comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sict antib uident᷑ aduerse. qr & in pro¬
phetis inueniunt᷑ multe imp̃cationes
adũsus inimicos quȩ maledictiones pu¬
tant᷑. sicut est illud. fiat m̃sa eoꝵ iN
laqueum. & cetera que ibicdicunt᷑. &
ulud. fiant filii ei: pupilli & uxor eius
uidua: & quȩ alia uel supra uel infra
in eodem spalmo in ꝑsonam uide ꝑ pro¬
pħam dicunt᷑. Multa alia in scriptu¬
tur esse contraria & huic p̃cepto dm̃i
& illi apłico qͦ ait benedicite & nolite¬
maledicere. cum & de dño seriptum
sit qđ malelixerit ciuitatib que uer¬
bum eius ñ acceꝑunt : & memoratus
apłs de qͦd am ita dixerit redd& il¬
li dñs scdm̃ opera illius. Sed hec fa
nem quid esset futurũ cecinit non
optantis uoto sed spũ p̃iuidentis. ita
sed quod p̃dixerint. Non enĩ cum
nͥ aliquid ei mali euenturũ merito¬
infidelitatis. ⁊ Qđ futurũ dñs non maliuo¬
lentia optabat. secd liuinitate cernebat.
Et apłs non ait reddat. sed reddet illi dñs

Expanded text:
in prophetis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur, sicuti est illud: Fiat mensa eorum in laqueum , et caetera quae ibi dicuntur. Et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua , et quae alia vel supra vel infra in eodem psalmo in personam Judae per Prophetam dicuntur. Multa alia in Scriptutur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apomaledicere : cum et de Domino scriptum sit quod maledixerit civitatibus quae verbum ejus non acceperunt ; et memoratus Apostolus de quodam ita dixerit, Reddet illi Dominus secundum opera illius . 72. Sed haec facprecationem quid esset futurum cecinit, non optantis voto, sed spiritu praevidentis; ita sed quod praedixerint. Non enim cum nisi aliquid ei mali eventurum meritoinfidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate cernebat. Et Apostolus non ait, Reddat; sed, Reddet illi Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
micũ. Cius autem imꝑio qͥ uenrit le¬
gẽ implere ñ soluere ꝑficiciet beni¬
uolentiam & benignitat ẽ. cũ eam
usq ad inimici dilectionẽ ꝑduxerit.
Nam ille gradus ꝗ uis nonnullus sit: tam par¬
uus est tam̃. ut eum publicanis etiam pos¬
sit esse cõmuriis. Nec qđ in lege dictũ
est oderis inimicum tuum uox iubentiᷤ
iusto accipienda est: sed ꝑmittentis us¬
firmo. Orit᷑ hic sane nullomͦ dissimu¬
landa questio. qđ huic p̾cepto dñi qͦ
nos hortat᷑ diligere inimicos nrõs bene¬
facere eis qui nos odert̃ & orare ꝓ eis qͥ¬

Expanded text:
em imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam possit esse communis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his qui nos oder
Abbreviated transcription (Latin):
ficatus est enim uir infidelis in uxore. &
enim acddidit nr̃o. sed manifestũ existi¬
mauit cum frĩs nomiNe xp̃ianũ intelli¬
gi uoluit qui infidelem haber et uxorẽ.
Et ideo paulopost dicit. Qd si infidelis
disced it. discedat. Non aut ẽ seruitu

Expanded text:
ficatus est enim uir infidelis in uxore fidenim addidit, nostro; sed manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod si infidelis discedit, discedat: non autem servitu
Abbreviated transcription (Latin):
mites qm̃ uos possidebitis t̾ram. sed qm̃
ipsi possidebt terrã : & ita ceteras usq ad
octauã sententiã ubi ait. beati qͥ psecuti¬
onẽ patiunt᷑ ꝓpt᷑ iustitiã. qm̃ ipsor s est
regnũ celoꝵ̾ Inde iã incipit loqui psertes
cõpellars. cũ & illa que supra dicta st̃ ad
eos etiã ꝑtinerert qͥ p̾sentes audiebant.
& hec postea quȩ uident᷑ p̾sentibꝰ specialit᷑
dici ꝑtineant etiã ad illos qͥ absentes uel post¬
futuri erant Quappt̃ ute sententiaruo
numerus diligent᷑ considerandus est.
INcipit enĩ beatitudo ab humilitate.
Beati pauꝑes spũ idest non inflati: du se
diuinȩ autoritati subdit anima timeis
post hanc uitã ne ꝑgat ad penas. etiã si
forte in hac uita sibi beata esse uideat᷑.
INde uenit ad diuinarũ scripturaruo
cognitionẽ: ubi oportet eã se mitẽ preb̾e

Expanded text:
m vos possidebitis terram, sed quoniam ipsi possidebunt terram; et ita caetera, usque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt ad eos etiam qui praesentes audiebant, et haec postea, quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati pauperes spiritu, id est, non inflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebe
Abbreviated transcription (Latin):
bitis : Nõ gͦ ut nos diligat prius
enis p̃cepta seruamus: sed nͥ nos di¬
ligat p̾cepta eius seruare non possu¬
mus. Hȩc est gr̃a quȩ humilib pa
mei p̾cepta seruani & maneo in eiꝰ
dilectione: Utiq etiã hic hanc di¬
lectionẽ patris intelligi uoluit. qua
eũ diligit pater. Ita qͥppe dixerat
sicut dilexit me pat̾ & ego dilexi uos.
atq his uerbis illa subiunxit. mane¬
te in dilectione mea. illa ꝓculdubio
qua dilexi uos. Ergo qđ ait etiã de
patre maneo in eis dilectione. illa sci¬
licet accipienda est qua dilexit eũ pa¬
ter. Sed ñquid & hic gr̃a intelligen¬
da est qua pater diligit filiũ sicut
gr̃a est qua nos diligit filius. cũ simꝰ
nos filii gr̃a non natura. unigenitus
autẽ natura non gr̃a: An hoc etiã
in ipso filio ad hominẽ referendũ ẽ:
lta sane. Nã dicendo sicut dilexit
me pater & ego dilexi uos: grãm me¬
diatoris ostendit. Mediator autẽ łi

Expanded text:
bitis? Non ergo ut nos diligat, prius bitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae hmei servavi, et maneo in ejus dilectione. Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
monstret᷑: tãquã diceret. Nolite
uos putare manere in dilectione
mea. si non seruatis p̾cepta mea. Si
enĩ seruaueritis manebitis: hoc est
hinc apparebit qđ in dilectione mea
manebitis si mea p̾cepta seruabitis.
ut nemo se fallat dicencdo qđ eũ di¬
ligat. si eius p̃cepta non seruat. Nã
m tantũ eũ diligimꝰ. in quantũ eiꝰ
p̃cepta seruamus. In quantũ autẽ
minus seruamꝰ. minus diligimꝰ. Quã¬
uis qđ ait manete in dilectione mea
non apparet quã dixerit dilectionẽ.
utrũ qua eũ diligimꝰ an qua ipse nos
diligit. sed ex uerbo suꝑiore dinoscit᷑.
Dixerat quippe & ego dilexi uos: cui
uerbo continuo subiunxit. manete
in dilectione mea: illa gͦ qua dilex̃
nos. Quid ẽ gͦ manete in dilectione
mea. nͥ manete in gr̃a mea. Et qͥd
ẽ si p̾cepta mea seruaueritis mane¬
bitis in dilectione mea. nͥ ex hoc sci¬
etis qđ in dilectione mea qua uos
diligo manebitis. si p̾cepta mea serua¬

Expanded text:
monstretur, tanquam diceret: Nolite monstretur, tanquam diceret: Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea. Si enim servaveritis, manebitis; hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si mea praecepta servabitis, ut nemo se fallat dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus. In quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea: illa ergo qua dilexit nos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea serva
Abbreviated transcription (Latin):
mes inquit. & ego dilexi uos: mane
te in dilectione mea. Ecce unde st̃
nobis oꝑa bona. Nã unde nobis
eẽnͣt. nisi qͥa fides ꝑ dilectionẽ oꝑa¬
tur: Unde autẽ diligeremꝰ. nisi pͥ¬
us diligeremur: Aꝑtissime hoc in
nos. Quod autẽ ait sicut dilexit me
pater & ego dilexi uos: non equa¬
litatẽ naturȩ ostendit nr̃ȩ & suę
sicut est patris & ipsius. sed grãm
sed in ipso. qͥa in hoc clarificat᷑ pat
ut fructũ afferamꝰ in uite hoc est
in filio. & efficiam᷑ eius discipłi. Ma¬
nete inqͥt in dilectione mea. Quomͦ
manebimꝰ : Audi qͥd seqͥtur. Si p̃¬
cepta mea inquit seruaueritis:
manebitis in dilectione mea. In qͥd¬
dilectio facit p̾cepta seruari. an
p̃cepta seruata faciunt dilectio¬
nẽ : Sed qͥs ambigat qđ dilectio
p̃cedit: Unde enĩ p̃cepta seruet.
non habet qͥ non diligit. Qđ̃ gͦ ait
si p̃cepta mea seruaueritis manebi¬
tis in dilectione mea. ostendit non
unde dilectio generet᷑ sed unde

Expanded text:
me Pater, inquit, et ego dilexi vosme Pater, inquit, et ego dilexi voste in dilectione mea. Ecce unde sunt nobis bona opera? nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur; unde autem diligimus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in rior dilexit nos . Quod autem ait, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sised in ipso; quia in hoc glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, inquit, in dilectimanebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in unde dilectio generetur, sed unde
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enĩ grece dicit᷑. latine głã est.
Qđ icło cõmemorandũ existimaui.
qͥa dicit apłs. Si abrahã ex oꝑib
iustificatus est . habet głam sed non
ad dm̃. Hec est ad dm̃ gła quagłifi¬
catur non homo sed ds̃. si non exoꝑi¬
b sed ex fide iustificat᷑: ut ex dõ illi
sit qͥ etiã bene oꝑat᷑. qm̃ palmes sic̃
iã suꝑuis dixit non potest ferre
fructũ a semetipso. Si enĩ in hoc
clarificatus est dĩ pater ut fructũ
plurimũ afferamus & efficiam᷑ xp̃i
Eius est enĩ hec gr̃a. & ideo in hoc
alibi cũ dixisset sic luceat lumen
.lxxxii. ur̃m corã hominib ut uideant
bona oꝑa ur̃a. ne a semet ipsis puta¬
rent ẽe bona oꝑa sua: mox addi¬
dit. Et głificent patrẽ ur̃m qͥ
in celis est. In hoc enĩ głificat᷑ pat᷑
ut fructũ plurimũ afferamꝰ. & ef¬
ficiam xp̃i discipłi. A quo efficim̃
ab illo nͥ cuius miscdia preuenit nos: Ipsius
enĩ sumus figmentũ. creati in xp̃o
iħu in oꝑib bonis. Sicut dilexit

Expanded text:
t. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Haec est ad Deum gloria qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fructum plurimum Ejus est enim haec gratia, et ideo in hoc alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona; ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficimur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim figmentum sumus, creati in Christo Jesu in operibus bonis . 2. Sicut dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
te & gr̃a apud dm̃ & homines. Scdm
hoc gͣ recte possumus dicere quod cũ
ad naturã dĩ non ꝑtineat humana
natura. ad ꝑsonã tamen unigeniti
filii dĩ ꝑ grãm ꝑtinet humana natu¬
ra: & tantam grãm ut nulla sit ma¬
ior. nulla proesus ȩqualis. Neq enĩ
illã susceptionẽ hominis ulla merita
p̃cessert᷑. sed ab illa susceptione meri¬
ta enis cuncta ceperunt. Manet gͦ
filius in dilectione qua eũ dilexit
pat̾ : & ideo seruauit p̾̃cepta eius.
Quid ẽ enĩ & ille homo. nͥ qđ ds̃ sus¬
ceptor est eiuis: Ds enĩ erat uerbũ.
unigenitꝰ gignenti coȩt̾nus. Sed ut
mediatte daret᷑ nobis. ꝑ in effabilẽ gr̃am
uerbũ caro factũ est : & habitauit in
nobis.¬

Expanded text:
te, et gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
cepit ac facienda monstrauit. qͥ effi¬
cere beatos potest: Non ẽ. inquit tra¬
ditor uidas electꝰ. Quid ẽ. ergo qđ¬
.luiiii decim elegi. & unꝰ ex uobis diabolus¬
est: An & ipse ad aliquid ẽ. electus
ad qđ erat utꝙ necessarius. non au¬
tem ad beatitudine᷑ de qua modo
ait. beati eritis si feceritis ea: Hoc
ñ de om̃ib dicit. Seit enĩ quos adso¬
tietatẽ beatitudinis huius elegerit.
Non ẽ. ex eis iste qͥ panẽ eiꝰ sic edebat.
ut suꝑ eũ leuar& calcaneũ. Illi man¬
ducabant panẽ dnm. ille panẽ dñi
contra dnm. Illi uitam. ille pęnam.
sum de qͦ illa scriptura p̃cessit. ubi
dictum ẽ : qui manducat panem me¬
ũ. leuabit suꝑ me calcaneũ. De inde
sequitur & dicit. Am̃ am̃ dico uobis

Expanded text:
cepit, ac facienda monstravit, qui efficepit, ac facienda monstravit, qui efficere beatos potest? Non est, inquit, traditor Judas electus. Quid est ergo qduodecim elegi, et unus ex vobis diaboluset ipse ad aliquid est electus, ad quod utique erat necessarius; non autem ad beatitudinem, de qua modo ait, Beati eritis si feceritis ea? Hoc non de omnibus dicit: scit enim quos ad societatem beatitudinis hujus elegerit. Non est ex eis iste qui panem illius sic edebat, ut super eum levaret calcaneum. Illi manducabant panem Dominum, ille panem Domini contra Dominum: illi vitam, ille poenam. «sum de quo illa Scriptura praecessit, ubi dictum est, Qui manducat mecum panem, levabit super me calcaneum. 2. Deinde sequitur, et dicit: Amen, amen dic
Abbreviated transcription (Latin):
euuangelium lo¬
dicente. Amen
am̃ dico uobis.
non ẽ. seruus maior dño suo. neque
a postolus maior eo qͥ misit illũ. Si
hȩc scitis. beati eritis sifeceritis ea. hoc
ideo dixit qͥ lauerat discipuloꝵ pedes
magister humilitatis & uerbo & exẽ¬
plo. Sed poterimꝰ ea quȩ sunt operosi¬
us disserenda ipso ad iuuante dissere¬
re. si ñ in eis quȩ manifesta sunt im¬
moramur. Cum ergo hȩc dñs premi¬
sisset. ad iunxit. Non de om̃ib uobis
dico. ego scio quos elegerim. Sedut
impleatur scriptura. qui mandu¬
cat pane̾ meũ. leuabit suꝑ me cal¬
caneũ suum. Hoc quid est aliud.
nisi coneuleabit me: Notũ est de quolo¬
quatur. iidas ille traditor eiꝰ attingit᷑.
Ergo ipsũ non elegerat: Unde ab eis qͦs
elegit isto sermone se cernit: Quod
ergo dico inquit. beati erits si fece¬
ritis ea. ñ de om̃ib uobis dico. Est in¬
ter uos qͥ ñ erit beatus. neꝙ faciet ea.
Ego scio quos elegerim. Quos. nisi eos
qui beati erunt faciendo ea quȩ pre¬

Expanded text:
Evangelio lodicentem, « Amen, amen dico vobis; non est servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum: si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. » Hoc ideo dixit, quia laverat discipulorum pedes, magister humilitatis et verbo et exemplo: sed poterimus ea quae sunt operosius disserenda ipso adjuvante disserere, si non in eis quae manifesta sunt immoremur. Cum ergo haec Dominus praemisisset, adjunxit, « Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim: sed ut impleatur Scriptura, Qui manducat panem mecum, levabit super me calcaneum suum. » Hoc quid est aliud nisi, conculcabit me? Notum est de quo loquatur; Judas ille traditor ejus attingitur. Ergo ipsum non elegerat, unde ab eis quos elegit, isto sermone secernit. Quod ergo dico, inquit, Beati eritis si feceritis ea, non de omnibus vobis dico: est inter vos qui non erit beatus, neque faciet ea. Ego scio quos elegerim. Quos, nisi eos qui beati erunt faciendo quae prae
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autem me accipit. accipit eũ qui
me misit. Lantũ ne distare uoluit¬
intelligi inter eũ quẽ mittit & se¬
ipsum. quantũ interse ipsũ & patrẽ dm̃ :¬
Hoc si isto modo acceperimꝰ. nescio quos gra¬
dus quod absit arrianorũ more faciemꝰ.
Illi quippe cũ audiunt hȩc euuangeli¬
ca uerba seu legunt. statim ad illos gra¬
dus sui dogmatis currunt. quib non
ascendunt ad uitã sed precipitantur
in mortem. Continuo quippe dicunt.
Quantũ apłs filii distat a filio quã uis
heretice gradus tuos. Si enĩ tanto
in t̃uallo ꝓpt̃ hȩc dñi uerba filium
a patre quantũ apłm distinguis afi¬
uo. ubi positurꝰ es sp̾m sc̃m : Excidit¬
ne tibi eũ uos ponere solere post filiũ :
Erit gͦ ipse int̃ apłm & filiũ. & multo
amplius distabit filius ab apło quã
parib in t̃ uallis ista distinctio. aeqͣ

Expanded text:
pit eum qui me misit. Tantumne distare intelligi voluit inter eum quem mittit et seipsum, quantum inter seipsum et Patrem Deum? Hoc si isto modo acceperimus, nescio quos gradus, quod absit, Arianorum more faciemus. Illi quippe cum audiunt haec evangelica verba, seu legunt, statim ad illos gradus sui dogmatis currunt, quibus non ascendunt ad vitam, sed praecipitantur in mortem. Continuo quippe dicunt: Quantum apostolus Filii distat a Filio, quamvis haeretice, gradus tuos. Si enim tanto intervallo propter haec Domini verba Filium a Patre, quantum apostolum distinguis a Filio, ubi positurus es Spiritum sanctum? Exciditne tibi, eum vos ponere solere post Filium? Erit ergo ipse inter apostolum et Filium; et multo amplius distabit Filius ab apostolo quam paribus intervallis ista distinctio, aeq
Abbreviated transcription (Latin):
poralib affectib quasi dispeNdiũ ab
intentione di patit᷑. p̃ceptor cibo refi¬
cit᷑. Da nob̃ hocdie autẽ dictũ est: ꝙ̃diu
dicit᷑ hodie. id est iN hac temporali ui¬
ta. Sic enĩ cibo spũali uita post hanc
uitam saturabimur iN ęt̃num. ut non
tc̃ dicat᷑ cotidiat Ius panis : qr ibi temporis
uolubilitas quȩ dieb dies succede facit
unde apellat᷑ cotidie nulla erit. Ut au
autẽ etiam . de uictu corporis necessario
uel sacram̃to dñici corporis istam senteN¬
tiam uilt acciꝑe. oportet ut coniuncte
accipiant᷑ om̃a tria: ut scilicet cotidianũ
panẽ simul petamꝰ. n necessariũ corpo¬
ris.  sacram̃tum uisibile. & inuisibile uer¬

Expanded text:
poralibus affectibus quasi dispendium ab poralibus affectibus quasi dispendium ab intentione Dei patitur, praeceptorum cibo reficiatur. Da nobis hodie autem dictum est, quamdiu dicitur hodie, id est, in hac temporali vita. Sic enim cibo spirituali post hanc vitam saturabimur in aeternum, ut non tunc dicatur quotidianus panis; quia ibi temporis volubilitas, quae diebus dies succedere facit, unde appelletur quotidie, nulla erit. Ut autautem etiam de victu corporis necessario, vel de Sacramento Dominici corporis istam sententiam vult accipere, oportet ut conjuncte accipiantur omnia tria; ut scilicet quotidianum panem simul petamus, et necessarium corpori, et sacratum visibilem, et invisibilem ver
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam tam̃ horam qua corpore dñi
comunicamus. postea uͦ noNIsic orar¬
dũ ꝑ reliquas partes diei. Non enĩ
iam dicere poterimꝰ da nob hodie.
qt iam accepimꝰ. Aut poterit qͥsq
cogitare ut etiam ultima diei parte
sacram̃tum illud celebremus. Sł at
igitur ut cotidianũ panẽ accipiamꝰ
spũ ałe. p̃cepta scilicet diuiNa quȩ
cotidie oportet meclitari ⁊⁊ oꝑari.
Nam de ipsis dñs dicit. O ꝑamiNi escã
quȩ ñ corrũpit᷑. Cotidianus autẽ
temporalis ꝑ dies decidentes succe¬
dentesq ꝑagit᷑. Et reuera. quãdiu
uc̃ in suꝑiora nc̃ in inferiora. id est
nc̃ in sp̃ualia. nc̃ in carnalia aNii
affectus alt̾nant. tamꝗ. ei qui aliquan¬
do pascit᷑ cibo aliquando famẽ patit᷑.
cotidie panis est necessarius est : quo
reficiat᷑ esuriens & relabenserigatur.
Sicut itaq corpus nrm̃ ⁊ in hac uita scili
cet ante illam ĩmutationẽ cibo reficitur
qr sentit dispendiũ : sic ⁊ animꝰ qm̃ tẽ¬

Expanded text:
ad eam tantum horam qua corpori Domini communicamus, postea vero non sic orandum per reliquas partes diei? Non enim jam dicere poterimus, da nobis hodie, quod jam accepimus: aut poterit quisque cogere, ut etiam ultima diei parte Sacramentum illud celebremus. 27. Restat igitur ut quotidianum panem accipiamus spiritualem, praecepta scilicet divina, quae quotidNam de ipsis Dominus dicit: Operamini escam, quae non corrumpitur. Quotidianus autem temporalis per dies decedentes succedentesque peragitur. Et revera quamdiu nunc in superiora, nunc in inferiora, id est, nunc in spiritualia, nunc in carnalia animi affectus alternat, tanquam ei qui aliquando pascitur cibo, aliquando famem patitur; quotidie panis necessarius est, quo reficiatur esuriens, et relabens erigatur. Sicut itaque corpus nostrum in hac vita, ante illam scilicet immutationem, cibo reficitur, quia sentit dispendium: sic et animus, quoniam tem
Abbreviated transcription (Latin):
mine implicatos a qͦ alieni ẽẽ conaban¬
tur ostenderet. Non enĩ hoc faceret
pilatus. nͥ ut id qđ eos cupere cerne¬
bat impleret. Qđ gͦ sequit̾ susceꝑũt
autẽ iħm & duxert᷑. potest ad milites
iã referri apparitores p̾sidis. Nã post¬
rͥent eũ: ꝗͣuis ȩuangłista etiã si totũ
iudeis trabi dit. merito facit. Ipsi enĩ
suscepert qđ auidissime flagitauert᷑.
& ipsi fecerunt qͥcqͥd ut fieret exior¬
serunt. Et hȩc sequentia alio sermo¬
ne iã tractanda sunt.

Expanded text:
mine implicatos, a quo alieni esse conabanmine implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet. Non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat impleret. Quod ergo sequitur; Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt. Potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postssent eum : quamvis evangelista etiamsi totum Judaeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extorserunt. Sed haec sequentia alio sermone tractanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ uenire uideret᷑. si regẽ se non ha¬
bere nͥ cesarẽ ꝓfitentib aliũ regẽ
uellet intelligere dimittendo impu¬
nitũ. quẽ ꝓpt̃ hos ausus ei tradide¬
rant occidendũ. Cradidit gͦ eis il¬
lũ ut crucifigeret᷑. Sed nũqͥd aliud¬
& ante cupiebat qͣndo dicebat. ac¬
cipite eũ uos & crucifigite: uel etiã
suꝑius accipite rũ uos. & scđm le¬
ge̾ ur̃am iudicate eũ: Cur autem
tanto pere illi noluert̃ dicentes no¬
bis non licet int̾ficere quẽquã. &
om̃imꝰ instantes ut non ab eis sed a
p̾side occideret᷑. & icło eũ occidendũ
acciꝑe recusantes. si nc̃ eũ accipiunt
occidendũ: Aut si hoc non fit : cur
dictũ ẽ. tunc gͦ tradidit eis illũ ut
crucifigeret᷑ : An aliqͥd int̾est: Pla¬
ne interest. Non est enĩ dictũ tunc
gͦ tradidit eis illũ ut crucifigeront
eũ sed ut crucifigeret᷑: idest ut iudicio
ac potestate p̾sidis crucifigeret᷑. sed idõ il¬
lũ traditũ dixit ȩuangłista ut eoscri¬

Expanded text:
rem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus alium regem velit ingerere, dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderunt occidendum. Tradidit ergo eis illum, ut crucifigeretur. Sed nunquid aliud ante cupiebant, quando dicebat: Accipite eum vos, et crucifigite? vel etiam superius: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate euilli tantopere noluerunt, dicentes: Nobis non licet interficere quemquam, et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si tunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non sit, cur dictum est: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigerent eum, sed ut crucifigeretur, id est, ut judicio ac potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dicit evangelista, ut eos cri
Abbreviated transcription (Latin):
nocens non aꝑuit os suũ. Proinde ubi
non respondebat. sicut ouis silebat. Ubi
respondebat. sicut pastor clocebat. Disca¬
liuore tradidit. ꝗͣ potestas ipsa si eũ ti¬
more alterius maioris potestatis occidit.
Talẽ qͥppe ds̃ pilato dederat potestatẽ.
ut ẽẽt etiã sub cesaris potestate. Quapp¬

Expanded text:
nocens non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discalivore tradit quam potestas ipsa, si eum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quaprop
Abbreviated transcription (Latin):
latus. dicit uidȩis. Ecce rex urͣ. Illi au¬
tẽ clamabant. Colle tolle. crucifige
eũ. Dicit eiᷤᷤ pilatꝰ. Regẽ uram cruci¬
figã: Ad hunc terrorẽ quẽ de cesare
ingesserant suꝑare conat᷑ : de igno¬
minia eoꝵ uolens eos frangere dicen¬
cdo regẽ urm crucifigã. quos de igno¬
minia eor xp̃imitigare non potuit.
Sed timore mox uincit᷑. Responde¬
runt pontifices. Non habemꝰ regẽ nͥ
cesarẽ. Tunc gͦ tradidit eis illũ ut cru

Expanded text:
latus, Dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi aulatus, Dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare ingesserant, superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere dicendo, Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non potuit: sed timore mox vincitur. 9. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum ut cru
Abbreviated transcription (Latin):
mabant dicentes. Si hunc dimittis: non
es amicus cęsaris. Omĩs enĩ qͥ se regẽ
facit. contradicit cesari. Maiorẽ timo¬
rẽ se ingerere putauerunt pilato. ter¬
suꝑius ubi dixerant nos legẽ habemꝰ
& scdm legẽ debet mori. qͥa filiũ dĩ se
fecit. Eorũ qͥppe legẽ ille non timuit
offendere. s magis filiũ dĩ timuit ne
occideret. Nc̃ uͦ non sic potuit con¬
tẽpnere cȩsarẽ auctorẽ potestatis suȩ.
quẽ ad modũ legẽ gentis alienȩ. Ad¬
Pilatus autẽ cũ audiret hos sermones.
adduxit foras iħm & sedit ꝓ tribuna¬
li in loco qͥ dr̃ lytostrotos: hebraice
dñs crucifixus ꝓpt̃ alterius ȩuangłiste¬
testimoniũ qui diaat erat autẽ hora
tertia or crucifixert̃ eũ qm̃ magna
disceptatio solet oriri: cũ ad ipsũ lo¬
cũ ubi crucifixus narrat᷑ uentũ fue¬
rit. ut potuerimꝰ si dñs uoluerit dis¬
seremꝰ. Cũ gͦ ꝓ tribunali sedisset pi¬

Expanded text:
mabant dicentes: Si hunc dimittis, non mabant dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesarisfacit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato, ter, quam superius, ubi dixerant: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Eorum quippe legem ille non timuit ut occideret, sed magis Filium Dei timuit ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem, auctorem potestatis suae, quemadmodum legem gentis alienae. AdPilatus, cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali in loco, qui dicitur lithostrotos, Hebraice Dominus crucifixus, propter evangelisttestimonium, qui dixit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum : quoniam magna disceptatio solet oboriri, cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qm̃ scio quantũ sit. non enĩ tan¬
tradidit me tͥ maus peccatũ habet. Ille
qͥppe me tuę potestati tradidit inuiden¬
clo. tu uͦ eandẽ potestatẽ in me exerci¬
turus es metuendo. Nec tim̃do qͥdẽ p̃¬
sertĩ innocentẽ homo hominẽ debet oc¬
cidere. sed tam̃ id gelando facere mul¬
tomagis malũ ẽ ꝗͣ. tim̃do: & ido non
ait uerax magister qͥ me tͥ tradidit¬
ipłe habet peccatũ tanquã ille non ha¬
beret. sed ait maius peccatũ habet: ut¬
ȩtiã se habere intelligeret. Neq enĩ ꝓp¬
terea illud nullũ est. quia hoc maius est.¬
querebat : Lege suꝑiora. & inuenies iã¬
dudũ eũ querere dimittere iħm. Exinde
itaq intelligendũ ẽ ꝓpt̾ hoc idest ex
hac causa ne haberet peccatũ occidendo
innocentẽ sibi traditũ. quãuis minus pec¬
cans quã iudȩi qͥ eũ illi tradiderant occi¬
dendũ. Exinde gͦ idest ido ne hoc pecca¬
tũ faceret. non nc̃ pͥmũ sed ab initio
querebat eũ dimittere. Iudȩi autẽ cla¬

Expanded text:
o quantum sit, non enim tantradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem praesertim 629 innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magister: Qui me tibi tradiditipse habet peccatum, tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum, ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc maquaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderunt occidendum. Exinde ergo, id est, ideo, ne hoc peccatum faceret, non nunc primum, sed ab initio quaerebant eum dimittere. Judaei autem cla
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ad tantã desꝑationẽ & suȩ pristinȩ fidei
ut ita dixerim mortẽ: quanta apparuit
in illo cleopa qͥ post eius resurrectionẽ cũ
illo se loqͥ nesciens & qͥd ei contigerit nar¬
rans. nos inqͥt sperabamus qđ ipse fuerat
redẽpturus isrł. Ecce quomͦ eũ relique¬
rant. cleserendo etiã ipsã fidẽ qua in eũ
ante crediderant. In ea uͦ p̾ssura quã post
non eũ reliquerunt. & quãuis fugerent
de ciuitate in ciuitatẽ: ab ipso non refu¬
gerunt. s ut habentes p̾ssurã in mundo
in illo pacẽ tenerent non ab ipso refuge
runt. s ipsũ refugiũ potius habuerunt.
Dato quippe illis spũ scõ factũ ẽ in eis
qđ nunc dictũ est eis: confidite ego uici
mundũ. Confiderunt. & uicerunt. In quo
nisi in illo: Non enĩ uicisset ille mun¬
clũ. si menbra eius uinceret mundus. Un¬
de ait apłs. Grãs dõ qui d ed nobis uicto¬
riã. continuoq subiecit: ꝑ dñm nr̃m

Expanded text:
enim ad tantam desperationem, et suae pristinae fidei enim ad tantam desperationem, et suae pristinae fidei ut ita dixerim mortem, quanta apparuit in illo Cleopa, qui post ejus resurrectionem cum illo se loqui nesciens, et quid ei contigerit narrans: Nos, inquit, sperabamus quod ipse fuerat redempturus Israel . Ecce quomodo eum reliquerant, deserendo etiam ipsam fidem, qua in eum ante crediderant. In ea vero oppressura, quam post non eum reliquerunt: et quamvis fugerent de civitate in civitatem, ab ipso non refugerunt; sed ut habentes pressuram in mundo, in illo pacem tenerent, non ab ipso refugae fuerunt, sed ipsum potius refugium habuerunt. Dato quippe illis Spiritu sancto, factum est in eis quod nunc dictum est eis, Confidite, ego vici mundum. Confiderunt, et vicerunt. In quo, nisi in illo? Non enim vicisset ille mundum, si ejus membra vinceret mundus. Unde ait Apostolus, Gratias Deo, qui dat nobis victoriam; continuoque subjecit, per Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
ego uici mundũ. Dũ. Illud initiũ fuerat
habitura ista p̾ssura quo superius ut eos os¬
tenderet paruulos. quib adhuc non intel¬
ligentib & aliud pro alio sentientib ꝓ
uerbia quodã modo eent quȩcũq mag¬
na &e diuina dixisset: aĩt. Modo credi¬
tis: ecce uenit hora & iã ueniȩt ut disꝑ¬
gamini unusquisq in ꝓpria. Ecce initiũ
p̃ssurȩ. sed non eo mͦ ꝑseueraturȩ. Qd̃ enĩ
adiunxit & me solũ relinquatis: non uult
eos tales ẽẽ in consequente p̾ssura quam
post eius ascensionẽ in mundo fuerant
habituri ut relinquant eũ. sed ut in
illo pacẽ habeant ꝑmanentes in eo. Non
enĩ quando comp̾hensus est. tantũmͦ
carne sua eius carnẽ. uerũ etiã mente
reliquerunt fidẽ. Ad hoc ꝑtinet qđ ait.
Modo creditis. Ecce uenit hora ut dis¬
ꝑgamini in ꝓpria. & me relinquatis.
Camꝗͣ. diceret. Cunc ita ꝑturbamini. ut
etiã qđ mͦ creditis relinquatis. Uenerunt

Expanded text:
ego vici mundum. Illud initium fuerat ego vici mundum. Illud initium fuerat habitura ista pressura, de quo superius ut eos ostenderet parvulos, quibus adhuc non intelligentibus et aliud pro alio sentientibus, proverbia quodammodo essent quaecumque magna et divina dixisset, ait, Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria. Ecce initium pressurae, sed non eo modo perseveraturae. Quod enim adjunxit, et me solum relinquatis, non vult eos tales esse in consequenti pressura, quam post ejus ascensionem in mundo fuerant habituri, ut relinquant eum; sed ut in illo pacem habeant permanentes in eo. Non enim quando comprehensus est, tantummodo carne sua ejus carnem, verum etiam mente reliquerunt fidem. Ad hoc pertinet quod ait, Modo creditis? Ecce venit hora, ut dispergamini in propria, et me reTanquam diceret: Tunc ita perturbabimini, ut etiam quod modo creditis relinquatis. Venerunt
Abbreviated transcription (Latin):
gationẽ. qͥa priusquã interrogaret᷑ int̾¬
rogaturi nouerat uoluntatẽ. Ded ideo
se patiebat᷑ in terrogari: ut uel eis qͥ tunc
aderant uel qͥ hȩc siue dicta fuerant
audituri siue scripta lecturi quales
eeñt a qͥb interrogabat᷑ ostenderet. eoq
mͦ nosscemus uel quib non circũuenirẽ¬
tͣ fraudib. uel quib apud eũ ꝓficeret᷑
accessib. Preuidere autẽ cogitationes ho
minũ & ideo non opus habere ut eũ
qͥs in terrogaret magnũ dõ non erat.
sed magnũ pariuilis erat. qͥ ei dicebant
in hoc credimus qͥa a cdo existi: multo
autẽ mauis erat ad qđ intelligendũ
eos uolebat extendi & crescere. Qtł cũ
illi dixissent uerũq dixissent ã dõ ex¬
isti. ait ille pat̾ mecũ est. ne sic apa¬
tre filiũ cogitarent exisse ut putarent
etiã recessisse. Deinle sermonẽ istũ
magnũ ꝓlixũq concludens. hȩc inqͥt
locutus sũ uobis ut in me pacẽ habeatis.
in mundo pͣssurã habebitis. sed confidite

Expanded text:
quia prius quam interrogaretur, interrogaturi noverat voluntatem. Sed ideo se patiebatur interrogari, ut vel eis qui tunc aderant, vel qui haec sive dicta fuerant audituri, sive scripta lecturi, quales essent, a quibus interrogabatur, ostenderet; eoque modo nossemus vel quibus non circumveniretur fraudibus, vel quibus apud eum proficeretur accessibus. Prminum, et ideo non opus habere ut eum quis interrogaret, magnum Deo non erat, sed magnum parvulis erat qui ei dicebant: In hoc credimus quia a Deo existi. Multo autem majus erat ad quod intelligendum eos volebat extendi et crescere, quod cum illi dixissent, verumque dixissent: A Deo existi, ait ille: Pater mecum est, ne sic a Patre Filium cogitarent exisse, ut putarent etiam recessisse. Deinde sermonem istum magnum prolixumque concludens: Haec, inquit, locutus sum vobis, ut in me pacem habeatisIn mundo pressuram habebitis; sed confidite,
Abbreviated transcription (Latin):
opus erat quos int̾rogabat. uel aqͥb
interrogabat᷑. Neq enĩ aliquos ille
interrogabat ut ab eis aliquid disceret.
s eos potius docceret qui interrogabant
eũ. uolentes aliquid ab illo discere. illis
ꝓfecto id opus erat ut scirent aliqua ab
non opus erat ut eũ quis interrogaret.
qm̃ nos quando interragam̃ ab eis qͥ uo¬
lunt aliquid a nobis scire. ex ipsis eoꝵ¬
in terrogationib cognoscimꝰ qͥd uelint
dicere. Opus ẽ gͦ nobis ab eis interroga¬
ri quos docere aliquid uolumꝰ. ut inqͥsitio¬
nes eoꝵ quib respondendũ ẽ nouerimꝰ.
illi autẽ ne id qͥdẽ opus erat qͥ om̃ia no

Expanded text:
opus erat, quos interrogabat, vel a quibus opus erat, quos interrogabat, vel a quibus interrogabatur. Neque enim aliquos ille interrogabat, ut ab eis aliquid disceret, sed eos potius ut doceret; et qui interrogabant eum, volentes ab illo aliquid discere, illis profecto id opus erat, ut scirent aliqua ab pterea ei non opus erat ut eum quis interrogaret, quoniam nos, quando interrogamur ab eis qui volunt a nobis aliquid scire, ex ipsis interrogationibus eorum cognoscimus quid velint discere. Opus est ergo nobis ab eis interrogari quos docere aliquid volumus, ut inquisitiones eorum, quibus respondendum est, noverimus. Illi autem ne id quidem opus erat
Abbreviated transcription (Latin):
non intelligit᷑ ut cũq sugit᷑. & eis etiã
si ñ p̃b& quia nondũ capiunt eũ solidũ
cibũ : lacteũ non denegat alimentũ. Ex
hoc alimento ẽ qđ sciebant eũ nosse omĩa.
nec opus ei esse ut eũ quis in terroᷤ&.
Qđ̃ quidẽ cur dixerint. queri potest.
Uidetur enĩ potius fuisse dicendũ. non
opus ẽ tibi ut quẽ quã in terroges. ñ ut qͥs
te in t̾rog&. Dixerunt quippe. Scimus
quia nosti omĩa. & utiq qui nouit omĩa
magis a nescientib in t̾rogari sol&. ut
in terrogantes audiant qđ uolunt ab eo
qͥ nouit omĩa. ñ ipse in terrogare tanquã
uolens aliquid scire qͥ nouit omĩa. Quid
sibi gͦ uult qđ ei quẽ sciebant nosse omĩa
cũ dicere debuisse uideant᷑ ñ opus ẽ tibi
ut quẽquã in terroges. dicendũ potius pu¬
tauerunt ñ opꝰ tibi ẽ ut quis te in t̾rog& :
Quid qđ utrũq legimꝰ factũ. & in t̾rogasse
scilic& dñm. & int̾rogatũ fuisse: Sed hoc
cito soluit᷑. quia hoc non ei s illis potus

Expanded text:
ntelligitur, utcunque fugitur, et eis etiam si non praebet, quia nondum eum capiunt, solidum cibum, saltem lacteum non denegat alimentum. Ex hoc alimento est quod sciebant eum nosse omnia, nec opus ei esse ut eum quis interroget. Quod quidem cur dixerint quaeri potest. Videtur enim potius fuisse dicendum: Non opus est tibi ut quemquam interroges, non, Ut quis te interroget. Dixerant quippe: Scimus quia nosti omnia; et utique qui novit omnia, magis a nescientibus interrogari solet, ut interrogantes audiant, quod volunt, ab eo qui novit omnia, non ipse interrogare tanquam volens aliquid scire, qui novit omnia. Quid sibi ergo vult quod ei quem sciebant nosse omnia, cum dicere debuisse videantur: Non opus est tibi ut quemquam interroges, dicendum potius putaverunt: Non opus est tibi ut quis te interroget? Quid quod utrumque legimus factum, et interrogasse scilicet Dominum, et interrogatum fuisse? Sed hoc cito solvitur, quia hoc non ei, sed illis
Abbreviated transcription (Latin):
horã qua non iã in ꝓuerbiis loquet᷑ sed
palã de patre adnuntiabit eis. in qua ho¬
ra dicit eos in suo nomine petituros nec
se patrẽ de illis rograturũ. eo qd ipse pa¬
ter amat eos qͥa ipsi amauerunt xpͣm
& crediderunt qđ a patre exierit & ue¬
nerit in mundũ. iterũ relicturus mun¬
dũ & iturus ad patrẽ: cũ gͦ adhuc ꝓmit¬
tatur illa m qua sine ꝓuerbiis locuturꝰ
est. cur isti dicunt. ecce nunc palã loque¬
ris & ꝓuerbiũ nullũ dicis. nͥ qr illa quȩ
scit ipse non intelligentib ẽẽ ꝓuerbia. il¬
liusq ał eo non intelligunt ut nec sal¬
tiͣ non se intelligere intelligant: Par¬
uuli enĩ erant. & nondũ spu̾alit᷑ diui¬
clicabant quȩ de reb non ad corpus sed
de ipsa eox ȩtate adhuc scdm̃ interiorẽ
hominẽ parua & infirma eos ammonens.
respondit eis iħc. Modo creditis : uenit
hora & iã uenit. ut disꝑgamini unꝰ¬
quisq in ꝓpria. & me solũ relinquatis.
Et non sũ solus. qͥa pater mecũ ẽ. Pau¬

Expanded text:
horam qua non jam in proverbiis loquetur, sed palam de Patre annuntiabit eis; in qua hora dicit eos in suo nomine petituros, nec se Patrem de illis rogaturum, eo quod ipse Pater amet eos, quia et ipsi amaverunt Christum, et crediderunt quod a Patre exierit et venerit in mundum, iterum relicturus mundum et iturus ad Patrem: cum ergo adhuc promittatur hora illa in qua sine proverbiis locuturus est, cur isti dicunt, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis; nisi quia illa quae scit ipse non intelligentibus esse proverbia, illi usque adeo non intelligunt, ut nec saltem non se intelligere intelligant? Parvuli enim erant, et nondum spiritualiter dijudicabant, quae de rebus non ad corpus, sed de ipsa horum aetate adhuc secundum interiorem hominem parva et infirma eos admonens: Respondit eis Jesus: Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinquatis; et tamen non sum solus, quia Pater mecum est. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
quar uobis. Quomͦ gͦ isti dicunt ecce ncͣ
palã loqueris. & ꝓuerbiũ nullũ dicis:
Nũqͥd hora iã uenerat qua non iã in ꝓ¬
uerbiis se ꝓmiserat locuturũ: Prorsus
qđ nondũ illa hora uenisset. continua¬
tio uerborũ eius ostendit quȩ ita sese

Expanded text:
uar vobis. Quomodo ergo isti dicunt: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis? Nunquid hora jam venerat, qua non jam in proverbiis se promiserat locuturum? Prorsus quod nondum illa hora venisset, continuatio verborum ejus ostendit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
accepto sp̃u scõ quẽ ad modũ eũ post eiꝰ
resurrectionẽ uel ipso infufflante uel de¬
suꝑ acceꝑunt. humana magis quã diui¬
na sapiebant: multis indiciis ꝑ totũ
euangłm declaratur. Unle & hoc est
qđ in ista lectione dixerunt. Ait enim
euangłista. Dicunt ei discipłi eius. Ecce
nunc palã loqueris. & ꝓuerbiũ nullũ
dicis. Nunc scimꝰ qͥa nosti om̃ia: & non

Expanded text:
accepto Spiritu sancto, quemadmodum eum post ejus resurrectionem, vel ipso insufflante, vel desuper, acceperunt, humana magis quam divina sapiebant, ut multis indiciis per totum Evangelium declaratur. Unde et hoc est, quod in ista lectione dixerunt. Ait enim Evangelista: Dicunt ei discipuli ejus: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis. Nunc scimus quia nosti omnia, et n
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinẽ & iustitiã. Si cogitemꝰ qͥs
acceꝑit alapã. nonne uellemꝰ eũ qͥ ꝑ¬
eussit aut celesti igne consumi aut
tͣra dehiscente sorbori aut correctũ
demonio uolutari. aut aliqua hu¬
iusmodi qualibet pena uel etiã gra¬
uiore puniri: Quid eni̾ hoꝵ iubere¬
ꝑ potentiã non potuisset ꝑ queo
factus ẽ mundus. nͥ patientiã nõs docere
maluisset qua uincit᷑ mundus: Fic di¬
cit aliqͥs. Cur non fecit. qđ ipse p̾cepit :¬
ꝑcutienti enĩ non sic respondere. sed max¬
illã debuit alterã p̾parare. Qͥd qđ & ue
racit᷑ mansuete. iusteq respondit. & ñ
solũ alterã maxillã iterũ ꝑcussuro sed
totũ corpus figendũ p̾parauit in ligno.
& hinc potius demonstrauit qđ demons¬
trattũ fuit. sua scilicet magna illa p̾cep¬
ta patientiȩ non ostentatione corporis.
sed cardis p̾paratione facienda: fieri enĩ
potest ut alterã maxillã uisibilit᷑ homo
p̾beat & iratus. Quanto gͦ melius & res¬

Expanded text:
suetudinem, et justitiam . Si cogitemus quis acceperit alapam, nonne vellemus eum qui percussit, aut coelesti igne consumi, aut terra dehiscente sorberi, aut correptum daemonio volutari, aut aliqua hujusmodi qualibet poena vel etiam graviore puniri? Quid enim horum per potentiam jubere non potuisset, per quem factus est mundus, nisi patientiam nos docere maluisset, qua vincitur mundus? Hic dicit aliquis: Cur non fecit quod ipse praecepit? Percutienti enim non sic respondere, sed maxillam debuit alteram praeparare . Quid? quod er, et mansuete, justeque respondit, et non solum alteram maxillam iterum percussuro, sed totum corpus figendum praeparavit in ligno? et hinc potius demonstravit quod daemonstrandum fuit, sua scilicet magna illa praecepta patientiae, non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facienda. Fieri enim potest ut alteram maxillam visibiliter homo praebeat et iratus. Quanto ergo melius et res
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune nom sic̃ cõmunẽ fidẽ ad
ius nomen est uocari xp̃ianũ. Quam
multi postea non dico senes & anus in
qͥb huns uitȩ satietas facilius potuit
mortẽ ꝓ xp̃i confessione contẽpnere.
nec solũ iuuentus utriusq sexus de
tidudo sed etiã pueri puellȩq potue¬
rt᷑. & innumerabilis sotietas sc̃oꝵ mar¬
tirũ in regnũ celoꝵ fortit & iuolent᷑
intrauit. qđ tunc iste non potuit qͥ
claues regni eius accepit. Ecce unde
dictũ ẽ sinite hos abire: quando se pro
nobis tradidit qͥ suo sanguine nos re¬
demit. ut impleret᷑ sermo quẽ dixit.
qͥa quos dedisti mͥ non ꝑdidi ex eis quẽ¬
quã. Utiq enĩ petrus si negato xp̃o
hinc iret. quid aliud quã ꝑiret: Sta¬
bant autẽ serui & ministri ad prunas
qͥa frigus erat. & calefaciebant se. Non¬
tam̃ hyenis erat. sed frigus erat : qđ solet
etiã eqͥnoctio uerno aliquanelo contin¬
Sgere. Erat autẽ cũ eis petrus stans:

Expanded text:
commune nomen, sicut communem fidem, commune nomen, sicut communem fidem, jus nomen est vocari Christianum. Quam multi postea, non dico senes et anus in quibus hujus vitae satietas facilius potuit mortem pro Christi confessione contemnere, nec solum juventus utriusque sexus detitudo, sed etiam pueri puellaeque potuerunt. Et innumerabilis societas sanctorum martyrum in regnum coelorum fortiter et violenter intravit, quod tunc iste non potuit, qui claves regni ejus accepit? Ecce unde dictum est: Sinite hos abire, quando se pro nobis tradidit, qui suo sanguine nos redemit, ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Utique enim Petrus, si negato Christo hinc iret, quid aliud quam periret? Stabant autem servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Non hiems erat, sed tamen frigus erat, quale solet etiam aequinoctio verno aliquando contingere. Erat autem cum eis et Petrus stans,
Abbreviated transcription (Latin):
& tu ex discipłis es hominis istius. Di¬
cit ille. Non sũ. Ecce ẽ illa ꝓmittentiᷤᷤ
audatia. & de se plurimũ p̾fitentis.
Ubi sunt uerba illa qͣndo ait quare
ponã : Hoccine est seqͥ magistruĩ. se
negare discipłm. Sic̃cine ꝓ dño ani¬
ma ponit᷑. ut hoc ne fiat uox ancillȩ
farmidet᷑: Sed qͥd mirũ si ds̃ uera p̾dix̃.
homo autẽ falsa p̾sũpsit: Sane in ista
quȩ iã cepta ẽ negatione apłi petri de¬
bemꝰ aduertere. non solũ ab eo negari
lo etiã qͥ cũ sit. negat se ẽẽ xp̃ianum.
Dñs autẽ non ait petro discipłm me¬
ũ te negabis. sed me negabis. Negauit
gͦ ipsũ. cũ se negauit eiꝰ eẽ discipłm.
Quid autẽ aliud isto mͦ quã se negauit
nondũ appellarent᷑ hoc nomine. post
ascensionẽ qͥppe eius in antiochia pͥmũ
ceperunt appellari discipłi xp̃iani.
iã tamen erat res ipsa illo postea uoca¬
bulo nuncupanda. iã erant discipłi
qͥ postea appellati sunt xp̃iani. & hoc

Expanded text:
 tu ex discipulis es hominis istius? Dixit ille: Non sum. Ecce est illa promittentis audacia, et de se plurimum praefidentis. Ubi sunt verba illa quando ait: Quare ponam . Hoccine est sequi magistrum, se negare discipulum? Siccine pro Domino anima ponitur, ut hoc ne fiat, vox ancillae formidetur? Sed quid mirum si Deus vera praedixit, homo autem falsa praesumpsit? Sane in ista quae jam coepta negatione apostoli Petri debemus advertere non solum lo etiam qui cum sit, negat se esse Christianum; Dominus autem non ait Petro: Discipulum meum te negabis, sed me negabis. Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. Quid autem aliud isto modo, quam se negavit nondum appellarentur hoc nomine post ascensionem quippe ejus in Antiochia primum coeperunt appellari discipuli Christiani, jam tamen erat, res ipsa illo postea vocabulo nuncupanda. Jam erant discipuli, qui postea sunt appellati Christiani, et hoc