comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bauit hoc ratio: & adquieuit ⁊ dip̃
quia unus. nec collectione diuersoꝵ. ne tur¬
bam faceret. nec compositione partiũ ne
massam formaret. nec similitudine multoꝵ
ne pluralitas suꝑflua. uel singularitas
imꝑfecta appareret. Omins enim unitas
insimilitudine sola consistens płimoꝵ.
aut imꝑfectionem ostendit in parte. si
minus habent singula: aut suꝑfluam
geminationem intoto. si ꝑfecta sunt uni¬
uersa. Et ñ ẽ. in his omnib unitas uera.
s emulantur solum hec unitatem. quia¬
quodamm̃ appropinqͣnt ei. s ñ conting̃t ad

Expanded text:
bavit haec ratio et acquievit, et dixit quod unus, nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unitas vera, sed aemulantur solum haec unitatem, quiquodammodo appropinquant ei; sed non contingunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicit scriptura qͣndo facta ẽ.sapientia ista:
qͣm primo omnium facta ẽ. sapientia. Et
rursũ alia scriptura dicit. In principio
ereauit ds̃ celum & terram. Et uidentur
quedam qtria oriri ȩꝓassertionib istis. Nam
si primo ominum creata ẽ. sapienta &
post ipsam facta sunt. et facta sunt par
celum et terra: & ipsa facta ẽ. ante celis¬

Expanded text:
dicit Scriptura quando facita est sapientia ista, dicit Scriptura quando facita est sapientia ista, quoniam primo omnium facta est sapientia. Et rursum alia Scriptura dicit: In principio creavit Deus coelum et terram . Et videntur quaedam contraria oriri assertionibus istis. Nam si primo omnium creata est sapientia, omnia post ipsam facta sunt. Et facta sunt post ipsam coelum et terra, et ipsa facta est ante coel
Abbreviated transcription (Latin):
p̃missa sc̃. ut de
iusibilib adinui¬
sibilia concenda¬
mus. questionem
ꝓponitis qndo ereati angeli. & quales facti st̃
dum conderentur primũ. ac deindo quales
effecti st̃ dum diuiderentur auersione. ⁊ conuer¬
sione. et quom̃ dispositi sunt dum uidicarent᷑.
dampnatione ⁊ glificatione. et de numero. et
et de offitiis. ⁊de nominib ide moderatione
et gub̾natione di millis. ⁊ multa alia que con¬
sequuntur adilla. ⁊ que continentur inillis.
ꝓpterea nos oportet de multitudine rerum
latentium. scdm nr̃ãm possibilitatẽ doctrinã
fonnare: ⁊ñ ꝓmitere que consequi non possi¬
Ecriptura dicit. quia primo omnium
Icreata ẽ. sapientia. ⁊ intelligimus sapi¬
lumine. ñ lumen illuminans. Nam illa sapi¬
entia que sapit sapientia ista. creata non est.
nec creatura ẽ: nec aliunde ẽẽ habet. sicut
Aliundo sapere non habet. Ista autem qus de
semet ipsa sapere ñ habet. neq eẽ habet a se¬
met ipsa. ⁊ipsa creata ẽ. ⁊ mitiũ habet. Et

Expanded text:
de visibilibus ad invisibilia conscendamus, quaestionem proponitis, quando creati sunt angeli et quales facti sunt dum conderentur primum; deinde quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione, et quomodo dispositi sunt dum judicarentur damnatione et glorificatione. Et de numero et et de officiis et de moderatione, et gubernatione Dei in illis; et multa alia quae consequuntur ad illa et quae continentur in illis. Propterea nos oportet de multitudine rerum latentium secundum nostram possibilitatem, doctrinam formare; et non promittere quod consequi non possuScriptura dicit quod primo omnium creata est sapientia ; et intelligimus sapilumine, non lumen illuminans. Nam illa sapientia quae sapit, sapientia ista creata non est, nec creatura est, nec aliunde esse habet sicut aliunde sapere non habet. Ista autem quae de semetipsa sapere non habet neque esse habet a semetipsa et ipsa creata est, et initium habet. Et
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ di facta est sola
icimus qͦd creatura
rationalis prior facta ẽ. & post a
creaturam rationalem. et scd̾m ipsans¬
ẽ: sicut ipsuis conditio ad solum craat
preter solam rationalem. adsimilitu
facta sit: licet omnis creatura in ratis
habere: ⁊ ipsum dm̃ habere similitul

Expanded text:
similitudinem Dei facta est sola. Dicimus quod creatura rationalis prior facta est, et post creaturam rationalem, et secundum ipsa sicut ipsius conditio ad solum creatopraeter solam rationalem ad similitudinem Dei facta sit, licet omnis creatura in rationDeo habere, et ipsum Deum similitu
Abbreviated transcription (Latin):
prebens uniu̾sis. Proᷤ qͣd̾ etiam opꝰoratione
cõsumat. oratᷤ ut exauctiant᷑ in ibi iusta
petentes. qm̃ opus hominis sine diuino ad¬
iutorio eẽ pot̃ s fructuosum ẽẽ ñ põt. No¬
uissime cõpleta expiatione. pontisex ad al¬
tare conu̾tit᷑. qd̾ relinquũ ẽ. de aqua puri¬
ficationis aobasim eiꝰ effundens: quasi com¬
mitens dõ qd̾ suꝑ est uires suas excedens in
ꝑfectione sacri misterii. De hinc altare lin¬
N eiꝰ tonsionib passionũ ad candorem
ineorruptionis ꝑducta. Incensum oratio¬
hinc participatio ad menbra defluxit. Prop¬
ter hoa sacrato altari duodecĩ cruces in pa
mundi partes cũ fide trnitatis p̾dicarent.
Cendidum uelamen qͦ pꝰ consecrationẽ alta¬
re oꝑitur. głam incorruptionis designat᷑.

Expanded text:
praebens universis: propter quod etiam opus oratione praebens universis: propter quod etiam opus oratione consummat, orans ut epetentes; quoniam opus hominis sine divino adjutorio esse potest, fructuosum esse non potest. Novissime completa expiatione pontifex ad altare convertitur, quod reliquum est de aqua purificationis ad basim ejus effundens, quasi committens Deo quod super est vires suas excedens in perfectione sacri ministerii. Dehinc linro ejus tunsionibus passionis ad candorem incorruptionis perducta. Incensum oratiohinc participatio ad membra defluxit. Propter hoc a sacrato altari duodecim cruces in parmundi partes cum fide Trinitatis praedicarent. Candidum velamen, quo post consecrationem altare operitur, gloriam incorrupti
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorium inuocat. significat eos qui ꝑcep¬
ta fidĩ cognitiõe. se ad bona oꝑa &s ad luctam
contra inuisibiles hostes accing̃t & quia de
suis uuirib minus p̃sumunt. diuinum arei¬
lium sͥ adesse deposcunt. Inquo quia cet¬
tium labor expͥmitur. quasi intetsid¬
benedicit᷑ cũ sale & cinere: addito uino aque
inixto. Aqua ppłs ẽ. sal doctrina. cinis pas¬
sionis ͥ memoria. uinũ aque mixtũ xp̃c
ds̃ & homo: uinũ diuinitas. aqua mortalitas.
Sic enĩ ppłs scĩficat᷑. doctͥna fidĩ. & memoria
passionis. xͥ: unitꝰ capiti suo dõ & homini.
Post hec ȩccła interi aqua scĩficata aspgit᷑.
ut et int̾iꝰ & ext̾iꝰ anima scificanda oster¬
datur. Asꝑsorium ysopi humilitatẽ xp̃i
significat. qua asꝑsa sc̃a mundat᷑ ecota.
Circuit pontifex altare & eccłam totã. aꝑgẽ¬
do. quasi om̃s lustrando. & curam impen¬
dendo om̃ib u̾bo & exemplo cõmuñe se

Expanded text:
adjutorium invocat, significat eos qui praecepadjutorium invocat, significat eos qui praecepta fidei cognitione se ad bona opera et ad luctam contra invisibiles hostes accingunt; et quia de suis viribus minus praesumunt, divinum auxilium sibi adesse deposcunt. In quo quia certantium labor exprimitur, quasi intebenedicitur cum sale et cinere, addito vino aqua misto. Aqua populus est, sal doctrina, cinis passionis Christi memoria, vinum aqua mistum, corpus Deus et homo. Vinum divinitas, aqua mortalitas. Sic enim populus sanctificatur doctrina fidei, et memoria passionis Christi, unitus capiti suo Deo et homini. Post haec ecclesia interius aqua sanctificata aspergitur, ut et intus et exterius anima sanctificata ostendatur. Aspersorium hyssopi humilitatem Christi significat, qua aspersa sancta mundatur Ecclesia. Circuit pontifex altare ecclesiam totam aspergendo, quasi omnes lustrando, et curam impendendo omnibus verbo et exemplo communem se
Abbreviated transcription (Latin):
In pauim̃to alphabetũ descͥ. bitut. quando
carnalis & rudis ppłs pͥma acsimplici doctri¬
na ficłi initiatur. ductus a sinistro angulo
orientis in dextrũ occidentis. & item a dextͦ
angulo orientis insinistrũ occidentis. fermã
mum fides in iudeis fuit. et postea ad gentes
transiuit. & rursum infine cũ plenitudo
gentium intrau̾it. ec̃ om̃is isrł saluus erit.
Utriꝙ gͥ ppłi collectionẽ hii duo u̾sus signifi¬
carit in crucis esfigie contipacti. Hoc ẽ qd iacob
filios ioseph benedicens. cancellatis manib
formam crucis expͥmens. dexteram manum
suꝑ caput effraym & finistram suꝑ caput
manasse posuit. quia pori ppło abiecto. mi¬
nor addexteram collocatus e̾. Cambuca. siue
uirga pastorał qua scͥptura figurat᷑. minisfi¬
um significat doctoꝵ. quor studio & pͥdica¬
tione & conu̾sio gentium facta ẽ ce ꝑficien¬
da ẽ. iudeoꝵ. Qd stans ante altare. dm in

Expanded text:
In pavimento alphabetum describitur, quando In pavimento alphabetum describitur, quando carnalis et rudis populus prima ac simplici doctrina fidei initiatur. Ductus a sinistro angulo orientis in dextrum occidentis, et item a dextro angulo orientis in sinistrum occidentis, formam mum fides in Judaeis fuit, et postea ad gentes transivit, et rursum in fine cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit. Utriusque ergo populi collectionem hi duo versus significant in crucis effigie compacti, hoc est quod Jacob filios Joseph benedicens, cancellatis manibus formam crucis exprimens dextram manum super caput Ephraim, et sinistram super caput Manasse posuit , quia, priori populo abjecto, junior ad dexteram collocatus est. Cambuca sive virga pastoralis quae Scriptura figuratur, mysterium significat doctorum, quorum studio et praedicatione et conversio gentium facta est, et perficienda est Judaeorum. Quod stans ante altare Deum in
Abbreviated transcription (Latin):
inatior angulos eiꝰ de oleo scĩficato.
eat incit uitu ȩccte duod eci cruces eris¬
tã in parietib ab ipso pontifice: tres ꝑsi
ris figurate. Reu̾sus deinde iterum adal
tutensum thus suꝑ illud offert in mo
Rtrucis & sic ꝑacta deniq consecreriõe.
tͥm altare albis uelaminib oꝑitur. Qd̾ sit
om̃ib latent ꝓfunda mist̾ia: exqͥb
quics ad memoriam excitandam attingi¬
nͥ. lm̃ decicanda. scĩficanda anima ẽ. aqͣ
diisipida. Trina asꝑsio trina immersio ẽ.
purfiandi ꝑ aquam. Duodecĩ luminaria
iliminantes: & crucis mistium ꝑ totũ mũ¬
tu ppłi. Aꝑtio ostii: sublatio peccati. Pon
ihomines fecit. ꝓstratus ꝓ sc̃ificatione do¬
turis om̃ib patrem orabat dicens. Pat̃. scĩfi¬
ca eos in nomine tuo. Surgens aũt abora¬
tione popłm ñ salutat: qm̃ qui nec dum
scificati sunt. applaudendum non ẽ. ipsis.
s orandum ꝓipsis. Desͥptio alphabeti: sim¬
plex doctrina fidi. Pauim̃tũ humanu.

Expanded text:
gulos ejus, de oleo sanctificato. Deinde in circuitu ecclesiae duodecim cruces chrismantur in parietibus, ab ipso pontifice tres per singulos figuratae. Reversus deinde iterum ad altare accensum thus super illud offert in modum crucis, et sic peracta denique consecratione ipsum altare albis velaminibus operitur. CAP. III. omnibus latent profunda mysteria, ex quibus pauca ad memoriam excitandam attingamus. Domus dedicanda sanctificanda anima est; aquda insipida. Trina aspersio trina mersio est purificandi per aquam. Duodecim luminaria illuminantes, et crucis mysterium per totum muntia populi; apertio ostii, sublatio peccati. Pontet hominem facit. Prostratus pro sanctificatione doturis omnibus Patrem orabat, dicens: Pater, sanctifica eos in nomine tuo . Surgens autem ab oratione populum non salutat, quoniam qui nondum sanctificati sunt, applaudendum non est ipsis, sed orandum pro ipsis. Descriptio alphabeti, simplex doctrina fidei. Pavimentum, cor humanum.
Abbreviated transcription (Latin):
quib nec obst̃ nec ꝓsunt: qͣm eis deert qͥ
ꝓsunt. Diligentus tam̃ facit hec quid ꝓ
necessariis suis: qͦd ꝓ illo fiat similter asiui
Corpori autẽ humano quidqͥd impendtur.
ñ ẽ presidiũ salutis. s humanitatis dicqͥũ
scdm affectũ qͦ nemo umqͣm carnẽ suã ocio
habet. Unde oportet ut qui pot̃ ꝓcareii
exequiarũ: magis st̃ uiuoꝵ solatia q̃
mortuoꝵ subsidia. Si aliqͥd ꝓdest impose¬
pultura. preciosa: oberit pio uilis aut mb
la. Preclaras exequias inconspetu hominũ
purpurato illi diuiti exibuit turba famu.¬
loꝵ: s multo clariores inconspectu dã
ulceroso illi pauꝑi ministeriũ p̃buit an¬
geloꝵ. qui eũ extulert̃ ñ in marmoreũ dumis¬
lũ. s inabrahe gremiuo. De sacrifitio ꝑd

Expanded text:
t, nec prosunt, quam eis deerunt quibus prosunt: diligentius tamen facit hoc quisque pro necessariis suis, quod pro illo fiat similiter a suis. Corpori autem humano quidquid impenditur non est praesidium salutis, sed humanitatis officium, secundum affectum quo nemo unquam carnem suhabet. Unde oportet ut qui potest pro caexsequiarum, magis sunt vivorum solatia quam mortuorum subsidia. Si aliquid prodest impio sepultura pretiosa, oberit vilis aut nulla pio. Praeclaras exsequias in conspectu hominum, purpurato illi diviti exhibuit famulorum turba; sed multo clariores in conspectu Domini ulceroso illi pauperi ministerium praebuit angelorum, qui eum extulerunt non in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium. CAP. IX. De sacrificio
Abbreviated transcription (Latin):
huc illis neophitis existentibus eis
⁊ illicita consentire. et eos uerbis ac
sis instruere. et que pꝰ de talibus ege¬
monabiliter et fideliter excludere
det. Nam iusta apłm qui ait. lac uob̾¬
mum quod infirma adhuc radice
curaui: ut hii qui occasione noue dispen¬
sationis illicita matcomonia contrahunt.
erudicissimum uirum causantur. ñ gene¬
ralit̃ quarte generationis copulam censuisse.
immo uenialit̃. simulq temporalit᷑ ꝑmi-¬
sisse cognoscant.
Sserentibus hominibus de germa¬
mie partibus didici: qd̾ beate recor¬
dationis papa gregoriꝰ dum anglos ad re¬
ligionem xp̃ianitatis diuina gr̃a illus¬
traret. licentiam illis dedisset in quarta
sese copulari generatione. Qd quidem
xp̃ianis licitum non est: usqꝙ aͥtim se cogno¬
uerint. S dum rudes erarit inuitandi
ad fidem: q̃qͣ minime scͥptum reꝑimͦꝰ ñ

Expanded text:
huc illis neophytis existentibus eis primum illicita consentire, et eos verbis et exemplis instruere, et quae prationabiliter et fideliter excludere oportet. Nam juxta Apostolum, qui ait: Lac vobibonum quod infirma adhuc radice curavi, ut hi qui occasione novae dispensationis illicita matrimonia contrahunt, eruditissimum raliter quartae generationis copulam censuisse, imo venialiter simulque temporaliter permisisse cognoscant.sserentibus hominibus de Germaniae partibus, didici quod beatae recordationis papa Gregorius, dum eos ad religionem Christianitatis divina gratia illustraret, licentiam illis dedisset in quarta sese copulari generatione. Quod quidem Christianis licitum non est, dum usque se cognoverint. Sed dum rudes erant invitandi ad fidem, quanquam minime scriptum reperimus, n
Abbreviated transcription (Latin):
iugii additum ẽ. conuigii offitium. qđ incõ¬
mirtione carnis expleri debuerat. Ut in eo
coniuncti. & exercerentur ꝑ obedientiam ad
uirtutem: et fructificarent ꝑ ꝓlis generatio¬
nem. Inqͦ offitio. masculo quidem qui suꝑi¬
or erat datum ẽ. qđ ꝓpagandũ fuisset de
suo seminare. feminȩ autem concipere et
parere: ut in eadem similitudine demonstra¬
retur. q̃m milla inuisibili sotietate anima
rationalis nuillatenus fructificare posset.
nis u priꝰ semen iututis a deo conqo
batur. Sensualitas ultima regebir
& non regebat. Media uero ratis:
decepit. femina uero uirum dec
suggerit. Deinde prudentia caras
sum iniquitatis trahit. ꝓpter hes

Expanded text:
jugii additum est officium quod in comjugii additum est officium quod in commistione carnis expleri debuerat, ut in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum est quod propagandum fuisset de suo seminare, feminae autem concipere et parere, ut in eadem similitudine demonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo concipum et non regebatur. Sensualitas ultima regebatur tantum et non regebat. Media vero ratio edecepit, femina vero virum. Decsuggerit: deinde prudentia carnisconsensum iniquitatis trahit. Propter has
Abbreviated transcription (Latin):
inuna societate manerent: et uir quidem. ut
imago d̃i fieret in hoc sacram̃to pietate acd
dilectionem indinaretur. femina uero. ut for¬
mam animȩ racionalis exprimeret. necessi¬
tate magis. & quasi respectu cõmoditatis cu¬
iusdam amare ꝑsuaderetur. sic tamen ut utͥmnq
uoluntaria eẽt dilectio. Quia si uoluntaria
non eẽt: nec uera dilectio. nec uere dilectio¬
nis sacramentum ẽẽ posset. Iterũ ut aliud
sacramentũ in hac societate formaretur: p̃¬
cepit ds̃ ut masculus ⁊ femina inuna carne
iungerentur. Ut sicut prꝰ insacramento
coniugii ꝑ dilectionem imum erant: ita p̾¬
modum inoffitio coniugii unum fierent ꝑ
unam carnis cõmixtionem: ut ostenderetur
quia qui prius in sua diuinitate ꝑdilectionẽ
iunctus erat animȩ. pꝰmodum ꝑ assumptã
carnem iunctus ẽ. ȩccłiȩ suȩ. Iterum ne otio¬
sa eẽt sotietas coniugalis inter masculum
⁊ feminam: ꝓpterea post sacramentum con¬

Expanded text:
in una societate manerent. Et vir quidem, ut in una societate manerent. Et vir quidem, ut imago Dei fieret in hoc sacramento, pietate ad dilectionem inclinaretur. Femina vero, ut formam animae rationalis exprimeret, necessitate magis et quasi respectu commoditatis cujusdam amare persuaderetur. Sic tamen ut utrinque voluntaria esset dilectio, quia si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut prius in sacramento conjugii per dilectionem unum erant, ita postmodum in officio conjugii unum fierent per unam carnis commistionem. Ut ostenderetur quod qui prius in divinitate per dilectionem junctus erat animae, postmodum per assumptum carnem junctus est Ecclesiae suae. Iterum ne etiosa esset societas conjugalis inter masculum et feminam, propterea post sacramentum con
Abbreviated transcription (Latin):
sa erat: ⁊ sponsus ds. Offitiũ conugii. sacra¬
mentũ fuit cuiusdam societatis: que futura
⁊ sponsa ecclĩa. Et qui sponsus erat. utrobiq
suꝑior erat: & eis dilectio ꝑpietatẽ trahe¬
batur adinferiorem. Que autem sponsa erat.
utrobiq inferior erat. quia sibi sufficiens
ñ erat. ⁊ ꝑse stare ñ poterat: & ꝓpcerea euiꝰ
dilectio necessitate magis conuertebatut ad
supiorem. Supior diligendo bencfitium p̃sitit:¬
inferior diligendo benefitium accepit. Huiꝰ
gͦ societatis que utrimq dilections mutua con¬
stabat. sacramentum formatum ẽ: qͣndo con¬
uigium institutum ẽ. Alterius societatis sacra¬
mentum in coniugio: alterius societatis sacra¬
mentum in conugii offitio. ꝓpterea natura
humana duplici qualitate distincta ẽ: ut inui¬
ro quidem robustior. infemina uͦ infirmior. &
aliena ope indigens appareret. Et iuncti st̃
duo inunum. una dilectione & societate una.
ut in una dilectione ẽent. ⁊ ꝑdilectionem unã

Expanded text:
t sponsus Deus. Officium conjugii sacramentum fuit cujusdam societatis quae futura  sponsa Ecclesia. Et qui sponsus erat utrobique superior erat, et ejus dilectio per pietatem trahebatur ad inferiorem. Quae autem sponsa erat, utrobique inferior erat; quia sibi sufficiens non erat, et per se stare non poterat. Et propterea ejus dilectio necessitate magis convertebatur ad superiorem. Superior diligendo beneficium praestitinferior diligendo beneficium accepit. Hujus ergo societatis quae utrinque dilectione mutua constabat, sacramentum formatum est, quando conjugium institutum est alterius societatis sacramentum, in conjugio, alterius societatis, sacramentum in conjugii officio Propterea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem unam
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑium anime ñ sequitur: ut sicut aliqͣndo
ñ mouetur qͣndo uult. sic sepe etiam qͣndo
ñ uult moueatur. Ex inde gͦ carnale cõmer¬
tium ab homine exerceri ñ debuit: ex quo
illua sine turpi concupiscentia. ⁊ carnis li¬
bidine exerceri ñ potuit. Ipse enim sͥ hoc
illicitum fecit: exquo se talem fecit. qui illd̾
licite implere non possit. S quia carnis

Expanded text:
ndo non movetur quando vult, sic saepe etiam quando non vult moveatur. Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis
Abbreviated transcription (Latin):
qui sola naturali ratione uitam suam dilĩ
dicuntur. qui seđ̃m concupiscentiã in qua
uiatt sunt ambulant. Homines faꝑx
uendũ informantur. Homina qet¬
ut bonum qđ faciendum ẽ agnoset
flammantur ut diligant: ⁊comoli
tione signemus: homines naturile
abinitio numqͣm ullo tempore atit
opus mundabant non animum. li
dei gratia puplice anteferuntur.i

Expanded text:
qui sola naturali ratione vitam suam diriguqui sola naturali ratione vitam suam dirigudicuntur qui secundum concupiscentiam in qua nati sunt ambulant. Homines scripbene vivendum informantur. Homineut bonum quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligunt, et corroori distinctione signemus: homines naturalisab initio nunquam ullo tempore defuerunt. ervientes opus mundabant non animum. Temtiores, et Dei gratia publice ante feruntur,
Abbreviated transcription (Latin):
adfinẽ electi subsequuntur. nisi nulites alios
non tamen alium s ipsum regem suum prece¬
dentem unanimiter atq alacriter subsequenteᷤ:
habentes ⁊ ipsi arma noui noua. tamen ab eodẽ
armati. & contra eundem pugnaturi : Siue
gͥ precedentes. siue subsequentes. unius regis
sacramenta portantes. un regi militantes. &
unum tirannum suꝑantes. illi uenturum pre¬
cedentes. isti precedentem subsequentes. Unde
patet quia abinitio ⁊ si ñ nomine. re tamen
rp̃iani fuerunt. Tria enim st̃ tempora: ꝑquȩ
presentis scł̃i spacium decurrit. Primum ẽ
tempus naturalis legis. Scđ̃m tempus. scͥpte
legis. Tertium tempus c̃. gr̃e. Primũ ẽ. ab adã
usq ad moysen. Sđ̾m. a moyse: usq ad rp̃m.
Terciũ. a xp̃o usq adfinem scłi. Similiter.
tria st̃ genera hominũ: id est homines natu¬
ralis legis. homines scripte legis. homines
gr̃e. Homines naturalis legis dici possunt.

Expanded text:
ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios, ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios, non tamen alium, sed ipsum suum regem praecedentem unanimiter atque alacriter subsequentes, habentes et ipsi novi arma nova, tamen ab eodem armati et contra eumdem pugnaturi? Sive igitur praecedentes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes. Unde patet quod ab initio et si non nomine, re tamen Christiani fuerunt. Tria enim sunt tempora per quae praesentis saeculi spatium decurrit. Primum est tempus naturalis legis; secundum tempus scriptae legis; tertium tempus gratiae. Primum ab Adam usque ad Moysen. Secundum a Moyse usque ad Christum. Tertium a Christo usque ad finem saeculi. Similiter tria sunt genera hominum; id est homines naturalis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Homines naturalis legis dici possunt
Abbreviated transcription (Latin):
eius approbare debussẽt. Pposuit & diabolꝰ¬
sacramenta sua. quib suos sibi alligaret: qͣtinꝰ
ab illis qui euis imperium detrectabant. qͣnto
eos manifestius discerneret. tanto securus pos¬
sideret. Cȩpit gͦ genus humanum mor in
partes contrarias diuidi. aliis diaboli sacͣmen¬
ta suscipientib. aliis uero suscipientib sacra¬
menta. xp̃i: ⁊ facte sunt due familie. una rp̃i.¬
altera diaboli. Quid enim uerbũ incarna¬
tum direrim. nisi regem qui hc̃ mundum
intrauit. ꝑ assumptam humanitatem cum
diabolo bellaturlis: & cũ exinde quasi tiran¬
num ⁊ iuolenter ialieno dominantem ex¬
pulsurus: Et quid omnes priores scõs qui
ante incarnationem abinitio fuer̃t electi
ippellauerim. nisi milites quosdam opti¬
os. regem uenturũ inacie p̃cedentes. ipsis
quib tẽ scĩficabantur sacramentis. quasi
quibdã armis munitos. atq precinetos ⁊¬
Quiditem eos qui post incarnationẽ usq

Expanded text:
ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolsacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae sunt duae familiae: una altera diaboli. Quid enim verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem expulsurus? Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem verbi ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibusdam armis muniti atque praecincti? Quid item eos qui post incarnationem usque
Abbreviated transcription (Latin):
ostqͣm primꝰ parens generis humani
ꝓpter inobedientie culpam a paradiso
epulans in hunc mundũ uenit: diabolus iuis
trrannicũ in illo exercens. sicut eum prius
fraudulenter seduxerat. ita postmodũ uiolen¬
ter possidebat. S dei ꝓuidentia que hc̃ ad
salutem disponebat. sic iustitie rigorem ꝑmi
scđiam temperauit. ut eum ad cempꝰ quidẽ
ab illo premi ꝑmitteret: et camen ne ab illo
meternũ premeretur. ex ipsa ei pęna remedi¬
um prepararet. Itaq iamt̃c abipso mundi
erordio sacramenta salutis sue homini ꝓpo¬
suit. quib eum sub expectatione futurȩ scĩ¬
ficationis consignaret: quatinꝰ ea quisquis
fide recta ⁊ spe firma ꝓpter obedientiam in¬
stitutionis diumnȩ ꝑciperet. etiam sub iugo
positus. ad consortium libertatis ꝑtineret.
ꝓposuit itaq edictum informans. ⁊ homi¬
nem erudiens: ut quicũq eũ saluatorem
atq liberatorem expectare ligeret. eiusdẽ
sue electionis uotum in ꝑceptione sacram̃toꝵ

Expanded text:
ostquam primus parens generis humani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc ad salutem disponebat, sic justitiae rigorem per misericordiam temperavit, ut eum ad tempus quidem ab illo premi permitteret, et tamen ne ab illo in aeternum premeretur, ex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque jam tunc ex ipso mundi exordio sacramenta salutis suae homini proposuit quibus eum sub exspectatione futurae sanctificationis consignaret: quatenus ea quisquis fide recta et spe firma propter obedientiam institutionis divinae perciperet, etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facit ipse qđ accipit. quia ꝑse ñ acci
s patitur cantum qđ accipit. & est iustus
facit. quia facit. et iustitia qua facit. et ẽ
is qui accipit iustitia quã accipit. non tam̃
accipit. quia sine iusticia sua ꝑ solam grãm¬
ogens. Iustitia paciens ẽ: qua si fiat ali
iustumẽ. si ñ fiat iiustũ ñ ẽ. Iustitia
ẽ: qua sic aliquid iuste fit. ut si ñ fieret
um eẽt. Ppter qđ iustitia paciens dispen¬
em habet: iusticia cogens necessitatem.
Es de massa generis humani qͦsdam ad
iem assumens. iustitia utitur debite po
tur licite equitatis. Illic de debito suo:
assumit desereret inuistitia non esset:
i autem eos quos ñe deserit asumeret.
uilit iniustitia ñ ẽẽt. quia in eoꝵ saluatione
uedur uistitia potestatis. Siue gͥ inhis qui

Expanded text:
n facit ipse quod accipit, quia per se non accipit, sed patitur tantum quod accipit, et est qui facit quia facit, et justitia qua facit: et est justus qui accipit justitiam quam accipit, non tamen quia accipit, quia sine justitia sua per solam gracogens. Justitia patiens est qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens justitia utitur debitae potur licitae aequitatis. Illic de debito suo, assumit desereret injustitia non esset, Si autem eos quos nunc deserit assumeret, similiter injustitia non esset; quia in eorum salvatione uteretur justitia potestati
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ẽ.⁊ sacramentũ uiditis scãm reteibutiõ¬
nem. quia illud ianifeste eausam. ⁊ presci¬
entiam innuit. hoc uero manifestabit causã.
⁊ confirmabit prescientiam. Item conside¬
randum ẽ qdđ uiditiũ aliter sit. ubi senten¬
tia dictatur: aliter ubi ꝓfertur. Indictan¬
la quidem sententia omnis uiditis: iudicat
te sua eũ ꝑatre ispũ scõ omnis uiddici sen¬
tentiam ꝓferre solus accepit. ꝓ ꝑterca hu¬
manitas que ententiam dictare ñ habet:
aptũ addictandam sententiam dixit.

Expanded text:
butionem. Quia illud manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicat te sua cum Patre et Spiritu sancto omnis judicii sententiam manitas quae sententiam dictare non habet quantum ad dictandam sententiam dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
buntur p̃mittere: his que adscd̃am eus insti¬
tutionem ꝑtinent. sequenti narrationi reser¬
uatis. Habet enim hoc sacramentum duplicẽ
institutionem: unam ante peccatum adoffitiũ.
aliam pꝰ peccatum ad remedium. Et scđm
illam quidem qua singłariter institutum ẽ.
singłariter cractari debet: ut pꝰea scđ̾m illam
quã ceteris intempore coniungitur. a ceteris
innarratione non separetur. De institutione
coniugii solum ex omnib sacramentis
quȩ adremedium hominis instituta sunt ance
peccatum hominis legitur institutum: ñ tam̃
ꝓpter peccatum. s ad sacram̃tũ solum & ad
offitium. Adsacramentũ ꝓpter eruditionẽ:
ad officium ꝓpter exercitationem. Erant
enim duo hec inconugio ipso. comugium ip¬
sum. ⁊ coniugii offitium: & utrumq sacram̃tũ
erat. Coniugiũ constabat inconsensu federis
sotialis: offitium conuigii constabat incopła
carnis. Comugium sacͣmentum fuit cuiusdã

Expanded text:
buntur praemittamus; his quae ad secundam ejus instibuntur praemittamus; his quae ad secundam ejus institutionem pertinent sequenti narrationi reservatis. Habet enim hoc sacramentum duplicem institutionem; unam ante peccatum ad officium, alteram post peccatum ad remedium. Et secundum illam qua singulariter institutum est singulariter tractari debet; et postea secundum illam qua caeteris in tempore conjungitur a caeteris in narratione non separetur. CAP. XIII. De in. Sacramentum conjugii solum ex omnibus sacramentis quae ad remedium hominis instituta sunt, ante peccatum hominis legitur institutum; non tamen propter peccatum, sed ad sacramentum solum et ad officium. Ad sacramentum propter eruditionem, et ad officium propter exercitationem. Erant enim duo haec in conjugio ipso: conjugium ipsum, et conjugii officium, et utrumque sacramentum erat. Conjugium constabat in consensu foederis socialis, officium conjugii constabat in copula carnis. Conjugium sacramentum fuit cujusdam
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam ante peccatum hominis insticutũ inuemi¬
tur. Conuigiũ namq pruis euam ꝗͣ homo pec¬
carit sancitum legitur: ubi teste scͥptura mu¬
lier facta uiro ĩadiutoriũ sociata memoratur.
Cuiꝰ tamen institutionis causa. tc̃ adremedium
ñ fuit s adoffitium: quia morb in homine non
fuit qui sanaretur. s uirtus que exerceretur.
Ppuer qđ extrib causis institutionis sacram̃¬
toꝵ. duas tantũ hic inuenimꝰ: eruditionem
scilicet et exercitationem. Humiliatio enim
ibi necessaria ñ fuit. ubi suꝑbia nulla fuit:
hratio que erudiretur admaiorem cognitionẽ
& uirtus que ꝓmoueretur ad maiorem ꝑfectionẽ.
Inuenitur itaq hoc sacram̃tum singl̃arem ha¬
bens legem: quẽadmodũ singłarem habet in¬
sticutionem. Et uidetur ordo postulare priusꝗͣ
ad ea que deceteris dicenda sunt sacramentis.
discutienda accedamus. de isto singłariter que¬
dam que ad primam institutionem spectaro uide¬

Expanded text:
etiam ante peccatum hominis institutum invenietiam ante peccatum hominis institutum invenitur. Conjugium namque prius etiam quam homo peccaret sancitum legitur ubi teste Scriptura: Mulier facta in adjutorium viro ei sociata memoratur . Cujus tamen institutionis causa tunc ad remedium non fuit, sed ad officium; quia morbus in homine non fuit qui sanaretur, sed virtus quae exercetur. Propter quod ex tribus causis institutionis sacramentorum duas tantum hic invenimus; eruditionem scilicet et exercitationem. Humiliatio enim ibi necessaria non fuit ubi superbia nulla fuit; sed ratio quae erudiretur ad majorem cognitionem t virtus quae promoveretur ad majorem perfectionem. Invenitur itaque hoc sacramentum singularem habens legem quemadmodum singularem habet institutionem. Et videtur ordo postulare priusquam ad ea quae de caeteris dicenda sunt sacramentis discutiendo accedamus; de isto singulariter quaedam quae ad primam institutionem spectare vide
Abbreviated transcription (Latin):
as reꝑando inde sacramentis siuis medicinã
auit: que quidem ꝓut ratio postulabat &
. iuersis temporib & locis ad curationem
exhibuit. alia ante legem. alia sublege. alia
r̃a. Diuersa quidem inspetie: unũ tamen
sum habentia. iunam sanitatẽ ꝑficientia.
uis gͥ querat tempus institutionis sacram̃
sciat quia qmdiu morbus ẽ. tempus medici
us remedii. In ipsa. & ꝓpter ipsam. insti
sunt sacramenta: & quedam a principio
que suo tempore cucurrert̃. ⁊ ad sanitatẽ
⁊ ipsis datum erat. ⁊ ꝑ ipsa dandũ erat.
endam ualuerunt. Et ista sacͣmenta
Dre suo expleto cessauerunt: et alia ꝓ illis
dem sanitatem ꝑficiendam successert̃.
merent. et ꝑfectam sanitatem plene restaura¬
tant. Et hec omnia facta sunt scđ̃m iuditium
⁊ dispensationem medici. qui morbũ ipsum ui¬
dit: e qualia ei remedia singłis temporib adhi¬
benda t̾nt agnouit. Porro unũ sacramentum

Expanded text:
ando in sacramentis suis medicinam praeparavit. Quae quidem prout ratio postulabat et causa diversis temporibus et locis ad curationem illius exhibuit; alia ante legem, alia sub lege, alia sub gratia: diversa quidem in specie unum tamen effectum babentia et unam sanitatem perficientia. Si quis igitur quaerat tempus institutionis sacramentorum, sciat quia quandiu morbus est, tempus medicintempus remedii. In ipsa et propter ipsam instituta sunt sacramenta; et quaedam a principio ipsius, quae suo tempore cucurrerunt et ad sanitatem quantum ipsis datum erat, et per ipsa dandum erat restituendum valuerunt. Et ista sacramenta suo tempore expleto cessaverunt; et alia pro illis ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt.merent et perfectam sanitatem plene restaurarent. Et haec omnia facta sunt secundum judicium et dispensationem medici, qui morbum ipsum vidit, et qualia ei remedia singulis temporibus adhibenda essent agnovit. Porro unum sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
uatuor st̃ uiditla Icđm causam scd̃m
oꝑationem. scd̾m recributionem. Scd̃m
prescientia iudicati sumus : priusꝗͣ essem̃.
Scđ̾m causã iudicamur. ex qͦ eẽ incipimꝰ
qm̃ boni uel mali sumus. Scađm oꝑationẽ
iudicamur: qͣndo oꝑib foris ostendimus.
quales intus apud nos simus. Scdlm retri¬
butionẽ iudicabuur: qudo inꝑcipienda
mercede oꝑm. cognoscemus quales abeterno
apud dm̃ preuisi fuimus. fpohis quatuo
iuditiis. duo sunt occulta. iuditium scam¬
p̃scientiam. ⁊ uditium scdm eausam. Noo
in his humanũ uiditium ñ recipitur. Auo
manifesta. idẽ. iuditium scdm oꝑationem
⁊ uditiũ sodm recributionem. in quoꝵ a
b a deo inpresenti uidicandi. potestas uat᷑.¬

Expanded text:
m operationem, secundum retributionem. Secundum praescientiam judicati fuimus antequam essemus. Secundum causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni vel mali sumus. Secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus. Secundum retributionem judicabimur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta: judicium scpraescientiam et judicium secundum causam, et ideo in eis humanum judicium non recipitur: duo manifesta, id est judicium secundum operationem, et judicium secundum retributionem, in quorum bus a Deo in praesenti judicandi potestas dat
Abbreviated transcription (Latin):
ut ds̾ homo fieret. ⁊ ꝑhomine mortalitatem
hominis assumens. adspem sue immortalita¬
tis hominẽ reformaret ut ñ diffidat iam hõ
se adbona illius posse ascendere. quẽ adsua
mala toleranda uidet descendisse. ⁊ut indeo
humanitas glorificata exemplum eẽt glifica
expectare: ut ipse ⁊ uia sit inexemplo. et ue¬
ritas in ꝓmisso. ⁊ uita inpremio. Qua ra¬

Expanded text:
ut Deus homo fieret, et pro homine mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorifiexspectare. Ut et ipse sit via in exemplo, et veritas in promisso, et vita in praemio. CA
Abbreviated transcription (Latin):
foris incarne etiam discretio sensuum.
uidem quantũ adiurtucem sac̾menti.
o comugii ministerium generandi tmn
eetur sine carnis pollutione. Nẽ uero
ta ẽ: iam pꝰ peccatum carnis cõmixtio
enali concupiscentia fieri ñ potest. for
uitem aliquem mouere ꝑotest: quare
ecatum homo hoc potissimum opus
eccato explere ñ potest. S diligenter
eranti: ratio manifesta occurrit. Qmͣ
ullam incarne sua contradictionem in
reatoris ulciscendam contradicerent.
possid. si inmenbris corporis sui nullã sp̃s ra¬
tionalis pocestatem haberet. uindictam suã
de inparte ꝑiustitiam exercuit. ⁊ in parte mi
teritur: mnatura foueretur. Ut gͥ mobedien¬
tia manifesta fieret. unũ incorpore humano
membrũ potestati anime subtraxit. ꝑ qd post̾ĩ¬
tas incarne seminanda fuit: ut omnes qui ꝑ
ilull generantur se filios inobedientie ẽẽ intel¬
ligant᷑. et ex sua origine quales ⁊ exqualibus

Expanded text:
foris in carne etiam discretio sensuum, quae quidem quantum ad virtutem sacramenti in a in officio conjugii ministerium generandi implimpleretur sine carnis pollutione. Nunc verocorrupta est, jam post peccatum, carnis commistio sine carnali concupiscentia fieri non potest. Fortassis autem aliquem movere potest, quare post peccatum homo hoc potissimum opus sine peccato explere non potest. Sed diligenter consideranti ratio manifesta occurrit. Quanuo subjectus fuit, nullam in carne sua contradictionem invreatoris ulciscendam contradicerent, posset si in membris corporis sui nullam spiritus rationalis potestatem haberet, vindictam suam Deus in parte per justitiam exercuit, et in parte misteretur, et natura foveretur. Ut igitur inobedientia manifesta fieret unum in corpore humano membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se filios inobedientiae esse intelligant, et ex sua origine quales et ex qualibus
Abbreviated transcription (Latin):
floust ut in adoptione patsme
Hatura. ut de nr̃o eẽc holord¬
tion stus quidem redemptionis pers
mana tota ꝑ peccatũ corrupta suta.¬
lit qđ eius merito debetur. Cumg dbs
qua d̾s iuste facit. ⁊pse uistus ẽ: hic retri¬
Io equa. qua peccator iuste patitur. qua tam̃¬

Expanded text:
Filius, ut in adoptione paternaatura, ut de nostro esset holotio. Cujus quidem redemptionis partihumana tota per peccatum corrupta fuod ejus merito debetur. Cum ergo qua Deus juste facit et ipse justus est. Et hic retributio aequa qua peccator juste patitur, qua tam
Abbreviated transcription (Latin):
dutiam habere. incipias. & sc̃a quadam
p̃sumptione inspe miscdie diuine. de in¬
dulgentia ⁊ remissione peccattꝵ confide.
et tanto ueriꝰ quanto utiq sinceriꝰ inuinc¬
tam penitentiam expleueris. De his qui
ed fortassis tacita tͥ cogitatione res n.

Expanded text:
duciam habere incipias, et sancta quadam duciam habere incipias, et sancta quadam praesumptione in spe misericordiae divinae de indulgentia et remissione peccatorum confidere, et tanto verius quanto utique sincerius injunctam poenitentiam expleveris. CAP. III. D complent. Sed fortassis tacita tibi cogitatione res
Abbreviated transcription (Latin):
te fecisse qd malum ẽ. Quando gͦ imꝓbas
et dampnas mala tua. penitentiam habes.
Quando autẽ satisfactione subsequente. et
punis et corripis mala tua: fructus pe¬
nitencie habes. Si displicet tͥ qd̃ fecisti: pe¬
nitentiam agis. Si ꝑsequeris & punis qd̾
fecisti: fructus penitentie facis. Peniten¬
tia ẽ. facti imꝓbatio: fructus penitentie¬
est delicti correctio. S quia scdm m̃surã
delicti correctionis mensura pensanda ẽ:
ibo fructus penitentia& dignos facere
oportet. Si in correctione minor ẽ afflic¬
sit penitentia mea: Quia scire hoc ñ poteꝰ.
idõ necesse habes semꝑ penitere. Satisfacc̾e
potes: nimis fac̾e ñ potes. Melius eͥ ut płꝰ
facias: quam minus. Idõ sollicitus esto.
satage. da oꝑam. studium impende ut
culpa sit cũ fine.: deuotio sine fine. Tam̃
ut aliquando peccatrix conscientia conso¬
letur. positus est modus et m̃sura peniten¬
tic exterioris: ut illa expleta uł ꝑfecta. fi¬

Expanded text:
te fecisse quod malum est. Quando ergo improbas te fecisse quod malum est. Quando ergo improbas et damnas mala tua, poenitentiam habes, quando autem, satisfactione sequente, et punis et corrigis mala tua, fructus poenitentiae habes. Si displicet tibi quod fecisti, poenitentiam agis. Si persequeris et punis quod fecisti, fructus poenitentiae facis. Poenitentia est facti improbatio; fructus poenitentiae delicti correctio. Sed quia secundum mensuram delicti correctionis mensura pensanda est, ideo fructus poenitentiae dignos facere oportet. Si in correctione minor est afflicsit poenitentia mea? Quia hoc scire non potes, ideo necesse habes semper poenitere. Satisfacere potes, nimis facere non potes. Melius est ut plus facias quam minus. Idcirco sollicitus esto, satage, da operam, studium impende, ut culpa sit cum fine, devotio sine fine. Tamen ut aliquando peccatrix conscientia consoletur, positus est modus et mensura poenitentiae exterioris, ut, illa expleta vel perfecta, fi
Abbreviated transcription (Latin):
sti ñ nunꝗͣ sine aliquo compuncti
motu siue aliquo timoris uł amoris
lenda peccata sua se ingerunt: esti¬
utr se propt̃ solam u̾boꝵ ꝓlationem a
di aͥ. Iiꝰ flendum: postea confitendum.
nonfiline naniq peccatorum hominẽ
cuartundari oportet. ut humilit᷑ qd̃ fec̃
istat: et tamen ñ sic uerecundari ut ca
hoc bene nouit peccatrix illa. que et
bi et tam̃ ñ ante s retro stetit ut uerecũ
turpitudinis sue se attend̾e demonstra¬
⁊ Empt̃ hoc recte dr̃. Prius flendum:
i confitendum. De penitentia.
rior. Penitent̾ia exterior ẽ in afflic¬
Me carnis: penitentia interior ẽ. in con¬
done cordis. ꝑ penitentian exteriorẽ
Egatur culpa praui opis ꝑ pententiam
interiorem emendatur culpa praue uolũ¬
tatis. Scd̾m quantitatẽ delicti: m̃suracor¬
rep̾tionis pensanda ẽ. Agite inquit fruc¬
tus dignos penitentie. Aliud ẽ enim fructꝰ
penitentie: aliud penitentia ipsa. Sicut
aliud ẽ. arbor. et aliud frucł eiꝰ: sic aliud

Expanded text:
sti nonnunquam sine aliquo compunctionis motu, sine aliquo timoris vel amorisad dicenda peccata sua se ingerunt, existimantes se propter solam verborum prolationem a  Prius flendum, postea confitendum. In confessione namque peccatorum hominem et verecundari oportet, ut humiliter quae fecit agnoscat, et tamen non sic verecundari ut taceat. Hoc bene novit peccatrix illa mulier q: et tamen non ante, sed retro stetit, ut verecundiam turpitudinis suae se attendere demonstraret. Propter hoc recte dicitur: Prius flendum, postea confitendum. DOMINICA erior est in afflictione carnis, poenitentia interior est in contritione cordis. Per poenitentiam exteriorem castigatur culpa pravi operis; per poenitentiam interiorem emendatur pravae culpa voluntatis. Secundum quantitatem delicti mensura correptionis pensanda est. Agite, inquit, fructus dignos poenitentiae. Aliud enim est fructus poenitentiae aliud ipsa poenitentia. Sicut aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
ad illum iretisqui ẽ suꝑ uos: nc̃ aut̃ ꝓ indul¬
gentie dispensatione conceditur. ut pecc̾a
urã ad inuicẽ uob confiteamini inter uos.
Illic quidem qui solus confessionem acci¬
ꝑet confessionem non faceret. quia pecca¬
ta ñ haberet: hic au̾t qui confessionẽ pec¬
catoꝵ actipiunt. et confitentib peccata sua
bus peccata sua dimittantur. Propterea

Expanded text:
ad illum iretis qui est super vos; nunc autem pro indulad illum iretis qui est super vos; nunc autem pro indulgentiae dispensatione conceditur ut peccata vestra adinvicem vobis confiteamini inter vos. Ille quidem qui solus confessionem acciperet, confessionem non faceret quia peccata non haberet, hi autem qui confessionem peccatorum accipiunt, et confitentibus peccata sua ipsi peccata sua confiteantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
girmis ñ dixit. ut ad medicos curandi
tunt. hoc quasi certum ẽẽ uoluit. qͦd egͥ
nter salutem quererent: et se curandos
ererit. si medicos inuenirent. ꝓpterea
ls medicos monuit. Infirmum enĩ ipse
uibis suus sufficienter admonet: neq
euierito habet si dolet. Tam̃ ipsi medi¬
a posta qua negligentes in curatione sua
gits mienerunt. eos ad salutem queren¬
lm et admonitione sua excitauerunt. et
lꝓmuicem ut saluemini. Quid ẽ alte¬
surũ: Alter alteri: homo homini. Nso
di homo dõ. sicut uetꝰ ille confessor ait:
bos homo homini ꝓpt̾ dm̃. Pł enĩ facit
Nstruo humiliatur ꝓpt̃ dnm: qua qͥ ipsi
uͥ humiliatur. Propterea confitemini
Errutrum peccata ur̃a. Quid ẽ. alterutrũ.
hantum unusquisq unicuiq s alt̾utrũ
ur ł. int̾ uos homines hominib oues pas.¬
toribus. subiecti p̃latis. hii qui peccata hñt.
his qui peccata dimitt̾e potestatem habent.
Debitum quidem erat. ut confessionẽ facti

Expanded text:
infirmis non dixit ut ad medicos curandi venirent. Hoc quasi certum esse voluit, quod aegri libenter salutem quaererent, et se curandos offerrent, si medicos invenirent. Propterea solos medicos admonuit; infirmum enim ipse morbus suus sufficienter admonet, neque opus praecepto habet si dolet. Tamen ipsi medici postea quia negligentes in curatione sua aegrotos invenerunt, eos ad salutem quaerendam, et admonitione sua excitaverunt, et pro invicem, ut salvemini. . Quid est alterutrum, alter alteri, homo homini? Non solum homo Deo, sicut verus ille confessor ait: d homini propter Deum. Plus enim facit qui servo humiliatur propter Dominum, quam qui ipsi Domino humiliatur. Propterea: Confitemini alterutrum peccata vestra. Quid est alterutrum? Non tantum unusquisque unicuique, sed alterutrum, hoc est inter vos, homines hominibus, oves pastoribus, subjecti praelatis. Ii qui peccata habent, iis qui peccata dimittere potestatem habent. Debitum quidem erat ut confessionem facturi
Abbreviated transcription (Latin):
est hic dic dõ qui ñ irpꝑat: quasi dͥuat
etiam si erubescis coram homine. ne eni¬
homini ñ dicas: s ut in his &̃ quetoram
homine erubescenda sunt de di petate
confidas. Opponis adhuc lacͥmasile peto
quaᷤ̃ legis. confessionẽ ñ legis: lacͥme lauã
delictum. quod ore pudor ẽ. confiterihas¬
ꝗͥ lacͥmas opponis: ñ quia amas compunlis¬
nem s quia fugis confessionẽ. Dicis gͦ qul
lacͥmas petri legis: satisfactionẽ ñ legs. da
otiuis lacmatus legitur. confessus
ado melius ẽ. ut illud potiꝰ hic demo¬
aisitiligas. quia si illic tantum lacͥ
auerunt uͥ confessionẽ oris ñ habuert̃¬

Expanded text:
est. Dic Deo qui non improperat. Quasi diceret: est. Dic Deo qui non improperat. Quasi diceret: Etiam si erubescas coram homine, ne eruhomini non dicas, sed ut in his etiam quae coram homine erubescenda sunt, de Dei pietate confidas . Opponis adhuc lacrymas illas Petri quas legis , confessionem non legis lacrymae lavant delictum quod ore pudor eigitur lacrymas opponis non quia amas compunctionem; sed quia fugis confessionem. Dicis ergo quia lacrymas Petri legis, satisfactionem non legis. Audisti quia Petrus lacrymatus legitur, confessus multo melius est ut illud potius hic demonstrari intelligas, quia si illic tantum lacrymae valuerunt ubi confessionem oris non habuer