comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissam futurȩ beatitudinis głam dis-¬
cipłis manifestat: ut & ostensã cęlestis
uite dulcedine. cunctoꝵ qui hȩc audire
possint corda refoueat. & octonario die
rũ numero uerũ tempore resurrectioĩs
gaudium doceat ẽẽ. uenturũ. Nam & ip¬
se octaua die id est pꝰ sextã sabbati qua
crucem ascendit. ac septimã sabbati qua
in sepulchro quieuit : amortuis resurre¬
xit. E nos pꝰ sex huiꝰ scł̃i ȩtates. in qͥb ꝓ
dño pati & laborare gaudemꝰ. ac septimã
sabbati animarũ quȩ int̾im in alia uita
geritur: octaua ꝓfecto ȩtate refurgemus.
transfiguratum dicunt. nec temporis or¬
dine nec ratione mistĩi discrepant a luca.
qui octo dies dicitꝰ: quia illi medios tantũ
ponunt dies. Unde & absolute pꝰ sex dies
factum cõmemorant. hic pͥmum quo hȩc
dñs ꝓmisit. & ultimũ quo sua ꝓmissa cõ¬
pleu̾it : adiungit: idõq temꝑant᷑iꝰ fere dies
octo ponit. Q in ratione mistica illic pꝰ

Expanded text:
promissam futurae beatitudinis gloriam discipulis ideo manifestavit, ut ostensa caelestis vitae dulcedine cunctorum qui hanc audire possent, corda refoveret, et orum numero verum tempore resurrectionis gaudium doceat esse venturum. Nam et ipse octava die, id est, post sextam Sabbati qua crucem ascendit, ac septimam Sabbati qua in sepulcro quievit, a mortuis resurrexit: et nos post sex hujus saeculi aetates, in quibus pro Domino pati et laborare gaudemus, ac septimam Sabbati animarum, quae interim in alia vita geritur, octava profecto aetate resurgemus. st sex transfiguratum dicunt dies , nec temporis ordine, nec ratione mysterii discrepant a Luca, qui octo dies dicit, quia illi medios tantum ponunt dies, unde et absolute post sex dies factum commemorant. Hic primum quo haec Dominus promisit, et ultimum quo sua promissa complevit, adjungit; ideoque temperantius fere dies octo ponit. Et in ratione mystica illic post
Abbreviated transcription (Latin):
flagellatũ uisuri sunt & crucifixũ. mul¬
ta pati a seniorib & scribis pe principib
sacerdotum. Ꝙ notandũ qd̾ eũ qui mul¬
ta pati & occidi & resurgere debeat. filiũ
hominis appellat: quia passo in carne
xp̃o. diuinitas impassibilis mansit.
Et app̾hendens eũ petrus: cepit increpa¬
re eũ. Quomͦ increpaui̾t eum : matħs ex¬
ponit aꝑtiꝰ dicens. Absit ate dñe : ñ erittͥ¬
hoc. Sepe diximꝰ nimii ardoris atq amoris
qͣmaximi fuisse petrũ. in dnm saluatorẽ
q uia gͦ pꝰ confessionẽ suam. qua dixerat

Expanded text:
i sint, et crucifixum, multa pati a senioribus et Scribis, et principibus sacerdotum. Et notandum, quod eum qui multa pati, et occidi, et resurgere debeat, Filium hominis appellat, quia, passo in carne Christo, divinitas impassibilis mansit. Et apprehendens eum Petrus coepit increpare eum. Quomodo increpaverit eum, Matthaeus exponit apertius, dicens: hoc . Saepe diximus nimii ardoris atque amoris quam maximi fuisse Petrum in Dominum Salvatorem. Quia ergo post confessionem suam qua dixerat:
Abbreviated transcription (Latin):
conquirentes cũ illis. & confestim om̃is popłs
uidens eum stupefactus est. & expauerunt.
& occurrentes salutabant eũ. Notanda in oĩ¬
b locis distantia mentid & scͥbarũ & turbe. E-¬
rat enĩ cũ discipłis turba: erant &e scribe. Sed
adueniente dño. mox om̃is turba stupefacta
expauit: eũq salutans accurrit. Scribe uͦ ni¬
chil deuotionis. fidĩ. humilitatiᷤᷤ & reuen̾tiȩ ei
ex hibuisse narrant᷑. Qd aut̃ cũ discipłis dñi t᷑¬
be siue scͥbe conquirerent: euangłista ñ dicit.
Potest uͦ in fallor apte intelligi de hoc q̃stionẽ
fuisse motam: quare ipsi cum essent dis-¬
cipuli saluatoris. saluare demoniacũ. qͥ

Expanded text:
conquirentes cum illis. Et confestim omnis populus conquirentes cum illis. Et confestim omnis populus videns eum stupefactus est, et expaverunt. Et accurrentes salutabant eum. Notanda in omnibus locis distantia mentis scribarum et turbae. Erat enim cum discipulis turba, erant et scribae; sed, adveniente Domino, mox omnis turba stupefacta expavit, eumque salutans accurrit. Scribae nihil devotionis, fidei, humilitatis et reverentiae, ei exhibuisse narrantur. Quid autem cum discipulis Domini turbae sive scribae conquirerent, evangelista non dicit. Potest vero ni fallor apte intelligi de hoc quaestionem fuisse motam, quare ipsi cum essent discipuli Salvatoris, salvare daemoniacum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝓpħam. anteꝗͣ ueniat dies dñi magnus
& horribilis. & conuertet cor patrũ in filios:
& cor filioꝵ ad patres eoꝵ. Restituet et hoc
qđ morti debet. ac diu uiuendo distulit. Qd̾
hominis ut multa patiatur & contẽpnatur:
id est quomͦ de xp̃i passione in ultifaria. ꝓ¬
pħȩ multa scripserunt. Sic & helyas cũ ue¬
nerit multa passurꝰ est. & contẽpuendꝰ ab
impiis. Restituet gͦ om̃ia. Primo uidelicet
corda hominũ illiꝰ eui instituendo ad creden¬
de ipse suam animã ꝓpt̾ martyrium fidĩ
xp̃i ponendo. De quo in apocalypsi plenius
mistico sermone narratur. S dico uob̃ quia
& helyas uenit. & fecert̃ illi quęcunq uolue¬
rt̾. sicut scͥptum est de eo. Ipse qui uenturꝰ:
in scđo saluatoris aduentu iuxta corporis fi¬
dem : nc̃ ꝑ iohem uenit in uirtute in sp̃u:
fecert̃ q ei quȩcunq uoluert̃: hoc ÷ sp̾uert̃
& decollauert᷑ eum. Et ueniens ad discipłos
suos : uidit turbam magnã circa eos. & scͥbas

Expanded text:
niat dies Domini magnus et horribilis, et convertet cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum . Restituet et hoc quod morti debet, ac diu vivendo distulit. Quodhominis, ut multa patiatur et contemnatur. Id est quomodo de Christi passione multifarie prophetae multa scripserunt, sic et Elias, cum venerit, multa passurus est, contemnendus ab impiis. Restituet ergo omnia, primo videlicet corda hominum illius aevi, instituendo ad credende ipse suam animam propter martyrium fidei Christi ponendo. De quo in Apocalypsi plenius mystico sermone narratur. Sed dico vobis, quia et Elias venit, et fecerunt illi quaecunque voluerunt, sicut scriptum est de eo. Ipse qui venturus est in secundo Salvatoris adventu juxta corporis fidem, nunc per Joannem venit in virtute et spiritu. Fecerunt ei quaecunque voluerunt, hoc est spreverunt, et decollasuos, vidit turbam magnam circa eos, et scribas
Abbreviated transcription (Latin):
tib & arescit. Et dixi discipłis tuis ut ei¬
cerent illũ : & ñ potuert̃. Notandũ aut̃
qđ semꝑ loca reb congruunt. In monte
dñs orat: transformãtur. discipłis archa¬
na suȩ maiestatiᷤ aꝑit: in inferiora descen¬
dens turbȩ occursu excipitur: miseroꝵ
fletu pulsatur. Sursum discipulis miste¬
ria regni reserat: deorsũ turbis peccata in¬
fidelitatis ex ꝓbrat. Sursũ patris uocem
his qui sequi se pota̾nt pandit: deorsum
sp̃s malos ab his qui uexabant᷑ expellit.
Qui etiam nc̃ ꝓ qualitate meritoꝵ aliis
ascende. aliis uͦ ñ desistit descende. Nã
carnales adhuc &e incipientes. quasi ina
petens. corfortat. docet. castigat: ꝑ fecꝰtos
aut̃ quoꝵ conu̾satio in cęlis est. sublimiꝰ
extollendo glorificat. lib̃iꝰ de ęt̾nis instru¬
it: & sepe quȩ a turbis ne audiri quidẽ
ualeant. docet. Demoniacũ aut̃ hc̃ qͣm deᷤ¬
cendens de monte dñs sanauit: marcus
qͥdem surdũ mutũq. matħs uͦ lunaticũ¬

Expanded text:
escit. Et dixi discipulis tuis ut ejicerent illum, et non potuerunt. Notandum autem quod semper loca rebus congruunt. In monte Dominus orat, transformatur, discipulis arcana suae majestatis aperit; in inferiora descendens turbae occursu excipitur, miserorum fletu pulsatur; sursum discipulis mysteria regni reserat, deorsum turbis peccata infidelitatis exprobrat; sursum Patris vocem iis qui sequi se poterant pandit, deorsum spiritus malos ab his qui vexabantur expellit. Qui etiam nunc pro qualitate meritorum aliis ascendere, aliis vero non desistit descendere. Nam carnales adhuc et incipientes, quasi ima petens confortat, docet, castigat; perfectos autem, quorum conversatio in coelis est, sublimius extollendo glorificat, liberius de aeternis instruit, et saepe quae a turbis ne audiri quidem valeant docet. Daemoniacum autem hunc quem descendens de monte Dominus sanavit, Marcus quidem surdum mutumque, Mat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptẽa responsionẽ dñi ñ meret᷑. s pat̾ res¬
pondit ꝓ filio: ut uerbũ dñi cõpleretur.
Ego testimoniũ ñ dico ꝓme. s pater qui
me misit ipse dicit teͦstimoniũ ꝑ me.
Uox quoq de cęlo patris loquentis audit᷑.
que testimonium ꝑhibeat filio. & pecrũ
errore sublato doceat ueritatẽ. ĩmo in pe
Concordat sane hic eũgłii locꝰ cũ uerbis
ipsiꝰ moysi: quib incar̾nationi dñice testi¬
monium ferens aiebat. ꝓpħam uob̃ susci¬

Expanded text:
propterea responsionem Domini non merentur; sed Pater respondet pro Filio, ut verbum Domini compleretur: Ego testimonium non dico pro me, sed Pater qui me misit, ipse pro me dicit testimonium . Vox quoque de coelo Patris loquentis auditur, quae testimonium perhibeat de Filio, et Petrum, errore sublato, doceat veritatem, imo in PetConcordat sane hic Evangelii locus cum verbis ipsius Moysi, quibus incarnationi Dominicae testimonium ferens aiebat: Prophetam vobis susci
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ꝓptẽa deniq oportet nos maxime hiis
consulere qui parui sunt in fide: ne occasio¬
ne nr̃i offendantur & recedant a fide. ac deci-¬
dant a salute. Notandũ sane qđ in nr̃o bo¬
no oꝑe aliquando cauendũ est scandalũ ꝓxi¬
mi: aliqͣndo uͦ ꝓ nichilo contẽpnendũ. In qͣn
tũ enĩ sine peccato possumꝰ: uitare ꝓximoꝵ
scandalũ debemꝰ. Si aut̃ de u̾itate scandalũ
ponitur: utilius ꝑmittit᷑ de u̾tate scanda¬
lũ nasci: qͣm u̾itas relinquatur. Itẽ ꝑ molã
asmariam scłaris uite circuitꝰ ac labor expͥ¬
initur: & ꝑ ꝓfundũ maris extrema dãpna¬
tio designatur. U gͦ ad scĩtatis sp̃em deductꝰ

Expanded text:
tur. Propterea denique oportet nos maxime iis tur. Propterea denique oportet nos maxime iis consulere qui parvuli sunt in fide, ne occasione nostri offendantur, et recedant a fide, ac decidant a salute. Notandum sane quod in nostro bono opere aliquando cavendum est scandalum proximi, aliquando vero pro nihitum enim sine peccato possumus, vitare proximorum scandalum debemus. Si autem de veritate scandalum ponitur, utilius permittitur scandalum nasci, quam veritas relinquatur. Item per molam asinariam saecularis vitae circuitus ac labor exprimitur, et per profundum maris extrema damnati
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. sententia aduersũ om̃s qui aliqͤm scan¬
dalirent: tam̃ iuxta ꝯsequentiã ser moniᷤᷤ
etiam contra apłos dictũ intelligi potest:
qui int̾ se disputantes qͥs ẽe̾t. illoꝵ maior.
uidebantur inuicẽ de dignitate contende.
Et si in hoc uicio ꝑmansissent : poterant
eos quos ad fidem uocabant. ꝑ suũ scandalũ
ꝑdẽ. dũ apłos uident int̾ se de honore
pugnare. Qđ aut̃ dix̃. bonum est ei mag̃
si circundaret᷑ mola asinaria collo eiꝰ. scd̾̃m
ritũ ꝓuintiȩ loquitur. qđ maioꝵ criminũ
ista ap̃ ueteres uideos pena fuerit. ut in ꝓ¬
fundũ ligato saxo demergerent᷑. Et reue¬
ra melius inuoxium pena qͣmuis atrocissi¬
ma tẽporali tantũ uitam finire corpoream:
am. Recte aut̃ qui scandalizari potest. pu¬
sillus appellatur. Qui enĩ magnꝰ est. quod¬
cunq uid̾it. qđ cunq passus fuerit: ñ decli¬
nat a fide. Qui aut̃ pusillus est animo et
paruulꝰ : occasiones quęrit quomͦ scandalize¬

Expanded text:
s qui aliquem scandalizant, tamen juxta consequentiam sermonis etiam contra apostolos dictum intelligi potest, qui inter se disputantes, quis esset illorum major, videbantur invicem de dignitate contendere . Etsi in hoc vitio permansissent, poterant eos quos ad fidem vocabant per suum scandalum perdere, dum apostolos viderent inter se de honore pugnare. Quod autem dixit: Bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, secundum rovinciae loquitur, quo majorum criminum ista apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Et revera utilius est innoxium poena quamvis atrocissima, temporariam tamen vitam finire corpoream, am. Recte autem qui scandalizari potest pusillus appellatur. Qui enim magnus est, quodcunque viderit, quodcunque passus fuerit, non declinat a fide. Qui autem pusillus est animo et parvus, occasiones quaerit quomodo scandalize
Abbreviated transcription (Latin):
ciet : acsi agͥcolȩ diꝰcatur. Frum̃tũ si seruaᷤᷤ
ꝑdis : si seminas renouas. Qͥs enĩ nesciat
qd frum̃tũ cũ in semine mittit᷑ ꝑit ab ocuł
in t̾ra deficit᷑. S unde putrescit in pulue¬
re: inde uiridescit in renouatioẽ. Quia
atq aliud pacis: redep̃tor nr̃ ipsa eiꝰ tẽpo¬
ra designauit in p̾ceptis. Nã ꝑsecutioĩs
tẽpore᷑ ponenda ẽ. anima: pacis autẽ tẽꝑe
ea quȩ ampliꝰ dñari possunt. frangen¬
da sunt desidia t̾rena. Unde ꝙ nc̃ dr̃
Quid enĩ ꝓdit homini. si bucret᷑ mundũ¬
sua  Cum ꝑsecutio ab ab adu̾sariis᷑ deest.
ualde uigilantiᷤᷤ cor custodiendũ est. Nam
pacis tẽpore quia licet iuiuere. licet etiam
ambire. Plerunq autẽ & auaritiã uinci¬
mꝰ s adhuc obstat. qd̾ uiam rectitudiuiᷤ
minori tenemꝰ custodia ꝑfectionis. Nam
sepe labentia cuncta despicimꝰ: s tam̃ hu-
mane ue̾cundiȩ usu p̾pedim᷑. ut recticũ¬
dinem qͣm seruamꝰ in mente. ñdũ expͥme¬

Expanded text:
agricolae dicatur: Frumentum si servas, perdis, si seminas renovas. Quis enim nesciat quod frumentum, cum in semine mittitur, perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde viridescit in renovatione. Quia atque aliud pacis, Redemptor noster ipsa ejus tempora designavit in praeceptis. Nam persecutionis tempore ponenda est anima, pacis autem tempore ea quae amplius dominari possunt, frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid enim proficit homo si lucratur utur? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore, quia licet vivere, libet etiam ambire. Plerumque autem et avaritiam vincimus, sed adhuc obstat quod vias rectitudinis minori tenemus custodia perfectionis. Nam saepe labentia cuncta despicimus, sed tamen adhuc humanae verecundiae usu praepedimur, ut rectitudinem quam servamus in mente nondum exprime
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo hominũ sententiã int̾rogat: ne tu
delicet illoꝵ confessio ñ uitatis agni¬
tione ꝓbata. s uulgi uideat᷑ opinione
firmata. ne cõꝑta crede. s instar hero¬
dis de auditis hesitare putentur. Unde
& petro se xp̃m confitenti scđm mathm¬
dicit. quia caro & sanguis ñ reuelauit tͥ.
hoc ÷ doctrina humana fidĩ te ui̾tatem
ñ docuit. Pulchre etiam qui diu̾sã de
dño sententiã ferunt: hominũ nomine

Expanded text:
sententiam interrogat, ne illorum videlicet confessio, non veritatis agnitione probata, sed vulgi videatur opinione firmata, nec comperta credere, sed instar Herodis de auditis haesitare putentur. Unde et Petro se Christum confitenti, secundum Matdicit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi , hoc est, doctrina humana fidei te veritatem non docuit. Pulchre etiam, qui diversam de Domino sententiam ferunt, turbarum nomine
Abbreviated transcription (Latin):
crucẽ suam. &  sequatur me̾. Duob etenĩ
modis crux tollit᷑. cũ aut ꝑ abstinentiam
afficitur corpꝰ. aut ꝑ compassionẽ ꝓximi
affligit᷑ animꝰ. Pensemꝰ qualit̾ utͦq modo
paulꝰ crucẽ suã tulerat. qui dicebat. Cas
tigo corpꝰ meũ &r in seruitutẽ redigo: ne
forte aliis p̾dicans ipse reꝓbꝰ efficiar. Ecce
in afflictione corporis. audiuimꝰ crucem
carnis : nc̃ in cõpassione ꝓximi audiamꝰ
crucẽ mentis. Ait. Qͥs infirmat᷑ & ego ñ in¬
firmore: Es scandalizat᷑. & ego ñ urore ꝑ¬
fectus qͥppe p̾dicator ut exem̃plũ darec abs¬
tinentiȩ: crucem portabat in corpore. & qͥa
in se trahebat dãpna infirmitatis alienȩ:
crucem portabat in corde. Qui enĩ uolu¬
erit animã suam saluam facere : ꝑdet
eam. Q aut̃ ꝑdid̾it animam suã ꝓpt̾ me

Expanded text:
e, et sequatur me. Duobus etenim modis crux tollitur, cum aut per abstinentiam afficitur corpus, aut per compassionem proximi affligitur animus. Pensemus qualiter utroque modo Paulus crucem suam tigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar. Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis, nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis, ait: Quis infirmatur et ego non infirmor? quis scandalizatur et ego non uror? Perfectus quippe praedicator ut exemplum daret abstinentiae crucem portabat in corpore, et qui in se trahebat damna infirmitatis alienae crucem portabat in corde. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam, qui autem perdiderit animam suam propte
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt pꝰ me sequi : deneget se ipsũ. Ꝙ cetera.¬
łunc aut̃ nos ipsos abnegamꝰ. cũ uitamꝰ qͥ
ꝑ uetustatem fuimꝰ. & ad hoc nitim᷑ qͦ ꝑ no¬
uitatẽ uocam᷑. Pensemꝰ quomͦ se paulꝰ
ab negauerat: qui dicebat. Uiuo autẽ
tꝰ quippe fuerat seuus ille ꝑsecutor. & ui¬
uere cepit pius p̾dicator. Si enĩ ipse ẽ̾e̾t.
pius ꝓfecto ñ e̾ẽt. S qui se uiuere dene¬

Expanded text:
quit post me sequi, deneget seipsum. Tquit post me sequi, deneget seipsum. Tunc autem nos ipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad hoc nitimur quo per novitatem vocamur. Pensemus quo modo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo aus quippe fuerat saevissimus ille persecutor, vivere coepit ille pius praedicator. Si enim ipse esset, pius profecto non esset. Sed qui se vivere dene
Abbreviated transcription (Latin):
tiam meã. qm̃ ñ sapis ea quȩ dĩ sunt:
s que sunt hominũ. Ieȩ uoluntatis ẽ. &
patris. cuiꝰ ueni facere uoluntatẽ. ut ꝓ
hominũ salute moriar. Tu tuam tantum
consid̾ans uoluntatẽ. ñ uis granũ tritici
in t̾ram cade. ut multos fructus afferat.
onuocata tur  cũ discipłis suis: dix eiᷤ.
Siquis uult pꝰ me sequi: deneget se ip-¬
sũ. & cet̾a. Postqͣm discipłis mistĩũ sue paᷤ¬
sionis & resurrectionis ostendit: hortatur
eos una cũ turba. ad sequendũ suȩ passioĩs
exemplũ. & om̃ib quidem ꝓpt̾ se tribulati¬
onẽ ꝑpessis : salutẽ in futuro ꝓmittit aĩaꝵ
Non tam̃ om̃ib uerũ ꝑfectiorib. qͣnta
ipse passurꝰ. qđ ue a mortuis ẽẽt. resurrecꝰ¬
turꝰ aꝑuit. Ubi formã dicendi ministris
uerbi p̾fixit. ut capacitatẽ consid̾antes au-¬
ditoꝵ. ꝓ suo quenq modo instruere memi¬
neruit᷑ : neq infirmis auditorib artiora ꝗͣ
capiunt archana cõmittant. Si qͥs uult in¬

Expanded text:
sunt, sed quae hominum. Meae voluntatis est, et Patris, cujus veni facere voluntatem, ut pro hominum salute moriar. Tu tuam tantum considerans voluntatem, non vis granum tritici in terram cadere, ut multos fructus afferat. Et convocata turba cum discipulis suis, dixit eis: Si quis vult post me sequi, deneget seipsum, etc. Postquam discipulis mysterium suae passionis et resurrectionis ostendit, hortatur eos una cum turba ad sequendum suae passionis exemplum. Et omnibus quidem propter se tribulationem perpessis, salutem in futuro promittit animarum, non tamen omnibus, verum perfectioribus: quanta ipse passurus, quodve a mortuis esset resurrecturus, aperuit. Ubi formam docendi ministris verbi praefixit, ut capacitatem considerantes auditorum, pro suo quemque modo instruere meminerint, neque infirmis auditoribus altiora quam capiunt arcana committant. Si quis vult in
Abbreviated transcription (Latin):
scđa sua int̾rogatione dñs ostendit. Nã
seqͥt᷑. Tunc dicit illis. Nos aut̃ quẽ me ce¬
dicitis ẽẽ e. Attende enĩ prudens lector qd̾
ex consequentib textuq sermonis. apłi
nequaqͣm homines s dii appellent᷑. Cũ enĩ
dixisset. quẽ me dicunt ẽẽ. homines: sub¬
iecit. Uos uͦ quem me dicitis ẽẽ: Illis qͥa
homines sunt humana opinantib. uos
qui dii estis quẽ me eẽ. existimatis : Reᷤᷤ¬
pondens pecrus ait. Tu es xp̃c. Licet ce¬
teri apłi sciant : petrus tam̃ respondit
p̾cetis. Cõplexꝰ ⁊ itaq omĩa: qui & na-¬
turam & nom̃ exp̾ssit. in quo sũma uir¬
tutũ est. Et iam ne nos de generatione
dei seramꝰ questiones: cũ paulꝰ iudicaui̾t
cifixum : Petrꝰ nichil ampliꝰ ꝗͣ xp̃m dĩ¬
filiũ putauit̾ confitendũ. nos & qͣndo
& quomͦ natus sit. & qͣntꝰ sit humane
infirmitatis ꝯtẽplatione rimam᷑. fi̾niᷤ
gͦ fidei meȩ xp̃c est: finis fidei meȩ dĩ
filiꝰ:. Non licet michi scire generatioĩs

Expanded text:
a sua interrogatione Dominus ostendit. Nam sequitur: Tunc dicit illis: Vos vero quem me dicitis esse? Attende enim, prudens lector, quod ex consequentibus textusque sermonis apostoli nequaquam homines, sed dii appellentur. Cum enim dixisset: Quem me esse dicunt homines, subjecit: Vos vero, quem me dicitis esse? Illis quia homines sunt humana opinantibuqui dii estis, quem me esse existimatis? Respondens Petrus, ait: Tu es Christus. Licet caeteri apostoli sciant, Petrus tamen respondit prae caeteris. Complexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expressit, in quo summa virtutum est. Et jam ne nos de generatione Dei disseramus quaestiones, cum Paulus indicaverit cifixum , Petrus nihil amplius quam Filium putaverit confitendum nos et quando et quomodo natus sit, et quantus sit, humanae infirmitatis contemplatione rimamur? Finis ergo fidei meae Christus est, finis fidei meae Dei Filius est. Non licet mihi scire generationis
Abbreviated transcription (Latin):
multa pati a seniorib & scribis & pͥncipi¬
b sacerdotũ. & occidi. & t̾cia die resurgere:
ñ uult destrui confessionẽ suã: nec putat
fieri posse. ut dĩ filius occidat᷑. App̾hen
dit q eum in affectũ suũ uł separatĩ ducit:
ne p̾sentib cet̾is condispłis magistrũ argu¬
ere. cͣcͣ ceͣpit increpare eũ amantis affectu.
erit istud̾. hoc ÷ ñ pot̃ fieri: nec recipiunt
aures meȩ ut dĩ filius occidendꝰ sit. Qui
conu̾sus & uidens discipłos suos. cõminatꝰ:
thanas int̾p̾tat᷑ adu̾sariꝰ. siue cont᷑riꝰ. Qui¬
a contraria loqueris inqͥt uoluntati mee:
debes adu̾sariꝰ appellari. Multi putant qd̾
ñ petrus correptus sit. s aduersariꝰ xp̃i
qui hec dicere apło suggerebat: s mͥ er¬
ror apłicꝰ &e de pletatis affecꝰtu ueniens ñꝗͣ
incentiuum uidebit᷑ diaboli. Uade sachaua

Expanded text:
multa pati a senioribus, et scribis, et principibus sacerdotum, et occidi, et tertio die resurgere. Non vult destrui confessionem suam, nec putat fieri posse, ut Dei Filius occidatur. Assumit itaque eum in affectum suum, vel separatim ducit, ne praesentibus caeteris condiscipulis magistrum ere. Et coepit increpare illum amantis affectu, erit istud; hoc est, non potest fieri, nec recipiunt aures meae ut Dei Filius occidendus sit. Qui conversus, et videns discipulos suos, comminatus interpretatur adversarius, sive contrarius. Quia contraria, inquit, loqueris voluntati meae, debes adversarius appellari. Multi putant quod non Petrus correptus sit, sed adversarius spiritus, qui haec dicere apostolo suggerebat. Sed mihi error apostolicus, et de pietatis affectu veniens, nunquam incentivum videbitur diaboli. Vade, Satana
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̾ uiuendum. quę ꝓ fide uitatis atq
oꝑatione iusticiȩ p̾mia̾ sint in futuro
sꝑanda. Et msit illũ in domũ suam
dicens. Uade in domũ tuam : & si in uicũ
introieris: nemini dixeris. Qđ eũ in do¬
mũ suam ire p̾cipit: mistice admonet om¬
nes qui agnitione ui̾tatis illustrant᷑. ut
ad cor suum redeant: & qͣntũ sibi donatũ
sit sollicita m̃te ꝑpendant: collatisq si¬
bi beneficiis digna oꝑum ex sequutioẽ
respondeant. Q d̾ uͦ eum sicut & multos
quos sanauit. alios. sanationẽ suã tege
re iubet: exemplũ suis tribuit. ne de hiᷤᷤ
quȩ faciunt mirandis fauorẽ uulgi reqͥ¬
rant: s diuinis tantũ aspectib u̾bi et
merces oꝑum restat sint placere conten¬
ti. Et eg̾ssus est iħc & discipłi eiꝰ in cas¬
tello cesareȩ philippi. Philippus iste est
frater herodis de quo supͣ diximꝰ. tecrarcha
itureȩ & traconitidis regionũ. qui in ho¬

Expanded text:
qualiter vivendum, quae pro fide veritatis atque qualiter vivendum, quae pro fide veritatis atque operatione justitiae praemia sint in futuro speranda. Et misit illum in domum suam dicens: Vade in domum tuam: et si in vicum introieris, nemini dixeris. Quod eum in domum suam ire praecepit, mystice admonet omnes qui agnitione veritatis illustrantur, ut ad cor suum redeant, et quantum sibi donatum sit sollicita mente perpendant, collatisque sibi beneficiis digna operum exsecutione respondeant. Quod vero eum sicut et multos quos sanavit alios, sanationem suam silentio tegere jubet, exemplum suis tribuit, ne de his quae faciunt mirandis favorem vulgi requirant, sed divinis tantum aspectibus ubi et merces operum restat, sint placere contenti. Et egressus est Jesus et discipuli ejus in castellum Caesareae Philippi. Philippus iste est frater Herodis de quo supra diximus, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis, qui in ho
Abbreviated transcription (Latin):
introitꝰ est. hominũ uitã mores q ceteroꝵ
inspicere: ut qͥcqͥd qͥspiã boni uidit imi¬
tetur: qͥcqͥd mali caueat ac detestet᷑. S qͥs¬
qͥs ita desipit. ac longi deporis obscuritate
dep̾ssus est. ut int̾ bonũ & malũ. fidẽ ce ꝑ¬
fidiam. sincera pietatis oꝑa & simulatio¬
nẽ iusticiȩ adhuc discernere nesciat: qͣsi
ambulantes homiries instar arboꝵ cernit:
quia facꝰta multitudinis absq luce discre¬
tionis uidet. A quid talib suꝑest. nͥ ut
diuina dignatio quȩ ei curã homines con¬
sidandi tribuit. etiam donũ conferat disc̾¬
nendi: quȩ maxime hominũ uita sequen¬
da. quoꝵ sit audienda doctrina. Unde apte
dicit᷑. quia scd̾a impositione manuũ
suarũ dñs ei lucẽ clare om̃ia uidendi reᷤ¬
tituerit. Clare nanq uidet omĩa qui
cecꝰ fuit. cũ is qui illuminari intꝰ meru¬
it. manifeste didicerit. quomͦ credendũ.

Expanded text:
introitus est, hominum vitam moresque caeterorum introitus est, hominum vitam moresque caeterorum inspicere, ut quidquid uspiam boni viderit, imitetur, quidquid mali, caveat ac detestetur. Sed quisquis ita desipit, ac longi temporis obscuritate depressus est, ut inter bonum et malum, fidem et perfidiam, sincera pietatis opera et simulationem justitiae adhuc discernere nesciat, quasi ambulantes homines instar arborum cernit, quia facta multitudinis absque luce discretionis videt. Et quid talibus superest, nisi ut divina dignatio, quae ei curam hominis considerandi tribuit, etiam donum conferat discernendi quae maxime hominum vita sequenda, quorum sit audienda doctrina? Unde apte dicitur quia secunda impositione manuum suarum Dominus ei lucem clare omnia vivendi restituerit. Clare namque videt omnia qui caecus fuit, cum is qui illuminari intus meruit manifeste didicerit quomodo credendum,
Abbreviated transcription (Latin):
curat : quẽ uno mox uerbo si uellet
poterat cutare. ut magnitudiuẽ hu¬
mane cecitatis ostendet. quȩ quasi pe
cem diuine uisionis solet᷑ ꝑuenire. S &
suȩ nob̾ gr̃ȩ crebra daret indicia: ꝑ quã
eiꝰ qd̾ uirtutẽ ad uitorii ipsiꝰ insinuent nul¬
li dubiũ est. Sputũ qͥppe ab intꝰ de capite
diũ ꝓcedit: manꝰ uͦ sunt membra ext̾iꝰ po
sita. Cxpuens gͦ in oculos ceci dñs impo¬
nit manus suas ut uideat: quia cecitatẽ
genis humani. & ꝑ inuisibilia diuinȩ
pietatis dona. & ꝑ ex hibita foris sacra¬
m̃ta assũpte humanitatis abstersit. Pri¬
mo autem is qui curabatur uidebat ho¬
mines uelut arbores ambulantes. hoc ÷
formã quidẽ corpoꝵ int̾ umbras aspici¬
ens: s nulla membroꝵ liniam̃ta uisu ad¬
huc caligante discernere ualens. quales
condense arbores alonge spectantib. uł
certe in luce nocturnã solent apparere:
ita ut ñ facile homo an arbor sit. possit
disnosci. Quia pͥmꝰ nimirũ cuiq uirtutiᷤᷤ

Expanded text:
curat quem uno mox verbo, si vellet, poterat curare, ut magnitudinem humanae caecitatis ostenderet quae quasi pedcem divinae visionis solet pervenire, seu ut suae nobis gratiae crebra daret indicia, per quaejus, quod virtutem adjutorii ipsius insinuent, nulli dubium est. Sputum quippe ab intus de capite Domini procedit; manus vero sunt membra corposita. Exspuens ergo in oculos caeci Dominus, imponit manus suas ut videat, quia caecitatem generis humani et per invisibilia divinae pietatis dona et per exhibita foris sacramenta assumptae humanitatis abstersit. Primo autem is qui curabatur, videbat homines velut arbores ambulantes, hoc est formam quidem corporum inter umbras aspiciens, sed nulla membrorum lineamenta, visu adhuc caligante, discernere valens, quales condensae arbores a longe spectantibus, vel certe in luce nocturna solent apparere, ita ut non facile arbor an homo sit possit dignosci. Quia primus nimirum cuique virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
pit᷑. cũ hȩc ab inuicẽ nullatenꝰ ualeant sepa¬
rari. unũ habentia tab̾nacłm. hoc est ec¬
cłiam dĩ. Et facta est nubes obumbrais
eos. Qui materiale tab̾nacłum quesiuit.
nubis accepit obumbracłm: ut discat᷑ in
resurrectione ñ tegmine domoꝵ. s sp̃s
ta. Filii aut̃ hõminũ. in ꝓtectione alarũ
tuarũ sperabunt. & in apocalypsi sua io¬
ħes. Et tẽplum inqͥt ñ uidi in ea. Dñs¬

Expanded text:
pit, cum haec adinvicem nullatenus valeant sepapit, cum haec adinvicem nullatenus valeant separari, unum habentia tabernaculum, hoc est, Ecclesiam Dei. Et facta est nubes obumbrans eos. Qui materiale tabernaculum quaesivit, nubis accepit obumbraculum, ut discat in resurrectione non tegmine domorum, sed Spta: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt . Et in Apocalysi sua Joannes: Et templum, inq
Abbreviated transcription (Latin):
ciamꝰ tria tab̃nacła. Tibi unũ. & moysi
unũ : & helye unũ. Non enĩ sciebat qͥd di¬
ceret. E rant enim timore ext̾riti. O qͣnta
felicitas uisione deitatiᷤᷤ int̾ angłoꝵ choros
ade̾ẽ. ꝑpetuo. si tantũ transfigurata xp̃i hu¬
manitas duoꝵq societas sc̃oꝵ ad punctũ
uisa delectat. ut eos ne discedant etiã ob¬
sequio petrꝰ sistere uelit: qͥ & si ꝓ stupore
humanȩ fragilitatis nesciat quid ddicat. in¬
siti tam̃ sibi dat affectus indiciũ. Nesciebat
enĩ qͥd diceret. qui oblitus est regnũ sc̃is
missũ. nec recordatus est se suosq coapło ᷤᷤ
mortali adhuc carne circũ septoᷤᷤ. ĩ morta¬
lis uite statũ subire ñ posse. Cui mente
excesserat. quia in domo patris quȩ in celiᷤ
est domꝰ manufacta necessaria non sit. S
& usq nc̃ imꝑitie notatur quisq. qui legi
& ꝓpħis & euangłiis tria tab̾nacła facere cu¬

Expanded text:
ciamus tria tabernacula, tibi unum, et Moysi ciamus tria tabernacula, tibi unum, et Moysi unum, et Eliae unum. Non enim sciebat quid diceret, erant enim timore exterriti. O quanta felicitas visioni Deitatis inter angelorum choros adesset perpetuo, si tantum transfigurata Christi humanitas, duorumque societas sanctorum ad punctum visa delectet, ut eos, ne discedant etiam obsequio, Petrus sistere velit; qui etsi, pro stupore humanae fragilitatis, nesciat quid dicat, insiti tamen sibi dat affectus indicium. Nesciebat enim quid diceret, qui oblitus est regnum Dei saromissum. Nec recordatus est, se suosque coapostolos mortali adhuc carne circumseptos, immortalis vitae statum subire non posse, cui mente excesserat quod in domo Patris, quae in coelis est, domus manufacta necessaria non sit. Sed et usque nunc imperitiae notatur, quisque Legi et Prophetis et Evangeliis tria tabernacula facere cu
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde nos qui uiuinꝰ qui relinquim᷑. si¬
mul rapiemur cũ illis obuiam dño in aera.
& sic semꝑ cum dño erimꝰ. Aliter. Moyseᷤ
& helyas. hoc est legis lator & ꝓpħarũ eximiꝰ
apparent & loquunt᷑ cum dño in carne ue¬
uiente: ut ostendant ipsum e̾e̾. quẽ cuncͤ¬
ta legis & ꝓpħarũ oracła ꝓmiserunt. Ap-¬
parentes aut̃ ñ in infimis s in monte cũ
illo: qͥa nimirũ soli illi qui mente t̾renade¬
sidia transcendunt. maiestatẽ sc̃ę scͥptu¬
rȩ quȩ in dño est: adimpletã ꝑspiciuni.
Deniq filii isrł uidẽ moysen. s ad dm̃ in
montana subeuntẽ sequi ñ merent᷑. Ad se
qͦq reuersum. ñ sine uelamine cernunt.
helyam nouere. s solus triumphũ ascen¬
dentis cũ filiis ꝓpħarum ꝯtẽplat᷑ helyseus.
quia multi passim scͥpturȩ uerba legimꝰ:
s ꝗͣ celsa in xp̃i misteriis splendeant᷑: ꝑpau
ci intelligunt. Et respondens petrus:
ait iħ̃u. Rabbi. bonũ est nos hic ee̾. & fa¬

Expanded text:
ui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis obviam Domino in aera, et sic semper cum Domino erimus . Aliter, Moyses et Elias, hoc est, legislator, et prophetarum eximius, apparent et loquuntur cum Domino in carne veniente, ut ostendant ipsum esse quem cuncta legis et prophetarum oracula promiserunt. Apparent autem non in infimis, sed in monte cum illo, quia nimirum soli illi qui mente terrena desideria transcendunt, majestatem sanctae Scripturae, quae in Domino est adimpleta, perspiciunt. Denique et filii Israel videre Moysen, sed ad Deum in montana subeuntem sequi non merentur, ad se quoque reversum non sine velamine cernunt . Eliam novere, sed solis triumphum ascendentis cum filiis prophetarum contemplatur Elisaeus . Quia multi passim Scripturae verba legimus, sed quam celsa in Christi mysteriis splendeat, perpauci perfectiores intelligunt. Et respondens Petrus ait: Rabbi, bonum est nos hic esse, et fa
Abbreviated transcription (Latin):
in honorẽ augusti cesaris appellauit ce¬
saream quȩ priꝰ turris stratonis uocabat᷑.
Ꝙ ex nomiine filiȩ eiꝰ libiaden trans iorda¬
duos fontes. unũ nomine ior. altũm dan.
Qui simul mixti iordanis nom̃ efficiunt.
Et in uia interrogabat discipłos suos di¬
cens. Quẽ me dicunt eẽ. homines :. Qui

Expanded text:
t Caesaream, quae prius turris Stratonis vocabatur: et ex nomine filiae ejus Juliadem trans Jordaduos fontes, unum nomine Jor, et alterum Dan, qui simul mixti, Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homi
Abbreviated transcription (Latin):
mitatis. studiũq bonȩ actionis accendit.
Et apphendens manũ ceci: eduxit eũ
extra uicũ. App̾hendit manũ ceci ut eñ
ad ex sequutionẽ bone oꝑationis qͣm ꝓ
diutina cordis obscuritate ñ noueratꝰ. con¬
fortaret. Eduxit extra uict̃. ut a uita
uulgari seg̾gatꝰ. uoluntatẽ sui conditoriᷤᷤ
qua illuminari mereret᷑. lib̾ius sedulo
corde scrutaretur. Es qͥs enĩ lum̃ et̾nita¬
tis uidere desid̾at: non exempla turbarũ.
s ducatũ necẽẽ. est semꝑ sui redemptoris
sequat᷑. Et expuens in oculos eiꝰ. imposi¬
Stis manib suis: int̾rogauit eũ si aliqͥd iu¬
Sdet. & aspiciens ait. uideo homines uelut

Expanded text:
mitatis studiumque bonae actionis accendit. mitatis studiumque bonae actionis accendit. Et apprehendens manum caeci, eduxit eum extra vicum. Apprehendit manum caeci, ut eum ad exsecutionem bonae operationis quam pro diutina cordis obscuritate non noverat confortaret. Eduxit extra vicum, ut a vita vulgari segregatus voluntatem sui conditoris, qua illuminari mereretur, liberius sedulo corde scrutaretur. Quisquis enim lumen aeternitatis videre desiderat, non exempla turbarum, sed ducatum necesse est semper sui redemptoris sequatur. Et exspuens in oculos ejus, impositis manibus suis, interrogavit eum si aliquid videret. Et aspici
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ peccatũ ȩterne mort᷑i ꝓpinqͥt. Sicut e¬
nim in surdo & muto a dño sanato. sa¬
natio mentis insinuat᷑ eoꝵ. qui neq
audire uerbũ dĩ neq loqui nouerant.¬
& mox in refectione turbȩ esurientis
quȩ dnm̃ fuerat secuta. suauitas figu¬
ratur illa. quȩ diligentiũ se & quȩrenti¬
um solet corda nutrire: ita in hoc ceco
paulatim curato a dño. illuminatio de¬
signat᷑ cordiũ stultoꝵ. ac longe a uia
ueritatid aberrantiũ. Rogabant aut̃ eũ
ut illũ tangeret: scientes quia tactꝰ dni
sicut lepsum mundare: ita etiã cecũ il¬
luminare ualeret. Tangimꝰ aut̃ dñm
nosᷤᷤ: cũ ei fide integra & sincera adhere¬
mꝰ. Quem ꝓfecto tactũ nob̾ ẽẽ. saluber¬
riũ exemplo mulieris quȩ fimbyiam
eiꝰ felici audacia tetigit. ediscimꝰ. Tangit
nos dñs. cũ mentẽ nrãm afflatu sui sp̃s
illustrat. atq ad agnitionẽ nos ꝓpͥe infir¬

Expanded text:
per peccatum aeternae morti propinquat. Sicut eper peccatum aeternae morti propinquat. Sicut enim in surdo et muto a Domino sanato sanatio mentis insinuatur eorum qui neque audire verbum Dei neque loqui noverant, et mox in refectione turbae esurientis quae Dominum secuta fuerat suavitas figuratur illa qua diligentium se et quaerentium solet corda nutrire, ita in hoc caeco paulatim curato a Domino illuminatio designetur cordium stultorum, ac longe a via veritatis aberrantium. Rogabant autem eum ut illum tangeret, scientes quia tactus Domini sicut leprosum mundare, ita etiam caecum illuminare valeret. Tangimus autem Dominum nos, cum ei fide integra et sincera adhaeremus. Quem profecto tactum nobis esse saluberrimum exemplo mulieris quae fimbriam ejus felici audacia tetigit ediscimus. Tangit nos Dominus cum mentem nostram afflatu sui spiritus illustrat, atque ad agnitionem nos propriae infir
Abbreviated transcription (Latin):
minũ & quatuoi quȩ pasta sunt in here
sit : tam̃ aliud sp̃itali intelligentia demon̾¬
nẽ s traditiones ꝑuersas & heretica signi-¬
ficat doginata: quare & cibi quib nũtri
tus est popłs dĩ. ñ ueram doctrinã inte¬
gramq significent:. Istiꝰ modi ferm̃tum
qđ om̃i ratione uitandũ est. habuit mar-¬
tion & ualentinꝰ : & om̃s ħetici. ferm̃tum
hanc uim habet. ut si farinȩ mnixtũ fue¬
rit: qđ paruũ uidebat᷑ creseat in maius:
& ad saporem suũ uniu̾sã ꝯsꝑsionẽ tͣhat.
Ita & doctrina heretica. si uł modicam
scintillã in tuũ pectus iecerit. in bre¬
ui ingens flãma succrescet. & totam
hominis possessionẽ ad se grahet. Hoc
est de quo & apłs loquit᷑. Modicũ fer¬
mentũ totã massã corrũpit. Et ueni¬
unt bechsaida. & adducunt ei cecum
&e rogabant rũ ut illũ tangerent. Cuncꝰ¬
ti qui adño tangunt᷑ languores. sp̃ita¬
lium sunt sign̾a languoꝵ:. quib aiã

Expanded text:
minum, et quatuor, quae pasta sunt in eremosit, tamen aliud spiritali intelligentia demonsnem, sed traditiones perversas et haeretica significat dogmata, quare et cibi, quibus nuttus est populus Dei, non veram doctrinam integramque significent? Istiusmodi fermentum, quod omni ratione vitandum est, habuit Marcion et Valentinus, et omnes haeretici. Fermentum hanc vim habet, ut si farinae mistum fuerit, quod parvum videbatur crescat in majus, et ad saporem suum universam conspersionem trahat. Ita et doctrina haeretica, si vel modicam scintillam in tuum pectus jecerit, in brevi ingens flamma succrescet, et totam hominis possessionem ad se trahet. Hoc est de quo et Apostolus loquitur: Modicum fermentum totam massam corrumpit . Et veniunt Bethsaida, et adduc rogabant eum ut illum tangeret. Cuncti qui a Domino curantur languores spiritalium sunt signa languorum quibus anima
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ respuit. Et dicebat illis.¬
stantib qui ñ gustabunt mortẽ donec
Regnũ dei hoc loco p̾sens ȩccłia tiocatur.
& quia ñ nulli ex discipłis usq adeo in
cõrpore uicꝰ turi erant. ut eccłam dĩ cons¬
tluctã conspicerent. & contra mundi huiꝰ
głam erectam. consolatoria ꝓmissione nẽ
dicit᷑. Sunt quidã de hic stantib qui ñ
gustabunt mortẽ. donec uideant regnũ dĩ
ueniens in uirtutẽ. S cum tanta dñs sub¬
eundȩ mortis p̾cepta ederet: quid necessa¬
rium fuit. ut adhanc subito ꝓmissionẽ ue
rudib etiam de p̾senti uita aliqͥd ꝓmitten¬
dũ fuit : ut possent robustiꝰ in futura soli¬
dari. Sic isrłitico popło ex egipti t̾ra lib̾an¬
do. repmissionis t̾ra ꝓmittitur. & dũ uo¬
candꝰ᷑ e̾ẽt. ad dona cęlẽstia. t̾renis ꝓmissioĩ

Expanded text:
humilitatem respuit. Et pleruhumilitatem respuit. Et plerustantes qui non gustabunt mortem, donec Regnum Dei hoc loco praesens Ecclesia vocatur; et quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant, ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent, et contra mundi hujus gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: Sunt quidam de hic stantibus qui non gustabunt mortem, donec videant reveniens in virtute. Sed cum tanta Dominus subeundae mortis praecepta ederet, quid necessarium fuit ut ad hanc subito promissionem vrudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari. Sic Israelitico populo ex Aegypti terra liberando repromissionis terra promittitur, ut dum vocandus esset ad don
Abbreviated transcription (Latin):
mines dicunt. Nod iam dñm ce sermoneᷤᷤ
eiꝰ ñ erubescimꝰ. quia aꝑta eũ uoce ꝯfitem᷑.
Qquib ego respondeo. qd̃ in hac plebe xp̃i¬
ana sunt ñnulli. qui xp̃m ideo confiten¬
tur. quia cunctos xpĩanos ẽẽ. conspiciuñ.
Non gͦ ad ꝓbationem fidei uox sufficit ꝓ¬
fessionis. quam defendit a uerecundia ꝓ¬
fessio generalitatis. Est tam̃ ubi se quisq
int̾roget: ut in confessione xp̃i se uera¬
cit̾ ꝓb̾et: si ñ iam nom̃ eiꝰ erubescit. si
plene uirtute mentis humanũ pudorẽ
subdidit. Certe enĩ ꝑsecutionis tempo¬
re erubescere poterant fideles substanti¬
is nudari. de dignitatib deici: u̾b̾ib af¬
fligi. P acis autẽ tempore quia hȩc a no¬
strĩs ꝑ secutionib desunt: est aliud ubi
ostendamur nobis. Uerem᷑ sepe a ꝓximiᷤᷤ
despici: dedignamur iniurias uerbi tole¬
rare. Si contingat iurgium fortasse cũ
ꝓximo: erubescimꝰ pͥores satiffacere. Cor
quippe carnale dũ huiꝰ uitȩ głam quęrit

Expanded text:
nt: Nos jam Dominum et sermones ejus non erubescimus, quia aperta eum voce confitemur. Quibus ego respondeo quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli qui Christum ideo confitentur, quia cunctos Christianos esse conspiciunt. Non ergo ad probationem fidei vox sufficit professionis, quam defendit a verecundia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plena virtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi. Pacis autem tempore quia haec a nostris persecutionibus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis. Veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere. Cor quippe carnale dum hujus vitae gloriam quaerit,
Abbreviated transcription (Latin):
dit pilatꝰ iħm: &. flagellauit. Ac deinde subuing̃.
& milites plectentes coronã de spinis: imposuer̃
ut satiati penis &. obꝓbriis eiꝰ uidei. mortẽ euis
ultra sitire desisterent. Hoc aut̃ factũ est. ut
qr scriptũ erat multa flagella peccatoꝵ: illo
flagello nos a u̾berib lib̾arem᷑. dicente sc̃ptura.
flagellũ ñ apꝓpinquabit tab̾nacło tuo. Milite ᷤ
aut̃ duxert̃ eũ in atriũ p̃torii.&. conuocant
totã cohortẽ. & indunt eũ purpura. & impont̃¬

Expanded text:
deinde subjungit: « Et milites, plectentes coronam de spinis, imposuerunt sse, ut, satiati poenis et opprobriis ejus Judaei mortem ejus ultra sitire desisterent. Hoc autem factum est ut, quia scriptum erat: « Multa flagella peccatorum , » illo flagellato, nos a verberibus liberaremur, dicente Scriptura: « Flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo . » « Milites autem duxerunt eum in atrium praetorii, et convocant tota
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat disrũpi: quin potiꝰ & si udei. si gentileᷤᷤ
si heretici. si mali catholici humilitatẽ dñi
saluatoris contẽpnant. eiꝰ tam̃ usq ad consũma¬
tionẽ scłi in illis quos sors electioĩs inuenerit
inuolata sit ꝑmansura castitas. Et cepert¬

Expanded text:
valeat disrumpi. Quin potius et si Judaei, si gentiles, valeat disrumpi. Quin potius et si Judaei, si gentiles, si haeretici, si mali catholici humilitatem Domini Salvatoris contemnant, ejus tamen usque ad consummationem in illis, quos sors electionis invenerit inviolata sit permansura castitas. At
Abbreviated transcription (Latin):
patris. Summus aut̃ sac̾dos scindens uestim̃¬
ta sua. ait. Quid adhuc desid̾amꝰ testes: Au¬
distis blasphemiã. Quẽ de solio sacerdotali
furor excusserat: eadẽ rabies ad scindendaᷤᷤ ueᷤ¬
tes ꝓuocat. Scindit uestim̃ta sua: ut ostendat
hab̾e pontifices. S & consuetudinis iudaice
est. cũ aliqͥd blasphemiȩ & qͣsi contra dm̃ au-¬
dierint. scinde uestim̃ta sua. Qđ paulũ quoq
& barnaban qͥndo in licaonia deoꝵ cultu ho¬
norabant᷑. fecisse legimꝰ. Herodes aut̃ qr ñ de¬
dit honorẽ dõ. s adquieuit ĩmodato fauori
popłi: statim ab angło ꝑcussus ẽ. Altiore aut̃
misterio factũ est. ut in passiõe dñi pontifex
iudeoꝵ. sua ipse uestim̃ta discid̾it: cũ tunica
dñi nec ab ipsis qͥ eũ crucifixere militibus
scindi potuerit. Figurabat᷑ enĩ qd sacerdotiũ
iudeoꝵ ꝓ scelerib ipsorũ pontificũ e̾ẽt sein¬
dendũ: & a suȩ statu integritatis om̃ino dis
uestis sui redẽptoris solet appellari. numꝗͣ

Expanded text:
autem sacerdos scindens vestimenta sua, ait: Quid adhuc desideramus testes? Audistis blasphemiam. » Quem de solio sacerdotali furor excusserat, eumdem rabies ad scindendas vestes provocat. Scindit vestimenta sua, ut ostendat habere pontificis. Sed et consuetudinis Judaicae est, cum aliquid blasphemiae et quasi contra Deum audierint, scindere vestimenta sua. Quod Paulum quoque et Barnabam, quando in Lycaonia deorum cultu honorabantur, fecisse legimus. Herodes autem quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est. Altiore autem mysterio factum est ut in passione Domini pontifex Judaeorum sua ipse vestimenta disciderit, cum tunica Domini, nec ab ipsis qui eum crucifixere militibus scindi potuerit. Figurabatur enim quod sacerdotium Judaeorum pro sceleribus ipsorum pontificum esset scindendum, et a suae quae vestis sui Redemptoris solet appellari, nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
a maritudine posuit. & myrratũ enĩ amarissim̃
est. quãq fieri possit. ut & felle & myrra iunum
amarissimũ redderent. Et crucifigentes eum:
diuisert̃ uestim̃ta ciꝰ nuttentes sortem suꝑ eis qͥs
qͥd tolleret. Hȩc ioħs euangłista pleniꝰ exponit.
qr scilicet milites cet̾a in quatuor partes uixta suũ
numerũ diuidentes: de tunica quȩ inconsutilis
erat desuꝑ contexta ꝑ totũ. sortẽ miser̃t. Quadri¬
ꝑtita aut̃ uestis dñi quadriꝑtitã eiꝰ figurauit eccłiã.¬

Expanded text:
posuit, et myrrhatum vinum amarissimum est: quanquam fieri possit ut et felle et myrrha vinum amarissimum redderent. « Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret. » Haec Joannes evangelista plenius exponit quod scilicet milites caetera in quatuor partes, juxta suum numerum, dividentes, de tunica, quae inconsutilis erat desuper contexta per totum, sortem miserint. Quadripertita autem vestis Domini quadripertitam ejus figuravit Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
luãꝰ & suꝑeminet scientiȩ. & suꝑ oĩa p̃cepta est:
merito uestis qua significat᷑. dẽ suꝑ contexta ꝑ-¬
hibet᷑. In sorte aut̃ quid. nͥ dĩ gr̃a cõm̃data ẽ: Sic qͥppe
in uno ad om̃s ꝑuenit. cũ sors om̃ib placuit. quia
& dĩ gr̃a in unitate ad om̃s ꝑuenit. & cũ sors mit¬
tit᷑ ñ ꝑsone cuiusq uł meritis. s occulto dĩ iuditio
diu exterior homo corũpit᷑. ut int̾ior renouetur
de die in diẽ: tẽpus ẽ crucis. Hec st̃ etiã bona
oꝑa qͥdẽ. tam̃ adhuc laboriosa. quoꝵ merces¬
requies ẽ. S idõ dr̃ spe gaudentes. ut requiẽ
futurã cũ hilaritate in laborib oꝑem᷑. Hanc
hilaritatẽ significat erueis latitudo intuns¬
u̾so ligno. ubi figunt᷑ manꝰ. ꝑ manꝰ enĩ. oꝑa ĩ

Expanded text:
viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis qua significatur desuper contexta perhibetur. In sorte autem quid nisi gratia Dei commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit. Et cum sors mittidiu exterior homo corrumpitur, ut interior renouetur de die in diem, tempus est crucis. haec sunt etiam bona opera quidem, tamen adhuc laboriosa, quorequies est. Sed ideo dicitur, Spe gaudentes , ut requiem futuram cum hilaritate in laboribus operemur. Hanc hilaritatem significat crucis latitudo in transverso ligno ubi figuntur manus. Per manus enim opera i
Abbreviated transcription (Latin):
recte ꝑ eũ popłi gentiũ designat᷑. qͥ qͦndã ꝑegͥ¬
na & hospites testam̃toꝵ. nc̃ obediendo ciueᷤᷤ st̃
&e domestici dĩ. & siõ alibi dicit᷑. heredes qͥdẽ
dĩ. coheredes aut̃ xp̃i. Unde apte symon obe¬
diens. cy rene heres int̾ptat᷑. Nec p̃t̾eundũ:
qd idẽ symon de uilla uenisse refert᷑. Uilla
enĩ. grece pagos dr̃. Unde & paganos appellamꝰ
eos quos a ciuitate dei alienos. & qͣsi urbane cõ¬
u̾satiõis e̾ẽ uidemꝰ exꝑtes. S de pago symon egre¬
diens. crucẽ portat pꝰ iħm : eũ popłs nationũ
paganis ritib derelictis. uestigia drũcȩ passioĩs
obedient̾ amplectit᷑. Ꝙꝑducunt illũ in golgo

Expanded text:
recte per eum populi gentium designantur: qui quondam peregrini et hospites testamentorum, nunc obediendo cives sunt et domestici Dei; et sicut alibi dicitur: Haeredes autem Dei, cohaeredes autem Christi . Unde apte Simon obediens, Cyrene haeres interpretatur. Nec praetereundum quod idem Simon de villa venisse refertur. Villa enim Graece πάγος eos, quos a civitate Dei alienos, et quasi urbanae conversationis videmus esse expertes. Sed de pago Simon egrediens, crucem portat post Jesum, cum populus nationum, paganis ritibus derelictis, vestigia Dominicae passionis obed