comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sieri & eccłam sui corporis hac sanguinis participa¬
tionẽ consecrare. sui sp̃rpignore infide consirmare
dignatus ẽ : Sed uocatis adsidem gentibus usq ad fines
orbis terrae earundem nuptiarum uotiua gaudia ꝑ¬
uener̃: et depiciente uino: Discumbente autem
adnuptias dño uinũ deficit : ut uino meliore ꝑ ipsũ mi¬
rabib ordine fasto manifestar&ur : Gła latentis in ho
raca. ille legalis sensus: suauitar paulatim coeperat
obcarnalẽ phariseorũ interp̃tationẽ apris casua
uirtutȩ deficere quimox eaq: carnalia uidebantur
mandata ad spalem conuertit doctrinã cunctamq
ihu adeũ: uinũ noñ hapent. et dic̃ ei iħ̃s: Quid mni¬
hi ettioi est orulieꝵ: Neq enĩ matrẽ suã in hono¬
rar& quinos iub& honorare parentes aut sibi eẽ ma¬
trẽnegar& quide ea carne suscepit: sed in eo qđ dic̃ : quid
mihi & tibi ẽ mulier s ignificat se diuinitate quamira¬

Expanded text:
fieri, et Ecclesiam sui corporis ac sanguinis participafieri, et Ecclesiam sui corporis ac sanguinis participatione consecrare, sui Spiritus pignore in fide confirmare dignatus est, sed vocatis ad fidem gentibus, usque ad fines orbis terrae, earumdem nuptiarum votiva gaudia pervenerunt. Et deficiente vino. Discumbente autem ad nuptias Domino vinum defecit, ut vino meliore, per ipsum mirabili ordine facto manifestaretur gloria latentis in homraca illa legalis sensus suavitas, paulatim coeperat, ob carnalem Pharisaeorum interpretationem a prisca sua virtute deficere, qui mox ea quae carnalia videbantur mandata ad spiritualem convertit doctrinam. Cunctamque Jesu ad eum, vinum non habent, et dicit ei Jesus, quid mihi et tibi est, mulier? Neque enim matrem suam inhonoraret, qui nos jubet honorare parentes, aut sibi esse matrem negaret, qui de ea carnem suscepit, sed in eo quod dicit: Quid mihi et tibi est, mulier, significat se divinitate, qua mira
Abbreviated transcription (Latin):
sunt incnana calileae : Dñr adnuptias in hunc
mundũ uenit : quia scam ec desiam sibi copulauit. de
qua apłr ait : aptauiuos uniuiro uirginẽ castã &x hibe
rexp̃o : Hab& ergo sponsam ecłam quã redemit
sanguine suo: & cuipignus dedit sp̃m scm̃ quã sibi con¬
iunxit in utero uirginis : Verbum enim sponsus
lamo quasi sponsus: Thalamus enim eius uterus uir¬
ginis fuit: Venit adnuptias inchanagalilȩȩ : Certisa¬
cram̃ti : Chananãq: telus interp̃tatur : Calilea transmi¬
gratio facta: eterat orater inũ isi: Mat̃ ihũ innup¬
tics ostendit᷑ synagagã : eo qđ xp̃m ad mira culũ ꝓuoc&
uocatus est aũt ĩs et discipuli eius adiruptias:
Q uod dñr uenit adnuptias excepta mistica significatione
confirmare uoluit: quod ipse fecit: Sicenĩ ipse alio
loco ait : Qđ dr̃ coniunxit : homo non separ & : Primus
nuptiarũ locus iudȩa etiat inqua filius dĩ homo

Expanded text:
sunt in Cana Galilaeae. Dominus ad nuptias in hunc sunt in Cana Galilaeae. Dominus ad nuptias in hunc mundum venit, quia sanctam Ecclesiam sibi copulavit. De qua Apostolus ait: Aptavi vos uni viro virginem castam exhibere Christo , habet ergo sponsam Ecclesiam, quam redemit sanguine suo, et cui pignus dedit Spiritum sanctum, quam sibi conjunxit in utero virginis. Verbum enim sponsus, lamo, quasi sponsus. Thalamus enim ejus uterus virginis fuit: Venit ad nuptias in Cana Galilaeae, certi Sacramenti, Cana namque zelus interpretatur, Galilaea transmigratio facta. Et erat mater Jesu ibi. Mater Jesu in nuptiis ostenditur synagoga, eo quod Christum ad miraculum provocet. Vocatus est autem Jesus, et discipuli ejus ad nuptias. Quod Dominus venit ad nuptias, excepta mystica significatione confirmare voluit, quod ipse fecit. Sic enim ipse alio loco ait: quod Dominus conjunxit, homo non separet . Primus nuptiarum locus Judaea exstitit, in qua Filius Dei homo
Abbreviated transcription (Latin):
humilib: rebus id est humilitati consentit:¬
Iuptue pactae sunt inciiana calileae: eterat ora¬
ter iÑuibi: Necuacat mysterio qđ diȩ tertio post
illa quae superior euangelii sermo descripserat Nup¬
taȩ factae referuntur sed tertio tempore scłi dñm ad
abtandam sibi ecclesiam uenisse designat : Primum
quippe scłi tempus antelegem patriarcharũ &xem¬
plis : scđm sublege ꝓph&arum scriptis. Tertiũ subgra¬
tia p̃coniis euangelistarum : quasi tertia diei lucẽ
mundo refulsit in quo dñr & saluator noster pro
redemptione generis humani in carnatus apparuit:
sed & hoc inchana galileȩ id est inzelo transmigra¬
tionis ꝑ p&rate. eadem nuptiae factȩ ꝑ hibentur :
Typicȩ denuntiat eos maxime gratia xp̃i dignos ex¬
istere: qui zelo feruore piȩ deuotionis ecemũ lari
charis mata meliora ac deuiciis aduirtutes bona
operando d&errenis ad a &erna norunt speran¬
do & amando trans migrare: Nuptiae pactae

Expanded text:
humilibus rebus, id est, humilitati consentithumilibus rebus, id est, humilitati consentitNuptiae factae sunt in Cana Galilaeae, et erat mater Jesu ibi. Nec vacat mysterio, quod die tertio post illa, quae superiori Evangelii sermone descripserat. Nuptiae factae referuntur, sed tertio tempore saeculi Dominum ad aptandam sibi Ecclesiam venisse, designat. Primum quippe saeculi tempus, ante legem, patriarcharum exemplis. Secundum sub lege, prophetarum scriptis. Tertium sub gratia praeconiis, Evangelistarum quasi tertia diei luce, mundo refulsit. In quo Dominus et Salvator noster pro redemptione generis humani incarnatus apparuit, sed et hoc quod in Cana Galilaeae, id est in zelo transmigrationis perpetratae eadem nuptiae factae perhibentur, typice denuntiat eos maxime gratia Christi dignos existere, qui zelo ac fervore piae devotionis, et aemulari charismata meliora, ac de vitiis ad virtutes bona operando, de terrenis ad aeterna norunt, sperando et amando transmigrare. Nuptiae factae
Abbreviated transcription (Latin):
& gemitus sociemus Tristitia enĩ quae scđm dm̃ est
salutẽ stabilem ꝑpaenitentiã operatur : Idipsũ inui¬
cem sentientes. Sermo iste nonnatura sui. sed in¬
terp̃tatione obscurior factus ẽ. hocẽ enĩ qđ dic̃ ut
ita defratre sentiamus ut & de nobis ipsis & ita ueli¬
mus ꝓximo sicut & nobis uolumus ut & dñs in euan¬
gelio dixit : Quae uultis ut faciant uob homines ea¬
dem &uos facite illis: Non alta sapientes sed hu¬
onlipus consentientes: Suꝑbiã ꝑ om̃a refugien¬
dã doc& hoc enĩ dic̃ alta sentire & merito suꝑbia refugi¬
enda ẽ : cum scriptura dicit quia in itiũ discedendi
humilitatis exposuit consentire enim humilibus &
amare humiles atq: inclinarese ad eos. hoc ẽ con¬
suescere imitare eũ. Quicum in forma dĩ e& formã
serui suscepit & humiliauit seusque ad mortem:
Suꝑba sapit iste quisuã ꝑ seulcisci cupit in iuriam. & non

Expanded text:
et gemitus sociemus, nam tristitia quae secundum Deum est, et gemitus sociemus, nam tristitia quae secundum Deum est, salutem stabilem per poenitentiam operatur . Idipsum invicem sentientes. Sermo iste non natura sui, sed interpretatione obscurior factus est, hoc est enim quod dicit: ut ita de fratre sentiamus ut et de nobis ipsis. Et ita velimus proximo, sicut et nobis volumus, ut et Dominus in Evangelio dixit: Quae vultis ut faciant vobis homines, eadem et vos facite illis. Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Superbiam per omnia fugiendam docet, hoc enim dicit alta sentire: et merito, superbia fugienda est, cum Scriptura dicit: Quia initium discedendi humilitatis exposuit, consentire enim humilibus, et amare humiles, atque inclinare se ad eos, hoc est, consuescere imitari eum, qui cum in forma Dei esset, formam servi suscepit, et humiliavit se usque ad mortem . Superbia sapit iste, qui suam per se ulcisci cupit injuriam, et non
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliquotali opus geri qđ incaelo scribi dignũsit si¬
ue iustitiȩ opus siue caritatis. siue pacis. uł misericor¬
diȩ &ita gestum ut in libro uitȩ referrimereatur. de¬
bemus gaudere cũtalib: sed & si quidẽ uideamus aberro¬
re conuersum & relictis ignorantiȩ tenebris ad lucẽ
ueritatis uenisse remissionẽ peccatorum & gratiã
iubemur : autquiflent dampna secularia. scientes qđ
huius sđi tristitia mortem operatur. Non sunt ergo
lacrimȩ iungende cũtalib: sed cũ illis flentib flen¬
dumẽ: De quibus dicitdñs: beatiquiflent qm̃ ipsi con¬
solabuntur. siquiflent ꝓpeccatissus siqui post delicta
conuertitur ad pȩnitentiã &errorẽ suũ lacrimis la¬
uat si qui &iam ingemescit in habitaculo isto positus
& ad xp̃m redire desiderat & scm desideriũ lacrimarũ
ꝓfusione lauatur. iungamus cumtalib: lacrimas nrãs

Expanded text:
ab aliquo tale opus geri, quod in coelo scribi dignum sit, siab aliquo tale opus geri, quod in coelo scribi dignum sit, sive justitiae opus, sive charitatis, sive pacis, vel misericordiae, et ita gestum, ut in libro vitae referri mereatur, debemus gaudere cum talibus; sed etsi quidem videamus ab errore conversum, et relictis ignorantiae tenebris ad lucem veritatis venisse, remissionem peccatorum et gratiam jubemur, aut qui flent damna saecularia, scientes quod « hujus saeculi tristitia mortem operatur. » Non sunt ergo lacrymae jungendae cum talibus, sed cum illis flendum est, de quibus Dominus dicit: Beati qui flent, quoniam ipsi consolabuntur . Si qui flent pro peccatis suis, si quis post delicta convertitur ad poenitentiam et errorem suum lacrymis lavat, si quis etiam ingemiscit in habitaculo isto positus, et ad Christum redire desiderat, et sanctum desiderium lacrymarum profusione lavat, jungamus cum talibus lacrymas nostras
Abbreviated transcription (Latin):
credentes xp̃o deoresuo ꝓferre maledictum sed bene lo¬
qui benedicere bene p̃dicare . Vt & hoc & boni domini ser¬
ui &boni magistri credantur ẽe discipuli. Sciendũ tam̃ ẽ
qđ sermo benedictionis inscripturis diuerse positus in
aliquid muneris semper his qui ab eo benedicuntur
inꝑtit. Homines uero dm̃ benedicere: ꝓ hoc quod ẽ
laudare & gratias referre dicuntur BeNedicite ETNO¬
Lite oraledicere: Ortaturnos apłr ut cũ ꝓuocamur
ab in imicis. non promale dictis maledicta reddamus:
sed faciamus quod ipse desem& ipso scribit ubi dic̃ male¬
dicimur & benedicimus caudere cuo gaudentisus:
Habenda est &iam in hoc conp&ens. & apta distinctio ñ
enim quibus cumq gaudiis xp̃ianorũ gaudia socianda
sunt. Neq enim siuideã gaudere aliquem suꝑ qua estu
pecuniȩ aut sȩcularis honeris eminentia congratula¬
ri debeo talib: quisciam qđ huius modi gaudia luctus

Expanded text:
credentes Christo de ore suo proferre maledictum, sed bene locredentes Christo de ore suo proferre maledictum, sed bene loqui, bene dicere, bene precari, ut ex hoc et boni domini servi, et boni magistri credantur esse disquod sermo benedictionis in Scripturis diverse positus invaliquid muneris semper his qui ab eo benedicuntur impertit, homines vero Deum benedicere pro hoc quod est laudare et gratias referre dicuntur. Benedicite et nolite maledicere. Hortatur nos Apostolus ut cum provocamur ab inimicis, non pro maledictis maledicta reddamus, sed faciamus quod ipse de semetipso scribit, ubi dicit, maledicimur et benedicimus . Gaudete cum gaudentibus. Habenda est etiam in hoc competens et apta distinctio, non enim quibuscunque gaudiis, Christianorum gaudia socianda sunt, neque enim si videam gaudere aliquem, super quaestu pecuniae, aut saecularis honoris eminentiae, congratulari debeo talibus qui sciam, quod hujusmodi gaudia luctus
Abbreviated transcription (Latin):
in quo enim non sufficit humana fragilitas auxilium dĩ
orationibus in plorandum est Neces sitatisus sc̃onũ
coomuui cantes: Acsidicat ministrate eis qui ꝓpt̃ xp̃m
trationibus: Honeste & decent̃: non quasi stipem in¬
digentibus sc̃is p̃bere sed censum nr̃m quod a mo¬
do cũ ipsis habere cõmune & meminisse sc̃oꝵ siue in co¬
lestis sollẽpnib: siue ꝓeo ut &recordatione eoꝵ ꝓficiamus:
hos pitalitatem sectantes: Quam dignae hospitalitatis
magnisicentiam uno sermone conprȩhendit : Dicens enĩ
sectandam ẽẽ hospitalitatem. Non illud solum ostendit
utuenientẽ ad nos hospitẽ suscipiamus. sed & requira¬
mus & ut solliciti simus & sestemur. acꝑ quiramus ubi¬
que hospites nec ubi forte in plateis sedeant. ne extra
testum iaceant recordare loth. &inuenies quod non
illũ hospites sed ipse quaesierit hospites & hocerat hospi
hos quoq: ipsũ discipulorum linguamq conponit. N onuult

Expanded text:
in quo enim non sufficit humana fragilitas, auxilium Dei in quo enim non sufficit humana fragilitas, auxilium Dei orationibus implorandum est. Necessitatibus sanctorum communicantes. Ac si dicat ministrate eis, qui propter Ctrationibus. Honeste et decenter, non quasi stipem indigentibus sanctis praebere, sed censum nostrum quodammodo cum ipsis habere commune, et meminisse sanctorum sive in collectis solemnibus, sive pro eo, ut ex recordatione eorum proficiamus. Hospitalitatem sectantes. Quam dignae hospitalitatis magnificentiam, uno sermone comprehendit. Dicens enim sectandam esse hospitaliut venientem ad nos hospitem suscipiamus, sed requiramus, et solliciti simus, et sectemur, ac perquiramus ubique hospites. Necubi forte in plateis sedeant, ne extra tectum jaceant. Recordare Lot, et invenies quod non illum hospites, sed ipse quaesierit hospites , et hoc erat hospios quoque ipsum discipulorum, linguamque componit. Non vult
Abbreviated transcription (Latin):
Q uia frigidos dñs non amat & intepidis nausiatur: Tunc
planȩ spũ feruemus : si scło frigidi sumus Nult enĩ ut nos
quis ublege sp̃ruiuimus : nihil remis sũ nihilcepidũ ab eamꝰ
in nobis sedcum feruore spĩs & calore fidei cuncta ꝑ agamus
Dño seruientes: Ille dño seruit qui potest dicere nobis
libido aut auaritia autin anis gloria dominabitur :
Spe caudentes: Spe gaud& qui non respicit ea quae
uidentur : sed eaque non uidentur expectat & qui scit
qmm̃ non sunt condignȩ passionis huius temporis ad futu¬
rã głam quaer euelabitur in nobis: INtRiBulatione pa-¬
cieates. Propter gaudium spȩi futurȩ om̃a sustin&e. si c̃
scriptũ ẽ. Omne gaudiũ &istimate frr̃ cũ in uariis tẽptaci¬
onib: incideritis : & quia tribulatio pacientiam operatur.
pacientia aũt ꝓbationẽ : ꝓbatio spem: ORAtIONI INSTΑN¬
tes: In stantia enĩ orationis nob̵ p̃stat auxiliũ in aduersis

Expanded text:
Quia frigidos Dominus non amat, et in tepidis nauseatur, tunc Quia frigidos Dominus non amat, et in tepidis nauseatur, tunc plane spiritu fervemus, si saeculo frigidi sumus. Vult enim ut nos qui sub lege spiritus vivimus, nihil remissum, nihil tepidum habeamus in nobis, sed cum fervore spiritus, et calore fidei cuncta peragamus. Domino servientes. Ille Domino servit qui potest dicere nobis,libido, aut avaritia, aut inanis gloria dominabitur. Spe gaudentes. Spe gaudet, qui non respicit ea quae videntur, sed ea quae non videntur exspectat, et qui scit, quoniam non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis . In tribulatione patientes. Propter gaudium spei futurae omnia sustinete, sicut scriptum est: Omne gaudium existimate, fratres, cum in varias tentationes incideritis , et quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem . Orationi instantes. Instantia enim orationis nobis praestat auxilium in adversis,
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ltauos diligite hoc mandatum accepimus
ut diligamus nos inuicem : sicut & dr̃ dilexit nos
ꝥratrer ergo iubemus diligere non iudicare. Sienim
putas aliquẽ impium ẽẽ &ideo eũ non iudicas dili¬
dñs enĩ diligit iustos Hhonore inuicem prȩueruentes
Hocsisemꝑ seruaremus & caritatẽ & pacientiã teneremus:
Sinos enĩ omnib: minores iudicaremus nec ultro alicui
iniuriã faceremus nec in latã nob̵ grauiter doleremꝰ.
hoc est quod & dñs docuit cum notar& scribas & pharisȩ¬
os prima sibi loca in conuiuiis uindicantes & doc& ut cũ
uocatus fueris tu ad caenã innouis simo loco recũbas:
Sollicitudine NoNpicRi: Neꝑ sollicitudinẽ scđi
pigri indĩ opere essiciamini & inertes. Superius eũ qui
p̃ẽ in sollicitidinȩ debere eẽ cõmonunt. Nunc uero
omnib: dat hoc incõmune mandatum. Nequis nr̃m au¬
diat ach̃o. Seruemale &piger sp̃u peruetes:

Expanded text:
ti, ita vos diligite, hoc mandatum accepimus, ti, ita vos diligite, hoc mandatum accepimus, ut diligamus nos invicem, sicut et Deus dilexit nos. Fratres ergo jubemur diligere, non judicare, si enim putas aliquem impium esse, et ideo eum non judicas diliDominus enim diligit justos. Honore invicem praevenientes. Hoc si semper servaremus, et charitatem, et patientiam teneremus, si nos enim omnibus minores judicaremus, nec ultro alicui injuriam faceremus, nec illatam nobis graviter doleremus. Hoc est, quod et Dominus docuit cum notaret scribas et pharisaeos, prima sibi loca in conviviis vindicantes, et docet ut cum vocatus fueris tu ad coenam, in novissimo loco recumbas . Sollicitudine non pigri. Ne per sollicitudinem saeculi pigri in Dei opere efficiamini inertes. Superius eum qui praeest, in sollicitudine debere esse commonuit, nunc vero omnibus dat hoc incommune mandatum, ne quis nostrum audiat a Domino serve male et piger. Spiritu ferventes.
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionis inseruit ut diligatur dm̃ & eaquȩ uult dr̃¬
Ergo quicumq: aliud dileerit quam dm̃ & quae dõpla¬
cent. dilectio in eo fincta & simulata dicenda est. Sed
& siquis proximum suum errantem uiderit &
non correerit simulata dilectio dicenda est Nihil
enim habere ad olatorium. nihil sucatum dilectio
deb&: odientes mraluo: Mirum fortasse sit
qđ inter c&era bona uirtutũ assummitur &iã odiũ
& tam quam neces sarium ab apło ponitur unde cer¬
tũ ẽ. in ẽẽ animȩ &iã odi affectum. Estenim laudabi¬
le o disse uitia odisse peccata Nisienim quis odio
habeat uitia non potest amare nec conseruccre uir¬
tutes aduerentes pono. adhereamus bono ob¬
seruandum &iam hocquod sicut in aliis dic̃ : qui
adher& dño unus spr ẽ ita & hic dicit adhereamus
bone sine dubio ut contingat nobis unum ẽẽ cũbono:
caritateo prateruitatis inuiceor diligentes
Hacsidicat ut fratrep & quasi & una matre genera¬

Expanded text:
dilectionis inseruit, ut diligat Deum et ea quae vult Ddilectionis inseruit, ut diligat Deum et ea quae vult DErgo quicunque aliud dilexerit quam Deum, et quae Deo placent, dilectio in eo ficta et simulata dicenda est, sed et si quis proximum suum errantem viderit, et non correxerit, simulata dilectio dicenda est. Nihil enim habere adulatorium, nihil fucatum dilectio debet. Odientes malum. Mirum fortasse sit quod inter caetera bona virtutum, assumitur etiam odium, et tanquam necessarium ab Apostolo ponitur. Unde certum est inesse animae etiam odii affectum. Est enim laudabile odisse vitia, odisse peccata, nisi enim quis odio habeat vitia, non potest amare, nec conservare virtutes. Adhaerentes bono. Adhaereamus bono, observandum etiam hoc, quod sicut in aliis dicit, qui adhaeret Domino unus spiritus est. Ita et hic dicit: Adhaereamus bono, sine dubio, ut contingat nobis unum esse cum bono. Charitatem fraternitatis invicem diligentes. Ac si dicat, ut fratres, et quasi ex una matre genera
Abbreviated transcription (Latin):
tudo omniũ ecđarũ: Quis infirmat᷑ & ego non in firmor ⁊
quis scandalizatur &ego non uror ÷ quimisere¬
tur inhilaritate: maximȩ circa egrotormiđã
circa om̃pplacido &ibendus animo hilarem enim¬
datorem diligit dr̃ & tristem sine dubio hodit qui
enim p̃rogat pecuni amsuam quasi qui insidelis sit
& recepturum sedis per& necessario tamquam ille¬
quieam ꝑdiderit contristatur quiuero cumsidȩ
& spe hoc agit in hilaritate & l&itia hoc agit. Cer¬
tȩ quod parua hȩc quaermandato dĩ expendit in gen¬
tes sibi opes caelestium diuitiarum insuꝑ aũt & a&e¬
nam conferant uitam: Dilectio sine si mulatio¬
nȩ: Tota puritas deb& ẽẽ in xp̃i anos sicut ds̃ pura
lux ẽ singere enĩ seruorum ẽ : Diligamus non lingua
tantum sed opere &ueritate . ita ut&iã sinecesse suerit
ꝓinuicem moriamur. Ego puto qđ omnis dilestio quae
non ẽ scđm dm̃ simulatasit &uera non sit : &enĩ creator

Expanded text:
tudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? tudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror ? Qui miseretur in hilaritate. Maxime circa aegrotos misercirca omnes placido exhibendus est animo, hilarem datorem diligit Deus, et tristem sine dubio odit . Qui enim erogat pecuniam suam, si infidelis sit, et recepturum se desperet, necessario tanquam qui eam perdiderit, contristatur, qui vero cum fide et spe hoc agit, in hilaritate et laetitia agit, certus quod parva haec quae pro mandato Dei expendit, ingentes sibi opes coelestium divitiarum, insuper autem et aeternam conferant vitam. Dilectio sine simulatione. Tota puritas debet esse in Christiano, sic Deus pura lux est, fingere enim servorum est. Diligamus non lingua tantum, sed opere et veritate. Ita etiam si necesse fuerit pro invicem moriamur. Ego puto quod omnis dilectio quae non est secundum Deum simulata sit, et vera non sit, etenim creator
Abbreviated transcription (Latin):
&ortatur: Quiexortatur inexortando. Eorta¬
tio species dostrinae & uerbi quo afflictae animȩ scrip¬
turarum diuinarum: Prudenter apiatis &inunũ
collectis rermonibus releuantur. Si uero sermo ha¬
bens uir tutem graẽdĩ suerit ad habitus animȩ dispe¬
rata tunc cor eĩ penetrat & consolationem p̃b&
hac spem reuocat disperatione submota: Quitri¬
euit iNSimplicitate Oport& inquid ut in simpli¬
citate cordis hoc faciat. hoc ẽ neuideatur quidã bene
facee indigentibus. Corde uero laudem quaerat ab
hominib: nonẽ simplicitas si aliud agi udeatur
inmanib &aliud quaerat incorde Quip̃est it sol¬
licitudine Qui uero p̃ est frĩbus uel quip̃ ẽ ecđȩ¬
suae in sollicitudinae ẽe deb& non humanarũ causa¬
rum nec scłarium rerũ hȩc enĩ sollicitudo aliena de¬
b& eẽ abhis qui eccłe p̃sunt sed talẽ recipiant sollicitu¬
dinẽ qualẽ apłr dic̃ : Concursus inme cotidianus sollici¬

Expanded text:
exhortatur. Qui exhortatur in exhortando. Exhortaexhortatur. Qui exhortatur in exhortando. Exhortatio species doctrinae est et verbi, quo afflictae animae, Scripturarum divinarum prudenter aptatis et in unum collectis sermonibus relevantur, si vero sermo habens virtutem gratiae Dei, fuerit adhibitus animae desperatae, tunc cor ejus penetrat, et consolationem praebet, ac spem revocat, desperatione submota. Qui tribuit in simplicitate. Oportet, inquit, in simplicitate cordis, hoc faciat, hoc est, ne videatur quidem bene facere indigentibus. Corde vero laudem quaerat ab hominibus. Non est simplicitas, si aliud agi videatur in manibus, et aliud quaerat in corde. Qui praeest in sollicitudine. Qui vero praeest fratribus, vel qui praeest Ecclesiae, in sollicitudine esse debet, non humanarum causarum, nec saecularium rerum, haec enim sollicitudo aliena debet esse ab his qui Ecclesiae praesunt, sed talem recipiant sollicitudinem, qualem Apostolus dicit. Concursus in me quotidianus, sollici
Abbreviated transcription (Latin):
abentes aũt donationes securidum gratiam
Iquae data est nobis dipferentes: Donũ non ex
nr̃o sededonantis pand& arbitrio omnib: quidẽ cre¬
dentibus gła ꝓmittitur infuturo : Sed quitã mundũ
corhabuerit ut uirtutum gratiam accipere mereat᷑
&iam inp̃senti : Siue prophetia. secdorratione
pidaei: Fidei dix̃ non legis. siuequia fides illa meruit.
unus quisq enĩ tantũ accipit quantum credit:
siuecmiiis teriuor ionnstrando: haecomnia
possumus adillam regulam reuocare quae superius dic¬
ta ẽ: Hoc ẽ nonplus sapere quã oport& sapere : Verbi
causa non debere eum quiministrat inminis trando
plus sapere quam oport& sapere. & quidoc& in doc¬
trina & qui & ortatur in e ortatione nom plus sape¬
re: Multi accepto ministerio uł accepta doctrina
plus sapuerunt quam oportuit sapere &elati in
arro gantia uł indilicis resoluti p̃cipites corruer̃:
Deministerio sacer dotali. uł dia conatus dicit siue
quidoc& indoctrina: Quidoc& maior est eoqui

Expanded text:
abentes donationes secundum gratiam, quae data est nobis, differentes. Donum non ex nostro, sed ex donantis pendet arbitrio. Omnibus quidem credentibus gloria promittitur in futuro, sed qui tam mundum cor habuerit, ut virtutum gratiam accipere mereatur etiam in praesenti. Sive prophetiae secundum rationem fidei. Fidei dixit, non legis, sive quia fides illa meruit, unusquisque enim tantum accipit quantum credit. Sive ministerium in ministrando. Haec omnia possumus ad illam regulam revocare, quae superius dicta est, hoc est, non plus sapere quam oportet sapere. Verbi causa, non debere eum qui ministrat, in ministrando plus sapere quam oportet sapere, et qui docet in doctrina, et qui exhortatur in exhortatione, non plus sapere. Multi accepto ministerio, vel accepta doctrina, plus sapuerunt quam oportuit sapere, et elati in arrogantia, vel in deliciis resoluti, praecipites corruerunt. De ministerio sacerdotali vel diaconatus dicit. Sive qui docet in doctrina. Qui docet major est eo qui
Abbreviated transcription (Latin):
diuinde serto suerunt sequebatur eos p&ra ꝑ ommne
iter eorum. Vnde populo & omni substantia eius flu¬
ente sufficerent. Sonec uenientes in terramoab pu¬
teum sibi foderent aquarum. quod aũt in sequenter
dicit sed nonin pluribus eorum beneplacitũ ẽ dõ: hunc
hab& sensum nequis sibi aut inbaptismo confidat aut
inesca spiritali uel potu spiritali sed siquis aut baptis¬
mum uio lauerit autpost p̃ceptionem cibi caelestis
male uixerit contritiones quas filiis israhel p̃senti
afflictione perpessi sunt illȩ grauius in futuro qui
maiora benesitia neglexerit sustinebit quare clix̃
de consequentieos p&ra bibere aquam quia xp̃s
quem haec sigurabat postea uenturus erat:

Expanded text:
diu in deserto fuerunt, sequebatur eos petra, per omne iter eorum, unde populo et omni substantiae ejus fluenta sufficerent, donec venientes in terram Moab, puteum sibi foderent aquarum. Quod autem in sequenti dicit, sed non in pluribus eorum beneplacitum est Deo, hunc habet sensum. Ne quis sibi aut in baptismo confidat, aut in esca spiritali vel potu spiritali. Sed si quis aut baptismum violaverit, aut post perceptionem cibi coelestis male vixerit, contritiones quas filii Israel praesenti afflictione perpessi sunt, ille gravius in futuro, qui majora beneficia neglexerit, sustinebit. Quare dixit, de consequenti eos petra bibere aquam, quia Christus quem haec figurabant, postea venturus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
suir diligitxp̃m. faciat aliquid quod non plac& xp̃o:
llum enim quidiligit non solum non occidit qđ pro¬
hib& le sed nec irascitur fratrisuo quia ita delectatur
illequem diligit & non solum non facit adulterium:
sed nec mulierem respicit ad concapis cendum. sed dicit¬
falsum testimoniumdicit. Cũ sciat ipsum quem diligit
falso testimonio proditum. Necessario autem quidiligit
xpm. diligit & ꝓximum suum. Hac enim solo inditioxp̃i
eẽ discipulus designatur. sicaritatem cũ ꝓximis habeat
certum ẽ enĩ quod qui non diligit ꝓximum nesciat xom̃:¬

Expanded text:
suis diligit Christum, faciat aliquid quod non placeat Christo. suis diligit Christum, faciat aliquid quod non placeat Christo. Illum enim qui diligit, non solum non occidit, quod prohibet lex, sed nec irascitur fratri suo, quia ita delectatur in illo quem diligit, et non solum non facit adulterium, sed nec mulierem respicit ad concfalsum testimonium dicit, cum sciat ipsum quem diligit falso testimonio proditum? necessario autem qui diligit Christum, diligit et proximum suum: hoc enim solo indicio Christi esse discipulus designatur, si charitatem cum proximis habeat: certum est enim quod qui non diligit proximum nesciat
Abbreviated transcription (Latin):
sunt non furatur : & qui diligit ꝓximum falsũ ad uer¬
sur eum testimonium nandicit : Similiter & c&era man¬
datalegis sisiterga ꝓximum dilectio absq: alico labore
seruantur Putotamen & in hoc uoluit a postolus
aliquid compensius dicere : Namsidiligentius re¬
quiras quisit proximus noster: Disces in euangelio
illum ẽẽ ꝓximum nr̃m quiuenit & iacenter nos uul¬
neratos a latronibus & nudatos ademonibus ium̃to
corporissui suꝑ posuit & adstabulum ecđẽ d&ulit &
stabulario ꝓcura nr̃a & diligentia uel ipsi paulo uł
omni qui ecclesiae p̃ est duos denarios noui acu&eris
testamenti ad nostrae cura corcessit &xpensar. hunc
ergo proximum sidiligamus omnem legem & uniuer¬
sa mandata in ipsius amore complemus finis enim
legis xp̃r adiustitiam omni credenti. nec fieri ullo
pacto potest ut qui ex toto corde &ex totis uisceribus

Expanded text:
sunt non furatur. Et qui diligit proximum, falsum adversunt non furatur. Et qui diligit proximum, falsum adversus eum testimonium non dicit, similiter et caetera mandata legis, si sit erga proximum dilectio, absque aliquo labore servantur. Puto tamen, quod in hoc voluit Apostolus aliquid compendiosius dicere. Nam si diligentius requiras, qui sit proximus noster, disces in Evangelio illum esse proximum nostrum, qui venit et jacentes nos vulneratos a latronibus, et nudatos a daemonibus, jumento corporis sui superposuit, et ad stabulum Ecclesiae detulit, et stabulario pro cura nostra, et diligentia, vel ipsi Paulo, vel omni qui Ecclesiae praeest, duos denarios. Novi ac Veteris Testamenti, ad nostrae curae concessit expensas. Hunc ergo proximum si diligamus, omnem legem et universa mandata in ipsius amore complemus. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti, nec fieri ullo pacto potest, ut qui ex toto corde et ex totis viribus
Abbreviated transcription (Latin):
concupisces rem puaxictui. et si quodest aliud enauda¬
tuor in noc ueno restauratur: dilices proxionĩtuũ
tanouamte ipsuoi: & ad ultimum rationẽ tanti huius
bonibreuiter colligensait. Bilectio proxion oralũ non ope¬
ratur plenitudo encolegis est dilectio: Supradixerat
quia quidiligit ꝓximũ legemim pleuit & quia difficile uide¬
batur quamodo possit quis omnem legem in uno comple¬
re sermone. Plenissimam reddit rationem dicens
Dilestio ꝓximi malum non operatur. & ideo plenitudo le¬
girest dilestio: Pone enim persingula mandata legis
dilestionem. & uide quam facile cunsta conplentur
N umquid quidilixit proximum occidere eum potest.
certum est quod nemo quem diligit interficit:
Est ergo dilestio ꝑquam impleatur mandatum quod
praecipitur non occides &iterum Num quid qui pxi¬
mũ suũ diligit inuxorem eĩ ad ulterium cammnitcit:
Numquam ꝓfecto. Siergo diligas ꝓximum nec adulteri¬
um committis Similiter & qui diligit ꝓximum quȩ eĩ

Expanded text:
et si quod est aliud mandatum hoc verbo instauratur: Diliges proximum tuum sicut teipsum. Et ad ultimum rationem tanti hujus boni breviter colligens, ait: Dilectio proximi malum non operatur, plenitudo ergo legis est dilectio. Supra diquia qui diligit proximum legem implevit, et quia difficile videbatur, quomodo possit quis omnem legem in uno complere sermone, plenissimam reddit rationem dicens: Dilectio proximi malum non operatur, et ideo plenitudo legis est dilectio. Pone enim per singula mandata legis dilectionem, et vide quam facile cuncta complentur. Nunquid qui diligit proximum occidere eum potest? Certum est quod nemo quem diligit interficiat. Est ergo dilectio, per quam impleatur mandatum quod praecipitur Non occides. Et iterum. Nunquid qui proximum suum diligit in uxorem ejus adulterium committit? Nunquam profecto. Si ergo diligis proximum, nec adulterium committis, similiter, et qui diligit proximum, quae ejus
Abbreviated transcription (Latin):
guiner consecratus hostes quise quentes : atter¬
go moriuntur peccata praȩterita signantur :
Morses quide aegypto populum dni liberauit xp̃ifi
guram gerebatꝰ: Etooues eatideo escam spiri¬
talem manducauerunt: Escam spiritalẽ dic̃ man¬
na quã ppłr indeserto manducauit. Manna autem
trpus est escȩ spiritalis quae in resurrectione dñi ue¬
ritas facta est in eucharistiae misterium. Iste est &
quia pereum & angeliuiuant & hamines: et oones
eundeo potuor spiritaleo siserunt. Bibesant au

Expanded text:
guine consecratus, hostes, qui sequentur a terguine consecratus, hostes, qui sequentur a tergo, moriuntur, peccata praeterita signantur. Moses qui de Aegypto populum Dei liberavit, Christi figuram gerebat. Et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt. Escam dicit spiritalem mannam, quam populus in deserto manducavit. Manna autem typus est escae spiritalis, quae in resurrectione Domini veritas facta est, in Eucharistiae mysterium. Iste est etquia per eum et angeli vivunt et homines. Et omnes eumdem potum spiritualem biberun
Abbreviated transcription (Latin):
qui secuntur. C&erum inspiritali cursu certisum:
quod omnes accipiunt quiusque in finem conlata a dõ
dona custodiunt & qui ꝓpter humanũ fauorem p̃dicat
certus ẽẽ demercede non potest: Nonguasiaerẽ
uerserans. &cetera: Id est non studio uanitatis
aliquid ago sed xp̃o cordis intentione &corporis
mortificatione deseruio: Neipse reprosus epfi¬
ciar: Reprobus efficitur qui tantum uerbo doc&
non &em plo quia suam reprobam facit ẽẽ doctrinã:
Nolo enim uos icnorare fratres cm patres NÑ
oones sus nube puerunt: Subnube dicit illaquȩ
eor praecedebat columpna quae siguraliter xp̃m signi¬
fulciens in firmitatẽ nrãm: Pernostem lucens perdiem
non lucens ut qui non uident uideant & quiuident
caecisiant: et oos mare tran sienunt. et omnes
in mor sen Baptizati sunt iNNusae & inmani:
Rub& in mare rubrum baptismus utique xp̃i san¬

Expanded text:
qui sequuntur. Caeterum in spiritali cursu, certi sumus, qui sequuntur. Caeterum in spiritali cursu, certi sumus, quod omnes accipiunt qui usque in finem, collata a Deo dona custodiunt, et qui propter humanum favorem praedicat, certus esse de mercede non potest. Non quasi aerem verberans, etc. Id est, non studio vanitatis aliquid ago, sed Christo, cordis intentione et corporis mortificatione deservio. Ne ipse reprobus efficiar. Reprobus efficitur, qui tantum verbo docet, non exemplo, qui suam reprobam facit esse doctrinam. Nolo enim vos ignorare, fratres, quod patres nostri omnes sub nube fuerunt. Sub nube dicit, illa quae eos praecedebat columna, quae figuraliter Christum signirmus, et fulciens infirmitatem nostram, per noctem lucens, per diem non lucens, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant . Et omnes in mare transierunt, et omnes in Moysen baptizati sunt, in nube et in mari. Ruber in mari Rubro. Baptismus utique Christi san
Abbreviated transcription (Latin):
Illam dequa psalmista ait: Scuto bonȩ uoluntatis tuȩ
coroncostinos. Coranaenim uistoria interpr&atur
Gratices agamus dõ & deprecamur illum ut inbona uo¬
luntate sua ipse sit scutum & corona & brauium uisto¬
riȩ nostrae: EgoicItUR SICCURRO NON QUASI ININ¬
certum. Sipucno Non quasi aereo uerBerans.
Sed castico corpus meuor. etin serui tuteo redico
Neforte cuo aliis praedicauerio. ipse repro¬
Rus eppiciar: Non inuacuum curro aut in in¬
certum aerem uerbero uel fingo certamen sed cas¬
tigo corpus meum & inserui tutem redigo per absti¬
nentiam & ad flictionem atque labores sicut alibi
ait : In ieiuniis multis inuigiliis. in fame &siti
infrigore &nuditate. in laboribus incarceribus¬
& c&era. Ne forte cum aliis praedicauerim ipse
seprobus efficiar. Non fatiendo quoddico aliter
Ergo sic curro non quasi in incertum Inmundi ali
cursu siunus prior accesserit in casum ꝑueniunt

Expanded text:
Illam de qua Psalmista ait: Scuto bonae voluntatis tuae Illam de qua Psalmista ait: Scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos , corona enim victoria interpretatur. Gratias agamus Deo, et deprecemur illum, ut in bona voluntate sua, ipse sit scutum, et corona, et bravium victoriae nostrae. Ego igitur sic curro non quasi in incertum, sic pugno, non quasi aerem verberans, sed castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte cum aliis praedicaverim ipse reprobus efficiar, etc. Non in vacuum curro, aut in incertum aerem verbero, vel fingo certamen, sed castigo corpus meum, et in servitutem redigo per abstinentiam et afflictionem atque labores, sicut alibi ait: In jejuniis multis, in vigiliis, in fame et siti, in frigore et nuditate, in laboribus, in carceribus, etc. Ne forte cum aliis praedicaverim ipse reprobus efficiar, non faciendo quod dico . Aliter. Ego sic curro, non quasi in incertum. In mundiali cursu si unus prior accesserit, incassum veniunt
Abbreviated transcription (Latin):
escitis quod hni gui it stadio currunt om̃s
quidem currunt. sed untis accipit prauium:
Hic stadii cursum iustitiȩ uł sidȩi conparauit. quia
quomodo illic cumom̃s intrastadiũ currant nonnisi qui
bene concurrerit dignus p̃mio iudicatur ita& hic quam¬
uis intrasidȩi m&as cuncti credentes contineantur. Soli. ta¬
men qui iustȩ uixerint p̃miũ caelestȩ qđ grecȩ dicitur bra¬
uiũ ꝑcipiunt. & quia inter eos qui instadio currunt unum
accirientẽ palmã significat idẽ illũ quisidẽ restã tenuerit
& p̃cepta seruauerit. hortaturnos hoc modo currere ut
caelestia p̃mia mereamur conp̃hendere: OMNes autẽ
Quiinacone contendit aꝑoomisus seasstiuet:
Agon grecȩ latinȩ certamendicitur. Ergo omnis ago¬
nista idest certator quiad accipiendum contendit
brauium ab omnibus seabstin& id est ab omnib: escis
quae cursum eius inpedire consuerunt: Et ille quidẽ
ut corruptibilem cononã accipiat. Nos aũt in corruptã

Expanded text:
escitis quod hii qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium. Hic stadii cursum justitiae vel fidei comparavit. quia quomodo illic cum omnes intra stadium currant, non nisi qui bene currerit, dignus praemio judicatur, ita et hic, quamvis intra fidei metas cuncti credentes contineantur, soli tamen qui juste vixerint praemium coeleste, quod Graece dicitur βραβεῖον, percipiunt, et quia inter eos, qui in stadio currunt, unum accipientem palmam significat, id est, ille qui fidem rectam tenuerit, et praecepta servaverit. Hortatur nos hoc modo currere, ut coelestia praemia mereamur comprehendere. Omnis autem qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet. Ἀγών Graece, Latine certamen dicitur. Ergo omnis ἀγωνιστής, id est, certator, qui ad capiendum contendit bravium, ab omnibus se abstinet, id est, ab omnibus escis, quae cursum ejus impedire consueverunt. Et illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam.
Abbreviated transcription (Latin):
flacus & stridordentium sifl&us oculorumẽ & stridordentiũ
ossa demonstrant . Vera ẽ ergo corpoꝵ & eorundẽ membroꝵ
quaecaeciderant resurrectio. Cancordat enĩ humilitas
centurionis quadixit dñe nonsum dignus ut intres sub
testum meum. cum uerbir apłi ubi ait. Nolite prudentes
ẽẽ apud uos m&apsos sed & opera micđiae que ergo leꝓsum
& puerum centurionis ehibuit saluator cum apłi &orta¬
tione quiait: prouidentes bona &iam coram omnib

Expanded text:
fletus et stridor dentium, si fletus oculorum est, et stridor dentium fletus et stridor dentium, si fletus oculorum est, et stridor dentium ossa demonstrat. Vera est ergo corporum et eorumdem membrorum, quae ceciderant resurrectio. Concordat enim humilitas centurionis, quia dixit: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum , cum verbo Apostoli ubi ait: Nolite prudentes esse apud vosmetipsos. Sed opera misericordiae, quae erga leprosum et puerum centurionis exhibuit Salvator, cum Apostoli exhortatione qui ait: Providentes bona non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
patri archis & ꝓpheis sed de p̃sentis haec loquitur homi¬
nib: quib: ideo centurionis fides ante fertur quia illi legis
ꝓph&carũq monitis edocti hic aũt nomine docente spon¬
te credidit: dico aũt uoris quod multi ab oRiente et
occidente ueruent & necũ beut cũ apranam. &Ιa ac
&ia cos inrequo caelonuo: Quiads̃ abraham cȩli con¬
ditor pat̃ xp̃i ẽ id circo in regnocaeloꝵ ẽ. & abraham cũ quo
accubiturȩ sunt nationesq: crediderint in xp̃m siliũ cre¬
atoris &ille pariter sensus impletur dequo supra diximꝰ
incenturionis si degenitiũ fieri p̃rogatiua Dũ ad illius cre¬
dulitatẽ deoriente & occidente credituri ppłi cõmemo¬
rantur: pilii autem requi eicientur iutenebras exte¬
f ilius regni iudaeos significat inquos ante regnauit dr̃ eici¬
entur in tenebras &eteriores tenebrȩ semꝑ interiores sunt
relinquid. Id circo &teriores tenebre nominatȩ sunt ibierit

Expanded text:
patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur homipatriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus, quibus ideo centurionis fides antefertur. Quia illi leges Prophetarumque monitis edocti, hic autem, nemine docente, sponte credidit. Dico autem vobis, quod multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac acob, in regno coelorum. Quia Deus Abraham coeli conditor, Pater Christi est, idcirco in regno coelorum est et Abraham, cum quo accubiturae sunt nationes, quae crediderint in Christum Filium Creatoris. Et ille pariter sensus impletur, de quo supra diximus, in centurionis fide gentium fieri praerogativam: dum ad illius credulitatem de Oriente et Occidente credituri populi commemorantur. Filii autem regni ejicientur in tenebras exteFilios regni Judaeos significat, in quos ante regnavit Deus, ejicientur in tenebras exteriores. Tenebrae semper interiores sunt, relinquit. Idcirco exteriores tenebrae nominatae sunt, ibi erit
Abbreviated transcription (Latin):
riis angelorum. alitermilites & serui quicenturioni
oboediunt uirtuter s̃ naturales quarũ non minimã copiã
multi achĩo uenientes secũ defer. Dequib: in cornelii centu¬
rionis laude dicitur quia erat uir iustus &timens dm̃ cũ
omni domo sua faciens elemosinas multas plebi &dep̃ canr
chĩsemꝑ Audiens auteor iñs oniratus egt Miratus ẽ
qđ iudit centurionẽ suam intelligere magestatem sed quis
millo fecerat ipsam fidẽ uł intelligentiã nisi ipse qui ea mira¬
batur ꝗđ si & alius eã feciss& qđ mira r&cur qui p̃scius erat
Notandum ergo quia qđ miratur ñs nobis mirandũ
ẽẽ significat quibus adhuc opus est sic moneri: Om¬
nes enim tales motus cum de dõ dicuntur non ꝑturbati
animi signa sunt sed docentis magistri: et conuersus
Sequentipus SetuRΡis dixit amendico uoBIS NΟΝ IN¬
uenitantamn pideo in isra uel : Non de omnib: r&ro

Expanded text:
riis angelorum. Aliter. Milites et servi, qui centurioni riis angelorum. Aliter. Milites et servi, qui centurioni obediunt, virtutes sunt naturales, quarum non minimam copiam multi ad Dominum venientes secum deferunt. De quibus in Cornelii et centurionis laude dicitur, quia erat vir justus, et timens Deum, cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi et deprecans Deum semper . Audiens autem Jesus miratus est. Miratus est, quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretur, qui praescius erat. Notandum ergo quia quod miratur Dominus nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est, sic moneri, omnes enim tales motus cum de Deo dicuntur non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. Et conversus sequentibus se turbis dixit: Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. Non de omnibus retro
Abbreviated transcription (Latin):
quam baptizar&ur accepit &iste necdum catheziza¬
tus & fidem suam laudari adnõ & famulum saluari
ꝓmeruit. Sedtantum dic uero et SaNabitur pu¬
er meus: Magna fides centurionis quia uerbi opus
sediamnunc nonnouims. Nametego hocno sum
Sus potestate constitutus harens suꝑ ore milites:
Hominem se & potestati uł tribuni uł p̃sidi subditũ
dicit imperare tamen posse minoribus ut sub audia¬
tur eum multo magis quidr̃ sit & suꝑ om̃a potens
innumeram uirtutis angelicae . quae ud imperata
obtemper& habere militiam: et dicohuic uadae
et uadit. et alio ueni et uenit. et seruo meo pac hoc
et pacit: Vult ostendere dñm quoque non perad¬
uentum tantum corporis. sedper angelorũ minis¬
teria posse implere quod uell&. Reppellende enĩerant
uł in firmitater corpoꝵ uł fortitudines contrariȩ quib: ho¬
mo ad debilitatẽ sene conceditur & uerbo dñi & ministe¬

Expanded text:
quam baptizaretur, accedit. Et iste nondum catechizaquam baptizaretur, accedit. Et iste nondum catechizatur, et fidem suam laudari a Domino, et famulum salvari erunt . Sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus. Magna fides centurionis, qua verbi opus Christum, sed jam nunc non novimus. Nam et ego homo sum, sub potestate constitutus habens sub me milites. Hominem se et potestati, vel tribuni vel praesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus, ut subaudiatur eum multo magis qui Deus sit, et super omnia potens innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam. Et dico huic vade, et vadit, et alio veni, et venit, et servo meo fac hoc et facit. Vult ostendere Dominum quoque non per adventum tantum corporis, sed per angelorum ministeria posse implere quod vellet, repellendae enim erant, vel infirmitates corporum vel fortitudines contrariae, quibus homo ad debilitatem saepe conceditur, et verbo Domini, et ministe
Abbreviated transcription (Latin):
sibiꝓsuturũ quod &iam ab incredulis uidebatur. Sedid qđ
latebat in trinsecus . Allegoricȩ autem capharnaum quȩ
interp̃tatur. ager consolationis & uilla pulcherrim ce
ecdesiam significat. Centurio autem ꝓpt̃ ꝑfectionem nu¬
meri nominis primitias significatgentium ut corneli¬
us uel eunuchus aphilippo baptitatur. Puer qui indo¬
moiac& pacraliticus & maletor quetur ademonio :
populum significabat gentium : qui indomo id est
in hoc mundo idola colens de monibus quae seruiens
insidelis iacebat: etres pondens ait. dñe Nor suor
dignus ut intres suꝑ tectum meuon Propter
Buitae gentilis conscientiam grauari semagis dignati¬
one putauit dm̃ quã iuuari. nec posse habere hospi
erat inbutus. Sed quia quae nr̃a infirmitar non prae¬
sumit diuina gratia dacrenouit : & alius centurio
qui sicut & iste credentem &gentibus populũ p̃figurat
magnȩ fidȩi &iustitiae merito sp̃rsc̃ĩ donum prius¬

Expanded text:
sibi profuturum, quod etiam ab incredulis videbatur, sed id quod sibi profuturum, quod etiam ab incredulis videbatur, sed id quod latebat intrinsecus. Allegorice autem Capharnaum, quae interpretatur ager consolationis, vel villa pulcherrima, Ecclesiam significat. Centurio propter perfectionem, numeri nominis, primitias significat gentium. Ut Cornelius vel eunuchus a Philippo baptizatus . Puer qui in domo jacet paralyticus et male torquetur a daemonio, populum significabat gentium, qui in domo, id est, in hoc mundo idola colens daemonibusque serviens infidelis jacebat. Et respondens ait: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum. Propter vitae gentilis conscientiam, gravari se magis dignatione putavit quam juvari. Nec posse habere hospit imbutus. Sed quia quae nostra infirmitas non praesumit, diviqui sicut et iste credentem ex gentibus populum praefigurat, magnae fidei et justitiae merito Spiritus sancti donum, prius
Abbreviated transcription (Latin):
moxses id est &xibeant corporasua: hostiam uiuentem
scam dẽ placentẽ: CVMINTROIS SET CAPHARUAŨ AC¬
ces sit ad euocenturio noçans eum etdicens:
Quaritur quomado conueniat qđ lucas centurionem
nuncios misisse matheus autem ipsum accessisse
narrat addñm. Pacile pat& qđ matheus breuitatis
caura dixerit ipsum accessisse. cuius desideriũ & uo¬
luntas addñm ueraciter ẽ p̃lata. Mistice &iã nobis
commendans hoc qđ scriptum ẽ accedite adeũ & in lu¬
minamini. Porrolucas totũ quẽ ad madũ gestũ sit
aperuit: dñepuer meus iacet indooo paraliticus
et male torquetur. et ait illi iñs ego ueniã etcura¬
po euon: Videns centurionis fidẽ humilitatẽ & pru¬
dentiã statim seiturũ & sanaturũ eẽ ꝓmittit. pidem
in eo qđ & gentib credidit puerũ a saluatore posse sa¬
nari : Humilitatẽ quod se iudicauit indignum cuius
testum intrar& dñr. Prudentia quod ultra corporis
tegumen diuinitatem latentem uiderit sciens non id

Expanded text:
hostiam viventem, sanctam, Deo placentem . Cum introissent Capharnaum, accessit ad eum centurio, rogans eum et dicens. Quaeritur quomodo conveniat, quod Lucas centurionem nuntios misisse. Matthaeus autem ipsum accessisse narrat ad Dominum. Facile patet, quod Matthaeus brevitatis causa dixerit ipsum accessisse, cujus desiderium et voluntas ad Dominum veraciter est praelata. Mystice etiam nobis commendans, hoc quod scriptum est: Accedite ad eum, et illuminamini. Porro Lucas totum quemadmodum gestum sit aperuit. Domine, puer meus jacet in domo paralyticus, et male torquetur, et ait illi Jesus: Ego veniam et curabo eum. Videns centurionis fidem, humilitatem et prudentiam, statim se iturum et sanaturum esse promittit. Fidem in eo, quod ex gentibus credidit puerum a Salvatore posse salvari. Humilitatem, quod se judicavit indignum, cujus tectum intraret Dominus. Prudentiam, quod ultra corporis tegumen, divinitatem latentem viderit, sciens non id