comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si qua parit̃ certi. Neq enĩ sic̃ uita quã dui¬
ap fuerit ta ȩcña iuta ueracit̾ dici poterit si
sñ lubitura sit. si quidẽ uita tancũ modo uiuen-
d id̃ia uͦ finẽ ñ habendo nominata ẽ. Qua ꝓpr̃
quius ñ quieqͥd ȩc̃nũ continuo beatũ sit. dr̃ enĩ
isintes alud putarent. quia scientes cimor.
eaemtes erine. bratos ẽ utiq ñ sinebat. Si aũ
hoc ita nesciebant ut falsis incertisue ñ fiderent
s utrũ sempit̾ũ an quandoq finẽ habiturum
eẽt bonũ suũ inneutrã partẽ firma assensione
ferrent᷑. ipsa etiã de tanta felicitate cunctatione:
beatȩ uitae plenitudinẽ quã insc̃ĩs angłis ẽẽ ere¬
dimꝰ ñ habebãt. Neq enĩ beatȩ uitȩ uocabulum
ita contrahimꝰ ad quasdã significationis angustias.:
ut solũ dm̃ dicamꝰ beatũ. Qui tam̃ uere ita beatꝰ
ẽ: ut maior beatitudo ẽẽ ñ possit. In cuiꝰ cõpara.¬
tione qđ angłi beati sunt. sua quadã sũma beati.¬

Expanded text:
pariter certi. Neque enim sicut uita, quamdiucumque fuerit, ita aeterna uita ueraciter dici poterit, si finem habitura sit; si quidem uita tantummodo uiuendo, aeterna uero finem non habendo nominata est. Quapropter quamuis non, quidquid aeternum, continuo beatum sit dicitur enim nescientes aliud putarent; quia scientes timor, nescientes error beatos esse utique non sinebat. Si autem hoc ita nesciebant, ut falsis incertisue non fiderent, sed utrum sempiternum an quandoque finem habiturum esset bonum suum, in neutram partem firma adsensione ferrentur: ipsa de tanta felicitate cunctatio eam beatae uitae plenitudinem, quam in sanctis angelis esse credimus, non habebat. Neque enim beatae uitae uocabulum ita contrahimus ad quasdam significationis angustias, ut solum Deum dicamus beatum; qui tamen uere ita beatus est, ut maior beatitudo esse non possit, in cuius conparatione, quod angeli beati sunt summa quadam sua beati
Abbreviated transcription (Latin):
quã nox congruentius dici pocest. Quȩ tam̃ ut
dixi cũ ad laudandũ & ad amandũ referta
creatorẽ : recurrit inmane. Et hoc cũ facit
incognitione su ipsus. dies unꝰ ẽ. Cũ i eogiu¬
one firmam̃ti qđ int̃ aquas inferiores & supi¬
ores cȩlũ appellatũ ẽ: dies scđs. Cũ in cognitione¬

Expanded text:
quam nox congruentius dici potest; quae tamen, ut quam nox congruentius dici potest; quae tamen, ut dixi, cum ad laudandum et ad amandum refertur Creatorem, recurrit in mane. Et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est; cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores caelu
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua lux corporea ẽ  in suꝑiorib mundi par.¬
eiuitas in seĩs angłis & spiritib beatis. de qua
in cęlis. ⁊ ait quippe & alio loco ⁊ om̃s enim uos
filii lucis estis & filii dĩ. ñ sumus noctis neq te¬
nebrarum: si tam̃ & uesꝑam dioi huiꝰ & ma¬
ne aliquatenus congruent̃ intelligere ualeamꝰ:
qm̃ scientia creatura incomparatione scientię
creatoris quodãmͦ uesꝑascit: itemq lucescit¬
& mane fit cũ & ipsa refert᷑ ad laudẽ diletors
creatoris. nec in noctẽ uergit᷑ uͥ ñ ereator erats
dilectione relinquit᷑. Deniq scriptura cũ llos dis
dinumeraret ex ordine: nusꝗͣ int̃ posur unabu¬
lũ noctis. Non enĩ ait alicubi facta ẽ. nox : s sica
ẽ. uesꝑa & factũ ẽ. mane. dies unꝰ. lta dies sels
o ceti. Cognitio quippe ereaturae insẽ ipsã de¬
boratior ẽ. ut ita dicã : quã cũ indĩ sapienta
cognoscit᷑ uelut in arte qua facta ẽ. Ideo uespi

Expanded text:
aliqua lux corporea est, sive in superioribus mundi paraliqua lux corporea est, sive in superioribus mundi parcivitas, in sanctis angelis et spiritibus beatis, de qua tra aeterna in coelis. Ait quippe et alio loco: Omnes enim vos filii lucis estis, et filii diei, non sumus noctis neque tenebrarum. Si tamen et vesperam diei hujus et mane aliquatenus congruenter intelligere valeamus, Quoniam scientia creaturae in conparationem scientiae Creatoris quodam modo uesperascit, itemque lucescitt mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque Creatoris; nec in noctem uergitur, ubi non Creator creaturae dilectione relinquitur. Denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis. Non enim ait alicubi: Facta est nox; sed: Facta est uespera et factum est mane dies unus. Ita dies secundus et ceteri. Cognitio quippe creaturae in se ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in Dei sapientia cognoscitur, uelut in arte qua facta est. Ideo uespera
Abbreviated transcription (Latin):
si meiꝰ conditione factꝰ ẽ. mutabilis motꝰ : sicut
uidet᷑ se hab̾e etiã ordo ille pͥmoꝵ sex uł septẽ
dierũ. in quib & mane & uesꝑa nominantur.
donec om̃a quȩ his dieb ds̃ fecit sexto ꝑficiant᷑
die. septimoq in magno mysterio dĩ uacatio cõ¬
mendetur. Qui dies cuiꝰ modi sint: aut ꝑ diffi¬
cile nob̵ aut etiã impossibile ẽ. cogitare. Quanto
magis dicere. Uidemꝰ quippe istos dies notos
ñ hab̾e uespã nͥ de solis occasu: nec mane nͥ de
solis exortu. Illoꝵ aũ pͥores tres dies sine sole
ꝑ acti sunt: qui die quarto factus refert᷑. &
pͥmitꝰ quidẽ lux uerbo dĩ facta acq int̃ ipsam
& tenebras dĩ se parasse narrat᷑: & eandem
lucẽ uocassẽ diem tenebras aũ noctẽ. S qualis
illa sit lux. & quo alt̾nante motu. qualemq
uesꝑam & mane fecerit: remotũ ẽ. a sensib
nr̃is. nec ita ut ẽ. in celligi a nob̾ potest. qđ cam̃
sine ulla harsitatione credendũ ẽ. Aut enim

Expanded text:
motus, sicut videtur se habere etiam ordo ille primorum sex vel septem dierum in quibus mane et vespere nominantur, donec omnia quae his diebus Deus fecit sexto perficiantur die, septimoque in magno mysterio Dei vacatio commendetur; qui dies cujusmodi sint, aut perdifficile nobis, aut etiam moossibile est cogitare, quanto magis dicere! Videmus quippe istos dies notos non habere vesperam nisi de solis occasu, nec mane nisi de solis exortu; illorum autem priores tres dies sine sole peracti sunt, qui die quarto factus refertur. Et primitus quidem lux verbo Dei facta, atque inter ipsam et tenebras Deus separasse narratur, et eamdem lucem vocasse diem, tenebras autem noctem. Sed qualis illa sit lux, et quo alternante motu, qualemque vesperam et mane fecerit, remotum est a sensibus nostris: nec ita ut est intelligi a nobis potest, quod tamen sine ulla haesitatione credendum est. Aut enim
Abbreviated transcription (Latin):
quale scĩs in resurrectione ꝓmittit̾: habet qͥdem
ipsuis incorruptionis mamissibilẽ qualitatem.
s manente substantia corporali ñ hoc ẽ. qđ ipsa
incorruptio. Nã illa etiã ꝑ singulas partes aurpt̃
tota ẽ: nec alibi maior alibi minor. Neq enim
ulla pars ẽ. in corruptior quã altera. Corpusil
ipsum mauis ẽ. in toto: quã in parte. Et cũ ali
pars ẽ. in eo amplior alia minor: ñ ea quȩ im.¬
plior ẽ. incorruptior quã ea quȩ minor. Alud ẽ
itaq corpus qđ ñ ubiq sui totũ ẽ. alia maoriꝙ

Expanded text:
quale sanctis in resurrectione promittitur, habet quidem quale sanctis in resurrectione promittitur, habet quidem ipsius incorrused manente substantia corporali non hoc est, quod ipsa incorruptio. Nam illa etiam per singulas partes corporis tota est, nec alibi major, alibi minor; neque enim ulla pars est incorruptior quam altera: corpus vero ipsum majus est in toto quam in parte; et cum alia pars est in eo amplior, alia minor, non ea quae amplior est incorruptior quam ea quae minor. Aliud est itaque corpus, quod non ubi
Abbreviated transcription (Latin):
nominiis trinitas siue substantia ꝑsonarũ. sicut
sabesliani heretici putauer̃: s ideo simplex dicit᷑
nec tam̃ ipse ẽ. filius. & filius habet patrẽ. Nec
terum. hoc ẽ. qđ habet: sicut ad seipsum dr̃ unꝰ
habendo utiq uitã & eadẽ uita ipseẽ. Propt̃
hoc itaq natura dr̃ simplex. cui ñ fit aliquid
hab̾e qđ uł possit annitere uł aliud sit habens
alud qđ habet: sicut & uas aliquẽ liquorẽ. aut
corpus colorẽ. aut aer lucẽ. siue feruorẽ. aut ani¬
ma sapientiam. Nichil enĩ horũ ẽ. id qđ habet :
Nam neq uas liquor ẽ. nec corpꝰ color. neq aer lux
suie feruor. neq anima sapientia ẽ. Hinc ẽ. qđ
etiã pͥuari possunt reb quas habent. & in alios
habitꝰ uł qualitates uera atq mutari. ut &¬
uas euacuetur humore quo plenũ ẽ. & corpus
de coloret᷑. & aer tenebrascat. siue frigeseat. &¬
anima desipiat. S & si sit corpꝰ incorruptibili

Expanded text:
nominis trinitas sine subsistentia personarum, sicut nominis trinitas sine subsistentia personarum, sicut Sabelliani haeretici putauerunt; sed ideo simplex diciturnec tamen ipse est Filius et Filius habet Patrem, nec terum, hoc est quod habet; sicut ad se ipsum dicitur uiuus habendo utique uitam, et eadem uita ipse est. Propter hoc utique natura dicitur simplex, cui non sit aliquid habere, quod uel possit amittere; uel aliud sit habens, aliud quod habet; sicut uas aliquem liquorem aut corpus colorem aut aer lucem siue feruorem aut anima sapientiam. Nihil enim horum est id quod habet; nam neque uas liquor est, nec corpus color, nec aer lux siue feruor, neque anima sapientia eat. Hinc est quod etiam priuari possunt rebus quas habent, et in alios habitus uel qualitates uerti adque mutari, ut et uas euacuetur umore quo plenum est, et corpus decoloretur et aer tenebrescat siue frigescat et anima desipiat. Sed etsi sit corpus incorruptibile,
Abbreviated transcription (Latin):
angłs fit immundus: sic̃ sunt om̃s qͥ uocantur
immundi sp̃s. Nec iam lux indño: s inseipsis
tenebrę. pruiati participatione lucis ȩt̃nae.
M ali enĩ nulla natura ẽ. s amissõ boni mali nom̃¬
X accepit. Est itaq bomĩ solum simplex. & ob ħ
solum in cõmutabile : qđ ẽ. dĩ. Ab hoc bono cre¬
ata sunt om̃a bona. s ñ simplicia. & ob hoc mu¬
tibilia. Creata sunt in quã idẽ. facta : ñ genita.
Qđ enĩ de simplici bono genitũ ẽ. parit̃ simplex ẽ:
Alius ẽ. aũ quã pat̾ & filius. quia nec pat̃ ẽ. Nec
filius. S alius dixi. ñ aliud: quia & hoc pariũ
simplex parĩq in cõmutabile bonũ ẽ. & co eq̃iũ.
Et hȩc trinitas: uniis ẽ. ds̃. Nec ideo ñ simplex:
quia trunitas. Neq enĩ ꝓpt̃ hoc naturã istam
boni simplicẽ dicimꝰ. quia pat̾ mea solus aut
solus filius. aut solus sp̃s sẽs. aut uͦ sola ẽ. ista

Expanded text:
angelus, fit immundus; sicut sunt omnes qui vocantur angelus, fit immundus; sicut sunt omnes qui vocantur immundi spiritus, nec jam lux in Domino, sed in se ipsis tenebrae, privati participatione lucis aeternae. Mali enim nulla natura est; sed amissio boni, mali nomeantia. Est itaque bonum solum simplex et ob hoc solum incommutabile, quod est Deus. Ab hoc bono creata sunt omnia bona, sed non simplicia et ob hoc mutabilia. Creata sane, inquam, id est facta, non genita. Quod enim de simplici bono genitum est, pariter simplex est Alius est autem quam Pater et Filius, quia nec Pater est nec Filius; sed \'alius\' dixi, non ‛aliud\', quia et hoc pariter simplex pariterque incommutabile bonum est et coaeternum. Et haec trinitas unus est Deus; nec ideo non simplex, quia trinitas. Neque enim propter hoc naturam istam boni simplicem dicimus, quia Pater in ea solus aut solus Filius aut solus Spiritus sanctus, aut uero sola est ista
Abbreviated transcription (Latin):
parare putandus ẽ. s abinitio peceati. qđ
bipsuis suꝑbia coeꝑit eẽ pecratũ. Neo illud
qđ scriptũ ẽ. in libro iob cũ de diabolo sermo
ĩẽ hoc ẽx. initiũ figmenti dñi qđ feõ ad illu¬
dendũ ab angłis suis. cui consonare uidetur
& psalmus uͥ legit᷑. draco hic quẽ finxisti ad
alidendũ ei. sic intelligendũ ẽ. ut existimemꝰ

Expanded text:
putandus est, sed ab initio peccati, quod ab ipsius superbia coeperit esse peccatum. Nec illud, quod scriptum est in libro Iob, cum de diabolo sermo esset: Hoc est initium figmenti Domini, quod fecit ad inludendum ab angelis suis cui consonare uidetur et psalmus, ubi legitur: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, sic intellegendum est, ut existim
Abbreviated transcription (Latin):
orib uł ꝓductiorib morarũ int̃ uallis cempus
sequeretur: Cũ gͥ ds̃ in cuiꝰ et̾nitate nulla est
om̃ino mutatio creator sit tẽpoꝵ & ordinator:
quomͦ dicat᷑ pꝰ tẽpoꝵ spatia mundũ creasse
ñ uideo. nͥ dieat᷑ ante mundũ iã aliquã fuisse
ereaturã cuꝰ motib cẽpora c̃urrerent. Porro
si litera sacrȩ maximeq ueraces ita dicunt in
pͥncipio fecisse dm̃ çȩlũ & t̾ram ut nichil antea
fuisse incelligat᷑. quia hoc potiuis in principio
fecisse diceret᷑ siquid fecisset ante ꝯȩtera cuneta
quȩ fec̃: ꝓculdubio ñ ẽ. mundus factꝰ intẽpore
s cũ cẽpore. Qđ enĩ fit intempore: & pꝰ aliqđ fit

Expanded text:
oribus uel productioribus morarum interuallis tempus oribus uel productioribus morarum interuallis tempus sequeretur? Cum igitur Deus, in cuius aeternitate nulla est omnino mutatio, creator sit temporum et ordinator: quo modo dicatur post temporum spatia mundum creasse non uideo, nisi dicatur ante mundum iam aliquam fuisse creaturam, cuius motibus tempora currerent. Porro si litterae sacrae maximeque ueraces ita dicunt, in principio fecisse Deum caelum et terram, ut nihil antea fecisse intellegatur, quia hoc potius in principio fecisse diceretur, si quid fecisset ante cetera cuncta quae fecit: procul dubio non est mundus factus in tempore, sed cum tempore. Quod enim fit in te
Abbreviated transcription (Latin):
constituerit. cũ parit̾ infinitis ubiq patentib
nullo excellentiore merito posset hic eligi. quã¬
uis eandẽ diuinã rationẽ qua id factũ ẽ. nulla
possit humana cõp̃hende: ita ñ ẽ. consequens
ut deo aliquid existimemꝰ accidisse fortuitum
qđ illo potius quã anteriore tẽpore condidit
mundũ. cũ & qualit̾ anteriora tp̃ra ꝑ infinitũ
retro spatiũ preterissent. nec fuisset aliqua
infinita imaginant᷑ loca cũ locus nullus sit p̃t̃
mundũ: respondet᷑ eis isto mͦ in anit homines
cogitare p̃terita tempora uacationis dĩ cũ tẽpꝰ
nullũ sit ante mundũ. Si enĩ recte discernunt᷑
tabilitate ñ ẽ. i ęa̾̃ntate aũ nulla mutatio est
quis ñ uideat qđ tempora ñ fuissent nͥ creatura
fieret quȩ aliquid aliqua motione mutaret. cuiꝰ
motionis & mutationis cũ aliud atq aliud quȩ
simul eẽ ñ possunt cedit atq succedit. in breui¬

Expanded text:
constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellentiore merito posset hic eligi, quamuis eandem diuinam rationem, qua id factum est, nulla possit humana conprehendere: ita non est consequens, ut Deo aliquid existimemus accidisse fortuitum, quod illo potius quam anteriore tempore condidit mundum, cum aequaliter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent nec fuisset aliqua infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, respondetur eis isto modo: inaniter homines cogitare praeterita tempora uacationis Dei, cum tempus nullum sit ante mundum. CAPUT VI. Creationis mundi tabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutatio est: quis non uideat, quod tempora non fuissent, nisi creatura fieret, quae aliquid aliqua motione mutaret, cuius motionis et mutationis cum aliud adque aliud, quae simul esse non possunt, cedit adque succedit, in breui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ob alud nͥ quia longo quidẽ int̃uallo. uerũ¬
anen reiquis ꝓpmquiores sunt ueritati.
Anforte substantiã dĩ quã nec indudunt nec deter¬
minant nec discernunt loco sedeã sic̃ dedõ sentire
dignũ ẽ. fatentur in corporea p̾sentia ubiq tocam.
a tantis locoꝵ extra mundũ spatus absentẽ ẽẽ
dicturi sunt. & uno tantũ atq incomparatione
illius infinitatis tã exiguo loco inqͦ mundus ẽ. occu¬
patam. Non opinor eos in hȩc uaniloquia ꝓg̃s¬
suros. Cũ gͥ unũ mundũ ingenti quidẽ mole
corporea finitũ tam̃ & loco suo de terminatũ &
oꝑante dõ factũ eẽ dicant: qđ respondent de
infinitis extra mundũ locis cur ieis ab oꝑe dẽ
cesset: ħ sibi respondeant de infinitis ante mun-¬
dũ tpr̃ib cur ineis ab oꝑe ds̃ cessauerit. Ꝙ sic̃
ñ ẽ. consequens ut fortuito potius quã ratione
diuma ds̃ non alio s isto in quo ẽ. loco mundũ

Expanded text:
non ob aliud, nisi quia longo quidem intervallo, verumnon ob aliud, nisi quia longo quidem intervallo, verumtamen reliquis propinquiores sunt veritati. An forte substantiam Dei, quam nec includunt, nec determinant, nec distendignum est, fatentur incorporea praesentia ubique totam, a tantis locorum extra mundum spatiis absentem esse dicturi sunt, et uno tantum adque in conparationem illius infinitatis tam exiguo loco, in quo mundus est, occupatam? Non opinor eos in haec uaniloquia progressuros. Cum igitur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen et loco suo determinatum et operante Deo factum esse dicant: quod respondent de infinitis extra mundum locis, quur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi respondeant de infinitis ante mundum temporibus, quur in eis ab opere Deus cessauerit. Et sicut non est consequens, ut fortuito potius quam ratione diuina Deus non alio, sed isto in quo est loco mundum
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũ quęri pocest cur hic potius ubi est
& ñ alibi. Nam si infinita spatia tẽporis ante
mundũ cogitant. inquib eis ñ uidet᷑ dĩ ab oꝑe
cessare potuissẽ: similit̾ cogitent extͣ mundũ
uisse uacare om̃ipotentẽ nonne c̃ sequens erit
et innumerabiles mundos cũ epicuro sõinare
oģant᷑÷ ea tantũ differentia. qđ eos ille for-¬
autis motib athomoꝵ gigni asserit & resolui.
isi aũ oꝑe dĩ factos dicturi sunt si eũ ꝑ int̃mi.¬
nabilem immensitatẽ locoꝵ extͣ mundũ cir-¬
uĩquaq patentiũ uacare noluerint. nec eosdẽ
nindos qđ etiã deisto sentiunt ulla causa pos¬
se disoliu: Cũ his enĩ agimꝰ qui & dm̃ in cor¬
pacũ & om̃iũ naturarũ quȩ ñ s̃ qđ ipse cre¬
ĩ adistã disputationẽ religionis ad mutere.
maximne qđ apud eos qui multis modis sacroꝵ
obsequiũ deferendũ putant. isti phylosophos
ꝗteros nobilitate atq auctoritate uicerunt.

Expanded text:
ad modum quaeri potest, quur hic potius ubi est ad modum quaeri potest, quur hic potius ubi est et non alibi. Nam si infinita spatia temporis ante mundum cogitant, in quibus eis non uidetur Deus ab opere cessare potuisse, similiter. cogitent extra mundum at non potuisse uacare Omnipotentem, nonne consequens erit, ut innumerabiles mundos cum Epicuro somniare cogantur ea tantum differentia, quod eos ille fortuitis motibus atomorum gigni adserit et resolui, isti autem opere Dei factos dicturi sunt, si eum per interminabilem inmensitatem locorum extra mundum circumquaque patentium uacare noluerint, nec eosdem mundos, quod etiam de isto sentiunt, ulla causa posse dissolui? Cum his enim agimus, qui et Deum incorporeum et omnium naturarum, quae non sunt quod ipse, creest ad istam disputationem religionis admittere: maxime quod apud eos qui multis diis sacrorum obsequium deferendum putant, isti philosophos caeteros nobilitate atque auctoritate vicerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ numquã reto ꝑ ȩc̃mititẽ acidisi. Cads
noutatis causã si dm̃ Negabunt in ȩc̃io habuisse
c̃suo: simil eũ negabunt beatitudinis eiꝰ auctorẽ.
qł nefindȩ impietatis ẽ. Si aũ dicent etiã ipsũ
nous consilio excogitassẽ ut decȩc̃o sit anima ite
at̃nim bcata. quomͦ eũ aliemĩ ab ea quȩ illis qͦq
dipliet mutabilitate monstrabunt: Porro si
extẽpore ereatã. s nullo uͥteriꝰ tpre ꝑiturã tã quã
nimerũ hab̾e mitiũ s ñ hab̾e finẽ fatentur.
& ideo semel exꝑtã miserias si abeis fuerit lib̾ata
nũquã miserã postea futurã: non utiq dubita¬
bunt hoc fieri manente incõmutabilitate c̃silu
U. Sigͦ credant & mundũ ex tẽpore fieri po¬
ausse: nec tam̃ ideo dm̃ in eo faciendo xãium
c̃silium uoluntatẽq mutasse. Deinde uidendũ
& tam̃ quaer̃ de mundi tẽpore qđ respondeamꝰ.
quid ipsi respondeant de mundi loco. lta enĩ
quęrit᷑ cur potuis cunc & ñ antea factꝰ sit. quẽ

Expanded text:
 numquam retro per aeternitatem accidisset. Cuius nouitatis causam si Deum negabunt in aeterno habuisse consilio, simul eum negabunt beatitudinis eius auctorem, quod nefandae inpietatis est; si autem dicent etiam ipsum nouo consilio excogitasse, ut de cetero sit anima in aeternum beata, quo modo eum alienum ab ea, quae illis quoque displicet, mutabilitate monstrabunt? Porro si ex tempore creatam, sed nullo ulterius tempore perituram, tamquam numerum, habere initium, sed non habere finem fatentur, et ideo semel expertam miserias, si ab eis fuerit liberata, numquam miseram postea futuram: non utique dubitabunt hoc fieri manente incommutabilitate consilii Dei. Sic ergo credant et mundum ex tempore fieri potuisse, nec tamen ideo Deum in eo faciendo aeternum consilium uoluntatemque mutasse. CAPUT V. et tamen quaerunt de mundi tempore quid respondeamus, quid ipsi respondeant de mundi loco. Ita enim quaeritur, quur potius tunc et non antea factus sit, quem
Abbreviated transcription (Latin):
s simul ut facti s̃ lux facti s̃. ñ tam̃ tantũ ita creati
ut quoquo mͦ eẽnt. & quo quomͦ uiuerent. s etiã
lumnati ut sapient̾ beatȩq iuuerent. Ab hac
siminatione auersi quidã angłi ñ optinuerunt
renalẽ uitã licet insipientẽ sic habent. ut eã
sor qus porest: In eiꝰ tam̃ participatione axqͣles
pess istos illis qui ꝓpt̃ea uere pleneq beati sumt
pi nequaquã de suȩ beatitudinis ȩt̃nitate fallunt᷑
ponꝰ dicturi sumꝰ. quandoqͥdẽ si &quales in ea

Expanded text:
sed simul ut facti sunt, lux facti sunt; non tamen tantum ita creati, sed simul ut facti sunt, lux facti sunt; non tamen tantum ita creati, ut quoquo modo essent et quoquo modo uiuerent; sed etiam inluminati, ut sapienter beateque uiuerent. Ab hac inluminatione auersi quidam angeli non obtinuerunt rationalem uitam licet insipientem sic habent, ut eam finire quis potest? In eius tamen participatione aequales fuisse istos illis, qui propterea uere pleneque beati sunt, quoniam nequaquam de suae beatitudinis aeternitate falluntur, quo modo dicturi sumus? quando quidem s
Abbreviated transcription (Latin):
hos gͥ dicunt᷑ illa simplicia quȩ prinapalẽs
uera duma sunt: qđ ñ aliud ẽ i eis qualitas
aliud substantia. nec alioꝵ participatione uł di-¬
una uł sapientia uł beata sunt. Cȩgerũ dictus õ.
insripturis scĩ sp̃s sapientiȩ multiplex. eo qđ
multa insese habeat: s quȩ ht̃ hoc & ẽ. & ea
om̃a unus ẽ. Neq enũ multȩ s una sapientia ẽ.
inqua s̃ in finiti quȩdã. eiq ni finita chesauri
rerum intelligibiliũ. in quib sunt om̃s inuisibi¬
les atq incõimitabiles rationes rerũ etiã uiubili¬
um & mutabiliũ quȩ ꝑipsã factȩ sunt. qm̃ ds̃
ñ aliquid nesciens fecit. qđ nec de quolibet homme
arafice recte dici pocest. Porro si sciens fecit om̃a:
uutiq fecit quȩ nouerat. Ex quo oceurrit animo
quddã mirũ. s tam̃ uerũ: qđ iste mundus nob̾
uȩcũ ita sint: nullo mͦ quidẽ scđm spatiũ aliqđ
ãpous pͥus erant sp̃s illi tenebrae quos angłos dicimꝰ

Expanded text:
hoc ergo dicuntur illa simplicia, quae principaliter uereque diuina sunt, quod non aliud est in eis qualitas, aliud substantia, nec aliorum participatione uel diuina uel sapientia uel beata sunt. Ceterum dictus est in scripturis sanctis Spiritus sapientiae multiplex, eo quod multa in sese habeat; sed quae habet, haec et est, et ea omnia unus est. Neque enim multae, sed una sapientia est, in qua sunt infiniti rerum intelligibilium, in quibus sunt omnes invisibiles atque incommutabiles rationes rerum, etiam visibilium et mutabilium, quae per ipsam factae sunt. Quoniam Deus non aliquid nesciens fecit, quod nec de quolibet homine artifice recte dici potest: porro, si sciens fecit omnia, ea utique fecit quae noverat. Ex quo occurrit animo quiddam mirum, sed tamen verum, quod iste mundus nobis e cum ita sint, nullo modo quidem secundum spatium aliquod temporis prius erant spiritus illi tenebrae, quos angelos dicimus;
Abbreviated transcription (Latin):
feisse uideat᷑. Cũ gͦ a cȩlo & t̾ra coepit. atq
ipsa t̃ra quã pͥmitus fecit sic̃ seriptura conse.¬
quent᷑ eloquit᷑ inuisibilis & in composita. non¬
duimq luce facta utiq tenebrȩ fuerint suꝑ ab¬
yssum. idẽ. suꝑ quandã trȩ & aquȩ indistino¬
tam confusionẽ. ⁊ ubi enĩ lux ñ ẽ. tenebrȩ sint
nacesse ẽ. ⁊ deinde om̃a ereando disposita sint
quȩ ꝑsex dies consũmata narrantur : quomͦ
aquib indie septimo requieuit: Opꝰ aũ dĩ eẽ
ungłos. hnic quidẽ o si ñ p̃t̃ missũ ñ tam̃ eui¬
dent̃ expressũ ẽ: s alibi hoc scã seriptura.
uoce cestat᷑.: clarissima. Nam & inhymno
opum etiã angłi nominati s̃: & in psalmo ca-¬
ntar. Laudate dnm̃ decelis: laulate eum

Expanded text:
fecisse videatur. Cum ergo a coelo et terra coeperit, atque fecisse videatur. Cum ergo a coelo et terra coeperit, atque ipsa terra quam primitus fecit, sicut Scriptura consequentur eloquitur, invisibilis et incomposita, nondumque luce facta, utique tenebrae fuerint super abyssum, id est super quamdam terrae et aquae indistinctam confusionem ubi enim lux non est, tenebrae sint necesse est; deinde si omnia creando disposita sunt, quae per sex dies consummata narrantur: quo moda quibus in die septimo requieuit? Opus autem Dei esse angelos hic quidem etsi non praetermissum, non tamen euidenter expressum est; sed alibi hocuoce testatur. Nam et in hymno operum etiam angeli nominati sunt: et in psalmo canitur: Laudate Dominum de caelis, laudate eu
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eũ ip̃si pꝰ bona oꝑa quȩ ineis & ꝑ eos oꝑatur
qs si ad illuĩ pruis in ista uita ꝑfidẽ quodam mͦ
uoeserint aillo habebunt requiem sempit̾nã.
añ & sabbati uacatione ex cepto legis muerere
qr popło figuratũ ẽ. Unde suo loco diligentius
pratu dicere institu. & pͥus qđ ad scõs angłos
atinet dicendũ putaui. quȩ huiꝰ ciuitatis oe
magia pars ẽ. & eobeatior qđ numquã ꝑggri¬
nta: quȩ hinc diuina cestimonia suppetant
quntũ satis uidebit᷑ dõ largiente explicare
anibo. Ubi de mundi consticutione sacrae
adme creati sunt angłi. S si p̃t̃ missi ñ sunt:¬
uł gli nomine uͥ dictũ ẽ. in pͥncipio fecit ds̃
clum & t̾ram. uł potius lucis huiꝰ de qua
loquoi significati s̃. Non aũ ẽẽ p̃tͣ missõs hinc
existimo. qđ seriptũ ẽ. requi euisse dñ in die
siptino ab om̃ib oꝑib suis quȩ fec̃: oũ lib̾ e
ipse ra sit ex orsus. : In pͥncipio fecit ds̃ cęlũ
Ut̾ram: ut ante cęlũ & t̾ram nichil aliud¬

Expanded text:
 bona opera, quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista uita per fidem quodam modo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati uacatione ex praecepto legis in uetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius exortu dicere institui, et prius quod ad sanctos Angelos attinet dicendum putavi, quae hujus civitatis et magna pars est, et eo beatior, quod nunquam peregrinata, quae hinc divina testimonia suppetant, quantum satis videbitur, Deo largiente, explicare curabo. Ubi de mundi constitutione sacrae ordine creati sint Angeli: sed si praetermissi non suntuel caeli nomine, ubi dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, uel potius lucis huius, de qua loquor, significati sunt. Non autem esse praetermissos hinexistimo, quod scriptum est requievisse Deum die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit , cum liber ita sit exorsus: In principio creavit Deus coelum et terram, ut ante coelum et terram nihil
Abbreviated transcription (Latin):
luminariũ maioris & minoris. om̃iũq srderũ.
dies quartꝰ. Cũ in cognitione om̃iũ ex aquis ani¬
maliũ natatiliũ atq uolatiliũ : dies quintus.
Cũ incognitione om̃iũ animaliũ trenoꝵ atq ips
hominis : dies sextꝰ. Cũ uͦ uidie septimo riqͥisti
ds̃ ab om̃ib oꝑib suis & sc̃ĩficat eũ: Nequaquiͥ
accipiendũ puerilit̾ tãquã ds̃ laborauerit opo¬
do. qui dix̃ & facta sunt uerbo incelligibili & si¬
pit̾no ñ sonabili & temporali: sed requies dͥ
requiem significat eoꝵ qui requiescunt indo.
sic̃ lȩtitia domus. lȩticiã significat cor qulco¬
tur indomo. etiã si ñ eos domꝰ ipsa s alia res
aliqua latos facit. Quanto magis si eadẽ donꝰ
pulchritudine sua faciat latos habitatores ue
ñ solũ eo loquendi m̃ leta dicatur quo siginseso
udunt. prata mugiuint. cũ in illis hommnes
plaudant. in his boues mugiant: s etũ ilo
efficit letos. Conuenientissime itaq eũ dñin

Expanded text:
 siderum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium atque uolatilium, dies quintus; cum in cognitione omnium animalium terrenorum atque ipsius hominis, dies sextus. Cum uero in die septimo requiescit deus ab omnibus operibus suis et sanctificat eum, nequaquam est accipiendum pueriliter, tamquam deus laborauerit operando, qui dixit, et facta sunt, uerbo intellegibili et sempiterno, non sonabili et temporali. requies dei requiem significat eorum qui requiescunt in deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiam si non eos domus ipsa, sed alia res aliqua laetos facit; quanto magis eadem domus pulchritudine sua faciat laetes habitatores, ut non solum eo loquendi modo laeta dicatur, quo significa "theatra plaudunt" "prata mugiunt",cum in iliis homines plaudant, in his boues mugiant; sed etiam illo efficit laetos. conuenientissime itaque, cum deum
Abbreviated transcription (Latin):
dicant etiã sẽꝑ alt̾naturã. Unde illa eos sequtͥ
absurditas: ut etiã cũ beata dr̃. in ħ utiq ñsic
beata si futurã suã miseriã & turpitudinem
p̃uidet. Si aũ ñ p̃uidet. nec se turpẽ ac mie¬
ram fore s beatã semꝑ existimat: falsa opi¬
one sit beata. quo dici stultius niehil potest.
Si aũ semꝑ quidẽ ꝑ scła retro infinita cũ bata¬
dine alt̾nasse animȩ miseriã putant. s nẽ ũ
de cȩto cũ fuerit libata ad miseriã ñ ec̃ redtatiꝰ
Nichilominꝰ conuineunt᷑ nũquã eã fuisse uet
beatã. s deinceps eẽ inciꝑe noua quadã ra¬

Expanded text:
dicant etiam semper alternaturam; unde illa eos sequetur dicant etiam semper alternaturam; unde illa eos sequetur absurditas, ut etiam cum beata dicitur in hoc utique non sit beata, si futuram suam miseriam et turpitudinem praeuidet; si autem non praeuidet nec se turpem ac miseram fore, sed beatam semper existimat, falsa opinione sit beata; quo dici stultius nihil potest. Si autem semper quidem per saecula retro infinita cum beatitudine alternasse animae miseriam putant, sed nunc iam de cetero, cum fuerit liberata, ad miseriam non esse redituram, nihilo minus conuincuntur numquam eam fuisse uere beatam, sed deinceps esse incipe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpłncis uocib : mundus ipse ordinatissimꝗsia
mutabilitate & mobilitate & uisibiliũ omum
pulcherrima specie. quodã mͦ tacitꝰ & factũ se
eẽ. & ñ nͥ adeo in effabilit̾ atq inuisibilit̃ magn
& meffabiliter atq inuisibilit̃ pulchro. fierise
potiusse ꝓdamat. Qui aũ adõ quidẽ factum
fatent᷑ ñ tam̃ eũ temporis uolunt habe s sue
semꝑ sit factꝰ: dicunt quidẽ aliqͥd unde sbidm̃
uident᷑ uelut afortuita temeritate defender.
Ne subito illi uenisse credat᷑ inmentẽ qͥ numqũ
ante uenisset. facere mundũ. & accidisse li
uoluntatẽ nouã cũ innullo sit om̃ino mutibil.
s ñ uideo quomͦ eis possit incęt̃is reb ratio isti
subsistere: maximęq in anima. Quã sideo a¬
et̃nã eẽ contenderint: unde illi accidit nona
mͦ pocerunt explicare. Si enĩ alt̃nasse semꝑ
eiꝰ miseriã & beatitudinẽ dixerint: necesse c̃

Expanded text:
propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam modo tacitus et factum se esse et non nisi a Deo ineffabiliter adque inuisibiliter magno et ineffabiliter adque inuisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. Qui autem a Deo quidem factum fatentur, non tamen eum temporis uolunt habere sed suae semper sit factus, dicunt quidem aliquid, unde sibi Deum uidentur uelut a fortuita temeritate defendere, ne subito illi uenisse credatur in mentem, quod numquam ante uenisset, facere mundum, et accidisse illi nouam uoluntatem, cum in nullo sit omnino mutabilis; sed non uideo quo modo eis possit in ceteris rebus ratio ista subsistere maximeque in anima, quam si Deo coaeternam esse contenderint, unde illi acciderit noua modo poterunt explicare. Si enim alternasse semper eius miseriam et beatitudinem dixerint, necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
interĩ nos melius: quã inscripturis scĩs. uͥ dixit
ꝓpħa eiꝰ. In pͥncipio fec̃ ds̃ cȩlũ & t̾ram. Numqͥd¬
nam ibi fuit iste ꝓpħa quando fecit ds̃ cȩlũ & t̃rã:
Non. S ibi fuit sapientia dĩ ꝑquã facta sunt om̃ia:
quȩ manimas etiã scãs se trans fert. Amicos dĩ &
ꝓpħas constituit. eisq oꝑa sua sine strepitu intꝰ
enarrat. Loquunt᷑ eis quoq angłi dĩ: qui semꝑ
uident faciem patris. uoluntatẽq eiꝰ quib oporcet
annunciant. Ex his unus erat iste ꝓpħa: qͣdix̃
idoneus cestis ẽ. ꝑ quẽ dõ eredendũ sit. ut codem
spũ dĩ quo hȩc s reuelata cognouit. etiã ipsen
fidẽ nr̃am futurã tanto ante p̃dixerit. S qͥd
placuit ȩt̃no dõ tunc facere cȩlũ & t̾am. que
antea ñ fecisset: Qui ħ dicunt. si mundũ gnũ
sine ullo initio. & ideo nec adeo factũ uideri
uolunt: ninis auersi sunt aueritate. & loctali
morbo impietatis in saniunt. Exceptis exui

Expanded text:
 nos melius quam in scripturis sanctis, ubi dixit propheta eius: In principio fecit Deus caelum et terram. Numquidnam ibi fuit iste propheta, quando fecit Deus caelum et terram? Non; sed ibi fuit sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quae in animas sanctas etiam se transferens amicos Dei et prophetas constituit eisque opera sua sine strepitu intus enarrat. Loquuntur eis quoque angeli Dei, qui semper uident faciem Patris uoluntatemque eius quibus oportet adnuntiant. Ex his unus erat iste propheta, quiidoneus testis est, per quem Deo credendum sit, ut eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante praedixerit. Sed quid placuit aeterno Deo tunc facere caelum et terram, quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio et ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi sunt a ueritate et letali morbo inpietatis insaniunt. Exceptis enim
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura testis ẽ. quȩ ñ fortutis motib ani¬
morũ s plane summȩ dispositione ꝓuiden-¬
tie suꝑ om̃s om̃iũ gentiũ lict̾̃as. om̃a s̃ gnera
ingenioꝵ humanoꝵ diuina excellens auctori¬
tate subiecit. Ibi qͥppe scriptũ ẽ. Głosa dicta
sunt dete ciuitas dĩ. Ꝙ̾ in alio psalmo legitair.

Expanded text:
otibus animorum, sed plane summae dispositione prouidentiae super omnes omnium gentium litteras omnia sibi genera ingeniorum humanorum diuina excellens auctoritate subiecit. Ibi quippe scriptum est: Gloriosa dicta sunt de te, ciuitas Dei; et in alio psalmo legitur:
Abbreviated transcription (Latin):
oui ratio & intelligentia naturalit̾ in est uitus
quib dã tenebrosis & ueterib inualida ẽ. non
solũ admherendũ fruendo. uerũ etiã ad ꝑfru¬
endũ incõmutabili lumine. donec de die in diẽ
renouata atq sanata fiat tanta felicitatis capax:
fide pͥmũ fuerat imbuenda atq purganda.
n qua ut fidentus ambularet ad ueritatẽ. ipsa
ueritas ds̃ dĩ filius homine assũpto ñ dõ c̃sũpto.
eandẽ constitnt & fundauit fidẽ: ut ad dm̃ hoĩs.¬

Expanded text:
legentia naturaliter inest, uitiis quibusdam tenebrosis et ueteribus inualida est, non solum ad inhaerendum fruendo, uerum etiam ad perferendum incommutabile lumen, donec de die in diem renouata adque sanata fiat tantae felicitatis capax, fide primum fuerat inbuenda adque purganda. In qua ut fidentius ambularet ad ueritatem, ipsa ueritas, Deus Dei filius, homine adsumto, non Deo consumto, eandem constituit et fundauit fidem, ut ad ho
Abbreviated transcription (Latin):
q om̃a cõmemorare nimis longũ ẽ. didicimꝰ
ilo amore quẽ nob̃ eiꝰ conditor inspirauit.
ue conditori scẽ ciuitatis ciues trenȩ ciuitatis
dus suos preferunt: ignorantes eũ eẽ dm̃ dõꝵ.
ñ deo falsorum hoc ẽ. impioꝵ & suꝑborum.
qu eiꝰ incõmutabili om̃ibq cõmuni luce pͥua¬
a & obhoc ad quandã egenã pocestatẽ redac¬
i sius quodanimꝰ pͥuatas potentias ẽsectant᷑
honoresq diunos ad eceptis subditis quaer̃.
quã ꝓdeo delectantur coli. S huius sc̃ȩ̃ cuui¬
itis mimicis: .x. suꝑiorib libris quantũ potu¬
mus dño & rege nr̃o adiuuante respondimꝰ.
ee uͥ quid ame iã expectet᷑ agnoscens meiq
immnenor debiti. de duarũ cuuitatũ cerrnȩ
scilicet & cȩlestis. quas in hoc interim scło ꝑ plex¬
as quodã mͦ diximꝰ inuicẽq ꝑmixtas exortu &
ex cursu  debitis finib. quantũ ualuero dispu-¬
tare eiꝰ ipsius dñi & regis nr̃i ubiq opitulatione

Expanded text:
 omnia commemorare nimis longum est, didicimus illo amore, quem nobis illius Conditor inspiravit. Huic Conditori sanctae civitatis, cives terrenae civitatis deos suos praeferunt, ignorantes eum esse Deum deorum, non deorum falsorum, hoc est impiorum et superborum, qui ejus incommutabili omnibusque communi luce privati, et ob hoc ad quamdam egenam potestatem redacti, suas quodammodo privatas potentias consectantur, honoresque divinos a deceptis subditis quaeruntquam pro Deo coli delectantur. Sed hujus sanctae civitatis inimicis, decem superioribus libris, quantum potuimus, Domino et Rege nostro adjuvante, respondimus. Nunc vero quid a me jam exspectetur agnoscens, meique non immemor debiti, de duarum civitatum, terrenae scilicet et coelestis, quas in hoc interim saeculo perplexas quodammodo diximus invicemque permixtas, exortu et excursu et debitis finibus, quantum valuero, disputare, ejus ipsius Domini et Regis nostri ubique opitulatione
Abbreviated transcription (Latin):
dec defutura mortalib & ea nẽ magna nõ
parua locis. temporib ꝑsonisq uariari:
s deori multoꝵ eultũ. qͦ eis sacrificatur
ꝓpc̃ uitã pꝰ mortẽ futurã eẽ utilẽ disputãt.
is gͦ decẽ libris. uͭ istȩ uanȩ opiniones
ñ aũ nr̃a asseruisse reprehendec: id agit
pars altera oꝑis huiꝰ. quȩ libris. xii con¬
tinet᷑. Quãquã ubi opꝰ ẽ. & inpͥorib decẽ
que nr̃a s̃ asseramꝰ & in xii pꝰceriorib re¬

Expanded text:
nec defutura mortalibus, et ea nunc magna, nunc nec defutura mortalibus, et ea nunc magna, nunc parva, locis, temporibus, personisque variari: sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter vitam post mortem futuram his ergo decem libris duae istae uanae opiniones non autem nostra asseruisse reprehenderet, id agit pars altera operis huius, quae libris duodecim continetur, quamquam, ubi opus est, et in prioribus decem, quae nostra sunt, asseram
Abbreviated transcription (Latin):
NTEREA ROMA QÕTHONŨ
irruptione agente sub rege
a larico. atq impetu magnae
cladis euersa ẽ. Cunis eũsionẽ
deorũ falsorũ multorũq culto¬
res. qͦs usitato Nomine paga¬
nos uocamꝰ. in xp̃ianã reli¬
Ogionẽ referre conantes: su¬
bito acerbius & amarius dm̃ uerũ blas¬
phemare coeper̃. Unde ego exardescens
telo domꝰ dĩ: aduersus eoꝵ blasphemias
uł errores libros de ciuitate dĩ seribere
institui. Qđ opus ꝑ aliquot annos me
tenuit: eo qđ alia multa int̾ currebant.
quȩ differre ñ oporteret. & me pͥus ad
soluendũ occupabant. Hoc aũ deciuitate
dĩ grande opus. tandẽ xxͣ duob libris ẽ.
terminatũ. Quorum quinq primi eos
refellunt qui res humanas ita ꝓsꝑari
uolunt: ut ad hoc multoꝵ deoꝵ cultũ.
quos pagani colere c̃sueuer̃ necessariũ
ẽẽ arbitrent᷑: & quia ꝓhib̾ent᷑. mala is¬
ta exoriri atq ab undare ẽcendunt. Se¬
quentes aũ u aduersus eos locunt᷑: qui
fatentur hȩc mala nec de fuisse unquam

Expanded text:
nterea Roma Gothorum irruptione, agentium sub rege Alarico, atque impetu magnae cladis eversa est; cujus eversionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine Paganos vocamus, in christianam religionem referre conantes, solito acerbius et amarius Deum verum blasphemare coeperunt. Unde ego exardescens zelo domus Dei, adversus eorum blasphemias vel errores libros de Civitate Dei scribere institui. Quod opus per aliquot annos me tenuit, eo quod alia multa intercurrebant, quae differre non oporteret, et me prius ad solvendum occupabant. Hoc autem de Civitate Dei grande opus tandem viginti duobus libris est terminatum. Quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari volunt, ut ad hoc multorum deorum cultum quos Pagani colere consueverunt, necessarium esse arbitrentur; et quia prohibetur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. Sequentes autem quinque adversus eos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse unquam,
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. quarũ ẽ. una dĩ altera huiꝰ mundi.
om̃s .xx & uͦ libri. eũ sint de utraq ciuita¬
te õseripti: titulũ tam̃ ameliore acceper̃.
ut de ciuitate dĩ potiꝰ uocarent᷑. Inquorũ
duodecimo libro. ñ debuit ꝓ miraculo
pom i abrahȩ sacrificio fla̾mã eęlitꝰ factã
int̃ diũsas uictimas cucurrisse: qm̃ hoc
illi inuisione monstratũ ẽ. Inseptimo de¬
cimo libro qđ dictũ ẽ. de samuhele ñ erat
de filiis aaron. dicendũ potiꝰ fuit ñ erat¬
de filiis sacdotis. Filios quippe sacerdotũ
de functis saẽdotib succede. magis legitimi
moris fuit. Nam in filiis aaron reperitur
pat̾ samuhelis: s sacerdos ñ fuit. Nec ita
infiliis ut eũ ipse genuerit a aron : sed siẽ
om̃s illius popli dicuntur filii isrł. Hoo
opus: sic incipit. Glosissimã ciuitatẽ dĩ.

Expanded text:
tatum, quarum est una dei, altera huius mundi,o libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic incipit: Gloriosissimam ciuitatem dei..
Abbreviated transcription (Latin):
exercitatio ꝓficientiũ. purgatio & lib̾atio
ab om̃i malo. uidicu dies. resurrectio mor-¬
tuoꝵ. societatis impioꝵ ȩtña dãnatio. reg-¬
nũq ȩc̃ñũ głosissimȩ cuutatis dĩ. conspectu
eiꝰ immortaliter ꝑfruentis : in huiꝰ uiȩ
seripts p̃dicta atq ꝓmissa sunt. Quoꝵ
tam multa impleta conspicimꝰ : ut recta
pietate implenda eẽ cȩtera c̃fidamꝰ. Huiꝰ
iuȩ rectitudinẽ usq addm̃ uidendũ eiq
in ȩañũ coherendũ. in scãrũ seripturarũ

Expanded text:
exercitatio, proficientium purgatio et liberatio ab omni malo, judicii dies, resurrectio mortuorum, societatis impiorum aeterna damnatio, regnumque aeternum gloriosissimae civitatis Dei conspectu ejus immortaliter perfruentis, in hujus viae Scripturis praedicta atque promissa sunt: quorum tam multa impleta conspicimus, ut recta pietate futura esse caetera confidamus. Hujus viae rectitudinem usque ad Deum videndum eique in aeternum cohaeren
Abbreviated transcription (Latin):
cognitione dic̃ eẽ ꝑlatã: qͥd hac hystoria ut
ilustruis mueniri potest quȩ uniuersũ orbẽ
tanto apice auctoritatis optinuit. uł fidelius
inqua ita narrant᷑ p̃tͣita ut futura & iã p̃di-¬
aunt᷑. quoꝵ multa uidemꝰ impleta exquib ea
que restant sine dubio sꝑemꝰ implenda: Non
min pocest porphyrius uł quicũq placonici.
&ĩ in hac tua quasi c̃renarũ rerũ & ad
utã istã mortalẽ ꝑtinentiũ diuinationem
p̃ditionẽq contemnere : qđ merito in aliis
uateinationib & quoꝵ libet modoꝵ uł artiũ
diunationib faciunt. Negant enĩ hec uł
magnoꝵ hominũ : uł magni ẽẽ pendenda.
tite. Nã uł inferioꝵ fuint p̃sensione causa¬
rũ sic̃ aree medicinȩ quib dã ante cedentib
signis plurimae uentura ualitudini p̃ui¬
dent᷑: uł immundi damones sua dispͦsita
cupiditatib iniquoꝵ ad quȩq c̃gruenda
faeta dicendis quodã mͦ s̃ uindicant. &

Expanded text:
cognitione dicit esse perlatam: quid hac hcognitione dicit esse perlatam: quid hac hillustrius inveniri potest, quae universum orbem tanto apice auctoritatis obtinuit, vel fidelius, in qua ita narrantur praeterita, ut futura etiam praedicantur; quorum multa videmus impleta, ex quibus ea quae restant sine dubio speremus implenda? Non enim potest Porphyrius, vel quicumque Platonici, etiam in hac via quasi terrenarum rerum et ad uitam istam mortalem pertinentium diuinationem praedictionemque contemnere, quod merito in aliis uaticinationibus et quorumlibet modorum uel artium diuinationibus faciunt. Negant enim haec uel magnorum hominum uel magni esse pendenda, et recte. Nam uel inferiorum fiunt praesensione causarum, sicut arte medicinae quibusdam antecedentibus signis plurima euentura ualetudine praeuidentur; uel inmundi daemones sua disposita cupiditatibus iniquorum ad quaeque congruentia facta ducendis quodam modo sibi uindicant, et
Abbreviated transcription (Latin):
prius in paucis hominib ubi potuer. di guin
recipientib. & maxime inebrea gonae cuus
erat ipsa quodã mͦ sacrata res publica in ꝓpłi.¬
tionem & p̃nunciationẽ cuuitatis exom̃ib ga¬
tio ac sacrificus significauer̃. & eloquus quhi¬
dam manifestis plerisq mysticis predixera
iam testam̃t noui grãm reuelantes. aꝑtus ud¬
carunt quȩ aliquanto occultiꝰ supioub̃ sigi¬

Expanded text:
prius in paucis hominibus ubi potuerunt Dei gratiam reperientibus et maxime in Hebraea gente, cuius erat ipsa quodam modo sacrata res publica in prophetationem et praenuntiationem ciuitatis Dei ex omnibus gedotio et sacrificiis significauerunt et eloquiis quibusdam manifestis, plerisque mysticis praedixeruiam testamenti noui gratiam reuelantes apertius indicarunt, quae aliquanto occultius superioribus s
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ infidẽ suaꝰ receptũ fuerat. uł inoticiam
ñdũ ꝑuenerat. Hȩc ẽ. inquã libandoꝵ creden¬
tium uniũ salis uia: de qua fidelis abraham
diunũ accepit oraculũ. in semine tuo benedice¬
ntur om̃s gentes. Qui fuit qͥdẽ gente chaldeus:
s ut talia ꝓmissa ꝑciꝑet & ex illo ꝓpagaretur
sem̃ dispositũ ꝑ angłos minanu mediatoris. inqͦ
eẽt ista libando animȩ untuersalis uia hoc est
om̃ib gentib data: uissus ẽ. discede de t̾ra sua
& de cognatione sua & de domo patris sui.
unc ipse pͥmitꝰ achaldeoꝵ suꝑstitionib libatꝰ.
unũ uerũ dm̃ se quendo coluit: & hȩc ꝓmit¬
tenti fideliter credidit. Hac ẽ. uniũ salis uia:
de qua inscã ꝓphetia dictũ ẽ. Dĩ misereat᷑
Nr̃ĩ & benedicat nos. illuminet uultũ suune
suꝑ nos. & misereat᷑ nr̃i: ut cognoscamꝰ int̾ra
uiã tuã. in om̃ib gentib: salutare tuum.
Unde tanto pꝰ ex abrabȩ semine carne suscepti.

Expanded text:
ndum in fidem suam receptum fuerat uel in notitiam nondum peruenerat. Haec est, inquam, liberandorum credentium uniuersalis uia, de qua fidelis Abraham diuinum accepit oraculum: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Qui fuit quidem gente Chaldaeus, sed ut talia promissa perciperet et ex illo propagaretur semen dispositum per angelos in manu Mediatoris, in quo esset ista liberandae animae uniuersalis uia, hoc est omnibus gentibus data, iussus est discedere de terra sua et de cognatione sua et de domo patris sui. Tunc iunum verum Deum sequendo coluit, cui haec promittenti fideliter credidit. Haec est universalis via, de qua in sancta prophetia dictum est: Deus misereatur nostri, et benedicat nos; illuminet vultum suum super nos, et misereatur nostri: ut cognoscamus in terra viam tuam, in omnibus gentibus salutare tuum . Unde tanto post ex Abrahae semine carne suscepta,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi oppugnatis. xp̃iani eẽ nolitis÷ nͥ qr xp̃c¬
huimilit̃ uenit. & uos suꝑbietis: Qualia scõꝵ
corpora in resurrectione futura sint. pocest
aliquantos crupulosius int xpianarũ soriptu¬
rarum doctissemos disputari : utrĩt quale suę¬
resurrectionis xͦ. de monstrauit exemplo.
S qualia cũq sint. cũ incorruptibilia ꝓrsus
& immortalia nichiloq animę c̃tẽplationẽ
qua indõ figit᷑ impedientia p̃dicent᷑. uosq
etiã dicatis eẽ in cȩlestib immortalia corpora
unmortalit̃ beatoꝵ : quid ẽ. qđ ut beati simus
om̃e corpꝰ fugiendũ eẽ opinamini ut fidem
up̃ianã quasi rationabilit̃ fugere uideamini.
nͥ quia illud ẽ. qđ iterũ dico. Xp̃c ẽ. humilis.
uos suꝑbi: Anforte corrigi pudet: Et ħ uitiũ
ex discipulis platonis fieri discipulos xp̃i:
qui piscatorẽ suo spũ docuit saꝑe ac dicere.
nprincipro erat uerbũ. & uerbũ erat apud

Expanded text:
ipsi oppugnatis, christiani esse nolitis, nisi ipsi oppugnatis, christiani esse nolitis, nisi humiliter uenit et uos superbi estis? Qualia sanctorum corpora in resurrectione futura sint, potest aliquanto scrupulosius inter Christianarum scripturarum doctissimos disputari; futura tamen seresurrectione Christus demonstravit exemplum. Sed qualiacumque sint, cum incorruptibilia prorsus et immortalia, nihiloque animae contemplationem, qua in Deo figitur, impedientia praedicentur; vosque etiam dicatis esse in caelestibus inmortalia corpora inmortaliter beatorum: quid est quod, ut beati simus, omne corpus fugiendum esse opinamini, ut fidem Christianam quasi rationabiliter fugere uideamini, nisi quia illud est, quod iterum dico: Christus est humilis, uos superbi? An forte corrigi pudet? Et hoc uitiuex discipulis Platonis fieri discipulos Christi, qui piscatorem suo spiritu docuit sapere ac dicere: In principio erat Verbum, et Verbum erat aput