comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione pascamꝰ animũ atq potenꝰ. uanae curiositatis fame
ac siti fessũ & aestuantẽ. &. inanib phantasmatis tanquã
pictis epulis frustra refici. satiariq accipientẽ. Hoc uere
liberali &. ingenuo ludo salubrit᷑ erudiam᷑. si nos miracu¬
la spectaculoꝵ &. pulchritudo delectat. Illã desideremu
uidere sapientiã. quae ꝑtendit usq ad finẽ fortit᷑ & dis¬
ponit om̃a suauit. Quid enĩ mirabilius ui incorporea
mundũ corporeũ fabricante. &. administrante. aut qͥ o
ꝑ se animꝰ ipse conspici&. & aut conspici&. potest ee̾ nisi
multo excellentius longeq p̾stantius : Im mo̾ uero cõme¬
morati ab his quae iudicam. &. ab operib artiũ conuersi
ad legẽ artiũ. eã speciẽ m̃te contuebim. cuiꝰ cõparatione
foeda sunt quae ipsius benignitate sunt pulchra. Inuisibi¬
lia enĩ dĩ a creatura mundi ꝑ ea quae facta sunt intelle¬

Expanded text:
tione pascamus animum atque potemus vanae curiositatis fame tione pascamus animum atque potemus vanae curiositatis fame ac siti fessum et aestuantem, et inanibus phantasmatibus, tanquam pictis epulis, frustra refici satiarique cupientem: hoc vere liberali, et ingenuo ludo salubriter erudiamur. Si nos miracula spectaculorum, et pulchritudo delectant, illam desideremus non praesto esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius inveponit omnia suaviter . Quid enim mirabilius vi incorporea mundum corporeum fabricante et administrante, aut quid telligit, et idipsum rursus intelligit, in infinitum pergere intelligo, et nulla hic esse spatia cujusquam tumoris aut volubilitatis intelm quod judicamus, et ab operibus artium conversi ad legem artium, eam speciem mente contuebimur, cujus comparatione foeda sunt quae ipsius benignitate sunt pulchra. Invisibilia enim Dei, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intelle
Abbreviated transcription (Latin):
tristitia & a sõno exꝑgefactio & memoria & obliuio.&. a¬
lia ñ nulla quae in bonos homines cadere ñ possunt. sed e¬
tiã paenitentiae. zeli crapulae nomina. & alia huiꝰ modi.
in sacris libris inueniant᷑. &. utrũ oculi dĩ & manꝰ &. pedeᷤ.
& alia huiꝰ generis m̃bra quae in scripturis nominantur:
ad uisibilẽ formã humani corporis referenda sint: an ad
significationes intelligibiliũ & spiritaliũ potentiarũ sicit
alae &. scutũ .&. gladius. &. cingulũ. & cetera talia. &. qđ¬
maxime quaerendũ ẽ. qͥd ꝓsit generi humano. qđ sic nob̾
eũ ꝑ rationalẽ & genitalem &. corporalẽ creaturã sibi ser
uientẽ diuina ꝓuidentia locuta ẽ. Quo uno cognito. om̃i
ab animis ꝓteruitas: excludit᷑ puerilis.&. introducit᷑ sa¬
cro scã religio: Omissis igit᷑ &. repudiatis nugis tͥeatricis
&. poeticis. diuinoꝵ scripturaꝵ consideratione &. tracta¬

Expanded text:
tristitia, et a somno expergefactio, et memoria, et oblivio, et atristitia, et a somno expergefactio, et memoria, et oblivio, et alia nonnulla quae in bonos homines cadere possunt, sed etiam poenitentiae, zeli, crapulae nomina, et alia hujusmodi in sacris Libris inveniantur. Et utrum oculi Dei, et manus, et pedes, et alia hujus generis membra, quae in Scripturis nominantur, ad visibilem formam humani corporis referenda sint; an ad significationes intelligibilium et spiritualium potentiarum, sicut galea, et scutum, et gladius, et cingulucogitatione volutati sunt. Alii Deum esse non posse, nisi corpus igneum putaverunt. Alii candorem lucis immensae per infinita spatia usquequaque porrectum, ex una tamen parte quasi nigro quodam cuneo fissum, duo adversa regna opinantes, et talia rebus constituentes prin 100. Omissis igitur et repudiatis nugis theatricis et poeticis, divinarum Scripturarum consideratione et tracta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducere sufficiat: an usq ad animae affectiones atq naturã. an
usq ad incõmutabilẽ aet̾nitatẽ. an aliae significent gesta uisibilia.
aliae motꝰ animoꝵ. aliae legẽ actͣnitatis. an aliquae inueniant᷑
in qͥb om̃a haec uestiganda sint. Q quae sit stabilis fides. siue
historica .&. tẽporalis. siue spiritalis. &. actͣna. ad quã om̃is intͣ̃¬
tatio auctoritatis dirigenda ẽ.&. qͥd ꝓsit ad intelligenda &. ob¬
tinenda aet̾na ubi finis ẽ om̃iũ bonarũ actionũ: fides rerũ¬
tẽporaliũ.: Et qͥd int̾ sit int̾̃ allegoriã historiae. &. allegoriam
tio diuinarũ scripturarũ scđ̾m cuiꝰ linguae ꝓprietates acci¬
pienda sit. kab&. enĩ om̃is lingua sua quaedã ꝓpria genera
locutionũ. Quae cũ in alia lingua tranfferunt᷑. uident᷑ absur¬
da. Quid ꝓsit tanta loquendi humilitas ut ñ solũ ira dĩ &

Expanded text:
perducere sufficiat; an usque ad animae affectiones atque naturam, an perducere sufficiat; an usque ad animae affectiones atque naturam, an usque ad incommutabilem aeternitatem: an aliae significent gesta visibilia, aliae motus animorum, aliae legem aeternitatis; an aliquae inveniantur, in quibus haec omnia vestiganda sint. Et quae sit stabilis fides, sive historica et temporalis, sive spiritualis et aeterna, ad quam omnis interpretatio auctoritatis dirigenda sit. Et quid prosit ad intelligenda et obtinenda aettemporalium. Et quid intersit inter allegoriam historiae, atio divinarum Scripturarum secundum cujusque linguae proprietatem accipienda sit. Habet enim omnis lingua sua quaedam propria genera locutionum, quae cum in aliam linguam transferuntur, videntur absurda. Quid prosit tanta loquendi humilitas, ut non solum ira Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
Rea donec ad sapientiã ꝑfectionẽq ueniat᷑ eo animo ferat
stultitiã proximi. qͦ suã ferr& si stultꝰ ess&.&. amar&. sapien¬
tiã. Quaꝓpt̃̾ si & ipsa suꝑbia uerae libertatis & ueri regrai
umbra ẽ. etiã ꝑ ipsam nos cõmemorat diuina ꝓuidentia qͥd
significemꝰ uitiosi.&. quo debeamꝰ redire correcti. Lã uero cun¬
cta spectacula .&. om̃is illa quae appellat᷑ curiositas qͥd aliud
quaerit. quã de rerũ cognitione laetitiã: Quid ergo admi¬
rabilius ꝗd speciosius ipsa ueritate ad quã spectator om̃is ꝑue¬
qͥd mandemꝰ memoriae. uerũ eẽ nescientes. sed credentes tam̃. &.
ubi sit uerũ qđ ñ uenit &. transit. sed semꝑ eodẽ mͦ manae. Qui
sit modus int̾pretandae allegoriae quae ꝑ sapientiã dicta credit᷑
in sp̃u scõ. utrũ auisibilib antiqͥorib ad uisibilia recentiora eam

Expanded text:
sed donec ad sapientiam perfectionemque ueniatur, eo animo ferat sed donec ad sapientiam perfectionemque ueniatur, eo animo ferat stultitiam proximi, quo suam ferret, si stultus esset et amaret sapientiam. quapropter si et ipsa superbia uerae libertatis et ueri regni umbra est, etiam per ipsam nos commemorat diuina prouidentia quid significemus uitiosi et quo debeamus redire correcti. iam uero cuncta spectacula et omnis illa quae appellatur curiositas quid aliud quaerit quam de rerum cognitione laetitiam? quid ergo admirabilius, quid speciosius ipsa ueritate, ad quam spectator omnis quid mandemus memoriae, verum esse nescientes, sed credentes tamen. Et ubi sit verum, quod non venit et transit, sed semper eodem modo manet. Quis sit modus interpretandae allegoriae, quae per sapientiam dicta creditur in Spiritu sancto: utrum a visibilibus antiquioribus ad visibilia recentiora eam
Abbreviated transcription (Latin):
considit sed cũ subtrahunt᷑ agnoscit. utrũ eũ ñ coeperartũ
quia plerunq cũ assunt nob̾ putamꝰ qđ ñ ea diligamꝰ. sed cũ
ues corperint: inuenimꝰ qͥ simꝰ. hoc enĩ sine aniore nr̃o ad¬
ebat qđ sine dolore discedit. Uidetͥ ergo iuncere cũ uincał
superando ad id ꝑuenit: qđ cũ doloro amissurꝰ ẽ. &. uincit cũ
unei uideat᷑. quisquis cedendo ad id ꝑuenit: qđ ñ amittit in¬
unt. Aue delectat ergo libertas: ab amore mutabiliũ rerum
uber eẽ appetat. X. quẽ regnare delectat.: uni om̃iũ regna.¬
toridõ subditꝰ hereat. plus eũ diligendo quã seipsũ. A haeu
e ꝑfceta iustitia qua potius potiora. & minꝰ minora diligimꝰ
Sapientẽ animã atq ꝑfectã talẽ diligat: qualẽ illã uida. Stul¬
tã ñ talẽ sed quia eẽ ꝑfecta & sapiens potest. quia nec seipsũ
deb& stultũ diligere. Nã qͥ se diligit stultũ. ñ ꝓficiae. ad sapi¬
entiã. nec fic quisq qualis cupit eẽ. nisi se oderit qualis est.

Expanded text:
idit; sed cum subtrahuntur, agnoscitur utrum eum non ceperint, quia plerumque cum adsunt nobis putamus quod non ea diligamus; sed cum abesse coeperint, inuenimur qui simus. hoc enim sine amore nostro aderat, quod sine dolore discedit. uidetur ergo uincere cum uincatur qui superando ad id peruenit quod cum dolore amissurus est; et uincit cum uinci uideatur, quisquis cedendo ad id peruenit quod non amittit inuitus. Quem delectat ergo lliber esse appetat; et quem regnare delectat, uni omnium regnatori Deo subditus haereat, plus eum diligendo quam seipsum. Et haec est perfecta justitia, qua potius potiora, et minus minora diligimus. Sapientem animam atque perfectam talem diligat, qualem illam videt; stultam non talem, sed quia esse perfecta et sapiens potest: quia nec seipsum debet stultum diligere. Nam qui se diligit stultum, non proficiet ad sapientiam; nec fiet quisquis qualis cupit e
Abbreviated transcription (Latin):
resurgera.. Quanto ergo potius fides aliena potest consulere
paruulo: cui sua ꝑfidia ñ potest ĩputari. NDe cruciatib aute
corporis quib affligunt᷑ paruuli quoꝵ ꝑ actatẽ nulla peccata
sunt. si animae quib animant᷑ ñ priusquã ipsi homine̾ eẽ
coeper. maior querela &. quasi miscricors deponi sol& cum

Expanded text:
resurgeret? Quanto ergo potius fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari? 68. De cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur paruuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae, quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, maior querela et quasi misericors deponi solet, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ pattestas in esfabilis potentiae. ad regendã istã uniuersi¬
tatẽ. ut om̃ib congrua & condigna retribuens: nichil in
toto ĩperio suo turpe atq indecoꝵ eẽ ꝑmittera&. quia siue
ꝑ nullas adhoc ipsũ conditas potestates. si om̃is angłica natu¬
ra ab eius p̃ceptis peccando defeciss&. maiestate sua decen¬
tissime atq optime reger& om̃a. nec sic inuidens creaturȩ
spiritali ut ess&. qͥ etiã corporalẽ peccantib quoq spiritalib
longe inferiorẽ tanta largitate bonitatis instituit: ut nullus
sit cadũ trãq racionalit᷑ intuens. om̃sq naturas uilibiles
in sius generib moderatas. formatas ordinatas: q ł alium
naturae excellentia & bonitate uoluntatis. in dispositione
unouer sittatis eiineat. & iã si om̃s peccassent angł̃i nulla.

Expanded text:
i potestas ineffabilis potentiae ad regendam istam universitatem, ut omnibus congrua et condigna retribuens, nihil in toto imperio suo turpe atque indecorum esse permitteret. Quia sive per nullas ad hoc ipsum conditas potestates, si omnis angelica natura ab ejus praeceptis peccando defecisset, majestate sua decentissime atque optime regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam corporalem peccantibus quoque spiritualibus longe inferiorem, tanta largitate bonitatis instituit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui vel alium naturae excellentia et bonitate voluntatis in dispositione universitatis superemineat, etiamsi omnes peccassent Angeli, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
tima illuminatione ab incunabulis illustratũ tanta ho¬
nestar&. gr̃a. tanta firmitate roborar&. tanta deniq
maiestate subueher&: ut om̃a contẽnendo quae praui
homines cupiunt. &. om̃a ꝑpetiendo quae horrescunt. &
om̃a faciendo quae mirant᷑. genus humanũ ad tã salubrem
fidẽ sũmo amore atq auctoritate conuerter&. De honorib

Expanded text:
tima illuminatione, ab incunabulis illustratum, tanta hotima illuminatione, ab incunabulis illustratum, tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique majestate subveheret, ut omnia contemnendo quae pravi homines cupiunt, et omnia perpetiendo quae horrescunt, et omnia faciendo quae mirantur, genus humanum ad 16 tam salubrem fidem summo amore atque auctoritate converteret; de honorib
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis contẽplatione ꝑfruat᷑ atq afficiat᷑ ex ea aetͣnãq uitã
possit mereri. Sed dũ nascentiũ atq transeuntiũ rerũ amo¬
re ac dolore saciat᷑ . &. dedita consuetudini huius uitae atq
sensib corporis. in anib uanescit imaginib. irrid&. eos qui
dicunt eẽ aliqͥd qđ neq istis uideat᷑ oculis. nec ullo phantas¬
mate cogitet᷑. sed mente sola & intelligentia cerni queat.
Cũ haec ergo sibi a magistro ꝑsuaderent᷑: si ex eo quaerera
ille discipulus. utrũ si qͥsquã exister& uir magnꝰ atq diuinꝰ
ut siqui possent ꝑcipere ñ prauis opinionib multitudinis
ĩplicati: uulgarib obruerent᷑ errorib. eũ diuinis honorib
dignũ udicar&: responder&. credo ille ñ posse hoc abho
mine fieri. nisi quẽ forte ipsa dĩ uirtꝰ atq sapientia ab
ipsa rerũ natura exceptũ. nec hominũ magisterio. sed in¬

Expanded text:
ernitatis contemplatione perfruatur atque afficiatur ex ea aeternamque uitam ernitatis contemplatione perfruatur atque afficiatur ex ea aeternamque uitam possit mereri; sed dum nascentium atque transeuntium rerum amore ac dolore sauciatur et dedita consuetudini huius uitae atque sensibus corporis inanibus uanescit imaginibus, inridet eos qui dicunt esse aliquid quod neque istis uideatur oculis nec ullo phantasmate cogitetur, sed mente sola et intellegentia cerni queat; cum haec ergo sibi a magistro persuaderentur, si ex eo quaereret ille discipulus, utrum, si quisquam exsisteret uir magnus atque diuinus, ui, si qui possent percipere, non prauis opinionibus multitudinis implicati uulgaribus obruerentur erroribus, eum diuinis honoribus dignum iudicaret: responderet, credo, ille mine fieri, nisi quem forte ipsa Dei virtus atque sapientia ab ipsa rerum natura exceptum, nec hominum magisterio, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
siqͥs eius discipulus eo ipso tẽpore qͦ uiuebat. cũ sibi ab illo ꝑsua¬
deret᷑. ñ corporeis oculis. sed pura m̃te ueritatẽ uideri. cui
quaecũq anima inhȩsiss&. eã beatã fieri atq ꝑfectã. ad quã
ꝑcipiendã nichil magis ĩpedire quã uitã libidinib deditam
& falsas imagines rerũ sensibiliũ. quae nobis ab hoc sensibili
mundo ꝑ corpus ĩpressae uarias opiniones erroresq gene¬
rarent. Quã obrem sanandũ eẽ animũ ad intuendã in cõ¬
mutabilẽ rerũ formã. & eodẽ mͦ semꝑ se habentẽ. atq
undiq suisimilẽ pulchritudinẽ. nec distentã locis. nec
tẽpore uariatã. sed unũ atq idẽ omi ex parte seruantẽ
quã ñ crederent eẽ homines. cũ ipsa uere
sũmeq sit. cetera nasci. occidere. fluere. labi. &. tam̃ in quantũ
sunt. ab illo aetͣno dõ ꝑ eius ueritatẽ flabricata constare. in
qͥb animae tantũ racionali &. int tellectuali datũ. ut eiꝰ aet¬

Expanded text:
is eius discipulus eo ipso tempore quo uiuebat, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis oculis, sed pura mente ueritatem uideri; cui quaecumque anima inhaesisset, eam beatam fieri atque perfectam; ad quam percipiendam nihil magis impedire quam uitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae uarias opiniones erroresque generarent; quam ob rem sanandum esse animum ad intuendam incommutabilem rerum formam et eodem modo semper se habentem atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis nec tempore uariatam, sed unum atque idem omni ex parte seruantem, quam non crederent esse homines, cum ipsa uere summeque sit; cetera nasci, occidere, fluere, labi, et tamen in quantum sunt ab illo aeterno deo per eius ueritatem fabricata constare; in quibus animae tantum rationali et intellectuali datum, ut eius aet
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ISi autẽ singillatĩ fiunt in uno quoq nascentiũ.: non ẽ
ꝑuersũ. immo conuenientissimũ &. ordinatissimũ appar&.
ut malũ meritũ prioris natura sequentis sit. & bonũ meri¬
tũ sequentis: natura prioris sit. Quid enĩ in dignũ si etiã
sie uoluit creator ostendere usq ad eo excellere creaturis corpo¬
reis animae dignitatẽ. ut ab eo gradu possit eẽ ortꝰ alterus.
ad quẽ ateriꝰ eͦ ꝑducł occasus: Nã cũ ad ignꝰantia difficulta teq
ꝑuenerit illa peccatrix: idõ poena recte diatur : quia me¬
lor ante hane poenã fuit. Si ergo alter aace cocpit ũ sol̃ ante

Expanded text:
uoque nascentium, non est perversum, imo convenientissimum et ordinatissimum apparet, ut malum meritum prioris, natura sequentis sit; et bonum meritum sequentis, natura prioris sit. Quid enim indignum, si etiam sic voluit Creator ostendere, usque adeo excellere creaturis corporeis animae dignitatem, ut ab eo gradu possit esse ortus alterius, ad quem alterius perductus est occasus? Nam cum ad ignorantiam difficultatemque pervenerit illa peccatrix, ideo poena recte dicitur, quia melior ante hanc poenam fuit. Si ergo altera talis esse coe
Abbreviated transcription (Latin):
nichil metuendũ. De pudicitia uero qͥs dubitauerti
quin ea sit in ipso animo constituta: quando quidẽ
uirtus ẽ: unde a uiolento stupratore. nec ipsa cripi
potest. Quicquid igit᷑ erepturꝰ erat ille qͥ occiditur.:
do quae tales ꝑmittitꝰ interfici. sed quo pacto istos de¬
fendã qui interficiunt. ñ inuenio. D Multo ergo in

Expanded text:
nihil metuendum. De pudicitia vero quis dubitaverit, nihil metuendum. De pudicitia vero quis dubitaverit, quin ea sit in ipso animo constituta, quandoquidem virtus est? unde a violento stupratore eripi nec ipsa potest. Quidquid igitur erepturus erat ille qui occiditur, ido, quae tales permittit interfici; sed quo pacto istos defendam qui interficiunt, non invenio. 13. A. Multo min
Abbreviated transcription (Latin):
rare necesse sit. quia bona lex & a nͥ bono ferri potest. Non
enĩ si quis uerbi causa tyrannicã potestestatẽ nactus ab aliqͦ
cui hoc conducit. p̃tiũ accipiat. ut statuat nulli licere ł ad
uugiũ feminã rapere : ꝓpterea mala lex erit. quia ille in¬
iustus atq corruptꝰ hanc tulit. Potest ergo illi legi. quae
tuendoꝵ ciuiũ causa iuĩ hostilẽ eadẽ ui repelli iub&. sine
libidine obtẽperari &. de om̃ib ministris qͥ iure atq
ordine potestatib qͥbq subiecti sunt. id dici potest
Sed illi homines. lege inculpata quomͦ ĩnculpati queant
eẽ. ñ uideo. Nĩ enĩ eos lex cogit occidere : sed relinquit
in potestate liberũ eis itaq ẽ. neminẽ necare. ꝓ his
reb quas in uiti possunt amittere: & obhoc amare
ñ debent. Dẽ uita enĩ fortasse cuipiã sit dubiũ utrũ
animae nullo pacto auferat᷑. dũ hoc corpus interimi¬
tur. Sed si auferri potest. contẽpnenda ẽ. Si ñ potẽ.

Expanded text:
rare necesse sit; quia bona lex et a non bono ferri potest. Non enim si quis, verbi causa, tyrannicam potestatem nactus, ab aliquo cui hoc conducit, pretium accipiat, ut statuat nulli licere vel ad conjugium feminam rapere, propterea mala lex erit, quia ille injustus atque corruptus hanc tulit. Potest ergo illi legi quae tuendorum civium causa vim hostilem eadem vi repelli jubet, sine libidine obtemperari: et de omnibus ministris, qui jure atque ordine potestatibus quibusque subjecti sunt, id dici potest. Sed illi homines lege inculpata, quomodo inculpati queant esse, non video: non enim lex eos cogit occidere, sed relinquit in potestate. Liberum eis itaque est neminem necare pro iis rebus quas inviti possunt amittere, et ob hoc amare non debent. De vita enim fortasse cuipiam sit dubium, utrum animae nullo pacto a uferatur, dum hoc corpus interimitur: sed si auferri potest, contemnenda est; si non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
stulte neq sapient̾ factũ dici potest. qđ ab hominib in hac
uita constitutis. ñ nisi ex contrario datur intelligi. Sicut
enĩ nullus mortaliũ fit sapiens nisi abstultitia in sapien¬
tiã transeat. ipse autẽ transitꝰ si stulte fit ñ utiq bene fit
qđ dem̃tissimũ ẽ dicere.si autẽ sapient̃ fit.iã erat sapi¬
entia in homine ante quã transiss&. ad sapientiã. quod
nichilominꝰ absurdũ ẽ. ex qͦ intelligit᷑ eẽ mediũ qđ neu¬
trũ dici possit: ita & ex arce sapientiae ut ad stultitiã
primꝰ homo transir&: nec stultꝰ nec sapiens ille transitꝰ
fuit. uelut in sõno &. uigiliis: neq id est dormire qđ ob¬
dormiscere: neq id ẽ uigilare. qđ exꝑgisci. sed transitus
quidã ex altero in alterũ. Uẽrũ hoc int̾ ẽ qđ sine uolun¬
tate plerunq ista fiunt. illa autẽ nunquã nisi ꝑ uolun¬

Expanded text:
stulte, neque sapienter factum dici potest, quod ab hominibus in hac stulte, neque sapienter factum dici potest, quod ab hominibus in hac vita constitutis non nisi ex contrario datur intelligi. Sicut enim nullus mortalium fit sapiens, nisi ab stultitia in sapientiam transeat; ipse autem transitus si stulte fit, non utique bene fit, quod dementissimum est dicere; si autem sapienter fit, jam erat sapientia in homine antequam transisset ad sapientiam, quod nihilominus absurdum est; ex quo intelligitur esse medium, quod neutrum dici possit: ita et ex arce sapientiae, ut ad stultitiam primus homo transiret, nec stultus, nec sapiens transitus ille fuit. Velut in somno et vigiliis, neque id est dormire quod obdormiscere, neque id est vigilare quod expergisci, sed transitus quidam ex altero in alterum. Verum hoc interest, quod sine voluntate plerumque ista fiunt: illa autem nunquam nisi per volun
Abbreviated transcription (Latin):
auersio. nisi dũ ille cui bonũ ẽ ds̃ sibi ipse uult eẽ bonũ
suũ. sicuti sibi ẽ ds̃: Itaq ad me ipsũ inquit conturbata
ẽ anima mea. &. gustate & eritis sicut dii NTurbat autẽ
considerantes qđ ita quaer᷑. Stultitia primꝰ homo recessit
a dẽ. An recedendo stultꝰ factus ẽ: Quia si responderis
eũ stultitia recessisse a sapientia. uidebit̾ stultꝰ fuisse.
antequã receder&. a sapientia. ut stultitia illi essq. cau¬
sa recedendi. Itẽ si responderis recedendo eũ stultũ eẽ
factũ. quaer̃ utrũ stulte an sapient̾ fecerit qđ recessit.
Si enĩ sapient̾ fecit. recte fecit. nichilq peccauit. Sisti¬
te. iã erat inqͥunt in eo stultitia qua factũ ẽ ut receder&.
rĩ enĩ stulte aliqͥd sine stultitia facere poterat. Ex qͦ apparet
eẽ quiddã mediũ. qͦ ad stultitiã a sapientia transit᷑. qđ neq

Expanded text:
aversio, nisi dum ille cui bonum est Deus, sibi ipse vult esse bonum aversio, nisi dum ille cui bonum est Deus, sibi ipse vult esse bonum suum, sicuti sibi est Deus? Itaque, Ad meipsum, inquit, conturbata est anima mea : et, Gustate, et eritis sicut dii . 73. Turbat autem considerantes, quod ita quaerunt: Stultitiane primus homo recessit a Deo? an recedendo stultus factus est? Quia si responderis eum stultitia recessisse a sapientia, videbitur stultus fuisse antequam recederet a sapientia, ut stultitia illi causa esset recedendi. Item si responderis eum recedendo stultum esse factum, quaerunt utrum stulte, an sapienter fecerit quod recessit. Si enim sapienter fecit, recte fecit, nihilque peccavit: si stulte, jam erat, inquiunt, in eo stultitia, qua factum est ut recederet. Non enim stulte aliquid sine stultitia facere poterat. Ex quo apparet esse quiddam medium, quo ad stultitiam a sapientia transitur, quod neque
Abbreviated transcription (Latin):
minis creator: Bonũ ẽ enĩ aliqđ homo. & melius quã pecꝰ.
ex eo qđ est p̃cepti capax. Et hoc melus: cũ p̃ceptũ iã cepit.
Rursus hoc melius. cũ p̾cepto paruit. E his om̃ib melius.
cũ aet̾no lumine sapientiae beatꝰ ẽ. Peccatũ autẽ malũ
ẽ in neglegentia. ł ad accipiendũ p̃ceptũ. ł ad obseruandũ.
ł ad custodiendã contẽplationẽ sapientiae.¶Ex qͦ intelli¬
grtͥ etiã si sapiens primus homo factꝰ ẽ: potuiss& tamen
seduci qđ peccatũ cũ ess& in libero arbitrio. iusta diui¬
na lege poenã consecutã. Ita dicit etiã apłs paulue.
Dicentes se ee̾ sapientes. stulti facti sunt. Suꝑbia enĩ auer¬
tit a sapientia. auersionẽ autẽ stultitia consequitur.
Stultitia quippe caecitas quaedã ẽ. Sicut idẽ dicit. R. obs¬
curatũ ẽ insipiens cor eoꝵ. Unde autẽ haec obscuratio.
nisi ex auersione a lumine sapientiae : Unde autẽ haec

Expanded text:
minis Creator? Bonum est enim aliquod homo, et melius quam pecus, minis Creator? Bonum est enim aliquod homo, et melius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus, hoc melius, cum praecepto paruit. Et his omnibus melius, cum aeterno lumine sapientiae beatus est. Peccatum autem malum est in negligentia vel ad capiendum praeceptum, vel ad observandum, vel ad custodiendam contemplationem sapientiae. Ex quo intelligitur, etiamsi sapiens primus homo factus est, potuisse tamen seduci. Quod peccatum cum esset in libero arbitrio, justa, divina lege, poena consecuta est. Ita dicit etiam apostolus Paulus: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Superbia enim avertit a sapientia: aversionem autem stultitia consequitur. Stultitia quippe caecitas quaedam est, sicut idem dicit: Et obscuratum est insipiens cor eorum . Unde autem haec obscuratio, nisi ex aversione a lumine sapientiae? unde autem haec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊secrosie fit quisq p̾cepti capax. cui fidẽ deboe. ut qđ prae¬
cipit᷑ faciat. Sicut autẽ natura rationis p̃ceptũ capit : sic
pcepti obseruatio sapientiã. Qd ẽ autẽ natura ad capien¬
lu p̃ceptũ: hoc ẽ uoluntas ad obseruandũ. &. sicut ratio.¬
nalis natura tanquã meritũ ẽ p̃cepti accipiendi: sic prae¬
cepti obseruatio meritũ ẽ accipiendae sapientiae. Ex qͣͦ
aute incipit honio p̾cepti eẽ capax: ex illo incipit posse
peccare. Nuob autẽ modis peccat. antequã fiat sapiens.
si aut ñ se ac cõmod& ad accipiendũ p̃ceptũ. aut cũ accepe¬
rit: ñ obseru&. Sapiens autẽ peccat.si se auerterit a sapi¬
entia. Sicut enĩ p̾ceptũ ñ ẽ ab illo cui p̃cipit᷑. sed ab illo qui
praccipit: sic &. sapientia ñ est ab illo qui illuminat᷑. seo
ab illo qͥ illuminat. Quid ergo ẽ unde ñ laudandus sit ho¬

Expanded text:
Ratione fit quisque praecepti capax, cui fidem debet, ut quod praeRatione fit quisque praecepti capax, cui fidem debet, ut quod praecipitur, faciat. Sicut autem natura rationis praeceptum capit, sic praecepti observatio sapientiam. Quod est autem natura ad capiendum praeceptum, hoc est voluntas ad observandum. Et sicut rationalis natura tanquam meritum est praecepti accipiendi, sic praecepti observatio meritum est accipiendae sapientiae. Ex quo autem incipit homo praecepti esse capax, ex illo incipit posse peccare. Duobus autem modis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non accommodet ad accipiendum praeceptum, aut cum acceperit non observet. Sapiens autem peccat, si se averterit a sapientia. Sicut enim praeceptum non est ab illo cui praecipitur, sed ab illo qui praecipit; sic et sapientia non est ab illo qui illuminatur, sed ab illo qui illuminat. Quid ergo est unde non laudandus sit ho
Abbreviated transcription (Latin):
ra talẽ uider&. Est enĩ stultitia rerũ appetendarũ &
uitandaꝵ ñ quaclib& sed uitiosa ignorantia. Undẽ neq
animal irrationale stultũ dicimꝰ. quia ñ accepit ut sapi¬
ens cẽ poss&. Appellamꝰ tam̃ plerunq ex si militudine
aliqͥd ñ ꝓprie. Nã &. caecitas cũ maximũ uitiũ sit ocu¬
loꝵ: ñ tam̃ in catulis nascentib uitiũ ẽ. nec ꝓprie cae¬
atas dici potest SSi c̃rgo ita factꝰ e homo itt quãiis sapieis
nondũ essa p̃ceptũ tam̃ possoe accipere. cuiutiq obtẽpe¬
nor deberde. nec illud mirũ ẽ qđ seduci potuit. nec illu d
iauustũ. qđ p̃cepto ñ obtẽperans poenas luit. nec creator
et aucto uitioꝵ ẽ. quia ñ habere sapientiã nondũ erat ui¬
tiu hiominis. si nondũ ut habere poss& acceperat. sed
tanĩ habebat aliqͥd q sibene uti uellor. adid qđ ñ habebat
ascender&. Aliud ẽ enĩ eẽ rationalẽ. aliud eẽ sapientẽ.

Expanded text:
ra talem videret. Est enim stultitia, rerum appetendarum et ra talem videret. Est enim stultitia, rerum appetendarum et vitandarum non quaelibet, sed vitiosa ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, quia non accepit ut sapiens esse posset. Appellamus tamen plerumque ex similitudine aliquid non proprie. Nam et caecitas cum maximum vitium sit oculorum, non tamen in catulis nascentibus vitium est, nec proprie caecitas dici potest. 72. Si ergo ita factus est homo, ut quamvis sapiens nondum esset, praeceptum tamen posset accipere, cui utique obtemperare deberet; nec illud jam mirum est, quod seduci potuit; nec illud injustum, quod praecepto non obtemperans poenas luit; nec Creator ejus auctor vitiorum est, quia non habere sapientiam, nondum erat vitium hominis, si nondum ut habere posset, acceperat. Sed tamen habebat aliquid quo si bene uti vellet, ad id quod non habebat ascenderet. Aliud est enim esse rationalem, aliud esse sapientem.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmodo ñ ẽ ds̃ auctor uitioꝵ cũ sit stultitia maximum
uitiũ: Quasi uero natura humana praet̾ stultitiã &. sapi¬
entiã nullã mediã recipiat affectionẽ. quae nec stultitia
nec sapientia dici possit. Tunc enĩ homo incipit aut
stultꝰ ẽẽ aut sapiens. ut alterũ hoꝵ necessario appelletͥ.
cũ iã posset nisi negliger& habere sapientiã. ut uitiose
stultitiae sit uoluntas rea. N enĩ quisquã ita desipit
ut stultũ appell& infantẽ. quãuis sit absurdior si uelit
appellare sapientẽ. Ut ergo infans nec stultꝰ nec sapiens
dici potest. quãuis iã homo sit. ex qͦ appara. naturã ho¬
minis recipere aliqͥd mediũ. qđ neq stultitiã neq sapien¬
tiã recte uocaris: ita etiã si quisquã tali affectione ani¬
matꝰ ess& qualẽ habent illi qͥ ꝑ negligentiã sapientia ca¬
rent. nemo eũ stultũ recte dicer& quẽ ñ uttio sed natu¬

Expanded text:
quomodo non est Deus auctor vitiorum, cum sit stultitia maximum quomodo non est Deus auctor vitiorum, cum sit stultitia maximum vitium? Quasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem, quae nec stultitia, nec sapientia dici possit. Tunc enim homo incipit aut stultus esse aut sapiens, ut alterum horum necessario appelletur, cum jam posset, nisi negligeret, habere sapientiam, ut vitiosae stultitiae sit voluntas rea. Non enim quisquam ita desipit, ut stultum appellet infantem, quamvis sit absurdior si velit appellare sapientem. Ut ergo infans nec stultus nec sapiens dici potest, quamvis jam homo sit; ex quo apparet naturam hominis recipere aliquid medium, quod neque stultitiam, neque sapientiam recte vocaveris: ita etiam si quisquam tali affectione animatus esset, qualem habent illi qui per negligentiam sapientia carent, nemo eum stultum recte diceret quem non vitio, sed natu
Abbreviated transcription (Latin):
racionalib animis om̃is appetitꝰ cognitionis qua illa natu¬
ra lactat᷑ . &. ad unitatẽ refert omẽ qđ ꝑcipit. &. in etro¬
re nichil fugit aliud. quã in cõp̃hensibili ãbiguitate confun¬
di. Onĩe autẽ ambiguũ unde molestũ ẽ. nisi quia certã ñ
.hab&. unitatẽ : Ex quo appar&. om̃a siue cũ offendut ł
offendunt᷑. siue cũ delectant ł delectant᷑ unitatẽ insinu¬
are atq p̃dicare creatoris. ¶Si autẽ ignorantia & difficul¬
tas. a quib istã uitã necesse ẽ incipere ñ sunt animis natu¬
rales: restat ut aut officio susceptae sit. aut ir rogatę
supplicio de qͥb iã satis cẽ arbitror disputatũ. Quapropt̾¬
quomodo eius posteritas ꝓpagata sit. Multũ enĩ sibi ui¬
dent᷑ acute ꝓponere quaestionẽ qͥ dicunt. Si sapiens factꝰ
ẽ primꝰ homo: cur seductus ẽ: Si autẽ stultꝰ factꝰ est:

Expanded text:
rationalibus animis omnis appetitus cognitionis qua illa naturationalibus animis omnis appetitus cognitionis qua illa natura laetatur, et ad unitatem refert omne quod percipit, et in errore nihil fugit aliud quam incomprehensibili ambiguitate confundi. Omne autem ambiguum unde molestum est, nisi quia certam non habet unitatem? Ex quo apparet omnia, sive cum offendunt vel offenduntur, sive cum delectant vel delectantur, unitatem insinuare atque praedicare Creatoris. Si autem ignorantia et difficultas, a quibus istam vitam necesse est incipere, non sunt animis naturales; restat ut aut officio susceptae sint, aut irrogatae supplicio. De quibus jam satis esse arbitror disputatum. CAPUT XXquomodo ejus posteritas propagata sit. Multum enim sibi videntur acute proponere quaestionem qui dicunt: Si sapiens factus est primus homo, cur seductus est? si autem stultus factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
parer& quantus inferiorib creaturis animalib ess&. ap¬
petitꝰ un itatis: nisi dolore bestiarũ. Rđ si ñ appareret.
minꝰ quã opus ess&. ad monerem. ab illa sũma &. sublim
&. in effabili unitate creatoris eẽ ista om̃a constituta.
&. reuera si pie ac diligent̃ attendas. om̃is creaturae spe¬
cies &. motus quae in animi humani considerationem
cadit. eruditionẽ nr̃am loquit᷑ diuersis motib & affecti¬
onib quasi quadã uarietate linguarũ undiq clamans
atq increpans cognoscendũ ẽẽ creatorẽ. Nulla enĩ res ẽ
earũ quae nec dolorẽ nec uoluptatẽ sentiunt: quae ñ
aliqua unitate decꝰ ꝓpru generis assequit᷑. ł omnino
naturae suae qualẽcunq stabilitatẽ. Nulla itẽ resẽ carum.
quae ł doloris molestias. ł blanditias sentiunt uoluptatis:
quȩ ñ eo ipso quo dolorẽ fugiunt uoluptatẽq appetunt.
direptionẽ se fugere. unitatẽq appetere fatent᷑ Inq ipsis

Expanded text:
pareret quantus inferioribus creaturis animalibus esset appetitus unitatis, nisi dolore bestiarum. Quod si non appareret, minus quam opus esset admoneremur ab illa summa et sublimi et ineffabili unitate Creatoris esse omnia ista constituta. 70. Et revera si pie ac diligenter attendas, omnis creaturae species et motus qui in animi humani considerationem cadit, eruditionem nostram loquitur, diversis motibus et affectionibus, quasi quadam varietate linguarum, undique clamans atque increpans cognoscendum esse Creatorem. Nulla enim res est earum quae nec dolorem nec voluptatem sentiunt, quae non aliqua unitate decus proprii generis assequatur, vel omnino naturae suae qualemcumque stabilitatem. Nulla item res est earum quae vel doloris molestias, vel blanditias sentiunt voluptatis, quae non eo ipso quo dolorem fugit, voluptatemque appetit, diremptionem se fugere, unitatemque appetere, fateatur. Inque ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate intelligant᷑. unius autẽ dici nomine incõmutabi¬
litas actͣnitatis uocet᷑. Mlescio me aliqͥd praet᷑ misisse qđ ex
nr̃ã responsione quantũ dñs praebere dignatꝰ ẽ tuis int̾ro¬
gationib desit. quanquã & si aliqͥd tibi occurrit. modus
ubri nos iã finẽ facere. &. abhac disputatione requiescere
aliquando cõpellit.

Expanded text:
bilitate intelligantur; unius autem diei nomine incommutabibilitate intelligantur; unius autem diei nomine incommutabilitas aeternitatis vocetur. Nescio me aliquid praetermisisse quod ex nostra responsione, quantum Dominus praebere dignatus est, tuis interrogationibus desit: quanquam et si tibi aliquid occurrit, modus libri nos jam finem facere, et ab hac disputatione requiescere aliquando compellit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut praerogato nob xp̃i sanguine post labores miseriasq
ineffabiles. tanta caritate liberatori nr̃o adhaereamus.
& tanta eius claritate recipiam᷑: ut nulla nos uisa ex inferi¬
orib a conspectu superiore detorqueant. quanquã & si ali¬
qͥd hinc intentioni nrãe suggereret᷑. ab appetitu inferioꝵ.
sempitͣna nos diaboli dãnatio cruciatꝰq reuocarent. Tan¬
ta ẽ autẽ pulchritudo iustitiae. tanta iocunditas lucis
actͣnae. hoc ẽ in cõmutabilis ueritatis atq sapientiae : ut
etiã si nͣ licer&. ãplius in ea manere quã unius diei mora
propt᷑ hoc solũ innumerabiles anni huius uitae pleru
delitiis &. circũ fluentia tẽporaliũ bonoꝵ recte merito¬
q contẽnerent᷑. Mͣ enĩ falso aut paruo affectu dictũ est.
Qm̃ melior dies unus in atriis tuis suꝑ milia. quanquã &
alio sensu possit intelligi. ut milia dierũ in tẽporis muta¬

Expanded text:
ut praerogato nobis Christi sanguine, post labores miseriasque ut praerogato nobis Christi sanguine, post labores miseriasque ineffabiles tanta charitate liberatori nostro adhaereamus, et tanta ejus in eum claritate rapiamur, ut nulla nos visa ex inferioribus a conspectu superiore detorqueant; quanquam et si aliquid huic intentioni nostrae suggereretur ab appetitu inferiorum, sempiterna nos diaboli damnatio cruciatusque revocarent. 77. Tanta est autem pulchritudo justitiae, tanta jucunditas lucis aeternae, hoc est incommutabilis veritatis atque sapientiae, ut etiamsi non liceret amplius in ea manere quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni hujus vitae pleni deliciis et circumfluentia temporalium bonorum recte meritoque contemnerentur. Non enim falso aut parvo affectu dictum est: Quoniam melior est dies unus in atriis tuis super millia . Quanquam et alio sensu possit intelligi, ut millia dierum in temporis muta
Abbreviated transcription (Latin):
etiã se ipsũ qui ẽ cõmutabilis animꝰ intueat᷑ . &. sib ipse
qͥdã modo ueniat in m̃tẽ : ñ fit nisi differentia qua ñ ẽ
quod ds̃. &. tam̃ aliqͥd ẽ qđ possit placere post deum.
Melior ẽ autẽ cũ obliuiscit᷑ sui. praȩcaritate in cõmutabilis dĩ.
ł seipsũ paenitꝰ in illius cõparatione contẽnit. Si autẽ tan¬
quã obuius plac& sibi. ad ꝑuerse imitandũ dm̃. ut pot estate
sua frui uelit: tanto fit minor quanto se cupit eẽ maiorẽ.
.&. hoc ẽ initiũ om̃is peccati suꝑbia. &. initiũ suꝑbiae homini
apostatare a dõ. Suꝑbiae autẽ diaboli. accessit maleuolentissi¬
ma inuidia. ut hanc suꝑbiã homini ꝑsuader&. ꝑ quã senti¬
ebat se eẽ dãnatũ. Unde factũ ẽ ut poena homine̾ suscipe¬
r&. em̃datoria potius quã intͣfectoria. ut cui se diabo lus
ad imitationẽ suꝑbiae praebuerat. ei se dñs ad imitatio¬
nẽ humiltratis p̾ber&.. ꝑ quẽ nob̾ aetna uita ꝓmittitur.

Expanded text:
etiam seipsum, qui est commutabilis, animus intueatur, et sibi ipse quodammodo veniat in mentem, non fit nisi differentia qua non est quod Deus, et tamen aliquid est quod possit placere post Deum. Melior est autem cum obliviscitur sui prae charitate incommutabilis Dei, vel seipsum penitus in illius comparatione contemnit. Si autem tanquam obvius placet sibi ad perverse imitandum Deum, ut potestate sua frui velit, tanto fit minor, quanto se cupit esse majorem. Et hoc est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo . Superbiae autem diaboli accessit malevolentissima invidia, ut hanc superbiam homini persuaderet, per quam sentiebat se esse damnatum. Unde factum est ut poena hominem susciperet emendatoria potius quam interfectoria, ut cui se diabolus ad imitationem superbiae praebuerat, ei se Dominus ad imitationem humilitatis praeberet, per quem nobis aeterna vita promittitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ponsiliũ qđ de sublimib sedib laberetur. Si enĩ nullo:
uio tangeret᷑. ñ eligerae facere qđ fecit ra linon et
alios uenissae. in m̃te: nullo mͦ intentionẽ conuea uebat
ali qefas. aonde igit uenit in mentẽ qͥcqs illud ẽ qđ uenit
in mente̾. ut ea moliret᷑ quib ex bono angło diabolus fiera:
Qii eñ uult. ꝓfecto aliqͥd uult. Qđ nisi aut extrinsetꝰ per
ionsus corporis admoneat᷑. aut occultis modis in mentẽ
ueniat: uelle ñ potest. Discernenda igit᷑ sunt genera
Quale illus ẽ diaboli cui homo consentiendo peccauit.
alterũ subiacentib reb ł intentioni animi. ł sensib
corporis. Intentioni animi subiacae: excepta in cõmu.¬
tabilitate trinitatis. quae quidẽ ñ subiac& sed emin&
potius. Subiac& ergo intentioni animi prius ip Se
animꝰ. Unde nos etiã uiuere sentimꝰ deinde corpus
qđ administrat. Unde ad qđ lib& operandũ menbrũ qđ

Expanded text:
consilium, quo de sublimibus sedibus laberetur. Si enim nullo consilium, quo de sublimibus sedibus laberetur. Si enim nullo viso tangeretur, non eligeret facere quod fecit: nam si non ei aliquid venisset in mentem, nullo in nefas. Unde igitur venit in mentem, quidquid illud est quod venit in mentem, ut ea moliretur quibus ex bono angelo diabolus fieret? Qui enim vult, profecto aliquid vult: quod nisi aut extrinsecus per sensum corporis admoneatur, aut occultis modis in mentem veniat, velle non potest. Discernenda igitur sunt generaquale illud est diaboli, cui homo consentiendo peccavit; alterum a subjacentibus rebus vel intentioni animi, vel sensibus corporis. Intentioni animi subjacet, excepta incommutabilitate Trinitatis, quae quidem non subjacet, sed eminet potius; subjacet ergo intentioni animi prius ipse animus, unde nos etiam vivere sentimus: deinde corpus quod administrat; unde ad quodlibet operandum, membrum quod
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd autẽ quisq ł sumat ł respuat ẽ in potestate. sed quo
uiso tangat᷑ nulla potestas ẽ. fat endũ ẽ &. ex superiorib
& ex inferiorib uisis animũ tangi. ut rationalis substan¬
tia ex utroq sumat qđ uoluerit. & ex merit.o sum̃di
ł miseria ł beatitas subsequat᷑. Uelut in paradiso uisũ¬
& ex superiorib p̃ceptũ di. uisũ ex inferiorib suggestio
serpentis. Nã neq qͥd sibi p̃ciperet᷑ a dnõ. neq qͥd a serpen¬
te sugereret᷑. fuit in hominis potestate. Quã sit autem
liberũ &. ab om̃ib difficultatis uinculis expeditũ. in ipsa
sapientiae sanitate constituto ñ cedere uisis inferioris
illecebrae. ł hinc intelligi potest qđ etiã stulti ea supe¬
rant ad sapientiã transituri. etiã cũ molestia carendi
ꝑnitiosarũ consuetudinũ pestilentiosa dulcedine.
Quaeri autẽ hoc loco potest. si homem praesto fiere ex uta¬
pertis unde ipsi diabolo sugestũ sit appetendae ĩpretilos

Expanded text:
ed quo viso tangatur, nulla potestas est: fatendum est et ex superioribus et ex inferioribus visis animum tangi ut rationalis substantia ex utroque sumat quod voluerit, et ex merito sumendi vel miseria vel beatitas subsequatur. Velut in paradiso visum ex superioribus, praeceptum Dei; visum ex inferioribus, suggestio serpentis. Nam neque quid sibi praeciperetur a Domino, neque quid a serpente suggereretur, fuit in hominis potestate. Quam sit autem liberum et ab omnibus difficultatis vinculis expeditum, in ipsa sapientiae sanitate constituto, non cedere visis inferioris illecebrae, vel hinc intelligi potest, quod etiam stulti ea superant ad sapientiam transituri, etiam cum molestia carendi perniciosarum consuetudinum pestilentiosa dulcedine. 75. Quaeri autem hoc loco potest, si homini praesto fuerunt ex utrapentis; unde ipsi diabolo suggestum sit appetendae impietatis
Abbreviated transcription (Latin):
uidere qđ sũme ẽ.&. malũ putare qͥcqͥd fallit imꝓuidũ.
aut illicit indigũ.. aut captũ excruciat. cũ ea ꝓͦ meri
patiat᷑ auersionis suae. &. quicqͥd iustũ ẽ. malũ eẽ ñ possit.
Si ergo quicqͥd mutabile aspexeris. ł sensu corporis. uel
animi consideratione capere ñ potes. nisi aliqua nume¬
roꝵ forma teneat᷑. Qua de tractacta: in nichil recidat: noli du¬
bitare. ut ista mutabilia ñ intͣcipiant᷑. sed dimensis motib

Expanded text:
videre quod summe est, et malum putare quidquid fallit improvidum, videre quod summe est, et malum putare quidquid fallit improvidum, aut illicit indigum, aut captum excruciat, cum ea pro merito patiatur aversionis suae, et quidquid justum est, malum esse non possit. 44. Si ergo quidquid mutabile aspexeris, vel sensu corporis, vel animi consideratione capere non potes, nisi aliqua numerorum forma teneatur, qua detracta in nihil recidat; noli dubitare, ut ista mutabilia non intercipiantur, sed dimensis motib
Abbreviated transcription (Latin):
cessas innuere nobis. quae &. quanta sis. &. nutus tui ft̃.
om̃e creaturaꝵ decus. & artifex enĩ quodãmodo innuit
oectatori operis sui de ipsa operis pulchritudine ne ibi
totꝰ hereat. sed speciẽ corporis fabricati sic ꝑcurrat oculis.
ut in eũ qui fabricauerit recurrat affectu. Similes autẽ
&. structuras syllabaꝵ apte locataꝵ auide audiunt: anut¬
tunt sententiaꝵ principatũ. cuiꝰ illa uerba tanquã signa
sonuer̃. Uae qui se auertunt a lumine tuo: & obscuritati
aae dulcit̃ inherent. Tanquã enĩ dorsũ ad te ponentes.
in carnali opere. uelut in umbra sua defigunt᷑. &. tam̃
etiã ibi qđ eos delectat adhuc habet de circũ fulgentia
lucis tuae. Sed umbra dũ amat᷑. languidiorẽ facit ocu¬
ĩ animi. & inualidiorẽ ad ꝑferendũ conspectũ tuum.
Propt̾ea magis magisq homo tenebrat᷑. dũ sectat᷑ libentius.
qͥcqͥd infirmiorẽ tolerabilius excipit. Ex qͦ incipit ñ posse

Expanded text:
cessas innuere nobis quae et quanta sis; et nutus tui sunt cessas innuere nobis quae et quanta sis; et nutus tui sunt omne creaturarum decus. Et artifex enim quodammodo innuit spectatori operis sui de ipsa operis pulchritudine, ne ibi totus haereat, sed speciem corporis fabricati sic percurrat oculis, ut in eum qui fabricaverit recurrat affectu. Similes autem ejus, et structuras syllabarum apte locatarum avide audiunt, amittunt sententiarum principatum, cujus illa verba tanquam signa sonuerunt. Vae qui se avertunt a lumine tuo, et obscuritati suae dulciter inhaerent! Tanquam enim dorsum ad te ponentes, in carnali opere velut in umbra sua defiguntur, et tamen etiam ibi quod eos delectat, adhuc habent de circumfulgentia lucis tuae. Sed umbra dum amatur, languidiorem facit oculum animi, et invalidiorem ad perferendum conspectum tuum. Propterea magis magisque homo tenebratur, dum sectatur libentius quidquid infirmiorem tolerabilius excipit. Ex quo incipit non posse
Abbreviated transcription (Latin):
sant᷑ in tẽpore. Intra ad artẽ. unde isti ꝓcedunt. Quaere
in ea tẽpus & locũ. Nũquã erit. nusquã erit uiuit in ea
tam̃ numerꝰ. nec eiꝰ regio. spacioꝵ ẽ: nec aetas dierũ. & dis¬
cendae arti tam̃ cũ se accõmodant qͥ se artifices fieri uolt̃.
corpus suũ ꝑ locos &. tẽpora mouent. animũ uero ꝑ tẽpo¬
ra. accessu quippe tẽporis. peritiores fiunt. Transcende
ergo & animũ artificis: ut numerũ sẽpit̃nũ uideas. Iam
tibi sapientia de ipsa interiore sede fulgebit: & de ipso se¬
cretario ueritatis: quae si adhuc languidiorẽ aspectũ tuũ
euerberat: refer oculũ m̃tis in illã uiã ubi se ostendebat
hilarit᷑. Mem̃to sane distulisse te uisionẽ quã fortior sani¬
orq repetas. Uae qui derelinquunt te ducẽ .&. oberrant
in mnis tuis. qͥ nutus tuos ꝓ te amant.&. obliuiscunt᷑ quid
innuas. O suauissima lux purgatae m̃tis saptͣtia. Ñ enum

Expanded text:
santur in tempore. Intra ad artem unde isti procedunt, quaere santur in tempore. Intra ad artem unde isti procedunt, quaere in ea tempus et locum; nunquam erit, nusquam erit; vivit in ea tamen numerus: nec ejus regio spatiorum est, nec aetas dierum; et discendae arti tamen cum se accommodant, qui se artifices fieri volunt, corpus suum per loca et tempora movent, animum vero per tempora: accessu quippe temporis peritiores fiunt. Transcende ergo et animum artificis, ut numerum sempiternum videas; jam tibi sapientia de ipsa interiore sede fulgebit, et de ipso secretario veritatis: quae si adhuc languidiorem aspectum tuum reverberat, refer oculum mentis in illam viam, ubi se ostendebat hilariter. Memento sane distulisse te visionem quam fortior saniorque repetas. 43. Vae qui derelinquunt te ducem, et oberrant in vestigiis tuis, qui nutus tuos pro te amant, et obliviscuntur quid innuas, o suavissima lux purgatae mentis sapientia! non enim
Abbreviated transcription (Latin):
in quantũ numerosa eẽ. X. om̃iũ quidẽ formarũ corpore¬
arũ artifices homines in arte habent numeros. quib co¬
aptant opera sua.&. tanidiu manꝰ atq instrum̃ta in fa¬
bricando mouent: donec illud qđ format᷑ foris. ad eã qi
intus ẽ lucẽ numeroꝵ relatũ. quantũ potest ĩpetite. ab¬
solutionẽ. placeatq ꝑ int̾pretẽ sensũ int̾no uidici suꝑ¬
nos numeros intuenti. Quaere deinde artificis ipsius m̃¬
bra quis moueat. numerꝰ erit. Nã mouent᷑ etiã illa n¬
merose. &. si detrahas de manib opus. &. de animo inten¬
tionẽ fabricandi. motꝰq ille m̃broꝵ ad delecͣtionẽ refe¬
rat᷑. saltatio uocabit᷑. Quaere ergo qͥd in saltatione dele¬
ctx: respondebit tibi numerꝰ. Ecce sum. Inspice iam
pulchritudinẽ formati corporis: Numeri tenent᷑ in loco.
Inspice pulchritudinẽ mobilitatis in corpore. numeri uer¬

Expanded text:
in quantum numerosa esse? Et omnium quidem formarum corporein quantum numerosa esse? Et omnium quidem formarum corporearum artifices homines in arte habent numeros, quibus coaptant opera sua: et tamdiu manus atque instrumenta in fabricando movent, donec illud quod formatur foris, ad eam quae intus est lucem numerorum relatum, quantum potest impetret absolutionem, placeatque per interpretem sensum interno judici supernos numeros intuenti. Quaere deinde artificis ipsius membra quis moveat; numerus erit: nam moventur etiam illa numerose. Et si detrahas de manibus opus, et de animo intentionem fabricandi, motusque ille membrorum ad delectationem referatur, saltatio vocabitur. Quaere ergo quid in saltatione delectet; respondebit tibi numerus: Ecce sum. Inspice jam pulchritudinem formati corporis; numeri tenentur in loco. Inspice pulchritudinem mobilitatis in corpore; numeri ver