comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcendiũ igͥ. Nã si obsidẽtes uel¬
lẽt portas mumcõnis suctende̾.
kateracta q̃ ẽ ante portas ꝓhibe¬
bit eos. Rurgꝰ supͣ kateractã d
ẽẽ murꝰ ꝑforatꝰ recipiẽs ip̃am ꝑ
quẽ locũ pot̾ũt ꝓici lapides ⁊ emit¬
ti pot̾it aqͣ ad extinguendũ ig¬
nem si ꝯtĩg̾et ip̃m ab obsidẽtibꝰ
ẽẽ appositũ ¶ Quintũ ꝙ faat¬

Expanded text:
incendium ignis. Nam si obsidentes vellent portas munitionis succendere, cataracta quae est ante portam prohibebit eos. Rursus supra cataractam debet esse murus perforatus recipiens ipsam, per quem locum poterunt proiici lapides, emitti poterit aqua ad extinguendum ignem, si contingeret ipsum ab obsidentibus esse appositum. Quintu
Abbreviated transcription (Latin):
obsessi se defẽd̾e debeant decla¬
rabr̃ qͣlit̾ obsessi cumcłos ⁊ alia
machinam̃ta obsidẽciũ debeãt
ꝓuid̾e. qr si modꝰ artis debeti¬
mitari nat᷑am q̃ sꝑ facilioriuia
res ad effc̃m ꝓclucit cũ ꝑ cunicu¬
los nõ ita de facili muncõues
ĩpugͣri possũt sicut ꝑ machi¬
nas lapidarias. uł ꝑ eclficia ꝓ¬
płsa us ad meniã castͥ uł cũcta

Expanded text:
ebeant, declarabitur qualiter obsessi per cuniculos et alia machinamenta obsidentium debeant providere. Quare si modus artis debet imitari naturam quae semper faciliori via res ad effectum producit: cum per viculos non ita de facili munitiones impugnari possunt, sicut per machinas lapidarias, vel per aedificia propulsa usque ad moenia castri,
Abbreviated transcription (Latin):
muros ex t̾ra dẽsata. Uilet qͥdẽ
ꝯstitucõ taliũ muroꝵ ad defẽdẽ¬
dã municõnẽ ne deuincatͫ ꝑ ma¬
chinas lapidarias. Nã dato ꝙ ꝑ
ret murus ꝯstitutꝰ ex t̾ma qͣiͣ abs
lesione susciꝑet ictꝰ machinaꝵ qr
cũ lapis eiectꝰ a machina ꝑue̾ir¬

Expanded text:
ressata. valet quidem constitutio talium murorum ad defendendam munitionem, ne devincatur per machinas lapidarias. Nam dato quodret, murus constitutus ex terra quasi absque laesione susciperet ictus machinarum: quia cum lapis eiectus a machina per
Abbreviated transcription (Latin):
g ͦ agẽdum ẽ ĩ ĩpugͣtõne per
tituam sufficit sola muroꝵ
ruina. S cũ ħ credit᷑ nõ suf¬
fic̾e muris existẽtib sub. fos¬
sis ⁊ sb̾pũctatis nõ dũ apponẽ¬
dus ẽ igͥs s ꝓcedẽdũ ẽ ad maio¬
res mnunicones ⁊ ad maiora

Expanded text:
ergo agendum est in impugnatione per tinendam sufficit sola murorum ruina. Sed cum hoc creditur non sufficere, muris existentibus subfossis et subpunctatis, nondum apponendus est ignis, sed procedendum est ad maiores munition
Abbreviated transcription (Latin):
tubbi q̃rit᷑ mors adu̾sarioꝵ ꝑ
cuciẽd̾o ẽ pũctim. qr sic fiendo
ciciꝰ ĩ fligitur plaga mortifa ¶O¬
Nam qͣnͣto hostis mag̾ uulue¬
sa minꝰ ledũt. In ꝑcuciendo ã ce¬
sim qr o fi̾ magnum brachioꝵ
motumi p̾us ꝙͣ ĩfligat᷑ plaga.
adu̾sarius ex lõgĩco pot̾ ꝓuid̾e

Expanded text:
citu ubi quaeritur mors adversarioum, percutiendum est punctim, quia sic feriendo citius infligitur plaga mortifera.TeNam quanto hostis magis vulnesa minus laedunt. In ieri magnum brachiorum motum prius quam infligatur plaga, adversarius ex longinquo potest providere
Abbreviated transcription (Latin):
Iobsidẽtes negligẽtes¬
fuint ⁊ nõ diligẽt᷑ se
muniãt ab obsessis mo¬
lestari pot̾ũt. Nã cũ ꝯtingat
obsessiones ꝑ młta aliqñ du¬
rare tẽꝑa ñ est possibłe obsidẽ¬

Expanded text:
obsidentes negligentesfuerint, et non diligenter se muniant, ab obsessis molestari poterunt. Nam cum contingat obsessiones per multa aliquando durare tempora, non est possibile obsiden
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstule ꝓpucnatula. ut si opi¬
dani eos repẽte uellẽt ĩuad̾e
resistẽtiã ĩuenirẽt ¶Uiso qͦ¬
modo se munire debẽt obsidẽ¬
tes ne opidanis molestẽt. Res¬
tat oũd̾e quot modis ĩpugͣre
debẽt obsessos. Est ã unꝰ modͣ
faciãt se ad muros ⁊ ad ꝓ¬
pugͣcła statĩ ĩpugͣnt eos cũ
balistis ⁊ arcub iaciũt ꝯͣ ip¬
sos lapides cũ manib nel
cũ fũdis. appoñt scalas adi
muros. ut si pꝰsint ascẽde̾ sĩt
pares illis. Pret̾ tñ hos mad
ĩ pugͣconis a ꝑtos ẽ dare t̾ płi¬
tẽ ĩpugͣconis modũ. ñ om̃ib

Expanded text:
struere propugnacula: ut si oppidani eos repente vellent invadere resistentiam invenirent. Viso quomodo se munire debent obsidentes, ne ab oppidanis molestentur: restat ostendere quot modis impugnare debent obsessos. Est autem unus mfaciunt se ad muros et ad propugnacula, statim impugnant eos cum ballistis et arcubus: faciunt contra ipsos lapides cum manibus vel cum fundis; apponunt scalas ad muros, ut si possint ascendere ad partes illas. Praeter tamen hos modos impugnationis apertos, est dare triplicem impug
Abbreviated transcription (Latin):
cõnes sũt optinende meliꝰ est
hyemali hũndãt plime re¬
plentur fosse aquis. qr̃ dif¬
ficiliꝰ ĩpugͣntur obsessi. Rur¬
sus ĩꝯmocditates tẽpũ mag̾
molestãt obsidẽtes ⁊ existẽ¬
tes ĩ cãpis ꝙͣ obsessos manẽ¬
tes ĩ domib. uł gͥ obsessiones
multa tẽꝑa obsessiones dura¬
re debẽt saltẽ inchoande sunt
⁊ alios fructꝰ t̾re recollig̾e pꝰ¬

Expanded text:
tiones sunt obtinendae, melius est hyemali abundant pluviae, replentur fossae aquis. quare difficilius impugnantur obsessi. Rursus incommoditates temporum magis melestant obsidentes et existentes in campis, quam obsessos manentes in domibus. Vel igitur obsessiones multa tempora obsessiones durare debent, saltem inchoandae sunt et alios fructusterrae recolligere p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ castͣmag̃ dr alios ĩuade ꝙͣ
de defẽ d. In pugͣ gͦ obsessĩa
mag̾ ẽ ĩuasio ꝙͣ defẽsio. In
belto u̾p qͦ qͥs se tuetur ĩmu¬
defẽsio ꝙͣ ĩuasio. Ideo tale¬
genꝰ pigne m̾ito dr᷑ defẽsim̃
¶Quartꝰ ã pugnadi modꝰ¬

Expanded text:
r alios invadere quam se defendere. In pugna ergo obsessiva magis est invasio, quam defensio. In bello vero quo quis se tuetur in mudefensio, quam invasio. ideo tale pugnae merito dicitur defensivum. Quartus autem pugnandi mod
Abbreviated transcription (Latin):
nõ possiniꝰ. Id̾o obsidẽtes ut
municõnes obtineãt passus¬
uia ⁊ oĩa loca ꝑ q̃ possẽt ob¬
sessis uictualia deferri diligẽ¬
t̾ custodire dehẽt ne eis tali
gladiꝰ. Inde ẽ ꝙ młtecie̾s obsidẽ¬
tes uolẽtes cicius optĩe mu¬
incõnes si ꝯfĩgat eos caꝑe ali¬

Expanded text:
possumus; ideo obsidentes, ut munitiones obtineant, passus,vias et omnia loca per quae possent obsessis victualia deferri, diligenter custodire debent, ne eis taliagladius. Inde est quod multotiens obsidentes volentes citius opprimere munitiones, si contingat eos cape
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾a pugͣꝵ poscꝙͣ diximꝰ de ca̾¬
pest. Restat dr̃e de obsessiua de¬
reges ⁊ pͥncipes pugͣre oĩb
ĩ pͥncipatu ⁊ regno ꝯtĩgit ẽẽ
portꝰ ⁊ fras maritiasmas. iuxͣ
trs pugͣ diffusiꝰ dixinꝰ ⁊̃ dei
cautelis belloꝵ młta discus¬
sint cairtele hr̃i qͣlit qͥs debe¬
at se hr̃e ñ o ccͣ alia belloꝵ¬

Expanded text:
gnarum, postquam diximus de campestri, restat dicere de obsessiva, dereges, et principes pugnare omnibus in principatu et regno contingit esse portus et terras maritimas iuxta tri pugna diffusius diximus, et de cautelis bellorum multa discussint cautelae haberi qualiter quis debeat se habe
Abbreviated transcription (Latin):
ab obsessis acciꝑe aꝙͣ. Nam
mł tociẽs euenit aꝙͣ a ranoto
pͥncipio dirinari. us ad miñcõ¬
nes aliqͣs obsessas. qr̃ si ĩ illo
fontali pͥncipio destruat ᷑ fistła
obsessos oꝑtebit eos pati aqͣ¬
ꝵ penuriã ¶ Rursꝰ aliqñ mu¬
nicõnes sũt alte ⁊ aqͣ ũ ꝑue¬

Expanded text:
Nam multotiens evenit, aquam a remoto principio derivari, usque ad munitiones obsessas: quare si in illo fontali principio destruatur fistulaobsessos, oportebit ipsos pati aquarum penuriam. Rursus, aliquando munitiones sunt altae, et aqua
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ ã qͥnq uiĩs oñde̾ ꝙ deridendi
sũt ꝑcuciẽtes cisim ⁊ eligibiliꝰ ẽ
ꝑcute pũctim ¶ Prima uia siutͫ
ex phibicõne armoꝵ. Scda ex
resistẽtia ossiũ. Tercia ex ꝓuidẽ¬
cia uulneꝵ. Qrta ex faligacõne
mẽbroꝵ. Gnta ex detectõne
ꝑcuciẽctũ ¶ Prinia uia sic p.
Nã qͣnto ensis aut gladiꝰ płꝰ ca¬
pit de armis tanto ip̃ armoꝵ
resistẽciã diffitiliꝰ it᷑ ad caruẽ.
Inde ẽ ꝙ belloꝵ exꝑtidicũt pug¬
nantes sꝑ debe hr̃e loricas ãpłas

Expanded text:
idendi sunt percutientes caesim, et eligibilius est percutere punctim. Prima sumitur ex prohibitione armorum. Secunda ex resistentia ossium. Tertia ex providentia vulnerum.Quarta ex fatigatione membrorum. Quinta ex detectione percutientum. Prima via sic patet. Nam quanto ensis aut gladius plus capit de armis, tanto propter armorum resistentia difficilius itur ad carnem. Inde est quod bellorum experti dicunt pugnantes
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑata. tanto ẽ mag̃ cãpest̾s
pugne d̃r obsessinũ qnͣdo bel¬
latores sũt tãte putẽcie qd̃
ñ expͤtãt ut hostes de mum̃¬
cõib exeũtes uadãt bellare
ad cãpũ. S ip̃i municõnes in¬
uadũt ⁊ obsidẽt illas. talei

Expanded text:
separata, tanto est magis campestris, pugnae dicitur obsessivum, quando bellatores sunt tantae potentiae quod non expectant, quod hostes de munitionibus exeuntes vandant bellare ad campum, sed ipsi munitiones invadunt et obsident illas. Tale
Abbreviated transcription (Latin):
Ontigit ã płies municõ¬
nes aliqs obsessas ouꝑ
lapides fortissimos eẽ ꝯ¬
hr̃e ꝓfũdissimas foueas uł ali¬
sint. eueĩt ⁊̃ plies ut oi mu¬
nicõ obsessa ꝑuias sb̾t̾raneas
capi possit. obsessi tñ ꝓuidẽtes
fossionẽ ĩpecliũt eã ne ꝑ ip̃am
fraudulent᷑ ⁊ ꝑ ĩsidias dem̃cã¬

Expanded text:
ontingit autem pluries, munitiones aliquas obsessas super Lapides fortissimos esse chabere profundissimas foveas, vel alissint. Evenit etiam pluries ut si munitio obsessa per vias subterraneas capi possit, obsessi tamen providentes fossionem impediunt eam, ne per ipsam fraudulenter et per isidias devinca
Abbreviated transcription (Latin):
pati possit insidias nͭ qͣlitates
uiaꝵ montes flumina ⁊ cet᷑a
reꝑta ĩ illo itine ħẽat dux ꝯscͥpta
belli ꝯductores aliqͦs bñ sciẽtes
qͣ ꝯscͥpta ⁊t depicta nõ sũt ita
nota sicut si ꝑ se ip̃a sẽsibilit̾
ind̾emꝰ ip̃a. Nam pc̃cor ẽ cogͥcõ
rei ꝑ ꝙͣ cognoscit᷑ in se ip̃a. ꝑ ꝙͣ
tũ ꝯductores mosliãt᷑ fraudes
appone cꝰtodias ne possint fug̾e
dona si se fidelit̾ gesserit e¬

Expanded text:
isi qualitates viarum, montes, flumina, et cetera reperta in ipso itinere habeat dux conscripta belli conductores aliquos bene scientes qua conscripta et depicta non sunt ita nota, sicut si per seipsa sensibiliter videmus ipsa. Nam potior est cognitio rei per quam cognoscitur in se ipsa, quam tamen conductores moliantur fraudes apponere custodias ne possint fugere. dona si se fideliter gesserint. Te
Abbreviated transcription (Latin):
eos fugã elig̾e ¶ Cͣrto dux
ex̾citꝰ sic se tẽꝑare d ut tali ho¬
ra faciat suos ꝯmilitones cibũ
sare ut possint ĩuad̾e hostes ex
ĩꝑunso ut eos ĩuadãt qñ cibũ ca¬
piũt uł qñ dormiũt. qñ sũt se¬
curi existẽtes ĩermes uacãtes
discalciati discͣctis eqͥs ñ suspicã¬
ligenter explorare qñ hostesi

Expanded text:
eos fugam eligere. Quarto dux exercitus sic se temperare debet: ut tali hora faciat suos commilitones cibum sare, ut possint invadere hostes ex improviso; ut eos invadant quando cibum capiunt, vel quando dormiunt, quando sunt securi existentes inermes, vacantes, discalcenti, distractis equis, non suspicanligenter
Abbreviated transcription (Latin):
belit acͥus dimicare ¶ Scda au¬
tela adhibẽda ẽ ex ꝑte ex̾citꝰ hos¬
trũ. Nã sic d dedarare bellũ i
ut hoc hostes lateat. Id̾o młtitẽ¬
ꝑe nocturno pociꝰ ꝙͣ diut᷑no hoc a¬
gũt. ⁊ płes hãc hũere cautelam
ꝙ milites stãtes ĩ acie exioppo¬
sito hostiũ ꝓhibẽt eos ne pedites
uid̾e possint. pp̃ ꝙ pedestͥs pugͣ
latent̾ recedit qͣ recedẽte eqͥtes
postea meliꝰ pꝰsũt uttare hosti¬

Expanded text:
velit acrius dimicare. Secunda cautela adhibenda est ex parte exercitus hostium. Nam sic debet deducere bellum, ut hoc hostes lateat. Ideo multi tempore nocturno potius quam diurno hoc agunt: et plures hanc habuere cautelam, quod milites stantes in acie ex opposito hostium, prohibent eos ne pedites videre possint: propter quod pedestris pugna latenter recedit, qua recedente, equites postea melius possunt vitare hosti
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnit᷑ alici mobil ut simoue¬
t᷑ manꝰ ĩnitit᷑ brachio stanti ⁊
si mouet᷑ brachiũ ĩnititꝰ᷑ corꝑi
qͥescẽti. ⁊ si mouet᷑ unꝰ pes in¬
nitit᷑ alii pedi nõ moto. o cũ
qͥ escenti. Ca gͥ pes sist᷑ ante¬

Expanded text:
ititur alicui immobili, ut si movetur manus, innitur brachio stanti, et si movetur brachium, innititur corpori quiescenti: et si movetur unus pes, innititur alii pedi non moto: oportet quiescenti. Cum igitur pes sinister ante
Abbreviated transcription (Latin):
neamiꝰ aute ⁊ simstrũ post.
Nã qr lacꝰ dextͣ apciꝰ ẽ ad mo¬
tũ oi illd̃ sit hosti ꝓpĩqͥus rõ¬
ne motꝰ pot̾it melius ictꝰ ef
t̾it ip̃m ꝑcut̾e. Pebẽt ei bella¬
tores cũ ad manũ pugnãt te¬
n̾e pedẽ simst ͫ ĩ mobilit̾ ⁊ cum

Expanded text:
et sinistrum post. Nam quia latus dextrum aptius est ad motum, si illud sit hosti propinquius, ratione motus poterit melius ictus efterit ipsum percutere. Debent enim bellatores, cum ad manum pugnant, tenere pedem sinist
Abbreviated transcription (Latin):
lis ẽ ħ pocissie attẽdendũ ut pus¬
nãtes abs nimia si fatigacõe
possint minis adu̾sarios lede Nã
sibellãtes nimis se fatigent
ñ ualẽtes laborẽ illũ tolłare
de facili dimittũt aciẽ ⁊ ꝯu̾tũ¬
t᷑ in fugã. qrͣe cũ ꝑcuciẽdo cesim
pp̃ magnũ motũ brachioꝵ ĩsur¬
gat ibi magnꝰ labor. psicãu̾o fi̾¬
endo modica fatigacõ sufficiat.
csio quo nis ĩpetu ue̾ĩat iaro
occidit. s pũcta modico ĩpetuĩ¬
flicta facit letale uulnꝰ. ¶ Qn¬
tauia sũitꝰ ex detectõne ꝑruci¬
entis. Nam bonꝰ bellator ꝯipo
test sic d adu̾sariũ led̾e. ut
tñ ip̃e ñ ledat᷑. oĩs gͦ ille mod̾¬

Expanded text:
issime attendendum: ut pugnantes absque nimia fatigatione sui possint nimis adversarios laedere. Nam si bellantes nimis se fatigent, non valentes laborem illum tolerare, de facili dimittunt aciem, et convertuntur in fugam. Quare cum percutiendo caesim propter magnum motum brachiorum insurgat ibi magnus labor, punctim vero feriendo modica fatigatio sufficiat, sio quovis impetu veniat rato occidit. Sed puncta modico impetu inflicta, facit lethale vulnus. Quinta via sumitur ex detectione percutientis Nam bonus bellator, si test, sic debet adversarium laedere, ut tamen ipse non laedatur. Omnis ergo ille mod
Abbreviated transcription (Latin):
aptior ad mouendũ ⁊ simstͣ
ad qͥescendũ. Ido ꝑtuciẽtes a
remotis debemꝰ quiesc̾e suꝑsi
instrũpedẽ añ missũ ⁊ elõgare
nos cum dextro ut pꝰsimꝰ ne¬
¶S q̈ndo mami ad manum

Expanded text:
aptior ad movendum, et sinistra ad quiescendum. Ideo percutientes a remotis debemus quiescere super sinistrum pedem ante missum, et elongare nos cum dextro, ut possimus veSed quando manu ad manum
Abbreviated transcription (Latin):
d̾int obsidẽtes ꝙ ꝑ solũ casũ
muroꝵ possint muicõnẽ o¬
obtie statĩ debẽt appon̾eĩg¬
nẽ in lignis sustinẽtib mu
sb̾t̾ranee sẽp sũt muniẽ de
tabłis. ⁊ aliis artificiis ne
cadat t̾ra ⁊ suffocet fodien¬
tis fossis ẽ talit᷑ absꝯdẽda
ne indeat᷑ ab obsessis. ⁊ rur¬
sus cũ igͥs apponiłͦ ad ligͣ
sustm̃ẽti a murũ apponẽs hio

Expanded text:
derint obsidentes quod per solum casum murorum possint munitionem obtinere, statim debent aponere ignem in lignis sustinentibus musubterraneae semper sunt muniendae tabulis et aliis artificiis, ne cadat terra et suffocet fodientis fossis est taliter abscondenda, ne videatur ab obsessis. Et rursus cum ignis apponitur ad ipsa ligna sustinentia
Abbreviated transcription (Latin):
hẽant qͥs ẽ dux eoꝵ deqͦ dux il¬
le magis ꝯfidit qͦs mores hẽat.
possit hostes ĩuad̾e ⁊ debellare¬
tores stare debeant oiuelint
bonum pugnam ꝯmittere.

Expanded text:
eant, quis est dux eorum, de quo dux ille magis confidit, quos mores habeat. possit hostes invadere, et debellaretores stare debeant, si velinbonum pugnam committere.
Abbreviated transcription (Latin):
re peditib qͣłr debeant stare
cũ uolũt hostes ꝑtutͥe ꝑtussio¬
nis ã hostiũ dupłx ẽ modꝰ. u¬
nꝰ a remotis ut cũ iaciendo iã¬
da uł missilia adu̾sarios fi̾¬
ũt. aliꝰ ã cũ adeo appinqͣnt qd̾
manu ad manũ se ꝑcuciũt¬
¶ ⁊lit̾ ã debẽt stare bellatores
uiri cũ a remotis iacła iãcũt
⁊ alit̾ cũ ex ꝓpĩqͦ se fnt Nã
iaciẽdo iacła a remotis debent
hr̃e pedes sunstros ante ⁊ dex¬
tros retro. Nã cor ꝙ ẽ ĩ ałi ꝑ
pͥncipiũ motꝰ p̾ncipalꝰ ĩftuit
ĩ ꝑtẽ dextrã. Ita ꝙ ꝑs dextra

Expanded text:
re peditibus, qualiter debeant stare cum volunt hostes percutere.Percussionis autem hostium duplex est modus. Unus a remotis, ut cum iaciendo iacula, vel missilia adversarios feriunt. Alius autem cum adeo appropinquant, quod manu ad manum se percutiunt. Aliter autem debent stare bellatores viri, cum a remotis iacula iaciunt, et aliter cum ex propinquo se feriunt. Nam iacendo iacula a remotis, debent habere ipsos pedes sinistros ante, et dextros retro. Nam cor, quod estin animali principium motus, principalius influit in partem dextram ita, quod pars dextra
Abbreviated transcription (Latin):
acie debite ordinati. Nã cũ
forcior sit se ip̃a disꝑsa si hos¬
tes sint bene uniti ⁊ debite ĩ¬
ĩ acie oxdiñat. oi ̃nadat᷑ defi¬
cũdũ ꝙ reddit hostes forcõres
ad refistẽdũ ẽ socꝰ. Nam in
buo loco hostes faciliꝰ se tuẽtᷤ
ꝙͣ ĩ alio. Nã in tnsitu flumõ¬
R ĩt̾ p̾cipitia mõciũ ⁊ ĩt̾ diffi¬
cultates uiaꝵ or ꝯtingat hos¬
sim ĩced̾e q̃r sicut locus ĩ eptꝰ
defensioni oi in eo hostes iue¬
nant᷑ reddit eos debiliores
ad bellandũ. sĩc locꝰ aptꝰ ap¬
tꝰ facit eos potẽcõres ad re¬
sistẽdũ ¶ Tercũ ẽ ip̃m tẽ¬
pꝰ. Nã tẽꝑe in quo uentꝰ ẽ
ꝯͣ hostes ⁊ ĩ quo puluis fa-¬

Expanded text:
acie debite ordinati. Nam cum fortior sit se ipsa dispersa: si hostes sint bene uniti et debite in acie ordinati, si invaduntur, difficundum quod reddit hostes fortiores ad resistendam, est locus. Nam in uno loco hostes facilius se tuentur, quam in alio. Nam in transitu fluviorum inter praecipitia montium, et inter difficultates viarum si contingat hossim incedere. Quare sicut locus ineptus defensioni, si in eo hostes inveniantur, reddit eosdebiliores ad bellandum: sic locus aptus facit eos potentiores ad resistendum. Tertium, est ipsum tempus. Nam tempore in quo ventus est contra hostes, et in quo pul
Abbreviated transcription (Latin):
aliis de qͥb deb eẽ mag̾ stre¬
nuꝰ illis ⁊⁊ mag̃ exꝑtꝰ ĩ hiis
q̃reqͥrũt᷑ ad pugnã qr̃ cũ pe¬
hasta ⁊ tela. Scire ⁊̃ debeant
sobrii hũtes armoꝵ exꝑiẽciã¬

Expanded text:
aliis, debet esse magis strenuus illis, et magis expertus in iis quae requiruntur ad pugnam. Quare cum pehastas et tela: scire etiam debeant sobrii, habentes armorum experi
Abbreviated transcription (Latin):
bet diligẽt̾ explorare eoꝵ its¬
n̾a. ut ad tnͣsitꝰ flupioꝵ ad
p̾cipitia mõciũ ad ãgꝰtias sillia¬
ꝵ. ad difficultates paludũ⁊
iuaꝵ se hostib opponat. qr sic̃
façiliꝰ deuincẽt᷑ ¶ Tercõ d as¬

Expanded text:
bet diligiter explorare eorum itinera. ut ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad angustias sylvarum, ad difficultates paludum et viarum se hostibus opponant: quia sic facilius devincentur. Tertio debet as
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ꝯtĩgit pugnãtes aliqͦs in
tãta młtitudĩe eẽ ⁊ tãtã hr̃e
potẽciã ut ñ expectẽt exire ad
cãpũ. S ip̃as municõnes ob¬
sideãt ⁊ ĩuadãt. sic ꝯfigit ałi¬
quos eẽ adeo pancos ⁊ tam
debiles ut nõ putẽt ĩcãpor
posse resist̾e ĩpugͣntib. Idõ se
ĩmũicõnb tenẽt clausos ⁊
sufficit eis ꝙ possint miñcõ¬
nes defẽd̾e̾. Si ꝯfĩgit eos ab
hostib ĩpugͣri. tale geuꝰ pug

Expanded text:
s in tanta multitudinem esse, et tantam habere potentiam, ut non expectant hostes exire ad campum, sed ipsas munitiones obsideant et invadant: sic contingit aliquos esse adeo paucos et tam debiles, ut non putent in vampo posse resistere impugnantibus. Ideo se in munitionibus tenet clausos, et sufficit eis quod possint munitiones defendere, si contingat eas ab hostibus impugnari. Tale genus pu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯm̃cti ⁊ aĩo ⁊ uolũtate qr deip¬
sis mag̾ ꝯfident erũt uiriliore
⁊ ꝓmpcõres ad pugnã. oĩs eĩ a¬
mor ẽ q̃dã uis unitiũa ⁊ płs a¬
mor unit amãciũ corda. ꝙͣ loci
unitas existẽciũ corꝑa qrͣ oi bni¬
tes loci ⁊ ꝯg̾gacõ betianciũ eos
potẽtõres facit amor ⁊ unitas
cordiũ eos uiriliores reddit.

Expanded text:
ipsis magis confident, et erunt viriliores et promptiores ad pugnam. Omnis enim amor est quaedam vis unitiva, et plus amor unit amantum corda, quam loci unitas existentium corpora. Quare si unitas loci et congregatio bellantium eos potentiores facit, amor et unitas cordium eos viriores reddit.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ p̾põĩtus. pͦ d eqͥtes ⁊ pedites
q̃st̾s uł pedestͥs. postea p̾cipe deb
ut duplicent aciẽ. ita ꝙ me¬
dietas aciei statĩ seꝑet se ame¬
dietate illa ⁊ seriati ordinet
se añ aliã uł post ip̃am. qͦ fc̃o
statĩ d pͥciꝑe dux belliut aciẽ
qͣdratã faciãt. ⁊ deinde ut ꝯsti¬
tuant t̾gonũ ꝙ facilit̾ fit. Nã
acie qͣ druplata ⁊ secata dẏame¬

Expanded text:
tes questris vel pedestris. Postea praecipere debet ut duplicent aciem ita quod medietas aciei statim separet se a medietate alia, et seriatim ordinet se ante aliam vel post ipsam. Quo facto statim debet praecipere dux belli, ut aciem quadratam faciant, et deinde, ut constituant trigonum: quod faciliter sit. Nam acie quadruplicata et secata d
Abbreviated transcription (Latin):
suus ex̾citꝰ ledat᷑ ĩ ma qnͣtum
ad cãpestre bellũ. nicħ ut inde¬
t ᷑ ult̾iꝰ dic̾e restat nͥ ut doce¬
amꝰ ordinare acies pcut̾e adu̾¬
sarios ⁊ ĩuad̾e hostes. pͥustm̃
dicemꝰ de ordine acieꝵ ¶ Si
ut ait uegectꝰ. Risi bellãtes
oĩt ordinati ⁊ occupẽt debitũ
spaciũ bene pugͣre nõ pot̾ũt.
Nami siminis suł ꝯstͥcti ĩ pecui¬
uut᷑ ne alios ꝑcut̾e pꝰ sut.
si u̾o ninis rari ⁊ int̾ lucen¬
tes aditũ p̾stãt hostib. ut fa¬
ciliꝰ deuincãt᷑. S̾uare ã debitũ
ordinẽ inacie. ut eqͥtes ⁊ pe¬
dites ouam aciẽ ẜuẽt nõ on
magno ex̾cico fi pot̃. qͥ gͥ iñ¬

Expanded text:
citus laedatur in via quantum ad campestrum bellum. Nihil ut videtur ulterius dicere restat, nisi ut doceamus ordinare acies, percutere adversarios, et invadere hostes. Prius tamen dicemus de ordine acierum. Siut ait Vegetius, nisi bellantes sint ordinati, et occupent debitum spatium, bene pugnare non poterunt. Nam si nimis sunt constricti, impediuntur ne alios percutere possint. Si vero nimis rari et interlucentes, aditum praestant hostibus ut facilius devincantur. Servare autem debitum ordinem in acie ut equites et pedites suam aciem servent, non sine magno exercitio fieri potest. Qui igi
Abbreviated transcription (Latin):
debẽt se añfat̾e ⁊ cũ uolũti
ictꝰ fug̾e cũ eodẽ pede debẽt se
reth̾e. Sic ita tenẽdo pedẽ si¬
instrũ ĩmobile ⁊ cũ dextro se
mouẽdo pot̾ũt forciꝰ hostes ꝑ¬
cut̾e ⁊ eoꝵ ictꝰ faciliꝰ fug̾e.
Uiso qũo debetant stare bel¬
lantes. Si debeãt hostes ꝑcut᷑e¬
uid̾e̾ restat qũo sũt hostes m̃¬
dudẽdi ⁊ cͥcũdãdi. Sciẽdũ gͥ ꝙ¬

Expanded text:
olunt ictus fugere, cum eodem pede debent se retrahere. sic itaque tenendo pedem sinistrum immobilem, et cum dextro se movendo, poterunt fortius hostes percutere, et eorum ictus facilius fugere. Viso quomodo debeant stare bellantes, si debeant hostes percutedere restat, quomodo sunt hostes includendi et circumdandi. Sciendum
Abbreviated transcription (Latin):
mittẽdũ. S̾cdo ut ꝓbiores o¬
bellatores ĩ illis ꝑtib acies ap¬
suct᷑bere ad ꝑtẽ illã erga ꝙͣ ui¬
d̾int aciẽ titubare ⁊ deficͥe. Capͥ
xiii. eꝵ deridendi sunt inbello
omines percucientes cefim
⁊ ꝙ eligibiliꝰ ẽ ꝑcut̾e punctĩ¬

Expanded text:
ittendum. Secundo, ut probiores bellatores in illis partibus aciei apsuccurrere ad parteem illam, erga quam viderint aciem titubare, et deficere. Quod deridendi sunt in bello omnes percutientes caesim, et quod eligibilius est percutere puncti
Abbreviated transcription (Latin):
faciũt qui uidẽtes maris ꝑiła:
ne eoꝵ naues paciant᷑ nau fragi¬
ũ descͥpẜũt mag̾ mappã ubi ꝑ¬
portꝰ marini discͥmĩa maris et
cet̾a talia ꝓporciõnalitͥ sũt discͥp¬
ta q̃ marmarii ĩtuentes statĩ ꝑ¬
cipiunt qͣlit̾ debeant ꝑg̾e ⁊ ĩ qͣ
loco existũt ⁊ aqͥb debeant oͥ:¬

Expanded text:
iunt,qui videntes maris pericula, ne eorum naves patiantur naufragium, descripserunt maris mappam ubi portus marini, discrimina maris, et cetera talia proportionaliter sunt descripta, qui marinarii intuentes, statim percipiunt qualiter debeant pergere, et in quo loco existant, et a quibus debeant
Abbreviated transcription (Latin):
quo casu uł ĩ aliqͦ euẽtu hostes
õb̾uenire pꝰsũt statĩ cͥcͣ ex̾citũ fi¬
ende sũt fosse erigẽde sũt mu¬
nicõnes alique qiͣ ad modum
sũt facte municõnes. ⁊ recte
ꝯstituta sũt castͣ. Ita ut ĩfracas¬
troꝵ spacia totꝰ ex̾citꝰ securꝰ per¬

Expanded text:
hostes supervenire possunt, statim circa exercitum fiendae surt fossae, erigendae munitiones aliquae quasi ad modum sunt factae munitiones, et recte constituta sint castra ita, ut infra castrorum spatia totus exercitus secur
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ munitus ñ ẽ derisus. sꝑ
ne hostes eũ ĩuade p̾sẽt. qiͣne¬
gligẽtẽ ⁊ dormiẽtẽ.d ⁊̃ dux
ex̾citꝰ cẽtiones ⁊ decam. ⁊ a¬
moile milites pedites ut oĩt
ꝑati ad arma. ut oi ꝯtĩg̾et
aliqua ĩuasio subita possent
ĩuadẽtib resist̾e. sic eĩ dicẽ¬
do dato quod actid̾et aliqͥs
uisus. ⁊ nunꝰ p̾staret nocum̃¬
tũ ¶Octaua cautelaẽ ꝯfide¬
rare ex̾citũ in quib ait copi¬
osior ut  mag̾ hñdet pechti¬
b uł eqͥtib. Nã eqͥtes meliꝰ
se defẽdũt ĩ campis. peclites
u̾o ĩ locis siluestͥb ⁊ mõtuo

Expanded text:
qui est munitus, non est derisus. Semper ne hostes eum invadere possent quasi negligentem et dormientem. Debet etiam dux exercitus centuriones, et decani, et amonere milites pedites, ut sint parati ad arma; ut si congingeret aliqua invasio subita, possent invadentibus resistere. Sic enim dicendo, dato quod accideret aliquis visus, et minus praestaret nocumentum. Octava cautela est, considerare exercitum in quibus sit copiosior, utrum magis abundet peditibus, vel equitibus. Nam equites melius se defendunt in campis. Pedites vero in locis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eo qͥ ẽ supͣ pugͣtores pedites
ditib pͥpo̾itur eẽ fortis uirib
ꝓcer stat᷑a. sciẽs eit̾e hasta ⁊
ia cła. sciẽs dimicare gladioi
ad ꝑcuciẽdũ rotare scittũ ad
se ꝓtegendũ. uigilãs. agilis.
ꝑiẽciã ut sciat erudire pugnã¬
tes sͥ ꝯmissos ⁊ cogat eos ad
bñ bellãdũ ⁊ ad armatͥgẽdũ
Nã ip̃e armorũ nitor t̾rorẽ ĩ¬
cutit hostib. ut portãs huiꝰi
arma credat bonꝰ ẽẽ bellator
Ip̃a eĩ rubigo armoꝵ arguit
peditib bellatorib. młto mag̾

Expanded text:
in eo, qui est supra pugnatores pedites ditibus praeponitur esse fortis viribus, procer statura, sciens eiicere hastas et iacula, sciens dimicare gladio ad percutiendum, portare scutum ad se protegendum, vigilans, agilis, perientiam: ut sciat erudire pugnantes sibi commissos, et cogat eos ad bene debellandum, et ad arma tergendum. Nam ipse armorum nitor terrorem incutit hostibus, ut portans huiusmodi arma credatur bonus esse bellator. Ipsa enim rubigo armorum nertiam bella
Abbreviated transcription (Latin):
hñtes eqͦs ueloces e⁊ fortes q̃
ante ⁊ a t̾go. ⁊ a dexẗ ⁊ alcua
tes ĩsidias. ne hostes aliqui ĩ¬
latitantes ex aliqͣ ꝑte molles¬
cent ex̾citũ. Nã qt si ulłis es
ad aures hostiũ ꝑuẽire. Ita
cũ ꝑicła ꝓuisa minꝰ noceant
ꝑ uelocissimos eqͥtes sũt de¬
tegẽde ĩsidie ue excitꝰ cͥtar
aliꝙͣ ꝑtẽ ex ĩpinsõ paciatur
molestias. ¶ Sexta ẽ ut sẽp
ex illa ꝑte excitꝰ ꝓbiores mi¬
lites ⁊ mag̾ bellicosi pedites
apponantur ex qͣ credit᷑᷑ maiꝰ¬

Expanded text:
s equos veloces et forte; qui ante et a tergo, et a dextra et a leva tes insidias, ne hostes aliqui latitantes ex aliqua parte molestent exercitum. Nam etsi nullis essad aures hostium prevenire. Itaque cum pericula visa minus noceant, per velocissimos equites detegendae insidiae, ne exercitus circa aliquam partem ex improviso patiatur molestias. Sexta est, ut semper ex illa parte exercitus probiores milites et magis bellicosi pedites apponantur, ex qua creditur mai
Abbreviated transcription (Latin):
uuln̾a neceãt. Sic qr ꝑcuciẽtes ce¬
ciẽtes osim punctan. ut gͦ ułnꝰ
modica ã armorũ ĩcisio sufficit
ad ledẽdũ carnẽ ꝑuciẽdo puncfi
q̃ nõ suffic̾et ꝙ siꝑcutͥet᷑ cesim.

Expanded text:
eant. Sic quia percutientes caetientes punctim. ut ergo vulnus Modica autem armorum incisio sufficit ad laedendum carnem percutiendo punctim, quae non sufficeret si percuteretur caesim.
Abbreviated transcription (Latin):
cõnẽ hostes sũt pauti uł mł¬
ti si hostes sũt ualde pauci ꝯ¬
stituenda ẽ acies ẜm forͣm for¬
ficłarẽ ut acies sit apta ad mo¬
dũ fr̾i. equi. ⁊ qͣi forfices ut
adu̾sarios qͣi ĩ medio ħeat ca¬
piat ⁊ ꝯdudat. Siu̾o hostes

Expanded text:
onem hostes, vel sunt pauci, vel multi. Si hostes sunt valde pauci, construenda esat acies secundum formam forficularem, ut acies sit aperta ad modum ferri equi et quasi forficis, ut adversarios quasi in medio capiat et concludat. Si vero ho
Abbreviated transcription (Latin):
debeat fag̾e. Est eĩ tantꝰ t̾rorĩ
ones nllatas ꝙ uerba ⁊ mõicõ¬
nes nõ sufficiunt ad dirigen¬
dũ bellantes. s o dare euidẽ¬
cia signa. ut qͥlib ex solo in¬
tuitu sciat se ten̾e ordinate
ĩ acie. ⁊ cogͦscat quid sit ac¬
turꝰ ¶ Ex hoc ã pat̾e pot̾ qͣles
debrant ẽẽ portantes ĩsignia
⁊ uexilla. Nã uexillo ꝯfracto
totꝰ ex̾citus ẽ ꝯfusus. Cum
magna gͥ diligẽtia ẽ uexil¬
lifer eligendꝰ ut sit corꝑe for¬
tis. aĩo ꝯstans. fidelis pͥncipi ⁊
exꝑtꝰ ĩ armis. ⁊ alia oingła
nuũ bellatorẽ. ꝯfigit eĩ ⁊̃ nr̃is
tẽꝑib totũ ppłm ciuitatis cꝰ¬
dam deinctũ eẽ a bellatorib
paucis eo ꝙ uexillifer fraudẽ
ꝯmittẽs uelauit uexillũ ⁊ ab¬
scondit ip̃m. qr ꝯfũdebantur
bellatores qͣiͣ nõ hñtes capd̾ ⁊ igͦ¬
rãtes ad qͥd debent attod̾e. pp̃ꝙ¬

Expanded text:
Est enim tantus terror in ones illatas, quod verba et monitiones non sufficiunt ad dirigendum bellantes, sed oportet dare evidentia signa; ut quilibet solo intuitu sciat se tenere ordinate in acie, et cognoscat quid sit acturus. Ex hoc autem patere potest, quales debeant esse portantes insigna et vexilla. Nam vexillo confracto totus exercitus est confusus. Cum magna igitur diligentia est vexillifer eligendus, ut sit corpore fortis, animo constans, fidelis principi, et expertus in armis, et alia singula nuum bellatorem. Contigit enim nostris temporibus totum populum civitatis cuiusdam devictum esse a bellatoribus paucis, eo quod vexillifer fraudem committens velavit vexillum et abscondit ipsum: quare confundebantur bellatores, quasi non habentes caput, et ignorantes ad quid deberent attendere: p
Abbreviated transcription (Latin):
d suffi̾cit eis ut se defẽdant.
tũc ẽ ꝯstruenda acies ocd̃m
ut acies nõ possit ab hostib o¬
łnscindi. c̾ca aciẽ ã iñ sũmita¬
hoĩes gͣuiores armature et

Expanded text:
sed sufficit eis ut se defendant: tunc est construenda acies secundut acies non possit ab hositbus transcindi. Circa aciem autem in summitahomines gravioris armat
Abbreviated transcription (Latin):
tib u̾sucia ⁊ ĩdusta da ad bel¬
lãdũ. Nã qnͣto caucõres sũt
bellatores tãto ciciꝰ uictoriam
opłinẽt¶ Sexto attẽdẽda ẽ
uirilitas ⁊ audacia m̃tis. qr
audacõres ⁊ mag̾ cordati ut
płimũ ĩ pugna uictoriã opti¬
nẽt. Rer gͥ aut pͥnceps uł dux
ex̾citꝰ priusqmͣ publice dimicet
ex ꝑte homũ bellatorũ sex ꝯ¬

Expanded text:
sutia et industria ad bellandum. Nam quanto cautiores sunt bellatores, tanto citius victoriam obtinent. Sexto, attendenda est virilitas et audacia mentis. quia audaciores et magis cordati ut plurimum in pugna victoriam obtinent. rex igitur aut princeps vel dux exercitus, priusquam publice dimicet, ex parte hominum bellatorum se
Abbreviated transcription (Latin):
aciei uł cuꝰ tͥme eẽt uexillũ illd
Ut si ꝯtĩg̾et aliꝙ̾ bellatorẽ de¬
uiare a ꝓpͥa acie de faciłi redirz
ad illã. utile gͦ fuit ĩ bellis in
⁊ alios p̾poĩtos belli. Nã totꝰ
ex̾citꝰ ħt se ad silitudĩe uniꝰ
corꝑis. qr̃ sicut oĩa mẽbracor¬
ꝑis se ĩuicẽ inuãt sic õs bella

Expanded text:
aciei, velcuius turmae esset vexillum illud: ut si contingeret aliquem bellatorem deviare a propria acie, de facili rediret ad illam. utile ergo fuit in bellis inset alios praepositos belli. Nam totus exercitus habet se ad similitudinem unius corporis, quare sicut omnia membra corporis se invicem iuvant, si
Abbreviated transcription (Latin):
b q̃ ꝯsid̾ande sũt prius qmͣ ꝯ¬
mittatur bellũ publicũ ex ꝑte
hõmũ bellatoꝵ. Reliqũ est enu-¬
m̾are sex alia q̃ sumũt᷑ ex ꝑte
a̾minicłanciũ ⁊ eoꝵ q̃ auxiliat᷑
ad bellũ. In bello quidẽ auxili-¬
ãt᷑ eqͥ. arma. uictualia. loca pug
liores sagittarii płes arpagti
⁊ hũtes meliora arma ¶ Gercõ
uͥ płs uittualia hũndãt. Nã ali¬
qͣndo abs uuln̾e ⁊ abs bello
adalsarii cedũt deficiẽtes ĩ uctu

Expanded text:
 considerandae sunt prius quam bellum publicum ex parte hominum bellatorum: reliquum est enumerare sex alia, quae sumuntur ex parte amminiculantium et eorum quae auxiliantur ad bellum. In bello quidem auxiliantur equi arma, victualia, loca pugnliores sagittarii, plures armati, et habentes meliora arma. Tertio ubi plus victualia abundant: nam aliquando absque vulnere et absque bello adversarii cedunt defici
Abbreviated transcription (Latin):
labor pugne ⁊ qnͣtũ affligũt
uulu̾a hostiũ. ut płimũ esti
durꝰ carne ⁊ robustꝰ corpe. s
pp̃ talia nõ rethit᷑ a bellando
Nã ⁊ si ꝯfigat molles carne
pugnã ħ ẽ ut raro. Nã hñto
carnes molles ut supͣ tãge¬
bat᷑ sũt apcõres ad ĩtelligẽ¬
dũ. M ut płiũ sũt ĩepti ad
pugͣndũ. Nã tales difticilꝰ
silstinẽt armoꝵ pondꝰ. uehe¬
m̃ciꝰ dolẽt exillacõne uulnũ¬

Expanded text:
ntum assigunt vulnera hostium: ut plurimum est durus carne et robustus corpore, si propter talia non retrahitur a bellando. Nam et si contingat molles carne,pugnam; hoc est ut raro. Nam habenter carnes molles ut supra tangebatur sunt aptiores ad intelligendum, sed ut plurimum sunt inepti ad pugnandum: nam tales difficilius sustinent armorum pondus, vehementius dolent ex illatione vuln
Abbreviated transcription (Latin):
bello. ꝯstituebat᷑ dux aliqͥs qui
toti ex̾citui erat pͥpoĩtꝰ. sb ħ aut̃
duce erãt centunones sb̃ cẽt᷑io¬
ne u̾o decani. dicet᷑ ã decanꝰ .a. de¬
cẽ. sic centio a cẽtũ. hebat eĩ cen¬
turio de sub se deçẽ decanos. Ita
qd̾ p̾erat cẽtũ bellatorib ⁊ decẽ
galea eĩ cẽturionis scͥpte erãt lr̃e
respiciẽtes decan agͦscebãt cẽtu¬

Expanded text:
uebatur, dux aliquis qui toti exercitui erat praepositus. Sub hoc autem duce erant centuriones. Sub centurione vero decani. Dicitur enim decanus a decem. Sic centurio a centum. Habebat enim centurio sub se decem decanos, ita quod praeerat centum bellatoribus, et decem galea enim centurionis scriptae erant literae respicientes decani agnoscebant centu
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ pugͣcõnis locꝰ qͥ sũt ĩ alcõ¬
ri situ uł meliori ad pugͣndũ.
Qnto ccͣ pugnã attẽdẽdũ est
tẽpꝰ utrũ tẽꝑe quo ꝯmittẽda est
pugna. sol sit oppõitꝰ facib eo¬
ꝵ uł hostiũ. ⁊ utrũ sit aliquis
uẽtꝰ flãs ⁊ eleuãs pulu̾em ꝯtͣ¬
ip̃os uł ꝯͣ adu̾sarios. Nã hũ¬
tes solẽ ⁊ uentũ ꝯͣ sine pul¬
ut diicare nõ possint ¶  Sex¬
to ẽ attẽdẽdũ qͥ płes auxiliato¬
res expectant Nam si hostes
pła expectant auxiba. uł ñ est
bellãdũ uł actełanda est pugna
oi autẽ ip̃i płes auxiliatores ex¬

Expanded text:
dus est pugnationis locus qui sunt in altiori situ, vel meliori ad pugnandum. Quinto circa pugnam attendendum est tempus, utrum tempore quo committenda est pugna, sol sit oppositus faciebus eorum, vel hostium; et utrum sit aliquis ventus flans et elevans pulverem  adversarios: nam habentes solem et ventum sive pulut dimicare non possint. Sexto est attendendum, qui plures auxiliatores expectant. Nam si hostes plura expectant auxilia, vel non est bellandum, vel acceleranda est pugna. Si autem ipsi plures auxiliatores ex
Abbreviated transcription (Latin):
młtu p̾lii sme mora de facili as¬
cẽdebãt eqͦs ¶ Qttauo assuescen¬
disũt bellatores.  ut ã natare
sciant. Nã nõ sꝑ põtes sũt ꝓtp
tatos eẽ Inde ẽ ꝙ apd̾ romanos
antiqͥtꝰ ꝯsuetudo erat ꝙ niue¬
nes fut᷑i bellatores postꝙͣͣ per
magniã ꝑtẽ diei ex̾cctati ẽẽnt.
ad arma oi tẽpꝰ erat natacõm
ꝯgruũ ducebãt᷑ ad fluinũ ut

Expanded text:
multu praelii sine mora de facili ascendebant equos. Octavo, assuescendi sunt bellatores, ut etiam natare sciant. Nam non semper pontes sunt ptatos esse. Inde est quod apud Romanos antiquitus consuetudo erat, quod iuvenes futuri bellatores postquam per magnam partem diei exercitati esent ad arma, si tempus erat natationi congruum, ducebantur ad flu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Hiis ita ptͣctatis suꝑẽ uid̾e
quis mũcõms modꝰ attendendͦ
dit ĩ ꝯstruitõne cast ͦꝵ. Nã̾ oi
eatꝰ diu ibi morari ĩtẽ dat ers¬
gẽde sũt forcõres municõnes ⁊
fiende ãpliores fosse. o oolũ ibi
ꝑnoctare cupit aut ĩbidẽ ꝑ modi¬

Expanded text:
s itaque pertractatis superest videre quis munitionis modus attendendus sit in costructione castrorum. Nam si exercitus diu ibi morari intendat, eligendae sunt fortiores munitiones, et fiendae ampliores fossae. Sed si solum ibi pernoctare cupit, aut ibi debet per modi
Abbreviated transcription (Latin):
da. Na̾ si hostes sũt ab sẽtes
facile ẽ fossas ccͣ ex̾citũ fod̾ei
municõnes erig̾e ⁊̃ castͣ ꝯstru̾e.
s si adu̾sarii p̾sẽtes adsint dif¬
ficiliꝰ ẽ castͣ mir̃e. Sũt ẽ ii

Expanded text:
entes facile est fossas circa exercitum fodere, munitiones erigere et castra construere, Sed si adversarii praesentes adsint, difficilius est castra munire. Sunt enim in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitło dubitat᷑ undiq sũt re¬
mecdia adhibẽda.Sep̾tima ẽ
ne excitꝰ disꝑsim uadut. Nã
ĩt̾rupta acie fatiliꝰ debellat᷑ In
qͣl eĩ hora sic ex̾citꝰ oe d hr̃e

Expanded text:
o dubitatur,undique sunt remedia adhibenda. Septima est, ne exercitus disparsim vadat. Nam interrupta acie facilius debellatur. In qualibet enim hora sic exercitus se de
Abbreviated transcription (Latin):
dũ cautelis ñ ẽ p̾t̾mittẽdũ qͥcꝙ
ĩ aliqͦ casu pot̾ ex̾titui ẽẽ ꝓficinĩ
ne debelletur ab hostib ¶ Con
cast̾ͥs existẽte ⁊ ñ crodẽte hos¬
tib fuit ex̾citꝰ debellatꝰ. gͥ post¬

Expanded text:
dum cautelis, non est praetermittendum quicquid in aliquo casu potest exercitui esse proficuum, ne debelletur ab hostibus. Contcastris existente, et non credentes hostibus fugit exercitus debellatus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmoda tolłare. qr si sint ĩbi ali¬
qui molles ⁊ młiebres remiẽ¬
tes ĩꝯmoditates aliqͣs sustin̾e
deuicti pp̃ ĩꝯmoditates qͣs sustĩ¬
nẽt bellare recusant ⁊ excitũ
fugiũt ¶ Erto ꝯsid̾anda est
fortitudo ⁊ durscies corꝑis mł¬
litiẽ pãni sirici. ⁊ ĩt̾ suauitatẽ¬

Expanded text:
moda tolerare: quare si sint ibi aliqui molles, et muliebres renuentes incommoditates aliquas sustinere, devicti propter incommoditates quas sustinent, bellare recusant et exercitium fugiunt. Quarto consideranda est fortitudo et durities corporis. Mulitiem panni serici, et inter sua
Abbreviated transcription (Latin):
mero bellatorũ actipiẽdũ ẽ spa¬
ciũ ccͣ ꝙ sũt muntones e ri¬
gende ut nõ płs accipiat de
to si opteat ĩ loco illo exticĩ
aeris. Nã  ĩ excitu. nã sołr̃
cauẽda sũt ułuera hostiũ. set
ut off̾t oe facłtas cauẽde sũt
pestes morborũ. ¶ EEdarato
gͦ q̃ sũt attẽdẽd cc̃ sitũ castͤ¬
coꝵ forma. ui᷑ ã uelle mi ue¬

Expanded text:
mero bellatorum accipiendum est spatium, circa quod sunt munitiones erigendae: ut non accipiatur de to si oporteat in loco illo exercituaeris. Nam in exercitu non solum cavenda sunt vulnera hostium, sed ut offert se facultas, cavendae sunt pestes morborum. Declarato ergo quae sunt attendenda circa situm castreorum forma. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
Iu pugͣ eĩ oĩo ẽ neligẽdũ maio¬
re diligẽtiã hũisse ꝙͣ bella ꝯmas¬
sa reqͥrẽt. ꝙͣ cͣcͣ ip̃a ĩ aliqͦ neglexis¬
se. Nã recitat uegetiꝰ dixisse cato¬
postmodũ corrigi. delicta u̾o p̾lio¬
ꝵ em̃datõnẽ nõ recipiũt. a stã¬
tim pena errorẽ ꝯseqͥt ͦ. qr ĩ ꝑite
⁊ ĩprudẽt̾ pugͣntes uł ꝯfestĩ uł¬

Expanded text:
 est eligendum, maiorem diligentiam habuisse quam bella commissa requirerent, quam circa ipsa in aliquo neglexisse. Nam recitat Vegetius dixisse Catopotest postmodum corrigi. Delicta veor bellorum emendationem non recipiunt: sed statim poena errorem consequitur: quia imperite et imprudent
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt pugͣntib ciboꝵ ub̾tas. ad¬
huc ẽẽt eis ucͥcia abstĩnẽciã ⁊ ñ
gͣuare se ex nimio cibo. ut labo¬
rẽ pugͣndi meliꝰ tolłare possẽt
¶Muarto decet eos nõ cura¬
re de ĩ ꝯmoditate iacẽdi ⁊ stan¬
di. Nã expedit aliqñ pugͣntib
die noctuq ẽẽ ĩ armis. pp̃ ꝙ nͨ

Expanded text:
et pugnantibus ciborum ubertas, adhuc esset eis necessaria abstinentia, et non gravari ex nimio cibo, ut laborem pugnandi melius tolerare possent. Quarto decet eos non curare de incommoditate iacendi et standi. Nam expedit aliquando pugnantibus die noctuque esse in ar
Abbreviated transcription (Latin):
excitu aliquos agiłiores pcre
qui de faciliũ pꝰsũt ab ip̃is hos¬
nes ⁊ ftahostiũ ¶E cd̾ ħ est
utile ad optinẽdũ meliorẽ lo¬
cũ. Nã ⁊ locꝰ młtũ facit ad po¬
pugã. Id̾o si bellatores excita¬
ti sũt ad cuisũ faciliꝰ optinebunt
apcõrẽ locũ ad pugͣndũ ¶ Est ⁊̃
hoc utile ad ꝑseq̾ndũ hostes fugiẽ.¬
tes. Nã tĩ de difficili qͥs pos eua¬
de matiꝰ agiliũ ⁊ p̾currẽtisi ETer¬
cio ex̾citãdi sũt bellatores ad sal

Expanded text:
re, qui de facili non possint ab ipsis hosnes et facta hostium. Secundo hoc est utile ad obtinendum meliorem locum. Nam et locus multum facit ad pugnam. Ideo si bellatores exercitati sunt ad cursum, facilius obtinebunt aptiorem locum ad pugnandum. Est etiam hoc utile ad prosequendum hostes fugientes. Nam non de facili quis potest evadere manus agilium et praecurrentium. Tertio exercitandi sunt b
Abbreviated transcription (Latin):
tes aprũ ꝑitła signũ est eos ũ
tum̾e hostiũ bella. Ruroꝰ uenato¬
ros cͥuoꝵ nõ sũt repudiandi ab
actib beslicis eo ꝙ tales assue¬
ti suit ad sabores nunos¶Ex
hiis gͦ artib pp̃ea q̃ diximꝰ eligẽ¬
di eũt bellatores. barbitõsores

Expanded text:
ntes aprorum pericula, signum est eos non timere hostium bella. Rursus venatores cervorum non sunt repudiandi ab actibus bellis: eo quod tales assueti sunt ad labores nimios. Ex his ergo artibus propter ea quae diximus eligendi sunt bellatores. Barbitonsores
Abbreviated transcription (Latin):
industͥa hẽat ͦ ⁊ qͣlis̾ sit feriẽ¬
dũ hostẽ ⁊ q̃ adminiculant᷑.
ad ista ĩfra patebit. ¶Ettauo
decet bellatores nͥecũdari ⁊ eru¬
apd̃ illos sũt uiri fortissimi
apd̃ qͦs honorãt ꝰ fortes. Int̾ ce¬
t᷑a ã que reddũt homẽ bellito¬
sũ ẽ dilig̾e honorari ex pugna
⁊ erubesc̾e tͣpẽ fugã ¶ Aldu̾tẽ¬

Expanded text:
industria habeatur, et qualiter sit feriendum hostem, et quae adminiculantur ad ista, infra patebit. Octavo decet bellatores verecundari, et eruapud illos sunt viri fortissimi, apud quos honorantur fortes,Inter caetera autem quae reddunt hominem bellicorum, est diligere honorari expugna, et erubescere turpem fugam. Adve
Abbreviated transcription (Latin):
dicet. ad me deuictꝰ ẽ dyome¬
des. qr cũ uelle honorari ⁊ erube¬
t̾e de aliqͦ turpi facto. mag̃ ꝯ¬
uẽiat nobilib ꝙͣ rusticis. Hñ
mebiores ẽẽ indẽt ͦ ad ꝑugnam
bello młtũ ualet᷑ ĩ dustria et

Expanded text:
dicet, A me devictus est Diomedes. Quare cum velle honorari et erubescere de aliquo turpi facto, magis conveniat nobilibus quam rusticis, ii meliores esse videntur ad pugnam, bello multu
Abbreviated transcription (Latin):
ins gẽtes ruraliũ genꝰ indet ͤ ẽẽ
ores ẽẽ pugnantes. Nã int̾
ut dicebat᷑ uelle honorati ex
tor si ex pugna sugiã polimi¬
das mͥ redarguçõnes ponet. gͤ

Expanded text:
ruralium gens videtur esse ores esse pugnantes. Nam inter ut dicebatur velle honorati ex tor, Si ex pugna fugiam, Polydamas mihi redargutiones ponet. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sexto ex̾titãdi sũt bellãtes
ad ꝑuciẽdũ cũ plũbatis. Nãpi¬
la plũbea uł frea cũ catena alqͣ
ꝯnncta manubrio ligneo uebe¬
m̃tẽ hictũ reddit. Nã pp̃ uehe¬
m̾ciorẽ motũ aeris uehem̃tiꝰ ꝑ¬
cutit pila cũ cathena haste in¬
fixa. qmͣ ei ip̃i haste uł ip̃i ma¬
mibrio ligneo eẽt ꝯiũcta. ad oẽ
genꝰ eĩ ꝑcussionũ ex̾citãdi sũt
bellãtes ut ꝯͣ alios ⁊ abos.
hostes ⁊ alit̾ ⁊ alit̾ ꝑcuciẽdo di

Expanded text:
to, exercitandi sunt bellantes ad percutiendum cum plumbatis. Nam pila plumbea vel ferrea cum cathena aliqua coniuncta manubrio ligneo vehementem ictum reddit. Nam propter vehementiorem motum aeris, vehementius percutit pila cum cathena hastae infixa, quam si ipsi hastae,vel ipsi manubrio ligneo esset coniuncta. Ad omne enim genus percussionum exercitandi sunt bellantes, ut contra alios et alios hostes, ali
Abbreviated transcription (Latin):
marĩa eẽ ad opimẽdã uictoriã i¬
del erubescẽtia fugiẽdi ⁊ sagacĩ¬
tas bellãdi ¶Ut gͦ sciat᷑ quid
sit de quesito tenendũ. oz ad
eĩ ẽẽ pugna pedestͥs ⁊ eq̃stͥs. In
pedestri itaq c̾tamĩe mag̾ eligẽ¬
disũt rurales ꝙͣ nobibes eo qd̾
ibi maxĩe ualet assuefactõ ad
plet defectũ quẽ paciũt᷑ nobi¬
les ĩnõ posse tantos suftin̾e la¬
bores qͣntos ꝯsueu̾ut sustin̾e.
rurales. In huiꝰ eĩ pugna nimũ
Ualet pugͣndi sagacitas sociata
erubescẽcie fugiendi. Sciẽdum
tñ ꝙ ut nobiles ex õĩ ꝑte effi¬
cantur stremubellatores as¬
suefaciendi sũt ad portandum
armoꝵ pond̾a ⁊ ad sustinẽdũ
laborẽ et motũ brachioꝵot alio¬
⁊ mẽbrorũ corꝑis ut reqͥrit o¬
ꝑaco bellica. que ã ⁊ quot sũt
illa ad q̃ debeant ex̾citari bellã¬
Ꝙ in oꝑe bellico niunũ ualet ex¬
citaco armoꝵ ⁊ qd̃ ad inceden

Expanded text:
maxima esse ad obtinendam victoriam. videlicet erubescentia fugiendi, et sagacitas bellandi. Ut ergo sciatur quid sit de quaesito tenendum, oporteenim ese pugna pedestris, et equestris. In pedestri itaque certamine magis eligendi sunt rurales, quam nobiles: eo quod illis maxime valet assuefactio ad pplet defectum, quem patiuntur nobiles in non posse tantos sustinere labores, quantos consueverunt sustinere rurales. In huiusmodi enim pugna nimium valet bellandi sagacitas sociata erubescentiae fugiendi, Sciendum tamen quod ut nobiles ex omni parte efficiantur strenui bellatores, assuefaciendi sunt ad portandum armorum pondera, et ad sustinendum laborem: et motum brachiorum, et aliorum membrorum corporis ut requirit operatio bellica. Quae autem, et quot sunt illa, ad quae debeant exercitari belland in opere bellico nimium valet exercitatio armorum, et quod ad inc
Abbreviated transcription (Latin):
ros ex̾citatos ⁊ bellatores no¬
strenuos d assum̾e. ¶ Uisoĩ
qͣ etate assuescendi sñt qͥ debẽt
esfici bellatores ad accõnes bel¬
licosas uid̾e restat ex qͥb signis
cogͦsci hẽant hoĩes bellitosi sci¬
endũ gͦ uiros audaces ⁊ corua¬
tos utiliores eẽ ad bellũ ꝙͣ ti¬
midos Rursꝰ hõies fortes ⁊
duros corꝑe. qr potẽtõres sũt
uirib st̃ mag̃ eligendi ad opꝰ
bellitũ ¶Impliꝰ cũ indeamꝰ a¬
liqͣ ałia bellicosa aliqͣ u̾o trada

Expanded text:
ros exercitatos et bellatores strenuos debet assumere. Viso in qua aetate assuescendi sunt qui debent effici bellatores ad actiones bellicas: videre restat, ex quibus signis cognosci habeant homines bellicosi. Sciendum igitur viros audaces et cordatos utiliores esse ad bellum, quam timidos. Rursus, homines fortes et duros corpore, quia potentiores sunt viribus, sunt magis eligendi ad opus bellicum. Amplius cum videamus aliqua animalia bellicosa, aliqua vero timida:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ud̾it magr bellorũ aliꝙ̃ nõ
ten̾e ordinẽ debitũ ĩ acie ip̃m m¬
crepet ⁊ corrigat uł oinimis de¬
linquat ip̃m oĩo repellat ab a¬
cie. tãꝙͣ ĩutslẽ bellatorẽ ¶ Scdo
ex̾citandi sũt bellatorestã pe¬
dites ꝙͣ eqͥtes ad cursũ ut
sint habiles ĩ pͥcurrẽdo .iͦ.n.¬

Expanded text:
cum viderit magister bellorum aliquem non tenere ordinem debitum in acie, ipsum increpet et corrigat: vel si nimis delinquat, ipsum omnino repellat ab acie tanquam inutilem bellatorem. Secundo exercitandi sunt bellatores tam pedites quam equites ad cursum, ut sint habiles in praecurrendo.
Abbreviated transcription (Latin):
req̃rũt᷑ ad bellũ ac si ꝯͣ hostẽ
Duttaret. ⁊ cũ diu mane ⁊ ce¬
to unuenes sic excitati ẽent cũ
postea uemebant ad bellũ nõ
uł ĩsustinẽdo qͦscũ labores bel¬
licos. ¶ Tercõ exͥcitãdi sũt
bellatores ad emittẽdũ tela
⁊ iacła ⁊ ad ꝑcuciendũ cũ la̾¬

Expanded text:
ad bellum, ac si contra hostem dimicaret: et cum diu mane et sero iuvenes sic exercitati essent, cum postea veniebant ad bellum, non vel in sustinendo quoscunque labores bellicos. Tertio exercitandi sunt bellatores admittendum tela et iacula, et ad percutiendum cum lan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cũ ꝓ ppło romano c̾tare de¬
Uet nõ alit᷑ ꝯͣ hostes se optĩe
credebat nͥ ĩ oĩb aciebrelectos sa¬
gittarios mscuiss ¶Quto sb̾
uellatores ex̾citandi ad iacen¬
dũ lapides cũ fũdis. ħ eĩ mod¬
bellãdi ĩ qͥbrdã marims isulis
regcitat adeo ioustres erãt
bt matres nlłm cibũ eis exhi¬

Expanded text:
 pro populo Romano certare deberet, non aliter contra hostes se obtinere credebat, nisi in omnibus aciebus electos sagittarios miscuisset. Quinto, sunt bellatores exercitandi ad iaciendum lapides cum fundis. Hic enim modusbellandi in quibusdam marinis Insulis recitat adeo industres erant, ut matres nullum cibum eis exhi