comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dib suis. T tam̃ post oĩa ħ. tã eindẽtia
diuine uirtutis ĩ signia. ⁊ post uniu̾¬
sam eccłam q̃ eis supͣ cũctos mortales
data ẽ. ĩfideles extiterũt ⁊ ingrati Cap̃
nãq uituli adorau̾nt. ⁊ deos q̃sierũt
sibi alios fieri. cũ tãte talesq d̾i uir¬
tutes alie ad huc ĩ oculis haberentur
alie u̾o recentẽ ⁊ nuꝑ gestã seruarẽt
ĩ corde memoriã. At u̾o nimuitaꝵ ppłs
alienigena ⁊ barbarꝰ nullis prius diui¬
ne ꝓuidẽtie bñficiis asuetꝰ. nõ legib ñ
mirabilib ñ p̃ceptis ullis aut oꝑib
illũatꝰ. hoĩnẽ uidit habitu nanfra
statim ingressu dicentẽ. ad huc triduo
⁊ niniue sb̾uertet᷑. ⁊ ex istis solis sermo¬
nib ꝯu̾si sũt ad timorem dei. Abiectis¬
q ꝯtinuo pͥoris uite malis. ad uͥtutẽ
se ⁊ iustĩam ꝑ penitentiã ꝯtulerunt.

Expanded text:
t tamen post omnia haec tam evidentia divinae virtutis insignia, et post universam gloriam quae eis supra cunctos mortales data est, infideles exstiterunt et ingrati. Caput namque vituli adoraverunt, et deos quaesierunt sibi alios fieri, cum tantae talesque Dei virtutes aliae adhuc in oculis haberentur, aliae vero recentem et nuper gestam servarent in corde memoriam. At vero Ninivitarum populus, alienigena et barbarus, nullis prius divinae providentiae beneficiis assuetus, non legibus, non mirabilibus, non praeceptis ullis aut operibus illuminatus, hominem vidit habitu naufragstatim ingressu dicentem: Adhuc triduo et Ninive subvertetur. Ex istis solis sermonibus conversi sunt ad timorem Dei, abjectisque continuo prioris vitae malis, ad virtutem se et justitiam pe
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq stipari eã cernãt sodalib pes¬
simis. ꝯtumeliis dico. obꝓbriis.
liuore. ĩnidia. ĩsidiis. criminacõ¬
b. ⁊ ꝑnicõsissimis curis. metu ui¬
gi. tremore frequẽti. ⁊ mille ali¬
is huiꝰ mõi ĩ faustis ꝯsortib. lielnt
augurũ corona cirtũdari. Frut

Expanded text:
 stipari cernant sodalibus pessimis, contumeliis dico, opprobriis, liuore, insidiis, criminationib. & perniciosissimis curis, metu iugi, timore frequenti, & mille aliis huiusmodi infaustis consortibus, velut sanguinum corona circundari; adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
iram repelit. Qui u̾o semet ip̃m ꝓ¬
dit ⁊ ledit. etiã si mille ex trinsetus
diuinis bñficiis fulciatur. ñ eis suf¬
ficiet ad salutẽ. qr neq iudeis tanta
mirabilia q̃ ĩ eos collata sũt ꝓfuer̾t.
neq alienigenis ꝙ hoꝵ nichil adepti¬

Expanded text:
iram repellit? qui vero semetipsum prodit et laedit, etiamsi mille intrinsecus divinis beneficiis fulciatur, non ei sufficiet ad salutem: quia neque Judaeis tanta mirabilia, quae in eos collata sunt profuerunt, neque alienigenis quod nihil
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ sufficiẽs erat. ut nec alii ꝯͥipͣ ret̾buere
deb̾e̾t nec ut sͥ retͥbueret᷑ dare indigẽt.
ex debito sicut rõ mea uidebat᷑ oñdere
ceclit ad honorẽ dei ⁊ tam̃ facẽ dbuit.
ꝙ fecit .a. honor utiq ille ticiꝰ ẽ t̾nitatis¬

Expanded text:
 sufficiens erat, ut nec alii quidquem retribuere deberet; nec, ut sibi retribueretur, dare indigeret. ex debito, sicut ratio mea videbatur monstrare, dedit ad honorem Dei; et tamen facere debuit quod fecit. ANS. Honor utique ille t
Abbreviated transcription (Latin):
Neottinc eẽ incipiat. sed tunt᷑ in notes cat: Iamenim erat in iob patientia quam nouerat ds̃ & cuitestimoniũ
ꝑ hibebat. sed hominib: in notuit temtationis ex amin& & quod latebat intrin secus ꝑea quae forͣ in trm¬
cus in lata sunt Nonnatum sed manifestatum est habebat utique & timotheus uirtutem continendi aui¬
No quam nonci abstulit paulus monendo ut uino modico uteretur propter sto machum & frequentes
suas in firmitates alioquin ꝑnicio sedo cebat ut propt salitem corporis fier& in animod am num uirtutis
sequia poterat eauirtute salua fieri quod monebat : Itarelax at a est corporiutilitas bibendiut manere
in animo habitus continendiipse est enim habitus quo aliquid agitur cum opus est : cum autem Nonagitur
potest sed nonopus est: hunchabitum circa continentiã quac sit a concubitu Non habent illiquib dicit᷑

Expanded text:
nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrinsecus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. ipse est enim habitus, quo aliquid agitur, cum opus est; cum autem non agitur, potest agi, sed non opus est. hunc habitum circa continentiam quae fit a concubitu non habent illi, quibus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Non quae a foris ornantur capillorum incrispationib: aut circum datae auro autuestedecora sedille

Expanded text:
non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed illenon quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin& cum sint quaedam uiduȩ mortuae quae indelicus uiuunt : Uerumtamen quod attin& ad quar¬
dam distinctionem & quasi proprictatem in nuptarum at querluptarum. sicut nimium d&x estandaest
quac continens anultius id est areconcessa Noncontin& adelectis uellaxuriae uel suprbiae ud curiosi¬
tatis & uerbo sitatis. itarara nupta est quac in ipsoquoque obsequio coniugali Non cogitat Nisi quomo¬
do placeat dõ orrandose Nonintortis crinib aut auro & margaritas &uestep̃ciosa sed quod deca muli¬
eres promittentes pi&atem perbonam conuersatiopem talia quippe coniugia p&rusquoque apł̃s p̃cipi¬
endo describit : similiter inquid mulieres obaudientes maritisfuis ut siqui Non credunt uerbo ꝑ mulierius
conuersationem sineloquella lucri fieri possint uidentes morerdei castam conuer sationem uram ut sint

Expanded text:
tu, ad omnes innuptas pertinet, cum sint quaedam uiduae mortuae, quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quantu, ad omnes innuptas pertinet, cum sint quaedam uiduae mortuae, quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quandam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque apostolus praecipiendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint
Abbreviated transcription (Latin):
prodẽs in fideli exori idem apłs testis est dicenssc̃i factus est enim uirin fideolis inuxori. & scãficata
est mulior in fidelis in fratre ꝓroinde illud ditum est secundum ampliorem sc̃tatem in nuptarum qũã
naptarum cui mertes &iam debeur amplor setandum quod istobono illud est melius quia & hoc
solum cogitat quomodo plactat dño: N equeenim femina fidedis seruans pudictiam coniu galem Non
iogitat quomo do placcat dño : Sedutique minus quia cogitat &iam quae sunt mundi quomodo pla¬
ceat̃ uiro: hocenim deillis dicere uoluit quod possunt habere quod am modo denecessitate conubii ut co¬
gitent quae sunt mundi quomodo placcant uirissuis : Quoditrum deomnib: Nuptis lixerit andȩa¬
lib qualesita multac sunt ut poene om̃s putari possuit Non in merito dubitat᷑ : Nequeerum & illud

Expanded text:
prodesse infideli uxori idem apostolus testis est dicens: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata prodesse infideli uxori idem apostolus testis est dicens: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. proinde illud dictum est secundum ampliorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius, quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat domino. neque enim femina fidelis, seruans pudicitiam coniugalem, non cogitat, quomodo placeat domino, sed utique minus, quia cogitat etiam quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. hoc enim de illis dicere uoluit, quod possunt habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogitent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud,
Abbreviated transcription (Latin):
cunuero uir membro mulicris Nonad hoc concesso utiuoluerit turpior est uxor sunse quam simalia
fierip miserit: Decus ergo coniugaleest castitas procrtandi & reddendi earalis debiti fides:
hocet opus paptiarut hoc ab omni crimine defendit apłs dicendo & siacceperis uxorem N on peccas¬
tio& sinapserit urgon sonpeccat : & quo diult ficiat ponpercat᷑ ubat exigendi cutem debiti
ab adtoratrosexu in moderator progressio prop̃t̃ illa qua esa prec dex coniugibus secundumueni¬
am conceditur: quodergo ait qua cinupta est cogitate aque sunt dñ utst scũ &corpore aspũ¬
stasunt ergo &siam corꝑora coniugatorum fidemsibi & dño seruantium ui sãtat cauoslibe eox
pecin fidelem coniugem obsistere selpotius scuitatem ixoris predet̃ in fideduuro aut sc̃itatemuir

Expanded text:
cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides: hoc est opus nuptiarum, hoc ab omni crimine defendit apostolus dicendo: et acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat, et: quod uult faciat; non peccat, nubat. exigendi autem debiti ab alterutro sexu inmoderatior progressio propter illa, quae supra dixit, coniugibus secundum ueniam conceditur. Quod ergo ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit ssancta sunt ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse infideli uiro aut sanctitatem uiri
Abbreviated transcription (Latin):
ant & ꝑ hanc abstinentiam sicut ꝑienunia commendent p̃ cessuas uel in mutando Natuie lemus um
inusum quiest contiao natuiã quod dan nabilus fit in conuige namcum illeraturalis usus quando
prolabitur ultrer pacta nuptialia ides ł altraepropagandi pecessitatem uenialis inuxoresmeretri¬
cedamnabilis stequiest contireNaturam ex sccrabiliter in meretrice sed ex setrabiluis inuxore tantũ
ual& orditlatio reatoris & ordo creaturae ut nreb adutendum concessis &iam cum modus ex cedit᷑
lon gesit tolerabilius quaminca quae concessa Non sunt uelunus uel iccrus excessus & ideo in recon¬
cessa in moderatio coniugis neirem Non concessam libido prorum pat toleranda est: hincest¬
&iam quod lon geminus peccat qualib& ad sidius cilipcerem quamul rarissimus adfcem¬
cationẽ :

Expanded text:
cent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum cent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem.
Abbreviated transcription (Latin):
in mut&ur incum usum qui est contiaenaturã dequo apł stacere Non potuit cumde cor rupta lis pi¬
niis in mundorum & impiorum hominum loquer& ur: concubiti
genc itendi incul pabilis & solus ipsenuptialis est: illeautem quiultia Necessitatem pro greditur
iam noniationi sed libidini obsequit᷑ : & hunc tamen Non exigere sed redidere coniugi Nefornican¬
do damnabiliter pecc& adpersonam ꝑtin& coniugalem: siautem ambotali concupiscentiae subigunt᷑
rem faciant Non plan& nuptiarum uerum tamen simagis in sua coniunctione diligunt quod ho¬
nestum quam quod in onestum est. id est quod nuptiarum quamid quod ponest Nuptiarum hoc
uis auntore apło sccundum ueniam concedit᷑: cuius delicti nonhabent hortatrices Nuptias sed deprȩ¬
catrices sidimiscricor diã Nona se auertant uel nion abstinendo quibusdam diebs uto rtionibus ua¬

Expanded text:
inmutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis niinmutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus ua
Abbreviated transcription (Latin):
meliuis est enim nubere quamm dri : Nccipsistamen peccatum sunt Nuptiae quȩ si in comparatione fornicatio¬
Nis eligerentur minus peccatum essent quam foriuicatio sedtamen peccatum essent: Nunc autem quid dicturi
sumus aduer sus eudentis simã uocem apłi dicentis quoduult faciat Non peccat ñubat : & si acceperis uxorẽ
Non peccasti & sinupserit iurgo Non peccat : Hinc certeian dubitare fasnon est Nuptias Nonessepecatum:
Nonitaque Noptias secundum ueniam concedit apłs : Namquis ambi gat ab surdissime dicinon cos petcas¬
se quibus ueniadatur sedillum concabitum secundum ueniam concedit qui fit ꝑ in continentiã n on sola
sausa procre andi & aliquandonulla tausa procreandi quem nuptia Nonfieri cogunt sed ignas& im¬
p&ient si tamen nonlta sit nimius ut in pediat quae sepositatẽ. debent tempora ordinandi pec

Expanded text:
melius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicatiomelius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicationis eligerentur, minus peccatum essent quam fornicatio, sed tamen peccatum essent. nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare fas non est nuptias non esse peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam concedit apostolus - nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus uenia datur? — sed illum concubitum secundum ueniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi et aliquando nulla causa procreandi, quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci inpetrant: si tamen non ita sit nimius, ut inpediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec
Abbreviated transcription (Latin):
hortari appar& apłm ubiaat cuminde loquereiur uellem omnes cẽ. sicut mapsum aut illoloco hocaut̃
dico fratres tempus breue efi. relicum est ut & hi qui habent uxores tamquã Non habentes sint & qui
flont tumquam Ponflentes & qui gaudent tam quã Nion gaudentes & quiemunt tam quam Non
emontes & quiutuntur hocmundotam quam onutantur p̃terit enim figurt huius mundi
uolouos sine solitudne ce danle sibungit quisincupore est cogitata a quac sunt dñ quomodo placat
dño : qui autem matrimonio iuctus est cogitat quae sunt mundi quomodeplacat uxori &diuis a est mulier
est sollicta est quae sunt mundi quomodoplaceat uiro undemihi uidet᷑ hoctempore soloseos quisenon
continent coniugari oportere setundum illam eiꝰ dem apłi sententiã quod sise Noncontinent nubant ꝓ

Expanded text:
hortari apparet apostolum, ubi ait, cum inde loqueretur: uellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem hortari apparet apostolum, ubi ait, cum inde loqueretur: uellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est, ut et hi, qui habent uxores, tamquam non habentes sint; et qui flent, tamquam non flentes; et qui gaudent, tamquam non gaudentes; et qui emunt, tamquam non ementes; et qui utuntur hoc mundo, tamquam non utantur: praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitudine esse. deinde subiungit: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino. qui autem matrimonio iunctus est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. et diuisa est mulier est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant;
Abbreviated transcription (Latin):
maxime p̃p̃t dĩpopulum propagandum ꝑ quem & proph& ar&ur & nascer&ur princeps & saluator omniũ
populorum utidebuisse scõ sisto Nonprop̃t̃ segxp&endo sed propt̃ aliud necessario bono nuptiarum: Nuncuero
cumad ineundam scam & sinceram soci & atem undique ex omnib gentib copia spiritalis cognationis exuber&
&iam propt̃ solo filios conubia copularar cupientes at ampliort continentiae bono potius utantur ammonen¬
difunt: Sed noui quid murmurent: quid sunquiunt omnes uelint ab omni concubitu continere undo sub¬
sist& genus humanum utinam om̃s hocuellent duntaxat in caritate decor depuro & conscienti a bona
& fid non fita multo citiusdĩ ciuitas compler&sur & accelerar&ur terminus setuli: quidenim aliud

Expanded text:
maxime propter dei populum propagandum, per quem et prophetaretur 25 et nasceretur princeps et saluator omnium maxime propter dei populum propagandum, per quem et prophetaretur 25 et nasceretur princeps et saluator omnium populorum, uti debuisse sanctos isto non propter se expetendo, sed propter aliud necessario bono nuptiarum; nunc uero, cum ad ineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spiritalis cognationis exuberet, etiam propter solos filios conubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur, admonendi sunt. Sed noui, quid murmurent. quid? si, inquiunt, omnes homines uelint ab omni concubitu continere, unde subsisteret genus humanum? utinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et adceleraretur terminus saeculi. quid enim aliud
Abbreviated transcription (Latin):
dialiter alias damnabiliter: quis quis uero eis propt̃ hocutit᷑. propt̃ quod dat a sunt bene facit
Cuiergo Nonsunt Necessaria sin oneisutitur melius facit: promde istabona cumopus habemus beneuolu¬
mus sed melius canolumus quamuolumus quiatunc melius Noshabemus cumea necessaria Non habemus
hacꝑ hoc bonum est  :  nubere quiabonum est filios procrea matrem familias ec̃ sed melius est Non
nubere qui a melius est adipsam humanam soci& atem hocopere Nonegere : Itaenim iamse sehab&
humanum genus ut alis quise Non continent Non solum pernubtias occupatis. sed multis & iam ꝑinlicitos con¬
cubitus laxoriantib: bons ereato redemalis eprum faciente quod bonum est Nondesit Numerositas prolis& ha
bundantia succesionis unde scaẽ amititiae conquirant᷑ : ex quo colligitur primi ftem porib generis humani

Expanded text:
nialiter, alias damnabiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. nialiter, alias damnabiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc melius nos habemus, cum ea necessaria non habemus. ac per hoc bonum est nubere, quia bonum est filios procreare, matrem familias esse; sed melius est non nubere, quia melius est ad ipsam humanam societatem hoc opere non egere. ita enim iam sese habet humanum genus, ut aliis, qui se non continent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per inlicitos concubitus luxuriantibus bono creatore de malis eorum faciente, quod bonum est, non desit numerositas prolis et abundantia successionis, unde sanctae amicitiae conquirantur. ex quo colligitur primis temporibus generis humani
Abbreviated transcription (Latin):
martha ficibat quia nis inde ab ftiner& sorortius non facer& quod meluis erat : aat id comalum est suscipe¬
resustum aut proph&am in domum suam quia pedomum haberedeb&: ut quod meliuis est faciat quiuult
ad ꝑfeccionem x pm̃ sequi : Saneuidendum est aliabona Nobis dm̃dare qua e propt̃ scipsa exp&enda sunt
sicut est sapientia salus amiatia : Aliaque propt̃ aliquidsunt Necessaria sicut doctrina cib: potus som¬
nus coniugium concubitus: horumenim quaedam neces saria sunt propter sapientiam sicut doctrina
quedam propt̃ salutem sicut cib & potus & somnus quaedam propt̃ amiticiam sicut Nuptiae uel con¬
cubitus : hincenim subsistit propagatio generis in quo soci& as amicalis magnum bonum est : hisita¬
que bonis quae prop̃t aliud necessaria sunt quinon ad hoc utitur propt̃ instituta sunt peccat᷑alias ue¬

Expanded text:
Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipeMartha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustum aut prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uidendum est alia bona nobis deum dare, quae propter se ipsa expetenda sunt, sicut est sapientia, salus, amicitia, alia, quae propter aliquid sunt necessaria, sicut doctrina, cibus, potus, somnus, coniugium, concubitus. horum enim quaedam necessaria sunt propter sapientiam, sicut doctrina, quaedam propter salutem, sicut cibus et potus et somnus, quaedam propter amicitiam, sicut nuptiae uel concubitus; hinc enim subsistit propagatio generis humani, in quo societas amicalis magnum bonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias ue
Abbreviated transcription (Latin):
bonum erat qued martha faciebat occupata cirtaministerium scõrum sed meliuis quod maria
sorer eius sedens ad pedes dñ & audieis uerbum cius itabonum su sannae in coniugali castitate laude¬
mus seltam en ci bonum aiduas annac h acmulto magis mariȩuirginis anteponimus: benum erat
quo d facibant quaede sobstantio sua xp̃õ acdiscipabiscius ni ecessaria ministraebant sedimlius
quiomnem suam sibstantiã dimis ferunt ut expedicores cundem dnm̃ sequerentur: in hisautem
binis bonis siue quacisti siue quȩ m archa & maria facibant fierinon poss& quod melius est Nisialtero
p̃ter misso aut relicto undcintelle gendum est nonideomald putandum et̃ puptias quierisi abeis abs¬
tincatur non potest haberi uidualis castitas aut iuir gmnalis inegntas : Nequeenim id eomalum erat quad

Expanded text:
bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et audiens uerbum eius: ita bonum Susannae in coniugali castitate laudamus, sed tamen ei bonum uiduae Annae ac multo magis Mariae uirginis anteponimus. bonum erat, quod faciebant, quae de substantia sua Christo ac discipulis eius necessaria ministrabant; sed melius, qui omnem suam substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem dominum sequerentur. in his autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest haberi uidualis castitas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs & tamen huic tempori Necessari aest caritas autem Num quam cad& sic & mortalis ista
generatio propter quamfiunt Nuptiao destru&ur ab omni autt̃ concubita in munitas & hic euange¬
lica meditatio est & ꝑman& in &ernum. Sicut aut̃ ieiuniis sacri legorum meliora sunt prandia ius¬
torum it anuptiae fidelium Virginitati ante ponuntur impi arum: uerumtamen Ne que ibi pran¬
dium ieiunio sediustitia sacrilegio Neque hic nuptiae uirginitati sed fides impi& ati p̃fertur: Ad
hoc enimiusticum opusest prandent ut tanquam bonidñ quodiustum & aequum est seruis corpo¬
rib p̃bcait adhocautẽ sagrileguciunant ut demonib: seriu ant : sicad hoenubunt fideles ut ma¬
ritis pudice copulentur. ad hoc autem sunt uirgines impiȩ ut auerodõ fornicentur: Sicut ergo

Expanded text:
ur, ait apostolus, et tamen huic tempori necessaria est; caritas autem numquam cadet. sic et mortalis ista ur, ait apostolus, et tamen huic tempori necessaria est; caritas autem numquam cadet. sic et mortalis ista generatio, propter quam fiunt nuptiae, destruetur; ab omni autem concubitu inmunitas et hic angelica meditatio est et permanet in aeternum. sicut autem ieiuniis sacrilegorum meliora sunt prandia iustorum, ita nuptiae fidelium uirginitati anteponuntur inpiarum. uerumtamen neque ibi prandium ieiunio, sed iustitia sacrilegio neque hic nuptiae uirginitati, sed fides inpietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut tamquam boni domini quod iustum et aequum est seruis corporibus praebeant; ad hoc autem sacrilegi ieiunant, ut daemonibus seruiant. sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
alio quin duomala crunt : quorum alterum peius aut bonum erit fornicatio quia est peius ad¬
ulterium peius est enim alienum matrimonium uiolare quam mer& rici adhȩrere & bonum est¬
adulterium quia est peior incestus peius est enim cummatre quam cuim aliena uxore concũbere
& domt adea ꝑueniatur quae suit ait apłs turpeest &iam dicere omni a bonaerunt in compara¬
tione peiorum hoc autẽ falsum ẽẽ quis dubit& nonergo duomtia łesunt conubium & fornicatio qͥo¬
rum alterum peuis seduo sunt bona conubium & continentia qͥbrum alterum est melius sicut iste
temporalis sanitas & inbetillitas nonsunt duomala qͥrum alterum peius sedistesanitas &in morta¬
litas duobona sunt quorum alterum melius : item scientiae & uanitas Nonduo mala sunt quorum
uanitas peius sed stientia & caritas duobon a sunt : quorum caritas melius amque scientia destru&

Expanded text:
alioquin duo mala erunt, quorum alterum peius; aut bonum erit et fornicatio, quia est peius adalioquin duo mala erunt, quorum alterum peius; aut bonum erit et fornicatio, quia est peius adulterium — peius est enim alienum matrimonium uiolare quam meretrici adhaerere - et bonum adulterium, quia est peior incestus — peius est enim cum matre quam cum aliena uxore concumbere — et donec ad ea perueniatur, quae, sicut ait apostolus, turpe est etiam dicere, omnia bona erunt in conparatione peiorum. hoc autem falsum esse quis dubitet? non ergo duo mala sunt conubium et fornicatio, quorum alterum peius, sed duo bona sunt conubium et continentia, quorum alterum est melius, sicut ista temporalis sanitas et inbecillitas non sunt duo mala, quorum alterum peius, sed ista sanitas et inmortalitas duo bona sunt, quorum alterum melius. item scientia et uanitas non duo mala sunt, quorum uanitas peius, sed scientia et caritas duo bona sunt, quorum caritas melius. namque scientia destruet
Abbreviated transcription (Latin):
Si quidem interueniente duortio ponab ol&ur illa confoderatio Nuptialis ita ut sibi conui ges sint
&iam separati cumillis autem ad ulterium committant quib: fucrint &iam post suum repud¬
um copulati ueblla uero uelille mulieri Nectamen nisuinciuitate dĩpr̃ inmontes cõcius talis est
causa cumuxore : c&erum aliter sehabere iura gentilium qui signoret ubi interposito repudio sine
reatu aliquo ultionis hamanȩ &illacui uoluerit nubit & ille quam uoluerit ducit cui consu&udinisi¬
mile aliquid propter i srahelitarum duritiam uid&ur ꝑmississe moyses delibello repudis
Quamre exprobratio quam a probatio diuortii magis appar&: honorabiles ergo nuptiȩ in omnib:
&thorus in maculatus quod non sic dicimus bonum ut in forncationis camparationosit bonũ:

Expanded text:
 ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint  ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu. aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini simile aliquid propter Israhelitarum duritiam uidetur permisisse Moyses de libello repudii. qua in re exprobratio quam approbatio diuortii magis apparet. Honorabiles ergo nuptiae in omnibus et torus inmaculatus. quod non sic dicimus bonum, ut in fornicationis conparatione sit bonum;
Abbreviated transcription (Latin):
lieri Nonsit nubendi alteri si alterum reliquerit Noniuideo : Quȩ sita sunt tantumual& illud
sociale uinculum coniugam ut cum causa procreandi conliget᷑ : Necipsa causa procreandi sol¬
uatur : poss& enim homo dimittere sterilem uxorem & ducere dequa filios habcat & tam̃
Nomlic& & nr̃s quidemiam temporibus acmortromano Necsuꝑ ducere ut amplus habeat
quam unam uiuam : &utique relicta ad ultera uel relicto adultero possent plures Nasci
homines. Siuel illa alteri Nubor& uelille alteram ducer&ꝰ: quodtamen sinon lic& sicut
diuina regula p̃scribere uid&ur : Quem non faciat intentum quid sibi uellit tanta
firmitas uinculi coniugalis : quod equa quã putotantum aclere potuisse disi alicuiu srer
maioris e hac infima morta lite hominum quoddã sacra mentum ad hibere urꝰ
quod do serentibus hominib: at que id dissoluere cupientibus in concuissum illis maner&

Expanded text:
lieri non sit nubendi alteri, si adulterum reliquerit, non uideo. quae si ita sunt, tantum ualet illud lieri non sit nubendi alteri, si adulterum reliquerit, non uideo. quae si ita sunt, tantum ualet illud sociale uinculum coniugum, ut, cum causa procreandi conligetur, nec ipsa causa procreandi soluatur. possit enim homo dimittere sterilem uxorem et ducere, de qua filios habeat, et tamen non licet, et nostris quidem iam temporibus ac more Romano nec superducere, ut amplius habeat quam unam uiuam; et utique relicta adultera uel relicto adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenti res est ut necipsa separatione inritum fiat quando quidem uiuente uiro & a quo relic¬
taest moechatur si alteri nupserit &ille huro s mali causa est qui reliquit: miror autem si quem¬
am modum lic& dimittere adulter am axorem italic& cadimissa alteramducere : Facit enim
deacre scã scriptura difficailem nodum dicente apło ex p̃cepto dnĩ mulierem auiro Nondebere dis¬
cedere quod sidiscesserit manere irnuptam aut uiro suo reconciliari cumredegre utique & mane¬
re innupta Nisi ab ad ultero uiro Nondebeat. perecedendo ab co quiadalter Non est faciat cum moe¬
chari reconcili aria utem uiro ueltolerando si se ipsa continere Nom potest uel corrata forsitai
iustepotest: Quomo aut̃ uiro possit cẽ licentia ducendac alterius siad ulteram reliquerit : Conmu¬

Expanded text:
sacramenti res est, ut nec ipsa separatione inritum fiat, quandoquidem uiuente uiro et a quo relicsacramenti res est, ut nec ipsa separatione inritum fiat, quandoquidem uiuente uiro et a quo relicta est moechatur, si alteri nupserit, et ille huius mali causa est qui reliquit. Miror autem, si, quemadmodum licet dimittere adulteram uxorem, ita licet ea dimissa alteram ducere. facit enim de hac re sancta scriptura difficilem nodum dicente apostolo ex praecepto domini mulierem a uiro non debere discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari: cum recedere utique et manere innupta nisi ab adultero uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non est, faciat eum moechari. reconciliari autem uiro uel tolerando, si se ipsa continere non potest, uel correcto forsitan iuste potest. quomodo autem uiro possit esse licentia ducendae alterius, si adulteram reliquerit, cum mu
Abbreviated transcription (Latin):
in continentiã uel amborum uelcuius quam eorum : comiugalisenim concubitus generandi greo¬
tia pon hab& culpam : Concupiscentiae uero fatiandȩ sed tamen cum coniuge p̃p̃t thorifidem
uenialem hab& culpam adulterium uero siue fernicatio la& alem hab& culpam acꝑ hoc me¬
lior melior quidem est ab omni concubitu continentia quamuel ipse matrimonialis concu¬
bitus qui fit causa gigendi : sed quia illa continentia meritiam plioris est reddere uero debitũ
coniugale nullius est criminis Exigere autem ultrx generandi Necessitatem culpeuenialis
forni cari porrouel moechari puniendi criminis  Cauerideb& caritas coniugalis Nedum sibi
queritunde amplius honor&ur coniugifaciat undedam n&ur : Quienim dimittit uxorem suam
excepto causa fornicationis facit cam moechari: usque adeo foedus illud initumnuptia lecuius dam

Expanded text:
incontinentiam uel amborum uel cuiusquam eorum. coniugalis enim concubitus generandi graincontinentiam uel amborum uel cuiusquam eorum. coniugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam; concupiscentiae uero satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem uenialem habet culpam; adulterium uero siue fornicatio letalem habet culpam. ac per hoc melior est quidem ab omni concubitu continentia quam uel ipse matrimonialis concubitus, qui fit causa gignendi. Sed quia illa continentia meriti amplioris est, reddere uero debitum coniugale nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi criminis, cauere debet caritas coniugalis, ne, dum sibi quaerit, unde amplius honoretur, coniugi faciat, unde damnetur. qui enim dimittit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. usque adeo foedus illud initum nuptiale cuiusdam
Abbreviated transcription (Latin):
impellent Nuptiae tamen ab adulterio scu fornicatione desendunt : Neque enim illud propter nupti¬
as ammitatur sed propter Nuptias ignoscitur : debent ergo sibi coniugati Non solumipsius sexus sui con
miscendi fidem liberorum pro ereandorum causa quȩ prima est humani generis inista mortalita¬
te soci & asuerum &iam in firmitatis inuicem excipiendȩ ad inlicitos concubitus cuitandos matuã
quodammodo seruitutem : Vt &si alteri corum ꝑ p&ua continentia placeat Nisi ex alterius
consensa pompossit : & ad hocenim axor don hab& potestatem corporissui sedur : Similiter¬
&uir pon hab& potestatem corporissui sed mulier at & quod ponfiliorum procreando rum
sedin firmitatis & in continentias causa exp&it uel ille dematrimonio uelilla demarito nonsibi
alter utrum Negent Neꝑhoc incidant indam prlabiles corruptelas temtate satara propter

Expanded text:
inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptiinpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. dmiscendi fidem, liberorum procreandorum causa, quae prima est humani generis in ista mortalitate societas; verum etiam infirmitatis invicem excipiendae, ad illicitos concubitus evitandos, mutuam quodammodo servitutem: ut etsi alteri eorum perpetua continentia placeat, nisi ex alterius consensu, continere non possit. Ad hoc enim uxor non habet potestatem corporis sui, sed mulieruir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, ut et quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit uel ille de matrimonio uel illa de marito, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas temptante satana propter
Abbreviated transcription (Latin):
mennuptiis bonum est hocipsum quod nupta esunt : Ad hocenim nuptaesunt ut illa concupiscentia
redata ad legitimum uinculum non deformis & dissoluta fluitar& : Habens descipsa in refrenabi¬
lem carnis infirmitatem denuptiis autem indisso lubilem fidei soci& atem descipsaproȩressum inmade¬
rate coeundi denuptiis modum caste pro crtandi & sienim turpe est libidinose utiuel marito. honestum est
tamen nolle miscerł Nisimarito: sunt item uiri usque adeo incontinentes ut coniugibus Nec
grauidis parcant : quic quidergo interse coniugati inmodestum inueretundum sorditum
gerunt: Vitium est hominum Nonculꝑa Nuptiarum : lam in ipsa quoque in moderatio¬
re exactione debit carnalis quam cis nonsecundum imperium p̃cepit sed secundum ueniam con¬
cedit apłis ut &iam p̃ter causã procreandi sibimi sccantur & sieos prauimores ad talem concubitam

Expanded text:
men nuptiis bonum est hoc ipsum, quod nuptae sunt. ad hoc enim nuptae sunt, ut illa concupiscentia men nuptiis bonum est hoc ipsum, quod nuptae sunt. ad hoc enim nuptae sunt, ut illa concupiscentia redacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle misceri nisi marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum ueniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores ad talem concubitum
Abbreviated transcription (Latin):
quam cupit inuenire sed cum ista cum qua sic cubat ut cum ea on habeat maritalem consortium:
unde& ipsa hocsciens aculens inpudice utique miscetur ei cumquo Nonl ab& foedus uxorium uerũ¬
tamen si eit hori fidem seru& & cumillae uxorem duxerit pubere ipsa Noncogit& atque atali por¬
sus opere continere sep̃par& adulterã quidem fortassis facile appellare Non audeam ponpecare
tamen qui sdixerit . cumeam ui ro cuius uxor Non est miserisciat : iamuero si exillo concubitu quap¬
tum adipsam attin& Nonnisi filios uelit . & quic quidultiox causam procre andipatitur inuita
patitur multis quidem istamatronis ante ponenda est qua&am & si non sunt adulterȩ uiros
tamen suos plerumq: &iam continere cupientes ad reddendum carnaledebitum cogunt Non
desiderio prolis sedardore concupiscentiae ipsosuo iure intemperanter utentes in quarumta¬

Expanded text:
quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...ta
Abbreviated transcription (Latin):
uelips& adulterputauit : Sol& &iam quericum mare & stmina Necillȩ maritus Necllla
uxor alterius sibim& Non filiorum procreandorum sed propt̃ in continentiam solius concubi¬
tus causa copulantur ea fidemedia ut ecille cum altera Necilla cum altero id faciat¬
ut rum nuptiȩsint uocande : & põst quidem fortas non absurde hoc appellari conubium siusq
ad mortem alicuus eorum id intercos placuerit & prolis generationem quamuis nonea causa
coniumcti sint pontamen uit auerit ut uel nolint sibinasci filios ud &iam opere aliquomalo
agant Nenas cantur: c& erum siuc atrum que uel unum horum desit : Non inuenio quemam modum
has nuptias appellart possimus : & cnim si aliquam sibiuir ad tempus adhibuerit donet aliam dignã
uel honoribus uelfacultatibus suis inueniat quam comparem ducat ipso animo adulter est : Neccumilla

Expanded text:
uel ipse adulter putabit. Solet etiam quaeri, cum masculus et femina, nec ille maritus nec illa uel ipse adulter putabit. Solet etiam quaeri, cum masculus et femina, nec ille maritus nec illa uxor alterius, sibimet non filiorum propagatione, sed propter incontinentiam solius concubitus causa copulantur ea fide media, ut nec ille cum altera nec illa cum altero id faciatutrum nuptiae sint uocandae. et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari conubium, si usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa,
Abbreviated transcription (Latin):
id faciant spoliam que parciantur quo facinora n commis sototum solus auferat. dol& quidẽ
ille & fidem sibi seruatam Noneẽ conqueritur uerum in ipsa sua quaere la cogitare deb&
potius in bona uita ipsihumanae soci& ati fuisse seruandam N ep̃ dainiqua ex homine fier&
si sentit quaminique sibi in peccati soci&ate seruata Nonfuerit : Ille quippe ut ubique ꝑfidus
profecto sceleratior iudicandus est : Atsiid quod maleseceraNt ei displicuis s& & propterca
cum participe facinoris p̃dam diuidere Noluis s& ut homini cuiablã fuerat redder&ur
cumperfidum Necperfides dicer& : itamulier si fide coniugali uio lata fidem seru& adul¬
tero utique mala est Sed sinec adultero peior est: porrosi eam flagitii poeniteat & ad castita¬
tem rediens coniugalem pacta acplacita adulter in arescindat miror sieam fidenmui o latricẽ

Expanded text:
id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. ille quippe utrubique perfidus profecto sceleratior iudicandus est. at si id, quod male fecerant, ei displicuisset et propterea cum participe facinoris praedam diuidere noluisset, ut homini, cui ablata fuerat, redderetur, eum perfidum nec perfidus diceret. ita mulier, si fide coniugali uiolata fidem semet adultero, utique mala est; sed si nec adultero, peior est. porro si eam flagitii paeniteat et ad castitatem rediens coniugalem pacta ac placita adulterina rescindat, miror, si eam fidei uiolatricem
Abbreviated transcription (Latin):
alienae consensucum altero uel altera contropactum coniugalȩ concumbitur. atque ita frangit᷑
Fides quȩ in rebes &iam coporeis & abiectis magnum animi honam est : &ideo eam saluti quo¬
que cor poral qua&iũ uita istu contin&ur Certum est debere p̃poni : & sienim exigua pa¬
lea p̃multo auropȩne resnulla est fid esta mencum in noͥgotio paleȩ sicut in auris inceru serua¬
tur . Nonideo minorest qua in reminore seruatur : cumuero ad peccatum admittendum
adhib&ur fidesmirum si fides appellanda est : uerumta men qualis cumquesit si & contra
ipsam fit peius fit Nisicum propterea deseritur ut adueram fidem aclegitimã redeatur :
id est ut peccatũ emend& uoluntatis pracuitate uite correcta tam quam siquisque cum homi¬
Nem solus expoliare Nompossit inueniat socium in iquitatis : &cum eo pacis catur ut simul

Expanded text:
alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi. etsi enim exigua palea prae multo auro paene res nulla est, fides tamen, cum in negotio paleae sicut in auri sincera seruatur, non ideo minor est, quia in re minore seruatur. cum uero ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides appellanda est; uerumtamen qualiscumque sit, si et contra ipsam fit, peius fit, nisi cum propterea deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul
Abbreviated transcription (Latin):
placidior castitas ꝑseuerat : Habent &iam id bonum coniugia quod carnalis ueliuue¬
nal s continentia &iam siuitio saest ad propagandȩ prolis redigitur honestatem ut ex ma¬
lo libidinis aliquił boni faciat co pulatio coniugalis: Deinde quia reprimitur & quodamo¬
do ueretundius estuat concupiscentia carnis quam tem perat parent talis affectus : intertedit
enim quaedam grauitas feruidȩ uoluptati cuminco quod sibi uir & mulier adhȩrescunt pat̃
& mater ec̃ meditantur : Hucaccedit quia in eo ipso quod sibi inucm coniuges debita soluut
debent : oufideitantum iuri stribuit apłs ut eam potestatem appellar& dicens: malier non ha¬
h & potestatem corporissui seduir similiter autẽ & uirnon hab& potestatem corpori sui sed
mulier. Huius autem fidei uiolatiodicitur ad ulterium cumuel pro priȩ libidinis inftinctu uł

Expanded text:
placidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuueplacidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honestatem, ut ex malo libidinis aliquid boni faciat copulatio coniugalis, deinde quia reprimitur et quodam modo uerecundius aestuat concupiscentia carnis, quam temperat parentalis affectus. intercedit enim quaedam grauitas feruidae uoluptatis, cum in eo, quod sibi uir et mulier adhaerescunt, pater et mater esse meditantur. Huc accedit, quia in eo ipso, quod sibi inuicem, coniuges . debitum sen sibi pariter debent. cui fidei tantum iuris tribuit apostolus, ut eam potestatem appellaret dicens: mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter autem et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. huius autem fidei uiolatio dicitur adulterium, cum uel propriae libidinis instinctu uel