comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possit nͥ malis: S rursus si ñ nͥ malis possit
aecide: ñ deb̾et bonis bona eẽ s nulla. Cur enĩ
eẽt ulla poena. inqͥb ñ eẽnt. ulla pumenda:
Qua ꝓpt̃ fatendũ ẽ. pͥmos quidẽ homines ita fiuis.¬
se institutos. ut si ñ peccassent nullũ moris exꝑi¬
rent᷑ genus: s eosdẽ pͥmos peccatores ita fuisse
morte multatos. ut etiã quicqͥd eori stirpe eẽt
ex ortũ. eãdẽ poenã teneret᷑ obnoxiũ. Nonenĩ
aliud ex eis quã qđ ipsi fuerant nasceret᷑. Pro
magnitudine quippe culpa illuis. naturã dam¬
natio mutauit in peuis: ut qđ poenalit̾ p̃cessit
inpeccantib hominib pͥmis. etiã Naturaliter
sequeret᷑ innascentib cȩt̃is. Neq enĩ ita homo
ex homine : sic̃ homo expuluore. Pulius enũ ho¬
mini faciendo materies fuit: homo aũ homini
gignendo parens. Roinde qđ ẽ. tr̃a ñ hoo ẽ caro:
quãuis ex tra facta sit caro. Qđ ẽ. aũ parens.

Expanded text:
posset nisi malis? Sed rursus si nonnisi malis posset posset nisi malis? Sed rursus si nonnisi malis posset accidere, non deberet bonis bona esse, sed nulla. Cur enim esset ulla poena, in quibus non essent ulla punienda? Quapropter fatendum est, primos quidem homines ita fuisse institutos, ut, si non peccassent, nullum mortis experirentur genus: sed eosdem primos peccatores ita fuismorte multatos, ut etiam quidquid de eorum stirpe esset exortum eadem poena teneretur obnoxium. Non enim aliud ex eis, quam quod ipsi fuerant, nasceretur. Pro magnitudine quippe culpae illius naturam damnatio mutauit in peius, ut, quod poenaliter praecessit in peccantibus hominibus primis, etiam naturaliter sequeretur in nascentibus ceteris. Neque enim ita homo ex homine, sicut homo ex puluere. Puluis namque homini faciendo materies fuit, homo. autem homini gignendo parens. Proinde quod est terra, non hoc est caro, quamuis ex terra facta sit caro; quod est autem parens
Abbreviated transcription (Latin):
ñ amimarũ s corpoꝵ uita ẽ : quã possunt eis
nã anmniae mortuȩ hoo ẽ. adeo deserte quan¬
uilacũq ꝓpͥa uita ex qua immortales sunt ñ
desistente conferre. Uerũ in damnatione norus¬
sima quãuis homo sentire ñ desinat: tam̃ qr
sinsis ipse nec uoluntate suaius. nec quiete sa¬
lubris. s dolore poenał ẽ: ñ minerito mors ẽ.
potuis appellata quã uita. Ideo aũ scdđa: qr
post illã pͥmã ẽ. qua fit coherentiũ dirẽptio
uaturarũ. siue dĩ o animȩ. siue animȩ o& cor
pous. De pͥma gͥ corporis morte dici potest:
qđ bonis bona sit malis mala. Soda uͦ sine
dubio sic̃ nulloꝵ bonoꝵ ẽ: ita nullibona. N¬
ũ disimulanda nascitur questio. utrũ reuera
mos qua separit᷑ anima c&& corpꝰ bonis sit bona:
qua siuta ẽ: quomꝰ poterit optineri qđ etiam
psasit poena pecrati. Hanc enĩ prut ho¬
nnes nis pecrassent ꝑpessi utiq ñ fuissent.
Quo pacto gͥ bona ec̃ possit bonis. quȩ accide non

Expanded text:
rum, sed corporum uita est; quam possunt eis animae etiam mortuae, hoc est Deo deserente, quantulacumque propria uita, ex qua et inmortales sunt, non desistente, conferre. Verum in damnatione nouissima quamuis homo sentire non desinat, tamen, quia sensus ipse nec uoluptate suauis nec quiete salubris, sed dolore poenalis est, non inmerito mors est potius appellata quam uita. Ideo autem secunda, quia post illam primam est, qua fit cohaerentium diremtio naturarum, siue Dei et animae siue. De prima corporis morte dici potest, quod bonis bona sit, malis mala. Secunda vero sine dubio, sicut nullorum bonorum est, ita nulli bona  dissimulanda nascitur quaestio, utrum revera mors, qua separantur anima et corpus, bonis sit bona. Quia si ita est, quomodo poterit obtineri quod etiam ipsa sit poena peccati? Hanc enim primi homines, nisi peccavissent, perpessi utique non fuissent. Quo igitur pacto bona esse possit bonis, quae accidere non
Abbreviated transcription (Latin):
more qͥcũ pͥmis hominibꝰ ꝑcreaturã sil¬
iectã uelud corũ sociꝰ forma c̃grualoqus¬
batur quid ei ꝓfuit: Nonne c̃ceptũ si
innecando fre. etiã post uerbũ diuns
ãmonicionis impleuit: Nã cũ sachca
discreuiss ãborũ millius respiciens bas
despiciens: qđ nõ dubitandũ e. poruil
satris ñ euus bona contristatꝰ ẽ. cam ualde
etc̃cidit facies eiꝰ. Sic enĩ scriptũ ẽ. & dix̃
dñs adc̃m: Quart cristis factus es: et qͣre

Expanded text:
more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua. loquebatur, quid ei profuit? nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis impleuit? nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens — quod non dubitandum est potuisse fratris uero eius bona, contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. sic enim scriptum est: et dixit dominus ad Cain: quare tristis fac
Abbreviated transcription (Latin):
micitias. contentiones. &mulationes. animositates.
inuidias. oꝑa eẽ. carnis. Quori om̃iũ maloꝵ cap̃
atq origo suꝑbia ẽ: quȩ sine carne regnat iN
diabolo. Quis ẽ. aũ illo mimicior scĩs: Quis ad¬
uersus eos contentiosior. ammosior. & magis ae-¬
mulus atq inuidus inuenit᷑. Hac om̃a cũ ha¬
bet sine carne. quomͦ s̃ ista oꝑa carnis. nͥ qr oꝑa
sunt hominis. quẽ sic̃ dixi nomine carnis ap.¬
pellat: Non enĩ habendo carnẽ quã ñ habet
diabolus.: S uiuendo scdm seipsũ hoc ẽ. sedm
hominẽ. factꝰ homo similis diabolo: qr &e sl
qui ñ solũ mendax uerũ etiã m̃datii par ẽ hi

Expanded text:
micitias, contentiones, aemulationes, animositates, micitias, contentiones, aemulationes, animositates, inuidias opera esse carnis; quorum omnium malorum caput adque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicior sanctis? Quis aduersus eos contentiosior, animosior et magis aemulus adque inuidus inuenitur? At haec omnia cum habeat sine carne, quo modo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hominis, quem, sicut dixi, nomine carnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diabolus, sed uiuendo secundum se ipsum, hoc est secundum hominem, factus est homo similis diabolo; quia et iqui non solu? mendax uerum etiam mendacii pater est
Abbreviated transcription (Latin):
corporis quȩ ad gratiat animã ñ peccati pͥmi ẽ.
causa s poena: nec caro corruptibilis animam
peccatricẽ. s anima peccatrix fec̃ eẽ. corruptibilẽ
carnẽ. Ex qua corruptione carnis licet existant
quędã inicitam̃ta uitioꝵ. & ipsa desidĩa uitiosa:
ñ tam̃ om̃a uitȩ uuquę uitia tribuenda s̃ carni.
ne ablnis om̃ib purgemus diabolũ qͥ ñ habet
carnẽ. & sĩ enĩ diabolus fornicator. uł ebriosus.
uł si quid huiꝰ modi mali ẽ. qđ ad carnis ꝑtiniet
uolup̃tates. ñ potest dici. cũ sit etiã taliũ pecca
tor suasor & instigator occultꝰ: ẽ. tam̃ maxime
suꝑb atq inuidus. Qua illũ uitiositas sic obti¬
nuit: ut ꝓpt̃ hanc eẽt. in carrerib caliginosi
huiꝰ aeris ȩt̃no supplicio destinatꝰ. Haec aũ uitia
quȩ tenent indiabolo pͥncipatũ. carni tribuit
apłs: quã certũ ẽ. diabolũ ñ hab̾e. Dic̃ enĩ : ini¬

Expanded text:
corporis, quae adgrauat animam, non peccati primi est corporis, quae adgrauat animam, non peccati primi est causa, sed poena; nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. Ex qua corruptione carnis licet existant quaedam incitamenta uitiorum et ipsa desideria uitiosa, non tamen omnia uitae iniquae uitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. Etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est, quod ad carnis pertinet uoluptates, non potest dici, torum suasor et instigator occultus, est tamen maxime superbus atque inuidus, quia illum uitiositas sic obtinuit, ut prop hanc esset in carceribus caliginosi huius aeris aeterno suppli destinatus. haec enim uitia, quae tenent in diabolo principatu carni tribuit apostolus, quam certum est diabolum non habe? dicit enim ini
Abbreviated transcription (Latin):
bili corpore : & ipsius ad grauationis causam
ñ naturã substantiãq corporis. s eiꝰ corruptionẽ
scientes. nolumꝰ corpore expoliari. s eiꝰ immor¬
talitate uestiri. Ꝙ tunc enĩ erit: s quia
corruptibile ñ erit ñ grauabit. Aggrauat gͥ
nunc animã corpꝰ corruptibile: & depͥmit trena
in habitatio sensũ multa cogitantẽ. Uerũtamen
qͥ om̃a mala anunę excorpore putant accidisse:
inerrore s̃. Quãuis enĩ uirgilius platonicã uideat᷑
luculentis uerb̃ explicare sententiã dicens: Igneus
noxia corpora tardant. treniq hebetant artus
moribundaq mẽbra: Om̃sq illas notissimas uii
animi ꝑturbationes. cupiditatẽ. timorẽ. latitiã.
tristitiã. quasi origines om̃iũ peccatoꝵ atq uitioꝵ
uolens intelligi ex corpore accide. sub ungit & dic̃: c
hinc metiuunt. cupiuntq. dolent. gaudentq.
nec auras suspicunt claus& tenebris & carcere
caro : tam̃ alit̾ se habet fides nr̃a. Nã corruptio

Expanded text:
bili corpore et ipsius aggrauationis causam, non naturam substantiamque corporis, sed eius corruptionem scientes nolumus corpore expoliari, sed eius immortalitate uestiri. et tunc enim erit, sed quia corruptibile non erit non grauabit. aggrauat ergo nunc animam corpus corruptibile et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. uerum taqui omnia mala animae ex corpore putant accidisse, in errore sunt Quamvis enim Virgilius Platonicam videatur luculentis versibus explicare sententiam, dicens: Igneus noxia corpora tardant, Terrenique hebetant artus moribundaque membra; omnesque illas notissimas quatuor animi perturbationes, cupiditatem, timorem, laetitiam, tristitiam, quas origines omnium peccatorum atque vitiorum volens intelligi ex corpore accidere, subjungat et dicat: Hinc metuunt, cupiuntque, dolent gaudentque, nec auras Suspiciunt, clausae tenebris et carcere caeco: tamen aliter se habet fides nostra. Nam corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
nint rp̃i. Ex illis enĩ multo plures sccła ia
habuit pͥmus homo ance peccatũ: nec illud
qđ dictũ ẽ. qualis t̾renus tales & t̃reni. scđm
id intelligendũ qđ factũ ẽ. ad missione peceati.
Non enĩ existimandũ ẽ. eũ prius quã perrasset
spĩtale corpꝰ habuisse: & pecrati merito inani.¬
male mutatũ. Ut em̃ hoc putet᷑. parũ atten¬
dunt᷑ tanti uerba doctoris: qui ait. Si ẽ. corpꝰ
amiale : ẽ. & spĩtale. sic̃ scriptũ ẽ. Factus ẽ.
pͥmꝰ homo adã in anmã uiuentẽ. Numquid
hoc pꝰpeccatũ factũ ẽ. cũ sit ista hominis pͥma
conditio. de qua beatissimꝰ paulus ad corprs
ammale monstrandũ hoc testimontũ legis
quib dam uisũ ẽ: ineo qđ legitur. inspmauit
datã. s eam quȩ iã merat spu scõ uiuificatã.

Expanded text:
enim multo plures secunda ihabuit homo primus ante peccatum. Neque illud quod dictum est, Qualis terrenus, tales etssione peccati. Non enim existimandum est, eum prius quam peccasset, spirituale corpus habuisse, et peccati merito in animale mutatum. Ut enim hoc putetur, parum attenduntur tanti verba doctoris, qui ait, Si est corpus animale, est et spirituale; sicut scriptum est, Factus est primus homo Adam in animam viventem. Numquid hoc post peccatum factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus Apostolus ad corpus animale monstrandum, hoc testimonium Legis quibusdam visum est, in eo quod legitur, Inspiravitdatam, sed eam quae jam inerat, Spiritu sancto vivificatam.
Abbreviated transcription (Latin):
heretur erat imnorte: Nũquã gͥ inuta honii
si & inuita & imorte simul ñ pocest ẽe. An potus
& inuita & inmorte simul ẽ. inuita seiliat inꝯͥ
uiuit doneo tota detrahat᷑. inmorde aũ. quiaũ
morit᷑ cũ uita de trabitur.: Si enĩ ñ ẽ. inira.

Expanded text:
heretur, eheretur, esi et in vita et in morte simul non potest esse. An potius et in vita et in morte simul est: in vita scilicet in qua vivit, donec tota detrahatur; in morte autem, qua jam moritur, cum vita detrahitur
Abbreviated transcription (Latin):
nemo uł paululũ stare. uł aliquanto cardius ire
ꝑ mitit᷑: s urgent᷑ om̃s pari motu. nec diuerso
impellunt᷑ accessu. Neq enĩ cui uita breuior fuit
celerius diẽ dux̃. quã ille cui longior: sed cum
& qualit̾ & aqualia mom̃ta raperent᷑ ambobis.
alt̾ habuit ꝓpius alt̃ remotius qͦ ñ impari uelo¬
eitate ambs currebant. Aluid ẽ. aũ ampliuis uȩ
pegisse: aliud tardiuis ambilasse.Qug̾ us qd
mortẽ ꝓducciora spatia tẽporis agit: ñ leftus pa
s pluris itineris conficit. Porro si exllo qusꝙ
incipit mori hoc ẽ. &ẽ inmorte. ex qͥ millo ag ar¬
perit ipsa mors id ẽ. uitȩ detractio. que cũ deda¬
hendo finita fuerit post morcẽ iã erit ñ imnora:
ꝓfecto oxquo eẽ incipit in hoc corpore imote :
Q uid enĩ aliud dieb horis mom̃tisq singilis aguꝰ
donec ea consũmata mors quȩ agebat᷑ impleter.
& incipiat iã cẽpus eẽ pꝰ mortẽ qd cũ uita dcca¬

Expanded text:
nemo uel paululum stare uel aliquanto tardius ire nemo uel paululum stare uel aliquanto tardius ire permittitur; sed urgentur omnes pari motu nec diuerso inpelluntur accessu. Neque enim, cui uita breuior fuit, celerius diem duxit quam ille, cui longior; sed cum aequaliter et aequalia momenta raperentur ambobus, alter habuit propius, alter remotius, quo non inpari uelocitate ambo currebant. Aliud est autem amplius uiae peregisse, aliud tardius ambulasse. Qui ergo usque ad mortem productiora spatia temporis agit, non lentius pergit, sed plus itineris conficit. Porro si ex illo quisque incipit mori, hoc est esse in morte, ex quo in illo agi coeperit ipsa mors, id est uitae detractio quia, cum detrahendo finita fuerit, post mortem iam erit, non in morte: profecto, ex quo esse incipit in hoc corpore, in morte est. Quid enim aliud diebus horis momentisque singulis agitur, donec ea consumta mors, quae agebatur, inpleatur, et incipiat iam tempus esse post mortem, quod, cum uita detra
Abbreviated transcription (Latin):
abscesserit nec tuno inmorte s pꝰ mortẽ potius
erit. quando sit inmorte quis dixerit. Nã neq
ullus moriens erit: si moriens & uiuens simul
ẽẽ nullus pocest. Quãdui quippe anima incor¬
pore ẽ. ñ possumus negare uuientẽ. Aut si mori¬
ens pocus dicendus ẽ. in cuiꝰ iã corpore agitur
ut moriat᷑. nec simul quisquã p̃ocest ẽẽ uiuens
enĩ quisq inisto corpore morituro eẽ coeꝑit: nũꝗͣ
meo ñ agit᷑ ut mors ueniat. Hoc enĩ agit eiꝰ muta¬
bilitas coto corpore uita eius. si tam̃ uita dicenda
ẽ: ut ueniat᷑ inmortẽ. Hemo quippe ẽ. qui ñ ei
pꝰ annũ sit quã ante annũ fuit. & cras quã ho-¬
die. & hodie quã heri. & paulo pꝰ quã nunc
& nunc quã paulo ante ꝓpinquior: qm̃ qͥcqͥd
temporis uiuitur despatio uiuendi demit᷑. & coti¬
die fit mimis minꝰq qđ restat: ut om̃ino nichil
sit aliud tẽpus uitȩ huiꝰ quã cursus ad mortẽ. in qͦ

Expanded text:
abscesserit, nec tunc in morte, sed post mortem abscesserit, nec tunc in morte, sed post mortem erit; quando sit in morte quis dixerit? Nam neque ullus moriens erit, si moriens et vivens simul esse nullus potest: quamdiu quippe anima in corpore est, non possumus negare viventem. Aut si moriens potius dicendus est, in cujus jam corpore agitur ut moriatur, nec simul quisquam potest esse vivens enim quisque in isto corpore morituro esse coeperit, numquam in eo non agitur ut mors ueniat. Hoc enim agit eius mutabilitas toto tempore uitae huius si tamen uita dicenda est, ut ueniatur in mortem. Nemquam hodie, et hodie quam heri, et paulo post quam nunc, et nunc quam paulo ante propinquior; quoniam, quidquid temporis uiuitur, de spatio uiuendi demitur, et cottidie fit minus minusque quod restat, ut omnino nihil sit aliud tempus uitae huius, quam cursus ad mortem, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
cul greuẽ ae molestũ inmorientib diximꝰ sensam.
Quã diui eñ sentiunt: adhuc utiq uiuant. Q si
adhuc uiunt: ante mortẽ quã inmorte potius
dicendi sunt. quia illa cũ uenerit aufert om̃em
corporis sensũ. qͥ ea ꝓpinquante molestus ẽ. Ac ꝑ
hoc quomͦ morientes dicamꝰ eos qͥ ñdũ mortui s̃.
s imminente morte iã extrema & mortifera af¬
flctione iactant᷑: explicare difficile ẽ. Etiã si rec¬
te isti appellant᷑ morientes. quia cũ morsquȩ iam
impendit ad uenerit ñ morientes s mortui nun¬
cupant᷑ : nullus ẽ. gͦ moriens nͥ uiuens. qm̃ cum
intanta ẽ. extromitate uitȩ inquanta ĩ quosagere
animã dicimꝰ. ꝓfecto qui ñdũ anima caruitꝰ
adhuc uiuit. Idẽ ipse gͥ simul & moriens ẽ.it
& uiuens: s morti accedens uita cedens. Ad huc
tam̃ inuita. quia i ẽ. anima corpori : ñdũ aũ
inmorte. quia ñ dũ ab scessit a corpore. S si eum

Expanded text:
cujus gravem ac molestum in morientibus diximus sensum. cujus gravem ac molestum in morientibus diximus sensum. Quamdiu enim sentiunt, adhuc utique vivunt; et si adhuc vivunt, ante mortem quam in morte potius esse dicendi sunt: quia illa cum corporis sensum, qui ea propinquante molestus est. Ac per hoc quo modo morientes dicamus eos, qui nondum mortui sunt, sed inminente morte iam extrema et mortifera adflictione iactantur, explicare difficile est, etiamsi recte isti appellantur morientes, quia, cum mors quae iam inpendet aduenerit, non morientes, sed mortui nuncupantur. Nullus est ergo moriens nisi uiuens, quoniam, cum in tanta est extremitate uitae, in quanta sunt quos agere animam dicimus, profecto qui nondum anima caruit adhuc uiuit. Idem ipse igitur simul et moriens est et uiuens, sed morti accedens, uita cedens; adhuc tamen in uita, quia inest anima corpori; nondum autem in morte, quia nondum abscessit a corpore. Sed si, cum
Abbreviated transcription (Latin):
untur. cũq in eis ut moriant᷑ facit. nemini bona
ẽ: s laudabilit̾ colerat᷑ ꝓtenendo uł ad ipiscendo
bono. Cũ uͦ mea sunt qui iã mortui nuncupantur:
ñ absurde dr̃ & malis mala & bonis bona. ln
requie sunt enĩ animȩ piori a corpore separatȩ.
impiori aũ poenas luunt : doneo istarũ ad ȩc̃nam
uitã. illarũ uͦ ad ȩt̾nã mortẽ quȩ scda dr̃ corpora
reuiuiscant. S id tempus qͦ animae acorpore se¬
paratȩ aut in bonis sunt aut inbialis. utrũ post
mortẽ potuis an inmorte dicendũ ẽ.: Si enim pꝰ
mortẽ ẽ: iam ñ ipsa mors quȩ trans acta atq
p̃terita ẽ. sed post eã uita p̾sens animȩ bona seu
mala ẽ. Mlala aũ tunc eis erat. quando erat.
hoc ẽ. quando eã patiebantur cũ morerent᷑: qm̃
grauis & molestus eiꝰ ierat sensus. quo malo
bene utunt᷑ boni. ꝑ acta aũ mors quonam modo
diligentius attendamus: nec illa mors ec̃ apparebit.

Expanded text:
untur cumque in eis ut moriantur facit, nemini bona untur cumque in eis ut moriantur facit, nemini bona est, sed laudabiliter toleraretur pro tenendo uel adipiscendo bono; cum uero in ea sunt, qui iam mortui nuncupantur, non absurde dicitur et malis mala et bonis bona. In requie sunt enim animae piorum a corpore separatae, inpiorum autem poenas luunt, donec istarum ad aeternam uitam, illarum uero ad aeternam mortem, quae secunda dicitur, corpora reuiuescant. paratae aut in bonis sunt, aut in malis, utrum post mortem potius, an in morte dicendum est? Si enim post mortem est, jam non ipsa mors, quae transacta atque praeterita est, sed post eam vita praesens animae, bona seu mala est. Mors autem tunc eis mala erat, quando erat, hoc est, quando eam patiebantur, cum morerentur: quoniam gravis et molestus eis inerat sensus; quo malo bene utuntur boni. Peracta autem mors quonam modo diligentius attendamus, nec illa mors esse apparebit,
Abbreviated transcription (Latin):
suã ñ cunctarenturꝰ impende.Sin eos usus redac¬
tum eẽ monstrauit qđ ad poenã peccantis ante
fuerat constitutũ. ut inde iustitiȩ fructꝰ uberioꝵr
nasceretur. Alors gͦ ñ ideo bonũ uidi debet : qr
in tantã utilitatẽ ñ ui sua s diuma opitulatione
conuersa ẽ. ut quȩ cunc metuenda ꝓposita est
Ne pecratũ cõmuteret᷑. nunc suscipienda ꝓpo¬
Natur ut peccatũ ñ cõmitat᷑. cõmissũq dele¬
atur. magnęq uictoriar debita iustitiae palma
etiã cũ quisq ꝓueritate fidelit̃ & laudabilit᷑
moritur. mors cauetur. Ideo quippe aliquid
eus suscipit᷑: ne tota contingat. & scda in suꝑ
q̃ numquã finitutta accedat. Su scipitur enim
animȩ a corpore separatio: ne dõ ab anima separa¬
to etiã ipsa separetur acorpore. ac sic totuis homi¬
nis pͥma morte cõpleta scda excipiat sempit̾na.
Quo cnxa. mors quidẽ ut dixi. cũ eã morientes pati¬

Expanded text:
suam non cunctarentur inpendere, in eos usus redacsuam non cunctarentur inpendere, in eos usus redactum esse monstrauit, quod ad poenam peccati antea fuerat constitutum, ut inde iustitiae fructus uberior nasceretur. Mors ergo non ideo bonum uideri debet, quia in tantam utilitatem non uiconversa est; ut quae tunc metuenda proposita est, ne peccatum committeretur, nunc suscipienda proponatur, ut peccatum non committatur, commissumque deleatur, magnaeque victoriae debita justitiae palma etiam cum quisque pro ueritate fideliter et laudabiliter moritur, mors cauetur. Ideo quippe aliquid eius suscipitur, ne tota contingat et secunda insuper, quae numquam finiatur, accedat. Suscipitur enim animae a corpore separatio, ne Deo ab anima separato etiam ipsa separetur a corpore, ac sic totius hominis prima morte conpleta secunda excipiat sempiterna. Quocirca mors quidem, ut dixi, cum eam morientes pati
Abbreviated transcription (Latin):
qđ seriptum ẽ. Reciosa incorispectu dñi mors scõꝵ
iuis. Quid enĩ ẽ. p̃ciosuis. quã mors ꝑquã fit ut
& delita om̃a dimutant᷑. & merita cumulatius
ugeantur.: Neq enĩ tanti sunt meriti qui cũ
urtẽ differre non possent baptitati sunt. dele¬
as om̃ib peccatis ex hac uita emigrauerunt:
qrint sunt hi qui mortẽ cũ possent ideo ñ distu¬
leant. quia maluer̃ xp̃m confitendo finire uitã.
qũ eũ negando ad euis baptismũ ꝑuenire.
dutq si fecissent: hoc etiam ois in illo lauacro
dimueret᷑ qđ timore mortis negauer̃ xp̃m ⁊
iiquo lauacro & illis facinus tã inmane dimis¬
simnẽ qui occider̃ xp̃m. S quando sine ab¬
inidinta gr̃e spĩ illus qui uͥ uule spirat tan¬
tum xp̃m amare possẽnt. ut eũ intanto uita
diserimme subtanta spe ueniȩ negare ñ possent :
Mors gͥ p̃ciosa scõꝵ: quib cũ tanta grã ẽ. premissa
& pͣrogata mors xp̃i. ut ad eum ad quirendum

Expanded text:
spectu Domini mors sanctorum eius. Quid enim pretiosius quam mors, per quam fit ut et delicta omnia dimittantur et merita cumulatius augeantur? Neque enim tanti sunt meriti, qui, cum mortem differre non possent, baptizati sunt deletisque omnibus peccatis ex hac uita emigrarunt, quanti sunt hi, qui mortem, cum possent, ideo non distulerunt, quia maluerunt Christum confitendo finire uitam quam eum negando ad eius baptismum peruenire. Quod utique si fecissent, etiam hoc eis in illo lauacro dimitteretur, quod timore mortis negauerant Christum, in quo lauacro et illis facinus tam inmane dimissum est, qui occiderant Christum. Sed quando sine abundantia gratiae Spiritus illius, qui ubi uult spirat, tantum Christum amare possent, ut eum in tanto uitae discrimine sub tanta spe ueniae negare non possent? Mors igitur pretiosa sanctorum, quibus cum tanta gratia est praemissa et praerogata mors Christi, ut ad eum adquirendum
Abbreviated transcription (Latin):
quisi ꝓpt̃ea ñ potuerit ẽẽ. paradysus corporalis.
quia porest etiã spĩtalis intelligi.⁊ tãquã ideo Ñ
fuerme dua mulieres agar & sara & ex eis
defuxerit. quia pocest illic figurata significati.¬
one etiũ xp̃c intelligi. eodẽ apło dicente. Petra
hysum iitã beatoꝵ. quattuor eiꝰ flumma iũi¬
unues. prudentiã. foratudinẽ. temꝑantiam.
iq iuisltiã. & ligna eiꝰ om̃s utiles disciplinas. &
lynor frutus mores piorũ. & lignũ uita ipsa
bnerũ om̃iũ matrẽ sapientiã:  lignũ scientiȩ
¶ Añ suo bono exꝑit᷑ homo. Possunt haec etiã
mecda incelligi: uit ea meluis accrpiamꝰ tãquã
pph̃ica indicia p̃cedentia futuroꝵ. paradysum
saliuet ipsam eccłam sic̃ de illa legit᷑ incantiers
entioꝵ. Quattuor aũ paradysi flumina ur̾i

Expanded text:
Quasi propterea non potuerit esse paradisus corporalis, Quasi propterea non potuerit esse paradisus corporalis, quia potest etiam spiritualis intelligi: tanquam ideo non fuerint duae mulieres, Agar et Sara, et ex illis defluxerit , quia potest illic figurata significatione etiam Christus intelligi, eodem apostolo dicente, Petra disum, vitam beatorum; quatuor ejus flumiutes, prudentiam, fortitudinem, temperantiam adque iustitiam, et ligna eius omnes utiles disciplinas, et lignorum fructus mores piorum, et lignum uitae ipsam bonorum omnium matrem sapientiam, et lignum scientiae  Deus, sed non suo bono experitur homo. Possunt haec etiam in ecclesia intellegi, ut ea melius accipiamus tamquam prophetica indicia praecedentia futurorum; paradisum scilicet ipsam ecclesiam, sicut de illa legitur in cantico canticorum; quattuor autem paradisi f
Abbreviated transcription (Latin):
inmedio paradysi eũ arbore uetita simules
mirabilis dĩ grã prȩstabat᷑: tam̃ & alios sit¬
bant cibos. p̃c̃ unã arborẽ quȩ fuerat int̃de
ñ quia ipsa erat malũ. s ꝓpt̃ cõmendandĩ se
& simplicis oboedientiȩ honũ : quȩ magno
Nam uͥ nullũ malũ tangebat᷑: ꝓfecto si phitt
molestia aliquid esuriendo ac sitiendo sentes
De ligno aũ uitȩ ꝓpt̾ea gustabat᷑: ne mois ale
decumq subriꝑet. ut senectute confata de¬
sis cempoꝵ spatus interirent. Quanqua are
accipiatur lignũ uicȩ in paradyso arprls
dĩ: dequa scriptũ ẽ. lignũ uita ẽ. amplecden¬
uͥ pͥmi homines parentes generis humani scãe
seripturee ueritate fusse narrant᷑. ad intelligibi.¬
lia referunt: arboresq illas & ligna fructifera
inurtutes uit&e moresq conuertunt : tãquã uisi¬
bilia & corporalia illa ñ fuerint.⁊ s incelligi iliũ
signficandorũ causa eomͦ dicta uł seripta sint:

Expanded text:
in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur, tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdicta, non quia ipsa erat malum, sed propter commendandum purae et simplicis oboedientiae bonum, quae magna Nam ubi nullum malum tangebatur, profecto si prohibitum molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent: de ligno autem vitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet, vel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent: tanquam caetera accipiatur lignum vitae in paradiso corporaDei, de qua scriptum est, Lignum vitae est amplectenubi primi homines parentes generis humani sanctae Scripturae veritate fuisse narrantur, ad intelligibilia referunt, arboresque illas et ligna fructifera in virtutes vitae moresque convertunt: tanquam visibilia et corporalia illa non fuerint, sed intelligibilium significandorum causa eo modo dicta vel scripta sint.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pessꝙ sunt. nichil meis ulteruis tale sensirae
desidabilit̃ & patient̃ ex pectant. Sienĩ carnẽ
suã ñ oderant quando eã su& m̃ti infrmitate
resistentẽ spiritali uire cohercebant: quano
magis eã diligunt etiã ipsã spiritalẽ futitimn
Sic̃ enĩ sp̃s carni seruiens ñ incongrue carnis
ita caro sp̃iu seruiens recte appellabit᷑ spntl̃
ñ quia in spm̃ conuercet᷑ sic̃ nonnulli putant
exeo qđ scriptũ ẽ. seminat᷑ corpꝰ animale. surgea
corpꝰ spiritale: S quia sp̃ui sum̃a & mrabili
obtẽꝑandi felicitate sublet᷑.usq adimplendia
immortalitatis indissolubilis securissimã uolix¬
tatẽ. om̃i molestiae sensu. om̃ corruptibiltate
& tarditate detracta. Non solũ enĩ. non. ali
quale nunc ẽ. inquauis obtinia ualitudine:
Nec tale quidẽ quale fuit in pͥmis hominib at
licet senio ñ ueterascerent. ut necessitate pl¬
rentur ad mortẽ: quistatus eis deligno urȩ ꝗ

Expanded text:
perpessi sunt, nihil in eis ulterius tale sensuri desiderabiliter et patienter expectant. Si enim carnem suam non oderant, quando eam suae menti infirmitate resistentem spiritali iure cohercebant, quanto magis eam diligunt etiam ipsam spiritalem futuram! Sicut enim spiritus carni seruiens non incongrue carnalis, ita caro spiritui seruiens recte appellabitur spiritalis, non quia in spiritum conuertetur, sicut nonnulli putant ex eo quod scriptum est: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, sed quia spiritui summa et mirabili obtemperandi facilitate subdetur usque ad inplendam inmortalitatis indissolubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, omni corruptibilitate et tarditate detracta. Non solum enim non erit tale, quale nunc est in quauis optima ualetudine, sed nec tale quidem, quale fuit in primis hominibus ante Quae licet senio non ueterescerent, ut necessitate perducerentur ad mortem qui status eis de ligno uitae, quod
Abbreviated transcription (Latin):
saeram̃tũ regenerationis fiat. sicut alibi dicit.
Auor quot in xp̃o baptitati estis: xp̃m induistis.
Ae aũ ipsa tunc ꝑficietur: cũ & in nob qđ est
ammale nascendo. spĩtale factũ fuerit resur.¬
gendo. U eni eusdem uerbis utar: spe saliu
f̾itisumus. lndimus aũ imaginẽ t̾ren hominis
ꝓugatione p̾uaricationis & mortis quã nob

Expanded text:
Sacramentum regenerationis fiat; sicut alibi dicit, Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis : re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis quod est animale nascendo, spirituale factum fuerit resurgendo. Ut enim ejus itidem verbis utar, Spe salvi facti sumus . Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione praevaricationis et mortis, quam nob
Abbreviated transcription (Latin):
riam de pͥma p̃uaricatione gestantes. Ds enĩ
uatos damnatosq generauit. Om̃s enĩ fuimꝰ in
illo uno. quando om̃s fuimꝰ ille unꝰ: qui ꝑfeminã
lapsus ẽ. inpeccatũ quȩ de illo facta ẽ. ante peo¬
catũ. Nondũ erat nob singulatim creata & dis.¬
tributa forma inqua singuli uiueremꝰ. s iã erat
natura seminalis exqua ꝓpagarem᷑: qua scilicet
ꝓpt̾ pecratũ uitiata & uinculo mortis obstricta
iusteq dannata. ñ alceruis conditionis homo
ex homine nasceret᷑. Ac ꝑ hoc libi arbari ne
usu series calamitatis huiꝰ ex orta ẽ: que himi.¬
num genis. origne depͣuata uelut radice ori¬
pta.usq ad scła mortis exitiũ quȩ ñ habet fii

Expanded text:
riam de prima praeuaricatione gestantes. CAPUT XIIII. riam de prima praeuaricatione gestantes. CAPUT XIIII. uatos damnatosque generauit. Omnes enim fuimus in illo uno, quando omnes fuimus ille unus, qui per feminam lapsus est in peccatum, quae de illo facta est ante peccatum. Nondum erat nobis singillatim creata et distributa forma, in qua singuli uiueremus; sed iam erat natura seminalis, ex qua propagaremur; qua scilicet propter peccatum uitiata et uinculo mortis obstricta iusteque damnata non alterius condicionis homo ex homine nasceretur. Ac per hoc a liberi arbitrii malo usu series calamitatis huius exorta est, quae humanum genus origine deprauata, uelut radice corrupta, usque ad secundae mortis exitium, quae non habet finem,
Abbreviated transcription (Latin):
XIII est. Nam pꝰ ea quã p̃cepti facta trans gressioc ẽ:
confestim grã deserente duuna. de corpoꝵ suoꝵ
nuditate confusi sunt. Unde etiã folus ficulneis
quȩ forte aꝑturbatis pͥma comꝑta s̃ pudenda
texerunt : quȩ pͥus eadẽ mẽbra erant s puden.¬
da ñ erant. Senser̃ gͦ nouũ motũ in oboedientis
carnis suȩ: tãquã recipcã poenã in oboedientiȩ
sue. lã quippe anima lib̾tate in ꝑuersũ ꝓpͥa
delectata & dõ dedignata seriure: p̾stino corpo.¬
ris seruitio destituebat᷑. & qr suꝑiorem dñm
suo arbitrio deseruerat: inferiorẽ famulũ ad
suũ arbitriũ ñ tenebat. Nec om̃imꝰ habebat
subditã carnẽ: sic̃ semꝑ habe potuissẽt. si dõ
subdita mansisset ipsa. Tunc gͦ epit caro con¬
cupiscere ad uersus sp̃m. Cũ qua controuersia
nati sumꝰ : trahentes originẽ mortis. & in mẽbris
nr̃ĩs uitiataq natura contentionẽ eiꝰ siue uicco¬

Expanded text:
. Nam posteaquam praecepti facta transgressio est, . Nam posteaquam praecepti facta transgressio est, confestim gratia deserente divina, de corporum suorum nuditate confusi sunt. Unde etiam foliis ficulneis, quae forte a perturbatis prima conperta sunt, pudenda texerunt; quae prius eadem membra erant, sed pudenda non erant. Senserunt ergo nouum motum inoboedientis carnis suae, tamquam reciprocam poenam inboedientiae suae. Iam quippe anima libertate in peruersum propria delectata et Deo dedignata seruire pristino corporis seruitio destituebatur, et quia superiorem dominum suo arbitrio deseruerat, inferiorem famulum ad suum arbitrium non tenebat, nec omni modo habebat subditam carnem, sicut semper habere potuisset, si Deo subdita ipsa mansisset. Tunc ergo coepit caro concupiscere aduersus spiritum, cum qua controuersia nati sumus, trahentes originem mortis et in membris nostris uitiataque natura contentionem eius siue uicto
Abbreviated transcription (Latin):
ohoedientiã custodirent. utrũ animae an
corporis. an totius hominis. an illã quiȩ appel¬
latur scda: respondendũ ẽ. Om̃s. Prima onĩ
constat exduab : scda ex om̃ib cota. Sicut¬
eñ unuersa tra exmultis tris. & uniuersa
eccla ex multis constat eccłus:⁊ sic uniuersa mors
corporis. ut sit pͥma totiꝰ hominis mors. cũ aninia
sine dõ & sine corpore ad tẽpꝰ poenas luit: Soda
u̾. uͥ anima sine dõ cũ corpore poenas aet̾nas luit.
Quando gͦ dix̃ dĩ pͥmo illi homini quẽ inparadi.¬
so constituerat de cibo uetito. quacũq die editis
ex illo morte moriemini: ñ tantũ pͥmȩ mortis par.¬
tem pͥorẽ uͥ anima pͥuat᷑ dõ. nec tantũ posteri¬
orem uͥ corpꝰ pͥuat᷑ anima. nec solã ipsã totam
pͥmã uͥ anima & adõ & acorpore separata punit᷑.
s quicqͥd mortis ẽ. usq ad nouissimã quȩ secła
dr̃ qua ẽ. nulla posterior. cõminatio illa cõplexa

Expanded text:
obedientiam custodirent, utrum animae, an obedientiam custodirent, utrum animae, an corporis, an totius hominis an illam quae appellatur secunda? Respondendum est: omnes. Prima enim constat ex duabus, ex omnibenim uniuersa terra ex multis terris et uniuersa esia ex multis constat ecclesiis: sic uniuersa mors mae, altera corporis; ut sit prima totius hominis mors, cum anima sine Deo et sine corpore ad tempus poenas luit; secunda uero, ubi anima sine Deo cum corpore poenas aeternas luit. Quando ergo dixit Deus primo illi homini, quem in paradiso constituerat, de cibo uetito: Quacumque die ederitis ex illo, morte moriemini: non tantum primae mortis partem priorem, ubi anima priuatur Deo, nec tantum posteriorem, ubi corpus priuatur anima, nec solam ipsam totam primam, ubi anima et a Deo et a corpore separata punitur; sed quidquid mortis est usque ad nouissimam, quae secunda dicitur, qua est nulla posterior, comminatio illa
Abbreviated transcription (Latin):
& siqua similia. quȩ ñ sunt p̃teri tẽporis ⁊ Sed
qm̃ nomina sunt sine tẽpore declinant᷑. Illud aũ.
quasi ut declinet᷑ qđ declinari ñ pocest: ꝓpartici¬
pio p̃teriti dẽporis ponit᷑ nom̃. Non inconuenient̃
itaq factũ ẽ: ut quẽ ad modũ id qđ significat
ñ pocest agendo. ita ipsũ uerbũ ñ posset loque¬
ndo declinari. Agi tam̃ potest in aduicorio gr̃a
redẽptoris nr̃i: ut saltẽ scdam mortẽ declinare
posumꝰ. Illa ẽ. enĩ gniuior. & om̃iũ maloꝵ pes
sima: quȩ ñ fit separatione animȩ & corporis.
s in ȩt̾̃nã poenã potuis utriusq complexu.
bi econtrario ñ erunt homines ante mortem.
atq pꝰ mortẽ. s sẽꝑ inmorte: ac ꝑhoc nũquã
iuuentes. nũquã mortui. s sine fme morientes.
Nũquã erit homini peuuis inmorte: quã uͥ erit
mors ipsa sine morte. Cũ gͦ requirit᷑ quam
si abeo mandatũ trans gredent᷑ acceptũ nec

Expanded text:
et si qua similia, quae non sunt praeteriti temporis, sed et si qua similia, quae non sunt praeteriti temporis, sed quoniam nomina sunt, sine tempore declinantur. Illud autem, quasi ut declinetur, quod declinari non potest, pro participio praeteriti temporis ponitur nomen. Conuenienter itaque factum est, ut, quem ad modum id quod significat non potest agendo, ita ipsum uerbum non posset loquendo declinari. Agi tamen potest in adiutorio gratiae Redemtoris nostri, ut saltem secundam mortem declinare possimus. Illa est ensima, quae non fit separatione animae et corporis, sed in aeternam poenam potius utriusque complexu. Ibi e contrario non erunt homines ante mortem atque post mortem, sed semper in morte: ac per hoc nunquam viventes, nunquam mortui, sed sine fine morientes. Nunquam enim erit homini pejus in morte, quam ubi erit mors ipsa sine morte. CAPUT XII.-- Quam si ab eo mandatum transgrederentur acceptum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uuere. uł iã mortui eciã pꝰ mortẽ adhue eẽ. di¬
cant᷑ in morte. Quomꝰ enĩ pꝰ mortẽ sĩ ad huc it
morte. p̃sercm cũ eos nec morientes dicamꝰ sic̃
eos qͥ in somno s̃ dicimꝰ dormientes. & qͥ in languore
languentes. & qui in dolore utiq dolendes. &
qui inuita uiuentes: At uͦ mortui pͥusquã re¬
surgant ẽẽ dieunt᷑ inmorte : nec tam̃ possunt
appellari morientes. Unde ñ importune ne
in congrue arbitror accidisse. & a ñ humana
industria uidicio fortasse diuno: ut ħ uerbũ
qđ ẽ. morit᷑ in latina lingua nec gnĩmatiei dedi¬
nare potuerint ea regula qua cȩcera talia decli.¬
nantur. Namq ab eo qđ ẽ. orit᷑. fit uerbũ pre¬
teriti tẽporis ortꝰ ẽ: & siqua similia sunt p̃ tẽporis
p̃teriti participia dedinant᷑. Ab eo uͦ qđ ẽ. morit᷑.
si queramꝰ p̃ceriti tẽporis uerbũ: responderi
assolet mortiuis ẽ .u. lutera geminata. Sic enĩ
dr̃ mortuus: quomꝰ fatuus. ardiuis. conspicuus.

Expanded text:
etiam post mortem adhuc esse dicantur in morte. Quomodo enim post mortem si adhuc in morte? Praesertim cum eos nec morientes dicamus, sicuti eos qui in somno sunt dicimus dormientes; et qui in languore, languentes; et qui in dolore, utique dolentes; et qui in vita, viventes: at vero mortui priusquam resurgant, esse dicuntur in morte, nec tamen possunt appellari morientes. Unde non importune neque incongrue arbitror accidisse, etsi non humana industria, judicio fortasse divino, ut hoc verbum quod est, moritur, in latina lingua nec grammatici declinare potuerint, ea regula qua caetera talia declinantur. Namque ab eo quod est oritur, fit verbum praeteriti temporis, ortus est: et si qua similia sunt, per temporis praeteriti participia declinantur. Ab eo vero quod est moritur, si quaeramus praeteriti temporis verbum, responderi assolet, mortuus est, u littera geminata. Sic enim dicitur mortuus, quomodo fatuus, arduus, conspicuus,
Abbreviated transcription (Latin):
ultimũ sequit᷑ nͥ homo ꝑ grãm lib̾et᷑. Napia
corpꝰ qđ det̾ra ẽ. rediret intram: nͥ sua mea
quȩ illi accidit eũ deseritur sua uita id ẽ anti
Unde constat int̃ xp̃ianos ueracit̃ catholiam
tenentes fidem. etiã ipsã nob̵ corporis marũ
ñ lege natura. qua nullã mortẽ hominis as feͥ¬
s merito inflictã eẽ peccati: qm̃ parratũ u¬
dicans dĩ dix̃ homini inquo tunc om̃s erans¬

Expanded text:
ultimo sequitur, nisi homo per graultimo sequitur, nisi homo per graod de terra est, rediret in terram nisi sua morte, quae illi accidit, cum deseritur sua uita, id est anima. Unde constat inter Christianos ueraciter catholicam tenentes fidem etiam ipsam nobis corporis mortem non lege naturae, qua nullam mortem homini Deus fesed merito inflictam esse peccati: quoniam peccatum vindicans Deus, dixit homini, in quo tunc omnes era
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas eiꝰ. adbonũ uͦ eiꝰ pͥor ẽ. uoluntas era¬
toris euis. siue ut eã faceret quȩ nulla erat sui
die ederitis ex illo morte motiemini: tamquã
diceret: Qua die me deserueritis ꝑ iobedit.¬
tiam. deseram uos ꝑ iusticiã: ꝓfecto inea moet
etiam cȩterȩ denuntiate ĩ. quȩ ꝓculdubio fu¬
rant secutura. Nam ineo qđ in oboediens mel
incarne anima inoboedientis exortus ẽ ꝓpẽ
quẽ pudenda texerunt. sensa ẽ mors una.
inqua deseruit animã d̃. Ea significata ẽ uob
eius: quando tamore dem̃ti sese abscondenti
homini dix̃. adã ubies : Non utiq ignorand
querens. s mnerepando ad moneNis. ut atenle
uͥ eẽt. in quo ds̃ ñ eẽt. Cũ uͦ corpꝰ anima ipsa del¬
ruit atate corruptũ & senectute c̃ fectũ. uent
in exꝑim̃tũ mors altera. de qua ds̃ pecatum
ad huc puniens homini dixerat. t̾ra es &
int̾rã ibis: ut ex his duab mors illa primi
quȩ totius ẽ. honimis cõpleret᷑. quã sccła id

Expanded text:
ntas eius; ad bonum uero eius prior est uoluntas Creatoris eius; siue ut eam faceret, quae nulla erat, siue die ederitis ex illo, morte moriemini, tamquam diceret: Qua die me deserueritis per inoboedientiam, deseram uos per iustitiam: profecto in ea morte etiam ceterae denuntiatae sunt, quae procul dubio fuerant secuturae. Nam in eo, quod inoboediens motus in carne animae inoboedientis exortus est, propter quem pudenda texerunt, sensa est mors una, in qua deseruit animam Deus. Ea significata est uerbis eius, quando timore dementi sese abscondenti homini dixit: Adam, ubi es? non utique ignorando quaerens, sed increpando admonens, ut adtenderet ubi esset, in quo Deus non esset. Cum uero corpus anima ipsa deseruit aetate corruptum et senectute confectum, uenit in experimentum mors altera, de qua Deus peccatum adhuc puniens homini dixerat: Terra es et in terram ibis; ut ex his duabus mors illa prima, quae totius est hominis, conpleretur, quam secunda in
Abbreviated transcription (Latin):
dnte mortẽ Nelaudes homenẽ quẽ quã. Dicamꝰ
tuã cũ accidit: pꝰ morcẽ illius uł illius factũ ẽ.
luid uł illud. Dicamꝰ & de p̃senti tempore ut
possumus: uelut cũ ita loqium᷑ ⁊ Moriens ille
cestitus ẽ & illis atq illis illud acq illud mori¬
ens dereliquit: quãuis hoc nͥ uiuens om̃mo
furre ñ posset. Ꝙ potuis ance mortẽ fecerit Ñ
imnte. Loquam᷑ etiã sic̃ loquit᷑ scripturai diuma:
qꝵ mortuos quoq ñ pꝰ mortẽ s inmorce ẽẽ non
snemor sit tui. Donec enĩ reiuiuscatit rocte ee¬
let dẽ: quãiuis insomno posicos clicamꝰ dormi¬
nus. nec tam̃ eo mͦ possumus dicere eos qͥ iam
snt moitu morientes. Non enĩ adhuc mori¬
ntur: qui quantũ aitinet ad corporis moitẽ
dequa iune diserimꝰ. ⁊ã sunt de corporib se¬

Expanded text:
Dicamus etiam cum acciderit: Post mortem illius uel illius factum est illud aut illud. Dicamus et de praesenti tempore ut possumus, uelut cum ita loquimur: Moriens ille testatus est, et: Illis adque illis illud adque illud moriens dereliquit; quamuis hoc nisi uiuens omnino facere non posset et potius hoc ante mortem fecerit, non in morte. Loqquae mortuos quoque non post mortem, sed in morte esse non n morte, qui memor sit tui . Donec enim reviviscant, recte muis in somno positos dicamus dormientes, nec tamen eo modo possumus dicere eos, qui iam sunt mortui, morientes. Non enim adhuc moriuntur, qui, quantum adtinet ad corporis mortem, de qua nunc disserimus, iam sunt a corporibus se
Abbreviated transcription (Latin):
N timc qm̃ liber iste claudendus ẽ: in hoc pͥno
homine qͥ pͥmitus factus ẽ. ñdũ quidẽ sałm
euidentiã tam tam̃ scđm dĩ p̃scientiã ex ortas
fuisse existunemꝰ ingenere humano societatis
tãquã ciuitates duas. Exillo enĩ futuri homtoni
alii malis angłis insupplicio. alii bonis inp̃mo
sociandr quãuis occulto dĩ uidicio s tam̃ uisto.
Cũ enĩ soriptũ sit uniuers& uiȩ dñi misecđia &¬

Expanded text:
niam liber iste claudendus est, in hoc primo homine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum evidentiam, jam tamen secundum Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano societates tanquam civitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamvis occulto Dei judicio, sed tamen justo. Cum enim scriptum sit, Universae viae Domini, miseri
Abbreviated transcription (Latin):
nerent᷑: ꝓdigia dicerent᷑. Quid aũ sub tanta
gubnatione duimx ꝓuidentiȩ. quã uis eiꝰ causa
lateat frustra gignitur : Ait quidã psalmus sa¬
cor. Uente uidete oꝑa dño quȩ posiue ꝓdiga
suꝑ t̾ram. Cin gͦ ex latere uiri fomina factast
& hoc pͥmũ quodã mͦ ꝓdigiũ quid p̃figiiiurt¬

Expanded text:
nerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta nerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: Venite et uidete opera Domini, quae posuit per terram. Quur ergo ex latere uiri femina facta sit, et hoc primum quodam modo prodigium quid praefigur
Abbreviated transcription (Latin):
quoq uniuersoꝵ. hoc ẽ. & animarũ & corporũ
conditorẽ dm̃ agnoscit & p̃dicat. In quib t̾renis
p̃cipuus. ab illo ad eiꝰ imaginẽ homo. ꝓpt̃ eam
auisã quã dixi. & si qua forte alia maior latet.
factus ẽ. unus: s ñ relictus ẽ. solus. Nichil enĩ¬
hoc ẽ. quã hoc genus. tã discordiosum uitio: tãe
sõciale natura. Neq eñ cõmodius contra uitiũ
discordiȩ uł cauendũ ne existeret. uł sanandũ
cũ extitisset. nat᷑a loqueret᷑ humana: quã recor¬
dationẽ illuis parentis. quẽ ꝓpt̃ ea dĩ ereare
uoluit unũ de quo multitudo ꝓpagaret᷑. ut hac
admonitione etiã inmultis concors unitas ser¬
uaretur. Qđ uͦ femina illi ex eiꝰ latere facta ẽ:
etiã hinc satis significatũ ẽ. quã cara mariti &
uxoris debeat eẽ coniunctio. Hax oꝑa dĩ ꝓpc̃ ea
sunt utiq inusitata: quia pͥma. Qui aũ ista
ñ credunt: nulla facta ꝓdigia debent credẽ.
N eq enĩ & ipsa si usitato naturr curriculo gig¬

Expanded text:
uoque uniuersorum, hoc est et animarum et corpo- \' rum, conditorem agnoscit et praedicat. In quibus terrenis praecipuus ab illo ad eius imaginem homo propter eam causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loqueretur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propterea sunt utique inusitata, quia prima. Qui autem ista non credunt, nulla facta prodigia debent credere; neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gig
Abbreviated transcription (Latin):
ministeriũ p̃buerint creatori cȩtera facienti: Ne¬
sio. Nec tribuere illis audeo qđ forte ñ possunt:
nec debeo denegare qdđ possunt. Creationẽ tam̃
conditionẽq om̃iũ naturarũ quã fit ut om̃ino
nitura sint. eis quoq fauentib illi dõ tribuo:

Expanded text:
ministerium praebuerint Creatori caetera facienti, neministerium praebuerint Creatori caetera facienti, nescio; nec tribuere illis audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino naturae sint, eis quoque faventibus illi D
Abbreviated transcription (Latin):
tis atq intelligentis arbitriõ. quȩ ñ solũ nat᷑ales
onpoꝵ speres uerũ etiã ipsas amimantiũ animas
dũ ñ fit fiat: sup̾dita illa species artificib qͥbq
cribuat haec aũ altera ñ nͥ uni artifici creatori
& conditor dõ. qui mundũ ipsũ & angłos sine
illomꝰ & sime ullis angłis fecit. Qua enĩ ui diuma
& ur ita dicã effectiua quȩ fieri nescit s facere.
accepit speciem cũ mundus fieret rotunditas celi
& prunditas solis: eadẽ iui diuma & effectiua
quȩ fier noseit s facere. accepit speciem rotundi¬
as celi & rotunditas pomi. & cȩtere figure na.¬
urales quas uidemꝰ inreb quibq nascentib non
ertrinsecus adhibi: s intima creatoris potentia
qui dix̃ çelũ & t̾ram ego impleo. & cuiꝰ sapientia
ẽ quȩ attingit afine usq ad finẽ fortit̃. & dispo.¬
ne om̃a suauit̃. clinde facti pͥmitꝰ angłi. cuiꝰ modi

Expanded text:
tis atque intelligentis arbitrio, quae non solum naturales tis atque intelligentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, verum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supradicta illa species artificibus quibusque tribuatur; haec autem altera nonnisi uni artifici creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et Angelos sine ullo mundo et sine ullis Angelis fecit. Qua enim vi divina, et, ut ita dicam, effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rotunditas coeli et rotunditas solis; eadem vi divina et effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rotunditas oculi et rotunditas pomi, et caeterae figurae naturales quas videmus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixit, Coelum et terram ego impleo : et cujus sapientia est quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Proinde, facti primitus Angeli cujusmodi