comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃. qr s ꝓ mesonat almno cont me. ͣ nes
gͦ regula u̾itatis. Quicqͥd cont᷑ te su̾it. ñ ẽ u̾m
Qind si alius simili insama. s tñ quo cua dĩ¬
cia confringat᷑ existat. ⁊ dicat. mimo illud
ꝙ ꝓ te sonat falsum ẽ. ħ autẽ ꝙ contͣ te est
uerum ẽ. quid accus es. nͥ forte alium librñ
platim. ubi quicͥd leg̾is scõm cuam senten¬
ciam possit intelligi. Hoc si fet̾is. ñ de aliqua
ens ꝑticula. s de toto audies contdicentẽ
⁊ clamantem. Falsus ẽ quid ages. Quo te con¬
nͥtes. Quam libri a te ꝓlati originem qmͣ ue¬
tustatem qmͣ seriem successiõnis testem c¬
tabis. Nam si ħ face̾ conabis. ⁊ inch̾ naleb̾.
⁊ indes. ir hac re quid eccłie catholice nale¬
it anctoritas. que ab sp̃is fimdatissinnt sedi¬
bus apłorum. usqr ad hodiermim diẽ sũc
ꝯsensione firmatur. Itaq si de fide epempla¬
⁊ pauce funt. ⁊ sacrarum hct̾arum studiosis
notissime sentenciaꝵ uarietates. uł ex aliar

Expanded text:
 pro me sonat, illud contra me. Tu es go regula veritatis? quidquid contra te fuerit, non est verum? Quid, si alius simili insania, sed tamen qua tua duritia confringatur, existat et dicat, Imo illud quod pro te sonat, falsum est; hoc autem quod contra te est, verum est? quid acturus es, nisi forte alium librum prolaturus, ubi quidquid legeris, secundum tuam sententiam possit intelligi? Hoc si feceris, non de aliqua ejus particula, sed de toto audies contradicentem et clamantem, Falsus est. Quid ages? quo te convertes? quam libri a te prolati originem, quam vetustatem, quam seriem successionis testem citabis? Nam si hoc facere conaberis, et nihil valebis: et vides in hac re quid Ecclesiae catholicae valeat auctoritas, quae ab ipsis fundatissimis sedibus Apostolorum usque ad hodiernum consensione firmatur. itaque si de fide exemplaet paucae sunt et sacrarum litterarum studiosis notissimae sententiarum uarietates, uel ex aliarum
Abbreviated transcription (Latin):
qr resurrexit a mortuis. quoniꝰ dicunt qͥdam
m nob̾ qr resurreccio mortuoꝵ ñ est. Iste aut̃
qui int̾rogatus utrum acapiat apłm paulũ
respondet ⁊ maxime. ħ omina negat. nec ihe
s more scͥpturarum loquit᷑. que ipm̃ sexum
sit apx ẽ pellare ꝯsuerunt. sicut ingenesi de
ena scͥptum est. formaiit eam in młerem. cũ
cõmixta uito ñ finsset. Nec ipãm mortem xͥ¬

Expanded text:
quia resurrexit a mortuis, quomodo dicunt quidam in uobis, quia resurrectio mortuorum non est? iste autem. qui interrogatus, utrum accipiat apostolum Paulum, respondet: et maxime, haec omnia negat. nec Iessed more scripturarum loquitur, quae ipsum sexum sic appellare consueuerunt; sicut in genesi de Eua scriptum est: formauit eam in mulierem, cum commixta uiro non fuisset. nec ipsam mortem
Abbreviated transcription (Latin):
tra nat᷑am insertus es in bonam oliam. qͣnͣto
magis illi qui scd̃m nat᷑ara sunt. inserent᷑ sne
oline. Ecce unde ⁊̃ ip̃e głatur. a fractura lib̾atus.
⁊ radici pingueduns redditus. Qui gͦm uobis
sunt. quos inde fregit impietas redeant. et
rsus inserant᷑. Qui autẽ nunqm ibi su̾nt.
uemant a natutali sp̾ilitate pͥcisi. ꝑtcipes fe¬
cunditatis futuri. E austus.¬

Expanded text:
in bonam olivam; quanto magis illi qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae? Ecce unde etiam ipse gloriatur, a fractura liberatus, et radicis pinguedini redditus. Qui ergo in vobis sunt, quos inde fregit impietas, redeant, et rursus inserantur. Qui autem nunquam ibi fuerunt, veniant a naturali sterilitate praecisi, participes fecunditatis futuri.
Abbreviated transcription (Latin):
adiciam. qr si hebraic uates xp̃m scientes.
⁊ p̾dicantes. tam flagicõse iux̾unt ain ⁊
in ipõs dici pot̾it. id ꝙ paulus de gencrim
sapientib contestat᷑. Quna cum cognans¬
sẽcdm̃. ñ ut dm̃ clarificau̾nt. aut gr̃as ege¬
runt. s euauu̾nt in cogitacõnib sins ⁊ in¬

Expanded text:
adiciam,. quia si Hebraici uates Christum scientes adiciam,. quia si Hebraici uates Christum scientes et praedicantes tam flagitiose uixerunt, iure et in ipsos dici poterit id, quod Paulus de gentium sapientibus contestatur: quia cum cognouissent deum, non ut deum clarificauerunt aut gratias egerunt
Abbreviated transcription (Latin):
de se. A prẽ meo ꝓcessi ⁊ uem in hunc mũ¬
dummi. Atq multa alia humsinĩ. ad que ri¬
gentes midei. to de te testisicaris. dicebant.
destimoniũ tuũ ñ ẽ u̾m. Quib ip̃e ⁊ si ego
testificor de me. testimoniũ meũ u̾m ẽ. qr
ũ sum solus. Nam ⁊ in lege ura scͥtum ẽ Du¬
orum hominũ testimoniũ u̾m est. Ego sum
sibi in testimoniũ uocat. si mͥ ñ cceditis di¬
cens. oꝑso credite. Non dixit si mͥ ñ credias.
apħis ccedite. Quapp̃ nos testimomiis de sal¬
natore nrõ millis egennis. exempla tñ inte
honeste ⁊ prudenciam at u̾titem in ꝓpħis q̃¬
rimuis. Quorum nicħ in uideoꝵ fuisse uatib.
quia te ñ satint sencio. Si quid̃ consulẽte me
cur eos accipiendos putares. ñ inꝑinde. nec m¬
urbait̾ silencio eoꝵ mandatis oꝑib. an sola
tñsihustis p̾sagia. oblitus utiq scͥptum eẽ
nmnqmͣi iundennari uuam de spuis. nec de tͥ
te ad int̾rogacõnem tuam respond̃im. quia

Expanded text:
ocessi et ueni in hunc mundum atque multa alia huiusmodi. ad quae ringentes Iudaei "tu de te testificaris" dicebant; "testimonium tuum no.n est uerum." quibus ipse: etsi ego testificor de me, testimonium meum uerum est, quia non sum solus. nam et in lege uestra scriptum est: duorum hominum sibi in testimonium uocat, si mihi non creditis, dicens, operibus credite; non dixit: si mihi non creditis, prophetis credite. quapropter nos testimoniis de saluatore nostro nullis egemus; exempla tantum uitae honestae et prudentiam ac uirtutem in prophetis quaerimus, quorum nihil in Iudaeorum fuisse uatibus quia te non latuerit sentio, siquidem consulente me, cur eos accipiendos putares, non inprouide nec inurbaniter silentio eorum mandatis operibus in sola transiluisti praesagia, oblitus utique scriptum esse "numquam uindemiari uuam de spinis nec de trite ad interrogationem tuam responderim, quia
Abbreviated transcription (Latin):
empe hiis ominib u̾bis id agit faist᷑
testimonia nob̾ ꝓdeẽ. neq illos ipõs ex roꝵ¬
dem testimomioꝵ digraitate iuxisse credamꝰ.
gia. ⁊ qnͣtum ꝑ ea nob̾ ad sid̾i sirmitaten
gruent̾ apteq uixisse. In hac tͥꝑtira dis¬
pͥntacõne. illud ꝙ pͥmo posi longum ẽ
sic ꝓbare ut de illis omĩb libris testmo

Expanded text:
empe his omnibus uerbis id agit Faustustestimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitategia et, quantum per ea nobis ad fidei ueritatem gruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimo
Abbreviated transcription (Latin):
uos nos feat. ꝑ łauatrum re fgen̾acõnis. Qinit
autẽ nõ intesligat in lauat᷑ regen̾acõnss spem
nob̾ datam salutis fiture. nõ iam salutem
ipãm que ꝓmittitur. ⁊ tũ quia cͥca spes est tan¬
qmͣ̃ iam data ẽẽt eadem salus. saluos fecit nos
inquit.. Alio quippe loco dilucidissime dicit.Nos
m nob ipis ngemiscumis. a dop cõnem expet¬
tantes redempcõnem corpis nr̃i. Sepe enim salin

Expanded text:
nos fecit per lauacrum regenerationis. quis nos fecit per lauacrum regenerationis. quis autem non intellegat in lauacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non iam salutem ipsam, quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. spe enim salui
Abbreviated transcription (Latin):
dicit idem apłs. Ep̃c resurgens a mortins. iã
nõ morit᷑ ⁊ mors ei ultͣ ñ dñabitim. Nam si
erat. Non autẽ dixit putabamus xp̃m scd̾m car¬
nem. s nou̾amus. Uerumptũ ut u̾bo ñ pͥmam.
nequis affirmet ꝑ abusionem locutum apłm.
uor ñ attend̾e̾ homines cecos. uł pocus ñ miror
dixit apłs minc iam ñ se nosse xp̃m scd̃m car¬
nem. nec illi habu̾nt carnem de quib in eodẽ
loco dicit. Itaq nos amͦ nemmem nomius
scõm carnem. Neq enum de solo xpõ id nolens.
intelligi. posset dr̃e neminẽ noiminis scd̾m car¬
nem. S qr illorum secum uitam fut᷑am tanꝙͣ
pͥsentẽmeditabat᷑. qui resurgentes cõmutabũt᷑.
AIIͦ inquit neminẽ noiumus scd̃m carnem.
Id ẽ tam c̾tam spem tenennis sitture nr̃e incor¬
rupcõnis ⁊ ĩ mortalitatis. ut amͦ iam in ip̃a no¬
titia gaudennus. Unde alio loco dicit. Si autẽ
resurrexistis armxp̃o. que sursum sunt q̃rite.
ubi pp̃t est ad dext̾am d̾i sedens. Que sursum

Expanded text:
s resurgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur. Nam si erat. Non autem dixit, putabamus Christum secundum carnem, sed noveramus. Verumtamen, ut verbo non premam, ne quis affirmet per abusionem locutum Apostoror non attendere homines caecos, vel potius non miror dixit apostolus nunc iam non se nosse Christum secundum carnem, nec illi habuerunt carnem de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id nolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnem, sed quia illorum secum uitam futuram tamquam praesentem meditabatur qui resurgentes commutabuntur: amodo, inquit, neminem nouimus secundum carnid est tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et immortalitatis, ut amodo jam in ipsa laetitia gaudeamus. Unde alio loco dicit: Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens; quae sursu
Abbreviated transcription (Latin):
unde oportet eum credi ⁊ intelligi. ⁊ aprẽ
exisse ⁊ de celo uenisse. ⁊ hic tñ u̾bum carnẽ
scm̃ int̾ homines habitasse. Quod si pp̃ea
putant ñ hĩisse in tͥra mr̃em ul genus. quia
cipłos enis quib hoc exemplum in se ip̃o pre¬
celoꝵ ꝯtempn̾ent. asfirment ñ habuisse prẽs.¬

Expanded text:
eum credi et intellegi et a patre exisse et de caelo uenisse et hic tamen uerbum carnem factum inter homines habitasse. quodsi propterea putant eum non habuisse in terra matrem uel genus, quia discipulos eius, quibus hoc exemplum in se ipso praecaelorum contemnerent, adfirment non habuisse patres
Abbreviated transcription (Latin):
q iͥm ẽẽ. ⁊ qmͣ sibi ħ duo ñ sint contͣria. U¬
num quippe eorum ñ ẽẽ pauli millo mͦ possu¬
mus dr̃e. qr milla i eo nariat codicum anc¬
toritas. Et si enimꝰͥ quibrdam latias exempla¬
rib ñ legitur factus. s natus ex seimne da¬
ind. cum greca fcñs hẽant. ũde ñ ad u̾bum
s ad sentẽnciam tnͣsferre uoliit. dicendo
concordat auccoritas. In ħ autẽ paulum aliqͣndo
errasse ⁊ ꝓficiendo miitasse sentenciam. absit.
ut dicamus. Quod ⁊̃ ipẽ fanstus senfit. qui m¬
ꝓbe atqr impie drẽtur. maluitq dre pauli epis¬
tolam aliorum falsitate corruptam qmͣ ip̃nis
ałiquid eos hr̃e. ñ ꝯsonum fortasse occultiori
⁊ ad noscend̾ dissiciliori unitati. ꝙ aut sic reman¬
serit aut imposs̾iorib correctum sit. qui nõ p̾si¬
piendi auctoritate s ꝓsiciendi ex̾citacõne scͥbum¬
tur a nob̾. Int̾ hos enim sumus quib idem di¬

Expanded text:
que uerum esse et quam sibi haec duo non sint contraria. uque uerum esse et quam sibi haec duo non sint contraria. unum quippe eorum non esse Pauli nullo modo possumus dicere, quia nulla in eo uariat codicum auctoritas. etsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transfconcordat auctoritas. In hoc autem Paulum aliquando errasse, et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. Quod etiam ipse Faustus sensit quam improbe atque impie diceretur; maluitque dicere, Pauli Epistolam aliorum falsitate corruptam, quam ipsiualiquid eos habere non consonum fortasse occultiori, et ad dignoscendum difficiliori veritati, quod aut sic remanserit, aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobis. Inter hos enim sumus, quibus idem
Abbreviated transcription (Latin):
ħ nõ ꝓposi̾nt unde dice̾t. s de corꝑe ab ip̃ius
q̃stioins micio locatus fu̾it. sicut ip̃a eius in¬
dicat ꝓposicõ. S dicet aliquis inquit. Quo¬
modo tesurgunt i mortin. Quo autem
corꝑe nemunt. hic sane ꝯseq̃nter tanqͣm
digito oñdit unde lo q̃retur. ⁊ sb̾iccit dicens.
oportet enim corruptibłe ħ induere incor¬
tuptelam. ⁊ mortale hoc induere ĩmortalita¬
tem. Hoc gͦ cum iste neget. cumq ip̃m dm̃
de quo parlus dicit ĩmortali. incorruptibili.
tomnsse ne a tenebrarum gente corrumꝑet᷑
⁊ ut cet̾e consułetur ex ꝑte corruptam. deces
gatus utrum accipiat apłm paulum. respõ¬
corrinthios emĩdasse ꝙ scͥpserat ad romanos.
aut ominno ñ scͥpfisse. ꝙ tanqmͣ eius ꝓfert᷑
filium dĩ ex semmne dauid scd̃m carnem. Q
tandem cõne id oñdit. Quia ũ pot̃ inquit
nemiẽ noimimis scd̃m carnẽ. ⁊ si nou̾amus
scd̃m carnem xpm̃. s nunc iam ñ noumnus.
siestat gͦ ut nos demonsbens qmͣ possit utrum¬

Expanded text:
 non proposuerit, unde diceret, sed de corpore ab ipsius quaestionis initio locutus fuerit, sicut ipsa eius indicat propositio: sed dicet' aliquis, inquit, quomodo resurgunt mortui? quo autem corpore ueniunt? hic tamen consequenter tamquam digito ostendit, unde loqueretur, et subiecit dicens: oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam et mortale hoc induere inmortalitatem. haec ergo cum iste neget cumque ipsum deum, de quo Paulus dicit: inmortali, incorruptibili, timuisse, ne a tenebrarum gente corrumperetur et ut ceterae consuleretur, ex parte corruptam detestagatus, utrum accipiat apostolum Paulum, responCorinthios emendasse, quod scripserat ad Romanos, aut omnino non scripsisse, quod tamquam eius profertur, filium dei ex semine Dauid secundum carnem. qua tandem ratione id ostendit? quia non potest, inquit,neminem nouimus secundum carnem; et si noueramus secundum carnem Christum, sed nunc iam non nouimus. restat ergo, ut nos demonstremus, quam possit utrum
Abbreviated transcription (Latin):
tarim. S tanqmͣ abia curaca ponat᷑. ⁊ alia
melior acapiatur. uosens aꝑtissime decla¬
tare. qr ħ ipm̃ in melius oͣmutabit᷑ sic̃
uestim̃ta ꝓp̃i in monte non sunt posita
⁊ alia sumpta. s ip̃a que fu̾ant in melus
clarificata sunt. sequit᷑ ⁊ contexit dicens. Et¬
ce myst̾nim uob̾ dico. Om̃s quidem resurge¬
inc̾tum qui sint qui ũmitabunt᷑. in athono
inquit. in ictu oculi. in nouissima tuba. Ca¬
net enim tuba ⁊ mortini resurgent incor¬
rupti. ⁊ nos cõmutabim᷑. Ad ħuc forte dicant

Expanded text:
lia melior accipiatur, uolens apertissime declarare, quia hoc ipsum in melius commutabitur — sicut uestimenta Christi in monte non sunt posita et alia sumpta, sed ipsa, quae fuerant, in melius clarificata sunt — sequitur et contexit dicens: ecce mysterium uobis dico: omnes quidem resurgeincertum, qui sint, qui inmutabuntur: in atomo, inquit, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti et nos conmutabimur. ad
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ nos in quos fis scłorum obuenit. Qua pp̃
ñ in seruitute facius que nissa sunt ad nos
pͥminciandos. s in lib̾tate legninis que scͥpta
sunt ad nos ꝯfirmandos. Quis itaq iam ñ
intelłigat un de galatħas reuotat apłs. non
religiose scͥpturam arcumcisionit legentes.
s iam suꝑsticiose cirimucidi uolentes. Unde

Expanded text:
 nos, in quos finis saeculorum obuenit. quapropter non in seruitute facimus, quae iussa sunt ad nos praenuntiandos, sed in libertate legimus, quae scripta sunt ad nos confirmandos. quis itaque iam non intellegat, unde Galatas reuocat apostolus, non religiose scripturam circumcisionis legentes, sed iam superstitiose circumcidi u
Abbreviated transcription (Latin):
tarnem. Non equid̾ credid̾im apłm dĩ contͣ¬
tia sibi scͥbere potuisse. ⁊ mͦ hanc mꝰ illam
de dño nrõ habuisse sentenciam. S qr nob̾
ita placet qui minqmͣ sine sromacho anditis.
aliquad eẽ in apło cauponatum. ne ħ quidẽ
deatur eẽ ⁊ antiqua opino pauli de iłi. cũ
eum ⁊ ip̃e dauid filium putaret. ut cet̾i. Qd̃
tã ubi falsum didicit. int̾polat ⁊ infirmat.
Stͥbensq ad chorithios. nos inquit neminẽ
nommus scd̾m carnem. Et si cognouus
r̃ consid̾es oportet qnͣtum int̾sit int̾ ħ duo
capła. equib innm ꝑhibet iħm filium daũ
scõm carnem. ⁊ alt̾am u̾o iam se nemi¬
nẽ nosse scdm carnem. Que si utraq funt
pauili aut hac rõne erunt qua dixi. aut u¬
num ip̃oꝵ ñ erit pauli. ꝓsequitut demq.
Itaq inquit si qua ẽ in xpõ nolla cceatura
uetera triserunt. ecce facta sunt omĩa no¬
ua. uides gͦ eum uet̾em appellare ⁊ tñstoriã

Expanded text:
arnem ? Non equidem crediderim Apostolum Dei contraria sibi scribere potuisse, et modo hanc, modo illam de Domino nostro habuisse sententiam. Sed quia vobis ita placet, qui nunquam sine stomacho auditis aliquid esse in Apostolo cauponatum, ne hoc quidem deatur esse et antiqua opinio Pauli de Jesu, cum eum et ipse David filium putaret, ut caeteri: quod tamen ubi falsum didicit, interpolat et infirmat, scribensque ad Corinthios: Nos, inquit, neminem novimus secundum carnem: et si cognovimus re consideres oportet, quantum intersit inter haec duo capitula. e quibus unum perhibet Iesum filium Dauid secundum carnem. alterum uero iam se neminem nosse secundum carnem. quae si utraque sunt Pauli. aut hac ratione erunt. qua dixi. aut unum ipsorum non erit Pauli. prosequitur denique: itaque, inquit. si qua est in Christo noua creatura. uetera transierunt, ecce facta sunt omnia noua. uides ergo eum ueterem appellare et transitoriam
Abbreviated transcription (Latin):
ppło in xp̃m cred̾e nołunt. ⁊ in ip̃a olee radice.
l. origine scõrum hebreoꝵ. tanqmͣ oleastrum
gentes insertas ut sierent pticipes pingnedi¬
nis olee. Nam cum de uideoꝵ lapsu admon̾et
gentes ne suꝑbirent ita locutus est. Uob̾ enun
cõnem ꝓuocare pot̾o carnẽ meam. nt saluos fa¬
ciã aliquos ex illis. Si reiectio ilłoꝵ reconciliacõ
ẽ mundi. que erit assumpcõ nͥ uita ex mortuis.
Si autẽ delibacõ scã ẽ e⁊ consꝑsio. ⁊ si tadix sc̃a est.
⁊ ran. Quod si aliqui ex ranus fracti sunt. tu¬
autẽ cum eẽs oleast̾ insertus es in ilł. ⁊ socuis ra¬
dicis factus es pignedinis olee. uoli głiari adu̾¬
sus ramos. Quod si głiatis. ñ tu tadicẽ portas. s

Expanded text:
populo in Christo credere noluerunt, et in ipsa oleae radice, id populo in Christo credere noluerunt, et in ipsa oleae radice, id est origine sanctorum Hebraeorum. tamqgentes insertas, ut fierent participes pinguedinis oleae? Nam cum de Judaeorum lapsu admoneret Gentes ne superbirent, ita locutus est: Vobis enim, tionem provocare potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumptio, nisi vita ex mortuis? Si autem delibatio sancta est, et conspersio; et si radix sancta est, et rami: quod si aliqui ex ramis fracti suntautem, cum oleaster esses, insertus es in illis, et socius radicis factus es, et pinguedinis olivae: noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura demonstrat. s in se ip̃o fi̾nt a pr̃e
maledictus. In eod̾ tercõdecimo de sole ⁊
lima talia dicta sunt tanqmͣ sencunt ⁊ ideo
tolłent nanos adoratores suos. Qmͣuns u̾ba
ibi accipi possint ab aminali ad mamimale
tͣnslata.mͦ locucõns qui uocatur grete me¬
tafora. sicut de mari sqͥptum ẽ. ꝙ fcemat
in utero matͥs sue uolens ꝓgredi. cum ntiq ñ
hẽat uoluntatẽ. In undencesio absit ĩ qmͣ

Expanded text:
Scriptura demonstrat, sed in seipso fuerit a patre Scriptura demonstrat, sed in seipso fuerit a patre maledictus . In quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tanquam sentiant, et ideo tolerent vanos adoratores suos : quamvis verba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata, modo locutionis qui vocatur graece metaphora; sicut de mari scriptum est quod fremat n utero matris suae, volens progredi , cum utique non habeat voluntatem. In und
Abbreviated transcription (Latin):
or ibi redditur racõ. Ut̾im autem sr̃s fu̾nt in
quib hoc contigit. ut umuis defuncti qui noca¬
batur heli ducet alt̾ nporem .i. iacob. a quo
mathens narrat genitum eẽ ioseph. S ut̾mo
fr̃ĩ suo eum genint. cunis filium lucas dicit.
funsse iosepħ ñ utiq genitũ. si ex lege adop¬
tiim. Hoc in eoꝵ litt̾is unuentũ ẽ qui recen¬
ti memoria pꝰ ascensionẽ drã de hac re scͥpse¬
rum. Nam ⁊̃ nom̃ enisd mulieris que pepit
iacob prẽm ioseph de pͥore marito nathan
qui fuit p̃r iacob ais ioseph scd̃m matħm.
⁊ de marito post̾iore melchi peꝑit heli cunis¬
erat adoptimis ioseph. ñ tacuit asfricansis.
ꝙ quidem cum fausto respond̾em ñ dum le¬
g̾am. s tñ ꝑ adopcõnem potuisse conting̾e
ut unus homo duos hr̃et pr̃es dubitare ñ
pot̾am. In duodecimo ⁊ in terciodecamo de fi¬
lio noe scdõ qui ẽ appellatus cham. ita dispu¬
tatum ẽ tanqmͣ ñ in filio suo chanam sicut

Expanded text:
or ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in or ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posterat adoptivus Joseph, non tacuit Africanus. Quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram; sed tamen per adoptionem potuisse contingere ut unus homo duos haberet patres, dubitare non poteram. 3. In duodecimo et tertio decimo, de filio Noe secundo qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tanquam non in filio suo Chanaan, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ontra faustum manicheum
blasphemantẽ legem ⁊ ꝓpħas.
scͥpturas autem nom dest m̃ti
quib com̾uncitur faliati eẽ
dicentem. Scͥpsi grande opus
nb̾ enis ꝓposuis reddens responsiones meis. ⁊ͥ¬
gnita ⁊ tres disputacõnes sunt. quas ⁊̃ libros
cur ñ dix̾im. nam ⁊ si sunt in eis aliqui ꝑ bre¬
ues tñ libri sunt. unus u̾o eorrm ubi a nob̾
adu̾sus enis cͥminacõnes pr̃iarcharum uita de¬
fenditur. tante ꝓlixitatis ẽ. qnͣte nullus fere
meoꝵ libroꝵ. In libro gͦ tͥcio cum solu̾em q̃sti¬
onem quom᷑ potu̾it duos pr̃es hr̃e ioseph. dixi
qͥdem ꝙ ex alio natus ab alio fu̾nit adoptans. sed
gems qͦ adopcõnis dre debm. Si eium sonat qd̃
dixi. tanqm eum imnis adoptau̾at alius pater.
Lex autẽ filios ⁊̃ mortin adoptabat inbens ut
frĩs sine filiis mortui duc̾et frat̾ uporem. ⁊ fr̃ĩ
defucto semen ex eadem suscitaret. Qne ꝓfet¬
to de duobus uinus hominis prĩbus eppedici¬

Expanded text:
ontra Faustum Manicheum blasphemantem legem et prophetas scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expediti
Abbreviated transcription (Latin):
ma pp̃ ꝓͥmittend̾ xp̃m fuisse insttuta.
Quo uemente atq hec ꝓmissa adim¬
plente. iam oport̾e cessare. Hoc gͥ tem
arcumcisione credentib qui ħ ñ intel¬
ligebant in ea ꝑu̾sitate manserunt.
ut ⁊ gentes toge̾nt indaitare. Hii sunt
quos faustus syminachianoꝵ uł nazare¬
or nomine ꝯmemoraint. Qui usq ad
nr̃a temꝑa iam quidẽ mexigna. s ad¬
huc tñ uel in ipã paucitate ꝑdurant¬

Expanded text:
 promittendum Christum fuisse instituta; quo veniente atque haec promissa adimplente, jam oportere cessare. Hoc igitur circumcisione credentibus, qui haec non intelligebant, in ea perversitate manserunt, ut et Gentes cogerent judaizare. Ii sunt quos Faustus Symmachianorum vel Nazaraeorum nomine commemoravit, qui usque ad nostra tempora jam quidem in exigua, sed adhuc t
Abbreviated transcription (Latin):
saccor minist̾ium eodem ritu exͥcuerunt.
Ac multo suꝑsticiosius qmͣ gentes. De
opione u̾o monarchie. in millo ⁊̃ ipã
dissentiunt a paganis. Qr̃ constat. uos
atq indeos scisriata eẽ gentilitatis. cuus
fidem tẽnentes. ⁊ ritus mnodice qmͣins nu¬
nntatos. de sola cõuentum dunsione
putatis uos ẽẽ sectas. Porro antem sectas
si queras ñ plus erunt qmͣ due.a. gentiũ¬

Expanded text:
sacrorum ministerium eodem ritu exercuerunt, sacrorum ministerium eodem ritu exercuerunt, ac multo superstitiosius quam Gentes. De opinione vero monarchiae in nullo etiam ipsi dissentiunt a Paganis: quare constat vos atque Judaeos schismata esse Gentilitatis; cujus fidem tenentes et ritus, modice quamvis immutatos, de sola conventuum divisione putatis vos esse sectas. Porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, i
Abbreviated transcription (Latin):
siunt. cum ñ com̃d̾ares rituum diu̾si¬
tatem. qua a me cosetur omp̃s ⁊ a uide¬
is. si ñ onmpotentẽ moĩ coluat. Sed
int̾m de opimone tractamus. que sit ⁊
paganos de solis cultura fefellit. ut de
om̃ipotentis nideos. Sed nec ur̃m
⁊ fide alia. qmͣ nos. Scisma u̾o aut nnchił
ĩnuitare d ab eo unde fcm̃ ẽ. aut ñ mul¬
tum. Ut puta uos qui desçiscentes agen¬
tib. monarchie opimonem pͥmo u̾bcum di¬
uilsissis .i. ut omina ccedatis ex dõ. Satͥfica
u̾o eorum uͥtistis rn agapes. ydola in mar¬
tyres. quos uotis simiłib cołitis. Defunt¬
torum umbras. umo placatis ⁊ dapib sol¬
sempnes gencium dies. cum ipĩs celebratis.
ut kalendas ⁊ solsticia. De uita certe nui¬
tastis nitħ ẽẽ sane sasma. a matͥce sua dui
urĩ idei. segcegati ⁊̃ ipĩ agentib. scultu¬
ras solum dimiserunt. templo u̾o ⁊ m¬
molacõnesꝰ aras. ⁊ sacerdocia atq omne

Expanded text:
sumit, cum non considerares rituum diuersisumit, cum non considerares rituum diuersitatem, qua a me coleretur omnipotens et a Iudaeis, si tamen omnipotentem Iudaei colunt. sed interim de opinione tractamus, quae sic et paganos de solis cultura fefellit ut de omnipotentis Iudaeos. sed nec uestrum et alia fide quam uos. schisma uero aut nihil inmutare debet ab eo, unde factum est, aut non multum. ut puta uos, qui desciscentes a gentibus monarchiae opinionem primo uobiscum diuulsistis, id est, ut omnia credatis ex deo; sacrificia uero eorum uertistis in agapes, idola in martyres, quos uotis similibus colitis; defunctorum umbras uino placatis et dapibus, sollemnes gentium dies cum ipsis celebratis, ut Kalendas et solstitia . de uita certe mutastis nihil: estis sane schisma a matrice sua divestri Judaei, segregati etiam ipsi a Gentibus sculpturas solum dimiserunt: templa vero, et immolationes, et aras, et sacerdotia, atque omne
Abbreviated transcription (Latin):
culturam. Que si ita sunt. mea int̾im ⁊
opimo ⁊ cultus. songe alia sunt qmͣ paga¬
norum. de tins pꝰ ea idebimnus. Pagam.
bona ⁊ mala tetra ⁊ splendida. ꝑpetua ⁊
caduca. mutabiłia ⁊ certa. corꝑalia ⁊ dini¬
na. unum hr̃e pͥncipium doginatizant.
hiis ego ualde contraria sencio. qui bo¬
nis om̃nib pͥnopum fateor dm̃. contͣriis
u̾o hylen. Sic enim małi pͥncipnum ac na¬
turam theologus nr̃ appełlat. Iter pagam.
aeris. delubris. simlacris. inccunis. atq in¬
censio. drã colendum putant. Ego abhus
in hoc ꝙͦ multum diu̾sus racedo. qui ip̃m
me si mͦ sim dignus rõnabile dĩ tem¬
plum purto. unm unie inaiestatis si¬
muilaccũ. xp̃m filium enis accipio.
Aram. m̃tem bonis artib ⁊ disciplinis
imbutam. lnores qͦi dnimos ac satͥfi¬
cia. in solis orõnib ⁊ ipĩs puris ac sim¬
plicib pono. Quomͦ gͦ scisma sine pa¬
colam. ꝙ sibi ⁊ indeus omnis audacit᷑ as¬

Expanded text:
culturam. Quae si ita sunt, mea interim et culturam. Quae si ita sunt, mea interim et opinio et cultus longe alia sunt quam Paganorum. De tuis postea videbimus. Pagani bona et mala, tetra et splendida, perpetua et caduca, mutabilia et certa, corporalia et divina unum habere principium dogmatizant. His ego valde contraria sentio, qui bonis omnibus principium fateor Deum, contrariis vero Hylen: sic enim mali principium ac naturam theologus noster appellat. Item Pagani, aris, delubris, simulacris, victimis, atque incenso Deum colendum putant. Ego ab his in hoc quoque multum diversus incedo, qui ipsum me, si modo sim dignus, rationabile Dei templum puto: vivum vivae majestatis simulacrum Christum Filium ejus accipio: aram, mentem bonis artibus et disciplinis imbutam, honores quoque divinos ac sacrificia in solis orationibus et ipsis puris ac simplicibus pono: quomodo ergo schisma sum Pacolam, quod sibi et Iudaeus omnis audaciter ad
Abbreviated transcription (Latin):
omnem ambitum sedem fatemur ac dnisoꝵ.
Cinis ex uirib ac sp̃itali ꝓfusione. t̾ram qͦ.
concipientẽ gignere patibilem iħm. qui est
uita ac salus hominũ. omm suspensus ex
ligno. Quapp̃ ⁊ nob̾ circa um̾sa. ⁊ uob̾ si¬
mint̾ erga panem ⁊ calicem par religio ẽ. qmͣ¬
is eorum ac̾rime od̾itis auccores. ħ nr̃a fi¬
des c̃. De qua si q̃rendum alias putau̾is.
audies. Qm̃nns nec illud ad pͥsens mimis
firmũsit argum̃tum. ꝙ uł tu uł quil aliꝰ
rogatus. ubinam dñi suum credat ħita¬
re. respondebit ñ dubitabit in lumine. Ex
.quo cultus hic meuis. ommũ pene desti¬
momo confirmatur. S marc ad illud qr
nos ñ sectam. s scisma gencium nincupas¬
ti. scisia nͥ fallor ẽ eadem opmantẽ atq
codem ritu colentẽ quo ceti solo ꝯgrega¬
cõis deleccari discidio. Secta u̾o ẽ longe
alia opiantẽ qmͣ cet̾i. alio ⁊ iam sibĩ ac
longe dissili ritu dumitatis instituisse

Expanded text:
omnem ambitum sedem fatemur ac diuersorium; omnem ambitum sedem fatemur ac diuersorium; cuius ex uiribus ac spiritali profusione terram quoque concipientem gignere patibilem Iesum, qui est uita ac salus hominum, omni suspensus ex ligno. quapropter et nobis circa uniuersa et uobis similiter erga panem et calicem par religio est, quamuis eorum acerrime oderitis auctores. haec nostra fides est: de qua si quaerendum alias putaueris, audies quamuis nec illud ad praesens minus firmum sit argumentum, quod uel tu uel quilibet alius rogatus, ubinam deum suum credat habitare, respondere non dubitabit: in lumine. ex quo cultus hic meus omnium paene testimonio confirmatur. Sed nunc ad illud. quia nos non sectam, sed schisma gentium nti. Schisma, nisi fallor, est eadem opinantem atque eodem ritu colentem quo caeteri, solo congregationis delectari discidio. Secta vero est longe alia opinantem quam caeteri, alio etiam sibi ac longe dissimili ritu divinitatis instituisse
Abbreviated transcription (Latin):
tacõnb. factis. dictis. sacͥsiciis. obseruacõ¬
nib. festuntatib. omnb qr eloquioꝵ p̾¬
comis. ⁊ reb gestis. ⁊ uerum siguris. partiͣ¬
ebat eẽ uenturum. Qui plemis grã ⁊ i̾nta
nͥ quia estis pagam. ⁊ gencium scisma
nõ secta. Igit᷑ ñ ab re fu̾t ⁊ hoc ip̃m que¬
rere. quo manifestus uid̾e possimus. uter
urm̃ ħ nomine debeat appellari. Et quidẽ
si tͥ fidem meam minc simplicit̾ ut in a¬
micis referam. uidear fortasse excus acõnis
erubesce̾ culturam. S tu quidem ut cum¬
q uolu̾is acciꝑe. me tñ dixisse ñ penite¬
bit uł pp̃ aliquos qui haccenns scire hẽ¬
bunt religionem nr̃am nicħ cum genti¬
bi hre cõimine. Igitur nos patͥs quidem
umuim idemq sub tͥplici appellacione coli¬
iis mimen s prem quidem ip̃m. lucem
rcolere credimis sũmam ac pͥncipalem.
qm̃ paulus alias maccessibilem uocat. fi̾¬
lum u̾o in hac scd̾a at iusibili luce con

Expanded text:
rationibus, factis, dictis, sacrificiis, obseruatiorationibus, factis, dictis, sacrificiis, obseruationibus, festiuitatibus omnibusque eloquiorum praeconiis et rebus gestis et rerum figuris parturiebat esse uenturum: qui plenus gratia et uernisi quia estis pagani et gentium schisma, non secta? igitur non ab re fuerit et hoc ipsum quaerere, quo manifestius uidere possimus, utrum nostrum hoc nomine debeat appellari. et quidem si tibi fidem meam nunc simpliciter, ut in amicis. referam, uidear fortasse excusationis cerubescere culturam. sed tu quidem, utcumque uolueris, accipe: me tamen dixisse non paenitebit uel propter aliquos, qui hactenus scire habebunt religionem nostram nihil cum gentibus habere commune. Igitur nos patris quidem unum idemque sub triplici appellatione colimus numen; sed patrem quidem ipsum lucem incolere credimus summam ac principalem, quam Paulus alias inaccessibilem uocat, filium uero in hac secunda ac uisibili luce cons
Abbreviated transcription (Latin):
unde pħisei adu̾sum saduceos eam nõ
credentes ac̾cime ꝯfligebant. Quod nõ
solum mactib apłorum canonias quos
isti nõ accpprant. ne de aduentu ueri pacdia
quem ꝓmisit dñs coninntant᷑. eindenter
apparet. uerum ⁊ iam in euugłio. ubi ei ꝓ¬
ponunt saducei qͥstionem de muliere. que
septem frat᷑bus singillatim inpserat. Eum
menis comibium alt̾ alt̾i morienti succe¬
dẽ. cuuisnam eoꝵ in rrͦne upor eẽt futura.
orum hñdat illa scͥptura. S hoc nomen
id ẽ regnum celorum de millo inde mͥ loco
occurrit. Hoc enim ꝓprie ꝑtinet ad reue¬
lacõnem nom testam̃ti qr ea corꝑea que
t̾rena fu̾ant. mutacõne illa qmͣ paulus aꝑ¬
cius cõmemorat. in rrͦne fient spĩtalia. ac
ꝑ hoc celestia in quib possideamus reg¬
num celorum. Quod ori euis ⁊̃ nominã¬
dum seruabatur. quem regem ad regendos
⁊ sac̾dotem ad sãficando fideles suos. iniu̾¬
sus ille apparatus uet̾is instrum̃ti. in gene¬

Expanded text:
unde pharisaei aduersum Sadducaeos eam non credentes acerrime confligebant: quod non solum in actibus apostolorum canonicis, quos isti non accipiunt, ne de aduentu ueri paracleti, quem promisit dominus, conuincantur, euidenter adparet, uerum etiam in euangelio. ubi ei proponunt Sadducaei quaestionem de muliere, quae septem fratribus singulatim nupserat, cum in eius conubium alter alteri morienti succederet. cuorum abundat illa scriptura; sed hoc nomen, id est regnum caelorum, de nullo inde loco mihi occurrit. hoc enim proprie pertinet ad reuelationem noui testamenti, quia ea corpora, quae terrena fuerant, mutatione illa, quam Paulus apertius commemorat, in resurrectione fient spiritalia ac per hoc caelestia, in quibus possideamus regnum caelorum. quod ori eius etiam nominandum seruabatur, quem regem ad regendos et sacerdotem ad sanctificandos fideles suos uniuersus ille adparatus ueteris instrumenti in gene
Abbreviated transcription (Latin):
nos ⁊ malos. ⁊ pluit suꝑ iuistos ⁊ inuus¬
tos. nos mutandam ꝓpc hortat᷑. ut umi¬
dicate nr̃as innirias negłigamus. ⁊ ũn¬
faciamus hiis qui nos od̾unt. ut suimis
ꝑfecti. sicut pr̃ nr̃ celestis ꝑfectus ẽ. Ua¬
sere autem nob̾ ⁊ ad remittenda debita
pocõrum nrõrum. ꝙ aliis ista ulcionũ
debita relaxannis. ⁊ cauendum ẽẽ. ne si
ħ ñ fec̾iis. nec nob̾ dep̾cantib peccati
obligacõ remiittatur. Sic in illis libris
uet̾ib scͥptum ẽ. Qui uindicari uult
ꝯfirmans ꝯfirmabit. si elinque pximo
tuo nocenti te. ⁊ tunc dep̾tanti t pecc̃ã

Expanded text:
nos et malos, et pluit super justos et injusnos et malos, et pluit super justos et injustos, nos imitandam Christus hortatur, ut uindicare nostras iniurias neglegamus et benefaciamus his, qui nos oderunt, ut simus perfecti, sicut pater noster caelestis perfectus est. ualere autem nobis et ad remittenda debita peccatorum nostrorum, quod aliis ista ultionum debita relaxamus, et cauendum esse, ne si hoc non fecerimus, nec nobis deprecantibus peccati obligatio remittatur, sic in illis libris ueteribus scriptum est: qui uindicari uult, confirmans confirmabit. relinque proximo tuo nocenti te, et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
od̾ant pacem. eram pacifitus. ⁊ ałia iulta
Quod autem tempando aumdicta. ⁊ di¬
ligendo ⁊ malos dm̃ mutemur. hes sbi de
ipõ dõ id agente copiosum locum. Ibi
namq scͥptum ẽ. Multum enimi ualere tͥ
soli suꝑat semꝑ. ⁊ u̾tuti brachii tui quis
contͣ stabit. qm̃ tanqmͣ morãtum statere.
sic ante te ẽ orb̾ t̾rarum. ⁊ tanqm gutta
uoris antelucam. que descendit in t̾ram.
S misereris omimiũ qm̃ omina potes.⁊¬
ligis enm omina que sunt. ⁊ nicħ odis¬
ti horum que fecisti. Nec emm. odio hũt
aliquid ꝯstituisses. quomͦ gͦ poss aliquid
ꝑmanere. nͥ tu uoluisses. aut ate ꝙ uo
catum ñ eẽt conseruaretur. Parcis au¬
mas amas. Bomis emm sꝑc̃ tuus ẽ ĩ om¬
nib. Propt̾ ꝙ eos qui exerrant ꝑtib
corripis. ⁊ de quib peccant. admonens
alloqueris. ut relicta malicia credant.
in te dñe. Ad hanc benignam pacĩam
di. qui facit solem suum oriri suꝑ bo¬

Expanded text:
oderant pacem, eram pacificus et alia multa. oderant pacem, eram pacificus et alia multa. quod autem temperando a uindicta et diligendo etiam malos deum imitemur, habes ibi de ipso deo id agente copiosum locum; ibi namque scriptum est: multum enim ualere tibi soli superat semper, et uirtuti brachii tui quis contra stabit? quoniam tamquam momentum staterae sic ante te est orbis terrarum, et tamquam gutta roris antelucani. quae descendit in terram; sed misereris omnium, ligis enim omnia, quae sunt, et nihil odisti horum, quae fecisti; nec enim odio habens aliquid constituisses. quomodo ergo posset aliquid permanere, nisi tu uoluisses, aut quod a te uocatum non esset, conseruaretur? parcis auimas amas. bonus enim spiritus tuus est in omnibus; propter corripis, et de quibus peccant admonens, alloqueris, ut relicta malitia credant in te, Domine . Ad hanc benignam patientiam Dei, qui facit solem suum oriri super bo
Abbreviated transcription (Latin):
płe. Hoc ẽ nouum testam̃tum. quo hinc
dilecciom ħeditas regni celorum ꝓmit¬
titur. ꝙ in siguris uet̾is testam̃ti ꝓ tem¬
ꝑum distͥbucione tegebatur. unde idem
dicit Mandatũ nouum do uob̾. ut uos
inuincem diligatis. Itaq uel omina uł pe¬
ne omma que monint sen p̾cepit. ubi
aduingebat. Ego autẽ dico uob̾. inuem¬
untur ⁊ in illis uet̾is libris. Ibi contra
iram diccum ẽ. turbatus ẽ p̾ira oculus
meus. Et melior ẽ qui uniicit iram. qmͣ
qui capit cuntatẽ. Ibi contͣ u̾bum dur̃
plaga flagelli liuorem faciet. plaga an¬
tem lingue ꝯfringet ossa. Ibi contͣ me¬
chiam cordis. ne concupiscas ipporem
memorat dicens. Nlam ꝯcupiscenciam
nesciebam. nͥ lex drẽt. ñ ꝯcupisces.
Ibi de paciencia ñ resistendi. laudatur
unr p̾bens ꝑcucienti se maxillam ⁊ satura¬
tus ⁊ obꝓbriis. Ibi de minuco diligendo dr̃.
Si esurierit ĩmincus tuus. ciba iłlum. Si
sitit potum da illi. Hinc emm cõmemcea¬
uit apłs. ⁊ illud in psalmo. Cum hiis qui

Expanded text:
uo huic dilectioni hereditas regni caelorum promittitur, quod in figuris ueteris testamenti pro temporum distributione tegebatur. unde item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis. Itaque uel omnia uel paene omnia, quae monuit seu praecepit, ubi adiungebat "ego autem dico uobis", inueniuntur et in illis ueteribus libris. ibi contra iram dictum est: turbatus est prae ira oculus meus et: melior est, qui uincit iram quam qui capit ciuitatem. ibi contra uerbum durum: plaga flagelli liuorem faciet; plaga autem linguae confringet ossa; ibi contra moechiam cordis: ne concupiscas uxorem memorat dicens: nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: non concupisces. ibi de patientia non resistendi laudatur uir praebens percutienti se maxillam et saturatus obp1;obiis. ibi de inimico diligendo dicitur: si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi. hinc enim hoc commemorauit apostolus et illud in psalmo: cum his, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nomen regin celorum. ꝙ tam ccebro
nouimat dñs. Dicitur quidem ibi. di¬
ligite sapĩam ut metͥnum regnetis.
Et ip̃a uita et̾na si ñ ille in manifesto
deis. scrutamim scͥpturas in quib putatis
nos uitam et̾nam hr̃e. Iẽ testimomum ꝑ¬
hibent de rce Quo eram nͥ ad ħ ꝑtinet

Expanded text:
nomen regni coelorum, quod tam crebro nomen regni coelorum, quod tam crebro nominat Dominus. Dicitur quidem ibi: Diligite sapientiam, ut in aeternum regnetis . Et ipsa vita aeterna si non illic in manifesto Judaeis: Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam habere; ipsae testimonium perhibent de me . Quo enim nisi ad
Abbreviated transcription (Latin):
dam uxoromi ex eadem scͥptura cõmemo¬
tata ꝯuractione masculi ⁊ femine mo¬
tionis exposuit. ⁊ dandum libellum repu¬
dn pp̃ dĩciam. uł domandi. uł indonuti
cordis oñdit. Quapp̃ cum omina illa ex¬
cellencia pͥcepta dm̃. que uet̾ib hebreo
libris contͣria faustus uolebat oñdere. in
eicdem qͦ libris inuemant᷑. unde uenit do¬
iiis legem ñ soluere s adimplere. nͥ ut
exceptis ꝓinissorum figuris que reddita
u̾itate adimplete atq sublate sunt. ipã¬
q pͥcepta ꝑ que sex illa sc̃a ⁊ nuista ⁊ bona
ẽ. nõ ꝑ uetustatem litt̾e iubentis. ⁊ delic¬
ta suꝑborum reatu ⁊ iam p̾uaricacõnis
augentis. s ꝑ nouitatẽ spt̃ adiumantis. ⁊
huimilium ꝯfessionem salutis grã lib̾antis.
impłetur in nob̾. Quia reuetã sicut ormã
ista p̾cepta sb̾luma. nec in illis libris ue¬
t̾ib desunt. ita illic suns quo referant᷑
occultus ẽ. qmͣins scdm eum uiu̾ent sci
qui futuram enis reuelacõnem indebat.

Expanded text:
commemorata coniunctione masculi et feminae motionis exposuit et dandum libellum repudii propter duritiam uel domandi uel indomiti cordis ostendit. Quapropter cum omnia illa excellentia praecepta domini, quae ueteribus Hebraeorum libris contraria Faustus uolebat ostendere, in eisdem quoque libris inueniantur, unde uenit dominus legem non soluere sed adinplere, nisi ut exceptis promissorum figuris, quae reddita ueritate adinpletae atque sublatae sunt, ip per quae Lex illa sancta et justa et bona est , non per vetustatem litterae jubentis, et delicta superborum reatu etiam praevaricationis augentis, sed per novitatem spiritus adjuvantis, et humilium confessionem salutis gratia liberantis, implerentur in nobis? Quia revera, sicut omnia ista praecepta sublimia nec in illis Libris veteribus desunt; ita illic finis quo referantur occultus est: quamvis secundum eum viverent sancti, qui futuram ejus revelationem videbant,
Abbreviated transcription (Latin):
rabo oꝑa dr. ⁊ illimima oculos meos ne
unqm obdorrmant ia mortẽ ⁊ iustoꝵ am¬
me urmami dĩ sunt. ⁊ ñ tanget illos dor¬
m̃tum. ⁊ paulo post. Illi autẽ stit in pa¬
ce. ⁊ si coram hominib torm̃ta passi sunt.
spes illoꝵ ĩmortalitate plena est. Et in
paucis uexati. in multis bene disponent᷑.¬
⁊ in ałio loco. Iusti autẽ in ꝑpetuum uniet
⁊ apud dum̃ est mͥces corum ⁊ cogitacio
eoꝵ apud altissimum. Ideo accipient reg

Expanded text:
meos, ne umquam obdormiam in mortem et: iustorum animae in manu dei sunt, et non tanget illos tormentum et paulo post: illi autem sunt in pace; et si coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum inmortalitate plena est; et in paucis uexati in multis bene disponentur et alio loco: iusti autem in perpetuum uiuent et apud dominum est merces eorum et cogitatio eorum apud altissimum; ideo accipient re
Abbreviated transcription (Latin):
ad diͨciam cordis ur̃i. ꝑmnsit uob̾ dnitt̾e
upores ur̃as. ħoc ẽ ꝙ paulo aute exposumꝰ.
Qnͣta enim diͨcia erat que nec ꝑ libelli
int̾posicõnem. ⁊sbi dissuadendi locus nis¬
tis ⁊ prudentib tͥbnebatur. solin ⁊ fiecti
posset ad recipiendam uł reuocandam
ꝯnigii caritatem. Ita dñs quid lex ⁊ bo¬

Expanded text:
isit uobis dimittere uxores uestras. hoc est, quod paulo ante exposuimus. quanta enim duritia erat, quae nec per libelli interpositionem, ubi dissuadendi locus iustis et prudentibus tribuetur, solui et flecti posset ad recipiendam uel reuocandam coniugii caritatem? ita dominus, quid lex et bo
Abbreviated transcription (Latin):
ab hebreis ut fierent instituta sunt.
inde pocius ꝓbatur implesse: Usq a dõ
emm quicquid ꝑ eismodi siguras pro¬
pħabat᷑ impletum ẽ. ut iam ꝑ illas ñ
ꝓph̾etur. Ad ħ ꝑtinet ĩ ꝙ ipẽ dñs ait.¬

Expanded text:
ab Hebraeis ut fierent, instituta sunt, inde potius probatur implesse. Usque adeo enim quidquid per hujusmodi figuras prophetabatur impletum est, ut jam per illas non prophetetur. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
dico uob̾. neq pͥmorum hominũ legem
ħ u̾borum additar̃to adimpleint. neq¬
suam que ꝑ moysen data ẽ qͣi ꝯtͣciorum
orpoficione destruxit. s pocius omina ex
hebreor lege cõmemiorata ita cõmenda¬
uit. ut qmaiͥd ex ꝑsona sua insuꝑ loq̃re¬
tur. uł ad exposicõnem reqͥrendam uale¬
ret. Siquid illa obscure posuiss. uel adtu¬
nem ñ pot̾at. fuadente grã pp̃ humilium
ꝯfessionem impłetur ope factoꝵ. ñ adiec¬
qua sola caritate nuticia legis poss impłi.¬

Expanded text:
dico uobis, neque primorum hominum legem dico uobis, neque primorum hominum legem hoc uerborum additamento adiae per Moysen data est, quasi contrariorum obpositione destruxit, sed potius omnia ex Hebraeorum lege commemorata ita commendauit, ut, quicquid ex persona sua insuper loqueretur, uel ad expositionem requirendam ualeret, si quid illa obscure posuisset, uel ad tunem non poterat, suadente gratia propter humilium confessionem inpleretur opere factorum, non adiecqua sola caritate iustitia legis posset inp
Abbreviated transcription (Latin):
ubellus qr fruara ñ dmutt̾et qm sic odis¬
s uit ad debitam comugii caritatẽ mil¬
sa prudenciũ ꝑfuasione ueno caret᷑. Si
emin ñ diligitur uxor. dimittenda ẽ. qr
gͦ duittenda ñ ẽ. diligenda ẽ. Disectio
autẽ monendo atq suadendo compom̃i.
face̾ scͥba debebat iuistus ⁊ sapiens. qͣlem
in illa ꝓfessione eẽ oporcebat. ad quem
ut ueniret᷑ discordi marito libellus ꝯscͥ¬
bendus p̾ceptus ẽ. Quem. uir homis pri¬
densq ⁊i sc̾beret. nͥ in animo mnis au̾so
atq pu̾so ꝯfilium concordie ñ ualeret.
uerumptũ a uob̾ ex nri erroris sacͥlega
uanitate quero. cur displiceat dititere
uporem. qmͣ ñ ad matͥmomi sidem. s ad
ꝯcupiscencie cͥmen h̃ndam eẽ censetis. a¬
t̾monium qiuppe ex hoc appellatum est
q ñ obaliud debeat fenima nubere qmͣ ut
mat᷑ fiat. Quod uob̾ odiosum ẽ. Eo modo
dib conligari. S ut pocuis ꝙ minc agit᷑
expłicem. si xpt̃ ubi quibdam autiquis
sentenciis ꝓpositis adimixit. Ego autem

Expanded text:
m sic odisset, ut ad debitam coniugio caritatem nulla prudentium persuasione reuocaretur. si enim non diligitur uxor, dimittenda est. quia ergo dimittenda non est, diligenda est. dilectio autem monendo atque suadendo conponi. facere scriba debebat iustus et sapiens, qualem in illa professione esse oportebat. ad quem ut ueniretur, discordi marito libellus conscribendus praeceptus est: quem uir bonus prudensque non scriberet. nisi in animo nimis auerso atque peruerso consilium concordiae non ualeret. uerumtamen a uobis ex uestri erroris sacrilega uanitate quaero, cur displiceat dimittere uxorem, quam non ad matrimonii fidem, sed ad concupiscentiae crimen habendam esse censetis. matrimonium quippe ex hoc appellatum est, quod non ob aliud debeat femina nubere, quam ut mater fiat: quod uobis odiosum est. eo modo dibus conligari. Sed, ut potius quod nunc agitur explicem , si Christus, ubi quibusdam antiquis sententiis propositis adiunxit: ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
s pp̃i euuͣgłio resistentes. Porro autẽ. si
fecisse atq ꝯnmxisse mascłm ⁊ femnam.
qua calliditate dyabolica fauslus rep̾hendit
moysen. tanqmͣ ꝯnigia derimentẽ ꝑ li¬
bellum repudii. ⁊ landat xp̃m tanqm᷑ illud
enisim uincłm confirmantẽ ex p̾cepto en

Expanded text:
sed Christi Evangelio resistentes. Porro autem si sed Christi Evangelio resistentes. Porro autem si fecisse atque junxisse masculum et feminam: qua calliditate diabolica Faustus reprehendit Moysen tanquam conjugia dirimentem per libellum repudii, et laudat Christum tanquam illud ejusmodi vinculum confirmantem ex
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ similem sibi ñ ht̃ mĩam. ⁊ pro
peccatis sins dep̾catut dnm. Et ipẽ dum
caro sit ueseruat iram. ⁊ reꝓpiciacõnẽ
pecit adño. Et quis exorabit ꝓ peccatis
alluis. Iam de uxore ñ dimittenda. qͥd
aliud uł quid oportumnus ex illis libris cõ¬
meinorem. qmͣ id unde nideis de hac rem
t̾ro gantib dñs ip̃e rospondit. Cum enam
quererent utrum lice̾ qͣtumq ex causa di¬
nint̾e̾ uporem. ait illis. Non legistis. quia
minam fecit eos. ⁊ dixit. pp̃ ħ dimittet ho¬
mo prẽm ⁊ matrẽ ⁊ adħebit uxori sue ⁊ e
rrait duo in carne una. Itaq iam ñ sunt
duo. s una caro. Quod gͦ d̾s ꝯmuxit. homo
ñ saꝑet. Eoce uidĩ exlibris moysi ꝯuincunt᷑.
ñ eẽ uxorem duitendam. qui scd̃m uolũ¬
tatem legis moysi arbitrabant᷑ se facere.
cum dimitt̾ent. Smnil ⁊ illud hic ip̃o rͦ
atcestante cognosquis. dm̃ fecisse. ⁊ ꝯniux¬
isse mascłm ⁊ feminam. Quod manichei
negando dampnant᷑ ñ iam moyseos libris

Expanded text:
am et pro peccatis suis deprecatur dominum? et ipse dum caro sit, reseruat. iram et repropitiationem petit a domino? et quis exorabit pro peccatis illius? Iam uero de uxore non dimittenda quid aliud uel quid oportunius ex illis libris conmemorem quam id, unde Iudaeis de hac re interrogantibus dominus ipse respondit? cum enim quaererent, utrum liceret quacumque ex causa dimittere uxorem, ait illis : non legistis, quia minam, fecit eos et dixit: propter hoc dimittet homot duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Ecce Judaei ex libris Moysi convincuntur non esse uxorem dimittendam, qui secundum voluntatem legis Moysi arbitrabantur se facere, cum dimitterent. Simul et illud hic, ipso Christo attestante, cognoscimus, Duem fecisse et conjunxisse masculum et feminam: quod Manichaei negando damnant, non jam Moyseos libro,