comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cutura deuotio. non obȩdientia. nõ
discretio. non uoluntas. De his enim
loquor. qui mox ut nati sunt. renas¬
cunt᷑. ⁊ rapti ab hac uita ęt̃nȩ beati¬
tudini deputant᷑. cũ tam̃ innumera¬
bilis multitudo eiꝰdem naturȩ. eide̾
conditionis infantiũ sine regenera

Expanded text:
cutura devotio; non obedientia, non cutura devotio; non obedientia, non discretio, non voluntas. De his enim loquor, qui mox ut nati sunt, renascuntur, et rapti ab hac vita aeternae beatitudini deputantur. Cum tamen innumerabilis multitudo, ejusdem naturae, ejusdem cond
Abbreviated transcription (Latin):
lum ⁊ terrã. mare. ⁊ omĩa quȩ in eis
sunt. Qui in preteritis generationib
dimisit om̃s gentes ingredi uias suaᷤ.
Et quidem non sine testimonio se met¬
ipsũ relinquens benefaciens eis. de cęlo
dans pluuiã. ⁊ tempora fructifera.
implens cibo ⁊ lȩticia corda ur̃a. Cum
utiq si eis uł naturał intelligentia.
uł usus beneficiorũ di ad capessaendã
uitã ęt̾nam sufficere potuisset. nr̃o
etiã tp̃re rationał nos contem platio
et temperies aeris. ⁊ fructiñ copia
ciborumq saluaret. Quia seilicet me¬
lius natura utentes. creatorẽ nr̃m
ꝓpt̃ cotidiana ipsius dona coleremꝰ.
. guine
redemptoꝵ. Stulta nimiũ ⁊ ꝑnitiosa
extra unum mediatorẽ di ⁊ hominũ.
sibi facultas hominis preciũ repara¬
tionis huiꝰ. uł post restitutionẽ sui
ꝑ oꝑa uideret᷑ iusticiȩ repensare. ef¬
fuderunt se diuitiȩ bonitatis di in
ipsa quorumdã pͥmordia paruulorũ.
In quibus nec prȩcedens eligit᷑. nec se¬

Expanded text:
ia quae in eis sunt; qui in praeteritis generationibus, dimisit omnes gentes ingredi vias suas. Et quidem non sine testimonio semetipsum relinquens, benefaciens eis, de coelo dans pluviam et tempora fructifera, implens cibo et laetitia corda vestra. Cum utineficiorum Dei ad capessendam vitam aeternam sufficere potuisset, nostro etiam tempore rationalis nos contemplatio, et temperies aeris, et fructuum copia ciborumque salvaret: quia scilicet melius natura utentes, Creatorem nostrum propter quotidiana ipsius dona coleremus.sanguine redemptorum, stulta nimium et perniciosa extra unum mediatorem Dei et hominum sibi facultas hominis pretium reparationis hujus, vel post restitutionem sui, per opera videretur justitiae repensare; effuderunt se divitiae bonitatis Dei in ipsa quorumdam primordia parvulorum, in quibus nec praecedens eligitur, nec se
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e eiꝰ maiore gła celebretur.
cũ sibi etiã aduersantiũ corda
subdiderit. quibꝰ de uirtutu mn
studio exortũ est periculũ. &
de morũ probitate discrimen.
non quia quisquã carere his
debeat. s quia misei̾rimꝰ eoꝵ
usus ẽ. cũ ex naturali putant᷑
facultate ꝓdisse. haud ex largi¬

Expanded text:
gratiae ejus majore gloria celebretur, gratiae ejus majore gloria celebretur, cum sibi etiam adversantium corda subdiderit, quibus de virtutum studio exortum est periculum, et de morum probitate discrimen. Non quia quisquam carere his debeat: sed quia miserrimus eorum usus est, cum ex naturali putantur facultate prodisse;
Abbreviated transcription (Latin):
cant. Uolentes enĩ in sua iusti¬
cia magis quã in dei gratia
głari. moleste ferunt. qd̾ ĩ his
quȩ aduersũ excellentissim ȩ
auctoritatis uirũ int̾ multas
collationes afseruere: resistimꝰ.
Nec dubitant siquã binc moue¬
rint questionẽ in qualibet fre¬
quentia sacerdotũ. in qualibet
congregatione ppłorũ cente¬
nis sibi beatissimi augustini
uoluminibꝰ obuiandum. Q ue
cũ cordibꝰ obuiantiũ manifesta.¬
re cȩperint potentissimã xp̃ia¬
nę fidei ueritatẽ. ⁊ de fontibꝰ
diuini eloquiĩ presentiũ ani¬
mos mundare. quis fideliũ. qͥs
pioꝵ recognitis & cõmendatis
sibi salutis suę causis. a mari¬
tudinẽ istã uolet fumose re¬
cipere uanitatis  Ego quidẽ
etiã hoc de diuitiis miscđiȩ spe
bitrio suo.⁊ ab humilitatis uia
patitur euagari. nõ usq quaq
neq in finem sit intellegentia
fraudaturus.s hunc ipsum in
longinquiora progressũ ideo
ab eo tardius reuocari. ut opꝰ

Expanded text:
cant? Volentes enim in sua justicant? Volentes enim in sua justitia magis, quam in Dei gratia gloriari , moleste ferunt, quod his quae adversum excellentissimae auctoritatis virum inter multas collationes asseruere, resistimus. Nec dubitant, si quam hinc moverint quaestionem, in qualibet frequentia sacerdotum, in qualibet congregatione populorum, centenis sibi beatissimi Augustini voluminibus obviandum. Quae cum cordibus audientium manifestare coeperint potentissimam christianae fidei veritatem, et de fontibus divini eloquii praesentium animos inundare; quis fidelium, quis piorum, recognitis et commendatis sibi salutis suae causis, amaritudinem istam volet fumosae recipere vanitatis? Ego quidem etiam hoc de divitiis misericordiaebitrio suo, et ab humilitatis via patitur evagari, non usquequaque neque in finem sit intelligentia fraudaturus: sed hunc ipsum in longinquiora progressum, ideo ab eo tardius revocari, ut opus
Abbreviated transcription (Latin):
insanis predicationibꝰ non
resistant. nec saltim aliqͥbꝰ
scriptis eũ a quo talis ema-¬
nat d octrina conueniant
Magna enĩ gła sua humano
generi consuluerint. si augusti.¬
nũ ab eirore reuocauerint. nͥ
forte modesti homines. nouiq
censores magnorũ prius me¬
ritorũ seni honorabilit̾ ac nu¬
sericordit parcunt. & securi
quia libros eiꝰ nemo usquã re¬
cipiat : conquiescunt. Atqui
tes uniuersos ꝓmissionis filioᷤ
cũ doctrina huius uiri. sicut
tota fide .ita in gr̃ę confessi¬
one congruere. sed etiã ĩ his
ipsis locis in quibus aduersũ
eũ querimonia concitatur. ẽẽ
ꝓpicio deo plurimos. qui ad
doctrinę salubeirimis eius dis¬
putationibꝰ inbuuntur.⁊ coti¬
die in membris corporis xp̃i.
in quantũ ea ipse multiplicat.
dilatantur. Si recte rep̃hen¬
dimur. cur nõ contestant̃ ar¬
guimur. Si arguendi nõ sumꝰ.
cur occulta obtrectatione mor
& publice de consilio contices¬

Expanded text:
insanis praedicationibus non insanis praedicationibus non resistant, nec saltem aliquibus scriptis eum, a quo talis emanat doctrina, conveniant? Magna enim gloria sua humano generi consuluerint, si Augustinum ab errore revocaverint. Nisi forte modesti homines novique censores, magnorum prius meritorum seni honorabiliter ac misericorditer parcunt, et securi quia libros ejus nemo usquam recipiat, conquiescunt: atque tes universos promissionis filios cum doctrina hujus viri, sicut in tota fide, ita in gratiae confessione congruere; sed etiam in his ipsis locis, in quibus adversus eum querimonia concitatur, esse, propitio Deo, plurimos, qui ad doctrinae saluberrimis ejus disputationibus imbuuntur, et quotidie in membris corporis Christi, in quantum ea ipse multiplicat, dilatantur. Si recte reprehendimur, cur non constanter arguimur? Si arguendi non sumus, cur occulta obtrectatione mordet publice de consilio contices
Abbreviated transcription (Latin):
tate dei uirtutẽ. ut nõ solũ
istam adhuc in suis detruncatio¬
nibus palpitantẽ. s etiã multaᷤᷤ
prius hereses in uicto uerbi
gladio debellaret. Cui int̾ tot
certaminũ palmas.inter tot
triũphorum coronas. ad illu
qua ipse illustratus est ꝑfulgen¬
ti. quidã nostrorũ quod de ipsi ᷤ
dolendum est. occultis multũ
s non incognitis susuirationi¬
bus obloqͥuntur. ⁊ ꝓut sibi ob-¬
noxias aliquorum aures opor¬
tunasq reppererint. scripturas
eius quibus eiror pelagiano¬
rum impugnatur. infamant.
dicentes eum liberũ arbitriũ
penitus sub mouere.⁊ sub gr̃ȩ
nomine necessitatẽ predicare
fatalem. Adicientes etiã duaᷤ
illũ hum ani generis massas. &
duas credi uelle naturas. ut
scilicet tantȩ pietatis uiro. pa¬
ganorũ & manicheorũ ascri¬
batur impietas. Quȩ si uera
sunt. cur ipsi tam uegligen¬
tes. ne dicam tã impii sunt.
ut tam abruptam ꝑniciem
ab eccła non repellant. tã

Expanded text:
tate virtutem, ut non solum tate virtutem, ut non solum istam adhuc in suis detruncationibus palpitantem, sed etiam multas prius haereses invicto verbi gladio debellaret. Cui inter tot certaminum palmas, inter tot triumphorum coronas, ad illumm Christi, qua ipse illustratus est, perfulgenti, quidam nostrorum quod de ipsis multum dolendum est occultis, sed non incognitis susurrationibus obloquuntur: et prout sibi obnoxias aliquorum aures opportunasque repererint, scripta ejus, quibus error Pelagianorum impugnatur, infamant, dicentes, eum liberum arbitrium penitus submovere, et sub gratiae nomine necessitatem praedicare fatalem. Adjicientes etiam, duas illum humani generis massas, et duas credi velle naturas: ut scilicet tantae pietatis viro Paganorum et Manichaeorum adscribatur impietas. Quae si vera sunt, cur ipsi tam negligentes, ne dicam, tam impii sunt ut tam abruptam perniciem ab Ecclesia non repellant, tam
Abbreviated transcription (Latin):
cet gr̃e libcatio hoc primum
circa nos agat. ut nr̃ȩ facul¬
tatis arbitriuni ammoneat.
ne aliud sit gr̃a quam lex:
quã ꝓpħa. quã doctor. Cui
circa omnes homines ꝑ uniu̾¬
sum mundum cõmune & gene¬
rale sit studium. ut qui uolue¬
rint credant: ⁊ qui credide¬
rint iustificationem merito
fidei & bone uoluntatis acei¬
piãt. Ac sic gr̃a
dei sed̾m hominũ
meritum tribuat᷑.
atq hoc modo gr̃a
non sit gratia.
Quia si meritis red¬
ditur. ⁊ non ipsa
est bonorum creatrix. fru-
filii tenebrarũ in similitudi¬
nem filiorum lucis transfigu¬
rare. uoluerunt. cũ & orienta¬
dis auctoritas. & africanorum
conciliorum uigilantia dep̃-¬
henderit. beatissimus quoq
augustinus. precipua utiq ĩ
hoc tẽpore portio dñi sacer¬
dotũ. copiosa & pulchra in
multoꝵ uoluminum disputa¬
tione destruxit. Ut pote int̾
multa dei dona quibus illum
ab undantissime sp̃e uerita¬
tis impleuit. habens etiã hãc
scientiȩ & sapientię ex cari.¬

Expanded text:
vocatio, hoc primum circa nos agat, ut nostrae facultatis arbitrium admoneat; nec aliud sit gratia, quam lex, quam propheta, quam doctor, cui circa omnes homines per universum mundum commune et generale sit studium, ut qui voluerint credant; et qui crediderint, justificationem merito fidei et bonae voluntatis accipiant: ac sic gratia Dei secundum hominum meritum tribuatur; atque hoc modo gratia non sit gratia: quia si meritis redditur, et non ipsa est bonorum creatrix, frustfilii tenebrarum in similitudinem filiorum lucis transfigurare voluerunt, cum et orientadis auctoritas, et Africanorum conciliorum vigilantia deprehenderit: beatissimus quoque Augustinus, praecipua utique in hoc tempore portio Domini sacerdotum, copiose et pulchre, in multis voluminum disputationibus destruxit; utpote inter multa Dei dona, quibus illum abundantissime Spiritus veritatis implevit, habens etiam hanc scientiae et sapientiae ex Dei chari
Abbreviated transcription (Latin):
generationũ damnata successio. ⁊ cũ
Qui cum esset impiꝰ. ⁊ cęcꝰ.⁊ mortuꝰ. a
lib̾atore suo gratis accepit ⁊ iusticiã.
et lum̃.⁊ uitã. Non enĩ iuste agebat.
et aucta ẽ iusticia eiꝰ. Nec ad dm
gradiebat᷑. ⁊ confirmatꝰ ẽ cursus eiꝰ.
N ec diligebat đm. ⁊ inflammata est
caritas eiꝰ. Sed cũ esset sine fide. ac
ꝑinde impiꝰ. accepit sp̃m fidei. ⁊ fa¬
ctus ẽ iustus. Iustus aut̃ ex fide u¬
et sine fide. nemo potest placere deo.
& om̃e quod non ẽ ex fide. peccatũ est.
Ut scilicet intelligas. iusticiã infideli¬
um. non esse iusticiã. Quia sordet
turali innocentia. homo exul ac ꝑdit̾.
ambulans sine uia. ꝓfundiores int᷑¬
bat errores. sed quesitꝰ. ⁊ inuentꝰ. ⁊
reportatꝰ ẽ. ⁊ in uiã quę ueritas ⁊
uita ẽ introductus. Ac dilectione
in d̾m qui illũ non diligentẽ pͥor
dilexit. ignitꝰ ẽ. Siẽ dicit beatꝰ apłs

Expanded text:
generationum damnata successio; et cumgenerationum damnata successio; et cumqui cum esset impius, et caecus, et mortuus, a liberatore suo gratis accepit et justitiam, et lumen, et vitam. Non enim juste agebat, et aucta est justitia ejus; nec ad Deum gradiebatur, et confirmatus est cursus ejus; nec diligebat Deum, et inflammata est charitas ejus; sed cum esset sine fide, ac proinde impius, accepit Spiritum fidei, et factus est justus: Justus autem ex fide vet, Sine fide nemo potest placere Deo ; et, Omne quod non est ex fide, peccatum est : ut scilicet intelligat, justitiam infidelium non esse justitiam; quia sordet turali innocentia homo exsul ac perditus, ambulans sine via, profundiores intrabat errores: sed quaesitus, et inventus, et reportatus est, et in via quae veritas et vita est introductus; ac dilectione in Deum, qui illum non diligentem prior dilexit, ignitus est: sicut dicit beatus apos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑinde de om̃ib gentib doceret᷑. atq
ille immundũ ⁊ indiscretũ cibũ iu¬
daica obseruantia recusaret. trina
ad eum uox facta sit dicens. quȩ
ds mundauit. tune cõmune dix̾is.
Quo satis aꝑte ostendit᷑ omĩa bona
oꝑa quȩ in cornelio precesserunt. di
grã ad emundationẽ ipsiꝰ in cohasse.
ut cui dñs iam imꝑtierat hoc domĩ.
non dubitaret apłs conferre sacram̃¬
tum. ne nouȩ ⁊ necdũ reuelatȩ uo¬
cationis uacillaret exordiũ. nisi ꝑ
ipsa indicia precedentiũ studiorũ
dm̃ in asfumendis constaret oꝑatũ.
Non enĩ omium ẽ fides. nec om̃s ere¬
dunt eilgłio. sed qui credunt di agun¬
tur spũ. qui non credunt. lib̾o au̾tunt᷑
arbitrio. Conu̾sio ergo nr̃a ad d̾m.
non ex nobis sed ex deo est. sic̃ apłs dic̃.
Grã salui facti estis ꝑ fidem. ⁊ hoc non
ex uob̾. sed di donũ est. non ex oꝑib
debilitas.⁊ in pͥmo homine uniu̾saꝵ

Expanded text:
perinde de omnibus gentibus doceretur, atque perinde de omnibus gentibus doceretur, atque ille immundum et indiscretum cibum Judaica observantia recusaret, trina ad eum vox facta sit dicens, Quae Deus mundavit, tu ne commune dixeris Quo satis aperte ostenditur, omnia bona opera quae in Cornelio praecesserunt, Dei gratiam ad emundationem ipsius inchoasse: ut cui Dominus jam impertierat hoc donum, non dubitaret Apostolus conferre Sacramentum: ne novae et necdum revelatae vocationis vacillaret exordium, nisi per ipsa indicia praecedentium studiorum, Deum in assumendis constaret operatum. Non enim omnium est fides ; nec omnes credunt Evangelio . Sed qui credunt, Dei aguntur Spiritu: qui non credunt, libero avertuntur arbitrio. Conversio ergo nostra ad Deum non ex nobis, sed ex Deo est: sicut Apostolus dicit, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non exdebilitas, et in primo homine universarum
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ cohortationi uocantis obȩ¬
dire. cũ in illũ gr̃a di affectũ cre¬
dendi obȩdiendiq generauerit : Alio¬
quin sufficeret moneri hominẽ. nõ
etiã in ipso nouã fieri uoluntatẽ.
Sicut scriptum ẽ. p̃paratur uoluntaᷤ
qui oꝑatur in uob̾ ⁊ uelle ⁊ ꝑficere.
ꝓ bona uoluntate. ꝓ qua bona uolun¬
tate. insi quam in ipsis operatꝰ ẽ ds̾.
ut quod donauerat uelle donaret ⁊
strandam liberi arbitrii facultatẽ.
magnũ in centurione cornelio exsta¬
re docum̃tum. eo quod ante gr̃ȩ ꝑcep¬
tionem timens atq orans dm elemo¬
sinis. ⁊ ieiuniis.⁊ oiationi. sponta¬
neo studio fuerit intentꝰ. atq ob hoc
diuino testimonio laudat᷑. donũ re¬
generationis acceꝑit. Neq intelli¬
gunt omẽm illam p̃parationẽ cornelii
ꝑ d̾i grãm fuisse collatã. Si quidẽ
cũ sc̃s petrus ꝑ uisionẽ omĩgenum
animaliũ de baptizando cornelio. ac

Expanded text:
arbitrium cohortationi vocantis obearbitrium cohortationi vocantis obedire, cum in illo gratia Dei affectum credendi obediendique generaverit? Alioquin sufficeret moneri hominem, non etiam in ipso novam fieri voluntatem, sicut scriptum est: Praeparatur voluntas qui operatur in vobis et velle et perficere, pro bona voluntate . Pro qua bona voluntate, nisi quam in ipsis operatus est Deus, ut quod donaverat velle, donaret estrandam liberi arbitrii facultatem, magnum in centurione Cornelio exstare documentum: eo quod ante gratiae perceptionem timens atque orans Deum, eleemosynis, et jejuniis, et orationi spontaneo studio fuerit intentus ; atque ob hoc divino testimonio laudatus, donum regenerationis acceperit. Neque intelligunt, omnem illam praeparationem Cornelii per Dei gratiam fuisse collatam. Siquidem cum sanctus Petrus per visionem omne genus animalium, de baptizando Cornelio, ac
Abbreviated transcription (Latin):
animab ur̃is. Iugum enĩ meũ suaue
est. ⁊ omis meũ leue. Quod ad om̃s
homines uolunt ꝑtinere. laborantes
in incerto istiꝰ uitȩ. oneratosq pec¬
catis. ut qui uoluerint mansuetu¬
dinem ⁊ humilitatẽ saluatoris imi¬
tari.⁊ iugum mandatorum eius
subire. inueniant requiẽ animis
suis in spe uite ȩternȩ. Qui a aut̃
hȩc facere nolueritt. sua culpa
careant salute. quã si uoluissent
potuerant obtinere. Sed audiant
et dictum a dño. lib̾o arbitrio uten¬
tibus. Sine me nichil potestis facere.
De neme uenit ad me. nisi pat̾ qui mi¬
sit me attraxerit eũ. Et nemo po¬
test uenire ad me nisi datũ ei fu¬
erit a patre meo. ⁊ sic̃ pat̾ uiuficat
mortuos. ita ⁊ faliꝰ quos uult uiuifi¬
cat. Et nemo nouit filiũ uisi pat̾.
neq patrẽ quis nouit nͥ filiꝰ. ⁊ eui
uoluerit filiꝰ reuelare. Quȩ omĩa
cũ sint incõmutabilia. ⁊ nequeant
ulla int̾pretatione in sensũ aliũ de¬
torqueri. quis ambigat tune lib̾um

Expanded text:
imabus vestris: jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Quod ad omnes homines volunt pertinere, laborantes in incerto istius vitae oneratosque 91 peccatis, ut qui voluerint mansuetudinem et humilitatem Salvatoris imitari, et jugum mandatorum ejus subire, inveniant requiem animabus suis in spe vitae aeternae; qui autem haec facere noluerint, sua culpa careant salute; quam si voluissent, potuerant obtinere. Sed audiant et dictum a Domino libero arbitrio utentibus: Sine me nihil potestis facere ; et, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum ; et, Nemo potest venire ad me nisi datum ei fuerit a Patre meo ; et, Sicut Pater vivificat mortuos, ita et Filius quos vult vivificat ; et, Nemo novit Filium, nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Quae omnia cum sint incommutabilia, et nequeant ulla interpretatione in sensum alium detorqueri, quis ambigat tunc liberum
Abbreviated transcription (Latin):
tas ⁊ humanitas apparuit saluatoris
nr̃i. non ex oꝑibus iusticiȩ quę fecimꝰ¬
nos. s scd̾m suã miscdiam saluos nos
fecit. Grã gͥ dĩ quosqͤumq iustificat.
non ex bonis meliores. s ex malis
bonos facit. Postea ꝑ ꝓfectũ ex boniᷤᷤ
facit meliores. non adempto lib̾o ar¬
bitrio. s lib̾ato. Quod donec sine dõ
solũ fuit. mortuũ fuit iusticiȩ. ui¬
diaboli. ⁊ factũ est regnũ di. In quo
ut ꝑmanere poffit. ne ea quidẽ facul¬
tate sufficit sibi. nͥ inde acipiat ꝑse¬
uerantiã. unde accepit industriam.
fides in temptationib defecisset. nisi
ꝓ eo dñs supplicasset. sic̃ eu̾głista ma¬
nifestat dicens. Bixit aut̃ tħs petro.

Expanded text:
itas apparuit Salvatoris nostri, non ex operibus justitiae quae fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit. Gratia igitur Dei quoscumque justificat, non ex bonis meliores, sed ex malis bonos facit; postea per profectum, ex bonis factura meliores; non adempto libero arbitrio, sed liberato: quod donec sine Deo solum fuit, mortuum fuit justitiae, vidiaboli, et factum est regnum Dei; in quo ut permanere possit, ne ea quidem facultate sufficit sibi, nisi inde accipiat perseverantiam, unde accepit industriam fides in tentationibus defecisset, nisi pro eo Dominus supplicasset: sicut Evangelista manifestat, dicens : Dixit au
Abbreviated transcription (Latin):
qui datꝰ ẽ nob̾. Sine qua caritate
apłs quantã fidem. quantãq sci¬
entiã. quas uirtutes. quę studia
quos labores nichil ꝓdesse testat᷑. quia
scilicet multa laudabilia. atq miran¬
da poffunt in homine reꝑiri. quȩ sine
caritatis medullis habent quidẽ pi
bono. nemo inuentꝰ ẽ dignꝰ. sic̃ dicit¬

Expanded text:
qui datus est nobis . Sine qua charitate Apostolus quantam fidem, quantamque scientiam, quas virtutes, quae studia, quos labores, nihil prodesse testatur ? Quia scilicet multa laudabilia atque miranda possunt in homine reperiri, quae sine charitatis medullis habent quidem piebono, nemo inventus est dignus: sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui diligit. ex deo natꝰ ẽ. ⁊ cognoscit
dđm. Qui non diligit. non nouit
d̾m. quia d̾s caritas ẽ. Cui beatꝰ
paulus congruit dicens. In xp̃o
iħu neq circumcisio. neq p̃puctũ
ualet aliquid. sed fides quȩ ꝑ dile¬
cꝰtionẽ oꝑat᷑. Unde habetur hȩc fideᷤᷤ
conexa caritati. nͥ unde eã monst᷑t
ipse acceptã dicens. quia uob̾ dona¬

Expanded text:
it ex Deo natus est, et cognoscit Deum. Qui non diligit, non novit Deum; quia Deus charitas est . Cui beatus Paulus congruit, dicens, In Christo Jesu, neque circumcisio, neque praeputium valet aliquid, sed fides quae per dilectionem operatur . Unde habetur haec fides connexa charitati, nisi unde eam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
eterna & semꝑ tranquilla cognitio
nulla nos urget necessitate peccan¬
di. nec inde manat iniquitas : un¬
de iusticia. Quia cũ bonus deus
omnia bona fecerit. ⁊ mala nulla
sit omnino natura. a liberis uo¬
luntatibꝰ quas utiq bonũ fuit li-¬
beras fieri. spontanea est orta tͣns¬
gressio. ⁊ natura mutabilis. cuius
incolumitas ab in cõmutabili pen-¬
debat essentia. a sũmo se bono
nunc ruinȩ medetur gr̃a di ⁊ ꝓpr
dum. ut soluat opera diaboli.
Quę utiq sic soluuntur. ut in de¬
structionem eorũ etiã ab his qͥbꝰ
succuiritur laboretur. qͣm & hoc
a saluante donatur. Ideo beatꝰ apłs

Expanded text:
aeterna et semper tranquilla cognitio aeterna et semper tranquilla cognitio nulla nos urget necessitate peccandi: nec inde manat iniquitas, unde justitia: quia cum bonus Deus omnia bona fecerit, et mali nulla sit omnino natura, a liberis voluntatibus, quas utique bonum fuit liberas fieri, spontanea est orta transgressio, et natura mutabilis, cujus incolumitas ab incommutabili pendebat essentia, a summo se bono,nunc ruinae medetur gratia Dei. Etdum, ut solvat opera diaboli, quae utique sic solvuntur, ut in destructione eorum, etiam ab iis quibus succurritur, laboretur, quoniam et hoc a salvante donatur . Ideo beatus Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
sobrie dicere. superfluo ad adqui¬
renda bonorum operũ merita la¬
borari. frustra etiã orationibus
quibus ds exorandus speratur in¬
sisti. si ex incõmutabili ꝓposito
eius xp̃iane gr̾e subsistit elec¬
tio. nec aliter quicquã ꝓcedere
potest: quã omnipotentis uolun¬
Itate
dispositũ est. S qui hoc ingenio
se arbitrantur obponere. non in¬
telligunt scientiam di quȩ & p̃¬
terita ⁊ presentia & futura com¬
plectitur. tẽpore non teneri. et
tam in conspectu eius astare ea
quę gerenda sunt. quam illa quę
aut geruntur aut gesta s̃. Quod
cũ uerissimũ sit. non indiget mo¬
ra cernendi & discernendi illa uir¬
tus. quȩ ꝑpetuo ueroq contuitu
creata & creanda.orta ⁊ oritura.
acta & agenda simul aspicit. et
quiequid in uniuersitate ꝑ scła p̃
rietatibꝰ explicatur. id totũ in eo
iã ordine cõprehendit. quẽ ex ip¬
sius summo illo ꝑfectoq iudicio
mundi huiꝰ finis accipiet. Hec aũt

Expanded text:
sobrie dicere, superfluo ad acquisobrie dicere, superfluo ad acquirenda bonorum operum merita laborari, frustra etiam orationibus, quibus Deus exorandus speratur, insisti, si ex incommutabili proposito ejus Christianae gratiae subsistit electio, nec aliter quidquam procedere potest, quam Omnipotentis voluntate dispositum est. Sed qui hoc ingeniose se arbitrantur opponere, non intelligunt scientiam Dei, quae et praeterita, et praesentia, et futura complectitur, tempore non teneri, et tam in conspectu ejus astare ea quae gerenda sunt, quam illa quae aut geruntur aut gesta sunt. Quod cum verissimum sit, non indiget mora cernendi et discernendi illa virtus, quae perpetuo veroque contuitu creata et creanda, orta et oritura, acta et agenda simul aspicit: et quidquid in universitate rerum per rietatibus explicatur, id totum in eo jam ordine comprehendit, quem ex ipsius summo illo perfectoque judicio mundi hujus finis accipiet. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
sensus predicatione conectit. do
adoptionis filios non solum eo
tẽpore quo iã existentes uocati s̃.
sed etiã prius quã mundus con¬
stitueretur electos. In qua electio¬
ne quicquid hominũ in xp̃o pre¬
cognitũ non est. nulla eidem rati¬
one sociabitur. Omnes eñĩ qui in
regnum di de cuiuslibet tẽporis
uocatione uenturi sunt. in ista q̃
scła cuncta precessit adoptione
signati sunt. ⁊ sicut nullus infide¬
lium in hac sorte numeratur.
ita nullus piorũ ab hac benedictiõe
discretus est. De plenitudine quip¬
pe membrorũ corporis xp̃i pre¬
scientia di quȩ falli non potest.
nichil ꝑdit. & nullo detrimento
minui potest sũma precognita
atq in xp̃o ante scła ȩterna pre¬
lecta. sicut ad tunotheũ scribẽs
apłs dirit. Collabora eugłio se¬
cundũ uirtutem đi. qui nos libe¬
rauit & uocauit uocatione sc̃ã.
non scđm opera nra. sed scđm su¬
tra hane inuictȩ ueritatis splen-¬
didissimã lucẽ. solent quidam ñ

Expanded text:
sensus praedicatione connectit, docadoptionis filios non solum in eo tempore quo jam existentes vocati sunt, sed etiam priusquam mundus constitueretur, electos. In qua electione quidquid hominum in Christo praecognitum non est, nulla eidem ratione sociabitur. Omnes enim qui in regnum Dei de cujuslibet temporis vocatione venturi sunt, in ista, quae saecula cuncta praecessit, adoptione signati sunt. Et sicut nullus infidelium in hac sorte numeratur, ita nullus piorum ab hac benedictione discretus est. De plenitudine quippe membrorum corporis Christi, praescientia Dei, quae falli non potest, nihil perdit, et nullo detrimento minui potest summa praecognita, atque in Christo ante saecula aeterna praeelecta, sicut ad Timotheum scribens Apostolus dicit, Collabora Evangelio secundum virtutem Dei, qui nos liberavit et vocavit vocatione sancta, non secundum opera ntra hanc invictae veritatis splendidissimam lucem solent quidam non
Abbreviated transcription (Latin):
iutemptabilem facit. Neq ob hoc
cȩlestium armorũ presidio.a de¬
xtris ⁊ a sinistris instruit᷑ xp̃ia¬
na militia : ut nullo cũ hoste
confligat. cũ laudabilius sit atq
felicius pugnantẽ non potuisse
uinci: quam desidem non potuiꝰ¬
se temptari. Orationum uero sol¬
licitudinẽ diuine electionis ꝙ.¬
posito non resolui. uno testimo¬
nio euidenter ꝓbabo:ut cętera
studio breuitatis omittã. In libro
gͥ thobis ad filium eius thobiã
raphael angelus dicit. Memor
esto mandatorum patris tui.
qm̃ precepit tibi accipere de¬
bere uxorem de genere patris
tui. & nunc audime frater. Noli
computare dȩmonium illud. s
postula eam.⁊ scio quia dabit᷑
tibi hac nocte uxor. Et cũ in¬
troieris in cubiculum. tolle de
iecore piscis illius. & impone
suꝑ carbones. ⁊ odor manabit.¬
& odorabitur illud demonium
& fugiet. ⁊ non apparebit circa
illam omnino in ꝑpetuũ. Et̃ eũ
cȩperis uelle esse cũ illa. surgi

Expanded text:
intentabilem facit, neque ob hoc intentabilem facit, neque ob hoc coelestium armorum praesidio a dextris et sinistris instruitur Christiana militia, ut cum nullo hoste confligat, cum laudabilius sit atque felicius pugnantem non potuisse vinci, quam desidem non potuisse tentari. Orationum vero sollicitudinem divinae electionis proposito non resolvi, uno testimonio evidenter probabo, ut caetera studio brevitatis omittam. In libro igitur Tobiae ad filium ejus Tobiam Raphael angelus dicit: Memor esto mandatorum patris tui, quoniam praecepit tibi accipere debere uxorem de genere patris tui . Et nunc audi me, frater, noli computare daemonium illud, sed postula eam. Et scito, quoniam dabitur tibi hac nocte uxor: et cum intraveris in cubiculum, tolle de jecore piscis illius, et impone super carbones, et odor manabit, et odorabitur illud daemonium, et fugiet, et non apparebit circa illam omnino in perpetuum. Et cum coeperis velle
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ipsius eñi sumus figientum
creati in xp̃o in oꝑibus bonis. q̃
preparauit ds ut in illis ambu¬
lemus. Deus ergo his quos elegit
sine meritis : dat unde ornentur
& meritis. ⁊ frustra dicitur qd̾
ratio operandi non sit electis. cũ
etiam ad hoc ut operentur elec¬
ti sunt. Uirtutũ quippe munera
ociosa ẽẽ non possunt. Qm̃ sicut
ueritas ait. omni habenti dabit᷑.
non habenti aũt. etiã quod habet.
auferetur ab eo. Non gͥ ad hoc
datur continentia. ut concupis
centiis non repugnet. Nec ideo
cuiquã tribuitur sapientia et
intellectus. ut non die ac nocte
in di lege meditetur. quid agit
donum dilectionis. si beniuoletiȩ
sollicitudo non uigilat:quis frue¬
tus est patientie. si non habet for¬
titudo quod toleret: Aut quonͦi
in xp̃o pie uiuere creditur qͥ
nulla ꝑsecutione pulsat᷑. Uel pax
quȩ est a do & cũ deo. numqͥd
bene quieta est. si non discedat
a mundo. Aut amor d̃i potest
sine diaboli inimicitiis obtine¬
ri: Neminem prorsus dei gratia

Expanded text:
tur. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo in operibus bonis, quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus. Deus ergo his quos elegit sine meritis, dat unde ornentur et meritis. Et frustra dicitur quod ratio operandi non sit in electis, cum etiam ad hoc ut operentur electi sint. Virtutum quippe munera otiosa esse non possunt. Quoniam, sicut Veritas ait, Omni habenti dabitur, non habenti autem etiam quod habet auferetur ab eo . Non igitur ad hoc datur contcentiis non repugnet: nec ideo cuiquam tribuitur sapientia et intellectus, ut non die ac nocte in Domini lege meditetur. Quid agit donum dilectionis, si benevolentiae sollicitudo non vigilat? Quis fructus est patientiae, si non habet fortitudo quod toleret? Aut quomodo in Christo pie vivere ostenditur, qui nulla persecutione pulsatur? Vel pax quae est a Deo, et cum Deo, numquid bene quieta est si non discordat a mundo? Aut amor Dei poterit sine diaboli inimicitiis obtineri? Neminem prorsus Dei gratia
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ hȩc quibꝰdã sc̃arũ scrip¬
turarũ testimoniis. sed non ratio¬
nabilit̾ assumptis. Ad defensionem
alicuiꝰ definitionis ea ꝓmenda sunt.
quȩ alt̾i intellectui a quo uidetur dif¬
finitio dissonare non cedant. ⁊ eam
regulam cui sunt aptata non dese¬
rant. Dictum ergo aiunt libero ar¬
bitrio utentibꝰ. Uenite ad me om̃s qͥ
laboratis. ⁊ onerati estis. ⁊ ego uos
reficiam. Tollite nigum meum suꝑ

Expanded text:
quidem haec quibusdam sanctarum Scripturarum testimoniis, sed non rationabiliter assumptis. Ad defensionem enim alicujus definitionis ea promenda sunt, quae alteri intellectui, a quo videtur definitio dissonare, non cedant, et eam regulam, cui sunt aptata, non deserant. Dictum ergo aiunt libero arbitrio utentibus: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam:
Abbreviated transcription (Latin):
dño est. Et iterũ. Ecce aduenȩ ꝑ
me ad te accedent: ⁊ ad te confu¬
gient. & infra. Gentes quȩ te nõ
cognouerunt inuocabunt te.⁊ ppłi
qui te nesciunt: ad te confugient.
Oseȩ quoq paria ꝓpħat dicens. Et
erit in loco in quo dictũ ẽ eis. Nõ
ppłs meus uos. uocabunt᷑ ibi filii di
uiui. & congregabuntur filii iuda.
et filiiꝰ isrł ad ipsũ. Et iterũ. Mise¬
rebor nõ dilecte.⁊ dicã nõ ppło meo
ppłs meus es tu. & ipse dicet ds nĩs
ex circuncisione crediderant eos
qui gentiles erant dicebant᷑q prę-¬
putiũ.iustificationũ gr̃ę arbitra¬
rentur participes ẽẽ nõ posse: do¬
cet beatus apłs petrus. quã indiscre¬
tus apud đm ut̃q sit ppłs. si in uni¬
tatẽ fidei ambo conuenerint. Cum
aũt inquit cȩpissem loqui. decidit

Expanded text:
Domino est . Et iterum, Ecce advenae ad Domino est . Et iterum, Ecce advenae ad te per me accedent, et ad te confugient . Et infra, Gentes quae te non cognoverunt, invocabunt te; et populi qui te nesciunt, ad te confugient . Osee quoque paria prophetat dicens: Et erit in loco in quo dictum est eis, Non populus meus vos; ibi vocabuntur filii Dei vivi, et congregabuntur filii Juda et filii Israel in idipsum . Et iterum, Miserebor non dilectae, et dicam non populo meo, Populus meus es tu; et ipse dicet, Deus meus ex circumcisione crediderant, eos qui gentiles erant, dicebanturque praeputium, justificationum gratiae arbitrarentur participes esse non posse, docet beatus apostolus Petrus quam indiscretus apud Deum uterque sit populus, si in unitatem fidei ambo convenerint. Cum autem, inquit, coepissem loqui, decidit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ irã filiorũ suorũ ⁊ filiarũ. & dix̃.
A uertam faciẽ meã ab eis. ⁊ ostendã
quid erit in nouissimo. quia gene¬
ratio ꝑuersa ẽ. filii in quibus nõ
ẽ fides in illis. Ipsi in zelũ cõpuler̃
me in eo quod non ẽ ds. u̾ritauer̃
me in idolis suis. Et ego in zelũ
incitabo eos in eis qui nõ erãt gen.
suꝑ gente insipiente u̾ritabo eos.
Et dauid hȩc de adoraturis đm õibꝰ
gentibus prȩcinit. Om̃s gentes qͣs¬
cumq fecisti uenient. ⁊ ad orabut
milia annuntiat dicens. Qm̃ erit
in nouissimis diebus manifestus
mons domus dñi.⁊ domꝰ di in cacu¬
mine montiũ. exaltabitur suꝑ col.¬
les. & uenient ad eũ om̃s gentes.
omĩbꝰ gentibꝰ in monte isto. bibẽt
in iocunditate uinũ. Ungentur
unguento in monte isto. Trade.
hȩc omnia gentibꝰ..hoc enĩ consi¬
lium suꝑ om̃s gentes. Et iterũ idẽ.
Reuelauit dñs brachiũ suũ sc̃m. an
conspectu omniũ gentiũ. Et ui-¬
debunt om̃s gentes salutẽ. quȩ a

Expanded text:
propter iram filiorum suorum et filiarum, et dixit, Avertam faciem meam ab eis, et ostendam quid erit in novissimo, quia generatio perversa est, filii in quibus non est fides in illis. Ipsi in zelum compulerunt me in hoc quod non est Deus, irritaverunt me in idolis suis; et ego in zelum incitabo eos in eis qui non erant gens, super gente insipiente irritabo eos . Et David haec de adoraturis Deum omnibus gentibus praecinit, Omnes gentes quascumque fecisti, venient et adorabunt milia annuntiat dicens: Quoniam erit in novissimis diebus manifestus mons Domini, et domus Dei in cacumine montium, et exaltabitur super colles, et venient ad eum omnes gentes omnibus gentibus in monte isto: bibent in jocunditate vinum, ungentur unguento in monte isto; tradet haec omnia gentibus; hoc enim consilium super omnes gentes . Et iterum idem, Et revelabit Dominus brachium suum sanctum in conspectu omnium gentium, et videbunt omnes gentes terrae salutem quae a
Abbreviated transcription (Latin):
saluatorẽ nr̃m. ut iustificati gr̃a
ipsius heredes simꝰ scđm spem uite
ȩt̃nȩ. Potuirne plenius. luculentiuᷤ.
uerius explicari. quę merita hoiͦ
deri non sanis s male habentibꝰ.
& uocare ñ iustos s peccatores.
quando gentiũ ppłs qui sedebat
in tenebris lucẽ uidit magnã. &
sedentibꝰ in tenebris ⁊ umbra mor¬
tis lux orta ẽ illis: Fremebant
gentes. irascebantur ppłi. seuiebant
reges & potestates. contradicebant
suꝑstitiones. ⁊ totius mundi reluc¬
tabantur eirores. S de resisten¬
supplicia. mortesq sc̃orũ roborabat᷑
fides. uincebat ueritas. ꝑq uniu̾sũ
mundũ dñicę segetis multiplica¬
batur ubertas. Tanta eñĩ desuper
prȩbaebat᷑ constantia fidei. fi. ducia
spei. fortitudo tolerantiȩ. ut ille
ignis dilectionis quẽ in cordibꝰ fi.¬
deliũ sp̃c sc̃s accenderat. nullo mͦ
ab oppͥmentibꝰ posset extingui. cũ
&̾ qui cruciabantur uehementiꝰ in¬
ardescerent: ⁊ qui seuiebant eandẽ

Expanded text:
Salvatorem nostrum, ut justificati gratia ipsius, haeredes simus secundum spem vitae aeternae . Potuitne plenius, luculentius, verius explicari, quae merita hominderi non sanis, sed male habentibus, et vocare non justos, sed peccatores ? Quoniam gentium populus, qui sedebat in tenebris, lucem vidit magnam, et sedentibus in tenebris et umbra mortis, lux orta est illis . Fremebant gentes, irascebantur populi, saeviebant reges, et potestates contradicebant, superstitiones et totius mundi reluctabantur errores. Sed de resistensupplicia mortesque sanctorum roborabatur fides, vincebat veritas, perque universum mundum Dominicae segetis multiplicabatur ubertas. Tanta enim desuper praebebatur constantia fidei, fiducia spei, fortitudo tolerantiae, ut ille ignis dilectionis, quem in cordibus fidelium Spiritus sanctus accenderat, nullo modo ab opprimentibus posset exstingui: cum et qui cruciabantur, vehementius inardescerent, et qui saevie
Abbreviated transcription (Latin):
liis. sputis. alapis. colafis. lapidibꝰ.
flagris. & ad postremũ crucis atro¬
citate sęuisse: nisi etiã testes resur¬
rectionis eiꝰ eadẽ ꝑsequerẽtur in¬
sania. Quã apłi quando a pontifi¬
cibꝰ flagellati sũt. ostenderunt in
psalmo dauitico ꝓpħatã dicentes.
Dñe tues qui fecisti cęlũ & tei̾ram &
mare. ⁊ omĩa quȩ in eis sũt. qͥ sp̃u

Expanded text:
liis, sputis, alapis, colaphis, lapidibus, liis, sputis, alapis, colaphis, lapidibus, flagris, et ad postremum crucis atrocitate saevisse; nisi etiam testes resurrectionis ejus eadem persequerentur insania. Quam Apostoli quando a pontificibus flagellati sunt, ostenderunt in psalmo Davidico prophetatam, dicentes: Domine, tu es qui fecisti coelum, et terram, et mare, et omnia quae in eis s
Abbreviated transcription (Latin):
te ut pleriq gairiunt meliora quã
ueterũ ingenia nr̃is scłis orta sũt.¬
& aptiores diuinis donis animos
tẽpora extrema peperer̃: Qđ etiã
si ita esset. ad bonitatẽ id referen-¬
dũ eẽt auctoris. qui uocandis ad et̃.
nan uitã ppłis ea quȩ nõ reniterẽ¬
tur corda finxisset. S nichil ꝓr¬
sus nouatũ est in generatione
carnali. nec generosior auis mi-¬
norũ orta successio ẽ. cũ potiꝰ in
hominibus illius tẽporis qͦ mun-¬
di redemptor aduenit. quanto erat
ꝓpago tardior.tanto sit iniquitas
inuenta robustior. Probauit hoc
iudaici furoris impietas.⁊ quam
apta eugłio xp̃i fuerit illa gene¬
ratio. nõ solũ ppłi s etiã scribarũ
& principũ ac sacerdotũ corda
docuerunt. Quibꝰ parũ fuit ĩ ag¬
nũ dđi tollentẽ peccata mundi con-¬
tra testificationẽ legis. cont᷑ oracu¬
la ꝓpħarũ. conr̾a diuinarũ experi¬
menta uirtutũ. seditionibꝰ. contume

Expanded text:
te ut plerique garriunt meliora quam te ut plerique garriunt meliora quam veterum ingenia nostris saeculis orta sunt, et aptiores divinis donis animas tempora extrema pepererunt? Quod etiam si ita esset, ad bonitatem id referendum esset auctoris, qui vocandis ad vitam aeternam populis, ea quae non reniterentur, corda finxisset. Sed nihil prorsus novatum est in generatione carnali, nec generosior avis minorum orta successio est, cum potius in hominibus illius temporis quo mundi redemptor advenit, quanto erat propago tardior, tanto sit iniquitas inventa robustior. Probavit hoc Judaici furoris impietas: et quam apta Evangelio Christi fuerit illa generatio, non solum populi, sed etiam Scribarum et principum ac sacerdotum corda docuerunt: quibus parum fuit in agnum Dei tollentem peccatum mundi , contra testificationem legis, contra oracula prophetarum, contra divinarum experimenta virtutum, seditionibus, con
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ in semine tuo benedicentur
om̃s gentes tei̾re.intra unius stirpis
ppłm continebatur.uigente apud ue¬
ros isrłitas spe redemptionis nr̃e.
Qm̃ et si fuerunt ex alienigenis qͦs
tẽporibꝰ legis ueritas illustrare dig
noscatur an fuerint. Neq ob hoc¬
excusabiles sunt nationes quȩ alie.¬
nate a conu̾satione isrł. spem non
habentes. & sine do in hoc mundo.
sub ignorantiȩ tenebris perierũt.
quia hȩc abundantia gr̃e quę nue
uniuersũ mundũ rigat. pari an¬
tea largitate non fluxit. Adhibi¬
ta eñi semꝑ est uniuersis hominibꝰ
quȩdã suꝑnę mensura doctrinȩ.
quȩ et si parcioris occultiorisq gr̃ȩ
fuit. suffecit tamen sicut dñs uidi¬
cauit quibꝰdam ad remediũ. omnibꝰ
ad testimonium. ut nõ dubie s eui¬
dent̃ appareat. quod nisi ubi ab un¬
dauit peccatũ suꝑ abundaret gr᷑a.
nunc qͦq uniuersũ humanũ genus
similis obcęcaret impietas. An for¬

Expanded text:
tum est. In semine tuo benedicentur tum est. In semine tuo benedicentur omnes gentes terrae , intra unius stirpis populum continebatur vigente apud veros Israelitas spe redemptionis nostrae. Quoniam etsi fuerunt ex alienigenis, quos temporibus legis veritas illustrare dignnoscatur an fuerint. Neqexcusabiles sint nationes, quae alienatae a conversatione Israel, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo sub ignorantiae tenebris perierunt : quia haec abundantia gratiae quae nunc universum mundum rigat, pari antea largitate non fluxit. Adhibita enim semper est universis hominibus quaedam supernae mensura doctrinae quae etsi parcioris occultiorisque gratiae fuit, suffecit tamen, sicut Dominus judicavit, quibusdam ad remedium, omnibus ad testimonium: ut non dubie, sed evidenter appareat, quod nisi ubi abundavit peccatum, superabundaret gratia , nunc quoque universum genus humanum similis obcaecaret impietas. An for
Abbreviated transcription (Latin):
signis iã luculentioribꝰ indicabat.
quando duplex eius successio. fili i
scilicet carnis & filii promissionis.
multitudini arenarũ cõparabat᷑ &
siderũ. Et uir senex ꝑ annosã uxo¬
ris sterilitatẽ ab spe iã prolis alienꝰ.
credebat laudabili fide. ꝑ germen
uniꝰ filii patrẽ futurũ eẽ se mundi.
prospiciens illũ in semine suo. immo
conspiciens. qui dixit. Abrabã diẽ
meũ uidit. & gauisus ẽ. Qua fide abra¬
bam cũ iustificaretur. nondũ man¬
datũ circũcisionis acceperat. s cũ
ẽẽt in prȩputio naturali reputata
ẽ fides eiꝰ ad iusticiã. Et eadẽ fides
signaculũ circũcisionis accepit in
eo corporis membro ꝑ qͦd sem̃ ꝓ¬
creationis ꝑuenturũ erat ad eam
carnẽ. in qua sine carnali semine
di filius d̾s uerbũ caro fieret. ac de
abrahȩ filia maria uirgine nascere
ti quod abrahã credidit credidis¬
sent. Hȩc aũt fides ante quã ue¬
niret hoc semen de quo abrahȩ dic¬

Expanded text:
signis jam luculentioribus indicabat, signis jam luculentioribus indicabat, quando duplex ejus successio, filii scilicet carnis et filii promissionis , multitudini arenarum comparabatur et siderum, et vir senex per annosam uxoris sterilitatem, ab spe jam prolis alienus, credebat laudabili fide per germen unius filii patrem futurum esse se mundi, prospiciens illum in semine suo, immo conspiciens, qui dixit: Abraham diem meum vidit, et gavisus est . Qua fide Abraham cum justificaretur, nondum mandatum circumcisionis acceperat; sed cum esset in praeputio naturali, reputata est fides ejus ad justitiam . Et eadem fides signaculum circumcisionis acceperat in eo corporis membro, per quod semen procreationis perventurum erat ad eam carnem, in qua sine carnali semine Dei Filius, Deus Verbum caro fieret, ac de Abrahae filia Maria Virgine nasceretti quod Abraham credidit, credidissent. Haec autem fides antequam veniret hoc semen de quo Abrahae dic
Abbreviated transcription (Latin):
rente humanȩ ꝓpagationis augñi¬
to.cũ ipsa mortaliũ numerositas de
suis multiplicati onibꝰ suꝑbiret. et
scđm elationis suȩ altitudinẽ cȩlo
cuperet molẽ in modicę exstruc¬
tionis inserere. quã mirabilis erga
cohibendã hanc insolentiã fuit di¬
uinȩ censura iusticiȩ.quę unã illo¬
rũ ppłorũ loquelã notis sibi inuicẽ
significationibꝰ consonantẽ. septua¬
ginta ⁊ duarũ linguarũ uarietate
confudit. ut int̾ dissonas uoces oꝑã¬
tiũ ꝑente concordia. insanę moliti¬
onis machina solueret᷑. & habitan¬
do orbi t̃rarũ daret incolas ma¬
lȩ congregationis oportuna disꝑ¬
sio. In isto aũt oꝑe ꝓuidentiȩ di pre¬
ordinabant᷑ miracula gr̃e xp̃ianę.
quȩ omnẽ hanc disꝑsionẽ in illiꝰ edi¬
ficationis erat coaptatura conpagẽ.
in qua omne genu flectit᷑ đo.⁊ oĩs
nitudine dispositorũ tẽporũ reue¬
lande. facta ad abrahã promissio di

Expanded text:
rente humanae propagationis augmenrente humanae propagationis augmento, cum ipsa mortalium numerositas de suis multiplicationibus superbiret, et secundum elationis suae altitudinem, coelo cuperet molem immodicae exstructionis inserere ; quam mirabilis erga cohibendam hanc insolentiam fuit divinae censura justitiae? quae unam illorum populorum loquelam notis sibi invicem significationibus consonantem, septuaginta et duarum 901 linguarum varietate confudit: ut et inter dissonas voces operantium pereunte concordia, insanae molitionis machina solveretur, et habitando orbi terrarum daret incolas malae congregationis opportuna dispersio. In isto autem opere providentiae Dei praeordinabantur miracula gratiae Christianae, quae omnem hanc dispersionem in illius aedificationis erat coaptatura, compagem, in qua omne genu flectitur Deo, et onitudine dispositorum temporum revelandae, facta ad Abraham promissio Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ omniũ gentiũ seminariũ dispo¬
nebat᷑. quanta diuinę gr̃ę oꝑa re.
stat. dũ ĩ illa mirandę capacitatis
arca uniu̾si generis animaliũ qͣntũ
reparationis sat erat receptrice.
congregatura ad se omne hominũ
genꝰ eccła figuratur. dũ ꝑ lignũ &
aquã redẽptio crucis xp̃i.⁊ ablutio
regenerationis aꝑit᷑. dũ in his qͥ ex
illa mundi uastatione saluati sũt.
omiũ gentiũ plenitudo benedicitur.
dũ donũ fȩcunditatis iterat᷑. & solo
suffocato et sanguine int̃dicto. lib̾¬
tas edendi qđ placuerit auget᷑. salu¬
tisq securitas in testimonio u̾si co¬
loris arcus. hoc ẽ in signo multifor¬
mis gr̃e consecrat᷑. Quȩ utiq my¬
steria atq sacram̃ta ñ uniꝰ tantum
familiȩ paueissimos tunc homines.
s ĩ ipsis om̃s eorũ posteros inbuebat.
ut qdđ eruditiõi impendebat᷑ parẽtũ.
ꝓficeret scientiȩ filiorũ. lã uͦ ꝓcur¬

Expanded text:
quibus omnium gentium seminarium dispoquibus omnium gentium seminarium disponebatur , quanta divinae gratiae stat, dum in illa mirandae capacitatis arca, universi generis animalium, quantum reparationi sat erat, receptrice, congregatura ad se omne hominum genus Ecclesia figuratur: dum per lignum et aquam redemptio crucis Christi, et ablutio regenerationis aperitur: dum in his qui ex illa mundi vastatione salvati sunt, omnium gentium plenitudo benedicitur; dum donum fecunditatis iteratur, et solo esu suffocatorum et sanguinis interdicto, libertas edendi quod placuerit augetur, salutisque securitas in testimonio versicoloris arcus, hoc est, in signo multiformis gratiae consecratur . Quae utique mysteria atque sacramenta non unius tantum familiae paucissimos tunc homines, sed in ipsis omnes eorum posteros imbuebant; ut quod eruditioni impendebatur parentum, proficeret scientiae filiorum. Jam vero procur
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ insanientis ẽet ꝓgressura con¬
ceptio. neq ex eo qͦd falli scientia
diuina ñ poterat nec essitate peccan¬
di urgebat᷑ facinus uoluntatis. A cuiꝰ
utiq intentione atq effectu potuit
in columitas abel illesa defendi. nisi
placuisset do cũ magna laude pati¬
entiȩ suȩ.ut tẽporalis furor impii
fieret ꝑpetuus honor iusti. Posteriᷤ
uͦ istius pairicidȩ quãuis ĩ ꝓgenito¬
iris
sui moribꝰ uiuerent. nũ quã đm diui¬
nã bonitatẽ negasse. qͥs ñ facile ad¬
u̾tat. si consideret quantũ eis ꝓdes¬
se potuerit tã longa patientia di.
tã diues bonorũ t̃p̃raliũ copia.⁊ mul¬
tiplicate fecunditatis tã numeros a
ꝓpagatio : quę beneficia lieet obdu¬
ratis nichil remedii & em̃dationis
attulerint: ꝓbant tam̃ au̾sionẽ eorũ
ñ diuine fuisse constitutionis. sed
ꝓprię uoluntatis. In conseruatiõe
aũt noẽ filiorũq eiꝰ & nuruũ. in

Expanded text:
finem insanientis esset progressura confinem insanientis esset progressura conceptio. Neque ex eo quod falli scientia divina non poterat, necessitate peccandi urgebatur facinus voluntatis: a cujus utique intentione atque effectu potuit incolumitas Abel illaesa defendi, nisi placuisset Deo cum magna laude patientiae suae, ut temporalis furor impii fieret perpetuus honor justi. Posteris vero istius fratricidae, quamvis in progenitoris sui moribus viverent, numquam se divinam bonitatem negasse quis non facile advertat, si consideret quantum eis prodesse potuerit tam longa patientia Dei, tam dives bonorum temporalium copia, et multiplicatae fecunditatis tam numerosa propagatio? Quae beneficia licet obduratis nihil remedii et emendationis attulerint, probant tamen aversionem eorum non divinae fuisse constitutionis, sed propriae voluntatis. In conservatione autem Noe filiorumque ejus et nuruum, in