comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et hec duo elem̃ta ꝯuincta st̃: alterũ su¬
ꝑius altũ inferuis. Non. ẽ gͦ ille de qͦ
dictum. ẽ. iouis omĩa plena: si aliqͣm
partẽ implet et iuno. Nn utq utrũq
ĩplet. et ambo isti conuiges. et in duob¬
elem̃tis istis. et in singłis simul sunt:
Cur gͦ ether dat᷑ ioui aer iunoni: ꝑos¬
tremo ipsi duo satis ẽẽt. Qͥd ẽ. qͦd ma¬
re neptuno tribuit᷑: tra plutoni: Q ne
ipsi qͦ sine conuigib remanerent: ad¬
dit᷑ neptuno salatia: plutoni ꝓserpi¬
na.Nam sic̃ inferiorem celi partem
idẽ. aerem iuno inqͥunt tenet. ita in¬
tĩorem maris salatia: et t̾re inferiorẽ
ꝓserpina. Quert quẽ admodũ sarcuĩt
fabulas: nec inueniunt. Si enĩ hec ita
ent ta potił elenĩta mundi. eẽ ñ qͣtuor
eors uet̾es ꝓderent: ut singła deoꝵ cõ¬
uigia diuident᷑ singłis elem̃tis. Nũc uͦ
om̃i mͦ asfirmauerunt aliud. eẽ. etherẽ:
aliud aerem. Aqua uͦ siue inferior siue
suꝑior: utiq aqua. ẽ. ꝑ uta qͥa dissimilis.

Expanded text:
duo elementa coniuncta sunt, alterum superius, alterum inferius. Non est -ergo ille, de quo dictum est \'louis omnia plena\', si aliquam partem inplet et Iuno. An uterque utrumque inplet, et ambo isti coniuges et in duobus istis elementis et in singulis simul sunt? Quur ergo aether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa mundi esse, non quattuor, eorum ueteres proderent, ut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis:
Abbreviated transcription (Latin):
facta. ẽ ut tã dui tot gentib imꝑar&.
Himirũ gͦ ious hoc opꝰ. ẽ. Ipsũ enun
uolunt᷑. Hoc eiꝰ indicat sceptrũ: hoc ĩ
alto colle capitoliĩ. De isto deo ꝗͣuis
a poetis dictũ ꝯuenientissime p̃dicãt:
ious omĩa plenã. Hc̃ uarro credit ã¬
ab his coli. qui unũ dm̃ solũ sine si¬
mulachro colunt: s alio noĩe nũcu¬
pari. Qͦs si ita est curtã male tractatꝰ
ẽ rome. siqͥdem et in ceteris gentib :
ut ei fieret simulachrũ: Qd ipsi etiã
uarroni ita displicet. ut c̃tante cuu¬
tatis ꝑu̾sa consuetudine p̃meret᷑: ne¬
qui ppłis instituerunt simulachra: et

Expanded text:
tot gentibus imperaret. Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, cur tam male tractatus est Romae sicut quidem et in caeteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut cum tantae civitatis perversa consuetudine premeretur, nequi
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ nil ꝓdest inqͥd hoĩes alicuiꝰ medi¬
ei nom̃ formãq nosse. et qͦd sit medicꝰ
ignorare: ita dic̃ nil ꝓdesse scire dm̃
esse escõlapium: si nescias eũ ualitu¬
dini opitulari: atq ita ignores cͦ ei de¬
beas supplicare. Hoc etiam in alia si¬
militudine asfirmat dicens. ñ mͦ bene
uuie. s uui̾e omino neminẽ posse. su g¬
noret qͥs nã sit fab̃. qͥs strator. qͥs pistor
a qͦ qͥd utensile pete̾ possit: quẽ assum̾e
adutorem. quẽ ducem. quẽ doctorem:
eo mͦ nulli dubium. eẽ asserens ita esse.
utilem cognitionẽ d̃oꝵ: si sciat᷑ qͣm qͥs¬
q ds̃ uim et facultatem ac potestatẽ
cuiꝰq rei habeat. Ex eo enĩ inqͥt pote
ut mimi solent. et optemꝰ a libero aqͣm:
alinphis uinũ Magna sane utilitas.
Qs ñ huic gr̃as ageret si uera monstra¬
ret. et si unũ uerum dm aqͦ eent oĩa
Ibona hominib colendũ docet.: S un¬

Expanded text:
m nihil prodest, inquit, hominis alicuius medici nomen formamque nosse, et quod sit medicus ignorare: ita dicit nihil prodesse scire deum esse Aesculapium, si nescias eum ualetudini opitulari, adque ita ignores quur ei debeas supplicare. Hoc etiam alia similitudine adfirmat dicens, non modo bene uiuere, sed uiuere omnino neminem posse, si ignora quo quid utensile petere possit: quem adjutorem assumere, quem ducem, quem doctorem: eo modo nulli dubium esse asserens, ita esse utilem cognitionem deorum, si sciatur quam quisque deus vim et facultatem ac potestatem cujusque rei habeat. Ex eo enim poterimus, aciamus, ut mimi solent, et optemus a Libero aquam, a Lymphis vinum. Magna sane utilitas. Quis non huic gratias ageret, si vera monstraret; et si unum verum Deum, a quo essent omnia bona, hominibus colendum doceret?
Abbreviated transcription (Latin):
sis ut spinas ex agris eradicaret. nec
dea rubigo ut ñ accedẽt rogaret᷑. una
felicitate p̃sente et tuente. uł nulla ma-¬
la exhorrerent᷑. uł facillime pellerent᷑:
Postremo qm̃ de duab istis deab uir¬
tute et felicitate tractamꝰ : si felicitas
uirtutis. ẽ p̃muim: ñ dea s dei donũ
ẽ. Si aut̾ dea. ẽ. cur non dicat᷑ et uͥtu¬
tem ipsa conferre. qͣndoqͥdem &̃ uir¬
tutẽ consequi felicitas magna. ẽ Qͥd¬

Expanded text:
sis, ut spinas ex agris eradicaret; nec sis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem ipsa conferre, quando quidem etiam uirtutem consequi felicitas magna e
Abbreviated transcription (Latin):
lio euis argentino. ut hab̾ent eream ar-¬
genteamꝙ: pectuniã: nam dm̃ esula¬
pͥus ęxea pectunia in usum cepit eẽ:
post argentea: miror aut̃ qͥd argentinꝰ
ñ genuit aurinũ. qͥa et aurea subse¬
cuta. ẽ: quẽ dm̃ isti si hab̾ent. sic̃ sat᷑no
iouem. ita et patri argentino. et auo
esculano auriũ p̃ponerent: qͥd gͦ erat
necesse ꝓpt̾ hec bona uł anuni uł cor¬
ꝑis. uł externã tantã deoꝵ t᷑bam co¬
lere et inuocare. qͦs neq om̃s cõme¬
moraui. nec ipsi potuerunt om̃ib bo¬
nis humanis minutatĩ sigillatimq
digestis deos minutos et singłos ꝓui¬
dere: cũ possit magno faciliq cõpen¬
dio. una dea felicitas cuncta confer¬
re. nec solum ad bona capienda qͥsꝗͣ
aliꝰ. s neq ad depellenda mala qͥreret᷑:
lendos diua pellonia: ꝓpt̾ egros medicꝰ
uł apollo. uł esculapiꝰ. uł ambo simul
qͣndo. eẽt gͣnde ꝑicłm: nec ds̃ spinien¬

Expanded text:
lio ejus Argentino, ut haberent aeream arlio ejus Argentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo paprius aerea pecunia in usu coepit esse, post argentea. Miror autem, quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bona uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? lendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando esset grande periculum? Nec deus Spinien
Abbreviated transcription (Latin):
possit conferre felicitas: Ingeniosũ
qͥppe nasci felicitatis.ẽ. Unde ẽ si ñ po¬
tint a nondũ. nato coli dea felicitas.
ut hoc et conciliata donaret. confer¬
ret hoc parentib cultorib suis. ut eis
ingeniosi filii nascerent᷑: qͥd opꝰ erit
parturientib inuocare lucinã: cũ si¬
adesset felicitas non solum bene pa¬
rerent s cẽ bonos: Qͥd necesse erat
opi dee ꝯm̃dare. nascentes: deo uati¬
cano uagientes. dee rumine suggen¬
tes. dee cunine. iacentes. dõ statilino
stautes. dee adeone ad euntes. ab eone
abeuntes. dee m̃ti ut bonã hab̃ent nĩ¬
tem: deo uolutino. et dee uolunne
ut bona uellent. diis nuptialib ut be¬
ne ꝯuigarent᷑: diis agrestib ut fruc¬
tus ub̃rimos caꝑent. et maxime. ipsi
diue. fructesee. marti ⁊ bellone ut bñ
belligerarent: dee uictorie ut uincerent.
deo honoriuo ut honorarent᷑. dee peccu¬
nie ut petuniosi ee̾nt. do es ulano & fi¬

Expanded text:
posset conferre felicitas? Ingeniosum posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cuadesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano vagientes, deae Cuninae jacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent mentem; deo Volumno et deae Volumnae, ut bona vellent; diis nuptialibus, ut bene conjugarentur; diis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi divae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene belligerarent; deae Victoriae, ut vincerent; deo Honori, ut honorarentur; deae Pecuniae, ut pecuniosi essent; deo Aesculano et fi
Abbreviated transcription (Latin):
cnĩ ueri dĩ munera st̃: non ipse sunt
dee. Uerũtam̃ uͥ. c̃ uirtꝰ et felicitas:
qͥd aliud querit᷑: Qͥd ei sufficit. cui
uirtꝰ felicitasq ñ susficit: Omĩa qͥp¬
pe agenda complectit᷑ urt: omĩa
optanda felicitas. Si iupit̃ ut hec
daret ideo colebat᷑. qͥa si bonũ aliqͥd
est latitudo regni. atq diutnitas ad
ean dem ꝑtinet felicitatẽ. c᷑ ñ intellec¬
tũ. ẽ. dona di. eẽ. ñ deas: Si aut̃ puta-¬
te st̃ dee: saltim alia tanta deoꝵ t̾ba
ñ quereret᷑. Considatis enĩ officiis d̃oꝵ
dearũq om̃iũ. que sic̃ uoluerunt ꝓ
sua opinione finxer̃t: inueniũt si po¬
ssunt aliqͥd qͦd p̃stari ab alio deo pos¬
sit homini habenti uirtutẽ. habenti
felicitatẽ. Qͥd doctrine uł a m̾curio
uł a minerua petendũ. eẽt. cũ uirtꝰ¬
omĩa secũ hab̾et: Ars qͥppe ipsa be¬
tauert̃. S si uirtꝰ ñ nͥ ad ingeniosũ
possit uenire: qͥd opꝰ ee̾t. deo catio pa¬
tre. qͥ catos id. ẽ acutos facet. c̃ hoc

Expanded text:
i munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda conplectitur uirtus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo colebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut uoluerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini habenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtomnia secum haberet? Ars quippe ipsa betauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret, cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cidunt reb: que uno loco apuleiꝰ bre¬
uit̾ stringit. in eo libello quẽ de mun¬
do scͥpsit t̾reno. omĩa dicens nutatio¬
nes ꝯu̾siones. interitꝰ. hab̃e: Namq
utar dissilusse humũ. et int̾ceptas ur¬
bes c̃ ppłis dic̃ abruptas. &̃ ĩbribꝰ plutas to¬
tas. ẽẽ. urbes illas ã que priꝰ fuerant
contiuientes hospitib et aduenis fluc¬
tib insulatas. alias q desidia maris
pedestri excessu ꝑ uas factas. uentis¬
ac ꝓcellis eu̾s as. eẽ. cuutates. incendia
de nubib emicasse. qͥb orientis regio¬
nes ꝯflagrate ꝑier̃t: et in occidentis
plagis scaturigines qͣs dam ac ꝓluuo¬
nes easdem strages dedisse: sic ex echnȩ
u̾ticib qͦn dam esfusis cratib cdiuino in¬
cendio. ꝑ decliuia torrentis uice flam¬
marũ flumina cucrisse. Si hec qͥdem¬
atq huimodi que habet historia un¬
de possim collig̾e uoluissem: qͣndo si¬
uissem que illis temꝑib euenert̃: ante¬
qͣm xp̃i nom̃ ulla istoꝵ uana. et ue̾

Expanded text:
cidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere? Namque utar, dissiluisse humum, et interceptas urbes cum populis dicit: abruptis etiam imbribus prolutas totas esse regiones: illas etiam quae prius fuerant continentes, hospitibus atque advenis fluctibus insulatas, aliasque desidia maris pedestri accessu ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae
Abbreviated transcription (Latin):
as habent: in partib iusticie fides. ẽ:
maximũ q locũ apud nos habet qͥ¬
cũq scimꝰ qͥd sit qͦd iustꝰ ex fide uiuit.
S illos miror appetitores multitudi
nis deoꝵ: si fides dea.ẽ. qͣre aliis tã
multis deab iniuiriã fecerint. p̃ter¬
mittendo eas. qͥb similit̾ edes et aras
dedicare potuer̃t: Cur tẽꝑantia dea
eẽ ñ meruit: c̃eiꝰ noie ñ nulli roma¬
ni pͥncipes ñ paruam głam cõꝑarint :
Cuir deniq fortitudo dea ñ. ẽ. que ad¬
fuit mutio c̃ dexteram porrex̃ in flã¬
mas: que ad fuit curtio. c̃ se ꝓ patria
in abruptam tr̃am p̃cipitem dedit:
q̃ ad fuit patri et decio filio: cũ ꝓ exer¬
citu se uouerunt: Si tam̃ his om̃ib
uera inerat fortitudo. unde mͦ ñ agit᷑:
qͣre prudentia. quare sapientia. nulla
numinũ loca meruert: An qͥa in noie
generali ipsi uirtutis om̃s colunt᷑: Si
gͦ possit unꝰ ds coli: cuiꝰ partes. ceteri
dii putant᷑: S in illa una uirtute et

Expanded text:
as habent, in partibus justitiae fides est; maximumque locum apud nos habet, quicumque scimus quid sit, quod justus ex fide vivit . Sed illos miror appetitores multinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus iniuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Quur temperantia dea esse non meruit, cum eius nomine nonnulli Romani principes non paruam gloriam conpararint? Quur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio. cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri et Decio filio, cum pro exercitu se uouerunt? si tamen his omnibus uera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? An quia in nomine generali ipsius uirtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cuius partes ceteri di putantur. Sed in illa una uirtute et
Abbreviated transcription (Latin):
adusꝰ eos qͥ romanȩ rei publicȩ clades
in religionem nrãm referunt. et com¬
memorat᷑os quec̃q et qͣntacũq occur¬
rere potuissent: uł satis. eẽ. uident᷑
mala que illa ciuitas ꝑtulit. uł ad eiꝰ

Expanded text:
aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, et commemoraturos quaecumque et quantacumque occurrere potuissent uel satis esse uiderentur mala, quae illa ciuitas
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex nr̃a ꝯiectura ꝓbauimꝰ. s partim
et recenti memoria. qͥa et ipsi iudimꝰ
talia ac talib numinib exhib̃i. par¬
tim ex litt̾is eoꝵ qͥ ñ tamꝗͣ in contu¬
meliam. s tãꝗͣm in honorem deoꝵ su¬
oꝵ ita conscͥpta posteris reliquert̃:
ita ut uir doctissimꝰ apud eos uarro
et gͣuissime auctoritatis. c̃ rerũ hu¬
manaꝵ atq duunaꝵ disꝑtitos fac&
q rei dignitate distribuens. ñ saltĩ
in reb humanis. s in reb diuinis lu¬
dos scenicos pon̾et: cũ utiq si tantũ¬
mͦ boni et honesti hoies in ciuitate
eẽnt. nec in reb humanis ludi sce¬
nici eẽ. debuissent: qͦd ꝓfecto ñ aucto¬
ritate sua fec̃: s qm̃ eos rome natoᷤᷤ
et qm̃ in fine libri pͥmi que deinceps
dicenda eẽt breuit᷑ posuimꝰ: et ex
his quedam in duob ꝯsequentib
diximꝰ: et expectationi legentiũ
que restant reddenda cognoscimꝰ:¬
ꝓmiseramꝰ gͦ quedam nos eẽ. dicturos

Expanded text:
non ex nostra coniectura probauimus, sed partim non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adqsque rei dignitate distribuens, non saltem in rebus humanis, sed in rebus divinis ludos scenicos poneret: cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in civitate essent, nec in rebus humanis ludi scenici esse debuissent. Quod profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus am in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restant reddenda cognoscimmiseramus ergo quaedam nos esse dicturos
Abbreviated transcription (Latin):
tate
dei di¬
cere ex¬
orsus::
priꝰ res¬
pondẽ¬
dum
putaui eius imicis: qui trena cõ
sectantes gaudia. reb q fugacibus
inhiantes. qͥcqͥd in eis triste miscdia
potiꝰ ãmonentis dĩ ꝗͣ punientis seue¬
ritate patiunt᷑ : religioni inc̾pitãt
xp̃iane: que una. ẽ salubris et uera
religio. Et qm̃ c̃sit in eis cẽ uulgꝰ
indoctum. uelut doctoꝵ auctoritate
in odium nr̃m gͣuiꝰ irritant᷑. ex isti¬
mantib imꝑitis. ea que suis tẽꝑib ĩ¬
solite accidint. ꝑ alia retro temꝑa
nos uista m᷑mura hab̃e uideant᷑ suȩ
putant demonstrandũ fuit: & fimul
docendũ deos falsos. qͦs uł palam co-¬
lebant. uł occulte ad huc colunt: eos
ẽẽ. ĩ mundissimos sp̃s et malignissi¬
mos ac fallacissimos demones: usq
adeo ut aut ueris aut fictis &ẽ sius tũ
sua festa uoluer̃t. ut a ꝑpetrandis dã¬
pnabilib factis humana reuocari ñ
possit infirmitas: dũ ad hec imitan¬
da uelut diuna p̃bet᷑ auctoritas. Hec

Expanded text:
tate Dei dicere exorsus prius respondendum putaui eius inimicis, qui terrena gaudia consectantes rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste misericordia potius admonentis Dei quam punientis seueritate patiuntur, religioni increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam uulgus indoctum, uelut doctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite acciderint, per alia retro tempornos iusta murmura habere uideantur, suae putant demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos spiritus et malignissimos ac fallacissimos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis telebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
cul. dubio nob̃ tribuerent: si iã uł il¬
lis clareret nr̃a religio: uł ita eos a
sacͥs sacrilegis ꝓhib̃et. Hec in scdo &
t̾cio libro satis quantũ existimo absol¬
nimꝰ : in scđo agentes de malis moꝵ
que mala uł sola nel marima depu¬
tanda st̃: in t̾cio aut̃ de his malis q̃
stulti sola ꝑpeti exhorrent. corꝑis ui¬
delicet ext̾narũq rerũ que plerũq
patiunt᷑ & boni. illa uͦ mala ñ dicopa¬
tient̾ s libenter habent: qͥb ipsi st̃
mali. Et qͣm pauca dixi de sola ip¬
sa ciuitate atq eiꝰ imꝑio: Nec inde
omĩa usq ad cesarem augustũ. Qd si

Expanded text:
nt, si iam uel illis clareret nostra religio uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in secundo et tertio libro satis, quantum existimo, absoluimus, in secundo agentes de malis morum, quae mala uel sola uel maxima deputanda sunt, in tertio autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si
Abbreviated transcription (Latin):
eo sceleratissiȩ gentis confuetudo cõua¬
luit. ut ꝑ onĩs iam tr̃as recepta sit: iuc¬
ti uictorib leges dederint. Mirabat᷑ hec
dicens: et qͥd duunitꝰ ag̾et᷑ ignorans.
Subiecit plane sententiã: qua signifi¬
caret qͥd de illoꝵ sacram̃toꝵ ratione sẽ¬
rit̃ reuelatũ ẽ. tẽꝑe qͦ oportuit eadem
auctoritate sublata sint et alias diximꝰ.
marime c̃ adu̾sꝰ manicheos ageremꝰ. &e
in hoc oꝑe loco oportuniore dicendũ. ẽ.
mythiceni. phisicen. politicen. latine a
dici posst̾ fabulosa. natalis. ciuilis: qͦd
neq de fabulosa qͣm et ipsi deoꝵ mul¬
toꝵs falsoꝵ  cultores lib̃rime rep̃hende¬
runt: neq de cuuili cuus illa pars. eẽ.
ꝯuincit᷑. eiꝰq et ista similluma uł eẽ de¬
t̾ior inuenit᷑: sꝑanda. ẽ. uta et̾na. Sicui
satis ñ ft̃ quȩ in hoc uolumine dictas̃:
adiungat ã illa quȩ et in suꝑiorib li¬
bris et maxime qͣrto de felicitatis da¬

Expanded text:
eo sceleratissimae gentis consuetudo conuaeo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione senrium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc opere loco opportuniore dicendum est. mythicen, physicen, politicen, latine autem dici possunt fabulosa naturalis ciuilis, quod neque de fabulosa, quam et ipsi deorum multorum falsorumque cultores liberrime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitatis da
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝑtin̾et: s iste quẽ philosophi qͣsi
liberũ fecerũt. tñ qͥa illustris pͦpłi ro¬
mani senator erat: colebat qͦd rep̃hen¬
debat: agebat qͦd arguebat. qͦd culpa¬
bat adorabat: qͥa uidelicet magnũ ali¬
qͥd eũ philofia docuerat. ne suꝑsticiosꝰ
eet in mundo: s ꝓpt̾ leges ciuiũ mo¬
resq hoĩum. ñ quidẽ ageret fingentẽ
eo dãpnabiliꝰ qͦd illa que m̃dacit̃ age¬
bat sic ageret. ut eũ p̾płc ueracit᷑ ag̾e
existunaret: scenicꝰ aut̃ ludendo potiꝰ
delectaret: qͣm fallendo deciꝑet Hĩc
.rime sabbata: mutilit̾ id eos face̾ ad¬
firmans. qͦd ꝑ illos singłos septẽ int̾¬
positos dies septimã fere partẽ eta¬
tis sue ꝑdant uacando. et multa in
neutrã partẽ cõmeniorare ausꝰ ẽ: ne
uł laudaret contͣ sue patͥe ueterem
cõsuetudinẽ. uł rep̃hendet cont᷑ ꝓpͥã
forsitan uoluntatẽ. Ne illis sane iu¬
deis cũ loqueret᷑ ait. Cũ interim usq

Expanded text:
rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi liberum fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat; quia uidelicet magnum aliquid eum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges ciuium moresque hominum non quidem ageret fingentem eo damnabilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus ueraciter agere existimaret; scaenicus autem ludendo potius delectaret, quam fallendo deciperet. Cet maxime sabbata, inutiliter eos facere adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam fere partem aetatis suae perdant uacando et multa in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque
Abbreviated transcription (Latin):
cuulẽ ñ ausꝰ. ẽ. qm ista ꝯcedit. S si
uerũ attendamꝰ. detiora st̾ tẽpla uͥ ħ
agunt᷑. ꝙͣ theatra uͥ fingunt᷑: unde in
his sacris ciuitatib theologiȩ has part
potiꝰ eleg̃ seneca sapienti: ut eas in a¬
nimi religione ñ habeat: s in actib
fingat. Iit enĩ quȩ omĩa sapiens ser¬
uabit tãꝙͣ legib iussa: ñ tãꝙͣm diis gͥ¬
ta Est paulo pꝰ. Eͥo qͦd et mat̾inonia
deoꝵ inqͥt iungimꝰ: & ne pie qͥdem
srm̃ ac sorors. ẜ ellonã mati collo canꝰ.
nulcano uenerem: neptimo salatiã.
fecerit: p̃sertim c̃ quedã uiduȩ funit.
ut populonia uł fulgura. &e diua ru¬
mina. qͥb ñ miror petitorẽ defuisse.
Om̾em istam ignobilẽ deoꝵ t̾bam qm
longo ȩuo longa. suꝑsticio congessit. sic
inqͥt ad orabimꝰ. ut meminerimꝰ cultũ
eiꝰ mag̃ ad morẽ qm ad rem ꝑtuiẽ. Nec
leges. gͦ ille nec mos inciuili theologia
io instituert̃. qͦd diis gratũ. eẽt. uł ad

Expanded text:
quam iste concidit. Sed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid quod et matrimoniadeorum iungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum! Bellonam Marti conlocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. fecerit, praesertim cum quaedam uiduae sint, ut Populonia uel Fulgora et diua Rumina; quibus non miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aeuo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus, ut meminerimus cultum eius magis ad morem quam ad rem pertinere\'. Nec leges ergo illid instituerunt, quod diis gratum esset, vel ad
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Om̃e illi artificiũ genꝰ oꝑatum
diis ĩmortalib desidet. Et paulo post.
Hic tam̃ inqͥt ẽ si suꝑuacuũ usũ. nõ
tpẽ nec infamẽ deo ꝓmittũt: sedẽt
quedã in capitolio quȩ se amaria io
ue putant: ne iunonis qͥdẽ st cde po¬
etis uelis iracundissime respectu t̾ren

Expanded text:
rant. Omne illic artificum genus operatum rant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Cari putant, ne Iunonis quidem, si credere poetis velis, iracundissime respectu terren
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. mox aut̾ inuentũ magno eẽ. gau¬
dio derisiss c̃ ꝑditio eiꝰ inuentioq fui¬
gat᷑: dolor tñ ille atq lȩticia ab eis qͥm
chil ꝑdidunt nichilq inuenert̃. u̾acit̾¬
expͥmat᷑. huic tũ inqͥt furori: certũtẽ¬
pꝰ ẽ. T̃ olerabile. ẽ sc ͫ anno insanire. ⁊̃
capitoliũ ꝑuenire pudebit publicate
dem̃tiȩ. Qcͦs sͥ uanꝰ furor atͥbuit ofichi¬
aliꝰ noia deo subiẽ Iliꝰ horas ioui nun¬
ciat: aliꝰ lector. ẽ: aliꝰ uctor qͥ uano mo
ta brachioꝵ iitat᷑ unguentẽ. St̃ q̃ iu¬
nomi ac mineruo capillos disponant.
longe a tẽpło ñ tantũ a simulachro stã¬
tes: cdigitos mouent orantiũ mͦ. St̾ q̃
specłm teneant: st̃ q̃ ad uadimonia
sua deos aduocent. St̃ qͥ libellos osfe¬
rant: et illos causam suã doctant Do¬
c̾tus archimimꝰ senex iã dec̾pitꝰ. eoti¬
die in capitolio mimũ agebat: qͣsi dii
libentꝰ spectarent quẽ illi hoiẽs desie¬

Expanded text:
tum, mox autem inuentum magno esse gautum, mox autem inuentum magno esse gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilqexprimatur: “Huic tamen – inquit – furori certum tempus <est. Tolera>bile est semel in anno insanire. In Capitolium perveni, pudebit <publicate> demencie, quod sibi vanus furor attribuit officiAlius nomina <deo> subicit, alius horas Iovi nuntiat, alius ltu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desie
Abbreviated transcription (Latin):
nullo debent coli gen̾e̾: si hoc uolunt.
Tantꝰ. ẽ ꝑtarbate m̃tis et sedib siuis
pulse furor: ut siodii placent᷑. quẽ ad
modũ ne qͥdem hoĩes seuint teterri¬
mi.: et in fabulas tradite crudelitatis
tyranm lacerauer̃t aliquoꝵ m̃bra: ne¬
minẽ sua lacerare iussert̃: In regie
libidinis uoluntatẽ castratist̾ qͥdam:
ẜ nemo sͥ ne uir. eẽt. ibente dño manꝰ
intulit. Se ipsi in tẽplis contrucidant
uuln̾ib sius: ac sanguine supplicant.
Si citi intueri uacet quȩ faciunt q̃ &
patuint᷑: inueniet tã indecera honestis
tã indigna liberis. tã dissimilia sanis.
ut nemo fuerit dubitatus furere eos
si c̃ pauciorib furerẽt. Nc̃ sanntatis pa¬
trocimũ. ẽ: insanentiũ tͥba. Iã illa q̃
in ipso capitolio fieri solere ꝯmemorat
et ĩtrepide om̃ino coarguit: qͥs c̾datnͥ
ab irridentib aut furentib fieri: Nã
c̃m sacͥs egyptiis osyrim lugeri ꝑdi¬

Expanded text:
nullo debent coli genere, si hoc uolunt. nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic di placentur, quem ad modum ne quidem homines saeuiunt taeterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perdi
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. Quȩ si sp̃u accepto subito occ᷑¬
rerent: monstra habent᷑. Deinde aliqͣn¬
to pꝰ c̃theologiã nat᷑alem p̃dicans. qͦrs¬
dam philosophoꝵs sententias digesfiss:
opposuit sibi q̃stio et ait. Hoc loco dicat
aliqͥs. Credam gͦ celũ et trã deos. eẽ.
et supͣ lunã alios: infra alios. Ego ferã
aut platonẽ. aut ꝑipatheticũ stratonẽ.
qͦꝵ alt̾ fec̃ dm̃ sine corꝑe: alt̾ sine aĩõ.
& ad hoc respondens. qͥd gͦ: Tandẽ inqͥt
tullii. hostilii sõpnia: Coacinã taciꝰde¬
dicauit deã picũ tẏberinũq romulꝰ
hostiliꝰ pallorẽ atq pauorẽ. teterri¬
motꝰ ẽ. alt̾ corꝑis. ne morb qͥdẽ s coloꝵ
Hec mimina potiꝰ c̾des eoçelo recipies:
De ipsis uͦ ritib crudelit̃ t᷑pib: qͣm lib̾e
scͥpsit. Ille inqͥt uiriles sͥ partes ampu¬
tat. ille lacertos secãt. Ulbi tratos deos
timent: qͥ sic ꝓpicios merent᷑: Diĩ antẽ

Expanded text:
uocant, quae si spiritu accepto subito occuruocant, quae si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur. Deinde aliquanto post, cum theologian naturalem praedicans quorundam philosophorum senopposuit sibi quaestionem, et ait: Hoc loco dicit aliquis, Credam ego coelum et terram deos esse, et supra lunam alios, infra alios? Ego feram aut Platonem, aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit,Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicauit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pauorem adque Pallorem, taeterrimotus est, alter corporis ne morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑ali qͣm dic̃ ad philosophos ꝑtine̾.
in animis hõiuĩ moliri locũ: ea subtili¬
tate ut fabulosam rep̃hendat: ciuilem
uͦ rep̃hendẽ qͣm ñ audeat. s ꝓdendo
rephensibilẽ ostendat: atq ita utraq
iudicio recte intelligentiũ repbata.
sola nataͣlis remaneat eligenba: De qͣ
suo loco in adiutorio dĩ ueri diligentius¬
ne istam urbanã theologiã theatͥce si
anneo senece quẽ ñ nullis indiciis inue
ex toto. uerũ ex aliqua parte. ñ defuit.
Fxfuit enĩ scͥbenti: uuenti defuit. Nã in
eo libro quẽ contͣ suꝑsticiones condidit.
multo copiosiꝰ atq uehem̃tiꝰ rephendit
ipse cuulẽ istã et urbanã theologiam:
qͣm uarro theatͥcam atq fabulosam Cũ
enĩ de simulachris ageret. sacros inqͥt
ĩmortales. inuiolabiles. in matia uilissi¬
ma.atq ĩmobili dedicant: habitꝰ illis
hoiũ ferarũq et pisciũ: qͥdam uͦ nux¬
tos ex diu̾sis corꝑib induunt. numina

Expanded text:
naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque iudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentiusne istam urbanam theologian tam diligenAnnaeo Senecae, quem nonnullis indiciis inuenex toto, uerum ex aliqua parte non defuit. Adfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt; numina
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin̾e satis ut opinor ostendi. Unde qͥa
st̾ ambe. similis t᷑pitudinis. absurditatiᷤ.
indignitatis. falsitatis. absit a uiris re¬
ligiosis: ut siuie. ab hac. siue ab illa uita
sꝑet᷑ ȩtna. Deniq et ip̃se uarro ꝯmemo¬
rare et enum̾are. deos cep̃ a conceptio¬
eãq seriem ꝑdux̃ usq ad decrepiti
hoĩs mortem: et deos ad ipsũ hoiem ꝑ¬
tinentes clausit ad neniam deã: q̃ in
funerib senũ cantat᷑. Deinde cep̃ et a¬
lios deos ostendẽ. qͥ ꝑtinerent ñ ad ip¬
sum hoiem. s ad ea q̃ st̾ hoĩs: sicuti. est
uictꝰ atq uestitꝰ et quecq alia huic uite
supplicari. In qua unu̾sa diligentia
nullos demõstrauit uł noiauit deos. a
hominẽ cuulem theologiã tã diligẽt᷑
exponendo et aꝑiendo. eãq illi fabuło¬
se. indigne. atq ꝓbrose. similẽ demõs¬
trando. atq ipsam fabulosã partem
eẽ. huiꝰ satis euident̃ docendo. ñ nͥ illi

Expanded text:
pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptioeamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in funeribus senum cantatur; deinde coepit deos alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus et quaecumque alia huic uitae ue debeat supplicari: in qua universa diligentia nullos demonstravit vel nominavit deos, a hominem civilem theologiam tam diligenter exponendo et aperiendo, eamque illi fabulosae, indignae atque probrosae similem demonstrando, atque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter docendo non nisi illi
Abbreviated transcription (Latin):
deo ista exposita quã dãpnare ñ au¬
dent. illam eiꝰ imaginẽ liberiꝰ arguũt
et rep̃hendunt: nt qͥa agnoscũt qͥd
in eodem specło se intuentes. ita diligt̃:
ut qͥ qualesq sint in utraq meliꝰ uide¬
ant᷑: unde cẽ cultores suos t̾ribilib im¬
ꝑiis cõpulert̃: ut ĩmundiciã theologiȩ
fabulose sͥ dicarent: in suis sollẽpnita¬
tib ponerent: in reb diinis hab̾ent:
atq ita et se ipsos ĩmundissimos sp̃s ma¬
nifestꝰ. eẽ. docuerunt: et huiꝰ urbane
theologiȩ. uelut electe et ꝓbate. illam
theatͥcam abiectam atq repbatã men¬
brũ partemq fecert. ut c̃ siͥt unuisa
tpis et fallax. atq in se ꝯtineat. ꝯm̃ti¬
cios deos: una pars eiꝰ sit in litt̾is sac̾¬
dotũ altã in carminib poetaꝵ̃. Vtrũ
habet et alias partes alia questio est:
nc̃ ꝓpt̾ diusionẽ uarronis ed urbanam
et theatricã theologiã ad unã cuulem

Expanded text:
deo ista exposita, quam damnare non audeo ista exposita, quam damnare non audent, illam ejus imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut qui agnoscunt quid in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius videantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis conpulerunt, ut inmunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemnitatibus ponerent, in rebus diuinis haberent, adque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius esse docuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars eius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ subigꝰ ut uiro subigat᷑. si ad est. dea
p̃ma ut subacta ne se ꝯmoueat ꝯpͥmat᷑
dea ꝑtunda ibi qͥd facit: Erubescat. eat
foras: agat aliqͥd et maritꝰ. Ualde inho
ꝑtundꝰ uocaret᷑ maiꝰ cont᷑ eũ ꝓ uxoris
pudicitia poscẽt maritꝰ auxiliũ. ꝗͣ feta
cont᷑ siluanũ. S qͥd hoc dicam c̃ ibi sit
mũ et t᷑pissimũ fascinũ sedere noua
nupta iubebat᷑: more honestissimo et
religiosissimo mat᷑nar: Eant ad hoc:
et theologiam ciuilem a theologia fa-
bulosa urbes atheatris. templa a sce¬
nis. sac᷑ pontificũ a carminib poetaꝵ.
uelut res honestas atͣpib ueraces a fal¬
lacib. gues alentbꝰ. serias aludicris.
appetendas a respuendis. qua possunt:
quasi conent᷑ subtilitate. discernẽ. Intel¬
ligimꝰ qͥd agant. Illam theatͥcam. et fa¬
bulosam theologiam ab ista cunli pen¬
dere nouert: et ei de carminib poe¬
tars tãqͣm de spectacło resultare. et i¬

Expanded text:
deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. Valde inhonPertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit mum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologibulosa, urbes a theatris, templa a scenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, velut res honestas a turpibus, veraces a fallacibus, graves a levibus, serias a ludicris, appetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intelligimus quid agant: illam theatricam et fabulosam theologiam ab ista civili pendere noverunt, et ei de carminibus poetarum tanquam de speculo resultare; et i
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑: Parcat᷑ humanȩ uerec̃diȩ.: ꝑa¬
gat cet̾a concupiscentia carnis et san¬
guinis. Procurato sect̾o pudoris. qͥd: Im¬
plet᷑ cubicłm t̾ba numinũ: qñ et para¬
nimphi inde discedunt: et ad hoc im¬
plet᷑ ñ ut eoꝵ p̃sentia cogitata maior
sit cura pudiciciȩ: s ut femine sexu in¬
firmȩ nouitate pauide. illis cooꝑantib
sine ulla disficultate uͥginitas auferat᷑.
Adest enĩ dea uirginiensis et ds pater
subigꝰ. et dea mat᷑ p̃ma: et dea ꝑtunda.
et uenꝰet pͥapꝰ. Qͥd. ẽ hoc: Si om̃ino la¬
borantẽ in illo oꝑe uirum a diis adu¬
uari oportebat: nũ suffice̾t aliqͥs unꝰ
mina uirgo. eẽ. ñ desinat: si ẽ. ulla frons
in hominib q̃ ñ ẽ. in numinib ñne cũ
c̾dunt cõuigati tot deos utriꝰq sexꝰ esse
p̃sentes. et huic oꝑi instantes. ita pudore
asficiunt᷑. ut & ille minꝰ moueat᷑. et illa
płꝰ reluctet᷑: et certe si ad est uirginien¬
sis dea ut uirgini ⁊ oua soluat᷑. si ad est

Expanded text:
quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus mina uirgo esse non desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest
Abbreviated transcription (Latin):
nose consuetudinis uis nimis in alto
radices habet: sicui de ista cuiili theo¬
logia respuenda atq uitanda parum

Expanded text:
nosae consuetudinis uis nimis in alto radices habet, si cui de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum
Abbreviated transcription (Latin):
ne colunt᷑: et nͥ ista colant᷑ multo tͣpiꝰ
irascunt᷑. atq obhoc se sp̃c ĩmundissi¬
mos c̃fitent᷑: puto ex his q̃ dicta sunt
neminẽ dubitare oportere. Porro qͥ ñ
dat felicitatẽ : uitã qͦmͦ dare possit et̾
sine fine felicitas. Nam si anima ĩ pe¬
nis uiuit et̾nis. qͥb et ipsi sp̃s crucia¬
bunt᷑ ĩmundi. mors illa potiꝰ ȩt̾n̾a ꝗͣm
uita: nulla qͥppe maior et peior. ẽ mors.
ꝗͣ uͥ ñ morit᷑ mors. S qͦd anime natura
ꝑ id qͦd ĩmortalis c̾ata ẽ. sine qͣlic̃q uta
eẽ. ñ potest: sũma mors eiꝰ ãlienatio a
uita dei. in ȩt̾nitate supplicii. Clitã gͥ e
t̾nam. id. ẽ. sine ullo fine felicẽ solus il¬
le dat. qͥ dat u̾am felicitatẽ: qͣm q̃m il¬
li qͦs colit theologia ista ciilis dare
ñ posse ꝯuicti st̃: ñ solũ ꝓpt̃ ista tẽꝑalia
atq t̾r̾ena qͦd suꝑiorib qͥnq libris ostẽ

Expanded text:
ne coluntur, et nisi ita colantur, multo turpius irascuntur, atque ob hoc se spiritus immundissimos confitentur, puto ex his quae dicta sunt, neminem dubitare oportere. Porro qui non dat felicitatem, vitam quomodo possit dare sine fine felicitas. Nam si anima in poenis vivit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur immundi, mors est illa potius aeterna, quam vita.  quod animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam, id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adque terrena, quod superioribus quinque libris
Abbreviated transcription (Latin):
noctu circiure limina domꝰ: et pͥmo li¬
m̃ securi ferire. postea pilo: t̾cio deuer¬
rere scopĩs. Ut his datis cult᷑e signis:
d̃s filuanꝰ ꝓhibeat᷑ iutrare. Qd neq ar¬
bores cedunt᷑ ac putant᷑ sine ferro: neq
fur conficit᷑ sine pilo: neq fruges coa¬
c̾uant᷑ sine scopis. Nb his autẽ tͥb reb
tres nũcupatos deos: intercidonã a se¬
curis int̾cisione. piliumũ apilo: deuer¬
ram a scopis. qͥb diis custodib contra
iũ di filuani feta conseruarent᷑: itacõ¬
tra di nocentis seuiciã ñ ualeret custo¬
dia. bonoꝵ. nͥ plures eent abu̾sꝰ unũ:
eiq asꝑo. horrendo. inculto. ut pote sil¬
uestri signis cult᷑e tanꝗͣ e contͣriis re¬
pugnarẽt. Ita ne ista. ẽ ĩnocentia deoꝵ:
Ista ꝯcordia: Hec cine st̃ numina salu¬
bria urbiũ mag̃ ridenda ꝗͣ ludibria¬
poetaꝵ et theatroꝵ: Cũ his et feminȩ
ꝯuingunt᷑. adhibet᷑ ds̃ iugatinꝰ. Sit hoc

Expanded text:
noctu : circuire limina domus et primo linoctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum eique aspero horrendo inculto, utpote siluestri, signis culturae tamquam contrariis repugnarent. Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is: et uitã ñ polluit societas demonũ
qͥ colunt᷑ cͥminib suis: Si ueris ꝗͣ mali:
si falsis ꝗͣ malẽ. Hec c̃ dm̃s: uideri fortas¬
se cuipiã nins harũ rerũ ignaro: pot̾
ea sola. de diis talib maiestati indigna
diuinȩ. et ridicła decestabilia celebra¬
ri: que poeticis cantant᷑ carminib et
ludis scenicis aclitant᷑: sacͣ uͦ illa q̃ non
hustriones s sac̾dotes agunt. ab om̃i eẽ
dedecore purgata et aliena: hoc siita
eẽt. ñ qͣm theatricas t̾pitudines in eoꝵs
honorẽ qͥs qͣm celebrandas. eẽ. censeret:
ñqͣm eas ipsi dii p̃ciꝑent ͥ met exhibi.
S ideo nichil pudet ad obseqͥum d̃oꝵ
talia gerere in theatris: qͥa similia ge¬
runt᷑ in templis. Deniq ꝯmemoratꝰ au¬
ctor ciuuilẽ theologiã a fabulosa et nata¬
li tciã quãdã si gen̾is distinguere co¬

Expanded text:
nostris, et vitam non polluit societas daemonum, nostris, et vitam non polluit societas daemonum, qui coluntur criminibus suis? Si veris, quam mali? si falsis, quam male? 3. Haec cum dicimus, videri fortasse cuipiam nimis harum rerum ignaro potest ea sola de diis talibus majestati indigna divinae, et ridicula, detestabilia celebrari, quae poeticis cantantur carminibus, et ludis scenicis actitantur; sacra vero illa, quae non histriones, sed sacerdotes agunt, ab omni esse dedecore purgata et aliena. Hoc si ita esset, nunquam theatricas turpitudines in eorum honorem quisquam celebrandas esse censeret, nunquam eas ipsi dii praeciperent sibimet exhiberi. Sed ideo nihil pudet ad obsequium deorum talia gerere in theatris, quia similia geruntur in templis. Denique cum memoratus auctor civilem theologiam a fabulosa et naturali, tertiam quamdam sui generis, distinguere co
Abbreviated transcription (Latin):
da .ẽ: Hemo ut arbitror usq ad tantũ
p̃cipitiũ furiosissime impietatis insa¬
nit. Nec fabulosa gͥ nec cuuli theolo
gia: sempit̾nã qͥs qͣm adipiscit᷑. Illa enĩ
de diis turpia singendo seminat. hec
fauendo metit: illa m̃dacia spargit. ħ
colligit᷑. Illa res diunas falsis cͥmunib
insectat᷑: hec eoꝵ cͥminũ ludos in diuii¬
nis reb amplectit᷑. Illa de diis nefan¬
da signĩta hominũ carminib ꝑsonat.
heo ea deoꝵ ipsoꝵ festiuitatib consec᷑
facinora: et flagitia numinũ illa cantat:
ħ amat. Illa ꝓdit aut fing̃. hec autꝰ aut
testat᷑ ueris. aut oblectat᷑ et falsis. Am¬
be turpes ambe ꝰ dãpnabiles: s illa qͥa
theatͥca. ẽ. publicã turpitudinẽ ꝓsicet᷑.
nat᷑. Hiccine uita et̾na sꝑabit᷑ unde is¬
ta breuis temꝑalisq polluit᷑. An uͦ uitã
polluit consortiũ nefarioꝵ hominũ si
se inferant asfectionib et assensionib

Expanded text:
da est? Nemo, ut arbitror, usque ad tantum da est? Nemo, ut arbitror, usque ad tantum praecipitium furiosissimae inpietatis insanit. gia, sempiternam quisquam adipiscitur vitam. Illa enim de diis turpia fingendo seminat, hec favendo metit. Illa mendacia spargit, hec colligit. Illa res divinas falsis criminibus insectatur, hec eorum criminum ludos, in divinis rebus amplectitur. Illa de diis nefanda figmenta hominum carminibus personat, hec deorum ipsorum festivitatibus consecrat. Facinora et flagitia numinum illa cantat, hec amat. Illa prodit aut fingit, hec autem, aut attestatur veris, aut oblectatur et falsis, ambe turpes, ambeque damnabiles: sed illa que theatrica est, publicam turpitudinem profitetur. natur. Hinccine vita aeterna sperabitur, unde ista brevis temporalisque polluitur? an vero vitam polluit consortium nefariorum hominum, si se inserant affectionibus et assensionibus