comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ristiam qͣm presbr benedixit: iõ pro¬
fecto ꝑuersus ÷. credens deum duo cor¬
pora habuisse: unum maiꝰ. aliud
tysmũ & baptysmum potest ẽẽ distã
stolorum legis. eunuchum a phylip¬
po chyacono baptizatũ fuisse: Unde
scriptum ẽ. Eoce aqua. Quid ÷ quod¬
ꝓhibet me baptirari: & illeait. Nichil:
si credis. Fides est enĩ que uincit hunc¬
mundum. E qr ñ ÷ cdantis s accipi¬
entis: ita credendum ẽ in omni ani¬
ma baptysiũ ẽẽ ꝑfectum ⁊ ⁊ in om̃i
sacerdote corpus xp̃i eẽ perfectum.
Qͥ ñ cõmunicat eucharistie prbro¬
rum: nõ cominunicat xp̃o. Nec eu¬
charistiam ip̃e bñdicit ⁊ quia in eo
in quo iudicat comdempnat᷑: atq
in similitudinem iude traditoris
tradens dñm ÷ nullo cogente ipse
sibi infert manꝰ: ac suspendio perit
qui ꝑ supbiam peccat in deo. Nec ego dico
biterum posse sacram̃ta conficere. Sed
si forte usus exegerit. ut uenientes ad
eccl̃iam sacerdotes hisdem horis quibus

Expanded text:
ristiam, quam presbyter benedixit: is proristiam, quam presbyter benedixit: is profecto perversus est, credens Dominum duo corpora habuisse: unum majus, et untismum et baptismum potest esse distantstolorum legis, eunuchum a Philippo diacono baptizatum fuisse, ut scriptum est: Ecce aqua, quis prohibet me baptizari? Et ille ait: nihil, si credis . Fides enim est quae facit mundum: et quia non est dantis, sed accipientis: ita credendum est in omni anima baptismum esse perfectum, et in omni sacerdote corpus Christi esse perfectum. Qui non communicat Eucharistiae presbyterorum, non communicat Christo: nec Eucharistiam ipse benedicit, quia in eo in quo judicat, condemnatur, atque in similitudinem Judae traditoris tradens Dominum, nullo cogente, ipse sibi infert manus ac suspendio perit, quia superbia peccat in Deum. Nec ego dico ri, presbyteros posse sacramenta conficere. Sed si forte usus exegerit, ut venientes ad ecclesiam sacerdotes eisdem horis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Certe ut ip̃e nosti qͥ uisibilit̾ in hoc
mundo ius inuadit alienũ. accusa¬
tur a pauꝑe: dampnat᷑ a uidice: ita
& in eccłia dei cum unusqͥsq stipẽclia
sua perdit. clamat ad dnm: audit᷑
Moderatio enĩ dei solum nostrum
reditum querit: ac nos cupit longa
sua bonitate saluari. S si ñ conuer¬
timur. s duri corde sumus. et in pec¬
catis usq ad mortẽ illicite ꝑduramus:
assidue peccantem sicut scriptum est
clñs non miseretur. Sextus.
extus seniorum ordoz. qui
sacerdotib datur ⁊ qui presbri dicunt᷑:
qui presunt eccłie dei: & xp̃i sacram̃t i
conficiunt. hii autẽ in benedictionem
cum ep̃is consordes ministerioꝵ sunt:
nͨ ulla in conficiendo corꝑe xp̃i ⁊ sangͥ¬
ne. inter eos et epõs credenda distan¬
cia est. quia & eucharistia iam pͥdem
ꝑ prb̃ros benedicta. qͣm cum causa exe
tudini eiꝰ cõmunicare cognoscitur.
Nam si quis ad inuiriam reuocet:
aut putet ñ debere se accipere eucha¬

Expanded text:
Certe, ut ipse nosti, qui visibiliter in hoc Certe, ut ipse nosti, qui visibiliter in hoc mundo jus invadit alienum, accusatur a paupere, damnatur a judice: ita et in Ecclesia Dei cum unusquisque stipendia sua perdit, clamat ad Deum, exauditur Moderatio enim Dei, preces, ac solum nostrum reditum quaerit, ac nos quaerit sua bonitate salvare. Sed si non convertimur, si duri corde sumus, si in peccatis usque ad mortem illicite perduramus: Assidue peccanti, sicut scriptum est, Deus non miseretur. VI. extus seniorum ordo est qui sacerdotibus datur, qui presbyteri dicuntur, qui praesunt Ecclesiae Dei, et Christi sacramenta conficiunt. Hi autem in benedictione cum episcopis consortes ministeriorum sunt. Nulla in conficiendo corpore Christi ac sanguine inter eos et episcopos credenda distantia est: et Eucharistiam jam pridem per presbyteros benedictam, si usus exegtudini ejus communicare cognoscere. Nam si quis ad injuriam revocet, aut putet se accipere non debere Eucha
Abbreviated transcription (Latin):
alus sunt p̾cepti. &e cum ista fuint: sa¬
cerdos qͥ hec ñ respicit cõdemꝓnat᷑. So¬
lus incubat diuiciis: solus utit᷑ mini
sterio: solus uniuersa sibi uendicat:
solus partes inuadit alienas: solus occidit
unuiersos. Nam si sccłm diuinos libros
omnia faceremꝰ: nec deesse quicqͣm uisibi¬
liter poterat cunctis: & sola in eccl̃ia xp̃i
sanctitas habuncdaret. Hinc ꝓpt̾ auari¬
ciam sacerdotum odia cõsurgunt: hinc
ep̃i accusantur a dericis: hinc princi
pium li tis ÷ hinc detractionis causa:
possessione cõtentus sit. ut res ñ inua¬
dat alienas : ñ agrum pauꝑis tollat :
nõ uineam. ñ subiunctoriũ aliquod.
ñ famłõs. ñ fructus : qͣnto magis qͥ
eccłiis cdei p̾est debet ita in om̃ib ser¬
dicet. qd̾ sui uiris ẽẽ cognoscit: Alie¬
na nõ contingat: aliena ñ rapiat :¬
equalem se ceteris faciat: & sicut sine
hus in eccłia ñ fuit ⁊ ita et sine hiis

Expanded text:
aliis sunt praecepti. Et dum ista fiunt, saaliis sunt praecepti. Et dum ista fiunt, sacerdos qui hoc non fecerit, condemnatur. Solus incubat divitiis, solus ministerio utitur, solus universa sibi vindicat, solus partes invadit alienas, solus occidit universos. Nam si secundum divinos libros omnia faceremus: nec deesse quidquam visibiliter poterat cunctis, et sola in Christi Ecclesia sanctitas abundaret. Hinc propter sacerdotum avaritiam odia consurgunt, hinc epum lites, hinc detractionis causa, possessione contentus sit, ac res non invadat alienas, non agrum pauperi tollat, non vineam, non subjectorum aliquod, non famulos, non fructus: quanto magis qui Ecclesiae Dei praeest, debet ita in omnibus serdicet quod sui juris esse cognoscit! Aliena non contingat, aliena non rapiat, aequalem se caeteris faciat: et sicut sine his in Ecclesia non fuit, ita et sine his i
Abbreviated transcription (Latin):
uite ciuitates accipiunt: ut tu intelligaᷤᷤ
nullũ eẽ hominũ genꝰ. nullam terram.
nullũ locum. nullam gentẽ. q̃ non huic
ꝓpt̾ dñm seruire uibeat᷑. De leuitis aut̃
decimas decimaꝵ accipunt sacerdotes:
ex quo in eccliis. sicut in romano imꝑio
creuit auaricia: perut lex asacerdote. &
uisio de ꝓpħa. Singłi quoq ꝓ potencia
ep̃alis nominis qͣm sibi ipsi illicite absq
in usus suos redigunt: nͨ hoc sibi quod
scriptum ÷ uendicant : s cunctis aufert
uniuersa. Mendicat infelix clericus in
plateis: et seruili oꝑi mancipatꝰ. publi¬
cam de quolibet deposcit alimoniam: ⁊¬
ex eo despicit᷑ a cunctis sacerdotale offi¬
cium : dum miscd̾ia desolatꝰ. iuste pu¬
tat᷑ ad hanc ignominiã deuenisse. E¬
get in sede presbr̃: in altario leuita:
in secretario subdẏaconꝰ ⁊ in lectione le
fossarus. Moriunt᷑ fame: qͥ sepelire
mandant᷑. Poscunt mĩam: qͥ misereri

Expanded text:
vitae civitates accipiunt: ut tu intelligas, vitae civitates accipiunt: ut tu intelligas, nullum esse hominum genus, nullam terram, nullum locum, nullam gentem, quae non huic propter Dominum servire jubeatur. De Levitis autem decimas decimarum accipiunt sacerdotes, ut in Romano imperio crevit avaritia, periit lex de sacerdote, et visio de propheta. Singuli quique pro potentia episcopalis nominis, quam sibi ipsi illicite absque in usus suos redigunt: nec hoc sibi quod scriptum est vindicant, sed cunctis auferunt universa. Mendicat infelix clericus in plateis, et civili opere mancipatus, publicam a quolibet deposcit alimoniam: et quidem ex eo despicitur a cunctis sacerdotale officium, dum misericordia desolatus, juste putatur ad hanc ignominiam devenisse. Eget in sede presbyter, in altari levita, in secretario subdiaconus, in lectione lecfossarius: moriuntur fame, qui alios sepelire mandantur: poscunt miseri
Abbreviated transcription (Latin):
noscant. Tunc dem̃ ut aures habeamꝰ
ad dñm dyaconꝰ clamat : ip̃e p̾dicat: ip̃e
hortat᷑: ip̃e cõmonet astantib sacerdo¬
cem annũciet. aut negligenter aspi¬
cias: aut cõtempnandam putes. Suffi¬
cit huic ordini tum ꝑ dñm fuisse con¬
cessum: ut ñ solus sacerdos in templo
totum agere aut complere uideretur.
Eget officio cdraconi sacerdos: sicut &
dỹaconꝰ sacerdotis. Nec cdiues sine pau¬
pere: nͨ pauꝑ sine diuite ẽẽ potest. Post
consecrationẽ enĩ om̃ium sacramen¬
toꝵ. post orones. post recitationes no¬
minũ. post om̃ia mysteria deitatis
testis dispensationis: testis humilitatis ÷
ne elatus in suꝑbiam is qui obtulit nicħ
sꝑandum sibi a dyacono cognoscat. Ideo
leuita in consecratione ꝑfectus ÷. Nec ul¬
tra iam sicut laicus benedicit᷑: qr ꝑfectã
in se habere iubetur dñi sanctitatẽ. De¬
niq ex om̃ib tͥbub in ihũ naue libro le¬

Expanded text:
noscant. Tunc deinde ut aures habeamus noscant. Tunc deinde ut aures habeamus ad Dominum, diaconus acclamat, ipse praedicat, ipse hortatur, ipse commonet astantibus sacerdopacem annuntiat, aut negligenter aspicias, aut condemnandam putes. Sufficit huic ordini tantum per Dominum fuisse concessum, ut non solus sacerdos in templo totum agere et implere videatur. Eget officio diaconi sacerdos, sicut et diaconus sacerdotis: nec dives sine paupere, nec pauper sine divite esse potest. Post consecrationem enim omnium sacramentorum, post orationes, post recitationes nominum, post omnia mysteria deitatis, testis dispensationis, testis humilitatis, ne elatus in superbiam is qui obtulit, nihil sperandum sibi a diacono recognoscat. Ideo Levita in consecratione perfectus est, nec ultra jam sicut laicus benedicitur, quia perfectam in se habere jubetur Domini sanctitatem. Denique ex omnibus tribubus in Jesu Nave libro , Le
Abbreviated transcription (Latin):
an cui ministrat᷑: & sicut in sacerdote con¬
menti÷. Illi orare: huic psallere manda¬
tur. Ille oblata scĩficat: hic scĩficata dis¬
pensat. Ip̃is ⁊̃ sacerdotib pp̃ p̾sumptionẽ
ñ lic de m̃sa dñi tollere calicem. nisi eis
traditꝰ fu̾it a dẏacono: ut p̾cedente mini¬
sterio scĩtatis. humiliatꝰ paulisꝑ post cõ¬
secrationẽ dum minist̾io dĩ debent reue¬
renciam recognoscant. Ita eñi d̃s nost̾¬
om̃ps uniu̾sa disposuit ÷ ut qͥ maiorem
ẽẽ se crediderit. minor sit: & qͥ uideret᷑
minor. maior existeret. Deniq ꝙͣ hoc
uerum sit: ip̃e ꝑpende. Leuite inferunt
oblationes in altario: leuite componũt
m̃sam dñi: leuite cum sacerdotib cum
sacram̃ta bñdicuntur assistunt: leuite
ante sac̾dotes orant: ut si distinctio lo¬
corum credit᷑ in mundo: etiam in alta¬
rio dĩ uideant sibi ep̃i si suꝑbi sunt dya¬
conos añ poni: si humilitatẽ diligũt.
magis se in eo qd̾ sunt humłes recog¬

Expanded text:
an cui ministratur ? Et sicut in sacerdote conpensatio. Illi orare, huic psallere mandatur. Ille oblata sanctificat, hic sanctificata dispensat. Ipsis etiam sacerdotibus propter praesumptionem non licet de mensa Domini tollere calicem, nisi eis traditus fuerit a diacono: ut praecedente ministerio sanctitatis, humiliatus paulisper post consecrationem, dum ministro reverentiam eomnipotens universa disposuit, ut qui majorem se esse crediderit, minor sit: et qui videretur minor, major existeret. Denique quam hoc verum sit, ipse perpende. Levitae inferunt oblationes in altari. Levitae componunt mensam Domini. Levitae cum sacerdotibus, dum sacramenta benedicuntur, assistunt. Levitae ante sacerdotes orant, ut si distinctio locorum creditur in mundo, etiam in altari Dei videant sibi episcopi, si superbi sunt, diaconos anteponi. Si humilitatem diligunt, majores se esse in eo quod sunt humiles, cog
Abbreviated transcription (Latin):
dum soli uultis in eccłia potenciari.
Deniq & crisma ea ratio est. atq hic
ordo legitimus consecranti. Baptizatũ
cdeum in similituclinẽ columbe. in specie cris¬
matis a patre unctum fuisse manifestũ
est: ac postea sacram̃tis corpus eiꝰ ⁊ sanguis¬
eiꝰ ostensus. Que cum offerre licet. licet¬
eciam reliqͣ que in eo sunt consecͣri: qr ĩ
ma conficere: qr in corpe eiꝰ crisma eiꝰ est.
Siqͥdem ħ regła &̃ nunc seruat᷑ apluri¬
mis: atq in eccłiis multi ista sic facuit̃.
Tam̃ mee hoc scito ẽe sendencie nulli ep̃o
suꝑ hoc iniuriã eẽ faciendã: nͨ legem ei

Expanded text:
dum soli vultis in Ecclesiis potentari? dum soli vultis in Ecclesiis potentari? Denique et chrismatis ea ratio est, atque hic ordo legitimus consecrandi, baptizatum Dominum et in similitudine columbae in specie chrismatis a patre unctum fuisse manifestum est, ac plenitudo sacramenti, corpus ejus et sanguis ostensus. Quae cum offerre licet, etiam reliqua, quae in eo sunt consecrare, quia ma conficere, quia in corpore ejus chrisma est. Siquidem haec regula etiam nunc servatur a plurimis, atque in ecclesiis multis sic ista faciunt: tamen meae hoc scito esse sententiae, nulli episcopo super hoc injuriam esse faciendam, nec legem a me
Abbreviated transcription (Latin):
alium sacerdotẽ. Nec hino ep̃oꝵ inuidia
cdiabolice temptationis inflati irascatur
in eccłiis predicent: si plebem ut scͥptũ:
benedicant. E enim obuianti mͥ ista sic
Quis maior est ꝓpisto: aut qͥd corꝑi eiꝰ
xp̃m consecrat. cum in altario dĩ sacra
eciam dei. licet apłs dicat. de uirginibus
manifestum est: qr maria mater xp̃i¬
cedendum esse summo sacerdoti uidico.
& hoc faciendum ẽẽ qd̾ iusserit. Circa
laicos ac mulieres iubentib uob̾ iniu¬
officia ⁊ amictit linga opus: nõ hab&
confidenciam p̾dicandit truncatꝰ om̃i
parte uirtutum. solum prb̃ri nomẽ
habet: plenitudinẽ ac ꝑfectionem q̃
consecrationi eiꝰ competit. ñ retentat.
Quis hic rogo o sacerdotes honor nr̃
. ut damꝓͥnum gregib inferatis:
Qm̃ cum pastorib ꝑ potenciam urãm
aufert᷑ deo cligna diligẽtia: cõtagium
qd̾dam. ⁊ calamitas gregib crescit: ac
dõ non pr̃imonii clamꝓna cõquiritis :

Expanded text:
alium sacerdotem. Nemo hinc episcoporum invidia alium sacerdotem. Nemo hinc episcoporum invidia diabolicae tentationis inflatus irascitur in ecclesiis praedicent, si plebibus, ut scriptum est, benedicant: etenim abnuenti mihi ista sic quis major est Christo? aut quid corpori ejus, er Christum consecrat, cum in altario Dei sacrametiam Dei, licet Apostolus dicat: De virginibus manifestum est: quia Maria mater credendum est summi sacerdotis judicio, et hoc faciendum quod jusserit circa laicos et mulieres. Jubentibus vobis injuofficium, amittit linguae opus, non habet confidentiam praedicandi: truncatus est omni parte virtutum, solum presbyteri nomen habet, plenitudinem ac perfectionem, quae consecrationi ejus competit, non retentat. Quis hic, rogo, o sacerdotes, honor vester est, ut damna gregibus inferatis? quoniam cum pastoribus per potentiam vestram aufertur Deo digna diligentia, contagium quoddam et calamitas cro, non patrimonii sui damna conquiritis,
Abbreviated transcription (Latin):
fides. spes. caritas. tria ħ: maior hiis
est caritas. Caritas paciens ÷: benigna
est. Non emulat᷑: ñ inflatur: nõ ꝑpe¬
ram agit. Omnia credit: om̃ia susti¬
net. Caritas nunqͣm excidit. Et quia
scriptũ est. prb̃ri duplici honore ho¬
norentur: maxime qui laborant in
uerbo dei: predicare eos utile est. bene¬
licere congriui : confirmare conue¬
nit. reddere cõmunicationẽ necesse
est: uisitare infirmos ÷ orare ꝓ inua¬
lidis: atq om̃ia dei sacram̃ta comple¬
re: presertim cum in oriente eam¬
semꝑ consuetudinẽ. & in yllirico. ⁊
in ytalia. atq in affrica. omnib in
festum est: ac sola ꝓpter auctorita¬
tẽ summo sacerdoti clericoꝵ ordina
a multis disciplina eccłie uendicata.
concordiam sacerdotũ solueret : sc̃a¬
dala generaret. Propter hoc et nu¬
per episcopalis dignitas ad metropo¬
litanum ÷ remissa: & cum huic sũ
cultas: et incipiunt etiam nunc summi sa¬
cerdotes pati non ex iure. s ex necessitate

Expanded text:
tas, tria haec, major his est charitas. Charitas patiens est, benigna est, non aemulatur, non inflatur, non perperam agit: omnia credit, omnia sustinet: charitas numquam excidit . Et quia scriptum est: Presbyteri duplici honore honorentur, maxime qui laborant in verbo Domini : praedicare eos decet, utile est benedicere, congruum confirmare, convenit reddere communionem, necesse est visitare infirmos, orare pro invalidis, atque omnia Dei sacramenta complere, praesertim cum in Oriente eam consuetudinem et in Illyrico, et in Italia, atque in Africa omnibus in festum sit. Ac sola propter auctoritatem summo sacerdoti clericorum ordina multis disciplina Ecclesiae vindicata concordiam sacerdotum solveret, scandala generaret. Propter hoc et nuper episcopalis electio ad metropolitanum remissa est: et cum huic summcultas, et incipiunt etiam summi sacerdotes pati, non ex jure, sed ex necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
in cunctis est. &ͥ om̃ĩ potencie dñi ⁊ in
xp̃o donat᷑ : ex qͦ processus om̃iũ głaꝵ
et plenitudo uͥtutũ ÷: ex qͦ omĩa. ꝑ quẽ¬
omĩa. cuis omĩa. Ip̃e enĩ ordinat sa¬
cerdotes: ip̃e leuitas: ipẽ subdiaconos :
ip̃e lectores: ip̃e ostiarios⁊ ip̃e fossarios.
pẽ arundinem tenens metit᷑ iherłm:
ipe fabrice dĩ preest⁊ ip̃e qͥd unusquisꝙ
facere debeat ostendit: ipse dlampnat: ip̃e
recipit: ip̃e ligat ⁊ ip̃e soluit: ip̃e claues reg¬
ni celoꝵ haret: ip̃e thronũ di reserat. et
claudit⁊ supͣse nichil habens. Si humilis
& bonꝰ sit. si ꝑfectꝰ ut scͥptũ ÷. si obseruats¬

Expanded text:
in cunctis est, qui omnipotentiae Dei, et in Christo donatur, ex quo processus omnium gloriarum et plenitudo est virtutum, ex quo omnia, in quo omnia. Ipse enim ordinat sacerdotes, ipse levitas, ipse subdiaconos, ipse lectores, ipse ostiarios, ipse fossarios, ipse arundinem tenens metitur Jerusalem, ipse fabricae Dei praeest, ipse quod unusquisque facere debet ostendit, ipse damnat, ipse recipit, ipse ligat, ipse ligata solvit, ipse claves regni coelorum habet, ipse thronum Dei reserat et claudit, supra se nihil habens. Si humilis et bonus sit, si perfectus ut scriptum est: Est
Abbreviated transcription (Latin):
dos inet̾num sccłm ordinẽ melchisedech.
hic in carne ambulans: ñ scd̃m carnẽ
militat. Hic ñ uult ẽẽ nͥ cum ihũ: hic
neminẽ clamꝓnat. Hic ip̃i eciam iide
scias eũ talem in passione pacificꝰ ut¬
xp̃c ẽẽ clebere. Hic osculum ei dat: a quo
tradendus ÷. Hic p̾cinctus patit᷑. hic
saluat uniu̾sos. Elegistis de hoc offi¬
cio amplius lisputare: Nichil possũ:
qm̃ qͥcquid in clericis cõsecratum es dẽ
est. In illis eẽ partes & menbra urtutũ ĩ ep̃õ.
plenitudinẽ diuinitatis corꝑalit̾ habitare.¬

Expanded text:
dos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Hic in carne ambulans, non secundum carnem militat. Hic non vult esse nisi cum Jesu. Hic neminem damnat: hic ipse etiam Judae, sciens eum talem esse in passione, pacificus est. Hic osculum ei dat a quo traditus est. Hic pro cunctis patitur: Hic salvat universos. De hoc officio amplius disputare nihil possum, quoniam quod in clericis consecratum esse prnifestum est. In illis esse partes et membra virtutum, in episcopo plenitudinem divinitatis habitare
Abbreviated transcription (Latin):
Ex uerbis enĩ nr̃is iustificabim᷑: et ex
uerbis nr̃is condẽpnabim᷑. In ore eñi
hominis: uita et mors. Id̾o in fossari
In ostiariis: doctores: In lectorib ꝓpħe
ratio: In diaconib archangłi: in preᷤᷤ¬
biteris apli: in epis. deus. Deniq sic¬
scriptũ est. Primum apłos. scd̾o pro¬
phetas: tercio cloctores. & ideo de ep̃o
uiq acl liacoñ sp̃e dispositioꝵ: de
subdiaconis usq ad ostiarios anime. ĩ fos
uientem ẽẽ cognosce: scłm qđ scriptũ ÷.
Uos estis templum clei: & sp̃c cli̾ habitat
in uobis. Si quis templũ d̾i uiolauerit:
disꝑdet illum d̾s. Templum enĩ cłĩ scm
est: qd̾ estis uos. Preclica aũt uerbũ dei
cunctis: ut scriptũ ÷. Exhortare omnes.
oꝑibus bonis. Nemo adolescenciã tuã
cõtempnat. Nõ receclat lib̾ legis de ma¬
nu tua: et meditaberis in eo die ac no

Expanded text:
. Ex verbis enim nostris justificabimur, et ex . Ex verbis enim nostris justificabimur, et ex verbis nostris condemnabimur: in ore enim hominis vita et mors: ideo in fossariiin ostiariis doctores, in lectoribus prophetae,  diaconibus archangeli, in presbyteris approphetas, tertio doctores . Et ideo de Episcopo usque ad Diaconum spiritus dispositio est. De subdiaconibus usque ad ostiarios animae: in fossvientem esse cognosce, secundum quod scriptum est: Vos estis templum Dei, et Spiritus Dei habitaDei violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Praedica autem verbum Dei cunctis, ut scriptum est: Exhortare omnes, operibus bonis. Nemo adolescentiam tuam contemnat: non recedat liber legis de manu tua, sed meditaberis die ac nocte in eo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ & ip̃i sunt recognoscas. S qui a scͥptũ ÷
nõ uos me elegistis. sed ego uos. summus
sacerdos qͥ elegit dicit᷑: qͥ electi sunt sac̾¬
dotes. Omnẽ enĩ potestatẽ suam dc disci¬
pulis suis dedit ÷ & moysen dm̃ dici uo¬
luit pharaonis: atq in se homo xp̃c ihc̃
maior in eo qd̃ in carne apparuit fuit. Ee
hoc ÷ mysterium eccłie qd̾ esdras descrip¬
sit: qd̾ in qͥnq gradib collocatũ sensꝰ
torem te posui domui isrł. Leuite oclora¬
tui: quia ip̃i sacerdotib iuncti. colũp¬
ne & fundam̃tum u̾itatis sunt: ipsi
sp̃c forma. puris m̃tib oclor uite in ui¬
tam sunt: & ꝑ manus eoꝵ odor sacrifi¬
cii ascendit in cõspectu clĩ. Nathinnei:
aucditui: ut obaudiant uniu̾sis diui¬
nis uerbis: ac p̾ceptis sacerdotũ ⁊ offici¬
is leuitaꝵ. Sacri cantores: sermoni. ꝙ
est lingua. Ostiarii: ori. siue fossarii.
sicut scriptũ ÷. Pone dñe custocdiam
ori m̃o: & ostiũ circũstancie labus m̃is

Expanded text:
 ipsi sunt, recognoscas: Sed quia scriptum est: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos : summus sacerdos qui elegit, dicitur; qui vero electi sunt, sacerdotes. Omnem enim suam potestatem Deus discipulis suis dedit: et Moysen Deum dici voluit Pharaonis. Atque ipse homo Jesus Christus major in eo quod in carne apparuit, fuit. Et hoc est mysterium Ecclesiae, quod Esdras descripsit, quod in quinque gradibus collocatum, sensus torem te posui domui Israel . Levitae odoratui, quia ipsi sacerdotibus juncti, columnae et fundamentum veritatis sunt, ipsi spiritus forma, puris mentibus odor vitae in vitam sunt, et per omnes eorum odor sacrificii ascendit in conspectu Dei. Nathinnei auditui, ut audiant universi divinis verbis ac praeceptis sacerdotum et officiis levitarum. Sacri cantores sermoni, quod est linguae. Ostiarii sive fossarii ori, sicut scriptum est: Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiae labiis meis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ scriptũ ÷. Nolite tang̾e̾ xp̃os meos: &
in ꝓphis meis nolite malignari. Huic
summa a cunctis dericis atq ab oĩ ppło
deferencla reu̾encia ẽ: qͥa ñ dicit figm̃¬
tum ei qͥ fe finxit ÷ ut qͥd me fecisti sic.
aut ñ habet potestatẽ figulus luti ex e¬
adem massa facere aluid qͥdem uas in
honorem: aliud in cõtumeliam: Hic ñ

Expanded text:
quod scriptum est: Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari . Huic summa a cunctis clericis atque ab omni populo deferenda reverentia est: quia non dicit figmentum ei qui se finxit, utquid me finxisti sic? Aut non habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud in cont
Abbreviated transcription (Latin):
& testimoniũ halere bonũ ab hus qui
foris sunt: ut ñ in opprobriũ incidat ⁊ la
queum liaboli. Diacones similit̾ pud asͦ.
ñ bilingues. ñ multo uino declitos. ñ tur¬
pis lucri sectatores. sed habentes myste

Expanded text:
 testimonium habere bonum ab his qui foris sunt, ut non in opprobrium incidat, et in laqueum diaboli. Diacones similiter pudicos, non bilingues, non multo vino deditos, non turpe lucrum sectantes: habentes
Abbreviated transcription (Latin):
geli. hii sunt septẽ candelabra aurea:
maculam aut rugã: atq in candorem
lucis effecti. in om̃i istł dm̃ uolunt ꝓs¬
picere. Puri m̃tib: animab candidi:
uͥtutũ oꝑationib p̾clari: humilitate
p̾diti: qͥeti: humiles ÷ euͣngłi. antes pa¬
cem: annũciantes bona:dissensiones.
⁊ rixas. ⁊ scandala resesantes⁊ soli deo
colloq̃ntes in templo nichil de mũdo
penitꝰ cogitãtes : dicentes pri ⁊ mri. nõ
nouiuos: ⁊ filios suos ñ agnoscentes.
Deniq ⁊ leui ut scͥptũ legimꝰ sacerdota¬
lis tͥb ÷: & caput om̃ium sacerdotum

Expanded text:
 hi sunt septem candelabra aurea, maculam aut rugam: atque in candorem lucis effecti, in omni Israel Deum valent prospicere, puri mentibus, animabus candidi, virtutum operatione praeclari, humilitate praediti, quieti, humiles, evangelizantes pacem, annuntiantes bona, dissensiones et rixas et scandala resecantes, soli Deo colloquentes, in templo nihil de mundo penitus cogitantes: dicentes patri et matri, non novimus vos: et filios suos non agnoscentes. Denique et Levi, ut scriptum legimus, sacerdotalis tribus est, et caput omnium sacerdotum:
Abbreviated transcription (Latin):
in prb̃ro summam sacerdocii colloca¬
ri: & alibi ad maiores natu. Qͥ uospo¬
lippis. Certe una macedonie ciuitas ÷.
& cum ibi paulus ep̃is ⁊ diaconib scri¬
milia aĩam tuam. &e apłs. Adu̾sum¬

Expanded text:
in presbytero summam sacerdotii collocari? Et alibi ad majores natu: Qui vos polippis . Certe una Macedoniae civitas est: et cum ibi Paulus episcopis et diaconibus scrimilia animam tuam. Sed oderu
Abbreviated transcription (Latin):
t profecti de eboch: castra metati¬
sunt in yeabarim. in finib mo¬
ab. Tricesima octaua mansio: aceruos
lapidum transeuntiũ sonat. Sunt scĩ.
lapides qui uoluuntur suꝑ t̾ram. leues.
politi: et rotunditate sua rotarum cͦsi¬
bus similes. Sunt et alii. quos ꝓpħa iu¬
bet tolli deuia: ne ambulantium ĩ eos
offendant pedes. Qui sunt isti ambu¬
lantes: utiq uiatores et p̾dereuntes:
qͥ ꝑ istud scłm ad alias mansiones tran¬
sire festinant. Qd̃ autẽ dicit᷑ in finib
moab. et supra scriptum est. in solitudine q̃
respicit moab. contra solis ortum: ostendit
iuxta literam. qd̾ hutusq in finib terre
ydumeoꝵ fuerint ⁊ et nunc ueniant al
terminos moab: de alia ꝓuntia ad aliam
transeuntes. Non enim semꝑ uni uirtuti
danda est opera: s sicut scriptum ÷. ibunt
de uirtute in iurtutem. De alia transeun¬
dum ẽ. ad aliam. quia herent sibi ÷ et ita
inter se nexe sunt: ut qͥ una caruerit. om¬
nib careat. Etñ transire de alia ad aliã

Expanded text:
t profecti de Oboth castra metatisunt in Hieabarim in finibus Moab. | Tricesima octaua mansio \'aceruos lapidum transeuntium\' sonat. sunt sancti lapides, qui uoluuntur super terram, leues, politi et rotunditate sua rotarum cursibus similes. sunt et alii, quos propheta iubet tolli de uia, ne ambulantium in eos offendant pedes. qui sunt isti ambulantes? utique uiatores et praetereuntes, qui per istud saeculum ad alias mansiones transire festinant. quod autem dicitur: in finibus Moab et supra scriptum est: in solitudine, quae respicit Moab contra solis ortum, ostendit iuxta litteram, quod huc usque in finibus terrae Idumaeorum fuerint et nunc ueniant ad terminos Moab de alia prouincia ad aliam transeuntes. non enim semper uni uirtuti danda est opera, sed, sicut scriptum est: ibunt de uirtute in uirtutem, de alia transeundum est ad aliam, quia haerent sibi et ita inter se nexae sunt, ut, qui una caruerit, omnibus careat. et tamen transire de alia ad aliam
Abbreviated transcription (Latin):
tas. uiscera distenta compleuerit. cũ
saturitate succedit obliuio: tam dui
nescitura quid capiat. donec memoriã
reuocarit esuries. Tu necdũ saciatus
e nobis. cur finem uingis exordio: Cͦ
amutis. anteqͣm teneas: Nisi forte
negligentie semꝑ excusatione sotia.
asseres te ñ habuisse qd̾ scriberes: cum
hoc ip̃m debueris scribere. aliud te nõ¬

Expanded text:
tas uiscera distenta conpleuerit, cum tas uiscera distenta conpleuerit, cum saturitate succedit obliuio tam diu nescitura, quid capiat, donec memoriam reuocauerit esuries. tu necdum satiatus e nobis cur finem iungis exordio? cur amittis; antequam teneas? nisi forte neglegentiae semper excusatione socia adseras te non habuisse, quod scriberes, cum hoc ipsum debueris scribere, aliud te no
Abbreviated transcription (Latin):
Ni circa te affectus m̃s
sit. karissimus ambob
helyodorus tͥ potuit
fideliter nuntiare ⁊ qͥ
non minori de cliligit amore ꝙͣ dili¬
go. ut ego semꝑ inore meo tuũ no
men sonem: ut ad pͥmam qͣmcumq
confabulationẽ. iocundissimi mͥ cõ¬
sortii recorder⁊ humilitatẽ admirer⁊
untutem efferam: p̾dicem caritatẽ.
Nerum tu qͥd natura linces insitum ha¬
bent. ne post tergum respicientes memi¬
nerint pͥorum. ⁊ mens ꝑdat qd̾ oculi ui¬
dere desiderant: ita nr̃e necessitudinis
penitus oblitus. illam epł̃am qͣm ĩ cor
de xp̃ianoꝵs scriptam apłs refert. non
par petri ualitura. sed imis ut auint
cens erasisti. Et ille quidem qͣs diximꝰ
fere sub frondente captantes arboris
ramo fugaces capreas. ut timidũ cer¬
uos animal comp̾hendunt. currentẽq
frustra predandum hostem suũ secũ
uehit rabido de suꝑ ore dilaniant:⁊
tam diu meminere preclandi. qͣmdui
uenter uacuus siccum fame guitur
exasperat. Ubi uͦ sanguine pasta feri¬

Expanded text:
i circa te affectus meus sit, carissimus ambobus Heliodorus tibi potuit fideliter nuntiare; qui non minore te diligit amore, quam ego diligo: ut ego semper in ore meo nomen tuum sonem: ut ad primam quamque confabulationem jucundissimi mihi consortii recorder, ut humilitatem admirer, virtutem efferam, praedicem caritatem. Verum tu, quod natura Lynces insitum habent, ne post tergum respicientes meminerint priorum, et mens perdat quod oculi videre desierint, ita nostrae es necessitudinis penitde Christianorum scriptam apostolus refert, non praepeti litura, sed imis, quod aiunt, ceris erasisti. et illae quidem, quas diximus, ferae sub frondente captantes arboris ramo fugaces e capreas ant timidum, ceruos, animal conprehendunt currentemque frustra praedam, dum hostem suum secura uehit, rabido desuper ore dilaniant et tam diu meminere praedandi, quam diu uenter uacuus siccum fame guttur exasperat; ubi uero sanguine pasta feri
Abbreviated transcription (Latin):
quid nosse. quid cupere debeamus: ut
& nos quoq possimus dicere. Concu¬
punt anima mea desiderare ustifica¬
tiones tuas in om̃i temꝑe. Ceterum.
socraticum illud impletur in nobis.
hoc tantum scio: qd̾ nescio. Tangam
et nouum breuit̾ testamentũ. Ma¬
theus. marchus. lucas. Iohẽs. Quadri
ga. & uerum cherubyn. qd̾ interp̾tat᷑
sciencie multitudo. ꝑ totum corpus
oculati sunt. scintillis emicant. dis¬
currunt fulgura. pedes habent rectos:
& in sublime tendentes. terga pẽnata.¬
et ubiq uolitancia. tenent se mutuo.
sibi q ꝑplexi sunt. & qͣsi rota in rotam
septem scribit ecclias. Octaua enĩ ad
hebreos aplerisq extra num̾um po¬
nitur. Timotheum instruit actitũ.
phylemonem ꝓ fugitiuo famulo dep̾¬
pauca scribere. Actus apłoꝵ nudam
qͥdem sonare uident᷑ hystoriam: et
nascentis eccł̃ie infanciam dexere S
si nou̾imus scriptorẽ eoꝵ lucam. ẽẽ
medicũ. cuiꝰ laus est in eungłio: aĩ

Expanded text:
quid nosse, quid cupere debeamus, ut quid nosse, quid cupere debeamus, ut et nos quoque possimus dicere: concupiuit anima mea desiderare in stificationes tuas in omni tempore. ceterum Socraticum illud inpletur in nobis: \'hoc tantum scio, quod nescio\'. tangam et nouum breuiter testamentum: Mattheus, Marcus, Lucas, Iohannes, quadriga domini et uerum cherubin, quod interpretatur \'scientiae multitudo\', per totum corpus oculati sunt, scintillae micant, discurrunt fulgora, pedes habent rectos et in sublime tendentes, terga peet ubique volitantia, tenent se mutuo sibique perplexi sunt, et quasi rota in rota septem scribit Ecclesias: octava enim, ad HEBRAEOS, a plerisque extra numerum ponitur. TIMOTHEUM instruit ac TITUM, et PHILEMONEM pro fugitivo famulo deprpauca scribere. ACTUS APOSTOLORUM nudam quidem sonare videntur historiam et nascentis Ecclesiae infantiam texere; sed si noverimus scriptorem eorum Lucam esse medicum, cujus laus est in E
Abbreviated transcription (Latin):
in typo etił e ppłm liberat de periculo. &
interfecto aman. qͥ interp̾tatur iniqui¬
tas: ꝑtes conuiuii et diem celebrem mit¬
tit in posteros. Paralypomenon liber.
id est instrumenti ueteris. N tͦi y sͦ¬
cͦo Pͣc tl. tantus ac talis est: ut absq
illo si quis scĩam scripturarum sibi uo¬
luerit arrogare: se ipsum irrideat. ꝑ
singula qͥppe nomina. iuncturas q u̾¬
borum. et pret̾misse in regum libris
tanguntur hystorie: et innum̾ables
explicantur euͣngelii questiones. Et¬
dras et neemias. aduitor uidelicet ⁊
consolator a dño. in unum uolumets
artantur. instaurant templũ. mu¬
ros extruuint ciuitatis : om̃isq illa
turba populi recleuntis in patriam. et
descriptio sacerdotum. leuitarum. isrłi¬
tis proselitorum. ac ꝑ singłas familias
murorum & turrium oꝑa diuisa: aliud
ĩcortice preferunt ÷ aliud retineat in
meclulla. Cernis me scripturaꝵ amore
raptum. excessisse moclum epłe:. et tam̃
nõ implesse qd̾ uolui. Audiuimꝰ tantũ

Expanded text:
 typo populum liberat de periculo et interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, partes conuiuii et diem celebrem mittit in posteros. Paralipomenon liber, id est instrumenti ueteris ἐπιτομή, tantus ac talis est, ut, absque illo si quis scientiam scripturarum sibi uoluerit adrogare, se ipsum inrideat. per singula quippe nomina iuncturasque uerborum et praetermissae in Regum libris tanguntur historiae et innumerae explicantur euangelii quaestiones. Esdras et Neemias, adiutor uidelicet et consolator a domino, in unum uolumen artantur: instaurant templum, muros extruunt ciuitatis; omnisque illa turba populi redeuntis in patriam et discriptio sacerdotum, Leuitarum, Israhelis, proselitorum ac per singulas familias murorum et turrium opera diuisa aliud in cortice praeferunt, aliud retinent in medulla. Cernis me scripturarum amore raptum excessisse modum epistulae et tamen non inplesse, quod uolui. audiuimus tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
Tollenti cunicam: et pallium relin¬
quendũ ÷. Scilicet nͥ tu semꝑ recrasti¬
nans & diem de die trahens. caute ⁊
pedeten tim tuas possessiunculas
uendideris: non habet xp̃c unde alat
pauꝑes suos: To̾tum deo dedit: qui se¬
ipsum optulit. Apłi nauem tantũ
& retia reliquerunt. Nidua cluo era mit¬
tit in garophilacium: et prefert᷑ cresi
diuicus. facile contem nit omnia: qui
se semper cogitat esse moriturum.

Expanded text:
Tollenti tunicam, et pallium relinTollenti tunicam, et pallium relinquendum est. Scilicet nisi tu, semper recrastinans, et diem de die trahens, caute et pedetentim tuas possessiunculas vendideris, non habet Christus unde alat pauperes suos. Totum Deo dedit, qui seipsum obtulit. Apostoli navem tantum et retia reliquerunt. Vidua duo aera misit in gazophylacium, et praefertur Croesi divitiis. Facile contemnit omnia, qui se semper cogitat esse moriturum.
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit. Discamus in terris: quoꝵ nob̃̾
sciencia ꝑseueret in celo. Obuus te ma¬
nib excipiam. ⁊ ut in epte aliqͥd. ac de
ermagore tumiditate effunclam: qͥcqͥd
quesieris. tecum scire conabor. Habes hic
amantissimũ cui frẽm eusebium qui
lict̾arum tuarum mͥ grãm cluplica¬
uit. referens honestatem morũ tuoꝵ.
contemptum scli : fidem amicicie:
amorẽ xp̃i. Nam prudenciam. ⁊ elo¬
quii uenustatem: etiam absq illo e
pystola p̾ferebat. Festina queso te.⁊
herenti in salo nauicule funem ma¬
gis precide. qͣm solue. Nemo renuncia¬
turus scło bene potest uend̾e: quem cõ¬
tempsit ut uenderet. Quicqͥd in sũp¬
tus de tuotulexis: ꝓ lucro computa.
Antiqum dc̃m est. Auaro tam de est
qd̾ habet: qͣm qd̾ non habet. Credenti
totus mundus diuiciarum ẽ. Infide¬
lis autem eciam obolo indiget. Sic
uiuamus tanqͣm nichil habentes: et
om̃ia possidentes. Nictus et uestitus:
te rem tuam: uende. Si ñ habes: ꝓice

Expanded text:
inuenit. discamus in terris, quorum nobis inuenit. discamus in terris, quorum nobis scientia perseueret in caelo. Obuiis te manibus excipiam et, ut inepte aliquid ac de Hermagorae tumiditate effutiam, quidquid quaesieris, tecum scire conabor. habes hic amantissimum tui fratrem Eusebium, qui litterarum tuarum mihi gratiam duplicauit referens honestatem morum tuorum, contemptum saeculi, fidem amicitiae, amorem Christi. nam prudentiam et eloquii uenustatem etiam absque illo ipsa epistula praeferebat. festina, quaeso te, et haerentis in salo nauiculae funem magis praecide, quam solue. nemo renuntiaturus saeculo bene potest uendere, quae contempsit, ut uenderet. quidquid in sumptus de tuo tuleris, pro lucro conputa. antiquum dictum est: auaro tam deest, quod habet, quam quodnonhabet-credenti totus mundus diuitiarum estinfidelis autem etiam obolo indiget. sic niuamus quasi nihil habentes et omnia possidentes. uictus atque uestitus te rem tuam, vende; si non habes, projice.
Abbreviated transcription (Latin):
Iacob. petrus. Ioħes. uidas. septẽ epy¬
stolas ediderunt: tam mysticas. tam
succinctas. et breues. ꝑiter et longas:
breues in uerbis. longas in sentencus:
ut rarus sit qͥ non earum lectione ꝓ¬
ficiat. Apocalypsis ioh̾is tot habet
sacram̃ta: quot uerba. Parum dixi
ꝓ merito uoluminis. laus om̃is infe¬
rior est. In uerbis singłis: multipli¬
ces latent incelligencie. Oro te fr
Rĩe. inter hec uiu̾e. ista meditari.
nichil aliud nosse. nichil querere: ñ¬
ne tͥ uidetur iam hinc in terris reg¬
ni celestis habitaculum possidere:
Nolo offendaris in scripturis scĩs sim¬
plicitate. qͣsi uilitate uerboꝵ: que uł
uitio int̾pretum. uel de industria sic
ꝓlate sunt: ut rusticam contionem
facilius instruerent÷ et ĩ una eadẽq
sentencia. alit̾ doctus. alit̾ audiret
indoctus. Non sum tam petulans &
hebes. ut hec me nosse pollicear. et eoꝵ fru
gistrum renuens. comitem spondeo. Pe¬
tenti dat᷑. pulsanti aꝑitur: querens

Expanded text:
Iacobus, Petrus, Iohannes, ludas septem epistulas ediderunt tam mysticas quam succinctas et breues pariter et longas: breues in uerbis, longas in sententiis, ut rarus non in earum lectione caecutiat. Apocalypsis lohannis tot habet sacramenta, quot uerba. parum dixi et pro merito uoluminis laus omnis inferior est; in uerbis singulis multiplices latent intellegentiae. Oro te, frime, inter haec uiuere, ista meditari, nihil aliud nosse, nihil quaerere, nonne tibi uidetur iam hic in terris regni caelestis habitaculum? nolo offendaris in scripturis sanctis simplicitate et quasi uilitate uerborum, quae uel uitio interpretum uel de industria sic prolatae sunt, ut rusticam contionem facilius instruerent et in una eademque sententia aliter doctus, aliter audiret indoctus. non sum tam petulans et hebes, ut haec me nosse pollicear et eorum frugistrum rennuens comitem spondeo. petenti datur, pulsanti aperitur, quaerens
Abbreviated transcription (Latin):
euͣngelium. ne forte in uacuũ cur-¬
reret aut cucurrisset. Hab& nescio
qͥd latentis energie uiua uox actus. et
in aures discipuli cle auctoris ore tͣns-¬
fusa forcius sonant. Unde et theschi¬
nes cum rodi exularet. & legeret᷑ illa
demostenis oratio qͣm aduersus eum
habuerat: mirantib cunctis atq lau¬
dantib. suspirans ait. Qͥd si ipsam
audissetis bestiam. sua uerba resonã¬
quied tale qd̃ uel possis uel uelis dis¬
cere: s qd ardor tuus. & discendi stu¬
clium eciam absq nob̃ ꝑ se probari
cdebeat. Ingenium docile: ⁊ sine do¬
ctore: laudabile est. Nõ quid inueni¬
as. sed qͥd queras: consideramꝰ. Mol¬
lis cera. et ad formandũ facilis. ⁊̃¬
Si artificis et plaste cesset manus:
Paulus apło ad pedes gamalihelis
legem moysi. & ꝓpħ̾as didicisse se glo¬
riatur. ut armatus spũalib delis pꝰea
cliceret cõfidenter. Arma enĩ milicie
nr̃e non carnalia sunt. s potencia deo

Expanded text:
ngelium, ne forte in uacuum curreret aut cucurrisset? habet nescio quid latentis ἐνεργείας uiua uox et in aures discipuli de auctoris ore transfusa fortius insonat. unde et Aeschines, cum Rhodi exularet et legeretur illa Demosthenis oratio, quam aduersus eum habuerat, mirantibus cunctis atque laudantibus suspirans ait: \'quid, si ipsam audissetis bestiam sua uerba resonann me tale, quod uel possis uel uelis discere, sed quod ardor. tuus et discendi studium absque nobis per se probari debeat; ingenium docibile et sine doctore laudabile est. non, quid inuenias, sed, quid quaeras, consideramus. mollis cera et ad formandum facilis, etiamsi artificis et plastae cesset manus, Paulus apostolus ad pedes Gamalihlegem Moysi et Prophetas didicisse se gloriatur, ut armatus spiritualibus telis, postea diceret confidenter: « Arma militiae nostrae, non carnalia sunt, sed pote
Abbreviated transcription (Latin):
et in templo sedens de questionibz legis
interrogans: magis docet dũ prudent̾
interrogat. Nisi forte rusticum petrũ.
rusticũ dicimus iohem. quoꝵ uterq
clicere poterat: et si imꝑitus sermone:
ñ tamen sciencia. Ioh̃es rusticus. pis¬
cator indoctus. & unde illa uox obsecro.
In principio erat uerbum. ⁊ uerbũ
erat aꝑd deũ. et deus erat u̾bũ: Lcuͦ¬
t ubc̾. grece: multa significat. Nam
& u̾bum est. ⁊ ratio. ⁊ supputatio. &
causa unus cuiusq rei ꝑ que sunt
singula que subsistunt: que uniu̾sa
recte intelligimꝰ in xp̃o. Hoc doctus

Expanded text:
et in templo sedens, de questionibus legis et in templo sedens, de questionibus legis interrogans, magis docet, dum prudenter interrogat. Nisi forte rusticum Petrum, rusticum dicimus et Iohannem, quorum uterque dicere poterat: Et si imperitus sermone, non tamen scientia. Iohannes rusticus, piscator indoctus. Et unde illa vox, obsecro: In principio erat verbum, et verbum erat apud Deum, et Deus erat verbum, ΛΟΓΟΣ? Logos Grece multa significat. Nam et verbum est et ratio et supputatio et causa uniuscuiusque rei, per quam sunt singula que subsistunt. Que universa recte intelligimus in Christo. Hoc doctus
Abbreviated transcription (Latin):
que ÷ in ꝑadyso comꝑaret: inter
ceteras uirtutes etiam hoc intulit.
In lege dñi uoluntas eius: et in tiege eiꝰ me¬
ditabitur die ac nocte. Danihel in fine
sacratissime uisionis iusti ait fulgent
quasi stelle. & intelligentes. hoc ÷ cdocti
qͣi firmamentũ. Nides qͣntum inter se
distent iusta rusticitas ⁊ docta iusticia.
Alii stellis: alii celo comꝑant᷑. Quamꝙͣ
uixta hebraycam u̾itatem: utrumq
de eruditis possit intelligi. Ita enim
apud eos legimus. Qui autem docti fu¬
erint: fulgebunt qͣi splendor firmam̃¬
ti. & qͥ ad iusticiam erudiunt multos:
qͣsi stelle in ꝑpetuas eternitates. CuR
paulus apłs uas electionis: Nempe. qr
uas legis: et scãrum scripturarum ar¬
marium. Pharisei stupent ad doctri¬
nam lñi. mirant᷑ in petro et ioħ̾e. qͦmͦ
legem sciant. cum litteras ñ didicerĩt.
Quicqͥd eñi alus exercitatio ⁊ cotidia¬
na in lege meditatio tribuere solet:
illis sp̃c sc̃s suggerebatͥ et erant iuxͣ

Expanded text:
ae in paradiso, conpararet, inter ceteras uirtutes etiam hoc intulit: in lege domini fuit uoluntas eius et lege eius meditabitur die acnocte. Danihel isacratissimae visionis: Justi, ait, fulgebunt quasi stellae, et intelligentes, hoc est docti, quasi firmamentum . Patet quantum inter se distent justa rusticitas, et docta justitiAlii stellis, alii coelo comparantur. Quanquam juxta Hebraicam Veritatem, utrumque de eruditis possit intelligi: ita enim apud eos legimus: « Qui autem docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti et, qui ad iustitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates. cur Paulus apostolus uas electionis? nempe quia uas legis et sanctarum scripturarum armarium. pharisaei stupent ad doctrinam domini, mirantur in Petro et Iohanne, quomodo legem sciant, cum litteras non didicerint. quicquid enim aliis exercitatio et cotidiana in lege meditatio tribuere solet, illis spiritus sanctus suggerebat; et erant, iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
et ueniet desideratus cunctis gentib.
pidem ocłoꝵ septem. candelabrum
aureũ cum totidem lucernis quot
ocłis. duas quoq oliuas a sinistris
lampadis cernit & dextris. ut post
dissipatas quadrigas ex effit. ũon. ⁊ equin
de ihecłm. pauꝑem regem uaticinetur
& predicet sedentem suꝑ pullum filiũ
asine subuigalis. Malachias aperte
⁊ in fine omnium ꝓpħarum. de abiecti¬
one israhel et uocatione genciũ. non
est michi ait. uoluntas in uob̾ ait do¬
minus exertituum: et munus ñ sus¬
cipiam de manu ur̃a. Ab ortu enim
solis usq ad occasum: magnum est
nomen meum in gentib: et in om̃i¬
loco sacrificatur. et offertur nomi¬
ni meo oblatio munda. Ysaiam.
iheremiam. erechiel. clanihel. quis
posset uel intelligere uel expon̾e: Qͦꝵ
primus nõ ꝓphĩam michi uidetur
texere: s euangłium. Sccl̃s. uirgam
nuceam. et ollam succensam a facie
aquilonis. & pardũ spoliatum suis
colorib. & quadruplex diuersis metͥs
nectit alpharetum. Tercius pͥncipia

Expanded text:
t desideratus cunctis gentibus.pidem oculorum septem, candelabrumque aureum cum totidem lucernis quot oculis, duas quoque olivas a sinistris lampadis cernit et a dextris: ut post dissipatas quadrigas ex Effraim et equum de Hierusalem pauperem regem uaticinetur et praedicet sedentem super pullum filium asinae subiugalis. Malachias aperte et in fine omnium prophetarum de abiectione Israhel et uocatione gentium: non est mihi, ait, uoluntas in uobis, dicit dominus exercituum, et munus non accipiam de manu uestra. ab ortu enim solis usque ad occasum magnum est nomen meum in gentibloco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda. Esaiam, Hieremiam, Ezechiel, Danihel quis possit uel intellegere uel exponere? quorum primus non prophetiam mihi uidetur texere, sed euangelium; secundus uirgam nuceam et ollam succensam a facie aquilonis et pardum spoliatum suis coloribus et quadruplex diuersis metris nectit alphabetum; tertius principia
Abbreviated transcription (Latin):
cisum de monte sine manibz ⁊ regna
om̃ia subu̾tentẽ. claro sermone p̾nũ¬
ciat. Dauicd. symonides nr̃ pindaruᷤ
et alceus flaccus quoq catullus ⁊ sere¬
nus. xp̃m lira ꝑsonat: et in decacordo
psalt̾io ab inferis excitat resurgentẽ.
Salomon. pacificus ⁊ amabilis clñi:
mores corrigit. naturam docet. eccl̃iã

Expanded text:
ne manibus et regna omnia subuertentem claro sermone pronuntiat. Dauid, Simonides noster, Pindarus et Alcaeus, Flaccus quoque, Catullus et Serenus, Christum lyra personat I et in decacordo psalterio ab inferis excitat resurgentem. Salomon, pacificus et amabilis domini, mores corrigit, naturam docet, ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
naret: ignorabat eum quẽ in libro
nesciens uenerabat᷑. Nenit philippꝰ
ostendit ei ih̾m qͥ clausus latebat
in littera. Omira cdoctoris uirtus.
Cadem hora credit eunuchus: bap
eccłie: qͣm inaurato sẏnagoge tem
breuiter. neq enĩ epistolaris angu¬
stia euagari longiꝰ paciebat᷑: ut in¬
telligeres te in sciptͦis scĩs sine p̾uio
& monstrante semitam ñ posse ingͤ¬
di. Taceo de gͣmaticis. rethorib. phy¬
losophis. geometricis. dyalecticis.
musycis. astronomis. astrologis. me
dicis. Quoꝵ scĩa mortalib satis uti¬
lissima est: et intres ꝑtes scinditur:¬

Expanded text:
naret, ignorabat eum, quem in libro naret, ignorabat eum, quem in libro nesciens venerabatur. Venit Philippus, ostendit ei Jesum, qui clausus latebat in littera. O mira doctoris virtus! Eadem hora credit eunuchus, baptEcclesiae, quam in aurato synagogae rstricta sunt breuiter — neque enim epistularis angustia euagari longius patiebatur —, ut intellegeres te in scripturis sanctis sine praeuio et monstrante semitam non posse ingredi. taceo de grammaticis, rhetoribus, philosophis, geometricis, dialecticis, musicis, adicis, quorum scientia mortalibus vel utilissima est, et in tres partes scinditur
Abbreviated transcription (Latin):
ta facie dei głam cõtemplem᷑. liber
in apocalypsi . uͭii. sigillis signatus
ostenditur ÷ quem si ded̾is hoĩ scien¬
ti litt̾as ut legat: respondebit tͥ. Non
nosse litteras. tenent signatũ librũ.
nͨ aꝑire possunt: nͥ ille reserauerit.
qͥ haret clanem dł. qui aꝑit ⁊ ne¬
mo claudit: claudĩt. & nemo aꝑit.
In actib apłoꝵ sc̃s eu̾nuchus immo¬
uir sic enim eum scriptura cognomĩat:
cum legeret ysaiam. interrogatur a
philippo. Putas ne intelligis q̃ legisͤ
Respondit q. Quomͦ possum nͥ aliqͥs
me docuerit: Ego ut de me interim
loquar. nec sanctior sum hoc eunu¬
cho. nͨ studiosior. qui cde ethiopia. id
ẽ. de extͤmis mundi finib uenit ad
templum: reliquit aulam regiam.
& tantus amator legis cliuine sciẽ¬
cie q fuit: ut etiam in uehiculo sa¬
cras litteras leg̾et. Tam̃ cum librũ
teneret. et u̾ba clñi cogitatione ꝑci¬
peret: lingua uolueret. labus ꝑ so¬

Expanded text:
ta facie dei gloriam contemplemur. , Liber ta facie dei gloriam contemplemur. , Liber in Apocalypsi septem sigillis signatus ostenditur; quem si dederis homini scienti litteras, ut legat, respondebit tibi: \'nosse litteras tenent signatum librum nec aperire possunt, nisi ille reserauerit, qui habet clauem Dauid, qui aperit et nemo claudit, qui claudit et nemo aperit! in Actibus aposvir sic enim eum Scriptura cognominat, cum legeret Isaiam, interrogatus a Philippo: « Putasne intelligis quae legis? » respondit, « Quomodo possum, nisi aliquis me docuerit? » Ego, ut de me interim loquar, nec sanctior sum hoc eunucho, nec studiosior; qui de Aethiopia, id est, de extremis mundi finibus venit ad Templum, reliquit aulam regiam: et tantus amator Legis, divinaeque scientiae fuit, ut etiam in vehiculo sacras litteras legeret: et tamen cum librum teneret, et verba Domini cogitatione conciperet, lingua volveret, labiis perso