comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quorum repetitione. ⁊ menses. ⁊ anni. ⁊
xnsis ẽ nomen g̃cum. de lune nomine
tractum. Luna eni mene: g̃co ser¬
mone uocatur. Unde ⁊ ap̃ hebreos menses le¬
gitumi non ex solis cͥculo. s ex lune cursi ẽ¬
numerãtur. quodẽ de nona ad notiam. Egip
ti añ pp̃ lune uelociorem cursum. ⁊ ne ercor
computationis eius uelocitare accideret. exso¬
lis cursu diem mensis adimienertint. Quoniã
tardior ious motus facilirs poterat conp̃h̃n¬
di. Ianuaruis mensis: a iano dicitis. cui fuit
a gñtilib conseciatꝰ. ł qr limes ⁊ ianua fitan¬
nu unde ⁊ bifrons id̾ ianus pingitur. ut intͦ¬
itus anni. ⁊ exitus demonstretur februariuᷤ
mucupatur afebrcia .i. plurone eui comen¬
se sacͥficabat᷑. Nam ianuarium diis suꝑis.
februariũ: diis manib romani constcͣuerũt.
Sͦ februartus afebrtia .i. aplitone. non afe¬
bre .i. egͥtudme nominatur. Martuis appel¬
latus p̃p̃martẽ romane geniis auctorem. uł
quod eo tpr̃ cunct̾a ammantia agantur

Expanded text:
quorum repetitione et menses et anni et Mensis nomen est Graecum de lunae nomine tractum. Luna enim μήνη Graeco sermone vocatur; unde et apud Hebraeos menses legitimi non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, quod est de nova ad novam. Aegypi propter lunae velociorem cursum, et ne error conputationis eius velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus, cuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianua sit anni. Unde et bifrons idem Ianus pingitur, ut introitus anni et exitus demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sacrificabatur. Nam Ianuarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cun
Abbreviated transcription (Latin):
osignes. aut qi ead̾ ui subt̃ras cogiuir. qua
scꝑ terrs ꝑtulit luen. ⁊ sic umbia terre:
noctem facit. Unde ⁊ uirgius reut occeano
nox in uoluens umbra magna terramq polũꝙ
Noctis parces septem sunt .i. uesꝑ. crepus¬
culum. conticinium. intempestiuum. galli

Expanded text:
os ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur, qua os ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur, qua super terras pertulit lumen, et sic umbra terrae noctem facit. Unde et Virgilius: Ruit Oceano nox, Involvens umbra magna terramque polumque. 4. Noctis partes septem sunt: vesper, crepusculum, co
Abbreviated transcription (Latin):
In toto emim die nichil clarius merdie. qͣndo
sol amedio celo rutibat. ⁊ omnẽ orbem pari cla¬
ritate alustrat. Sup̃maẽ postrema parscli¬
ei. quando sol eursũsuũ inoccasũ uertit. dic
aclausisseris quando iam nox uenit. uit unus¬
quisq somino tutior sit. Hodie qͦ hoc die. ẜ
qb̾tidie. non cotidie. ut sit quot cdiel. Cras ꝙ.¬
ẽ postea. hest̾numẽ pͥchie. ⁊ dictũ est̾ñ: ab eo
quod iam clies ip̃e sit a nobis extraneus. ⁊ p̃te¬
que idcͥco lune ac sidm licem ht̃: ne iudeco¬
ra eẽt. ⁊ ut consolaretur om̃s nocte opantes &.
ut quibdam aminantib que bucẽ solis ferre
non possunt. ad susficientiam temꝑaret᷑. No
c̾tis aũ ⁊ diei almatio pp̃ uicissitudinẽ dormi¬
endi uigilandiq esfertaẽ. ⁊ ut oꝑis durni
occem aũ fieri. aut qr longo initm̾e
lassatur sol. ⁊ cũ ad ultimũ celi spaci¬
um ꝑnenit elanguescit. ac tabe factus flat su¬

Expanded text:
In toto enim die nihil clarius meridie, quando In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dictocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras est postea. Hesternum est pridie, et dictum hesternum ab eo, quod jam dies ipse sit a nobis extraneus, et pQuae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur 223 omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus quae lucem solis ferre non possunt ad sufficientiam temperaretur. 2. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi et vigilandi effecta est, et ut operis diurni Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum coeli spatium pervenit elanguescit, ac labefactos efflat su
Abbreviated transcription (Latin):
olesiasticus ꝓcecdit. tñ siqu̾e forte consuertido
trax̾it. ut iid̾ exeat oͣre quodimꝓbat corde.
intelligat. illos om̃s de quoꝵ nominib appel¬
⁊ eminerunt in hoc soło delatisunt eis aba¬
matorib sius duuni honores. ⁊ indieb ⁊ in
siderib. s pͥmum a nominib hominuti: side¬
ra numcupata. ⁊ asiderib dies sunt appel¬
lati. Afancdo autem ferie nuncupate sũt.
quod sit meis tempus dictionis .i. indiui-¬
no uł humano officio. fari. S ex his fertur
dies hominum causa institutos feriatos. di¬
uinonim sacrorum. Partes diei tres sunt.
mane. meridies. ⁊ sup̃ma. Mane lux matura
⁊ plena. nec iam crepusculum. ⁊ dicunt ma¬
ne amanu. Manum enimantiqui bonum
dicebant. Quid enim melius luce: Alii mane
existrmabant uocari amanib. quoꝵ conũ¬
sato aliena aterinẽ. Alii putant abarre. qͥa
manus .i. rarus ẽ atq ꝑspicntis. Meridies dicta
quasi medidies .i. inedius dies. uł quia tunc
purior dies ẽ. Meram enim purum dicit᷑.

Expanded text:
iasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appelet eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. mane, meridies, suprema. Mane, lux matura et plena, nec jam crepusculum: et dictum mane a manu. dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
possidet: quiuł sua male utit᷑. reł aliena p̃sum̃.
Dossidet autẽ uiste: qui non inrectt᷑ cupiditate.
qͥ autẽ cupidicaite tenertir: possessus ẽ ñ possessor.
Bonasrint honestorum sen nobilium. que
ꝓnide bona cdicumur. qi non hñt turpe u¬
sum secd ea homines ad quases bonas titũ¬

Expanded text:
possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas u
Abbreviated transcription (Latin):
cestium. stat omne u̾bum. Item conctitiões
quod int̾ se conueniant sermo testium quasi
concditiones. stipulatto ẽ ꝓmissio uł sponfio
unde ⁊ ꝓmissores sttpulattres uocantur. Die¬
frangebant. ꝙͣ it̾m itingentes sponsiones suaᷤ
agnoscebant. Siue quod stipulum iuxta pau¬
lum ueridicum ⁊ firmum appellauerunt sa¬
cramentum: Dacramentumẽ pignus spon¬
sionis. riocattim aũ sacramentum. qr uiolare
quod quisq ꝓmittit ꝑfidie est. Dereb .xxu.
ereditas ẽ res que morte alicuiuis ad
quempiam ꝑuenit. ł legato testam̃to uł
possessione redempta. dicta aũ berectitas arebꝰ
additis sire abhere qr qͥ possidet agrum extñ¬
sum soluet inde ⁊ res. Ressunt que innr̃o
iure consistunt. Iura atitem sunt que ano¬
bis uiste possicdentur. nec alienasunt. Dicta
autem res: arecte hñcło. Ins aiuste possidñ¬
do. hoc enĩ uire possidet᷑: quod recte hoc recte:¬
autem male possidecur: alienumẽ. Male autẽ

Expanded text:
testium stat omne verbum. Item condiciones, testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicfrangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia violare quod quisque promittit perfidiae est. § 25 De rebus. Hereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quod iuste, hoc autem male possidetur, alienum est. Male autem
Abbreviated transcription (Latin):
firium atq ꝑpetitum rite aũ eẽ non recte
s exmore. Cirografumẽ cautio. emptio. et
uenditio ẽ rerum. cõmutatio atq contractꝰ
ex comienientia uemiens. emptio antẽ dicta
quod etiam ⁊ ibisit uenditio. quasi uenun¬
datio .i. anundinis. Donatioẽ cuilibet rei
transactio. tlictã aũdicunt donationem.
qiͣ dom actionem. ⁊ dotem qͣi decẽ . p̃cedente
pnim inituptiis donatione dos sequit᷑. Nã
antiquus nuptiarum erat rinis qͦse mari¬
tus ⁊ uxor inuicem emebant. ne tuderet᷑ uxor
ancula. sicuit hñis iuire. Inde ẽ quod p̃cedñte
donatione uirc: seqtit᷑ dos rixoris. Donatio
nsu frcicttiaria ideo dicit᷑. qr donator exed ui¬
sum fructum adhuc retinet serciato cui
donatumẽ uire. Donatio cdtirecta idõ nũ¬
cupattr. quia ⁊ iure ⁊ usu statim transit
matãm. nec ultra aliqͥd inde ad uis dona¬
toris retorquet᷑. C onditiones ꝓͥe testium stꝰ¬
restis unnis ituat. scluel cluo uł plares. N
eium munuis ore sedin duorum aut tͥtim

Expanded text:
petuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium stestis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium
Abbreviated transcription (Latin):
tam finire nouit. Culleumẽ parricidale uas¬
culum aboccilendo .i. claudendo dictã. t añ
uter ex corio factus. Inquo parctide cũ sũmmo
igauo serpñte iniclusi in mare p̃cipitant᷑. Om̃e
aĩistarũ mortium genus aĩãdũsio noĩat᷑. Aĩad¬

Expanded text:
tam finire novit. Culleum est parricidale vastam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animad
Abbreviated transcription (Latin):
marmoraq seda merustis. Seititus aserciando secanda¬
uocata. ap̃ antiqtios enim quibello amorte ser
omm̃ postrema. que liberis omĩ supplicio gra¬
miorẽ. Namubi lib̾tas ꝑit una ibi ꝑieritittꝰ et
omnia. Mortiumuꝰ diui̾sisunt casus ex qͥbus
erux uł patibulrim inquo homines adpensi
eruciantur uł patiunt᷑ unde ⁊ nomina hñt.
Datibulum erum itulgo furea dicitur. qi ferens
caput. sispensum enim ⁊ strangulatñ eur
exanimat. s patibuli mmor pena ꝗͣ ercicis.
Nam patibulo ad pensus statim examinat᷑.
Crux añsubfixos dui cruiciat. Unde ⁊ ineuan¬
geso latronib ut morerent᷑: ⁊ deligno añsabba¬
tum deponerentur: ercra confracta funt. qiuia
ligno suspñsi: citomori ñ potant. In ip̃o ꝙͦ gni̾e
necis disfert. crudeluis ẽ enim in aqua sp̃m
torquentes extingui ignibus uti. frigore ⁊ fame
necari canibus et bestiis exponi. Nam ferro
mori etasqͦ maior optauit. Gladius enim si¬
ue grauiori erticiatu compendiosa morte ui¬

Expanded text:
marmoraque secanda in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte serorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput. Suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum adpensos statim exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentes extingui, ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vi
Abbreviated transcription (Latin):
inceli astra collocauerunt. pp̃ qd̃ indissent eũ
pͥmum quadtigas uinxisse. mrati sunt enim
ingeniumeuis adimitationẽ solis accessisse. et
pp̃ hoc nomen eiꝰ post mortem int̃ sidema posir¬
erunt. Siccalisto licaonis regis filia auma
ioue comp̃isa. ⁊ fabulose aumone murse ftus¬
set spẽmuersa que g̃ce aretos uocattir appllat.¬

Expanded text:
inter coeli astra collocaverunt, propter quod vidissent eum inter coeli astra collocaverunt, propter quod vidissent eum primum quadrigas junxisse. Mirati sunt enim ingenium ejus ad imitationem solis accessisse, et propter hoc nomen ejus post mortem inter sidera posuerunt. 35. Sic Calisto, Lycaonis regis filia, dum a Jove compressa, et fabulose a Junone in ursae fuisset speciem versa, quae Grae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͦ ⁊ sagittarium pp̃ fulgtira mersis ipiuis appel¬
latierunt. sagnitaruis uir eqͥnis currib deform¬
tur cͥ sagiitam ⁊ arcum aduingunt. ut ex eo men
sis ipsuis fulmina demonstrentur. unde ⁊ sagit¬
tarins ẽ uocattis. Capͥcorni figuram iõ int astra
finxetunt. pp̃ cap̃am iouis nuͥcem. euuis post̾i¬
orem partem corꝑis mesfigiem piscis iõ formaue¬
runt: ut plutuas eiusctem tpr̃is designarent qͣs
solet id mensis plerumq inextremis hre. Pdrro
aquarcum ⁊ piscem ab imbrib tpr̃m uocauert.
quod hieme qñinhis signis solñtiturꝰ maires
lium qͥnon solum pisces: sadetiam arietes ⁊ hir¬
cos. ⁊ tanros. ursas. ⁊ canes. ⁊ cancros. ⁊ scorpiones.
incelum transtulerum Nanriaqullam ⁊ cignũ
pp̃ionis fabulas inter celi astra. rius memorie
receptos ẽẽ credicierunt. ita ut imagines eortim
stellis designarent. eoꝵiq appellare uominib
nonercibescerent. Qurigam etiam eric̃tonium

Expanded text:
quoque et Sagittarium propter fulgura mensis ipsius appelquoque et Sagittarium propter fulgura mensis ipsius appellaverunt. Sagittarius vir equinis cruribus deformatus, cuius sagittam sis ipsius fulmina demonstrentur. Unde et Sagittarius est vocatus. 31. Capricorni figuram ideo inter sidera finxerunt, propter capram Jovis nutricem, cujus posteriorem partem corporis in effigiem piscis ideo formaverunt, ut pluvias ejusdem temporis designarent, quas solet idem mensis plerumque in extremis habere. 32. Porro Aquarium et Pisces, ab imbribus temporum vocaverunt, quod hieme, quando in his signis sol vertitur, majores tia, qui non solum pisces, sed etiam arietes, et hircos, et tauros, ursas, et canes, cancros, et scorpiones in coelum transtulerunt; nam et aquilam et cygnum propter Jovis fabulas inter coeli astra ejus memoriae receptos esse crediderunt, ita ut imagines eorum stellis designarent, eorumque appellare nominibus non erubescerent. 34. Aurigam, etiam Ericthonium,
Abbreviated transcription (Latin):
radii ipõꝵ estendanttir. Uesꝑus stella ẽ occidñ¬
talis . ꝙͣ. cognominatã ꝑhibent a uespero hnspa
nie rege. est autem ⁊ ipã ex .U. stellis planetis
noctem ducens ⁊ solem sequens. Fertur autem
quod hec stella oriens luciferum. occidens ties¬
perum facit. dequa stacuis. ⁊ att̾no d̃epbendst
amns inorta. Pianete stelles̃. que non sunt
sut incdio. sedmaere feruntur. diete aũ planere
ipotes planos .i. aberrore. nam int̃dum inter
anstrum. in t̃dum inseptemtͥonẽ plerũq contͣ
nomina g̾casint. ptleto NΡNE Nonta. pai¬
rio ana. hespetuis. st el Boti. has romani no
imago de stelł formattir. ut arcton. ut aries. tau¬
nis abra. ⁊ huius modi. ħii qui sicdera ꝑuide¬
nant. inntimercim stellarum spem corꝑis suꝑ¬
sticiosa uanicate ꝑmoti fixerunt. exqͥb damcansis
deotum suoꝵ ⁊ imagines ⁊ nomina confcxmanteᷤᷤ
dlam arietem pͥmum signtim citi libre iit mecti¬

Expanded text:
radii ipsorum extendantur. Vesperus stella est occidenradii ipsorum extendantur. Vesperus stella est occidentalis, quam cognominatam perhibent ab Hespniae Rege. Est autem et ipsa ex quinque stellis planetis noctem ducens, et Solem sequens. Fertur autem, quod haec stella Oriens Luciferum, Occidens Vesperum facit. De qua Statius: Et alterno dependitur unus in ortu. Planetae stellae suntsed in aere feruntur. Dictae autem planetae apo to planos, id est ab errore; nam interdum in Austrum, interdum in Septemtrionem, plerumque contra nomina Graeca sunt Phaethon, Phaenon, Pyrion, Hesperus, Stilbon. Has Romani nomimago de stellis formatur, ut Arcton, ut Aries, Taurus, Libra et huiusmodi alia; hi, qui sidera perviderunt, in numerum stellarum speciem corporis superstitiodeorum suorum et imagines et nomina conformantes. Nam Arietem primum signum, cui, ut Librae, medi
Abbreviated transcription (Latin):
imbala acitabula quedam s̃. ne cĩbaloꝵ
que ꝑcussa inuicem se tangunt ⁊ facunrt
sonum. Dieta autẽ cimbala quia cimbale inata
simul ꝑcuciunur .cy. enimg̃ei dicunt cimba
la ballematia. Sistrum ab inueutce tiocanum. ỹ
sis regina egiptioꝵ. socxius inuenisse ꝓbatur.
stro. Inde ⁊ hoc mulieres ꝑcutiunt. qr muenͥr
buuis generis mulier. uncde ⁊ ap̃ amaronas si¬
stro adbellum feminarcim ex̃citiis uocabatus.
Tutinnabulum de sono nocis nom̃ ht̃. sic̃ ⁊ plai¬
sus manuum. stridor naluarum. Simphonia
uulgo appellatur. lignum concariũ exutraꝙͥ
parte pelle extenta. qd iurgilius hine inde¬
n de mifici fifciu̾nt. fit inea exconcoerdlia gra¬
usꝰ acutis suauissimus eantus. De nuimeris

Expanded text:
mbala acitabula quaedam sunt, quae mbala acitabula quaedam sunt, quae percussa invicem se tangunt et faciunt sonum. Dicta autem cymbala, quia cum ballematia simul percutiuntur; cum enim Graeci dicunt σύν, βαλά ballematia. Sistrum ab inventrice vocatum. Isis enim regina Aegyptiorum id genus invenisse probatur. stro. Inde et hoc mulieres percutiunt, quia inventrix huius generis mulier. Unde et apud Amazonas sistro ad bellum feminarum exercitus vocabatur. Tintinabulum de sono vocis nomen habet, sicut et plausus manuum, stridor valvarum. Symphonia vulgo appellatur lignum cavum ex utraque parte pelle extenta, quam virgulis hinc et inde musici feriunt, fitque in ea ex concordia gravis et acuti suavissimus cantus. De numeris
Abbreviated transcription (Latin):
añ hebrei decacordon usi sunt pp̃ nt̃mũ clea.¬
nod diu̾sos sonos efficiat. Liram pͥmum am̃cu¬
uo inuentam fuisse dicurit hoc modo. eũ regre¬
diens uilus insuos meatus uaria in campis relin¬
quisset ammalia relicta etiam testucdo ẽ. que cũ
putre facta eẽt ⁊ nerui eitis remansissent. exten¬
tiintra corium ꝑcussa am̃curio sonicum dectit
adcuius spẽs mercurtris liram fecit. ⁊ orpheo tri¬
didit. quieius reimaxime erat studiosus. Unde
⁊ existimat᷑ ead̾ arce n feras tantum sed ⁊ saxa att
siluas cantus modulatione ad plicuisse. hanc mu¬
sici pp̃studii amorem ⁊ carminis laudem. etam
int̾ sidera suarum fabulartum cõmentis colloca¬
impamuimẽ pellis uł corium ligno ex una
parte extremum. est enim pars media
simphonie ͥ similitudinem cribri. Timpanum
autem dictum quod mectitẽ. Unde ⁊ marga
retum medium timpanium dictt᷑. ⁊ ipm ut sim¬
phona ad uingulam ꝑcutitur. De inuentio¬

Expanded text:
autem Hebraei decachordon usi sunt propter numerum Decaautem Hebraei decachordon usi sunt propter numerum Decaquod diversos sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuisse dicunt, hoc modo. Cum regrediens Nilus in suos meatus, varia in campis reliquisset animalia, relicta ante testudo est. Que cum putrefacta esset, et nervi eius remansissent extenti intra corium, percussa a Mercurio sonitum dedit, ad cuius speciem Mercurius lyram fecit et Orpheo tradidit qui eiet aestimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatione allicuisse. Hanc musici propter studii amorem, et carminis laudem, etiam inter sidera suarum fabularum commentis collocanum est pellis, vel corium ligno ex una parte extentum. 141 Est enim pars media symphoniae in similitudinem cribri. Tympanum autem diritum medium tympanum dicitur; et ipsud, ut symphonia, ad virgulam percutitur. Cy
Abbreviated transcription (Latin):
runt. quia tam concinnit᷑ int̾ se corde euus.
ꝗͣ bũ conueniat int̃ quos fidessit. Antiqua aũ
cithara septem cordis erat. Unde ⁊ uirgilius sep¬
tem discͥmina nocat. Discͥmina antem iõ quod
nulla corda uicine corde similem sonum recd¬
dat. s iõ septem corde. uł quia totam uocem im¬
plent uł quia septem motib sonat celum. Cor¬
das autem dictas acorde. quia ficrit pulsus est
cordis inpectore. ita pulsus corde incitharam.
has pͥmum mercurius cogitauit. id̾q pͥor in
salt̾ium quod uulgo canticum dicitur
apsauendo no ĩatum. qd̾ ad ertis uocẽ cho¬
rus consonando respondeat. ẽ aũsimilitudo ci¬
thare barbarice in mod̾̃ delte litt̾e s psalt̾i et
cithare hec chiferenciaẽ quod psalt̾ium ligñi
concauum unde somis reclditirꝰ fuꝑius. ht̃
⁊ docxesum fertunt᷑ corde. ⁊ cdesuꝑ sonant. cithi¬
ra tͦ coreautatẽ ligni infercus bt̃. psaltertim

Expanded text:
runt, quia tam concinunt inter se chordae ejus, runt, quia tam concinunt inter se chordae ejus, quam bene conveniunt inter quos fides sit. Antiqua autem cithara septem chordis erat; unde Virgilius: Septem discrimina vocum. 5. Discrimina autem ideo, quod nulla chorda vicinae chordae similem sonum reddat, sed ideo septem chordae, vel quia totam vocem implent, vel quod septem motibus sonat coelum. 140 6. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit; idemque prior salterium quod vulgo canticum dicitur, a psallendo nominatum, quod ad eius vocem chorus consonando respondeat. Est aute similitudo cithare barbarice in modum delte litere. Sed psalterii et cithare hec differentia est, quod psalterium lignum illud concavum, unde sonus redditur, superius habet, et deorsum feriuntur chordae, et desuper sonant. Cithara vero concavitatem ligni inferius habet. Psalterium
Abbreviated transcription (Latin):
composuit. Cercia ẽ ditusio rithinica ꝑti¬
nens adnimeros.⁊ pulsum cuidatur spẽs
erthararum diũsarum. Timpanum qͦ: cun
baltim sistrcim acitabula aenea & argestea.
ut aliquo metallico rigore ꝑcussa recdcunt
cũ suauitate tinnitum. ⁊ c̃ hꝰmodi. Cithare
ac psalt̾ii reꝑtor tubal ut p̃dictumẽ ꝑbi¬
betur. uixia opinionẽ antem g̃coꝵ eithare
usus reꝑitis fuisse ab apolline crecditur. for¬
ma cithare inuncio simił fuisse traditur pe¬
ctori humano. quod uti uox apectore ita ex
ipã cantus adderetur appellatiꝙ ead̾ decã.
Nampectus dorica lingita ottharam uocari di¬
cunt. paulatim añ płes eiris spẽs extiterunt
ut psalteria. lire. barbite. fenices. ⁊ pectides.
⁊ que dicuntur indice ⁊ ferlunt᷑ simul acdu¬
obris. Item alie atq alie. ⁊ quadrata forma.
ur tͥgonali cordarcm etiam numeris simulti¬
plicatꝰ e. nonimutatur genus. Ueteres autẽ
citharam ficdicranlam uł ficticen nominaue¬

Expanded text:
composuit. DE TERTIA QUE DICITUR RYTHMICA composuit. DE TERTIA QUE DICITUR RYTHMICA nens ad nervos et pulsum, cui dantur species cithararum diversarum, tympanum quoque, cymbalum, sistrum, acetabula aenea et argentea, vel alia quae metallico rigore percussa reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiuscemodi. Citharae ac psalterii repertor Tubal, ut praedictum est, perhibetur. Iuxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, lyrae, barbitae, et quae dicuntur indicae, et feriuntur a duobus simul. Item aliae, atque aliae, et quadrata forma, et trigonali. 4. Chordarum etiam numerus multiplicatus est, et commutatum genus. Veteres autem citharam fidiculam vel fidem nominave
Abbreviated transcription (Latin):
mensis cuba. indie sol insigni sollempnitatis
turẽ. Preceptum enim fuerat uideis. tit inmi¬
tio noue lune tuba clangerent. quod etiam
ibias excogitatas inphrigia ferunt. has
duiquid̃ funerib tantum adhibitas.
mox ⁊ sacris gentilitm. tibias autẽ appellatas
putant quod pͥmum decernimꝰ tibiis crurib
ceptas uocari. ⁊ que non de cͥurribq ossibq
ue ceñt. hinc ⁊ tibicem quasi tibiartim cantus.
istulam quidam putant amerctirio in¬
uentam. alii afaimo quẽ g̃ci nocant
pan. nonnulli eriam ab ide pastore agrigen¬
tino ex sicilia. fistuia autẽ dict̃a quodtiocem
emiitat. N am fos g̃ce uox. stolia missa appel¬
latur. Sambrica inmtificis. spẽsẽ simpho¬
marum. est enimgenꝰ ligni fragilis. unde ti
bie componunt᷑. Pandorius ab inntientore uoca.
comungere plates infituito pancurat ouis
ouiumq magistros. fr̃ut entm aput gen¬
tiles deris pastoralis. qͥ pͥmuim dispares cala
mos ad cantum aptauit. ⁊ studiosa arte

Expanded text:
is tuba in die insigni solemnitatis vestrae. Praeceptum enim fuerat Judaeis ut initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam ibias excogitatas in Phrygia ferunt, has quidem diu funeribus tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis cruribuscoeptas vocari, etiam quae non de cruribus ossibusve essent; hinc et tibicen, quasi tibiarum cantor. istulam quidam putant a Mercurio inventam; alii a Fauno quem Graeci vocant Pana. Nonnulli eam ab Idi pastore Agrigentino ex Sicilia. Fistula autem dicta, quod vocem emittat. Nam Graece PHOS vox, STOLA missa appellatur. Sambuca in musicis species est symphoniarum. Est enim genus ligni fragilis, unde et tibiae conponuntur. Pandorius ab inventore vocata. coniungere plures instituit, Pan curat ovis oviumque magistros. Fuit enim apud gentiles deus pamos ad cantum aptavit et studiosa arte
Abbreviated transcription (Latin):
nascenc̾i necessitate p̃meretur. Curꝰ laudem
mereant᷑ bomi aut mali legum ꝑcipiant ulti¬
onem: ⁊ quantus ipĩ nonfuerint celestis sapĩe
dediti ueritatis tamen testimonio errores eoꝵ
merito ꝑtulerunt. Diclo autem iste septemse¬
catos at̾renis reb abduc̾e̾nt. ⁊ insuꝑna contẽ¬

Expanded text:
nascendi necessitate premerentur, cur aut laudem nascendi necessitate premerentur, cur aut laudem mereantur boni aut mali legum percipiant ultionem? Et quamvis ipsi non fuerint caelesti sapientiae dediti, veritatis tamen testimonio errores eorum merito perculerunt. Ordo autem iste septem saecatos a terrenis rebus abducerent, et in superna contem
Abbreviated transcription (Latin):
chyron p̃pquod nutͥerit esculapium ⁊ achillẽ
int̾ astra dinumerattus e. seclquolibet modo suiꝑ¬
sticionis hace abomĩb nuncupent᷑. sunt cam̃
sydera que ds̃ inmundi pͥncipio condidit. ⁊ cerco
motti distinguere tprã ordinariit. Hoꝵ gͥ signo¬
rum obseruationes uł genera. ł cetera suꝑsticiosa
que se ad cognitionem syderum comungunt.
id ẽ adnoticiã fcõꝵ ⁊ fideinr̃e sine dubitatiõe
contͥras̃. sic ignorari debet Axͥanis ut nec scͥp¬
taeẽ uideant᷑. sed nonnulli siderum puleritu¬
dine ⁊ claritate pelecti in lapsu stellarum ceca¬
tis mentibus corruerunt. ita ut ꝑ suppottitioes
noxeias que mathesis dicitir euentus rercĩ p̃sci¬
re posse conent᷑. quos non solum xͥane religiois
doctores sedetiam gentilium plato aristotileᷤ¬
alii atꝙ alii rerumꝰ ueritate conmoti concor¬
di sentencia dampnauerunt. dicentes confu¬
sionem rerum pottus de cali ꝑsnasione gene¬
rari. Namsigenus humatium aduarios actuꝰ

Expanded text:
Chiron, propter quod nutrierit Aesculapium et Achillem, inter astra dinumeratus est. Sed quolibet modo superstitionis haec ab hominibus nuncupentur, sunt tamen sidera quae Deus in mundi principio condidit, ac certo motu distinguere tempora ordinavit. Horum igitur signorum observationes, vel geneses, vel cetera superstitiosa, quae se ad cognitionem siderum coniungunt, id est ad notitiam fatorum, et fidei nostrae sine dubitatione contraria sunt, sic ignorari debent a Christianis, ut nec scripta esse videantur. Sed nonnulli siderum pulcritudine et claritate perlecti in lapsus stellarum caecatis mentibus conruerunt, ita ut per subputationes noxias, quae mathesis dicitur, eventus rerum praescire posse conentur: quos non solum Christianae religionis doctores, sed etiam gentilium Plato, Aristoteles, atque alii rerum veritate conmoti concordi sententia damnaverunt, dicentes confusionem rerum potius de tali persuasione generari. Nam sicut genus humanum ad varios actus
Abbreviated transcription (Latin):
odie leges natialium conmentionitm
sunt. ab infula rodo cognominate in qͣ
antiquittis mercatoꝵ nsus fuit. De pͥuile
rtim. quasi pͥtiate leges. nam pͥuilegi¬
um inde dictumẽ. quod inpͥiato feratur.¬
p̃intum. aut uetat ut sacrarum uirginim
nuptias nulli petere liceat. arit punit. ut
qͥ cedem fecerit capite plectatur: eius enĩ
p̃mio aut pena: uita moderat᷑ humana.
leges. ut earum metu humana coher¬
cetur audacia. tntaq sit int̾ in ꝓbos inno¬
ceneia.⁊ inipis inꝓbis formdato supplicio
refrenetur nocendi factilitis. Qualis debe¬

Expanded text:
odie leges navalium commerciorum sunt, ab insula Rhodo cognominate, in qua antiquitus mercatorum usus fuit. De privilegiis rum, quasi privatae leges. Nam privilegium inde dictum, quod in privato feratur.premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capite plectatur. Eius enim premio aut pena, vita moderatur humana. leges, ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facultas. E
Abbreviated transcription (Latin):
consulti respondere dicunt᷑ consulentibus
unde ⁊ responsa parili cicta fuercint enim
quidam prudentes ⁊ arbibͥ eqͥtatis qui insti¬
cutiones citilis uiris compositis ad didert̃
qͥb dissictentiũ lites contentionesq sopitẽt.

Expanded text:
consulti respondere dicuntur consulentibus: unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri aequitatis, qui institutiones civilis juris compositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent.
Abbreviated transcription (Latin):
femine: coniunctio. siberoꝵ. fucceffio ⁊ edtica¬
tio cõmunis om̃ possessio. ⁊ oim una lib̾tas.
Adqͥsitio eoꝵ que celo terra mariq capunit᷑.
Itemdisposite rei łcõmendate pecrine. resti¬
tutio mosentie. ꝑuim repulsio. Namhoc aut
siquid huic simile ẽ nuimꝗͣ inustũ. secdnͣle

Expanded text:
oniunctio, liberorum susceptio et educatio, communis omnium possessio et omnium una libertas, acquisitio eorum que celo, terra marique capiuntur. Item deposite rei vel commodate pecunie restitutio, violentie per vim repulsio. Nam hoc, ac si quid huic simile est, nunquam iniustum, sed naturale
Abbreviated transcription (Latin):
nas ꝓhibita. ⁊ inde uis gentrum dictum. qreo
ue militare ẽ belli inserendi sollemp. litare .uii.¬
nitas. federes paciendi nexuis. mox signodato.
egressio inhostem uł cõmixtio. Item signo dato
Item stipenctioꝵ modus. dignitatũ gradus.
p̃mioꝵ honor ueluti eũ coronaꝰẜ torquies doraant᷑.

Expanded text:
eo us militare est belli inferendi solemnitas, federis faciendi nexus, signo dato egressio in hostem vel commissio; item signo dato item stipendiorum modus, dignitatum gradus, premiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur;
Abbreviated transcription (Latin):
Festes qͦ ante uidicuim si bi placitos alli¬
gat. ne cui sit lib̃m postea arit dissimri¬
lare aut subtrahere se. Unde ⁊ allignti ap¬
pellantur. Item testes dicti. qriod testamento
adhiberi solent. sicrit signatores qͥtestamentũ
signant. De instrumentis legalib. .xxiiii.¬
oluntas generale nomenẽ oĩm legalium i¬
strumentoꝵ. que qr non ui s uolumate
ꝑcectit: deo tale nomen accepit. Testamentum
uocatum. qr nͥtestator mortuus fuĩt. nec confir

Expanded text:
sque ante iudicium sibi placitis alligat, ne cui sit postea liberum aut dissimulare aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. De instrumentis legalibus . Voluntas generale nomen omnium legalium instrumentorum; quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. uocant, quia nisi testator mortuus fuerit, nec confirm
Abbreviated transcription (Latin):
catum occidnͣtali que solem occidium seqͣs
bras aũdictas: quod teneant umibins. Con¬
ticiniumẽ: qñomĩs silent. conticessere enĩ ẽ si¬
lere. Intempestrũũ ẽ metdlium. ⁊ mactuosĩno
ensopus tempꝰ. qñagi nicħ potest. ⁊ omnia
sopore quiera sunt. Nam tp̃s ꝑse non intel¬
ligitur. nͥ ꝑactus humanos. Medium autem
noctis actii caret. ergo intempesta inactuosa
ẽ quasisine tp̃r. hocẽ sine actui. ꝑquẽ dinos¬
citur tps̃. Unde ẽ in tempestẽ uemisti. gͦ in¬
tempesta dicit᷑. quia caret tpr᷑. i actu. Galli¬
cinium dicit᷑ pp̃ gallos lucis p̾nitios dictã.
Maititintim ẽ. int᷑ abscessũ tenebraꝵ ⁊ aurore
aduenttim. ⁊ cdictũ matutinũ. qd̃ ħ tp̃r in cho

Expanded text:
catum, quae solem occiduum sequitur bras autem dictas, quod teneant umbras. Cicescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intellegitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est, sine actu, per quem dignoscitur. Unde est: intempestive venisti: ergo intempesta dicitur, quia caret tempore, id est, actu. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est, inter abscessum tenebrarum et aurorae adve
Abbreviated transcription (Latin):
tur. sed ꝓͥas̃ romanoꝵ. ⁊ ineosd̃ solos constituta.
constat uis qͥritum exlegib ⁊ ex plebis ettis con¬
stitutionib pͥncipum ⁊ elictis sentencie prudñ¬
tium responsis. Quid lex.
ex ẽ constitutio ppłi qua maiores natusimł
cum plebib aliquid sanctierunt. Adlex scĩta plebiũ .xi.¬
citasunt que plebes tm̃constinunt. et
uocata scita quod eaplebes sciat ł quod
seiscitat᷑ ⁊ rogat ut fiat. sdsit senarꝰ consriltꝰ xii.
enatiis confultus quod tm̃ senatores ppłis¬

Expanded text:
 sunt Romanorum et in eosdem solos constituta. Constat autem ius Quiritum ex legibus et plebiscitis, constitutionibus principum et edictis, sive prudentium responsis. Quid sit lex . Lex est constitutio populi, qua maiores natu simul cum plebibus aliquid sanxerunt. Quid scita plebium . Scita sunt quae plebes tantum constituunt; et vocata scita quod ea plebs sciat, vel quod sciscitatur et rogatur ut fiat. Quid senatusconsultum . Senatusconsultum, quod t
Abbreviated transcription (Latin):
tusẽ inflexio uocis. nam somis directus ẽ. p̃ce¬
dit añ sonus cantum. Arsisẽ uocis eleuatio. ħ
ẽ iniitum. Thesisẽ uocis positio hocẽ finis sua¬
ues uocessunt subtiles ⁊ spisse clare atq acute.
Prespictie uocessunt. que longuis ꝓtrahuntur
ita ut oẽm impleant continuum locum. sicut
clangor tubarum. Subtiles uoces siut quib
tantium. sicut inmũs. que enim sulitilissime
corde sunt subtiles actenues sonos emittunt.
Pingues sunt uoces quando sp̃c multus simł
egredttir ficut uiroram. Acutariox ẽ tentus
aita sicut incordis uidemus. Durauoxẽ que ui¬
olent̾ emittit sonos. sicut tonitruum. sicut in¬
cudis sonus. quociens indurum malleus ꝑcu¬
ut ferrcim. Aspera noxẽ rarica ⁊ que disꝑgit᷑
ꝑminuitos ⁊ indissimiles pulsus. Ceta uox est
que mox cũemissa fu̾it conticescit. ⁊ srisfocata ne¬
quaquam longuis ꝓdricit᷑. sicut ẽ inficcilibus.

Expanded text:
tus est inflexio vocis, nam sonus directus est, precetus est inflexio vocis, nam sonus directus est, precedit autem sonus cantum. Arsis est vocis elevatio hoc est initium: thesis est positio vocis, hoc est finis. Suaves voces sunt subtiles et spisse, clare atque acute. Perspicue voces sunt, que longius protrahuntur, ita ut omnem impleant continuo locum, sicut clangor tubarum. Subtiles voces sunt, quibutantium sicut in nervis: que enim subtilissime chorde sunt, sPingues sunt voces, quando spiritus multus simul egreditur, sicut virorum. Acuta vox tenuis, alta, sicut in cordis videmus. Dura vox est, quae violenter emittit sonos, sicut tonitruum, sicut incudis sonus, quotiens in durum malleus percutitur ferrum. Aspera vox est rauca, et quae dispergitur per minutos et indissimiles pulsus. Caeca vox est, quae, mox emissa fuerit, conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilibus.
Abbreviated transcription (Latin):
fremuit frcitisq ab littere or uoces. Namꝑͥ¬
naet modituatio uocis .i. contordanta pluruiuo¬
uin sonoram uel coaptatio. Simphonia ẽ mo¬
asutionis temꝑamentum ex gra ⁊ acuco.
ontdo danibus sonis siuie intioe siue inflatu.
e in prsti. ꝑ hanc quippe uoces acutiores
eutioresq concordant. Itaut quisqͥs abeadis¬
omncerit sensum auditiis oifendat. Cirus con¬
ptaiaẽ cliafonia. i. uoces discrepantes. uł disso¬
ir. Cifomaẽ suaritas uocis hec ⁊ melos asuatu¬
tate. ⁊ melle dicca. Diastema ẽ uocis spacium. ex
anobris ur płib sonis captatum. Diesisẽ spa¬
ciua quedlam ⁊ decluctiones modulanionis modu¬
undi atq uergentes de uno in altmi sonum. lo
misẽ acrita enunciatio uocis. ẽ enim armoniediᷤᷤ¬
ferencia ⁊ quantitas que innocis accenta uelte¬
nore consistit. cuius gn̾a in xu. partib musi¬
ce diuiserunt. ex quib ypliduis nouissimus
iacutissimus ypodorius om̃ granissimus. Can¬

Expanded text:
fremuit, fractasque ad littora voces. Namfremuit, fractasque ad littora voces. Namnica est modulatio vocis et concordantia plurimorum sonorum, vel coaptatio. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus sonis, sive in voce, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cujus contraria est diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae. Euphonia est suavitas vocis. Haec et melos a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quaedam et deductiones modulandi atque vergenus est acuta enunciatio vocis: est enim harmonie differentia et quantitas, que in vocis accentu vel tenore consistit, cuius genera in quindecim partibus musici diviserunt, ex quibus hyperlidius novissimus et acutissimus hypodorius omnium gravissimus. Can
Abbreviated transcription (Latin):
soꝵ metraꝵ probabili rõne cognoscit. Ut u̾bi
gcñ. aregicon aeroicum. Iambicum. Elegiacom.¬
⁊c̾. Ad omẽm aũsonum que materies cantile¬
narumẽ. iͥ formera ẽẽ constat naturam. pͥma
ẽ armonica que exuocum cantibus conitat. sed̾a
organiea. que exflatti consistit. Tercia rithinica
que pulsudigitoꝵ numeros recipit. Nam
aut uoce edittir sonus. sicut ꝑfarices. atit fla¬
tu sic̃ ꝑ tubam. aito tibiam. aut prilsu sicnt
ꝑcitharam. aut ꝑ quod libet aliud quod ꝑcuci¬
endo canorum est. De iͥformi musice diõe .iii.¬
rima dinisio musice que armonicadi-¬
citur .i. modulano uocis. ꝑtinet ad co¬
medos cragedos urchoros uł ad onĩesrgni uo¬
ce ꝓpͥa tm̃ fiunt. Hecex aninio ⁊ corꝑe ino¬
trm facit. ⁊ ex mot sonum. exquo coiligitur¬
pata. ꝓͥe autem uox hominumẽ seumrationa¬
bilium animantiã. Naminalis abusiue ⁊ non
ꝓpͥe sonitum uocem uocaui nt nox tube in¬

Expanded text:
rsorum metrorum probabili ratione cognoscit; ut, verbi rsorum metrorum probabili ratione cognoscit; ut, verbi gratia, heroicum, iambicum, elegiacum. Ad omnem autem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem constat esse naturam. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat. Secunda organica, quae ex flatu consistit. Tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu, sicut per tubam vel tibiam, aut pulsu, sicut per citharam, aut per quodlibet aliud, quod percutiendo canorum est. De prima divisirima divisio musice que harmonica dicitur, id est modulatio vocis, pertinet ad comedos, tragedos, vel choros, vel ad omnes qui voce propria canunt. Hec ex animo et corpore motum facit et ex motu sonum, ex quo colligiturpata. Proprie autem vox hominum est, seu irrationabilium animantium. Nam in aliis abusive non proprie sonitus vox vocatur, ut: Vox tubae in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ip̃e mundus quadam armonia sonoꝵ fer¬
tur tẽ compositus. ⁊ celum ip̃m itib armonie
modulatione reuolui. Musica moriet affe¬
ctus. ꝓuocat indiu̾stim habittim sensus.
in pͣlii s qͦ itibe concentus. pugnantes aceñ¬
dit. ⁊ quanto uehementior. frũt clangor. tan¬
tofit adc̾tamen unimus forrior aquiden
uemiges cantus hortt᷑. ad tolerando. qͥq
labores misica aminum mulcet. ⁊ singłoꝵ oꝑmi
fatigationẽ mocdalatio uocis solatur. Excitatos¬
qͦ animos muisica sedat. sicut declattid legtitir:
qui abspñ mimundo saulem arte moclilatioĩs
eripuit. ipas qͦ bestias. nec non ⁊ serpentes. uolu¬
cres atq delphinas ad auditum sue modulatio¬
nis musica ꝓuocat. sed ⁊ quicqͥd loqͥnur. itłm
trinsecus tienarum prilsib cõmouemꝰ. ꝑmusicos
rithinos armonie uircutib ꝓbatur ẽẽ socia
requirit incursionem n̾boꝵ. utrum bñ sonus
anmale cohereat. Metrica que mensurm diũ¬

Expanded text:
et ipse mundus quadam harmonia sonorum feret ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus et celum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Siquidem remiges cantus hortatur, ad tolerandos quoque labores musica animum mulcet et singulorum operum fatigationem modulatio quoque animos musica sedat: sicut de David legitur , qui a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit; ipsas quoque bestias nec non et serpentes, volucres atque delphinas ad auditum suae modulationis musica provocat. Sed quidquid loquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmorequirit in concursione verborum, utrum bene sonus, an male cohaereat. Metrica est quae mensuras dive
Abbreviated transcription (Latin):
sicaest tocuis ꝑicia modulatio¬
nis. sonocantuq consistens. et
lunt uis carminum ⁊ uocis modulatio quere¬
Inde apoetis iouis ⁊ mnemorie filias musas
eẽ conficcumẽ. Nisi ab homine menioria te¬
neatur soni: ꝑeunt quia scͥli non posunt.¬
dicit reꝑtorem musice suisse artis tui¬
bal. quifuit de strrpe caim ante diluium.
Greci uero pitagoream dicunt huuis arcis
inuenisse pͥmorclia. ex malleoꝵ sonitri ⁊ corda¬
ram extensione ꝑcussa. alii linun theberim
⁊ detum ⁊ anphion. ininusica arte pͥmos cla¬
ruuse ferunt. post quos paulatim directa ẽ
p̃cipue hec disciplina ⁊ ancta multis modis.
Erat autẽ tam turpe musicam nescire quã
literas int̾ponebanir aũ non modo sacris. s
omib sollempnib om̃ibq letis uł tͥstiorib
rebus. Ut enimin ueneratione diuiua hĩ¬
ni ita inmipriis y menei ⁊ infimerib tre¬
in ⁊ lamenta ad tibias canebantur. Incon
na pot̾ eẽ ꝑfecti. nichil enim sine illa ⁊ Iam

Expanded text:
sica est peritia modulationis, sono cantuque consistens. Et luerunt, vis carminum et vocis modulatio quereInde a poetis Iovis et Memoriae filias Musas esse confictum est. Nisi enim ab homine memoria teneantur soni, pereunt, quia scribi non possunt.dicit repertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus sollemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis Hymenaei, et in funeribus threni, et lamenta ad tibias cna potest esse perfecta; nihil enim enim sine illa. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
uis None aconstantino cesare ceꝑunt. ⁊ reliqͥs
sucendentib. erant quippe ꝑmixte ⁊ iorcti¬
nate. Postea theoclosius mnnior augustus acdsi¬
mlttuctinem gregoriam ⁊ er mogeniam codicẽ
tom̃ confatutionum. aconstantini tpr̃ib sub
pͥocuiusꝙ imꝑatoris titulo clisposnt quẽ asuo
nomine thẏlosianum uocauit. De legib cdun
sunt aut humane. cliuine natura. hu¬
nant moribus coustant. ideoq hec disc̾pant.
ꝯm̃ alie aliis gentib placent. Eis lexditimaẽ.

Expanded text:
s a Constantino inceperunt cesare et reliquis succedentibus erantque permixte et inordinate. Postea Theodosius minor augustus, ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani, codicem factum constitutionum, a Constantini temporibus, sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a suo nomine Theodosianum vocavit. De legibus divisunt, aut humanae. Dimane, moribus constant. Ideoque he discrepant, quoniam alie aliis gentibus placent. Fas lex divina est,
Abbreviated transcription (Latin):
tantumd Consuetudo autemẽ iis quoddam
morib institutũ. quod ꝑlege suscipit᷑ cumdefiẽ
lex. necdufert utrum scͥptura anratione con¬
sistait. quando ⁊ legem ratio cõmendat. porro si
ratione iex consistat. lex erit om̃e iam qdꝰ rõtie
constit̾it. Dumtaxat q. religioni congrtiat. qͦd
discipline conueniat. ꝙ saluiti ꝓficiat. uocata
autem consuetricło: quia incõmunẽ usu.

Expanded text:
Item consuetudo est jus quoddam moribus institutum quod pro lege suscipitur, cum deficit lex. Nec differt utrum scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in communi est usu.
Abbreviated transcription (Latin):
suõnagos certam̃ disfinitione conficiunt. De ua
celestium planetaꝵ feritͣ quedam cele¬
nus exorte serius occiditit. quedam tardius exor¬
te cicius ad occasum ꝑueniunt. ane pariter ors¬
ps inmnus ue ur̃is occlis apparent. Nammulte
maiores funt his quas uidimus confpicuas. sed
longuis posite parcie uident᷑ a nobis. De cͥcłari

Expanded text:
suos vagos certa tamen definitione conficiunt. De var orbes caelestium planetarum feruntur, quaedam celerius exortae serius occidunt: quaedam tardius exortae citius ad occasum perveniunt: aliae pariter origis minusve nostris oculis apparent. Nam multae maiores sunt his quas videmus conspicuas, sed longius positae parvae videntur a nobis. De circulari
Abbreviated transcription (Latin):
transit. sed statim reu̾tit᷑. ⁊ inde tͦpicos appel¬
latur. Tercuis circultis ymerinos qͥ alatiras
ideo eqͥnoctialis appellanir. eo quod solcũad
eum orbem ꝑueneret eqͥnoctiũ facit. ẏmeri¬
nos enim latine dies dicit᷑ atq nox. quocͥcu¬
lo dimidia spere pars constituta respicitur.
Quaritis circulus antartiros uocanir. eo
quod contraritis sit cutulo quem arcicon
nominamꝰ. Quintus cͥcrilus eymermos tro¬
picos qͥ alatinis hiemalis suie brumalis ap
nert hiemem his qui ad aqui lonem sunt
facit. estatẽ auttẽ his qͥ ad austri partes ꝯmorint᷑.¬

Expanded text:
t, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalis appnerit, hiemem his qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his qui austri partibus commorant