comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cidio. fit aũ scisma. cũ dñit om̃s nos¬
iusti sumꝰ. nos scĩficamꝰ inimundos.
⁊ cet̾a similia. Siꝑsticio dicta. eo qd̾
sit suꝑflua. aut suꝑ instituta obser¬
uatio. Alii dñit a senib qͥ multis an¬
nis suꝑstites ꝑ etatẽ delirant ⁊ er¬
rant. suꝑsticione qͣdam nescientes
q̃ uet̾a colant. aut quę ueterũ ig¬
nari adseiscant. Lucretiꝰ aũ suꝑstici¬
onẽ dicit. suꝑstantiũ rerũ .i. cęlesti¬
le dicit. Hereticoꝵ aũ dogniata ut
facile possint agnosci. causas eoꝵ uł
noĩa demonstrare oportuit: d here¬

Expanded text:
cidio. Fit autem schisma, cum dicunt homcidio. Fit autem schisma, cum dicunt homines: Nos sanctificamus immundos, et caetera similia. Superstitio dicta eo, quod sit superflua aut superstituta observatio. Alii dicunt a senibus, qui multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant aut quae veterum ignari adsciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id estle dicit. Haereticorum autem dogmata, ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit.
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑. ꝙ scilicet unꝰ quisq id sͥ
eligat qͣ meliꝰ illi eẽ uidet᷑. ut philoso¬
phi. ꝑ ipatetici. academici.&. epicu¬
ma cogitantes. arbitrio suo de eccła re¬
cessert᷑. Inde gͦ heresis dicta g̾ca uoce.
ex int̾p̃tatioe electionis. qͣ quisq ar¬
bitrio suo ad instituenda siue ad susci¬
pienda qͣlibet ipse sͥ eligit. Nobis aũ
nicħ ex nr̃o arbitrio induc̾e licet.s
nec elige̾ qd aliqͥs de suo arbitͥo induxe¬
rit. o płos dĩ habemꝰ auctores. qͥ nec ip¬
si qͥcqͣm ex suo arbitrio ꝙ iuduce̾nt
elegert̃. s accepta a xꝑo disciplinã fi¬
delit̾ nationib assignauer̃t. Itaq ĩ si¬
angłs de oelis alit̾ eugłi ⁊auerit. ana¬
thema uocabitͦ. Secta a seqͣndo ⁊ tenen¬
do nominata. Nã sectas dicimꝰ ambitꝰ
animoꝵ. ac instituta circa disciplitiã
alia in religionis cultu opinanutes qͣm
cet̾i. Scisma a scissura animi uocatũ.
teri. solo congregationis delectat᷑ dis¬

Expanded text:
uod, scilicet, unusquisque id sibi eligat quod melius sibi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, Epicuma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. 2. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi eligit. Nobis vero nihil nostro ex arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. 3. Apostolos Dei habemus auctores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus assignaverunt. Itaqangelus de coelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur . Secta a sectando et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam falia in religionis cultu opinantes, quam caeteri. Schisma ab scissura animorum vocatateri: solo congregationis delectatur dis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib. qr qͥ diligit ⁊ credit ⁊ fꝑat. Qui
aũ ñ diligit. qͣmuis multa bona faciat.
frustra tn laborat. Onũ̾s aũ dilectio car¬
nalis. ñ dilectio. s magis anior dicisolet.
Dilectionis aũ nom̃. tantũ in melioribꝰ re¬
b accipi solet Sheresi¬

Expanded text:
omnibus, quia qui diligit, et credit, et sperat. Qui omnibus, quia qui diligit, et credit, et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis, non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet.
Abbreviated transcription (Latin):
gio appellata ͥ ꝑ eã uni do religamꝰ
aĩas nr̃as. ad cultũ diuinũ uincloser¬
uiendi. Qd u̾bũ ꝯpositũ ẽ a relegan¬
do id ẽ eligendo. ut ita latinũ uide¬
at᷑ religio. sic̃ eligio. Tria ftͣ aũ q̃ in re¬
ligionis cultu ad colendũ din in hõibꝰ
credendũ. in spe qͥd sꝑandũ. in carita¬
te qͥd sit amandũ. Fides ẽ qua ueracit᷑
crecdimꝰ. id  nequaqͣm uidere ualemꝰ.
Nã crede iã nͥ possumꝰ q uidemiꝰ. Pro¬
prie aũ nom̃ fidi inide ẽ dictũ. si oĩo
fiat q dictũ ẽ aut ꝓmissũ. s. m fides
uocata ab eoqͥ fit illud ꝙ int̾ utrosq
placitũ ẽ. quasi int̾ dm̃ ⁊ hominem.
Hinc ⁊ fedꝰ.Spes uocata. q sit pes ꝓg̾¬
diendi qͣsi ẽ pes. Unde ⁊ ecoutrario
defꝑatio. Ne ẽ enĩ ibi pes. nullaq ꝓgͣ¬
diendi facultas ẽ. qr dũ quisq pecca¬
tũ amat. futurã głaui ñ sꝑat. Caritas
ẽ amor dĩ ⁊ ꝓximi. De qͣ apłs. Plenitu
do inqͥt legis ẽ dilectio. Maior ẽ aũ hȩc

Expanded text:
religamus animas nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod verbum conpositum est a relegendo, id est eligendo, ut ita Latinum videatur religio sicut eligio. Tria sunt autem quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominicredendum; in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod viprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata ab eo quod sit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem, hinc et foedus. 5. Spes vocata, quod sit pes progrediendi, quasi est pes. Unde e contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Caritas est amor Dei et proximi; de qua Apostolulectio . 7. Major est autem haec
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ia cũ dõ ȩquat᷑. zenonis discipli¬
int̾uenit. Eadẽ mat̾ia apd̾ hereticoᷤᷤ
⁊ philosophos uolutat᷑. idem retrac
oete unde sint dicti. sic ait tͣn¬
quillꝰ cũ pͥmũ hoĩes exuta feri¬
tate ronẽ uite hab̾e cȩpissent. seq ac
dos suos nosse cultũ modicũ ac sermo¬
ne̾ necessariũ ꝯm̃ti sͥ utriꝰq magnifi¬
centiã ad religionẽ dõꝵ suoꝵ excogita
uert̃. Igit᷑ ut tẽpla illis domibꝰ pulcͥora
⁊ simulachra corꝑib ampliora faciebaͬt.
tra ⁊̃ eloqͥo qͣsi augustiore honorandos
pitauer̃. laudesq eoꝵ ⁊ u̾bis illustrio¬
rib ⁊ iocundioribꝰ num̃is extuler̾.
Id genꝰ qr forma qͣdam efficit᷑. q̃ poetes
dĩ: poenia uocitatũ ẽ. eiꝰq fictores po¬
etȩ. uates a ui m̃tis appellatos. uarro
auctor ẽ. uł a uiendis carmninbꝰ .i. flec¬
tendis. hoc ẽ modulandis. ⁊ ꝓuide poe¬
te latine uates. Olim ⁊ scͥpta eoꝵ uati¬

Expanded text:
materia cum Deo aequatur, Zenonis disciplimateria cum Deo aequatur, Zenonis discipliintervenit. Eadem materia apud haereticos et philosoetis. 1. Poetae unde sint dicti, sic ait Tranquillus: « Cum primum homines, exuta feritate, rationem vitae habere coepissent, seque ac Deos suos nosse, cultum modicum ac sermonem necessarium commenti sibi utriusque magnificentiam ad religionem deorum suorum excogitaverunt. Igitur templa illis domibus pulchriora, et simulacra corporibus ampliora faciebant. Ita eloquio etiam quasi augustiore honorandos putaverunt, laudesque eorum et verbis illustrioribus et jocundioribus numeris extulerunt. Id genus, quia forma quadam efficitur, quae poetes  poema vocitatum est, eiusque fictores poetae.' Vates a vi mentis appellatos Varro auctor est; vel a viendis carminibus, id est flectendis, hoc est modulandis: et proinde poetae Latine vates olim, scripta eorum vati
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes. stulti facti ft̃. Itẽ platoniciqͥ¬
dã dłm curatorẽ ⁊ arbitrũ ⁊ uidioe̾ as¬
sert᷑. Epicurei ociosũ ⁊ in exercitatũ.
De niundo aũ platoniciasfirmant in cor¬
porale. stoiei corporalẽ. Epicurꝰ atho¬
mis. pitagoras ex nuñiis. Eraclitꝰ ex ig¬
ne. unde ⁊ narro ignẽ mundi aniniu
dicit. ꝓinde ꝙ in mundo ignis omĩa
gub̃net. Sic̾ animꝰ in nob̃ ꝗͣ uanissime
qui c̃iꝑe̾ inqͥt in nob̾ ipsisumꝰ. cũ exit
emorim᷑. Ergo ⁊ ignis cũ de mundo
ꝑ fuilgͣa ꝓficiscit᷑ mundꝰ emioritur.
hii philosophoꝵ errores: ĩ apd̃ eccłam¬
induxert̃ hereses. Inde eonas ⁊ for¬
mȩ nescio quȩ inde apd̃ arriũ tͥui¬
tas nominis. &. apd̃ ualentinũ plato¬
nicꝰ furor. Inde marcionis ds melior
de tͣnqͥllitate abstoicis enĩ uen̾at. I
ut aĩa int̾ire dicat᷑. epicurꝰ obseruat᷑.¬
⁊ ut carnis restitutio neget᷑. de uana
omĩiũ philosophoꝵ scola sumit᷑.x. uͥ

Expanded text:
sapientes, stulti facti sunt. Platonici quidem deum creatorem et arbitrum et iudicem asserunt. Epicurei, otiosum et inexercitatum. De mundo autem platonici affirmant incorporalem: stoici corporalem; Epicurus ex atomis; Pythagoras ex numeris; Heraclius ex igne. Unde et Varro ignem, mundi animum dicit, perinde quod in mundo ignis omnia gubernet, sicut animus in nobis: quam vanissime; qui cum est inquit in nobis, ipsi sumus; cum exit emorimur. Ergo et ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur. Hi philosophorum errores etiainduxerunt haereses. Inde αἰῶνες et formae nescio quae, inde apud Arium Trinitas nominis, et apud Valentinum Platonicus furor. Inde Marcionis Deus melior de tranquillitate: ab Stoicis enim venerat; et ut anima interire dicatur, Epicurus observatur; et ut carnis restitutio negetur, de vana omnium philosophorum schola sumitur; et ubi
Abbreviated transcription (Latin):
gram ꝓeruna emere uoluiss. Hĩ dñt
creat᷑am nͣ a dõ.s a uirtute quadã siuꝑ¬
na ereatã. Menandriani a menandro
mago discipło sẏmonis nuncupati. qͥ nun¬
dũ ñ a do̾ s ab angłis factũ asseruit. Sa¬
silidianĩ a basilide appellati. qͥ int̾ reli¬
qs blaffemias passũ xꝑin abuegant. Hi

Expanded text:
am pecunia emere voluisset: hi dicunt creaturam non a Deo, sed a virtute quadam superna creatam. 3. Menandriani a Menandro mago discipulo Simonis nuncupati, qui mundum non a Deo, sed ab angelis factum esse asseruit. 4. Basilidiani a Basilide appellati, qui, inter reliquas blasphemias, passum Jesum abnegavit. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
dicti. qd̃ .xiiii. luna pascha cũ iudeis
no tuncitpati. q uigilias noctis res¬
puant. suꝑsticionẽ ẽẽ dicentes. iura
tem̾ari diuina. qͥ noctẽ ad reqͥem tri¬
buit. Pelagiani a pelagio monacho
exeeti. Hii lib̾ũ arbitriũ diuinȩ gr̃ȩ
ante ponunt. dicentes suffic̾e uolun¬
riani. a nestorio ꝯstantinopolitano
ep̃o nuncupati. qͥ beatã mariã uir¬

Expanded text:
dicti, quia XIV luna pascha cum Iudaeisdicti, quia XIV luna pascha cum Iudaeisno nuncupati, quod vigilias noctis respuant, superstitionem esse dicentes iura temerari divina, qui noctem ad requiem tribuit. Pelagiani a Pelagio monacho exorti. Hi liberum arbitrium divinae gratiae anteponunt, dicentes sufficere volunriani a Nestorio Constantinopolitano episcopo nuncupati, qui beatam Vir
Abbreviated transcription (Latin):
credidert̃ sine ꝙͥ se credidisse simi¬
lauert᷑. qͦs eccłã catholica mat̾no rece¬
pit simi. tanꝗͣ petrũ pꝰ fletũ negati¬
onis. Hanc illi matͥs caritatẽ siꝑbe
accipientes. eosq reciꝑe nolentes. ab
eccłȩ ꝯmunione recessert᷑. &. cũ ipso
lucifero auctore suo qͥ mane ortebat᷑
uiniano monacho dicti asserentes
nullã miptiaꝵ ⁊ uirginũ eẽ distan¬
tiam. nullũq int̾ abstiuentes ⁊ sim¬
plictt̃ epulantes eẽ discrim̃. Eluidia-¬
xp̃m. alios mariã filios de uiro ioseph
peꝑisse. Pat̾niani a pat̾no qͦda exorri.
qͥ inferiores corꝑis partes a diabolo
factas opinant᷑. Arabici nuncupati.
eo qͥ in arabia exorti ft̃. dicentes ani¬
mã cũ corꝑe mori. atq in nouissimo
utrũq resurg̾e. Tertullianistȩ dicti.
ciuitatis cartaginensis. animã im¬
mortalẽ eẽ. s corꝑeã p̃cdicantes. s. aĩaᷤᷤ
hominũ peccatoꝵ pꝰ mortẽ in demo¬
ues u̾ti putantes. Tesse resdecaditȩ

Expanded text:
se credidisse simulaverant, quos Ecclesia catholica materno recepit sinu, tanquam Petrum post fletum negationis, hanc illi Matris charitatem superbe accipientes, eosque recipere nolentes, ab Ecclesiae communione recesserunt, et cum ipso Lucifero auctore suo, qui mane oriebatur, quodam monacho dicti, asserentes 359 nullam nuptiarum et virginum esse distantiam, nullumque inter abstinentes et simpliciter epulantes etum Christum alios Mariam filios de viro Joseph peperisse. Paterniani a Paterno quodam exorti, qui inferiores corporis partes a diabolo factas opinantur. Arabici nuncupati, eo quod in Arabia exorti sunt, dicentes animam cum corpore mori, atque in novissimo utrumque resurgere. Tertullianistae dicti civitatis Carthaginensis, animam immortalem esse, sed corpoream praedicantes, et animas hominum peccatorum post mortem in daemones verti putantes. Tessarescaedecatitae
Abbreviated transcription (Latin):
bent᷑ philosophari. adhibentes tantũ
genitalibꝰ tegmina. Gymno enĩ ex eo
digtũ. q uiuenes nudi exercent᷑ in cã¬
po. uͥ pudencda sola tm̃ oꝑiunt. hi.
a gen̾ando se cohibent. Theologi aũ¬
ide ft̃ qui ⁊ phisici. Dicti aũ theologi.
qm in scͥptis sius de dõ dixert̾. Quoꝵ
uaria ꝯstat opinio. qͥd ds eẽt dũ qͦre¬
rent. qͥdam enĩ corꝑeo sensu hc mun¬
dũ uifibilẽ ex qͣtuor elem̃tis dm̃ eẽ¬

Expanded text:
bentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina: gymnos enim ex eo dictum est, quod iuvenes nudi exercentur in campum, ubi pudenda sola tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. Philoidem sunt, qui et Physici: dicti autem Theologi, quoniam in scriptis suis de Deo dixerunt; quorum varia constat opinio, quid Deus esset, dum quaererent. Quidam enim corporeo sensu hunc mundum visibilem ex quatuor elementis De
Abbreviated transcription (Latin):
ad t̾ras cliu̾sa corꝑa qͣsi uincła meruisse. ea¬
q causa factũ fuisse mundũ. Noetiani. a
qͥdã noetio uocati. qͥ dicebat xp̃m eunclẽ
officioꝵ nominibꝰ ñ in ꝑsonis accipiũt.
unde ⁊ patͥpassiani uocant᷑ qr patrem
passũ dñt. Sabelliani ab eod̃ noetio pul¬
lulasse dñr. cuiꝰ discipłin fuisse ꝑhibert
saballiũ. Ex cuiꝰ noĩe maxime in notue¬
rt̃. unde ⁊ sabelliami uocati st̃. Hii una
ꝑsonã patͥs ⁊ filii ⁊ sp̃c scĩ astruunt. Ar-¬
rian ab arrio alexandrino prb̃ro orti
st̃. qͥ coȩt̾nũ patͥ filiũ ñ agnoscens. diuer¬
sas in tͥnitate sub̃as asseruit. ꝯtͣ illud qͣ
ait apłis dñs. Ego ⁊ pat̾ unũ sumꝰ. Mace¬
doniani.a macedonio ꝯstantiriopoli¬
tano ep̃o dictist̾. negantes dm̃ eẽ spm̃
cati st̃. dicentes xp̃m corpꝰ tantũ mͦ sine
anima suscepisse. Antidicomaritȩ ap¬
pellati ftͣ. ꝓ eo qͦ mariȩ uirginitati

Expanded text:
ad terras diversa corpora quasi vincula meruisse, eaad terras diversa corpora quasi vincula meruisse, eaque causa factum esse mundum. § 40. Noetiani a quodam Noeto vocati, qui dicebant Christum eumdem officiorum nominibus, non in personis accipiunt. Unde et Patripassiani vocantur, quia Patrem passum dicunt. Sabelliani ab eodem Noeto pullulasse dicuntur, cuius discipulum perhibent fuisse Sabellium, ex cuius nomine maxime innotuerunt; unde et Sabelliani vocati sunt. Hi unam personam Patris et Filii et Spiritus sancti astruunt. Ariani ab Ario Alexandrino presbytero orti sunt, qui coaeternum Patri Filium non agnoscens, diversas in Trinitate substantias adseruit, contra ilait Dominus: Ego et Pater unum sumus. 44. Macedoniani a Macedonio Constantinopolitano episcopo dicti sunt, negantes Deum esse cati sunt, dicentes Christum corpus tantummodo sine anima suscepisse. Antidicomaritae appellati sunt, pro eo quod Mariae virginitati
Abbreviated transcription (Latin):
susciꝑe.&. rebaptizans baptixatos. Mun¬
tani heretiei dicti.ꝙ in tp̃re ꝑsecutiõs
in montibꝰ latuert̃. qͣ occasione se ã catho¬
licȩ ȩccłȩ corꝑe diuisert᷑. Ebionitȩ ab e¬
bione dicti. hii semi iudei ft̃. ⁊ ita tenerł
engłm ut legẽ carnalit̾ seruent. adu̾sꝰ
qͦs ad galatas apłs sc̾bens inuenit᷑. Formi¬
ani.a fotino gallo g̾cie sẏrmiȩ ep̃o nun¬
cupati. qͥ ebionitarũ heresim suscitanᷤ.
asseruit. xp̃m a maria ꝑ ioseph nupti¬
ali coitu fuisse ꝯceptũ. Aeriam ab ae¬
rio qͦdam nuncupatift̃. hii offerre sa¬
crificiũ ꝓ defunctis sꝑnunt. Etiani ab
ȩtio st̃ uocati. ideq eunomiani. ab eu¬
nominiano qͦdã dialectico ȩtii discipło.
Ex cuiꝰ noĩe magis in notuert̃. dissimilẽ
de manentiũ. Origeniam. ab orige¬
ne auctore ex orti ftͣ. dicentes qͣ ñ pos¬
Animas qͦ in mundi pͥncipio peccasse di¬
cunt.R. ꝓ diu̾sitate peccatoꝵ a cȩlis usq

Expanded text:
 rebaptizans baptizatos. Montani haeretici dicti, quod tempore persecutionis in montibus latuerunt; qua occasione se a catholicae Ecclesiae corpore diviserunt. Ebionitae ab Ebione dicti. Hi semiiudaei sunt, et ita tenent Evangelium ut Legem carnaliter servent: adversus quos ad Galatas Apostolus scribens invenitur. Photiniani a Photino Gallograeciae Sirmiae episcopo nuncupati, qui Ebionitarum haeresim suscitans adseruit Christum a Maria per Ioseph nuptiali coitu fuisse conceptum. Aeriani ab Aerio quodam nuncupati sunt. Hi offerre sacrificium pro defunctis spernunt. AetianiActio sunt vocati, iidemque Eunomiani ab Eunomio quodam dialectico, Aetii discipulo, ex cujus nomine magis innotuerunt, dissimilem de manentium. § 39. Origeniani ab Origene auctore exorti sunt, dicentes, quod non posAnimas quoque in mundi principio peccasse dicunt, et pro diversitate peccatorum e coelis usque
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ heliam ⁊ iohem. cenobitȩ apłos imi¬
tant᷑. Heremitȩ hii ft̃ qui ⁊ anachori¬
tȩ. ab hominũ ꝯspectu remoti. heremũ
⁊ desertas solitudines appetentes. Nam
heremũ dr̃ quasi remotũ. Abba aũ syrũ
nom̃ sig̃cat in latinũ pat̾. qs paulꝰ roma¬
nis scͥbens exposuit dicens. in qͦ clamamꝰ
alba pat̾. in uno noĩe dnabꝰ usꝰ linguis.
qͥppe noĩe. cognom̃ sectatoribꝰ datũ est.

Expanded text:
e Eliam et Joannem, coenobitae apostolos imitantur. 4. Eremitae ii sunt qui et anachoritae, ab hominum conspectu remoti, eremum et desertas solitudines appetentes. Nam eremum dicitur quasi remotum. 5. Abba autem Syrum nomen, significat in Latinum pater, quod Paulus Romanis scribens exposuit, dicens: In quo clamamus: Abba, pater, in uno nomine duabus usus linguis. quippe nomine cognomen sectatoribus datum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tinopolitano albe. qͥ xp̃m pꝰ humanã
assũptionẽ negauit existe̾ de duabꝰ
nat᷑is. s solã in eo diuinã asseruisse na¬
turã. Acephali dicti .i. sine capite. quẽ
secunt᷑ heretici. Nullꝰ enĩ eoꝵ reꝑitͦ
auctor a qͦ exorti ftͣ. Hii triũ calcelo¬
donensiũ capłoꝵ impugnatores duaꝵ¬
eiꝰ ꝑsonã natam p̃dicant. Teͦdosiani ⁊
garanitȩ appellati a teodosio ⁊ garano.
qͥ tp̃rib iustiniani pͥncipis in alexan¬
dria ppłi ꝑu̾si electione uno die sint
ordinati ep̃i. Hii errorres enticetis .
dioscori seqͣntes calcedonense conciliũ¬
refpuunt. ex duabꝰ unã in xͦ nat᷑m
assert̃. qͣm teodosiam corruptã. gara¬
nite incorruptã ꝯtendt̾. Gnoitȩ ⁊ tͥ¬
tȩ ab ignorantia dicti. qr ꝑu̾sitati a qua
exorti ft̃. id adiciunt.ꝙ xͥ diuinitas ig¬

Expanded text:
 humanam adsumptionem negavit adsistere de duabus naturis, sed solam in eo divinam adseruit esse naturam. Acephali dicti, id est sine capite quem sequuntur haeretici. Nullus enim eorum reperitur auctor, a quo exorti sunt. Hi trium Chalcedonensium capitulorum inpugnatores duaejus persona naturam praedicant. 67. Theodosiani et Gaianitae appellati, a Theodosio et Gaiano, qui, temporibus Justiniani principis, in Alexandria populi perversi electione uno die sunt ordinati episcopi. Hi, errores Eutychetis et Dioscori seqrespuunt, ex duabus unam in Christo naturam asserunt, quam Theodosiani corruptam, Gaionite incorruptam contendunt. Agnoite et Trte ab ignoraexorti sunt, id adiciunt, quod Christi
Abbreviated transcription (Latin):
in aꝑta passione. alt̾m in occulta ani¬
mi uirtute. N.im multi hostis insidi¬
as tolerantes. & cunctis carnalibꝰ deside¬
riis resistentes. ꝑ hoc ꝙͥ se omĩpotenti
do in corde mactauert̃.&̃. pacis te̾pore

Expanded text:
in aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam multi hostis insidias tolerantes, et cunctis carnalibus desideriis resistentes, per hoc quod se Omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis tempore
Abbreviated transcription (Latin):
cionator. eo ꝙ sermo eiꝰ ñ specialit᷑ ad
lit̾ dirigat᷑. docens omĩa q̃ in inundo
cernimꝰ caduca ẽẽ ⁊ breuia. ⁊ ob hoc
minime appetenda. Terciũ librũ si¬
rasirĩ p̃notauit. qͥ in latinã liuguã

Expanded text:
eius non specialiter ad liter dirigatur; docens omnia que in mundo cernimus, caduca esse et brevia et ob hoc minime appetenda. Tertium librum Sirhassirim prenotavit, que in latinam linguam
Abbreviated transcription (Latin):
egͥssũ ppli isrł digerit.ẜ ex ea causa
nom̃ accepit.Leuiticꝰ appellatꝰ. eoq le¬
uitar̃ minist̾ia ⁊ diu̾sitatẽ uctimar̃
exeqͥt᷑ totꝰt: in eo ordo leuiticꝰ annota¬
t᷑. Num̃oꝵ lib̃ uocatꝰ. eoꝙ in eo egsse de

Expanded text:
usa nomen accepit. Leviticus appellatus eo quod Levitarum ministeria et diversitatem victimarum exequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur eo quod in eo egressae de
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdã moysen scͥpsisse arbitrant᷑. alii
plagã suȩ passionis scͥptorẽ fuisse exi¬
stimant. arbitrantes ut qr certami¬
na fp̃ał pugue sustiuuit. ipse narra¬
ret qͣs uictorias expediit. Principia
añ ⁊ fiuis libri iob. ap̃ hebreos ꝓsa ora¬
tione ꝯtexta ft̃. Media aũ ipsiꝰ ab eo
ad eũ locũ. iccirco ego me rep̃hendo
⁊ ago penitentiã. oĩa eroico metͦ dis¬
currt᷑. Psalmoꝵ lib̾ gͣce psalt̾iũ. hebra¬
ice nabla. latine organũ dr̃. Uocatꝰ aũ
teriũ chorus ꝯsonando respondẽt. Fitu¬
lꝰ aũ in psalmis hebraicꝰ tra ẽ. tspħr tha¬
ctores. aũ psalmoꝵ qͥ poniuit᷑ in tituł.
moyses scilicet ⁊ dauid. ⁊ salomion. s¬
asaph. ethan. ⁊ idithuu. ⁊ filii chore.
einan ezrahelite. & reliquoꝵ qͦs etras
uno uolumine ⁊ p̃hendit. Wm̃s autẽ
psalim ap̃ hebreos ietͥco carnune ꝯstãt.¬

Expanded text:
arbitrantur, alii plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo co me reprehendo et ago penitentiam; omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur: vocatusterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis hebraicus est Thctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet, et David et Salomon, Asaph, Ethan, et Idithun, et filii Chore, Eman Ezrahelita, et reliqui quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos met
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ alchaico ꝑsonant. nc̃ saffico intert
tͥmetro uł tetͣmetro pede uicedentes.
Salomon filiꝰ dauid rexisrł. iuxta mi¬
merũ uocabuloꝵ suoꝵ. tͥa uolumnina
edidit. Quoꝵ pͥmꝰ ẽ masloth. quẽ g̾ei
parabolas. latim ꝓu̾bia noĩant. eoꝙ
in ipsa sub ꝯꝑatiua similitudine fi¬
gͣas u̾boꝵ. ⁊ imagines ueritatis osten¬
d̾it. Ipsam aũ ueritatẽ ad intelligendũ

Expanded text:
nunc alcaico personant, nunc safico tonant, trimetro vel tetrametro pede incedentes. Salomon filius David regis Israel juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit. Quorum primus est Masloth quem Graeci Parabolas, Latini Proverbia nominant: eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostend
Abbreviated transcription (Latin):
re digueris. qͣtinꝰ fluctuantẽ ani¬
mã in malis. tuo int̾cessu lucreriᷤ.
ducas. erutã amiseriis ⁊ a scan¬
dalis. Dulee mͥ fuit dui ad te
loqͥ. quasi corã positꝰ uultũ ui¬
derẽ tuę faciei. Ido nec u̾bosita¬
tẽ caui. ⁊ temeritatẽ fortassis in

Expanded text:
enus quotidie fluctuantem animam in malis tuo intercessu lucreris, ducas, erutam a miseriis et a scandalis. Dulce mihi fuit diu ad te loqui, 580 quasi coram positus vultum viderem tuae faciei. Ideo nec verbositatem c
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ. saltẽ tribuas ꝑ tumultuan¬
tẽ imꝓbitatẽ. Ecce qnͣtũ audaciȩ
dedit mͥ grã ur̃ȩ beniuolentiȩ.
E idõ siquid in hoc difplicuerit.
sibi imputet. qͤ tantũ amat ut
timorẽ tollat. Nã ꝑfecta Raritas
foras mittit timorẽ. Speciali qͦ
gra fretꝰ.speciali dño. in qͦ uires
sc̃ẽ eccłe ꝯsistunt. suggero ut qr
nr̃o domno suggeras. ut illũ illi
loco p̾ficiat. cuiꝰ doctͥna ⁊ sci̾tas.
cet̾is sit uitȩ forma. Hunc aut̃
filiũ p̾sentẽ beatissimȩ potesta¬
his q̃ hic suggessimꝰ. qͣm ⁊̃ de his
eũ illustrari mereamuꝵ.¬
epłe. me in urbe toletana inue¬
nert᷑. Nã ꝑmotꝰ fuerã causa ꝯci¬
lii. s quãius iussio pͥncipis in iti¬
nere positũ remeare me anuno¬
cludere. Ueni ad p̾sentiã pͥnci¬

Expanded text:
tem tribuas per tumultuantem improbitatem. 14. Ecce quantum audaciae dedit mihi gratia vestrae benevolentiae. Et ideo si quid in hoc displicuerit, sibi imputet, quae tantum amat, ut timorem tollat. Nam perfecta charitas foras mittit timorem. Speciali quoque gratia fretus speciali domino, in quo virsiae consistunt, suggero ut, qunostro domino suggeras, ut utilem illi loco praeficiat, cujus doctrina et sanctitas caeteris sit vitae forma. Hunc autem filium praesentem beatissimae potestahis quae hic suggessimus, quam etiam de his eum illustrari mereamur.EPnerunt. Nam permotus fueram causa concilii. Sed quamvis jussio principis in itinere positum remeare me admocludere. Veni ad praesentiam princi
Abbreviated transcription (Latin):
rexã regendo. Non aũ regit. qͥ ñ corri¬
git. Recte gͥ faciendo. regis nom̃ tonet᷑.
peccando amtitit᷑. Unde ⁊ apd uet̾es ia¬
le erat ꝓu̾biũ. rex eris si recte facias. si
ñ facies ñ eris. Regi e uirrutes p̃cipue¬
laudat᷑ pictas. Nã iusticia ꝑ se seuera ẽ.
Consules appellati. a ꝯsulendo. sicut
reges a regendo. sic̃ leges a legendo.
Nam cũ romani regũ suꝑbã dñatio¬
nẽ ñ ferrent. annua imꝑia binosq
ꝯsules sͥ fecert̃. Nã fastu᷑ regi ũ ñ be¬
uiuolentia ꝯsulentis. s suꝑbia dñan¬
tis erat. Iiuc gͥ ꝯsules appellati. uel
ꝯsulendo ciuib. uł a regendo cũ cta
ꝯsilio. Qͦs tñ ido nutandos ꝑ annos
singłos elegert̃. ut nec insolens dui
man̾et. ⁊ mođatior eito succurr̾et.
Inde aũ duo pares. qr unꝰ remeiuu¬
lẽ. alt̾ aũ rem militarẽ amminist ͣ

Expanded text:
rex a regendo. Non autem regit, qui non corrirex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: Rex eris, si recte facias; si non facias, non eris. Regiae virtutes praecipulaudatur piConsules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt; nam fastus regius non benevolentia consulentis, sed superbia dominantis erat: hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. 7. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos instituerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem milita
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ excellentes uirib ppłos qͦs fert̃ fabu¬
lȩ ab irata ꝯtͣ dos t̾ra ad eiꝰ ultionẽ cre¬
atos. unde ⁊ titanas dicti st̃. atiotoie
tiReo. id ẽ ab ultione ꝙ qͣsi ulciscendo
bulȩ a ioue bello fuisse suꝑatos. atq
extinctos fingunt.
cati. ita regnũ a regibꝰ. Regnũ uniu̾sȩ
nationes suis quȩq temꝑib habuert̃.
ni. qͦꝵ uices sors temꝑm ita uoluta uit
ut alt̾m ab alt̾o solu̾et᷑. Int̾ om̃ĩa aũe
gna t̾raꝵ duo regna cet̾is głosa iͥdum᷑.
Assyrioꝵ pͥmo deinde irmanoꝵ att tẽ¬
ꝑib ⁊ locis int̾ se ordin ata. atq. sistiue¬
ta st̃. Nam siẽ illd̾ priꝰ ⁊ hoc pest̾tꝰ ita il¬
lud in oriente. hoc in occidente exortu
ẽ. Ueniq irulliꝰ fine. huiꝰ initiũ ꝯfostimi
fuit. Regna cet̾a. cet̾iq reges uelut ap¬
pendices istoꝵ hñr. Reges a regendo uo¬
cati. sic̃ enĩ sacerclos a scĩficando. ita &

Expanded text:
et excellentes viribus populos, quos ferunt fabuet excellentes viribus populos, quos ferunt fabulae ab irata contra deos terra ad eius ultionem creatos. Unde et Titanes dicti sunt ἀπὸ τῆς ίσεως, id est ab ultione, quod quasi ulciscendae bulae a Iove bello fuisse superatos atque extinctos fingunt,  a regendo vocati, ita regnum a regibus. Regnum universae nationes suis quaeque temporibus habuerunt, quorum vices sors temporum ita volutavit ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum duo regna ceteris gloriosa traduntur: Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut te locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
celeritate pollent. ut feras cursu peclũ.
b esca ẽ qͥcqͥd mandi por̾. ⁊ omĩa fortu¬
itu gignentia. uinde ⁊ appellati. Icciofa¬
gi. quenando in mari ualeant.&. pis¬
cibꝰ tm̃ alant᷑. Hii pꝰ uidos montanas
regiones tenent. qͦs subactos alexan¬
der magitis piscibꝰ uesci ꝓhibuit. An¬
tropofagi. gens afꝑrima. sub regione
uescu t᷑. ido antꝰpofagi noĩant.
Itaq sic̃ his ita ⁊ cet̾is gentibꝰ ꝑ scła.
aur a regib. aut a locis. aut a moribꝰ.
aut ex qͥbꝰ libet causis immutata uo¬
cabula ft. ita ut pͥma origo nõis eoꝵ.
temꝑm uetustate ñ pateat. Iam uͦ hr
ti adu̾sa pedib nr̃is calcent uestigia.
nilla rõne credendũ ẽ. qr nec solilitaᷤᷤ
patit᷑. nec centrũ t̾rȩ. s neq hoc ullȩ
hẏstoriȩ cognitione firmat᷑. s hoc poe¬
tȩ qͣsi ro̾cinando ꝯiectant. Titanas aũ
qͦsdam in g̾cia ferunt fuisse robustos

Expanded text:
celeritate pollent ut feras cursu pedum celeritate pollent ut feras cursu pedum ibus esca est quidquid mandi potest et omnia fortuitu gignentia; unde et appellati. Icthyophagi, quod venando in mari valeant, et piscibus tantum alantur. Hi post Indos montanas regiones tenent, qder Magnus piscibus vesci prohibuit. Anthropophagi, gens asperrima sub regione vescuntur, ideo Anthropophagi nominantur. Itaque sicut his, ita et caeteris gentibus per saecula, aut a regibus, aut a locis, aut a moribus, aut ex quibuslibet aliis causis immutata vocabula sunt, ita ut prima origo nominis eorum temporum vetustate ti adversa pedibus nostris calcent vestigia, nulla ratione credendum est, quia nec soliditas patitur, nec centrum terrae; sed neque hoc ulla historiae cognitione firmatur, sed hoc poetae quasi ratiocinando coniectant. Titanas autem quosdam in Graecia ferunt fuisse robustos
Abbreviated transcription (Latin):
tes. licet mauri ob colorẽ a g̾cis uocert᷑.
Greci enĩ nigrũ mauron uocant. ẜ sti¬
fero qͥppe calore afflati. spẽm atri colo¬
ris ducunt. Massilia ciuitas affrioe ẽ.
ñ longe ab athlante ⁊ ortis efꝑidũ. a
qͣ ciuitate massili uocati ft̃. qͦs nos cor¬
cerdos. Gaulalũ gentes st̃ a meri¬
die. usq occeanũ esꝑiũ ꝑuagantes. his
uom̃ gauloen insula dedit. ꝗ̃ ẽ uixta
ethiopiã. uͥ nec serpens nascit᷑ neq ui¬
uit. Garamantes ppłi affrioe ꝓpe cire¬
nas inhabitantes. a garamante rege a¬
pollinis filio noĩati. qͥ ibi ex suo noĩe
hispaniã ꝯmorant᷑. Nã hifpania. esꝑia.¬
E thiopes dicti a filio cham. qͥ uocatꝰ e chii
ex qͦ originẽ trahunt. Chus enĩ he¬
braica liuigua ȩthiops int̾p̃tat᷑. Hii¬
qͦnd̾a ab indo flumine ꝯsurgentes.
iuxra egyptũ int̾ nilũ ⁊ occeanũ in
tes tripolis. indi orientis. Trogodire
gens ȩthiopũ.ido mincupati. ꝙꝓ iirta

Expanded text:
tes, licet Mauri ob colorem a Graecis vocentur. tes, licet Mauri ob colorem a Graecis vocentur. Graeci enim nigrum μαῦρον vocant. Aestifero quippe calore afflati speciem atri coloris ducunt. Massylia civitas Africae est, non longe ab Atlante et hortis Hesperidum; a qua civitate Massyli vocati sunt, quos nos corcerdos. Gaulalum gentes sunt a meridie usque Oceanum Hesperium pervagantes. His nomen Gauloe insula dedit, quae est iuxta Aethiopiam, ubi nec serpens nascitur neque vivit. Garamantes populi Africae prope Cyrenas inhabitantes, a Garamante rege Apollinis filio nominati, qui ibi ex suo nomine Hispaniam conmorantur. Nam Hispania Hesperia.ETHIOPES dicti sunt a filio Cham qui vocatus est Chus, a quo originem traxerunt. Chus enim ebrayca lingua Ethiops interpretatquondam ab Indo flumine consurgentes, iuxta Aegyptum inter Nilum et Oceanum, in tes Tripolis, Indi orientis. Trochoditae gens Aethiopum, ideo nuncupati, quod tanta
Abbreviated transcription (Latin):
urbe noĩatos de qͣ ꝓfecti sc̃ .&. in afri¬
cȩ lttꝰ uenert̃. Getuli getȩ d̾nr fuis¬
se. qͥ ingenti agmine a locis sius uaueᷤ¬
hꝰ ꝯscendentes. loca sẏrtiũ in libia
occirpauert᷑. &. qr ex getis uen̾ant. di¬
riuato noĩe getuli cognomina  suit.
Unde ⁊ opinio ẽ apd̃ gotos ab antiqͣ
cognatione. mauros ꝯsanguinitate ꝓ¬
pinqͦs s uocare. Affricã aũ ininitio
pꝰtremũ mauri ⁊ numides. Oauri
inunudȩ ut affri putant sic sit̃pse¬
rt̃ ⁊ erordiũ ⁊ uocabulũ. Nam pꝰqͣ
i affricã tnsuecti ꝓxima mari loca
occupauere. S ꝑsȩ dũ mat̾iam in agͥs
ꝙꝓ ꝯstruendis domiciliis ñ uruenirert.¬
tentes agros. ⁊ diu̾sas solitudines ua¬
gabantͤ. ⁊ a ppłationib uagabundis
semet ipsos ꝓpͥa lingua iinudes appel¬
lauert᷑ .i. sine oppido uagos ⁊ errantes.
Medi aũ cũ libus se miscuer̃t. qͥ ꝓri¬
ma hispania inhabitabant. quorum
nom̃ paulatim libies corruꝑe barba¬
ra lugua mauros ꝓpt̾ medos appellan¬

Expanded text:
um nominatos, de qua profecti sunt et in Africae litus venerunt. Getuli Getae dicuntur fuisse, qui ingenti agmine a locis suis navibus conscendentes, loca Syrtium in Libya occupaverunt, et quia ex Getis venerant, derivato nomine Getuli cognominati sunt. Unde et opinio est apud Gothos ab antiqua cognatione Mauros consanguinitate propinquos sibi vocare. Africam autem initio postremum Mauri et Numides. Mauri et Numidae, ut Afri putant, sic sumpserunt exordium et vocabulum. Nam postquam in Africam transvecti proxima mari loca occupavere. Sed Persae, dum materiam in agris pro construendis domiciliis non invenirent, ettentes agros et diversas solitudines vagabantur, et a pabulationibus vagabundis semetipsos propria lingua Numides appellaverunt, id est sine oppido vagos et errantes. Medi autem cum Libyis se miscuerunt, qui proxima Hispania inhabitabant; quorum nomen paulatim Libyes corrupere, barbara lingua Mauros propter Medos appellan
Abbreviated transcription (Latin):
inguarũ no¬
diu̾sitas exorta ẽ in edificati¬
onẽ turris pꝰ diluuiũ. Nam pͥus qͣm
suꝑbia turris illiꝰ in diu̾sos signoꝵ
sonos humanã diuid̾et societatẽ. una
omniuĩ nationũ lingua fuit. q̃ hebrea
tot linguę fuerunt. Ueinde pluresgen¬
tes ꝗͣ linguȩ. qr ex una lingua mul¬
tȩ st̃ gentes exortȩ. Linguȩ aũ dic¬
te in hoc loco ꝓ u̾bis q̃ ꝑ linguã fi¬
unt. gen̾e locutionis illo qͦ is qͥ effi¬
cit ꝑ id q efficit᷑ nominat᷑. Sic̃ os di¬
ci solet ꝓ u̾bis. sic̾ manꝰ ꝓ lut̾is. T̃ res
aũ ft̃ linguȩ sacrȩ. Hebrea. g̾ca. lati¬
na. q̃ toto orbe maxime excellunt.
His enĩ tribꝰ linguis suꝑ erucẽ dñi.
ã pilato fuit causa eiꝰ scripta. Unde
triũ linguarũ cognitio necessaria ẽ.
ut alt̾am recurrat᷑. dũ si ꝗͣ dubitati¬
onẽ nominis uł int̾p̃tationis sermo
unius linguȩ attulerit.
reca aũ lingua int̾ cet̾as genti¬
ũ clarior habet᷑. Est aũ ⁊ latinss

Expanded text:
1. Linguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium; 396 nam prius quam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea tot linguae fuerunt, deinde plures gentes quam linguae; quia ex una lingua multae sunt gentes exortae. Linguae autem dictae in hoc loco pro verbis quae per linguam fiunt, genere locutionis illo quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur; sicut os dici solet pro verbis, sicut manus pro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa eius scripta. Unde et linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur, si quam dubitationem nominis, vel interpretationis sermo unius linguae attulerit. 4. Graeca autem lingua inter caeteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ gen̾is humani. Est aũ domꝰ. genus.
familia. siue ꝯiunctio uiri ⁊ uxoris.
Incipit aũ a duobꝰ. & ẽ nom̃ g̾cũ. Nã
domata g̾ci cecta cdñt. Nã familia ẽ
liberi ex lib̾is legibꝰ suscepti a femo¬
re. Genꝰ aũ a gignendo ⁊ ꝓgen̾ando
dictũ. aut a definitione cer̾toꝵ ꝓ
gnatoꝵ. ut nationes q̃ ꝓpriis cog¬
nationib t̾minatȩ gentes appel¬
lant᷑. Populus ẽ humanȩ multitu¬
:dinis iuris ꝯsensi.ẜ ꝯcordi ꝯmuni¬
ione sociatus. Ppłs añ eo distat a ple

Expanded text:
tius generis humani. Est autem domus tius generis humani. Est autem domus familia, sive conjunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus, et est nomen Graecum. Nam δώματα Graeci tecta vocant. Familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. 4. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definiprognatorum: nationesque propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est coetus humanae multitudinis juris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem in eo distat a ple
Abbreviated transcription (Latin):
do. Unde ꝓpt̾ ꝙħ in unũ coit. ipsa coitio
in unũ cuneus noĩatus ẽ. qͣsi couneꝰ.
eo q in unũ om̃s cogant᷑. Classes diclȩ
ꝓpt̾ diuisionẽ exercitꝰ. qui pꝰea mani¬
iã pꝰea ⁊ classica nauiũ dicta. Nodꝰ ꝓpͥe ẽ
ꝯdensa peditũ multitudo. sic̾ turma
ȩqͥtũ. Nodũ aũ clictũ ꝓ difficulta¬
te ꝙ uix possit resolui. Alȩ in exer
ob hoc dicti. qr tegunt pedites alaꝵ
uice. Cornua uocant᷑ extremitas exer¬
citꝰ. q in torta sit. Agm̃ łr cũ exerci¬
tꝰ iter fac̾. ab agendo uocatũ .i. eun
cũ exercitꝰ portis ꝓcedit. qͥcqͥd fuerit
aliud abusiue dr. De ciuibꝰ. xxix.¬
e imꝑiis militiȩq uocabulis ex
parte dictũ ẽ. deinceps eiuiũ nomina
sũinatim subiungimꝰ. Ciues uocati
ꝓ in unũ coeuntes uiuant. ut uita
ꝯmunis. & ornatior fiat ⁊ tutior.
Domꝰ uniꝰ familiȩ habitaculũ ẽ. si ẽ
urbs uniꝰ ppłi. sic̾ orbis domiciliũ to¬

Expanded text:
do. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio do. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes cogantur. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea maniIam postea et classica navium dicta. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodum autem dictum pro difficultate, quod vix possit resolvi. Alae in exercob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est eundcum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. § 4 De civibus. De imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim subiungimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. Domus unius familiae habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium to
Abbreviated transcription (Latin):
tõs milites ht̃. Tria stͣ militiȩ genera.
Sacram̃tũ. e uocatio. coniuratio. Sa¬
cram̃tũ. in qͦ pꝰ electionẽ iuirat unꝰ qͥsq
miles se ñ recedere a militia. nͥ pꝰ ꝯpla¬
qͥ hñt plenã militiã. Nam .xx.&. qͥnq
bellũ ñ solũ miles. s ⁊ cet̾i euocant᷑.
Unde ⁊̃ ꝯsul solebat dicere. Aͥ rem¬
publicã saluam ẽẽ uult. me sequat᷑.
Coniuratio q̃ fit in tumultu. qñ uici¬
nũ urbis ꝑiculũ singłos iurare ñ pa¬
tit᷑. s repente colligit᷑ multitudo. &
tumultuosa in ira ꝯflat᷑. hȩc & tumul¬
tuatio dr. In acie aũ iste fere formȩ
st̃. exercitꝰ. classis. nodꝰ. cuneus. ale. cor¬
nua. agm̃. quȩ formas ⁊ noĩa ab ipsis
rebꝰ de quib tͣns lata st̃ mutuant᷑. Aci¬
es dicta qͦ ferro qͣmata sit. &. acumine
gladioꝵ. Exercitꝰ multitudo ex uno
genẽ ab exercitatione belli uocata. Cu¬
neus. ẽ collecta in unũ militũ multitu¬

Expanded text:
tos milites habet. Tria sunt militiae genera: tos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, coniuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conplequi habent plenam militiam. Nam viginti bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: 'Qui rempublicam salvam esse vult, me sequatur.' Coniuratio, quae fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. Cuneus est collecta in unum militum multitu
Abbreviated transcription (Latin):
negociũ multoꝵ. aut a mole rerũ qͣsi
molitia. Legio sex in iliũ armatoꝵ ẽ.
ab electo uocata. qͣsi lecti .i. armis elec¬
ẽ pars exercitꝰ in cente nos milites
sub pͥma centuria. tñ stricti ⁊̃ ipsi. S
in speculis positi in bello st̃. ut si pͥma¬
defecerit. isti qͦs sub scda diximꝰ labo¬
rantibꝰ pͥmis subueniant. Unde ⁊ ad
insidiandũ ponit᷑ subcenturiatꝰ. qͣsi
armis dolosis instructꝰ. Manipulꝰ ducẽ¬
toꝵ ẽ militũ. Mampuli aũ dicti ft̾ mi¬
lites. siue qr bellũ pͥmo manu incipie¬
bant. siue qͥ anteꝗͣ. signa eẽnt mani
płos sͥ.i. fascicłos stipulȩ uł herbȩ alicꝰ
ꝓ signis faciebant. A qͦ signo marupu¬
lares milites cognominati st̃. De qͥbus
lucanꝰ. Conuocat armatos extimplo ad
signa manipłos. Turma .xxx. eqͥtes ft̃.
Romani enĩ eqͥtes in una tribu trecẽ¬
ti fuert̃. Ne singłis enĩ centuriis decẽ
dabant᷑.s. fiebat turma. Cohors qͥngen¬

Expanded text:
negotium multorum; aut a mole rerum, quasi negotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis elecercitus dicimus in centenos milites sub prima centuria. Tamen instructi etiam ipsi et in speculis positi in bello sunt, ut, si pdefecerit, isti, quos sub secunda diximus, laborantibus primis subveniant. Unde ad insinuandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primi manu incipiebant; sive quod antequam signa essent, manist fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati sunt. De quibus Lucanus1, 296: Convocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingen
Abbreviated transcription (Latin):
in aliã legionẽ tͥnseunt. & inde tͣnsqͥp¬
ti  qr noĩa dant ut tͣnscribamt᷑. Opti¬
ones dicti ꝙ sint electi. Nã optare eli¬
gere ẽ. sic̃ est illud. Optauitq locũ reg
excubias semꝑ agunt. Sunt enĩ ex mi¬
mero militũ .s. in posticib excubatł.¬
ꝓpt̾ regalẽ custodiã. Excubiȩ aũ diur¬
te iuuenes. cũ armis suis pꝰ t̾ga eqͥtũ
consedebant. Et mox cũ ad hostes uen¬
tũ eẽt equis desiliebant. & ꝯtinuo pe¬
dites ipsi ex alia parte. equitibꝰ ꝑ quos
aduecti fuerant dimicantib hoste̾ ꝑ¬
turbabant. Ab his gͥ uelitibꝰ elefanti
qͦndam hannibalis retͦ acti.cũ regi
iã a sus ñ possent. fabrili scalpro int̾
aures adacto necabant᷑. Castra ft̃ ubi
miles steterĩt. Dicta aũ castra qͣsi casta.
uł ꝙ illic castraret᷑ libido. Nã nunquã
his int̾erat mulier. Militia aũ a militi¬
b dicta. aut a multis qͣsi multicia qͣsi

Expanded text:
in aliam legionem transeunt, et inde transcripin aliam legionem transeunt, et inde transcripti, quia nomina dant ut transcribantur. 41. Optiones dicti, quod sint electi. Nam OPTARE eligere est, sicut est illud: Optavitque locum regno, excubias semper agunt. Sunt enim ex numero militum, et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubiae autem diurte iuuenes cum armis suis post terga equitum sederent et mox, cum ad hostem uentum esset, equis desilirent dites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam his intererat mulier. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Equestres milites dicti. ꝙ eqͦ sedean.
Itẽ militat ille in eqͤstis ordine. Tyro¬
nes dñr fortes pueri. qͥ ad mlitian
delegͥant᷑. atq arniis gerendis habi¬
les existunt. Hi enĩ ñ ex sola ꝓfessi¬
one natiuitatis. s ex afpectu ⁊ uali¬
tudine corꝑis eristimant᷑. Unde &.
ꝓbati st̃ milites ñ st̃. Romanȩ aut̃
cere armis. Nam .xuiͦ. anno tyrones
militabant. qͦ &̃ solo sub custodibꝰ a¬
tasse ꝯstat. nͥ seruitute deposita. ex¬
cepto hannibalis tp̃r. cũ pꝰ canense
p̃liũ in tanta necessitate fuissent
romani. ut nec lib̾andoꝵ qͥdem ser¬
uoꝵ daret᷑ facultas. Desertores uocati.
eo ꝙ desertis militarib officiis eua¬
gant᷑. Hii in alios num̃os militię no¬
ñĩ dare ꝓhibent᷑. s si ñ magni tꝑriᷤ
culpã ꝯtraxerinit. cesi nunis suis
restituunt᷑.S ⁊ qͥ desert̾ exercitũ.
ad hostes tͣnseuntes. & ipsi deserto
rus ẽ. sic̃ tͥnse̾pti uocant᷑. cũ de alia

Expanded text:
Equestres milites dicti, eo quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. 36. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam deliguntur, atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed ex aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et probati sint, milites non sunt. Romane autem cere armis. Nam sextodecimo anno tyrones militabant, quo etiam solo sub custodibtasse constat, nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes, et ipsi desertorrus est; sicut transcripti vocantur, cum de alia
Abbreviated transcription (Latin):
ui eodẽ loco nati. uͥ inhabitant. Inco¬
la aũ ñ indigenã. s aduenã indicat.
Pegrim dicti eo ꝓ ignorant᷑ eoꝵ paren¬
tes a qͥb orti existunt. St̃ enĩ de lon¬
ginqͣ regione. Urbani uocabant᷑. qͥ
romȩ habitabant. qͥ uͦ in cet̾is locis
oppidani. Nã sola urbs roma. cet̾a op¬
rib. conseruabant᷑ ⁊ seruie̾bant. a ser¬

Expanded text:
in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incoin eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a qginqua regione. Urbani vocabantur qui Rome habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma dicebaribus cum seruabantur serui fiebant, a ser
Abbreviated transcription (Latin):
possessionũ ⁊ uillaꝵ dispensator est.
Acłdres ide ⁊ curatores. ab agendo ⁊
curando uocati. Procuratores uͦ. eo q̃
uice curatoris fungart᷑. quasi ꝓpt̾ eu¬
intores. si c̃ ꝓconsul ꝓ consule. Coloni
ft̃ cultores aduenę. dicti a cult᷑a agri.
St enĩ aliunde uenientes. atq alie¬
nũ agrũ locatũ colentes. ac debenteᷤ
ꝯditionẽ genitali solo. ꝓpt̾ agricultu¬
iã. sub dnĩo possessoris. ꝓ eo ꝙ his loca¬
tus ẽ fimdꝰ. Coloni aũ.iiͦiͦi. modis di¬
cunt᷑. Nã coloui aut romani ft̃. aut
coloni latiui. aut coloni auxiliatoreᷤ.
aut coloni ruris pͥuati. Inqͥlin uoca¬
ti. qͣsi incolentes aliena. Non enĩ ħnt
ꝓpͥam sedẽ. s in t̾ra aliena habitant.
Differt aũ int̾ inqͥlinũ ⁊ aduenã. In.¬
qͥlini enĩ ft̃. qui emigrant ⁊ ñ ꝓpetuo
ꝑmanent. Aduene aũ uł incolȩ ad¬
uenticii ꝑhibent᷑. s ꝑmanentes ⁊ in¬
de uicole. qr iã habitatores ft̃ ab in¬
colendo. Indigene ft̃ inde geniti. &.

Expanded text:
possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et