore
diligitur. Cum aut̃ ꝑuentum fu̾it: si¬
mul hebit in hoc scło nõ solũ spetio¬
ca intlłigentia. s etiam laborrosa iusti¬
tia. Quamlibet enim acute sincit̾ q
cernatur a mortalib incõmutabile
bonum: adhuc corpus quod corrum¬
pitur aggrauat aĩam. ⁊ depͥmit t̾re¬
na inhitatio sensum młta cogitantẽ
Ad unũ ergo tendend̾: s pp̃ hoc multa
ferenda sunt. Itaq due sunt ucores
iacoblibere. ambe quippe sunt filic
remissionis pocoꝵ. hoc est dealbatonis

Expanded text:
inquit, " credere, quod non mihi ostenditur inquit, " credere, quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis,
Abbreviated transcription (Latin):
de maior appellatur: que tpr̃e prior est
Prior aut est in recta hoĩs eruditõne
labor oꝑandi que iusta sunt: ꝙͣ uolup¬
tas intlligendi que uera sunt. Id hoc
ualet quod scriptum est. Concupisti sa¬
pientiam. serua mandata. ⁊ dñs p̃bet
illam tibi. Mandata utiq ad iusticiam
ꝑtinentia. iustitiam autem que ex fide
est que int̾ temptationũ incerta uer¬
satur. ut pie credendo quod nond̾ in¬
tlligit etiam intlligentie mitum con¬
sequatur. Qntum enim ualet quod
mͦ ꝯmemoraui eẽ scriptum. concupisti
sapiam serua mandata. ⁊ dũs p̾bebit
illam tibi. tantũ ⁊ illud ualere arbit᷑r
nisi crediditis: nõ intlłigetis Ut iusti¬
flagrant ingenti amore ꝑspicue ue¬
ritatis nõ est imꝓband̾ studiũ s ad
ordinem reuocandũ: ut a fide incipiat
et morib bonis nidatur ꝑuenire quo
tendit. In eo quippe quod u̾satur iuir¬
tus est laboriosa: in eo ũo quod appe¬
tit luminosa sapĩa. Quid opus est

Expanded text:
de maior appellatur, quae tempore prior est. de maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt, quam uoluptas intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet, quod modo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustiflagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est inprobandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa sapientia. "quid opus est,"
Abbreviated transcription (Latin):
occides. nõ furaberis. nõ falsum testi¬
montũ dices. ⁊ nõ ꝯcupisces uxorem
pximi nõ ꝯcupisces rem ꝑximi.n
Quib qͣntũ potu̾̃it obseruatis poste¬
qm homini ꝑ concupita ⁊ sperata
pulchrima delectatione doctrine:
ꝑ temptatõne uarias qĩ ꝑ huius
icłi noctem tolerantia laboris adbe
fit. Et hanc sustinet ut ad illam ꝑueniat
si ꝑscũant amat acceptis alus septem p̾¬
ceptis: ac si dicatur ei. Serui alios septem
amios ꝓ rachel. Ut sit pauꝑ spu. mitis.
lugens. eluriens. sitiens q iustitiam.
misericors. mundicors. pacificus. Uellet
enim homo si fieri posset sine ulla tole¬
rantia laboris que in agendo patiendo¬
qr amplectenda est: statim ad pulchre
atqꝙ ꝑfecte sapĩe delitias ꝑuenire. sed
hoc nõ pt̃ in t̾ra morientiũ. Hoc enim
idetur significare quod dcm̃ est ad ia¬
cob Non est mors in loco nr̃o: ut minor
nubat pͥusqͣm maior. Quia nõ ab sur¬

Expanded text:
occides, non furaberis, non falsum testioccides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi. non concupisces remquibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhae coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius
Abbreviated transcription (Latin):
tie:. nisi ut quiete uiuat in uerbotx
quo uidetur pͥncipium quod est deus
Ergo pp̃ tachel nõ pp̃ lỹam. Nam quis
tandem amau̾it in oꝑib iustitie labo¬
rem actõnum atq passionũ: Quis
eam uitam pp̃ seipãm expetiu̾it. sicin
nec iacob lyam: S tñ sibi nocte subp¬
sitam in usum gen̾andi: amplexus
et fecunditatem eius exꝑtus est. Dñs
enim eam qr ꝑ seip̃am diligi nõ pote¬
rat pͥmo ut ad rachel pueniretur
tolerari fecit: demde pp̃ filios ꝯm̃da¬
uit. Ita u̾o unusquisq utilis seruus¬
dei sub dealbatõnis pocc̃oꝵ suoꝵ gr̃a cor¬
stitutus quid aliud in sua ꝯulatõne
meditatus est quid aliud corde gesta¬
uit. quid aliud adamauit nisi docti¬
nam sapĩe: Quam pleriq se adeptu¬
ros ⁊ ꝑcepturos putant. statim ut
se in septem p̾ceptis legis ex̃cũint
que sunt de dilectõne ꝓximi ne cui¬
qͣm hoĩm noceatur. Id est honora pa¬
trem ⁊ mr̃em nõ mechaberis. non

Expanded text:
tiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex tiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur, tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem. non moechaberis, non
Abbreviated transcription (Latin):
illaꝵ etiam noĩa feminaꝵ. Dicunt
enim ꝙ lya int̾p̾tatur laborans:
rachel aut̃ iusum pͥncipium siue
u̾bum ex quo uidetur pͥncipium.¬
Actio ergo bumane mortalis ꝙ uite inq̃
uiutmus ex fide młta laboriosa oꝑa fac¬
entes: incerti quo exitu ꝓueniant ad
utilitatem eoꝵ quib ꝯsulere uolumus
ip̃a est lỹa pͥor uror tacob. Ic ꝑhoc ⁊ infu¬
mis oculis fuisse ꝯmemoratur. Cogita¬
tiones enĩ mortalium timide ⁊ incerte
puidentie nr̃e. Spes ũo et̾ne ꝯtemplatẽ¬
nis dei hũs certam ⁊ dełcabilem intlli
gentiam uitatis: ip̃a est tachel. Unde
etiam dicitur bona facie ⁊ pulchra
facie. Hanc enun amat omius pie sti¬
diosus ⁊ pp̃hanc seruit grẽ dei: qua
pcc̃a nr̃a ⁊ si fu̾int sicut feniciũ tam¬
qͣm nix dealbabuntur. Laban quippe
int̾ptatur dealbatio. cui seruruit iaco
pp̃ rachel. sq enĩ se quisꝙ conũtit sb̃
grã remissionis pccoꝵ seriire iusti¬

Expanded text:
illarum etiam nomina feminarum. dicunt illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim, quod Lia interpretatur "laborans," Rachel autem "uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principiumactio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum, quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens cgentiam ueritatis, ipsa est Rachel.\' unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. Hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur „dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iusti
Abbreviated transcription (Latin):
q fidei pietate ut nob̃ aꝑiatur a dño
quid reꝵ significauint qͥtuor iste uro¬
res iacob: quaꝵ due libere due ancille
sũunt. Uidemus enĩ apłm in libera
ei ancilla quas hũit abraham: duo
testamenta intlłigere. S ibi in una
et una facilius apparet quod dicitur
nic aut̃ due sunt ⁊ dite. Deinde ibi an¬
cille filius exheredatur: hic u̾o ancilla¬
rum filii simul cum filiis liberaꝵ
t̾ram ꝓmissionts accipiunt. Unde hic
ꝑculdubio aliquid aliud significat᷑
Qm̃qͣm enĩ duas liberas uxores iacob
ad nouũ testam̃tum quo in lib̾tatem
uocati sumus existimem ꝑtin̾e: nõ
tñ frustra due sunt. Risi forte qr id
quod in scripturis adũti ⁊ iueniri
potest: due utte nob̾ in xp̃i corpore
p̾dicantur. Una tpralis in qua labo¬
ramus. alia et̾na in qua dełcatõm
dei contemplabimur. Istam dñs pas¬
sione: illam resurrectõne declarauit.
Ammonent nos ad hoc intlligend̾̃:

Expanded text:
sque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, sque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte quia — id quod in scripturis aduerti et inueniri potest — duae uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus, alia aeterna, in qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum
Abbreviated transcription (Latin):
rachel noctem redderet. int̾ ambas
sategit: s maritus uistus ⁊ ꝓiudꝰ
pat̾ cum illas ꝓlis curam g̾ere ui¬
deret. ⁊ ip̃e nichil aliud de concubitu
quer̾et caꝵ uoluntati obtempand iu¬
dicauit: que sibi singillatim filios op¬
tabant sue nicħ minui cui ambe pa¬
iiebant. Tamqͣm dice̾t. uob̾ int̾ uos
ut uultis cedite atq concedite: que¬
nam urm fiat matͥ. Ego quid ꝯtendã.
qũ siue hinc. siue inde nascenti non
erit alius pater. Hanc ꝓfecto mode¬
appetitum post̾itatis humane ut erat
acutus faustus in illis litt̾is ⁊ intelli¬
geret ⁊ laudaret: nili eius ingenium
detestabili secta depͣuatum ⁊ quid re¬
phenderet queret: ⁊ unam nuptialis
quentionis honestatem qua maris ⁊
femine liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa copu¬
lantur crunen matimũ deputaret.
Qunc iam defensis patriarche morib
tefutato ꝙ crimine quod nefarius
erior obrecerat: de libero ut possumꝰ
myst̾ioꝵ secreta rimemur. pulsemꝰ¬

Expanded text:
Rachel noctem redderet, inter ambas Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid contendam. quando siue inde siue inde nascenti non erit alius pater? hanc profecto modeadpetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis litteris et intellegeret et laudaret, nisi eius ingenium detestabili secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis honestatem, qua mares et feminae liberorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum deputaret. Nunc iam defensis patriarchae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemu
Abbreviated transcription (Latin):
more. u̾m etiam ordinis uire debebat
Ute̾tur potius ip̃e potestatem corpo¬
ris maritali: qua uxor nõ ht̃ potesta¬
tem corporis sui s uir. Et ꝑ eo tunc
seruitutis illaꝵ iucissitudo faciebat.
Coniugali ergo potestate młto iun¬
cibilius ut̾etur: si forme desid̾io um¬
ceretur. S eo meliores femine inue¬
certaret. Itaq uir temꝑantissimus
et plane ii qr tam uirilit̾ fenũs
utebatut. ut de lectationi carnali
nõ subioe̾tur. s dñaretur. magis
quid deberet qͣm quid ei deberetur¬
atcendit. Nec ad ꝓpͥam uoluptatẽ
sua potestate abuti uoluit: fi illiꝰ
debiti redditor qͣm eractor ẽẽ maluit
Unde conseqñs erat ut ei redderet:
qͣm ꝓ se id acciꝑe illa cui debebatur
elegit. Quo eaꝵ placito pacto q com¬
ꝑto cum repente atq inopinate a
pulch̾rima ꝯiuge reuocaretur. et
ad minus decoram uocaretur: non
ira canduit. nõ tristitia nubilatus
est. nõ en̾uit̾ blandus. ut sibi potiꝰ

Expanded text:
more, verum etiam ordinis jure debebat, more, verum etiam ordinis jure debebat, utereturque potius ipse potestate maritali, quia et uxor non habet potestatem sui corporis, sed vir ; et pro eo tunc servitutis illarum vicissitudo fiebat? Conjugali ergo potestate multo vincibilius uteretur, si formae desiderio vinceretur; sed eo meliores feminae invecertaret. Itaque vir temperantissimus, ut plane vir, quia tam viriliter feminis utebatur ut delectationi carnali non subjiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet qadtendit; nec ad propriam uoluptatem sua potestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius
Abbreviated transcription (Latin):
certe noui testam̃ti nõ tacuit dicẽs.
Siłr ⁊ uir nõ ht̃ potestatem sui cor¬
poris: s mulier Ideo tam cum sorore
pacta erat: cui facta debrtrix enii
tnllegaret ad debitorem suũ. sam
uir debitum reddat. Cu ergo nir debi¬
tor erat. iam acceꝑat a sorore quod ele¬
gerat uoluntate: ut ei daret quod h̃e¬
bat in potestate. Hic u̾o ille quem fau¬
stus tamqͣm impudicum clausis uł
potius extinctis ccłis criminatur. si cõ¬
cupĩe nõ iustitie seruus ẽẽt: nõne ꝑ
totum diem in uoluntatem illius no¬
ctis estuaret. qua erat cum pulchͥore¬
cubiturus certe quam amplius dili¬
gebat.⁊ꝓ qua bisseptenariũ annoꝵ
laborem gͣcuitum rependerat: Cumgͦ
iam die pacto in eits iret amplexus:
qñ inde au̾tẽtur si talis ẽẽt q̃lem ma¬
nichet nicħ intssigentes opinantur.
Rõne placito contempto mulierum
intͣret potius ad spetiosam suam: q̃¬
illi uoctem ip̃am nõ solum ꝗuigis

Expanded text:
certe noui testamenti non tacuit dicens: certe noui testamenti non tacuit dicens: similiter et uir non habet potestatem sui corporis, sed mulier. ideo iam cum sorore pacta erat, cui facta debitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchcubiturus, quam certe amplius diligebat, et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum impenderat. Cum ergo jam die peracto in ejus iret amplexus, quando inde averteretur, si talis esset qualem Manichaei nihil intelligentes opinantur? Nonne placito contempto mulierum, intraret potius ad speciosam, quae illi noctem ipsam non solum conjugis
Abbreviated transcription (Latin):
male conceptas calumpnias ore mi¬
mundissimo pareret. ⁊ stilo audacissi¬
mo etiam memorie ꝯm̃daret. Nulla
enim ancillaꝵ uirum iacob ab altera
raprit. nlła de illius concubitu cum
alt̾a litigauit. Ideo magis ordo erat: qr
libido nõ erat. Et tanto firmius serna¬
bantur ꝯiugalis potestatis iuura: qͣn¬
to castius uttabatur carnalis cupidi¬
tatis minrta. Quod enim ⁊ ab uxore
conducitur: ibi uera nr̃a manifestat᷑
assertio. ibi ꝓ se adt̾isus maledicta
manicheoꝵ ip̃a uitas clamat. Quid
enĩ opus erat ut eum alt̾a conducet.
nisi qr ordo alt̾ius erat ut ad eam ma¬
ritus intraret : Req enĩ alia uniqͣm
accessisset: nisi enm conduxisset. Sed
utiꝙ iustis ad eam iucib accedebat:
de qua tot filios ꝓciraũat. ⁊ cui obedi¬
erat: ut etiam de ancilla ꝓcroaret. ⁊ de
qua postea nõ conducente ꝓcreauit.
S tunc rachel noctem hebat in or
dine: ut man̾et cum uiro. Tunc penes
potestas illa erat. de qua ꝑ aplm uox

Expanded text:
male conceptas calumnias ore immale conceptas calumnias ore immundissimo pareret, et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. Nulla enim ancillarum virum Jacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigavit. Ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius servabantur conjugalis potestatis jura, quanto castius vitabatur carnalis cupiditatis injuria. Quod enim et ab uxore conducitur, ibi vera nostra manifestatur assertio, ibi pro se adversus maledicta Manichaeorum ipsa veritas clamat. Quid enim opus erat ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat ut ad eam maritus intraret? Neque enim ad Liam nunquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique justis ad eam vicibus accedebat, de qua tot filios procreaverat, et cui obedierat ut etiam de ancilla procrearet, et de qua postea non conducente procreavit. Sed tunc Rachel noctem hdine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox
Abbreviated transcription (Latin):
suũ miscebantur. nõ concupĩa ꝑci¬
piende uoluptatis. s ꝓuidentia ꝓpa¬
gande successionis. Ac ꝑ hoc nec illos
ambitiosos młtitudo ppłoꝵ: nec illos
libidmosos młtitudo faciebat ixo
S quid deuiris loquar quib excel¬
lentissimũ testimoniũ duitna uoce
phibetur: cum ipãs feminas sacis:
duceat nuicdil aluid in concubitu ape¬
tisse qͣm filios: Quippe ubi se minime
par̾e uid̾unt: famulas suas ded̾unt utro
suo. ut illas matres facent carne. ip̃e fie
ubi hoc leg̾it nescio nisi forte in corde
suo tamqͣm in libro nefariũ fallatiaꝵ
ubi u̾e ip̃e scortabatur. s cum serpen¬
te illo de quo apłs timebat eccłie. quam
uirginem castam cupiebat uni iiro
echibere xp̃o: ne sicut euam decepera
astutia sua: sic ⁊ illoꝵ m̃tes a xp̃i casti¬
tate au̾tendo corrumꝑet. Ita enĩ huic
serpenti amici sunt isti: ut cum p̾sti¬
tisse potius qͣm nociusse ꝯtendant Ip̃ẽ
plane fausto ꝑsuasit pectori adult̾ato
falsitatis semina infundens: ut has

Expanded text:
suum miscebantur, non concupiscentia percipiendae voluptatis, sed providentia propagandae successionis: ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo populorum, nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. Sed quid de viris loquar, quibus excellentissimum testimonium divina voce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu appetisse quam filios? Quippe ubi se minime parere viderunt, famulas suas dederunt viro suo, ut illas matres facerent carne, ipsae fieubi hoc legerit nescio, nisi forte in corde suo tanquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi vere ipse scortabatur, sed cum serpente illo de quo Apostolus timebat Ecclesiae, quam virginem castam cupiebat uni viro exhibere Christo, ne sicut Evam deceperat astutia sua, sic et illorum mentes a Christi castitate avertendo corrumperet . Ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. Ipse plane Fausto persuasit, pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has
Abbreviated transcription (Latin):
luerit possit: ex occulto penaꝵ ordine
uenit. ⁊ illis inscrutabilib iuditiis
dei apud quem nõ est miquitas. Pro¬
ditum est enĩ nob̃ poc̃m adam fideli elo¬
quio dei: ⁊ qr in illo omnes moriuut᷑.
et qr ꝑ illum poc̃m intͣuit in hũc mũ¬
dum. ⁊ ꝑ poc̃m mors: u̾acit̾ scriptum
est. Et qr ex hac pena corpus corrum
pitur ⁊ aggͣuat aĩam. ⁊ depͥmit t̾re¬
na hĩtatio sensum młta oogitantem
inssimũ nob̃q notissimũ est. Et qr de
hac iusta pena nõ lib̾at nisi dei mi¬
sericors grã: certum est. Et hinc apłs
gemebundus exclamat. Infelix ego
homo. quis me lib̾abit de corpore mor¬
nrm̃. S que sit distributio iudicãtis
et miserantis dei cur alius sic. alius
aut̃ sic occultis fit causis: iustis tam̃
Nõ tñ tõ nescimus omnia ista iuiditio
aut mĩa dei fiert. licet in abdito posi¬
tis m̃suris ⁊ nim̾s ⁊ pondib quib
omuia disponuntur a deo creatore oĩm

Expanded text:
luerit, possit, ex occulto poenarum ordine luerit, possit, ex occulto poenarum ordine uenit et illis inscrutabilibus iudiciis dei, apud quem non est iniquitas. proditum est enim nobis peccatum Adam fideli eloquio dei; et quia in illo omnes moriuntur, et quia per illum peccatum intrauit in hunc mundum et per peccatum mors, ueraciter scriptum est. et quia ex uat animam et deprimit terrena habitatio sensum multa cogitantem, uerissimum nobisque notissimum est, et quia de hac iusta poena non liberat nisi misericors gratia, certum est. et hinc apostolus gemebundus exclamat: infelix ego homo! quis me liberabit de corpore morm. sed quae sit distributio iudicantis et miserantis dei, cur alius sic, alius autem sic, occultis fit causis, iustis tamen. non tamen ideo nescimus omnia ista iudicio aut misericordia dei fieri, licet in abdito positis mensuris et numeris et ponderibus, quibus omnia disponuntur a deo creatore omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
uelit: nec malus amplius qͣm ꝑmit¬
titur possit. Ita sane: ut nõ impune
possit quod iniuste uolu̾it. Ac ꝑ hoc in
omnib que humana infirmitas horet
aut ninet. Lola iniquitas ure dampua¬
tur: cet̾a sunt uł tributa naturaꝵ. uł
m̾ita culpaꝵ. Fit aut̃ homo iniquus cũ
pp̃ se ip̃as diligit res pp̃ aliud assum̃das:
et pp̃ aliud appetit res pp̃ se ip̃as diligen¬
das. Sic enum qnͣtũ in ip̃o est ꝑturbat
m se ordinem naturalem: quem lex et̾
na conseruari iubet. Fit aut̃ homo ui¬
aut̃ deo fru pp̃ ip̃m: se ꝙ ⁊ amico ĩ ip̃o
deo pp̃ eumd̾ ip̃m dm̃. Ppt̃ dm̃ enim a¬
mat amicũ: qui dei amorem amat in
amico. Siue aut̃ iniquitas siue iusti¬
tia: nisi ẽẽt in uoluntate nõ ẽẽt in po¬
testate. Porro si in potestate non eẽt
nlłm p̾miũ: ulła pena iusta ẽẽt. Quod
nemo sapit: nisi qui desipit. Ignoran¬
tia u̾o ⁊ infirmitas ut uł nesciat hõ
quid uelle debeat. uł nõ omne quod uo¬

Expanded text:
velit, nec malus amplius quam permitvelit, nec malus amplius quam permittitur possit; ita sane, ut non impune possit quod injuste voluerit. Ac per hoc in omnibus quae humana infirmitas horret aut timet, sola iniquitas jure damnatur: caetera sunt vel tributa naturarum, vel merita culparum. Fit autem homo iniquus, cum propter se ipsas diligit res propter aliud assumendas, et propter aliud appetit res propter se ipsas diligendas. Sic enim, quantum in ipso est, perturbat in se ordinem natrna conseruari iubet. fit autem homo iuautem deo frui propter ipsum seque et amico in ipso deo propter eundem ipsum deum. propter deum enim amat amicum, qui dei amorem amat in amico. siue autem iniquitas siue iustitia, nisi esset in uoluntate, non esset in potestate. porro si in potestate non esset, nullum praemium, nulla poena iusta esset: quod nemo sapit, nisi qui desipit. ignorantia uero et infirmitas, ut uel nesciat homo, quid uelle debeat, uel non omne. quod uo
Abbreviated transcription (Latin):
sus fu̾at ⁊ ferire. Latebat certe dñi uo¬
luntas: cur arma portari p̃cepisset
quib eos uti noluisset. U̾mptñ ad
illum cum rõne p̾ciꝑe: ad istos aute
sine retractatõne p̾cepta fac̾e̾ ꝑtinebat
Calumpniosa ergo imꝑitia moyses re¬
p̾henditur ꝙ bella gesserit: qui minꝰ
rep̾hendi debuit. si sua sponte ger̾et
qͣm si iubente deo nõ gereret. Ip̃m u̾o
dm̃ ꝙ talia iusserit audere rephende̾.
uł dm̃ iustum ⁊ bonũ talia iubere po¬
tuisse nõ crede̾. hoĩs est ut mitus lo¬
quar cogitare nõ ualentis. diuine ꝓ¬
uidentie ꝑ cuncta sũma atq ima ten¬
denti. nec nouũ ẽẽ quod oritur. nec pe¬
rtre quod moritur. s in suo singula
queq ordine siue naturaꝵ. siue meri¬
toꝵ. uł credere. uł succedere. uł man̾e.
Hoĩm aut̃ rectam uoluntatem diui¬
ne legi ꝯuingi: mordinatam u̾o cu
piditatem diuine legis ordine oohet¬
ceri. Ut nec bonus aliud qͣm p̃cipitur

Expanded text:
sus fuerat et ferire. latebat certe domini uosus fuerat et ferire. latebat certe domini uoluntas, cur arma portari praecepisset, quibus eos uti no- • luisset. uerumtamen ad illum cum ratione praecipere, ad istos autem sine retractatione praecepta facere pertinebat. Calumniosa ergo inperitia Moyses reprehenditur, quod bella gesserit, qui minus reprehendi debuit, si sua sponte gereret, quam si deo iubente non gereret; ipsum uero deum, quod talia iusserit, audere reprehendere uel deum iustum et bonum talia iubere potuisse non credere hominis est, ut mitius loquar, cogitare non ualentis diuinae prouidentiae per cuncta summa atque ima tendenti nec nouum esse, quod oritur, nec perire, quod moritur, sed in suo singula quaeque ordine siue naturarum siue meritorum uel cedere uel succedere uel manere; hominum autem rectam uoluntatem diuinae legi coniungi. inordinatapiditatem divinae legis ordine coerceri; ut nec bonus aliud quam praecipitur
Abbreviated transcription (Latin):
gunt ꝙ̃ admod nlła inconstantia p̾cipi¬
entis: s rõne dispensantis ꝓ tpr̃m diu̾¬
sitate p̾cepta uł consilia urͣ ꝑmissa mi¬
tentur: Nam si dicunt certi misteru
gr̃a hoc detollendo sacculo ⁊ emendo gla¬
dio loquutũ fuisse: cur nõ admittunt
certi mist̾ii gr̃a eumd̾̃ unũ dm̃ tunc
ꝓphas gere bella uississe. nunc apłos ꝓ
hibuisse: Neq enĩ in eo ꝙ ex euͣngłio cõ¬
memorauimus u̾ba tm̃ dñi fuerunt
s obtemꝑantiũ quoq discipłoꝵ facta
sequuta sunt. Nam ⁊ tunc line sacculo
et pera ierunt. ⁊ nicħ eis defuit: sicut
eius int̾rogatio ⁊ coꝵ responsio declara¬
uit: ⁊ nunc dix̾und et cum de gladio
emendo iussisset. Ecce sunt hic duo gla¬
dii. Et ille respondit. Siifficit. Hinc ⁊
petrus armatus inuentus est: cum
aurem ꝑsecutoris abscidit. Ubi spon¬
tanea eius cohercetur audatia: qr nõ
ut iussus fu̾at ferrũ tollere: ita ius¬

Expanded text:
gunt, quemadmodum nulla inconstantia praecipigunt, quemadmodum nulla inconstantia praecipientis, sed ratione dispensantis pro temporum diuersitate praecepta uel consilia uel permissa mutentur? nam si dicunt certi mysterii gratia hoc de tollendo sacculo et pera et emendo gladio locutum fuisse, cur non admittunt certi mysterii gratia eundum unum deum tunc prophetas gerere bella iussisse, nunc apostolos prohibuisse? neque enim in eo, quod ex euangelio commemorauimus, uerba tantum domini fuerunt, sed et obtemperantium quoque discipulorum facta secuta sunt. nam et tunc sine sacculo et pera ierunt et nihil eis defuit, sicut eius interrogatio et eorum responsio declarauit. et nunc dixerunt ei, cum de gladio emendo iussisset: ecce sunt hic duo gladii. et ille respondit: sufficit. hinc et Petrus armatus inuentus est, cum aurem persecutoris abscidit: ubi spontanea eius cohercetur audacia, quia non ut iussus fuerat ferrum tollere, ita ius
Abbreviated transcription (Latin):
toriam peꝑcerunt: cum aꝑtissimis
notissimis docum̃tis de quib nõ nlłis
iam scriptum memorie ꝯm̃dau̾unt.
illos fallerent uaticinia demonioꝵ:
hos firmarent p̾dicta scõꝵ. Si aut̾̃ hoc
mirum istis uanis uidetur. quod a¬
liuid tunc d̃s p̾cepit dispensatorib
uet̾is testam̃ti. ubi noui gr̃a uela¬
batur. aliud p̾dicatorib noui testa¬
menti ubi uet̾is obscuritas reuela
Qũ misi uos inquit sine sacculo et
pera ⁊ caltiam̃tis: nũquid aliquid de¬
fuit uob̃:. At illi dix̾unt Nich. Dixit
ergo eis. S nunc qui ht̃ sacculum:
tollat siłr ⁊ peram. ⁊ qui nõ ht̃: uen¬
dat tunicam suam ⁊ emat gladium.
Isti certe si ista diu̾sa in testam̃tis
singłis inuenirent uet̾e ⁊ nouo: ⁊̃
hoc clamarent duo sibi testam̃ta eẽ
ꝯtͣrta. Quid ergo nunc respondebunt
cũ idem tp̃e dicit antea. misi uos sine
sacculo ⁊ pera ⁊ caltiam̃tis: ⁊ nicħ uo¬
bis defuit. nunc aut̃. qui ht̃ sacculĩ

Expanded text:
toriam perceperunt. cum apertissimis toriam perceperunt. cum apertissimis notissimisque documentis, de quibus nonnulli iam scriptum memoriae commendarunt, illos fallerent uaticinia daemoniorum, hos firmarent praedicta sanctorum. Si autem hoc mirum istis uanis uidetur, quod aliud tunc deus praecepit dispensatoribus ueteris testamenti, ubi noui gratia uelabatur, aliud praedicatoribus noui testamenti. ubi ueteris obscuritas reuelabquando misi uos, inquit, sine sacculo et pera et calciamentis, numquid aliquid defuit uobis? at illi dixerunt: nihil. dixit ergo eis: sed nunc qui habet sacculum, tollat similiter et peram; et qui non habet, uendat tunicam . suam et emat gladium. isti certe, si ista diuersa in testamentis singulis inuenirent, uetere et nouo, etiam hoc clamarent duo sibi testamenta esse contraria. quid ergo nunc respondebunt, cum idem ipse dicit: antea misi uos sine sacculo et pera et calciamentis, et nihil uobis defuit; nunc autem qui habet sacculu
Abbreviated transcription (Latin):
in gła est dei prĩs. Regnau̾unt hic ergo
patriarche ⁊ ꝓpħe: ut ista regna deum
dare ⁊ auferre ostende̾tur. Nõ hic regna¬
uerunt apłi ⁊ martyres ut regnũ ce¬
loꝵ desid̾and̃ potius pande̾tur. Ili regũ
belia gesserunt: ut tales quoq uictori¬
as appareret dei uoluntate p̾stari. Isti
nõ resistendo int̾fecti sunt: ut potõrem
ẽẽ doce̾nt uictoriam ꝓ fide u̾itatis occi¬
di. Qm̃qͣm ⁊ illic ꝓpħe nou̾ant mori ꝓ
u̾itate: sicut ip̃ẽ dñs dicit. A sanguin̾e
abel usq ad sangutnem zacharie. Et
ĩo posteaqͣm cepit impleri quod sub
figura salomonis qui latine int̾p̾ta¬
tur pacificus de dño xp̃o. ip̃e est enim¬
pax nr̃a. in psalmo ꝓpħatũ est. ⁊ ado¬
uabunt eum omnes reges t̾re. om̃es
gentes seruient illi. xp̃iani quoq im¬
ꝑatores plenam ge̾ntes fidutiam pie¬
tatis in xp̃o. de municis sacrilegis qͥ
spem sitam in sacram̃tis ydoloꝵ de¬
monũ q posu̾unt. głolissimam iuc¬

Expanded text:
ia est dei patris. regnauerunt hic ergo patriarchae et prophetae, ut ista regna deum dare et auferre ostenderetur, non hic regnauerunt apostoli et martyres, ut regnum caelorum desiderandum potius panderetur. illi regia bella gesserunt, ut tales quoque uictorias adpareret dei uoluntate praestari, isti non resistendo interfecti sunt, ut potiorem esse docerent uictoriam pro fide ueritatis occidi. quamquam et illic prophetae nouerant mori pro ueritate, sicut ipse dominus dicit: a sanguine Abel usque ad sanguinem Zachariae, et id posteaquam coepit inpleri. quod sub figura Salomonis — qui latine interpretatur "pacificus" — de domino Christo — ialmo prophetatum est: et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, christiani quoque imperatores plenam gerentes fiduciam pietatis in Christo de inimicis sacrilegis, qui spem suam in sacramentis idolorum daemonumque posuerant, gloriosissimam uic
Abbreviated transcription (Latin):
tatur odollamites testimoniũ in aqua
Cum hoc plane testimonio dñs uenit ha
tñ pp̃oues infirmas hoc testimonio est
usus in aqua. sam ⁊ ip̃e tras quod nom̃
ilius pastoris fuit int̾p̾tatur frĩs mei
uisio. uidit oĩo fre̾m suũ iohos. fr̃em ẜ¬

Expanded text:
tatur Odollamites "testimonium in aqua." tatur Odollamites "testimonium in aqua." cum hoc plane testimonio dominus uenit, ha sed tamen propter oues infirmas hoc testimonio est usus in aqua. nam et ipse Iras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur "fratris. mei uisio." uidit omnino fratrem suum Iohannes, fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
nũ defec̾at. ueniend̃ erat xp̃o uero sal¬
uatori dño nr̃o: qui nõ obẽẽt młtũ q
ꝓdesset. Sio enĩ fu̾at ꝓpħatũ. Nõ deficiet
pͥnceps ex iuda. neq dux de femorib eiꝰ
donec ueniat cui repositũ est ⁊ ip̃e expec¬
magist̾ium iudeoꝵ. ⁊ mystica unde xp̃i uo¬
cabantur unctio ip̃a defecerat: scd̃ ꝓpħiam
ettam danielis. Tunc uenit cui repositũ
erat expectatio gentium. ⁊ unctus est sc̃s
scõꝵ oleo exultatõnis p̃ participib suis.
Natus est enĩ lxrodis maioris tpr̃e. passus
est aut̃ minoris herodis tetrarchia. Huiꝰ
itaq uenientis ad oues que ꝑierant do¬
mus isrł. figuram gessit ip̃e iudas cũ
iret adcondendas oues suas in tha¬
inia. quod int̾p̾tatur defitiens. Iam enĩ
defec̾at pͥnceps ex uida. ⁊ omne magiste¬
rium atq uctio udeoꝵ: ut ueniret cui
repositũ erat. Uenit aut̃ cum pastore
odollamita cui nom̃i erat iras. ⁊ int̾p̃¬

Expanded text:
num defecerat, ueniendum erat Christo, uero salnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero saluatori domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps exec ueniat cui repositum est. et ipse est exspecmagisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam etiam Danihelis. tunc uenit cui repositum erat, expectatio gentium, et unctus est sanctus sanctorum oleo exultationis prae participibus suis. natus est enim Herodis maioris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens." iam enim defecerat princeps ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Odollamite, cui nomen erat Iras; et interpre
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾int. ad nonũ tũ ꝑtinent testam̃tum.
cui ꝓpħando scient̾ utiles fu̾unt. qualis
dauid fuit. Eo sane tp̃re quo iam uidea
cepat reges ex tribu uida nõ hr̃e: non
est computandus herodes maior in regi¬
b eius tamqͣm maritus thamar. Erat
enĩ alienigena: nec ei sacram̃to illo my¬
stice unctionis tamqͣm ꝯuigali federe
coherebat: s tamqͣm extraneus dñabat᷑.
Quam potestatem a romanis ⁊ a cesare
acceꝑat. Sic ⁊ eius filii tetrarche quoꝵ
erat unus herodes patris noĩe applłatꝰ
qui cum pilato in passione dñt ꝯcorda¬
uit. Isti ergo alienigene usq ad eo nõ
deputabantur in regno illo mustico iu¬
deoꝵ: ut ip̃i iudei publice clamarent
frendentes adu̾sus xp̃m. Nos nõ hẽmꝰ
regem. nisi cesarem. Neq hoc uerũ: nisi
illa uniu̾sali dampnatione romanoꝵ
Quippe etiam cesar rex erat nõ ppͥe iu
rentur: iõ se tali uoce dampnarunt.
Illo ergo tp̃re quo iam de tribu uide reg¬

Expanded text:
fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere. non est conputandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesarem. neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum ; quippe etiam Caesar rex erat non proprie rent, ideo se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iudae reg
Abbreviated transcription (Latin):
tatur pellitius. qualib timicis indriti
sunt pͥmi hoĩes in pena dampnationis
sue dimissi ex ꝑadyso. Seq̃ntis aut̃ nom̃
qui nocabatur onam: int̾p̾tatur meror
eoꝵ. Quoꝵ nisi quib nicħ ꝓdest cũ hẽat
unde ꝓdesse possit: atq id ꝑdat in t̾ras
Mauis porro malũ est ablate uite quod
significat pellicius: qͣm nõ aduite quod
significat meror eoꝵ. D̾s̃ tñ ambos occidis¬
se dictus est: ubi figuratur regnũ reg
num talib hoĩb abstulisse. Tertius u̾o
filius ude qui illi mulieri nõ iungit᷑.
significat tp̃s ex quo reges plebi uideoꝵ
ceꝑunt de tribu iuda nõ fieri. Et iõ quia
erat quid filius iuide. s eum maritum
thamar nõ accipiebat: qr erat ead̾ tͥbus
uida. s iam in ppło inde nemo regnabat
Unde ⁊ nom̃ eius .i. sela. int̾p̃tatur di¬
missio ei. Nõ ꝑtinent sane ad hanc ligni¬
ficatõm uiri scĩ ⁊ iusti: qui licet illo tpr̃e

Expanded text:
tatur Pelliceus, qualibus tunicis induti tatur Pelliceus, qualibus tunicis induti sunt primi homines in poena damnationis suae, dimissi ex paradiso. Sequentis autem nomen qui vocabatur Onan, interpretatur Moeror eorum. Quorum, nisi quibus nihil prodest, cum habeat unde prodesse possit: atque id perdat in terra? Porro majus malum est ablatae vitae, quod significat pellis, quam non habitae, quod significat moeror eorum. Deus tamen ambos occidisse dictus est, ubi figuratur regnum num talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius Iudae, quod illi mulieri non iungitur, significat tempus. ex quo reges plebi Iudaeorum coeperunt de tribu Iuda non fieri. et ideo erat quidem filius Iudae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, id est Selo, interpretatur "dimissio eius." non pertinent sane ad hanc significationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore