comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usia grece appellat᷑. quod plamꝰ dicit᷑ unꝰ
eiusdẽ nature. Et tam̃ siquis istoꝵs qͥ nos
omousianos uocant filiũ suũ non cuius
ipse e̾ẽt sed diu̾sȩ diceret ẽẽ nature: ex hȩre¬
dari se ab eo mallet filius quã hoc putari
Quanta itaq impietate isti cęcant᷑: qui
cũ confiteantur uigenitũ dei filiũ no¬
lunt eiꝰdem naturȩ cusꝰ pater confiteri.
seã diuersȩ atq imparis et multis modis rebq
disstmilis tamquã non de deo natus. sed ab
illo denichilo sit creatus. ac ꝑhoc et ipsecre
macisia nominis uocant omousianos nȩcse
sibi ipsicontrarĩ sunt eũ natũ dicere ante
om̃ia scła cuiꝰ natiuitati anteponunt aliqͦo
temporis. quasi non aut scła aut scłoꝵ parteᷤᷤ
quȩcũꝙ sint tempora: Quod uͦ dicit apłs
etiã in futuro scło patͥ filiũ subiectũ futurũ
ubi ait. tunc et ipse subiectus erit ei qui illi
subiecit om̃ta: quid mirũ quandoqͥdẽ illa

Expanded text:
οὐσία graece appellatur: quod planius dicitur, unius οὐσία graece appellatur: quod planius dicitur, unius ejusdemque naturae. Et tamen si quis istorum qui nos Homousianos vocant, filium suum non cujus ipse esset, sed diversae diceret esse naturae, exhaeredari se ab eo mallet filius quam hoc putari. Quanta itaque impietate isti caecantur, qui cum confiteantur unigenitum Dei Filium, nolunt ejusdem naturae cujus Pater est confiteri, sed diversae atque imparis et multis modis rebusque dissimilis, tanquam non de Deo natus, sed ab illo de nihilo sit creatus; ac per hoc et ipse cremacula novi nominis vocant Homousianos, nec se sibi ipsi contrarii sunt, eum natum dicere ante omnia saecula, cujus nativitati anteponunt aliquid temporis; quasi non aut saecula aut saeculorum partes quaecumque sint tempora? Quod vero dicit Apostolus, etiam in futuro saeculo Patri Filium subjectum futurum, ubi ait, Tunc et ipse subjectus erit ei qui illi subjecit omnia ; quid mirum, quandoquidem illa
Abbreviated transcription (Latin):
bsit autẽ ut dicamus humilitatis ñ
ueritatis gr̃a filtũ. aliquandosic loqͥ
ut se pat̾ subiciat. eumq maiorẽ e testeͣ
Nouimꝰ quippe in filio formã seruinonsi¬
ctã simulatãq. sed uerã. Propter quẽ scilicet
humanũ habitũ. et ꝓpter quod ipse de patre
non pater de ipso ds̃ est dicit illiꝰ om̃ia de
quib isti occasionẽ accipiunt diu̾sas patris
& filiĩ credere ac p̃dicare naturas. Et cũ se
tanta ista uoragine impietatis ĩmergant:
nos tamquã obꝓbrio noui nominis omou¬
sianos uocant. Ita enĩ sese habet catholicȩ
ueritatis antiquitas: ut ei om̃s heretici di
nomina¬
u̾sa imponant. cũ ipsi sua singła sicut ab
om̃ib appellant᷑ obtineant. Arriam qͥppe
& eunomiani non alii heretici nos uocitad
omousianos. quia cont᷑ eoꝵs errorẽ greco
uocabulo omousion defendimꝰ patrẽ &
filiũ et s p̃m scm̃ id est umꝰ eiusdemq sub¬
statiȩ. uel ut exp̃ssius dicat᷑ essentiȩ. quȩ

Expanded text:
bsit autem ut dicamus, humilitatis, non veritatis gratia Filium aliquando sic loqui, ut se Patri subjiciat eumque majorem esse testetur. Novimus quippe in Filio formam servi, non fictam simulatamque, sed veram: propter quem scilicet humanum habitum, et propter quod ipse de Patre, non Pater de illo Deus est, dicit illa omnia, de quibus isti occasionem accipiunt, diversas Patris et Filii credere ac praedicare naturas. Et cum se tanta ista voragine impietatis immergant, nos tanquam opprobrio novi nominis Homousianos vocant. Ita enim sese habet catholicae veritatis antiquitas, ut ei omnes haeretici diversa nomina imponant, cum ipsi sua singula, sicut ab omnibus appellantur, obtineant. Ariani quippe et Eunomiani, non alii haeretici, nos vocitant Homousianos, quia contra eorum errorem, graeco vocabulo ὁμοούσιον defendimus Patrem et Filium et Spiritum sanctum, id est, unius expressius dicatur, essentiae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uideo.A. Ego aluid sentio: nã recta
linea donec ueniat ad angulos sũma
ȩqualitate p̃dita ẽ: sed cũ ex diu̾so lat̾e
alia conuingit᷑ linea ⁊ angulũ facit.
nonne hos censes hoc ipsũ ẽẽ in equale:
An tibi figurȩ pars quȩ linea claudit᷑.
cũ illa parte quȩ angulo claudit᷑ con¬
gruere uidet᷑ ȩqualitate aut similitu¬
dine. R Nullo mͦ. ⁊ me pudet te¬
meritatis meȩ: eo enĩ duc tus sũ. quo
⁊ angulos in ea pares int̾ se ⁊ latera cer¬
nerẽ. sed qͥs nou uideat eoꝵ laterũ ab
angulis magnã differentiã.
.A.

Expanded text:
video. A. Ego aliud sentio: nam recta video. A. Ego aliud sentio: nam recta linea donec veniat ad angulos, summa aequalitate praedita est; sed cum ex diverso latere alia conjungitur linea, et angulum facit, nonne censes hoc ipsum esse inaequale? An tibi figurae pars quae linea clauditur cum illa parte quae angulo concluditur, congruere videtur aequalitate aut similitudine? E. Nullo modo: et me pudet temeritatis meae; eo enim ductus sum, quod et angulos in ea pares inter se et latera cernerem: sed quis non videat eorum laterum ab angulis magnam differentiam? A.
Abbreviated transcription (Latin):
non id uideatur. queramꝰ si placet figu¬
rã in qua sũma ȩqualitas inueniri queat.
Quecũq enĩ erit: ea cȩteris sine dubita¬
tione p̃feret᷑. R. Placet uͦ. ⁊ quȩ ista
sit scire cupio. A. Prius gͦ responde¬
utrũ tͥ illarũ figurarũ quarũ ĩa quan¬
tũ satis uidebatur facta mentio ẽ. ea ui¬
deat᷑ excellere. quȩ quatuor lineis parib
totidẽq angulis parib constet. Namq
anguloꝵ ẽ: ⁊ qͦd in illa quȩ trib lineis
parib clauditur ñ inueniebamꝰ. ad est
huic parilitas contrarioꝵ. Nã lineȩ linea
⁊ angulus angulo ẽ ut cernis contrarius.
Ita est ut dicis.. A Habet¬
ne sũmã ȩqualitatẽ. an alit̾ tͥ uidetur:
Nã si habet. frustra ut institueramꝰ
aliã querimꝰ. Si aut̃ non habet: uolo
id ipsũ mͥ abste demonstret᷑. R. Uidet᷑
mͥ hab̾e: nã ubi ⁊ anguli pares ⁊ lineȩ
sunt: ubi dep̃hendã inȩqualitatẽ non

Expanded text:
non id videatur; quaeramus, si placet, figunon id videatur; quaeramus, si placet, figuram in qua summa aequalitas inveniri queat: quaecumque enim erit, ea caeteris sine dubitatione praeferetur. E. Placet vero, et quae ista sit, scire cupio. CAPUT utrum tibi illarum figurarum, quarum jam quantum satis videbatur facta mentio est, ea videatur excellere, quae quatuor lineis paribus, totidemque angulis paribus constet: namqueangulorum est; et, quod in illa quae tribus lineis paribus clauditur, non inveniebamus, adest huic parilitas contrariorum: nam lineae linea, et angulus angulo est, ut cernis, contrarius. vero est, ut dicis. A. Habetne summam aequalitatem, an aliter tibi videtur? Nam si habet, frustra, ut institueramus, aliam quaerimus; si autem non habet, volo ut idipsum mihi abs te demonstretur. E. Videtur mihi habere: nam ubi et anguli pares et lineae pares sunt, ubi deprehendam inaequalitatem non
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo iusticia seruari ñ potest: nͥ in reb
in quib seruat᷑. sicut quęda ut ita
dicã imparilitas ⁊ dissimilitudo. R.n
Intelligo. A Cũ gͥ fateam᷑ istas figu¬
ras de quib agimꝰ inter se ẽẽ dissimiles.
illã scilicet quȩ trib ⁊ hanc quȩ quatuor
angulis constant. cũ ambe parib lineis
fiant. nonne uidet᷑ tͥ quedã retenta
iusticia. ut illa quȩ habere ñ potest pa-¬
rilitatẽ contrarioꝵ. in concussã teneat
anguloꝵ ȩqualitatẽ. In hac uͦ cui tan¬
ta ẽ contrarioꝵ congruentia. illa lex
anguloꝵ admittat non nullã inȩqͥlitatẽ:
Hoc gͦ cũ me multũ moueret.: queren¬
dũ abs te uisũ ẽ. quonã mͦ ista ueritate
equitate. ȩqͣlitate delec tarer.R.
Iam cerno quid dicas: ⁊ non mediocrit᷑
admror. A. Age nunc. qͥa inȩqͣlitati
ȩqualitatẽ iure p̃ponis: nec qͥsqũã om̃i¬
no ẽ ut opinor humano sensu p̃ditus. cui

Expanded text:
Ergo justitia servari non potest, nisi in rebus Ergo justitia servari non potest, nisi in rebus in quibus servatur, sit quaedam, ut ita dicam, imparilitas et dissimilitudo. E. Intelligo. A. Cum igitur fateamur istas figuras, de quibus agimus, inter se esse dissimiles, illam scilicet quae tribus, et hanc quae quatuor angulis constat, cum ambae paribus lineis fiant; nonne videtur tibi quaedam retenta justitia, ut illa quae habere non potest parilitatem contrariorum, inconcussam teneat angulorum aequalitatem: in hac vero quia tanta est contrariorum congruentia, illa lex angulorum admittat nonnullam inaequalitatem? Hoc ergo cum me multum moveret, quaerendum abs te visum est, quonam modo ista veritate, aequitate, aequalitate delectarere. E. Jam cerno quid dicas, et non mediocriter admiror. A. Age nunc, quia inaequalitati aequalitatem jure praeponis, nec quisquam omnino est, ut opinor, humano sensu praeditus, cui
Abbreviated transcription (Latin):
Uideo posse. A. Ouonã modo: R
Si duo contrac tiores: duo aꝑtiores sint.
Icutrissime atq aptissime. A. S erua¬
ta gͥ ⁊ hic quanta seruari potuit ȩqua¬
litate cernis enĩ ꝓfecto fieri ñ posse ut
cũ quatuor parib lineis figura ꝑficitur.
non aut om̃s aut certe bini anguli pares
sint. quęq tam̃ st̃ paria sibi. ex contrario
respondere. . R Cerno ⁊ firmissime
teneo.A. Nichilne te mouet etiã in
his reb tanta ⁊ tã inconcussa quȩdã
iusticia.s R. Quo nã modo:.A. Quia
nichil ut arbitror dicimꝰ ẽẽ iusticiã nisi
ȩqͥtatẽ. Equitas aut̃ ab ȩqualitate
quadã uidet᷑ appellata. Sed quȩ in hac
uirtute ȩqͥtas. nisi ut sua cuiq tribuant᷑:
Porro sua cuiq nͥ quadã distinctione tri¬
bui ñ posst̃. An aliter putas: R.
Manifestũ ẽ: ⁊ prorsus assentio.
Quid distinctionẽ arbitraris ne ẽẽ. si
om̃ia paria sint. ut nichil om̃ino inter
se differant. s R. Nullo modo .A.a

Expanded text:
Video posse. A. Quonam modo? E. Video posse. A. Quonam modo? E. Si duo contractiores, duo apertiores sint. Ac verissime atque apertissime. A. Servatam igitur et hic, quanta servari potuit, cernis aequalitatem: cernis enim profecto fieri non posse, ut cum quatuor paribus lineis figura perficitur, non aut omnes, aut certe vel bini anguli pares sint; quaeque tamen paria sunt, sibi ex contrario respondere. E. Cerno, et firmissime teneo. 15. A. Nihilne te movet etiam in his rebus tanta et tam inconcussa quaedam justitia? E. Quonam modo? A. Quia nihil, ut arbitror, dicimus esse justitiam nisi aequitatem: aequitas autem ab aequalitate quadam videtur appellata. Sed quae in hac virtute aequitas, nisi ut sua cuique tribuantur? Porro sua cuique, nisi quadam distinctione tribui non possunt. An aliter putas? E. Manifestum est, et prorsus assentior. A. Quid? distinctionem arbitrarisne esse ullam, si omnia paria sint, ut nihil omnino inter se differant? E. Nullo modo. A.
Abbreviated transcription (Latin):
constat. R. Quis dubitet eã ẽẽ me¬
liorẽ. in qua ȩqualitas preualet:¬
Ergo inȩqualitati ȩqͣlitatẽ p̃ponis
lescio utrũ quispiã non p̃ponat. A
Uide nc̃ in figura quȩ trib angulis pa¬
ribus ꝑfecta ẽ. qͥd in ea sit angulo contra¬
riũ. id ẽ ex altera parte contra positũ:
utrũ linea angulus. R. Lineã uideo.
A. Quid gͦ ⁊ si angulus angulo ⁊ li¬
nea lineȩ contraria sit: nonne fateris
ȩqͣlitatẽ eẽ potiorẽ in ea figura. in qua
id accidit. R.ateor quidẽ. sed
queadmodũ id fiat trib lineis om̃ino
non uideo. A. Quid quatuor lineis
potest ne hoc fieri: R Proesus potest
A Melior ẽ gͥ figura quȩ quatuor line¬
is rectis parib qũa quȩ trib constat.
R. Melior certe. si quidẽ magis in ea
ȩqualitas ualeat. A. Quid gͦ. istã quȩ
quatuor rectis lineis parib cũ fit. censes¬
ne posse etiã ita fieri ut ñ anguli om̃s
in ea pares sint. an non putas:

Expanded text:
constat? E. Quis dubitet eam esse meconstat? E. Quis dubitet eam esse meliorem in qua aequalitas praevaletErgo inaequalitati aequalitatem praeponis? E. Nescio utrum quispiam non praeponat. A. Vide nunc in figura quae tribus angulis paribus perfecta est, quid in ea sit angulo contrarium, id est ex altera parte contra positum; utrum linea an angulus. E. Lineam video. A. Quid ergo? si et angulus angulo, et linea lineae contraria sit, nonne fateris aequalitatem esse potiorem in ea figura in qua id accidit? E. Fateor quidem, sed quemadmodum id fiat tribus lineis omnino non video. A. Quid? quatuor lineis potestne hoc fieri? E. Prorsus potest. A. Melior est igitur figura quae quatuor lineis rectis paribus, quam quae tribus constat. E. Melior certe, siquidem magis in ea aequalitas valet. A. Quid ergo? istam quae quatuor rectis paribus lineis confit, censesne posse etiam ita fieri, ut non anguli omnes in ea pares sint, an non putas? E.
Abbreviated transcription (Latin):
sententia reuocabit: R Nane siqͥᷤᷤ
michi hoc falsũ ẽẽ monstrauerit: ni-¬
chil erit qͦd me scire posse confidã.A.
N unc gͦ illud responde: quomͦ tribus
sfigurã feceris.R. Cum se
Cum se
finib iungunt.A. Quid
ubi se uingunt. non Ane indet᷑ tͥ
angulos fieri R ta est .A. Quot
gͦ angulis hȩc figura constat .s.
Candẽ qͦt lineis. A Quid ipsas ine¬
as pares constituis an impares :
Pares.A. Quid anguli tantũddẽ om̃s
patent. an est alius alio contractior uł
aꝑtior : .R.Etiã ipsos pares c̃ẽ indeo
APotestne fieri. ut in figura quę
trib rectis parib lineis facꝰta sit. impa¬
res anguli sint. an non potest. s
Bullo proesus modo.A. Quid si reẽtis
uneis trib sed imparib figura constet.
posst̾ etiã in ista pares eẽ anguli. an ali¬
ud intelligis. R. Omnino ñ possun
ARec̾te dicis. sed dic queso quȩ nã
ł figura melior uideat᷑ ⁊ pulchrior
ea ne quȩ parib an quȩ imparib lineis

Expanded text:
sententia devocabit? E. Plane si quis sententia devocabit? E. Plane si quis mihi hoc falsum esse monstraverit, nihil erit quod me scire posse confidam. A. Nunc ergo illud responde, quomodo tribus lineis figuram feceris? E. Cum se finibus jungunt. A. Quid? ubi se jungunt, nonne videtur tibi angulus fieri? E. Ita est. A. Quot ergo angulis haec figura constat? E. Totidem quot lineis. A. Quid? ipsas lineas pares constituis, an impares? E. Pares. A. Quid? anguli tantumdem omnes patent, an est alius alio contractior vel apertior? E. Etiam ipsos pares esse video. A. Potestne fieri, ut in figura, quae tribus rectis paribus lineis facta sit, impares anguli sint; an non potest? E. Nullo prorsus modo. A. Quid? si rectis lineis tribus, sed imparibus figura constet, possunt etiam in ista pares esse anguli, an aliud intelligis? E. Omnino non possunt. A. Recte dicis: sed dic, quaeso, quaenam tibi figura melior videatur et pulchrior? eane quae paribus, an quae imparibus lineis
Abbreviated transcription (Latin):
A. Deus hoc faciet. qͥ hoc de solis
talib. aut certe de his maxime depcan-¬
dus ẽ: sed ad rẽ qua instituerã redeamꝰ
Nã si ⁊ qͥd sit linea ⁊ qͥdsit figura ĩã
tͥ notũ ẽ: dic qͦd abs te quero. id est
utrũ putes ullã figurã fieri posse. si linea
ex utraq parte. aut ex altera per infi¬
nitũ ducat᷑ R. ullo mͦ id fieri
posse confirmo. A. Quid gͥ agendũ ẽ
ut figurã faciamꝰs. R. Quid nͥ ut
illa linea infinita ñ sit. ⁊ dũcat᷑ in cir¬
culũ. ut ex illa parte se contingat:
Non enĩ uideo quomͦ alit̃ possit ex
una linea concludi aliqͦd spatiũ. quod
nisi fiat. scdm tuã descriptionẽ figura
non erit. A Quid si rectis lineis
figurã fac̾e uelĩ: potest fieri ut de
una linea fiat. an non potest:R.
Nullo modo.A. Quid duabus.
Ne hoc quidem.A Quid tribus:
R. ideo posse. A. Bene gͥ nosti
ac tenes. cũ figura lineis rectis facien¬
cdla ẽ. minus qũa trib ñ posse. An
si ulla tibi aduerset᷑ ratio: de hac te

Expanded text:
A. Deus hoc faciet, qui aut de solis talibus rebus, aut certe de his maxime deprecandus est. Sed ad rem quam institueram redeamus. Nam si et quid sit linea, et quid sit figura jam tibi notum est, dic quod abs te quaero, id est utrum putes ullam figuram fieri posse, si linea ex utraque parte, aut ex altera per infinitum ducatur? E. Nullo modo id fieri posse confirmo. A. Quid igitur agendum est ut figuram faciamus? E. Quid, nisi ut illa linea infinita non sit, et ducatur in circulum, ut ex alia parte se contingat? non enim video, quomodo aliter possit ex una linea concludi aliquod spatium; quod nisi fiat, secundum tuam descriptionem, figura non erit. A. Quid, si rectis lineis figuram facere velim? potest fieri ut de una linea fiat, an non potest? E. Nullo modo. A. Quid, duabus? E. Ne hoc quidem. A. Quid, tribus? E. Video posse. A. Bene igitur nosti ac tenes, cum figura lineis rectis facienda est, minus quam tribus non posse. An si ulla tibi adversetur ratio, de hac te
Abbreviated transcription (Latin):
accepit mulier. ⁊ abscondit in farinȩ
satis trib. Mulierẽ sapientiã dic̃: ferm̃tũ
dilectionẽ. qͦd feruefacit ⁊ excitat. In fari¬
nȩ aut̃ satis trib uł tria illa in homine ex
toto corde. ex tota anima. ex tota mente:
uł tria illa fructifera. centenũ. sexagenũ.
danihel ⁊ iob.¬

Expanded text:
abscondit in farinae satis tribus: mulierem, sapientiam dicit: fermentum, dilectionem; quod fervefacit et excitat. In farinae autem satis tribus, vel tria illa in homine, Ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente ; vel tria illa fructifera, Centenum, sexagenum, Daniel et Job
Abbreviated transcription (Latin):
cta est ministratio mortis in litt̾is figurata
lapideis. non intuentes ꝓpter eos ẽe̾ dictũ
qui suo libero arbitrio legem sufficere ar¬
bitrant᷑. et sp̃u gr̃ȩ non adiuti. rei p̃uari¬
cationis sub eunde̾ legis littera tenebantꝰ
Unde alibi dicit. lex iram oꝑatur: ubienĩ
non est lex. nec p̃uaricatio. hinc ostendets
unde dixerit. lex iram oꝑatur. Neq enĩ
eius p̃uaricatio mala eẽt: nisi lex ipsa
bona esset. Multum est et nimis longũ eun
iegem distinguens a gr̃a. eoquod sub illa
elidant᷑ elati. subista erigant᷑ elisi: &. qͦd illa
intantũ bona sit. ut bona iubeat. hȩc intantũ
ut bona conferat. Illa iusticiȩ facit auditorẽ.:
ista factorẽ. Et sub illa ideo peccator insuper
ettam p̃uaricator. amissa excusatione igno¬
rantiȩ conuictuis iacet: sub ista uͦ et parcen¬
ais. ubi littera occidit malũ ꝓhibendo quod
sit et bonũ imꝑando quod non fit: ssta uͦ

Expanded text:
cta est ministratio mortis in litteris figurata cta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitrabantur, et spiritu gratiae non adjuti, rei praevaricationis sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum collus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcentis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista ver
Abbreviated transcription (Latin):
nec ã meliore int̾pretatione plurimũ distad̃
Aina gͦ dicta est ministratio mortis in lit¬
teris formata lapideis. hinc existimat quod
morti ministrau̾it moyses. id est mortis auc̃¬
tori maligno sciticet sp̾ui. quẽ mundi huiꝰiste
opiat᷑ auctorẽ: ignorans ministratione mor¬
tis dictã legem. scd̾m illud quod alibi dicit
Littera occidit: sp̃c autẽ inuificat. Lex enĩ
quãuns iusta & scã et bona p̃uaricatorib m¬
tulit mortẽ: quos di gr̃a non adiuint ad
iusticiam legis implendã. Oportebat enim
ut testam̃to ueteri lex imponeret᷑ suꝑbis
& de suȩ uoluntatis uirtute fidentib quȩ
non daret iusticiã sed iuberet: ac sic morte
p̃uaricationis impliciti. ad gr̃ãm confuge¬
rent. non iubentẽ tantũm. sed iuuantẽ q̃
nouo testam̃to est reuelata. Finc putant isti
diuinoꝵ eloquioꝵ blasphematores malam
fuisse legẽ quȩ data est ꝑ moysen. quia di¬

Expanded text:
nec a meliore interpretatione plurimum distat. nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia di
Abbreviated transcription (Latin):
cũasꝑsa suꝑ eum. ĩmundus est adhuc. ĩ¬
munditia erus in ipso est. Adhuc utiq
dixit etiam post mortẽ: quia non est pu¬
rificatus. Ubi p̃figuratũ lauachrũ rege¬
nerationis ipsũ tamquã quod nmc acci-¬
& oblucẽ ueritatis adu̾sus ea quȩ non in¬
telligit in nouotestamento obicit uete¬
ri testam̃to. sicut etiam illud de apło pau¬
lo ubi ait ad chorantios. quod si mini-¬
stratio mortis. in litt̾is formata lapideis.
sacta est in gła ita ut non possent filis is ł i
tendere in faciem moysi ꝓpter głam uiltis
eius quȩ destriit᷑: quare non magis mini¬
stratio sp̃c erit in gła: Namsiministratio
damnationis gła est: multomagis ministrado
iusticiȩ abundabit in gła. Etenĩ non głifiea¬
tũ est in hac parte id quod declaratũ est ꝓpt̾
excellentẽ daritatem. Nam si id quod destru¬
it᷑ in gła est: multomagis illud quod manet
in głã est. Hoc modo iste posint u̾ba apłica:

Expanded text:
cumspersa super eum, immundus est, adhuc imcumspersa super eum, immundus est, adhuc immunditia ejus in ipso est . Adhuc utique dixit, etiam post mortem, quia non est purificatus: ubi praefiguratum lavacrum regenerationis intelligit, quod nunc acciet ob hoc luci veritatis adversus, ea quae non intelligit in Novo Testamento, objicit Veteri Testamento? Sicut etiam illud de apostolo Paulo, ubi ait ad Corinthios: Quod si ministratio mortis, in litteris formata lapideis, facta est in gloria, ita ut non possent filii Israel intendere in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus, quae destruitur; quare non magis ministratio spiritus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem. Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil aliud dictũ putemꝰ. caro et sanguiᷤᷤ
regnũ di non posfidebit. quã si diceret᷑. cor¬
ruptio incorruptionẽ non possidebit: id
est corruptio carnis et sanguinis in illiuiᷤᷤ
regni incorruptione non erit. ꝓpter ĩmuta¬
tionẽ scilicet de qua mox locutus adiunxit.
Oportet corruptibile hoc induere incor-¬
ruptionẽ. Itaq corruptio quȩ carnis et san-¬
guinis nomine significata est. in regniil-¬
lius incorruptione non erie: quia caro
quȩ nunccorruptibilis est. tunc mutata.
incorruptibilis erit. Moyses autẽ homo
dei. si animã credidisset eẽ mortalem.
quod utiq credidisset si eam sanguniẽ sig-
inficationis sed ꝑ pͥetatis causa esse dixis¬
set: non alio loco diceret om̃is qui tetige¬
rit mortuũ ab om̃i anima hominis&. mor¬
tuus fuerit et non fuerit purificatus. ta-¬
bernaculũ dm̃ polluit. & exteret᷑ anima
illa de nsrł̃. qm̃ aqua asꝑsionis non est cir-¬

Expanded text:
nihil aliud dictum putemus, Caro et sanguis nihil aliud dictum putemus, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quam si diceretur, Corruptio incorruptionem non possidebit: id est, corruptio carnis et sanguinis in illius regni incorruptione non erit, propter immutationem scilicet, de qua mox locutus adjunxit, Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem . Ita corruptio quae carnis et sanguinis nomine significata est, in regni illius incorruptione non erit: quia caro quae nunc corruptibilis est, tunc mutata incorruptibilis erit. 23. Moyses autem homo Dei si animam credidisset esse mortalem, quod utique credidisset si eam sanguinem, non significationis, sed proprietatis causa esse dixisset, non alio loco diceret: Omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit, et non fuerit purificatus, tabernaculum Domini polluit: exteretur anima illa ex Israel; quoniam aqua aspersionis non est cir
Abbreviated transcription (Latin):
tatio. non utiq remanebit ulla coiruptio.
Quãuis gͦ & post resurrectionẽ dñs dixe¬
rit discipłis suis. palpate & indete quia
sp̾c carnẽ & ossa non habet. sicut me iide¬
tis habere: tam̃ scd̾m substantiã caro erit
non scđm corruptionẽ. quȩ nunc carn
hoc nomen imponit. Unde ait ꝓph̃a: oĩs
caro fenũ. Nũquid enĩ et dñi. quã leuainit
incelum: Quomͦ gͦ appellauit ꝓpħa carnẽ.
ubi ait. om̃is caro fenũ:. Dicturus est utiq
fenũ aruit: eo modo et apłs ait. caro & san¬
guis regnũ dĩ non possidebit: quia non
ibi erit corruptio. qua nuc sicut fenũ est¬
natura carnis arescit. Non enĩ alia senten¬
tia est. neq corruptio incorruptionẽ possi¬
debit: sed hȩc repetitio sententiȩ fupioris
est expositio. ut quod ibi dictũ est caro et
sanguis. intelligamꝰ corruptionẽ non sub¬
stantiã carnis: et quod ibi dictũ est regnũ
dĩ. intelligamꝰ incorruptionem. atq ita

Expanded text:
tatio, non utique remanebit ulla corruptio. tatio, non utique remanebit ulla corruptio. Quamvis ergo et post resurrectionem Dominus dixerit discipulis suis, Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere : tamen secundum substantiam caro erit, non secundum corruptionem, quae nunc carni hoc nomen imponit. Unde ait propheta, Omnis caro fenum. Numquid enim et Domini quam levavit in coelum? Quo ergo modo appellavit Propheta carnem, ubi ait, Omnis caro fenum; dicturus utique, Fenum aruit : eo modo et Apostolus ait, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quia non ibi erit corruptio, qua nunc sicut fenum natura carnis arescit. Non enim alia sententia est, Neque corruptio incorruptionem possidebit: sed haec repetitio, sententiae superioris est expositio: ut quod ibi dictum est, caro et sanguis; hic intelligamus corruptionem, non substantiam carnis: et quod ibi dictum est, regnum Dei; hic intelligamus incorruptionem. Atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
quod ou̾bis quib constamꝰ uisibilib p̃ualet
Illud autẽ quod ait apłs. nã et hoc testimoniũ
iste posuit. caro & sanguis regnũ dei non pos¬
sidebit: non facit de anima sed de resurrecei¬
one corporis questionẽ. Uerũ & ista duob mo¬
dis soluit᷑. Aut enĩ carnis & sanguinis nomi¬
ne. corruptionẽ carnis et sanguinis nunca¬
pauit. quȩ in resurrectione non erit: aut
carnẽ et sanguinẽ homines ad om̃s illecebtas
uoluptariũ uoluptatũ carm et sanguin
deditos. qui regnũ dĩ non possidebunt. Co¬
tus autẽ iste locus apłici sermonis ubi scͥptũ
est. caro et sanguis regnũ dei non possidebit.
si consideret᷑ diligentiꝰ magis ꝑsuadebit coi-¬
ruptionẽ carnis sicut nunc est his eum uo¬
cabulis appellare uoluisse. atq ad exponen¬
dũ quid diceret adiunxisse. neq corruptio
incorruptionẽ possidebit: quia cũ facꝰta
fuerit quȩ in resurrectione sꝑatur illa mu¬

Expanded text:
quod omnibus quibus constamus visibilibus praevalet. quod omnibus quibus constamus visibilibus praevalet. 22. Illud autem quod Apostolus ait nam et hoc testimonium iste posuit, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; non facit de anima, sed de resurrectione corporis quaestionem. Verum et ista duobus modis solvitur. Aut enim carnis et sanguinis nomine corruptionem carnis et sanguinis nuncupavit, quae in resurrectione non erit: aut carnem et sanguinem, homines ad omnes illecebras saecularium voluptatum carni et sanguini deditos, qui regnum Dei non possidebunt. Totus autem iste locus apostolici sermonis, ubi scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit, si consideretur diligentius, magis persuadebit corruptionem carnis sicut nunc est, his eum vocabulis appellare voluisse, atque ad exponendum quid diceret adjunxisse, Neque corruptio incorruptionem possidebit. Quia cum facta fuerit quae in resurrectione speratur illa mu
Abbreviated transcription (Latin):
cursore suo. ȩtade minor. maiestate maior.
nichil inde ꝓpłis cȩt̾is derogat᷑. Potueruñ
enĩ esse ioħe aliqui ȩquales. aliqui eo mino¬
res: muillus autẽ maior ꝓpter sententiã dñi.
surrectionis extinxit: qui mortalẽ esse ani¬
mã pnuntiauit. qui eam e̾ẽ sanguinẽ dixit.
Deinde ratiocinando magnis uirib conat᷑
ostendere. non esse animã sanguinẽ: & laborat
in re manifesta. non intelligens legem. Sic
enĩ dictum est. anima om̃is carnis sanguiᷤᷤ
est. quomꝰ dictũ est petra erat xp̾c. non quia
hoc erat. sed quia hinc significabat᷑. Non
autẽ frustra lex animã uoluit significare
ꝑ sangumẽ. rem uidelicet iuifibilem. ꝑ
rem uisibilem: nͥ quia sanguis ꝑuenas om̃s
ab ipso corde diffusus in nr̃o corpore plus
cet̃is humorib pͥncipat᷑. ita ut ubicũq
fuerit uulnus inflictũ non humor aliꝰ sed ipse
ꝓcedat. Itaq anima. quia om̃ib quib consta¬
mꝰ inuisibilit̾ p̃ualet. illo melius significat᷑:

Expanded text:
e minor, majestate major, nihil inde Prophetis caeteris derogatur. Potuerunt enim esse Joanni aliqui aequales, aliqui eo minores; nullus autem major, propter sententiam Domini in hominibus exstinxit, qui mortalem esse animam pronuntiavit, qui eam esse sanguinem dixit. Deinde ratiocinando magnis viribus conatur ostendere, non esse animam sanguinem, et laborat in re manifesta, non intelligens Legem. Sic enim dictum est, Anima omnis carnis sanguis est ; quomodo dictum est, Petra erat Christus : non quia hoc erat, sed quia hinc significabatur. Non autem frustra Lex animam voluit significare per sanguinem, rem scilicet invisibilem per rem visibilem; nisi quia sanguis per venas omnes ab ipso corde diffusus, in nostro corpore plus caeteris humoribus principatur; ita ut ubicumque fuerit vulnus inflictum, non humor alius, sed ipse procedat: itaque anima, quia omnibus quibus constamus invisibiliter praevalet, illo melius significatur,
Abbreviated transcription (Latin):
credidisse: ignorans illud quod ait. si mͥcentũ
annos habenti nascet᷑ filiꝰ admrantis esse
gaudium. non difidentiam dubitantis Hel.
potest excidere uͥbũ di. Non enĩ om̃is quier
isrł. hisunt istł: neq quia sunt semen abra¬
hã om̃s fili. sed in ysaae uocabit᷑ t̃ semen. hoc
est non hi qui filii carnis. hi filii di. sed fili
ꝓmissionis deputant᷑ in semine. Uel illud
de helya. Sed quid dicit illi responsũ diui¬
nũ. reliqui mͥ septẽ milia inroꝵs: qui non cur¬
uauerunt genira ante baal. His atq husmodi
attestationib di ueri et boni esse sc̃ͥpturas illas
qieis iste blaspemat. apłica cõmendat auctori¬
tas. Ubi autẽ aliquid etiã de auctorib gentiũ
dicit apls. non eos appellat ꝓpħas dei. nec illa¬
rũ scͥpturarũ dm̃ dicit auctorẽ: quãuis ibiali¬
qua uera reꝑiat. sicut de isto cretensi ait. di-
siũ: quod utiq ad hoc dictũ est. ne dei ꝓpħa

Expanded text:
credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum annos habenti nascetur filius , admirantis esse gaudium, non diffidentiam dubitantis. Vel illud: Non potest excidere verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel, ii sunt Israel; neque quia sunt semen Abraham, omnes filii; sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non ii qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Vel illud de Elia: Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal . His atque hujusmodi attestationibus Dei boni et veri esse Scripturas illas, quas iste blasphemat, apostolica commendat auctoritas. Ubi autem etiam aliquid de auctoribus Gentium dicit Apostolus, non eos appellat Prophetas Dei, nec illarum scripturarum Deum dicit auctorem quamvis ibi aliqua vera reperiat, sicut de isto Cretensi ait, Dixisium; quod utique ad hoc dictum est, ne Dei propheta
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. esaias autẽ & dicit sicut & oseȩ dicit
uł tacitis eoꝵ nominib cũ dicit sicut sc̃p¬
tũ est. et ea scͥptura intelligit᷑ in qua est au¬
ctoritas di. aut euident̾ dm̃ dicere asserit.
cũ aliquod adhibet testimoniũ de lege uł
ꝓph̃is dei. quale est illud. boui trituranti ñ
infrenabis. nũquid de bobus inquit cura
est do. an ꝓpter nos scͥptura dicit. ostendens
utiq in eadẽ scriptura dm̃ loqui. uł illud.
ꝓuidens autẽ sc̾ptura quia ex fide iustificat
gentes ds ꝓmuntiauit abrahȩ dicens. in semi¬
ne tuo benedicent᷑ om̃s gentes. ipsam scͥpturã
ꝓ deo posint: quia dei est. Uel illud de abra¬
hã. inpinissione inquit dei non hȩssaiuit in-¬
credulitate: sed confortatus est. fide dansgłam
deo. et plenissime credens. quia quȩ ꝓmisit.
potens est facere. Cont᷑ quã diuinã et apłi¬
cã uocẽ canis iste rabiosus oblatrans. ausus ẽ
dicere abrahã deo suo ꝓmittenti plem non

Expanded text:
icut et Osee dicit : vel tacitis eorum nominibus, cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquit, cura est Deo? An propter nos Scriptura dicit ? ostendens utique in eadem Scriptura Deum loqui. Vel illud: Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae dicens, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Ipsam Scripturam pro Deo posuit, quia Dei est. Vel illud de Abraham, In promissione, inquit, Dei non haesitavit incredulitate, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Contra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non
Abbreviated transcription (Latin):
scõ & iusto portante corpus qͦd corrumpit᷑
et aggrauat animã. aut si regnũ celoꝵ in ea sen¬
tentia illic intelligi uoluit. qua et in hoc tem¬
pore significat᷑ ȩccła. cinꝰ filii sunt om̃s ab in¬
stitutione generis humani. usq nunc qͦtqͣt
iusti et sc̃ĩ esse potuerunt ꝓfecto se ipsũ dñs
significauit. quia nascendi tempore minor
erat ioħe. maior autẽ diuinitatis et̾nitate.
& dñica potestate. Proide scđm pͥorẽ expo¬
sitionẽ ita distingint᷑ In natis mulierũ ne¬
mo exurrexit maior ioħe baptista: qui au

Expanded text:
sancto et justo, portante corpus quod corrumpitur sancto et justo, portante corpus quod corrumpitur et aggravat animam . Aut si regnum coelorum in ea sententia illic intelligi voluit, qua et in hoc tempore significatur Ecclesia, cujus filii sunt omnes ab institutione generis humani usque nunc, quotquot justi et sancti esse potuerunt; profecto se ipsum Dominus significavit, quia nascendi tempore minor erat Joanne, major autem divinitatis aeternitate et dominica potestate. Proinde secundum priorem expositionem ita distinguitur: In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui intrabant phibuistis. In semet ipsis
enĩ u̾bũ dei non habebant: sed habebant in
litteris. quas legebant. Namsi haberent in se¬
met ipsis. & ipsi intrarent: et alios intrare ꝑ¬
mitterent. Non intrare est autẽ: non intel¬
ligere. Ecce quare nec ipsũ nouerant. nec enis
patrẽ. quia non intelligebant quod legebant.
legebant. Hoc est gͦ intrare. non eẽ contentũ
suꝑficie litt̾e: sed ad interiora intelligentiȩ
dñs ait. in natis mulierũ non exurrexit ma¬
ior iohe baptista: qui autẽ minor est in reg¬
no cȩloꝵ maior est illo. ita uelut ratiocinan
maior est ioħs. Nec autẽ u̾ba dñi duob mo¬
dis possunt rectissime intelligi. Aut enĩ reg-¬
nũ cęloꝵ appellaint eo loco dñs quod nondũ
accȩpimꝰ. et in quo nondũ sumis. unde infi¬
ne dicturus est. uenite benedicti patͥs mei.
ꝑcipite regnũ. et quia ibi sunt scĩ angłiqͥli¬
bet in eis minor. maior est utiq quolibet

Expanded text:
eos qui introibant prohibuistis . In semetipsis eos qui introibant prohibuistis . In semetipsis enim verbum Dei non habebant, sed habebant in Litteris quas legebant. Nam si haberent in semetipsis, et ipsi intrarent, et alios intrare permitterent. Non intrare autem est non intelligere. Ecce quare nec ipsum noverant, nec ejus Patrem; quia non intelligebant quod legebant: t, quos legebant. Hoc est ergo intrare, non esse contentum superficie litterae, sed ad interiora intelligentiae  Baptista, quia Dominus ait, In natis mulierum non exsurrexit major Joanne Baptista: qui autem minor est in regno coelorum, major est illo : ita velut ratiocinandmajor est Joannes. Haec autem verba Domini duobus modis possunt rectissime intelligi. Aut enim regnum coelorum appellavit eo loco Dominus quod nondum accepimus, et in quo nondum sumus; unde et in fine dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum : et quia ibi sunt sancti Angeli, quilibet in eis minor, major est utique quolibet
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã. ẏsaac. et ia cobꝰ: de quib dñs ait.
patres ur̃i manducauerunt manna
in deserto & mortui sunt. quia et isti pa-¬
tres mortui sunt. utrũ fraudulentus an
cȩcus sit potiꝰ iudicandus incertũ est. s
quodlibet eoꝵs eligat. detestandus est.
Hinc enĩ hoc ostendere uoluit. quia dñs
cõmemoratis eisdẽ patrib ait non est ãs̾
mortuoꝵ sed uiuoꝵ: cũ potiꝰ eos uiuere di¬
xerit. Adhibito quippe testimonio de lege
ubi scͥptũ est ego sum ds̃ abrabã. & cds ysiac
et ds̾ iacob adiunxit: non est as̾ mortuoꝵ
uita utiq uera qua iusti uiuunt etiã qͣncho
corpore morrunt᷑. Sed quando hȩc diceret iste
si inueret: In hanc sententiã uult accipi &
quod ait dñs ad iudȩos. neq me nostis neq pa¬
trẽ meũ. sed nec uerbũ di habetis in uobis ma¬
nens. quod utiq contrariũ non est ei qͦd dixit
tulistis clauem scienciȩ. ipsi non introistis. et

Expanded text:
Abraham, Isaac, et Jacob, his de quibus Dominus ait, Abraham, Isaac, et Jacob, his de quibus Dominus ait, Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt, quia et isti patres mortui sunt; utrum fraudulentus, an caecus sit potius judicandus, incertum est. Sed quodlibet eorum eligat, detestandus est. Hinc enim hoc ostendere voluit, quia Dominus commemoratis eisdem patribus, ait, Non est Deus mortuorum, sed vivorum: cum potius eos vivere dixerit. Adhibito quippe testimonio de Lege, ubi scriptum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; adjunxit, Non est Deus mortuorum, vita utique vera, qua justi vivunt, etiam quando corpore moriuntur. Sed quando haec diceret iste, si viveret? 19. In hanc sententiam vult accipi et quod ait Dominus ad Judaeos: Neque me nostis, neque Patrem meum; sed nec verbum Dei habetis in vobis manens . Quod utique contrarium non est ei quod dixit: Tulistis clavem scientiae; ipsi non introistis, et
Abbreviated transcription (Latin):
filii barachie. quẽ occidistis int̾ templũ et
altare. Amen dico uobis: uement hȩc om̃ia
suꝑ generationẽ istam. Nempe constat. nẽ¬
pe manifestũ est imitando ẽe iustos fllios
maloꝵs. a quib ꝓphe sc̃i et iusti ab ipso abel
quẽ fr̃ occidit. usq ad zachariam quẽ isti oc¬
ciderunt. ꝑ sequutiones impiissimas et sce¬
leratissimas ꝑtulerunt. Nam quomͦ suꝑ istoᷤᷤ
uenit illoꝵ sanguis qui longe ante uixert̾
quã isti uł nascerent᷑: ñ quia unũ genꝰ. una
consꝑsio. una massa est impioꝵ. imitatione
sibimet conexoꝵ : Simul etiã declarat᷑ in
eodẽ popło fuisse iustos atq ꝓpħas dei. quoꝵ
isti quib hec loquit᷑ dñs ȩdificabant sepul¬
chra: ornabantq momim̃ta. Peior gͦ iste
et imanior qui eos defunctos lingua male¬
dica lacerat: quib honorẽ ettã impii defe-¬
rebant. & in animã suam crudelit̾ sȩuienᷤᷤ
eos blasphemat. cũ uelit uideri xp̃ianu ᷤ.

Expanded text:
rachiae, quem occidistis inter templum et altare. Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam . Nempe constat, nempe manifestum est, imitando esse istos filios malorum, a quibus Prophetae sancti et justi, ab ipso Abel quem frater occidit, usque ad Zachariam quem isti occiderunt, persecutiones impiissimas et sceleratissimas pertulerunt. Nam quomodo super istos veniet illorum sanguis, qui longe ante vixerunt quam isti vel nascerentur, nisi quia unum genus, una conspersio, una massa est impiorum, imitatione sibimet connexorum? Simul etiam declaratur, in eodem populo fuisse justos atque Prophetas Dei, quorum isti, quibus haec loquitur Dominus, aedificabant sepulcra, ornabantque monumenta. Pejor ergo iste et immanior qui eos defunctos lingua maledica lacerat, quibus honorem etiam impii deferebant; et in animam suam crudeliter saeviens eos blasphemat, cum velit videri christianus,
Abbreviated transcription (Latin):
quot uenerunt. fures sunt et latrones. Uenis¬
se quippe hoc loco intelligi uoluit eos qui
missi non funissent: quos arguit etiã hieremi
in nomine meo: et ego non misi eos. Iui autẽ
quos insanus iste blasphemat. a dño missi sutł.
non sponte uenerunt: quos et dñs ꝑ parabolã
qͥdem. sed aꝑtissima significatione declarat.
ubi dicit. Aliam parabolã audite. Homo erat
patͥfamilias qui plantainit inneã. et sepem
circũdedit er &. fodit in ea torcular. et edifi

Expanded text:
quot venerunt, fures sunt et latrones . Venisquot venerunt, fures sunt et latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi voluit eos qui missi non fuissent: quos arguit etiam Jeremiasprophetant in nomine meo, et ego non misi eos . Illi autem quos insanus iste blasphemat, a Domino missi sunt, non sponte venerunt. Quos et Dominus per parabolam quidem, sed apertissima significatione declarat, ubi dicit: Aliam parabolam audite. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei, et fodit in e
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩoꝵ ꝓphis quid sentiri deberet qui de ad¬
uentu eius aliquid cecinisse in p̃teritũ pu¬
tabant᷑. cõmotus talia eos etiã nunc respon¬
dit sentire. Dimisistis uiuũ qui ante uos ẽ:
& de mortuis fabulamini. Quid mirũ quando
xerunt heretici. qui easdẽ litt̾as non accipi¬
unt: Nam m ȩu̾głio dñs quod non estapo¬
criphũ. sed duce u̾itatis om̃ib notũ. etiam
post resurrectionẽ discipłis in itinere comi
ipso inquit iterum arguit ubi dicit. multi
sciii. qm̃ oꝑati estis iniquitate. Absit ut ista
de ꝓpħs sc̃ĩs in quib erat moyses et cȩt̾i dñs
dixerit: sed dictũ est de ins qui post eius euꝰ¬
głium p̃dicatũ in eius nomine sibi loquiui¬
dent᷑ nescientes quid loquant᷑. inquib et
iste sibi locũ ꝑituriis inuenit. Illud quoq
ait dixise dñm. ego sum ianua ouiũ. om̃s alii
quotqͦt ante me fuerunt fures sunt et latro¬
nes. Nonautẽ ita scriptũ est: sed ita. Om̃s qͦt¬

Expanded text:
Judaeorum Prophetis quid sentiri deberet, qui de adventu ejus aliquid cecinisse in praeteritum putabantur, commotus talia eos etiam nunc sentire, respondit: Dimisistis vivum qui ante vos est, et de mortuis fabulamini. Quid mirum quandoxerunt haeretici, qui easdem litteras non accipiunt? Nam in Evangelio Dominus, quod non est apocryphum, sed in luce veritatis omnibus notum, etiam post resurrectionem discipulis in itinere comitipso, inquit, iterum arguit, ubi dicit: « Multscivi, quia operati estis iniquitatem » . Absit ut ista de Prophetis sanctis, in quibus erat Moyses et caeteri, Dominus dixerit: sed dictum est de iis qui post ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi loqui videntur, nescientes quid loquantur; in quibus et iste sibi locum periturus invenit. 16. Illud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium: omnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omnes quot
Abbreviated transcription (Latin):
male audit. quã in eas nste cȩcus incurrit:S
nẽ ipsoꝵ ad dñm ꝑtimiisse. quib mors dña¬
ta est. Neminẽ plane: sed parentũ illoꝵ qͥb
talia loquebat᷑. Parentes quippe infideliũ. qͦs
nͥ fideles uolebat intelligi inde alio loco dic̃.
Ue uobis sc̃be &. pharisei hẏpocritȩ qui edifi

Expanded text:
male audit quam in eas iste caecus incurrit? CAmale audit quam in eas iste caecus incurrit? CAnem ipsorum ad Dominum pertinuisse, quibus mors dominata est. Neminem plane, sed parentum illorum quibus talia loquebatur: parentes quippe infidelium, quos nisi infideles volebat intelligi? Unde alio loco dicit, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, q
Abbreviated transcription (Latin):
mirabile in oculis nr̃is: Ideo dico uobis. quia
auferet᷑ a uobis regnũ dĩ. s. dabit᷑ genti facien¬
tifructus eius. Q uid hoc aꝑtius: Quid clariꝰ:
Quid euidentiꝰ. Sed iste de illoꝵ numero est.
quiseruos patͥsfamilias huiꝰ lapidauerunt.
Hoc enĩ facit non ictib saxeis: sed maledicꝰ¬
tionib duris. Nam et pͥmitus in gente iu¬
deoꝵ uineam dei esse plantatã. missosq ꝓphais
ante ipsius saluatoris aduentũ. parabola ista
testat᷑ Et cũ dicit auferet᷑ a uobis regnũ dei.
et dabit᷑ genti facienti fructus eius: quod re¬
gnũ dicit ñ qͦd sꝑabant. non quod accȩꝑant
id est uite ȩternȩ. Unde alibi dicit. Scruta¬
mini scͥpturas. in quib putatis uos habere¬
uitã ȩternã: ipse testimoniũ ꝑhibent de me.
Et alibi. Ue uobis legisꝑitis. quia tulistis cla¬
uẽ scientie: ipsi non intͦistis. et eos qui intra
non atterit᷑ impudens uaintas: Quis hunc
audit. nͥ qui scͥpturas sc̃as non audit. aut tã

Expanded text:
oculis nostris? Ideo dico vobis, quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quid hoc apertius? quid clarius? quid evidentius? Sed iste de illorum numero est, qui servos patrisfamilias hujus lapidaverunt. Hoc enim facit, non ictibus saxeis, sed maledictionibus duris. Nam et primitus in gente Judaeorum vineam Dei esse plantatam, missosque Prophetas ante ipsum esse Salvatoris adventum, parabola ista testatur. Et cum dicit, Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus; quod regnum dicit, nisi quod sperabant, non quod acceperant, id est, vitae aeternae? Unde alibi dicit, Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam habere; ipsae testimonium perhibent de me: : et alibi, Vae vobis legisperitis, qui tulistis clavem sciennon atteritur impudens vanitas? Quis hunc audit, nisi qui Scripturas sanctas non audit, aut tam
Abbreviated transcription (Latin):
stimonio estis uobisinet ipsis: quia filii estis
eoꝵ qui ꝓpłras occiderunt. filios utiq eoꝵ di¬
xit imitatione sceler is: non ꝓpagine generis.
Non enĩ quod ex illis scd̾m carnẽ natierant.
hoc eis esse poterat crimini: sed quod eis se si¬
miles infideli crudelitate monstrabant. Idoq
conectit ac dicit: et uos implete mensurã patrũ
ur̃oꝵ. Serpentes. genimina iperarũ: quomͦ
fugietis iudiciũ gehennȩ: Ideo ecoe ego mit

Expanded text:
stimonio vobismetipsis, quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt. Filios utique dixit imitatione sceleris, non propagine generis. Non enim quod ex illis secundum carnem nati erant, hoc eis esse poterat crimini; sed quod eis se similes infideli crudelitate monstrabant. Ideoque connectit, ac dicit: Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Serpentes, genimina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehenn
Abbreviated transcription (Latin):
otiꝰ sapientiȩ et uirtutis filii manifesta¬
nec portio patris filius. sed ppius et dile¬
issihus. ꝑfectus et plenꝰ unigenitus filus.
on pars nec portio
filii sp̾c: sed pͥmũ et p̃cipuũ opus uni¬
geniti dei.¬

Expanded text:
otius sapientiae et virtutis Filii manifestanec portio Patris Filius, sed proprius et dilectissimus, perfectus et plenus unigenitus Filius. Non est pars nec portio Filii Spiritus, sed primum et praecipuum opus unigeniti Dei
Abbreviated transcription (Latin):
meri propterea locis singulis sunt¬
annotati: ut cũ responsio legi coe¬
perit. Qui uoluerit atten¬
dat. utrum cuiq loco apte
diligenterq responsũ sit. qr
Dem numeros ħt etiã re̾pon¬
sio: ut qͦs ciu loco respon

Expanded text:
meri propterea sunt locis singulis annotati, ut cum responsio legi coeperit, qui voluerit attendat, utrum cuique loco apte diligenterque responsum sit; quia eosdem numeros habet etiam ipsa responsio, per quos cui loco respon
Abbreviated transcription (Latin):
putas ueniet filiꝰ hominis ⁊ inueniet
fidẽ suã suꝑ terrã: significauit qͥdẽ in
extremo conuiuii relinqͥ posse ⁊ de se¬
ri escas suas. s qm̃ ipse itẽ dic̃. beatus
qͥ ꝑseuerauerit usq in finẽ. hic saluus
erit. significauit non defuturã ȩcclam.
q̃ septenarios eosdẽ septẽ panes habun¬
dantius recipiat: ⁊ altitudine cordis q̃
ipsã ꝑseuerantiã in sportis significare¬
uidetur.¬

Expanded text:
 hominis inveniet fidem super terram? significavit quidem in extremo convivii relinqui posse et deseri escas suas: sed quoniam ipse item dixit, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ; significavit non defuturam Ecclesiam, quae septenario numero eosdem septem panes abundantius recipiat, et latitudine cordis, quae ipsam perseverantiam in sportis videtur
Abbreviated transcription (Latin):
fantes estote: ut sensib ꝑfecti sitis. Et
idõ neq in ueteri neq in nouo testam̃to
tales admittunt᷑ ad numerũ: s siue ibi
qͥnq milia. siue hic qͣtuor milia. excep¬
tis mulierib ⁊ paruulis fuisse dicuntur.

Expanded text:
fantes estote, ut sensibus perfecti sitis . Et fantes estote, ut sensibus perfecti sitis . Et ideo neque in Vetere, neque in Novo Testamento tales admittuntur ad numerum; sed sive ibi quinque millia, sive hic quatuor millia, exceptis mulieribus et pueris