comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde hoc monstrũ : & quare istuc: Imꝑat
inquã ut uelit. qͥ non imperar& nͥ uell&. & ñ
fit qđ imperat. Sed ñ ec toto uult: non ergo
uult : & in tantũ ñ fit qđ imꝑat in quantũ
non uult : qm̃ uoluntas imperat ut sit uo¬
luntas. nec alia sed ipsa. Non utiq plena
imperat. ideo ñ ẽ qđ imperat. Nã si plena
ess&. nec imꝑar& ut ess&e. qͥa iã ess&e. Nongͥ
monstrũ partĩ uelle partĩ nolle. sed egritu¬
do animnẽ : quia non totꝰ assurgit ueritate
subleuatꝰ. consuetudine pregrauatꝰ. &
ideo sunt duȩ uoluntates. quia una earum
tota non ẽ: & hoc ẽ alteri. qđ deest alteri.
Pereant a facie tua ds̃. sicuti pereunt ua¬
niloqui & mentis seductores. qͥ cũ duas uo¬
luntates in deliberando animaduerterint.
duas naturas duarũ mentiũ esse asseue¬
rant. unã bonã alterã malã. Ipsi uere
mali sunt cũ ista mala sentiunt. & idem
ipsi boni erunt si uera senserint. uerisq

Expanded text:
unde hoc monstrum? et quare istuc? imperat, unde hoc monstrum? et quare istuc? imperat, inquam, ut uelit, qui non imperaret, nisi uellet, et non facit quod imperat. sed non ex toto uult: non ergo uult, et in tantum non fit quod imperat, in quantum non uult, quoniam uoluntas imperat, ut sit uoluntas, nec alia, sed ipsa. non itaque plena imperat; ideo non est quod imperat. nam si plena esset, nec imperaret ut esset, quia iam esset. non igitur monstrum partim uelle, partim nolle, sed aegritudo animi est, quia non totus assurgit ueritate subleuatus, consuetudine praegrauatus. et ideo sunt duae uoluntates, quia una earum tota non est et hoc adest alteri, quod deest alteri. Pereant a facie tua, deus, sicuti pereunt, uaniloqui et mentis seductores, qui cum duas uoluntates in deliberando animaduerterint, duas naturas duarum mentium esse asseuerant, unam bonam, alteram malam. ipsi uere mali sunt, cum ista mala sentiunt, et idem ipsi boni erunt, si uera senserint uerisque
Abbreviated transcription (Latin):
uelle & non facere. si mobilitas menbroꝵ
ñ obsequeret᷑. Tam multa gͦ feci ubi ñ hoc
erat uelle qđ posse. & ñ faciebã qđ & incõ.¬
parabili affectu amplius mͥ placebat. & max
ut uellẽ possẽ. qͥa mox ut uellẽ utiq uellẽ.
Ibi enĩ facultas ea quȩ uoluntas. & ipsũ uelle
iã facere erat. & tam̃ ñ fiebat. facilusꝙ
obtẽperabat corpus tenuissimȩ uoluntati
animȩ. ut ad nutũ menbra mouerent᷑: quã
psa sibi anima ad uoluntatẽ suã magnã. in.
sola uoluntate ꝑficiendã. Unde hoc mons¬
trũ : Q quare istuc : Luceat misccłia tua. &
interrogẽ si forte mͥ respondere possint late¬
brȩ penarũ hominũ. & tenebrosissimȩ contri¬
tiones filioꝵ adam. Unde hoc monstrũ: &
quare istuc: Imperat animꝰ corpori. & paret᷑
statĩ: imperat animꝰ sibi. & resistit᷑. Imperat
animꝰ ut moueat᷑ manꝰ. & tanta ẽ facilitas.¬
muf. animus ẽ. nec alter. ẽ. nec facit tamen.

Expanded text:
uelle et non facere, si mobilitas membrorum uelle et non facere, si mobilitas membrorum non obsequeretur. tam multa ergo feci, ubi non hoc erat uelle quod posse: et non faciebam, quod et inconparabili affectu amplius mihi placebat et mox, ut uellem, possem, quia mox, ut uellem, utique uellem. ibi enim facultas ea, quae uoluntas, et ipsum uelle iam facere erat; et tamen non fiebat, faciliusque obtemperabat corpus tenuissimae uoluntati animae, ut ad nutum membra mouerentur, quam ipsa sibi anima ad uoluntatem suam magnam in sola uoluntate perficiendam. Ynde hoc monstrum? et quare istuc? luceat misericordia tua, et interrogem, si forte mihi respondere possint latebrae poenarum hominum et tenebrosissimae contritiones 216 filiorum Adam. unde hoc monstrum? et quare istuc? imperat animus corpori, et paretur statim: imperat animus sibi, et resistitur. imperat animus, ut moueatur manus, t animus, nec alter est nec facit tamen.
Abbreviated transcription (Latin):
moti ab edib. Ego fremebã spũ indignans
indignatione turbulentissima. qđ nõn irẽ in
placitũ & pactũ tetũ ds̃ m̃s. in qđ eunde̾
esse omĩa ossa mea clamabant. & in celũ
tollebant laudib. & non illuc ibat᷑ nauib
aut quadrigis aut pedib. quantũ saltem
de domo in eũ locũ ierã ubi sedebamꝰ. Nam
non solũ ire uerũ etiã ꝑuenire illuc nichi
erat aliud quã uelle ire. sed uelle fortit᷑¬
& in tegre: non semisaut᷑iã hac atq hac uer¬
sare & iactare uoluntatẽ. parte assurgentẽ
cũ alia parte cadente luctantẽ. Deniq tã
multa faciebã corpore in ipsis cunctationi
estib. quȩ aliquando uolunt homines & nor
ualent: si aut ipsa menbra ñ habeant. aut
ea uł conligata uinculis uł resoluta langu¬
re uł quoquomͦ impedita sint:. Si: uulsi
capillũ. si ꝑcussi frontẽ. si consertis digitis
amplexatus sũ genu. qͥa uolui feci. Potui aut

Expanded text:
moti ab aedibus. Ego fremebam spimoti ab aedibus. Ego fremebam spiindignatione turbulentissima, quod non irem in placitum et pactum tecum, deus meus, in quod eundum esse omnia ossa mea clamabant et in caelum tollebant laudibus: et non illuc ibatur nauibus aut quadrigis aut pedibus, quantum saltem de domo in eum locum ieram, ubi sedebamus. nam non solum ire uerum etiam peruenire illuc nihil erat aliud quam uelle ire, sed uelle fortiter et integre, non semisauciam hac atque hac uersare et iactare uoluntatem parte adsurgente cum alia parte cadente luctantem. Denique tam multa faciebam corpore in ipsis cunctationis aestibus, quae aliquando nolunt homines et non ualent, si aut ipsa membra non habeant aut ea uel conligata uinculis uel . resoluta languore uel quoquo modo impedita sint. si uulsi capillum, si percussi frontem, si consertis digitis amplexatus sum genu, quia uolui, feci. potui autem
Abbreviated transcription (Latin):
sine corde. ecce ubi uolutam᷑ in carne & san¬
guine. An quia precesserunt pud& seqͥ & ñ
pud& nec saltẽ sequi: Sixi nescio quȩ talia.
& abripuit me ab illo estꝰ nĩs. cũ tacer& at¬
tonitꝰ me intuens. Neq enĩ solita sonabam.
Plus loquebant᷑ animũ meũ frons. genȩ. oculi.
color. mod uocis. quã uerba quȩ promebã.¬
hortulus quidã erat hospitii nr̃i. quo nos
utebam᷑ sicut tuta domo. Nã hospes ibi ñ
habitabat dominꝰ domus. Illuc me abstulera
tumultꝰ pectoris. ubi nemo impedir&e ar¬
dentẽ litẽ. quã mecũ aggressus erã. donec
exira qua tu sciebas. ego autẽ non. Sed tan¬
tũ insaniebã salubrit᷑ & moriebar uitalit.
gnarꝰ qͥd mali e̾ẽm. & ignarꝰ qͥd boni post pai¬
sulũ futurꝰ essẽ. Abscessi gͦ in ortũ. & alipius
pedẽ post pedẽ. Neq enĩ secretũ meũ ñ erat
ubi ille aderat: Aut quando me sic affectũ
deserer&: Sedimus. quantũ potuinꝰ re¬

Expanded text:
sine corde, ecce ubi volutamur in carne et sansine corde, ecce ubi volutamur in carne et sanguine? An quia praecesserunt, pudet sequi, et non pudet nec saltem sequi? Dixi nescio quae talia, et abripuit me ab illo aestus meus, cum taceret attonitus intuens me. Neque enim solita sonabam, plusque loquebantur animum meum frons, genae, oculi, color, modus vocis, quam verba quae promebHortulus quidam erat hospitii nostri, quo nos utebamur sicut tota domo: nam hospes ibi non habitabat dominus domus. Illuc me abstulerat tumultus pectoris, ubi nemo impediret ardentem litem quam mecum aggressus eram, donec exiret qua tu sciebas; ego autem non: sed tantum insaniebam salubriter, et moriebar vitaliter, gnarus quid mali essem, et ignarus quid boni post paululum futurus essem. Abscessi ergo in hortum, et Alypius pede post pedem. Neque enim secretum meum non erat, ubi ille aderat: aut quando me sic affectum desereret? Sedimus, quantum potuimus re
Abbreviated transcription (Latin):
liberiorib pennas recipiunt: qͥ neq ita in
querendo atrriti sunt. nec decennio & am¬
plius ista meditati. Ita rodebar intꝰ & con¬
fundebar pudore horribili uehementer.
cũ ponticianꝰ talia loqueret᷑. Terminato
autẽ sermone & causa qua uenerat. abnt
ille. Ꝙ ego ad me. quȩ non in me dixci: Quib
sententiarũ uerberib ñ flagellaui animã
meã. ut sequeret᷑ me conante post te ire. &
remtebat᷑. Recusabat. & non se eoccusabat:
Consupta erant & conuicta argumenta om̃a.
Remanserat muta trepidatio. & quasi
mortẽ reformidabat restringi a fluxu
consuetudinis qͦ tabescebat in mortẽ. Tũ
in illa grandi rixa interioris domꝰ meȩ quã
fortit᷑ excitauerã cũ anima mea in cubicu¬
lo nr̃o corde meo tã uultu quã mente tur
batꝰ: inuado alipiũ. & excclamo. Qd patim̃:
Quid ẽ hoc: Qd audisti: Surgunt indocti.
& celũ rapiunt: & nos cũ doctrinis nr̃is

Expanded text:
liberioribus pinnas recipiunt, qui neque ita in liberioribus pinnas recipiunt, qui neque ita in quaerendo adtriti sunt nec decennio et amplius ista meditati". ita rodebar intus et confundebar pudore horribili uehementer, cum Ponticianus talia loqueretur. terminato autem sermone et causa, qua uenerat, abiit ille, et ego ad me. quae non in me dixi? quibus sententiarum uerberibus non flagellaui animam meam, ut sequeretur me conantem post te ire? et renitebatur, recusabat et non se excusabat. consumpta erant et conuicta argumenta omnia: remanserat muta trepidatio et quasi mortem formidabat restringi a fluxu consuetudinis, quo tabescebat in mortem. Tum in illa grandi rixa interioris domus meae, quam fortiter excitaueram cum anima mea in cubiculo nbatus, invado Alypium, et exclamo: Quid patimur? quid est hoc? quid audisti? Surgunt indocti et coelum rapiunt; et nos cum doctrinis nostris
Abbreviated transcription (Latin):
nenda erat etiã inuentis thesauris regnisq
gentiũ. & ad nutũ circũfluentib corporis
uoluptatib. At ego adolescens miser ualde.
miser in exordio ipsius adolescentiȩ: etiam
petierã a te castitatẽ. & diocerã. damͥ casti.¬
tatẽ & continentiã. sed noli mͦ. Timebã enĩ
ne me cito exaudires. & cito sanares amor¬
bo concupiscentiȩ. quẽ malebã expleri quã
extingui. & ieram ꝑ uias prauas suꝑstitione sa¬
crilega. non qͥdẽ certꝰ in ea: sed quasi preponenᷤ
eã ceteris quȩ ñ pie querebã. sed inimice oppug
die in diẽ contẽpta spe secłi te solũ seqͥ. quia
ñ mͥ apparebat certũ aliqͥd qͦ dirigerẽ cur¬
sũ meũ. & uenerat dies quo nudarer mͥ.
& increpar& me conscientia mea. Ubi es
lingua Nẽpe tu dicebas ꝓpt̾ incertũ uerũ.
nolle te abicere sartinã uanitatis. Ecce iã
certũ ẽ. & illa te adhuc premit. humeriꝰq

Expanded text:
nenda erat etiam inuentis thesauris regnisque nenda erat etiam inuentis thesauris regnisque gentium et ad nutum circumfluentibus corporis uoluptatibus. at ego adulescens miser ualde, miserior in exordio ipsius adulescentiae, etiam petieram a te castitatem et dixeram: "da mihi castitatem et continentiam, sed noli modo". timebam enim, ne me cito exaudires et cito sanares a morbo concupiscentiae, quem malebam expleri quam exstingui. et ieram per uias prauas superstitione sacrilega, non quidem certus in ea, sed quasi praeponens eam ceteris, quae non pie quaerebam, sed inimice oppugndie in diem contemta spe saeculi te solum sequi, quia non mihi apparebat certum aliquid, quo dirigerem cursum meum. et uenerat dies, quo nudarer mihi et increparet in me conscientia mea: "ubi est lingua mea? nempe tu dicebas propter incertum uerum nolle te abicere sarcinam uanitatis. ecce iam certum est, et illa te adhuc premit umerisque
Abbreviated transcription (Latin):
meo ubi me posuerã dũ nollẽ me attendere.
& constituebas me ante faciẽ meã ut uiderẽ
quã turpis essẽ. & quã distortꝰ & sordidus.¬
& maculosus & ulcerosus. & uidebã & hor¬
rebã. & qͦ ame fugerẽ ñ erat. & si conabar
auertere a me aspectũ. narrabat ille quod
narrabat. & tu me rursus opponebas nube.
& inpingebas me in oculos meos. ut inue¬
nirẽ iniquitatẽ meã & odissẽ. Nouerã eã.
sed dissimulabã & connuebã. & obliuiscebar.
Tunc uero quanto ardentius amabã illos de
qͥb aucdiebã salubres affectꝰ qđ se totos tͥ
sanandos dederant: tanto excecrabilius
me cõparatũ eis oderã. qm̃ multi mei anni
mecũ effluxerant. forte duocdecĩ anni.
ex qͦ ab undeuigesimo anno etatis meȩ
lecto ciceronis hortensio excitatꝰ erã stu¬
dio sapientiȩ. & differebã contẽpta felici¬
tate terrena ad eã inuestigandã uacare.
cuiꝰ ñ inuentio sed uł sola inqͥsitio iã p̃po¬

Expanded text:
meo, ubi me posueram, dum nollem me adtendere, meo, ubi me posueram, dum nollem me adtendere, et constituebas me ante faciem meam, ut uiderem, quam turpis essem, quam distortus et sordidus, maculosus et ulcerosus. et uidebam et horrebam, et quo a me fugerem non erat. et si conabar a me auertere aspectum, narrabat ille quod narrabat, et tu me rursus opponebus mihi et inpingebus me in oculos meos, ut inuenirem iniquitatem et odissem. noueram eam, sed dissimulabam et cohibebam et obliuiscebar. Tunc uero quanto ardentius amabam illos, de quibus audie- bam salubres affectus, quod se totos tibi sanandos dederant, tanto exsecrabilius me conparatum eis oderam. quoniam multi mei anni mecum effluxerant — forte duodecim anni — ex quo ab undeuicensimo anno aetatis meae lecto Ciceronis Hortensio excitatus eram studio sapientiae et differebam contemta felicitate terrena ad eam inuestigandam uacare, cuius non inuentio, sed uel sola inquisitio iam praepo
Abbreviated transcription (Latin):
tanteq militiȩ. & ambo iã tui edificabant
turrĩ sũptu idoneo. relinquendi omĩa sua
& sequendi te. Tunc pontiꝰanꝰ & qͥ cũ eo ꝑ alias
orti partes deambulabant querentes eos.
deuenerunt in eundẽ locũ: & inuenientes
admonuerunt ut redirent. qđ iã decli¬
nassee dies. At illi narrato placito & ꝓposi¬
to suo. quoq modo in eis talis uoluntas orta
esse atq firmata: petiuerunt ne sibi mole¬
sti essent. si adiungi recusarent. Isti autẽ nihilo
mutati a pristinis. fleuerunt se tam̃ ut dicebat.
atq ilis pie congratulati sunt. & comendaue¬
runt se orationib eoꝵ. & trahentes cor in ter¬
rã abierunt in palatiũ. Illi autẽ affigentes
cor in celo. manserunt in casa. & habebant
ãbo sponsas. Quȩ postea quã hoc audierunt. di¬
cauerunt etiã ipsȩ uirginitatẽ tibi. Harrabat
hȩc ponticianus tuautẽ dñe int̾ uerba eiꝰre¬
torquebas me ad meipsũ auferens me a dor so

Expanded text:
tantaeque militiae. et ambo iam tui aedificabant tantaeque militiae. et ambo iam tui aedificabant turrem sumptu idoneo relinquendi omnia sua et sequendi te. tum Ponticianus et qui cum eo per alias horti partes deambulabant, quaerentes eos deuenerunt in eundem locum et inuenientes admonuerunt, ut redirent, quod iam declinasset dies. at illi narrato placito et proposito suo, quoque modo in eis talis uoluntas orta est atque firmata petiuerunt, ne sibi molesti essent, si adiungi recusarent. isti autem nihil mutati a pristinis fleuerunt se tamen, ut dicebat, atque illis pie congratulati sunt et conmendauerunt se orationibus eorum et trahentes cor in terra abierunt in palatium, illi autem affigentes cor caelo manserunt in casa. et habebant ambo sponsas: quae posteaquam hoc audierunt, dicauerunt etiam ipsae uirginitatem tibi. Narrabat haec Ponticianus. tu autem, domine, inter uerba eius retorquebus me ad me ipsum, auferens me a dorso
Abbreviated transcription (Latin):
amicũ: & ait illi. Dic queso te om̃ib istis
laborib nr̃is qͦ ambimꝰ ꝑuenire : Quid que¬
rinꝰ ͤ Cuiꝰ rei causa militamꝰ: Maiorne ee
prterit spes nr̃a in palatio. quã ut amici impe¬
ratoris simꝰ & ibi qͥd non fragile plenũq
periculis. & ꝑ quot pericula ꝑuenit᷑ ad gran¬
dus periculũ : & quandiu istuc erit: Amicꝰ
iitẽ dĩ si uoluero. ecce nunc fio. Dixit hoc:
e turbidus parturitione nouȩ uitȩ red¬
didit oculos paginis. & legebat & mutaba¬
tur intꝰ ubi tu uidebas. & exuebat᷑ mundo
mens eiꝰ ut mox apparuit. Nãq dũ legit
& uoluit fluctus cordis sui. infremuit
aliquando & discreuit: decreuitq meli¬
ora. iãq tuus. ait amico suo. Ego iã abru¬
pime ab illa spe nr̃a. & dõ seruire statui.
& hoc eo hac hora. in hoc loco aggredior.
Te si pigae imitari. noli aduersari. Respon.¬
dit ille. adherere se socio tantȩ mercedis.

Expanded text:
amicum et ait illi: "dic, quaeso te, omnibus istis amicum et ait illi: "dic, quaeso te, omnibus istis laboribus nostris quo ambimus peruenire? quid quaerimus? cuius rei causa militamus? maiorne esse poterit spes nostra in palatio, quam ut amici imperatoris simus? et ibi quid non fragile plenumque periculis? et per quot pericula peruenitur ad grandius periculum? et quando istuc erit? amicus autem dei, si noluero, ecce nunc fio". dixit hoc et turbidus parturitione nouae uitae reddidit oculos paginis: et legebat et mutabatur intus, ubi tu uidebas, et exuebatur mundo mens eius, ut mox apparuit. namque dum legit et noluit fluctus cordis sui, infremuit aliquando et discreuit decreuitque meliora iamque tuus ait amico suo: "ego iam abrupi me ab illa spe nostra et deo seruire statui et hoc ex hac hora, in hoc loco aggredior. te si piget imitari, noli aduersari". respondit ille adhaerere se socium tantae mercedis
Abbreviated transcription (Latin):
olani plenũ bonis fr̃ib eoetra urbis menia
sub ambrosio nutritore. & ñ noueramus.
Pertendebat ille & loquebat᷑ adhuc: & nos
intenti tacebamꝰ. Unde incidit ut dicer&e
nescio quando se & tres alios contubernales
suos nimirũ apud treueros cũ imꝑator
ꝓ meridiano circensiũ spectaculo tenerat
exisse deãbulatũ in hortos muris contiguos
atq illic ut forte conbinati spatiabantur
unũ secũ seorsũ. & alios duositidẽ seor sũ
uariterq digressos. sed illos uagabundos ipiri¬
Ns in quandã casã. ubi habitabant quilam
er ui tui pauperes spu qualiũ ẽ regnũ celor
o nuenise ibi codicẽ. in quo scripta erat uita
antonii. Quã legere cepit unꝰ eoꝵ & mirari.
uactendi. & int᷑ legendũ meditari arrips.¬
e talẽ uitã. & relicta militia seculari ser¬
uirt tibi. Erat autẽ ex eis qͦs dicunt agen¬
tes in reb. Tunc subito repletꝰ amore sco
& sobrio pudore. iratꝰ sibi coniecit oculos in

Expanded text:
olanii plenum bonis fratribus extra urbis moenia olanii plenum bonis fratribus extra urbis moenia sub Ambrosio nutritore, et non noueramus. pertendebat ille et loquebatur adhuc, et nos intenti tacebamus. unde incidit, ut diceret nescio quando se et tres alios contubernales suos, nimirum apud Treueros, cum imperator pomeridiano circensium spectaculo teneretur, exisse deambulatum in hortos muris contiguos atque illic, ut forte combinati spatiabantur, unum secum seorsum et alios duos itidem seorsum pariterque digressos; sed illos uagabundos inruisse in quandam casam, ubi habitabant quidam serui tui spiritu pauperes, qualium est regnum caelorum, et inuenisse ibi codicem, in quo scripta erat uita Antonii. quamlegere coepit unus eorum et mirari et accendi et inter legendum meditari arripere talem uitam et relicta militia saeculari seruire tibi. erant autem ex eis, quos dicunt agentes in rebus. tum subito repletus amore sancto et sobrio pudore iratus sibi coniecit oculos in
Abbreviated transcription (Latin):
solas prȩ oculis meis litteras repente cõpe¬
riss&. Ap̃ianꝰ qͥppe & fidelis erat. & sepe
tibi dõ nr̃o ꝓsternebat᷑ in ecclesia crebris
& diuturnis orationib. Cui ego cũ indicas¬
sẽ illis me scripturis curã maxximã inpen¬
dere: ortꝰ ẽ sermo ipso narrante de antoni
egiptio monacho. cuius nom̃ excellenter
clarebat apud seruos tuos. nos autẽ usq
in illã horã latebat. Quod ille ubi cõperit.
immoratꝰ ẽ in eo sermone. insinuans tantũ
uirũ ignorantib : & admirans eandẽ nr̃am
ignorantiã. Stupebamꝰ autẽ audientes tã
recenti memoria. & ꝓpe nr̃is tẽporibus
testatissima mirabilia tua in fide recta
&e catholica ecclesia. Om̃s mirabam᷑. & nos
qͥa tã magna erant. & ille quia maudita
nobis erant. Inde sermo eius deuolutꝰ est
ad monasterioꝵ greges. & mores suaue¬
olentiȩ tuȩ & ubera deserta heremi. quoꝵ
nos nihil sciebamꝰ. &erat monasteriũ medi¬

Expanded text:
solas prae oculis meis litteras repente compesolas prae oculis meis litteras repente comperisset. Christianus quippe et fidelis erat, et saepe tibi Deo nostro prosternebatur in ecclesia crebris et diuturnis orationibus. Cui ego cum indicassem illis me Scripturis curam maximam impendere, ortus Aegyptio monacho, cuius nomen excellenter clarebat apud seruos tuos, nos autem usque in illam horam latebat. quod ille ubi conperit, inmoratus est in eo sermone insinuans tantum uirum ignorantibus et admirans eandem nostram ignorantiam. stupebamus autem audientes tam recenti memoria et prope nostris temporibus testatissima mirabilia tua in fide recta et catholica ecclesia. omnes mirabamur, et nos, quia tam magna erant, et ille, quia inaudita nobis erant. Inde sermo eius deuolutus est ad monasteriorum greges et mores suaueolentiae tuae et ubera deserta heremi, quorum nos nihil sciebamus. et erat monasterium Medi
Abbreviated transcription (Latin):
iora enĩ poss&e si uell& de litteris agere:
sed officio beniuolentiȩ petitionẽ nr̃am
contẽpnere noluit amicus dulcissimꝰ & mi¬
tissimꝰ. Agebat autẽ illud prudentissime
cauens in notescere ꝑsonis secdm hoc secłm
maiorib. deuitans in eis om̃em inqͥetudi.¬
nẽ animi. quẽ uolebat habere liberũ. & quã
muͥtis poss&e horis feriatũ ad querendum
aliqͥd uł legendũ uł audiendũ de sapientia.
Quocdã gͥ die non recolo causã qua erat ab¬
sens nebridius. cũ ecce ad nof. domũ uenit
ad me & alipiũ ponti̾anꝰ quidã ciuis nr̃ in
quantũ affer preclare in palatio militans.
nescio quid a nobis uolebat. & consedimꝰ. in
colloquerem̃. & forte supra mensã lusoriã
quȩ ante nos erat attendit codicẽ. tulit.
aperuit. inuenit apłm paulũ in opinate
sane. Putauerat enĩ aliqͥd delibris quoꝵ
ꝓfessio me conterebat. Tũ uero arridens i
intuens gratulatorie. miratꝰ ẽ qđ eas &

Expanded text:
iora enim posset, si uellet, de litteris agere — iora enim posset, si uellet, de litteris agere — sed officio beniuolentiae petitionem nostram contemnere noluit amicus dulcissimus et mitissimus. agebat autem illud prudentissime cauens innotescere personis secundum hoc saeculum maioribus, deuitans in eis omnem inquietudinem animi, quem uolebat habere liberum et quam multis posset horis feriatum ad quaerendum aliquid uel legendum uel audiendum de sapientia. Quodam igitur die — non recolo causam, qua erat absens Nebridius — cum ecce ad nos domum uenit ad me et Alypium Ponticianus quidam, ciuis noster, in quantum Afer, praeclare in palatio militans: nescio quid a nobis volebat. Et consedimus ut colloqueremur; et forte supra mensam lusoriam quae ante nos erat, attendit codicem, tulit, aperuit, invenit apostolum Paulum, inopinate sane: putaverat enim aliquid de libris quorum professio me conterebat. Tum vero arridens, meque intuens, gratulatorie miratus est quod eas et
Abbreviated transcription (Latin):
me qͥs liberar& de corpore mortis huiꝰ. nisi
qͥdẽ desiderii concubitꝰ qͦ artissimo tenebar.
& secłariũ negotioꝵ seruitute quẽadmodũ¬
me excemeris narrabo. & confitebor nomini
tuo dñe. Adiutor m̃s & redẽptor m̃s agebã so¬
lita crescente anxietudine. & cotidie suspira¬
bã tͥ. frequentabã ecclesiã tuã. quantũ ua¬
cabat ab eis negotus sub quoꝵ pondere ͥ gemie¬
bã. Mecũ eratꝰ alipius otiosus ab opere iuris.
peritoꝵ post assessionẽ tertiã. eocpectans qͥb
iterũ consilia uender&. sicut ego uendebã
dicendi facultatẽ. siqua docendo prestari
potest. Nebribius autẽ amicitiȩ nr̃ȩ cesse.¬
rat. ut om̃iũ nr̃m familiarissimo uerecun.¬
do mecliolanensi & ciui & grãmatico subdo¬
cer&. uehementer desideranti & familiari.¬
tatis iure flagitanti de numero nr̃o fidele
adiutoriũ qͦ indigebat nimis. Non itaq ne¬
bridiũ cupiditas cõmodoꝵ eo traxcit. ma.¬

Expanded text:
me quis liberaret de me quis liberaret de quidem desiderii concubitus, quo artissimo tenebar, et saecularium negotiorum seruitute quemadmodum exemeris narrabo et confitebor nomini tuo, domine, adiutor meus et redemptor meus. agebam solita crescente anxitudine et cotidie suspirabam tibi, frequentabam ecclesiam tuam, quantum uacabat ab eis negotiis, sub quorum pondere gemebam. mecum erat Alypius otiosus ab opere iuris peritorum post assessionem tertiam, expectans, quibus iterum consilia uenderet, sicut ego uendebam dicendi facultatem, si qua docendo praestari potest. Nebridius autem amicitiae nostrae cesserat, ut omnium nostrum familiarissimo Yerecundo, Mediolanensi et ciui et grammatico, subdoceret, uehementer desideranti et familiaritatis iure flagitanti de numero nostro fidele adiutorium, quo indigebat nimis. non itaque Nebridium cupiditas conmodorum eo traxit — ma
Abbreviated transcription (Latin):
torpor in menbris est. eũq iã displicentẽ
carpit libentius quãuis surgendi tẽpꝰ adue.¬
nerit.: ita certũ habebã ẽẽ melius tuȩ cari¬
tati me dedere. quã meȩ cupiditati cedere.
Sed illud placebat & uincebat᷑. hoc libebat¬
& uinciebat. Non enĩ erat qͥđ tibi respon¬
cderẽ dicenti mihi. surge qͥ dormis & exur¬
ge a mortuis. & illuminabit te xp̃e. &
undiq ostendenti uera te dicere. ñ erat
om̃ino qͥd responderẽ ueritate conuictꝰ. nͥ
tantũ uerba lenta & sõnolenta. Modo ecce
ñ habebat modũ. & sine paululũ in longũ
ibat. frustra condelectabar legi tuȩ secłm
interiorẽ hominẽ. cũ alia lex in menbris
meis repugnare legi mentis meȩ. & captiuũ
me ducer& in legẽ peccati quȩ in menbris meis
erat. Lex enĩ peccati ẽ uolentia consuetudi¬
nis. qua trahit᷑ & tenet᷑ etiã inuitꝰ animꝰ.
eo merito qͦ i eã uolens illabit᷑. Miserũ gͦ

Expanded text:
torpor in membris est, eumque iam displicentem torpor in membris est, eumque iam displicentem carpit libentius, quamuis surgendi tempus aduenerit: ita certum habebam esse melius tuae caritati me dedere quam meae cupiditati cedere; sed illud placebat et uincebat, hoc libebat et uinciebat. non enim erat quod tibi responderem dicenti mihi : surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus, et undique ostendenti uera te dicere, non erat omnino, quid responderem ueritate conuictus, nisi tantum uerba lenta et somnolenta: "modo", "ecce n habebat modum et "sine paululum" in longum ibat. frustra condelectabatur legi tuae secundum interiorem hominem, eum alia lex in membris meis repugnaret legi mentis meae et captiuum me duceret in lege peccati, quae in membris meis erat. lex enim peccati est uiolentia consuetudinis, qua trahitur et tenetur etiam inuitus animus eo merito, quo in eam uolens inlabitur. miserum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
magna parte il patiebarꝰ inuitꝰ. quã faciebã
uolens. Sed tam̃ consuetudo aduersus me
pugnacior ex me facta erat. qm̃ uolens qͦ
nollẽ ꝑuenerã. & qͥs iure contradicer&. cũ
peccantẽ iusta pena sequeret᷑ : & ñ erat iã
illa excusatio qua uideri mͥ solebã ꝓpterea
me nondũ contẽpto secło seruire tibi. qͥa
incertamichi e̾e̾t ꝑceptio ueritatis. Iã enĩ
& ipsa certa erat. Ego autẽ adhuc obligatꝰ
militare tͥ recusabã. & impedimentis
om̃ib sic timebã expediri. quẽ admodum
impediri timendũ ẽ. Ita sarcina seculi
uelut sõno assol& duciter p̾mebar. & cogi¬
tationes quib meditabar in te. similes erant
conatib ex ꝑgisci uolentiũ. qͥ tam̃ suꝑati
soporis altitudine remergunt᷑. Ꝙ sicut
nemo ẽ qui dormire semꝑ uelit. om̃iumq
sano iudicio uigilare prȩstat: differt tam̃
plerũq homo sõnũ eoccutere. cũ grauis

Expanded text:
magna parte id patiebar inuitus quam faciebam magna parte id patiebar inuitus quam faciebam nolens. sed tamen consuetudo aduersus me pugnacior ex me facta erat, quoniam nolens quo nollem perueneram. et quis iure contradiceret, cum peccantem iusta poena sequeretur? et non erat iam illa excusatio, qua uideri mihi solebam propterea me nondum contemto saeculo seruire tibi, quia incerta mihi esset perceptio ueritatis: iam enim et ipsa certa erat. ego autem adhuc terra obligatus militare tibi recusabam et inpedimentis omnibus sic timebam expediri, quemadmodum inpediri timendum est. Ita sarcina saeculi, uelut somno assolet, dulciter premebar, et cogitationes, quibus meditabar in te, similes erant conatibus expergisci uolentium, qui tamen superati soporis altitudine remerguntur. et sicut nemo est, qui dormire semper uelit, omniumque sano iudicio uigilare praestat. differt tamen plerumque homo somnum excutere, cum grauis
Abbreviated transcription (Latin):
Uelle meũ tenebat inimicus. & inde mͥ
catenã fecerat. & constrinaerat me qͥppe¬
ex uoluntate ꝑuersa facta ẽ libido. &
dũi seruit̾ libidini. facta ẽ consuetudo.
& dũ consuetudini ñ resistit᷑ facta ẽ neces¬
sitas quib quasi ansulis qͥbdã sibim& inne.¬
ais unde catenã appellaui: tenebat me ob¬
strictũ dura seruitꝰ. Uoluntas autẽ noua
quȩ mͥ e̾e ceperat ut te gratis colerẽ fruiq
te uellẽ ds̃ sola certa iocunditas. nondũ
erat idonea ad superandã priorẽ uetus¬
tate roboratã. Ita duȩ uoluntates meȩ
una uetꝰ alia noua. illa carnalis illa sp̃u¬
alis. confligebant inter se: atq discordan.¬
do dissipabant animã meã. Sic intelligebã
meipso experimento id qd̃ legerã. quomodo
caro concupiscer&e aduersus sp̃m. & sp̃s ad
magis ego in eo qđ inme apꝓbabã. quã in eo qđ
in me imꝓbabã. Ibi enĩ magis iã ñ ego. qͥa edx

Expanded text:
uelle meum tenebat inimicus et inde mihi uelle meum tenebat inimicus et inde mihi catenam fecerat et constrinxerat me. quippe uoluntate peruersa facta est libido, et dum seruitur libidini, facta est consuetudo, et dum consuetudini non resistitur, facta est necessitas. quibus quasi ansulis sibimet innexis — unde catenam appellaui — tenebat me obstrictum dura seruitus. uoluntas autem noua, quae mihi esse coeperat, ut te gratis colere fruique te uellem, deus, sola certa iucunditas, nondum erat idonea ad superandam priorem uetustate roboratam. ita duae uoluntates meae, una uetus, alia noua, illa carnalis, illa spiritalis, confligebant inter se atque discordando dissipabant animam meam. Sic intellegebam me ipso experimento id quod legeram, quomodo caro concupisceret aduersus spiritum et spirmagis ego in eo, quod in me approbabam quam in eo, quod in me improbabam. ibi enim magis iam non ego, quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
res nomine auctoritatis. Quanto gͥ gratius
qtabat᷑ uictorini pectꝰ. qđ tanquã in eapug¬
nabile receptaculũ diabolus obtinuerat.
uictorini lingua. quo telo grandi & a cuto
multos peremerat: abundantius exultare
eportuit filios tuos. quia re& nr̃ alligauit
sortẽ. & uidebant uasa eius erepta munda¬
ri & aptari in honorẽ tuũ. & fieri utilia
dñe ad om̃e opus bonũ. Sed ubi mͥ homo
tuus simplicianꝰ de uictorino ista narrauit.
exarsi ad imitandũ. Ad hoc enĩ & ille
narrauerat. Postquã uero & illud addidit.
qd unꝑatoris uliani tẽporib lege data ꝓhi¬
hti sunt xp̃iami docere litteraturã &
iratoriã. quã legẽ ille amplecus loquacẽ sco¬
lã deserere maluit quã uerbũ tuũ. quo
linguas infantiũ facis disertas. ñ mͥ fortior
qua felicior uisus. ẽ: qͥa inuenit occasionem
uacandi tͥ. Cui rei ego suspirabã ligatus
ñ ferro alieno. sed mea ferrea uoluntate.

Expanded text:
res nomine auctoritatis. quanto igitur gratius res nomine auctoritatis. quanto igitur gratius cogitabatur Victorini pectus, quod tam inexpugnabile receptaculum diabolus obtinuerat, Victorini lingua, quo telo grandi et acuto multos peremerat, abundantius exultare oportuit filios tuos, quia rex noster alligauit fortem, et uidebant uasa eius erepta mundari et aptari in honorem tuum et fieri utilia domino ad omne opus bonum. Sed ubi mihi homo tuus Simplicianus de Victorino ista narrauit, exarsi ad imitandum: ad hoc enim et ille narrauerat. posteaquam uero et illud addidit, quod imperatoris Iuliani temporibus lege data prohibiti sunt christiani docere litteraturam et oratoriam — quam legem ille amplexus loquacem scholam deserere maluit quam uerbum tuum, quo linguas infantium facis disertas — non mihi fortior quam felicior uisus est, quia inuenit occasionem uacandi tibi. cui rei ego suspirabam ligatus non ferro alieno, sed mea ferrea uoluntate.
Abbreviated transcription (Latin):
illis gaudent etiã qͥ nouerunt eos. Quando
enĩ cũ multis gaudet᷑: & in singulis uberu
ẽ gaudiũ : quia feruefaciunt se & inflam¬
mant᷑ ex alterutro. deinde qđ multis
noti. multis sunt auctoritati ad salutẽ.
& multis preeunt secuturis. Ideoq multũ
de illis. & qͥ eos precesserunt lȩtant᷑. qua
non de solis letant᷑. Absit enĩ ut in taberna¬
culo tuo p̃ pauperib accipiant᷑ ꝑsonȩ diuiti
aut p̃ ignobilib nobiles. quando potius infir¬
ma mundi elegisti ut confunderes fortia.
& ignobilia huius mundi elegisti & contẽp¬
isti. cũ paulus ꝓconsul ꝑ eiꝰ militiã debella¬
ta suꝑbia sub lene iugũ ap̃i tui missus. ess&
regis magni ꝓuincialis effectꝰ: ipse quoq ex pͥor
saulo paulus uocari amauit ob tã magnum
insigne uictoriȩ. Plus enĩ hostis uincit᷑ ineo
que plus tenae & de qͦ plures ten&e. Plus autẽ
suꝑbos ten& nomine nobilitatis. & de his plis.¬

Expanded text:
illis gaudent etiam qui nouerunt eos. quando illis gaudent etiam qui nouerunt eos. quando enim cum multis gaudetur, et in singulis uberius est gaudium, quia feruefaciunt se et inflammantur ex alterutro. deinde, quod multis noti, multis sunt auctoritati ad salutem 1 et multis praeeunt secuturis, ideoque multum de illis et qui eos praecesserunt laetantur, quia non de solis laetantur. absit enim, ut in tabernaculo tuo prae pauperibus accipiantur personae diuitum aut prae ignobilibus nobiles, quando potius infirma mundi elegisti, ut confunderes fortia, et ignobilia huius mundi elegisti et contemisti, cum Paulus pro consule per eius militiam debellata superbia sub lene iugum Christi tui missus esset regis magni prouincialis effectus, ipse quoque ex priore Saulo Paulus uocari amauit ob tam magnae insigne uictoriae. plus enim hostis uincitur in eo, quem plus tenet et de quo plures tenet. plus autem superbos tenet nomine nobilitatis et de his plu
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s. cũ tuȩternũ tibi ipse sis gaudiũ. & quedã
de te circa te semꝑ gaudeant. qͥd ẽ qđ hec re¬
rũ pars alternat defectu & ꝓfectu. offensi¬
onib & conciliationib : Anis ẽ mod̾ earum.
& tantũ dedisti eis cũ a sũmis celoꝵ usq ad
ima terrarũ. ab initio usq in finẽ secłoꝵ. a
angło usq ad uermiculũ. a motu primo use
ad extremũ. omĩa genera bonoꝵ. & omnia
iusta opera tua suis queq sedib locares. &
suis queq tẽporib ageres Cimͥ quã ͤ celsus es
in excelsis & quã ꝓfundus es in ꝓfundis. &
ꝗnusquã recedis. & uix redimus ad te. Age
rape. fragͥla. dulcesce. iã amemꝰ. & curramꝰ.
Non ne multi ex ꝓfundiore tartaro cecita¬
tis quã uictorinus redeunt ad te. & accedun
& illuminant᷑ recipientes lumen: Qd si qui
recipiunt. accipiunt a te potestatẽ ut fili
tui fiant. Sed siminꝰ noti st̃ popłis. minꝰ de

Expanded text:
meus, cum tu aeternum tibi, tu ipse sis gaudium, et quaedam meus, cum tu aeternum tibi, tu ipse sis gaudium, et quaedam de te circa te semper gaudeant? quid est, quod haec rerum pars alternat defectu et profectu, offensionibus et conciliationibus? an is est modus earum et tantum dedisti eis, cum a summis caelorum usque ima terrarum, ab initio usque in finem saeculorum, ab angelo usque ad uermiculum, ad extremum, omnia genera bonorum, et omnia justa opera tua, suis quaeque sedibus locares, et suis quaeque temporibus ageres? Heu mihi, quam excelsus es in excelsis, et quam profundus in profundis! et nusquam recedis, et vix redimus ad te. CAPUrape; flagra, dulcesce: amemus, curramus. Nonne multi ex profundiore tartaro caecitatis quam Victorinus redeunt ad te, et accedunt, et illuminantur recipientes lumen, qrecipiunt, accipiunt a te potestatem, ut filii tui fiant? sed si minus noti sunt populis, minus de
Abbreviated transcription (Latin):
exultant nimis: qm̃ tunuerunt nimis. Eger
ẽ carus. & uena eiꝰ malũ renuntiat. Om̃s qui
eũ saluũ cupiunt. egrotant simul animo.
fit ei recte. & nondũ ãbulat pristinis uirib
& fit iã tale gaudiũ quale ñ fuit cũ antea sal¬
uus & fortis abular&. Casq ipsas uoluptates
humanȩ uitȩ etiã ñ inopinatis & p̃ter uolun¬
tatẽ irruentib sed institutis & uoluntariis
molestiis homines adquirunt. Edendi & bi¬
bendi uoluptas nulla ẽ: nisi p̾cedat esuriendi
& si tiendi molestia. Et ebriosi quedã salsius¬
cula comedunt quo fiat molestus ardor. quẽ
dũ extinguit potatio: sit delectatio. & insti.¬
tutũ ẽ: ut iã pactȩ sponsȩ non tradant᷑ statĩ.
ne uilẽ habeat maritꝰ datã. quã ñ suspiraue.¬
rit sponsus dilatã. Hoc in turpi & execran.¬
da lȩtitia. hoc in ea quȩ concessa & licita est.:
stia maiore preceditur. Quid ẽ. hoc dñe ds̃

Expanded text:
exultant nimis, quoniam timuerunt nimis. aeger exultant nimis, quoniam timuerunt nimis. aeger est carus et uena eius malum renuntiat; omnes, qui eum saluum cupiunt, aegrotant simul animo: fit ei recte et nondum ambulat pristinis uiribus, et fit iam tale gaudium, quale non fuit, cum antea saluus et fortis ambularet. easque ipsas uoluptates humanae uitae etiam non inopinatis et praeter uoluntatem inruentibus, sed institutis et uoluntariis molestiis homines adquirunt. edendi et bibendi uoluptas nulla est, nisi praecedat esuriendi et sitiendi molestia. et ebriosi quaedam salsiuscula comedunt, quo fiat molestus ardor, quem dum exstinguit potatio, fit delectatio. et institutum est, ut iam pactae sponsae non tradantur statim, ne uile habeat maritus datam, quam non suspirauerit sponsus dilatam. Hoc in turpi et exsecranda laetitia, hoc in ea quae concessa et licita est, stia maiore praeceditur. quid est hoc, domine deus
Abbreviated transcription (Latin):
reportet᷑ ouis quȩ errauerat. & dragma
referat᷑ in thesauros tuos colletantib uicinis
mulieri quȩ inuenit. & lacrimas excutit
gaudiũ sollẽpnitatis domꝰ tuȩ. cũ legitur
in domo tua de minore filio tuo. qm̃ mor¬
tuus erat & reuixit. perierat & inuentꝰ ẽ.
Gaudes quippe in nobis &e in angelis tuis sc̃ã
caritate sc̃is. Nã tu sẽꝑ idem. qͥ ea quȩ ñ sẽper
nec eodẽ mͦ sunt: eodẽ mͦ sẽꝑ nosti omĩa. Quid
gͦ agit᷑ anima. cũ amplius delectat᷑ inuen¬
tis aut reclditis reb quas diligit. quã si eas
semꝑ habuiss& : Contestant᷑ enĩ & cetera.
& plena sunt omĩa testimoniis clamantib.
ita ẽ. Triumphat uictor imperator & non
uiciss& nisi pugnauiss&. & quanto maius
periculũ fuit in p̃lio. tanto ẽ gaudiũ maius
in triumpho. Iactat tẽpestas nauigantes.
minaturq naufragiũ: om̃s futura morte
pallescunt. Tranquillat᷑ cęlũ & mare. &

Expanded text:
reportetur ouis, quae errauerat, et drachma reportetur ouis, quae errauerat, et drachma referatur in thesauros tuos conlaetantibus uicinis mulieri, quae inuenit, et lacrimas excutit gaudium sollemnitatis domus tuae, cum legitur in domo tua de minore filio tuo, quoniam mortuus fuerat et reuixit, perierat et inuentus est. gaudes quippe in nobis et in angelis tuis sancta caritate sanctis. nam tu semper idem, quia ea quae non semper nec eodem modo sunt eodem modo semper nosti omnia. Quid ergo agitur in anima, cum amplius delectatur inuentis aut redditis rebus, quas diligit, quam si eas semper habuisset? contestantur enim et cetera et plena sunt omnia testimoniis clamantibus: "ita est". triumphat uictor imperator et non uicisset, nisi pugnauisset, et quanto maius periculum fuit in proelio, tanto est gaudium maius in triumpho. iactat tempestas nauigantes minaturque naufragium; omnes futura morte pallescunt: tranquillatur caelum et mare, et
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbis suis turbas insanoꝵ : Itaq ubi ascen.¬
dit ut redder&. om̃s sibun& inuicẽ quisq
ut eũ nouerat instrepuerunt nom̃ eiꝰ stre¬
pitu gratulationis. Quis autẽ ibi non eũ no¬
uerat : & sonuit presso sonitu ꝑora cunc¬
toꝵ colletantiũ. uictorinꝰ uictorinꝰ. Cito
sonuerunt exultatione. qui uidebant
eũ. & cito siluerunt intentione. ut audi¬
rent eũ. Pronuntiauit ille fidẽ ueracem
preclara fiducia. & uolebant eũ om̃s rapere
intro in cor suũ. & rapiebant amando &
gaudendo. Hȩ rapientiũ manus erant.
Ds̃ bone. quid agit᷑ in homine ut plus gaudeat᷑
ratȩ. quã si spes ei sẽꝑ affuiss&e. aut periculũ
minꝰ fuiss& : & enĩ tu quoq misericors pat
plus gaudes de uno penitente. quã de nona¬
gita nouẽ iustis qͥb ñ opus ẽ penitentia:
&e nos cũ magna iocunditate audimꝰ. cum
audimꝰ quã excultant᷑ib pastoris humeris

Expanded text:
in uerbis suis turbas insanorum? itaque ubi ascenin uerbis suis turbas insanorum? itaque ubi ascendit, ut redderet, omnes sibimet inuicem, quisque ut eum nouerat, instrepuerunt nomen strepitu gratulationis. quis autem ibi non eum nouerat? et sonuit presso sonitu per ora cunctorum conlaetantium: "Victorinus, Victorinus". cito sonuerunt exultatione, quia uidebant eum, et cito siluerunt intentione, ut audirent eum. pronuntiauit ille fidem ueracem praeclara fiducia, et uolebant eum omnes rapere intro in cor suum. et rapiebant amando et gaudendo: hae rapientium manus erant. Deus bone, quid agitur in homine, ut plus gaudeat dratae, quam si spes ei semper affuisset aut periculum minus fuisset? etenim tu quoque, misericors pater, plus gaudes de uno paenitente quam de nonaginta nouem iustis, quibus non opus est paenitentia. et nos cum magna iucunditate audimus, cum audimus quam exsultantibus pastoris umeris
Abbreviated transcription (Latin):
prexit cũ eo. Ubi autẽ imbutꝰ ẽ primis
instructionũ sacramentis. non multopost
etiã nomen dedit ut ꝑ baptismũ regene.¬
raret᷑. Mirante roma. gaudente ecclesia.
suꝑbi uidebant & irascebant᷑. dentib suis
stridebant & tabescebant. Seruo autẽ
tuo dñe ds̃ erat spes eiꝰ: & non respiciebat
in uanitates & in insanias mendaces. Deniq
ut uentũ ẽ ad horã ꝓfitendȩ fidei. quȩ uer¬
bis certis conceptisꝰ retentisq memoriter
de loco eminentiore in conspectu populi
fidelis romȩ recddi sol& ab eis qui accessuri st̃
ad grãm tuã. oblatũ ẽẽ dicebat uictorino
a presbiteris ut secretius redder&. sicut
non nullis qͥ uerecundia trepidaturi uide¬
bant᷑ offerri mos erat. illũ autẽ maluisse sa¬
lutẽ suã in conspectu sc̃ę multitudinis ꝓfi¬
tominꝰ ergo uereri debuit mansuetũ gregẽ
tuũ. ꝓnuntians uerbũ tuũ. qͥ non uerebatur

Expanded text:
perrexit cum eo. Ubi autem imbutus est primis perrexit cum eo. Ubi autem imbutus est primis instructionum sacramentis, non multo post etiam nomen dedit, ut per Baptismum regeneraretur, mirante Roma, gaudente Ecclesia. Superbi videbant, et irascebantur; dentibus suis stridebant, et tabescebant : servo autem tuo Dominus Deus erat spes ejus, et non respiciebat in vanitates et in insanias mendaces . 5. Denique, ut ventum est ad horam profitendae fidei, quae verbis certis conceptis, retentisque memoriter, de loco eminentiore in conspefidelis Romae reddi solet ab eis, qui accessuri sunt ad gratiam tuam, oblatum esse dicebat Victorino a presbyteris, ut secretius redderet, sicut nonnullis, qui uerecundia trepidaturi uidebantur, offerri mos erat; illum autem maluisse salutem suam in conspectu sanctae multitudinis profito minus ergo uereri debuit mansuetum gregem tuum pronuntians uerbum tuum, qui non uerebatur
Abbreviated transcription (Latin):
noueris me ẽe iã xp̃ianũ. & respondebat ille.
Non credã. nec deputabo te int̾ xp̃ianos. nͥ
ilũ dicens. Ergo parietes faciunt &xp̃ianos:
Q hoc sepe dicebat. iã se ẽe xp̃ianũ. & simpli¬
cianus illud sepe respondebat : & sepe ab illo
pirietũ irrisio repetebat᷑. Amicos enĩ suos
uerebat᷑ offendere suꝑbos demonicolas.
quoꝵ ex culmine babilonicȩ dignitatis qͣsi
ex cedris libani quas nondũ contriuerat dñs.
grauit̾ ruituras in se inimicias arbitrabat᷑.
Sed postea quã legenclo & inhiando hausit
fiteri. reusq sibi magni criminis apparuit
erubescendo de sacramentis humilitatis uer¬
bi tui. & ñ erubescendo de sacris sacrilegis
sꝑboꝵ demonioꝵ quȩ imitator suꝑb accepe.¬
rat. depuduit uanitati. & erubuit uani¬
tati. Subitoq & inopinatꝰ ait simpliciano.
ut ipse narrabat. Eamꝰ in ecclesiã. xp̃ianꝰ
uolo fieri. At ille non se capiens letitia.

Expanded text:
Noveris me jam esse christianum. Et respondebat ille: Noveris me jam esse christianum. Et respondebat ille: Non credam, nec deputabo te inter Christianos, dicens: Ergo parietes faciunt Christianos? Et hoc saepe dicebat, jam se esse christianum; et Simplicianus illud saepe respondebat, et saepe ab illo parietum irrisio repetebatur. Amicos enim suos reverebatur offendere superbos daemonicolas, quorum ex culmine Babylonicae dignitatis, quasi ex cedris Libani quas nondum contriverat Dominus , graviter ruituras in se inimicitias arbitrabatur. Sed posteaquam legendo et inhiando hausit fiteri ; reusque sibi magni criminis apparuit erubescendo de sacramentis humilitatis Verbi tui, et non erubescendo de sacris sacrilegis superborum daemoniorum, quae imitator superbus acceperat; depuduit vanitati, et erubuit veritati, subitoque et inopinatus ait Simpliciano, ut ipse narrabat: Eamus in ecclesiam; christianus volo fieri. At ille non se capiens laetitia,
Abbreviated transcription (Latin):
& dilucicdauerat. doctor tot nobiliũ sena¬
toꝵ: qui etiã ob insigne preclari magiste¬
rii qđ ciues huius mundi eocimiũ putant
statuã romano foro meruerat & accepe¬
rat. usq ad illã etatẽ uenerator idoloꝵ
sacroꝵq sacrilegoꝵ particeps. qͥb tt̃ tota
fere romana nobilitas inflata spirabat.
anubẽ latratorẽ. quȩ aliquando contra
neptunũ & uenerẽ contraq mineruam
tela tenuerant. & a se uictis iã roma sup.¬
plicabat. quȩ iste senex uictorinꝰ tot annos
ore terricrepo defensitauerat. ñ erubuer
ẽẽ puer xp̃i tui & infans fontis tui. subiecto
collo ad humilitatis iugũ. & edomita fronte
celos &e descendisti. tegisti montes & fum¬
gluer aat qͥb m̃oddis te insinuasti illi pecta
egebat sicut ait simplicianꝰ scãm scripturã.
omsq xp̃ianas scripturas inuestigabat stu-¬
diosisime & ꝑscrutabat᷑. & diceb̾at simpli¬
aano non palã sed secretius & familiarius.

Expanded text:
et dilucidaverat; doctor tot nobilium senaet dilucidaverat; doctor tot nobilium senatorum, qui etiam ob insigne praeclari magisterii, quod cives hujus mundi eximium putant, statuam in Romano foro meruerat et acceperat; usque ad illam aetatem venerator idolorum, sacrorumque sacrilegorum particeps, quibus tunc tota fere Romana nobilitas inflata inspirabat Anubem latratorem, quae aliquando contra Neptunum et Venerem, contraque Minervam tela tenuerant , et a se victis jam Roma supplicabat; quae iste senex Victorinus tot annos ore terricrepo defensitaverat: non erubuerit esse puer Christi tui, et infans fontis tui, subjecto collo ad humilitatis jugum, et edomita fronte coelos, et descendisti; tetigisti montes, et fumigaverunt : quibus modis te insinuasti illi pectori? Legebat, sicut ait Simplicianus, sanctam Scripturam, omnesque christianas litteras investigabat studiosissime et perserutabatur; et dicebat Simpliciano non palam, sed secretius et familiarius:
Abbreviated transcription (Latin):
ri sapiens. qm̃ dicentes se e̾e̾ sapientes stulti
facti sunt. & inuenerã iã bonã margaritã. &
uenditis om̃ib quȩ haberẽ emenda erat. &
dubitabã. Perrexi gͦ ad simplicianũ patrẽ
in accipienda gr̃a tunc ep̃i ambrosi. quẽ uere
ut patrẽ diligebat. Harraui ei circuitꝰ erro¬
ris mei. Ubi autẽ cõmemoraui legisse me
scripta incidissẽ plena fallaciarũ & decep¬
tionũ scđm̃ elementa hunis mundi. in stis
autẽ om̃ib modis insinuari dm̃ & eiꝰ uer¬
bũ. Deinde ut me exortaret᷑ ad humili¬
tatẽ ocp̃i sapientib absconditã & reuela¬
tã paruulis. uictorinũ ipsũ recordatus ẽ
quẽ romȩ cũ ess& familiarissime nouerat.
deq illo mͥ narrauit qđ ñ silebo. Hab& eniꝰ
magnã laudẽ gr̃ȩ tuȩ confitendã tͥ. quẽ¬
admodũ illȩ doctissimꝰ senex & om̃iũ libe.¬
raliũ doctrinarũ peritissimꝰ. qͥq philoso¬
phoꝵ tãmulta legerat & diudicauerat

Expanded text:
ri sapiens, quoniam dicentes se esse sapientes stulti ri sapiens, quoniam dicentes se esse sapientes stulti facti sunt. et inueneram iam bonam margaritam, et uenditis omnibus, quae haberem, emenda erat, et dubitabam. Perrexi ergo ad Simplicianum, patrem in accipienda gratia tunc episcopi Ambrosii et quem uere ut patrem diligebat. narraui ei circuitus erroris mei. ubi autem conmemoraui legisse me scripta incidissem plena fallaciarum et deceptionum secundum elementa huius mundi, in istis autem omnibus modis insinuari deum et eius uerbum. deinde, ut me exhortaretur ad humilitatem Christi sapientibus absconditam et reuelatam paruulis, Victorinum ipsum recordatus est, quem, Romae cum esset, familiarissime nouerat, deque illo mihi narrauit quod non silebo. habet enim magnam laudem gratiae tuae confitendam tibi, quemadmodum ille doctissimus senex et omnium liberalium doctrinarum peritissimus, quippe philosophorum tam multa legerat, et dijudicaverat,