comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ignẽ ad iram ꝙ alta petat / aquam ad
noluptates carnis. Capłm. xxiii.¬
Item ꝙ dicunt discipłi qͣte nos nõ po¬
tuimꝰ eicere eũ ne illis miracłis facien¬
dis extollerent᷑ ĩ supbiã admoiti st̃ pociͦ
¶uod dixit ergo liberi sñt filu m oĩ reg¬
no intelligend̾est liberos esse filios id ẽ
Quod dñs dicit qui es scrandalizeu̾it
unũ depusilł istis id ẽ ex hũilib q̃les
uult esse discipłos suos nõ obtẽpando
uł . ⁊̃ contͣuemendo sicut de alexandro
exario apłs dicit. Expedit ei ut molci
asmaria suspendat᷑ collo eius et p̃cipi¬
tetur ĩꝓfundũ maris. sd ẽ cõgruit ei¬
ut cupiditas rerũ tp̾raliũ cuistulti et
ceci colligantur eumdenictũ pondere
deducat ad interitum. Capłm .xxui.

Expanded text:
ignem ad iram, quod alta petat: aquam ad voluptates carnis. Item quod dicunt discipuli, Quare nos non potuimus ejicere eum? ne illis miraculis faciendis extollerentur in superbiam, admoniti sunt potius I, 25. Quod dixit, Ergo liberi sunt filii: in omni regno intelligendum est liberos esse filios, id esQuod Dominus dicit, Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, id est, ex humilibus, quales vult esse discipulos suos, non obtemperando, vel etiam contraveniendo, sicut de Alexandro aerario Apostolus dicit ; expedit ei ut mola asinaria suspendatur collo ejus, et praecipitetur in profundum maris: id est, congruit ei cupiditas rerum temporalium, cui stulti et caeci colligantur, eum devinctum pondere suo deducat ad interitum. XXV.
Abbreviated transcription (Latin):
caritas esse nõ põt. Erat añt ille non
ncc̃itate debiti ꝓpter pccm suũ s ad sol¬
uẽda nr̃a pcc̃a cͣari te passurus.xxix.
resurrectõe discedens seqñt᷑ eñ turte mł¬
te credunt in eũ ppłi et gentes. Duoañt
siderantes illm̃ari io est aliquid de uer¬
bi et̾intate intelligere ꝙ tñseñte iħu
ĩpet̾re cupiebant id est ꝑm̾itũ fideiqua
creditur filius dei et natus ho ⁊ passꝰ
pp̃ nos. per hanc enĩ dispensationem
resistentis sibiturte strepitũ uinc̾ent

Expanded text:
sse non potest. Erat autem ille non necessitate debiti propter peccatum suum, sed ad solvenda nostra peccata charitate passurus. XXVIIresurrectione discedens. Sequuntur eum turbae multae; credunt in eum populi et gentes. Duo autesiderantes illuminari, id est, aliquid de Verbi aeternitate intelligere, quod transeunte Jesu impetrare cupiebant, id est, per meritum fidei qua creditur Filius Dei et natus homo et passus propter nos. Per hanc enim dispensationem resistentis sibi turbae strepitum vincerent;
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ assigna rettulit adsigͣ ꝓpter inde¬
os. Sapientiam aũt ad doctrinami
Ꝙ añt petcus ĩplorat a dño auxiliũ ne
ingatur sigͣt quibdam tribulatõnib
et̾ post ultĩam ꝑcussionẽ purgandam
rent. u̾e filius dei es significat clarita¬
tẽ eius tũc manifestã futurã ꝑ spẽm¬

Expanded text:
tutem ad signa retulit propter Judaeos, sapientiam autem ad doctrinam Quod autem Petrus implorat a Domino auxilium, ne mergatur, significat quibusdam tribulationibus etiam post ultimam persecutionem purgandam rent, Vere Filius Dei es, significat claritatem ejus tunc manifestam futuram, pe
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ decẽ menses p̾gnantis. nomen sũt
pleni. S inicium decimi ꝓtoto accipiti
et ꝙ se dñs ostendit in monte post sex di¬
es fcm̃dicit mmꝰ emͣgłista. Alter n̾opost
octodies dicit. partem post̾iorem pͥmi
dieim quo futurũ hoc dũs ꝓmisit ꝓ to¬
telligas eũ qui dicit post sex dies solos
medios cõmemorasse qui uere totiacq
integri cõpleti sunt. In genesi enĩ ai lu¬
mine incipit dies et funt ad tenebras
ad significandũ lapsũ hoim. Nñc crũt
a tenebris ad lucem sicut dcm est de te¬
nebris lumẽ clarescere quie ei pcc̃is hõ
liberatus ꝑuenit ad lucẽ iustĩe.C.uiii.

Expanded text:
cuntur decem menses praegnantis, novem sunt pleni; sed initium decimi pro toto accipitur. Et quod se Dominus ostendit in monte, post sex dies factum dicit unus evangelista ; alter vero post octo dies dicit , partem posteriorem primi diei in quo futurum hoc Dominus protelligas eum qui dixit, post sex dies, solos medios commemorasse, qui vere toti atque integri completi sunt. In Genesi enim a lumine incipit dies, et finit ad tenebras , ad significandum lapsum hominis: nunc autem a tenebris ad lucem, sicut dictum est, De tenebris lucem clarescere : quia a peccatis homo liberatus, pervenit ad lucem justitiae. VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
re non põt qd̃ adu̾sũ se diuisũ esse fate¬
nim. Regnũ dei uẽ dicit quo dãpnãtur
lpii et a fidelib de pc̃cis suis ꝑmĩam ñc
agentib secernũtur. fortẽ islũ applłat
quiei ip̃e tenebat ne possent abillouiribꝰ
suis se hoĩes eruere s ꝑ gr̃am dei uasa
eni dicit hoĩes infideles nͥ pͥus alliga

Expanded text:
re non potest, quod adversum se divisum esse fatemini. Regnum Dei nunc dicit, quo damnantur impii, et a fidelibus de peccatis suis poenitentiam nunc agentibus secernuntur. Fortem illum appellat, quia ipse tenebat, ne possent viribus suis ab illo se homines eruere, sed per gratiam Dei. Vasa ejus dicit omnes infideles. Nisi prius all
Abbreviated transcription (Latin):
gentes et crebrescente iactantur. quid
restat nsi ut quisq catholicus ꝓuiri¬
bus quas simmiet a dominoredarguat
istam pestem: eiq iugilant̾ obsistat
ut eam respondendi ncc̃itate sũ studio
confessionis prou̾itate c̾tatur. instru¬
ãtur indocti acq ita in ecc̃e conu̾̃tatur
utilitatem. ꝙ est inimicus ĩꝑinciem
machinatus. iuxͣ illud apłi. oꝑt et
hereses esse ut ꝓbati maifesti fiant
int̾ nos. ¶ Qua pp̃ post multa que
adu̾sus istum ercorem inmicũ gr̃e¬
tare potiumꝰ. Nũc illud oportet extutẽ
ꝙ uolentes hereseos astute imudic̃
declinare asserũt istam pret̾ fidei pi
culũ ẽẽ qõnem ut indelicet si meã fu¬
erint exorbitasse cõuicti nõ crimĩałr
s quasi ciłr ercasse uideant᷑. Sic. n
celestius apud cartaginiẽ gestis ecc̃a¬
sticis ẽ locutus. Iam inquit de traduce
pcc̃i dixi quia intra cacholicam cons

Expanded text:
gente et crebrescente iactantur: quid gente et crebrescente iactantur: quid restat, nisi ut quisque catholicus pro uiribus, quas sumit a domino, redarguat istam pestem eique uigilanter obsistat, ut, cum respondendi necessitate sine studio contentionis pro ueritate certatur, instruantur indocti atque ita in ecclesiae conuertatur utilitatem, quod est inimicus in perniciem machinatus iuxta illud apostoli: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos? Quapropter post multa, quae adutare potuimus; nunc illud oportet excutere, quod, volentes haereseos astute invidiam dculum esse quaestionem; ut videlicet si in ea fuerint exorbitare convicti, non criminaliter, sed quasi civiliter errasse videantur: sic enim Coelestius apud Carthaginem gestis ecclesiasticis est locutus. Jam, inquit, de traduce peccati dixi, quia intra catholicam con
Abbreviated transcription (Latin):
uante ni libris quos scripsimꝰ debaptis¬
mo puuloꝵ refutatã
soluta st̃.
et ea quidem in ip̃is quasi expõitõib
uon ex sua persona est ausus obicere
s ibi ħ dicetat ubi multis nocissimꝰ e¬
rat: et quid sentiret ac dr̃et late̾ nõ po¬
terat. Q in libris islis de quorũ primo
quidam sup̃ cõmemoram. ñ dissum¬
lant. s aptissime qnͣtis pot̾ disputan¬
arcogãdo salutẽmuidet saluatorẽ.
Dec cum ita sint cũq iam cõstet
dogmaextitisse pestiferũ et here¬
ticum ertorẽ quẽ dño adiuuante aꝑ¬
tius iam deuitat ecc̃a duobus istis pe¬
lagio silicet et celestio aut in locum
penitencie redapͤtis a ͭ si id recusau̾it
om̃io dampnatis qui huiꝰ pu̾sitatis
auctores uł phibenturuł etiam ꝓbant᷑
uł certe si auctores non sũt. s hoc abali¬
is didicerunt sissertores tñ atq docto¬
res per quos id latius reptaret et cres¬
ceret et u̾bis et lict̾is suis et competẽ¬
tib iudicus et fama ex hiis oĩbus sur¬

Expanded text:
uante in libris, quos scripsimus de baptismo paruulorum, refutata et dissoluta sunt. et ea quidem in ipsis quasi expositionibus suis non ex sua persona est ausus obicere, sed ibi hoc dicebat, ubi multis notissimus erat et quid sentiret ac diceret latere non poterat, quod in libris illis, de quorum primo quiddam supra commemoraui. non dissimulanter, sed apertissime quantis potest disputanarrogando salutem inuidet saluatorem. Haec cum ita sint cumque iam constet dogma extitisse pestiferum et haereticum errorem, quem domino adiuuante apertius iam deuitat ecclesia duobus istis, Pelagio scilicet et Caelestio, aut in locum paenitentiae redactis aut, si id recusauerint, omnino damnatis, qui huius peruersitatis auctores uel perhibentur uel etiam probantur uel certe, si auctores non sunt, sed hoc ab aliis didicerunt, assertores tamen atque doctores, per quos id latius reptaret et cresceret, et uerbis et litteris suis At competentibus indiciis et fama ex his omnibus sur
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃e astiologi certa tempm dinumacõ¬
ne consuerut. Cur ciitiqui honines
tamdiu ux̾int qm̃ sc̃a scuptura testã¬
tur. luctũ ꝓportõe longions etatis fuli¬
os sera pubertate gigne ubi potuit
qui sicut inplensq codicib et grecis
et latouis miantur aum. reꝑitur sup¬
urxilłe dilumouł utrũ pautiorib qui¬
rarissini ĩuemũtur pocius credens̃
sit in quib ita est nuimerꝰ conscͥptus
cnnoꝵ ut ante dilumũ defunctus fu¬
isse moustretur. Quis eul non sẽtiat
in hus atꝙ huio̾i uarus et ĩnu̾abilib¬
qõnibus sine ad scaptumꝵ abditii¬
mas latebras ꝑtinentib quas certo
aliquo gu̾e compleri ac dicfire diftĩ¬
cile est. multa ignorari salua xana
fide. alicubi ertari siue aliquo hetici
doginatis crimine

Expanded text:
aedicere astrologi certa temporum dinumeratioaedicere astrologi certa temporum dinumeratione consuerunt; cur antiqui homines tam diu uixerint quam sancta scriptura testatur et utrum proportione longioris aetatis filios sera pubertate gignere coeperintqui, sicut in plerisque codicibus et graecis et latinis numerantur anni, reperitur superuixisse diluuio; uel utrum paucioribrarissimi inveniuntur, potius credendum sit, in quibus ita est numerus conscriptus annorum, ut ante diluvium defunctus fuisse monstretur. Quis enim non sentiat in his atque hujusmodi variis et innumerabilibi siue ad scripturarum abditissimas latebras pertinentibus, quas certo aliquo genere complecti ac definire difficile est, et multa ignorari salua christiana fide et alicubi errari sine aliquo haeretici dogmatis crimine
Abbreviated transcription (Latin):
pret̾ fidem iudetur errrisse: ubi et si
corrigendus est ercor nõ tñ tãqua
h̾esis corrigatur et qui correptus fu̾it
ita dicatur errqͣre ut non tñ hereticus
aut alr qmͣ̃ est hũana et infirma
suspitõe cõm̃citur ueluti cũ q̃ ritur
quał uł ubi sit ꝑadysus ubi consti¬
tuit deus hoĩem quem formauit
ex puluere cum tũ esse illũ ꝑadisũ
fides xana non dubitet. uł cũ qui¬
ritur ubi sit nĩc helỹas uelenoe
an ibi an alicubi alibi: quos tũ nõ
dubitamꝰ in quib nati sunt cor̃ib
uiu̾e. uł cũqueritur utrũ in corpo
au extͣ corpus int̾ciũ celum sic rap
tus apsus: quĩquĩ sit ista ĩpudens
quisitõ scire uolentiũ ꝙ se ille cuils
prestitũ est salua utiq fide nescire
cestatur uł quot sunt celi: in quoꝰ
t̾ciũ se raptum eẽ cõmemorat. uel
uttũ elementa mũdi hiu ospicaib
quatuor an plura sint. Quid faciat so¬
iem lunãꝙ defic̾e̾ hus defectib quos p̃¬

Expanded text:
praeter fidem, videretur errasse, ubi etsi praeter fidem, videretur errasse, ubi etsi corrigendus est error, non tamen tanquam haeresis corrigatur, et qui correctus fuerit, ita dicatur errare, ut non tamen haereticus aut aliter quam est, humana et infirma suspicione conjicitur. Veluti cum quaeritur, qualis vel ubi sit paradisus ubi constituit Deus hominem quem formavit ex pulvere; cum tamen esse illum paradisum fides christiana non dubitet: vel cum quaeritur, ubi sit nunc Elias vel Enoch, an ibi, an alicubi alibi; quos tamen non dubitamus, in quibus nati sunt corporibus vivere: vel cum quaeritur, utrum in corpore an extra corpus intus apostolus, quamquam sit ista inpudens inquisitio id scire uolentium, quod se ille cui hoc praestitum est salua utique fide nescire testatur; uel quot sint caeli, in quorum tertium se raptum esse commemorat; uel utrum elementa mundi huius conspicabilis quattuor an plura sint; quid faciat solem lunamue deficere his defectibus, quos pr
Abbreviated transcription (Latin):
quent aliud: Ita hoc dixit camqm̃
significare uoluerit tunc fuisse h̾e sũ
iudicandã .s. baptizare debere negari
infantes. Nunc u̾o qm̃i baptiz audos
fatetur. et̾ si cãm baptismatis eoꝵ nõ
eam dicat qm̃ u̾itas ht̃ s que ad fidẽ
nõ ꝑtinet. non se arbitratur errare.
et idõ nõ est h̾eticum iudicandũ.
tem in libelloꝙ̃ romededit cũ fidẽ
suam a t̾mitate uinus deitatisus
¶ad resurrectõm quał futura est mor¬
tuoꝵ de quibus eum nullus interro¬
gau̾at. et mde nilla ei quẽ moueba¬
tur quͣtũ dr̃e libuit explicasset ubiad
id ꝙ agetatur eius ẜmo ꝑuenit. Si q̃¬
de quib essetintus plerosq contẽtõ
ño ego quasi anctor alicuiꝰ dogma¬
tis definita hoc cnctoritate statu. s
cepi ur̃i apłatus offerimꝰ. probanda
piam ignorancie error obrepsent¬
nra scĩa corrigatur. Nempe ꝓpicius:
idẽ egisse hac p̾locutione premissa.
ut si quid in illo apparinsset ertoris
non in fide s inquestionib que sũt

Expanded text:
a hoc dixit, tamquam significare uoluerit tunc fuisse haeresim iudicandam, si baptizari debere negaret infantes: nunc uero quoniam baptizandos fatetur, etiamsi causam baptismatis eorum non eam dicat. quam ueritas habet, sed quae ad fidem non pertinet, non se arbitratur errare et ideo non esse haereticum iudicandum. item in libello, quem Romae dedit, cum fidem suam a trinitate unius deitatis usque ad resurrectionem qualis futura est mortuorum, de quibus eum nullus interrogauerat et unde nulla illi quaestio mouebatur, quantum dicere libuit, explicasset, ubi ad id quod agebatur eius sermo peruenit, \'si qde quibus esset inter plerosque contentio, non ego quasi auctor alicuius dogmatis definita hoc auctoritate statui, secepi, uestri apostolatus offerimus probanda piam ignorantiae error obrepseia corrigatur. » Nempe perspicitis, id eum egisse hac praelocutione praemissa, ut si quid in illo apparuisset erroris, non in fide, sed in quaestionibus quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃e auitẽ saccamentũ cum intelligit᷑
anit ꝯtemplationẽ ueritatis refertut
aut ad bonos mores contemplatio
uentas in solius dei dilectione fũdata
est. bom mores in dilctione dei et ꝓxm
in quib duob preceptis tota lex̾ pen¬
det et prophete.

Expanded text:
Omne autem sacramentum cum intelligitur, Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut ad bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundata est: boni mores in dilectione Dei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophet
Abbreviated transcription (Latin):
uttũ x̾anus honuida aut met̾us sit aut
castus. atq innocens ꝙ admod nõ curat
utrũ cirtuncisus carrie an p̃putiatussit:
Nũc ergo de dꝑib maxime tractat que sc̃
in sactamm̃tis qm̃ꝙ̃ et illa interdũ se ad¬
nusc̾e significet ꝓpe finem autem epłe
dehus sepatum tractauit. que sũt ĩ mo¬
tib. et illud breniter. hec autem diuitius:
hec .ii. honeradiutius imponi gentibus
uolebant. quoꝵ utilitas in intellectu
est. Nam ħ om̃is exponit᷑ xp̃ianis ut
quid ualeant tantũ intelligant. etia
facere non cogantur. In obseruatõib
autem si nõ itelligant᷑ seruitus solc
est: quał erat in populo udeoꝵ. et est
moy̾se et ꝓphetis quo obseruata fimt
ꝯgtuentib illi ppło cui adhuc talis ser¬
uitus utilis erat: ut subtimore custo¬
telsectũ: Intellectũ antẽ gaudiũ piũ
parit et celebratur libere. si opus est
tempali: si ant nõ ẽ opus: cũ sucunta¬
te spũali tantũmͦ legitur ⁊ tractatur.

Expanded text:
us homicida aut moechus sit, an castus atque innocens; quemadmodum non curat utrum circumcisus carne, an praeputiatus sit? Nunc ergo de his operibus maxime tractat, quae sunt in sacramentis, quanquam et illa interdum se admiscere significet. Prope finem autem Epistolae, de his separatim tractabit, quae sunt in moribus: et illud breviter, hoc autem diutius. Haec enim onera potius imponi Gentibus quorum utilitas in intellectu est: nam haec omnia exponuntur Christianis, ut quid valeant, tantum intelligant, non etiam facere cogantur. In observationibus autem, si non intelligantur, servitus sola est; qualis erat in populo Judaeorum, et est Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custontellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est opus, cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dño. s peccatores. adliocutiꝙ ne sinti
pãores. Si ergoxp̃c medulexit et traoidi
semetip̃m ꝓ nie nõ uritam fato gr̃am
deinit dicam per legem esse iusticiam.
qñ per legeni .i. peropera legis quib uide
confirebant posset eẽ iusticiã m hoĩbus
Qratis critẽ mortuñ xp̃m nec illidicunt
erd̾ nõ recte diceret᷑ de hus qui nũꝙ
.ꝓfecissent. s de hiis qui pio cxprofectũ dete

Expanded text:
ue, ne sint peccatores. Si ergo Christus me dilexit, et tradidit seipsum pro me; non irritam facio gratiam Dei, ut dicam per Legem esse justitiam. quando per Legem, id est per opera Legis quibus Judaei confidebant, posset esse justitia in hominibus. Gratis autem mortuum Christum nec illi dicunt Quod non recte diceretur de his qui nunquam profecissent, sed de his qui ex pro
Abbreviated transcription (Latin):
me inquit dilexit et tradidit se ipm pro
me. proquontiꝙ insi ꝓ peccatorenteu
uistificaret. Et dicit. hõc qui iudeuonat᷑
citip educatus erat et habundantius cuũ¬
ciator eestit̾eit. patuarũ suaꝵ traditonu

Expanded text:
me, inquit, dilexit, et tradidit seipsum pro me. Pro quo utique, nisi pro peccatore, ut eum justificaret? Et dicit hoc qui Judaeus natus et educatus erat, et abundantius aemulator exstiterat paternarum suar
Abbreviated transcription (Latin):
fficas et preuaricatorẽ te constitius.
S illam nos desttuxit. quiai destrui nõ
põt. hiame aũt supbiam uere destruxat
conettant̾or destruebat: quia destrui pote¬
teit. et ideo nõ ille prenaticator est. qui
rem neram cõconaretur destruere: A
postea ueram esse. sic destriu nõ posse cog¬
nosceret. tenuit eam ut mesi edificaret᷑.
fenle preuaricator est qui cũ destrueat
ne quia uideus erat tanqui pedagogũ
egem acceperat: sic postea inanifestat

Expanded text:
 praevaricatorem te constituis? Sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc autem superbiam vere destruxerat, constanterque destruebat, quia destrui poterat. Et ideo non ille praevaricator est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui non posse cognosceret, tenuit eam ut in ea aedificaretur: sed ille praevaricator est, qui cum destruxerit sive quia Judaeus erat, et tanquam paedagogum Legem acceperat, sicut postea manifes
Abbreviated transcription (Latin):
intellectam legimortuus est. ne sulẽai
catnałr uiueret. Pam ħ mo per legem
legiut morerentur uolebat: En eis pan¬
lo postart.Dicite m sub lege uolentes
ese lagem non legistis. sccptuestrn. &ͦ
abrtibm̃ duos filios habuit. et ẽut ꝑec̃i¬

Expanded text:
intellectam Legi mortuus est, ne sub ea carnaliter viveret. Nam hoc modo per Legem Legi ut morerentur volebat, cum eis paulo post ait, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit , etc., ut per e
Abbreviated transcription (Latin):
the hereditatem suam possestionemq
xp̃e possidet gentes ad legis opa eos qui
ccediderant reuocabant xp̃m aufendo
ille possessionem suam id est eos ĩ quibꝰ
chio accidisse nult uideri apłus. Nam
ad hoc ptiuet qd̾ aut ante quoꝵ oculos
Quid .nͥ. tam ante oculos coꝵ otigit ꝙ̃
ut huic eq maxime mou̾et cũ ꝯsidanterẽt
quo petro pretio eiueret possescione ꝙ i¬
eis amitebat. ut paꝵ esset gratis eñ mor¬
tuũ qd̾ superius dixerat. Illud .n. ita sonait.
tanꝙ̃ non ꝑuenierit ad possessionẽ ꝓ qua
sanguinẽ dedit ꝓscupturo autem que te
nebat auferetur. shec ꝓscriptõnõ obest
admodũ gc̃a fidei sufficiat adinstificã¬
dũ sine oꝑib legis. ne quis diceret. nõ
se quidem opib legis tantũ totam hoĩs
iustificationem tribuere: s n tantu
gr̃e fidei ex utto autẽ ꝑfici salutem. s is
questio ut diligent cractetur. ne quis
fallatur ambiguo: scire prius d oper
legis biꝑtita esse. Nam ꝑtim in sacta¬

Expanded text:
haereditatem suam possessionemque er quam Christus possidet Gentes, ad Legis opera eos qui crediderant revocabant, auferendo illi possessionem suam, id est, eos in quibus tis accidisse vult videri Apostolus: nam ad hoc pertinet quod ait, Ante quorum oculos. Quid enim tam ante oculos eorum contigitut hinc eos maxime moveret, cum considerarent quo pretio emerit possessionem, eis amittebat; ut parum esset gratis eum mortuum, quod superius dixerat. Illud enim ita sonat, tanquam non pervenerit ad possessionem, pro qua sanguinem dedit. Proscripto autem etiam quae tenebat, auferuntur: sed haec proscriptio non obestmadmodum gratia fidei sufficiat, ad justificandum sine operibus Legis; ne quis diceret non se quidem operibus Legis tantum totam hominis justificationem tribuere, sed neque tantum gratiae fidei, ex utroque autem perfici salutem. Sed haec quaestio ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet opera Legis bipartita esse. Nam partim in sacra
Abbreviated transcription (Latin):
dei: iam uetusta quadam supbia tãq̃
no: et non trabem in suo scd̾m eom
morẽ locutus apłus ait. Nos natura
Nos etgoniquit natura idei cũs
tiles non essemus quos illi pc̃cores
pellant tam̃ et nos pc̃cores in xp̃o iħ
credimus ut iustificemur per fidem
iam iusti erant eiliud que rendo ute
peccauerũt: S si itaq inquit. erg

Expanded text:
ei, jam vetusta quadam superbia, tanno, et non trabem in suo. Secundum eorum morem locutus Apostolus ait, Nos natura Nos ergo, inquit, natura Judaei, cum Gentiles non essemus, quos ipsi peccatores appellant, tamen et nos peccatores in Christo Jesu credidimus, ut justificemur per fidem jam justi erant, aliud quaerendo utique peccaverunt: sed, si ita est, inquit, erg
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dixit eiecce tumorieris. ⁊ hoc nõnd̃
ẽ. qũo dicat deus tanꝙͣ p̾dicens sine du¬
bio futurũ qd̃ admonẽdo dicit ut apcẽo
abstinendo caueat᷑. qo .xlix.
¶ Erito qrͣ curabraam nͣ die qͦ natus
ẽ ei filis nͨ die quo cͥcu̾cisus᷑. s die quo ab¬
lactatꝰ ẽ epulũ fec̃it. quod nsi adaliqm
sp̃italẽ significatõnẽ referatur nullaso¬

Expanded text:
autem dixit ei: ecce tu morieris, etiam hoc notandum est quomodo dicat deus tamquam praedicens sine dubio futurum quod admonendo dicit, ut a peccato abstinendo caueatur. Merito quaeritur cur Abraham nec die quo natus est ei filius nec die quo circumcisus est, sed die quo ablactatus est epulum fecerit. quod nisi ad aliquam spiritalem significationem referatur, nulla so
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sic diciq sciebat des ĩnõ eẽ uł decẽ.
aideo sic R̾ndebat᷑ habrabe ut significa¬
ret᷑. nͨ tot ibi posse mueniri. ad exaggera¬
tõnẽ miqͥtatis illoꝵ. Nõ emincc̃e erat do
tam sceleratis hoĩb ꝑcere. ne cũillis ꝑdet
nistos cũposs iustis m̃ lib̾atis. reddere
npus digna supplicia. S ut dixi ad
ostendẽdũ malignitatẽ młtitudĩs illis
dixit si decem ibi mmuenero pcam uniu̾¬
se ciuitati. Tanꝙͣ si diceret. Certe pos¬
is dignã repend̾e. ⁊ tñ si ibi iuemantur
parco. hoc ẽ qr nͣtot ĩpossent mueniri.
Gale aliquid ẽ apd̾ semnamubi ait scir¬

Expanded text:
 sciebat deus ibi non esse uel decem. et ideo sic respondebatur Abrahae, ut significaretur nec tot ibi posse inueniri, ad exaggerationem iniquitatis illorum. non enim necesse erat deo tam sceleratis hominibus parcere, ne cum illis perderet iustos, cum posset iustis inde liberatis reddere impiis digna supplicia. sed, ut dixi, ad ostendendam malignitatem multitudinis illius dixit: si decem ibi inuenero, parcam uniuersae ciuitati, tamquam diceret: "certe posis digna rependere; et tamen, si ibi inueniantur, parco", hoc est, quia nec tot ibi possent inueniri. tale aliquid est apud Hieremian, ubi ait: cir
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ddieitꝰ dñs ad abraam. qo. xxuͤ¬
qͣre tisit sarra insemetip̃a. dicens. ego
ulio tisus ãmiratõis ⁊ leticie fuit. sar¬
re aut̃ dubitatõns. Et ab illo diudica¬
ripotuit qui corda hoĩũnouit. xxxui¬
gauit satra dicens nrisi. timuit eĩ.
negare ausa sit sarra qd̾ riserit tanꝙͣ ille
poss ignorare. nͥ forte sarra hoĩes eos pu¬
tabat abraam u̾o dĩuintelligebat. S et̃
p̃e illa hũanitatis officia p̾bendo de quibꝰ
possent mirũ nisi hoĩes pͥus ẽẽ arbitratus
est. s fortassis in quib deũ loqui intellexit
quibꝯdã diuine maiestatis existẽtibꝰ i appa¬
rentib signis sic̃ inhõĩb di sepe apparius¬
se scͥptura testat᷑. G rursus qrͣ suta ẽ uñ

Expanded text:
dixit dominus ad Abraham: quare risit Sarra in semet ipsa dicens: ergo illius risus admirationis et laetitiae fuit, Sarrae autem dubitationis, et ab illo hoc diiudicari potuit,. qui corda hominum nouit. Negauit Sarra dicens: non risi; timuit enim. negare ausa sit Sarra quod riserit, tamquam ille hoc posset ignorare? nisi forte Sarra homines eos putabat, Abraham uero deum intellegebat. sed etiam ipse illa humanitatis officia praebendo, de quibuni esse non possent, mirum nisi homines prius esse arbitratus est. sed fortassis, inquies, deum loqui intellexit quibusdam diuinae maiestatis existentibus et adparentibus signis, sicut in hominibus dei saepe adparuisse scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
eis dñs ⁊ timori ꝯcessat cmitatẽ ꝙͣ lothipe
delegerat ⁊ iea ꝓimsat ei secitatẽ qd̃ pp̃
fides eis nõ magniroboris fuit. qo. xlun.¬
¶eit aut abraam de sarra uxore sua .so¬
ror mea ẽ. tiut eĩ dicere uxormea ẽ ne
forte occid̾ent eũ iuri ciuitatis pp̃illã. Ne¬
risolet quo adhuc m illa etate pro sarre
pulcritudĩe abraam piclitare metuebat
S mag̾ formȩ illis nis mirãda ẽ que ad¬
¶od ait deus ad ab melech qo. xluii
ammonuit uxorẽ abraam ẽẽ qm putabut
sororemadu̾tendũ est a noͣndum in deũ
peccari. qͣndo talia ꝯmittũtur que putãt

Expanded text:
s et timori concesserat ciuitatem quam Lot ipse delegerat et in ea promiserat ei securitatem, quod propter fides eius non magni roboris fuit. Dixit autem Abraham de Sarra uxore sua: soror mea est; timuit enim dicere: uxor mea est, ne forte occiderent eum uiri ciuitatis propter illam. quaeri solet quomodo adhuc in illa aetate pro Sarrae pulchritudine Abraham periclitari metuebat. sed magis formae illius uis miranda est, quae adQuod ait deus ad Abimelech propter Saquando eum admonuit uxorem Abraham esse quam putabat sororem, aduertendum est et notandum in deum peccari, quando talia committuntur qu
Abbreviated transcription (Latin):
illo abulantes muna nõ cognonerũt
ꝙͣnis nõ sit ibi ħ u̾bu positum s res ip̃a
intelligatur. q̃o. xliii
¶leit at loth ad illos. Oro dñe qr in¬
ficasti iusticiã tuam qmͣ facies iniu̾e ut
uiuat aĩa mea. Ego aut nõ possũ salus
fĩ in montene forte ꝯphendant me ma¬
la ⁊ moriar. hac ꝑturbatone timoris nõ
credebat ip̃i dño quẽ mangłis conos¬
cebat. qr et̾ illd de filiab suis prostituẽ¬
dis dix̾at. ut intelligams nõ p auctorita¬
te hendu qd̾diẽ detuupitudie filiaꝵ.Nõ

Expanded text:
non cognouerunt, quamuis ibi non sit hoc uerbum positum, sed res ipsa intellegatur. Dixit autem Lot ad illos: oro, domine, quia inficasti iustitiam tuam, quam facis in me, ut uiuat anima mea; ego autem non possum saluus  fieri in monte, ne forte conprehendant me mala et moriar. haec perturbatione timoris non credebat ipsi domino, quem in angelis cognoscebat, qua etiam illud de filiabus suis prostituendi» dixerat, ut intellegamus non pro auctoritate habendum quod dixit de turpitudine filiarum; non
Abbreviated transcription (Latin):
uod ait sodomitis lothsũt mͥ due filie
q̃ nõdũ uenerũt uiros ꝓducamillas ad
uiros iustos nõ faciatis iniqũ. qm̃ ꝓsti¬
tuere uolebat filias suas hac ꝯpensatõe.
ut uiri hospites eiꝰ nicħ asodomitis tale
an pocius ꝑturbatõnẽ loth nõ ꝯsiliũ tribu¬
endũ sit qr ħ dix̾it m̾̃to q̃rit᷑. Et minirũ
ꝑiculosissime ad mictit᷑ ħ ꝯpensatõ. Si

Expanded text:
uod ait Sodomitis Loth, Sunt mihi duae filiae quae nondum noverunt viros, producam illas ad viros istos ne faciatis iniquum; quoniam prostituere volebat filias suas hac compensatione, ut viri hospites ejus nihil a Sodomitis tale an potius perturbationi Loth, non consilio tribuendum sit quia hoc dixerit, merito quaeritur. Et nimirum periculosiss
Abbreviated transcription (Latin):
ad hostiũ domus ꝑcusserũt cecitate. Gre¬
cihũt aorasia qd̾ magis significat sidici
p̃t auidentia que faciat non uderi non
oĩa s qd̾ nõ opus ẽ. Nam nũto mouet
qu̾o potũnt defice̾ q̃rendo hostiũ sitali¬
erant cecitate ꝑcus siut oĩo nich̾ uident
ħ eĩ modo sua calamitate turbati ult̾is
ostiũ nõ requirerent. Hac aorasia ⁊ illi
ꝑcussi sũt qui q̃rebãt helyseũ hanc ⁊illi

Expanded text:
ad ostium domus percusserunt caecitate. graeci habent aopao-q, quod magis significat, si dici posset, "auidentia", quae faciat non uideri non omnia, sed quod non opus est. nam merito mouet quomodo potuerunt deficere quaerendo ostiuerant caecitate percussi, ut omnino nihil viderent: hoc enim modo sua calamitate turbati, ulterius ostium non requirebant. Hac aorasia et illi percussi sunt, qui quaerebant Elisaeum. Sequi
Abbreviated transcription (Latin):
aia boĩs. an oẽm hoĩem frem oĩs hois¬
Orͣ quare peccans chann ĩ prĩs offensa.
nõ inseip̃o s infilio suo chanaan male
bellatis accepturos fiusse silios isr
ẽẽ gygas sr̃ t̾ra cũ gygantes ⁊ antea na¬
tos scripta ꝯiemorat. In forte qr post
diluuui nꝯuitas genis hũai repandi

Expanded text:
An omnem hominem fratrem omnis hom25. Quare peccans Cham in patris offensa, non in seipso, sed in filio suo Chanaan maledbellatis, accepturos fuisse filios Israesse gigas super terram; cum gigantes et antea natos Scriptura commemoret. An forte quia post dil
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ueri solet utrũ qd̾ de sodonus dixit d̾s
nõ se ꝑdere locũ simuemrẽtur illic uł de¬
cem iusti speciali qͣdã sm̃a de illa ciuitate.
an de oĩb intlłigend̾ sit gen̾ałr ꝑcere dm
loco in quocũq uł dece msti fu̾nt: In qͣ

Expanded text:
eri solet utrum, quod de Sodomis dixit deus non se perdere locum, si inuenirentur illic uel decem iusti, speciali quadam sententia de illa ciuitate an de omnibus intellegendum sit generaliter, parcere deum loco, in quocumque uel decem iusti fuerint. in qua
Abbreviated transcription (Latin):
cis dniui. ⁊ alios angłos. anͦpocius i aglis
dũn senciens duo p̾ociꝰ qͣ anglis scoqui
elegies uno ertrib cumipo abraam postea re¬
manẽte duo mittũtur in sodomã. ⁊ illis sic
refrigerate sb̾arbore.et sumapane ⁊ mãdu
cate. Qrͣ si angłos intelligebat qũo potũit
ad hãe hũamtãtẽ inuitare. qui refectio mo¬
tali carui nocia ẽ. nõ ĩmortalitati anglo.
ABraam at ⁊sarra semores.qõ. xxxiii.¬
ꝑgressi iudieb defeceñt at sarra fieri nui¬
lebria. Semoꝵ etas minorẽ ꝙͣ senũ. qͣ uis¬
⁊ senes appellẽtur semores.Uñ si ra sut q
andullis medicis asserũt᷑. qm̃ semor ir cũ
pruliere semore filios face̾ nõ p̃t. ⁊ si adhuc

Expanded text:
os: an potius in angelis Dominum sentiens, Domino potius quam angelis loqui elegit: quia uno ex tribus cum ipso Abraham postea remanente, duo mittuntur in Sodomam, et illis sic refrigerate scate. quaeritur, si angelos intellegebat, quomodo potuit ad hanc humanitatem inuitare, quae refectioni mortalis carnis necessaria est, non inmortalitati angelorum. Abraham autem et Sarra seniores progressi in diebus; defecerunt autem Sarrae fieri muliebria. seet senes appellentur seniores. Unde si vera sunt quae a nonnullis medicis asseruntur, quoniam senior vir cum muliere seniore filios facere non potest, etiamsi adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
DEscendẽs gͦ uidebo si ẜin clamorẽ ipõꝵ
uemẽtem ad me ꝯsu̾mãt᷑. Si ãt nõ ut sci¬
am. Uerba ħ si nõ dubitantis qͥd duoru
pocis euẽturũ sit. s irascẽtis ⁊ minantis
accipiamꝰ ⁊ nuilla qo ẽ. More quippe hũa¬
no deus inscͥpturis ad hoĩes loquitur. et
eis irã nouerũt sñ pturbatõne eiꝰ intlłig̾e
quinouerũt. Solemus q̃ sic minacit᷑ loq
Uideamꝯ si nõ tibi facio. aut uideamo si
nõ illi facio ⁊ si nõ potuero tibi faceuł sci
affecto. s ꝑtinbatõ nõ cadit indeu. Moᷤᷤ
at̃ hũane loqutõnis ausitatꝰ ẽ. ut hũane
infirmitati cõgruat cui des coaptat loqu

Expanded text:
Descendens ergo uidebo, si secundum clamorem ipsorum uenientem ad me consummantur; si autem non, ut sciam. uerba haec si non dubitantis, quid duorum potius euenturum sit, sed irascentis et minantis accipiamus, nulla quaestio est. more quippe humano deus in scripturis ad homines loquitur et eius iram nouerunt sine perturbatione eius intellegere qui nouerunt. solemus autem etiaVideamus si non tibi facio, aut, Videamus si non illi facio, et, Si non potuero tibi facere; velaffectus, sed perturbatio non cadit in Deum. Mos autem humanae locutionis, et usitatus est, et humanae infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
tõris etatis muliere nõ poss. N amideode
cethura potuit qr inuemlem illã inueiit
erate. Sic eĩ medici tradũt. qui cum corpo
etatis ꝙͣnus mẽstrua adhuc paciat᷑ genare
nõ possit de iuuencula p̃t. Et rrsus nu¬
lier que iã ꝓuecte etatis est. qͣnuus ad hue
ieustrua fluant ut de semore parere nou
corpr emortuuꝰ ubo. quis ꝓmat. ꝙr dixit
emortuii. Iamgͦ n aiãm hiusse. s cadauer
fiuisse intelligi debet qd̾ absurdissime fli¬
tatis ẽ. Sic itaq soluit ita qd. alioqu mi

Expanded text:
tioris aetatis muliere non posset. nam ideo de Cettura potuit, quia iuuenalem illam inuenit aetate. sic enim medici tradunt, quoniam cuius aetatis, quamuis menstrua adhuc patiatur, generare non possit, de iuuencula potest: et rursus mulier, quae iam prouectae aetatis est, quamuis adhuc menstrua fluant, ut de seniore parere non "corpus emortuum" uerbo quis premat, quia dixit emortuum, iam ergo nec animam habuisse, sed cadauer fuisse intellegi debet: quod absurdissimae falsitatis est. sic ita
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt ꝓ qua ad timeret. Cetis at̃ studiõsis qͥ
innaui fũant expectãtib ꝓtulit libꝵ q̃dã
epitectistoyciubi legebatur nõ itaplacu¬
isse stoycis nullã talempturbatõnẽ cadere
i aĩniũ sapientis. qͣi nich̾tale in eoꝵ appa¬
reret afectibꝰ. S ꝑturbatõnẽ ab eis difti¬
niri cũrõ talib motib ced̾et. cũ aut̃ non
ced̾et nõ dicendã ꝑturbatõe. S ꝯsid̾and̃

Expanded text:
quid timeretur . Caeteris autem studiosis, qui in navi fuerant, exspectantibus protulit librum quemdam Epicteti stoici, ubi legebatur non ita placuisse Stoicis, nullam talem perturbationem cadere in animum sapientis, quasi nihil tale in eorum appareret affectibus, sed perturbationem ab eis definiri, cum ratio talibus motibus cederet; cum autem non cederet, non dic
Abbreviated transcription (Latin):
qmuixit us ad natiuitatẽ iacobsirẽcte
⁊ alie solutões nõ sit ꝯtẽpnende. qo.xxui¬
Rit g cũte uderit egyptii dicentq u
xor illiꝰ est. Factũẽ aut statimut intrauit
habraam in egiptũ. uidentes egiptiinni¬
lierem qr speciosa erat ualde. Qũo accipiat
Qd habraamueiens in egiptũcelare nolu
sub defectio fidei enis intlligat᷑ sic̃ nõnlli
arbitrati sũt.Iam quid ⁊ ꝯtra faustũ dispu¬
bitu credat᷑ esse polluta. quimos erat re¬
giꝰ uicibꝰ ad se ad nnitere milieies suas
et nisi lomentis ⁊ uugentis diu pͥus ac curato
corde nilla intrabat ad regem. Quedũ fierẽt
afflictꝰ est pharao inmami dei. ut niro redd̾et
in tactam. qͣm ip̃i deo maritꝰ ꝯmiẜat tacens
qd̾ uxor ẽẽt. S nõ mencieus qd soror eẽt. ut
caueret ꝙ pot̾at ꝙͣtũ hõ potãt. ⁊ do ꝯmẽdaret
qd̾ cauere nõ pot̾at. ne si ⁊ illa qd̾ cauere pot̾at

Expanded text:
quoniam uixit usque ad natiuitatquoniam uixit usque ad natiuitatet aliae solutiones non sint contemnendae. Erit ergo cum te uiderint Aegyptii, dicent quia uxor illius haec. factum est autem, statim ut intrauit Abram in Aegyptum, uidentes Aegyptii mulierem quia speciosa erat ualde. quomodo accipiatur quod Abram ueniens in Aegyptum celare uoluisubdefectio fidei eius intellegatur, sicut nonnulli arbitrati sunt? iam quidem et contra Faustum bitu credatur esse polluta. quoniam mos erat regius uicibus ad se admittere mulieres suas et nisi lomentis et ungentis diu prius accurato corpore nulla intrabat ad regem. quae dum fierent, afflictus est Pharao manu dei, ut uiro redhiberet intactam, quam ipsi deo maritus commiserat tacens quod uxor esset, sed non mentiens quod soror esset, ut caueret quod poterat, quantum homo poterat, et deo commendaret quod cauere non poterat; ne, si et illa quae cauere poterat
Abbreviated transcription (Latin):
medio aut̃ .i. int̾ egssũ de t̾ra chaldeoꝵ et
hĩtatõnẽ incharra soqutꝰ ẽ eides. Postea:
charra.S iñ collocanit eñ deꝯ in t̾rabac
ut prhitatõe incharrã collocaret᷑ in t̾ra
chanaan. nõ post inortẽ pris eg̾ssus. s p
mortẽ prĩs collocauitꝰ nt̾ra chanaanut
ordo u̾boꝵ sit hĩtauit in charra ⁊inde
collocauit illũ int̾ra hac postꝙͣ mortus
est p̃r eiꝰ ut tũc nitlłigamꝰ collocatũ ul
cõstitutũ habraam intr̃a chanaan. qñ
illic eũ nepotem suscepit. ciuꝰ umusu
sem̃ illic fũat regnaturũ exꝓinisso dei
hereditate donata. Nam ex ip̃o habraã
nato ysinael deagar. nati ql alii excethu¬
ra ad quos illis tere nõ ꝑtineret hedita
Et ex ysaac natꝰ ẽ es au qui siłr. ib illa he¬
reditate alienatꝰ est. exiacobaut̃ filio ỹ¬
saac quotquot filimatisũt. id est innũsi
sem̃ eius ad illã hereditatẽ ꝑtimuit. Sie
gͦ collocato ⁊ ꝯstitutꝰ ẽ in illa t̾rahabraa

Expanded text:
t, inter egressum de terra Chaldaeorum, et habitationem in Charran, locutus est ei Deus. Postea Charran, sed: inde conlocauit eum deus in terra hac, ut post habitationem in Charran conlocaretur in terra Chanaan, non post mortem patris egressus, sed post mortem patris conlocatus in terra Chanaan, ut ordo uerborum sit: "habitauit in Charran; et inde conlocauit illum in terra hac, postquam mortuus est pater eius", ut tunc intellegamus conlocatum uel constitutum Abram in terra Chanaan, quando illic eum nepotem suscepit, cuius uniuersum semen illic fuerat regnaturum ex promisso dei hereditate donata. nam ex ipso Abram natus est Ismahel de Agar, nati et alii ex Cettura, ad quos illius terrae non pertineret hereditas. et ex Isaac natus est Esau, qui similiter ab illa hereditate alienatus est. ex Iacob autem filio Isaac quotquot filii nati sunt, id est uniuersum semen eius ad illam hereditatem pertinuit. sic ergo conlocatus et constitutus in illa terra Abram,
Abbreviated transcription (Latin):
cõꝑat᷑ paradiso dei. eo qd̾ erat irrigua. ⁊ t̾ra
plantauit deus ubi ꝯstituit adam. Quis eĩ
alius intlłigat᷑ ꝑadisus dei nõ uideo. ⁊ideo
siarbores fructitere in ꝑadiso uirtutes anim
accipiende eẽnt sicut nõ nilli existimant
uuillo corporali int̾ra ꝑadiso ueris lignoru
gen̾ib instituto nõ diceret᷑ de ista terra. sicui
¶ Espicieus occlis tius uide aloco in quo
nũc es tu. ad aquilonem ⁊ affricam. ⁊ oriẽtẽ¬
⁊ mare qr oẽm tram ꝙͣ tuuides tibi dabo eã

Expanded text:
atur paradiso dei, eo quod erat inrigua, et terrae plantauit deus, ubi constituit Adam. quis enim alius intellegatur paradisus dei, non uideo. et utique si arbores fructiferae in paradiso uirtutes animi accipiendae essent, sicut nonnulli existimant, nullo corporali in terra paradiso ueris lignorum generibus instituto, non diceretur de ista terra: sicut Respiciens oculis tuis uide a loco in quo nunc tu es ad aquilonem  terram quam tu uides tibi dabo eam
Abbreviated transcription (Latin):
arpharat quħ dixit deꝰ ñ fuit in archa cũ
parẽtib suis. Quõ gͦ intlłigũt᷑ demceps
amu uite hũane p̾dicti centu iugĩti cum
inueĩat homo uixisse amplius quadrm¬
gentis ãns nisi qr itlłigit᷑ ante uiginti
Annos qͣm incipet archa fieri. que cẽntu
annis fcã reꝑitur. Hoc deũ dixisse ad noc
cũiã p̾nũciaret futurũ ẽẽ diliuiui. nͥ uite
hũane deinceps fute in hiis qui post di¬
luuiũ nasc̾entur spacũip̃dixisse s ite ho¬
minu̾ quos fũat diliuo deleturus. qo
omfilioꝵ heber. cũ inueiatur heber qͥntus
a semfilio noe. utrũ qr ex illo hebrey dũr
appellati. P illũ eĩ gn̾atio t̾nsiit ad habra¬
ani. qd̾ gͦ ꝓbabłis sit ab heber tãꝙͣ hebre¬

Expanded text:
t hoc deus, nec fuit in arca cum parentibus suis. quomodo ergo intelleguntur deinceps anni uitae humanae praedicti centum uiginti, cum inueniatur homo uixisse amplius quadringentis annis? nisi quia intellegitur ante uiginti annos quam inciperet arca fieri, quae centum annis facta reperitur, hoc deum dixisse ad Noe, cum iam praenuntiaret facturum se esse diluuium, nec uitae humanae deinceps futurae in his qui post diluuium nascerentur spatium praedixisse sed uitae hominum quos fuerat diluuio deleturus. Quafiliorum Heber, cum inueniatur Heber quintus a Sem filio Noe . utrum quia ex illo Hebraei dicuntur appellati? per illum enim generatio transit ad Abraham. quid ergo probabilius sit ab Heber Hebrae
Abbreviated transcription (Latin):
tulatõnẽ fc̾am. sqͣmqͣm ⁊ ałr ista questio
aquibdã soluat᷑ ex illo ꝯputari amnos
etatis habrahe ex quo liberatus ẽ d̾igne
ignẽ sr̃sticiõne chaldeoꝵ colere noluit
liberatainde. ⁊ si inscͥpturis nõ legitur i
iudayça tũ narratõe tradit᷑. Potest ⁊ sic
solui q̃o.qmi scͥptura que dixit. cũ ẽet mha¬

Expanded text:
tulationem factam. Quamquam et aliter ista quaestio a quibusdam soluatur: ex illo conputari annos aetatis Abrae, ex quo liberatus est de igne ignem superstitione Chaldaeorum colere noluit, liberatus inde etsi in scripturis non legitur, iudaica tamen narratione traditur. potest et sic solui, quoniam scriptura, quae dixit: cum esset Tha
Abbreviated transcription (Latin):
ueraciorib ał iaunos sex ãnos añ diliunũ
reperitur fuisse definicta. q̃estio. tercia. uu¬
ter q̃r̾ ꝙ̃ admodũ potĩnt angłi cũ filiab̾
ꝙͣius nõnulli. ⁊ latim ⁊ greci eodices nõ an¬
gelos heant: s filios dei.quos qͥdã ad soluẽ¬
dam istã questionẽ nistos hoĩes eẽ credidũt
qui potuerũt ⁊̃ angłoꝵ noĩe mĩcupari. Na¬

Expanded text:
ueracioribus sex annos ante diluuium reperitur fuisse defunctus. Item quaeritur quemadmodum potuerint angeli cum filiabus quamuis nonnulli et latini et graeci codices non angelos habeant, sed filios dei, quos quidam ad soluendam istam quaestionem iustos homines fuisse crediderunt, qui potuerunt etiam angelorum nomi
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̾cũq tanꝙͣ afestiuatib sosuet᷑ stilo
alligare ne dememoria fugerẽt. nõut eas sa¬
tis explicareniꝰ. s ut cũ op eẽt posseniꝰ in¬
spic̾e. Smeut amonerem. qͥd adhuc eẽt re¬
quirẽd̾. Siuent ex eo ꝙ iã uidebat᷑ inuẽtu
ut potamo eẽmꝰ ⁊ ad cogitãdũ ĩstructi. et

Expanded text:
qualitercumque tanquam a festinantibus solverentur, stilo alligare, ne de memoria fugerent. Non ut eas satis explicaremus, sed ut cum opus esset, possemus inspicere; sive ut admoneremur quid adhuc esset requirendum, siue ut ex eo quod iam uidebatur inuentum, ut poteramus, essemus et ad cogitandum instructi et a
Abbreviated transcription (Latin):
s tñ tm qd̾ mimnierare nulsus poss . xxix.¬
¶Tmiciauit ab ialx tnfflumali. Trasfu¬
uialẽ abraam applłatũ ⁊̃ greca exẽplaria
satis indicant. S cur ita applłatus sit. ħͣ
uidet᷑ causa. qd ex mesopotamia ueĩens:
tnͣsito flumine eufrate. sedes ꝯstituit ĩ tra
chanaan. ⁊ tͣnsfluialis appellats ẽ ex ea
regione uñuenerat. Uñihe naue d̾ ad isri¬
itas. Nuid iuultis ẜuire diis patrũ moꝵ
qui sũt tͣnstlumẽ qo .xxx.¬

Expanded text:
are nullus posset. Nuntiauit Abram transfluuiali. transfluuialem Abram appellatum etiam graeca exemplaria satis indicant; sed cur ita appellatus sit, haec uidetur causa, quod ex Mesopotamia ueniens transito flumine Euphrate sedes constituit in terra Chanaan et transfluuialis appellatus est ex ea regione unde uenerat. unde Iesus Naue dicit Israhelitis: quid? uultis seruire diis patrum uestrorum qui sunt trans flume
Abbreviated transcription (Latin):
nis ista cõterit qͣi narratõ dehiis q̃ postea
¶ Euite edificems nb ciuitatẽ q⁊ tr̃e ciuꝰ
caput erit us ĩ celũ. Siħ se posse crediderũt
nuniũ stulta audatia ⁊ impietas dep̾bẽdit᷑
⁊ qr ob hoc d̾i ũdicta secuta ẽ. ut eoꝵ lĩgue
diuid̾e̾nt᷑ nõ ab surde ħ cogitasse credutur.
ꝓrum suiutrũ ad angłos dñs sdixisse intel¬

Expanded text:
iis quae postea Venite aedificemus nobis civitatem, et turrim cujus caput erit usque in coelum. Si hoc se posse crediderunt, nimium stulta audacia et impietas deprehenditur. Et quia ob hoc Dei vindicta secuta est, ut eorum linguae dividerentur, non absurde hoc cogitasse creduntur.proximi: utrum ad Angelos Dominus hoc dixisse intel
Abbreviated transcription (Latin):
q̃r qũi leones uł aquile que cõsueuert
crriub iuere ꝓasci potuerint. utrũ ⁊ alia
trante ꝓuisa sint. que taliũ quoq aĩati¬
¶d scͥptũ est et auolatb mu̾dis et a
uolatilib inmũdis ⁊ apecorib nuss
mũdis ammũdis. ⁊ ad iũgit duo ⁊ duo
intrauerũt ad uce m archam. masciu

Expanded text:
 ibi leones uel aquilae, quae consuerunt carnibus uiuere, pasci potuerint: utrum et animtrante prouisa sint. quae talium quoque animantid scriptum est: et a uolatilibus mundis et a uolatilibus inmundis et a pecoribus mundis mundis et immundis — et adiungitur: duo duo intrauerunt ad Noe in arcam, mascu
Abbreviated transcription (Latin):
Item q̃rit᷑ utrũ archa tã magna. cẽtu
anis potuerit fabricari a qͣtuor hoib. idẽ
noe et trib filus eia. S si nõ potũit non
eurt magnũ fabros alios adhibere ꝙ̃ius
operis siu m̃cede accepta. nõ eurauerit ueri
eamnoe sapient᷑. anuo̾ ĩamt̃ fabricaret.
et iõ nõ ĩ eam intrauerũt. qr nõ crediderũ
inferiora bicamerata ⁊ tricamerata facies
ea. Nõ eĩ inferiora ał futura figura erãt
bicamerata ⁊ tricamerata. S in hac dis¬
tiuctõne totãistructurã eiꝰ intelligi uo¬
luit ut hret inferiora haberet q sũora: In¬
rata erat archa. inscd̾a u̾o hitatõne supra

Expanded text:
Item quaeritur utrum arca tam magna centum annis potuerit fabricari a quatuor hominibus, id est, Noe et tribus filiis ejus. Sed si non potuit, non erat magnum fabros alios adhibere: quamvis operis sui mercede accepta non curaverint, utrum eam Noe sapienter, an vero inaniter fabricaretur; et ideo non in eam intraverint, quia non crediderint oqueretur, Inferiora bicamerata et tream? non enim inferiora futura erant bicamerata et tricamerata. sed in hac distinctione totam structuram eius intellegi uoluit, ut haberet inferiora, haberet et superiora inrata erat arca; in secunda uero habitatione supra
Abbreviated transcription (Latin):
uite ꝙ meliꝰ qdã codices hnt flatuuite
De mõtiũ altitudĩe qͣm om̃e qõ.xͣ.¬
scriptũ ẽ tnͣscendisse aquã cubitꝰ. xuͦ.
nõ et aqua crescendo: questio. xĩ
aquila dixit optimuit synmachus. p̃¬
¶d̃ scͥptũ ẽ post centũ qnãgiĩta dies

Expanded text:
uod melius quidam codices habent: flatum uitae. De montium altitudine, quam omnem scriptum est transcendisse aquam cubitis quindnon et aqua crescendo? Quod scriptumAquila dixit "ob tinuit", Symmachus ,"prod scriptum est post centum quinquaginta dies
Abbreviated transcription (Latin):
ẜmlargitatẽ bonitanis sue donat mib
indigñis. utrũ his testam̃ti nouimdũs¬
gentia figurata sit. ⁊ p̾citaultio adi
p̾tineat testam ẽtũ. Hoc ẽ illo̾ ad legis se¬
iutatem. hoc e ad gr̃e boĩtatẽ. qo. xuiͣ.

Expanded text:
largitatem bonitatis suae donat hominibus indignis? Utrum hic Testamenti Novi indulgentia figurata sit, et praeterita ultio ad Vetus pertineat Testamentum: hoc est, illud ad Legis severitatem, hoc ad gratiae bonitatem? XVI.
Abbreviated transcription (Latin):
corpora hom̃ũ mincredibilem modũ ingẽ¬
cia nr̃is quoq tp̃rib extiterũt. nõ solum
iustos applłatos uł angłos uł filios dei cõ¬
cupiscencia lapsos peccasse cũ feĩs: qm̃an¬
gelos carnẽ nõ hñtes usq ad illud pcẽm
descende potiusse. ꝙͣuis deqͥbodã demoĩ¬
bus quisunt ĩpbi mulierib a mlt̾is tam
iulta dicant᷑. ut nõ facile sit dehac re dif¬
De archa uoe solet qͥri. utrũ tanta capaci
qde cubito geometrico soluit origenes. as¬
fens nõ frustra scriptirã dieisse. ꝙ moyses
oĩsapĩa egypcioꝵ fũit eruditus. quigeom¬
triã dilexeriit. Cubitũ aut̃ geometricum

Expanded text:
modum ingentia nostris quoque temporibus extiterunt non solum iustos appellatos uel angelos uel filios dei concupiscentia lapsos peccasse cum feminis, quam angelos carnem non habentes usque ad illud peccatum descendere potuisse; quamuis de quibusdam daemonibus, qui sint impmulta dicantur, ut non facile sit de hac re defDe arca Noe quaeri solet utrum tanta capacituam quaestionem cubito geometrico solvit Origenes, asserens non frustra Scripturam dixisse quod Moyses omni sapientia Aegyptiorum fuerit eruditus , qui geometricam dilexerunt. Cubitum autem geometricum