comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ in locis sc̃oꝵ corpoꝵ assistens altari ali¬
qͣndo dixit. offi̾mus tͥ petre. aut paule. aũ
affectus exurgat. Ad acuendã caritatem
et in illos qͦs imitari possumꝰ. ꝙ in illũ qͦ
adiuuante possumus. Colimꝰ gͦ mͣres eo cul¬
tu dilectionis & societatis. quo ⁊ in hac ui¬
ta coluntur sc̃i homines d̾i. quoꝵ cor ad ta¬
lem ꝓ euͣngłica u̾itate passionẽ ꝑatũ eẽ
sentimus. S illos tanto deuotiꝰ. qnͣto secu¬
rius. post certamina omĩa suꝑata. qͣnto ⁊̃
fidentiori laude p̾dicamus: iam ĩiuita fe¬
liciore uictores. qͣm in ista adhuc usq pug¬
nantes. At u̾o illo cultu que grece lacria
sit quedam ꝓprie diuinitati debita seruitꝰ
nec colimus nec colendũ docemꝰ. nͥ unũ
d̾m. Cum aut̃ ad hunc cultum ꝑtineat ob¬
latio sacͥficui. unde ydolatria dicctur eoꝵ
qui hoc ctiã ydolis exhibent: nullom̃
tale aliqͥd offerimꝰ. aut offerendũ p̃ci¬

Expanded text:
tum in locis sanctorum corporum assistens altari alitum in locis sanctorum corporum assistens altari aliquando dixit: Offerimus tibi, Petre, aut Paule, aut affectus exsurgat ad acuendam charitatem, et in illos quos imitari possemus, et in illo quo adjuvante possimus. Colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac vita coluntur sancti homines Dei, quorum cor ad talem pro evangelica veritate passionem paratum sentimus, sed illos tanto devotius, quanto securius post incerta omnia superata, quanto etiam fidentiori laude praedicamus, jam in vita feliciore victores, quam in ista adhuc usque pugnantes. At vero illo cultu qui Graece latreisit quaedam divinitati debita servitus, nec colimus, nec colendum docemus, nisi unum Deum. Cum autem ad hunc cultum latio sacrificii, unde idolatria dicitur eorum, qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo tale aliquid offerimus aut offerendum praeci
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in ur̃is sermonib audiuimꝰ. nũqͣm ĩ
litt̾is ur̃is legimus. Inmo contradice so¬
letis talib opinionib asserentes animas
mortuoꝵ malas minꝰue purgatas. aut
in reuolutiones ire. aut in grauiores aliqͣs
penas.bonas aut̃ ĩn aues imponi. & in ce¬
lum nauigantes tͣnsire hinc. in illud phã¬
tasma terre luminis. ꝓ qua pugnando ꝑi¬
erant. ita nullas animas circa suoꝵ corpoꝵ
sepulchra detini. Unde gͥ umbre defun¬
ctoꝵ: Que substantia eaꝵ: Quis locus :
d maledicendi cupiditate faustus quid
ꝓfit̾etur oblitus est. An forte dormitans
limbras sõpniando dictauit: nec cũ uerba
sua leg̾et euigilauit : Ppłs aut̃ xp̃ianus
memorias martyrũ religiosa sollẽpnitate
concelebrat: & ad excitandã miitatõnem.
ut m̾itis eoꝵ consdcietur atq or̃onib et¬
uiuetur: ita tñ ut nulli mrͣm s ip̃i deo
tyrũ constituamꝰ altaria. Quis enĩ antisti¬

Expanded text:
hoc in uestris sermonibus audiuimus, numquam in hoc in uestris sermonibus audiuimus, numquam in litteris legimus; immo contradicere soletis talibus opinionibus, adserentes animas mortuorum malas minusue purgatas aut in reuolutiones ire aut in grauiores aliquas poenas, bonas autem in naues inponi et in caelo nauigantes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant; ita nullas animas circa suorum corporum sepulcra detineri. unde igitur umbrae defunctorum ? quae substantia earum ? qui locus ? sed maledicendi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est; aut forte dormitans umbras somniando dictauit nec, cum uerba sua legeret, euigilauit. populus autem christianus memorias martyrum religiosa sollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, ut ntyrum, constituamus altaria. Quis enim antisti
Abbreviated transcription (Latin):
ui arbitramini: qd̾ in quoꝵdã gentiliũ
philosophoꝵ libris inuenit᷑. qͣmqmͣ a post̾i̾o¬
rib alit̾ intellectum eẽ uideat᷑. Uerum in
hoc etiã multo det̾ius erratis. Illi eñi in pe¬
core timuerunt trucidare ꝓximũ suum:
uos aut̃ d̾m ur̃m. cuiꝰ meͬmbra eẽ etiam
pecoꝵ animas arbitramini. Nam qd̃ etiã
hinc nobis calũpniatur faustus. qd mar¬
tẏrum memorias honoramꝰ. in hoc dicens
nos ydola coniitisse: nõ tam me moues.
ut huic calũpme respondeam: qͣm ut ip¬
sum faustũ ostendam studio calũpnian¬
di etiam ab ip̃ius manichei uanitatib ex¬
orbitare uoluisse: ꝙ in uulgarẽ atq poeti¬
cam paganoꝵ opinionẽ. a quib se alienis¬
simũ cupit uideri. nescio qͦmͦ incautũ in¬
cidisse. Cũ eñi nos dixisset u̾tisse ydola in
martyres. qͦs uotis inqͥt similib colitis.
defunctoꝵ umbras uino placatis ⁊ dapi
b. Sunt gͦ umbre defunctoꝵ. Numqͣmͣ

Expanded text:
ui arbitramini: quod in quorundam gentilium ui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus aliter intellectum esse dicatur. uerum in hoc etiam multo deterius erratis; illi enim in pecore timuerunt trucidare proximum suum, uos autem deum uestrum, cuius membra esse etiam pecorum animas arbitramini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Faustum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluisse et in uulgarem atque poeticam paganorum opinionem, a quibus se alienissimum cupit uideri, nescio quomodo incautum incidisse. cum enim dixisset nos uertisse idola in martyres — quos uotis, inquit, similibus colitis, defunctorum umbrasdefunctorum ? numquam
Abbreviated transcription (Latin):
S sacrificiũ illud qd̾ pauloante cõmemo¬
raui intelleximꝰ. dicente dño. Miscd̾ĩam uo¬
lo qͣm sacrificiũ. Agapes enĩ nr̃e pauperes
pascunt. siue frugib. siue carnib. Pascit᷑
eñi creatura d̾i. de creatura d̃i: que huma¬
nis dapib congrua est. uobis aut̃ qr demo¬
nia mendaciloqua ꝑsuaserunt. nõ ad regẽ¬
dam carnem. s ad exercendam blasphemi¬
am abstine a cibis qͦs d̾s creauit ad ꝑci¬
piendũ cum gr̃arum actione fidelib. et
his qͥ cognouerunt u̾itatem. qr om̃is crea¬
tura di bona est. et nichil abiciendũ quod
cum gr̃aꝵ actione ꝑticipit᷑. ingrati crea¬
tori. et ꝓ largis eius beneficiis sacrilegas
retͥbuentes iniurias. qm̃ plerumq ĩ aga¬
pib etiam carnes pauꝑib erogantur:
tiis paganoꝵ. Quoꝵ nonnullis. in hoc qͦ
similes estis. Propt̾ea eñi nefas hẽtis peco¬
ra occidi. qr humauas animas in ea reuol¬

Expanded text:
sed sacrificium illud, quod paulo ante commemosed sacrificium illud, quod paulo ante commemoraui, intelleximus dicente domino: misericordiam uolo quam sacrificium; agapes enim nostrae pauperes pascunt siue frugibus siue carnibus. pascitur enim creatura dei de creatura dei, quae hominis dapibus congrua est. uobis autem quia daemonia mendaciloqua persuaserunt non ad regendam carnem, sed ad exercendam blasphemiam abstinere a cibis, quos deus creauit ad percipiendunt ueritatem, quoniam omnis creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, ingrati creatori et pro largis eius beneficiis sacrilegas retribuentes iniurias, quoniam plerumque in agapibus etiam carnes pauperibus erogantur, ciis paganorum, quorum nonnullis in hoc quoque similes estis. propterea enim nefas habetis pecora occidi, quia humanas animas in ea reuol
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmutaueriuit głam incorruptibilis d̾i. ĩ siłi¬
tudinẽ imagins corruptibilis hominis. ⁊ uo¬
lucrũ. et quadrupedũ & serpentĩum. Hec st̃
eñi simulacdra gentiũ. in quib int̾predan¬
dis nõ habent exitum. nisi ad creaturã qͣm
condidit d̾s: ut in ip̃a quoq int̾pretatione
symulachroꝵ de qua se ꝑitiores eoꝵ iactare
atq inflare consuerũt. hoc ineis fiat qd̃
paulopost idem apłs dicit. Coluerunt &
seruierunt creature potius qͣm creatori dd.
qui est benedictus in scla. uos aut̃ ⁊ in eo
qd̾ eis similes estis. uani estis: ꝙ in eo qd̾
eis similes nõ estis peiores estis. Ad hoc eñĩ
nõ cũ ip̃is creditis monarchiã qd̃ illi uerũ
credunt. ut unius ip̃ius d̾i sb̾stantiã ex¬
pugnabilẽ corruptibilẽq credatis: qd̾ est
impie uanitatis. In plurib aut̃ diis colendiᷤ.
doctrina demonioꝵ mendaciloqͦꝵ illis ꝑsu¬
asit multa ydola: uobis multa phantasma¬
ta. Nec sacrificia eoꝵ u̾timnus in agapes:

Expanded text:
incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. haec sunt enim simulacra gentium, in quibus interpretandis non habent exitum nisi ad creaturam, quam condidit deus, ut in ipsa quoque interpretatione simulacrorum, de qua se peritiores eorum iactare atque inflare consuerunt, hoc in eis fiat, quod paulo post idem apostolus dicit: coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. uos autem et in eo, quod eis dissimiles estis, uani estis, et in eo, quod eis similes estis, peiores estis. ad hoc enim non cum ipsis creditis monarchiam, quod illi uerum credunt, ut ipsius unius dei substantiam expugnabilem cor- . raptibilemqu credatis - quod est inpiae uanitatis — in pluribus autem diis colendis doctrina daemoniorum mendaciloquorum illis persuasit multa idola, uobis multa phantasmata. Nec sacrificia eorum uertimus. in agapes.
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificii memoriam celebrant sacroscã ob¬
latione et ꝑticipatione corꝑis ⁊ sangͥnis
xp̃i. Manichei u̾o nescientes quid dãpnan-¬
dum sit in sacͥficiis gentiũ. et qͥd intelli¬
gendũ in sacͥficiis hebreoꝵ. et qͥd tenen¬
dum uel obseruandũ in sacͥficio xp̃iano¬
rum: uanitatẽ suam sacrum offerũt
diabolo. qui eos decepit. recedentes a fide.
intendentes sp̃itib seductorib et doctri¬
nis demonioꝵ in ypocͥsim mendaciloqͦ¬
rum. Di̾cat gͦ faustus uel potius illi qͥ
eius lit̾cis delectantur monarchie opini¬
onem non ex gentib nos habere : S
gentes nõ usq adeo ad falsos deos ẽẽ
dilapsas. ut opinionẽ amitt̾ent uniꝰ
u̾i dei. ex quo est omĩs qualiscũq natu¬
ra. Sapientes enĩ eoꝵ qr sicut dicit a¬
płs inuisibilia d̾i a constitutione mũ

Expanded text:
sacrificii memoriam celebrant sacrosancta obsacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis Christi. Manichaei uero nescientes, quid damnandum sit in sacrificiis gentium et quid intellegendum in sacrificiis Hebraeorum et quid tenendum uel obseruandum in sacrificio christianorum, uanitatem suam sacrum offerunt diabolo, qui eos decepit recedentes a fide, intendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum. Discat ergo Faustus uel potius illi, qui eius litteris delectantur, monarchiae opinionem non ex gentibus nos habere, sed gentes non usque adeo ad falsos deos esse delapsas, ut opinionem amitterent unius ueri dei, ex quo est omnis qualiscumque natura. sapientes enim eorum — quia, sicut dicit apostolus, inuisibilia dei a constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
ficii. Hec aut̃ ꝑtim sunt inuitamenta fal¬
soꝵ et fallacium deoꝵ hoc est demonioꝵ
suꝑbe sibi abeis quos deceꝑint diuinos
horiores exigentiũ. sicut sunt uel erãt
omĩa in templis ydolisq gentiliũ: ꝑtim
p̃dicamenta uenturi uniꝰ uerissimi sacͥ¬
ficii. qd̾ ꝓ pcc̃is om̃ium credentiũ offerri
oporteret᷑. qualia erant p̃cepta diuinit᷑ anti¬
qͥs patrib nr̃is: ubi erat et illa mystica unc¬
tio qua xp̃c p̾figurabat᷑. unde et ip̃m nom̃
a crismate dicitur. Proinde uerum sacͥfici¬
um qd̃ uni u̾o debetur deo. quo eiꝰ altareꝰ
solus xp̃c impleuit: in uictimis pecorum
imitata demonia sibi arrogant̾ exposcunt.
Unde dicit apls que ĩmolant gentes demo¬
niis ĩmolant ꝙ non deo. nõ qd̵ offerebatur
culpans: s qr illis offerebatur. Hebrei autẽ
in uictimis pecoꝵ qͣs offerebant deo. młtis
et uariis modis sicut retanta dignũ erat.
ꝓphetiam celebrabant future uictime: qͣm

Expanded text:
ficii. haec autem partim sunt imitamenta falficii. haec autem partim sunt imitamenta falsorum et fallacium deorum, hoc est daemoniorum, superbe sibi ab eis, quos deceperint, diuinos honores exigentium — sicut sunt uel erant omnia in templis idolisque gentilium — partim praedicamenta uenturi unius uerissimi sacrificii, quod pro peccatis omnium credentium offerri oporteret, qualia erant praecepta diuinitus antiquis patribus nostris, ubi erat et illa mystica unctio, qua Christus praefigurabatur, unde et ipsum nomen a chrismate ducitur. proinde uerum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝓpt̾ea ille nõ peccauit. qr hoc necessita¬
te fecit. maior est ur̃a necessitas cũ iam
in pugna ꝓstrati iaceatis: qͣm fuit illiꝰ
anseqͣm p̾ugnaretis: Iam eñi uos pa¬
timini cõmixtũ malum. Nicħ ille tale
patiebatur. cum tñ necessitatẽ. ut uos
mitt̾et pateretur. Itaq aut ip̃e potius
uobis debet. qd̾ ei dimittatis. aut si nec
ip̃e uobis : multomagis nec uos illi. Ubi
sunt gͦ sacrificia ur̃a: simplices ac pure
or̃ones: cum sint fallaces ꝙ impure blaᷤ¬
phemie: Et tamen uolo michi dicatis.
unde ista omĩa que laudatis in uobis
his nomĩb appelletis: ut dicatis tẽplũ
aram sacrificiũ. Si eñi u̾o deo ista ua
nõ lebentur: cur laudabilit̾ in uera
religione p̾dicant᷑: Si aut̃ uo dõ u̾m sa¬
crificiũ rite debetur: unde etiam diuini ho¬
nores recte appellant᷑: cet̾a que dicunt᷑ saoͥ¬
ficia ad similitudinẽ fiunt cuiꝰdã ũi sacri¬

Expanded text:
si propterea ille non peccauit, quia hoc necessitasi propterea ille non peccauit, quia hoc necessitate fecit, maior et uestra necessitas, cum iam in pugna prostrati iaceatis, quam fuit illius, antequam pugnaretis. iam enim uos patimini commixtum malum. nihil tale ille patiebatur, cum tamen necessitatem, ut uos mitteret. pateretur. itaque aut ipse potius uobis debet, quod ei dimittatis, aut si nec ipse uobis, multo magis nec uos illi. ubi sunt ergo sacrificia uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et inpurae blasphemiae? Et tamen uolo mihi dicatis, unde ista omnia. quae laudatis in uobis, his nominibus appelletis, ut dicatis templum, aram, sacrificium. si enim uero deo ista uera non debentur, cur laudabiliter in uera religione praedicantur ? si autem deo uero uerum sacrificium rite debetur, unde etiam diuini honores recte appellantur, cetera quae dicuntur sacrificia ad similitudinem fiunt cuiusdam ueri sacri
Abbreviated transcription (Latin):
dati estis hostib nõ ualences eoꝵ adeo
ur̃o compescere feritatẽ. nisi eoꝵ conta¬
minati feditate: nõ habentes pccm
ꝓprium s hostili ueneno tabefacti. uñ
non potestis dicere in precib ur̃is ꝓpter¬
głam nominis tui dñe lib̃a nos. ꝙͣ ꝓpitiꝰ
esto pccĩs nr̃is ꝓpter nomen tuũ: s dicitis
libera nos arte tua. quia ut mͦ in regno
tuo securꝰ lugeas. nos hic p̾mim̃ dilani¬
amur inqͥnamur. Hec uox accusatoria
est. nõ deprecatoria. Neo illud potestis
dicere. qd̃ magistra u̾itas docuit. Dimit¬
te nobis debita nr̃a. sicut et nos dimitti¬
mꝰ debitorib nr̃is. Qui sunt eñi debitorẽ
ur̃i : qui in uos peccauerũt: Si gens te¬
nebrarũ: nũquid dimittitis debita ei
qͣm usq in finem eradicatã et̾no cart̾e
includitis. Que aut̃ debita uobis potest
ille dimitt̾e. qͣndo ille potuis in uos pͦ¬
cauit. cum ad ista uos misit: qͣm uos
in illũ qui mittenti obtemꝑastis: Aut¬

Expanded text:
dati estis hostibus non ualentes eorum a deo dati estis hostibus non ualentes eorum a deo uestro conpescere feritatem nisi eorum contaminati foeditate, non habentes peccatum proprium, sed hostili ueneno tabefacti. unde non potestis dicere in precibus uegloriam nominis tui, domine, libera nos; et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum, sed dicitis: libera nos arte tua, quia ut modo in regno tuo securus lugeas, nos hic premimur, dilaniamur, inquinamur. haec uox accusatoria est. non deprecatoria. nec illud potestis dicere, quod magister ueritatis docuit: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. qui sunt enim debitores uestri, qui in uos peccauerunebrarum, numquid ei dimittitis debita, quam usque in finem eradicatam aeterno carcere includitis? Quae autem debita vobis potest ille dimittere, quando ille potius in vos peccavit, cum ad ista vos misit, quam vos in illum, qui mittenti obtem
Abbreviated transcription (Latin):
et posluentib uinculis colligatũ eẽ cen¬
setis. Ip̃a u̾o anima ur̃a cui deo laudem
dicat. cuiꝰ ꝑticulam se ip̃am in tenebraꝵ
gente capͥtam teneri. conclamans qͥd
aluid qͣm uttuꝑat d̾m: quẽ sibi alio
pacto adiisus hostes suos confulere nõ
potusse testatur. nisi ꝑtium fuarũ tã¬
ta corruptione ⁊ tam furpi captiurate.
Unde ur̃e etiã preces ad d̾m ur̃m nõ possũt
ẽẽ religiose: s muidiose. Quid eñi mali a¬
pud illum cõmiseratis. ut in pena ista nc̃
ad d̾m gematis: quẽ nõ ꝓpria uolunta¬
te peccando deseriustis. s ab illo dati estiͦ
hostib ip̃ius. ut pax regno eius comꝑa¬
retur: nec saltem sicut obsides dari so¬
lent cum honore custodiendi. nec sicut
pastor ad capiendã bestiam tendit insi¬
dias: Petus suũ eñi solet ponere ĩ illa
captoria tendicula nõ membrũ suum:
et plerũq ita ut ante bestia capiatur
qͣm pecus ledatur. uos aut̃ membra d̃i

Expanded text:
et polluentibus uinculis conligatum esse cenet polluentibus uinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans quid aliud quam uituperat deum, quem sibi alio pacto aduersus hostes suos consulere non potuisse testatur, nisi partium suarum tanta corruptione et tam turpi captiuitate ? unde uestrae etiam preces ad deum uestrum non possunt esse religiosae, sed inuidiosae. quid enim mali apud illum commiseratis, ut in poena ista nunc ad eum gematis, quem non propria uoluntate peccando deseruistis, sed ab illo dati estis hostibus ipsius, ut pax regno eius conpararetur ? nec saltem sicut obsides dari solent cum honore custodiendi, nec sicut pastor ad capiendam bestiam tendit insidias; pecus enim suum solet ponere in illa captoria tendicula. non membrum suum, et plerumque ita, ut ante bestia capiatur quam pecus laedatur. uos autem membra dei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ segetem. et esurientes discipli eiꝰ uelle¬
rent spicas. qd̾ homicidiũ eẽ uos dicitis:
ex disciplina ur̃a qua mmibuitis mentẽ
ur̃am aram sane nõ d̾i s demonioꝵ mẽ¬
daciloquoꝵ. Eo quoꝵ doctruns inusta
cauteriatur maligna conscientia hormi¬
cidĩ appellans. qͣm u̾itas ĩnocentiã di¬
cit. Ita eñĩ uideis ait. ubi uos quoq fu¬
turos ꝑcussit atq destruxit. Si sciretis
qͥd sit miscd̾iam uolo qͣm sãcrificium: ñ¬
qͣm condempnassetis ĩnocentes. Quas aũ
habere simplices et puras or̃ones. tanꝙͣ
diuinos honores. ac Facrificia pot̾itis: cũ
de ip̃a natura atq substantia diuina. tã¬
ta nidigna ꝙ turpia sentiatis: ut nõ so¬
lum ur̃is sacrificiis d̾s uerꝰ nõ ꝓpitietur
s in sacrificiis paganoꝵ d̾s uester immo¬
letur: Neq eñi in ligno solum et ui her¬
bis aut in inembris humanis. s etiã in
pecorum carnib eum incõtaminantib

Expanded text:
per segetem et esurientes discipuli eius uelleper segetem et esurientes discipuli eius uellerent spicas, quod homicidium esse uos dicitis ex disciplina uestra, qua inbuistis mentem uestram. aram sane non dei. sed daemoniorum mendaciloquorum, ex quorum doctrinis inusta cauteriatur maligna conscientia, homicidium appellans, quam ueritas innocentiam dicit. ita enim Iudaeis ait, ubi uos quoque futuros percussit atque destruxit: si sciretis, quid sit "misericordiam uolo quam sacrificium", numquam condemnassetis innocentes. Quas autem habere simplices et puras orationes tamquam diuinos honores ac sacrificia poteritis, cum de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna et turpia sentiatis. ut non solum uestris sacrificiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis paganorum deus uester immoletur? neque enim in lignis solum et in herbis aut in membris humanis, sed etiam in pecorum carnibus eum contaminantibus
Abbreviated transcription (Latin):
bolus fabricauit. Ecce quomodo templũ
d̾i blasphematis. ut non solum scm non
ẽẽ dicatis. uerum etiã machinamentũ
est: audi expressius. Nescitis inquit qr
nũ d̾i templum dicitis. et ibi uiuũ sic̃
faustus ait uiue maiestatis symula¬
chrum: xp̃m filiũ d̾i collocatis. plane
xp̃c uester phantasmaticus. hĩtet ĩ tẽ
plo sacrilege uanitatis. Ille quippe nõ
a similitudine. s asimulatione simu¬
lachrũ uocari potest. Ita et mentẽ tuã
aram fecisti. s uide cuiꝰ. Ex ip̃is eñi ar¬
tib et discipłinis tuis apparet: quib eã
imbutam tẽ dixistis. Ille artes et discipli¬
ne uetant panem porrigere mendican¬
ti homini: ut in ara ur̃a cum sacrificio
crudelitatis ardeatis. talem aram d̾o de¬
struente. qui ex lege cõmemorat quali
odore delectetur d̾s dicens. Misericordiã uo¬
lo. qͣm sacrificiũ. Ubi aut̃ hoc dñs cõme¬
morau̾it atcendite. Cum scilicet tͣnsiret

Expanded text:
bolus fabricauit. ecce quomodo templum bolus fabricauit. ecce quomodo templum dei blasphematis, ut non solum sanctum non esse dicatis, uerum etiam machinamentum est, audi expressius. nescitis, inquit, qnum dei templum dicitis et ibi uiuum, sicut Faustus ait. uiuae maiestatis simulacrum Christum filium dei conlocatis. plane Christus uester phantasmaticus habitet in tali templo sacrilegae uanitatis. ille quippe non a similitudine, sed a simulatione simulacrum uocari potest. Ita et mentem tuam aram fecisti, sed vide cujus. Ex ipsis enim artibus et disciplinis tuis apparet, quibus eam imbutam esse dixisti. Illae artes et disciplinae vetant panem porrigere mendicanti homini, ut in ara vestra cum sacrificio crudelitatis ardeatis: talem aram Domino destruente, qui ex Lege comodore delectatur deus dicens: misericordiam uolo quam sacrificium. ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, cum scilicet transiret
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ facitis: quis nõ irrideat: Quasi no̾
nõ satius sit. uel lapidi qui quoquomͦ est
aram construere . ꝙ iuctimã offerre. qͣm
id qd̃ om̃ino nõ est. in deliramento phã¬
taimatis Adorare. uerum tu qui ratõnale
d̾i templũ te eẽ dixisti. quomͦ hec explica¬
bis: Placetne tibi ut templũ d̾s habeat. cu¬
ius aliqͣm ꝑtem diabolus fabricau̾it: An
uos non estis quidicitis om̃ĩa m̃bra ur̃a. to¬
tumq corpꝰ a maligna mente qͣm hylen
dicitis fabricatũ: eiusq ip̃ius fabricat̾cis
ꝑtem illic habitare simul cum ꝑte dei
ut̃i: Que cum ibi teneatur. ut ꝑhibetis
concatenata et inclusa: utrum d̾i tem¬
plum an d̾i carcerem te dicere debiusti:
Nisi forte animã tuam templũ d̾i dicis.
qͣm ex terra lummnis habes. At illam ꝑ¬
tem d̾i uel membrũ d̾i soletis dicere. non
templũ d̃i. Restat gͦ ut templũ d̾i non
te dixeris nisi ex corpore. qd̾ scd̃m te dia¬

Expanded text:
horum facitis, quis non inrideat? quasi uero horum facitis, quis non inrideat? quasi uero non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis ? placetne tibi, ut templum deus habeat, cuius aliquam partem diabolus fabricauerit ? an uos non estis, qui dicitis omnia membra uestra totumque corpus a maligna mente, quam hylen dicitis, fabricatum eiusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte dei uestri? quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum dei templum, an dei carcerem te dicere. debuisti? nisi forte animam tuam templum dei dicis, quam ex terra luminis habes. at illam partem dei uel membrum dei soletis dicere, non templum dei. restat ergo, ut templum dei non te dixeris, nisi ex corpore, quod secundum te dia
Abbreviated transcription (Latin):
mentem pͥncipiũ mali cẽ uultis. Hoc si
diceretis. non quidẽ multũ erraretis ĩ eo
qd̾ est hyle nͥ qd̃ ip̃a quoq elementa qͣm¬
uis in alias uelut formas formanda. tam̃
qr iam elementa eẽnt. et spẽb ꝓͥpis distin¬
informis. Uerũptam̃ tolerabilis eẽt imꝑi¬
tia ur̃a: quia eam que formaretur. nõ eã
que formaret hylen diceretis. S tamen
etiã sic eo teneremini uani atq sacrilegi.
qr nescientes omnẽ modũ naturarum
numerũq formarũ ꝙ ordinem ponder̃
nõ eẽ posse nisi a patre ꝙ filio ꝙ spũ scõ:
pͥncipio mali tantũ bonum tribueretis.
Nunc u̾o cum et quid sit hyle. et quid
sit malum ignoretis. osi possem uobis
ꝑsuadere. ut a seducendis imꝑitiorib uos
compesceretis. Iam u̾o qd̃ etiam inde̾ uos
paganis uultis eẽ meliores. qd̃ illiaris
delubris symulachris. iuictimis. atq incẽ¬
so d̾m colendum putant. uos aut̃ nichil

Expanded text:
mentem principium mali esse uultis. hoc si mentem principium mali esse uultis. hoc si diceretis, non quidem multum erraretis in eo, quod est hyle, nisi quod ipsa quoque elementa quamuis in alias formas formanda, tamen quia iam elementa essent, et speciebus propriis distininformis . uerumtamen tolerabilis esset inperitia uestra, quia eam, quae formaretur, non eam, quae formaret, hylen diceretis; sed tamen etiam sic eo teneremini uani atque sacrilegi, quia nescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle et quid sit malum ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpesceretis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse meliores, quod illi aris, delubris. simulacris, uictimis atque incenso deum colendum putant, uos autem nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sit. qͣmiuis ab illo formetur. Qd̃ alienũ
ẽẽ a u̾itate. ip̃a u̾itas docet. Ecce tamẽ
quib paganis de hac ip̃a hyle inueni¬
mini eẽ consimiles. qͦd eam uos quoq
suũ habere pͥncipium: nec ex deo esse
ꝑhibetis. Et in hoc uos dispares ẽẽ dice¬
batis. nescientes qͥd dicatis. In illo uo
qd̃ nulla est huic hyle forma ꝓpria. nͦ
nisi a deo formari potest: nr̃e illi u̾ita¬
ti consentiunt. a ur̃a aut̃ falsitate
dissentiunt. qui nescientes qͥd sit hy¬
.le. idest qͥd rerum mat̾ies gentẽ te¬
nebrarũ eam dicitis. Ubi nõ solum di¬
stinctas qͥnq gen̾ib innum̾as corpoꝵ
formas. uerum etiã mentem constitu¬
itis horum corꝑm formatricẽ: ꝙ qd̾
est imꝑitius uł potius dementiꝰ. ip̃am mag̾
mentem dicitis hylen: qͣm ñ formari s fõrre
ꝑhibetis. Nã si eẽt ibi q̃dã mẽs formãs ⁊ eleñita cor¬
mat̾ies qͣm formaret eadem mens. quam

Expanded text:
sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uestra autem falsitate dissentiunt: qui nescientes, quid sit hyle, id est, quid sit rerum materies, gentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus innumerabiles corporum formas, uerum etiam mentem constituitis horum corporum formatricem, et — quod est inperitius uel potius dementius — ipsam magis mentem dicitis hylen,.quam non formari, sed formare perhibetis. nam si esset ibi mens quaedam formans et elementa corest materies, quam formaret eadem mens, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ctamur: ita patres nr̃i longe fuerintt
a saturniacis cathenis. qͣmuis ꝓ tẽpore
ꝓphetie sabbati uacationẽ obseruauint.
S cur non etiã ꝓpter hylen. que in nõ¬
nullis libris paganoꝵ freq̃ntatur: pa¬
rem uos cum paganis religiorẽ hab̾e
dixistis: Quin ĩmo ꝓpt̾ hoc imparem
longeq dissimilem uoluistis intelligi:
qr hoc nomine mali pͥncipiũ ac naturã.
theologus ur̃ appellat. In quo quidẽ in¬
ꝑitia ur̃a magna depͥhenditur: qr nec
quid sit hyle scitis. et hoc reiuocabulo ꝙͣ
penitus ignoratis: etiã inflari uelut do¬
cti affectatis. Hylen nãq greci cum de
natura disserunt. mat̾iem qͣndam rerũ
diffiniunt. nullo ꝓrsus mͦ formatam. s
omĩium corꝑaliũ formarũ capacẽ. Que
quidem in corꝑum mutabilitate. utrũ¬
q cognoscitur. Nam ꝑ seipam. nec sen¬
tiri nec intelligi potẽst. Uerum ĩ hoc ex¬
rant quidam gentiliũ. qd̾ eam tanquã
coet̾nam coniungũt: ut hec ab illo non

Expanded text:
ctamur: ita patres nostri longe fuerunt ctamur: ita patres nostri longe fuerunt a Saturniacis catenis, quamuis pro tempore prophetiae sabbati uacationem obseruauerint. Sed cur non etiam propter hylen, quae in nonnullis libris paganorum frequentatur, parem uos cum paganis religionem habere dixistis? quin immo propter hoc inparem longe-, que dissimilem uoluistis intellegi, quia hoc nomine mali principium ac naturam theologus uester appellat. in quo quidem inperitia uestra magna deprehenditur, quia nec quid sit hyle scitis et hoc rei uocabulo, quam penitus ignoratis, etiam inflari uelut docti adfectatis. hylen namque Graeci cum de natura disserunt, materiem quandam rerum definiunt nullo prorsus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem, quae quidem in corporum mutabilitate utcumque cognoscitur; nam per se ipsam nec sentiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑali. uobis aut̃ ꝑ fabulam ur̃am in escis
om̃ib xp̃c ligatus apponit᷑ alligandus
ur̃is iuscerib soluendusq ructatib. Nã
et cũ manducatis. d̾i ur̃i defensione uos
reficitis: et cum digeritis. illuis refectione
deficitis. Cum eñi uos plenos reddit re
in uobis. nisi uos rursus manes relmnq̃¬
ret. ut a uobis lib̾atus effugeret. Quom̃
gͦ comꝑas panẽ ⁊calioẽ nr̃m ꝙ parem
religionẽ. dicis errorẽ longe a u̾itate dis¬
cretum: peius desipiens. qͣm nõnulli qͥ nos
ꝓpter panem ac calicem cererẽ ac liberum
tolere cxistimant: Qd̃ ideo cõmemorãdũ
put auii. ut adutatis ex qua uanitate ue¬
niat. etiã illud ur̃m qd̾ ꝓpter sabbm satͣ¬
no dicatos fuisse patres nr̃os putatis. Si¬
cut enĩ a cerere et libero paganoꝵ dus
longe absumus. qͣmuis ꝑanis ꝙ calicis
sacramentũ. qd̾ ita laudatis. ut in eo no¬
bis pares ẽẽ uolueritis. nr̃o ritu ample¬

Expanded text:
porali. Vobis autem per fabulam vestram in escis porali. Vobis autem per fabulam vestram in escis omnibus Christus ligatus apponitur, adhuc ligandus vestris visceribus, solvendusque ructatibus. Nam et cum manducatis, dei vestri defectione vos reficitis; et cum digeritis, illius refectione deficitis. cum enim uos plenos reddit, rein uobis, nisi uos rursus inanes relinqueret, ut a uobis liberatus effugeret. quomodo ergo conparas panem et calicem nostrum et parem religionem dicis errorem longe a ueritate discretum peius desipiens quam nonnulli, qui nos propter panem et calicem Cererem ac Liberum colere existimant? quod ideo commemorandum putaui, ut aduertatis, ex qua uanitate ueniat etiam illud uestrum, quod propter sabbatum Saturno dicatos fuisse patres nostros putatis. sicut enim a Cerere et Libero paganorum diis longe absumus, quamuis panis et calicis sacramentum, quod ita laudastis, ut in eo nobis pares esse uolueritis, nostro ritu ample
Abbreviated transcription (Latin):
ditenentẽ. et quẽ achlantem maximũ.
S alius est ille aluis atq alius ille e
ille: et neminẽ istoꝵ xp̃m dic̾e̾ soletis.
Aut quomͦ unũ numen si diu̾sa opera:
in ꝑsecutione iudeoꝵ xp̃c. et in sole et
luna xp̃c: Nempe uias om̃s ur̃a phan¬
tasmata ꝑdiderunt: nempe nichil aliud
sunt. qͣm iusa furentiũ. Cur aut̃ arbitret᷑
faustus parem nobis ẽẽ religionẽ circapa¬
nem et calicẽ nescio: cum manicheis uinũ
gustare. nõ religio s sacrilegiũ sit. In uira
eñi agnoscunt dm suũ. in cuppa nolunt.
quasi Aliqͥd eos calcatoͥs et melusus offr̃¬
derit. Noster aut̃ panis et calix. nõ qui
ligatum. sicut illi desipiunt: s certa cõ¬
secratõ ne mysticus. fit nobis corpus xp̃i¬
nõ nascitur. Proinde qd̾ non ita fit. qͣ¬
uis sit panis et calix alimentũ est refe¬
ctionis. nõ sacramentũ religionis. nͥ qd̃
bñdicimus gr̃asq agimus dño in omni

Expanded text:
ditenentem, et quem Atlantem maximum: ditenentem, et quem Atlantem maximum: sed alius est ille, alius atque alius ille et ille, et neminem istorum Christum dicere soletis. Aut quomodo unum numen, si diversa opera? in persecutione Iudaeorum Christus et in sole ac luna Christus ? nempe uias omnes uestra phantasmata perdiderunt. nempe nihil aliud sunt quam uisa furentium. Cur autem arbitretur Faustus parem nobis esse religionem circa panem et calicem, nescio, cum Manichaeis uinum gustare non religio, sed sacrilegium sit. in uua enim agnoscunt deum suum, in cupa nolunt, quasi aliquid eos calcatus . et inclusus offenderit. noster autem panis et calix, non quilligatum, sicut illi desipiunt —, sed certa consecratione mysticus fit nobis, non nascitur. proinde quod non ita fit, quamuis sit panis et calix, alimentum est refectionis, non sacramentum religionis, nisi quod benedicimus gratiasque agimus domino in omni
Abbreviated transcription (Latin):
thas et ille rex honoris. & ille sp̃c potens
et ille pͥmus homo: et qͥcqͥd aliud ĩnu¬
merabilit̾ ꝑ diu̾sa nomĩa. ꝙ diu̾sa offi
Eut cur non sit etiã ip̃e ihc̃  Et qͥd sibi
uult in scͥpturis iam fausti fallax tetura
u̾boꝵ: ubi conatus uelut congruere iu̾s
xp̃ianis a quib longe nimiũq secludi¬
tur ait. gͥ nos patris quidẽ d̾i om̃ipoten¬
tis. ꝙ xp̃i filiĩ eius. et sp̃c sci. unum idem¬
q sub triplici appellatione colimꝰ numen:
Cur eñĩ sub triplici ac non potius sb̾ mł¬
tiplici nõ appellatione tantũ. S etiã re
si qͦt nomĩa tot ꝑsone sunt: Neq eñi
sicut in armis una res est. sub triplici ap¬
pellatione. ensis. muchro. gladius. sicut
unam rem dicitis et lunam ⁊ nauem
mmorem. et luminatorẽ nocturnum.
et si quid aliud uocabuli eidem rei tribui¬
tis: ita potestis dicere eundem pͥmũ ho¬
minẽ quẽ sp̃m potentem. et quẽ splen¬

Expanded text:
tlas, et ille rex honoris, et ille spiritus potens, tlas, et ille rex honoris, et ille spiritus potens, et ille primus homo, et quidquid aliud innumerabiliter per diversa nomina et diversa officaut cur non sit etiam ipse Jesus? Et quid sibi jam vult in scriptis Fausti fallax textura verborum, ubi conatus velut congruere veris Christianis, a quibus longe nimiumque secluditur, ait: Igitur nos Patris quidem Dei omnipotentis, et Christi Filii ejus, et Spiritus sancti, unum idemque sub triplipotius sub multiplici, non appellatione tantum, sed etiam re, si quot nomina, tot personae sunt? Neque enim sicut in armis una res est sub triplici appellatione, ensis, mucro, gladius, sicut unam rem dicitis, et lunam, et navem minorem et luminatorem nocturnum, et si quid aliud vocabuli eidem rei tribuitis; ita potestis dicere eumdem primum hominem, quem spiritum potentem, et quem splen
Abbreviated transcription (Latin):
ra de gente ẽẽ tenebrarũ. s eẽ etiam corpꝰ
diuine substantie qd̾ tam̃ ĩ mortale ñ sit:
s possit ligno affigi ꝙ occidi qd̃ nichilo¬
minus plenum est dementie. aut ex
gente tenebrarũ mortale corpus habus¬
se xp̃m. Atq ita qui eius corꝑis matrẽ
mariam uirginẽ credere timetis. gentẽ
demoniũ ñ timetis: Postremo cum scd̾m
sñam fausti. qͣni quidem ex illa longissi¬
ma fabula ur̃a decerptam. qͣnta potuit
breuitate constrinxit: de spũ scõ terra cõ¬
cipiens gignit pat̾ibilem iħm qui ẽ ui¬
ta et salus hominũ. om̃i suspensus ex li¬
gno: cur ille saluator pendenti penden¬
do congruit: ꝙ nascenti nascendo ñ con¬
pilato. et iħm ꝑ solem lunãq distentũ
q totum hoc ex una eadẽq substantia
est: cur nõ et cet̾a milia numinũ ur̃o¬
rũ hac appellatione concluditis: Cur. Rt
no sit iħc et ille splenditenens. et ille a¬

Expanded text:
ra de gente esse tenebrarum, sed esse etiam corpus ra de gente esse tenebrarum, sed esse etiam corpus diuinae substantiae, quod tamen inmortale non sit, sed possit ligno adfigi et occidi — quod nihilominus plenum est dementiae — aut ex gente tenebrarum mortale corpus habuisse Christum atque ita qui eius corporis matrem Mariam uirginem credere timetis, gentem daemonum non timetis. postremo. cum secundum sententiam Fausti, quam quidem ex illa longissima fabula ubrevitate perstrinxit, de Spiritu sancto terra concipiens gignat patibilem Jesum, qui est vita et salus hominum, omni suspensus ex ligno; cur ille Salvator pendenti pendendo congruit, et nascenti nascendo non conPilato, et Jesum per solem lunamque distentum, quia totum hoc ex una eademque substantia est; cur non et caetera millia numinum vestrorum hac appellatione concluditis? Cur enim non sit Jesus et ille splenditenens, et ille A
Abbreviated transcription (Latin):
ille quẽ sub pontio pilato passum ẽẽ cõ¬
ceditis. cum eum sine carne fuisse nar¬
retis. nundũ dico quẽadmod̾ talem mor¬
tem sine carne ꝑpeti potu̾it. s q̃ro cui
naues illas reliquerit: ut inde descẽdẽs
talia pat̾etur. qualia sine qͦcũq corꝑe
fieri nõ possent. Scd̾m p̾sentiam qͥppe
sp̃italem nullom᷑ pati illa posset. scd̾m
pͥsentiã uo corꝑalem. simul et insole ⁊
ri luna ꝙ in c̾ruce ẽẽ nõ posset. Proinde
si corpus nõ habuit. nõ ẽ crucifixus: si
Aut̃ habuit quero unde habuit. cũ oĩa
corꝑa tenebrarũ ex gente eẽ dicatis: ꝙͣ¬
ius substantiã duunã cogitare nͥ corꝑe¬
am nunqͣm ualueritis. Unde cogimini
aut sine corꝑe dicere crucifixum. quo
absurdius et dementiꝰ dici nichil potest:
aut in phantasmate potiꝰ qͣm ĩ u̾itate
uisum fuisse crucifigi. qua rursus ĩpie¬
tate quid peius est: aut nõ omĩa corpo¬

Expanded text:
ille, quem sub Pontio Pilato passum esse conille, quem sub Pontio Pilato passum esse conceditis, cum eum sine carne fuisse narretis — nondum dico, quemadmodum talem mortem sine carne perpeti potuerit - sed quaero, cui naues illas reliquerit, ut inde descendens talia pateretur, qualia sine quocumque corpore fieri non possent. secundum praesentiam quippe spiritalem nullo modo illa pati posset; secundum praesentiam uero corporalem simul et in sole et in luna et in cruce esse non posset. proinde si corpus non habuit, non est crucifixus; si autem habuit, quaero, unde habuerit, cum omnia corpora ex tenebrarum gente esse dicatis, quamuis substantiam diuinam cogitare nisi corpoream numquam ualueritis. unde cogimini aut sine corpore dicere crucifixum — quo absurdius et dementius dici nihil potest — aut in phantasmate potius quam in ueritate uisum fuisse crucifigi — qua rursus inpietate quid peius est? — aut non omnia corpo
Abbreviated transcription (Latin):
nes arbores crucem ip̃ius eẽ dicatis. un¬
de a fausto p̾dicatur. om̃i suspensus ex
ligno: cur nõ sicut illũ u̾m iħm bonĩ
opus faciens ioseph ille abarimathia de
truce deposuit ut sepelixt: ita ⁊ uos po¬
ma decerpitis ut iħm de ligni suspensio¬
ne depositũ. ur̃o uentre sepeliatis: Aut
Aut ut de uob̃is etiã concinat qd̾̃ de pro¬
pħa ponit apłs. sepulchrũ ꝑatens est
gittur eoꝵ : ore aꝑto expectatis quis in¬
serat xp̃m tanqͣm optime sepulture
faucib ur̃is: Postremo dicite nobis. qͣt
xpõs eẽ dicatũ. aliusne est quẽ de spũ
scõ concipiens terra pat̾ibilem gignit.
om̃i nõ solum suspensus ex ligno. sed
etiam iacens in herba. et alius ille quẽ
uidei crucifixerunt sub pontio ꝑilato: &
t̾cuis ille ꝑ solem lunamq distentus:
An iinus ate idem ex quadani sui ꝑte
ligatus in arborib. ex quadã u̾o lib̃ eidẽ
ligate capteq subueniens: Qd̃ si ita est.

Expanded text:
nes arbores crucem ipsius esse dicatis, unnes arbores crucem ipsius esse dicatis, unde a Fausto praedicatur omni suspensus ex ligno? cur non sicut illum uerum Iesum bonum opus faciens Ioseph ille ab Arimathia de cruce deposuit. ut . sepeliret, ita et uos poma decerpitis, ut legum de ligni suspensione depositum uestro uentre sepeliatis? aut an ut de uobis etiam concinat, quod de propheta ponit apostolus: sepulcrum patens est guttur eorum, ore aperto expectatis, quis inferat Christum tamquam optimae sepulturae faucibus uestris? postremo dicite nobis, quot christos esse dicatis. aliusne est, quem de spiritu sancto concipiens terra patibilem gignit, omni non solum suspensus ex ligno. sed etiam iacens in herba, et alius ille, quem Iudaei crucifixerunt sub Pontio Pilato, et tertius ille per solem lunamque distentus? an unus atque idem ex quadam sui parte ligatus in arboribus, ex quadam uero parte liber eidem ligatae captaeque subueniens ? quod si ita est,
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it carnis sordib et squalorib pin¬
gue facta. An ut hoc defendatis. dicetis
gͦ et in ut̾o uirginali: S ut de concep¬
to iam taceam ꝑtum ip̃m deinde respi¬
cite. Concipientẽ de spũ scõ dicitis t̾ram
gign̾e patibilem iħm. quẽ tamẽ ita
contaminatũ om̃i ex ligno pendere
ꝑhibetis in frugib et pomis: ut m̃u¬
merabilib animalib animaliũ uescẽ¬
tib carnib amplius contaminet᷑ ex ea
sola ꝑte purgandus: cui fames ur̃a sb̃¬
uen̾it. Itaq nos xp̃m filiũ d̾i u̾bum di
ĩcontaminabilit̾ carne inclutũ corde cͦ¬
dimus: ore confitemur. qr illa substan¬
tia contaminari nec carne potest. que
nulla re potestꝰ. Uos aut̃ scd̾m uram fa¬
bulam adhuo in arbore pendentẽ iħm
iam incõtaminatũ dicitis: anteqͣm car¬
nem ingrediatur cuiꝰq uescentis. Aut
si nõ est contaminatus: quomͦ eũ uos
manducando purgatis: Beinde cũ om¬

Expanded text:
fuerit carnis sordibus et squaloribus pinfuerit carnis sordibus et squaloribus pinguefacta. An ut hoc defendatis, dicetis ergo et in utero virginali? Sed ut de conceptu jam taceam, partum ipsum deinde respicite. Concipientem de Spiritu sancto dicitis terram gignere patibilem Jesum, quem tamen ita contaminatum omni ex ligno pendere perhibetis in frugibus et pomis, ut innumerabilibus animalibus animalium vescentium carnibus amplius contaminetur, ex ea sola parte purgandus cui fames vestra subvenerit. Itaque nos Christum Filium Dei, Verbum Dei, incontaminabiliter carne indutum, corde credimus, ore confitemur; quia illa substantia contaminari nec carne potest, quae nulla re potest: vos autem secundum vestram fabulam, adhuc in arbore pendentem Jesum jam contaminatum dicitis, anteqnem ingrediatur cuiusque uescentis. aut si non est contaminatus, quomodo uos eum manducando purgatis ? deinde cum om
Abbreviated transcription (Latin):
potuit: Compara si audes uirginalia uis¬
cera tanta castitate scificata: cũ om̃ib
fre locis. ubi arbores herbeq gignunt᷑.
Itane in illa femina exhorrescis. aut ex¬
horrescere te fingis. uterũ pudicie dedica¬
tum: et in ortis om̃ib cͥcumqͣsq urbes
ex cloacinis aqͥs iħm gigni nõ exhorresci:
Quis eñi qͣmlib cenulentus humor. nõ
ĩnumerabilis edit et nutrit: Sic p̃di¬
catis nasci patͥbilem iħm. quẽ credere na¬
tum ẽẽ de uirgine clamatis indignum.
Si carnem putatis ĩmundã: cur uobis
nõ udetur ĩmundius qd̾ a sue salutis
temꝑamento ip̃a natura carnis expur¬
gat : An immunda est caro ꝙ fimus qͥ car¬
ne egeritur. mundꝰ est: Nongͦꝰ attenditis.
nõ uidetis stercorib letari agros: quo fer¬
tilius fecundentur: Nempe ad id redit
ur̃a dementia. ut de spũ scõ quẽ carnẽ
marie dicitis dedignatũ. tanto uberius
ꝙ letius terra concipiat: qͣnto studiosiꝰ

Expanded text:
potuit? Compara, si nudes, virginalia vispotuit? Compara, si nudes, virginalia viscera tanta castitate sanctificata, cum omnibus terrae locis, ubi arbores herbaeque gignuntur. Itane in illa femina exhorrescis, aut horrescere te fingis uterum pudicitiae dedicatum, et in hortis omnibus circum quasque urbes ex cloacinis aquis Jesum gigni non exhorrescis? Quis enim quamlibet coenulentus humor non innumerabilia germina edit et nutrit? Sic praedicatis nasci patibilem Jesum, quem credere natum esse de virgine clamatis indignum. Si carnem putatis immundam, cur vobis non videtur immundius, quod a suae salutis temperamento ipsa natura carnis expurgat? An caro immunda est, et fimus qui carne egeritur mundus est? Non ergo attenditis, non videtis stercoribus laetari agros, quo fertilius fecundentur? Nempe ad id redit vestra dementia, ut de Spiritu sancto, quem carnem Mariae dicitis dedignatum, tanto uberius et laetius terra concipiat, quanto studiosius
Abbreviated transcription (Latin):
ita senserunt. Paruane ista differentia ẽ.:
Cur gͦ non scd̃m istam due sole secte eẽ di¬
cantur: ut in una eaꝵ nobiscũ sitis: An
audebitis in hac differentia duscedere a no¬
bis. qui d̃m p̃dicanus humana curare:
q eẽ cum epycureis qui hoc negant: Hic
ꝓfecto illos repudiantes ad nos curritis.
Sic ꝑ alias ⁊ alias diffentiᷤᷤ ñc̃ hic nc̃ illio
reꝑꝑiuntur. aliun de iuncti. aliunde dis¬
iiuicti: uicissim om̃s nobiscũ. et nos cum
om̃ib: et rursum nulli eoꝵ nobiscũ . nͨ nos
cum aliquib eoꝵ. Qd̃ si faustus cogitaret.
nõ tam diserte deliraret. Quid aut̃ hinc
dicam: qd̃ ait exiurib sc̃i spo. ac sp̃itali
ꝓfusione t̾ramqͦ concipientẽ gignere
passibilẽ iħm: qui est iita acsalus homi
nũ. om̃i suspensus ex ligno: O demens:
ut int̾im nõ discutiam de hac re. ur̃a ua¬
niloquia. Potestne terra de spũ scõ tonci¬
ꝑe passibilem iħm. et maria iurgo non

Expanded text:
ita senserunt. paruane ista differentia est? ita senserunt. paruane ista differentia est? cur ergo non et secundum istam duae solae sectae esse dicantur, ut in una earum nobiscum sitis? an audebitis in hac differentia discedere a nobis. qui deum praedicamus humana curare, et esse cum Epicureis, qui hoc negant? hic profecto illos repudiantes ad nos curritis. sic per alias et alias differentias nunc hic, nunc illic reperiuntur, aliunde iuncti, aliunde disiuncti, uicissim omnes nobiscum et nos cum omnibus, et rursus nulli eorum nobiscum nec nos cum aliquibus eorum. quod si Faustus cogitaret, non tam diserte deliraret. Quid autem hinc dicam. quod ait: ex uiribus sancti spiritus ac spiritali profusione terram quoque concipientem gignere patibilem Iesum, qui num, omni suspensus ex ligno? O demens, ut interim non discutiam de hac re vestra vaniloquia, potestne terra de Spiritu sancto concipere patibilem Jesum, et Maria virgo non
Abbreviated transcription (Latin):
forte dicatis. qd̃ uos multos deos ur̃os ex
una substantiarꝑhibetis. quasi pagani
multos suos. nõ ex una asserant. qͣmuiᷤᷤ
diusa illis officia: ꝙ oꝑa. et potestates at¬
tribuant. sicut etã apud uos alius expug¬
nat gentem tenebrarũ. aluis ex ea capta
fabricat mundũ. alius desuꝑ suspendit.
aliuis subter supportat: alius rotas igni¬
um uentoꝵ et aquarũ in ino uersat. a¬
lius in celo circiuens radiis siuis. etiã de
cloacis membra d̃i ur̃i in unũ colligit. Et
qͥs numeret omĩa om̃ium d̃oꝵ ur̃oꝵ offi¬
tia fabulosa. nulla u̾itate manifesta:. nult̾
enigniatib figurata: Porro si alius ita di¬
uidat om̃s homines. ut alios ẽẽ dicat qͥ cre¬
dunt d̾m humana curare. alios qui id om̃i¬
no nõ credunt: in hac ꝑte ꝙ pagani nob̃¬
cũ sentiunt. ꝙ iudei et uos ꝙ om̃s h̾etici.
qui quoqͦmͦ xp̃iani appellantur: in illa uͦ
epycurei repꝑiuntur. ꝙ si qui alii sũt. qui

Expanded text:
forte dicatis, quod uos multos deos uestros ex forte dicatis, quod uos multos deos uestros ex una substantia perhibetis, quasi pagani multos suos non ex una adserant, quamuis diuersa illis officia et opera et potestates adtribuant. sicut etiam apud uos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum, alius desuper suspendit, alius subter portat, alius rotas ignium, uentorum et aquarum in imo uersat, alius in caelo circuiens radiis suis etiam de cluacis membra dei uestri conligit. et quis numerat omnia omnium deorum uestrorum officia fabulosa nulla ueritate manifesta, nullis aenigmatis figurata? porro si alius ita diuidat omnes homines, ut alios esse dicat, qui credunt deum humana curare, alios, qui id omnino non credunt, in hac parte et pagani nobiscum sentiunt et Iudaei et uos et omnes haeretici, qui quoquo modo christiani appellantur: in illa uero Epicurei reperiuntur et si qui alii sunt, qui