comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
postolorum exinanit᷑
s ed ñ potest. quia a sal¬
uator eꝓbata ẽ. sespon¬
dit enĩ eis. modo credi¬
tis. idẽ tanta signa ui¬
dentes ñ credebatis. Itaq
adõ exisse &uenisse.
ut ꝑ hanc exitionem
filiũ dĩ credere ñ ess&
ambiguum. Si enĩ ne¬
mouidit dm̃ nisi qui est
adõ hic uidit dm̃. Et si
nemo nouit patrẽ nisi
filius. Hoc ẽ. uere apud
dm̃ fuisse. & ab eo exisse¬
& uenis se. Nemo enĩ
alius poterat̃ adõ exire
nisi hic qui in princio etat
apud dm̃. Quia & nec
quis quã alius sciebat.
aut uiderat dm̃. Id eo ñ
incredibile uobis ẽ. ue¬
rũ filium hunc dĩ crede¬
re. sicut dix̃ iohannes.
inepistolu prima & su¬
mus in quit inuero filio
eius ihũ xp̃o. Hic ẽ uerus
& uita &na. & aposto¬
lus. ꝗͥ ꝓprio inquid filio
ñ pe percit & euange
lista. qͥ ꝓ priũ ait sibi
patrẽ dicebat. siuerus
ergo filius dĩẽ xp̃r. quo¬
Aut dicat fotinusqua¬
re uerus filius dĩ credi¬
tur siñ est uerus. a ut

Expanded text:
postolorum exinanitur: postolorum exinanitur: sed non potest, quia a Salvatore probata est. Respondit enim eis, Modo creditis; id est, tanta signa videntes non credebatis. Itaque a Deo exiisse et venisse, ut per hanc exitionem Filium istum Dei credere non esset ambiguum. Si enim nemo vidit Deum nisi qui est a Deo hic vidit Deum , et si nemo novit Patrem nisi Filius ; hoc est vere apud Deum Patrem fuisse, et ab eo exisseet uenisse; nemo enim alius poterat a deo exire, nisi hic qui in principio erat apud deum, quia et nec quisquam alius sciebat aut uiderat deum —, ideo non incredibile nobis est uerum filium hunc dei credere, sicut dixit Iohannes in epistula prima: et sumus, inquit, in uero filio eius Iesu Christo. hic est uerus et uita aeterna, et apostolus: qui proprio, inquit, filio non pepercit, et eualista, Quia proprium, ait, sibi patrem dicebat Deum . Si verus ergo Filius Dei est Christus, quoAut dicat Photinus, quare verus Filius Dei creditur, si non est verus? Aut
Abbreviated transcription (Latin):
adõ existi. Nunc uide¬
am̃ side uirtutib am¬
bi gerent discipuli utrũ
ex dõ exissent cũ uidis¬
sent lazarũ f&idũquasta
dies esuscitatũ. ceco ana¬
tiuitate oculos refor¬
briae mulierẽ a ꝓflu¬
uio liberatã aquaena¬
turã cõmotatã inuinũ.
ande ꝑ sona dnĩ nemo
placne dubitauit deuir¬
tutibus quippe cũndi¬
cerent illum alii esse
heliam. alu hieremiã
aut unum exproph&is
Nã cum lapidare uellent
illũ iudei. res pondit
eis ihr̃ multa opera
bona ostendi uobis.
a pate meo. propter
qđ eorum opus lapida
tisme. Dixer̃ & iudei
dĩ operaessent. non am¬
bigebant. a postoliam¬
bigebant. qm̃ ergo om¬
nis dubitatio de salua¬
toris ꝑsona erat. Kes
enĩ in audita. & q̃ in sen¬
sum humanũ ñ suerat.
stuporẽ hominib faci¬
ebat. Cum audiebant
dicentẽ illum seadõ ex¬
isse. & ꝓpriũ sibi patrẽ
es sedm̃. Idcirco discipu¬
li. satis sibi essefactũ
confitentes manifesta
existi. sienim non ue¬
re adõ exiuit. fides a¬

Expanded text:
o existi. Nunc uideamus si de uirtutibus ambigerent discipuli. utrum ex deo essent, cum uiderent Lazarum iam fetidum quarta die resuscitatum, caeco a natiuitate oculos reforbriae mulierem a profluuio liberatam, aquae naturam inmutatam in uinum, an de persona domini. nemo plane dubitauit de uirtutibus, quippe cum dicerent illum alii esse Heliam. alii Hieremiam aut unum ex profetis. nam cum lapidare uellent illum Iudaei, respondit eis Iesus: multa opera bona ostendi uobis a patre meo; propter quod eorum opus lapida. tis me? dixerunt ei Iudaei: Dei opera essent non ambigebant, Apostoli ambigebant? Quoniam ergo omnis dubitatio de Salvatoris persona erat res enim inaudita, et quae in sensum humanum non rueret, stuporem hominibus faciebat, cum audiebant dicentem illum se a Deo exiisse, et proprium sibi patrem esse Deum; idcirco discipuli satis sibi esse factum confitentes manifestatexisti. Si enim non vere a Deo exivit, fides A
Abbreviated transcription (Latin):
oma dr̃ sed forte ad pa¬
tris ꝑsonã ꝑtinere dicat᷑.
sed hoc loco nulla ẽ pat̃¬
ni nominis mentio. Ideo¬
gatur. ꝑ sonacut compe¬
tat d&ur. quare autẽ
pomini celestia t̃restria
& inferna genu flectunt
haec enĩ alia nullas. di¬
catnunc fotinus. si haec
homini genuflectunt.
aut si dr̃ potentias illas.
caelestes & scõsangelos
ut hominẽ adorent de¬
creuit. sed absit qui a ds̃
nihil stultũ decernit.
Maxime cum ñ liceat.
nisi dm̃ adorari. quanto
magis incaelis. Rex enĩ
adorat᷑ int̃ris. quasiui¬
carius dĩ xp̃s autẽ post
uicariã. impleta dispen¬
satione ad or &. incaelis
& int̃ra. Tegimus
nãq: quia uerbũ caro fac¬
tũ ẽ. hoc ẽ ministroscõ
spũ in carnatũ eẽ exma¬
ergo ñ ante mariã est.
qđ in principio erat & dr̃
erat. &iã si obcecatur
dm̃ hoc ẽẽ neges. uerbũ
tam̃ ñ negas. negas neq
ignoras hoc uerbũ filiũ
dĩ appellatũ & hoc apud
dm̃ fuisse in principio.
qua ergo ratione post

Expanded text:
omnia deus. \'sed forte ad patris personam pertinere dicatur.\' sed hoc loco nulla est paterni nominis mentio ideogatur, persona cui conpetat detur. quare autem nomini caelestia et terrestria et inferna genu flectunt?haec enim alia nulla sunt. dicat nunc Fotinus, si haec homini genu flectunt aut si deus potentias illas caelestes et sanctos angelos, ut hominem adorent, decreuit. sed absit, quia deus nihil stultum decernit, maxime cum non liceat nisi deum adorari; quanto magis in caelis! rex enim adoratur in terris quasi uicarius dei, Christus autem post uicariam impleta dispensatione adoratur in caelis et in terra. Legimus namque quia uerbum caro factum est, hoc est ministro sancto spiritu incarnatum esse ex Maergo non ante Mariam est, quod et in principio erat et deus erat? etiam si obcaecatus deum hoc esse neges uerbum, tamen non negas neque ignoras hoc uerbum filium dei appellatum et hoc apud deum fuisse in principio. qua ergo ratione post
Abbreviated transcription (Latin):
quan douidit maiesta¬
tẽ eiꝰ & locutus ẽdeeo.
si subiectus uide atur
post triumphos &illic
qua sidñs ante quã uince¬
r& ꝓut causa se fecii. ila
& dñs seostendit prophe¬
tae enimuisus ẽ quasi
rex corripiensplebẽ
et hoc seostendit qđ erat
in pace enĩ erat causa
dĩtatis eiꝰ. Stephano
autẽ ut stans appare¬
r& fecit calũnia iude¬
orũ. instephano autẽ
saluatoris causa uimpa¬
tiebatur. Ideo sedente
iudice dõ stans apparu¬
it. quasiqui causã dice¬
r&. Et qr bona causa
eius ẽ addex terã iudicis
erat . om̃s enim qͥ causa
dicit st& necesse ẽ.¬

Expanded text:
QVANDO UIDIT MAIESTAQVANDO UIDIT MAIESTATEM EIUS ET LOCUTUS EST DE EO\'SI SUBIECTCS UIDEATUR POST TRIUMPHOS ET ILLIC QVASI DOMINUS, ANTEQVAM UINCERET? Prout causa se fecit, ita et dominus se ostendit. profetae enim uisus est quasi rex corripiens plebem et hoc se ostendit quod erat; in pace enim erat causa deitatis eius. Stephano autem ut stans appareret, fecit calumnia Iudaeorum. in Stephano autem saluatoris causa uim patiebatur; ideo sedente iudice deo stans apparuit, quasi qui causam diceret, et quia bona causa eius est, ad dexteram iudicis erat. omnis enim qui causam dicit, stet necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
candũ. ẽ Et postea id
qđ p̃dicatũ ẽ. reuelandũ
Vt scias patrẽ eẽ. a quo
cuucta s̃. Filiũ uero
dici ꝑquẽ sunt oma. Sp̃m
autem scm̃ appellari ꝑ
que omã q̃ apatre quidẽ¬
ad fidem dĩ unius. Hier¬
go tress̃ quidẽ sed una
diuinitas. Natio igitur
fac̃ ut tres sint. ñ plures
aut infra. Omnis enĩ
numerus usq ad nortẽ ꝑ¬
uenit. qr tresdũ in uicẽ
inse s. faciunt pumero
nouẽ. quia in uno tres
sunt & tres inunũ. Qui
enĩ uid&unũ. uid & tres
dũ nihil differtalt̃ ab
altero. Tres ergo unũ
& ter tres unũ hoc est
Addito enĩ uno ex quo
uel in quo tres qͥnu me¬
rant᷑ nouẽ fiunt decĩ
aut xx. sẽꝑtam usq ad
noue uenit᷑. & unus ad¬
dit᷑ qr nouẽ unũ s̃ ut ple
paꝑ fectio sit unitatis
Et mani pegrion
INTEL LERENTIA.
IN NOuOẼ. QuA INUE¬
TERI. QUARE ESAANS
INTHRONO MORIESTA¬
TIS. UIDIT DNC SABA¬
TAIN T̃ PUETATIONẼ
IOHANNIS EUNRE¬
ix enim int̃c&era.
Haec locutus ẽ esaias

Expanded text:
candum est et postea id candum est et postea id quod praedicatum est reuelandum, ut scias patrem esse, a quo cuncta sunt, filium uero dici, per quem sunt omnia, spiritum autem sanctum appellari, per quem omnia, quaad fidem Dei unius. Hi ergo tres sunt quidem, sed una divinitas. Ratio igitur facit ut tres sint, aut infra. omnis enim numerus usque ad nouem peruenit, quia tres, dum inuicem in se sunt, faciunt numero nouem, quia in uno tres sunt et tres in unum. qui enim uidet unum, uidet tres, dum nihil differt alter ab altero. tres ergo unum et ter tres unum; hoc est,addito enim uno, ex quo uel in quo tres qui numerantur nouem, fiunt decem aut XX. semper tamen usque ad nouem uenitur et unus additur, quia nouem unum sunt, ut plena perfectio sit unitatis.ET MANIFESTIOR INTELLEGENTIA IN NOUO EST QVAM IN UETERI, QVARE ESEIAS IN THRONO MAIESTATIS UIDIT Dta interpretationem Joannis evangeit enim inter caetera, Haec locutus est Isaias,
Abbreviated transcription (Latin):
regum. Illi autẽ in medio
malorũ conclusi sunit.
maligne agentes. ideo era
sis̃. pius enim aꝑditione
generis exemplũ ẽ. quan¬
doseiugit̃ malignitas pandit
& ut ꝓpriedicã propt̾ qđ
ex traduce eorũ ñ est iosep
rũ generationẽ secutus ẽ
euangelista ex quib: ori¬
ginẽ trahit io seph. cuider¬
MARIAM. MATREM
DNI. EXTRIBUETSE¬
MINE ESSE DAUID.
don ei testes proferimus
sermonem. Dicit eniman¬
gelus ad mariã int̃ c&era
Et dabit illi dñs dr̃ sedem
da uid patrissui. & reg¬
nabit indomo ia cob in a&¬
nũ. & regni eius ñ eritfinis.
Quomodo dicer& abidoneo
teste pat̾ ẽius dauid. siñ
CUR IN TRIBUS SPes
SALUTIS Ẽ ETÑ INDu¬
oBus. Aut quat tuon
AUT CERTS INIPSO UNO
ET quarE Ñ C̃ AINITIO
TMINITAS PRE DICATA¬
Tihil penenouum. sic¬
Venĩ trintias̃ p̃dicat᷑
ut unꝰ ds̃ credatur. Ñ er¬
go additũ. ẽ. aliquid. sed
s acram̃ eum dĩ unius re¬
uelatũ. In t̃ipsa autem
pͥmordia. manifestari
ñ opor tuit qr prius p̃di¬

Expanded text:
regum. illi autem tres in medio malorum conclusi sunt maligne agentes; ideo erasi sunt. peius enim ad perditionem generis exemplum est, quando se iugiter malignitas pandit. et ut proprie dicam: propter quod ex traduce eorum non est Iosef, rum generationem secutus est euangelista, ex quibus originem trahit Iosef, cui desMARIAM MATREM DOMINI EX TRIBU ET SEMINE ESSE DAUID? donei testis proferimus sermonem. dicit enim angelus ad Mariam inter cetera: et dabit illi dominus deus sedem Dauid patris sui, et regnabit in domo Iacob in aeternum, et regni eius non erit finis. quo modo diceretur ab idoneo teste pater eius Dauid, si non CUR IN TRIBUS SPES SALUTIS EST, ET NON IN DUOBUS AUT QVATTUOR AUT CERTE IN IPSO UNO? ET QVARE NON EST AB INITIO TRINITAS PRAEDICATNihil paene nouum; sicenim trinitas praedicatur, ut unus deus credatur. non ergo additum est aliquid, sed sacramentum dei unius reuelatum. inter ipsa autem primordia manifestari non oportuit, quia prius praedi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑhominẽ dr̃. quã laudẽ
suã testatur. aposto¬
lus sisic didicit sicutce¬
teripopuli. ut quid &¬
dicit. Neq e go ab homi¬
lud. neq edoctus sũ. sed
quis ambigat hoc loco xp̃m
dm̃ significatũ. sed qͥd
mirum cur inter c&e¬
radicat adromanos
quorum patres & ex qui¬
bus xp̃s secundũ carnẽ
qui ẽ suꝑ om̃a drbene¬

Expanded text:
 hominem discitur, quam laudem suam testatur Apostolus, si sic didicit sicut caeteri Apostoli? Utquid dicit, Neque ego ab homilud, neque edoctus sum; sed Quis ambigat hoc loco Christum Deum significatum? Sed quid mirum, cum inter caetera dicat ad Romanos, Quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia De
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ suscitauit eumamor
postolatum suũ. ñab
homine sed axp̃o. luxta
eẽ monstrar&. Deniq
insubiectisait. Neq enĩ
ego ab homine accepiil¬
lud. neq didici. sed ꝑre
uelationẽ ihũ xp̃i. quid

Expanded text:
qui suscitauit eum a mortpostolatum suum non ab homine sed a Christo, iuxta esse monstraret. denique in subiectis ait: neque enim ego ab homine accepi illud neque didici, sed per reuelationem Iesu Christi. quid
Abbreviated transcription (Latin):
iunia s̃ neces saria  Sub
hester & enim regha cũiu¬
daicus populus inpericulo
ẽ& positus ieiuniis suffra¬
gantib: liberatus. ẽ Etnini¬
uit aecume uersionis suae
dissent ieiunio indicto eua¬
dere meruer Etiusti ac
quid imp&rare uolebant
ieiuniose humiliabant
Dicentedauid. Inie iunio
humiliabã anima meam:
Nã & saluator cuiopus ñ
erat ut nob exemplũ dar&
ie iunauit  Itaq nullidubi¬
um.ẽ. ꝓdesse ieiunia
Sicenĩ ostend& uellese
imp&rare qđ postulat
cũ se ad flegit ie iuniõ
Vndedictũ ẽ. bona. ẽ
oratio cũ ieiunio IUt ac¬
cepta ergo possit . ẽe.o¬
ratio solatiũ uulte am
habere ieiuniiI &quiani¬
hilhorũ sine pi& ate firmũ
ẽ. adiecit: & elimosina ait
cũ iustitia . telimosina
seruata iustitia cõmen¬
d& orationẽ cũieiunio
De niq orationẽ & ieiuni¬
um cornilimesericordia
cõmendauit : Ipse enim
habundans cõpiis ieiuna¬
bat sed & non habentes
pascebat ut illorũ saturi¬
tas ie iuniũ eius facer&

Expanded text:
iunia sunt necessaria. sub iunia sunt necessaria. sub Hester etenim regina, cum Iudaicus populus in periculo esset positus, ieiuniis suffragantibus liberatus est. et Nineuitae, cum euersionis suae dissent, ieiunio indicto euadere meruerunt. et iusti ac quid impetrare uolebant, ieiunio se humiliabant dicente Dauid: in ieiunio humiliabam animam meam. nam et saluator, cui opus non erat, ut nobis exemplum daret, ieiunauit. Itaque nulli dubium est prodesse ieiunia. sic enim ostendet uelle se impetrare quod postulat, cum se adfligit ieiunio. unde dictum est: bona est oratio cum ieiunio. ut accepta ergo possit esse oratio, solacium uult eam habere ieiunii et, quia nihil horum sine pietate firmum est, adiecit: et elemosyna, ait, cum iustitia, ut elemosyna seruata iustitia commendet orationem cum ieiunio. denique orationem et ieiunium Corneli misericordia commendauit. ipse enim abundans copiis ieiunabat, sed et non habentes pascebat, ut illorum saturitas ieiunium eius faceret
Abbreviated transcription (Latin):
salutaria.. Unde aposto¬
lus adtimotheũ in t̃c&e¬
ra utresuscites inquid
gratiã q̃ ẽ. inte Igitur
necessaria nobis ie iunia s̃.
sicut uul nerib: mẽdicina:
Medellã enĩ conferuntui¬
tȩ ꝑp&uae ⁊ Itatamenut
duarũ rerũ testimonio
conmendentur. idẽ. ora¬
tione & misericordia
Ie iunia ergo intẽperantiã
corporis mitigant: motus
aduersus reprimunt p̃¬
surã anima e aufer̃ sSicut
ait dñs. nolite dediti. ẽe.
inesca &crapula. negra¬
uentur corda ur̃a: Cueni
anima adesca & potufu¬
erit liberata tunc se meli¬
us recognoscit: sicut enĩ
inspeculo sordido non se
talẽ homo as picit qualis. ẽ.
it & si esca &crapula fu¬
libido: accendit᷑ira: im¬
flamatur suꝑbia: gene¬
ratur luxuria I Unde
a postolus nolite ait. in
ebriariuino in quoẽ. luxo¬
riã. Quodsit̾e peratũ
fuerit corpus int̃posito
ie unio cognitionẽ suire¬
cepta anima intellegit
qua de uotione obsequi
debeat redemtori ⁊
Magna ergo ex parteie¬

Expanded text:
salutaria. unde apostosalutaria. unde apostolus ad Timotheum inter cetera: ut resuscites, inquit, gratiam dei quae est in te. igitur necessaria nobis ieiunia sunt, sicut uulneribus medicina. medellam enim conferunt uitae perpetuae, ita tamen ut duarum rerum testimonio commendentur, id est oratione et misericordia. Ieiunia ergo intemperantiam corporis mitigant, motus aduersos reprimunt, pressuram animae auferunt, sicut ait dominus: nolite dediti esse in esca et in crapula, ne grauentur corda uestra. cum enim anima ab esca et potu fuerit liberata, tunc se melius recognoscit. sicut enim in speculo sordido non se talem homo aspicit qualis est, ita et, si esca et crapula fulibido, accenditur ira, inflammatur superbia, generatur luxoria. unde apostolus: nolite, ait, in e b ri a ri uino, in quo est luxoria. quod si temperatum fuerit corpus interposito ieiunio, cognitione sui recepta anima intellegit qua deuotione obsequi debeat redemtori. Magna ergo ex parte ie
Abbreviated transcription (Latin):
ongruũ. ẽ. fr̃rcarissi¬
mide uotissi me dĩsa¬
cerdote & p̃positũplebis
xp̃i exostari populũ sub
cura sua positũ indot ri¬
nasana sicut mandat
a postolus utopus fidei
ꝓteporis obseruatione
omnicura diligentiaque
alacti & de uoto animofaci¬
amus Neiunia & enim quȩ
nunc imminente die festo
paschae celebrandast. qui
ꝓficiant quãuis ñ late at
taceritam̃ ñ deb& Incita¬
tur eni deuotio quando ca
quae lic& non ignorantur
recensentur Tam̃ tale ẽ
eni ingeniũ naturȩ nostrȩ
uttar pescatsiusus desti¬
terit lectionis Quia sicut
serrũnisius ũ seceriteru¬
gine generat ita & anima
nisise frequentius diuinis
exercerit lectionibus nas¬
centur illi peccata :̃ Hinc . ẽ.
unde inpsalmo hunc dicit
beatum: quidiȩ noctu que
legẽ dñi medũturDeniq
quã uis notasint diuiuna
eloquia tam̃cũ fuerint
sacris uoluminib: memo¬
rata sic illa de uotũ pec¬
tus suscipit quasi noua⁊
Exsuscitatur enim desi¬
deriũ animae ergaopera

Expanded text:
ongruum est, fratres carissimi, deuotissime dei sacerdotem et praepositum plebis Christi exortari populum sub cura sua positum in doctrina sana, sicut mandat apostolus, ut opus fidei pro temporis obseruatione omni cura diligentiaque alacri et deuoto animo faciamus. ieiunia etenim, quae nunc inminente die festo paschae celebranda sunt, quid proficiant, quamuis non lateat, taceri tamen non debet. incitatur enim deuotio, quando ea quae, licet non ignorantur, recensentur tamen. tale est enim ingenium naturae nostrae, ut torpescat, si usus destiterit lectionis, quia sicut ferrum, nisi usum fecerit, eruginem generat, ita et anima, nisi se frequentius diuinis exercuerit lectionibus, nascentur illi peccata. hinc est unde in psalmo hunc dicit beatum, qui die noctuque legem domini meditatur. Denique quamuis nota sint diuina eloquia, tamen cum fuerint sacris uoluminibus memorata, sic illa deuotum pectus suscipit quasi noua. exsuscitatur enim desiderium animae erga opera
Abbreviated transcription (Latin):
turã ẽ AApud maiores enĩ
nr̃of. quiinreges ungo¬
abentes imaginem uencuri
xp̃iquinatus de đopatre inre¬
gem non in merito xp̃sap
pellat᷑: Quia quodistis
chrisma illi de ditnatiuitas ⁊
Quẽquã diuignorant pagani
reꝓbant Cũ aũt cognoeriã
diligentius excolunt gauden¬
tes quiademalo transi uer
quã fortiores. & uehe men
nescitur oditur cũ cognos¬
citur amatur : Na omnis
malus cũ nescitur amatur
cognitus oditur: Quanti
amant. Quiq dolento dis¬
se sequod nescierant: in pru¬
dentis enim est odissequem
deo dignaressit eniq:
qui hodie aduersantur
crastino defendent peniten¬
tiã agentes tarde se cogno¬
uisse quo duerum ẽ Quod¬
si odio dignares ess& aut
aliquidhaber& fallatiae :
cotidie exxp̃ianis fieren
pagani. Porro aut qm̃haec
e. ueritas cotidif omniho¬
ra sine in t̾misionedere¬
rentes iouẽ int̃ quos sofistae
& nobiles mundi quieũ dm̃
confixerant confugiuntad

Expanded text:
turam est. apud maiores enim turam est. apud maiores enim nostros, qui in reges ungehabentes imaginem uenturi Christi, qui natus de deo patre in regem non inmerito Christus appellatur, quia, quod istis crisma, illi dedit natiuitas. quem, quamdiu ignorant pagani, reprobant, cum autem cognouerint, diligentius excolunt gaudentes quia de malo transieruntquam fortiores et uehement est, qui cum nescitur oditur, cum cognoscitur amatur! nam omnis malus, cum nescitur, amatur, cognitus oditur. quanti amant quique dolent odisse se, quod nescierant! inprudentis enim est odisse quem dio digna res sit. denique qui hodie aduersantur, crastino defendent paenitentiam agentes tarde se cognouisse quod uerum est. quodsi odio digna res esset aut aliquid haberet fallaciae, cottidie ex Christianis fierent pagani. porro autem, quoniam haec est ueritas, cottidie omni hora sine intermissione deserentes Iouem, inter quos sofistae et nobiles muadi, qui eum deum cosfinxerant, confugiunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
nos creacorem : Certe ds̃
fecit mundũ qe facto noti¬
tiã suã nostendit  ut
fecit hominem noluit se
ab eõ coliquẽ fecit sed absur¬
dũe, F actus er gohomo
coepit uenerarissuũ condito¬
rem quia & dignũ est & cau¬
sa hoc exigit quod cũ ꝑ de¬
sidiam hominum obsoluis¬
s& repparauit istud dr̃ abta¬
ham : Vt cognitio dĩ quȩ fu¬
Erat inadam inciper& rur¬
sus in abitrhã ut ab eogenitis
subhȩ cognitione seducarga
& ꝑtraducẽ nonde ficet &
neq:de ess& quicoler & dm
Eduocatis &iã exterrȩ
gentis hominib ad istam
dĩ cognidonem Quiergo
cognoseit subinitio estT
Qui aut eognoscitur suꝑ
initiuuni est ÷ Qua
igit᷑ Am honratione pa¬
gamile lul gemsuã ante
dicunt fuisse quã nr̃am:
simundus antedm̃ est qđ
absit sic potest & pagani¬
tas ante ponixp̃ianicatia
Nemomir& de nomine
xp̃i anitatis I Est enim
colere unũ dm̃ inmisteria
trinieatis quia sino menxp̃i
putatur excrisma nomi¬
nis. tamentatio anteçrea¬

Expanded text:
nos creatorem. certe deus nos creatorem. certe deus fecit mundum: age, facto notitiam suam non ostendit? aut fecit hominem et noluit se ab eo coli, quem fecit? sed absurdum est. Factus ergo homo coepit uenerari suum conditorem, quia et dignum est et causa hoc exigit. quod cum per desidiam hominum obsoleuisset, reparauit istud deus in Abraham, ut cognitio dei, quae fuerat in Adam, inciperet rursus in Abraham, ut ab eo geniti sub hac cognitione educarentur et per traducem non deficeret neque deesset, qui coleret deum, aduocatis etiam exterae gentis hominibus ad istam dei cognitionem. qui ergo cognoscit, sub initio est; qui autem cognoscitur, super initium est. qua igitur ratione pagani legem suam ante dicunt fuisse quam nostram? si mundus ante deum est — quod absit! —, sic potest et paganitas anteponi Christianitati. Nemo miretur de nomine Christianitatis. est enim colere unum deum in mysterio trinitatis, quia, si nomen Christi putatur ei crisma, nominis tamen ratio ante crea
Abbreviated transcription (Latin):
quã q̃ͥ fecerat in aegrpto
in omnib: mirabilib: mani¬
festatus ẽ. unus ẽe. ds̃
Hae comnib: ꝓpe innotu¬
er̃ linguis. haeuicinis
gentib t̃rorĩfuer.Quid
tale indis gentium cui
genticuipopulo gloriã suã
ostender : Quȩ signa autuir¬
tutes ad diuĩnitatis suae
testimoniũ fecer̃. Vbiaut
quando locuti ꝓbantuir
Sedinracionabilis uulgus
aut apparentes umbras aut̃
demonia autsimul acha
mortuorũ ut deos colere coꝵ¬
per÷. Quaeres in consu&tu¬
diñe u&ustatis deducta arbi¬
tratur. rationis sibi ueritatẽ
pos sedeffendicum ueritatis
ratio non ex consu&udineq̃
exu&ustate sed ex dõsit:
quinonu&ustate dr̃ ꝓbatur
sed a &nitatẽ. Qu a obrem
fides non coeptares sed sine
initio est ĩ Indm̃ enĩ crede¬
re nrũm incipere est. nã qđ
creditur a& nũẽ. Quomo¬
doergo anteriores seputau
pagani u quando quodco¬
luđ postdm̃ ẽ Num quid
ponopus postopificem esti
Paganicolunt opera nos
opificem ¶ Illicrea turam

Expanded text:
quam quae fecerat in Aegypto quam quae fecerat in Aegypto in omnibus mirabilibus, manifestatus est unus esse deus. Haec omnibus prope innotuerunt linguis, haec uicinis gentibus terrori fuerunt. quid tale in diis gentium? cui genti, cui populo gloriam suam ostenderunt? quae signa aut uirtutes ad diuinitatis suae testimonium fecerunt? ubi aut quando locuti probantur?. Sed inrationabilis uulgus aut apparentes umbras aut demonia aut simulacra mortuorum ut deos colere coeperunt; quae res in consuetudinem uetustatis deducta arbitratur rationis sibi ueritatem posse defendi, cum ueritatis ratio non ex consuetudine neque ex uetustate, sed ex deo sit, qui non uetustate deus probatur, sed aeternitate. quam ob rem fides non coepta res, sed sine initio est. in deum enim credere nostrum incipere est; nam quod creditur, aeternum est. quo modo ergo anteriores se putant pagani, cum quando quod colunt post deum est? numquid non opus post opificem est? pagani colunt opera, nos opificem; illi creaturam,
Abbreviated transcription (Latin):
o portuitdm̃ in notescere
nut in angulo ꝑ inpostu¬
ram apparer& quiclaudi
ñ potest neq inspecod ubi
aliud.ẽ. quãcernitur ope¬
rante inlecebrosa fallatia
neq: ea seruanda trocde¬
der& quȩ ꝓpt̃ quod in bo¬
mesta essent intenebris ge¬
rerentur:. Cũ enim uni¬
us dĩ notitia obliterata
e& inmundo consu&udi¬
ne delinquendi qui amen¬
datium uelam̃ pracestiterat
ueritati. Clemens & mise¬
ricors ds̃ nolens opus suũ
ꝑditioni obnoxium fieri
uisitare dignatus. ẽ. genus
humanũ ñsic apparens sicut
hii qui falso di appellare
moluer̃ sed sicut .ẽ. ueritas
dĩ : Itase manifest auit ut
erroõe a dimer&. qui falsoꝵ
deoꝵ. p̃dicatione mundi
sensũ corperat : Deniq
supra sexcenta milia homi¬
num egressa de aegypto
uidentes & cognoscentes
dñm ħunc ẽẽ. supra omnes.
ex apparantia in effabilis
gloriae ꝓximare ad eũti¬
muer. sed longe curuato
genu ado rauerunt .. Pos¬
te a ꝓsequentib aliissignis

Expanded text:
oportuit deum innotescere, oportuit deum innotescere, non ut in angule per inposturam appareret, qui claudi non potest, neque in speleo, ubi aliud est quam cernitur operante inlecebrosa fallacia, neque ea seruanda traderet, quae, propter quod inhonesta essent, in tenebris gererentur. Cum enim unius dei notitia oblitterata esset in mundo consuetudine delinquendi, quia mendacium uelamen praestiterat ueritati, clemens et misericors deus nolens opus suum perditioni obnoxium fieri uisitare dignatus est genus humanum, non sic apparens sicut hi, qui falso di appellari uoluerunt, sed, sicut est ueritas dei, ita se manifestauit, ut errorem adimeret, qui falsorum deorum praedicatione mundi sensum corruperat. denique supra sescenta milia hominum egressa de Aegypto uidentes et cognoscentes dominum hunc esse supra omne ex apparentia ineffailis gloriae proximare ad eum timuerunt, sed longe curuato genu adorauerunt postea prosequentibus aliis signis,
Abbreviated transcription (Latin):
somundi initio coepta: Cum
hinc magis intellegere debe¬
rent errorẽ suum qui a quod
rep̃hensibile & turpe est
male coeptũ ꝓbatur. Quod
autem honestũ & sc̃m .ẽ dig¬
necolitur. nec posse tur pe
& reprahensibibile. ante sc̃m
esse & in tep̃hensibile ⁊
&ad postrenũ paganorũ
traditio ab homine inuen¬
ta negari non potest:
Qđ aut hostra lex adotla
ta ẽ & uidens res eiĩ Inmor¬
ternim apparuitata iestas
dr̃ adiun da legemhomi¬
nib: &ut huic fides. possit
haberi p̃mit signa tbul ta
& ꝓdigia facta in aegrpto
quododieq: libritestantur
aptholo meo reconditiin:
biblio checam alexandri¬
tus .ẽ. dare ut nemo amb̃i¬
ger& dm̃ esse qͥ tradit :
Pala emi& manifest neui¬
Isa .ẽ. omnib: maiestas dĩ
intanto fulgore & t̃rore
& qđ iubebatomni
obseruatione dignũ habe¬
r&ur : Bt ut om̃a dei ficȩ
ratione conueni at inspitia¬
tur traditalex. Siquid
in cainiustum si quidin ho¬
nestũ siqui dridiculosã. sic

Expanded text:
so mundi initio coepta, cum so mundi initio coepta, cum hinc magis intellegere deberent errorem suum, quia quod reprehensibile et turpe eat male coeptum probatur, quod autem honestum et sanctum est digne colitur; nec posse turpe et reprehensibile ante sanctum esse et inreprehensibile. Et ad postremum paganorum traditio ab homine inuenta negari non potest; quia autem nostra lex a deo data est, euidens res est. in monte enim apparuit maiestas dei ad dandam legem hominibus et, ut huic fides possit haberi, praemisit signa multa et prodigia facta in Aegypto, quod hodieque libri testantur a Ptolomeo reconditi in bybliotecam Alexandritus est dare, ut nemo ambigeret deum esse qui tradidit. palam enim et manifeste uisa est omnibus maiestas dei in tanto fulgore et terrore, quod iubebat, omni obseruatione dignum haberetur. Et ut omnia deificae rationi conueniant, inspiciatur tradita lex, si quid in ea iniustum, si quid inhonestum, si quid ridiculosum. sic
Abbreviated transcription (Latin):
sed contemni: Quis enim ti¬
meat hominẽ ꝓcrimine suo
occisum acsi in nocens fuerit
timeritam̃ ñ potest sed dole¬
ri:Itaq: nisi sentirent dȩmo¬
niã uel depaganorũ sacram̃tũ
rerent᷑: &ut ꝓprius dicam
nisi reiessent ñtimerent
Hu enĩomne qui expastedi¬
abolis̃ consenser̃ in mostẽ
xp̃iunde cuncta dȩ monia siue
dugentium nominata cruce
xp̃i t̃rore concutiunt᷑ : Om¬
nis enim qui alicuius in no¬
centis moster eus. ẽ. cũnom̃
ei fuerit memoratumtimor
ad p̃hendit coreius recorda¬
tione enimhabita delicti
reũ seuid& quantomagis dȩ¬
monia uel diigentiũ qui sc̃is
necir dñi & saluator is mundi
Sedpagani antiquitatiscau¬
sauerũ se tenere contendun
quia quod anterius. ẽ. in qui¬
unt falsum esse ñ potest quasi
antiquitas. aut u&us consue¬
tudo p̃iudic& ueritatẽ Pos¬
sentenim homicidȩ aut mol¬
les. aut adulteri uel c&eri
criminosi ꝑhoc inlicita suade¬
fendere quiantiqua s̃ & ab ip¬

Expanded text:
sed contemni. quis enim tised contemni. quis enim timeat hominem pro crimine suo occisum? ac si innocens fuerit, timeri tamen non potest, sed doleri. itaque nisi sentirent demonia uel di paganorum sacramentum rrerentur et, ut proprius dicam, nisi rei essent, non timerent. hi enim omnes, qui ex parte diaboli sunt, consenserunt in mortem Christi. unde cuncta demonia siue di gentium nominata cruce Christi terrore concutiuntur. omnis enim qui in alicuius innocentis morte reus est, cum nomen eius fuerit memoratum, timor adprehendit cor eius. recordatione enim habita delicti reum ae uidet: quanto magis demonia uel di gentium, qui rei sunt necis domini et saluatoris mundi! Sed pagani antiquitatis causa uerum se tenere contendunt, quia \'quod anterius est\', inquiunt, \'falsum esse non potest\', quasi antiquitas aut uetus consuetudo praeiudicet ueritati. possent enim homicidae aut molles aut adulteri uel -ceteri criminosi per hoc inlicita sua defendere, quia antiqua sunt et ab ip
Abbreviated transcription (Latin):
ubi morti traditus legit᷑
Nemoenim ex superioris
postrema aut expostre¬
mis superiora condemnat
quia contrarium non est
quodunius corporis .ẽ De
mostuis aũt quod resur¬
gant dolodicunt stul tũ
credere uident enim exẽ¬
pla quib credebileiudic&:
Omnia eñ seminausib: neces¬
saria nisi desoluta fuer intre¬
nascirur sus non poter : Sihȩc
inmundo hominũ causa decre¬
uit cur illoꝵ ipsorũ corporib
sihaec prtcestacurus credatur
stultũ putant nisi quia ipsi
stulti r̃ quib: dõ nondađ quam
potestmundus uirtutũ ⁊ Tã¬
m̃ gestarũ nuncusq appar&
umbra qr enĩtepus ñ ẽ facien¬
darũ uirtutũ initio enĩ fieri
opostuit ut sem̃ fidei ꝑhanccre¬
mentũ facer& ⁊ Tam̃ &iam
modo daemonia nominata
cruce xp̃i t̃rentur & suspensi¬
us fiat fugantun & depaganoꝵ
formidine & m&o nominatae
crucis responsadare non pos¬
quare t̾roriẽ: Resenĩ q̃ excri¬
mine uenit ñtimere deb&

Expanded text:
ubi morti traditus legitur. ubi morti traditus legitur. nemo enim ex superioribus postrema aut ex postremis superiora condemnat, quia contrarium non est quod unius corporis est. De mortuis autem quod resurgant, dolo dicunt stultum credere. uident enim exempla quibus credibile iudicetur. omnia enim semina usibus necessaria, nisi dissoluta fuerint, renasci rursus non poterunt. si haec in mundo hominum causa decreuit, cur illorum ipsorum corporibus si haec praestaturus credatur, stultum putant, nisi quia ipsi stulti sunt, qui plus deo non dant, quam potest mundus? uirtutum tamen gestarum nunc usque apparet umbra. quia enim tempus non est faciendarum uirtutum — initio enim fieri oportuit, ut semen fidei per hanc crementum faceret —, tamen etiam modo demonia nominata cruce Christi terrentur et, si inpensius fiat, fugantur et di paganorum formidine et metu nominatae crucis responsa dare non posquare terrori est? res enim, quae ex crimine uenit, non timeri debet,
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ẽẽ. neq: inuitum qui
potuit resurgere sed ẽẽ
misterium: Quicũq er¬
go ẽ. ille aut tacebit de
cruce quia sidixerit stul¬
tamcrucem non poterit
dicere stultam resur rec¬
uitionem . Excusatenĩ
resurrectio crucẽ aut si
locutus fuerit decruce
non poterit negare ꝓui¬
dentiã ẽẽ in eam quam
uid& testimonio resurrec¬
tionis firmari: Aut utrũq
enim accipitur. aututrũq
res fellitur ut qui nonde¬
fend& nec audeat accusa¬
re quare autẽ crucifigi
seꝑmiserit cognatismis¬
terium reseruandumest:
Mortem aũt hanc intan¬
tum commendauit ut clari¬
ficari se ꝑ eam testatus sit
nam & ait Potestatem
hab eo ponendi animã mẽa
& potesta tẽhabeo iterum
sumendieã Nonergo co¬
actus. ẽ. moriquipotesta¬
tẽ habuit & mori & resur¬
gere . Hanc qui abnuit ñ
poteritdicere uiolenter
illimortem inlatam. si enĩ
istã negat nec mostuum
illum poterit ad seuerare
quia haec illic contenent᷑

Expanded text:
tuum este neque inuitum, qui tuum este neque inuitum, qui potuit resurgere, sed esse mysterium. quicumque ergo est ille, aut tacebit de cruce - quia, si dixerit stultam crucem, non poterit dicere stultam resurrectionem; excusat enim resurrectio crucem — aut, si locutus fuerit de cruce, non poterit negare prouidentiam esse in ea, quam uidet testimonio resurrectionis firmari; aut.utrumque enim accipitur aut utrumque refellitur, ut, qui non defendet, nec audeat accusare., Quare autem cruci figi se permiserit cognatis, mysterium reseruandum est. mortem autem hanc in tantum commendauit, ut clarificari se per eam testatus sit. nam et ait: potestatem habeo ponendi animam meam et: potestatem habeo iterum sumendi eam. non ergo coactus est mori, qui potestatem habuit et mori et resurgere. hanc qui abnuit, non poterit dicere uiolenter illi mortem inlatam. si enim istam negat, nec mortuum illum poterit adseuerare, quia haec illic continentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus ad alterũ transi¬
ens quia unus quisq: in quo
inbutus fuerat ꝑmaneba t̃
Pid quodenĩ uerba contra¬
dictionis obnoxia s̃ nullus
alterum superabat᷑ : Non
enimerat unde se quis uic¬
torem ostender& sed inui¬
cem contra dictionibus se
fatigantes minime alt̾ al¬
teri ꝑsuadebat Hinc fac¬
tum est ut dĩ ꝓuidentia
cuius sensur inuestigari
non potest p̃dicationis cȩ
uir tutem adiunger&
qui uerbis contradicerepara¬
tierant uidentes uirtutem
contradicere non audereł:
Ouae enĩma ior poterit ẽẽ.
testificatio ueritatis qũã. ẽ
operatiouirtutis: Siquis
autem opetauirtutum de¬
neg& ac cusans scripturas
quo modo poterit stultã
fidemnr̃am dicere dene¬
gans scripturas: Vbi enĩ
scriptum dexp̃o quod fili¬
us dĩcredendus ẽ. eodem
loco uir tus testis inueni¬
tur & sicui absur dũ uide¬
tur legentix pm̃ dĩ filiũ
crucifixum reuoluat&
inueni&. resurrexis serũ
seamortuis : Et intelle¬
gat nono tiose eum mor¬

Expanded text:
nullus ad alterum transinullus ad alterum transiens, quia unus quisque in quo imbutus fuerat permanebat per id quod enim uerba contradictioni obnoxia sunt, nullus alterum superabat; non enim erat unde se quis uictorem ostenderet, sed inuicem contradictionibus se fatigantes minime alter alteri persuadebat. Hinc factum est ut dei prouidentia, cuius sensus inuestigari non potest, praedicationi suae uirtutem adiungeretaretur, ut, qui uerbis contradicere parati erant, uidentes uirtutem contradicere non auderent. quae enim maior poterit esse testificatio ueritatis, quam est operatio uirtutis? Si quis autem opera uirtutum deneget accusans scripturas, quo modo poterit stultam fidem nostram dicere denegans scripturas? ubi enim scriptum est de Christo quod filius dei credendus est, eodem loco uirtus testis inuenitur. et si cui absurdum uidetur legenti Christum dei filium cruci fixum, reuoluat et inueniet resurrexisse eum a mortuis et intellegat non otiose eum mor
Abbreviated transcription (Latin):
uidimus enĩmostuos exci¬
tatos leꝓsos mundatos.
caeconato oculos restitu¬
tos daemonia. Eiecta
& simulomnes infirmi¬
tates curatas : Nunc quan¬
dostulti fumus iudic&ur
cũ nłdis uerbis credidim:
autcũ reb Sine dubio enĩ
res anteuerbas. Quippe
cum adres significandas
inuenta sint : Siergo
traditioni humanae nul¬
la suadente uir tutequȩ
ad inludendas mentes
hominum inuenta est
fidem dedimus quanto
magir huic quã diuina
& dei ficã omnia signa q̃
dm̃ in uocant contestan¬
tur: Nonnedignestul¬
tiiudicaremur siuirtu¬
tib: noncrederemus qui
sermonib: crederamus ⁊
Nonneratio nabilit̃ in ꝓui¬
di & in consulti notaremur
Si ad uocantem spemnon
sequeremur qui dispera¬
tioni sueramus obnoxii
sed aiunt econtrastultum ẽ
quodcreditur ñ eniratio¬
ne subsistit dm̃b abere filiũ
ta corpora rursus repara¬
ri aduitam: Omnes phr¬
losophy & sectarum in¬
uentores diuersis disputa¬
tionib inuicẽ se confoder:

Expanded text:
uidimus enim mortuos exciuidimus enim mortuos excitatos, leprosos mundatos, caeco nato oculos restitutos, demonia eiecta et simul omnes infirmitates curatas. Nunc quando stulti fuimus iudicetur: cum nudis uerbis credidimus, aut cum rebus ? sine dubio enim res ante uerba sunt, quippe cum ad res significandas inuenta sint si ergo traditioni humanae nulla suadente uirtute, quae ad inludendas mentes hominum inuenta est, fidem dedimus, quanto magis huic, quam diuinam et deificam omnia signa, quae deum inuocant, contestantur! nonne digne stulti iudicaremur, si uirtutibus non crederemus, qui sermonibus credideramus ? nonne rationabiliter inprouidi et inconsulti notaremur, si aduocantem spem non sequeremur, qui desperationi fueramus obnoxii ? \'Sed\', aiunt e contra, \'stultum est quod creditur; non enim ratione subsistit deum habere filium ta corpora rursus reparari ad uitam. omnes philosofi et sectarum inuentores diuersis disputationibus inuicem se confoderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
titia dep̃hensi fatuos uocad
a quib: conuincuntur : Sed
fidemnr̃am & posteritatẽ
accusant: Inp̃ceptis autẽ
nonnegant nihil posse
rep̃hendi qui fidenrãm ac¬
cusent ñ magis contranos
sed contra auctore nr̃m
suscipiunt nos enim stulcos
qui quasi rei fatuae fidem
dederimus ⁊ Illum autem
mendacẽ & circũuentorẽ
nec non & maliciosũ ꝑnun¬
ciant qui fidem t radet &
ꝑqua deciperentur . Cre¬
dentes igitut prius non
nos stulte credidisse ꝓbe¬
mus damdecaus a auctpri
auccoris Cũ errore de¬
geremus in quenuenema¬
nent paganinublirtar¬
tutum sigalis adtracti
sednudis uerbis qͣ sacra
uocant ꝓcipimus prodes¬
seputantes ñ qđ diuinitas
commendauerat sed quod
uentus consu& udo tradi¬
uersis in lusi uanitatibus
nulłã spem salutis agno¬
uimus: Quid enim pote¬
rat ꝓdesse resab hominib
inuenta ut autẽ ad fidem
dĩ accederemus & filiũ eiꝰ
incarnatũ. &cruci fixum
crede remus: Non uerbis
suasũ ẽ. nobis sedrebus

Expanded text:
titia deprehensi fatuos uocant, titia deprehensi fatuos uocant, a quibus conuincuntur. sed fidem nostram et posteritatem accusant, in praeceptis autem non negant nihil posse reprehendi. qui fidem nostram accusant, non magis contra nos, sed contra auctorem nostrum suscipiunt nos enim stultos, qui quasi rei fatuae fidem dederimus, illum autem mendacem et circumuentorem nec non et malitiosum pronuntiant, qui fidem traderet, per quam deciperentur credentes. igitur prius non nos stulte credidisse probemus, deinde causam acturi auctoris. Cum in errore degeremus, in quo nunc manent pagani, nullis uirtutum signis adtracti, sed nudis uerbis quae sacra uocant percepimus prodesse putantes, non quod diuinitas commendarat, sed quod uetus consuetudo tradi latet - diuersis inlusi uanitatibus nullam spem salutis agnouimus, quid enim poterat prodesse res ab hominibus inuenta? ut autem ad fidem dei accederemus et filium eius incarnatum et cruci fixum crederemus, non uerbis suasum est nobis, sed rebus.
Abbreviated transcription (Latin):
sic factũ ẽ. ut ꝑtraducem
anciquitates commen da¬
r&ut fallacia & excusa¬
r&. turpis inuentiõ Per
consu& udiñe enim coepit
turpe nonui deri qđ uir.¬
peerat : Namcum dehones¬
tantur ali qui primoeru¬
bescad poste aueroblan¬
diente consu& udine rece¬
dit pudor mutata frontẽ
Ptete a simultos uide at
tales naq estus turpitudi¬
nis. tunc ẽ. quando hii qͥ
nobiles dicuntur dehones¬
tar iuident᷑ : Fiacile enim
imittatore inuenit deho¬
nestata nobilita s. Sier¬
goporro iampridem ꝓpẽ
hoc prudentes sibiuide¬
bantur qui acui foeda in¬
uentio haec displicer &s
nerat. Nunc qui a dimise¬
ricordia in lustratum. est
genus humanĩu & decla¬
ratũ crim̃esse qđ ꝓlege
cedebat. stultũ aũt qđ pu¬
cabatur prudent̃ in uen¬
tum uel abhac appelatio¬
ne cessare deberent ꝑma¬
nere uolentes in d& ecto
crimine cognoscentes no¬
mensapientiae asealienũ
eẽ . Sedut addant ad comu¬
lũ confessionis suae instul¬

Expanded text:
sic factum est ut per traducem sic factum est ut per traducem antiquitatis commendaretur fallacia et excusaretur turpis inuentio. per consuetudinem enim coepit turpe non uideri, quod turpe erat nam cum dehonestantur aliqui, primo erubescunt; postea uero blandiente consuetudine recedit pudor mutata fronte, praeterea si multos uideat tales. nam quaestus turpitudinis tunc est, quando hi, qui nobiles dicuntur, dehonestari uidentur; facile enim imitatores inuenit dehonestata nobilitas. Si ergo porro iam pridem propter hoc prudentes sibi uidebantur, quia, cui foeda inuentio haec displiceret, non erat, nunc, quia dei misericordia inlustratum est genus humanum et declaratum crimen esse quod pro lege cedebat, stultum autem quod putabatur prudenter inuentum, uel ab hac appellatione cessare deberent permanere uolentes in detecto crimine, cognoscentes nomen sapientiae a se alienum esse. Sed ut addant ad cumulum confessionis suae, in stul
Abbreviated transcription (Latin):
& sancti tatis puplicae.
ꝓmitter& contulerunt
sea adfidiemnocculta
illa inho rresta & tur¬
pia relinquentes & quo
modo ꝑignor antiamin¬
lurisunit confites .nres :
Tuncenim iam pridem
tur errere &ideir cosibi
prudentesi uidebantur
quia quit ep̃hender & ñ
erat I Nitm quam quã
om̃s errarent sub uno
fallatiae nomine idola¬
titiae unus quisq tam̃.
iuxta mores ruor & con¬
uersationẽ. ordinauit.
culturã. ut unur error
diuersitatẽ haber & ex
tur pitudine conuersa¬
tione auctoꝵ: Deniq
racra quae liberi uocant.
inhonesta & uanirsima
sunt. & plena furoris.
difficile enim in purur
non iracundur. e Demiq
ubiq cumpriapo pictur
uid&ur cum quo in ho¬
neste uiuebat :Hoc mo¬
dosusunt & c&era sacra
eoꝵ sedut posterihir in¬
uentionib: caperentur.
subtilitate & astuta.
faotum ẽ. satanae quã qua
nonsine consilio ĩpi us. ista
inuenta sunt : Inuentis ta¬
m̃singulis asꝑsit q̃d am
prestigia ꝑque inlicer&
homines aderrorem . Et

Expanded text:
et sanctitatis publice et sanctitatis publice promitteretur, contulerunt se ad fidem occulta illa inhonesta et turpia relinquentes et quo modo per ignorantiam inlusi sunt confitentes. tunc enim iam pridem tur errore et idcirco sibi prudentes uidebantur, quia qui reprehenderet non erat. nam quamquam omnes errarent sub uno fallaciae nomine, idolatriae unus quisque tamen iuxta mores suos et conuersationem ordinauit culturam, ut unus error diuersitatem haberet ex turpitudine et conuersatione auctorum. denique sacra, quae Liberi uocant, inhonesta et uanissima sunt et plena furoris; difficile enim inpurus non iracundus est. denique ubique cum Priapo pictus uidetur, cum quo inhoneste uiuebat. Hoc modo sunt et cetera sacra eorum; sed, ut posteri his inuentionibus caperentur, subtilitate et astutia factum est satanae. quamquam non sine consilio illius ista inuenta sunt, inuentis tamen singulis aspersit quaedam praestigia, per quae inliceret homines ad errorem, et
Abbreviated transcription (Latin):
loca querens membra
adulterio siris uiri si¬
dir: Eccequib ministrir
siue magistrir pagani
prudentiae sibi nom̃
ad sciscunt : Cũ non solũ
non prudenitiae sit sed.
&criminis. obrcena enĩ
& probrora diligere fu¬
ner tum ẽ. illud autẽ
quale .ẽ. quodimt pelto
uela. tir oculir inludun¬
tur ne enim horreant
tur pit̾ de honestarise
oculi illis uelantur
Alii au it̃sicut aler alas
ꝑcutiunt uocemcoracis
imitan tes .: Alteriuero
leo nummore fremuNt
Aliaut̃ ligatis manib in¬
testinis pulli rur ꝓiciun¬
tur suꝑ fouear aquaple¬
nas accedente quodam
cũgladio & inrupente
intestina supra dicta qui
seliberatorem appell&
Sunt & c&era in honestiora
eccequantis modir tur pi¬
ter in luduntur¶ Quise.
sapien᷑s appellant⁊ sed
quia haec intenebrirpa¬
ciunt᷑. putant possenes¬
ciriNIsta enim om̃a quae
amalis & turpib inuen¬
ta & ordinatas in occultaͦ
dit & d&exit IPraȩdicata
enim fide considerantes
qui audiebant quidboni

Expanded text:
loca quaerens membra loca quaerens membra adulteri Osiris, uiri Isidis: ecce quibus ministris sine magistris pagani prudentiae sibi nomen adsciscunt, cum . non solum inprudentiae sit, sed et criminis! obscena enim et probrosa diligere funestum est. illud autem quale est, quod in speleo uelatis oculis inluduntur? ne enim horreant turpiter dehonestari se, oculi illis uelantur. alii autem sicut ales alas percutiunt uocem coracis imitantes; alteri uero leonum more fremunt; alii autem ligatis manibus intestinis pullinis proiciuntur super foueas aqua plenas accedente quodam cum gladio et inrumpente intestina supra dicta, qui se liberatorem appellet. Sunt et cetera inhonestiora. ecce quantis modis turpiter inluduntur, qui se sapientes appellant! sed quia haec in tenebris patiuntur, putant posse nesciri. ista enim omnia, quae a malis et turpibus inuenta et ordinata sunt in occulto, dit et detexit. praedicata enim fide considerantes qui audiebant, quid boni
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut paganilitterir fo¬
renrib: instructi quisi¬
bi prudenter udentur
inunomundo ab unodõ
condito multos deor de¬
asq: uenerantur . Pro¬
curatores enim & ac to¬
res. mundidñi & dĩ no¬
mine nuncuparunt cũ
in ꝓuidi d&egantur  Il¬
lud aut̃ asserere quod
peniciem pariat in ꝓuidi
ẽ. & stulti qm̃ necesse. ẽ.
dm̃ iniuriam ruam uin¬
dicare meor qui conser¬
riã pastierunt  De¬
hincconsiderentur pre¬
cepta ÷ ł ex nostra quor
stultor uocant antisti¬
ter & ministror. s mecri¬
mine sanctor & intep̃¬
henribiles praecipit or¬
dinarii. Ꝙ contra autẽ
paganoꝵ traditio antisti¬
tes &ministror. idoneos
sibi ẽẽ. non porre nisiex
uiris tranfigurentur. in
feminas ut licent̃ & pu¬
plice muliebria patiant᷑
& discursis inaqua inho.¬
neste crinib: mollẽ quas.¬
satamq uocem. & turpẽ
emittant Quodsipupli¬
cefacerent ab omnipopu¬
lo lapidarentur &cỹno¬
cesalur ille quinutabun¬
dur ꝑ om̃a secircum fent

Expanded text:
tur, ut pagani litteris fotur, ut pagani litteris forensibus instructi, qui sibi prudentes uidentur, in uno mundo ab uno deo condito multos deos deasque uenerantur. procuratores enim et actores mundi domini et dei nomine nuncuparunt, cum inprouidi detegantur. illud autem asserere, quod perniciem pariat, inprouidi est et stulti, quoniam necesse est deum iniuriam suam uindicare in eos, qui conserriam partierunt. Dehinc considerentur praecepta. lex nostra, quos stultos uocant, antestites et ministros sine crimine sanctos et inreprehensibiles praecipit ordinari; e contra autem paganorum traditio antestites et ministros idoneos sibi esse non posse, nisi . ei uiris transfigurentur in feminas, ut licenter et publice muliebria patiantur et discussis in aqua inhoneste crinibus mollem quassatamque uocem et turpem emittant. quod si publice facerent, ab omni populo lapidarentur. et Cynocefalus ille, qui nutabundus per omnia se circumfert
Abbreviated transcription (Latin):
at illã quã appellant stul¬
titiam : Conferamꝰ nunc
tenorem leguna : Paga¬
nideor dearq colerere
&iã litteris ꝓfitentur &
uerum .ẽ. quoddicunt qr
& marculos colunt & fe¬
minar : Ianur enim & sa¬
turnus & iouis & mercu¬
rius & apollo & c&erii
Itẽminerua &rsis. & flux
illa & uenus. & florame¬
retrix. cũc&eris du de¬
aequae sunt sicut historie
tã grecoꝵ quã romanoꝵ
ut pute pauperes quor
stultos uocant unũ dĩi
colunt in misterio ex quo
sunt om̃a nec aliquida
quodabeo conditum: ẽ:
uenerantur : Iꝑsumenĩ
solum sufficere sibi & ha¬
bundare scuint ad salu¬
tem Nonignoranter
quia sigloriam & nom̃
eius aliir deput ataue:¬
rint offendent eum quia
nullus imperator ꝑmit¬
tit ut nomine eius tribu¬
ni& cõmiter ad orentur ⁊
Conferant᷑ nuncleges ut
uideatur tubis it pruden¬
tia quicre atorẽ colit aut
qui creatura quidm aut
qui seruor : Potest fit¬
riut inaliqua domo p̃t̃
unum aliur dñr appella¬

Expanded text:
at illam, quam appellant stulat illam, quam appellant stultitiam. Conferamus nunc tenorem legum. pagani deos deasque colere se etiam literis profitentur; et uerum est quod dicunt, quia et masculos colunt et feminas. Ianus enim et Saturnus, Iouis et Mercurius et Apollo et ceteri, item Minerua et Isis. et Frui illa et Uenus et Flora meretrix cum ceteris dii deaeque sunt, sicut historiae tam Graecorum quam Romanorum utpote pauperes, quos stultos uocant, unum deum colunt in mysterio, ex quo sunt omnia, nec aliquid, quod ab eo conditum est, uenerantur. ipsum enim solum sufficere sibi et abundare sciunt ad salutem non ignorantes quia. si gloriam et nomen eius aliis deputauerint, offendent eum, quia nullus imperator permittit ut nomine eius tribuni et comites adorentur. Conferantur nunc leges, ut uideatur ubi sit prudentia: qui creatorem colit aut qui creaturam, qui dominum aut qui seruos? potest fieri ut in aliqua domo praeter unum alius dominus appelle