comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratoris annũ inordine digessit. Om̃sq qui de scripturis scis
memoria aliquid tradider̃. breuit̃ exposuit. Uerũ
haec contra gelũ. porphiriũ & iulianũ augustũ. rapi¬
dos aduersus xp̃m canes. & contra sec tatores ȩcđe uł eoꝵ
qui putant ȩcłam nullos philosophos & ęloquentes habu¬
isse doctores. magno sud auit ingenio. Ut sciant
quanti & quales uisi eã fundauerint. & struxerint.
ad ornauerint. & designant fidẽ nr̃am rusticȩ simplicitatis
arguere : suaq potius imperitiã recognoscere . Innumeris
nunc quoq: misteriũ iniquitatis. operatur. Ex garriat unꝰ¬
quisq qđ sentit: ego solussũ qui cunctoꝵ gła mordear
Tantat deniq lassitudine fatigatus est : ut &iã instratu suo
iacens funiculo trabe suspenso : supinusq: manibꝰ app̃hensum
eriger&ur : ut scilic& offitiũ monasterii ꝓ ut poterat eachi¬
ber&. Transeunt in squalore corporis: uocisq tenuita¬

Expanded text:
ratoris annum, in ordinem digessit, omnesque qui de Scripturis sanctis ratoris annum, in ordinem digessit, omnesque qui de Scripturis sanctis memoriae aliquid tradiderunt, breviter exposuit. Verum et contra Celsum, Porphyrium, et Julianum Augustum, rabidos adversus Christum canes, et contra insectatores Ecclesiae, vel eos qui putant Ecclesiam nullos Philosophos et eloquentes habuisse doctores, magno suda vit ingenio: ut sciant quanti et quales viri eam fundaverint, exstruxerint, adornaverint: et desinant fidem nostram rusticae simplicitatis arguere, suamque potius imperitiam recognoscere. Innumeris nunc quoque mysterium iniquitatis operatur. Et garrit unusquisque quod sentit: ego solus sum qui cunctorum gloria mordear. Tanta denique lassitudine fatigatus est, ut etiam in stratu suo jacens, funiculo trabe suspenso, supinisque manibus apprehenso erigeretur; ut scilicet officium Monasterii prout poterat exhiberet, transeuntes in squalore corporis, vocisque tenuita
Abbreviated transcription (Latin):
Banibel ẽ quoq caldaico sermone loquutũ romanostilo de¬
scripsit. Esalteriũ uidelic& qđ asimpronio postulatus. hie¬
ronimꝰ ex ebreo kanone latina modulatione canendũ uerbũ
euerbo exposuit. eũq breuit̃ disseruit . & inchiridionẽ ap¬
pellauit. Duos libros salomonis. ex planauit. Cantica
minus euangłm ex ebreo fecit eẽ romanũ. Qđ quȩ
compendiosa potius qũt fastidiosa explanatione studiosis
lec toribꝰ interp̃tatus ẽ. Sedecĩ nãq ꝓpħarũ uolumina ut
uaticinia: anullo quandoq romanor uł meminisse. i scri¬
bere indioasse reꝑtũ. Disseruit solus quattuor exx septua¬
ginta libris aeditis cõmentatus ẽ. Plerasq prȩterea pauli
operis sui paginas. suis uniuersis p̃fationibꝰ p̃notatas. Iun¬
qn & centũ trigintit uiroꝵ illustriũ ȩccłasticos scripto¬
res apassione ap̃i usq ad quartũ decimũ theodosii impe¬

Expanded text:
Danielem quoque Chaldaico sermone locutum Romano stylo deDanielem quoque Chaldaico sermone locutum Romano stylo descripsit. Psalterium videlicet quod a Soffronio postulatus Hieronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit: Cantica minus Evangelium ex Hebraeo fecit esse Romanum; quodque compendiosa potius quam fastidiosa explanatione studiosis lectoribus interpretatus est. Sexdecim quoque Prophetarum volumina seu vaticinia a nullo quandoque Romanorum vel meminisse vel scribere inchoasse reperta, disseruit quatuor et septuaginta libris editos Commentatus est. Plerasque praeterea Pauli operis sui paginas, suis universas praefationibus praenotatas, quinque et centum triginta Virorum Illustrium Ecclesiasticos scriptores a passione Christi usque ad quartum decimum Theodosii Impe
Abbreviated transcription (Latin):
uero labore sudoreq: caldeam lingũa didicerĩt: idem hiero¬
nimꝰ ita scribens atq ad firmans dicens. Ego adolescentulus.
post quintilliani & tullii lectionẽ. ac flores r& horicos. qđ
me in linguȩ huius pistrinũ reclusissem. & multo sudore. mul¬
toq tempore cȩpissem. anhelantia. stridentiaq: uerba resonare.
& quasi ꝑcryptam ambulans. rarũ desuꝑ lum̃ aspicerẽ. inpegi
nouissime indanihelem. & tanto tedio affectussũ . ut dis¬
peratione subitit . omnẽ u&erẽ laborẽ uoluissẽ contẽpne¬
re. Uerũ ad ortante me hebreũ. & illũ michi sua lingt
ut uerius fatear usq inp̃sentẽ diem. magis possũ sermo¬
ne chaldaicũ legere & intelligere. quã sonare. Ap̃i
latinis atq ȩbraicis doctus cuno tit ȩbreoꝵ uolumina.
quȩ inkanone continent᷑ ex ueteri tesam̃to uera edadi¬
one in latinã lingũa uertit. eaq om̃a cõmeninius est.¬

Expanded text:
rpretari. Quo vero labore sudoreque Chaldaeam linguam didicerit, idem Hierorpretari. Quo vero labore sudoreque Chaldaeam linguam didicerit, idem Hieronymus ita scribens, atque adfirmans dicit. Ego adolescentulus post Quintiliani et Tullii lectionem ac flores Rhetoricos, cum me in linguae hujus pistrinum reclusissem, et multo sudore multoque tempore coepissem anhelantia stridentiaque verba resonare, et quasi per cryptam ambulans, rarum desuper lumen aspicere, impegi novissime in Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione sumpta, omnem veterem laborem voluerim contemnere. Verum adhortante me Hebraeo, et illud sua lingua ut verius fatear, usque in praesentem diem magis possum sermonem Chaldaicum legere, et intelligere, quam sonare. ILatinis atque Hebraicis doctus, cuncta Hebraeorum volumina quae in canone continentur, ex Veteri Testamento, vera editione in latinam linguam vertit, aque commentatus est
Abbreviated transcription (Latin):
uenis. & solitudinis me desertit uallarent. incentiua uitioꝵ
ardoremq naturȩ ferre nõ poterã. Qũe cũ crebris ieiunus
frangerẽ : mens tam̃ cogitationibꝰ ȩstuabat. Atqi ad em̃ dan¬
dũ cuidã fr̃i qui ex ebreis crediderat. me indisciplinã dedi.
ut post quintilliam acumina ciceronis fluuiũ. grauitatẽq:
frontonis & lenitatem plinii alfab&ũ discerẽ: stridentia
anhelantiaq uerba meditarer. Quid ibi laboris sũpserĩ.
inceperim: testis ẽ conscientia mea. Quid passũs sũ quẽ eoꝵ qui me¬
lit terarũ. dulces fruc tos capio. Porro librũ danihȩl aebraicis qui¬
dem litteris. sed caldaico sermone conscripto. cũ hieronimꝰ uer¬
ter& in latinũ. hunc qui subt̃ ad netxus ẽ. habuit p̃ceptorẽ. Memi¬
ni inquit ob intellegentiã huius uoluminibꝰ liddeũ quendã p̃
ceptorẽ. qui apud haebreos peritus habebatur : nõ paruis redem¬
scio nõ potuisseme interp̃tare: nisi qđ antea intellexerã. Quo

Expanded text:
uenis et solitudinis me deserta uallarent, incentiua uitiorum ardoremque naturę ferre non poteram. Quę cum crebris ieiunijs frangerem, mens tamen cogitationibus ęstuabat, ad quam edomandam cuidam fratri qui ex Hebreis crediderat me in disciplinam dedi, ut post Quintiliani acumina Ciceronisque fluuios grauitatemque Frontonis et lenitatem Plinij, alphabetum discerem, stridentia anhellantiaque uerba uix meditarer. Quid ibi laboris insumpserim, inceperim, testis est conscientia tam mea, qui passus sum, quam eorum, qui melitterarum, dulces fructus capio. Porro librum Job Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaico quidem sermone conscriptum, cum Hieronymus verteret in Latinum, hunc qui subter adnexus est, habuit praeceptorem: Memi inquit, ob intelligentiam hujus voluminis Liddeum quemdem in praeceptorem, qui apud Judaeos peritus habebatur, non parvis redescio, non potuisse me nisi quod antea intellexeram, inte
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nõ nulli post longuas febriũ fłamas hanc aftã stllam.
cȩleri cõfestĩ. refrigerio potiuntur salutis Inmimeris
& aliis modis ibi & crebris saninegroti Et multa quȩ
angelicȩ tantũ licet potestas gerimiracula c̃õꝓbantur.
ma ior qđ amodo creditur. ad eẽ frequentia: Quod
enĩ sp̃alit̃ dix̃ appostolus: corporalit̃ agi uidetur.¬

Expanded text:
que nonnulli post longas foebrium flammas hac austa stilla que nonnulli post longas foebrium flammas hac austa stilla celeri confestim refrigerio potiuntur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi et crebri sanantur aegroti, et multa quae angelicae tantum licet potestati geri miracula conprobantur. maior quodammodo credatur adesse frequentia, et quod spiritaliter dixit apostolus et corporaliter agi videtur
Abbreviated transcription (Latin):
seod surdis qerere & diligere puritatẽ: Uertix uero montis exetri¬
serus partĩ eor nee ilua trgit᷑ parti uirenti planiciȩ dilac tit᷑ : Mis¬
sarũ itaq celebro ione coplor ai magno adtoniu gaudio quiq relier
offitio & mansione constructa. omnẽ ibidẽ cotidiȩ psal¬
morũ missarũq cursim congruo p̃cepit ordine cęle¬
brari.. Nullus aũt huc noc turno ẽ tep̃r ausus ingre¬
di s&r aurora trans acta matutinos ibidẽ cantant
ymnos Ex ipso aũt sacra contegit᷑. ȩcles ad quilonẽ
altaris: dulcis & nimiũ lucida guttatĩ aqua dilabit᷑.
quã incolȩ stillã uocant: Obhoc & iuitreũ. uas eiusdẽ
receptui p̃paratũ: argentea pendit cathe na suspen¬
sũ: Morisq ẽ ppło cõmunicatos singulos ad hoc uas¬
culũ ascendere ꝑ gradus: donũ q cȩlestis degusta re
licoris. Nã & gustus suauis ẽ & tactus solubris. Deni¬

Expanded text:
sed cordis quaerere et diligere puritatem. Vertex vero montis extrised cordis quaerere et diligere puritatem. Vertex vero montis extrinsecus partim cornea silva tegitur, partim virenti planitiae dilatatur. 6. Missarum itaque caelebratione conpleta, magno attoniti gaudio quique redieoffitio, et mansione constructa, omnem ibidem cotidie psalmorum missarumque cursum congruo precepit ordine celebrari. Nullus autem huic nocturno tempore est ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibidem cantant ymnos. Ex ipso autem saxo, quo sacra contegitur aedis, ad aquilonem altaris dulcis et nimium lucida guttatim aqua delabitur, quam incolae stillam vocant. Ob hoc et vitreum vas eiusdem receptui preparatum argentea pendit catena suspensum, morisque est populo communicato singulos ad hoc vasculum ascendere per gradus donumque caelestis degustare liquoris. Nam et gustu suavis est et tactu salubris. Deni
Abbreviated transcription (Latin):
tam ac te quidẽ eras ibimissas caelebrante. ppłs iuxta more
comunicoe: Mleaũt ẽ ostendere. quo modo ꝑme locũ consetra¬
uerim illũ: Adueniunt mane cũ oblationib & magnastr¬
stamia p̾cũ untrant regiã australẽ : eece longa porticus in
aquilone porrecta atq illã at tingens posterulã Estra
qũa uestigia marmore diximus in p̃ssam : sed prius qũa huc
puenias appart& ad orientẽ basilica grandis quo ꝑ gradus
ascendit. Ioec cũ ipse porticu suo : quingentos homines capere
nidebat᷑. Altare uenerandũ rubroq contectu palliolo ꝓpe
mediũ pari& ẽ meridianũ ostendens: Erat aũt ipsa domus
angile sa nom morẽ operis humani pari&ib erectis. sed in¬
stans spelunce pruptis & sepuis imminentibus asperitas copilis ul¬
mine Gut quȩ diuerse altitudius. qđ hic uertice tangi alipima nu
ui. posu adtingi. Eredo docente archangło dñi: no crnatu lapidũ

Expanded text:
tate. Et te quidem ibi cras missam celebrante, populus juxta morem tate. Et te quidem ibi cras missam celebrante, populus juxta morem communicet. Meuverim ipsum. Adveniunt mane cum oblationibus, et magna instantia precum intrant portam australem. Et ecce longa porticus in aquilonem porrecta, atque illam attingens posterulam januam extra quam vestigia marmore diximus impressa. Sed priusquam huc pervenias, apparet ad orientem basylica grandis, qua per gradus ascenditur. Haec cum ipso porticu suo quingentos fere homines capere videbatur, altare venerandum rubroque contectum palliolo prope medium parietis meridiani ostendens. Erat autem ipsa domus angulosa, non in morem operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae preruptis et sepius eminentibus asperata scopulis, culmine quoque petroso diversae altitudinis, quod hic vertice tangi, alibi manu vix posset adtingi; credo docente archangelo Domini, non ornatus lapidum,
Abbreviated transcription (Latin):
adorentẽ loci illius beati p&ri apłoꝵ principis nomine conduq̃
tista iohis altaria statuunt: Candẽ antistis salubre reꝑto con¬
silio : ptmanũ ep̃m quid dehis agendũ sit ꝑnuntios scicitabat᷑ qui
tunc forte in monte ferre quinquagesimo miliario. aromane
ipse ibi quodã exculratio habierat. & ꝓꝰfidei ꝑsecutione dituerat
agamꝰ. ambo triduanũ cũ ciuib: nr̃is ieiuniũ scãm trinitatẽ
rogantes. ut munera quȩ sũmũ suȩ sedis ministrũ confer¬
re dignatus ẽ: adcertũ usq fiñe ꝑducat: Fac tũq est ut sug¬
gesserat antistitis: Noc te uero constituti ie uinii sup̃ma¬
archangłs dm̃ mica bel ep̃o sepontino ꝑuisionẽ apparens:
Nõ est inquid uob opus hanc qũa ego edificaui ꝑ memetip¬
sũ est dedicare eccl̃am: ipse enĩ qui condidi &iam dedicaui:
Uos tantũ intrate & me adstante patronop̃cib locũ frequen¬

Expanded text:
ad meridiem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ad meridiem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt anctique Baptistae Joannis altaria statuunt. Tandem antistites salubri reperto consilio Romanum episcopum quid de his agendum sit per nuntios sciscitantur, qui tunc forte in monte Soracti quinquagesimo fere milliario a Romana ipse ibi quondam exsul orans pro fidei persecutione delituerat agamus ambo triduanum cum civibus nostris jejunium, sanctam Trinitatem rogantes, ut munera quae summo suae sedis ministro conferre dignatus est, ad certum usque finem perducat. Factum est, ut suggesserat antistes. Nocte vero constituti jejunii suprema, angelus Domini Michael episcopo Sepontino per visionem apparens: Non est, inquit, vobis opus hanc quam aedificavi dedicare ecclesiam. Ipse enim qui condidi, etiam dedicavi. Vos tantum intrate, et me assistente patrono, precibus locum frequen
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s & ministros suos flama ignis : Fugiint pagani part̃ hostiũ partĩ
igniseris inpulsi sagitis & nea polimꝰ quȩ sequentib: atq extrema
quȩ que caedentib ad uersarus moenia tandẽ sue urbis moribundi
sub intrant: Qui aũt euasere ꝑiculũ cõꝑto qđ angłsdĩ in adiutoriũ
uenerit xp̃iani s Nã & sexcentos ferme suoꝵ sulmine uidebant
inter epmtores regi regũ xp̃o continuo colla submittentes armis
induunt᷑ fidei Cũq domũ reuersi uic tores uota dño gr̃arũ adtẽ¬
płu referrent archangło uider̃ mane iuxta ianuã septentrionalẽ
qũt p̃dix̃ instar posterule pusille quasi hominis uestigia mar¬
mori arcius inp̃ssa: agnoscuntq beatũ michahelẽ. hoc p̃sentiȩ
suȩ signi uoluisse monstrare: Ubi postea culm̃ adpositũ & al¬
tare innostũ ipsa eccła obsignũ uestigioꝵ hypodonia ẽ uocata:
intrare uł dedicari illuc debeat ȩccła: Unde conlatione fac ta

Expanded text:
s, et ministros suos flammam ignis . Fugiunt pagani, partim ferro hostium, partim igniferis impulsi sagittis, ad Neapolim usque sequentibus, atque extrema quaeque caedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi subintrant. Qui autem evasere periculum, comperto quod angelus Dei in adjutorium venerit Christianis, nam et sexcentos ferme suorum fulmine videbant interemptos, Regi regum Christo continuo colla submittentes, armis induuntur fidei. Cumque domum reversi victores, vota Domino gratiarum ad templum referrent archangeli, vident mane juxta januam septentrionalem quam praedixi instar posterulae pusillae quasi hominis vestigia marmori arctius impressa, agnoscunt beatum Michaelem hoc praesentiae suae signum voluisse monstrare. Ubi postea culmen appositum et altare impositum, ipsa ecclesia ob signa vestigiorum Appodonia est vocata. intrare et dedicare ibi debeant ecclesiam. Unde collatione facta,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃s dyonisius qui tradente beato clem̃te. p&ri
apłi successore : uerbi diuini semina gentibꝰ
parturiendo susceperat. Quo amplius gentilitatis.
feriere cognouit errorẽ. illic intrepidꝰ & calore fidei.
flamatus accessit. ad parisiũ dño ducente ꝑuenit.
Non ueritus in credulȩ gentis experire feritarem.
qui a uirturẽ succ̃ p̃teritarũ pęnarũ recordatione ro¬
borabat. Et qui meruerat eẽ cofessor: nõ cunc¬
tatus ẽ tricibꝰ ppłis accedere p̃dicator. Tunc memorara
ciuitas: & conuentu germanoꝵ. & nobilitate pollebat
Quia eẽt salubris ac reni iocunda flumine : fecunda ter¬
ris Arboribꝰ nemorosa : uinetis uberrima. Constipata
ppłis referta cõmercuis. Ipsumq: insulae potius quã orbis
sp̃atio habitatione circũ fusa. fluminis undit p̃stabat.

Expanded text:
 Dionisius, qui tradente beato Clemente Petri apostoli successore verbi divini semina gentibus parturienda susceperat, quo amplius gentilitatis fervere cognovit errorem, illic intrepidus et calore fidei flammatus accessit ae Parisius domino ducente pervenit non veritus incredulae gentis expetere feritatemquia virtutem suam praeteritarum poenarum recordatio roborabat, et qui meruerat esse confessor, non cunctatus est auctoribus populis accedere praedicator. Tunc memorata civitas et conventu Germanorum et nobilitate pollebat, quia esset salubris aere, iocunda flumine, fecunda terris, arboribus nemorosa et venetis uberrima, constipata populis, referta commerciis, ipsumque insulae potius quam urbis spatium quod habitatione circumfusa fluminis unda praestabat
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ. apud patrem singillatĩ cõmendatas suifigurã egisse decla¬
quia regũ ẽ nõ eẽ sine comitũ obsequio. Sacerdos aut̃ : quia solꝰ¬

Expanded text:
patres singillatim commendatas suam figuram egisse declapatres singillatim commendatas suam figuram egisse declaquia regum est non esse sine comitum obsequio. unde ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ singuli euangłistȩ. suũ quendã narrandi ordinẽ tenuisse
uideantur. nõ tam̃ unusquisq eoꝵ uł ut alteruuꝰ precedentis
ignarus uoluisse sc̃ribere reperitur. uł ignorata p̃ter¬
missa quȩ scripsisse aliuꝰ inuenit᷑. Sed sicut unicuiq:
inspiratum ẽ. nõ suꝑfluã cooꝑationẽ sui laboris ad iuncxit.
eius. Marchus enĩ subsecutꝰ tam pedisecus & breuiator eiꝰ
uid&ur. Cũ solo quippe ioħae nichil dixit. Solus ipse ꝑpauca:
Cũ solo lucha pauciora Cũ matheo uero plurima & multu
penȩ totidem atq ipsis uerbis siue cũsolo. seu cũ c&eris
consonante uoce. Luchas aũt circa sacer dotalẽ dñi stirpem
atq ꝑsonã: magis occupatꝰ appar&. Nam & ad ipsũ dđ non
regiũ stemate secut ascendit: sed ꝑ eos qui seges nõ fueruN
exut adnathan filiũ dd . qui nõ rex fuit. Nonsicut matheuꝰ
quia đđ ꝑ salomonẽ regẽ descendens. c&eros &iã reges ex
iħcxp̃e unꝰ uerus rex. & unꝰuerus sacerdos. illud ad regendos

Expanded text:
i suum quendam narrandi ordinem tenuisse uideantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. eius. Marcus eum subsecutus tamquam pedisequus et breuiator eius uidetur. cum cum solo Luca pauciora, cum Matthaeo vero plurima, et multa pene totidem atque ipse verbis sive cum solo sive cum caeteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem Domini stirpem atque personam magis occupatus apparet. Nam et ad ipsum David non regium stemma secutus ascendit, sed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex istus, unus verus rex et unus verus sacerdos, illud ad regendos
Abbreviated transcription (Latin):
IΕRONIIM US noster in oppido stridonis
dam. pannoniaeq: confiniũ fuiit. Patre
eusebio: natusẽ. Uestẽ xp̃i: puer romae suscepit.
Ibiq litteris grecis aclatinis: a primẽuo eruditus est.
interaturã ad eptus ẽ. ꝓbatissimoꝵ quoq monachoꝵ habitũ¬
Cupiditatẽ siquidem animi iugi
sinceritate calcans:¬
institato. Quoda ignur tẽpore dũ ex more idem hieronimꝰ
diuina adlegendũ pandit uolumina & nortalẽ bibli othecȩ
suȩ. auctorẽ tulliũ recordatur. mox cȩlitus netales qua id oq:
reuol uer& libros. sal mifero castigatus ẽ uerbere. Ita enĩ i¬
se dese ad eustochiũ uirginẽ. scrilens asserit. Cũ ante an¬
nos plurimos domo parentibꝰ. sorore. cognatis & qđ his det¬
ficilius est cmisu& udine lautioris cỹbi ꝓpt̃ caloꝵ me reg¬
una castrassem. & hierosolimã inilitarus ꝑ gerem: bibbꝰ¬
otheca quãnȩ cu sũmo stucio aclabore confecexã carere
nõ poterã. Itaq miser ego. lecturus tolliũ ieiunabã : Post¬

Expanded text:
ieronymus noster in oppido Stridonis, dam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem Christi puer Romae suscepit,  litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. litteraturam adeptus est, probatissimorum quoque Monachorum habituCupiditatem siquidem animae jugi sinceritate calcaninstituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis, et quod his difficilius est  consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam militaturus pergerem, bibliotheca, quam Romae cum summo studio ac labore confeceram, carere non poteram. Ita miser ego lecturus Tullium jejunabam: post
Abbreviated transcription (Latin):
NPCillo satta toxicata: Que uel ui uert flargno reurta
eũ acuo iac tataẽ mox reuersa ꝑcussit: Turbati ciues & stupe fac ti
qualit̃ refuiss& effec ta: nõ eñi accedere ꝓprius audebañ consulunt
ep̃m quid facto opussit: Qui indicto ieumio triduano: ad õmonuit
alloquit᷑ dicens: Bene fecisti qđ homines latebat adõ querendũ
nuisterũ : iudelic& homine sub caelo ꝑcussũ sciatis mea gestũ uolun¬
tate Ego eni sũ micabel archangłr. qui inconspectu dñi semꝑ ad¬
sisto : locũq hunc interris incole ritus seruare instituens: hoc uo¬

Expanded text:
illum sagitta toxicata. Quae veluti venti flamine retorta, eum a quo jacta est, mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti qualiter res fuerit effecta, non enim accedere propius audebant, consulunt episcopum, quid facto opus sit. Qui indicto jejunio triduano, a Deo monuit alloquitur, dicens:mysterium, videlicet hominem suo telo percussum sciatis, et hoc mea gestum voluntate. Ego enim sum Michael archangelus, qui in conspectu Domini semper assisto, locumque hunc in terris incolere tutumque servare instituens, hoc vo
Abbreviated transcription (Latin):
dñ p̃eib sc̃m̃q deposcere micahelẽ : Duas quidẽ ianuas ibicernen¬
ues. quarũ australis quȩ & maior erat alteraq gradib inoccasũ uer¬
gentib a diripoterat : sed ne ultra scriptã intrare ausi p̃forib cotidie
orationib: uacabant : Int̃hec nea polite paganis adbucrttib oꝑam dbn¬
aseponto distant bello lascere tẽptañ : Qui antesti sis monitis edoe¬
tis triduo p&unt indicias ut triduano ieiunio indicto: fidelẽ pa¬

Expanded text:
 per sanctum deposcere Michaelem. Duas quippe januas ibi cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus, adiri poterat, sed nec ultra cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant. Inter haec Neapolitani paganis adhuc ritibus aberrana Seponto distant, bello lacessere temptant. Qui antistitis sui monitis edocti, triduo petunt indutias, ut triduano ieiunio liceret
Abbreviated transcription (Latin):
mundo: uoliit uermandi ciuitatem sepelire. Qũq:
dere ambulare non paterant. Uidens haec quȩ
agebantur perfecta mulier : eum xͦdem sepeliuit.
Et super sepulcrum eius cellulam aedificauir.
recepit sanitatem. Et ipsa in se sensit redisse uir¬
tutem. sicut in adolescencia sua esse consueuerat

Expanded text:
mundo . uoluit . uiromandis ciui| tatem sepelli+. Cumqumundo . uoluit . uiromandis ciui| tatem sepelli+. Cumqudere| ambuare non poterant. Videns haec que age| bant praefata matrona eum ibidem sepliuit| et super sepulchrum eius cellolam aedificauit| recipit et ipsa in se sensit redisse uirtutem | aduliscentia esse consuerat
Abbreviated transcription (Latin):
qui per nomen sanctum gloriae tuae passus est :¬
ita lomine pater omnium seculorum nepatiaris¬
me ab hoc loco discedere. nisi inueniam quod de¬
siderat anima mea. ut uideant oculi mei saluta¬
etuum. & magnificetur in gentibus nomen
tuum quod est benedictum in secula seculorum
amen. Et ut impleuit oracionẽ suam. statim
commotus est locus ubi sanctum corpus sub
aqua iacebat: & quasicrispantia undae dorsa
sub mit tebant. Uenerabile uero corpus. sub
atriam natare coepit. Caput eius. per alium
meatum exiliens. Punc fidelissima mulier: cũ
udio & tremore suscepit illum. Nam illum
tumor acliuor inuaserat. sed erat candidum tun
quam niac. & uelut rosarum aut liliorum odor
agri ƿleni quem benediait dominus : & sicut ela¬
bastrum unguenti preciosi. sic om̃s qui aderamus
impleuit : ita ut omnia delectamenta muncdi nob
abolita esse uiderentur. Tunc fidelissima mulier
acceptum uene rabile corpus in uoluit in lintea mine

Expanded text:
qui propter nomen sanctum gloriae tuae passus| est qui propter nomen sanctum gloriae tuae passus| est Ita domine pater omnium seculorum . ne me fatia| ris ab huc locum discedere . nisi ut inueniam quod| desiderat anima mea . ut uideant oculi mei salu| tarem tuum magnifecitur+ in gentibus nomen tuum .| quod est benedictum in saeculo . et ut impleuit| orationem suam statim commotus est locus ubi| sanctum corpus sub aqua iacebat et quasi crispantia| unde dorso submittebant . uenerabiles  cor| pus super aquam natare coepit . capud+ eius per| alium meatum exiliens. +Tunc fidelissima mulier| cum gaudio et tremore suscipiens . non illut ti| mor . aut liuor inuaserat sed erat canditum tam| quam nix . et uelut rosarum aut liliorum odor| agri pleni quem benedixit dominus. Et sicut alabastrum| ungenti praeciosi . sic omnes que aderamus imple| uit . ita ut omnia delectamenta mundi nobis| in abolito esse uiderentur. Tunc fidelissima| mulier acceptum uenerabilem corpus inuolutum| in lenteamine
Abbreviated transcription (Latin):
Intelligentesq esse uiuam: uelociter ad basilicam quȩ erat
flumini ꝓacima transtulerunt. li mebant enim. ne iterũ
mergi iuberetur aiudice. Interrogabant aũt mulierẽ.
qualiter sub pelago uiuere potuiss&. Quae respondit.
Non mihi aliter. quã somnium uisum ẽ. Nec amplius aquas
sensi : nisi cum in his ꝓiecta descendi: aut ab his iterum
simulq: manibus. pectus percutiens: dicit.
guber nantur. deus perquem helem̃ta cuncta
gubernantur . per te thonitrua & fulgura.¬
& choruscationes dissoluuntur. Ie deus pater omni¬
potens deprecor. exaudi me humilem peccatricẽ
sicut exaudisti tobi & sarram. dum orarent in arrio
domus su&: ita me exaudire digneris. sic ut exau
disti moysen & aaron &ostendisti illis ossa patris
ioseph: quomodo replaesti desiclerium beata helene.
& ostendisti occultum thes aurum: ita michi indigne
peccatrici ostendere digneris uenerabile pignus.

Expanded text:
intellegentesque esse vivam, velociter ad basilicam, quae erat intellegentesque esse vivam, velociter ad basilicam, quae erat fluminis proxima, transtulerunt; timebant enim, ne iterum mergi iuberetur a iudice. Interrogabant autem mulieri, qualiter sub pelago vivere potuisset. Respondit: 'Non mihi aliter, quam somnium visum est, nec amplius aquas sensi, nisi cum in his proiecta discendi aut ab his iterum simulque manibus| pectus percuciens . orabatgubernantur . deus per| quem elementa paciuntur . per te tonitrua et| fulgora coruscationis desiliunt. Te deus pater om| nipotens depraecor . exaudi me humile peccatrice .| sicut exaudisti tubi et sarra . dum orarent in atrio| domus suae . ita me exaudire digneris . sicut exau| disti moysen et aaron et ostendisti illis ossa patris| ioseph quomodo reuelasti desiderium beatae elenae .| et ostendisti ei occultatum thensaurum. Ita mihi| indigne peccatrice ostendere digneris . uenerabile| pignus
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓpria confessione superari non possit : di iudicatur inmer¬
gi. De in currente ad spectaculũ ppło: ad pontem ducitur
amnis ararici. Conuexũq cum fune lapidem molarem
collo eius. precipitauerunt eam influmine. increpitante
de super uiro atq dicente. Ablue nunc aquis abundantib
fornicationes in mundiciasq tuas: quibus sepe maculasti
stratum meũ. Sed dñ pi&as quae non patitur perire in
sontes: ꝓuidit stilum sub aquis quẽ uidere homo nompo¬
terat. Qui suscipiens funem: sustinuit mulierem ne ad
fundum fluminis peruenir&. & erant ut raq subaquis
mulier scilie& &paera. stili illius lance libratra. Cumq
iam sol oceubitum paeret. ꝓpinqui feminȩ illius postulant
a iudice. ut liceret per alueum torrentis cadauer peremp¬
tum inquirere. Acceptaq indulgentia. descenderunt
ad locum in quo p̃cipitata fuerat mulier. Uideruntq eã
pendere cũ lapide: missoq unco: abstraxerunt illam.

Expanded text:
cum propria confessione superari non possit, diiudicatur inmercum propria confessione superari non possit, diiudicatur inmergi. Dehinc, currente ad spectaculum populo, ad pontem ducitur amnis Ararici, connexumque cum fune lapidem molarem collo eius, praecipitaverunt eam in flumine, increpante desuper viro atque dicente: 'Ablue nunc aquis abundantibus fornicationes inmunditiasque tuas, quibus saepe maculasti stratum meum'. Sed Domini pietas, quae insontes perire non patitur, providit stilum sub aquis, quem videre homo non poterat; qui suscipiens funem, sustenuit mulierem, ne ad fundum fluminis perveniret. Et erant utraque sub aquis, mulier scilicet et petra stili illius lance librata. Cumque iam sol occubitum peteret, propinqui feminae illius deposcunt a iudice, ut liceret per alveum torrentis cadaver parentis inquirere. Accepta itaque indulgentia, discenderunt ad locum, in quo praecipitata fuerat mulier. Videruntque eam pendere cum lapide, missoque unco, abstraxerunt illam;
Abbreviated transcription (Latin):
bardis uł reliquis hostibus confracti sunt : sed arrepti
ademonio om̃s. aut conprehensi ralne debaccantes. aut pro¬
prus se dentibus lacerantes. nihil deis quae iuolenter ceperaa
abstulerunt. Perunt &iã in hac urbe fuisse mulierem.
cui a uiro crimen inpinctũ. nec omnino ꝓbatum: a iudice
iudicata ẽ ut mergeretur in aquis. Cui cum ad collum
pitata est. Illa uero beati martiris auxilium precabatur.
& nomens eius inuocans agebat Sc̃e genesi głose martyr.
qui asaquas natandi pulsus sancti ficasti: erue me iuxta
innocenciã meã. & statim super aquas ferri cȩpit.
a uidentes ppłi : susceperunt in nauibus. & ad basilicam
scĩ deduacerunt incolumem. nec ulterius auiro uel aiudi
ce quesita ẽ. Oquantũ innocentia prestat: quantum mens
pura meretur. Nam simili sorte : alia mulier auiro suo
ad ulteru crimen suscȩpit. Iđ corã iudice diutissime denegans:

Expanded text:
bardis vel reliquis hostibus confracti sunt. Sed arrepti bardis vel reliquis hostibus confracti sunt. Sed arrepti a daemone homines aut conprehensi rabiae, debachantes aut propriis se dentibus lacerantes, nihil de his quae violenter coeperant abstulerunt. Ferunt etiam in hac urbe fuisse mucui a viro crimen impactum, nec omnino probatum, a judice ut aquis immergeretur dijudicata est. Cui cum ad collum pitata est. Illa vero beati Martyris auxilium precabatur, et nomen ejus invocans, aiebat: Sancte Genesi, gloriose Martyr, qui has aquas natandi pulsu sanctificasti, erue me juxta innocentiam meam: et statim super aquas ferri coepit. Quod videntes populi, susceperunt eam in navi, et ad basilicam Sancti deduxerunt incoluest quaesita. 69. O quantum innocentia praestat, quantum mens pura meretur! Nam simili sortae alia mulier a viro suo adulterii crimen accepit. Quod coram iudice diutissime denegans,
Abbreviated transcription (Latin):
ic martir genesius: cesione
cer uicis agonem ꝓocp̃i nomine apud arelatensem
scilic& urbem. pollentem feruore malefidei consumauit.
Est aũt ibi arbor ubi dicitur decollatus fuisse genere morus.
exqua infirmis. multa plerumq beneficia imperciente
martire sunt concessa. Sed decursis temporibus. cum rami
cortexq eius ꝓsaluatione amultis de traherentur: are facta
est. Uerũ tam̃ ad huc fideliter p&entibus uiuit. similia p̃bens
medicamina : quod suꝑ est de colũpna. Sed post hȩc quondã
suꝑ rodanum fluuium ubibeatus martir natasse fertur
indie solẽpnitatis eius. disruptis cathenis. pons qui super
mergebant. Tunc om̃s simul indiscrimine positi: una uoce
clamauerunt dicentes. Genesi beatissĩmȩ : eripe nos pro¬
pria scĩtatis uirtute. ne pereat plebs quae fideliter aduenit.
tua deuota solempnia cȩlebrare. Mox flante uento: uulgus
omne adlitus reductum : miratur se uirtutẽ martiris
esse saluatum. Nam &cancelli beati sepuleri sepius alango¬

Expanded text:
 martyr Genesius decesionem cervicis agonem pro Christi nomine apud eandem, Arelatensim scilicet, urbem, pollentem fervorem fidei, consummavit. Est autem ibi arbor, ubi dicitur decollatus fuisse, genere morus, ex qua infirmis multa plerumque beneficia, inpertiente martyre, sunt concessa. Sed decursis temporibus, cum rami cortixque eius pro salvatione a multis detraherentur, arefacta est. Verum tamen adhuc fideliter petentibus vivit, similia praebens medicamina quod superest de colomna. 68. Sed et pons quondam super Rhodanum fluvium, ubi beatus martyr natasse fertur, in die solemnitatis eius, disruptis catenis, quia super mergebant. Tunc omnes simul in discrimine positi, una voce clamaverunt, dicentes: 'Genesi beatissime, eripe nos propria sanctitatis virtute, ne pereat plebs, quae fideliter advenit tua devote solemnia celebrare'. Mox, flante vento, vulgus omne ad litus reductum, miratur, se virtute martyris esse salvatum. Nam et cancelli beati sepulchri saepius a Lango
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dita uirtute: Ur pote fragilitatis humane memor in¬
changłs ex celo ueniens : ãd ꝓmerendã ibi mortalib: suꝑ¬
noꝵ soci&ate. ꝓ pria sua manu condere dignat᷑: Uerti
cis siquidẽ montis excelsi posita : de corpore eiusdẽ saxco
spelunce. instar p̃cauata ostendit᷑ E st aũt locus incãpa¬
niȩ finib ubi int̃ synũ adriaticũ & monte garganũ: ciunras
tussũ gestas aeccłam : Hanc mor talib: hoc modo cognitã lib a¬
iida: houiuis dã peccoro quoꝵ infinta mulntudiniẽ pollebat.
passim ꝑdiuersi montis latera pascerent᷑: contigit taurũ ar¬

Expanded text:
is humanae memor archangelus ę celo veniens, ad promerendam ibi mortalibus supernorum sociaetatem, propria manu condere dignatus est. Vertice siquidem montis excelsi posita, de corpore eiusdem saxi speluncae instar precavata ostenditur. Est autem locus in Campaniae finibus, ubi inter sinum Adtus sum, gestat ecclesiam. Hanc mortalibus hoc modo cognitam, libeldidit. Hujus dum pecora, quorum infinita multitudine pollebat, passim per devexi montis latera pascerentur, contigit taurum ar
Abbreviated transcription (Latin):
crationem officia humana cessarent. Cui baptis ma¬
tis duplex grã. ex utroq scilic& xp̃i latere itaque aqua
ri martiris scrutatur archana: sub &inde constantiã
passionis quã fecerat & uidebat. neq patiebatur differre
coronam: cum scir& paratam. eẽ uictoriã. Ideo per
crudelitas inhiabat ostendit. Sed genesius sc̃s at ubi sen
Et mutuo alternoq ministerio. & aquis corpus. &
aquas corpore consecrar&. Et haec causa ꝓfecto exti¬
Et qui exemplo beatissimi p&ri ad xp̃m tendentis ꝑsum¬
effundi sanguinem martiris głiosi dñs elegerat.¬

Expanded text:
cracionem . officia humana cessarent| Cui unius baptismatis duplex gracia ex utroque| scilicit christi latere . et aqua ri martires seruatus| archana subeundi constanciam passionis . uel| fecerat uel uidibat. Neque paciebatur differri| coronam . cum uideret paratam esse uictoriam| Itaque cridilitas inhiabat . ostendit| Atque is ubi se et mutuo alternoque mysterio et aquis corpus, et aquas corpore consecravit. Atque haec causa profecto exstiet; qui exemplo beatissimi Petri ad Christum tendens, per sumeffusioni sanguinis gloriosi Dominus elegerat
Abbreviated transcription (Latin):
rapidus ad sequitur. & euaginato gladio. hictu festinan¬
Et ut ramq substantiam : ꝓprie originis elementa suscipi¬
unt. Terrena interim terris: membra cõmendant.
Caelestem sp̃m: emit tit adcȩlum. Prouiderunt tamen fideles
dĩ serui : ut utramq: fluminis ripam. geminatis urbibus
ambienda unius martiris tutela munirent. Nam in
ipso beatȩ passionis loco consecrati cruoris uestigia relin¬
quentes: in alterum fluuii latus. honoratas reliquias trans¬
tulerunt. Ut ubiq presens genesius. illic sanguine haberet᷑.:
ratis recognoscite: qui ignorabatis agnoscite. & głam tanti
quisq prouiribus suis adsimilia sita res desiderauerit: ani¬
mas preparate. Et ut beatus genesius trono dñi usq inuin¬
dictȩ suȩ tempus adsistens. sacerdotibus ministris clero.
uobisq om̃ibus & ei qui instructione ur̃ae istud cõposuit

Expanded text:
r adsequitur| exoptatoque gladii . ictu festinanEt utraque substanciae proprior ignis ele| menta repetentem terrena interim terris mem| bra comendat . caelestem spiritum emittit ad celum| Prouiderunt tamen fidelis temporis illius dei ser| ui ut utramque fluminis ripam . geminates| urbibus . ambienda unius martiris tutelam mu| niret. Nam in ipso beata passionis loco consecrati| cruoris uestigia. Relinquentes in alterum fluuii| latus honoratas reliquias transtullerunt . ut| utrubique praesens genesius . illic sanguine habe| retur ratis recognuscite . que ignora| batis agnusciquisque pro uiribus ad similia, si fides desiderauerit, animos praeparate et ut beatus Genesius throno domini usque in uindictae suae tempus assistens sacerdotibus ministris clero nobisque omnibus et ei, qui instructioni uestrae ista composuit,
Abbreviated transcription (Latin):
lom̃s : Respondit demon. A micus ẽ dĩ om̃i potentis. Et ideo
huc uenit in istam ꝓuiciam : ut numina quae colunt indu
ut possimus inuenire eũ. quia inmulta milia hominum
grandes. nares ae quales & directȩ. aures cooperte crine
albo ꝑ singulos angulus singulas gẽmas purpureas. Nigini
orat dm̃. Uox eius: quasi tuba uehemens ẽ. Ambulant
cũ eo angli dĩ. qui non ꝑmittunt eum fatigari non esurirẽ.
Semꝑ eodem uultu. eodem animo ꝑseuerat. Om̃i hora hilaris
lunguas loquitur & intelligit. Ecee hoc quod uos interroga¬

Expanded text:
emon respondit: « Amicus est Dei omnipotentis, et ideo in istam venit provinciam, ut numina, quae colunt Indi, ut possimus inuenire eum, quoniam inter multa milia hominum grandes, nares aequales et directae, aures coopertae crine albo, per singulos angulos singulas gemmas purpureas habens. Viginti orat Deum. Vox ejus quasi tuba vehemens est. Ambulant cum eo angeli Dei, qui non permittunt eum fatigari nec esurire. Semper eodem vultu, eodem animo perseverat, omni hora laetus lingua
Abbreviated transcription (Latin):
darat dicens. Ecce uirgo inutero accipi& & pari& filium
& uocabunt nom̃ eius emmanuel: qđ interp̃tatur nobiscũ ds̃
Probat ergo ueritatẽ salutis: ordo natiuitatis. Concepit
uirgo: uirilis ignara consortũ Impl&ur uterus nullo libatu
amplexu. Sed qđ spũ scõ castus uent̃ excepit : pura membra
& p̃clara fecunditas Uirtus mundi nascitur : & nullus ẽge¬
mitus parturientis. Uacuatur uterus infans excipitur. nec
tam̃ uiginitas uiolatur Dignũ enĩ erat. ut dõ nascente men¬
tum crescer& nafitatatis nec ꝑ eius aduentũ uiolarentur intgra
qui uenerat sanare corruptitIl¬

Expanded text:
Ecce virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum nobiscum Deus. Probat ergo veritatem Domini ordo nascendi. Concepit virgo virilis ignara consortii: impletur uterus nullo libatus amplexu, et Spiritum sanctum castus venter excepit, quem pura membra et praeclara fecunditas. dominus mundi nascitur, et nullus est gemitus parientis: uacuatur uterus, infans excipitur, nec tamen uirginitas uiolatur. fas erat ut deo nascente meritum cresceret castitatis, nec per eius egressum uiolarentur integra, qui uenerat sanare corrupt
Abbreviated transcription (Latin):
illi competent̃ & nos obedient᷑ Sunt illi nuntũ eius: sumus & nos.
peccora eiꝰ Impleuit incaelo mensam ipsorũ: inpleuit in terra p̾sepe
nm̃ Plenitudo mense ipsorũ est : in principio erat uerbũ & uer¬
bũ erat apud dm̃ & ds̃ erat uerbũ. Plenitudo prȩsepis nr̃i est:
quia uerbũ caro factũ ẽ & habitauit in nob t enĩ panem
angłoꝵ manducar& homo: creator angłoꝵ factus ẽ homo:
Illi laudent uicdendo: nos credendo Illifruendo: nos p&endo Illi
capiendo : nos querendo Illi intrando : nos pulsando. Quis enĩ¬
hominũ om̃s thesauros sapientie. & scientie nouerit in xp̃o oc¬
cultos. atq in pauꝑtate carnis eius absconditos: Quia ꝓpter
nos pauꝑ fac tus est. Cũ diues eẽt : ut illius pauꝑtate diteremur
Cũ enim mortalitatẽ assumer&. mortem quẽ consũmer&e in pau

Expanded text:
illi competenter, laudemus et nos obedienter. Sunt illi nuntii ejus, sumus et nos pecora ejus. Implevit in coelo mensam ipsorum, implevit in terra praesepe nostrum. Plenitudo enim mensae ipsorum est, quia in principio erat Verbum, et Verbum erquia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ut enim panem Angelorum manducaret homo, creator Angelorum factus est homo. Illi laudant vivendo, nos credendo: illi fruendo, nos petendo: illi capiendo, nos quaerendo: illi intrando, nos pulsando. CAPUT Ihominum omnes thesauros sapientiae et scientiae noverit in Christo occultos, atque in paupertate carnis ejus absconditos? Quia propter nos pauper factus est, cum dives esset, ut illius paupertate ditaremur . Cum enim mortalitatem a
Abbreviated transcription (Latin):
eius. A gnoscamꝰ in sole positũ tab̵naculũ eus. Mondũ contuemur
unicũ ꝑmanentẽ cũ patre suo: recordem᷑ sponsũ ꝓcedentẽ de tha¬
lamo suo: Flondũ i donei sumus conuiuio patris nr̃i : agnoscamꝰ p̃sepe

Expanded text:
ejus , agnoscamus in sole positum tabernaculum ejus. Nondum contuemur ejus , agnoscamus in sole positum tabernaculum ejus. Nondum contuemur Unicum permanentem in Patre suo, recordemur sponsum procedentem de thalamo suo . Nondum idonei sumus convivio Patris nostri, agnoscamus praese
Abbreviated transcription (Latin):
bus ut idonei prestarem. Ille aequalis patri informa dĩ in forma
serui factus ẽ similis hominis Reformat nos adsimilitudinẽ
dĩ & factus ẽ filius hominis unicus filius dĩ. Oultos filios ho¬
minũ facit filios dĩ Et nutritos seruuos ꝑ uisibilem formã ser¬
ui ꝑfecit liberos : ad uidendã formã dĩ. filiũ dĩ enĩ sumꝰ : & non¬
dũ apparuit qđ erimus. Et scimꝰ quia cũ apparuerit similes ei
erimus quia uidebimus tum sicim est. Nam quis illi sapientie sci
entiȩq thesauri quȩ ille diuitiȩ nisi quia sufficiant nobis Et
quȩ illa multitudo dulcedinis. nisi qui a saciat nos : ostendat ergo
grinam ab eo: Dũ esurimus & sitimus iusticiã : formȩ dĩ pul¬
chritudinẽ in effabili ardore desideremꝰ. Formȩ serui natalem:
de uoto obsequio celebremus Nondũ contemplari possimus qđ ge¬
nitus est ante luciferũ apatre : frequentemus qđ noc turnis horis
est natus exuirgine. Nondũ capimus. qđ ante solẽ ꝑman& nom̃

Expanded text:
 ut idonei praestaremur, ille aequalis Patri in forma Dei, in forma servi factus similis nobis, reformat nos ad similitudinem Dei: et factus filius hominis unicus Filius Dei, multos filios hominum facit filios Dei; et nutritos servos per visibilem formam servi, perficit liberos ad videndam formam Dei. Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Et scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Nam qui sunt illi sapientiae sce illae divitiae divinae, nisi quia sufficiunt nobis? Et quae illa multitudo dulcedinis, nisi quia satiat nos? Ostende ergo grinamur ab eo, dum esurimus et sitimus justitiam, et formae Dei pulchritudinem ineffabili ardore desideramus, formae servi Natalem devoto obsequio celebremus. Nondum contemplari possumus quod genitus est ante luciferum a Patre, frequentemus quod nocturnis horis est natus ex virgine. Nondum capimus, quod ante solem permanet nomen
Abbreviated transcription (Latin):
magi ad orauer̃ Symeon senex dm̃ agnouit infantẽ: anna
uidua uirginẽ matrem. Haec sunt̃ testimonia natuntatis tu&e.
dñe iħu Ante quã fluctus substernetur calcanti cederent impe¬
ranti. Ante qũa uentus te iubente siluiss &. mortuus te uocante ui¬
xiss&. sol te moriente palluiss& terra te surgente tremuiss&
caelũ te ascendente. patuiss&: Anteqũa ista & alia mirabilia
iam iuuenali tui corporis &ate feusses: adhuc portabaris inmanibus
manris. &am dñs orbis agnoscebaris Ipse puer paruulus exsemi¬
ne isrł: & ipse nobiscũ ds̃ emanud Quȩ est illa nr̃i generatio
ex uirgine mundus expauit. quã pia fides agnouit. & tenuit.¬

Expanded text:
alvatorem; Simeon senex Deum agnovit infantem; Anna vidua Virginem matrem . Haec sunt testimonia nativitatis tuae, Domine Jesu, antequam tibi fluctus sternerentur calcanti, cederent imperanti; antequam ventus te jubente siluisset, mortuus te vocante vixisset , sol te moriente palluisset, terra resurgente tremuisset, coelum te ascendente patuisset; antequam ista et alia mirabilia jam juvenilis tui corporis aetate fecisses. Adhuc portabaris in manibus matris, et jam Dominus orbis agnoscebarisne Israel, et ipse nobiscum Deus Emmanuel. Quae est illa nostri generatio  generationem ex virgine mundus expavit, quam pia fides agnovit et tenuit
Abbreviated transcription (Latin):
& uirgo ẽi. Que peperit & infans & uebũ ẽ: Merito caelilo¬
quuti sunt. angłi gratulati pastores. l&ati: magi mutati. reges
turbati paruuli coronati. Lacta mat̾ cybũ nr̃m. Lactit panẽ
decaelo uenientẽ & inp̃sepe positũ: uelut piorũ cibaria ium̃toꝵ¬
Illic enĩ agnouit bos possesorẽ suũ & asinus p̃sepe dñi sui. Circũ¬
cisio scilic& & p̃putiũ chiberendo lapidi angulari : quoꝵ pri¬
miciae fuer̃ pastores & magi. Lac tit eũm quitalẽ fecit te:¬
Qui tibi & munus fecunditatis
attulit conceptus: & decus uirginitatis nõ abstulit natus. Qui
sibi prius qũa nascer& ur: & uterũ dequo nasceretur : & diem
quo nasceretur elegit . & ipse condidit qđ elegit: ut illic ꝓ¬
ceder& uł ut sponsus dethalamosuo. Quo ut a mortalibus occulis
possit uideri : & agmento lucis annuae: sed lucẽ mentiũ uenis¬
se testari: łpb&e cecinerunt conditorẽ. caeli & torre: interracũ
om̃ibus futurũ : Angelus nuntiauit creatorẽ carnis: & sp̃s. incarne¬

Expanded text:
et virgo est; quem peperit infans et Verbum est . Merito coeli locuti sunt, angeli gratulati, pastores laetati, magi invitati, reges turbati, parvuli coronati. Lacta, mater, cibum nostrum, lacta panem de coelo venientem, et in praesepio positum velut piorum cibaria jumentoIllic enim cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui ; circumcisio scilicet et praeputium, cohaerendo lapidi angulari, quorum primitiae fuerunt pastores et Magi. Lacta eum qui talem fecit te,t munus fecunditatis attulit conceptus, et decus virginitatis non abstulit natus: qui sibi, priusquam nasceretur, et uterum de quo nasceretur, et diem quo nasceretur elegit. Et ipse condidit quod elegit, ut illinc procederet ut sponsus de thalamo suo, quo mortalibus oculis posset videri, et augmento lucis annuae se lucem mentium venisse testari. Prophetae cecinerunt Conditorem coeli et terrae in terra cum hominibus futurum: angelus annuntiavit Creatorem carnis et spi
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt tempora Werbũ quod initiũ nõ hab& ex ore lo¬
quentiũ & aperuit ori mutorũUerbũ qđ linguis gentiũ
dissertũ nonfit. & lingas infantiũ dissertas facit : Quȩ nã
est in qũa illa generatio cui pater moriendo noncedit. quia nõ
capit generationẽ eius quis ennarrabit: Sed uerbũ cãrofac¬
tum est & habitabit in nobis. Euius generationis gaudia¬
& fieri emanuel nobiscũ ds̃ Incarnis infirmuate nobissũ

Expanded text:
 finitum: Verbum quod initium non habet ex ore loquentium, et aperit ora mutorum: Verbum quod linguis gentium disertis non fit, et linguas infantium disertas facit. Quaenam est, inquam, illa generatio, cui Pater moriendo non cedit, quia non eam capit, generationem ejus quis enarrabit ? Sed Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 3. Nativitaet fieri Emmanuel, nobiscum Deus in carnis infirmitate, non nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
Udite filii lucis ad optati
sit dicere laudatio : audite qđ nostis. Recolite qđ audistis
Amate qđ creditis: p̃dicate qđ amatis. Sic̃ anniuer¬
sarium caelebratis hunc diem: sic huic diei debitũ ex pectate sermo¬
nem. Natus est xp̃o. d s̃depatre. homo dematre. Depatris inmor¬
talitate: dematris uirginitate. Depatre sine matre : dematre
sine patre Depatre sine tempore: dematre sine semine. De
patre principiũ uita Dematre finis mortis. De patre ordinãs
omnẽ diem dematre consecrans istũ diem. In hac enĩ die: ad¬
mortalibus. Hac preterea hodie utrũq saluatoris. & salutis

Expanded text:
udite, filii lucis, adoptati isit decere laudatio . Audite quod nostis, recolite quod audistis, amate quod creditis, praedicate quod amatis. Sicut anniversarium celebramus hunc diem, sic huic diei debitum exspectate sermonem. Natus est Christus, Deus de Patre, homo de matre. De Patris immortalitate, de matris virginitate. De Patre sine matre, de matre sine patre. De Patre sine tempore, de matre sine semine. De Patre principium vitae, de matre finis mortis. De Patre ordinans omnem diem, de matre consecrans istum diem . CAPUT II. mortalibus ac propterea hodie non tam Salvatoris natalis