comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tabił habitus ur̃. nec affec¬
decis uestibus placere. s morib
Quatuor autẽ sunt in habiture¬
ligionis notabilia. id ẽ uilitas.
suꝑfluitas. paucitas ⁊ p̾ciositas.
In ulitate. uana gła ⁊ simulatio.
inp̾ciositate. suꝑbia aut delecta¬
tio. in paucitate. intolerantia seu
aesꝑatio. in suꝑfluitate amor uͦ¬
scłi ñ amor celi. amor palatii ñ
amor paradisi. notantur. Utam̃
gͥ mediocritatis mensura. ⁊ au¬
diamus apłm dicentẽ. ñ in ueste
inquit pretiosa. Et ieronimus
contra iouinianũ monachũ.
Grandis inquit exultatio ẽ aĩe.
cum paruo contentus fueris. mun¬
aum hab̾e sub pedib ⁊ omnẽ eiꝰ
potentiam. epulas. libidmes. ꝓpt̾
que diuitie comparantur. uilib
mutare cibis. ⁊ grossiori tunica con¬
pensare. De diuersitate uestium.
a diu̾sis diuersa dicuntur. Uolt̾
enim quidã int̾ purpurã ⁊ saccũ.
int̾ sericum ⁊ cilitium. linum ẽẽ
medium. Nos autem qui non su¬

Expanded text:
bilis habitus vester, nec affecbilis habitus vester, nec affectetis vestibus placere, sed moribus. Quatuor autem sunt in habitu religionis notabilia, id est vilitas et superfluitas, paucitas et pretiositas. In vilitate vana gloria et simulatio, in pretiositate superbia aut delectatio; in paucitate intolerantia aut desperatio; in superfluitate vero amor saeculi, non amor Dei, amor palatii, non amor paradisi notantur. Utamur igitur mediocritatis mensura, et audiamus Apostolum dicentem: Non in veste, inquit, pretiosa . Et Hieronymus contra Jovinianum monachum: « Grandis, inquit, exsultatio est animae, cum parvo contentus fueris, mundum habere sub pedibus, et omnem ejus potentiam, epulas, libidines, propter quae divitiae comparantur vilibus mutare cibis, et grossiori tunicae compensare. » De diversitate vestium a diversis diversa dicuntur. Volunt enim quidam inter purpuram et saccum, inter sericum et cilicium linum esse medium. Nos autem, qui non su
Abbreviated transcription (Latin):
cretionis Hec ÷ enim mensura.
tio. ne simultis offeras unum a¬
licui sit ingratum. aut si nume¬
rositatem ferculorum concedas.
uitium suꝑfluitatis incurras.
In dieb g ieiuniorũ duo fercu¬
la cocta suffitiant. ut sic ait beatꝰ
benedictus. qui ñ possunt ex uno
ex alio refitiantur. Tercium uero
ex nascentiis t̾re seuer alio aliꝗ̃
qd̾ crudum uesci possit. Incet̾is uͦ
aieb propt̾ causam quam supͣ
diximus in hora prandii duo fer¬
cula cocta. incena uero unũ cru¬
dum. seu coctum. ꝓuelle dispo¬
nentis hab̾e licebit. Pret̃ ħ autẽ.
sunt ⁊ alia pietatis fercula. q̃ ad
p̃latorum dispensationẽ ꝑtinent.
Licet enim p̾latis preter hec que
concessa sunt. aut fr̾ib genera¬
lit̾. aut aucui demensa sua ali¬
quidd ex condescensionis benig¬
nitate transmitt̾e. nec tamen
eis iniustum uideri debet. quos
fecit aliqua consuetudo fortiores.
siminus pati ualentib siue allis
qui nimium patiuntur laborem.
aliquoties pietas magistri ꝓuide

Expanded text:
cretionis, haec est enim mensura, sideratio, ne si multis offeras unum, alicui sit ingratum; aut si numerositatem ferculorum concedas, vitium superfluitatis incurras. « In diebus igitur jejuniorum, duo fercula cocta sufficiant ut, sicut ait beatus Benedictus, qui non possunt ex uno, ex alio reficiantur. » Tertium vero ex terrae nascentibus, seu ex alio aliquo, quod crudum vesci possit. In caeteris vero diebus propter causam, quam supra diximus, in hora prandii duo fercula cocta, in coena vero unum crudum, seu coctum pro voluntate disponentis habere liceat. Praeter haec autem sunt et alia pietatis fercula, quae ad praelatorum dispensationem pertinent, licet enim praelatis praeter haec, quae concessa sunt, aut fratribus generaliter, aut alicui de mensa sua, aliquod ex condescensionis benignitate transmittere, nec tamen eis injustum videri debet, quos fecit aliqua consuetudo fortiores, si minus pati valentibus, sive illis, qui nimium patiuntur laborem, aliquoties pietas magistri provide
Abbreviated transcription (Latin):
EiDE
et spe que in nobis sunt. om¬
ni poscenti rationem reddere.
ut ait petrus in epła sua parati esse de¬
bemus. cũ modestia & timore: Itaq ut
parit̾ seruent᷑. modestia in sermone.
timor in assertione. prophanas uer¬
boꝵ nouitates ut apłs p̃cipit. euite¬
mus: & innullã partẽ precipiti asser¬
tione declinemꝰ: Melius ÷ enim ñ elo¬
qui ubi sine ꝑiculo nͥ errat᷑ magna.
quã diffinire contraria: s ubicũq
possumꝰ auctoritatũ uestigia imite¬
mur: ubi uero certa deest aucꝰtoritas.
his potissimũ assentire studeamus.
qui maxime auctoritatibꝰ accedunt:¬
& non desensu suo p̾sumentes. scͥp¬
tos tene. .t. magnos u̾itate. paruulos
nutrit affabilitate. Siqua gͥ obscu¬
ra nob̾ occurcerint. sit nr̃i ꝓpositi
pͥmũ ad auctoritates confugere. de¬
inde quod nr̃i tẽporis sapientes. in¬
de sentiant in mediũ conferre. &
cur potius hos quã illos imitari

Expanded text:
ide et spe quae in nobis est, omni poscenti rationem reddere, ut ait Petrus in Epistola sua, parati esse debemus cum modestia et timore . Itaque, ut pariter servetur modestia in sermone, timor in assertione, profanas verborum novitates, ut Apostolus praecipit, vitemus ; et in nullam partem praecipiti assertione declinemus. Melius est enim non eloqui ubi sine periculo non erratur magna, quam definire contraria. Sed ubicunque possumus auctoritatum vestigia sequamur, ubi vero certa deest auctoritas, his potissimum assentire studeamus, qui maxime auctoribus accedunt; et non de sensu suo praesumentes, scriptos tenet; magnos veritate, parvulos nutrit affabilitate. Si qua igitur obscura nobis occurrerint, sit nostri propositi primum ad auctoritates confugere; deinde quid nostri temporis sapientes de illis sentiant in medium conferre; et cur potius hos quam illos imitari
Abbreviated transcription (Latin):
Et alibi. baptismate meo bap¬
tirabimini. Sunt etiam u̾sus
beati ambrosii episcopi de t̾na¬
rii numeri excellentia nobilis¬
sumi. quos ad confirmationẽ tri¬
ne mersionis huic epłe inserere

Expanded text:
Et alibi: Baptismate meo baptizabimini » . Sunt etiam versus beati Ambrosii episcopi, de ternarii numeri excellentia nobilissimi, quos ad confirmationem trinae mersionis huic epistolae inserere
Abbreviated transcription (Latin):
patͥ filius. patri & filio sp̃e sc̃s. Au¬
gustinus in libro t̾cio de tͥnitate. Sic
coet̾nus ẽ patri filius. sicut splendor
coequeuus igni. & eẽt coet̾nus. si ig¬
nis eẽt et̾nus. Et ẽ notandũ. qd̾ fuiꝰ¬
equał ẽ patriscđm substantiã non
scđm propͥetatẽ. qua distinguit᷑ a
patre. In eo enĩ quod filius ẽ unus
d̾s cũ patre. una natura. una sub¬
stantia. equalis ẽ patri. s scđm qd̾
de patre ẽ genit᷑. ñ equał ẽ ei. gͦ ine¬

Expanded text:
 et Patri et Filio Spiritus sanctus. Augustinus in lib. De Trinitate : Sic coaeternus Patri Filius, sicut splendor coaevus igni, ei esset aeternus, si ignis esset aeternus. Et est notandum quod Fiequalis Patri secundum substantiam, non secundum proprietatem qua distinguitur a Patre. In eo enim quod Filius est, unus Deus cum Patre, una natura, una substantia, aequalis est Patri. Si secundum quod de Patre est genitus non est aequalis, ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
scđm substantiã dicit᷑. quia quedã
scđm relationẽ uł ꝓpͥetatẽ dicunt᷑.
ut pat̾ & filius. Angustinus in libro
quinto de tͥnitate. Accidens dici ñ
solet. nisi quod aliqua mutatione
rei cui accidit. amitti potest. In do̾
aut̃ scđm accidens nil dicit᷑. qr ei
ncħ accidit. nec tn omne quod di¬
pectu relationis dicunt᷑. uł q̃ unita¬
tem diuine substantie expͥmunt.
ut ds̾ omps. et similia. Et ħ oĩa ut
ait augustinus de singuł dicunt᷑

Expanded text:
quaedam secundum relationem vel proprietatem dicuntur, ut Pater, Filius. Augustinus in lib. V De Trinitate : Accidens dici non solet, nisi quod aliqua mutatione rei cui accidit, amitti potest, in Deo autem secundum accidens nihil dicitur, quia ei nihil accidit; nec tamen omne quod dipectu relationis dicitur, vel quia unitatem divinae substantiae exprimit, ut Deus, omnipotens, et similia. Et haec omnia, ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ summa ꝑfectio. Est gͥ tͥnitas ꝑfec¬
ta. que non potest augeri. nec porest¬
minui. Increaturis quoq huius sc̃e &
indiuique tͥnitatis signa apparent.
noscuntur acreatura rarionali. Sic̃
nomina substantialia de quibꝰ pͥus
diximus. dicuntur de singuł ꝑsonis.
similit̾ illa nomina q̃ respectu crea¬
ture competunt dõ temporalit̾. uelut
ħ noĩa. dñs. creator. miserator. Ut enĩ
augustinus ait in libro de tͥnitate. ñ
temporalit̾ cepit ẽẽ dñs. qͣndo creatura
in tempore facta. cepit ei subseriure.
ex quo fecit creaturas. N enim creauit
eas ab et̾no. nec creatori suo sunt coe¬
t̾ne. Et cũ pat̾ sit dñs &̾ creator.⁊ filiꝰ
sine mutatione sui. augustinꝰ osten¬
dit ꝑ similitudinẽ rei. q̃ incipit ẽẽ
p̃cium sine sui mutatione. In libro¬
quarto de tͥnitate. Nummus cũ dicit᷑
p̾̃ciũ. relatiue dicitur. nec t̾n miitat᷑ ẽ
sui mutatione potest relatiue dici. qͣn¬

Expanded text:
non est summa perfectio. Est ergo Trinitas perfecnon est summa perfectio. Est ergo Trinitas perfecta, quae nec potest minui, nec augeri. In creaturis quoque hujus sanctae et individuae Trinitatis signa applia Dei cognoscuntur a creatura rationali. Sicut nomina substantia, de quibus prius diximus, dicuntur de singulis personis; similiter illa nomina quae respectu creaturae competunt Deo temporaliter, velut haec nomina, Dominus creator, miserator. Ut enim Augustinus ait in libro De Trinitate: Non temporaliter coepit esse Dominus; quoniam creatura in tempore facta coepit ei subservire. ex quo fecit creaturam. Non enim creavit eam ab aeterno, nec creatori est coaeterna. Et cum Pater sit Dominus et creator, et Filius sine minutione sui, Augustinus ostendit per similitudinem rei, quae incipit esse pretium, sine sui mutatione. In quarto de Trinitate: Nummus cum dicitur pretium, relative dicitur, nec tamen mutatus est sui mutatione potest relative dici, quan
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tota tͥnitas una sit om̃ipotentia.
s ibi dicendũ magis fuit. ubi plus
dubitari potuit. Unde in simbolo¬
dicit᷑. credo indm patrẽ omĩpotentẽ.
Spiritus etiã solet pom ad rigorẽ
notare.⁊ idõ bonitas uł benignitas
frequentius appellat᷑. Hic oritur qͦs¬
tio difficił. si in dõ tres ꝑsone dicunt᷑
ẽ. qͣre ñ potius quatiuor uł qͥnq uel
multo plures. cum sit fortis. iustus.
ꝓuidus. pius. & cet̾a. Ad quod dici
potest. quod quecũq dicunt᷑ de dõ.
& creduntur u̾aciter indo. ad ħ tͥa
referunt᷑ Si enim fortis d̾s dicit᷑. in¬
corruptus. incõmutabilis. ⁊ similia.
totum hoc potentie ẽ. si ꝓuidus. in¬
spector.⁊ intelligens. totum hoc sa¬
pientie ẽ. si pius. mansuetus. miseri¬
cors. hoc bonitatis ẽ.⁊ in his tribꝰ sũ¬
ma ꝑfectio ẽ. Ubi eñ ꝯcurrunt ista tͥa.
posse. scire. & uelle. quod ẽ benignita¬
tis. nil deest. Si aliquod horũ toilas.

Expanded text:
cum tota Trinitas sit una omnipotentia; cum tota Trinitas sit una omnipotentia; sed ibi magis dicendum fuit ubi plus dubitari potuit. Unde dicitur: Credo in Deum Patrem omnipotentem. Spiritus etiam solet poni ad rinotare ; et ideo bonitas et benignitas frequentius appellatur. Hic oritur quaestio difficillima. Si in Deo tres personae dicuntur est, quare non potius quatuor vel quinque, vel multo plures, cum sit fortis, justus, misericors, pius et caetera? Ad quod dici potest quod quaecunque dicuntur de Deo, et creduntur veraciter in Deo, ad haec tria referuntur. Si enim fortis dicitur incorruptus, incommutabilis, et similia, totum hoc potentiae est. Si providus, inspector, intelligens, totum hoc sapientiae est. Si pius, mansuetus, misericors, totum hoc bonitatis est. Et in his tribus summa perfectio est. Ubi enim concurrunt ista tria, posse, scire, velle quod benignitatis est nihil deest. Si aliquod horum tollas,
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ nomina mͦ ad unitatẽ substan¬
tie.mͦ ad pluralitatẽ ꝑsonarũ sig¬
nificandã ponunt᷑. Similit̃ ħ noĩa.
potentia. sapientia. bonitas. noĩa
substantie sunt. & singuł ꝑsonis e¬
qualit̾ conueniunt. & tamen sepis¬
sime insacra scͥptura ꝑ potentiã in¬
telligit᷑ pater. ꝑ sapientiã filius. ꝑ
satiffacere. SCum hec nomina pat̾.
ad ipsum creatorẽ. ne uideant᷑ que
in nob̾ significant. in d̾o significare.
attribuitur patri potentia. filio sa¬
pientia. In hominibꝰ enĩ prior ẽpat̃
filio. filius post̾i̾or. & ex antiquitate
in patre defectus. expost̾iorietate
infilio imꝑfectio sensus solet notari.
Attribuitur gͦ patri potentia. ne ui¬
deatur prior filio. & ĩn impotentior.
filio sapientia. ne iudeat᷑ post̾ior.
& m̃ minus sapiens patre uł infe¬
rior. Nec dicitur filuis sapientia. idõ
quod ipse sit solus sapiens. cũ tota
tͥnitas una sit sapientia. nec t̾n pat̾
potentia quod ipse sit solus potens.

Expanded text:
substantiae, modo ad pluralitatem personarum significandam ponuntur. Similiter haec nomina: Potentia, sapientia, bonitas, nomina substantiae sunt, et singulis personis aequaliter conveniunt, et tamen saepissime in sacra Scriptura per potentiam Pater, per sapientiam Filius, per satisfacere. Cum haec nomina, Paterad ipsum Creatorem, ne videantur quod in nobis significant in Deo significare, attribuitur Patri potentia, Filio sapientia. In hominibus enim pater est prior filio, filius patre posterior; et ex antiquitate in patre defectus; ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Attribuitur ergo Patri potentia, ne videatur prior Filio, et inde impotentior; Filio sapientia, ne videatur posterior, et inde minus sapiens Patre vel inferior. Nec dicitur Filius sapientia, ideo quod ipse solus sit sapiens, cum tota Trinitas una sit sapientia; nec Pater potentia quod ipse solus sit potens
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ ẽ contrariũ rationi. s supͣ
eã. Quid sit propͥũ patris. supͣ as¬
signatum ẽ. scilicet ẽẽ ingenitũ. qd̾
ẽẽ patrem. Nec turbet quod augu¬
stinus dicit. ñ ẽ ingenitũ dicere.
quod patrẽ dicere. qr pat̾ dicit᷑ ad
fuũ. s ingenitus nullã relationẽ
notat.⁊ ideo ñ est idem dicere patrẽ
ẽẽ ingenitũ. & ẽẽ patrem. s idẽ est¬
in sc̃a tͥnitate ẽẽ ingenitũ & ẽẽ pa¬
trem. sicuti idem ẽ esse sapientiã pa¬
S t̾n quia illud nomen notat re

Expanded text:
rationi, sed supra rationi, sed supra rationem. Quid sit proprium Patris, supra assignatum est; scilicet esse ingenitum; quod est esse Patrem. Nec turbet quod Augustinus dicit: Non est idem ingenitum dicere, quod Patrem dicere; quia Pater dicitur ad Filium, sed ingenitus nullam relationem notat. Et ideo non est idem dicere Patrem esse ingenitum et esse Patrem; sed idem in sancta Trinitate est esse ingenitum et esse Patrem; sicuti idem est esse sapientiam PaSed tamen illud nomen Filius notat re
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce quod ieronimus dicit ꝓprie¬
tates. id est ꝑsonas. Usidorus dicit.
Ido d̾s simplex dicĩtur. siue ñ amiten¬
do quod ht̃. siue quia ñ ẽ aliud ip¬
se. et aluid quod in ipso ẽ. Ratiõe
etiã potest ei obiuari hoc modo. Si
tres ꝓprietates uł relationes in do
sunt. q̃ ñ sunt ipsa diuina substan¬
tia. apparet non fuisse solam ab et̾no
diuinã eẽntiã q̃ trinitas ẽ. S sola
rũ ꝓpͥetates unum dm̃. unã substan¬
tiam. & unam diuinã substantiã.
illas tres ꝑsonas ẽẽ. uł ilias tres ꝓpͥe¬
tates. quod quamuis longe sit ab
sensibus nr̃is.⁊ ab humana ratiõe.
ait beatus gregorius. fides ñ ht̃ me¬
ritum. cui humana ratio p̾bet ex¬
ꝑimentũ. id ẽ in ea parte in qͣ hu¬
mana ratio p̾bet exꝑim̃tũ. N enĩ
ẽ fides contra rationẽ. s supͣ intionẽ.
Et ideo qui nil credẽ uult. nisi qd̃
ratione comp̃hendit ut philosophi.
ñ ht m̾̃itum fides sua. s qui illud
tñ ẽ supͣ rationẽ. credit. Unde apłs.¬

Expanded text:
Ecce quod Hieronymus dicit proprietates et personas. Isidorus dicit: Ideo Deus simplex dicitur, sive non amittendo quod habet, seu quia non est aliud ipse, et aliud quod in ipso est. Ratione etiam potest ei obviari hoc modo: Si tres proprietates vel relationes in Deo sunt quae non sunt, ipsa divina substantia apparent non fuisse solam ab aeterno divinam essentiam quae Trinitas 1030 est; sed sola rum proprietates unum Deum, unam essentiam et unam divinam substantiam: illas tres personas esse vel illas proprietates. Quod quamvis longe sit a sensibus nostris et ab humana ratione, ait Gregorius: Fides non habet meritum cui humana ratio praebet experimentum; id est in ea parte in qua humana ratio praebet experimentum; non enim est fides contra rationem, sed super rationem: et ideo qui nihil credere vult, nisi quod ratione comprehendit, ut philosophi, non habet meritum fides sua; sed, qui illud tamen est supra rationem, credit. Unde Apost
Abbreviated transcription (Latin):
ex tẽpore dicitur. Namq assumpsis¬
se carnem ex tempore conuenit ei. &
hoc nomen xp̃c ex tempore conuenit
bus distingunt᷑ ꝑsone. sint ipse ꝑso¬
ne. Qđꝑsone distinguant᷑ ꝑ propͥeta¬
tes habetur in illa auctoritate. In eẽn¬
tia unitas. ⁊ in ꝑsonis ꝓpͥetas. ⁊ in aliis
nunt᷑ ꝑsone. quomͦ sunt ipse ꝑsone:
Quos tam auctoritas. qͦm ratio confu¬
tat. Dic̃ enim augustinꝰ. Quicquid
Nt̾n dicitur ita simplicit̾. propͥetas ẽ
ds. uł. ẽ pat̾. s propͥetas patris. sicut
ñ dicitur uoluntas ẽ d̾s ita absolute.
s uoluntas dĩ ẽ ds̃. Quid ẽ enĩ patris
propͥetas. uł propͥetas filii. propͥetas
ꝑsonas expressas sub propͥetate dis¬

Expanded text:
ex tempore competere. Nam assumpsisse carnem ex tempore convenit ei; et hoc nomen Christus ex tempore convenit ibus distinguuntur personae, sint ipsae ersonae distinguantur per proprietates, habetur in illa auctoritate, in essentia unitas, in personis proprietas, et in aliis nguuntur personae, quomodo sunt ipsae personae? Quos auctoritas et ratio confutat. Dicit en dicitur ita simpliciter: Proprietas est Deus, vel est Pater, sed proprietas Patris. Sicut non dicitur: Voluntas est Deus ita absolute, sed voluntas Dei est Deus. Quid enim est proprietas, tres personas expressas sub proprietate dis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa: quia de nichilo facta ñ erat
ubi radius erat ibi cepit ẽẽ. ita d̾s cũ
anteqͣm creatura illa eẽt ubiq foret.
ibidẽ erat ubi facta ẽ sla. Ngͦ mͦ ali
bi ẽ quã pͥus. Ita etiam dicimus de
mundo. & de omnibꝰ creaturis. quod
licet ñ semꝑ fuerint. cũ auctoritas di

Expanded text:
ipsa, quia de nihilo facta; non eratipsa, quia de nihilo facta; non eratubi radius erat, ibi coepit esse: ita Deus, cum, antequam creatura illa esset, ubique foret, ibidem erat, ubi illa facta est. Non ergo modo alibi quam prius. Ita etiam dicimus de mundo, et de omnibus creaturis, quod licet non semper fuerint, tamen auctoritas di
Abbreviated transcription (Latin):
N quasi spatiosa magnitudine opi¬
nem᷑ dm̃ ꝑcuncta distendi. sicut hu¬
mus aut lux ista diffundit᷑. s ita po¬
tius sicuti ẽ sapientia in duobꝰ. quoꝵ¬
ñ neut̃ sapientior ẽ.s alt̾ corpore
gͣndior. Una sapientia in utroq. N
ẽ in maiore maior. & in minore mi¬
nor. aut minor in uno qͣm in duobꝰ.
Ita & ds sine labore regens. sine one¬
re ꝯtinens mundũ. in celo totus. in
t̾ra totus. & inutroq totus. & nullo
ꝯtentus loco. s in seipso ubiq totꝰ.
Ideo ubiq ẽẽ dicit᷑. quia nulli parci
rerum ẽ absens. Ido totus. quia non
parti rerum partẽ suam p̾sente᷑ exi¬
bet. & alt̾ parti alt̾am parte᷑. In se ip¬
so: quia ñ continet᷑ eis in quibꝰ p̾sens
ẽ. tanquãᷤ sine illis ẽẽ ñ possit. Nã
spatia locoꝵ tolle corporibꝰ corpora
ñ erunt. tolle ipsa corpora qualita¬
tibꝰ ñ erit ubi sint. & ideo necesse ẽ
ut ñ sint. Opponit᷑. hodie fit creat᷑a¬
noua. sicut anima. pͥus nicħ erat

Expanded text:
n quasi spatiosa magnitudine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut humus aut lux ista diffunditur; sed ita potius sicuti est sapientia in duobus quorum neuter sapientior, sed alter corpore grandior. Una sapientia in utroque non est in majore major, nec in minore minor; aut minor in uno quam in duobus; ita et Deus sine labore regens, sine onere continens mundum, in coelo totus, in terra totus, et in utroque totus; et nullo contentus loco, sed in seipso ubique totus. Ideo ubique esse dicitur, quia nulli parti rerum absens; ideo totus, quia non parti rerum partem sui praesentem exhibet, et alteri parti alteram partem in seipso, quia non continetur eis in quibus praesens est, tanquam sine illis esse non possit. Nam spatia corporum tolle corporibus, corpora non erunt. Tolle ipsa corpora qualitatibus, non erunt ubi sunt, et ideo necesse est ut non sint. Opponitur: Hodie sit nova creatura, sicut anima. Prius nihil erat
Abbreviated transcription (Latin):
re sempit̾nũ. sine sui cõmutatiõe mu¬
tabilia facientẽ. nicħq patientẽ. Qd̃
siquis ita dm̃ cogitat. & nondũ potest
oĩno inuenire quid sit. pie t̾n caue
ipso uita erãt. id ẽ immutabilit̾. qͥa eoꝵ
dispositio & ordo. in ipso fuit ab et̾no.
N enĩ in d̾o ceꝑunt ẽẽ. q̃ iac̾tu & or¬
tũ hñt & mutabilitatẽ. Quod d̃s ubi¬
q & in omni cͤatura sit. ipse ait ꝑ pro¬
pħam. Celum & t̾ram ego impleo. Et
alibi. Si ascendero in celum tu illic
minima creatura usq ad maximã.
uł ab una extremitate usq ad aliã.

Expanded text:
e mutabilia facientem, nihil patientem. Quod si quis Deum cogitat, et nondum potest omnino invenire quid sit, pie tamen cavipso vita erant , » id est immutabiliter, quia eorum dispositio et ordo in ipso fuit ab aeterno; non enim in Deo coeperunt esse, quae in actu et ortum habent et mutabilitatem. Quod Deus ubique et in omni creatura sit, ipse ait per prophetam: « Coelum et terram ego impleo . » Et alibi: « Si ascendero in coelum, tu illic minima creatura usque ad maximam, vel ab una extremitate usque ad alteram;
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ diuine substantie ꝑtinent ꝑ de¬
t̃iminationes. qͣndoq & sine det̾mina¬
tione accipiuntur inꝑsonarũ distin¬
ctione. ut sapientia. bonitas. ad sub
& tñi cum dicitur sapientia patris. ad
tas unus sp̃c. una caritas. s cum addi¬
tur sp̃c sc̃s. cũ etiã dicitur caritas pa¬

Expanded text:
e substantiae pertinent, per determinationes quandoque etiam sine determinatione accipiuntur in personarum distinctione, ut sapientia bonitas, ad subsSed tamen cum dicitur sapientia Patris, ad nitas unus spiritus, una charitas. Sed cum additur sanctus, cum etiam dicitur charitas Pa
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s. & hi tres unus ds. nec huius tͥn¬
tatis t̾cia pars ẽ unus ds̃. nec maiꝰ¬
ẽ pars duo quam unus. nec maius
aliquid sunt om̃s qͣm singule ꝑso¬
triplex putandus ẽ ds. Alioqͥnmi¬
nor eẽt in singulis qͣm intribꝰ parit̾¬

Expanded text:
eus; et hi tres unus Deus. Nec hujus Trinitatis tertia pars unus Deus est; nec major pars est duo quam unus, nec majus aliquid sunt omnes quam singulae persotriplex putandus est Deus: alioquin minor esset in singulis quam in tribus parit
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃c sc̃s similit̾. Et isti tres unus ds¬
omp̃s. unus sapiens. & sic de omnibꝰ
que scd̃m substantiã dicunt᷑. excepto
hoc nomine ꝑsona. Cũ enim hoc no¬
men ꝑsona scđm substantiã dicat᷑. de
Augustinꝰ. ꝑsona ad se dicitur sicut
ass. & similia. Hoc autẽ solum nom᷑ ẽ.
qd cũ dicat᷑ desinguł ad se. pluralit̾
ñ singularit̾ accipit᷑ in sumina. Et¬
ẽ inuentũ hoc nom̃ ꝑsona ut ait au¬
gustinꝰ ut cũ quereret᷑ qͥd tres. uł qͥd
ꝑsone. Augustinꝰ. Ĩo tres dicimꝰ ꝑso¬
nas. ut ñ aliqͣ intelligatur ẽentie diu̾¬
sitas. s ut uł uno uocabulo respondi
possit. cũ dicit᷑ quid tres. uł qͥa tͥa. Idẽ.
Cũ querit᷑ qͥd tres uł quid tͥa dicant᷑
sone. quo noĩe ñ diu̾sitatẽ intelligi
uoluit. s singłaritatẽ noluit. ut ñ so¬
lũ ibi unitas intelligat᷑. s tͥnitas. In
tͥnitate nãq ñ ẽ diu̾sitas. quia quał
pat̾. tał filius. s distinctio. nec singu¬

Expanded text:
 sanctus similiter. Et isti tres unus Deus, unus omnipotens; et sic de omnibus quae secundum substantiam dicuntur: excepto hoc nomine persona. Cum enim hoc nomen persona, secundum substantiam dicatur; de Augustinus: Persona ad se dicitur sicut Deus, et similia. Hoc autem solum nomen est, quod cum dicatur de singulis, ad se pluraliter, non singulariter accipitur. In summa, inventum est hoc nomen, persona, ut ait Augustinus, ut cum quaereretur: Quid tres, vel quid rsonae. Augustinus: Inas, non ut aliqua intelligatur essentiae diversitas, sed ut vel uno vocabulo responderi possit cum dicitur quid tres vel quid tria. Idem: Cum quaeritur: qui tres vel quae tria dicentur ersonae, quo nomine non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit, ut non solum ibi unitas intelligatur, sed Trinitas. In Trinitate namque non est diversitas quia qualis Pater talis Filius sed distinctio. Nec singu
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̾c sc̃s sunt tres ꝑsone. idẽ discre¬
ti ꝑ tres propͥetates. sicut enĩ cũ dicit᷑
filius ẽ ds. ñ distinguit᷑ apatre. s cum
additur filius ẽ ds de do. iã fit distin¬
ẽ unũ nomen. scilicet trinitas quod
de nulla ꝑsona singiliatĩ dicit᷑. s
de omnibꝰ simul. nec ẽ substantiale.
s pluralitatẽ designat ꝑsonarũ. & ita
quedã nomina sunt in sc̃a tͥnitate

Expanded text:
 id est disereti per tres proprietates. Sicut enim cum dicitur: Filius est Deus, non distinguitur a Patre, sed cum additur: Filius est Deus de Deo, jam fit distinest unum nomen, scilicet, Trinitas, quod de nulla persona singillatim dicitur, sed de omnibus simul; nec est substantiale, sed pluralitatem designat personarum, et ita quaedam nomina sunt in sancta Trinitate,
Abbreviated transcription (Latin):
genitus. Gregorius suꝑ iob. Dñs iħc¬
xp̃c in eo quod uirtus & sapientia di
ẽ de patre ante tempora natus ẽ. uł
potius quia nec cepit nasci nec desiit.
dicamus uerius semꝑ nat᷑. N aut̃ pos¬
sumus dicere semꝑ nascit᷑. ne in ꝑfec¬
tus ẽe uideat᷑. At uero ut et̾nus desig¬
nari ualeat. & ꝑfectus. & semꝑ dicamꝰ
& natus. quatinus & natus ad ꝑfec¬
tionẽ ꝑtineat. & semꝑ ad et̾nitatẽ. qͣm¬
uis ħ ipsum quod ꝑfectũ dicimus. mul¬
tũ abillius u̾itatis expressione deui¬
amus. qͥa quod factum non ẽ. nec po¬
test dici ꝑfectũ. & tamen u̾bis infir¬
ꝑfectus ẽ. In psalmo quoq dicttur.
Hodie genui te. hodie dixit. qr ñ p̃¬
terit illagen̾atio. genui. qͥa ĩicio caret.

Expanded text:
genitus est? Gregorius super Job: Domigenitus est? Gregorius super Job: Domi in eo quod uirtus et sapientia Dei est, de Patre ante tempora natus est, uel potius, quia nec cepit nasci nec desiit, dicamus uerius semper nasci. Non autem possumus dicere 'semper nascitur', ne imperfectus esse uideatur. At uero ut aeternus designari ualeat et perfectus, et 'semper' dicaatus', quatenus, et 'natus' ad perfectionem pertineat et 'semper' ad aeternitatem, quamuis hoc ipsum quod perfectum dicimus, multum ab illius ueritatis expressione deuiamus, quia quod factum non est, nec potest dici perfectum. Et tamen infirrfectus est . » In Psalmo quoque dicitur: « Ego hodie genui te . » Hodie dixit, quia non praeterit illa generatio; genui, quia initio caret.
Abbreviated transcription (Latin):
N ẽ itaq sp̃c sc̃s genitus. quia cũ sit
bet duos patres. & sic intrinitate eẽt
confusio. in qua & duo patres. & duo
filii eẽnt. Quid autẽ sit gigni. quid
ꝓcedẽ. in hac uita sciri ñ potest. Au¬
gustinus t̾n in libro de trinitate qͥnto
brosius de trinitate. Quomͦ filius a
patre sit genitus. impossibile ẽ scire.
Mens deficit. uox silet. ñ hõis tantũ.
suꝑ seraphim. suꝑ omnẽ sensum ẽ.
Cred̾ẽ ubem᷑. discut̾e ñ ꝑmittim᷑.
Aufer argum̃ta. ubi fides queritur.¬
Idẽ. Licet scire quod natus sit filius
illi auctoritati ieronum suꝑ ȩccłasten.
Quis in sacͥs scripturis sepissime ñ
ꝓ impossibili. s ꝑ difficili ponitur. ut¬
ibi. generationẽ eius quis enarrabit:
S ħ intellex̃ ieronimus de generatiõe
q̃ fuit scłm carnem. que aliquo mͦ
enarrari potest. Queri solet cum ge¬
neratio filii apatre nec pͥncipiũ hãt.
nec finẽ. quia et̾na ẽ. utrum debeat
dici. filius semꝑ gignitur. uł semꝑ

Expanded text:
itus sanctus genitus, quia cum sit beret duos patres, et sic in Trinitate esset confusio, in qua et duo patres, et duo filii essent. Quid autem sit gigni, quid sit procedere, in hac vita sciri non potest. Augustinus tamen in libro De Trinitate secundo brosius de Trinitate: Quomodo Filius a Patre simens deficit, vox silet, non hominis tantum super seraphim, super omnem sensum est. Credere jubemur, discutere non permittimur. Aufer argumId enim licet scire quod natus sit Filius;illi auctoritati Hieronymi super Ecclesiasten, qui in sacris Scripturis saepissime non pro impossibili, sedibi: Generationem ejus quis enarrabit? Sed hoc intellexit Hieronymus de generatione quae fuit secundum carnem, quae aliquo modo enarrari potest. Quaeri solet, cum generatio Filii a Patre nec principium habet nec finem quia aeterna est utrum debeat dici, Filius semper gignitur, an semper
Abbreviated transcription (Latin):
nis sepissime ꝑbonitatẽ sp̃c sc̃s. Hoc
etia ᷤ nomine sp̾c. usus ẽ ieronimꝰ in
significatiõe ꝑsonarũ. sic dicens. In
psalmo confessionis tres sp̃c postulat
dauid dicens. sp̃u pͥncipali confirma
Ecce quod ieronimꝰ dicit tres sp̃cioẽ tres
ꝑsonas. Augustinus quoq inlibro
de doctrina xp̃ĩana tres res dixitad
pluralitatem ꝑsonarum respitiens.
dum tendentes ad beatitudinẽ ad¬
uiuam᷑. Si redire in patriã uolumꝰ.
utendũ ẽ mundo ñ fruendũ. fr̾ui enĩ
ẽ.amore inherere alicui rei propt̃ se
ipsam. Res gͥ quib ẽ fruendũ. sunt

Expanded text:
 bonitatem Spiritus sanctus. Hoc etiam nomine usus est saepe Hieronymus in significatione personarum, sic dicens: In psalmo confessionis tres spiritus postulat David, dicens: « Spiritu principali confirma Ecce quod Hieronymus dicit tres spiritus, id est tres personas. Augustinus quoque lib. I De doctrina Christiana : tres res dixit, ad pluralitatem personarum respiciens. dum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, si redire in patriam volumus. Utendum est modo, non fruendum; frui enim est inhaerere alicui rei propter se ipsam. Res igitur quibus fruendum, est
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitate ait. ꝓcedit nͥ quomͦ nat᷑.s. q̃ͣm¬
refert᷑. et ad eos quibꝰ dedit. Itẽ si ñ ꝓ¬
cedit nisi cũ dat᷑. nec procedet utiq
test eẽ anteqͣm det᷑. donatũ autẽ insi
datũ fuerit. nullomͦ dici potest. Hic
orit᷑ magna questio. qͣre illa tria que
in anima sunt nͥdicant᷑ tres ꝑsone.
sic̃ illa q̃ eorum similitudine in qi¬
tate reꝑta sunt tres ꝑsone dicuntur.
& sunt. Ad quod potest dici qd ido
ñ sunt ꝑsone. quia sunt affecꝰtioẽs
mutabiles cuca animã. Aliqͣndo enĩ
anima sine noticia ẽ & amore. nec¬
dici potest. notitia hominis ẽ ho.a¬
Qđ a filio ꝓcedat sp̃c sc̃s. habemus
fit inde m̃tio. hoc ẽ in credo minori.
nec in simbolo quod fuit datum inm
cena sẏnodo. infine ciniꝰ habet᷑. Qalit̃
dixerit. anathema sit. Quod nos ita
ñ dicimus illi simbolo contrariũ.
is p̃missis. uidendũ ẽ quod in
sc̃a tͥnitate sunt quedã nõĩa

Expanded text:
Trinitate ait: Procedit non quomodo natus seTrinitate ait: Procedit non quomodo natus set, et ad eos quibus dedit. Idem: Si non procedit nisi cum datur, nec procederet utiqtest esse antequam detur, donatum autem nisi datum fuerit nullo modo dici potest. Hic magna oritur quaestio quare illa tria quae in anima sunt non dicantur tres personae, sicut illa quae horum similitudine in Deitate reperta sunt, tres personae dicuntur et sunt. Ad quod potest dici quod ideo non sunt personae, quia sunt affectiones mutabiles circa animam. Aliquando enim anima est sine notitia et amore. Nec potest dici, notitia hominis est hoQuod a Filio procedat Spiritus sanctus fit inde mentio, hoc est, in Credo minori, nec in Symbolo quod fuit datum in Nicaena synodo, in fine cujus habetur qualiter dixerit: Anathema sit, quod nos ita i, vel negatum, non dicimus illi Symbolo contrarium.His praemissis videndum est quod in sancta Trinitate sunt quaedam nomina
Abbreviated transcription (Latin):
auud quod ꝑsona. Hic uidendũ ẽ
quare in sc̃a trimitate ila ꝑsona q̃
anullo ẽ. appellat᷑ pat̾. Ideo scilicet qd̾
de sub̾a sua genuit filiũ. Sapĩa pat̾s. seu
ubũ. dr̃ filiꝰ. qͥa genita ab ipso patͤ. Unde in¬
ne pat᷑ ⁊ filio. qͥa tͥnitas in diuisa ẽ s in¬
spirari a patre et filio. hoc illi esse a
patre et fiuio. quod ȩternum
est illi qui datur ex tempore & accipi¬
lii. ⁊ cũ datur. ex tempore dat᷑. & dari
apatre & filio. ñ aliud illi ẽ. quã cũ¬
datur ẽe apatre & filio. quod et̾mĩ
illi ẽ & ñ temporale. qͥ datur ex tẽpore.
Sic quod sp̃c sc̃s ẽ patͥs & filii. et̾nũ
illi ẽ. quod ex tempore inspirat᷑ apa¬
lia pͥme dñice pꝰ ascensionẽ. Cũ sp̃c
gr̾a cdatur hoĩbus ꝓfecto sp̾c mittit᷑
a patͦ. nuttit᷑ & afilo. ꝓcedit apatre
ꝓcedit & a filio. quia et eius missio ẽ¬
ipsa ꝓcessio. qu. a ex patre & filio ꝓce¬
dit. Augustinus inlbro quinto de

Expanded text:
endum est quare in sancta Trinitate illa persona quae a nullo est appellatur Pater. Ideo scilicet quia de substantia sua genuit Filium. Sapientia Patris seu Verbum dicitur Filius, quia genita ab ipso Patre. Unde Psne Patre et Filio, quia trinitas indivisa est; sed inspirari a Patre et Filio, hoc illi est esse a Patre et Filio, quod aeternum illi est, qui datur ex tempore, et accipilii; et cum datur, ex tempore datur; et dari a Patre et Filio non aliud illi est quam esse a Patre et Filio; quod aeternum illi est et non temporale qui datur ex tempore. Sic quod spiritus est Patris et Filii, aeternum illi est qui ex tempore inspiratur a Palia prima post ascensionem: Cum spiritus gratia datur hominibus, profecto Spiritus mittitur a Patre, mittitur a Filio, procedit a Patre, procedit et a Filio; quia et ejus missio ipsa processio est qua ex Patre et Filio procedit. Augustinus in libro quinto De
Abbreviated transcription (Latin):
sius de fide ad gratianũ imꝑatorẽ.
Qđ unus substantie ẽ. seꝑari ñ potest.
& si ñ sit singuaaritatis s unitatis.
Singularitas ad ꝑsonã ꝑtinet. unitas
ad naturã. Hic ñ parua oritur questio.
cũ hoc nomen ꝑsona testante augusti¬
no scđm substantiã dicat᷑. & ħ sit dif¬

Expanded text:
num imperatorem. Quod unius est substantiae, separari non potest, etsi non sit singularitatis, 1026 sed unitatis. Singularitas ad personam pertinet, unitas ad naturam. Hic non parva oritur quaestio, cur cum hoc nomen, persona, testante Augustino, secundum substantiam dicatur; et
Abbreviated transcription (Latin):
uenit assumpsisse carnem. s ħ ẽ quedã
uni quod ñ alii. quod ꝑ similitudi¬
nẽ ostendunt scĩ. In radio nãq soł
sibi inseparabiliter adiunguntur
splendor & calor.⁊ tamen splendor
illuminat. calor exsiccat. nec calor
illuminat. nec splendor exsiccat.
Similit̾ in sc̃a tͥnitate tota tͥnitas oꝑa¬
ta ẽ incarnationẽ filii. tota enĩ tͥn¬
tas oꝑata ẽ. ut homo ille ẽẽt. ⁊ ut uer¬
bo uniret᷑. s ñ ut toti tͥnitati uniret᷑.
Ergo oꝑatio illa ñ magis filii qͣm
patris. s unio filii & ñ patris. sicut
solius uox patris de nube audita ẽ.
hic ẽ filius meus dilectus. & cet̾a.Si¬
t̾n tota tͥnitas oꝑata e᷑ uocẽ illã. s
soli patri conuenit. quia solus pat̾
apparuit. qr ipse solus ꝑ eã signifi¬

Expanded text:
petit assumpsisse carnem; sed hoc est quaedam petit assumpsisse carnem; sed hoc est quaedam uni quod non aliis. Quod per similitudinem ostendunt sancti. In radio namque solis sicut inseparabiliter adjunguntur splendor et calor; tamen splendor illuminat, calor exsiccat, nec calor illuminat, nec splendor exsiccat. Similiter in sancta Trinitate, tota Trinitas operata est incarnationem Filii. Tota enim Trinitas operata est, ut homo ille esset et ut verbo uniretur; sed non ut toti Trinitati uniretur. Ergo illa operatio non magis Filii quam Patris; sed unio Filii et non Patris, sicut solius Patris vox de nube audita est: Hic est Filius meus dilectus itota Trinitas operata est vocem illam, sed soli Patri convenit, quia solus Paterapparuit, quia ipse solus per eam signifi
Abbreviated transcription (Latin):
ea que ipse ẽ sua sapientia. ⁊ filius
sapientia patris. Solet a quibusdã
tał questio fieri. D̾s pat̾ genuit dm̃
filiũ.⁊ ita d̾s genuit d̃m. quod sa¬
ne potest concedi. Legitur enm de
filio. ds de dõ. lumen de lumine.
Si ds genuit dm̃. uł se. uł alium.
Quoꝵ neutrum ẽ concedendũ. Qd̃
ñ genuit dm̃ alium. manifestũ ẽ
quia ñ est nisi unus ds̃. Quod non
sit concedendũ ds genuit se. au¬
gustinus ostendit in libro de tͥm¬
tate dicens. Q putat huius poten¬
tie dm̃ ut seipsum ipse genuerit.
eo plus errat quod ñ solum ds̃ ita
sam gignat.⁊ ido̾ ñ debet dici ds̃
genuit se. N enim diuina substan¬
tia genuit seipsam. nec etiã diuinã
aliam substantiam. s ꝑsona patͥs
genuit ꝑsonã filii. Pret̾ea sciendũ ẽ
quod sicut tͥnitas inseparabił e̾. ita
oꝑatur inseparabilit̾. Q uicqͥd enĩ¬
oꝑatur pater. hoc idẽ filius. hoc¬
idem sp̃c sc̃s. Opponitur. Soli filio con¬

Expanded text:
ea, quae ipse est, sapientia sua, et Filius ea, quae ipse est, sapientia sua, et Filius sapientia Patris. Solet a quibusdam talis quaestio fieri: Deus Pater genuit Deum Filium, et ita Deus genuit Deum; quod sane potest concedi. Legitur enim de Filio: Deus de Deo, lumen de lumine. Si Deus genuit Deum, vel se, vel alium, quorum neutrum concedendum est. Quod non genuit alium Deum manifestum quia non est Deus, nisi unus. Quod non sit concedendum, Deus genuit se, Augustinus ostendit in libro De Trinitate, dicens: Qui putat hujus potentiae Deum esse, ut seipsum genuerit; eo plus errat, quod non solum Deus ita sam gignat; et ideo non debet dici, Deus genuit se. Non enim divina substantia genuit seipsam nec etiam aliam divinam substantiam; sed persona Patris genuit personam Filii. Praeterea sciendum est, quod sicut Trinitas inseparabilis est, ita operatur inseparabiliter; quidquid operatur Pater, hoc idem Filius, itus sanctus. Opponitur: Soli Filio com
Abbreviated transcription (Latin):
se est. Pater enim ẽ sapientia inge¬
nita. Si opponitur cũ pat̾ sit sapiẽs
sapientia ingenita. gͦ alia: ñ ẽ uerĩ.
tre ingenita. in filio genita. sicut di¬
cit᷑. filius ẽ ds de dõ. lumen delumi¬
ne. pͥncipiũ de pͥncipio. Pat̾ ñ ẽ ds
de dõ. Ergo aliud: Non. N ẽ pͥncipiũ
ũ filii. quia ded̾o filius. pat̾ & filiꝰ
pͥncipiũ sp̃c sc̃i. tota tͥnitas unum
pͥncipiũ omniũ creaturarũ. Pat̾ ẽ¬
sit sapiens sapientia genita ex se.
ñ t̾n alia sapientia sapiens ẽ. Au¬
gustinus in libro de tͥnitate. Si solus
sapiens de seipso. s de filio. nec sa¬
pientia sapientiã genuit. si ea sa¬
pientia pater dicatur sapiens ẽẽ
qͣm genuit. Ubi enim ñ ẽ intelligen¬
tia. nee sapientia pocest ẽẽ. Ac ꝑhoc
quod saꝑe.⁊ illi ea ẽentia que sa¬
pientia. ñ filius a patre quod uerũ
ẽ.s a filio potius pat̾ ht̃ e̾entiã qđ
faisum ẽ. Est gͦ d̾s pater sapiens

Expanded text:
se est. Pater enim est sapientia ingese est. Pater enim est sapientia ingenita. Si opponatur: Cum Pater sit sapiens sapientia vel genita, vel alia, non est verum, ed in Patre ingenita, in Filio genita; sicut dicitur: Filius est Deus de Deo, lumen de lumine, principium de principio. Pater non est Deus de Deo, ergoum Filii, quia de eo Filius; Pater et Filius principium Spiritus sancti; tota Trinitas unum principium omnium creaturarum. sit sapiens Sapientia genita ex se, non tamen alia sapientia sapiens est. Augustinus in lib. De Trinitate : Si solussapiens de se ipso, sed de Filio, nec Sapientia Sapientiam genuit, si ea Sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse; ac per hoc quod sapere, et illi ea essentia quae sapientia, non Filius a Patre, quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam, quod falsum est. Est ergo Deus Pater sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
licet uerbum. uł sapientia: aug̃tinꝰ
in libro de tͥnitate. N ẽ idem inge¬
nitum dicere. quod ẽ patrẽ dicere.
quia & sifiliũ ñ genuisset. nicħ
prohib̾et eum ingenitũ dicere. qr
nec idõ quis pater quia ingenitus.
nec ingenitus idõ quia pat̾. Idõ ñ
ad aliquid s ad se ingenit᷑ dicitur.
genitus uero dici non potest nisi
ad aliquid. Id̾o quippe filius. quia
genitus. ⁊ quia filius utiq genitus.
Sicut autẽ filius ad patrẽ. sic genitꝰ
ad genitorẽ.⁊ sicut ꝓat̾ ad filiũ. sic
genitor ad genitum. In hoc locono¬
tandũ ẽ cum filius sit sapientia ge¬
nita depatre. & pat̾ sit sapiens. utrũ¬
sapientia sua sit pat̾ sapiens. ansa¬
pientia genita dese. Augustinus dic̃
ñ ẽẽ ħ concedendum. Si enim eẽt sa¬
piens sapientia genita ex se. cum ei
sit idem ẽẽ quod sapientẽ ẽẽ. iampat̃
a filio hab̃et ẽẽ. non filius apatre.
Ñ gͦ est pater sapiens sapientia ex
se genita. s sapientia ingenita q̃ ip¬

Expanded text:
tinus in lib. De Trinitate: Non est idem ingenitum dicere, quod est Patrem dicere, quia, etsi Filium non genuisset, nihil prohiberet eum ingenitum dicere, quia nec ideo quisque Pater, quia ingenitus, nec ingenitus ideo, quia Pater. Ideo non ad aliquid, sed ad se ingenitus dicitur; genitus vero non potest dici, nisi ad aliquid. Ideo quippe Filius, quia genitus, et quia Filius, utique genitus. Sicut autem Filius ad Patrem, sic genitus ad genitorem. Sicut Pater ad Filium, sic genitor ad genitum. In hoc loco notandum est quod, cum Filius sit Sapientia genita de Patre, et Pater sit sapiens sapientia sua, utrum Pater sit sapiens Sapientia genita de se. Augustinus dicit hoc non esse concedendum. Si enim esset sapiens Sapientia genita ex se, cum ei sit esse, quod est sapientem esse, jam Pater a Filio haberet esse non Filius a Patre. Non ergo est sapiens Pater sapientia ex se genita, sed sapientia ingenita quae ip
Abbreviated transcription (Latin):
cał. nec in loco. nimis inherentes isti aue¬
toritati augustini suꝑ genesim. Corpo¬
int̾ creatura mouet᷑ ꝑ tempora &e loca:
spu̾ał creatura tantũ ꝑ tempora. Mo¬
ueri ꝑ tempus ẽ ꝑ affectiones. ut de
tristicia ingaudiũ. discendo etiã q̃
nescit. ut in angłis. In hoc enĩ pͥus &
post̾ius. ꝯsid̾atur ds nec ꝑ tẽpora. nec
ꝑ loca moueri. S ubi augustinus dic̃.
quod spũalis creatura ñ mouet᷑ ꝑloca.
ħ intellex̾. ñ ht̃ localem circum scͥptio
cumscribunt᷑. qm̃ eis scdm locũ. pͥnci¬
piũ. & mediũ. & finis assignat᷑. Sp̃cuͦ¬

Expanded text:
calis nec in loco: nimis inhaerentes isti sententiae Augustini super Genesim. Corporalis creatura movetur per tempora et loca; ura movetur tantum per tempora, movetur per affectiones, ut de tristitia in gaudium, discendo etiam quae nescit, ut in angelis, in hoc enim prius et posterius consideratur. Deus nec per tempora, nec per loca. Sed ubi Augustinus dicit quod spiritualis creatura non movetur per loca, hoc intellexit: Non habet localem circumscriptioncumscribuntur, quoniam eis secundum locum, principium, medium, et finis assignantur, sp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsid̾at quod ñ potest inqdõ aliqͥd di¬
ũsum ẽẽ ab eo. &ita sapientia di ds
ẽ. & amor enis ds̃ ẽ. & ideo unitas ma¬
net intͥnitate. & ħ tͥnitas ẽ pat̾. quia
cedit. qui sepissime in diuina scͥptu¬
ra amor patͥs & filii appellat᷑. & sunt
iste tres ꝑsone distincte. quia pat̾ ñ ẽ

Expanded text:
at quod non potest in Deo aliquid diversum esse a Deo, et ita sapientia Dei Deus est, et amor Dei Deus, et ideo unitas manet in trinitate, et haec trinitas est Pater, qui acedit, qui saepissime in divina Scriptura amor Patris et Filii appellatur; et sunt istae tres personae distinctae, quia Pater non est
Abbreviated transcription (Latin):
lux solis ꝑfundit oculos ceci. s: ñ capit᷑¬
ab eo. Bonos uero illuminat lux ista.
s ñ equalit̾. Augustinꝰ ad dardanũ.
Cũ ds̃ qͥuͥq ẽ. non inomnibꝰ habitet.
etiam in quibꝰ habitat ñ equalit̾ ha¬
bitat. Nã inde ẽ illud quod heliseus
tius hñt dm̃ habitatorẽ. Illi ab eo
longe ẽẽ dicuntur. qͥ peccando dissi
piunt. Est gͦ d̾s ubiq ꝑp̾sentiã. siue ꝑ
ẽentiã & equalit̾ i omii loco siñ ẽ in

Expanded text:
lux solis perfundit oculos caeci, sed non capitlux solis perfundit oculos caeci, sed non capitur eo. Bonos vero illuminat lux ista, sed non aequaliter. Augustinus ad Dardanum: Cum Deus qui ubique est non in omnibus habitet, etiam in quibus habitat non aequaliter habitat. Nam inde est illud quod Eliseus tius habeant Deum habitatorem? Hi quoque ab eo longe esse dicuntur qui peccando dissimpiunt. Est ergo Deus ubique per praesentiam sive per essentiam; et aequaliter in omni loco; sed non
Abbreviated transcription (Latin):
nulio ꝯtinet᷑. qͥ ñ potest comp̾hendi
ꝓ sui inm̾sitate. nec ꝓ sui puritate ma¬
culari. nec ꝑ sui simplicitate diuidi.
Augustinus ad dardanũ. N solũ uni¬
u̾sitati creat᷑e. uerũ etiã cuilibet par¬
ti eiꝰ totus parit̾ ad est. In eadẽ. faten¬
tiã. s ñ ubiq ꝑ habitationis gr̃am.
ꝑpt̾ hanc enim inhabitationẽ ubi
ꝓculdubio gr̾̃a dilectionis eiꝰ agnos¬
citur. ñ dicimꝰ pat̾ nr qui es ubiq cũ
&̾ ħ uerũ sit. s qui es in ceł. Dicamꝰ
gͦ dm̃ in omnibꝰ creaturis e̾e. & equa¬
ꝑ habitantẽ gr̾am. ñ in omnibꝰ s in
bonis tantũ. nec equalit̾. qͥa qͣnto me¬
liores tanto habundantiꝰ d̾s in eis ha¬
bitat. id est ꝑfectius cognoscit᷑ & dili¬
gitur ab illis. sicut augustinus dicit
adest. nec minor in minoribꝰ. nec maior
aliis remissius effec̾tus suos exercet.
cũ in singuł particuł corporis eẽntia¬
de scribitur. Lux intenebris lucet.
& tenebre eam nͥ comp̾hend̾unt. Siẽ

Expanded text:
nullo continetur; qui non potest comprehendi pro sui immensitate, nec pro sui puritate maculari, nec pro sui simplicitate dividi. Augustinus ad Dardanum: Non solum universitati creaturae? verum etiam cuilibet parti ejus totus pariter adest. In eodem: Fatend non ubique per habitationis gratiam. Propter hanc enim inhabitationem, ubi procul dubio gratia dilectionis ejus agnoscitur, non dicimus: Pater noster, qui es ubique, cum et hoc verum sit, sed qui es in coelis. Dicamus igitur Deum in omnibus creaturis esse, et aequaper inhabitantem gratiam, non in omnibus, sed in bonis tantum, nec aequaliter, quia quanto meliores, tanto abundantius in eis habitat, id est perfectius cognoscitur et diligitur ab illis. Sicut anima, ut Augustiadest, nec minor in minoribus, nec majoraliis remissius effectus suos exercet, cum in singulis partibus corporis essentiade: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tio m̾tis. Et quia int̾ om̃s creaturas
magis accedit ad similitudinẽ qi
creatura rationał. ea enim sola adima¬
ginẽ & similitudinẽ dĩ ẽ facta. in se
ipsa potuit humana mens uestigiũ
tͥnitatis inuenire euidentiꝰ quã incet̾is.
Uidit enim qm̃ ex ipsa nascitur sapi¬
entia que ẽ inipsa. & qm̃ ipsa diligit
sapientiã suam. & ita procedit sapi¬
entia de m̃te. & dem̃te & sapientia ꝑ¬
cedit amor. quo ipsa mens diligitꝰ
sapientiã genitã ase & st̃ simul ħ tͥa
licet mens. sapientia. amor. & sunt
hec tͥa int̾ se distincta. qm mens ñẽ
sapientia uł amor. nec sapientia meis
uł amor. & m unitas substantie n̾
non recedit & conscendit mens abistss
ad creatorẽ suũ. & consid̾at eum sapi¬
entiã hab̾e. & qm̃ nunqͣm sine sapi¬
entia fuit. conid̾at etiã quod sapien¬
tiã suã semꝑ dilex̃. & quod amorẽ ad
eã semꝑ hũit. &̾ ẽ amor coet̾nus et̾no¬

Expanded text:
tio 1020 mentis. Et, quia inter omnes creaturas tio 1020 mentis. Et, quia inter omnes creaturas magis accedit ad similitudinem Dei rationalis creatura, ea enim sola ad imaginem et similitudinem Dei facta est, in se ipsa potuit humana mens vestigium Trinitatis invenire evidentius quam in caeteris, vidit enim quod in seipsa nascitur sapientia, quae est ipsa, et quoniam ipsa diligit sapientiam suam, et ita procedit sapientia ex mente, et de mente et sapientia procedit amor, quo ipsa mens diligit sapientiam genitam a se, et sunt simul halicet mens, sapientia et amor. Et sunt haec tria inter se distincta; quoniam mens non est sapientia vel amor, nec sapientia mens vel amor, et tamen unitas substantiae non recedit. Et conscendit mens ab istis ad Creatorem suum, et considerat eum sapientiam habere. Et quoniam nunquam sine sapientia fuit, considerat etiam quod sapientiam suam semper dilexit, et quod amorem ad eam semper habuit. Est enim amor coaet