comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur ꝑfectũ facere seruientẽ : usq
ad cẽpus correctionis id ÷ in melioracionis
& em̃dationis inpositis istis iusticiis
carnis: Hae iusticie carnales in diffe¬
rencia ciborũ & potuũ acuariorũ
buptis matũ siue lauacionuĩ : usq ad tẽpus
dominici aduentus in posita fuerunt.
Sicut & reliqua que infigura agebantur:
Dnõaut̃ adueniente : correctes hoc est
em̃date & in melius mutate : Nãper
munda animalia quȩ lex p̃cipit
utedantur : significantur munda opera:
per inmunda uero animalia: in muncla
opera intelliguntur aquib: abstin̾en¬
dũ est: perpotus uero mundos.
doctrinã ecclesiasticorũ uirorũ :
per inmundos uero : doctrinã hȩrecticoꝵ
nihil homin debemus accipere:
De baptis matib: uero iudeorũ plenius
ieuglio marci legitur : ubi uituperabanT
pharis ei dnm̃ et discipults ẽĩ non lotis
manibus manducare. Om̃s enĩ lauaci¬
ones eorũ: nomine baptis midesignat :

Expanded text:
videbatur perfectum facere servientem, usque videbatur perfectum facere servientem, usque ad tempus correctionis, id est meliorationis et emendationis, impositis istis scilicet justitiis carnis. Hae justitiae carnales in differentia ciborum et potuum, ac variorum baptismatum sive lavationum usque ad tempus dominici adventus impositae fuerunt, sicut et reliqua quae in figura agebantur: Domino autem adveniente, correctae sunt, hoc est emendatae, et in melius mutatae. Nam per munda animalia, quae lex praecipit ut edantur, signiper immunda vero animalia, immunda opera intelliguntur, a quibus abstinendum est. Per potus vero mundos, doctrinam ecclesiasticorum virorum, per immundos vero, doctrinam haereticorum nihilominus debemus accipere. De baptismatibus vero Judaeorum plenius in Evangelio Marci legitur, ubi vituperabant Pharisaei Dominum et discipulos ejus non lotis manibus manducare . Omnes enim lavationes illorum nomine baptismatum designantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ad huc prioritaber naculo habente
statũ. quȩ sub audis res. parabola est:
hocest figura cesimilitudo cẽporis
instantis siue p̃sentis: Quodenĩ
agebatur intẽplo tunc tẽporis. figura
erat & similitudo istius tẽporisquȩ
xiam in eccła cõplebatur : Sequitur
luxtaquã subauditur parabolã uł¬
similitudinẽ: munera ethostiae
offeruntur ad huc ibi a sacerdotibus.
quemunera uł hostiȩ non pos sunc
ꝑ fectũ facere seruientẽ. iuxta
conscienciam: Consciencia dr̃ cordis
scu encia: perquã intellegiturmens
hominis.: Illa inquit munera carnalia
non poterant ꝑfectũ redelere seruientẽ
in lege ꝑfectione m̃tis: qr non ualebant
m̃tẽ iustificare. dũ nontollebant
grauiora peccata. Neminẽ enĩ adꝑfectũ
addux̃lex: Sed inquib: et maxima
parte mundaciolegis constabat: sub¬
sequent̾ ostendit inquiens: Solũ modo
in cibis ce in potib & uariis baptis¬
matib & iusticiis carnis subaudis

Expanded text:
Adhuc priore tabernaculo habente Adhuc priore tabernaculo habente statum: quae. Subaudi res. Parabola est. Hoc est figura et similitudo. Temporis instantis. Sive praesentis: quod enim agebatur in templo tunc temporis, figura erat et similitudo istius veritatis quae etiam in Ecclesia complebatur. Sequitur: Juxta quam. Subauditur parabolam sive figuram. Munera et hostiae offeruntur. Adhuc ibi a sacerdotibus. Quae. Munera, vel hostiae. Non possunt perfectum facere servientem juxta conscientiam. Conscientia dicitur cordis scientia, per quam intelligitur mens hominis. Illa inquit munera carnalia non poterant perfectum reddere servientem in lege perfectione mentis, quia non valebant mentem justificare, dum ngraviora peccata. Neminem enim ad perfectum adduxit lex. Sed in quibus ex maxima parte mundatio legis constabat, subsequenter ostendit, inquiens solummodo in cibis et potibus et variis baptismatibus et justitiis carnis, subaudis
Abbreviated transcription (Latin):
non fecit : nec dolus inuentus est.
inoreei: Hoc significante spuscõ.
nondũ prolatã eẽ. scõꝵ uitã: Id est
hoc significante spũscõ ad moysen
nondũ uenis se xpm̃: quise mel
cũ sanguine passionis suȩ in¬
gredereẽ cȩlorũ Isecreta: Quasi
diceroeiualiis uerbisi ideo
solus pontifexmo cũ sanguinen
intrabat semelis in scã scõꝵ
ut dis camus quia cȩlestergnit
in accessibile srat adhuc mortalibus.
quo ad usq uenir&e xp̃s qui expleta
passione aperiroe nobis ianuam
patriȩ caelestis. reserato uelo iel ÷
si ue non manifestata ui a intellegenciȩ.
quia ignorabant homines quid signifi¬
carent illamysteria :: Nec putemus
illuc nos non posse ingredi: quo pon¬
cifex nt̃ prior ingressus est: Ipsenãq:
dicitad patrẽ: Pat̾ uolo. ut ubi egosũ
& isti sint mecũ: etalibi Ubiegosũ:
illic & minister mserit:: Et quia aelhuc
tẽplũ stabat quando apłs istaloquebat᷑
et munera legalia quãuissine causa ibi
offerebantur: ideo subiungit dicens:

Expanded text:
cit, nec dolus inventus est in ore ejus. Hoc significante Spiritu sancto nondum propalatam esse sanctorum viam. Id est, hoc significante Spiritu sancto ad Moysen, nondum venisse Christum, qui semel cum sanguine passionis suae ingrederetur coelorum secreta. Quasi diceret aliis verbis, Ideo solus pontifex cum sanguine intrabat semel in Sancta sanctorum, ut discamus, quia coeleste regnum inaccessibile erat adhuc mortalibus, quoadusque veniret Christus, qui expleta passione aperiret nobis januam patriae coelestis, reserato velo, id essive non manifestata intelligentia: quia ignorabant homines quid significarent illa mysteria. Nec putemus illuc nos non posse ingredi, quia pontifex noster prior ingressus est: ipse namque dicit ad Patrem: Pater, volo, ubi ego sum, et isti sint mecum. Et alibi: Ubi ego sum, illic et minister meus erit. Et quia adhuc templum stabat, quando Apostolus ista loquebatur, et munera legalia, quamvis sine causa, ibi offerebantur, ideo subjunxit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
parte tẽpli ubialtare incensi erat.
&e ante cuius & iã fores erat altare
olocaustorũ : sẽꝑ introibant sacer¬
dotes sacrificiorũ officia consu¬
mantes:. Nonest ita intelligendũ
quod intẽplo suꝑ altare incensi ostias
offerrent. autibi ꝑficerent sacrificia
uictimarũ: sed pocius sacrificiorũ
officia. possumus accipere incensũ.
ad qđ offerendũ semꝑ ingredie¬
bantur sacerdotes mane & uespere ::
Si ue consumato & ꝑfecto sacrificio
ante tẽplũ & in al tari holo caustoꝵ
sẽꝑ ingrediebant᷑ intẽ plum
cũuncenso potest ett̃ciomodo
intelligi utsicut superius diximꝰ
cũtẽplo altare aaeiam holocaustoꝵ
cõp̃henderit: acꝑ hoc aperte totũ
uoluerit cõprehendere. Utrũq¬

Expanded text:
parte templi in qua altare incensi erat, parte templi in qua altare incensi erat, et ante cujus etiam fores erat altare holocaustorum, semper introibant sacerdotes sacrificiorum officia consummantes. Non est ita intelligendum quod in templo super altare incensi hostias offerrent aut ubi perficerent sacrificia victimarum, sed potius sacrificiorum officia possumus accipere incensum, ad quod offerendum semper ingrediebantur sacerdotes mane et vespere, sive consummato et perfecto sacrificio ante templum, in altari holocaustorum, semper ingrediebantur in templum cum incenso. Potest et tertio modo intelligi, ut sicut superius diximus cum templo altare etiam holocaustorum comprehenderit, ac per hoc a parte totum voluerit co
Abbreviated transcription (Latin):
refulgebat uirtute miraculorũ uer¬
borũq. gȩlestium. Inauro enĩ soloe
claritas sermonis de signari: sicut
sapiencia dicit: concupisce sapienciã
sicut aurũ: Urna aurea habens manna:
xp̃s est in quomanna diuinitatis est
quidixit: egosũ panis uiuus quide
cȩlo descendi Uirgaaaron quȩ
fronduerat: sacerdocii dignitas
que sẽper flor& in xp̃o. siue potencia
imperialis ÷: Duȩ tabulȩ cestam̃ti
in archa: duos unt testam̃ta c̃sisten¬
erant. id ÷ suꝑ archã duo cherubin
tegencia archã: quȩ int̃p̃tantur
plenitudo scienciȩ : Duo testam̃ta
in quibus plenitudo est. scienciȩ
quetegunt xpm̃ qui est ꝓpiciatio
quid misterii in se habeant: non est
modo dicendũ ꝑs ingula: Fortassis
ideo reticuit quia multis sermonib::
opus habebane: siue quia necdũ erant
capaces ad omĩa capere: His uero ita
conpositis & ordinatis quȩ diximus
ẽẽ tã in primo tabernaculo quã
in scđo. hocest in scĩs scoꝵ: in priori
quidẽ tabernaculo. hoc est in illa

Expanded text:
refulgebat virtute miraculorum verborumque coelestium. In auro enim solet claritas sermonis designari, sicut Sapientia dicit: Concupisce sapientiam sicut aurum. Urna aurea habens manna, Christus est, in quo manna Divinitatis est, qui dixit: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . Virga Aaron quae fronduerat, sacerdotii dignitas est, quae semper floret in Christo, sive potentia imperialis. Duae tabulae testamenti in arca duo sunt testamenta consistenerant, id est super arcam, dutegentia arcam, quae interpretantur plenitudo scientiae, duo sunt testamenta, in quibus plenitudo est scientiae quae tegunt Christum, qui est propitiatio dis quid mysterii in se habeat, non est modo dicendum per singula. Fortassis ideo reticuit, quia multis sermonibus opus habebat, sive quia necdum erant capaces omnia capere. His vere ita compositis et ordinatis, quae diximus esse tam in primo tabernaculo quam in secundo, hoc est in Sanctis sanctorum, in priori quidem tabernaculo, hoc est in illa
Abbreviated transcription (Latin):
sine sanguine ingrediebatur.
significat interiora patriȩ cȩlestis :
Illeuͦ pontifex significat xpm̃: qui
semel ingres sus est scãs cõrũ intra
uelũ. cõpleta passionesua. utas sis tat
sed pronrĩs delictis: Nisi forte
dicat᷑ orare prosuis. ꝓpt̾ cõmunionẽ
quã habae cũ corpore suo: qđ ÷
ȩccłã . Un dedicit inpassione: Ns̃ ds̃¬

Expanded text:
cum sanguine ingrediebatur, significat interiora patriae coelestis; ille vero pontifex significat Christum, qui semel ingressus est Sancta sanctorum intra velum, completa passione sua, ut assistat nsed pro nostris delictis, nisi forte dicatur orare pro suis, propter communionem quam habet cum corpore suo, quod est Ecclesia: unde dicit in passione: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
legalium animalium aquo ꝑfecta iusti¬
ficacio non poterat dari: sedcũ sanguine
passionis suȩ introiuit in patriam
cȩlestẽ: quosanguine om̃s sunt redẽpti
ꝑfecteq iustificati: nontẽporali seȩ
captiuieramus: captiuati a diabolo
in primo parentenrõ:. Sienĩ sanguis
hyrcorũ &etaurorũ &cinis uitulȩ asꝑsus.
inquinatos scĩficat ademunclacionem

Expanded text:
legalium animalium, a quo perfecta justificatio non poterat dari: sed cum sanguine passionis suae introivit in patriam coelestem quo sanguine omnes sunt redempti, perfecteque justificati non temporali, sed captivi eramus, captivati a diabolo in primo parente nostro. Si enim sanguis hircorum et taurorum, et cinis vitulae aspersus, inquinatos sanctificat ad emun
Abbreviated transcription (Latin):
addidit: Si qui non a mat dñm
iħm. sit anathema: anithema
greco sermone dicitur. perditus
uel condẽpnatus : id. ẽ alienus &
separatus adeo: & sub infert:
Maranatha qđ magis est syrum quã
hebreum: tam & si ex confimo
utrarumq: linguarũ aliquid &
hebreum sonet.: Inter p̃tatur
autem dñs nr̃ uenit: ut sit sensus
Ana thema id ẽ ꝑdicio eis in ad uen¬
tu dñi. quieum nonamant: & uenis¬
se aut uenturum esse noncredunt:
tadĩ dona quȩ gratis dantur fide¬
libus: Caritas mea cũ omnibus
uobis.: Id ẽ mea dilectione qua
uos diligo diligite uos in uicẽ. & ea
caritate quadm̃ diligo diligatis
eum. Amen Fiat quod opto uel
uera sunt omia superius cõmemo¬

Expanded text:
addidit Si quis non amat Dominum Jesum sit anathema. Anathema Graeco sermone dicitur perditus vel condemnatus, id est alienus et separatus a Deo. Et subinfert maranatha, quod magis est Syrum quam Hebraeum, tametsi ex confinio utrarumque linguarum, aliquid et Hebraeum sonet. Interpretatur autem: Dominus noster venit; ut sit sensus: Anathema, id est perditio, eis in adventu Domini qui eum non amant, aut venisse aut venturum esse non credunt. ta Dei dona quae gratis dantur fidelibus. Charitas mea cum omnibus vobis; id est, ea dilectione qua vos diligo, diligite vos invicem, et ea charitate qua Deum diligo, diligatis eum. Amen, id est, fiat quod opto; vel, vera sint omnia superius a me d
Abbreviated transcription (Latin):
dolorem in parturiendo quodo¬
lore plerumq solent mulieres
mori: Curam multam & labo¬
rem in alendis & uesti endis filiis.
tristiciam deegrotatione & mor¬
te eorum: maxime quesi om̃ibus

Expanded text:
dolorem in parturiendo, quo dolore plerumque solent mulieres mori, curam multam et laborem in alendis et contuendis filiis, tristitiam de aegrotatione et morte eorum, maximeque si omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s flectent deo genu ł inflexionẽ geniũ.
subiectionẽ debemꝰ intelligere : quamiu
dicio omĩa xp̃o subdentur: Flectet᷑ergo dõ
om̃e genu: dũ om̃is creatura subici& ur illi.
om̃is quoq lin gua hominũ confitebitur dõ:
dũ laudabit dm̃ patrẽ ꝑfiliũ ꝙ de electis
tantũ sentitur : Namde impiis dr̃ : qr non . ẽ.
speciosa laus inhore peccatoꝵ: Angłi autẽ
eomodo quost̃ in corporei: laudant n lauda¬
bunt dm̃: Uoxeñ angło in lauidẽ creato¬
rs ipsa ẽ ad muratio intime contẽplationis:
taq: inꝰ qͥsq nrm ꝓserationẽ reddet dõ:
Et. ẽ sensus: Oiudȩi ⁊ gentiles quiuo siãinin¬
iucẽ iudicatis. curdĩ iudiciũ ur̃o iuditio
preueni: tis & eiꝰ potestatẽ quantum ĩ uob ÷
cimere usurpatis: hocuob sufficiat ꝙ unus¬

Expanded text:
spiritus, flectent Deo genu? Per flexionem genuum subjectionem debemus intelligere, quia in judicio omnia Christo subdentur. Flectetur ergo Deo omne genu, dum omnis creatura subjicietur illi. Omnis quoque lingua hominum confitebitur Deo, dum laudabit Deum Patrem per Filium, quod de electis tantum sentitur. Nam de impiis dicitur quia, Non est speciosa laus in ore peccatoris . Angeli autem eo modo quo sunt incorporei, laudant et laudabunt Deum. Vox enim angelorum in laudem Creatoris, ipsa est admiratio intimae contemplationis. ItaEt est sensus: O Judaei et gentiles, qui nos jam invicem judicatis, cur Dei judicium vestro judicio praevenitis, et ejus potestatem quantum in vobis est, temere usurpatis? Hoc vobis sufficiat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sub̵ illum mortalem & corrupti¬
bilem. sed in mortalem & in cos¬
ruptibilem: Et est sensus: Ideo
non estis inspererũ carnalium.

Expanded text:
s illum mortalem et corruptibilem, sed immortalem et incorruptibilem, et est sensus: Ideo non estis positi in spe rerum carnalium
Abbreviated transcription (Latin):
Ppt̃ qđ ponentes m̃ deicium: loqͥmini ueri¬
tatẽ unꝰ qͥsq cũ primosuo: Quia omne
quicũq fili ueritatis sunt debeni depo¬
nere & abicere m̃daciũ : dolositatem
& duplicitatẽ : & loqui ueritatẽ deani¬
mo puro cũ om̃i homine non solum

Expanded text:
 deponentes omne mendacium, loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo, quia omne Quicunque filii veritatis sunt, debent deponere et abjicere omne mendacium, dolositatem et duplicitatem, et loqui veritatem de animo puro cum omni homine, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
deponiteuos scđm pristinã conuersacio¬
desideria. erroris ac de inde subditre
ueteris hominis adȩ: Quicũq eñi in
peccato manet: conũ sationẽ ueteris
hominis habet qͥhomo id ẽ conũsacio
illa: corrũpitur ⁊ deprauat᷑ scđm desi¬
augustinũ : id ẽ ꝓrationabilitate m̃tis:
Duȩ sunt autẽ renouationes: Una est
subita nea ac momenta nea quȩ fit inbap¬
tis mate inquarenouam᷑ ab om̃ib pertas
originalibus & actualibus: Altera quȩfit
ꝑspacium tẽporis. & ꝑ assuiditatẽ lectionis
enĩ anima fidelis ea qͦtidiae ꝑstudiũ lectio¬
nis dedeo intelligit que antea ignorabat.
& dũ ꝓficit quotidie deuir cute in uirtutẽ
quotidiȩ innouat᷑ : Tle ẽ ergo acsidiceret:
estisrerouti in baptis mate : renouami¬
ni quotidie ꝑstudiũ lectionis: eadedõ in tel¬
legendo que anteauos latebant & crescen¬
do deuirtute in uirtutẽ: Et indui tenouũ
hominẽ: Nouũ hominẽ appellat noui

Expanded text:
ristinam conversatiodesideria erroris. » Ac deinde subdit: «versatio hominis Adae. Quicunque enim in peccato manet, conversationem veteris hominis habet, qui homo, id est conversatio illa, corrumpitur et depravatur secundum desiAugustinum, Id est, pro rationabilitate mentis. Duae autem sunt renovationes. Una est subitanea ac momentanea, quae fit in baptismate, in qua renovamur ab omnibus peccatis originalibus et actualibus. Altera quae fit per spatium temporis, et per assiduitatem lectionis, enim animus ea quotidie per studium lectionis de Deo intelligit quae antea ignorabat, et dum proficit quotidie de virtute in virtutem, quotidie innovatur; tale est ergo ac si diceret: Estis renovati in baptismate, renovamini quotidie per studium lectionis, ea de Deo intelligendo quae ante vos latebant, et crescendo de virtute in virtutem. Et induite novum homin
Abbreviated transcription (Latin):
uerbadicentes. haec dicit dñs cũ dñs ñ mi¬
serit eos. iã non fur&ur sedretͦlat aber¬
roresuo: Magis aut̃ labor& oꝑando mani¬
bussuis qđ bonũ . ẽ: ut habeat unde tribu¬
at necessitatẽ pacienti: Illeqͥ ante furabat᷑
non solũ debet a furto cesare.s debet
operarimanibus suis ut habeat unde susten¬
tet alios in opiã pacientes Nolite contris
redẽptionis id ẽ. indie baptismatis: Sic̃
enĩ constristat᷑ homo quando deꝓpria
domo expellitur qua ipse sibi edifi cauit.
ut qui&e in ibi habitaret: sic spssc̃s
contristari dr̃ quando de homine quẽ
sibimundauit in baptismatȩ ꝑpͥua
sp̃s sc̃s habitat. Nolite contris tare
si quando uident alios peccare. & auia
rectitudinis deuiare : contristanturđ illoꝵ
miseria & condolent deillis ut pote dese:¬

Expanded text:
verba, dicentes: Haec dicit Dominus, cum Dominus non miverba, dicentes: Haec dicit Dominus, cum Dominus non miserit eos, jam non furetur, sed recedat ab errore suo. Magis autem laboret, operando manibus suis quod bonum est, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti. Ille qui antea furabatur, non solum debet a furto cessare, sed debet operari manibus suis, ut habeat unde sustentet alios, inopiam patientes. Nolite contristredemptionis, id est in die baptismatis. Sicut enim contristatur homo quando de propria domo expellitur quam ipse sibi aedificavit ut quiete ibi habitaret, sic Spiritus sanctus contristari dicitur, quando de homine quem sibi mundavit in baptismate, per sanctus habitat, nolite contristare si quando vident alios peccare, et a via rectitudinis deviare, contristantur de illorum miseria, et condolent de aliis utpote de se
Abbreviated transcription (Latin):
circũ feramu om̃i uetͥo doctrinȩ : uentũ
doctrinȩ appellat dialecticã & sapien¬
ciã mundanã q̃ nullius utilitatis. est:
Aqua circũ feram᷑ & pulscim᷑ qe plerũq
seducim᷑ ꝑ illc̃putantes ea . eẽ. uera :¬
q̃ sunt falsa: Et isti ephesi chalectici
erant: ꝑ quã seducebant simplices
facientes illos ea putare uera q̃ erant
falsci suis fincionibus & astuciis
Unde et seq̃r: In ne quicia. id ẽ in mali¬
cia hominũ & mastucia illorũ-
circũ ferimur adcir cũ uencio¬
dic beatꝰ hieronimꝰ: Quid ꝓd ẽ iugiter
dialettica arti insistere: & siluasi amboꝵ
cõponere id ẽ diũsa carmina ubi nulla
ueritas .ẽ. sed seductio & herror hominũ:
Inp̃senti qͥdẽ scło potest illud eẽ sed p
resurreccionẽ cessabit:

Expanded text:
circumferamur owni vento doctrinae, ventum doctrinae appellat dialecticam et sapientiam mundanam, quae nullius utilitatis est, a qua circumferimur et pulsamur, quia plerumque seducimur per illam, putantes ea esse vera quae sunt falsa. Et isti Ephesii dialectici erant, per quam seducebant simplices, facientes ea putare vera quae erant falsa suis fictionibus et astutiis. Unde et sequitur: In nequitia, id est in malitia, hominum et astutia illorum circumvenimur ad circumventioDicit beatus Hieronymus: Quid prodest jugiter dialecticae arti insistere, et syllabas iamborum componere in diversa carmina, ubi nulla veritas est, sed seductio et error hominum? In praesenti quidem saeculo potest illud esse, sed post resurrectionem cessabit.
Abbreviated transcription (Latin):
tuo illũ ꝑdere: dando gccasionẽ offendendi
& scandalitandi: ꝓ quo xp̃c mortuus est :
Iunc eni illũ ꝑdis: dũ animũ illius scan dali¬
tas. qui offendit dm̃ dũ contrate ira scitur
qͥes ꝓximꝰ eius: Nossergoblasphemetur. es.¬
Neq rephendat᷑ caritas nr̃a ut in firmo fratri
uidȩo non exhibeat᷑ : uł non blas phemet᷑
fides & credulitas. qualib̾ tatẽ accepimus
cõmedendi omĩa: Tunc bhas phemat᷑ libtas
nr̃a: quando cogimus. eos qui aliquid in¬
mundũ putant. nob̵ cũ cõmedere ipsum
ꝙorrent : Nobis ista lib̾tts bonum est:
quit omĩa munda sunt mundis hominib:
Eterant ualdebona : Bonũ .ẽ. scripturȩ
concordari.: Holitam̃ cogere iud ȩum
ad manducandum. hoc qđ sꝑnit: sed
neq cõmedas illud corã eo. netua libtas
blasphemet᷑ ab illo: Non .ẽ. regnũ dĩ
escai potus: sed iusticia ⁊ pax ⁊ gaudiũ

Expanded text:
ndo occasionem offendendi et scandalizandi, pro quo Christus mortuus est. Tunc enim illum perdis, cum animum illius scandalizas: quia offendit Deum, dum contra te irascitur, qui es proximus ejus. Non ergo blasphemetur neque reprehendatur charitas nostra, ut infirmo fratri Judaeo non exhibeatur vel non blasphemetur fides et credulitas, qua libertatem accepimus comedendi omnia. Tunc blasphematur libertas nostra, quando cogimus eos qui aliquid immundum putant, nobiscum comedere ipsi quod horrent. Nobis ista libertas bonum est, quia omnia munda sunt mundis hominibus. Et erant omnia valde bona, bonum est Scripturae concordari. Noli tamen cogere Judaeum ad manducandum hoc quod spernit, sed neque comedas illud coram eo, ne tua libertas blasphemetur ab illo. Non est enim regnum Dei esca, et potus, sed justitia, et pax, et gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
debeatis deiufficia ⁊ pace ⁊ gaudo spãli
tracture: Iusticia erit in regno cȩloiũ
quiꝰ modo iusticicie oꝑa exercent: illi
in trabunt in regnũ cȩloꝵ : Paxerit ibi igau¬
illuminati pacẽ sectant᷑ ⁊ gaudiũ patriȩ
cȩlestis nisum̃tis quȩr̃. gaudentes in p̃sen¬
ti despãli ⁊ despĩtali gaudio ⁊ despepatriȩ
cȩlestis : Aliter : Iusticia in illo regno
erit : qr millus ibi alteri nocebit: Frit
ibi pax id ẽ. plena concordi quã habe¬
bunt electi cũdõ ⁊ angłis: Frit et gau¬
diũ in effabile deuisione dĩ omip̃is.

Expanded text:
debeamus de justitia et pace et gaudio spiritali tractare. Justitia erit in regno coelorum, quia qui modo justitiae opera exercent, illi intrabunt in regnum coelorum. Pax erit ibi et gau sanctum illuminati pacem sectantur, et gaudia patriae coelestis toto nisu mentis quaerunt, gaudentes in praesenti de spirituali gaudio et spe patriae coelestis. Aliter: Justitia in illo regno erit, quia nullus ibi alteri nocebit. Erit ibi pax, id est plena concordia, quam habebunt electi cum Deo et angelis: erit gaudium ineffabile de visione omnipotentis Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
neponatis offendiculum fr̃ĩ uł scandilum.
Idẽ hormixime cauete ⁊ magis decerni
necausa car nalium cyborũ offensionẽ
fratrib minꝰ ꝑfectis generetis: Scio ⁊ con¬
sido indño iħu: qr nihil cõmune ꝑ ipsũ crea

Expanded text:
ne ponatis offendiculum fratri vel scandalum, id est, hoc maxime cavete, et magis decernitne causa carnalium ciborum offensionem fratribus minus perfectis generetis. Scio et confido in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum crea
Abbreviated transcription (Latin):
tauit: quia ꝑ ipsũ nihilẽ inmundũ creatũ.
sed omĩa munda ab eo facta sunt sic̃ scrip¬
tũ ẽ: Uidit ds̃ cuncta quȩ fecit ierant
ualdebona: Nisi forte ei iudeo uela lu
cuilib& qͥ existimat aliꝙ alim̃tũ cõmune
id .ẽ inmundũ eẽ : illi ẽ cõmune qr in mun

Expanded text:
tavit, quia per ipsum nihil est immundum creatum, sed omnia munda ab eo facta sunt, sicut scriptum est: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona . Nisi ei, forte Judaeo, vel alio cuilibet, qui existimat aliquod alimentum commune, id est immundum, esse, illi c
Abbreviated transcription (Latin):
rũ: Quã sub fidem uel spẽ repellen¬
tes quidã cir cafidem naufragauerunt:
Naufragiũ dicit᷑nauis fracta: fesicut
illenudatur substanciasua quã habebat
innaui quinau fragium patitur & insuꝑ
ipse perit: itt quirepellunt fidẽ nu¬
dant᷑ a ueritate fidaei & pereunt
insuꝑ &̃ na ꝑ dicionẽ: Circa fidẽ nau¬
fragauerunt : id ẽ nubi &a licyiaueri¬
re: Alexander quidã fuit fab erarius
ueniens ad fidẽ xp̃i. sed postea reusus ẽ.
ad aposta sim suã quipostea erat apud
athenas fciens aedes dianequando
cõmouit totãciuitatẽ contra apłm:
Vnde ipse dicit inepła scđa ad t̾imothe¬
ũ: Alex ander erarius multt maci
mihi ostendit: multi ergofuerunt:
quia fide recesser̃ ex qͥb fuit symon
magus & hymeneus atq: alexco der
quos duos tradihtapłs chabolo ad
dente a fiderecesserunt & instigan
tenomen omĩpis dĩ blcis phemabant:
nealii auderent similiter facere:
solo uerbo traderet eos giaibolo:¬

Expanded text:
rum. Quam, subaudis fidem vel spem, repellentes quidam, circa fidem naufragaverunt. Naufragium dicitur navis fracta; et sicut ille nudatur a substantia sua quam habebat in navi qui naufragium patitur, et insuper ipse perit, ita qui repellunt fidem nudantur a veritate fidei, et pereunt insuper aeterna perditione. Circa fidem naufragaverunt, id est nudi et alieni a verire. Alexander quidem fuit faber aerarius, veniens ad fidem Christi, sed postea reversus est ad apostasiam suam, qui postea erat apud Athenas faciens aedes Dianae, quando commovit totam civitatem contra Apostolum. Unde ipse dicit in epistola sua ad Timotheum: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit . Multi ergo fuerunt qui a fide recesserunt, ex quibus fuit Simon magus, et Hymenaeus, atque Alexander, quos duos tradidit Apostolus diabolo ad dente et instigante a fide recesserunt, et nomen omnipotentis Dei blasphemabant, ne alii auderent similiter facere. solo verbo traderet diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
bella &esediciones ꝑregna non pos¬
sunt inciltura dĩ. ẽẽ intenti ꝑ omnia.
sicut tẽpoe pacis: Pi&as &iam . est.
misccłia: qũ debemꝰ impendere paupe¬
ribus & indigentibus: Siergo dep̃¬
dam᷑ ab hotib non possumꝰ opus incdiae
exercereq̃uia non ual& misericor¬
diã inpendere alteri: quinon habet
habeamiis unde helemosinã tribua¬
mꝰ: orandũ. ẽ ꝓuita regisacpͥncipũ
id ẽ ducamus inomni castitate cor¬
poris: Tẽpore pacis. ut eũqre. & cũni¬
mia difficultate seruari potest
castitts: quando uero dep̃datur
regnum ap̃donibus. & hostib: ne¬
quaquã potest seruari: qua dñĩ
quide p̃datti sunt captiuos expled
uoluntatẽ & in mundiciã suã cumeis

Expanded text:
bella et seditiones per regna, non posbella et seditiones per regna, non possunt in cultura Dei esse intenti per omnia sicut tempore pacis. Pietas etiam est misericordia quam debemus impendere pauperibus et indigentibus. Si ergo depraedamur ab hostibus, non possumus opus misericordiae exercere, quia non valet misericordiam impendere alteri, qui non habethabeamus unde eleemosynam tribuamus, orandum est pro vita regis ac principum, id est ducamus in omni castitate corporis. Tempore pacis utcunque et cum minima difficultate servari potest castitas, quando vero depraedatur regnum a praedonibus et hostibus, nequaquam potest servari, quia Domini qui depraedati sunt captivos, explent volunt
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ dñs sac̃ dotibus: in uoccibitis nomen
meũ suꝑ filios irł. & ego benedicã eis:
Gracirũ accioness laudes quas cõmunica¬
to ppło refert sacerdos deo patri:
quidignatus. ẽ m ỹsteria corporis
& sanguinis filnsuidare ad salutẽ
& redẽptionem: Ne fortediceret
aliquis non debemus orare ꝓregib
infidelib & iucficibus acdicibus
afflatꝰ quo et iheremias ꝓpheta:
quimisit epłam iudaeis quierant
in babilone ut orarent ꝓuitaregis
nabucho donosor. filioꝵ quẽ eius.
& ꝓpace ciuitatis ad quã ducti erant
captiui: Inquiens: Ideo deb&is
orare ꝓ eis quia in pace illorũ erit
paxurã. Similiter &apłs reddit
causas quare talia p̃cipiat: ut tran¬
quillam & qui&:am id ẽ pacificc̃iuitã
agamꝰ in omni piðate & castitate:
Pi&as ẽ cultꝰ & religio omp̃is dĩ: Idõ
ergo orandũ. ẽ seruis dĩ. ꝓuita regisset
pace regni: ut ipsiliberius possint
dedid. ẽẽt incultu e trebgione dĩ:
quia plerũ que dũ hostes fugant

Expanded text:
nus sacerdotibus: Invocabitis nomen meum super filios Israel et ego benedicam eis . Gratiarum actiones sunt laudes quas communicato populo refert sacerdos Deo Patri, qui dignatus est mysteria corporis et sanguinis Filii sui dare eis ad salutem et redemptionem. Et ne forte diceret aliquis: Non debemus orare pro regibus infidelibus et judicibus ac ducibus,afflatus, quo et Jeremias propheta, qui misit epistolam Judaeis qui erant in Babylone ut orarent pro vita regis Nabuchodonosor filiorumque ejus, et pro pace civitatis ad quam ducti erant captivi, inquiens : Ideo debetis orare pro eis, quia in pace illorum erit pax vestra. Similiter et Apostolus reddit causas quare talia praecipiat: Ut tranquillam et quietam, id est pacificam, vitam agamus in omni pietate et castitate. Pietas est cultus et religio omnipotentis Dei. Ideo ergo orandum est servis Dei pro regis vita et pace regni, ut ipsi liberius possint dediti esse cultui et religioni Dei, quia plerumque dum hostes fugant
Abbreviated transcription (Latin):
parte posuit apłs sicut & in euglio
ubidicith̃s: Si exaltatus fuero
omnia traham adme: Non enĩ om̃s
homines. traxit aut trait a se: sed
omnia sub electa & ex omnibus
generibus & gentibus exomni sexi
& condicione a regibus usq ad men¬
er̃o uł in fantẽ unius dieinemo.
tamen potest saluarimsi dequo dñs uult.
quia ipse cuiuultmiser&ur:. Sicñ

Expanded text:
parte posuit Apostolus, sicut et in Evangelio, ubi dicit Dominus: Si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me . Non enim omnes homines traxit, aut trahit ad se, sed omnia, subaudis electa, et ex omnibus generibus et gentibus, et ex omni sexu et conditione a regibus usque ad menerum vel infantem unius dici. Nemo tamen potest salvari nisi quem Dominus vult, quia ipse cujus vult miseretur . Si
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ sũ filitimothee: Scđm p̃ceden¬
tesintȩꝓphecias. utmilites in illis
bonã miliciã: Proph&ias p̃cedentes.
appellat intelligentiam ꝓphettrum.
quãhabuit timotheus ante quã ordinatꝰ
eẽt ep̃s: Cõm̃do inquid tibi hocp̃ceptũ¬

Expanded text:
imothee, secundum praecedentes in te prophetias, ut milites in illis bonam militiam. Prophetias praecedentes appellat intelligentiam prophetarum, quam habebat Timotheus antequam ordinatus esset episcopus: Commendo, inquit, tibi hoc praeceptu
Abbreviated transcription (Latin):
utiq & aliis miserebit̃: Regiautẽ scłoꝵ
inmortali in uisibili: solidõhonor
in hoclo co intelligunt dm̃ patr ẽ ꝓeo
qđ ait apłs. in insibili dicentes idõ illũ
appellatũ . eẽt ab apło inui sibilem:
quod eiꝰ ꝑsona inu&eri testam̃to
ꝑaliqũa subiect̃ã creaturã & simili¬
tuidinem non fuerit ostensa sed filii.
sicut ostensec ẽ isdiȩ quiđ illũ in habitu
regantis sedere edaniheli quidixit :
Aspiciebã inuisunoctis. & ecce filius homi¬
nisuenit ⁊ data ẽ ei potestas: Quos
beatus augustinus rep̃henditad fir¬
mansregem scłoꝵ inuisibilẽ scđ trinita¬
tem appellatã eẽ. patrẽ idelicet
narũ unitatẽ dĩtatis facit quȩ ẽ unus
ds̃: Et sicut᷑ pater in insibilis: ita filius
inuisibilis et sp̃ssc̃s. inuisibilis. quia ds
sp̃s ẽ: Illiergo quidicunt ꝑ sonã patris
ñeẽt ostensam in u&eritestam̃to: adten¬
dant quiddicat damhel: Aspicie¬

Expanded text:
utique et aliis miserebitur. Regi autem saeculorum utique et aliis miserebitur. Regi autem saeculorum immortali, invisibili, soli Deo honorin hoc loco intelligunt Deum Patrem, pro eo quod ait Apostolus invisibili, dicentes in Deo illum appellatum esse ab Apostolo invisibilem, quod ejus persona in Veteri Testamento per aliquam subjectam creaturam et similitudinem non fuerit ostensa, sed Filii, sicut ostensa est Isaiae, qui vidit illum in habitu regnantis sedere, et Danieli qui dixit : Aspiciebam in visu noctis, et ecce Filius hominis venit, et data est ei potestas. Quos beatus Augustinus reprehendit, affirmans regem saeculorum invisibilem sanctam Trinitatem appellatam esse, Patrem videlicet, narum unitatem Deitatis facit, quae est unus Deus, et sicut est Pater invisibilis, ita Filius invisibilis, et Spiritus sanctus invisibilis, quia Deus spiritus est. Illi ergo qui dicunt personam Patris non esse ostensam in Veteri Testamento, attendant quid dicat Daniel: Aspicie
Abbreviated transcription (Latin):
pacientiam ad informationemsiue
ad exẽplum eoꝵ qui credituri sunt illi
inuitã ãnam: Quaresit miscđicam
bus exaendit caritatem suam usque
adinimicossuos: Me primo elegit
acriorẽ inimicũ quẽ cũ sanar et
nemo inccteris desperar&: Egitdñs
more peritissimi medici q̃uilieniens
ad illu lo cũ ubi intea ignotus erat.
subi plurimis unt infirmi. quecũq
grauiori infirmittite laborantẽ & des¬
peritione positũ inuenit: illũ assum¬
mit primũ ad curandũ ut in illo
ostendat periciã suȩ artis & ut alii
infirmiuidente s illũ sanatum
qͥ grauiori morbo grauabat᷑ non despe¬
rent de salute : sed unus quisq illo
in loco dicat ꝓximosuo: uade ad illũ
medicũ. securus esto sanabitte:
dit inbeato paulo apło grãm suae
medicine id ẽ. miscđiam sucepi&atis.
sanando illũ alcingore in fidelitatis.
& morbo uicioꝵ ut in illo ostende¬
retꝰ quia siillius misertus est qͥ eius
fuit ꝑsecutor in scĩs martyribus.

Expanded text:
patientiam ad informationem, sive ad exemplum eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam. Quare sit misericordiam bus, extendit charitatem suam usque ad inimicos suos, me primum elegit acriorem inimicum, quem cum sanaret, ne me in caeteris desperaret, egit Dominus more peritissimi medici qui veniens ad illum locum ubi antea ignotus erat, et ubi plurimi infirmi sunt, quemcunque graviori infirmitate laborantem, et in desperatione positum invenit, illum assumit primum ad curandum, ut in illo ostendat peritiam suae artis, et ut alii infirmi videntes illum sanatum qui graviori morbo gravabatur, non desperent de salute, sed unusquisque illo in loco dicat proximo suo: Vade ad illum medicum, securus esto, sanabit te;dit in beato Paulo gratiam suae medicinae, id est misericordiam suae pietatis, sanando illum a languore infidelitatis et morbo vitiorum, ut in illo ostenderet quia si illius misertus est, qui ejus fuit persecutor in sanctis martyribus,
Abbreviated transcription (Latin):
omniq a clae forma quo modd
debere nt inissarum solemin a celebrit
&pomnibus hominibus orare : Quafo¬
m̃ uł exẽplum omnis aecła modo
r&inet: Namobsetrationessunt: quic¬
quid p̃cedit in missirũ solẽpniis usque
adillũ locũ ubi incipit sac̃đ consecrare
mistena corporis & sanguinis dm̃. in

Expanded text:
omnique Ecclesiae formam quomodo deberent missarum solemnia celebrare, et pro omnibus hominibus orare; quam formam vel exemplum omnis Ecclesia modo retinet. Nam obsecrationes sunt quidquid praecedit in missarum solemniis, usque ad illum locum ubi incipit sacerdos consecrare mysteria corporis et sanguinis Domin
Abbreviated transcription (Latin):
orandũ ẽ. ꝓsalute & uita fideliũ regum
& principũ: ut longo tẽpr conseruati
pacẽ habeat regnũ: & magisacmigis
ꝓficiant in melius: Pro infidelibus
quoq orandũ. ẽ utresipis cant abin¬
fidelitate: & transeant adfidem: hoc
enĩbonum ẽ corã salucitore nr̃o
deo sub̵ ut ꝓomnibus hominib
oremꝰ q̃ui uult om̃s. homines saluos
fieri & ad agnicionẽ ueritatis uenire
Cumpsalmistti diccit. Omnia quecũq
uoluit dñsfecit. Et apłs qui uulzom̃s
homines saluos fieri: quȩrendũ ẽ.
quare non om̃s homines saluentur :
Adqđ dicendum .ẽ: quia uerũ. est

Expanded text:
vita fidelium regum et principum, ut longo tempore conservati, pacem habeant et regnum, et magis ac magis proficiant in melius. Pro infelicibus quoque orandum est, ut resipiscant ab infidelitate, et transeant ad fidem. Hoc enim bonum est coram Salvatore nostro Deo, subaudis ut pro omnibus hominibus oremus, qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Cum Psalmista dicat: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit ; et Apostolus: Qui vult omnes homines salvos fieri, quaerendum est quare omnes homines non salventur? Ad quod dice
Abbreviated transcription (Latin):
reddum. fidelem qui uidetur eẽ.
& infidelem tangit: Fidelii deo.
quia fr̃ est: & infi deli ut lucrari pos¬
sit: Prouidentes bona nonsolum ss¬
coram dõ sed &im coram om̃ibus eę¬
hominibus: Coram deo pro uidet es¬

Expanded text:
endum, fidelem qui videtur esse et infidelem tangit; fideli ideo, quia frater est; et infideli, ut lucrari possit. Providentes bona non solum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus. Coram Deo bo
Abbreviated transcription (Latin):
seruandam ⁊ bonis opȩribus laboran¬
dũ: Qua si dicer&: Ophilippenses
adcendite siilli qui apparitores
imperatorissunt: ⁊ eis sẽꝑ assistere
debent in palacio illius ueniunt ad fidẽ.
ꝓnihilo deputtntes irã imperatoris.
& uiriliter infide et doctrina laborant.
quanto magis uos debetis feruenti
animo fidẽ seruare bonisq: operibus
in sistere: qui longe ab aulare motiregali
non estis aulaneq: t̃remini uissumalig¬
noꝵ pͥncipũ Nã manente apło inccor¬
cere indomo imperatoris : multi ex do¬
mo cȩsaris ueni eb ant ad eũ ⁊ docti
abillo baptiz cibant᷑. intantũ ut sicut¬
ũ diximus domũ ꝑsecutoris facereaecđam
redep̃toris: Grã dñi id ẽ fides uel salus
iredẽptio atq remissio peccatoꝵ Mane

Expanded text:
servandam, et bonis operibus laborandum, quasi diceret: O Philippenses, attendite: si illi qui apparitores sunt imperatoris, et ei semper assistere debent in palatio illius, veniunt ad fidem pro nihilo deputantes iram imperatoris, et viriliter in fide et doctrina laborant, quanto magis vos debetis ferventi animo fidem servare, bonis operibus insistere, qui longe ab aula regali remoti estis, neque terremini jussu malignorum principum. Nam manente Apostolo in carcere in domo imperatoris, multi ex domo Caesaris veniebant ad eum: et docti ab illo, baptizabantur in tantum ut jam diximus domum persecutoris facerent Ecclesiam Redemptoris. Gretia Domini, id est fides vel salus, et redemptio atque remissio pec
Abbreviated transcription (Latin):
credidit: reputatum ẽ illi. adõ opus¬
sionem peccatorum : quia ꝑ ipsã
fidem qua credidit iustus effectꝰ ẽ :
Post modum autẽ cir cũcisionem acce¬
pit insignum suae iusticue: quia
ius tificatꝰ fuerat ꝑ fidem:: łi aut̃
quio perat᷑ merces non imputat᷑¬

Expanded text:
credidit Deo reputatum est ei ad credidit Deo reputatum est ei ad sionem peccatorum, quia per ipsam fidem qua credidit, justus effectus est, et postmodum circumcisionem accepit in signum suae justitiae qua justificatus fuerat per fidem. Ei autem qui operatur, merces non imputat
Abbreviated transcription (Latin):
exoperib legis poscea date: Et est
sensus: Si abraham exoperib suis
iustificcitus est. sine fide & sine grã
di sep̃ ueniente habet quidem gam
et laudem apud se in p̃senti & apud
homines coqđ iustus fuerit ꝑse:
A pud dm̃ uero nonẽ latidabilis neq
erit infucurũ: Quare: Quia sine
fide in possibile .ẽ. placere deo: In
seergo & apud homines habuissct
abrx ham głam & laudem ꝓsuis ope¬
ribus: Siiustificatus fuisset sine
fide suis operib sicut ille phariseus
glori abatur . qui cũ ptiblicano intẽ¬
plum as cenderat: Fuit opus abra¬
hȩ circum cisio: fuit utiq obsignũ
magne fidei suce: Sed tam̃ ante¬
quam circum cideretir antea
adõ electus est: Ideoq non est¬
ex operib ius tificcitus: sed ꝑfidem:
Unde scriptura non com memorat
opera eiꝰ sed fidem: Sequitur:
Quid enim scriptura dicit Credidit
abraham deo. oboediens preceptis
illius. quia exiuit deterrasua.
Ef
didit quod ei hix̃ ds. in semine tuo
benedicentur om̃s gentes .: Et quia

Expanded text:
ea datae. Et est sensus: Si Abraham ex operibus suis justificatus sine fide et sine gratia Dei se praeveniente, habet quidem gloriam et laudem apud se in praesenti et apud homines, eo quod justus fuerit ipse, apud Deum vero non est laudabilis neque erit futurum. Quare? Quia sine fide impossibile est placere Deo . In se ergo et apud homines habuisset Abraham gloriam et laudem pro suis operibus, si justificatus fuisset sine fide suis operibus, sicut ille pharisaeus gloriabatur, qui cum publicano in templum ascenderat. Fuit opus Abrahae circumcisio. Fuit utique ob signum magnae fidei suae; sed tamen antequam circumcideretur, ante a Deo electus est, ideoque non ex operibus justificatus est, sed per fidem. Unde Scriptura non commemorat opera ejus, sed fidem. Sequitur: Quid Scriptura dicit? Credidit Abraham Deo, obediens praeceptis illius, quia exivit de terra sua, et didit quod ei dixit Deus: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
idpacientiam dĩ manifes tandã:
qui cũ peccemꝰ nonstatim punim᷑
sedeĩ pacientia atq sufferen¬
tia ad poeni tentic̃i expectam̃.
Quȩ sustentatio. nisi indeo. e&ẽ in pri¬
mohomine finis hominũ ꝑtudici¬
ũ fuis set: Ad ostensionẽ iustici¬
id est adhoc prefimuit ꝓpicia¬
torem ficrinob̃ filiũ suum. ut suã
iustitiam hostenderet ꝑ illum: &
miscđiam : quanos expeciat
ad poenitentiam: Ut sit ipse ius¬
tus: Iustus est: qui qđ ꝓmicat tri¬
buit: Ita & ds̃ pat̃ꝓmi sit nobis
filiũ suum & in eo iusti ficctionem :
qđ utiq adimpleuit mittens illũ
inmundum ꝑ in carnationis mys¬
terium: cuius passionis fide iustifica¬
m ablutiaqua baptis matis Undẽ
sequitur: Et iusti ficans eum qui

Expanded text:
patientiam Dei manifestandam, quia cum peccamus non statim punimur; sed ejus patientia atque sufferentia ad poenitentiam exspectamur. Quae sustentatio nisi a Deo esset, in primo homine finis hominum per judicium fuisset. Ad ostensionem justitiid est ad hoc praefinivit propitiatorem fieri nobis Filium suum, ut suam justitiam ostenderet per illum, et misericordiam qua nos exspectat ad poenitentiam. Ut ipse sit justus. Justus est qui quae promittit, tribuit. Ita et Deus Pater promisit nobis Filium suum, et in eo justificationem: quod utique adimplevit, mittens illum in mundum per incarnationis mysterium, cujus passionis fide justificamur, abluti aqua baptismatis. Unde sequitur: Et justificans eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
qud scitis in illo eẽ in uobis assũ mite :
Uerbigrã: Estille iustus uerus paciens
castus mansu&us appellat᷑ agnus⁊ leo
⁊uitulus: indinte uos iusticia ueritate :
pacientia. caritate: castitate mansue¬
tudine estote agnus id ẽ mittes: leo
fortes infide ÷ in bono oꝑȩ & contra diabolũ:
Estote ⁊ uitulus mortificantes uos metip¬
sõs cũ uicis & concupiscenciis ut positis
stare aduersus insidias diaboli: multis
modis insidiatur nobis diabolus: deniq:
insidiat᷑ nob̵ ꝑmalas suggestiones. insi¬
dict᷑ ꝑ uicia carnis nrãe &incentiua
malarũ delectionũ: Insidiatur ꝑminis¬
trossuos: ꝑhereti cosuidelicet ⁊ falsos
fratres atq pagtnos: Sed contra hosom̃s
debemnos uirilit̃ pugnare : ne possimus
supeari: Poterat aliquis dicere: o apłȩ
quare p̃cipisnos omnẽ armaturã dei
induere. Ad haec ille sub iuxit: Quia
non .ẽ. nob̵ inqͥens colluctticio ad ũsus car¬
nẽ & sanguinẽ: sed aduersus principes

Expanded text:
quas scitis in illo esse in vos assumite. Verbi gratia: Et ille justus, verus, patiens, castus, mansuetus. Appellatur agnus et leo et vitulus. Induite vos justitiam, veritatem, patientiam, charitatem, castitatem, mansuetudinem. Estote agnus, id est, mites; leo, fortes in fide, in bono opere contra diabolum. Estote et vitulus, mortificantes vosmetipsos cum vitiis et concupiscentiis, ut possitis stare adversus insidias diaboli. Multus enim modis insidiatur nobis diabolus. Denique insidiatur nobis per malas suggestiones. Insidiatur per vitia carnis nostrae, et incentiva malarum delectationum. Insidiatur per ministros suos ut per haereticos et falsos fratres atque paganos. Sed contra hos omnes debemus nos viriliter pugnare, ut possimus superare. Poterat aliquis dicere: O Paule, quare praecipis omnem armaturam Dei induere? Ad haec ille subjungit: « Quia non est nobis, » inquiens, « colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes
Abbreviated transcription (Latin):
quoq: etechielis ubi dir̃ ad pͥncipem¬
tyri : tusignaculũ similitudinis inparady
& de pͥncipibus aliarũ genciũ : egyptioꝵ
uidelicet assyriorũ idũ eoꝵ: Nã pͥncipes
illi: demones intellegunt᷑ illis gentibis
p̃pti: Sic̃ enĩ unus quisq fideliũ hab¬
sibi bonũ angłm delegatũ ad custodiã
sui: ita ⁊ pagani habent malos qui eis
pͥncipantur ꝑmissione dĩ: Et sicut
michahel p̃positꝰ ẽ genti iudaeorũ¬
tes in in fidelitate manentes malos prin
ppłs isrł significabat ppłm credencium
qͥ sunt ueri urahelite : ⁊tain alireges

Expanded text:
quoquequoqueTyri: Tu signaculum similitudinis in paradiet de principibus aliarum gentium, Aegyptiorum videlicet, Assyriorum, Idumaeorum. Nam principes illi, id est daemones, intelliguntur illis gentibus praepositi. Sicut enim unusquisque fet bonum angelum delegatum ad custodiam sui, ita et pagani habent malos angelos, qui eis principantur permissione Dei. Et sicut Michael praepositius est genti Judaeoruent et gentes in infidelitate mpopulus Israel significabat populum credentium qui sunt veri Israelitae, ita mali
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ꝓbari potest ex libro iudit: qͦ narrante
discimꝰ qr oloferne pͥncipe miliciae int̃¬
ẽpto multitudo exercituũ infugã u̾sa.
&a uidaeis facilli me ẽ superata: Seqren¬
dũ ẽ. quomodo pugnare possimꝰ contra
demones quisp̃ss̃: Nã om̃ib patet: contra
sp̃m armis materialib: non possẽpugna
se.ẽ ut arma sp̃italia assũ mantur
uirtutes uidelicet sup memorate :÷ de¬
certemꝰ eomodo quo legimꝰ ia coblucta¬
tũ ẽe cũ angło orando : ieiuncndo
uigilando: ȩȩcerisq bonis oꝑib insiftendo:
meream᷑ : Ceter̃ q̃ri potest ubi accepe¬
rita płs ut dȩmones ⁊ malignossp̃s
pͥncipes & potestates acrectores tene¬
brarũ harũ appellar&: Id e. hominũ
dequoꝵ numero suerant illi ꝗ̃ondam
quib dic ebat: E uistis aliquando
tenebreid ẽ infideles dm̃ ignorantes.
& peccatores: Ad qđ dicendũ qr exlibro
danielis illud accepit ubilegitur
Princeps grecoꝵ & pͥnceps ꝓsarũ ex libro

Expanded text:
Quod probari potest ex libro Judith, quo narrante Quod probari potest ex libro Judith, quo narrante discimus, quia Holoferno principe militiae interempto, multitudo exercituum in fugam versa, et a Judaeis est facillime superata . Sed quaerendum est quomodo pugnare possimus contra daemones qui spiritus sunt? Nam omnibus patet, contra spiritum armis materialibus non posse pugnarse est ut arma spiritualia assumantur, virtutes videlicet supra memoratae, et detractemus eo modo, quo orando, jejunando, vigilando, caeterisque bonis operibus insistendo, mereamur. Caeterum quaeri potest, ubi acceperit Apostolus, ut daemones et malignos spiritus principes et potestates ac rectores tenebrarum harum, id est hominum uerant illi quondam, quibus dicebat: « Fuistis aliquando tenebrae , » id est, infideles Deum ignorantes et peccatores. Ad quod dicendum, quod ex libro Danielis illud accepit, ubi legitur: « Princeps Graecorum, et princeps Persarum . » Ex libro
Abbreviated transcription (Latin):
qui a non .ẽ. nobis conluctacio. idẽ pug¬
na aduersus illosolũ modo: sed adũsus
demones qui principant᷑ malis homi¬
nib & potestatẽ exercendo suꝑ illos.
regunt illos pocius ad malũ quã adbo¬
nũ: Ipsiq appellant᷑ spĩtalia sub
demonia nequiciae ocẽ maliciȩ
quimorant᷑ in hoc aere: celũ deniq:
appellat᷑ aer. in scripturis sacris: Unde
⁊auescȩlidicuntur: qui ut philo sophi
dixer̃ ⁊ ut doctores &iã nr̃i opinantur:
ta plenus. ẽ deminib: & malignis sp̃ĩtib:
sicutira dius solisminutissimis puluiꝰ¬
culis: Contrahos ergo pugnandũ. est
nobis pocius quã contra homines constan¬
tes excarne ⁊ sanguine: quit quic quid
mali contrahomines machinant̾ ab illis¬
eis suggerit᷑ : Et si supera uerimus illos
qui sunt principes maliciae. ⁊ quorum
instintu uicia carnis nr̃ȩ contrauos
seuiunr: tunc facile superare poterimꝰ
om̃s ministrosillius: Uerbi gr̃a sicut suꝑ¬
ato pͥncipe : exercitꝰ facile fugatur:

Expanded text:
 pugna, adversus illos solummodo, sed adversus daemones, qui principantur malis hominibus, et potestatem exercendo super illos, regunt illos potius ad malum quam ad bonum. Ipsique appellantur spiritalia, subaudis daemonia, nequitia, id est malitia, qui morantur in hoc aere . Coelum denique appellatur aer in Scripturis sacris. Unde et aves coeli dicuntur. Qui, ut philosophi dixerunt, et doctores nostri opinantur, ita plenus est daemonibus et malignis spiritibus, sicuti radius solis minutissimis atomis. Contra hos ergo tam pugnandum est nobis, quam etiam contra homines constantes ex carne et sanguine, quia quidquid mali contra nos homines machinantur, ab illis suggeritur. Et si superaverimus illos qui sunt principes malitiae, et quorum instinctu vitia carnis nostrae contra nos saeviunt, tunc facile superare poterimus omnes ministros illius; verbi gratia: Sicut, superato principe, exercitus facile fugatur.