comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rex rȩli¬
gosa potestãte dõ serui ens cum magna picittis
lecude
fontriuit : Idosm &iam pater in libro primo de
concor¬
dic euange list trum que i contra pagtinoredo¬
dit
disputat de illis qui dñmii ii p̃m dicebant episto¬
lari
sermone librum scripsisse & p&ro ab ꝓulo tradi¬
disse & dicit: cum enĩ uellent tede aliquid fingere a p̃m
scripusse & ad discipulos suos cogntauer̃ ad quospotissimũ
scribere potusse facile crederetur ut inquã ad illos qui
ei familiarius adȩ sissent quibus illud quasi secre tũ dignȩ
commit ter&ur : Et occurriteis p&rus & paulus credo quod
plurib: locissimul eos cumillospictos uiderent : quia merita pe¬
tri& pauli & iamppter eundem passionis diẽ cȩ lebrius sol¬
lemni terroma commendat: Sic omnino errare meruer̃
quȩ siuerunt: łlaec sc̃s augustinus : ex quib manifeste
colligitur quiasiserpłeitẽ ae neum quẽ dĩ fieri p̃cepit
qm̃ errans populus tamquamidolũ colere coepit: ł rechi¬

Expanded text:
rex religiosa potestate Deo serviens, cum magna pietatis laude contrivit. » Idem etiam Pater in libro primo de Concordia Evangelistarum, quem contra paganos edidit, disputat de illis qui Dominum Jesum Christum dicebant epistolari sermone librum scripsisse, et Petro ac Paulo tradidisse, et dicit: « Cum enim vellent tale aliquid fingere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogitaverunt ad quos potissimum scribere potuisse facile crederetur, tanquam ad illos qui ei familiarius adhaesissent, quibus illud quasi secretum digne committeretur. Et occurrit eis Petrus et Paulus. Credo quod pluribus locis simul eos cum illo pictos viderent, quia merita Petri et Pauli etiam propter eumdem passionis diem celebrius solemniter Roma commendat: et sic omnino errare meruerunquaesiverunt. » Haec sanctus Augustinus. Ex quibus manifeste colligitur, quia si serpentem aeneum quem Deus fieri praecepit, quoniam errans populus tanquam idolum colere coepit, Ezechi
Abbreviated transcription (Latin):
sic conceptus. sic editus sicc̃ uersatus in sđo sic paessus. sic apđ
inferos. sicre suscitatus. sic cum discipulis appetrens. sic ele¬
uatus incaelũ. sic exinde dictus est eẽ uenturus sic
hodieq: incaeli regione ꝑsistit . dicente apło: In quoha¬
bitat omis plenitudo diuinitatis corporediter : Ftaerte
de eodicit: quod nunc est ipse: Ergo ille est minimus
qui credit inxp̃o : qui in huius modi xp̃m eredit. qui in in¬
di: Ecce & beatus papa syminacus totũ xp̃m dicit uera¬
cit dm̃ eẽ & totũ hominem: Sie rgo totus ueraciter dĩ
totus utiq uerus ds̃ & ꝓprius filius di : Qua totagene¬
ratio dedit nomen filii. non medio ut uult felix quã¬
quam nechu manitassit desubstantia patris. nec di¬
uinitas de substantia matris: Sed quia uerbũ di
unius cumpatre substantiae inunitate ꝑsonae suae
suscepit nrã m substantiam. nonerit dio modo filius

Expanded text:
sic conceptus, sic editus, sic conversatus in saeculo, sic passus, sic apud sic conceptus, sic editus, sic conversatus in saeculo, sic passus, sic apud inferos, sic resuscitatus, sic cum discipulis apparens, sic elevatus in coelum, sic exinde dictus est esse venturus, sic hodieque in coeli regione persistit, dicente Apostolo, in quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Et certe de eo dicit quod nunc est ipse. Ergo ille est minimus qui credit in Christo, qui in hujusmodi Christum credit, qui in indi. » Ecce et beatus papa Symmachus totum Christum dicit veraciter Deum esse, et totum hominem. Si ergo totus veraciter Deus, totus utique verus Deus, et proprius Filius Dei; quia tota generatio dedit nomen filio, non medio, ut vult Felix, quanquam nec humanitas sit de substantia Patris, nec divinitas de substantia matris. Sed quia Verbum Dei, unius cum Patre substantiae, in unitate personae suae suscepit nostram substantiam, non erit alio modo filius
Abbreviated transcription (Latin):
tino adꝓferendũ aptissimus locus abidx̃ dehomine as¬
supto. nempe ex qͦ eẽ homo coepit noneliud coepit eẽ quã
difilius ut adder& igñ adoptione electione aut aliqͥd
huius modi sednonfec̃ na: Quodergo ad didit uidea mus
utrũ possit adistaꝑtinere: Aitenm: Nempe ex quo
homo eẽ coepit: non cliud cõepiteẽ quã di filius & hoc uni¬
cus. Et ꝓpt̃ dm̃ uerbũ qđ illo suscepto caro factũ est utiq¬
ds̃: Ecce beanis augustinus hominẽ dicit unct̃ factũ ꝑso¬
nc̃ cũ do & eẽ filiũdi. unicũ & dm̃: Numquid significa¬
ũ hic nob̵ ut credere eũ deheamꝰ ñ uerũfiliũ dĩ. ñ uerũ
dm̃ sic̃ felix doc&: Certe ego puto qo cũ dicer& ex qͦ
eẽ coepit: nonaliud coepiteẽ quã difilius: Propterea ad¬
didit & hoc unicus ut nos eamuerũ filiũ dĩ credamus
cuiloqͥ uideor quia dico totũ dñm: audiat quisquisille ẽ
similẽ hiue sententiã simmachi papȩ ada nasta sium

Expanded text:
tino ad proferendum aptissimus locus, ubi dixit de homine astino ad proferendum aptissimus locus, ubi dixit de homine assumpto, « nempe ex quo esse homo coepit, non aliud coepit esse quam Dei Filius, » ut adderet, gratia, adoptione, electione, aut aliquid hujusmodi. Sed non fecit ita. Quod ergo addidit, videamus utrum possit ad ista pertinere. Ait enesse homo coepit, non aliud coepit esse homo quam Dei Filius, et hoc unicus, et propter Deum Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utiqminem dicit unam factum personam cum Deo, et esse Filium Dei unicum, et Deum. Nunquid significavit hic nobis ut credere eum debeamus non verum Filium Dei, non verum Deum, sicut Felix docet? Certe ego puto, quia cum diceret, ex quo esse coepit, non aliud coepit esse quam Dei Filius, propterea addidit, et hoc unicus, ut nos eum verum Filium Dei credamus, cui loqui videor, quia dico totum Dominum; audiat, quisquis ille est, similem huic sententiam Symmachi papae ad Anastasium i
Abbreviated transcription (Latin):
grãmi dr̃. ut dñi sui immo dñi ommum mat̃ ess&x. uir¬
ginitate seruata: Et post pauca: Ueritas quippeipseo uni¬
genitus difilius nongnaẽ sednature. grac suscepit homi¬
nem tanta unitate ꝑsonȩ. ut idem ipse ess&e & lam homi¬
nis filius: In hoc & iamloco ubi dicit difilius nongnã sed ne¬
tunt pote neisubiungere grã & iam factus est filius disus¬
cipiendo hiominẽ si eum grã filiũ dĩ petris scđ m hũ manitatẽ
ẽẽ deberemus credere : Sed non dixit aliquit tale im¬
moait grãc suscepit hominem: Qui suscepit : utiq filius
di uerbũ dĩ Certe grã suscepit hominẽ : misericor die
factus esthomo: Quia miseri cordia natus non conditi¬
one misericor dia mortuus non debito: Num quid hic di¬
quid referimus adpatrem ut dicere possimus grã Esse
cui filiũ dipatris: nemis eũ credere deberemus grte
adoptione uel assumptione aut quic quies seđm haec chei
potest filiũ discđithumat natate oi sup fuissoe beato augus¬

Expanded text:
itur, ut Domini sui, imo Domini omnium, mater esset virginitate servata. » Et post pauca: « Veritas quippe ipsa, unigenitus Dei Filius, non gratia, sed natura, gratia suscepit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam hominis filius. » In hoc etiam loco ubi dicit Dei Filius non gratia, sed natura, poterat subjungere, gratia etiam factus est Filius Dei, suscipiendo hominem, si eum gratia Filium Dei Patris secundum humanitatem esse deberemus credere. Sed non dixit aliquid tale. Imo ait: Gratia suscepit hominem. Qui suscepit; utique Filius Dei Verbum Dei. Certe gratia suscepit hominem. Misericordia factus est homo; quia misericordia natus, non conditione; misericordia mortuus, non debito. Nunquid hic aliquid referimus ad Patrem, ut dicere possimus gratia esse eum Filium Dei Patris? Nam sicut credere deberemus gratia, adoptione, vel assumptione, aut quidquid secundum haec dici potest, Filium Dei secundum humanitatem, supra fuisset beato Augus
Abbreviated transcription (Latin):
filius Ed dĩ filius sđm diuimitatem hominis filius s̃ dm carne
Qiuis aut̃ nr̃m quiparum sentimus aut parũ sapimus nom potius
iuelle distinguere filiusdiincelo. & filius hominis in terra.
Sedne sic duideremus & ita diuidendo duas ꝑsonas inducere¬
mus non ascendit incelũ nisi quidecȩlo descendit quis filius
hominis: Filius ergo hominis descendit decȩlo, Nonne filius
hominis interra factus est. nonne filius hominis ꝑmetrurin
factus est. Sedo homo: noli inquit se parrre quẽ uolo copu¬
lare: Parum est qua filius hominis descendit: xp̃senim des¬
cendit idemq filius quifilius di est Sedest incelo: qui am¬
Pnee destinatus est ergo ħs. ut qui futurus erat seen
cornẽ filius deuid esse& tamen in uirtute filius

Expanded text:
Filius; sed Dei Filius secundum divinitatem, hominis filius secundum carnem. Quis autem nostrum, qui parum sentimus, aut parum sapimus, non potius ita vellet distinguere: Filius Dei in coelo, et filius hominis in terra? Sed ne sic divideremus, et ita dividendo duas personas induceremus, non ascendit in coelum nisi qui de coelo descendit. Quis? Filius hominis. Filius ergo hominis descendit de coelo. Nonne filius hominis in terra factus est? Nonne filius hominis per Mariam factus est? Sed, o homo, noli, inquit, separare quem volo copulare. Parum est quia filius hominis descendit. Christus enim descendit; idemque filius qui Filius Dei est. Sed est in coelo qui am« Praedestinatus est ergo Jesus, ut qui futurus erat secundum carnem filius David, esset tamen in virtute Filius
Abbreviated transcription (Latin):
muliere & elem̃ta prima illacorporea substantie
idest humoris & sanguinis in ipsosibi uasculo inquo ip¬
se elementa sita sunt natune lit̃ aptaroe:. Beatus quo¬
q augustinus. Ulc enim natura inquit quȩ semꝑgenita
nascer&ur exx uirgine: Neq enim nectura ȩ ternaat¬
q diuinet temponelit̃ concipi& tempordit nasci ex
ntiture humana ulla tenus possee nusi scđ m suscep¬
tionẽ ueritatis humanee ueram temporalit̃ concep¬
tionẽ atq: natiuitatẽ in effabilis inse diuinitas acce¬
piss&: Sic ÷ ds̃ a&et̃nus ac uerus ueraecit̃ scđm temp
conceptus & natus exuirgine: Dumenimuenit ple
nitudo temporis. misit dsfiliũ suum factũ ex muli¬
ere factũ sublege. ut eos quis ublege enentredime¬
r& ut adoptionẽ filioꝵ reciperemus : Illo scilica
lix dicit duob modis dõ patri unumeẽ filium: &
duob modis matriquȩ dicendo illuctendit utos¬
tendat eu m sođindiuinitatẽ quidẽ esse uerum

Expanded text:
muliere, et elementa prima illa corporea substantiae, muliere, et elementa prima illa corporea substantiae, id est, humoris et sanguinis, in ipso sibi vasculo, in quo ipsa elementa sita sunt, naturaliter aptaret. » Beatus quoque Augustinus: « Illa enim natura, inquit, quae semper genita nasceretur ex virgine. Neque enim natura aeterna atque divina temporaliter concipi et temporaliter nasci ex natura humana ullatenus posset, nisi secundum susceptionem veritatis humanae veram temporaliter conceptionem atque nativitatem ineffabilis in se divinitas accepisset. Sic est Deus aeternus ac verus, veraciter secundum tempus conceptus, et natus ex Virgine. D suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus; illo scilicet lix dicit, duobus modis Deo Patri unum esse filium, et duobus modis matri: quae dicendo, illuc tendit, ut ostendat eum secundum divinitatem quidem esse verum,
Abbreviated transcription (Latin):
naturarũ coniunctionẽ natune lit̃ ac substantiedit̃
factũ creder&: Et uerb beaticy rilli ostendimus. quomͦ
na tunalit̃ facta credet᷑: heb& lector deeadẽ rebea¬
tihie ronimi scitis politã & enuleatamsententiã. cũ
de illo diuinȩ scripturȩ loco ager& ubidictũ est:
Ponct̃ inimicicias int̃te & int̃malierẽ & int̃ semen
tuũ & semen mulieris: Ipse tuũ calcabit caput & tu
insidiaberis calcaneo eius: Nonne in quiđ conspicis
aliũ enim sem̃ mulieris nullũ ꝓrsus ciccipio nisi illũ
quẽ apłseit: Factũ ex muliere: factũ inctrne
Illũ qui ut eugłista reffert: iose phfilius putabttur
eẽ sed ñ enrt. Illũ utiq qui uerbũ carofectũ est:
Na insigene nen dipublicã istem & natunolẽ circum¬
spicimusrtitionẽ : semina ñ habent mulieres: Deniq
nulla c̃cipit sine uiro: Acꝑ hoc qm̃iam tunc madã se
ruptione uiri: sed ex do: Qđ tam̃ carofierox in

Expanded text:
naturarum conjunctionem naturaliter ac substantialiter naturarum conjunctionem naturaliter ac substantialiter factam crederet, et verbis beati Cyrilli ostendimus quomodo naturaliter facta credatur, habet lector de eadem re beati Hieronymi satis politam et enucleatam sententiam, cum de illo divinae Scripturae loco ageret, ubi dictum est: Ponam inimicitias inter te et inter mulierem, et inter semen tuum et semen mulieris. Ipsa tuum calcabit caput, et tu insidiaberis calcaneo ejus . « Nonne, inquit, conspicis, Alium enim semen mulieris, nullum prorsus accipio, nisi illum quem Apostolus ait factum ex muliere, factum in carne, illum, qui ut evangelista refert, Joseph filius putabatur esse, sed non erat, illum utique qui Verbum caro factum est. Nam si generandi publicam istam et naturalem circumspicimus rationem, semina non habent mulieres; denique nulla concipit sine viro, ac per hoc, quoniam jam tunc in rruptione viri, sed ex Deo, quod tamen caro fieret in
Abbreviated transcription (Latin):
celestis medicꝰ ex nob acciper& ꝑ qđ contneria medica m̃ ta
nob̵ adhiber& Scilic& ut sclue impassibilitate suct in morta¬
litate & in cõmutabilitate sua nos morte uiuificar&. sua
pauꝑtate ditar&. suis c̃tumeliis honor ar&e. suis uulnerib
sanar& & c&ene huius modi: Sic & in quodẽ loco : bectus scri¬
bit hueronimus : Quȩ aut̃ potest maior eẽ dementia quã
ut filius di. hominis filius nesceretur decẽ mensiũ fastidia
sustineroe partus expectar& aduentũ. in uoluere tur
pannis subicer&ur parentib ꝑsingulas adler& ȩtates
& postc̃tumelias uocum. alapas & flagelle. crucis quoq ꝓib̵
fier& mole dictũ ut nos amede dicto legis ab soluer&.
patrifuctus oboediens usq: ad mortem: Sed qe cuncta supͣ
scripiti felicis mede sensa uerbis patrũ destruere debe¬
mus: legut ciuiplac& it̃ ad nexcispatrũ sententias:
Interim tam̃ quia meminime supͣ dixisse nullo modo
felicẽ sibim& sut dere potiusse . ut in uno dño duccrum

Expanded text:
medicamenta nobis adhiberet, scilicet ut salva impassibilitate sua, immortalitate, et incommutabilitate, sua nos morte vivificaret, sua paupertate ditaret, suis contumeliis honoraret, suis vulneribus sanaret, et caetera hujusmodi. Sic et in quodam loco beatus scribit Hieronymus: « Quae autem potest major esse dementia quam ut Filius Dei hominis filius nasceretur, decem mensium fastidia sustineret, partus exspectaret adventum, involveretur pannis, subjiceretur parentibus, per singulas adoleret aetates, et post contumelias vocum, alapas, et flagella, crucis quoque nobis fieret maledictum, ut nos a maledicto legis absolveret, Patri factus obediens usque ad mortem? » Sed quia cuncta supra scripta Felicis male sensa verbis Patrum destruere debemus, legat cui placet jam adnexas Patrum sententias. Interim tamen, quia memini me supra dixisse nullo modo Felicem sibimet suadere potuisse, ut in uno Domino duarum
Abbreviated transcription (Latin):
iustretione aduentus sui: Eũ cuius est aduentus scđm
operationẽ satanȩ in omni uirtute & signis & ꝓdigiis
mendacib & inomnise ductione inquitatis his quipere
unt eo quod cacritatẽ ueritatis non receperunt ut sod¬
ui fierent:: Ideo mitt& illis ds̃ operitionẽ erroris
ut credant in mendatio & iudicentur. oms qui non
crediderunt ueriutii sed consenser̃ in iqͥ tati. de hoc

Expanded text:
rentia aduentus sui, cuius est aduentus secundum operationem satanae in omni uirtute et signis atque portentis mendacii et in omni seductione iniustitiae eis, quunt, eo quod charitatem veritatis non receperunt, ut salvi fierent. Ideo mittit illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes, qui non crediderunt veri
Abbreviated transcription (Latin):
eius ferre non potui: Suille quisic timebat potuit umquã
uanis cogitationib: occuparementem. aut otiosis uerbis
lingumꝰ Circumferte oculos mentis urãe ꝑuicinaes regi¬
ones & conside nete mortales nr̃is temporib: ad quid eos
uidetis uacare quid cogitare. loqui & stcere. quantisunt qͥ
conentur agere quod apłs p̃cepit dicens. Omis sermo malus
exne ur̃o non ꝓcedat. sedsiquis bonꝰ est adȩ dificatonem

Expanded text:
ejus ferre non potui. Si ille qui sic timebat, potuit unquam ejus ferre non potui. Si ille qui sic timebat, potuit unquam vanis cogitationibus occupare mentem, aut otiosis verbis linguam; circumferte oculos mentis vestrae per vicinas regiones, et considerate mortales nostris temporibus. Ad quid eos videtis vacare? quid cogitare, loqui et facere? quanti sunt qui conentur agere quod Apostolus praecipit, dicens: Omnis sermo malus ex ore vestro non procedat; sed si quis bonus est ad aedificationem
Abbreviated transcription (Latin):
mine xp̃iano signoq selutis signati penscte ad tente
appendite diligenter sihabemus quodmerito timea¬
mus si est quod omni sollicitudine mentis cauere debe¬
a mus & inde cogitare nulla tenus neglegamus: Sicut
& sac̃ psed mnꝰ doc& dicens qm̃ iniquitatẽ meam annun¬
nobo & cogitabo ꝓpeccitto meo Etiterũ Vm̃ iniqͥtatẽ
meam ego cognosco & peccatũ meũ contueme ẽ sẽ mper
Et non solũ mentes nr̃as cogitando. sed& in linguas nuñes lo¬
quendo ibi occupemus c&enc pericula temporalia quan¬
tominone sunt. tan tominꝰ nossollicitent. Ista aut̃ quan¬
omaiora sunt. tanto magis nos conturbent. & contris¬
tentur. & ꝓfundis dolorib suspirus atq gemitib com¬
pungant utfiat nobis quod scriptũ est : Confige dñẽti¬
mre᷑ tuo cornes meas. auidiciis enĩ tuis timui. Pensate
fidelit̃ quod beatus iob desefat&ur dicens:
semper enĩ quasi tumentes suꝑme. fluctꝰ timui dm̃ & ponđ

Expanded text:
mine Christiano, signoque salutis signati, pensate attente, mine Christiano, signoque salutis signati, pensate attente, et ' perpendite' diligenter, si habemus quod merito timeamus, si est quod omni sollicitudine mentis cavere debeamus; et inde cogitare nullatenus negligamus, sicut et sacer psalmus docet, dicens: Quoniam iniquitatem meam annuntiabo, et cogitabo pro peccato meo. Et iterum: Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper: et non solum mentes nostras cogitando, sed et linguas nostras loquendo, ibi occupemus. Caetera pericula temporalia quanto minora sunt, tanto minus nos sollicitent. Ista autem quanto majora sunt, tanto magis nos conturbent et contristent, et profundis doloribus, suspiriis atque gemitibus compungant; ut fiat nobis quod scriptum est: Confige, Domine, timore tuo carnes meas: a judiciis enim tuis timui. Pensate fideliter quod beatus Job de se fatetur, dicens. Semper enim quasi tumentes super me fluctus timui Deum, et pondus
Abbreviated transcription (Latin):
fine deficiens dunet. Fit ergo miseris mors sine morte
finis sine fine. defertꝰ si ne defectu quia & mors uiuit & fi¬
nis semꝑ incipit & deficere defect nescit. quamuis illic ig¬
nis & ad consolationẽ non luc& & tumen ut magis tor¬
queat ad aliquidluc& Nã sequacessuos quoq secumintor¬
mento reꝓbi flã ma inlustnente uisuri sunt quorũ a more
deliquerunt. quatinꝰ qui eorũ uitam carnedit contic
p̃cepta conditoris amauerant ipsoꝵ quoq: eos interit᷑
incuinento suȩ damnationis affligat hic locus supplicio
dr̃ & lacus. sedinquo ñ est aqua. Sicut praohariũ ds̃ Iu
quoq insanguine testt mentitui emisssti uinc tostuos
de lacu in quo nonesta qua: Etpetechicm rege iustũ
non expectabunt qui descendunt in laccum ueritate tuã
dicuntur nouis sima laci & funda mentalaq & nouissi ns̃
abs ss. Vosergo abluti aqua baptis maris & hono noti no¬

Expanded text:
fine deficiens durat. Fit ergo miseris mors sine morte, fine deficiens durat. Fit ergo miseris mors sine morte, finis sine fine, defectus sine defectu, quia et mors vivit, et finis semper incipit, et deficere defectus nescit; quamvis illic ignis et ad consolationem non lucet, et tamen ut magis torqueat ad aliquid lucet. Nam sequaces quoque suos secum in tormento reprobi flamma illustrante visuri sunt, quorum amore deliquerunt: quatenus qui eorum vitam carnaliter contra praecepta Conditoris amaverant, ipsorum quoque eos interitus in augmento suae damnationis affligat. Hic locus suppliciorum dicitur et lacus, sed in quo non est aqua, sicut per Zachariam dicitur: Tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu in quo non est aqua. Et per Ezechiam regem justum: Non exspectabunt, qui descendunt in lacum, veritatem tuam. Dicuntur novissima laci, et fundamenta laci, et novissima abyssi. XIX. Vos ergo abluti aqua baptismatis, et honorati no
Abbreviated transcription (Latin):
si t&ne tar tari cluustuo signantur. nec in merito infer¬
nꝰ tȩrra dr̃ quia quiq ab eo capti fuerint stabilrte pulso¬
nentur ea ergo quȩ a conspectu districti iudicisex pulso
teneti miseriȩ & renebnerũ terra ꝑhib&ur quia foris do¬
lor cruciat quos diuisos auero lumine intus cecitas obs¬
cunet trens actoꝵ illa ultrix flamma uitiorũ conere¬
mationẽ hab& & lumen non hab&: Sciendũ tamen quia
sicut in domopatris mansiones multȩ sunt prodiuersi tate
uirtutis sic damnatos diuerso supplicio gehennȩ ignibus
subicit disparilitas criminis. Quȩ scilic& gehenna quãuis
cunctis uncisit non tamen cunctos una eademq qualita¬
te succendit:
Que tamen supplicio in se de mersos & ultra uire scruci¬
ant & ineis uitȩ subsidiũ extinguentes seruant ut sic ui¬
tam termin puniat quatinus semꝑ sine termino cruci¬
cttus uiuat quia & adfinẽ ꝑtormenta ꝓpenet & sine

Expanded text:
si terra tartari clausa signatur? Nec immerito infersi terra tartari clausa signatur? Nec immerito infernus terra dicitur: quia quicunque ab eo capti fuerint, stabiliter tenentur. Ergo qui a conspectu districti judicis expulsus tenetur, miseriae et tenebrarum terra cohibetur: quia foris dolor cruciat quos divisos a vero lumine intus caecitas obscurat: transactorum illa ultrix flamma vitiorum concremationem et lumen non habet. XVIII. Sciendum tamen quia sicut in domo Patris mansiones multae sunt pro diversitate virtutis; sic damnatos diverso supplicio, gehennae ignibus subicit disparilitas criminis: quae scilicet gehenna, quamvis cunctis una sit, non tamen cunctos una eademque qualitate succendit: quae tamen supplicia in se demersos et ultra vires cruciant, et in eis vitae subsidium exstinguentes servant; ut sic vitam terminus puniat, quatenus semper sine termino cruciatus vivat, quia et ad finem per tormenta properat, et sine
Abbreviated transcription (Latin):
re noluit & alt̃ qͥa dnuptias uestitꝰ ueste nuptiali ñ
interfuit ligatis manib & pedib ꝓicitur. ipse locus
frequent̃ in scripturis nominatur infernꝰ sicut est illud
in painebolis. Semitȩ uiȩ suꝑ eruditum ut declin& de in¬
ferno nouissimo. Et ȩrechias rex iuistus. dño ait:
Non in fernꝰ confitebitur tibi. neq mors laudabitte &
inpsalmo In inferno aut̃ quis confitebitur tibi Et iterũ
Nonmortuilaudabunt te dñe neq: oms qui desce nduni
ininfernũ. Etbeatus iob. in ꝓfundissimũ ait infernũ descen¬
dunt omniamea. Nominatur & eliis nominib: sicut idẽ
beatiob iterũ ait dño. Dimitte ergo me ut plangam
pcululũ ante quã uadã & non reuertar ad terrđm te¬
nebrosam & oꝑtam mortis caligine : Terra miserig & te
nebnerũ ubi umbne mortis & nullus ordo & sempiterti
orror in habitans. Quid tͦnim terrȩ tenebrosȩ nomine. ni¬

Expanded text:
re noluit; et alter, qui ad nuptias vestitus veste nuptiali non re noluit; et alter, qui ad nuptias vestitus veste nuptiali non interfuit, ligatis manibus et pedibus projicitur. Ipse locus frequenter in Scripturis nominatur infernus; sicut est illud in Parabolis: Semita vitae super eruditum, ut declines de inferno novissimo: et Ezechias rex justus Domino ait: Non infernus confitebitur tibi, neque mors laudabit te. Et in psalmo: In inferno autem quis confitebitur tibi? Et iterum: Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum. Et beatus Job: In profundissimum, ait, infernum descendunt omnia mea. Nominatur et aliis nominibus, sicut isdem beatus Job iterum ait Domino: Dimitte ergo me ut plangam paululum antequam vadam, et non revertar ad terram tenebrosam et opertam mortis calbrarum, ubi umbra mortis, et nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat. Quid enim terrae tenebrosae nomine ni
Abbreviated transcription (Latin):
ignorauimus Quid nobis ꝓfuit suꝑbia. aut quid di¬
iitiarum iactantia contulit nobis. Inensier̃ omnia
illa tam quam umbr&. & tam quam nuntius ꝑcur¬
rens & tam quam nauis quȩ ꝑtrensiit fluctuabun¬
dam aquam quod autem ex angelis & hominibus per¬
ditis unũ corpussit un ocruciatui deputatum. dñs osten¬
dit in euangłio ubi ait. se dicturũ iniudicio. disceo¬
te ame maledicti inignem ae ternum qui paratꝰ
est diabolo & angłis eius: De hoc cruciatu malignoꝵ
angeloꝵ & hominũ. ȩsa ias ꝓpħa infine libri sui cut
igre disintur haud dubiũ quinscĩ &uidebunt cadauene
uirorũ qui p̃uricatis inme : Uermis eoꝵ ñ morietur
&ignis eorũ nonex tinguetur. &erunt usq ad scitieta¬
temꝰuisionis omnicarni: hȩcpȩna & locuspenarum
nominct᷑ in eugło tenebre exteriores ubi iactatur
seruus ille qui non arguitus de fraude sedde inu¬
tilitate qr acceptũ talentũ negotiando multiplica¬

Expanded text:
t superbia, aut quid dit superbia, aut quid divitiarum jactantia contulit nobis? Transierunt omnia illa tanquam umbra, et tanquam nuntius percurrens, et tanquam navis quae pertransiit fluctuantem aquam. Quod autem ex angelis et hominibus perditis unum corpus sit, uno cruciatui deputatum, Dominus ostendit in Evangelio, ubi ait se dicturum in judicio: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. De hoc cruciatu malignorum angelorum et hominum Isaia propheta in fine libri sui ait: Egredientur haud dubium quin sancti et videbunt cadavera virorum qui praevaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur, et erunt usque ad satietatem visionis omni carni. Haec poena et locus poenarum nominatur in Evangelio tenebrae exteriores, ubi jactatur servus ille qui non arguitur de fraude, sed de inutilitate, quia acceptum talentum negotiando multiplica
Abbreviated transcription (Latin):
inpius scđm altitudinẽ furoris sui nonre quir&i Nec est
ds̃ in omnib cognationib eiꝰ pcerturiunt uiȩ eiusinom¬
ni tempore. Longe sunt iudicia tuu a facie eius oms pni¬
micossuos despicit. Loquitur incorde suo non mouebor¬
ingenenctione & generatione ero sine malo Male¬
dictione oseius plenum est. & dolis & auaritia sublin¬
gua eius dolor & iniquitas. Sed& insidians uxtat ues¬
tibulai in absconditis interficiat in nocentem:
Oculieius robustos circumspiciunt in sidictur in ubsõ¬
dito quasileo in cubili. Insi dictur ut rapiat puuperẽ¬
& quid illi in futuro maneat de monstnctur indio
psal moubi dr̃ : Quidgłaris in malicia qui potens
es iniquitate. Et c&ero. De hoc corpore ꝑditoꝵ. loqͥtur
obp̃ssum ae t̃nis miseriis genot seram& infructuiosã
pȩnitentit̃ dicens. Iuncꝰ stabunt iustiinm agna c̃s¬
tantia. & c&era quȩ subsequuntur: Ergo erraui
tis & ꝑditionis & ambulaui mus uias difficiles. uicm dñ¬

Expanded text:
Impius secundum altitudinem furoris sui non requiret, nec est Deus in omnibus cogitationibus ejus. Parturiunt viae ejus in omni tempore. Longe sunt judicia tua a facie ejus. Omnes inimicos suos despicit. Loquitur in corde suo. Non moin generatione et generatione ero sine malo. Maledictione os ejus plenum est, et dolis et avaritia: sub lingua ejus dolor et iniquitas. Sedet insidians juxta vestibula in absconditis interficit innocentem: oculidito, quasi leo in cubili. Insidiatur ut rapiat  quid illi in futuro maneat, demonstratur in alio psalmo, ubi dicitur: Quid gloriaris in malitia qui potens es iniquitate? et caetera. De hoc corpore perditorum loquitur seram et infructuosam poenitentiam, dicens: Tunc stabunt justi in magna constantia, et caetera quae subsequuntur. Ergo erravimtatis et perditionis; et ambulavimus vias difficiles, viam
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽ eorum. sed tuum excel sum
timebo lumen. Illi ergo quibellan tur ad¬
uersum me non possunt pene tric re altitu¬
dinem diei. cuius apostoli duo decim sunt
dabo ser mones meos. Indõ sper aui non
timebo quidfaciat mihi hicaro : Etiterũ.
Dñs mĩhi adu̾itor nontĩmebo quidfaciat
mihiho mo. Quienim accusauit aduersus
electos dĩ. utait apostolus. Et iterum quis
nos sepere uit or aritate xpĩ. tribułaci¬
o anangustia. an ꝑsecucoo. anstimes. annu
ni dita s. onpericulum on ladius sicut

Expanded text:
multitudinem eorum, sed tuum excelsum multitudinem eorum, sed tuum excelsum timebo lumen. Illi ergo qui bellantur adversum me, non possunt penetrare altitudinem diei, cujus apostoli duodecim sunt dabo sermones meos, in Deo speravi. Non timebo quid faciat mihi caro. Et iterum: Dominus mihi adjutor, non timebo quid faciat mihi homo. Quis enim accusabit adversus electos Dei, ut ait Apostolus? Et iterum: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an nudit
Abbreviated transcription (Latin):
efacie eorum nec enim timere te faciam
uultum eorũ. Ego quippe dedi te hodi e
inciuita tem munitam & in colum nam
ferream. & inmurũ ereum suꝑ omnẽ
terrcm. Similiter & ad hie rechie¬
lem: eccededi ait faciem tuam ualen¬
cio remfaciebus eorum. & frontem
tuam durio rem frontibus eiorum ut
adamantem & ut silicem dedi faciem tuam.
netime aseos neque m&uas a facie eonum quia
domus ex as peroo ns est. & quia timere mimi¬
cum quisolum corpere ledam num infer .re
po test groo ue crimen est. Id circo instruitnos
psal mus ita omondum. Exaudi deus o nrcio nẽ
meam cum dep̃. coa atimore ini micieri pea¬
nimam meam. Quasidicat atimore inimiei
melibert & sub de timore tuo. Tale est&
quod in alio psal mo dicitur. qm̃ multi
bellantes aduer sum me. sab alti tudine
diei timebo. ego uero inte sperxbo. quo d
sic accipiendũ est quasi dicer& mul tiqui¬
dem pugnant controo me. ego autem autci¬
lio grȩ tue firmatus sperans inte nori

Expanded text:
a facie eorum: nec enim timere te faciam a facie eorum: nec enim timere te faciam vultum eorum. Ego quippe dedi te hodie in civitatem munitam, et in columnam ferream, et in murum aeneum, super omnem terram. Similiter et ad Ezechielem: Ecce dedi, ait, faciem tuam valentiorem faciebus eorum, et frontem tuam duriorem frontibus eorum, ut adamantem, et ut silicem, dedi faciem tuam. Ne timeas eos, neque metuas a facie eorum; quia domus exasperans est. Et quia timere inimicum, qui solum corporale damnum inferre potest, grave crimen est; idcirco instruit nos psalmus ita orandum: Exaudi, Deus, orationem meam, cum deprecor: a timore inimici eripe animam meam. Quasi dicat: A timore inimici libera me, et subde timori tuo. Tale est quod in alio psalmo dicitur: Quoniam multi bellantes adversum me, ab altitudine diei timebo, ego vero in te sperabo. Quod sic accipiendum est, quasi diceret: Multi quidem pugnant contra me. Ego autem auxilio gratiae tuae firmatus, sperans in te, non
Abbreviated transcription (Latin):
cȩ lorũ excludat &ȩternis pȩnis ad dicat sicut in apo
cib parsilloꝵ erit instagno ardente igne & sulphure
quode st mors secunda: Beatus quoq: p&rus a płs nonsolũ
doc& nontimendũ ꝑsecutores. sed nec lesionẽ putare
quicquid medi ꝑsecutores inferre possunt. duo coniun¬
gentes testimonia. psalmi & ꝓpħae esaie dicens. Oculiđ
dicens Nolite timere obꝓbria hominum & blasphemias
eoꝵ ne metuatis. Sicut enim uestimentum. sic comed&
eos uermis. & sicut lanamsic deuo rebit eostine¬
a. salus autem mea in sempiter nũ erit. simili¬
ter & ꝑsem& ipsum in eungelio iub&. Nolite
timere inquiens eos quicorpus occidunt. &
post haec non habent amplius quidfaciunt.
Nolite timere autem cor poris ꝑ secuto res.
magnum dĩ es semunus dñs ostendit cum lo¬
quitur adiȩremiam dicens. ⁊ uergo accin¬
ge lumbos tuos & surge. & loque readeos
omnia quae ego precipio tibi. Ne formides

Expanded text:
coelorum excludat, ecoelorum excludat, ecibus pars illorum erit in staquod est mors secunda. Beatus quoque Petrus apostolus non solum docet non timendum persecutores, sed nec laesionem putare quidquid mali persecutores inferre possunt, duo conjungens testimonia psalmi et prophetae Isaiae, dicens: Oculi dicens: Nolite timere opprobria hominum, et blasphemias eorum ne metuatis. Sicut enim vestimentum, sic comedet eos vermis; et sicut lanam, sic devorabit eos tinea. Salus autem mea in sempiternum erit. Similiter et per semetipsum in Evangelio jubet: Nolite timere, inquiens, eos qui corpus occidunt, et post haec non habent amplius quid faciant. XXI. Non timere autem corporis persecutores magnum Dei esse munus Dominus ostendit, cum loquitur ad Jeremiam, dicens: Tu ergo accinge lumbos tuos; et surge, et loquere ad eos omnia quae ego praecipio tibi. Ne formides
Abbreviated transcription (Latin):
ergo est frsꝰ cum conuenitis unus quisq ur̃m psel mum
hab& doctrinã hab& a pocal ypsin hab&: linguã hab&:
interpretationẽ hab&. omnia adedificationem fiant
Etiterũ Siue erigo manducatis. si uebibitis. siue aliud
aliquid facitis omnia ingłam dĩ facite: Uere omnino
sicut dns ait bonꝰ homo debono thesauro cordissui ꝓfert
bona Sicut ergo uerissimũ est quia qui thesaurũ
bonitatis hab& incorde non potest aliter nisi utbo¬
na cogit& & loquatur. ita qui inania & inutilia loqͥt᷑
infide et gñrrum actione adgłam dĩ. Ecce audistis
nuo & bona quȩ extoto corde amare & desidenrre de¬
beatis. Audistis & mala quȩ extota uirtute & omnico¬
namine fugere debeatis. Propt̃ quod pensate quẽ¬
locũ habere possit inter utrumq
Dcien dum omnino quia sicut a mare inlicita aut
immodeneta bonu temporalia peccatũ est:
Ita timere in ordinate peccatũ omnino est & tã gnende
peccatũ ut interc&ene peccata numer& ur & a regno

Expanded text:
ergo est fratres cum convenitis unusquisque vestrum psalmum habet doctrinam habet apocalypsin habet linguam habet interpretationem habet omnia ad aedificatiEt iterum: Sive ergo manducatis, sive bibitis, sive aliud aliquid facitis, omnia in gloria Dei facite. Vere omnino, sicut Dominus ait: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona. Sicut ego verissimum est quia qui thesaurum bonitatis habet in corde, non potest aliter nisi ut bona cogitet et loquatur; ita qui inania et inutilia loquitur, in fide et gratiarum actione ad gloriam Dei. XX. Ecce audistis nunc et bona, quae ex toto corde amare et desiderare debeatis; audistis et mala, quae ex tota virtute et omni conamine fugere debeatis. Propter quod pensate qlocum habere possit inter utrumqueSciendum omnino quia sicut amare illicita aut immoderata bona temporalia, peccatum est; ita timere inordinate, peccatum omnino est; et tam grande peccatum, ut inter caetera peccata annumeretur, et a regno
Abbreviated transcription (Latin):
nagogis & ubiq hunc modũ sermonis ꝑomnia tenius¬
se ut se dĩfilium credi docer&ȩ & utiq uerum:
Quod siuerum & ꝓpriũ. Alio quin quare exillotem¬
pore non suntinuenti quattuor modi quib: credere¬
tur duob: uidelice patri. & duob: in atri: Bectus tut᷑
ꝓculus constantino polinus ep̃s cum e xponer& uer¬
bo apłi ubiloquit᷑ deiudeis dicens quorũ patres
benedictus in scła ait: Hlȩc pauli uerba quẽ sub¬
reptionẽ calumniae eoꝵ quipraua diligunt ha¬
exiudȩis scđmcarnẽ utinsinu& qe ñexillo tẽpore
quo ẽ incarnatus existat: dix eũ quiest. ut eumsine
initio declar&: Dix̃ eum suꝑomĩa. ur tocius crea tunce
dñm prȩ dic&ꝵ Dix̃ eumdm̃ ne passionib habituq tnc¬
ducti: intemenetã etꝰ audiamus negtre substantiã:
Dix bene dictum ut ad oremus eũ tamquã omniporẽ¬
tem supplicit̃ nec ut conseruũ cdumniis app&amus:

Expanded text:
um sermonis per omnia tenuisum sermonis per omnia tenuisse, ut se Dei Filium credi doceret, et utique verum: quod si verum, et proprium: alioquin, quare ex illo tempore non sunt inventi quatuor modi quibus crederetur, duobus videlicet Patri, et duobus matri? Beatus autem Proculus Constantinopolitanus episcopus, cum exponeret verba Apostoli ubi loquitur de Judaeis dicens: « Quorum Patres, benedictus in saecula, ait: Haec Pauli verba, quam subreptionem calumniae eorum qui prava diligunt haex Judaeis secundum carnem, ut insinuet quia non ex illo tempore quo est incarnatus, existat; dixit eum qui est, ut eum sine initio declaret; dixit eum super omnia, ut totius creaturae Dominum praedicet; dixit eum Dominum, ne passionibus habituque tducti intemeratam ejus audeamus negare substantiam. Dixit benedictum, ut adoremus eum tanquam omnipotentem suppliciter, nec ut conservum calumniis appetamus.
Abbreviated transcription (Latin):
q cõmune: Sienim dicamus quia ipsi ẽ commune. necesse
ẽ ut exigatur anobis de re& ostendere aliũ cum quosit
ei hoc ipsũ commune quȩ ꝓfessionis necessitas in nestorii uer¬
git impiũ dogina: Melius igit᷑ &c atholicae dicimus in ipso
& non ipsi eẽ commune & melius ipsi & non inipso dicimus ꝓpͥ¬
ũ esse. Ergo ꝓpͥum est illi mori quiꝓpter natunẽ uerbi ña¬
tunem mori non potest : Item ꝓpt̃ in effabile mysterium
unius ꝑsonȩ utnerũq ne tunerũ. communis in ipsofuit mor¬
taligas carnis. uerbi naturȩ quȩ mori non potuit. & cõmu¬
nis in ipso est in mortalitas uerbinaturȩ carnis quȩ mor¬
plenitudinẽ tempoꝵ in semi& ipsum puec turus indm̃ ho¬
minem hunc ꝑomĩc euangłici sermonis modũ tenuit
ut se difilium credidocer& & hominis filiũ p̃dicariam¬
monente: Locutus a gerens homo uiniuerse quȩ di sunt
loquens deinde & gerens ds uniuersco quȩ hominissunt
lt tamen ut ipso illo utriusq genore sermonis nsi cũ¬

Expanded text:
 in ipso est utrumque commune. Si enim dicamus quia ipsi est commune, necesse est ut exigatur a nobis dare et ostendere alium, cum quo sit ei hoc ipsum commune: quae professionis necessitas in Nestorii vergit impium dogma. Melius igitur et catholice dicimus in ipso, et non ipsi, esse commune: et melius ipsi, et non in ipso, dicimus proprium esse. Ergo proprium est illi mori, qui propter naturam Verbi, mori non potest. Item propter ineffabile mysterium unius personae, utrarumque naturarum communis in ipso fuit mortalitas carnis Verbi naturae, quae mori non potuit, et communis in ipso est immortalitas Verbi naturae carnis, quae morplenitudinem temporum, in semetipsum provecturus in Deum hominem, hunc per omnia evangelici sermonis modum ut se Dei Filium credi doceret, et hominis filium praedicari admoneret, locutus et gerens homo universa quae Dei sunt, loquens deinde et gerens Deus universa quae hominis sunt: ita tamen, ut ipso illo utriusque generis sermone, nu
Abbreviated transcription (Latin):
lũ deuenimus ita ꝑunũ hominẽ eundẽq dm̃ iustificen
tẽ adilludbonũ tam subtile uenimus: Itẽ becitus hie¬
ronimus Propħa ait: Vrge tua & baculus tuus ipse me
consolittas : Virgi mat̃ est dni. ex quet baculus iste fesso
iã ꝑaetatem mundo quieum sustentar& exit : Illũ
ergo in uirginis uterũ delapsum ut totam rede mp¬
tionis nrae istoriaẽ retexamus partu effusum hominẽ
se exhibuisse ꝓhomine & creatunt̃ suc̃ se de creatore fe¬
cisse: Illum formainserui accepisse. exina nisꝑ se potesta¬
tis uoluntate non natumt ditatis ꝑ quã non potenet ñ
eẽ quod fuenet: Illum meledicte ꝓselutarib: meruisse
mineculis. illumsputa illũ palmas illũ coronã spineũ
illum postremo crucẽ ꝓnobis fuisse ꝑpessum illũ infer¬
na penetiuesse. illũ die terta resurrexisse in id corpꝰ
quod orucifueret ad fixum. illũ hominẽ dm̃ post mor¬

Expanded text:
lum devenimus, ita per unum hominem eumdlum devenimus, ita per unum hominem eumds Hieronymus: « Propheta ait: Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt. Virga, mater est Domini; ex qua baculus iste, fesso jam per aetatem mundo qui eum sustentaret, exiit. Illum ergo in Virginis uterum delapsum, ut totam redemptionis nostrae historiam retexamus, partu effusum hominem se exhibuisse pro homine, et creaturam suam se de Creatore fecisse, illum formam servi accepisse, exinanisse se potestatis voluntate, non natura deitatis, per quam non poterat non esse quod fuerat, illum maledicta pro salutaribus meruisse miraculis, illum sputa, illum palmas, illum coronam spineam, illum postremo crucem pro nobis fuisse perpessum, illum inferna penetrasse, illum die tertia resurrexisse in id corpus quod cruci fuerat affixum, illum hominem Deum post mor
Abbreviated transcription (Latin):
uirginẽ metriã: Illiec psȩ ineffebiliter̃ facta hom̃inis
adõ uerbo susceptio singulris. ut filiusdi essiax filius
E destinete ẽ netune ista humanae tanta & tamuolsa &e st̃¬
ie subuectio ut quo ad tolleret᷑ adtius non haber&e:
Sicut ꝓ nob̵ ipse diuinttas quo uisq se deponer&: nonhe¬
ber&e humilius: Itẽ beatus dugastimus Hiisant filid̃
quot quot spũ dĩ aguntur. sed gñr non naetune. Viuicus
enim natune dĩ filius ꝓpt̃ nos mistricordie fuctus est ho¬
rimis filius ut nos nactune filii hominis. filu dĩꝑ illũ
grã fieremus. M anens quippe ille in mutabdis nct¬
tunrmnnẽm inqua nos susciper& suscepit a nobis
Et tenax diuinitatis suȩ: nnr̃e infirmitatis particeps
factus est. ut nos in melius cominutati. quod peccittis
morides q sumus eius in mortalitatis &iustitice pir¬
ticipetione amittamus & quod innatune nñt bonũ ferit
implaũ sum mobono ineiꝰ. na turae bonitate serue mus
Sicute nim ꝑunũ hominẽ peccantẽ in hoc ta ignrue mee¬

Expanded text:
irginem Mariam illa ipsa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei esset filiusPraedestinata est naturae ista humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet; sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret, non haberet humilius. » Item beatus Augustinus : « Hi sunt filii Dei quotquot Spiritu Dei aguntur, sed gratia, non natura. Unicus enim natura Dei Filius, propter nos misericordia factus est hominis filius, ut nos natura filii hominis, filii Dei per illum gratia fieremus. Manens quippe ille immutabilis, naturam nostram, in qua nos susciperet, suscepit a nobis, et tenax divinitatis suae, nostrae infirmitatis particeps factus est; ut nos in melius commutati, quod peccatores mortalesque sumus, ejus immortalitatis et justitiae participatione amittamus; et quod in natura nostra bonum fecit, impleti summo bono in ejus naturae bonitate servemus. Sicut enim per unum hominem peccantem in hoc tam grave ma
Abbreviated transcription (Latin):
tror euenisse quiahȩcfieri p̃cipuȩ mandat ds ea quȩ sibi
uel ꝓsccrificiis uel p̃sacrificiis placere testictur Ex qua
greci nullo suo sermonis usu euseben uocant. quã uis eu¬
sebian ꝓmisericordia illorũ &iã uulgus usurp&i Unde
inquib dem scriptunorũ locis ut distinctio certior appare¬
exdĩ cultu composttum resonat dicere maluerunt: Otrũ¬
lb& aut̃ horum nos uno uerbo enuntiare non possumus
Que ttaq lcotricgrecȩ nim cupatur : & lactine in terpiȩ tat᷑
seruitus sedet qua colimus dm̃ uł quȩ trescia grecae
Lutine catem religio dr̃ sedeaquȩ noħ est erga dm̃ uel
quã illi euse bitm nos uero non uno uerbo et eprimere  sed
q ultũ possumus appellare: ł Lci ncertantum deodeb¬

Expanded text:
tror evenisse, quia haec fieri praecipue mandat Deus, eaque sibi, tror evenisse, quia haec fieri praecipue mandat Deus, eaque sibi, vel pro sacrificiis, vel prae sacrificiis placere testatur. Ex qua Graeci nullo suo sermonis usu εὐσεβεῖν vocant, quamvis εὐσεβείαν pro misericordia illorum etiam vulgus usurpet. Unde in quibusdam Scripturarum locis, ut distinctio certior appareex Dei cultu composlibet autem horum nos uno uerbo enuntiare non possumus. Quae itaque λατρεία Graece nuncupatur et Latine interpretatur seruitus, sed ea qua colimus Deum; uel quae θρησκεία Graece, Latine autem religio dicitur, sed ea quae nobis est erga Deum; uel quam illi εὐσέβειαν, nos uero non uno uerbo exprimere, sed Dei cultum possumus appellare: hanc ei tantum Deo deb
Abbreviated transcription (Latin):
Abi colendo enem colonos uoatuit non ab agracul tune
Hinc & ciuitates a maiorib ciuib: uel ua populoramexa¬
minib conditȩ colomiȩ nuti cupantur. Ac ꝑhoc cultom
quidem non deberi nisi dõ ꝓpria quadam natione uer¬
bihuitis ommino uerissimũ est. sed quia & aliarun rerã
os iultus udio latine unouerbo significar cultus do
debit̃ non potest na & ipsac religio quã ius distinctius nionquem¬
lib& seddi culiam significare uideatur. unde isto nomine in
no loquen di consuetudine non imperitorũ. uerũ &iã doc¬
uititur ambiguum cũ decultu detiatis ueriitur questio ut fi¬
dent̃ dicereꝰ ualeamꝰ religionẽ non e ẽ nisi cultũ dĩ qm̃ uide¬
tur hoc uerbũ significandi obseruantia ꝓpinquitatis humet¬
ne insolenter auferri: Nacas quoq: ꝓpriȩ dĩ cultus intel¬
ligi sol& quã greci eusebian uocant: Hlaec tum̃ & erge
parente soffinose habere dr̃ more aut̃ hoc uulgi nomen
&iũ inoperib miseri cordiȩ frequentitur : Q uodideo arbi¬

Expanded text:
Ab incolendo enim colonos uocauit, non ab agricultura. Hinc et ciuitates a maioribus ciuitatibus uelut populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur. Ac per hoc cultum quidem non deberi nisi Deo bi hujus, omnino verissimum est: sed quia et aliarum rerum dicitur cultus, ideo Latine uno verbo significari cultus Deo debitus non potest. Nam et ipsa religio quamvis distinctius non quemlibet, sed Dei cultum significare videatur; unde isto nomine intne loquendi consuetudine, non imperitorum, verum etiam docvitatur ambiguum, cum de cultu Divinitatis vertitur quaestio, ut fidenter dicere valeamus religionem non esse nisi cultum Dei; quoniam videtur hoc verbum a significanda observantia propinquitatis humanae insolenter auferri. Pietas quoque proprie Dei cultus intelligi solet, quem Graeci εὐσεβείαν vocant. Haec tamen et erga parentes officiose haberi dicitur. More autem vulgi hoc nomen etiam in operibus misericordiae frequentatur: quod ideo arbi
Abbreviated transcription (Latin):
mere ne uelhac ocoasione quisquam eocistimar& cuili¬
b& sccrificandũ esse creaturae
I . EX LIB. PPATI OPERIS Xͦ. QUODNULLA CREAPURA
uȩ cumq: igitur immortalis potestas qu antalib& uirtute pre¬
dita sinos diligit sicut se ipsam eiuult esse subditos uelbea
tissimas cui & ipsa subdita beata est: Siergo non colit dm̃
misen est quiec prutur do. Si autẽ colit dm̃ nonult se
coliꝓdõ: Illi enim potius diuinȩ sententiae suffragatur
& dilectionis uirib sau& quiascriptum sst: Sacrificans
dus enx dicabitur. nisid nõ soli. Nam ut alie nuno ta¬
ceam quȩ ꝑtinent adreligionis obsequium qui colitur ds̃
sit crificium certe nullus hominum est quiaudlat dico
re deberi nisi dõ: Multa demiq decultu diuino usurpa¬
ta sunt. quȩ honoribus deferrentur humanis siue hu¬
militate nimia. siue tidolatione pestilenticpestifens.
lta tamen ut quibus ea deferrentur homines haberen¬
tur qui dicuntur colendi & uenenendi:

Expanded text:
mere, ne uel hac occasione quisquam existimaret cuilimere, ne uel hac occasione quisquam existimaret cuilibet sacrificandum esse creaturae ex libro praefati operis X quod nulla creatura a est : « Quaecunque igitur immortalis potestas quantalibet virtute praedita, si nos diligit sti simus, cui et ipsa subdita beata est. Si ergo non colit Deum, misera est, quia privatur Deo. Si autem colit Deum, non vult se coli pro Deo: illi enim potius divinae sententiae suffragatur, et dilectionis viribus favet, quia scriptum est: Sacrificans diis, eradicabitur, nisi Domino soli. Nam ut alia nunc taceam, quae pertinent ad religionis obsequium, quo colitur Deus, sacrificium certe nullus homre deberi nisi deo. Multa denique de cultu diuino usurpata sunt, quae honoribus deferrentur humanis, siue humilitate nimia siue adulatione pestifera; ita tamen, ut, quibus ea deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et uenerandi,