comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spũ. alii curationum donatio in uno
sp̃u. alii oꝑationes uirtutum. alii ꝓ¬
phetia. alii duudicatio sp̃uum: alteri
genera linguarum. Om̃ĩa autẽ hȩc
oꝑatur unus atq idem sp̃s. diuidens
ꝓpria unicuiq ꝓut uult. Satis igit᷑
apparet inter dona sp̃s scĩ esse ꝓphe-¬
tiam: quam tamen siquis habeat ꝙ.
caritatẽ non habeat. nichil ẽ. Ex qͦ
intelligitur fieri posse ur quidam etiã
indigni uita ȩterna regnoq cȩloꝵ.
asꝑgantur tamen quibusdam sp̃s sc̃ĩ
muneribus. non habentes caritatẽ.
sine qua illa munera non nichil
sunt: sed nichil eis ꝓsunt. Propħia
quippe sine caritate sicut iam de-¬
monstratum est. non ꝑducit ad re-¬
gnum dĩ: carrtas uero sine ꝓpħia utiq
ꝑducit. Cum enim loquens de mem¬
bris xp̃iait. nunquid om̃s apłi. nũ-¬
quid om̃s ꝓpħȩ. indubitant̃ osten¬
dit. etiam eum qui ꝓpħiam non ha¬
bet. posse it membris xp̃i numera¬
ri. ubi quem locum haberet. si cari¬
tatem sine qua homo nichil ẽ non

Expanded text:
onum in uno Spiritu, alii operatio virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum. Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult . Satis igitur apparet inter dona Spiritus sancti esse prophetiam, quam tamen si quis habeat, et charitatem non habeat, nihil est. Ex quo intelligitur fieri posse ut quidam etiam indigni vita aeterna regnoque coelorum, aspergantur tamen quibusdam Spiritus sancti muneribus non habentes charitatem, sine qua illa munera non nihil sunt, sed nihil eis prosunt. Prophetia quippe sine charitate, sicut jam demonstratum est, non perducit ad regnuperducit. Cum enim loquens de membris Christi ait: Nunquid omnes Apostoli? nunquid omnes Prophetae? Indubitanter ostendit etiam eum, qui prophetiam non habet, posse in membris Christi numerari: ubi quem locum haberet, si charitatem, sine qua homo nihil est, non
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse quȩstionibus tuis nequaquã
diligent̃ expediteq respondi. Qũa ob-¬
rem prȩces tuas ꝓerratib meis mul¬
tas et assiduas peto: sententiã uero de
hoc opere etiam breuissimãm sed gra-¬
tissimam flagito: & dum sit uerissi-¬

Expanded text:
fortasse quaestionibus tuis nequaquam fortasse quaestionibus tuis nequaquam diligenter expediteque respondi. Quamobrem preces tuas pro erratis meis multas et assiduas peto fieri: sententiam vero de hoc opere tuam brevissimam, sed gravissimam flagito; et dum sit verissi
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ consulant scĩ angłi. om̃sq
ab eodem dõ creati sublimes & mun-¬
dissimi sp̃s. atq id quod in eo sempi-¬
ternȩ iustum uident ꝓ congruentia
rerum inferioꝵ temporaliter ꝑagant.
quomͦ etiã lapsi sp̃s qui in ueritate
non steterunt. ꝓpter immunditiam
ꝙ. infirmitatẽ concupiscentiarum et
pęnarum suarum non ualentes prȩ¬
sentem intrinsecus intueri & consule-¬
re ueritatẽ. signa forinsecus ꝑ creatu¬
ram expectent. eisq moueant᷑ siue
ad faciendum aliquid siue ad ñ faci-¬
enlum. quo ne modo cogant᷑ ȩt̃na
lege qua uniuersitas regit᷑ uincti
atq constricti. uł sinentẽ dñm oppe-¬
riri uł credere iubenti. & comple-¬
cti arduum & explicare longissi-¬
mum ẽ: uereor autẽ ne ista
fecerint expectationi.& tedio fuemĩ
grauitati tuȩ. quandoquidẽ cum
tu ex om̃ib quȩ interrogasti unum
a me libellum mitti uelles. ego duos
libros eos demq longissimos misi &

Expanded text:
veritatem consulant sancti Angeli, omnesque veritatem consulant sancti Angeli, omnesque ab eodem Deo creati sublimes et mundissimi spiritus, atque id quod in eo sempiterne justum vident, pro congruentia rerum inferiorum temporaliter peragant: quomodo etiam lapsi spiritus, qui in veritate non steterunt, propter immunditiam et infirmitatem concupiscentiarum et poenarum suarum non valentes praesentem intrinsecus contueri et consulere veritatem, signa forinsecus per creaturam exspectent, eisque moveantur sive ad faciendum aliquid, sive ad non faciendum; quove modo cogantur aeterna lege. qua universitas regitur, vincti atque constricti, vel sinentem Deum operiri, vel cedere jubenti; et complecti arduum, et explicare longissimum est. Vereor autem ne ista fecerint exspectationi, et taedio fuerint gravitati tuae; quandoquidem cum tu ex omnibus quae interrogasti, unum a me libellum mitti velles, ego duos libros eosdemque longissimos misi, et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ac si diceretur. ds̃ ne qui iustificat.
ut sub audiatur. non utiq. Ac ꝑ
hoc aꝑtam puto esse illam helyȩ
sententiã quam non seruata ꝓnun¬
tiatio faciebat obscuram. De sp̃u uͦ
hoc intelligimus. quod iam suꝑius
satis aꝑte tractatum arbitror. dm̃
scilicet om̃ipotentẽ & iustum distribu¬
torem pęnarum prȩmioꝵq ꝓmeri-¬
tis. non solum bonis & scĩs ministris
uti ad oꝑa congrua. sed etiam malis
ad oꝑa digna: cum illi ꝓsua ꝑuersa
cupiditate nocere appetant. sinuntur
autẽ tantum. quantum ille iudicat
qui om̃ia in mensura & numero et
pondere disponit. Dixerat autẽ hoc
micheas ꝓpħa. quomodo sibi fuerat
demonstratum. Occulta enĩ res & ni¬
mis secreta demonstrat᷑ ꝓpħis. sicur
potest capere sensus humanꝰ. cum
etiam rerum imaginib in reuelati¬
one tamquã uerbis instruitur. Nam
totus ac semꝑ prȩsens. & quomͦ eius
simplicem & incommutabilem ȩternãq

Expanded text:
est, ac si diceretur, Deusne qui justificat? est, ac si diceretur, Deusne qui justificat? ut subaudiatur, Non utique. Ac per hoc apertam puto esse illam Eliae sententiam, quam non servata pronuntiatio faciebat obscuram. QUAEST. VI.hoc intelligamus, quod jam superius satis aperte tractatum arbitror: Deum scilicet omnipotentem et justum distributorem poenarum praemiorumque pro meritis, non solum bonis et sanctis ministris uti ad opera congrua, sed etiam malis ad opera digna; cum illi pro sua perversa cupiditate nocere appetant, sinantur autem tantum quantum ille judicat, qui omnia in mensura et pondere et numero disponit . Dixit autem hoc Michaeas propheta quomodo sibi fuerit demonstratum. Occulta enim res et nimis secreta ita demonstratur prophetis, sicut potest capere sensus humanus, cum etiam rerum imaginibus in revelatione tanquam verbis instruitur. Nam totus ac semper praesens; et quomodo ejus simplicem et incommutabilem aeternamque
Abbreviated transcription (Latin):
qua credidit helyas. non ad hoc illud
contigisse. ut acerbo luctu hospita eiꝰ
affligeretur. sed potius ad hoc factũ
ut ds magnificentiꝰ ostenderet ui-¬
duȩ. qualem dĩ famulum suscepisser:
sequitur scriptura & dicit. Et insuffla-
ri huius in eum. Et factum ẽ sic. Hȩc
ergo deprecatio qua petit helyas. tã
breuiter & tam fidenter ut resurgat
puer. satis indicat quo affectu dicta
sint suꝑiora. & ipsa mulier ostendit
ad hoc mortificatum fuisse filium
suum. ad qd̃ helyas factũ esse p̃sum-¬
pserat. cum illa uerba non confir¬
mando.sed renuendo enuntiat. Cũ
enim uuum recepisset filium suũ.
ait. Ecte cognoui qm̃ homo dĩ es:
& uerbum dĩ in ore tuo certissimum
Multa sunt autẽ in scripturis quȩ nͥ
illo modo ꝓnuntient᷑: in contrariam
sententiã recidunt. siuti ẽ. Quis ac¬
cusabit aduersus electos dĩͦ Ds̃ qͥ
iustificat: Si quasi confirmans
respondeas: uides quanta ꝑuersi-¬
tas oriatur. Sic ergo ꝓnuntiandũ

Expanded text:
qua credidit Helias, non ad hoc illud qua credidit Helias, non ad hoc illud contigisse, ut acerbo luctu hospita ejus affligeretur, sed potius ad hoc factum, ut Deus magnificentius ostenderet viduae, qualem Dei famulum suscepisset. Sequitur Scriptura, et dicit: Et insufflaviri hujus in eum, et factum est sic. Haec ergo deprecatio, qua petiit Helias tam breviter, et tam fideliter, ut resurgat puer, satis indicat, quo affectu dicta sint superiora. Et ipsa mulier ostendit, ad hoc mortificatum fuisse filium suum, ad quod Helias factum esse praesumpserat, cum illa verba non confirmando, sed renuendo enuntiaverat. Cum enim vivum recepisset filium suum, ait, Ecce cognovi quoniam homo Dei es tu, et verbum Domini in ore tuo certissimum . Multa sunt autem in Scripturis, quae nisi illo modo pronuntientur, in contrariam sententiam recidunt: sicuti est, Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat , si quasi confirmans respondeas, vides quanta perversitas oriatur. Sic ergo pronuntiandum
Abbreviated transcription (Latin):
testis huius uiduȩ cum qua ego in¬
habito o dñe apud ipsam. tu male
fecisti ut occideres filium eius. nichil
moueret si uera ꝓnuntiatio seruare¬
tur. Uox est enim non credentis. qd̃
tam male faceret ds̃ cum ea uidua.
quȩ tam pie ꝓpħam susceperat. eo p̾ser-¬
tm tempore quo ibi erat. cui ꝓtulerat
illa totum suum uictum tam exiguũ
in tam magna et summa inopia. Ita
ergo dictum ẽ. ac si dicerer. o dñe testis
huius uiduȩ cum qua ego in habito
apud ipsam. tune male fecisti ut occi-¬
deres filium eius: ut sub intelligatur
quod utiq dñs testis cordis illius mu¬
lieris. ubi uidebat quanta esset pietas.
unde etiam heliam ipse ad eam mise-¬
rat. non malefaciendi causa mortifi-¬
cauerat filium eius. sed exhibendi mi¬
raculi ad głam nominis eiꝰ. qua tantũ
ꝓpħam &. tunc uiuentib &. posteris
commendaret. sicut dicrt dñs non ad
mortem mortuum esse lazarum: sed
ut głificet᷑ dĩ infilio suo. Ee ideo con-¬
sequentia ꝓbant. Ex ipsa enim fiducia

Expanded text:
testis hujus viduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti ut occideres filium ejus; nihil moveret, si vera pronuntiatio servaretur. Vox est enim non credentis quod tam male faceret Deus cum ea vidua, quae tam pie Prophetam susceperat, eo praesertim tempore quo ibi erat, cui protulerat illa totum victum suum tam exiguum in tam magna et summa inopia. Ita ergo dictum est, ac si diceret, O Domine, testis hujus viduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tune male fecisti ut occideres filium ejus? ut subintelligatur quod utique Dominus testis cordis illius mulieris, ubi videbat quanta esset pietas, unde etiam Eliam ipse ad eam miserat, non malefaciendi causa mortificaverat filium ejus, sed exhibendi miraculi ad gloriam nominis sui, quo tantum Prophetam et tunc viventibus et posteris commmortem mortuum fuisse Lazarum, sed ut glorificetur Deus in filio suo. Et hoc consequentia probant; ex ipsa etiam fiducia,
Abbreviated transcription (Latin):
omẽm substantiam meã. ꝙ. si tradi¬
dero corpus meum ut ardeam. cari¬
tatem autẽ non habeam. nichil mͥ
ꝓdest. Quo in loco manifestum ẽ. eum
munera illa cõmemorasse quȩ sp̃s scĩ
diuisionibus dantur: sicut suꝑius dicit.
Unicuiq autẽ datur manifestatio sp̃s
adutilitatẽ. Alii quidem dat᷑ ꝑ sp̃m ser

Expanded text:
m substantiam meam, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Quo in loco manifestum est eum munera illa commemorasse, quae Spiritus sancti divisionibus dantur, sicut superius dicit: Unicuique autem datur manifestatio Spiritus ad utilitatem; alii quidem per Spir
Abbreviated transcription (Latin):
quin immo suꝑiora magis magisq¬
actestant᷑ illum sp̃m dĩ bonum fuisse.
& uere ꝓpħicum. Dauid enĩ erat cũ
samuhele: & misit saulnuntios qui
apprehenderent dauid. Quom autẽ
rum. qui in illo tempore ꝓpħabant: Nũ¬
tii qui missi sunt accepto eod̾e spũ
& tertiis nichilominꝰ. Postea cum &
ipse saul uenisser factus ẽ suꝑ eum
sp̃s dĩ. & ambulabat ingrediens &
ꝓpħabat. Cum enim dicitur. factus ẽ
Ex hoc itaq necesse ẽ intelligi illũ
sp̃m bonum. atq ido quęstio diligen¬
ter discutienda est. quomodo & illi
cum missi essent ad tenendum homi-¬
nẽ.&. ad necem ducendum. tali spũ
affici meruerunt. & saul ipse qui mi¬
serat. ueniens et ipse & sanguinẽ in¬
nocentẽ quȩrens effundere. accipere
nentem uiam demonstrans. Si lingͥs
hominum inquit loquar & ange¬
loꝵ. caritatem autẽ non habeam.
factus sum uelut ȩramentum sonais.

Expanded text:
quinimmo suquinimmo suattestantur illum spiritum Dei bonum fuisse et vere propheticum. David enim erat cum Samuele, et misit Saül nuntios qui apprehrum qui in illo tempore prophetabant, nuntii qui missi sunt, accepto eodem spiri tertiis nihilominus. Postea vero cum et ipse Saul venisset, factus est super eums Dei, et ambulabat ingrediens, et prophetabat. Cum enim dicitur, Factus estex hoc itaque necesse est intelligi illum spiritum bonum. Atque ideo quaestio diligenter discutienda est, quomodo et illi cum missi essent ad tenendum hominem et ad necem adducendum, tali spiritu affici meruerunt, et Saül ipse qui miserat, veniens et ipse, et sanguinem innocentem quaerens effundere, accipere nentem viam demonstrans: Si linguis hominum loquar, inquit, et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aeramentum sona
Abbreviated transcription (Latin):
da: quod cum saul ꝑsequeret᷑ in nocen¬
tem dauid plenus inuidia & liuore
uesanus. factus ẽ suꝑ eum sp̃s dĩ. et
ambulabat ingrediens. &. ꝓpħabat.
Non enim potest hic nisi sp̃s bonus
exeo tantum quia dictum ẽ. & ꝓpħa-¬
bat. Nam in exemplarib quȩ sunt
ex hebreo hoc quoq inuenit᷑ de spũ
malo ita dictum. Post diem autẽ alte¬
rum inuasit sp̃c d̃i malus saul. &. ꝓpħa¬
bat in medio domus suȩ. Et in aliis
scripturarum diuinarum locis sepe
inuenit᷑. quod ꝓpħia non tantum
bona. sed q. mala dicat᷑. &. ꝓpħȩ dicti
sunt. bahalis. & exꝓbratum ẽ quibꝰ¬
dam. qͦd ꝓphetabant in bahal. Nongͦ
ꝓpterea necesse ẽ intelligi bonum sp̃m.
qui factus ẽ postea suꝑ saul: quia di¬
ctum ẽ & ambulabat ingrediens &.
ꝓpħabat. sed quia sine additamento
Non enim sicut in illo loco ubi dictũ
erat supra. sp̃c dĩ malus: ut ex hoc pos¬
set etiam in consequentib subaudiri.

Expanded text:
da, quod cum Saül persequeretur David innocenda, quod cum Saül persequeretur David innocentem, plenus invidia et livore vesanus, factus est super eum Spiritus Dei, et ambulabat ingrediens, et prophetabat. Non enim potest hic nisi spiritus bonus ex eo tantum quia dictum est, Et prophetabat: nam in exemplaribus quae sunt ex hebraeo, hoc quoque invenitur de spiritu malo dictum ita, Post diem autem alterum invasit spiritus Dei malus Sabat in medio domus suae. Et in aliis Scripturarum locis saepe invenitur, quod prophetia non tantum bona, sed et mala dicitur, et prophetae dicti sunt Baalim, et exprobratum est quibusdam qui prophetabant in Baal. Non ergo propterea necesse est intelligi bonus Spiritus, qui factus est postea super Saul, quia dictum est, et ambulabat ingrediens et prophetabat; sed quia sine additamento r eum; non enim sicut in illo loco dictum erat supra Dei spiritus malus, ut ex hoc posset et in consequentibus subaudiri,
Abbreviated transcription (Latin):
saul. & reficiebat eum dauid tangen¬
do citharam. Manifestum est tamen
idõ non additum malus. quia paulo
suꝑius iam dictum erat: & de uicinitate
scripturȩ sub audiri & intelligi pote¬
rat. Ita enun in eiusmodi exemplarib
legitur Igit᷑ quandocumq sp̃c dĩ arri
piebat saul. tollebat dauid citharao
& ꝑcutiebat manu sua: & refocillabat᷑
saul &. leuius habebat. recedebat emĩ
ab eo spiritꝰ malus. Siue gͦ qͦd hic noN
lus. quod ibi minus dictum erat tãꝙͣ
redditum apparet. siue quia suꝑius
ita positum erat. Et dixerunt serui
saul ad eum. Ecce sp̃c dĩ malus exagi¬
tat te: iubeat dominꝰ nr̃. & serui tui qui
coram te sunt querent hominẽ scien¬
tem psallere cythara: ut quando arri¬
puerit te sp̃s dĩmalus. psallat manu
sua &. leuius feras. Non opus erat cum
rursum diceretur. quandocumq
quia notum erat dequo tunc diceret᷑.
Uerũtamen illa quȩstio maior ẽ. & ñ
transitoria animi intentione riman¬

Expanded text:
Saül, et reficiebat eum David tangenSaül, et reficiebat eum David tangendo citharam. Manifestum est tamen, ideo non additum malus, quia paulo superius jam dictum erat, et de vicinitate Scripturae subaudiri et intelligi poterat. Ita enim in hujusmodi exemplaribus legitur: Igitur quandocumque spiripiebat Saul, tollebat Dauid citharam, & percutiebat manu sua: refocillabatur Saul, & leuius habebat. Recedebat enim ab eo spiritus malus. Audistis Dauid cum lus: quod ibi minus dictum erat, tanquam redditum apparet, sive quia superius ita positum erat, Et dixerunt servi Saül ad eum: Ecce spiritus Dei malus exagitat te; jubeat dominus noster, et servi tui qui coram te sunt quaerent hominem scientem psallere cithara, ut quando arripuerit te spiritus Dei malus, psallat manu sua, et levius feras ; non opus erat, cum rursum diceretur, quandocumquequia notum erat de quo tunc diceretur. 7. Verumtamen illa quaestio major est, et non transitoria animi intentione riman
Abbreviated transcription (Latin):
mani dõ cuncta distribuente. siue
malis ꝓmerito damnationis uel
emendationis. siue bonis ꝓ largita-¬
de grẽ suȩ quamquã uideri possit
etiam idem fuisse d̾i sp̃s semꝑ in sa-¬
ul. malus autẽ illi. quod eius scẽ ca¬
pax non esset. sed non recte hoc ui¬
detur. Tutior ẽ enim ille sensus et
uerior: ut ꝓ mutabilitate affectionis
humanȩ. sp̃s dĩ bonus bene afficiat
uel ad ꝓphetiam. uł ad opus qͦdlibet¬
aliud in munere diuino: afficiat au-¬
tem malus male. qui ꝓpter ministe¬
rium diuinȩ ȩquitatis. om̃ia distri-¬
buentis. & om̃ib recte utentis dicit᷑
sit ab illo sp̃s dĩ. & comprȩhendit
eum sp̃s malignus a dño. Nullo pa-¬
cto enim potest idem uideri & reces-¬
sisse & apprehendisse. Porro autẽ in
nonnullis exemplarib. & eis maxi¬
me quȩ de lingua hebrea ad uer-¬
bũ uident᷑ expressa. inuenitur sp̃s
dĩ sine additamento positus: & intelli¬
gitur malus. ex eo quod arripiebat

Expanded text:
mani, Deo cuncta distribuente, sive mani, Deo cuncta distribuente, sive malis pro merito damnationis vel emendationis, sive bonis pro largitate gratiae suae: quamquam videri possit etiam idem fuisse Dei Spiritus semper in Saul, malus autem illi quod ejus substantiae capax non esset; sed non recte hoc videtur: tutior est enim ille sensus et verior, ut pro mutabilitate affectionis humanae, Spiritus Dei bonus bene afficiat, vel ad prophetiam, vel ad opus quodlibet in munere divino: afficiat autem malus qui propter mysterium divinae aequitatis omnia distribuentis, et omnia recte utentis, dicitusit ab eo Spiritus Dei, ei comprehendit eum spiritus malignus a Domino; nullo pacto enim potest idem sisse et apprehendisse. Porro autem in nonnullis exemplaribus, et eis maxime quae de lingua hebraea ad verbum videntur expressa, invenitur Spiritus Dei sine additamento positus; et intelligitur malus ex eo quod arripiebat
Abbreviated transcription (Latin):
scõs. aliter attestante atq ordinan¬
te p̃scientia. sicut om̃ia. Qũa obrẽ
nescio utrum certo aliquo dociũto
scripturarũ possit ostendi. cum sine
ullo additamento dicit᷑ sp̃c dĩ. uel
quam sp̃or scm̃. Sed & si est forte qd̃
in p̃senti non occurrat. illud certe
arbitror non temere dici. quotiens
in scĩs eloquiis commemorat᷑ sp̃c
di nec additur aliquid. siue ille patͥ
& filio consubstantialis sp̃e sc̃s. siue
aliqua creatura inuisibilis intelli-¬
gatur. malam tamen non posse in¬
telligi. nisi addatur malus etiam.
Malo enim quia bene utit᷑ ds̃ ad mi¬
nisterium iudicii sui. appellat᷑ etiam
ipse sp̃f dĩ ad undictam maloꝵ. et
disciplinam uł ꝓbationem bonoꝵ.
Nec illud iam nos mouere debet.
quod postea scriptum ẽ. eundem sa-¬
ulem spũ dĩ suꝑse facto ꝓpħasse quo¬
enim fit non mutabilitate sp̃c scĩ.
qui ẽ incommutabilis cum patre
ꝙ filio: sed mutabilitate animi hu-¬

Expanded text:
sanctos; aliter astante atque ordinansanctos; aliter astante atque ordinante praesentia, sicut omnia. Quamobrem nescio utrum certo aliquo documento Scripturarum possit ostendi, cum sine ullo additamento dicitur Spiritus Dei,quam Spiritum sanctum. Sed etsi est forte quod impraesentiarum non occurrat, illud certe arbitror non temere dici, quoties in sanctis eloquiis commemoratur Spiritus Dei, nec additur aliquid, sive illi Patri et Filio consubstantialis Spiritus sanctus, sive aliqua creatura invisibilis intelligatur, malum autem non posse intelligi nisi addatur etiam malus; malo enim quia bene utitur Deus ad ministerium judicii sui; appellatur etiam ipse Spiritus Dei ad vindictam malorum et disciplinam vel probationem bonorum. Nec illud jam movere nos debet, quod postea scriptum est eumdem Saulem Spiritu Dei super se facto prophetasse: quoenim fit non mutabilitate Spiritus sancti, qui est incommutabilis cum Patre et Filio, sed mutabilitate animi hu
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. & sp̃s dĩ suꝑferebat᷑ super
aquam. illum intelligere sp̃m sicut
nonnulli uolunt. quo mundi moles
uniuersa ista corporea uelut animat᷑
ad ministerium quoꝵq gignentiũ.
& in sua specie continendarum cor
poralium creaturarũ. Creatura ẽ enim
quicquid ẽ tale. Illud etiã quod scri
terrarum. non desunt qui eundem
sp̃m uelint accipi inuisibilem scilicet
creaturam. cuncta uisibilia uniuersali
quadam conspiratione uegetantem
atq continentẽ. Sed neq hic udeo
quid impediat spiritum scm intel¬
ligere. cum ipse ds̃ dicat apud pro¬
pħam. cęlum & terram ego impleo.
Non enim sine suo scõ sp̃u implet
d̃s cęlum et terram. Quid ergo mi¬
rum. si de spũ scõ eius dictum ẽ. reple¬
uit orbem terrarum: Aliter enim re¬
plet scificando sic̃ de Stephano dicit᷑.
repletus est spũ scõ. & de cȩteris tali¬
b alit̾ replet scĩficante gr̃ã sicut qͦsdam

Expanded text:
dictum est, Et Spiritus Dei superferebatur super dictum est, Et Spiritus Dei superferebatur super aquam, illum intelligere spiritum, sicut nonnulli volunt, quo mundi moles universa ista corporea velut animatur, ad ministerium quorumque gignentium, et in sua specie cporalium creaturarum: creatura est enim quidquid est tale. Illud etiam quod scripit orbem terrarum , non desunt qui eumdem spiritum velint accipere, invisibilem scilicet creaturam, cuncta visibilia universali quadam aspiratione vegetantem atque continentem. Sed neque hic video quid impediat Spiritum sanctum intelligere, cum ipse Deus dicat apud prophetam, Coelum et terram ego impleo ; non enim sine suo Spiritu sancto implet Deus coelum et terram. Quid ergo mirum si de Spiritu sancto ejus dictum est, Replevit orbem terrarum ? Aliter etiam replet sanctificando, sicut de Stephano dicitur, Repletus est Spiritu sancto, et de caeteris talibus aliter: replet sanctificante gratia, sicut quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m dĩ sine ad ditamento. ubi sp̃s
ille sc̃s non significetur: sed aliquis
quamuis bonus. creatus tamen &.
conditus. Quȩ ꝓferunt᷑ enim du¬
bia sunt. & indigent clariore docu¬
mento. sicut illud quod scriptum ẽ.
sp̃s dĩ suꝑferebatur suꝑ aqu̾a. Nam
& ibi sp̃m sc̃m accipere quid impe¬
diat non inuenio. Cum enĩ aquarũ
nomine illa materies insinuet᷑ in¬
formis. quȩ de nichilo facta ẽ. unde
om̃ia fierent: quid ꝓhibet intellige¬
re sp̃m sc̃m conditoris. quod suꝑfe¬
rebatur huic materiȩ non locoruor
gradibus interuallisq spatioꝵ. qd̃
nequaquam de ulla re incorporea
recte dicit᷑. sed excellentia & eminentia
dominantis suꝑ omĩa uoluntatis.
ut omĩa conderentur. presertim
cũ ea locutio sicut illarum scriptura¬
rum mos est etiam ꝓpħicum quid¬
dam sonet. mysteriumq futuri ba¬
ptismatis ex aqua & sp̃ũ sc̃o: nascitu¬
ri popłi prefiguret: Nongͦ cogit quod

Expanded text:
Dei dictum sine additamento, ubi Spiritus Dei dictum sine additamento, ubi Spiritus ille sanctus non significetur, sed aliquis quamvis bonus, creatus tamen et conditus. Quae proferuntur enim dubia sunt, et indigent clariore documento; sicut illud quod scriptum est, Spiritus Dei superferebatur super aquam . Nam et ibi Spiritum sanctum accipere quid impediat, non invenio. Cum enim aquarum nomine illa materies insinuetur informis, quae de nihilo facta est, unde omnia fierent; quid prohibet intelligere Spiritum sanctum Conditoris, quod superferebatur huic materiae, non locorum gradibus intervallisque spatiorum, quod nequaquam de ulla re incorporea recte dicitur, sed excellentia et eminentia dominantis super omnia voluntatis, ut omnia conderentur? Praesertim cum ea locutio, sicut illarum Scripturarum mos est, etiam propheticum quiddam sonet, mysteriumque futuri Baptismatis ex aqua et Spiritu sancto nascituri populi praefiguret. Non ergo cogit quod
Abbreviated transcription (Latin):
non addatur bonus. ex hoc intel¬
ligitur bonus. malus. Unde appa¬
ret bonum sp̃m scd̃m substantiam.
malum autem scđm ministerium
dici sp̃m dĩ. quã quam quexi ad huc
possit. Utrum cum sp̃s dĩ dicitur. ꝙͥ
ex hoc ipso iam & sinichil addatur
intelligitur bonus. ille intelligat᷑
qui est in trinitate consubstantia¬
Nobis autem reuelauit ds̃ ¶ sp̃m̃
suum. Et illud. Sic &. quȩ dĩ sunt
nemo scit nisi sp̃s dĩ. Et multis locis
hoc modo dicitur sp̃s dĩ. & intelligi¬
tur sp̃s sc̃s etiam si non addatur.
qm̃ ea quȩ circumstant satis indi¬
cant dequo dicat᷑. ita ut aliquan¬
do nec dĩ addatur. & intelligatur
tamen ille sp̃s di principalit̾ sc̃s.
Nam que alium commemorat
ubi dicit. ipse sp̃s testimonium dat
sp̃ui nr̃o. quia sumus filii dĩ: & ipse
tentiis nec dĩ nec sc̃s est additum: &
tamen ipse intelligitur. Sed tamen¬
nescio utrum manifesto aliquo ex¬
emplo ꝓbari possit. alicubi dictum

Expanded text:
non addatur bonus, ex hoc intelnon addatur bonus, ex hoc intelligitur bonus. Unde apparet bonum spiritum secundum substantiam, malum autem secundum ministerium dici spiritum Dei. Quanquam quaeri adhuc possit utrum cum spiritus Dei dicitur, et ex hoc ipso jam, etsi nihil addatur, intelligitur bonus, ille intelligatur qui est in Trinitate consubstantiaNobis autem revelavit Deus per Spiritum suum; et illud, Sic et quae Dei sunt, nemo scit nisi Spiritus Dei . Et multis locis hoc modo dicitur Spiritus Dei, et intelligitur Spiritus sanctus, etiamsi non addatur: quoniam ea quae circumstant, satis indicant de quo dicatur; ita ut aliquando nec Dei addatur, et intelligatur tamen ille Spiritus Dei principaliter sanctus. Nam quem alium commemorat, ubi dicit, Ipse Spiritus testimonium dat spiritui nostro, quia sumus filii Dei; et, Ipstentiis, nec Dei, nec sanctus est additum, et tamen ipse intelligitur. Sed nescio utrum manifesto aliquo exemplo probari possit, alicubi spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam potestatem quã uolebat
accipere. Cui congrure illud in
euangło quod dñs discipłis ait.
Hat nocte postulauit sathanas.
uexare uos sicut triticum. Dictus
est ergo sp̃c dĩ malus. hoc ẽ mini¬
ster dĩ ad faciendum in saul. quod
qua malus erat. non erat dĩ.creatu¬
ra uͦ qua conditus erat . & potesta-¬
te quã non sua secl dñi om̃ium
ȩquitate acceperat. dei erat. Uerba
etiam ipsa scripturarum ita se ha
Et dixerunt pueri saul ad eum. Ecce
id est comprehendere saul. posse au¬
tem non habebat. nisi summa iusti¬
tia sineretur. Si enim uiste iundicat
ds̃. qũ ead modum ipse dicit apłs. cũ
tradit homines in concupiscentias
cordis eoꝵ: non mirum si nichilo¬
minus iuste uindicans tradidit eos
etiam in concupiscentias aliorum
nocere uolentium. sua semꝑ in com¬
mutabili ȩquitate seruata. Animad.¬
uertendum sane ẽ. cum additam̃¬
do dici. sp̃s dĩ malus. cum autẽ tan¬
tum modo dicitur. sp̃c dĩ. etiam si

Expanded text:
ipsam potestatem quam volebat ipsam potestatem quam volebat accipere. Cui congruit illud in Evangelio, quod Dominus discipulis ait, Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum . Dictus est ergo spiritus Dei malus, hoc est minister Dei ad faciendum in Saül quod qua malus erat, non erat Dei: creatura vero qua conditus erat, et potestate quam non sua, sed Domini omnium aequitate acceperat, Dei erat. Verba etiam ipsa Scripturarum ita se habEt dixerunt pueri Saül ad eum: Ecce id est, comprehendere Saül; posse autem non habebat, nisi summa justitia sineretur. Si enim juste vindicat Deus, quemadmodum ipse dicit Apostolus, cum tradit homines in concupiscentias cordis eorum ; non mirum si nihilominus juste vindicans tradit eos etiam in concupiscentias aliorum nocere volentium, sua semper incommutabili aequitate servata. 5. Animadvertendum sane est, cum additamento dici, spiritus Dei malus. Cum autem tantummodo dicitur, spiritus Dei, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
ad illam rẽ. alio ad istã. Quauis enĩ
inde sit quisq malignꝰ sp̃c dñi. quia
mala uoluntate nocere appetit. ta¬
men nocendi potestatẽ non accipit.
nisi ab illo sub quo sunt omĩa certis
& iustis meritoꝵ gradibus ordinata.
quia sicuit non est mala uoluntas
uis enĩ sit in cuiusq potestate quid
ueltr: non est tamen in cuiꝰꝙ pote
state quid possit uel facere cuiquã
uel a quoquã pati. Nam & ipse filiꝰ
unicus dĩ passurus ad tempus hu¬
militer. suꝑbe loquenti homini ꝙ.¬
dicenti. quod potestatẽ haberet oc¬
cidendi eum uł dimittendi. non
haberes inquit in me potestatem.
nisi data tibi esset desuꝑ. Di abolus
etiam uolens nocere iusto uiro iob.
nocendi quidem uoluntas diabo¬
lo erat: sed tamen a dño dõ potesta¬
tem petebar dicens. mitte manũ
tuam & tange carnẽ eiꝰ. qu̾auis hoc
enim ꝑmissionem petebat. Hoc
modo & manum dñĩ appellabat
ꝑmissam a dño manũ suã: id est

Expanded text:
ad illam rem, alio ad istam. Quamvis enim ad illam rem, alio ad istam. Quamvis enim inde sit quisque malignus spiritus, quia mala voluntate nocere appetit; tamen nocendi potestatem non accipit, nisi ab illo sub quo sunt omnia certis et justis meritorum gradibus ordinata. Quia sicut non est mala voluntas uis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate quid possit vel facere cuiquam vel a quoquam pati. Nam et ipse Filius unicus Dei passurus ad tempus humiliter homini superbe loquenti et dicenti quod potestatem haberet occidendi eum vel dimittendi: Non haberes, inquit, in me potestatem, nisi data tibi esset desuper . Diabolus etiam volens nocere justo viro Job, nocendi quidem voluntas diabolo erat, sed tamen a Domino Deo potestatem petebat, dicens, Mitte manum tuam, et tange carnem ejus : quamvis hoc enim permissionem petebat hoc modo, et manum Domini appellabat permissam a Domino manum suam, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
mentis illa hȩc differentia. qua pe¬
trus primo intellexit dõ patre re¬
uelante quod filius dĩ ess et xp̃c.
& post ea ne moreret᷑ extimuit: quan¬
tum ualet ad distinguenda uisa. quȩ
in spũ hominis alienata mente ima¬
ginarie fiunt. reuelatio ꝓpħiȩ qua
primo afflatus ẽ saul. & cominix¬
tio sp̃c mali quo postea prȩmebatur.
Iam uͦ illud quod etiam malus appel
non congruit hoc locutionis exempłu.
quia terra non ẽ mala. om̃is enim crea¬
tura dĩ bona ẽ. illud congruat quod
ipse saul iam reꝓbus & scelestus atq
ingratus scõ dauid. ꝑsecutor etiã eius
cum sȩuissimȩ inuidiȩ facib agitare¬
tur. tamen ad huc xp̃c dñi dicebat᷑.
sicut eum appellauit ipse dauid. cũ
uindicauit extinctum. Sed magis
arbitror malignũ sp̃m. a quo uexa-¬
bat᷑ saul ido dictum sp̃m dñi. quod oc¬
culto dñi iudicio saulem uexabat.
Utitur enim ds̃ ministris etiã spiri¬
tibus immundis ad uindictã malo¬
rum. uł ad bonoꝵ ꝓbationẽ aliomͦ

Expanded text:
mentis haec differentia, qua Petrus primo intellexit Deo Patre revelante, quod Filius Dei esset Christus, et postea ne moreretur extimuit; quantum valet ad distinguenda visa, quae in spiritu hominis alienata mente imaginarie fiunt, revelatio prophetiae qua primo afflatus est Saül, et commixtio spiritus mali quo postea premebatur. 4. Jamvero illud, quod etiam malus appellnon congruit hoc locutionis exemplum, quia terra non est mala; omnis enim creatura Dei bona est : illud congruat, quod ipse Saül jam reprobus et scelestus atque ingratus sancto David, persecutor etiam ejus, cum saevissimae invidiae facibus agitaretur, tamen adhuc Christus Domini dicebatur; sicut eum appellavit ipse David, cum vindicavit exstinctum . Sed magis arbitror malignum spiritum a quo vexabatur Saül, ideo dictum spiritum Domini, quod occulto Domini judicio Saülem vexabat. Utitur enim Deus ministris etiam spiritibus malis ad vindictam malorum, vel ad bonorum probationem; alio modo
Abbreviated transcription (Latin):
iber quẽ prȩnotaui de octo
dulcitii quȩstionib non esset
in hoc oꝑe commemorandus inter
bibros meos. cũ sit confectꝰ ex his quȩ
ame in aliis ante conscripta sunt. nͥ
& disputationis aliquid a nobis in-¬
terpositum reꝑiretur in eo. & uni eaꝵ
quȩstionum non ex opusculo aliquo
meo responsionem. sed tunc quȩ potu
it occurrere reddidissem. Hic liber sic
incipit. Quantũ mͥ uidet᷑ dilectissime
fili dulciti.

Expanded text:
iber, quem praenotaui de octo Dulciti quaestionibus, non esset in hoc opere commemorandus inter libros meos, cum sit confectus ex his, quae a me in aliis antea conscripta sunt. nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo meo responit occurrere, reddidissem. Hic liber sic incipit: Quantum mihi videtur, dilectissime fili Dulciti.
Abbreviated transcription (Latin):
rationabilia ut quidam putãt. sed
etiam irrationabilia plura scĩficare.
ꝙ. eos qui ceciderunt ꝓpter suam ne-¬
gligentiam ad pristinum statum re-¬
parare: ignorantes docere. obliuiscen¬
tes ammonere peccantes arguere.pi¬
gros ortari. de salute sua cogitare &
sollicite agere. errantes ad uiam uerita¬
tis ducere. infirmos curare. ꝙ fragilita¬
tem corporis ꝑ alacritatẽ animȩ conti-¬
nere & ad amorem pietatis ꝙ. castita-¬
tis confirmare. & om̃s illuminare. suꝑ
te & sinceritate mentis. pro mensura
fidei ꝙ. merito conuersationis grãm
ad utilitatẽ diuidere. & unũquemq in
quo oꝑe et ꝓposito fuerit habilis in ipso
ordinare.

Expanded text:
rationabilia, ut quidam putant, sed et irrationabilia plura sanctificare: et eos qui ceciderunt propter suam negligentiam, ad pristinum statum reparare; ignorantes docere, obliviscentes admonere, peccantes arguere, pigros hortari, de salute sua cogitare et sollicite agere, errantes ad viam veritatis deducere, infirmos curare, et fragilitatem corporis per alacritatem animae continere, et ad amorem pietatis et castitatis confirmare, et omnes illuminare; supete et simplicitate mentis, pro mensura fidei et merito conversationis gratiam ad utilitatem dividere, et unusquisque in quo opere et proposito fuerit habilis, in ipso ordinare.
Abbreviated transcription (Latin):
ater immobiliter ꝙ. impassibiliter.x.x.xi.
uolens filium genuit. filius sine labo¬
re & fatigatione sua sola uirtute
spiritum fecit.

Expanded text:
ater immobiliter et impassibiliter volens Filium genuit: Filius sine labore et fatigatione sola virtute sua Spiritum fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝑ filium głificari patrẽ quis
neget: Sed & filium głificari ꝑ pa¬
trem negare quis audeat: cui dicit
ipse filius głifica me. cui etiam dicit
ego te clarificaui: Glorificare autẽ &.
honorificare & cdarificare. tria quid̃e
uerba: sed una res ẽ. Quod grece dicit᷑
doxasin. interpretatũ autẽ uarie ꝙ alit̃
atq aliter positum in latino.

Expanded text:
am per Filium glorificari Patrem, quis negat? Sed et Filium glorificari per Patrem, negare quis audeat: cui dicit ipse Filius, Glorifica me; cui etiam dicit, Ego te glorificavi ? Glorificare autem, et honorificare, et clarificare, tria quideverba, sed una res est quod Graece dicitur doxaxin, sed interpretatum varie aliter atque aliter positum in Latino.
Abbreviated transcription (Latin):
utrum tibi uoluntas nulla sit beate
uitȩ tuȩ. D fateor. negari non potest:
habere nos uoluntatẽ. Perge iam: iu-¬
deamus quid hinc conficias. A faciã.
Sed dic etiam prius: utrum & bonam
uoluntatem habere te sentias. D Quid
est bona uoluntas:

Expanded text:
utrum tibi voluntas nulla sit beatae vitae tuae. E. Fateor, negari non potest habere nos voluntatem: perge jam, videamus quid hinc conficias. A. Faciam: sed dic etiam prius, utrum et bonam voluntatem te habere sentias. E. Quid est bona voluntas?
Abbreviated transcription (Latin):
est corpus exanime p̃cedat ea natura
quȩ non tantum est sed etiam uiuit.
neq intelligit. sicut est anima bestiaꝵ.
& rursus hanc prȩcedat ea quȩ simul
ꝙ est & uiuit. & intelligit. sicur in ho¬
mine mens racionalis: num arbitraris
in nobis id est in his quibus natura
nr̃a completur ut homines simus ali¬
quid inuenire posse prestantius quam
hoc quod in his tribus tertio loco posui¬
mus: Nam & corpus nos habere mam¬
festum est. & uitam quandam qua ip¬
sum corpus animatur. atq uegetatur.
quȩ duo etiam inbestiis agnoscimus.s.
tertium quiddam quasi animȩ nr̃ȩ ca-¬
put aut oculum. aut siqͥd congruentiꝰ
de ratione atq intelligentia dici potest:
quam non habet natura bestiarum. Qua¬
re uide obsecro. utrum aliquid inuenite
possis: quod sit in natura hominis ra-¬
tione sublimius
D Nichil omnino
melius uideo.

Expanded text:
est corpus exanime, praecedat ea natura quae non tantum est, sed etiam vivit, nec intelligit, sicuti est anima bestiarum; et rursus hanc praecedat ea quae simul et est et vivit et intelligit, sicut in homine mens rationalis; num arbitraris in nobis, id est in iis quibus natura nostra completur ut homines simus, aliquid inveniri posse praestantius, quam hoc quod in his tribus tertio loco posuimus? Nam et corpus nos habere manifestum est, et vitam quamdam qua ipsum corpus animatur atque vegetatur, quae duo etiam in bestiis agnoscimus, et tertium quiddam quasi animae nostrae caput aut oculum, aut si quid congruentius de ratione atque intelligentia dici potest, quam non habet natura bestiarum. Quare vide, obsecro, utrum aliquid invenire possis, quod sit in natura hominis ratione sublimius. E. Nihil omnino melius video.
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ dixit de sp̃u scõ. de meo
accipiet: soluit ipse quȩstionem.
ne putetur quasi isse ꝑ quos da gradꝰ.¬
de patre. cum ambo de patre. ille na-¬
tus. ille ꝓcedens: quȩ duo in illius
naturȩ sublimitate discernere. om̃i¬
no difficile est. Ergo ne hoc putaret᷑
ut dixi. continuo subietit. om̃ia q̃
habet pater mea sunt. ꝓpterea dixi
de meo acctpier: ita sine dubio intel¬
ligi uolens. quod de patre accipiat.
sed ideo de ipsius quia om̃ia quȩ
habet pater ipsiꝰ sunt.

Expanded text:
uod autem dixit de Spiritu sancto, De meo accipiet, solvit ipse quaestionem: ne putaretur quasi per quosdam gradude Patre; cum ambo de Patre, ille nascatur, ille procedat; quae duo in illius naturae sublimitate discernere omnino difficile est: ergo ne hoc putaretur, ut dixi, continuo subjecit, Omnia quae habet Pater mea sunt, propterea dixi, De meo accipiet . Ita sine dubio intelligi volens quod de Patre accipiat. Sed ideo de ipsius, quia omnia quae habet Pater, ipsius sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
s & in cruce pendens. uoluntate
&. p̃cepto patris carnẽ huma¬
nam quam de scã uirgine mraRia susce-¬
pit. in manus hominum dereliquit.
& diuinitatẽ suam in manus patris cõ-¬
mendauit dicens: pater in manus tuas
commendo sp̃m meum. Quia maria
moriturum corpus peꝑit. ds autẽ im¬
mortalis immortalem filium genuit.
Ergo mors xp̃i non diminutio ẽ diuini¬
tatis. sed depositio corporis. Sicuti enĩ
generatio eius ex uirgine non fuit cor¬
ruptio ditatis ipsus. sed susceptio cor¬
poris. ita ꝙ. in morte ipsius non fuit
passio & defectio dealitatis ipsiꝰ sed se¬
paratio carnis eius. Sicuti enim qui
indumentum conscindit induto fac̃
iniuriam: ita & qui carnẽ ipsius cruci-¬
fixerunt. diuinitati ipsius contume

Expanded text:
s et in cruce pendens, voluntate et praecepto Patris carnem humanam, quam de sancta virgine Maria suscepit, in manus hominum dereliquit, et divinitatem suam in manus Patris commendavit, dicens: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Quia Maria moriturum corpus peperit, Deus autem immortalis immortalem Filium genuit. Ergo mors Christi non diminutio est divinitatis, sed depositio corporis. Sicuti enim generatio ejus ex virgine non fuit corruptio dealitatis ipsius, sed susceptio corporis; ita et in morte ejus non fuit passio et defectio dealitatis ipsius, sed separatio carnis ejus. Sicuti enim qui indumentum conscindit, induto facit injuriam; ita et qui carnem ejus crucifixerunt, divinitati ipsius contume
Abbreviated transcription (Latin):
a labe terrena. tantomagis & nume¬
rum & sapientiam in ipsa ueritate
contuentur.&. utrũq carum habent.
& in eius ueritatis comparatione non
eis aurum & argentum. & çȩtera de
quibus homines dimicant. sed ipsi
etiam uilescunt sibi. Nec mireris nu¬
meros ideo uiluisse hominibus &
caram esse sapientiam. quia facilius
possunt numerare quam sapere: cum
uideas carius illos habere aurum qͣ
lumen lucernȩ. cui comꝑatum: ridetur.
sed honoratur amplius res longe infe-¬
rior. quia lucernam sibi & mendicus
accendit: aurum uero pauci habent.
Quamquam sapientia absit in comꝑa¬
tione numeri inueniatur inferior cũ

Expanded text:
a labe terrena, tanto magis et numea labe terrena, tanto magis et numerum et sapientiam in ipsa veritate contuentur, et utrumque charum habent: et in ejus veritatis comparatione non eis aurum et argentum, et caetera de quibus homines dimicant, sed ipsi etiam vilescunt sibi. 32. Nec mireris numeros ideo viluisse hominibus, et charam esse sapientiam, quia facilius possunt numerare quam sapere, cum videas charius illos habere aurum quam lumen lucernae, cui comparatum aurum ridetur. Sed honoratur amplius res longe inferior, quia lucernam sibi et mendicus accendit, aurum vero pauci habent: quanquam sapientia absit ut in comparatione numeri inveniatur inferior, cu
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Ea uero qua disponit om̃ia
suauiter. sapientia iam proprie uo-¬
catur: cum sit uitumq unius eius¬
demq sapientiȩ. Sed quia dedit
numeros om̃ib rebus etiam infi¬
mis q in fine rerũ locatis. ꝙ corpora
enim omnia qũauis in rebus extrema
sint. habent numeros suos. sapere
autem non dedit corporib neq ani¬
mis omnib sed tantum rationalib.
tamquã in eis sibi sedem locauerit.
de qua disponat om̃ĩa. illa etiam in¬
fima quib numeros dedit: itaq qm̃ de
corporib facile iudicamus tamquã de
rebus quȩ infra nos ordinatȩ sunt. qͥbus
impressos numeros infra nos esse. & eos
mus tamqũa sursũuersus recurrere.
inueniemus eos etiam nr̃as mentes tͣn-¬
scendere. atq in commutabiles in ipsa
manere ueritate. & quia sapere pauci
possunt. numerare autẽ etiam stultis
concessum est: mirant᷑ homines sapientiã.
numerosq contemnunt. Docti autẽ
& studiosi quantum remotiores sunt

Expanded text:
dicitur: ea vero qua disponit omnia dicitur: ea vero qua disponit omnia suaviter, sapientia proprie jam vocatur; cum sit utrumque unius ejusdemque sapientiae. 31. Sed quia dedit numeros omnibus rebus etiam infimis, et in fine rerum locatis; et corpora enim omnia quamvis in rebus extrema sint, habent numeros suos; sapere autem non dedit corporibus, neque animis omnibus, sed tantum rationalibus, tanquam in eis sibi sedem locaverit, de qua disponat omnia illa etiam infima quibus numeros dedit: itaque quoniam de corporibus facile judicamus, tanquam de rebus quae infra nos ordinatae sunt, quibus impressos numeros infra nos esse cernimumus tanquam sursum versus recurrere, invenimus eos etiam nostras mentes transcendere, atque incommutabiles in ipsa manere veritate. Et quia sapere pauci possunt, numerare autem etiam stultis concessum est, mirantur homines sapientiam, numerosque contemnunt. Docti autem et studiosi, quanto remotiores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quod aliud nomen aptum inueniri
potest quo nominemus quasi habi¬
taculum quod dam sedemq numeroꝵ.
longe remoueor a corpore. & inuenieis
fortasse aliquid quod cogitare possim.
non tamen aliquid inueniens quod
uerbis ꝓferre sufficiam: redeo tanꝙͣ.
lassatus in hȩc nr̃a ut loqui possim.
ꝙ ea quȩ ante oculos sita sunt dico.
sicut dici solent. Hoc michi accidit eti¬
am: cum de sapientia quantum ualeo
uigilantissime. atq intentissime cogi-¬
duo sint insecretissima certissimaq ue¬
ritate. accedente etiam testimonio scri¬
pturȩ quo commemoraui coniuncte
illa posita. plurimum miror ut dixi.
quare numerus uilis sit multitudi¬
ni hominum. & cara sapientia. Sed
nimirum illud est: quod una quȩda
eademq res ẽ. Uerũtamen qm̃ nichilo¬
minus in diuinis libris desapientia
dicitur. quod attingit a fine usq ad
finem fortiter & disponit omĩa suaui¬
ter. ea potentia qua fortiter a fine usq
ad finẽ attingit: numerus fortasse

Expanded text:
quod aliud nomen aptum inveniri quod aliud nomen aptum inveniri potest, quo nominemus quasi habitaculum quoddam sedemque numerorum; longe removeor a corpore: et inveniens fortasse aliquid quod cogitare possim, non tamen aliquid inveniens quod verbis proferre sufficiam, redeo tanquam lassatus in haec nostra, ut loqui possim, et ea quae ante oculos sita sunt dico, sicut dici solent. Hoc mihi accidit etiam cum de sapientia quantum valeo, vigilantissime atque intentissime cogiduo sint in secretissima certissimaque veritate, accedente etiam testimonio Scripturarum, quo commemoravi conjuncte illa posita; plurimum miror, ut dixi, quare numerus vilis sit multitudini hominum, et chara sapientia. Sed nimirum illud est, quod una quaedam eademque res est; verumtamen quoniam nihilominus in divinis Libris de sapientia dicitur, quod attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter , ea potentia qua fortiter a fine usque ad finem attingit, numerus fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
respondisti ẽẽ ueras atq manifestas.
easꝙ om̃ib qui hȩc intueri ualent
cõmunes ad contemplandum ad¬
ed ꝑuellem scire. utrum uno ali¬
quo genere contineant᷑ hȩc duo.
sapientia scilicet ꝙ numerus: quia
coniuncta etiam in scripturis scĩs.
hȩc posita esse commemorasti. an al¬
terum existat ab altero. aut alterum
in altero consistat. ueluti numerꝰ
a sapientia ł insapientia. Nam sa-¬
pientiam existere a numero aut con-¬
sistere in numero: non ausim dicere.
Nescio quo enim modo quia multos
noui numerarios. aut numeratores.
uel si quo alio nomine uocandi st̃.
qui sũme atq mirabiliter compu¬
tant. sapientes autẽ ꝑ paucos. aut
forsitan neminem: longe uenerabilior
michi occurrit sapientia qũa nume¬
rus. ARem dicis. qua ego quoq mi¬
rari soleo. Nam cum in cõmutabilem
ueritatem numeroꝵ mecum ipse
considero. & eius quasi cubile. ac pene¬
trale uel regionem quandam uel si

Expanded text:
respondisti esse veras atque manifestas, respondisti esse veras atque manifestas, easque omnibus qui haec intueri valent, communes ad contemplandum adSed pervellem scire utrum uno aliquo genere contineantur haec duo, sapientia scilicet et numerus, quia conjuncta etiam in Scripturis sanctis haec posita esse commemorasti; an alterum existat ab altero, aut alterum in altero consistat, veluti numerus a sapientia, vel in sapientia. Nam sapientiam existere a numero, aut consistere in numero, non ausim dicere: nescio enim quomodo, quia multos novi numerarios aut numeratores, vel si quo alio nomine vocandi sunt, qui summe atque mirabiliter computant, sapientes autem perpaucos, aut forsitan neminem, longe venerabilior mihi occurrit sapientia quam numerus. A. Rem dicis quam ego quoque mirari soleo. Nam cum incommutabilem veritatem numerorum mecum ipse considero, et ejus quasi cubile ac penetrale vel regionem quamdam, vel si
Abbreviated transcription (Latin):
gauerim. ACum ergo ad id quod sapi¬
enter eligit conuertit animum. sapi¬
enter utiq conuertit. U Certissimum
est. A Et qui abeo quod sapient̃ elegit
& quo sapienter conuertit. nullis terro¬
rib pęnisq depellitur: sapient̃ sine du¬
bio facit. D Prorsus sine dubio. A Ma¬
nifestissimum est igitur om̃s has quas
regulas diximus. & lumina uirtutũ:
ad sapientiam ꝑtinere. quandoquidẽ
quantomagis quisq ad agendam uitã
eis utit᷑ & scđm hȩc agit uitam. tanto
magis uiuit. facitq sapient̃. Omne
autẽ quod sapienter fit: non potest
recte dici a sapientia ẽẽ separatum.
dom̃ino ita est. A Quam ergo uerȩ
atq in cõmutabiles sunt regulȩ nu¬
meroꝵ quoꝵ rationẽ atq ueritatem
in cõmutabiliter atq communiter
om̃ibus eam cernentib presto ẽt̃ dixi¬
sti. tam sunt uerȩ atq in commuta-¬
biles regulȩ sapientiȩ de quib pau¬
cis nunc singillatim interrogatus

Expanded text:
gaverim. A. Cum ergo ad id quod sapigaverim. A. Cum ergo ad id quod sapienter eligit convertit animum, sapienter utique convertit. E. Certissimum est. A. Et qui ab eo quod sapienter eligit, et quo se sapienter convertit, nullis terroribus poenisque depellitur, sapienter sine dubio facit. E. Prorsus sine dubio. A. Manifestissimum est igitur omnes has, quas regulas diximus et lumina virtutum, ad sapientiam pertinere: quandoquidem quanto magis quisque ad agendam vitam eis utitur, et secundum haec agit vitam, tanto magis vivit facitque sapienter; omne autem quod sapienter fit, non potest recte dici a sapientia esse separatum. E. Omnino ita est. A. Quam ergo verae atque incommutabiles sunt regulae numerorum, quorum rationem atque veritatem incommutabiliter atque communiter omnibus eam cernentibus, praesto esse dixisti; tam sunt verae atque incommutabiles regulae sapientiae, de quibus paucis nunc singillatim interrogatus