comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
o saeramentũ in ennairabile. Deus homo factꝰ
et̾miis temporał. in mensus localis. in mortalis
passibilis. paruis pannis inuoluitur qui celi
ambitu p̃magnitudine non eontinetur. Quis
audiuit um quã tale: Quis indit huic simile:
Reclinatur inp̾sepio: ⁊ panis uiuus qui de celo
descendit. no̾ homimbus s peccoribus ante po¬
itur: idẽ non uidis s gentibus monstratur.
Tunẽ cognouit bos possessorem suum: ⁊ asius
p̾sepe dm̃ sui. S quid dicam quod celi terreq
creator. quod rer regum ⁊ dñs dñantium nõ
habuit locum indiuersorio: Sic enĩ apłs ait:
quia cum om̃ium diues e̾ẽt ꝓnob pauꝑ factus

Expanded text:
o sacramentum inenarrabile! Deus homo fit, o sacramentum inenarrabile! Deus homo fit, aeternus, temporalis, immensus, immortalis, passibilis, parvis pannis involvitur, qui coeli ambitu prae magnitudine non continetur. Quis audivit unquam tale? Quis vidit huic simile? Reclinatur in praesepio, et panis vivus qui de coelo descendit, non hominibus, sed pecoribus anteponitur, id est non Judaeis, sed gentibus manifestatur. Tunc « cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui. » Sed quid dicam, quod coeli terraeque Creator, quod Rex regum et Dominus dominantium non habuit locum in diversorio? Sic enim Apostolus ait: « Quia cum omnium dives esset, pro nobis pauper factus
Abbreviated transcription (Latin):
matris utero ꝓcedit : siue alii filii sequantur
siue non sequantur. sum em̾ler. statim post
unum mensem om̾e pͥmogenitũ dño offeire
p̾cipiat. quis non in telligat sine alieuiꝰ rela¬
cione primogenita diei eum ncħ ad huc gen¬
eium cui sit hor primogenitum referri possit:
Quid enim si mater illico mortua fuerit. uel.
si ult̾us filium non genuerit: Num quid id¬
cireo primogenitus ille non erit qui exr ea iam
natus. ⁊ post unum mensem deo oblatus ab ip̃a
lege primogenitus ẽ. uocatus: Igitur ler men¬
titur. aut primogenitus aliquando sine rela¬
tione dr. Peꝑit itaq beatissima inrgo concipi¬
ens uirgo pariens uirgo. ⁊ in et̾nũ ꝑmanens
uirgo: clausa ante partum clausa in partu. ⁊¬
clausa pꝰ partum. Peꝑit in quit filiũ suũ pri¬
mogenitũ. ⁊ pañis eũ inuoluit. ⁊ reclinauit
eum in presepio: quia nõ erat ei locus in diu̾so¬
rio. Opietas inmensa. ohumilitas in effabilis.

Expanded text:
matris utero procedit, sive alii filii sequantur, matris utero procedit, sive alii filii sequantur, sive non sequantur. Cum enim lex statim post unum mensem omne primogenitum Domino offerre praecipiat, quis non intelligat, sine alicujus relatione primogenita dici, cum nihil adhuc gentium sit, cui hoc primogenitum referri possit? Quid enim si mater illico mortua fuerit, vel si ulterius filium non genuerit? Nunquid idcirco primogenitus ille non erit, qui ex ea jam natus, et post unum mensem Deo oblatus, ab ipsa lege primogenitus est vocatus? Igitur aut lex mentitur, aut primogenitus aliquando sine relatione dicitur. Peperit itaque beatissima Virgo; concipiens virgo, pariens virgo, et in aeternum permanens virgo primogenitum, et pannis eum involvit, et reclinavit eum in praesepio, quia non erat eis locus in diversorio. O pietas immensa! o humilitas ineffabilis!
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt de domo ⁊ familia dauid: ut ꝓfiteretur
cum maria desponsata sibi urore p̾gnante.
Ins enim uerbis aꝑte monstratur quod hec de¬
seriptio scdm familias facta fuerat. Unde ⁊ ad
ꝓprias cuntates atq familias ubicumq eẽnt sin¬
gulos redire oportebat : quatemis cominuncato
consilio. om̃s simul tributum dare ꝓmitt̾ent.¬
& facta descriptione scđm unam quamq fami¬
liam tocius tributi summam colligerent. ue¬
nit itaq ⁊ ioseph eum maria desponsata sibi
uarore p̾gnante in bethleem eiuitatem dauid.
ubi eorũ familia habitabat: ut ⁊ ipse sicut ce¬
teri eandem faceret. ꝓmissionem. Factũ ẽ aũ
dum eent ibi : impleti sunt dies ut pareret.
&e peꝑit filium suum primogenitũ. Ibi enim
xp̃m nasciͦ portebat: quia sic ꝑ ꝓpħam nuncia¬
tum fuerat. E tu bethleem t̾ra iuda: non eris
mimina in principibus uida. exte enim eriet
dur. qui regat ppłm meum isrł. Primogenitus
autem scd̃m legem filius dicitur. qui primus de

Expanded text:
familia David, ut profiteretur cum Maria desponsata sibi uxore praegnante. His enim verbis apte monstratur, quod haec descriptio secundum familias facta fuerat. Unde et ad proprias civitates, atque familias ubicunque essent, singulos redire oportebat; quatenus communicato consilio, omnes simul tributum dare promitterent, et facta descriptione secundum unamquamque familiam, totius tributi summam colligerent. Venit itaque et Joseph cum Maria desponsata sibi uxore praegnante in Bethlehem civitatem David, ubi eorum familia habitabat, ut et ipse, sicut caeteri, eamdem faceret professionem. Factum est autem, dum essent ibi, impleti sunt dies, ut pareret, et peperit Filium suum primogenitum. Ibi enim Christum nasci oportebat, quia sic per prophetam nuntiatum fuerat: « Et tu, Bethlehem terra Juda, non eris minima in principibus Juda; ex te enim exiet dux, qui regat populum meum Israel. » Primogenitus autem secundum legem filius dicitur, qui primus de
Abbreviated transcription (Latin):
ante faciem dñi. Quare : ad dandam scien¬
tiam salutis plebi eiꝰ : in remissionẽ peccatorũ
eorum. Q hoc qͥ dem faciebat cum diceret.
penitenciam agite: appropinquabit enum reg¬
num celorum. Hec aũ bona data sunt nob̾. ꝑ
miscdie caritatisq uisceribus. ipse d̃i filius usi¬
tauit nos oriens er alto. Illuminare his qui
intenebris ⁊ in umbra mortis sedent: seđm illd̾
nam : ambulantibus in regione umbre mortis
lu orta ẽ. eis. ad dirigendos pedes nr̃os ininã
pacis. Illi enim pedes inuiam paris dirigunt᷑.
qui non ad bellum s ad pacem eurrunt. Dequi¬
sare augusto. ut describeretur uniuersus
orbis. Hec descriptio prima facta est. ap̃side
syrie eirmo. Quod enim mundiis umuersus
deseribitur. ⁊ sub unius potestatis tributum re¬
digitur : magne pacis indicium ẽ. Si enim ad¬
huc mundus repugnaret. ⁊ contra romanum
imꝑium dimicaret : nequaꝗͣ eus dicto deseri¬
bi. uł sub tributum redigi potuisset. De hac

Expanded text:
 cur? Ad dandam scien cur? Ad dandam scientiam salutis plebi ejus in remissionem peccatorum eorum. Et hoc quidem faciebat, cum diceret: « Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum . » Haec autem bona data sunt nobis pemisericordiae, charitatisque visceribus ipse Dei Filius visitavit nos oriens ex alto. Illuminare his, qui in tenebris, et umbra mortis sedent, secundum ilnam: » ambulantibus « in regione umbrae mortis lux orta est eis . » -- Ad dirigendos pedes nostros in viam pacis. Illi enim pedes in viam pacis diriguntur, qui non ad bellum, sed ad pacem currunt. De quisare Augusto, ut describeretur universus orbis. Haec descriptio prima facta est a praeside Syriae Cyrino. Quod enim mundus universus describitur, et sub unius potestatis tributum redigitur, magnae pacis indicium est. Si enim adhuc mundus repugnaret, et contra Romanum imperium dimicaret, nequaquam ejus edicto describi, vel sub tributum redigi potuisset. De hac
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is miscd̾iam fec̃. Hoc enim dñs abra he uira¬
uerat dicens. Semii tuo dabo t̾ram hanc:
ꝑ quam t̾ram uiuenenim significabat. quam
non carnalibus s sp̃ualibus enis filiis daturus
e̾. Ut sine timore de manu inumicorũ nroru̾
mi mimicorũ nr̃orũ lib̾ati. ꝑ quos uicia ⁊ ma¬
lignos sp̃s intelligimuis. non illis seruiamus s
iusticia seriamus illi. Hoc autẽ non ad tempꝰ:
set om̃ibus diebus nr̃is. Qui em̾ ꝑseuerauerit
usq in finẽ hic salinis erit. E tu puer ꝓħa altis¬
simi uocab̾is. p̾ibis enim ante faciẽ dñi parare
uias eiꝰ. Non solum enim ꝓpħa uerum etiam
plus quam ꝓpb̃a uoeatur ioh̃s: & hoc quidem nõ
a quolib s ab ipsa ueritate. Quod autem ante
ipse dñs ꝑ ꝓpħam loquitur dicens. Ecce mit¬
to angłm meum ante faciem tuam: qui p̾pa¬
rauit uiam tuam ante te. Unde idem in se
ioħs ait. Ego uor clamantis indeserto : parate
uiam dm̃. rectas facite semitas eiꝰ. Preibit gͥ¬

Expanded text:
. Hoc enim Dominus Abrahae juraverat, dicens: « Semini tuo dabo terram hanc . » Per quam terram viventium significabat; quam non carnalibus, sed spiritualibus ejus filiis daturus erat. Ut sine timore de manu inimicorum nostrorum nu inimicorum nostrorum liberati, per quos vitia, et malignos spiritus intelligimus, non illis serviamus, sejustitia serviamus illi. Hoc autem non ad tempus, sed omnibus diebus nostris. « Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus eritsimi vocaberis, praeibis enim ante faciem Domini parare vias ejus. Non solum enim propheta, verum etiam plusquam propheta vocatur Joannes, et hoc quidem, non a quolibet, sed ab ipsa veritate. Quod autem ante phetam loquitur dicens: « Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam ante te. » Unde enim ipse Joannes ait: « Ego vox clamantis in deserto, parate viam Domini, rectas facite semitas ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uabit gens contra gentem gladium: nec erer¬
cebuntur ultra ad p̾lium. E psalmista. Brietur
indiebus euis uisticia: ⁊ abundancia pacis.
Quia enim princeps pacis oriebatur: pacem
ubiq fieri. oporcebat. ł ibant om̃s ut ꝓfit̾entur
singłi in suam ciuitatem. Ascendit autem
&e iosephagalilea de ciuitate naz areth innideam

Expanded text:
gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium . » Et Psalmista: « Orietur in diebus ejus justitia, et abundantia pacis . » Quia enim princeps pacis oriebatur, pacem ubique fieri oportebat. Et ibant omnes, ut profiterentur singuli in suam civitatem. Ascendit autem et Joseph
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Hoc gͥ solo mmor ẽ. ioħs. quo nemo alnis maior
surrerit natus de muliere. Unde ipse quoq ioħs
ait. Me oportet minin. illum autem crescere:
qui post me uenit ante me factus ẽ. euiꝰ non
sum dignus corrigiam calciamenti eus solu̾e.

Expanded text:
 Hoc igitur solo minor est Joannes, quo nemo alius major surrexit natus de muliere. Unde ipse quoque Joannes ait: « Me oportet minui, illum autem crescere. Qui post me venit, ante me factus est, cujus non sum dignus corrigia
Abbreviated transcription (Latin):
pariendi: ⁊ peꝑit filium. Nascitur hodie
loħs baptista maior ꝓpħis. minor angłis.im¬
mo minor eo qui ipnoratus ẽ. paulominus ab
angłis. Unde ipse dñs ait. Inter natos mulier̃.
non surrer maior ioħe baptista: qui autẽ minor¬

Expanded text:
pariendi, et peperit filium. Nascitur hodie Joannes Baptista major prophetis, minor angelis, imo minor eo, qui minoratus paulo minus ab angelis. Unde ipse Dominus ait: « Inter natos mulierum non surrexit major Jo
Abbreviated transcription (Latin):
rari testamenti sui sc̾i. Ad hoc inquit hoc nr̃e
salutis cormi dñs erexit ut cum patribus nr̃is
miscd̃iã faceret. ⁊ testam̃ti sui non immemor
iusuirandũ ad impleret in nob̾. qd̃ uirauit ad
abraam patrẽ nr̃m daturũ se nob̾. In eo gͥ quod¬

Expanded text:
rari testamenti sui sancti. Ad hoc, inquit, hoc nostrae rari testamenti sui sancti. Ad hoc, inquit, hoc nostrae salutis cornu Dominus erexit, ut cum patribus nostris misericordiam faceret, et testamenti sui non immemor, jusjurandum adimpleret in nobis, quod juravit ad Abraham patrem nostrum, daturum se nobis. In eo
Abbreviated transcription (Latin):
tismum ppłos uocauit : s alter solummodo
plebem redemit.⁊ in sp̾u seo baptizauit. Uñ
cendente ⁊ manentem suꝑ eum : hic est. qui
baptizat in sp̃u sc̾o. Et erexit cormi salutis
nob̾ in domo dauid pueri sui. Domus dauid
eccłia ẽ. ppłsq fidelis ⁊ bellicosus. em milli
ad uersarii resistere possunt. In hac autem
ipse daind loquitur dicens. Illuc ꝓdueam cormi
dauid : param lucernam xp̾o meo. Ioħs gͥ ⁊ cor¬
nu ẽ. ⁊ lucerna. Cormi clamando: lucerna il¬
luminando. Ipse ẽ uoa clamantis in deserto: ipse
lucerna ardens ⁊ lucens. Sicut locutus ẽ. ꝑ os
puero fieri udemus. que nob̃dñs mandauit:
ut faceret nouã salutem atq iundictam er im¬
micis nr̃is. ⁊ lib̾aret de manu om̃iũ qui nos o¬
derunt. Hoc est em̃ quod suꝑiꝰ diãr. quia conuer¬
tet corda patrũ infilios.⁊ in credibiles ad pru¬
denciam iustorum. parare dño plebem ꝑfectã.
Ad faciendam miscđiã cum patribꝰ nris . ⁊ memo¬

Expanded text:
tismum populos vocavit. Sed alter solummodo plebem redemit et in Spiritu sancto baptizavit. Unde cendentem, et manentem super eum, hic est, qui baptizat in Spiritu sancto . » Et erexit cornu salutis nobis in domo David pueri sui. Domus David Ecclesia est, populusque fidelis et bellicosus, cui nulli adversarii resistere possunt. In hac autem ipse David loquitur dicens: « Illuc producam cornu David, paravi lucernam Christo meo Psal. Cnu est, et lucerna. Cornu clamando; lucerna illuminando. Ipse est enim vox clamantis in deserto; ipse lucerna ardens et lucens. Sicut locutus est per os eri videmus. Quem nobis Dominus mandavit ut faceret nobis salutem atque vindictam ex inimicis nostris, et liberaret de manu omnium qui nos oderunt. Hoc est enim, quod superius dixit: « Quia convertet corda patrum in filios, et incredibiles ad prudentiam justorum, parare Domini plebem perfectam . » -- Ad faciendam misericordiam cum patribus nostris, et memo
Abbreviated transcription (Latin):
Humciate gͦ quod audistis : p̾dicate quod in¬
distis : nolite celare quod cognouistis. Tociẽs
enim ap̃s in stabulo oritur. tociẽs ut paruus
in presepio ponitur : quociẽs hec in eccłia p̾di¬
catis. quocies uirginis partum ⁊ xp̃i natiui¬
tatem aliis nunciatis. Inde enim hodierna
festiuitas natiuitas uocatur: non quod iterum
moria hodie innouatur.⁊ in illius cominemo¬
ratione celebratur ⁊ p̾dicatur. E hoc uob̾ sig¬
num. Inuenietis infantem panis inuolutũ:
et positum in p̾sepio. Utinam hoc signum
ud̾i susciꝑent: ⁊ axp̃m nobiscum inp̾sepio que¬
rerent. Quamuis enim sit pannis in uolutus.
& sub uelamine litt̾e iaceat occultus: inueniret᷑
tamen si eum quesissent. ⁊ intellig̾ent si credi¬
disent. Quicumq gͥ es qui ins inde iħm acce¬
de adhoc p̾sepe serutare seripturas. remoue
pannos. pelle litteram. littera enim occidit

Expanded text:
Nuntiate ergo quod audistis, praedicate quod viNuntiate ergo quod audistis, praedicate quod vidistis, nolite celare quod cognovistis. Toties enim Christus in stabulo oritur, toties ut parvulus in praesepio ponitur, quoties haec in Ecclesia praedicatis, quoties virginis partum et Christi nativitatem aliis nuntiatis. Inde enim hodierna festivitas nativitas Domini vocatur: non quod Dominusmoria hodie innovatur, et in illius commemoratione celebratur, et praedicatur. Et hoc vobis signum: invenietis infantem pannis involutum, et positum in praesepio. Utinam hoc signum Judaei susciperent, et Christum nobiscum in praesepio quaererent! Quamvis enim pannis sit involutus et sub velamine litterae jaceat occultus, invenirent tamen, si eum quaesissent, et intelligerent, si credidissent. Quicunque igitur es qui vis videre Jesum, accede ad hoc praesepe, scrutare Scripturas, remove pannos, pelle litteram: « Littera enim occidit
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ. xrp̃s dñs ieiuitate dauid. Quantum eñ
ad litteram ea causa eẽ uidetur ut pͥus pastoribꝰ
hec uerba angłs nunciaret. ne quasi in cauti
stabulum intrarent : ⁊ p̾sepe adire temptaret.
in quo puer positus erat. Sṗualiter autẽ sta¬
bulum eccłia. p̃sepe seriptura diuma. pastoreᷤ
uero ep̃i ⁊ doctores intelliguntur. Stabulum
enim uocatur eccłia. ad quam dĩ anmalia un¬
diq confluunt ibiq stant ⁊ morantur in ea.
Unde seriptum ẽ. Animalia tua dñe in habi-¬
tabunt in ea. Hec aũ animalia qͣi inp̃sepio:
in diuna seriptura cibis sp̾ualibus nutriunt᷑.
Ibi positum inuemunt ap̃m : ibiq comedut
panem ⁊ uinum. Beati qui huniꝰ p̾sepis cibis
aluntur &e deliciis ibi positis reficiuntur. uos
aũ eccłie pastores. uos ep̃i. uos doctores ⁊ sacer¬
dotes. audite ⁊ intelligite. uobis angłs loquit᷑
uobis hoc magnum gaudium euuanglizat: qr
uob̾ clatum ẽ: nosse misteriũ regni di. uob̾
datũ ẽ. audire. ⁊ intelligere secreta celi.

Expanded text:
us Dominus, in civitate David. Quantum enim ad litteram, ea causa esse videtur, ut prius pastoribus haec verba angelus nuntiaret, ne quasi incauti stabulum intrarent, et praesepe adire tentarent, in quo puer positus erat. Spiritualiter autem, stabulum Ecclesia, praesepe Scriptura divina, pastores vero episcopi et doctores intelliguntur. Stabulum enim 158 vocatur Ecclesia, ad quam Dei animalia undique confluunt, ibique stant, et morantur in ea. Unde scriptum est: « Animalia tua, Domine, inhabitabunt in ea . » Haec autem animalia, quasi in praesepio, in divina Scriptura cibis spiritualibus nutriuntur. Ibi positum inveniunt Christum, ibique comedunt panem vivum. Beati, qui hujus praesepis cibis aluntur, et deliciis ibi positis reficiuntur. Vos autem, Ecclesiae pastores, vos episcopi et sacerdotes, audite et intelligite. Vobis angelus loquitur. Vobis hoc magnum gaudium evangelizat; quia vobis datum est nosse mysterium regni Dei. Vobis datum est audire et intelligere secreta coeli.
Abbreviated transcription (Latin):
runt. ⁊ pares illos nob̾ fecisti. qui portauimꝰ
pondus diei ⁊ estus: Quos quidẽ digne satis
dñs redarguit. dum uni eorum respondit
dicens. Amice non facio tibi in uiriam. Nõne
erdenario conuenisti mecum: Tolle quod tu¬
um ẽ. ⁊ uade. uolo autem ⁊ hiic nouissimo¬
bonus sum : Hec autem non ido dicuntur uͥ
de ꝓuentu aliorum sc̃os murmurare. uł neꝗͣ
& in uidos ocłos hab̾e intellige̾ debeamus: ẜ
potius murmurationis ⁊ inuidie malum qͣn¬
tum sit intelligamus ⁊ caueamus. Magnum

Expanded text:
runt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus runt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus pondus diei et aestus? Quos quidem digne satis Dominus redarguit, dum uni eorum respondit dicens: Amice, non facio tibi injuriam; nonne ex denario convenisti mecum? Tolle quod tuum est, et vade: volo autem bonus sum? Haec autem non ideo dicuntur, ut de proventu aliorum sanctos murmurare, vel nequam et invidos oculos habere intelligere debeamus; sed potius, ut murmurationis et invidiae malum, quant
Abbreviated transcription (Latin):
contingit ut prumi de hac uita ereant qͥ
posternis laborare ⁊ deo seruire incipiunt.
Prumis enim denarium recipit : qui pri¬
mus de hac uita eriit. Multi enĩ scõrum
eadem die qua crediderunt: de hoc mundo
ꝑ martirium erierunt. Isti gͥ una ⁊ ulti-¬
ma hora in d̃i uinea laborantes. primũ
susceperunt denarium. qͣm illi qui apri-¬
meua etate dño seruientes.⁊ post eos de
narium acceꝑunt. Eit gͥ aliquando. ⁊ si
non semꝑ in eccłia di quod minea patris¬
familias factum fuisse narratur. ut uide¬
licet primi sint nouissimi. ⁊ noiissimi
prum. Hoc autem quia non semꝑ fit ^ mnprin¬
cipio huiꝰ similitudinis dñs ait. Multi autẽ
erunt prum nouissim: ⁊ nouissimmi pͥmi.
Si enim semꝑ hoc fieret : non multos
s omnes dixrisset. Sic gͥ multi nouissi¬
mi ⁊ inmercede suscipienda honorant᷑.
& in p̾cio non minorantur. Unde ⁊ cet̾i mur¬
murantes dicunt. hi nouissim una hora fece¬

Expanded text:
contingit, ut primi de hac vita exeant, qui contingit, ut primi de hac vita exeant, qui posterius laborare et Deo servire incipiunt. Primus enim denarium recipit, qui primus de hac vita exiit. Multi enim sanctorum eadem die qua crediderunt, de hoc mundo per martyrium exierunt: isti igitur una et ultima hora in Dei vinea laborantes, prius susceperunt denarium, quam illi qui a primaeva aetate Domino servientes, narium acceperunt. Fit igitur aliquando, etsi non semper, in Ecclesia Dei, quod in vinea patrisfamilias factum fuisse narratur: ut videlicet primi sint novissimi, et novissimi primi. Hoc autem quia non semper fit, ideo in principio hujus similitudinis Dominus ait: Multi autem erunt primi novissimi, et novissimi primi. Si enim semper hoc fieret, non multos, sed omnes dixisset: sic igitur multi novissimi et in mercede suscipienda honorantur, et in pretio non minorantur. Unde et caeteri murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fece
Abbreviated transcription (Latin):
enim quacumq hora conuersus fuerit. ⁊
in gemuerit : uita uuet ⁊ non morietur. Con¬
uertatur gͥ uł undecima hora : conuertat᷑
uel multimo uite termino. qui prius in
bono ociosus :⁊ in malo sedulus fuit. Nam
⁊ ipse siuoluerit. ⁊ si conuersus fuerit. ⁊¬
si uel ad horam undecimam laborare ceꝑit:
simul cum aliis mercedem denarium reci¬
piet. Unde ⁊ sub ditur. Cum sero aũ factũ
ẽẽt : dicit dñs uinee. ꝓcuratori suo. uoea
oꝑarios ⁊ redde illis mercedem: incipiens
a nouissimis usq ad primos. Sero enum uin¬
einq fit : quando ultimum diem cum
uita funnt. Dei uero uero ꝓcuratores an¬
głi sunt : qui scõrum ammas deo rep̾sen¬
tant ⁊ in requiem inducunt. De quibus a¬
płs. Oñs enim sunt amininistratores sp̃s
inministerium missi: ꝓpter eos qui here¬
ditatem capiunt salutis. Eit autem pler̃q
ut illi qui posterns ueniunt. prumi de¬
narium ⁊ mercedem recipiant: qm̃ sepe

Expanded text:
enim quacunque hora conversus fuerit, et enim quacunque hora conversus fuerit, et ingemuerit, vita vivet et non morietur. » Convertatur igitur vel undecima hora, convertatur vel in ultimo vitae termino, qui prius in bono otiosus, et in malo sedulus fuit. Nam et ipse si voluerit, et si conversus fuerit, etsi vel ad horam laborare coeperit, simul cum aliis mercedem denariumque recipiet. Unde et subditur: Cum sero autem factum esset, dixit Dominus vineae procuratori suo. Voca operarios, et redde illis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Sero enim unicuique fit, quando ultimum diem cum vita finit: Dei vero procuratores, angeli sunt, qui sanctorum animas Deo repraesentant, et in requiem inducunt; de quibus Apostolus: « Omnes enim sunt administratores Spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem cut illi qui posterius veniunt, primi denarium et mercedem recipiant; quoniam saepe
Abbreviated transcription (Latin):
sirea undecimam uero eriit: ⁊ inuenit
alios stantes inforo ociosos: ⁊ dicrit illis.
Quid hic statis tata die ociosi: dicunt illi.
Quia nemo nos conduarit. Dicit illis. Ite
⁊ uos inuneam meam. Primo namq ma¬
ne inuinea di laborare meipiunt: qui a
primeua etate. idẽ. apuerieia ineccłia di
dño seruiunt. Illi au̾ cirea horam terciam
laborare ueniunt: qͥ in ad olescentia serm¬
re mcipint. Nemunt autem ⁊ illi. cirea
sertam ⁊ nonam horam: qui uł iniuiuen¬
tute. uł in senectute ad peniteneiam con¬
uertuntur. Undecima uero hora illa est.
que inqualibet etate fim appropinquat.
⁊ morti ꝓcrima ẽ. Hanc enim horam non
solum uiuenes ⁊ senes: uerum etiam
pueri habent. In hac gͥ hora laborare inci¬
pit. ⁊ ille qui in decrepita etate:⁊ ille qui in
graui in firmitate ertoto corde ad dnm conu̾¬
titur. Nullus gͦ locus desꝑationi. nullus locꝰ
restat ereusationi : siquidem inom̃ĩ etate.
& in om̃i hora peccator suscipitur. Peceator

Expanded text:
mam vero exiit, et invenit alios stantes in foro otiosos, et dixit illis: Quid hic statis tota die otiosi? Dicunt illi: Quia nemo nos conduxit. Dixit illis: Ite et vos in vineam meam. Primo namque mane in vinea Dei laborare incipiunt, qui a primaeva aetate, id est a pueritia in Ecclesia Dei Domino serviunt: illi 96 autem circa horam tertiam laborare veniunt, qui in adolescentia servire incipiunt: veniunt autem et illi circa sextam et nonam horam, qui vel in juventute, vel in senectute, ad poenitentiam convertuntur. Undecima vero hora illa est, quae in qualibet aetate fini appropinquat et morti proxima est. Hanc enim horam non solum juvenes et senes, verum etiam pueri habent. In hac igitur hora laborare incipit et ille qui in decrepita aetate, et ille qui in gravi infirmitate ex toto corde ad Dominum convertitur. Nullus ergo locus desperationi, nullus locus restat excusationi; siquidem in omni aetate et in omni hora peccator suscipitur: « Peccator
Abbreviated transcription (Latin):
homim patri familias. qͣui exiit pͥmo
mane conducere oꝑarios in uineam suam.
Hoc autẽ tale ẽ. ac si diceret. Sie fit in regno
celorũ sic̃ factum ẽ. inumea patrisfamilias:
in qua ipse primo mane exiens. oꝑarios con¬
duarit. Regnum celorum eccłia ẽ. Pater¬
& angłi &e homines sunt. Magna quidem
est familia: quia magnus ẽ.⁊ pater familie.
uenit autem iste pater familias ut con¬
duceret oꝑarios inumeam suam. Uinea.N.
dm̃ sabaoth domus ifrł ẽ. Uinea eñ eccłia¬
di ẽ. Ertra quã qui laborat. mercedem nõ
recipit : inqua qui laborat denarium susci¬
cipit. Iste enim denarnis: remuneratio ẽ.
et̾ne. beatitudinis. Ido unus denarius om̃i¬
bus datur. Unus primis :⁊ unus nouissimis.
ꝙ alii quidem primo mane laborare mei¬
piunt : alii uero ciren horam terriam. alii
autem circa sertam: ⁊ nonam horam. alii
quoq eirea horam undecimam. Hoc ẽ enĩ
quod ait. Conuencione autem facta eum
oꝑariis erdenario diurno: misit eos in

Expanded text:
homini patrifamilias qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam. Hoc autem tale est, ac si diceret: Sic fit in regno coelorum, sicut factum est in vinea patrisfamilias, in quam ipse, primo mane exiens, operarios conRegnum coelorum, Ecclesia est; pateret angeli et homines sunt: magna quidem est familia, quia magnus est et paterfamilias. Venit autem iste paterfamilias ut conduceret operarios in vineam suam. Vinea enim Domini Sabaoth, domus Israel est: vinea, Dei Ecclesia est: extra quam qrecipit, in qua qui laborat denarium suscipit; iste enim denarius remuneratio est aeternae beatitudinis; ideo unus denarius omnibus datur; unus primis, et unus novissimis. Et alii quidem primo mane laborare incipiunt, alii vero circa horam tertiam, alii autem circa sextam et nonam horam, alii quoque circa horam undecimam. Hoc est enim, quod ait: Conventione autem facta cum operariis ex denario diurno, misit eos in
Abbreviated transcription (Latin):
denarium accipiunt : ⁊ primmi &e nouissimi.
ꝙ prum gͥ ⁊ nouissimi boni sunt. Quomo¬
do gͦ murmurare possunt : Quomodo neꝗͣ
⁊ inuidos occłos habent: Tales gͥ isti non sũt:¬
⁊ ne tales fiant illorum eremplo ammonen¬
tur. Bonum ẽ. enim in hac uinea laborare :
s malum ẽ. murmurare. Laboremus gͥ ñ ec
murmuremus. Illorum rep̾hensio : sit nr̃a
correptio. Alterum nos muntat ad bonum
alterum dissuadet amalo. Illoꝵ enim labor
remuneratio nos inuitat . illorum uero
murmurationis rep̃hensio. nos amur mura¬
tione compeseit. In utroq gͥ consulit nob̾
dñs. dum nos maltero laborare ammonet:
in altero uero murmurare dissuadet. Quod
autẽ sequitur multi enim sunt uocati. pau¬
ei uero electi: ualde paueos ẽẽ ostendit eos
qui saluantur. ad comparationem eorum qͥ
ꝑsingłas horas uocantur. Suscipiunt gͥ dena-¬
rium primi ⁊ nonissum. s neq om̃s pri-¬
mi. neq omnes nouissimi : qm̃ multi uo-¬

Expanded text:
em accipiunt et primi et novissimi. Et primi igitur et novissimi boni sunt. Quomodo ergo murmurare possunt? Quomodo nequam et invidos oculos habent? Tales igitur isti non sunt, et ne tales fiant, illorum exemplo admonentur. Bonum est enim in hac vinea laborare, sed malum est murmurare. Laboremus igitur, nec murmuremus: illorum reprehensio sit nostra correctio. Alterum nos invitat ad bonum, alterum dissuadet a malo. Illorum enim labor et remuneratio nos invitat; illorum vero murmurationis reprehensio nos a murmuratione compescit. In utroque igitur consulit nobis Dominus, dum nos in altero laborare admonet, in altero vero murmurare dissuadet. Quod autem sequitur, multi enim sunt vocati, pauci vero electi, valde paucos esse ostendit eos qui salvantur, ad comparationem eorum qui per singulas horas vocantur. Suscipiunt igitur denarium et primi et novissimi; sed neque omnes primi, neque omnes novissimi; quoniam multi vo
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim illi eorũ filii ee̾nt: eorum oꝑa fecissent.
Horũ gͥ patres illi fuerunt quos tociẽs murmurasse
idola coluisse ⁊ dm̃ ad iracundiam ꝓuocasse scrip¬
tura cominemorat. De his gͥ dñs ait. Patres uyi
manducauerut manna indeserto ⁊ mortui funt.
Patres utiq ur̃i: quorũ uos initatores. ⁊ similes
estis. Sequitur

Expanded text:
Si enim illi eorum filii essent, eorum opera fecissent. Si enim illi eorum filii essent, eorum opera fecissent. Horum igitur patres illi fuerunt, quos toties murmurasse, idola coluisse, et Deum ad iracundiam provocasse Scriptura commemorat. De his igitur Dominus ait: Patres vestri manducaverunt in deserto manna, et mortui sunt. Patres utique vestri, quorum vos imitatores et similes estis. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
uiius qui de celo descendi. Ecce it̾m dico uob̾.
di. Hoc enim pane ⁊ angłi nutriuntur ⁊ homi¬
nes. Quare autẽ panis unite dieatur. ipse expomit¬
dum dic̃ ut si quis ex ipso mandueau̾it nõ moria¬
tur. & ipse quidẽ de celo descendit. sedm diui¬
quam manna qm̃ illi qui manducauerunt
manna indeserto mortui sunt: qui uͦ ex hoc pane
mandueau̾it non morietur. Merito em ce in ieze¬
chiele ⁊ in apocalipsi aquile speciem beatus
a t̾ris eleuatur. ⁊ iam inter nubes uolans. ipsum
quoq celum penetrare uidetur: Mortin quippe
sunt ⁊ moises ⁊ a aron: ⁊ cet̾i scĩ qui manna man¬
ducauerunt. S numquid apłi quoq mortui nõ
sunt qui panem uite comedunt : Quan tum
eni ad carnem. ⁊ isti ce illi mortui sunt : inuunt
autem ⁊ isti ce illi quantũ ad animam. Nlulla gͥ
int̾ hos ⁊ illos disferencia. Non sunt itaq moises
&e aaron patres illorum. quibus dñs hec loquebat᷑.

Expanded text:
vivus, qui de coelo descendi. Ecce iterum dico vobis, vivus, qui de coelo descendi. Ecce iterum dico vobis, cendi de coelo. Hoc enim pane et angeli nutriuntur, et homines. Cur autem panis vitae dicatur, ipse exponitdum dicit: Ut si quis ex ipso manducaverit, non moriatur. Et ipse quidem de coelo descendit secundum diviquam manna, quoniam illi qui manducaverunt manna, mortui sunt; qui vero ex hoc pane manducaverit, non morietur. Merito enim et in Ezechiele, et in Apocalypsi aquilae speciem beatus a terris elevatur, et jam inter nubes volans, ipsum quoque coelum penetrare videtur? Mortui quippe sunt et Moyses et Aaron, et caeteri sancti qui manna manducaverunt. Sed nunquid apostoli quoque mortui non sunt, qui panem vitae comoderunt? Quantum enim ad carneautem et isti, et illi quantum ad animam. Nulla igitur inter hos et illos differentia. Non sunt itaque Moyses, et Aaron patres illorum, quibus haec Dominus loquebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑ filium loquebatur pater. Tamen non ueniebat
ad filium : quia ea que dicebantur intellige̾ ⁊ dis¬
cere nolebant. Sequitur. Non quia patrẽ uidit
quisquã : nisi his qui ẽ ado hic uidit patrẽ. No
ido inquit dicri uob om̃is qui audiuit apatre.
quod aliquis patrem in ꝓp̾a substancia uł audire
uł uidere possit. isi ille solus qui a deo ẽ. qui
adeo exunt qui ẽ. ds̃ de deo.lumen de lumine.
hic solus uidet patrẽ. Unde ⁊ alibi ait. Nlemo
nouit. filium nisi pater: ⁊ nemo nouit patrẽ
nisi filius.⁊ eui uoluerit filius reuelare. Am̾
amen dico uob̾ qui credit in me habet uitam et̾¬
nam. Dixri uob̃ ⁊ iterũ dico qui credit in me
tis nulla restat ercusatio. Ego sum panis uite.
Patres ur̃i manducauerunt manna indeserto:
⁊ mortui sunt. Hic ẽ. panis de celo descendens
ut siquis ex ipso manducau̾t non moriatur.
Murmuratis inquit qr dixi uob̾ ego sum panis

Expanded text:
et per Filium loquebatur Pater. Tamen non veniebant et per Filium loquebatur Pater. Tamen non veniebant ad Filium, quia ea, quae dicebantur, intelligere et discere nolebant. Sequitur: Non quia Patrem vidit quisquam: nisi is, qui est a Deo. Hic vidit Patrem. Non ideo, inquit, dixit: omnis qui audivit a Patre, quod aliquis Patrem in propria substantia vel audire, vel videre possit, nisi ille solus qui a Deo est, qui a Deo exivit, qui est Deus de Deo, lumen de lumine. Hic solus videt Patrem. Unde et alibi ait: « Nemo novit Filium, nisi Pater, et nemo novit Patrem, nisi Famen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam . » Dixi vobis, et iterum dico, qui credit in me, tis, nulla restat excusatio. Ego sum panis vitae. Patres vestri manducaverunt in deserto manna, et mortui sunt. Hic est panis de coelo descendens, ut si quis ex ipso manducaverit, non moriatur. Murmuratis, inquit, quia dixi vobis, Ego sum panis
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Qm̃ autẽ malorũ resurrectio potuis mor¬
tem qmñ uitam affert: ides hie de iuro iusto dñs¬
ait ⁊ ego resuseitabo eum innoinssimo die. Ille .Ni.
uere resuscitabitur qui nicħ eorum que ad mortẽ
ꝑtinent ulteruis sustinebit. Sequitur. Est ferip¬
tum in ꝓpħis ⁊ erunt om̃s docibiles dĩ. Docibilis .ti.
ẽ. qui doceri potest. Tales em̾ sunt eccłi e filii:
quibus ipse dñs ait. uob̃ datum ẽ. nosse misteriu̾
regni celorũ : illis autẽ non ẽ. datum ut uidentes
satum ẽ. em̃ cor ppłi huuis ⁊ auribus graui ter
audierunt : ⁊ occłos suos clauserunt. ne quan do
uideant occłis ⁊ auribus audiant. ⁊ conuertant᷑¬
& sanem eos. Eos gͥ trabit pat̾ ⁊ illi ad filium ue¬
munt. qui docibiles sunt. qui eiꝰ fidẽ atq doctrinã
& doceri ⁊ instrui possunt. Unde subditur. Om̃is
qui audunt apatre ⁊ didicit uenit ad me. Ille .N.
ẽ.docibilis qui audiuit ⁊ didicit. Non enĩ sufficit
audire. Om̃s em̾ isti audiebant patrem. qr infilio

Expanded text:
s mortem, quam vitam afferet, ideo hic de viro justo DomEt ego resuscitabo eum in novissimo die. Ille enim vere resuscitabitur, qui nihil eorum quae ad mortem pertinent, ulterius sustinebit. Sequitur: Est scriptum in prophetis: Et erunt omnes docibiles Dei. Docibilis enim est, qui doceri potest. Tales enim sunt Ecclesiae filii. Quibus ipse Dominus ait: « Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum: illis autem non est datum, ut videntessatum est enim cor populi hujus, & auribus graviter audierunt, & oculos suos comprehenderunt: ne forte videant oculis, & auribus audiant, & corde int » Eos igitur trahit Pater, et illi ad Filium veniunt, qui docibiles sunt, qui ejus fidem, atque doctrinam et doceri, et instrui possunt. Unde et subditur: Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Ille enim est docibilis, qui audivit et didicit. Non enim sufficit audire. Omnes enim isti audiebant Patrem, quia in Filio
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Nonne hic ẽ. filius ioseph. cuiꝰ nos
nouimus patrẽ ⁊ matrẽ. Quomͦ gͦ hic diẽ. qr de ce¬
lo descendi : Impossibile eni uidebatur eis. ut
de celo descendiss quẽ hominẽ tantum ⁊ ex homi¬
nibus natum eẽ. credebant.  reuera si aliud nõ
ee̾t de celo descende non potuiss. Respondit iħs
&e dia eis. Nolite murmurare in uicem.
emo potest uenire ad me. nisi pater qui mi
sit me. traccerit eum.⁊ ego resuscitabo eum.
in nouissimo die. Flolite inquit murmurare
nolite corda indurare. Scio qr non potestis ueni¬
re ad me. qm̃ pater non trahit uos. Nemo enu
potest uenire adme : nisi pat̾ qui misit me tra¬
arerit eum. Trahit em̾ non uiolentia s amore.
Sed̾m quã significationẽ dr̃: trabit sua quemq¬
̾ uoluptas. Deus autẽ neminẽ trahit. nisi uenire
uolentem ⁊ sanari cupientẽ. Unde scriptũ est.
Si uolueritis ⁊ audieritis me bona terre comede

Expanded text:
bant: Nonne hic est filius Joseph, cujus nos novimus patrem, et matrem? Quomodo ergo hic dicit, quia de coelo descendi? Impossibile enim videbatur eis, ut de coelo descendisset, quem hominem tantum, et ex hominibus natum esse credebant. Et revera, si aliud non esset, de coelo descendere non potuisset. Respondit Jesus, et dixit eis: Nolite murmurare invicem. Nemo posit me, traxerit eum, et ego resuscitabo eum in novissimo die. Nolite, inquit, murmurare, nolite corda indurare. Scio enim, quia non potestis venire ad me, quoniam Pater non trahit vos. Nemo enim potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Trahit autem non violentia, sed amore. Secundum quam significationem dicitur: Trahit sua quemque voluptas. Deus autem neminem trahit, nisi venire volentem, et salvari cupientem. Unde scriptum est: « Si volueritis et audieritis me, bona terrae c
Abbreviated transcription (Latin):
tores sp̃s inminist̾ium missi ꝓpt̾ eos qui
hereditatem capiunt salutis. uenit em̃
filius hominis saluare quod ꝑierat. Ualde
igitur timendum ẽ. nequis eos scandalizet.
cr inerrorem inducat. ꝓquibus di filius
in mundum ueniens ⁊ carnẽ suscipiens
semet ipsum humiliauit : factus obedi¬
ens usq ad mortem¬

Expanded text:
ium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis : venit enim Filius hominis salvare quod perierat. Valde igitur timendum est ne quis eos scandalizet, et in errorem inducat, pro quibus Dei Filius in mundum veniens, et carnem suscipiens, semetipsum humiliavit factus obediens usque ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ti illa hora accesserunt discipłi ad iħm:
dicentes. Quis putas maior ẽ. in regno celo¬
rum : accesserunt utiq discipłi ad iħm
non loquendo s cogitando. Audiebat em̃
dĩis eorum cogitationes. nõ minus quam
locutiones : qm simili modo in enis auribꝰ
sonabant. Unde ce cogitacionibꝰ sepe respon¬
det. hec autem id̾o p̾misi quia alii eiuan¬
głiste discipłos ad iħm non accessisse s co¬
gitasse ⁊ inter se inuia tractasse dicunt:
ce dixit. Nisi conuersi fueritis ⁊ efficia¬
mini sicut paruuli : non intrabitis in reg-¬
num celorũ. Merito paruulum dñs uocat:
ut eius eremplo instruantur. qui maiores
uid̾i uolunt. Uidetis in quit hunc paruu¬
lum : Nisi abhac stulta sublimitate que
ur̃os animos ꝑturbat ad huius pacientiã
&e humilitatem conuersi fueritis. ⁊ efficia¬
mim sic̃ paruuli. sine iindia. sine hodio.
sine suꝑbia. sine ambicione : non solum
maiores in regno celorum non eritis. ue¬
rum etiam illuc non intrabitis. Ideo ein

Expanded text:
 illa hora accesserunt discipuli ad Jesum dicentes: Quis putas major est in regno coelorum? Accesserunt utique discipuli ad Jesum, non loquendo sed cogitando. Audiebat enim Dominus eorum cogitationes non minus quam locutiones; quoniam simili modo in ejus auribus utraeque sonabant: unde et cogitationibus saepe respondet. Hoc autem ideo praemisi, quia alii evangelistae discipulos ad Jesum non accessisse, sed cogitasse, et inter se in via tractasse dicunt:  et dixit: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum. Merito parvulum Dominus vocat, ut ejus exemplo instruantur qui majores videri volunt. Videtis, inquit, hunc parvulum? nisi ab hac stulta sublimitate, quae vestros animos perturbat, ad hujus patientiam et humilitatem conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, sine invidia, sine odio, sine superbia, sine ambitione; non solum majores in regno coelorum non eritis, verum etiam illuc non intrabitis. Ideo enim
Abbreviated transcription (Latin):
nis ut uenissent scandala. uerumtamen
ue homim illi ꝑ quẽ scandalum uenit. Qm
uis multa bona ex hoc malo subseeuta sint:
ue tamen illi ꝑ quem scandalum uenit.
Non enim ido mala faciebat malus ut bo¬
na uenirent que si feciss. non tamen ꝓse s
contra se feciss. sie ⁊ illi de quibus apłs ait.

Expanded text:
nis, ut venirent scandala. Verumtamen nis, ut venirent scandala. Verumtamen vae homini illi per quem scandalum venit. Quamvis enim multa bona ex hoc malo subsecuta sint, vae tamen illi per quem scandalum venit. Non enim ideo mala faciebat malus, ut bona venirent; quae si fecisset, non tamen pro se, sed contra 89 se fecisset; sicut et ille de quibus Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
de catholica de uiare faciat. Meluis ẽ. enĩ
occidi quam occide. Qui enim oceiditur:
non ido beatitudine priuatur. Legimus .N.
quosdam sc̃orũ martirũ lapidibus colliga¬
tis. in ꝓfundum maris fuisse de mersos:
non ido tamen eos eredimus beatitudine
priuatos eẽ qua priuantur illi qui aliquẽ
scandalizant. Melius ẽ. gͥ homini ut in cor¬
pore occidatur: quam ut infide aliquem scan¬
d alizet. ue mundo abseandalis. Ue illis qͥ
scandala coneitant: ⁊ qui scandalizantibꝰ
credunt. Ue hereticis et scimaticis:⁊ his
qui eorum secuntur errores. Necesse est.
enim ut uemiant scandala. Unde ⁊ apłs ait.
Oportet hereses ẽe ut hi qui ꝓbeati sunt ma¬
nifesti fiant. Quod gͥ heretiris ⁊ seimaticis
fuit ue : hoc uiris eatholicis necessarium
ce utile fuit. E hoc enim eccłie fides magis
claruit : ⁊ illi multo amplius nocuissent. si
semꝑ occulti latuissent. Necesse gͥ fuit bo¬

Expanded text:
de catholica deviare faciat. Melius est enim de catholica deviare faciat. Melius est enim occidi quam occidere; qui enim occiditur non ideo beatitudine privatur. Legimus enim quosdam sanctorum martyrum, lapidibus collo ligatis, in profundum maris fuisse demersos: non ideo tamen eos credimus beatitudine esse privatos, qua privantur illi, qui aliquem scandalizant. Melius est igitur homini ut in corpore occidatur, quam ut in fide aliquem scandalizet. Vae mundo a scandalis. Vae illis qui scandala concitant, et qui scandalizantibus credunt: Vae haereticis et schismaticis, et his qui illorum sequuntur errores. Necesse est enim ut veniant scandala. Unde Apostolus ait: « Oportet haereses esse, ut hi qui probati sunt, manifesti fiant . » Quod igitur haereticis et schismaticis fuit vae, hoc viris catholicis necessarium et utile fuit. Per hoc enim Ecclesiae fides magis claruit; et illi multo amplius nocuissent, si semper occulti latuissent. Necesse igitur fuit bo
Abbreviated transcription (Latin):
suscipit. non solum suscipit istum. uerũ
etiam habitantẽ xp̃m in isto. Qui autem
scandalizauerit unum de pusillis istis qͥ
in me credunt : erpedit ei ut suspendat᷑
mola asmaria in collo enis ⁊ demergatur
in ꝓfundum mar̃is. Multis enĩ modis scan¬
dalizantur homines : multisq modis dicunt᷑
scandala. Quocumq enim modo aliquem
offendas:⁊ ad iram ⁊ indignationẽ cõmoueaᷤ:
scandalum ẽ. Tale autẽ scandalum non ẽ
ad mortem. In fide uero scandalizare aliquẽ
qualiter uidĩ ⁊ heretiei sepe ecłiam scanda¬
lizant : ad mortem ẽ. De hoc autem scanda¬
lo diis ait. Beatus ẽ. qui non fuerit scanda¬
lizatus in me. Meluis ẽ. gͥ homini ut mo¬
riat᷑ ⁊ non qualieumq morte s illa que ma¬
gis tremenda ẽẽ. indetur indelicet ut cũ
magno lapide in ꝓfundum maris demer¬
gatur : quam simplicem aliquem ⁊ pusil¬
lum in xp̃m credentem scandalizet.:⁊ afi¬

Expanded text:
suscipit, non solum suscipit istum, verum suscipit, non solum suscipit istum, verum etiam Christum habitantem in isto. Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, qui in me credunt; expedit ei, ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. Multis enim modis scandalizantur homines, multisque modis dicuntur scandala. Quocunque enim modo aliquem offendas, et ad iram et indignationem commoveas, scandalum est: tale autem scandalum non est ad mortem. In fide vero scandalizare aliquem, qualiter Judaei et haeretici saepe Ecclesiam scandalizant, ad mortem est. De hoc autem Dominus ait: « Beatus est qui non fuerit scandalizatus in me . » Melius est igitur homini, ut moriatur, et non qualicunque morte, sed illa quae magis tremenda esse videtur, videlicet ut cum magno lapide in profundum maris demergatur, quam simplicem aliquem et pusillum in Christum credentem scandalizet, et a fi
Abbreviated transcription (Latin):
e uob̾ plus exaltabitur ⁊ maior fiet. & si
ad huius paruuli similitudinẽ om̃s uos hu¬
miliaueritis: om̃s ibi inter om̃s maiores
eritis. Non gͥ ambitio: s humilitas maio¬
res facit. Ille maior qui humilior. Q qui
susceꝑit unum parunlum talem in nomi¬
ne meo: me suscipit. Talem indelicet n̾
etate. s conu̾sione. ut quod illi attulit etas.
hoc illi afferat sc̃itas ⁊ humilitas. Sit gͥ hu¬
milis ⁊ paciens. sit absq hodio ⁊ mindia.
sit sine hodio ⁊ simulatione sit sine suꝑbia
ar ambitione. Sine his enim paruuli sunt¬
sine his ⁊ apłi fuerunt. Qualescumq enim
prius fuerint: magistri tamen monita non
surdis auribus suscipientes. tales postea fac¬
ti sunt quales eos fieri moniit. De his gͥ
paruulis dñs dicit. qui susceꝑit talem in no¬
mine in eo me suscipit quid ẽ. in nomure
meo nisi ꝓpter nomeir meum. quia rp̃ianꝰ
ẽ. quia meus discipłł ẽ quia meo nomine
insignitus ẽ: Qui autẽ hunc in xp̃i nomine

Expanded text:
erit, plus exaltabitur et major fiet: et si ad hujus parvuli similitudinem omnes vos humiliaveritis, omnes ibi inter omnes majores eritis. Non igitur ambitio, sed humilitas majores facit; ille major qui humilior. Et qui susceperit unum parvulum talem in nomine meo me suscipit. Talem videlicet non aetate, sed conversione, ut quod isti attulit aetas, hoc illi afferat sanctitas et humilitas. Sit igitur humilis et patiens, sit absque odio et invidia, sit sine dolo et simulatione, sit sine superbia et ambitione: sine his enim parvuli suntsine his et apostoli fuerunt: qualescunque enim prius fuerint, magistri tamen monita non surdis auribus suscipientes, tales postea facti sunt, quales eos fieri monuit. De his igitur parvulis Dominus dicit: Qui susceperit mine meo, me suscipit. Quid est in nomine meo nisi propter nomen meum, quia Christianus est, quia meus discipulus est, quia meo nomine insignitus est? Qui autem hunc in Christi nomine
Abbreviated transcription (Latin):
sillis dicit. qui suꝑba altitudine se humiliã¬
tes. pacientia ⁊ humilitate. pusilli ⁊ pariui¬
li sponte sua fiunt. Tales autem contem¬
nendi non sunt. De quibus ad huc subdit᷑.
dico aũ nob̃: quia angłi eorum incelis sẽꝑ
uident faciẽ patris mei qui incelis ẽ. De

Expanded text:
sillis dicit, qui a superba altitudine se humiliansillis dicit, qui a superba altitudine se humiliantes, patientia et humilitate, pusilli et parvuli sponte sua fiunt. Tales autem contemnendi non sunt: de quibus adhuc subditur: Dico autem vobis quia angeli eorum in coelis semper vident faciem Patris mei, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
di debilem uel claudum: quam duas manus
uł duos pedes habentem mitti mignem et̾¬
num. Quid enim ꝑmanum & pedem intel¬
ligamus. isi amicos ⁊ ꝓpinquos nr̃os quos
uelut ꝓpͥa menbra diligims. qui etiam ꝙͣ
manus ⁊ pedes nob̾ necessarii sunt: Isti aũ
si nos infide seandalizant. ⁊ eorum iniqua
conuersatione animas nr̃as ꝑire sẽtimus:
ab seidamus eos a nob̾ ⁊ a nr̃o consortio se¬
paremus. Nichil enim ẽ. quod contra aĩa
diligere debeamus : non patrẽ. non matrẽ.
non fr̃ẽm. neq urorem uel filios. Meluis
est. enim nob̾ ut sine his ad utam intremꝰ:
quam ut simul eum eis ad penas ⁊ mortẽ
ducamur et̾nam. Id ipsum autẽ ⁊ ꝑ occłm
significatur. Sic enĩ dicere solemus de his
qui nob̾ aliquẽ ualde amicum ⁊ necessariũ
auferunt. occłm mͥ eruit. pedem michi abs¬
cidit. manum mͥ abstulit : non tamen ip̃a
re.s quadã rei similitudine. Uidete ne con¬
teminatis unum ex his pusillis. De illis pu¬

Expanded text:
ebilem vel claudum, quam duas manus, vel duos pedes habentem mitti in ignem aeternum Quid enim per manum et pedem intelligamus, nisi amicos et propinquos nostros, quos velut propria membra diligimus, qui etiam quasi manus et pedes nobis necessarii sunt? Isti autem si nos in fide scandalizant, et eorum iniqua conversatione animas nostras perire sentimus, abscidamus eos a nobis et a nostro consortio separemus. Nihil enim est quod contra animam diligere debeamus: non patrem, non matrem, non fratrem, neque uxorem, vel filios. Melius est enim nobis ut sine his ad vitam intremus, quam ut simul cum eis ad poenas et mortem ducamur aeternam. Id ipsum autem et per oculum significatur: sic enim dicere solemus de his, qui nobis aliquem valde amicum et necessarium auferunt: Oculum mihi eruit, pedem mihi abscidit, manum mihi abstulit: non tamen ipsa re, sed quadam rei similitudine. Videte ne contemnatis unum ex his pusillis. De illis pu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanserit in oĩbꝰ his. Et dũ huicemi man¬
datis cõstringebat᷑: quasi quodãmͦ seruus
erat. Sara aut̃ libera que filiũ liberũ genuit.
sigc̾at grãm noui testamenti: que genuit
popłm xp̃ianũ. liberũ in baptismate noni
solũ ab originalibꝰ et actualibꝰ peccatis: sed e¬
braham alios filios de cetura. quã hebrei di
cunt agar ẽẽ : sed tam̃ ipsi nõ fuerũt dig

Expanded text:
permanserit in his omnibus . Et dum hujuscemodi mandatis stringebatur quodammodo servus erat. Sara autem libera, quae filium liberum genuit, significat gratiam Novi Testamenti quae genuit populum Christianum liberatum in baptismate, non solum ab originalibus et actualibus peccatis, sed ebraham duos alios filios de Cethura, quam Hebraei Agar dicunt esse, sed tamen illi non fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ex gentibꝰ transire ad głiã sempit̾nã: quã ex
iudeis. Similit̾ in presenti scã eccłia plures
habet fideles filios ex gentilitate: quã de si¬
nagoga. Per os em̃ ciuitatẽ et regiones quoq
et uicos et ullulas: gentiles clamant se ere¬

Expanded text:
ex gentibus transire ad gloriam sempiternam quam ex ex gentibus transire ad gloriam sempiternam quam ex Judaeis. Similiter in praesenti Ecclesia plures habet filios fideles ex gentilitate quam de nagoga. Per omnes enim pene civitates et regiones, vicos quoque et villulas gentiles clamant se cre