comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpbe ꝑsist̾et illa neqͥtia spiritał recoꝵ¬
datꝰ est. uen̾abił altas locu lliꝰ pontiꝰ.ho¬
dieq suꝑstes: hĩe se stolam qͣ leatꝰ pat̾
aliqnͣdui. usus fu̾at in oblatione ho¬
stie salutars slec ennccat᷑ ulit ꝓtinꝰ¬
arna potentia deoꝰ et fiducialit̾ agb̾s̃
est inimicum. Uix hum̃ atrig̾at collu¬
le inqua miser hõ iacebat: cum sũ¬
bito ille malignꝰ. horrendis uocib
uictum se ꝓfitens en inquit egͤdior.
recedo ꝓtusꝰ: manere ultra ñ possum.
mon fugatꝰ ab hõiel hõ lib̾at᷑ a demo¬
ne. Qs alt̾ ñ ꝑiculose forsitan exul
ced̾ent et absentis Heriim ille abr̾e
ip̃onunciante nil motꝰ: magisq
subsannans eos qͦs uidebat magna
sỹ hocadmiratione moueri. ħ ead̾
u̾ba respondit. Cunfacile nosduo
datus sim et aduitor. Hiꝰ nẽpe respõ¬
sis: in hiꝰ reb sepiꝰ utebat᷑. Nou̾at siͥ¬
dem nerꝰ et uerax ñ ostentator s e¬
inulator humilitatis. efficatiꝰ dissua¬

Expanded text:
sisteret illa nequitia spiritualis, recordatus est venerabilis abbas loci illius Pontius hodieque superstes, habere se stolam, qua beatus Pater aliquandiu usus fuerat in oblatione hostiae salutaris. Nec cunctatus tulit protinarma potentia Deo, et fiducialiter aggressus est inimicum. Vix limen attigerat cellulae, in qua miser homo jacebat, cum subito ille malignus horrendis vocibus victum se profitens: « En, inquit, egredior, recedo protinus; manere ultra non possum. » mon fugatur ab homine, homo liberatur a daemone. Quis alter non periculose forsitan exsultcederent et absenti? Verum ille Abbate ipso nuntiante nil motus magisque subsannans eos quod videbat magna super hoc admiratione moveri, haec eadem verba respondit: « Quidni facile nos duodatus sim et adjutor. » Hujusmosmodi rebus saepius utebatur. Noverat siquidem verus et verax non ostentator, sed aemulator humilitatis, efficacius dissua
Abbreviated transcription (Latin):
longã futurini. Si quidem uidebat᷑ sͥ
tanꝙͣ in missaꝵ celebratione angło cui¬
dam pacis oscłm dare: qd̃ ad puerum
deferret᷑. Nec dubiꝰ de reuelatione: eũ¬
dem herueum renuntiaturum scło.
bris extitit et uulgata. ut ip̃e qͦ herueꝰ¬

Expanded text:
longa futurum: siquidem videbatur sibi longa futurum: siquidem videbatur sibi tanquam in Missarum celebratione angelo cuidam pacis osculum dare, quod ad puerum deferretur. Nec dubius de revelatione eumdem Herveium renuntiaturum saeculo, bris exstitit et vulgata, ut ipse quoque
Abbreviated transcription (Latin):
cõmeantem: hed in salutatutabite
ꝑmutit. ad cꝰ uocem aꝑiens oełõs. et̾
mitilmͦ innocium facie secenata a¬
liqmdui intendebat ineum. Miraba¬
mͦ õs mortalem hoĩem ĩmo iam mo¬
rientem. eatenꝰ triumphare de morte:
ut in ip̃o mortis articulo exultaret
ingaudio pulcherrune nob̾ exibens illd̃
poete. incipe parue puer risu cognoscere
matrem. Tumuͦ ꝯsolans eum pat̾ sc̃s
ei humilem pauꝑis sue familie salu¬
tationem. Ad hanc uocem qͣ potuit ca¬
pitis uicdinatione et motu amnens
labiorum. it̾m clausit ocłos: et eadem
hora in pace quieuit. Multa qͥdem
huic famulo dei reuelata ꝑ sp̃m: mł
ta sñ p̾cedenti reuelatione mirabilit̾
ab eo p̾dicta cognonimꝰ. Ex qͥb exẽpli
gr̃ã pauca subnectimꝰ Q̃mneẽt a liqñ
pat̾ sc̃s inurbe nouiom̃sium in domo
ep̃i symonis. adductꝰ est ad eui her¬
ueus de baugenceio puer ad modum
gratiosus. orcꝰ ex regio sanguie et
ip̃iꝰ ep̃i nepos. De qͦ sequenti nocte fi¬

Expanded text:
commeantem, nec insalutatum abire commeantem, nec insalutatum abire permittit. Ad cujus vocem aperiens oculos, et mirum in modum facie serenata, aliquandiu intendebat in eum. Mirabamur omnes mortalem hominem, imo jam morientem eatenus triumphare de morte, ut in ipso mortis articulo exsultaret in gaudio, pulcherrime nobis exhibens illud poetae: Incipe, parve puer, risu cognoscere matrem. Tum vero consolans eum Pater sancei humilem pauperis suae familiae salutationem. Ad hanc vocemqua potuit capitis inclinatione et motu annuens labiorum, iterum clausit oculos, et eadem hora in pace quievit. 9. Multa quidem huic famulo Dei revelata per Spiritum, multa sine praecedenti revelatione mirabiliter ab eo praedicta cognovimus: ex quibus exempli gratia pauca subnectimus. Cum esset aliquando Pater sanctus in urbe Noviomensium in domo episcopi Simonis, adductus est ad eum Herveius de Baugenceio, puer admodum gratiosus, ortus ex regio sanguine, et ipsius episcopi nepos. De quo sequenti nocte fa
Abbreviated transcription (Latin):
llud qͦr motissisium fuit. aẽ adhris
in carne degens: apparens aũt in sp̃u fr̃i
cuidam obitꝰ sui p̾nunciau̾it cliem. In¬
firmabat᷑ nouicius quidam fr̃ inclara¬
ualle bone ꝯu̾sations et bone indol
a dolescens. Nec longe aberat clies qͣ post
annuam ex more ꝓbationem nouũ
indiu̾et᷑ hoĩem. si ñ pͥꝰ hoĩem exuiss.
Si quidem ꝯsũmatꝰ in breni expleuit
temꝑa multa: placita enimerat d̾o aĩa
illiꝰ. Qnto gͥ die añ ultimumdiem su¬
abbas apparuit cum multitudine
monachoꝵ: et blanda ꝯsolatione refo¬
uens. qͥnto die moriturum me ẽẽ clice¬
bat. Exiit sermo int̾ frẽs: et añcmͣ ĩ¬
pleret᷑ diuulgatum est u̾bum. Expec¬
tabat᷑ ab oĩb dies illa: s p̾ oĩb ilie be¬
atꝰ in expectatione sua fuit. Iani dies
ip̃o mortis agone positꝰ. obclucto ꝓrsus
ut assolet lumine ocłoꝵ: et nemini
iam intendens ad exitum festinabat
Int̾im uisitans eum pat̾ sc̃s. uelut
ab alto sonmo reuocit. et e retiahit

Expanded text:
llud quoque notissimum fuit, quod adhuc in carne degens, apparens autem in spiritu, fratri cuidam obitus sui praenuntiaverit diem. Infirmabatur novitius quidam frater in Clara-Valle, bonae conversationis et bonae indolis adolescens. Nec longe aberat dies, qua post annuam ex more probationem, novum indueret hominem, si non prius hominem exuisset. Siquidem consummatus in brevi, explevit tempora multa: placita enim erat Deo anima illius. Quinto igitur die ante ultimum diem suAbbas apparuit cum multitudine monachorum, et blanda consolatione refovens, quinto die moriturum me esse dicebat. » Exiit sermo inter fratres, et anbum. Exspectabatur ab omnibus dies illa, sed prae omnibus ille beatus in exspectatione sua fuit. Jam dies ipso mortis agone positus, obducto prorsus, ut assolet, lumine oculorum, et nemini jam intendens, ad exitum festinabat. Interim visitans eum Pater sanctus, velut ab alto somno revocat, et quasi retrahit
Abbreviated transcription (Latin):
d muitoꝵ aures famam Ea.¬
eͤdimꝰ ꝑuenisse. iuri uen̾abi¬
lis Guilłi qui olim montis pessu la¬
ni dñsꝰ nunc uerus xͥ pauꝑ et hu¬
milis monachꝰ degit in cenobio qd̾
grandis silua uocat᷑. Ip̃iꝰ relatione
didicimꝰ qd dicttri suinꝰ: sic̃ ab eiꝰ¬
Cuiꝰ cum inferiores partes corpis
a renib et deorsum morb seuens
occupasset: erat dieb multis lec¬
tulo deꝯbans ñ modica parte pre
tam celebris sese uirtutum fama diffu¬
derat: quo cumqs labore se precepit depor¬
tan. Iam ꝑdies aliq̾t ꝓcesserat: ꝓfec̾ates
ñ minus in fide et deuocione qim mitin̾e
ip̃o cuin miseratꝰ hõiem d̾s mirabiliter
satis. et infiriitati eiꝰ subuenire clig¬
natus est. et parcere fatigationi. Occͦ¬
rens enim quidam in uia: quisnam
ẽt aut qͦ tend̾et inquisiuit. acceptaq iti¬
ẽ nimiriun dispensatione oĩa g̾ebant᷑.
Reduit. rediensq paulatim recepit eã¬

Expanded text:
d multorum aures famam credimus pervenisse viri venerabilis Guillelmi, qui olim Montis-Pessulani dominus, nunc verus Christi pauper et humilis monachus, degit in coenobio, quod Grandissilva vocatur. Ipsius relatione didicimus, quod dicturi sumus, sicut ab eCujus cum inferiores corporis partes a renibus et deorsum morbus saeviens occupasset, erat diebus multis lecto decubans, non modica parte praetam celebris sese virtutum fama diffuderat, quocumque labore se praecipit deportari. Jam per dies aliquot processerat, profeceratque non minus in fide et devotione, quam in itinere ipso; cum miseratus hominem Deus, mirabiliter satis et infirmitati ejus subvenire dignatus est, et parcere fatigationi. Occurrens enim quidam in via, quisnam esset, aut quo tenderet inquisivit. Acceptaque iticujus nimirum dispositione omnia gerebantur. Rediit, rediensque paulatim recepit ea
Abbreviated transcription (Latin):
illis cum medicamentis insanie.
aut cera loci illius uł ꝙ rapere
quis potuit desepulchro. quamde uir¬
tutes aut assidue fiant. aut facte st̃.
quis unquam inuestigare poterit
a fidelib comꝑi putaui crimen taceri.
Nnus fide plenus expetii: ut aliquid
pignoris. de sancti basilica secrecius de¬
portaret. Et multis conatꝰ uicib nunꝙͣ
potuit: dum publice non p̾sumpsit.
Reuerti autem cupiens: nocte ad funem
illum dequo signum commouet᷑ aduenit.
Ex quo fune decisam cultro particulam.
secum deculit. Reuersus q ad domum.
multis ex inde infirmis sanitatem accõ¬
modauit: ita ut non dubium eẽt egro¬
tum euadere: qui pignus illud merii¬
isset fidelit̾ osculari. Ecce quid sante
prestas fidelib: qui tua menia expetũt
pie. ꝑte saluant᷑. Qui pignora uotiue
detulerunt: subsequente tuo auxilio li¬
berant᷑. S hec omia fides strenua oꝑa¬
tur: dicente domino. fides tuace sal¬
Quum fecit.

Expanded text:
ille cum medicamentis insaniae.aut cera loci illius, vel quidquid rapere quis potuit de sepulcro, quantae virtutes aut assidue fiant, aut factae sint, quis unquam poterita fidelibus comperi, putavi crimen ducere taceri. Unus fide plenus expetiit ut aliquid pignoris de Sancti basilica secretius deportaret; et multis conatus vicibus, nunquam potuit, dum publice non praesumpsit. Reverti autem cupiens, nocte ad funem illum de quo signum commovetur advenit; ex quo fune decisam cultro particulam, secum detulit. Regressusque ad domum, multis exinde infirmis sanitatem accommodavit, ita ut non dubium esset aegrotum evadere, qui pignus illud meruisset fideliter osculari. Ecce quid, Sancte, praestas fidelibus qui tua moenia expetunt pie. Per te salvantur, qui pignora votive detulerint, et 1026 subsequente tuo auxilio, liberantur. Sed haec omnia fides strenua operatur, dicente Domino: Fides tua te salvum fecit
Abbreviated transcription (Latin):
cautus iudicio. streniuis militari dis¬
ciplina. quam largus inelemosinis.
quamq studiosuis incõponenda eccl̃aꝵ¬
pace. precipueq qm deuotus inditan
dis scoꝵ extiterit cenobiis. presentio¬
pere declarare. minus q necessarium:
rib. luce clariora. eaꝵ rerũ extent in¬
ma reꝑi carta quam ut ferebatur.
beatus ep̃opus andoenus scripserat:
lum. Post gloriosam et diuinam reg¬
ni ad ministracionem quarto et crice¬
simo postquam regnum sortitus fue¬

Expanded text:
cautus iudicio, strenuus militari disciplina, quam largus elemosinis quamque studiosus in componenda pace ecclesiarum, precipueque, quam devotus dis sanctorum coenobiis, praesenti opere declarare, minusque necessarium, ribus luce clariora earum rerum exstent inma reperi charta, quam, ut ferebatur, beatus Audoenus episcopus scripserat, lum. Post gloriosam regni administrationem, sexto decimo postquam regnum sortitus fue
Abbreviated transcription (Latin):
noscit culpam: desecuritate pollicet᷑.
Ita demũ abeundi copia concessa. ecli
beatoꝵ martẏrum succedit:÷ eosꝰ¬
q patronos humili p̾ce asciscit: qͦꝵ
exꝑtus fuerat manifestum uirtutis
indicium. Utq qmͣ probata sibi eoꝵ.
merita ẽẽnt ostenderet ⁊ plurimum
auri et argenti ad exornandas eoꝵ me¬
morias obtulit: et ad exaltandam lo¬
ci magnificenciã numerosa et opti¬
creatus est. Qui inter alia que lauda¬
ra requirens. digesta eoꝵ insarcofa¬
gis nomina reperit ⁊ que et inalium
eiustem uici locum summa cumuene
eoꝵ ꝙ memorias. auro et pretiosissi¬
mis geminis exornauit. Ut q diui¬

Expanded text:
noscit culpam, de securitate pollicetur. noscit culpam, de securitate pollicetur. Ita demum abeundi copia concessa, aedi beatorum martyrum succedit eosque patronos humili prece asciscit, quorum expertus fuerat manifestum virtutis indicium. Utque, quam probata sibi eorum merita essent, agnovit, plurimum auri et argenti ad exornandas eorum memorias obtulit et ad exaltandam loci magnificentiam numerosa et optiretinens, inter alia quae laudara requirens, digesta eorum in sarcofagis nomina repperit, quae et in alium eiusdem vici locum summa cum vene eorumque memorias auro puro et preciosissimis gemmis exornavit. Et qu
Abbreviated transcription (Latin):
gustia: et incunctis auxiliante deo
prestare suffragium. Et ne putes sõ¬
nii te illusum fantasia: accipe signũ
ueritate subnixum. Egesta humo
quamonum̃ta nr̃a tegunt᷑: quem
quod sepulcrum contineat littere in
singulis expresse docebunt. Ilieo ex¬
ꝑgefactus nomina que audierat des¬
cribit ⁊ et exmartirum asoquio in¬
genti exultacione tripudians: uoto
se quod post ea studiosissime reddidit
obligat. Post hec locharius filiũ ut
p̾tuli ascõꝵ memoria ꝑse auellere
cupiens: comitantib plurimis app¬
pinquabat. S qi non minꝰ inreges
quam inaliohomines. diuina q̃d
uult exercet potencia÷ qui inertes
alios arguerat. fit ip̃e mners ut ma¬
nifeste intelligeret. quanuis ip̃e eẽt
potens potenciorib concedendum. Qͥp¬
pe martires fugitiuum cuebantur:
aduersum illi longe a suis penetrali¬
b arcebant. Nictus ergo lotharius et
rei magnitudine stupefactus. ponit
furorem: filio q redit inpatrem. Ig¬

Expanded text:
gustia et in cunctis, auxiliante Deo, gustia et in cunctis, auxiliante Deo, praestare suffragium. Et ne putes somnii te illusum fantasia, accipe signum veritate subnixum. Egesta humo, qua monumenta nostra teguntur, quemque quod sepulchrum contineat, litterae in singulis expresse docebunt'. Hico expergefactus, nomina quae audierat describit, et ex martyrum alloquio ingenti exultatione tripudians, voto se, quod postea studiosissime reddidit, obligat. 10. Post haec Clotharius filium, ut pretuli, a sanctorum memoria per se avellere cupiens, comitantibus plurimis, adpropinquabat. Sed quia non minus in reges quam in alios homines divina quod vult exercet potentia, qui inertes alios arguerat, fit ipse iners, ut manifeste intellegeret, quamvis ipse esset potens, potentioribus concedendum; quippe martyres fugitivum tuebantur et econtra hostes longe a suis penetralibus arcebant. 11. Victus ergo Clotharius et rei magnitudine stupefactus, ponit furorem filioque redit in patrem, ig
Abbreviated transcription (Latin):
locum tendentes non plus uno miliario
passi fuerant pandunt. Quoꝵ fid̾i
derogans. quippe qui suo imꝑio amo¬
rem filii p̾tulissent: delegit alios: qͥ
quod hii neglexerant sagacit̾ imple¬
tent. Rursum illi similia paciuntur:
et regressi eandem tem iterato inge¬
minant. Sed nec sic animositas regis
deferbuit: et qd̾ ꝑministros neqͥuerat.
ꝑ seimplere contendit. Interea dum
hec agunt᷑: dagobertum martirib
humtl corde ꝓstratum somniis repẽ¬
te corripuit. Cunq ita prono coniacẽ¬
ti astant tres uiri: et corpoꝵ luuam̃¬
tis et uestium nitore conspicui. Cum¬
q ineos stupefactus intenderet: unꝰ
eoꝵ qui socios p̾stare ueneranda ca¬
nicie et auctoritate uidebatur. sic eĩ
sti. dionisium rusticum et elutheriũ:
et nr̃a hic corpora tegi. S qr famam
nr̃am. sepulture qͣm uides et domus
huiꝰ uilitas. obscurauit: simemoriam
nr̃ãm te ornatum ire ꝓmittis Hac te
possumus quam pateris liberare an¬

Expanded text:
locum tendentes, non plus uno miliario locum tendentes, non plus uno miliario passi fuerant, pandunt. Quorum fidei derogans. quippe qui suo imperio amorem filii praetulissent, deligit alios, qui quod hi neglexerant sagaciter implerent. Rursum illi similia patiuntur, et regressi, eandem rem iterato ingeminant. Sed nec sic animositas regis deferbuit, et quod per ministros nequiverat, per se implere contendit. 9. Interea dum haec aguntur, Dagobertum martyribus humili corde prostratum somnus repete corripit, eique prono ita coniacenti adstant tres viri et corporum liniamentis et vestium nitore conspicui. Cumque in eos stupefactus intenderet, unus eorum, qui socios praestare veneranda canicie et auctoritate videbatur, sic eum sti, Dyonisium, Rusticum et Eleutherium, et nostra hic corpora tegi. Sed quia famam nostram sepulturae, quam vides, et domus huius vilitas obscuravit, si memoriam nostri te ornatum ire promittis, hac te possumus quam pateris liberare an
Abbreviated transcription (Latin):
dregisilus se offert: et quid p̾terea.
que pallam erat passus uł aquo
fuerat. illacrimans indicat. Rexita¬
q ducis sui motus iniuriis. filio¬
q multa furibunde interminans
arcessiri eum ad se uibet. Quo p̾co¬
gnito dagobertus. quia patri insistere.
nec fas nec possibile erat ⁊ meo seilli
obniti posse iuste credidit: sun. adem
p̃fatam beatoꝵ martirum. iram pa¬
tris declinans concẽderet. Init itaq tu¬
tissimam fugam: et quo se insequẽ¬
te ceruum uiderat. ip̃e quoq patre
insequente se confert: ꝑsuasum sibi
hoc facto demonstrans. ut qui canesꝰ
ab ingressu sue edis remouerant: se
quoq aregis insectacione possent ꝓ
tegere. Nec spem euentus elusit: quip¬
pelocharius ut eum scõꝵ tutelam ex¬
petisse audiuit ⁊ ad in maiorem huc¬
tollit᷑ iram: mittit q satellites. qui
inde eum abductum. sibi ocissime
presentarent. Maturabant illi quod
fuerat uissum implere. Cuñq ad scm̃

Expanded text:
dregiselus se offert et quid praeter ea dregiselus se offert et quid praeter ea quae palam erat passus, vel a quo fuerat, inlacrimans indicat. Rex itaque ducis sui motus iniuriis filioque multa furibunde interminans, accersiri eum ad se iubet. Quo praecognito, Dagobertus, quia patri resistere nec fas nec possibile erat, in eo se illi obniti posse, iuste credidit, si in aedem praefatam beatorum martyrum iram patris declinans concederet. Iniit itaque tutissimam fugam et, quo, se insequente, cervum viderat, ipse quoque, patre persequente, se confert, persuasum sibi hoc facto demonstrans, ut qui canes ab ingressu suae aedis removerant, se quoque a regis insectatione protegere possent. Nec spem eventus elusit. 8. Quippe Clotharius ut eum sanctorum tutelam expetisse audivit, adhuc in maiorem tollitur iram mittitque satellites, qui inde eum abductum sibi ocissime praesentarent. Maturabant illi quod fuerat iussum implere. Cumque ad sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
qr recessit. Contigit et dago¬
bertum et memoratum ducem do¬
mi resedisse. Tunc dagobertus exop¬
tabilem oblatam sibi nactus occasio¬
nem ducem ad se euocat: iubet secĩ
prandere: Ille nichil minus quam qd̃
futurum erat cogitans remissius a¬
gere: et futuro immo iam domino
debitum honorem non exhiberet.
Ter q porecta sibi ab eo pocula. dig¬
nus inquem prioris contumacie uin¬
dicta recideret: non sicut a dño sedue¬
lud asocio infauste oblata p̾sumpsit.
Deinde dagobertus ut patri infideł.
ut sibi emulus ÷ ut q sociis inuisus
foret. orsus est exponere: non oportere
suas iniurias non ulcisci. Flagellis gͦ
eum affic imperrat. Post ea uero
barbe rasionis. ea enim tunc precipu¬
a erat inuiria: deturpat. Sic ex imꝑ¬
uiso qui scd̾aꝵ rerum successu futire
seregem auspicabatur: qu̾am lõge
ab illa maiestate eẽt. ad monitus
intellexit. Reuertenti gͦ lothario.
hiis contumeliis de honestatus sa¬

Expanded text:
 recessit. Contigit autem, et Dago recessit. Contigit autem, et Dagobertum et memoratum ducem domi resedisse. Tum Dagobertus exoptabilem oblatam sibi nactus occasionem, ducem ad se evocat iubetque secum prandere. Ille nichil minus, quam quod futurum erat, cogitans, remissius habere et futuro, immo iam domino debitum honorem non exbibere terque porrecta sibi ab eo pocula dignus, in quem prioris contumatiae vindicta recideret, non sicut a domino, sed velut a socio infauste oblata praesumit. Deinde Dagobertus, ut patri infidelis, ut sibi aemulus utque sociis invisus foret, orsus est exponere, non oportere suas iniurias non ulcisci. Flagellis ergo eum adfici imperat, post vero barbae rasione, – ea enim tum praecipua erat iniuria, – deturpat. Sic ex inproviso, qui secundarum rerum successu futurum se regem auspicabatur, quam longe ab illa dignitate abesset, admonitus intellexit. 7. Revertenti igitur Clothario his contumeliis dehonestatus Sa
Abbreviated transcription (Latin):
rum ingerebat. Et pater lotarius.
sadregisilum reb subse tractandis p̾¬
fececat: aquitanie ducatu specialit̾
ei cõmisso hic tanta maiestate in¬
late potestates suꝑbia partim spe
regni laborans: non equo animo
ꝓsꝑius agere ferebat. Nec quid mo¬
liret᷑ : simulato saltem amore. obte¬
gere du ualuit. Sed qr meti patris
manifestus non poterat: occultum
se ei inimicum. crebro contemptu
aperuit. Excusatio sane iuuenilis
erat etatis ne rudis ad huc animus.
tumorem ex subiectione principum
contraheret: neue dominacionis in¬
mature ad epta fastigia. impubẽ
ab excercitacionis studio reuocarẽt.
fit adagobertum tam inuidio sa
relatio: et quamuis sua ip̃e inclustͥa
idiam reprehendisset ÷ alioꝵ sentẽ¬
cia inrem plenius inducit᷑. Neriĩ
ficeret: duxit sacius oportunitatẽ
oꝑiri qua et causam efficacius ex¬
ploraret ⁊ et inemulum qd merii¬
isset temptaret il otharius igit᷑ qͣ¬
dam die uenatum iit: longiꝰ¬

Expanded text:
rum ingerebat. Et pater Clotarius qrum ingerebat. Et pater Clotarius qi Sadregisilum rebus sub se tractandis praefecerat, Aquitaniae ducatu specialiter ei commisso. Hic tanto dignitatis falatae potestatis superbia, partim spe regni laborans, non aequo animo prosperius agere ferebat. Nec quid moliretur simulato saltem amore obtegere diu valuit. Sed quia metu patris manifestus non poterat, ose ei inimicum crebro contemptu aperuit. Excusatio sane iuvenilis erat aetatis, ne rudis adhuc animus tumorem ex subiectione principum contraheret, ne dominationis inmature. adepta fastigia impubem ab exercitationis studio revocarent. Fit ad Dagobertum tam invidiosa relatio. Et quamvis sua ipse industria id iam deprehendisset, aliorum sententia in rem plenius inducitur. Verum,ficeret, duxit satius oportunitatem opperiri, qua et causam efficatius exploraret et in aemulum quod meruisset temptaret. Clotharius igitur quadam die venatum iit longi
Abbreviated transcription (Latin):
deo ad singularem excellenciam lo¬
cus. qui tam magnis tam certis tan
demq antiquis illustrabatur quã¬
uis occultis patronis. ꝓuectꝰ est: Sed
ut ppositum redeam. cerius diuhͨ
illucq ꝑuicum ob erans edem bea¬
toꝵ martyrum ingredicur: seq
ibi componit. Instabant canes. et
licet eis idem ꝙͣ ceruo pateret ostiũ ÷
et qui eos abigeret. nemo uisibiliũ
ꝑisse ꝑfugium: inde canes eius presẽ¬
tiam latratib indicare ⁊ seq abintͦi¬
tu edis diuina uirtute arceri. Dago¬
bertus citato cursu suꝑuenit: rem
spectaculo dignam ad mirat᷑ : stupet.
amplectitur. finitimos tunc rumor
iste uulgo sollicitat: et cum maxime
dagobertum. tũ etiam eos ad amorẽ
et ueneratõnem instigat. Et ut ue¬
re fatear ut exgestif post modum cla¬
ruit: nullus dagoberto locus aut
dulcior aut iocundior fuit. Itaq¬
dagobectus sie probitade ut etate
indies crescebat: spem q futuri re¬
gis optimam subinde indicus ope¬

Expanded text:
Deo, ad singularem excellentiam loDeo, ad singularem excellentiam locus, qui tam magnis, tam certis, tam denique antiquis illustrabatur, quamvis occulte, patronis, provectus est. 4. Sed ut ad propositum redeam, cervus diu huc illucque per vicum oberrans, aedem beatorum martyrum ingreditur seque ibi componit. Instabant canes, et licet idem eis quod et cervo pateret ostium, et qui eos abigeret, nemo visibilium perisse perfugium, inde canes eius praesentiam latratibus indicare, seque ab introitu aedis divina virtute arceri. Dagobertus citato cursu supervenit, rem spectaculo dignam admiratur, stupet, amplectitur. Finitimos tum rumor iste vulgo sollicitat et cum maxime Dagobertum tum etiam eos ad amorem et venerationem sanctorum instigat. Et ut vere fatear, ut ex gestis postmodum claruit, nullus Dagoberte locus aut dulcior aut iocundior fuit. Dagobertus sic probitate ut aetate in dies crescebat, spemque futuri regis optimam subinde indiciis ope
Abbreviated transcription (Latin):
ttens. nequicqm canum industriã
effugere conatus est.Tandem ergo ui¬
ctus aduicum qui catułiacus dicitur
se contulit: hic aburbe que lutecia
siue parisius uocatur quinq ferme
milib ab est. Siquidem inea urbe
reges francoꝵ maxime uitam dege¬
re consueuerant. Ineo sane uico tem¬
pore domiciani qui scds abnerone
inx̃pianos arma corripuit. primum
sium. cumq eo rusticum et eleuteri¬
um. quoꝵ alter presbit̾ alter diaco¬
nus erat proxp̃i nomine in ꝓspectu
ip̃ius ciuitatis interemptos. quedam ma¬
tͥ familias uocabulo catulla. aqua et
uico decluctum nomen ducunt: qr pal¬
lam non audebat. clam sepulture mã¬
dauit. Signauit tamei loctum: ut
rei geste. iuniorib constaret noticia.
Sic incõparabilis chesaurus diu latii¬
it: nec p̾ter tamam locus ille qͥ cꝙͣ
habebat conspicuum. Hilis quippe
corpora ambiebat: quo adsicut in
ꝓcessu expediam. ꝓfuturum orbi
eoꝵ nomen enituit ÷ et ꝓcurante

Expanded text:
rrens, canum industriam rrens, canum industriam effugere conabatur. Tandem ergo victus ad vicum qui Catulliacus dicitur se contulit. Hic ab urbe quae Lutecias sive Parisius vocatur quinque ferme milibus abest. Siquidem in ea urbe reges Francorum maxime sceptra tractare consueverant. 3. In eo sane vico temporibus Domiciani, qui secundus ab Nerone in christianos arma corripuit, primum sium cumque eo Rusticum et Eleutherium, quorum alter presbiter, alter diaconus erat, pro Christi nomine in prospectu ipsius civitatis interemptos quaedam materfamilias vocabulo Catulla, a qua et vico deductum nomen dicunt, quia palam non audebat, clam sepulturae mandavit. Signavit tamen locum, ut rei geste iunioribus constaret notitia. Sic incomparabilis thesaurus diu latit, nec preter famam locus ille quicquam habebat conspicuum. Et quamvis corpora ambiebat, quoad, sicut in processu expediam, profuturum orbi eorum nomen enituit, et, procurante
Abbreviated transcription (Latin):
qui primus regum
francoꝵ ad cultum
dei docente beato re¬
migio rem̃si ep̃o cõ¬
uersus est: locharius filius cil peric
regnum sortitus est. Qui elaborata a
maiorib dignitate potitus. cum ⁊
alia strenue gessit. tñ precipue ilłd̃
menͣorabile sue potencie posteris re¬
liquit indicium ÷ qd̾ rebellantibus
ad uersum se saxonib ita eos armis
ꝑ domuit ⁊÷ ut om̃es uirił sexus eiꝰdẽ
terre indigenas qui gladii quem tunc
forte gerebat longitudinem excessissẽt.
ꝑimeret: quippe ut iuniorib tumori̾
ausum. recordacio illiusiuitalis seu
mortiferi gladii amputaret. Lanta
tane francoꝵ potencia. tanta regum
cedet et industria dignus et uirib.
hic cum ad olescencie etatem ut gẽ¬
ti francoꝵ moris est. uenacionib
exerceret: agere ceruum quadam di¬
e instituit. Qui facile reꝑtus. obla¬
trantib atq certatĩ insequentib
canum agminib. ea ꝑnicitate qͣil¬
lud animal fertur. siluas montes q.
et siqua occurrere flumina transmi¬

Expanded text:
qui primus regum Francorum ad cultum Dei, docente beato Remigio Remensi episcopo, conversus est, Chlotharius, filius Chilperici, regnum sortitus est. Qui elaborata a maioribus dignitate potitus, cum et plurima strenue gesserit, tum praecipue illud memorabile suae potentiae posteris reliquit indicium, quod, rebellantibus adversum se Saxonibus, ita eos armis perdomuit, ut omnes virilis sexus eiusdem terrae incolas, qui gladii, quod tum forte gerebat, longitudinem excessissent, peremerit, quippe ut iunioribus tumoris ausum recordatio illius vitalis seu mortiferi gladii amputaret. Tanta tum Francorum potentia, tanta regum cederet et industria dignus, et viribus. Cum autem adolescentiae aetatem, ut genti Francorum moris est, venationibus exerceret, agere cervum quadam die instituit. Qui facile repertus, oblatrantibus atque certatim insequentibus canum agminibus, ea pernicitate qua illud animal fertur silvas montesque et, si qua occurrere, flumina transcu
Abbreviated transcription (Latin):
domine et assumpsisti: in habitabit
inatriis tuis. Replebimur inbonis do¬
mus tue: scm̃ est templum tuũ mi¬
rabile inequitate. Hec in memorata
carta int̾ alia ferebant᷑ : que ñ tam
ueri similia quam uerissima ut ar¬
bitror uideri possunt: qm̃ idem rex
cum et alias longe late q ecclias tũ
uit. Nnde et eoꝵ post moꝰ flagitabat
auxilium: quos precet̾is se dilexisse

Expanded text:
i et assumsisti, Domine; inhabitabit i et assumsisti, Domine; inhabitabit in atriis tuis. Replebimur in bonis domus tuae, sanctum est templum tuum, mirabile in equitate. Haec in memorata carta inter alia ferebantur, quae non tam veri similia quam verissima, ut arbitror, videri possunt, quoniam idem rex, cum et alias longe lateque ecclesias divit. Unde et eorum post mortem flagitabat auxilium, quos prae ceteris se dilexisse
Abbreviated transcription (Latin):
ret: eo qd̾ ip̃o die sp̃m ex alasset. Qd̃
dum facere maturaret: apparuisse
sibi haud ꝓcul inpelago teterrimos
sp̃c. uuictum regem dagobertum.
inlembo ꝑspacium maris agitantes.
atq ad uulcania loca inflictis insuꝑ
uerberib trahentes ⁊ ip̃m q dagober¬
tum. beatissimos dionisium. mauri¬
cium mr̃es. et scĩssimum martinum
confessorem. ad sui liberacionem con¬
tinuis uocib flagitantẽ. Nec mora
intonuisse celum. fulminaq ꝑ ꝓcel¬
las disiecta. interi ea. repente appa¬
ruisse p̾cellentissimol uiros niueis
cõptos uestib ÷ seq tremefactum ex
eis quesisse quinam eẽnt. illosq res¬
pondisse quod dagobertus in adiuto¬
rium uocauerat. dionisium scilicet
et mauricium ac martinum ẽẽ: ut
eum ereptum insinu abrahe colloqͣ¬
rent. Itaq hostes humani generis in
sequentes. animam quã uerberib
minis q uexabant ereptam: ad eche
ra leuasse canentes Geatus quẽ elegisti¬

Expanded text:
ret, eo quod ipso die spiritum exalasset. Quod ret, eo quod ipso die spiritum exalasset. Quod dum facere maturaret, apparuisse sibi haud procul in pelago teterrimos spiritus, vinctum regem Dagobertum in lembo per spatium maris agitantes atque ad Vulcania loca, inflictis insuper verberibus, trahentes, ipsumque Dagobertum beatos Dyonisium et Mauricium martyres et sanctissimum Martinum confessorem ad sui liberationem continuis vocibus flagitantem. Nec mora intonuisse caelum, fulminaque per procellas disiecta, interque ea repente apparuisse praecellentissimos viros niveis comptos vestibus, seque tremefactum ex eis quaesisse, quinam essent, illosque respondisse, quos Dagobertus in adiutorium vocaverat, Dyonisium scilicet et Mauricium ac Martinum esse, ut eum ereptum in sinu Abrahae collocarent. Itaque hostes humani generis velociter insequentes, animam, quam verberibus minisque vexabant, ereptam ad ethera secum levasse, canentes: Beatus quem elegist
Abbreviated transcription (Latin):
illustris de fensor pictauensis eccłie an¬
soaldus: inpartes sicilie agebat. Caꝑ
acta cum naual reuerteret᷑ subsidio⁊
applicuit ad quandam breuem insu¬
lam inqua reuerentissimus quidam
senex cui erat nomen iohes. solitariã
duebat iutan: ad que mars coms¬
antium ut oracionis euis fulcirent᷑
auxilio. plurimi uentitabant. Ad
hanc gͦ insulam tanti uiri meritis
redimitam. appulsus diuino nutu
ansoaldus. dum de celestib gaudiis
cum eo sermocinaret᷑: interrogabat
senex unde uł cur uenisset. Igitur
cognito. degalliis qua decausa mis¬
sus fuisset: rogat senex. ut dagober¬
ti regis francoꝵ sibi mores studium¬
q exponat. Ꝙ cum ille diligenter fe¬
cisset: senex addidit. Quod dum qͣ¬
dam die ut pote iam fractus etate.
et fatigatus uigiliis quieti paululĩ
intlulgisset: accessisse adse uirumꝙͣ¬
dam canicie uenerandum. seq exꝑge¬
factum ad monuisse quatinꝰ ꝓpere
surgeret ÷ et ꝓdagoberti regis franco¬
rum anima. dñi clemenciam exora¬

Expanded text:
illustris defensor Pictavensis ecclesiae Ansoaldus in partes Siciliae agebat. Ea peracta, cum navali reverteretur subsidio, applicuit ad quandam brevem insulam, in qua reverentissimus quidam senex, cui erat nomen Iohannes, solitariam ducebat vitam, ad quem mare commeantium, ut orationis eius fulcirentur solatio, plurimi ventitabant. In hanc ergo insulam tanti viri meritis redimitam appulsus divino nutu Ansoaldus, dum de caelestibus gaudiis cum eo sermocinaretur, interrogat senex, unde vel cur venisset. Igitur cognito, de Galliis qua de causa missus fuisset, rogat senex, ut Dagoberti regis Francorum sibi mores studiumque exponat. Quod cum ille diligenter fecisset, senex addidit, quod dum quadam die, utpote iam fractus aetate et fatigatus vigiliis, quieti paululum indulsisset, accessisse ad se virum quendam canicie venerandum seque expergefactum admonuisse, quatinus propere surgeret et pro Dagoberti regis Francorum anima divinam clementiam exora
Abbreviated transcription (Latin):
pusculi dampnati collideret:
eomeria quedam ceca atq con¬
tracta. longo tempore male ui¬
uens. dum iter illud ꝑmanus alioꝵ
crebris occursib utitur. quo ad beati
basilicam itur: tandem ab eus pieta¬
te respecta. iacens ad sanctũ hostium.
lumen pariter gressumq recepit:
Osi totum ꝓderet᷑ inpublico. ꝙ sin¬
guli quiq dum fideliter poscunt
latent̾ accipiunt ÷ et retinet occultĩ
multoꝵ conscĩa. ꝙ fidelit̾ poscendõ
clam quesita sanitas est ad epta: q̃d
si hec ut duximus cuncta publicaren¬
tuet non solum lilros. sed uet ip̃n
mundum ut̃ ait euangłista de domino.
arhitror potuisse recipere:

Expanded text:
pusculi damnati conlideret. 39. Leomeria quaedam caeca atque contracta, longo tempere male vivens, dum iter illud per manus aliorum crebris occursibus utitur, quo ad beati basilicam itur, tandem ab eius pietate respecta, iacens ad sanctum ostium, lumen pariter gressumque recepit. O si totum proderetur in publico, quod singuli quique, dum fideliter poscunt, latenter accipiunt, et retenit occultum multorum conscientia, quod fideliter poscendo clam quaesita sanitas est adepta! Quod si haec, ut diximus, cuncta publicarentur, non solum libros, sed nec ipsum mundum, ut ait euangelista de Domino, arbitror potuisse recipere
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: nos quoq cum tali uiro oderint.
Illud facile confido: om̃ib scĩs opus¬
culum istud gratum fore Decet̾o siqͥs
hec infideliter legerit: ipse peccabit.
Ego michi conscius sum: me rerum. fi¬
de et amore xͥimpulsum ut scriberem :
manifesta exposuisse: uera dixisse. ꝑa¬
tum q ut spero habebit a deo p̾mium:
ñ quicũq legerit ÷ s quic̃q credid̾it.

Expanded text:
sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque crediderit.
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Inus idem q semꝑ celestem quo¬
dam modo lẽtiam nultu preferens: extͣ
naturam ħominis uidebat᷑. Nlunquã
illius corde nisi pietas ⁊ nisi pax: nisi
misccd̃ia in erat. Plerlinq etiam. ꝓ eoꝵ
qui obtrectatores illuis ẽẽ uidebantur.
so lebat fleto petis: quiremotum c
quietum uirum. uenenatis linguis
et uiꝑeo ore carpebant. Et uere non nul¬
los exꝑti sumus inuidos: uirtutis ui¬
teq eius: qui in illo oderant qd̾ in señ
uidebant: et ꝙd imitari non ualebant.
Atq ꝙͣ nefas est dolendum et ingemis¬
cendum. ñ alii fuere insectatores eiꝰ. licet
pauci ad modum: ñ alii tam̃ quam ep̃i
ferebant᷑: Nec uero quenqͣm nominar¬
necesse est: licet nosmet ipsos pleriq
ciiunt latrent. Sufficit ut siquis ex
his. hec legerit et agnouerit: erubescat.
Nam si irascitur de se dictum fatebitur:
cum fortasse nos de aliis senserimus:
Non refugimus aũt ut si qui eiusmodi

Expanded text:
tem: unus idemque semper, coelestem quotem: unus idemque semper, coelestem quodammodo laetitiam vultu praeferens, extra naturam hominis videbatur. Numquam illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. Plerumque etiam pro eorum qui obtrectatores illius videbantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum venenatis linguis et vi ereo ore carpebant. Et vere nonnullos experti sumus invidos virtutibus vitaeque ejus, qui in illo oderant quod in se non videbant, et quod imitari non valebant. Atque o nefas dolendum et ingemiscendum! non alii fere insectatores ejus, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantnecesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi
Abbreviated transcription (Latin):
ab inferis homẽrus se emergeret: posset
ex ponere. Adeo om̃ia maiora in marti¬
no sunt: quã ut uerbis concipi que¬
ant. Nunquam hora ulla momentĩi¬
q p̾teriit: quo non aut or̃oni incumbe¬
ret. aut insisteret lectioni. Quam ꝙͣ
etiam interlegendum. aut siquid ali¬
ud forte agebat: nunquam animũ
ab or̃one laxabat. Nimirum ut fabris
ferrariis moris est: qui inter operan¬
dum ꝑ quodam laboris iuuamine in¬
cudem suam feriunt: Ita martinus eti
am aliud dum agere uidet᷑: semper
orabat:
dolus non fuit. Neminem iu¬
dicans. neminem dampnans: nulli ma¬
lum promalo reddens. Tantam quippe
aduersum om̃es iniurtas pacienciam ad¬
sumpserat ⁊ ut cum eẽt summus sacer
dos: impune etiam ab infimis clericis le¬
deret᷑. Nec ꝑꝑ̃ id. eos aut loco uinquam
amouerit: aut a sua unquam quantũ
in ip̃o fuit karitate repulerit. Nemo il
lum unquam uidit iratum: nemo cõ¬
motum: nemo metentem: nemo ridẽ¬

Expanded text:
ab inferis Homerus emergeret, posset ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sados, impune etiam ab infimis clericis laederetur: nec propter id eos aut loco umquam amoverit, aut a sua, quantum in ipso fuit, charitate repulerit. XXVII. Nemo umquam illum vidit iratum, nemo commotum, nemo moerentem, nemo riden
Abbreviated transcription (Latin):
us umquam ore tantum sciencie. tã¬
tum ingenii. tam boni et tam purz
sermonis audisse: quam in marti¬
ni uirtutib. Tamen quantula est
laudacio: nisi ꝙ mirum est homini
illicerato. ne hanc quidem dei grãm
defuisse. S iam liber finem postulat:
sermo claudendus est. Non ꝙ om̃ia
que de martino fuerant dicenda. de¬
fecerint: s quia nos ut inertes poete.
extremo in opere negligentes ⁊ uicti
mat̾ie mole succumbimus. Nam et si
facta illius explicari uͤrbis ut cunq po¬
tuerlint: interiorem uitam illius et co¬
tulianam conu̾sat̃onem. ⁊ animum celo
semꝑ intentam. nulla unquam uere
ꝑfiteoꝵr nulla explicabit oratio. Illam
scilicet ꝑseuerantiam: et temperamentũ
mabstinencia et ieiuniis. potenciam ĩ
iugliis et orationib. noctes q abeo ꝑin¬
de ac cdies actas: nullum ꝙ uacuum ab
oꝑe dei tempus quo uł ocio incluserit
uł negocio. Sed nec cibo aut somno qͥ¬
dem: nisi inquantum nature necessitas
cogebat. Nere fateor. non si ip̾e ut aũt

Expanded text:
us umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii, tam boni et tam puri sermonis audisse. Quamquam in Martini virtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est, homini illiterato ne hanc quidem gratiam defuisse. XXVI. Sed jam finem liber postulat, sermo claudendus est: non quod omnia quae de Martino fuerant dicenda, defecerint; sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere negligentes, victi materiae mole succumbimus. Nam etsi facta illius explicari verbis utcumque potuerunt; interiorem vitam illius et quotidianam conversationem, et animum coelo semper intentum, nulla umquam vere profiteor, nulla explicabit oratio. Illam scilicet perseverantiam et temperamentum in abstinentia et jejuniis, potentiam in vigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas, nullumque vacuum ab opere Dei tempus, quo vel otio indulserit vel negotio, sed nec cibo aut somno quidem, nisi in quantum naturae necessitas cogebat: vere fatebor, non si ipse, ut aiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
hac iniquitate: et ne statuas illis hoc
in pec̃em: quia nesciunt quid faciunt.
Et statim timor magnus factus est sr̃
habitatores ciuitatis illius: et dimis¬
so apło dicebant. Peccauimꝰ inte:
nescientes quid fet᷑imus. Rogamus
ergo dñe ut remittas nobis delictum :¬
et demonstres nobis uiam salutis: ne des¬
cendat ira dei suꝑ cuutatem hanc. Hec
enim dicentes: prostrati erant soloan¬
fecit in hoc mundo: et qualiter ip̃m
mundum iam ꝑeuntem pio cruore

Expanded text:
hac iniquitate; et ne statuas illis hoc hac iniquitate; et ne statuas illis hoc in peccatum, quia nesciunt quid faciunt'. Et statim timor magnus factus est super habitatores civitatis illius, et dimissum apostolum, dicebant: 'Peccavimus in te, nescientes quid faceremus. Rogamus ergo, domine, ut remittas nobis delictum et demonstres nobis viam salutis, ne descendat ira Dei super civitatem hanc'. Haec enim dicentes, prostrati erant solo anfecit in hoc mundo, et qualiter ipsum mundum iam pereuntem proprio cruore
Abbreviated transcription (Latin):
fideliter predicamus. et obcuius nomẽ
tanta ꝑferimus : qui cecis uisum. surdis
auditum ÷ paralicicis gressum. leprosis
mundiciam. mortius uitam. umm̃sa cle¬
mencia largiri dignatus es: aꝑi queso
ocłos serui tui ÷ ut eat ad annuncian¬
dum uerbumtuum. Et statim locus
ille contremuit. et lux magna reful¬
sit incarcere ÷ et oculi beati apli restau¬
rati sunt. et cunctoꝵ cathene confrac¬
test̾. et trabes in qua pedes eoꝵ coarta¬
ti erant scissa est: et om̃es magnifica¬
bant dm̃ dicentes ÷ quia magnus est
d̾s quem predicant serui eius. Tune
educti ꝑ beatum andream de carcere:
abiit unus quisq ad ꝓpria sua. Math̾s
autem recessit aloco illo. Deniq an¬
dreas apłs predicabat incolis uerbũ
ligatis pedib trahebant ꝑ plateas ciui¬
tatis. Iamq capilli capitis euis euelle¬
bantur: et sanguis de fluebat a capite:
et orauit ad dominum dicens. Aꝑi q̃¬
so domine ocłos cordis eoꝵ ⁊̃ ut cognos¬
cant te uerum deum: et desistant ab

Expanded text:
fideliter praedicamus et ob cuius nomine tanta perferimus, qui caecis visum, surdis auditum, paraliticis gressum, laeprosis munditiam, mortuis vitam inmensa clementia largire dignatus es, aperi, quaeso, oculos servi tui, ut eat ad adnuntiandum verbum tuum'. Et statim locas ille contremuit, et lux magna refulsit in carcere, et oculi beati apostoli restaurati sunt, et cunctorum catenae confractae sunt, et travis, in qua pedes eorum coartati erant, scissa est, et omnes magnificabant Deum, dicentes, quia: 'Magnus est Deus, quem praedicant servi eius'. Tunc educti per beatum Andream de carcere, abiit unusquisque ad propria sua, Mattheus autem recessit a loco illo. Denique Andreas apostolus praedicabat incolis verbum ligatis pedibus, trahebant per plateas civitatis. Iam enim capilli capitis eius evellebantur, et sanguis defluebat a capite, et oravit ad Dominum, dicens: 'Aperi, quaeso, Domine, oculos cordis eorum, ut cognoscant te Deum verum et desistant ab
Abbreviated transcription (Latin):
orclinem uclicabant sͥ debere
postponi. Itaq turbati alios cur¬
bantes scandala mouent ⁊ clissẽ¬
siones pariunt: sectas nucͥunt :
ocliafouent. At ip̃e cum is qui
odert̃ pacem erat pacificꝰ ⁊ et detͣc¬
tionib eoꝵ reddebat officia fr̃ne
caritatis malens uinc̾e maliciã
in bono: quam a malicia eoꝵ
iunc inmalo. Q.d̾ miserante
deo fc̃m̃est. Siquidem illi ar̃adu̾¬
tente eum omnumo clis pure ac
simplicit̾ in cmictisactionib suis
inced̾ez neq qd̃ iuire blasphema¬
ri posset nullo. resid̾e mala uo¬
luntate in bonam mutata. dic¬
ta euis et fc̃a in bono emularice¬
pere. ueꝵ ue clareat qͦ pacto id ꝓue¬
u̾it unumex ip̃isexempli gra po¬
nam: qͣtas agnito qͦ dolo anselmi
quidam nõie. etate adolescentudꝰ
ip̃iꝰ erat mõnast̾ monachꝰ. Inge¬
mo quidem sagax et artificiosis
namin se bone spermat̾iam pre¬
ferebat.s mores qͥ in eo ualde ꝑu̾si
erant. ista multum decolorabant:
et insr̃ oclium qd̾ oĩo more cano¬

Expanded text:
ordinem judicabant sibi debere postponi. Itaque turbati, aliosque turbantes, scandala movent, dissensiones pariunt, sectas nutriunt, odia fovent: at ipse cum his qui oderunt pacem, erat pacificus , et detractionibus eorum reddebat officia fraternae charitatis, malens vincere malitiam in bono, quam a malitia eorum vinci in malo . Quod, miserante Deo, factum est, siquidem illi animadvertentes eum omnimodis pure ac simpliciter in cunctis actionibus suis incedere, neque quod jure blasphemari posset in illo residere, mala voluntate in bonam mutata; dicta ejus et facta in bono aemulari coepere. Verum ut clareat quo pacto id provenerit, unum ex ipsis exempli gratia ponam, quatenus agnito quo dolo Anselmi quidam nomine, aetate adolescentulus, ipsius erat monasterii monachus: ingenio quidem sagax, et artificiosis nam in se bonae spei materiam praeferebat. Sed mores qui in eo valde perversi erant, ista multum decolorabant, et insuper odium quod omnino more cani
Abbreviated transcription (Latin):
istius modi pseudo ppħis existentib
antix̾ aduentum imminere: qͥa iã
inistis mistium iniquitatis oꝑat᷑:¬
quanta martinum sub his
dieb diabolus arte temptauerit. Quo¬
dam enim die premissa prece/ et circum¬
iectus luce purpurea. quo facilius clari¬
tate assumpti fulgoris illuderet ⁊ ueste
etiam regia indutus. diademate exgem¬
mis auro q petlimitꝰ: calceis auro illitis.
sereno ore. leta facie: ut nich minus qm
diabolus putaret᷑: oranti incellula asti¬
tit. Cumq martinus primo aspectu eñ
tum q ambo silencium tenuerunt.
Tune prior diabolus clĩxit: Agnosce
inquit martine: quen cernis Rp̃c ego
sum descensurus ad terram: prius me

Expanded text:
istius modi pseudoprofetis existentibus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatuquanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius tum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me
Abbreviated transcription (Latin):
tis: ymnis psalmis q ꝯsumitur. At
ubi illuxit dies. apprehensum dextera
trahere eum ad martinum uolebat: be¬
ne conscius. illudi illum diaboli arte nõ
posse. Tunc uero reniti ac reclamare mi¬
ser cepit ÷ interclictum q uibi ẽẽ. dicebat:
ne se martino ostenderet. Cumq inuitĩz
ire compeslerent: inter trahencium manꝰ
uestis euanuit: Uncle quis dubitet hãc
etiam martini uirtutem fuiseͥut phã¬
tasiam suam cdiabolus. cum erat martins
oculis ingerentła. dissimulare diutius
tamen eodem fere tempore fuisse inhispa¬
niis uiuenem: qui cum sibi multis sig¬
nis auctoritatem parauisset ÷ eo usq e
latus ẽ. ut se heliam ꝓfiteret᷑. Ꝙ cum
pleriq temere crelidissent: addidit
sit: ut eum quidam ep̃c rufusus nõie.
ut dm̃ ad oraret ÷ ꝓpt̾ ꝙͥdeum post ea ab
ep̃atu cdeiectum uidimiis: Pleriq etiam
inoriente quendam extitisse qui se iob̃ẽ
ẽẽ. iactauerit. Ex quo conicere possumꝰ

Expanded text:
tis hymnis psalmisque consumitur. At tis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phatasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispaniis juvenem, qui cum sibi multis signis auctorilatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit sit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus,