comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reticis. ut ds̃ ille omp̃s. ininsibilis. ĩmen¬
sus. degeneraret in filio. Non mͦ potest¬
esse cde conclitione muitata. quasi ñ potu¬
erit pater de semet ipso talẽ habere quał
&e ipse est. Promde nos uerũ filiũ de ue¬
ro patre qui semꝑ fuit ⁊ ẽ uniꝰ substan¬
tiȩ cũ patre: defendimꝰ. Et hoc est qd
greci omorisyon appellant: id est. cũ imo
aliud ipsũ. ut personȩ audientia nomi¬
natĩ fierent: ñ ut substantiã uocabula
patris substantia credi. breuit̃ intima¬
bo. Aiunt enĩ. Cũ sit cds̃ pat̃ om̃ps. in¬
uisibilis. in conuertibilis. ĩ mutabilis. per¬
fectꝰ. sẽꝑ idẽ. et̃nꝰ: filiꝰ uero insibilis. quia
sepe patrib unsus est: & conuertibilis.
atq mutabilis. quiꝙn uariis figuris qͥbq
sese monstranit: qui si de patris inqͥunt¬
substantia esset. nũquã fieri posset. ut
ante carnis assũptionẽ aut insibilis aut
mutabilis cerneretur: qumpotiꝰ in equali¬

Expanded text:
reticis, ut Deus ille omnipotens, invisibilis, immenreticis, ut Deus ille omnipotens, invisibilis, immensus degeneraret in Filio, non modo potestate, sed conditione mutata, quasi non potuerit Pater de semetipso talem habere, qualis et ipse est. Proinde nos verum Filium de vero Patre, qui semper fuit, et est unius substantiae cum Patre, defendimus. Et hoc est, quod Graeci ὁμοούσιον appellant, id est, cum uno aliud ipsum; ut personae audientia nominatim fierent, et non ut substantiam vocabula Patris substantia credi, breviter intimabo. Aiunt enim: Cum sit Deus Pater omnipotens, invisibilis, inconvertibilis, immutabilis, perfectus, semper idem, aeternus: Filius vero visibilis, quia saepe patribus visus est; et convertibilis atque mutabilis, quia in variis figuris quibusque sese monstraesset substantia, nunquam fieri posset ut ante carnis assumptionem aut visibilis aut mutabilis cerneretur: quin potius in aequali
Abbreviated transcription (Latin):
uincti cõpedib ⁊ te dep̃cabunt᷑. qm̃¬
inte ẽ cłs. & ñ ẽ aliꝰ ds pret̃ te: tu es
enĩ ds̃. Quod ne putes me eo suꝑcilio
dixisse quo sabelliꝰ fertur qui ipsũ pa¬
trẽ ipsũ filũ ꝓfitetur: ñ ita noᷤᷤ totũ
in unã sententiã cogimꝰ. ut alioꝵ hereticoꝵ
fraude capiamur. Sed quia in ipso nomi¬
ne personarũ auctoritas indiscreta cog¬
noscitur: & filiꝰ ñ genere sed ꝑsonaliter
apatre nominatur: proinde totũ patri
ascribimꝰ quod ẽ filiꝰ. & totũ filio quod pa¬
ter est. Nichil ñ uidebit᷑ patris quod iu¬
dicabitur filũ. nec filii quod defendit᷑
patri: quia unitas maiestatis ñ sinit deos
plurali uocabulo appellari. quippe cũ con¬
stet patrẽ & filiũ uniꝰ esse substantiȩ:
uncde uterq unꝰ ds̃ est dictꝰ. Illud ante
cuncta metuentes: quia nͥ pater ⁊ filius
unũ ñ sint. inincha recurrat auctoris.
inc̃polata natuntas. Hoc enĩ placuit he¬

Expanded text:
vincti compedibus, et in te precabuntur; qvincti compedibus, et in te precabuntur; qin te est Deus, et non est alius Deus praeter te; tu es enim Deus . Quod ne putes me eo supercilio dixisse, quo Sabellius fertur, qui ipsum Patrem, ipsum Filium profitetur, non ita nos totum in unam sententiam cogimus, ut aliorum haereticorum fraude capiamur. Sed quia in ipso nomine personarum auctoritas indiscreta cognoscitur, et Filius non genere, sed personaliter a Patre nominatur; proinde totum Patri ascribimus, quod est Filius: et totum Filio, quod Pater est. Nihil non videbitur Patris, quod judicabitur Filii: nec Filii, quod defenditur Patris; quia unitas majestatis non sinit deos plurali vocabulo appellari: quippe cum constet Patrem et Filium unius esse substantiae, unde uterque unus Deus est dictus. Illud ante cuncta metuentes, quia nisi Pater et Filius unum non sint, in invidiam recurrat auctoris interpolata nativitas; hoc enim placuit hae
Abbreviated transcription (Latin):
respondeã. Prohibes itaq idõ substantũ
nominari. quasi om̃e quod substantia
dicitur. res ipsa uniꝰ generis habeatur.
An ignoras alit̃ celestia. alit̾ t̾rena con-¬
stare: Sed &e in ipsis cȩlestib atq munca¬
nis reb magnã differentiã int̾esse:
Alit̃ enĩ angłi. alit̾ singłȩ uirtutes. con¬
stitutionũ suarũ substantias. accepert.
sicuti apł ait. Alia claritas solis alia cla¬
ritas lunȩ. alia claritas stellarũ. Sic &
in hoc mundo ut cliuersa genera rerũs
ita & chuersa corpora animantiũ: et
om̃ib sui cuiꝰq generis substantia. sic̃
apłs dicit. Non om̃is caro: eadẽ caro.
Si ergo ea quȩ acdõ facta sunt dnier¬
sas qualitates substantiarũ suarũ habet
tu putas in dõ talẽ esse substantiã qualẽ
habet aliqͥd hoꝵ quod factũ ẽ. ut possit
contraria reciꝑe: Absit. Quȩ ẽ enĩ sub

Expanded text:
respondeam. Prohibes itaque in Deo substantiam respondeam. Prohibes itaque in Deo substantiam nominari, quasi omne quod substantia dicitur, res ipsa unius generis habeatur. An ignoras aliter coelestia, aliter terrena constare; sed et in ipsis coelestibus rebus atque mundanis magnam differentiam interesse? Aliter enim angeli, aliter singulae virtutes constitutionum suarum substantias acceperunt, sicuti Apostolus ait: Alia claritas solis, alia claritas lunae, alia claritas stellarum . Sic et in hoc mundo, ut diversa genera rerum, ita et diversa corpora animantium, et omnibus sui cujusque generis substantia, sicut Apostolus dicit: Non omnis caro eadem caro . Si ergo ea quae a Deo facta sunt, diversas qualitates substantiarum suarum habent; tu putas in Deo talem esse substantiam, qualem habet aliquid horum quod factum est ut possit contraria recipere? Abs
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerunt. ne aut profitendo hoc cre¬
derent: aut credentes professi inderen¬
tur. subtili ingemio excusantes. qd aut
scriptũ ñ esset: aut dm̃ in substatia di¬
ci ñ oportere. ne corporeus crederetur.
Ds̃ & enĩ inquiunt efficit. ut sit substan¬
tia: ñ tam̃ ut ipse ds̃ in substantia de pu¬
tetur : quippe ainnt. cũ om̃is substantia
contraria recipiat: ds̃ uero qui nichil di¬
uersũ admitt̃e potest. in substantia dici
ñ debet. Ignoscerẽ tibi si hoc simplicit̃
diceres: si rationẽ rei uelles scire.si ru¬
dis ad hanc questionẽ accederes. siñ ipse
esses qui sẽꝑ uel de alia substantia. uel
de nullis extantib dĩ filiũ asserebas.
At cũ idẽ ipse sis qui hinc sȩpe comnc¬
tꝰ. sepe confessus. sepe negasti. sepiꝰ aliter
me putas ignoscere tibi posse. frequentus
eadẽ retractanti: Sed ne indeatur hȩc
ꝑuersitas p̃nidicata magis quã examina¬
ta dãpnari: breuit̃ tͥ de hac oppositioni

Expanded text:
voluerunt; ne aut profitendo hoc crevoluerunt; ne aut profitendo hoc crederent, aut credentes professi viderentur: subtili ingenio excusantes, quod aut scriptum non esset, aut Deum in substantia dici non oportere, ne corporeus crederetur. Deus etenim, inquiunt, efficit ut sit substantia, non tamen ut ipse Deus in substantia deputetur; quippe, aiunt, cum omnis substantia contraria recipiat. Deus vero qui nihil diversum admittere potest, substantia dici non debet. Ignoscerem tibi si hoc simpliciter diceres, si rationem rei velles scire, si rudis ad hanc quaestionem accederes, si non ipse esses, qui semper vel de alia substantia, vel de nullis exstantibus Dei Filium asserebas: at cum idem ipse sis qui hinc saepe convictus, saepe confessus, saepe negasti, saepius alitedo putas me ignoscere tibi posse frequentius eadem retractanti? Sed ne videatur haec perversitas praejudicata magis quam examinata damnari, breviter tibi de hac oppositione
Abbreviated transcription (Latin):
simplitiũ. dicunt his quia ñ in carne
resurgant: ᷤ S ed si discutias eos cur
hoc chixerint. cũ scias illos carnis resur¬
rectionẽ om̃ino negare: cdicent cibi.
Utiq ille erit qui in carne baptizatꝰ
ñ fuerit: ut anma ipsns dũ in corpore
est de morte delictoꝵ suoꝵ & de sepulchro
criminũ ꝑ baptismũ in eadẽ resurgat.
Solnis enĩ animȩ ꝑlauacri uitalis gr̃am
resurrectionẽ in carne defendunt: nã
ipsius carnis salutẽ exdudunt. & hii ꝑ
uerisimilẽ confessionẽ: innocentiũ m̃tes
occulta fraude seducunt. Et ut solet le¬
tale poculũ. mellis dulcedine tẽperatũ.
suauitate fallente ꝑimere: sic ⁊ hoc ma¬
lũ ꝑblandim̃tũ auriũ audientiũ sensus
quadã labe contaminans. contagione
uitii adherentis inficit. Demq & mmc
ad aliã intelligentiã seuo sensu ꝑuerte¬
rent. Sed cũ uiderent se in hoc uerbo
conclucd: nullã om̃io m̃tionẽ huiꝰ fieri

Expanded text:
simplicium, vae dicunt his qui in carne simplicium, vae dicunt his qui in carne non resurgunt. Sed si discutias eos cur hoc dixerint, cum scias illos carnis resurrectionem omnino negare, dicent tibi: Vae utique illi erit, qui in carne baptizatus non fuerit, ut anima ipsius dum in corpore est, de morte delictorum suorum, ut de sepulcro criminum per baptisma, in eadem resurgat. Solius enim animae per lavacri vitalis gratiam resurrectionem in carne defendunt; nam et ipsius carnis salutem excludunt. Et hi per verisimilem confessionem innocentium mentes occulta fraude seducunt. Et ut solet lethale poculum mellis dulcedine temperatum, suavitate fallente, perimere; sic et hoc malum per blandimentum aurium, 351 audientium sensus quadam labe contaminans, contagione vitii adhaerentis inficit. CAPUT IV.-- ad aliam intelligentiam scaevo sensu perverterent: sed cum viderent se in hoc verbo concludi, nullam omnino mentionem hujus fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrȩ eã ñ sunt assecutȩ. hii scilicet ho¬
mines quoꝵ corignorantiȩ tenebris
inquit lux mundi. qͥ me secutꝰ fuerit.
ñ ihit in tenebris sed habebit lum̃ utȩ
Ergo qua lum̃ pat̃ ⁊ lix filiꝰ: recte lum̃
delumine. Sed lum̃ ex lumine ita as¬
seris: quasi ãpatre qui uerũ lum̃ ẽ. ali¬
ud lum̃ sit factũ. quod de ipsa pacris
substantia ñsit: sed sicuti alind quodlib&e
lum̃ quãꝙͣ acdõ sit factũ. longe tam̃ aliud
sit ab eo. qui fecerit: ⁊ idõ lum̃ ex lumine
ñ de lumine dicis. Cũ ergo hec p̃locutꝰ
sim: licet mecũ ñ intelligas. tam̃ ipsa
An non &e uniꝰ sustantiȩ uocabulũ. quod
in scripturis ñ putas contineri mecũ
parit̃ profiteris. nisi quia illic habinsti
quomͦ malignos sensus tuos. occulta
fraude inutroq contegeres. sed mecũ
hoc ipsũ sono nocis expͥmeres. sed tam̃
longe dicti intelligentiã separares.
sicuti ⁊ illi heretici qui resurrectionẽ
carnis negant ad decipiendas anmas

Expanded text:
tenebrae eam non sunt assecutae ; ii scilicet homines quorum corignorantiae tenebris sum, inquit, lux mundi: qui me secutus fuerit, non ibit in tenebris; sed habebit lumen vitae . Ergo quia lumen Pater, et lux Filius, recte lumen de lumine. Sed lumen ex lumine ita asseris, quasi a Patre qui verum lumen est, aliud lumen sit factum, quod de ipsa Patris substantia non sit: sed sicuti aliud quodlibet lumen, quamquam a Deo sit factum, longe tamen aliud sit ab eo, qui fecerit; et ideo lumen ex lumine, non de lumine dicis. Cum ergo haec praelocutus sum, licet mecum non intelligas, tamen quomAn non et unius substantiae vocabulum, quod in Scripturis non putas contineri, mecum pariter profiteris: nisi quia illic habuisti quomodo malignos sensus tuos occulta fraude in utroque contegeres; ut mecum hoc ipsum sono vocis exprimeres, sed tamen longe dicti intelligentiam separares? Sicuti et illi haeretici qui resurrectionem carnis negant, ad decipiendas animas
Abbreviated transcription (Latin):
metuendo sciunt. cuiꝰ nomini & uirtu¬
ti famulatur hic orbis. & ipsa elem̃toꝵ
sibi succedentiũ. momentanea uicissitu¬
do testatur. Uide ergo si potest aliqͥd
esse. cui possit pat̃ & filiꝰ cõparari: quia
talis ẽ filiꝰ qualis &e pat̃. Non eñ ipse
se unũ cũ patre diceret: nͥ calẽ se qͦlis
est pat̃ sciret. Ratio quedã ẽ. quȩ apud
grecos logos nuncupat᷑. quȩ int̃ patrẽ
& filiũ ꝑsonas uel uocabula distingint:
quia ⁊ ipse filnis ratio dr̃. Quȩ tamen
ratio multis nominib appellatur: modo
uerbũ. modo uirtꝰ. mͦ sapientia. mͦ de¬
tera. mͦ brachiũ. mͦ margͣita. mͦ thesai¬

Expanded text:
metuendo sciunt. Cujus nomini et virtumetuendo sciunt. Cujus nomini et virtuti famulatur hic orbis, et ipsa elementorum sibi succedentium momentanea vicissitudo testatur. Vide ergo si potest aliquid esse cui possit Pater et Filius comparari; quia talis est Filius qualis et Pater. Non enim ipse se unum cum Patre diceret, nisi talem se qualis est Pater sciret. Ratio quaedam est quae apud Graecos Λόγος nuncupatur, quae inter Patrem et Filium personas vel vocabula distinguit: quia et ipse Filius ratio dicitur: quae tamen ratio multis nominibus appellatur. Modo Verbum, modo virtus, modo sapientia, modo dextera, modo brachium, modo margarita, m
Abbreviated transcription (Latin):
cũ constet lum̃ illud qd̾ ds̃ ẽ. ȩstimari.
cõprehencdi & definiri ñ posse: nec uere
maiestati diuinȩ cõparari. quia nichil
de om̃ib istis quȩ uidentur aut dicunt᷑.
scłm id quod ds̃ ẽ concligna similitudi¬
ne estimari potest. quippe cũ ipsis intel¬
lectib & sensib maior sit. Idõ premonu¬
it ut diumitatẽ substantiȩ crederes:
⁊ uerũ filiũ de uero patre cognosceres:
de qualitate aut̃ rei requirere ñ debe¬
res: quale aut quantũ sit scire ñ posses.
Hoc enĩ prophe: hoc apłi p̃dicarunt.¬
nr̃a intueam᷑. ds̃ quid sit: & uideamus
an ei possit aliquid cõparari. Certe hic
est de quo & cũ chicitur. ñ pot est dici cũ
estimatur ñ potest ȩstimari. cũ cõpara¬
tur ñ potest cõparari. cũ definitur. ip¬
sa definitione sua crescit. qui celũ ma¬
nii sua operit: pugno om̃e muncdi abi¬
tũ claudit. quẽ cotũ om̃ia nesciunt. &¬

Expanded text:
cum constet lumen illud quod Deus est, aestimari, cum constet lumen illud quod Deus est, aestimari, comprehendi et definiri non posse: nec vere majestati divinae comparari; quia nihil de omnibus istis, quae videntur aut dicuntur, secundum id quod Deus est, condigna similitudine aestimari potest, quippe cum ipsis intellectibus et sensibus major sit. Ideo praemonuit ut divinitatem substantiae crederes, et verum Filium de vero Patre cognosceres: de qualitate autem rei requirere non deberes; quia quale aut quantum sit, scire non possis. Hoc enim prophetae, hoc apostoli praenostra intueamur, Deus quid sit, et videamus an ei possit aliquid comparari. Certe hic est de quo et cum dicitur, non potest dici; cum aestimatur, non potest aestimari; cum comparatur, non potest comparari; cum definitur, ipsa definitione sua crescit. Qui coelum manu sua operit, pugno omnem mundi ambitum claudit. Quem totum omnia nesciunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
si de hoc ipso quod mecũ profiteris. ad
aliquã similitudinẽ uelis in dõ confer¬
re: nescio an quod cõparaueris possis
exp̃ssius defimre: ut puta cũ dicis lum̃
ex luine. si ad explanandũ illud scru¬
pulosa narratione cogaris. quȩro quomͦ
lum̃ ex lumine credas. utrũ lucernã ex
lucerna. uel quasi solẽ ex sole. ut aut chi¬
as lncernas aut duos soles. quasi duos dõs
sub hoc exẽplo inducas. aut splendorem
luminis eiusdẽ lucernȩ. uel claritatẽ
solis de eodẽ sole fulgente: lum̃ de lu¬
mine consignes. ut in matrice lumi¬
nis patris figurã assimiles: filiũ uero
in splendorẽ claritatis ostendas. quod
ex eo propħa chxerit. apud te ẽ fons ui¬
te & in lumine tuo uidebimꝰ lumen.
uel salomon cũ licit. candor est. lucis
quȩ de eodẽ sole procedit. Sed quanta ad
hȩc responderipo̾sunt. quȩ lites generent:
quod apłs prohibet. Longũ ẽ dicere: qͥppe

Expanded text:
si de hoc ipso quod mecum profiteris, ad si de hoc ipso quod mecum profiteris, ad aliquam similitudinem velis in Deo conferre, nescio an quod comparaveris, possis expressius definire: ut puta cum dicis lumen ex lumine, si ad explanandum illud scrupulosa narratione cogaris, quaero quomodo lumen ex lumine credas? Utrum quasi lucernam ex lucerna, vel quasi solem ex sole; ut aut duas lucernas, aut duos soles, quasi duos deos sub hoc exemplo inducas? Aut splendorem luminis ejusdem lucernae, vel claritatem solis de eodem sole fulgentem, lumen de lumine consignes, ut in matricem luminis Patris figuram assimiles, Filium vero in splendorem claritatis ostendas; quod de eo Propheta dixerit: Apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen ; vel Salomon, cum dicit: Candor est lucis ae de eodem sole procedit . Sed quanta ad haec responderi possunt, quae lites generant, quod Apostolus prohibet , longum est dicere: quippe
Abbreviated transcription (Latin):
uite gra redundaret. quẽ ⁊ si passũ
credimꝰ ⁊ sepulcũ. sed homo ille pasẜ
est. quẽ filiꝰ dĩ suscepit. quẽ incluit quẽ
portauit. Sed quia totũ ad auctorẽ
referebatur. quicqͥd homo ille patieba¬
tur: idõ mors ⁊ passio lm̃ iudicatur.
Nã constat ĩ mortale esse qd̃ clĩ est:
hominis qd cachuicũ. Tertia quoq clie
resurrexit. ñ d̃s in hominẽ. sed homo
potiꝰ indm̃. ascencht in cȩlos. obtulit
patri suo hominẽ illũ. gratissimũ mu¬
mis. consedit ad dexterã patris scłm
quod̾ scriptũ ẽ. dixit cdñs dño meo sede
ad clexterã meã: misit nobis sp̃m sc̃m.
de propria sua ⁊ ipsa una substantia¬
sua. ꝓtectorẽ. scĩficatorẽ. ⁊ deductorẽ
inuitã et̃nã. sicut scriptũ ẽ ex uoce

Expanded text:
itae gratia redundaret. Quem etsi passum credimus et sepultum, sed homo ille passus est quem Filius Dei suscepit, quem induit, quem portavit. Sed quia totum ad auctorem referebatur quidquid homo ille patiebatur, ideo mors et passio Domini indicatur. Nam et constat immortale esse quod Dei est, hominis quod caducum. Tertia quoque die resurrexit, non Deus in hominem, sed homo potius in Deum. Ascendit in coelos, obtulit Patri suo hominem illum gratissimum munus. Consedit ad dexteram Patris, secundum quod scriptum est: Dixit Dominus Domino meo: Sede ad dexteram meam . Misit nobis Spiritum sanctum de propria sua et ipsa una substantia, protectorem, sanctificatorem, et deductorem in vitam aeternam; sicut scriptum est ex voce
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ds̃ quia sc̃s sũ. ñ utiq ꝓficiente
processu. sed manente natura. Deinde
ait sapientia. Estote ꝑfecti: ut incipi¬
ant esse quod ñ habent. De patre aũt
dicit: sicut pater ur̃ qui in cebs ẽ. perfect
est. Est ergo ꝑfertꝰ pat̃. qui ẽ sẽꝑ est.
idõ eiꝰ uel usra grece quod sit sẽꝑ. uel
latine quod in suo maneat. nec ope subsi¬
stat aliena. appellat᷑ substantia. Sc̃s gͦ¬

Expanded text:
dicit Deus, quia sanctus sum; non utique proficiente dicit Deus, quia sanctus sum; non utique proficiente processu, sed manente natura. Deinde ait Sapientia: Estote perfecti; ut incipiant habere, quod non habent. De Patre autem dicit: Sicut Pater vester, qui in coelis est, perfectus est. Est ergo perfectus Pater, qui semper est. Ideo ejus vel οὐσία Graece, quod sit semper; vel Latine, quod in suo maneat, nec ope subsistat aliena, appellatur substantia. 112.
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑ aliqua: ñ ꝑ om̃ia similis: pro parte si¬
milis. pro parte chssimilis. Hinc autẽ
propositiom consequens ẽ: ut si ex par¬
te similis ñ in toto ẽ: pro parte sit dĩ
imago cõposita. Ac ꝑ hoc sequit᷑ : ut ce
ipse cõpositus nideat᷑. cuiꝰ sit iago cõ
posita. Cõposita autẽ si ex parte simili¬
tudiẽ seruet. imago eiꝰ ex parte simi¬
lis esse ñ possit. Sed qui similẽ scd̾m
Solent enĩ dicere. Curputatis qina mul¬
tũ idẽ dicit scriptura filio. qina ima¬
ginẽ chixit. cũ ipse ds̃ hominib dixerit.
estote ꝑfecti sicut & pat̃ ur̃ qui in
celis ẽ. ꝑfectꝰ ẽ: Nec intelligunt eo
si multi similes: cur solus filiꝰ imago
inuisibilis dĩ dr̃ & caract᷑ substantiȩ el.
quod propositoꝵ exẽploꝵ etiã uerba
indicant. Dicit enĩ scriptura. Estote
scĩ: ut fia̾t id ꝑ imitationẽ. Hominib
ergo dr estote. quia ñ sunt: de se aũt

Expanded text:
si per aliqua, non per omnia similis, pro parte sisi per aliqua, non per omnia similis, pro parte similis, pro parte dissimilis. Huic autem propositioni consequens est, ut si ex parte similis, non in toto est, pro parte sit Dei imago composita: ac per hoc sequitur, ut et ipse composposita. Composita autem si ex parte similitudinem servet, imago ejus ex parte similis esse non possit. 110. Sed qui similem secundSolent enim dicere: Cur putatis quia multum dedit Scriptura Filio, quia imaginem dixit; cum ipse Deus dixerit Estote perfecti, sicut et Pater vester qui in coelis est, perfectus est ? Nec intelligunt eo si multi similes, cur solus Filius imago invisibilis Dei dicitur, et character substantiae ejus; quod propositorum exemplorum etiam verba indicant; dicit enim Scriptura: Estote sancti; ut id fiant per imitationem. Hominibus ergo dicitur: Estote, quia non sunt: de se autem
Abbreviated transcription (Latin):
ed pleriq eandẽ sectã sequentes:
disputationis genere. chiscordare
se putant ab his. qui chssimilẽ patͥ
per om̃ia filiũ dicunt. Idõ hoꝵ quoq
qui similẽ dicunt filiũ sed ñ uniꝰ substan¬
iniꝰ naturȩ sunt: diuersȩ sunt utiq atq
distantis. & quȩ distantis naturȩ: con¬
sequens ẽ ut similia esse ñ possint. nisi
forte scd̃m speciẽ simiba dicas: cassimilia
sccãm ueritatẽ. Nã ce lactis & nuus. & cigni
albentis. concolor speties ẽ: sed cliscrepantiã
seruat clistantis nature: nec differentia
naturarũ. spetierũ similitudine colorat᷑.
qui imnitatẽ substantiȩ negant. An sccłm
formã & figurã colorẽ similẽ putant.
Sed hec corporis sunt: hec cõpositionem
quandã inclicant. Quomodo autẽ min¬
sibili. similitudinẽ scđm colorẽ aptamꝰ
aut formã:  Nut quomͦ creatura potest
esse similis increato : Quomͦ splendor głe
& caracter substantiȩ eiꝰ: si diuersa gła
ut illi dicunt. diuersa substantia ẽ: Scd̾m

Expanded text:
ed plerique eamdem sectam sequentes, disputationis genere discordare se putant ab his, qui dissimilem Patri per omnia Filium dicunt. Ideo horum quoque qui similem dicunt Filium, sed nunius naturae sunt, diversae sunt utique atque distantis: et quae distantis naturae, consequens est ut similia esse non possint; nisi forte secundum speciem similia dicas, dissimilia cundum veritatem. Nam et lactis et nivis et cygni albentis concolor species est, sed discrepantiam servat distantis naturae; nec differentia naturarum specierum similitudine coloratur.qui unitatem substantiae negant? An secundum formam et figuram et colorem similem putant? Sed haec corporis sunt, haec compositionem quamdam indicant. Quomodo autem invisibili similitudinem secundum colorem aptamus aut formam? Aut quomodo creatura potest esse similis increato? Quomodo splendor gloriae, et character substantiae ejus ; si diversa gloria, ut illi dicunt, diversa substantia est. 109.
Abbreviated transcription (Latin):
de dõ profitemur. qina de dõ patre
fliũ dĩ. dm̃ uerũ de dõ uero natũ
ese cognoscimꝰ: sed ñ eo genere ut noᷤ
dĩs sumꝰ appellati. uelut morses phara¬
mis ãs ẽ aictꝰ S ed quia uerus ẽ filius.
de uero patre natꝰ ẽ: uere ⁊ confiden¬
ter cĩs de d̾o dicendus ẽ: sic & lumen
ex luminȩ. quod scriptũ ñ est mecũ quidem
dicis sed mecũ om̃mo ñ sentis: ut quia scrip¬

Expanded text:
de Deo profitemur, quia de Deo Patre de Deo profitemur, quia de Deo Patre Filium Dei Deum verum de Deo vero natum esse cognoscimus. Sed non eo genere, ut nos dii sumus appellati , vel ut Moyses Pharaonis deus est dictus ; sed quia verus est Filius, de vero Patre natus est; vere et confidenter Deus de Deo dicendus, et sic lumen ex lumine. Quod scriptum non est, mecum quidem dicis, sed mecum omnino non sentis. Et quia scrip
Abbreviated transcription (Latin):
oluisse quasi ñ debeat factꝰ intelligi. sed ñ
ta factũ uis sicut aliqͥd horũ quod factũ
 sed tam̃ factũ. Alit̃ enĩ dicis factũ: ut
pote ꝑ fa̾ctã creaturã ꝑ quã facta sunt
m̃ia. dũ mͦ & ipsũ factũ intelligas. licoe
nita ut cet̾a. Sed ut ad id reuertar qd̾
imiꝰ substantiȩ uocabulũ ñ inueniri:
singe hoc interĩ sic sit. eo quod ubic̃q
ubstantia legit᷑. res ci. ñ ds̃ accipiat᷑.
mãqͣ & alnid quod scriptũ ñ ẽ pariter
frofitearis. id ẽ dm̃ ex dõ. lum̃ ex lumi¬
ne. Qind ad hec dicis : Aut totũ me¬
cũ tene: aut cotũ omitte. Si enĩ uniꝰ
substantiȩ uocabulũ inde times dicere.
niia scriptũ ñ est: timere identidẽ de¬
ues. dm̃ ex dõ:. sum̃ exlumine profiteri.
ea ego probo cdm̃ꝰ ex dõ. & lum̃ de lu¬
mine ⁊⁊ uniꝰ substantiȩ uocabulũ. in
a fliꝰ qui d̃s est in ȩuangłio suo licat.
go de patre exnn: iure ⁊ merito dm̃

Expanded text:
noluisse, quasi non debeat factus intelligi; sed non noluisse, quasi non debeat factus intelligi; sed non ita factum vis, sicut aliquid horum quod factum est, sed tamen factum. Aliter enim dicis factum, ut pote perfectam creaturam, per quem facta sunt omnia; dummodo et ipsum factum intelligas, licet non ita ut caetera. Sed ut ad id revertar, quod unius substantiae vocabulum non inveniri, finge hoc interim sic sit, eo quod ubicumque substantia legitur, res Dei non Deus accipiatur; quamquam et aliud quod scriptum non est, pariter profitearis, id est, Deum ex Deo, lumen ex lumine: quid ad haec dicis? Aut totum mecum tene, aut totum omitte. Si enim unius substantiae vocabulum inde times dicere, quia scriptum non est; timere identidem debes Deum ex Deo, et lumen ex lumine profiteri. Sed ego probo Deum de Deo, lumen de lumine, et unius substantiae vocabulum in Dei Filius, qui Deus est, in Evangelio suo dicat: Ego de Patre exivi ; jure et merito Deum
Abbreviated transcription (Latin):
inquit apłs creditur ad iustitiã. ore
autẽ confessio fit ad salutẽ. ut si ido
nominandũ ñ ẽ. quia nec ita credeno
obtimuit arrianȩ labis assertio. quȩ i
patrẽ & filiũ uniꝰ substantiȩ denegaus
quia filiũ cdĩ mͦ ex nichilo. mͦ ex patre
se ab alia substantia quando uolint. &
quomͦ uoluit. & unde uoluit factum
inchicit: dũ mͦ aliunde eũ & ñ de eo
quod pat̃ ẽ extitisse confingat. Que
⁊ si natũ dic̃. sed hoc dicto gems qui
rursus om̃e quod natũ ẽ factũ intel¬
ligit. eo quod & nos adõ geniti appelle¬
mur. quos constat esse facturã. Uel
si arrianꝰ ñ es. & uerũ filiũ de uero pa¬
tre natũ non factũ agnoscis. cur non
eũ cũ patre imã substantiã dicis:
frustra tiies homo profiteri quod cre¬
qs: & frustra credis si ita non credis.
buiisse cĩ filiũ nincupari facturã. sed cũ
ibrimgis sicuti aliquid horũ quod factũ
ex apto ostentis. ñ ob hoc facturã dici

Expanded text:
inquit Apostolus, creditur ad justitiam: ore inquit Apostolus, creditur ad justitiam: ore autem confessio fit ad salutem . Aut si ideo nominandum non est, quia nec ita credendum; obtinuit arianae labis assertio, quae ideo Patrem et Filium unius substantiae denegavit; quia Filium Dei modo ex nihilo, modo ex Patrsed ab alia substantia, quando voluit et quomodo voluit, et unde voluit factum inducit, dummodo aliunde eum, et non de eo quod Pater est, exstitisse confingat. Quem etsi natum dicit, sed hoc dicto tenus, quia rursum omne quod natum est factum intelligit; eo quod et nos a Deo geniti appellemur, quos constat esse, facturam. Vel si Arianus non es, et verum Filium de vero Patre natum non factum agnoscis, cur non eum cum Patre unam substantiam dicis? Frustra times, homo, profiteri quod credis; aut frustra credis, si ita non credis, buisse, Dei Filium nuncupari facturam; sed cum subjungis, Sicuti aliquid horum quod factum est, ex aperto ostendis non ob hoc facturam dici
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipatiis. siue potestates. Om̃ia ꝑ ipsũ
⁊ in ipso conchita sunt: & ipse ẽ ante om̃na.
&e om̃ia impso constant. Hec ⁊ salomon
cũ sit inquit una om̃ia potens. ⁊ ꝑma¬
nens inse. om̃ia innouat: ⁊ ꝑ nationes
in animas sc̃as se transfert. Qd̃ confirmans
omousion uniꝰ substantiȩ nom̃ ob hoc p¬
tius quã creatorẽ adorant seruientes:
eadẽ utiq quȩ apłs qͥ dixit. ut in nomi¬
ne iħ̾u om̃s genu flectant celestiũ ter¬
restriũ & infernoꝵ: & om̃is lingua an¬
fiteatur. Et morses. A dorant inqui
eũ om̃s angłi cñ. Et daind. Om̃s reges
adorabunt eũ. Quod quidẽ in scripti¬
ris ñ diceretur: sed quia ipse ẽ sermo si¬
lius. om̃iũ opifex. Sed clicis omousron
nommari non oportere: quia in scri¬
turis diumis ñ continetur. Quero a
ego. homo qͥ hoc probibes si iclõ nomi¬
nari ñ debet. quia scriptũ ñ ẽ. an qͥa
ita credi ñ liceat: Quod si ita creden¬
dũ ẽ: cur ñ ita profitendũ : Corde eñ

Expanded text:
ipatus, sive Potestates: omnia per ipsum, et in ipso condita sunt, et ipse est ante omnia, et omnia in ipso constant . Hinc et Salomon: Cum sit, inquit, una, omnia potest; et permanens in se, omnia innovat, et per nationes in animas sanctas se transfert . Quod confirmans st, unius substantiae nomen ob hoc potius quam Creatorem adorant, servantes eadem utique quae Apostolus dixit: Ut in nomine Jesu omnes genuflectant, coelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lingua confiteatur . Et Moyses: Adorent, inquit, eum omnes angeli Dei . Et David: Omnes reges adorabunt eum . Quod quidem in Scripturis non diceretur, sed quia ipse est Sermo Filius omnium opifex. Sed dicis ὁμοούσιον nominari non oportere, quia in Scripturis divinis non contineatur. Quaero et ego, homo, qui hoc prohibes; si ideo nominari non debet, quia scriptum non est, an quia ita credi non liceat? Quod si ita credendum est, cur non ita profitendum? Corde enim,
Abbreviated transcription (Latin):
añs omps nom̃ ẽ ei. Nonne hȩc  hec
om̃ia infiliũ intelligunt con ꝑuemi¬
re: qui t̾rã descendens tetigit: in pas¬
sione cõmonit. de terris ascendit
in celũ. n suꝑ t̃rã descendi ÷. ẽ cȩlo
sicut ipse promiserat:  S ed quid de fi¬
ho laboro. cũ etiã sp̃m om̃ipotentẽ scrip¬
tura testetur. Scriptũ ẽ enĩ. Uerbo dñi
çeli firmati sunt: & sp̃u oris eiꝰ om̃is uirtꝰ
eoꝵ. & de sapientia scriptũ ẽ: quia habe¬
at inse om̃ipotentẽ sp̃m. Dicit enĩ salo¬
mon. quia om̃iuĩ artifex docuit me sapi¬
entia. Est enĩ i ea sp̃s intelligentiȩ. sc̃s unicꝰ.
multiplex. subtilis. bonꝰ. nobilis. dĩ seruus. im¬
maculat᷑. manfestus. in inolabilis. bonũ amans.
actus proiidens. possibilis. munificus. benig¬
nus. stabilis. integer. sine sollicitudine: qͥa
om̃ia potest. om̃ia spectat. ⁊ ꝑ om̃ia pene¬
trans spũum intelligibiliũ.

Expanded text:
ns nomen est ei. Nonne haec omnia in Filium intelligunt convenire, qui terram descendens tetigit, in passione commovit, de terris ascendit in coelum, et super terram descendit e coelo, sicut ipse promiserat? 116. Sed quid de Filio laboro, cum etiam Spiritum omnipotentem Scriptura testetur? Scriptum est enim: 730 Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Et de Sapientia scriptum est quia habeat in se omnipotentem Spiritum; dicit enim Salomon: Quia omnium artifex docuit me Sapientia . Est enim in ea Spiritus intelligentiae, sanctus, unicus, multiplex, subtilis, bene mobilis, disertus, immaculatus, manifestus, inviolabilis, bonum amans, acutus, providens, possibilis, munificus, benignus, stabilis, integer, sine sollicitudine, qui omnia potest, omnia spectans, et per omnia penetrans spirituum intelligibilium.
Abbreviated transcription (Latin):
Significatoria autẽ huiꝰmodi : expri¬
munt substantiȩ qualitatẽ. M ulti enĩ
ut cdixi filis. sed diuersitas filioꝵ. Alii per
principatꝰ & potestates. throni & domi¬
nationes. Wisibiles. ut sol.lima. stelle.
homo. terra. Ergo chuersȩ speties: et
cliuerse creaturarũ substantiȩ sunt.
Itaq si uelis proprietatẽ creaturȩ alicusꝰ
exprimere: aut solẽ. aut limã nomina¬
bis. aut stellas: & sic intelliget᷑ quid sit.
quod significandũ putaueris. Cȩt̃um
si factũ chicas aut creatũ. quod it̃cdi
filiũ dicunt quia multa facta ⁊ crea¬
ta sunt: ñ propͥetatẽ substantiȩ uidens
significasse. sed spetiẽ qualitatis. Aliud
enĩ substantia: ahud qualitas ẽ. D eniq
cliximꝰ & alibi usyam. ita int̃pretatosla¬
tinos ut substantiã dicerent. Usa
antẽ dĩ cũ dicatur. qͥd aliud significat
msi dm̃ semꝑ esse:  Quod litterȩ ipsȩ

Expanded text:
significatoria autem hujusmodi exprisignificatoria autem hujusmodi exprimunt substantiae qualitatem; multi enim, ut dixi, filii, sed diversitas filiorum: alius pPrincipatus et Potestates, Throni et Dominationes: visibiles, ut sol, luna, stellae, homo, terra. Ergo diversae species, et diversae creaturarum substantiae sunt. Itaque si velis proprietatem creaturae alicujus exprimere, aut solem, aut lunam nominabis, aut stellas: et sic intelligitur quid sit, quod significandum putaveris. 100. Caeterum si factum dicas aut creatum, quod interdum Filium dicunt; quia multa facta et creata sunt, non proprietatem substantiae videris significasse, sed speciem qualitatis. Aliud enim substantia, aliud qualitas est. Denique diximus et alibi, οὐσίαν ita interpretatos Latinos, ut substantiam dicerent. Οὐσὶα autem Dei cum dicitur, quid aliud significatur, nisi Deum semper esse? Quod litterae
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit. nͥ hoc ipsũ ex patre ut esset
generatio pocestatis sit ñ naturȩ. Cũ
enĩ dico genitũ. ñ propͥetatẽ naturȩ.
sed significationẽ generationis expressi.
Hoc exẽplis einclentiorib approbabo.
Nã si generalit̃ dicã filiũ. nec adclã
cinus: potest intelligi & filius hominis.
& filiꝰ iniquitatis. n filiꝰ pestilentiȩ & fi¬
lius diaboli: sicut de iudeis scriptura cesta¬
tur: & quod in usu ẽ. ⁊ fȩtus pecudis. ⁊
pulli colũbarũ. & idõ in appellatione fili¬
orũ: ñ ẽ expressio significata naturȩ. Atu
uero si naturã designare desidero: aut
hominẽ mincupabo. aut equũ nominabo.
aut auẽ dicã ut natura possit intelligi
Ita ergo si naturã cupio designare dnimã:
dm̃ uerũ cdebeo nommare. Cũ autẽ filiũ
dico: generatũ significo. Cũ patrẽ quoq
dico: generasse leclaro. Non ergo hinc
naturȩ discretionẽ facias: cũ sit hoc
significatoriũ generantis & geniti.

Expanded text:
potuerit, nisi hoc ipsum ex Patre ut esset,potuerit, nisi hoc ipsum ex Patre ut esset,generatio potestatis sit, non naturae. Cum enim dico genitum, non proprietatem naturae, sed significationem generationis expressi; et hoc exemplis evidentioribus aam cujus, potest intelligi et filius hominis, et filius iniquitatis, et filius pestilentiae, et filius diaboli, sicut de Judaeis Scriptura testatur : et quod in usu est, et foetus pecudis, et pulli columbarum. Et ideo in appellatione filiorum non est expressio significata naturae. At vero si naturam designare desidero, aut hominem nuncupabo, aut equum nominabo, aut avem dicam, ut natura possit intelligi. 98. Ita ergo si naturam cupio designare divinam, Deum verum debeo nominare. Cum autem Filium dico, generatum significo: cum Patrem quoque dico, generasse declaro. Non ergo hinc naturae discretionem facias, cum sit hoc significatorium generantis et geniti:
Abbreviated transcription (Latin):
eo sermone qui cõmunis possit esse cũ ce¬
teris: sed tam̃ quẽ adinodũ uultis. inestima¬
bilis sit huiꝰ p̃rogatiua sermonis. quȩ non
anctoritate aliqua designatur. sed ur̃o
ȩstimatur arbitrio. Quo igitur hoc pro¬
ficit: ut ex uerbo uelitis facere int̃ patrẽ
& filiũ distantiã naturȩ. distantiã potesta¬
tis : Ingenitꝰ inquit & genitus. ñ posst̃
uniꝰ esse naturȩ atq substantiȩ: ut quẽ¬
admodũ interdũ dicunt. in operatus
& factus. ñ sunt uniꝰ naturȩ. Neq
enĩ discretionẽ faciunt ingeniti & in¬
operati: neq distantiã uolunt esse int̃
& hian sicut greci dicunt suꝑgressa cũ
tia esse ñ pocest. quia om̃ia ex patre deo
habent subsistendi causã: unde ñ esse ueri¬
simile dicunt. ut filiꝰ qui ex patre ẽ. & ex
se causã ñ habet ut sit. sed ex patre simi¬
lis sit patri: cũ pater ex alio causã ñ habe¬
at. filius autẽ ut ipsi allegant esse non

Expanded text:
eo sermone, qui communis possit esse cum caeeo sermone, qui communis possit esse cum caeteris. 95. Sed tamen quemadmodum vultis, inaestimabilis sit hujus praerogativa sermonis, quae non auctoritate aliqua designatur, sed vestro aestimatur arbitrio. Quo igitur hoc proficit, ut ex verbo velitis facere inter Patrem et Filium distantiam naturae, distantiam potestatis? Ingenitus, inquit, et genitus non possunt unius esse naturae atque substantiae; aut, quemadmodum interdum dicunt, inoperatus et factus non sunt unius naturae. Neque enim discretionem faciunt ingeniti et inoperati, neque distantiam volunt esse interαἰτίαν, sicut Graeci dicunt, supergressus, cum tia esse non potest, quia omnia ex Patre Deo habent subsistendi causam. Unde non esse verisimile dicunt, ut Filius quia ex Patre est, et ex se causam non habeat ut sit, sed ex Patre, similis sit Patri: cum Pater ex alio causam non habeat, Filius autem, ut ipsi allegant, esse non
Abbreviated transcription (Latin):
tationis. quod ingenitꝰ &. genitꝰ ñ possint
esse uniꝰ naturȩ: ergo qui ñ est genitus cũ
eo qui ñ sit genitus. uniꝰ naturȩ atq sub¬
stantiȩ ẽ. & si ideo putamꝰ patrẽ maiorẽ
esse. quia genitus ñ est: nũquid oe sp̃s sc̃s
maior ẽ filio: Multa possunt ⁊ in nume¬
ra exẽpla suppetere: ut de eo quod geni¬
tũ ñ sit. dicatur ingenitũ. Nã & mun¬
dũ pleriq ingenitũ esse dixerunt: ⁊ ma¬
teriã rerũ om̃iũ quã greci ylenꝰ dicunt.
quasi siluã materialẽ ingenitã esse memo¬
rarunt. Wident igit᷑ in hoc uerbo p̃ro¬
gatiuã quandã potestatis esse ñ posse: nͥ
forte hoc uerbo sibi honorare dm̃ uident᷑.
quo philosophi mundũ putauerunt esse
donandũ. Numquit ergo sic ingenitꝰ
pat᷑ sicut mimdus: Absit. Aut hic solꝰ
sermo decet cdm̃: cũ d̃s ultra sermonum
om̃iũ sit ãbitũ. Nichil igit᷑ p̃tiosũ deo in

Expanded text:
tationis, quod ingenitus et genitus non possunt tationis, quod ingenitus et genitus non possunt esse unius naturae: ergo qui non est genitus, cum eo qui non sit genitus, unius naturae atque substantiae est. Et si ideo putatis Patrem majorem esse, quia genitus non est; numquid et Spiritus sanctus major est Filio? 94. Multa possunt et innumera exempla suppetere, ut de eo quod genitum non sit, dicatur ingenitum. Nam et mundum plerique ingenitum esse dixerunt, et materiam rerum omnium, quam Graeci hylen dicunt, quasi silvam materialem, ingenitam esse memorarunt. Vident igitur in hoc verbo praerogativam quamdam potestatis esse non posse, nisi forte hoc verbo sibi honorare Deum videntur, quo philosophi mundum putaverunt esse donandum. Numquid ergo sic ingenitus Pater, sicut mundus? Absit. Aut hic solus Deum decet sermo, cum Deus ultra sermonum omnium sit ambitum. Nihil igitur pretiosum Deo in
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ. quo auctore contra apłica scrip¬
ta contendant. Contendant tam̃:
si mͦ arrii se discipulos esse fateant᷑.
Lã quomͦ negant magistrũ. cuus
inuentũ sequunt᷑  Sed si illi hoc di¬
cunt quod arrius: iustiꝰ ego dicere de¬
beo quod apłs dicit. Patrẽ enĩ dixit :
ñ ingenitũ nominauit. Filiũ chxit:
& genitũ filiũ dixit. Qd̃ legi non
nego. ĩmo libent̃ usurpo. quod ñ legi
usurpare ñ debeo. Sed tam̃ quod in
dalectica faceremꝰ usurpent. si ñ. ne
forte dicant quia genitũ non legimꝰ
patrẽ sicut filiũ. ideo ingenitũ ȩstima¬
re debemꝰ. Intelligitur hoc ergo. ñ
legitur. Sed si intelligitur: nec sp̃m
nominancdus ẽ. Si igit᷑ ingenitũ
chcitis. ⁊ genitũ ñ posse umiꝰ esse sub¬
stantiȩ: suꝑẽ ut de patre ⁊ sp̃u sc̃o
quia nec patrẽ genitũ legimus nec sp̃m scm.
unitatẽ diuinȩ naturȩ & substantiȩ ñ
negetis. Si enĩ in eo ẽ uis om̃is ur̃e chspu¬

Expanded text:
Filium. En quo auctore contra apostolica scripFilium. En quo auctore contra apostolica scripta contendant: contendant tamen, si modo se Arii discipulos esse fateantur. Nam quomodo negant magistrum, cujus inventum sequuntur? 92. Sed si illi hoc dicunt, quod Arius: justius ego debeo dicere, quod Apostolus dixit . Patrem enim dixit, non ingenitum nominavit: Filium dixit, et genitum Filium dixit. Quod legi, non nego; immo libenter usurpo: quod non legi, usurpare non debeo. Sed tamen, quod in dialectica non faceremus, usurpent; si non et forte dicant quia genitum non legimus Patrem sicut Filium, ideo ingenitum aestimare debemus. 93. Intelligitur hoc, ergo non legitur. Sed si intelligitur, nec SpiriSi igitur ingenitum dicitis et genitum non posse unius esse substantiae; superest ut de Patre et Spiritu sancto, quia nec Patrem genitum legimus, nec Spiritum sanctum, unitatem divinae naturae et substantiae non negetis. Si enim in eo est vis omnis vestrae dispu
Abbreviated transcription (Latin):
serant: ubi ingenitũ patrẽ legerint.
Sed si chalectico more concedi sibi itd
postulant. ut quod lectũ non sit. pro
lecto usurpent: produnt se conten¬
tionis stucho deferre. non cognitio¬
nẽ quȩrere ueritatis. Nãq in ipsa
dialectica. si non concedatur quod
concedi sibi postulant. qui aditũ con¬
tentionis inuenĩre desiderant. pͥna¬
piũ inuenire ñ queunt disputand
& hoc ibi. ubi contentio ẽ. magis de
aisputationis argutiis. quã de exam ine
ueritatis. Hȩc ẽ enĩ dialecticoꝵ gła:
si uideantur expugnare uerbis. &
refellere ueritatẽ. Contra diffinitio
sidei ẽ: ut ueritas ñ uerba pandant᷑.
Deniq uerba philosophoꝵ. exclu¬
dit simplex ueritas piscatoꝵ. Quȩ gͥ
ista assertio ẽ. ubi si ñ donauero eis
uerbũ ingeniti. assertionis pͥncipiũ
inuenire ñ possint: Ubi ergo lege¬
rint demonstrent: exciderant ani¬
mo. nunc recdeo in memoriam. Lec¬
tũ ẽ inquiunt. Nã arrius clixit
ingenitũ patrẽ. & genitũ ⁊ creatũ

Expanded text:
serant ubi ingenitum Patrem legerint. Sed si dialectico more concedi sibi id postulant, ut quod lectum non sit pro lecto usurpent, produnt se contentionis studio differri, non cognitionem quaerere veritatis. Namque in ipsa dialectica si non concedatur, quod concedi sibi postulant, quo aditum contentionis invenire desiderant, principium invenire nequeunt disputandi. Et hoc ibi, ubi contentio est magis de disputationis argutiis, quam de examine veritatis. Haec est enim dialecticorum gloria, si videantur expugnare verbis et refellere veritatem: et contra definitio fidei est, ut veritas, non verba pendantur. Denique verba philosophorum excludit simplex veritas piscatorum. 90. Quae igitur ista assertio est, ubi si non donavero eis verbum ingeniti, assertionis principium invenire non possunt? Ubi ergo legerint, demonstrent. 91. Exciderat animo: nunc redeo in memoriam. Lectum est, inquiunt; nam Arius dixit ingenitum Patrem, et genitum et creatum
Abbreviated transcription (Latin):
est: qui uolunt usurpare quod ñ do¬
cent scriptũ :ᷤ Om̃ipotentẽ & enĩ xp̃m
supra docuimꝰ: & in ioħis enangłistȩ
apocalipsi. & in zachariȩ prophetia.
⁊ i ȩuangłio significatũ. Quȩ siqͥs
recensenda putat: suꝑiora reuoluat
& repetat. Tam̃ quod ibi propt̃ congesti¬
onẽ testimonioꝵ pene p̃terii: dicant
de quo putent dictũ quod amos pro¬
phetauit. Sic enĩ scriptũ est. Dñs qͥ
attigit terrã & mouet eã: n lugebt̃
om̃s cõmorantes in ea. ⁊ ascendet sic̃

Expanded text:
est, qui volunt usurpare, quod non doest, qui volunt usurpare, quod non docent scriptum? Omnipotentem etenim Christum supra docuimus , et in Joannis evangelistae Apocalypsi, et in Zachariae prophetia, et in Evangelio significatum. Quae si quis recensenda putat, superiora revolvat et repetat. 115. Tamen quod ibi propter congestionem testimoniorum pene praeterii, dicant de quo putent dictum, quod Amos prophetavit; sic enim scriptum est: Dominus qui attigit terram, 729 et movet eam, et lugebunt omnes commorantes in
Abbreviated transcription (Latin):
sẽpit̃na diumitas. om̃ipotentia atq ma¬
iestas. Calis gͦ qualis ẽ: ds. sua indetur
imagine. WUnde oportet. ut imaginẽ
eiꝰ talẽ credas: qualis ẽ ad̃s. Nã si imagi¬
ni detrahas: & utiq ei cuiꝰ imago est.
uidebitur esse detractũ. Si minorẽ
imaginẽ credas: mior ds apparebit
imagine. Qualẽ enĩ ȩstimaueris ima¬
ginẽ: talis tibi indebitur hic cunis in¬
uisibilis ẽ imago. Dixit enĩ imago.
Qui me uidet: uidet ⁊ patrẽ. At qͣlẽ
estimaueris eũ cuiꝰ imaginẽ esse filiũ
credis: talis tibi neressario filius esti¬
mandus ẽ. Unde quia increatꝰ pat̃.
increatꝰ & filius : quia ñ minor pat̃.
ñ legunt ut ingenitũ dicant: uerbo tam̃
nichil impediri. quominꝰ uniꝰ naturȩ atq
substantiȩ xp̃m cũ patre esse credamꝰ.
Quod si umꝰ naturȩ : utiq uniꝰ poten¬
tiȩ. Q quid̾e locus. haut difficilior est.
ad refellencta stucha ꝑfidoꝵ. Quomͦ enĩ
negant om̃ipotentẽ xp̃m. qd̾ scriptũ

Expanded text:
empiterna divinitas, omnipotentia atque majestas. Talis ergo qualis est Deus, sua videtur in imagine. Unde oportet ut imaginem ejus talem credas, qualis est Deus. Nam si imagini detrahas, et utique ei, cujus imago est, videbitur esse detractum: si minorem imaginem credas, minor Deus apparebit in imagine. Qualem enim aestimaveris imaginem, talis tibi videbitur is, cujus invisibilis est imago. Dixit imago: Qui me videt, videt et Patrem . Et qualem aestimaveris eum, cujus imaginem esse Filium credis; talis tibi necessario Filius aestimandus est. Unde quia increatus Pater, increatus et Filius; quia non minor Pater, non legunt, ut ingenitum dicant; eo verbo tamen nihil impediri quominus unius naturae atque substantiae Christum cum Patre esse credamus. Quod si unius naturae, utique unius potentiae. 114. Qui quidem locus haud difficilior est ad refellenda studia perfidorum. Quomodo enim negant omnipotentem Christum, quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
animarũ uiuentiũ. & uolatilia uolan¬
tĩ. O panlo post. cũ paradisũ fecis¬
set ds & posuisset in eo hominẽ: scrip¬
tũ ẽ quia figurauit ds̃ de terra bestias
agri. & uolatilia celi. Significantur
supra quoq legisti quia cdixit cds auib
Crescite ⁊ multiplicamim: utiq ex
coitu maris & feminȩ generationis

Expanded text:
animarum viventium. et volatilia volananimarum viventium. et volatilia volantium . Et paulo post, cum paradisum fecisset Deus, et posuisset in eo hominem, scriptum est, quia figuravit Deus de terra bestias agri, et volatilia coeli . Significantur Supra quoque legisti quia dixit Deus avibus: Crescite et multiplicamini ; utique ex coitu maris et feminae generati
Abbreviated transcription (Latin):
tato ordine propt̃ sonũ & cõpenchũ
decorẽq semonis. Ergo usra. quod
sẽꝑ sit ds̃ significat: ingeniti autem
ut tu ins uel geniti appellatio quomͦ
sit declarat. hoc ẽ quod ñ ex alio sit
pater. nec ex se filius. Speties hic inde
hoc probari possit: &̃ in creaturis osten¬
dã diuersã spetiẽ. diuersa initia: in
plerisq & unã esse substantiã. & de
scripturis exẽplũ proferã. Itaq sim
his quȩ mortalia sunt hoc potest con¬
uenire: quẽad mocdũ patͥs et fili &e
sp̃s diuinitati legẽ cuiꝰdã necessitatis im¬
ponunt: Om̃ia nẽpe uolatilia eiusclẽ ge¬
neris quȩ uidentur. eiꝰdẽ utiq & nat᷑ȩ
sunt: ut aquilarũ unũ genꝰ & ima na¬
tura ẽ: uulturũ similit̾. & cȩteroꝵ
quȩ sc̾m genus suũ uolatiliũ. Mem¬
admotũ autẽ ceperint esse uolatilia.
tres speties repperimꝰ. & ortus eoꝵ: cau¬
sas legimꝰ esse chuersas. Scriptũ ẽ enĩ
dixisse cdm̃. Procducant aquȩ repentia

Expanded text:
tato ordine propter sonum et compendium decoremque sermonis. Ergo οὐσὶα, quod semper sit Deus, significat: ingeniti autem, ut tu vis, vel geniti appellatio quomodo sit, declarat, hoc est, quod non ex alio sit Pater, nec ex se Filius. Species hic videts quomodo hoc probari possit? Etiam in creaturis ostendam diversam speciem, diversa initia in plerisque, et unam esse substantiam, et de Scripturis exempla proferam. Itaque si in his quae mortalia sunt, hoc potest convenire; quemadmodum Patris et Filii et Spiritus divinitati legem cujusdam necessitatis imponunt? 102. Omnia nempe volatilia quae ejusdem generis videntur, ejusdem utique et naturae sunt, ut aquilarum unum genus et una natura est, vulturum similiter, et caeterorum secundum genus suum volatilium. Quemadmodum autem coeperint esse volatilia, tres species reperimus, et ortus eorum causas legimus esse diversas. 726 Scriptum est enim dixisse Deum: Producant aquae repentia
Abbreviated transcription (Latin):
lis fieret. similis utiq clĩfiliꝰ nr̃i. ñ sccłm¬
chumitatis plenitudinẽ. sed scł̾m animȩ
rationabilis & ut exp̃ssius dicamꝰ humanȩ.
nr̃iq corporis ueritatẽ. Qd autẽ de ipso
loquamur adã. qui cũ sit formatus elimo
terrȩ generaiit utiq filios suȩ consortes
naturȩ. participes generis. successionis
heredes: Diuersa quidẽ infiliis & pa¬
rente pͥncipia: sed humanȩ conchitionis
una natura. Nec tam̃ dissimilitudo ortꝰ.
similitudini substantiȩ prȩiuidicaiit.
Similis ergo filiꝰ patri. etiã in his quȩ
propt̃ humanȩ conditionis fragilitatt̃.
similitudinis plenitudinẽ habere non

Expanded text:
bus fieret . Similis utique Dei Filius nostri non secbus fieret . Similis utique Dei Filius nostri non secsed secundum animae rationabilis, et ut expressius dicamus, humani nostrique corporis veritatem. 105. Quid autem de ipso loquamur Adam, qui cum sit formatus e limo terrae, generavit utique filios suae consortes naturae, participes generis, successionis haeredes ? Diversa quidem in filiis et parente principia, sed humanae conditionis una natura; nec tamen dissimilitudo ortus similitudini substantiae praejudicavit. Similis ergo filius patri etiam in his, quae propter humanae conditionis fragilitatem similitudinis plenitudinem ha