comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adeẽ quesiui. quiesco. ac secura ꝑ mane.¬
o: quia grẽ sue celesti dulcedine me re-¬
ficit. Malum punicũ dici eo qd̃ ex pu¬
nica regione sit genus eiꝰ translatũ idẽ.
& malum granatum: eo quod intra cor¬
ticis rotunditatẽ. granorum contineat
multitudinẽ. Malum prinicum eccł̃a
ẽ siue unitas fidei. et pacis concordia:
adcuiꝰ figurã isrłitici exploratores inli¬
bro numeri de terra reꝓmissionis ma¬
la punica cum botro parit̾ & ficis porta¬
bant: et inexodo mornamento sacerdotis
mala punica tintinabulis aureis con¬
ungi precipiunt᷑. Malum aut̃ pumi

Expanded text:
adesse quaesivi, quiesco ac secura permaneadesse quaesivi, quiesco ac secura permaneo: quia gratiae suae coelesti dulcedine me reficit. Malum Punicum dici eo, quod ex Punica regione sit genus ejus translatum: idem et malumgranatum, eo quod intra corticis rotunditatem granorum contineat multitudinem. Mala Punica Ecclesia est sive unitas fidei, et pacis concordia, ob cujus figuram Israelitici exploratores in libro Numeri de terra repromissionis malum Punicum cum botro pariter et ficis portabant. Et in Exodo, In ornamento sacerdotis mala Punica tintinnabulis aureis conjungi praecipiuntur. Malum autem puni
Abbreviated transcription (Latin):
lius amantib quid ex malo queri so¬
leat ostendit. Malacidonia nomen sũp¬
sit ab oppido qͣd ẽ minsula creta de
qua greci dicere solent urbium creten¬
sium matrẽ cidoniã: ex ciius pomo
cidonitum c̃ficitur fit quoq ex ea
& unum: quo languentium desicł̃ia
falluntu: nam spscie & gustu & odo-¬
re cuiꝰ libet uni uet̾is imaginẽ repͣ¬
sentat. Malomellum a dulcedine ap¬
pellatum: qđ fructus eiꝰ mellis saporẽ
hãt. uł quod In melle seruetur.
Malum aut̃ allegoricȩ significat dnm̃¬
xp̃m. unde sponsa incantico canticoꝵ
dicit. sic̃ malum int̃ ligna siluarũ.
sic dilectus meus int̾ filias subumbͤ
illius ꝙͣ desicderabam sedi: & fraictus il¬
lius dulcis guturi meo. hoc ẽ. sicut
malum uisu odore & gustu antecedit
ligna siluestria. sic. xp̃c ante cellit õs
scõs qui filii cdĩ cdicuntur. s gr̃ã: ille so¬
lus natura. et eodẽ ꝓtegente quẽ semꝑ

Expanded text:
lius amantibus, quid ex malo quaeri solius amantibus, quid ex malo quaeri soleat ostendit. Mala Cydonia nomen sumpserunt ab oppido quae est in Insula Creta, de qua Graeci dicere solent urbium Cretensium matrem Cydoniam, ex cujus pomo Cydonitum conficitur. Fit quoque ex ea et vinum, quo languentium desideria falluntur: nam specie, et gustu, et odore cujuslibet vini veteris imaginem repraesentat. Melimelum a dulcedine appellatum, vel quod fructus ejus mellis saporem habeat, vel quod in melle servetur. Malum autem allegorice significat Domm: unde sponsa in Cantico canticorum dicit: Sicut malus inter ligna silvarum, sic dilectus meus inter filias: sub umbra illius quem desiderabam sedi: et fructus ejus dulcis gutturi meo ; hoc est, sicut malum visu, odore et gustu antecedit ligna silvestria: sic Christus antecellit omnes sanctos, qui filii Dei dicuntur: sed gratia, ille solus natura, et eodem prodeunte, quem semper
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ sic̃ elate palmarum. nigre quasi cor-¬
uus. Come cat̾ue sunt scõrum: quȩ
dõ fideli famulatu adherent. elatȩ
gre obpressuras. Laurꝰ aũbo laudis
dicta. ha c enim cum laudib uic¬
torum capita coronabantur. apud
antiquos aut̃ laudea nominabatur.
pꝰea .d. littera sublata. et subrogata.r̃.
dicta ẽ. laurꝰ ut mauriculis quȩ inicio
audiculȩ dicte sunt. et medi dies qͣ
nunc meridies drͣ: hanc arborẽ gre¬
ci dafnem uocant: qđ nunꝙͣ. deponat
uiricditatem. inde illa potius iuctores
coronantur: sola quoq hec arbor util¬
go fulminari minime creditur
hec arbor bene potest significare mar-¬
tirum uctorias. et coronas immar¬
cescibiles. Malum agrecis dictũ. qđ
sit fructus eius pomoꝵ omnium ro-¬
tundissimus: unde et hec uera sunt
mala: quȩ uehementer rotunda sunt.
Mala aut̃ matitara aloco uocata: unde
pruis adueita sunt: nam multe arbo¬
res nomina ex ꝓuinciis uł ciuitatib
dequib allate sunt acceperunt: uirgi¬

Expanded text:
ejus sicut elatae palmarum, nigrae quasi corvus. Comae catervae sunt sanctorum, quae Deo fideli famulatu adhaerent. Elatae grae ob pressuras. Laurus a verbo laudis dicta: hac enim cum laudibus victorum capita coronabantur. Apud antiquos autem laudea nominabatur: postea d littera sublata, et subrogata r dicta est laurus: ut in auriculis, quae in initio audiculae dictae sunt: et medidies, qui nunc meridies dicitur. Hanc arborem Graeci daphnem vocant: quod nunquam deponat viriditatem, inde illa potius victores coronabantur: sola quoque haec arbor fulgore fulminari minime creditur. Haec arbor bene potest significare martyrum victorias et coronas immarcescibiles: malum a Graecis dictum, quod sit fructus ejus pomorum omnium rotundissimus: unde et haec sunt vera mala, quae vehementer rotunda sunt. Mala Matiana a loco vocata, unde prius advecta sunt. Nam multae arbores nomina ex provinciis vel civitatibus, de quibus allatae sunt, acceperunt. Virgi
Abbreviated transcription (Latin):
enim grece dicit᷑ quicquid manat: ẽ. enĩ
lacrima sudore exabata lignorum: ut
cerasi. lenti̾ci. balsami. uł reliquarum
arboꝵ siue uirgutorum que sudare
ꝓduntur: sicut & odorata orientis
ligna. sicut guͬta balsami. ac ferularũ.
uł succinorum. cuiꝰ lacrima durescit
ingeminã. Prima ẽ. resina terebinthi¬
na: omnium prestantior: affertur añ
dib. Scda ẽ. lentiscina quȩ matix uo-¬
catur: hec exchio insula deportatu:

Expanded text:
enim Graece dicitur quidquid manat: est enim lacryma sudore exhalata lignorum, ut cerasi, lentisci, balsami, vel reliquarum arborum sive virgultorum, quae sudare produntur, sicut et odorata Orientis ligna, sicutquid manat: est enim vel succinorum, cujus lacryma durescit in gemmam. Prima est resina terebinthina omnium praestantior. Affertur autedibus: secunda est lentiscina, quae mastix vocatur: haec ex Chio insula deportatur:
Abbreviated transcription (Latin):
lis materie sunt: & ad sculpt᷑am aptȩ.
De popłi aũ significatione et cetarũ
iam suꝑus dictum ẽ. Mirice quã lati¬
nI tramaraciũ uocant ex amarituidine
nõiata: gustus enim eius nimis amarꝰ
est. Hȩc arbor insolitudine et saroso hu¬
mo nascitur: exqua etiam arbore malefi¬
cis artib mistraidest odia concitari di¬
cuntur. De hac arbore similitudo ducit᷑
inieremia ꝓpħa: qui ait hec dicit dñs.
maledictus hõ qui confidit inhomi¬
ne et ponit brachium carnẽ suum.

Expanded text:
les materiae sunt, et ad sculpturam aptae. les materiae sunt, et ad sculpturam aptae. De populi autem significatione et caeterarum jam superius dictum est. Myrica, quam Latini tamarcem vocant, ex amaritudine nominata; gustus enim ejus nimis amarus est. Haec arbor in solitudine et saxosa humo nascitur; ex qua etiam arbore maleficis artibus misethra, id est, odia concitari dicuntur. De hac arbore similitudo dicitur in Jeremia propheta, qui ait: Haec dicit Dominus: Maledictus homo, qui confidit in homine et ponit
Abbreviated transcription (Latin):
tico significat. & ĩaliam partem illud
accipitur inosee ubi dr̃ subtus popłm
et therebinthum: quia bona ẽ. um¬
bra eius. Tiliã dicunt uocatam eo
qd utilis sit adusum telorum nitore
et leuitate iaculandi. ẽ. enĩ genus ma-¬
terie leuissime: quȩ & apib ad mel con¬
ficiendum utillima ẽ: sic & indoctorib
mansuetudo laudabilis ͤ ẽt ualde sua-
uis predicatio ũbi. Salix dicta qđ ce¬
lerit᷑ saliat. hoc ẽ. uelociter crescat:
arbor lenta. uitib habilis uincien¬
dis cuius seminis hanc dicunt ẽẽ
naturam. ut siquis illud inpoculo
hauserit. liberis careat. seil et femi¬
nas infecundas efficit Salices iurta
misterium fideles sunt meccłia ꝓpe
fluenta diuine p̃dicationis radicati¬
Ut inisaia uͥ drͣ et quasi salices uixta fluentes
aquas. Item salices homines infruc¬
tuosi unde ẽ. illud in iob circundabt᷑
eum. hoc ẽ. diabolum salices torren¬
tis & alibi. adtorrentem salicum dedu¬

Expanded text:
tico significat, et in malam partem illud tico significat, et in malam partem illud accipitur in Osee, ubi dicitur: Subtus populum et terebinthum, quia bona est umbra ejus . Tiliam dicunt vocatam eo, quod utilis sit ad usum telorum, nitore et levitate jaculandi. Est enim genus materiae levissimae, quae et apibus ad mel conficiendum utilissima est: sic et in doctoribus mansuetudo laudabilis est, et valde suavis est praedicatio verbi. Salix dicta, quod celeriter saliat, hoc est, velociter crescat; arbor lenta, vitibus habilis vinciendis; cujus seminis hanc dicunt esse naturam, ut si quis illud in poculo hauserit, liberis careat: sed et feminas infecundas efficit. Salices juxta mysterium fideles sunt in Ecclesia prope fluenta divinae praedicationis radicati, in Isaia, ubi dicitur: Et quasi salices juxta fluentes aquas . Item salices homines infructuosi sunt; unde est illud in Job: Circumdabunt eum, hoc est, diabolum, salices torrentis ; et alibi: Ad torrentem salicem dedu
Abbreviated transcription (Latin):
nena expͥmuntur: ex hac arcꝰ parchi
doginata hereticorum ex primere:
que pariunt mortem. et afferunt
interitum his. qui inhis lesi fuerut
Alnꝰ uocat᷑ qd̃ alat᷑ amne. Proxima enim
uit: hinc & tenera & mollis: qui m hu¬
mecto loco nutritur. Ulmus nomen
accepit: qđ uliginosis locis et humi¬
dis melius ꝑficit nam inmontanis¬
et asꝑis minus leta est: possunt aut̃
he due arbores. illos significare. qui
irrigatione scripturarum et humi¬
litate morum magis ꝓficiunt: quã
illi qui inpotentia ꝓpria confidunt
Popłs dicta qđ ex eius calce multiti¬
do nascitur: cuiꝰ genus duplex ẽ nam
altera ẽ. alba: altera nigra. Alba aut̃
popłs dicta: quia folia euis una par¬
te sunt alba. alt̾a uir idia. hec gͦbi¬
color. hñs quasi noctis et diei notas:
quȩ tempora ortu solis occasnq con¬
stant et generant etiam resinã circa
heridanum fluuium: uł ut alii nar¬
rant infinib siriȩ. Popłs uirtutem
castitatis ut quidam uolunt in leui¬

Expanded text:
nena exprimuntur. Ex hac arcus Parthidogmata haereticorum exprimere quae pariunt mortem, et afferunt interitum his, qui in iis laesi fuerint. Alnus vocatur, quod alatur amne; proxima enim vit; haec est tenera et mollis, quia in humecto loco nutritur. Ulmus nomen accepit, quod in uliginosis locis et humidis melius et asperis minus laeta est. Possunt autem haec duae arbores illos significare, qui irrigatione sacrarum Scripturarum, et humilitate morum magis proficiunt, quam illi, qui in potentia propria confidunt. Populus dicta, quod ex ejus calce multitudo nascatur; cujus genus duplex est. Nam altera est alba, altera nigra. Alba autem populus dicta, quia folia ejus una parte sunt alba, altera, viridia. Haec ergo bicolor, habens quasi noctis et diei notas, quae tempora ortu solis occasuque constant. Generant etiam resinam circa Eridanum fluvium, velut alii narrant, in finibus Syriae. Populus virgulta castitatis, ut quidam volunt, in Levi
Abbreviated transcription (Latin):
quia manus uictricis ornatꝰ ẽ.
uł qđ oppansis ẽ. ramis in modũ pal¬
me hominis. ẽ. enĩ arbor. insigne uic¬
torie ꝓceroq ac decoro uirgulto. diu¬
turnisq nestita frondib: et folia su¬
a sine ulla successione c̃seruans: hanc
greci fenice̾ dicunt. qđ dui duret. ex
nomine auis illius arabiȩ. quȩ mul¬
tis annis uiuere ꝑhibetur. quȩ dum
inmultis locis nascat᷑ ñ inomnib
fructus ꝑficit maturitatẽ. freq̃nt᷑
aut̃ inegipto ⁊ in syria fruetꝰ aũ eiꝰ
dactili a digitorũ similitudine nuncu¬
pati sunt. Palma enim dicta quasi
pacis alma: quȩ premium ẽ. in agone
sũ ad palmã suꝑnȩ uocationis. hȩc su¬
ꝑ terram hispida ẽ. et quib dam
tumorib inequalis: s ubi ad suꝑna
ꝓcesserit. dulcissimor̾ fructuum sua¬
uitate completur: et quasi quib dã
radiis ornata distenditurr. sic iustoꝵ
conũsio in hoc mundo duris ẽ. labo¬
rib plena:. s insuꝑnis ꝓbatur eẽ. pul¬

Expanded text:
quia manus victricis ornatus est: vel quod oppansus est ramis in modum palmae hominis. Est enim arbor insigne victoriae, proceroque ac decoro virgulto, diuturnisque vestita frondibus, et folia sua sine ulla successione conservans. Hanc Graeci Phoenicem dicunt, quod diu durat, ex nomine avis illius Arabicae, quae multis annis vivere perhibetur. Quae dum in multis locis nascatur, non in omnibus fructus perficit maturitatem: frequenter autem in Aegypto et Syria, fructus autem ejus dactyli a digitorum similitudine nuncupati sunt. Palma enim dicta est, quasi pacis alma, quae praemium est in agone  ad palmam supernae vocationis . Haec supra terram hispida est, et quibusdam tumoribus inaequalis; sed ubi ad superna processerit, dulcissimorum fructuum suavitate coradiis ornata distenditur: sic justorum conversatio in hoc mundo duris est laboribus plena: sed in supernis probatur esse pul
Abbreviated transcription (Latin):
exodo qđ manna simile ẽẽt semini
coriandri. album R. sublucilum:
sic et uerbum dĩ albedinẽ habet cas¬
titatis et lumen scientiȩ sp̃itał uñ aĩe
feruentissima: cuuꝰ alt̾a agrestis atq
uirtute acrior. s utreq feruentissime
comꝓbantur: hanc uenenis repug¬
nare mustele docent: quȩ dum cũ
serpente duicauerint. cibo eiꝰ armã¬

Expanded text:
Exodo, quod manna simile esset semini Exodo, quod manna simile esset semini coriandri, album et sublucidum: sic et verbum Dei albedinem habet castitatis, et lumen scientiae spiritalis: unde ferventissima. Cuius altera agrestis atque virtute acrior; sed utraque ferventissimae conprobantur. Hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo eius arman
Abbreviated transcription (Latin):
pite preferebat: nunc oleastrum. nc̃
apium: cuiꝰ radices efficacit̾ pugnatĩ
contra insidias uenenoꝵ. eius gene¬
riᷤ sunt. petro silenon yposilenon. et
oleo silenon. Petrosilenon uocatum.
qł sit similis apio. et nascatur in
petris montibꝙ preruptis: qđ nos pe¬
tra pium dicere possumus. Sileñ
enĩ grece apium drͣ: s est summũ ac
ꝓ babile. macedonicum: gustu suaue
et odore aromatico. feniculum latini
uocant. qd eius tirsi scu radicis succus
acuat uisum: cutus uirtus tradit᷑¬
ut traditur ut serpertes annuam se¬
nectutem gustri eius deponant: hoc
ẽ ligusticum aregione nomen acce¬
pit nascitur enim plurimum inli¬
guria: odore aromatico et gustu acͥ.
Corrandrum ex greco nomine sump¬
tum. qđ illi corian uocant: cuiꝰ semͣ
indulci uino datum. ꝓniores reddit
inuenerem: si supͣ modum decł̃is. a¬
mentiam nutrit. canos etram excori¬
andro infici traditum ẽ. Legitur in

Expanded text:
pite praeferebat, nunc oleastrum, nunc pite praeferebat, nunc oleastrum, nunc apium, cujus radices efficaciter pugnant contra insidias venenorum: ejus generis sunt petroselinon, hipposelinon et oleoselinon. Petroselinon vocatum, quod sit simile apio et nascatur in petris montibusque praeruptis: quod nos petrapium dicere possumus. Selinon enim Graece apium dicitur, sed est summum ac probabile Macedonicum, gustu suave, et odore aromatico. Feniculum Latini vocant, quod ejus thyrsi seu radicis succus acuat visum, cujus virtus traditur, ut serpentes annuam senectutem ejus gustu deponant: hoc  dictum est. Ligusticum a regione nomen accepit: nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromatico, et gustu acri. Coriandrum ex Graeco nomine sumptum, quod illi corion vocant, cujus semen in dulci vino datum proniores reddit in venerem: si supra modum dederis, amentiam nutrit: canos etiam ex coriandro infici traditum est. Legitur in
Abbreviated transcription (Latin):
preceptum ẽ. gͦ filus isrł. ut lactucas
agrestes inpascha comederent cum
assis agni carnib Lactuce uͦ agrestes
corpus redemptoris accipimus. nos
ꝓ pecc̃is nr̃is infletibꝰ affligamꝰ: qͣtmꝰ
ipsa amaritudo penitentie ab stergat
am̃tᷤ stomacho ꝑuerse amorẽ uite.
Cucumeres. quia sunt interdum ama-¬
ri: qui dulces nasci ꝑ hibentur: si lacte
mellito eorum semen infundatur. De
cucumerib et peponib inpenthate¬
uco legitur. qđ eos filii isrł concupi¬
erint.spernentes magna: Sicut con¬
cupiscentia carnalis fastidit cibum
sp̃italem. et sꝑnit eum. Cucurbita her¬
ba est alieno egens substentacło: quȩ
significat infirmos quõq et indoctos:
qui aliorum indigent solatio quo
fulciantur ne corruant. De cucurbi¬
tis uͦ iniona ꝓpħa legitur. Apium dic¬
tum. qł eo apex. iel ẽ. caput antiqͦꝵ
triumphantium coronabatur. her¬
cules aut̃ hanc herbam primuis capi¬
ti circum tulit: nam nunc ppłm ca¬

Expanded text:
Praeceptum est ergo filiis Israel, ut lactucas Praeceptum est ergo filiis Israel, ut lactucas agrestes in pascha comederent cum assis agni carnibus. Lactucae vero agrestescorpus redemptoris accipimus nos pro peccatis nostris in fletibus affligamus, quatinus ipsa amaritudo penitentie abstergat a mentis stomacho peruerse humorem uitCucumeres quod sint interdum amari, qui dulces nasci perhibentur, si lacte mellito eorum semen infundatur. De cucumeribus et peponibus in Pentateucho legitur, quod eos filii Israel concupierunt, spernentes manna: sicut concupiscentia carnalis fastidit cibum spiritalem, et spernit eum. Cucurbita herba est alieno egens sustentaculo: quae significat infirmos quosque et indoctos, qui aliorum indigent solatio, quo fulciantur, ne corruant. De cucurbitis in Jona propheta legitur . Apium dictum, quod ex eo apex, id est, caput antiquorum triumphantium coronabatur. Hercules autem hanc herbam primus capiti circumtulit: nam nunc populum ca
Abbreviated transcription (Latin):
dit dicens simile ẽ. regnum celorũ
grano sinapis et reliqua: qd incorde
credentium seminatũ germurat. et
Rafanum greci. nos radicem uocamꝰ.
eo qd totus deorsum nititur. dum
reliqua olera insumma magis ꝓsi¬
liant: cuiꝰ semine macerato. quisqͥs
suas manus infecerit: serpentes impu¬
ne tractabit. Si quidem ex ipsius ra
dice etiam ebur albescit: incibo qͦq
ueneniᷤ subsistit. nam contra uene
na. radices. nuces. lupini. citrũ aptũ
ruta ꝓsunt: s contra futurum: nͣ
contra acceptum uenentim: unde
et apul ueteres ante alias epulas
hec solebant mensis apponere. hec
mere et cautelam quȩ multũualent
contra uenenatas suggestiones di¬
aboli et contra uicia carnis. Lactuca
dicta est. qd habundantia lactis
exuberet. seu quia lacte nutrientes
feminas implet hȩc et inuiris uene¬
ris usum coheret. Lactuca a gres¬
tis quam sarraliam nominamus. eo
qd dorsũ eius in modum serre est.

Expanded text:
dit dicens: Simile est regnum coelorum dit dicens: Simile est regnum coelorum grano sinapis, etc. : quod in corde credentium seminatum germinat, et Raphanum Graeci, nos radicem vocamus, eo quod totus deorsum nititur: dum reliqua olera in summa magis prosiliant: cujus semine macerato quisquis suas manus infecerit, serpentes impune tractabit: siquidice etiam ebur albescit. In cibo quoque venenis obsistit. Nam contra venena hujus radices, nuces, lupini, citrium, apium prosunt, sed contra futurum, contra acceptum venenum. Unde et apud veteres ante alias epulas haec solebant mensis apponere. Haecmere, et cautelam, quae multum valet contra venenatas suggestiones diaboli et contra vitia carnis. Lactuca dicta est, quod abundantia lactis exuberet, seu quod lacte nutrientes feminas implet: haec et in viris veneris usum coercet. Lactuca agrestis, quam sarraliam nominamus, eo quod dorsum ejus in modum serrae est.
Abbreviated transcription (Latin):
mundos septabant morte. Aieola uir¬
go maria:. incantico canticorum: dilec¬
tus meus ascendit adortum suum
adareolam aromatis. Areole corla
sca̾rum untutum odore fsaglantia:
ubi & supra. arcole aromatum consi¬
te apigmentarus. Olus simplex est
et aperta predicatio: ut inapło. qui
infirmus ẽ. olera manducet. Olus mi¬
ninũ oꝑatio bona: exqua quidam
hipocrite hominib placere student:
ut in euangłio: uenobis pharisei hy¬
pocrite. qui decimatis mentam et ane¬
tum et cimina. et omne olus. Cepe et
alia corruptionem mentis et acredi¬
nem mentis significant: que quanto
amplius eduntitr. tanto magis dolo¬
re cruciant. Unde et innumeroꝵ
libro filu isrł murmurantes. legim¬
tur dixisse. in mentẽ ueniunt nob̾
anima nr̃a arida est: nichil aliud
respiciunt ocłi nr̃i nisi manna. Si¬
napis appellatu qd foliis simił sit
napis: hec herba mistice fig̾cat euan¬
gelium xp̃i. sicut ipse dñs ait osten¬

Expanded text:
mundos se putabunt in hortis . Areola virmundos se putabunt in hortis . Areola virgo Maria in Cantico canticorum: Dilectus meus ascendit ad hortum suum, ad areolam aromatis . Areolae corda sanctorum, virtutum odore fragrantes, ubi et supra: Areolae aromatum consitae a pigmentariis . Olus, simplex est et aperta praedicatio, ut in Apostolo: Qui infirmus est, olera manducet . Olus minimum operatio bona, ex qua quidam hypocritae hominibus placere student, ut in Evangelio: Vae vobis, Pharisaei hypocritae: qui decimatis mentam et anethum, cyminum et omne olus . Cepe et allia corruptionem mentis, et acredinem peccati significant, quae quanto amplius eduntur, tanto magis dolore cruciant: unde et in Numerorum libro filii Israel murmurantes leguntur dixisse: In mentem veniunt nobisAnima nostra arida est: nihil aliud respiciunt oculi nostri, nisi manna . Sinapis appellatur quod foliis sit similis napis. Haec herba mystice significat Evangelium Christi, sicut ipse Dominus osten
Abbreviated transcription (Latin):
conspiciis. significat dñm saluatorẽ.
qui est semen qd interpretatur ier¬
rahel: quia uerus filius dĩ hic habu¬
it uineam: dequa inisaia scriptumẽ.
uinea enim dnĩ sabaoth: domͦ isrł ẽ.
Hanc ꝯcupiuit achab. qui int̃pretat᷑
frater patris. popłs uidelicet udaicꝰ
de quo. xp̃s carnem assumere dignatꝰ
t̃. ut fecisset inea ortum holerũ. ħ ẽ ut
ubi uinum grẽ spiritalis germi¬
nare debuit. ibi fragilia queq dog¬
mata ꝓ pharisaicam suꝑsticionem
transplantaret. S naboth hanc ui¬
neam dare nolenti. idẽ. xp̃o pharise¬
orum suꝑsticionib ñ consentienti.
impia uxor ierabel. hoc ẽ sinagoga
iudeoꝵ. machinata ẽ mortem euis¬
Ortus internaᷤ deliciaᷤ paradisi signifi¬
cant: unde dr̃: intra ortum meum so¬
ror mea sponsa. Itemortus ẽ popłs
uid eorum: dequo dr̃ dilectus meus mͥ¬
descendit mortum suum: ad areolã
aromatis. Rursum ortus quedam hi.¬
pocritarum simulatio: ut inisaia qͥ.

Expanded text:
conspicuus, significat Dominum Salvatorem conspicuus, significat Dominum Salvatorem qui est semen, quod interpretatur Jezrahel, quia verus est Filius Dei: hic habuit vineam, de qua in Isaia scriptum est: Vinea enim Domini Sabaoth domus Israel est . Hanc concupivit Achab, qui interpretatur frater patris, populus videlicet Judaicus, de quo Christus carnem assumere dignatus est; « ut fecisset in ea hortum olerum, » hoc est ut ubi vinum gratiae spiritalis germinare debuit, ibi fragilia quaeque dogmata per Pharisaicam superstitionem transplantaret. Sed Naboth hanc vineam dare nolenti, id est Christo Pharisaeorum superstitionibus non consentienti, impia uxor Jezabel, hoc est Synagoga Judaeorum machinata est mortem. IHortus internas delicias paradisi significat: unde dicitur: Intra hortum meum, soror mea sponsa . Item hortus est populus Judaeorum, de quo dicitur: Dilectus meus descendit in hortum suum ad areolam aromatum . Rursum hortus quaedam hypocritarum simulatio, ut in Isaia: qui
Abbreviated transcription (Latin):
rtus nominatur. qđ semper
ibi aliquid oriat᷑ Nãcũ alia ter¬
ra semel manno aliquid gignit᷑ or¬
tus nunꝗͣ. sine fructu ẽ Olus ab alen¬
do dictum eo qđ primum homines
olerib alerentiu. antequam fruges
et carnes ederent. tantum enim po¬
mis arboꝵ ⁊ olerib alebantur sic̃
animalia herbis. Ortris enim scãm sig¬
gnificat eccłam. inqua uarie spẽs
uirtutum gignunt᷑. unde sponsus
desponsa dicit ortus conclusus. so¬
ror mea sponsa: ortus conclusus.
fons sign atus. Ortus conclusus
eccła: quia multifaria sp̃italnm oꝑm
germina gignit. fons eͣ: quiꝰ doctrina
salutari redundat. conclusus: quia
dñi ꝓtectione munita ꝑ sist it. signatꝰ
sermone fidei. Item aliam significatio¬
nem habet ortus in hoc testimonio libri
regum: ubi narrat qđ achab rex di¬
ceret adnabo̾t. hiẽraelitem: da mͥ in
neam tuã. ut faciam mͥ ortum olerum.
quia uicina ẽ. et ꝓpe domum meam:
et cet̾a. naboth gͥ qui interpretatur

Expanded text:
rtus nominatur quod semper ibi aliquid oriatur. Nam cum alia terra semel in anno aliquid gignat, hortus nunquam sine fructu est. Olus ab alendo dictum, eo quod primum homines oleribus alerentur, antequam fruges et carnes ederent. Tantum enim pomis arborum et oleribus alebantur, sicut animalia herbis. Hortus enim sanctam significat Ecclesiam, in qua variae species virtutum gignuntur. Unde Sponsus de sponsa dicit: Hortus conclusus, soror mea sponsa: hortus conclusus, fons signatus . Hortus conclusus, Ecclesia est: quia multifaria spiritalium operum germina gignat: fons est, quia doctrina salutari redundat. Conclusus, quia Domini protectione uncta persistat: signatus sermone fidei. Item aliam significationem habet hortus in hoc testimonio libri Regum, ubi narrat, quod Achab rex diceret ad Naboth Jezrahelitam: Da mihi vineam tuam, ut faciam mihi hortum olerum, quia vicina est et prope domum meam, etc. . Naboth ergo, qui interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
Ad te de luce uigil o:⁊ in matutinis
meditabor in te. qͥa factꝰ es adiutor m̃s.
Ad ipsum uigilat᷑. qͦtiens in mundi
ambitione dormit᷑. Nam illa sic con¬
sequimur: susta deserere festinemꝰ. Bñ
aut̃ adiecit. in matutinis meditabor
in te. Iaubt. Exurgam dilucło. qntp̃s¬
dñicȩ resurrectionis aduen̾it. ut tunc
eiꝰ laudes caneret. q̃n genus humanũ
exemplosuȩ resurrectionis animauit.
Matutinũ. iudiciidies siue resurrecꝰ¬
tio mortuoꝵ ut in psalmo. In matuti¬
nis int̾ficiebã õs peccatores t̾rȩ. Aurora
ẽ eccł̃ia. eo qͦd pꝰ tenebͣs pecc̃oꝵ luce fi¬
dei illustratur. ut in iob. Iostendisti

Expanded text:
de luce vigilo: et in matutinis meditabor in te, quia factus es adjutor meus . Ad ipsum vigilatur, quoties in mundi ambitione dormitur. Nam illa sic consequimur, si ista deserere festinemus. Bene autem adjecit: In matutinis meditabor in te ; et alibi: Exsurgam diluculo; qit, et tunc ejus laudes cerneret, quando genus humanum exemplo suae resurrectionis animavit. Matutinum judicii dies sive resurrectio mortuorum, ut in psalmo: In matutinis interficiebam omnes peccatores terrae . Aurora est Ecclesia, eo quod post tenebras peccatorum luce fidei
Abbreviated transcription (Latin):
nia festinat᷑. Ad confitendum. hic sig̾eat
ad laudandũ: qd̃. sequit᷑ suꝑ iudicia iu¬
sticiȩ tuȩ. Nam sipenitentiȩ confessio¬
nem uoluisset intelligi suꝑ miscd̾iam
tuã diceret:. ñ suꝑ iudicia iusticiȩ tuȩ.
Gallicinium aut̃ confessionem pecẽoꝵs
sig̾cat: unde eodem tp̃r petrꝰ qͥ dñm ne¬
gando in tenebͥs obliuionis errauit.
sꝑate iam uicis rememoratione correx̃:
⁊ eiꝰdemuerȩ lucis adepta p̃sentia plene
totum qͥcqͥd nutau̾at erexit. Hẽ opinor
gallum. aliquẽ doctoꝵ intelligendum.
qͥ nos iacentes excitat ce somnolentos
increpat dicens euigilate iusti ce noli¬
te peccare. Matutinũg̾ & dilucłm re

Expanded text:
nia festinatur. Ad confitendum, hic significat nia festinatur. Ad confitendum, hic significat ad laudandum, quia sequitur: super judicia justitiae tuae. Nam si poenitentiae confessionem voluisset intelligi, super misericordiam tuam, diceret: non, super judicia justitiae tuae. Gallicinium autem conversionem peccatorum significat. Unde eodem tempore Petrus, qui Dominum negando in tenebris oblivionis erravit, et speratae jam lucis rememoratione correxit, et ejusdem verae lucis adepta praesentia plene totum, quidquid mutaverat, erexit. Hunc opinor gallum aliquem doctorum intelligendum, qui vos jacentes excitans et somnolentos increpat, dicens: Evigilate, justi, et nolite peccare. Matutinum e
Abbreviated transcription (Latin):
mane sit. Bilucłm qͣsi iã incipiens par¬
uadiei lux: hec ce aurora: quȩ solem p̃¬
cedit. Est autẽ aurora. diei clarescentis
exordium. ⁊ pͥmꝰ splendor a eris qͥ g̾ce
eos dicit᷑: qͣm nos ꝑdiriuationem auro
onis. quȩ post ꝓsꝑitatem scħ sequit᷑: uel
Intempestum aut̃ hoc ẽ medium noctis.
uł ꝓfunditatem peccõꝵ sig̾cat: uł reces¬
sum a mundanis negociis ad laudandũ
dm. bonoꝵ hoĩum studium: Vnde ꝓpħa
a it in psalmo. Media nocte surgebam
ad confitendum tͥ suꝑ iudicia itsticiȩ tuȩ.
Ñ uaeat qͦd dic̃ media nocte surgebam.
Seit enĩ hoc tp̃r pͥmogenita egyrtiorum
fuisse ꝑcussa: scit etiam ea tempestate. pe¬
tri pauli ce silȩ. incarcere positoꝵ uin-¬
cula res oluta: scit qͦq sponsum media noe¬
te eẽ uenturum: ideoq eodem tp̃r surg̾e
ad laudes. ne int̾ fatuas uirgines ianua
clausa remaneat: nec uacat qͦd diẽ sur¬
gebam: qͥa semꝑ surgit᷑ cum ad dñ p̃co¬

Expanded text:
mane sit. Diluculum, quasi jam incipiens parmane sit. Diluculum, quasi jam incipiens parva diei lux: haec et aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium, et primus splendor aeris, qui Graece eos dicitur, quam nos per derivationem auroronis quae post prosperitatem saeculi sequitur: vel Intempestum autem, hoc est medium noctis vel profunditatem peccatorum significat, vel recessum a mundanis et ad laudandum Dominum bonorum hominum studium. Unde Propheta ait in psalmo: Media nocte surgebam ad confitendum tibi super judicia justitiae tuae . Non vacat quod dicitur: media nocte surgebam. Scit enim hoc tempore primogenita Aegyptiorum fuisse percussa: scit etiam ea tempestate, Petri, Paul et Silae in carcere positorum vincula resoluta; scit quoque sponsum media nocte esse venturum, ideoque eodem tempore surgit ad laudes, ne inter fatuas virgines janua clausa remaneat. Nec vacat, quod dicit: surgebam: quia semper surgitur, cum ad Domini praeco
Abbreviated transcription (Latin):
octis autem partes. uii. st̃. Crepuscłm.¬
uesꝑum. conticiniũ. intempestum.
galliciniũ. matutinũ. dilucłm. Creyus¬
culum dubia lux. Nam creꝑum dubtũ
dicimꝰ. hoc ẽ int̾ lucem ce tenebͣs. Uesꝑum.
astella occidentali uocatũ: q̃ solem ocei¬
duum sequit᷑. ⁊ tenebs sequentes p̾cedit:
de qͣ uirgiliꝰ. Ante diem clauso compo¬
nit uesꝑ olimpo. Conticinium ẽ: qñ om̃s¬
silent: conticiscere enimsilere ẽ. Intẽpe¬
stum ẽ medium &e inact̾uosum noctis tp̃s:
qñ agi nicħ potest:⁊ omnia sopore qͥ eta ft̃.
Nam tp̃sꝑse ñ intelligit᷑ nͥ ꝑ actꝰ humanos.
Medium autem noctis. actu caret: gͦ in tẽ¬
pesta inact̾uosa. qͣsi sine tp̃r. hoc ẽ sine ac¬
tu:ꝑ quem dinoscit᷑ tp̃s: Unde ẽ. intempe¬
stiue uenisti: gͦ intempesta dr qͤ caret tp̃r.
id ẽ act̾u. Galliemium ꝓpt̾ gallos lucis
p̃nuncios dictum. Alatutinum ẽ int̾ ab¬
scessum tenebraꝵ ⁊ aurorȩ aduentum:⁊
dictum matutinũ. qͦd hoc tp̃r inchoante

Expanded text:
octis autem partes septem sunt: crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum. Crepusculum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum a stella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur, et tenebras sequentes praecedit. De qua Virgilius: Ante diem clauso componet vesper Olympo. Conticinium est, quando omsilent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intellegitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dinoscitur tempus; unde est: 'Intempestive venisti.' Ergo intempesta dicitur quia caret tempora, id est actum. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum quod hoc tempus inch
Abbreviated transcription (Latin):
tantillum animal sine p̃ceptore so
la natura duce sibi in posterum ꝓ¬
uidere studeat: quanto magis ille
homo deo p̃ceptore. & doctoribus
ammonentib debet in messe huiꝰ
uitȩ. oꝑm colligere fructus. ce hor¬
reouitȩ reconde. ut habeat in die
frigoris idẽ iudicii. qnͣdo ñ potest
laborare unde uiuat. formicoleon
ob hoc uocat᷑. quia est uel formicaꝵ
leo ul certe formiea pariter et leo:¬
mui. Est enim paruum animal.
formicis satis infestum: qͦd se inpulue¬
re abscondit. & formicas frumenta
gestantes int̾ficit: Pinde autemleo ⁊
formica uocat̾: qͥa aliis animalib
ut formica est. formieis audemut leo
ẽ. Ranȩ a garrulitate uocatȩ. eo qͦd
cirea genitales strepunt paludes:
sonumuocis importutis clamoribꝰ
reddunt. Ranȩ demones: in apoca.¬
lipsi. Uidi de ore draconis sp̃s tres
immundos in modumranarum:
heretiei. qͥ in cenouilissimorum sen-¬
suum commorantes. uana garruli¬
tate latrare non desinunt: ut in ex¬

Expanded text:
tantillum animal sine praeceptore, sed tantillum animal sine praeceptore, sed sola natura duce sibi in posterum praevidere studet: quanto magis ille homo, Deo praeceptore, et doctoribus admonentibus, debet in messe hujus vitae operum colligere fructus, et horreo vitae recondere, ut habeat in die frigoris, id est, judicii, qua non potest laborare, unde vivat? Formicoleon ob hoc vocatus, quia est vel formicarum leo, vel certe formica pariter et leo. Est enim parvum animal, formicis satis infestum, quod se in pulvere abscondit, et formicas frumenta gestantes interficit. Proinde autem leo et formica vocatur, quia aliis animalibus, ut formica est: formicis autem, ut leo est. Ranae a garrulitate vocatae eo quod circa genitales strepunt paludes, et sonum vocis importunis clamoribus reddunt. Ranae daemones. In Apocalypsi: Vidi de ore draconis spiritus tres immundos in modum ranarum ;haeretici, qui in coeno vilissimorum sensuum commorantes, vana garrulitate latrare non desinunt, ut in Ex
Abbreviated transcription (Latin):
ctib: uenat᷑ eam formica circumli¬
gata capillo in cau̾nam eiꝰ comecta
afflato pͥꝰ puluere ne se abscondat:
ita formice complexib trahitur.
formica dicta. eo qͦd ferat micas far¬
ris: cuius sollertia multa. ꝓuidet e¬
nim in futurum: ce p̾parat estate qͦd
hieme comedat. In messe autem ẽ¬
ligit tͥcicum: ordeum ñ tangit: dũ
pluit ei suꝑ frumentum. totume¬
icit. Dieunt᷑ in ethiopia ẽẽ formi¬
cȩ ad formam canis.que arenas
aureas pedib eruunt: qͣs custodi
unt nequis auferat captantes q
ad necem ꝑsequunt᷑. Iuxta allego¬
riam formica ꝓuidũ hominem uł
oꝑarium utilem significat. Unde
salomonin ꝓu̾biis hortat᷑ dicens.
Uade ad formicam opiger. ce consi¬
dera uias eiꝰ: ce disce ab ea sapientiã.
Que cum non habeat ducem nec
p̃ceptorem nec pͥncipem: parat
estate cibum sibi. & congregat in
messe quod comedat. Hinc horta¬
tur quemq sui curam agere: oe si

Expanded text:
ctibus; venatur eum formica circumlictibus; venatur eum formica circumligata capillo in cavernam ejus conjecta, afflato prius pulvere, ne se abscondat, ita formicae complexibus trahitur. 9. Formica dicta, eo quod ferat micas farris, cujus solertia multa. Providet enim in futurum, et praeparat aestate quod hieme comedat. In messe autem elegit triticum, hordeum non tangit. 63 Dum pluit ei super frumentum, totum ejicit. Dicuntur in Aethiopia esse formicae ad canis formam, quae arenas aureas pedibus eruunt, quas cusunt ne quis auferat, captantesque ad necem persequuntur. Juxta allegoriam formica providum hominem, vel operarium utilem significat. Unde Salomon in proverbiis hortatur, dicens: Vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus, et disce ab ea sapientiam. Quae cum non habeat ducem nec praeceptorem, nec principem, parat aestate cibum sibi, et congregat in messe, quod comedat . Hinc bortatur quemque sui curam agere: et si
Abbreviated transcription (Latin):
dentia quedam ẽ: nam dum abscide-¬
rit uuam de uite: supinꝰ sese uolu¬
tat suꝑ eã. & sic eam exhibet natis
suis. Hyritiꝰ enim mistice peccatoreᷤᷤ
aculeis uitioꝵ plenos. & astucia ne¬
quitiȩ callentes sig̾eat. & fraudibꝰ
ce rapinis.qui ꝑ fraudem de alieniᷤᷤ
laborib sibi pastum querunt.:De
quib scͥptum ẽ: ibi ht̃ foueam hy¬
ritius: &e catulos suos nutrit. Item
illud qͦd inpsalmo scͥptum est. Retͣ
refugium hermaciis.Erinacius
idem est qui ce hyritius. animal
omnino timidum. nat᷑a ꝓuidente
semꝑ armatum: cuiꝰ cutem inuicem
setarum sudes acutissimȩ densissimẽ¬
q communiunt. Cui tam̃ non suffi¬
cit natiua munitio: s ne aliqua
fraude possit int̾eipi : refugium ht̃
semꝑ in saxis. Huic competenter
aptatur. qui peccatis suis hyspidꝰ
fut᷑a iudicia metuens: petram xp̃m¬
firmissimum noscit᷑ hab̃e refugium.
Grillus nom̃ a sonouocis ht̃. hic retͦ
ambulat: t̾ram terebrat: stridet no¬

Expanded text:
dentia quaedam est. Nam dum abscidedentia quaedam est. Nam dum absciderit uvam de vite, supinus sese volutat super eam, et sic eam exhibet natis suis. Hericius enim mystice peccatores aculeis vitiorum plenos et astutia nequitiae callentes significat, et fraudibus et rapinis: qui per fraudem de alienis laboribus sibi pastum quaerunt. De quibus scriptum est: Ibi habet foveam Hericius, et catulos suos nutrit . Item illud, quod in psalmo scriptum est: Petra refugium Herinaciis . Herinacius idem est, qui et Hericius, animal omnino timidum, natura providente semper armatum, cujus cutem invicem setarum sudes acutissime densissimeq communiunt: cui tamen non sufficit nativa munitio, sed ne aliqua fraude possit intercipi, refugium habet semper in saxis. Huic competenter aptatur, qui peccatis suis hispidus futura judicia metuens, petram Chrifirmissimum noscitur habere refugium. Grillus nomen a sono vocis habet. Hic retro ambulat, terram terebrat, stridet no
Abbreviated transcription (Latin):
mine pͥuati. t̾renis act̾ib incumbt.
& desideriis carnis & illecebris uo¬
luptatum deseruiunt:radicesq bo¬
norum oꝑm in qͥb cunq possunt den-¬
te maliciȩ corrode & subuertere co¬
nantur. Olires dictisunt. quia pin¬
gues eos efficit somnꝰ. nam gliscere.
dicimꝰ crescere. Hyeme enim tota
dormiunt. & immobiles qͣsi mortui
iacent: tempore ȩstiuo reuiuiseunt.
Isti eos significare possunt: qui torpore
pigͥciȩ inutiles fiunt. & laborare utili¬
ociosus tempore p̃sentis uitȩ torpescit:
frustra in die iudicii qñ tempꝰ ẽ messiᷤᷤ
mendicabit: qͥ cȩlestis uitȩ gaudia
nullom cum iustis habebit. Hyritiꝰ
animal spinis cooꝑtum: quod exin
de đdr nominatum. eo qͦd subrigit
seqͣndo spinis suis claudit᷑. quibus
undiq ꝓtectꝰ est contra insidias. Nã
statim ut aliquid p̾senserit. pͥmum
se subrigit. atq inglobum conu̾sus.
in suase arma recolligit. Huiꝰ pru-¬

Expanded text:
mine privati, terrenis actibus incumbunt, mine privati, terrenis actibus incumbunt, et desideriis carnis, et illecebris voluptatum deserviunt, radicesque bonorum operum, in quibuscunque possunt, dente malitiae corrodere et subvertere conantur. Glires dicti sunt, quia pingues eos efficit somnus. Nam gliscere dicimus crescere. Hieme enim tota dormiunt, et immobiles, quasi mortui, jacent: tempore aestivo reviviscunt. Isti ergo eos significare possunt, qui torpore pigritiae inutiles fiunt, et laborare utiliotiosus tempore praesentis vitae torpescit, frustra in die judicii, quando tempus est messis, mendicabit: quia coelestis vitae gaudium nullo modo cum justis habebit. Hericius animal spinis coopertum, quod exinde dicitur nominatum eo quod subrigit se quando spinis suis clauditur, quibus undique protectus est contra insidias. Nam statim, ut aliquid praesenserit, primum se subrigit, atque in globum conversus, in sua se arma recolligit. Hujus pru
Abbreviated transcription (Latin):
absq ocłis. semꝑ t̾ram fodit: & humũ
egerit: & radices subt̾ frugib comedit.
Mistice autem mures sig̾cant hoĩes
cupiditati t̾renȩ inhiantes: & p̾dã
de aliena substantia subripientes.
Mustela uͦ eos ꝑfiguram demonsit᷑.
qui ingenium naturale sub doloma¬
liciȩ polluunt: &e totam uitam suam
in insidiis & fraudib ducunt. Talpa
gͦ quȩ cȩcitate ꝑpetua damnata est.
aut idola sig̾cat. cȩca.surda.⁊ muta:
aut etiam ipsos idolatras. qui igno¬
rantiȩ Istulticie tenebris semper er¬
rant. De quib in ysaia scͥptum ẽ: ut
adoretis talpas & uespertiones. hoc
est.cȩci cȩcos colant.De quib alibi
scͥptura dic̃. Similes illis fiant qͥ faci¬
unt ea: ce om̃s qui confidunt in eis.
Aut etiam hereticos siue falsos xp̃ia¬
nos ꝑfiguram demonstrat:qm̃ sicut
talpa absq ocłis semꝑ t̾ram fodit oe
humum egerit &e radices sub frugibꝰ
comedit: Sic & ipsi uere scientiȩ lu¬

Expanded text:
absque oculis, semper terram fodit, et humum absque oculis, semper terram fodit, et humum egerit, et radices sub frugibus comedit. Mystice autem mures significant homines cupiditate terrena inhiantes et praedam de aliena substantia surripientes. Mustela vero eos per figuram demonstrat, qui ingenium naturale sub dolo malitiae polluunt et totam vitam suam in insidiis et fraudibus ducunt. Talpa ergo, quae caecitate perpetua damnata est, aut idola significat caeca, surda et muta: aut etiam ipsos idolatras, qui ignorantiae et stultitiae tenebris semper errant. De quibus in Isaia scriptum est: Ut adoretis talpas et vespertiliones , hoc est, caeci caecos colant. De quibus alibi Scriptura dicit: Similes illis fiant, qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . Aut etiam haereticos sive falsos Christianos per figuram demonstrat: quoniam sicut talpa absque oculis semper terram fodit, et humum egerit, et radices sub frugibus comedit: sic et ipsi verae scientiae lu
Abbreviated transcription (Latin):
us pusillum animal: grecum illi
nomen ẽ. Qeqͥd uͦ ex eo trahit᷑. la¬
tinum fit. Alii dic̃t mures qͦd ex hu-¬
more t̾rȩ nascunt̾. Nam mus terra.
unde ce humus t̾ra. His inplenilunio
iecur erescit. sic̃ quedam maritima
augent᷑: que rurs minuente luna
deficiunt. Sorex latinum ẽ. eo quod
rodat: & inmodum serrȩ p̃cidat.
Antiqͥ autem soricem sauricem di-¬
cebant. sic̃ & clodum claudum. Mu¬
stela dict᷑a. qͣsi mus longꝰ. Nam telum
a longitudine diet̾um: Hec ingenio
subdola. in domib ubi nutrit catuloᷤ
suos. transfert. mutatq sedem: ser¬
pentes etiam & mures ꝑsequit᷑. Duo au¬
tem sunt gn̾a mustelarum: alterum
enim siluestrum est. distans magni¬
tudine. quod greci ict̾idas uocant:
alt̾m enim in domib oberrans. falso
autem opinant᷑. qui dicunt mustelam
ore conciꝑe: aure effundere partum.
Mustela est furti figura: ut in leuitico
demonstrat᷑. Talpa dicta. qͦd sit dam¬
nata cecitate ꝑpetua  tenebͥs. Est enim

Expanded text:
us pusillum animal. Graecum illi nomen est; quidquid vero ex eo trahit Latinum fit. Alii dicunt mures quod ex humore terrae nascantur; nam mus terra, unde et humus. His in plenilunio iecur crescit, sicut quaedam maritima augentur, quae rursus minuente luna deficiunt. Sorex Latinum est, eo quod rodat et in modum serrae praecidat. Antiqui autem soricem sauricem dicebant, sicut et clodum claudum. Mustela dicta, quasi mus longus; nam telum a longitudine dictum. Haec ingenio subdola in domibus, ubi nutrit catulos suos, transfert mutatque sedem. Serpentes etiam et mures persequitur. Duo autem sunt genera mustelarum; alterum enim silvestre est distans magnitalterum in domibus oberrans. Falso autem opinantur, qui dicunt mustelam ore concipere, aure effundere partum. Mustela est furti figura, ut in Levitico demonstratur. Talpa dicta, quod sit damnata caecitate perpetua tenebris. Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
& peccata quib uult dimittit. Nam
peccata nr̃a sine sp̃u sc̃o non donantur.
uel quia naturalit̾ eos a quib ꝓcedit
coniungit. ⁊ se unum cum eis ẽẽ osten¬
dit: uł qͥa in nob̾ id agit. ut in deo ma¬
neamus.⁊ ipse in nob̾. Unde ⁊ in donis
dei nichil maiꝰ est caritate. Q nullum
est maiꝰ donum dei: quam sp̃s sanctꝰ.
Ipse est ce gr̃a: quȩ quia non ꝓ meritis
nr̃is. s uoluntate diuina gratis datur:
inde gratia nuncupat᷑. Sic̃ unicum
dei u̾bum ꝓpͥe uocamus nomine sapĩȩ.
&e filius uniu̾salit̾ caritas. Sp̃s sanctus
digitꝰ dei eẽ. in libris euangelii aꝑtissi¬
me declarat᷑. Cum enim unꝰ euangłista
dixisset. in digito dei eicio demonia. aliꝰ
hoc idem ita dixit: in sp̃u dei eicio demo¬
nia. Unde & digito dei seripta lex ẽ. data
die quinquagesima ab occisione agni:
&e die quinquagesima uenit sp̃s sanctꝰ
a passione domini nr̃i iħu xp̃i. Ido aut̃

Expanded text:
et peccata quibus vult dimittit. Nam et peccata quibus vult dimittit. Nam peccata sine Spiritu sancto non donantur. ncupatur, vel quia naturaliter eos, a quibus procedit, coniungit et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis id agit ut in Deo maneamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil maius est caritate, et nullum est maius dIpse est et gratia: quae quia non pro meritis nostris, sed voluntate divina gratis datur, inde gratia nuncupatur. Sicut unicum Dei Verbum proprie vocamus nomine sapientiae, cet Filius universaliter charitas. Spiritus sanctus digitus Dei esse, in libris Evangelii apertissime declaratur. Cum enim unus evangelista dixisset: In digito Dei ejicio daemonia , alius hoc idem ita dixit: In Spiritu Dei ejicio daemonia . Unde et digito Dei scripta lex est, data die quinquagesima ab occisione agni: et die quinquagesima venit Spiritus sanctus a passione Domini nostri Jesu Christi. Ideo autem
Abbreviated transcription (Latin):
patur: ꝓpt̾ dona que de diuinitatis
eius plenitudine parti¬
culatim
quiq ut digni sunt cõ¬
sequi
ꝓmerent᷑. Ipse enim sp̃s
pientiȩ ⁊ intellectꝰ. sp̃s consilii ⁊ forti¬
tudinis. sp̃s scientiȩ & pietatis. spiritꝰ
timoris domini dr. Sp̃s autem pͥncipa¬
lis in ꝑsalmo quinquages imo legitur:
ubi quia t̾cio sp̃s repetit᷑. non nulli tri¬
nitatem intellexerunt: ideo qͥa scrip¬
corpꝰ. ⁊ tam̃ est: uidet᷑ restare. ut sp̃s sit.
Intelligunt enĩ nnulli ibi tͥnitatem
significari. In sp̃u principali. patrem:
Adando enim: donum est nuncupa¬
tum. Notissimum enim ẽ dñm iħm
sanctum: qͦ credentes impleti. linguis
omnium gentium loquebant᷑. In tan¬
tum enim donum dei est: in qnͣtum
dat᷑ eis. qͥ ꝑ eum diligunt deum. Apud
se autem d̾s est: apud nos donum est.
S sempiterne sp̃s sc̃s donumẽ: distri¬
buens singłis ꝓut uult gratiarum do¬
na. Nam ce ꝓpħias quib uult imꝑtit:

Expanded text:
patur, propter dona quae de divinitatis patur, propter dona quae de divinitatis ejus plenitudine particulatim quique, ut digni sunt, consequi merentur. Ipse enim Spiritus sapientiae et intellectus: Spiritus consilii et fortitudinis: Spiritus scientiae et pietatis: Spiritus timoris Domini. Spiritus autem principalis in Psalmo quinquagesimo legitur, ubi quia tertio spiritus repetitur, nonnulli Trinitatem intellexerunt ideo quia scripcorpus, et tamen est, videtur restare ut spiritus sit. Intellegunt enim ibi nonnulli Trinitatem significari: in Spiritu principali Patrem: A dando enim donum est nuncupatum. Notissimum est enim Dominum sanctum, quo credentes inpleti linguis omnium gentium loquebantur. In tantum autem donum Dei est, in quantum datur eis qui per eum diligunt Deum. Apud se autem Deus est: apud nos donum est; sed sempiterne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis, prout vult, gratiarum dona. Nam et prophetias quibus vult inpertit,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc autem int̾est int̾ nascentem filiũ
& ꝓcedentem sp̃m sẽm: quod filius ex
uno nascitur. sp̾s sc̃s ex utroq ꝓcedit.
habet᷑. hic non ẽ eiꝰ. Nam pater num¬
quam legit᷑ missus: sp̃s uͦ missꝰ. ut est
grece: latine int̾pretat᷑ consolator.
a consolatione. Paraclysis enin con¬
solatio interpretat᷑. Xp̃s enim eum¬
apłis lugentib misit: postquam ab-
eorum ocłis ipse in celum ascendit.
Consolator enim tristib mittit᷑: se¬
cundum illam eiꝰdem domini senten¬
tiam beati lugentes: qm̃ ipsi consola¬
buntur. Ipse enim dicit tunc luge¬
bunt filii sponsi: cum ab eis ablatus
fu̾it sponsꝰ. Item paraclytꝰ ꝓ eo quod
consolationem p̾stat animis. qui gau¬
dium temporale amittunt. Alii pa¬
raclytum latine oratorem uel aduo¬
catum int̾ptant᷑. Ipse enim sp̃s sc̃s di¬
cit: ipse docet: ꝑ ipsum dat᷑ sermo
sapientie: ab ipso sca scͥptura inspira¬
ta est. Ideo sp̃s sc̃s septiformis nuncu¬

Expanded text:
Hoc autem interest inter nascentem Filium Hoc autem interest inter nascentem Filium et procedentem Spiritum sanctum, quod Filius ex uno nascitur, Spiritus sanctus ex utroque procedit; habet, hic non est ejus . Nam Pater nunquam legitur missus, Spiritus vero missus; ut est Graece, Latine interpretatur consolator, a consolatione; paraclisis enim consolatio interpretatur. Christus enim eum lugentibus misit, postquam ab eorum oculis ipse in coelum ascendit. Consolator enim tristibus mittitur, secundum illam ejusdem Domini sententiam: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Ipse etiam dicit: Tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus . Item paraclitus, pro eo quod consolationem praestat animis qui gaudium temporale amittunt. Alii paraclitum Latine oratorem vel advocatum interpretantur. Ipse enim Spiritus sanctus dicit: Ipse docet; per ipsum datur sermo sapientiae; ab ipso sancta Scriptura inspirata est. Ideo Spiritus sanctus septiformis nuncu