comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bro ꝓpharum. Nũqd uictimaᷤᷤ
haut hostias obculistis michi.
annis .xͣl. in deserto domꝰ israele
Et suscepistis tabernaculũ moloch.
& sydus deiuri rẽphan. figuras
qͣsͣ fecistis adorare eas: & tnͣsferã
uos trans babylonẽ. Nec pucan¬
dus ẽ. primꝰ martyr errasse: qͥ a
Magis enim intelligentiam quã
uerbũ posuit: qͥa trans damascũ
ductist̃ in baby lonẽ. siue cnͣs ba¬
bylonẽ. In eo aute loco in qͦ lucas
posuit moloch. & in hȩbraico scͥptũ
est melchechem̃. aqͥla. & lx ͣx uer¬
sẏmmacꝰ. ip̾sum hebraicũ tͣnfferentes. posuert̃
Tc̃. id est tabernacula:
iꝑonendis testimoniis de ueteri
cestam̃to. non uerba considerare.
s sensũ: nec eadẽ sermonum calcare
uestigia: dũ mͦ a sententiis ñ rece¬
dantꝰ. Q̾ cqͥd autẽ iuxta litt̃am
refer ad eos qͥ sub nomine xp̃i ue
nerant᷑ idolaꝰ & praua sͥ dogmata
confingentes. portant in tab̾nacłm
regis sui diaboli: & imaginẽ statua¬
rum. & idoloꝵ suoꝵ. Non enĩ unũ

Expanded text:
arum: Numquid victimas aut hostias obtulistis mihi annis quadraginta in deserto, domus Israel? Et suscepistis tabernaculum Moloch, et sidus dei vestri Rhemphan, figuras quas fecisti adorare eas, et transferam vos trans Babylonem . Nec putandus est primus martyr errasse, qui Magis enim intelligentiam quam verbum posuit, quia trans Damascum ducti sunt in Babylonem, sive trans Babylonem. In eo autem loco ubi Lucas posuit Μολὸχ, et in Hebraico scriptum est MELCHECHEM  : Aquila et LXX verSymmachus ipsum Hebraicum transferentes, posuerunt id est, tabernacula: icos viros in ponendis testimoniis de veteri Testamento, non verba considerare, sed sensum: nec eadem sermonum calcare vestigia, dummodo a sententiis non recedant. Quidquid autem juxta litteram refer ad eos qui sub nomine Christi venerantur 307 idola, et prava sibi dogmata confingentes, portant tabernaculum regis sui diaboli, et imaginem statuarum et idolorum suorum. Non enim unum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m iustitiã suãͥ & non ꝓiecerit
eã. s posuerit int̾ra: ut om̃i iniqͥta-¬
te suꝑaca. nos de t̾renis cęlestes fa¬
ceret. Ego puco ex hoc loco ȩtiã
ne disserens. inutiliter: extrema
ꝑ illos iustitia excedens terris
uestigia fecit. Qͦd autẽ dicunt
faciens om̃ia. atq trans formans:
uno uerbo arcturũ. & oriona. cõp̃¬
hendunt: negligentes ꝓprietatẽ
nominũ. in grecũ transferre ser¬
monẽ. Transformat autẽ d̃s̃ oĩa.
quando de t̾renis facit cȩlestia:
& hominibꝰ angłoꝵ donat similitudi¬
nẽ. Qnͣdo luna. soł fulgore rutilab it:
& sollum̃ habebit septuplũ. Qndo
animal infirmũ. & corruptibilis
homo transformat᷑ inspiritalem.
& robustũ. & incorruptũ: mutans
głam non naturam. Qͣndo intel¬
ligentes fulgebt̃ sicut splendor fir¬
mam̃ti: & implebit᷑ qͦd scripcũ ẽ.

Expanded text:
ustitiam suam, et non projecerit eam: sed deposuerit in terram, ut, omni iniquitate superata, nos de terrenis coelestes faceret. Ego puto ex hoc loco etiam gitudine edisserens, intulit: Extrema per illos Justitia, excedens terris, vestigia fecit. Quod autem dicunt, faciens omnia atque transformans, uno verbo Arcturum et Oriona comprehendunt, negligentes proprietatem nominum in Graecum transferre sermonem. Transformat autem Deus omnia, quando facit de terrenis coelestia, et homines Angelorum donat similitudine: quando luna solis fulgore rutilabit, et sol habebit lumen septuplum, quando animalis, et infirmus et corruptibilis homo transformatur in spiritualem et robustum et in incorruptum, mutans gloriam, non naturam: quando intelligentes fulgebunt sicut splendor firmamenti, et implebitur quod scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
in hȩbraico sic legi potest. Qͣ ꝓpt̃
hȩc faciam tͥ isrł postea. id ẽ. mul-
copꝰ tẽpore. & in nouissimis seculis:
ut rursũ ab alio principio uer¬
sus incipiat. Cũq hoc facturuᷤᷤ
sim tibi: p̃parare in occursũ dei cui
isrł. Rursũ in eo loco ubi hex
transtulert̃. p̃parare ut in¬
uoces dm̃ tuum. & nos iuxta che¬
odocionem posuimꝰ. p̃parare in oc-¬
cursũ dei tui. sẏminachus. & qnta
ȩdicio transtulert̃. p̃parare ut ad¬
uerseris deo tuo: qͦd hȩbraice dicit᷑
hechini. lacerath. elocath. ꝓ montibꝰ

Expanded text:
in Hebraico sic legi potest: Quapropter haec faciam tibi, Israel, postea, id est, multo post tempore, et in novissimis saeculis, ut rursus ab alio principio versus incipiat: Cumque hoc facturus sim tibi, praeparare in occursum Dei tui, Israel. Rursumque transtulerunt, praeparare ut invoces Deum tuum, et nos juxta Theodotionem posuimus, praeparare in occursum Dei tui, Symmachus et Quinta Editio transtulerunt, praeparare ut adverseris Deo tuo: quod Hebraice dicitur, HECHIN LACERATH ELOICA  . Pro montibus
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ. studio breuitatis ponamꝰ
bat᷑ &. oppͥmere nitebat᷑ ȩccłam
dei. Qͥ uocatꝰ a dnõ. effusus est sr̃
faciem uniuersȩ t̾rę. ut p̃dicaret
ȩuangłiũ. de hierosolimis usq ad
ylliricũ. & ȩdificaret ñ suꝑ alteriꝰ
fundam̃ tũubi iã fuerat p̃dicatũ.
s usq ad yspanias cenderet. & a
mari rubro. immo ab oceano usq
ad oceanũ curreret: imitans dnm̃
suũ. & solẽ iustitię. deqͦ legimus:
a sũmo cęlo egressio eiꝰ. & occursus
eiꝰ usq ad sũmũ eiꝰ: ut ance ei tra
deficeret. quã studiũ p̃dicandi.
Iste ds̃ & contritionẽ diuidit suꝑ
fortitudinẽ: ut eos qͥ male st̃ for¬
tes inbecilles faciat. & imitari
possig̃ apłm dicentẽ: qnͣdo infirmꝰ
sũ tẽ fortior sũ. Nã & filii seculi

Expanded text:
tantum studio brevitatis ponamustantum studio brevitatis ponamusebatur, et opprimere nitebatur Ecclesiam Dei. Qui vocatus a Domino, effusus est super 291 faciem universae terrae, ut praedicaret Evangelium de Jerosolymis usque ad Illyricum, et aedificaret non super alterius fundamentum, ubi jam fuerat praedicatum ; sed usque ad Hispanias tenderet, et a mari Rubro, immo ab Oceano usque ad Oceanum curreret, imitans Dominum suum et solem justitiae, de quo legimus: A summo coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus , ut ante eum terra deficeret, quam studium praedicandi. Iste Deus et contritionem dividit super fortitudinem, ut eos qui male fortes sunt, imbecilles faciat, et imitari possint Apostolum dicentem: Quando infirmus sum, tunc fortior sum . Nam et filii hujus
Abbreviated transcription (Latin):
cuoꝵ. Quando omĩs creatura
liberabit᷑ de seruitute corruptioĩs:
in libertatẽ głȩ filioꝵ dei. Iste ds̃
qͥ cuncta trans format. ętiã umbm
mortis mutat in lucẽ: quando hi
qͥ sedebant intenebris. & umbra
mortis. uidert̃ lucẽ magnã. Et qͥ
erant filii noctis. & tenebrarum:
facti st̃ filii lucis. & filii diei. Iste est
ds qͥ ętiam diem uertit incene¬
bras. eoꝵ diem qͥ dixert̃. crucifige.
crucifige eum. aufer de terra ta¬
lem: quando ab hora sexta in cypũ
iudaicȩ cęcitatis. dies in noctem
uersꝰ ẽ. & non solũ scd̾m litteram:
s etiam iuxta altiorẽ intelligentiã.
Lux quȩ eis oriebat᷑ in lege. & ꝓpħis.
uersa est intenebras. ignorantibꝰ
qͥd legant. qͥd audiant. ut impleat᷑
de illis qͦd scripcũ ẽ: obscurentur
oculi eoꝵ neuideant. & dorsũ eoꝵ
semꝑ incurua. Iste ds̃ uocat ad se
aqm maris. & effundit eam super
faciem terrȩ: cde peccatoribꝰ iustos
faciens. Ad qͦd exponendũ: unũ

Expanded text:
o omnis creatura liberabitur de servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei. Iste Deus qui cuncta transformat, etiam umbram mortis mutat in lucem : quando hi qui sedebant in tenebris et umbra mortis, viderunt lucem magnam, et qui erant filii noctis et tenebrarum, facti sunt filii lucis, et filii diei. Iste est Deus qui etiam diem vertit in tenebras: eorum diem qui dixerunt: Crucifige, crucifige eum , aufer de terra talem: quando ab hora sexta in typum Judaicae caecitatis dies in noctem versus est. Et non solum secundum litteram, sed etiam secundum altiorem intelligentiam, lux quae eis oriebatur in Lege et prophetis, versa est in tenebras, ignorantibus, quid legant, quid audiant, ut impleatur de illis quod scriptum est: Obscurentur oculi eorum ne videant: et dorsum eorum semper incurva . Iste Deus vocat ad se aquam maris, et effundit eam super faciem terrae, de peccatoribus justos faciens. Ad quod exponendum, unum
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ. sepe inscripturis scĩs legi¬
mꝰ: ut est illud inpsalmis: qui
exaltas me de portis mortis. ut
ad nuntiem om̃s laudationes tuaᷤᷤ
inportis filiȩ sy on: haud dubium
qͥn eccłam significet. & excelsum
montẽ syon. & ciuitatẽ dei uiuentiᷤᷤ.
hierłm cęlectẽ: & multitudinẽ an¬
scripti st̃ incęlis. Qͥ inportis sẏon
fuerit exaltat᷑. portas mortis ti¬
mere non poterit: de qbꝰ eerno
dñs loquebat᷑. suꝑ hanc petrã
ȩdificabo eccłiam meã: & portȩ
inferi non preualebt̃ aduersꝰ eã.¬

Expanded text:
virtutum, saepe in Scripturis legivirtutum, saepe in Scripturis legimus, ut illud in Psalmis: Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in portis filiae Sion ; haud dubium quin Ecclesiam significet excelsus mons Sion, et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem, et multitudinem anscripti sunt in coelis. Qui in portis Sion fuerit exaltatus, portas mortis timere non poterit, de quibus Petro Dominus loquebatur: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam: et portae inferi non praevaleb
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. & affert in eos de populati-¬
onem. qͥ in malo robusti sunt.
& ad opprim̃dũ potentes: odio
habuert̃ inporta. ad est iniudicio
corripientẽ. uel me. uel alios ꝓpħaᷤ
qͥ ad eos missi st̃: & loquentẽ ꝑfecte:
siue uerbũ inmaculatũ. ut int̾p̃-¬
tatꝰ est sẏminachus: aut sermo¬
nẽ scm. ut theodotio. & lxxͣ tnͣ-¬
stulert̃. In porta autẽ iuxta ue¬
terẽ iudaici morẽ ppłi fuisse iu¬
dicia. & sepe legimꝰ. & crebro int̾¬
p̃tati sumꝰ: ut nec agricola ad
causã ueniens. frequentia ciui¬
tatis. & nouo t̾reret᷑ aspectu. nec
urbis habitator longe ab urbe
ꝓꝑaret: & subuectionẽ quereret
ium̃toꝵ. Hoc iuxta licterã dixe¬
rimꝰ. Cȩterũ grande peccatũ est
odisse corripientẽ: maxime. si ñ
te odio. s amore corripiat. si soluᷤᷤ
ad solũ.si assũpto fr̃e altero. si
post ea p̃sidente ȩccłia: ut ñ studio
detrahendi.s emendationis tuȩ ui¬
deat᷑ crimen ingerere. Duplices

Expanded text:
tem, et affert in eos populatitem, et affert in eos populationem, qui in malo robusti sunt, et ad opprimendum potentes, odio habuerunt in porta, id est, in judicio corripientem: vel me, vel alios prophetas, qui ad eos missi sunt, et loquentem perfecte, sive verbum immaculatum, ut interpretatus est 292 Symmachus, aut sermonem sanctum, ut Theodotio et LXX transtulerunt. In porta autem, juxta veterem Judaici morem, populi fuisse judicia, et saepe legimus, et crebro interpretati sumus, ut nec agricola ad causam veniens, frequentia civitatis et novo terreretur aspectu, nec urbis habitator longe ab urbe properaret, et subvectionem quaereret jumentorum. Hoc juxta litteram dixerimus. Caeterum grande peccatum est odisse corripientem, maxime si te non odio, sed amore corripiat, si solus ad solum, si assumpto fratre altero, si postea praesente Ecclesia, ut non studio detrahendi, sed emendationis tuae videatur crimen ingerere . Duplices
Abbreviated transcription (Latin):
sũ animę forticudo. inbecillitas
corporis ẽ.Igit᷑ dñs qͥ om̃ia ratione
dispensat. & uero facit cuncta u-¬
dicio: diuidit concritionẽ super
robustũ mnimicũ. ut inducat mi-¬
seriam suꝑ munitionẽ. quȩ erigit¬
se contra scientiã dei dequa &
in ꝓuerbiis legimꝰ. Ciuitates ro-¬
bustas ingressus ẽ. sapiens: & de-¬
struxit munitionẽ. in ꝙͣ confide¬
bant impii. Hoc & ad omẽmqͥdẽ
forcitudinẽ scłarẽ. S ꝓpriȩ contͣ
hȩreticos facit: qͥ argum̃tis. & so¬
phismatibꝰ. & arte dialectica dog¬
matũ falsitatem ro¬
borare
conantur. S destru¬
et ea¬
uir sapiens. & dñi ad iutꝰ auxilio.
omẽm munitionẽ ostendet esse
uanissimã: ut inducat suꝑ eam
miseriam. & inclinata superbia.
possit cũ apło dicere. MiseR
ego homo: qͥs me liberabit de
corpore mortis huiꝰ: Odio habu¬
ert̃ inporta corripientẽ: & lognͦ¬
Odio habuert̃ in portis arguentẽ:
& uerbũ scm̃ ab hominati st̃.
Hi suꝑ qͦs dñs subridet uastita¬

Expanded text:
sum animae fortitudo, imbecillitas corporis est. Igitur Dominus qui omnia ratione dispensat, et vero facit cuncta judicio, dividit contritionem super robustum inimicum, ut inducat miseriam super munitionem, quae se erigit contra scientiam Dei. De qua et in Proverbiis legimus: Civitates robustas ingressus est sapiens, et destruxit munitionem, in qua confidebant impii . Hoc et ad omnem quidem fortitudinem saecularem; sed proprie contra haereticos facit, qui argumentis et sophismatibus, et arte dialectica, dogmatum falsitatem roborare conantur. Sed destruit eam sapiens vir, et Dei adjutus auxilio, omnem munitionem ostendit esse vanissimam, ut inducat super eam miseriam, et, inclinata superbia, possit cum Apostolo dicere: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Odio habuerunt in porta corripientem, et loqueabuerunt in portis arguentem, et verbum sanctum abominati sunt. Hi super quos Deus subridet vastita
Abbreviated transcription (Latin):
ds creator om̃iũ. qͥ facit arcturũ.
& orionẽ. noctẽ indiem. & diem
in noctẽ cõmutat. be aqͣs maris
amarissimas. ȩthereo calore sus¬
pensas. excõlat. & eliquat indulcẽ
pluuiarũ saporẽ: instar medicina¬
lis cucurbitȩ. quȩ calore suꝑioriᷤᷤ
gyri. humorẽ. & sanguinẽ sursũ
trahit: ex quo discimꝰ unde sint
pluuiȩ. Qͦdq seq̃r̃. qͥ subridet
uastitatẽ sr̃ robustos: ad p̃sens tẽpꝰ
reuertit᷑. Et est ordo. Qcreator
est om̃iũ. cõminatur ȩ̨tiã captiui¬
tatẽ suꝑ samariã: & de populationẽ
suꝑ podentẽ affert: qm̃ conuertit
inͣ ab sinthyũ iudicium. & iusticiã
reliqt in terrã. Ubi nos diximꝰ
pellare: qnͣdo qͥs irascit᷑. & aꝑtis
paululũ labiis. subridere se simu¬

Expanded text:
Deus creator omnium, qui facit Arcturum Deus creator omnium, qui facit Arcturum et Orionem, noctem in diem et diem in noctem commutat, et aquas maris amarissimas aethereo calore suspensas excolat, et eliquat in dulcem pluviarum saporem, instar medicinalis cucurbitae, quae calore superioris gyri, humorem et sanguinem sursum trahit: ex quo discimus unde sint pluviae. Quodque sequitur: Qui subridet vastitatem super robustum, ad praesens tempus revertitur, et est ordo: Qui Creator est omnium, comminatur etiam captivitatem super Samariam, et depopulationem super potentem adfert: quoniam convertit in absinthium judicium, et justitiam relinquit in terra. Ubi nos diximus, pellare, quando quis irascitur, et apertis paululum labiis subridere se simu
Abbreviated transcription (Latin):
na̾.syminachus ab solute stellas:
theodotio int̾p̃tatꝰ ẽ. uesperum.
Hȩbreus autẽ qͥ nos inscripturis
scĩs erudiuit. casił int̾p̃tari putat.¬
id est splendorẽ: & significare gene¬
ralit astra fulgentĩa. Quando
autẽ audimꝰ arcturũ. & orionem.
non debemꝰ seqͥ fabulas poetarũ.
& ridicula. ac portentosa m̃datia:
qͥbꝰ ȩtiam cęlũ infamare conant᷑.
& mercedẽ stupri int̾ sydera collo¬
care. dicentes: arcturũ. pluuiasq
hyadas. geminosq criones. ar-¬
matũq auro circũspicit oriona:
s hȩbrea nomina. quȩ apud eos
alit̾ appellant᷑. uocabulis familla
rũ gentilium. in lingua nr̃a esse
translata: qui ñ possumꝰ incelli¬
gere qͦd dr̃. nisi ꝑ ea uocabula quȩ
usu didicimꝰ: & errore conbibimus.
Unde & in regũ uolumine rapha
im hębraicũ. greci tytanas tͣnͣ¬
stulert̃: quȩ apud ethnicos cȩle¬
berrima fabula ẽ. ex qͣ in laudes
telatipheã. & inpositũ enceladoͬ.
trinacria contremiscat. Iste autẽ

Expanded text:
Symmachus absolute stellas, Theodotio interpretatus est vesperum: Hebraeus autem, qui nos in Scripturis sanctis erudivit, CHASIL interpretari putat splendorem, et significare generaliter astra fulgentia. Quando autem audimus Arcturum et Oriona, non debemus sequi fabulas poetarum, et ridicula ac portentosa mendacia, quibus etiam coelum infamare conantur, et mercedem stupri inter sidera collocare, dicentes : Arcturum, pluviasque Hyadas, geminosque Triones: Armatumque auro circumspicit Oriona: Sed scire Hebraea nomina, quae apud eos aliter appellantur, vocabulis fabularum 289 gentilium in linguam nostram esse translata, qui non possumus intelligere quod dicitur, nisi per ea vocabula quae usu didicimus et errore combibimus. Unde et in Regum volumine RAPHAIM   Hebraeum, Graeci titanas transtulerunt: quae apud ethnicos celeberrima fabula est, ex qua in laudes tela Typhoea, et impositum Encelado Trinacria contremiscat. Iste autem
Abbreviated transcription (Latin):
gala. qͥ ad maiora se metit᷑ reuela¬
tiones sͥ. & suꝑ noꝵ scientiam
reꝓmittens: transitq siue ascen¬
dit ad puteũ. de qͦ samaritana
haurire cupiens aquas quę
sitim saciare ñ possent. ignora¬
bat eũ de cuiꝰ uentre ꝓcedunt
flumina salientis aquȩ inuitam
succendat᷑ ut ignis domꝰ ioseph.
Et deuoret eam. & non sit qͥ extin-
dñm. uiuere incipiunt: sin autẽ
non quesierĩ eũ. & id circo ñ uixe¬
rint. statim succendet᷑ ut ignis
domꝰ ioseph. quã ꝓpt̾ hieroboam
qͥ de tribu ephraum. & dedomo
ioseph fuit. decem tribꝰ sentire
debemꝰ. quȩ appellantur isrł: &
ex maiore ppłi parte. nom̃ pristinũ
possidebant. Duȩ autẽ tribꝰ. quȩ
regebant᷑ a stirpe dauid. qͥ de tri¬
bu iuda fuit. uocatȩ̨ st̃ iudas: &
possidebant hierłm. in qua erat
templũ dei. Cũq succensa fuerit
domꝰ ioseph: deuorabit. atq con¬
sumet bethel. deqͣ supͣ dixi nolite

Expanded text:
gala, qui ad majores entitur revelagala, qui ad majores entitur revelationes, supernorum sibi scientiam repromittens, transitque, sive ascendit ad puteum, de quo Samaritana haurire cupiens aquas, quae sitim satiare non possent, ignorabat eum, de cujus ventre procedunt flumina salientis aquae in vitamsuccendatur ut ignis domus Joseph: et devoret eam, et non sit qui exstinguDominum, vivere incipiunt: sin autem non quaesierint eum, et idcirco non vixerint, statim succendetur ut ignis domus Joseph, quam propter Jeroboam, qui de tribu Ephraim et de domo Joseph fuit, decem tribus sentire debemus, quae appellabantur Israel, et ex majore populi parte nomen pristinum possidebant. Duae autem tribus quae regebantur a stirpe David, qui de tribu Juda 287 fuit, vocatae sunt Judas, et possidebant Jerusalem, in qua erat templum Dei. Cumque succensa fuerit domus Joseph, devorabit atque consumet Bethel, de qua superius dixi: Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificiis. de qͥbꝰ dñs ad discipłos lo¬
quebat᷑: uenient dies in quibꝰ ñ
relinquet᷑: lapis suꝑ lapidem. qͥ
non destruat᷑. & ingrediuntur
ingalgalis: qͥ post aduentũ xp̃i.
rursũ cupiunt circũcidi. Ingalgal¬
enim scđo ppłs circũcisus est. Un¬
sibitis: ne illos pucetis t̾minoᷤᷤ iuidex.
qͦs olim scd̾m licteram scͥpt᷑a
ꝓ miserat: a dan. usq bersabeę:
nec dicatis ultra cũ ꝓpħa. notꝰ
iniudea ds̃. inirł magnum
nomen eiꝰ. s audice cũ apłis. in
omẽm trã exiuit sonꝰ eoꝵ . & in
fines orbis t̾re uerba eoꝵ. Qͥa¬
& galgala. id est carnis circũcisio.
caꝑ. tiua ducet᷑ a uera circũcisi¬
one cordis. & bethel quam pu¬
tatis domum dei. non subsistet.
siue ut melius arbitror. erit in¬
utilis. id est ãueñ: ut nequaqͣm
appellet᷑ domꝰ dei. s uocetur
domꝰ inutilis. siue idoli. Aliter.
Querit bethel. qͥ tantũ litterã
seqͥt᷑ occidentẽ: nec sensũ qͥ ds̃ ẽ
querit inuerbis: & intrat in gal¬

Expanded text:
cipulos loquebatur: Venient 286 dies, in quibus non relinquetur lapis super lapidem qui non destruatur . Et ingrediuntur in Galgalis, qui post adventum Christi rursum cupiunt circumcidi. In Galgalenim secundo populus circumcisus est. Unsibitis: ne illos putetis terminos Judaeae, quos olim secundum litteram Scriptura promiserat a Dan usque Bersabee: nec dicatis ultra cum propheta: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ; sed audite cum apostolis: In omnem terram exivit sonus eorum: et in fines orbis terrae verba eorum : quia Galgala, id est, carnis circumcisio, captiva ducetur a vera circumcisione cordis: et Bethel, quam putatis domum Dei, non subsistet, sive, ut melius arbitror, erit inutilis, id est, AVEN  : ut nequaquam appelletur domus Dei, sed vocetur domus inutilis, sive idoli. Aliter: Quaerit Bethel, qui tantum litteram sequitur occidentem, nec sensum, qui Deus est, quaerit in verbis: et intrat in Gal
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑ qͥ norunt plangere. uel sua.
uel aliena peccata: quanqm hoc &¬
in bonam partem possimꝰ acciꝑȩ:
ut uir eccłasticus. & potens ad pę¬
nitentiam ꝓuocare. imitet᷑ dnm̃
planxit quondã samuhel. & apłs
lugere se dicit suꝑ eos qͥ ñ egert̃
pęnitentiam. In om̃ibꝰ qͦ uineis
erit planctꝰ. qͥa uinea sodomoꝵ
letificat cor hominis. ad tulert̃
uinũ draconũ. & furorẽ aspidum
insanabilem. Et hȩc uniuersa pa¬
tientur. qͥa transibit ꝑ medium
eoꝵ dñsͥ ut non habicet inter eos.
nec dicat. habitabo in eis & in am¬
bulabo: & ecce ego uobiscũ sum oĩbꝰ
diebꝰ usq ad consumationem scłi.
Ue desiderantibꝰ diem dñi. Ut qͥd

Expanded text:
vocantur qui norunt plangere, vel sua, vocantur qui norunt plangere, vel sua, vel aliena peccata; quanquam et haec in bonam partem possimus accipere, ut vir ecclesiasticus et potens ad poenitentiam provocare, imitetur Dominum planxit quondam Samuel . Et Apostolus lugere se dicit super eos qui non egerunt poenitentiam . In omnibus quoque vineis erit planctus, quia vineae Sodomorum laetificat cor hominis, attulerunt vinum draconum et furorem aspidum insanabilem. Et haec universa patientur; quia pertransibit per medium eorum Dominus, ut non habitet inter eos, nec dicat: Habitabo in eis, et inambulabo. Et: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Vae desider
Abbreviated transcription (Latin):
apud eos maneat. s ꝑtranseat ac
relinquat. Unde & in aliis locis
scđm inc̃p̃tationẽ aqͥle. quando
irascit᷑ d̾s. furorẽ suũ. & iram
referri posst̃ & ad hęreticos: ut qͥa
illa & illa quȩ iussa st̃ facere nolu¬
ert̃. sit in om̃ibꝰ plateiᷤ eoꝵ planctus :
lata enim & spaciosa uia quȩ du¬
cit ad mortẽ. singuliq hęreticoꝵ
& gentiliũ. infabulis suis atq
figm̃tis habeant plateas: quibus
qd pęnarũ ultimũ ẽ. s si forte pecca¬
quȩ ducit aduitamꝰ & quę uia
regia ẽ.s prauas atq per uersas.
& declinantes ad dexteram. ac
sinistram: dum non audiunt
dñm dicentem. ne sis iustus mul¬
sinistris st̃: incurruntq duplex
uȩ. carnis. & sp̃cꝰ. presentis seculi.
& futuri: cum e contrario ȩccłastici
audiant. gaudete: & iterum dico.
gaudete. S & agricola uocatur
ad luctũ. Habent enim hęretici
agricolas suos. inquoꝵ aruis tri¬
buli nascunt᷑. ac spinȩ: & ad planctũ

Expanded text:
apud eos maneat; sed pertranseat ac apud eos maneat; sed pertranseat ac relinquat. Unde et in aliis locis secundum interpretationem Aquilae, quando irascitur Deus, furorem suum et iram referri possunt ad haereticos, ut quia illa et illa quae justa sunt, facere noluerunt, sit in omnibus plateis eorum luctus. Lata enim et spatiosa via quae ducit ad mortem : singulique haereticorum et gentilium in sabulis suis atque figmentis habent plateas, quibus od poenarum ultimum est; sed si forte peccaquae ducit ad vitam, et quae via regia est, sed pravas atque perversas, et declinantes ad dexteram ac sinistram, dum 299 non audiunt inum dicentem: Ne sis justus mulsinistris sunt. Incurruntque in duplex vae, carnis et spiritus, praesentis saeculi atque futuri. Cum econtrario ecclesiastici audiant: Gaudete, iterum dico, gaudete . Sed et agricola vocatur ad luctum habent enim haeretici agricolas suos, in quorum arvis tribuli nascuntur et spinae, et ad planctum
Abbreviated transcription (Latin):
lam̃tationẽ: & in omĩbꝰ uiis planctꝰ
qͥa ꝑtransibo in medio cui dicit
dñs. Precepi ut quereretis bonũ.
& non malũ. & uiueretis: essecq dñs
uobiscũ: & iterũ intuli. ne semel
tantũ uos monitos diceretis. odio
habete malũ. & diligite bonum:
& resticuite iudiciũ in porcis. qui
odio habiustis in porta corripientẽ:
ut misereat᷑ dñs reliqͥis ioseph.
Et qͥa facere noluistis. mea p̃cepta
cascantes. & uertistis ad me scapu¬
tuũ dñs. Ubiq planctꝰ.: uͥq tͥsticia. A grico¬
le uocabunt᷑ ad luctũ: & qͥ sciunt
more ꝓuintiȩ p̃cinere ad concitan¬
das lacrimas uocabunt᷑: ut neqͣꝗ
in omĩbꝰ plateis sicut supͣdictũ ẽ.
s inuineis sit planctꝰ. & luctus:¬
ut ubi qndã fuit materia lȩticiȩ
sit origo lacrimarũ. E hȩc om̃ia
fient: qͥa ꝑtransibo inqͥt in medio
tui. Uerbũ hȩbraicũ ꝑ transibo
inscripturis scĩs exꝑsona dei ponit᷑.
ꝓpęna accipiendũ: ut nequaquã

Expanded text:
viis planctus: quia pertransibo per medium tui, dicit Dominus. Praecepi ut quaereretis bonum, et non malum, ut viveretis, essetque Dominus vobiscum. Et iterum intuli ne semel tantum vos monitos diceretis: Odio habete malum, et diligite bonum et restituite judicium in portis, qui odio habuistis in porta corripientem, ut misereatur Dominus reliquiis Joseph: et quia facere noluistis, mea praecepta calcantes, et vertistis ad me scaputuum Dominus: ubique planctus, ubique moestitia. Agricolae vocabuntur ad luctum, et qui sciunt more provinciae praecinere ad concitandas lacrymas vocabuntur, ut nequaquam in omnibus plateis, sicut supra dictum est, sed in vineis sit planctus atque luctus; ubi quondam fuit materia laetitiae, sit origo lacrymarum. Et haec omnia fient, quia pertransibo, inquit, in medio tui. Verbum Hebraicum, pertransiboin Scripturis sanctis ex persona Dei ponitur, pro poena accipiendum, ut nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ẽ. nom̃ eiꝰ. Qͥ subridet uasti¬
tatẽ suꝑ robustũ & de populati¬
onem suꝑ ponentẽ affert. Le
Qui facit in excelso iudiciũ. & iusti¬
tiã int̾ra posuit. qͥ facit om̃ia. &
transformat: & conuertit in mane
umbram mortis. & diem nocte

Expanded text:
nus nomen ejus. Qui subridet vastitatem super robustum, et depopulationem super potentem affert. LXX: Qui facit in excelso judicium et justitiam in terra posuit: qui facit omnia, et transformat et convertit in mane umbram mortis, et diem nocte
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ inportis declinauert̃. siue ut
sẏminachus in t̾p̃tatꝰ ẽ. opp̃ssert̃:⁊
ut contͣ uidicii ueritatẽ. p̃cio senten¬
ciam uenderent. incurrentes in
illud qͦd scriptũ ẽ: munera excẽ¬
cant oculos ętiã sapientium. Qͤ
accipiunt hęretici. ut austeritatẽ
scripturarũ quę peccatoribꝰ corm̃ta
denuntiant. uertant in beaticu-
truculenti st̃. & seueri. Qͣndo gͦ
uir eccłasticus. & prudens. atq
incelligens. multas impietates
inea quȩ uocat᷑ domꝰ dei esse cog-¬
nouerit: & ñ solũ multas. s & forteᷤᷤ.
& quȩ opprimere possint iustitiã:
& intantũ doctoꝵ rabiem ꝓcessisse.
ut accipiant p̃ciũ iniudicio. & om̃ia
ꝓmuneribꝰ faciant: pauꝑes quoq
deuitent inportis. & audire contẽp¬
nant : taceat in illo tẽpore. ne det
scm̃ canibꝰ. & mittat margaritas
ante porcos. qͥ conuersi conculcent
eas: & imitetur iheremiam dicentem.
Solus sedebam: qr amaritudine repletꝰ
sũ. & illud de psalmis. Singulariter

Expanded text:
 sive ut Symmachus interpretatus est, oppresserunt, ut contra judicii veritatem pretio sententiam venderent, incurrentes in illud quod scriptum est: Munera excaecant oculos etiam sapientium . Quae accipiunt haeretici, ut austeritatem Scripturarum, quae peccatoribus tormenta denuntiant, vertant in beatituditruculenti sunt et severi. Quando igitur vir ecclesiasticus et prudens atque intelligens multas impietates in ea, quae vocatur domus Dei, esse cognoverit, et non solum multas, sed et fortes, et quae opprimere possint justitiam, et intantum doctorum rabiem processisse, ut accipiant pretium in judicio, et omnia pro muneribus faciant, pauperes quoque devitent in portis, et audire contemnant: taceat in illo tempore, ne det sanctum canibus, et mittat margaritas ante porcos , qui conversi conculcent eas, et imitetur Jeremiam dicentem: Solus sedebam: quia amaritudine repletus sum . Et illud in Psalmis: Singularis
Abbreviated transcription (Latin):
complent numerũ scĩ pentecostes:
& iu beleus annus remissionis. tuba¬
rumq clangentiũ. hoc numero cexit᷑.
In uIII. quoq m̃se figunt᷑ taberna¬
culaꝰͥ & hȩbreus. cũ sex annis seruie¬
rit: anno septimo liberat᷑. Nouit
hoc & scłaris philosophia. & medi-¬
coꝵ libri. quoꝵ galienꝰ disertissimꝰ

Expanded text:
complent numerum sanctae Pentecostes: complent numerum sanctae Pentecostes: et Jubilaeus annus remissionis tubarumque clangentium hoc numero texitur. In septimo quoque mense figuntur tabernacula, et Hebraeus, cum sex annis servierit, anno septimo liberabitur. Novit et hoc saecularis philosophia, et medicorum libri, quorum Galenus disertissimus
Abbreviated transcription (Latin):
egrediebant᷑ mille. relinquentur
inea centũ: & de qua egrediebant᷑
centũ. relinquent᷑ in ea decẽ. in do¬
mo isrł. Ld similiter. Causas
qͥbꝰ domꝰ isrł corruens non resur¬
gat. & uirgo isrł errans. uel ꝓiecta
in terram non habeat suscitantẽ:
reddit sermo diuinꝰ. Urbs inqͥens
dequa egrediebant᷑ mille. relin-¬
quent᷑ in ea centũ: & de qua egredi-¬
ebant᷑ .c. relinquent᷑ in ea .x. indo¬
mo isrł: ut ubi qnͦdam fuerat mul-¬
titudo  ꝓpt̃ nimiã uastitatẽ. uix
decima pars remaneat. Q ne om¬
nino hęrentes litterȩ. sacramenta
numeroꝵ relinquamꝰ intacta. sep¬
tenariũ numerũ esse sacratum
&iã sabbatũ ꝓbat. in qͦ reqͥeuit
ds̃ ab om̃ibꝰ oꝑibꝰ suis: & iubet ne
qͥd in eo oꝑis seruilis fiat. nisi ea tan-¬
tũ q̃ ad animam ꝑtinent: & ne
in eo onera portemꝰ. Unde & inso¬
litudine. qͥ die sabbati ligna colle-¬
gerat quȩ arsura st̃: sententia dni
condẽpnat᷑. Et septẽ ebdomades

Expanded text:
elinquentur in ea centum, et de qua egrediebantur centum, relinquentur in ea decem in domo Israel. LXX similiter. Causas quibus domus Israel corruens non resurgat, et virgo Israel errans, vel projecta in terram, non habeat suscitantem, reddit sermo divinus: Urbs, inquiens, de qua egrediebantur mille, relinquentur in ea centum: et de qua egrediebantur centum, relinquentur in ea decem in domo Israel: ut ubi quondam fuerat multitudo, propter nimiam vastitatem, vix decima remaneat pars. Et ne omnino haerentes litterae, sacramenta numerorum relinquamus intacta: septenarium numerum esse sanctum, etiam sabbatum probat, in quo requievit Deus ab omnibus operibus suis . Et jubet ne quid in eo operis servilis fiat, nisi ea tantum quae ad animam pertinent: et ne in eo onera portemus . Unde 283 et in solitudine qui die sabbati ligna collegerat, quae arsura sunt, sententia Domini condemnatur, Et septem hebdomades
Abbreviated transcription (Latin):
at conscientiã suam᷑ & dilectionẽ
quã erga bonũ possidet: unde & a¬
płs hylarẽ inqͥt datorẽ diligit ds̃.
Hon enim omĩs elemosina p̾lacet
deo: nisi quȩ cũ hẏlaritate ꝓfert᷑.
Cũq oderitis malũ. & dilexeritis
bonũ: constituite inportis iudiciũ.
de qͦ supradictũ ẽ : ut iniqͥtate re¬
pulsa. ueritas redeat. & si hoc fe¬
ceritis. forsitan miserebit᷑ dñs ds̃
ut deserto errore quẽ finxerint.
redeant ad ęccłiam. & oderint pͥora
dogiata. diligant q in eccłia
ceant in portis uicioꝵ. acq uir¬
tutum.relinquentes illas. & ad
has transeuntes: & sperent mi¬
sccłiam. qͥa ex faucibꝰ diaboli eua¬
dere quiuerint. Iuxta lxͭx autẽ
ordine cõmutato. sic manifestior
lectio p̃sentis capituli reddi po¬
cest. Quomodo dixistis odio ha¬
buimꝰ mala. & dileximꝰ bona. sic
querite bonũ. & non malũ. ut
uiuatis. & sit dñs d̾s om̃pe uob̾cũ:¬

Expanded text:
nem quam erga bonum possidet. Unde et apostolus: Hilarem, inquit, datorem diligit Deus . Non enim omnis eleemosyna placet Deo, nisi quae cum hilaritate profertur. Cumque oderitis malum, et dilexeritis bonum, constituite in portis judicium, de quo supra dictum est, ut, iniquitate expulsa, veritas redeat. Et si feceritis hoc, forsitan miserebitur Dominus ut deserto errore, quem finxerunt, redeant ad Ecclesiam, et oderint priora dogmata, diligantque in Ecclesia ceant in portis vitiorum et virtutum, relinquentes illas, et ad has transeuntes, et sperent misericordiam qui ex faucibus diaboli evadere quiverint. Juxta LXX autem ordine commutato, sic manifestior lectio praesentis capituli reddi potest: Quomodo dixistis, odio habuimus mala, et dileximus bona, sic quaerite bonum et non malum, ut vivatis, et sicut Dominus Deus om
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationẽ. inuidiam. inmunditiã.
luxuriã. idolatriam. & reliqua
Legimꝰ inysaia dũ caxat iuxta
LXx. interpretes: alioquin in hebͣ¬
ico aliter continetur. Misi mor¬
tem in iacob: & uenit super isrł.
Iacob uocabulũ est nascentis cor¬
p̾oris: isrł nomen benedictionis.
Q uia enim tota nocte luctatꝰ est &¬
uicit incertamine: & oriente luci¬
fero. dicere potuit cũ apło. nox p̃-¬
cessit dies autẽ ad ꝓpinquauit :
ꝓꝑterea isrł. & uidentis dm̃ sortitꝰ¬

Expanded text:
fornicationem, immunditiam, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam et reliqua. Legimus in Isaia, dumtaxat juxta Septuaginta interpretes: alioquin in Hebraico aliter continetur: Misi mortem in Jacob, et venit super Israel . Jacob, vocabulum est nascentis corporis; Israel, nomen benedictionis. Quia enim tota nocte luctavit et vicit in certamine , et oriente lucifero 276 dicere potuit cum Apostolo: Nox praecessit, dies appropinquavit , propterea Israel, videntis D
Abbreviated transcription (Latin):
in uos mortẽ inuia ȩgypti: & occidi
ur̃a. inira ur̃a: & nec sic qͥdẽ reuersi
estis ad me dicit dñs. ꝑom̃ia flagel¬
la. & torm̃ta erudit᷑ isrł. Unde &
eo tẽpore quo ab ęgyptiis auxilia
postulabant. mittit᷑ in eos mors. &
ꝑ cutiunt᷑ ingladio: iunenes eorũ
& eqͦs qͦs sͥ contra dei p̃ceptum
multiplicauert̃. captiuitas seua
concludit: ut putredo castroꝵ. &
fetor morientis exercitꝰ. uiuentiũ
nares impleat. Cũq & hȩc fecerit
ut corriꝑet delinquentes. & em̃da¬
ret errantes: nec sic qͥdem redie¬
ruit ad eum dicit dñs: quiñ solũ
illo tẽpore. s cocidie mittit mortẽ
inuia ȩgyptĩ ut qͥ egyptiam tri-¬
uerit semitã. audiat moriens do¬
centem apłm. Qͦd enim mortuuᷤᷤ
sũ. mortuus sum peccato: qͦd autem
uiuo. uiuo deo. Et in alio loco. Si
Hac morte uiuificare nos uult dñs:
ut morientes peccato. uiuamꝰ deo.
Morim᷑ autem peccato. quando mor-¬
tificamus membra nr̃a suꝑ terrã:

Expanded text:
in vos mortem in via Aegypti, et occidi vestra in ira mea, et ne sic quidem reversi estis ad me, dicit Dominus. Per omnia flagella et tormenta eruditur Israel: unde et eo tempore quo ab Aegyptiis auxilia postulabant, mittitur in eos mors, et percutiuntur in gladio juvenes eorum, et equos quos sibi contra Dei praeceptum multiplicaverant, captivitas saeva concludit, ut putredo castrorum et foetor morientis exercitus, viventium nares impleat. Cumque et haec fecerit, ut corriperet delinquentes, et emendaret errantes, nec sic quidem redierunt ad eum, dicit Dominus. Qui non solum illo tempore, sed quotidie mittit mortem in via Aegypti, ut qui Aegyptiam triverit semitam, audiat moriens docentem Apostolum: Quod enim mortuus sum, mortuus sum peccato; quod autem vivo, vivo Deo . Et in alio loco: Si Hac morte vivificare nos vult Dominus, ut morientes peccato, vivamus Deo. Morimur autem peccato, quando mortificamus membra nostra super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
suis ꝓpħis. Qͥ autẽ ad nuntiat
cogitationes hominis. & eloqͥum
eiꝰ. siue suũ: ipse est qͥ facit auro¬
ram. & diluculũ. & cõplet nubibꝰ
om̃iaͥ & gradit᷑ suꝑ excelsa t̾rarũ:
lxxͣ legit᷑. ad nuntians in homineᷤ
xp̃m suũ. sub qͣ occasione hȩretici
sp̃m scm̃ creatũ uolunt: orcline.
sequente. Creans sp̃m. & adnunti¬
ans in homines xp̃m suũ: ut ille
creatꝰ sit. hic adnuntiet᷑ in ppłis.
Quibꝰ respondebimꝰ. iuxta sensum
eoꝵ : & uulgatã editionẽ. Qͥ crea-¬
tor ẽ. om̃iũ. & firmat conitruum.
siue fingit montes: consequenter
educit uentos dethesauris: & qͣsi
uniuersitatis conditor. filiũ suũ
xp̃m hominibꝰ reꝓmittit. Postꝗͣ¬
autẽ xp̃s fuerit nuntiatꝰ. tẽ nob̾
qͥa nẽ exparte uidemꝰ. & exparte
cognoscimꝰ: & ꝑ speculũ. & imaginẽ
ea quę uentura st̃ concẽplamur.
Unde & seqͥt᷑. fãciens mane. & ne¬
bulam: & ascendens suꝑ excelsa c̃rȩ.
Excelsus enim in excelsis ẽ dñs: & ñ

Expanded text:
I, 7. Qui autem annuntiat cogitationes hominis, et eloquium ejus, sive suum, ipse est qui facit auroram et 280 diluculum, et complet nubibus omnia, et graditur super excelsa terrarum;  Annuntians in homines Christum suum: sub qua occasione haeretici, Spiritum sanctum creatum volunt ordine sequente: creans spiritum, et annuntians in homines Christum suum: ut ille creatus sit, hic annuntietur in populis. Quibus respondebimus juxta sensum eorum, et Vulgatam editionem: Qui creator est omnium, et firmat tonitruum, sive fingit montes, consequenter educit ventos de thesauris suis, et quasi universitatis conditor, Filium suum Christum hominibus repromittit. Postquaquia nunc ex parte videmus, et ex parte cognoscimus, et per speculum et imaginem ea quae ventura sunt, contemplamur . Unde sequitur: faciens mane et nebulam, et ascendens super excelsa terrae. Excelsus enim in excelsis est Dominus, et non
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑ qͦd sit eloqͥũ eiꝰ. his licteris
scribit᷑. mem̃. he. qͦd dicitur m̃am̃.
simulq cõmixtũ legit᷑ masio a
suꝑiori uerbo ñs scd̃m lictã
plus habens. De uarietate int̾¬
precationis diximꝰ: quȩ molesta
erit negligentibꝰ: S tudiosis gͣta:
ut ad sensũ eoꝵ quȩ̨ scripta st̃
transeamꝰ. Dedi stuporẽ dentibꝰ
uris: & non reclistis ad me dicit

Expanded text:
teris scribetur, MEM, HE, quod dicitur MA  , simulque commixtum legitur MASIO  , a superiori verbo HE secundam litteram plus habens. De varietate interpretationis diximus, quae molesta erit negligentibus, studiosis grata: nunc ad sensum eorum, quae scripta sunt, transeamus. Dedi stuporem dentibus vestris, et non redistis ad
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ inturba: cadere dã. Qͥ autem de
non qͦ non suscitet᷑: s nequaquam
suscicet᷑ uirgo isrł. Enequaꝗͣ resur
pastoris humeris reportatus est.¬
lo pęnitentiã peccatoris. quã mor¬
tẽ. Pȩnitentia. ñ scĩtati purissimȩ
neq maculã.s morti. & inferis cõ¬
parata. fit melior. Hȩc diximus.
non quo iuxta nouatũ tollamꝰ
spem pęnitentiȩ: s quo cimidiore ᷤᷤ
faciamꝰ eos. & id circo sollicitos.
qͥ aꝑta ianua pęnitentiȩ. dum
sperant futura. ꝑdunt p̃sentia :¬
& qͥ absq uulnere poterant ꝑ-¬
manere. incauti uulnꝰ accipiunt:
ut postea dolore crucientur.
Mulcȩ mansiones st̃ apud patrem:
& stella astella differc inclaritate.
Ita & resurrectio mortuoꝵ. scĩs

Expanded text:
tur in turba, cadere dicitur. Qui autem de non quo non suscitetur, sed nequaquam suscitetur virgo Israel, et nequaquam resurgpastoris reportatus estlo poenitentiam peccatoris, quam mortem . Poenitentia non sanctitati purissimae neque maculam, sed morti et inferis comparata fit melior. Haec dicimus, non quo juxta Novatum tollamus spem poenitentiae, sed quo timidiores faciamus eos, et idcirco sollicitos, qui aperta janua poenitentiae, dum sperant futura, perdunt praesentia, et qui absque vulnere poterant permanere, incauti vulnus accipiunt, ut postea dolore crucientur. Multae mansiones sunt apud Patrem meum , et stella a stella differt in claritate: ita et resurrectio mor
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Om̃s iudȩi dicentes anathe¬
ma ibu. uerbũ dei ab hominant᷑:
Abhominatio enim peccatori. ẽ pietaᷤ.
Qͥcqͥd autẽ de iudȩis diximꝰ. cam ad
ȩthnicos. quã ad hęreticos referri
potestꝰ quoꝵ alii om̃s scriptura ᷤ

Expanded text:
t , omnes Judaei dicentes anathema Jesu, verbum Dei abominantur, Abominatio enim peccatori est pietas. Quidquid autem de Judaeis diximus, tam ad ethnicos quam ad haereticos referri potest, quorum alii omnes Scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
ura: ut non dei. s hȩreticoꝵ ea esse
monstraret. Hortos ur̃os. & uinea ᷤᷤ¬
om̃ia eruca populata est: extre¬
mũ pęnarũ om̃iumꝰ quȩ ñ auolat
ut locusta. huc usq discurrens
semesa dimittit: s ꝑ manet ꝑit᷑is
frugibꝰ. & tardo lapsu. pigrisq mor¬
sibꝰ uniuersa consumit. Eũq hȩc
passi sint: nec sic qͥdẽ ad dnm̃ redire
uoluert̃. Misi in uos mortẽ inuia

Expanded text:
vestra: ut non Dei, sed haereticorum ea esse vestra: ut non Dei, sed haereticorum ea esse monstraret: hortos 275 vestros, vineas veomnia eruca populata est, extremum poenarum omnium: quae non avolat ut locusta, et huc illuc discurrens semesa dimittit; sed permanet perituris frugibus, et tardo lapsu pigrisque morsibus universa consumit. Cumque haec passi sunt, nec sic quidem ad Dominum redire voluerunt. Misi i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ legimꝰ lacte & melle manantem:
s appellent᷑ alaRã. idest amari¬
tudo. Isti multiplicauert̃ sͥ ortoᷤ
butha occũbere uoluit. Qͥ enĩ
infirmꝰ est. holera manducat. E
qͥa sẽper hęretici tum̃tes suꝑbia.
& incidentes inuidiciũ diaboli.
imagines. ut melli uenena cõmis¬
ceant: ȩtiam uineas. & oliueta. &
ficeta. habere se iactant. s uinea eoꝵ
uinea sodomoꝵ ẽ. Oliueta eoꝵ ñ
st̃ de bonis oliuis. s de oleastris: qͦs
apłs radicibꝰ bonarũ oliuarum p̃¬
cipit inserendos. ficeta quoq talia
habent quȩ calathu pessimarum
impleant ficoꝵ: quas hieremias p̃
amaritudine comedi de testatur:
ad qͣs cũ dñs uenerit. ȩ̨t̾na eis ari¬
ditate maledicet. ut nũquã eis
afferant fructꝰ. ne uirore folioꝵ
de cipiant transeuntes. Q ut in¬
telligamꝰ ortos hę̧reticoꝵ. & uineaᷤ.
oliueta. & ficeta. ad malã partem
referri. singulis sermonibꝰ addit

Expanded text:
quam legimus lacte et melle manantem: quam legimus lacte et melle manantem: ed appellentur Mara, id est, amaritudo. Isti multiplicaverunt sibi hortos, butha occumbere voluit . Qui enim infirmus est, olera manducet . Et quia semper haeretici tumentes superbia, et incidentes in judicium diaboli imagines, ut melli venena commisceant: etiam vineas et oliveta et ficeta habere se jactant; sed vinea eorum vinea Sodomorum est; oliveta eorum non sunt de bonis olivis, sed oleastris, quos Apostolus radicibus bonarum olivarum praecipit inserendos . Ficeta quoque talia habent, quae calathum pessimarum impleant ficorum, quas Jeremias prae amaritudine comedi non posse testatur . Ad quae cum Dominus venerit, aeterna eis ariditate maledicit , ut nunquam fructum afferant, ne virore foliorum decipiant transeuntes. Et ut intelligamus hortos haereticorum et vineas et oliveta et ficeta ad malam partem referri, singulis sermonibus addidit,
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ dicere. Auruginẽ autẽ
om̃s ĩuteroñ similit transtulert᷑
quȩ pallorẽ significat interp̃tatꝰ ẽ.
Cũq aduersũ irã dñi multiplicarent
ortos. & uineas. & ficeta. & oliueta:
om̃ia eruca consũpsit: de qua &¬
noluert̃. Quo dicto confundant᷑
hȩretici: qͥ disciplinã creatoris. et
ut ita dicam. medicinã crudelitatẽ
interp̃tantꝰ᷑. ꝑcutit autẽ spirita¬
liter hęreticos dñs. exustione ea
de qua ẜaulos apłsͥ melius ẽ. in qͥt
nubere quã uri: & princeps apłoꝵ:¬
kim̃i. nolite ꝑegrinari in ardorẽ
qͥ ad tẽptationẽ uobis accidit : & au¬
rugine. quę felle diffuso. ruborem
sanguinis in pallore cõmutat: & ni-¬
chil in corpore sani ȩ̃ẽ. ꝑmittit: intan¬
tũ ut ętiam mella dulcissima a¬
mara uideant᷑. Et qͥ dudũ audie¬
bant in eccłia. gustate & uidete qm
suauis est dñs. ipsiq dicebant quã
dultia gutturi meo eloqͥa tua suꝑ
dulcedinẽ. nec sint de reꝓmissionis t̾ra

Expanded text:
possumus dicere. Auruginem autem omnes ἴκτερον similiter transtulerunt, quae pallorem significat, interpretatus est. Cumque adversum iram Domini multiplicarent hortos et vineas et ficeta et oliveta, omnia eruca consumpsit, de qua voluerunt. Quo dicto, confundantur haeretici, qui disciplinam Creatoris, et, ut ita dicam, medicinam, crudelitatem interpretantur. Percutit autem spiritualiter haereticos Dominus exustione ea de qua Paulus apostolus: Melius est, inquit, nubere, quam uri . Et princeps apoimi, nolite peregrinari in ardore, qui ad tentationem vobis accidit : et aurugine quae, felle diffuso, ruborem sanguinis in pallorem  Al. pallore commutat, et nihil in corpore sani esse permittit, intantum ut etiam mella dulcissima amara videantur. Et qui dudum audiebant in Ecclesia: Gustate et videte quoniam suavis est Dominus: ipsique dicebant: Quam dulcia gutturi meo eloquia tua super dulcedinem: nec sint de repromissionis terra,
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. postea. & cũ hȩc fecero tͥ p̃pa¬
rare. ad uersare deo tuo isrł. sic
incelligendũ ẽ. fȩci ut te corrigerẽ:
quȩ preceritꝰ sermo describit.
Et qͥa noluisti reuerti ad me: fa¬
tiamtͥ quȩ meo continentur
archano. Occidisti seruos qͦs ad te
miseram: mictam nouissime fi¬
lium meum. Tu autẽ iuxta con¬
suetudinem tuam. qua semꝑ uo¬
luntati dni resticisti. p̃para te
ut contradicas. & aduerseris deo
tuo: iuxta illud qͦd scriptum ẽ.
Ecce hic positꝰ est in ruinam. & re
surrectionẽ multoꝵ: & insignũ
cui contra dicetur: & hoc dicit.
non quo precipiat ꝗͥd facere debe-¬
at. s ante p̃dicit qͥd sponte facturꝰ
sit. quasi increpans. & arguens: ut
saltim correptꝰ non faciat qͦd pre¬
dictum ẽ. Audice uerbũ ristud

Expanded text:
Israel, postea, et cum haec fecero tibi, praepara te adversari Deo tuo, sic intelligendum est: Feci ut te corrigerem, quae praeteritus sermo descripsit, et quia noluisti reverti ad me, faciam tibi, quae meo continentur arcano. Occidisti servos, quos ad te miseram: mittam novissime Filium meum: tu autem juxta consuetudinem tuam, qua semper voluntati Domini restitisti, praepara te ut contradicas et adverseris Deo tuo: juxta illud quod scriptum est: Ecce hic positus est in ruinam, et in resurrectionem multorum, et in signum cui contradicetur . Et hoc dicit, non quo praecipiat quid facere debeat; sed ante praedicit quid sponte facturus sit, quasi increpans et arguens, ut saltem correptus non faciat quod praedictum est. . Audite verbum istud
Abbreviated transcription (Latin):
scripc᷑a testat᷑. Inꝑfectũ meũ uider̃
oculi tui. Et est sensꝰ. Ante quã
conderer: prius quã deformarer
inmembra. dũ ad huc insemine con-¬
tinerer. uidert̃ oculi cui. Et hie¬
remias audit a dnõ. priusquã te
formarẽ in utero nouite. & ance ꝗͣ
exires de uulua sc̃ĩficauite. & ꝓpħam
ingentibꝰ posui te. & ȩuangłista:

Expanded text:
Scriptura testatur: Imperfectum meum viderunt oculi tui. Et est sensus: Antequam conderer, priusquam deformarer in membra, dum adhuc in semine continerer, viderunt me oculi tui. Et Jeremias audit a Domino: Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui t
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nom̃ eiꝰ qͥ diuidit contritionẽ
suꝑ forcitudinẽ: & miseriã suꝑ muni-¬
tionẽ adducit. Mulcũ in hoc loco¬
ab hȩbraica ueritate ȩdicio uulga¬
ta discordat: sicut absq cõmoniti¬
one nr̃a. ex his quȩ ꝓposuimus
prudens statim lector intelligit.
Itaq exponamꝰ primũ iuxta hębre¬
latione lxͭͣx. xp̃o si meruerimꝰ pan-¬
dente. dicamꝰ. Domꝰ ioseph. id est
domꝰ ephraim. ac ꝑ hoc regia᷑ & be-¬
thel. siue ut lxx transtulert̃᷑. domꝰ
isrł. id est & reges. & ppłi. & cultores.
& idola parit᷑ subuertent᷑. qͥ iniqͦ
iudicio cdm̃ ad iracundiã ꝓ uocauer̃.
& conuertert̃ dulcedinẽ iudicii. in
absinthyi amaricudinẽ. qͦd genus
herbȩ est amarissime: assum̃tes
iniqͥcatẽ. & iusticiã relinquentes.

Expanded text:
ns nomen ejus. Qui dividit contritionem super fortitudinem, et miseriam super munitionem adducit. Multum in hoc locab Hebraica veritate editio Vulgata discordat, sicut absque commonitione nostra ex his quae proposuimus, prudens statim lector intelligit. Itaque exponamus primum juxta Hebraelatione LXX, Christo si meruimus pandente, dicamus domus Joseph, id est, domus Ephraim, ac per hoc regia, et Bethel, sive sicut LXX transtulerunt, domus Israel, id est, et reges et populi, et cultores et idola pariter subvertentur, qui iniquo judicio Deum ad iracundiam provocaverunt. Et converterunt dulcedinem judicii in absinthii amaritudinem, quod genus est herbae amarissimae, assumentes iniquitatem, et justitiam relinquentes.
Abbreviated transcription (Latin):
tuas cõm̃do sp̃m meũ: & hȩc dicens:
expirauit. Cũq creauerit sp̃m. ad¬
nuntiat in hominibꝰ eloqͥũ suũ.
siue adnuntiat homini eloqͥũ eiꝰ.
qͥ cogitationũ secreta cognoscit:
& qͥd̾ latens animꝰ tacito sensu tra-¬
ctet. intelligit: iuxta illud qͦd in hie¬
remia scd̃m hębraicũ legimus:

Expanded text:
um, et hoc dicens exspiravit . Cumque creaverit spiritum, annuntiat hominibus eloquium suum, sive annuntiat homini eloquium ejus, qui cogitationum secreta cognoscit, et quid latens animus tacito sermone tractet, intelligit, juxta illud quod in Jeremia secundum Hebraicum legimus:
Abbreviated transcription (Latin):
suscitare filios habrahȩ. Igit᷑
& isrł. & cuncti hȩretici qui habent
oꝑa sodomȩ. & gomorrȩ. subuer-¬
tunt᷑ ut sodoma & gomorra: ut
quasi torris raptus de incendio
liberentur. Et hoc est qł in ꝓpħa
legimꝰ. Restituet᷑ sodoma in an¬
tiquũ: ut qͥ suo uitio sodomites ẽ.
postquã in eo oꝑa sodomȩ arserit̃.
in antiquũ restituat᷑ gradum.
Qua ꝓpt̾ hȩc faciam tͥ o̾ isrł. Postꝗͣ¬
autem hoc fecero tͥ. p̃parare in oc-¬
cursum dei tui isrł: qͥa ecce for-¬
mans montes. & creans uentum :¬
& ad nuntians homini eloqͥum
suum: faciens matutinã nebulã.

Expanded text:
gitur et Israel et cuncti haeretici, quia habebant opera Sodomae et Gomorrhae, subvertuntur ut Sodoma et Gomorrha: ut quasi torris raptus de incendio liberentur. Et hoc est quod in propheta legimus: Restituetur Sodoma in antiquum : ut qui suo vitio Sodomites est, postquam in eo Sodomae opera arserint, in antiquum restituatur statum. Quapropter haec faciam tautem hoc fecero tibi, praeparare in occursum Dei tui, Israel. Quia ecce formans montes, et creans ventum, et annuntians homini eloquium suum, faciens matuti