comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uã scilico & actiuã: ꝓlatis earũ
uirtutib conferamꝰ. Ad actiuam
uitã ꝑtin& int̾ humana ꝓficere.
& rebelles corporis motus: ratio¬
nis imꝑio temꝑare. Ad cõtẽplatiuã
supͣ humana desidio ꝑfectionis ascẽ¬
de: & indesinent̃ augendis uir¬
tutib incubare. Habet actiua ꝓ.¬
fectũ: cõtemplatiua fastigium.
Hec facit hominẽ scm̃. illa ꝑfectũ.
Huiꝰ uitȩ ẽ. nulli ꝓrsus iniurias
irrogare : illiꝰ irrogatas equani¬
mit̃ sustinere. Immo ut ꝓprius
dicã: secutor actiuę studet inse
peccanti dimittẽ. cõtẽplatiuȩ se¬
ctator: offensas quib pulsatur
nec om̃ino ꝯcutit᷑.: ignorare ma¬
gis paratꝰ ẽ qua donare. Iste irã
patientiȩ uir tute c̃pescit: ĩmo¬
datis cupiditatib parsimonię
frenũ ponit. Langit᷑ desidiis¬
carnalib nec consentit: pulsat᷑
mundi huiꝰ curiositate nec rapit᷑.
Quatit᷑ diabolica ĩpugnatione nec
iuncit᷑.⁊ dõ suo deuota m̃te subie¬

Expanded text:
scilicet et activam, prolatis earum virtutibus conferamus. Ad activam vitam pertinet inter humana proficere, et rebelles corporis motus rationis imperio temperare; ad contemplativam supra humana desiderio perfectionis ascendere, et indesinenter augendis virtutibus incubare. Habet activa profectum, contemplativa fastigium. Haec facit hominem sanctum, illa perfectum. Hujus vitae est nulli prorsus injurias irrogare; illius, irrogatas aequanimiter sustinere. Imo, ut proprius dicam, exsecutor activae studet in se peccanti dimittere; contemplativae sectator offensas quibus pulsatur, nec omnino concutitur, ignorare magis paratus est quam donare. Iste iram patientiae virtute compescit, immoderatis cupiditatibus parcimoniae frenum imponit; tangitur desidcarnalibus nec consentit, pulsatur hujus mundi curiositate nec rapitur, quatitur diabolica impugnatione nec vincitur, et Deo suo devota mente subje
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ñ nulli grauit̃ fatigati de ꝑe-¬
unt : quos se de manu nr̃a dñs
requisiturũ t̾ribilit̾ c̃minat᷑ di¬
cens. Requirã oues meas de ma-¬
nu pastoꝵ: & cessare eos faciam
ut ultra pascant. Quod qͥd ẽ ali-¬
ud. quã pastores qui semetipsos
ñ greges meos pascũt. sublimi¬
tate suȩ dignitatĩ ex spoliẽ. &
int̃ reꝓbos qr honorẽ suũ nolu¬
er custodire ꝓiciã: hoꝵ ⁊ his

Expanded text:
est, nonnulli graviter fatigati depereest, nonnulli graviter fatigati depereunt, quos se de manu nostra Dominus requisiturum terribiliter comminatur dicens: Requiram oves meas de manu pastorum, et cessare eos faciam, ut ultra non pascant. Quod quid est aliud quam, pastores qui semetipsos, non greges meos, pascunt, sublimitate suae dignitatis exspoliam, et inter reprobos, quia honorem suum noluerunt custodire, projicia
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ ds̃. nisi qͥ deo ñ credit.
Q aut̃ dic̃ ue pastorib. istud ue
ꝓ maledicto poni. ⁊ pastoꝵ noĩe
nos significari qͥs ñ intelligat.
nͥ qͥ fut᷑m ñ cogitat : Greges dñi
pascendos. pastores facti suscepi¬
& nos ipsos pascimꝰ. quando ñ
gregum utilitati ꝓspicimꝰ: s
quid foueat ⁊ augeat nr̃as uo¬
luptates attendimꝰ. lac & lanas
ouiũ xp̃i. oblationib cotidia¬
nis & decimis fideliũ gauden¬
tes accipimꝰ : & curã pascẽdoꝵ¬
a qͥb ꝑuerso ordine uolumꝰ pa¬
dotali ope c̃solidamꝰ. aut refici¬
mꝰ diu̾sis tribulatiõib fractũ.
A ad uiã salitis reuocamꝰ errone¬
ũ. ñ reqͥrimꝰ sollicitudine pasto¬
rali ueniȩ desꝑatione iã ꝑditũ.
ad hoc tantũ potentes effecti:
ut nob̾ in subiectos dñationẽ
tirãnicã uendicemꝰ: ñ ut affli¬
ctos contra uiolentiã potentũ.
qͥ in eos ferarũ more seuiunt:
defendamꝰ. Inde ẽ qđ tã apotẽti¬
b hiuꝰ mundi quã a nob̾ qđ peiꝰ

Expanded text:
dicit Dominus, nisi qui Deo non credit? Quod autem dicit: Vae pastoribus, istud vae pro maledicto poni, et pastorum nomine nos significari quis non intelligat, nisi qui futura non cogitat? Greges Domini pascendos pastores facti suscipiet nos ipsos pascimus, quando non gregum utilitati prospicimus, sed quid foveat et augeat nostras voluptates attendimus. Lac et lanas ovium Christi, oblationibus quotidianis ac decimis fidelium gaudentes accipimus, et curam pascendo perverso ordine volumus padotali ope consolidamus aut reficimus diversis tribulationibus fractum; non ad viam salutis revocamus errantum. Non requirimus sollicitudine pastorali veniae desperatione jam perditum. Ad hoc tantum potentes effecti, ut nobis in subjectos dominationem tyrannicam vindicemus, non ut afflictos contra violentiam potentum, qui in eos ferarum more saeviunt, defendamus. Inde est quod tam a potentibus hujus mundi, quam a nobis, quod pejus
Abbreviated transcription (Latin):
ec moueat
qđ hic quoq a iustis antiqͥs
uissum legimꝰ dm̃: quia ñ ẽ in hac
humiliatione nr̃a sic uisus. sic̃
in illa clarificatione uidendꝰ ẽ:
quandoqͥdem nͥ in forma uisibił
creaturȩ in qua ꝓ dispensatione
tempoꝵ ubi uoluit & quibꝰ uo

Expanded text:
ec moveat quod hic quoque a justis antiquis visum legimus Deum, quia non est in hac humiliatione nostra sic visus, sicut in illa claritate videndus est. Quandoquidem in forma visibilis creaturae in qua pro dispensatione temporum,
Abbreviated transcription (Latin):
dogmatis impietate notissimi. Pro.¬
inde alii seueriꝰ eohercendi: alii ui.¬
gilantius uestigandi. Alii tractan¬
di quidẽ lenius. s non segnius sunt
docendi: ut si ñ tim̃tur ne ꝑdant.
ñ tam̃ negligantur ne ꝑeant. Suf.¬
ficient̃ ut arbitror demonstratũ ẽ:
rep̃hensores sc̃i augustini & uana
obicere. & recta impugnare. & pͣua
defende: ꝑemptorũq armis intesti.¬
nũ bellum mouentes. diuinis atq
humanis constitutionibꝰ rebellare.
Q uorũ tam̃ dũ adhue ñ sunt a fra¬
terna societate diuisi. toleranda
magis ẽ intentio. quã desꝑanda
correctio. donec dñs ꝑ ȩccłe pͥn-¬
cipes ac legitimos udiciorũ suorũ
ministros. hȩc quȩ ꝑ paueorũ suꝑbiã
& quorundã imꝑitiam sunt tur¬
bata componat. N obis do iuuan¬
dere. &. ineptorũ uitare conflictꝰ.
ueritatẽ non deserere. nec eũ
falsitate certare. semꝑq a dđo pe-¬
tere ut in omnibꝰ cogitationibꝰ.¬

Expanded text:
dogmatis defensione notissimi. Prodogmatis defensione notissimi. Proinde alii severius sunt coercendi, alii vigilantius vestigandi, alii tractandi quidem lenius, sed non segnius sunt docendi, ut si non timentur ne perdant, non tamen negligantur ne pereant. Sufficienter ut arbitror demonstratum est reprehensores sancti Augustini et vana objicere, et recta impugnare, et prava defendere, peremptorumque armis intestinum bellum moventes, dictis divinis atque humanis constitutionibus rebellare. Quorum tamen, dum adhuc non sunt a fraterna societate divisi, toleranda magis est intentio quam desperanda correctio: ut donec Dominus per Ecclecipes et legitimos judiciorum suorum ministros, haec quae per paucorum superbiam et quorumdam imperitiam sunt turbata, componat; nobis Deo adjuvandere, et ineptorum vitare conflictus, veritatem non deserere, nec cum falsitate certare, semperque a Deo petere, ut in omnibus cogitationib
Abbreviated transcription (Latin):
re. Ubi enĩ non aliud habet sũma
quã portio. ñ ẽ deuotionis dedisse
ꝓpe totũ: s fraudis. restituisse uel
minimũ. Q uod ne hypocritarũ
obtineatur insidiis. confidimꝰ dñi ꝓ.¬
tectione p̾standũ: ut quod oꝑatus ẽ
in innocentio. tosimo. bonefacio. ce.¬
lestino. oꝑetur in sixto: & in eustodia
dñiei gregis. hȩc sit pars głe huie
reseruata pastori: ut sic̃ illi lupos
eiecere manifestos. ita hic expellat
occultos: illo auribꝰ suis doctissimi¬
senis insonante sermone. quo col¬
laborantẽ secũ hortatus ẽ dicens.
Sunt enĩ quidã. qui iustissime dã.¬
natas impietates adhuc lib̾ius de¬
fendendas putant: & sunt qui oc¬
cultius penetrant domos. &. quod
in aꝑto clamare iã metiuuint: in se.¬
creto seminare ñ quiescunt. Sũt
aut̃ qui omnino siluer̃ magno ti¬
more comp̃ssi: s adhuc corde retinen.¬
tes quod ore ꝓferre ñ audent. qui
tam̃ ẽẽ fr̃ibꝰ possunt ex pͥore ipsius

Expanded text:
re. Ubi enim non aliud habet summa re. Ubi enim non aliud habet summa quam portio, non est devotionis dedisse prope totum, sed fraudis restituisse vel minimum. Quod ne hypocritarum obtineatur insidiis, confidimus Domini prtectione Dei praestandum ut quod operatus est in Innocentio, Zosimo, Bonifacio, Coelestino, operetur in Sixto, et in custodia dominici gregis haec sit pars gloriae huic reservata pastori, ut sicut illi lupos abegere manifestos, ita hic depellat occultos, illo auribsenis insonante sermone, quo collaborantem secum hortatus est dicens: Sunt enim quidam qui justissime 13 damnatas impietates adhuc liberius defendendas putant, et sunt qui occultius penetrant domos, et quod in aperto clamare jam metuunt, in secreto seminare non quiescunt. Sunt autem qui omnino siluerunt magno timore compressi, sed adhuc corde retinentes quod ore jam proferre non audent. Qui tamen esse fratribus possunt ex priore ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
lũniatores suꝑfluo se obicere. qđ
his libris non speciale neq disere.¬
tum testimoniũ sit ꝑhibitũ: quorũ
in cunctis uoluminibꝰ norma lau.¬
datur. A płiea enĩ sedes. quod a
p̃cognitis sibi ñ discrepat. cum
p̃cognitis ꝓbat: & quod iudicio
iungit. laude non diuidit. Qui gͦ
hos ꝓxime editos libros refutant.
consentiant. S ñ facient. Seiunt
enĩ oĩa pelagianis ẽẽ contraria. &
nichil sibi posse competere ad con¬
sequentiũ resolutionẽ: si confiteant᷑
in p̃cedentibꝰ consistere ueritatem.
Igitur huiꝰmodi hominũ prauitati.
ñ tam disputationũ studio. quã au.¬
ctoritatũ pͥuilegio resistendũ ẽ: ut
de ꝓstrati dudum dogmatis corpore.
nullũ membrũ sinatur assurgere.
quia notũ ẽ ita falsitatis istius habi
u̾sutias. ut si senserit p̃tenta corre.¬
ctionis imagine. aliquos sibi fauen¬
tiũ radicis suȩ germ̃ exciꝑe: totã
se uelit ex sui parte minima repara¬

Expanded text:
lumniatores, superfluo se objicere, quod lumniatores, superfluo se objicere, quod his libris non speciale neque discretum testimonium sit perhibitum, quorum in cunctis voluminibus norma laudatur. Apostolica enim Sedes, quod a praecognitis sibi non discrepat, cum praecognitis probat; et quod judicio jungit, laude non dividit. Qui ergo hos proxime editos libros refutant, consentiant. Sed non faciunt: sciunt enim omnia Pelagianis esse contraria, et nihil sibi posse competere ad consequentium resolutionem, si confiteantur in praecedentibus consistere veIgitur hujusmodi hominum pravitati non tam disputationum studio, quam auctoritatum privilegio resistendum est: ut de prostrati dudum dogmatis corpore nullum membrum sinatur assurgere: quia notum est ita se falsitatis istius habere versutias, ut si ei liceat, praetenta correctionis imagine, aliquod sibi faventium radicis suae germen excipere, totam se possit in exigua sui parte repara
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑. si in eadẽ causa eiusdẽ
uiri dissentit antiquitas: & aut
inutile aut incongruũ iudicetur.
quod ab his quȩ contra pelagranos
condidit dissonans inuenitur. Ut
itaq omittamꝰ ea uolumina. ĩ qͥbꝰ
ab exordio ep̃atus sui multo priꝰ
quã impugnatores gr̃e exsurgerẽt
ꝓ gr̃a disputauit. legantur tres
ad̾ mareellinũ ipsius libri: ad sc̃m
prbrm sixtũ. nunc uͦ pontificẽ
emisse paginę recurrantur: ad
sc̃m pinianũ. ad ualeriũ comitẽ.
ad seruos xp̃i timasiũ &e iacobum.
distinctim edita uolumina reuol¬
uantur: sex libri pͥores contra iu-¬
lianũ. unus ad sc̃m aureliũ carta¬
ginis ep̃m de gestis palestinis. aliꝰ
ad paulũ & eutropiũ sacerdotes.
contra pelagii & celestii questiones:
& ad beate memoriȩ bonefaciũ pa-¬
pam quatuor uolumina recense.¬
tisq aliis quȩ enumerare longũ
ẽ idem doctrinȩ sp̃s. eadẽ p̃dicati¬
onis forma p̃cessit: agnoseant ea-¬

Expanded text:
videatur, si in eadem causa ejusdem videatur, si in eadem causa ejusdem viri dissentit antiquitas; et aut inutile aut incongruum judicetur, quod ab his, quae contra Pelagianos condidit, dissonans invenitur. Ut itaque omittamus ea volumina, in quibus ab exordio episcopatus sui multo prius quam impugnatores gratiae exsurgerent, pro gratia disputavit: legantur tres ad Marcellinum ipsius libri. Ad sanctum presbyterum Sixtum, nunc vero Pontificem, emissae paginae recurrantur. Ad sanctum Pinianum, ad Valerium comitem, ad servos Christi Timasium et Jacobum, distinctim edita volumina revolvantur. Sex libri priores contra Julianum: unus ad sanctum Aurelium Carthaginis episcopum de Gestis Palaestinis: alius ad Paulum et Eutropium sacerdotes, contra Pelagii et Coelestii quaestiones: et ad beatae memoriae papam Bonifacium quatuor volumina recensetisque aliis quae enumerare longum est, idem doctrinae spiritus, eadem praedicationis forma praecessit; agnoscant ca
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ȩ recordationis uirũ. ꝓ uita sua
atq meritis in nr̃a semꝑ cõmuni¬
one habuimꝰ: nec unquã hunc
sinistrȩ saltẽ suspicionis rumor
asꝑsit. Quẽ tantę seientiȩ olim
fuisse meminimus: ut int̾ magi-¬
stros optimos etiã a meis semper
decessoribꝰ habetur. Bene gͦ de eo
omnes in cõmune senser̃: utpote
qui ubiq eunctis & amori fuerit
& honori. Contra istã clarissimȩ
laudationis tubã. contra istã sa.¬
cratissimi testimonii dignitatem.
audet quisquã malignȩ interp̃-¬
tationis murmur emittere. & ꝑ-¬
spicuȩ sincerissimȩq sententiȩ nu-¬
bem obliquȩ ambiguitatis obten-¬
dere. ut scilicet quia in epła papę
huius librorũ ꝓ quibꝰ actum ẽ nõ
ex p̃ssus ẽ titulus. hinc eos appare.¬
at ñ ꝓbatos. & istã sc̃o augustino
laudationẽ ꝓ antiorũ seriptorũ
meritis fuisse collatã: Maneat
plane maneat ista conditio: ut
horũ librorũ nouitas repudrata

Expanded text:
e recordationis virum, pro vita sua, e recordationis virum, pro vita sua, atque pro meritis, in nostra semper communione habuimus; nec unquam hunc sinistrae suspicionis saltem rumor aspersit, quem tantae scientiae olim fuisse meminimus, ut inter magistros optimos etiam a meis semper decessoribus haberetur. Bene ergo de eo omnes in commune senserunt; utpote qui ubique cunctis et amori fuerit, et honori . 59. Contra istam clarissimae laudationis tubam, contra istam sacratissimi testimonii dignitatem, audet quisquam malignae interpretationis murmur emittere, et perspicuae sincerissimaeque sententiae nubem obliquae ambiguitatis obtendere? ut scilicet, quia in epistola Papae librorum, pro quibus actum est, non expressus est titulus, hinc eos appareat non probatos, et istam in sanctum Augustinum laudationem pro anteriorum scriptorum meritis fuisse collatam. Maneat plane, maneat ista conditio, ut horum librorum novitas repudiata
Abbreviated transcription (Latin):
ordinato seothis ep̃o. dũ romanam
insulã studet seruare catholieam:
feẽ etiã barbarã xp̃ianã. Per hũe
iurũ etiã orientales eccłe gemina
peste purgatȩ sunt: quando eyrillo
alexandrinę urbis antistiti glori¬
osissimo eatholice fidei defensori. ad
excidendã nestorianã impietatem
apłieo auxiliatus ẽ gladio: qͦ etiã
pelagiam dũ cognatis confedant᷑
erroribꝰ. iterũ sternerent᷑. Per hũe
uirũ. intra gallias istis ipsis qui
sc̃ȩ memorię augustini seripta
rep̃hendunt. maliloquentie est
adempta lib̾tas: quando consulen¬
tiũ actione suscepta. & librorum
qui errantibꝰ displicebant pietate
laudata. quid oporteret de eorũ¬
auctoritate sentiri. sc̃o manife.¬
stauit eloquio: euident̃ ꝓnunci.¬
ans quantum ei p̃sumptionis istiꝰ
nouitas displiceret. qua audent
quidã adu̾sus antiquos magistros
insolent̃ insurgere: & indisciplina.¬
ta calumnia p̃dicationi ueritatis

Expanded text:
ordinato Scottis episcopo, dum Romanam ordinato Scottis episcopo, dum Romanam insulam studet servare catholicam, fecit etiam barbaram Christianam. Per hunc virum etiam Orientales Ecclesiae gemina peste purgatae sunt: quando Cyrillo Alexandrinae urbis antistiti, gloriosissimo fidei catholicae defensori, ad debellandam Nestorianam impietatem apostolico auxiliatus est gladio, quo etiam Pelagiani, dum cognatis confoederantur erroribus, iterum prosternerentur. Per hunc virum intra Gallias istis ipsis, qui sanctae memoriae Augustini scripta reprehendunt, maleloquentiae est adempta libertas: quando consulentium actione suscepta, et librorum qui errantibus displicebant pietate laudata, quid oporteret de eoruauctoritate sentiri sancto manifestavit eloquio, evidenter pronuntians, quantum sibi praesumptionis istius novitas displiceret, qua auderent quidam adversus antiquos magistros insolenter insurgere, et indisciplinata calumnia praedicationi veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
tistitũ: quando sẽę memoriȩ bonefa.¬
eius papa. piissimorũ imꝑatorum
catholica deuotione gaudebat. &
contra inimieos gr̃ȩ di. non solum
apłicis s etiã regiis utebat᷑ edictis:
& quando idem cũ ẽẽt docꝰtissimus.
adu̾sum libros tam̃ pelagianorum
beati augustini ep̃i responsa posee.¬
bat. U nde & uenenibilis memoriȩ
pontifex celestinus. eui ad eccłe¬
suȩ dona largitus ẽ: seiens damna¬
tis ñ exam̃ udicii s solũ sententię
remediũ ẽẽ p̃standũ. cęlestiũ qͣsi
ñ discussi negocii audientiã postulan.¬
tem. totius italie finibꝰ uissit extrudi:
adeo & p̃cessorũ suorũ statuta & de¬
ereta synodalia miuolabilit̾ seruan¬
da censebat. ut quod semel meruerat
abscidi: nequaquã admitteret re¬
tractari. N ec uero segniore eura
ab hoc eodẽ morbo britannias lib̾a¬
uit: quando quosdã inunicos gr̃e
solũ suȩ originis occupantes. etiam
ab illo secreto oceani exelusit: &

Expanded text:
tistitum: quando sanctae memoriae papa Bonifatistitum: quando sanctae memoriae papa Bonifacius piissimorum imperatorum catholica devotione gaudebat, et contra inimicos gratiae Dei non solum apostolicis, sed etiam regiis utebatur edictis; et quando idem, cum esset doctissimus, adversus libros tamen 363 Pelagianorum beati Augustini episcopi responsa poscebat. 2. Unde et venerabilis memoriae pontifex Coelestinus, cui ad suae dona largitus est. sciens damnatis non examen judicii, sed solum sententiae remedium esse praestandum, Coelestium quasi non discussi negotii audientiam postulantem totius Italiae finibus jussit extrudi. Adeo et praedecessorum suorum statuta et decreta synodalia inviolabiliter servanda censebat, ut quod 19 semel meruerat abscidi nequaquam admitteret retractari. Nec vero segniore cura ab hoc eodem morbo Britannias liberavit: quando quosdam inimicos gratiae, solum suae originis occupantes, etiam ab illo secreto exclusi Oceani, et
Abbreviated transcription (Latin):
gruent̃ isti ñ desunt partibꝰ suis.
Dignũ quippe ẽ: ut quorũ secunt᷑
sententiã. imitentur insaniã. N ec
enĩ possunt alia dicere. quam quȩ
damnatorũ querelis. & ꝓcacissimi
iuliani sunt uulgata conuiciis.
ł aria sunt unius seminis gramina:
& quod latebat in radicibꝰ. manife¬
statur in fructibꝰ. Non gͦ eũ istis no¬
ua acie dimicandũ ẽ: nec quasi
contra ignotos hostes specialia sũt
ineunda certamina. T unc istorũ
machine fracte sunt: tunc in suꝑbiȩ
suȩ sociis ac pͥncipibꝰ corruer̃. qͣndo
beatȩ memoriȩ innocentiꝰ nefandi
dogmatis capita apłico muerone
ꝑcussit. quando pelagiũ ad ꝓferen¬
dam in se suosq sententiã. palestino.¬
rũ ep̃orũ synodus coartauit: qño
africanorũ conciliorũ decretis.
beatȩ recordationis papa tosimus
sententię suȩ robur annexuit: &¬
ad impiorũ detruncationẽ. gladio
petri dextras omniũ armauit an.¬

Expanded text:
gruenter isti non desunt partibus suis. gruenter isti non desunt partibus suis. Dignum quippe est, ut quorum sequuntur sententiam, imitentur insaniam. Nec enim possunt alia dicere quam quae damnatorum querelis, et procacissimi Juliani sunt vulgata conviciis. Paria sunt unius seminis germina, et quod latebat in radicibus, manifestatur in fructibus. Non ergo cum istis nova acie dimicandum est, nec quasi contra ignotos hostes specialia sunt ineunda certamina. Tunc istorum machinae fractae sunt, tunc in superbiae suae sociis ac principibus corruerunt, quando beatae memoriae Innocentius nefandi erroris capita apostolico mucrone percussit: quando Pelagium ad proferendam in se suosque sententiam, Palaestinorum episcoporum synodus coarctavit: quando Africanorum conciliorum decretis beatae recordationis papa Zosimus sententiae suae robur annexuit, et ad impiorum detruncationem gladio Petri dexteras omnium armavit an
Abbreviated transcription (Latin):
dimicare. Hane aut̃ possibilitatem
ingenitis sibi uti uelle uirtutibus.
Tantã aut̃ eirea uniu̾sos homines
bonitatẽ ẽẽ ereatoris. ut alii ab eo qͥa
sponte ueniant suscipiant᷑ laudati.
alii quia resistant attrabant᷑ inuiti.
atq adeo uolentiũ susceptor. nolen¬
tiũ uero saluator sit: ut eum pars
eccłe ex gr̃a. pars aut̃ ex lib̾o iustifi.¬
cetur arbitrio: głosiores sint quos
natura ꝓuexerit. quã quos gr̃a lib̾a¬
rit. quia ad omne opus bonũ tam
lib̾a sit uoluntas in ade posteris:
quã in adã fuerit ante peccatũ.
sunt magistri. qui ut catholi¬
carũ m̃tiũ eastitatẽ gr̃ę defenso¬
ribꝰ ealumniando corrũpant. p̃ci
puũ nr̃o tempore in doctrina ȩe-¬
cłastica uirũ rabido ore decerpũt.
creduntq se omnia auctoritatum
munimina posse conuellere. si hãe
pastoralis speculȩ ualidissimam
turrẽ. crebra pelagiam arietis
illisione pulsauerint. Fir mum
quidem di fundam̃tũ stat. s con¬

Expanded text:
dimicare. Hanc autem possibilitatem in dimicare. Hanc autem possibilitatem in ingeneratis sibi uti velle virtutibus. Tantam autem circa universos homines bonitatem esse Creatoris, ut alii ab eo, quia sponte veniant, suscipiantur laudati; alii quia resistunt, attrahantur inviti: atque ideo volentium susceptor, nolentium vero salvator sit. Et cum pars Ecclesiae ex gratia, pars autem ex libero justificetur arbitrio; gloriosiores sint, quos natura provexerit, quam quos gratia liberarit: quia ad omne opus bonum tam libera sit voluntas in Adae posteris, quam in Adam fuerit ante peccatum. sunt magistri, qui ut catholicarum mentium castitatem gratiae defensoribus capuum nostro tempore in doctrina ecclesiastica virum rabido ore discerpunt, creduntque se omnia auctoritatum munimina posse convellere, si hanc pastoralis speculae validissimam turrim crebra Pelagiani arietis illisione pulsaverint. Firmum quidem fundamentum Dei stat : sed con
Abbreviated transcription (Latin):
refugiũ nominatur. Huie sententię
is potest p̃bere consensũ: qui se a
xxp̃o ñ uult ẽẽ saluatũ. His itaq
diffinitionibꝰ hoc docetur. hoc seribi.¬
tur. hoc editis disputationibꝰ p̃dicat᷑.
quod adã peccante aĩa eiꝰ lȩsa nõ
fuerit: sanũq in eo manserit. unđ
rint posteri eiꝰ id ꝑd̾e: cuiꝰ damnũ
nec ille ꝑtulerit. Inẽẽ aut̃ oĩ aĩe
naturaliter uirtutũ semina bene.¬
ficio ereatoris inserta. ut possit qui
uoluerit iudicio naturali di gr̃am
p̃uenire. & adiutoriũ eiꝰ quo faciliꝰ
ad ꝑfectionẽ ꝑueniat ꝓmereri. qͥa
nullius sit laudis sit ae meriti: qui
donatis bonis ñ ꝓpͥiis adornatur.
Cauendũ qͦq ẽẽ. ne ita ad dm oĩa
scorũ merita referantur. quasi ꝑ
se nichil boni possit agere ipsa hu¬
mana natura. cũ tanta sit uirium
eiꝰ integritas. ut contra ipsũ diabo¬
lũ seuiciãq eius usq ad extrema
supplicia: sine di auxilio ualeat

Expanded text:
refugium nominatur. » Huic sententiae refugium nominatur. » Huic sententiae is potest praebere consensum, qui se a Christo non vult esse salvatum. His itaque diffinitionibus hoc docetur, hoc scribitur, hoc editis disputationibus praedicatur, quod, Adam peccante, anima ejus laesa non fuerit, sanumque in eo manserit unde rint posteri ejus perdere, cujus damnum nec ille pertulerit; inesse autem omni animae naturaliter virtutum semina, beneficio Creatoris inserta, ut possit, qui voluerit, judicio naturali Dei gratiam praevenire, et adjutorium ejus, quo facilius ad perfectionem perveniat, promereri: quia nullius sit laudis ac meriti, qui donatis bonis, non propriis adornatur. Cavendum quoque esse, ne ita ad Deum omnia sanctorum merita referantur, quasi per se nihil boni possit agere ipsa humana natura: cum tanta sit virium ejus integritas, ut contra ipsum diabolum saevitiamque ejus usque ad extrema supplicia sine auxilio Dei valeat
Abbreviated transcription (Latin):
testis patientię eiꝰ non auxiliator
fuit. & in quo erit necessariũ gr̃e
adiutoriũ. si humanis solis uiribus
tanta illa ẽ parta uictoria: U n¬
decima diffinitione dictum ẽ:
de centurionis fide. Miratur eã
dñs ate eollaudat: eunctisq illis
qui ex israhelis popło crediderant
p̃fert. dicens. Am̃ dieo uob̃: ñ inue¬
ni tantã fidẽ in isrł. Nullius enim
laudis ẽẽt ae meriti: si id in eo dñs
quod ipse donauerat p̃tulisset. Impiꝰ
sensus. qui putat beatiorẽ ẽẽ hominẽ
eui ds nichil dedit: quã eui uniu̾sa
contulerit. Duodecima diffinitione
dictum ẽ. Inde ẽ. quod orantes. nõ
solũ ꝓtectorẽ s etiã susceptorẽ dñm
ꝓclamamus. In eo enĩ quod pͥor ad.¬
uocat. & ignorantes nos atq inuitos
attrahit ad salutẽ: ꝓtector atq sal¬
uator ẽ. In eo aut̃. quod annitentibꝰ
nob. opẽ ferre. refugientesq susciꝑe
ac munire consueuit: susceptor ae

Expanded text:
testis patientiae ejus, non auxiliator testis patientiae ejus, non auxiliator fuit. Et in quo erit necessarium gratiae adjutorium, si humanis solis viribus tanta illa est patrata victoria? Undecima diffinitione dictum est de centurionis fide : « Miratur eum Dominus atque cum laudat, cunctisque illis qui ex Israelis populo crediderant praefert, dicens: Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. Nullius enim laudis ac meriti esset, si id in eo Dominus quod ipse donaverat praetulisset. » Impius sensus, qui putat beatiorem esse hominem, cui Deus nil dederit, quam cui universa contulerit. Duodecima diffinitione dictum est : « Inde est quod orantes non solum protectorem, sed etiam susceptorem Dominum vocamus. In eo enim quod prior advocat et ignorantes nos atque invitos attrahit ad salutem, protector atque Salvator est. In eo autem quod annitentibus nobis opem ferre, refugientesque suscipere ac munire consuevit, susceptor ac
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ñ sua uirtute. s di solius fuisset
gr̃a ꝓtegente congressus. & absq
ulla uirtute patientię suȩ. diuina
tantũ opitulatione suffultus. multi¬
plices illas ae tota inimiei erudeli¬
tate quesitas temptationũ moles
os exitia ꝑtulisset. quomodo non
illam calumniosam diabolus quã
prius emiserat uocẽ aduersus eũ
iustius iterasset. nunquid iob gratis
colit dm. nonne tu uallasti eum.
& uniu̾sam substantiam eius ꝑ
circuitum: Sed aufer ab eo manũ
tuã. id ẽ sine eum suis mecũ uiribꝰ
decertare: nisi in faciẽ benedixit
tibi. S ed cũ nullã huiuscemodi
querimoniã calumniosus hostis
post conflictum audeat iterare.
non di s eius se uictum uiribus
confitetur. Licet etiã gr̃a di nõ
in totũ illi defuisse credenda sit:
quę tantã temptatori temptandi
tribuit potestatẽ: quantã & illũ
resistendi nouerat habere uirtu-¬
tem. Si d̾s seiuit tantũ quid iob
posset. non etiã donauit ut posset:

Expanded text:
cum non sua virtute, sed Dei solius fuisset cum non sua virtute, sed Dei solius fuisset gratia protegente ntiae suae diuina tantum opitulatione suffultus multiplices illas ac tota inimici crudelitate quaesitas temptationum moles et exitia pertulisset, quomodo non illam calumniosam diabolus quam prius emiserat uocem aduersus eum iustius iterasset: numquid gratis Iob colit deum? nonne  universam substantiam ejus per circuitum? Sed aufer manum tuam, id est, sine eum suis mecum viribus decertare, nisi in faciem tuam benedixerit tibi. sed oum nullam huiuscemodi querimoniam calumniosus hostis post conflictum audeat iterare, non dei, sed illius se euictum uiribus confitetur: licet etiam gratia dei non in totum illi defuisse credenda sit, quae tantam temptatori temptribuit potestatem, quantam et illum resistendi noverat habere virtutem. » Si Deus scivit tantummodo quod Job posset, non etiam donavit ut posset;
Abbreviated transcription (Latin):
sima ignorantia boni ẽ. bonũ ñ ẽẽ.
O cͦtaua diffinitione dic̾tum ẽ.
Unde cauendum nob ẽ. ne ita ad
đ̾m omnia scõrũ merita referamꝰ:¬
ut nichil nisi quod malũ atq ꝑu̾sũ¬
Q uasi natura ante gr̃am non sit
in damnatione. ñ sit in cęcitate. ñ
sit in uulnere: aut ñ gratis iustifica.¬
ti sint. quorũ inde sunt merita.
unde iusticia. Nona diffinitione
dictum ẽ. Dubitari ergo ñ potest.
inẽẽ omni animȩ naturalit uirtu¬
tũ semina: beneficio ereatoris in¬
serta. S nisi hȩc opitulatione dei
fuerint excitata: ad inerem̃tũ ꝑfe.¬
ctionis non poterunt puenire.
Quasi de sp̃alibꝰ bonis nichil adam
p̃uaricando ꝑdiderit: & uirtus ñ
apprehendat hortanda sit. Decima
diffinitione dictum ẽ. Quod etiã
in iob ꝓbatissimo athleta suo. cũ
eum diabolus expetisset ad singu¬
lare certam̃. diuinam legimus
ꝓuidisse iustieiã. Si enĩ contra inimi.¬

Expanded text:
sima ignorantia boni est, bonum non esse. sima ignorantia boni est, bonum non esse. Octava definitione dictum est: Unde cavendum nobis est, ne ita ad Deum omnia sut nil, nisi quod malum est, humanaQuasi natura ante gratiam non sit in damnatione, non sit in caecitate, non sit in vulnere, aut non gratis justificati sint, quorum inde sunt merita, unde justitia. Nona diffinitione dictum est : « Dubitari ergo non potest inesse omni animae naturaliter virtutum semina, beneficio Creatoris inserta. Sed, nisi haec opitulatione Dei fuerint excitata, ad incrementum perfectionis non poterunt pervenire. » Quasi de spiritualibus bonis nihil Adam praevaricando perdiderit, et virtus non, perfectionem apprehendat, hortanda sit. Decima diffinitione dictum est : « Quod etiam in Job, probatissimo athleta suo, cum eum diabolus expetisset ad singulare certamen, divinam legimus providisse justitiam. Si enim contra inimi
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ utraq sententia susc ipienda
dđi: dum unius in paulo & matheo.
alterius in zacheo & latrone. forma
p̃figitur. S exta diffinitione dictũ ẽ.
Hȩc enĩ duo. id ẽ uel gr̃a uel libũ
arbitriũ. sibi quidẽ inuicẽ uidentur
adu̾sa: s utraq concordant. & utrũq
nos parit̃ debere susciꝑe. pietatis
ratione colligimus: ne unum horũ
homini subtrahentes. eccłastice fidĩ
regulã excessisse uide amur. Quasi
at uoluntatẽ: & ñ ita. ut in omnibꝰ
uoluntas gr̃am subsequatur. qm̃ se¬¬
cundũ ipsos. si aufertur lib̃um ar.¬
bitriũ eũ gr̃a p̃uenitur: aufer tur
gr̃a. eũ libo arbitrio preuenitur.
Septima diffinitione dictum est.
Concepit gͦ adam pt p̃uaricationẽ
quã non habuerat scientrã mali
amisit. Cum utrũq sit falsum. quia
ce a quanto malo eauere deberet.
do monente p̃didieit: & in quanto
bono constitutus ẽẽt. dũ diabolo ere.¬
dit oblitus ẽ. Sicut aut̃ pessima
scientra mali ẽ malũ ẽẽ. ita pes¬

Expanded text:
t tamen utraque sententia suscipienda decernitur, dum unius in Paulo et Matthaeo, alterius in Zachaeo et latrone forma praefigitur. Sexta diffinitione dictum est: « Haec ergo duo, id est gratia vel liberum arbitrium, sibi quidem invicem videntur adversa; sed utraque concordant et utramque nos pariter debere suscipere pietatis ratione colligimus, ne, unum horum homini subtrahentes, ecclesiasticae fidei regulam excessisse videamur. » Quasi at voluntatem; et non ita ut in omnibus voluntas gratiam subsequatur: quoniam, secundum ipsos, si aufertur liberum arbitrium, cum gratia praevenitur, aufertur gratia, cum libero arbitrio praevenitur. Septima diffinitione dictum est : « Concepit ergo Adam post praevaricationem, quam non habuerat, scientiam mali; amisit. Cum utrumque sit falsum: quia et a quanto malo Adam cavere deberet, Deo monente praedidicit; et in quanto bono esset constitutus, dum diabolo credidit, oblitus est. Sicut autem pessima scientia mali est, malum esse: ita pes
Abbreviated transcription (Latin):
& omne donum ꝑfectum. sꝑare de.¬
betis. & cotidianis orationibꝰ poscere.
atq hoc faciendo confidere. ñ uos
ẽẽ a p̃destinatione popłi eius alienoᷤ.
ñ in uob̃. Maledictus enĩ omnis qͥ spẽ
habet in hoĩe. & bonũ ẽ confidere
in dño: qm̃ beati õs qͥ confidunt in ea¬

Expanded text:
et omne donum perfectum , sperare deet omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine : et bonum est confidere in D
Abbreviated transcription (Latin):
manifestius patet. qđ hȩc ab ipso nũ¬
quã talit̾ dicta sint. & quantũ ei
huiusmodi p̃dicationis forma dis¬
pliceat. quã corrigens. & mandãs.
atq emendans. tolerabiliorem
audientibꝰ faẽ. quȩ uera s̃ tẽꝑans.
quȩ falsa sunt resecans: & pꝰt multa
adiciens. Iam uero quod illis u̾bis
adnectitur. miror si ullo mͦ potest
in popło xp̃iano quisquã infirmus
patient̃ audire. cũ đr eis. & siqui
obȩdistis. si p̃destinati estis reicien¬
di. subtrabuntur obȩdientiȩ uires.
ut obedire cessetis. Hoc enĩ dicere
quid uidetur aliud ẽẽ quã maledi¬
cere. aut mala quodã mͦ ꝓpħare :
loquendũ ẽẽt in ppło. ꝓpͥi sensus u̾ba
conexuit dicens. illum etiã modũ
quo utendũ ẽẽt in p̃destinationis
p̃dicatione nos diximus loquendo
ad ppłm. ñ existimo deb̾e sufficere.
ut dicat. U os itaq etiã ipsam obȩdi¬
endi ꝑseuerantiã a patre luminum.
a quo descendit omne datũ optimũ

Expanded text:
manifestius patet quam haec ab ipso nummanifestius patet quam haec ab ipso numquam taliter dicta sint, et quantum ei hujusmodi praedicationis forma displiceat; quam corrigens et mundans atque emendans, tolerabiliorem audientibus facit; quae vera sunt temperans, quae falsa sunt resecans, et post multa adjiciens : Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo Christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis, Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obedientiae vires, ut obedire cessetis. Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse quam maledicere, aut mala quodam modo prophetloquendum esset in populo, proprii sensus verba connexuit dicens : Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non existimo debere sufficere, ut dicat: Vos itaque etiam ipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum
Abbreviated transcription (Latin):
defensoris gr̃e ñ potuisse discern̾e:
& u̾ba obtrectantiũ ei ipsi qui ob-¬
trectatoribꝰ suis respondet aptasse.
Hȩc enĩ de doctrina catholici uiri
quidã nequit & nugatorie iactita¬
bant. qđ qui talẽ di gr̃am p̃dicaret.
ut fides & obȩdientia cęt̃ęq uirtu¬
tes. & in eis usq in finẽ ꝑseuerantia.
ñ nisi ex dono di habi posse credant᷑.
consequens ẽẽ ut talibus u̾bis ut̃et᷑
ad popłm : & huiusmodi denuntiati.¬
onibus omnẽ libi arbitrii euitaret
industriã. Qđ quia piissimꝰ doctor
litt̃is eorũ ad quos seribit agnou̾at:
id̾o diẽ. S aunt ut seribitis. & pꝰea
ista cũ dicunt. Ex hoc gͦ potiustis
adu̾tere. ñ ipsum hec dicere. s eos
de quibꝰ dix̃. s auint ut seribitis. &
ista cũ dicunt. Qđ similit̃ &e apłs ait.
sic̃ auint nos quidã dicere: faciamꝰ
mala. ut ueniant bona. Inferiꝰ aut̃
ubi pleniꝰ ad ista respondet. multo

Expanded text:
defensoris gratiae non potuisse discernere; defensoris gratiae non potuisse discernere; et verba obtrectantium ei ipsi, qui obtrectatoribus suis respondet, aptasse. Haec enim de doctrina catholici viri quidam nequiter et nugatorie jactitabant, quod qui talem Dei gratiam praedicaret, ut fides et obedientia caeteraeque virtutes, et in eis usque in finem perseverantia, nonnisi ex dono Dei haberi posse credantur, consequens esse ut talibus verbis uteretur ad populum, et hujusmodi denuntiationibus omnem liberi arbitrii evitaret industriam. Quod quia piissimus doctor litteris eorum, ad quos scribit, agnoverat; ideo ait: Sed aiunt, ut scribitis; et postea, Ista cum dicunt. Ex hoc ergo potuistis advertere, non ipsum haec dicere; sed eos, de quibus dixit, Sed aiunt, ut scribitis; et, Ista cum dicunt. Quod similiter Apostolus ait, Sicut aiuntmala, ut veniant bona. Inferius autem, ubi plenius ad ista respondet, multo
Abbreviated transcription (Latin):
runt. aut gr̃as eger̃. s hoc ipsũ suȩ
sapientię deputantes stulti facti .&.
obscurati corde euanuer̃ in cogitati¬
onibꝰ suis. cũ his inquã sedemus in
tenebris & in umbra mortis. neo q̃¬
relã habentes de pęna. nec excusa.¬
tionẽ de ignorantia: nec p̃sidium
de natura.
tis neminẽ posse correptionis stimu¬
lis excitari. si dieatur in conuentu
eccłe audientibꝰ multis. ita se habet
obȩdiendi uoluntate ueneritis ad
fidẽ. uel accepta ꝑseuerantia ꝑmane¬
atis in fide: eęti uero qui in peccato.¬
rũ delectatione remoramini. idõ ñ¬
dũ sur rexistis: quia necdũ uos adiu-
toriũ miserantis gr̃a erexit. Uerũta¬
men siqui estis nondũ uoeati. qͦs gr̃a
sua predestinauerit eligendos. ac-¬
cipietis eandẽ gr̃am qua uelitis &
sitis electi. & si qui obeditis. si pre.¬
destinati estis reiciendi: subtrahen¬
tur obedientiȩ uires. ut obedire
cessetis.
tupeo sc̃ĩtatẽ ur̃am. obiectio¬
nem calumniantiũ a ꝑsona

Expanded text:
runt, aut gratias egerunt, sed hoc ipsum suae sapientiae, deputantes stulti facti, et obscurato corde evanuerunt in cogitationibus suis ; cum his, inquam, sederemus in tenebris et in umbra mortis, nec querelam habentes de poena, nec excusationem de ignorantia, nec praesidium de natura. tis, Neminem posse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet obediendi voluntate, veneritis ad fidem, vel accepta perseverantia permaneatis in fide: caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam qua velitis, et sitis electi? et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis . Stupeo Sanctitatem vestram, objectionem calumniantium, a persona
Abbreviated transcription (Latin):
possent recordationẽ legentis effu¬
gere. facilius simul decursa reco.¬
lantur. Prima gͦ diffinitione di¬
ctum ẽ: ñ solũ actuũ uerũ etiã
cogitationũ bonarũ ex do ẽẽ pͥn¬
cipia. qͥ nob̾ & initia sc̃ȩ uoluntatis

Expanded text:
possent recordationem legentis effupossent recordationem legentis effugere, facilius simul decursa recolantur. PRIMA ERGO DEFINITIONE DICTUM EST: Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m iħm: qui ipsã uoluntatẽ ab eo
quod ꝑu̾se uolebat au̾tit. & in id qđ
ei bonũ eẽt uelle conu̾tit: ut de¬
lectatione affecta. fide mundata.
spe erecta. caritate accensa. liba.¬
lem susciꝑet seruitutẽ: & seruilem
abiceret lib̾tatẽ. R estat igitur. ex
tendo diseussimus. ñ obseurũ atq
ambiguũ ẽẽ. quid de gra sentiant.
qui sincer issimis eius defensoribus
oblocuntur. & pacẽ uictricis ȩccłe
resumptis de damnatorũ scola que¬
stiunculis inquietant. Quas si ut
audiuimꝰ retexamus. fiet ser monis
nr̃i immoderata ꝓlixitas: cũ ex
his quȩ de ipsorũ stilo innotuer̃.
facile pius lector intelligat: ad
quȩ p̃cipitia ꝑuenitur his callibꝰ.
ce in ista lutulentorũ riuorum
cenosa molagine. cuiꝰ uoraginis
humor exsudat. ꝑ rosꝑ.¬
ecessariũ sane estimo. ante
conelusionẽ uoluminis ea q̃ osten¬
dimus non congruere ueritati.
breuit᷑ coniunetunq digerere.
ut quȩ interiectis responsionibꝰ nr̃ is

Expanded text:
m, qui ipsam voluntatem ab eo quod perverse volebat, avertit, et in id quod ei bonum esset velle, convertit: ut delectatione affecta, fide mundata, spe erecta, charitate accensa liberalem susciperet servitutem, et servilem abjiceret libertatem. CAPUT XIX. 55. Ex tendo, discussimus, non obscurum atque ambiguum est quid de gratia Dei sentiant qui sincerissimis ejus defensoribus obloquuntur, et pacem victricis Ecclesiae, resumptis de damnatorum schola quaestiunculis, inquietant: quas si, ut audivimus, retexamus, fiet sermonis nostri immoderata prolixitas: cum ex his quae de ipsorum stylo innotuerunt, facile pius lector intelligat, ad quae praecipitia pervematur his callibus, et in istam lutulentorum rivorum coenosam uliginem, cujus voraginis humor exsudet. Necessarium sane aestimo, ante conclusionem voluminis, ea quae ostendimus non congruere catholicae veritati, breviter conjunctimque digerere: ut quae interjectis responsionibus nostris,
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩ & iudeorũ uoluntate cõpleta.
& qui in euangelicis paginis legit.
dicente pilato ad iħm. michi non
loqueris. nescis quia potestatem
habeo er ueifigere te. & potestatẽ
habeo dimittendi te. respondisse
dñm. ñ haberes in me potestatẽ ullã:
nisi ẽẽt tͥ data desuꝑ. Diuidit itaq
d̾s int̾ lucẽ & tenebras. Nec ido in-¬
culpabiles sunt tenebre. quia eis
bene utitur ds. qui etiã de oꝑe
ipsarũ quod filiis lucis in bonum
precederet ordinauit. tantũ ꝓgre.¬
di sinens malierã nocere cupien¬
tium. quantũ eã scĩs suis uel casti.¬
gandis nouit utilẽ uel ꝓbandis.
ut hinc etiã quod faciunt contra
uoluntatẽ di: ñ impleatur nisi
uoluntas dei. uiIii.¬
equitur deinceps quod in li¬
dicere audebit dm ñ p̃scisse qͥbꝰ
ẽet daturꝰ ut crederent. aut quos
daturus erat filio suo. ut ex eis ñ
ꝓfecto benefiera sira quibꝰ nos di-¬
gnaretur lib̾are p̃sciuit. Hȩc ẽ

Expanded text:
Judae et Judaeorum voluntate completam: Judae et Judaeorum voluntate completam: et qui in evangelicis paginis legit, dicente Pilato ad Jesum : Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittendi te? respondisse Dominum, Non haberes in me potestatem ullam, nisi esset tibi data de super. Dividit itaque Deus inter lucem et tenebras: nec ideo inculpabiles sunt tenebrae, quia eis bene utitur Deus, qui etiam de opere ipsarum, quod filiis lucis in bonum procederet, ordinavit: tantum progredi sinens malitiam nocere cupientium, quantum eam sanctis suis vel castigandis novit utilem, vel probandis; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Sequitur deinceps quod in lidicere audebit, Deum non praescisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
O sẽs sp̃s ꝓpħauit alit̾ intelligi
ullo mͦ quã ab apłis s̃ intellecta
ñ possunt. & herodes ac pilatus
& popłs isrł fecer̃. quanta manꝰ
di & consiliũ p̃destinauit fieri. qͥd
inconueniens ait admirabilis
disputator. ẽ inquiens in maloꝵ
potestate peccare: Ut aut̃ pec¬
cando hoc uel hoc illa maliera
faciant non ẽ in eorũ potestate.
s d̃i diuidentis tenebras & ordi-¬
nantis eas. ut hinc etiã qđ faci-¬
unt contra uoluntatẽ di: ñ un-¬
pleatur nisi uoluntas di. Mala¬
damnabilẽ uoluntatẽ ñ dubiũ
ẽ a dĩ potestate concludi. ut ef-¬
fectum cupiditatis suę nisi ille ꝑ-¬
miserit: hab̾e ñ possit. Uti autem
sapientia & iustiera di etiã malo¬
rũ oꝑibꝰ. quȩ ex ipsorũ ꝓdeunt ap¬
petitu. adimplenda consilia & iu¬
dicia sua nullus uel tenuit̃ seđm
pietatẽ doctus ignorat. qui uidet
di patris optimam uoluntatẽ ñ
parcentis filio suo. s ꝓ nob̾ omnibꝰ
tradentis eum: pessima traditoris

Expanded text:
s prophetavit, aliter intelligi ullo modo quam ab apostolis sunt intellecta 250 non possunt, et Herodes ac Pilatus et populus Israel fecerunt quanta manus Dei et consilium praedestinavit fieri; quid inconveniens ait admirabilis disputator? Est, inquiens, in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Ldamnabilem voluntatem non dubium est a Dei potestate concludi, ut effectum cupiditatis suae, nisi ille permiserit, habere non possint. Uti autem sapientiam et justitiam Dei etiam malorum operibus, quae ex ipsorum prodeunt appetitu, ad implenda consilia et judicia sua, nullus vel tenuiter secundum pietatem doctus ignorat; qui videt Dei Patris optimam voluntatem non parcentis Filio suo, sed pro nobis omnibus tradentis eum, pessima traditoris
Abbreviated transcription (Latin):
uir tutũ omniũ fundam̃tũ. Quale
ẽ aut̃ ut cũ d̃i sit edificatio. & nisi
dñs ȩdificauerit domũ. in uanum
laborant qui ȩdificant eam. aut
nolint isti fundam̃tũ ad ȩdificium
ꝑtinere. aut se uelint inchoare.
qđ dñs possit exstruere. Non erit
ergo illis pͥncipiũ filius di: ñ funda¬
buntur in ipso angulari lapide ͦ
iħu. N ec de eis dicꝰtum ẽ. Fi̾r mũ
aut̃ fundam̃tum di stat. qͥa totã
elationẽ suã solubili harenȩ. & sue¬
ciduo cineri suꝑponunt. A gnoseamꝰ
itaq sapient̃. pieq fateam᷑ p̃scis¬
se incõmutabilit̃ đm. quibus eẽt
daturus ut credent. aut quos da-¬
turus ẽẽt filio suo: ut ex eis non

Expanded text:
Quale est autem, ut cum Dei sit aedificatio, et nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborent qui aedificant eam ; aut nolint isti fundamentum ad aedificium pertinere, aut se velint inchoare quod Dominus possit exstruere? Non erit ergo illis principium Filius Dei, non fundabuntur in ipso angulari lapide Christo Jesu, nec de eis dictum est: Firmum autem fundamentum Dei stat ; quia totam electionem suam solubili arenae et succiduo cineri superponunt. Agnoscamus itaque sapienter, pieque fateamur, praescisse incommutabiliter Deum quibus edaturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtissimȩ ueritatis. miror int̃
obsoura decerptũ. quasi ñ ex
coherentibꝰ potuerit omĩs hesi.¬
tatio lectoris absolui. Inspicite
gͦ qđ sequit᷑. Legimus inquit ĩ
actibus apłorũ quod cũ dimissi
a iudeis apłi uenissent ad suos. &
indicassent eis quanta illis sac¬
dotes & seniores fecer̃. leuauer̃
illi uocẽ unanimes õs ad dñm.

Expanded text:
apertissimae veritatis, miror inter obscura decerptum: quasi non ex cohaerentibus potuerit omnis haesitatio lectoris absolvi. Inspicite ergo quod sequitur : Legimus, inquit, in Actibus Apostolorum , quod cum dimissi a Judaeis apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores fecerunt, levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
situm eius qui uniu̾sa oꝑatur. non
oꝑetur d̾s fidẽ. N ec ulla sint ho-¬
minis merita. si d̾s oꝑatur uniu̾sa.
Qui ista sentiunt. fidẽ ñ acceꝑũt.
aut quã acceꝑunt ꝑdider̃ sequen¬
do uanissimã pelagianorũ suꝑbiã.
& in se ñ in dño głiando. qui oꝑat᷑

Expanded text:
ositum ejus qui universa operatur, non ositum ejus qui universa operatur, non operetur Deus fidem; nec ulla sint hominis merita, si Deus operatur universa. Vere qui ista sentiunt, fidem non acceperunt, aut quam acceperant perdiderunt, sequendo vanissimam Pelagianorum superbiam, et in se, non in
Abbreviated transcription (Latin):
di: quibꝰ certissime lib̾antur. qͥcũq
lib̾antur. Cęt̾i aut̃ ubi nͥ in massa
ꝑditionis iusto diuino iudicio re-¬
linquuntur. ubi tẏrii relicti sunt¬
& sidonii: Qui etiã crede potuer̃.
si mira illa xp̃i signa uidissent.
S ed qm ut crederent non eis erat
datum: etiã unde rredent est
negatum. Rp̃s
ui istis resistunt. hoc sentire
aꝑtissime ꝓbantur. quod
fides non sit donũ di. &. quod gr̃a
ñ p̃ueniat lib̾um arbitrium sed se-¬
quatur: & quod gr̃a di seđm me-¬
rita nr̃a detur. Nam si aliquid
conferri homini ꝑ gr̃am confiten¬
tur. & id ñ accipit nisi fides quȩ
accepta ñ ẽ. in ipsa ẽ meritum
cui non donũ datur. s debitũ red.¬
ditur. In hac sententia positi. con-¬
sequent̃ sapiunt eos ẽẽ p̃destinatoᷤ
in uitã ęt̾nam. quos ꝑ lib̾e uolun-¬
tatis arbitriũ fidebes futuros p̃sci-¬
erit đs. ut ipsa electorum p̃desti-¬
natio ñ sit retributio. atq ita in
his qui p̃destinati sunt: scđm ꝓpo-¬

Expanded text:
ssime liberantur quicumque liberantur. Caeteri autem, ubi, nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur, ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, 251 si mira illa Christi signa vidissent : sed quoniam ut crederent non eis erat datum, etiam unde crederent est negatum. RESPONSIO. Qui istis resistunt, hoc sentire apertissime probantur, quod fides non sit donum Dei; et quod gratia non praeveniat liberum arbitrium, sed sequatur; et quod gratia Dei secundum merita nostra detur. Nam si aliquid conferri homini per gratiam confitentur, et id non accipit nisi fides, quae accepta non est; in ipsa est meritum, cui non donum datur, sed debitum redditur. In hac sententia positi, consequenter sapiunt eos esse praedestinatos in vitam aeternam, quos per liberae voluntatis arbitrium fideles futuros prescierit Deus; ut ipsa electorum praedestinatio non sit nisi retributio: atque ita in his qui praedestinati sunt secundum prop
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nobis. Hoc de fide. hoc de to¬
lantia passionũ. hoc de pudicicia
coniugali. hoc de continentia uir.¬
ginali. omnibꝰq uirtutibꝰ. sine ex¬
ceptione ꝓfitemur: quȩ nͥ donata
ẽent nob. non inuenirent᷑ in nob:
ñ quod libum arbitriũ naturalit̃

Expanded text:
nobis . Hoc de fide, hoc de tolerantia passionum, hoc de pudicitia conjugali, hoc de continentia virginali omnibusque virtutibus sine exceptione profitemur; quod nisi donatae essent nobis, non invenirentur in nobis. Et quo