comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tendentes arcus & mittentes sagittas. quia etiansi di¬
ceret tendentes & mittentes sagittas. non utiq sagittas
tendentes intelligere deberemũ. . sed audito co quod
dixit tendentes subaudire potuis arcũ quanuis dictũ
non fuerit. Nonnulli sane codices greci habere dicun¬
tur tendentes & mittentes arcubus. ut sine dubitatio¬
ne subaudiamus sagittas. Quod uero ꝑ filios effrem
uniuersam illã generationẽ amaricantẽ intelligi uolu¬
it. locutio est a parte significans totũ. Et ideo for¬
tasse electa ẽ pars ista ex qua totus ille popłs signifi¬
carctur. quia de hnis potissimũ boni aliquid exspectan¬
dũ fuit. quia ex illo nati sunt quẽ nepotẽ suũ iacob
quamuis a patre cius tamquã minorẽ ad sinstrã con¬
stitutũ manu tamen dextera benedixit. cumq maio¬
ri fr̃i archana benedictione preposuit. ut quod ita hoc
loco tribus illa culpat᷑ nec apparuisse in ea quod illa

Expanded text:
Tendentes arcus, et mittentes sagittas: quia etiam si diTendentes arcus, et mittentes sagittas: quia etiam si diceret, Tendentes, et mittentes sagittas, non utique, Tendentes sagittas, intelligere deberemus; sed audito eo quod dixit, Tendentes, subaudire potius, Arcum, quamvis dictum non fuerit. Nonnulli sane codices graeci habere dicuntur, tendentes et mittentes arcubus, ut sine dubitatione subaudiamus Sagittas. Quod vero per filios Ephraem universam illam generationem amaricantem intelligi voluit, locutio est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars, ex qua ille populus totus significaretur, quia de his potissimum boni aliquid exspectandum fuit; quia ex illo nati sunt, quem nepotem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem ad sinistram constitutum, manu tamen dextera benedixit, eumque majori fratri arcana benedictione praeposuit ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, nec apparuisse in ea quod illa
Abbreviated transcription (Latin):
creditus non ẽ. sed tamquã ex operib. quia non ficut
tetendit misit arcus. quod foris appareret. Tamquã
in operib legis ita direxit & cor. ubi iustus uiuit ex
fide quae ꝑ dilectionẽ operat᷑ qua inheretur dõ qui
operatur in homine & uelle & operari pro bona uo¬
luntate. Nam quid est aliud tendere arcũ & mit¬
terc & conuerti in die belli. nis attendere & ꝓmit¬
tere in dic auditionis. & deserere in die tẽptationis.
armis quasi preludere. & ad horã certaminis nolle
pugnare. Quod sane ait tendentes & mittentes
arcus cũ debuisse dicere uideat᷑ tendentes arcus & mnit¬
tentes sagittas. non enĩ arcus mittit᷑ sed ab arcu ali¬
quid mittitur : aut illa locutio ẽ de qua superuis
disseruimus ubi dictũ est suscitauit testioniũ. quia
diendũ est ut ordo iste sit. filii effrem tendentes arcus
& mittentes. & subaudiat᷑ sagittas. plenusq sit sensus

Expanded text:
creditus non est: sed tanquam ex operibus; quia non sicut creditus non est: sed tanquam ex operibus; quia non sicut tetendiin operibus Legis, ita direxit et cor, ubi justus vivit ex fide , quae per dilectionem operatur , qua inhaeretur Deo, qui operatur in homine, et velle, et operari, pro bona voluntate . Nam quid est aliud tendere arcum, et mittere, et converti in die belli, nisi attendere et promittere in die auditionis, et deserere in die tentationis; armis quasi proludere, et ad horam certaminis nolle pugnare? Quod sane ait, tendentes et mittentes arcus; cum debuisse dicere videatur, tendentes arcus, et mittentes sagittas; non enim arcus mittitur, sed ab arcu aliquid mittitur: aut illa locutio est de qua superius disseruimus, ubi dictum est, Suscitavit Testimonium, quia diendum est, ut iste ordo sit, Filii Ephraem intendentes arcus, et mittentes, et subaudiatur, Sagittas; pleniusque sit,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ posse facere sinc dõ iustitiã. sed cũ dõ. Hoc c̃ enĩ
credere indm̃. quod utiq plus est quã credere dõ. Nã
& homini cuilibet plerumq credendũ est. quamuis in
eũ non sit credendũ. Hoc ẽ ergo credere in dm̃. cre¬
dendo adherere ad benc̃ cooperandũ bona operanti dõ
quia sine me inquit iuhil potestis facere. Quid autẽ
plus hinc apłs dicere potuit. quã quod ait. qui autẽ
niũ est quo damnet᷑. non quo absoluatur reus. Litte¬
ra ciũ est minax quae coniuncat pręuaricationes. non
sp̃s aduiuans qui liberet & iustificet peccatores. Gene¬
ratio ergo illa cuius exemplũ cauendũ est ideo praua
& amaricans fuit. quia non ẽ creditus cũ dõ sp̃s cius.
quia & si aliqua credidit dõ non tam̃ credidit in dm̃.
ñ ex fide adhesit dõ. ut sanata a dõ bene cooperaret᷑
tes legẽ iustitiae in legẽ iustitiȩ ñ ꝑuenert̃. Quare.
Quia ñ ex fide. Cieneratio enĩ erat cuius sp̃s cũ dõ

Expanded text:
Deo justitiam, sed cum Deo. Hoc est etiam credere in Deum; quod utique plus est quam credere Deo. Nam et homini cuilibet plerumque credendum est, quamvis in eum non sit credendum. Hoc est ergo credere in Deum, credendo adhaerere ad bene cooperandum bona operanti Deo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere . Quid autem plus hinc Apostolus dicere potuit, quam quod ait: Qui autem nium est quo damnetur, non quo absolvatur reus. Littera enim est minax, quae convincat praevaricatores; non spiritus adjuvans, qui liberet et justificet peccatores. Generatio ergo illa, cujus exemplum cavendum est, ideo prava et amaricans fuit, quia non est creditus cum Deo spiritus ejus: quia etsi aliqua credidit Deo, non tamen credidit in Deum; non ex fide adhaesit Deo, ut sanata a Deo bene cooperaretur tes Legem justitiae, in Legem justitiae non pervenerunt . Quare? Quia non ex fide. Generatio enim erat, cujus spiritus cum Deo
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ est occulta causa ẽ & uires nr̃e inqͥsitionis
excedit. Ham si propterea ꝑ malos angłos illa
dm̃ fecisse putauerimꝰ quia pęnac infligebant᷑ non
beneficia prestabantur. tamquã nemini ds̃ irroget pe¬
nas ꝑ angłos bonos sed ꝑ illos uelut malitiac cȩlestis
carnifices: coñsequens erit ut ctiã sodomã ꝑ angłos
malos euersam c̃ẽ credamus. & malos angłos abrahã
& loth hospitio suscepisse uideantur. Quod absit. ut
contra scripturas aꝑtissimas sentiamꝰ. Claret igit᷑ ista
om̃ib fieri ꝑ bonos & malos angłos posse. Quid aut
quando fieri oporteat me latet. illũ uero qui facit non
latet. & cui uoluerit reuelare. Uerumtam̃ quantum
nr̃ac intentioni diuna scriptura moderat᷑ malis pę¬

Expanded text:
dicendum est, occulta causa est, et vires nostrae inquisitionis dicendum est, occulta causa est, et vires nostrae inquisitionis excedit? Nam si propterea per malos angelos illa Deum fecisse putaverimus, quia poenae infligebantur, non beneficia praestabantur, tanquam nemini Deus poenas irroget per Angelos bonos, sed per illos velut militiae coelestis carnifices; consequens erit ut etiam Sodomam per malos angelos eversam esse credamus, et malos angelos Abraham et Lot hospitio suscepisse videantur: quod absit ut contra Scripturas apertissimas sentiamus . Claret igitur ista hominibus fieri per bonos et malos angelos posse: quid aut quando fieri oporteat, me latet; illum vero qui facit, non latet, et cui voluerit revelare. Verumtamen quantum nostrae intentioni Scriptura divina moderatur, malis p
Abbreviated transcription (Latin):
suo ꝓ humano captu facit quod uult. nec sane facit si ꝓ¬
ibeatur a maiore potestate. de alieno autẽ pecore ut fa¬
ciat exspectat sibi potestatẽ dari ab illo cuius est. Ibi er¬
gõ potestas quae fuerat ꝓhibet᷑. hic aut̃ quȩ ñ fuerat
tribuit᷑. Quȩ cũ ita sint. si ꝑ angłos malos ds̃ illas pla¬
gas inflixit acgiptus. numquid audebimꝰ dicere & aquã
in sanguine ꝑ cosdem angł̃os uersam. & ranas per cosdẽ
angłos factas quoꝵ similia ẽtiã magi pharaonis uene.¬
ficiis suis facere potucrunt. ut angłi mali ex utraq
parte consisterent hinc illos affligentes. inde fallen¬
tes scđm iudiciũ & dispositionẽ iustissimi & ommpo¬
tentissimi dĩ iuste utentis ẽtiã iniquorũ malitia:
Non audeo dicere. Unde enĩ scẏmiphes facere ma¬
gi pharaonis minime potuerunt.An quia hoc per¬
missi ipsi mali angłi non possunt. An quod uerius

Expanded text:
suo, pro humano captu, facit quod vult; nec sane facit, si psuo, pro humano captu, facit quod vult; nec sane facit, si prohibeatur a potestate majore: de alieno autem pecore ut faciat, exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. Ibi ergo potestas quae fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29. Quae cum ita sint, si per angelos malos Deus illas plagas inflixit Aegyptiis, numquid audebimus dicere, et aquam in sanguinem per eosdem angelos versam, et ranas per eosdem angelos factas, quorum similia etiam magi Pharaonis veneficiis suis facere potuerunt; ut angeli mali ex utraque parte consisterent, hinc illos affligentes, inde fallentes, secundum judicium et dispensationem justissimi et omnipotentissimi Dei, juste utentis etiam iniquorum malitia? Non audeo dicere. Unde enim sciniphes facere magi Pharaonis minime potuerunt ? an quia hoc permissi ipsi angeli mali non sunt? An, quod verius
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim in his omnia quac uolumus possumꝰ In libro
bili & horrendo impetu consumendũ. Quod diabolo tri¬
buere nemo fideliũ fortassis auderet. nisi scae scripturę
auctoritate legeret᷑. Sed ille uir dĩ dono iustus & fortis
& pie peritus non ait dñs dedit diabolus abstulit: sed
dñs dedit. dñs abstulit. optime sciens diabolũ c̃tiã qͦđ
facere de istis elementis poterat non tam̃ seruo dĩ nisi
eius dño uolente ac ꝑmittente fuisse facturũ. Malitiã dia¬
boli confundebat: qm̃ quis illa in se probando uteret scie¬
bat. In filus uero difficlentię tamquã in suis mancipiis
operat᷑. que madmodũ homines in pecorib suis. & illic
tam̃ quantũ dĩ iusto iudicio sinitur. Ded aliud est qͥn¬
do potestas cius etiã suis sicut ei placet tractandis ma¬
iore potestate prolubetur. aliud quando ei potestas etiã
ii eos qui ab illo alieni sunt datur : sicut homo de pecore

Expanded text:
Neque enim in his omnia quae volumus possumus. In librNeque enim in his omnia quae volumus possumus. In librmirabili et horrendo impetu consumendum; quod diabolo tribuere nemo fidelium fortassis auderet, nisi sanctae Scripturae auctoritate legeretur. Sed ille vir, Dei dono justus, et fortis, et pie peritus, non ait, Dominus dedit, diabolus abstulit; sed, Dominus dedit, Dominus abstulit ; optime sciens diabolum etiam quod facere de istis elementis poterat, non tamen servo Dei, nisi ejus Domino volente ac permittente fuisse facturum; malitiam diaboli confundebat, quoniam quis illa in se probando uteretur, sciebat. In filiis vero diffidentiae tanquam in suis mancipiis operatur , quemadmodum homines in pecoribus suis; et illic tamen quantum Dei justo judicio sinitur. Sed aliud est quando potestas ejus etiam a suis, sicut ei placet, tractandis majore potestate prohibetur; aliud quando ei potestas etiam in eos qui ab illo alieni sunt datur. Sicut homo de pecore
Abbreviated transcription (Latin):
men eis qm̃ bonus est bene id est conuenient̃ & iuste. si¬
cut contra iniqui creaturis eius bonis utuntur mals
in istis omnib de quib loquit᷑ psalmus. sicut in rege achab
quẽ fallaciac sp̃s ex uoluntate dĩ seduxit ut caderet in
bello. uerũ etiã ad probandos & manifestandos bonos si¬
cut fecit in iob. Quod autẽ pertinet ad istã materiã
corporalẽ usibiliũ elementoꝵ. puto quod eo possunt uti
angłi & boni & mali quantũ cuiq potestas est. quemad¬
modũ ut homines boni maliq utunt᷑ talib quantũ posft̃
pro modulo infirmitatis humanȩ. Nam & terra utim
& aqua ce aere & igne non solũ in necessarus reb sus¬
t̾ entationis nr̃ae. uerũ etiã in multis suꝑflius & ludicris
& mirabilit̾ artificiosis operib. Ham innumerabilia
quę appellant᷑ mechanenimata his elementis arte trac¬
quantũ dĩ nutu atq ordinc iubet᷑ aut sinit᷑. sicut & nob̾.

Expanded text:
men eis, quoniam bonus est, bene, id est convenienter et juste; simen eis, quoniam bonus est, bene, id est convenienter et juste; sicut e contra iniqui creaturis ejus bonis utuntur male. in istis omnibus de quibus loquitur Psalmus, sicut in rege Achab, quem fallaciae spiritus ex Dei voluntate seduxit ut caderet in bello ; verum etiam ad probandos et manifestandos bonos, sicuti fecit in Job. Quod autem pertinet ad istam materiam corporalem visibilium elementorum, puto quod ea possunt uti Angeli et boni et mali, quantum cuique potestas est; quemadmodum et homines boni malique utuntur talibus, quantum possunt pro modulo infirmitatis humanae. Nam et terra utimur, et aqua, et aere, et igne, non solum in necessariis rebus sustentationis nostrae, verum etiam in multis superfluis et ludicris, et mirabiliter artificiosis operibus. Nam innumerabilia quae appellantur μηχανήματα, his elementis arte tracquantum Dei nutu atque ordine jubetur aut sinitur, sicut et nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
scłm ubi exaltari ex ista humilitate mereamur. Nam
& aegiptus in hebrea lingua tenebras uel tribulationes
significat. In qua lingua thanis sicut supra cõmemoraui
humile intelligit᷑ ec̃ mandatũ. De angłis ergo malis in
isto psalmo cũ de ipsis plagis loqueret᷑ sicut interpo¬
sitũ est quod ñ transitorie prȩtereundũ est. misit inqͥt¬
iram indignationis suae indignationẽ in eos & irã &
tribulationẽ. inmissiones ꝑ angłos malos. Esse autẽ
diabolũ & angłos cius tam malos utiq ut eis ignis
prȩparet᷑ aeternus nullus fidelis ignorat. Ded immitti
ꝑ eos immissionẽ suꝑ quoslibet a dño dõ quos hac pęna
udicat dignos durũ uidet᷑ eis. qui minus idonei sunt cogi¬
tare quemadmodũ summa dĩ iustitia bene utat᷑ & malis
Quos quidem quantũ ꝑtinet ad corũ substantiã quis
alius quã ipse fecit. Ded malos ipse non fecit. Utit᷑ ta¬

Expanded text:
saeculum ubi exaltari ex ista humilitate mereamur. Nam saeculum ubi exaltari ex ista humilitate mereamur. Nam et Aegyptus in hebraea lingua Tenebras vel Tribulationes significat, in qua lingua Thanis, sicut commemoravi, humile intelligitur esse Mandatum. De angelis ergo malis in isto psalmo, cum de ipsis plagis loqueretur, sic interpositum est, quod non transitorie praetereundum est: Misit iniram indignationis suae; indignationem et iram, et tribulationem, immissionem, per angelos malos. Esse autem diabolum et angelos ejus tam malos utique, ut eis ignis praeparetur aeternus, nullus fidelis ignorat: sed immitti per eos immissionem super quoslibet a Domino Deo, quos hac poena judicat dignos, durum videtur eis qui minus idonei sunt cogitare quemadmodum summa Dei justitia bene utatur et malis. Quos quidem, quantum pertinet ad eorum substantiam, quis alius quam ipse fecit? Sed malos ipse non fecit: utitur ta
Abbreviated transcription (Latin):
Ded siue se ita habeant harũ rerũ figuratę significa¬
tiones. siue alit̾ melius intelligant᷑. quem ñ moueat qͥd
decẽ plagis ꝑcutiuntur acgiptu. & decẽ pręceptis scri¬
buntur tabulȩ quib regat᷑ popłs dĩ. De quib contra.¬
rio int̾ se comparandis id est plagis & prȩceptis qm
alibi diximus. expositionẽ psalmi huius in his onerare
ñ est opus. Cantũ ammonemus. quia & hic si ñ eodem
ordine decẽ tamen acgiptioꝵ plagae commemoranturr.
dũ pro trib quę sunt in exodo & hic non sunt id est
scyniphes. ulcera. tenebre. aliȩ tres commemorant᷑ quę
ibi non sunt id est rubigo. pruina & ignis ñ fulgurũ
sed cui dicta est tradita possessio eoꝵ. Quod ibi ñ legit᷑
Datis autẽ hic expressũ est iudicio dĩ fieri haec in illis
ꝑ angłos malos in hoc scło maligno tamquã in aegipto
& in campo thaneos ubi humiles ẽẽ debemus. donec ueniat

Expanded text:
Sed sive ita se habeant harum rerum figuratae significaSed sive ita se habeant harum rerum figuratae significationes, sive aliter melius intelligantur; quem non moveat quod decem plagis percutiuntur Aegyptii, et decem praeceptis scribuntur tabulae, quibus regatur populus Dei? De quibus e contrario inter se comparandis, id est plagis et praeceptis, quoniam alibi diximus, expositionem psalmi hujus in his onerare non opus est: tantum admonemus quia et hic, etsi non eodem ordine, decem tamen Aegyptiorum plagae commemorantur; dum pro tribus quae sunt in Exodo , et hic non sunt, id est, sciniphes, ulcera, tenebrae, aliae tres commemorantur quae ibi non sunt, id est, rubigo, pruina et ignis, non fulgurum, sed cui dicta est tradita possessio eorum, quod ibi non legitur. 28. Satis autem hic expressum est, judicio Dei fieri haec in illis per angelos malos, in hoc saeculo maligno, tanquam in Aegypto et in campo Thaneos, ubi humiles esse debemus, donec veniat
Abbreviated transcription (Latin):
se quisquã putat aliquid ẽẽ cum nihil sit Locusta est
malitia ore ledens. infidelis scilicet testimonio. Gran¬
do ẽ iniquitas res alienas auferens. unde furta. rapinę.
prȩdationesq nascunt᷑. Ilus autẽ uitio suo uastat᷑ ipse
uastator. Eruina significatur uitiũ. quo karitas ꝓrrimę
stultitiȩ uelut tenebris nocturno frigore congelascit.
Ignis uero si ñ hic commemorat᷑ qui erat in grandine
ex fulgorantib nubibus qm̃ hic dixit tradidit possessio¬
nẽ eoꝵ igni ubi eã significat utiq incensã quod ignis
ille fecisse non legit᷑. ĩmmanitatẽ ergo iracundias mͥ
uidetur significare. qua & homicidiũ admitti potest.
Morte pecorum significatũ est quantũ arbitror dãnũ
pudicitiae. Concupiscentiã quippe qua fȩtus exorit᷑ cũ
ordinatã. pudicitiȩ uirtus ẽ: Mors primitiuoꝵ amissio¬
c̃ ipsius iustitiae. qua quisq humano socialis est generi.

Expanded text:
se quisquam putat aliquid esse, cum nihil sit . Locusta est se quisquam putat aliquid esse, cum nihil sit . Locusta est malitia ore laedens, infideli scilicet testimonio. Grando est iniquitas res alienas auferens; unde furta, rapinae, praedationesque nascuntur: plus autem vitio suo vastatur ipse vastator. Pruina significat vitium, quo charitas proximi stultitiae tenebris velut nocturno frigore congelascit. Ignis vero, si non ille hic commemoratur qui erat in grandine ex fulgurantibus nubibus, quoniam hic dixit, Tradidit possessionem eorum igni; ubi eam significat utique incensam, quod ignis ille fecisse non legitur: immanitatem ergo iracundiae mihi videtur significare, qua et homicidium admitti potest. Morte pecorum figuratum est, quantum arbitror, damnum pudicitiae. Concupiscentiam quippe, qua fetus exoritur, comordinatam, pudicitiae virtus est. Mors primitivorum est amissio ipsius justitiae, qua quisque humano generi socialis est.
Abbreviated transcription (Latin):
tonitrua cũ fulgorib solent. non tam̃ scriptũ est aliqͥd¬
igni traditũ ut arderet. Deniq mollia quae ledere
grando ñ poterat dicunt᷑ non ẽẽ ꝑcussa. id est duris icti¬
bus lesa. Quae postea comedit locusta. Item quod hic
dicitur & moros coꝵ in pruina. non ẽ in exodo. Multũ
enĩ pruina distat a grandine. Nam serenis hicmalib
noctib pruina terra kanescit. Quid ergo ista signifi¬
cent dicat tractator ut potest. iudicet lectoriᷤ auditus
de rerũ causis sentire carnaliter. Cynomia canini mo¬
res sunt. qui nec par entes quando nascuntur uident
Rana est loquacissima uanitas. Rubigo occulte
nocet. quã etiã exuginẽ nonnulli interpretati sunt:
alii kaniculã Quod malũ cui uitioꝵ aptius compa¬
ratur. nisi quod difficillime apparet sicut est multũ de
se fidere. Aura enĩ est noxia quae hoc in fructib
latent̃ operatur. sicut in morib occulta suꝑbia. quando

Expanded text:
tonitrua cum fulgoribus solent; non tamen scriptum est aliqutonitrua cum fulgoribus solent; non tamen scriptum est aliquid traditum igni ut arderet. Denique mollia quae laedere grando non poterat, dicuntur non esse percussa, id est, duris ictibus laesa; quae postea comedit locusta . Item quod hic dicitur, Et moros eorum in pruina, non est in Exodo: multum enim pruina distat a grandine; nam serenis hiemalibus noctibus pruina terra canescit. 27. Quid ergo ista significent, dicat tractator ut potest; judicet lector et auditor significare de rerum causis sentire carnaliter. Cynomyia, canini mores sunt, qui nec parentes quando nascuntur, vident. Rana, est loquacissima vanitas. Rubigo occulte nocet; quam etiam aeruginem nonnulli interpretati sunt, alii caniculam: quod malum cui vitiorum aptius comparatur, nisi quod difficillime apparet, sicuti est multum de se fidere? Aura est enim noxia, quae hoc in fructibus latenter operatur; sicut in moribus occulta superbia, quando
Abbreviated transcription (Latin):
ticoꝵ cloqͥoꝵ. Dicit aliquid quod in illa re gesta quam
uidetur cominemorare ñ inuenitur. imo & alit̃ c̃ẽ
inuenitur. ut hinc intelligat᷑ non hoc dicere quod potest
putari. sed illud potius quod magis debet aduerti. sicuti
est illud. Dominabit᷑ a mari usq ad mare. & a flumine
usq ad terminos orbis terrę. Quod in illius salomonis
iste psalmus loqui. cũ de xp̃o dño loqueret᷑. In plagis er¬
go aegiptioꝵ quae sunt in libro qui exodus nuncupat᷑
ubi maxime scriptura curauit ut ea quib afflicti ft̃
omnia ex ordine dicerent᷑: ñ inuenitur quod habet iste
& dedit erugini fructũ eoꝵ Illud ẽtiã quod cũ dixisset
&e tradidit grandini iumenta eoꝵ addidit. & possessionẽ
eorũ igni. De iumentis grandine occisis legit᷑ in ȩxodo
Quod uero possessio eoꝵ igne cremata sit omnino ñ
legit᷑. quamuis uoces & ignes cũ grandine fierent sicut

Expanded text:
ticorum eloquiorum. Dicit aliquid quod in illa re gesta, quam ticorum eloquiorum. Dicit aliquid quod in illa re gesta, quam videtur commemorare, non invenitur, imo et aliter esse invenitur; ut hinc intelligatur non hoc dicere quod potest putari, sed illud potius quod magis debet adverti: sicut est illud, Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae . Quod in illius Salomonis iste psalmus loqui, cum de Christo Domino loqueretur. In plagis ergo Aegyptiorum, quae sunt in libro qui Exodus nominatur, ubi maxime Scriptura curavit ut ea quibus afflicti sunt omnia ex ordine dicerentur, non invenitur quod habet isted etiam quod, cum dixisset, Et tradidit grandini jumenta eorum, addidit. Et possessionem eorum igni: de jumentis grandine occisis legitur in Exodo ; quod vero possessio eorum igne cremata sit, omnino non legitur. Quamvis voces et ignes cum grandine fierent, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
& iumenta eoꝵ in morte condusit. & ꝑcussit om̃e pri¬
mogenitũ in terra aegipti primitias laboris eoꝵ in ta¬
bernaculis cham. Hae om̃s acgiptioꝵ pęnae allegoriȩ
interp̃tatione exponi possunt. prout ea quisq intelli¬
gere g reb ad quas referendae sunt comparare uolue¬
rit. Quod nos quoq facere temptabimꝰ. tanto aptius
facturi quantõmagis diunitus fuerimus adiutr Ad
hoc enuim psalmi huius illa uerba constringunt ubi est¬
dictũ. Aperiã in parabolis os meũ. eloquar ꝓpositioneᷤ
ab uutio. Tropt̃ hoc quippe ctiã hic aliqua dicta sunt
plagac in exodo diligentissime ex ordine contexantur.
ut qm̃ id quod ibi non dictũ est non frustra in psalmo
dictũ ẽẽ certi simus. neq id interpretari nisi figurate
possimii. S. simul intelligamus ẽtiã cętera quac facta
c̃ẽ constat ob aliquã figuratã significationẽ facta uel
conscripta. ł acit enĩ hoc scriptura in multis locis ꝓphe.¬

Expanded text:
mne primitivum in terra Aegypti, primitias laborum eorum in tabernaculis Cham. » 26. Hae omnes Aegyptiorum poenae allegorica interpretatione exponi possunt, prout ea quisque intelligere, et rebus ad quas referendae sunt, comparare voluerit. Quod nos quoque facere tentabimus; tanto aptius facturi, quanto magis divinitus fuerimus adjuti. Ad hoc enim psalmi hujus illa verba constringunt, ubi dictum est, Aperiam in parabolis os meum; eloquar propositiones ab initio. Propter hoc quippe etiam aliqua hic dicta sunt,plagae in Exodo diligentissime ex ordine contexantur; ut quoniam id quod ibi non dictum est, non frustra in Psalmo dictum esse certi sumus, neque id interpretari nisi figurate possumus, simul intelligamus etiam caetera quae facta esse constat, ob aliquam figuratam significationem facta vel conscripta. Facit enim hoc Scriptura in multis locis Prophe
Abbreviated transcription (Latin):
ligamus scõs homines dĩ suos inimicos dilexisse. nec
cuiquã uoluisse nisi bonũ quod est pietas in hoc scło.
aeternitas in futuro. in pęnis aut̃ maloꝵ ñ eoꝵ malis
sed dĩ bonis iudiciis delectatos. et ubicumq in scriptu¬
ris scĩs leguntur in homines odia eoꝵ odia fuisse ui¬
tioꝵ. quae ipsa etiã unũquemq hominũ odisse opor¬
te conspectũ tuũ uel sicut alii codices habent in con¬
spectu tuo gemitus compeditorũ. ñ facilo quisquã
reperit comectos in compedes a persecutorib scõs. Et
si accidit in tam magna atq multiplici uarietate pęna¬
rũ : tam raro accidit ut ñ credendũ sit in isto uersu quod
commemoraret potissimũ elegisse propħam. Sed nimirũ
cõmpedes sunt infirmitas & corruptibilitas corporis. quȩ
aggrauant animã. Tex eius enĩ fragilitatẽ uelut quorũ.¬

Expanded text:
ligamus sanctos homines Dei suos inimicos dilexisse, nec ligamus sanctos homines Dei suos inimicos dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod est pietas in hoc saeculo, aeternitas in futuro: in poenis autem malorum, non malis eorum, sed Dei bonis judiciis fuisse delectatos; et ubicumque in Scripturis sanctis leguntur in homines odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit oporte conspectum tuum, vel sicut alii codices habent, in conspectu tuo gemitus compeditorum: non facile quisquam reperit conjectos in compedes a persecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quoru
Abbreviated transcription (Latin):
mimicus correctus euaserit penã. Et cũ puniri cũ ui¬
det . iundicari se ita gaudet. ut ñ iustitia dĩ quẽ non
sit exoptat. Et cũ dat cibũ inimico esurienti potũq
sitienti: malitiose sapit quod scriptũ ẽ. Hoc enĩ facieis
carbones ignis congeris suꝑ caput euis. Agit enĩ ut
amplius aggrauet & ei excitet indignationẽ dĩ quã
carbonib ignis significari putat ñ intelligens illum
ignẽ eẽ pęnitentias urentẽ dolore. quo cuiusq caput ere¬
ctũ suꝑbia benoficus inimici ad humilitatẽ salubrẽ
deponitur. & in bono illius huius malũ uncit᷑: Unde
apłs uigilant̾ adiunxit. Noli uinci a malo. sed
uince in bono malum. Quomͦ aut̃ potest iuncere
in bono malũ in superficie bonus & in alto malus.
qui opere parcit & corde seuit. manu mitis. uolun¬
tate crudelis. Dic ergo specis poscentis in hoc psal¬
mo futura in impios iundicta ꝓphetatur : ut intel¬

Expanded text:
inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum viinimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non set exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie poscentis in hoc psalmo futura in impios vindicta prophetatur, ut intel
Abbreviated transcription (Latin):
dictã & manus suas lauat. id est opera mundiora effi¬
cit in sanguine hoc ẽ in exitio peccatoris. sumens inde
ñ mali alieni gaudiũ. sed diuinae ammonitionis exen¬
plũ. Si aut̃ in futuro scło ultimo dĩ uidicio iundica¬
tur : hoc ei placet quod dõ. ne bene sit malis. ne pioꝵ
prȩmus etiã impii ꝑfruantur. Quod utiq iniustũ
est & a regula ueritatis quã iustus diligit alienum.
Cũ enĩ nos ad diligendos inimicos dñs hortaret᷑: exẽ¬
plũ ꝓposuit patris nr̃i qui in cęlis ẽ qui facit solem
suũ oriri suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iustos &
iniustos. Numquid tamen ideo uel temporalibus
correptionib ñ ęmendat. uel ꝑtinacit᷑ duros in finẽ
non daminat.Dic ergo inimicus diligat᷑. ut ñ displi¬
ceat dñi iustitia qua punitur. Et sic placeat iusti¬
tia qua punitur. ut ñ de malo eius sed de bono iudice
gaudeatur. Maliuolus uero animus contristat᷑. si eiꝰ

Expanded text:
dictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora effidictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus
Abbreviated transcription (Latin):
&. nulli malũ pro malo reddentes: Si enĩ malũ ꝓ
malo non ẽ cuiquã reddendũ: non solũ factũ malũ
pro facto malo. sed nec uotũ malũ reddendũ est ꝓ
facto uel uoto malo. Reddit autẽ malũ uotũ. qui
ctiamsi ñ ipse uindicat tam̃ ut euis inimicũ dĩ pu¬
mat erspectat atq optat. Quapropt̾ cũ & homo uis¬
tus & homo malus de inimicis suis uelint a dño uindi¬
cari. unde discernumt᷑ nisi quia iustus & magi cupit
inimnicũ suũ corrigi quã puniri. Et cũ in eũ uidet
a dño uindicari. ñ eius delectat᷑ pęna: quia non eum
odit. sed diuina iustitia quia dm̃ diligit: Deniq si in
hoc scło in eũ uindicat᷑ uel pro illo etiã lȩtatur si cor¬
rigit᷑. uel certe ꝓ aliis ut eũ time en ant imitari.
ipse quoq fit melior non supplicio illius odia sua pas¬
cendo. sed errata emnendando. Ne per hoc de beniuolen¬
tia ñ de malitia est : quod lȩtat᷑ iustus cũ uidet uin¬

Expanded text:
lli malum pro malo reddentes » ? Si enim malum pro malo non est cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Reddit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vin
Abbreviated transcription (Latin):
Et ad nibilũ redegit nimis isrł. Uõ quippe spernente
qui remanserunt. Qui dõ adiuuante fuerunt quod
fuerunt. Nimirũ aut̃ rem illã gestã conimemorat
quando uicti sunt ab allophilis tempore heli sacerdotis.
& archa dñ capta est &e magna strage uastati sunt.
Hoc est quod dicit. Et repulit tabernaculum fylo.
tabernaculũ suũ ubi habitauit in hominib. Cleganter
exposuit quare repulerit tabernaculũ suũ cũ ait. ubi
habitauit in hominib. Cum ergo digni non essent in
quib habitaret. cur non repelleret tabernaculũ quod
utiq ñ propt̃ se instituerat sed propt̃ ipsos quos iam ui¬
dicabat indignos in quib habitaret. Et tradidit in cap¬
inimici. Ipsam archam unde sibi uidebant᷑ inuicti & un¬
de sibi placebant uirtutẽ & pulchritudinẽ eorũ dicit.
Deniq & postea male uiuentes & de templo dñ glo¬
riantes terret ꝑ propħam dicens: Uidete quid feci

Expanded text:
Et ad nihilum redegit nimis Israel. Deo quippe spernente Et ad nihilum redegit nimis Israel. Deo quippe spernente quid remanserunt, qui Deo adjuvante fuerunt quod fuerunt? Nimirum autem rem illam gestam commemorat, quando victi sunt ab Allophylis tempore Heli sacerdotis, et Arca Domini capta est, et magna strage vastati sunt . Hoc est quod dicit, Et repulit tabernaculum Selom, tabernaculum suum ubi habitavit in hominibus. Eleganter exposuit quare repulerit tabernaculum suum, cum ait, ubi habitavit in hominibus. Cum ergo digni non essent in quibus habitaret, cur non repelleret tabernaculum, quod utique non propter se instituerat, sed propter ipsos, quos jam judicabat indignos in quibinimici. Ipsam Arcam unde sibi videbantur invicti, et unde sibi plaudebant, virtutem et pulchritudinem eorum dicit. Denique et postea male viventes, et de templo Domini glor
Abbreviated transcription (Latin):
custodierunt. & auerterunt se & non seruauerunt
pactũ. que madmodũ ꝑatres eoꝵ. Pacto enĩ quodam
& placito dixerunt. Omnia quas locutus est dñs nr̃
admodũ patres corũ. Cũ ꝑ totũ psalmi textũ tam¬
quã de hominib eisdem loqui uideretur: apparet
tamen de illis nunc dici qui iam erant in terra ꝓmussio¬
nis. & patres coꝵ dictos qui in hereno amaricauert̃.
Conuersi sunt inquit in arcũ prauĩ. Clel sicut alui
codices habent in arcũ peruersum. Quid aut̃ sit hoc.
in eo quod sequit᷑ magis apparet ubi ait. Et inira con¬
citauerunt cũ in collib suis. In idolatriã cos ꝓsiluisse
significat. Arcus enĩ ꝑuersus est non ꝓ nomine dñi.
sed contra nomen dñi. qui dixit eidem popło. Non ert̃
tibi alii du praeter me. Per arcũ autẽ intentionẽ animc
significat. hoc ipsum deniq planius ęxprimens & in scul¬
ptilib suis inquit ad aemulationẽ eũ prouocauerunt.
Audiuit d̃ & spreuit. Ia est. aduertit & uindicauit.

Expanded text:
ustodierunt: et averterunt se, et non servaverunt pactum, quemadmodum patres eorum: pacto enim quodam et placito dixerunt, Omnia quae locutus est Dominus Dadmodum patres eorum: cum per totum Psalmi textum tanquam de hominibus eisdem loqui videretur, apparet tamen nunc de illis dici qui jam erant in terra promissionis, et patres eorum dictos qui in eremo amaricaverunt. 34. Conversi sunt, inquit, in arcum pravum: vel, sicut alii codices habent, in arcum perversum. Quid autem hoc sit, in eo quod sequitur magis apparet, ubi ait: Et in iram concitaverunt eum in collibus suis. In idololatriam eos prosiluisse significat. Arcus ergo perversus est, non pro nomine Domini, sed contra nomen Domini, qui dixit eidem populo: Non erunt tibi dii alii praeter me . Per arcum autem significat animi intentionem. Hoc ipsum denique planius exprimens, Et in sculptilibus suis, inquit, ad aemulationem eum provocaverunt.Audivit Deus, et sprevit: id est, advertit, et vindicavit.
Abbreviated transcription (Latin):
temptauerunt dm̃. & sc̃m isrł exacerbauerunt. Can¬
dem illoꝵ infidelitatẽ repetit quã superius iã comine¬
morauerat. Ded repetendi causa est ut cominemorent᷑
& plage quas inflixit acgiptis propt̃ illos. quae oñna
utiq recordari debuerant. neq existere ingrati. Deniq
sequit᷑. Non sunt recordati manus eius dic qua rede¬
mit eos de manui tribulationifEt incipit dicere quae
fecit acgiptus. P osuit in acgipto signa sua. & ꝓdigia
sua in campo thaneos. & conuertit in sanguine flumi¬
na coꝵ. & imbres eoꝵ ne biberent. Uel potuis mana.¬
tiones aquarũ sicut nonnulli melius intelligunt qͦđ
dicimus ab imo aquas ebullientes. foderunt enĩ aegip¬
tu. & sanguinẽ ꝓ aquis inuenert̃. Misit in cos cynomiã
& comedit cos. & ranã & disperdidit cos. & dedit rubi

Expanded text:
m Israel exacerbaverunt. Eamdem illorum infidelitatem repetit quam superius jam commemoraverat; sed repetendi causa est, ut commemorentur et plagae quas inflixit Aegyptiis propter illos: quae omnia utique recordari debuerant, neque existere ingrati. Denique quid sequitur? Non sunt recordati manus ejus, die qua redemit eos de manu tribulantis. Et incipit dicigia sua in campo Thaneos. Et convertit in sanguinem flumina eorum, et imbres eorum ne biberent; vel potius, manationes aquarum, sicut nonnulli melius intelligunt quoddicimus, ab imo aquas ebullientes. Foderunt enim Aegyptii, et sanguinem pro aquis invenerunt. « Misit in eos cynomyiam, et comedit eos; et ranam, et disperdid
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ae saluş facte sunt. Istac reliquiae sunt ex illagen¬
te hereditatis dĩ. non illi de quib paulo post dicit
Deteri uero excȩcati sunt. Dic enĩ ait. Quid ergo.
Quod querebat isrł hoc non est consecutꝰ: Electio
autẽ consecuta est : ceteri uero excecati sunt. Ista igit᷑
electio. istac reliquias. ista plebs dĩ quã ñ repulit as̃.
hereditas cius dicit᷑ In illo autẽ isrł qui hoc non est
consecutus ilis çteris exoecatis n erat iã hereaitas
dĩ de qua dici possit post xp̃i in celis glorificationem
tempore titi imperatoris. ds̃ uencrunt gentes in heredita¬
tẽ tuã. & cȩtera quae de illus popłi & templi & ciuita¬
tis uastatione uident᷑ in hoc psalmo eẽ predicta. Proinde
autẽ debenius intelligere quac facta sunt ab aluis ho

Expanded text:
gratiae salvae factae sunt. » Istae reliquiae sunt ex illa gengratiae salvae factae sunt. » Istae reliquiae sunt ex illa gente haereditatis Dei; non illi de quibus paulo post dicit: « Caeteri vero excaecati sunt. » Sic enim ait: « Quid ergo? Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt » . Ista igitur electio, istae reliquiae, ista plebs Dei quam non repulit Deus, haereditas ejus dicitur. In illo autem Israel qui hoc non est consecutus, in illis caeteris excaecatis, non erat jam haereditas Dei de qua dici posset, post Christi in coelis glorificationem, tempore Titi imperatoris, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, et caetera quae de illius populi et templi et civitatis vastatione videntur in hoc psalmo esse praedicta. 3. Proinde aut ea debemus intelligere quae facta sunt ab aliis ho
Abbreviated transcription (Latin):
expandi manus meas ad popłm ñ credentẽ & contradi¬
centẽ Hic ergo ne quisquã male intelligens uniũsum
illũ popłm crimine incredulitatis & contradictionis
arbitraret᷑ ẽẽ damnatũ. continuo subiecit. Dico ergo
Numquid repulit ds plebẽ suã. Absit. Namo
ego israhelita sum ex genere isrł: de tribu beniamin.
Sio ostendit quã plebẽ dixerit . Utiq prioris popłi
Quã si totã ds̃ reprobasset atq damnasset. ñ utiq
ipse xp̃i esset apłs israhelita ex semine abrabã tribu
beniamin. Aahibet aut̃ ualde necessariũ testimoniũ
dicens. An nescitis in helia quid scriptura dicit.
quemadmodũ interpellat dm̃ aduersus isrł. Dñe.
prophas. tuos occiderunt. altaria tua suffoderunt. &
ego derelictus sum solus: & querunt animã meam.
Sed quid dicit illi responsum diuinũ: Reliqui mͥ
septẽ milia uiroꝵ. qui non curuauert̃ genua ante ba¬
hal. Dic ergo & in hoc tempore reliquiae ꝑ electionẽ

Expanded text:
expandi manus meas ad populum non credentem et contradiexpandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Hic ergo ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecit: Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin. Hic ostendit quam plebem dixerit, utique populi prioris, quam si totam Deus reprobasset atque damnasset, non utique ipse Christi esset apostolus, Israelita ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Adhibet autem valde necessarium testimonium, dicens: « An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? Domine, Prophetas tuos ego relictus sum solus, & quaerunt animam meam. Sed quid dicit illi divinum responsum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua sua ante Baal. Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a. Hinc & ipse scđm pręmissam de se ꝓphctiã lupꝰ
rapax mane rapiens & ad uesperũ diuidens ęscas. id
est prius rapiens ꝑsecutor ad mortẽ. postea parcens p̾¬
dicator ad uitã. Hi erant ex illo popło hereditas dĩ.
unde ait & ipse minimus apłorũ doctor gentiũ. Dico
ergo. Numquid repulit ds̃ plebẽ suã. Absit. Nã
&e ego israhelita sum ex semine isrł: de tribu beniamin
Non repulit ds̃ plebem suã quã presciuit. Haec
plebs quȩ ex illa gente xp̃i corpori accessit. hereditas
quã prȩsciuit. illi psalmo utiq respondet ubi scriptũ
est : qm̃ non repellet ds̃ plebẽ suã. Qbi aut̃ sequit᷑
& hereditatẽ suã non derelinquet. ibi euident̃ apparet
talẽ plebẽ eẽ hereditatẽ dĩ. Ut enĩ hoc diceret. apłs
supra comiemorauerat ꝓpheticũ testimoniũ de prę¬
nuntiata futura incredulitate popłi isrł. Tota die

Expanded text:
gratia: hinc et ipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus gratia: hinc et ipse secundum praemissam de se prophetiam, Lupus rapax, mane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et ait ipse minimus Apostolorum , doctor Gentium: « Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas em suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum est, Quoniam non repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam non derelinquet ; ubi evidenter apparet, talem plebem esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die
Abbreviated transcription (Latin):
& anna uidua. qui xp̃m non loquentẽ sensu corporis
aũdierunt. sed adhuc infantẽ non loquentẽ sp̃ii cogno¬
uerunt. Hinic beati apłi. hinc natanahel in qͦ dolus
non erat. Hinc alius iosepb. qui exspectabat etiã ipso
regnũ dĩ. Hinc tanta illa multitudo quae prȩcȩdebat
& sequebatur iumentũ cuis dicens. Denedictus qͥ uenit
in nomine dñi In qua erat & congregatio puerorũ. in
quib dixit impletũ. Ex ore infantiũ & lactentiũ ꝑ¬
fecisti laudem. Hinc etiã illi post eius resurrection
quoꝵ dir uno tria & alio quinq milia baptirati sunt
in animã unã & cor unũ karitatis igne conflati. que¬
rũ nemo dicebat aliquid propriũ. sed erant illis om̃ia
communia. Hinc scĩ diaconi. quoꝵ stephanus ante apłos
martirio coronatus ẽ Hinc tot aeccłas iudacę quae
in xp̃o erant. quib er̾at paulus facie ignotus. notus
autẽ seuitia famosissima. sed notior xp̃i miscricordissima

Expanded text:
et Anna vidua, qui Christum non loquentem sensu corporis et Anna vidua, qui Christum non loquentem sensu corporis audierunt; sed adhuc infantem non loquentem, spiritu cognoverunt : hinc beati Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui exspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam unam et cor unum charitatis igne conflati; quorum nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia : hinc sancti diaconi, quorum Stephanus ante Apostolos martyrio est coronatus : hinc tot Ecclesiae Judaeae quae in Christo erant, quibus erat facie Paulus ignotus , notus autem saevitia famosissima, sed notior Christi misericordissima
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ scoꝵ tuoꝵ bestiis terrac. effuderunt sanguinẽ cor
sicut aquã in circuitu hicrłm: & ñ erat qui sepeliret
Si i ista prophetia quisquã nr̃m eã uastationẽ hierłm
intelligendã putauerit quae facta est a tito impera¬
quomodo dici potuerit iã ille popłs hereditas dĩ non
tenens xp̃m. quo reprobato & occiso factus est repbus.
qui in eũ nec pꝰ eiꝰ resurrectionẽ credere uoluit. & euis
in suꝑ martires occidit. Cx illo enũ popło isrł quicũq
in xp̃o crediderunt quib facta est xp̃i presentatio &e
quodammꝰ promissi redditio salubris atq fructuosa de
quib &e ipse dñs dicit. non sũ missus nisi ad oues quac
perierunt domus isrł. ipsi ex illis filii promissionis ddepu¬
tant᷑ in semine. ipsi ꝑtinent ad heroditatẽ qi. Hinc
sunt ioseph homo iustus & uirgo maria. quȩ peperit
xp̃m. Hinc iohannes baptista amicus sponsi & pa¬
rentes eius zacharias & clisabeth. Hinc sẏmcon senex

Expanded text:
tuorum bestiis terrae. Effuderunt sanguinem eorum sicut aquam in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. » Si in ista prophetia quisquam nostrum eam vastationem Jerusalem intelligendam putaverit, quae facta est a Tito imperaquomodo dici potuerit jam ille populus haereditas Dei, non tenens Christum, quo reprobato et occiso factus est reprobus, qui in eum nec post ejus resurrectionem credere voluit, et insuper martyres ejus occidit. Ex illo enim populo Israel quicumque in Christum crediderunt, quibus facta est Christi praesentatio, et quodammodo promissi redditio salubris atque fructuosa, de quibus et ipse Dominus dicit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo justus, et virgo Maria quae peperit Christum : hinc Joannes Baptista, amicus sponsi, et parentes ejus Zacharias et Elizabeth : hinc Simeon senex
Abbreviated transcription (Latin):
Mortuus enĩ erat &e reuixit. perierat & inuentꝰ ẽ.
Nam & illa non leuis sic soluitur questio quod in
ꝓuerbus scriptũ est. cũ de uia iniquitatis loqueret᷑
scriptura. Om̃s qui ambulant in ea ñ reũtentur.
Dic enĩ dictũ ẽ quasi de iniquis om̃ib desperandũ sit
Scriptura uero gr̾am commendauit quia ꝑ seipsũ
homo potest in illa ambulare. non potest autem ꝑ
seipsum redire nisi gr̃a reuocetur. Hi ergo praui &¬

Expanded text:
Mortuus enim erat, et revixit; perierat, et inventus est . Mortuus enim erat, et revixit; perierat, et inventus est . Nam et ilia non levis sic solvitur quaestio, quod in Proverbiis scriptum est, cum de via iniquitatis Scriptura loqueretur: Omnes qui ambulant in ea, non revertentur . Sic enim dictum est, quasi de iniquis omnibus desperandum sit: Scriptura vero gratiam commendavit; quia per seipsum homo potest in illa ambulare, non potest autem per seipsum redire, nisi gratia revocatus. 25. vers.
Abbreviated transcription (Latin):
factȩ sunt : & recordatus est quia caro sunt sp̃s uaders
& non rediens. Ideo cos uocando & miserando ꝑ suam
gr̃am ipse reuocauit. quia ꝑ seipsos redire non possent
Q uomodo enĩ redit caro sp̃s ambulans & non reũteis.
urgens se in ima atq longinqua maloꝵ pondere meri¬
torũ nisi per electionẽ grãe quę non meritis tamquã
merces redditur. sed tamquã donũ gratis dat ut iusti¬
ficet᷑ impius. & redeat ouis perdita non tam̃ in uirib
suis sed in humeris reportata pastoris. quȩ se perdere
potuit dũ sponte uagarct᷑. scipsam aut̃ inuenire non
potuit. nec omnino inueniretur nisi pastoris miscłia
quereretur. Non enĩ & ille filius ad hanc non ꝑti
net ouem. qui reuersus in semetipsum dixit. Surgã
& ibo ad patrẽ meum. Occulta itaq uocatione ce in¬
spiratione etiã ipse quesitus est & resuscitatus ñ nisi
ab illo qui uuificat omnia. & inuentus a quo nisi
ab illo qui ꝑrexit saluare & quęxere quod perierat:

Expanded text:
ro sunt; spiritus vadens, et non revertens. Ideo eos vocando et miserando per suam gratiam ipse revocavit, quia per seipsos redire non possent. Quomodo enim redit caro, spiritus ambulans et non revertens, urgente se in ima atque longinqua malorum pondere meritorum, nisi per electionem gratiae? Quae non meritis tanquam merces redditur; sed tanquam donum gratis datur, ut justificetur impius, et redeat ovis perdita; non tamen in viribus suis, sed in humeris reportata pastoris , quae se perdere potuit dum sponte vagaretur, se autem invenire non potuit, nec omnino inveniretur, nisi pastoris misericordia quaereretur. Non enim et ille filius ad hanc ovem non pertinet, qui reversus in semetipsum dixit: Surgam, et ibo ad patrem meum. Occulta itaque vocatione et inspiratione etiam ipse quaesitus est et resuscitatus, nonnisi ab illo qui vivificat omnia; et inventus, a quo, nisi ab illo qui perrexit salvare et quaerere quod perierat ?
Abbreviated transcription (Latin):
ricans etiã cũ dm̃ quęrere uideretur diligens in ore
& in lingua mentiens. in corde autẽ non recta cũ dõ
ubi ea potius diligebat propt̾̃ quȩ dĩ aduitoriũ reqͥ¬

Expanded text:
ricans, etiam cum Deum quaerere videretur; diligens in ore ricans, etiam cum Deum quaerere videretur; diligens in ore et in lingua mentiens; in corde autem non recta cum Deo, ubi ea potius diligebat propter quae Dei adjutorium req