comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad easdẽ uocamꝰ. s a sequente die pꝰ kalendas usq ad
eunđ diẽ. ⁊ aqͦcũq cuiꝰlibet m̃sis die usq in diẽ cundẽ.
reditꝰ annꝰ uocat᷑: ita huiꝰ mundani anni initiũ s̃ qͥsq fac̃:
qđcũq decreuerit. Ut ecce nc̃ cicero a defectu soł qͥ sub ro-¬
muli fine c̃tigit: mundani anni pͥncipiũ s̃ ipse c̃stituit.
⁊ licet iã sepissime pꝰea defectꝰ soł euenerit. ñ dr̃ tm̃ mun-¬
danũ annũ repetita defectio soł ĩplesse. s tc̃ implebit᷑. cũ
sol deficiens: in hisdẽ locis ⁊ partib ⁊ipse erit ⁊ om̃s cęli
stellas omĩaq sicda. rursus inueniet. in quib fuerant cũ
sub romuli fine deficeret. Igͥ a discessu romuli pꝰ annoꝵ
qͥndecĩ milia sic̃ asser̃ phisici sol denuo ita eͦfficiet. ut in
codẽ signo eadẽq parte sit: ad idẽ pͥncipiũ in qͦ sub romu¬
lo fuerat stellis qͦq om̃ib signisq reuocatis. ꝑacti aũ fue¬

Expanded text:
 ad eundem diem, et a quocumque cuiuslibet mensis die usque in diem eundem reditus annus uocatur, ita huius mundani anni initium sibi quisque facit quodcumque decreuerit, ut ecce nunc Cicero a defectu solis qui sub Romuli fine contigit mundani anni principium sibi ipse constituit. Et licet iam saepissime postea defectus solis euenerit, non dicitur tamen mundanum annum repetita defectio solis implesse, sed tunc implebitur cum sol deficiens in isdem locis et partibus et ipse erit, et omnes caeli stellas omniaque sidera rursus inueniet in quibus fuerant cum sub Romuli fine deficeret. Igitur a discessu Romuli post annorum quindecim milia, sicut adserunt physici, sol denuo ita deficiet ut in eodem signo eademque parte sit, ad idem principium in quo sub Romulo fuerant stellis quoque omnibus signisque reuocatis. Peracti autem fue
Abbreviated transcription (Latin):
estituti tp̃ris lege discedat: qͥs ea negit & in locũ ut uta
dicã mou̾i: Qã aũ ñ sepe sub uno tprẽ accessũ uariat
recessũ. facit hoc dispositio archana ⁊ c̃sulta nature.qu
ns amorẽ: ut amet ultro qdđ uinsta ÷. raroq continguat. n
finta qͥq legt teporis sui. mectns ⁊ nuiti discedit.shaed¬

Expanded text:
constituti temporis lege discedat, quis eam neget etiam in locum, ut ita dicam, moueri? Quod autem non saepe sub uno tempore accessum uariat et recessum, facit hoc dispositio arcana et consulta naturae, qrporis amorem, ut amet ultro quod uincta est, raroque contingat ne finita quoque lege temporis sui maerens et inuita discedat. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
Tc̃ enĩ forte cõcedã ut ad motꝰ exercitiũ instrum̃ta quęrant᷑
qñ aliud ÷ qđ monet aluid qđ mouet᷑. In aia uͦ nec scurrilis
iocus sine dãpno ueñdiȩ h audebit expetere. cuiꝰ motus ÷
in tẽntia: cũ ignis Ut ex causa intͥ se latente moueatur.
nullis tñ instrum̃tis ad suꝑna conscendat. Alultominꝰ hȩc
in aĩa quẽrenda s̃. cuiꝰ motꝰ eẽntia sua ÷. ln his & q̃ secunt᷑.¬

Expanded text:
cedam ut ad motus exercitium instrumenta quaerantur, quando aliud est quod mouet, aliud quod mouetur. In anima uero hoc nec scurrilis iocus sine damno uerecundiae audebit expetere, cuius motus est in essentia, cum ignis, licet ex causa intra se latente moueatur, nullis tamen instrumentis ad superna conscendat; multoque minus haec in anima quaerenda sint, cuius motus essentia sua
Abbreviated transcription (Latin):
se contendit. dicendo. solũ gͥ qđ se ipsũ mouet. qr ñ quã
tantꝰ nich ignorare potuisse s in exercitio argutiar̃ taliũ
conhiuente s̃ oꝑa sponte lusisse. Cetum qͥ ñ aduertat
necesse ÷ unũ facientẽ. atum patientẽ sub eẽ. s hoc solũ
intellectu huiꝰ elocutionis expͥmit᷑: ut qͥ se punit. aut
qͥ se lib̾at : ñ ab alio ħ accepisse. s ipse sibi. aut intulisse
ipsũ mouet. ad hoc dr̃ ut estimationẽ altiꝰ mouentis
excludat. Ꝙ uolens plato de cogitatione legentis eximere:
his q̃ p̃misit exp̃ssit. Nã qđ semꝑ ait mouet᷑ et̃nũ ÷.¬

Expanded text:
se contendit dicendo, «solum igitur quod se ipsum mouet, quia numquam se contendit dicendo, «solum igitur quod se ipsum mouet, quia numquam tantus nihil ignorare potuisse, sed in exercitio argutiarum talium coniuentem sibi operam sponte lusisse. Ceterum quis non aduertat, necesse est unum facientem, alterum subesse patientem. Sed hoc solum intellectu huius elocutionis exprimitur, ut qui se punit aut qui se liberat non ab alio hoc accepisse, sed ipse sibi aut intulisse ipsum mouet», ad hoc dicitur ut aestimationem alterius mouentis excludat. Quam uolens Plato de cogitatione legentis eximere, his quae praemisit expressit. «Nam quod semper», ait, «mouetur aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
stat alio sistente. ut stant tr̃ȩ defixe hastę: significat passi¬
onẽ. Sic ⁊ moueri licet passuiũ sonet: qn tm̃ nicħ in est
facins.: patiens ñ cẽ. pot̾it ut ⁊ absolutius liqueat. non
uboꝵ s itrũ intellectũ passionẽ significari: ecce ignis cũ
fertꝰ ad suꝑna: nicħ patit᷑. Cũ deorsũ fertꝰ: sine dubio pa.¬
titur. q hoc nͥ alio impellente ñ sustinet. ⁊ cũ unũ idẽq
mou̾i quide in significatiõe ÷: qđ calere. Et cũ ferrũ calere
dicimꝰ. ł stilũ mou̾i: qͥa utͥq ħ aliunde ꝓuenit. passionẽ
et̃. fateamꝰ. Cũ gͦ aut ignis calere. aut mou̾i aiã dicet᷑. q
illiꝰ in calore. ⁊ in motu huiꝰ eẽntia ÷. Nullus hie locus
relinqͥtur passioni .s ille sic. calere: sic̃ mou̾i ista dicentꝰ.
hoc loco aristotiles argutã de u̾bis calũpniã sarciens. pla¬
conẽquoq ipsũ duo. id ÷ qđ mouet ⁊ qđ mouet᷑ significas¬

Expanded text:
stat alio sistente, ut stant terra defixae hastae, significat passistat alio sistente, ut stant terra defixae hastae, significat passionem. Sic et moueri, licet passiuum sonet, quando tamen nihil inest faciens, patiens inesse non poterit. Et ut absolutius liqueat non uerborum sed rerum intellectu passionem significari, ecce ignis: cum fertur ad superna, nihil patitur; cum deorsum fertur, sine dubio patitur, quia hoc nisi alio impellente non sustinet; et cum unum idemque moueri idem in significatione est quod calere, et cum ferrum calere dicimus uel stilum moueri, quia utrique hoc aliunde prouenit, passionem esse fateamur. Cum uero aut ignis calere aut moueri anima dicetur, quia illius in calore et in motu huius essentia est, nullus hic locus relinquitur passioni, sed ille sic calere sicut moueri ista dicetur. Hoc loco Aristoteles, argutam de uerbis calumniam sarciens, Platonem quoque ipsum duo, id est quod mouet et quod mouetur, significas
Abbreviated transcription (Latin):
Nã cũ ignẽ calidũ dicimꝰ non duo diu̾sa concipimꝰ. unũ
qđ calefacit. altum qđ calefit. s totũ calidũ scđm suã
naturã uocamꝰ. Cũ niuẽ frigidã. cũ mel dulce appellamꝰ.
ñ aluid qđ hanc qualitatẽ p̃stat. aliud cui p̃statur ac¬
cipimꝰ. Ita ⁊ cũ animã ꝑ se mouen dicimꝰ. ñ gemina con-
bulũ frigidi. appellatio dulcis in melle. Hoc necesse ÷
de anima. aytokixNti nom̃ intelligi. qđ latina cõ.¬
uersio significat ꝑse mou̾i. Nec te confundat qđ mou̾i
ligunt᷑. qđ tenet ⁊ qđ tenetur. lta hic moueri. duarũ
rerũ significationẽ putes. quȩ mouet ⁊ quȩ mouet᷑. Nã
securi qͥđ ⁊ teneri passio ÷. lado csidationẽ ⁊ pacientis ⁊ pati
ex alio mouet᷑: nulla pot̾ suspitio passionis intelligi. Nã &
stare licet passiuũ uerbũ ñ eẽ uideatur: cũ de eo tm̃ dr̃. qd

Expanded text:
Nam cum ignem calidum dicimus, non duo diuersa concipimus, unum Nam cum ignem calidum dicimus, non duo diuersa concipimus, unum quod calefacit, alterum quod calefit, sed totum calidum secundum suam naturam uocamus; cum niuem frigidam, cum mel dulce appellamus, non aliud quod hanc qualitatem praestat, aliud cui praestatur accipimus. Ita et cum animam per se moueri dicimus, non gemina consibulum frigidi, appellatio dulcis in melle, hoc necesse est de anima autocineti nomen intellegi, quod Latina conuersio significat «per se moueri». Nec te confundat quod moueleguntur, quod tenet et quod tenetur, ita hic moueri duarum rerum significationem putes, quae mouet et quae mouetur. Nam secari quidem et teneri passio est; ideo considerationem et facientis et patieex alio mouetur, nulla potest suspicio passionis intellegi. Nam et stare, licet passiuum uerbum non esse uideatur, cum de eo tamen dicitur quod
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sis diu̾sa significant. Alit̃ .N. de igne alit̃ de ferro
cilidũ nom̃ accipimꝰ. qr ignis ꝑ se calet. ñ ab alio fit calid̃.
Contͣ: ferrũ ñ nͥ ex alio calescit. ut nix frigida. ut ma
dulce sit ñ aliunde contingit. Saxo tm̃ frigus ł mulso
dulcedo: a niue ł melle ꝓueniunt. sic stare ⁊ mou̾i tã de
his dr̃. quȩ ab se ł stant ł mouent᷑ ꝗ de illis quȩ t sistunt᷑
ł agitant᷑ ex alio.S quibꝰ moueri ab alio ł stare contingit
strrũ amittit calorẽ. Ignis uͦ calere ñ desinit. Abse gͦ
mouet᷑ anima. licet ⁊ aĩalia ł arbores ꝑ se uideantur mo¬
ueri. S illis ꝗuis int̾ĩus latens: alia tñ causa id aiã t
natura motũ ministrat. idõ ⁊ amittunt hoc qđ aliunde
sup̃sert̃. Anima uͦ ita ꝑse mouet᷑. ut ignis ꝑ se calet nul¬
la aduenticia causa. ł illũ calefaciente. ł hanc mouente.

Expanded text:
diuersis diuersa significant. Aliter enim de igne, aliter de ferro diuersis diuersa significant. Aliter enim de igne, aliter de ferro calidi nomen accipimus, quia ignis per se calet, non ab alio fit calidus, contra ferrum non nisi ex alio calescit. Vt nix frigida, ut mel dulce sit non aliunde contingit; saxo tamen frigus uel mulso dulcedo a niue uel melle proueniunt. Sic et 'stare' et 'moueri' tam de his dicitur quae ab se uel stant uel mouentur, quam de illis quae uel sistuntur uel agitantur ex alio. Sed quibus moueri ab alio uel stare contingit, ferrum amittit calorem, ignis uero calere non desinit. Ab se ergo mouetur anima, licet et animalia uel arbores per se uideantur moueri; sed illis, quamuis interius latens, alia tamen causa, id est anima uel natura, motum ministrat. Ideo et amittunt hoc quod aliunde sumpserunt. Anima uero ita per se mouetur ut ignis per se calet, nulla aduenticia causa uel illum calefaciente uel hanc mouente.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq ab alio mou̾i .i. a causa int̾ius latente: uidet᷑ sibi
ꝓbasse oiã q̃ mouent᷑ etiã si ex se mou̾i dicant᷑: ab alio
tñ mou̾i. huiꝰ enĩ rei pars uera ÷: s ÷ falsa cõclusio.
Na cẽ aliqͣ quȩ cũ ex se mou̾i uideant᷑. ab alio tñ ẽstet
mou̾i. nec nos diffitem᷑. ñ tm̃ oiã q̃ ex se mouent᷑ hoc
s aͥ causa q̃ intͣ se latet mouent᷑. ut mouentꝰ aĩalia
auctore ꝗͣ alio s occulto. Nã ab aiã mouent᷑. aut ut
mouentꝰ arbores qͣrũ ⁊ si ñ uidetꝰ agitator a natura tñ
eas int̾ius latente constat agitari. S plato ita aiãm dic̃
ex se moueri. ut ñ aliã causã ł extrinsecꝰ accidentẽ. ł in¬
truisccꝰ latentẽ huiꝰ motꝰ dicat auctorẽ. Hoc quẽ ad modũ
calidũ dicimꝰ. ⁊ niuẽ frigidã. ⁊ saxũ frigidũ ñcupamꝰ.
Alel dulce. s ⁊ mulsũ dulce uocitamꝰ. Hoꝵ tñ singla de

Expanded text:
quoque ab alio moueri, id est a causa interius latente, uidetur sibi quoque ab alio moueri, id est a causa interius latente, uidetur sibi probasse omnia quae mouentur, etiamsi ex se mrs uera est, sed est falsa conclusio. Nam esse aliqua quae, cum ex se moueri uideantur, ab alio tamen constet moueri, nec nos diffitemur. Non tamen omnia quae ex se mouentur hoc sed a causa quae intra se latet mouentur, ut mouentur animalia, auctore quidem alio sed occulto nam ab anima mouentur, aut ut mouentur arbores, quarum etsi non uidetur agitator, a natura tamen eas interius latente constat agitari. Sed Plato ita animam dicit ex se moueri ut non aliam causam, uel extrinsecus accidentem uel interius latentem, huius motus dicat auctorem. Hoc quecalidum dicimus; et niuem frigidam et saxum frigidum nuncupamus, mel dulce, sed et mulsum dulce uocitamus. Horum tamen singula de
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ mouet.¶Cont᷑ has tã subtiles ⁊ argutas ⁊ ueri similes
argum̃tationes ad cingendũ ÷: scđ sectatores platonis
qͥ inceptũ qͦ anstotiles tã uerã tã ualidã diffinitionẽ
magistri sauciare tẽptauerat: subruer̃. Neq uͦ tã ĩme¬
mor mei aut ita male aĩatus sũ: ut ex ingenio meo ł
aristoli resistã. ł adsi platoni. s ut qͥsq magnoꝵ uiroꝵ
qͥ se platonicos dici głabantꝰ. aut singła aut bina defensa
ad ostẽtationẽ suoꝵ oꝑũ reliq̃rt̃: collecta ħ in unũ etinue
destnsiõis corpꝰ coaceruaui. adiecto si qͥd post illos aut
Ait̾m qͦ uiãm hoc eẽ. ñ posse c̃firmat: utriq resistendũ
÷. ut ẽstet posse aliqͥd ex se mou̾i. ⁊ aiãm ħ eẽ clarescat.
In pͥmis gͥ illiꝰ diuisiõĩs oportet nos p̃cauere p̃stigias
in qͣ enumeras aliqͣ quȩ ex se mouent᷑. ⁊ ostendens illa

Expanded text:
se mouet.» Contra has tam subtiles et argutas et uerisimiles se mouet.» Contra has tam subtiles et argutas et uerisimiles argumentationes accingendum est secundum sectatores Platonis, qui inceptum, quo Aristoteles tam ueram tamque ualidam definitionem magistri sauciare temptauerat subruerunt. Neque uero tam immemor mei aut ita male animatus sum ut ex ingenio meo uel Aristoteli resistam uel adsim Platoni, sed, ut quisque magnorum uirorum qui se Platonicos dici gloriabantur aut singula aut bina defensa ad ostentationem suorum operum reliquerunt, collecta haec in unum continuae defensionis corpus coaceruaui, adiecto siquid post illos aut alterum quo animam hoc esse non posse confirmat, utrique resistendum est, ut et constet posse aliquid ex se moueri et animam hoc esse clarescat. In primis igitur illius diuisionis oportet nos cauere praestigias, in qua enumerans aliqua quae ex se mouentur et ostendens illa
Abbreviated transcription (Latin):
aut spico motu in orbẽ rotatur. s recta linca infinita
nulla ÷. Nã quec̃q in natã intelligat᷑ linea: qͦcũq fine
sine dubio t̾minatur.Si gͦ ꝑ lineã t̾minatã aiã se mouet:
ñ sep̃ mouet᷑. nã cũ ad finẽ uenit᷑ ⁊ iñ rurs in exeidio redit
necẽe ⁊ int̾stitiũ motꝰ fieri ĩ ipsa ꝑmitt̾one redeun di.
se ht̃ qđ ĩmobile ÷ ⁊ ita fit ut ñ tota moueat᷑. aut si ñ int̾
se sequet᷑ alud ñ minꝰ absurdũ ut centron foris sit qđ eẽ
ñ pot̾ĩt. Constat gͦ ex his ait qđ in loco se ñ moneat s si
ipsa se parit: sequit᷑ ut eandẽ ⁊ eẽ ⁊ ñ eẽ. dicamꝰ. Si uͦ se
ipsa cõsumit: ñ erit ĩmortalis. Qđ si se aut auget aut
minuit: eadẽ simnul ⁊ maior se ⁊ minor repꝑit᷑ur. ex his
talẽ colligit sillogismũ. Si aĩã se mouet. aliqͦ motꝰ gnẽ se
mouet. Nullũ aũ motꝰ gñs quo se moueat inuenit᷑. Nõ se

Expanded text:
aut sphaerico motu in orbem rotatur. Sed recta linea infinita aut sphaerico motu in orbem rotatur. Sed recta linea infinita nulla est: nam quaecumque in natura intellegitur linea quocumque fine sine dubio terminatur. Si ergo per lineam terminatam anima se mouet, non semper mouetur: nam cum ad finem uenitur et inde rursus in exordium reditur, necesse est interstitium motus fieri in ipsa permutatione redeundi. Sse habet quod immobile est, et ita fit ut non tota moueatur, aut si non intra se, sequetur aliud non minus absurdum, ut centron foris sit, quod esse non poterit. Constat ergo ex his», ait, «quod in loco se non moueat. Sed si ipsa se parit, sequitur ut eandem et esse et non esse dicamus; si uero se ipsa consumit, non erit immortalis. Quod si se aut auget aut minuit, eadem simul et maior se et minor reperietur.» Et ex his talem colligit syllogismum: «Si anima se mouet, aliquo motus genere se mouet. Nullum autem motus genus quo se moueat inuenitur. Non igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ gͥ ũȩ essentia motꝰ ⁊ cuꝰ contͣrietatẽ receptat. Ait cẽ niã
ut excitator corpoꝵ. sanitatẽ. ł ualentiã. ł ille egris. hnc
luctatorib p̃stant. ñ utiq ex ħ ⁊ sibi p̾stant. Itẽ dicit.
om̃is motꝰ ad exerciciũ sui instrum̃to eget. ut singlar̃
areiũ usus docet. Gͦ uidendũ ÷ ne aĩȩ ad semouendũ
instrum̃to opꝰ sit. Qđ si ĩpossibile iuidicat᷑: ⁊ illud ĩpos¬
sibile erit. ut aiã ipsa se moueat. It̃ dic̃ si mouetꝰ aĩa:
sine dubio cũ reliqͥs motib ⁊ de loco ⁊ in locũ mouet᷑.
cet .s h uidemꝰ sicri ñ posse. ñ igͥ mouetꝰ. his qͦq addit. Si
aiã se mouet. necesse ÷ in aliqͦ motꝰ gne se moueat. Cͦ aut
in loco se mouet. aut se ipsã pariendo se mouet. aut se ipsa
c̃sum̃do. aut se augendo. aut se minuendo. heo s̃ enĩ ait
motꝰ gña. Hoꝵ inqͥt singła que admodũ possint fieri reqͥ¬
ramꝰͦ. Si in loco se mouet. aut in rectã lineã se mouet

Expanded text:
nimae essentia motus est cuius contrarietatem receptat. Ait etiam: «Anima ut exercitor corporum, sanitatem uel ualentiam quam ille aegris, hic luctatoribus praestat, non utique ex hoc etiam sibi praestant.» Item dicit: «Omnis motus ad exercitium sui instrumento eget, ut singularum artium usus docet. Ergo uidendum ne et animae ad se mouendum instrumento opus sit. Quod si impossibile iudicatur, et illud impossibile erit ut anima ipsa se moueat.» Item dicit: «Si mouetur anima, sine dubio cum reliquis motibus et de loco in locum mouetur. cet. Sed hoc uidemus fieri non posse. Non igitur mouetur.» His quoque addit: «Si anima se mouet, necesse est ut aliquo motus genere se moueat. Ergo aut in loco se mouet, aut se ipsam pariendo se mouet aut se ipsam consumendo, aut se augendo aut se minuendo; haec sunt enim», ait, «motus genera. Horum», inquit, «singula quemadmodum possint fieri requiramus. Si in loco se mouet, aut in rectam lineam se mouet
Abbreviated transcription (Latin):
q nicħ ÷ qdđ eiꝰ rei ⁊ s ⁊ alus causa st. Ego xͦ licet fAcile
ne tñ studio uidear om̃is quȩl asserit obuare: hoc uerũ ẽt
cõcedã.: qđ ⁊ ꝓ uero habtũ. a ad serendũ motũ aĩȩ ñ nocebit.
⁊ enĩ aiãm initiũ motꝰ ⁊ causi uocamꝰ. de causa pꝰ uidebim.
rẽ ab initio suo ꝓficiscitꝰ. hoc in ipso initio repꝑit᷑. Sic initiũ e.¬
oris ñ pot̃ ñ calere. Ignẽ ipsũ de quo calor in alia tͣnsit. qͥs ne¬
it calidũ. s ignis inqͥt ñ se ipse calefacit. q natura totꝰ ÷ calidꝰ
eneo qđ uolebã. Nã nec aĩa ita se mouet. ut sit int̾ motã mo¬
uentẽq discretio. s tota ita suo motu mouet᷑. ut nicħ possis se¬
parart̾ qđł moueat. ¶hȩc de initio dicta sufficient. De causa
uͦ qmĩ spontanea cohiuentia concessimꝰ: ne qͥd eiꝰdẽ rei ⁊ s ⁊
iliis causa sit: libent̃ adqͥescimꝰ. ne aĩa q̃ aliis causa motꝰ ÷¬
ic sibi causa motꝰ eẽ. uideat᷑. his enĩ causa motꝰ: q̃ ñ moue¬

Expanded text:
 eiusdem rei et sibi et aliis causa sit.» Ego uero, licet facile ne tamen studio uidear omnibus quae adserit obuiare, hoc uerum esse concedam, quod et pro uero habitum ad adserendum motum animae non nocebit. Etenim animam initium mcquid in quamcumque rem ab initio suo proficiscitur, hoc in ipso initio reperitur. Sic initium caloris non potest non calere. Ignem ipsum, de quo calor in alia transit, quis neget calidum? «Sed ignis», inquit, «non se ipse calefacit, quia natura totus est calidus.» Teneo quod uolebam! Nam nec anima ita se mouet ut sit inter motam mouentemque discretio, sed tota ita suo motu mouetur ut nihil possis separare quod moueat. Haec de initio dicta sufficient. De causa uero, quoniam spontanea coniuentia concessimus, nequid eiusdem rei et sibi et aliis causa sit, libenter adquiescimus ne anima, quae aliis causa motus est, sibi causa motus esse uideatur. His enim causa mot
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmipͥtu ÷ gemina defensio. łrimũ &e ñ in hoc dephendit᷑ motꝰ
sie si corpꝰ agitet᷑. Na ⁊ cũ nulla pars corporis mou̾i udet᷑:
hi hõe tam̃ ipsa cogitatio aut ĩ qͦcũq aĩali. auditꝰ. ius. ordoratꝰ.
isimilia. S inqͥete ipsa: spirart. somniare. Omĩa hȩc : motus
aĩe sẽ. Dcide qͥs ipsũ torpus dicat ĩ mobile &iã dũ ñ uidetur
agitare cũ merem̃ta m̃broꝵ aut si iã cẽstendi etas ⁊ tempus
eccessit: cũ saltus cordis cessationis ĩpatiens. cũ cibi ordinata
digeries naturali dispensatione int̾ uenas ⁊ uisctra succũ mi¬
nistinins. cĩ ipsa collectio fluentoꝵ ꝑpetuũ corꝑis testet᷑ agi

Expanded text:
ehenditur motus animae si corpus agitetur; nam et cum nulla pars corporis moueri uidetur, in homine tamen ipsa cogitatio aut in quocumque animali auditus, uisus, odoratus et similia, sed et in quiete ipsa spirare, somniare, omnia haec motus animae sunt. Deinde quis ipsum corpus dicat immobile, etiam dum non uidetur agitari, cum incrementa membrorum, aut, si iam crescendi aetas et tempus excessit,cum saltus cordis cessationis impatiens, cum cibi ordinata digeries naturali dispensatione inter uenas et uiscera sucum ministrans, cum ipsa collectio fluentorum perpetuum corporis testetur agi
Abbreviated transcription (Latin):
motꝰ carentib nullus motus efficitur. sic̃ nec ex duob
dulcib amaritudo. nec ex duob amaris dulcedo ꝓue¬
niet. Nec ex gemino frigore caloꝵ aut frigꝰ ex gemino
calore nascet᷑. Om̃is eiũ qualitas geminata crescit. Nũꝗ
ex duplicatis similib cont̾rietas emergit. Ergo nec ex duab
pugn̾abilis sillogismꝰ ex confessarũ rerũ indubitabili luce
colligitur. Animal mouet᷑. Alotũ aũ aãli aut aĩa p̃stat uut
corpꝰ. aut exutroq ꝑmutio. s neq corpꝰ neq ꝑmixtio mo.¬
tũ p̾stat. G aiã motũ p̃stat. Ex his apparet aiam inttiũ
dubitatio ÷. MHinc ille rursus obloquit᷑. ⁊ alia de inttiĩ
disputatione confligit. Eadẽ enĩ hic soluendo repetemꝰ
quȩ sup̃ ingidinc̃ obiecta digessimꝰ. Non possunt inquit
id ÷ ne motꝰ ex motu ꝓcessisse udeat᷑. Adhec facił ⁊ ab solu¬
ta responsio ÷ qr ut pͥncipia ⁊ ħ q̃ de pͥncipiis ꝓdeunt¬

Expanded text:
motu carentibus nullus motus efficitur, sicut nec ex duabus motu carentibus nullus motus efficitur, sicut nec ex duabus dulcibus amaritudo nec ex duabus amaris dulcedo proueniet, nec ex gemino frigore calor aut frigus ex gemino calore naseetur. Omnis enim qualitas geminata crescit; numquam ex duplicatis similibus contrarietas emergit. Ergo nec ex duabuspugnabilis syllogismus ex confessarum rerum indubitabili luce colligitur: «Animal mouetur. Motum autem animali aut anima praestat aut corpus aut ex utroque permixtio. Sed neque corpus neque permixtio motum praestat. Igitur anima motum praestat.» Ex his apparet animam initium dubitatio est. Hic ille rursus obloquitur et alia de initiis disputatione confligit. Eadem enim hic soluendo repetemus quae supra in ordinem obiecta digessimus. «Non possunt», inquit, id est ne motus ex motu processisse uideatur.» Ad haec facilis et absoluta responsio est, quia, ut principia et
Abbreviated transcription (Latin):
moueri. Ergo nec pͥncipiũ motꝰ ad dep̾candã alteriꝰ
mouentis necessitatẽ: stare dicit: qr pot̾ se ipsũ ut di-¬
ab alio ñ mouente: aiãm ħ eẽ. doceat᷑ qđ facile doce¬
bit̾ si de manifestis ⁊ in dubitabilib argum̃ta sumamꝰ.
Homini motũ aut aĩa p̾stat aut corpꝰ. aut de utroq
ꝑmixtio. Et qr tria s̃ de quib inqͥsitio ista p̃cedit. cũ
neq a corpore neq a ꝑmiaxtione p̃stari ħ posse estiterit
Restat ut ab aiã moueri hominẽ nulla dubitatio sit.
Nc̃ de singulis ac pͥmũ de corpore loqͣmur. Nullũ
iaiatũ corpis suo motu mou̾i manifestiꝰ ÷ ꝗ ut ad se-¬
rendũ sit. Nich ÷ aut̃ qđ dũ ĩmobile sit aliud possit
mouere. Igͥ corpꝰ hoẽm ñ mouet. Uidendũ ÷ ne forte
aĩe ⁊ corꝑis ipsa ꝑmixtio hc̃ sibi motũ ministrent. s qi
cõstat motũ corpori ñ inẽẽ. si nec aĩȩ inest: ex duab reb

Expanded text:
moueri. Ergo nec principium motus ad deprecandam alterius moueri. Ergo nec principium motus ad deprecandam alterius mouentis necessitatem stare dicetur, quia potest se ipsum, ut dialio non mouente, animam hoc esse doceatur; quod facile docebitur, si de manifestis et indubitabilibus argumenta sumamus. Homini motum aut anima praestat aut corpus aut de utroque permixtio. Et quia tria sunt de quibus inquisitio ista procedit, cum neque a corpore neque a permixtione praestari hoc posse constiterit, restat ut ab anima moueri hominem nulla dubitatio sit. Nunc de singulis ac primum de corpore loquamur. Nullum inanimum corpus suo motu moueri, manifestius est quam ut adserendum sit. Nihil est autem quod, dum immobile sit, aliud possit mouere. Igitur corpus hominem non mouet. Videndum ne forte animae et corporis ipsa permixtio hunc sibi motum ministret. Sed quia constat motum corpori non inesse, si nec animae inest, ex duabus rebus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ab alio moueri. se ne a se ꝗͣ sic mouet᷑. ut in ipso aliud
sit qđ mouet aluid qđ mouet᷑. ñ ex toto nec ꝓ parte. ut
ille ꝓponit. s hoc solũ se ipsũ mouere dr̃. ne ab alio
moueri existimet᷑. sS ⁊ illa de motib aristotelica di¬
uisio ꝗ supta retulimꝰ. subripienti mag̃ apta ÷. ꝗ pro¬
banti : In qͣ ait. sic̃ ÷ qđ mouetꝰ ⁊ ñ mouet. ita ÷ qđ mo¬
uet ⁊ ñ mouetꝰ. Constat enĩ qđ om̃e qͥcqͥd mouet᷑ mo¬
uet alia. ut dicitꝰ. aut gub̾naculũ nauẽ. aut nauis
aliud dũ ipsũ mouet᷑ ĩpellere: Ergo si uerũ ñ ÷ eaꝙ
mouont᷑ alia ñ mouere. ñ cõstat illud ut aliqͥd qđ
moueat: nec tñ moueat᷑ inuenias. Illa gͥ mag̃ ꝓbanda
:.:in decimo de legib aplatone moniuĩ ꝓlata diuisio
aũ differunt. qđ ille aͥ se hic ab alio mouet̾. Ex his
om̃ib quȩ cruta de plitonicoꝵ sensuũ facunditate
collegimꝰ: constitit ñ eẽ uerũ omĩa quȩ mouent̾ ab alio

Expanded text:
n ab alio moueri; sed ne a se quidem sic mouetur ut in ipso aliud sit quod mouet, aliud quod mouetur, nec ex toto nec pro parte, ut ille proponit; sed ob hoc solum se ipsum mouere dicitur ne ab alio moueri existimetur. Sed et illa de motibus Aristotelica diuisio quam supra rettulimus subripienti magis apta est quam probanti, in qua ait «sicut est quod mouetur et non mouet, ita est quod mouet et non mouetur.» Constat enim quod omne quicquid mouetur mouet alia, ut dicitur aut gubernaculum nauem aut nauis aliud, dum ipsum mouetur, impellere? Ergo si uerum non est ea quae mouentur alia non mouere, non constat illud ut aliquid quod moueat nec tamen moueatur inuenias. Illa igitur magis probanda est in decimo de legibus a Platone motuum prolata diuisio. autem differunt, quod ille a se, hic ab alio mouetur. Ex his omnibus quae eruta de Platonicorum sensuum fecunditate collegimus, constitit non esse uerum omnia quae mouentur ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝗͣ estitait in aĩs motu: duo ñ intelligenda. qdđ moueat ⁊ qđ
moueat᷑. qr nicħ ÷ aluid ab se mou̾i: ꝗ mou̾i alio ñ mouente.
Nulla ÷ contrarietas. ubi qđ̃ fit unũ ÷. qr fit ñ ab alio curca
ala. qͥppe cũ ipse motꝰ ai̧ sit eĩntis. Ex hoc ei ut sup̃ retulimꝰ
nata ÷ occisio qͣita certaminis. ¶ Si aĩȩ ẽentia motꝰ ÷: inqͥt cur
intilũ qͥescit. cũ nulla alia res cont̾rietatẽ ꝓpͥe ailmutat eentiȩ

Expanded text:
in animae motu duo non intellegenda, quod moueat et quod moueatur, quia nihil est aliud ab se moueri quam moueri alio non mouente. Nulla est ergo contrarietas ubi quod fit unum est, quia fit non ab alio circa alium, quippe cum ipse motus animae sit essentia. Ex hoc ei, ut supra rettulimus, nata est occasio quarta certaminis. «Si animae essentia motus est», inquit, «cur interdum quiescit, cum nulla alia res contrarietatem propriae
Abbreviated transcription (Latin):
mou̾i ꝓbasse se credidit.S platoniei ut paulo pꝰ demonstrabit᷑
argunita ħ arguta mag̃ ꝗ uera eẽ docuer̃. INc̃ seqẽns eiꝰdẽ uin¬
genda diuisio ÷: qͥ ñ posse aĩa ex se mou̾i & si hoc alia res face
posset. laborat ostendẽ ⁊ huiꝰ rei pͥmã ꝓpositionẽ ab illis mu-¬
tuatꝰ : q̃ sibi estimat c̃stitisse. Sic enĩ ait. Cũ gͥ om̃e qd̾ mo¬
uet᷑ constet ab alio mou̾i: sine dubio id qđ pͥmũ mouet qr
necẽe ÷ inqͥt ut aut stare dicat᷑. aut se ipsũ mou̾e. Nasi
mou̾i ab alio dicat᷑. ⁊ illud qđq qđ eũ mouet dicet᷑ ab alio
mou̾i. ⁊ illud rursus ab alio. Et in ĩfinitũ inqͥsitio ista ca¬
sura ÷. nũꝗ exordia pͥma repꝑiens si sẽꝑ aliud ea quę puta¬

Expanded text:
latonici, ut paulo post demonstrabitur, argumenta haec arguta magis quam uera esse docuerunt. Nunc sequens eiusdem iungenda diuisio est qua non posse animam ex se moueri, etiamsi hoc alia res facere posset, laborat ostendere. Et huius rei primam propositionem ab illis mutuatur quae sibi aestimat constitisse. Sic enim ait: «Cum igitur omne quod mouetur constet ab alio moueri, sine dubio id quod primum mouet necesse est», inquit, ut aut stare dicatur aut se ipsum mouere. Nam si moueri ab alio dicatur, illud quoque quod id mouet dicetur ab alio moueri et illud rursus ab alio, et in infinitum inquisitio ista casura est numquam exordia prima reperiens, si semper aliud ea quae puta
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nũꝗ tał diffra qͣlis int̾ se origini ꝓgressioniq c̃iuenuat
ut ⁊ hic qͦq int̾ motũ qͦ mouet᷑ aiã. ⁊ qͦ mouet ceta. Nĩ eñĩ
uãm plato simplicit̾̃ motũ dix̃. s motũ se mouentẽ. Inter
motũ gͦ se mouentẽ ⁊ motũ qͦ mouet ecta qͥd int̃ sit in
aꝑto ⁊. si qͥdẽ ille sine auctore ÷. hic aliis mot᷑ auctor:.
constitait gͦ neq adeo posse initia ac de initiis ꝓcreata dif¬
ferit ut cont̾ria sibi sint. nec tñ hic moderatã disfiam
defuisse. Ñ gͥ stabit pͥncipiũ motꝰ. qđ ille artifici c̃elusiõe colle¬
git. ¶His tc̃a ut meminimꝰ suecessit obiectio. uni rei ẽtraria simul
accid̾e ñ posse. ut qe cont̾ria s̃ st̃ mou̾e ⁊ mou̾i: ñ posse aiãm se¬

Expanded text:
numquam talis differentia qualis inter se origini progressionique conueniat —ut est hic quoque inter motum quo mouetur anima et quo mouet cetera. Non enim animam Plato simpliciter motum dixit, sed motum se mouentem. Inter motum ergo se mouentem et motum quo mouet cetera quid intersit in aperto est: siquidem ille sine auctore est, hic aliis motus auctor est. Constitit ergo neque adeo posse initia ac de initiis procreata differre ut contraria sibi sint, nec tamen hic moderatam differentiam defuisse. Non igitur stabit principium motus, quod ille artifici conclusione collegit. His tertia, ut meminimus, successit obiectio: «Vni rei contraria simul accidere non posse; et quia contraria sibi sunt mouere et mou
Abbreviated transcription (Latin):
uet᷑. queremꝰ sc̃ꝑ motꝰ huiꝰ. nec ũꝗ inueniemꝰ exordiũ. deĩdesi¬
qͥd se mou̾e dicatꝰ. neccẽ ÷ inqͥt. ut aut totũ atoto. aut partẽ
a parte. aut partẽ a toto. aut totũ a parte existimemꝰ mou̾i.
& tñ motꝰ ille seu a toto seu a parte ꝓcedat. altum sibi postu¬
labit auctorẽ. ¶Ex his om̃ib in unũ aristotelica ratiotinatio
mouet aut stat aut ab alio ⁊ ipsũ mouet᷑ s si ab alio. iã ñ
pot̾ hoc pͥmũ uocari ⁊ sc̃ꝑ qͥd pͥmũ moueat itqͥremꝰ. Restat
ut stare dicat᷑. Stat gͥ qd pͥmũ mouet.  Cont᷑ platonẽ gͦ qͥ
dic̃ animã motꝰ eẽ. pͥncipiũ in hẽ modũ cõponit᷑ siłs. dia

Expanded text:
etur, quaeremus semper motus huius nec umquam inueniemus exordium. Deinde siquid se mouere dicatur, necesse est», inquit, «ut aut totum a toto, aut partem a parte, aut partem a toto, aut totum a parte existimemus moueri; et tamen motus ille, seu a toto seu a parte procedat, alterum sui postulabit auctorem.» Ex his omnibus in unum Aristotelica ratiocinatio od igitur primum mouet, aut stat aut ab alio et ipsum mouetur. Sed si ab alio, iam non potest hoc primum uocari, et semper quod primum moueat requiremus. Restat ut stare dicatur. Stat igitur quod primum mouet.» Contra Platonem ergo, qui dicit animam motus esse principium, in hunc mo
Abbreviated transcription (Latin):
his uerb̃ inuenietꝰ exp̃ssius clara significatione testan¬
tib ñ aliunde moueri. qđ se ipsũ mouet. cũ animã
ob ħ dicat etñã qr se ipsã mouet ⁊ ñ mouet᷑ aliunde :¬
gͦ se mouere ħ solũ significat. ñ ab alio moueri. Nec
putes qđ idẽ moueat. idẽq moueat᷑. s moueri sine

Expanded text:
his uerbis inuenietur expressius, clara significatione testantibus non aliunde moueri quod se ipsum mouet, cum animam ob hoc dicat aeternam quia se ipsam mouet et non mouetur aliunde? Ergo 'se mouere' hoc solum significat, non ab alio moueri; nec putes quod idem moueat idemque moueatur, sed moueri sine
Abbreviated transcription (Latin):
dubio cogit ĩpulsus. Natura uͦ mouent᷑.ł gͣuia cũ ꝑ se
deorsũ ł leuia cũ sursũ ferunt᷑. S ⁊ ħ dicendũ ÷ ab alio
moueri licet a qͦ habeatur incertũ. Ratio. enĩ ait dep̃hen¬
dit ee nescio qͥd qđ hec moueat. Nã si sponte mouerent᷑
sponte & starent. S nec unã uiã sc̃ꝑ agerent. ĩmo ꝑ diu̾sa
mou̾ent᷑ si spontaneo ferrent᷑ agitatu. Cũ uͦ hoc facere ñ
possint s leuib semꝑ ascensus ⁊ descensus gͦuib deputatꝰ
sit: ipparet eoꝵ motũ ad iertã ⁊ õstitutã natẽ necesintẽ¬

Expanded text:
dubio cogit impulsus. Natura uero mouentur uel grauia cum per se deorsum, uel leuia cum sursum feruntur; sed et haec dicendum est ab alio moueri, licet a quo habeatur incertum. Ratio enim», ait, «deprehendit esse nescio quid quod haec moueat. Nam si sponte mouerentur, sponte etiam starent, sed nec unam uiam semper agerent; immo per diuersa mouerentur si spontaneo ferrentur agitatu. Cum uero hoc facere non possint, sed leuibus semper ascensus, et descensus grauibus deputatus sit
Abbreviated transcription (Latin):
O sic̃ annꝰ lunȩ m̃sis ÷. & annꝰ soł duodecĩ m̃ses aliarũ stel¬
larũ. hi s̃ anni qͦs supͣ retulimꝰ: ita mundanũ annũ qͥndecĩ
milia annoꝵ quales nc̃ cõputamꝰ efficiũt. Ille gͦ uere annꝰ
uertens uocandꝰ ÷. quẽ ñ soł id ÷ uniꝰ astri reditu metimꝰ. s
quẽ stellar̃ oĩũ q̃ inqͦcũq celo s̃ ad eũdẽ locũ reditꝰ. sub cad
celi totiꝰ descriptiõe: concludit. Uñ ⁊ mundanꝰ dr̃: qr mũdꝰ

Expanded text:
icut annus lunae mensis est, et annus solis duodecim menses, et aliarum stellarum hi sunt anni quos supra rettulimus, ita mundanum annum quindecim milia annorum quales nunc computamus efficiunt. Ille ergo uere annus uertens uocandus est, quem non solis, id est unius astri, reditu metimur, sed quem stellarum omnium, quae in quocumque caelo sunt, ad eundem locum reditus sub eadem caeli totius descripti
Abbreviated transcription (Latin):
mali nescia ⁊ adhuc astutie mnexꝑta sĩplicitas que nom̃ auri
pͥmis scłis p̃stat. Inde quo mag̃ ad cultũ rerũ. atq artiũ usꝰ
ꝓmouet.: tanto faciliꝰ in aiõs serpit emulatio q̃ pͥmũ bene inci¬
piens: in uidiã latent̃ euadit. ⁊ ex hac iã nascitꝰ qͥeqͥd gñs

Expanded text:
mali nescia et adhuc astutiae inexperta simplicitas, quae nomen auri mali nescia et adhuc astutiae inexperta simplicitas, quae nomen auri primis saeculis praestat. Inde quo magis ad cultum rerum atque artium usus promouet, tanto facilius in animos serpit aemulatio, quae primum bene incipiens in inuidiam latenter euadit, et ex hac iam n
Abbreviated transcription (Latin):
altus iuncit: ut t̾ris infundat᷑ eluuo. Rursq calor pꝰ hoo
iures resumit. ⁊ ita fit : ut manente mundo int̃ exuꝑantis
caloris humorisq uices. t̾rarũ cultꝰ cũ hominũ gnẽ sepe
int̾cidat. ⁊ reducta tẽꝑie: rurs nouet᷑. Nũꝗ tm̃ seu eluiuo
seu exustio om̃s t̾ras. aut omẽ hominũ gñs. ł omĩno oꝑit
ł pentꝰ exurit. Egypto certe uc plato in timeo fatet. nũq
nimietas humoris nocuit ł caloris. Uñ ⁊ infinita annoꝵ
milia in solis ggẏptioꝵ monum̃tis librisq relegunt᷑. Certe
gͥ trarũ partes int̾nitioni suꝑstites. seminariũ instaurando
gñri humano fiunt. Atq ita contingit ut ñ rudi mundo
rudes hões ⁊ cultus inseĩ. cuiꝰ memoriã int̾cepit int̾itus.
t̃ris oberrent. ⁊ asꝑitatẽ paulatĩ. uage feritatis exuti: con¬
ciliabula ⁊ cȩtꝰ. natã instituente patiant᷑. fitq pͥmũ int̾ eos

Expanded text:
altius uincit ut terris infundatur eluuio, rursusque calor post hoc altius uincit ut terris infundatur eluuio, rursusque calor post hoc uires resumit, et ita fit ut, manente mundo inter exsuperantis caloris humorisque uices, terrarum cultus cum hominum genere saepe intercidat, et reducta temperie rursus nouetur. Numquam tamen seu eluuio seu exustio omnes terras aut omne hominum genus uel omnino operit uel penitus exurit. Aegypto certe, ut Plato in Timaeo fatetur, numquam nimietas uel humoris nocuit uel caloris; unde et infinita annorum milia in solis Aegyptiorum monumentis librisque releguntur. Certae igitur terrarum partes, internecioni superstites, seminarium instaurando generi humano fiunt; atque ita contingit ut non rudi mundo rudes homines et cultus inscii, cuius memoriam intercepit interitus, terris oberrent et, asperitatem paulatim uagae feritatis exuti, conciliabula et coetus, natura instituente, patiantur, sitque primum inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dis cetis.i. cũ stellis ꝓfectũ in occeanũ. ethiopibꝰ eũ ad epu¬
las inuitantibꝰ. ꝑ quã imaginẽ fabulosã. homerũ significasse
uolunt. hauriri de humore nutͥmenta sideribꝰ. Qui ob hoc
ithiopas reges epularũ celestiũ conuiuas dix̃: qm̃ circa occe¬
ani horã ñ nͥ ethiopes habitant. quos uitinia solis usq ad
spẽm nigri coloris exurit. Cũ gͦ calor nutriatꝰ humore: hec
uicissitudo conting̃. ut mͦ calor. mͦ humor exubet. Euenit
enĩ ut ignis usq ad maximũ enutritꝰ augm̃tũ: haustũ uin-¬
cat humorẽ. ac sicci aeris mutata tẽperies. licentiã p̃stet in¬
cendio. ⁊ t̾ra penitꝰ flagrantia ĩmissi ignis uratꝰ. S mox in¬
petu caloris assũpto : paulatĩ uires reu̾tuntꝰ humori. cũ magna
pars ignis incendiis erogata : minꝰ iã de renascente humore
consumat. Ac rurs longo tẽpoꝵ tractu. ita crescens humor

Expanded text:
cum dis ceteris, id est cum stellis, profectum in Oceanum, Aethiopibus eum ad epucum dis ceteris, id est cum stellis, profectum in Oceanum, Aethiopibus eum ad epulas inuitantibus. Per quam imaginem fabulosam Homerum significasse uolunt hauriri de humore nutrimenta sideribus, qui ob hoc Aethiopas reges epularum caelestium dixit, quoniam circa Oceani oram non nisi Aethiopes habitant, quos uicinia solis usque ad speciem nigri coloris exurit. Cum ergo calor nutriatur humore, haec uicissitudo contingit ut modo calor, modo humor exuberet. Euenit enim ut ignis, usque ad maximum enutritus augmentum, haustum uincat humorem ac sic aeris mutata temperies licentiam praestet incendio, et terra penitus flagrantia inmissi ignis uratur; sed mox, impetu caloris absumpto, paulatim uires reuertuntur humori, cum magna pars ignis, incendiis erogata, minus iam de renascente humore consumat. Ac rursus longo temporum tractu ita crescens humor
Abbreviated transcription (Latin):
nesciunt q̃ nob̵ inuenta placuer̃. Hȩc omĩa uident᷑ et̾ni-¬
tati rerũ repugnare. dũ opinari nos faciunt. certo mũ¬
di pͥncipio paulatĩ singła quȩq cepisse. S mundũ qͥ
tpr̃a nͥ cursꝰ solis efficiat. Res uͦ bumanȩ ex parte ma-¬
xima sepe occidunt. manente mundo. ⁊ rursꝰ oriuntꝰ. ł
eluuione uicissim ł exustione redeunte. Cuiꝰ uicissitudinis
causa ł necessitas: talis ÷. Ignẽ etheriũ phisici tradider̃ hu¬
more nutriti. asserentes. idõ sub zona celi ꝑusta. quã uia soł
id ÷ zodiacꝰ occupauit occeanũ sic̃ supͣ descripsimꝰ. a nat᷑a lo.¬
catũ. ut om̃is latitudo ꝗ sol cũ qͥnq uagis ⁊ luna ultro citroq
discurrunt. habeat sub̃ti humoris alimoniã. ⁊ hoc ec̃. uolt̃
qđ homerꝰ diuinarũ om̃iũ inuentionũ fons ⁊ origo sub
poetici nube sigm̃ti. uerũ sapientib intelligi dedit: iouẽ

Expanded text:
nesciunt quae nobis inuenta placuerunt? Haec omnia uidentur aeterninesciunt quae nobis inuenta placuerunt? Haec omnia uidentur aeternitati rerum repugnare, dum opinari nos faciunt certo mundi principio paulatim singula quaeque coepisse. Sed mundum quidem tempora nisi cursus solis efficiat. Res uero humanae ex parte maxima saepe occidunt manente mundo, et rursus oriuntur, uel eluuione uicissim uel exustione redeunte. Cuius uicissitudinis causa uel necessitas talis est. Ignem aetherium physici tradiderunt humore nutriri, adserentes ideo sub zona caeli perusta, quam uia solis, id est zodiacus, occupauit, Oceanum, sicut supra descripsimus, a natura locatum, ut omnis latitudo, quam sol cum quinque uagis et luna ultro citroque discurrunt, habeat subiecti humoris alimoniam. Et hoc esse uolunt quod Homerus, diuinarum omnium inuentionum fons et origo, sub poetici nube figmenti uerum sapientibus intellegi dedit, Iouem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipsiꝰ humanȩ rͣationis opinemꝰ. ut aurea pͥmũ scła fu¬
isse credamꝰ. ⁊ inde natura ꝑ metalla uiliora degenerãs:
ferro scła postrema fedauerit: Ac ne totũ uideamꝰ de
fabulis mutuari. qͥs ñ hc̃ estimet nũdũ qñq cepisse.
⁊ nec longuã retro eĩ etatẽ cũ abhinc ultͣ duo retro an¬
noꝵ milia. de excellenti rerũ gestarũ memoria ne gc̃a
qͣ exstet historia. Nã supͣ ninũ a quo semiramis scđm
qͦsdã credit̾ ꝓcreata: nicħ p̾clarũ in libros relatũ ÷. Si
ciũ ab initio unmo ante iitiũ fuit mundus ut philoso¬
phi uolunt. cur ꝑ ĩnumerabiliũ seriẽ scłoꝵ ñ fuerat cultꝰ
qͦ nc̃ utimꝰ inuentꝰ. ñ litt̾arũ usus. qͦ solo memorie fulcit᷑
et̃nitas: Cur deniq multarũ rerũ exꝑientia ad aliquas
gentes recenti et̃ate ꝑuenit. ut ecce galli uitẽ ł cultũ
oleȩ roma iã adolescente didicert̃. Aliȩ uͦ gs adhuc multa

Expanded text:
et ipsius humanae nationis opinemur, ut aurea primum saecula fuet ipsius humanae nationis opinemur, ut aurea primum saecula fuisse credamus, et inde natura, per metalla uiliora degenerans, ferro saecula postrema foedauerit? Ac ne totum uideamur de fabulis mutuari, quis non hinc aestimet mundum quandoque coepisse et nec longam retro eius aetatem, cum abhinc ultra duo retro annorum milia de excellenti rerum gestarum memoria ne Graeca quidem exstet historia? Nam supra Ninum, a quo Semiramis secundum quosdam creditur procreata, nihil praeclarum in libros relatum est. Si enim ab initio, immo ante initium fuit mundus, ut philosophi uolunt, cur, per innumerabilium seriem saeculorum, non fuerat cultus quo nunc utimur inuentus, non litterarum usus, quo solo memoriae fulcitur aeternitas? Cur denique multarum rerum experientia ad aliquas gentes recenti aetate peruenit, ut ecce Galli uitem uel cultum oleae Roma iam adolescente didicerunt, aliae uero gentes adhuc multa
Abbreviated transcription (Latin):
diuturnitatis auferre. ut plene aĩo nepotis contẽptũ głe
cõpos dissuasor insinuet. & ait. Nec in hac ipsa parte
inꝗ sapientis ⁊ fortis uiri nom̃ serꝑe pot̾: Ttnitatẽ nois
posse durare. Cũ mͦ oxustione mͦ luuone t̾rarũ dui¬
turnitati rerũ int̾cedat occasus. Qđ quale sit disseremꝰ.
in hac enĩ parte tc̾tatus illa questio latẽter absoluitur.¬
quȩ multoꝵ cogitationes de ambigenda mundi et̾nitate
sollicitat. Nã quis facile mundũ sẽꝑ fuisse consentiat
cũ ⁊ ipsa bistoriarũ fides. multarũ rerũ cultũ. em̃dati¬
onẽq ł ipsã inuentionẽ recentẽ eẽ. fattat᷑. Cũq rudes
pͥmũ hões ⁊ incuria siluestri ñ multũ a ferarũ asꝑitate
dissimiles meminerit. ł fabulet᷑ intiqͥtas tradatq nec hẽ
tis qͦ nc̃ utimꝰ uictũ fuisse s glande pͥus ⁊ baccis altos.
sero sꝑasse de succis alimoniã. cũq ita exordiũ rerũ

Expanded text:
diuturnitatis auferre, ut plene animo nepotis contemptum gloriae diuturnitatis auferre, ut plene animo nepotis contemptum gloriae compos dissuasor insinuet. Et ait nec in hac ipsa parte, in quam sapientis et fortis uiri nomen serpere potest, aeternitatem nominis posse durare, cum modo exustione, modo eluuione terrarum diuturnitati rerum intercedat occasus. Quod quale sit disseremus. In hac enim parte tractatus illa quaestio latenter absoluitur,quae multorum cogitationes de ambigenda mundi aeternitate sollicitat. Nam quis facile mundum semper fuisse consentiat, cum et ipsa historiarum fides multarum rerum cultum emendationemque uel ipsam inuentionem recentem esse fateatur, cumque rudes primum homines et incuria siluestri non multum a ferarum asperitate dissimiles meminerit uel fabuletur antiquitas, tradatque nec hunc eis quo nunc utimur uictum fuisse, sed glande prius et bacis altos, sero sperasse de sulcis alimoniam, cumque ita exordium rerum
Abbreviated transcription (Latin):
fame uir fortis intelligat. quȩ in tã paruo magna eẽ. ñ po.¬
t̾it. qđ doctrine ꝓpositũ ñ in inꝰ in sequentib apparebit.
Quin ȩciã si cupiet ꝓles suturoꝵ hoĩnũ deinceps laudes
ones exustionesq trarũ quas accide tp̃r certo necesse ÷ ñ mͦ¬
scipio ꝑfectionẽ cupiens infunde: nepoti auctor ÷. ut con-¬
tẽptꝰ conscientiȩ p̃mio głam ñ requirat. In qͦ appetenda
qm̃ duo st̃ maxime q̃ p̃optari possint. ut ⁊ ꝗlatissime ua-
angustiis disserendo totiꝰ t̾rȩ quȩ ad celũ puncti locũ op.¬
tinet. ninuã ꝗdã docuit a nr̃i generis hominib parci¬
culã possidi nulliꝰ uͦ głam. ł in illã totã partẽ potuisse
diffundi : si qđ gangen trans nare ł transcende caucasũ
romani nõis fama ñ ualuit: spẽ ꝗ de ꝓpaganda late gła
ante ocłos poñdo nr̃i orbis angustias ãputauit: uult ⁊

Expanded text:
famae uir fortis intellegat, quae in tam paruo magna esse non potfamae uir fortis intellegat, quae in tam paruo magna esse non poterit. Quod doctrinae propositum non minus in sequentibus apparebit: «quin etiam si cupiat proles futurorum hominum deinceps laudes ones exustionesque terrarum, quas accidere tempore certo necesse est, Scipio, perfectionem cupiens infundere nepoti, auctor est ut, contentus conscientiae praemio, gloriam non requirat. In qua appetenda quoniam duo sunt maxime quae praeoptari possint, ut et quam latissime uageionis nostrae angustiis disserendo totius terrae, quae ad caelum puncti locum obtinet, minimam quandam docuit a nostri generis hominibus particuladiffundi, si quidem Gangen transnare uel transcendere Caucasum Romani nominis fama non ualuit, spem quam de propaganda late gloria ante oculos ponendo nostri orbis angustias amputauit, uult et
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ aut̃ nrãm habitationẽ dixit angustã uerticib
laterib latiorem. in eadẽ descriptione poterimꝰ adu̾tere.
Nã ꝗto longior ÷ tropicꝰ circꝰ. septẽtrionali circo: tanto
zona uerticibꝰ quã laterib angustior ÷. qr sũmitas eus
in arctũ extremi circuli breuitate contrahit᷑. deductio
aũ laterũ cũ longitudine tropici ab utraq parte dis¬
cenditꝰ. Deniq uet̾es omnẽ habitabilẽ nrãm extente cla¬
midi similẽ eẽ. dixert̃. It̃ qr oĩs t̾ra in qua ⁊ occeanꝰ ÷
ad quẽ uis celeste cutulũ quasi centron puncti optinet
locũ: necessario de occeano adiecit. qui tm̃ tanto nomine
ꝗ sit paruus uides. Nã licet apđ nos athanticũ mare licet
magnũ uocetꝰ. de celo tm̃ despicientib ñ pot̾ magnũ uideri
cũ ad celũ t̾ra signũ sit. qđ diuidi ñ possit in partes. Idõ aũ
t̾rȩ breuitas tã diligent̃ asserit᷑. ut paruipendendũ ambitũ

Expanded text:
Quod autem nostram habitabilem dixit angustam uerticibus, lateribus latiorem, in eadem descriptione poterimus aduertere. Nam quanto longior est tropicus circus septentrionali circo, tanto zona uerticibus quam lateribus angustior est, quia summitas eius in artum extremi cinguli breuitate contrahitur, deductio autem laterum cum longitudine tropici ab utraque parte distenditur. Denique ueteres omnem habitabilem nostram extentae chlamydi similem esse dixerunt. Item quia omnis terra, in qua et Oceanus est, ad quemuis caelestem circulum quasi centron puncti obtinet locum, necessario de Oceano adiecit: «qui tamen tanto nomine quam sit paruus uides». Nam licet apud nos Atlanticum mare, licet Magnum uocetur, de caelo tamen despicientibus non potest magnum uideri, cum ad caelum terra signum sit, quod diuidi non possit in partes. Ideo autem terrae breuitas tam diligenter adseritur ut parui pendendum ambitum
Abbreviated transcription (Latin):
uidunt. ⁊ singulas ut supͣ diximus habitationes insu-¬
las faciunt. Nã inter nos ⁊ australes homines means
ille ꝑ calidam. totamq cingens. ⁊ rursus utriusq
regionis extrema sinib suis ambiens: binas in supe¬
riore atq inferiore terre suꝑficie insulas facit.
Unde tullius hoc intelligi uolens. nõ dixit om̃is t̾ra
parua quedã insula ÷ : sed om̃is terra quȩ colitur a
uobis parua insula ÷. quia ⁊ singłe de quatuor ha-¬
bitationib paruȩ quȩdã efficiuntur insulȩ: occcano
bis eas ut diximꝰ ambiente. Omĩa hȩc ante oculos loca.¬
re potest descriptio subscripta. Ex qua ⁊ nr̃i maris
originem. quȩ totius una ÷. ⁊ rubri atq indici or-¬
tum uidebis. Caspiumq mare inuenies unde oriat᷑.
Licet ñ ignorẽ et̃. ñ nullos qui ei de occeano ingressũ
negent. Nec dubiũ ÷ in illã quoq austrał generis
tẽꝑatam. mare de occeano similiter influere s des-¬

Expanded text:
uidunt et singulas, ut supra diximus, habitationis insuuidunt et singulas, ut supra diximus, habitationis insulas faciunt. Nam inter nos et australes homines means ille per calidam totamque cingens et rursus utriusque regionis extrema sinibus suis ambiens, binas in superiore atque inferiore terrae superficie insulas facit. Vnde Tullius, hoc intellegi uolens, non dixit «omnis terra parua quaedam est insula», sed «omnis terra quae colitur a uobis parua quaedam est insula», quia et singulae de quattuor habitationibus paruae quaedam efficiuntur insulae, Oceano bis eas, ut diximus, ambiente. Omnia haec ante oculos locare potest descriptio substituta, ex qua et nostri maris originem, quae totius una est, et Rubri atque Indici ortum uidebis, Caspiumque mare unde oriatur inuenies, licet non ignorem esse nonnullos qui ei de Oceano ingressum negent. Nec dubium est in illam quoque australis generis temperatam mare de Oceano similiter influere, sed des