comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coram tondente mutus sic ñ aꝑuit
os suum: in humilitate iuditium
eiꝰ sublatum ẽ. generationẽ illiꝰ quis
enarabit: qͥa tolletur de terra uita eiꝰ.
ab iniqͥtatib ppłi mei ductꝰ ẽ ad mor.¬
tem: icetera quȩ contexere lõgũ ẽ:
etiã de eccłia tanto ante p̃dictũ ẽ
qd̃ ab apło legimꝰ cõmemoratũ. ⁊ nẽ
iam uidemꝰ impletum: letare stere¬
lis quȩ ñ paris: erumpe ⁊ clama quȩ
ñ parturis: quia multi filii desertȩ
magis quam eiꝰ quȩ habet uirum:
Dixit eñi dñs: Dilata locũ tab̾naculi
tui. iauleorum tuorum. fige ne par¬
cas: ꝓtende funiculos: ⁊clauos tuos
conforta: Ad huc indextris. ⁊ sinistriᷤ
dilata: et sem̃ tuũ possidebit gentes:
iciuitates desertas habitari facias:
Nolitimere qͥa confusa es: neq reue¬
rearis qͥa exꝓbratũ tͥ ẽ. Confusionẽ
eñĩ ȩternã obliuisceris: et obꝓbrii
uiduitatis tuȩ memor ñ eris: quia
dñs qͥfecit te dñs sabaoth nomen

Expanded text:
 sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab Apostolo legimus commemoratum, et nunc jam videmus impletum: Laetare, sterilis quae non paris; erumpe et exclama, quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae memor non eris. Quia Dominus qui fecit te, Dominus sabaoth nomen
Abbreviated transcription (Latin):
adõ: nͥ xp̃c iħs qui ex ipsa unctione
xp̃i nomen accepit  Crisma quippe
unctio ẽ: xp̃c unctus ẽ Quis erat qͥ
dixit qd̃ ipse xp̃c de se testatur ee̾ pre¬
dictum: dixit dñs dño meo sede
adextris meis. donec ponam inimi¬
cos tuos sub pedib tuis: Et hoc da¬
uid insp̃u dixisse confirmat: quem
sp̃m negat iste fuisse suꝑ terrã ante
dñi aduentum: Qͥd ẽ quod ait apl̃s.
dicit autẽ esaẏas. erit radix iesse:
et qui exurget regnare ingentibus
in eũ gentes sꝑabunt: Quis erat sp̃s.
iste peccata nr̃a portat. ⁊ ꝓnobis do¬
let ⁊ nos putauimꝰ eũ ẽẽ indolore.
i inplaga et in afflictione: ipse uul

Expanded text:
 Jesus, qui ex ipsa unctione Christi nomen accepit? Chrisma quippe unctio est, Christus unctus est. Quis erat qui dixit, quod ipse Christus de se testatur esse praedictum: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis? Et hoc David in Spiritu dixisse confirmat , quem Spiritum negat iste fuisse super terram ante Domini adventum. Quid est quod ait Apostolus: Dicit autem Isaias, Erit radix Jesse, et qui exsurget regnare in gentibus, in eum gentes sperabunt ? Quis erat SpiritIste peccata nostra portat, et pro nobis dolet; et nos putavimus eum esse in dolore, et in plaga, et
Abbreviated transcription (Latin):
sedm carnem: Et hoc quidẽ testi¬
monium etiam iste posuit ꝓhibens
eum ad quem scribit aliis ꝓphetis
credere de xp̃o. p̃ter illos qͦs ꝓpħas
eiꝰ ad romanos dicit apłs: quos cre¬
do ñ arbitratur. ꝓpħas fuisse iudeo.¬
rum: s cuiuslibet eos fuisse gentis
opinatur: Cur ibi ñ adu̾tit. qd̾ ante
ꝓmiserat ꝑ ꝓpħas suos: ꝑ quoslibet
eñi ꝓpħas suos si ante ꝓmisit euan¬
geliũ de filio suo: quid ẽ quod iste
dicit sc̃m ac diuinũ sp̃m suꝑ terram
ñ fuisse ante saluatoris aduentum:
Et tamen isti unde potuerunt eẽ ꝓ¬
phetȩ annuntiantes xp̃m ex semi¬
ne dauid scđm carnem: nͥ cuius
gentis erat ipse dauid de cuiꝰ semine

Expanded text:
 1-3. Et hoc quidem testimonium etiam iste posuit, prohibens eum ad quem scribit aliis Prophetis credere de Christo, praeter illos quos Prophetas ejus ad Romanos dicit Apostolus: quos credo non arbitratur Prophetas fuisse Judaeorum. Sed cujuslibet eos fuisse gentis opinetur, cur ibi non advertit, Quod ante promiserat per Prophetas suos? Per quoslibet enim Prophetas suos si ante promisit Evangelium de Filio suo, quid est quod iste dicit sanctum ac divinum Spiritum super terram non fuisse ante Salvatoris adventum? Et tamen isti unde potuerunt esse prophetae, annuntiantes Christum ex semine David secundum carnem, nisi cujus gentis erat ipse David, de cujus semine
Abbreviated transcription (Latin):
tia: ñ illa eloqͥa dei quȩ credita sunt
circũcisioni. uͥ etiam carnales iudei
xp̃m ex semine dauid uenturume̾e
didicerant: sicut interroganti do¬
mino respondebant: Quamuis eñĩ
dñm ipsius dauid. ñ sccłm carnem s
scđm diuinitatẽ intelligere ñ uale¬
rent: utrumq tam̃ ẽ in illis eloquiis.
i qd̃ credebant. ⁊ qd̾̃ ñ intelligebant:
dixit dñs dño meo sede adextris meiᷤ.¬
ne uero fallaciter dicebat apłs. ue
ritatem dico in xp̃o ñ mentior contes¬
tante mͥ conscientia mea insp̃u sc̃o. qͥa
tͥsticia ẽ mͥ magna ⁊ continuus dolor
cordi meo: Optabam eñi ego ipse ana

Expanded text:
tia: non illa eloquia Dei quae credita sunt tia: non illa eloquia Dei quae credita sunt circumcisioni, ubi etiam carnales Judaei Christum ex semine David venturum esse didicerant, sicut interroganti Domino respondebant , quamvis eum Dominum ipsius David, non secundum carnem, sed secundum divinitatem intelligere non valerent; utrumque tamen est in illis eloquiis, et quod credebant, et quod non intelligebant, Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram mene vero fallaciter dicebat Apostolus: Veritatem dico in Christo, non mentior, contestante mihi conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo: optabam
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc tamquã uera p̾dicabat. qͥ credi
uolebat: delebat miseros. ñ alebat:
restat ut istum tamquã pestẽ atq
hostem fidei xp̃ianȩ uehementis¬
sime detestemur: qͥ tanta excecat᷑
i p̾cipitatur amentia. ut ñ uideat
ipsum saltem timotheum cui putat
auetoritate apł̃ica fuisse preceptum.
ut tamquã fabulas aniles ueterẽ legẽ
ꝓpħasq deuitet. ab eodem apło ñ fuis¬
se fallendum: et in illa qͥnta ꝑfectoꝵ
ꝑsona fuisse deputandũ. ut ei non
m̃daciter loqueretur dicens: me¬
mor esto xp̃m iħm resurrexisse a mor¬
tuis ex semine dauid scdm euangłi¬
um meum: Si eñĩ xp̃s ex semine dd̃
fabulis anilib predicatur: quomo.¬
do eas iubetur iste deuitare. quib
iubet᷑ memorit̾ credere: Si autem
xp̃s ex semine dauid ueracit p̃dicat᷑
ibi ẽ radix inquo oleaster inseritur.
Nec aniles sunt fabulȩ. nͥ p̃ter illas
scͥpturas deliram̃ta iudeorũ. ad eam
quam uocant deuterosim ꝑtinen¬

Expanded text:
haec tanquam vera praedicabat, qui credi haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat miseros, non alebat.restat ut ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tanta excaecatur et praecipitatur amentia, ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem apostolo non fuisse fallendum, et in illa quinta perfectorum persona fuisse deputandum, ut ei non mendaciter loqueretur, dicens: Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David secundum Evangelium meum . Si enim Christus ex semine David fabulis anilibus praedicatur, quomodo eas jubetur iste devitare, quibus jubetur memoriter credere? Si autem Christus ex semine David veraciter praedicatur; ibi est radix in qua oleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad eam quam vocant deuterosin pertinen
Abbreviated transcription (Latin):
loqui quasi spiritalib s quasi car.¬
nalib quasi paruulis inxp̃o. lac
uobis potum dedi ñ escam. ñdum
enim poteratis: i sapientiã loqͥmur
inter ꝑfectos. ⁊animalis homo ñꝑ
cipit quȩ sunt sp̃s dei: Absit ut pu¬
temꝰ in aniter eum: nec ueraciter
ista dixisse: S nũqͥd tñ ideo creden¬
diiẽ quequã sͥ credentium fallere
uoluisse: Dedit gͥ pariilis. parua
ñ falsa: lactea ñ noxia: nutritoria
ñ ꝑemptora: Porro autẽ si uerũ nõ
ẽ. qd̃ ait filium dĩ sccđm carnem
factum ẽẽ ex semine dd̾: si ñ ẽ uerũ
qd̾ naturales rami ꝓpt̾ incredulita.¬
tẽ fracti sunt. ut in radice sc̃a israhe¬
litarum ex gentib ueniens fidelis
insereret᷑ oleaster. ⁊ fieret particeps
pinguedinis oleȩ: si ñ sunt eloquia
dĩ. ẜ nescio euius ut iste blasphemat
pessimi demonis. de quib dicit pͥ.¬
mũ qͥdem qͥa credita st̃ eloqͥa dei:
ꝓfecto qui hȩc paruulis dabat: qui

Expanded text:
loqui quasi spiritualibus; sed quasi carloqui quasi spiritualibus; sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo, lac vobis penim poteratis ; et, Sapientiam loquimur inter perfectos; et, Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei ? Absit ut putemus eum inaniter nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva, non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, non peremptoria. Porro autem, si non est verum quod ait, Filium Dei secundum carnem factum esse ex semine David; si non est verum quod naturales rami propter incredulitatem fracti sunt, ut in radice sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sosq reddidit: dicens: Nunquam le¬
gistis inscͥpturis. lapidem quẽ reꝓba¬
uerunt ȩdificantes. hic factus ẽ. in
caput anguli: Adño factum ẽ istud:
⁊ ẽ mirabile inoculis nr̃is: Hȩc gͦ
omĩa mendaciter xp̃c. ex lege ac ꝓ.¬
phetis mendaciter apł̃i ꝓferebant.
sicut iste blasphemat: quia uidelicet
infirmi nondum poterant solidam
capere ueritatem: Itane cecus ig¬
norat qd̃ aliud sit nutrire paruulo ᷤ:
aliud deciꝑe credulos : Aliud alere ut
crescant: aliud agere ne uiuant:
Talia qͥppe iste dicit ac sentit de deo
legis et ꝓpħarum. ac de ipsis om̃ino
litteris: ut scdm eius sententiã quã
de illis habet quando apłi predica.¬
bant credentib legis et ꝓpħarum
dm̃. et confirmabant auctoritatẽ
talium scͥpturarum: ñ lac potandũ
uideant᷑ dedisse paruulis s uenenũ:
Qd̃ de illis qͥsquis credit: desipit.
uanescit insauit. Ergo ne ait aliqͥs
frustra dixit apłs. ñ potui uobis

Expanded text:
sosque reddidit, dicens: Numquid lesosque reddidit, dicens: Numquid legistis in Scripturis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli; a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter Christus ex Lege ac Prophetis, mendaciter Apostoli proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquis, frustra dixit Apostolus, Non potui vobis
Abbreviated transcription (Latin):
simã ueritatis ꝑstrepitat atq insul¬
tat insanus: dicens inꝑsonis quinq
locutum apłm. ut alias ex aliis falleret.
fingendo se ẽẽ quod ñ erat: cum uide¬
at eum gentib qͥ longe fuerant adõ
isrłitarum. eundem dm̃. eandem legẽ.
eosdem ꝓpħas. testam̃ta eademq pre-¬
dicarez Quis de angulari lapide pͥor
locutꝰ ẽ: Nonne ꝓpħa sp̃u dei plenus:
quem pestis iste blasphemat: Ait eñi
Ecce pono insyon lapidem angularẽ
electũ p̾ciosũ: et qui crediderit in eũ.
ñ erubescet Qd̃ testimoniũ: cõme¬
morauit et apls petrus: Nonne po¬
tius inpsalmo ꝑtinente ad litteras
sacras ppłi pͥoris dictum ẽ: lapidem
quẽ reꝓbauerunt edificantes. hic fac¬
tus ẽ incaput anguli: his eñi litte¬
ris eruditꝰ paulus apłs. posuit quod
pauloante cõmemoraui ipso sũmo
angulari lapide existente xp̃o ihu:
Unde ipse dominus iudeos inquib ce-¬
citas ex parte facta ẽ conuicit. confu¬

Expanded text:
simam veritatis perstrepitat atque insulsimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque locutum Apostolum, ut alias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum Gentibus quae longe fuerant a Deo Israelitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de angulari lapide prior locutus est? Nonne propheta Spiritu Dei plenus, quem pestis ista blasphemat? Ait enim: Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi prioris dictum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit, quod paulo ante commemoravi, ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu. Unde ipse Dominus Judaeos, in quibus caecitas ex parte facta est, convicit, confu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i:. Ipse ẽ enim pax nr̃a qui fecit
utraq unum. ⁊ mediũ parietẽ ma-¬
cerie soluens. inimicitiã incarne
sua. legem mandatorum indecre¬
tis euacuans: ut duos conderet in
se. inunum nouum hominem faci-¬
ens pacem: ut cõmutaret utrosq in¬
uno corpore dõ. ꝑcrucem int̾ficienᷤ
inimicitias insemet ipso. et ueniens
euangłirauit pacem uobis qͥeratis
longe. ⁊ pacem his qͥ prope: quia ꝑ
ipsum habemꝰ accessum ambo uno
sp̃u ad patrem: Igit᷑ iam ñ estis ꝑe¬
grini et inquilini. s estis ciues sco¬
rum ⁊ domestici dĩ: suꝑ edificati su
qͦmodo ꝓpe dicit inuentos isrłitas:
qͥ peiori quẽadmodum blasphemat
demoni seruiebant: et longe erant
gentes quȩ mitiorib demonib sub.¬
dite fuerant: Quomodo dieit alie¬
natos fuisse a societate isrł ⁊ ꝑegri¬
nos testam̃torũ ⁊ ꝓmissionis. quando
erant spem ñ hñtes. ⁊ sine dõ inhoc
mundo: si isrł ñ dĩ ppłs erat: Cont᷑
istam tubam clarissimã ⁊ excellentis¬

Expanded text:
ra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitiam in carne sua, Legem mandatorum in decretis evacuans, ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem, ut couno corpore deo per crucem, interficiens inimicitias in semet ipso. et ueniens euangelizauit pacem uobis, qui eratis longe, et pacem his, qui prope, quia per ipsum habemus accessum ambspiritu ad Patrem. Igitur jam non estis peregrini et inquilini: sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supquomodo prope dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes, quae mitioribus daemonibus subditae fuerant? Quomodo dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentis
Abbreviated transcription (Latin):
loquuntur neq de quib affirmant:
Uerum nos illud qd̃ secutus adiunxit
adu̾sus utrosq teneamus: Continuo
qͥppe ne quis existimaret ideo illos
ñ intelligere quȩ locuntur. neq de
quib affirment. qm̃ legis male uo.¬
lunt ẽẽ doctores: scimꝰ autẽ inquit
qͥa bona ẽ lex. siquis ea legitime utat᷑.
Hȩc sententia ⁊ illos refiitat qui lege
utunt᷑ male: ⁊ illos. qui eam opinant᷑
malam: Porro si bona ẽ qua dem̃tia
negatur ds̃ bonꝰ. qui dedit legẽ bo.¬
nã : Quȩ potest uideri sufficere dãp¬
natio his hominib qui legẽ quam
sic apłs laudat. aniliũ fabularũ no¬
mine accusant.⁊ hoc se existimant
facere. eiꝰdem epłȩ testimonio. uͥ eã
sic apłs laudat uolentes ẽẽ legis ñ
doctores. s blasphematores. ñ intel.

Expanded text:
loquuntur, neque de quibus affirmant? loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed bl
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ suꝑ omĩa ds̃ benedictus inscła am̃
Ueritatem se dicere clamat apłs incapi.¬
te huiꝰce sententie. et hoc inxp̃o qui ẽ
ipsa ueritas. contestante sͥ conscientia
sua insp̃u sc̃o. eamq sententiam ꝑamen
concludit infine: et dicit iste. ñ sunt
uera quȩ hic apłs loquitur: fallit in¬
firmos: quia ñ possunt caꝑe ueritatẽ:
Paruulos uanitatib lactat: ⁊ esurien.¬
tib filiis diabolicorum mendatiorũ
uirus infudit: ut nutriat: O porten¬
tum. ñ solum a xp̃ianorũ aurib uer̃
etiã afinib xp̃iani orbis arcendum:
hȩccine ad optio hȩc gła. hȩc testam̃¬
ta. hȩc legis constitutio. hoc obseqͥũ.
hȩ ꝓmissiones: hi patres ex quibꝰ xp̃e
Qd̃ iubetur p̃cipue tenere: qui iubetur
deuitare fabulas aniles: Hȩc cine fabulȩ
s aniles: S qͥd mirũ sitanta ĩpietate delirat
qͥ legiꝰ uult ẽẽ destructor: si quosdã idem
apłs dicit uolentes ẽe legis ñ destru¬
ctores s doctores. ñ intelligere neq quȩ

Expanded text:
est super omnia Deus benedictus in saecula, Amen ? Veritatem se dicere clamat Apostolus in capite hujusce sententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Christianorum auribus, verum etiam a finibus christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae promissiones, hi patres ex quibus ChriQuod jubetur praecipue tenere, qui jubetur devitare fabulas aniles, fabulae sunt aniles? 8. Sed quid mirum si tanta impietate delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae
Abbreviated transcription (Latin):
gentium apłs: Et multis aliis locis
ꝓpͥo quodam munere. doctorẽ gen
gentes quib ȩuangłium p̃dicabat:
qͥd opus erat ut eis legem ⁊ ꝓpħas de
taret ignaris uinculum. sicut ista
pestis arbitratur erroris. aquo eos
fuisse liberos magis debuit gratula¬
ri: Quid opus erat ut ad romanos
sic ẽ̾ẽt exorsus. paulus seruus xp̃i iħu
uocatus apłs segregatus in euangłiũ
dĩ quod ante ꝓmiserat ꝑ ꝓpħas suos
inseͥpturis scĩs de filio suo: qͥ factus
ẽ ei ex semine dauid scđm carnem:
Quare ñ sͥ potius ꝑsonam imponit
dico gentib quãdu quidem ego
sũ gentium apł̃s ministerium meũ
glorifico: si quomodo ad emulationẽ
ꝓuocare potero carnẽ meã. ut saluoᷤᷤ
faciã aliquos ex illis: Si enĩ re tectio
illorum. reconciliatio ẽ mundi: quȩ
erit assumptio nͥ uita ex mortuis:
Si autẽ delibatio sc̃a ẽ: ⁊ consꝑsio: Et
si radix sc̃a ẽ: et rami: De israelitis qͥp

Expanded text:
Gentium apostolus: et multis aliis locis Gentium apostolus: et multis aliis locis proprio quodam munere doctorem Gentgentes quibus Evangelium praedicabat, quid opus erat ut eis Legem et Prophetataret ignaris vinculum, sicut ista pestis arbitratur, erroris, a quo eos fuisse liberos magis debuit gratulari? Quid opus erat ut ad Romanos sic fuisset exorsus: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quare non sibi potius personam imponit dico Gentibus, quamdsum Gentium Apostolus, ministerium meum glorifico, si quo modo ad aemulationem provocare potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumptio, nisi vita ex mortuis? Si autem delibatio sancta est, et conspersio; et si radix sancta est, et rami: quod si aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
considerandũ ẽ quam se fraudu¬
lentissimũ ⁊ mendacissimũ ꝓfitea.¬
t᷑. qͥ mentientẽ putat ⁊ laudat apłm.
⁊ qd̾ ipse dixit ñ fallentis astu. s cõ.¬
patientis affectu qui aduersis ani¬
marũ morbis tam misericordi cor-¬
de subuenit. quã sͥ subueniri uolu¬
isset. sierrore uel infirmitate simili
laboraret: hic infallatiã detestabi¬
lem uertit: Deinde quero ad roma.¬
nos. corinthios. galathas. ephesios.
colosenses. philipenses. tessalonicẽ¬
ses. quomodo loquebatur apłs: in
qua illarum quinq ꝑsonarum eoᷤ
eẽ deputabat: Peuldubio qm̃ in
preputio gentes erant: ñ incircũ.¬
cisione isrłitȩ: Ad hos quippe sͥ dis¬
tributum ministeriũ fuisse testatur.
uͥ dicit qd̾ ei ⁊ barnabȩ dexteras
societatis dederint. petrus ⁊ iacobꝰ
et iohannes: ut ipse quidem cum
barnaba ad gentes: illi autẽ adcir¬
cumcisionem irent. Et alio loco
aꝑtissime dicit: quamdiu ego sum

Expanded text:
considerandum est quam se frauduconsiderandum est quam se fraudulentissimum et mendacissimum profiteatur, qui mentientem putat et laudat Apostolum: et quod ille dixit, non fallentis astu, sed compatientis affectu, quia diversis animarum morbis tam misericordi corde subvenit, quam sibi subveniri voluisset, si errore vel infirmitate simili laboraret, hic in fallaciam detestabilem vertit. Deinde quaero, ad Romanos, Corinthios, Galatas, Ephesios, Colossenses, Philippenses, Thessalonicenses, quomodo loquebatur Apostolus? In qua illarum quinque personarum eos esse deputabat? Procul dubio quoniam in praeputio Gentes erant, non in circumcisione Israelitae. Ad hos quippe sibi distributum ministerium fuisse testatur, ubi dicit quod ei et Barnabae dexteras societatis dederint Petrus et Jacobus et Joannes, ut ipse quidem cum Barnaba ad Gentes, illi autem ad circumcisionem irent . Et alio loco apertissime dicit, Quamdiu ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩorum: alteram eorum qui sub
lege sunt: terciam eorum qͥsine
lege sunt. quartam infirmorum:
Quinta debetur: qm̃ quinq ꝓmi¬
serat: Hanc ut adderet.alio loco
inquit suꝑus iam dixit sapien¬
tiam loquimur inter ꝑfectos: ut
ꝑfectorum uideatur quinta ꝑso¬
na hoc totum ꝓpt̾ea molitus est.
ut siquando aliquid de apłica ꝓ.¬
ferretur epła ubi attestant᷑ ȩuan¬
gelio lex et ꝓpħ̃e: hoc dicat apłm.
ñ sapientib et perfectis. s iudeis
locutum fuisse. quasi iudeum: uel
eis qui sub lege ẽe̾nt taiquameẽt
et ipse sub lege: ac ꝑ hoc subdole
atq mendaciter simulantẽ se apud
imꝑfectos edificare. quod apud ꝑ¬
fectos ñ mentiendo. s uera dicen¬
do destrueret: Hanc ei uidelicet
erroris machinationem nescio quis
fabritiꝰ fabricauit: quẽ uelut ma¬
gistrũ ueritatis rome se inuenisse
głatur. Quis ñ hoc monstrũ ñ di¬
co sensus xp̃ianus. s qualiscumq
humanꝰ exhorreat: Primo enim

Expanded text:
Judaeorum, alteram eorum qui sub Judaeorum, alteram eorum qui sub Lege sunt, tertiam eorum qui sine lege sunt, quartam infirmorum. Quinta debetur, quoniam quinque promiserat: hanc ut adderet, Alio loco, inquit, superius jam dixit, « Sapientiam loquimur inter perfectos » ; ut perfectorum videatur quinta persona. Hoc totum propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio Lex et Prophetae, hoc dicat Apostolum, non sapientibus et perfectis, sed Judaeis locutum fuisse quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam esset et ipse sub Lege: ac per hoc subdole atque mendaciter simulantem se apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, non mentiendo, sed vera dicendo destrueret. Hanc videlicet ei erroris machinationem, nescio quis Fabricius fabricavit, quem velut magistrum veritatis Romae se invenisse gloriatur. Quis non hoc monstrum, non dico sensus christianus, sed qualiscumque humanus exhorreat? 4. Primo enim
Abbreviated transcription (Latin):
tatib ingeniorum in quinq ꝑsoniᷤᷤ
locutum: Insinuans enĩ rudi ad huc
ppło inquit quȩ dei sunt: ñdebuit
aꝑfectiorib inciꝑe. et consuetudi¬
nem abeis uetustatis excludens adif.¬
ficiliorib inchoare: ne nouos ad huc
ad fidem perfecta doctrina t᷑baret:
Deinde uolens quasi ꝓbare qd̾ dixit.
eundem apłm dicentem cõmemo¬
rat: Cum liber sim exomĩb om̃ĩb
me subieci: ut plures lucrifacerem:
Et factus sum uideis tanquã iudeus:
ut iudeos lucrifaciam: Et his qui
sine lege sunt tanquam qui sub le¬
ge eẽm. cum ipse ñ sim sub lege: ut
eos qui sub lege sunt lucrifaciam:
Et his qui sine lege sunt. tanquam
sine lege eẽm. cum sine lege dei ñ
sim. sed sim in lege xp̃i. ut lucrifa¬
ciam eos qui sine lege sunt: Factꝰ
sum infirmis infirmus. ut infir¬
mos lucrifaciam: Omĩb omnia
factus sum: ut om̃s lucrifaciam:
has quatuor ꝑsonas uult intelligi.
in quib apłm locutum putat. Unã

Expanded text:
tatibus ingeniorum in quinque personis tatibus ingeniorum in quinque personis locutum: Insinuans enim rudi adhuc populo, inquit, quae Dei sunt, non debuit a perfectioribus incipere, et consuetudinem ab eis vetustatis excludens a difficilioribus inchoare, ne novos adhuc ad fidem perfecta doctrina turbaret. Deinde volens quasi probare quod dixit, eumdem apostolum dicentem commemorat: Cum liber sim ex omnibus, omnibus me subjeci, ut plures lucrifacerem: et factus sum Judaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrifaciam; et iis qui sub Lege sunt, tanquam qui sub Lege essem, cum ipse non sim sub Lege, ut eos qui sub Lege sunt, lucrifaciam; et iis qui sine Lege sunt, tanquam sine Lege essem, cum sine Lege Dei non sim, sed sim in Lege Christi, ut lucrifaciam eos qui sine Lege sunt: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacium; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifaciam . Has quatuor personas vult intelligi, in quibus Apostolum locutum putat; unam
Abbreviated transcription (Latin):
quam facere patri suo aut matri:
rescindentes u̾bum dĩ ꝑ traditionẽ
ur̃am quam tradidistis: et similia
huiis modi multa facitis: uͥ eiuiden.
ter xp̃c ostendit et illam dĩ ẽẽ legẽ
quam ꝓfanus iste blasphemat. et
iudeos habere suas traditiones ali¬
bris ꝓpheticis et legitimis alienas:
quas appellasse apłm ꝓphanas fabu.¬
las et aniles et genealogias intermi.¬
natas. ñ hereticus s catholicus lector
intelligit: Porro si uelim testimonia
cuncta colligere quib ostendam
quemadmodum et ipse dñs ⁊ apłi
eius lege usi fuerint et ꝓphetis quas
iste aniles fabulas putat. quando
sufficio: aut cui non sufficiant ista
ad nouum testam̃tum ꝑtinentibus
confirmetur legis ac ꝓpħarum. et
cõmendetur auctoritas: Proinde
excogitasse se existimat. quo pacto
subter fugiat moles testimoniorũ
inapłicis et euangłicis litteris de li¬
bris ueterib positorum. quib eiꝰ
uelit. nolit ceruicata lingua con¬
teritur: Nit quippe apłm ꝓ quali¬

Expanded text:
uo aut matri, rescindentes verbum Dei per traditionem vestram, quam tradidistis; et similia hujusmodi multa facitis . Ubi evidenter Christus ostendit et illam Dei esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non haereticus, sed catholicus lector intelligit. Porro si velim testimonia cuncta colligere, quibus ostendam quemadmodum et ipse Dominus et Apostoli ejus Lege usi fuerint et Prophetis, quas iste aniles fabulas putat, quando sufficio? aut cui non sufficiant ista ad Novum Testamentum pertinentibus, confirmetur Legis ac Prophetarum et commendetur auctoritas. Proinde excogitasse se existimat, quo pacto subterfugiat moles testimoniorum in evangelicis et apostolicis Litteris de Libris veteribus positorum, quibus ejus, velit nolit, cervicata lingua conteritur. Ait quippe Apostolum pro quali
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ et locutus sum. ⁊ nos credimus
credidi ꝓpter quod et locutus sum:
Utiq inpsalmis: ad illa di eloquia
ꝑtinentib quȩ credita sunt uideis:
Eundem inquit sp̃m fidei habentes qͥd
ẽ eundem. nͥ quem habebant etiam
illi ꝑ quos hȩc ministrata st̃: Cur cõ¬
tia sit ad illorũ in opiam. ut et illoꝵ
habundantia fiat in ur̃am inopiam.
sicut scͥptum ẽ qͥ multũ ñ habunda¬
importat legis auctoritatẽ quã dicit
fuisse ministrationẽ mortis: si eo
mͦ intellexit quomodo ista pestis
intelligit: Atq ut om̃s aufferant᷑
ambages: quonam modo ⁊ lex mi¬
nistratio mortis recte dicta sit. et
tam̃ sc̃a et iusta et bona sit: illud re.¬
colemꝰ qd̃ in epła positum ẽ ad roma¬
nos Cum enĩ dixisset. ita ut seruia.
illi quam iste ñ intelligens posuit.
continuo prospexit istos futuros
u̾bosos atq blasphemos qͥ putat᷑i
ẽent ex hoc legem fuisse rep̃hensam.
moxq subium xit: Quid gͦ dicemꝰ:
Lex peccatum e: Absit: S peccatum

Expanded text:
et locutus sum: et nos credimus, Credidi, propter quod et locutus sum ? Utique in Psalmis, ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos haec ministrata sunt? Cur ettia sit ad illorum inopiam, ut et illorum abundantia fiat in uestram inopiam, ut scriptum est: qui multum, non abundaimportat Legis auctoritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamuilli quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
tamentũ. cũ abstulero peccata eoꝵ.
Nlimis logum ẽ cuncta ꝑcurrere: uel
sicut ꝑscͥpturas apłicas uͥq sparsa
sunt ea inunam faciem congregare:
Quid opꝰ erat hȩc dicere gentib Cur¬
eis non potius sine lege factus est.
quẽadmodũ erant illi sine lege:
Cur ñ potius deos eorum laudauit.
eorumq sacrificia p̃dicauit: si et
ista scͥptura quam ppłs isrł accepit.
u lla saera gentiũ sicut iste dicit ad
demonia ꝑtinebant: Qͥd quod dm
isrł audet infelix dicere. ñ solum
ritas ostendit. s astucia fallente sic̃
iste desipit factus erat. ñ potiꝰ illoꝵ
demonũ qͦs colebant romani. quos
demones putat iste mitiores seruum
se ẽẽ confinxit ut fieret tanquam
illi. ac sic eos lucri faceret: Nonne itẽ
dicit ad ephesios: ꝓpter qd̾ memores
estis. quia uos quando gentes eratis
incarne. qui dicimini p̃putiũ ab ea
quȩ dr̃ circumcisio incarne manu
facta: qͥ eratis illo intẽpore sine xp̃o
alienati a societate isrł: ⁊ ꝑegrini

Expanded text:
tum, cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere Gentibus? Cur non potius sine Lege factus est eis, quemadmodum erant illi sine Lege? Cur non potius deos eorum laudavit, eorumque sacrificia praedicavit, si et ista Scriptura quam populus Israel accepit, et illa sacra Gentium, sicut iste dicit, ad daemonia pertinebant? Quid, quod Deum Israel audet infelix dicere, non solumritas ostendit, sed astutia fallente, sicut iste desipit, factus erat, non potius illorum daemonum quos colebant Romani, quos daemones putat iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic eos lucrifaceret? 5. Nonne item dicit ad Ephesios: Propter quod memores estis, quia vos quando Gentes eratis in carne, qui dicimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta; qui eratis illo in tempore sine Christo, alienati
Abbreviated transcription (Latin):
deris. ulli si ñ ꝑmanserint in in¬
credulitate. inserent᷑. Potens ẽ eñĩ
ds̃ iterum inserere illos: Nam si tu
ex naturali incisus es oleastro. et
contra naturam insertus es inbonã
oliuã: quamtomagis illi qui scd̃m
naturam sunt inserentur suȩ oliuȩ:¬
Nolo enim uos ignorare fratres saera¬
m̃tum hoc ut ñ sitis uobis sapientes:
qͥa cecitas ex parte i srł facta ẽ donec
plenitudo gentium intraret: ⁊ sic
omis isrt saluus fieret: sicut scͥptũ ẽ

Expanded text:
manserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim Deus iterum inserere illos. Nam, si tu ex naturali incisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis illi qui secundum naturam sunt, inserentur suae olinolo enim uos ignorare. fratres, sacramentum hoc. ut non sitis uobis sapientes, quia caecitas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluu
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ quis scͥpturas scãs ñ audit: aut tam
male audit quam ineas cecus iste in¬
tes ur̃i manna manducauerunt:⁊ mor-¬
tui sunt: docens neminẽ ipsorum
ad dñm ꝑtinuisse quib mors dñata ẽ:
Neminẽ plane. s parentũ illorum quib
talia loquebat᷑ Parentes qͥppe infideliũ
quos. nͥ infideles uolebat intelligi :
Unde alio loco dicit: Ue uobis scribȩ
i pharisei ypocritȩ: qui edificatis se¬
pulcra ꝓpħarum. iornatis monum̃ta

Expanded text:
nisi qui Scripturas sanctas non audit, aut tam nisi qui Scripturas sanctas non audit, aut tam male audit quam in eas iste tes vestri manna manducaverunt, et mortui sunt » : docens neminem ipsorum ad Dominum pertinuisse, quibus mors dominata est. Neminem plane, sed parentum illorum quibus talia loquebatur: parentes quippe infidelium, quos nisi infideles volebat intelligi? Unde alio loco dicit, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis mo
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis quia aufferet᷑ auobis reg¬
num dĩ. et dabitur genti facienti fru¬
ctus eiꝰ Quid hoc aꝑtius: qͥd clarius:
quid euidentiꝰ: Sed iste de illorũ nu¬
mero ẽ qui seruos patris familias
huiꝰ lapidauerunt: Hoc eñi facit ñ
ictib saxeis: s maledictionib duris:
Nam et pͥmitꝰ ingente iudȩorum ui¬
neam dei ẽẽ plantatam. missosq ꝓ-¬
pħas ante ipsum ẽẽ saluatoris aduen¬
tum: parabola ista testatur Et cum
dicit. aufferetur auobis regnum d̃i.
idabitur genti facienti fructus eius:
quod regnum dicit. nͥ quod sꝑabant.
ñ quod acceꝑant id ẽ uitȩ ȩterne : Un¬
de alibi dicit Scrutamini scͥpturas
in quib uos putatis uos habere uitã
ȩternã: ipse testimonium ꝑhibẽt de
me Et alibi. Ue uobis legis ꝑiti qͥtuli¬
stis clauem scientiȩ: ipsiñ introistis:
et eos qui introibant ꝓhibuistis: Istil¬
ne molib testimoniorum ñ atteritur
inpudens uanitas: Quis hunc audit.

Expanded text:
obis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quid hoc apertius? quid clarius? quid evidentius? Sed iste de illorum numero est, qui servos patrisfamilias hujus lapidaverunt. Hoc enim facit, non ictibus saxeis, sed maledictionibus duris. Nam et primitus in gente Judaeorum vineam Dei esse plantatam, missosque Prophetas ante ipsum esse Salvatoris adventum, parabola ista testatur. Et cum dicit, Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus; quod regnum dicit, nisi quod sperabant, non quod acceperant, id est, vitae aeternae? Unde alibi dicit, Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam habere; ipsae testimonium perhibent de me: : et alibi, Vae vobis legisperitis, qui tulistis clavem scientiae: ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis . Istisne molibus testimoniorum non atteritur impudens vanitas? Quis hunc audit,
Abbreviated transcription (Latin):
am nunc ea discucienda sunt quȩ
iste de noui testamenti libris suf.¬
fragari sͥ arbitratur ad uersus ꝓphe¬
ticas litteras: tanquã eas apłi xp̃i
sua sententia condẽpnauerint: Qd
gͥ ꝓphanas ⁊ aniles fabulas ⁊ genea.¬
logias infinitas appellasse apłm exis¬
timat diuina eloquia legis ⁊ ꝓpħar̃.
fabulis iudaicis. ⁊ genealogiis infi¬
nitis quȩ questiones p̃stant magis:
quã edificationem: qͥs ita nͥ hereticꝰ
multũ cecus erraret: Cur enim hoc
buit. unũ de ancilla ⁊ aliũ de libera:
quȩ sunt in allegoria: Hȩc eni sũt
duo testam̃ta: Et ad corinthios: Nolo
eñi uos ignorare fratres: qͥa patres
nr̃i om̃s sub nube fuerunt. et om̃s
ꝑmare transierunt. et om̃s ꝑ moy¬

Expanded text:
am nunc ea discutienda sunt, quae iste de Novi Testamenti libris suffragari sibi arbitratur adversus propheticas Litteras, tanquam eas Apostoli Christi sua sententia condemnaverint. Quod ergo profanas et aniles fabulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina eloquia Legis et Prophetfabulis Judaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc buit, unum de ancilla, et unum de libera: quae sunt in allegoria; haec enim sunt duo Testamenta : et ad Corinthios, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et om
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: Isayas autẽ audet. ⁊dicit. Sicut
i oseȩ dicit. uel tacitis eorum nominib
cum dicit sicut scͥptum ẽ: et ea scͥptura
intelligit᷑ in qua ẽ. auctoritas dĩ: aut
euident̾ dm̃ dicere asserit cum aliqd̃
adhibet testimoniũ de lege uel ꝓpħis
dĩ. quale ẽ illud. boui trituranti os
ñ infrenabis: nunqͥd de bobus inquit
cura ẽ dõ. an ꝓpt̾ nos scͥptura dicit. os¬
tendens utiq in eadem scͥptura dm̃
loqui Uel illud. ꝓuidens autẽ scͥptura
qͥa ex fide iustificat gentes ds̃: ꝓnun¬

Expanded text:
dicit ; Isaias autem audet et dicit , Sicut dicit ; Isaias autem audet et dicit , Sicut et Osee dicit : vel tacitis eorum nominibus, cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquit, cura est Deo? An propter nos Scriptura dicit ? ostendens utique in eadem Scriptura Deum loqui. Vel illud: Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes D
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi trib linguȩ ipsi seruient: pote¬
stas eiꝰ potestas ꝑpetua. quȩ ñ transi¬
bit ⁊ regnum eiꝰ ñ corrũpetur: Hec
i alia multa atq manifesta de xp̃o
⁊ eccłia utiq p̃dicta sunt: quȩ sic ii.¬
demꝰ impleta: et consonantib euan¬
głiis atq apłicis litteris etiam sꝑamꝰ
implenda: Si sp̃s dĩ ante aduentum
hic desipit: qui xp̃m negando ante
ꝓmissum ñ habet unde asserit mis¬
sum: Et merito. qͥa ipse quem p̃di¬
ror quod homo ineruditus de ꝓphe¬
tis iudeorum existimat dictum qd̃
ait apłs dixit quidam ex ipsis ꝓpͥus
eorum ꝓpħa: cretenses. semꝑ menda¬
ces: male bestiȩ: uentris pigri: testi¬
monium hoc uerum ẽ. Ignorans
dictum ẽe̾. de quodam epimenide
qͥ cretensis fuit: in cuiꝰ libris hoc
nitur: nec ad illa eloquia dĩ ꝑtinet.
quȩ iudeis dicit credita qͥ ñ men¬
titur Ideo ñ cõmemorauit apls
nom̃ eiꝰ sicut solet cõmemorare ꝓpħaᷤᷤ
dĩ aliquando dicens: Sicut ⁊ dauid

Expanded text:
psi servient: potestas ejus potestas perpetua, quae non transibit, et regnum ejus non corrumpetur ? Haec et alia multa atque manifesta de Christo et Ecclesia unde praedicta sunt, quae sic videmus impleta, et consonantibus evangelicis atque apostolicis Litteris etiam speramus implenda, si Spiritus Dei ante adventum hic desipit, qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipse quem praediror, quod homo ineruditus de Prophetis Judaeorum existimat dictum, quod ait Apostolus, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc nitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare Prophetas Dei aliquando dicens, Sicut et David
Abbreviated transcription (Latin):
possit impleri. ñ magis timore penȩ
riat ȩterna iherusalem: tam̃ ⁊ illis
temporib fuerunt iusti spiritales.
qͦs ñ occidebat littera iubens. s ui¬
uiticabat sp̃s iuuans Vnde ⁊ fides
uenturi xp̃i habitabat utiq in pro¬
phetis. uenturũ p̾nuntiantib. xp̃m:
⁊ nunc st̃ plurimi carnales. qͥ uel
hereses faciunt ñ intelligendo scͥp¬
turas. uel in ipsa catholica. aut ad¬
huc paruuli lacte nutriunt᷑. aut
tanquã palea ꝑseuerans futuris ig.¬
nib p̃parantur: Sicut autẽ ds̃ unꝰ
iuerus creator bonorum ẽ. ⁊ tẽpo¬
ralium ⁊ ȩternoꝵ: ita idem ipse auctor
ẽ amborum testam̃torum. qͥa ⁊ no¬
uum inuetere ẽ figuratum: ⁊ uetus
in nouo ẽ reuelatum: Ignoscendi
autẽ misericors mansuetudo. ꝓpt̾
quã dictum ẽ ñ solũ septies. uerũ etiã
septuagies septies fr̃i remittẽda e̾ẽ peccata:
ñ ad hoc ualet ut sit iniqͥtaᷤ ĩpunita. aut torpes̃ s

Expanded text:
possit impleri, non magis timore poenaepossit impleri, non magis timore poenaeriat aeterna Hierusalem: tamen et illis temporibus fuerint justi spiritales, quos non occidebat littera jubens, sed vivificabat spiritus juvans. Unde et fides venturi Christi habitabat utique in prophetis, venturum pronuntiantibus Christum; et nunc sunt plurimi carnales, qui vel haereses faciunt, non intelligendo Scripturas, vel in ipsa Catholica aut adhuc parvuli lacte nutriuntur, aut tanquam palea perseverans futuris ignibus praeparantur. Sicut autem Deus unus et verus creator bonorum est, et temporalium et aeternorum, ita idem ipse auctor est amborum Testamentorum, quia et Novum in Veteri est figuratum, et Vetus in Novo est revelatum. Ignoscendi autem misericors mansuetudo, propter quam dictum est: Non solum septies, sed etiam septuagies septies fratri remittenda esse peccata : non ad hoc valet, ut sit iniquitas impunita, aut torpens et
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd ẽ gͦ qd̾ iste blasphemꝰ hȩc tanquã
contraria ueteri testam̃to de nouo
colligit: aut utrasq litteras nesciẽs.
aut ut decipiat imꝑitos. se scire dis¬
simulans: A quo tamen si queratur
utrum ñ reddat malũ ꝓ malo. qͥ pro
cibo ñ accepto in ignem mittit et̾.¬
num: ꝓfecto turbabitur: ⁊ admo¬
nebitur incõparabiliter ẽẽ mitius.
ocłm ꝓ ocło. dentem ꝓ dente homini
auferre. uͥ m̃sura uindicte. modum
ñ transit in iuirie: quã qd̃ ꝓpt̾ ñ exibi¬
tam humanitatẽ tantam rependere
seueritatẽ: uͥ transitoria ẽ culpa. ⁊ finẽ
ñ habet pena. Atq ita discet. si ꝑuicax
ñ ẽ. inutroq dĩuniꝰ testam̃to et
amandã bonitatẽ: ⁊timendã seueri¬
tatẽ Quauis eñĩ inueteri testam̃to
ꝓpt̾ temporaliũ bonorũ ꝓmissionem
malorũq cõminationẽ. seruos pariat
temporalis iherusalem. in nouo autẽ
uͥ fides impetrat caritatẽ qua lex

Expanded text:
Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam contraria Veteri Testamento de Novo colligit, aut utrasque Litteras nesciens, aut ut decipiat imperitos, se scire dissimulans? A quo tamen si quaeratur, utrum non reddat malum pro malo, qui pro cibo non accepto in ignem mittit aeternum; profecto turbabitur, et admonebitur incomparabiliter esse mitius oculum pro oculo, dentem pro dente homini auferre , ubi mensura vindictae modum non transit injuriae, quam propter non exhibitam humanitatem, tantam rependere severitatem, ubi transitoria est culpa, et finem non habet poena: atque ita discet, si pervicax non est, in utroque Dei unius Testamento et amandam bonitatem et timendam severitatem. Quamvis enim in Vetere Testamento propter temporalium bonorum promismalorumque comminationem servos pariat temporalis Hierusalem: in Novo autem, ubi fides imperat charitatem, qua lex
Abbreviated transcription (Latin):
apparebit: Qui autẽ recte colit dm̃.
⁊ꝓfecto utriꝰꝙ testam̃ti inuenit
unum dm̃. ⁊ eiusdem uniꝰ dĩ. in utͦq
diligit bonitatẽ: in utroq metuit
seu̾itatẽ: In illo intelligens ꝓmissũ
xp̃m: in isto accipiens redditũ xp̃m.
ẽ ñ reddendum malũ ꝓ malo. uͥ p̃ci¬
pit᷑ ut siium̃tũ inimici sui errare
quisq inuenerit. reuocet dño eius:
⁊ si cecidisse inuia. ñ ꝑtranseat s le¬
uet cũ illo: Nonne ibi pͥus scͥptũ
ẽ qd̃ apłs ponit. si esurierit inimi¬
cus tuus ciba illii: si sitit potum da
illi: Nonne ibi pͥus homo dĩ. dõ suo
qd̃ ei utiq scit placere dicit: dñe
ds̃ mĩs si feci istud. si ẽ iniqͥtas in ma¬
nib meis si reddidi retribuentib
mͥ mala: Nonne ibi pͥus iheremias
ꝓpħa describit sc̃i patientiã: p̃bentiᷤᷤ
ꝑcutienti se maxillã: Nonne ibi pͥus
ꝑ aliũ ꝓpħam p̃cipit᷑: ut malitiam
unꝰquisq fr̃is sui ñ reminiseatur:

Expanded text:
apparebit? Qui autem recte colit Deum, et apparebit? Qui autem recte colit Deum, et profecto utriusque Testamenti invenit unum Deum, et ejusdem unius Dei in utroque diligit bonitatem, in utroque metuit severitatem, in illo intelligens promissum Christum, in isto accipiens redditum Christest non reddendum malum pro malo, ubi praecipitur, ut si jumentum inimici sui errare quisque invenerit, revocet Domino ejus, et si cecidisset in via, non pertranseat, sed levet cum illo? Nonne ibi prius scriptum est quod Apostolus ponit: Si esurit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi? Nonne ibi prius homo Dei Deo suo quod ei utique scit placere dicit: Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala? Nonne ibi prius Jeremias propheta describit sancti patientiam praebentis percutienti se maxillam ? Nonne ibi prius per alium prophetam praecipitur, ut malitiam unusquisque fratris sui non reminiscatur ?
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ille qͥ ꝓpt̾ lucrorũ auaritiã etiam
eũ seruũ qui ñ ꝑdidit talentũ qd̾
acceꝑat. tantũ qͥa ñ ampliꝰ ad qͥsiuit
ligatis manib et pedib ꝓici iussit
intenebras exteriores. uͥ eẽt ei fletus
istridordentiũ: ⁊ qͥ hominẽ ñ haben¬
tẽ uestẽ nuptialẽ de conuiuio suo
tollit. ⁊i similit̾ alligatũ simili supli¬
tio punit: ⁊ qͥuenientib ad se ⁊pul¬
santib ⁊ dicentib dñe aꝑi nobis. res¬
ñtulerunt: et qͥ ꝓpter unũ contu¬
meliosũ u̾bum mittit ingehennã
nat ȩterno Hȩc atq huiꝰmodi siqͥs
uesana m̃te sacrilegus inde lenia.
hinc asꝑa colligat. ac sic homines
utrarumq litterarum imꝑitos a
xp̃o tanquã seuo ⁊ crudeli conet᷑
au̾tere. ⁊ ad dm̃ ꝓpħarum misericor¬
dem mitemq conu̾tere ñ ne ⁊ huic
ipsi qui hoc facit ueteri testam̃to
qd̃ ab homine similit̾ sacrilego pos.¬
set fieri nouo. impurus atq impiuᷤ

Expanded text:
Non ille qui propter lucrorum avaritiam, etiam Non ille qui propter lucrorum avaritiam, etiam eum servum at, tantum quia non amplius acquisivit, ligatis manibus et pedibus projici jussit in tenebras exteriores, ubi esset ei fletus et stridor dentium : et qui hominem non habentem vestem nuptialem de convivio suo tollit, et similiter alligatum simili supplicio punit : et qui venientibus ad se, et pulsantibus, et dicentibnon tulerunt; et qui propter unum contumeliosum verbum mittit in gehennamnat aeterno . Haec atque hujusmodi si quis vesana mente sacrilegus inde lenia, hinc aspera colligat, ac sic homines utrarumque litterarum imperitos a Christo tanquam saevo et crudeli conetur avertere, et ad Deum prophetarum misericordem mitemque convertere, nonne et huic ipsi qui hoc facit, Veteri Testamento, quod ab homine similiter sacrilego posset fieri Novo, impurus atque impius