comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anna supiꝰ ore quidẽ tacuit. & tamen tot desideriisui uoces emi¬
sit. sicut scriptum ẽ. Porro anna loquebat᷑ in corde suo. cantũꝙ
labia illius mouebant᷑. Hinc dñs in ȩuangłio ait. Intra in cubi¬
culum tuũ. & clauso ostio ora patrẽ tuum. & pat̾ çuus qui uidet
in abscondito reddet tibi. Clauso qͥppe ostio patrẽ petit incubi¬
culo. qui tacenti ore in conspectu suꝑnę pietatis fundit affectũ
mentis. Et uox audit᷑ in abscondito. cum ꝑsc̾a desideria silenter
ex audit᷑. unde dicitur. Desideriũ pauꝑum exaudiuit. dñs. Et
quia anna ita dñm postulauit: ex audiri ꝓfilio meruit. Quȩ
concepit & peꝑit filiũ. uocauitq nom̃ eius samuel: eo qͦd adño
postulasset eum. Sic nimirũ scã eccła orans ꝑ naturalẽ intel¬
lectum grãm fidei & mysteriũ incarnationis corde c̃cepit.
& ore c̃fessionis gignere ꝓmeruit. Nã iuxta apłm corde cre¬

Expanded text:
Anna superius ore quidem tacuit, et tamen tot sui desiderii voces emiAnna superius ore quidem tacuit, et tamen tot sui desiderii voces emisit. Sicut scriptum est: « Porro Anna loquebatur in corde suo, tantumque labia illius movebantur. » Hinc Dominus in Evangelio dicit: « Intra in cubiculum tuum et, clauso ostio, ora Patrem tuum, et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi . » Clauso quippe ostio, petit in cubiculo, qui tacenti ore in conspectu supernae pietatis fundit affectum mentis. Et vox auditur in abscondito, cum per sancta desideria silenter exauditur. Unde dicitur: « Desiderium pauperum exaudivit Dominus. » Et quia Anna ita Dominum postulavit, exaudiri pro filio promeruit. « Quae concepit et peperit filium, vocavitque nomen ejus Samuel, eo quod a Domino postulasset eum . » Sic nimirum sancta Ecclesia orans per naturalem intellectum, gratiam fidei et mysterium incarnationis, corde concepit, et ore confessionis gignere promeruit. Nam, juxta Apo
Abbreviated transcription (Latin):
quia pͦt gram credulitatis seqͥ debet emendatiomorũ. Prima
filios generat fenenna: qͥa primi fructꝰ ꝓferuntur ꝑc̃uersionẽ.
isi eni conuertam᷑ a malo. ñ poterimus effici patres de anna &e
generare samuel qui hic int̾pretari potest ubi ipse ds̃. Ubi enim sp̃
grẽ est: ibi dicit᷑ ds̃. Unde Paulus ait. Et cadens infaciẽ adorabit dm̃
dicens. Uere dĩ in uobisẽ. & idõ nisi p̾cedant. oꝑa conuersionis: non
possumꝰ dona diuinisp̃s generare. Et hoc orandũ est. Sed sciendũ
ẽ. quia ds̃ non uoce tantũ inuenitur: sed corde. unde beatꝰ iob loqͥt᷑
dicens. Qͥs michi cribuat adiutorẽ. ut desideriũ meum om̃ps au¬
diat: Non ait p̃ces sed desiderium meũ. Uere qͥppe postulatiosmnꝰ uo
ce oris ẽ: sed in cogitationib cordis. Hinc ẽ. qͦd ad moysen dicitur.
uid clamas adme : Cum penitꝰ nichil loqueret᷑. Hinc est quod

Expanded text:
quia post gratiam credulitatis, sequi debet emendatio morum. Prima quia post gratiam credulitatis, sequi debet emendatio morum. Prima filios generat Phenenna, quia primi fructus proferuntur per conversionem. Nisi enim convertamur a malo, non poterimus effici patres de Anna, et generare Samuelem, qui hic interpretari potest, ubi ipse Deus. Ubi enim spiritus gratiae est, ibi dicitur Deus. Unde Paulus ait: « Et cadens in faciem, adorabit Deum, dicens: Vere, Deus in vobis est . » Et ideo nisi praecedant opera conversionis, non possumus dona divini Spiritus generare. Et hoc orandum est sed sciendum est quia Deus non voce tantum invenitur, sed corde. Unde beatus Job loquitur, dicens: « Quis mihi tribuat auditorem, ut desiderium meum Omnipotens audiat? » Non ait, preces, sed « desiderium meum. » Vere quippe postulatio non in voce oris est, sed in cogitationibus cordis. Hinc est quod ad Moysen dicitur: « Quid clamas ad me? » cum penitus nihil loqueretur. Hinc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
puenire su̾fficit. nisi ꝑ diuinã gratiam. dedbene duas uxores habu¬
isse describit᷑. quia ꝑfectꝰ quilibet p̃dicator non ẽ: nͥ utranq uitam
exercere. nouerit. Debet ex amplexib fenennȩ transire ad complexus
annȩ. quia debet se prius eercere in actiua: ut dũ multos filios ge¬
neraucrit. possit postinodũ ad contẽplatiuam uitã artius accingi.
& toto desiderio in ciꝰ contemplatione. immorari. & ꝑfecta opera gi¬
gnere. Quibus uxorib & filus et filiab partes tribuit. quia sũmus
cutes subnectere. ut ꝑfectus inueniat᷑ quandoq in contẽplatione
Et idõ qui uult. effici possessio dei: has duas ducat uxores. actiuam
scilicet pͥmum: ac demceps transeat. ad contẽplatiuam. Deu ut aliter
dicamus: coniungat sibi eã quȩ nobilior ẽ. annam hoc est grãm.
hȩx enĩ pͥma coniungit᷑ homini ꝑfidẽ ubi apłs ait. gr̃a enĩ dei sal¬

Expanded text:
pervenire sufficit, nisi per divinam gratiam. Sed bene duas uxores habupervenire sufficit, nisi per divinam gratiam. Sed bene duas uxores habuisse describitur, quia perfectus quilibet praedicator non est, nisi utramque vitam exercere noverit. Debet ex amplexibus Phenennae, transire ad complexus Annae: quia debet se prius exercere in activa, ut dum multos filios generaverit, possit postmodum ad contemplativam vitam arctius accingi, et toto desiderio in ejus contemplatione immorari, et perfecta opera gignere. Quibus uxoribus et filiis et filiabus partes tribuet: quia summus tutes subnectere ut perfectus inveniatur quandoque in contemplatione. Et ideo qui vult effici possessio Dei, has duas ducat uxores: activam scilicet primum, ac deinceps transeat ad contemplativam. Seu, ut aliter dicamus, conjungat sibi eam, quae nobilior est, Annam, hoc est gratiam. Haec enim prima conjungitur homini per fidem, ubi Apost
Abbreviated transcription (Latin):
reiocare. infirmantis curã gerere. quȩ singulis quibusq ex pediani
dispensare. Quȩ ñ immerito significat᷑ ꝑfenennã foecundam
quȩ incerp̃tatur conuersio: quia actiua multas habet actionere
auib subuenire potest ꝓximis. ad qͣs necesse ẽ. ut sollicite conuer¬
tatur. Est enĩ foccunda infiliis & filiabus. qͥa fortia licet infirma
uideantur in cõparatione c̃templationis gignit oꝑa parit᷑ infir¬
quiescere. soli desiderio conditoris inherere. ut nichil iã agere
libeat. sed calcatis curis omĩb ad uidendam faciẽ sui conditor is
animus mardescat. Hȩc enĩ significat᷑ ꝑ annam quȩ interp̃tatur
grã sedd sterisem. Benc itaq sterilis dicit᷑. quia contẽplatiuam uitã ꝓut
est nullus penetrare ualet. Diue quia nullus eã ꝑfecte p̾dicare sufficit
quod sentit. ut eam pꝰdicando plures filios gignere possit. Unde non
immerito ꝑannã quȩ interp̃tatur grã figuratur: quia nemo ad ipsam

Expanded text:
busque expediant, dispensare. Quae non immerito significatur per Phenennam fecundam, quae interpretatur conversio, quia activa multas habet actiones quibus subvenire potest proximis. Ad quas necesse est, ut sollicite convertatur. Est enim fecunda in filiis et filiabus, quia fortia licet infirma videantur, in comparatione contemplationis gignit opera pariter infirquiescere, soli desiderio conditoris inhaerere, ut nihil jam agere libeat, sed calcatis curis omnibus ad videndam faciem sui conditoris animus inardescat. Haec enim significatur per Annam, quae interpretatur gratia, sed sterilem. Bene itaque sterilis dicitur, quia contemplativa vita prout est nullus penetrare valet. Sive quia nullus eam perfecte praedicare sufficit quod sentit, ut eam praedicando plures filios gignere possit. Unde non immerito per Annam, quae interpretatur gratia, figuratur: quia nemo ad ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
putandi. Inuenit᷑ nanq insequentib qͥa tẽporib saulis fuera
ablata de hac ciuitate & allata in castra pugnante eo aduers
philisteos. sic etenĩ scriptum ẽ. Et ait saul ad achiam. Appli¬
ca archam dĩ. Erat eni ibi archa dĩ in die illa eũ filiis isrł¬
Et quia constat qͦd dauid eã in ierłm adduxerit tultã de domo
aminadab inquã ñ illata eẽ. ꝑhibet᷑: restat. intelligi quia
in dieb saulis relata de castris. & inp̾fata mansit illata c¬
uitate unde. denuo regnante dauid afferret᷑ in ierłm. Est gͥ
sensus memoratȩ sententiȩ qͥa ex qua die mansit archa it
chariathiarim erat annus uicesimꝰ. cum eã inde tͥnsferri
temporib saul causa belli contingeret. deniq uicesimo ꝑ a¬
eto anno cranslata ÷ asamuele in masphat. Ec de masphat
transtuler᷑ eam samuel & saul in galgala. inde translata ẽ
asaul in nobe. de nobe ingabaa. de gabaa adauid in domũ
obededom. inde cranstulit in syon: de syon transtulit eã sa¬

Expanded text:
putandi. Invenitur namque in sequentibus quod temporibus Saulis fuerit elata de hac civitate, et allata in castra, pugnante eo adversus Philistaeos: sic etenim scriptum est: Et ait Saul ad Ahaim, Applica arcam Dei; erat enim arca Dei in die illa cuEt quia constat quod David eam in Hierusalem adduxerit, tultam de domo Aminadab, in quam tunc illatam esse perhibetur, restat intelligi, quod in diebus Saulis relata de castris, et in praefatam sit illata civitatem; unde denuo regnante David affertur in Hierusalem. « Est ergo sensus memoratae sententiae, quia ex quo mansit arca in Cariathiarim, erat annus vicesimus, cum eam inde transferri temporibcto anno, translata est a Samuele in Masphat. Et de Masphat transtulerunt eam, Samuel et Saul, in Galgala. Inde translata est a Saul in Nobee, de Nobee in Gabaa, de Gabaa ad Aiud domum Obededon. Inde transtulit in Sion. De Sion transtulit eam Sa
Abbreviated transcription (Latin):
diȩ in conspectu dñi effundit. Qꝰd autẽ samuel ꝓpħa in eodẽ
loco hoc ÷ in masphat popłm israheliticũ iudicabat. hoc in¬
dicasse uidetur qͦd om̃is prȩdicator spũalis eos fideles max imis
studet docere. qͦs in intentionẽ contẽplationis atq ad amoren
patriȩ oelestis intentos eẽ. ꝑspexerit. Ascenderunt satrapȩ phil

Expanded text:
conspectu Domini effundens. Quod autem Samuel propheta in eodem loco, hoc est in Masphath, populum Israeliticum judicabat, hoc indicasse videtur, quod omnis praedicator spiritualis, eos fideles maxime docere studet, quos in intentionem contemplationis atque ad amorem patriae coelestis inten
Abbreviated transcription (Latin):
arbã. nisi omnẽ pulchritudinẽ & uirilitatẽ eiusdẽ populi de¬
nonstrat: Quȩ om̃ia iudei amittentes qͥqui ex ipsis fame ac pe¬
tilentia & gladio remansert̃. sub figura capilloꝵ incunctis
entib quasi in omnẽ uentum disꝑsi st̃. & ut manifestius iux¬
ta suꝑiorẽ intelligentiã intelligatur. dicamꝰ aliter. Ait enim:
tu fili hõis sume tͥ gladium acutũ radentẽ pilos. & relie.
Nhoc nanq facto: iudiciũ redemptoris expͥmitur. Q in carne
Apparens caput rasit qͥa iudaico sacerdotio p̾ceptoꝵ suorũ sa¬
Cramenta abstulit. Onde ꝑdecisos capillos sacramentorum
subtilitas. ꝑcaput uͦ sũma sacerdotii designat᷑. Barbã rasit :
quia regnum israheliticũ deserens. decorẽ uirtutis amputauit.
urrens autẽ uir de beniamin ait adheli. Fugit isrł cora philisti¬
im: & ruina magna facta ÷ in popło. Insuꝑ & duo filii tui mortu
sunt ofni & finees: & archa dei capta ẽ. Cũq ille nominasset

Expanded text:
barbam, nisi omnem pulchritudinem et virilitatem ejusdem populi demonstrat? Quae omnia Judaei amittentes, quique ex ipsis fame ac pestilentia et gladio remanserunt, sub figura capillorum in cunctis gentibus quasi in omnem ventum dispersi sunt. Et ut manifestius juxta superiorem intelligentiam intelligatur, dicamus aliter. Ait enim: « Et tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum radentem pilos, » etc. In hoc namque facto judicium Redemptoris exprimitur, qui in carne apparens caput rasit, quia Judaico sacerdotio praeceptorum suorum sacramenta abstulit. Unde per decisos capillos, sacramentorum subtilitas; per caput vero, summa sacerdotii designatur. Barbam rasit, quia regnum Israeliticum deserens, decorem virtutis amputavit. « Currens autem vir de Benjamin, ait ad Heli: Fugit Israel coram Philisthiim, et ruina magna facta est in populo. Insuper et duo filii tui mortui sunt, Ophni et Phinees; et arca Dei capta est. Cumque ille n
Abbreviated transcription (Latin):
de his filiis heli insequentib demonstrat᷑. qui ꝓpt̾ gulȩ libidinẽ
ad maius peccatũ sui cumulandũ ꝑuenerunt: ut̃ doriurent eum
mulierib & transgredi facerent popłm dnĩ. Unde ñ solum a sacer¬
dotio eiecti st̃: sed etiã morte multati. Nã sequit᷑. Heli autẽ senex
erat ualde. & audiuit omĩa quȩ faciebant. filii sui uniuerso israheli

Expanded text:
de his filiis Heli in sequentibus demonstratur, qui propter libidinem de his filiis Heli in sequentibus demonstratur, qui propter libidinem gulae ad majus peccatum sui cumulandum pervenerunt, ut dormirent cum mulieribus et transgredi facerent populum Domini. Unde non solum a sacerdotio ejecti sunt, sed etiam morte mulctati. Nam sequitur: « Heli autem senex erat valde, et audivit o
Abbreviated transcription (Latin):
hostis quia ñ cibum sed cibi concupiscentiã esse causã damnati¬
onis intellexit: & pͥmũ sibi hominẽ non carne sed pomo sub¬
didit. & scđm non carne. sed pane tẽptauit. Hinc ẽ. qͦd pleru
acde culpa cõmittitur: etiã cum abiecta & uilia sumuntur.
eq: enĩ adam solus ut auetito se pomo suspenderet p̃ceptum¬
ꝓhibitionis accepit. Nam cũ alimenta quȩdã saluti nr̃e deus
contraria indicat: ab his nos quasi ꝑsententiã uetat. & cum
concupiscent᷑ noxia attingimꝰ ꝓfecto quid aliud quã uetita de¬
gustamus: Ea itaq sumenda st̃ quȩ naturȩ necessitas quęrit.
& non quȩ edendi libido suggerit. Nam si quis uoluptatib gu¬
lȩ ineffrenate deseruire st uduerit ad foueã uitiorũ graui
delabitur. S etiam ab statu rectitudinis cadens: ad mortem
animȩ ꝑtrahitur. & bonũ quod uidet᷑ habere amittit. Quod

Expanded text:
hostis quia non cibum, sed cibi concupiscentiam esse causam damnatihostis quia non cibum, sed cibi concupiscentiam esse causam damnationis intelligit, et primum sibi hominem non carne, sed pomo subdidit , et secundum non carne, sed pane tentavit . Hinc est quod plerumque Adam culpa committitur, etiam cum abjecta et vilia sumuntur. Neque enim Adam solus ut aprohibitionis accepit: nam cum alimenta quaedam saluti nostrae Deus contraria indicat, ab his nos quasi per sententiam vetat. Et cum concupiscentur noxia, attingimus profecto quod aliud quam vetita degustamus? Ea itaque sumenda sunt, quae naturae necessitas quaerit, et non quae edendi libido suggerit. Nam si quis voluptatibus gulae ineffrenate deservire studuerit, ad foveam vitiorum gravius prolabitur. Et etiam ab statu rectitudinis cadens, ad mortem animae pertrahitur, et bonum quod videtur habere amittit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
manna eibos carniũ petiit: quos lautiores putauat. Se ꝓͥmadieu
corum uoto puer sacerdotis puer ñ antiquo morȩ coctas uellet¬
de saerificio carnes acciꝑe sed erudas quȩreret. qͣs accura tiris
tus supbia. saturitas panis. & abundantia aquȩ. aꝑde ostendiͥ
quodiccireo salutẽ ꝑdidit. quia cũ suꝑbiȩ iutio mensura mnoder¬
te refectionis excessit. Et pͥmogenitorũ głam esau amisio. quia
magno estu desiderii uilem cibũ id ẽ. lenticulã concupiuitno
ua cum uendendis etiam pͥmogenitis prȩtulit: quo in illã appe¬
titu anhelaret indicauit. Neq enĩ cibus sed appetitꝰ in uidoe
nde & lautiores cibos plerunq sine culpa sumimꝰ. & abiectiores
non sine reatu conscientiȩ degustamꝰ. Hic quippe quẽ diximus
esau primatũ per lenticulamꝰ ꝑdidit: & helias in herẽmo uir¬
tutem corporis carnes edendo Seruauit. Unde & antiquir

Expanded text:
manna, cibos carnium manna, cibos carnium eorum voto sacerdotis puerde sacrificio carnes accipere, sed crudas quaereret, quas accuratius saturitas panis, et abundantia , aperte ostenditur quod idcirco salutem perdidit, quia cum superbiae vitio mensuram moderatae refectionis excessit. Et primogenitorum gloriam Esau amisit, quia magno aestu desiderii vilem cibum, scilicet lenticulam, concupivit ; quam dum vendendis etiam primogenitis praetulit, quo in illam appetitu anhelaret indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde et lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu conscientiae degustamus. Hic quippe quem diximus, Esau, primatum per lenticulam perdidit, et Elias in eremo virtutem corporis carnes edendo servavit . Unde et antiquus
Abbreviated transcription (Latin):
dentem in manu sua: & mittebat eã in lebetem uł calca dariã.
&reliqͣ. usqueͦ ait. Erat gͦ peccatũ ꝑueroꝵ grande nimis coram
dno. quia detrahebant om̃s sacrificio dñi. Hic enĩ nichil aliud
iurta anagogen dicere possumꝰ nͥ sedm moralẽ intelligentiam
qua sollers sapientiũ doctrma ethicã uocat. qualiter multi
ꝑ appetitũ gulȩ & mucronẽ concupiscentiȩ ꝑeunt. Quorum
qualitates ut liquidius lector cognoscere possit: qumnꝙ mobisi
duunar ũ seripturarũ auctoritate freti eas deseribere conabiñ
sicut papa Grggoriꝰ etiam stns dictis siuis asseruit.: Aliquando
nanq indigentiȩ cẽpora p̾uenit. aliqͣndo uͦ tempꝰ non p̾uenar.seel
cibos lautiores quȩrio: aliqͥndo quȩlibet sumenda imi ꝓ̃paraor
congruo: sed in ipsa quantitato sumendi mensurã refretotus en
mensi desiderii deteriꝰ peccat. Mortis qͥppe sententiã patris. ante
mithas psceruit. Qui in gustu mellis constitutũ edendi demo aute

Expanded text:
at eam in lebetem, vel in caldariam, » et reliqua, usquequo ait, « Erat ergo peccatum puerorum grande nimis coram Domino, quia detrahebant omnes sacrificio Domini. » Hic enim nihil aliud juxta anagogen dicere possumus nisi secundum moralem intelligentiam, quam solers sapientium doctrina ethicam vocat, qualiter multi per appetitum gulae, et mucrone concupiscentiae pereunt. Quorum qualitates, ut liquidius lector cognoscere possit, quinque modos, divinarum Scripturarum auctoritate freti, describere conabimur, sicut Papa Gregorius etiam suis dictis asseruit. Aliquando namque indigentiae tempora praevenit, aliquando tempus non praevenit, sed cibos lautiores quaerit. Aliquando quaelibet sumenda sunt, et praetempore congruit, sed in ipsa quantitate sumendi mensuram refections excmensi desiderii deterius pJonathas meruit, quia in gustu mellis constitutum edendi tempus ant
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate pontificis. Qua sententia discant sacerdotes ut
dicere cepimꝰ. quod ñ debeant ꝓpt̾ ullos humanos fauores aut
cõmoda t̾rena iis quib prȩsunt. in peccatis quib peccant indm̃.
non solũ assentire & blandiri. sed nec lenitate aut mansuetudi¬
ne immo dura ac seuera increpatione corrigere et emendare.
Ne si tacuerint peccata filiorũ idẽ. scelera popłorum ipsi ꝑeant
qui correcti ñ fuerant: & qͥ prȩsunt parit̾ cum eis puniantur
Qͦd qͣnuis scĩ sint: culpa tam̃ subditoꝵ ꝓpt̾ silentium & molliciem
inuectionis siñ coerceant. eis reputabitur. E regione nanq iͥuxta
modũ culpȩ dura inuectione increpare studuerint. & antido¬
to suȩ p̃dicationis uulnera peccatoꝵ curare ñ neglexerint: coro¬
nam ȩt̾nȩ mercedis sciant se eẽ. ꝑcepturos. Seriptũ nanq ẽ. Qui
conuerti fecerit peccatorẽ ab errore uiȩ suȩ : saluabit animã eiꝰ

Expanded text:
auctoritate pontificis: qua sententia discant sacerdotes ut auctoritate pontificis: qua sententia discant sacerdotes ut dicere coepimus quod non debeant propter ullos humanos favores, aut commoda terrena iis quibus praesunt, in peccatis quibus peccant in Deum, non solum assentire et blandiri, sed nec lenitate, aut mansuetudine, imo dura ac severa increpatione corrigere et emendare: ne si tacuerint peccata filiorum, id est scelera populorum, ipsi pereant qui correcti non fuerant, et qui praesunt pariter cum eis puniantur. Quod quamvis sancti sunt, culpa tamen subditorum propter silentium et mollitiem invectionis, si non coerceant, eis reputabitur. E regione namque si juxta modum culpae, dura invectione increpare studuerint, et antidoto suae praedicationis, vulnera peccatorum curare non neglexerint, coronam aeternae mercedis sciant se esse percepturos. Scriptum namque est: « Qui converti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit
Abbreviated transcription (Latin):
placato sibi uiro facit dm̃ sibi ꝓlacabilẽ. in deũ autem cũ qͥs pec¬
cat qͥs orabit ꝓ eo : Acsi dicat᷑. Per quẽ dm̃ sibi in quẽ peccauit¬
ꝓpiciũ facere potuerit: Tamen ñ ita intelligendũ ÷ qͦd nulla ue¬
nia sꝑanda sit iis qui in diuino officio aliqͥd deliquerint. etiam si
digne pęnitentiã gerant: sed qͦd difficilior sit uenia & maior
agenda pęnitentia iis qui in reb deo sacratis offendunt quam Qui
ꝓximũ suum in uerbo uel in facdo aliqͥd leserint. Quia quaNto
maior gła: canto grauior fit offensa. Hic notandumẽ. siquidẽ
quia p̃sulibus ac omib qui prȩsunt popło xpĩano considerandũ :
subtilius qualit̾ filii heli diuina sacrificia temerantes peccabam
coram dño & deridebant ꝑ eos multi sacrificiũ dñi : unde et
heli sacerdos ꝓ eorũ iniquitate dãnatus ÷ qͦd eos peccantes minus
seuera animaduersione flectebat. Et quidẽ coercuit. & quidem
corripuit. sed lenitate & mansuetudine patris: ñ seueritate et

Expanded text:
placato sibi viro facit Deum sibi placabilem; in Deum autem cum quis peccat, quis orabit pro eo? Ac si dicatpropitium facere potuerunt. Tamen non ita intelligendum est, quod nulla venia speranda sit iis qui in divino officio aliquid deliquerint, etiamsi digne poenitentiam gerant, sed quod difficilior sit venia et major agenda poenitentia iis qui in rebus Deo sacratis offendunt, quam qui proximum suum in verbo vel in facto aliquid laeserit. Quia quanto major gloria, tanto gravior sit offensa. Hic notandum est siquidem quia praesulibus ac omnibus qui praesunt populo Christiano, considerandum est subtilius, qualiter filii Heli divina sacrificia temerantes peccabant coram Domino, et deridebant per eos multi sacrificium Domini, unde et Heli sacerdos per eorum iniquitatem damnatus est, quod eos peccantes minus severa animadversione flectebat. Et quidem coercuit, et quidem corripuit, sed lenitate et mansuetudine patris, non severitate et
Abbreviated transcription (Latin):
ut uerba dierũ narrant: ita mediator dĩ & hominuꝰ ut essec
lit patri ꝓ nobis. aliosq de genere aaron pontificatꝰ sui reliqͥ
heredes. filios uidelicet gr̃ȩ noui testamenti ñ tantũ ex lude¬
is sed de uniu̾sa gentiũ natione colleccos. Qͥd uero quasi
humano more loquens dñs dicit. qͥ iuxta cor meũ & aĩam
meam faciat: de samuele qͥdem recte potest intelligi. quia
in om̃ĩb eiꝰ uoluntati sicut. homo dĩ deo paruerit. De dño
Autẽ saluatore potest etiã accipi altius. quia sic̃ unigenitus
filius paternorũ in om̃ib fit conscius archanoꝵ iuxta quod
de se ipso manifeste testat᷑ dicens. & ame ipso facio nichil sed
sicut docuit me pat̾ hȩc loquor: et. qͥ misit me mecũ est. et

Expanded text:
, ut verba Dierum narrant: ita Mediator Dei et hominum, ut esset , ut verba Dierum narrant: ita Mediator Dei et hominum, ut esset lit Patri pro nobis; alios quam de gehaeredes filios, videlicet gratiae Novi Testamenti: non tantum ex Judaeis, sed de universa gentium natione collectos. Quod vere quasi humano more loquens Deus dicit: Qui juxta cor meum et animam meam faciet, de Samuele quidem recte potest intelligi quod in omnibus ejus voluntati sicut homo Dei, Deo paruerit. De Domino autem Salvatore potest etiam accipi altius: quia sicut Filius unigenitus paternorum in omnibus sit conscius arcanorum, juxta quod de seipso manifeste testatur, dicens: « Et a me ipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor . » Et: « Qui me
Abbreviated transcription (Latin):
ullus enĩ sacerdos ẽ. scdm ordinẽ aaron. Et qͥcunq ex eiꝰ gene¬
re ẽ. homo cũ uidet sacerdotiũ immo sacrificiũ xpĩanorum
toto orbe pollere. & se abiectũ : deficiunt ocłi eius & anima eius
defluit p̃ nimietate. meroris. Unde & seqͥtur. & suscitabo in sa¬
ex ꝑsona dei & suscitabo sacerdotem in fidelẽ aui iuxta cor meũ
et animã meam faciat. edificabo ei domũ fidelem & ambu¬
labit corã xp̃o meo cunctis diebus. sub figura samuelis de dño
saluatore sũmo uidelicet. ac uero pontifice debet intelligi.
uia nimirũ sicut samuel. defuncto heli successit in sacerdotiũ.
non de strpe aaron sed de alia leui familia electꝰ: fuit
enĩ filius elchana filii ieroboã. filu heliu. filiithau. filii
suph. filii elchana. filii maach. filii masai. filii elchana. fi¬
ln ioel. filii azariȩ. filii sophoniȩ. filii chaat. filii aser. filu
asaph. filii chore. filii isachar. filii caath. filii leui. filu isrl

Expanded text:
ecundum ordinem Aaron. Et quicunque ex ejus genere est homo, cum videt sacerdotium, imo sacrificium Christianorum, toto orbe pollere et se abjectum, deficiunt oculi ejus, et anima ejus defluit, prae nimietate moeroris. Unde et sequitur: « Et suscitabo mihi saex persona Dei: Et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui juxta cor meum et animam meam faciat: et aedificabo ei domum fidelem, et ambulabit coram Christo meo cunctis diebus, sub figura Samuelis de Domino Salvatore, summo videlicet ac vero pontifice, debet intelligi, quod nimirum sicut Samuel defuncto Heli successit in sacerdotium, non de stirpe Aaron, sed de alia Levi familia electus: Fuit enim filius Elcana, filii Jeroham, filii Eliel, filii Thou, filii Suph, filii Elcana, filii Maath, filii Amasai, filii Elcana, filii Joel, filii Azariae, filii Sophoniae, filii Thaath, filii Asir, filii Abiasaph, filii Core, filii Isaar, filii Caath, filii Levi, filii Israel
Abbreviated transcription (Latin):
cora. Qui enĩ sic assumunt testamentũ diuinũ. ut in posterio¬
ra respicientes ueteri se. uanitate ñ exuant: similes st̃ hostibus
illis &ͥ archã destamenti captiuã ĩuxta idola sua posuerunt.
illa quidẽ uetera etiam nolentib cadunt. qͥa om̃is caro fȩnũ
Eclaritas hominis ut flos feni. Aruit fenũ. flos decidit: archa

Expanded text:
cora . Qui enim sic assumunt testamentum divinum, ut in posteriocora . Qui enim sic assumunt testamentum divinum, ut in posteriora respicientes veteri se vanitate non exuant, similes sunt hostibus illis qui arcam testamenti captivam juxta idola sua posuerunt. Et illa quidem vetera etiam nolentibus cadunt: quia « omnis caro fenum, et » claritas « hominis, ut flos feni. Aruit fenum, flos cecidit. » Arc
Abbreviated transcription (Latin):
ultus destruetꝰ est. Etiam illud ad magnã ꝑtinet significatio¬
em in ipsa ruina dagon sui atq fractura qͦd dorsũm illiꝰ solũ
iuenert: fractis om̃ib eius mẽbris. Dorsũ quippe fugã signi¬
scat. id ẽ. ab olitionẽ idolorum. Qͥcunq enĩ fugiunt. perse.¬
uentib dorsũ dant. Unde & de hostib scriptũ est. Qm̃ pones
s dorsũ. Ubi enĩ sunt idola: Perierunt. & si aliqua st̃ rema¬
entia. & ab aliquib abscondunt᷑: fugiunt. Nam sequit᷑. Aggra¬
ata ũ. autẽ manꝰ dñi suꝑ azotios. & demolitꝰ ÷ eos. & ꝑcui dit
secretiori parte natium azotũ & fines eius. & quagͥuor reli¬
quas ciuitates. hic etiam figura ptenditur. Qd autẽ ꝑcussi st̃
in posteriora i qui archã dei captiuauert. hac pęna dignificar
uidetur quiͣ si qui susceꝑint testamentũ dei & poster iorẽ uitã
dilexerint: ex ipsis & prd ipsis iustissime iusto dĩ iudicio in po¬

Expanded text:
cultus destructus est. Etiam illud pertinet ad magnam significationcultus destructus est. Etiam illud pertinet ad magnam significationem, in ipsa ruina Dagon sui, atque fractura illius, solum invenerunt fractis ejus omnibus membris dorsum. Dorsum quippe fugam, significat, id est abolitionem idolorum. Quicunque enim fugiunt, persequentibus dorsum dant. Unde et de hostibus scriptum est: « Qui pones eos dorsum . » Ubi enim sunt idola? perierunt, et si aliqua sunt remanentia ab aliquibus abscondunt, fugiunt. Nam sequitur: « Aggravata est autem manus Domini super Azotos, et demolitus est eos, etsecretiori parte natium Azotum et fines ejus; » et quatuor reliquas civitates. Hic etiam figura praetenditur. Quod autem percussi sunt in posteriora hi qui arcam Dei captivaverunt, hac poena significari videtur, quia si qui susceperint testamentum Dei, et posteriorem vitam dilexerint, ex ipsis et pro ipsis, justissime justo judicio Dei in po
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. nͥ statim ut testamenta dĩ ad gentes ꝑuener̃. confestin
idola quȩ deceptũ possidebant orbẽ destrueta st̃. om̃isq er¬
ror simulachroꝵ corruit: pꝰsentiam dĩ ferre ñ sustineris:
eꝗ notandum ẽ. quia ii qui archã constituunt iuxta dagon
at areha di subdita illi fuisset. figurã gesserunt sapientium
lu mndi: qͥ destamenta dĩ subdere uoluert subsuoꝵ sei.¬
entia. illr u qui dagon restituert in locũ siuĩ: figurã gesserẽ
poruꝰ qui defensores fuer̃ idolatriȩ eultus. Nã in manibus da.¬
ton p̾cisis op idolatrie deputatũ. incapite uͦ eius suꝑbia dia¬
oli abscisa significabat᷑: aquo initiũ peccati fuit. Quod uͦ
S limine inueniunt᷑. gestum ÷ ut scilicet p̾finitum suȩ idola¬
rie fine a gnoscerent. Limen enĩ finẽ itmneris sĩgnificat: idẽ.
onsũmatione idoli: seu limen significat fidẽ ꝑ qͦuã idolatriȩ

Expanded text:
rnitur, nisi statim ut testamenta Dei ad gentes pervenerunt, confestim rnitur, nisi statim ut testamenta Dei ad gentes pervenerunt, confestim idola quae deceptum possidebant orbem destructa sunt, omnisque error simulacrorum corruit, praesentiam Dei ferre non sustinens. Sed notandum est, quia hi qui arcam constituunt juxfiguram gesserunt sapientium hujus mundi, qui testamenta Dei subdere voluerunt sub suorum scientia. Illi vero qui Dagon restituerunt in locum suum, figuram gesserunt eorum qui defensores fuerunt idololatriae cultus. Nam in manibus Dagon praecisis opus idololatriae amputatum, in capite vero ejus superbia diaboli abscisa significabatur, a quo initium peccati fuit. Quod vero in limine inveniuntur, gestum est, ut scilicet praefinitum suae idololatriae finem agnoscerent. Limen enim finem itineris significat, id est consummationem idoli. Seu limen significat fidem, per quam idololatriae
Abbreviated transcription (Latin):
Tulert᷑ philistum archã dei: & intulerunt eã in tẽplo dagon
et statuert̃ eam iuxta dagon. Lapis adiutorii dicit᷑ locꝰ ille.
intpretat᷑ autẽ incendium patris. Et bene incendiũ patris dr̃
ubi idolũ dagon consistebat. quia aduentꝰ archȩ dĩ in azotum:
incendiũ erat diaboli patris õium inimicorum. Dagon inter¬
pretatur piscis tristiciȩ. & significat hostẽ antiquũ: qui in ma¬
ri istius mundi positꝰ cdeuorat peccatores. Cũq surrexissent¬
arotu diluculo altera die : ecce dagon iacebat ꝓnus in terra
ante archã dñi. & reliqua. lam suꝑius diximꝰ quod archa duo
fignificat testamenta: philistum uero in hoc loco gentiles p̃fi¬
gdirant. Sed dũ archam ad tẽplum suũ deferunt: cdagon illoꝵ
deus corruit: atq duȩ palmȩ & caput abscidunt᷑. Qd est en im
hoc qͦd dũ archa iuxta cdagon constituit᷑ mox in cerrã ꝓsto¬

Expanded text:
Tuleruntque Philisthiim arcam Dei, et intulerunt eam in templum Dagon, Tuleruntque Philisthiim arcam Dei, et intulerunt eam in templum Dagon, et statuerunt eam juxta Dagon. » Lapis adjutorii dicitur locus ille, interpretatur autem incendium patris. Et bene incendium patris dicitur, ubi idolum Dagon consistebat, quia adventus arcae Dei in Azotum incendium erat diaboli patris omnium inimicorum. Dagon interpretatur piscis tristitiae, significat hostem antiquum, qui in mari istius mundi positus, devorat peccatores. « Cumque surrexissent diluculo Azoti altera die, ecce Dagon jacebat pronus in terra ante arcam Domini, » et reliqua. Jam superius diximus quod arca duo significat Testamenta. Philisthiim vero in hoc loco gentiles praefigurantur. Sed dum arcam ad templum suum deferunt, Dagon illorum deus corruit, atque duae palmae et caput absciduntur. Quid est enim hoc, quod dum arca juxta Dagon constituitur, mox in terram proste
Abbreviated transcription (Latin):
et merito consolationẽ non recipiens ab his quȩ consolahant᷑ id
est synagoga desꝑans ab humilib credentibus: ait. Trans la¬
ta e głã de isrł: quia capta ÷ archa dĩ. Hoc ẽ. quod dñs ait.
Auferetur a uobis regnũ dei. & dabit᷑ genti facienti fructꝰ eius.
Inde nocandũ ÷ quia ꝓuerũ uocauit hichaboth. Hicaboth uͦ
synagoga ñ credentes ꝓdidert̃: qui in decorẽ. & głam eẽ. poteramt
ipsi hynagoge si credere in deũ & eorum p̾dicationib ad quiescere¬
uoluisset: & quia hoc agere contẽpsit. głam eandẽ amisit: qͥa
prȩdicatores sc̃i eis contẽptis ad gentes ꝑuenert. Vnde & idem
apłi dicunt. Uobis quidẽ oportebat primũ loqui uerbũ dĩ
sed quia reppulistis illud. & indignos uos iudicastis et̃nȩ uitę.
ex hoc ibimꝰ ad gentes. Sequit᷑. Philistum autẽ culerunt
Archam dĩ: & asporcauerunt eã a lapide adiutorii in azotũ.

Expanded text:
et merito consolationem non recipiens ab his quae consolabatur, id et merito consolationem non recipiens ab his quae consolabatur, id est Synagoga desperans ab humilibus credentibus ait: « Translata est gloria de Israel, quia capta est arca Dei. » Hoc est quod Dominus ait: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . » Unde notandum est, quia puerum vocavit ISynagoga non credentes prodierunt, qui in decorem et gloriam esse poterant ipsi Synagogae, si credere in Deum, et eorum praedicationibus voluissent. Et quia hoc agere contempserunt, gloriam eamdem amiserunt: quia praedicatores sancti, eis contemptis, ad gentes pervenerunt. Unde et iisdem apostoli dicunt: « Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei. Sed quia repuhoc ibimus ad gentes . » CAPUT V. « Philisthiim autem tulerunt arcam Dei, et asportaverunt eam a Lapide adjutorii in Azotum.
Abbreviated transcription (Latin):
liacuam. & głamsretrorsũ cecidisse. & mortuũ esse. Deniq
ost extinctum sacerdotiũ ac sedem uacuã pontificatꝰ iu¬
eoruim. carnalis etiã synagoga carnalit̾ illi adherens
Iox interiit : de cuiꝰ signific̾atione subiungit᷑. Nurus autẽ
eli uxor finees pregnans erat. uicinaq par̾cui: & audito
nuncio qͦd capta eẽt. archa dñi. & mortuus esset socer suus
& uir suus incuruauit se. & peꝑit. Irruerunt enim in eam
dolores subiti. In ipso autẽ momento mortis eiꝰ: dixerunt ei qui̧
stabant circa cã. Ne cimeas qͥa filiũ peꝑisti. & reliqͣ. Omĩa enĩ
ad supiora tendunt. Ham sicut diximꝰ nurus heli uxor finees.
carnalẽ plebem iudaicã designabat. quȩ carnali sacerdotio
copulata: cũ ipso finẽ accepit atq diuinitꝰ interut. Ded no¬
tandum ẽ. quia ñ antea interut anteqͣ uiuũ parturiret. ita
& synagoga iudeoꝵ ñ ex coto interuit: anteꝙͣ uiui ex ipsa nasce¬
rentur id÷ ipsa pͥmitiua eccła quȩ ex ipsa plebe credidit. Unde

Expanded text:
la retrorsum cecidisse et mortuum esse. Denique post exstinctum sacerdotium ac sedem vastatam pontificatus Judaeorum, carnalis etiam Synagoga, carnaliter illi adhaerens, mox interiit. De cujus significatione subjungitur: « Nurus autem ejus, uxor Phinees, praegnans erat vicinaque partui. Et audito nuntio quod capta esset arca Dei, et mortuus esset socer suus et vir suus, incurvavit se et peperit. Irruerant enim in eam dolores subiti, in ipso autem momento mortis ejus dixerunt ei qui stabant circa eam: Ne timeas, quia filium peperisti, » etc. Omnia enim ad superiora tendunt. Nam, sicut diximus, nurus Heli, uxor Phinees, carnalem plebem Judaicam designabat, quae carnali sacerdotio copulata, cum ipso finem accepit, atque divinitus interiit. Sed notandum est, quia non antea interiit antequam vivum parturiret. Ita et Synagoga Judaeorum ex toto non interiit, antequam vivi ex ipsa nascerentur, id est ipsa primitiva Ecclesia, quae ex ipsa plebe credidit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipsã plebem xp̃o sacerdote p̾claram. Cui ꝓetrus ait. Uol
enĩ genus electũ. regale sacerdotiũ. Qͦd aute addidit ut
comedã bucellam panis: etiam ipsũ sacrificii genꝰ elegan¬
ter expressit. De qͦ dicit sacerdos ipse. Panis quẽ ego da¬
bo caro mea ẽ. ꝓmundiuita. Quia enĩ dixerat superiꝰ
dedisse cibos domui aaron de uictimis ueteris testamenti
qui fuerant sacrificia iudeorũ: ideo hic dixit postulandum
ad cometdendũ bucellã panis qͦd ÷ in nouo destamento sacri¬

Expanded text:
o sacerdote praeclaram. Cui Petrus ait: « Vos o sacerdote praeclaram. Cui Petrus ait: « Vos enim genus electum, regale sacerdotium . » Quod autem addit, « ut comedam buccellam panis, » etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit. De quo dicit sacerdos ipse: « Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita . » Quia enim dixerat superius dedisse cibos domui Aaron de victimis Veteris Testamenti, qui fuerant sacrificia Judaeorum, ideo hic dixit postulandum ad comedendum buccellam panis, quod est de Novo Testamento sacri
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet ut oretur ꝓeo. ꝓfecto qͥ credit in xp̃m: sic̃ et temporib
apłorum & in p̃senti tempore aliqͤntulũ solet impleri & in
fine mundi ꝑfecce complebit᷑. Nam &si pauci. tamen. aliõ
cotidie ex iudeorũ non cantũ ex plebe sed & sacerdotali stir¬
pe ad ec̃cłam confugiunt. E c̃cũ intrauerit plenitudogen¬
tium. cc̃ om̃is isrł saluus fie. Qͥcunq autẽ ex his saluand
ẽ. ipse enĩ qui remansurꝰ esse dicit᷑ in domõ ꝑeunce sacer¬
dotis heli: necesse ẽ. ad ȩccłam confugiat & offerat. ꝓse sacer¬
doti xp̃ĩano nũmum confessionis dei deuotȩ quȩ in symn¬
bolo continetur breuẽ quidẽ uerbo. sed uirtutẽ p̃cipuam
onstat argento claritate uerbi celestis. sicut splendorem sa¬
pientiȩ spũ alis auro seꝑe. designari. Offerat & panẽ sacri¬
ficii salutaris abiectis carnalib legaliũ uiccimarũ di¬
ratq. Dimitte me. obsecro ad unã partem sacerdotalẽ id:

Expanded text:
ut oretur pro eo; » profecto qui credit in Christum sicut et temporibus apostolorum, et in praesenti tempore aliquantum solet impleri, et in fine mundi perfecte complebitur. Nam etsi pauci, tamen aliqui, quotidie ex Judaeorum non tantum ex plebe sed ex sacerdotali stirpe ad Ecclesiam confugiunt. « Et cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiet . » Quicunque autem ex his salvandus est, ipse enim qui remansurus esse dicitur, in domo pereunte sacerdotis Heli necesse est ad Ecclesiam confugiat, et offerat pro se sacerdoti Christiano nummum confessionis Dei devote quae in symbolo continetur: brevem quidem verbo, sed virtute praecipuam. Constat argento claritatem verbi coelestis, sicut splendorem sapientiae spiritualis auro saepe designari. Offerat et panem sacrificii salutaris abjectis carnibus legalium victimarum, dicatque: « Dimitte me, obsecr
Abbreviated transcription (Latin):
dicare noluit: ñ solũ sacerdotiũ ꝑdidit sed etiã eterna morte mul¬
tatus ẽ. sicut diximꝰ. & sacra hystoria in sequentib manifestissime
ostendit. Nã sequit᷑. Uenit enĩ quidã ꝓpħa dñi adheli sacerdotẽ.
& dixit ei. Hec dicit dñs. Nunqͥd ñ aꝑte reuelatꝰ sum domui pa¬
tris tui cũ esset in egẏpto: Domũ pat̾ris sui aaron dicit: de cuiꝰ
stirpe. successit in sacerdotiũ. Cuise reuelatũ dñs dicit: quando
ait in egypto. uade in occursũ moysi in desertũ. Hic pͥmũ reue¬
latus fuit. ei dñs atq ad obedientiã destinauit: & postea ñ solũ
ipse. sed etiã om̃s tribus insacerdotẽ elegerunt. Unde dr̃. Et eleqi
eum ex om̃ib tribub isrł mͥ insacerdotẽ ut ascenderet ad altare᷑

Expanded text:
re noluit, non solum sacerdotium perdidit, sed etiam morte mulctatus est, sicut diximus, et sacra historia in sequentibus manifestissime ostendit. Nam sequitur: « Venit enim quidam propheta Domini ad Heli sacerdotem, et dixit ei: Haec dicit Dominus: Nunquid non aperte revelatus sum domui patris tui, cum esset in Aegypto? » Domum principis sui Aaron dicit de cujus stirpe successit in sacerdotium. Cui se revelatum Dominus dicit quando ait in Aegypto: « Vade in occursum Moysi in desertum . Hic primum revelatus fuit ei Dominus, atque ad obedientiam destinavit, et postea non solum ipse, sed etiam omnes tribus in sacerdotem elegerunt. Unde dicitur: « Et elegi eum ex omnibus tribuous Israel mihi in sacerdotem, ut ascenderet ad alt
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret. ex quo ista de sacerdotio mutando ꝑ.xp̃m effici opor¬
tebat. ħam cũ diceret. Loquens locutꝰ sum ut domꝰ tua & dom
patris cui id ẽ. aaron qͥ primꝰ sacerdos ẽ. institutus deciuus

Expanded text:
veniret ex quo ista de sacerdotio mutando, per Christum effici oporveniret ex quo ista de sacerdotio mutando, per Christum effici oportebat. Nam cum diceret: « Loquens locutus sum, ut domus tua et domus patris tui, » id est, Aaron, qui primus sacerdos est institutus, de cujus
Abbreviated transcription (Latin):
sadoch extitit. qͥ eiecto abiathar asalomone sacerdotiũ sus¬
cepit: quanꝗͣ de samuele uelint intelligi sic̾ in mala chim
legitur. ꝓiecitq salomon abiathar ne esset sacerdos dtII.
ut impleret᷑ uerbũ dñĩ qͦd locutus ÷ suꝑ domũ heli. Uerun¬
camen ñ auferam penitꝰ uirũ exte ab alt̾ari meo: sed ut defi¬
ciant oculi tui & tabescat anima tua. Idõ dñs non penitꝰ abla¬
turum uirũ ex domo heli ab altari suo dicit. ut semꝑ de do¬
mo heli eẽt. iñ domo dñi uir. qͥ in dignitate sacerdotii aliũ
substitutũ. & se eadem dignitate pͥuatum uidens ocłi eiꝰ defice¬
rent. & animi tabescerent ꝑre nimietate meroris. Mistice hȩc
ꝓphetia de mutatione sacerdotii non ẽ. in samuele cõpleta.
sed in dño iesu xp̃o extitit. adumbrata. Nã post samuelẽ pro¬
phetam postea sacer̃dotes fuer̾ de genere aaron sicut sadoch
& abiathar regnante dauid & alii deinceps antequã dempus

Expanded text:
Sadoch exstitit, qui ejecto Abiatha r a Salomone sacerdotium suscepit: quanquam de Samuel velint intelligi, sicut in Malachim legitur: « Projecitque Salomon Abiathar ne esset sacerdos Domini, ut impleretur verbum Domini quod locutus est super domum Heli . » « Verumtamen non auferam penitus virum ex te ab altari meo, sed ut deficiant oculi tui, et tabescat anima tua. » Ideo Dominus non penitus ablaturum virum ex domo Heli ab altari suo, dicit ut semper de domo Heli esset in domo Domini vir qui in dignitate sacerdotii alium substitutum et se eadem dignitate privatum videns, ejus oculi deficerent et anima tabesceret prae nimietate moeroris. Mystice haec prophetia de mutatione sacerdotii, non est in Samuele completa, sed in Domino Jesu Christo exstitit adumbrata. Nam post Samuelem prophetam, postea sacerdotes fuerunt de genere Aaron, sicut Sadoch et Abiathar, regnante David, et alii deinceps: antequam tempus
Abbreviated transcription (Latin):
hons sua loquit᷑ dicens. Aspiciebã in uisione noctis: & eccec
trmibu cdi quasi filiꝰ hominis uenit. & ułq ad antiquioclle¬
rum berit s in conspectu eiꝰ obtulerunt eũ: & cdebitiei potesta

Expanded text:
sione sua loquitur, dicens: « Aspiciebam in visione noctis, et ecce cum sione sua loquitur, dicens: « Aspiciebam in visione noctis, et ecce cum nubibus coeli, quasi filius hominis venit, et usque ad Antiquum dierum
Abbreviated transcription (Latin):
pse quidẽ pius conditor nr̃ factura suam ñ deserens. malaho¬
minũ & ꝑ suã patientiã colerat. & ꝑ eorũ quandoq conuersio¬
nem relaxat. Cũ duras atq insensibiles mentes respicit. modo eas
minis. modo uerberibꝰ. modo reuelationib t̾ret. ut quȩ pessi¬
ma securitate duruerant. salubri timore mollescant. quatinꝰ
uel sero redeant & hoc ipsũ saltem qͦd exͣpectati st̃ erubescant.
eit enĩ dñs quia extrema uig nĩx plus iudicat. & iccir c̃oelecti
suos infine sollicitius purgat. hinc ẽ. quod hic scriptũ ẽ.
Dñs iudicabit fines cerrs. quia tanto ultimis nr̃is iurga
lat. qͣnto in ipsis initia sequentis pensat. Et quia nr̃a oꝑa
ud in deteriꝰ medio tẽpore cõmutant. sed in quib er inbi¬
mis inuentꝰ fueri qͥ uidicabitur. Sequit᷑. Et dabido md¬
lim ree suo. Dñs dat imꝑium regisuo. quia qs pat̃ ubiq
pocestat᷑ dedit unigenitofsuo suo. uxta quod claniel ꝙecct¬

Expanded text:
terrae. --Prius conditor noster facturam suam non deserens, mala hominum et per suam sapientiam tolerat, et per eorum quandoque conversionem relaxat. Cum duras atque insensibiles mentes respicit, modo eas minis, modo verberibus, modo revelationibus terret, ut quae pessima securitate duruerant, salubri timore mollescant, quatenus vel sero redeant, et hoc ipsum saltem quod diu exspectati sunt erubescant. Scit enim Dominus quia extrema vitae nostrae plus judicat, et idcirco electos suos in fine sollicitus purgat. Hinc ergo scriptum est: Dominus judicabit fines terrae, quia tanto impenslat, quanto in ipsis initia sequentis pensat. Et quia nostra opera vel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inventus fuerit qui judicabitur. Sequitur: « Et dabit imperium regi suo. » Dominus dat imperium regi suo, quia Deus Pater ubique potestatem dedit unigenito Filio suo: juxta quod Daniel in vi
Abbreviated transcription (Latin):
& intentiones figurant᷑ ꝑuersorũ. sicut inpsalmo legimꝰ. Intender̃t arcũ suũ
rem amarã. Unde & in hoc loco dr̃. arcus fortiũ suꝑatus ẽ. Deniq qͥa
iudei duriciã legis uelut cornua arcꝰ & corda noui testamert
flectere noluert᷑. sed carnalit̾ sapere. & pͣdicationẽ saluatoris conatist̃
suis ꝑuersis intentionib suꝑare. & praue de ipso sentire. atq eccłam
ipsius contẽpnere: & parare arcũ suum rẽ amaram. & ꝓpt̾ea deiectist̃
& humiliati. bene dictũ ẽ. Arcus fortiũ suꝑatus ẽ. id ÷ intentio iude.¬
orum ꝑuersa qua praue senser̃t: ex ueteri testam̃to ꝓlata inriouo

Expanded text:
suum, rem amaram . » Unde et in hoc loco dicitur: « Arcus fortium superatus est. » Denique quia Judaei duritiam legis, velut cornua arcus corda Novi Testamenti, flectere noluerunt, sed carnaliter sapere, et praedicationem Salvatoris conati sunt suis perversis intentionibus superare, et prave de ipso sentire, atque Ecclesiam ipsius contemnere, et parare arcum suum rem amaram, et propterea dejecti sunt atque humiliati. Bene dictum est: « Arcus fortium superatus est. » Id est intentio Judaeorum perversa, quia prave senserunt, ex Veteri
Abbreviated transcription (Latin):
ebant homines detrahere sacrificio dñi: ita qͦ nichilominꝰ in
coniungendis uxorib transgredi faciebant popłm. Quã intelli¬
gentiã si qͥs sequi uoluerit: suo iudicio derelinqͥmus. nos pͥorẽ
magis sequi decernimꝰ. di peccauerit uir in uirũ: placari ei potes
ds̃. Si autẽ in deum peccauerit uir. qͥs orabit ꝓeo: Non gͥ eo modo¬

Expanded text:
ebant homines detrahere sacrificio Domini, ita quoque nihilominus in ebant homines detrahere sacrificio Domini, ita quoque nihilominus in conjungen is uxoribus transgredi faciebant populum. Quam intelligentiam si quis sequi voluerit, suo judicio derelinquimus: nos priorem magis sequi decernimus. « Si peccaverit vir in virum, placari ei potest Deus; si autem in Deum peccaverit vir, quis orabit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ adulterio intelligi uelint. ut iosephus qͦ dicit mulierib religi¬
onis causa conuenientib contumelias inferebant. aliis quidem
uiolentias facientes aliis uͦ ꝑsuadentes donis: nichilq eorũ uita
a trannide pessima differebat. qͦd & nr̃ĩ doctores asserunt: ta¬
men dormisse eos dicunt hebrei cũ mulierib quȩ obseruabant
ad ostiũ cabernaculi. eoqͦd post menstrui tẽpus aut partꝰ non im¬
pleto scđm legis prȩceptũ sacrificio suadebant eis ad uiros suo
redire eisq cõmisceri. Et dormire idõ dicunt᷑. quia eas dormi¬
rȩ cũ uiris suis contra legis prȩceptũ faciebant. Unde idem heli pꝰt
paululũ ait. Non ẽ. enim bona fama quã ego audio. ut trans.¬
gredi faciatis popłm dñi. Transgressionẽ ergo popłs faciebat:
quia sacrificio ñ rite ꝑacto uxorib suis iungebat᷑. Sicut enĩ
extorquebant carnes ab ĩmõlante: ita etiã extorquebant. sa¬
crificiũ ab offerente. Et iccirco sicut in auferendis carnib faci¬

Expanded text:
intelligi velint, ut Josephus quoque dicit, mulieribus religionis causa convenientibus contumelias inferebant. aliis quidem violentias facientes, aliis vero persuadentes donis. Nihilque eorum vita a tyrannide pessima differebat, quod et nostri doctores asserunt: tamen dormisse eos dicunt Hebraei cum mulieribus quae observabant ad ostium tabernaculi eo quod post menstrui tempus aut partus, non impleto secundum legis praeceptum sacrificio, suadebant eis ad viros suos redire eisque adcommisceri. Et dormire ideo dicuntur, quia eas dormire cum viris suis contra legis praeceptum faciebant. Unde idem Heli post paulum ait: « Non est enim bona fama quam ego audio, ut transgredi faciatis populum Domini. » Transgressionem ergo populus faciebat, quia sacrificio non rite peracto uxoribus suis jungebatur. Sicut enim extorquebant carnes ab immolante, ita etiam extorquebant sacrificium ab offerente. Et idcirco sicut in offerendis carnibus faci
Abbreviated transcription (Latin):
rat expletis : dño fauentẽ ad alia tandẽ stilũ uertere conam᷑.
Interea samuel erat ministrans intẽplo dñi accinetꝰ ephoc
hoc ẽ. suꝑhumerali lineo qͦo distat ab illo ephot qͦ induebatur
Tunica enĩ parua quã faciebat ei mat᷑. significat facilẽ doctr¬
nam qua induendi st̃ rudes animi credentiũ: qualib laulus
Ait. Lac uobis potũ dedi ñ escam. & reliqua. Suꝑhumerale u̾t
lineũ significat castitatẽ & continentiã cũ bonis oꝑibus. Quia
quisqͥs diuino ministerio fungi appetit. necesse ÷ ut pͥmũ caste
continentq uiuat: ac sic in bonis oꝑib semet ipsũ exerceat

Expanded text:
rat expletis, Domino favente, ad alia tandem stylum vertere conarat expletis, Domino favente, ad alia tandem stylum vertere conaInterea Samuel erat ministrans in templo Domini, accinctus ephod rar, hoc est, superhumerali lineo, quod distat ab illo ephod quo induebatur Tunica enim parva, quam faciebat ei mater, significat doctrinam facilem, quam induendi sunt rudes animi credentium; qualibus Paulus dicit: « Lac vobis potum dedi , » et reliqua. Superhumerale vero lineum significat castitatem et continentiam cum bonis operibus. Quia quisquis divino ministerio fungi appetit, necesse est ut primum caste continenterque vivat, ac sic in bonis operibus semetipsum exerceat.