comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solum itinerum causas. ꝑpetue pꝰ
sessionis. culmina alpium occupare co¬
nari. & ea loca finiitime ꝓuincie adiun¬
g̾e. si ꝑsitasum habebant. His nũciis accep¬
tis galba. cũ neꝙ opꝰ hibͣuoꝵ. munitões¬
ꝙ plene essent ꝑfecte. neꝙ frumento re¬
liquoꝰ cõmeatu satisf esset prouisum:
qd deditõne facta. obsidibꝙ acceptis. ni¬
chil de bello timendum existimauerat.
confilio celiter conuocato. sentencias exqͥ¬
rere cepit. quo inconsilio cũ in tantum
repentini ꝑicłi p̾ter opinionẽ accidisset.
ac iam om̃ia fere suꝑiora loca młtitidĩe
armatoꝵ. completa conspicerentur.
neꝙ subsidio ueniri. neq cõmeatꝰ sup¬
portari int̾elusis itiueribꝰ possent ꝓ¬
peiam desꝑata salute. non ułłe hꝰmodi
sentencie dicebant᷑. Ut impedimentiᷤᷤ
uelictis. eruptõne facta hisdem itineri¬
b qͥb eo ꝑuenissent ad salutẽ contende¬
rent. Maiori tñ parti placuit. hoc resꝰ¬

Expanded text:
solum itinerum causa sed etiam pesolum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc rese
Abbreviated transcription (Latin):
ram ꝑtem eius uici gallis ad hiemandũ
concessit. alt̾am uacuam ab his relictͣil co¬
hortalis. attribuit. eum locũ uallo fos¬
saq munuuit. Cũ dies hibernoꝵ cõpłes
transissent. fi mñtumꝙ eo comportari.
iussisser. subito ꝑ exploratores cercior fac¬
tus est. ex ea ꝑte uici qm gallis concesserat.
om̃is noctu dicessisse. montesq qͥ impende¬
rent a maxima multitudine sedunoꝵ &
ueragroꝵ. deneri. id aliqͦt de causis acci¬
derat᷑. ut subito galli belli renouandi le¬
gionisq oppͥmende consiliumi facerent pͥ¬
mũ quod legionem neq tã plenissimam
detractis cohortibus duab qͥ complurib
singulatim qui cõmeatus petendi cau¬
bant. Tum etiam qd ꝓpt̾ miqͥtatem loci.
cũ ip̃i ex montib in uallem decurrerent
& tela conicerent. ne pͥmũ quidẽ posse¬
impetum suum sustinere ex istimabant.
accedebat. qtꝰ suos abse lib̾os abstractos
obsidũ noĩe dolebant. & romanos non

Expanded text:
ram partem eius vici Gallis ad hiemandum ram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi caubant; tum etiam, quod propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non
Abbreviated transcription (Latin):
Um initaham proficisceret᷑ cesar.
seruium galbã cũ legione duo¬
decima. & parte equitatꝰ. In
nantuates. Ueragros. Sedu¬
nos ꝙ misit. qui ab finibꝰ allobrogũ. &
laculemanno. & flumine rodano. ad
sũmas alpes ꝑtinent. cã mittendi fuit.
qdͣ iter ꝑ aipes quo magno cũ ꝑicło. mag¬
nisq cũ portorĩs m̾catores ire cõsueue¬
rant. patefieri uolebat. Huic ꝑmisit
si opꝰ ẽẽ arbitraket᷑. uti inhis locis legi¬
onem hiemandi causa collocaret. Gal¬
ba secundis aliqͦt factis p̾lĩs. castelłꝙ
cõpłibꝰ. eoꝵ expugnatis. missis ad enmi
undiꝙ legatis. obsidib ꝙ datis. ⁊ pace
facta. constituit. cohortes duas. man¬
tiuatib collocare. ⁊ ip̃e cũ reliqͥs eius
legionis cohortib in uico ueragͥroꝵ
qͥ appellatur octodorꝰ. hiemare. qͥ uicꝰ po¬
situs inuatie nõ magna adiecta planicie
altissimis montibꝰ undiꝙ continet᷑. Cum
hine induas ꝑtes diuideret᷑ flumen. alte¬

Expanded text:
um in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in
Abbreviated transcription (Latin):
cio eos deduxit. qõ diuitiacũ atꝙ heduos
his ꝑsuaderi uit diutiꝰ morarent᷑. neꝙ su¬
i auxilĩ ferre ñ pot̾at. Ea re constitu¬
ta. scda urigilia cũ magno cũ strepitu. ac
imꝑio. cũ sibi quise prnĩ min̾is locum
peteret. ⁊ domũ ꝑuenire ꝓꝑaret: fecciũt
ut consimilis fug̾e. ꝓ fectio uideretur. Hac
re statim cesar ꝑ speculatores cognita. in¬
sidias ueritꝰ. qd̾ qua de causa discederẽt
nondũ ppͥex̾at: ex̾citum eqͥtatũ ꝙ castris
continuit. Prima luce. confirmata re
ab exploratorib. omnẽ eqͥtatũ qui nouis¬
simũ agmen moraret᷑. premisit. His qͥn¬
legatos p̾fecit. Titũ labienũ legatũ cũ le¬
gionib trib sicbsequi iussit. Hi nouissimos

Expanded text:
tio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos tio eos deduxit, quod Diviciacum atque Haeduos His persuaderi ut diutius morarentur neque suis auxilium terrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum, strepitu ac imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re ab exploratoribus, omnem equitatum, qui novissimum agmen moraretur, praemisit. His Qlegatos praefecit; T. Labienum legatum cum legion
Abbreviated transcription (Latin):
pontemq int̾scind̾ent. Sm nimꝰ potuissẽt.
agroꝵ remoꝵ ppłarent᷑. qui magno nobis
onnẽ equitatũ ⁊ leuis armatẽ. qumi¬
das tumoitoies.laggitarios ꝙ pontem
traducit. atq ad eos contendit. Acriter
in eo loco pugnatum est. Hostes impedi¬
tos nr̃i intlumine aggressi. magnũ eoꝵ
numerum occiderunt. ꝑ eoꝵ corꝑa re¬
liquos auoa cissime transire conantes:
mulatio me teloꝵ repulerunt. Primoᷤᷤ
qui transierant equitatu circũuentos in¬
terfeterunt. Hostes ubi ⁊ de expungnando
opptoo. ⁊ de flumine tuͣseundo spem se fe¬
celuisse intellexerunt: neꝙ nr̃os inlocũ ũqͥ¬
orem ꝑgredi pugnandi causa uiterunt. atꝙ
ip̃os res frim̃taria deficere cepit: consiliõ
conuocato cõstituert̃ optimũ eẽ. domũ
uo undi conuenirent. ut pociꝰ insius ꝙͣ
ialieni s finib decertarent. ⁊ domesticis
eopiis rei frum̃tarie ut̾entur. Ad eam
sentenciam cũ resiquis causis hec ꝙͦ ra¬

Expanded text:
pontemque interciderent . Si minus potuissent pontemque interciderent . Si minus potuissent agros Remorum popularentur, qui magno nobis omnem equitatum et levis armaturae Numidas, funditores sagittariosque pontem traducit atque ad eos contendit. Acriter in eo loco pugnatum est. Hostes impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem se fefellisse intellexerunt neque nostros in locum iniquiorum progredi pugnandi causa viderunt atque ipsos res frumentaria deficere coepit, concilio convocato constituerunt optimum esse domum dos undique convenirent, ut potius in suis quam in alienis finibus decertarent et domesticis copiis rei frumentariae uterentur. Ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ra
Abbreviated transcription (Latin):
tetia constituit. ibiꝙ tormenta collocauit.
ne cum aciem instruxiset. hostes qd tantũ
mustitudine possentant. alaterib pugnã¬
tes. suos cir quenire possent. Hoc facto dua¬
b legionsb quas proxime conscripserat in
castris relistis: Ut si quo opꝰ esset subsidio
duci possent. reliqͣs sex legiones pro castris
in acie constituit. Hostes item suas copias
ex castris ecluctas infring̾ant. Palus erat
magna ñon. inter nr̃m atꝙ hostiũ ex̾citũ.
Hane si nr̃i transirent hostes expectabant.
Nosteri aũ si ab ilł mitium tnͣseundi fieret
ut impeditos aggrecierent᷑ parati in armis
erant. Int̾im p̃lio eq̃stri it̾ duas acies cõ¬
tendebatur. Ubi neutri transeundi initi¬
um faciurt. scd̾ĩore equitũ p̃lio nr̃is. ce¬
sar suos in castra redluxit. Hostes ꝓtinꝰ ex
eos loco ad flum̃ axonam contederunt. qd̾
ti sunt. Eo confilio. ut si possent castellũ
cu pͥerat qͥntus tituriꝰ legatꝰ. expugnassẽt.

Expanded text:
tella constituit ibique tormenta conlocavit, tella constituit ibique tormenta conlocavit, ne, cum aciem instruxisset, hostes, quod tantum multitudine poterant, ab lateribus pugnantes suos circumvenire possent. Hoc facto, duabus legionibus quas proxime conscripserat in castris relictis ut, si quo opus esset, subsidio duci possent, reliquas VI legiones pro castris in acie constituit. Hostes item suas copias ex castris eductas instruxerunt. Palus erat non magna inter nostrum atque hostium exercitum. Hanc si nostri transirent hostes expectabant; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris Caesar suos in castra reduxit. Hostes protinus ex eo loco ad flumen Axonam contenderunt, quoti sunt, eo consilio, ut, si possent, castellum, cui praeerat Quintus Titurius legatus, expugnarent
Abbreviated transcription (Latin):
umi minꝰ duob castra posuerunt. Que
castra ut fumo atq ignib sĩgcabat᷑ ampliꝰ
milib passuũ octo mnlãtitudinem patebãt.
Cesar pͥmo. ⁊ ꝓpt̾ multitudinem hosti¬
um. ⁊ ꝓpt̾ eximiam opinionẽ uirtutis :¬
p̃lio suꝑsedere statuit. Condie tñ eq̃stri¬
b prelis. quis hofti uirtaute posset.
ꝙͥ quto nr̃i auderent ꝑielitabat᷑. Ubinr̃os ũ
eẽ inferior es intellexit. Loco ꝓ castris adaci¬
em̃ instruendam. natura oportuno atꝙi
doneo. quid is collis ubi castra posita erãt.
paulillum ex planicie editus. tantũ adu̾¬
sus inlatitiroinem parebat. qͣnͣtũ loci acieᷤ
nstructa occupare pot̾at. atꝙ ex utraꝙ
pte lateris deiectus habebat. ⁊ instructꝰ
frontẽ leniter castigatꝰ castratꝰ paulatim
ad plamciẽbat redietat. Ab utroꝙ latere eꝰ
colli mnsuersam fossam obduxit. cirater pas¬
siumqͣo rigentoꝵ. z ad extremas fossas cas¬

Expanded text:
um minus duobus castra posuerunt; quae um minus duobus castra posuerunt; quae castra, ut fumo atque ignibus significabatur, amplius milibus passuum VIII latitudinem patebant. Caesar primo et propter multitudinem hostium et propter eximiam opinionem virtutis proelio supersedere statuit; cotidie tamen equestribus proeliis quid hostis virtute posset et quid nostri auderent periclitabatur. Ubi nostros non esse inferiores intellexit, loco pro castris ad aciem instruendam natura oportuno atque idoneo, quod is collis ubi castra posita erant paululum ex planitie editus tantum adversus in latitudinem patebat quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas cas
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ tt̃ facile fiebat. Nam cũ tanta mul¬
titudo lapides ac tela conieterint. ĩ mͦo
ꝯsistendi potestas erat nłłł. Cũ finem op¬
pugnandi nox fecisset. iccius remus
sũma nobilitate ꝙ gr̃a int̾ suos. qui tunc
oppido p̾fuerat. unũ ex his qui legati
de pace ad cesarem uen̾ant. nuncium
ad eũ mittit. Nisi subsidiũ sibi submitta¬
tur. sese diutiꝰ sustinere nõ posse. Eo de
media nocte cesar hisd̃ ducib usus qͥ nũ¬
cii ab iccio uenerant. Numidas. ⁊ Cre¬
tas sagittarios. ⁊ funditores baleares.
sub sidio oppidanis mittit. Quoꝵ aduẽ¬
tu. ⁊ remis cũ spe defensionis studiũ pro-¬
pugnandi accessit. ⁊ hostib ead̾ de causa
spes potiundi oppidi discessit. Itaq paulis¬
per ap̃d oppidũ morat. agrosq remoꝵ de¬
populati. om̃ib uicis edificiisꝙ qd̾ ad ire
potuerant incensis. ad castra cesaris om̃i¬
b copũs contenderunt. ⁊ ab milib passu¬

Expanded text:
Quod tum facile fiebat. Nam cum tanta mulQuod tum facile fiebat. Nam cum tanta multitudo lapides ac tela coicerent, in muro consistendi potestas erat nulli. Cum finem oppugnandi nox fecisset, Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, qui tum oppido praeerat, unus ex iis qui legati de pace ad Caesarem venerant, nuntium ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur, sese diutius sustinere non posse. Eo de media nocte Caesar isdem ducibus usus qui nuntii ab Iccio venerant, Numidas et Cretas sagittarios et funditores Baleares subsidio oppidanis mittit; quorum adventu et Remis cum spe defensionis studium propugnandi accessit et hostibus eadem de causa spes potiundi oppidi discessit. Itaque paulisper apud oppidum morati agrosque Remorum depopulati, omnibus vicis aedificiisque quo adire potuerant incensis, ad castra Caesaris omnibus copiis contenderunt et a milibus passu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s belgaꝵ copias in unũ locũ coactas adse
uenire uidit. neq iã longe ab eẽ. ab his quoᷤᷤ
miserat exploratorib. ⁊ ab remis cognouit:
uib. ex̾citum traduc̃e maturauit. atq ibi
castra posuit. Qͤ res ⁊ latus unũ castroꝵ
ripis fluminis muniebat : ⁊ post eum
q̃ essent. titta ab hostib reddebat. ⁊ cõme¬
atꝰ ab remis reliquisq ciuitatib. ut sine
ꝑicło ad eum portari posset. efficiebat. In
eo flumine pons erat. Ibi p̾sidium poñ.
castra maltitudine pedũ xii. uallo fassaꝙ¬
castris oppidũ remoꝵ. noĩe d̾ibrax. aberat¬
milia passum̾ octo. Id ex itinere magno ĩ¬
petu belge oppugnare ceperunt. egre eo
die sustentatum est. Galloꝵ eadem atq
belgaꝵ oppugnatio est. Hec ubi cͥgiecta
multitudine hominũ totis menib un¬
diq ĩ murum lapides iaci cepti sunt. mu¬
rusꝙ defensorib nudatꝰ est. testitudine fca
portas succendunt. murũꝙ subruunt.

Expanded text:
omnes Belgarum copias in unum locum omnes Belgarum copias in unum locum venire vidit, neque jam longe abesse, ab his, quos miserat, exploratoribus et ab Remis cognovit, nibus, exercitum traducere maturavit atque ibi castra posuit. Quae res et latus unum castrorum ripis fluminis munitum et post eum quae erant, tuta ab hostibus reddebat, et commeatus ab Remis, reliquisque civitatibus, ut sine periculo ad eum portari possent, efficiebat. In eo flumine pons erat. Ibi praesidium poniCastra in altitudinem pedum duodecim fossamcastris oppidum Remorum, nomine milia passuum VIII. Id ex itinere magno impetu Belgae oppugnare coeperunt. Aegre eo die sustentatum est. Gallorum eadem atque Belgarum oppugnatio est haec: ubi circumiecta multitudine hominum totis moenibus undique in murum lapides iaci coepti sunt murusque defensoribus nudatus est, testudine facta portas succedunt murumque subruunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnmm obtinuerit. Nunc ẽẽ regem gal¬
bam. adhunc ꝓpt̾ iusticiam pridentiam¬
ꝙ. suam. tocius belli simimam. omnium
uoluntate deferri. Oppida hr̃e numero
xii. polliceri milia armata qͥnquaginta.
Tot toem neruios qui maxime inter eos¬
feri sunt. habeant᷑. longissimeq absint.
quindecim milia. Atrebates. Ambianos.
decem milia. Morinos.xxu.milia. Mena¬
pios. septem milia. Caletos.x. milia. Ue¬
locasses. ⁊ ueromanduos: totidem. Catu¬
rones. Ceroesos. Pemanos. qui uno noĩe
germani appellant᷑. arbitrari ad rl. mi¬
secutus. omnẽ senatũ ad se conuenire.
pͥncipumq liberos obsides ad se adduci ł¬
sit. Que omĩa ab his diligenter ad diẽ
facta sunt. Ip̃e diuitiacũ heduũ mag¬
distineri. ne cũ tanta multitirdine uno
tempore confligend̾ sit. Id fieri posse si
suas copias hedui infines bellobacoꝵ intͦ¬
duxerint. ⁊ eoꝵ agros populari ceperint.
His mandatis cũ ab se dimittit. Postqrm

Expanded text:
perium obtinuerit; nunc esse regem Galperium obtinuerit; nunc esse regem Galbam: ad hunc propter iustitiam prudentiamque summam totius belli omnium voluntate deferri; oppida habere numero XII, polliceri milia armata L; totidem Nervios, qui maxime feri inter ipsos habeantur longissimeque absint; XV milia Atrebates, Ambianos X milia, Morinos XXV milia, Menapios VII milia, Caletos X milia, Veliocasses et Viromanduos totidem, Aturones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL misecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci iussit. Quae omnia ab his diligenter ad diem facta sunt. Ipse Diviciacum Haeduum magdistineri, ne cum tanta multitudine uno tempore confligendum sit. Id fieri posse, si suas copias Haedui in fines Bellovacorum introduxerint et eorum agros populari coeperint. His datis mandatis eum a se dimittit. Postquam
Abbreviated transcription (Latin):
nis. renũꝙ antiquitꝰ traductos. ꝓpter lo¬
ci fertibtatem ibi consedisse. gałlosq qͥ
ea loca incolerent expulisse. solosꝙ esse
qui pr̃m nr̃oꝵ memoria. om̃i gallia uera¬
ta. teutonos. cimbros ꝙ intrafines suos
ingrecl prohibuerint. Qͣ ex re fieri
uti eaꝵ rerũ memoria. magnam sibi au¬
ctoritatem. magnosq sp̃c inre militari
sumerent. De numero eoꝵ om̃iã hr̃e le
explorata remi dicebant. ꝓpt̾ea qt̾ ꝓpinqͥ¬
tatib affinitatib ꝙ coniuncti. qnͣtam
quisq multitudĩnem in cõmuni belgaꝵ
concitio. ad id bellum pollicitꝰ sit cogno¬
uerint. Płimũ int̾ eos belloitacos ꝙ uir¬
tute ⁊ aicctoritate ⁊ hominũ numero uale¬
re. Hos posse conficere armata milia centũ
ones suos eẽ finittimos. latissimos fera cisi¬
mosq agros possidere. Apd̾ eos fuisse regẽ
nr̃a etiam memoria. deuiciacum. toius
galit porentismũ. E cũ magie pris
hau regiontim. Tinnetiam britannie im¬

Expanded text:
nis Rhenumque antiquitus traductos propter lonis Rhenumque antiquitus traductos propter loci fertilitatem ibi consedisse Gallosque qui ea loca incolerent expulisse, solosque esse qui, patrum nostrorum memoria omni Gallia vexata, Teutonos Cimbrosque intra suos fines ingredi prohibuerint; qua ex re fieri uti earum rerum memoria magnam sibi auctoritatem magnosque spiritus in re militari sumerent. De numero eorum omnia se habere explorata Remi dicebant, propterea quod propinquitatibus adfinitatibusque coniuncti quantam quisque multitudinem in communi Belgarum concilio ad id bellum pollicitus sit cognoverint. Plurimum inter eos Bellovacos et virtute et auctoritate et hominum numero valere: hos posse conficere armata milia centum, ones suos esse finitimos; fines latissimos feracissimosque agros possidere. Apud eos fuisse regem nostra etiam memoria Diviciacum, totius Galliae potentissimum, qui cum magnae partis harum regionum, tum etiam Britanniae im
Abbreviated transcription (Latin):
gallis qui finittimi belgis erant. uti ea
q̃ ap̃d eos gerant᷑ cognoscant. seꝙ de hisre¬
b certiorem faciant. Hii constant̾ om̃s
nũtiauert̃ manꝰ cogi. ex̾citum inunim
locũ conduci. Tuc uͦ dubitant̃ nõ existi¬
mauit: quin ad eos ꝓficisceret᷑. Re frum̃¬
qͥnoecimi ad fines belgarũ ꝑuenit. Eo cũ de
inꝓuiso. cełiusq om̃i opinione uenisset.
rem qui ꝓrnm galiet pe belgis sunt: legi
tatis miserunt. Qͥ dr̃ent se suaꝙ omĩa in
des dare. ⁊ imꝑata facere.⁊ oppidis recipe¬
re.⁊ frum̃to cet̾isq reb uiuare. religuoᷤᷤ
oñis belgas in armis eẽ. g̾manosꝙ qui cis
renũ incolunt. sese cũ his comunxisse. tan¬
tumq eẽ eoꝵ om̃ium furorem. ut ne sues¬
siones quid fr̃s consanguineosꝙ suos. qui
eos̃ iure ⁊ hisd̾ legib utant᷑. unũ imꝑiũ
imũꝙ magistratum cũ ip̃is habeant. de¬
riebat plerosꝙ belgas ẽẽ ortos ab germa¬

Expanded text:
Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea Gallis qui finitimi Belgis erant uti ea quae apud eos gerantur cognoscant seque de his rebus certiorem faciant. Hi constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumeciter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium opinione venisset, Remi, qui proximi Galliae ex Belgis sunt, ad eum itatis, miserunt, qui dicerent se suaque omnia in des dare, et imperata facere, et oppidis recipere, et frumento caeterisque rebus juvare. Reliquos omnes Belgas in armis esse, Germanosque, qui ripas Rheni incolunt sese cum his conjunxisse, tantumque esse eorum omnium furorem, ut ne Suessiones quidem, fratres consanguineosque suos, qui eodem iure et isdem legibus utantur, unum imperium unumque magistratum cum ipsis habeant, deriebat: plerosque Belgas esse ortos a Germa
Abbreviated transcription (Latin):
um esset cesar in citeriore galli¬
a. in hibernis. Ita uti supͣde¬
monstrauimꝰ. crebri ad eum ru¬
mores afferebant᷑. lit̾isꝙ item
labieni cercior fiebat. om̃s belgas qmͣ ter¬
randi has eẽ causas. pͥmũ. qd uererentur
ne om̃i paccata gallia: ad eos ex̾citus nr̃
adduceretur. Deinde. qd̃ ab nonullis galł
sollicitarentur. partim quia germanos
diutiꝰ ingallia uersari noluerant. Item.
gallia moleste ferebant. partimq mo¬
buitate as leuitate animi nouis imꝑus stu¬
debant. Ab nonnulł etiam qd̾ ingallia a
potenciorib atꝙ his qui ad conducendos
homines facuitates habebant. uulgo
regna occupabantur. quiminꝰ facile eam
rem in imꝑio consequi poterant. his nũ¬
cũs lit̾is ꝙ cõmotus cesar. duas legiones
incit̾iore gallia nouas conscripsit. Et i¬
nita estate. Inint̾iorem galliam que dedu¬
t̾et Qntumpedium legatũ misit. Ip̃e
cũ pͥm̃ pabuli copia eẽ inciꝑet: ad ex̾citũ
uenit. Dat negociũ senonib. reliquisꝙ

Expanded text:
um esset Caesar in citeriore Gallia in hibernis, ita uti supra demonstravimus, crebri ad eum rumores adferebantur litterisque item Labieni certior fiebat omnes Belgas, quam terrandi has esse causas: primum quod vererentur ne, omni pacata Gallia, ad eos exercitus noster adduceretur; deinde quod ab non nullis Gallis sollicitarentur, partim qui, ut Germanos diutius in Gallia versari noluerant, ita poGallia moleste ferebant, partim qui mobilitate et levitate animi novis imperiis studebant; ab non nullis etiam quod in Gallia a potentioribus atque iis qui ad conducendos homines facultates habebant vulgo regna occupabantur; qui minus facile eam rem imperio nostro consequi poterant. His nuntiis litterisque commotus Caesar duas legiones in citeriore Gallia novas conscripsit et inita aestate in ulteriorem Galliam qui deduceret Q. Pedium legatum misit. Ipse, cum primum pabuli copia esse inciperet, ad exercitum venit. Dat negotium Senonibus reliquisque
Abbreviated transcription (Latin):
nerent. qd̾ nõ longiꝰ hostes aberant. qm qͦ
telum adici posset: p̃lii cõmittendi sigñ
dedit. Atq in alt̾am parten itẽ cohor¬
tandi cã ꝓfectus pungnantibꝰ occurrit.
temporis tanta fuit exiguitas. hostiũꝙ
tam ꝑatꝰ addimicandũ animꝰ. ut ñ mͦ ad
insignia accõmodanda: s etiam ad gale¬
as induendas. scutisq tegim̃ta detruden¬
da tempꝰ defu̾it. qm qͥsq ab oꝑe inpartẽ
casu detienit. queq prima signa conspexͣ
aoħ constint. dne in querenois sans pung¬
nandi tempus dimitaeres. Instructa
ex̾citu magis ut loci nat᷑a. deiett colł¬

Expanded text:
nerent, quod non longius hostes aberant quam quo nerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delec
Abbreviated transcription (Latin):
acies instruenda. milites cohortandi. Digñ
ꝯandũ. Qͣrum rerũ magnã partem. tẽ¬
ꝑis breuitas ⁊ successus hostiũ impedie¬
bat. His difficultatib due res erant sub¬
sidio. Seiencia atꝙ usꝰ militum: quod
suꝑiorib p̾lũs ex̾citati quid fieri oport̾et.
non minꝰ cõmode ip̃i sibi p̃scribere. qm ab
aliis doceri pot̾ant. Et quod ab oꝑe singłis¬
ꝙ legionibꝰ singłos legatos cesar discebere.
nisi munitis castris uetuerat. Hi ꝓpt̾ ꝓpĩ¬
quitatem ⁊ cełitatem hostium. nichil iã
cesaris imꝑium expectabant. s ꝑ se que
uidebant᷑ administrabant. Cesar necessa¬
riĩs reb mmiꝑatis. ad cohortandos milites ꝗͣ
inꝑtem sors obtulit decucurrit. & adlegi¬
onẽ decimam deuenit. Milites nõ longi¬
ore or̃one cohortatꝰ. qmͣ uti sue pͥstine uir¬
tutis memoriam retinerent. Neu ꝑtbarẽ¬
tur aĩo. hostiumq impetum fortit̾ susti¬

Expanded text:
acies instruenda; milites cohortandi; signum acies instruenda; milites cohortandi; signum dandum. Quarum rerum magnam partem temporis brevitas et incursus hostium impediebat. His difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum, quod superioribus proeliis exercitati quid fieri oporteret non minus commode ipsi sibi praescribere quam ab aliis doceri poterant, et quod ab opere singulisque legionibus singulos legatos Caesar discedere nisi munitis castris vetuerat. Hi propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter susti
Abbreviated transcription (Latin):
ac rurgꝰ ex silua m nr̃os impetum facerent.
neq nr̃i longiꝰ qmͣ quẽ ad finẽ porrecta ac
loca aꝑta ꝑtinebant. cedentes. inseqͥ aude¬
rent: Interim legiones sex q̃ pͥme uene¬
rant. oꝑe dim̃so castra munire ceperunt.
Abi pͥma impedim̃ta nr̃i ex̾citus. ab hiis
qu insilius abditi latebant uisa sunt. qd̾
tempꝰ int̾ eos cõmutendi p̾lii conuen̾at.
ut intra siluas aciem ordinesq ita consti¬
tuerant. atq ip̃i sese confirmauerant:
subito om̃ib copũs prouolauer̃t. impe¬
tumq in nr̃os equites fecerunt. His facile
pulsis ac proturbatis. incredibil ceh̾tate
aũ aduerso colie ad nr̃a castra atꝙ  qui in
oꝑe occupati erant: contenderunt. Cesari
uno tempore erant agenda. Ulexillũ ꝓpo¬
nendum. qd̾ erat insigne cum adarma cõ¬
curri opporteret. Signũ tuba dandum.
ab oꝑe reuocandi milites. qui paulo longiꝰ
aggeris petendi cã ꝓcesserant accersiendi.

Expanded text:
ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, ac rursus ex silva in nostros impetum facerent, neque nostri longius quam quem ad finem porrecta ac loca aperta pertinebant cedentes insequi auderent, interim legiones VI quae primae venerant, opere dimenso, castra munire coeperunt. Ubi prima impedimenta nostri exercitus ab iis qui in silvis abditi latebant visa sunt, quod tempus inter eos committendi proelii convenerat, ut intra silvas aciem ordinesque constituerant atque ipsi sese confirmaverant, subito omnibus copiis provolaverunt impetumque in nostros equites fecerunt. His facile pulsis ac proturbatis, incredibili celeritat adverso colle ad nostra castra atque eos qui in opere occupati erant contenderunt. Caesari omnia uno tempore erant agenda: vexillum proponendum, quod erat insigne, cum ad arma concurri oporteret; signum tuba dandum; ab opere revocandi milites; qui paulo longius aggeris petendi causa processerant arcessendi;
Abbreviated transcription (Latin):
uimus : uergebat. Ab eo flumine pa¬
ri adchuitate collis nascebatir. Aduer¬
sus huic ꝙ contrariꝰ. passus airciter. cẽ.
insimꝰ. apertꝰ ab suꝑiore ꝑte siluestris. ut
nõ facile introrꝰ ꝑspici possit. INtra eas
siluas hostes in occulto se se continebant.
In aꝑto loco scd̾m flumen pauce staciones
equitum uidebantur. Numinis erat
altitudo pedum circit̾ trium. Cesar eqͥ¬
tatu premisso: subseq̃batur om̃ib copi¬
is. s racio ordoq agniinis aliter se habe¬
bat. ac belge ad neruios detulerant. Ilã
qd hostis appinquabat. consuetudinẽ sua
cesar sex legiones expeditas ducebat. Post
eas tocus ex̾citus impedim̃ta collocarat.
Inde duas legiones qͣs ꝓxime conscripse
rant. totum aginen claudebant. presidi¬
oq impedimentis exant. Equites nr̃i cũ
funditorib sagittariisꝙ flum̃ tͣnsgressi. cũ
hostium eqͥtatu preliũ cõmiserunt. Cum
se illi identidem insiluas ad suos reciperent.

Expanded text:
vimus, vergebat. Ab eo flumine pavimus, vergebat. Ab eo flumine pari acclivitate collis nascebatur adversus huic et contrarius, passus circiter CC infimus apertus, ab superiore parte silvestris, ut non facile introrsus perspici posset. Intra eas silvas hostes in occulto sese continebant; in aperto loco secundum flumen paucae stationes equitum videbantur. Fluminis erat altitudo pedum circiter trium. Caesar equitatu praemisso subsequebatur omnibus copiis; sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant. Nam quod hostibus adpropinquabat, consuetudine sua Caesar VI legiones expeditas ducebat; post eas totius exercitus impedimenta conlocarat; inde duae legiones quae proxime conscriptae erant totum agmen claudebant praesidioque impedimentis erant. Equites nostri cum funditoribus sagittariisque flumen transgressi cum hostium equitatu proelium commiserunt. Cum se illi identidem in silvis ad suos reciperent
Abbreviated transcription (Latin):
nocte ad n̾uios ꝑuenerunt. atq his mõ¬
strarunt inter singłas legiones impedi¬
ñtoꝵ magnũ nimerum intercedere. neꝙ
sese quioqmͣ negotiĩ cũ pͥma legio in castͥs
uenisset. reliq̃q legiones magnũ spatiũ
abẽent. hant sub sarcinis adoriri. Qua
pulsa impedimentisꝙ direptis. futurũ
ut relique contra consistere non aute¬
rent. Ad inuabant et iam eoꝵ consilz¬
um qui rem deferebant. quod neruii an¬
tiquitꝰ equitatu nichil possent. Neq e¬
nim ad hoc tempꝰ ei rei student. s qͣuicqͥ
faeilius finittimoꝵ equitatum si predan¬
di causa ad eos uenissent impedirent. te
mis enatis. ⁊ rubis sentibꝙ interiectis
effecerant. ut instar muri he sepes mu¬
nimentis p̾berent. quo non modo nõ intͣ¬
ri s ne ꝑspici quid̾ possit. His rebus cũ iter
erat hec quem locum nr̃i castris dele¬
gerant. Collis ab sũmo equahter decli¬
uis ad flumen sabim. qd supͣ nomina¬

Expanded text:
nocte ad Nervios pervenerunt atque his demonnocte ad Nervios pervenerunt atque his demonstrarunt inter singulas legiones impedimentorum magnum numerum intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium qui rem deferebant quod Nervii antiquitus, cum equitatu nihil possent neque enim ad hoc tempus ei rei student, sed quicquid facilius finitimorum equitatum, si praedandi causa ad eos venissent, impedirent, tenmis enatis et rubis sentibusque interiectis effecerant ut instar muri hae saepes munimentum praeberent, quo non modo non intrari sed ne perspici quidem posset. His rebus cum iter erat haec, quem locum nostri castris delegerant. Collis ab summo aequaliter declivis ad flumen Sabim, quod supra nomina
Abbreviated transcription (Latin):
confirmare sese neꝙ legatos missuros. neꝙ
ullam conditõnẽ pacis accepturos. Cum ꝑ
eoꝵ fines triouum iter fecisset. Inueniebat
er captiuis Labm flumen ao atriolu¬
is non ampliꝰ milia passinim .x. abesse.
Tranz a flumen oñis ueruios consedis¬
se. aouentumꝙ ibi romanoꝵ expectare.
una cũ atrebatis ⁊ ueromanduis finiiti¬
mis suis. Nam hũs utrisꝙ ꝑsuaserant.
uti dandem belli fortunam exꝑirentur.
expectari etiam ab his aduatucoꝵ copias.
atq ẽẽ initinere. Mulieres quiꝙ ꝑ eta¬
tem ad pugnam mutiles uid̾entur. in eũ
locũ coniecisse. quo ꝓpt̃ palides ex̾citui
aditus non esset. His rebꝰ cognitis explo¬
ratores centurionesꝙ p̃mittit. qui locũ
idoneũ castris deligant. Cũ ex dediticiis
besgis reliquis ꝙ gałł compłes cesarem se¬
cuti ia iter facerent: quidã ex his ut
postea ex captiuis cognitũ est. eoꝵ dierũ
consuetudine itiñis nr̃i ex̾citus ꝑspecta.

Expanded text:
confirmare sese neque legatos missuros neque confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines triduum iter fecisset, inveniebat ex captivis Sabim flumen a castris suis non amplius milibus passuum X abesse; trans id flumen omnes Nervios consedisse adventumque ibi Romanorum expectare una cum Atrebatibus et Viromanduis, finitimis suis nam his utrisque persuaserant uti eandem belli fortunam experirentur; expectari etiam ab iis Atuatucorum copias atque esse in itinere; mulieres quique per aetatem ad pugnam inutiles viderentur in eum locum coniecisse quo propter paludes exercitui aditus non esset. His rebus cognitis, exploratores centurionesque praemittit qui locum castris idoneum deligant. Cum ex dediticiis Belgis reliquisque Gallis complures Caesarem secuti una iter facerent, quidam ex his, ut postea ex captivis cognitum est, eorum dierum consuetudine itineris nostri exercitus perspecta,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ intellig̾ent qͣntam calamitatem ciui¬
tati intulissent. iubritanniã profugisse.
duos. ut sua clem̃cia ⁊ mansuetudine. ĩ
eos utatur. q̃d̃ si fe̾cit. heduoꝵ auctorita¬
tem apd om̃s belgas amplificaturũ. quoꝵ
auxilis atq opib siqͣ bella maiderint. sus¬
tentare consueu̾int. Cesar honoris diui¬
ciaci. atꝙ heduoꝵ causa. sese eos infidem
recepturũ. ⁊ conseruaturũ dixit. qd̃ erat
ciuitas magna inter belgas auctoritate
ateꝙ hominũ multitudine prestabat.
secentos obsides poposcit. His teaoͥis om̃i¬
brp armis ex oppido collocatis. ab eo loco
infines ambianoꝵ ꝑuenit. qui se suaꝙ
omia sine mora dediderunt. Eoꝵ fines
neruis attingebant. Qͦ rum de natura
moribq cesar cum q̃reret: sic reꝑiebat.
mtiti uirtutem existimabͤant eẽ homiẽs
feros. magneꝙ uirtutis. increpitare acꝙ
incusare reliquos belgas. qui se. p̃. R̃. de¬
didissent. patͥamꝙ uretutẽ proiecissent.

Expanded text:
quod intellegerent quantam calamitatem civiquod intellegerent quantam calamitatem civitati intulissent, in Britanniam profugisse. duos, ut sua clementia ac mansuetudine in eos utatur. Quod si fecerit, Haeduorum auctoritatem apud omnes Belgas amplificaturum, quorum auxiliis atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides poposcit. His traditis omnibusque armis ex oppido conlatis, ab eo loco in fines Ambianorum pervenit; qui se suaque omnia sine mora dediderunt. Eorum fines Nervii attingebant. Quorum de natura moribusque Caesar cum quaereret, sic reperiebatmitti virtutem existimarent; esse homines feros magnaeque virtutis; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent;
Abbreviated transcription (Latin):
Casar obsidib acceptis primis ciuitatis. atꝙ
ip̃ius Gabbe. regis duob filũs. armisꝙ oĩb
x oppido traditis: indeditionem suessiones ac¬
cepit. excitumꝙ inbeluacos duxit. Qͥ cũ se
suaꝙ om̃ia in oppidũ bratuspantium contu¬
tu ex oppido egressi manꝰ ad cesarem tendeie
& uoce sig̃care ceperunt. se se in eiꝰ fioem ac
potestatem uenire. neꝙꝑ contra.p̃. R. ar
cãstracz ibi ponset.pii muilieres ꝙ ee muro
passiꝯ manib suo more pacem ab romanis
petierint. Sro his diuitiacus. nam post
dicessum belgaꝵ. dimissis heduoꝵ copũs
ad cum reuerterat. facit uerba. beluacos
om̃i tempore infide atꝙ amicicia ciuitatis
hedue fuisse impulsos ab suis pͥncipibus
qͥ dr̃ent heduos ad cesarem inseruitutẽ re¬
dactos. om̃s indignitates contumelias ꝙ ꝑ
perre. & ab heduis defecisse. ⁊ p̃. R̃. bellum
intulisse. Qͥ eiꝰ consilii pͥncipes fuissent.

Expanded text:
Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque Caesar, obsidibus acceptis primis civitatis atque ipsius Galbae regis duobus filiis armisque omnibus ex oppido traditis, in deditionem Suessiones accipit exercitumque in Bellovacos ducit. Qui cum se suaque omnia in oppidum Bratuspantium contutu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque contra populum Rcastraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more pacem ab Romanis petierunt. Pro his Diviciacus nam post discessum Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba: Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis defecisse et populo Romano bellum intulisse. Qui eius consilii principes fuissent,
Abbreviated transcription (Latin):
bis oroinb. oũis in fuga sibi pͥsioiũ pon̾ent:
ta sine ulło ꝑ icło tantam eoꝵ multitudĩem
nã ĩ natͥfecerunt. qntũ fuit diei spatum.
his occa fũꝙꝓ solis destiterunt. seꝙ incast᷑
ut erat imꝑatum receperunt. Postridie eiꝰ
diei cesar. priꝰqm̃ se hostes ex tͥrore ac fuga
rocipent. ifines suessionũ qui ꝓximi remiᷤ
erant: exatũ dux. ⁊ magno itm̾e confesto.
adopp sdum nouiodumim contendit. Id
ex itiuere oppugnare conatꝰ. qd̾ uacuũ ab
defensorib eẽ audiebat. ꝓpt̾ latitudinem
fosse. mu̾riꝙ altituoinem. paucis defendñ¬
tib ꝯppugnare non potuit. castris muni¬
tis. uineas agere. queq ad oppugnandum
ufui erant comꝑare cepit. Int̾im om̃is ex fu¬
ga suessionũ multituto. moppidũ ꝓxima
nocte conuenit. Celi̾ter uineis adoppidum
audierant. ⁊ celitate romanoꝵ ꝑmoti: lega¬
tos ad cesarem de deditione mittunt. ⁊ peten¬
tib rebmis ut conseruarent᷑: impetrant.

Expanded text:
fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius quam se hostes ex terrore ac fuga reciperent, in fines Suessionum, qui proximi Remis erant, exercitum duxit et magno itinere confecto ad oppidum Noviodunum contendit. Id ex itinere oppugnare conatus, quod vacuum ab defensoribus esse audiebat, propter latitudinem fossae murique altitudinem paucis defendentihus expugnare non potuit. Castris munitis vineas agere quaeque ad oppugnandum usui erant comparare coepit. Interim omnis ex fuga Suessionum multitudo in oppidum proxima nocte convenit. Celeriter vineis ad oppidum audierant, et celeritate Romanorum permoti legatos ad Caesarem de deditione mittunt et petentibus Remis ut conservarentur impetrant.
Abbreviated transcription (Latin):
siue indignitate & tolore uincłorũ
siue timore gͣuioris supplicii. panci
dieb cibo se abstinuit. atq ita int̾ũt.
scripsi. cũ ĩpotestatem uenisset epas¬
nacti aruerni. crebro enĩ mutandis
locis młtoꝵ fidei se cõmitebat. qͦd n᷑ꝙͣ
diuciꝰ sine ꝑicło cõmorat᷑us uidebatur.

Expanded text:
sive indignitate et dolore vinculorum sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit.scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cant ab ipungnandis oꝑsbꝰ arma¬
tos murisq disponunt. Ita nr̃i fi¬
ne p̾lii facto: cełiter oꝑa flãma cõ¬
p̾hensa ꝑtim restingunt ꝑtim in¬
terscindunt. Cũ ꝑtinaciter resis¬
terent oppidani magna c̃ẽ ꝑte ami̾¬
sa siti suoꝵ. insentencia ꝑmanebãt.
ad pꝰtrenum cunicłis uene fontis in¬
tercise sunt atq auerse. Qͦ facto re¬
pente ꝑ hennis exaruit fons. tan¬
tamq attulit oppidanis salutis de¬
sꝑatõnem. ut id ñ hoĩm consilio
s eoꝵ uoluntate factũ putarent.
Itaq se necc̃itate coacti tradiderũt.
Sesar cũ suam lenitatem cognitã
om̃ib saret. neq uereret᷑. ne quid
ret si tali ratõne diuersis ilocis
płes consilia missent. exemplo sup¬
plicũ deterrendos reliqͦs existima¬
int. Itaq om̃ib qͥ arma tulerant
manꝰ p̾scidit. uitamq concessit qͦ
testacior eẽt pena imꝓboꝵ. Drap¬
pes qmͦ captũ ẽẽ a cantmo docui

Expanded text:
cant ab impugnandis operibus armacant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid ret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui,
Abbreviated transcription (Latin):
s q̃ suꝑare fontis fastigium posset.
Ex ea cũ tela torm̃tis iacerent᷑ ad
fontis aditum. nͨ sine ꝑicło possent
ti oppidani. cupas seuo pice scandu¬
lis conplent. eas ardentes inoꝑa
deuoluunt. Eodemq fp̃r acerri¬
me p̃liant᷑. ut ab incendio restin¬
nos decerreant. Magna repente
in ip̃is oꝑibꝰ flamina extitit. qͤãq
enim ꝑ iocum p̃cipitem missa erãt.
ea uineis & aggere sippressa. comp̃¬
hendebant id ip̃m quod morabatur.
tam̃ omĩa fortissimo sustinebãt aĩo.
Res eni gerebat᷑. & excesso loco &
in conspestu excitꝰ nr̃i magnusq
utrimq clamor oriebatur. Ita qͥsꝙ
poterat maxime in signis. qͦ nocior.
neq se offerebant. Cesar cũ cõpłeᷤᷤ
suos uulnerari uroeret. ex omibus
opptoi ꝑtibꝰ cohortes montẽ ascend̾e̾
& simulatõne meniũ occupandoꝵ
clamorem undiq iubet tollere. Qͦ
fc̃o ꝑterriti oppidam. cũ qͥd ageret᷑
m locis reliqͥs eẽnt suspensi. reuo¬

Expanded text:
sed quae superare fontis fastigium posset. sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent ti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinlo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabatur. tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo notior tmaeque se offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ locum conueniebat. fub ip̃iꝰ oppidi
murum. ribi magnꝰ fons aq̃ ꝓrũ¬
pebat abea parte que fere pedum
trecentoꝵ interuauo fluminĩs crr¬
cuitu uacabat. hoc fonte prohib̾e
posse oppidanos cũ optarent reliqͥ. ce¬
sar unꝰ uideret regione eiꝰ umeas a¬
gere aduersꝰ montem. & aggerem ĩ¬
struere cepit. magno cũ labore & cõ¬
tinua dimicatõne. Oppidani enĩ lo¬
co suꝑiore decurrunt. & eminꝰ sine
ꝑicło p̾liantur. muldosq ꝑtinaciter
succedentes uulnerabant. Nõ deter¬
rentur tam̃ milites nr̃i uineas ꝓfer¬
re & labore atq oꝑibꝰ locoꝵ uincere
difficultates. Eodem tempore cum¬
cunicłiꝰs tectos ad uineas agunt & ca¬
put fontis. quod genꝰ oꝑis sine ullo
ꝑ icło sine suspitõne hostiũ facere
licebat. extruit᷑ agger in altitudinẽ
pedes sex. collocatur in eo tͣris decem
tabulatoꝵ. nõ qͥdem qͦ menib eqͣre.
id enum nullis oꝑib effici poterat:

Expanded text:
in locum conveniebat sub ipsius oppidi in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in eo turris decem tabulatorum, non quidem quae moenibus aequaret id enim nullis operibus effici poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
subsequeret᷑: ip̃e cum om̃i eqͥtatu ꝗͣ
potest cełirime ad caniniũ contẽdit.
Cũ contra expectacionẽ oĩm cesar.
uxellodunum uenisset. opꝑidumq
oꝑibꝰ clausum animaduerteret. neq
ab oppugnatõne recedi uideret ulla ꝯ
qͣ ꝓhibere hostem demptare cepit.
flumen infin̾am uallem diuidebat.
q̃ totũ pene montem cingebat. in qͦ
positum erat p̃ruptumq undiq op¬
pidum uxellodimum. hoc auertere
loci nat᷑a ꝓhibebat. Ininfimis enim
sic radicibꝰ montis ferebat᷑. ut nullã
mꝑtem depressis fossis deriuari poᷤ¬
s. Erat autem oppidanis difficilis
& p̾ruptꝰ eo descensꝰ. ut ꝓhibentibus
nr̃is sine uulneribꝰ a ꝑicło uite. neq
adire flumen. neq arduo se reciꝑe
possent ascensu. Qͣ difficultate qͤ¬
tarusq dispositis torm̃tis ã qͥbꝰdã lo¬
cis ꝯͣ facillimos descensꝰ collocatis. aqͣ
fluminis ꝓhibebat oppidanos. Qͦr̃
om̃is pꝰea multitudo aquatoꝵ. unũ

Expanded text:
subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam subsequeretur; ipse cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla coqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eotoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum