comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turpituidiẽ obscenoꝵ dictoꝵ atq factorũ.
scemcos ipsos domi suȩ ꝓludendi cauisa corã
matrib sius agere puderet: quã ꝑ publicũ
agebant corã deoꝵi matre speetante & au¬
diente utrisq sȩuiis frequentissima mul¬
titudine. Quȩ si illecta euriositate ad eẽ po¬
tuit eireũ fusa: saltim offensa castitate de¬
bnit abire confusa. Quȩ s̃ sacrilegia si illa
erant saera : Aut quȩ inquinatio. si illa la¬
uatio & hore fereula appellabant᷑: quasi
cel ebraret᷑ conunuũ. qͦ uelut suis epulis
immunda demonia pascerent᷑. Quis exammi
ñ sentiat qđ huiꝰ modi sp̃s talib obscenta.¬
tib delectent᷑. nͥ uł nesciens utrũ om̃ino
sint uilli iimundi sp̃s deoꝵ nomine deci¬
pientes. uł talẽ agens uitã inqua istos po.¬
tus quã dm̃ uerũ & optet ꝓpitios & form¬
me consuetudinis uituis oblectari magis
quã obluctari student: s illũ ipsum nasieã

Expanded text:
turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi celebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel nesciens, utrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet propitios et formmae consuetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam
Abbreviated transcription (Latin):
cultorib suis. s p̃clara p̃dicatione p̃be. ꝑ
uates & iã conuenire atq arguere pecean.¬
tes palam minari panas male agentib p̃¬
mia recte uiuentib polliceri. Quid uiquã
tale indeoꝵ illoꝵ tẽplis ꝓmpta & emine¬
nti uoce conerepuit: Ueniebamꝰ & iã nos
aliquando adolescentes ad spectacula ludibri¬
aq sacrilegiorũ. Aspectabamꝰ arreptitios.
audiebamꝰ simphoniacos: ludis turpissimis
qui dus deabq exhibebantur oblectabam᷑.
&lesti uirgini. & beretindiȩ matri om̃iũ.
ante cuiꝰ lecticã die sollẽpni lͣuationis eiꝰ
talia ꝑ publicũ cantitabant᷑ a nequissimis
scenicis. qualia ñ dico matrẽ deoꝵ. s macrẽ
qualiũ cũq senatoꝵ ł quoꝵ libet honestoꝵ
uiroꝵ. immo uͦ qualia nec matrẽ ipsorum
scenicoꝵ deceret audire. Habet enĩ qͥodã
erga parentes humana uerecundia: qđ
nec ipsa nequitia possit auferre. Illã ꝓinde

Expanded text:
cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenire adque arguere peccantes, palam minari poenas male agentibus. praemia recte uiuentibus polliceri. Quid umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spectabamus arrepticios, audiebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque senatorum uel quorumlibet honestorum uirorum, immo uero qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde
Abbreviated transcription (Latin):
et nom̃ ea ecui frustra inuident gła pꝰplis¬
in noce scepet. quib calamitatib res romane
multiplicit̃ uarieq contritȩ sint: & inhis
defendant si possunt deos suos.⁊ si ꝓpt̃ea
colunt᷑ ne ista mala patiant᷑ eultores eoꝵ:
quoꝵ siq̃uid nunc passi fuerint nob im¬
putandũ eẽ contendunt. Cur enĩ ea quę
dicturus sum ꝑ miser̃ accide cultorib suis
antequã eos declaratum xp̃i nom̃ offendet¬
mores ne pessimos habent quare dii eoꝵ
curare noluer̃.: Dĩ enĩ uerus eos a quib
ñ colebattir merito neglex̃. Du aũ illi a
quoꝵ cultu se ꝓhib̾i homines ingratissimi
conquerunt᷑. cultores suos ad bene uiuen.¬
dũ quare nullis legib ad iuuer Utiq
dignũ erat: ut quomͦ isti illoꝵ sacra ita
ali istoꝵ facta curarent. S respondecur:
qđ uoluntate ꝓpͥa quisq malus ẽ. Qitis hoc
negauerit: Uerũ tam̃ ꝑtinebat ad consultorẽ
deol uete bone p̾cepta noccultare populis

Expanded text:
ejus nomejus nominnotesceret, quibus calamitatibus res Romanae multipliciter varieque contritae sint; et in his defendant, si possunt, deos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum, quorum si quid nunc passi fuerint, nobis imputandum esse contendunt. Cur enim ea quae dicturus sum, permiserunt accidere cultoribus suis, antequam eos declaratum Christi nomen offendemores ne pessimos haberent, quare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen pertinebat ad consultores deos uitae bonae praecepta non occultare populis
Abbreviated transcription (Latin):
itaq dicere institui. quę mala ciuitas illa
ꝑpessa sit aborigine sua: sue apud se ipsã.
siue in ꝓunciis ł iã subditis. Qua om̃a xp̃i¬
anȩ̨ religioni tribuerent: si iã tunc eũgłica
doctrina ad uersus falsos & fallaces cori deos
testificatione librima ꝑsonaret. Alem̃to aũ
tos agere: exquoꝵ imꝑitia illud quoqi or¬
cum ẽ. uulgare ꝓuerbiũ. Pluuia defit: ca¬
usa xp̃iani. et Sunt nãq qui eoꝵ studus
libalib instituti amant. hystoriã. qͥ facillime
ista nouer̃: s ut nob in eruditori curbas
in fostussĩmas reddant se nosse dissimulant:
atq hoc apud uulgũ confirmare nitunt᷑.
clades quib ꝑ certa int̃ ualla locoꝵ & tẽpoꝵ
genus humanũ oportet affligi. causa acci¬
dere Nominis xp̃iani. qđ contra deos suos
ingenti fama & p̃clarissima celebritate
ꝑ cuncta diffumdit᷑. Recolant gͦ nobeum
antequã xp̃o uenisset in carne. antequã

Expanded text:
itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima personaret. CAPUT III. tos agere, ex quorum imperitia illud quoque ortum est vulgare proverbium: Pluvia defit, causa Christiani. Sunt namque qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, qua facillime ista noverunt: sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant; atque hoc apud vulgus confirmare nituntur, clades quibus per certa intervalla locorum et temporum genus humanum oportet affligi, causa accidere nominis christiani, quod contra deos suos ingenti fama et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus venisset in carne, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
scãs feminas & pie castas. in quib ab hoste
aliquid ꝑpetratum ẽ. qđ intulit uerecundiȩ
dolorem & si ñ abstulit pudicitiȩ firmitatẽ:
ne paeniteat eas uite. quas ñ ẽ. unde possic
pęnit̾e nequitiȩ. Deinde pauca dixi in eos
qui xp̃ianos ad uersis illis reb affectos. &
p̃cipue pudorẽ humiliatarũ feminarũ quã¬
ius castarũ atq scãrũ ꝓt̾uitate impudentis.¬
sĩma exagitant: cũ sunt Nequissimi & irre¬
uerentissimi. longe ab eis ipsis romanis de¬
generes. quoꝵ preclara multa laudantur.
& luterant᷑ memoria celebrant᷑: ĩmo illoꝵ
głȩ uehement̃ ad uersi. Romã quippe par¬
tã ueterũ auetãq laborib. foediorẽ stantem
fecerant quã ruentẽ: quando qͥdẽ inruina
eiꝰ lapides & ligna. in istoꝵ aũ uta. om̃a
ñ muroꝵ s moꝵ muim̃ta atq ornam̃ta
cecider̃. cũ funestiorib eoꝵ corda cupidita¬
Quib dictis: pͥmũ terminaui librũ. Deinceps

Expanded text:
sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum feminarum quamuis castarum adque sanctarum proteruitate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditaQuibus dictis primum terminaui librum. Deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
ipse conterit᷑. maximeq romane urb re¬
centẽ ab arbaris uastationẽ xp̃ianȩ religi.¬
onę tribiuint. quã ꝓhibent᷑ nefandis sacri
ficiis seruire demõnib. cũ potius hoc de¬
religiosa & amplissima loca barbari liba
p̃buerunt. atq inmultis famulatũ debitũ
xp̃o. ñ solũ uerũ sed & iã timore confictum
sic honorauer̃. ut qđ in eis belli uire sicius¬
set. illieitũ iͥ eẽ uidicarent. Inde ineidit
questio. cur hȩc diumna benefiera & ad un
pios ingratosq ꝑuenerint: & cur illa itidẽ
dura quȩ hostilit̾ facta is̃. pioscũ impiis pa¬
riter afflixerin. Quã questionẽ ꝑ multa
diffusam. inom̃ib enĩ cotidianis ut dei
munerib ł hominũ dadib quoꝵ utraq
bene ae male uiuentib ꝑmixte atq idi¬
discrete sepe accidunt solent multos mouere
ut ꝓ suscepti oꝑis necessitate dissoluerẽ aliqͣn.¬
tum ĩmoratus sũ: maxime ad consolandas

Expanded text:
iste conteritur, maximeque Romanae urbis reiste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a barbaris uastationem Christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrficiis servire daemonibus: cum potius hoc dereligiosa et amplissima loca Barbari libera praebuerunt; atque in multis famulatum deditum Christo non solum verum, sed etiam timore confictum sic honoraverunt, ut quod in eos belli jure fieri licuisset, illicitum sibi esse judicarent. Inde incidit quaestio, cur haec divina beneficia etiam ad impios ingratosque pervenerint; et cur illa itidem dura, quae hostiliter facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa diffusam in omnibus enim quotidianis vel Dei muneribus uel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad consolandas
Abbreviated transcription (Latin):
ud tã duris adũsitate mentis. ut & iã suntel¬
lexerint ñ obaudiant: respondent ut scrip¬
tum ẽ. & loquunt᷑ iniqͥtatẽ. atq infatigabilit̃
uani sunt. Quorũ dicta contraria si totiẽs ue¬
lumiis refellere. quotiẽs obnixa fronte statu¬
erint ñ cogitare quid dicant. dũ quocũq mͦ
nr̃is disputationib contradicant: quã sit
infinitũ & ęrĩnosũ & infructuosũ uides.
Quã obrem necte ipsũ mi fili marcelline. Nec
alios quib hic labor nr̃ in xp̃i baritate uti¬
liter ac libalit̾ seruit. tales meoꝵ seriptoꝵ
uelim udices. qui responsionẽ semꝑ deside¬
rent eũ his quȩ legunt᷑ audierint aliquid
contradici: nefiant similes earũ muliereula¬
rum quas cõmemorat apłs semꝑ discentes¬
instituissẽ. unde ħ uniũ sũ opꝰ illo ad uiua¬
nte inmanꝰ sũptũ ẽ: occurrit mͥ resisten¬
dũ ẽẽ pͥmitꝰ eis qͥ hac bella quib mundus

Expanded text:
 tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus semper discentesinstituissem, unde hoc uniuersum opus illo adiuuante in manus sumtum est, occurrit mihi resistendum esse primitus eis, qui haec bella, quibus mundus
Abbreviated transcription (Latin):
quam medicinȩ subderet. donec diuino ad¬
utorio fide pietatis impetrante sanaretur:
ñ multo sermone opꝰ eẽt ad c̃iuincendũ quẽ¬
libet uana opinationis errorẽ his qͥ recte
sentuint & sensa ũb̾ sufficientib explicant.
Nunc uͦ qm̃ ille ẽ. maior & terior insipien¬
tium morb animoꝵ. qͦ irrationabiles motꝰ
suos. &iã pꝰ rationẽ plenę redditã. quanta
homini ab homine debet᷑. siue minia cȩci¬
tate qua nec aꝑta cernunt᷑. siue obstmnatis.¬
sima ꝑuicatia qua & ea quȩ cernunt᷑ dẽ
feruntur. tanquã ipsã rationẽ ueriatemq
defendunt: fit necessitas copiosius dicendi
plerumq res claras. uelut eas ñ spectantib
in tuendas. s quodã mͦ tangendas palpanti¬
b & conͣuentib offeramꝰ. Et tam̃ quis dis¬
ceptandi finis erit & loquendi modus. si
respondendũ ẽẽ respondentib semꝑ existime¬
mus: Namqui uł ñ possunt intelligere qđ dr̃.

Expanded text:
quam medicinae subderet, donec diuino adiquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufNunc vero quoniam ille est major et tetrior insipientium morbus animorum, quo irratio nabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, sive nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, sive obstinatissima pervicacia, qua et ea quae cernuntur, non feruntur, tanquam ipsam rationem veritatemque defendunt: fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, velut eas non spectantibus intuendas, sed quodammodo tangendas palpantibus et conniventibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respondentibus semper existimemus? Nam qui vel non possunt intelligere quod
Abbreviated transcription (Latin):
docum̃tis confutati atq c̃uicti. conant᷑ asse-¬
rere ñ ꝓpt̃ uitȩ p̃sentis utilitatẽ. s ꝓpt̃ eam
quȩ pꝰ mortẽ futura ẽ. colendos deos. Quae
nisi fallor questio multo erit operosior &
subiliore disputatione dignor: ut & contri
philo sophos mea disserat᷑. ñ quos libet sed qui
cũ multa sentiunt. & de amimȩ ĩ mortalitate.
& qđ as̃ uerus mundũ c̃diderit. & de ꝓui¬
dentia eiꝰ qͣ untũsũ qđ condidit regit.Sed
qm̃ & ipsi milis qu&e contra nos senttunt re¬
fellendi s̃: de eẽ huic officio ñ debemꝰ: ut re¬
futatis impus contradictionib ꝓ uirib qͣsds̃
imꝑtierit asseramꝰ cuutatẽ dĩ. uerãq pietatẽ
& dĩ cultũ. inquo uno ueracit̾ sẽpit̾ua beatitu¬
do ꝓmutit. Hic itaq modus sit huiꝰ uoluminis:
ut deinceps disposita ab alio sumamꝰ ȩxordio.
cuę ueritatis infir¬
mus humanȩ con¬
su etudinis sensus
ñ audet obsistere.
s doctrinȩ salubri
languorẽ suũ tan.¬

Expanded text:
conantur adserere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior et subtiliore disputatione dignior, ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui et nobiscum multa sentiunt, et de animae inmortali tate et quod Deus uerus mundum condiderit et de prouidentia eius, qua uniuersum quod condidit regit. Sed quoniam et ipsi in illis, quae contra nos sentiunt, refellendi sunt, deesse huic officio non debemus, ut refutatis inpiis contradictionibus pro uiribus, quas Deus impertiet, adseramus ciuitatem Dei ueramque pietatem et Dei cultum, in quo uno ueraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit huius uoluminis, ut deinceps disposita ab alio sumamus exordio. cuae ueritatis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tam
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut polluet: aliena ñ erit. S cum
pudicitia uircꝰ sit animi. comitẽq ha.¬
beat fortitudinẽ. qua potuis quę liber
tolerare mala quã malo consentipie
tate habeat quid de sua carne fiat. sed
tantum quid annuat mente uł renuat.
Quis tãdem sana mente putauerit ꝑde¬
se pudieitiã. si forte in app̃hensa & opp̃s¬
sa carne sua exerceat᷑ & expleat᷑ libido¬
ñ sua: Si enĩ hoc mͦ pudicitia perit:
ꝓfecto pudicitia iurtꝰ anini ñ erit.
rec ꝑtinebit ad ea bona quib bene iuiu¬
tur: s in bonis corporis numerabit᷑ ⁊ qͣlia
sunt uires. pulchritudo sana in tegraq
ualitudo. ac si quid huiꝰ modi ẽ. Quę bo¬
ta ce iã simimiant᷑: bonã iustãq uitam
om̃ino ñ minuinit. Qđ si tale aliquid ẽ.

Expanded text:
si autem polluet, aliena non erit. Sed cum si autem polluet, aliena non erit. Sed cum pudicitia virtus sit animi, comitemque habeat fortitudinem, qua potius quaelibet mala tolerare, quam malo consentire icus in potestate habeat, quid de sua carne fiat, sed tantum quid annuat mente, vel renuat: quis eadem sana mente putaverit se perdere pudicitiam, si forte in apprehensa et oppressa carne sua exerceatur et expleatur libido non sua? Si enim hoc modo pudicitia perit, profecto pudicitia virtus animi non erit; nec pertinebit ad ea bona, quibus bene vivitur, sed in bonis corporis numerabitur; qualia sunt, vires, pulchritudo, sana integraque valetudo, ac si quid hujusmodi est: quae bona, etiam si minuantur, bonam justamque vitam omnino non minuunt. Quod si tale
Abbreviated transcription (Latin):
nulla concedit: ꝓfecto & iã qui se ipsum
oceidit homicida ẽ. & canto fic Nocentior
eũ se occidit: quanto in nocentior in ea
causa fuit qua se occidendũ putauit.
N am si uidȩ factũ merito decestam᷑: eumq
ueritas uidicat cũ se laqueo suspendit
sceleratae illuis traditionis auxisse potꝰ
quã expiasse cõmissũ. ⁊ qm̃ dĩ misediam
salubris pęnitentiȩ locũ reliqͥt: Quanto
magis a sua nece se abstinere debet. qui
tali supplicio qđ inse puniat ñ habet.
Iudas eiĩ eũ se occidit: sceleratũ hominẽ
mortis reus. finiuit hanc uitã: Quia
scilieet ꝓpt̾ suũ scelus. alio suo scelere oc¬
eislis ẽ. Cur aũ homo qͥ mali nichil fec̃ xbiii.
sibi male faciat. & se ipsum int̾ficiendo
hominẽ int̃ficiat in nocentẽ Ne alium
paciat᷑ nocentẽ atq inse ꝑ petret pecea¬
cum ꝓpͥum. ne ieo ꝑpetret᷑ alienũ.
At eniꝰ. no uł aliena polluat libido me.¬
tuitur. Non polluet: si aliena erit.

Expanded text:
nulla concedit, profecto etiam qui se ipsum nulla concedit, profecto etiam qui se ipsum occidit homicida est, et tanto fit nocentior cum se occiderit, quanto innocentior in ea causa fuit, qua se occidendum putauit. Nam si Iudae factum merito detestamur eumque ueritas iudicat, cum se laqueo suspendit, sceleratae illius traditionis auxisse potius quam salubris poenitentiae locum reliquit: quanto magis a sua nece se abstinere debet qui tali supplicio quid in se puniat Iudas enim cum se occidit, sceleratum hominem etiam suae mortis reus finiuit hanc uitam, quia licet propter suum scelus alio suo scelere occisus est. Quur autem homo, qui mali nihil fecit, sibi malefaciat et se ipsum interficiendo hominem interficiat innocentem, ne alium patiatur nocentem, adque in se perpetret peccatum proprium, ne in eo peAt enim, ne vel aliena polluat libido, metuitur. Non polluet, si aliena erit:
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃q corpꝰ usu fieri scȩ̃ uoluntatis. Qua
in coneussa ac stabili ꝑ manente: qͥeqͥd
alius de corpore uł meorpore fecerit. qđ
sine peccato ꝓpͥo ñ ualeat euitari: pret̾
culpã ẽẽ patientis. S qr ñ solũ qđ ad dolo¬
rẽ uerũ &iã qđ adlibidinẽ ꝑtinet in cor¬
pore alieno ꝑpetrari pocest: qͥeqͥd tale
factũ fuerit. & si retentã constantissimo
pudicitiã animo ñ exeutit⁊ tam̃ pudo¬
rem in eutit: ne credatur faetũ eũ
m̃tis & iã uoluntate. qđ fieri fortasse sirae
carnis aliqua uoluptate ñ potuit. Ae ꝑ hoc
& quȩ se occiderunt ne quieꝗͣ huimodi
paterent᷑. quis humanꝰ affectꝰ eis Nolit
ignosci & quȩ se occide noluer̃. ne suo
facmore alienũ flagitiũ deuitarent: qͥs.¬
quis eis hoc crimini dederit. ipse erimi¬
tie insipientiȩ ñ carebit. Nam utiq si
ñ licet pͥuata pocestate hominẽ occidere
ut nocentẽ. cuiꝰ occidendi licentiam lex

Expanded text:
sanctumque corpus usu fieri sanctae uoluntatis, qua sanctumque corpus usu fieri sanctae uoluntatis, qua inconcussa ac stabili permanente, quidquid alius de corpore uel in corpore fecerit, quod sine peccato proprio non ualeat euitari, praeter culpam esse patientis. Sed quia non solum quod ad dolorem, uerum etiam quod ad libidinem pertinet, in corpore alieno perpetrari potest: quidquid tale factum fuerit, etsi retentam constantissimo animo pudici. tiam non excutit, tamen pudorem incutit, ne credatur factum cum mentis etiam uoluntate, quod fieri fortasse sine carnis aliqua uoluptate non potuit. Cet quae se occiderunt, ne quidquam huius modi paterentur, quis humanus adfectus eis nolit ignosci  et quae se occidere noluerunt, ne suo facinore alienum flagitium deuitarent, quisquis eis hoc crimini dederit, ipse crimen insipientiae non cauebit. Nam utique si non licet priuata potestate hominem occidere uel nocentem, cuius occidendi licentiam lex
Abbreviated transcription (Latin):
qui & iã captiuati sunt: ħ intueant᷑ & tace¬
ant. qui sabrimȩ religioni hinc impudent̃
atq imprudent̾ illudt̃. ⁊ Quia sidis eorũ
ꝓbro rẽ fuit qđ attentissimꝰ culcor illoꝵ dũ
eis uiris uirandi fidẽ seruaret. patria caru¬
it eũ aliã ñ haberet. captiuusq apd hostes
ꝑ longam mortẽ supplicio noue crudelitatis
occisus ẽ: multo minus nom̃ criminandum
ẽ. xp̃ianũ incaptiuitate sacratoꝵ suorum:
qui suꝑnã patriã ueraei fide expectantes.
& iã in sius sedib ꝑegrinos se ẽẽ nouerunt.
M agnum sane crim̃ se putant obicere xp̃ĩanis: xbi¬
cũ eoꝵ ex aggerantes captiuitatẽ. addunt
eciã stupra cõmissa. ñ solũ in aliena matrimo¬
nia uirginesq niupturas. s & iã inquaslam
alienis responsionẽ reddere: quantũ ipsis
nr̃is consolationẽ. Sit gͥ in pͥmis positum
atq firmatũ: uircutẽ qua recte uiuitur
ab animi sede m̃bris corporis imꝑare.

Expanded text:
qui etiam captiuati sunt, hoc intueantur et tacequi etiam captiuati sunt, hoc intueantur et taceant, qui saluberrimae religioni hinc inpudenter adque inprudenter inludunt, quia, si dis eorum probro non fuit, quod adtentissimus cultor illorum, dum eis iuris iurandi fidem seruaret, patria caruit, cum aliam non haberet, captiuusque aput hostes per longam mortem supplicio nouae crudelitatis occisus est, multo minus nomen criminandum est Christianum in captiuitate sacratorum suorum, qui supernam patriam ueraci fide expectantes etiam in suis sedibus peregrinos se esse nouerunt. Magnum sane crimen se putant obicere Christianis, cum eorum exaggerantes captiuitatem addunt etiam stupra commissa, non solum in aliena matrimonia uirginesque nupturas, sed etiam in quasdam alienis responsionem reddere, quantum ipsis nostris consolationem. Sit igitur in primis positum adque firmatum uirtutem, qua recte uiuitur, ab animi sede membris corporis imperare
Abbreviated transcription (Latin):
quã singulos: cũ multitudo constet exsinguł.
Si aũ dicunt marcũ regulũ & iã in illa cap.¬
tiuitate illisq eruciatib corporis. animi uir¬
tuce beatũ eẽ potuisse: uircꝰ potius uera quȩ¬
rat᷑ qua beata ẽẽ possit & ciuitas. Neq enĩ
aliunde beata ciuitas. aliunde homo: cum
aliud eiuitas ñ sit quã concors hominũ mnul¬
titudo. Quã obrem ñ dũ int̾im disputo qͣlis
in regulo uireꝰ fuit. Sufficit nunc qđ isto
Nobilissimo exemplo cogunt᷑ fateri. ñ ꝓpt̃
corporis bona. uł carũ rerũ quę extruisecus
homini accidunt. colendos deos: quando
quidẽ ille carere his om̃ib maluit quã dõs
ꝑ quos uirauerat offendere.S quid faciemus
hominib qͥ głiant᷑ se calẽ habuisse ciuẽ. qͣlẽ
timent habe ciuitatẽ : Qd si ñ tuent: tale
gͦ ailiquid quale accidit regulo. & iã ciuitati
iamquã ille deos colenti accide pocuisse fate¬

Expanded text:
quam singulos, cum multitudo constet ex singulis. quam singulos, cum multitudo constet ex singulis. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captiuitate illisque cruciatibus corporis animi uirtute beatum esse potuisse, uirtus potius uera quaeratur, qua beata esse possit et ciuitas. Neque enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Quam ob rem nondum interim disputo, qualis in Regulo uirtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo coguntur fateri non propter corporis bona uel earum rerum, quae extrinsecus homini accidunt, colendos deos, quando quidem ille carere his omnibus maluit quam deos per quos iurauit offendere. Sed quid faciamus hominibus, qui gloriantur se talem timent habere civitatem? Quod si non timent, tale ergo aliquid, quale accidit Regulo, etiam civitati tam diligenter, quam ille, deos colenti accidere potuisse fate
Abbreviated transcription (Latin):
rendũ ęxitũ meruit. ꝓculdubio fallebatur.
S uo quippe docuit exemplo nichil deos ad
istã tẽporalẽ felicitatẽ sus ꝓdesse cultorib.
quando quidẽ ille eoꝵ deditꝰ cultui & uictus
& captiuus abductus ẽ. Et qͥ noluit aliter
quã peos uirauerat facere: Nouo ac prius
in audito Nimiũq horribili supplicu gene¬
re eruciatus extinctꝰ ẽ.Si aũ deori cultꝰ pꝰ
hanc uitã uelut mercedẽ reddit felicitatẽ.
cur calumpnuiant᷑ tẽporib xp̃ianis. idõ di¬
centes urbi accidisse illã calamitatẽ. quia
deos suos colere destitit. cũ potuerit & iam
illos diligentissime colens cã infelix fieri.
quã ille regulus fuit: Hisi forte contra cla¬
rissimã ueritatẽ canta quisꝗͣ dementia mmiyx
cȩcitatis obintitur: ut contende audeat unũ¬
sam eiuitatẽ deos colentẽ infelicẽ eẽ ñ posse.
unũ uͦ hominẽ posse: ad uidelicec p̾tentia
deori suoꝵ multos potius sit idonea c̃ seraiare

Expanded text:
rendum exitum meruit, procul dubio fallebatur. rendum exitum meruit, procul dubio fallebatur. Suo quippe docuit exemplo nihil deos ad istam temporalem felicitatem suis prodesse cultoribus, quando quidem ille eorum deditus cultui et uictus et captiuus abductus et, quia noluit aliter quam per eos iurauerat facere, nouo ac prius inaudito nimiumque hon\'ibili supplicii genere cruciatus extinctus est. Si autem deorum cultus post hanc uitam uelut mercedem reddit felicitatem, quur calumniantur temporibus Christianis, ideo dicentes Urbi accidisse illam calamitatem, quia deos suos colere destitit, cum potuerit etiam illos diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille Regulus fuit? Nisi forte contra clarissimam ueritatem tanta quisquam dementia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat uniuersam ciuitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum uero hominem posse, quod uidelicet potentia deorum suorum multos potius sit idonea conseruare
Abbreviated transcription (Latin):
sponte cõpleuit. At illi eũ ex cogitatis atq
horrendis eruciatib necauer̃. In clusum
quippe angusto ligno ubi stare cogeretur.
clauisq acutissimis undiq c̃fixo. ut se innul¬
lam eiꝰ partẽ sine panis a trocissimis meli¬
naret. & iã uigilando ꝑemerunt. Merito
certe laudant uircutẽ tã magna infelicita¬
te maiorẽ. & ꝑdõs ille uirauerat: quorum
cultu ꝓhibito has generi humano clades
isti opmant᷑ infligi. Qui gͦ ꝓpt̃ea colebantur
ut istã intã ꝓsꝑam redderent. si uerum iu¬
ranti has irrogari pęnas seu uoluer̃. seu noluer̃.¬
intꝑ miserunt. quid ꝑ uiro grauius irati facere
potuer̃ : S cur ñ ratiocinationẽ meã pͦtius
ad utrumq c̃ dudã : Deos certe ille sic coluit:
ut ꝓpt̃ uiris uirandi fidẽ. nec maneret in
patria.⁊ nec inde quolibet ire. s ad suos acer.¬
rimos iimncos redire minime dubitaret.
Hoc si huic uitę utile ex istimabat. cuiꝰ tã hor¬

Expanded text:
sponte complevit. At illi eum excogitatis atque sponte complevit. At illi eum excogitatis atque horrendis cruciatibus necaverunt. Inclusum quippe angusto ligno, ubi stare cogeretur, clavisque acutissimis undique confixo, ut se in nullam ejus partem sine poenis atrocissimis inclinaret, etiam vigilando peremerunt. Merito certe laudant virtutem tam magna infelicitate majorem. Et per deos ille juraverat, quorum cultu prohibito, has generi humano clades isti opinantur infligi. Qui ergo propterea coleut istam uitam prosperam redderent, si uerum iuranti has inrogari poenas seu uoluerunt seu permiserunt, quid periuro grauius irati facere potuerunt? Sed quur non ratiocinationem meam potius ad utrumque concludam? Deos certe ille sic coluit, ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, nec inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicos redire minime dubitaret. Hoc si huic uitae utile existimabat, cuius tam hor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa: Rec dĩ de fuit consolator. Sic gͦ non
deseruit fideles suos sub dñatione gentis licet
in suis licteris credunt. arionẽ medrumneũ
Nobilissimũ eyharistã. cum eẽt deiectus en¬
aui. exceptũ delfini dorso. & ad t̾ras eẽ ꝑ¬
uectũ. Uerum illud nr̃m de iona ꝓpħa. it¬
eredibilius ẽ. Plane incredibilius. qr mirabi¬
lius: & mirabilius. qͥa potentius. Habent ta¬
ꝑator popli romani. captuuis apđ chartagi¬
nenses fuit. Qui cũ sibi mallent aromanis
suos reddi quã eori tenere captiuos: ad hoc
impetrandũ & iam istũ precipue regulum
cũ legatis sius romã miser̃. pͥus uratione
constrictũ. si qđ uolebant minime ꝑ egissẽt.
rediturũ eẽ chartaginẽ. P rex̃ ille. atq ite
senatu contraria ꝑ suasit: qm̃ ñ arbitrabat᷑
utile ẽẽ romanȩ reiꝰ publicę mutare capti¬
uos. Nec pꝰ hanc ꝑsuasionẽ a suis ad hostes
redire compulsus ẽ. S qr uirauerat: id

Expanded text:
prophetae; nec Deus defuit consolator. Sic ergo non prophetae; nec Deus defuit consolator. Sic ergo non deseruit fideles suos sub dominatione gentis, licet in suis litteris credunt Arionem Methymnaeum, nobilissimum citharistam, cum esset deiectus e naui, exceptum delphini dorso et ad terras esse peruectum. Verum illud nostrum de Iona propheta incredibilius est. Plane incredibilius quia mirabilius, et mirabilius quia potentius. CAPUT rator populi Romani, captivus apud Carthaginenses fuit. Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi, quam eorum tenere captivos, ad hoc impetrandum etiam istum praecipue Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius juratione constrictum, si quod volebant minime peregisset, rediturum esse Carthaginem. Perrexit ille, atque in senatu contraria persuasit, quoniam non arbitrabatur utile esse Romanae reipublicae mutare captivos. Nec post hanc persuasionem a suis ad hostes redire compulsus est; sed quod juraverat, id
Abbreviated transcription (Latin):
uł c̃dennłis uł trans ferendis. ꝓpħico spũ dic¬
ta intelligi uoluerunt. Non aũ hic locus ẽ.
ut ea ꝑtractemus: cũ sufficiant ista qua
dirimus. S si ea qua sustentandis uiuentib
sunt necessaria sic̃ uictus & amictꝰ. quã uis
cũ graui afflictione desint ñ frangunt iN
bonis tolerandiq ꝑferendi uirtutẽ. nec era¬
dicant exanimo pietatẽ. s ȩxercitatã faciũt
fecundiorẽ: quanto magis cũ des̃ ea qua
curandis funerib condendisq corporib de¬
functoꝵ adhiberi solent. ñ efficiunt miseros.
in occultis pioꝵ sedib iam quietos. Ac ꝑħ
qđo ista cadauerib xp̃ianoꝵ i illa magne
urb ut &iam alioꝵ oppidorũ uastatione
defuerunt: Nec uiuoꝵ culpa ẽ. qui ñ potu.¬
erunt ista prebe. nec pęna mortuoꝵ qui
xp̃iani & iam captiui dueti sunt. Hoc sane
miserrimũ ẽ. si aliquo duci potuer̃. ubi dm̃
& iam cladis magna solatia. Fuer̃ incapaui.¬
tate.iii. pueri. fuit danihel. fuerunt alii

Expanded text:
 condendis uel transferendis prophetico spiritu dicta intellegi uoluerunt; non autem hic locus est, ut ea pertractemus, cum sufficiant ista, quae diximus. Sed si ea, quae sustentandis uiuentibus sunt necessaria, sicut -uictus et amictus, quamuis cum graui adflictione desint, non frangunt in bonis perferendi tolerandique uirtutem nec eradicant ex animo pietatem, sed exercitatam faciunt fecundiorem: quanto magis, cum desunt ea, quae curandis funeribus condendisque corporibus defunctorum adhiberi solent, non efficiunt miseros in occultis piorum sedibus iam quietos! Ac per hoc quando ista cadaueribus Christianorum in illa magnae urbis uel etiam aliorum oppidorum uastatione defuerunt, nec uiuorum culpa est, qui non potuerunt ista praebere, nec poena mortuorum, qui stiani etiam captiui ducti sunt. Hoc sane miserrimum est, si aliquo duci potuerunt, ubi Des sanctis huius etiam cladis magna solacia. Fuerunt in captiuitate tres pueri, fuit Daniel, fuerunt alii
Abbreviated transcription (Latin):
plicatio cũ indiem consẽquentẽ dilata eẽt:
intercio libro magna conflictatione res acta ẽ.
Suscepit enim pilus ipsam disputationẽ eoꝵ
qui sentirent sine iniusticia ñ posse rem .p.
Egitq sedulo ꝓ iniusticia contra iusticiã: ut

Expanded text:
plicatio cum in diem consequentem dilata esset, plicatio cum in diem consequentem dilata esset, in tertio libro magna conflictatione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum qui sentirent sine injustitia regi non posse reEgitque sedulo pro injustitia contra justitiam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
infimis & mediis int̾ iectis ordinib ut sonis.¬
simũ atq optimũ o̾m̃i in republica unculũ
in columitatis. eãq sine iusticia nullo pacto
ẽẽ posse. ⁊ ac dende cũ aliquanto latius atq
uberius disseruisset. quantũ ꝓdeẽt iustitia ei¬
uitati. quantũq obeẽt si ab fuisset: suscepit
deinde pilus. unus eoꝵ qui disputationi ad¬
erant. & poposcit ut harc ipsa questio diligen¬
tuis tractaretur. ac de iustitia plura dicerent᷑.
ꝓpt̃ illud qđ iã uulgo ferebat᷑. rem publicã
regi sine in iuria ñ posse. Hanc ꝓ inde questi¬
onem discutiendã & enodandã ẽẽ assensus
ẽ. scipio. responditq nichil c̃ẽ qđ ad huc de
re .p. dictũ putaret. & qͦ possẽt longius ꝓgre-¬
di. nͥ eẽt confirmatũ ñ mͦ falsũ ẽẽ illud siue
inuiria ñ posse. s ħ uerissimũ eẽ. sine summa
iusticia rẽ .p. geri ñ posse. Cuiꝰ questionis ex¬

Expanded text:
infimis et mediis intinfimis et mediis intsimum atque optimum omni in re publica vinculum incolumitatis, eaque sine iustitia nullo pacto esse posse,\' ac deinde cum aliquanto latius et uberius disseruisset, quantum prodesset iustitia ciuitati quantumque obesset, si afuisset, suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit, ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur ac de iustitia plura dicerentur, propter illud, quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse adsensus est Scipio responditque nihil esse, quod adhuc de re publica dictum putaret, quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum non modo falsum esse illud, siinjuria non posse; sed hoc verissimum esse, sine summa justitia rempublicam regi non posse . Cujus quaestionis ex
Abbreviated transcription (Latin):
labe ac dedecore impleat᷑. s tantũ mͦ ut con¬
sistat & maneat : audiant eã ñ ut salustuis
narrat pessimã ac flagitiosissimã factã. sed
siẽ ccero disputat iã tunc ꝓrsus perisse.
& nullã om̃ino remansisse rem .p. Induẽ
enĩ scipionẽ. eũ ipsum qͥ carchaginẽ extin¬
xerat. de re .p. disputantẽ: qđo ꝑ sentiebat᷑
ea corruptione quã deseribit salustuis iã
iãq ꝑitura. Eo quippe tẽpore disputatur
quo iam unus gręcoꝵ occisus fuit. aqͦ seri¬
bit seditiones graues coepisse salustius. Nã
mortis eiꝰ fit in eisdẽ libris cõmemoratio.
Cũ aũ scipio in sedi libri fine dixisset. ut in
fidib aut tib̾atq cantu ipso ac uocib con¬
centꝰ ẽ. quidã tenendus ex distincts simnis.
quẽ unmutatũ aut discrepantẽ aures
eruditȩ ferre ñ possunt. isq conoentꝰ ex
dissimillimarũ uocũ moderatione c̃cors
tam̃ efficitur & c̃gruens. sic exsũmis &

Expanded text:
labe ac dedecore impleatur, sed tantummodo ut conlabe ac dedecore impleatur, sed tantummodo ut consistat et maneat; audiant eam, non, ut Sallustius narrat, pessimam ac flagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero disputat, jam tunc prorsus perisse, et nullam omnino remansisse rempublicam. Inducit enim Scipionem, eum ipsum qui Carthaginem exstinxerat, de republica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippe tempore disputatur, quo iam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit seditiones graues coepisse Sallustius. Nam mortis eius fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, ut in fidibus aut tibiis adque cantu ipso ac uocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem inmutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt. isque concentus ex dissimillimarum uocum moderatione concors tamen efficitur et congruens: sic ex summis et
Abbreviated transcription (Latin):
tudo auenat ab aurib eũtat a sedib. au¬
ferat aunientib. ⁊ Illi habeant᷑ dii ueri
qui hane adipiscendã popłis ꝓcaraue¬
rint. ad eptamq seruauerint: Colant᷑ ut
uoluerint. ludos exposcant quales uolue¬
rint. quos cũ sus ł de suis possint habe
cultorib. ⁊ Tantũ efficiant ut tali felicitati
nichil abhoste nichil apeste nichil ab il¬
la clade tuneat᷑. Quis hanc rẽ .p. sanus
ñ dicã romano imꝑio s domiui sardana¬
palli cõparauerit. Qui quondã rex ita
fuit uoluptatib deditus: ut in sepulchro
suo seribi fecerit. ea sola se hab̾e mortuum
quę libido eiꝰ & iã cũ uiueret hauriendo
consũpserat. Quẽ regẽ istisi habent sibi
intalib indulgentẽ. nec in eis cui quã ulla
seueritate ad u̾santẽ: huic libentiꝰ quam
romani ueteres romulo tẽplũ & flaminẽ
pessĩmã ac flagitiosissimã dix̃. nec curant
isti quanta moꝵ pessimoꝵ ac flagitiosorum

Expanded text:
tudo auertat ab auribus, euertat a sedibus, autudo auertat ab auribus, euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adipiscendam populis procurauerint adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos cum suis uel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant, ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. — Quis hanc rem publicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali conparauerit? qui quondam rex ita fuit uoluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit ea sola se habere mortuum, quae libido eius, etiam cum uiueret, hauriendo consumserat. Quem regem si isti haberent sibi in talibus indulgentem nec in eis cuiquam ulla seueritate aduersantem, huic libentius quam Romani ueteres Romulo templum et flaminem pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti quanta morum pessimorum ac flagitiosorum
Abbreviated transcription (Latin):
honorent. s nequit̃ ac seruilit̾ tumeant.⁊
quid alienȩ uineę potuis quã quid suȩ ui¬
tȩ quisq noceat. legib ad uertat᷑. ⁊ Nullꝰ
ducat᷑ ad uidices. nͥ qui alienę rei domiu
saluti. uł euiquã in uito fuerit importunꝰ
aut noxius. ⁊ Caderũ de suis uł eũ suis ł
cũ quib q uolentib faciat quisq qđ libet.
abundent publica scorta. ł ꝓpt̃ om̃s quib
frui placuerit. ł ꝓpt̾ eos inaxime qͥ habe
pͥuata ñ possunt. extruant᷑ amplissimȩ atq
ornatissimȩ domꝰ. opipara coniuiua frequ¬
entent᷑. ⁊ ubi cuiq libuerit & potuerit die
noetuq ludat᷑. bibat᷑. uomat᷑. diffluatur:⁊
saltationes undiq concrepent. theatra iN¬
honeste leticiȩ uocib atq om̃i genere siue
crudelissime siue turpissimȩ uoluptatis
ex estuent.⁊ Ille sit publicus inimicꝰ. cui
harc felicitas displicet. ⁊ quisqͥs: eã muta¬
re ł auferre temptauerit. eũ liba multi¬

Expanded text:
honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuata non possunt. Exstruantur amplissimae adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multi
Abbreviated transcription (Latin):
&iã imitatores inscelerib & flagituis
se cẽ lȩcant᷑. nullo mͦ curantes pessĩmã
quiunt. tantũ floreat copiis referta. uic¬
torĩs głosa. uł qđ ẽ. faciluis pace secura
sit. ⁊ & quid ad nos: Inimo idad nos ma¬
gis ꝑtinet: si diuitias quisq sẽꝑ augeat
qua cotidianis effusionib suppetant. ꝑ
quas s & iã infirmiores subdat quisq
pocentior. obsequant᷑ diuitib pauꝑes cau¬
sa sacuritatis atq ut eoꝵ patrocins qͥeta
mertia ꝑfruant᷑ diuites pauꝑib ad eli¬
entelas & ad ministeriũ sui fastꝰ ab utant᷑.⁊
Popłi plaudant non consultorib utilita¬
tum suarũ. s largitorib uoluptatũ. non
dura uibeant᷑. ñ ꝓhibeant᷑ impura. reges
ñ curent quã bonis s quã subditis regnent.
ꝓuncie regib ñ tanquã rectorib mori
s tanquã rerũ dominatorib & delitiarũ
suarũ ꝓuisorib seruiant. cosq ñ sincerit᷑

Expanded text:
etiam imitatores in sceleribus et flagitis etiam imitatores in sceleribus et flagitis se esse laetantur, nullo modo curant pessimam quiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia delitiȩq eori ꝑ pessȩ fuerunt. reli¬
gioni uicrepitant xp̃ianę. Cuiꝰ p̃cepta de
ustis ꝓbisq morib si simul audirent atq
curarent. reges t̃x & om̃s popłi. principeᷤᷤ
& om̃s iudices trȩ. uiuenes & uirgines se¬
niores cũ uiniorib aetas om̃is cipax & ut̃q
sexus. & qͦs baptista ioħs alloquit᷑. ex accore̾
ipsi atq milites: & t̾ras uitę presentis or¬
Naret sua felicitate res .p. & uitȩ ȩternę
culien beatissime regnatura conseend̾et.
Sed qr iste audit ille contẽpint. pluresq
uitis male blandientib quã utili uirtu¬
tum asꝑitati s̃ amici ores: tolerare xp̃i fa¬
muli uibent᷑. siue sint reges. siue pͥncipes.
siue udices. siue milites. suie ꝓuintiales.
siue diuites. siue pauꝑes. siue libi. siue
serui. utrius libet sexus. & iã pessimam
si ita necessẽ ẽ. flagitiosissimamq rẽ.p.⁊ &
tas lex ẽ. hedissimũ sibi locũ &iã ista to¬
cultores & dilectores deoꝵ istori quoꝵ

Expanded text:
iaeque eorum perpessae fuerint, religioni increpitant christianae. Cujus praecepta de justis probisque moribus, si simul audirent atque curarent reges terrae et omnes populi, principes et omnes judices terrae, juvenes et virgines, seniores cum junioribus , aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret sua felicitate res publica, et uitae aeternae culmen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publitas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista cultores et dilectores deorum istorum, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
melius ab antiquiorib romanis quã ap̾ce¬
riorib ad ministrata ẽ. Uera aũ iusticia
ñ ẽ. nisi in ea re .p. cuiꝰ c̃ditor rectorq xͦ
popli eẽ negare ñ possumꝰ. Si aũ ħ nomen
qđ alibi alit̾q uulgatũ ẽ. ab usu nr̃e locu¬

Expanded text:
melius ab antiquioribus Romanis, quam a posterioribus administrata est. Vera autem justitia non est, nisi in ea republica, cujus conditor rectorque Chpopuli esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod alibi aliterque vulgatum est, ab usu n
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus sensus ẽ. Nec de irrationabilibus
animantib uolatilib Natatilib ambulati¬
lib reptilib. quia nulla nob ratione socia¬
ntur. quaquã ñ eis datũ ẽ. Nobcũ habere
cõmunẽ. unde iustissima ordinatione erea¬
toris & uita & mors eoꝵ nr̃is usib subdit̾
restat᷑ ut de homine in celligamꝰ qđ dictũ ẽ.
ñ occides. Nec alterũ gͦ: Nec te. Neq enim
qui se occidit: aliud quã hominẽ occidit.
uasdam uͦ exceptiones eadẽ ipsa diuma fec̃
auetoritas: utͣ liceat hominẽ occidi. Sied
hns exceptis quos dĩ occidi iuibet. siue data
lege siue ad ꝑsonam ꝓtẽpore exp̃ssa uisti¬
otee.⁊ non aũ ipse oceidit qͥ ministeriũ delre
uibenti. sic̃ ad minculã gladius utena
& ideo requaquã contra hoc p̃ceptũ fecer̃
quo dictũ ẽ. non occides. qui dõ auctore bel¬
la gesserunt. aut ꝑsonam gerentes publice
potestatis. scđm eiꝰ iegis hoc ẽ. iustułima

Expanded text:
nullus eis sensus est, nec de inrationabilibus nullus eis sensus est, nec de inrationabilibus animantibus, uolatilibus natatilibus, ambulatilibus reptilibus, quia nulla nobis ratione sociantur, quam non eis datum est nobiscum habere communem unde iustissima ordinatione creatoris et uita et mors eorum nostris usibus subditur: restat ut de homine intellegamus, quod dictum est: Non occides, nec alterum ergo nec te. Neque enim qui se occ4. Quasdam vero exceptiones eadem ipsa divina fecit auctoritas, ut liceat hominem occidi; sed his exceptis, quos Deus occidi jubet, sive data lege, sive ad personam pro tempore expressa jussione: non autem ipse occidit, qui ministerium debet jubenti, sicut adminiculum gladius utenti: et ideo nequaquam contra hoc praeceptum fecerunt, quo dictum est, Non occides, qui Deo auctore bella gesserunt, aut personam gerentes publicae potestatis secundum ejus leges, hoc est justissimae
Abbreviated transcription (Latin):
homini se ipsum occide. cũ in eo qđ scriptũ ẽ.
Nẽ occides: niclnlo deinde addito. nulus nec
ipse utiq ciu p̃cipitur incelligatur exceptꝰ.
Unde quidã hoc preceptũ & iã inbestias ac
pecora conantur excende: ut ex hoc nullũ
& iam illor liceat occidere. Cur ñ gͦ & her¬
bas. & quiequid homo radicitꝰ alit̾ ac figit̾.
Nam & hoc genus rerũ quãuis ñsentiat᷑:
dr̃ uiuere. Ac ꝑhoc potest & mori. Roinde
& iam cum uis ad hibetur. occidi. Unde
& apłs cũ de huiuscemodi seminib loquere¬
tur: tu inquit qđ seminas ñ iuiuificat᷑ nisi priꝰ¬
moriat᷑. Et in psalmo scriptũ ẽ. Oecidit
uites eoꝵ ingrandine. Num gͥ obhoc eum
audimus ñ occides. uirgultũ uellere ne¬
fas ducimꝰ. & manicheorũ errori insanis.¬
sime ad quiesennus: his gͥ deliramentis
remotis. cũ legimꝰ ñ occides. si ꝓpt̃ea xĩ ac¬
cipimus hoc dictũ ẽẽ de frutectis quia eis

Expanded text:
homini se ipsum occidere, cum in eo, quod scriptum est: homini se ipsum occidere, cum in eo, quod scriptum est: Non occides, nihilo deinde addito, nullus, nec ipse utique cui praecipitur, intellegatur exceptus! Unde quidam hoc praeceptum etiam in bestias ac pecora conantur extendere, ut ex hoc nullum etiam illorum liceat occidere. Quur ergo non et herbas et quicquid humo radicitus alitur ac figitur? Nam et hoc genus rerum, quamuis non sentiat, dicitur uiuere ac per hoc potest et mori, proinde etiam, cum uis adhibetur, occidi. Unde et apostolus, cum de huius modi seminibus loqueretur: Tu, inquit, quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et in psalmo scriptum est: Occidit uites eorum in grandine. Num igitur ob hoc, cum audimus: Non occides, uirgultum uellere nefas ducimus et Manichaeorum errori insanissime adquiescimus? His igitur deliramentis remotis cum legimus: Non occides, si propterea non accipimus hoc dictum de frutectis esse, quia