comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus deinceps nuncupat᷑: ut cũ animã
audimꝰ. totũ simulhominẽ cognosca¬
mꝰ. Nec in nouo testam̃to huius signi¬
ficationis potuit decee locutio. Si quidẽ
cũ sc̃ĩ sp̃s aduentu firmati discipuli.
reiecta sormidine publice p̃dicationis
auspicarent᷑ officiũ. consũmato petͥ sermo¬
ne liber actuũ apłoꝵ luca narrante conti¬
net. Qui gͦ receperunt sermonẽ eiꝰ. bapti¬
tati sunt: et appositȩ sunt indie illa ani¬
mȩ circit̃ tͥa milia. Quisquis hic anima¬
rũ nomine significatos homines nitit᷑
denegare: ostendat necesse. ẽ. qualiter
ab apłis sine corporib animȩ credantur
sacramentũ baptis matis accepisse. Simile
huic loco quiddã beatꝰ quoq petrus sic
in sua ponit epła. in dieb noe inquiets
cũ fabricaret᷑ archa. in qua pauci .id.ẽ. oc¬
to animȩ saluȩ factȩ sunt ꝑaquã. Cũ sit

Expanded text:
atur, ut cum animam audimus, totum simul hominem cognoscamus. Nec in Novo Testamento hujus significationis potuit deesse locutio: si quidem cum sancti Spiritus adventu firmati discipuli, rejecta formidine, publicae praedicationis auspicarentur officium, consummato Petri sermone, liber Actuum apostolorum, Luca narrante, sic continet: Qui ergo receperunt sermonem ejus, baptizati sunt; et appositae sunt in die illa animae circiter tria millia . Quisquis hic animarum nomine significatos homines nititur denegare, ostendat necesse est qualiter ab apostolis sine corporibus animae credantur sacramentum baptismatis accepisse. Simile huic loco quiddam beatus quoque Petrus sic in sua ponit Epistola: In diebus Noe, inquiens, cum fabricaretur arca, in qua pauci, id est octo animae salvae factae s
Abbreviated transcription (Latin):
naliter quȩ diuina sunt cogitantes.
eo grauius conceptȩ falsitatis error of.¬
fundit. quod diunitatẽ: xp̃i aut loca

Expanded text:
naliter quae divina sunt cogitantes, eo gravius conceptae falsitatis error offundit, quod divinitatem Christi, aut loca
Abbreviated transcription (Latin):
Diuitiȩ ur̃ȩ putrefactȩ sunt. et uesti¬
m̃ta ur̃a. a tineis comesta sunt. Nurũ
et argentũ ur̃m eruginauit. et̃ erugo
eox in testimoniũ uobiserit. et mandu¬
cabit carnes ur̃as sicut ignis. Chesauri¬
rastis in nouissimis dieb. Ecce merces
oꝑarioꝵ qui messuerunt regiones ur̃as
Oui fraudatꝰ. ẽ. auobis clamat. et clamor
eoꝵ in aures dñi sabdoth introuut. Epu¬
lati estis suꝑ t̃ram: et luxuriis enutrist
corda ur̃a. Taliũ quoq risũ et gaudium
in luctũ conuerti p̃cipit et merorẽ dicens
Emundate manꝰ peccatores. et purifi
cate corda duplices ammo miseri estote¬
et lugete. et plorate. Nisus ũr inluc̾tum
conuertat᷑. et gaudiũ in merorẽ. humilia¬
mini in conspectu dñi. et exaltabit uos
Neq uͦ putemꝰ tristitiã humiliũ. et leti¬
tiã suꝑboꝵ. luctũ piox. et gaudiũt impioꝵ
futura posse retributionẽ priuari. Mans
utrisq condigna mer ces. diuinoredden¬
da uidicio quã uidex ipse tali cognoscit᷑

Expanded text:
Diuitie uestre putrefacte sunt et uestimenta uestra a tineis comesta sunt, aurum et argentum uestrum eruginauit et erugo eorum in testimonium uobis erit, et manducabit carnes uestras sicut ignis. thesaurizastis in nouissimis diebus. ecce merces operariorum, qui messuerunt regiones uestras, qui fraudati sunt a uobeorum in aures Domini Sabaoth introivit. Epulati estis super terram, et luxuriis enutristis corda vestra . Talium quoque risum et gaudium in luctum converti praecepit et moerorem, dicens: Emundate manus, peccacate corda: duplices animo miseri estote. Lugete et plorate. Risus vester in lucto convertatur: et gaudium in merore. Humiliamini in conspectu Domini: et exaltabit vosero putemus tristitiam humilium, et laetitiam superborum, luctum piorum, et gaudium impiorum, futura posse retributione privari. Manet utriusque condigna merces, divino reddenda judicio, quam judex ipse tali cognoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
correptionẽ p̃sentis tẽporis. ad euitan¬
dã futuri iudicii pęnã: multũ nobis
ꝓdesse testat᷑ dicens. Cũ uidicam᷑ autẽ
a dño corripim᷑: ut ñ cũ hoc mundo
gr̃as agamꝰ dño: et hoc quod sc̃s azari¬
as dixit in fornace. nos in tribulatione
dicamꝰ. Genedicꝰtus es dñe ds patrum
nr̃oꝵ. et laudabilis et głosũ nomen tuũ
un scła. qm̃ iustꝰ. es in om̃ib quȩ fecisti no¬
bis: et omĩa oꝑa tua uera. et rectȩ iuȩ
tuȩ. et omĩa uidicia tua ueritas. et ui¬
diciũ ueritatis fecisti scđm omĩa quȩ
patrũ nr̃oꝵ iherłm. qm̃ inueritate
et iudicio induxisti hȩc om̃ia ꝓpter pec¬
cata nr̃a. q̃m peccauimꝰ et inique egimꝰ
discedere ate. et multũ peccauimꝰ en õib
et mandatis tuis ñ obediumꝰ. nec conser¬
uauimꝰ neq fecimꝰ sicut p̃cepisti nobis. ut

Expanded text:
correptionem praesentis temporis, ad evitancorreptionem praesentis temporis, ad evitandam futuri judicii poenam, multum nobis prodesse testatur, dicens: Cum judicamur autem, a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo gratias agamus Domino, et hoc quod sanctus Azarias dixit in fornace, nos in tribulatione dicamus: Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum, et laudabilis, et gloriosum nomen tuum niam iustus es in omnibus, quae fecisti nobis, et omnia opera tua uera et rectae uiae tuae et omnia indicia tua ueritas et iudicia ueritatis fecisti per omnia, quae patruet judicio induxisti haec omnia, propter peccata nostra. Quoniam peccavimus, et inique egimus, discedentes a te, et multum peccavimus in omnibus; et mandatis tuis non obedivimus, nec conservavimus, 197 neque fecimus, sicut praecepisti
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ fietis: qͥa ridebitis. Oeati qͥlugent.
q̃m ipsi consolabunt᷑. Cales et iã dauid
semina qͥdẽ dicit in fletib iacere. nec
tam̃ silet cũ gaudio et exultatione
messuros. Sic enĩ ait. M seminant in
laerunis in gaudio metent. euntes
ibant et flebant mit tentes semina sua.
uenientes aut̃e uenient in exultatione
portantes manipulos suos. Talib etiã nunc
asserit dm̃ ꝓpinquare dicens. Prope ẽ dñs
his qui tribulato sunt corde: et humiles
um fiat. Scriptũ nãq continet᷑ in psal¬
mo. Sacrificiũ dõ sp̃s contribulatꝰ: cor
contritũ et humiliatũ ds ñ despiciet.
His et innumneris huuiscemodi testimo¬
niis informati: principaliter ad dm̃ con¬
uerti quantotius festinemꝰ. Dicit enĩ
scͥptura. Ne tardaueris conuertiad do
minũ: et ne differas de die in diẽ: ne su¬
peccator nullatenꝰ desperemꝰ. tenentes
dñi fidele ꝓmissũ qui ait. Cũ conuer¬
sus fueris: et ingemueris. saluus eris.
Pressuras tribulationesq p̃sentis tẽpori.

Expanded text:
nc fletis, quia ridebitis. Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur . Tales etiam David semina quidem dicit in fletibus jacere, nec tamen silet cum gaudio et exsultatione messuros; sic enim ait: Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent. Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua. Venientes autem venient in exsultatione, portantes manipulos suos . Talibus etiam nunc asserit Dominum propinquare, dicens: Prope est Dominus his qui tribulato sunt corde, et humiles um fiat. Scriptum namque continetur in psalmo: Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non despiciet His et innumeris hujuscemodi testimoniis informati, principaliter ad Deum converti, quantocius festinemus; dicit enim Scriptura: Ne tminum nec differas de die in diem, ne suullatenus desperemus, tenentes Domini fidele promissum, qui ait: Cum conversus fueris, et ingemueris, salvus eris . Pressuras tribulationesque praesentis temporis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ p̃ssuras et tͥbulationes p̃sentis uitȩ cũ
timore di tolerant. et coede contrito et
humiliato. ñ tẽporalia gaudia sed et̃na
suspirant: nec transitura bona. sed ꝑ¬
mansura desiderant. Deniq ulis qui
inbonis p̃sentiũ rerũ uolunt habere
letitiã: dicit psaliiꝰ. Filii hominũ usqqͦ
graui corde. ut qͣdiligitis uanitatẽ et quȩ

Expanded text:
qui pressuras et tribulationes praesentis vitae cum qui pressuras et tribulationes praesentis vitae cum timore Dei tolerant, et corde contrito et humiliato, non temporalia gaudia, sed aeterna suspirant; nec transitura bona, sed permansura desiderant. 19. Denique illis qui in bonis praesentium rerum volunt habere laetitiam, dicit psalmus: Filii hominum, usquequo graves corde; utquid diligi
Abbreviated transcription (Latin):
et ussa diuina contẽpnunt. eter nis ig¬
nib exurendos. illos uͦ qͥ mala tẽporalia cu̾m¬
di timore patient̃ tolerant. eterna quiete
potituros. ad tendamꝰ diuitẽ purpurat ũ
et pauꝑem laxarũ. illũ post epulas fłamis
ꝑhemnib traditũ. istũ post erũnas in et̃¬
na sinꝰ abrahȩ qͥete securũ. Ubi cũ stillam
diues ardens. digitꝰ beati pauperis linguȩ
suȩ posceret irrocari: hec ad eũ beati abraȩ
ꝓtinꝰ ẽ directa responsio. fili recordare
qͥa recepisti bona in uita tua. et lazar
similit̾ mala. Nc aũ cruciaris: hic uͦ reqͥ¬
escit. Non fuit alia causa qua diuespena
lueret. pauꝑ gaudio potiret᷑ ac requie.
ñ qͥa ille bona recepit. inuita sua. ille autẽ
om̃s qui mala huiꝰ uitȩ patiunt᷑. mala
huiꝰ uitȩ recipiunt. sed illi recipiunt bona
in uita sua. qui gaudio et deliciis uitȩ
p̾sentis exultant. et in eo se beatos credt̃
q̃d se nulla concuti aduersitate conspici¬
unt. Illi aũ mala recipiunt in uita sua

Expanded text:
nunt, aeternis ignibus concremandos, illos vero qui mala temporalia cum timore Dei patienter tolerant aeterna quiete potituros; attendamus divitem purpuratum, et pauperem Lazarum, illum post epulas flammis perennibus traditum, istum post aerumnas in aeterna sinus Abrahae quiete securum: ubi cum stillam dives ardens digito beati pauperis linguae suae posceret irrorari, haec ad eum beati Abrahae protinus est directa responsio: Fili, recordare quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala; nunc autem tu cruciaris, hic vero requiescit . Non fuit alia causa qua dives poenas lueret, et pauper gaudio potiretur ac requie, nisi quia ille bona recepit in vita sua, ille autem omnes qui mala hujus vitae patiuntur, mala hujus vitae recipiunt; sed illi recipiunt bona in vita sua, qui in gaudio et deliciis vitae praesentis exsultant, et in eo se beatos credunt, quod se nulla concuti adversitate conspiciunt: illi autem mala recipiunt in vita sua,
Abbreviated transcription (Latin):
se dicit amare qͦs arguit. ego inqͥens quos
amo arguo et castigo. E apłoꝵ doctrina
p̃dicare ñ cessat: quia opoetet nos per
multas tribulationes introire in regnũ
i. Ipse qͦq dñs artã uiã et angustã dic̃
ẽẽ. portã quȩ ducit ad uitã. Ut aũ noue

Expanded text:
se dicit amare quos arguit: Ego, inquiens, quos amo arguo et castigo . Et apostolorum doctrina praedicare non cessat, quia oportet nos per multas tribulationes introire in regnum Dei . Ipse quoque Dominus arctam viam et angustam dicit esse portam, quae ducit ad vitam. 17. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
rei ds̃ ultor. ẽ. cuius auctor non. ẽ. id. ẽ. ini¬
quitatis. quam potest ds̃ punire non face¬
re. Scriptum. ẽ enim. Omĩs qui facit pec¬
catum et iniquitatem facit: et peccatũ
ẽ. iniquitas. & scitis quia ille apparuit.
ut peccata tolleret: et peccatum in eo nẽ.
Omĩs qui in eo manet non peccat. & iterũ.¬

Expanded text:
rei Deus ultor est, cujus auctor non est, id est inirei Deus ultor est, cujus auctor non est, id est iniquitatis, quam potest Deus punire, non facere. Scriptum est enim: Omnis qui facit peccatum, et iniquitateest iniquitas. Et scitis quoniam ille apparuit ut peccata tolleret: et peccatum in eo non est. Omnis qui in eo manet, non peccat. Omnis qu
Abbreviated transcription (Latin):
mum bonum. hoc. ẽ. peccatoris ꝓprium.
& uoluntarium malum. Quo malo seip¬
sum ꝑdit iniustus. Et quia huic malo auc¬
tor non. ẽ. ds̃ sed homo ꝑuersus: digne u¬
tiq homini qui seipsum ꝑdidit peccato.
quead modum uoluit. Qui enim sic ꝑiit
delectatione peccatoꝵ illectus. ut siposset
fieri maneret in oꝑe peccati ꝑpetuus. iuste
quidem. ẽ. in ꝑditionem peccati dimissus.
qui ꝓpria cecidit uoluntate. S non ibi fuit
impune dimittendus. ne ds̃ fidelis in quo
non.ẽ. iniquitas. qui ẽ. iustus et sc̃s si pec¬
catorem semꝑ in peccato relinqueret. im¬
punitum. putaretur illi placere peccatum.
Quam sententiam in quib dam ds̃ argu¬
it ꝑ malachiam ꝓpħam. quidicunt. Omĩs
qui facit malum bonus ẽ. coram dño: et
ipse in eo placuit. & ubi. ẽ. ds̃ iustitiȩ:
Iuste gͥ.ẽ. consecuta seueritas iudicis. ubi
p̃cessit iniquitas peccatoris. quia illius

Expanded text:
mum bonum, hoc est peccatoris proprium mum bonum, hoc est peccatoris proprium et voluntarium malum, quo malo seipsum perdit injustus. Et quia huic malo auctor non est Deus, sed homo perversus, digne itaque homini, qui se perdidit peccato, quemadmodum voluit. Qui enim sic periit, delectatione peccatorum illectus, ut si posset fieri, maneret in opere peccati perpetuus, juste quidem est in perditione peccati dimissus, quo propria cecidit voluntate. Sed non ibi fuit impune dimittendus, ne Deus fidelis, in quo non est iniquitas, qui est justus et sanctus, si peccatorem semper in peccato relinqueret impunitum, putaretur illi placere peccatum. Quam sententiam in quibusdam Deus arguit per Malachiam prophetam, qui dicunt: Omnis qui facit malum, bonus est coram Domino, et ipse in eo placuit, et ubi est Deus justitiae . Juste igitur est subsecuta severitas judicis, ubi praecessit iniquitas peccatoris, quia illius
Abbreviated transcription (Latin):
tum malȩ oꝑationis. sed aiusto iudice retri-¬
bui malis interitum ultionis. Mala quip-¬
pe uoluntas non ꝑtinet adoptimũ creato¬
rem: iusta uͦ iniusti angłi hominisq dam¬
natio ꝑtinet adȩquissimũ cognitorem.
Ad uoluntatem gͥ malam ds̃ hominem
non p̃destinauit: quia homini eamdaturꝰ
ipse non fuit. Quomodo em̃ ds̃ hominẽ
quem ad imaginem suam fecit p̃destina¬
ret ad malam uoluntatem quam ipse non
fecit: Itaq peccare in hoc homo cȩpit. in
quo a dõ discessit. Scriptum. ẽ. enim. qͥa
initium suꝑbiȩ apostatare a dõ. Et alio
loco. Ecce om̃s qui se elongant a te perib̃t̃:
ꝑdidisti om̃s qui fornicantur abste. Istigͦ
qui se elongant et fornicant᷑ adõ: utiq
peccando ꝑeunt ꝑsuam malam uolunta¬
tem quȩ non. ẽ. ex do. Perdet autẽ illos
as iuste iudicando. Quod conpetit d̃o.
Non enim eos ds̃ iudicio ꝑderet: nisi ꝑsuas ini¬
quitates ipsi ꝑissent. Scriptum. ẽ enim. De

Expanded text:
tum malae operationis, sed a justo judice retritum malae operationis, sed a justo judice retribui malis interitum ultionis. Mala quippe voluntas non pertinet ad optimum creatorem; justa vero injusti angeli hominisque damnatio pertinet ad aequissimum cognitorem. Ad voluntatem igitur malam Deus hominem non praedestinavit, quia homini eam daturus ipse non fuit. Quomodo enim Deus hominem, quem ad imaginem suam fecit, praedestinaret ad malam voluntatem, quam ipse non fecit? Itaque peccare in hoc homo coepit, in quo a Deo discessit. Scriptum est enim: Quia initium superbiae apostatare a Deo . Et alio loco: Ecce omnes qui se elongant a te, peribunt: perdidisti omnes qui fornicantur abs te . Isti ergo qui se elongant et fornicantur a Deo, utique peccando pereunt per suam malam voluntatem, quae non est ex Deo. Perdet autem illos Deus juste judicando, quod 16 competit Deo. Non enim eos Deus judicio perderet, nisi per suas iniquitates ipsi periissent. Scriptum est enim: Def
Abbreviated transcription (Latin):
item scriptum. ẽ. Ds̃ suꝑbis resistit. humili¬
b autẽ cdat grãm. Neq uͦ ds̃ humiles quibꝰ
dat grãm. ante datam grãm humiles inue¬
nit: sed dando grãm humiles facit. Hoc
ipsum enim ds̃ ꝑ grãm donat: ut quisqͥs
eam acceperit. humilis fiat. Propter quod ipse
unigenitus sc̃ȩ humilitatis doctor atq lar¬
gitor. dicit. Discite ame quia mitis sum
et humilis corde. et inuenietis requiem a¬
nimab urĩs. Hanc requiem perdiderunt
qui humilitate reiecta aduersus uitam
suam tumuerunt. et in mortẽ ꝑsuꝑbiam
reciderunt. De talib enim dictum. est.
Deiecisti eos cum extollerent᷑. Talib autẽ
propterea ds̃ resistit. quia in eis suꝑbiamip¬
se non fecit: ꝑ quam iniuste malunt in pec¬
catum cadere. et ꝑ quam iuste merentur
in peccatosemanere. Proinde quia initiũ¬
malȩ uoluntatis suꝑbia. ẽ. quȩ. exdõ ñ ẽ:
ꝑspicue claret non ex dõ. ẽẽ. hominib interi-¬

Expanded text:
item scriptum est: Deus superbis resistit, humiliitem scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Neque vero Deus humiles, quibus dat gratiam, ante datam humiles invenit: sed dando gratiam, humiles facit. Hoc ipsum enim, Deus per gratiam donat: ut quisquis eam acceperit, humilis fiat. Propter quod ipse Unigenitus sanctae humilitatis doctor atque largitor dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris . Hanc requiem perdiderunt, qui humilitate rejecta adversus vitam suam tumuerunt, et in mortem per superbiam reciderunt. De talibus enim dictum est: Dejecisti eos, cum extollerentur . Talibus autem propterea Deus resistit, quia in eis superbiam ipse non fecit: per quam injuste malunt in peccatum cadere, et per quam juste merentur in peccato permanere. malae voluntatis superbia est, quae ex Deo non est, perspicue claret, non ex Deo esse hominibus interi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentia creaturȩ rationalis. nisi di¬
lectio creatoris. In qua tantomagis mi¬
nusue est dilectio sui: quanto magis minꝰ¬
ue dilectionem suo exhibet creatori. Uolun¬
tas porro creaturȩ rationalis sine qualicũ¬
q amore non potest. ee. nec sic potest E¬
diligere. ut amorem suum non uelit ad
aliquid religare. quȩ inter summum
bonum a quo creata. ẽ. et infimum bo¬
num cui p̃lata ẽ. medio quodam locopo¬
sita ꝓfecto aut in infimo bono necesse. ẽ.
miserabiliter iaceat. aut insummo bo¬
no ueraciter feliciterq requiescat. Que¬
dam et enun amore rapitur: seu cũ obȩdien¬
tia subleuat᷑ et creatoribono bene subicit᷑
siue cum suꝑbia deprimit᷑. ut creaturȩ
bonȩ male dominetur. Sicut enĩ fit ela¬
tione humilis: sic fit humilitate subli¬
mis. Dicit enĩ dñs et magister nr̃. Omis
qui se exaltauerit humiliabit᷑. et quise
humiliauerit ex altabit᷑. Propter quod

Expanded text:
intelligentia creaturae rationalis, nisi diintelligentia creaturae rationalis, nisi dilectio creatoris, in qua tanto magis minusve est dilectio sui, quanto magis minusve dilectionem suo exhibet creatori. Voluntas porro creaturae rationalis sine qualicunque amore non potest esse: nec sic potest diligere, ut amorem suum non velit ad aliquid religare, quae inter summum bonum, a quo creata est, et infimum bonum, cui praelata est, medio quodam loco posita, profecto aut in infimo bono necesse est miserabiliter jaceat, aut in summo bono veraciter feliciterque requiescat. Quodam etenim amore rapitur, seu cum obedientia sublevatur, et creatori bono bene subjicitur: sive cum superbia deprimitur, ut creaturae bonae male dominetur. Sicut enim fit elatione humilis, sic fit humilitate sublimis. Dicit enim Dominus et Magister noster: Omnis qui se exaltaverit, humiliabitur: et qui se humiliaverit, exaltabitur . Propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ds̃ bonarum. ẽ. conditor naturarum
Uidit enĩ ds̃ sicut scriptum ẽ. omĩa quȩ
fecit: et erce bona ualde. In quib om̃ib
quȩ fecit: rationalem creaturã meliorẽ om̃ib
ceteris fecit. Sic tamen potiori creaturȩ
maius uoluit in esse bonum. ut etiam in¬
fimȩ creaturȩ nullum ineẽt substantialit̃
malum. ac ꝑ hoc superius eẽt infimo bono
melus creatum bonum. cui summũ bonũ
quod creatum non. ẽ. & a quo om̃e mutabi¬
le bonum creatum. ẽ. iuste dominaretur
cuius etiam participatione beatum. eẽt.
si summo bono humili dilectione seruiret.
Creaturȩ quippe rationalis alia beatitudo
nec potuit. nec potest: nec poterit ẽẽ. nisi
ut agnoscens a quo non solum facta. sed eti¬
am a quo rationalis. ẽ. facta. maioremdi¬
lectionem exhibeat bono creatoriquam
sibi. Neq enim et inee posset ullatenus
ratio. nisi ei posset creatoris in eẽ. dilec̾tio
quia nec. ẽ alia quȩ uera sit sapientia uel

Expanded text:
ergo Deus bonarum est conditor naturarum. ergo Deus bonarum est conditor naturarum. Vidit enim Deus sicut scriptum est omnia quae fecit, et ecce bona valde . In quibus omnibus quae fecit, rationalem creaturam meliorem caeteris fecit. Sic tamen potiori creaturae majus voluit inesse bonum, ut etiam infimae creaturae nullum inesset substantialiter malum. Ac per hoc, superius esset infimo bono melius creatum bonum, cui summum bonum quod creatum non est, et a quo omne mutabile bonum creatum est juste dominaretur. Cujus etiam participatione 15 beatum esset, si summo bono humili dilectione serviret. Creaturae quippe rationali alia beatitudo nec potuit, nec potest esse, nec poterit, nisi ut agnoscens, a quo non solum facta, sed etiam a quo rationalis est facta, majorem dilectionem exhibeat bono creatori quam sibi. Neque enim ei inesse posset ullatenus ratio, nisi ei posset creatoris inesse dilectio, quia nec est alia quae vera sit sapientia vel
Abbreviated transcription (Latin):
uit plus extrase: minus factus in se. Quã
concupiscentiã licet explere nequiuerit.
oꝑe: tamen retinuit uoluntate. Sic ipse si¬
bi iam factus. ẽ pena. ut suppliciũ semper
ẽẽt. malo uoluntas mala. tãquã cȩco ipsa
cęcitas sua: et concupiscentia peccandi tor¬
mentum fieret peccatori. & rebellis ac refu¬
ga qͥ illam in ꝑturbabilem requiem fugeret
deinceps ꝑturbationi seruiret. atq abono
dño relinqueret᷑ iuste. quẽ ipse reliquit in¬
iuste. Ita factum. ẽ. ut ꝑseuerans inoedinat᷑
ex se ordinaret᷑ in se. & in eo qui in se ordi¬
nem ꝑderet diumi ordinis ratio ñ ꝑiret.
Hoc et in homine contigit. quẽ ipse diabo¬
lus serpentina calliditate deiecit. A dño
quippe bono dissentiens. et seruo malo
consentiens: malȩ uoluntatis effectũ ple¬
nũ adipisci non potuit. quia ipsa mali¬
tia uoluntatis adõ non fuit. Han enĩ
sia dõ non discederet non haberet. Bonꝰ¬

Expanded text:
vit plus extra se, minus factus est in se. Quam vit plus extra se, minus factus est in se. Quam concupiscentiam, licet explere nequiverit opere, tamen retinuit voluntate. Sic ipse sibi jam factus est poena, ut supplicium semper esset malo voluntas mala, tanquam caeco ipsa caecitas sua. Et concupiscentia peccandi tormentum fieret peccatori, et rebellis, ac refuga, qui illam imperturbabilem requiem fugerat, deinceps perturbationi serviret, atque a bono domino relinqueretur juste, quem ipse reliquit injuste. Ita factum est ut perseverans inordinatus ex se, ordinaretur in se: et in eo qui in se ordinem perderet, divini ordinis ratio non periret. Hoc et in homine contigit, quem ipse diabolus serpentina calliditate dejecit. A domino quippe bono dissentiens, et servo malo consentiens, malae voluntatis effectum plenum adipisci non potuit: quia ipsa malitia voluntatis a Deo non fuit. Hanc enim, si a Deo non discederet, non haberet.
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ et inchoari prorsus et ꝑfici: tamen
arbitror etiam hȩc quȩ a nobis posita
sunt ut cũq sufficere. Et ido iam ut
luntatẽ oꝑationẽ ac retributionem
considerare debemꝰ: ut agnoscamꝰ utrũ malos
ds̃ iustus ad hoc p̃destinauerit faciendum
quod in eis puniturus. ẽ. factum. anidcirco
iniquos ad supplicium iuste p̃destinauerit.
quia eoꝵ mala oꝑa licet futura p̃sciret. non
tamen ipse p̃destinauit ut futura e̾e̾nt.
quia non ipse fecit ut fierẽt. Itaq si initi¬
um peccati requirit᷑: nichil aliud nisi suꝑ¬
bia inuenit᷑. Dicit enĩ scriptura. Initium
om̃is peccati suꝑbia. Quȩ utiq tunc initi¬
um sũpsit: cum angłs aduersus dm̃ elatꝰ
et ipsa elatione prostratꝰ ꝑ concupiscentiã
quȩ radix ẽ. om̃ium maloꝵ. uolens usurpa¬
re quod illi datũ a do non fuit. ado discessit
et cecidit. In quo si stetisset non cecidisset.
S ꝑ concupiscentiam malam qua concupi¬

Expanded text:
tus et inchoari prorsus et perfici, tamen tus et inchoari prorsus et perfici, tamen arbitror etiam haec quae a nobis posita sunt utcunque sufficere. CAPUTluntatem, operationem ac retributionem considerare debemus. Ut agnoscamus utrum malos Deus justus ad hoc praedestinaverit faciendum, quod in eis puniturus est factum. An idcirco iniquos ad supplicium juste praedestinaverit, quia eorum mala opera, licet futura praesciret, non tamen ipse praedestinavit ut futura essent, quia non ipse fecit ut fierent. Itaque si initium peccati requiritur, nihil aliud nisi superbia invenitur. Dicit enim Scriptura: Initium omnis peccati superbia . Quae utique tunc initium sumpsit, cum angelus adversus Deum elatus, et ipsa elatione prostratus, per concupiscentiam quae radix est omnium malorum volens usurpare quod illi datum a Deo non fuit, a Deo discessit et cecidit, in quo si stetisset, non cecidisset. Sed per concupiscentiam malam, quia concupi
Abbreviated transcription (Latin):
et glorificat. sicut gre ipsuis. ẽ. opus. cũ
facit uistos. sic gr̃ȩ ipsius opus erit cũ
faciet gloriosos: quia sicut nemo po¬
test habere ueram iustitiam nisi fuerit
iustificatꝰ. sic nemo potest habere ueram
głam nͥ fuerit glorificatꝰ. Unde autem
sit uera gła: saluator nr̃ cũ iudȩos incre¬
paret ostendit dicens. Quomͦ potestis
uos credere.qui głam ab inuicem acci¬
pitis. et głam quȩ a solo dõ ẽ. nonquȩ¬
ritis: Hunc sensum habens paulus.
et ueraciter dicens. nos autẽ sensũ xp̃i
habemus. sicut głam ueram a dõue¬
ro eẽ. nouerat: ita ⁊ ustitiam ueram
ex dõ. ẽẽ. confirmat dicens. Ut inue
niar in illo ñ habens meam iustitiam
quȩ ex lege. ẽ. sed illam quȩ ex fide. ẽ.
xp̃i. quȩ ex dõ. ẽ iustitia in fide. Et
quauis abundent plurima documen¬
ta quib clareat non solũ bonȩ uolun¬
tatis. bonȩq oꝑationis grãm. sed eti¬
am ipsam scõꝵ glorificationẽ diuini¬

Expanded text:
et glorificat, sicut gratiae ipsius opus est, cum et glorificat, sicut gratiae ipsius opus est, cum facit justos, sic gratiae ipsius opus erit, cum faciet gloriosos. Quia sicut nemo potest habere veram justitiam, nisi fuerit justificatus, sic nemo potest habere veram gloriam, nisi fuerit glorificatus. Unde autem sit vera 14 gloria, Salvator noster cum Judaeos increparet ostendit, dicens: Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis: et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis ? Hunc sensum habens Paulus et veraciter dicens: Nos autem sensum Christi habemus , sicut gloriam veram a Deo esse noverat, ita justitiam veram ex Deo esse confirmat dicens: Ut illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi, quae ex Deo est justitia in fide . Et quamvis abundent plurima documenta, quibus clareat non solum bonae voluntatis bonaeque operationis gratiam, sed etiam ipsam sanctorum glorificationem, divini
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ in scĩs suis quȩdam nondũ fecit ex
om̃ib quȩ ꝓmisit. Propter quod etiã
om̃s antiqui iusti sicut idem apłs dicit.
testimonio fidei conꝓbati non accepe¬
runt repmissionẽ. dõ ꝓ nobis melius
ꝓuidente: ne sine nobis ꝑficerent᷑. Si¬
cut gͦ p̃cedentes scĩ testimonio fidei cõ¬
ꝓbatiꝰ. non sunt sine subsequentiũ per-¬
fectione ꝑfecti: sic subsequentes sci ñ
possunt sine p̃cedentib ꝑfici. Donũ
itaq ꝑfectum tunc om̃ib dabitur:
quando sc̃is ȩterna glorificatio tͥbuet᷑. Te
sicut ueritas dicit. iusti fulgebunt sicut
sol in regno patris sui. Illius ẽ gͥ etiam
hoc donum ꝑfec̾tum: a quo ẽ. doni totiꝰ
initium. Quod utiq donum non dice¬
retur: si non etiam ex grã donaretur.
rificat iustificatos. Sicut autẽ non.ẽ.
aliud iustificare nisi iustos facere: sic
non.ẽ. aliud glorifi care. nisi gloriosos
facere. Proinde quia ds̃ suos et iustificat

Expanded text:
Deus in sanctis suis quaedam nondum fecit ex Deus in sanctis suis quaedam nondum fecit ex omnibus quae promisit. Propter quod etiam omnes antiqui justi sicut idem Apostolus dicit, Testimonio fidei comprobati, non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis melius providente, ne sine nobis perficerentur . Sicut ergo praecedentes sancti testimonio fidei comprobati, non sunt sine subsequentium perfectione perfecti: sic subsequentes sancti non possunt sine praecedentibus perfici. Donum itaque perfectum tunc omnibus dabitur quando sanctis aeterna glorificatio tribuetur. Tunc sicut Veritas dicit: Justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Illius est igitur etiam hoc donum perfectum, a quo est doni totius initium. Quod utique donum non diceretur, si non etiam hoc ex gratia donaretur. rificat justificatos. Sicut autem non est aliud justificare, nisi justos facere, sic non est aliud glorificare, nisi gloriosos facere. Proinde, quia Deus suos et justificat
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃e donum ꝑfectum desursum.ẽ. des¬
cendens a patre luminũ. Quod. ẽ. autẽ
magis donũ ꝑfectum. quã glorificatio
futura scõꝵ  Nunc enĩ diuinoꝵ mune¬
rũ ut ita dicam nondum. ẽ. ꝑfecta ꝑfec¬
tio: ut pote ubi omĩs ꝑfectus ꝑfectionis
ẽ. indigus. Namq ille qui dixit quot
non quod iam acceperĩ. aut iam ꝑfectus
sim. Fuit gͦ ꝑfectus spe futurȩ glorifica¬
tionis: fuit autẽ imꝑfectus onere cor-¬
ruptionis et mortalitatis. Corpus enĩ
quod corrumpit᷑ aggrauat animam.
& deprimit terrena inhabitatio sen¬
sum multa cogitantem. fuit ꝑfectus
expectatione muneris: fuit imꝑfectus
fatigatione certaminis. fuit ꝑfectus
quod mente seruiebat legi di : fuit im¬
ꝑfectus quod carne seruiebat legi pec-¬
cati. fuit ꝑfectus desider iũ habens dis¬
quia quãdiu fuit in corpore ꝑegrina¬
bat᷑ a dño. Fuit ꝑfectus plenissime sci¬
ens quia ds̃ quȩcũq ꝓmisit potens
ẽ. et facere: fuit autẽ imꝑfectus. qͥa

Expanded text:
um perfectum, desursum est descendens a Patre luminum . Quod est autem magis donum perfectum, quam glorificatio futura sanctorum? Nunc enim divinorum munerum ut ita dicam nondum est perfecta perfectio, utpote ubi omnis perfectus perfectionis est indigus. Namque ille qui dixit: QuotNon quod jam acceperim, aut jam perfectus sim . Fuit ergo perfectus spe futurae glorificationis; fuit autem imperfectus onere corruptionis et mortalitatis. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Fuit perfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus fatigatione certaminis. Fuit perfectus, quod mente serviebat legi Dei; fuit imperfectus, quod carne serviebat legi peccati. Fuit perfectus, desiderium habens disquia quandiu fuit in corpore, peregrinabatur a Domino. Fuit perfectus, plenissime sciens, quia Deus, quaecunque promisit, potens est et facere ; fuit autem imperfectus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
menta frugum iustitiȩ urȩ. Qui uͭ semi¬
nat in carne. & de carne metet corruptio¬
rem: ido non letabitur in messe. quia ñ am̃
sed seipsum habuit auct̾orem in semine. Pe¬
cata itaq hominum cuncta quidem ds̃
in pecratorib p̃sciuit futura. & quia non
ipse ea p̃destinauit. facienda: iuste p̃cdesti¬
nauit iudicio punienda. Quodetiam in ip¬
sisdictis sc̃i augustini. quȩ tue inserusti
epistole si consideres ꝓfecto cognosces. Qui
post quam dixit. hoc gͦ bonum quod ẽ. re¬
quirere dm̃. non erat qui faceret. non erat
usq ad unum sed in eo genere quod p̃desti¬
natum ẽ ad interitũ. statim secutꝰ adum¬
xit dicens. Suꝑ hoc enĩ respexit dĩ pscien¬
tia: ꝓtulitq sententiam. Nempe satis.
atq euident his dictis ostendit: quia ds̃
pecrata hominum p̃scientia uidit. quibus
sententiam p̃destinatione dictauit. Quid
enim aliud acciꝑe de bemꝰ in haç platione
sententie dĩ. nisi ꝑatum supplicium pecca¬

Expanded text:
nta frugum justitiae vestrae . Qui vero seminat in carne, et de carne metet corruptionem; ideo non laetabitur in messe, quia non Deum, sed seipsum habuit auctorem in semine. Peccata itaque hominum cuncta quidem Deus in peccatoribus praescivit futura; et quia ipse non ea praedestinavit facienda, juste praedestinavit judicio punienda. Quod etiam in ipsis dictis sancti Augustini, quae tuae inseruisti epistolae, si consideres, profecto cognosces, qui postquam dixit: « Hoc ergo bonum, quod est requirere Deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum ; » sed in eo genere quod praedestinatum est ad interitum, statim secutus adjunxit, dicens: 24 « Super hoc enim respexit Dei praescientia, protulitque sententiam. » Nempe satis atque evidenter his dictis ostendit, quia Deus peccata hominum praescientia vidit, quibus sententiam praedestinatione dictavit. Quid enim aliud accipere debemus, in hac prolatione sententiae Dei, nisi paratum supplicium pecca
Abbreviated transcription (Latin):
porali differentia dm̃ et p̃scise simul & p̃de¬
stinase quȩ ipso erant auctore faciendaus
quȩ malis meritis iusto erant uidicio retͥ¬
buenda: p̃scisse autẽ tantũ modo ñ etian
p̃destinasse quȩ non ex ipso erant causam

Expanded text:
porali differentia Deum et praescisse simul, et praedeporali differentia Deum et praescisse simul, et praedestinasse, quae ipso erant auctore facienda, vel quae malis meritis justo erant judicio retribuenda: praescisse autem tantummodo, non etiam praedestinasse, quae non ex ipso erant causam
Abbreviated transcription (Latin):
sed ex luore obiciebat᷑. tali prosper sermo¬
ne respondit. Infidelitas non credentiũ
eũuglio nequaquã ex dĩp̃destinatione
generatur. Bonoꝵ enun as̃ auctor ẽ non
ialox Predestinatio gͥ dĩ semper in bono
ẽ. aut ad retͥbutionẽ iustitiȩ: aut ad do
delitas non credentiũ ñ ad constitutio¬
nẽ dĩ sed ad p̃scientiam referenda ẽ. Quȩ
non idõ necessitatẽ ñ credendi intulit.
quia falli de ea quȩ futura erat infidelita¬
te non potuit. Quinta decuna etiam
obiectio his uerbis inserta. ẽ: quod idẽ
sit p̃ecientia quod p̃destinatio. Cui psꝑ
sic respondit. Qui p̃scientiam dĩ in nus¬
lo ab ipsius p̃destinatione discernit qͥo
tribuendum ẽ. dõ de bonis. hoc ei etiã de mi¬
us conat᷑ aseribere. S cum bona ad largito¬
rem cooꝑatoremq eox dm̃. mala autẽ ad uo¬
luntariam rationalis creaturȩ nequitian
referenda sint: dubium non ẽ. sine ulla t̃¬

Expanded text:
sed ex livore objiciebatur, tali Prosper sermosed ex livore objiciebatur, tali Prosper sermone respondit: « Infidelitas non credentium Evangelio, nequaquam ex Dei praedestinatione generatur. Bonorum enim Deus auctor est, non malorum. 26 Praedestinatio igitur Dei semper in bono est, aut ad retributionem justitiae, aut ad dondelitas non credentium, non ad constitutionem Dei, sed ad praescientiam referenda est. Quae non ideo necessitatem non credendi intulit, quia falli de ea, quae futura erat, infidelitate non potuit. » Quintadecima etiam objectio his verbis inserta est, quod idem sit praescientia quod praedestinatio. Cui Prosper sic respondit: « Qui praescientiam Dei in nullo ab ipsius praedestinatione discernit. Quod tribuendum est Deo de bonis, hoc ei etiam de malis conatur ascribere. Sed cum bona ad largitorem cooperatoremque eorum Deum, mala autem ad voluntariam rationalis creaturae nequitiam referenda sint, dubium non est, sine ulla tem
Abbreviated transcription (Latin):
Non autem ignoras etiam p̃terito tẽpore illi
luculentissimõ scĩ augustim oꝑi quod scripsit
de p̃destinatione scõx a quib dam gallis obiec¬
tum. quod beatꝰ augustinus in assertione pre¬
destinationis diuinȩ peccatores non adsolũ
p̃destinatos diceret iudicium: sedetiã ad
peccatum. Cuius dicta. quia ipse celeri pre¬
uentus. ẽ. obitu prosꝑ uir eruditꝰ et sc̃s rec¬
ta defendit. fide & copioso sermone. Exqͥbꝰ
galloꝵ capitulis ut non multa nunc pona¬
mꝰ. ne libellum istum quẽ plixum facere dis¬
putandi necessitas cogit plixiorẽ uoluntas
facere uideatur: duarum responsionumn loca
duximus inserenda. Quartadecima quiipe
galloꝵ obiectio sic habet᷑. quod qui euũglicȩ
p̃dicationi ñ credunt. ex dĩ p̃destinatione
non credant. ꝙ quod ds̃ ita definierit. ut
quicumq non credunt ex ipsius constitu¬
tione non credant. Huic itaq prauitati
que beati augustim dictis non ex ueritate

Expanded text:
Non autem ignoras etiam praeterito tempore illi Non autem ignoras etiam praeterito tempore illi luculentissimo sancti Augustini operi, quod scripsit de praedestinatione sanctorum, a quibusdam Gallis objectum, quod beatus Augustinus in assertione praedestinationis divinae, peccatores, non ad solum praedestinatos diceret judicium, sed etiam ad peccatum; cujus dicta, quia ipse celeri praeventus est obitu, Prosper vir, eruditus et sanctus, recta defendit fide et copioso sermone. Ex quibus Gallorum capitulis, ut non multa nunc ponamus, ne libellum istum, quem prolixum facere disputandi necessitas cogit, prolixiorem voluntas facere videatur, duarum responsionum loca duximus inserenda. Quartadecima quippe Gallorum objectio sic habet: « Quod qui evangelicae praedicationi non credunt, ex Dei praedestinatione non credant. Et quod Deus ita definierit, ut quicunque non credunt, ex ipsius constitutione non credant. » Huic itaque pravitati quae beati Augustini dictis, non ex veritate,
Abbreviated transcription (Latin):
test autẽ ẽẽ sine p̃destinatione p̃scientia. Pre¬
destinatione quippe ds̃ ea p̃seiuit: quȩ fue¬
rat ipse facturus. Unde dictũ. ẽ. fecit quȩ
futura sunt. Prescire etiam potens. ẽ. quȩ
ipse non facit. sicut quȩcũq peccata: quia
& si sunt quȩdam quȩ ita peccata sunt. ut
pene sint etiam peccatoꝵ unde dictum. ẽ.
tradidit illos ds̃ in reprobam mentẽ. ut faci¬
ant quȩ non conuemunt. non ibi peccatũ
dĩ. ẽ. sed iudicium. Puto in his dic̾tis beati
augustini euidenter ostensum bona oꝑa
sua dm̃ p̃scisse & p̃destinasse. hoc. ẽ. siue quȩ
ad miscdiam seu quȩ ad iustitiam ꝑtinent.
mala uͦ oꝑa hoc. ẽ. peccata p̾scisse tantum.
ñ etiam p̃destinasse. quia ibi non opus dĩ
.ẽẽ. dicitur sed iudiciũ. Idõ in peccato opus dĩ
non ẽ: quia ut peccatum fieret. p̃destinatũ
ab eo ñ. ẽ. Idõ autem udicium ẽ: quia inultũ ñ
relinquit᷑ quod sine oꝑante dõ malus oꝑat᷑.

Expanded text:
test autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus, unde dictum est: Fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt , non ibi peccatum Dei est, sed judicium. » Puto in his dictis beati Augustini evidenter ostensum, bona opera sua Deum praescisse et praedestinasse, hoc est, sive quae ad misericordiam, seu quae ad justitiam pertinent; mala vero opera, hoc est peccata, praescisse tantum, non etiam praedestinasse; quia ibi non opus Dei esse dicitur, sed judicium. Ideo in peccato opus Dei non est, quia ut peccatum fieret, praedestinatum ab eo non est. Ideo autem judicium est, quia inultum non relinquitur, quod sine operante Deo malus operatur.
Abbreviated transcription (Latin):
as gr̃ẽ suȩ in bonitate suꝑnos. et de cuius
suauitate canit᷑. gustate et uidete quam
suauis ẽ dñs. ꝙ de cuius eloquiis denuo p̃¬
dicat᷑ quam dulcia faucib meis elo quia
tua suꝑ mel et fauum ori meo.ꝙ rursus ui¬

Expanded text:
as gratiae suae in bonitate super nos . Et de cujus as gratiae suae in bonitate super nos . Et de cujus suavitate canitur: Gustate et videte quam suavis est Dominus . Et de cujus eloquiis denuo pterat: quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mei et fauum ori meo, apis
Abbreviated transcription (Latin):
a se alienam ẽẽ ꝑdoceat. Dicit enĩ. Ego
te plantaui uineam fructiferam. quo¬
mͦ conuersa es in amaritudinẽ uitis
aliene: Alienã utiq ase uitẽ dicit: non
uitio diuinȩ conditionis. sed auersione
pprie uoluntatis. Quȩ iuste culpat᷑. ꝓ eo qd̾
amaritudinẽ ꝓptulit. quã in ea ds̃ ipse non
fecit. q̃m ipsam amaritudinem nec ex cdĩ p̃¬
destinatione nec ex di oꝑe sed ex malitia
sue uoluntatis habuit. Pro qua amaritu¬
dine sic eam ds̃ ꝑsupramemoratũ ꝓpħam
denuo increpat. Scito quã malũ e t᷑ et
amarum reliquisse dñm dm̃ tuum. & ñ eẽ
timorem meum apudte. Cũ gͦ hoc sit ho¬
mini malum et amarũ reliquis se dñm et
timorem dĩ apud eum non eẽ. quisita sit
contrarius ueritati ut putet a bono ac
suaui dõ de quo scriptum. ẽ. quã bonus
Aõ istł rectis corde & quia nemobonus ñ
solus AS̾ et de quo apłs dicit. ut oftendat
in scłis suꝑuenientib abunddantes diuiti¬

Expanded text:
a se alienam esse perdoceat. Dicit enim: Ego a se alienam esse perdoceat. Dicit enim: Ego te plantavi vineam fructiferam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? Alienam utique a se vitem dicit non vitio divinae conditionis, sed aversione propriae voluntatis, quae juste culpatur, pro eo quod amaritudinem protulit, quam in ea Deus ipse non fecit. Quoniam ipsam amaritudinem, nec ex Dei praedestinatione, nec ex Dei opere, sed ex malitia suae voluntatis habuit. Pro qua amaritudine sic eam Deus per supra memoratum prophetam denuo increpat: Scito quam malum est tibi et amarum reliquisse Dominum Deum tuum, et non esse timorem meum apud te . Cum ergo hoc sit homini malum et amarum reliquisse Dominum, et timorem Dei apud eum non esse, quis ita sit contrarius veritati, ut putet a bono ac suavi Deo de quo scriptum est: Quam bonus Deus Israel rectis corde ? Et quia nemo bonus nisi solus 19 Deus , et de quo Apostolus dicit: Ut ostendat in saeculis supervenientibus abundantes diviti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ peccatori. hanc itaq si nondũ peccanti
homini tribuit. ipse quod absit auetor
iniquitatis extitit. qui malam uolunta¬
tẽ dedit homim bono. ꝑ quã peccans ȩt̃¬
no mereret᷑ puniri supplicio. E ubi ẽ.
quia ds̃ mort̾ẽ non fecit. et quia ñ. est.
iniquitas apud dm̃. et quia iustus dñs
et iustitiam dilexit. equitatẽ uidit uul¬
tus eius: Si autẽ malȩ uoluntatis ini¬
tium peccatori homini non tribuit. sed
retribuit. ds̃. ut ab homine credatur cȩ¬
iudice redditum malȩ uoluntatis initiũ:
dicatur quod peccatum homo facere potu
fructus exoriri possit. nisi quẽ radix uolun¬
tatis malȩ protulerit. De corde enĩ sicut
ueritas ait exeunt cogitationes malȩ.
homicidia. adulteria. fornicationes. fur¬
ta. falsa testimonia. blasphemiȩ. Hec sunt
quȩ coinquinant hominem. Propter
quod ds̃ ipse ꝑ theremiam sic humanȩ
malitiam uoluntatis obuirgat: ut eã

Expanded text:
est peccatori. Hanc itaque si nondum peccanti est peccatori. Hanc itaque si nondum peccanti homini tribuit, ipse quod absit auctor iniquitatis exstitit, qui malam voluntatem dedit homini bono, per quam peccans aeterno meretur puniri supplicio. Et ubi est, quia Deus mortem non fecit ? Et quia non est iniquitas apud Deum? Et quia justus Dominus, et justitiam dilexit, aequitatem vidit vultus ejus ? Si autem malae voluntatis initium peccatori homini non tribuit, sed retribuit Deus, ut ab homine credatur coeem redditum malae voluntatis initium dicatur, quod peccatum homo facere potuifructus iniquitatis exoriri possit, nisi quem radix voluntatis malae protulerit. De corde enim sicut Veritas ait exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae. Haec sunt quae coinquinant hominem . Propter quod Deus ipse per Jeremiam sic humanae malitiam voluntatis objurgat, ut eam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc anobis atq ab om̃ib xp̃ianis. ut
causam cuiuslibet peccati quisquã depu
tare audeat ȩquitati: cũ nec malitiȩ
nec impietatis cuiꝰquã causa. ẽẽ. possit.
nisi in eo qui malus atq impius fuerit.
Ut gͦ ex malis fiant homines boniꝰ ex im¬
piis iusti: laudanda. ẽ. dĩ misericordia
Ut aut̃e ex bonis fiant homines mali.
aut ex iustis inqui. si diuinȩ p̃destina¬
tionis asseritur causa. erit quod absit
uituꝑanda iustitia. Quinimmo nec
iustitia iuste dicit᷑: si pumendũ reũ ñ in¬
uenisse sed fecisse p̃dicatur. Maior uͦ erit
inustitia sil apso ds̃ retribuet penam: quẽ
stantem p̃destinasse dicitur ad ruinam.
Quęro autẽ cur pͥmũ hominẽ quẽ sicut
scriptũ. ẽ. fecit dñs rectũ p̃destinare
potuerit ad peccandum. id. ẽ ad uolunta¬
tem malam quȩ ẽ totius origo peccati:
quã utiq aut tribuisse dm̃ nondũ pec¬
canti homini. aut retribuisse credendũ

Expanded text:
hoc a nobis, et ab omnibus Christianis, ut hoc a nobis, et ab omnibus Christianis, ut causam cujuslibtare divinae audeat aequitati: cum nec malitiae, nec impietatis cujusquam causa esse possit, nisi in eo qui malus atque impius fuerit. Ut ergo ex malis fiant homines boni, et ex impiis justi, laudanda est Dei misericordia: ut autem ex bonis fiant homines mali, aut ex justis iniqui, si divinae praedestinationis asseritur causa, erit quod absit vituperanda justitia. Quinimo nec justitia justa dicetur, si puniendum reum non invenisse, sed fecisse dicatur. Major vero erit injustitia, si lapso Deus retribuit poenam, quem stantem praedestinasse dicitur ad ruinam.Quaero autem cur primum hominem, quem sicut scriptum est fecit Dominus rectum , praedestinare potuerit ad peccandum, id est ad voluntatem malam, quae est totius origo peccati, quam utique aut retribuisse Deum nondum peccanti homini, aut retribuisse credendum
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enun sicut pater filiis miser̾etur: nͥ
nobis grã pater factus nos sibi filios facere
dignaretur. Quod quot enim receperuit
eum: dedit eis potestatem filios dĩ fieri.
p̃paratio scilicet iustificationis et adoptio¬
nis indebitȩ. Quam quia non merebat᷑
uoluntas hominis mala: ñ.ẽ. eius causa
hͥ sola dĩ uoluntas bona. In his autem
qͥ putantur p̃destinati non ad luenda su¬
pplicia sed ad ꝑpetranda peccata: cũ cau
sa ipsius p̃destinationis quęrit᷑: non inue¬
nio quid respondere possit quisquis hanc
asserere meditat᷑. Nũquid enĩ sic recte
dicimꝰ adhoc p̃destinatos scõs. ut dõ in
eis misericorditer oꝑante ex malis fierẽt
boni. & ex impiis uisti: Quod cũ dicimꝰ
ad dĩ głam dicimꝰ. Nũquid sic recte
dicere poterimꝰ. adhoc p̃destinatos ini¬
quos ut dõ in eis & si ñ misericorditer
saltẽ iuste oꝑante exbonis fierent mali¬
aut aut ex iustis fierent impii Absit

Expanded text:
Neque enim sicut pater filiis misereretur, nisi Neque enim sicut pater filiis misereretur, nisi nobis gratia pater factus, nos sibi filios facere dignaretur. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . praeparatio scilicet justificationis et adoptionis indebitae, quam quia non merebatur voluntas hominis mala, non est ejus causa, nisi sola Dei voluntas bona. In his autem qui putantur praedestinati, non ad luenda supsa ipsius praedestinationis quaeritur, non invenio quid respondere possit, quisquis hanc asserere meditatur. Nunquid enim, sicut recte dicimus, ad hoc praedestinatos sanctos, ut, Deo in eis misericorditer operante, ex malis fierent boni, et ex impiis justi? Quod cum dicimus, ad Dei gloriam dicimus: Nunquid sic recte dicere poterimus, ad hoc praedestinatos iniquos ut Deo in eis, etsi non misericorditer, saltem juste operante, ex bonis fierent mali, aut ex justis fierent impii? Absit
Abbreviated transcription (Latin):
sa p̃destinationis quęrat᷑. non utiq alia
sed sola gratuita dĩ miscłia repperitun
Ipse. ẽ. enim de quo dicit psalmus. Mise¬
ricors et miserator dñs. longanimis et
multȩ miscđiȩ. Non in finem irascetur.
neq in ȩternum indignabit᷑. Non scdm
peccata nr̃a fecit nobis: neq scđm iniqui¬
tates nr̃as retͥbuit nobis: quia scd̾m alti¬
tudinẽ cȩli aterra elongauit iniquita¬
tes nr̃as anobis. Sicut miseret᷑ paterfi¬
liis. ita misertꝰ.ẽ. dñs timentib eũ. In his
om̃ib tot ac talib bonis quȩ dñs retri¬
buit malis quid aliud quã indebita
miscł̃ia canit᷑. quidue aliudq̃ gͣtuta
pietas p̃dicat᷑: Nam et in eo quod non scd̃m
peccata nr̃a fecit nobis. neq scdm iniquita¬
tes nras retribuit nobis. gratuita manife¬
statur iustificatio impioꝵ. & in eo quod si¬
eut miseretur pater filiis. ita misertus ẽ
dñs timentib eum: gratuita claret ꝑean¬
dem fidei iustificationẽ adoptio filioꝵ.

Expanded text:
sa praedestinationis quaeratur, non utique alia, sed sola gratuita Dei misericordia reperitur. Ipse est enim de quo dicit psalmus: Misericors et miserator Dominus, longanimis et multae misericordiae: non in finem irascetur, neque in aeternum indignabitur: non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis. Quia secundum altitudinem coeli a terra elongavit iniquitates nostras a nobis. Sicut miseretur pater filiis, ita misertus est Dominus timentibus eum . In his omnibus tot ac talibus bonis, quae Dominus retribuit malis, quid aliud quam indebita misericordia canitur? quidve aliud quam gratuita pietas praedicatur? Nam et in eo, quod non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis, gratuita manifestatur justificatio impiorum. Et in eo, quod sicut miseretur pater filiis, ita misertus est Dominus timentibus eum, gratuita claret per eamdem fidei justificationem adoptio filiorum.