comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te cognouit. Huic quoq non dis.¬
similis apd̾ ueronensẽ ciuitatem
theodelapiꝰ noĩe fuit: qui inter
miranda que patrabat. p̃sago
etiã sp̃u multa que uentura erãt¬
p̃dixit. Eo quoq tp̃r floruit i¬
ta uł actib ticinensis eccłie ep̃s
petrus. Qui quia regis erat con¬
sanguineus: ab ariberto quon¬
dã rege apd̾ spoletũ exilio fu¬
erat retrusus. Huic bĩ sauini
eandẽ ciuitatẽ construxit. Hic
iit̾ reliquas obtrine uite quas
habuit uirtutes: etiã uirgunta¬
tis flore decoratꝰ enituit. Cuiꝰ nos
aliqd̾ miracłm qd post̾iori tp̃r
gestũ ẽ: in loco ꝓprio ponemus.
At uero luitprandus rex postꝙ
cipatũ obtinuit: iã etate matu¬
rus huiꝰ uite cursũ expleuit:
corpusq eiꝰ in basilica bĩ adria
m mr̃is ubi ⁊ eiꝰ genitor requies¬
cit sepultũ est. fũit aũ uir ml¬
te sapientie. consilii sagacis.
piꝰ ad mõdũ ⁊ pacis amator. bel¬
li p̃potens. delinqñtib clemen᷑ ⁊
castus. pudicꝰ. orator ꝑ ingu:

Expanded text:
te cognovit. Huic quoque non dissimilis apud Veronensem civitatem Theudelapius nomine fuit, qui inter miranda quae patrabat praesago etiam spiritu multa quae erant ventura praedixit. Eo quoque tempore floruit vita, vel actibus, Ticinensis Ecclesiae episcopus Petrus, qui quia regis erat consanguineus, ab Ariperto quondam rege apud Spoletum exsilio fuerat retrusus. Huic beati martyeandem civitatem construxit. Hic inter reliquas optimae vitae quas habuit virtutes etiam virginitatis flore decoratus enituit. Cuius nos aliquod miraculum, quod posteriori tempore gestum est, in loco proprio ponemus. At vero Liutprand, pregnum optenuit, iam aetate maturus huius vitae cursum explevit; corpusque eius in basilica beati Adriani martyris, ubi et eius genitor requiescit, sepultum est. Fuit autem vir multae sapientiae, consilio sagax, pius admodum et pacis amator, belli praepotens, delinquentibus clemens, castus, pudicus, orator pervigil,
Abbreviated transcription (Latin):
nis qd̾ ñ est: ⁊ tͥ iã tarde ẽ ista medi¬
tari. Conserunt᷑ itaq acies ꝑstrepssi¬
tib buccinis: ⁊ neutra parte locum
dante maxima in popłm facta ẽ sra¬
ges. Tandẽ crudelis tyrannꝰ alais inte¬
riit : et cumb̾tꝰ adiuante se dño u¬
ctoriã cepit. Exercitꝰ quoq alais cõp¬
ta eius morte fuge p̃fidiũ arripuir.

Expanded text:
 jam tarde est modo ista meditari. Conseruntur itaque acies perstrepentibus buccinis, et neutra parte locum dante, maxima populorum facta est strages. Tandem crudelis tyrannus Alachis interiit, et Cunibertus adjuvante Domino victoriam cepit. Exercitus quoque Alachis, comperta ejus morte, fugae subsidium
Abbreviated transcription (Latin):
git cunibertꝰ ꝑdidisie se suos com¬
spiciens statim se eis oftendit. om¬
niũꝙ corda sublato pauore. ad spe¬
randã uictoriã confortauit. Instru¬
unt᷑ it̾m acies. ⁊ hinc cunibertus
inde alais ad belli certamina s̃¬
parant᷑. Cũq iam ꝓpe ẽẽt̃ ut seu¬
treq acies ad pugnandũ conum¬
gerent : cunibertus ad ala is it̾ato

Expanded text:
gitur Cunibertus perdidisse suos conspiciens, statim se eis ostendit, omniumque corda, sublato pavore, ad sperandam victoriam confortavit. Instruuntur iterum acies, et hinc Cunibertus, inde Alachis, ad belli certamina praeparantur. Cumque prope essent ut se utraeque acies ad pugnandum contingeren
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ parans pugnauit cũ luitꝑto
rege apd̾ ticinũ: cũq ansprando⁊
othone ⁊ tatchone necñ ⁊ rocharit
ac faraone. S hos om̃s in bello exu¬
ꝑans luitꝑtũ infantulũ uiuũ in bel¬
lo cõp̃hendit. Ansprandꝰ uͦ fugiens
in insula comacina se cõmunuut.
At uͦ rocharit dux ꝑgamũ ciuitatẽ
suã rediens regnũ arripuit. Contͣ
quẽ aribertus cũ magno ex̾citu ꝓfi¬
ciscens. expugnata primũ captaq
lauda ꝑgamũ obsedit. eamq cum
tharit pseudo regẽ eius caput bar¬
bamq radens taurinis in exiliĩ
trusit. Quiq ibidẽ post aliqͦt di
quoq ex̃citũ adu̾sus asprandũ in
insulã comacinã. Quo cõꝑto as¬
prandus fugiit clauennã. deinde
ꝑ cucurtã rethorũ ciuitatẽ ueni
ad theodebertũ baloariorũ ducẽ
⁊ fuit cũ eo ꝑ annos uouẽ. Exer

Expanded text:
bellum parans, pugnavit cum Liutberto rege apud Ticinum, cumque Ansprando, et Ottone, et Tazone, nec non et Rotharit, ac Farone. Sed omnes hos bello exsuperans, Liutbertum infantulum vivum in bello comprehendit. Ansprandus quoque fugiens, in insulam se Commacinam communivit.At vero Rotharit dux Bergamum civitatem suam rediens, regnum arripuit. Contra quem rex Aripert cum magno exercitu proficiscens, expugnata primum et capta Laude, Bergamum obsedit, eamque cumtharit pseudoregem, eius caput barbamque radens, Taurinis in exilium trusit, quique ibidem post aliquod dies quoque exercitum adversus Ansprandum in insulam Commacinam. Quo comperto, Ansprandus fugit Clavennam, deinde per Curiam Rethorum civitatem venit ad Theudebertum Bojoariorum ducem, et fuit cu
Abbreviated transcription (Latin):
filio regnũ tenuisset ab hacluce fub¬
tractꝰ ẽ: corpꝰq illiꝰ iurta basilicã dñi
saluatoris. quã aribtꝰ eiꝰ genitor con¬
strux̾at sepultũ ẽ. fuit aũ statura de¬
cens corpore pleno. mitis ꝑ oĩa ⁊ sua¬
uis. At uͦ cumb̾tꝰ rex ermelindã ex
saxonũ angloꝵ gen̾e duxit uxorem.
Que cũ in balneo theodotẽ puellã
er nobilissimo romanoꝵ gen̾e ortã
eleganti corpore. ⁊ flauis ꝓlirisq ea¬
pillis pene usq ad pedes decoratam
iudisset: eiꝰ pulchritudinẽ uiro suo¬
cumb̾to regi laudauit. Q abuxore
hoc libent̾ audire dissimulans: in
magnũ tam̃ puelle exarsit amorẽ
Nec mora uenatũ in siluã qm urbẽ
appellant ꝑ rexit: secũq suã con¬
iugẽ hermelindã uenire p̃cepit.
Qͥ exinde noctu egrediens ticinũ
uenit: ⁊ ad se theodotẽ puellã ue¬
nire faciens cũ ea concubuit. Cbm̃
tam̃ postea in monast̾iũ qd̾ de il¬
liꝰ noĩe intͤ ticinũ appellatũ ẽ mi

Expanded text:
tenuisset, ab hac luce subtractus est, corpusque illius iuxta basilicam domini Salvatoris, quam Aripert, eius genitor, construxerat, sepultum est. Fuit autem statura decens, corpore pleno, mitis per omnia et suavis. At vero Cunincpert rex Hermelinda ex Saxonum Anglorum genere duxit uxorem. Quae cum in balneo Theodotem, puellam ex nobilissimo Romanorum genere ortam, eleganti corpore et flavis prolixisque capillis pene usque ad pedes decoratam vidisset, eius pulchritudinem suo viro Cunincperto regi laudavit. Qui ab uxore hoc libenter audire dissimulans, in magnum tamen puellae exarsit amorem; nec mora, venatum in silvam quam Urbem appellant perrexit secumque suam coniugem Hernielindam venQui exinde noctu egrediens Ticinum rediit, et ad se Theodotem puellam venire faciens, cum ea concubuit. Quam tamen postea in monasterium, quod de illius nomine intra Ticinum appellatum est, mi
Abbreviated transcription (Latin):
asciuit cũ quo parit̾ ꝑ .x. amios reg¬
nauit. Cũq in magna pace dege̾nt.
et ex om̃i parte incircuitu tͣnquilli¬
tatẽ hab̾ent. surrexit contͣ eos filiꝰm
iquitatis alais noĩe. ꝑquẽ in regno
langobardoꝵ ꝑturbata pace inaxi¬
me ppłoꝵ facte st̃ strages. hic dum
dux ẽẽt intridentina ciuitate cum
comite baioarioꝵ quẽ illigͣuiorẽ
dicunt qui bauganũ ⁊ reliqua castͥ
regebat conflixit. eũq mirifice su¬
ꝑauit. Qua de causa elatꝰ. ẽtiã contra
niuit. Contͣ quẽ rex bertariꝰ ꝓgres¬
sus. cũ eũ extrinsẽcꝰ obsideret᷑. mo¬
pinate subito alais cũ suis de ci¬
uitate egressus regis castra ꝓtͥ
regis filio qui eũ iam olimdiligebat:
delẽ existere. Nec destitit patrẽ ob¬
tinere qͥnetiã ei ducatũ biȩrie ei con¬
tͥbueret: reclamante sepiꝰ patre. qd
in suã hoc cumbertꝰ ꝑniciẽ fac̾e̾t. qͥ
bosti suo ad regnasidũ iures p̃beret.

Expanded text:
adscivit, cum quo pariter per decem annos regnavit. 36. Cumque in magna pace degerent et ex omni parte in circuitu tranquillitatem haberent, surrexit contra eos filius iniquitatiLangobardorum, perturbata pace, maximae populorum factae sunt strages. Hic dum dux esset in Tridentina civitate, cum comite Bajoariorum, quem illi gravionem dicunt, qui Bauzanum et reliqua castella regebat, conflixit, eumque mirifice superavit. Qua de causa elatus, etiam contra nivit. Contra quem rex Bertaridus progressus, cum eum extrinsecus obsideret, inopinate subito Alachis cum suis civitatem egressus, regis castra protregis filio, qui eum jam olim diligebat, delem existere. Nec destitit apud patrem obtinere quin etiam ei ducatum Brixiae contribueret, reclamante saepius patre, quod in suam hoc Cunibertus perniciem faceret, qui hosti suo ad regnandum vires pr
Abbreviated transcription (Latin):
tũdinẽ: quoꝵ aurilio metuebat
bertariꝰ alais potentiorẽ fore. hisdi¬
eb rex bertariꝰ inciuitate ticiensi
portã contiguã palatio que ⁊ palacien¬
sis dr̃ oꝑe mirifico construxit. Qͥ cũ

Expanded text:
uit, quorum auxilio metuebat Bertaridus Alachis potentiorem fore. His diebus rex Bertaridus in civitate Ticinensi portam contiguam palatio, quae et Palatinensis dicitur, opere mirifico c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ annos .x. gub̾naclã tenuit.
hic africã a sarracenis abstulit:
et cũ eisdẽ pacẽ terra mariq fe¬
cit. Hic sergiũ pontificẽ quia in
erroeis illiꝰ sinodo quã constanti¬
nopolĩ fecerat fauere et subscribe
noluit: misso racharia ꝓthospato.

Expanded text:
 annos gubernacula tenuit. Hic Africam a Saracenis abstulit, et cum eisdem pacem terra marique fecit. Hic Sergium pontificem, quia in erroris illius synodo, quam Constantinopoli fecerat, favere et subscribere nolu
Abbreviated transcription (Latin):
fidem irritã fecert̃.
e tͥ diserta multũ uelis uideri: aut
lyricis festiua carminib metue
ludere. Non dde lumbe matͦuaꝵ sali¬
uã delicatã secteris que nunc strictis
dentib nunc labiis dissolutis balbu¬
cientẽ linguã indimidiata uerba mo¬
d̾ant᷑. Rusticũ putant eẽ om̃e qd̾ nes¬
citur. ad eo illis adult̾iũ eẽ lingue
placet. Qͤ enĩ cõmuncatio luci ad
tenebras: Qͥ consensus xp̃o ad belial:¬
Qͥd facit cũ psalterio horacus: eum
euangelio maro: cũ apło cicero:¬
Nonne scandalitat᷑ frat᷑. si te iũderit
in idolio recũbentẽ: Et licet omina
munda mundis. ⁊ nichil reiciendum
quõd cũ gr̃arũ actione ꝑcipit᷑: tamen

Expanded text:
fidem inritam fecerunt. nec tibi diserta multum uelis uideri aut lyricis festiua carminibus metro ludere. non delumbem matronarum saliuam delicata secteris, quae nunc strictis dentibus, nunc labiis dissolutis balbutientem linguam in dimidiata uerba moderantur rusticum putantes omne, quod nascitur. adeo illis adulterium etiam linguae placet. quae enim communicatio luci ad tenebras? qui consensus Quid facit cum psalterio Horatius, cum Euangelio Maro, cum Apnonne scandalizatur frater, si te uiderit in idolio recumbentem? et licet omnia munda mundis et nihil reiciendum sit, quod cum gratiarum actione percipitur, t
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ in facie. Etate quoq iam tͥcena¬
ria prb̃rii honore p̃ditus. nequa¬
quã se alabore oꝑis qd̾ priꝰ gesserat
abstinebat: s semꝑ manib ꝓpriss
oꝑabat᷑ cũ famulis. ut apłi p̃cepta
complerer dicentis. Laborate ma¬
nib: ut habeatis unde tͥbuere pos¬
sitis necessitatẽ patientib. Illud
om̃ino studebat: ut om̃s pueros
qui in domo eiꝰ nascebantur. ut pͥ¬
mũ uagitũ infantie relinquentes
loqui cepissent litteris doceret ac
psalmis imbuerer: ut ꝑ hec eos di

Expanded text:
ejus in facie. II. Aetate quoque jam tricenaejus in facie. II. Aetate quoque jam tricenaria presbyterii honore praeditus , nequaquam se a labore operis quod prius gessit abstinebat, sed semper manibus propriis operabatur cum famulis, ut Apostoli praecepta compleret, dicentis: Laborate manibus, ut habeatis unde tribuere possitis necessitatem patientibus . Illud omnino studebat, ut omnes pueros qui in domo ejus nascebantur, ut primum vagitum infantiae relinquentes loqui coepissent, statim litteras doceret ac psalmis imbueret: scilicet ut i
Abbreviated transcription (Latin):
uodã uero tp̃r cũ adhuc in domo
ip̃a deg̾et: orta ẽ ei pustuta ma¬
la in facie. Qd̃ uirus inualescens ac
ercoquens. fecit puerũ desperatum.
S mat̾ eiꝰ iugiter int̾ multa sc̃orũ
nomina bĩ martini nomen ꝓ eiꝰ sa¬
lute peculiariꝰ inuocabat. Cumꝙ ꝑ
biduũ puer iacuisset in lectulo clau¬
sis ocłis. et nullũ uerbũ consolatio¬
nis mał lamentanti ꝓferret: s po¬
cus ipsa gentͥx inter spem meñq
titubans. uxtaritũ exequiarum
necessaria funeris p̃parat.: scd̃a die
ad uesꝑm aꝑiens ocłos ait. Quo iuit
mat̾ mea: Que statĩ adueniens: air.
Ecce adsum. Quid ius fili᷑ Et ille.
Ne timeas inquit mater. Beatꝰ enim
martinꝰ suꝑ me crucem xp̃i facien᷑.:
surgere me uissit incolumem. Hec
effatus statim surrexit alectulo. Ge¬
minauitq uirtus diuina miracłi
huiꝰ gr̃am. ut et martini paisdere¬
tur m̃itũ: et hic quia futurꝰ erat
pontifex a contagio saluaret᷑. Te¬
stis enĩ fuit c̾ause htuꝰ: uisa cicapͥx

Expanded text:
uodam vero tempore, cum adhuc in domo ipsa degeret, orta est ei pusula mala in facie: quod virus invalescens ac excoquens, fecit puerum desperatum. Sed mater ejus jugiter inter multa sanctorum nomina, beati Martini nomen pro ejus salute peculiarius invocabat. Cumque per biduum puer jacuisset in lectulo clausis oculis, et nullum verbum consolationis matri lamentanti proferret; sed potius ipsa genitrix inter spem metumque titubans, juxta ritum exsequiarum necessaria funeris praepararet, secunda die ad vesperum aperiens oculos, ait: Quo ivit mater mea? quae statim adveniens ait: Ecce adsum, quid vis, fili? Et ille: Ne timeas, inquit, mater, beatus enim Martinus super me crucem Christi faciens, surgere me jussit incolumem. Haec effatus statim surrexit a lectulo, geminavitque virtus divina miraculi hujus gratiam, ut et Martini panderetur meritum, et hic, quia futurus erat pontifex, a contagio salvaretur. Testis enim fuit hujus causae visa cicatrix
Abbreviated transcription (Latin):
Te ipsã consid̾ans: noli in alteriꝰ
riuna s in tuo oꝑe głari.
ec illarũ tͥ exempla ꝓponas:
que carnis curam facientes
possessionũ reddicus. ⁊ cotidianas
Donius impensas supputant. Neq
enĩ undecĩ apłi de iuda ꝓ ditore
sunt fracti: nec de phileto ⁊ ale¬
xaudro facientib naufragium.
cet̾i a cursu sidei substiterunt.
Nec dicas illa ⁊ illa sius reb fruit᷑
honorat᷑. ab om̃ib. fr̃s ad eam ueni¬
unt et sorores: nunquid ido uirgo
ẽẽ desiit: Primũ dubiũ ẽ aniur¬
go sit talis. Non eiũ quomͦ uidet hõ
uidet ds̃. Homo uidet in facie: ds̃ aũ̾
uit. ut sit sc̃a corpore ⁊ sp̃u. Ad extre¬
mũ habeat sibi głam suã: uincat

Expanded text:
te ipsam considerans noli in alterius te ipsam considerans noli in alterius ruina, sed in tuo opere gloriari. Nec illarum tibi exempla proponas, quae carnis curam facientes possessionum reditus et cotidianas domus inpensas subputant. neque enim undecim apostoli Iudae proditione sunt fracti nec Phygelo et Alexandro faciente naufragium ceteri a cursu fidei substiterunt. nec dicas: \'illa et illa suis rebus fruitur; honoratur ab omnibus; fratres ad eam conueniunt et sorores: numquid ideo uirgo esse desiuitr\' primum dubium, an uirgo sit talis. non enim, quomodo uidet homo, uidebit deus. homo uidet in facie, deus uidet uit: u t sit Sancta et corpore et spiritu. ad extremum habeat sibi gloriam suam. uincat
Abbreviated transcription (Latin):
occurrat anteqͣm sessio: nec priꝰ
corpusculũ requiescat qͣm anima
pascatur. Ad omnẽ actũ ad omnẽ
incessũ: manus pingat crucem.
ulli detrahas: nec aduersum
filiũ matris tue ponas scan¬
Dalũ. Tu quis es qui alienũ seruũ
iudices: Suo dño stat aut cadit.
Stabit aũ. Potensẽ enĩ d̾s̃ statue¬
re illũ. Ne cũ biduo ieumaueris:
pudes te ñ ieuinantis eẽ meliorẽ.
Tu ieiunas ⁊ irasceris: ille comedit¬
⁊ forte blanditur. lu uexationẽ
mentis ⁊ uentris esuriẽ rixando
digeris: ille moderatiꝰ alitur
deo gr̃as refert. Unde cotidie cla¬
mat ysaias. Non tale ieum iñ
e legi dicit dñs. Et it̾m. Indieb
eiĩ ieumiorũ ur̃oꝵ inueniuntur
uoluptates ur̃e: et om̃s qui sub po¬
testate sunt stumulatis: in uidi¬
ciis ilitib ieiunatis. ⁊ ꝑcutitis
pugnis ñ humilẽ. Ut quid in ie¬
iunas: Quale illud potest ee̾ ieiu¬
niũ cuiꝰ iram ñ dicã nox occupat:

Expanded text:
occurrat ante, quam sessio, nec prius occurrat ante, quam sessio, nec prius corpusculum requiescat, quam anima pascatur. Ad omnem actum, ad omnem incessum manus pingat crucem. Nulli detrahas nec adversus filium matris tuae ponas scandalum. Tu quae es, ut alienum servum judices? Suo domino stat aut cadit. Stabit autem; potens est enim Deus statuere illum. nec, si biduo ieiunaueris, putes te a non ieiunante esse meliorem. tu ieiunas et irasceris, ille comedit et forte blanditur; tu uexationem mentis et uentris esuriem rixando digeris, ille moderatius alitur et deo gratias refert. unde cotidie clamat Esaias: non tale ieiunium elegi, dicit dominus, et iterum: in diebus enim ieiuniorum inueniuntur uoluntates uestrae et omnes, qui sub potestate uestra sunt, stimulatis. si in iudiciis et litibus ieiunatis et percutitis pugnis humilem, ut quid mihi ieiunatis? quale illud potest esse ieiunium, cuius iram, non dicam nOl occupat,
Abbreviated transcription (Latin):
ti se maxillã aliã. ⁊ saturabitur oppro¬
briis. quia ñ in sẽpit̾nũ abiciet dñs.
horũ laborẽ ⁊ conũsationẽ inearne
ñ carnis. alio tempore si uolueris
explicabo: nc̃ ad ꝓpositũ redeam.
Qͥa de auaricia ad mouachos uene¬
rã quoꝵ tibi exempla ꝓponens non
dicam aurũ ⁊ argentũ ⁊ cet̾as me¬
talloꝵ sordes s ipsa trã celũq despi¬
çitus in xp̃o copulata cautabis. sbrᷤ¬
apłs semꝑ orare nos iubeat: scĩs
etiã ip̃e sornus oratio sit: tam̃ dĩ.¬
sas horas orandi habere debemꝰ : ut
si forte aliquo oꝑe fuerimꝰ detenti.
ip̃m nos ad officiũ tempus ammõ¬
neat. Terciã. sextã. nonam. dilucu¬
lũ quoq⁊ uesꝑam: nemo qui nesci¬
at. Nec cibus aute sumat᷑ nisi ordne
p̃missa: nec regrediant᷑ a mensa.
nisi gr̃as referant creatori. Noctib
bis terq surgendũ: reuoluendo de
scͥpturis que memorit᷑ teneamus.
Egredientes hospiciũ armet ora.¬
tio: regredientib de placea oratio

Expanded text:
ti se maxillam: saturabitur opprobriis, quia non in sempiternum abjecit Dominus . Horum laborem et conversationem in carne non carnis, alio tempore si volueris explicabo. Nunc ad propositum redeam.a disserens ad monachos ueneram. quorum tibi exempla proponens, non dicam aurum et argentum et ceteras opes, sed ipsam ten-am caelumque despicies et Christo copulata cantabis: parolus semper orare nos iubeat et sanctis etiam ipse somnus oratio sit, tamen divisas orandi horas habere debemus, ut si forte aliquo fuerimus opere detenti, ipsum nos ad officium tempus admoneat: horam tertiam, sextam, nonam, diluculum quoque et vesperam nemo qui nesciat. Nec cibus a te sumatur nisi oratione praemissa nec recedatur a mensa, nisi referantur gratiae creatori. Noctibus bis terque surgendum, revolvenda de scripturis, quae memoriter tenemus. Egredientes hospitium armet oratio, regredientibus de platea oratio
Abbreviated transcription (Latin):
ui nr̃o corpore mortali. Ergo con¬
fessores xp̃i quos tempꝰ ꝑsecutioĩs
berent᷑ diu̾sas abstinentie cruces
ad hibueruit. Et ut mortificatis
membris soli illi iiu̾ent de quo
idem apłs dixit: iani ñ uiuo ego
diũmn celorũ descendisse ad t̾ras: ũ
abiectũ ad humilitatẽ: s humi¬
liatũ mscd̃it̃ ad mundi redẽpti¬
ouẽ. Aspiciebant pendentem in
patibulo nondeitatis głam: sẽd
assumpti corporis hostiã inundã.
Habebant uise et clauoꝵ affixio¬
nẽ: cũ a timore eiꝰ confixi. atq¬
a iudiciis diuinis ext̾riti. nicħil
indignũ eiꝰ om̃ipotentie in sui¬
corporis habitatione gerebant.
fulgebat ui his ⁊ illud resurrectio¬
nis lum̃i insigne: quo angelus re¬
fulsit dũ reuoluit lapidẽ monu¬
menti: quo etiã dñs ilis splenduit
sub illa ostiorũ obseratorũ inclu¬
sione: cũ imꝓuisus in medio apli

Expanded text:
 vestro mortali . Ergo Confessores Christi, quos tempus persecutionis aberentur, diversas abstinentiae cruces adhibuerunt; et ut mortificatis membris soli illi viverent, de quo idem Apostolus dixit: Jam non vivo ego, Dominum coelorum descendisse ad terras, non abjectum ad humilitatem, sed humiliatum misericorditer ad mundi redemptionem: aspiciebant pendentem in patibulo, non deitatis gloriam, sed assumpti corporis hostiam mundam, dHabebant in se et clavorum affixionem, cum a timore ejus confixi, atqa iudiciis divinis exterriti, nihil indignum eius omnipotentiae in cordis sui habitatione gerebant. Fulgebat in his et illud resurrectionis lumen insigne, quo angelus refulsit, dum revolvit lapidem monumenti; quo Iesus splenduit sub illa ostiorum obseratorum inclusione, cum inprovisus in medio i
Abbreviated transcription (Latin):
Nter reliqua uite ꝑpetue semi¬
na que celestis sator ex illo duuni¬
tatis fonte mentis inculte aruum
uł irrigauit insticutione uł dog¬
mate fecundauit. ait. Om̃is qui
ñ accipit crucẽ suam ⁊ sequitur
me: non est me diguus. S ⁊ ille

Expanded text:
nter reliqua vitae perpetuae semina, quae coelestis Sator ex illo divinitatis fonte mentis incultae arvum vel irrigavit institutione, vel dogmate fecundavit, ait: Omnis qui non accipit crucem suam et sequitur me, non est me dignus . Et alibi:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ discipline seuerissime subderetur.
Sciebat enĩ se ab humilitate scłi ad
altiora subleuandũ. ⁊ ꝑ patientiã to¬
lerationis ad illã excelsi apicis głam

Expanded text:
 disciplinae severissimae subderetur. Sciebat enim, se ab humilitate saeculi ad altiora sublevaturum et per patientiam tolerationis ad illam excelsi apicis gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
quia iam ante aliqͦt annos eius uitã
deo auxiliante texuimꝰ: inqua que
dicenda erant uxta tenuitatis nr̃e
iures uniu̾sa descripsimus. Hoc
t̃i isdem b̃s̃ gregoriꝰ augustinũ ⁊
mellitũ ⁊ ioħem cũ aliis plurib mo¬
nachis tunentib dm̃ inbritamuã

Expanded text:
quia jam ante aliquot annos ejus vitam quia jam ante aliquot annos ejus vitam Deo auxiliante texuimus. In qua quae dicenda fuerant, juxta tenuitatis nostre vires universa descripsimus. Hoc tempore idem beatus Gregorius Augustinum et Mellitum et Joannem cum aliis pluribus monachis timentibus Deum in
Abbreviated transcription (Latin):
inguinariã appellant. Que tanta
strage popłm deuastauit: ut de in¬
estimabili multitũdine uix pau¬
ci remanerent. Primũq pelagui
papã uirũ uenerabilẽ ꝑculit.:si¬
ne mora extuixit. Deinde pastor
int̾empto: sese ꝑ popłos latiꝰ exten¬
dit. In hac tanta tribulatione beatus
gregoriꝰ qui tunc leuita erat acunctiᷤ
gen̾alit̾ papa electus est: qui dum
septiformẽ letaniã fieri ordinasset.
int᷑ uniꝰ hore spaciũ dum hii dm̃p̃¬
carent᷑. octoginta ex eis subito ad
terrã corruentes sp̃m exalauerunt.
Septiformis au̾ letania ĩdeo dicta
ẽ: quia om̃is urbis popłs ab eato
gregorio in septẽ partib dep̃eaturꝰ
dñm ẽ diuisus. In pͥmo nãꝙ choro fu¬
it om̃is clerus. In scd̾o om̃s abb̃es cũ
monachis suis. In tercio: om̃s abbatis¬
se cũ congregationib suis. In qͣrto:
om̃s infantes. In qͥnto: om̃is laici. In
lieres coniuigate. Idõ autẽ de beato
gregorio plura dicere ommisimus:

Expanded text:
inguinariam appellant. Que tanta inguinariam appellant. Que tanta strage populi devastavit, ut de inestimabili multitudine vix pauci remanerent. Primumque Pelagium papam, virum venerabilem, perculit et sine mora extinxit; deinde, pastore interempto, sese per populos extendit. In hac tanta tribulatione beatissimus Gregorius, qui tunc levita erat, a cunctis generaliter papa electus septiformem letaniam fieri ordinasset, intra unius hore spacium, dum hi Deum deprecarentur, octoginta ex eis subito ad terram corruentes spiritum exalarunt. Septiformis autem letania ideo dicta est, quia omnis Urbis populus a beato Gregorio in septem partibus deprecaturus Dominum est divisus. In primo enim choro fuit omnis clerus, in secundo omnes abbates cum monachis suis, in tertio omnes abbatisse cum congregationibus suis, in quarto omnes infantes, in quinto omnes laici, in lieres conjugatae. Ideo autem de beato Gregorio plura dicere ommittimus,
Abbreviated transcription (Latin):
o tp̃r fuit aque diliuuiũ in fi¬
nib ueneciaꝵ ⁊ligurie seu ce¬
t̾is regionib italie: quale post nor
tempora credit᷑ non suisse. fãcte st̃
lauine possessionũ seu uillarũ ho¬
miniũq parit̾ ⁊ animantiũ ma¬
gnus int̾itus. Destructa sunt itiña.
fluuiꝰ excreuit ut circa eccłiam bĩ
eandẽ basilicã aqua minime intͦi¬
erit. Urbis quoq eiusdẽ ueronen¬
sis muri ex parte aliqua eadem sũt
inundatione subruti. facta ẽ aũ
fuerunt: quante uix fieri estiuo
tp̃r solent. Post duos quoq menses
eadẽ urbs ueronensiũ magna ex
parte incendio cremata ẽ.
N hac diluuii effusione in tantũ
apud urbem romã fluuiꝰ cyberis
excreuit. ut aque eius suꝑ mu¬
ros urbis influerent. ⁊ maximas
in ea regiones occuparent. Tun
ꝑ alueũ eiusdẽ fluminis cũ multa
serpentͥũ multitisoine draco enã
mire magnitisdinis ꝑ urbem tran¬
siens usq ad mare descendit. Sub¬
secuta tam̃ est statim hanc inunda¬
tionẽ gͣuissima pestilentia quam

Expanded text:
ore fuit aque diluvium in finibus Veneciarum et Ligurie seu cunctis regionibus Ytalie, quale post Noe tempora creditur non fuisse. facte sunt lavine possessionum seu villarum, hominumque pariter et animantium magnus interitus. destructa sunt itinera fluvius excrevit, ut circa bassilicam eadem basilica minime introivit. urbis quoque eiusdem sis muri ex parte aliqua eadem sunt inundatione subruti. Facta est autem fuerunt, quantae fieri vix aestivo tempore solent. Post duos quoque menses eadem urbs Veronensium magna ex parte incendio concremata est. In hac diluvii effusione in tantum apud urbem Romam fluvius Tiberis excreros urbis influerent et maximas in ea regiones occuparent. Tunc per alveum eiusdem fluminis cum multa serpentium multitudine draco etiam mire magnitudinis per urbem transiens, usque ad mare trascendit. Subsecuta est statim hanc inundationem gravissima pestilentia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
iberiꝰ gͥ constantinus postqͣm ĩ¬
periũ .uii. rexerat annis. sentien̾
sibi diem mortis imnunere: lina cũ
consilio sophie auguste mauricũ
gen̾e capadocẽ. uirũ strenuũ ad
imꝑiũ elegiti ornatãq suã filiam
regalib ornamentis ei eam toidit
dicens. Sit tibi imꝑium meũ cũ hac
ꝓuella concessũ: utere eo felix. me¬
mor semꝑ ut equitatẽ iusticiãq sec¬
teris. hec postqͣm dixit de hac luce
ad et̾nã patriã migrauit: magnũ la¬
dũ popłis de sua morte relinquens.
fuit enĩ sumine bonitatis. melemo¬
sunis ꝓmptus inuidieis ustus. iniu¬
dicando cautissimus. Iullũ despici¬
eus: s om̃s in boua uoluntate com¬
plectens. Om̃s diligens.: ip̃e quoꝙ di
lectus ẽ a cunctis. Quo de functo.
mauriciꝰ indutus purpura. redimit̾
diademate ad circũ ꝓcessit: acelar¬
tib q sibi laudib larga popło nua¬
nera dedit. primꝰꝙ ex grecoꝵ gener
in imperio confirmatusẽ.

Expanded text:
itur Constantinus postquam imperium septem rexerat annis, sentiens sibi diem mortis imminere, una cum consilio Sophie auguste Mauricium genere Capadocem, virum strenuum, ad imperium elegit, ornatamque suam filiam regalibus ornamentis, ei eam tradidit dicens: Sit tibi imperium meum cum hac puella concessum. Utere eo felix, memor semper ut equitate et justicia delecteris. Hoc posquam dixit, de hac luce ad aeternam patriam migravit, magnum luctum populis de sua morte reFuit enim summae bonitatis, in elimosinis promptus, in iudiciis iustus; in iudicando cautissimus, nullum despiciens, sed omnes in bona voluntate conplectens; omnes diligens, ipse quoque est dilectus a cunctis. Quo defuncto, Mauricius indutus purpura, redimitus diademate, ad circum processit, adelamatisque sibi laudibus, largita populo munera, primus ex Grecorum genere in imperio confirmatus
Abbreviated transcription (Latin):
homine isto uidet᷑ qui calia ꝑpet᷑uit:
Tunc om̃s una uoce respondert᷑ eum
ẽẽ dignũ multis suppliciis excrucia¬
tũ int̾ire. Ad quos rex. P eũ qui me
nasci fetit inquit: diguus ẽ homo
iste bene habere. qui se ꝓ fide ddñi¬
sui morti tradere ñ recusauit. Cũq
mox int̾ suos uestiarios eẽ p̃cepit. a¬
monens eũ ut sibi eaudẽ fidẽ quã cũ¬
bertario habuerat seruaret: multa
se ei cõmoda largititrũ ꝓmittens. Cũ¬
ꝙ rex requireret quid de unulfo fa¬
ctũ ẽẽt: nunciatũ ẽ ei qd̾ in bĩ archan¬
geli michaelis basilicã confugisset.
Q mox ad eũ misit sponte ꝓmitteuᷤ.
qd̾ nicħ pat̾et᷑ mali: tantũ ut insua
side ueniret. Unulfus uͦ talẽ regis ꝓ¬
misionẽ audiens: mox ad palaciũ

Expanded text:
homine isto videtur, qui talia perpetravit"? homine isto videtur, qui talia perpetravit"? Tunc omnes una e eum dignum multis suppliciis excruciatum interire. At rex: 'Per eum qui me nasci fecit', inquit, 'dignus est homo iste bene habere, qui se pro fide sui domini morti tradere non rccusavit'. Eumque mox inter suos vestiarios esse praecepit, ammonens eum, ut sibi eandem fidem quam Perctarit habuerat servaret; multa se ei commoda largiturum promittens. Cumque rex requireret, quid de Unulfum factum fuisset, nuntiatum est ei, quod in beati archangeli Michahelis basilicam confugium fecisset. Qui mox ad eum misit, sponte promittens, quod nihil pateretur mali, tantum in sua fide veniret Unulfus vero talem regis promissionem a
Abbreviated transcription (Latin):
sera se uino obpleuit. ut ãd huc eui¬
gilare non possit. Quib cañ p̃cepit
ut mox eũ excitatũ ad palaciũ de¬
duc̃ent. Qui uenientes ad ianuam
ut qͣi euudẽ bertariũ aliqͣntulum
ad huc dormire ꝑmitt̾ent. Qͥ irati
uociferantes iam satis ebriosũ illũ
quieuisse. mox calcib eiꝰdẽ cubicdi
ostiũ configunt ingressiq bertari¬
um in lectulo requirunt. Quẽ cũ
non inuenissent. ad requisita eum
nature residere suspicatisunt. Quẽ
cũ nec ibi reꝑissent: uestiariũ illũ
int̾rogant quid de bertario factũ
fuisset. Qͥb ille fugisse eũ respon¬
dit. Quẽ statim capillis app̃hensum
ducentes fuge bertarii hc̃ ẽẽ consci¬
ũ. idõq morte dignissimũ dicunt.
Quẽ rex dimitti p̃cepit: eũq ꝑ ordi¬
nẽ qualit̾ bertariꝰ effugisset inqͥsi¬
ut. Ille regi unit̾isa sicut acta fue¬
rant retulit. Tunc rex a circũstanti¬
b requisiuit dicens. Quid uobis de

Expanded text:
sera se vino opplevit, ut adhuc visera se vino opplevit, ut adhuc vigilare non possit?". Quibus tamen praecepit, ut mox eum excitatum ad palatium deducerent. Qui venientes ad ianuam ut quasi eundem Perctarit aliquantulum adhuc dormire permitterent. Qui irati vociferantes, iam satis ebriosum illum quievisse, mox calcibus eodem cubiculi ostium confringunt, ingressique Perctarit in lectulo requirunt. Quem cum non invenissent, ad requisita eum naturae residere suspicati sunt. Quem cum nec ibi repperissent, vestiarium illum interrogant, quid de Perctarit factum fuisset. Quibus ille, fugisse eum, respondit. Quem statim capillis adprehensum, tiam perducentes, fugae Perctarit hunc esse conscium ideoque morte dignissimum dicunt. Quem rex dimitti praecepit eumque per ordinem, qualiter Perctarit effugisset, inquisivit. Ille regi universa sicut acta fuerant retulit. Tunc rex a circumstantibus requisivit dicens: "Quid vobis de
Abbreviated transcription (Latin):
in pastu reꝑerant equis eadẽ nocte
ad astensem ꝓperant ciuitatẽ in
qua bertaris amiei manebant:¬
⁊ qui ad huc grimoaldo rebelles
exaabant. Beinde qnͣtociꝰ bertariꝰ
taurinensẽ urbem petens ac post
claustra italie transgressus fran
morte eripuit. ⁊ regẽ ex animo bona
facere cupiente ab offensione serua¬
uit. At uͦ rex grimoasdus dũ berta¬
riũ inhospicio quiescere putaret ab
eodẽ hospicio usq ad palaciũ suum
acies hominũ huic unde astare fecit:
quatenꝰ effugere minime posset. Cũ
q a rege missi uenissent qui berta
quiesc̾e putabant pulsarent: uesti¬
ariꝰ ille qui introrsus morabat᷑ roga¬
bat eos dicens. miscd̾iã cũ eo facite.
eũq adhuc paulusũ quiesce sinite
quia de itinere lassus adhuc grauis¬
simo sonno depͥmit᷑. Qd̾ cũ illi acqͥ¬
euissent: hoc ip̃m regi nunciauert᷑.
quia ad huc bertariꝰ graui sonno qͥ¬
escẽt. Tum ille. Sic inquit hesterua

Expanded text:
in pastu invenerant equis, eadem nocte in pastu invenerant equis, eadem nocte ad Astensem properant civitatem, in qua Perctarit amici manebant et qui adhuc Grimualdo rebelles extabant. Deinde quantotius Perctarit Taurinensem urbem petens, ac post claustra Italiae transgressus, Franentem a morte eripuit et regem ex animo bona facere cupientem ab offensione servavit. 3. At vero rex Grimoald dum Perctarit in hospitio suo quiescere putaret, ab eodem hospitio usque ad palatium suum acies hominum hinc et inde adstare fecit, quatenus effugere minime possit. Cumque a rege missi venissent, qui Perctquiescere putabant, pulsassent, vestiarius ille qui introrsus erat rogabat eos dicens: "Misericordiam cum eo facite eumque paululum quiescere sinite, quia adhuc de itinere lassus gravissimo somno deprimitur". Quod cum illi adquievissent, hoc ipsum regi nuntiaverunt, quia adhuc Perctarit gravi somno quiesceret. Tunc ille: "Sic", inquit, "hesterna
Abbreviated transcription (Latin):
tasq ei inuirias faciens. fuste eũ
insuꝑ ꝑcut̾e desuꝑ ⁊ urgere non
cessabat. ita ut impulsus atq ic¬
tus sepiꝰ ad terrã corrueret. Cũq
eundẽ unulfũ regii satellites qui
ad custddiã positi erant requi
rerent qͥd hoc eẽnt : seruus inqͥt
iste nequã lectũ mͥ incubiculo
bet. S satis ẽ qd̾ eiꝰ nunc usq amen¬
tiã secutus sum: iam deiuceps inui¬
ta donni regis in domo ꝓpͥa ꝑmane¬
bo. Hec añ illi audientes: uera q̃
audierant estimantes leti effecti
st̃: ⁊ eũ parit̾q bertariũ quẽ pu¬
tabant seruũ. ⁊ qui oꝑtũ ne agnos¬
ceret᷑ habebat caput locũ illidan¬
tes abire ꝑnusert̾. Illis aũ ab eimn¬
tib: uestiatiꝰ ille fidelissimꝰ obse¬
rato diligent̾ ustio remausit in¬
trinsecus solus. Unulfus uͦ berta¬
riũ de muro anguli qui ẽ a par¬
te ticinensis fluminis ꝑ funẽ de¬
posuit: eosq quos potuit ei so¬
cios comunxit. Qui arreptis quos

Expanded text:
tasque ei injurias faciens, fuste eum tasque ei injurias faciens, fuste eum percutere desuper, et urgere non cessabat, ita ut impulsus atque ictus saepius ad terram corrueret. Cumque eumdem Hunulfum regis satellites, qui ad custodiam porerent, quid hoc esset: "Servus iste", inquit, "nequam lectum mihi in cubiculo bet. Sed satis est, quod eius nunc usque amentiam secutus sum, iam deinceps in vita domni regis in domo propria manebo". Haec illi audientes et vera quae audierant esse credentes, laeti effecti sunt, et eum pariterque Perctarit, quem putabant servum et qui opertum, ne agnosceretur, habebat caput, locum illis dantes, abire permiserunt. Illis autem abeuntibus, vestiarius ille fidelissimus, obserato diligenter ostio, remansit intrinsecus solus. Unulfus vero Perctarit de muro anguli, qui est a parte Ticini fluminis, per funem deposuit eique quos potuit socios coniunxit. Qui, arreptis quos
Abbreviated transcription (Latin):
ille cras enĩ parit̾ eadẽ uina mixta
cũ sanguine reddet. Bertariꝰ ueto
unulfũ citiꝰ ad se accitũ: de sua
morte ei regis consiliũ nunciauit.
Qͥ statĩ ad domũ suã puerũ misit.
ut lecdisternia deferret: bectũq
sibi iuxta lectũ bertariĩ fieri p̃cepit.
Nec mora rex grimoaldus suos satel¬
litel direxit. qui domũ inqua ber
tariꝰ quescebat ne aliqͦ mͦ effug̾e
posset custodire deberent. Cumq
cena finita fuisset. ⁊ egressis om̃ib
bertariꝰ tantũ ⁊ imulfus ⁊ uestiariꝰ
bertarii remansisset. qui utiq ei
de satiserant fideles. consiliũ aꝑi
fug̾et ip̃e eũ qͣmdiu posset intra
eundẽ cubicłm quiesc̾e̾ simularet.
Cũq se ille hoc facturũ spopondisset:
unulfus pannos suos lectarios :
culcitrã ursinãq pellẽ supͣ dorfũ
ac ceruicẽ bertarii imposuit. eũ¬
q ex consilio qͣi rusticanũ seruũ
extra ianuã impellere cepit. ml¬

Expanded text:
ille; cras enim pariter eadem vina mixta ille; cras enim pariter eadem vina mixta cum sanguine refundet'. Perctarit vero Unulfum citius ad se adscitum, de sua morte ei regis consilium nuntiavit. Qui statim ad domum suam puerum misit, ut sibi lectisternia deferret, lectumque sibi iuxta stratum Perctarit fieri praecepit. Nec mora, rex Grimuald suos satellites dtaridus quiescebat, ne aliquo modo effugere posset, custodire deberent. Cumque coena finita esset, et, egressis omnibus, Bertaridus tantum et Hunulfus, ac vestiarius Bertaridi, remansissent, qui utique ei satis erant fideles, consilium ei fugeret, ipse eum quandiu posset intra ejusdem cubiculum quiescere simularet. Cumque ille se hoc facturum spopondisset, Hunulfus pannos suos lecticarios, et culcitram ursinamque pellem, supra dorsum ac cervicem Bertaridi imposuit, eumque ex consilio quasi rusticanum servum extra januam impellere coepit, mul
Abbreviated transcription (Latin):
iit qualit̾ eũ quia hora iam tar¬
dior erat incrastino uita pͥuaret.
Cui deniq ad uesꝑam diu̾sas da¬
pes una quoq p̃cipua uariaq
potionũ gen̾a transmisit: ut eũ
lnebriare posset. quatenꝰ multa
eadem nocte potatione resolutus
uinoꝙ sepultus: de sua nichil sa¬
lute cogitare ualeret. Tunc unus
qui de patͥs eiꝰ obseqͥo fu̾at cum
eidẽ bertario ferculũ regiũ attu¬
lisset: qͣi eũ salutaturꝰ sub mensa ca¬
put nuitens. eidẽ secrete quia rex
eũ occid̾e dispon̾et nunciauit. Ber¬
tariꝰ uͦ statim suo pincerne p̃cepit:
ut sibi infiala argentea ñ aliud ꝙͣ.
aliqͣntulũ aque ꝓpinaret. Cũq
hii qui diu̾si geñis potiones ei are¬
ge deferebant de u̾bo eũ regis ro¬
garent ut dotã fialã biberet: ille
se inhonorẽ regis totã bibere ꝓmit¬
tens parũ aque libabat de argenteo
calice. Qͥ ministri dũ hec reginun¬
ciarent qd ille auidissime biberet:
rex letus respondit. Bibat ebriosus

Expanded text:
iit, qualiter eum, quia jam hora tariit, qualiter eum, quia jam hora tardior erat, in crastinum vita privaret. Cui denique ad vesperam diversos cibos, vina quoque praecipua, variaque potionum genera transmisit, ut eum inebriare posset, quatinus multa eadem nocte potatione resolutus, vinoque sepultus, de sua nihil salute cogitare valeret. Tunc unus, qui de ejus patris obsequio fuerat, cum eidem Bertarido ferculum regium attulisset, quasi eum salutaturus, sub mensa caput mittens, eidem secrete, quia rex eum occidere disponeret, nuntiavit. Perctarit vero statim suo pincernae praecepit, ut sibi in fiala argentea non aliud quam aliquantulum aquae propinaret. Cumque hi qui diversi generis potiones ei a rege deferebant de verbo regis eum rogarent, ut totam fialani biberet, ille in honorem regis se totam bibere promittens; parum aquae libabat de argenteo calice. Qui ministri dum haec regi nuntiarent, quod ille avidissime biberet, rex laetus respondit: 'Bibat ebriosus
Abbreviated transcription (Latin):
uiu̾e. fretꝰ de tua clementia ueni¬
ad tua uestigia. Cui rex ut assole¬
bat iure iurando ita respondit
dicens. ꝑeũ qui me nasci fecit.
postqͣm inmeã fidẽ ad me ueni¬
sti nichil maliquo mali patieris:
s ita te ordinabo ut decent̾ uiuere
possis. Tunc ei in spaciosa domo
hospiciũ p̃bens post tantũ sabo¬
yens eidẽ ex publico uictũ ⁊ queq
ẽnt necessaria largiꝰ ministrare.
Bertariꝰ uͦ cũ ad hospiciũ sibi are¬
ge p̾paratũ uenisset: mox ad eũ
ticinentiũ ciuitatis ceꝑunt tur¬
me concurrere: ut eũ uł uiderent.
uł pͥstina noticia cognitũ saluta¬
rent. Uerũ quid ñ lingua irrũꝑe
potest: Mox namq uenientes ad
regẽ quidã maligni adulatores
regi denunciant quia nͥ berthari¬
gnũ cũ uita ꝑd̾et: ad seuerantes
ob hoc ad eũ totã concurrere ci¬
uitatẽ. His auditis grimoaldus
umiũ credulus effectus.⁊ qd̾ ꝓmi¬
serat oblitꝰ. in innocentis bertarii
statĩ mortẽ accendit᷑. consiliũq in¬

Expanded text:
vivere, fretus de tua clementia ad tua vestigia veni'. Cui rex, ut solebat, iureiurando ita repromisit dicens: 'Per eum qui me nasci fecit, postquam in meam fidem ad me venisti, nihil in aliquo mali patieris, sed ita te ordinabo, ut decenter vivere possis'. Tunc ei in spaciosa domo hospitium praebens, eum post viae laboens, eidem ex publico victum et quent necessaria largius ministrari. Bertaridus vero cum ad hospitium sibi a rege praeparatum venisset, mox ad eum Ticinensium civium coeperunt turmae concurrere, ut eum vel viderent, vel pristina notitia cognitum salutarent. Verum quid non mala lingua irrumpere potest? Mox namque venientes ad regem quidam maligni adulatores regi denuntiant, quia nisi Bertaritinus cum vita perderet; asseverantes ob hoc ad eum totam concurrere civitatem. Hiis auditis Grimoaldus nimium credulus effectus, et quod promiserat oblitus, in innocentis Bertaridi statim necem accenditur, consiliumque in
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex qͥnq milib iuris iux pauci qui
euadent remanerent. Pͥost hc̃ uectari.
laudari apd̾ forouili ducatũ tenur.
regebat inmatͥmoniũ trãdidit. Ex
qua idem tres filios hoc ẽ gͥmo aldũ
suas iniurias ultus ẽ. S ⁊ forũ popłi
romanoꝵ ciuitatẽ cuiꝰ ciues eidem
adu̾sa q̃dã intulerant beneuentũ
ꝓficiscenti. missosq eiꝰ euntes rrede¬
iuntes a beneuento sepiꝰ leserant. hoc
mͦ deleuit. Quad ragesime enĩ tp̃
ꝑ alpẽ bradonis tusciã ingressus nes¬
cientib om̃ino romanis. in ip̃o sac̃¬
tissimo sabbo paschali suꝑ eandẽ ei¬
uitatẽ ea hora qua baptismũ fiebat
inopinate irruit: tantãq occisoꝵ
stragem fecit. ut etiã diacones ip̃os
qui in fautulos bapti tabant in sp̃o
sacͦ fonte ꝑun̾et. Sicq eandẽ urbẽ
deiecit: ut usq hodie paucissimi ibi
cõmaneant habitatores. ł rat quidẽ
gͥmoaldo contͣ romanos ñ mediocre

Expanded text:
ut ex quinque milibus viris vix pauci qui ut ex quinque milibus viris vix pauci qui evaderent remanerent. 24. Post hunc Wechtari Laudari aput Foroiuli ducatum tenuit. regebat, in matrimonium tradidit. Ex qua inde tres filios, hoc est Grimualdum, suas iniurias ultus est. 27. Sed et Forum Populi, Romanorum civitatem, cuius cives eidem adversa quaedam intulerant Beneventum proficiscenti missosque illius euntes et redeuntes a Benevento saepius laeserant, hoc modo delevit. Quadragesimorum tempore per Alpem Bardonis Tusciam ingressus, nescientibus omnino Romanis, in ipso sacratissimo sabbato paschali super eandem civitatem, ea hora qua baptismum fiebat, inopinate inruit, tantamque occisorum stragem fecit, ut etiam diacones ipsos, qui infantulos baptizabant, in ipso sacro fonte perimeret. Sicque eandem urbem deiecit, ut usque hodie paucissimi in ea commaneant habitatores. 28. Erat quidem Grimualdo contra Romanos non mediocre
Abbreviated transcription (Latin):
uoluert̾ suꝑ forouilanoꝵ castrũ ir¬
ruere: ⁊ uenientes castra metatist̾
iu loco qui broxas dr̃. ñ longe a fo¬
roiuli. Scd̾m diuinã au̾ dispositi¬
onẽ contigit: ut dux uectari suꝑi¬
ori uesꝑe aticino reu̾ceret᷑: nesci¬
entib sclauis. Cuiꝰ comites cũ ad
ꝓpͥa ut ad solet fieri remeassent: ip̃e
hoc nunciũ de sclauis audiens eũ
ꝓgressus ẽ. Quẽ sclaui cũ tã pau
cis conspicientes: irrisert̃ dicentes
patͥarchã contͣ se cũ cli̾tis aduentare.
Qui cũ ad pontẽ nasitionis flumimꝰ
qui ibidẽ ẽ ubi sclaui residebant. ꝓ¬
pinquasset: cassidẽ sibi de capite
auferens. uultũ suũ sclauis osten¬
dit. Erat enĩ caluo capite. Quẽ dũ
selaui qͥa ip̃e eẽt uectari cognouis¬
sent. mox ꝑturbati uectari adeẽ
clamicant: dõq eos ext̾rente plus
de fuga quã de p̾lio cogitant. Tc̃¬
suꝑ eos uectari cũ paucis quos ha¬
bebat irruens. tanta eos strage ꝓstrauit

Expanded text:
voluerunt super Foroiulanum castrum involuerunt super Foroiulanum castrum inruere; et venientes castrametati sunt in loco qui Broxas dicitur, non longe a Foroiuli. Secundum divinam autem dispositionem contigit, ut dux Wechtari superiori vespere a Ticino reverteretur nescientibus Sclavis. Cuius comites cum ad propria, ut adsolet fieri, remeassent, ipse hoc nuntium de Sclavis audiens, cum progressus est. Quem Sclavi cum tam paucis venire conspicientes, irriserunt dicentes patriarcham contra se cum clericis adventare. Qui cum ad pontem Natisonis fluminis, qui ibidem est ubi Sclavi residebant, propinquasset, cassidem sibi de capite auferens, vultum suum Sclavis ostendit, erat enim calvo capite. Quem dum Sclavi quia ipse esset Wectari cognovissent, mox perturbati Wectari adesse clamitant. Deoque eos exterrente plus de fuga quam de psuper eos Wechtari cum paucis quos habebat inruens, tanta eos strage prostravit,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥb gͥmoasdꝰ ita dixit. Cũ om̃i hac
statim suꝑ cacanũ irruã ⁊ auares:
nisi de foroiulanoꝵ finib uelocit̾
exierint. His uisis ⁊ auditis legati
auaroꝵ cũ hec suo reginunciassẽt̃.
moreum cũ om̃i suo exertitu ad
ꝓpͥũ reu̾sus ẽ regnũ. Deniq lupo
hoc mͦ ut p̃misimꝰ int̾empt̃o: arnefrit
eiꝰ filiꝰ uoluit in loco patris apd foro¬
uili obtinere ducatũ. S metuens qͥ¬
moaldi regis inres fugit ad sclauoꝵ¬
regem nicarnuntũ qd̾ corrupte uo¬
citant carantanĩt Q̾ postea cũ scla¬
ius adueniens qͣi ducatũ eoꝵ uiri¬
b resũpturꝰ: apud nenias castrũ¬
qd̾ ñ longe a forouili flistat. irruen¬
tib suꝑ se foro uilanis extinctus est.
Deniq ordinatꝰ ẽ apd̾ foroiuli dux
uectari. qui fuit oriundus de uin¬
centina ciuitate: uir benignꝰ.⁊ po¬
płm suauit̾ regens. Hunc cũ audis¬
set selauorũ gens ticinũ ꝓfectũ eẽ.
congregata ualida multitudine

Expanded text:
Quibus Grimuald ita dixit: 'Cum omni hac Quibus Grimuald ita dixit: 'Cum omni hac statim super cacanum inruam et Avares, nisi de Foroiulanorum finibus velociter exierint'. His visis et auditis legati Avarum cum haec suo regi nuntiassent, mox cum omni suo exercitu ad proprium reversus est regnum. 22. Denique Lupo hoc modo ut praemisimus interempto, Arnefrit, eius filius, voluit in loco patris aput Foroiuli optinere ducatum. Sed metuens Grimualdi regis gentem in Carnuntum, quod corrupte vocitant Carantanum. Qui postea cum Sclavis adveniens, quasi ducatum eorum viribus resumpturus, apud Nemas castruli distat, inruentibus super se Foroiulanis, extinctus est. 23. Deinde ordinatus est aput Foroiuli dux Wechtari, qui fuit oriundus de Vincentina civitate, vir benignus et populum suaviter regens. Hunc cum audisset Sclavorum gens Ticinum profectum esse, congregata valida multitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ die .iiiͦi. tantã suꝑ se multitudinẽ
conspexert̾ uenientẽ: ut uix ꝑ fugã
euad̾e possent. Ibi itaq lupo duce
ꝑempto: reliqui qui remanserant
sese ꝑcastella cõmuniunt: auares uͦ
ꝑ om̃s eoꝵ fines discurrentes cuncta
rapinis inuadunt. uł igni suppo¬
sito cõburunt. Qͥ cũ ꝑ aliqͦt dies hoc
Qui legatos ad gͥmoaldũ mittunt:
dicentes foroiuli se minime relictu¬
ros. quã armis ꝓpriis conqͥsissent.
Tunc gͥmoaldꝰ necessitate cõptilsus.
exercitũ coadunare cepit: quo aua¬
res de suis finib extirbaret. In me¬
dio itaq campo sua castra ⁊ auaroꝵ
hospitiũ componens: cum exertitus
partẽ eriguã partẽ haberet. eos¬
demipsos quos habebat diu̾so ha¬
bitu. uariisq instructos armis ante
ocłos legatoꝵ ꝑ dies aliqͦt qͣi nouꝰ
iugit̾ exertitꝰ aduentaret: tͣnsire¬
eundẽ ip̃m ex̾citũ aliis ⁊ aliis modis
p̃t̾ire conspiciunt: ĩmensã lango¬
bardoꝵ multitudinẽ eẽ credidert̃.

Expanded text:
ntam super se multitudinem conspexerunt venientem, ut vix per fugam evadere possint. 20. Ibi itaque Lupo duce perempto, reliqui qui remanserant sese per castella communiunt. Avares vero per omnes eorum fines discurrentes, cuncta rapinis invadunt vel subposito igni conburunt. Qui cum per aliquot dies hoc Qui legatos ad Grimualdum mittunt, dicentes, Foroiuli se minime relicturos, quam armis propriis conquisissent. 21. Tunc Grimuald necessitate conpulsus exercitum quoadunare coepit, quatenus Avares de suis finibus exturbaret. In medio itaque campo sua castra et Avarum hospitium conponens, cum exercitus partem exiguam haberet, eosdem ipsos quos habebat diverso habitu variisque instructos armis ante oculos legatorum per dies aliquot, quasi novus iugiter exercitus adventaret,  aliis modis praeterire conspiciunt, inmensam Langobardorum multitudinem esse, crediderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
it̾ langobardos excitare regi auaroꝵ
cacano mandauit. ut in forotuli cou¬
tra lupũ ducẽ cũ exercitu ueniret. eũq
bello ꝓtẽret. Qd̃ et factũ ẽ. Nam ueni
ente cacano cũ magno ex̃citu in lo¬
co qui fluuiꝰ dr̃. sic̃ nob̾ retulerunt
seniores uiri qui in ip̃o bello fuerunt.
ꝑtres dies iupꝰ intra cũ foro iulanis adu̾¬
sus cacani ex̾citũ conflixit. Et pͥma qͥdẽ
die ualidũ eiꝰ ex̾citũ paucis de suis uul¬
neratis ꝓstrauit. Scd̾a uͦ die iam aliqͣn¬
tis ex suis uuln̾atis ⁊ mortius: pari mͦ
multos ex auarib extinrit. łcia uͦ die
iã plurib ex suis sauciatis siue ꝑemp

Expanded text:
inter Langobardos excitare, regi Avarum inter Langobardos excitare, regi Avarum Cacano mandavit ut in Forum-Julii contra Lupum ducem cum exercitu veniret, eumque bello protereente cacano cum magno exercitu, in loco qui Flovius dicitur, sicut nobis retulerunt seniores viri qui in ipso bello fuerunt, per tres dies Lupus dux cum Foroiulanis adversus cacani exercitum conflixit. Et prima quidem die validum eius exercitum, paucis suis vulneratis, prostravit. Secunda vero die, iam aliquantis e suis vulneratis et mortuis, pari modo multos ex Avaribus extinxit. Tertia vero die, iam pluribus ex