comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gortrefficiantur : quo emen¬
lare oboediendo potuerunt:
Sa lubyꝰter accipiunt iusti
quotiens deruir & cessib: ar¬
guntur: sũper flua autem ẽ
humilitas eorũ ÷ quireger¬
sisse accussant quenonã¬
mi rerunt: Qui ueros ine
arrogantia bona faot o scia
pnuntiat : ꝓcul dubio ne qua¬
quã petcat: Est corundã
& curatio ꝑuersorum : qu
dumprosuis facinorib: as¬
guntur : uerba iusorũ ꝓ
censurto declinanda abiciun
seruanterse diuino iudicio
quo punien dir̃ durius: dum
tẽpora liter conteminunt iud¬
canre ab hominiby Iniqus
molestaẽ ueritas. & amarte
dircsplina iustitiȩ : Nec de¬
lectantur nir pla centia pro¬
priae in becillitatis: Iniusti trȩ
fecundi & steriler uerita
ceci ad contuendam lucẽ. & occul
ad tenebrarũ
ciendum enorẽ Cor da
n proborum lubri c̃arunt
admale consogendum &
fluxa Ndbene consen¬
tiendũ durissima : Probat
salomon. & iustiemen datio¬
nẽ correpti & stulti obtina¬
tionẽ ad moniti dicens: Ho¬
ceiustũ.: & festinobit accipe¬

Expanded text:
ores efficiantur, per quod emendari obediendo potuerunt. 6. Salubriter accipiunt justi, quoties de suis excessibus arguuntur. Superflua autem est humilitas eorum qui se gessisse accusant quae non admiserunt. Qui vero sine arrogantia bona facta sua pronuntiat, procul dubio nequaquam peccat. 7. Est quorumdam excusatio perversorum, qui, dum pro suis facinoribus arguuntur, verba justorum pro censura declinanda abjiciunt, servantes se divino judicio, quo puniendi sunt durius, dum temporaliter contemnunt judicari se ab hominibus. 8. Iniquis molesta est veritas, et amara disciplina justitiae; nec delectantur, nisi placentia propriae imbecillitatis: injustitiae fecundi, et steriles veritati; caeci ad contuendam lucem, et oculati ad tenebrarum ciendum errorem. 9. Corda reproborum lubrica sunt ad male consentiendum, et fluxa; ad bene consentiendum, durissima. 10. Probat Salomon et justi emendationem correpti, et stulti obstinationem admoniti, dicens: Doce justum, et festinabit accipe
Abbreviated transcription (Latin):
& bouõruti non de sinit
mali similer sibi in ma¬
lum defendunt. & pa¬
trocinio suo paruos
contnr correctionem
bononim surcipiunt
ne unde dirplicent
emendentur:
Adicienter in se alie¬
na delicta. ut non
tantum desuis malis:
sed &iam & de aliorũ
facinoribus punian¬
tur quorum pecca¬
tu defendunt

Expanded text:
t bonorum non desinit mali similes sibi in malum defendunt, et patrocinio suo pravos contra correptionem bonorum suscipiunt, ne, unde displicent emendentur: adjicientes in se aliena delicta, ut non tantum de suis malis, sed etiam de aliorum facinoribus puniantur, quorum peccata defendunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo q homine dic pia¬
chrum adre qui anon
uqti mento & uictuie
homo necerra nur sed
ista homini: Ideo au¬
tem illa apta  quian
ribisicuthomo pulchra
aut adre sed adaliud
idestad homi nẽ ad co¬
consu&udine cuilue¬
run: Ideoq sic diui¬
nascrutare opera ut
semꝑ ea cogiter in mor¬
saifecitds omnia
ualdebona: Nihil
ergo natura malum
quando & ipsaquue in
creatuns uidentur esse
poenalia fibeneutantꝰ
& bona& prosperasunt
Simale utantur noceT
taergo penden da est
creatura & nr̃o usd non
bono non a suanatura
alum adiabolonon
estereatum sed in¬
uentum: Q ideo
nihilet malũ: quiasi¬
nedo fac tũ est nihil
Dr autẽ malu non fecit
Monquiualicubi autal¬
quundo erat malum
undefier& diabolur
malus: s& quia uitiũ
&t : dumess& angelur
bonur suꝑbiendo effec¬
tus est malur: &ideo
pectedicitur abeo inuor¬
tũmalum: Pd ullam
natura omnis aut in¬
cõmutabilis ut dr̃ est
aut comutabilis utcre¬
atura est: Malumue¬
ro ideonatura nulla est

Expanded text:
Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accomconsuetudine viluerunt. Ideoque sic divina scrutare opera, ut semper ea cogites im6. Fecit Deus omnia valde bona. Nihil ergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, et bona, et prospera sunt, si male utantur, nocent. Ita ergo perpendenda est creatura ex nostro usu non bona, nam ex sua natura alum a diabolo non est creatum, sed inventum; et ideo nihil est malum, quia sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat malum, unde fieret diabolus malus, sed quia vitio suo, dum esset angelus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inventum malum. 2. Nullam natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est,
Abbreviated transcription (Latin):
eatus primi hominis Epoe
nar tranflata inuniuer¬
sũgenur humanũ: Pin¬
de quȩ cũq uidentꝰ mala
partim nobis saeuiuro
nua ladicunt multa imese¬
aturir ꝑuersi ut igpẽqua
urit ÷ lutserrũ quiadost¬
dit uterã quiu mordse
sed cõmoda ipsorum non
intendois homo accusat
millir quod sibi debe po¬
tiur inputan cuius que
ꝓpeccato:Istuesfecta
noxia quueilli omni
& parte suerant ante pec¬
catũ sub iecta: Proui¬
dio nonsuanatura nob
malar̃ eaquue nob no¬
coit Nã lux dũ sit bona
infirmiroculis noxia est
cadi hoc&cigere pbe¬
nã utdõ suꝑbioir homo
eaquue infra ipsu suit
patiutur aduersa
Unde & in sapientia legi¬
ntur ꝓdõ Pugnabit
cũ eo orbist̃rarũ con¬
trainsenfatos: Me¬
ritoergo peccatorũ
hocactũ ẽ ut naturali
t̃pspera mutentur. ho¬
mini In aduersis
unde& salomoni crea¬
tura & ardercit intor¬
tos & lenior est ad
benefaciendũ his qui
animue nec uitiura¬
tioni sianimur non
est subditur conditon:
Tuncautẽ pec te subici¬

Expanded text:
catum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et cati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tortos, et lenior est ad benefaciendum his qui animae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjici
Abbreviated transcription (Latin):
tur abher&i cis mente
ado uitia adiabo lo fu¬
secseata: Inde& ab ipsi
duue naturue bona&¬
la putantur: seduiti
naturanon sunt: & dł
ueroa diabolosin. non
ta men creata sũnt: ¶¬
inuerbis esse conpera
tum nominatur. &s
pulchrȩlocutio qua
mox contraria ꝓsp
tionẽ &celler& mali

Expanded text:
tur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata, unde et ab his duae naturae, bona et mala, putantur. Sed vitia natura non sunt, et dum vere a diabolo sint, non tamen creata sunt. in verbis esse comperitsitum nominatur 133, et fit pulchra locutio, quando mox contraria posirationem excelleret mali
Abbreviated transcription (Latin):
peadincorporeamcre¬
atorꝓ magnitudinẽ
creaturarum corpo¬
rea magnitudo conps¬
nitur ut magna conede
operum agnos catur:
on tamen parilitate con¬
simili fede quadam sub¬
dita et ereata specieboni
icutars martisice reor¬
qu& luudẽ t perũ cre¬
ator ꝑceaturã fuã la uea¬
tur & quantorit &cel¬
lentior & ipraoperis con¬
ditione monstratur Eꝑ
pulchi tudine circũserp¬
tȩ creiture pulcbr tudt¬
nẽ fuã quaecir cum seybi
nequit facit dr̃ intellegi
utipsisuestigiis reuertads
home ad dm̃ a quibus auers¬
sus est: Ut quia ꝑamorem
pulcdiritudinis creature.
acreators forma
feabstulit Rursum
ꝑcreature decerẽ a
gratoris ulc cudi¬
nẽ reuertatur Qui¬
burdã gradibus into¬
greditur homoad
intellegendũ dm̃cre¬
atorẽ +destabinrn¬
fibilibus surgsad
sensibilia: Afambili¬
bus surgor ꝑadrati¬
onubiliaArationa

Expanded text:
pe ad incorpoream Creatoris magnitudinem creaturarum corporea magnitudo componitur, ut magna consideoperum agnoscatur, non tamen parilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata specie boni. 2. Sicut ars in artificem retorquet laudem, ita rerum creator per creaturam suam laudatur. Et quanto sit excellentior ex ipsa operis conditione monstratur. Ex pulchritudine circumscriptae creaturae pulchritudinem suam, quae circumscribi nequit, facit Deus intelligi, ut ipsis vestigiis revertatur homo ad Deum quibus aversus est. Ut quia per amorem pulchritudinis creaturae a Creatoris forma se abstulit, rursum per creaturae decorem ad Creatoris pulchritudinem revertatur. Quibusdam gradibus interogreditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibilibus surgens ad sensibilia, et a sensibilibus surgens ad rationabili
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Noneẽ pecca¬
tũ qandonolenterima¬
ginib noc turnis in ludi¬
mur. Sedtunc eẽ pec¬
catũ siante q̃ã inluda m̃r
cogitationis affectib p̃¬
peimagines quas inue¬
ritate gessimur sȩƿe
dormientib: in animo ap¬
parent Sed innoxi¬
e siñ concũpiscendo oc¬
curren: Quinoe tur¬
nu inluslone polluit r
riã turpiũ cogitationũ

Expanded text:
mo . Non est peccatum quando nolentes imaginibus nocturnis illudimur, sed tunc est peccatum, si antequam illudamur, cogitationis affectibus prpe imagines, quas in veritate gessimus, saepe dormientibus in animo apparent, sed innoxie, si non concupiscendo occurrant. 14. Qui nocturna illusione polluitur, riam turpi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣȩ anteorationẽ uacans
adõ in licitisr cogitatio¬
nib occupates: dũ ino¬
rationẽ uenerit: con¬
sestĩ illi imagines serũ
quas nuꝑ cogtauit occur¬
runt  ditũq p̃cir
obstruuntꝰ: nesemens
libera ad cȩleste desi¬
deriũ erigat: Pur¬
gandurẽ itaq primũ
animus: atq: a tẽpora¬
liũ rerũ cogitationibur
se gregandus ut pura
aciescordis addm̃ uere
& simplicit̃ dirigatur
Pãreuera tunc in p&ran¬
dadiuina munera credi¬
mus qand osimpliciaf¬
fectu ad fistimus cũqra¬
mus: Multis modis
int̃rũpitur orationis
intentio : dũseꝑ incuriã
uanamundi ingerunt in
cuius cũq orandisanmo.
Tunc autẽ magis diabolir
contationes curarũ sȩ¬
culariũ humanis m̃tib
ingerit q̃ ando orantẽ aspe¬
oratio in peditur. nempe¬
trayeqi q ualeat postola¬
huc mala cõmittit: aut
sidelinquenti ribi debita
ñ dimittit Quod gemi¬
ipro absterserit ꝓanur
securus studio orationis
incũ bit : & ad eaqͥr inpe¬

Expanded text:
quae ante orationem vacans a Deo in illicitis cogitationibus occupatur, dum in orationem venerit, confestim illi imagines rerum quas nuper cogitavit occurrunt, aditumque precis obstruunt, ne se mens libera ad coeleste desiderium erigat. 10. Purgandus est itaque primum animus, atque a temporalium rerum cogitationibus segregandus, ut pura acies cordis ad Deum vere et simpliciter dirigatur. Nam revera tunc impetranda divina munera credimus, quando simplici affectu assistimus cum oramus. 11. Multis modis interrumpitur orationis intentio, dum se per incuriam vana mundi ingerunt in cujuscunque orantis animo. Tunc autem magis diabolus cogitationes curarum saecularium humanis mentibus ingerit, quando orantem aspeoratio impeditur, ut impetrare non valeat postulahuc mala committit, aut si delinquenti sibi debita non dimittit. Quod gemitipso absterserit, protinus securus studio orationis incumbit, et ad ea quae impe
Abbreviated transcription (Latin):
nis subleuatus erigit᷑
et in quolapsuerat ꝑge
mitum cospicit. &ubi
no intendit. Quiue ro
ad contem plaq̃ones. se¬
quie reflexus incuris hu¬
ius scłi incedat. Siadme¬
moriẽc suise uertatur ꝓ¬
tnus in gemescit.
ucentũ que fuerint tran¬
quilla que ꝑddidit. &
quã confu seisint in qui¬
b cecidit exips cilcibo¬
ris sui dificul tate cos¬
noscit. Quidenim ina
uita laboriosius. quc̃c
terrenis desiderus es¬
tuarẽ. autquid hic secu¬
rius quam huius scłi ni¬
hil ad petere ⁊ Quie nĩ
hunc mundũ diligunt
turbulentis qus curis
et solintudinib con¬
tur bant᷑. Quicuitẽ
eum odiunt nec secun¬
t intnẽ quietis tran¬
quillitate fruentes.
future pacis requĩẽ
queẽ illuc expestant hic

Expanded text:
nis, sublevatus erigitur, nis, sublevatus erigitur, et in quo lapsus erat, per gemitum conspicit, et ubi no intendit. Qui vero, a contemplationis requie reflexus, in curas hujus saeculi incidit, si ad memoriam sui revertatur, protinus ingemiscit; quantumque fuerint tranquilla quae perdidit, et quam confusa sint in quibus cecidit, ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? Aut quid hic securius quam hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis et sollicitudinibus conturbantur. Qui autem eum odiunt, nec sequuntur, internae quietis tranquillitate fruentes, futurae pacis requiem, quam illi exspectant, hic
Abbreviated transcription (Latin):
uius mundi contrame
Vt dumista aeduersa
sorqunt adcdeste de¬
si derium ardentius
excit entur. Nalagno
aput dm̃ refulget groc¬
tioc qui uie mundo con¬
temtibilis fuerit
Nam reuera necesse
est ut quem mundus
Unde etreprehendit̾
petrus qđ tabo nacu¬
lum in monte fieri co¬
gitauit. Quiciseis in
hocmundo taber noc¬
culum non est. quib
patrici& domur ince¬
lo est. Sc̃iuiri ideocon¬
temnere cupiunt mun¬
dum & notũ mentis cidsupna re¬
uocare. ut tibise¬
ibisese colligant unde
deflicerunt: & inde se
subtra ant ubi disꝓsi
s unt. Iustiquirebus
honoribusq quiacutae
blandimoitis senun¬
taNt. Proinde seab
omnittrrena posses¬
sione mortificart
ut dõuiuant. Id eoque
scłi uius blanditas cal¬
cant utucclidiores adui¬
tam illam delu uisute
mostifi cachone consur¬
gant: Cuncta quippetẽ¬
poralia quasierbe urentes
arescunt & trans eunt.
Ideo proetrnis sebus
quenumquam ares cunt.
recte ista seruus di contẽ¬
nit quiciineis stabilita¬
Quipostrenuntiationem

Expanded text:
ujus mundi contraria sunt; ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste desiderium ardentius excitentur. 3. Magna apud Deum refulget gratia, qui huic mundo contemptibilis fuerit. Nam revera necesse est ut quem mundus ; unde et reprehenditur Petrus quod tabernaculum in monte figere cogitavit , quia sanctis in hoc mundo tabernaculum non est, quibus patria et domus in coelo est. 5. Sancti viri ideo contemnere cupiunt mundum, et motum mentis ad superna revocare, ut ibiecolligant, unde defluxerint, et inde se subtrahant, ubi dispersi sunt. 6. Justi, qui rebus honoribusque, ac vitae blandimentis renuntiant, proinde se ab omni terrena possessione mortificant, ut Deo vivant; ideoque saeculi hujus blanditias calcant, ut validiores ad vitam illam de hujus vitae mortificatione consurgant. Cuncta quippe temporalia, quasi herbae virentes, arescunt et transeunt; ideoque pro aeternis rebus, quae nunquam arescunt, recte ista Dei servus contemnit, quia in eis stabilita7. Qui post renuntiationem
Abbreviated transcription (Latin):
infrirtre taber cunt. &
contrir alios ꝑnicios̃ ani¬
no enĩdĩ rereparrnt quise¬
m& ipsos acaritate
dis sociant Siͥcut
mater eoclesia prtue
ab omnib: here tcirp̃mitur.
sed tamineor adreue¬
nienter benegna canta¬
te amplectitur: Ita &
que inimicos sustine¬
mus reuestenter. mat᷑¬
na imitatone amoleo¬
ti statim debemus:
Tito ẽignor cendũ
cuiquam dũueniã
postolat : Non enim
possepeccata dimit¬
tei qui in repec can¬
t debita nondimit¬
tit: For mã oiim nob
indulgentiae dr̃ &
merito conditonir
nostremnpordit dumita
mit tenobis debita nr̃a.
sicut & nos dimittimur
debitoribus nostris:
Iustum ẽ en imdi iudiciũ:
lantũq peccator⁊ as e

Expanded text:
unt, et contra alios perniciosum odino enim Dei se separant qui semetipsos a charitate dissociant. Sicut mater Ecclesia grave hominibus haereticis premitur, sed tamen eos ad se venientes benigna charitate amplectitur, ita et que inimicos sustinemus, revertentes materna imitatione amplecti statim debemus. Cito est ignoscendum cuique, dum veniam postulat. Non enim possunt peccata dimitti ei, qui in se peccanti debita non dimittit. Formam enim nobis indulgentiae Deus ex merito conditionis nostrae imposuit, dum ita mitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . » Justum est enim Dei judicium tantu
Abbreviated transcription (Latin):
lo: deinde & ercendum
bonũ: Hoc enim indi
sunt in homine : dein¬
de inserende uirtutes:
Nãcoerere & coniungere
non potest ueritas cũm̃¬
dacio pudor cũp&ulan¬
tia fidercũ ꝑfidia: car¬
titas cũ luxoria Quie¬
dã sunt sũ meuirtutes
des spes & caritas: sũ¬
sunt Nam a quibur¬
quib habentur utiq ae
ueraciter habentur: ale
uero uir tutes medię
sunt : quia & adutilita¬
tẽ &adꝑniciem possui
um castitas scientia si
u&emporales diuitue :
De quib rcilic& & bene
operare possumur & ma¬
le: Quisquis & d&erio¬
re iamme lior essecepr
caueat deacceptis & to¬
liuirtutib: : negrauiur
ꝑuir tutes corruat quã
prius & lapsuuitiorum
Iacebat: Quẽ dr iusti¬
ficat neite rũ redeuir¬
tutib en gat: quiedã
illiuir tutũ dona tribuit
quis donocȩlestir gratie
inspiratur aduirtutere¬
rigitur sforte mode ran¬
tsdimanu aliqua ad uer¬
sitate reprimitur ne
de acceptis uirtutib ad¬
tollatur : frangi non de¬
b&: Quia & hoc iprut

Expanded text:
lo, deinde exercendum lo, deinde exercendum bonum. Hoc enim indicsunt in homine, deinde inserendae virtutes. Nam cohaerere et conjungi non potest veritas cum mendacio, pudor cum petulantia, fides cum perfidio, castitas cum luxuria. 7. Quaedam sunt summae virtutes, des, spes et charitas susunt. Nam a quibus habentur, utique veraciter habentur. Aliae vero virtutes mediae sunt, quia et ad utilitatem et ad perniciem possunt , castitas, scientia, sive temporales divitiae, de quibus scilicet et bene operari possumus, et male. 8. Quisquis ex deteriore jam melior esse coepit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per virtutes corruat, quam prius ex lapsu vitiorum jacebat. 9. Quem Deus justificat, ne iterum se de virtutibus erigat, quaedam illi virtutum dona tribuit,quis dono coelestis gratiae inspiratus ad virtutes erigitur, si forte moderantis Dei manu aliqua adversitate reprimitur, ne de acceptis virtutibus attollatur, frangi non debet, quia et hoc ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
Duir tuter difficile
consurgimur : ad
Quitia rine labore
dilabimur : Ista enim
ꝓna illa ar dua sunt:
randes enim sudorer ꝑ¬
p&im᷑ ut adcelum conscendere
pactmu ut ad clelũ tont¬
cendere ualeaniur: Que¬
ad modũ aduirtutũ ten¬
dentes culmen non a
sũmis incoant seda
modicis : ut senrim ad
altiora ꝑueniant Ita
& quide labuntur ad
uitia non statĩ amag¬
niscriminib: incipiuNt
seda modicis adsuer¬
cunt: & sic in maximis
ꝓruunt: Sicut pau¬
latim homo aminimis
uitus: in maximis ꝓru¬
it It amodicis uirtuti¬
b: gradatim ad euquiȩ
runt &celsac contendit:
Qui autẽ in ordinate uir¬
tutes conpendere nitun¬
tur: citope siditantr:
Hȩc est caura inrerũna¬
tura : utquȩ cũq uelo¬
cite ad ꝓfectũ tendunt
sine dubio celenter si¬
miantur:
Sicut erbȩ qu&̧ anto festi¬
nus pereunt: quanto ce¬
contra arbores alta radi¬
cefundatȩ ideo ꝑdurant
diutiurs  quia gradatim
Nihil ꝓdest ad mixtomalo
agere aliquidbonũ Sed
priur et cohibendũ ama¬

Expanded text:
irtutes difficile consurgimus, ad vitia sine labore dilabimur. Ista enim prona, illa ardua sunt. Grandes enim sudores perpetimur ut ad coelum conscenderepetimur ut ad coelum conscendere valeamus. 2. Quemadmodum ad virtutum tendentes culmen, non a summis inchoant, sed a modicis, ut sensim ad altiora pertingant, ita et qui dilabuntur ad vitia, non statim a magnis criminibus incipiunt, sed a modicis assuescunt, et sic in maximis proruunt. 3. Sicut paulatim homo a minimis vitiis in maximis proruit, ita a modicis virtutibus gradatim ad ea quae sunt excelsa contendit. 4. Qui autem inordinate virtutes comprehendere nititur, cito periclitatur. Haec est causa in rerum natura, ut quaecunque velociter ad profectum tendunt, sine dubio celeriter finiantur; sicut herbae, quae tanto festinius pereunt, quanto cecontra arbores alta radice fundatae ideo perdurant diutius, quia gradatim Nihil prodest, admisto malo, agere aliquod bonum; sed prius est cohibendum a ma
Abbreviated transcription (Latin):
o Riuntu R
icgͥmuntur xpec ca¬
topeccata : Utdum
non euit antur parua
inceda tur in maximqͥs:
& dumde fenduntur ad¬
mirra nec lamentan¬
tur & flagtio ad super¬
biamitur: Vndesit
ut duplicatisit criminis
reur: qui& ad mittit
scelera ꝑ uoluntatem:
& de fenditea ꝑ contuma¬
ciȩ tumorẽ: Siȩuitio
uitium gignitur sicut
uirtus uir tute conci¬
pitur: Exuitio enim
gignitur uitium: sicut
dauid quidum non euitat
adulterium ꝑ p&rauit
& homicidium: Item
uirtur uir tute conci¬
pitur: sicut ꝑuitutem
euangelicie prȩdicatio¬
nis uir tutẽ mar tyrii
a postoli meruerunt :¬
ncordibur rȩculariter
uiuentium Inui cẽsibi
succedunt uitia : Uedũ
unũabierit succedit
te testimonium qui
ait: Rerdu umerucȩ
comedit locusta: Q
residuum locustię co¬
me ditbrucus &re¬
siduum bruci: come¬
ditrubiggo: Pro
idergo ista sub uitioꝵ
allegoria colliguntur
qui a sequitur E ꝑ¬
liquando uti¬
liter peccatur inmini¬
misuitus: ut maiora
utilius caueantur:
Lege paulũ apostolum

Expanded text:
oriuntur. 1. Sic gignuntur ex peccato peccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis, et dum defenduntur admissa, nec lamentantur, ex flagitio ad superbiam itur. Unde fit ut duplicati sit criminis reus qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. 2. Sic vitio vitium gignitur, sicut virtus virtute concipitur. Ex vitio enim gignitur, sicuti David, qui dum non evitavit adulterium, perpetravit et homicidium. Item virtus virtute concipitur, sicut per virtutem evangelicae praedicationis virtutem martyrii apostoli meruerunt. In cordibus saeculariter viventium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum abierit, succedat tae testimonium, qui ait: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo . Per id ergo ista sub vitiorum allegoria colliguntur, quia sequitur: ExAliquando utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
Aamuitia quaestatim ur¬
tutũ contraria apparent.
citodũ in palã uenerint
emendantur : Prop¬
ter quod requacereorũ
d&alib criminib: eruber¬
cunt: Carnaler autem
plerũque ꝑ inrensuali¬
tatẽ mentis non agnor¬
cunt uitiumerreculpabi¬
le : quod dignũ uid&ur
dãnatione: It ẽ quȩdã
uitia speciesiur tutũ esse
uidentur: sedt am̃uir¬
tutes non sunt: Nã in¬
terdũ rũ pri&etũ iustitie
crudelitarantur &
putatur erre uirtur quod
nimirũ estuitium: Sicut
remirra segnities man¬
su&udo errecreditur.
E quodagit torpenr ne¬
glegentia putatur age¬
re indulgentia pi&atir:
Nonnũquã &iãuir tutẽ
largitatis imitatur ui¬
cium. prodige effusion .s.
& uircute par cittts dsti¬
tir tenacitar imitatur
& uitium ꝑ tinaciȩ dbr

Expanded text:
Nam vitia, quae statim virtutibus contraria apparent, cito, dum palam venerint, emendantur, propter quod sequaces eorum de talibus criminibus erubescunt. 2. Carnales autem plerumque per insensualitatem mentis non agnoscunt vitium esse culpabile, quod dignum videtur damnatione. 3. Item quaedam vitia species virtutum esse videntur, sed tamen virtutes non sunt. Nam interdum sub praetextu justitiae crudelitas agitur, et putatur esse virtus quod nimirum est vitium, sicut et remissa segnities mansuetudo esse creditur, et quod agit torpens negligentia putatur agere indulgentia pietatis. Nonnunquam etiam virtutem largitatis imitatur vitium prodigae effusionis, t virtutem parcitatis tristis tenacitas imitatur, et vitium
Abbreviated transcription (Latin):
tute uitiũ gignitur:
dũ quirque de castitatir
& abstinentie meritis
gloriatur: Nãc
quiele mosrnã uanȩ
tute uitiũ facit: Sed
&is quide sapientia ar¬
rogantiam hab& : &
quipius titia p̃miũ
app&cit & quiali¬
quod donũdĩ quod me¬
ruit: in suã laudẽ con¬
uertit: autimmalor
urur ad sumit : ꝓculdu¬
bio uirtutẽ inuitium
transfert: bominer
deuirtutib: uitianũ¬
triunt & quib pere¬
ant : Iterũ dr̃ arte
potentirsima & nr̃o
uitio uirtutes format:
quiburnor ab iniquita¬
te refrenet

Expanded text:
tute vitium gignitur, tute vitium gignitur, dum quisque de castitatis et abstinentiae meritis gloriatur. Nam et qui eleemosynam vanae tute vitium facit. Sed et is qui de sapientia arrogantiam habet, et qui pro justitia praemium appetit, et qui aliquod donum Dei quod meruit in suam laudem convertit, aut in malos usus assumit, procul dubio virtutem in vitium transfert. 7. Homines de virtutibus vitia nutriunt, ex quibus pereant. Iterum Deus arte potentissima ex nostro vitio virtutes format, quibus nos ab iniquitate reformet
Abbreviated transcription (Latin):
tutis. & reuitia gig¬
nunt. Ouod sit ꝑ in¬
moderatũm animi ap¬
p&itũ cui non susfi¬
cit donũ quod meruit.
niriinde aut lauder
aut lucra dã nandaquȩ¬
rierit : Inter dumur¬
tutes uitia gignunt:
dũ aliquando ꝓtempo¬
re oportuno minime
relaxantur: Sic que
fit utque congruo loco
uirtu terrunt : in con¬
gruo uitia deputentur
canoni cum non solua¬
tur seiunium: Uir¬
tutũ igitur discretio¬
nẽ a paulo apostolo sume
qui ad tẽ pur egit quod
agendũ esse omninophibuit:¬
uir tuter dũ discr&io¬
ni non feruiunt: in uiti¬
ir tranreunt: Nã
rȩpe iustitia dum suũ
modum &cedit: cru¬
delitatis sȩ uitiãgig¬
nit: & nimia pi&as
dis solutionẽ dircipli¬
nȩ parturit: & zeli
studiũ dũplurẽ quã
oport& iniracundiȩ ui¬
tiũ tranrit: & mul¬
taman su&udo torpo¬
ris regniti ẽ gignit:
Irudenter autẽ uiri dir¬
cr&io sollerter ꝓrpi¬
cit nebonũ intẽperan¬
teragat: & deuirtute
inuitiũ tranreat : Itẽ
apud quordã & uir¬

Expanded text:
tutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur,canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuivirtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torporis segnitiem gignit. 237 5. Prudentis autem viri discretio solerter prospicit, ne bonum intemperanter agat, et de virtute in vitium transeat 6. Item apud quosdam ex vir
Abbreviated transcription (Latin):
cultatur: & dicituruir¬
tur humilitatir quodta¬
m̃ uit iũest timoyss Sed
& ꝓcacitas uocis ꝓuerita¬
dir libertate accipitur
&uitium pigritice quieur
uirtutẽ imitatur: Por¬
rouitiũ inqui&udi in e¬
uirtutẽ seuult uocars
sollicitudinis : & prȩci¬
pitationis fallacitar fer¬
uor bonistudi creditur
& bene agendi tarditar
conrilii mora erre uide¬
gur dũ tam̃ ista situir¬
tus Illauitium: Tali
igitur & emplo uitia spe¬
cies uirtutũ imitantur
& indere nonnullesre ius¬
tos confidunt. Unde maxi¬
me repre bantur¬
ꝓptũ & emplũ uitionũ de
latronis epecie sumitur
ã sicut x insidiis latro
ꝓdit seq iteragentibur
iungit fingensse socium
donec decipiat in ꝓuirum:
& dũ rubito eruperit ad
& itũ latromanifestus
ostenditur : Itare mir¬
ee nt interdũ periculose
uirtutib: uitia quourq:
omnẽ bonioperis effica¬
ciã insuirusib: rapiant
tanimaquie sibierat pla¬
cens deuirtutib decep¬
tã se conrpiciat uitusdã¬
nabilibur:¬

Expanded text:
tur, et dicitur virtus humilitatis, quod tamen vitium est timoris. Sed et procacitas vocis pro veritatis libertate accipitur, et vitium pigritiae quietis 238 virtutem imitatur. Porro vitium inquietudinis virtutem se vult vocari sollicitudinis, et praecipitationis facilitas fervor boni studii creditur, et bene agendi tarditas consilii mora esse videtur, dum tamen ista sit virtus, illa vitium. Tali igitur exemplo vitia species virtutum imitantur; et inde se nonnulli esse justos confidunt, unde maxime reprobantuAptum exemplum vitiorum de latronis specie sumitur. Nam sicut ex insidiis latro prodit, seque iter agentibus jungit, fingens se socium, donec decipiat improvisum, et dum subito eruperit, ad exitium latro manifestus ostenditur: ita se miscent interdum periculose virtutibus vitia, quousque omnem boni operis efficaciam in suis usibus rapiant, et anima quae sibi erat placens de virtutibus deceptam se conspiciat vitiis damnabilibu
Abbreviated transcription (Latin):
Muã secundũ natu¬
rã sps nuncupantur:
¶uando emim decuelir
Iad adnuntiandũ homi¬
nib mittuntur &ip¬
ra an nuntiatione ange¬
linominantur: piatũ
domittuntur: acu¬
raangelorũ : mutabi¬
lisest qui cinet illis
muta bilitar innatu¬
ra sed faciteor incor¬
ruptoꝵ caritas sẽ pit̃¬
na: Gratia nonna¬

Expanded text:
tus nuncupantur. Quando enim de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur, ex ipsa annuntiatione angeli nominantur; naturado mittuntur. 2. Natura angelorum mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura; sed facit eos incorruptos charitas sempiterna. Gratia
Abbreviated transcription (Latin):
salbene utrumq est
Nã ueraciter credimur
uiderederidesant: & ha-
habent& habere festi naN
& amant & amarenitun¬
tur senimsic uidere
desiderant uteffec tũ de¬
sident non ꝑfruantꝰ de¬
fideriũ hoc nec esfitatẽ
habent: Necessitas ista
lis: omnirꝓuena longeest:
quiunũ quã simul poena &
beatitido conueniunt:
Vursũ sicordicimi& pasi
Noneratare sati&as fasti

Expanded text:
est? Sed bene utrumque est. est? Sed bene utrumque est. Nam veraciter credimus videre desiderant, et habent et habere festinant, et amant et amare nituntur. 23. Si enim sic videre desiderant, ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet, necessitas ista lis omnis poena longe est, quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fasti
Abbreviated transcription (Latin):
apostolo nonne oris
inꝗuitrunt admines tra¬
toriispr̃ inministeriũ
tatẽ capiunt palutis
Angelicorpora in quaho
minib apparent de
suꝑnaaere sumunt: Ib¬
lidãque speciem &cȩ¬
lesti elemento inducuNT
ꝑ quã humanis obtutĩ¬
b manifestiur demonr¬
trentur: singulueger¬
tes prepasitor angelor
habere creduntur : quod
ostenditur testi momo
angelidanieli loquentir
Ego inquid ueni ut num¬
tiuremtibi: sed poͥn¬
cepsregni ꝑfarũ rerti¬
citmihꝰ & postalia ñ
est quimead iuue .un¬
simi chael princeps unr̃
tẽom̃s hominer ange¬
los habee ꝓbantur:
Loquented nõ in eua ngdic̃
amendico uobis quiuangeli
earum semꝑuident faciem
ecse& p&rur inactib a por¬
toloru cu pulrar& ianu¬
aoꝵ dixer̃ intus a postoli
Sidm̃ angeli
contuentur & uidẽnt
cur p&rura postolur dicit
inquẽ desiderant ange¬
lidĩcons picere Iterum
sicum noncontuentur
necuident quo modo iux¬
tasenteriam dñi angeli
Neorũ sẽꝑuident faciei
patris qui est incuelir

Expanded text:
tolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus, in ministerium tatem capiunt salutis? Angeli corpora in quibus hominibus apparent, in superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento inducunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. Singulae gentes praepositos angelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego, inquit, veni ut nuntiarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi . Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps vester . Item omnes homines angelos habere probantur, loquente Domino in Evangelio: Amen dico vobis, quia angeli eorum semper vident faciem e et Petrus, in Actibus apostolorum, cum pulsaret januam, dixerunt intus apostoli: um angeli contuentur et vident, cur Petrus apostolus dixit: In quem desiderant angeli Dei conspicere? Iterum, si eum non contuentur, nec vident, quomodo, juxta sententiam Domini, angeli eorum semper vident faciem Patris, qui in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
litate naturue &per¬
entiu tẽporũ reuela¬
tione superiorũ potesta
tum: Quotiens dr̃ quo¬
cumq flagello huio mun¬
doirarcitur: adminis¬
teriũ uindicte aposta¬
te angeli mittuntur:
in ministeriũ saluas humanȩ deputatis:
u curas ad ministrent mundi: & reguiit

Expanded text:
litate naturae, experlitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum tum. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur: ad ministerium salutis humanae deputati sunt: ut curas administrent mundi, et regant
Abbreviated transcription (Latin):
tuter principatur pe¬
testater : cherubir age¬
raphin. Ioruordinan
numeru &iã ezechiel
ꝓphaa describit: subto¬
tidem nominib: lapidũ.
cũ deprimatu a postatȩ
angeli loquer&ur: Om¬
pis chysdithur &onix¬
& berillus sapphirur
carbunculur & ⁊marag¬
dur. Quo nume rola¬
pidũ ipnor dines desig¬
natis angeloꝵ: quora¬
postata angelur ante
lapsũ quasi Inuestimen¬
taur namentisui adfixor
habuit: ad quorũ repara¬
tionẽ dũ secluriorẽ cunc.¬
tis aspexit confestim
intumuit & corsuum
ad suꝑbiã eleuauit : A¬
geliseꝑ in dõ gaudentũ
inre Malur uero in¬
deest diabolus: qui uñ
quuedi sed quue suoꝵ
re quisiuit: Pulla autẽ
maior iniquitar quã
non indõ sed in seuelle
quẽpiã glorias: Ange¬
liuer dĩ cognoscuntom¬
nia antequũ in refian
& quue apud homines
ad huc futurar̃ angeli
lamreuelanted õ nõue¬
run: Prȩuaricato¬
te amissa nontam̃
amirserunt uiuacẽ cre¬
aturue angelicue sen¬
sum Triplicienim
modo pruescientiȩ acu¬

Expanded text:
tutes, principatus, potestates, cherubim et seraphim. Horum ordinum numerum et Ezechiel propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur: Ompis, et chrysolithuet berillus, sapphirus, carbunculus, et smaragdus , quo numero lapidum ipsi ordines designati sunt angelorum. Quos apostata angelus ante lapsum quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero inde est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas, quam non in Deum, sed in se velle quempiam gloriari: angeli vero Dei cognoscunt omnia antequam in re fiant, et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli jam revelante Deo noverunt. Praevaricatote amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acu
Abbreviated transcription (Latin):
uoc&ur dỹ pruestast
uenia dũ infirmo con¬
patitur homini quio
ipse homo traxi x
arte inferiorẽ ansir¬
mitatẽ peccandie hoc
et & carne qua inclu¬
ra animaden&ur : a¬
postate angeli ideo ue¬
niam non habeit quia
carpalis fragilitatir
nulla infirmitate gra¬
uatisunt ut peccarꝗT
Homines autẽ postpec¬
catũ idcirco reuertun¬
turadueniam: ꝓpter
quo dex lutea materi¬
apondus traxeruNT
INfirmitatis Id eoq
ꝓinfirma carnis con¬
ditione reditũ pat&
homini adralutẽ:
Sicut&psalmus dicit
Ipsescit figm̃tũ nr̃m
chemento dñe quodt̃¬
rasumus: &iterum
memorare inquit
quuentmea subs tan¬
tia: Postquã apos¬
ate angeli cecider̃
r liqui ꝑ seuerantia
u&erne beatitu dinir
solidatis̃ Unde&

Expanded text:
vocetur Deus praestare vocetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est, ex carne, qua inclusa anima detinetur. Apostatae angeli ideo veniam non habent: quia carnalis fragilitatis nulla infirmitate gravati sunt ut peccarent. Homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditus patet homini ad salutem. Sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento, Domine, quod terra sumus; et iterum: Memorare, inquit, quae sit mea substantia. Postquam apostatae angeli ceciderunt, reliqui perseverantiam aeternae beatitudinis solidati
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ durignaculus mil¬
tudinis eiur plenursa¬
pientu ꝑfecdir decore
indelicur para diri dĩ
fuisti: Quanto enim
subtilior est eiusnatu¬
ra tanto plenius ecti¬
tit adsimilitudinẽ di¬
uinae ueritatis exprer¬
ra: Prius decęlo ceci¬
disre diubolũ : quã ho¬
mo condeseur:
mox facturẽ in suꝑbiã
erupit & pruecipita
tauertatis testi moni¬
um ab initio mendae
fuit: &inue ritate non
stblit. quia statim ut
fac tur est cecidit Fuit
quidem inueritate con¬
ditur. sed nonstando
confestim a ueritate es
su dũdõ ꝑ tumorẽ se
conferunt & homoce¬
cidit & diabolus sed
contentur quodsedo
aequalẽ & estimans ce¬
ciditi In suꝑ&iã supe¬
dũ apostolidictũ quia¬
it deanti xp̃o qui ad¬
uersatur & & tollitur
supra omne quod dici¬
bolus deo non p&it ue¬
niã quia non conpun¬
gitur ad puenitentiã¬
Nõ ẽbra uero eiur sepue
ꝑ ypocysin dep̃ cantur
quod tam̃ ꝓmala cons¬
tientia ad ipircinon
merentur Discat
humana miseria:
quodea caura citiurꝓ¬

Expanded text:
lem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitudinem divinae veritatis expressa. Prius de coelo cecidisse diabolum, quam homo conderetur.  factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus ta veritatis testimonium ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit, quia statim ut factus est, cecidit. Fuit quidem in veritate conditus, sed non stando confestim a veritate est su, dum Deo per tumorem se conferunt, et homo cecidit, et diabolus; sedcontentus, quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper etiam supedum Apostoli dictum, qui ait de antichristo: Qui adversatur, et extollitur supra omne quod dicibolus ideo jam niam: quia non compungitur ad poenitentiam. Membra vero ejus saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. Discat humana miseria, quod ea causa citius pro
Abbreviated transcription (Latin):
iondone angelorus cor
conlata sciatir ꝑseue¬
rantiã &bcatitudipẽ
quã minus acceperant:
tandecpor t&agnorei quod
malorum iniquitar  sco¬
rum seruiat humilita¬
ti: Quiaunde malicor¬
ruun inde bompsiti¬
unt. Bonorum ange¬
lorum numerur qui
post ruinã angelorũ
malorũ est dimi nutus
&c numero electorum
hominũ sub plebitur
quinu merus solidõ est
conitus inter ange¬
lor distantia ꝑotesta¬
tũ est &ꝓ graduum
dignitate ministeria
eirdem sini distibuta
aliisq: alii prueferuntur
tãculmine potestatir
quã scientia uirtutir.
Sub ministrant igitur
alii aliorũ pruecept rat¬

Expanded text:
angelorum sanctorum collatam sanctitatis perseverantiam et beatitudinem quam minus acceperant. Unde oportet cognosci, quod malorum iniquitas sanctorum serviat humilitati: quia unde mali corruunt, inde boni proficiunt. Bonorum angelorum numerus qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum omnium supplebitur, quia numerus soli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate ministeria eisdem sunt distributa; aliisque alii praeferuntur tam culmine potestatis, quam scientia virtutis. Subministrant igitur alii aliorum praeceptis, at
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Obhochomo inue¬
ter&estam̃to derpicitur
necrepilutatur ab angelo
eo quod homo adhue non¬
dũtransis s& indm̃: sus¬
cipitur autẽ homo adõ
& reuerinter salutatur ab
gelus gaby he legia᷑ salutasse
&ioann angelũ palutanto
ab eodẽ angelo dicit Ude
nefeces conseruurenim
tuur sũ &fratrũ tuorũ
nationẽ dominicam
pacẽ hominib siurre¬

Expanded text:
cit . Ob hoc homo in Vecit . Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angelus Gabriel legitur salutasse , et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dicitur: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . nationem Dominicam pace
Abbreviated transcription (Latin):
derant fastide renonposse
Quidergo est nisiutmiro
medo simulatruere
damus quia & deriderat
& ratiuntur sed derde¬
rant sine labore & secio¬
tur sine fastidio: Meearen
sit inderiderio uecerritur
deride ranter ratiaritur
tidium rati adderde¬
rant: Diden tergo ange¬
lifaciempatris ꝑsati&a¬
tẽ sed quia sati& arir¬
tafastidi umnescit : ange¬
lideside rantineo pruespiꝰ¬
cere sẽꝑ: Ubicũq ins¬
cripturis scĩs ꝓdõ angelur
ponitur non pater non
dominice in carnationis
aduentũ discordia in¬
terangelor & hominessu¬
it: Ueniens autẽ xp̃s
pacẽ inse & angelis & ho¬
minib fecit: Eoquip¬
is pe nato clama uerur
angelt in terrapax hom¬
nib bonue uoluntatis. P
in carnationẽ igiur
xpi nonsolũ dõreconei¬
Viatur est homo uerum
&iam pax inter ho mi¬
taest: Discordiaigi
quod salutati inu& ere
testam̃to abhominib
angeli: despiciunt sesa
uotestam̃to alcanne
factũ: non solũ reuer¬
ter angelur suscipit ue¬
rũ&iã pefaciat interdi¬

Expanded text:
derant, fastidire non posse. Quid ergo est, nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur; sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. tidium, satiari desiderant. Vident enim angeli faciem Patris per satietatem, sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eo prospicere semper. Ubicunque in Scripturis sanctis pro Deo angelus ponitur: non Pater, nonDominicae incarnationis adventum, discordia inter angelos et homines fuit. Veniens autem Christus, pacem in se angelis et hominibus fecit. Eo quippe nato, clamaverunt angeli in terra: Pax hominibus bonae voluntatis. Per incarnationem igitur Christi, non solum Deo reconliatus est homo, verum etiam pax inter angeta est. Discordia igitquod salutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt se savo Testamento a Joanne factum, non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne faciat interdi
Abbreviated transcription (Latin):
nde & priuaturẽ a¬
postata angelurdũ
fortitudinẽ sua non
adõ sedare uoluitcur¬
todire. Ante omnẽ
creaturã angeli fac¬
tisunt: dũdictũ est
patlux deiprisenim
dicit scyptura: prior
omnium creata est sa¬
pientia: Luxenim dicu¬
tur participando lucin
&ernue: Sãpientiaue
ro dicuntꝰ genite in hȩ¬
nendo sapientiue: R
dũsint mutabiler natu¬
ra nontam sinit eor
contẽplitio mutandi¬
uina: ante omnẽ crea¬
tonẽ mundicreatiruñ
angeli & ante omnem
creationẽ angelo rumo
diubolur conditurest
sicut scrip tũ est ipre est
principium iarum dĩ
Ande & ad conparationẽ
angelorum arcange¬
lur appellacurẽ Pri¬
usenim creutus & tiat
ordinir praelatione
tẽ porir quuntitate
Primatũ habuirse inter
angelor diabolum & qua
fiducia cecidit Ita ut
sine reparatione labery¬
tur Cuius pruelatio¬
nis ecellentiã ꝓph&a
his uerbir annuntiat:
lȩdri non fuerunt altio¬
rerillo in para dirido dĩ
Abnetes non ade quauer̃ sum¬
mitatem illius: Omne lignum

Expanded text:
Inde et privatus est apostata angelus, dum fortitudinem suam non a Deo, sed a se voluit custodire. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est: Fiat lux. De ipsis enim dicit Scriptura: Prior omnium creata est sapientia. Lux enim dicuntur, participando lucis aeternae: sapientiae vero dicuntur, ignitae inhaerendo sapientiae. Et cum sint mutabiles natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. Ante omnem creationem mundi, creati sunt angeli, et ante omnem creationem angelorum, diabolus conditus est, sicprincipium viarum Dei. Unde et ad comparationem angelorum archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. 5. Primatum habuisse inter angelos diabolum, ex qua fiducia cecidit, ita ut sine reparatione laberetur. Cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annuntiat: « Cedri non fuerunt altiores illo, in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius: Omne lignum
Abbreviated transcription (Latin):
indig&: & absq: inquinatio¬
ne defectus in ꝑfectiones
utraq: parte & plenaest c
robta: Quãuis nune firi¬
rũdi nomine hominess
deles uocentur : tam̃ & coq
hanc seruitutẽ corruptio¬
nis patiuntur: adhuc iugo
seruitutis ad dictis̃ accep¬
turi plenã filiorũ dĩliberta¬
tẽ dũcorrub tibile hoc in¬
duerit in corruptionem:
nunc dr̃ ꝑspeculũ agnoscr
Infutur oautẽ : qirq electr
facie ad faciem pruesenta¬
bitur utiprã specie cono¬
pl&ur quã nunc ꝑspecu¬
luuidere conatur In hac
uita electorum numerũ
addeterã ꝑtinentiũ: & re¬
ꝓborum quiad sinistraitu¬
ris ecclesiamdĩ conpleri:
Infineautẽ scħ ⁊yrania a
frumento disiungis uii¬

Expanded text:
absque inclinatione defectus in perfectione ex utraque parte et plena est et robusta. Quamvis nunc filiorum Dei nomine homines fideles vocentur, tamen ex eo quod hanc servitutem corruptionis patiuntur, adhuc jugo servitutis addicti sunt: accepturi plenam filiorum Dei libertatem, dum corruptibile hoc induerit incorruptionem. Nunc Deus per speculum agnoscitur: in futuro autem quisque electus facie ad faciem praesentabitur, ut ipsam speciem contempletur, quam nunc per speculum videre conatur. In hac vita electorum numerum ad dexteram pertinentium, et reproborum qui ad sinistram ituri sunt, Ecclesiam Dei compleri: in fine autem saeculi zizaniam a frumento disjungi.
Abbreviated transcription (Latin):
ncoatio pacis scoru̾ẽ in hac
uita non ꝑfectio: Tunc
autẽ erit plenitudopa¬
cis dũ ad dĩcontẽ placio¬
nẽ absorta carnis infirmi¬
tate conualuerint: Pe
surrectio mortuorum.

Expanded text:
nchoatio pacis sanctorum est in hac vita, non perfectio. Tunc autem erit plenitudo pacis, dum ad Dei contemplationem absorpta carnis infirmitate convaluerint. 2. Resurrectio mortuorum,
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt tantũ & non dili¬
gunt: Non nullipecca¬
cũ non faciunt: & tam̃
iustitiã odiunt: Grauius
autẽ peccat: qui non so¬
lum peccatũ diligit sed
& facit quã quiñ facita
diligit: Grauiusq in¬
t̃dum quidiligit & non
ficit. quã qui facit &odit
rauissimũ est non solum
facere red & diligae
peccatũ. Nams̃ quidã
qui confestimꝑ actã fla¬
gitio confunduntur: &
sunt qui non solũ nondo¬
lent gessismalũ sed&i¬
am de ipsomalo opereglo¬
niantur: Sicq ad con¬
parationẽ malisit d& ẽ¬
riur dũ deuitiis gratulan¬
ites &tolluntur inpeius:
Des alibus ait salomon. qui
l& antur cũ male fect¬
rint: & eultunt in reb¬

Expanded text:
faciunt tantum, et non dilifaciunt tantum, et non diligunt. Nonnulli peccatum non faciunt, et tamen justitiam odiunt. Gravius autem peccat qui non solum peccatum diligit, sed et facit, quam qui non facit, et diligit; graviusque interdum, qui diligit et not odit. Gravissimum est non solum facere, sed et diligere peccatum. 3. Nam sunt quidam qui confestim peracto flagitio confunduntur, et sunt qui non solum non dolent gessisse malum, sed etiam de ipso malo opere gloriantur. Sicque ad comparationem mali fit deterius, dum de vitiis gratulantes, extolluntur in pejus. 221 De talibus ait Salomon: Qui etantur, cum male fecerint, et exsultant in reb
Abbreviated transcription (Latin):
anoris est culpue mani¬
feste quũ occultepec¬
care Dupliciter en ĩ
reus est quia ꝑtedęlin¬
quit : quia & agit & doco
D&alib esaias ait: & pec¬
re sua flagitia prȩdi¬
caNł: Meculla mutan¬
tur sceleris uerecun¬
diam: Quuedã enim
lamiustitiȩ portio est:
iniquitatẽ suã homi¬
niabs condere & in
scm& ipso depeccatis
ꝓprus erubescere :
Peccatũ ꝑ p&rarec¬
menest: Peccatum
prȩdicare clumor est:
Dequo&iam apostolur¬
dicit: & clamor ausera¬
tur a uobis. cũ omnima¬
litia id estcũ ipsis pec¬
catis: E eoipso quo
quisq peccatũ quod
ait abrcondit. Iudi¬
cii Iamesse indicium :
quia none rubescitr.
nisi de conscientie rea
liud est non peccare a¬
more dilectio nisdi a¬
liud timore supplicio
Quienim amore caria¬
tis dĩ non pecat orre¬
cit omne malum. amp¬
tando iustitiuebonum
quodl& ꝓhibere dinos¬
citur: Illeergo mes¬
cedem bonio peris ꝑ¬
cipit ÷ quia mandonue¬
titiam facit: nonisq
ligunt tantũ & non fa¬
ciunt: Plerique uero

Expanded text:
ajoris est culpae manifeste quam occulte peccare. Dupliciter enim reus est qui aperte delinquit, quia et agit et docet. De talibus Isaias dicit: Et pecre sua flagitia praedicant, nec ulla utuntur sceleris verecundia. 3. Quaedam enim jam justitiae portio est iniquitatem suam 220 hominem abscondere, et in semetipso de peccatis propriis erubescere. 4. Peccatum perpetrare crimen est, peccatum praedicare clamor est, de quo etiam dicit Apostolus: Et clamor auferatur a vobis cum omni malitia , id est, cum ipsis peccatis. 5. Ex eo ipso quo quisque peccatum quod agit abscondit, judicii jam est indicium, quia non erubescitur, nisi de conscientiae reat1. Aliud est non peccare amore dilectionis Dei, aliud timore supplicii. Qui enim amore charitatis Dei non peccat, horrescit omne malum, amplectendo justitiae bonum; quod lex prohibere dignoscitur. Ille ergo mercedem boni operis percipit qui amando justitiam facit; non is qligunt tantum, et non faciunt, plerique vero