comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceret inanus suas inualescebat amalech.
moyseᷤ erigit manꝰ suaᷤ. luctꝰ ẽ aũ ppłs ille ab amalech
qnͣdo ñ erigebat manꝰ suasmoyses: serant de¬
misse deorsum. Illi sunt enim: quib dr̾.
Si crederetis moysi: crederetis utiq &
michi: & ecce me uultis occidẽ qui legẽ
non facitis. Hic ẽ iħs qui ꝑmoysen dr.

Expanded text:
at Amalec . Moyses erigit manus suas. Victus est autem populus ille ab Amalec, quando non erigebat manus suas Moyses, sed erant demissae deorsum. Illi sunt enim quibus dicitur: « Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi, et ecce me vultis occidere, qui legem non faci
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽ qui ducit exercitum &e confligit ad¬
u̾sus amalech. Et quod ibi adumbra¬
batur in monte manib extensis: ad figit
cruci suȩ triumphans pͥncipatus ce po¬
testates insemetipso. Defunctus ẽ moy¬
ram docum̃ta quod lex moyses appellat᷑:¬

Expanded text:
se est qui ducet exercitum et confliget adse est qui ducet exercitum et confliget adversus Amalec. Et quod ibi adumbrabatur in monte manibus extensis, affigit cruci suae, triumphans principatus et potestates in semetipso. Defunctus est Moyram documenta quod lex Moyses appellat
Abbreviated transcription (Latin):
Inter eos enim qui exploratores missi st̃
nom̃ eius auses scribitur. S fortassis mͥ
iudetur. ꝓ exploratoris officio non iħs sed
auses dictus ẽ ce naue filius nominatur.
Cum uͦ redit oꝑe explẽto rip̃teritis om¬
nib solus subleuat lapsos desꝑationẽq
popł̃i solus erigit: cunc amoyse iħs
nominatur: nec naue filius dicitur. s
ille ad quem dicit moyses educ exerci¬
tum et conflige cum amalech. Illud enĩ
in tuentes. Magnitudinẽ eiꝰ ꝑuideamꝰ. Qd̃
cum intransfiguratione uultus moysi om¬
nis filiorum isrł hebetaret aspectus. nec
aliquis posset intueri faciem uultus eiꝰ:
ihs ñ solum faciem contuentur: uerum
etiã In int̾iorib tab̃nacłi mistĩorum cons¬
cius ꝑseuerat. Quid gͥ nutu hȩc cuncta ꝑspi¬
ciunt. nempe eo quod liber hic ñ tam
gesta filii naue indicet: qmͣ dm̃ iħ̃u no¬
bis sacram̃ta depingat. Ipse emm qui
post mortem moysi suscepit imꝑuim: ip-¬

Expanded text:
Inter eos enim qui exploratores missi sunt, Inter eos enim qui exploratores missi sunt, nomen ejus Auses scribitur. Sed fortassis mihi videtur pro exploratoris officio non Jesus, sed Auses dictus est, et Nave filius nominatur. Cum vero redit opere expleto, et perterritis omnibus, solus sublevat lapsos desperationemque populi solus erigit, tunc a Moyse Jesus nominatur, nec Nave filius dicitur, sed ille ad quem dicit Moyses: « Educ exercitum et conflige cum Amalec. » Illud enim intuens, magnitudinem ejus pervideamus. Quod cum transfigurationem vultus Moysi omnis filiorum Israel hebetaret aspectus, nec aliquis posset intueri faciem vultus ejus, Jesus non solum faciem contuetur, verum etiam in interioribus tabernaculi mysteriorum conscius perseverat. Quo igitur nutu haec cuncta perspiciunt? Nempe eo quod liber hic non tam gesta filii Nave indicet quam Domini Jesu nobis sacramenta depingat. Ipse enim qui post mortem Moysis suscepit imperium, ip
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt: quia dictum erat de illis
in lege. Uidebitis uitam urãm penden¬
tem inligno et non credetis ei. Cessan¬
te namq apud illos lege et oꝑib legis.
qui dum suam iusticiam quęxunt sta-¬
tuere. iusticiȩ dĩ non sunt subiecti: de¬
missȩ sunt manus moysi. inualuit in¬
credulitas. uincitur populus. S & na-¬
dab c&e abiud & eleazar ce ithamar relin¬
quuntur in castris. ut iudicent ppłm.
Derelinquitur etiam & iethro ut iudi-¬
cet et ipse popłm cum eis. Ih̃s uͦ ñ dere¬
lin quitur: s sequitur moysen in montẽ.
Ubi adiectioẽ uerbi mirabilis. ñ ueni le¬
gem soluere sed adimplere. Iħs secutus
moy sen cum legem adimpleuit in eo
quod dicit. quia asistebat moysi. Quomͦ
asistebat: Non ut scds. ñ ut inferior. s ut
adiutor &e ꝓtegens. S ce illud quale ẽ qd̃
cum primum nominatꝰ ẽ iħs non ẽ indica¬
tum nom̃ patris etus. neq in scło neq
intercio: Cum uͦ pater eius nominatur
naue: tunc ipse ñ iħis s auses dictus est.

Expanded text:
viderunt, quia dictum erat de illis in lege. « Videbitis vitam vestram pendentem in ligno, et non credetis ei . » Cessante namque apud illos lege et operibus legis, qui dum suam justitiam quaerunt statuere, justitiae Dei non sunt subjecti; demissae sunt manus Moysi, invaluit incredulitas, vincitur populus. Sed et Nadab, et Abiud, et Eleazar et Ithamar relinquuntur in castris, ut judicent populum. Derelinquitur etiam et Jethro, ut judicet et ipse populum cum eis. Jesus vero non derelinquitur, sed sequitur Moysen in montem. Ubi adjectio est verbi mirabilis: « Non veni legem solvere, sed adimplere . » Jesus secutus Moysen, cum legem adimplevit in eo quod dicitur quia assistebat Moysi. Quomodo assistebat? Non ut secundus, non ut inferior, sed ut adjutor et protegens. Sed et illud quale est, quod cum primum nominatus est Jesus, non est indicatum nomen patris ejus, neque in secundo, neque in tertio; cum vero pater ejus nominatur Nave, tunc ipse non Jesus, sed Auses dictus est?
Abbreviated transcription (Latin):
habent intelligentiam: quȩ humiliora
terrenis sensib inuoluuntur: Alnde et¬
saluator in euanglio: Qui habet inquit¬
aures audiendi: audiat: Si quis igit᷑
ẽ cęlum. &e habet municipatum ince¬
lestibꝰ: audiat mistice quȩ dñr Si qͥs
t̾renus simplicem sequat᷑ istoriam Qui¬
dam cȩlum et terram quasi animantia
ad audiendum ꝓuocari putant: uxta
illud quod de terra in alio loco diciturz
qui respicit terram &e facit eã tremere:
cum potestatis di sit non terrenȩ intel¬
ligentie Concrescat in plurua doctri
na mea: fluat ut ros eloquium meum:
quasi imber suꝑ erbam et quasi stille
suꝑ gramina: quia nom̃ dm̃i inuocabo
Eloquium legis comparat pluiȩ acro¬
ri: quia germina spãlium fructuũ a
fidelium cordib expetit: Ipsa enim sũt
ager et uinea dñi: unde illi fructum
sibi amabilem hoc ẽ bonorum oꝑum
quęrit: Huic sunilem comparationẽ in
esaia ꝓph̃a inuenimꝰ Quomͦ in quit des-¬

Expanded text:
habent intelligentiam; quae humiliora, habent intelligentiam; quae humiliora, terrenis sensibus involvuntur. Unde Salvator in Evangelio ait: « Qui habet aures audiendi, audiat » . Si quis igitur est coelum et habet municipatum in coelestibus, audiat mystice quae dicuntur. Si quis terrenus, simplicem sequatur historiam. Quidam coelum et terram quasi animantia ad audiendum provocari putant, juxta illud, quod de terra in alio loco dicitur: Qui respicit terram, et facit eam tremere : cum hoc potestatis Dei sit, non terrenae intelligentina mea, fluat ut ros eloquium meum: quasi imber super herbam, et quasi stillae super gramina: quia nomen Domini invocabo. » Eloquium legis Dei comparat pluviae attritae ac rori, quia germina spiritalium fructuum a fidelium cordibus expetit. Ipsa enim sunt ager et vinea Domini, unde ille fructum sibi amabilem, hoc est bonorum operum expetit. Huic similem comparationem, et Isaiae prophetae invenimus. « Quomodo, inquit, des
Abbreviated transcription (Latin):
continentur ostendens: Nam quia per
moysen testes uocauerat dñs cȩlum
et terram: dans populo isrł legem
suam et dixerat. attende cęlum ce lo¬
quar: audiat t̾ra ũba oris mei: post
p̃uaricationem popłi eodem rursum
in testimonum uocat: ut cuncta ele¬
menta cognoscant. iuste dm̃ multiõe
mandatorum suorum adiracundiam
concitatum Pro cęlo ebraicum sama-¬
im cęlos sonat plurali numero: maxi
me cum audite dixerit id ẽ semum:
quod plurali effertur nũmero ñ singu¬
lariz S quidam uolunt pluraliter qͥ¬
dem dici cȩlos. s singłarit intelligi:
iuxta illud quod singulas cuitates
thȩbas ceathenas uocamus Est q ebra¬
ici caracteris idicoma. ut omma quȩ
in sillabam fimunt᷑ im. masculia sint
et pluralia ut cherubim et seraphim:
& quȩ in oht. feminina pluralia ut sa¬
baohtz Et hoc notancdum. quod celo.
dicatur ꝑ esaiam audi: t̾re aurib per¬
cipez la enim quȩ excelsa sunt maiorẽ

Expanded text:
continentur ostendens. Nam quia per continentur ostendens. Nam quia per Moysen testes vocaverat Dominus coelum et terram, dans populo Israel legem suam, et dixerat: Attende, coelum, et loquar: audiat terra verba oris mei : post praevaricationem populi, eosdem rursum in testimonium vocat, ut cuncta elementa cognoscant, juste Deum in ultionem mandatorum suorum ad iracundiam concitatum. Pro coelum, Hebraicum SAMAIM cme cum audire, dixerit, id est, quod plurali effertur numero, non singulari. Sed quidam volunt pluraliter quidem dici coelos, sed singulariter intelligi, juxta illud quod singulas civitates Thebas et Athenas vocamus. Estque Hebraici characteris idioma, ut omnia quae in syllaba im finiuntur, in masculina sint et pluralia, ut cherubim et seraphim. Et quae in oth, feminina pluralia, ut sabaoth. Et notandum quod coelis dicitur per Isaiam, « Audite, terrae, auribus percipe. » Ea enim quae excelsa sunt, majorem
Abbreviated transcription (Latin):
qui moysen u̾ba carminis ce ad finem
usq complesse: si forte hoc ãmoneat. ut
qui ore dm̃ laudare studet oꝑib ñ cõ¬
tradicat: Non ẽ enim pulchra lauda¬
tio in ore peccatoris: Idõ ipse dñs in
euglio aitz Qui soluerit unum de mã
mines: minimus uocabitur in regno
cȩlorum: Qui autem fecerit & docuerit:
hic magnus uocabit᷑ in regno celorum
Principiũ audẽ huius carminis tale ẽ
Nudite cȩli quȩ loquor: audiat terra
uerba oris mei: Iuxta primordium esa¬
iȩ pphe: ita scͥptum ẽ: Audi cęlum et
auribꝰ ꝑcipe terra: quia dñs locutus
ẽ Supra gͦ in eodem libro. quis ꝓpħa.
cuius filius. quid contra iudam ceibe¬
rusalem. siue super. iudam &ihe¬
rusalem. et quo tempore uiderit. titu¬
to demonstratum ẽ: nunc cęlum oe ter-¬
ram ad audiendum ꝓuocat: in cȩlos
suꝑnas significans anglicasq uirtu¬
tes. in terra mortalium genus: meto¬
nomicos ab his quȩ continent. ea que

Expanded text:
qui Moyses verba carminis et ad finem qui Moyses verba carminis et ad finem usque complesse, si forte hoc admoneat, ut qui ore Deum laudare studeat, operibus non contradicat. Non est enim pulchra datio in ore peccatoris. Ideo ipse Dominus in Evangelio ait: « Qui solverit unum de his s, minimus vocabitur in regno coelorum, qui autem fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno coelorum . » Principium autem hujus carminis tale est: « Audite, coeli, quae loquar; audiat terra verba oris mei. » Juxta primordium Isaiae prophetae ita scriptum est: « Audi, coelum, et auribus percipe, terra, quia Dominus locutus est . Supra ergo in eodem libro, quis Propheta, cujus filius, qui contra Judam et Hierusalem, sive per Judam et Hierusalem, et quo tempore viderit titulo demonstratum est, nunc coelum et terram ad audiendum provocat, in coelo supernas significans angelicasque virtutes, in terra mortalium genus, metonymic ωs ab his quae continent ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ocutus ẽ gͦ moyses audiente
imiũso cȩtuꝰ isrł. ũba carminis huius:
&e ad finem usq compleuit: Carmen
istud quod moyses indestimonum
isrł decantauit: non simplicem tantũ¬
mͦ istoriam sonat: s sp̃ali intelligen¬
tia plenissimũ ẽ Partim etiam scđin
istoriam. isrłitarum ꝓ beneficiis opu¬
lentissime sͥ adño collatis exꝓbrat
ꝑfidiam: partun ꝑallegoriam de my¬
steriis cȩlestibꝰ scãm dĩ instruit eccłam:
partim autem ad honestatẽ morum
unum quemq fidelium ꝓuocat ꝑtro-¬
pologiam: Ande sobrium lectorem
decet ut in istoria seruet scͥpture ueri¬
tatem: in allegoria uͦ consideret miste¬
riorum cȩlestium rationem: cemtropo¬
logia bonarum disciplinarũ ediscat
utilitatem: quatinus triptita hac distĩ¬
ctione edoctus. ad illam cęlestem theo¬
riam hoc ẽ ad inspectionẽ secretarum
rerum. et ad contemplationis diuinȩ
ꝓuehatur sublimitatẽ: Nec non et illud
diligenter inspiciendũ ẽ quod dicit lo¬

Expanded text:
ocutus est ergo Moyses audiente universo coetu Israel, verba carminis hujus, et ad finem usque complevit. » Carmen istud quod Moyses in testimonium Israel decantavit, non simplicem tantummodo historiam sonat, sed spiritali intelligentia plenissimum est. Partim enim secundum historiam, Israelitarum pro beneficiis opulentissime sibi a Domino collatis, exprobrat perfidiam. Partim per allegoriam, de mysteriis coelestibus sanctam instruit Ecclesiam. Partim autem ad honestatem morum unumquemque fidelium provocat per tropologiam. Unde sobrium lectorem decet, ut in historia servet Scripturae veritatem; in allegoria vero consideret mysteriorum coelestium rationem; et in tropologia, bonarum disciplinarum ediscat utilitatem: quatenus tripartita hac distinctione edoctus ad illam coelestem theoriam, hoc est, ad inspectionem secretarum rerum, et ad contemplationis divinae provehatur sublimitatem. Nec non et illud diligenter inspiciendum est, quod dicitur lo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph̃am: non sine spe ꝓpiciationis dm̃i
respondit: Peccaui dño Medico enĩ
uulneratus uidetur quod ammͦ. qui ut
sanetur se subdit manib medici: ut
in eo medicine opus impleatur: In
hoc autem cantico preuidebat ꝓpħ̃a
futuros quosdam. qui sic fuerant pec¬
caturi. dm̃ offendendo magnis iniqui-¬
tatib suis: ut nec penitentiam agere
sp̃s ambulans et non reũtens: Potest
etiamsic intelligi. peccauerunt ñ ei: se¬
cundum id quod non ei nocuerunt
peccato suo. s sͥ Generatio praua atoy
ꝑu̾sa: hȩccne redis dño: Simili e¬
logio eorum ꝑfidiam saluator in euã¬
gelio denotauit: qui tẽptantib et si¬
guum ase querentib respondit dicẽs:
Generatio praua ce ꝑũsa signum quȩ¬
rit: et signum ñ dabitur ei nisi signũ¬

Expanded text:
prophetam non sine spe propitiationis domini prophetam non sine spe propitiationis domini respondit: peccaui domino. medico enim uulneratus uidetur quodam modo. qui ut sanetur se subdit manibus medici, ut in eo medicinae opus inpleatur. in hoc autem cantico praeuidebat propheta futuros quosdam, qui sic fuerint peccaturi deum offendendo magnis iniquitatibus suis, ut nec paenitentiam agere spiritus ambulans et non reuertens. potest etiam sic intellegi: peccauerunt non ei, secunpeccato suo, sed sibi. « Generatio prava atque perversa, haeccine reddis Domino? » Simili elogio eorum perfidiam Salvator in Evangelio denotavit, qui tentantibus et signum a se quaerentibus respondit dicens: « Generatio prava atque perversa signum quaerit, et signum non dabitur ei, nisi signu
Abbreviated transcription (Latin):
sime dicere potuit: Ulenit enim pren¬
ceps mundi cem ne non habet quic¬
quam. id ẽ quicqͣm peccati: quod mor-¬
te sit dignum: S ut cognoscat mun.o¬
dus quia diligo patrem. et sicut mã¬
datum dedit mͥ pater sic facio: surgi¬
te eamus hinc: Tamqmͣ diceret Eti-¬
am si leuissuma peccata mortis supplicio
ꝑsequatur princeps mundi: iu me¬
non habet quicqin: S surgite eamus
hinc. id est ut patiar: quia in eo quod
non penam soluo peccati meiz Et quod
ihereimias ait. tͥ peccauimus patientia
isrł: dño utiq suppliciter dr̃ inpęnitẽ¬
tia. cum spe salutis ex uenia Et quod
dictum ẽ sana animã meain qm̃ pec¬
cauit tͥ hoc idẽ agitur. ut ds̃ ignoscen¬
do glorificetur: quia magna ẽ eurs
miscctia suꝑ confitentes sͥ. & redeuntes
ad se: qui dicit se nolle mortem peccato¬
ris. quantum ut reu̾tatur & uiuatz hĩc
ce ipse dauid non solum in psalmo ue¬
rum etiam cum eum dñs argueret ꝑ

Expanded text:
sime dicere potuit: uenit enim prinsime dicere potuit: uenit enim princeps mundi et in me non habet quidquam — id est quidquam peccati quod morte sit dignum — sed ut cognoscat mundus quia diligo patrem et sicut mandatum dedit mihi pater sic facio; surgite, eamus hinc, tamquam diceret: etiamsi leuissima peccata mortis supplicio persequatur princeps mundi, in menon habet quidquam, sed surgite, eamus hinc, id est ut patiar, quia in eo, quod non poenam soluo peccati mei; et quod Hieremias ait: tibi peccauimus, patientia Israhel, domino utique suppliciter dicitur in paenitentia cum spe salutis ex uenia; et quod dictum est: sana animam meam, quoniam peccaui tibi, hoc idem agitur, ut deus ignoscendo glorificetur, quia magna est eius misericordia super confitentes sibi et redeuntes ad se, qui dicit se nolle mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat. hinc et ipse Dauid non solum in psalmo uerum etiam cum eum deus argueret per
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sit peccare deoꝰ quod peccare ind̃m
Unde ce eli sacerdos ait. si indmpeccaue-¬
rit uir: quis orabit ꝓeo: Dicam gͦ inte¬
rim quid mͥ inp̾sentia uideatur Intelli¬
gent fortasse aliquid melius. qui meliꝰ
hoc sapiunt: aut etiam nos alio tempore
quantum adiuuerit dñs: Peccare in dm̃
ẽ. in his peccare quȩ ad di cultum ꝑti-¬
neut: Nam hoc quod cõmemoraui:
nichil aliud indicat: Sic eni
peccabant filii eli: quib hoc pa¬
ter eorum dixit: Sic existimandum ẽ
peccari etiam inhomines: qui ꝑtinent
ad am̃ Nam hoc ds legitur dixisse ad
abimelehe dde sara: Ppterea peꝑci tibi
huic sensui resistat: hi mͥ uidentur nõ
inmerito dici. qui piam pęnitentiam
peccati sui ñ agunt. ut głorificeturi¬
gnoscens dñs: Causam quippe reddẽs
d cur dixerit tͥ soli peccaui et malignũ
coram te feci: subiecit & ait Ut iustifi¬
ceris in sermonib tuis: et uincas cum
iudicaris: Siue cum dicit ds: iudica

Expanded text:
hoc sit peccare deo quod "peccare in deum". hoc sit peccare deo quod "peccare in deum". unde ait Heli sacerdos: si in deum peccauerit quis orabit pro eo? dicam ergo interim quid mihi in praesentia uideatur. intellegent fortasse aliquid melius, qui melius haec sapiunt, aut etiam nos alio tempore, quantum adiuuerit dominus. "peccare in deum est in his peccare quae ad dei cultum pertinent. nam hoc, quod commemoraui, nihil aliud indicat; sic enim peccabant filii Heli, quibus hoc pater eorum dixit. sic existimandum est peccari etiam in homines qui pertinent ad deum; nam hoc deus legitur dixisse ad Abimelech de Sarra: propterea peperci tibi,huic sensui resistat — hi mihi uidentur non inmerito dici, qui piam paenitentiam peccati sui non agunt, ut glorificetur ignoscens dominus. causam quippe reddens Dauid cur dixerit: tibi soli peccaui et malignum coram te feci, subiecit et ait: ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas cum iudicaris: siue cum dicit deus: iudic
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑnentib: ait: Uos ex patre
diabolo estis: &e desideria
ꝑatris ur̃i uults facere: Ille . ẽ. homici
da abinitio ce latro Et stephanus:
ad eosdem iudȩos ait: Patres ur̃i quẽ
ꝓpħarum non sunt ꝑsecuti : Et occi-¬
derunt eos quip̃nuntiabant de aduẽ-¬
tu iusti: Cuius nune uos ꝓditores et ho¬
micide fuistis: qͥ accepistis legẽ in disposi¬
tionem angłorum: et non custo distis:
Qui gͦ in corrigibiliter peccat: filium
Peccauerunt non ei filii uituꝑabiles:
dam interp̃tati sunt sicut hoc ẽ. filii
intupabiles. quidam filii cõmaculati:
quidam filii uiciosi: Unde non ma¬
gna quȩstio. immo nulla ẽz S illud
merito ad querendũ mouet. si genera¬
liter dictum ẽ peccauerunt non ei. qm̃
qui peccat non csõ peccat. id ẽ non do
nocet s sibi: quom intelligendũ sit
quod inpsalmo legitur. tͥ soli peccaui.
ce iniheremia. tͥ peccauimus patientia
isrł dñe. & iterum in psalmo sana ani¬
mam meam qm̃ peccaui tͥ: ce utrum

Expanded text:
os ex patre diabolo estis et desideria patris vestri vultis facere; ille homicida fuit ab initio et latro. » Et Stephanus ad eosdem Judaeos ait: « Patres vestri quem prophetarum non sunt persecuti? et occiderunt eos, qui praenuntiabant de adventu justi, cujus vos nunc proditores, et homicidae fuistis, qui accepistis legem in dispositione angelorum et non custodistis. » Qui ergo incorrigibiliter peccat, filium Peccavedam interpretati sunt, sicut hoc est: filii uituperabiles, quidam: filii commaculati, quidam: filii uitiosi. unde non magna quaestio, immo nulla est. sed illud merito ad quaerendum mouet, si generaliter dictum est: peccauerunt non ei — quoniam qui peccat non deo peccat, id est non deo nocet, sed sibi — quomodo intellegendum sit, quod in psalmo legitur: tibi soli peccauir et in Hieremia: tibi peccauimus, patientia Israhel, domine, et iterum in psalmo: sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et utrum
Abbreviated transcription (Latin):
is ꝓnunciaui: omna iudicia oris tui
Deus fidelis &e absq ulla imquitate iꝰtꝰ
et rectus: Fidelis: qui a quod ꝓmisit
ꝓculdubio impleuit: Absq ulla ini¬
quitate: quia ȩquitas sũma. iniqͥtatis
cõsortium nullomͦ recipit: Iustus: quia
peccantibꝰ e non pȩnitentibꝰ ꝓmalis suiᷤ
retribuet pęnam: Rectus: quia digne
operantib et bene merentib. uitam
reddet ꝑpetuam: Peccauerunt ei non
filii eius insordib. Quomͦ non filii di:
nisi quia non ex fide: Quot quot au¬
tem receꝑunt eum dedit eiᷤᷤ potestatem
filios di fieri: his qui credunt in no-¬

Expanded text:
is, pronuntiavi omnia judicia oris tui. Deus fidelis et absque ulla iniquitate justus et rectus. » Fidelis, quia quod promisit procul dubio implevit. Absque ulla iniquitate, quia aequitas summa, iniquitatis consortia nullo modo recepit. Justus, quia peccantibus non poenitentibus pro malis suis retribuet poenam. Rectus, quia digne operantibus et bene poenitentibus, vitam perpetuam. « Peccaverunt ei, non filii ejus in sordibus. » Quomodo non filii Dei, nisi quia non ex fide? « Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatam filios Dei fieri, his qui credunt in no
Abbreviated transcription (Latin):
in .xͦ: s ñ multos patres: Nam in xͦ ih̃u
mus eruitores: oe reuerebam᷑ eos Num
multornagis obtemꝑabimꝰ patri. sp̃uũ
et uiuemͦ: Et illi quidem in dempore
paucorum dierum scdm̃n uoluntatem
suam erudiebant nos: hic autem ad
id quod utile ẽ in recipiendo scificati¬

Expanded text:
in Christo, sed non multos patres. Nam in Christo in Christo, sed non multos patres. Nam in Christo mus, et reverebamur eos. Num multo magis obtemperabimus Patri spirituum et vivemus? Et illi quidem in tempore paucorum dierum, secundum voluntatem suam erudiebant nos; hic autem ad id quod utile est in recipiendo sanctificati
Abbreviated transcription (Latin):
micorũ eruens specialiter possedit. dãs
illi de cęlo manna. ce ducatum in mari
rubro atq indeserto ꝑ angelicũ mini¬
ficia stultissime inpendit dicens: Hii
sunt diitiu isrł: quite eduxer̃t de t̾ra¬
egypti Mem̃to dierum antiquorũ:
cogita generationes singłas: Int̾roga
patrem tuum & annunciabit tͥ: maiores
tuoᷤ e dicent tͥ: In memoriam eius redu¬
cit facta antiqua: iubens eos int̾roga¬
re patres. & ab eis discere qualiter i¬
uina ope sunt lib̃ati. atq sępius ab
inimicis. ꝓtecti: quatinus uł hoc mͦ
ad pęnitentiam peccatorum ꝓuocaren¬
tur & ab omni errore se exuendo: ad ue¬
rita tem apꝓpinquare ocuis meditarent᷑:
Patres enu hic ñquilibet hebentes ce
stulti: s doctores legis & predicatores
euangelii intelligendi sunt: quorum
doctrinis & exemplis potest homo ad
intelligentiam diuinã ꝓficere: Ande
apls ad corinthios scͥbens ait: Nam
si decem milia pedagogorũ habeatis

Expanded text:
micorum eruens, specialiter possedit, dans micorum eruens, specialiter possedit, dans illi de coelo manna, et ducatum in mari Rubro atque in deserto per angelicum minificia stultissime impendit dicens: « Hi sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti. Memento dierum antiquorum, cogita generationes singulas. Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi; majores tuos, et dicent tibi . » In memoriam eis reducit facta antiqua, jubens eos interrogare patres et ab eis discere qualiter divina sunt ope liberati, atque saepius ab inimicis protecti, quatenus vel hoc modo ad poenitentiam peccatorum provocarentur, et ab omni errore se exuendo, ad veritatem appropinquare ocius meditarentur: Patres hic non quilibet hebetes et stulti, sed doctores legis et praedicatores Evangelii intelligendi sunt; quorum doctrinis et exemplis potest homo ad intelligentiam divinam proficere. Unde Apostolus ad Corinthios scribens ait: « Nam si decem millia paedagogorum habeatis
Abbreviated transcription (Latin):
uelitis dicere patrem habemus abrahã:
Potens ẽ enim ds̃: de lapidib istis susci¬
tare filios abraȩ Generatio quippe
ingrata beneficiis dei extitit: E con-¬
trario semꝑ transg̃ssiones uarias ido¬
lorum sordes atq irritationes repẽn-¬
debat: Populestulte ce insipiens Nũ-¬
quid non ipse ẽ pater tuus qui posse-¬
dit te &e fecit et creauitte: Pater u-¬
mũsorum et conditor scd̃m nature
potentiam ds̃ ẽ unus: quia ab ipso
et ꝑipsum &e in ipso sunt omnia Cre¬
auit gͦ d̾s hominem. quando materi¬
am unde formari poss condidit: fecit.
q̃n illũ adimaginẽ ce fimilitudinẽsuã for¬
mauitz Possedit: quando expulsis erro¬
rib. ꝑfidem & gr̃am suam sͥuendicaũ:
Popłs gͦ stultus et insipiens fuit iudȩ¬
orum gens: quȩ nec creatorẽ suum &e
factorem. quȩ lex sͥ data manifestissime
ostendit digno cultu uenerabatur  nͭ
eius beneficii memor. quo illum megy¬
to ꝑmiracłã atq ꝓdigia de manu ini¬

Expanded text:
s dicere, Patrem habemus Abraham. Potest enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . » Generatio quippe ingrata beneficiis Dei exstitit; e contrario semper transgressiones varias, idolorum sordes atque irritationes rependebat. « Popule stulte et insipiens, nunquid non ipse est pater tuus, qui possedit et fecit et creavit te? » Pater universorum et conditor secundum naturae potentiam Deus est unus, « quia ab ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. » Creavit ergo Deus hominem quando materiam unde formari posset, condidit. Fecit quando illum ad imaginem et similitudinem suam formavit. Possedit, quando expulsis erroribus per fidem et gratiam suam vindicavit. Populus ergo stultus et insipiens fuit Judaeorum gens, quae nec creatorem suum et factorem quem lex manifestissime sibi ostendit, digno cultu venerabatur: nec ejus beneficii memor, quo illum in Aegypto per miracula atque prodigia de manu ini
Abbreviated transcription (Latin):
tatis eius: Historiȩ enim ordo ratiõem
dat de humam generis distributiõe:
quia cũ multitudo hominũ tanta sit.
ut eor numerositas humana computa¬
tione comp̃hendi ñ possit:: solos filios
isrł de tanta multitudine in sũã here¬
ditatem dñs elegit: ubi nomem su¬
um ce potentiam suam notam faceret᷑.

Expanded text:
ael. » Historiae enim ordo rationem dat de humani generis distributione, quia cum multitudo hominum tanta sit, ut eorum numerositas humana computatione comprehendi non possit, solos filios Israel de tanta multitudine in suam haereditatem Dominus elegit, ubi nomen suum et potentiam suam notam faceret
Abbreviated transcription (Latin):
de ore meoz Non reũtetur ad me uacu¬
um: s faciet quȩcumq uolui: et ꝓͦpabi¬
tur inhis ad quȩ misi illud: Uerum
quia moyses doctrinam suam inplu¬
uia concrescere dixit: ut patenter quȩ
hȩc pluuia eẽt demonstraret: subuinrit
ctum in cęlis sine dubio possidebit: Ba-¬
te magnificentiã dõ nr̃o: di ꝑfecta sunt
re dnm̃ ẽ: maiestatem saluatoris corde
credulo. ore pio simul cum bonis actibꝰ
p̃dicare: Ande &e maria mat̾ dm̃i incã-¬
tico euanglui ait Magnificat anima-
mea dñi: ce exultauit sp̃s ineus. indõ
salutari meo: Dei in quit ꝑfectasunt
oꝑa Quȩ gͦ illa sunt oꝑa ͤ Audi moy¬
sen ingeneseos dicentem: Igitur ꝑfecti
sunt cęli &e t̾ra et omnis ornatus eorum:
cõ pleuitq ds̃ die .uuiͦ. opus suum qd̃
fecerat: ce requieuit die .uuͦ. ab uniũso
oꝑe suo quod patraratz Opus gͦ ddĩ ẽ re¬
demptio humani generis: quam quã¬
do ꝑfecit. sabbatum sp̃ale insepulcro
requiescens nobis ostenditz Omnes

Expanded text:
o, non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecunque volui et prosperabitur in his ad quae misi illud . » Verum quia Moyses doctrinam suam in pluviam concrescere dixit, ut patenter, quae haec pluvia esset, demonstraret, subjunxit ctum in coelis sine dubio possidebit. « Date magnificentiam Deo nostro, Dei perfecta sunt re Dominum est majestatem Salvatoris corde credulo, ore pio simul cum bonis actibus praedicare. Unde Maria mater Domini in cantico Evangelii ait: « Magnificat anima mea Dominum, et exsultavit Spiritus meus in Deo salutari meo . » « Dei, inquit, perfecta sunt opera. » Quae ergo illa sunt? audi Moysen in Geneseos dicentem: « Igitur perfecti sunt coeli et terra et omnis ornatus eorum, complevitque Deus die septimo opus suum, quod fecerat et requievit die septimo ab universo opere suo, quod patrarat . » Opus ergo Dei est redemptio humani generis, quam quando perfecit, Sabbatum spirituale in sepulcro requiescens nobis ostendit. « Omne
Abbreviated transcription (Latin):
ilii quoq ruben & gad &e di¬
midia trib manasse: armati
p̃cedebant filios isrł: sicut eis p̃ceꝑat
moyses. Et quadraginta pugnator
muilia ꝑturmas &e cuneos: incedebant
ꝑ plana atq campestria urbis ihericho:
Nec remissior nobis sollicitudo in con-¬
seruandis debet ẽẽ: qmͣ in conquiren¬
dis uirtutib Aut non hȩc tͥ designari
uidentur in eo cum dicitur: quia . xl. mi
lia uirorum accincti uł expediti transie-¬
runt adpugnam in conspectu dñi. ad
expugnandam ierico ciuitatem: Requi¬
ramꝰ qui isti sunt quos scriptura dicit
accinctos uł expeditos. Ego exinemet¬
ipso presumere aliquid & ꝓnuntiare ñ
audeo. Apłi magis luteris doceamur
intalib. Qui sunt isti accintti: paulo
exponente discamus. Fludi ipse quid
dicit. Estote gͦ accincti lumbos ur̃os
inueritate. Uide̾ gͦ qͥa paulꝰ accintꝰ nouit eos.

Expanded text:
ilii quoque Ruben et Gad, et dimidia tribus Manasse, armati praecedebant filios Israel, sicut eis praeceperat Moyses. Et quadraginta pugnatorum millia, per turmas et cuneos incedebant per plana atque campestria urbis Jericho. » Nec remissior nobis sollicitudo in conservandis debet esse, quam in conquirendis virtutibus. Aut non haec tibi designari videntur in eo cum dicitur quia quadraginta millia virorum accincti et expediti transierunt ad pugnam in conspectu Domini ad expugnandam Jericho civitatem? Requiramus qui isti sunt quos Scriptura dicit accinctos vel expeditos. Ego ex memetipso praesumere aliquid et pronuntiare non audeo. Apostoli magis litteris doceamur in talibus. Qui sunt isti accincti Paulo exponente discamus. Audi ipse quid dicit: « Estote ergo accincti lumbos vestros in veritate . » Vides ergo quia Paulus accinctus novit eos
Abbreviated transcription (Latin):
uł dryaꝰ significat uł ĩ ferim̃. nt ẽ illud ueq urgeat
suꝑ me puteꝰ os suũ. urgent quo peccatores os
sũ cõclude̾ cũ usq ad mortis sue tẽpꝰ. impessima
nolu̾tate ꝑsistũt. ¶Cysderna recta ĩtelligẽcia. nt ĩ
salomone. bibe aꝙͣ de cyst̾nai tua: et fluc̃ta putei tui.
allegorite turbines ꝑsecucõm q̃ adu̾scĩt᷑
gurgites tui et fluctus tui sr̃me trãsierũt. ¶Qd̾ suꝑ
ionã tum̃tes fluctꝰ maris tñsierũt. et de tonuerit
ũ ingerut᷑ i. nolũtate. idcͥco dĩ gurgites dicũt᷑ et
tũ uoufragiũ ñ ĩferẽtes. ¶Unu̾se gͦ ꝑsecucõnes et

Expanded text:
um significat, vel infernum, ut est illud: Neque urgeat super me puteus os suum . Urgent quoque peccatores os suum concludere, cum usque ad mortis suae tempus in pessima voluntate persistunt. Cisterna, recta intelligentia, ut est in Salomone: Bibe aquam de cisterna tua, et fluenta putei tui .allegorice turbines persecutionum, quae adversantur gurgites tui et fluctus tui super me transierunt . Quod super Jonam tumentes fluctus maris transierunt, et detonuerit snon ingeruntur voluntate: idcirco Dei gurgites dicuntur, et tamen naufragium, non inferentes. Un
Abbreviated transcription (Latin):
baptirati st̃ de gltire se cõfidit. Quidã a flumorũ
ꝓpͥis ex causis noĩa acceꝑũt. ex quib ñ muilli notã¬
di st̃. qͥ ĩhoscoriis celebres memorãt᷑. ¶ Geon flumꝰ
de paiadiso exiens atq uniu̾sã ethiopiã cingens no¬
catꝰ ħ uoĩe qd ĩ crem̃to sue exnudacoĩs t̾rã egypti ir¬
rigaret. ¶Ce eĩ grete latine t̾rã significat. hic apd̾
egyptios nlus uecat᷑. p̃pluñ quẽ trahit. qͥ efficit fe
autea ulus latine melo dicebat᷑ apparet ã ĩmlide
flatib reꝑtussꝰ aqͥs retro luctãtib ĩtuuescit et ñi¬
dacõe egypti facit. ¶ Ganges fluuius quẽ phison
scã scͥptura cognonunat exiens de ꝑady .d. ꝑgit ad
iundie regiones. ¶Dictꝰ a phison rõ ẽ caterna. qi¬

Expanded text:
. Quidam autem fluviorum propriis ex causis nomina acceperunt, ex quibus nonnulli notandi sunt, qui in historiis celebres memorantur. 7. Geon, fluvius de paradiso exiens, atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine, quod incremento suae inundationis terram Aegypti irriget: γῆ enim Graece, Latine terram signAegyptios Nilus vocatur propter limum quem trahit, qui efficit fec nam antea Nilus Latine Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide flatibus repercussus aquis retroluctantibus intumescit, et inundationem Aegypti facit. Ganges fluvius, quem Phison sancta Scriptura cognominat, exiens de Paradiso pergit ad Indiae regiones. Dictus autem Phison, id est caterva, q
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus hostis. ĩ diẽ pugut et belli ¶ Sanlꝰ qmꝑpe uir et
district eloquii correctõe. S et ħi notmnit̾ qd ĩ iuc
aliqũblmdim̃tũ candoris erpͥmit᷑. sic̃ ĩ fulgore terror
uñ angelus qͥ glcn resnrrectõis dũce ĩciabat. et t̾t¬
bił ad tõpuãd̾ repdos ⁊ beguns erat. ac blendns ad cõso¬
land̾ ełcros. ¶Eã id̾ angłs qͥ apptcruit. et tuctodes se pi¬
cri nupios tĩore ꝑt̾reret. ac mortuoꝵ iustarterre pro¬
steruit et infitatrices ciusd̾ sepłtri pussĩas renigna con
lacies agelu et aqͣ qiͣ g̾lacies id ẽ gelata aqua.¬
¶ Eelu cm̃ qd̃ eostringat᷑ tellus ¶ Ee qͥape t̾m¬

Expanded text:
et belli. Saulus quippe nix et districti eloquii correptione. Sed et hoc notandum, quod in nive aliquando blandimentum candoris exprimitur, sicut in fulgore terror. Unde et angelus, qui gloriam resurrectionis Dominicae nuntiabat, et tblandus ad consolandum electos. Nam idem angelus, qui apparuit, ut custodes sepulcri impios timore perterreret, ac mortuorum instar terrae prosterneret: is visitatrices ejusdem sepulcri purissimas benigna conse. Glacies a gelu et aqua, quasi gelacies, id est, gelata aqua: gelus autem, quod eo stringatur tellus. Ge quippe t
Abbreviated transcription (Latin):
temussimũ dicit rinos ip̃os ĩ ebriãdos. ut ad tãtã sa¬
cietatẽ ꝑneĩcĩt: qnͣta et ipĩs habũde sufficiat. et al
ut ꝑgen̾aciones succedẽtes p̾dicacõbã ñ deficiat s mł
tiplicet uñ catholica sꝑ crescat ecc̃a. ut qͥ mõ nibinit
sacꝰ dognicite. post alios ind̾e docecit᷑. ¶ Scillicidia eĩ sũt
guite. q̃ de tectis cadũt ũ pond̾e s assiduntate penetrã¬

Expanded text:
simum, dicit rivos ipsos inebriandos, ut ad tantam satietatem perveniant, quanta et ipsis abunde sufficiat, et aliut petiplicet, unde catholica semper crescat Ecclesia, ut qui modo imbuuntur sacro dogmate, post alios docere videantur. Stillicidia enim sunt guttae quae de tectis cadunt, non pondere, sed assiduitate penetran
Abbreviated transcription (Latin):
Luuius ẽ ꝑhenuis aqͣꝵ decursus afflu¬
endo ꝑpetim dc̃s. ꝓprie a̾ flumẽ aqͣ ip̃a flu¬
uius cursus aque. pͥor ã fluuẽ quã flu¬
nus. ⁊dẽ pͥor aqͣ ꝙͣ decursus. ¶ Duo st̃
añ fliniũ genera. unũtorrẽs. altũ uinũ de qͦ uͥgi
li donec me flm̃e uino abhieo. ¶ Gorreus ẽ aqua
neĩeus cũ imprtu. dictus ã toireus. qi pluuia crescit.
sic create torresciti idẽ carcsrit. ¶ Allegoria fluuii sen
na ꝑtẽ flĩa accipiũtur. nbi saluaitor dicit. qͥ ĩ me credͭ
fliña inquit de uẽtre eiꝰ fluet aq̃ uine. id ẽ gr̃e spĩta.
ait. excelsa tua et flctus tui sr̃ me tũsierũt. ¶ Excel¬
sa u̾o et fluctus ad scͥpturas saicres cõpetẽt᷑ aptamus.
ip̃e sũt eĩ quas suꝑiꝰ abisius uocanit. ubi et ꝑabolaꝵ
quidũ fluctus alludit. et altitudo sensuñ pia ꝑscruta¬
cõe grandescit. Hec gͦ supͣse dicit tnͣsitte instus.
qr ĩ eoꝵ noticia amdꝰ se ꝑscrutator ĩ merserat. ¶a¬

Expanded text:
luvius est perennis aquarum decursus, a fluendo perpetim dictus. Proprie autem flumen ipsa aqua, fluvius cursus aquae. Prius autem flumen quam fluvius, id est prior aqua quam decursus. Duo autem sunt fluminum genera: unum torrea veniens cum impetu. Dictus autem torrens, quia pluvia crescit, siccitate torrescit, id est, arescit. Allegoria fluvii seu nam partem flumina accipiuntur, ubi Salvator dicit: Qui in me credit, flumina de ventre ejus fluent ait: Excelsa tua et fluctus tui super me transierunt . Excelsa vero et fluctus ad Scripturas sacras competenter aptamus. Ipsae sunt enim quas superius abyssos vocavit, ubi et parabolarum quidam fluctus alludit, et altitudo sensuum pia perscrutatione grandescit. Haec ergo supra se dicit transiisse justus, quia in eorum notitia avidus se perscrutator immerserat.
Abbreviated transcription (Latin):
qs genut. Ingelu uł glacic frigita et ꝑfidie torpore cõ¬
stricta accipiniꝰ corda intõꝵ. qͥ ꝓmisteria legis et ꝓpħie¬
sic uitͣ sũ gr̃e qiͣ intͣ uteꝵ creatoris habebant᷑. S qr
ueĩente dño cõstricti frigore ꝑfidic et feruore caritatis
Anuserũt: qͣi glaties de nt̾o creatoris egressi st̃. et gelu
ĩquit de celo qͥs geͥ ͭ. ¶ Qͣ de celo gelu exut. qi de solimi

Expanded text:
s genuit? In gelu vel glacie, frigida et perfidiae torpore constricta accipimus corda Judaeorum, qui per mysteria legis et psinum gratiae quasi intra uterum creatoris, habebantur. Sed quia, veniente Domino, constricti frigore perfidiae fervorem charitatis amiserunt, quasi glacies de utero creatoris egressi sunt. Et gelu, inquit, de coelo quis genuit? quasi de coelo gelu exiit: quia de sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
gẽtes ibiuꝰ Post bec fodit t̾ciũ puteũ u̾sant. et ap¬
psscant nomẽ ucci illiꝰ latitudo dicẽs. ũc dilataant nos
doꝰ et fecit cresce̾ suꝑ t̾rã. uere dilatatus ẽ u̾saie. ⁊
impieuit om̃en t̾rã sciẽtia tͥnitatis et ĩ toto orbe la¬
titudĩe ecc̃e colloctut. Priꝰ tantũ ĩ iudea notus
cacõe poĩtus ẽ pnteꝰ ille sr̃ quẽ legitur salncitor fa¬
tigatus exitin̾e sedisse. et młr samaritana cũ hy¬
dria aꝙͣ inde hanrur uelle. ¶Hỹdria eĩ fortasse
cimorẽ scłi eiꝰ huiꝰ significat. id ẽ cupiditatẽ: quã
ibi hoĩes de tenebrosa ꝓfuditate. cuiꝰ ymaignie̾ pu¬
teus gerit. ħ ẽ de t̾rena conũsacõne hanriũt uolup¬
tatẽ. q̃ ꝑcepta itex ĩ eiꝰ appetitũ mardeseñt: sic̃ deciq̃

Expanded text:
 fodit tertium puteum Isaac, et appellavit nomen loci illius Latitudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super terram. Vere dilatatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus cationem positus est puteus ille, super quem legitur Salvator fatigatus ex itinere sedisse, et mulier Samaritana cum hydria aquam haurire velle. Hydria enim fortasse amorem saeculi hujus significat, id est, cupiditatem, quam ibi homines de tenebrosa profunditate, cujus imaginem puteus gerit, hoc est, de terrena conversatione hauriunt, et voluptatem, qua percepta iterum in ejus appetitum inardescunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
istã toriẽtẽ geraaa. pͥmo oĩmi illos puteos fode̾ uoluit
quos fod̾cint pueri prĩs sin. id ẽ moyses puteũ legis fo
ꝓpbe die̾unt. de ip̃o dixͥunt. Eisati st̃ cũ eo palestirid
ecce relĩquetur nob̾ tomꝰ nr̃a deserta. fodit useac
gͦ nonũ pnteũ ĩmo pueri ysent fodĩt. pueri ĩscrc. ma¬

Expanded text:
istum torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos foderant pueri patris ejus: id est, Moyses puteum legis fodae dixerunt, de se dixerunt. Rixati sunt cum eo Philistiim, id Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Fodit ergo Isaac novum puteum. Immo pueri Isaac fodiunt. Pueri sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Runia ẽ matutim tẽpis frigus. qr inde pri¬
na nom̃ accepit. qr sic̃ ignis urit. ¶ Por
solc̃ ꝑtiuet. Nã uno ẜmone duo diu̾sa
caloris et frigoris. Uñ et utrũq sara rumpunt. Nã
et calor urit. ut c̃ islud urit᷑ infelir dido. ¶ Itẽ frigns
urit ut ẽ illud. aut borce penetrabłe frigus ad nrat.
¶Iusta aillegoriã significat abstiẽciã. eo qd̃ ꝑ hauc
frigescat calor corꝑis. de quo ĩ psalmo. fcũs sũ sic̾ ut̾
ĩprimia. ¶ Pruna u̾o sigͥficat maliciã ꝑu̾sor. uñ
legit᷑ ĩ ꝑsał. occidit ĩ grandĩe nueas eoꝵ et moros ĩ pri

Expanded text:
ruina est matutini temporis frigus, qui inde pruine nomen accepit, quia sicut ignis urit. Pyr ensolem pertinet. Nam uno sermone duo diversa caloris et frigoris: unde et utraque saxa rumpunt. Nam et calor urit, ut est illud. Uritur infelix Dido. Item frigus urit, ut est illud; Aut Boreae penetrabile frigus adurat. Juxta allegoriam significat abstinentiam eo, quod per hoc frigescat calor corporis. De quo in Psalmo: Factus sum sicut uter in pruina . Pruina vero significat malitiam perversorum. Unde leg
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ ał ĩmtea oĩb icicis salubrior. et ad scuitatẽ corpor qͦ
uñ et genescr dr̃ greco nocabulo. qͣi generãs sͥ cuirã.
¶De inq diffusi orai spacia lacus fregnẽtib cus spi¬
ititib agitatur. uũ et purior haustus ciꝰ. et ad potã¬
dũ dulcis et habił.Deniq si scuxm qͥd ĩ latina lni¬
gun iesonet genesar ĩ tesligcniꝰ quonĩo ilx ꝑ typum
aplor et nauis ecc̃am de ꝑsecucõis uanfragio lif̾atã
tia̾sducat ad litus. et ĩ tu̾s qͥllictio portu reqͥic̃e facicit.¬
¶ Intͣp̾tat᷑ q̃ genesar ortus pͥncipiñ. ut ĩ libro de noĩ¬
b le brdicis i neimꝰ. ¶ Tũc ei plenci nob̾ tubuet᷑ trã qͥli

Expanded text:
 in Iudaea omnibus lacis salubrior, et ad sanitatem corporum qUnde et Genesar dicitur graeco vocabulo, quasi generans sibi auram. Denique per diffusiora spatia lacus frequentibus auris spirantibus agitatur, unde et purior haustus ejus, et ad potandum dulcis et habilis. Denique, si sciremus quid in Latina lingua resonet Genesar, intelligeremus quomodo Jesus per typumlorum et navis Ecclesiam de persecutionis naufragio liberatam transducat ad littus, et in tranquillissimo portu requiescere faciat. Interpretatur autem Genesar, ortus principium, ut in libro de nominibus Hebraicis invenimus. Tunc enim plena nobis tribuetur tranqui
Abbreviated transcription (Latin):
Utta ẽ: que scat stilla q̃ ecidit. hunic est
stillicidiũ qĩ stilla cadens. ¶ Stua eñ
grecũ ẽ id ẽgutta. nde fit diuinuitinũ
ut dicamꝰ stilla. ¶ Nãgutta significat doctͥriã sp̃i¬
talẽ. uñ ẽ illud sponsi ĩ cantito canticoꝵ qd̾ ad spõsa
dicit ciꝑi uͥi soror mea. cmicamca. colũba mea. in¬
macłata mea. qr plenũ ẽ caput meũ rore. ⁊ tinciũ¬

Expanded text:
utta, quae stat: stilla, quae cadit. Hinc est stillicidium, quasi stilla cadens. Stiria enim graecum est, id est, gutta: inde fit diminutivum, ut dicamus, stilla. Nam gutta significat doctrinam spiritalem: unde est illud sponsi in Cantino canticorum, quod ad sponsam dicit: Aperi mihi, soror mea, amica mea, columba mea, immaculata mea
Abbreviated transcription (Latin):
asto nom̃ c̃ fontis ĩ tribubenycinm et ĩ t̾pͥta¬
tur cõu̾sio gn̾acoĩs ¶Rogel nomẽ c̃ fontis
ĩ tridu beuyanũ: et ĩt̾pretat᷑ dorsũ ferẽs ¶ Sa¬
mes fons c̃ ĩ tribu benyciũ: et ĩtpretat᷑ sol ¶ Arech fõs
apd̾ quẽ gedcon castra metatꝰ c̃ int̾p̾tat᷑ artifer: ⁊ me
gitur fontẽ ẽẽ ĩ mcdio parndysi. Unͣ qͣtuor flm̃a ꝓcede¬
bãt. ħ c̃ qͣtuor enugłia de fote saluatoris ꝓcedẽtia. aid ir

Expanded text:
ascho nomen est fontis in tribu Benjamin, et interpretatur, conversio generationis. Rogel nomen est fontis in tribu Benjamin: et interpretatur, deorsum ferens. Sames fons est in tribu Benjamin, et interpretatur, sol. Areth fons, apud quem Gedeon castrametatus est intgitur , fontem esse in medio Paradisi, unde quatuor flumina procedehoc est, quatuor Evangelia de fonte salutar
Abbreviated transcription (Latin):
re. ¶ Nã estus ẽ maris accessus uł secessus
id ẽ ĩ quietudo. uñ estucrriai ditũt᷑ ꝑ q̃ mare
iassim tamẽ accẽdit. ꝙͣ recedit. ¶ Fretũ & applłtitũ
qd ibi sꝑmare ferneat. Nã fretũ. ẽ cingnstũ. et qͣi
fernens mare ab uudariũ fernore noĩatũ. Iuxͣ al¬
legoriã estucit ñid ꝰ inidis ꝑsecucõni et ꝑ maria loca
ant accedit aut recedit. Feruet ⁊̃ odii et tinułtꝰ

Expanded text:
re. Nam aestus est maris accessus vel secessus, id est, inquietudo: unde aestuaria dicuntur, per quae mare vicissim tam accedit quam recedit. Fretum autem appellatum, quod ibi semper mare ferveat. Nam fretum est angustum et quasi fervens mare, ab undarum fervore nominatum. Juxta allegoriam aestuat mundus undis persecutionum, et per varia loca aut accedit aut recedit, fervet etiam odiis, et tumultus
Abbreviated transcription (Latin):
głarib. Nã ẽ obẜuatõ quarũdã horarũ ꝯmu¬
mũ. que diei int̾ spacia signant. t̾cia sexta et
ad officiũ tempus admoueat que tẽꝑa in
tis discipłis. hora tcia infusus ẽ. et petrꝰ qua
die uisionẽ ꝯmuicatoĩs ĩ illo uascło exꝑtꝰ¬
sauitati p̾stine reformauit. s ⁊ dainelem
utiq ex ifrłis discipli na ut nemuꝰ ꝙͣ ter
legitimus oromb que sine ulla ad moni¬
cione debentͤ. ĩ ingressũ lucis. ac noctis. sũ
iugilarũ. s et cibũ nõ p̾us sum̾e ꝙͣ ĩter¬
poĩta or̃one. ꝓoria eĩ habẽda st̃ st refrige

Expanded text:
gularibus. Nam est observatio quarumdam horarum communium, quae diei inter spatia signant, tertia, sexta, etad officium tempus admoneat. Quae temporatis discipulis hora tertia infusus est ; et Petrus qua die visionem communicationis in hoc vasculo expertusanitati reformavit. 63. Sed et Danielem utique ex Israelis disciplina, ut ne minus quam ter legitimis orationibus, quae sine ulla admonitione debentur in ingressu lucis ac noctis, sive vigiliarum; sed et cibum non prius sumere quam interposita oratione. 64. Priora enim habenda sunt spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ras scãs ꝓphãꝵ ore seminatũ ÷. Qd̾ bñ applła¬
uit u̾bum luc̾na. q̃ hũanis usib data est.
ad debellandam noctis ꝓfudissĩe cecitatem
sermone.cͥ bñfacitis intontentes ueld̾ lucẽ luc¬
nos lumẽ ułtus tui dñe. Itez lux ⁊ tenebre
electi ⁊ reꝓbi. ut in iob Niꝙͣ nosti qͥs locꝰ

Expanded text:
ras sanctas prophetarum ore seminatum est. Quod bene appellavit lucernam, quae humanis usibus data est ad depellendam noctis profundissimam caecitatem; sermonem, cui bene facitis intendentes, velut lucernae lucnos lumen vultus tui, Domine . Item lux et tenebrae electi et reprobi, ut in Job: Nunquid nosti, quis loc
Abbreviated transcription (Latin):
contẽtꝰ humane societutis
fedus irrũ põs ex̾citꝰ ducẽ
alieua uastare liberos ppses
Aut trucidare aut su bicẽ
cepit unũsamq aau
usq ad libie fiues uoua ił¬
tute ꝑdouiuit. hĩc etiã stu

Expanded text:
contentus, humane societatis fedus irrumpens, exercitus ducere, aliena vastare, liberos populos aut trucidare, aut subiicere cepit, universamque Asiam usque ad Libie fines nova servitute perdomuit. H
Abbreviated transcription (Latin):
pugue ut camẽtis termẽsis. Rursũ ĩ una pugna
iusta p̾lia aliud enĩ ĩcornib aliud ĩmedia aliud
ĩ extrema acie g̾itur. Bellũ gͥ ẽ totũ pug̃ uuius
diei p̾liũ ꝑs pugne ẽ. Bellũ antea duellũ uocatũ
co ꝙ due suit ꝑtes diuucãtiũ uel alterũ faciat uic¬
torem alterũ uictũ. postea uutata et detractrilitta
dai cũ belli ̃ contra sit pessiuiũ p̾lia dicũtur ab ĩpri¬
mẽdo bostis hestẽ uñ et p̃la ligna quib una p̾mti
pugna uocatu eoꝙ ĩ untio usus funss ĩ bello puguis
etiã duoꝵ ẽ aliqñ siue ferro hec enĩ bella apud car¬
uales sunt qui de potencia mũdana cõfuigñt cetũ
apud xp̃ianos et fideles dei famulos. aliꝰ mos pu¬
gnãdi ẽ de quo scribit apłs. nou ẽ nob̾ colluctatõ

Expanded text:
pugnae, ut Cannensis, Trebiensis. Rursum in una pugna sunt multa praelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, praelium pars pugnae est. 9. Bellum antea duellum vocatum, eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea, mutata et detracta litterbella, cum bellum contra sit pessimum. 10. Praelia dicuntur a premendo, hostis hostem. Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata, eo quod mitio usus fuisset in bello pugnis etiam duorum est aliquando sine ferro. Haec enim bella apud carnales sunt, qui de potentia mundana confligunt. Caeterum apud Christianos et fideles Dei famulos alius mos pugnandi est, de quo scribit Apostolus: Non est nobis colluctatio
Abbreviated transcription (Latin):
ostis uel expolicitõ uel utrũq nõẽ autẽ iccũda uic¬
teꝯia q̃ ꝑ ĩmẽsa det̾mẽta cõtĩgit et hoc ẽ qd̾ laudat
s̃alustiꝰ oricis iucroriã ĩcructo ex̾citu deportasse
publice estentetri p̾ce dit autẽ uictoria pompã ideo
ꝙ iturie ad ħ certamen pͥmũ ẽ muitorie uotũ ¶Tcophe¬
um dcm̃ a potos trofes id ẽ acõu̾sione hostis et fu¬
ers nã ab ec ꝙ hostẽ quis fugasset iercbat᷑ tꝰphe¬

Expanded text:
l exspoliatio, vel utrumque. Non est autem jucunda victoria, quae per immensa detrimenta contingit. Et hoc est, quod laudat Sallustius, duces victoriam incruento exercitu deportasse.publice ostentari. Praecedit autem victoria pompam ideo, quod ituris ad hoc certamen prius est victoriae votum. Trophaeum dictum apo tes propes, id est, a conversione hostis et fuga: nam ab eo quod hostem quis fugasset, merebatur trophae