comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad modũ dixit. sicut iuraui in ira
mea si intro ibunt in requiem meam :
Isto in loco ad contẽplacionẽ sensus
necesse est adicere al iquid:. Ingrediam᷑
inquid in requiem patriȩ cȩlestis
ad nõ nobis: promissã : sub̵ neforte
quẽ ad modũ dixit illis qui non intro¬
ier̃ si intro ibunt. id ÷ non introibt̃
in requiem meã : Quib: uerb ortat᷑
oms intrare inrequiem dñi ÷ neforte
creduli ñ intro ibt̃: sic certũ fixũq:
habetur qđ credubi intro ibt̃
Et quidẽ operib: ab institucione
mundi ꝑfectis: id ÷ ornatu mundi
perfecto. dix̃ quodã loco dedie
septimasic:. et requi euit ds̃ die sep¬
tima ab omnib operib suis: In genesi.
dix̃ ds̃ ꝑ moysen istud:: His uerbis
festinat apłs ostendere aliam ẽẽ.
requiem: ad quã uocatis umus : quã
fuerit illa in palestina ad quã iudȩ i
uocatis unt:. Nec dicit. nos intraturos
in illã q̃ fuit in palestinal: sed ostendit
illos non intrasse ꝓpt̃ duriciã cordis

Expanded text:
quemadmodum dixit: Sicut juravi in ira mea si introibunt in requiem meam. Isto in loco ad completionem sensus necesse est adjicere aliquid. Ingrediamur, inquit, in requiem patriae coelestis a Deo nobis promissam, ne forte quemadmodum illis qui non introierunt: Si introibunt, id est, non introibunt in requiem meam. Quibus verbis hortatur omnes intrare in requiem Domini, ne forte certum fixumque habetur quod credentes introibunt. Et quidem operibus ab institutione mundi perfectis. Id est, ornatu mundi perfecto. Dixit enim in quodam loco de die septima sic: Et requievit Deus die septima ab omnibus operibus suis. In Genesi dixit Deus per Moysen istud. His verbis vult Apostolus ostendere aliam esse requiem ad quam voca i sumus quam fuerat illa in Palvocati sunt; nec dicit nos intraturos in illam quae fuit in Palaestina, sed ostendit illos non intrasse propter duritiam cordis
Abbreviated transcription (Latin):
medullarũ: et discretor cogitacionũ
et intencionẽ cordis: Sermo ergodĩ
patris intantũ est efficax. et penetrabili¬
or omnigladio ancipiti : ut discernat
inter opera carnis. et opera sp̃s: inter
carnalia peccata et sp̃italia. et inter
cogitiones bonas malasue: etinten¬
ciones bonas malas ue:: Potest enĩ
cogitacio ut cũq bona eẽ: et intencio
mala: Uer bigrã: ut sub cõparacione
loquamur : Est quȩdã uidua: cuius
possessio hereditaria a forciori
inuaditur. Accedens aut̃ aliudicẽ
legis que doctorẽ: dep̃catur
quat inus suscipiat eĩ causam sitq
ei auxlium. qualit̃ obtinere¬
possit he reditatẽ sibi abstractam.
ꝓmittens ei autcentũ solidos. aut
& iam non modicã partẽ eĩ dẽ hereditatͥs:¬

Expanded text:
ubjungit. Discretor cogitationum et intentionum cordis. Sermo ergo Dei Patris in tantum est efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti, ut discernat inter opera carnis et opera spiritus, inter carnalia peccata et spiritalia, et inter cogitationes bonas malasve, et intentiones bonas et malas; potest enim cogitatio utcunque bona esse, et mala. Verbi gratia, ut sub comparatione loquamur: Est quaedam vidua, cujus possessio haereditaria a fortiore invaditur, accedens autem ad judicem legisque doctorem, deprecatur quatenus suscipiat ejus causam sitque ei in auxilium, quatenus obtinere haereditatem sibi abstractam possit, promittens ei, aut centum solidos aut etiam non modicam partem haereditatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphae e loquitur: Hodie siuocẽ
eĩ audieritis. & cr̃: Quasi dicer&
aliis uerb õ iudȩi conciues mei.
nolite putare qđ istud qđ dđ dix̃.
O die si uocẽ eĩ audieritis. nol ite obdurare
cor da urã. ad illud tẽp: ꝑtineat
qđ illi murmurauer̃ in deserto.
uł qđ causa salutis illorũ dixerit
testam̃ti: Adie enĩ murmurationis
cor indeserto multũ tẽpr. usq ad dauid. & usq
adnos qͥbus đđ ista ꝓloquebat᷑ : Simulqcon¬

Expanded text:
phetae locutus est: Hodie si vocem ejus audieritis etc., quasi diceret aliis verbis, O Judaei concives mei, nolite putare quod istud quod David dixit: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, ad illud tempus pertineat quo illi murmuraverunt in deserto, vel quod causa salutis illorum dixerit, vi Testamenti. A die enim murmurationis eorum in deserto, multum tempus est usque ad David et usque ad nos, quibus David ista proloquebatur. Con
Abbreviated transcription (Latin):
promissionis. palestine. ñ profuit
illis : quia ñ fuit admixtus et con¬
unctus fidei siue contẽ peratus fide.
ex his promissionib: quae audier̃
Tuncenĩ ꝓdẽe̾t eis sermo auditus.
sicredidissent: ꝗm̃tunc essce cõtẽ¬
peratus fidȩ: Qui auero ñ credider̃.
ñ fuit coniunctus fide: ideoq nhil

Expanded text:
rae Palestinae, non profuit illis, quia non fuit admistus et conjunctus fidei, et contemperatus fide ex his promissionibus quas audierunt. Tunc enim prodesset eis sermo auditus si credidissent, quoniam tunc esset contemperatus fide. Quoniam vero non crediderunt, non fuit conjunctus fidei, ideoq
Abbreviated transcription (Latin):
more uiatorũ ꝓficiscenciũ  maregi¬
one adaliam: quib: sol&e dicere his
qui om̃ib p̃est: Uidete nequis urm̃
inͥtinere maneat. ut simulom̃s ꝑ uenire
possimꝰ quotendimꝰ: sed et si. cuius
ium̃ tũ p̃las situdine defecerit.
sub leuate inuicẽ eĩ sarcinas. neforte
ab hoc inuiare maneat: Electienim
in p̃senti scło. quasi inuia sunt: ten¬
dentes ad patriã: Sed nequis remaneat
quiñ pos sit ꝑ uenire ad patriã celestẽ.
simplices quicq & infirmi: suble¬
uandis ope & auxilio forciorũ. iuxta
illud: Alter alterius honera portate
Et enĩ nobis nunciatũ est: quẽ ad modũ
ce illis: More solito uingit sȩ
iudȩis qui tunc tẽporis erant et dicit.
et enĩ nobis om̃ib: iudȩ is nunciatũ est
ut intremꝰ in requiem patriȩ cȩlestis
quẽ ad modũ &e illis quiegressis unt
exegrpto. nunciatũ est ut intrarent
in requiem t̃rȩrepromissionis: bi¬
Nobis tam̃ ꝑfiliũ. illis aut̃ ꝑfamulũ :
Sed ñ pro fuit illis sermoauditus

Expanded text:
ciscentium de una regione in aliam, quibus solet dicere is qui omnibus dicit: Videte ne quis vestrum in itinere remaneat, ut simul omnes pervenire possimus quo tendimus; sed etsi cujus jumentum prae lassitudine defecerit, sublevate invicem ejus sarcinas, ne forte ob hoc in via remaneat. Electi enim in praesenti saeculo, quasi in via sunt tendentes ad patriam; sed ne aliquis remaneat, qui non possit pervenire ad patriam coelestem, simplices quique et infirmi sublevandi sunt opere et auxilio fortium, juxta illud: Alter alterius onera portate . Etenim et nobis nuntiatum est, quemadmodum et illis. More solito jungit se Judaeis qui tunc temporis erant, et dicit: Etenim omnibus nobis Judaeis nuntiatum est ut intremus in requiem patriae coelestis quemadmodum et illis qui egressi sunt ex Aegypto, nuntiatum est ut intrarent in requiem terrae repromissionis; nobis tamen per Filium, illis autem per famulum. Sed non profuit sermo
Abbreviated transcription (Latin):
peccata quȩ pertinent s pecialius
hodium ira dolositas. inuidia: ceteraq
huius modi quȩ sine actu corporis
nonconstant :. Et quia corpus anima
uuificatur : non in congrue ꝑ animã
possumus intelligere peccata corporalia
ꝑ spm̃ uero peccata sp̃italia quȩ in se¬
creto m̃tis uersantur:: Iterũ ꝑ cõpages
debemus intelligere cogitaciones quȩ
sibi inucẽ cõpaginantur. et coniungunt᷑:
dũ una alterã subsequitur : Per
medullas uero : subtiles intentiones:
Et hocest quod subiungit: discretor
cogitationũ ce intentionũ cordis.
cogitaciones referens ad cõpages:
Ilntenciones ad medullas: Itaaut̃ iun¬
gendus est iste uersiculus:: Uiuus
sermodĩ et efficax et penetrabilior
omigladio ancipiti : et pertingens¬

Expanded text:
peccata quae pertinent specialius peccata quae pertinent specialius odium, ira, dolositas, invidia, caeteraque hujusmodi quae sine actu corporis constant. Et quia corpus anima vivificatur, non incongrue per animam possumus intelligere peccata corporalia: per spiritum vero peccata spiritalia, quae in secreto mentis versantur. Iterum per compages debemus intelligere cogitationes quae sibi invicem compaginantur et conjunguntur, dum una alteram subsequitur: per medullas vero subtiles intentiones, et hoc est quod subjungit, discretor cogitationum et intentionum cordis, cogitationes referens ad compages, intentiones ad medullas. Ita autem jungendus est iste versiculus: Vivus est sermo Dei et efficax et penetrabilior omni gladio ancipiti
Abbreviated transcription (Latin):
uerit: mortẽ non uidebit in eternũ:
Sienĩ illi istũ sermonẽ dĩ seruas sent
recte credendo et beneuiuendo.
reꝓmissionẽ intrarent: Si militer
& nos si seruauerimus sermonẽei.
uiuemus requiemq cęlestẽ in¬
dũ facilis: quiasine labore operatur
quoq: est omĩgladio ancipidi: hocest
ex utraq parteacuto: quia gladius
materialis utraq parteacutus. m̃bra
secreta carnis. ad eo utanimã a corpore
faciat exire. ipsũq: corpus in mortẽ
redigat. sectamen ipsã non potest
diuidere minuatim neq secretaeĩ
penetrare :. Unde dñsdicit : Nolite
timere eos quioccidunt corpus : quia
animã non possunt occidere V. Sequidur:
pertingens idẽ sermodĩusq ad diuisi¬
onẽ anime ac sp̃s : Conpagũ quoq: &
medularũ &e discretor cogitationũ
& intentionũ cordis : Anima uiuimꝰ.
spurationabiliter intelligimus :: Uita
nobis carnalis cũbestus cõmunis est.
raciosp̃alis cũ angłis : Et sunt quȩ dã

Expanded text:
verit, mortem non gustabit in aeternum. verit, mortem non gustabit in aeternum. Si enim illi sermonem Dei serecte credendo et bene vivendo, repromissionis intrarent. Similiter et nos si servaverimus sermonem ejus vivemus, requiemque coelestem indum facilis, quia sine labore operatur:quoque est omni gladio ancipiti, hoc est ex utraque parte acuto, quia gladius materialis utraque parte acutus membrasecreta carnis, adeo ut animam a corpore faciat exire, ipsumque corpus in mortem redigat, sed tamen ipsam non potest dividere minutatim, neque secreta ejus penetrare. Unde Dominus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere . Sequitur: Pertingens idem sermo Dei usque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et medullarum, et discretor cogitet intentionum cordis. Anima vivimus, spiritu rationabiliter intelligimus, vita nobis carnalis cum bestiis communis est, ratio spiritalis cum angelis, et sunt quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
festinemus in gredi inrequiem patrie
celestis fide ce operatione: nealiquis
urm̃ incidat in ilipsũ infidelitatis
exẽplũ in quo. illicecider: & eueniant
prostrati sunt indeserto : poterant
illi uidei respondere: Ne qua quã
nobis calia euenient: quia non habemus
proph& as. & iudices ꝑquorũ ora nob̃
loquatur nob dñs sicut illi habuer
ideoq quicquid egerimus excusabiles
erimus. Ad haec apłs uolens ostendere
eundẽ nos habere iudicẽ quẽ illi habuer᷑.
qui illos ꝓpt̃ incredulitatẽ clãnauit: dix̃:
Non est itauiuus est enĩ sermodĩ etefficax
Sermodĩ patris etuerbũ filius est.
qui potencialiter interfecit illa sex¬
centa milla indeserto obsuã infidelitatẽ
ae quia einoluer̃ credere: Hic est
sermo quinuncquã moritur. sed sẽꝑ
idẽ manetiuxta quod psalmista dicit
tuaut̃ idẽ ipsees: & annitui non de¬
ficient: Nic est sermo quideipso
dicit:: Si quis sermonẽ meũ serua¬

Expanded text:
festinemus ingredi in requiem patriae festinemus ingredi in requiem patriae coelestis fide et operatione, ne aliquis nostrum incidat in idipsum infidelitatis exemplum, in quod illi ceciderunt, et non prostrati sunt in deserto, poterant illi Judaei respondere: Nequaquam nobis talia evenient, quia non habemus prophetas et judices, per quorum ora nobis loquatur Dominus, sicut illi habuerunt: ideo quidquid egerimus, excusabiles erimus. Ad haec Apostolus volens ostendere eumdem habere nos judicem quem illi habuerunt, qui illos propter incredulitatem damnavit, dixit: Non est ita, vivus est enim sermo Dei et efficax. Sermo Dei Patris et verbum Filius est, qui potentialiter interfecit illa sexcenta millia in deserto ob suam infidelitatem, et quia ei noluerunt credere. Hic est sermo qui nunquam moritur, sed semper idem manet, juxta quod Psalmista dicit: Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Hic est sermo, qui de seipso dicit: Si quis sermonem meum serva
Abbreviated transcription (Latin):
exẽplũ: Magna quidẽ res & salutaris
est fides : qm̃sine hac non est
saluari possibile alicui sicut scriptũ est:
Sinefide inpossibileest placere dõ
Quis quis dõnon placae: non saluatur.:
sed ad salutẽ nonsuficit solafides
Necessariumest enĩ operari ꝑdilectionẽ
fidei & conuersari dignedõ: quia fides
sine operib mortuaest:: Considerans
hortatur dicens: Festinemus fide
recta. operatione scã : introire
in illã requiem patriȩ cęlestis nobis
ꝓmissã: N ealiquis urm̃ incidat
inid ipsũ exẽplũ incredulitatis
eece desperacionis . in quo illicecider̃ :
festinemus inquit. qm̃ non sufficit
sola fides: sed deb&e addi: & uita
fidei condigna. Sufficienter enim
exẽplo. parentũ ur̃orũ docemus :
Ne in id ipsũ incidentes in quol illi
cecider̃: talia paciamur qualia illi
passisunt: Uiuus est enĩ sermodĩ
&e eficax: ec pene trabilior omnigladio
ancipiti:. A pło dicente ethortante:

Expanded text:
exemplum. Magna quidem res et salutaris exemplum. Magna quidem res et salutaris est fides, quoniam sine hac non est salvari possibile alicui, sicut scriptum est: Sine fide impossibile est placere Deo . Quisquis Deo non credit, non salvatur; sed ad salutem non sufficit snecessarium est enim operari per dilectionem fidei et conversari digne Deo, quia fides sine operibus mortua est. Considerans hortatur dicens: Festinemus fide recta, operatione sancta introire in illam requiem patriae coelestis nobis promissam, ne aliquis vestrum incida in idipsum exemplum incredulitatis et desperationis, in quod illi ceciderunt. Festinemus, inquit, quoniam non sufficit sola fides, sed debet addi et vita fidei condigna, sufficienter enim exemplo parentum nostrorum docemur, ne in idipsum incidentes, in quod illi cecide unt, talia patiamur, qualia et illi passi sunt. Vivus est enim sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti. Apostolo dicente et hortante,
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatis inũdicebant. Requies ergo
cȩlestis sabbati ppłodĩ credenti ueraciter
reseruatur infuturũ uita scilic& aceerna
Quaep̃cellit sabbatũ legis : qm̃ in illo
requiescebant tantũ corpora In ista aut̃
animȩ ppłidĩ. Vnde & sequitur.
Q uienĩ in gressus est in requiem ipsius.
uita ce terna: & iã ipse requieuit ab
operibus suis t̾renis omnib:q laborib:
sicut asuis ds̃ requieuit dieseptima
Requies dĩꝑfectio operũ illius intelli¬
genclaest: uidelicoe dũ sexto die
finita primor dialirerũ creacione
inseptimo ces sauit acreacione nouar ũ
naturarũ: per illã uero requiem dĩ
quȩ non est aeterna : studiose prouocat
nos utadrequiem ace ernã beatitulinis
illã quã sabbatis mũ appellat. totis nisib
anelemus:: Quis quis ergo istud dĩ
sabbatũ in trauerit. requiescit ꝑpetuo
ab omĩ labore & opere: sicut ds̃
requiescit acreacione nouarũ rerũ::
Fest inemus ergo in illãrequiem : ut ne
in id ipsũ quis incidat incredulitatis

Expanded text:
sabbatismum dicebant. Requies ergo coelestis sabbati populo Dei credenti veraciter reservatur in futurum, vita scilicet aeterna, quae praecellit sabbatum legis: quoniam in illo requiescebant tantum corpora, in ista autem animae populi Dei. Unde sequitur: Qui enim ingressus est in requiem ipsius, vita aeterna, etiam ipse requievit ab operibus suis, terrenis omnibusque laboribus, sicut a suis Deus, requievit die septima. Requies Dei perfectio operum illius intelligenda est, videlicet dum sexto die finita primordiali rerum creatione, in septimo cessavit a creatione novarum rerum. Per illam vero requiem Dei, quae est aeterna, studiose provocat nos ut ad requiem aeternae beatitudinis illam, quam sabbatismum appellat, totis nisibus anhelemus. Quisqusabbatum intraverit, requiescit perpetuo ab omni labore et opere, sicut Deus requiescit a creatione novarum rerum. Festinemus ergo ingredi in illam requiem: ut ne in ipsum quis incidat incredulita
Abbreviated transcription (Latin):
parra transtulit pignꝰ: Aliud siqͥdẽ pignꝰ
A liudarra: Pignꝰ uaiũ siue uadimonium:
qđ ideo dat᷑ utrecipict᷑: Ecsolent hoc dare
homines q̃uoꝵ pecora inueniunt᷑ in alioꝵ
sẽgetib aut uine is. aut cui aliqđ dcĩpnũ
cõmittunt: Arra autẽ ẽ : quã solent nego
cõpleatur : Vnde dr̃ arra: arecõplenda
pquadatur: Ipse ergo sp̃ssc̃s credentib: ẽ
ar̃a : qr abilloo ꝑacionẽ miraculoꝵ accipiunt
aliasq uirtutes spẽ uide licet fidẽ &carita¬
tẽ int̃p̃tacionem sermonũ: cȩ terasque
huius modi: Etsi in p̃sentitantã głam
habemꝰ ab illo cũ adhuc arrã teneamꝰ non aliud:
qͥd putandum ẽ. quantȩ dignitatis erimꝰ.
de ẽ inqua sine fine p̃sencia dĩ futuri sumꝰ
Etnotandũ qui in redeptionẽ adqͥsitio¬

Expanded text:
arrha transtulit pignus. Aliud siquidem est pignus, aliud arrha: pignus est vadium sive vadimonium, quod ideo datur ut recipiatur, et solent hoc dare homines, quorum pecora inveniuntur in aliorum segetibus, aut vineis, aut cui aliquod damnum committunt; arrha autem est quam solent negotcompleatur. Unde dicitur arrha a re complenda, pro qua datur. Ipse ergo Spiritus sanctus credentibus est arrha, quia ab illo operationem miraculorum accipiunt, aliasque virtutes, spem videlicet, fidem et charitatem, interpretationem sermonum caeteraque hujusmodi. Et si in praesenti tantam gloriam habeamus ab illo, cum adhuc arrham teneamus, non aliud quid putandum est quantae dignitatis erimus, modo deest, in qua sine fine praesentia Dei fruituri sumus? Et notandum quia in redemptionem acquisitio
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑfidẽ passionis eiꝰ qͥñ poteramꝰ iustificari
ꝑlegẽ q̃neminẽ ad ꝑfectũ ad dux̃ Sri¬
endũq ipsenr̃a laude ñeget: sednosegemꝰ
ut illũ laudando ꝑueniamꝰ ad grãm illius
Uerbi gra : sicut sol non eget nr̃o as pectu
utnos daritatẽ eiꝰ in deamꝰ & splendorem
sed nos indigemꝰ illius calore & illuminatione
ut abillo inluminem᷑ &cclefiamꝰ: In quo

Expanded text:
i non poteramus justificari per legem, quae neminem ad perfectum adduxit. Sciendum quia ipse nostra laude non eget, sed nos egemus ut illum laudando perveniamus ad gratiam illius. Verbi gratia: sicut sol non eget nostro aspectu, ut nos claritatem ejus videamus et splendorem, sic nos indigemus illius calore et illuminatione, ut ab illo illuminemur et caleamus. In quo,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs xp̃m diligebat: sepe extra ordinci¬
riae nominis eius iñcionẽ ponebat: Etsic̃
ipse apłs dese ipsodicit imperitꝰ fui:
sermone: sed non sciencia: Resttuir e ẽ
ad instar priorisstatꝰ aliquã rẽ q̃lapsa
fueratreuocare:: Restaurauit ergod srat̃
ꝑfiliũ suũ omnia q̃ incȩlo & q̃ int̾rasunt:
quando angelicã naturã & humanam repa¬
rauit: Etq̃ incȩlost reparauit : quando
angłor numerũ qͥ condat̃ inminutꝰ fuerat
exlapsu angłi ꝑreparationẽ generis
humani conpleuit: et eis leticiã reddidit
quã amiser peccante homine: Fa ques
int̾rasunt reƿcrauit: quando genus
humanũ qđ in mortẽ ruerat peccando.
Ipse sua passione redim̃ do demorte reuo¬
cuit aduitã: Alit̃ ꝑcȩlũ possumus in¬
telligere iudceos qͥcȩ lestia mandata
acceperant: ꝑ t̾rã uꝰ gentiles. qͥsolũ modo
ido la colebant: Repara uit ergo dspat̃

Expanded text:
stum diligebat, saepe extraordinarie nominis ejus mentionem ponebat, sicut et ipse Apostolus de seipso dicit: Imperitus fui sermone, sed non scientia . Restaurare est ad instar prioris status aliquam rem quae lapsa fuerat revocare. Restauravit ergo Deus Pater per Filium suum omnia quae in coelo et in terra sunt, quando angelicam naturam et humanam reparavit. Quae in coelo sunt reparavit, quando angelorum numerum, qui quondam imminutus fuerat ex lapsu angeli, per reparationem generis humani complevit, et eis laetitiam reddidit, quam amiserunt peccante homine. Ea quae in terra sunt reparavit, quando genus humanum, quod in mortem ruerat peccando, ipse sua passione sua redimendo, de morte revocavit ad vitam. Aliter: Per coelum possumus intelligere Judaeos, qui coelestia mandata acceperant; per terram vero gentiles qui solummodo idola colebant. Reparavit ergo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
babemꝰ ꝓmissionẽ uitȩ &̃ nȩ in baptismo:
inbaptismo. quia signaculũ similitudinis dĩ
qđ ꝑdidimꝰ peccante pͥmo parente nr̃o.
lludrecepimꝰ in baptismo: hoc ẽ i nocenciã
& scĩtatẽ animȩ : in quahomo factiis est
a dimagnẽ & similitudinẽ dĩ: non enĩ incorpore
fuit illa similitudo & imago: sed in anima:
habemꝰ siqͥdẽ in nocenciã anime recepitĩ
purgati ab om̃i labepeccati & inmoritdi¬
tatem incorpore. iãtenemꝰ inspȩ: Qui sub

Expanded text:
abemus promissionem vitae in baptismo. uem percepimus in baptismo, quia signaculum similitudinis Dei, quod perdidimus peccante primo parente nostro, illud recipimus in baptismo, hoc est innocentiam et sanctitatem animae, in qua homo factus est ad imaginem et similitudinem Dei: non enim in corpore fuit illa similitudo et imago, sed in anima. Habemus siquidem innocentiam animae receptam, purgati ab omni labe peccati, et immortalitatem in corpore ja
Abbreviated transcription (Latin):
ista & adquẽ finẽ tendant: Ut notũ facer&
nobis dspat̃ sacram̃tũ uoluntatis suae
scđm bonũ placitũ eiꝰ: qđ pposuit in eo
id ẽ in xp̃o. Sacram̃tũ est resse creta.
idẽ ẽ & mysteriũ hoc ẽ. aliquid occultũ:
Quod fuit istud sacram̃tũ qđ nob manifesta¬
uit d̃s̃ pat̃ misteriũ natiuitatis xp̃i passionis
atq resurrectionis eius nr̃ȩq redep̃tionis :
Uoluntts eni dĩ patris fuit quã ꝓposuit siue
implere : ut nos ꝑaduentũ filui sui redime¬
rem᷑: hocergo sacram̃tũ uoluntatis suce
mani festauit nobis ds̃pat̃ ꝑ incarnationẽ
fili sui scđm qđ eibene cõplacuit: & scđłm

Expanded text:
ista, et ad quem finem tendant. Ut notum faceret nobis, Deus Pater, sacramentum voluntatis suae, secundum beneplacitum ejus quod proposuit in eo, id est in Christo. Sacramentum est res secreta, id est mysterium, hoc est aliquid occultum. Quod fuit istud sacramentum quod nobis manifestavit Deus Pater? Mysterium nativitatis Christi, passionis atque resurrectionis ejus, nostraeque redemptionis. Voluntas enim Dei Patris fuit quam proposuit, siimplere, ut nos per adventum Filii sui redimeremur. Haec ergo sacramenta voluntatis suae nobis manifestavit Deus Pater per incarnationem Filii sui, secundum quod ei beneplacui
Abbreviated transcription (Latin):
defunctus ad hucloqut: primum
ponit eũ qui mala passus est & hoc
a fratre : probrium illorũ ponens exẽplũ:
etenĩ eadẽ passi fuerant illi a cõtribulib
suis: Qua propt̃ hortatur eos. utsicut
ille in iuste occisus ẽ. a fratre. etnon
recusauit ꝑsecutionẽ: ita & illi non
recusarent siun iuste paterentur
a contribulib: fratribq suis. plurimã
quippe id ÷ maiorẽ hostiam abel
obtulit dõ: quã ca in. Nonquel illa
hostia in rebus carnalib maior extitiss&e.
sed quic quid melius habuit abel
perfidẽ dõ beniuolo animo ꝓtulit.
et ex inde ei suamultiplicata fuer̃.
& intelligimus ipsũ ꝑ hoc placuis. sedõ:
ꝑ iclenãq hoc fecit̾: quiacredidit. haec
quȩ bona uoluntate offerebat dõ
placere. seque remunerandũ ab eo:
Testimoniũ quoq dõ ꝑhibente
munerib eĩ. siue qđ ignis descendit
decȩlo ut inte odocione legitur. qui in
seu ꝑ illã sentenciam qua adõ in eugłioẽ.
laudatus. cõprobatus eẽ. iustus: Sic

Expanded text:
defunctus adhuc loquitur. Primum ponit eum qui mala passus est, et hoc a fratre, proprium illorum ponens exemplum. Etenim eadem passi illi fuerant a contribulibus suis. Quapropter hortatur eos, ut sicut ille injuste occisus est a fratre, et non recusavit persecutionem, ita et illi non recusarent si injuste paterentur a contribulibus fratribusque suis. Plurimum quippe, id est majorem hostiam Abel obtulit Deo quam Cain, non quod illa hostia in rebus carnalibus major exstitisset, sed quidquid melius habuit Abel per fidem Deo benevolo animo protulit, et exinde ei sua multiplicata fuerunt, et intelligimus ipsum per hoc placuisse Deo. Fide namque hoc fecit, quia credidit haec quae bona voluntate offerebat, Deo placere et se remunerandum credebat ab eo. Testimonium quoque Deo perhibente muneribus ejus, sive quod ignis descendit de coelo, ut in Theodotione legitur, quia inseu per illam sententiam qua a Domino in Evangelio est laudatus comprobatusque est esse justus. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
Aliter predicat exterius ãtq aliter
agit interius in occulto. Sed apł
non curans de eorum detractionib
& irrisionib: sciens ꝓfecto quia
ni chil nocent homini aliena uba.
quem ꝓpria non maculcit conscien¬
tia sub intulit inquiens.: Michi
inquit ꝓminimo ẽ. Id .ẽ. pronichi¬
loduco & non ẽ mͥcure si iũdicerꝰ de¬
trahar & irridear a uobis uel dãpner
quilegibus diuinis debueratis uti:
a ut abhumano die Id ÷ ab illis quilegib
humianis utuntur. & humanis laudib
& fauoribus delectantur. loquentes
apdicantes philoso phice ut ab homi¬
nib laudentur quianeq: contraleges
diuincis neq contra humanas aliquid
pparo: Fumanas leges uellaudes dici
comparat : quia illi habentur & ui¬
denturulari & iocundi qui in illis
edoc tisunt & qui ab hominibus
excolluntur. Sed neq me ipsum udi¬
co Idẽ neq ego ineipsum rephendo
in alico contraleges diuinas auhumanas
egisse : quici nulli uicio sub iciceo

Expanded text:
im praedicat exterius, atque aliter agit interius in occulto. Sed Apostolus, non curans de eorum detractionibus et irrisionibus, sciens pro certo quia nihil nocent homini aliena verba quem propria non maculat conscientia, subintulit, inquiens: Mihi, inquit, pro minimo est, id est, pro nihilo duco, et non est mihi cura si judicer, trahar et irridear a vobis, vel damner quia legibus divinis debueratis uti, aut ab humano die, id est ab illis qui humanis legibus utuntur, et humanis laudibus et favoribus delectantur, loquentes et praedicantes philosophice, ut ab omnibus laudentur: quia neque contra leges divinas, neque contra humanas aliquid perpetro. Humanas leges vel laudes diei comparat, quia illi habentur et videntur clari et jucundi qui in illis edocti sunt, et qui ab hominibus extolluntur. Sed neque me ipsum judico, id est, neque meipsum reprehendo in aliquo contra leges divinas aut humanas egisse, quia nulli vitio subjaceo
Abbreviated transcription (Latin):
hirłm cũ burnaba: Barnabas erat iudȩus
& circũcisus. titus gentilis. & in circũcisus.
Ideo ergo cũ istis duobus ascendit utsi
apłi aliique iudaei. dicerent illum
ñ recte p̃dicare ingentib istoꝵ testimonio.
tuer&̃. Dũ dicerent illi: uere sicut uos
p̃dicatis ita & magisternr̃: & sic sentit
in omnifide. sicut & uos: ideo ergo dic̃:
Et contuli cũ illis eugłm. neui der&ur
ab illis aliquid accepisse: Na inter con¬
ferre & docere ac discere hoc inter ẽ :
Quia conferunt coequales: docent &dis¬
cunt & superiore s& inferioi es: contuli
apłis locutussũ non in conuentuiudaici ppłi.
sed se paratim: Quare seo sũ qͣui a multa
scuebat ille q̃generalis multitudo non po¬
terat capere: Uel seor sum: ñedũ ꝓhiber&
poenitus cir cũ cisionẽ. ꝑsecutionẽ iudaoꝵ
contase ex cttr&: Uidebantur inquid
aliquid ẽẽ. a semetipsis: sed sinihil erant¬

Expanded text:
 cum Barnaba. Barnabas erat Judaeus et circumcisus, Titus gentilis et in circumcisus. Ideo ergo cum istis duobus ascendit, ut si apostoli aliique Judaei dicerent illum non recte praedicare in gentibus, istorum testimonio tueretur, dum dicerent illi: Vere sicut vos praedicatis, ita et magister noster: et sic sentit in omni fide sicut et vos. Ideo dicit: et contuli cum illis Evangelium, ne videretur ab aliis aliquid accepisse. Nam inter se conferre, et docere, ac discere hoc interest, quia conferunt coaequales, docent et discunt superiores et inferiores. Contuli locutus sum, non in conventu Judaici populi, sed separatim. Quare seorsum? quia multa sciebat ille quae generalis multitudo non poterat capere: vel seorsum, ne dum prohiberet penitus circumcisionem, persecutionem Judaeorum contra se excitaret. Videbantur, inquit, aliquid esse a semetipsis.
Abbreviated transcription (Latin):
tib: ab apłis. imens eosqui excircũ cisio¬
Non recte ambulant & segregabantfagentib
quasi inmundis eo qđ non essent ciscũ cisi:
Dixicȩphe corã om̃ib: Ideo publicȩ
eũ redarguit. quia ipse publice
peccauerat & eiꝰ correptione ceteri
roborarentur infide: Publica enim
culpa: publica eget et castigatione :¬
Coram omnibus ut incanonibus p̃cipit᷑:
Quomodogentes cogis iudaitare: Non
cogebat eos circũcidi uerb sed operib
ꝑhoc qđ se ab illis segregabat: Poterant
enĩ gentiles dicere: Siessemꝰ saluati
& mundati ꝑbaptis mum nequaquã nos
quasi inmundos reputar&: melius est
ergo ut cir cũcidam̃ Situcũ iudeossis
Iudcieus erat p&rus natura & gentilit̃
uiuebat: non adoran do idola. sed noncre¬
dens siluari posse ꝑ circũcisionẽ sed ꝑbap¬
tismũ sicut & gentiles saluabantur non
sinos qui uidȩi naturaliter sumꝰ & qͥb: data.¬
cogis gentes iudaizare non uerbo sed
oꝑe. ut credant se saluari non posse

Expanded text:
abat, timens eos qui ex circumcisioNon recte ambulabant, quia segregabant se a gentibus quasi immundis, eo quod non essent circumcisi. Dixi Cephae coram omnibus. Ideo publice eum relarguit, quia ipse publice peccavit, ut et ejus correptione caeteri corroborarentur in fide. Publica enim culpa publica eget castigatione coram omnibus, ut in canonibus habetur. Quomodo gentes cogis judaizare? Non cogebat eos circumcidi verbis, sed operibus, per hoc quod se ab illis segregabat. Poterant enim gentiles dicere: Si essemus salvati et mundati per baptismum, nequaquam nos quasi immundos reputaret: melius est ergo ut circumcidamur. Si tu cum sis Judaeus. Judaeus erat Petrus natura, et gentiliter vivebat non adorando idola, sed non credens salvari posse per circumcisionem, sed per baptismum, sicut et gentiles salvabantur non si nos qui Judaei naturaliter sumus, justificacogis gentes judaizare, non verbo, sed opere, ut credant se salvari non posse
Abbreviated transcription (Latin):
uł colũne faciunt unã aeccłam & unã colũ¬
nã: dequadicit apłstimotheo:: Utscias
quia fundatores aeccłarũ erant
& sustentatores:: Dextras dedr̃ mihi :
quod dicit dextras soci&atis deder̃mihi
& barnabȩ : nihilẽm aliud nisi insuam
quicaus a ne gociationis uenientes ad: ex¬
teras regiones: in pͥmis ut ibi ad uenerit
tuus: & ille: pacificus: Tuncmutuodant
sibi dextras manus & alternatim osculant᷑¬
eas acde incepscũ pace negocium suum
explent libere incedentes & cũ securi
pacẽ fecerunt. ut ille & barnabas
& alii. qđ &iã ipse sollicitꝰ fui hocipsũ facere
mittens eis q̃ne cessaria erant: agentib
fidelib: munus cula accipiens: In faciem

Expanded text:
 columnae faciunt unam Ecclesiam et unam columnam, de qua dicit Apostolus Timotheo: Ut sciaset fundatores Ecclesiae erant et sustentatores. Dexteras dederunt mihi. Quod dicit dexteras societatis dederunt mihi et Barnabae, nihil est aliud nisi in suamqui causa negotiationis venientes ad exteras regiones, in primis ut ibi advenerint, tuus? Et ille: Pacificus. Tunc mutuo dant sibi dexteras manus, et alternatim se osculantur, ac deinceps cum pace negotium suum explent, libere incedentstolo fecerunt pacem, ut ille et Barnabas et alii. Quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere, mittens eis quae necessaria erant, a gentibus fidelibus munuscula accipiens. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. infide eugłii : quia ꝑfidem dñi
saluatoris liberi efficimur in baptisina¬
teꝰ non solum a peccatis sed &iã aser uicio
legis : Neq ad orã cessimꝰ id ẽ non con¬
sensimtis eis neq ad tẽpus ut nos ser uitu¬
&uos non cirtũcidatis: Ab his autẽ qui uide¬
quiuidebantur aliquid eẽ a se metipsis
sic̃ supͣ diximus : Quales aliquando
fuerint antequã ꝑ aduentum sp̃s scĩ corro¬
borarentur : non ꝑtinet adme ut dicam
nulla distaintia int̃me & illos est &hoc
Cdmputassent aliqui quo drep̃hensores mei.
tinus &heronimus hunc uersiculum cũtali
subauditione : Cũ uidissent qđ creditũ. ẽ¬

Expanded text:
id est in fide Evangelii, quia per fidem Domini Salvatoris liberi efficimur in baptismate, non solum a peccatis, sed a servitio etiam legis. Neque ad horam cessimus, id est non consensimus eis vel ad tempus, ne servitus, et non circumcidamini. Ab his autem qui videqui videbantur aliquid esse a semetipsis, sicut supra diximus, quales aliquando fuerint, antequam per adventum Spiritus sancti corroborarentur, non pertinet ad me ut dicam,est: nulla distantia inter me et illos est; et hoc cum putassent aliqui reprehensores mei etinus et Hieronymus hunc versiculum cum tali subauditione: cum vidissent, subaudis
Abbreviated transcription (Latin):
credidr̃ in xp̃maudientes ab apło fidẽ dni
p̃dicare Exauditu autẽ fidei dicit:
quia audet homo quid credere debeat:
& in trogatur adfontẽ quomodo credat.¬
& sicbaptizatur: Ianta passieftissine
bant circũ cisionẽ seruare: sitam̃ sine
causa Ad firmatiua coniunctio ẽ id

Expanded text:
ristum, audientes ab Apostolo fidem Domini praedicari. Ex auditu fidei dicit, quia audit homo quid credere debeat, et interrogatur ad fontem quomodo credat, et sic baptizatur. Tanta passi estis sine bant circumcisionem servare. Si tamen sine causa. Si affirmativa conjunctio est, id est
Abbreviated transcription (Latin):
genciũ aliquẽ iudceũ circũ cisum: U̾tiq
p&rus sust̃ ipiebat gentilẽ ñ cogens eum
legales obseruationes docebat eũ ñ eẽ
obseruandis carnaliter: Qui uidebantur
colũne eẽ : Dicit beatiis augustinus
colũnȩ i debantur illi . eẽ : sed ñ erant:
Sedui deamus q̃ sint solidis simȩ colũnȩ
salomondic̃: sapientia q̃ uerbũ dĩ
patris aedifficauit sibi domũ: corpus
uidelicet in utero uirginali: Excidit

Expanded text:
ebat aliquem Judaeorum circumcisum? Utique Petrus suscipiebat gentilem, non cogens eum legales observationes docebat non esse observandas carnaliter. Qui videbantur columnae esse. Dicit beatus Augustinus: Columnae videbantur esse illi, sed non erant. Sed videamus quae sint solidissimae columnae. Salomon dicit: Sapientia, quae est Verbum Dei Patris, aedificavit sibi domum, in utero videlicet virginali excidit
Abbreviated transcription (Latin):
sensati galathe: Unã q̃q: gens suã ꝓpri¬
&atem in conuersatione & moribus
hab&: Unde galitis ꝓprium. est utli¬
c& ferocessint: & iam stolidi siue stulti
facilet: transferriposs int deunare
adaliam: Quis uosfacinauit: id ẽ: quis
uobis nocuit uł qͥsuos decepit: Fascinari
dicunt᷑ puere& parua animalia pulliq
uinͭͦ. libros eigłii habebant ubi passioxp̃i
continetur cõpleta: sed etuãlibros ueteris
testamenti greco sermone. scđm .lxx.¬

Expanded text:
sensati Galatae. Unaquaeque gens suam proprisensati Galatae. Unaquaeque gens suam proprietatem in conversatione et moribus habet. Unde Galatis proprium est ut, licet feroces sint, siut etiam stolidi sive stulti, facileque transferri possint de una re ad aliam: quis vos fascinavit? id est quis vobis nocuit, vel qui vos decepit? Fascinari dicuntur pueri, et parva animalia, pullique quatuor libros Evangelii habebant, ubi passio Christi continetur completa, sed etiam libros Veteris Testamenti Graeco sermone s
Abbreviated transcription (Latin):
trix haeciterum reȩdiffico: p̃uarica¬
torẽ me conscituo : Id ÷ si circũcisionẽ
quã p̃dicaui dimitendã iterum predi¬
co obseruandcm ẽe trans gressorem
mefacio ti legis mosarce quã eugłii: Quia
nalẽlegẽ : similiter p̃uarstor extiti
Etnotandũ quia contra p&rũ istaloque¬
batur. quigentes cogebat circũ cidere
non uerbo sedopere subtrahendo
nihil illi debeo quia non sunt subiectꝰ ei
ł ꝑlegẽ sp̃ĩtalit̃ intellectam mortuus sũ
legali carnali qͥe carnalit̃ illã non obser¬
confixussũ cruci id ẽ concruci fixussũ.
incruce xp̃i: quia mea peccitti in cruce
illius ad fixci sunt id ẽ deleta & morti fica¬
ta: Uiuo autẽ iãnon ego: Uiuebat
qͥdẽ substancialiter : sed non uiuebat.
in illo malicia sed iusticia: Extinctus eñi.¬
& mortuus erat. in illo seuissimꝰ ꝑsecutor:
& uiuebat in illo piissimꝰ p̾dicator:
iustificare : xp̃ssine causa est mortdus:
& ei. passio necꝓfuit. tnec obfuit: Oin¬

Expanded text:
reaedifico, praevaricatorem me constituo. Id est, si circumcisionem quam praedicavi dimittendam iterum praedico observandam esse, transgressorem me facio, tam legis Mosaicae, quam Evangelii, quia nalem legem, similiter praevaricator exstiti. Et notandum quia contra Petrum ista loquebatur, qui cogebat gentes circumcidere non verbo, sed opere, subtrahendo nihil illi debeo, quia non sum subjectus ei; vel per legem spiritaliter intellectam mortuus sum legi carnali, quia carnaliter illam non obserconfixus sum cruci, id est confixus sum in cruce Christi, quia peccata mea in cruce illius affixa sunt, id est deleta et mortificata. Vivo autem jam non ego. Vivebat quidem substantialiter, sed non vivebat in illo malitia, sed justitia. Esxtinctus et mortuus erat in illo saevissimus persecutor, et vivebat in illo piissimus praedicator. justificare, Christus sine causa mortuus est, et ejus passio nec profuit, nec obfuit.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ante oculos ipsorũ erat xp̃s crucifixus:
Sic stulti estis ut cũ fpũ ceperitis. nunc car¬
ne consũmamini : Id ẽ cũ spĩtaliter
loqui uariis linguis: nun incarnali obser¬
uatione deficiatis: Postponentes omia
sp̃italia & transeuntes ad carnales obser¬
uationes : id ẽ ad circũ cisionẽ carnis
& ad legilia sacrificia: aliter: in pͥmordio
baptizatis quibaptrerant in ioħis baptis
uimus quia non possumus om̃ib linguis
loqui: Et cũ baptizasfet eos in nomine
ihũ cȩper̃ loqͥuariis linguis: Et istigala¬

Expanded text:
s crucifixus. Sic stulti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini. Id est cum spiritualiter loqui variis linguis, nunc carnali observatione deficiatis, postponentes omnia spiritalia, et transeuntes ad carnales observationes, id est ad circumsionem carnis et ad legalia sacrificia. Aliter: in primordiobaptizatis, qui baptizati erant in Joannis baptismvimus, quia non possumus omnibus linguis loqui. Et cum baptizasset eos in nomine Jesu, coeperunt loqui variis linguis, et isti Gala
Abbreviated transcription (Latin):
Licet durũ udeatur: tam̃ beat᷑ hieronimꝰ
huncuersũ interrogatiue dic̃ eẽdegen¬
dum : quia huius cemodi ẽ. sensus: Num¬
quid ideo contuli: cũ illis scorsũ qđ time¬
rẽ ab illis rep̃hendi quasi mea dͥ octrina
non eẽꝰ uera & illoꝵ roboratione in digtꝰ¬
rei: aut quasi maniter currerem
p̃dicando deloco adlocũ non: Sedpo¬
cius ut illi ame alta & ꝓfunda mysteria
audirent qđ minus capaces non poterant
ccpere. & possent dicere galathis: nolite
credere paultĩ qr mendaciũ p̃dicat aliud

Expanded text:
tamen beatus Hieronymus hunc versum interrogative dicit esse legendum, quia hujuscemodi sensus est: Nunquid ideo contuli cum illis seorsum quod timerem ab illis reprehendi, quasi mea doctrina non esset vera, et illorum roboratione indigeret, aut quasi inaniter currerem praedicando de loco ad locum? Non; sed potius ut illi a me alta et profunda mysteria audirent, quod minus capaces non poterant capere, et non possent dicere Galatis: Nolite credere Paulo, quia mendacium praedicat; aliud
Abbreviated transcription (Latin):
cari in fide xp̃i in baptis mate. inuenti
sumꝰ peccatores dũ uenimꝰ a taptimum.
N ũ quid xp̃s fecitnos peccatores ut pec¬
cata haberemꝰ ut eẽt in nobis qđ mun¬
dar&eAbsit: Sed quialex non poterat
nosiustificare: id eo uenit xp̃s ut cre¬

Expanded text:
 in fide Christi, in baptismate, inventi sumus peccatores dum venimus ad baptismum. Nunquid Christus fecit nos peccatores ut peccata haberemus, et inveniret in nobis quod mundaret? Absit. Sed quia lex non poterat nos justificare, ideo venimus ad C
Abbreviated transcription (Latin):
mit. dextras soci&atis m deder̃t
Dicut pero crcũcisionis: Hanchabet con¬
su& udinem a płs ut circicisionem iudeos:
& gentiles p̃puciũ appellet: Qui enim
operaitus ẽ pa&ro in apostolatũ circũ cisio¬

Expanded text:
i, dexteras societatis mihi dederunt sicut Petro circumcisionis; hanc autem habet consuetudinem Apostolus, ut circumcisionem Judaeos et gentiles praeputium appellet. Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
apud nostircũ cidetatũ: Unde apłs
uolens eos confirmare in fide & a circũcisio¬
ne recedere dix̃: Sititus cũ eẽt mecum
nonẽ. conpulsus ab apłis circũcidineq
miniset terrorib: ac multitudine nidȩoꝵ.
quareuos seducimisolũ modͥo uerb̵.
Sedneqtitus qͥ mecũ erat: cũ eẽt gentilis
conpulsus ẽ circũcidi: Cũ uenissecapłs
hirłm : iudaei curiositatis causa submis erunt
uiros insecrecoloco. ł deqͥb non poterat
suspicio eẽ : qui considerarent utrũ apłs
In trohier̃ explorare li tatẽ nram: quaha¬

Expanded text:
 Titum. Unde Apostolus volens eos confirmare in fide, et a circumcisione ducere, dixit: Si Titus, cum esset mecum, non est compulsus ab apostolis circumcidi, neque minis, et terroribus, ac multitudine Judaeorum, quare vos seducimini solummodo verbis? Sed neque Titus, qui mecum erat cum esset gentilis, compulsus est circumcidi. Cum venissm, Judaei curiositatis causa submiserunt viros in secreto loco, de quibus non poterat suspicio esse, qui considerarent utrum ApostIntroierunt explorare libertatem nostram qua
Abbreviated transcription (Latin):
acedonia. pro uintia est
grecorũ
inqua ẽciuitas metropolis thesaloni¬
ca quȩ postquam apaulo apło fidẽ
ꝑcepit lic& multa pericula susti¬
nuissent a suis ciuibus non credenti¬
bus & apseudo apłis uoliuissent
seduci: nullo modo tamen auerita
scribenseis abathenis ꝑthimotheũ:¬
Paulus & siluanus et timotheus
ponit in exordio epłe : ob causas
tp̃ris non habebant ẽp̃m sibi ordi¬
natum: lic& apud iudaeos nomen
sinagoge aeccłae habeatur inusu:
Sicut legtur in libroregum. quia
benedixit salomon omni aeccłae

Expanded text:
acedonia provincia est Graecorum in qua est civitas metropolis Thessalonica, quae postquam a Paulo apostolo fidem percepit, licet multa pericula sustinuissent a suis civibus non credentibus et a pseudoapostolis voluissent seduci, nullo modo tamen a veritate scribens eis ab Athenis per TimotheuPaulus et Silvanus et Timotheus ponit in exordio epistolae ob causas temporis non habebant episcopum sibi ordinatum. Licet apud Judaeos nomen Synagogae et Ecclesiae habebatur in usu, sicut legitur in libro Regum quia benedixit Salomon omni Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
&dicit: Quomodo potuit
eẽ. ut non audirent: in om¬
nem terram exit sonus eoꝵ
& infines orbisterte uerba
eorum : Dixerat supra ide
psalmista: Non sunt loquȩle
neq: sermones: quorum non
audiantur uoces eorum : Si
scđm lingucis omnium gentiũ
& ser mones audite suo ces apłoꝵ.

Expanded text:
dicit: Quomodo potuit esse ut non audirent: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Dixerat supra idem Psalmista: Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum . Si secundum linguas omnium gentium et sermones auditae sunt voces apo
Abbreviated transcription (Latin):
predicationem: Quia quod docebũ
& predicabam uerb miraculis robori¬
bam & ostendebam uera eẽ qđ phi¬
losophi ur̃i & pseudo apłinon pote¬
rant agere: Hoc autem idcirco
faciebam: ut fides ur̃a non sit insa ss¬
pientia hominum humana tantum.¬
modo sapientum. sed inuirtute
dei hoc ẽ. in uirtute miraculoꝵ
pb&ur: Sapientiã autẽ diuinã
lo qͥm̃ inter ꝑfectos infide & sen¬
su qui ualent eã capere: Perfectos
hic appellat apłos aliosq credentes.
qui intantum iã profecerant infide.
ut soci ẽent & adiutores in officio
predicationis: sicut erat timothe¬
us titus sostenes aliiq quã plurimi:
Et ẽ sensus : Nosquidem habemus
sapientiam diuinam: sed uos non po¬
testis eã capere neq tunc poteratis.
quia adhuc par uuli probamini eẽ
insensu: Sapientiam uero huiꝰ scłi.

Expanded text:
praedicationem, quia quod docebam et praedicabam verbis, miraculis roborabam, et ostendebam vera esse: quod philosophi vestri et pseudoapostoli non poterant agere. Hoc autem idcirco faciebam, ut fides vestra non sit in sapientia hominum, humana tantummodo sapientium, sed in virtute Dei, hoc est in virtute miraculorum probetur. Sapientiam autem divinam loquimur inter perfectos in fide et sensu, qui valent eam capere. Perfectos hic appellat apostolos aliosque credentes, qui intantum etiam profecerant in fide, ut socii essent et adjutores in officio praedicationis, sicut erat Timotheus, Titus, Sosthenes, aliquando quamplurimi, et est sensus: Nos quidem habemus sapientiam divinam, sed vos non potestis eam capere neque tunc poteratis, quia adhuc parvuli probamini esse in sensu. Sapientiam vero non
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoraui. siuequanarrare possumꝰ
dehis qui succes sores illorũ fuerunt:
Degedeonbarac. samson gepte dauid:
samuel: & proph& is. quiꝑ fidẽ uicer̃
illud est quod singulorũ opera eadẽ
fidedctasunt: Quia om̃s illi simul
ꝑfidẽ uicer̃ regna: Gedeonsiquidẽ
accipiens si gnũadnõ intrecentis uiris
ꝗ manib: a quã hauser̃ dequib: dix̃ ei.

Expanded text:
commemoravi, sive quae narrare possum commemoravi, sive quae narrare possum de his qui successores illorum fuerunt, de Gedeon, Barac, Samson, Jephte, David, Samuel, et prophetis qui per fidem vicerunt illud est quod singulorum opera eadem fide acta sunt: quia omnes illi per fidem simul vicerunt regna. Gedeon siquidem accipiens signum a Domino in trecentis viris, qui manibus aquam hauserunt de quibus Domi
Abbreviated transcription (Latin):
fidei consecutus est:. Omib quippe
pereuntib sola saluataest: Raab
aut̃ quȩ int̾ p̃tat᷑ dilatata : figurã
ten& aeccłae quȩ dilatata est
aboriente in occidentẽ: ab aquilone
in meridiem: & latitudinẽ caritatis
hab&: intantũ ut & iã pro ipsis
inimicis orationẽ fundat : Et bene
de extra neis atq: alienis gentib
uerus iħs misit adeã duos explora¬
tores. hoc est petrũ &e paulũ siue
duo testam̃ta: fidelis effecta reliquit
fornicacionẽ idolatrie. sicq saluataẽ
et saluatur cotidie nepereat cũ infidelib:
Huc usq narrauit delegis latore
et depatrib: antiquis : Nunc dicturus est
deiudicib: quifuer̃ post iosuȩ :¬
Nominaeorũ tantũ modo cõmemorans ꝓpt̃
breuitatẽ sermonis : qui ꝑ fidẽ pignauer̃
& gentes plurimas uicer̃: Et quid ad huc¬
dicã: deficiet enĩmetẽp̃: i narrante:
hocest defici& metẽpus destinatũ
adscribendã epłam: sicuncta illorũ
facta prosequi uoluero quos actenus

Expanded text:
fidei consecutus est: omnibus quippe fidei consecutus est: omnibus quippe pereuntibus, sola salvata est. Raab autem, quae interpretatur dilatata, figuram tenet Ecclesiae, quae dilatata est ab Oriente in Occidentem, ab aquilone in meridiem; et latitudinem charitatis habet, intantum ut etiam pro ipsis inimicis orationem fundat; et bende extraneis atque alienis gentibuserus misit ad eam duos exploratores, hoc est, Petrum et Paulum, sive duo Testamenta, fidelis effecta, reliquit fornicationem idololatriae, sicque salvata est, et salvatur quotidie, ne pereat cum infidelibus. Hucusque narravit de legislatore et de patribus antiquis; nunc dicturus est de judicibus, qui fuerunt post Josue, nomina eorum tantummodo commemorans, propter brevitatem sermonis: qui per fidem pugnaverunt et gentes plurimas dicam? Deficiet enim me tempus enarrantem. Hoc est, deficiet tempus destinatum ad scribendum Epistolam: si cuncta illorum facta prosequi voluero, quos hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
sit udine uoluit̾. dũfertur archa id ÷
dũ orbẽ t̃rarũ circũ iens mouetur
ȩccła ad p̃dicanciũ uoces quasi
ad tubarũ sonitũ murihiericho id÷
elati huius mundi et principes.
acsuꝑba infidelitatis obstacula
corruunt : donec infine tẽporum
mors nouissima mimica destruat᷑¬
ł idera ab mere trix ñ perut cũ in¬
credulis: excipiens exploratores
cũ pace: Magnã consolacionẽ
et exortacionẽ. beatus a płs isto in loco
om̃ib p̃ba : utsimeretrix infidelis
& idolatra sola fide saluata est: multo
magis illi saluabuntur: quiad grauiora
crimina non sunt prolapsi: Ac sidi¬
cer& patenter: In honestũ est.:
si meretrice infi deliores estis: Il la
tantũ homines nunciantes audiuit.
confestĩq credidit: Uosaut̃ non solũ
homines auditis: uerũ & iam uros
prophaari qui ꝑ omne sabbatũ legunt᷑.
& insu ꝑ ipsũ filiũdĩ aduos missũ
cognoscitis: Nã& in raab: effectus

Expanded text:
situdine volvitur, defertur arca, id est, situdine volvitur, defertur arca, id est, dum orbem terrarum circuiens movetur Ecclesia ad praedicantium voces: quasi ad tubarum sonitum muri Hiericho, id est elati hujus mundi et principes, ac superba infidelitatis obstacula corruunt, donec in fine temporum mors novissima inimica destruatur. Fide Raab meretrix non periit cum incredulis, excipiens exploratores cum pace. Magnam consolationem et exhortationem beatus Apostolus isto in loco omnibus praebet: quia si meretrix infidelis et idololatra, sola fide salvata est, multo magis illi salvabuntur, qui ad graviora crimina non sunt prolapsi, ac si patenter diceret: Inhonestum est, si meretrice infideliores estis. Illa tantum homines nuntiantes audivit, confestimque credidit: vos autem non solum homines auditis, verum etiam voces prophetarum quae per omne sabbatum leguntur; et insuper ipsum Filium Dei ad vos missum non agnoscitis: nam et in Raab effectus