comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loco reptantem bestiolam multi pedẽ.
longum dico queindam ueriniculũ:
uulgo naͦtus est: hoc tñ quod dicam
am. forte habebat unus illoꝵ.
animal medium ꝑcussit. Tum ambȩ
partes corporis ab illo uulnere in con¬
trarium dicesserunt: tanta pedum
celeritate ac nichilo imbecilliore nisu.
quam si duo anisaqatia forent. Quo
miraculo exterriti causȩ q curiosi: ad
nos ubi simul ego et alipius conside¬
bamus. alacriter uiuentia illa fiustra
detulerunt. Neq nos parum cominoti
ea currere in tabula quaqua uersu po¬
terant cernebamus: atq unum ipsorum
stuo tactum contorquebat se ad doloris
iocum. nichil sentiente alio ac suos alibi
motii᷑ ꝑagente. Quid plura : temtauimꝰ
quatenus id ualeret: atq utriniculum
immo iam ueriiculos in multas prutes
concidimꝰ. Ita om̃s mouebantur ut ni
a nobis id factum eẽt: et comparetent u¬
nera recentia:. totidem illos seꝑatim natos
ac sic quemiq uirisse crederemus. S tun

Expanded text:
loco, reptantem bestiolam multipedem, loco, reptantem bestiolam multipedem, longum dico quemdam vermiculum: vulgo notus est, hoc tamen quod dicam que stilo quem forte habebat unus illorum, animal medium percussit: tum ambae partes corporis ab illo vulnere in contraria discesserunt, tanta pedum celeritate, ac nihilo imbecilliore nisu, quam si duo hujuscemodi animantia forent. Quo miraculo exterriti, causaeque curiosi, ad nos, ubi simul ego et Alypius considebamus, alacriter viventia frusta illa detulerunt. Neque nos parum commoti, ea currere in tabula quaquaversum poterant, cernebamus: atque unum ipsorum stilo tactum, contorquebat se ad doloris locum, nihil sentiente alio, ac suos alibi motus peragente. Quid plura? Tentavimus, quatenus id valeret; atque vermiculum, imo jam vermiculos in multas partes concidimus: ita omnes movebantur, ut nisi a nobis illud factum esset, et comparerent vulnera recentia, totidem illos separatim natos, ac sibi quemque vixisse crederemus. 63. Sed tunc
Abbreviated transcription (Latin):
rem fortasse: nisi recordarer quantũ
pueri mirari solebamꝰ. palpitantes lacer¬
torum caudas amputatas acetero cor¬
pore. Quem motum sine anima fieri
nullo mͦ mͥ ꝑsuadere possum : neq quo
pacto fiat. ut nullum sit antinȩ spati¬
um qñ p̃cidi etiam cum corꝑe potest.¬
Aug Intelligo possem respondere aere.
et igne: quȩ duo ꝑ anuna p̃sentiam
tenentur incorpore terreno et humido.
ut omnium quatuor fiat temꝑatio:
dum pꝰ eiusdem antinȩ abscessum ad su¬
ꝑna euadunt ac sese expediunt. moue¬
ri illa corpuscula: tanto concitatius
quanto plaga recentiore subito eriun¬
punt: dehinc porro motum langues¬
cere. postremo desinere. dum munis
minusq fit quod effugit. ac deinde
totum euolat. S adhuc me reuocat
qd his hausi oculis pene serius quam
credi potest. s certe non seriuis. quam
deberem. Cum enim nuꝑ in agro eẽmꝰ.
liguriȩ nr̃i illi adolescentes qui cunc
mecum erant studioꝵ suoꝵ grã. am¬
madũterunt hium iacentes in opaco

Expanded text:
rem fortasse, nisi recordarer quantum pueri mirari soleremus palpitantes lacertarum caudas amputatas a caetero corpore; quem motum sine anima fieri nullo modo mihi persuadere possum: neque quo pacto fiat, ut nullum sit animae spatium, quando praecidi etiam cum corpore potest, intelligo. A. Possem respondere aerem et ignem, quae duo per animae praesentiam tenentur in corpore terreno et humido, ut omnium quatuor fiat contemperatio, dum post ejusdem animae abscessum ad superna evadunt, ac sese expediunt, movere illa corpuscula tanto concitatius, quanto plaga recentiore subito erumpunt: deinde porro motum languescere, postremo desinere, dum minus minusque fit quod effugit, ac deinde totum evolat. Sed ab hoc me revocat quod his hausi oculis pene serius quam credi potest; sed certe non serius quam deberem. Cum enim nuper in agro essemus Liguriae, nostri illi adolescentes qui tunc mecum erant studiorum suorum gratia, animadverterunt humi jacentes in opaco
Abbreviated transcription (Latin):
tatem diaboli traditum ẽ.
genus humanũ: pecc̃o pͥmi homunis
in oñs utͥusq sexus cõmixtione nas¬
centes originalit̾ transeunte. ⁊ paren¬
tum pͥmorũ debito uniu̾sos postõs
obligante. hȩc traditio prius in ge¬
nesi significata ẽ: uͥ cũ serpenti dictũ
ẽẽt. tram manducabis. homini dictũ
e. t̾ra es et in t̾ram ibis. Eo qđ dictũ ÷
in t̾ram ibis. mors corporis p̃nuncia¬
tae: quia nec ipsam fuerat exꝑt̾us.
si ꝑmansisset ut factus ẽ. rectus. Qđ
uͦ uiuenti ait. t̾ra es: ostendit. totũ
hominẽ in det̾ius cõmutatũ. Tale ẽ.
enim t̾ra es: quale illud. Non ꝑma¬
nebit sp̃s meus in hominib istis:
qm caro sunt. Cunc gͦ. demõstrauit
ei traditũ: cui dictũ fuerat t̾rram¬

Expanded text:
tatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditu
Abbreviated transcription (Latin):
cuius creature potestas. potestati erea¬
toris cõparari potest: s cũ diabolus
uicio ꝑu̾sitatis sue factus sit amator
potentiȩ. et desertor oppugnator q
iusticie: sic enim et homines eũ tãto
magis imitantur: ꝗtomagis negla¬
ta uł etiam ꝑosa iusticia potentiȩ stu¬
dent. eiusq uł adeptione letantur
uł inflãmantur cupiditate: placuit
dõ. ut ꝑꝑ eruendũ hõiem de diaboli
potestate. ñ potentia diabolus sed
iusticia uinc̾etur. Atq ita et hoĩesime¬
xp̃m: iusticia q̃rerent diabolũ iunc̾e
ñ potentia. Non qd̾ potñtia qͣsi mali
aliquid fugienda sit. s ordo seruand̾
ẽ. quo pͥor ẽ. iusticia. Nam ꝗͣta poten¬
tia potest eẽ. mortaliũ : t̃ eneant ͥ
mortales iusticiã: potñtia ĩmortalib
dabitur. Cui cõparata quantalibet
eorũ hõĩum qui potentes uocantur
in t̾ra: ridicula infirmitas ĩuenit᷑.
&e ibi foditur pecc̃ori fouea : uͥ uiden¬
tur mali płimum posse. Cantat ai
iustus et dicit. Beatus homo quem

Expanded text:
us creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imm, justitia quaererent diabolum vincere, non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. Nam quanta potentia potest esse mortalium? Teneant ergo mortales justitiam, potentia immortalibus dabitur. Cui comparata quantalibet eorum hominum qui potentes vocantur in terra, ridicula infirmitas invenitur, et ibi foditur peccatori fovea, ubi videntur mali plurimum posse. Cantat autem justus et dicit: Beatus homo quem
Abbreviated transcription (Latin):
sus. Potentia uͦ: qr reuixit a mortuis
mĩquã postea morit᷑iis. S potñtia
diabolũ uicisset. etiã si ab illo ñ po¬
tuisset occidi: Quauis maioris sit po¬
tentiȩ. etiã ipsam mortem uincere
resurgendo. quã uitare uiuendo. S
aliud÷ ꝓpt̾ quod iustificam᷑ in san
guine xp̃i: cũ ꝑ remissionẽ pecc̃orum
eruimur de diaboli potestate. Hoc
ad id ꝑtinet. qd̃ a xp̃o iusticia diabo¬
lus uincitur: ñ potñtia. Ex infirm¬
tatẽ nãq quã suscepit in carne
mortali. ñ ex ĩmortali potñtia cruci¬
fixus ẽ. xp̃c. Dequa tam̃ ĩfirmitate
ait apłs. Quod infirmũ ẽ. dĩ. fortiꝰ
e. hominibus.

Expanded text:
sus; potentia vero, quia revixit mortuus, sus; potentia vero, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus . Sed potentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur in Christi sanguine, cum per remissionem peccatorum eruimur a diaboli potestate: hoc ad id pertinet, quod a Christo justitia diabolus vincitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immortali potentia crucifixus est Christus: de qua tamen infirmitate ait Apostolus, Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
potuit: ut pus ag̾et. quod oportuit.
Ideo aũ illum eẽ. opus erat. et hoĩem
et dm̃. Nisi enim homo eẽt: ñ posset
occidi. Nisi et deus eẽt: n credetur
noluisse quod potuit. s si potuisse qd̾
taremus. Hunc uͦ humana ꝓ nobis
passus ẽ: qr homo erat. S si noluisset.
etiam hoc pati potiusset: qr̃ deus
erat. Ido gratior facta ẽ. in humilita¬
de iusticia: qr posset si noluisset hu¬
militatẽ ñ ꝑpetitanta in diuinitate
potentia. Ac sic amoriente tã poten¬
te. nob̾ morcalib in potentib. et com¬
m̃data ẽ. iusticia. et ꝓmissa potñtia.
horũ enim duorũ unũ fecit resurgen
do. altim moriendo. Quid enĩ iusti
quã usq ad mortẽ crucis ꝓ iusticia
puentre: & quid pot̾ntius ꝗ̃ resurge
a mortuis. et in cęlũ cũ ipsa carne. ĩ
qua ẽ. occisus ascende: Et iusticia
gͦ prius. et potñtia p̾ea: diabolum
uicit. Iusticia scł. qr nullũ peccatũ
habuit: et ab illo ẽ. iniustissime occi¬

Expanded text:
potuit, ut prius ageret quod oportuit. potuit, ut prius ageret quod oportuit. Ideo autem illum esse opus erat, et hominem, et Deum. Nisi enim homo esset, non posset occidi: nisi Deus esset, non crederetur noluisse quod potuit, sed non potuisse quod taremus. Nunc vero humana pro nobis passus est, quia homo erat; sed si noluisset, etiam hoc non pati potuisset, quia et Deus erat. Ideo gratior facta est in humilitate justitia, quia posset si noluisset humilitatem non perpeti tanta in divinitate potentia: ac sic a moriente tam potente, nobis mortalibus impotentibus, et commendata est justitia, et promissa potentia. Horum enim duorum unum ndo. Quid enim justius, quam usque ad mortem crucis pro justitia pervenire? et quid potentius, quam resurgere a mortuis, et in coelum cum ipsa carne in qua est occisus ascendere? Et justitia ergo prius, et potentia postea diabolum vicit: justitia scilicet, quia nullum peccatum habuit, et ab illo injustissime est occi
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ morte dignũ inueniret: ocidit
eũ tam̃. Et utiq iustũ ẽ. ut debitoxs
quos tenelut. lib̃i dimittant᷑: in eu
credentes que sine ullo debito occidit.
hocẽ. quod iustificari dicim̃ in xp̃i
sangiune. Sic qͥppe in remissionem
peccorum nr̃orum umocens ille san¬
guis esfusus c̃. Unde se dicit in psal¬
mis. in mortuis lib̾um. Solus enim a
debito mortis lib̾. e. mortuus. Hinc &e
in alio psalmo dicit. Quȩ non rapiu
tunc exsoluebam. Rapinã uolens in¬
telligi pecc̃m: qr usurpatĩ ẽ. contra
licitum. Unde ꝑ os etiam carnis suȩ
sicut in eũgłio legitur dicit: ecce ue¬
nit pͥnceps mundi huius. et in me
nicħ inuenit᷑. id÷ nullũ pecc̃m. S ut
sciant om̃s inquit. qr uoluntatẽ patͥs
mei facio: surgite eamus hinc. Et̃
ꝑgit inde ad pussionem: ut ꝓ debitorib
nobis quod ipse non debebat ex solu̾et.
Aiiquid isto iure equissimo diabolus
iuncetur: si potentia xp̃c cũ illo ag̾e.
ñ iusticia uoluisset: s pꝰposuit quod

Expanded text:
idit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Hoc est quod justificari dicimur in Christi sanguine . Sic quippe in remissionem peccatorum nostrorum innocens sanguis ille effusus est. Unde se dicit in Psalmis in mortuis liberum . Solus enim a debito mortis liber est mortuus. Hinc et in alio Psalmo dicit, Quae non rapui, tunc exsolvebam : rapinam volens intelligi peccatum, quia usurpatum est contra licitum. Unde per os etiam carnis suae, sicut in Evangelio legitur, dicit, Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil invenit, id est, nullum peccatum: sed ut sciant omnes, inquit, quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc . Et pergit inde ad passionem, ut pro debitoribus nobis quod ipse non debebat exsolveret. Numquid isto jure aequissimo diabolus vinceretur, si potentia Christus cum illo agere, non justitia voluisset? Sed postposuit quod
Abbreviated transcription (Latin):
beatũ faciant sic̃ suꝑiꝰ disputauimꝰ
duȩ res. bene uelle et posse qd̾ uelis:
n debet c̃e. illa ꝑu̾sitas. que in cadẽ
disputatione notata ẽ. ut ex duab
reb q faciunt beatũ: posse qđ uelit
homo eligat. et uelle quod oportet
negligat: Cũ prius debeat hab̾e uo¬
iuntatẽ bonam. magnã uͦ p̾ea potes¬
tatem. Bona porro uolũtas pͣganda
e. a uiciis: a quib si uincitur homo.
ad hoc uincitur ut male uelit. Et
bona iam uoluntas eus quomͦ erit:
Optandũ ẽ. itaq ut potestas nunc
detur: s contra uicia. ꝓ pt̃ q̃ uincenda
potentes eẽ. nolunt homines: et uo¬
lunt ꝑꝑ iuincendos homines. Ut quid¬
hoc. nisi ut uere uicti falid uncant.
nec sint uitate s opinione uictores:
Uelit homo prudens ẽẽ. uelit fortis.
uelit teꝑans. uelit ustus. atq ut hec
ueracit possit: potentiã plane optet
atq appetat ut potens sit in se ipso.
Et miromͦ. adu̾sum sc ipsũ. ꝓ se ipso.
Ceta si quȩbene uult. et tam̃ ñ potest.

Expanded text:
putavimus, duae res, bene velle, et posse quod velis, non debet esse illa perversitas, quae in eadem disputatione notata est, ut ex duabus rebus quae faciunt beatum, posse quod velit homo eligat, et velle quod oportet negligat; cum prius debeat habere voluntatem bonam, magnam vero postea potestatem. Bona porro voluntas purganda est a vitiis, a quibus si vincitur homo, ad hoc vincitur ut male velit, et bona jam voluntas ejus quomodo erit? Optandum est itaque ut potestas nunc detur, sed contra vitia, propter quae vincenda potentes nolunt esse homines, et volunt propter vincendos homines; utquidhoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed opinione victores? Velit homo prudens esse, velit fortis, velit temperans, velit justus, atque ut haec veraciter possit, potentiam plane optet, atque appetat ut potens sit in seipso, et miro modo adversus se ipsum pro se ipso. Caetera vero quae bene vult, et tamen non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
corde. Hoc gͥ tp̃re quo differt᷑ poto¬
tia ppłi dĩ. ñ repellet deus plebr
suam. et hereditatem suã ñ derelin¬
quee: Q uantalibet acerba ⁊ ĩdigna
pꝑia humilis atq infirma patiatur:
quaidusꝙ iusticia qua nunc habet
nnsitmitas prorũ. conu̾tatur ĩ uidiciũ:
hoe e iudicandi accipiat potestatẽ
qued iustis in finem seruatur. cui p̃ce¬
dente iusticia ordine suo fuerit poten¬
cia subsecuta. Potentia quippe adiun¬
ta uisticiȩ. uel iusticia accedente po¬
tentiȩ: iudiciariam potestatẽ facit.

Expanded text:
o differtur potentia populi Dei, non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet; quantalibet acerba et indigna ipsa humilis atque infirma patiatur, quoadusque justitia quam nunc habet infirmitas piorum, convertatur in judicium, hoc est, judicandi accipiat potestatem: quod justis in fine servatur, cum praecedentem justitiam ordine suo fuerit potentia subsecuta. Potentia quippe adjuncta justitiae, vel justitia accedens potentiae, judiciariam potestatem facit.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut et cetĩ. F ili diffidentie sunt in¬
fideles. & quis hoc ñ ẽ. ancequã fideł
fiat: Quocͥca. om̃s homines ab origi¬
ne. sub pͥncipe sunt potestatis aeris:
qui oꝑatur in filiis diffidentie. Et qd̾
dixi ab origine: hoc ẽ. quod dix̃ apłs
natura et se fuisse sicut cetos. Nat᷑a
scł. ut ẽ. deprauata pecc̃o: ñ ut recta
creata ẽ. ab inicio. Modus aũ iste qͦ
traditus ẽ. homo in diaboli potestatẽ:
ñ ita debet intelligi. tanquã hoc deus
fec̾it aut fieri uisserit: s qd̾ tantum
ꝑmiserit. Iuste tam̃. Illo enĩ deseren¬
te peccantẽ. peccati auctor ilico in¬
uasit. Nec ita sane deus deseruit cre¬
aturam suam. ut ñ se exhib̾et illi dm̃
creantem. et uuificantẽ: et int̾ pe¬
nalia mala etiã bona malis p̾stantẽ.
Non enĩ cõtinuit in ira sua miserati¬
ones suas: nec hominẽ a lege suȩ po¬
testatis amisit: quando in diaboli po¬
testate ee̾. ꝑmisit. Quia nec ipse di¬
abolus a potestate om̃ipotentis alie¬

Expanded text:
et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in diaboli potestate esse permisit: quia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alie
Abbreviated transcription (Latin):
sunt duȩ. quam una res. Cet̾um
in illa sũma tͥnitate. tantũ ẽ. una
quantũ tres simul: nec plus aliqͥd
sunt duȩ quam una : & in se infi¬
nita sunt. Ita ce singła sunt ĩ sin¬
gulis. & om̃ia in singulis. & singła
in om̃ib & om̃ia in om̃ib &e unũ
Lom̃ia.
Qui uidet hoc uel ex parte. uł ꝑ spe¬
culum. & in enigate: gaudeat cog¬
noscens dm̃. & sicut dm̃ honoret. ⁊
grãs agat. Qui aĩ ñ uidet: tendat
ꝑ pietatem ad uidendũ: ñ ꝑ cęcita¬
tem ad calũpniandum: qm̃ unus ẽ
deus. s tamen trinitas. Nec confu¬
se accipiendum.ẽ. Ex quo om̃ia.
ꝑ quem om̃ia. in quo om̃ia: nec
diis multis s ipsi gła. in scła scu

Expanded text:
sunt duae quam una res: caeterum sunt duae quam una res: caeterum in illa summa Trinitate tantum est una quantum tres simul, nec plus aliquid sunt duae quam una. Et in se infinita sunt. Ita et singula sunt in singulis, et omnia in singulin omnibus, et omnia in omnibus, et unum omnia. Qui videt hoc, vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate, gaudeat cognoscens Deum, et sic Deum honoret et gratias agat. Qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum, non per caecitatem ad calumniandum; quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in saecu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ captu earum: ut ordinem suum
teneant. & locis suis adquiescant.
Hec gͥ om̃ia quȩ arte diuina facta
sunt : & unitatem quãdam in se os¬
tendunt. & speciem. & ordinẽ. Qcqͥd
enim horum ẽ : &e unũ aliquid ẽ. sic̃
sunt nature corporũ. ⁊ ingenia ani¬
marum: & aliqua specie formatur
sicut sunt figure uł qualitates cor¬
porum. ac doctrine uł artes anima¬
rum: & ordinem aliquẽ pecit. aut
tenet. sicut sunt pondera uł collo¬
cationes corporum. atq amores.
aut delectationes animarũ. Oportae
gͥ. ut &e creatorem ꝑ ea quȩ facta sũt
intellectum conspicientes. tͥnitatẽ¬
intelligamus : cuius in creatura qͦ¬
modo dignum ẽ. apparet uestigiũ.
In illa enim trinitate sũma origo ẽ.
rerum om̃ium. & ꝑfectissima pule̾¬
tudo. & beatissima delectatio. Itaq
illa tria. & a se inuicem det̾minari
uidentur: & in se ĩfinita sunt. S
hic in reb corporeis ñ tantũ ẽ. una.
quantũ tres simul: & plus aliquid

Expanded text:
pro captu earum, ut ordinem suum pro captu earum, ut ordinem suum teneant, et locis suis acquiescant. Haec igitur omnia quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, et ingenia animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes intelligamus, cujus in creatura quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate, summa est origo rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt. Sed hic in rebus corporeis, non tantum est res una quantum tres simul, et plus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Cui non ẽ. aliud iuiuere & aliud in¬
telligere: s id quod ẽ. intelligͥe. hoc
uiuere. hoc ce̾. ẽ. U nũ om̃ia. tanquã
u̾bum ꝑfectum cui ñ desit aliquid:
&ꝰ ars quȩdam om̃i potentis atq sapi¬
entis dĩ: plena om̃ium racionũ in¬
uentium. incõmutabilium:. & om̃s
unum in ea: sicut ipsa unũ de uno
cum quo unii: Ubi nouit om̃ia ds
quȩ fecit ꝑ ipsam. & ideo cũ dece¬
dant & succedant tempora: ñ dece¬
Non enim hec quȩ creata sunt. ideo
sciuntur a deo quia facta sunt. ac ñ
pocuis ideo facta sunt. uł mutabilia.
quia inmutabilit ab eo sciuntur.
Ille gͥ meffabilis quidam complexus
patris & imaginis: n ẽ. sine ꝑfectio¬
ne. sine caritate. sine gaudio. Illa
gͦ dilectio. delectatio. felicitas. uel
beatitudo. si tam̃ aliqua humana
uoce digne dicitur: usus ab illo ap¬
pellatus ẽ. breuiter. & ẽ in tͥnitate
sps sc̃s. Non genitus. s genitoris
genitiq suauitas. ingenti laigitate
atq ub̃tate ꝑfundens om̃s creat᷑as.

Expanded text:
aliud intelligere, sed id quod est intelligere, hoc est vivere. Hoc esse est, unum omnia, tanquam Verbum perfectum; cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis et sapientis Dei, plena omnium rationum, viventium incommutabilium: et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus, quae fecit per ipsam: et ideo cum decedant vel succedant tempora, non deceNon enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt, ac non potius ideo facta sunt, vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis, non est sine perfectione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, ita si tamen aliqua humana voce digne dicitur, usus ab illo appellatus est breviter, et est in Trinitate Spiritus sanctus, non genitus, sed genitoris genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate perfundens omnes creaturas
Abbreviated transcription (Latin):
t qm̃ ostendimus
quomͦ possit dici solus pat̃.
quia non ipse: nisi pat̾: consid̾anda
ẽ. illa sententia qua dicitur. dm̃
uerum solum. non eẽ. patrem solum.
sit deus: quomͦ respondebitur non
ẽe: nisi forte ita dicamus: ẽẽ qͥdẽ¬
testimonio dñi: Patri enĩ dicebat¬
& patrem nominauerat. ad quem
loquebatur. tum ait. Hȩc est aũt
uita et̾̃na: ut cognoscant te unũ
uerum dm̃. Quod quidem arriani
sic solent acciꝑe: quasi ñ sit filius
deus uerus. Quib exclusis: uiden¬
dum ẽ. an intelligere cogam᷑ cum
dictum ẽ patri. ut cognoscant te
unum uerũ dm̃. tanqͣ hoc insinu¬
are uoluerit. quia & solus pat̾ ds̃
uerus ẽ : ne ñ intellig̾emus dm̃. nͥ
ipsa tria simul. patrem & filiũ et

Expanded text:
m ostendimus quomodo possit dici solus Pater, quia non nisi ipse ibi Pater; consideranda est illa sententia qua dicitur, Deum verum solum non esse Patrem solum, solus utrum sit Deus: quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dicamus, esse quidetestimonio domini? patri enim dicebat et patrem nominauerat, ad quem loquebatur, cum ait: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum. quod quidem Arriani sic solent accipere, quasi non sit filius dei uerus. quibus exclusis uidendum est, an intellegere cogamur, cum dictum est patri: ut cognoscant te unum uerum deum, tamquam hoc insinuare uoluerit, quia et solus pater deus est, ne non intellegeremus deum nisi ipsa tria simul, patrem et 25 filium et
Abbreviated transcription (Latin):
tione scripturarum & assertione fi¬
dei uir extitit: hilarius enim hoc
in libris suis posuit : horũ u̾borũ
id÷ patris ⁊ imaginis. ⁊ muneris.
et̾̃nitatis & speciei &e usus. abditã
scrutatus incelligentiam quantũ
ualeo. ñ eum secutũ arbitror in
et̾nitatis uocabulo. nisi quod pat̾
ñ habet patrem de quo sit. Filius
aũ de patre ẽ. ut sit: atq ut illi
coet̾nus sit. Imago enim si ꝑfecte
implet illud cuius imago ẽ: ipsa
coequatur ei. ñ illud imagini sue.
In qua imagine speciem nominauit:
credo ꝑꝑ pulcritudinem. Ubi iam ẽ.
tanta congruentia. & pͥma ęqͣlitas.
&x pͥma similitudo: nulla in re dis¬
sidens. ⁊ nullomͦ in ęqualis. ⁊ nulla
ex parde dissimilis. s ad idemtidem
respondens ei cuius imago ẽ. Ubi ẽ.

Expanded text:
tione Scripturarum, et assertione fitione Scripturarum, et assertione fidei vir exstitit; Hilarius enim hoc in libris suis posuit ; horum verborum, id est, Patris, et Imaginis, et Muneris, aeternitatis, et speciei, et usus, abditam scrutatus intelligentiam quantum valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre est ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago
Abbreviated transcription (Latin):
Scdm quam humilitatem eius eti
maior ẽ. pat̾: sicut dicit. qm̃ pit̾
maior me ẽ. Ut hoc ipsum. dm̃ &.
quod illi cum patre unum ẽ apil
sit hominis mediatoris. quod pse
solus ẽ. Si enim m̃tem recte dicimꝰ
principale hominis. id÷ tãqua ca¬
put humane sub̾ȩ. cũ ipse homo
cum mente sit homo: eur noti
multo congruentius. multoꝙ ma¬
gis. uibum cum ꝑatie quod simul
homo nisi cum uerbo quod caro
factum e. intelligi ñ possit. S hoc
ut iam diximus: aliquanto diligen¬
cius postea considabimus. Nunc au
equalitas trinitatis. & una eadem q
sułra: quantũ breuit potuimus de¬
monstrata ẽ: Ut quoquo modo se
habeat ista questio. quam discuti¬
endam acriore intentione distuli¬
mis: nicħ impediat. quo minus
fateamur sũmam equalitatem pa¬
uidam cum uellet
breuissime singłarum in
trinitate ꝑsonarum insinuare ꝓpͥa:
ȩt̾nitas inquit in patre. species in
imagine. usus in munere. & quia
ñ mediocris auctoritatis in tracta¬

Expanded text:
m quam humilitatem eius etiam maior est pater, sicut dicit: quoniam pater maior me est, ut hoc ipsum deum esse, quod illi cum patre unum est, caput sit hominis mediatoris, quod ipse solus est. si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est tamquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo, cur non multo congruentius multoque magis uerbum cum patre, quod simul homo nisi cum Verbo quod caro factum est, intelligi non possit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est, ut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam aequalitatem Pauidam cum vellet brevissime singularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in Imagine, usus in Munere. Et quia non mediocris auctoritatis in tracta
Abbreviated transcription (Latin):
unũ uerũ dm̃÷ ce̾ ordo u̾borũ ẽ. ut te
& quem misisti iħm xp̃m cognoscãt
unum uerũ dm̃ : Cur gͦ tacuit de
pace adherens ini ut ꝑ hanc itri
unũ sit: iam ex hoc intelligat᷑ cu
ipsa pax. quãiuis ñ cõmemoretur:
deus. id÷ caput xp̃i tͥnitas: cum in
trinitate sit xp̃c. ut sit trinitas:
An quod ẽ. pat̾ cum filio: caput ẽ.
ei quod ẽ. solus filius: Cum filio enĩ
pater. deus: solus aũ filius xp̃c mi

Expanded text:
um uerum deum" et ordo uerborum est: "ut te et quem misisti Iesum Christum cognoscant uerum deum?" cur ergo tacuit de pace uni adhaerens, ut per hanc unum utrumque sit, iam ex hoc intellegatur etiam ipsa pax, quamuis non commemoretur ?deus, id est caput Christi trinitas, cum in trinitate sit Christus, ut sit trinitas ? an quod est pater cum filio, caput est ei quod est solus filius? cum filio enim pater deus, solus autem filius Chri
Abbreviated transcription (Latin):
larsenim quȩ inuenta ẽ. ñ se q̃rit.
Pars aii quȩ ñdum inuenta ẽ. nec
psi e querit. qm̃ ab ea que iam in¬
uenta ẽ. parte queritur. Quocirca.
qr nec tota se querit mens. nec pars
eius ulla se querit: se mens om̃ino
non querit¬

Expanded text:
se quaerit: pars autem quae nondum inventa est, nec ipsa se quaerit, quoniam ab ea quae jam inventa est parte quaeritur. Quocirca, quia nec tota se mens quaerit, nec pars ejus ulla se quaerit, se mens omnino non quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
mens ẽ: sic tota uiuit. Nouit autẽ
uiuere se. Iotã se gͥ nouit. Postiem
cum se mens nosse querit: intemse
ẽẽ. iam nouit. Alioquin. utrum se
querat ignorat: et aliud ꝓ alio fus¬
tan querat. fieri eni ꝓͥotest. ut pp
ñ sit mens: Atq ita. dũ m̃tem uł
nouit quod se querat. ꝓfecto nus
quod ipsa sit mens. Porro si hxise
nouit quod ipsa sit mens ẽ. et ta
mens ẽ: cotam se nouit. S ecce n se
tantũ modo nou̾it quod se querat.
Potest enim etiam sic aliud ꝓ alio qll¬
rere: si hoc nescit. Ut aũ non queras
aliud ꝓ alio. ꝓculdubio nouit qua
querat. At si nouit quid querat
s psam querit: se ipsam utiq nouit.
Quds̃ adhuc querit: Quod si ex parde
q noinit. ex parte aũ adhuc querit.
is psam. s partem suam querit.
quod decst. Quẽ admodũ solemꝰ que¬
rere ut ueniat in m̃tem qd̃ excidit:
nec tam̃ penitis excidit: qr potest.
rteꝗgnosci cũ uen̾it. hoc cẽ. qd̾ quere¬
lutur.S quomꝰ mens ueniat ĩ m̃tẽ:

Expanded text:
it autem vivere se. Totam se igitur novit. Postremo cum se nosse mens quaerit, mentem se esse jam novit: alioquin utrum se quaerat ignorat, et aliud pro alio forsitan quaerat. Fieri enim potest ut ipsa non sit mens, atque ita dum mentem nosse novit quod se quaerat, profecto novit quod ipsa sit mens. Porro si hoc in se novit quod mens est, et tota mens est, totam se novit. Sed ecce non se tantummodo noverit quod se quaerat. Potest enim etiam sic aliud pro alio quaerere, si hoc nescit: ut autem non quaerat aliud pro alio, procul dubio novit quid quaerat. At si novit quid quaerat, et se ipsam quaerit, se ipsam utique novit. Quid ergo adhuc quaerit? Quod si ex parte se novit, ex parte autem adhuc quaerit, non se ipsam, sed partem suam quaerit. quod deest, quemadmodum solemus quaerere, ut veniat in mentem quod excidit, nec tamen penitus excedit; quia potest recognosci, cum venerit, hoc esse quod quaerebatur. Sed quomodo mens
Abbreviated transcription (Latin):
itaq aliquid de se scit. quod nisi tota
n potest: dotam se scit. Scit aute s
aliquid scientẽ: Nec potest quicqu
scire. nisi tota. Scit se gͥ. tõta.
emde. quid eius
ei tam notũ ẽ. quã se .
Non potest aũ. et mens e̾e. ⁊ ñ urc¬

Expanded text:
itaque aliquid de se scit, quod nisi tota itaque aliquid de se scit, quod nisi tota non potest, totam se scit. Scit autem se aliquid scientem, nec potest quidquam scire nisi tota. Scit se igitur totam. Deinde quid ejus ei tam notum est, quam se vivere? Non potest autem et mens esse, et
Abbreviated transcription (Latin):
amat: acerbiusq tolerat se ipsa deeẽ
scientie suȩ qua uult cuncta cõphen¬
dere: N ouit aũ quid sit nosse. Et dũ
hoc amat quod nouit: etiã se cupit
nosse. Ubi gͦ nosse suũ nouit: si se
si nouit.: Nam nouit qd̾ alia nou̾it:
se aũ ñ nou̾it. hinc enim nouit et
quid sit nosse. Quo pacto gͥ se aliqͥd
scientẽ scit: quȩ se ipsam nescit: Neq
enim alt̾am m̃tem scientẽ scit: s se
ipsam. Scit gͥ se ipsam. Deinde cũ se
querit ut nou̾it: querentẽ se iã noũ
lam se gͦ nouit. Quaꝑꝑ. ñ potest om̃i¬
no nescire se: quȩ dũ se nescientẽ scit.
se utiq scit. Si aũ se nescientẽ nesciat.
ñ se queret ut sciat. Quaꝑꝑ: eo ipso
quo se querit. magis se sibi notã quã
ignotam eẽ. conuincitur. Nouit eni
se querentem atq nescientem: dũ se
quod ex parte se nouit. ex parte no
nouit: S absurdũ e. dicere: ñ cam
totam scire quod scit. Non dico co¬
tum scit. s quod scit tota scit. Cum

Expanded text:
amat; acerbiusque tolerat se ipsam deesse amat; acerbiusque tolerat se ipsam deesse scientiae suae, qua vult cuncta comprehendere? Novit autem quid sit nosse, et dum hoc amat quod novit, etiam se cupit nosse. Ubi ergo nosse suum novit, si se non novit? Nam novit quod alia noverit, se autem non noverit: hinc enim novit et quid sit nosse. Quo pacto igitur se aliquid scientem scit, quae se ipsam nescit? Neque enim alteram mentem scientem scit, sed se ipsam. Scit igitur se ipsam. Deinde cum se quaerit ut noverit, quaerentem se jam novit. Jam se ergo novit. Quapropter non potest omnino nescire se, quae dum se nescientem scit, se utique scit. Si autem se nescientem nesciat, non se quaerit ut sciat. Quapropter eo ipso quo se quaerit, magis se sibi notam quam ignotam esse convincitur. Novit enim se quaerentem atque nescientem, dum se Qunovit? Sed absurdum est dicere, non eam totam scire quod scit. Non dico, Totum scit; sed quod scit, tota scit. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
hiberi: ut mens tanꝗͣ in speculo se
nou̾it. An in racione u̾tatis ȩt̃nȩ
uidet. quã speciosũ sit nosse semet¬
ipsam: et hoc amat quod uidet. stu¬
detq in se fieri: Quia quãuis sibi
nota ñ sit : notũ ei tam̃ ẽ. quã bonũ
sit ut sibi nota sit. Et hoc quidem
ꝑmirabile ẽ. ñdum sẽ nosse: et quam¬
sit pulcrũ se nosse. iam nosse. An aliq̃
finem obtimũ. id÷ securitatẽ et beati¬
tudinem suam uidet ꝑ quãdã occultã
memoriã. quȩ in longinquũ eã ꝓgssa
ñ deseruit: et credit ad eũdem finem
nisi se ipsam cognou̾it. se ꝑuenire ñ
posse : Ita dũ illud amat. hoc querit:
et notũ amat illud ꝓpt̾ quod querit
ignotũ. S cur memoria beatitudiniᷤ
sue potuit. et memoria sui cũ ea ꝑdu¬
rare ñ potuit: ut tam se nosset quȩ
uult ꝑuenire. quã nouit illud quo
uult ꝑuenire : An cũ se nosse amat.
si se quã ñdum nouit. s ipsũ nosse

Expanded text:
hiberi, ut mens tanquam in speculo se hiberi, ut mens tanquam in speculo se noverit. An in ratione veritatis aeternae videt quam speciosum sit nosse semetipsam, et hoc amat quod videt, studetque in se fieri? quia quamvis sibi nota non sit, notum tamen ei est quam bonum sit, ut sibi nota sit. Et hoc quidem permirabile est, nondum se nosse, et quam pulchrum sit se nosse, jam nosse. An aliquem finem optimum, id est securitatem et beatitudinem suam videt, per quamdam occultam memoriam, quae in longinqua eam progressam non deseruit, et credit ad eumdem finem, nisi se ipsam cognoverit, se pervenire non posse? Ita dum illud amat, hoc quaerit: et notum amat illud, propter quod quaerit ignotum. Sed cur memoria beatitudinis suae potuit, et memoria sui cum ea perdurare non potuit, ut tam se nosset quae vult pervenire, quam novit illud quo vult pervenire? An cum se nosse amat, non se quam nondum novit, sed ipsum nosse
Abbreviated transcription (Latin):
denter se ipsam querit ut
nouerit: dũ incognita sibi ẽ: Eoce
enim mens semet ipsam querit ut
nou̾it: et inflãmatur hoc studio.
Amat gͥ.S quid amat : Si seipsam:
quomͦ: cũ señdum nou̾it. nec qͥsquã
possit amare quod nescit: An ei fa¬
ma p̾dicauit speciem suã. sicut de
absentib solemus audire : Forte gͦ
ñ se amat. s quod de se fingit hoc
amat: longe fortasse aliud quã ipsa
ẽ. Aut si se mens sui similẽ fingit. ⁊
ideo cũ hoc figm̃tum amat. se amat
anteq. nou̾it. quia id qd̾ sui simile ÷
intuetur. Nouit gͦ alias intes ex qͥb
se fingat. et genere ipso sibi nota ẽ.
Curgͦ. cũ alias m̃tes nouit. se ñ noũ:
cũ seipsa nicħ sibi possit eẽ. p̃sentiu ᷤ:
Quod si ut oculis corporis magis alii
oculi noti sunt quã ipsi sibi: non se
gͦ querat nũquã imientura. Nũquã
enim se oculi pret̾ speculo uidebũt.
Nec ullo mͦ putandũ ẽ. etid reb in¬
corporeis contẽplandis. tale aliqͥd ad¬

Expanded text:
denter se ipsam quaerit ut noverit, dum incognita sibi est? Ecce enim mens semetipsam quaerit ut noverit, et inflammatur hoc studio. Amat igitur: sed quid amat? Se ipsam? Quomodo, cum se nondum noverit, nec quisquam possit amare quod nescit? An ei fama praedicavit speciem suam, sicut de absentibus solemus audire? Forte ergo se non amat, sed quod de se fingit, hoc amat, longe fortasse aliud quam ipsa est: aut si se mens sui similem fingit, et ideo cum hoc figmentum amat, se amat antequam noverit; quia id quod sui simile est intuetur: novit igitur alias mentes ex quibus se fingat, et genere ipso sibi nota est. Cur ergo cum alias mentes novit, se non novit, cum se ipsa nihil sibi possit esse praesentius? Quod si ut oculis corporis magis alii oculi noti sunt, quam ipsi sibi; non se ergo quaerat nunquam inventura. Nunquam enim se oculi praeter specula videbunt: nec ullo modo putandum est etiam rebus incorporeis contemplandis tale aliquid ad
Abbreviated transcription (Latin):
audit. qr si parte inuenta ñ se totã
quent: tam̃ tota se querit. Pota gͥ si¬
di presto ẽ. et quid adhuc queratur
ne. hoc enim deest. qd̃ querit᷑. ñ illa
quȩ querit. Cum itaq tota se querit.
nicħ eus dcest. Aut si ñ tota se qrit:
s purs quȩ inuenta ẽ. quert parte
quȩ ñdum inuenta ẽ: ñ se gͦ mens¬

Expanded text:
inventa, non se totam quaerit, tamen tota se quaerit. Tota ergo sibi praesto est, et quid adhuc quaeratur non est: hoc enim deest quod quaeritur, non illa quae quaerit. Cum itaque tota se quaerit, nihil ejus deest. Aut si non tota se quaerit, sed pars quae inventa est quaerit partem qu
Abbreviated transcription (Latin):
dunt uł intelligunt eẽ. imaginẽ dĩ:
uidendus : ut nec ipsũ specłm quod
uident. sciant ẽẽ. specłm. id÷ imaginẽ.
Quod si scirent: fortassis et eũ ciuus ẽ.
sicta corda mundante: ut facie ad
faciem possit uidĩ qͥ ꝑ specłm nunc
uidetur. Qua fide cordiũ mundatri¬
ce contẽpta: qͥd agunt. intelligendo
q̃ de natura m̃tis humanę subtilissi¬
me disputant᷑: nͥ ut ipsa quoq in¬
telligentia sua teste dãpnent᷑: In
qua utiq si laborarent. et uix ad
certũ aliquid ꝑuenirent: nͥ penalib
tenebris inuoliti et hon̾ati corpore¬
corpore corruptibili. quod aggrauat
animam. Quo tandem m̾ito. ĩfucto
malo isto: nͥ peccati : Unde. tanti ma¬
li magnitudine admoniti: seqͥ deb̾ent
agnũ qui tollit peccata mundi.

Expanded text:
gunt esse imaginem Dei; speculum nunc videndus, ut nec ipsum speculum quod vident sciant esse speculum, id est, imaginem. Quod si scirent, fortassis et eum cujus est ficta corda mundante , ut facie ad faciem possit videri, qui per speculum nunc videtur. Qua fide cordium mundatrice contempta, quid agunt intelligendo quae de natura mentis humanae subtilissime disputantur, nisi ut ipsa quoque intelligentia sua teste damnentur? In qua utique non laborarent, et vix ad certum aliquid pervenirent, nisi poenalibus tenebris involuti et onerati corpore corruptibili quod aggravat animam . Quo tandem merito inflicto malo isto, nisi peccati? Unde tanti mali magnitudine admoniti, sequi deberent Agnum qui tollit peccatum mundi
Abbreviated transcription (Latin):
torem quippe se ostende uoluit. cũ
se dixit eẽ. pͥncipium: Sicut &e pater
pͥncipium ẽ. creature. quod ab ipso
sunt om̃ia. Nam &e creator relatiue
dicitur ad creat᷑am : sicut dñs ad
seruum. & ideo cũ dicimus ⁊ patrẽ
pͥncipium. & filium pͥncipium: nõ
duo principia creature dicimus: qr
pat̾ & filius simul. ad creat᷑am unũ
pͥncipium e: sicut unus creator. sic̃
unus deus. Si aũ quicquid in se ma¬
net & gignit aliquid uł oꝑatur. pͥn¬
cipium ẽ. ei rei quam gignit. uł
ei quam oꝑatur : ñ possumus negare
etiam sp̃m scm̃ recte dici pͥncipiũ
quia eum non sepuramus ab appellati¬
one creatoris. & scriptum ẽ. de illo qd̾
ꝙetur. & utiq in semanens oꝑutur.
Non enim in aliquid eorii quȩ oꝑutur.
ipse mutatur aut u̾titur. &: quȩ oꝑutͣ

Expanded text:
torem se quippe ostendere voluit, cum torem se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium; sicut et Pater principium est creaturae, eo quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative dicitur ad creaturam, sicut dominus ad servum. Et ideo cum dicimus, et Patrem principium, et Filium principium, non duo pPater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet, et gignit aliquid vel operatur, principium est ei rei quam gignit, vel ei quam operatur, non possumus negare etiam Spiritum sanctum recte dici principium, quia non eum separamus ab appellatione creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur: non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur. Et quae operatur
Abbreviated transcription (Latin):
quo sibi iniucam respondeant: quȩ
ad se inuicem referuntur. Quid enĩ
tam manifeste relatiue dicitur. quã
pignus : Ad id quippe refertur: cuiꝰ
pignus ẽ: & semꝑ pignus alicuiꝰ rei
pignus ẽ. Numgͣ cum dicimꝰ pignꝰ
patris & filii: possumus uicissim di¬
cere. patrem pignoris aut filium
pignoris: At uͦ cum dicimus donũ
patris & filii: ñ quidem possumꝰ dic̃e
patrem doni aut filium doni. S ut
hȩc uicissim respondeant. dicimus
donum donatoris & donatorem doni.
Quia hic potuit inueniri usitatum
uocabulum. illic non potuit.
pat̃: idemq relatiue dicit᷑
principium. & siquid forte aliud. S
pat̾ ad filium dicitur: pͥncipium uͦ
ad om̃na quę ab ipso sunt. Item dr̃
relatiue filius. relatiue dr̃ & u̾bum
&̾ imago: & in om̃ib his uocabulis
ad patrem refertur. Nicħ autẽ horũ:
pat̾ dicitur: & pͥncipium dr̃ filius.
Cum enim dic̾etur ei. tu quis es: res¬
pondit. Principium. qͥ & loqͦr uob̾.
S nũquid patris pͥncipium: Crea¬

Expanded text:
icissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujus est pignus, et semper pignus alicujus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non quidem dicere possumus Patrem doni, aut Filium doni; sed ut haec sibi vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni: quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. elative dicitur principium, et si quid forte aliud: sed Pater ad Filium dicitur, principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relative Filius, relative dicitur et Verbum et Imago; et in omnibus his vocabulis ad Patrem refertur: nihil autem horum Pater dicitur. Et principium dicitur Filius: cum enim diceretur ei, Tu quis es? respondit, Principium, qui et loquor vobis . Sed numquid Patris principium? Crea
Abbreviated transcription (Latin):
curationũ in uno sp̃u. Alii oꝑacioes
iurtutũ. alii ꝓphetia. alii dnudica¬
tio sp̃ium. alii genera lingarum.
Om̃ia aũ hec. oꝑatur unus atq idẽ
sp̃s: diuidens ꝓpria unicuiq ꝓut
uult. Utiq sicut deus. Quis enĩ tan¬
ta illa potest oꝑari. nisi deus:Idem
aũ deus: qui oꝑatur om̃ia in om̃ib
Nam &e singillatim si int̾rogemꝰ de
sp̃u scõ: uerissime respondemꝰ. quod
deus sit. & cũ patre & filio simul:
uus deus ẽ. U numgͦ pͥncipium ad
creaturam dicitur deus: non duo
uł tria principia.. A

Expanded text:
curationum in uno Spiritu; alii operationes virtutum; alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alteri genera liguarum. Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult , utique sicut Deus. Quis enim tanta illa potest operari nisi Deus? Idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nam et sigillatim si interrogemur de Spiritu sancto, verissime respondemus quod Deus sit, et cum Patre et Filio simul unus Deus est. Unum ergo principium ad creaturam dicitur Deus, non duo vel tria principia.
Abbreviated transcription (Latin):
num ẽẽ. Eadem causa. nec magnos
tres dicimus s unũ magnũ: quia
ñ participatione magnitudinis ds
magnus ẽ: s se ipso magno magnꝰ
ẽ: quia ipse sua ẽ. magnitudo. Hoc
& de bonitate. & de ęt̾nitate. & de
om̃ipotentia dĩ dictũ sit. om̃ibq
om̃ino p̃dicamentis que de dõ pos¬
sunt ꝓnunciari: quod ad se ipsum
dicitur: ñ transiate ac ꝑ similitudi¬
nem. s ꝓprie : si tam̃ de illo ꝓprie
aliquid ore hominis dici potest.
singła in eadem trinitate
dicuntur : nullomꝰ ad se ipsa. s ad
muicem. aut ad creat᷑am dicunt᷑.¬
& ideo relatiue. ñ sub̾aliter. ea dici:
manifestum ẽ. Sicut enĩ trinitas
umus deus dicitur. magnus. bonus.
et̾̃nus. om̃ps. idemq ipse sua dici
potest dĩtas. ipse sua magnitudo.
ipse sua bonitas. ipse sua et̾nitas.
ipse sua om̃ipotentia : ñ sic dici
potest trinitas pat̾. Nisi forte trãs¬
late ad creaturam ꝑꝑ adoptionem
filiorum. Quod enim scriptum ẽ.

Expanded text:
num esse. Eadem causa nec magnos num esse. Eadem causa nec magnos tres dicimus, sed unum magnum; quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est; quia ipse sua est magnitudo. Hoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis, quae de Deo possunt pronuntiari; quod ad seipsum dicitur, non translate ac per similitudinem, sed proprie; si tamen de illo proprie aliquid ore hominis dici potest.singula in eadem Trinitate dicuntur, nullo modo ad seipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus dicitur Deus magnus, bonus, aeternus, omnipotens: idemque ipse sic sua dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic dici potest Trinitas Pater. Dicitur erlate ad creaturam propter adoptionem filiorum. Quod enim scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
magnas cẽ. sicut magna domus:⁊ magnꝰ mons.
&̾ magnus animus : in his gͦ rebus
aliud ẽ. magnitudo. aliud̃ quod ab
ea magnitudine. magnum ẽ. & ꝓrso
non hoc ẽ. magnitudo. quod magna
domus. S illa uera ẽ. magnitudo
qua ñ solum magna ẽ. domus q̃ mag¬
na ẽ: & qua magnus ẽ mons quisqͥs
magnus ẽ : s etiam qua magnũ ẽ.
quicquid aliud magnum dicitur. ut
aliud sit magnitudo ipsa. aliud ea q̃
ab illa magna dicuntur. Quȩ magni¬
cudo utiq primitus magna ẽ: multo¬
ꝙ. ercellentuis quam ea q̃ participa¬
tione eius magna sunt. Deus aũꝰ non
ea magnitudine magnus ẽ. quȩ ñ
ẽ. quod ipse. ut quasi particeps eius
sit deus cum magnus e: A lioquin. illa
ent maior magnitudo quã deus. Dõ
aũ. non ẽ. aliquid mauis: E agͥ mag¬
nitudine magnus ẽ. qua ipse ẽ. eadẽ
magnitudo. & ideo. sicut ñ dicimꝰ
tres ee̾ntias : sic nec tres magnitudi¬
nes. Hoc ẽ. enim dõ ce̾: quod ẽ. mag¬

Expanded text:
magnas esse, sicut magna domus, et magnus mons, magnas esse, sicut magna domus, et magnus mons, et magnus animus, in his ergo rebus aliud est magnitudo, aliud est quod ab ea magnitudine magnum est. Et prorsus non hoc est magnitudo quod est magna domus. Sed illa est vera magnitudo, qua non solum magna est domus quae magna est, et qua magnus est mons, quisquis magnus est; sed etiam qua magnus est quidquid aliud magnum dicitur: ut aliud sit ipsa magnitudo, aliud ea quae ab illa magna dicuntur. Quae magnitudo utique primitus magna est multoque excellentius, quam ea quae participatione ejus magna sunt. Deus autem, quia non ea magnitudine magnus est quae non est quod est ipse, ut quasi particeps ejus sit Deus cum magnus est: alioquin illa erit major magnitudo quam Deus, Deo autem non est aliquid majus; ea igitur magnitudine magnus est, qua ipse est eadem magnitudo. Et ideo sicut non dicimus tres essentias, sic nec tres magnitudines: hoc est enim Deo esse, quod est mag