comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dei quod estu corrumpis inte ꝑfornicationes. & ꝑ diffiuentias
libidinis. ad tendis quia adnullius uxorẽ accessisti. Adten¬
dis quia post uxorẽ tuã nichil fecisti. quia uxorẽ non habes
& non adtendis ꝑ libidines inlicitas fornicationis. cuius una¬
guiẽ uiolasti. Postremo deus qui scit quid tibi utile sit. qui
ũ sic gubnat seruos suos adictilitatẽ illorũ non ad suã. Non¬
Non enun indiget serius quasi adiutoriũ. s cu indiges dñi au¬
xilio. Ipse ergo dñs qui scit quid tibi utile sit. uxoiẽ concessit.
nichil amplus ocus sit hoc precepit. ne ꝑ illicitas uoluptates
corruat templum eius. quod eẽ. cepisti. Nunquid ego hoc dico
Uidetis quomodo minatur. Nonus corrumpi domum tuã
quare corrũpis domum dei. Certe non facis alicui qđ pati non
uis. non est gͦ qua euadatur tenetur ille qui se teneri non pu¬
tabat. Omĩa eiũ peccata hominũ. aut ad corruptelã. ꝑtineq̃

Expanded text:
dei, quod es tu, corrumpis in te per fornicationes et per diffluentias dei, quod es tu, corrumpis in te per fornicationes et per diffluentias libidinis, attendis quia ad nullius uxorem accessisti, attendis quia post uxorem tuam nihil fecisti, quia uxorem non habes, et non attendis per libidines illicitas fornicationis cuius imaginem uiolasti P postremo deus, qui scit quid tibi utile sit, qui uere sic gubernat seruos suos ad utilitatem illorum, non ad suam non enim indiget semis quasi adiutorio, sed tu indiges domini auxilio — ipse ergo dominus, qui scit quid tibi utile sit, uxorem concessit, nihil amplius. hoc iussit, hoc praecepit, ne per inlicitas uoluptates corruat templum eius, quod esse coepisti. numquid ego hoc dico?uidetis quomodo minatur P non uis corrumpi domum tuam: quare corrumpis domum dei? certe non facis alicui quod pati non uis. non est ergo qua euadatur; tenetur ille qui se teneri non putabat. omnia enim peccata hominum ant ad corruptelam pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
quando uolo deferatur mͥ a filus meis id facio quod pati nolo.
qui interrogetur. dicit. uolo ut uxor mea tale aliquid faciat.
Si concupisco uxorẽ ꝓximi mei. nolo quisq concupiscat meã.
id facio quod patinolo. Si concupiscam rem ꝑrimi mei. nolo ut
auferatur mea. id facio quod pati nolo. Cũ uero admeretricem
eo cui facio quod pati nolo. quod grauius : ipsi deo. intellegat
scĩtas ut̃a. & enĩ quod tibi fieri nonuis. alũ nefeceris. Aa duo
pͣcepta ꝑtinet. Quomodo ꝑtinet aduo p̃cepta: Si homini non
ti abhomine. ipsi deo ius facere quid ÷ hoc. Non facis alteri.
quod pati non uis. Carior tͥ factus : homo. quamdeus. Ergo
inuiriã: Qui uoluerit forte lapidare tabulã tua̾ pictam
inqua tabula imago tua ÷ indomo tua maniter posita ad
uanũ honorẽ tuũ. Nec sentiens. nec eloquens. nec uidens. si
quis illam lapidet non infert contumeliã. Cũ uero imaginẽ

Expanded text:
quando volo deferatur mihi a filiis meis, id facio quod pati nolo: quando volo deferatur mihi a filiis meis, id facio quod pati nolo:  Nam si quis interrogetur, dicit, Nolo ut uxor mea tale aliquid faciat; si concupisco uxorem proximi mei, nolo quisquam concupiscat meam; id facio quod pati nolo: si concupisco rem proximi mei, nolo ut auferatur mea; id facio quod pati nolo. Cum vero ad meretricem eo, cui facio quod pati nolo? Quod gravius est, ipsi Deo. Intelligat sanctitas vestra. Etenimquod tibi fieri non vis, alii ne feceris, ad duo praecepta pertinet. quomodo pertinet ad duo praecepta? si homini non ti ab homine ipsi deo uis facere, quid est hoc? non facis alteri quod pati non uis? carior tibi factus est homo quam deus? "ergo iuriam qui uoluerit forte lapidare tabulam tuam pictam, in qua tabula imago tua est, in domo tua inaniter posita ad uanum honorem tuum nec sentiens nec loquens nec uidens? si quis illam lapidet, non in te it contumelia? cum uero imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
ces. quẽ bibas. abstinete a fornicationib ne fote michi dicas.
adfornicẽ uado. ad mereiricẽ ꝑgo. ad ꝓstitutã eo. Nec illud p̃¬
ceptũ uolo quod dictum ÷ Non mnechaberis. qr uxorẽ nondũ ha¬
beo. Non post illã aliquid facio. Nec illum preceptũ uolo ub
dictũ ÷ Non concupisces uxorẽ ꝓximi tui. qui adpublicum us¬
do. inquod p̃ceptũ incurro. Noninuenimus cordã. quã tan¬
gamꝰ. Nlon iiuenimꝰ cordã. quo nelio ligemus. fugituũ istum
Nonfugiat habet unde legetur s amecte. Nonenĩ ligamentũ s or¬
illa referuntur. sicuti Auduumꝰ. ut diligamus dm̃ &. primulis
& duo illa. adiunum illud. Unumi ÷ dittẽ. quod ł fieri nouius.
alii nefeceris. Ibi continentur decẽ. ibi continentur duo. S di¬
cis furtũ faciã. id faciã quod pati uolo. si occidam. ud facio quod
ab attero pati nolo. Si parentib meis honoie non deferam.

Expanded text:
ces, quem ces, quem Ad fornicem vado, ad meretricem pergo, ad prostitutam eo: nec illud praeceptum violo, quo dictum est, Non moechaberis; quia uxorem nondum habeo, nec post illam aliquid facio: nec illud praeceptum violo, ubi dictum est, Non concupisces uxorem proximi tui. Qui ad publicam vado, in quod praeceptum incurro? Non invenimus chordam, quam tangamus? non invenimus chordam? Quo nervo ligemus fugitivum istum? Non fugiat, habet unde ligetur: sed amet, et non erit ligamentum, sed orilla referuntur, sicut audivimus ut diligamus Deum et proximum, et duo illa ad unum illud. Unum est autem: Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris. Ibi continentur decem, ibi continentur duo. Sed dices: Furtum si faciam, id facio quod pati nolo: si occidam, id facio quod ab altero pati nolo: si parentibus meis honorem non deferam,
Abbreviated transcription (Latin):
dit bestia falsitatis. Non concupisces. uxorẽ ꝓxun tui. Tangis no¬
nam cordã. cecidit bestia falsitatis. ne cogitationis. Aliud ÷ enĩ
uxorẽ. Ideo duo precepta sunt. Non mechaberis. & non concupis¬
ces uxorẽ ꝓximi tui. Nonconcupisces rem ꝓximi tui. Tangis
decimam cordã. cecidit bestia cupiditatis. Ita cadentib om̃ib
bestiis securus & innocens indei dilectione. & humana societa¬
te uersaris. Tangens cordas decẽ. quod bestias occidis. Nam mu¬
ta. captta. sunt subistis capitib insingulis cordis. non singulas
bestias s greges interficis bestiarũ. Sic ergo canticũ nouũ cũ
amore. non contimore cantabis. Noli dicere tͥ quando forte
luxurianter aliquid uis agere uxorẽ non habeo. facere quod
uolo. Non enĩ post uxorẽ meã pecco. lam nosti pͣtiũ tuũ. iã nosti
quod accedis. quid manduces. quid bibas. Immo quẽ matdu¬

Expanded text:
dit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui, tangis nodit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui, tangis nonam chordam, et cecidit bestia adulterinae cogitationis. Aliud est enim uxorem. Ideo duo praecepta sunt: non moechaberis, et non concupisces uxorem proximi tui. Non concupisces rem proximi tui, tangis decimam chordam, et cecidit bestia cupidibestiis securus et innocens in dei dilectione et humana societate uersaris. tangens chordas decem quot bestias occides? nam multa capita sunt sub istis capitibus; in singulis chordis non singulas bestias, sed greges. interficis bestiarum. sic enim canticum nouum cum amore, non cum timore cantabis. Noli dicere tibi, quando forte luxurianter uis aliquid agere: adhuc uxorem non habeo; facio quod uolo; non enim post uxorem meam pecco". iam nosti pretium. tuum; iam nosti quo accedis, quid manduces, quid bibas, immo quem mandu
Abbreviated transcription (Latin):
cordã. ubi ꝓspe future quietis facis. quicquid facis. inter¬
fieitur crudelior ceteris bestũs amor słi huius. Et opter
amorem enim scłi huius. laborant homines in om̃ib bonis op¬
b labora. Non ꝓpter amorẽ scłi huiꝰ. s ꝓpter sempitertiã. requi¬
ẽ quã ꝓmittit deus. Uide quomodo utrumq simul facis & cor¬
das tangis & bestias occidis id÷ & citharistas es & uenator. Non
uos delectant talia spectacula ubi non ꝓmeremur oculos edi¬
tores. s oculos editores. Honora patrẽ tuũ & matrem tuã. Tan¬
gis quartã cordã ut honorẽ parentib deferas cecidit bestia im¬
pietatis. Non mechaberis. Tangis quintã cordã. cecidit bestia.
libidinis. Non occides. Tangis sextã cordã. cecidit bestia crudeli¬
tatis. Nonfurtum facies. Tangis septimã cordã: cecidit bestia ra
pacitatis. Non falsum testimoniũ dices. Tangis octauã cordã. ceci¬

Expanded text:
chordam, ubi pro spe . futurae quietis facis quidquid facis: interchordam, ubi pro spe . futurae quietis facis quidquid facis: interficitur crudelior ceteris beatus amor saeculi huius. propter amorem enim saeculi huius laborant homines in omnibus  labora, non propter amorem saeculi hujus, sed propter sempiternam requiem quam promittit Deus. Vide quomodo utrumque simul facis, et chordas tangis, et bestias occidis, id est, et citharista es et venator. Non vos delectant talia spectacula, ubi non promeremur oculos editoris, sed oculos Redemptoris? Honora patrem tuum et matrem tuam: tangis quartam chordam, ut honorem parentibus deferas; cecidit bestia impietatis. Non moechaberis: tangis quintam chordam; cecidit bestia libidinis. Non occides: tangis sextam chordam; cecidit bestia crudelitatis. Non furpacitatis. Non falsum testimonium dices, tangis octavam chordam, et ceci
Abbreviated transcription (Latin):
S quia dissimulatis apugna in teriore &e delectant uol
pugne exteriores: ideo non uults ꝑtinere ad canticũ no¬
uũ. ubi dicitur. Qui docet manus meas adpteliũ. & digi¬
tos meos adbellũ. Est eñ bellũ. quod secum agit homo dimi¬
cans contra concupiscentias malas. frenans auaritiã esi¬
dens supbiã susfocans ambitionem. trucidans libidinẽ.
Has pugnas facis inocculto. & non uinceris in apto. Qd hoc
doceutur manus ur̃ȩ ad preliũ. & digiti ur̃i adbellũ. Non
est hoc inspectaculis ur̃is. in illis spectaculis. Nonidẽ uena¬
tor quod cytharista. aliud agit. uenator. aliudaget ꝙ cha¬
rista. inspectaculo dei unum: Tange easdẽ decẽ cordas.
& feras occides utrumq simul facis. Tangis primã corddam.
quia colitur unus ds̃. cecidit bestia supstitionis. Tangis scd̃a
Q non accipis nomen dĩi dei tui inuanũ. Cecidit bestia er¬
rouis nefandarũ. heresum que id putauer̃. Tangis terciã

Expanded text:
Sed quia dissimulatis a pugna interiore et delectant uos Sed quia dissimulatis a pugna interiore et delectant uos pugnae exteriores, ideo non uultis pertinere ad canticum nonum. ubi dicitur: qui docet manus meas in proelio, digitos meos ad bellum. est enim bellum, quod secum agit homo, dimicans contra concupiscentias malas, frenans auaritiam, elidens superbiam, suffocans ambitionem, trucidans libidinem. has pugnas facis in occulto, et non uinceris in aperto. ad hoc docentur manus uestrae ad proelium et digiti uestri ad bellum. non eat hoc in spectaculis uestris. in illis spectaculis non id est uenator quod citharista. aliud agit uenator, aliud facit citharista: in spectaculo dei unum est. tange easdem decem chordas et feras occides; utrumque simul facis. tangis primam chordam, qua unus colitur deus: cecidit bestia superstitionis. tangis secundam, qua non accipis nomen domini dei tui in uanum: cecidit bestia erroris nefandarum haeresum, quae id putauerunt. tangis tertiam
Abbreviated transcription (Latin):
ni. Siquis uiter uos faciat homicidium. quod auertat ds pel¬
lere illũ uultis de patria & continuo si fieri porest exdiusetp
Siquis faciat furtũ odistis illũ. nec uidere uultis. Siquis dicat
falsũ testimoniũ abhocinamin. uec uob homo uidebitur.
Siquis concupiscat res alienas. raptor ce inuisfus deputatur.
Siquis uoluptatur cum ancillis sius. amatur. blanle accipi
tur. conuertuntur uulnera inioca. Siquis autẽ existat. qui
dicat se castum. Non facere adulteriũ. Nlotũ autẽ sit quoddñ
facit. et ubescit accedere adillos. Nonsiu similes. ne in situot.
ne irrideant. ne dicant non. eẽ. uirum. Adhoc de lapsa:
humana puersitas. ut uir habeatur a libidine iucdus. &¬
uit non habeatur uictor libidiis. Triumphantes exultant
& nonsunt uiri. Iacent ꝓstrati. & uirisunt si spectares ille tͥ
uidetur fortior. qui iaceret sub bestia quã qui pimeret bestiã.

Expanded text:
ni. si quis inter uos faciat homicidium — quod auertat deus! — pelni. si quis inter uos faciat homicidium — quod auertat deus! — pellere illum uultis de patria et continuo, si fieri potest, excludere. si quis faciat furtum, oditis illum nec uidere uultis. si quis dicat falsum testimonium, abominamini nec uobis homo uidebitur. si quis concupiscat res alienas, raptor et iniustus reSi quis volutatur eum ancillis suis, amatur, blande acctur; conuertuntur uulnera in ioca. si quis autem exsistat qui dicat se castum non facere adulterium, notum autem sit quod non faciat, erubescit accedere ad illos non sui similes, ne insultent, ne irrideant, ne dicant non esse uirum. ad hoc delapsa est humana peruersitas, ut uir habeatur uictus a libidine et uir non habeatur uictor libidinis. triumphantes exsultant et non sunt uiri; iacent prostrati et uiri sunt! si spectares, ille tibi uideretur fortior qui iaceret sub bestia, quam qui perimeret bestiam?
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ illa carnẽ non portat: prior a serpente decepta ÷ Casti
illã facilius facere posse. qr multa. illi custodia ÷ legis pre¬
ceptũ diligentia. maritał. Terror etiã legum publicarũ
est: etiã uerecundie & pudoris illiuis magnũ munimen
tas. Nonidõ mulieri maior custodia qr maior. infirmitas
Illa erubescit uiro. tu non erubescis xp̃o. tu liberior qr for¬
tor. quia facile uincis. Ideo tͥ cõmissus es suꝑillã. & diligen¬
tia uiri. & terra leguͣ & consuetudo morũ. & uerecundia
maior & deus. Suꝑte tantũ deus. Inuenis enĩ facile pares
uiros: quib nontuneas erubescere. quia faciunt illud mul¬
ta. E tanta÷ ꝑuersitas generis humani. ut aliquando
metuendus sit nec castus erubescat. inter impudicos.
Ideo non cesso tangere quintã istã. chordã. ꝓpter ipsã
puer sam consuetudinẽ. & labem ut dixit istius generis huma¬

Expanded text:
enim? illa carnem non portat? prior a serpente decepta est. castae enim? illa carnem non portat? prior a serpente decepta est. castae illam facilius facere posse, quia multa illi custodia est, legis praeceptum, diligentia maritalis, terror etiam legum publicarum; est etiam uerecundiae et pudoris illius magnum munimentutas. nam ideo mulieri maior custodia, quia maior infirmitas. illa erubescit uiro; tu non erubescis Christo? tu liberior, quia fortior; quia facile uinces, ideo tibi commissus es. super illam et diligentia uiri et terror legum et consuetudo morum et uerecundia maior: et deus super te, tantum deus. inuenis enim facile pares uiros, quibus non timeas erubescere, quia faciunt illud multi. et tanta est peruersitas generis humani, ut aliquando metuendum sit, ne castus erubescat inter impudicos. ideo non cesso tangere quintam istam chordam propter ipsam peruersam consuetudinem et labem totius, ut dixi, generis huma
Abbreviated transcription (Latin):
bonarũ feminarũ. loquitur intus ubi non auditur uir. qr¬
nec dignus: si talis ÷ loquitur ille ergo uiterius & dicit:
consolatur filiam suã huius uerbis. De iniurns uiri tui tor¬
queris. quid ubi enim fecit: Dole. s ipsum noli initari ut ma¬
le facias. s ipse te unitetur inbonum. Nam ideo quod male fa
ambo ꝑp̃ceps. Ut autẽ uon sequatur malum capud suũ. teue¬
at se ad capud eccłe xp̃m. Huic debens castitat᷑e suã. hiuic de¬
ferens honorẽ suũ. Absens sit uir. presens sit uir. Non peccat
illa quia nunquã est absens. cui debet ut non peccet. Hec gͦ
mara sunt que dico. dut si amara sunt curent. Potio ista. si
amara. ÷ accipiatur. quia inꝑiculo sunt uiscera. Amara ÷ bi¬
batur. Melius est modica. amaritudo infaucib quã eternũ
tormentũ inuiscerib Mutate ergo uos: quicumq non .¬
faciebatis hoc bonũ castitatis. iã facite. Nolite dicere s. ex¬
non potest fieri. sȩdum ÷ fr̃s mei. Turpe ÷ ut uir dicat lei es¬

Expanded text:
itur intus ubi non auditur, quia nec dignus est si talis est; loquitur ergo ille interius et dicit et consolatur filiam suam hujusmodi verbis: De injuriis viri tui torqueris, quid quod tibi enim fecit dole, sed ipsum noli imitari ut male facias, sed ipse te imitetur in bono: nam in eo quod male facambo per praeceps: ut autem non sequatur malum caput suum, teneat se ad caput Ecclesiae Christum, huic debens castitatem suam, hferens honorem suum, absens sit vir, praesens sit vir, non peccat illa; quia nunquam est absens, cui debet ut non peccet. 12. Haemara sunt quae dico aut, si amara sunt, curent. potio ista si amara est, accipiatur. quia in periculo sunt uiscera, amara est; bibatur. melius est modica amaritudo in faucibus quam aeternum tormentum in uisceribus. mutate ergo uos; quicumque non faciebatis hoc bonum castitatis, iam facite. nolite dicere: ,,non potest fieri". foedum est, fratres mei, turpe est, ut uir dicat
Abbreviated transcription (Latin):
muteret ingehennam. Iam quia iniquus iniquum uult dm̃.
Nult te deus facere similem sui. & conariste dm̃ facere sinu¬
lẽ tui: Placeat ergo tibi deus qualis : Non qualẽ illiĩ. eẽ.¬

Expanded text:
mitteret in gehennas. Jam quia iniquus est, iniquum vult Deum. mitteret in gehennas. Jam quia iniquus est, iniquum vult Deum. Vult te Deus facere similem sui, et conaris tu Deum facere similem tui. Placeat tibi ergo Deus qualis est, non qualem ill
Abbreviated transcription (Latin):
talis. Si autẽ ue faciatis. ꝑicitis ipsum psatterium. Melius est
uel portare. quam picere. S rursus. Meliuis ÷ cum uolunate
cantare. quã cũ honere portare. Nec ꝑuenit ad canticum nouũ.
nisi iam cũ uoluntate cantans. Nam qui portat cũ timore. add
dant cũ aduersario suo. qui contimore adhuc facit. Timet
etũ ne ueniet ds̃. & dampnet illũ. Nam nondum delectat ca¬
litas. Nondum illum delectat iusticia.s iudicium dei formi¬
dans a factis tempat. Non concupiscentiã ipsã dampnat. que
suuit ineo. Nondũ illum delectat quod bonum ÷ Nondũ ibiha¬
bet suauitatẽ ut cantec canticũ nouum. s de uetustate pe¬
nas timet. Nondũ concordauit cum aduersario. Tales enũ
homines plerumq supplantatur tali cogitatione ut dicans
libi fieri si fieri posset non nobis minaretur deus. Nontalia
om̃ib uidulgentiã ignosceret om̃ib postea uenuiret. neminẽ

Expanded text:
tatis: si autem nec hoc facitis, projicitis ipsum psalterium. Melius est tatis: si autem nec hoc facitis, projicitis ipsum psalterium. Melius est vel portare, quam projicere: sed rursus, melius cum voluptate cantare, quam cum onere portare. Nec pervenit ad canticum novum, nisi jam cum voluptate cantans. Nam qui portat cum timore, adhudavit cum adversario suo, qui cum timore adhuc facit: timet enim ne veniat Deus, et damnet illum. Nam nondum delectat castitas, nondum illum delectat justitia; sed judicium Dei formidans, a factis temperat: non concupiscentiam ipsam damnans, quae saevit in eo. Nondum illum delectat quod bonum est: nondum ibi habet suavitatem, ut cantet canticum novum; sed de vetustate poenas timet: nondum concordavit cum adversario. CAPUT VIII. 9. Tales enim homines, plerumque supplantantur tali cogitatione, ut dicant sibi: Si fieri posset, non nobis minaretur Deus, non talia omnibus indulgentiam, ignosceret omnibus, postea veniret, neminem
Abbreviated transcription (Latin):
istã indecalogo non obseruauit. Ꝙ quicumq non obtemꝑa¬
bat. timore obtemperabat pene non amore iusticie. Porta¬
bat psalteriũ. noncantabat. Cantanti enĩ uoluntas. timel¬
ti onus : Ideo uetus homo aut non facit aut tunore facit.
Non amore scitatis. non delectatione castitatis. tempera¬
tia caritatis. s timore. Uetus enĩ homo ÷ & uetus homo
canticũ uetus potest cantare non nouum. Ut autẽ cau
canticũ nouũ. sit nouus homo. Quomodo aute possit.
nouus homo. Audi. non me: s apłm dicentẽ. Exuite u
os aliquid accipiendũ. Cum de mutando p̾cipet. deus homuine.
subiecit & ait. Qua ꝓpter deponentes mendatũ: loquimi uernta¬
tẽ. hoc est quod ait. Exuite ueterẽ hominẽ & indiute nouum. hoc
dixit mutate mores. Seculũ diligebatis. deũ diligite. Nugato
dilectione facitis. canticũ nouum cantatis. Sitimore faciatis.
faciatis tamen. portatis quidem psatterium s nondum can¬

Expanded text:
istam in decalogo: non observavit. Et quicumque obtemperaistam in decalogo: non observavit. Et quicumque obtemperabant, timore obtemperabant poenae, non amore justitiae: portabant psalterium, non cantabant. Cantanti enim voluptas est, timenti onus est. Ideo vetus homo aut non facit, aut timore facit; non amore sanctitatis, non delectatione castitatis, temperantiae, charitatis, sed timore. Vetus enim homo est; et vetus homo canticum vetus cantare potest, non novum. Ut autem cantet canticum novum, sit novus homo. Quomodo autem possit esse novus homo, audi, non me, sed Apostolum dicentem, Exuite, vos, et aliquid accipiendum, cum de mutando praeciperet homine, subjecit et ait, Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Hoc est quod ait, Exuite veterem hominem, et induite novum: hoc dixit, Mutate mores. Saeculum diligebatis, Deum diligite: nugatordilectione facitis, canticum novum cantatis: si timore facitis, facitis tamen; portatis quidem psalterium, sed nondum can
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ & matrem tuã. E dicit apłs. Honora patrẽ & matrẽ. qđ
est mandatũ primum. Quomͦ primũ quando quartũ manda¬
tũ ÷ Nisi quia inseptenario numero ÷ primũ. ad dilectionẽ
ꝑrimi pruum÷ in altera. tabula. Nam ideo due tabule le¬
gis date sunt. Deus enĩ famulo suo moysi inmonte duas ta¬
bulas dedit. inquib duab tabulis lapideis conscripte erant
decẽ p̃cepta legis quod ÷ psalterium. decẽ cordarũ. Tria inuna
tabula addeũ ꝑtinentia septẽ in altera. tabula ad ꝑximum.
In altera gͦ tabula primum ÷ honora patrẽ tuũ & matrẽ tua
Scđm non mechab̾is. Tercium non occides. Quartũ non fu¬
raberis. Quintũ. Non falsum testimoniũ dices. Sextum.
Non concupisces. uxorẽ ꝓximi tui. Septimum. Noncon¬
cupisces rem ꝓximi tui. Hec uingamus. illis trib addilec
tionẽ dei ꝑtinentib si inpsatterio dece̾ cordarũ uolumus

Expanded text:
tuum et matrem tuam; et dicit apostolus: honora patrem et matrem, quod tuum et matrem tuam; et dicit apostolus: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum. quomodo primum, quando quartum mandatum est, nisi quia in septenario numero est primum ? ad dilectionem proximi primum est in altera tabula. nam ideo duae tabulae legis datae sunt. deus enim famulo suo Mosi in monte duas tabulas dedit, in quibus duabus tabulis lapideis conscripta erant decem praecepta legis — quod et psalterium decem chordarum — tria in una tabula ad deum pertinentia, septem in altera tabula ad proximum.. in altera ergo tabula primum est: honora patrem tuum et matrem tuam; secundum: non moechaberis; tertium: non occides; quartum: non furaberis; quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces uxorem proximi tui; septimum: non concupisces rem proximi tui. haec itionem Dei pertinentibus , si in psalterio decem chordarum volumus
Abbreviated transcription (Latin):
da huius decalogi. id÷ psatterii decacordi. intrib cordis ad
ũ ex toto corde tuo & extota amma tua. & extota mente tua
& de ꝓximo nr̃o nichil diceretur. Non÷ de cacordum s tri
cordũ. Quia uͦ addidit dñs & diliges ꝓrimum tuũ tanquã
te ipsum. & contexuit dicens. Inhis duob p̃ceptis. tota ler
pendet & ꝓpħe. Tota lex induob preceptis ÷ dilectionẽ dei
e dilectionẽ ꝑrimi. Ad duo itaq p̃cepia. id÷ addilectionẽ
dei & ꝓximi: ꝑtinet decalogus. Adduo itaq pͣcepta tres chor
de pͣceptũ id ÷ addilectionẽ ꝓximi. septẽ corde quomodo uiuat᷑
inter homines. Nam ipse numerus septenarius tamquã sep¬
tẽ cordarũ. incipit abhonore parentũ. Honora patrem tu¬
ũ &r matrẽ tuã. Ad parentes enĩ suos homo aꝑit occłos. & hec
uita abeorũ amicicia sunt exordium. Quisquis autẽ suis paren¬
tib non defert honorẽ quib parcere poterit. Honoia patrem

Expanded text:
da hujus decalogi, id est, psalterii decachordi: in tribus enim choda hujus decalogi, id est, psalterii decachordi: in tribus enim choum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et de proximo nostro nihil dicchordum. Quia vero addidit Dominus, Et diliges proximum tuum tanquam te ipsum; et contexuit dicens, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae : tota Lex in duobus praeceptis est, in dilectione Dei et dilectione proximi; ad duo itaque praecepta, id est, ad dilectionem Dei et proximi pertinet decalogus. Ad primum praeceptum tres chord est ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo uiuatur inter homines. nam ipse numerus septenarius tamquam septem chordarum incipit ab honore parentum: honora patrem tuum et matrem tuam. ad parentes enim suos homo aperit oculos et haec uita ab eorum amicitia sumit exordium. quisquis autem suis parentibus non defert honorem, quibus parcere poterit? honora patrem
Abbreviated transcription (Latin):
uidei celebrant. Non spiritaliter agnoscamꝰ. Nam quia sp̃s
sc̃i dicitur ꝓpterea. septimum diem sanctificauit ds quando
fecit omĩa oꝑa sua. sicut ingenesi scriptum legunus. Nlonibi
habes nominatã sancificationẽ nisi illo die ubi dicitur reqͥ¬
euit deus abopib: suis. Non enĩ fatigatus erat deus ut diceret᷑
requieuit ds̃ ab oꝑib suis. s millo uerbo tibi laborami. requiẽ
ꝓmisit. ut quia fecit omĩa bona ualde & sic dicitur. Requie¬
uit .dd̃. ut intellegas etiã te post bona oꝑa requieturũ &e si¬
ne fine requieturũ. Nam omĩa suꝑiora que dicta sunt id:
dies supiores habent uespã. Septimus iste dies nonhabet ues¬
ꝑam ubi deus scificauit requiem. dicitur ibi factũ÷ mane ut
sul nonfinitur quia ieternũ uiuemus. Adhanc spem quic¬
quid facimus. si facimꝰ sabbatũ obseruamus. Ipsa tercia cor¬

Expanded text:
Judaei celebrant, nos spiritualiter agnoscamus. Nam quia Spiritus Judaei celebrant, nos spiritualiter agnoscamus. Nam quia Spiritus sanctus dicitur, propterea septimum diem sanctificavit Deus, quando fecit omnia opera sua, sicut in Genesi scriptum legimus. Non ibi habes nominatam sanctificationem, nisi illo die ubi dicitur, Requievit Deus ab operibus suis. Non enim fatigatus erat Deus, ut diceretur, Requievit Deus ab operibus suis : sed in illo verbo tibi laboranti requiem promisit; ut quia fecit omnia bona valde, et sic dicitur, Requievit Deus, intelligas etiam te post bona opera requieturum, et sine fine requieturum. Nam omnia superiora quae dicta sunt, id est, dies superiores habent vesperam: septimus iste dies non habet vesperam, ubi Deus sanctificavit requiem. Dicitur ibi, Factum est mane, ut sed non finitur, quia in aeternum vivemus. Ad hanc spem quidquid facimus si facimus, sabbatum observamus. Ipsa est tertia chor
Abbreviated transcription (Latin):
sario concordemur. Putate me cytharedum. ẽẽ. quid uobis pos¬
sem amplius canere. Ecce psalterium fero decẽ cordarũ habes
hoc uos paulo ante cantastis antequam inciꝑem. loqui. chorus
Psallã inpsalterio decẽ cordarũ. Non hoc uobis canto. quod uos
nonfaciatis. Decalogus etũ legis decem p̃cepta habet. Que de¬
cẽ p̃cepta sic sunt distributa. ut tria ꝑm̾aneant addm̃. sepe
pcineaut ad homines. Tria ddiñ que iam dixi. uinis est deus
nr.  mullam. similitudinem debennus facere & nou fo¬
cari. post dm̃ quia unus: quia deus ce xp̃s filius dei. anum
cumpatte & ideo non habet a nobis accipi unuanum ut nite¬
nus eũ factum. id est creatuã aliquã ꝑquẽ facta sunt omĩa.
mno pignus accepunus. uieternum quieti quod erit sabbatũ
sabbatorum ꝓpter ipsam requiem ptincutẽ addonum sp̃i sc̃.
lertiũ elaq pͥceptũ de sabbato quod dixius. quod carualtt

Expanded text:
sario concordemus. 6. Putate me citharoedum esse; quid vobis possario concordemus. 6. Putate me citharoedum esse; quid vobis possum amplius canere? Ecce psalterium fero, decem chordas habet: hoc vos paulo ante cantastis, antequam inciperem loqui; chorus Psallam tibi in psalterio decem chordarum. Non vobis hoc canto, quod vos non faciatis. Decalogus enim Legis decem praecepta habet: quae decem praecepta sic sunt distributa, ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad homines. Tria ad Deum, quae jam dixi: Unus est Deus noster, ei nullam similitudinem debemus facere, et non fornicari post Deum, qui unus est: quia Deus et Christus Filius Dei unum est cum Patre. Et ideo non debet a nobis accipi in vanum, ut putemus eum factum, id est, creaturam aliquam, per quem facta sunt omnia: modo pignus accepimus. Sic esabbatorum, propter ipsam requiem pertinentem ad donum Spiritus sancti. Tertium itaque praeceptum de sabbato, quod diximus, quod carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ modi aliquid popłariter exibentes. ꝓstudiis nuga citatis ur̃e.
que iã quesumꝰ ut relinguatis tenussetis. nos ut daremus uobis
diem. & quisq ꝓ modulo suo conferret nobis mercedẽ quare
ambularemꝰ. dilectati uanis canticis nulli rei ꝓfuturis. Ad
tẽpus dulcib imposterũ amaris. Talib & enĩ turpitudinib can¬
tionũ animi humani inelectione ruantur. & decudunt auirtute
de fluentes inturpitudinẽ. & ꝓpter ipsas turpitudines postea sen¬
tiunt dolores. & cũ magna amaritudine digerunt. quod cũ tẽ¬
porali dulcedine biberunt. Melius gͦ nos amara uobis canta¬
mus. ad tempus que ꝓ ost ea dulcescant inuobis nec mercedẽ ali¬
quã exigimus. nisi ut faciatis quod dicimus. Inimo non facia¬
tis si nos dicimus si autẽ om̃ib ille dicit. qui neminẽ timet. & ꝑ
nem timeamꝰ. om̃s audiuimus om̃s faciamus om̃s cũ nr̃o aduer¬

Expanded text:
hujusmodi aliquid populariter exhibentes pro studiis nugacitatis vestrae, hujusmodi aliquid populariter exhibentes pro studiis nugacitatis vestrae, quae jam quaesumus ut relinquatis, tenuissetis nos, ut daremus vobis diem, et quisque pro modulo suo conferret nobis mercedem. Quare ambularemus delectati vanis canticis nulli rei profuturis, ad tempus dulcibus, in posterum amaris? Talibus etenim turpitudinibus cantionum animi humani illecti enervantur, et decidunt a virtute, defluentes in turpitudinem; et propter ipsas turpitudines postea sentiunt dolores, et cum magna amaritudine digerunt quod cum dulcedine temporali biberunt. Melius ergo nos amara vobis cantamus ad tempus, quae postea dulcescant in vobis. Nec mercedem aliquam exigimus, nisi ut faciatis quae dicimus: imo non faciatis, si nos dicimus: si autem omnibus ille dicit, qui neminem timet, et per nem timeamus; omnes audivimus, omnes faciamus, omnes cum nostro adver
Abbreviated transcription (Latin):
audiens ille que solet dum non uult inse fieri sumus. inme fit
insanus. Irascitur maledicit. Fortassis etiã dicat. quomodo
& hoc credo quod incogitatione sua dicat. Nam libere erum¬
ꝑe inuocẽ non audet. Nec ante solã uxorẽ sua̾. fortassis enĩ
si eruperit & hoc dixerit. potest illa respondere & dicere.
Quare maledicis cũ paulo ante amabas. certe coniuges sumus
cum lingua. tua. discordas mecum concorditer quomodo uiue¬
tendimus. Nam & medicus si uoluntate egri adtendat. uunqͣ
illum curat quod nonest faciendũ non fiat. quod ꝓ hibet deus nͣ
fiat. qui deo credit abipso audit quod dicunus. Certe melius erat
quib dam nolentib corrigi. ut uel huc non ueniremus si ista. dic¬
turi eramus uel quia iã uenimus nonea diceremus. Nudus ter¬
ciano die me minime dixisse scĩtati ur̃e qr sicytharedi. ẽẽmnꝰ. aut

Expanded text:
audiens ille, quae non solet, dum non vult in se fieri sanus, in me fit audiens ille, quae non solet, dum non vult in se fieri sanus, in me fit insanus, irascitur, maledicit; fortassis etiam dicat, Quomodo  hoc credo quod in cogitatione sua dicat: nam libere erumpere in vocem non audet, nec ante solam uxorem suam. Fortassis enim si eruperit, et hoc dixerit, potest illa respondere, et dicere: Quare maledicis, cui paulo ante acclamabas? Certe conjuges sumus: cum lingua tua discordas, mecum concorditer quomodo vivetendimus: nam et medicus si voluntatem aegri attendat, nunquam illum curat. Quod non est faciendum, non fiat: quod prohibet Deus, non fiat. Qui Deo credit, ab ipso audit quod dicimus. Certe melius erat quibusdam nolentibus corrigi, ut vel huc non veniremus, si ista dicturi eramus; vel quia jam venimus, non ea diceremus. 5. Nudiustertiano die memini me dixisse Sanctitati vestrae, quia si citharoedi essemus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
iã & mulierib forte psua. sumpsit lutere hoc uiris non licere
mulierib Solent enĩ audire adductas eẽ. mulieres adforũ.
que forte conseruis inuente sunt. Adductũ uirum adforũ ꝙ
inuentus ÷ cum ancilla sua. Numquã audier̃ cũ sit par pec¬
catum. In peccato pari innocentiorẽ facit uideri uirũ. Nondi¬
iuina ueritas. s humana ꝑuersitas & si forte hodie acriorẽ qͥs¬
quã passus. fuerit uxorẽ suã. & lib̾tus murmurante cinꝰ iã uide¬
batur quia licebat uiro & audiuit ineccła quia nonlicet uiro.
Si ergo passus fuerit uxorẽ suã lib̾ius iã ut dixi murmurantẽ
&e dicente̾ sibi nonlicet quod facis. Si enĩ audiumus. xp̃iani su¬
mus. quod ame exigis. redde michi fide̾. Fidem tibi debeo: fi¬
dem mͥ debes. Fudẽ. xp̃o ambo debemus. & sime fallis. non fallis
cũ cuius sumus. nonfallis eũ qui nos emit. Hec atq huius modi.

Expanded text:
jam et mulieribus fortjam et mulieribus fortmulieribus. Solent enim audire adductas mulieres esse ad forum, quae forte cum servis inventae sunt: adductum virum ad forum, quia inventus est cum ancilla sua, nunquam audierunt; cum sit par peccatum. In peccato pari innocentiorem facit videri virum, non divina veritas, sed humana perversitas. Et si forte hodie acriorem quisquam passus fuerit uxorem suam, et liberius murmurantem, cui jam videbatur quia licebat viro et audivit in Ecclesia quia non licet viro: si ergo passus fuerit uxorem suam liberius jam, ut dixi, murmurantem, et dicentem sibi, Non licet quod facis; simul audivimus, christiani sumus, quod a me exigis, redde mihi: fidem tibi debeo, fidem mihi debes, fidem Christo ambo debemus; et si me fallis, non fallis eum cujus sumus, non fallis eum qui nos emit. Haec atque hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ credimus ut saluemur: Nlec ineo inmoratus sum. ut
quicquid facitis ꝓspe futura faciatis. Noui enĩ omĩiũ xp̃ianoꝵ
mentes de futuro scło cogitare. Qui enĩ non de futuro scło cogitat
nec ꝓpterea. xp̃ianus ÷ ut id quod infine deus ꝓmittit accipiat.
nondum. xp̃ianus. ẽ. neq ieo inmoratis sum ubi dicit sermo di.
Honora patrẽ tuũ & matrẽ tuã. Cutti eñ honorant parentes.
& raro inueuenimus parentes conquirentes de imꝓbitate filio
rũ ꝗꝗ non desinit. s tamen quã raro fit tã breuiter monendũ
fuit. Nec ineo ubi dictũ÷ non occides. umnorari uolui. Non ẽ
credo eẽ. hic turbã homicidarum. Iilud uͭ malũ late serpiens
plus occupauit & ineo uehementius inritatur aduersarius a¬
le qui ideo clamat ut sit aliquando amicus. querele cotidiane
sunt quãquã ipse femine iam nec audent conqui̾ri. de uiris
suis. ita inuadens omĩa. consuetudo ꝓlege obseruatur ut

Expanded text:
et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut et credimus, ut salvemur. Nec in eo immoratus sum, ut quidquid facitis, pro spe futura faciatis. Novi enim omnium Christianorum mentes de saeculo futuro cogitare. Qui enim non de futuro saeculo cogitat, nec propterea christianus est, ut id quod in fine Deus promittit, accipiat, nondum christianus est. Neque in eo immoratus sum, ubi dicit sermo Dei, Honora patrem tuum et matrem tuam. Multi enim honorant parentes, et raro invenimus parentes conquerentes de improbitate filiorum; quamvis non desint: sed tamen quam raro fit, tam breviter monendum fuit. Nec in eo ubi dictum est, Non occides, immorari volui: non enim credo esse hic turbam homicidarum. Illud vero malum late serpens plus occupavit, et in eo vehementius irritatur adversarius ille, qui ideo clamat, ut sit aliquando amicus. Querelae quotidianae sunt, quanquam ipsae feminae jam nec audent conqueri de viris suis. Ita invadens omnia consuetudo pro lege observatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tieã querelas hominũ. Nam qui nolunt castitate seruare
uxorib & habundant. tales nolunt me ista dicere. S uelint
nolint. dicturus sum. Si enũ uos echortor ut cũ aduersario
concordetis. ego cũ ille inlite remanebo. Qui uobis iubet ut
Si non faciendo quod iubet ut dicamus. aduersarii eius
estis. Non dicendo quod iubet ut dicamꝰ. aduersarii eius re
ratus sũ. Hoc eñ pͣsumimus de caritate ur̃a quia unũ dim̃
colitis. hoc p̃sumimus de fide catholica que inuobis ÷ qr fili¬
dm̃ dei urͣi ut putecis creaturã. eẽ. filiũ dei. Qm̃ om̃is crea¬
tura uanitati subiecta÷ s creditis eũ. equalem. ẽẽ. patri
deum de dõ. uerbũ apud dm̃ uerbũ dm̃. ꝑquod facta sun
omĩa. lumen delumine. coȩternũ illi qui genuit. s hoc
uerbum creditis ad sumpsisse creaturã de uirgine maria
Ad sumpsisse mortalitatẽ & passum fuisse ꝓnobis. ea legi

Expanded text:
timeam querelas hominum. Nam qui nolunt castitatem servare timeam querelas hominum. Nam qui nolunt castitatem servare uxoribus suis et abundant tales, nolunt me ista dicere. Sed velint nolint, dicturus sum. Si enim vos non exhortor ut cum adversario concordetis, ego cum illo in lite remanebo. Qui vobis jubet ut Si non faciendo quod jubet ut faciatis, adversarii ejus estis; non dicendo quod jubet ut dicamus, adversarii ejus remratus sum? Hoc enim praesumimus de Charitate vestra, quia unum Deum colitis. Hoc praesumimus de fide catholica, quae in vobis est, quia FiliDomini Dei vestri, ut putetis creaturam esse Filium Dei. Quoniam omnis creatura vanitati subjecta est . Sed creditis eum aequalem Patri esse, Deum de Deo, Verbum apud Deum, Verbum Deum, per quod facta sunt omnia, lumen de lumine, coaeternum illi qui genuit, unum cum illo qui genuit; et hoc Verbum creditis assumpsisse creaturam, de virgine Maria assumpsisse mortalitatem, et passum fuisse pro nobis: ea legimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ius hoc reddere uxorẽ tuã. E cũ debeas iniuirtute precedere
urorẽ qͣm casti tas uirtus ÷ tu subuno impetu libidinis cadis.
& uis urorẽ tuã. eẽ. uidricẽ. tu uictus iaces. & cum tu capud
sis uxoris tue precedit te addm̃ cuius capud es uis domũ tuã ca¬
pite deorsum pendere. Capud ÷ eiĩ mulieris uir ubi autẽ meliꝰ
melius debet uiuere iur ce precede inom̃ib bonis factis uxorẽ su¬
ã ut illa imitetur uirũ. sequatur uirum suu̾ quomͦ capud ec
cłȩ xp̃s ÷ & hoc uibetur eccłe ut sequatur capud ailti s suium
& ut post uestigia ambulet capiti sui. Sic uniꝰransierui cuiꝰq
quo capud ducit illuo debet corpꝰ sequi. Quare ergo uult ca¬
pud ire quo non uult ut corpus sequatur: Quare uult ire uir
quo non uult ut uror sequatur. hec iubendo sermo dei aduer¬
meo ne ego ipse aduer sarius sim quib dam quia hec loquor
quid ame ꝑtinet: fortẽ me faciat qui terrec ut loquat ut non

Expanded text:
vis hoc reddere uxori: et cum debeas in virtute praecedere vis hoc reddere uxori: et cum debeas in virtute praecedere uxorem, quoniam castitas virtus est; tu sub uno impetu libidinis cadis, et vis uxorem tuam victricem esse, tu victus jacens: et cum tu caput sis uxoris tuae, praecedit te ad Deum, cujus caput es. Vis domum tuam capite deorsum pendere? Caput enim mulieris est vir: ubi autem melius melius debet vivere vir, et praecedere in omnibus bonis factis uxorem suam; ut illa imitetur virum, et sequatur caput suum. Quomodo caput Ecest, et hoc jubetur Ecclesiae ut sequatur caput suum, et ut per vestigia ambulet capitis sui: sic uniuscujusque Quo caput ducit, illuc debet corpus sequi. Quare ergo vult caput ire, quo non vult ut corpus sequatur? Quare vult ire vir, quo non vult ut uxor sequatur? Haec jubendo sermo Dei advermeo ne ego ipse adversarius sim quibusdam, quia haec loquor. Quid ad me pertinet? Fortem me faciat qui terret ut loquar, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
melius femine eoꝵ die sabbati lanam facerent quã toto die uime¬
nianis sius. impudice saltarent. tibi autẽ dicitur ut obserues spi¬
ritaliter sabbatũ inspe future quietis quã tͥ ꝓmittit ds̃. Quis
quis enĩ ꝓpter illã quiete̾ futurã agit. quicqͥd potest quã us
laboriosum uideat᷑ qđ agit. tam̃ si ad fidẽ quietis ꝓmisse idre fert
non dũ qui dẽ sabbatũ habet inre s habet inspe. Tu autẽ adhoc
uis reqͥescere ut labores. cum adhoc debeas laborare ut requi
rogas parentib qui nonuis patia filiis tiuis. Dicitur tibi. Non
occides. Tu autẽ occidẽ uis immicũ tuũ. & ideo forte nonfacit
qr times uidicẽ hominem non qi cogitas dm̃. Igtioras q ille tes¬
tis ÷ cogitationum. illo uiuo quẽ uis mori. te homicidam
tenet incorde. Dicitur tͥ. Non mechaberis. id ÷ non ibis ad aliã
aliquã preter uxorem tuã. Tu aũ exigis hoc aburore: & non

Expanded text:
melius feminae eorum die sabbati lanam facerent, quam toto die in maemelius feminae eorum die sabbati lanam facerent, quam toto die in maenianis suis impudice saltarent. Tibi autem dicitur ut observes spiritualiter sabbatum, in spe futurae quietis, quam tibi promittit Dominus. Quisquis enim propter illam quietem futuram agit quidquid potest, quamvis laboriosum videatur quod agit; tamen si ad fidem promissae quietis id refert, nondum quidem sabbatum habet in re, sed habet in spe. Tu autem ad hoc vis requiescere, ut labores; cum ad hoc debeas laborare, ut requiecontumeliam irrogas parentibus, quam non vis pati a filiis tuis. Dicitur tibi, Non occides. Tu autem occidere vis inimicum tuum: et ideo forte non facis, quia times judicem hominem, non quia cogitas Deum. Ignoras quia ille testis est cogitationum? Illo vivo quem vis mori, te homicidam tenet in corde. Dicitur tibi, Non moechaberis : id est, non ibis ad aliquam aliam praeter uxorem tuam. Tu autem exigis hoc ab uxore, et non
Abbreviated transcription (Latin):
cis. dicit tibi. Inus: deus tuus. unum deum colo. Tuuis dunisso a¬
no deo tanquã legttimo uiro anime fornicari ꝑmutta demonia
& quod: grauiuis. Non quasi aꝑte deserens & repuians icut apsꝰ
tate faciunt. s. tanquã manens indomo uiri tui admntis adiste¬
ros. Id̃: inuer tanquã. xp̃ianus non dimittis eccłam. Considis ma¬
tema:. non desu ticos. aut aruspices. aut augures. aut maleficos
quasi lec ineo uꝰ de uiri domo non recedes. Aduttera anima &.
manens in eius coniugio fornicaris. Dicitur tibi. Ne accipias in
uanũ nomen dñi tui. Nec existimes creaturã esse xp̃m quia ꝓte
suscepit creaturam & tu comtempnis eum quia equalis ⁊ pat
& unum cũ patre. Dicitur tͥ. Ut spiritaliter obserues sabbatum.
Non quomodo uidei obseruant sabbatum carnali otio. uacare
enĩ uolunt ad nugas atq luxurias suas. Melius eñ faceret iu¬
deus inagro suo aliquid utile quã inteatro seditiosus eristeret. &¬

Expanded text:
cis. Dicit tibi, Unus est Deus tuus; unum Deum cole. Tu vis dimisso ucis. Dicit tibi, Unus est Deus tuus; unum Deum cole. Tu vis dimisso uno Deo tanquam legitimo viro animae, fornicari per multa daemonia: et quod est gravius, non quasi aperte deserens et repudiantatae faciunt; sed tanquam manens in domo viri tui admittis adulteros: id est, tanquam christianus non dimittis Ecclesiam, consulis mathematicos, aut aruspices, aut augures, aut maleficos; quasi de viri domo non recedens adultera anima, et manens in ejus conjugio fornicaris. Dicitur tibi, Ne accipias in vanum nomen Dei tui. Ne existimes creaturam esse Christum, quia pro te suscepit creaturam: et tu contemnis eum qui aequalis est Patri, et unum cum Patre. Dicitur tibi ut spiritualiter observes sabbatum: non quomodo Judaei observant sabbatum carnali otio; vacare enim volunt ad nugas atque luxurias suas. Melius enim faceret Judaeus in agro suo aliquid utile, quam in theatro seditiosus existeret: et
Abbreviated transcription (Latin):
dum potest. qui nondum cepit uiuere. Incertus gͦ dies. tanquã
cotidians sꝑandus ÷ Si autẽ tanquã cotidianus sperandus ÷
incertus dies cõponatur cũ aduersario dũ ÷ tecum inuia. Uia
enĩ uocatur hec uita. ꝑ quã om̃s transeunt & non recedit ist
aduersarius. Quis ÷ autẽ iste aduersarius: Aduersarius autẽ it¬
non est diabolus. Nam non nunquã te hortaretur scriptura
ut cũ diabolo concordares. Est gͣ alius aduersarus. quẽ sib
homo facit aduersariũ. Nam ille si aduersaruis ẽẽt. tecũ in
uia non esset. Adhoc ÷ tecum inuia. ut concordet tecũ. Sci
enĩ quia nͥ inuia. concordaueris. iam tradet te iudici. Iude
autẽ ministro. minister incarcerẽ. euangelica s
euangelicas.
Recordantur nobiscũ uł qui legerunt uel qui audierunt.
Ergo quis÷ aduersarius. Sermo dei. Sermo dei aduersariꝰ
tus est. Quare aduersarius. ẽ. quia contraria nbet quam tufa¬

Expanded text:
dum potest, qui nondum coepit vivere. Incertus ergo dies tanquam dum potest, qui nondum coepit vivere. Incertus ergo dies tanquam quotidianus sperandus est. Si autem tanquam quotidianus sperandus est incertus dies, componatur cum adversario, dum est tecum in via. Via enim vocatur haec vita, per quam omnes transeunt; et non APUT III. 3. Quis est autem iste adversarius? Adversarius iste non est diabolus: nam nunquam te hortaretur Scriptura, ut cum diabolo concordares. Est ergo alius adversarius, quem sibi homo facit adversarium: nam ille si adversarius esset, tecum in via non esset. At hic est tecum in via, ut concordet tecum. Scit enim quia nisi in via secum concordaveris, jam tradet te judici, judex autem ministro, minister in carcerem . Eloquia ista evangelica sunt, recordantur nobiscum, vel qui legerunt, vel qui audierunt. Ergo quis est adversarius? Sermo Dei. Sermo Dei adversarius tuus est. Quare adversarius est? Quia contraria jubet, quam tu fa
Abbreviated transcription (Latin):
fluxerunt & deinceps fluent. Non quidem tã multi s tamen us¬
q infinem scłi transibunt anni. sicut & illi transierunt. Longi
extransacto precerito tempore sperandũ ÷ finis reliqui tempore.
fuit quidã tunc dies qui diceretur hodiernus exillo usq adhuc.
hodiernũ. Nonne quicquid fuit futurũ p̃teritũ factum ÷ tale
habetur ac si non fuerit. Sic erit quicqͥd restat excremum. Se sit
& hoc longũ. si ꝓlixũ quantũ putaueris. quantũ dixeris. quan¬
tũ cogitaueris. quantũ tibi nonformat scriptura. s fingit cogitatu
quantũ uis diẽ iudicii ꝓ longa. Nunquid ultimũ diẽ tuũ. ud÷ uit
tue quo exiturus es de hoc corpore ꝓducturꝰ es inlongum: Sit tͥ
senectus certa si potest. Cui autẽ potest: Nonne exquo homo in¬
cipit posse uiuere iã potest & mori. Possibilitatẽ mortis untiũ
uite facit. in hac terra. & ingenere humano. Ille solus mori. non¬

Expanded text:
fluxerunt, et deinceps fluent; non quidem tam multi, sed tamen usfluxerunt, et deinceps fluent; non quidem tam multi, sed tamen usque in finem saeculi transibunt anni, sicut et illi transierunt: longumex transacto praeterito tempore, sperandus est reliqui temporis finis. Fuit tunc quidam dies qui diceretur hodiernus, ex illo usque ad hunc hodiernum; nonne quidquid futurum fuit, praeteritum factum est? Tale habetur, ac si non fuerit. Sic erit quidquid restat extremum. Sed sit et hoc longum, sit prolixum, quantum putaveris, quantum dixeris, quantum cogitaveris, quantum tibi non format Scriptura; sed fingit cogitatio, quantum vis diem judicii prolonga; numquid ultimum diem tuum, id est, vitae tuae, quo exiturus es de corpore hoc, producturus es in longum? Sit tibi senectus certa, si potest: cui autem potest? Nonne ex quo incipit homo vivere, jam potest et mori? Possibilitatem mortis initium vitae facit. In hac terra et in genere humano ille solus mori non
Abbreviated transcription (Latin):
Audi dũ non tacet inuerbo. Ne non tibi uacer audire dũ
nere. Ante ultimũ iudiciũ dei tui cõpone causam tuã. Non
est unde p̃sumas. Cũ ille uenerit. Nec falsos testes adductis
quib ille fallatur. nec patronum fraudolentis circum uen¬
tionib & linguosis actib adhibebis. nec ambies aliquomodo
ut udicem possis corrumꝑe. Quid gͦ agis apud talẽ iudicẽ
quẽ nec corrumꝑe. nec fallere poteris & tamen ÷ quod agas.
Tunc etũ ipse erit iudex causȩ tue qui mͦ testis ÷ uite tue.
Clam auimus & laudauimus cõponamꝰ causã nrãm. qui
conuertantantur ad gemitũ. Tẽpus: concordandi cũ ad¬
uersario tuo. Tam longanimis ÷ ds̃ uidendo iniqua & nonpuniendo
ut tamen cito sit futurum iudiciũ. More quippe humanȩ uitȩ ꝓlixũr
tur quid consolatur: Nunquid si totius humani generis ultimus
dies longe est. Hoc dico ex adã multi anni euoluti sunt multi anni

Expanded text:
Audi dum non tacet in verbo, ne non tibi vacet audire dum Audi dum non tacet in verbo, ne non tibi vacet audire dum nere. Ante ultimum judicium Dei tui compone causam tuam. Non est unde praesumas; cum ille venerit, nec falsos testes adduces, quibus ille fallatur, nec patronum fraudulentis circumventionibus et linguosis artibus adhibebis, nec ambies aliquo modo, ut judicem possis corrumpere. Quid ergo agis apud talem judicem, quem nec fallere, nec corrumpere poteris? Et tamen est quod agas. Tunc enim ipse erit judex causae tuae, qui modo testis est vitae tuae. Clamavimus, et laudavimus: componamus causam nostram. Qui convertantur ad gemitum. Tempus est concordandi cum adversario tuo cito. Tam longanimis est Deus videndo iniqua et non puniendo, ut tamen cito sit futurum judicium. More quippe humanae vitae prolixumtur, quid consolatur? Numquid si totius generis humani ultimus dies longe est, uniuscujusque dies ultimus longe est? Hoc dico, ex Adam multi anni evoluti sunt, multi anni