comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uatlum ac loricam rescindunt. Mitit
pͥmo brutũ adolescentẽ cũ eohortibꝰ cesar.
post cũ alĩs Gꝙ ũ fabiũ legatũ. p̾tiemo
p̃e cũ uehem̃c̃ pugnaret᷑. integ̃o libsi¬
dio adducit. Restituto p̃lio ac repulsis
hostib eo quo labienũ miserat contend̾.
Cohostes .iiiͬ. ex proximo castello educit.
eqͥtum partem seqͥ. partẽ circimire
adoriri uibet. Labienꝰ postqmͣ neq ag¬
geres ueq fosse unn hostium sustinere
pot̾ant. coactiꝯ una xl. cohortib qͣs ex
ꝓximis p̃sidiis deductas sors obtulit.
cesarem ꝑ nuncios facit cerciorẽ. qͥd fa¬
ciendum existimet. Accełat cesar ut
p̃lio intersit. Euis aduentu ex colore
uestitꝰ cognito. quo insigni inp̃liis iti
consueuerat. tͣmisq equirũ cohortib
uisis qͣs se seqͥ uisserat. ut de locis suꝑio¬
rib hec decliuia & deuexa cernebant᷑.
hostes p̃lium cõmittũt utͥmq clamo¬
re sublato. excipit rumꝰ ex uallo atq

Expanded text:
vallum ac loricam rescindunt. Mittit vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque
Abbreviated transcription (Latin):
nũ demonstrauimꝰ. iniqum loci ad decli¬
uitatem fastigiũ. magnũ ht̃ momentũ.
Aliĩ tela conicut. alii testudine facta
susbeunt. Defatigatis inuicẽ integri suc¬
ceount. agger ab umiuersis inmunitõ¬
nem coniectus. & ascensũ dat gallis &
ea q̃ int̾ra occultauerant romani cõte¬
git. Nlec iam arma nr̃is nͦ uires fuppetũt.
His rebꝰ cognitis cesar. labienũ cũ cohor¬
tib sex subsidio laborantibꝰ mittit. mi¬
ꝑat si sustrnere ñ possit. deductis cohor¬
tib eruptõne pugnaret. Id. nͥ nec̃cio:
ne faciat: Ip̃e adit reliquos cohortatus
ne labori succumbant. oĩm suꝑioꝵ di¬
micatõnũ fructum in eo die atq hora
docet consistere. Int̾iores desꝑatis cãpest̾¬
bꝰ locis ꝓpt̾ magnitudinẽ munitõnũ
loca p̃rripta ex ascensu tẽptant. Nuc
ea q̃ ꝑauerant conferunt. multitudĩe
teloꝵ ex turrib ꝓpugnantes deturbant
Aggere & cratib fossas explent. falcibus

Expanded text:
missum demonstravimus. Iniquum loci ad declimissum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant: huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus
Abbreviated transcription (Latin):
copie sese ostendere ceꝑunt. Uercinge¬
torix ex arce alesie suos conspicatus
ex oppido egredit᷑ ex castris. Longurios
Milculos. falces. reliqͣq qͦ eruptõnis
cã ꝑauerant. profert. Pugnat᷑ eo t̃pr
om̃ib locis. atq om̃ia tẽptant᷑. Que
nunime uisa pars firma est huc con¬
curritur. romanoꝵ manꝰ tãtis mu¬
nitobꝰ distinet᷑. ne facile płibꝰ locis oc¬
currit. Multum adterrendos nr̃os
ualet clamor qͥ pꝰ pergũ pugnantib
extitit. quod suum ꝑicłm in aliena ui¬
dent salute constare. Omĩa enĩ pler̃q
q̃ absunt uehem̃tiꝰ hominũ mentes ꝑtͣ¬
bant. Cesar idoneũ locũ nactus. qͥd qua
ex ꝑte gerat᷑ cognoscit. saborantibus
summictit. Utrisq ad animũ occurrit.
unũ ẽẽ illud tempꝰ quo maxime conten¬
di conueniat. Galli nͥ ꝑfringerint mu¬
nitõnes. de om̃i salute desꝑant. Roma¬
ni si rem obtinuerint: finem laboꝵ oĩ¬
um expectant. Maxime ad suꝑiores rau¬
nitõnes laboratur. quo uercassiuellau

Expanded text:
is sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur uno tempore omnibus locis, atque omnia temptantur: quae minime visa pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute constare: omnia enim plerumque quae absunt vehementius hominum mentes perturbant. Caesar idoneum locum nactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint munitiones, de omni salute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo Vercassivellaunum
Abbreviated transcription (Latin):
niri uib castra. ac solutis oꝑib ꝓ ual¬
lo legiones instructas collocat. equi¬
tes frenatis eqͥs instacione disponit. Bel¬
uaci cũ romanos insequendũ ꝑatosui¬
derent. neq ꝑnoctare aut diutiꝰ ꝑ ma¬
nere sine ꝑicło eodem loco possẽt. ta¬
le consilium sui recipiendi ceperunt.
tãces ut consueuerant. namos in acie
sedere gallos consuesse suꝑiorib com¬
m̃tarus cesaris demonstratum est.
ma erat in castris copia. inter se tradi¬
tos añ aciem coll ocarunt. extremoq tẽ¬
pore diei signo ꝓnunciato. imo t̃pre
incenderunt: Ita continens flãma
copias om̃s repente a conspectu texir
romanoꝵ. QEd uͥ accidit. barbari
uehem̃tissimo cursu refugerunt. Ce¬
sar &e si dicessum hostium animad¬
uere nõ poterat incendiis oppositis.
tam̃ id consilium cũ fuge causa ini
ad insequendũ ip̃e ueritꝰ insidias. ile
forte meod̾ loco subsist̾e hostes. atꝙ

Expanded text:
niri iubet castra. Absolutis operibus pro valniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Caesaris declaratum est, ma erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae causa initad insequendum; ipse veritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ icło barbari iilitibꝰ instantibus nõ
possent. Ita palude impẽdita a castriᷤ
castra dinideret. Qͤ transeundi dif¬
ficultas celitatem insequendi tardare
posset. atq id uigum quod trans palu¬
dem pene ad hostium castra ꝑtin̾et.
mediocri ualle a castris eoꝵ intercisũ
animaduerteret: pontibꝰ palude cõ¬
strata. legiones traducit. cełitdeꝙ
ĩ sũmã planiciem uigi ꝑuenit. Qe
decliui fastigio duobus ab laterib
rauniebatur. Ibi legionibꝰ instrue¬
⁊ ad iitimum uigum ꝑuenit.: aciemq
eo loco constituit. unde torm̃to missa
tela inhostiũ cimeos conici possẽt. Bar¬
bari confisi loci nat᷑a cũ dimicare nõ
recusarent. si forte romani subire col¬
lem conarent᷑ : paulatim copias distri¬
butas dmntt̾e nõ possent. ne disꝑsi ꝑ¬
curbarent᷑: macie ꝑmanserũt. Qͦrũ
ꝑtinacia cognita cesar .xx. cohortibus
instructis. castrisq eo loco metatis mu¬

Expanded text:
periculo barbari militibus instantibus non periculo barbari militibus instantibus non possent. Ita, cum palude impedita a castris castra dividi videret, quae transeundi difficultas celeritatem insequendi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis mu
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ. aut non nulli pudore coacti lon¬
gius ꝓfugerent. Quoꝵ ꝑicło sic om̃s
copie sunt ꝑtbate. ut uix iudicari pos¬
s utrum scd̾is minimisq rebꝰ. insolenci¬
ores. an aduerso mediocri casu timidi¬
ores essent. Compłibꝰ diebꝰ. hifdẽ castͥs
consumptis. cũ ꝓpiꝰ accessisse legiones.
& gaium trebonium legatum cogno¬
uissent: Duces beluacoꝵ ueriti simi¬
lem obsessionem alesie. Noctu dimit¬
tunt eos quos aut etate aut ͫ et᷑rib infe¬
riores aut mermes habebant imaq re¬
liqͣ impedim̃ta. Qrũ ꝑturbatũ &
confusum dum explicant agien. mag¬
na enim multitudo carroꝵ. etiã expe¬
ditos sequi gallos consueuit: oppressi
luce. copias armatoꝵ in suis instruunt
castris. Ne prius romani ꝑseqͥ se inci¬
ꝑent. qmͣ longiꝰ agm̃ impedim̃toꝵ
suoꝵ ꝓcessisset. At cesar neq resisten¬
tes aggrediendos tanto collis ascẽsu.
iudicabat. Neq nõuͦq eo legiones ad¬
mouendas. ut discetlere ex eo loco sine

Expanded text:
aut nonnulli pudore coacti longius profugerent. Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius agmen impedimentorum suorum processisset. At Caesar neque resistentes adgrediendos tanto collis ascensu iudicabat, neque non usque eo legiones admovendas ut discedere ex eo loco sine
Abbreviated transcription (Latin):
derent. nͨ siluaꝵ p̾sidio tempestatib
durissimiꝯ degi possent. disꝑsi magna
ꝑte amissa suoꝵ dissipant᷑ infinitti¬
mas ciuitates. Cesar tp̃r anni difficil¬
limo cũ satis habrẽt ꝯuenientes manꝰ
dissipare. ne quos mitiũ belli nasc̾et᷑
qͣntumq in ratõne ẽẽt exploratũ ha¬
beret. sub tempꝰ estiuoꝵ nullũ sũmũ
bellum posse conflari: Gaium trebo¬
nium cũ duabꝰ legionibꝰ qͣs secũ habe¬
bat inhib̾nis cenabi collocauit. Ip̃e
cũ crebris legatõnib remoꝵ cercior fi¬
eret beluacos. qͥ belli głia gallos õs
belgasq p̾stabant. fmittimasq his
ciuitates duce corbeo besuaco & com¬
mio atrebate ex̾citꝰ comꝑare atq in
unũ locũ cogere. ut om̃i multitu¬
dine infines suessionũ qͥ remis erãt
lutem suam iudicaret. Nullã cala¬
mitatẽ socios optime de republica
meritos acciꝑe. Legionẽ ex hibernis
euocat rurgꝰ undecunã. Htteras aũ

Expanded text:
derent nec silvarum praesidio tempestatibus derent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant tiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus und
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͥ qͣrebant᷑. Qͣ re cognita. cũ dies nõ
giones. xiiii. ⁊ ui. ex hibnis abarar edu¬
cit. quas ibi collocatas explicande rei
frum̃tarie cã suꝑiore cõmentario de¬
monstratum est. Ita cũ duabꝰ legionibꝰ
ad ꝑsequendos carnutes ꝓficiscitrir. Cũ
fama ex̾citꝰ ad hostes eẽt ꝑlata. calami¬
tate cet̾oꝵ ducti carmites. desertis uicis
oppioisq. q̃ tolerande hiemis cã. consti¬
ticus incolebant. Nuꝑ eni deuieti com¬
pła oppida dimiserant. disꝑsi ꝓfugiũt.
Cesar erumpentes eo maxime tempo¬
re acerimas tempestates cũ subire mi¬
lites noll&. moppido carnitũ cenabo
castra ponit. atq intecta partim galloꝵ
partimq comectis celeriter stram̃tis
tentorioꝵ integendoꝵ gr̃a erant ine¬
difi cata milites contegit. Eqͥtes tam̃
reuertunt᷑. Opp̾ssi carnuteᷤ hiemis
difficultate. terrore ꝑicłi. cũ tectis ex¬
pulsi. nullo loco dutiꝰ consistere au¬

Expanded text:
sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non giones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere au
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cesar magnis itieribꝰ om̃ibꝰ locisoc¬
currit. nͨ dat ulli ciuitati spaciũ de alie¬
na pociꝰ qm de domestica salute cogitandi
Qͥ cesitate ⁊ fideles amicos retinebat: &
dubitantes t̾rore ad conditõnes pacis ad¬
cducebat. Tali conditõne ꝓpõita. bitu¬
riges cũ sͥ uiderent clem̃cia cesaris redi¬
tum patere. meius amiciciam fimttimãq
ciuitates sine ulla pena dedisse obsides
atq inficlem receptas ẽẽ. toem fecerũt.
Cesar militibꝰ ꝓtanto labore ac pacien¬
cia. qui brumalibꝰ diebꝰ itinerib difficil¬
limis. frigorib intolerandis studiosissi¬
me ꝑmanserant inlabore: ducenos ses¬
tios cent᷑ionibꝰ tot milia nũmoꝵ p̾de
nomĩe condonata pollicet᷑. Legiõ ibꝰes
in hib̾na remissis. ip̃e se recepit die
xxx. bibracte. Ibi cũ uis diceret. bitͣi¬
ges ad eum legatos mittunt. ancilliũ
petitũ ꝯͣ carnutes. qͦs intutisse bellum

Expanded text:
nam Caesar magnis itineribus omnibus locis ocnam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condicione proposita Bituriges, cum sibi viderent clementia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum
Abbreviated transcription (Latin):
rat infinibꝰ bit᷑igum. eiq adiuingi le¬
gionem undecimam qͣ ꝓxima fuerat
binis cohortibꝰ ad impeclim̃ta relictis.
simos agros bit᷑igum inducit. Qͥ cũ
latosfines & cõpła oppita haberent.
imniꝰ legionis hibernis ñ potuerunt
contineri. qͥ inbellũ ꝑarent cõiuraci¬
onesq facerent. Repentmo ad uen¬
tu cesaris accidit. qd̾ imꝑatis deiectisq
accid̾e fuit neceẽ. ut sine timore ullo
rura colentes. pꝰ ab eqͥtatu oppͥm̾en¬
tur: qmͣ confug̾e moppita possent.
Namq etiã iłtuo uulgare incursiõis
celigi consneuit. celaril interdicto erat¬
sublatum : ne aut copia pabuli frumen¬
tiq si longiꝰ ꝓgredi uellet deficeret᷑. aut
hostes incendii̾s derrerent᷑. Multis hoĩm
milibꝰ captis. ꝑterriti bit᷑iges. qͥ pͥmiaduẽ¬
tũ potuerant effugere romanoꝵ infiniti¬
mas ciuitates. aut pͥuatis hospiciis ꝯfisi.
aut societate consilioꝵ confugerant frꝰcra

Expanded text:
rat in finibus Biturigum, eique adiungit lerat in finibus Biturigum, eique adiungit legionem XI, quae proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta simos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civitates aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra:
Abbreviated transcription (Latin):
deuicta cesar. cũ asuꝑiore estate nullũ
bellandi tempꝰ intermisisset. militesq
hib̾ noꝵ qͥete reficere a tantis laboribꝰ uell
compłos eod̾ tp̃r ciutates renouare belli
consilia nunciabant᷑. coniuratõnescpfa¬
cere. Ciꝰ rei ueri similis cã afferebat᷑.
quod gatlis om̃ib cognitum eẽt. neꝙ
ulia multitudĩe in imũ locum coasta
resisti posse a romanis. nͨ si diuersa bel¬
la compłes eodem tp̃r intulissent ei¬
uitates. satis auxitii aut spacii aut co¬
piaꝵ habit᷑um ex̾citum ppłi romani
ad omĩa ꝑseqñda. Non eẽ aũ alicui ci¬
uitati sortem incõmodi retͦandam. Si
tali mora reliqͤ possent se uindicare
inlib̾tatem. q̃ ne opimo galloꝵ coꝵ¬
firmaret᷑. cesar marcũ antoniũ q̃sto¬
rem suis p̾fecit hib̾nis. ip̃e eqͥtũ pre¬
sitio. pͥdie Rł. ianuarias ab oppido
bibracte ꝓficiscit᷑ ad legionẽ duodetum̃¬
qm ñ longe a fimbꝰ heduoꝵ collocaue¬

Expanded text:
devicta Caesar cum a superiore aestate nullum devicta Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus Aeduorum collocave
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ñ hoꝵ elegancia cõmentariorũ
suꝑet᷑ qͥ sunt editi. ne sciencia tantaꝵ
rerũ scriptorib desit. adeoq ꝓbantur
oĩm iudicio. ut p̃repta ñ pͥbita facultã
scriptoribꝰ uideat᷑. Cuiꝰ tam̃ rei maior
nr̃a qm reliquoꝵ est admiratõ. Ceteri
enĩ qmͣ bene & qmͣ em̃date. nos etiã qmͣ
facile atq cełiter eos ꝑfecerit scimꝰ. Erat
aũ incesare tũ facultas atq eleganeraᷤ
scribendi sũmma. tũ uerissima scien¬
eia suoꝵ confilioꝵ explicandoꝵ. M ne
uluo qͥt̾ acetoit. ut alexantͥno atq afri¬
cano betlo int̾eẽm. Qͤ besla qͣmqm
ex ꝑte nob̾ cesaris sermone sunt no¬
ta. tam̃ aliter audimꝰ ea q̃ rerũ nouita¬
te aut admiratõne nos capiunt. alit̾
q̃ ꝓtestimonio fumꝰ dicturi. Set ego
unnirum dũ om̃s exeatõnis cãs cołlgo
ne cũ esare conferar.ħ ip̃m em̃ arirgã¬
cie subeo. quod me iudicio cuiꝰqm estimẽ
posse cũ cesare comꝑari. Uale. Om̃i gallia

Expanded text:
d non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoque probantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum Caesare comparari. Vale. Omni Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
existimabat. Ibi qmͣqm crebro audi¬
ebat. labienũ abmimicis suis solli¬
citari. cerciorq fiebat id agi paucoꝵ
consiuis. ut int̾posita senatꝰ aucto¬
ritate aliqͣ ꝑte exercitꝰ spoliaretur
tam̃ neq de labieno credidit qͥcqͣm
qͥo faceret: adduci potuit. Iudicabat
enĩ liberis sentenciĩs pr̃m ꝯscriptoꝵ
cãm suam facile obtineri. Nã g̃. cũ¬

Expanded text:
existimabat. Ibi quamquam crebro audiexistimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquaquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam C. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
x ceptꝰ est cesaris aduentꝰ¬
ab om̃ib municipus &
coloniĩs incredibili hono¬
re atq amore. Cũ pri¬
mĩ enim ueniebat ab illo uniuerse
gallie bello. nicħ relinq̃bat᷑ quod ad
ornatum portaꝵ. itinerũ. locoꝵ om¬
niũ. qͣ cesar iturꝰ erat excogitari
poterat. Cum lib̾is ꝯmĩs multitu¬
do obuiam ꝓcedebat. Hostie om̃ibus
locis ummolabant᷑. tͥclinus stratis fo¬
ra templaq occupabant᷑. uti uel ex¬
pectatissimi tͥumphi leticia precipi
posset. tanta erat magnifiçencia ap̃
opulenciores. cupiditas ap̃d̃ meliors.
Cũ om̃s regiones gallie togate cesar
ꝑcurrisset. sũa cełitate ad ex̾citũ
nemeto cennã redit. legionibꝰq ex
om̃ib hibernis ad fines treuiroꝵ e
uocatis eo ꝓfectus est. Ibiq ex̾citum
lustrauit. T. labienũ gallie prefec̃.
togate. qͦ maiore ꝯm̃datõne concili
aret᷑ at consolatꝰ petitõnẽ. Ip̃e tm̃
it inere faciebat. qnͣtũ satis eẽ ꝓpt̾
munitõnẽ locoꝵ ꝓpt̃ salubrititẽ

Expanded text:
xceptus est Caesaris adventuab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Treverorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Labienum Galliae togpetitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem
Abbreviated transcription (Latin):
bemq ad furorem in bellum. ut faci¬
nore admisso ad sanitatem reuerti
pudeat. Marcũ aristͥum. tribunum
militum. iter ad legionem facientẽ
fide data ex oppido cauillono educũt.
Iem facere cogt eos qͥ negociandi cãs
bi constiterant. Hos continuo itin̾e̾
adorti. om̃ib impedim̃tis exiusi.
repugnantes diem noctemq obsidẽt.
Miatais ueti imq interfetis maiorẽ
multiticoĩem armatoꝵ concitant.
Interim nuncio allato. om̃s eoꝵ mili¬
tes inpotestate cesaris teneri: cõcur¬
rinit ad aristiam. nichil publico fac¬
timi consilio demonstrant. q̃stionem de
bonis direptis decernunt. htauici fra¬
trumq bona publieat. legatos ad oe¬
sarem sui piugandi gr̃a mittunt. Hec
ł aciunt iecuꝑandoꝵ suoꝵ cã. s conta¬
mitiati facinore & capti compendio
ex direptis bonis. quod ea res ad mul¬
tos ꝑtinebat. timore pene exterriti
constuia clam de bello intre incipiũt.
ciuitatesq reliqͣs legacionibus solli¬

Expanded text:
bemque ad furorem impellit, ut facibemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus solli
Abbreviated transcription (Latin):
tegri defessis succederent. nr̃osq assiduo
Iabore defatigarent. qͥbꝰ ꝓpt̾ magnitudi¬
nem castroꝵ ꝑpetuo ẽẽt. ifdem inualle
pinanendum. multitudine sagitarũ
atꝙ omĩs gñis deloꝵ. multos uuluera¬
tos deo hec sustinerida magno usui fuis¬
se torm̃ta. fabium dicessu eoꝵ duabus
relictis portis. obstruere ceteras. plure¬
osq uelle addere. & se inposterũ diem
similemq casum apparare. His rebꝰ cog¬
nitis. cesar summo studio militũ añ
ortum solis incastra ꝑuenit. Dum hec
ad gergouiam gerunt᷑ : hedui primis
nuncũs ab litauico acceptis. nłłm sibi
ad cognoscendũ spaciũ relinqunt. im¬
pessit alios auaricia. alios iracundia
& tem̾itas. q̃ maxime illi hominũ ge¬
ueri est. ĩnata. ut leuem auditõnẽ ha¬
beant. ꝓ re comꝑta. bona ciuiũ ro¬
manoꝵͣ dixipiunt. cedes faciunt. in
seruitutem abstrahunt. Adiuuat
rem ꝓclinatam conuictolitauis. ple¬

Expanded text:
tegri defessis succederent nostrosque assiduo tegri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis ple
Abbreviated transcription (Latin):
di iussisset paulo añ reꝑꝑit ad hostes fugis¬
se. Adhortatꝰ milites ne necessario tem¬
eoꝵ moratur atq impedit. interdic̃q oĩ¬
b ne quemꝗͣ. int̾ficiant. eporidorigẽ
& uiridomarum quos illi interftos ex¬
istimabant. int̾ eqͥtes uersari suosq ap¬
pellare iubet. His cognitis. & li tauici fra¬
ude ꝑspecta. hedui manꝰ tend̾e. deditõ¬
nem sig̃catõn᷑em. & ꝓiectis armis mor¬
tem dep̃cari incipiunt. Litauicꝰ cũ su¬
is clientibus qͥbꝰ more galloꝵ nefas ẽ.
&e in extrema fortuna deserere patronoᷤ.
gergouiam ꝓfugit. Cesar nunciis ad qui¬
taten heduo musis. qͥ sio bencicio cõser¬
uatos le docerent: qs ure bab m¬
ł ficere potuisset. tͥbꝰq horis noctis ex̾¬
eitur ad qͥetem datis. castra ad ger¬
gouiam mouit. Medio fere itmere
eqͥes afabio missi. qnͣto res inꝑiculo
fuerit exponunt. sũmis copus castͣ
oppugnata demonstrant. Cũ crebro ĩ¬

Expanded text:
di iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisdi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario temeorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mortem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro in
Abbreviated transcription (Latin):
conuenerant. nominatim abeo euoca¬
ti. His erat inter se de pͥncipatu cõten¬
cio. & in illa magistratuum controuer¬
sia. alter ꝓconuictolitauo. alter pro
cotto summimis opibꝰ pugnauerant. Ex
his eporedorix cognito li tauici confilio
media fere noste rem ad cesarem defert.
orat ne patiatur ciuitatẽ prauis ado¬
lescencium consilũs ab amicicia .p̃. R
deficere. quod fut᷑um ꝓuid̾at: ne se
tot hominũ milia cũ hostibꝰ coniũxĩt.
qͦsꝵ salutem neq ꝓpinqui negligere.
neq ciuitas leui monĩto estimare pꝰ¬
set. Magna affectus sollicitudĩe hoc
nuncio cesar. qõ semꝑ heduoꝵ ciuita¬
ti p̃cipue indulserat. nsłla int̾posi¬
ta disbitatõne. legiones expeditas. iiͦi.
equitatumq omnẽ ex castris educit. Nec
fuit spacium tali tempore ad contraben¬
da castra. quod res posita incełitate uide¬
batur. fabiũ legatũ cũ legionib duabus
castris p̃sidio relinqͥt. frẽs litauii cũ pre¬

Expanded text:
uitum numero convenerant nominatim ab eo evocauitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
collocuti cũ aruernis dr̃ent᷑. ip̃os se
iit̾ multitudinem militũ occultas¬
se atq ex media cede fugisse. cõclama¬
nt hedui & litauicũ obsecrant ut qͥ
consulat. Qͣsi uͦ inqͥt ille consilii sit
res. ac ñ necẽe sit nobis gergouiã cõ¬
tendere. & cũ aruernis nosmet con¬
iungere. An dubitamꝰ qͥn nefario
facinore ad misso. romani iã ad nos
int̾ficiendos concurrant:ꝰ Pude
sicͥpo in nobis animi ẽ. ꝑ seqͣmur eoꝵ
mortẽ qͥ indignissime interiert᷑. att
hos latrones interficiamꝰ. Ostendit
ciues romanos qͥ eiꝰ p̃sidii fiducia u¬
na erant. magnũ numerum frum̃
cede eqͥtum ⁊ pͥncipũ p̃monet. Hor¬
tatur ut simili ratõne atq ip̃e fece¬
rit. suas inuirias ꝑseqͣnt᷑. Eporedo¬
rix heduus sumimo loco natꝰ adoles¬
cens. & sũme domi potencie. & imna
uiridomarꝰ pari etate & gr̃a set ge¬
n̾e dispari. quẽ sͥ cesar abdiuiciaco
traditum. ex humili loco ad sumã

Expanded text:
collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumencaede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam
Abbreviated transcription (Latin):
consilii fore ꝓfiterent᷑. racio ꝑficiẽ¬
di q̃rebatur. quod ciuitatẽ deme
ad suscipiend ũ bellum adduci pos¬
se ñ confidebant. Placuit ut lita¬
uicꝰ decem illis milsbꝰ q̃ cesari ad
bellum muterent᷑: p̃ficeret᷑. ateẜ
ea ducenda citraret. fratresq eiꝰ ad
cesarem p̃currerent. Reliqͣ qua ra¬
cione agi placeat constituunt. Ata¬
uicꝰ accepto ex̾citu. cũ milia passu¬
um circiter .xxx. ab gergdiua ab¬
ess. cõuocatis subito militibꝰ lacri
teriit. Principes ciuitatis eporedo¬
rix & uirodomarꝰ insimulati prodici¬
onis. ab romanis interdicta re inter¬
fecti sunt. Hec abip̃is cognosate qui ex
ip̃a cede fugerunt. Nlam ego fratribꝰ
atq om̃ibꝰ meis ꝑpinqͥs interfectis. do¬
lore ꝓ hibeor q̃ gesta sunt ꝓnunciare. A¬
ducuntur hi quos ille edocuerat que
dici uellet. atq eadem qͤ litauicꝰ pro¬
nunciauerat multitudini exponunt.
Multos eqͥtes heduoꝵ interfectos qua

Expanded text:
consili fore profiterentur, ratio perficienconsili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrinis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod
Abbreviated transcription (Latin):
hostium incuosum etiam singłi cõme¬
are possent. Dum ħ ad gergouiam ge¬
runtur. Conuictolitauis heduris cui
magistratum ad iudicatum a cesare
demonstrauimꝰ. sollicitatꝰ ab aruer¬
nis pecunia. cũ qͥbꝰdã adolescentibus
conoqͥtur. quoꝵ erat pͥnceps litau¬
cus. atq eiꝰ fratres.amplissima fami¬
lia nati adolescentes. Cũ his p̃mi¬
ũ cõmunicat. hortaturq ut se libos
& ĩimꝑio natos meminerĩt. unam
ẽẽ heduoꝵ ciuitatem. q̃ certissimã
gallie uictoriam detineat. eiꝰ aucto¬
ritate reliquas cõtmeri. qua tra¬
ducta. locum consistendi romanis
ingallia nõ fore. cẽ nõ ulło se cesaris
bnficio affectum. Sic tñ ut iustissi¬
niam apd̾ eũ cãm obtinu̾it: s plus
cd̃muni libertati tribuere. Cur enĩ
pociꝰ hedui de suo iure & de legibus
ad cesarem disceptaturi. qmͣ roma¬
m ad heduos ueniantꝰ Celeriter
adolescentibꝰ & or̃one magistratus ce
pmio deductis. cũ se uł pͥnctpes etiꝰ

Expanded text:
hostium incursu etiam singuli commehostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potius Aedui de suo iure et de legibus ad Caesarem disceptatorem, quam Romani ad Aeduos veniant? Celeriter adulescentibus et oratione magistratus et praemio deductis, cum se vel principes eius
Abbreviated transcription (Latin):
uitatum copias collocauerat. atq oĩbꝰ
eiꝰ uigi collibꝰ occupatis. qua despici po¬
terat᷑. horribłem spẽm p̾bebat. pͥnci¬
pecq eaꝵ ciuitatum qͦs sibi ad confili¬
uin capiendum delegerat. pͥma luce
eotidie ad se conueuire iubebat. Seuqͥt
cõmunicandum. Seu qͥo ad ministran¬
dumi iud eretur. Neq ullum fere di¬
em int̾mitebat. qͥn equestri p̃lio int̾¬
iecti sagittariis. quid in quoq esset
animi snoꝵ ac uirtutis: ꝑspiceret᷑.
Erat eregione oppidi collis. sub ip̃is
radicibꝰ montis egregie munitꝰ. atcħ
ex om̃i ꝑte arcumcisꝰ. quem sitene¬
rent nr̃i & aqͥ magna ꝑte & pab ła¬
cione libera. ꝓhibituri hostes ude¬
bant᷑. S is locꝰ p̃sidio ab his ñ uim̾
tirmo tenebat᷑. Tamen sulencio noe¬
a cesar ex castris egressus. ꝑqmͣ sub¬
sidio. potitꝰ loco. duas ibi legiones
denũ pedum. a maioribꝰ cafris domi¬
uora ꝑduxit. ut tuto ad repentinũ

Expanded text:
ivitatium copias collocaverat atque omnibus ivitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur; tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio potitus loco duas ibi legiones denum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Erat in magnis cesaris diffi¬
cultatibꝰ res. ne maiorẽ estatis ꝑtem
flumine impediret᷑. quod non fere
añ autumnũ elauer uado transiri
int. pꝰtero die cũ duabꝰ legionibꝰ in oc¬
culto restitit. reliqͣs copias cũ om̃ib
impedim̃tis ut consueuerat misit.
captis qͥbꝰdam cohortibꝰ uti numerus
legionum constanre inderet᷑. His ꝙͣ
ĩam ex diei temꝑe coniectam ceꝑat.
in castra ꝑuentum. hifoem fublicis
quaꝵ ꝑs inferior integra remanebat.
pontem refic̾e cepit. celeriter effecto o
lecto. reliqͣs copias reuocauit. Nercĩge¬
corix re cognita. si contͣ suã uolunta¬
tem dimicare cog̾etur: magnis itr̾ib
antecessit. Cesar ex eo loco quintis cas¬
tris gergouiam ꝑuenit. eq̃striq eo die
p̃lio ieui facto. ꝑspecto urbis situ qͦ ꝑo¬
sita ⁊ altissimo monte om̃s aditꝰ diffi¬
castris ꝓpe oppidum positis. mediocrib
arcũ se int̾uallis. seꝑatim singłarũ a¬

Expanded text:
rent. Erat in magnis Caesaris diffirent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri rat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecto oplecto reliquas copias revocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspecto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficastris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑium deponere coegit: conuicto li¬
tauem. qui ꝑ sacerdotes more ciuita¬
tis uit̾missis magistratibꝰ ẽẽt creatꝰ.
potestatem obtinere uissit. Noc decre¬
to interposito. cohortatꝰ heduos. ut
controuersiaꝵ ac dissensionis obltui¬
sc̾e̾tur. atq om̃ibꝰ a̾missis his rebus
huic bello seruirent. ea q̃ meruissẽt
p̃mia abse deuicta gallia expectarẽt.
frum̃tarie cã disponeret. excitũ ĩ du¬
as ꝑtes diuisit. quatuor legiones in
senonet parisiosq labieno ducendas
dedit. sex ip̃e mnaruernos ad oppidũ
gergoniam scd̾m flumen elauer
duxit. eqͥtatus ꝑgem illi att̾buit. par¬
tem sͥ relinqͥt. Qͣ re cognita. uer¬
cingetorix om̃ibꝰ interruptis eiꝰ
fluminis pontibꝰ. ab alt̾a fluminiꝰ
ꝑte iter facere cepit. Cum uterep
utrimqs exisset ex̾citꝰ in conspectu.
fereq eregione castric castra ponebat.
dispositis exploratoribꝰ nec ubi effec¬
to ponte romani copias draduce¬

Expanded text:
erium deponere coegit, Convictolierium deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris castra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traduce
Abbreviated transcription (Latin):
tum. diuisum ppłm. suas cuiꝰq eoꝵ
cilientelas. Quod si duitiꝰ alat᷑ cͥon¬
trorgꝰu̾sia. fore uti pars cũ ꝑte quita¬
tis confligat. Id ne accidat positũ
in eiꝰ diligencia atq auctoritate. Pe¬
sar & si abello atꝙ hoste discedere.
ditͥm̃to suoꝵ ẽẽ existimabat. Tam̃
ñ ignorans qnͣta ex dissensionibus
incommoda oriri consuessent. sle
⁊ quod legibꝰ heduoꝵ his qͥ summũ
magistratum obtinerent ex cedẽ
ex finibꝰ ñ liceret. ne qͥd de iure aũ
de legibꝰ eoꝵ deminuisse uideretur.
ip̃e inheduos ꝓficisci statuit. sena¬
tumq omnem & qͦs int̾ controuer¬
sia ẽẽt. ad se etiam euocauit. Cũ ꝓpe
om̃is ciuitas eo conuenisset. doceret᷑qq
ꝑaucis clam conuocatis. alio loco. Alio
tempore atq oportuerit fratrem & fra¬
tre renunciatum. Cũ leges duo ex
una familia uiuo utroq nõ solum
magistratus creari uetarent. Syetiã
inlenatu ẽẽ ꝓhiberent. coctum mi¬

Expanded text:
tum, divisum populum, suas cuiusque eorum tum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctoritate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommoda oriri consuessent, ne t quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imp
Abbreviated transcription (Latin):
sũrimamq ibi copiam frum̃ti & reliqͥ
cõmeatꝰ nactꝰ. excitũ ex labore atq
mopia refecit. Iam ꝓpe hieme confec¬
ta. cũ ip̃o anni tempore ad gerendũ
bellum uocaretur & adhostem ꝓficiᷤ¬
ei constituisset. siue eum ex paludibꝰ
siluisq elicere. siue obsidione pre¬
m̃e posset. Legati ad eũ pͥncipes he¬
duoꝵ ueniunt oratum. ut maxĩe
necc̃io tempore cuitati subueniat.
sũmo eẽ inꝑicło rem. quod cũ singłi
mnagistratus antiqͥtus areari ateq re¬
gam porstatem amium obnnere
consuessent. Duo magistratũ gerãt
& se uterq eoꝵ legib creatũ ẽẽ dicat.
Hoꝵ ẽẽ alt̾m conuicto litauem flo¬
rentem & illustrem adolescentẽ. alte¬
rum cottum antiqͥssima familia
natum. ates ip̃m hominem sũme
potencie & magne cognatõnis. cuiꝰ
frater ualetiacuꝰ ꝓximo anno eũ¬
dem magistratũ gesserit. ciuitatẽ
omnem ẽẽ in armis. diuisũ sena¬

Expanded text:
summamque ibi copiam frumenti et reliqui summamque ibi copiam frumenti et reliqui commeatus nactus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum sena
Abbreviated transcription (Latin):
tõne de reliqͥs ad iungendis ciuitatibꝰ
pͥmumq eo tempore galli castra mu¬
nire iastituerunt. & sic sunt animo ꝯ¬
steruati homines insueti laboris. ut
omĩa q̃ imꝑarent᷑ ÷ pacienda existima¬
uent. Nes minꝰ est pollicitꝰ uercingeto¬
rix amimo laborabat. ut reliqͣs cunta¬
tes adungeret. atq eas bonis pollici¬
tacionsbꝰ alliciebat. Huic rei idoneos
homines deligebat. quoꝵ qͥsq aut or̃one
subdola. aut amicicia facillime poss
qui auarico expugnato refugerant. ar¬
mandos uestiendosq curat. Simul ut
riosq om̃s quoꝵ erat ꝑmagnꝰ numerꝰ.
ingaluia. conqͥri & adse mitti iubet.
His reb cełicer to quod auarici deꝑierat
expletur. Interim teutomatu solloui¬
conis faius rex nitiobrogum. cuiꝰ pa¬
ter ab senatu nr̃o amicꝰ erat appellatꝰ.
cũ magno eqͥtum suoꝵ numero. & qͦs
ex aqͥtania condux̾at ad eũ ꝑuenit.
Cesar auarico compłes dies cõmoratꝰ.

Expanded text:
tione de reliquis adiungendis civitatibus; tione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est pollicitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, utriosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies commoratus