comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte monstiatum ẽẽ puto quod hec ip̃a lib̾¬
tas tam diu quodãmodo captiua teretur: qn¬
diu ilłam due alie uͥtutes minime aut miꝰ¬
plene comitantur. Net aliunde nr̃ille. tefũs
tis ait illa faciatit. Uelle siquidem mest nob
ex lib̾o aibito: non ⁊̃ posse ꝙ uolumꝰ. Nondico
uelle bonum aut uelle malum: secuelle
tantum. uelle ⁊ enim bomimi: ꝓfcĩs:. uelle
feat ut ꝓficiat: saluans gr̃ facit. ut defirat.
ipm̃ se ipm deict. Itaq lib̾um arbitm nonfa¬
ut uolentes: gr̃a beniuolentes. ut beniuo¬

Expanded text:
te monstratum esse puto, quod haec ipsa tamen libertas tamdiu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut miplene comitantur. Nec aliunde noster ille defetis, ait, illa faciatis . Velle siquidem est nobis ex libero arbitrio, non etiam posse, quod volumus. Non dico velle bonum, aut velle malum, sed velle tantum. Velle etenim bonum profectus est, velle fecit; ut proficiat, salvans gratia facit; ut deficiat, ipsum se dejecit. Itaque liberum arbitrium nos facit volentes, gratia bene volentes. Ex i
Abbreviated transcription (Latin):
uigilans extͥnsetꝰ. Appetitꝰ u̾o naturał us in a¬
mnia uel inanimante mouendis auide sen
ni: hĩtus aĩ libͥ sui. porto uotuntas iotꝰ rõna¬
lis ⁊ sensui pͥsidens appetitui. habet sine quotũ
nnqm absq rõne moueatur. Ita ut mul¬

Expanded text:
vigilans et extrinsecus; appetitus autem naturalis vigilans et extrinsecus; appetitus autem naturalis vis in animante movendis avide sensnimi liber sui. Porro voluntas est motus rationalis sensui praesidens et appetitui, habens quocunque snunquam absque ratione moveatur: ita ut mul
Abbreviated transcription (Latin):
consensu eẽ non potest accipientis. qmͣ absq
iutem hiꝰcemõi minime capiunt: quod illi no¬
linnitariꝰ consensus desit quo saluanti deo uide¬
licet placide obtemꝑet siue iubenti ad qui escen¬
do: siue pollicenti credendo. siue reddenti. gr̃as
agendo. Enimu̾o aliud uoluntarius consentꝰ
aliud naturalis appetitus. postior quippe: nob̾
tire sp̃ui: carius uretitꝰ illecebris ⁊ forcasse ip̃e:
sensus uolimtariꝰ non discernit. Est enĩ hĩtus
animi. lib̾i arbit lib̾ sui. Si quidem nõ cogitur
non extorquetur. Est quippe uobnitatis: non ne¬
tessitatis. nec negat se ne prebet auqmͣ. nͥ ex uo¬
uͥ uoluntat ⁊ ibi lib̾tas. Ethoc quod dia põt.
⁊ ꝯpetentiꝰ ad id quod uolumꝰ ueniamus. Pau¬
lo alciꝰ estimo repecendum. In reb mat̾ialib
non ille quod censensus. Ꝙ ex singulorum dif¬
simcõnib clauꝰ elucebit. Est enim in quolib
corpore uita: in tͥnsetus. ac naturalis motꝰ ui¬

Expanded text:
ci non potest accipientis, quam absque lutem hujuscemodi minime capit, eo quod illi voluntarius consensus desit, quo salvanti videlicet Deo placide obtemperet, sive jubenti acquiescendo, sive pollicenti credendo, sive reddenti gratias agendo. Enim vero aliud est voluntarius consensus, aliud naturalis appetitus. Posterior quippe nobis tire spiritui, carnis irretitus illecebris. Et fortassis ipse est, sensus voluntarius nos discernit. Est enim habitus animi, liber sui. Siquidem non cogitur, non extorquetur. Est quippe voluntatis, non necessitatis; nec negat se, nec praebet cuiquam, nisi ex voubi voluntas, ibi libertas. Et hoc est quod dici puto petentius ad id quod volumus veniamus, paulo altius aestimo repetendum. In rebus naturalibunec ille, quod consensus. Quod ex singulorum definitionibus clarius elucebit. Est enim in quolibet corpore vita, internus ac naturalis motus, vi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑman̾e. Nam qui uoluerunt sui ẽẽ utiq sicut
dii.scientes bonum ⁊ malum. fã sunt non cñ
non sui set ⁊ diaboli. Itaq lib̾a uoluntat: non
facit nr̃os. mala: diaboli. bona: d̾i. Ad hoc ꝑ¬
tnz quod d̾r. Nouit dominꝰ qui sunt eiꝰ. Nam
illis qui eiꝰ non sunt. Amẽ dico nobis inquid
nescio uos. dum gͦ ꝑ malam uoluntatem fu¬
mus diaboli: Qͦoammõ int̾im nonlumꝰ diabs¬
lt d̾i sicut cum ꝑ bonam uoluntatem efficim dĩ:
desiminꝰ iam ẽẽ diaboli. Nemo siquidem potest
duob ominis seruire. cer̾m sine dei sumꝰ sũ di¬
aboti non tamen simiłi desinimꝰ eẽ ⁊ nr̃i. Man¬
causa m̾iti qͣtenus m̾ito uel puniamurmali:
quod tamꝙͣ lib̾i exꝑꝑͥa uoluntate efficim᷑. uel słi¬
ficemur boni: ꝙ msi eq̃ uoluntani ẽẽ nõ pos¬
sumꝰ. Sane diabolo nostia nos mançipiat uolũ¬
tas. non ip̃iꝰ potestas. Deo subitit eiꝰ gr̃a: nõ nr̃a
uolundas. Nostra qͥppe uoluntat bona. quod fa¬

Expanded text:
manere. Nam, qui voluerunt sui esse, utique sicut dii, scientes bonum et malum; facti sunt, non tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera voluntas nos facit nostros; mala, diaboli; bona, Dei. Ad hoc pertinet quod dicitur: Novit Dominus qui sunt ejus . Nam illis qui ejus non sunt, Amen dico vobis, inquit, nescio vos . Cum ergo per malam voluntatem sumus diaboli, quodammodo interim non sumus Dei: sicut cum per bonam voluntatem efficimur Dei, desinimus jam esse diaboli. Nemo siquidem potest duobus dominis servire . Caeterum sive Dei sumus, sive diaboli; non tamen similiter desinimus esse et nostri. Manecausa meriti: quatenus merito vel puniamur mali, quod tanquam liberi ex propria voluntate efficimur: vel glorificemur boni, quod nisi aeque voluntarii esse non possumus. Sane diabolo nostra nos mancipat voluntas, non ipsius potestas: Deo subjicit ejus gratia, non nostra voluntas. Nostra quippe voluntas bona quod fa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓutuult dispensante. quib ꝓ causis. lotit
temporib. uarientur: quatmꝰ int̾ns modice.
in celestib plenarie. mediotͥt̾ in ꝑadỹso. apud
infos nullatenꝰ heatur: Lib̾tas nb arbiti de
ip̃o quo condita. statu aliqͣtenꝰ non mutetur.
set equalit̾ semper qnͣtum in se. a celis t̾ris in¬
flus possideatur: mito ile siłitud̾i. ħ ymagini
deputantur. Et quidem ap̃ infros quodutͣq li¬

Expanded text:
ut vult, dispensante, quibusque pro causis, locis, temporibus, varientur, quatenus in terris modice, in coelestibus plenarie, mediocriter in paradiso, apud inferos 615 nullatenus habeantur; libertas vero arbitrii de ipso, quo condita est, statu aliquatenus non mutetur, sed aequaliter semper quantum in se est a coelis, terris, inferis possideatur: merito illae similitudini, haec imagini deputantur. Et quidem apud inferos, quod utraque li
Abbreviated transcription (Latin):
sesibi scĩa atque atq rõ cont̾minat. Quicquid
sponteuent in mentem: siue erip̃a ui tõnit
siue in ꝯmutabilium legum in ꝯmutabili
mines non nunꝙͣ rectissime iudicare inue¬
niuntur hoc sicͥ ip̃i int̾estrõni: ut hoc ip̃m
rõ sit nec tam cõmendatur ei ꝑ doctͥuam al¬
qmͣ ut scĩa sit qmͣ uel alio ꝯmouente uel ip̃a
ꝯmemorante hoc ipm̃ sibi in ẽẽ nat᷑ alit̾ in¬
telłs eifit. In quo hoc potissimum qd̾ notũ
de quo licuit dr̃e echincũ poetam. qi oderunt
peccare malum boni uirsutis amore. Dem̃¬
ꝑ inquificõnem rõcinancium quelib disc̃¬
cio rõnabilium. In fima u̾o pars est scĩe. ⁊ de¬
orsum u̾gens sensibilium anmalis exꝑien¬
cia que fit ꝑ .u. sensus corporis. ꝑ concupiscen¬
format sibi conscienciam ⁊ordinat uitam
ĩinferiorib scĩe aptat sibi suitutem. ⁊ suffici¬

Expanded text:
se sibi scientia atque sapientia conterminant. Quidquid sponte venit in mentem, sive ex ipsa vi rationis, sive ex incommutabilium legum incommutabilimines nonnunquam rectissime judicare inveniuntur; hoc sic ipsi inest rationi, ut hoc ipsum ipsa ratio sit: nec tam commendatur ei per doctrinam aliquam ut scientia sit, quam vel alio commonente, vel ipsa commemorante hoc ipsum sibi inesse naturaliter intelligit. In quo hoc potissimum est, cum qde quo licuit dicere ethnicum poetam, Oderunt peccare boni virtutis amore.  inquisitionem ratiocinationum quaelibet discretio rationabilium. Infima vero pars est scientiae et deorsum vergens sensibilium animalis experientia, quae fit per quinque sensus corporis, et concupiscenformat sibi conscientiam, et ordinat vitam, in inferioribus scientiae aptat sibi servitutem, et suffici
Abbreviated transcription (Latin):
non uolensi y uita hominis temptacõ est suꝑ
acceperunt ingemiscunt᷑. ⁊ ip̃i intͣ semet ip̃os.
exp̾tantes redemptõm corporis sui: Nunꝙnã
cto. slocum occupare iudetur misena: Neq
enim uel m̃nocencia. seu iusticia ꝙͣad̾ a pcc̃o. i¬

Expanded text:
non volens ; ubi vita hominis tentatio est super non volens ; ubi vita hominis tentatio est super acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui . Numquidnam cito, ubi totum occupare videtur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicimꝰteo. Aduensat reg̾.tͥ. Regum hoc
nec dum ex coto ꝑuenit in nos: Cotidie tñ pan¬
latim adueniat. sensimq in dies magis ac mag
dilatat d̾imos suos in huidum tarat quorum
per diadiutorium int̾or homo renouatur te
minꝰ adhuc ꝓpt̾ corpus morts quod aggͣuat᷑
animam ⁊ obnectitatem t̾iene in h̃ĩtacõnis
utiq depͥmentis sensum multa cogitantem:
necte habent ⁊̃ qui ꝑfcõres in hac mortalitate
uidentur. conf̾ri ⁊ dr̃e inmultis offendimꝰ om̃it.
Et si diximꝰ qr pect̃m non hẽmꝰ. nos ipõs seduci
mus ⁊ u̾itas innobis nonz. Qua ꝓpt̾ orant ⁊
ip̃isine int̾missione dicentes. Adueniat reg̾ ⁊
qd̾̃ non enit uel imp̃is consũmatum quousq
pcc̃m non solum non tegnat meorum morta¬
licorpore:set nec sit omnino nec esse possit. in
citi in hoc scło nequaꝙ dic̾imus. ubi iux susti¬
at dieimalicia sua. ubi om̃is creatura ingeñ¬
cit ⁊ partit usq ad huc uanitati mnurͥ subiesta

Expanded text:
cum dicimus Deo: Adveniat regnum tuum . Regnum hoc necdum ex toto pervenit in nos. Quotidie tamen paulatim adventat, sensimque in dies magis ac magis dilatat terminos suos, in his duntaxat, quorum per Dei adjutorium interior homo renovatur de minus est adhuc propter corpus mortis quod aggravat animam, et ob necessitatem terrenae inhabitationis utique deprimentis sensum multa cogitantem; necesse habent etiam qui perfectiores in hac mortalitate videntur, confiteri et dicere: In multis offendimus omnes : et, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos. Quapropter orant et ipsi sine intermissione, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod non erit vel in ipsis consummatum, quousque peccatum non solum non regnet in eorum mortali corpore, sed nec sit omnino, nec esse possit in citi in hoc saeculo nequam quid dicemus? ubi vix sufficit diei malitia sua; ubi omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta
Abbreviated transcription (Latin):
Abia questio si uelante pc̃tm in pͥmo inpͥmo
homine ħ fu̾int qd̾ suo loco dilcucietur. Cer¬
tissime autem hĩturi sumꝰ. cum eo mifante
obtinebimus quod oramꝰ. fiat uolunta tua si¬
uut in celo ⁊ int̾ hoc nempe complebitur qnͣdo
ĩd qd̾ muit cunt̾te passim tõnali utiam dc̃¬
bitͥm: erit in electis hominibꝰ. Utiam inscĩs:
angłis. ⁊ cautum a pec̃co. ⁊ tutum a iib̾a: pro¬
bantib tandem. t̾plicis lib̾tatis felici exꝑiencia
que sit uoluntas d̾i bona ac ꝑ beneplacent ac
ꝑfc̃a. Quo qr netdum÷. sola int̾im plena inte

Expanded text:
Alia questio est, si vel ante peccatum in primo homine habuimus: quod loco suo discutietur. Certissime autem habituri sumus, cum Deo miserante obtinebimus quod oramus: Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Hoc nempe complebitur, quando in quod nunc cunctae passim rationali ut jam dbitrium, erit etiam in electis hominibus uti jam in sanctis angelis, et cautum a peccato, et tutum a miseria, probantibus tandem triplicis libertatis felici experientia, quae sit bona voluntas Dei, ac beneplacens, et perfecta. Quod quia necdum est, sola interim plena, int
Abbreviated transcription (Latin):
ceceatiam qd̃ libeat. Gunc demum ꝑfca ent
uoluntas. cũ plene fu̾it bona ⁊ bene plena. ht̃
siquidem duplex in se bonum ab imcõ sui. Inũ
quidem gen̾ale ex sola creacõne. qd̾ a bono .s. do
ex lib̾tate arbiti in qua ad ymaginem utiq ip̃iꝰ
qui creauit eam ẽẽ conditam. Qd si in huis du¬
niuir̃ muntu̾sitate: mehor insuo gn̾e. optima
exsui oidinacõne. Estautem ordinatõ: onna¬
da comu̾sio uoluntatis ad deum: extota seuo¬
luntana teuotaq subicio. hinc u̾o tam ꝑfecte
iusticie debetur. Imo iungit᷑ głe plenitũdo. Quia
sic se ꝯmiantur ista duo. ut nͨ iusticie posit i¬
ħri ꝑfectõ nͥ in plena głia. nec głe plemtuto ab¬
sq ꝑfc̃a uͦncia. Merito demq talis iusticia nõ¬

Expanded text:
desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, est condita. Quod si duobus nimirum in universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinatione. Est autem ordinatio, omnimoda conversio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, ut nec justitiae possit haberi perfectio, nisi in plena gloria; nec gloriae plenitudo, absq
Abbreviated transcription (Latin):
aiebat. si nos filuus lib̾au̾it: u̾eliben eritis li¬
b̾um arbitum lib̾atore indig̾e singnificabat.
Set plane qui illd̾ lib̾et lib̾aret non anecu¬
tate qm non nou̾at cum esset penitꝰ uolun¬
tatis. Set a pect̃o in quod tam lib̾e qmͣ nobũ¬
tarie corru̾at simulq a pena pec̃ci. qmͣ incan¬
solus õium hominũ factus int̾mortuos lib̾.
lib̾ui delicet a pecc̃o int̾ pectatores. solus nam
int̾ filios. adam lib̾tatem sibi uendicat a pc̃co
qui pecc̃o non fecit nec inuentꝰ dolus in ore
eius. Porro ⁊ a misena que pena pc̃ci hñit
uͥlommꝰ lib̾tatem. sec potencia non actu. Ne¬
mo quippe tollebat animam eiꝰ ab eo sec ip̃e
ponebat eam. Deniq teste ꝓpħ̃a oblatus est
qr ip̃e uoluit. sicuit t cum uoluit ꝑex muiliere¬
fastus sub lege ut eos qui sub lege erant redimet.
funt namq ⁊ ip̃e sublege misie. sec fuit qr nolu¬
it ut lib̾ int̾ mortuos ⁊ peccatores utrumq iu
nat᷑a. Reliquas ex diuina potencia. Quaꝵ duas

Expanded text:
ebat: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis . Liberum arbitrium liberatore indigere significabat: sed plane qui illud liberaret non a necessitate, quam, voluntas cum esset, penitus non noverat; sed a peccato, in quod tam libere, quam voluntarie corruerat; simulque a poena peccati, quam incausolus hominum factus est inter mortuos liber , liber videlicet a peccato inter peccatores. 8. Solus namque inter filios Adam libertatem sibi vindicat a peccato, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Porro et a misehilominus libertatem, sed potentia, non actu. Nemo quippe tollebat animam ejus ab eo, sed ipse ponebat eam . Denique, teste propheta: Oblatus est quia ipse voluit ; sicut et cum voluit natus ex mulierefactus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . Fuit itaque et ipse sub lege miseriae: sed fuit quia voluit, ut liber inter miseros et peccatores utrumque junatura, reliquas ex divina potentia. Quarum duas
Abbreviated transcription (Latin):
bertas consilii ex ꝑte t ͫ ⁊ in hoc pautis spũalib:
qui carnem suam aucifixerunt cum uitiis ⁊
concupiscenciis. qͣtenꝰ iam non regnet peccm
in eorum mortali corpore. Porro ut nõ regn:
lib̾cas facit consilii. Ut tamen non desit exin¬
tegro: captiuitas est lib̾i arbiti. Cum antem

Expanded text:
et hoc in paucis spiritalibus, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, quatenus jam non regnet peccatum in eorum mortali corpore. Porro ut non regnet, libertas facit consilii, ut tamen non desit ex integro, captivitas est liberi arbitrii. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte uoluntas paciatur. set plane illa lib̾tate q̃
dicitur a pcc̃o se carere testatur. Nam qui ułt
tem. non euim uult hĩe bonam: nͥ ꝑ nolu¬
tatem. Ꝙ si uoluntatem ⁊ lib̾tatem. set lib̾ta¬
tem a nec̃citate. non a pc̃co. Nempe cum nõ
ualeat cum uelit hr̃e bonam: sentit quidem¬
non sibi deesse lib̾tatem. set ꝓfcõ lib̾tatem a
pc̃co. quo utiq dol premi. non ꝑimi uolunta¬
tem. Qmͣꝙͣ iam ꝓculdubio ut cumq bonam
ht̃ uͥ hr̃e uult. bouam Bonum quippe est quod
amissam. Ex hac gͦ cantum lib̾tate qualb̾um
no. uel malam si malo conlenserit. ꝯmppe qui
in nentro nͥ c̾te uolendo consentire. ut se sentit
lib̾um arbitm credimꝰ nominari Nam ex illa
qua d̾r a pc̃co: congruentiꝰ forsitam lib̃m ꝯsili¬
um. ⁊ Item ex ilia que dc̃a a miseria: lib̾m po¬

Expanded text:
parte voluntas patiatur, sed plane illa libertate, de qua parte voluntas patiatur, sed plane illa libertate, de qua dicitur, a peccato, se carere testatur. Nam qui vult tem; non enim vult habere bonam, nisi per voluntatem. Quod si voluntatem, et libertatem, sed libertatem a necessitate, non a peccato. Nempe ut non valeat, cum velit habere bonam, sentit quidem sibi deesse libertatem, sed profecto libertatem a peccato, quo utique dolet premi, non perimi. Quanquam jam procul dubio utcunque bonam habet, ubi habere vult: bonum quippe est quod amissam. Ex hac ergo tantum libertate, qua liberum no; vel malam, si malo consenserit quippe quae in neutro, nisi certe volendo, consentire se sentit, liberum arbitrium credimus nominari. Nam ex illa quae dicitur a peccato, congruentius forsitan liberum consilium; et item ex illa quae dicta est a miseria, lib
Abbreviated transcription (Latin):
pect̃ore nͨ plemor in angło qmͣ in homine. Qũo
namq ad bonum conu̾sus ꝑ gĩam humane so¬
luntatis consensus eo lib̾e bonum. ⁊ in bono li¬
b̾um hominem facit quo uoluntanꝰ efficitur
non inuitꝰ ꝑͣtͣhitur: Sic sponte deuolutus in ma¬
lum in malo uͥlomimꝰ tam lib̾um ꝙͣ spontane¬
um constituit sua utiq uoluntatẽ dustum
non aliunde coastum uel malus fit. Et sicut
celestis angelus. aut ⁊̃ ip̃e deus ꝑmanet lib̾e bo¬
nus ꝓpͥa iudelicet uoluntate non aliqua extͥn¬
leca neccitate: si profc̃o diabolus eque lib̾e in
malum corruit ⁊ ꝑfictit suo utiq uoluntaniõ
nutu: non alieno inpulsu. Manet gͦ lib̾tas
na quidem in malis qmͣ ⁊ in bonis. sec in bonis
ordinacior tam in teg̃ quo ꝓ suo modo in cre-¬
atura. qmͣ in creature. set in illo porencior. Qd̃
aut̃ solent homines conq̃ri ⁊ dr̃e. Uolo hĩe bonã
animam ⁊ non possum. neqͣꝙͣ huic pͥscibit hu¬
ic lib̾tati. Yt quasi uim aut uẽccitatem ĩ hac

Expanded text:
tore, nec plenior in angelo, quam in homine. Quomodo namque ad bonum conversus per gratiam humanae voluntatis consensus eo libere bonum, et in bono liberum hominem facit, quo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in malum, in malo nihilominus tam liberum quam spontaneum constituit suae utique voluntatis ductum, non aliunde coactum, ut malus sit. Et sicut coelestis angelus aut etiam ipse Deus permanet libere bonus, propria videlicet voluntate, non aliqua necessitate: sic profecto diabolus aeque libere in malum corruit, et persistit suo utique voluntario nutu, non alieno impulsu. Manet ergo voluntna quidem in malis, quam in bonis, sed in bonis ordinatior, tam integra quoque pro suo modo in creatura, quam et in Creatore, sed in illo potentior. Quod autem solent homines conqueri, et dicere: Volo habere boquam huic praescribit libertati, ut quasi vim, aut necessitatem in hac
Abbreviated transcription (Latin):
modo põĩtami loco contulit nob̃ incondicõne
natura. In pͥmam restamatur a gr̃a menia
nobis resuatur in pr̃ia. Dicatur gͥ pͥma. lib̾ͥca ᷤ.
nempe in lib̾am uoluntatem. ac uoluptanã
lib̾tatem conditisumꝰ. nobilis deo cieat᷑a. si̾a
refornam᷑ ĩ innogenciam noua in xp̃o creat᷑a.

Expanded text:
loco positam contulit nobis in conditione natura, in primam restauramur a gratia, media nobis reservatur in patria. Dicatur igitur prima libertas nempe in liberam voluntatem ac voluntariam libertatem conditi sumus, nobilis Deo creatura: secundo reformamur in innocentiam, nova in Christo creatura:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iudicii rettitudinem aut elegimĩ aut con¬
tempnimꝰ rursumq ad om̃na que tamqmͣ
rͨta ⁊ ꝯmoda consulte obiuamꝰ ⁊̃ ut benepla¬
cualibent̾ amplectimur. sec in suꝑ qͣi dura
ac molesta uix eqͣniunt̾ ferre ꝑ duramꝰ. Liq̃t¬

Expanded text:
 judicii rectitudine aut eligimus, aut contemnimus, rursumque non omnia quae tanquam recta et commoda consulte observamus, etiam ut beneplacita libenter amplectamur, sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre perduramus, liq
Abbreviated transcription (Latin):
gꝰ uoluntas qm̃ pro sui ingenita lib̾tate aũ
dissentire sibi aut pͥt̾ se in aliquo consentire
nulia ui nulla cogitur necãtate: non in mͦ¬
ito iustam uel imustam. bĩtudine sen mit̾a
dignam ac capatem creaturam constituit.ꝓ
hiꝰ uoluntarium lib̾umq consensum ex quo
⁊ om̃e sui ex hiis que dicta sunt̾ constat pen
ri ut lib̃m ad uoluntatem. Arbitͥm tefercur.
ad tõm. Set sane lib̾um non illa lib̾tate de
qua dicit apostolus. Ubi sp̃c: ibi lib̾tas. Estn
iibati a pett̃o. seru autẽ faiti deo. hẽtus fnit¬
tum ueilrum in sc̃ificatone. fmem uͦo intamet¬
nam. Quis u̾o in carne pectati a pcc̃o sibi yen¬
dicat lib̾tatem : Hac gͥ lib̾tate dc̃m m̾ito ne¬
quaqmͣ opinor lib̾um arbitͥum. Estenimli¬
treatura lib̾abitur a serinitute corruptõnis
in lib̾tatem głe filioꝵ dei. s minꝙͥ ⁊ istam si¬
bi quispiam in hacmortalitate presunt Et
hac itaq lib̾m nominari arbitͥm non ĩm̾ito
abnuimꝰ. Est u̾o qm magis ei congruere arbi¬

Expanded text:
 uoluntas, quoniam pro sui ingenita libertate aut dissentire sibi, aut praeter se in aliquo consentire nulla ui nulla cogitur necessitate, non immerito iustam uel iniustam beatitudine sine miseria dignam ac capacem creaturam constituit, i voluntarium liberumque consensum, ex quo et omne sui ex his quae dicta sunt constat pendere ri: ut liberum ad voluntatem, arbitrium referatur ad rationem. Sed sane liberum, non illa libertate, de qua dicit Apostolus: Ubi spiritus Domini, to, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Quis vero in carne peccati a peccato sibi vindicat libertatem? Hac ergo libertate dictum merito nequaquam opinor liberum arbitrium. Est item licreatura liberabitur a servitute corruptionis in libertate gloriae filiorum Dei. Sed nunquid et istam sibi quispiam in hac mortalitate praesumit? Et hac itaque liberum nominari arbitrium non immerito abnuimus. Est ergo quam magis ei congruere arbi
Abbreviated transcription (Latin):
amor pr̃ĩs ⁊ filii. ⁊ unitas. ⁊ suauitas. ⁊ bonitas.¬
⁊ olculum. ⁊ amplexꝰ ⁊ quicquid ꝯmue pt
ẽẽ amborum ĩ sũma illa unitate u̾itatis. ⁊ u̾¬
itate unitatis. ħ idem homini suo modo fit
cum modo ineffabili ⁊ in cogitabili fi̾ m̾etur.
homo dei non deꝰ. sec tñ ꝙ est deus. homo ex gr̃a:¬

Expanded text:
Filii, et unitas, et suavitas, et bonum, et osculum, et amplexus, et quidquid commune potest esse amborum in summa illa unitate veritatis, et veritate unitatis; hoc idem homini suo modo fit cum modo ineffabili inexcogitabilique fieri meretur homo Dei non Deus, sed tamen quod Deus est ex na
Abbreviated transcription (Latin):
tura creati quippe quodamnnõ nostri in lib̾am
uoluntatem:q. d̾i efficimͣ. ꝑ bonam uoluntatẽ.
porro bonam facit: qui lib̾am fecit ⁊ ad hocbo¬
nam. ut simꝰ aliꝙ aliquod inicium ceatine eiꝰ.¬

Expanded text:
tura. Creati quippe quodammodo nostri in liberam tura. Creati quippe quodammodo nostri in liberam voluntatem, quasi Dei efficimur per bonam voluntatem. Porro bonam facit, qui liberam fecit, et ad hoc bonam, ut simus initium aliquod creaturae e
Abbreviated transcription (Latin):
udcun̾e deum. ⁊ ałud amare ald̃ amare
deum. bim̾e qͥppe ⁊ amare simpłi: quedã
ꝓlata. affecidnes sunt. ami additam̃to aũ
ntutes significant Ita quo aliud÷ uelle ⁊
aliud uelle bonum. Simplices namq affc̃o¬
nes insunt naturał nobis: tamꝙͣ ex nobis.
re. uͥ non etat timor. Timor fint. setmordinat᷑
ordinare illum uolebat donimꝰ indiscpulis ẽ
dic̾et. Ostendam uobis q̃m timere debeatis. Et de.
amore inordinato argnebat homines qui
dicebat. Ego lux ueni inmundum: ⁊ dilex̾unt
simiłr quo demordinata uoluntate arguebã¬
tur quib dicebatur. Nescitis quid pietatit. s
ad lineam rectitudinis edocti sunt distortam
redute uoluntatem: Cum audierunt. Sotestis
bib̾e calicem qͣm ego bibiturꝰ sinni ⁊ tunt qd̾¬
u̾bo. set postinodum ⁊̃ exemplo uolinitatem
ordinare docebit. cum orans instante passiõe
ut cͣfer̾etur ab eo calix. statim subicͥet. Ymptũ
deum.: accipimꝰ in uisitacõne gr̃e. utsimꝰ dĩ crea¬

Expanded text:
are Deum timere quippe et amare simpliciter quidem prolatae affectiones, cum additamento autem virtutes significant, ita quoque aliud est velle, aliud velle bonum. Simplices nempe affectiones insunt naturaliter nobis tanquam ex nobis; re, ubi non erat timor . Timor fuit, sed inordinatus. Ordinare illum volebat Dominus in discipulis, cum diceret: Ostendam vobis quem timere debeatis ; et David: amore inordinato arguebat homines qui dicebat: Ego lux veni in hunc mundum; et dilexerunt Similiter quoque de inordinata voluntate arguebantur, quibus dicebatur: Nescitis quid petatis , sed ad lineam rectitudinis edocti sunt distortam reducere voluntatem, cum audierunt: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Et tunc quidem verbo, postmodum etiam exemplo voluntatem ordinare docebat, cum orans instante Passione, ut transferretur ab eo calix, statim subjecit: VerumtaDeum, accepimus in visitatione gratiae, ut simus Dei crea
Abbreviated transcription (Latin):
siai a qͣ om̃e eẽ ꝑficiscitur. Ip̃a est sũma sub̾a
non sub̾ans p̾dicamentis yocum: set rerum
oĩum subsistens cãle pͥncipium. In quo esse
non offenditur qui semꝑ queritur ut dulciꝰ
inueniatur. dulcssime inuenitur. yt diligen¬
effabilr uideatur qui uult ind̾e: cormundet.
qr nulla corporis similitudonie dormienti. ⁊¬
nulla corporali spe iugilanti. ulła rõnis in da¬
gme nͥ mundo corde humili amantis iuderpͣ.¬

Expanded text:
tia, ex qua omne esse proficiscitur: ipsa est summa substanti non subjecta praedicamentis vocum, sed rerum omnium subsistens causale principium, in quo esse non offenditur: qui semper quaeritur, ut dulcius inveniatur; dulcissime invenitur, ut diligeneffabiliter videatur qui vult videre, cor mundet, quia nulla corporis similitudine dormienti, nulla corporea specie vigilanti, nulla rationis indagine, nisi mundo corde humiliter amanti, vider
Abbreviated transcription (Latin):
hat carne. raio licet raptimq complatitilis̾¬
tate stuuntur: Qui cum mana oꝑtimamꝑ
tem elegerunt. que non auftur ab eis. Qui
emmiam tenent ꝙ aufendum nonest: ex¬
ꝑiitur itarutiq ꝙ futurum est. set quod
fut᷑m: felicitas. poro felicitas ⁊ miẜia eodẽ¬
tempore sĩmul eẽ non possunt. Quociens gͣ
per sp̃m illam ꝑcipiant. tociens istam nõ sen¬
ciuunt. Itaq inbac uita. soli contemplatuu pͦt
ꝑte satis modica inceq rarissima. porro lib̾tate
consilii finuuntur ⁊̃ quib iusti: exꝑte quidem set
non modica. Cetͥum lib̾tas arbiti ut supͣliqui

Expanded text:
hac carne, raro licet raptimque, complaciti libertate fruuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis. Qui enim jam tenent, quod auferendum non est, experiuntur utique, quod futurum est; sed quod futurum est, felicitasul esse non possunt. Quoties igitur per spiritum illam participant, toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi posc ex parte, et parte satis modica, viceque rarissima. Porro libertate consilii fruuntur etiam quilibet justi ex parte quidem, sed non modica. Caeterum libertas arbitrii, ut su
Abbreviated transcription (Latin):
iudetur felicitas in hoc scło. It sapiens dicat
selꝰ ire ad domum luctus: qmͣ ad domuni
ꝯuiuuii. Est quidem in bonis corporis non mil¬
la iocimditas. Yidelicet in edento. bibendo.
talefaciendo. cet̾is q talibus fomentis uei
teguurentus tarnis. Set nunꝙͥ uł ista uacãt
abauatemis amiseria: Bonus panit: set esu¬
nenti pociꝰ ꝑotꝰ delectat: set siciententem.
Demq sat᷑ato: cibꝰ potusq iam neqͣꝙͣ sunt
grata. sec gͣuia. tolle famem. ⁊ panem non cͤ¬
abis. tolle situm: ⁊ limpidissimum fontem
at sipaludem respicies. Simiłi umbͣm non qͤ¬
tati nͥ estuans. Solem non curat. nͥ algens siue
caligans alioqͥ inchil hoꝵ liabebit si non ꝑ cesit
urgens nedias. Que siꝑfecte tollatur. e rebus sis¬
tim in tedium atq molestiam conu̾tͤtur ip̃aqͣ
⁊ dum forte ꝓ tempore ac rerum euentib uicis¬
sim̃ sibi gͣuia leuiaq succedunt. ininoꝵ exꝑien¬
ca. aliqua mit̾ie indetur int̾polacõ. ut cum au¬

Expanded text:
videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii . Est quidem in bonis corporis nonnulla jucunditas, videlicet in edendo, bibendo, calefaciendo, caeterisque talibus fomentis vel tegumentis carnis. Sed nunquid vel ista vacant aliquatenus a miseria? Bonus est panis, sed esurienti; potus delectat, sed sitientem; denique saturato cibus potusque jam nequaquam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, et panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si paludem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si perfecte tollatur e rebus, statim in taedium atque molestiam convertetur ipsa qet dum forte pro tempore ac rerum eventibus vicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum experientia, aliqua miseriae videtur interpolatio; ut cum al
Abbreviated transcription (Latin):
lium das: set si ded̾is ⁊ posse ten̾i. Si quidem. nõ
÷ eiustem facultatis sare ꝙ faciendum sit ⁊ fac̾e.
qui ⁊ diu̾sa sunt ceto ducatum. ac fesso p̾bere
uchiculum. Non quicum ostendit uiam: pͥb
ĩ maticum itin̾anti. Aliud alii exhib qui facit
ne deuiet. ⁊ aluid qui p̾stat. ne deficiat inuia.
consulis. Ecce n. iam ex eiꝰ mu̾e ueue adiacet
mͥ: ꝑficͥe aut non inuenio. setnet aliqnͣdo me
ĩuent᷑um confido. nͥ qui deoit uelle. dec ⁊ ꝑsi

Expanded text:
posse teneri. Siquidem non est ejusdem facilitatis scire quid faciendum sit, et facere: quoniam et diversa sunt, caeco ducatum, ac fesso praebere vehiculum. Non quicunque ostendit viam, praebet etiam viaticum itineranti. Aliud illi exhibet qui facit ne deviet; et aliud qui praestat ne deficiat in via. consulis. Ecce enim jam ex ejus munere velle adjacet mihi, perficere autem non invenio ; sed nec aliquando me invent
Abbreviated transcription (Latin):
de suspirat om̃is q̃ affc̾ant dilig̾e dñm deum
ipm̃ sicut se ip̃m: Ad qd̾ cum aliqnͣdo admͣtitur.
imp̃o lumine u̾tatis indubitanter uidet pͥue¬
mentem grãm cum inde repellitur imp̃a ceci
tate sua intelligit p̾itati eius nõ comuenire ĩ¬
mũdiciam suam. ⁊ si ht̃: flere dulce ht̃ ⁊ sinõ:
cum multo gennitu cogitur redire ĩ ꝯscĩam su¬
am. Ad qd̾ cogitandum: omĩo imꝑes sumus.
Setignoscit q̃mamamꝰ. ⁊ de quo digne nos nõ
posse nel cogitare uel dr̃e. confitemur. Et tñ ut
dicamꝰ ut cogitemus amore eiꝰ. uelamore amo¬
ris eiꝰ. prouocamur ⁊ cͣhimur. Cogitantis g̾: In
om̃ib bumiliare semet ip̃m ⁊ głificare in sem¬
ip̃o dominum deum suũ. In contemplacõne di
uilesc̾e sibi. In amore creatoris subiectum eit¬
om̃i creat᷑e exhib̾e corpꝰ suum hostiam scãm.
uiuentem. dõ placentem. tõnale obsequium
suram fid̾i. Bona sua non pon̾e more hõmum¬
set se celaie incella. ⁊ recond̾e in ꝯscĩa. Yc hc¬

Expanded text:
eum eum sicut se ipsum. Ad quod cum aliquando admittitur, in ipso lumine veritatis indubitanter videt praevenientem gratiam: cum inde repellitur, in ipsa sui caecitate intelligit puritati ejus non convenire immunditiam suam. Et si amat, flere dulce habet, et non sine multo gemitu cogitur redire in conscientiam suam. Ad quod cogitandum omnino impares sumus: sed ignoscit quem amamus, et de quo digne nos non posse, vel dicere, vel cogitare confitemur: et tamen ut dicamus et cogitemus, amore ejus vel amore amoris ejus provocamur et trahimur. Cogitantis ergo est, in omnibus humiliare semetipsum, glorificare in semetipso Dominum Deum suum: in contemplatione Dei vilescere sibi: in amore Creatoris subjectum e creaturae: exhibere corpus suum hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium suram fidei , bona sua non ponere in ore hominum, sed celare in cella sua, et recondere in consc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑuehi sentirem. ⁊ sꝑarem ꝑficiendum. Qund
tu gͦ ait. ymis ex gͦ ex cirtumstantib oꝑaris. aũ
ꝙ m̾cedis sꝑas nel pͥmũ si totum facit deus:
Quid .n. inqͣmͣ tu consulis: E inqͥt głam deo
qui gͣcis te p̾uenit excitauit ĩ iciauit ⁊ yiue dis¬
ne decetͥo quo te ꝓbãs. ⁊ ꝑceptis benefiuis nõ i

Expanded text:
arem perficiendum: Quid tu ergo, ait unus ex circumstantibus, operaris; aut quid mercedis speras vel praemii, si totum facit Deus? Quid enim, inquam, tu consulis? Da, inquit, gloriam Deo, qui gratis te praevenit, excitavit, initiavit; et vive digne de caetero, quo te probes et perceptis beneficiis non i
Abbreviated transcription (Latin):
na uiuisicant. inmutabilis mutabilia oĩa
immnutabiłr faciens intelligens ⁊ creant omẽn
intellcn ⁊ intelligentem. sapĩa faciens omẽm
sapientem. ynas fixa. stans in declinabilis.
ex qua uera sunt om̃ia que natina sinit. ĩ qͣ
sunt et̾nalit̾ iõnes rer̾ õmi existencium tꝑ̃ałi

Expanded text:
 vivificans, immutabilis, mutabilia omnia immutabiliter faciens, intelligens, et creans omnem intellectum et intelligentem, sapientia faciens omnem sapientem; veritas fixa, stans indeclinabilis, ex qua vera sunt omnia quae vera sunt, in qua sunt aeternaliter rationes rerum omnium evenientium
Abbreviated transcription (Latin):
leuitatis incio ueniencia. Sic ⁊̃ suꝑba ex usu
uoluntatis in magna sepe ĩopia cordis tum̃¬
tem efficit̾ aĩm. Unde ꝓcedunt uana għia.
fiducia sui. negłia dei. Iactanca. In obedĩa.
contemptus. p̾sumpcõ. ⁊ cet̾e animi pestet q̃
tis affectu: uel male consuetudĩs ułu: suam
singula ducunt matͥtem originem. que qnͣ
cioribus remediis eget ⁊ airam requint diligẽ¬
possessorem suum in nuilla defit multitudĩe.
Sic uicium ꝯsuetudĩs possessum suum lib̾m
ẽẽ non patitur in qualib solitudine. Nam
nͥ ꝑtinaci studio ⁊ prudenti oꝑa ciꝑimignata
funt ꝯsuetudo: leniri potest. Yinci a iuxpotest̃¬

Expanded text:
superba ex usu voluntas in magna saepe cordis inopia tumentem efficit animum. Unde procedunt vana gloria, fiducia sui, negligentia Dei, jactantia, inobedientia, contemptus, praesumptio, et caeterae animi pestes, quae tis affectu, vel malae consuetudinis usu, suam singula ducunt matricem originem: quae quaret, et fortioribus remediis eget, et curam requirit diligenns, possessorem suum in nulla deserit multitudine, sic vitium consuetudinis possessum suum liberum esse non patitur in qualibet solitudine. Nam nisi pertinaci studio, et prudenti opera expugnata fuerit consuetudo, leniri potest, vinci vix potest
Abbreviated transcription (Latin):
sunt a corꝑorum qͣlitate. ⁊ natura. qmͣ tñab
om̃i locali artumsmptõne remota. Que n̾o
dĩua sunt: tm̃ suꝑeminent om̃ia ⁊ corꝑalia
⁊ sp̃ualia: qnͣtum ab om̃i loci uel tꝑais lege
uel mutabilitatis suspectõne aliena in sue
inmutabilitatis ⁊ eh̾ntatis bĩcudine. In ꝯmu¬
tabilia manent ⁊ et̾na. In quib sicut que
corporalia sunt disceruit. animꝰ ꝑ corporii sẽ¬
sumi: sic que sunt rõnabila uel̃ spñalia nõ¬
põt disc̾nere nͥ per semet ip̃m. Que u̾o sunt᷑¬
Et quidem te nõ nlł que ad deum spͤtant
fas ⁊ est ⁊ pꝰle homini tõem habenti aliqũ
cogitare. ⁊ disquitere sicut dedulcedme bõi¬
iatu eius ⁊ de potencia nͣtutił ⁊ aliis hiꝰ. Ip̃m

Expanded text:
sunt a corporum qualitate et natura, quantum ab sunt a corporum qualitate et natura, quantum ab omni locali circumscriptione remota. Quae vero divina sunt tantum supereminent omnia et corporalia et spiritualia, quantum ab omni loci vel temporis lege, vel mutabilitatis suspicione aliena, in suae incommutabilitatis et aeternitatis beatitudine incommutabilia manent et aeterna. In quibus sicut quae corporalia sunt discernit animus per corporis sensus, sic quae sunt rationabilia vel spiritualia discernere non pEt quidem de nonnullis quae ad Deum spectant, fas est et possibile homini rationem habenti aliquando cogitare et disquirere, sicut de dulcedine bonitatis ejus, de potentia virtutis, et aliis hujusm
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ solitudo ei corporis: u̾titur inunitatem mẽ¬
tis. ⁊ inplecur in eo ꝙ tominꝰ ꝓ discipulis in
clausula om̃is ꝑfectõnis orauit dicens. pr̃:
uolo ut sicut ego ⁊ sn unum sumꝰ: Ita ⁊ ip̃i
in nobis unum sint. ħ eni unitas hominis
cum deo uei similitudo ad teum in qnͣtum
ꝓpinquat deo: in tantum infiꝰ suum ꝯforͣt
sbi infimũ illi ut sp̃c ⁊ anima ⁊ corꝰ suo mo¬
do oidinata. suis locis onpõita. suis mitis esti¬
mata siuis ⁊̃ ꝓpͥetatib cogitentur ut inopiat
hõ ꝑfcẽ noscͥe seip̃m ⁊ ꝑ cognicõm sui ꝓficiendo
ascend̾e ad cognoscendum dm̃. Quo cum
prinium exing e i aspiae ceꝑit. ꝓficientis affett̾
incogincõne hꝰ siłitudinis plurnnũ cauendins
qmͣ quod ies se ht: Cogitans gͦ aminꝰ simili¬
tudinem sui ⁊ dei: pͥmo in hoc informet ⁊ ap¬
tet cognicõm suam ut omĩo fugiat łm corꝰ
cogitare se ipm̃: deum u̾o non solum non
mutabile. Que .n. spũalia sunt tm̃. diuisa

Expanded text:
et solitudo ei corporis vertitur in unitatem mentis. Et impletur in eo, quod Dominus pro discipulis in clausula omnis perfectionis oravit dicens: Pater, volo ut sicut ego et tu unum sumus, ita et ipsi in nobis unum sint . Haec enim unitas hominis cum Deo, vel similitudo ad Deum, in quantum propinquat Deo, in tantum inferius suum conformat sibi, infimum illi: ut spiritus et anima et corpus suo modo ordinata, suis locis disposita, suis meritis aestimata, suis etiam proprietatibus cogitentur: ut incipiat homo perfecte nosse se ipsum, et per cognitionem sui proficiendo, ascendere ad cognoscendum Deum. Quo cum primum exsurgere et aspirare incipit proficientis affectus, in cogitatione hujus similitudinis plurimum cavendus est quam quod res habet. Cogitans ergo animus similitudinem Dei et sui, primo in hoc formet et aptet cogitationem suam, ut omnino fugiat secundum corpus cogitare se ipsum: Deum vero non solum non mutabile. Quae enim spiritualia sunt, tantum diversa
Abbreviated transcription (Latin):
homiines conqueratur apłs. Et colligitur robͦ
uͥtutis. dico .s. illa in quib contemplatine uite
ꝑftõ constat. ⁊ actine. de quib inxͣ antiquos ĩ
mamfestacõne. Abstin̾e u̾o a malis: scĩa temꝑ

Expanded text:
alienatos conqueritur Apostolus , et colligitur robur alienatos conqueritur Apostolus , et colligitur robur virtutis, et duo illa in quibus contemplativae vitae perfectio constat, et activae: de quibus juxta antiquos illos manifestatione. Abstinere vero a malis, scientia te
Abbreviated transcription (Latin):
uium. hoc finis. hoc p̾mium. requies laborum.
consolacio dolorum. Et ip̃a est ꝑfectio. ⁊ nat᷑a ho¬
minis sapiencia. om̃is applec̾tens in se ⁊ continẽs
uirtutes non aliunde collectas. sec naturalr̾ uisi¬
uoliuitatis indonam mentem. sic consolidatꝰ
raffectus. Ut ex ardentissima boni in ꝯmutabi
sumpcoͤ illa dui ⁊ sc̃i isrł regis nostri. sapiens ⁊
pius animꝰ ꝑ illuminantem ⁊ adiuuantem gͣ¬
eam inꝯtemplacõne siũm bomi: speculatur
ĩregulas inꝯmutabit u̾itatis. inqnͣtum ad eas
ꝑtingͥe m̾etur intellectu amoris. ⁊ exinde format
sibi modum conu̾sacõins auiꝰdam celestis. ⁊ for¬
mam sãtatis. Speculatur enim sũmam u̾ita¬
tem. ⁊ que ex ea uͥa sunt sũmum bonum: ⁊ que
ordinans. ilł non suꝑuolitans iudicando. set
bispiciens desid̾ando. ⁊ inhens amando: ista sus¬
piciens:⁊eis se coaptans ⁊ conformans. non si¬
ne disciecoius iudicio. non sine exanme rõcina
uita rua dei ordinatur. a qͣ a lienatos ẽẽ quosdã

Expanded text:
 hic finis, hoc praemium, haec requies laborum, consolatio dolorum. Et ipsa est perfectio et vera hominis sapientia; omnes in se amplectens et continens virtutes, non aliunde collectas, sed velut naturaliter ivoluntatis in bonam mentem sic consolidatus et affectus est, ut ex ardentissima boni incommutabisumptio illa Domini et Sancti Israel regis nostri, sapiens et pius animus per illuminantem et adjuvantem gratiam in contemplatione summi boni, speculatur etiam regulas incommutabilis veritatis, in quantum ad eas pertingere meretur intellectu amoris: et exinde format sibi modum conversationis cujusdam coelestis, et formam sanctitatis. Speculatur enim summam veritatem, et quae ex ea vera sunt; summum bonum, et quae ordinans, illis non supervolitans judicando, sed suspiciens desiderando, vel inhaerens amando; ista suspiciens, et eis se coaptans et conformans, non sine discretionis judicio, non sine examine ratiocivita illa Dei ordinatur, a qua homines quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
tem. facientem. uiuificantem. In medio bona¬
rum uͥtutum. sicut cor in medio corporis ꝯstitu
hominisad dm̃bonam uoluntatem dĩ. ad
hoĩem faciens ꝓpicacõnem. formans asfciom.
Dans nͥtutem. pparans oꝑacõm. agens om̃ia
fortit̾. ⁊ disponens sua uiter. Ip̃e uiuificat sp̃m

Expanded text:
tem, et vivificantem, in medio bonarum virtutum, sicut cor in medio corporis, constihominis ad Deum bonam voluntatem, Dei ad hominem faciens propitiationem, formans affectionem, dans virtutem, juvans operationem, agens omnia fortiter, et disponens omnia suaviter. Ipse vivificat
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. hinc emanat flimimꝰ impetꝰ lecificans
ciuitatem d̾i memorie habundancie suaui¬
tatis eius. intelligendis ⁊ cogitandis cuta nos
bonis eins. in quo cum ad deum amandum
facile hominem adducant. pensata uel ꝯ¬
plata eiꝰ amabilia ꝑ se ip̃a in affc̃cu contẽplã¬
ieitas. bontas. bĩtudo. hoc potissimum amantẽ
cui bono amore ipiꝰ. bonis se indendit piꝰ affectus.

Expanded text:
anat fluminis impetus laetificans civitatem Dei, memoria abundantiae suavitatis ejus in intelligendis et cogitandis circa nos bonis ejus. In quo cum ad Deum amandum facile hominem adducant pensata, vel  se ipsa in affectu contemplanjestas, bonitas, beatitudo: hoc potissimum amantem Cui bono, amore ipsius boni sic se intendit pius affectus,
Abbreviated transcription (Latin):
quod deus est. Sint st̾i fut᷑i ꝑlene bĩ quod deus
nec aliunde hic sũ. nec ibi futuri beati qmͣ ex
cohibenda. ne maliena dissipetur. Amor feruã¬
dus: ne niquinetur ꝓpt ħ enini solum creati
lumust uiuimꝰ ut deo similes simus. cum ad
ẏmaginem dei creati simus. Est aͥ quedam simi¬
litudo d̃i qmͣ nemo uiuens habet. Nisi tameni
uita exͥcuit qmͣ om̃i homini intestimonium i¬
amisse melioris ⁊ dingnioris sumlitudinis cre¬
ator om̃ium hominum reliquit. qmͣ ht̃ ⁊ uo
lens. ⁊ nolens. ⁊ qui coͣgitare potest. ⁊ quitam e¬
bes est ut eam cogitare non possit. s. quod sicut
uͥq uiuenls deus. ⁊ uͥq totus est increatura sua:
sic ⁊ in corpore suo onnnus uiuens anima. Et sic̃
semper sibi indissimilis deus. in dissimilit̾ dis¬
similia oꝑatur increatura sua: sic amm̃a ho¬
minis qmͣuis totum corꝰ uiuificant in dissimi¬
liuita. in sensib corporis. in cogitacõnib cor¬
dis in dissmmilit̾ oꝑatur asidne dissimilia. ħ¬

Expanded text:
quod Deus est, sint sancti, futuri plene beati, quod Deus est. Nec aliunde hic sancti, nec ibi futuri beati, quam ex cohibenda, ne in aliena dissipetur; amor servandus, ne inquinetur. Propter hoc enim solum creati sumus et vivimus, ut Deo similes simus, cum ad Dei imaginem creati simus. Est autem Dei similitudo quaedam quam nemo vivens nisi cum vita exuit, quam omni homini in testimonium amissae melioris et dignioris similitudinis creator omnium hominum reliquit; quam habet et volens et nolens et qui eam cogitare potest, et qui tam hebes est ut eam cogitare non possit: scilicet quod sicut ubique Deus est, et ubique totus est in creatura sua, sic et in corpore suo omnis vivens anima. Et sicut semper sibi indissimilis Deus indissimiliter dissimilia in 229 creatura operatur; sic anima hominis quamvis totum corpus vivificans indissimili vita, in sensibus tamen corporis et in cogitationibus cordis indissimiliter operatur assidue dissimilia. H
Abbreviated transcription (Latin):
sua pͥuari lib̾tate. Potest quidem mutan no¬
luntas set non nͥ maliam uoluntatem ut
nũꝙͣ amittat lib̾tatem. Ita gͦ non potest pͥ¬
uari illa qmͣnec sapĩa. si pot̾it homo aliqñ
aut nͥl om̃io uelle aut uelle aliquid ⁊ nõ
uoluntate: potͥit ⁊ carere lib̾tate. noluntas.
hincest ꝙ insanis infantibus itemq dormi¬
entib nichil quod faciant uel bonum
uel malum impntatur. qr in mirum sit̃¬
se sue non sunt compotes tõnis. sic nec u¬
sum recinent ꝓpͥe uoluntatis. Ac ꝑ hoc nec
iudicium lib̾tatis. Cum gͥ uoluntas nͥl lĩb̾¬
um hẽat insi in se. m̾ito non iudicatur nͥ
exse. Siquidem nec tardum ingeniumnec
labilis memora. nec inquietꝰ appetitus nec
sensus obtusus. nec uita languens teum per
sestatuunt hommẽ. si ort nec contͣna ĩ nocen¬

Expanded text:
sua privari libertate. Potest quidem mutari vosua privari libertate. Potest quidem mutari voluntas, sed nonnisi in aliam voluntatem, ut nunquam amittat libertatem. Tam ergo non potest privari illa, quam nec se ipsa. Si poterit homo aliquando, aut nihil omnino velle, aut velle aliquid, et non voluntate; poterit et carere libertate voluntas. Hinc est quod insanis, infantibus, itemque dormientibus, nihil quod faciant, vel bonum, vel malum, imputatur: quia nimirum sicut suae non sunt compotes rationis, sic nec usum retinent propriae voluntatis, ac per hoc nec judicium libertatis. Cum igitur voluntas nil liberum habeat nisi se, merito non judicatur nisi ex se. Siquidem nec tardum ingenium, nec labilis memoria, nec inquietus appetitus, nec sensus obtusus, nec vita languens, reum per se statuunt hominem, sicut nec contraria innocen
Abbreviated transcription (Latin):
setum semꝑ ⁊ uͥq portat in declinabile indi¬
⁊ m̾ito lib̾tatem ꝯmitatur iudicium. qm̃ qui
cat. Est autem uidic̾ium qr iuste ꝓfc̃o si pec̾tat
pacitur qd̃ nolit. qui non peccat insi uelit̾.
Cetͥm qued sui lib̾m non esse cognoscitur qͦ
pac̾to uel bonum ei uel malum imputatur.
extusat namq ittͣq necc̃itas. Porro uͥ nectitas
÷. lib̾tas non est. Ybi lib̾tas non: nec m̾itum
Ac ꝑ hoc: nec iudicium. excepto sane ꝑ om̃ia
originali peftato quod aliam constat hĩe
rõnem. De cet̾o quicꝙͥ hanc non habetꝰ uolũ¬
tarii consensus uoluntatẽ lib̾tatem ꝑ culdu
⁊ n̾nto caret ⁊ iuditio. ꝑinde uniu̾sa que ho
minis sunt p̾t̾ solam᷑ uoluntatem ab utͦq
lib̾a sunt: quia sui lib̾a non sunt̾. Uita. sentꝰ
appetitꝰ. memona in genium. ⁊ si qua talia st̃
eo ip̃o subiacent nec̃citi quod non plene sub
deseip̃a sibi non obedirẽ. Nemo quippe ant ñ

Expanded text:
secum semper et ubique portat, indeclinabile judisecum semper et ubique portat, indeclinabile judi merito libertatem comitatur iudicium, quoniam cat; est autem iudicium, quia iuste profecto, si peccat, patitur quod nolit, qui non peccat, nisi uelit.Caeterum quod sui liberum non esse cognoscitur, quo pacto vel bonum ei, vel malum imputatur? Excusat nempe utrumque necessitas. Porro ubi necessitas est, libertas non est: ubi libertas non est, nec meritum, ac per hoc nec judicium. Excepto sane per omnia originali peccato, quod aliam constat habere rationem. De caetero quidquid hanc non habet voluntarii consensus libertatem, procul duto caret, et judicio. Proinde universa quae sunt hominis, praeter solam voluntatem, ab utroque libera sunt, quia sui libera non sunt. Vita, sensus, appetitus, memoria, ingenium, et si qua talia sunt, eo ipso subjacent necessitati, quo non plene subdde se ipsa sibi non obedire nemo quippe aut non
Abbreviated transcription (Latin):
ingn̾acõne sua sunt. Et rursum. sapientes
ut instruat illam: nondestruat. Destruet &
si necc̃itatem ei ullam impon̾et: quo minꝰ
malum. consenciens appetitui aut ne ꝙͣ spm̃
ut sic animalis non ꝑcipiens uel t̾te ⁊ ꝑseqñs
ea que sunt ip̃t d̾i: siue ad bonum gĩam deise¬
quens ut fiat spũalis. que omña diuidicant ip̃a
anemine iudicetur. Simqm horum qd̾ubet
ꝓhibente fõne uoluntas non posset: uoluntas
non ẽẽt: ubi quippe neccessitas: Iam non: uo¬
aut beata penitꝰ ẽẽ non posset. Cui nimit̾ in
utͣuis ꝑte idem eẽt quod solum in ea mit̾ie
titus: nec misum ꝑ se faciunt nec beatum:
Anoqͥu ⁊ arbores exiita. ⁊ pecudes ⁊̃ exrebiquis
duob: uł misie possent ẽẽ obnorie uel yto¬
habentes mt̾am quidem cum arborib. sensũ
tas consensus utiq uoluntanꝰ non ncͥcͣius.
dum aut iustos ꝓbet. aut imiustos: ⁊̃ m̾ ito be¬
atos facit uł mnsos. Is gͦ talis consensus ob no¬
luntatis in amissibilem lib̾tatem ⁊ tõnis ꝙ

Expanded text:
in generatione sua ; et rursum: Sapientes ut instruat illam, non destruat. Destrueret autem, si necessitatem ei ullam imponeret, quominus malum consentiens appetitui, aut nequam spiritui; ut sit animalis, non percipiens, vel certe et persequens ea quae sunt spiritus Dei: sive ad bonum grafiat spiritualis; quae omnia dijudicans, ipsa a nemine judicetur. Si, inquam, horum quodlibet prohibente ratione voluntas non posset, 605 voluntas jam non esset. Ubi quippe necessitas, jam non voaut beata penitus non posset, cui nimirum in utravis parte id deesset, quod solum in ea miseriae, titus, nec miserum per se faciunt, nec beatum. Alioquin et arbores ex vita, et pecudes etiam ex reliquis duobus, vel miseriae possent esse obnoxiae, vel idohabentes, vitam quidem cum arboribus, sensumtatis consensus, utique voluntarius, non necessarius, dum aut justos probat, aut injustos, etiam merito beatos facit vel miseros. Is ergo talis consensus ob voluntatis inamissibilem libertatem, et rationis quod