comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cia est. s eam que uniuersa asia nuncupatur. quam quidam ĩ alta
duaru. pleriq autem in tertia totius orbis parte posuerunt. uti
sint om̃s asia enropa et africa. qd̾ non equali diuisione fecerunt
Namq ista que asia nuncupatur.a meridiȩ ꝑ oriente:.usq ad e¬
ptemtrionem puenit Europa uero a septẽtrione usq ad eccidẽ¬
tem. atq inde africa ab occidente usq ad meridiẽ. unde uidentur
orbem dimicdiu due tenere euroꝑa et africa alium uero didiar
sola asia. Sideo ille due partes facte sunt. quia inter utram ꝙ
ab Occeano ingreditur quicquid aquaꝵ terras intlurt⁊ hor ma¬
re magnir nobis facit. Quapp siinduas partes orbem diuida
orientis et occidentis asia ent muna in altera enro pa iasti quib astetob¬

Expanded text:
cia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in altera cia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in altera duarum, plerique autem in tertia totius orbis parte posuerunt, ut sint omnes Asia, Europa et Africa; quod non aequali diuisione fecerunt. Namque ista, quae Asia nuncupatur, a meridie per orientem usque ad septentrionem peruenit; Europa uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una, in altera uero Europa et
Abbreviated transcription (Latin):
tri nr̃o. cum ẽet in mesopotanua priusqͥuã habitaret in carra. S
intelligendu ẽ ꝙ egdem anno facta sint omnia. ⁊ dei ꝓmissio. añ¬
qͣ in carra habitaret abraham. et in carra habitatio eius. ⁊ inde
profectio. Non solum quia ensebius in chronicis. abanno huius
promissionis computat. ⁊ ostencdit post quadringentos ⁊ triginta
annos exitum eẽ de egipto qñ lex data ẽ Uerum etiam quia id com
regna erant gentin. in quib terrigenarum ciuitas. hoc est societaᷤᷤ
hominu ẜm hominẽ uiuentiu sub dominatu angłorum desertoru
in singnius excellebat. regna uidelicet tria sicimoꝵ. egiptiorum. assi¬
rioru. s assiriorum musco erat potentius atq subłimius. Nam rex
ille ninuis beli filius. excepta india. uniu̾se asie populos subiugau̾at
asa nunc dico non illam partem. que huius maioris asie una prouin¬

Expanded text:
tri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in tri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in intelligendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio, antequam in Carra habitaret Abraham, et in Carra habitatio ejus, et inde pro ectio: non solum quia Eusebius in Chronicis ab anno hujus promissionis computat et ostendit post quadringentos et triginta annos exitum esse de Aegypto, quando lex data est; verum etiam quia id comregna erant gentium, in quibus terrigenarum ciuitas, hoc est societas hominum secundum.. hominem uiuentium, sub dominatu angelorum desertorum insignius excellebat, regna uidelicet tria, Sicyoniorum, Aegyptiorum, Assyriorum. Sed Assyriorum multo erat potentius adque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae una prouin
Abbreviated transcription (Latin):
as res ꝓmissas abrahe. unam scilicet ꝙ terram chanaam posse¬
ssurum fuerat semen eius. quod significatur ubi dictum ẽ. uade ĩ
terram quam tibi mostrauero ⁊ faiam te ingente magnam. alia
uero longe prestantiorem.non de carnali s de spuali semine ꝑ
qued patẽr est. non unius gentis isrłte. s om̃iu gentium que
fidei huius uestigia consecũntur. quod ꝓmicti cepit his uerbis
⁊ benecdicentur inte omnes trib terre. Hanc promissione ar
bitratur fc̃am ensebius septuagesimo quinto anno etatis abrae
tanq̃ mox ut fc̃a ẽ de carra exiẽrit abraham qm̃ scripture contra¬
dici non põt ubi dicit sine legitur. Abraham erat quinq ⁊ septu¬
aginta annoꝵ. cum exiit ex carra. s si eo anno facta est ista ꝓmis¬
sio.iam utiq incarra cum patre suo demorabatur abraham. neq
enim exire inde posset nisi prius ibi habitass. Nũquit iam ergo
contradicitur stephano dicenti. Dens glorie appariit abrahe pͥa¬

Expanded text:
missas Abrahae: unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur: quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te omnes tribus terrae. Hanc promissionem factam arbitratur Eusebius septuagensimo quinto anno aetatis Abrahae, tamquam mox ut facta est de Charra exierit Abraham; quoniam scripturae contradici non potest, ubi legitur: Abraham erat quinque et septuaginta annorum, cum exiit ex Charra. Sed si eo anno facta est ista promissio, iam utique in Charra cum patre suo demorabatur Abraham. Neque enim exire inde posset, nisi prius ibi habitasset. Numquidnam ergo contradicitur Stephano dicenti: Deus gloriae apparuit Abrahae pa
Abbreviated transcription (Latin):
biciam comictens deo ⁊humanas insidias ⁊mens tit portocim
disertuu quatum caueri poterat nõ caueret mag tẽptaret deinh
ii sericuret inden Te quare contra ealũgmantẽ fausũ mani che¬

Expanded text:
dicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut homo; quodicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut homo; quoniam, si periculum quantum caueri poterat non caueret, magis tentaret Deum, quam speraret in Deum. De qua re contra calumniantem Faustum Manich
Abbreviated transcription (Latin):
resrata quinq annos filius uero eius ninus qui defun̾to patrer fu¬
eaest in regno. quinquaginta dños regnauit annos ⁊ habebat ĩ reg̾
quadraginta tres. qñ natus ẽ abraham̃. qui erat annus arcite milbe
simus ducentesimus ante conditam romam ueluti alteram in occidẽ¬
hanaan. ꝑuenit usq ad sichem. ubi rursus diuinu accepit oraculũ
dedo ferramhanc nihil hic de illo semine ꝓmissur ẽ inquo priter
tcũs ẽ onum gentur. s de illo solo de quo ꝑater ẽ nius urlitice gẽ
cs u Nrenim semine terra illa possesta est u apitu lurofectue
And dedificato ibialtar ⁊ muocato deo ab aprabiam. profectus
estͥ nade ⁊ habitauit in heremo.atq inde ire in egiptum famis
necesfitate compulsus ẽ ubi uxorem suam diẽ sororem nibil m̃tit:
erat enim et hec quia proꝑinqua erat sanguine. sentetiam lothea¬
tem propinquitate cum tris eius eẽt fiłius. frater eis est dictus
I uxorem tacuit non negauit sororam. coniugiꝰ tuendam pu¬

Expanded text:
xaginta quinque annos. Filius uero eius Ninus, qui defuncto patri successit in regnum, quinquaginta duos regnauit annos, et habebat in regno quadraginta tressimus ducentesimus ante conditam Romam, velut alteram in occidenChanaan et peruenit usque ad Sichem, ubi rursus diuinum accepit oraculum, li: Semini tuo dabo terram hanc. Nihil hic de illo semine dictum est, in quo pater factus est omnium gentium, sed de illo solo, de quo pater est unius Israeliticae gentis; ab hoc enim semine terra illa possessa est. CAPUT XVIIII. Dende aedificato ibi altari et inuocato Deo Abraham profectus est inde et habitauit in eremo adque inde ire in Aegyptum famis necessitate conpulsus est. Ubi uxorem suam dixit sororem, nihil mentitus; erat enim et hoc, quia propinqua erat sanguine; sicut etiam Loth eadem propinquitate. cum fratris eius esset filius, frater eius est dictus. Itaque uxorem tacuit, non negauit, coniugis tuendam pu
Abbreviated transcription (Latin):
tra deum dñ. Sic ergo intelligendus ẽ gigas iste uenator contra
dñm. Quid aũt hic significatur hoc nomine ꝙ ẽ uenator. nisi aĩa¬
lium terrigenaru: deceptor. opp̃ssor extinctor. Erigebat ergo cum
sius popłis turre contra dñm qua ẽ impia significata sũpẽbia
merito aũt malus punitur affectus. etiam cuĩ nõ succedit effẽs
Genus nõ ip̃m pene quale fuit. qm̃ dñatio ĩparantis in lĩgua ẽ
luit intelligere ub̃i obediret deo iubenti sic illa conspiratio di¬
ssoluta ẽ. cũm quisq ab eo quem nõ intelligebat ascenderet ab
nec se nisi ei. cum quo loqui poterat aggregaret ⁊ plinguas diuise sti
gentes dispseq ꝑ terras sicut d̾o plac̾u̾t. qͣui hoc modis occultis nobq¬

Expanded text:
c ergo intelligendus est gigas iste venator contra c ergo intelligendus est gigas iste venator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est venator, nisi animalium terrigenarum deceptor, oppressor, exstinctor? Erigebat ergo cum suis populis turrem contra Dominum, qua est impia significata superbia. Merito autem malus punitur affectus, etiam cui non succedit effectus. Genus vero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua estluit intelligere ut obediret Deo jubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem non intelligebat, abscederet, nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, aggregaret: et per linguas divisae sunt gentes, dispersaeque per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nob
Abbreviated transcription (Latin):
guntur milia miliu. ut rana ut locusta sic appellata ẽ multitu¬
do ranaꝵ ac locustaru in plagis quib egiptii pcussi sunt ꝑ moisẽ
Quid aute factura fuerat humana et uana p̾suptio cumslibet
⁊ quãtũlibet. in celum adu̾sus deum. altitucdine molis extolleret
qn montes transcenderet uniuersos. qñ spatium nebulosi. aeĩs
huius enaderet. Quid demiq noceret deo quãtacũq uł sp̃ualis
uel corporalis elatio. tutam ueramque incelum miar mositur hi¬
militas sursum leuans cor ad dñm. nõ contra dñm sic̃ dcũm ẽ
gigas iste uenator contra dñm. qd non intelligentes non nulli
am̾biguo greco fasi sunt. ut nõ intpretarentur contra dominu:
s antẽ dñm. enantion quippe et contra et ante significat. hoc eĩm
u̾bum ẽ in psalmo. ⁊ ploremus ante dñm qui fecit nos. et hoc
u̾bum ẽ etiam in libro iob. ubi scriptum ẽ. in furorem crupisti cõ

Expanded text:
guntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multituguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uiam molitur humilitas, sursum leuans cor ad Dominum, non contra Dominum, sicut dictus est gigans iste uenator contra Dominum. Quod non intellegentes nonnulli ambiguo Graeco falsi sunt, ut non interpretarentur contra Dominum, sed ante Dominum; ivavtiov quippe et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam i
Abbreviated transcription (Latin):
quia ibi confundit dominus labia omnis terre. ⁊ inde disp¬
sit illos dominus deus super faciem omnis terre. Ista ci
uitas que appellata est confusio ip̃a est babylon cuius t¬
mirabile constructione etiam gentiu cõmendat ystoia
Babylon quippe interpretatur confusio. uñ colligitur gigã¬
tem illu nebroth fuisse illius conditore qd̾ supius breu̾it
fuerat intimatu Ubicum de illo scriptura loqueretur ait:t¬
Initium regni eius fuisse babillone.i. que cuutatu cetirũ
gereret prin̾ciptu. ubi ẽet tanqͣ in metropoli habitaculum
regni. quauis perfecta non fui̾t.usq intantũ modum quãtũ
superbia cegitabat impietas. Nam nimia disponebatur altitu¬
do que dc̃a est usq incelum. siue unius turris eius. quam pre¬
cipua moliebantur inter alias. siue omniu turriu que pe̾ nu¬
meru singulare ita significate sunt ut dicitur miles. ⁊ intelli¬

Expanded text:
quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; et inde disperquia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; et inde dispersit illos Domivitas quae appellata est Confusio, ipsa est Babylon, cujus mirabilem constructionem Gentium etiam commendat historia. Babylon quippe interpretatur Confusio. Unde colligitur gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breviter fuerat intimatuinitium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum regni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine unius turris eius, quam praecipuam moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelle
Abbreviated transcription (Latin):
unu̾ et uox una omnib ⁊ fcũm ẽ cum monerẽt ip̃i ab oriente in¬
uenerunt campu interra sannaar ⁊ habitanert ibi. ⁊ dixit homo
peio uenite faciamus lateres ⁊ coquamus illos igni. ⁊ facti st̃
uui lateres in lapidem ⁊ bitumen erat illis lutu. Et dixert. uenite e
heclificemus nobis metip̃is cuutatẽ ⁊ turrem quus caput erit u
ad celum et faciamus nr̃m nom̃.anteq̃ dispgamur in faciem om̃i
terre. Et descendit dñs uidere ciuitate et turre quã hedificauerunt
filii hominu Et dix̃ dñs deus. Ecce genus unu et labiur imnu hõm
om̃iu ⁊ hoc inchoauerunt facere.⁊ ni̾mc non deficient exilł.omnia q̃
conati fuĩnt facere. Uenite ⁊ descendentes. confundamus ibi lĩgua
eorum. ut ⁊ non audiat imusquisq uocem ꝓximi sui. Et dispsit eos
dñs inde suꝑ faciem omnis terre. ⁊ cessauer̾t hedificantes ciuita¬
tem et turrem. ꝓp hoc appellatum ẽ nomen ciuitatis illius ꝯ fusio

Expanded text:
nibus. Et factum est, cum moverent ipsi ab Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt ibi. Et dixit homo proximo suo: Venite, faciamus lateres, et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum: et dixerunt, Venite, et aedificemus nobismetipsis civitatem, et turrem cujus caput erit usque ad coelum, et faciamus nobis nomen, antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus videre civitatem et turrem, quam aedificaverunt filii hominum. Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium; et hoc inchoauerunt facere, et nunc non deficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio,
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Ra spbro eim qui icribitur indith. cum que reret sloferne
not bi sisitari: que nam illa gens eẽt. utrur aduersus eam
bellandum fuiss Sic respondit achior dux amanitar. audiat dñs
ni u̾bum de ore puer sui ⁊ referam tibi ueritatem de populo. quiha¬
bitat mrẽ montana hanc. non exibit mendaciu de ore seru tru.
fbitatione sua ⁊rent in tram chanam et illic habitanert ⁊ ce¬
ter que narrat achior amanites uni manifestũ ẽ domur thare pe¬
secutione passam fuisse a chaldeis ꝓuera pietate qua unuo auer¬

Expanded text:
uit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi ueritatem de populo, qui habitat iuxta te montanam hanc, et non exibit mendacium de ore serui tui. habitatione sua et irent in terram Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifestum est domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera pietate, qua unus e
Abbreviated transcription (Latin):
ran. quinq ⁊ ducenti anni ⁊ mortuus ẽ thara in carra.Deind̾¬
in scriptura redeundo ad id quod ideo pretermiserat. ut prius
de thara id quod incoatum fuerat compleretur. Et dix̃ inquit

Expanded text:
rra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra : deindrra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra : deinde Scriptura redeundo ad id quod ideo praetermiserat, ut prius de Thara id quod inchoatum fuerat compleretur, Et dixit, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
de cxra dm enim ẽet thara septuaginta annoꝵ sẽ ipra intima¬
braham᷑ de illa me sopotamie ciuitatẽ. agebat enim annmi
et᷑atis sue septuagesimu quintu. Ac perho paterenis qui eũ
septuagesimo añnuo suo genuerat agebat ut dictu ẽ centesim¬
⁊ quadragesimu quintu Non ergo inde post mortẽ patus..po
s anmis de illo loco profectionis eius. qm̃ ip̃ius septũagesimu
quintus erat proculdubio pͥatris eius qui cum septuagesimo s
inno genuerat. centesimus quadragesimus quintus fuisse col¬
ligitur᷑. Ac phoc intelligendu ẽ morẽ scripturaru redisse ad tp̃
quo im narratio illa transierat. sic̃ suꝑius cum filios filioru
noe cõmemorass dixit illos fuisse inlinguis ⁊ gentib suis. et
cam̃ postea quasi hoc etiam mordine temp̾oꝵ sequeretur. et erat
nisi quia ad illũd qd̾ iam transierat recapitulando ẽ reuersa na¬
ratio. Sicergo et hic cum dictum ẽet ⁊ tuerunt dies thare ĩ cix¬

Expanded text:
de Charra? Cum enim esset Thara septuaginta annorum, sicut supra intimabraham de illa Mesopotamiae ciuitate; agebat enim annum aetatis suae septuagensimum quintum, ac per hoc pater eius, qui eum septuagensimo anno suo genuerat, agebat, ut dictum est, centensimum quadragensimum et quintum. Non ergo inde post mortem patris, idsed annus de illo loco profectionis eius, quoniam ipsius septuagensimus quintus erat, procul dubio patris eius, qui eum septuagensimo suo anno genuerat, centensimus quadragensimus quintus fuisse colligitur. Ac per hoc intellegendum est more suo scripturam redisse ad tempus, quod iam narratio illa trNoe Scriptura commemorasset, dixit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea, quasi hoc etiam in ordine temporum sequeretur: Et erat, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa narratio? Sic ergo et hic cum dictum esset, Et fuerunt dies Tharae in Cha
Abbreviated transcription (Latin):
cham quattuor numerentur extrib .tantu qui nati sunt adlicuit
Et cum filii sem nominantur sex duorum tantu posteritas attexit
Nun quiedceteri sine filiis remanser̾t: Absit hoc credere.s gs̃ ꝑꝑ quas
commemorari digni ẽent. noͣ utiq fecerunt. quia sicut nascebantur

Expanded text:
Cham quattuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur, Cham quattuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur, et cum filii Sem nominentur sex, duorum tantum posteritas adtexitur? Numquid ceteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere; sed gentes, propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt, quia, sicut nascebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
dutus et errheber genuit duccleci filios. ac ꝑhor fimte preei tͥ¬
naetus ee sem inigintiseptem. ⁊ in summa igitur omnes ꝓgeniti
de trib filiis noe id .xu. deiafeth trigintaunus. dechami. deuie.De febor¬
eost dilmr unde colligitur septuaginta tres uel potis odixosterde¬
pos drabitur septuaginta duas gent᷑es tunc fuisse in homines. Na
et piuscum fuissent cõmemorati filii iaphethata conclusm ẽ te
sup segregate sunt insule gentiu in terra sua uniisquisq ẜm ling
suam᷑ in tribub sus ⁊ ingentib suis. Iam uero infiliis cham quo¬
da loco apertius gentes cõminemorate sunt. sic̃ supius ostendi. E¬
fraim genut eos qui dñr ludum. et ecdem modo cetere. usq ad.uii
gentes ⁊ enumeratis omnib postea concludens. Hi filii cham ĩquit.
commemorati. quia gentib alus nascendo ac̾cessert ip̃i ante: gente
facere nequiuert Nam quali ex causa cum filii iapheth. &tõ enũe¬
rentur.ex duob eorum tantu filii nati cõmemorantur. ⁊ cum filii

Expanded text:
natus est ex Heber, genuit duodecim filios; ac per hoc fiunt omnes progeniti de Sem uiginti septem. In summa igitur omnes progeniti de tribus filiis Noe, id est quindecim de Iapheth, triginta unus de Cham, uipost diluvium. Unde colligitur septuaginta tres, vel potius quod postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius, cum fuissent commemorati filii Iapheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unus quisque secundum linguam in tribubus suis et in gentibus suis. Iam uero in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos, qui dicuntur Ludiim; et eodem modo ceterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus postea concludens: Hi filii Cham, inquit, commemorati. quia gentibus aliis nascendo accesserunt, ipsi autem gentes facere nequiuerunt. Nam qua alia causa, cum filii Iapheth octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur, et cum filii
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet iam tp̃e quo habitabat iaphet ĩ domib sem. ⁊ malus frater
in medio eorum transactam celebrat eccłiam. non adhuc prestat
futuram. s. malus friter in filio suo. hxc ẽ inopere suo puẽ .i. fuus
tietur ip̃e quippe plantauit uinear de qua dicit ꝓpheta. Uinea dñi saba¬
och. domus urł est ⁊bibit de uino eius siue hic calix intelligatur. de qͦ
dicit. potestis bibere calicem. quem ego bebiturus sum. quo ĩuam sine¬

Expanded text:
scilicet iam tempore, quo habitat Iapheth in domibus Sem et malus frater scilicet iam tempore, quo habitat Iapheth in domibus Sem et malus frater in medio eorum, transactam celebrat ecclesia, futuram. Sem malus frater in filio suo, hoc est, in opere suo; puer, id est, Ipse quippe plantauit uineam, de qua dicit propheta: Vinea Domini Sabaoth domus Israel est, et bibit de uino eius siue ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pa
Abbreviated transcription (Latin):
defarati uerum om̃s qui epiano uecabulo gloruntur iopditeui¬
qre alegendo eehonorant De talib ergo dictum ẽ ex fructibio
eorum cognoscetis eos Ideo cham infilio suo maledictus est tanq̃
po tructusnc .i. inopere suo Uñ cõuenienter et ip̃e filius eius cha¬
mim interpretatur motus eoꝵ qd̾ aliud quid ẽ q̃r opus corum
Nem uoetiaphet. tanqͣ circucisio ⁊ p̃putui. uł sic alio mglo eos
ippelat apłs Indei ⁊ greci. s uocati et instificati. eonitaquo quo
nwoitatẽ patris qua sĩgnificatur passio saluatoris. sumentes ueste.¬
uestimtu poserunt sũpra dorsa sua ⁊ intrauert auersi. ⁊ operuer̾t
nucditatem patris sui nec uiderut qued reuerendo texerunt. Que¬
dam enim modo inpassione xp̃i. ⁊ quodi pro nobrs̃ factum est ho¬
norimus ⁊ indeorum facinus aduersamur. Westim̃tu significat
sacramentu Dorsa memoriam preteritor. quia passionẽ xp̃i eo

Expanded text:
separati, uerum omnes, qui Christiano uocabulo gloriantur et perdite uiseparati, uerum omnes, qui Christiano uocabulo gloriantur et perdite uiet male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan interpretatur motus eorum; quod aliud quid est quam opus eorum? Sem uero et Iapheth tamquam circumcisio et praeputium, uel sicut alio modo postolus, ludaei et Graeci, sed uocati et iustificati, cognita quoquo modo nuditate patris, qua significabatur passio Saluatoris, sumentes uestimentum posuerunt supra dorsa sua et intrauerunt auersi et operuerunt nuditatem patris sui, nec uiderunt quod reuerendo texerunt. Quodam enim modo in passione Christi et quod pro nobis factum est honoramus et Iudaeorum facinus auersamur. Yestimentum significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem Christi eo
Abbreviated transcription (Latin):
sro consecuto que operta fuernit satis aperta sunt. Quis eñ¬
hec diligent ⁊ intelligenter aduertens. non agnoseat inrepo Sem
S ud ant nominatius epo. cinus nomen ubiq iam flagrat At
ut cintica canticoꝵ etiam ip̃a precetente ꝓphecia unguento copa¬
rmiaphet latitudo int̾pretatur. Chã porro ꝙ int̾pretatur cilide
rosolimitaru nec in plenitudine gentiu. quid sigficat nisi hetico¬
ru genus candu. non sp̃u sapieñtie. s inpatientie. ꝙ solent bere¬
ticor feruere ꝑmordia. ⁊ pacem pturbare sanctoꝵr S h unin̾su
nifesti fiant ĩuobis. Uñ etiam scriptum est. filius eruditus sapiẽs
ert ĩprudente aũt ministro utetur. ulta oruꝓpe adfidem entho¬
ucim ptinentia dum hereticoꝵ calida in quietudine exagitantux
nt gouersus eosdefendi possint ⁊ considerantur diligentus. ⁊ ĩtelli¬
utmtur clirius ⁊mstantius predicantur.⁊. ab adu̾sariomota q̃stio
ducendi ceistit occasio Quaius non solum qui sunt apertissre

Expanded text:
s consecuto, quae operta fuerant, satis aperta sunt. Quis eniaec diligenter et intelligenter advertens, non agnoscat in Christo? Sem us. Quid autem nominatius Christo, cujus nomen ubique jam fragrat, ita ut in Cantico canticorum, etiam ipsa praecinente prophetia, unguento comNam Japheth Latitudo interpretatur. Cham porro, quod interpretatur Calidus, raelitarum, nec in plenitudine Gentium, quid significat nisi haereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere praecordia, nifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, inprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut aduersus eos defendi possint, et considerantur diligentius et intelleguntur clarius et instantius praedicantur, et ab aduersario mota quaestio discendi existit occasio. Quamuis non solum qui sunt apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
ex omnib qui in terra tunc fuerant. solos ecto homines ĩ ar¬
cha exitium cõmemorat euasisse diluui. inquib matussala
non fuit.Secundum codices enim nostros matussalã prius¬
qui funnt nõgenti quĩquaginta quinq ex quo matusala natus
c̾ uiq ad anñu: diluu. Om̃s autẽ anni iute matusala. decec.
Lxuni. cõputantur quia cum uixiss annos centu sexagintar
septem ⁊ genuiss filium qui ẽ appeslatus lamech post ẽu gen¬

Expanded text:
ex omnibus, qui in terra tunc fuerant, solos octo homines in arex omnibus, qui in terra tunc fuerant, solos octo homines in arca exitium commemoret euasisse diluuii, in quibus Mathusalam non fuit. Secundum codices enim nostros Mathusalam priusqui fiunt nongenti quinquaginta quinque, ex quo Mathusalam natus est usque ad annum diluuuem conputantur, quia, cum uixisset annos centum sexaginta septem et genuisset filium, qui est appellatus Lamech, post eum gen
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o ordine sequitur. ẜm hebreos. non centu minus s uigiti
amplius uixit annos. qui rursus in nostris postraqͣ eum ge¬
nuit. reperiuntur adcliti.⁊ in utrisq sibi simima uniuersi nũm¬
ri occurrit: In sola nona generatione idẽ mamus lamech filii
matussale patris autem noe. summa uniuersitatis discrepat
s nõ plurrmũ. iugniti enim et quattuor años plus urxisse in
hebreis.qͣ in nr̃is colicib inuenitur. Nam anteq̃ grageret
filium qui uocatus est noe. sexminus het in hebreis qͣ ĩ nr̃is
Dostea ueroqͣ genint eum. triginta amplius in eisdem q̃ in
nostris. nñ sex illis detractis. rẽstant.xxiiii. ut dictum est Ca
P hanc hantem discrepantiã hebreorũ cedicum atq̃ płu. N2¬
nostroru exoritur illa famosissima questio. ubi matusal.a
xiiii. annos urxisse post diluuiu cõpritatur.cum scriptura

Expanded text:
ipso ordine sequitur, secundum Hebraeos non centum minus, sed uiginti ipso ordine sequitur, secundum Hebraeos non centum minus, sed uiginti amplius uixit annos; qui rursus in nostris, postea quam eum genuit, reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa uniuersi numeri occurrit. In sola nona generatione, id est in annis Lamech, filii Mathusalae, patris autem Noe, summa uniuersitatis discrepat, sed non plurimum. Viginti enim et quattuor annos plus uixisse in Hebraeis quam in nostris codicibus inuenitur. Namque antequam gigneret filium, qui uocatus est Noe, sex minus habet in Hebraeis quam in nostris; postea uero quam eum genuit, triginta amplius in eisdem quam in nostris. Unde sex illis detractis restant uiginti qua hanc autem discrepantiam Hebraeorum codicum adque nostrorum exoritur illa famosissima quaestio, ubi Mathusalam quattuordecim annos uixisse post diluuium conputatur, cum scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
peritur incodicib nr̃is. In hebreis autem centu .xxx. phib̾tu
Oc tingentos m̃illis atq ita m̾ utrisq uniuersitatis sũma
ꝯcordat᷑. Ac deinde ꝑconsequentes generationes añqͣ gigna¬
tur. qui gigni cõmemoratur.minus uixisse apud hebreos  pr̃
inueitur c̾entu annos. S posteaq̃ est genitus. ide ip̃e centu
minus q̃ inhebreis in uenitur Innr̃is.atq ita et hinc ⁊ inde
numeri uniuersitas consonat. Insexta aũt gn̾atione nusqͣ
ntriq codices discrepant. In septima nero uͥ ille qui natus est
enoch. non mortuus. s quod deo placiͣt. translatus eẽ narra¬
tur. eadem dissonantia ẽ. que insupiorib quinq de centu an¬
nis. anteqͣ gigneret. eum qui ibi cõmemoratus ẽ filiu. atq¬
ita in summã simił consonantia. Wixit enim annos anteqͣ i
tusala quippe que genuit enoch. anteqͣ gingeret eum. qui in

Expanded text:
peritur in codicibus nostris, in Hebraeis autem centum triginta perhiperitur in codicibus nostris, in Hebraeis autem centum triginta perhioctingentos uero in illis; adque ita in utrisque uniuersitatis summa concordat. Ac deinde per consequentes generationes antequam gignatur, qui gigni commemoratur, minus uixisse aput Hebraeos pater eius inuenitur centum annos; sed postea quam est genitus idem ipse, centum minus quam in Hebraeis inueniuntur in nostris; adque ita et hinc et inde numeri uniuersitas consonat. In sexta autem generatione nusquam utrique codices discrepant. In septima uero, ubi ille qui natus est Enoch non mortuus, sed quod Deo placuerit translatus esse narratur, eadem dissonantia est, quae in superioribus quinque de centum annis antequam gigneret eum, qui ibi commemoratus est, filium, adque in summa similis consonantia. Vixit enim annos, antequam thusalam quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ta plerũq ossa. qm̃ diuturna sunt. ⁊̃ multo posteriorib seculis pro¬
dunt. nnoꝵ aũt numerositas cuiusq hõis qui temporibitp
fuit. nulł mnc talib docum̃tis uenire in experim̃tum põt. Nec tam̃
ides fides sacre huius ystorie dercganda ẽ cuius tanto impudentiꝰ
narrata non credimus quanto impleri certius p̾nũctiata ꝯspiciꝰ
Dicit tamen etiam ide plimus ẽẽ ad huc gentem ubi ducentos
annos uiuitur. Si ergo humanaꝵ intaru diuturnitates. quas
ex perti non sumus. Boclie habere crecluntur ĩcognita nob loca cu
non hũisse credantur ⁊ tp̃a: An uero credibile e̾st. alicubi eẽ qd̾
nõ nulla indetur ẽẽ distantia. quod ignoro qua ratioñ sit fcũm¬
non tamen tanta ẽ ut illos homines tam longe uos fuisse
dissentiant. Nam ip̃e homo primus adam. anteqͣ ginge̾t
filium qui ẽ appellatus seth. ducentos .xxx. uississe añnos re¬

Expanded text:
ta plerumque ossa, quoniam diuturna sunt, etiam multo posterioribus saeculis prota plerumque ossa, quoniam diuturna sunt, etiam multo posterioribus saeculis produnt. Annorum autem numerositas cuiusque hominis, quae temporibus illis fuit, nullis nunc talibus documentis uenire in experimentum potest. Nec tamen ideo fides sacrae huic historiae deroganda est, cuius tanto inpudentius narrata non credimus, quanto inpleri certius praenuntiata conspicimus. Dicit tamen etiam idem Plinius esse adhuc gentem, ubi ducentos annos uiuitur. Si ergo humanarum uitarum diuturnitates, quas experti non sumus, hodie habere creduntur incognita nobis loca, quur non habuisse credantur et tempora? An uero credibile est alicubi esse quod nonnulla uidetur esse distantia, quod ignoro qua ratione sit factumnon tamen tanta est, ut illos homines tam longaeuos fuisse dissentiant. Nam ipse homo primus Adam, antequam gigneret filium, qui est appellatus Seth, ducentos triginta uixisse annos re
Abbreviated transcription (Latin):
tuor. Uicli ip̃e non solus. s aliqui mecum in uticensi litore mo¬
larem hominis dentẽ tam ingentẽ ut si in nr̃oꝵ dentium mo¬
dulos. minutatim concideretur. centũ nobis uideretur face̾ po¬
tuisse S illu gigantis alicuiꝰ fuisse credideri Nam p̃ter qd̾
erant om̃iu mu̾lto ꝙͣ nr̃a maiora tunc corpõra gigantes lõ¬
ge ceteris ante ibant sic̃ aliis deinde nr̃isq tempo̾rib rara qui¬
d̾em. s nunqͣ ferme defuer̃t. qui modum alioꝵ plurimũ excede̾nt
Slimus scrłs dactissimus homo quanto magis magisq p̾terit scłi ex¬
cursus minora corporanam ferre testatur quod etiam homerũ com¬
memorat. sepe carmine fuisse conq̃stu Non ħ uelut poctica figmen¬
ta deridens.s in hystoricam fidẽ. tanq miraculoꝵ nalium scp̃turaᷤ¬
sumens. Uerum ut dixi.antiquoꝵ magnitudines corporu anue̾¬

Expanded text:
rtuorum. Vidi ipse non solus, sed aliquot mecum in Uticensi litore, mortuorum. Vidi ipse non solus, sed aliquot mecum in Uticensi litore, molarem hominis dentem tam ingentem, ut, si in nostrorum dentium modulos minutatim concideretur, centum nobis uideretur facere potuisse. Sed illum gigantis alicuius fuisse crediderim. Nam praeter quod erant omnium multo quam nostra maiora tunc corpora, gigantes longe ceteris anteibant; sicut aliis deinde nostrisque temporibus rara quidem, sed numquam ferme defuerunt; quae modum aliorum plurimum excederent. Plinius Secundus. doctissimus homo. quanto magis magisque praeterit saeculi excursus, minora corpora naturam ferre testatur; quod etiam Homerum commemorat saepe carmine fuisse conquestum, non haec uelut poetica figmenta deridens, sed in liistoricam fidem tamquam miraculorum naturalium scriptor adsumens. Verum, ut dixi, antiquorum magnitudines corporum inuen
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte infidelium quĩspiam ex ip̃a numerositate annorum
nobis ingerat questionem quia uixisse tunc homines scͥptũ ẽ
in.auctorib nostris: ⁊ hoc neget ẽȩ credendum. Iti ꝯrupoe nõ credut.
etiami magnitudines corpor. longe ampliores tune fuisse q̃r nẽ
sunt Rnde ⁊ nobilissimus eorum pocta uirgiluis deingent l¬
pide quem in agrorum limite infixum. uir. fortis ulorũm tẽpo¬
rum pugrnans et rapint et cucurrit. ⁊into sit amisit. mrx illũ
inquitsectib sex ceruices subirent Qualia nunc hominuin
pancit cõrpora tellus. significans maiora tume corpora produ¬
cer solere tellure. Quanto magis igitur tẽporib recensiõib
mundi añt illucd nobile diffamatumq diluiu. B decorpor
magnitudine plerũq incredulos nndata puetustate sine p
uim̾ fluminu uariosq casus sepulcra cõiuncũt. ubi apparu¬
erunt. uł unde ceciderunt incredibilis magnitudinis ossa mo¬

Expanded text:
nisi forte infidelium quispiam ex ipsa numerositate annorum nisi forte infidelium quispiam ex ipsa numerositate annorum nobis ingerat quaestionem, qua uixisse tunc homines scriptum est in auctoritatibus nostris, et hoc neget esse credendum. Ita quippe non credunt etiam magnitudines corporum longe ampliores tunc fuisse quam nunc sunt. Unde et nobilissimus eorum poeta Vergilius de ingenti lapide, quem in agrorum limite infixum uir fortis illorum temporum pugnans et rapuit et cucurrit et intorsit et misit: Vix illum — inquit — lecti bis sex ceruice subirent, Qualia nunc hominum producit corpora tellus, significans maiora tunc corpora producere solere tellurem. Quanto magis igitur temporibus recentioribus mundi ante illud nobile diffamatumque diluuium! Sed de corporum magnitudine plerumque incredulos nudata per uetustatem siue per uim fluminum uariosque casus sepulcra conuincunt, ubi apparuerunt uel unde ceciderunt incredibilis magnitudinis ossa mo
Abbreviated transcription (Latin):
ad septingentos quinquaginta tres pueniret. Nam plures nõ¬
gentos añnos etiam tra̾siẽrunt qͣrius nemo ad mille pueneit
Quis utiq dubitauerit. ꝑ unius hominis etatem. tantu młti¬
plicari potuisse genus hominu. ut eẽt uñ constitucretur ñ una
s plurime ciit̾ates. qd̾ ex hoc conunci facillime põt.quia ex uno
habraam nõ multo amplius quadringentis annus numerosi¬
tas hebrre gentis tanta procreata ẽ. ut ĩnexitu euisdem populi
ex egipto. sexcenta hominu milia fuisse referantur. Bellice n¬
uentutis. ut obmittamus gts udumeoꝵ nõ ꝑtinentes ad ppłm
isrł. quam genuit frater eñs esau. nepos habrae. ⁊ alias natasex
semine ip̃ius habrae. non ꝑsarram cõuigem procreatas E api¬
im obrem nullus prudens reru existimator dubita tulum. de¬
uerit ca nõ solum aliqua ueru etiam magna potusse condẽ
cuutitem qñ intam longum tp̃s protendebatur uita mõtaliͦ

Expanded text:
ad septingentos quinquaginta tres perueniret. Nam plures nonad septingentos quinquaginta tres perueniret. Nam plures nongentos annos etiam transierunt, quamuis nemo ad mille peruenerit. Quis itaque dubitauerit per unius hominis aetatem tantum multiplicari potuisse genus humanum, ut esset unde constituerentur non una, sed plurimae ciuitates? Quod ex hoc conici facillime potest, quia ex uno Abraham non multo amplius quadringentis annis numerositas Hebraeae gentis tanta procreata est, ut in exitu eiusdem populi ex Aegypto sescenta hominum milia fuisse referantur bellicae iuuentutis: ut omittamus gentem Idumaeorum non pertinentem ad populum Israel, quam genuit frater eius Esau, nepos Abrahae, et alias natas ex semine ipsius Abrahae non per Sarram coniugem procreato. CAPm ob rem nullus prudens rerum existimator dubitauerit Cain non solum aliquam, uerum etiam magnam potuisse condere ciuitatem, quando in tam longum tempus protendebatur uita mortalium;
Abbreviated transcription (Latin):
necessario ẽ argumento. ut primogenitu patri existimemus
en och. ꝙ enus nomine illa cuntas nuncupata ẽ. Non ẽ abre¬
est. ut ꝑꝑ aliquam cam cum et alios haberet diligeret en m
pater ceteris amplius. Neq enim et iudas primõgenitꝰ fuit
a quo indea cognominata est ⁊ iudei. S etiam ñ conclitori cu¬
tatis illius istẽ filius primus ẽ natus. Non ideo putandũ ẽ
tune a patre condite ciuitati nom̃ eius ĩpositimi. qñ natus ẽ
quia nec constitui quidem abimo tunc poterit cuitas q̃ nibl
est aliud qͣ hoĩum multitudo. aliquo societatis unculo colliga¬
ta. Scum illius hominis familia. tanta numerositate cremu
sset. ut haberet populi qu. antitate tunc potuit utiq fieri. ut co
stitueret. ⁊ nom̃ primogeniti sui constitute impone̾ ciuitati.
Tam longa quippe uita illorum hoĩum fuit. ut illic memorato¬
rum quoꝵ ⁊ anni taciti non sunt. qui urx̃ nimiu ante diluuiͦ

Expanded text:
necessarium est argumento, ut primogenitum patri existimemus necessarium est argumento, ut primogenitum patri existimemus Enoch, quod ejus nomine illa civitas nuncupata est: non enim abest ut propter aliquam causam, cum et alios haberet, diligeret eum pater caeteris amplius: neque enim et Judas primogenitus fuit, a quo Judaea cognominata est et Judaei. Sed etiamsi conditor civitatis istius iste filius primus natus est, non ideo putandum est tunc a patre conditae civitati nomen ejus impositum, quando natus est, quia nec constitui tunc ab uno poterat civitas, quae nihil est aliud quam hominum multitudo aliquo societatis vinculo colligata, sed cum illius heret, ut haberet iam populi quantitatem, tunc potuit utique fieri, ut et constitueret et nomen primogeniti sui constitutae inponeret ciuitati. Tam longa quippe uita illorum hominum fuit, ut illic memoratorum, quorum et anni taciti non sunt, qui uixit minimum ante diluuium,
Abbreviated transcription (Latin):
ccto. ex illa hoĩum uastatione mortaliu per arcam euader̃ merue¬
runt. Quod igitur scriptum ẽ. cognouit cun uxorem suam. ⁊ cõcipi¬
ens pepit enoch. ⁊ erat hedificãns cuntate in nõie filii sui enoch.
non est quidem consequens. ut istum primu filiu genusse cre¬
datur. Neq enim hoc exeo putandum ẽ. quia dictumꝰ ẽ cognouisse
uxorem suam. quasi tunc se illi primitus cõcubendo miscuiss. nã
⁊ de ipͥo patre oĩum adam. non tunc solum bec dictum ẽ qñ ꝯcẽpt᷑.
est cam quem primogenitũ uidetur huisse. Wrumetiam poste¬
rius eidem scripturã. Sognouit inquit adam enam urxorem
suam. et concepit et pep̾erit filium. ⁊ nominauit nom̃ illius
sech Unde intelligitur ita solere illam scripturam loqui q̃rius
non semp cum ea legitur factos hominu fuisse cõceptos. non
tam solum. cum primum sibi sexus uterq miscctur. nec illud

Expanded text:
octo ex illa omnium uastatione mortalium per arcam euadere merueocto ex illa omnium uastatione mortalium per arcam euadere meruerunt. Quod igitur scriptum est: Et cognouit Cain uxorem. suam, et concipiens peperit Enoch; et erat aedificans" ciuitatem in nomine filii sui Enoch: non est quidem consequens, ut istum primum filium genuisse credatur. Neque enim hoc ex eo putandum est, quia dictus est cognouisse uxorem et de ipso patre omnium Adam non tunc solum hoc dictum est, quando conceptus est Cain, quem primogenitum videtur habuisse; verum etiam posterius eadem Scriptura, Cognovit, inquit, Adam Evam uxorem suam, et concepit, et peperit filium, et nominavit nomen illius Seth. Unde intelligitur ita solere etiam illam Scripturam loqui, quamvis non semper, cum in ea legitur factos homines fuisse conceptos: non tamen solum cum primum sibi sexus uterque misceretur; nec illo
Abbreviated transcription (Latin):
tos annos. quib tunc in seculi huius pͥma etate uiuebant. nasci
potuisse plurimos homines quoru cetib condi possent. etia plu¬
rime ciuitates. S ꝑtinuit ad deum. quo usta in s̃prrante ꝯscripta
sunt. Has duas societates. siis diu̾sis generatioĩb pͥmitꝰ digẽr
atq distinguere ut seorsum hoĩum. hoc ẽst ẜm hominẽ iuentiũ
contexerentur usq ad diluuiu ubi ambaru sccietatum discretio
concretioq narratur. Discretio quidẽ ꝙ ambaru sepatim generatio¬
nes cõmemoratur unius fr̃ĩcide cayn. alterius aũt qui nocͤabat seth
Seth natus quippe fuerat. ⁊p̃e de adam ꝓillo quem frater xcidit.
concretio aũt. quia bonis in deterins declinantib tales unuersi fac¬
ti fuerant. ut diluuo delerentur excepto uno iisto. cuius nom̃ erat
noe. ⁊ eius coninge ⁊ trib filuis totidemq nurib. qui homines i¬

Expanded text:
ltos annos, quibus tunc in saeculi huius prima aetate uiuebant, nasci ltos annos, quibus tunc in saeculi huius prima aetate uiuebant, nasci potuisse plurimos homines, quorum coetibus condi possent etiam plurimae \'ciuitates? Sed pertinuit ad Deum, quo ista inspirante conscripta sunt, has duas societates suis diuersis generationibus primitus digerere adque distinguere, ut seorsum hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, enerationes contexerentur usque diluuium, ubi ambarum societatum discretio concretioque narratur; discretio quidem, quod ambarum separatim generationes commemorantur, unius fratricidae Cain, alterius autem qui uocabatur Seth; natus quippe fuerat et ipse de Adam pro illo, quem frater occidit; concretio autem, quia bonis in deterius declinantibus tales uniuersi facti fuerant, ut diluuio delerentur, excepto uno iusto, cui nomen erat Noe, et eius coniuge et tribus filiis totidemque nuribus, qui homines
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ successiones ceterarum generationu exiino homine ppagatũ
peruenire ad habraam. ac deinde ex eius semine ad populu dei
in quo distincto aceteris gentib p̃figurarent᷑ ⁊ p̃nũctiarent᷑ oĩa
que de ciitate cinus etnum̃ erit regnũm. ⁊ de rege eius eodemq cõ¬
ditore xp̃o in sỹu pͥuidehantur ẽe futura ata ut nec de altera societa¬
te hõium taceretur quã trenam dicimus ciuitatẽ. quantũ ei cõme¬
morande satis ẽẽt. ut ciuitas dei etiam sue aduersarie ꝯparatione
clarescat. Cum igitur scriptura diuina ubi ⁊ nũm annorũ quos
illi homines uixert cõmemorat ita cõcludat ut dicat de illode
quo loquebatur. Et genuit filios ⁊ filias. ⁊ fuert om̃s dies illius
uł illius quos uixit᷑ anni tot ⁊ mortuus ẽ. Nũquid quia cosoe
filios ⁊ filias nõ nominat ideo intelligere nõ deb̾mus ꝑta mł¬

Expanded text:
per successiones certarum generationum ex uno homine propagatarum per successiones certarum generationum ex uno homine propagatarum pervenire ad Abraham, ac deinde ex ejus semine ad populum Dei: in quo dquae de ciuitate, cuius aeternum erit regnum, et de rege eius eodemque conditore Christo in Spiritu praeuidebantur esse uentura; ita ut nec de altera societate hominum taceretur, quam terrenam dicimus ciuitatem, quantum ei commemorandae satis esset, ut ciuitas Dei etiam suae aduersariae conparatione clarescat. Cum igitur scriptura diuina, ubi et numerum annorum, quos illi homines uixerunt, commemorat, ita concludat, ut dicat de illo, de quo loquebatur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies illius uel illius quos uixit anni tot, et mortuus est: numquid quia eosdem filios et filias non nominat, ideo intellegere non debernus per tam mu
Abbreviated transcription (Latin):
aute significamĩt ⁊̃ iudeos aquib xp̃s occisus ẽ. Pastor oĩum¬
hõium. quẽ pastor õĩum pecudum p̾figurabat abel. quia ĩ allego¬
ria. prophetica res est. Parco numc dicere ⁊ quedam hinc ad ue¬
sus faustum manicheu dixisse me recolo:Capitulumi. ix¬
Unc antem defendend a mͥ udetur hystoria. nec sit scriptura in¬
crelibilis que dicit hedificatã ab uno homine ciuitatẽ eo tp̃e
quo non plus qͣ uiri qͣttuor uł potius tres postraq̃ frater frẽm
crcidit. fuisse iudentur in texra. Idest pͥmus hõ pater omniũ. et
ip̃e cayn ⁊ eius filius encch ex cuius nomine ip̃a ciuitas nũci¬
pͥata ẽ. S hos quos mouet. parum considerant nõ om̃s hoĩes
qu tunc ẽẽ ratuerunt scriptorem sacre hius hystorie necesse huisse
nominare s cos solos quos operis suscepti ratio postulabat. Propo
situm quippe scriptoris illius fuit ꝑ quem sp̃s sanctus id agebat:

Expanded text:
autem significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est, pastor oautem significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est, pastor ohominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere, et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo. CAPUT VIII. unc autem defendenda mihi uidetur historia, ne sit scriptura incredibilis, quae dicit aedificatam ab uno homine ciui tatem eo tempore, quo non plus quam uiri quattuor uel potius tres, postea quam fratrem frater occidit, fuisse uidentur in terra, id est primus homo pater omnium et ipse Cain et eius filius Enoch, ex cuius nomine ipsa ciuitas nuncupata est. Sed hoc quos mouet, parum considerant non omnes homines, qui tunc esse potuerunt, scriptorem sacrae huius historiae necesse habuisse nominare, sed eos solos, quos operis suscepti ratio possitum quippe scriptoris illius fuit, per quem Spiritus sanctus id agebat,
Abbreviated transcription (Latin):
rinsecus nõ ꝑmictitur operari sub potestate mentis regẽtis.
⁊ beneuolentis assuescat etiam in trinsecus non moueri Dic¬
tum ẽ tale aliquid in eoclem diuino libro ⁊ demullere qñ post
pccm. deo interogante atq iudicante dampnationis sentẽtias
Acceper̾t. in serpente diabolus ⁊inter se ip̃is illa ⁊ maritus. Gum
dixiss ei. multiplicans multiplicabo tristitias tuas ⁊ gemitũ tu
concupiscentia. Hoc isto loco de peccatrice temina. ubi intelligen¬
dum est uiru ad regendam uxorem.animo carnẽ regenti smm¬
lem ẽẽ oportere. Propt̾ quod dicit apłs. Qui diligit uxore suã
se ip̃m diligit. Nemo eni unqͣ carnem suam odĩo huit. Sanã¬
da enim sunt. ħ sicut nr̃a. nõ sicut aliena dampna. s illd̃ dĩ p̾rept
cayn sicut p̾uaricator accepit. Inualescente quippe in uidentie uitõ
frẽm insidiator occidit. Talis erat terrene conditor autatis. quõ

Expanded text:
rinsecus non permittitur operari, sub potestate mentis regentis rinsecus non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis adsuescat etiam intrinsecus non moueri. Dictum est tale aliquid in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum Deo interrogante adque iudicante damnationis sententias acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. Cum enim dixisset ei: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse opse ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. sed illud dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit: inualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomodo