comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Holi desꝑare. Angui aecelo clamat
pax interra hoĩb bone uolunta¬
tis. Hon dixert̃ pax hominib
diuitib aut nobilib aut poten¬
amantib similĩt. Uoluntas nul¬
li abee pot̃. nͥ nolenti. Tale aliqͥd
ẽ uoluntas qͦd nec dari nec au¬
ferri possit inuitio. ẜpte̾a uolun¬
tas hominis ẽ potestas ci. Et iõ
uoluntas hoĩs ẽ qr uelle in potes¬
tate hoĩs ẽ n ñ pot̾ uoluntatẽ
tollere homini aliqͣ uiolentia ex¬
intrinsecꝰ incurrens. neq infir¬
mitas. neq adu̾sitas ulla neq
pauꝑtas uoluntatẽ hõi tollere
potest. nͥ ipse ħo uoluerit. Opus

Expanded text:
oli desperare. Angeli de coelo clamant: Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Non dixerunt pax hominibus divitibus, aut nobilibus, aut potenamantibus similiter. Voluntas nulli abesse potest nisi volenti. Tale aliquid est voluntas: quod nec dari nec auferri possit invito. Propterea voluntas hominis est potestas Dei. Et ideo voluntas hominis est, quia velle in potestate hominis est; et non potest voluntatem tollere homini aliqua violentia extrinsecus incurrens, neque infirmitas, neque adversitas ulla, neque paupertas voluntatem homini tollere potest nisi ipse homo voluerit. Opus
Abbreviated transcription (Latin):
cere nec corpꝰ. Uema ibi erit gła. uͥla¬
dantis nec errore qͥsꝙͣ nec adulatis
laudabit᷑. Uerus honor qͥ nulli negas¬
bit᷑ digno. nulli deseret᷑ indigns.
S nec addeũ ambiet ullus: uͥ nulls
paciet᷑. Preinũ uirtutis erit ip̃se qͥ
uͥtutẽ dedit eiq se ipsũ quod melu

Expanded text:
cere, nec corpus. Vera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam, nec adulatione laudabitur. Verus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno: sed nec ad eum ambiet ullus indignus, patietur. Praemium virtutis erit ipse qui virtutem dedit, eique se ipsum, quo melius
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi m̃sura in malicia inferio¬
res fuert̃. egresse acorꝑib statim
adinferni loca rapiantur. siue m
uiorib gebenne torm̃tis. adhuc
interĩ differant᷑. Ut uidelicet quẽ¬
ad modũ boni qͥ cũ culpis qͥb dã

Expanded text:
ivendi mensura in malitia inferiores fuerunt, egressae a corporibus statim ad inferni loca rapiantur; an verovioribus gehennae tormentis adhuc interim differantur, ut videlicet quemadmodum boni qui cum culpis
Abbreviated transcription (Latin):
iam deinceps ñ pot̾at cͥc̃cisio ad sa¬
lutẽ ꝑcipi: sic̃t priꝰ pꝰꝙͣ dictũ fuerat.
mascłs cuiꝰ caro p̃pucii cͥccisa ñ fu¬
erit. ꝑibit aĩa illa de popło suo. ñ
potuit circ̃cisio abhiis dũ taxat.
quib inuncta fuerat sine ꝑicło
salutis ꝯtẽpni. Rursus quemad¬
modũ in pͥncipio baptismꝰ sełm
erudirent᷑. sic in nouissimo a qͥb¬
dã fidelib circ̾cisio dispensatorie
sc̾m solũ sacͣm̃tũ suscipiebat᷑. ne
hii qͥ circ̃cidi ꝯsueuerant scandali

Expanded text:
am deinceps non poterat circumcisio ad salutem percipi, sicut prius postquam dictum fuerat: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo ; non potuit circumcisio ab iis praesertim quibus injuncta fuerat, sine periculo salutis contemni. Rursus quemadmodum in principio baptismus a Joerudirentur; sic in novissimo a quibusdam fidelibus circumcisio dispensatorie secundum solum sacramentum suscipiebatur, ne ii qui circumcidi consueverant scandali
Abbreviated transcription (Latin):
ua inchoata st̃ ad ꝯsuetudinem.
n uet̾a pꝰmodũ aliqͣndiu tolerata
scd̾m dispensationẽ. Simul gͦ fue¬
runt utraq tẽpore illo siue ante
passionẽ siue pꝰ ab eo qñ inchoata
sEt̃ noua. donei pꝰmodũ uet̾a sũt
int̾dicta. Et in isto medio tẽꝑe qd fuit
baptismꝰ cũ cirẽcisiõe ab inchoatiõe
circ̃cisio in statu suo ad remediũ

Expanded text:
va inchoata sunt ad consuetudinem, va inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera postmodum aliquandiu tolerata secundum dispensationem. Similiter ergo fuerunt utraque tempore illo, sive ante passionem, sive post, ab eo quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione ab inchoatione circumcisio in statu suo ad remedium
Abbreviated transcription (Latin):
discipłos xͥ aliqͣndiu solũ ne a con¬
suetudine abhorreret in usum
ꝓductũ: nouissime aut̃ qñ in uni¬
u̾sũ mundũ p̾dicatores baptizare
mum enim aute baptismũ eirẽcisio so¬
ia statum habuit⁊ suscipiat᷑ ad iusti¬
ficationẽ sine baptismo. Nouissime
aut̃ ñe pꝰ circũcisionẽ solus baptismꝰ
statũ habuit ⁊ celebrat᷑ ad salutẽ sine
ne qͣꝙͣ subito uel p̃cipitent᷑ s paula¬
tim ⁊ quasi cũ qͣdam reuerentia di¬
mitt̾ent᷑. ut ostendẽtur bona fuis¬
se suo tẽꝑe. ⁊ similit̾ que incipien¬
da erant ñ subito in auctoritatẽ assu¬
mentur. sed cũ mora ⁊ grauitate
inchoarent᷑. ne uelut aliaena ⁊ ꝓpt̾
rem aliunde inducta subito puta
diuini ꝯsilii. auctoritas ubiq serua¬
ret᷑. ⁊ humana causatio ne diuina
oꝑa rephencde aud̃et ad moneret᷑.
ta st̃ omĩa uet̾is fige status finẽ ac¬
ceꝑit. ⁊ noui ꝯstitutio sacͣm̃ti exor¬
dium tam̃ ⁊ priꝰ aliqñ tẽpore. ⁊ no¬

Expanded text:
isti, aliquandiu solum, ne a consuetudine abhorreret in usum productum; novissime autem, quando in universum mundum praedicatores baptizare mum enim ante baptismum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo.autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad salutem sine nequaquam subito vel praecipitarentur, sed paulatim, et quasi cum quadam reverentia dimitterentur, ut ostenderentur bona fuisse tempore suo, et similiter quae incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur ne velut aliena, et propter rem aliunde inducta subito putardivini consilii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio, ne divina opera reprehendere auderet, amoveretur. ta sunt omnia, veteris figurae status finem accepit, et novi constitutio sacramenti exordium, tum et prius aliquanto tempore et no
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ baptismi. ex qͦ deinceps
licitũ ñ fuit illud neglige. qñ illd̾ sus¬
ciꝑe debitũ fuit. Et st̃ qͥdẽ suꝑ ħ diũ¬
se pluriũ estimatiõs. Alii dic̃t ex eo in¬
stitutũ baptisma qͦ xͦ nichodemꝰ no¬
cte ad se uenienti modũ noue regenꝰ¬
ationis insinuans ait. Nisi quis renatꝰ
fuerit ex aqua ⁊ sp̃u sc̃o. non potest
uidere regnũ dĩ. Alii dicunt insti
surus discipłos ad p̾dicandũ misit
dicens. Ite docete õs gñs baptitan¬

Expanded text:
acramenta baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium aestimationes. Alii dicstitutum baptisma, quo Christus Nicodemo nocte ad se venienti modum novae regenerationis insinuans, ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intrare in regnum Dei . Alii dicunt institsurus discipulos ad praedicandum misit, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizan
Abbreviated transcription (Latin):
icłi ẽ tantũ aĩa sua sanitatẽ receꝑit.
Quare gͦ neget᷑ qͦd unctionis sacm¬
m̃tũ suꝑ infirmũ iterari possit
ad reꝑandã sepiꝰ sanitatẽ. ⁊ adim¬
petrandã sepiꝰ peccatoꝵ remissionẽ.
cũ negari ñ possit ꝓeadẽ corꝑis sa¬
nitate. ⁊ similit ꝓ̾peccatoꝵ remis¬
sione sepus iterandã ẽẽ orationẽ.
Et ut insacͣm̃tis eẽ demonstremꝰ.
quis dicat hominẽ aqͣ asꝑsionis
semel lustͣtũ ampliꝰ asꝑgi ñ posse.

Expanded text:
i tantum anima suam sanitatem receperit. Quare ergo negetur quod unctionis sacramentum super infirmum iterari possit; ad reparandam saepius sanitatem et ad impetrandam saepius peccatorum remissionem, cum negari non possit pro eadem corporis sanitate, et similiter pro peccatorum remissione, saepius iterandam esse orationem? Et ut in sacramentis idem demonstremus, quis dicat hominem aqua aspersionis semel lustratum amplius aspergi non posse;
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dam ẽ medicina corꝑis ⁊ anime
languores mitigãs n sanãs. Nã
oleũ m̃bra dolentia sanat. Ita oleũ
adutrũq̃: curandũ ꝓdest. Si morbꝰ
ñ reu̾titur. medicina ñ iteret᷑. Si
aut̃ morb ñ pot̃ cohiberi. qͣre de¬
bet medicina ꝓhib̾i: Si unctio ite¬
rari ñ pot̃. nec oratio iterari pot̃.
Utraq enĩ illic cõmemorata st̃.
Orent inqͥt ꝓeo unguentes eũ oles
sacro. Et si ipeccatis ẽ dimitent᷑

Expanded text:
dam medicina corporis et animae, languores mitigans et sanans. Nam oleum membra dolentia sanat. Ita oleum ad utrumque curandum prodest; si morbus non revertitur medicina non iteretur. Si autem morbus non potest cohiberi, quare deberet medicina prohiberi? Si unctio iterari non potest, nec oratio iterari potest. Utraque enim illic commemorata sunt. Orent, inquit, pro eo, ungentes eum oleo sacro; et si in peccatis e
Abbreviated transcription (Latin):
dolorẽ sanat nꝯtra corꝑis infirmi¬
tatẽ magis ꝓdesse uidet᷑ iõ fortassis
dixit oratio saluabit infirmũ. ut
ĩ utroq utrũq ĩtelligas: ⁊ ñ putes
unctionẽ magis adsanitatẽ corꝑis
ꝑtin̾e. ꝙͣ ad peccatoꝵ remissionẽ. pͥ
aĩa curat᷑. pꝰ ea corpꝰ sanat᷑. Pp̃t cor¬
ruptionẽ aĩe. infirmatũ ẽ corpꝰ.

Expanded text:
dolorem sanat, et contra corporis infirmitatem magis prodesse videtur: ideo fortassis dixit oratio salvabit infirmum, ut in utroque utrumque intelligas, et non putes unctionem magis ad sanitatem corporis pertinere, quam ad peccatorum remissionem. Prius anima curatur, postea corpus sanatur. Propter correctio
Abbreviated transcription (Latin):
qr dictũ ẽ oratio saluabit infirmũ.
Uerte qͦlibet. Si dicis qr unctio ꝯ¬
fert peccatoꝵ remissionẽ ⁊ oratio
infirmitatis alleuiationẽ. ego uerũ
ẽe ꝯfiteor sic tam̃ ut ꝯu̾sã ñ neges.
q unctio ꝯfert corꝑis alleuiationẽ.
noratio peccatoꝵ remissionẽ. U̾trũq¬

Expanded text:
dictum est: oratio salvabit infirmum. Verte quolibet. Sed dicis, quod unctio confert peccatorum remissionem; et oratio infirmitatis allevationem. Ego verum esse confiteor, sic tamen ut conversam non neges; quia unctio confert corporis allevationem, et oratio peccatorum remissionem. Utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdã si unctio infirmoꝵ itera¬
ri possit. cum baptismꝰ ⁊ ꝯfirmatio
⁊alia q̃dã sacm̃ta semel suscepta
denuo ñ iterent᷑. S mͥ interĩ ratio
nulla occurrit qͣre ꝯuenient ite¬
uari ñ possit ħ sacram̃tũ. Qͥ eñĩ bap¬

Expanded text:
dam an unctio infirmorum iterari possit, cum baptismus, confirmatio et alia quaedam sacramenta, semel suscepta, denuo non iterentur. Sed mihi interim ratio nulla occurrit quare convenienter iterari non possit hoc sacramentum. Qui enim bap
Abbreviated transcription (Latin):
Saluabunt᷑. uͣ ĩ ꝑfecti qͦ saluabunt᷑.
⁊ ĩ numero ponunt᷑ n scͥbunt᷑. Qͥ nicħ
st̃ nulli st̃. nec sebi aut numerari
tũ. dabit᷑ p̃miũ. ñ aixit ħnti mag¬
ritũ hnti ñ dabit᷑. S om̃i inqͥd ħnti
dabit᷑. ⁊ habundabit. G ñ ille qͥ par¬
tis habebit. ꝙ. uis ñ tantũ habebit
qͣntũ ille qͥ magnũ meritũ habebit.
Solus ille excludit᷑ aꝑcipiendo p̃¬
dño moriunt᷑ beati st̃. qr pꝰ meritũ¬

Expanded text:
Salvabuntur. Ergo imperfecti quoque salvabuntur. et in numero ponuntur et scribuntur. Qui nihil sunt, nulli sunt: nec scribi aut numerari tum dabitur praemium. Non dixit: Habenti magritum hdabitur, et abundabit. Ergo etiam ille, qui partis habebit: quamvis non tantum habebit quantum ille qui magnum meritum habebit. Solus ille excluditur a percipiendo prDomino moriuntur, beati sunt , quia post meritu
Abbreviated transcription (Latin):
caro fiunt qͦmͦ pot̾it aliqͥs eoꝵ ꝓpinquus
ꝑtin̾e uni si ñ ꝑtineat alt̾i. Qđ mini¬
me fieri posse eredendũ ẽ. nã uno de¬
functo insuꝑstite affinitas ñ delet᷑ nec
alia copła ꝯuigał affinitatẽ pͥoris coplẽ
solu̾e põt.S neq alt̾iꝰ ꝯuinetioĩs sobo¬

Expanded text:
caro fiunt, quomodo poterit aliquis eorum propinquus pertinere uni, si non pertineat alteri? Quod minime fieri posse credendum est, nam uno defuncto in superstite affinitas non deletur, nec alia copula conjugalis affinitatem prioris copulae solvere potest. Sed neque alt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea sacram̃tũ circ̃cisioĩs in carne
que dolorẽ ht̃ illi datum ẽ nouo aũ
ppło qui uoluntate ⁊ dilectiõe ser-¬
uit. sacram̃to iustificatiõis in laua-¬
chro aque que suauẽ ht̃ purifica¬

Expanded text:
propterea sacramentum circumcisionis in carne propterea sacramentum circumcisionis in carne quae dolorem habet illi datum est. Novo autem populo qui voluntate et dilectione servit, sacramentum justificationis in lavacro aqu
Abbreviated transcription (Latin):
modũ in eo qd̃ erat qd̃ imꝑfectiõis
n defectus fuit sͥ tͥbueret. qd uͦ ad bo¬
nitatẽ spectat dõ imputaret ħ s uo
luerunt nouem partes retente qr
nouenariꝰ signũ imꝑfectioĩs ẽ a de¬
nario ꝑfecto deficiens. Ept̾ea aũ qr
obscurum signũ fuit. emundatioĩs
in decimatiõe data ẽ circ̃cisio ut uir¬
tutẽ iustificatioĩs euidentꝰ demõ¬
straret. Qñ dictum ẽ hõi ut porti¬
onem carnis sue ñ qͥdẽ suꝑfluam
s illud qd̃ suꝑfluũ erat in noĩe sig¬
num auferret. ut ꝑ ħ agnosc̾et qi
culpã ꝙͣ nat᷑a ꝑ illã partẽ corꝑis tra¬
heret grãm ꝑ sacͣmtũ circ̃cisionis
emundaret. S qr circ̃cisio eas tantỹ
q̃ foris st̃ enormitates amputare po¬
test. eas uͦ q̃ intͥnsecꝰ st̃ pollutioñ sor¬
des mundare ñ pot̾: uenit pꝰcirc̃¬
cisionẽ lauachrum aque totũ pur¬
gans. ut ꝑfecta iusticia signaret᷑.
Rursũ qr prioris ppłi qͥsub timore¬
seruiebat. mundatio laboriosa fuit.

Expanded text:
fectionis et defectus fuit, sibi tribueret, quod vero ad bonitatem spectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novem partes retentae, quia novenarius signum imperfectionis est, a denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum signum fuit emundationis in decimatione, data est circumcisio ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini ut portionem carnis suae non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine signum auferret, ut per hoc agnosceret quia culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes mundare non potest; venit post circumcisionem lavacrum aquae, totum purgans, ut perfecta justitia praesignaretur. Rursuserviebat mundatio laboriosa fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstridores dentiũ spũalĩt accipi¬
mus flãmas qͦ: torm̃toꝵ in ipsis ñ
corꝑales s spũales crede debemꝰ. sic
sane intelligi pot si cruciatꝰ ani¬
maꝵ qͥ ex flãmis corꝑalib genem¬
gantur. M ulta st̃ alia q̃ ł ambigue
dicta sunt ł ambigue dici posst̃.
S. aliud ẽ rerũ ueritas. aliua u̾boꝵ
uarietas. neq nos oportet ꝓp̾t̾ mul¬
titidinẽ dic endi. asimplicitate cre¬
d endi deuiare. Dicit augustinꝰ in
en chiridion ꝙ tepꝰ qđ int̾ hoĩs mor¬
tẽ ⁊ ultimã resurrectionẽ positũ ẽ
auimas abditis receptaculis ꝯtinet.
sic̃ unaqq digna ẽ ẜ reqͥe ł erũpna.
b̾ abdita st̃ receptacula animaꝵ nec
sciri. Itẽ qͥł intelli genciꝰ sit ignis il¬
le gehienne ⁊ quẽ aamodũ igne cor¬
pomli incorporei sp̃c siue aĩe cor¬
ꝑib solute cruciari posst̃. ñ solũ fi
Ai xane. s sacri eloquiz autoritas
com̃dat. Qͦmͦ corporeꝰ igni in cor¬

Expanded text:
stridores dentium spiritualiter accipimus, flammas quoque tormentorum in ipsis non corporales, sed spirituales credere debemus, sic sane intelligi potest, si cruciatus animarum, qui ex flammis corporalibus genergantur. Multa sunt alia quae vel ambigue dicta sunt, vel ambigue dici possunt. Sed aliud est rerum veritas, aliud verborum varietas. Neque nos oportet propter multitudinem dicendi a simplicitate deviare credendi. Dicit Augustinus in Enchiridio: Quod tempus quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem positum est, animas abditis receptaculis continet sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna. Ergo abdita sunt receptacula animarum, nec sciri. Item qualis sit intelligendus ignis ille gehennae, et quemadmodum igne corporali incorporei spiritus sive animae corporibus solutae cruciari possint, non solum fidei christianae, sed sacri eloquii auctoritas non enodat. Quod corporeus ignis
Abbreviated transcription (Latin):
dicta carnis ẽ qͣre ñ similit uer
di ñ leuit᷑ unũ aliqͥd diffiniri pot̾.
Tam̃ qͥ dixit ꝓpt̾ea carnis impii
undictã inuerme fut᷑am ẽẽ.⁊ ĩ
igne. qr impiꝰ ꝓeo quod incarne
male uixit. ⁊ incarne cruciabit᷑
riturũ inet̾no eruciatu ꝯscientiȩ.
⁊ ignẽ ñ extinguendũ incarne.
S qͦmͦ illa frigora niuũ ⁊ caloros
impii alt̾uatim transire dicunt᷑:
An forte ħ de illa pena tantũ in¬
telligendũ ẽ qͣ nẽ inspũ ante ul¬
timi iudicii diẽ cruciant᷑. ut ui

Expanded text:
liter di non leviter unum aliquid diffiniri potest. Tamen quod dixerit propterea carnis impii vindictam in verme futuram esse et igne, quia impius pro eo quod carnem maledixit, in carne cruciabitur riturum in aeterno cruciatu conscientiae, et ignem non exstinguendum in carne. Sed quomodo illa frigora nivium et calores impii alternatim transire dicuntur, an forte de illa tantum poena intelligendum est qua nunc in spiritu ante ulti
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd cẽtis om̃ib acriꝰ ẽ ⁊ uehem̃tiꝰ
excrutians. torm̃to ñ irrationabi¬
lit̾ putat᷑. Ca ꝓptẽa fortassis solũ
erit ut semꝑ sũmũ eẽ possit. qr
qͥc qͥa ꝑ illo mutaret᷑. de illo minu¬
eret᷑. Quidam tam̃ fuert̃ qͥsĩe dic¬
tũ ẽ torm̃ta gehenne spiritualit̃
tantũ n ñ corꝑalit intelligenda
scͥptaꝵ qͥsi idẽ asserentia inuenũt.
Dicut᷑ em̃ qͥdã scͥpture qr substan¬
⁊ torm̃ta ñ corꝑalia s spu̾alia co¬
gitanda. E iꝰ mod̾i ambiguitatib
uerboꝵ fluctuat. qͥ n st̃ radicati
infide. Ed eñi necesse fuit. ꝓpte̾a
tormñta gelienne tantũ sp̃ualia cre

Expanded text:
od caeteris omnibus acrius est et vehementius excrucians, tormento esse non irrationabiliter putatur. Quod propterea fortassis solum erit ut semper summum esse possit, quia quidquid pro illo mutaretur de illo minueretur. Quidam tamen fuerunt qui, sicut dictum est, tormenta gehennae spiritualiter tantum, et non corporaliter intelligenda Scripturarum quasi idem asserentia invenerunt. Dicunt enim quaedam Scripturae quia substanet tormenta non corporalia, sed spiritualia cogitanda ejusmodi ambiguitatibus verborum fluctuant qui non sunt radicati in fide. Quid enim necesse fuit propterea tormenta gehenna
Abbreviated transcription (Latin):
chenna qđ qđ ⁊ stagnũ ignis
⁊ sulphuris dictũ ẽ corporeꝰ ignis
erit n crutiabit corꝑa dampnatoꝵ
hominũ ⁊ aemonũ. solida homi¬
nũ aeria demonũ. aut tantũ bo¬
minũ corꝑa cũ spiritib demones
au sp̃c sine corꝑib herentes sum̃

Expanded text:
henna quid est? stagnum ignis et sulphuris dictum est . Corporeus ignis erit, et cruciabit corpora damnatorum et hominum, et daemonum. Solida hominum, aeria daemonum. Aut tantum hominum corpora cum spiritibus, daemones autem spiritus sine corporibus habentes, sum
Abbreviated transcription (Latin):
ta celebrant᷑. loquendũ nob uidet᷑.
Suꝑiꝰ in ea ꝙͣ. gen̾alit̃ de sacm̃tis p̃mi¬
simꝰ tractaciõẽ. distĩximꝰ sacram̃ta alia
ẽẽ salutis alia ad ministratioĩs. alia ex¬
ercitatioĩs. Prima ad remediũ. scd̃a
ad officiũ. t̾cia ad exerciciũ. E illa qͥdẽ
q̃ ad ministratiõis siue p̃paratiõis sũt.
sacͤm̃ta st̃. n que cirea ordines ꝯsid̾an¬
tur. qualia st̃ indum̃ta sacͤ ⁊ uasa:
ca ipsos ordines ꝯsiderant᷑. diuisim
u̾sa ħ qͣsi quedã instrum̃ta p̾missa st̃.
subsequent̃ tractari ex posct̃. Et pͥmũ
sic̃. dictũ ẽ de dicatiõe eccł̃e. qͣsi de pͥ¬
mo baptismate qͦ ipsa qͦdãmͦ eccła bap¬
titat᷑ pͥmũ. ut in ea pꝰmodũ homines
ad salutẽ regen̾andi baptizent᷑. Qua¬
si enĩ pͥmũ sacm̃tũ in baptismo cog¬
noscitur. ꝑ qd̃ fideles om̃s int̾ m̃bra

Expanded text:
detur. Superius in ea quam generaliter de sacramentis praemisimus tractatione, distinximus, sacramenta alia esse salutis, alia administrationis, alia exercitationis. Prima ad remedium; secunda ad officium; tertia ad exercitium. Et illa quidem quae administrationis sive praeparationis sunt circa ordines considerantur, qualia sunt indumenta sacra et vasa, ca ipsos ordines considerantur, divisim versa, haec quasi quaedam instrumenta praemissa sunt, subsequenter tractari exposcunt. Et primum, sicut dictum est, de dedicatione ecclesiae quasi de primo baptismate, quo ipsa quodammodo ecctizatur, ut in ea post modum homines ad salutem regenerandi baptizentur. Quasi enim primum sacramentum in baptismo cognoscitur, per quod fideles omnes inter membra
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliis gͣdib qͣm scͥpta ẽ nec aliis uo¬
cabulis declarari põt. Sexto gͣdu ue¬
niunt supͣ tͥauus triauia. Infra tͥnepo
trineptis. Ex obliqͦ frĩs ⁊ sororis ad ne¬
pos ad neptis. fr̃s patrueł. sorores ma¬
truel amitini amitine. consobrini ꝯ¬
sobrine. patriu magni amite magne
auuncłi magni mat̾t̾e magne. nepos
neptis ꝓͥoris consobrim filiꝰ ł filia qͥ
ta. hi st̃ ab aui pat̾ni fr̃ ⁊ soror ab auũ¬
culus abmat̾tera. hi st̃ ab auiȩ pat̾nȩ
qͦ explanari ampliꝰ ñ posst̃. qͣm ipse au¬
ctor disseruit. Septimo gͣdu qͥ st̃ cog¬
nati rectalinea supͣ infraq pͥoris nõib¬

Expanded text:
nec aliis gradibus quam scripta est, nec aliis vocabulis declarari potest. Sexto gradu veniunt supra tritavus tritavia. Infra trinepos trineptis. Ex obliquo fratris et sororis adnepos adneptis. Fratres patruelis et sorores matruelis, amitini amitinae, consobrini, consobrinae. Patrui magni, amitae magnae, avunculi magni materterae magnae. Nepos nepotis propioris consobrini filius et filia qui ita. Hi sunt abavi paterni frater et soror. Abavunculus, abmatertera, hi sunt abaviae paternae quoque explanari amplius non possunt quam ipse auctor disseruit. Septimo gradu qui sunt cognati recta linea, supra infraque priorib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ scĩficationẽ qͣ nobiscũ ẽe incipit. pꝰea
patͥ a nob̃ ꝑ oblationẽ qͣ ꝓ nob̾ int̾cedit.
Uel missa dicta ẽ sicut quidã putant ab
emittendo qi tẽpore qͦ sac̾dos incipit
ꝯsecͣre corpꝰ dñi cathecumini foras emit¬
tuntur. Lecto enĩ euͣngłio diaconꝰ ela¬
mat. Siqͥs cathecuminꝰ ad est: exeat
foras. Cathecumini sacͥs misteriis int̾¬
cõmittunt᷑ sic̃ de qͥb dã qͥ cathecumi-¬
noꝵ ⁊ ñdũ renatoꝵ typũ gerebant.
scͥptũ ẽ. Ipse autẽ iłic ñ credebat se

Expanded text:
sanctificationem, qua nobiscum esse incipit, postea Patri a nobis per oblationem, qua pro nobis intercedit. Vel missa dicta est sicut quidam putant ab emittendo; quia tempore quo sacerdos incipit consecrare corpus Domini, catechumeni foras emittuntur. Lecto enim evangelio diaconus clamat: Si quis catechumenus adest exeat foras. Catechumeni sacris mysteriis intecommittuntur, sicut de quibusdam qui catechumenorum et nondum renatorum typum gerebant, scriptum est: Ipse autem Jesus non credebat se
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ conting̾e solet ut uideas aliqͣ
fieri ĩ ħ sacͣm̃to q̃ minꝰ digna ẽẽ uidebun¬
t᷑. noli horrere. sola species q̃ apparet ħ ħt.
Tibi monstͣt speciem: s seruat u̾itatẽ.
Exibet sensui tuo similitudinẽ cibi cor¬
ꝑał. ut sensus tuus in suo erudiat᷑. ser¬
uat corꝑi suo u̾itat̾ẽ nat᷑ȩ iniuolabił.
yĩmortał ne ĩ suo corrũpat᷑. Si ĩ aliqͦ a
similitudine recedẽt: uerũ sacͣm̃tũ ñ ẽẽt.

Expanded text:
sicut contingere solet, ut videas aliqua fieri in hoc sacramento, quae minus digna esse videbuntur, noli horrere. Sola species quae apparet hoc habet. Tibi monstrat speciem, sibi servat veritatem. Exhibet sensui tuo similitudinem cibi corporalis, ut sensus tuus per omnia in suo erudiatur. Servat corpori suo veritatem naturae inviolabilis et immortalis, ne in suo corrumpatur. Si in aliquo a sim
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis u̾itatẽ. Uidet᷑ corrodi. ⁊ manet
incorruptꝰ. uidet᷑ affici ł macłari: ⁊ ꝑ¬
seuerat inuiolatꝰ. Sustinet ħ fieri cͥca
se: ne sensus nr̃ aliqͥd alienũ ꝑcipiat.
ruptione aliqͣ affici possit: nec sordib
macłari. Itaq si q̃n ħ fieri ud̃is. noli
timere ipsi s¬
XI sollicitꝰ

Expanded text:
etur corrodi, et manet incorruptus. Videtur affici vel maculari, et perseverat inviolatus. Sustinet haec fieri circa se, ne sensus noster aliquid alienum percipiat, ruptione aliqua affici possit, nec sordibus maculari. Itaque si quando haec fieri videris, noli timere ipsi, sed sollicitus
Abbreviated transcription (Latin):
possũ de uenia ꝓpt̾ pententiã : satis¬
factionẽ abhoĩe iniunctã. ⁊̃ sullã
studiose cõpleuero: cũ ipse hõ cui pec¬
cata mea ꝯfiteor sepe aut ignoran¬
tia nesciat. aut negligentia ñ ꝯsi¬
deret. qͣlem mͥ scdm modũ ⁊ m̃surã
delicti debeat satisfactionẽ iniung̾e:
Adħ tͥ breuit᷑ respondõ. qi si homo
nescit d̾s seit. Tu tam̃ fac qd̃ tͥ p̃cibitur.

Expanded text:
enia propter poenitentiam et satisfactionem ab homine injunctam, etiam si illam studiose complevero, cum ipse homo, cui peccata mea confiteor, saepe aut ignorantia nesciat, aut negligentia non consideret qualem mihi, secundum modum et mensuram delicti, debeat satisfactionem injungere? Ad hoc tibi breviter respondeo quia si homo nescit Deus scit. Tu tamen fac quod tib
Abbreviated transcription (Latin):
torporis quefiuit. non correcti¬
onem. Et uidit hoc deus. ⁊ dedit
tibi scđm eor tuum ut non inue¬
nires quod non querebas accipere. Nec
tam̃ dico ut desperes : si hoc continga
ut homo qui exterius curandis uuilue¬
rib peccatoꝵ medicam̃tũ apponit ali¬
quid minꝰ sufficiens tribuat. Sepe
qđ minꝰ foris agitur efficacius intꝰ
oꝑatur. in paruo oꝑe magna deuotu
ẽẽ pot̾. hõ uidet in facie ds aut̃ intu¬
etur cor. Et ut minꝰ dicam. magnũ ẽ
siin hacuita inciꝑe possis: s si nonꝑ
ficias. Nã ⁊ pꝰ mortẽ ignis qͥdã purga¬

Expanded text:
tortoris quaesivit non correcttortoris quaesivit non correctorum. Et vidit hoc Deus, et dedit tibi secundum cor tuum ut non invenires quod non quaerebas accipere. Nec tamen dico ut desperes, etiamsi hoc contingat, ut homo qui exterius curandis vulneribus peccatorum medicamentum apponit, aliquid minus sufficiens tribuat. Saepe quod minus foris agitur, efficacius intus operatur. In parvo opere magna devotio esse potest. Homo videt in faciem; Deus autem intuetur cor. Et, ut minus dicam, magnum est, si in hac vita incipere possis, et si non proficias. Nam et post mortem ignis quidam purga
Abbreviated transcription (Latin):
ne modẽtur afflictionẽ tuã. Fire
ñ pot̾is si deuotꝰ fueris inuentꝰ. Sed
decipior inqͥs putans me satis fecis¬
se cũ ñ satis fecerim. Ille mͥ in iunxit
Ecce ego totum ꝑfeci: ⁊ ñ satis feci ua¬
do qͣsi securꝰ ad dm. putans me satis¬
fecisse illi. cũ ad huc tenear obligatꝰ.
qr ñ satis fecerim. Quare gͦ inqͥs fa¬
ctũ ẽ ut talem sac̾dotẽ ñ habeam
qͥmͥ dicat ħ qd̾ oportet: Audi quare.
ꝓpt̾ peccata tua factũ ẽ ħ qͥb meru¬
isti ut malũ hab̾es qͥb si districte iu¬
dicareris: ⁊ ħ merueras ut nullum
haberes. Qui inquit seriptura regna¬
re facit omnẽ hypochritam ꝓpt̃
peccata pripłi. Et ego ait adhereseẽ
faciam linguam tuam palatoͣ. nec
eris quasi iur obiurgans quia do¬
mus exasperans est. Namut scias
quia malicia tua hoc fatit: uide
ubi erat deuotio tua. Si enim ꝑ¬
fectam deuotionem habuisses ÷
nullo ammonente cessare ta men¬
non potuisses. Nunc autem pigri¬
cia tua ⁊ negligentia occasionẽ

Expanded text:
ne moderetur afflictionem tuam. Perire non potes, si devotus fueris inventus. Sed decipior, inquis, putans me satisfecisse, cum non satisfecerim. Ille mihi injunxit, ecepit: ecce totum perfeci, et non satisfeci. Vado quasi securus ad Deum putans me satisfecisse illi, cum adhuc teneor obligatus, quia non satisfecerim. Quare ergo, inquis, factum est, ut talem sacerdotem non habeam, qui mihi dicat: Hoc oportet? Audi quare. Propter peccata tua factum est hoc, quibus meruisti, ut malum haberes, quibus si districte judicareris, et hic merueras ut nullum haberes. Quia, inquit Scriptura, « regnare facit hypocritam propter peccata populi . » Et ait: « Ego adhaerescere faciam linguam tuam palato tuo, nec eris quasi vir objurgans, quia Dominus exasperans est . » Nam ut scias quia malitia hoc fecit, vide ubi erat devotio tua. Si enim perfectam devotionem habuisses, etiam nullo admonente cessare tamen potuisses. Nunc autem pigritia tua et negligentia occasionem
Abbreviated transcription (Latin):
tentia enĩ ẽ dolor p̃t̾iti qñ doles tefe¬
cisse qd̾ malũ ẽ. Qñ gͦ imꝑbas ⁊ dãp¬
nas mala tua: penitentiã habes.
Qñ aũ satis factiõe subseq̃nte. ⁊punis
ncorrigis mala tua. fructus peniten¬
tie habes. Si displicet tͥ qd̾ fecisti:
fructꝰ penitentie ẽ delicti correptio. S
S q m̃surã delicti correctioĩs mensurã
pensanda ẽ iõ fructꝰ dignos penitentie
face̾ oportet. Sim correctiõe minor est
afflictio ꝙͣ in culpa delectatio fuit ñ ẽ
dignꝰ fructꝰ penitentie tue. S dicis
mͥ. Quomͦ scire possũ qñ ꝯdigna sit pe¬
nitentia mea: Quia scire ħ ñ potes.
ĩõ necesse habes sẽꝑ penit̾e. Satis fa¬
cere potes. nimis face ñ potes. Meliꝰ
ẽ ut plus facias qͣm minꝰ. Idcͥco sollicitꝰ
esto. satage. da oꝑam. Studiũ ĩpen¬
de. ut culpa sit cũ fine de uotio sine
fine. Tam̃ ut aliq̃n peccatrix ꝯscientia
ꝯsolet᷑ positꝰ ẽ modus ⁊ m̃sura peniten¬

Expanded text:
tentia est dolor praeteriti, quando doles te fecisse quod malum est. Quando ergo improbas et damnas mala tua, poenitentiam habes; quando autem satisfactione subsequente, punis et corrigis mala tua, fructus poenitentiae habes. Si displicet tibi quod fecistfructus poenitentiae est delicti correctio. Sed quia pro mensura delicti, correctionis mensura pensanda est, ideo fructus poenitentiae dignos facere oportet. Si in correctione minor est afflictio quam in culpa delectatio fuerit, non est dignus fructus poenitentiae. Sed dicis mihi: Quomodo scire possum, quando condigna sit poenitentia mea? Quia scire hic non potes, ideo necesse habes semper poenitere. Satisfacere potes: nimis facere non potes. Melius est ut plus facias quam minus. Idcirco sollicitus esto, satage, da operam, studium impende, ut culpa sit cum fine, devotio sine fine. Tamen ut aliquando peccatrix conscientia consoletur, positus est modus et mensura poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ d̾s factꝰ ẽ homo ut se ad confabulan¬
dũ homini ꝓximũ ⁊ familiarẽ exhi¬
beret ut in una eadẽq ꝑsona ⁊ suũ
minẽ dm eredens de accepta abillo re¬
missione peccatoꝵ suoꝵ non diffidẽt.
Deinde ut dispensatiõis gr̃a largius
multiplicaret᷑. ds hõ hoĩes qͥ puri hoĩes
erant. participes fecit potestatis sue.
ut officiũ eiꝰ implerent penitentiũ
confessionẽ. suscipiendo n potestatẽ eiꝰ
exercerent penitentib ⁊ confitentib
pertata remittendo. Accipite inquit

Expanded text:
go Deus factus est homo, ut se ad confabulandum homini proximum ac familiarem exhiberet, ut in una eademque persona et suum minem Deum credens, de accepta ab illo remissione peccatorum suorum non diffideret. Deinde ut dispensationis gratia largius multiplicaretur. Deus homo homines qui puri homines erant participes fecit potestatis suae, ut officium ejus implerent poenitentium confessionem suscipiendo, et potestatem ejus exercerent, poenitentibus et confitentibus peccata remittendo. Accipite, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
corã dõ qm̃ d̾s mitior hoĩe ẽ ⁊ man¬
his ⁊̃ q̃ corã hoĩe erubescenda sc̃:
de dĩpietate confidas. Opponis
adhuc latͥmas illas petriquas legis
confessionẽ ñ legis. lacͥme lauant de.¬
lictum quod ore pudor ẽ ꝯfiteri. Has
gͥ lacͥmas opponis. ñ quia amas cõpun¬
ctionẽ s qr fugis confessionẽ. Dicis gͦ
qr lacͥmas petri legis: satisfactionẽ ñ
legis. Audistiqi fleuerit. s. qͥd dixerit
ñ audisti Ido lacͥme lauant delictũ
qd̃ ore pudor ẽ confiteri. Quidgͦ ħ
tͥ dici putas. ut qr petrus lacͥmatus
legitur. ꝯfessus ñ legit᷑. tu si lacͥmai¬
ris ñ ꝯfitearis. Nonne multo meliꝰ ẽ
ut illud hic pociꝰ demonstrari intelli¬
gas qr si illic tm̃ lacͥme ualuert᷑. uͥ con¬
fessionẽ oris non habuert̃. qͣntomag̃
si uere fuerint nc̃ ualent. uͭ cũ cordis
contritiõe. ⁊̃ oris confessionẽ habent:

Expanded text:
oniam Dominus mitior homine est et manoniam Dominus mitior homine est et manhis etiam quae coram homine erubescenda sunt, de Dei pietate confidas . Opponis adhuc lacrymas illas Petri quas legis , confessionem non legis lacrymae lavant delictum quod ore pudor est confiteri. Has ergo lacrymas opponis, non quia amas compunctionem, sed quia fugis confessionem. Dicis ergo quia lacrymas Petri legis, satisfactionem non legis. Audisti quia fleverit, sed quid dixerit non audisti. Ideo lacrymae lavant delictum, quod ore pudor est confiteri. Qui ergo: Hoc tibi dici putas ut quia Petrus lacrymatus legitur, confessus non legitur; tu si lacrymaris, non confitearis. Nonne multo melius est ut illud potius hic demonstrari intelligas, quia si illic tantum lacrymae valuerunt ubi confessionem oris non habuerunt, quanto magis, si verae fuerint: nec valent ubi cum cordis contritione et etiam oris confessionem habent
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ om̃ib ad se confugientib ut ab ipso
at ⁊ si talia fuerint peccata tua ut ea
te homini manifestare sine erubescen¬
tia ñ posse contingat. In eo enĩ deqͦ
erubescis cũ homini dicis erubescere
te ñ oportet cũ dõ dicis. qr ñ impperat
dicenti: s. condonat confitenti. Diegͦ
riam tibi post modũ adducat ⁊ fidu¬
ciam p̾stet. ne impꝑium timeas cũ
manifestari ceꝑis corã dõ. Tam̃ ne for
te dice̾t tibi cogitatio tua si tã gra¬
ue ẽ homini reuela peccata. ⁊ si ita
erubescimꝰ corã hoĩe qͥd faciemꝰ an te
dm. cuiꝰ maiestatẽ declinare ñ possu¬
mꝰ. neq iudiciũ effug̾e̾. negͥ sic de dõ
cogitando temet ipsũ desꝑares. osten¬
dit᷑ tͥ mansuetudo di. erga peniten¬
tesꝯ confitentes. quod peccata om̃ia
⁊ penitentib ꝯdonat: ⁊ ꝯfitentib
ñ imꝑperat. Sic gͦ accipe qd̾ dictũ ẽ
dic do qͥ ñ impperat qͣsi diceret. Etiã¬

Expanded text:
est omnibus ad se confugientibus ut ab ipso est omnibus ad se confugientibus ut ab ipso rmidare, etsi, talia fuerint peccata tua ut ea te homini manifestare sine erubescentia non posse contingat. In eo enim de quo erubescis cum homini dicis, erubescere te Deo non oportet cum Deo dicis; quia non improperat dicenti, sed condonat confitenti. Dic ergo riam tibi postmodum adducat, et fiduciam praestet ne improperium timeas cum manifestari coeperis coram Deo; tamen ne forte tibi diceret cogitatio tua, si tam grave est homini revelare peccata; et si ita erubescimus coram homine, quid faciemus ante Dominum, cujus majestatem declinare non possumus, neque judicium effugere. Ne igitur sic de Deo cogitando temetipsum desperes, ostenditur tibi mansuetudo Dei erga poenitentes et confitentes, quod peccata omnia et poenitentibus condonat, et confitentibus non improperat. Sic ergo accipe quod dictum est. Dic Deo qui non imp
Abbreviated transcription (Latin):
non imꝓperat. Piusmodi gͦ occasiõib
querunt homines excusatione corꝑi
suo. ⁊ ꝑuertere conantur scripturas
quia ꝑuersi st̃ ipsi. Quidenĩ : Si serip¬
tura dixit tibi lacrime lauant deli¬
ctum quodore pudor ẽ confiteri nũ¬
quid ido dixit tibi. si erubeseis confi¬
teri peccatum tuum quod tibi suffi¬
ciat. si tantum lacrimeris. ̃ si ñ confi¬
tearis: Nlonne multo melius ẽ ut soͥp¬
turam hoc pocius dicere uoluisse ĩ¬
telligas: Quod lacrime ex intinma
cordis contritione ꝓlate. illa ÷ pecca.¬
ta lauare possunt que sine pudore
n uerecundia ore ꝓfferri ñ possunt:
Quid gͦ: Si pudenda peccata lacͥme
lauant: ĩbi tacendũ ẽ ubi diuinum
auxilium magis necessarium est:
Immo multomagis ibi confitendũ ẽ
ut humilitas confessionis laerimas
adiuuet contritionis. Simiłr cum
tibi dr̃ si homini erubescis dic̃e pec
homini ñdicas s. dõ. ẜ. mansuetudo
di tibi demonstrat᷑. qͥ tam mitis ⁊ suauis

Expanded text:
non improperat. Hujusmodi ergo occasionibus non improperat. Hujusmodi ergo occasionibus quaerunt hominessuo, et pervertere conantur Scripturas quia perversi sunt ipsi. Quid enim? Si Scriptura dicit: Lacrymae lavant delictum, quod ore pudor est confiteri, nunquid ideo dixit: Si erubescis confiteri, peccatum tuum tibi sufficiat si tantum lacrymeris etiam si non confitearis? Nonne multo melius est, ut Scripturam hoc potius dicere voluisse intelligas, quod lacrymae ex intima cordis contritione prolatae illa etiam peccata lavare possunt quae sine pudore et verecundia proferri non possunt? Quid ergo? Si pudenda peccata lacrymae lavant, ibi tacendum est, ubi divinum auxilium magis necessarium est? Imo multo magis ibi confitendum est, ut humilitas confessionis adjuvet lacrymas contritionis. Similiter cum tibi dicitur: Si homini erubescis dicere pechomini non dicas, sed Deo. Sed mansuetudo Dei tibi demonstratur qui tam mitis et suavis
Abbreviated transcription (Latin):
n secłm eius consilium munere satisfa¬
tionis oblato: indulgentiam peceati
obtinemus. S dicis. Si saluari hõ¬
non potest nisi confiteatur peccata
sua: quid est quod seciptum inueniar.
lacrime lauant delictum: quod ore
pudor est confiteri. Inueniuntur enĩ
quedam eiusmodidicta. ⁊ rapiunt ea
homines gaudentes. non quia uerita¬
tem querant ineis. sed quia malicrã
defendere uolunt exeis. Dicunt enĩ.
Quid nos constringitis. quid nos arta¬
tis: Pudenda sunt facta nr̃a. non
nos ꝑmittit uerecundia elequi. eru¬
bescimus confiteri quod fecimus.
Quod possumus tamen facimus. cor
contritum ⁊ humiliatũ offerinius
dolemus pro eo quod male egimꝰ.
lacrimas fundimus. carnis mace¬
ratione reatum punimus. Quid uerba
queritis ubi oꝑabona sunt: Habemꝰ
scripturam consolantẽ nos. ⁊ dicentẽ
lacͥme lauant delictum quod ore pu¬
dor ẽ confiteri. Non maliciam excusamꝰ.
s uerecundie parcimus. Quod gͦ dic̾e
humini erubescimus. dicimus do qui

Expanded text:
ndum ejus consilium, munere satisfactionis oblato, indulgentiam peccati obtinemus. Sed dicis: Si salvari non potest homo nisi confiteatur peccata sua, quid est quod scriptum invenitur: « Lacrymae lavant delictum quod ore pudor est confiteri. Inveniuntur enim quaedam ejusmodi dicta, et rapiunt ea homines gaudentes, non quia veritatem capiant in eis, sed quia malitiam suam defendere volunt ex eis. Dicunt enim: Quid nos constringitis; quid nos arctatis? Pudenda sunt facta nostra, non nos permittit verecundia eloqui, erubescimus confiteri quod fecimus. Quod possumus tamen facimus, cor contritum et humiliatum offerimus, dolemus pro eo quod male egimus, lacrymas fundimus, carnis maceratione reatum punimus. Quid verba quaeritis, ubi opera bona sunt? Habemus Scripturam consolantem nos et dicentem: « Lacrymae lavant delictum, quod ore pudor est confiteri. » Non malitia excusamus, sed verecundiae parcimus. Quod ergo dicere homini erubescimus dicimus Deo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͥ ab initio nullo tẽꝑe sacm̃ta di
defuer̃. qͥb fideł popłs ad ꝑceptio¬
nem inuisibiliũ nutrirex᷑ ⁊ excita¬
retur ad cognitionẽ. Ad ultimũ sex
sexta die de t̾ra uirgine pͥmꝰ hõ ẽ
plasmatꝰ. Ipse gͦ quasi ꝯsũmat᷑us oĩa
cũ ad iurilem etatẽ ꝑueniss tͥcesi¬

Expanded text:
initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus ad perceptionem invisibilium nutriretur, et exercitaretur ad cognitionem, ad ultimum sexts, sicut sexta die de terra virgine primus homo est plasmatus. Ipse ergo quasi consummaturus omnia, cum ad virilem aetatem pervenisset
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfilio oblato arietẽ in actauit. sict̃
ds̃ pat̾ ũbũ suum ꝓsalute humani¬
geñis obculit. in qͦ tñ diuinitate in¬
iuolabili ꝑmanente sola humani¬
tas dolorem mortis sustinuit. Post ea
eductus ẽ ppłs isrł de egypto ꝑ mare
rubrũ in colũpna ignis ⁊ nubis sic̃
fideles dĩ de tenebris peccati lib̾ant᷑.
renouati ꝑ sacram̃tũ baptismi xͥ
sanguine ꝯsecratum ipsũ fide seq̃n¬
tes. in quo ẽ ⁊ nubes humanitatis
n ignis diuinitatis. Quarta ȩtate in
ierłm regnũ ppłi dĩ sublimat᷑ tẽpo¬
rale p̾sigurans et̃nũ. inqͦ pͥnceps
pacis pat̾ fut᷑i scłi fideles suos ad
uisionẽ ȩt̾ne pacis introducet. hꝰ
aut̃ regni exordiũ dauid extitit. qͥ
catus pacis successorẽ filiũ reliqͥt. ut
ostendat᷑ qi ad fut᷑e pacis qͥetẽ ꝑue¬
nire ñ possint. qͥ in p̾senti uita eont᷑

Expanded text:
tavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatur temporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qucatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vit
Abbreviated transcription (Latin):
defuerunt sacm̃ta salutis que p̃cesser̃
in p̃parationẽ ⁊ signũ redẽptiõis q̃
ꝯpleta ẽ in morte xͥ. Prima namq
etate abel agnũ obtulit in sacͥficio.
cham in diluino gubernauit. sic̃ xͦ¬

Expanded text:
 salutis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio cam in diluvio gubernavit, sic
Abbreviated transcription (Latin):
cia posuisset. Si gͦ ad id qd̵ dixit uicẽ
baptismi posse hab̾e passionẽ exeni¬
plũ positũ ẽ. cum ipsũ sine ambi¬
guitate ulla uerũ ẽẽ ꝯstet. patet
& exẽplũ pꝰ modũ correetũ ẽ ẜsen
tentia t̃ ẽ imnꝓbata. Oportet gͦ ut
aut ꝯfitearis uicẽ baptisima in arti¬
cło necessitatis fidẽ uerã ⁊ cordis ꝯ¬
ũsionẽ implere posse. aut ostendas
qualit̃ fides uera ⁊ caritas ñ ficta ha¬
bi posuit ubi salus ñ sit. Nisi forte di¬
ce ueus neminẽ fidẽ uerã ⁊ caricatẽ
uerã hab̾e posse qui uisibile saẽ¬
m̃tũ a qͥue ñ sit habit᷑us. Qd̾ tũ q̃
ratiõe ł auctoritate ꝓbesignor.di
nos interim ñ ꝯtendimꝰ. uteũ aliqͥs
qui baptismi sacram̃tũ ꝑceptus ñ ẽ
ista hab̾e possit ħ solũ dumtaxat con

Expanded text:
Si ergo ad id quod dixit vicem baptismi posse habere passionem exemplum positum est cum ipsum sine ambiguitate ulla verum esse constet, patet quod exemplum postmodum correctum est, sed sententia non est improbata. Oportet ergo ut aut confitearis vicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum aquae non sit habiturus. Quod tamen qua ratione vel auctoritate probes ignoro. Sed nos interim non contendimus utrum aliquis qui baptismi sacramentum percepturus non est; ista habere possit, hoc solo duntaxat
Abbreviated transcription (Latin):
cins. regnum celoꝵ uenturũ p̃dicare
aepit. ⁊ nouissime in ꝯsũmationẽ oĩũ
semec ipsũ hostiã ꝓ mundi redẽpti¬
ae iara erucis offerens mortẽ susti¬
muit. ut credentib in se mortis timorẽ
colleret ⁊ amorte resurrex ut ꝓ se mo¬
nentib spem uite ⁊ resurrectiõis da¬
nt. Postea ascensurus celos discipłos
in mundũ uniu̾sũ misit. doc̃e ⁊ bap¬
teare om̃s gentes. ut uocarent᷑ qͥ
ycedentẽ seq̃rẽt᷑. ad uitã. ħ st̃ sac̃m̃ta
sd̃i xͥane abinitio ꝯdita. in fine eredẽ¬
dos imbuimꝰ. ⁊ eoꝵ qͥ sacram̃to noui¬
catis regen̾andi st̃ fidẽ salutari ꝯtes¬
siõe ꝓmendã exigimꝰ.¬

Expanded text:
dicare coepit; et novissime in consummationem omnium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur astianae ab initio condita in fine credendos imbuimus, et eorum qui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confessione promerendam exigimu
Abbreviated transcription (Latin):
di st̃ quarta ebdomada qͣdragesimo
obseruantie. que ꝯtinentie nob̾ ar¬
made feria cathezizandi ⁊ exorera¬
di deferunt᷑ ad eccłam. ibi audit᷑i.
instruendi qualit̾ ꝯtra spũales neqͥ
cias pugnat᷑i st̃: s tñ usq in sabba¬
eoꝵ defert᷑. ħ adtendente eccła. qi¬

Expanded text:
di, quarta hebdomada quadragesimalis observantiae, quae continentiae nobis armade feria catechizandi et exorcizandi deferuntur ad Ecclesiam: ibi audituri et instruendi qualiter contra spiritales nequitias sint pugnaturi, sed tamen usque in Sabbaeorum differtur, hoc attendente Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
baptisma ꝑcipiunt. ꝙͣ. sit friuolũ
patet. Si enĩ ꝓpt̾ humorẽ aque
qui cũ sanie cruoris de uuln̾ib ma¬
nat. baptitati dicunt᷑ qui int̾ficiun¬
tur. gͦ qui suffticant᷑ ł subm̃gunt᷑.
ł aqͦ quolibet gen̾e mortis ubi san¬
guis ñ fundit᷑. occidunt᷑ baptitati
ñ st̃ in sangͥne suo ⁊ frustra mortui
dicat: Gͦ in sangͥne baptitat᷑ qͥ ꝓ xͦ¬

Expanded text:
baptisma percipiunt, quam sit frivolum patet. Si enim propter humorem aquae, qui cum sanie cruoris de vulneribus manat baptizati dicuntur, qui interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur, baptizati non sunt in sanguine suo, et frustra mortui dicat? Ergo in sanguine baptizatur,
Abbreviated transcription (Latin):
in libͦ retͣctationũ exẽpl ũ de lat̾ne
Q adhanc sentenciã in qua dix̃at
effusionẽ sangͥnis siue fidẽ ⁊ cordis
ꝯũsionẽ uicẽ baptismi implere pos¬
se ꝯpbandã assupserat imꝓbauit
dicens. In quarto libro eũ dicerem
uitem baptismi posse hab̾e passio¬
ne ñ satis ydoneũ posi illiꝰ lacͦ¬
ns exẽplũ qͥ utrũ ñ fuerit bapaitatꝰ
incertũ ẽ. S ꝯsidare debes q in ħ
loco exemplũ tantũ qd̃ ad ꝓbatio¬
nẽ sententiȩ ad duxerat correxͥ. sen

Expanded text:
de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in hoc loco exemplum tantum quod ad probationem sententiae adduxerat correxit ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
exiuit sonus eoꝵ. in õi t̾ra qͥdẽ uł
auditi st̃ ⁊ contẽptores ꝯdempnant᷑.
ł auditi ñ st̃ ꝓ culpa sua. ⁊ ignoran¬
tes ignorant᷑. ⁊ ñ saluant᷑. Et̃ ħ de tẽ
institucioĩs baptismi ⁊ de debito ꝑ¬
cipiendi baptismi dicta st̃. Qd distͥri

Expanded text:
 et in omni terra quidem vel auditi sunt, et contemptores condemnatur, vel auditi non sunt pro culpa sua, et ignorantes ignorantur, et non salvantur. Et haec de tempore institutionis baptismi, et de debito percipiendi baptismi dicta sunt. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
n peccata dimittit. Ille baptizans
cauit. Hic baptizans ad remissionẽ
peccatoꝵ sp̃m infundit. Iilic hoĩes
baptitabant᷑ in noĩe uent᷑i. hic hoĩes
baptitant᷑ in noĩe patris. ⁊fris .ẜ

Expanded text:
ittit. Ille baptizans cavit; hic baptizans ad remissionem peccatorum Spiritum infundit. Illic homines baptizabantur in nomine venturi; hic homines baptizantur in
Abbreviated transcription (Latin):
obligari cepisse debito baptismatis¬
saeram̃di suscipiendi. ex quo ł pꝰ in¬
stitutionẽ p̾ceptũ ł ante institutio¬
nẽ ꝯsiliũ p̃cepit baptirtandi. Quienĩ
nec pꝰ ꝯtẽptor ꝯsilii nec pꝰ p̾uaricator
p̃cepti excitit. culpandꝰ ñ fuit. nͥ for¬
te qͥs auc pͥus aut pꝰea ita ignorans
fuisse dicat᷑. ad quẽ diuine institu¬
cionis noticia ꝑuenisset. nͥ eiꝰ culpa

Expanded text:
obligari coepisse debito baptismatis suscipiendi, ex quo vel post institutionem praeceptum vel ante institutionem consilium percepit baptizandi. Qui enim nec prius contemptor consilii, nec post praevaricator praecepti exstitit culpandus non fuit, nisi forte quis aut prius aut postea ignorans fuisse dicatur, ad quem divinae institutionis notitia pervenisset, nisi ejus culpa
Abbreviated transcription (Latin):
moritur in xͦ baptizatur. Ita inqͥũt
uerũ ẽ qͣnuis ibi dictum ñ ẽ. n ido
uerũ ẽ qi alibi dictũ ẽ. &e si ibi di¬
ctũ ñ ẽ. Qͥ enĩ dixit nͥ quis renatꝰ
fuerit ex aqua ⁊ sp̃u: ñ intrabit

Expanded text:
moritur, in Christo baptizatur. Ita, inquiunt, verum est quamvis ibi dictum non est, et ideo verum est quia alibi dictum est; etiam si ibi dictum non est. Qui enim dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
uotiõẽ fidĩ sue ñ despicit᷑. ꝗͣ. uisab
eo qd̃ foris ẽ sacram̃to aque ꝑcipi¬
endo articło necessitatis p̃pediat᷑.
UIs nosse pleniꝰ utrũ ne ratio ħ ali¬
cubi auctoritate manifestiori se ꝓbet.
qͣuis ⁊ ille quas supra memorauimꝰ.
auctoritates tam manifeste uideant᷑.
ri: Audi tam̃ adhuc aliud si forte e¬
uidentꝰ tibi demonstrari possit.
de quo dubitari non debes. Beatꝰ
augustinꝰ in libro de unieo baptis

Expanded text:
votione fidei suae non despicitur, quamvis ab eo quod foris est sacramento aquae percipiendo articulo necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, sit? Audi tamen adhuc aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, de quo dubitari non debes. Beatus Augustinus in libro De unico baptism