comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentes has. ut non auferret illas cele¬
riter: &e non tͣdidit eas in manus iħu:
Deinde sequitur: ce heȩ gentes quas
reliquit ib̃s ut temptaret in eis isrł:¬
om̃s qui nesciert̃ omnia bella chauaan:
uerum ꝓpter generationes filiorum is-¬
rahel docere illos bellum Erat gͦ ista
causa in eorum temptatione ut bella-¬
re discerent: id ẽ ut tanta pietate ce o-¬
bedientia legis dĩ bellarent: quanta
patres eorum: qui dño deo etiam bel-¬
lando placuerunt: Non quia opta-¬
bile aliquid ẽ bellum: s quia pietas
laudabilis ẽ ce in belloz Quod autem
sequitur: uerum qui ante illos fuer̃
nescierunt illas: quid nisi gentes
uult intelligi᷑: quas nescier bellan¬
do qui fuerunt ante illos. quorum
temptationi. hoc ẽ ꝓbationi reliẽte
sunt: Uemde cominemorãs quȩ fut:
gunq inquit satrapas alienigenarũ:
quas in libris regnorum manifestius
exprimit: Satrape autem dicuntur
quasi parua regna: quibus satrapes

Expanded text:
gentes has, ut non auferret illas celegentes has, ut non auferret illas celeriter; et non tradidit eas in manus Jesu. Deinde sequitur: Et hae gentes quas reliquit Jesus, ut tentaret in eis Isromnes qui nescierunt omnia bella Chanaan: verum propter generationes filiorum Israel, docere illos bellum. Erat ergo ista causa in eorum tentationem, ut bellare discerent, id est, ut tanta pietate et obedientia legis Dei bellarent, quanta patres eorum qui Domino Deo etiam bellando placuerunt: non quia optabile aliquid est bellum, sed quia pietas laudabilis et in bello. Quod autem sequitur, Verum qui ante illos erant, non scierunt illas; quid nisi gentes vult intelligi, quas nescierunt bellando qui fuerunt ante istos, quorum tentationi, hoc est probationi relictae sunt? Deinde commemorans quae sint, quinque, inquit, satrapias alienigenarum: quas in libris Regnorum manifestius exprimit. Satrapiae autem dicuntur quasi parva regna, quibus satrapes
Abbreviated transcription (Latin):
daui patribus eorum: & non obȩdiẽr
uoci meȩ: ce ego non apponam aufferre
uirum a facie ipsorum id ẽ aduersa¬
rium: Cẽtera uͦ uerba scͥptoris sunt:
exponentis unde dixerit dñs: non
se ablaturum uirum de gentibus.
quas reliquit iħs filius naue Deui¬
de subiungens. qua causa derelique¬
rit: &e dimisit inquit ad temptandũ
isił si obseruent uiam dm̃ ab ire in
ea quem admodũ custodierunt pa¬
tres eorum annon: eõs uolens intel¬
ligi patres custodisse uiam dñi: qui
fuerunt cum ib̃u: id ẽ eo tempore quo
ille uiuebatz Generationẽ quippe alte¬
ram suꝑius retulit surrexisse post il¬
los qui uixerunt cumibu: ce abipsis
cȩpisse transg̃ssiones. quȩ offenderent
tm̃: ꝓ quibus temptandis id ẽ ꝓban-¬
dis. relicte fuerant gentes nec exter¬
minate ꝑih̃m: Bemde ne putaretur
hoc iħs consilio suo tanqmͣ humano
egisse. ut gentes ille relinquȩrentur::
sub iungit scͥptura: et dimisit dñs

Expanded text:
davi patribus eorum, et non obedierunt davi patribus eorum, et non obedierunt voci meae; et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum, id est adversarium. Caetera vero verba scriptoris sunt, exponentis unde dixerit Dominus non se ablaturum virum de gentibus quas dereliquit Jesus filius Nave. Deinde subjungens qua causa dereliquerit: Et dimisit, inquit, ad tentandum Israel, si observant viam Domini, abire in ea, quemadmodum custodierunt patres eorum, an non; eos volens intelligi patres custodisse viam Domini, qui fuerant cum Jesu, id est eo tempore quo ille vivebat. Generationem quippe alteram superius retulit surrexisse post illos qui vixerant cum Jesu, et ab ipsis coepisse transgressiones quae offenderent Dominum, pro quibus tentandis, id est probandis, relictae fuerant gentes, nec exterminatae per Jesum. Deinde ne putaretur hoc Jesus consilio suo, tanquam humano, egisse, ut gentes illae relinquerentur, subjungit Scriptura: Et dimisit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
cumam significauit ubi ait: ñ cum
argento redimemini: Qm̃ precioso
niario fuerant redimendi: In eo qđ
dñs dicit: et ego ñ apponam auferre
uirum a facie eorum de gentibus
quas reliquit filius naue: ce dimi¬
sit ad temptandũ in eis isrł si obser¬
uabunt uiam dm̃ abire in eam:
quem admodum custodierunt pa¬
tres eorum annon: et dimisit dñs
gentes has ut non auferret illas
tunc. ce non tradidit illas in manus
ihu: satis ostenditur causa quare
ñ ih̾s omnes illas gentes bellaudo
deleuerit: quia hoc si fieret: non eẽt
in quibus isti ꝓbarentur: Poterant
autem eẽ ad utilitatem ipsorum. si
temptati in eis non reꝓbi inuenirent᷑:
eisꝙ talibus iuentis. quales eos ẽẽ
debere preceꝑat dñs: iam gentes ille
aufferrentura facie eorum: si ita uiue¬
rent: nec bellis eos excerceri oporteretz
Nerba eium dñi hucusq accipienda
sunt. ꝓpter quod quia dereliquit gens
hȩc testamentum meum quod man

Expanded text:
uniam significavit, ubi ait, Non cum uniam significavit, ubi ait, Non cum argento redimemini; quoniam pretio niario fuerant redimendi. In eo quod Dominus dicit, Et ego non apponam auferre virum a facie ipsorum de gentibus quas reliquit Jesus filius Nave, et dimisit ad tentandum in eis Israel, si observabunt viam Domini abire in ea, quemadmodum custodierunt patres eorum, an non: et dimisit Dominus gentes has, ut non auferret illas tunc; et non tradidit illas in manu Jesu, satis ostenditur causa, quare non Jesus omnes illas gentes bellando deleverit; quia hoc si fieret, non essent in quibus isti probarentur. Poterant autem esse ad utilitatem ipsorum, si tentati in eis, non reprobi invenirentur; eisque talibus inventis, quales eos esse debere praeceperat Dominus, jam gentes illae auferrentur a facie eorum, si ita viverent, nec bellis eos exerceri oporteret. Verba enim Domini huc usque accipienda sunt: Propter quod tanta dereliquit gens haec testamentum meu
Abbreviated transcription (Latin):
bet: Et uendidit eos in manu mumi¬
corum suorum intircuitu: Queri so¬
let quare dixerit uendidit: tanqm
aliquod precium intelligatur datũ:
S ce inpsalmo legitur: Uendidisti
popłin tuum sinẽ precio: & apud ꝓ-¬
pħetam: Gratis uenditi estis: ce non
cum argento redimemin: Quaregs
uenditi¬
uenditi gratis cesine precio: ce non
potius donati: An forte scͥpturarum
locutio ẽ ut uenditus etiam qui do¬
natus dici possit: Hic autem sensus
ẽ optimus: in eo quod dictum ẽ gͣtis
uenditi estis: Et uendidisti popłm
tuum sine precio Quia hii quibus
tradidisti popłm impii fuer̃ non din
colendo: tradi sillum popłm meru¬
erunt: ut ipse cultus tanqͣm preciũ
inderetur: Quoduͦ dictum est neq
cum argento redimemim᷑: ñ ait. neq
cum precio s neq cum argento: ut
precium redemptionis intelligamꝰ.
quale dicit apłs petrus: Non enĩ
argento ce auro redempti estis: s
precioso sangurne agni imaculati:
In argento enim: ꝓpłia omnnem pec¬

Expanded text:
t. Et uendiditeosin manu inimicorum suorum in circuitu. quaeri solet quare dixerit "uendidit" tamquam aliquod pretium intellegatur datum. sed et in psalmo legitur: uendidisti populum tuum sine pretio, et apud prophetam: gratis uenditi estis et non cum argento redimemini. quare ergo "uenditi", si "gratis" et "sine pretio" et non potius donati? an forte scripturarum locutio est, ut uenditus etiam qui donatur dici possit? hic autem sensus est optimus in eo, quod dictum est: gratis uenditi estis, et: uendidisti populum tuum sine pretio, quia illi, quibus trcolendo tradi sibi illum populum meruerunt, ut ipse cultus tanquam pretium videretur. Quod vero dictum est, Neque cum argento redimemini; non ait, Neque cum pretio, sed, Neque cum argento; ut pretium redemptionis intelligamus, quale dicit apostolus Petrus, Non enim argento et auro redempti estis, sed pretioso sanguine Agni immaculati . In argento enim Propheta omnem pec
Abbreviated transcription (Latin):
merus siue labor: ut ostendas te ꝑla
borem pęnitentiȩ ab errore tuo xp̃ihu¬
meris reportatum: et ad iunctum no¬
naginta nouem ouib effectum cente¬
simum: quia ipsa sichem ab aliemge¬
nis centum agnis scribitur compara¬
ta: Hȩȩ gͦ cuntates leuitis datȩsũt: qͥa
dortorib scĩs cõmendata ẽ eccła Et
ideo senario numero cõprehense:qͥa
doctrinȩ ce morum ꝑfectio bene conue-¬
int his qui magisterii locum tenent:
ut habeant semꝑ subiecti inpreposito¬
rum suorum conu̾satione atq doctri-¬
na. unde ꝓficere possint: Hinc ipse
dñs ineuangłio apłis ait: UIos estis
lux mundi: &e uos estis sal terre: Esto¬
te ꝑfecti: sicut ce pater ur̃ cęlestis ꝑfe-

Expanded text:
merus, sive labor; ut ostendas te per merus, sive labor; ut ostendas te per laborem poenitentiae ab errore tuo Christi humeris reportatum, et adjunctum nonaginta novem ovibus effectum centesimum: quia ipsa Sichem ab alienigenis centum agnis scribitur comparata. Hae ergo civitates Levitis datae sunt, quia doctoribus sanctis commendata est Ecclesia. Et ideo senario numero comprehensae, quia doctrinae et morum perfectio bene convenit his qui magisterii locum tenent, ut habeant semper subjecti in praepositorum suorum conversatione atque doctrina unde proficere possint. Hinc ipse Dominus in Evangelio apostolis ait: « Vos estis lux mundi, et vos estis sal terrae. Estote perfecti sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
ris tͥ incilicio ce cinere ẽẽ uolutandũ:
& hoc infinibus manasse qui interp̃-¬
tatur obliuio: ut obliuiscaris ea quȩ
ante gessisti: inpriora te extendas
Hic gͦ inhabita: ut ꝑ angustias mor¬
tis ce uolutationis. iram ꝑsecutoris e¬
uadas: ce spem salutis inuemas: Tum
deinde in his si aliquid utiliter egeris:
etiam ad cades in terra reꝓinissionis
quȩ ẽ ingalilea poteris ꝑuenire quȩ
int̃pretatur sc̃ã: ut tu cum intribu¬
latione opus corruptionis abieceris:
cessus: ut in neptalim sorte qui
dicitur uitis remissa. de sacram̃to
dñici saguinis participare merearis:
S necͥ ebron tͥ aditus clauditur: quę
interp̾tatur coniunctio siue comugi¬
um: Reuertetur enim anima tua ad
uirum suum idẽ ad sp̃m d̃i: aquo
ꝓtempore peccaminum fuerat uidu-¬
ataz Sicq etiam sextam ciitatẽ si¬
chem quam iosepħ nr̃ inhereditatẽ
consequitur ꝓpter quod ibi sepultus
ẽ ualebis intrare: quȩ int̾pretatur hu¬

Expanded text:
ris tibi in cilicio et cinere esse volutandum; ris tibi in cilicio et cinere esse volutandum; et hoc in finibus Manasse, qui interpretatur oblivio, ut obliviscaris ea quae ante gessisti, et in priora te extendas. Hic ergo inhabita, ut per angustias mortis et volutationis, iram persecutoris evadas, et spem salutis invenias. Tum deinde in his si aliquid utiliter egeris, etiam ad Cades in terra repromissionis quae est in Galilaea, poteris pervenire: quae interpretatur sancta; ut tu cum in tribulatione opus corruptionis abjeceris, cessus: ut in Nephthalim sorte, qui dicitur vitis remissa, de sacramento Dominici sanguinis participare merearis. Sed nec Hebron tibi aditus clauditur, quae interpretatur conjunctio, sive conjugium. Revertetur enim anima tua ad virum suum, id est, ad spiritum Dei, a quo pro tempore peccaminum fuerat viduata. Sicque etiam sextam civitatem Sichem, quam Joseph noster in haereditatem consequitur propter quod ibi sepultus est valebis intrare: quae interpretatur hu
Abbreviated transcription (Latin):
moth de sorte gad: quȩ interp̃tatur
excelsa mors uł uisio mortis: Uere
enim excelsa mors pęnitentia eẽ dicen¬
da ẽ: cum mortificatis membris de¬
ducat᷑ homo ad excelsa cęlorum᷑: un¬
de fuerat ante delapsus: siue iuxta
istam humilem mortem quȩ gene¬
raliter omni carni imminet: illa ad
comꝑationẽ eius rationabiliter ex¬
celsa nominatur: quia multo nobi¬
lius ẽ ꝑpenitentiã mori: quam cõ¬
muni hac morte dissoluiz Si autem
uisionem mortis sentire uelimus ita
potest intelligi: quia cumsumꝰ inpę¬
nitentia constituti. & ante ocłos nob̃
ponimus inferm tormenta: uidemus
speciem ipsam mortis de qua peniten-¬
tiȩ beneficio liberemur: Donee memi-¬
neris te mnancille filii ciuitate agere
penitentiam: quia omnis qui peccat
seruus ẽ peccati: & formam serui acci-¬
piens humilies te ipsum usq ad mor-¬
tem: est gaulon infinibus manasse q̃
interp̾tatur uolutatio: ut tu meminre¬

Expanded text:
moth de sorte Gad, quae interpretatur moth de sorte Gad, quae interpretatur excelsa mors, vel visio mortis. Vere enim excelsa mors poenitentia esse dicenda est, cum mortificatis membris deducatur homo ad excelsa coelorum, unde fuerat ante delapsus. Sive juxta istam humilem mortem, quae generaliter omni carni imminet, illa ad comparationem ejus rationabiliter excelsa nominatur, quia multo nobilius est per poenitentiam mori quam communi hac morte dissolvi. Si autem visionem mortis sentire velimus, ita potest intelligi, quia cum sumus in poenitentia constituti, et ante oculos nobis ponimus inferni tormenta, videmus ipsam speciem mortis, de qua poenitentiae beneficio liberemur. Donec memineris te in ancillae filii civitate agere poenitentiam; quia omnis qui peccat servus est peccati, et formam servi accipiens, humilies teipsum usque ad mortem. Est Gaulon in finibus Manasse, quae interpretatur volutatio; ut tu memine
Abbreviated transcription (Latin):
tharbe ipsa ẽ ebron in monte iuda:
ce transiordanen contra orientalem
plagam ihericho. statuerunt bosor
quęsita ẽ in campestri solitudine de
tribu ruben: et ramoth in galaath
de tribu gad: Et gaulon inbasan
de tribu manassez Heȩ ciuitates con¬
stitute sunt cunctis filiis isrł et adue¬
nis qui habitabant inter eos: ut fu¬
geret ad eas qui animam nescius ꝑ¬
cussisset᷑: &e non moreretur in manũ
ꝓximi effusum sanguinem uindica-¬
re cupientis: donec staret ante popu-¬
lum expositurus causam suam: Et¬
ce habes sex refugii ciuitates: quas
si placet ingredere: Ac si forte ꝓscien¬
tia peccatorum illas quȩ sunt int̾ra
reꝓmissionis hoc ẽ in ȩccła intrare ñ
audeas: ẽ bosor circa lordanen in so¬
litudine quȩ int̾pretatur angustia.
idẽ. cellula monasterii parua uł mo¬
dica: & optime tͥ conueniet quod de
sorte ruben ẽ: & ipse qui thorum pa¬
tris sui maculauit illicite: Est ce ra¬

Expanded text:
tharbe, ipsa est Hebron, in monte Juda; tharbe, ipsa est Hebron, in monte Juda; et trans Jordanem contra orientalem plagam Jericho, statuerunt Bosor, quae sita est in campestri solitudine de tribu Ruben, et Ramoth in Galaad de tribu Gad, et Gaulon in Basan de tribu Manasse. Hae civitates constitutae sunt cunctis filiis Israel et advenis qui habitabant inter eos, ut fugeret ad eas qui animam nescius percussisset, et non moreretur in manu proximi, effusum sanguinem vindicare cupientis, donec staret ante populum expositurus causam suam. » Ecce habes sex refugii civitates, quas, si placet, ingredere; ac si forte pro scientia peccatorum illas quae sunt in terra repromissionis, hoc est in Ecclesia, intrare non audeas, est Bosor circa Jordanem in solitudine, quae interpretatur angustia, id est, cellula monasterii parva vel modica: et optime tibi conveniet, quod de sorte Ruben est, et ipse qui thorum patris sui maculavit illicite. Est et Ra
Abbreviated transcription (Latin):
quis scandalizauerit unum de pu¬
sillis istis qui in me credunt: expedit
ei ut mola asinaria ad datur collo
eius: & demergatur in ꝓfundum Et
ioh̃s ait: Qui odit frẽm suum homi¬
cida ẽ. Et scitis. quia omnis homici¬
da non habet uitam ȩternam in se
manentem Hic talis ab altari dñi
euelli iubetur: quia in dignus sacra¬
mentis dñicis a partitipatione sacri
altaris merito remouetur: nec reuo-¬
cari adueniam nisi ꝑcondignam pę¬
nitentiam ullo mͦ meretur. Qui autẽ
non uoto malitiȩ s ꝑincuriam aut
ignorantiam aliquem leserit: habet¬
refugii ȩccłam uidelicet catholicam:
ubi se angustia penitenciȩ coartans:
ꝑ omnem tempus presentis uitȩ. bo¬
nis oꝑibus studium impendens
maneat: Et si spem suam in morte
pontificis summi redemptoris uideli-¬
licet sui posuerit: hic sine dubio inȩ¬
ternum saluabitur: Hecreuerunt¬
q cades ingalilea montis neptalim.
&e sichem in monte effraim: & charia¬

Expanded text:
quis scandalizaverit unum de puquis scandalizaverit unum de pusillis istis qui in me credunt, expedit ei ut mola asinaria addatur collo ejus, et demergatur in profundum . » Et Joannes ait: « Qui odit fratrem suum, homicida est; et scitis quia omnis homicida non habet vitam aeternam in se manentem . » Hic talis ab altare Domini evelli jubetur, quia indignus sacramentis Dominicis a participatione sacri altaris merito removetur, nec revocari ad veniam nisi per condignam poenitentiam ullo modo meretur. Qui autem non voto malitiae, sed per incuriam aut ignorantiam aliquem laeserit, habetrefugii Ecclesiam, videlicet catholicam, ubi se angustia poenitentiae coarctans, per omne tempus praesentis vitae bonis operibus studium impendens maneat. Et si spem suam in morte pontificis summi, redemptoris videlicet sui posuerit, hac sine dubio in aeternum salvabitur. « Decreveruntque Cades in Galilaea montis Nephthalim, et Sichem in monte Ephraim, et Charia
Abbreviated transcription (Latin):
T locutus ẽ dñs ad iosue dicẽs.
Loquere filiis isrł ce dices: Se¬
parate urbes fugitiuorum de quib
locutus sum ad uos ꝑmanum moy¬
si: ut confugiat ad eas quicumq am¬
mam ꝑcusserit nescius: ut possit eua-¬
dere iram ꝓximi qui ultor ẽ sangui¬
nis: cum ad unam harum confuge¬
rit ciuitatem: Stabitq ante portam
ciuitatis: ce loquetur semoribus urb̃¬
Sillius ea quȩ se comꝓbent innocen¬
tem Sicq suscipient eum: cedabunt
ex locum ad habitãdum. E reliqua
Urbes refugii nullam melius quã
scãm ȩccłam designare possunt: ubi
peceator ꝑpenitenciam spem uenie
ꝑcipit: & ubi innocens salutis suȩ fir-¬
mam custodiam inuenit: S quia lex
distantiam facit inter eum qui uolun-¬
tarie hominem int̾fecit: & eum qui
ñ sponte homicidium cominisit: mi¬
stice demonstrat quia si quis ꝑmu
diam aut odium mucrone maliciȩ
aliquem ꝑcusserit: et in mortem anĩ¬
mȩ sedurerit: ȩternȩ morti ipse obno¬
xius erit: Unde ipsa ueritas ait: Si

Expanded text:
t locutus est Dominus ad Josue, dicens: Loquere filiis Israel, et dices: Separate urbes fugitivorum, de quibus locutus sum ad vos per manum Moysi, ut confugiat ad eas quicunque animam percusserit nescius: ut possit evadere iram proximi qui ultor est sanguinis, cum ad unam harum confugerit civitatem. Stabitque ante portam civitatis, et loquetur senioribus urbis illius ea quae se comprobent innocentem; sicque suscipient eum, et dabunt ei locum ad habitandum, » et reliqua. Urbes refugii nullam melius quam sanctam Ecclesiam designare possum, ubi peccator per poenitentiam spem veniae percipit, et ubi innocens salutis suae firmam custodiam invenit. Sed quia lex distantiam facit inter eum qui voluntarie hominem interfecit, et eum qui non sponte homicidium commisit, mystice demonstrat quia si quis per invidiam aut odium mucrone malitiae aliquem percusserit, et in mortem animae seduxerit, aeternae morti ipse obnoxius erit. Unde ipsa Veritas ait: « Si
Abbreviated transcription (Latin):
ui mei laudabunt p̃exultatione cordis:
et uos clamabitis p̃ dolore cordis: et p̃
contricione sp̃s ululabitis: et dimitte¬
tis nomen ur̃m in iuram̃tum electis me-¬
is Et̃ interficiet te dns deus: et seruoᷤ
suos uocabit nomine alio: inquo qui
benedictus ẽ suꝑ terram. benedicetur
in do ameri Ecutiat de dñs ulcere pes¬
simo ingenib et insuris: sanariq non
possis. aplanta pedis usq aduerticem
tuum: In genibus et insuris: uł robur
tollendum. uł stabilitatem loci signifi¬
cat: Igitur quia iudȩi siue heretici ab
imtiouoluntatis suȩ usq ad ꝑfectionẽ
oꝑis malitiam suam exercuerunt: me-¬
rito de eis dicitur. quod a planta pediᷤ
usq adũticem sint ꝑcussi IUnde ce esa¬
ias talibus cõminans ait Lle genti
peccalti: popłõ graui iniquitate: semi¬
ni neqͣm filiis sceleratis: D erelraquert̃

Expanded text:
i mei laudabunt prae exsultatione cordis, et vos clamabitis prae dolore cordis, et prae contritione ululabitis: et dimittetis nomen vestrum in juramentum electis meis, et interficiet te Dominus; et servos suos vocabit nomine alio, in quo qui benedictus est super terram benedicetur in Domino. » « Percutiat te Dominus ulcere pessimo in genibus et suris: sanarique non possis, a planta pedis usque ad verticem tuum. » In genibus et in suris vel robur tollendum, vel stabilitatem loci significat. Igitur quia Judaei vel haeretici ab initio voluntatis suae usque ad perfectionem operis malitiam suam exercuerunt, merito dicitur de eis quod a planta pedis usque ad verticem sunt percussi. Unde et Isaias talibus comminans ait: « Vae genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis. Derel
Abbreviated transcription (Latin):
moab: preter testam̃tum quod testat᷑
est cis in choreb Ostendit unde appel-¬
latus sit liber deuterononnion. quasi
scda lex: ubi magis illius repetitio ẽ.
quam aliquid aliud Pauca enim ftͣ
quȩ ibi ñ sint quod primũ datum ẽ:
nec tainen hȩc appellantur duo testa-¬
menta: quamuis ita hȩc uerba sona-¬
re uideãtur Utrumq enim unum
ẽ testam̃tum: quod in eccł̃a dicitur
uȩtus Nam si ꝓpter hȩc uerba. duo
testam̃ta dicenda eent: iam non duo
s plura ẽet. excepto nouo Mhultis
enim locis scͥptura dicit testam̃tũ:
sicut illud qͦd factũ. ẽ. ad abraham
de circuncisione. ul illud suꝑuis ad
noe: Uos uidistis uniu̾sa que fecit dñs

Expanded text:
Moab praeter testamentum quod testatus Moab praeter testamentum quod testatus est eis in Coreb. ostendit unde appellatus sit liber Deuteronomion quasi secunda lex. ubi magis illius repetitio est quam aliquid aliud; pauca enim sunt, quae ibi non sint, quod primum datum est. nec tamen haec appellantur duo testamenta, quamuis ita haec uerba sonare uideantur; utrumque enim unum est testamentum, quod in ecclesia dicitur uetus. nam si propter haec uerba duo testamenta dicenda essent, iam non duo, sed plura essent excepto nouo. multis enim locis scriptura dicit testamentum; sicut illud quod factum est ad Abraham de circumcisione uel illud superius ad Noe. Vos uidistis omnia quaecumque fecit dominus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in illa lectione ad aliquid de xp̃o
intelligendum non ꝑtinent: hoc solũ
uitam tuam pendentẽ ce non credes ui¬
tȩ tuȩ: Neq entm fieri non posset ut in¬
ter diu̾sa maledicta quȩ impie popło
ꝓpħice p̃nunciabantur: hoc quoq po-¬
neretur: S ego & qui mecum aliquã¬
to attentius cogitant euangłicam il¬
lam dñicamq sententiam qua non ait.
ille enim et de scͥpsit. ut et alia que ad
xp̃m non ꝑtinent scͥpsisse crederetur.
s ait de me enim ille scripsit. ut omnẽ
scripturȩ intentionẽ. non nisi ad intelli-¬
gendum xp̃i grãm ꝑscrutando consule¬
remꝰ: et iam cetera in ista lectione male¬
dicta. ꝓpter xp̃m predicta cognoscimꝰ:¬
Hȩc sunt uerba federis quod p̃cepit do¬
minus moysiut feriret cum filiis isrł
in terra moab: preter illud fȩdus quod
cum eis pepigit in orẽb Septuaginta
Hȩc uerba testam̃ti quod mandauit
dñs moysi statuere filiis isrł in terra

Expanded text:
illa quae lectione ad aliquid de Christo illa quae lectione ad aliquid de Christo intelligendum non pertinent, hoc solum vitam tuam pendentem, et non credes vitae tuae. » Neque enim fieri posset, ut inter diversa maledicta quae impio populo prophetiae imputabant, hoc quoque poneretur. Sed ego, et qui mecum aliquanto attentius cogitant evangelicam illam Dominicamque sententiam, quia non ait: « Ille enim et de me scripsit, » ut alia quae ad Christum non pertinent scripsisse crederetur, sed ait: « De me enim ille scripsit, » ut omnem Scripturae intentionem non nisi ad intelligendum Christi gratiam perscrutando consuleremus, etiam caetera in ista lectione maledicta propter Christum praedicta cognoscimec sunt verba foederis quod praecepit Dominus Moysi ut feriret cum filiis Israel in terra Moab, praeter testamentum quod testatus est in Horeb. » Septuaginta: ec uerba testamenti quod mandauit dominus Moysi statuere filiis Israhel in terra
Abbreviated transcription (Latin):
le optasse uidetur apłs: utinam ce ab¬
scidantur. qui uos conturbant: Quod
utiq si consideres ꝑsonam scͥbentis: ma¬
gis cum elegantissimo ambiguo bene
optasse intelliges: Sunt enim spado¬
nes qui se ipsos absciderunt: ꝓpter re¬
gnum cȩlorũ: Quod in his quoq uerb̃
faustus sapuisset: si pium palatum ad
escas dominicas atculisset: Sic enm
sonuit fortasse iudeis. quod dictumẽ.
uidebis uitam tuam pecdentẽ ce non
credes uitȩ tuȩ: ut inter minaᷤ uł do-¬
los hostium suorũ uitam suam uiden
tes ex incerto pendere. uictores se ẽẽ
non credentz S filius eugtũ cum au¬
dit. ille enim dde me scͥpsit: in hac ipsa
ambiguitate sententiȩ uidet quid ꝓphe¬
diȩ porcis ꝓitiant: quid hominib in¬
nuant: statmq occurrit illi uita ho-¬
minum xp̃s pendens. eiq non creden-¬
tes iudȩi. ob hoc ipsum quia penden-¬
tem uidentz Et alius quidem aliqͥs
cito diceret: inter cetera maledicta

Expanded text:
le optasse uidetur apostolus: utinam et able optasse uidetur apostolus: utinam et abscidantur qui uos conturbant quod utique, si consideres personam scribentis, magis cum elegantissimo ambiguo bene optasse intelleges. sunt enim spadones, qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum. quod in his quoque uerbis Faustus sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas attulisset. sic enim sonuit fortasse Iudaeis quod dictum est: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, ut inter minas et dolos hostium suorum uitam suam uidtes ex incerto pendere, victores se esse non crederent. Sed filius Evangelii cum audit, « Ille enim de me scripsit, » in hac ipsa ambiguitate scientiae videt quid prophetiae portis projiciant, quid hominibus innuant; statimque occurrit illi vita hominum Christus pendens, eique non credentes Judaei ob hoc ipsum quia pendentem vident. Et alius quidem aliquis cito diceret inter caetera maledicta
Abbreviated transcription (Latin):
timus eum sic. omnes credent in eum:
et uenient romani et tollent nr̃m locũ
et gentemz Hoc eis euenit quod uere¬
bantur: s inde unde non arbitrabant᷑:
Illi estimabant de fide xp̃i uenire sͥ dãp¬
num: cum hoc magis de ꝑfidia sua &
dens ante tez Timebis nocte ce die:
et non credes uitȩ tuȩ & Reliqͣ Quasi
uͦ quicqm sit peius inter maledicta
quȩ uidȩis ꝓmerito suꝑbiȩ impietatis
acciderunt: qm uidere uitam suam
id ẽ filium di pendentẽ: et non credẽ
uitȩ suȩ: Maledicta eium cum ex ꝓ¬
phetia dicuntur. non sunt de malo uo-¬
to inp̃cantis: s de prȩscio spiritu de nũ¬
ciantis: Nam illa quȩ de malo uoto sũt:
ꝓhibentur cum dicitur Benedicite: et
nolite maledicerez Hȩc autem sepe in-¬
ueniuntur in sermone sc̃orũ: sicut a¬
pls paulus. alexander inquit erarius
multa mala mͥ ostendit: reddat illi do¬
minus scd̃m oꝑa sua Nam illud tam¬
quam stomachatꝰ et in dignat᷑ etiam ma-¬

Expanded text:
dent in eum. Et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem » . Hoc eis evenit quod verebantur, sed inde unde non arbitrabantur. Illi aestimabant de fide Christi venire sibi damnum, cum hoc magis de perfidia sua dens ante te, timebis nocte et die, et non credes vitae tuae. » Quasi vero quidquam sit pejus inter maledicta quae Judaeis pro merito superbiae et impietatis acciderunt quam videre vitam suam, id est, Filium Dei pendentem, et non credere vitae suae. Maledicta enim cum ex prophetia dicuntur, non sunt de malo voto imprecantis, sed e praescio spiritu praenuntiantis. Nam illa quae malo voto sunt, prohibentur cum dicitur: « Benedicite et nolite maledicere. haec autem saepe inueniuntur in sermone sanctorum; sicut apostolus Paulus: Alexander, inquit, aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi dominus secundum opera sua. nam illud tamquam stomachatus et indignatus etiam ma
Abbreviated transcription (Latin):
idolatria. sediitat eum merrorem qui
habet uotum discendi atq sciendi
ueritatem: quia hunisiodi delictũ.
ñ facilem habet ueniam: Inqua ma¬
xime sẽtentia ꝑcutiuntur heretici: qui¬
plem dolo atq fallacia sediicunt et
seducuntur: quorum finis etiam cer¬
tum habet interitum Reducet dñs
ds̃ tuus captiuitatẽ tuam ac miserebi¬
tur tͥ: et rursum. & cong̃gabit te de
cunctis popłis in quoᷤ te ante disꝑsit:
Si ad cardines cęli fueris dissipatus:
inde de retrahet dñs ds tuus: et assu¬
met atq introducet in derra qmͣ pos¬
sederunt patres tui & obtinebis eã:
et benedicens tͥ maioris numeri ẽẽ te
faciet. quam fuerunt patres tui: Or¬
cumcidet dñs ds̃ tuus cortuum ce cor
seminis tui: ut diligas dnm dm̃ tuũ
intoto corde tuo &ein tota anima tua:
ut possis uiuere: Septuaginta Et cir¬
cumpurgabit dñs cor tuum & cor se-¬
minis tui. dilig̃ẽ ddñm dm̃ tuum exto¬
to corde tuo ceex tota anima tua: ut

Expanded text:
idololatria seducat eum in errorem, qui idololatria seducat eum in errorem, qui habet votum discendi atque sciendi veritatem; quia hujusmodi delictum non facilem habet veniam: in qua maxime sententia percutiuntur haeretici quipleni dolo atque fallacia, seducunt et seducuntur; quorum finis etiam certum habet interitum. « Reducet Dominus s tuus captivitatem tuam ac miserebitur tui et rursum congregabit te de cunctis populis in quos te ante dispersit si ad cardines caeli fueris dissipatus inde te retrahet Dominus Deus tuus et adsumet atque introducet in terram quam possederunt patres tui et obtinebis eam et faciet te quam fuerunt patres tui. Circumcidet Dominus Deus tuus cor tuum et cor seminis tui, ut diligas Dominum Deum tuum, in toto corde tuo, et in tota anima tua, ut possis vivere. » Septuaginta: Et circumpurgabit Dominus cor tuum, et cor seminis tui, diligere Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ut ñ sĩmul ꝑdat peccator eum qui
sine peccato ẽ. quod grecus habet a¬
namartheton. non sic accipiendum ẽ
tamqͣm ab omni ꝓrsus peccato mun¬
qui sine isto. peccato eẽt. de quo loquȩ¬
batur. sicut ddicit dñs ineuglio: Si
non uenissem et locutus eis fuissem:
peccatum non haberent: Non utiq
omne: s hoc peccatum quod ñ credi¬
derint in eum Bicit etiam ds ad ab¬
imelech de sara uxore habrahez Scio
quia mundo corde fecisti hoc: Non u
tiq mundum illius cor ita uoluit in¬
telligi: ut sumlis eis eẽt de quib dictũ
ẽ: Beati mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ u-¬
debunt: S ab illo peccato de quo age
batur mundum cor habebat: qm̃ quã
uerat coniugem alienam: Quod autẽ
dicit assumat ebriam sitientem et
dñs non ignoscat ei. idem ẽ quod alia
editio habet. & ñ ꝑdat peccator eum
qui sine peccato ẽ: Ac si diceret Cauẽ¬
dum ẽ ne ille qui ebrius ẽ malicia atq

Expanded text:
ait: ut non simul perdat peccator eum qui ait: ut non simul perdat peccator eum qui sine peccato est, quod graecus habet ava{xaorrtov, non sic accipiendum est. tamquam ab omni prorsus peccato munqui sine isto peccato esset, de quo loquebatur: sicut dicit dominus in euangelio: si non uenissem et locutus eis fuissem, peccatum non haomne, sed hoc peccatum quo non crediderunt in eum. Dicit etiam Deus ad Abimelech de Sara uxore Abrahae: « Scio quia mtique mundum illius cor ita uoluit intellegi, ut similis eis esset, de quibus dictum est: beati mundi corde, quoniam ipsi deum uidebunt, sed abbatur, mundum cor habebat, quoniam averat conjugem alienam. Quod autem ait, « Assumat ebria sitientem, et Dominus non ignoscat ei, » idem est quod alia editio habet, « Non perdat peccator eum qui sine peccato est. » Ac si diceret: Cavendum est, ne ille qui ebrius est malitia atque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpicia & inoxia: qm̃ in errore cordis
mei incȩdo. eundo scilicet post deos
gentium. et eis tamqͣm inpune serui¬
endo: Non inquit erit sic Non ꝑdat
simul ꝑeccator eum qui sine peceato
ẽ Tam qmͣ diceret: Cauete necui urm̃
talia ꝑsuadeat: qui talia cogitat
Nolet deus ꝓpiciare ei. siue talia co-¬
gitanti. siuȩ illi cui talia fuerinͣt ꝑsu¬
asa. sicut ipse opinatus ẽ. dicendo sc̃a
mͥ sint: &e quasi hoc mͦ au̾tendo a se
uim illius maledictiz S tunc accen¬
detur ira dñi et zelus eius in homi¬
ne illo. quando putabit ea se au̾tere.
ista incorde suo dicendo: et adherebt̃
in eo omnia maledicta testam̃ti huius
quȩ scͥpta sunt in libro legis huiꝰ: Non
possunt quidem omnia euentre um
homini: non enim etiam totiens mori
potest quot genera mortis hic dicta
sunt: s omnia dixit ꝓ quiblibet. ut ñ
sit miuis ab omnib cui euenerint
aliqua eorum. quib pereat: Quod autẽ

Expanded text:
propitia et innoxia, quoniam in errore cordis propitia et innoxia, quoniam in errore cordis mei incedo, eundo scilicet post deos gentium et eis tamquam inpune seruiendo. non, inquit, erit sic. non perdat simul peccator eum qui sine peccato est, tamquam diceret: cauete, ne cui uestrum talia persuadeat, qui talia cogitat. nolet deus propitiare ei, siue talia cogitanti siue illi, cui talia fuerint persuasa, sicut ipse opinatus est dicendo: sancta mihi sint, et quasi hoc modo auertendo a se uim illius maledicti. sed tunc accendetur ira domini et zelus eius in homine illa. quando putabit eam se auertere ista in corde suo dicendo. et adhaerebunt in eo omnia maledicta testamenti huius, quae scripta sunt in libro legis huius. non possunt quidem omnia euenire uni homini; non enim etiam totiens mori potest, quot genera mortis hic dicta sunt; sed omnia dixit pro quibuslibet, ut non sit immunis ab omnibus, cui euenerint aliqua eorum quibus pereat. quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
illarum gentium: & sit inter uos radix
germinans fel ce amaritudinem: cumq
audicrit uerba uram̃ti huius. benedi¬
cat sͥin corde suo dicens. pax erit mͥ
et ambulabo in pauitate cordis mei:
&e assumat ebria sicientem. cedñs non
aliquis ẽ inter uos uir aut mulier
uł familia uł tͥb cuius mens declina¬
uit adño dõ ur̃o. ire seriuire diis gen¬
cium illarum: Ne qua ẽ Ineo radix
sursum germinans in felle et amari¬
tudine: et erit cum audierit uerba ma-¬
ledictionis huius &e opinabitur in corde
suo dicens. sc̃a mnͥ fiant: qm̃ in errore
cordis mei incȩdo Ut non simul per¬
dat peccator eum. qui sine peccato ẽz
Nolet ds ꝓpiciare eiz S tunc incende¬
tur ira dñi et delus eius in homine illo:
& adherebunt in eo omnia maledicta
testam̃ti huius. que scͥpta sunt in libro
legis huius Ita dictum ẽ numquid
quam diceret in corde suo audiens
eueniant. ñ mͥ sint hec mala s scã. id ẽ

Expanded text:
illarum gentium et sit inter vos radix illarum gentium et sit inter vos radix germinans fel et amaritudinem cumque audierit verba iuramenti huius benedicat sibi in corde suo dicens pax erit mihi et ambulabo in pravitate cordis mei et adsumat ebria sialiquis est inter uos uir aut mulier uel familia uel tribus, cuius mens declinauit a domino deo uestro ire seruire diis gentium illarum? ne qua est in uobis radix sursum germinans in felle et amaritudine? et erit cum audierit uerba maledictionis huius, et opinabitur in corde suo dicens: sancta mihi fiant, quoniam in errore cordis mei incedo, ut non simul perdat peccator eum qui sine peccato est. nolet deus propitiare ei, sed tunc incendetur ira domini et zelus eius in homine illo, et adhaerebunt in eo omnia maledicta testamenti huius, quae scripta sunt in libro legis huius. ita dictum est: numquiquam diceret in corde suo audiens eueniant: non mihi sint haec mala, sed sancta, id est
Abbreviated transcription (Latin):
draginta annis ꝑdesertum: non
sunt attritauestim̃ta ur̃a: nec calciam̃ta
pedum urorum uetustate consumpta
sunt: Panem non comedistis: uinum
ce ficeram non bibistis: ut sciretis quia
paret. tantum uini in suis impedim̃tis
potuisse portare ifrlitas. quando exie¬
runt de egypto: quod possent cito cõ¬
sumincre: Nam si omnino nichil secũ
tulissent. unde ẽ illud de quo dictũ
ẽ. sedit populus manducare it bibere:
et surrexerunt ludere: Non enim hoc
de aqua diceretur. cum et ipsius moy¬
si manifestissima u̾ba snt. non fuisse
illam uocem pͥncipiũ belli: s pͥncipiũ
uini: Uos enim nostis quomͦ habita¬
uerimus in terra ȩgypti÷ & quomͦ tran¬
sierimus ꝑmedium nationũ quas tran¬
seuntes uidistis abhominationes cesor
des id ẽ idola eorum. lignum et lapi¬
dem. argentum. & aurum. quȩ colebãt:
ne forte sit inter uos uir aut mulier.
familia aut tͥb. cuiꝰ cor au̾sum ẽ hodie
a dño dõ ur̃o. ut uadat et seruiat diis

Expanded text:
draginta annis per desertum. Non draginta annis per desertum. Non sunt attrita vestimenta vestra, nec calceamenta pedum vestrorum vetustate consumpta sunt. Panem non comedistis, vinum et siceram non bibistis: ut sciretis quia paret tantum vini in suis impedimentis potuisse portare Israelitas, quando exierunt de Aegypto, quod possent cito consumere. Nam si omnino nihil secum tulissent, unde esset illud quod dictum est: « Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere? » Non enim hoc de aqua diceretur, cum et ipsius Moysi manifestissima verba sint, non fuisse illam vocem principium belli, sed principium vini . « Vos enim nostis ut habitaverimus in terra Aegypti, et quomodo transierimus per medium nationum, quas transeuntes, vidistis abominationes et sordes idolorum, liguum et lapidem, argentum et aurum, quae colebant. Ne forte sit inter vos vir aut mulier, familia aut tribus cuius cor aversum est hodie a Domino Deo vestro ut vadat et serviat diis
Abbreviated transcription (Latin):
nes magnas quas uiderurnt ocłi tui.
signa et ꝓdigia illa magna ce manũ
ualidam: et non dedit dñs ds uobis
cor scire. et ocłõs uidere. & audire au-¬
res usq indiem istam Quomͦ gͦ ait
fuꝑius uos iudistis temptationes ia¬
gnas quas uiderunt oculi tui. si non
dedit eis dñs oculos uid̃e. & aures au-¬
dire. nisi quia uiderunt corpore. & cor¬
de non uiderunt: Quia oculi dicunt᷑
ce cordis: ꝓpterea in de cȩpit: Et non de-¬
dit dñs cleus cor uob̃ scirez Ad hoc ꝑ¬
tinent duo quȩ secuntur. & ocłõs ui
ilere: et aures audire: id ẽ intelligere
et obtemꝑare: Quod uͦ dicit et ñ cledit
uobis dñs deus. nullomͦ increpans
& arguens hoc diceret. nisi ad eorum qͦ
quam se ex hoc excusabilem putetz Si¬
mul enim ostendit. & sine adiutorio do¬
mun dei eos intelligere. ce obedire non
posse oculis cordis. & auribꝰ cordis: et.
tamen si adiutorium cdi desit. non id̃o
ẽẽ ex cusabile hominis untcum: qm̃ iu
ditia di qmins occulta. tamen iusta

Expanded text:
nes magnas quas viderunt oculi tui; signa et prodigia illa magna, et manum validam: et non dedit Dominus vobis cor scire, et oculos videre, et audire aures usque in diem istam. » Quomodo ergo ait superius: « Vos vidistis tentationes magnas quas viderunt oculi tui, » si non dedit eis Dominus oculos videre, et aures audire, nisi quia viderunt corpore, et corde non viderunt? quia oculi dicuntur et cordis; propterea inde coepit: « Et non dedit Dominus Deus vobis cor scire. » Ad hoc pertinent duo quae sequuntur, « et oculos videre, et aures audire, » id est, intelligere et obtemperare. Quod vero dicit, « et non dedit vobis Dominus Deus, » nullo modo increpans et arguens hoc diceret, nisi ad eorum culpquam se ex hoc excusabilem putet. Simul enim ostendit et sine adjutorio Domini Dei eos intelligere et obedire non posse oculis cordis et auribus cordis; et tamen si adjutorium Domini desit, non ideo esse excusabile hominis vitium, quoniam judicia Dei, quamvis occulta, tamen justa
Abbreviated transcription (Latin):
co quoci non cognoueris tempus uisi-¬
tationis tuiȩ Cr̃eator quippe omnium
ꝑ incarnationis suȩ misterium hanc
uisitare dignatus ẽ: s ipsa timoris et
amoris illius recordata non ẽ Unde
etiam ꝑꝓph̃am in increpatione cordis
humani: aues cęli intestimoniũ dedu¬
cuntur: Miluus inquit in cęlo cognouit
tempus suũ: turtur et yrundo & ciconia
custodierunt tempꝰ aduentus sur: po¬
pulus autem meus non cognouit iudi¬
cum dñi Inde gentib frequenter ad
dep̃dandum dati: nouissume autem ro¬
manis pͥncipib ad subũsionẽ ꝑ petuã
sunt traditi: uencruntq eis omnia ge¬
nera maledictionũ que in libro legis cõ¬
scͥpta sunt Similit̃ et his qui grãm¬
di in grate accipiunt. certa ẽ dampna¬
tio: quia scđm pauli uocem. irritam
quis faciens legem moyfi. sine
ulla miseratione duob uł trib
testib moritur: Quantomagis putatis

Expanded text:
eo quod non cognoveris tempus visitationis tuae » . Creator quippe omnium per incarnationis suae mysterium hanc visitare dignatus est, sed ipsa timoris illius et amoris recordata non est. Unde etiam per prophetam in increpatione cordis humani aves coeli in testimonium deducuntur: « Milvus, inquit, in coelo cognovit tempus suum: turtur, et hirundo, et ciconia, custodierunt tempus adventus sui. Populus autem meus non cognovit judicium Domini » . Inde gentibus frequenter ad depraedandum dati, novissime autem Romanis principibus ad subversionem perpetuam sunt traditi, veneruntque eis omnia genera maledictionum quae in libro legis conscripta sunt. Similiter et his qui gratiam ingrate Dei accipiunt certa est damnatio. Quia, secundum Pauli vocem, irritam quis faciens legem Moysi sine ulla miseratione duobus aut tribus testibus moritur, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
limmior: tu autẽ descendes et eris inferior:
Ipse fenerabit tibi ce tu non fenerabis
ei: ipse erit in caput et tu eris in caudãz
Et uenient suꝑ te omnes maledictiones
istȩ: oe ꝑsequentes app̃hendent te donec
int̾eaᷤᷤ. qͥ a ñ audistiuocẽ dñi d̃itui. nec serua¬
sti mandata eiꝰ ⁊ ceximõiaᷤqͣs p̃cepittͥ. Eceta¬

Expanded text:
limior. Tu autem descendes, et eris inferior. limior. Tu autem descendes, et eris inferior. Ipse fenerabit tibi, et tu non fenerabis ei. Ipse erit in caput, et tu eris in caudam. Et venient super te omnes maledictiones istae, et persequentes apprehendent te donec intereas, quia non audisti vocem Domini Dei tui, nec servasti mandata ejus et ceremonias quas praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
seruauit: Sẽmentẽ multam iacies
in terram. ce modicum congregabis:
quia locustȩ omma deuorabunt: Lli¬
neam plantabis ce fodies et uinum
non bibes: nec colliges exta quippiam:
qm̃ uastabitur uermib. Oliuas habe¬
bis in omnibꝰ terminis tuis & non un¬
gueris oleo: quia defluent ce ꝑibunt:¬
& cetera: Nota lector quod sementẽ deuo-¬
rant locustȩ: uineam deuastant ũmes:
oliuȩ defluunt et ꝑibunt: & eautus esto
ne forte grãm qͣm diuino munere pce¬
pisti. lo custȩ et uerines sp̃ales exedant.
deuastent atq ate aiiferant: et quȩ tibi
mnaugmentũ salutis tuȩ collata sunt.
ꝓpter incuriam tuam addetrim̃tum
ꝑueniant: Dicit enim psalmista Dedisti
leticiam in corde meo: adempore frũ¬
menti uini ce oleiz Panis cor hominis
confirmat: uinum letificat cor homĩs:
faciem oleum exilarat: & beatus qui
uigilat et custodit uestim̃ta sua ne nu¬
dus ambulet: Aduenia qui tecum ũ¬
satur interra ascendet suꝑte: eritq sub¬

Expanded text:
st: Sementem multam iacies in terram, et modicum congregabis, quia locuste omnia deuorabunt. Vineam plantabis, et fodies, et uinum non bibes, nec colliges ex ea quippiam, quoniam uastabitur a uermibus. Oliuas habebis in omnibus terminis tuis, et non ungeris oleo, quia defluent et peribunt etc. » Nota, lector, quod sementem devorant locustae, vineam devastant vermes, olivae defluunt et pereunt: et cautus esto ne forte gratiam, quam divino munere percepisti, locustae et vermes spiritales exedant, devastent atque a te auferant, et quae tibi in augmentum salutis tuae collata sunt, propter incuriam tuam ad detrimentum perveniant. Dicit enim Psalmista: « Dedisti laetitiam in corde meo: a tempore frumenti, vini et olei » . « Panis hominis cor confirmat; vinum laetificat cor hominis, faciem oleum exhilarat » . Et, beatus qui vigilat et custodit vestimenta sua, ne nudus ambulet. « Advena qui tecum versatur in terra, ascendet super te, eritque sub
Abbreviated transcription (Latin):
lutum duxerit in quo sc̃ificatus ẽ. cespi¬
ritui gr̃e contumeliam fecerit: Scimꝰ
enim qui dixit Michi uindictam: ego
reddam Et iterum Quia iudicabit do¬
minus popłin suum: Horrendũ ẽ qͦ
incidere in manus di uiuentis: Et
ideo bonum ẽ p̃cauere: ne peccantem
et in penitentem ȩt̃na ꝑditio ibi subse-¬
quatur: Dabit enim tibi dñs cor patu¬
dum. & deficientes oculos: et animam
merore consũptam: ꝓpter ꝑfidiam
suam datum ẽ iudȩis cor pauidum: sil¬

Expanded text:
in quo sanctificatus est, et spirituali gratiae contumeliam fecerit. Scimus enim, qui dixit: « Mihi vindicta, ego reddam » . Et iterum: « Quia judicabit Dominus populum suum. Horrendum quoque est incidere in manum Dei viventis. » Et ideo bonum est praecavere, ne peccantem et impoenitentem aeterna perditio subsequatur. « Dabit enim tibi Dominus cor pavidum, et deficientes oculos, et animam moerore consumptam. » Propter perfidiam suam datum est Judaeis cor pavidum;
Abbreviated transcription (Latin):
quitatem Sitq cadauer tuum iescã
cunctis uolatilib cęli et bestris terre: &
non sit qui abigat: In cadauere: futura
pęna post mortem insinuatur: Tune
enim bestiȩ terrȩ et uolatilia cęli quȩ
ñ alia qm aerias potestates intelligi¬

Expanded text:
iquitatem » . « Sitque cadaver tuum in iquitatem » . « Sitque cadaver tuum in escas volatilibus coeli et bestiis terrae, et non sit qui abigat, » In cadavere futura poena post mortem insinuatur. Tunc enim bestiae terrae et volatilia coeli, quae non alia quam aeris potestates intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt fructifera: ita doctrina quȩ tͥ impen¬
ditur. non excitabit in de germina uirtu¬
tum: s eternum in correcto prenuntia¬
bit interitum ꝑpuluerem enim possu¬
mus designatam sentire bonorum oꝑũ
sterilitatem: et ꝑcinerem. ignis eterm
combustionem: quia paleȩ peccatorum.
cõburent᷑ igne in extinguibili inferno¬
rum Tradat te dñs corruentem ante
hostes tuos: Punam uiam eg̾diaris
contra eos: ce ꝑ septem fugias: &e disꝑ¬
garis ꝑ omna regna terraz Sicut iu¬
dȩi ꝓpter cęcitatem cordis sui non meru¬
erunt adño abimmicis suis defendi:
s in totam mundi latitudinem ab ho¬
stib disꝑgi: ita omnes iniqui qui ꝑpę
nitentiam ad dñm nolunt reu̾ti: cer¬
tum ẽ quod a potestate maligͥorum sꝑi¬
tuum ñ merentur eripi: sindiu̾sas pe¬
nas pariter cum illis demergiz Unde
scͥptum ẽ Ec̃ce inimici tui dñe ꝑibunt:
et disꝑgentur omnes qui oꝑantur un¬

Expanded text:
sunt frugifera, ita doctrina quae tibi impensunt frugifera, ita doctrina quae tibi impenditur non excitabit in te germina virtutum, sed aeternum incorrecto praenuntiabit interitum. Per pulverem enim possumus designatam sentire bonorum operum sterilitatem, et per cinerem ignis aeterni combustionem, quia paleae peccatorum comburuntur igne inexstinguibili infernorum. « Tradet te Dominus « corruentem ante hostes tuos. Per unam egredieris viam contra eos, et per septem fugies: et dispergeris per omnia regna terrae. » Sicut Judaei propter caecitatem cordis sui non meruerunt a Domino ab inimicis suis defendi, sed in totam mundi latitudinem ab hostibus dispergi, ita omnes inimici qui per poenitentiam ad Dominum nolunt reverti, certum est quod a potestate malignorum spirituum non merentur eripi, sed in diversas poenas pariter cum illis demergi. Unde scriptum est: « Ecce inimici tui, Domine, peribunt, et dispergentur omnes qui operantur in
Abbreviated transcription (Latin):
non facitz Quia cuius
uult mi¬
seretur: et quem uult
rat: Sit cęlum quod supra te ẽ aene¬
um: et terra quam calcas ferrea Ele-¬
menta quib uniu̾si fructus nutͥunt᷑
cõparat durissimis mẽtallis: quia ho-¬
minum p̃eccata faciunt ut rerum ordo
ꝑ mutetur ⁊ et quȩ ad solatium condita
sunt humano generi: ad correptionem
eorum uertantur: Inde scriptum est
Pugnat ꝓ eo orbis terrarum contra
insensatos: Iuxta allegoriã autem celũ
erit aeneum preuaricatoribus legis dĩz
cum nullam ascĩs doctorib merentur
intienire clementiam. s durissim am sen¬
tiunt disciplinam. qm̃ spsi non cor
carneum nec mollem antmum.. scor
lapideum &. ferream mentem habere
uoluerunt: Unde lex uetus. duro iu-¬
deorum ppło in lapide conscripta da¬
bantur: ut excollato munere manife¬
staretur: quales fuerint eius acceptoreᷤ
Det dñs imbrem terre tuȩ puluerem:
et de celo descendat sup te cinis.donec
conteraris: Ergo sicut puluis et cuus ñ

Expanded text:
non facit. Quia cujus non facit. Quia cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. « Coelum quod super te est, aeneum; et terra quam calcas, erit ferrea. » Elementa quibus universi fructus nutriuntur, comparat durissimis metallis, quia peccata hominum faciunt ut rerum ordo permutetur, et quae ad solatium condita sunt humano generi, ad correptionem eorum vertantur. Unde scriptum est: « Pugnat pro eo orbis terrarum contra insensatos » . Juxta allegoriam autem coelum erit aeneum praevaricatoribus legis Dei, cum nullam a sanctis doctoribus merentur invenire clementiam, sed durissimam sentient disciplinam, quoniam ipsi non cor carneum nec mollem animum, sed cor lapideum et ferream mentem habere voluerunt. Unde lex vetus duro Judaeorum populo in lapide conscripta dabatur, ut ex collato munere manifestaretur quales fuerint ejus acceptores. « Det Dominus imbrem terrae tuae pulverem: et de coelo descendat super te cinis, donec conteraris. » Ergo sicut pulvis et cinis non