comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nõ subiectus m̃broꝵ illoꝵ usus est tiu¬
pts. nõ ip̃a m̃bra que nõ solũ in excellẽ¬
ti integritate celibes ⁊ uirgines ser¬
uant: s ip̃i ꝯiugati scĩ pr̃es ac mrẽs
sic eis gen̾ationi cm̃mͦ &sulentes ute¬
bantur: ut ille naturalis motus nlłl
modo turpis eẽt. qui nõ libidini sed
rõni serueret. Qñto magis ergo ĩ sc̃a
uirgine maria que xp̃i carnem fide
concepit nich hueriuit turpitudinis
mibra que nec himano licito q qceptu
s diuino tm̃ partui seruierunt: m̾ito
plane sic honestata ut nob̃ xp̃m quem cor¬
dib integris credendo conciꝑemus. ⁊ cõ¬
fitendo quodãmodo pareremus. etiam cor¬
poralit̾ seruata integritate tusfundet:
Nullo modo enĩ xp̃c int̾em nascendo fa¬
ceret det̾iorem: ut cui munus fecun¬
ditatis atculerat: decus uirginitatis
aufertet. Hec uacit̾ nõ fallacit̾ dc̃a sũt:
s noua sunt s insolita. s ꝯtra nature
cursum notissimũ sunt. qr magna. qr
mira. qr diutna.⁊ eo magis uera. certa

Expanded text:
rum illorum usus est turpis, non ipsa membra, quae non solum in excellenti integritate caelibes et uirgines seruant, sed ipsi coniugati sancti patres ac matres sic eis generationi tantummodo consulentes utebantur, ut ille naturalis motus nullo modo turpis esset, qui non libidini, sed rationi seruiret. quanto magis ergo in sancta uirgine Maria, quae Christi carnem fide concepit, nihil habuerunt turpitudinis membra, quae nec humano licitoque conceptui, sed diuino tantum partui seruierunt? merito plane sic honestata, ut nobis Christum, quem cordibus integris credendo conciperemus et confitendo quodammodo pareremus, etiam corporaliter seruata integritate transfunderet. nullo modo enim Christus matrem nascendo faceret deteriorem, ut cui munus fecunditatis adtulerat, decus uirginitatis auferret. haec ueraciter, non fallaciter facta sunt; sed noua sunt, sed insolita sunt, sed contra naturae cursum notissimum sunt, quia magna, quia mira, quia diuina et eo magis uera, certa,
Abbreviated transcription (Latin):
n̾itas loquitur. quod opus hẽat pe¬
as lauare etiam ille qui lotus est
luid frẽs mei quid putatis. nisi qr
bmo in scõ quid̃ baptismo totus.
ibluttur. nõ pp̃ pedes. s totus oĩo
Umptũ cum in reb humanis postor
niuitur: utiq t̾ra calcatur. Ip̃i igit᷑
humani affectus sine quib in hac
mlortalitate nõ uiuitur qĩ pedes sũt

Expanded text:
Veritas loquitur, quod opus habeat peVeritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
um tna nõ subtraho. tĩm etiami
dma subst̾no: ne mͥ neges capiendã
acum ꝑtem cum nlłam tibi nego ab¬
luendam mei corporis ꝑtem. Dicit ei
iłx. Qui lotus est nõ ht̃ opus nisi pe¬
des lauare. s est munidus totus. Hic
moueatur quis fortassis ⁊ dicat. Immo
si mundus est totus. quid ei opus est
uł pedes lauare: Dñs aut̃ nouerat ꝙ
dicebat. etiam si nra infirmitas eius
secreta nõ penetrat. Umptũ qnͣtũ nos
erudire. ⁊ ex lege sua docere dignatur
ꝓcaptu meo. ꝓ modulo meo. aliquid
etiam ego de huius q̃stionis ꝑfundi¬
tate illo adiuuante respondeam: ac
pͥmũ ip̃am loquictõm nõ sibi ẽẽ cõ¬
trariam facillime ostendam. Quis
enim nõ ita rectissime loqui possit
leoquitur si dicit mundus est totus
uissi pedes quos tm̃ lauet. Hoc ergo
andñs: nõ hr̃ opus nisi pedes lauare.
hebmundus totus. Totus utiq p̾t̃
S quid est hoc. quid sibi uult. quid
hoe ncc̃m est ut q̃ ramus: Dñs dicit.

Expanded text:
solum ima non subtraho, verum etiam solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit,loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeSed quid est hoc? quid sibi vult? quid hic necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
est mͥ: Cogitanda sunt potius qͣm dicẽ¬
da: ne forte quod ex hus u̾bis aĩteꝰ
dignum concipit antina nõ expliet
lingua. Sz respondit iħx ⁊ dixit er sidꝰ
ego facio tu nescis m. scies aut̃ postea.
sec tñ ille dñici facti altitudine ext̾ri¬
tus ꝑmittit fieri. quod cur ficret ig¬
norabat: s usq ad suos pedes humilẽ
xp̃m adhuc nõ uult udere. nõ potest
sustin̾e. Non lauabis inquit mͥ pedos
net̾num. Quid est in et̾nim: seriqͣm
hoc feram. nũqͣm ꝑatiar. nũꝙͣ̃ sinam
Hoc quippe in et̾nũ nõ fit: quod nũꝙ̃
fit. Timi saluator egrĩ teluctant̃
nsrs salitis piculo etereno. sins
sero te inquit. nõ hẽbis ꝑtem mecũ.
a dc̃n est si nõ lauero te cum de solis
pe qñ sola planta calcatur. At ille amo¬
ree timore ꝑturbatus. ⁊ plus expaues
nis p̃m sibi negari.qͣm usq ad suos
sdes humiliari: dñe ait. nõ tm̃ pedes
nos s ⁊ manus ⁊ caput. Nñ quid̾ sic
ntnaris: lauanda tibi mea m̃bra. nõ

Expanded text:
est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda; ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicet lingua. 2. Sed respondit Jesus, et dixit eiego facio, tu nescis modo; scies autem postea. Nec tamen ille, dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat, sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis, inquit, mihi pedes in aeternum. Quid est, in aeternum? Nunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam. Hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est si non lavero te, cum de solis me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore turbatus, et plus expavescens Christum sibi negari, quam usque ad pedes pedes humiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ad symonem petrã . ⁊ oit
ei petrus. dñe tu mͥ lauas pedes. Amo
enim nõ expauesc̾et lauare sibi pedes a
sibi pedes lauarentur a dño ⁊ deo. Nac
putare debemus hoc petrũ int̾ ceteros
formidasse atq recusasse. cum id aliiañ
ip̃m libent̾ uł cq̃nmit̾ sibi fieri ꝑmi¬
sissent. facilus quippe sic accipumtur
ista u̾ba eiͣngłii. qr cum dcm̃ eẽt cepit
lauare pedes discipłoꝵ. ⁊ ext̾g̾e lintheo
quo erat p̾cinctus. deinde sbiumctũ est
tienit ergo ad ẜymonem petrũ qͣi aliqͥ¬
b iam lauisset ⁊ post eos ueniset ad
pͥmũ. Quis enim nesciat pͥmiĩ apłor¬

Expanded text:
Venit ad Simonem Petrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum Apo
Abbreviated transcription (Latin):
tis successionib custodite atq ꝑduc¬
te audeant tale aliquro dece Iͥam
orge auctoritas mauichei conterenaios
auctoritati apłoꝵ. Ram litt̾as istoꝵ istas
ẽẽ tamqͣm certũ est qͣm illas illuis. Qͥs
aut᷑ manicheũ apłis comꝑat: nisi quis¬
quis se a xp̃o qui misit apłos separat.
lut duas naturas sibimz ex ꝓpͥis pͥnci¬
pus adũsas quis uiqͣm sãpuit in uer¬
bis xp̃i ni qui nõ sapit u̾ba xp̃i: Apłi
ergo camqm discipli u̾itatis natiuita¬
tem xp̃i p̾dicant. passionem q ueracem.
manicheus aut̃ iactat se inducere in
õem u̾itatem. ⁊ uult inducẽ in talem
xp̃m in quo ip̃ius passionis p̾dicat fal¬
sitatem Isti xp̃m in carne quam de abͣ¬
he suscepit semme circũcisum: ille dm̃
in ipa sua natura a tenebraꝵ gente cõ¬
cisum Isti ꝓ carne xp̃i infante sacrifi¬
cium quod tunc pie fiebat oblatum
ille nõ carnis s ip̃ius dine sb̾e men¬

Expanded text:
tis successionibus custoditae atque perductis successionibus custoditae atque perductae, audeant tale aliquid dicere. ergo auctoritas Manichaei conferenda est auctoritati Apostolorum. Nam Litterasesse tam certum est quam illas illius. quis autem Manichaeum apostolis conparat, nisi quisquis se a Christo, qui misit apostolos, separat? aut duas naturas sibimet et ex propriis principiis aduersas quis umquam sapuit in uerbis Christi, nisi qui non sapit uerba Christiergo tanquam discipuli veritatis, nativitatem Christi praedicant passionemque veracem: Manichaeus autem jactat se inducere in omnem veritatem, et vult inducere in talem Christum, in quo ipsius passionis praedicat falsitatem. Isti Christum in carne, quam de Abrahae suscepit semine, circumcisum: ille Deum in ipsa sua natura a tenebrarum gente concisum. Isti pro carne Christi infante sacrificium, quod tunc pie fiebat, oblatum: ille non carnis, sed ipsius divinae
Abbreviated transcription (Latin):
qm incidisses in sacrilegas migas
et blasphema figmĩta quib nõ intlli¬
gens unde sit malum. dĩ implere
si queratis a nob̾. nos unde sciamus
apłoꝵ eẽ istas litt̾as breuit̾ uobis
respondemus inde nos scire unde
et uos scitis illas litt̾as ẽẽ manichei
quas miserabilit̾ huic auctorita¬
ti p̃ponitis. Si enĩ ⁊ hinc uob̾ aliqͥs
moueat q̃õnem ⁊ scrupulũ ꝯtradi¬
tõnis impugnat dicens libros qͦs
ꝓfertis manichei nõ ẽẽ manichei
quid facturi estis: Nõne potius eiꝰ¬
dem deliramenta ridebitis. qui ꝯtͣ
rem tanta ꝯnexionis ⁊ suocessionis
serie confirmatam. imprudentiam
huiuo uocis emittat: Sicut ergo
certum est illos libros ẽẽ manichei
et omnino ridendus est qui ex tnͣs¬
u̾so⁊ieniens tanto post natus litẽ
uob̾ huius ꝯtraditionis intend̾it.
ita certũ est manicheũ uł mani¬
cheos ẽẽ ridendos. aut etiam dolen¬
dos qui tam fundate auctoritati:

Expanded text:
quam incidisses in sacrilegas nugas quam incidisses in sacrilegas nugas et blasphema figmenta, quibus, non intelligens unde sit malum, Deum implere . Hic jam si quaeratis a nobis, nos unde sciamus Apostolorum esse istas Litteras; breviter vobis respondemus, inde nos scire, unde et vos scitis illas litteras esse Manichaei, quas miserabiliter huic auctoritati praeponitis. Si enim et hinc vobis aliquis moveat quaestionem, et scrupulum contradictionis impingat, dicens libros quos profertis Manichaei, non esse Manichaei; quid facturi estis? Nonne potius ejus deliramenta ridebitis, qui contra rem tanta connexionis et successionis serie confirmatam, impudentiam hujus vocis emittat? Sicut ergo certum est illos libros esse Manichaei, et omnino ridendus est qui ex transverso veniens tanto post natus, litem vobis hujus contradictionis intenderit; ita certum est Manichaeum vel Manichaeos esse ridendos, aut etiam dolendos, qui tam fundatae auctoritati,
Abbreviated transcription (Latin):
et̾ua globi pena sũma dei noc̃ĩta¬
te dampnari: S inquis. Proptea
credidi que uõ mͥ ostendit: qr diuas
nituras leoni scil⁊ mali mi in sre ipo
mundo eiuudent ostendit. It hoc ip̃m
est infelix: unde decepta es. Quia sic̾
i illa scriptura eimgłica. ita in hoc
mundo nich mali putare potiusti:
nisi quo tuus carnalis sensus offen¬
sus est. sicut serpentem. ignem. uene¬
num. ⁊ silia nec aliquid boni. nisi ꝙ
eumid tuũ carualem sensum aliqua
tocunditate pmulsit. sicut sapoꝵ io¬
cunditas ⁊ odoꝵ suauitas. ⁊ lucis hꝰ
aspoctus. ⁊ si quid aliud uł aurib
uł ocłis tius uł narib. uł palato
uł palpatui siłr forte bladitũ est
lt si uniu̾sam creaturam ita pͥus
aspices. ut auctori deo tribues qĩ le¬
gens magnum quemdam librum
nature reꝵ. atq ita si quid ibi te of¬
fenderet cãm te tamqͣm hoĩem la¬
tere posse potius crederes qm ĩ opi¬
b dei quicqͣm rep̾hende̾ auderes. nũ¬

Expanded text:
aeterna globi poena summa dei necessitaaeterna globi poena summa dei necessitate damnari ? Sed, inquis, propterea credidi, quae non mihi ostendit, quia duas naturas, boni scilicet et mali, mihi in hoc ipso mundo euidenter ostendit. at hoc ipsum est, infelix, unde decepta es, quia sicut in illa scriptura euangelica, ita in hoc mundo nihil mali putare potuisti, nisi quo tuus carnalis sensus offensus est, sicut serpentem, ignem, uenenum et similia, nec aliquid boni, nisi quod eundem tuum carnalem sensum aliqua iucunditate permulsit, sicut saporum iucunditas et odorum suauitas et lucis huius aspectus et si quid aliud uel auribus uel oculis tuis uel navel palpatui similiter forte blanditum est. At si universam creaturam ita prius aspiceres, ut auctori Deo tribueres, quasi legens magnum quemdam librum naturae rerum; atque ita si quid ibi te offenderet, causam te tanquam hominem latere posse potius crederes, quam in operibus Dei quidquam reprehendere auderes; nun
Abbreviated transcription (Latin):
phanta smatũ quib turpit̾ gͣuidata
es. te auctoritati ignotissime ⁊ furio¬
sissime subdidisti. ut iõ hec omnia
crederes qr in illis ꝯscripta sunt li¬
bris quib miserabili errore creden¬
dum ẽẽ censiusti. cum tibi nlła de¬
monstrentur: cur nõ potius eunge¬
lice auctoritati tam fundate.tam sta¬
bilite. tanta gła diffamate.atq ab
apłoꝵ tpr̃ib usq ad nr̃a tpẽa ꝑ suc¬
cessiones certissimas ꝯmendate. nõ
te subdis ut credas. ut uiuas. ut
discas etiam illa omnia que te offẽ¬
dunt ex uana ⁊ pu̾sa opĩone te offẽ¬
dere. potiusq uerũ ẽẽ naturam in¬
cõmutabilem dei aliquid mortalis
assumpsisse creature. in qua icom¬
mutabilit̾ ꝑmanens nõ fallaciter
s u̾acit̾ faceret atq pat̾etur quic¬
quid eamd̾ creaturam facere ac pati
salute congruet. quam uiolabilẽ
et corruptibilem cred̾e dei naturã
nec inquinatam atq opp̾sam. to¬
tam posse lib̾ari atq purgari: s

Expanded text:
phantasmatum, quibus turpiter grauidata phantasmatum, quibus turpiter grauidata es, te auctoritati ignotissimae et furiosissimae subdidisti, ut ideo haec omnia crederes, quia in illis conscripta sunt libris, quibus miserabili errore credendum esse censuisti, cum tibi nulla demonstrentur, cur non potius euangelicae auctoritati tam fundatae, tam stabilitae, tanta gloria diffamatae atque abporibus usque ad nostra tempora per successiones certissimas commendatae non te subdis, ut credas, ut uiuas, ut discas etiam omnia illa, quae te offendunt, ex uana et peruersa opinione te offendere potiusque esse uerum naturam incommutabilem dei aliquid mortalis adsumpsisse creaturae, in qua commutabiliter permanens non fallaciter, sed ueraciter faceret atque pateretur, quicquid eandem creaturam facere ac pati salute congrueret, quam uiolabilem et corruptibilem credere dei naturam nec inquinatam atque obpressam totam posse liberari atque purgari, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nem ip̃ius eẽ nõ uenit in dubiũ
uidetis ergo id uos age̾ ut om̃is
de medio scriptirraꝵ auferatur au¬
ctoritas. ⁊ suus cuiq animus auctor
sit quid in quaq scriptura probet.
turas ip̃e sbiciat. nõ ut ideo illi pla¬
ceat aliquid. qr hoc in sublini aucto¬
ritate scriptũ legitur. S ideo recte
scriptum uidoatur. qr hoc illi placuit:
Quo te ꝯmittis anima misera infir¬
ma. carnalib nebulis inuoluta. qͦ
te ꝯmittis: Remoue ergo auctori¬
tatem udeamus. Remoue auctori¬
tatem: redde rõm. Eo ne rõ tua ꝑdu¬
citur. ut nisi dei natura uiolabilis
corruptibilis q credatur. exitũ thea¬
tricum longa illa fabula ur̃a reꝑi¬
re nõ possit: Postremo unde scis octo
ẽẽ t̾ras ⁊ decem celos: Nd̃ athlas mũ¬
dum ferat. splenditenensq suspen¬
dat ⁊ innumabilia talia: Unde scis
hoc: Plane inquis manicheus me
docuit. S infelix credidisti. Neq enĩ
uidisti. Si ergo ad milia fabulosoꝵ

Expanded text:
nem ipsius esse non uenit in dubium. nem ipsius esse non uenit in dubium. uidetis ergo id uos agere, ut omnis de medio scripturarum auferatur auctoritas et suus cuique animus auctor sit, quid in quaque scriptura probet, turas ipse subiciat, non ut ideo illi placeat aliquid, quia hoc in sublimi auctoritate scriptum legitur, sed ideo recte scriptum uideatur, quia hoc illi placuit. quo te committis, anima misera, infirma, carnalibus nebulis inuoluta? quo te committis? remoue ergo auctoritatem, uideamus, remoue auctoritatem, redde rationem. eone ratio tua perducitur, ut nisi dei natura uiolabilis corruptibilisque credatur, exitum theatricum longa illa fabula uestra reperire non possit? postremo unde scis octo esse terras et decem caelos, quod Atlas mundum ferat splenditenensque suspendat et innumerabilia talia? unde scis haec? plane, inquis, Manichaeus me docuit. sed, infelix, credidisti; neque enim uidisti. si ergo ad milia fabulosorum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ista corporea que in hoc mundo
senserunt: sicut nec uos aliud sapi¬
tis qui cum lucem istam solis ⁊ lune
miraremini: talia uob̾ omnia diui¬
na finxistis auctore illo uaniloquo
quem decepti ⁊ deceptores ꝑaclycum
dicitis. Pide ulło modo ualentes
ostendere quõ sit ille ꝑaclycus: non
est unde doccatis firmissima aliqua
auctoritate uos comꝑisse. ꝙ̃ admod̾
stat ergo ut dicatis hoc uos ea rõne
głam decolorent. Scil qr natus ex
uirgine ibi narratur qr circũcisus.
qr ꝓ illo oblatum sacrificiũ quod
tunc offerebatur. qr baptizatus. qr
temptatus a dyabolo est. Hic autẽ
exceptis ⁊ testimoniis ex uete̾ testa¬
mento que illis inserta sunt litt̾is.
fatemini acciꝑe. Et preci: pue cru¬
cis eius mysticam ficionem: qua
passionis anime ur̃e uuln̾a demon¬
stnͣtur. Demde inquit p̾cepta salu¬
taria eius ⁊ ꝑabolas. cunctũ q ser
monem deificum: qui maxime du¬
arum p̾ferens naturaꝵ discretõ¬

Expanded text:
sunt ista corporea, quae in hoc mundo sunt ista corporea, quae in hoc mundo senserunt; sicut nec uos aliud sapitis, qui, cum lucem istam solis et lunae miraremini, talia uobis omnia diuina finxistis auctore illo uaniloquo, quem decepti et deceptores paracletum dicitis. proinde nullo modo ualentes ostendere, quomodo sit ille paracletus, non est, unde doceatis firmissima aliqua auctoritate uos conperisse, quemadmodum rum Christi. restat ergo, ut dicatis hoc uos ea ratione isti gloriam decolorent, scilicet quia natus ex uirgine ibi narratur, quia circumcisus, quia pro illo oblatum sacrificium, quod tunc offerebatur, quia baptizatus, quia temptatus a diabolo est. His autem exceptis et testimoniis ex uetere testamento, qufatemini accipere, et praecipue crucis ejus mysticam fixionem, qua passionis animae vestrae vulnera demonstrantur. Deinde, inquit, praecepta salutaria ejus, et parabolas, cunctumque smonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretio
Abbreviated transcription (Latin):
Docemus etiam nõ dixisse paulum
cum uenit quod ꝑfcm̃ est niside per¬
fectione illa que in ꝑceptione uite
et̾ne fucura est. Hoc enĩ cũ loq̃retur.
uidemus enĩ inquit nunc ꝑ specłm
in enignate. tunc aut̃ facie ad fa¬
ciem. Hic certe nisi aꝑte insanire
uolu̾itis: fatemini nõ uos uidere
diñ facie ad faciem. Nõ ergo ad uos
uenit illud quod ꝑfc̃m est. Hoc enĩ
modo plane quio de hac re seuserit
iohes dicit. Filii dei sumus: ⁊ noud̾ appa¬
ruit quid erimus. Scimus qr cum appa¬
ruerit. siles ei erimus. qñ uidebimus
eum sicuti est. tunc introducente ĩ om¬
nem uitatem spũ scõ cuius nunc pig¬
nus accepimus. Qd̃ aut̃ dcm̃ est mũ¬
dus eum accipe nõ p̃t. de hus utiq di¬
ctum est qui solent in scripturis iñ¬
di noĩe appellari amatores mundi uł
impii uł carnales. de qualib dic̃ apłs
Animalis aut̃ homo nõ ꝑcipit que sũt
spc̃ dei. De hoc enim mundo ẽẽ dicũtur
qͣmdiu nõ possunt saꝑe amplius qͣm

Expanded text:
docemus etiam non dixisse Paulum: cum uenerit quod perfectum est, nisi de perfectione illa, quae in perceptione uitae aeternae futura est. hoc enim cum loqueretur, uidemus enim, inquit, nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. hic certe nisi aperte insanire uolueritis, fatebimini non uos uidere deum facie ad faciem. non ergo ad uos uenit illud, quod perfectum est. hoc enim modo plane quid de hac re senserit,Iohannes dicit: filii dei sumus, et nondum adparuit, quid erimus. scimus, quia, cum adparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est, tunc introducente in omnem ueritatem spiritu sancto, cuius nunc pignus accepimus. quod autem dictum est: mundus eum accipere non potest, de his utique dictum est, qui solent in scripturis mundi nomine appellari, amatores mundi uel inpii uel carnales, de qualibus dicit apostolus: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei. de hoc enim mundo esse dicuntur, quamdiu non possunt sapere amplius quam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quid hoc ad odium attinet uite
ipõꝵ: Odimus enim nos ⁊ respunũ
id est malos. Nec quod nunc sunt .i.
purgatos. s quod fu̾unt .t. impuros
alũ. Ac ꝑ hoc nob̾ int̾im ut cũqr uos
id ẽẽ uultis nicħ obstat capłm hoc.
cum siue est uerũ xp̃i hic miseratio

Expanded text:
sunt, quid hoc ad odium attinet vitae sunt, quid hoc ad odium attinet vitae ipsorum? Odimus enim nos et respuimus id est, malos; nec quod nunc sunt, id est, purgatos, sed quod fuerunt, id est, impuros aliquando. Ac per hoc nobis interim, utcumque vos id esse vultis, nihil obstat capitulum hoc: cum sive est veru
Abbreviated transcription (Latin):
dcm. Rec imm̾ito nos ad hi scriptu¬
ras tam inconsonantes ⁊uarias.
nũqͣm sane sine iudicio a rõne au¬
res. fferimus: s ꝯtemplantes oĩa
et aliis alia conferentes ppendimꝰ.
utrum eoꝵ quicq̃m a xp̃o dici potue¬
rit necne. Multa enĩ a maiorib
ur̃ts eloquiis dñi nrĩ inserta ueir¬
ba sunt. que noĩe signata ip̃ius
cum eius fide nõ agruant: p̃sertĩ
birso l e siunt uec ab eirs iplĩs sey¬
ta. s młdo post eoꝵ assumptõm a nescio
quib ⁊ ipĩs int̾ se nõ concordantib se¬
miuideis ꝑ famas opiõnes ꝙ comꝑta
quuti apłos ud̾entur errores ac m̃¬
datia sua sod eos se scripsisse mentiti
sunt. s uidĩs. De hoc int̾im ut inqͣm
capło tecum nõ nimiũ ego ꝯtend̾tm.
cum mͥ illud satis ad p̾sidium sit ꝙ
añ posui ⁊ quod nec ip̃is uob̾ negare
licet: añ dñi nrĩ aduentũ patͥarchas
nebris iacuisse ꝓm̾itis sus. Unde
si umqͣm lib̾ati a xp̃o ad lum̃ reducti

Expanded text:
-'dictum. Nec inmerito nos ad huiusmodi scriptu-'dictum. Nec inmerito nos ad huiusmodi scripturas, tam inconsonantes et uarias, numquam sane sine iudicio ac ratione aures adferimus; sed contemplantes omnia et cum aliis alia conferentes perpendimus, utrum eorum quidque a Christo dici potuerit necne. multa enim a maioribus uestris eloquiis domini nostri inserta uerba sunt, quae nomine signata ipsius cum eius fide non congruant, praesertim ipso haec sunt nec ab eius ipta; sed multo post eorum assumptionem a nescio quibus et ipsis inter se non concordantibus semi-Judaeis per famas opinionesque comperta cuti Apostolos viderentur, errores ac mendacia sua secundum eos se scripsisse mentiti sunt. Sed videris: de hoc interim, ut inquam, capitulo tecum non nimium ego contenderim; cum mihi illud satis ad praesidium sit quod ante posui, et quod nec ipsis vobis negare licet, ante Domini nostri adventum Patriarchas nebris jacuisse pro meritis suis: unde si unquam liberati a Christo ad lumen reducti
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾. Et respondens dicet. Rescio uos
Tunc incipietis dice̾. Manducauimꝰ
et bibiius coram te. ⁊ in plateis
nrĩs ⁊ synagogis docusti. Et dicet
uob̾. Rescio unde estis discedite a me
onmes oꝑarii miquitatis. Ibi erit
fletus ⁊ stridor dentium cũ iud̾itis
abrahani ⁊ ysaac ⁊ iacob ⁊õs ppħas
introeuntes in regnum dei. nos aut̾
expelli foras. Et uenient aborieute
et occidente ⁊ austro ⁊ aquilone: et
recumbent in regno dei. Hoc u̾o ip¬
sum quid̾ qr młti excludentur a
regno dei. qui scil nonĩ tñmͦ xp̃i:
portau̾nnt. s nõ fec̾int opa eius. nec
miatħs scribere p̃t̾misit. s de abrabã
illic ⁊ ysaac ⁊ iacob nlłam facit ot̃o
mentõm. Item de centurione ⁊ pu̾̃o
eius etiam lucas quid̃ scripsit: s
eque ip̃e de abraham illic ysaac ⁊ ia¬
cob nich oĩo cestatur. Ut qr ubi nã
dcm̃i sit certo constare nõ possit: ni¬
chil ꝓhibeit etiam nõ credere qr sit¬

Expanded text:
nobis. et respondens dicet: nescio uos. nobis. et respondens dicet: nescio uos. tunc incipietis dicere: manducauimus et bibimus coram te et in plateis nostris et synagogis docuisti. et dicet uobis: nescio unde estis; discedite a me omnes, operarii iniquitatis. ibi erit fletus et stridor dentium, cum uideritis Abraham et Isaaintroeuntes in regnum Dei, vos autem expelli foras: et venient ab oriente et occidente et austro et aquilone, et recumbent in regno Dei . Hoc vero ipsum quidem, quia multi excludentur a regno Dei, qui scilicoeuntes in regnum Dei, vos autem a ejus, nec Matthaeus scribere praetermisit ; sed de Abraham illic, et Isaac, et Jacob nullam facit omnino mentionem. Item de Centurione et puero ejus etiam Lucas quidem scripsit; sed aeque ipse de Abraham illic, et Isaac, et Jacob nihil omnino testatur: ut quia ubinam dictum sit certo constare non possit, nihil prohibeat etiam non credere, quia sit
Abbreviated transcription (Latin):
et pũm eus: quod eque longe sa¬
tis insinuatũ iam fuisset nobis
mathei sollertia: S falsum est.
samq ⁊ de obsecradõne ip̃a adueni
rogaturus medelam: lucas aut̃ nõ.
s qr maiores natu ad cum miserit
iudeoꝵ. Qui ne forte sꝑn̾etur ab eo¬
suadere ingressi sunt ei dicentes
dignum cui iõ p̾staret. qũi quidẽ
diliges genten liuam ⁊ lyuagegani
ip̃e edificasset sibi. tamq̃m ⁊ hoc ad dei
filium ꝑtin̾et. si edificatom synago¬
ge sue uidet de centurione pagano
meru̾int. Nec tũ oĩfariam ⁊ lucas
hoc u̾bum reticuit pito recogitãs
ne forte fuisset uerum. S locũ tñ
mutat. applicat qr id alt̾i cui dam cẽ
longe dissimili ł ubt dicit iħx ad dis¬
cipłos scios. Contendite int̾re ꝑ angu¬
stum hostium. Multi enĩ uenient
q̃rentes int̾re ⁊ nõ poterunt. Cum
aut̃ intrau̾it inquit pat̾fam ilias
et clauserit iantiam incipietis fo¬
ris stare ⁊ pulsare dicentes. Dñe aꝑi

Expanded text:
et puerum eius, quod aeque longe saet puerum eius, quod aeque longe satis insinuatum iam fuisset nobis Matthaei sollertia? sed falsum est. namque et de obsecratione ipsa aduenierogaturus medelam, Lucas autem non, sed quia maiores natu ad eum miserit Iudaeorum, qui ne forte sperneretur ab eosuadere ingressi sunt ei dicentes dignum esse, cui id praestaret, quoniam quidem diligeret gentem suam et synagogam ipse aedificasset sibi. tamquam et hoc ad dei filium pertineret, si aedificationem synagogae suae Iudaei de centurione pagano meruerint. nec tamen omnifariam et Lucas hoc uerbum reticuit, puto recogitans, ne forte fuisset uerum; sed locum tamen mutat ad.. plicatque id alteri cuidam causae longe dissimili, id est ubi dicit Iesus ad discipulos suos: contendite intrare per angustum ostium; multi enim uenient quaerentes intrare et non poterunt. cum autem intrauerit, inquit, pater familias et clauserit ianuam, incipietis foris tare et pulsare dicentes: domine, aperi
Abbreviated transcription (Latin):
gentili ꝙuis ⁊ pagano eo ꝙ dix̾it idẽ
nõ se fuisse tam dignum ut sub dec¬
tum suũ intraret iłx. s id rogare tm̃
ut iuberet u̾bo ⁊ sanaretur pu̾r su¬
us. solus tũ macħs hoc adicit. iħm
ꝑsecutum eẽ ut dice̾t. Am̃ dico uob̾
qr młti uenient ab oriente ⁊ occidẽ¬
te ⁊ recumbent cum abraham ⁊ysaac
⁊ iacob in regno celoꝵ: filios autem
regni muttent in tenebras ext̾iores
Multos quid̃ qui uenturi forent pa¬
ganos significans pp̃ centurionẽ
qr ẽẽt ⁊ ip̃e gentilis in quo tñ tanta
fuisset fides inuenta. filios aut̃ reg¬
ni appellans uideos in quib nulla
eẽt inuenta fides. Atu̾o lucas qͣmqͣm
et ip̃e ut ncc̃m hoc ⁊ memorabile int̾
xp̃i mirabilia gesta inserend̃ puta¬
uerit in eunͣglio suo. de abraham
tñ illic de ysaac ⁊ iacob ulłam facit
mentõm. Nd̃ si quis dicat idcirco
fuisset a matheo: cur ergo gestum
ip̃m ꝯmemorat erga centurionem

Expanded text:
gentili quamuis et pagano, eo quod dixerit idem gentili quamuis et pagano, eo quod dixerit idem non se fuisse tam dignum, ut sub tectum suum intraret Iesus. sed id rogare tantum, ut iuberet uerbo, et sanaretur puer suus, solus tamen Matthaeus hoc adicit Iesum prosecutum esse, ut diceret: amen dico uobis, quia multi uenient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filios autem regni mittent in tenebras exteriores, multos quidem. qui uenturi forent, paganos significans propter centurionem. quia esset et ipse gentilis, in quo tamen tanta fuisset fides inuenta, filios autem regni appellans Iudaeos, in quibus nulla esset inuenta fides. at uero Lucas quamquam et ipse ut necessarium hoc et memorabile inter Christi mirabilia gesta inserendum putauerit euangelio suo, de Abraham tamen illic. de Isaac et Iacob nullam facit mentionem. quodsi quis dicat idcirco fuisset a Matthaeo, cur ergo gestum ipsum commemorat erga centurionem
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ iustos ⁊ iniuistos. S hoc tam̃ inͥ
unde in opiõne hac ur̃a molestũ est
cur id de iudeoꝵ tm̃ patrib sentiatis.
ac nõ de cet̾is quoq patͥarchis gen¬
ratoris hanc grãm: p̾sertim cum de
ipoꝵ filiis magis xp̃iana ꝯstet eccła.
qmͣ de semine abrabe ysaac ⁊ iacob.
Or ais utiq illos quid̃ ydola coluisse.
hos u̾o oĩpotentem dm̃. idcircoq so¬
lam ipõꝵ curam hũisse iħm. Ita dei
oĩpotentis cultura in tartara decru¬
dit: ⁊ filii eget auxilio qui coluit i¬
patrem: Si ud̾is conlciãm ut inqͣm
hactenus in celum reductos eos: non
qr merentur. s qr uicat diuina cle
certos scribentium ip̃a uarietas fecit.
Namq cum duo eungłiste matħs
et lucas de centurione quodam ꝑit̾
narrent cuius puer tunc infirmare¬
tur. ⁊ pp̃ quem iusus fu̾it hoc ipsum
dixisse iłx. qr scil tantam fidem nõ in¬
uenisset in isrł: qͣnͣtam in illo hoĩe

Expanded text:
super iustos et iniustos. sed hoc tamen mihi super iustos et iniustos. sed hoc tamen mihi unum in opinione hac uestra molestum est, cur id de Iudaeorum tantum patribus sentiatis ac non de ceteris quoque patriarchis genratoris hanc gratiam, praesertim cum de ipsorum filiis magis christiana constet ecclesia quam de semine Abraham, Isaac et Iacob. sed ais utique illos quidem idola coluisse, hoc uero omnipotentem deum idcircoque solam ipsorum curam habuisse Iesum. ita dei omnipotentis cultura in tartara retrudit et filii eget auxilio, qui coluit patrem? sed uideris; consentiamus, inquam, hactenus in caelum reductos eos, non quia mererentur, sed quia uincat diuina clemcertos scribentium ipsa uarietas facit. namque cum duo euangelistae Matthaeus et Lucas de centurione quodam pariter narrent, cuius puer tunc infirmaretur et propter quem uisus fuerit hoc ipsum dixisse Iesus, quia scilicet tantam fidem non inuenisset in Israhel, quantam in illo homine
Abbreviated transcription (Latin):
passionem ꝑuenire ad hoc ip̃m potu¬
isse si ꝑuenerunt: quod scripcum de
eis est. Req euĩ qr ⁊ latronem quemdã
de cruce libauit idem dñs ds̃ nr̃. et ip̃o
eod̃ die secum futurũ dixit eum in ꝑa¬
dyso patris sui. qui sqͣm inuid̾it: aut
mhumanus adeo ẽẽ nõ p̃t. ut in hoc ei
displicrat tante benignitatis offitiũ
G nõ tñ idcirco dicemus ⁊ latronum
uitas ac mores nob̾ ꝓbabiles ẽẽ debete.
qr iłx latroni indulgentiam dederit.
aut qr publicanis ⁊ m̾etricib ignorit
errata:. dix̾itq ꝙ etiam p̾cedent ip̃i ad
regnũ celoꝵ eos qui se suꝑbe gesserĩt
in iustitia. Namq ⁊ in adult̾io dep̾hen¬
sam mulierem quamdam iudeis ac¬
cusantib absoluit ip̃e: p̃cipiens ei
ut iam depeccare desisteret. Nuapp̃ si
hoꝵ tale quid ⁊ circa abraham egit ⁊
ysaac ⁊ iacob ip̃i grãs. Decet eum ta¬
lia opari circa aninas: qui solẽ suũ
oriri facit sup bonos ⁊ malos ⁊ pluit

Expanded text:
passionem peruenire ad hoc ipsum potupassionem peruenire ad hoc ipsum potuisse, si peruenerunt, quod scriptum de eis est. neque enim quia et. latronem quendam de cruce liberauit idem noster dominus et ipso eodem die secum futurum dixit eum in paradiso patris sui, quisquam inuiderit aut inhumanus adeo esse potest, ut hoc ei displiceat tantae benignitatis officium. sed tamen non idcirco dicemus et latronum uitas ac mores nobis probabiles esse debere, quia Iesus latroni indulgentiam dederit aut quia publicanis et meretricibus ignorit errata dixeritque, quod etiam praecederent ipsi ad regnum caelorum eos, qui se superbe gesserint. in iniustitia namque et in adulterio deprehensam mulierem quandam Iudaeis accusantibus absoluit ipse praecipiens ei, ut iam peccare desineret. quapropter si horum tale quid et circa Abraham egit et Isaac et Iacob, ipsi gratias; docet eum talia operari circa animas, qui solem suum oriri facit super bonos et malos et pluit
Abbreviated transcription (Latin):
ue ment ab oriente ⁊ ocaidẽte.
et recumbent cum abraham ⁊ ysaac
et iacob in regno celoꝵ. Uos ergo qͣre
nõ accipitis patͥarchas: Absit nos qͥd
cuiqͣm inuidere mortalium quem d̾s
forte miseratõne respiciens sua de ꝑ¬
ditione unqͣm redux̾it ad salutem.
Oz hoc sane nos eius ẽẽ iam clem̃tie
ponimus qui misertus sit: nõ illiꝰ
m̾iti cuius fuisse negare nõ possis
imꝓbabilem uitam. Ac ꝑ hoc ⁊ iudcor
pres abraham scilz ⁊ ysaac ⁊ iacob. si
quod affertis q̃iqͣm fu̾unt ip̃i quid̃ fla¬
giciosissimi ut fere moyses indicat eoꝵ¬
ꝓnepos. siue quis alius hystorie huius
conditor est que dicitur geneseos. qui eoꝵ
uitas nob odio omni fascidioq dignis¬
simas scripsit: sin tñ iam ⁊ ip̃i in reg¬
no celoꝵ sunt in loco quem nec credide¬
rant umqͣm nec sꝑauĩant. ut fere ex
eoꝵ liquido libris apparet: dum mͦ tñ
constet uob̃ etiam confitentib longo
int̾uallo de t̾da ac penali infetoꝵ custo¬

Expanded text:
b oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum. uos ergo quare non accipitis patriarchas ? absit nos quidem cuiquam inuidere mortalium, quem deus forte miseratione respiciens sua de perditione umquam reduxerit ad salutem, sed hoc sane nos eius esse iam clementiae ponimus, qui misertus sit, non illius meriti, cuius fuisse negare non possis inprobabilem uitam: ac per hoc et Iudaeorum patres, Abraham scilicet et Isaac et Iacob — si quod affertis, quanquam fuerunt ipsi quidem flagitiosissimi, ut fere Moyses indicat eonepos siue quis alius historiae huius conditor est, quae dicitur geneseos, qui eorum uitas 'nobis odio omni fastidioque dignissimas scripsit — sint tamen et ipsi iam in regno caelorum, sint in loco, quem nec crediderant umquam nec sperauerant, ut fere ex eorum liquido libris adparet, dummodo tamen constet uobis etiam confitentibus longo interuallo de tetra ac poenali inferorum custo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatione nõ obseruamus. ⁊ rectissĩe
tunc mandata intlłigimus. ⁊ umi¬
bras futuroꝵ eẽ didicimus: ⁊ nunc
iam impleri oognoscimus. Ac ꝑ hoc
quisquis illa tunc etiam oꝑa que ad
significand̃ agi uidebantur nõ ob¬
seruabat penas diuinitus ꝯstitu¬
tas rectissimo iudicio ꝑsoluebat:
sicut nunc si quis sacram̃ta noui te¬
stamenti ꝓ tpr̃is rõne distincta: fue¬
rit ausus sacrilega tem̾itate uio¬
lare. Quemadmod̾ enĩ tunc iusti ui¬
ri qui ꝓ illis sacram̃tis nec mortẽ
recusauerunt iure laudantur:
ita nunc ꝑ istis martyres scĩ. Et sic̃
eger nõ debet rep̃hend̾e medicinalẽ
doctrinam si aliud illi hodie p̾cepit.
aluis cras p li bens etuam quod ante
p̾ceꝑat. sic enim se ht̃ sanandi enus cor¬
poris rõ: ita genus hoĩm ab adam usq
n finem scłi ꝙ̃du corpus quod corrũ¬

Expanded text:
peratione non observamus, et rectissime peratione non observamus, et rectissime tunc mandata intelligimus, et umbras futurorum esse didicimus, et nunc jam impleri cognoscimus. Ac per hoc quisquis illa tunc etiam opera, quae ad significandum agi jubebantur, non observabat, poenas divinitus constitutas rectissimo judicio persolvebat, sicut nunc si quis sacramenta Novi Testamenti pro temporis ratione distincta fuerit ausus sacrilega temeritate violare. Quemadmodum enim tunc justi viri, qui pro illis sacramentis nec mortem recusaverunt, jure laudantur; ita nunc pro istis martyres sancti. Et sicut aeger non debet reprehendere medicinalem doctrinam, si aliud illi hodie praeceperit, aliud cras, prohibens etiam quod ante praeceperat; sic enim se habet sanandi ejus corporis ratio: ita genus humanum ab Adam usque in finem saeculi, quamdiu corpus quod corru
Abbreviated transcription (Latin):
quod intrat in os ur̃m comquinat
s quod exit: nlłam cibi naturam qͣm
societas admictit humana s que mi¬
meruditis uidentur pocãdũ nõ sunt
et que u̾e pocã sunt quam ob cãm cõ¬
scripta sunt. seruata magisq ꝯmen¬
data scripture ip̃ius uen̾atõne suffi¬
cienti iam sermone monstrauimus.
Necnõ de maledicto eius qui pendet
i ligno. ⁊ eius qui nõ suscicauerit
sem̃ in isrł. iam pͥmũ suo loco respon¬
dimus: cum hec añ dilueremus obiec¬
ta. Et ꝓrsus omnia siue de quib sin¬
gillatim in ant̾iorib huius operis
ꝑtib disseriumus. siue que in istoi
cui respondemus sermone suo faustꝰ
similia posuit: una firmissima u̾i¬
tatis. rõne defendimus quam descãꝵ
scͥp turaꝵ auctoritate ꝑcipimus
Qui ecũq scripta sunt in illis libs
ue s teris testam̃ti omnia u̾issime
atq utilissime ꝓ et̾na uita scripta eẽ
laudamus: accipimus. approbamus
S que in hus mandata corporali o¬

Expanded text:
quod intrat in os uestrum uos coinquinat, quod intrat in os uestrum uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admieruditis uidentur peccata, dum non sunt, et quae uere peccata sunt, quam ob causam conscripta sunt, seruata magisque commendata scripturae ipsius ueneratione sufficienti iam sermone monstrauimus; necnon de maledicto eius, qui pendet in ligno, et eius, qui non suscitauerit semen in Israhel, iam primum suo loco respondimus, cum haec ante dilueremus obiecta. et prorsus omnia, siue de quibus singillatim iam anterioribus huius operis partibus disseruimus. siue quae in isto, cui respondemus, sermone suo Faustus similia posuit, una firmissima ueritatis ratione defendimus, quam de sanctarum scripturarum auctoritate percepimus. quaecumque scripta . sunt in illis libris ueteris teatque utilissime pro aeterna vita scripta esse laudamus, accipimus, approbamus: sed quae in his mandata corporali o
Abbreviated transcription (Latin):
cum isrłitis etiam gentes pp̃ illũ
angularem lapidem duos in se con¬
dentem aliquid ꝯmunit̾ obserua¬
rent. Stmul ⁊ admon̾ent in ip̃a ar¬
cha noc qñ ds̃ hoc iussit eccłam õĩm
gentium furse figuratam: cuius
facti ꝓpħia iam gentib ad fidem
accedentib incipiebat impleri
Transacto u̾o illo tpr̃e quo illi duo
parietes unus excircũcisione alt̾
ex p̾putio uenientes. ꝙͣuis in angu¬
lari lapide concordarent: cũ suis
quibdam ꝓpͥetatib distinctius emi¬
nebant. ubi eccła gentium talis
effecta est. ut in ea nlłs isrłica car¬
nalis appareat: quis iam hoc xp̃i¬
anus obseruat. ut turdos uł mi¬
nutiores auiculas nõ attingat.
nisi quir sangiuio eEfusus est Aut
leporem nõ edat si manu a ceruice per¬
cussus nsło cruento uuln̾e oocisus est.
Et qui forte. adhuc tang̾e ista formidãt
a cet̾is irridentur. Ita oĩm animos ĩ
lac re tenuit illa sententia u̾itatis ñ

Expanded text:
cum Israhelitis etiam gentes propter cum Israhelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem aliquid communiter obseruarent, simul et admonerent in ipsa arca Noe, quando deus hoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat impleri. transacto uero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio . uenientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant, ac ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita carnalis appareat, quis iam hoc christianus obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas non attingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris irridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non
Abbreviated transcription (Latin):
lacicie carnis ẽẽt immunda: utiq et
nescientem contaminaret. Neq eni eo
minus ip̃a ẽẽt: quominus absciente
accipetur. s pp̃ consciam: ne demoni¬
b ꝯmunicasse uideatur. Morticinũ
aut̃ puto ꝙ ad escam usus hõim nõ
admisit eo ꝙ nõ occisoꝵ s mortuoꝵ
animaliũ morbida caro est: nec ap¬
ta ad salucem corporis cuius causa
effiidendo sanguine antiquis in fi¬
gura p̾ceptum est .i. ip̃i noe post dilu¬
uium. quod tam quid significaret
ostendimus: płiq intsligunt et in
actib apłoꝵ hoc legi p̾ceptũ ab apłis
ut abstiũent gentes tm̃ a fornicatõe
et ab immolatis ⁊ sanguine .t. ne
quicqͣm ederent carnis cuius sangͥs
nõ eẽt effusus. Quod alii nõ sic inclli¬
gunt. s a sanguine p̾ceptũ eẽ absti¬
nend̾. ne quis homicidio se ꝯtami¬
net. Hoc nunc discut̾e longum est:
et nõ uccm̃. Quia ⁊ si hoc tunc apłi
neqͣqͣm obseruantib ou̾osam. in q̃

Expanded text:
laticiae carnis esset immunda, utique et laticiae carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. morticinum autem puto quod ad escam usus hominum non admisit eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, cuius causa effundendo sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post diluuium — quod iam quid significaret ostendimus — plerique intellegunt et in actibus apostolorum hoc legi praeceptum ab apostolis, ut abstinerent gentes tantum a fornicatione et ab immolatis et a sanguine, id est ne quicquam ederent carnis, cuius sanguis non est effusus. quod alii non sic intellegunt, sed a sanguine praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. hoc nunc discutere longum est et non necessarium, quia etsi hoc tunc apostnequaquam obseruantibus onerosam, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
signit̾ excellentia certis dieb fc̃a
sunt. ut eoꝵ uccĩam salubremq
memoriam festiuitas concelebͣca
custodiat. Si mltis ergo nosse q̃re
celebramus pascha: qr tunc ꝓ nob
mimolatus est xp̃c. Si uultis nosse
qͣre nõ illud ritu iudaico celebremꝰ
qr illa erat uenturi ueri p̾figura¬
tio. hec completi ꝯmemoratio. Eutu¬
rum aut̃ ⁊ p̾t̾itum: nec ip̃is ũbis
nrĩs eo modo enuntiatur. Unde
iam satis in hoc oꝑe loquuti sumꝰ.
Si aut̃ ⁊ hoc q̃ritis cur ex om̃ib
cino ⁊ immolaticio nõ uescimur.
et hoc audite ⁊ calumpniis uani¬
tatis uerũ alñ p̃̾ponite. Cur enim
nõ expediat immolaticio uescixͥ
socios fieri demonioꝵ Neq enim
ip̃am immolatõm rep̾hendit quã
faciebant fiẽs pr̃es p̾figurantes
sanguinem sacrifitii quo nos ip̃
rdemit li que miolant gentes demo¬
nus inquit immolant ⁊ nõ deo. Deinde
adiecit quod dixi: nolo uos socios fieri
demonioꝵ. Ram ⁊ si natura ip̃a ĩmo¬

Expanded text:
signiter excellentia certis diebus facta signiter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festiuitas concelebrata custodiat si uultis ergo nosse quare celebramus pascha: quia tunc pro nobis immolatus est Christus. si uultis nosse quare non illud ritu iudaico celebramus: quia illa erat uenturi ueri praefiguratio, haec completi commemoratio. futurum autem et praeteritum nec ipsis uerbis nostris eodem modo enuntiatur; unde iam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et hoc quaeritis, cur ex omnibus cino et immolaticio non uescimur, et hoc audite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat immolaticio uesci chsocios fieri daemoniorum. neque enim ipsam immolationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit, sed quae immolant gentes, daemoniis, inquit, immolant, et non deo. deinde adiecit quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa immo
Abbreviated transcription (Latin):
urationis inbratice iudcoꝵ nõ atur¬
rit: ut ⁊ dñicum diem quo ip̃c resur¬
rerit ꝯplectẽmur. Kima uo qui recte
fidei xp̃iani sunt nõ in fermñco uet̾is
uite hoc est malicie. s in ip̃ius fideri
u̾itate ⁊ sinc̾itate custoduit. nõ sep¬
tem dieb. s omni die quod significa¬
tum est num̃o dieꝵ septenarto quo
cotidie omnis uoluitur dies. Quod
et si aliqñtum laboriosum est in hoc
scło qm̃ angusta ⁊ arta uia est que
ducit ad uitam inces tũ certa serua¬
tur. sam ip̃e labor signi ficatus est
illis pigridiis. ꝙ aliqñcũ sb̾ amara
sint. Penthecosten etiam .⁊. a passio¬
ne ⁊ resurrectõne dñi qͥnq̃gesimum
ꝑ uideoꝵ pascha significatũ est: qͥn
qͣgesmmo die post celebratõm ouis
occise. moyses digito dei scriptam le¬
gem accepit in monte. Legite eim̃
geliũ: ⁊ adu̾tite ibi spm̃ scm̃ applła¬
tum digitum dei Ea quippe anniũ¬
sarie in eccła celebrantur. que in¬

Expanded text:
brationis umbraticae Iudaeorum non occurbrationis umbraticae Iudaeorum non occurrit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, conplecteremur. azyma uero qui rectae fidei christiani sunt, non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei ueritate et sinceritate custodiunt, non septem diebus, sed omni die: quod significatum est numero dierum septenario, quo cotidie omnis uoluitur dies. quod etsi aliquantum laboriosum est in hoc saeculo, quoniam angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, merces tamen certa seruatur. nam ipse labor significatus est illis picridiis, quod aliquantulum subamara sint. Pentecosten etiam, id est a passione et resurrectione domini quinquagesimum per Iudaeorum pascha significatum est, cum quinquagesimo die post celebrationem ouis occisae Moyses digito dei scriptam legem agelium et aduertite ibi spiritum sanctum appellatum digitum dei. ea quippe anniuersarie in ecclesia celebrantur, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
tur expuere: nõ sane sine signo hui
obꝓbrii ut calciam̃to pedis unius exu¬
atur. ne sit in eoꝵ sorte quib ipse
apłs ait. Et calciati pedes in p̃ y ꝑa¬
tõm eungłii pacis. Et de quib .i com¬
memorat ꝓpħa. Qm̃ spetiosi pedes eoꝵ
qui annuntiant pacem. qui amuin¬
tiant bona. Qui enĩ sic eũngłicam
fidem tenet. ut ⁊ sibi ꝓsit ⁊ eccłe ꝓ
desse nõ renuat: bene intlligitir
utroq pede calciatus. Qui aut̃ sibi
ptitat qr credidit satis eẽ ꝯsultum.
discalciati illius nõ figuram signi¬
ficauit. s in se impletũ portauit:
obꝓbriũ Quid ꝙ ⁊ pascha a nob̾ obi¬
cit celebrari nec ꝙ ita ut uidei ce¬
lebramus insultat. cum ouem ina¬
gis nos ħemus in re p̾sentis eũn¬
gelii nõ ir umbra futuri eius q
occisionem eum cotidie. tum maxiẽ
anniu̾saria sollempnitate. nõ uen¬
turam psignemus. s fc̃am cõme¬
moremus. Ideo plane dies pasche
sollempnitatis nrẽ. ad diem cele¬

Expanded text:
tur expuere, non sane sine signo huius tur expuere, non sane sine signo huius opprobrii, ut calciamatur, ne sit in eorum sorte quibus ipse Apostolus ait: Et calciati pedes in praeparationem Evangelii pacis, et de quibus commemorat propheta: Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona, qui enim sic evangelicam fidem tenet, ut et sibi prosit, et Ecclesiae prodesse non renuat, bene intelligitur utroque pede calciatus. Qui autem sibi putat quia credidit satis esse consultudiscalciati illius non figuratum significabit, sed in se impletum portabit opprobrium. Quid, quod, et pascha nobis objecit celebrari, nec quia ita ut Judaei celebramus insultat. Cum autem magis nos habeamus in re praesentis Evangelii non in umbra futuri, ejusque occisionem cum quotidie tum maxime anniversaria solemnitate non venturam praesignemus, sed factam commemoremus. Ideo sane dies Paschae sollemnitatis nostrae ad diem cele