comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eos adiui̾unt. hii qͦs deos putant. &
potiꝰ qͣntũ decipiendo et fallendo do¬
cuerint: uude nc̃ mͥ uideo. eẽ. dicen¬
dum. et mag̃ iucinentis imꝑii roma¬
nĩ. Nam de noxia fallacia demonũ
qͦs uelut deos colebant. qͣntũ maloꝵ
inuexerit morib eoꝵ: in fcdo maxi¬
me libro ñ pauca iam dicta st̃. Per
om̃s autẽ absolutos tres libros ubi o
sis bellicis malis. qͣntũ solatioꝵ ds̃ ꝑ
tulert̃ p̃ter belloꝵ morem bonis ma¬
lis q contulerit: quom̃ qͥ facit solem
suũ oriri suꝑ bonos et malos: et pluit
suꝑ iustos et inustos. Iam itaq uideamꝰ¬
quale sit qͦd tantam latitudinẽ ac di¬
ut᷑nitatẽ imꝑii romani. illis diis au¬
dent tribuere. qͦs ẽ ꝑ t̾pium ludoꝵ ob¬
seqͥa. et ꝑ turpiũ hominũ ministeria
se houeste coluisse contendunt ꝗͣmqͣmn
ratio que prudentia cũ hominũ feli¬
citatem ñ possis ostende: semꝑ ube
cillis cladib et in sanguine ciuili ut
hostili. tñ humano cũ tenebroso timo¬

Expanded text:
nt hi, quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc uideo mihi esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos uelut deos colebant, quantum malorum inuexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca iam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi osis bellicis malis quantum solaciorum Deustulerunt praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quo modo qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. CAPUTquale sit quod tantam latitudinem ac diuturnitatem imperii Romani illis dis audent tribuere, quos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste coluisse contendunt. Quamquaratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus et in sanguine ciuili uel hostili, tamen humano cum tenebroso timo
Abbreviated transcription (Latin):
appellabant deos. quas ab eis sentiebãt
dari. aliqua uocabula inde flectentes.
sic̃ abello bellonam ñcupauerunt ñ
bellum: sic̃ acunis cuninã. ñ cunam.
sic̃ a segetib segetiam ñ segetẽ. a po¬
mis pomanã ñ pomũ: sic̃ abub bu¬
bonam ñ bouem: aut certe nulla uo¬
cabuli decli natione sic̃ res ipse no¬
minant᷑. ut pecunia dicta. ẽ. dea que
dat pecumam. ñ om̃ino pecunia dea
ipsa putata. ẽ: ita uirtꝰ que dat uircutẽ.
honor que dat honorem. concordia que¬
dat concordiam: uictoria que dat iuic¬
toriam. Ita inqͥunt cũ felicitas dea

Expanded text:
appellabant deos, quas ab eis sentiebant appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea
Abbreviated transcription (Latin):
blime constructũ ẽ. ꝓpter edis dignita¬
tem sic ad eum multitudo confluxit. ut
uix inueniat᷑ qͥs sũmani nonĩ qͦd audi¬
re iam ñ potest. se saltun legisse memi¬
nerit. Si autẽ felicitas dea ñ .ẽ. q̃m qͦd
titudo noxia relinqͣt᷑: quã stultoꝵ ho¬
minũ multitudo uana sectat᷑ : d̃ĩ do¬
na sͥ deo ᷤᷤ faciens: et ipsum cuiꝰ ea dona
st̃ obstinatione suꝑbe uoluntatis offen¬
dens. Sic enĩ carere ñ potest infelici¬
tate: qͥ tanqͣm felicitatẽ deã colit:
et dĩ datorem felicitatis relĩqͥt. sic̃ ca¬
rere ñ potest fame qͥ panẽ pictũ ling̃:
et ab homine qͥ uerum habet ñ petit.
Libet aut̃ eoꝵ considare rationes Vs¬
q̃ adeo ne inqͥunt maiores nr̃os insi¬
pientes fuisse c̾dendũ ẽ. ut hec nesci¬
rent munera diuina. eẽ. ñ deos: Sed
qm̃ sciebant nemini talia nͥ aliqͦ deo
largiente concedi. quors deoꝵ noĩa
ñ inueniebant: earũ rerũ nominib

Expanded text:
blime constructum est, propter aedis dignitablime constructum est, propter aedis dignitatem sic ad eum multitudo confluxit, ut vix inveniatur qui Summani nomen, quod audire jam non potest, se saltem legisse meminerit. Si autem felicitas dea non est, quoniamtitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo vana sectatur, dona Dei deos sibi faciens, et ipsum, cujus ea dona sunt, obstinatione superbae voluntatis offendens. Sic enim carere non potest infelicitate, qui tanquam deam felicitatem colit, et Deum datorem felicitatis relinquit: sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit, et ab homine qui verum habet, non petit. Libet autem eorum considerare rationes. Usque adeone. inquiunt, maiores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
ta discerent cuies. unde om̃is uotibo¬
ni petendũ. eẽt. auxiliũ: ac sic ipsa su
ltitudine derelicta coleret᷑ una felici¬
tas uni supplicaret᷑: uniꝰ templũ fre¬
quentaret᷑ a ciuib qͥ felices eẽ uellent.
quoꝵs. eẽt. nemo qui nollet: atq ita
ipsa a se ipsa peteret᷑. que ab om̃ib pe¬
tebat᷑. Qͥs enĩ aliqͥd ab aliqͦ deo nͥ fe¬
licitatẽ uelit acciꝑe. uł qͦd ad felicita¬
tem existimat ꝑtin̾e: Pꝑ roinde si
felicitas habet in potestate c̃ qͦ hoĩe
sit. habet aut̃ si dea. ẽ. que tandem
stulticia ẽ. ab aliqͦ eam deo pet̾e: qͣm
possis a se ipsa impetrare: Hanc gͦ
deã suꝑ deos ceto̾s: honorare. &ẽ loci
dignitate debuerũt. Sic̃ enĩ apud
ipsos legit᷑. romani uetes nescio quẽ
sũmanũ cui nocturna fulmina tri¬
buebant. coluert̃ magis qm iouem:
ad quẽ diuirna fulmina ꝑtinerent:¬
.L
S postqͣm ioui templũ insigne atq fu¬

Expanded text:
ta discerent ciues, unde omnis boni uota discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa sualtitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretur, unius templum frequentaretur a ciuibus qui felices esse uellent, quorum esset nemo qui nollet, adque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo nisi felicitatem uelit accipere uel qtem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est, quae tandem stultitia est, ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa impetrare? Hanc ergo deam super deos caeteros honorare etiam loci dignitate debuerunt. Sicut enim apud ipsos legitur, Romani veteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Jovem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Jovi templum insigne ac su
Abbreviated transcription (Latin):
cerneret p̃ocupatũ: ñ audens aliqͥd
contra eoꝵ face̾ arbitriũ. et credens
eos tanto numini suoq pͥncipi uo¬
luntate cessuros: qͥa multi erant il¬
lic uͥ capitoliũ constitutũ. ẽ: ꝑ augͣiuĩ
quesunt utrũ concedẽ uellent ioui.
atq inde ibi cedere om̃s uoluert̃.
p̃pt̃ illos qͦs cõmemoraui martem t¬
minũ. Iuuentatẽ: atq ideo capitoliũ
ita constructũ. ẽ. ut &̃ isti tres itꝰ eẽnt.
tã obscuris signis: ut hoc uix hoĩes
doctissimi scirent. Nullo mͦ gͥ felicita¬
tem upit̾ ipse contẽpnet: sic̃ atmino.
marte. uuientate. contẽptꝰ. ẽ. S ipsi
ã qͥ ñ cesserant ioui. ꝓfecto cederent
felicitati. que illis regem fec̾at iouem:
aut si ñ cederent. ñ id contẽptu eiꝰ fa¬
cerent: s qͦd in domo felicitatis obs¬
curi esse mallent: qmͣ sine illa in lo¬
cis ꝓpriis emine. Ita dea felicitate in
loco amplissimo et celsissimo constitu¬

Expanded text:
cerneret praeoccupatum, non audens aliquid cerneret praeoccupatum, non audens aliquid contra eorum facere arbitrium et credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere omnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem, Terminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullo modo igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constitu
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd meliꝰ qm ipsi ioui: Neqͣ ẽ ioui
regnũ nͥ felicitas dedit: si tam̃ cũ
regnaret felix fuit. Et potior est felici¬
tas regnõ. Nemo enun dubitat facile
inueniri hominem. qͥ se timeat fieri
regem: nullus aut̾ inuenit᷑ qͥ se nolit
esse felicem. Ipsi gͦ dii si ꝑ auguria uł
quolibet mͦ eos posse consuli putant
de hac re consulerent᷑. utrũ uellent
felicitati loco cedere: si forte alioꝵ
edib uł altarib iã fuiss locus occu¬
patꝰ: uͥ edis maior atq sublimior. fe¬
licitati constitueret᷑: etiã ipse iupit̃
cederet. ut ipsum u̾ticẽ collis capitoli¬
om̃ino si consuleret᷑ facet iupit̾. qͦd
ei fec̾eunt tres dii. mars. t̾minꝰ et iu¬
uentas. qͥ maiori et regi suo nullomͦ
cedere loco uoluerunt. Nam sic̃ ha¬
bent eoꝵ litt̾e c̃ rex tarqͥniꝰ capitoli¬
um fabricari uellet. eũq locũ qͥ ei
dignior aptiorq uidebat᷑ adiis aliis

Expanded text:
aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Felicitati construeretur; etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitoliomnino, si consuleretur, faceret Iuppiter, quod ei fecerunt tres di, Mars, Terminus et Iuuentas, qui maiori et regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis
Abbreviated transcription (Latin):
introducet: si deam istam nosset aut
coleret. Presente quippe felicitate oĩs
pauor et pallor ñ ꝓpiciatꝰ abscedet: s
pulsꝰ aufugeret. Deuide quid. ẽ hoc qͦd
iam romanũ imꝑium longe lateq
c̾scebat. et adhuc felicitatẽ nemo co¬
lebat: An ideo gͣndiꝰ imꝑium ꝗͣ feliciꝰ
suit: Nam qͣm ibi eẽt uera felicitas:
uͥuera ñ erat pietas: ꝑietas. ẽ. enim
iulium. et infelicitas subsecuta. ẽ. In
et tam sero et ñ ad honorem s ad con¬
tumeliam potiꝰ inuitata. ẽ: ut c̃ ea co¬
leret᷑ pͥapus et cloacina. et pauor. et
pallor. et febris. et cet̾a ñ mimina co¬
lendoꝵ. s crimina colentiũ : ad extre¬
mũ si cũ turba indignissima tanta
dea colenda uisa. ẽ. cur ñ uł illustriꝰ
cet̾is colebat᷑: ¶s enim ferat qͦd ne¬
felicitas ꝯstituta ẽ: ut templũ aliqͦd¬
ei fieret: quod eo loci sublimitate et o¬
ꝑis dignitate p̃mineret: Cur enĩ ñ

Expanded text:
introduceret, si deam istam nosset aut introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uilium infelicitas subsecuta est. An et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neFelicitas constituta eat? Templum aliqfieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non
Abbreviated transcription (Latin):
et felicitas dea. ẽ: cͦ ñ una ipsa q̃ colere¬
t᷑ instituta. ẽ. que possit unu̾isa ꝯfer¬
re. et cõpendio facere felicem: Qͥs enĩ
optat aliqͥd ꝓpt̾̃ aliqͥd ꝗͣm ut felix fiat.
Cur deniq tã sera huic tante dee pꝰ
tot romanos pͥncipes luculłꝰ edem ꝯs¬
tituit. Cur ipse romulꝰᷤ felicem cupieis
plum instrux̃. nec ꝓpt̾̃ aliqͥd diis cet̾is
supplicauit: qñ nichil dee̾t. si hec adeẽt:
Nam et ipse nec pͥus rex. nec ut putãt
postea ds̃ fieret: si hanc deam ꝓpitiã
ñ hab̾et᷑. Ut qͥd gͦ ꝯstituit romanis
deos. ianũ. iouem. martem. picum.
faunũ. tiberinĩ. herculem. et siqͦs ali¬
os: Ut quid titus tatius. addidit sa¬
tͣnum. opem. solem. lunã. uulcanũ. lu¬
cem. et qͦs cumq alios addidit: int̾ qͦs
etiã deam cloacinã. felicitate neglecta:
Ut qͥd numa tot deos et tot deas sine
ista: an eam forte intanta tͦba uide ñ
potuit: Hostiliꝰ certe rex set ipse nouos
pauorem. atq pallorem ꝓpiciandos ũ

Expanded text:
et Felicitas dea est, cur non ipsa una quae coleretur constituta est, quae posset universa conferre, et compendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Cur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Cur ipse Romulus felicem cupiens um struxit nec propter aliquid dis ceteris supplicauit, quando nihil deesset, si haec adesset? Nam et ipse nec prius rex, nec ut putant postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Ut quid ergo constituit Romanis deos Ianum, Iouem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem et si quos alios? Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. a quo solo dari potest: et om̃is fal¬
soꝵ deoꝵ turba uanescit. S cur et
fides dea credita. ẽ. et accepit cẽ ipsa
templũ et altare: quã quisqͥs prudẽ¬
ter agnoscit. habitacłm illi se ipsum
facit: Unde autẽ sciunt illi qͥd sit fi¬
des. cuiꝰ pͥmũ et maximũ officiũ. ẽ.
ut in uerum c̾datur dĩ: S cur ñ sꝰ¬
ficeret et uirtꝰ Nonne ibi. ẽ et fides:
Quãdoquidem uͥtutẽ in quatuor spe

Expanded text:
tur, a quo solo dari potest, et omnis faltur, a quo solo dari potest, et omnis falsorum deorum turba uanescet. Sed quur et Fides dea credita est et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides, cuius primum et maximum officium est, ut in uerum credatur Deum? Sed quur non suffecerat et Virtus? Nonne ibi est et Fides? Quando quidem uirtutem in quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
nis dedicatum. ẽ. et appellata ẽ. for¬
tuna muliebris. &̃ locutũ eẽ. memo
rie cõm̃dauerint: atq dixisse ñ se¬
mel s iterum: qͦd eam rite matrone
dedicauerint. Qͦd quidẽ si uerũ. ẽ:
mirari nos ñ oportet. Non enĩ ma¬
lignis demonib ̃ sic disficile. ẽ fal
isti adu̾tere debuerunt: qͦd illa dea
locuta. ẽ. que fortiuto accidit. ñ que
m̃itis uenit. Fuit enĩ fortuna loquax.
et muita felicitas: ut qͥd aliuid nͥ ut
hoi̾es recte nu̾e ñ curarent. concili¬
ata sͥ fortiina: que illos sine ullis me¬
ritis bonis faceret fortunatos: Et
certe si fortuna loquit᷑. ñ saltim mu¬
liebris s uirilis potiꝰ loqueret᷑: ut ñ
ipse que simulachrũ dedicauerũt
putarent᷑ tantũ miracłm muliebri
loquacitate fuxisse. Cirtutẽ qͦ deã
fecerunt. Que qͥdem si dea eẽt: mul¬
tis fuerat p̃ferenda. Qnc̃ quia dea ũ
ẽ. s donũ dei. ẽ: ipsa ab illo impetre¬

Expanded text:
nis dedicatum est et appellata est Fornis dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, etiam locutum esse memoriae commendaverint , atque dixisse non semel, sed iterum, quod eam rite matronae dedicaverint. Quod quidem si verum sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallisti advertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuitu accidit, non quae meritis venit. Fuit enim Fortuna loquax, et muta Felicitas; utquid aliud, nisi ut homines recte vivere non curarent, conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed virilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicaverunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitate finxisse. CAPUT XX.-- De fecerunt; quae quidem si dea esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo inpetre
Abbreviated transcription (Latin):
mine meritoꝵ. fortuito accidit hõĩb
et bonis et malis: unde &ẽ fortima
noĩat᷑. Qͦ mͦ gͦ bona. ẽ. que sine ullo
iudicio uenit. et ad bonos et ad ma¬
los: At quid autẽ colit᷑ que ita ce¬
ca. ẽ. passim in quoslibet incurrens.
ut suos cultores plerũq p̃tereat. et
suis contẽptorib hereat. Aut si ali¬
qͥd ꝓficiunt cultores eiꝰ ut ab illa ui¬
deant᷑ ed ament᷑: iam merito seqͥt᷑:
non fortuito uenit. U̾. ẽ. definitio illa
fortune. Vlbi est qͦd afortiuitis aẽ nom̃
accepit: Nichil enim ꝓdest eam cole¬
re si fortiina. ẽ: si autẽ suos cultores
discernit ut ꝓsit. fortuna ñ . ẽ. An et
ipsam qͦ uoluerit iupit̾ mittit: Colat᷑
gͦ ipse solus. Non enĩ potest ei iubenti
et eam qͦ uoluerit nuttenti fortuna
resistere. Aut certe istam mali colũt
qͥ nolunt hab̃e merita. qͥb dea possit
uelut numini tribuunt quã fortunã
uocant: ut simulachrũ eiꝰ qͦd matro¬

Expanded text:
mine meritorum fortuito accidit hominibus mine meritorum fortuito accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam Fortuna nominatur. Quo modo ergo bona est, quae sine ullo iudicio uenit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam mali colant, qui nolunt habere merita, quibus dea possit uelut numini tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matro
Abbreviated transcription (Latin):
citas dea ẽ. edem accep̃. aram me¬
rut: sacra congrua ꝑ soluta sunt.
Ipsa gͦ sola coleret᷑. Ubi enĩ ipsa eẽt
qͦd boni ñ eẽt: S quid sͥ uult qͦd &
fortuna dea putat᷑ et colit᷑: An ali¬
ud. ẽ. felicitas aliud fortuna. qͥa for¬
tuna potest eẽ et mala: felicitas aũ
si mala fuerit: felicitas ñ.ẽ. Cer¬
te om̃s deos utriꝰq sexus si et sexũ
habent: ñ nͥ bonos existimare debe¬
mͦ. ħoo plato dicit. hoc alii philo¬
sophi: hoc excellentes rei publice
popłoꝵ q rectores. Qͦmͦ gͦ dea fortu¬
na aliqͣndo bona. ẽ. aliqͣndo malaᷤ:
cũ sint et alii plurimi simul hoc. ẽ.
uno tẽꝑe male fortune: nũqͥd si ipsa
eẽt simul et bona et mala. his aliud
ẽ. Solet et enĩ et una res. duob no¬
minib appellari. Qͥd diu̾se edes.
diu̾se are. diu̾sa sacra: Est causa
inqͥunt. qͥa felicitas illa. ẽ. quã boni
habent p̃cedentib meritis: fortu¬
na uͦ que dicit᷑ bona sine ullo exa¬

Expanded text:
citas dea est? Aedem accepit, aram meruit, sacra congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur.I Ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent non nisi bonos existimare debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc excellentes rei publicae populorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? Acum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala; his aliud, est; solet enim et una res duobus nominibus appellari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra? Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna uero, quae dicitur bona, sine ullo exa
Abbreviated transcription (Latin):
nimi inqͥeti. an potiꝰ ita significatũ ẽ
qͥ illam t̾bam colere ꝑseueraret. nõ
plane deoꝵ s demonioꝵ: eũ qͥ etem
hab̃e ñ posse. ad quã uocat uerus me¬
dicus dicens: discite ame qͥa mittis
sũ eo humilis corde: et inuemetis reqͥ¬
em animab ur̃is. In forte dicunt¬
qͦd deam iuctoriam iupit̾ muitat: at¬
q illa tamꝗͣ regi deoꝵ obtemꝑans ad
qͦs uisserit ueniat. et in eoꝵ parte
considat: Noc uere dicit᷑ non de il¬
lo ioue quẽ deoꝵ regem ꝓ sua. opini¬
one confingunt: s de illo uero rege
scłoꝵ: qͦd mittat ñ iuctoriã que nul¬
la substantia. ẽ. s angłm suũ. et faci¬
at uincẽ quẽ uoluerit : cuiꝰ consiliũ
occultũ eẽ. potest: iniquũ ñ potest.
ti st̃: qͣlia si poete fingerent atq a
nob̃ exagitarent᷑. respondent isti ri¬
denda. eẽ. sigm̃ta poetaꝵ. ñ ueris at¬
tribuenda numinib: et tam̃ se ipsos

Expanded text:
nimi inquieti, an potius ita significatum est, nimi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed daemoniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus quod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. ti sunt, qualia si poetae fingerent, atque a nobis exagitarentur; responderent isti, ridenda esse figmenta poetarum, non veris attribuenda numinibus: et tamen se ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
iupit̾ hab̃et. cũ ea que possent benefi¬
cia eiꝰ putari dii habent᷑. dii uocant᷑:
dii colunt᷑: ipsi ꝓ partib suis inuocã¬
regnũ &ẽ ipse appellaret᷑. sic̃ appellat᷑ illa
uictoria. N ut si regnũ munꝰ ẽ ious:
cur ñ et uictoria munꝰ eiꝰ habeat᷑
Qͦd ꝓfecto haberet᷑. si ñ lapis in capi¬
tolio. s uerus rex regũ et dñs dñan¬
tium. cognosce̾t᷑ atq coleret᷑. Miror
autẽ plurimũ qͦd cũ deos singulos.
singulis reb et pene singłis motibus
attribuerent. uocauert deam ageno¬
riam. que ad agendũ excitaret: deã
stimulam que ad agendũ ultra mo¬
dum stimularet: deã mͣciam q̃ p̃ter
et inactuosũ. deam strenuã que facet
stremiuĩ. His om̃ib diis et deab publi¬
ca sacͣ face̾ susceꝑunt:: qͥctam uͦ appel¬
lantes qͦ facet qͥetũ: cũ eadem hab̾a
ext᷑ portam collinã. publice illam sͦ¬
ciꝑe noluerunt. Utrũ indiciũ fuit a¬

Expanded text:
Iuppiter haberet, cum ea, quae possent benefiIuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis partibus inuocanregnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa Victoria. Aut si regnum munus est Jovis, cur non et victoria munus ejus habeatur? Quod profecto haberetur, si non lapis in Capitolio, sed verus Rex regum et Dominus dominantium cognosceretur atque colereautem plurimum, quod cum deos singulos singulis rebus et pene singulis motibus attribuerent, vocaverunt deam Agenoriam, quae ad agendum excitaret; deam Stimulam, quae ad agendum ultra modum stimularet; deam Murciam, quae praeter et inactuosum; deam Streniam, quae faceret strenuum; his omnibus diis et deabus publica sacra facere susceperunt: Quietem vero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit a
Abbreviated transcription (Latin):
grue dicit᷑ ẽ ista felicitas. S ꝓcul du¬
bio felicitas maior. ẽ. uicinũ bonum
habe concordem: ꝗͣm uicinũ malum
subiugare bellantẽ. Mala uota sũt
optare habere quẽ oderis. uł quẽ time¬
as: ut possit esse quẽ iuncas. Si gͦ iusta
gerendo bella ñ impia. ñ iniqua. ro¬
mani imꝑium tã magnũ adquirere
potuert: nũqͥd tãqͣm aliqua dea colen¬
da. ẽ. eͥis ẽ iniqͥtas aliena: Multũ enĩ
ad istam latitudinẽ imꝑii eam cooꝑa¬
tam uidemꝰ que faciebat inuiriosos:
ut eent cũ quib iusta bella gererent᷑.
et auget᷑ imꝑuim. Cur aut & iniqͥtas
dea ñ sit uelut externaꝵ gentiũ: si pa¬
uor et pallor. et febris dii romani eẽ.
meruer̃t. His gͥ duab idest aliena in¬
iqͥtate. et dea uictoria. dũ belloꝵ cau¬
sas iniquitas excitat. uctoria eadem
bella feliciter t̾minat: etiã feriato io¬
ue c̾uit imꝑuim. Qs enĩ hic partes

Expanded text:
grue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dugrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam uidemus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quur autem et iniquitas dea non sit uel externarum gentium, si Pauor et Pallor et Febris di Romani esse meruerunt? His igitur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes
Abbreviated transcription (Latin):
picia: et semꝑ eat ad illos qͦs uult eẽ
uictores: Hac dea fauente uł ꝓpicia
aẽ ioue uacante uł aluid agente. que
gentes ñ subdite remanerent : q̃ reg¬
na ñ cecłent: In forte displicet boniꝰᷤ
iniqͥssima impbitate pugnare: et fi¬
nitumos qͥetos nullãq inuiriã facien¬
tes. ad dilatandũ regnũ bello spon¬
taneo ꝓuocare: Plane si ita sentiuis:
de regni latitudine. Iniqͥtas enĩ eoꝵ
c̃ qͥb uista bella gesta st̃ regnũ adiu¬
uit ut c̾sceret: qͦd utiq pariiũ esset
se bellum. geri nulla ꝓuocaret inui¬
ria: ac sic feliciorib reb humanis
omĩa regna parua eẽnt concordi ui¬
cinitate lecantia. et ita eent in mun¬
do regna plurima gentiũ: ut st̾ in
urbe domꝰ plurime ciuiũ. Promide
belligerare et ꝑdomitis gentib dila¬
tare regnũ. malis uidet᷑ felicitas: bo¬
nis necessitas. S qͥa peiꝰ eẽt ut iniu¬
riosi iustiorib dñarent᷑: ideo ñ incõ¬

Expanded text:
ropitia et semper eat ad illos, quos uult esse ropitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus dominarentur, ideo non incon
Abbreviated transcription (Latin):
re cũ puer uapulat: Iam uͦ partes
dei. fieri lascuas. iniquas. atq impi
as om̃ino dãpnabiles qͥs ferre possit.
nͥ ꝓrsus insanit: ꝑ ostremo qͥd iras¬
cit᷑ eis a quib ñ colit᷑. cũ a sius parti¬
b ñ colat᷑: Restat gͦ ut dicant oñs
eors esse partẽ cuiqͣm s omĩs colendos
qͥ cognosci et coli possunt: qͥa tã mul¬
ti sunt ut om̃s ñ possint: quoꝵ iupit
qͥa rex p̃sidet. ipsum c̾do ab eis puta¬
ri regnũ constituisse uł auxisse ro¬
manors: nam si hoc ipse ñ fec̃: quẽ
alium dm opꝰ tã magnũ potuisse ag¬
gredi c̾dant. c̃ om̃s occupati sint offi¬
ciis et oꝑib ꝓpriis. nec alt̾ irruat in
alterius: N rege gͥ deors. regnũ ho¬
minũ potuit ꝓpagari et augeri Hic
pͥmũ quero cur ñ cẽ ipsum regnum
aliqͥs ds̃. ẽ: Cur enĩ ñ &ẽ ita sit si uic¬
toria dea. ẽ: Aut qͥd ipso ioue in hac
causa opꝰ. ẽ. si uictoria. faueat sitq ꝓ¬

Expanded text:
re, cum puer uapulat? Iam uero partes re, cum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicanteorum esse partem cujusquam; sed omnes colendos, qui cognosci et coli possunt; quia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Jupiter, quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum constituisse, vel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse aggredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter irruat in alterius? A rege igitur deorum regnum hominum potuit propagari et augeri. Cprimum quaero, quur non etiam ipsum regnum aliquis deus est? Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque p
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ ut corpꝰ. ẽ. ut sit unũ animal
constans ex animo et corꝑe: atq iste
ds̃. ẽ sinu. qͦdam nate in se ipso conti¬
nens om̃ia: ut ex ipsiᷤꝰ anima qͣ uiuifi¬
cat᷑ tota ista moles. uite atq anime
cunctors uiuentiũ ꝓ cuiꝰq nascendi
sorte sumaut᷑: nichil om̃ino remane
qͦd ñ sit pars dĩ. Qͦd si ita ẽ: qͥs ñ uii¬
deat qͣnta impietas et irreligiositas
subseqͣt᷑ Ut qͦd calcau̾it qͥsq partẽ
dei calcet: et in oñi animante pars
dei trucidet᷑. Nolo omĩa dicẽ que poᷤᷤ¬
sunt occͣrere cogitantib: dici autem
sine uerecundia ñ possunt¶ Si autẽ¬
animalia sola racionabilia sic̃ sunt
hoies partes dĩ eẽ. contendunt: ñ in¬
deo quidem si totꝰ mundꝰ. ẽ. ds: qͦmͦ
bestias ab eiꝰ partib separent. S ob¬
luctari qͥd opꝰ.ẽ. de ipso rationali a¬
nimante idest homine: quid infeli¬
ciꝰ credi potest qͣm dĩ partẽ uapula¬

Expanded text:
mundus ut corpus est, ut sit unum animal mundus ut corpus est, ut sit unum animal constans ex animo et corpore, adque iste Deus est sinu quodam naturae in se ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua uiuificatur tota ista moles, uitae adque animae cunctorum uiuentium pro cuiusque nascendi sorte sumantur, nihil omnino remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non uideat quanta iconsequatur, ut quod calcaverit quisque, partem Dei calcet, et in omni animante Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae possunt occurrere cogitantibus, dici autem sine uerecundia non possunt. CAPUTanimalia rationalia, sicut sunt homines, partes Dei esse contendunt: non uideo quidem, si totus mundus Deus est, quo modo bestias ab eius partibus separent; sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem uapula
Abbreviated transcription (Latin):
uere. atq rationales animas hab̃e. et
ideo sine ꝯtrou̾sia deos. eẽ: ñ uident
qmͣ multos ñ colant: qͣm multis e¬
des ñ construant. aras ñ statuant:
qͣs tam̃ paucissimis syderum statuen¬
das. eẽ. putauert̃. et sigillatĩ sacͥfican¬
dũ. Si gͥ irascunt᷑ qui ñ sigillatĩ colũ¬
t ᷑ ñ metuunt paucis placatis toto ce¬
lo irato uiu̾e: Si autẽ stellas om̃s ideo
colunt. qͥa in ioue st̃ quẽ colunt: isto
cõpendio possent in illo uno om̃ib sup¬
plicare. Si enĩ nemo irascet᷑ cũ in il
tẽpuet᷑ potiꝰ q̃m cultis quibdam ius¬
tas irascendi causas illis qui p̃t̾missi
erant multo numiosiorib p̃beretur:
p̃sertim c̃ eis de suꝑna secde sulgentib
tp̃i nuditate. distent p̃poneret᷑ et pria¬
satos hoĩes: uł. qͣlescũq hoĩes: Non
enĩ ad hoc ingenii opꝰ. ẽ. excellentia:
ut deposito studio contentiois atten¬
dant. si mundi animꝰ ds. ẽ: eiq aĩo

Expanded text:
iuere adque rationales animas habere, et iuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos non colant, quam multis aedes non construant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur, non metuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Ioue sunt quem colunt, isto conpendio possent in illo uno omnibus supplicare sic enim retur, potius quam, cultis quibusdam, justa irascendi causa illis, qui praetermissi essent, multo numerosioribus praeberetur, praesertim cum eis de superna sede fulgentibus turpi nuditate distentus praeponeretur Priatos homines uel qualescumque homines non enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis adtendant, si mundi animus Deus est eique animo
Abbreviated transcription (Latin):
nimũ. que sententia uelut magnoꝵ
multũq doctoꝵ. ẽ: hec si ita sunt. qd̾
quale sit ñdum interim quero: qͥd
ꝑderent si unũ dm̃ colerent pruden¬
tiore cõpendio: Qd enim eiꝰ contẽp¬
neret᷑: cũ ipse coleret᷑: Si enim me¬
tuendũ fuit ne p̃termisse siue negle¬
cte partes eiꝰ irascerent᷑. ñ gͦ ut uolt̃
uelut uniꝰ animantis hec tota uita. ẽ.
quȩ omĩs ꝯtinet deos quasi suas uͥtu¬
tes uł m̃bra uł partes: s suã queq
pars habet uitam a cet̾is seꝑatã: si
p̃t̾ alt̾am irasci altã potest. et alia pla¬
cari. alia concitari si aut̃ dr om̃s si¬
mul id.ẽ. totũ ipsum iouem potuisse of¬
fendi: si partes eiꝰ non at sigillatin mi¬
nutatimq colerent᷑ stulte dicit᷑: nulla
qͥppe illaꝵs p̃termitt̾et᷑. cum ipse unus
qui hab̾et omĩa coleret᷑: nã ut illa o¬
mittã que sunt innum̾abilia. cũ dic̃t
omĩa sida partes iouis. eẽ. et om̃ia u¬

Expanded text:
nimum, quae sententia uelut magnorum nimum, quae sententia uelut magnorum multumque doctorum est. Haec si ita sunt quod quale sit, nondum interim quaero, quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore conpendio? Quid enim eius contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae siue neglectae partes eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes continet deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia u
Abbreviated transcription (Latin):
nuũ faciendo. numeria q̃ num̾are.
uoceat. camena quȩ canere: ipse sit
et ds̃ consus p̃bendo consilia. et dea
sentina sententias inspirando: ipse
dea uiuentas que pꝰ p̃textam excipi¬
at iuuenalis ȩtatis exordia. ipse sit &
fortiina barbata. que ad ultos barba
iduat qͦs honorare noluerunt. ut
hoc qualecũq num̃ saltim mascłm
dm̃. uł a barba barbatũ. sic̃ a nodis no¬
dotũ. uł certe ñ fortunã s qͥa barbas
habet fortuniũ nominarent: ipse in
ingatino deo ꝯuiges iungat: et c̃uͥgi¬
ni uxori ⁊ ona soluit᷑: ipse inuocetur.
et dea uirginensis uocet᷑: ipse sit mu¬
tonꝰ uł tutunꝰ. qͥ ẽ apud g̾cos pͥapus:
si ñ pudet: hec enĩ omia que dixi et
que ñ dixi. ñ enim omĩa dicenda ar¬
bitratꝰ sum: hii omĩs dii deeq sit unꝰ
ipit̾. siue sint qͣuidã uolunt omĩa
ista partes eiꝰ siue uirtutes eiꝰ. sic̃ eis
uidet᷑ quib eum placet eẽ. mundi a¬

Expanded text:
nuum faciendo, Numeria, quae numerare nuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocettunus, vel Tutunus, qui est apud Grecos Priapus si non pudet. Hec omnia que dixi et que non dixi non enim omnia dicenda arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi a
Abbreviated transcription (Latin):
uiroꝵ seminib et noĩe libere femi¬
narũ: ipse sit dis pat̾ qͥ partũ ꝑ du¬
cat ad diem. ipse sit dea mena quã p̃¬
fecerunt in menstrius feminaꝵ: ip¬
se lucina. q̃ a parturientib inuocet᷑.
ipse opem ferat nascentib excipien¬
do eos sinu t̾re et uocetur opis: ip¬
se in uagitu os aꝑiat. et uocet᷑ deus
uaticanꝰ. ipse leuet de tra. et uocet᷑
dea leuana: ipse cunas tueat᷑. et uo¬
cetur cunina: non sit alius. s ipse in
illis deab que fata canunt nascenti¬
b. et uocant᷑ carmentes. p̃sit fortui¬
tis uocet᷑q fortuna: in diua rumi¬
na mãmã paruulo indulgeat qͥa ru¬
mam dixerunt uet̾es mãnã: in di¬
ua potina potionem ministret. in
diua educa escam p̃beat. de pauore
infantiũ pauentia ñcupet᷑: de spe
que uenit uenilia. de uoluptate uo¬
lupia. de actu genoria: de stimulis
qͥb ad nimiũ actũ homo ꝯpellitur.
dea stimula noĩet᷑: strenia dea sit stre¬

Expanded text:
uirorum seminibus et nomine Liberae femiuirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse Lucina, quae a parturientibus inuocetur; ipse opem ferat nascentibus excipiendo eos sinu terrae et uocetur Opis, ipse in uagitu os aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit stre
Abbreviated transcription (Latin):
amplectat᷑ : mͦ totũ simul cũ aere.
sit ipse celum. t̾ram uͦ tanqͣm ꝯiugẽ
eamdemq matrẽ. qͥa hoc in diuinis
t᷑pe ñ . ẽ. fecũdis imbrib et seminib
fecet: mͦ autẽ ne sit necesse ꝑ cuncta
discurre. ds̃ unꝰ de quo multa a po¬
eta nobilissimo dictum putant: dm̃
nãq ire ꝑ om̃s t̾rasq tractus q ma¬
ris. celumq ꝓfundum. ipse in ethe¬
re sit iupiter: ipse in aere uino: ipse
in mari neptunꝰ : in inferiorib aẽ
maris ipse salatia: in t̾ra pluto: in
t̾ra inferiore ꝓserpina: in focis do¬
mesticis uesta. in fabroꝵ fornace uuil¬
canꝰ in siderib sol et luna. et stelle. in
diuinationib apollo: in merce m̾cu¬
riꝰ in iano ianitor. in t̾mino tminator.
sat᷑nus in temꝑe. mars et bellona ui¬
bellis. lib̃ in uineis: ceres in frmñtis.¬
diana in silius. minerua in ingeniis:
ipse sit postremo &̃ in illa t᷑ba quasi ple¬
beioꝵ deoꝵ. ipse p̃sit nomine liberi

Expanded text:
amplectatur; modo totum simul cum aere amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse caelum, terram uero tamquam coniugem eandemque matrem quia hoc in diuinis turpe non est fecundis imbribus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictum putant: deum namque ire per omnes Terrasque tractusque maris caelumque profundum; ipse in aethere sit Iuppiter, ipse in aere Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salacia, in terra Pluto, in terra inferiore Proserpina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tembellis, Liber in vineis, Ceres in frDiana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum; ipse praesit nomine Liberi
Abbreviated transcription (Latin):
miris: Quȩ illars. ẽ mat̾na uulcani:
Non utiq uͥgo: qm̃ habet maritum.
Absit aut̃ ut meretͥr: ne filio iunonis
et cooꝑatio minerue face̾ uideam᷑ in¬
uiriam. G hec ad ꝯuigatas intelligit᷑
ꝑtine̾: s eam nolumꝰ unitent᷑ in eo
qͦo fecit cũ marte. Rursꝰ inqͥunt ad
fabulas redis. Que ista iusticia. ẽ.
nob̃ suscensere. qͦd talia dicimꝰ de diis
eoꝵ. et sͥ ñ suscensere. qͥ hec in theatͥs
libentissime spectant crimina deors
suoꝵ: & qͦo. ẽ. inc̾dibile. nͥ contestatis¬
sime ꝓbaret᷑ hec ipsa theatͥca cͥmina
deoꝵ: in honorem instituta st̃ eors  de
ors. Qsͦ libet gͥ phisicis rationib et
disputationib asserant. mͦ sit iupit̾
corꝑei huiꝰ mundi ammꝰ. qͥ uniu̾sam
istam molem ex quatuor uł qͦt eis pla¬
cet elemĩtis ꝯstructam atq cõpactam
implet et mouet: mͦ inde suas par¬
tes sorori et fr̃ib cedat: mͦ sit ether
ut aerem innonem subt̾susam desuꝑ

Expanded text:
uiris. Quae illarum est matrona Vulcani? uiris. Quae illarum est matrona Vulcani? Non utique uirgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Iunonis et cooperario Mineruae facere uideamur iniuriam. Ergo haec ad coniugatas intellegitur pertinere: sed eam nolumus imitentur in eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista iustitia est, nobis suscensere, quod talia dicimus de dis eorum, et sibi non suscensere, qui haec in theatris libentissime spectant crimina deorum suorum? Et quod esset incredibile, nisi contestatissime probaretur haec ipsa theatrica crimina deorum in honorem instituta sunt eorundetur physicis rationibus et disputationibus adserant: modo sit Iuppiter corporei huius mundi animus, qui uniuersam istam molem ex quattuor uel quot eis placet elementis constructam adque conpactam inplet et mouet, modo inde suas partes sorori et fratribus cedat; modo sit aether, ut aerem Iunonem subterfusam desuper
Abbreviated transcription (Latin):
no soror et conuuix: s cẽ mat̾. ẽ. iouis.
Eaidem tram cererem. eamdẽ. cẽ ue¬
stam uolunt. cũ tñ sepiꝰ uestam ñ nͥ
ignem eẽ. ꝑhibeant. ꝑtinentem ad fo¬
cos. sine quib ciuitas. eẽ. ñ potest.
&e ideo illi uirgines solere seriure.::
qͦd sic̃ ex uirgine: ita nichil ex igne
nascat᷑. ¶uã totã uanitatẽ ab oleri
et extingui utiq ab illo oportuit: qͥ ẽ.
natꝰ ex uirgine. Osͥ enĩ ferat. qͦd c̃ tan¬
tũ honoris et quasi castitatis igni tͥ¬
buerint. aliqndo uestam ñ erubescãt
ãẽ uen̾em dice: ut uanescat ui hanc¬
illis honorata uirguntas: Si enĩ ues¬
ta uenꝰ. ẽ: qͦmͦ ei rite uͥgines a uem̾s
oꝑib abstinendo seriuerint: An ue¬
neres due st̾. una uͥgo alta mulier:
¶n potiꝰ tres. una uͥginũ que &̃ uesta
ẽ. alia ꝯiugatarũ alia meretͥcũ: cui
cẽ phenices donũ dabant de ꝓstitu¬
tione filiaꝵ. ante qͣm eas iungerent

Expanded text:
no, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. no, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam eas iungerent
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑis longitudo ẽ: tempꝰ gͥ colunt qͥ
sat᷑num colunt. et rex deors uipiter in¬
sinuat᷑ natꝰ ex temꝑe. Qdͥ enim indignũ
dicit᷑. c̃ iupit̾ et iuno nati dicant᷑ extẽ¬
ꝑe. si celum. ẽ. ille. et illa tra. c̃ facta sit̃
utiq celũ et t̾ra : Nam hoc qͦ in libris
sius habent eoꝵ docti: atq sapientes.
Neq de figm̃tis poeticis. s de philoso¬
phoꝵs libris a uirgilio dictum. ẽ. tũ pat̾
omp̃c fecundis imbrib ether: conugiᷤᷤ
in gremiũ lete descendit: idest in gre¬
muim telluris aut terrȩ : qͥa et hic a¬
liqͣs differentias uolunt. ẽe: atq in
ipsa tr̃a aliud tr̾am. aliud tellurem.
aliud tellumonẽ putant: et hos om̃s
deos habent suis nominib appellatoᷤ.
sius officiis distinctos: siuis aris sacͥs¬
q ueneratos. Esandem tram cẽ ma¬
trem dñ uocant. ut iam poeta tole¬
rabiliora confingat. si scdm istoꝵs ñ
poeticos s sacroꝵ libros ñ solum iu¬

Expanded text:
temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur natus ex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Iuppiter et Iuno nati dicuntur ex tempore, si caelum est ille et illa terra, cum facta sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iu
Abbreviated transcription (Latin):
Nũqͥd in tantũ. ut aqua ñ sit: Et infe¬
rior t̾ra qͥd aliud potest. ec̃. qm t̾ra: qͣn¬
talibet diu̾sitate distincta: Deinde iã¬
ecce totꝰ in his qͣtuor. uł trib elem̃tis.
corꝑeus ꝯplexus. ẽ mundꝰ. Mmerua uͥ
erit: Qd tenebit: Qͥd implebit: Simul
enĩ c̃ his in capitolio ꝯstituta. ẽ: c̃ ista fi¬
lia ñ sit amboꝵs. Nut si etheris partem
suꝑiorem mineruam tenere dicunt: &
hac occasione fingere poetas qͦd de io¬
us capite nata sit: cur ñ gͦ ipsa potius
deoꝵ regina deputat᷑: qͦd sit ioue suꝑi¬
or: Anqͥa indignũ erat patͥ p̃pone filiã:
Cur ñ de ioue gͦ ipsa satno iusticia ipsa
seruata. ẽ: Anqͥa uictꝰ ẽ. Ergo pug¬
narunt. Absit inqͥunt. Fabularũ est
ista garrulitas. Ecce fabulis ñ c̾datur:
et de diis meliora sentiant᷑. Cur gͦ ñ da¬
ta. ẽ. patͥ iouis et si ñ sublimior. eqͣlis
certe sedes honoris:. Qaͥ satnͣuis inqͥunt

Expanded text:
numquid in tantum ut aqua non sit? Et infenumquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde ecce iam totus in his quattuor uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt,