comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na sum: fiat mͥ scđ̃m uerbum tuĩi.
ta inserere uoluerimus que natiuitatẽ
secuta fuisfe. Inde hiis omissis que
in euangłio plenius scripta sunt: ad
ea que ibi manus habent᷑ narranda
nem sibi uxorem ducere intendebat.
Iam nanq tres fluxerant menses: et
quartus instabat: ex eo tempore qͦ des¬
ponsata sibi erat. Int̾ ea paulatim ut̾o
puerpuere intumescente: puerperium
se manifestare cepit. Neq hoc latere la¬
tere pontuit ioseph. Nam sponsoꝵ mo¬
re liberius ad uirginem introiens et fa¬
miliarius cum ea loquens: grauidã ẽẽ
de prehendit: Estuare itaq animo et
fluctuare cepit: qr ignorabat qͥd potis¬
simum sibi eẽt faciendum. Neq enim
traducere eam uoluit quia iustus erã:
neq fornicatõnis suspicione infama¬
re qr pius. Itaq cogitabat clam dis¬
soluere ꝯiugium: et occulte dimitt̾e
eam hec autẽ eo cogitante: ecce an¬
gelus domini insomnis apparuit ei
dicens. Ioseph filii dauid noli timere:

Expanded text:
na sum, fiat mihi secundum verbum tuum. na sum, fiat mihi secundum verbum tuum. e nativitatem secuta fuisse legimus. Unde his omissis, quae in Evangelio plenius scripta sunt, ad ea quae minus habentur, narranda virginem, uxorem ducere intendebat: jam namque tres fluxerant menses, et quartus instabat, ex eo tempore quo sibi desponsata fuerat. Interea paulatim utero puerperae intumescente, puerperam se manifestare coepit: neque hoc latere potuit Joseph. Nam sponsi more liberius ad virginem introiens, et familiarius cum ea loquens, gravidam esse deprehendit. Aestuare itaque animo et fluctuare coepit: quia ignorabat quid sibi potissimum esset faciendum. Neque enim eam traducere voluit, quia justus erat . Neque fornicationis suspicione infamare, quia pius. Itaque cogitabat clam dissolvere conjugium, et occulte dimittere eam. Haec autem eo cogitante, ecce angelus Domini ei apparuit in somnis, dicens: Joseph, f
Abbreviated transcription (Latin):
hac salutacione p̾texam. Inuenistie¬
nim gr̃am apud deum. Quia castitatẽ
catis. Paries filium. hic erit magnus:
quia dñabitur amari usq ad maret̃
et a flumine usq ad t̾minos orbis ter¬
rarum et filius altissimi uocabit᷑: qr
qui interris nascitur humilis: incelo re¬
gnat cum patre sublimis. Et dabit
illi dñs d̃s sedem dauid patris eius
et regnabit indomo iacob mnet̾num:
et regni eius non erit finis. Ip̃e qͥppe
rex regum ẽz dñs dominancium. et
thionus eius inscł̃m scl̃i. hiis angłi
uerbis uirgo non incredula. sedmodũ
scire uolens: respondit. Quomͦ istud
fieri potest : Nam cum ip̃a uirum ui¬
xta uotum meum nũquam cognoscã:
aut sine uirilis seminis incremento.
mes inquit maria: quod humano mo¬
re concipias: Nam sine uirili conmixtio¬
ne uirgo concipies: uirgo paries: uirgo
pec̃co conceptũ et natũ uocabit᷑ filius
dei. Tunc maria manib expeͣnsis et oc¬
culis adcelum leuatis: dixit eccean¬
cilla dñi. neq enm mr̃is nomine dig¬

Expanded text:
hac salutatione praetexam. Invenisti enim gratiam apud Dominum: quia castitatem pies, et paries filium. Hic erit magnus, qui dominabitur a mari usque ad mare: et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Et filius Altissimi vocabitur: quia qui in terris nascitur humilis, in coelo regnat sublimis. Et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus, et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit finis. Ipse quippe rex regum et Dominus dominantium est: et thronus ejus in saeculum saeculi. His angeli verbis, virgo non incredula, sed modum scire volens, respondit: Quomodo istud fieri potest? Nam cum ipsa virum juxta votum meum numquam cognosco:  sine virilis seminis incremento mes, inquit, Maria, quod humano more concipias. Nam sine virili commixtione, virgo concipies, virgo paris, virgo peccato conceptum, et natum, vocabitur Filius Dei. Tunc Maria, manibus expansis, et oculis ad coelum levatis, dixit: Ecce ancilla Domini neque enim dominae nomine dig
Abbreviated transcription (Latin):
id est saluatorem. Ip̃e enim saluũ faci¬
et ppłm suum apẽccis eoꝵ. Igitur ioseph
scd̃m angłi preceptum uirginem uxo¬
rem duxit : nec tñ cognouit eam: sed
caste procurans custodiuit. Iamq no¬
nus ex conceptõne instabat mensis:
cum ioseph uxore cum aliis q̃ necessa¬
ria erant assumpta: bechleem ciui¬
tatem uñ ip̃e erat tetendit : factũ est
aũ cum eẽt ibi: implet sunt dies ut

Expanded text:
 ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Igitur Joseph secundum angeli praeceptum virginem uxorem duxit: nec tamen cognovit eam, sed caste procurans custodivit. Jamque nonus a conceptione instabat mensis, cum Joseph, uxore, cum aliis quae necessaria erant assumpta, Bethlehem civitatem unde ipse erat, tetendit. Factum est autem cum essent ibi, impleti sunt dies ut
Abbreviated transcription (Latin):
neq lummnis magnitudine obstupe¬
facta: s in solo sermone eiꝰ turbata ẽ
et cogitare cepit qualis ista salutatio
tam insolita ẽẽ posset. quid p̾texeret:
uł quem finem habitura ẽẽt. huic co¬
gitacioni eiꝰ angls diuinitus inspiratꝰ

Expanded text:
neque luminis magnitudine stupeneque luminis magnitudine stupefacta, sed in solo ejus sermone turbata est: et cogitare coepit qualis ista salutatio, tam insolita esse posset, quidve portenderet, vel quem finem esset habitura. Huic cogitationi, angelus divi
Abbreviated transcription (Latin):
gas suas uixta oraculum afferentib.
solus ip̃e suam subtraxit Inde cũ nich
diume uoc consonũ apparuisset: ponti¬
fex iterato dñm esulendum putauit
Qui respondit. solum illum ex hiis qͥ
designati erant. uirgam suam ñ attu¬
lisse: qui uirginem desponsare deberet.
ꝓditus itaq iosepħ cum uirgam suã
loueniens consedisset: liquido om̃i¬
b patuit. ip̃i uirginẽ desponsandam
fore.Igitur nuptiarum iure de more
celebrato. Ip̃e quidem inbechleem
siturus. et nupciis necessaria ꝓcura¬
turus. Hirgo uero dñi maria. cũ ali¬
is septẽ uirginib coeuis collactaneis¬
suis quas asac̾dote acceperat: ad dom¬
um parentũ ingalileam reu̾sa est. hi
is fere dieb primo scilicet aduentꝰ
sui ingalileam tempore: missus ẽ ad
eam angłs gabriel a deo. qui ei et ace
niq ingressus ad eam. cubiculum qͥ¬
dem ubi manebat. ingenti lumine ꝑ¬
fudit. ip̃am uero gratantissime sa
rat uutus. et lum̃ celeste in suetum ñ
habebat neq angłi uisione territa.

Expanded text:
gas suas juxta ordinem deferentibus; solus ipse suam subtraxit. Unde cum nihil divinae voci consonum apparuisset, pontifex iterato Deum consulendum putavit. Qui respondit, solum illum ex his qui designati erant, virgam suam non attulisse, qui virginem desponsare deberet. Proditus est itaque Joseph. Cum enim virgam suam lo veniens consedisset, liquido omnibus patuit ei virginem desponsandam fore. Igitur nuptiarum jure de more celebrato, ipse quidem in Bethlehem siturus, et nuptiis necessaria procuraturus. Virgo autem Domini Maria, cum aliis septem virginibus coaevis et collactaneis, quas a sacerdote acceperat, ad domum parentum suorum in Galilaeam reversa est. X. His vero diebus, primo scilicet adventus sui in Galilaeam tempore, missus est ad eam angelus Gabriel a Deo: qui ei conceptnique ingressus ad eam cubiculum quidem ubi manebat, ingenti lumine perfudit: ipsa vero gratantissime salnoverat vultus, et lumen coeleste insuetum non habebat: neque angelica visione territa,
Abbreviated transcription (Latin):
quanta futura eẽt huiꝰ miraculi indi¬
templi eum aliis uirginib ibidem e:¬
ducandis dimiserunt ip̃i domũ reuer¬
tis processu. et uirtutib proficiebat.
ebat᷑: que eam et amalis om̃ib custo¬
diebat: et bonis om̃ib redundare fa¬
ciebat. Ita quartũ decimum usq ad
nichil de ea. rep̾hensione dignũ ꝯfin¬
gere possent: sed et boni om̃s qͥ eã
nouerant. uitam et ꝯu̾sacionem eiꝰ.
ad miratõne clignam iudicarent.
Tunc pontifex publice denunciabat
ut uirgines que intemplo institue¬
bãt᷑ et hoc etatis tempus implessent
domũ reu̾terent᷑: nuptiis sccłm morẽ
gentis et etatis maturitatẽ operam
dature. Cui mandato cum cetere pro¬
ne paruissent: sola uirgo dñi maria
hoc se facere non posse respondit. Si qͥdẽ¬

Expanded text:
quanta futura esset, hujus miraculi indiquanta futura esset, hujus miraculi indiTempli, cum aliis virginibus ibidem educandam dimiserunt: ipsi vero domum regrestis processu et virtutibus proficiebat: ebatur; quae eam a malis omnibus custodiebat, et bonis omnibus redundare faciebat. Itaque ad quartum decimum annum nihil de ea mali reprehensione dignum confingere possent: sed et boni omnes qui eam noverant, vitam et conversationem ejus admiratione dignam judicarent. Tunc pontifex publice denuntiabat, ut virgines quae in Templo constituebantur, et hoc aetatis tempus implessent, domum reverterentur, et nuptiis secundum morem gentis, et aetatis maturitatem, operam darent. Cui mandato cum caeterae pronae paruissent: sola virgo Domini Maria hoc se facere non posse respondit, dice
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑuenissent ad locum angłico
uaticinio designatũ: ibi sibi muicẽ
ri: debitas dño humilium exaltatori.
gr̃as egerunt. Itaq ad orato dño domĩi
regressi: diuinum promissum certi et
hilares expectabant. Concepit gͦ anna
et peꝑit filiam: et iuxta anglicũ man¬
datũ parentes uocabant nom̃ eiꝰ mari
am. Cum q trium annoꝵ circulus uol¬
ueret᷑: et ablactatõis tempus comple¬
tũ eẽt: ad templum dm̃ uirginera cũ
oblacionib adduxerunt. Erant autẽ
circa templum uixta quindecim grad¬
uum psalmos: quindecim ascensionis
rinsecus erat. adiri nisi gradib ñ ua¬
lebat. In hoꝵ itaq imo: uirginem¬
ostituerunt. Cum q ip̃i uestim̃ta q̃
mnitinere habebant exuerent. et cul
stim̃tis in̾uerent: uirgo dñi. cunctos
sigillatim gradus. sine ducentis et al¬
leuantis manu ita ascendit: ut ꝑfec¬
te etati in hac dum taxat causa nich
de ẽe putares. Iam quippe dñs inu̾ginis
sue in fancia manum ꝙͥ oꝑabatur: et

Expanded text:
cum pervenissent, angelico vaticinio designatum, ibi sibi invicem ri debitas Domino, humilium exaltatori , gratias egerunt. Itaque adorato Domino, domum regressi, divinum promissum certi et hilares expectabant. Concepit ergo Anna, et peperit filiam; et juxta mandatum angelicum, parentes vocabant nomen ejus Mariam. VII. Cumque trium annorum circulus volveretur, et ablactationis tempus completum esset, ad Templum Domini virginem cum oblationibus adduxerunt. Erant autem circa Templum, juxta quindecim graduum psalmos, quindecim ascensionis rinsecus erat, adiri nisi gradibus valebat. In horum itaque unstituerunt. Cumque ipsi vestimenta quae in itinere habuerant, exuerent, et cults induerent, virgo Domini cunctos sigillatim gradus, sine ducentis et levantis manu ita ascendit, ut perfectae aetati in hac dumtaxat causa nihil deesse putares. Jam quippe Dominus in virginis suae infantia magnum quid operabatur: et
Abbreviated transcription (Latin):
more cognito. uiolare posset. Pontrfex
in angustia constitus. cum neq cõtͣ
scripturam que dicit uoniete et reddi¬
te. uotum infringendum putaret:
neq morem genti insuetũ introduc̾e
auderet: precepit ut ad festiuitatẽ
que imminebat. om̃s exierosolimis
et uicinis locis primores ad eeñt: quoꝵ
consilio scire posset quid intam dubia
te faciendum eẽt. Quod cum fieret: oĩ¬
b in cõmune placuit. dñm suꝑ hac re
ẽe consulendũ. Et cet̾i qͥdem or̃oni incu¬
re accessit. Nec mora cunttis audienti¬
b. de oraculo et ꝓpiciatorii loco uox

Expanded text:
e vellet. Pontifex vero in angustia constitutus animi, cum neque contra Scripturam, quae dicit: Vovete et reddite , votum infringendum putaret: neque morem genti insuetum introducere auderet, praecepit, ut ad festivitatem quae imminebat, omnes ex Jeresolymis et vicinis locis primores adessent: quorum consilio scire posset, quid de tam dubia re faciendum esset. Quod cum fieret, omnibus in commune placuit Dominum super hac re esse consulendum. Et cunctis quidem orationi incure accessit. Nec mora cunctis audientibus, de oraculo, et de propitiatorii loco, vox
Abbreviated transcription (Latin):
angelus abeo. Demnde appuit anne
uxori sue dicens. Netimeas anna: ne
nim sum angelus ille qͥ p̾ces et elem¬
osinas ur̃as optuli inconspectu dñi.
Et nunc missus sum aduos. ut an¬
nunciam uobis nasciturã uob̾ filiã:
que maria uocata suꝑ om̃s mulie
res benedicta erit. hec anatiuitatẽ su¬
a statim dñi gr̃a plena: trib ablata¬
cionis sue annis indomo paterna
cipata: a templousq ad intelligibi¬
les annos non discedet. Ibi ierumis
ens: ab om̃i inmundo seabstinebit.
llirum numquã cognoscet: sedso¬
la sine exemplo. sine maculacione.
sine corrupcione sine uiri cõmix¬
tione : uirgo filium. famula dñm:
et gr̃a. et nomine et oꝑe saluato¬
rem muncli genexabit. Itaq sur¬
gens ascende ierł̾m: Et cum ꝑuene¬
ris adportam. que aurea pr̃o eo ꝙ
de aurata est uocatur: ibi ꝓsigno ui¬
rum tuũ ꝓcuius incolumitatis sta¬
tu sollicita es obuium habebis.
Cum hec ergo ita euenerint: scito

Expanded text:
ab eo. V. Deinde apparuit Annae ab eo. V. Deinde apparuit Annae uxori ejus dicens: Ne timeas, Anna, nenim sum angelus ille, qui preces et eleemosynas vestras obtuli in conspectu Dei: et nunc missus sum ad vos, ut annuntiem vobis nascituram filiam, quae Maria vocata, super omnes mulieres erit benedicta. Haec a nativitate sua statim Domini gratia plena, tribus ablactationis suae annis in domo paterna cipata, a Templo usque ad intelligibiles annos non discedet. Ibi denique ens, ab omni immundo se abstinebit. Virum numquam cognoscet: sed sola sine exemplo, sine macula, sine corruptione, sine virili commixtione, virgo filium, ancilla Dominum, et gratia, et nomine, et opere, Salvatorem mundi generabit. Itaque surge, ascende Jerusalem: et cum perveneris ad portam, quae Aurea, pro eo quod deaurata est, vocatur: ibi pro signo, virum tuum, pro cujus incolumitatis statu sollicita es, obvium habebis. Cum haec igitur ita venerint, scito
Abbreviated transcription (Latin):
genuit ñ solum dñm egypti: sed et¬
plurimarũ gencium fame perituraꝵ
liberatorem. Quid inducib uł forci¬
& sãsone : uł sanctior samuele: Et
tamen hii ambo steriles matres hab¬
uere. Siratõ tͥ uerbis meis credere ñꝑ
u conceptus et steriles partus mirabi¬
liores ẽe sollerez ꝓinde anna uxor tua
pariet tͥfiliam: et uocabis nom̃ eius
mariam. hecerit ut touistis abinfan¬
scõ replebitur ad huc exutero mr̃is su
e. Om̃e inmundum neq manducabit
neq bibet: neq inter plurares formse
cus. sed intemplo dñi conu̾sacio eius
erit. nequid de ea sinistrum uł suspi¬
cari saltem possit uł dici. Ita etate p¬
nascet᷑: ita in comparabilit̾. uͥgo ge
catus. sccłm nom̃ suum saluator erit
om̃ium gencium. Et hoc tͥ eoꝵ que¬
tis ad auream inierosolimis portã:¬
habebis ibi obiuam annam uxorẽ
tuam: que de tue regͥsonis retardaci¬
one modo solicita: tunc in aspectu
tuo gaudebit. hiis dictis: dicessit

Expanded text:
genuit, non solum dominum Aegypti, sed genuit, non solum dominum Aegypti, sed plurimarum gentium fame periturarum liberatorem. Quis in ducibus vel fortior Samsone, vel sanctior Samuele? Et tamen hi ambo steriles matres habuere. Si ergo ratio verbis meis tibi non u conceptus et steriles partus mirabiliores esse solere. Proinde Anna uxor tua pariet tibi filiam, et vocabis nomen ejus Mariam: haec erit, ut vovistis, ab infansancto replebitur adhuc ex utero matris . Omne immundum neque manducabit neque bibet: neque inter populares forinsecus turbas, sed in Templo Domini conversatio ejus erit: ne quid de ea sinistrum vel suspicari saltem possit vel dici. Itaque aetate pex sterili ita incomparabiliter uirgo catus secundum nomen suum saluator erit omnium gentium. Et hoc tris ad auream in Iherosolimis portahabetis ibi obviam Annam uxorem tuam, quae de tuae regressionis tardatione modo sollicita, tunc in aspectu tuo gaudebit. His dictus angelus discessit
Abbreviated transcription (Latin):
audierant. eodem opprobrii elogio
notaret᷑. Nerũ cũ ibi aliqͣndiu eẽt:
quadam die cum eẽt solus. angelus
dñi ei cũ in menso lumine astitit. Q
cum adeius uisionem turbaret᷑. an¬
głs qui ei apparuit. timorẽ eiusꝯ
pescuit dicens. Noli timere ioachim:
neq uisione mea turberis. Ego enĩ
sum angelus dñi missus ab ip̃o ad
te: ut annũciem tͥ p̾ces tuas eẽ exau¬
ditas: et elemosinas tuas ascendisse
inconspectum dñi. Nidens quippe
uidit pudorem tuũ: et audiuit st̾i¬
litatis opprobrium non recte tͥ ob¬
iectum. Pec̾ci quippe ñ nature ultor
est d̾s. Et ideo cũ alicuiꝰ uterũ clau¬
dit: ad hoc facit ut mirabilius denu¬
o aꝑiat. et ñ libidinis ꝙ nascit᷑. s di¬
togesimum annũ infecunda fuit :
Et tam̃ in ultima senectute genuit
ysaac: cui repromissa erat benedic¬
tio om̃ium gencium. Rachel qͦq
tantũ dño grata: tantũ ascõ iacob ad¬
amata: diuft̾ilis fuit. Et tam̃ ioseph

Expanded text:
audierunt, eodem opprobrii elogio audierunt, eodem opprobrii elogio notaretur. IV. Verum cum ibi aliquamdiu esset, quadam die cum esset solus, angelus Domini ei cum immenso lumine astitit. Qui cum ad ejus visionem turbaretur, angelus qui ei apparuerat, timorem ejus compescuit, dicens: Noli timere, Joachim, neque in visione mea turberis. Ego enim sum angelus Domini, missus ab ipso ad te, ut annuntiem tibi preces tuas esse exauditas, et eleemosynas tuas ascendisse in conspectum ejus. Videns quippe vidit pudorem tuum, et audivit sterilitatis opprobrium non recte tibi objectum. Peccati namque, non naturae ultor est Deus: et ideo cum alicujus uterum claudit, ad hoc facit, ut mirabilius denuo aperiat: et non libidinis esse togesimum annum infecunda fuit? et tamen in ultima senectutis aetate genuit Isaac, cui repromissa erat benedictio omnium gentium. Rachel quoque tantum Domino grata, tantumque a sancto Jacob adamata, diu sterilis fuit: et tamen Joseph
Abbreviated transcription (Latin):
sobolem eis: eam se dñi seruicio mã¬
cipaturos. Cuius rei gr̃a: et tẽplũ do¬
mini singulis ꝑannũ festis frequen¬
tare solebant. fãctũ ẽ au ut enchenioꝵ
festiuitas appropĩquaret. Hñ cũ ñ nult̃
contͥbulib suis: ierososolimã ⁊ ioachĩ
ascendit. Ea tẽpestate ibi ysachar pon¬
tifex erat. Cum q int̾ceteros conciues
suos. etiam ioachim cum oblacione a¬
stantẽ uideret. despexi̾t eum. et mune
raspreuit: interrogans cum interfecun¬
dos infecund̾ ip̃e astare p̾sumeret ÷ dicẽs
munera sua deo indigna posse uideri:
ꝙ̃ ip̃e ꝓle indignum iudicasset. Scͥptu¬
ram dice. maledictũ ẽẽ omẽm qͥ non ge¬
uendum: et sic demum inconspectu do¬
mini cũ oblacionib eum ẽẽ uenturũ.
Cuius opprobrii obiectu. pudore mag¬
no suffusus ioachim: adpastores q̃
secessit. Neq enim domum repecdare
uoluit: ne forte acontribulib suis
qui simul aderant et hoc asacerdotẽ

Expanded text:
eis sobolem, eam se Domini servitio maneis sobolem, eam se Domini servitio mancipaturos: cujus rei gratia, et Templum Domini singulis per annum festis frequentare solebant. III. Factum est autem ut Encaeniorum festivitas appropinquaret: unde cum nonnullis contribulibus suis Jerosolymam et Joachim ascendit. Ea vero tempestate Isachar ibi pontifex erat. Cumque inter caeteros concives suos etiam Joachim cum oblatione sua videret, despexit eum, et munera ejus sprevit: interrogans cur inter fecundos infecundus ipse stare praesumeret; dicens: munera nequaquam Deo digna posse videri: quem ipse prole indignum judicasset, Scriptura dicente: Maledictum omnem esse, qui non gevendum, et sic demum in conspectu Domini cum oblationibus esse venturum. Cujus opprobrii objectu, pudore magno suffusus Joachim, ad pastores, qui secessit. Neque enim domum repetere voluit: ne forte a contribulibus suis, qui simul aderant, et hoc a sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
periculo anime sue creli et legi pos.¬
se deniq inquantũ recordari possũ
sensũ ñ uerba scriptoris sequens. et
nunc eadem semita ñ eiscdem uestigi¬
is incedens: ñc qͥbdam diuerticulis
ad eandẽ uiam recurrens. sic narratõ¬
nis stillum temperabo: ut ñ alia dicã
quam qͦ aut ibi scripta sunt. aut ese¬
gitur beata et głosissima: uirgo ma¬
ra. exregia stirpe et familia dauid
oriunda. inciuitate nataretꝰ nata: ie¬
rosolimis intẽplo dñi nutrita fuit.
Pater eius ioachim: mat̾ anna dice¬
batur. Domus pat̾na degalilea ci-
uitate natareth: mat̾num genus ex
bethleem erat. Nita eoꝵ simplex
⁊ recta ante dm̃: apud homines irre¬
p̾hensibilis et pia erat. Nam om̃em
substanciã suam trifarie diuiserunt
Unam partẽ templo. et templi serui¬
torib impendebant: aliam peregri¬
nis et pauꝑib erogabant: t̾ciam
sine liberoꝵ ꝓcreatõne exercebant.
Nouerunt tam̃. si forte l̾s donaret

Expanded text:
periculo animae suae credi et legi pospericulo animae suae credi et legi posse. Denique in quantum recordari possum, sensum non verba scriptoris sequens, et nunc eadem semita non eisdem vestigiis incedens, nec quibusdam diverticulis ad eamdem viam recurrens: sic narrationis stylum tentabo: et non alia dicam quam quae aut scripta sunt ibi, aut consegitur beata et gloriosa semper virgo Maria de stirpe regia et familia David oriunda: in civitate Nazareth nata, Jerosolymis in Templo Domini nutrita fuit. Pater ejus Joachim: Mater vero Anna dicebatur. Domus paterna est ex Galilaea et civitate Nazareth. Maternum autem genus ex Bethlehem erat. Vita eorum simplex et recta apud Dominum, apud homines irreprehenssubstantiam suam trifarie dividebant, unam partem templo et templi servitoribus impendebant, aliam peregrinis et pauperibus erogabant, tertiam sine liberorum procreatione exercebant. Voverunt tamen si forte Deus donaret
Abbreviated transcription (Latin):
isse Petĩtis am̃e ut uobis
cescribam quid mn de qͦdam libello ni¬
nullis habet᷑. Et ideo scire uos uo̾lo:
multa ineo falsa inueniri Quidã nãq
seleucus qui passiones apłoꝵ conscrip¬
sit: et hunc libellum composunt. S
sicut deuirtutib eoꝵ et miraculis
ꝑ eos factis uera dixit: de doct̾na pl¬
ura mentitus: ita et hic multa ñ ue¬
ra de corde suo ꝯfinxit. Proinde ut
inhebreo habet᷑. uerbum exũbo tͣnsf᷑¬
re curabo. Siqͥdam sc̃m euangłistã
math̾m. eundẽ libellũ constat com¬
posuisse: et incapite euangłn sui he¬
braicis litteris obsignatũ apposuisse.
E anuerum sit: auctori prefacionis
et fidei scriptoris committo. Ip̃e ut
hec dubia ẽẽ pronuncio: ita liquido
falsa ñ affirmo Illud labere dico qd
neminem fidelium negaturũ puto.
siue hec uera sint. siue abaliquo confic¬
mũacͥula p̾cessisse: maxima consecu¬
ta fuisser ⁊ iccirco salua fide ab his qͥ
ista dm̃ facere p̾otuisse credunt: sine

Expanded text:
iae. Petitis a me, ut vobis rescribam, quid mihi de quodam libello vinullis habetur. Et ideo scire vos volo multa in eo falsa inveniri. Quidam namque Seleucus, qui passiones apostolorum conscripsit, hunc libellum composuit. Sed sicut de virtutibus eorum et miraculis per eos factis vera dixit: de doctrina vero eorum plura mentitus est: ita et hic multa non vera de corde suo confixit. Proinde ut in Hebraeo habetur, verbum ex verbo transferre curabo. Si quidem sanctum evangelistam Matthaeum eumdem libellum liquet composuisse, et in capite Evangilii sui, Hebraicis litteris obsignatum opposuisse: quod an verum sit, auctori praefationis et fidei scriptoris committo. Ipse enim ut haec dubia esse pronuntio: et ita liquido falsa non affirmo. Illud autem libere dico, quod fidelium neminem negaturum puto, sive haec vera sint, sive ab aliquo conficmiracula praecessisse, maxima consecuta fuisse: et idcirco salva fide ab his qui Deum ista facere posse credunt, sine
Abbreviated transcription (Latin):
cios ad eum nuncios. S sacerdos inu¬
no responso persistens nõ mouebatur
ad hec: ut pro eo oracionem daret ad do¬
minum. Hec ille hereticus cernens. ius¬
sit se inplaustro componi. atq ad eun¬
dem euehi: ac ꝑse deprecarz cepit ep̃m
dicens. quia dupla satiffacione restituo
agrum quem inique ꝑuasi ÷ tantum
ut oret prome. sanctitas tua. Illo quoq
recusante: compulit eum ui ut abi ret
ad ecclesiam. Quo descendente ut eccle¬
siam est ingressus. et hic spiritum exa¬
lauit: recepit q confestim eccl̃ia. rem

Expanded text:
tios ad eum nuntios. Sed sacerdos in utios ad eum nuntios. Sed sacerdos in uno responso persistens, non movebatur ad haec, ut pro eo orationem daret ad Dominum. Haec ille haereticus cernens, jussit se in plaustro componi, atque ad eumdem evehi, ac per se deprecari episcopum, dicens: Quia dupla satisfactione restituo agrum quem inique pervasi, tantum ut oret pro me sanctitas tua. Illo quoque recusante, compulit eum vi ut abiret ad ecclesiam, quo discedente, ut ecclesiam est ingressus, et hic spiritum exhalavit. recepitque confestim ecclesia rem
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Num penitet priꝰ te fecisse bene:
quod hoc iterum conaris auertere: Ne
facias queso: ne ulcioni diuine subia¬
ceas. Qui ait ad ep̃m. Sile. sile. decrepi¬
te. Nam infrenatum teloris circuire ur¬
bem suꝑasinam faciam: ut sis inricli¬
culo om̃ib qui de aspexerint. At ille si¬
lens ad nota recurrit presidia. ꝓ sternit᷑
inoracione: celebrat uigilias : et noctẽ
totam in lacrimis ac sillencio ducit.
Mane autẽ facto. accedit ad lichnos
qui de camera euis dependebant: exten¬
effregit cunctos dicens. Non hic accende¬
tur lumen donec ulciscatur d's de mimi¬
cis. et restituat res domus sue. Hec eo
dicente: protinus hereticus ille inretli¬
uiuam febrem corruit. Cumq mnextre¬
mis ageret: misit ad ep̃m dicens. Mret
pro me sacerdos ad dominũ nt uiuam:
et restituam agrum ÷ ac similem eius
conferam. dominacionz. Quib ponti¬
fex respondit. Iam oraui addominĩ:
et exancliut me. sisit et aliosa ret¬

Expanded text:
dicens: 'Num paenitet te prius fecisse bene, dicens: 'Num paenitet te prius fecisse bene, quod hoc iterum conaris evertere? Ne facias, quaeso, et ultioni divinae subiaceas'. Qui ait ad episcopum: 'Sile, sile decrepite; nam infrenatum te loris circuire urbem super asinum faciam, ut sis in ridiculo omnibus qui te aspexerint'. At ille silens ad nota recurrit praesidia; prosternitur in oratione, celebratur vigilias ac noctem totam in lacrimis et psallentio ducit. Mane autem facto, accedit ad lignos, qui de camera eclesiae dependebant, exteneffregit cunctos, dicens: 'Non hic accenditur lumen, donec ulciscatur Deus de inimicis et resdicente protinus haereticus ille in redivivam febrem corruit. Cumque in extremis ageret, misit ad episcopum, dicens: Oret pro me sacerdos ad Dominum, ut vivam, et restituam agrum, ac similem ejus conferam dominationi. Quibus pontifex respondit: Jam oravi ad Dominum, et exaudivit me. Misit et alios ac ter
Abbreviated transcription (Latin):
ccł̃ia agatensis urbis
que sancti andree apostoli
reliquiis plaudit: plerum¬
q gloriosis illustratur miraculis. ꝑ¬
uasores rerum suaꝵ sepius arguit. De¬
niq comacharius comes agrum ip̃ius
Relinque ofili res pauꝑm quas orclina¬
cioni nr̃e dominus commendauit. ne
tibi sit noxium: et alacriis egencium
qui defructib eius ali consueuerant.
insua dominacione retinuit. Interim
non modo ardore corporeo. uerum ettam
anime uexaret᷑ in commodo: misit ad
episcopum nuncios dicens. N Dignet᷑ ꝓ
me sacerdos oracionem ad dominum fun¬
dere: et dimiitam eiꝰ agrum. Quo oran¬
de. hic aualitudine qua grauabat᷑ con¬
ualuit. factus q sanus: ait suis. Qaud¬
putatis. quid ist nunc romani tlicant ẽ
Aiunt enim me obhoc fuisse febre gra¬
uatum. quia tulerim eoꝵ agrum: qd̾
michi uix consuetudinem humani cor¬
poris accidit. Nerumptamen non habe¬
bunt eum me uiuente. Et dicto cicus
nusit qui eum it̾m aufferret. Quod c̃
episcopus comperisset: uenit ad eum

Expanded text:
 Agatensis urbis, quae sancti Andreae apostoli reliquiis plaudit, plerumque gloriosis inlustratur miraculis, pervasores rerum suarum saepius arguit. Denique Gomacharius comes agrum eclesia'Relinque, o fili, res pauperum, quas ordinationi nostrae Dominus commendavit, ne tibi sit noxium, et a lacrimis egentium, qui de fructibus eius alere consueverant, in sua dominatione retenuit. Interim que non modo ardore corporeo, verum etiam animae vexaretur incommodo, misit ad episcopum nuntios, dicens: 'Dignetur pro me sacerdos orationem ad Dominum fundere, et ego dimittam agrum eius'. Quo orante, hic a valitudine qua gravabatur convaluit, factusque sanus, ait suis: 'Quputatis, quid isti nunc Romani dicant? Aiunt enim, me ob hoc fuisse febre gravatum, quia tulerim agrum eorum, quod mihi iuxta consuetudinem humani corporis accidit; verum tamen non habebunt eum me vivente'. Et dicto citius misit qui eum iterum auferret. Quod cum episcopus conperisset, venit ad eum,
Abbreviated transcription (Latin):
Math̾s autem appłs qui et euangłista
murmidone uͣbi uerbum salutis annũ¬
ciauit. S incole ciuitatis dure indigne¬
q ferentes. que dexedemptoris nr̃i uirtis¬
tib audiebant. ac sua nolentes templa¬
rutis oculis. circiundatum cathenis in
carcerem decruserunt: ut interpositis pau¬
cis dieb interficeretur. Henit autem an¬
głs domini ad andream apłm dicens. Sur¬
ge et uacde ad mirmidonam cinitatem:
et erue frẽm tuum mathm desqualore
carceris quo tenet᷑. Cui ille ait. Dñe: ecce
uiam nescio: et quo ibo: Et ille. Hade
inquit ad litus maris: et inuenies nauẽ.
inquam statim ascende. Ego enim ero
dux itineriᷤ cui. fecit andreas uixͣ uerbĩ
domini: et inuenit inlictore nauem:
ascenclens q meam flantib uentis con¬
grius. ꝓspere nauigauit adurbem. In¬
gressus q portam ciuitatis: uenit ad car¬
cerem. Nidens autem matħm insqualo
et carceris cum. uinctis alus residentẽ
a marissime fleuit. Et facta oracione

Expanded text:
Matheus autem apostolus, qui et euangelista, Matheus autem apostolus, qui et euangelista, Mermidonae urbi verbum salutis adnuntiavit. Sed incolae civitatis dure, indignae ferentes quae de Redemptoris nostri virtutibus audiebant ac sua nolentes destrurutis oculis, circumdatum catenis, in carcere detruserunt, ut, interpositis paucis diebus, interficerent. Venit autem angelus Domini ad Andream apostolum dicens: 'Surge et vade ad Mermidonam civitatem et erue fratrem tuum Matheum de squalore carceris quo tenetur'. Cui ille ait: 'Domine, ecce, viam nescio, et quo ibo?' Et ille: 'Vade', inquit, 'ad litus maris, et invenies ibi navem, in qua statim ascende. Ego enim ero dux itineris tui'. Fecit Andreas iuxta verbum Domini et invenit in litore navem, ascendensque in eam, flantibus ventis congruis, prospere navigavit ad urbem, ingressusque portam civitatis, venit ad carcerem. Videns autem Matheum apostolum in squalore carceris cum vinctis aliis resedentem, amarissime flevit, et facta oratione
Abbreviated transcription (Latin):
apostoloꝵ trophea. null credo latere
fidelium: quia quedam ex incde euan¬
gelica dogmnata docent: quedam apo¬
stolic actus narraut. Dequibdam ue¬
to extant libri: inquib ꝓprie actiones
eorum denotant᷑. Deplerisq enim: ni¬
chil aluid nisi passionum scripta sus¬
cepimus. Nam repperz librum deuir¬
uitib sanct andree apostoli: qui ꝓp̃
nimiam uerbositatem a non nullis apo¬
crifus dicebatur. De quo placuit ut re¬
tractatis enucͥeatisq tantum uirtutib:
et p̾termissis his que fastidium ge¬
nerabant. uno tantum paruo uolu¬
mine admiranda miracula clanderẽ¬
tur: quo et legentib prestaret gr̃ãm:
et detrahentib auffertet inuiliam.
Qͥa miuolata fides non exigit multi¬
tudinem uerbositatis: s integritatem
bilem gloriosumq truimphum. cũ
beati apl̃i predicare uerbum dei ꝑdiu̾¬
sas regiones disꝑsi fuissent: andreas apo
stolus apud achaiam ꝓuinciam annĩz¬
nare dominum ih̾m xp̃m. exorsus est.

Expanded text:
apostolorum trophea nulli credo latere fidelium, quia quaedam exinde euangelica dogmstolici actus narrant. De quibusdam vero exstant libri, in quibus propriae actiones eorum denotantur; de plerisque enim nihil aliud nisi passionum scripta suscepimus. Nam reperi librum de virtutibus sancti Andreae apostoli, qui propter nimiam verbositatem a nonnullis apocryphus dicebatur. De quo placuit ut retractatis enucleatisque tantum virtutibus, praetermissis his quae fastidium generabant, uno tantum parvo volumine admiranda miracula clauderentur, quod et legentibus praestaret gratiam, et detrahentium auferret invidiam. Quia inviolatam fidem non exigit multitudo verbositatis, sed integritas bilem gloriosumque triumphum, cum beati apostoli praedicare verbum Dei per diversas regiones dispersi fuissent, Andreas apstolus apud Achaiam provinciam adnuntiare dominum Iesum Christum exorsus est,
Abbreviated transcription (Latin):
credas uelim non solum uanitati: sed
causis etiam atq occasionib uanitatis.
neminem fortius repugnasse. Parua qͥ¬
dem s non pretereunda dicturus sum:
qr et ille laudandus est qui summa p̾¬
ditus potestate. tam religiosam ad re¬
uerenciam beati uiri ostenderit uolũ¬
tatem. Memini uincencium prefectum
uitum egregium. et qͦ nullus sit intͣ
gallias om̃i uirtutum genere prestan¬
cior dum turonis preteriret: amarti¬
no sepius poposcisse. ut ei conuiuium
in suo monasterio daret. Inquo quidem
exemplum beati ambrosii ep̃i prefere-¬
bat: qui eo tempore consules et p̾fec¬
tos sub inde pascere ferebatur. Sed ui¬
rum alcioris ingenii: ne qua ex hoc
uanitas atq inflacio obreꝑet noluisse.
Ergo fateatis necesse est inmartino oĩ¬
um illoꝵ quos enumerasti fuisse uir¬
tutes: martini autem in illis om̃ib ñ
tenciam semꝑ q snserim:

Expanded text:
credas uelim, non solum uanitati, sed credas uelim, non solum uanitati, sed causis etiam adque occasionibus uanitatis neminem fortius repugnasse. parua quidem, sed non praetereunda dicturus sum, quia et ille laudandus est, qui summa praeditus potestate tam religiosam ad reuerentiam beati uiri ostenderit uoluntatem. memini Vincentium praefectum, uirum egregium et quo nullus sit intra Gallias omni uirtutum genere praestantior, dum Turonos praeteriret, a Martino saepius poposcisse, ut ei conuiuium in suo monasterio daretin quo quidem exemplum beati Ambrosi episcopi praeferebat, qui eo tempore consules et praefectos subinde pascere ferebatur —: sed uirum altioris ingenii, ne qua ex hoc uanitas adque inflatio obreperet, noluisse. ergo fatearis necesse est m Martino omnium illorum, quos enumerasti, fuisse uirtutes, Martini autem in illis omnibus notiam semperque senserim
Abbreviated transcription (Latin):
sustatum: quo uno de utiq necesse
estonfiteri. martino neminem confe¬
iedum. Nam si ammirantlum est
qllum egiptiuma flamma non atti¬
t: hic quoq sepius imꝑauit incen¬
lis. Si reuoluas ꝙ anachoritis feritas
estiarum uicta succubuit: hic fami¬
liariter et rabiem bestiarum. et serpẽ¬
cium uenena compeseuit: Ꝙ si illum
ꝯferas qui immundis sꝑitib obsessos.
uerbi imꝑio. aut etiam fimbriaꝵ uir¬
tute curabat: ne in hac quidem parte
inferiorem fuisse martinum multa
documenta sunt. Sietiam ad illum
recurras. qͥ secĩ suisꝰ proueste contectul.
putabat᷑ ab angłis uisitari: cum isto
angłi cotidie loquebant᷑. Iam uero ad¬
uersus uanitatem atq iactanciam. ita
inuictum sp̃m gessit: ut illauicia fortius
nemo contẽpserit. Cum quidem inmũ¬
dis spiritib afflatos: absens plerum¬
q curauerit. Nec solum comittib aut
prefectis: s ip̃is regib imperaret: sli¬
nimum id quidem inillis uirtutib: s

Expanded text:
suscitatum: quo uno utique necesse suscitatum: quo uno utique necesse est confiteri Martino neminem conferendum. nam si admirandum est, quod illum Aegyptium flamma non adtigit, hic quoque saepius imperauit incendiis. si reuoluas quod anachoretis feritas bestiarum uicta succubuit, hic familiariter et rabiem bestiarum et serpentium uenena conpescuit. quodsi illum conferas, qui inmundis spiritibus obsessos uerbi imperio aut etiam fimbriarum uirtute curabat, ne in hac quidem parte inferiorem fuisse Martinum multa documenta sunt. si etiam ad illum recurras, qui saetis suis pro ueste contectus putabatur ab angelis uisitari, cum isto angeli cotidie loquebantur. iam uero aduersus uanitatem adque iactantiam ita inuictum spiritum gessit, ut illa uitia fortius nemo contempserit, cum quidem inmundis spiritibus adflatos absens . plerumque curauerit, nec solum comitibus aut praefectis, sed ipsis etiam regibus imperaret. minimum id quidem in illius uirtutibus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nimaduerti decet. inqua illum cum
heremitis uł etiam anachoritis condi¬
cione conferri. Illi enim ab om̃i impedi¬
mento liberi: celo tantum atq angłis
testib plane ad mirabilia docent᷑ oꝑa¬
ri Iste in medio cetu. et conu̾sacione po¬
puloꝵ intersecicol diusidentes. int̾
ep̃os seuiente cum fere cotitlianis scã¬
alis hinc at inde premeretur ⁊ in ex¬
ougnabili qnen aduersus omnia uir¬
ute fundats stetit: et tanta operatus
st. quanteie illi quidem quos ante
udiuimissẽe. in heremo uł fuisse fe¬
erunt. Isulli paria fecissentꝰ quis
idex tanfẽt iniustus. ut non istum
qpociore merito iudicaret: Puta
qim iffm fuisse militem: qui pug¬
rqueriqniquo loco. et tamen uictor
eraser Ilos autem eque compone
mliti s: s qui ex equo loco aut etiã
de suppre certauerint. Quid ergo et¬
si oñsim una uictoria est ñ potest
esse Er gloria: Tamen cum preclara
reqeris: anemine retulisti mortuĩz

Expanded text:
nimaduerti decet, iniqua illum cum nimaduerti decet, iniqua illum cum eremitis uel etiam anachoretis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, inter clericos dissidentes, inter episcopos saeuientes, cum fere cotidianis scandalis hinc adque inde premeretur, inexpugnabili tamen aduersus omnia uirtute fundatus stetit et tanta operatus est, quanta ne illi quidem, quos ante audiuimus esse in eremo uel fuisse, fecerunt. ac si illi paria fecissent, quia iudex tam esset iniustus, ut non istum esse potiorem merito iudicaret? puta enim istum fuisse militem, qui pugnauerit in iniquo loco et tamen uictor euaserit, illos autem aeque conpone militibus, sed qui ex aequo loco aut etiam de superiore certauerint. quid ergo? etsi omnium una uictoria est, non potest omnium esse par gloria. tamen cum praeclara retuleris, a nemine retulisti mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
remo aquodam sene legi uidi: cui cũ
me familiarem tuum ẽẽ dixissem. et
ab illo et amultis frĩb hec mͥ iniunc¬
ta legacio est: ut siumquã terras istas
te incolomi contigissem. ea te supplere
compellerem: que in illo tuo libro
de uirtutib beati uiri ꝓfessus preterisse.
Age ergo quia non illa ate audlire desid̾o:
que scripta sufficiunt. Illa quetum uł
ꝓpt̾ legencium ut credo fastidium pre¬
teristi: multis id una mecum ate poscẽ¬
tib explicentur. Equidem postumiane
inquam cum de iam dudum de sanc-¬
toꝵ uirtutib intentus. audirem: ta¬
citis ad martinum meum cogitacioni-¬
b recurtebam: merito ꝓspiciens om̃ia
illa. que singuli diuersa fecissent: ꝑ
unum istum facile completa. Nam cũ
excelsa retuleris. ꝙ mͥ dixisse liceat pa¬
cẽ sanctoꝵ: nichil ate penitus audiui.
inquo martinus eẽt inferior:
ed sicut nullius unquam. cum
illius uiri meritis ꝓfiteor confe¬
rentlam ẽe uirtutem: ita et illud a¬

Expanded text:
remo a quodam sene legi uidi: cui cum remo a quodam sene legi uidi: cui cum me familiarem tuum esse dixissem, et ab illo et a multis fratribus haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere conpellerem, quae in illo tuo libro de uirtutibus beati uiri professus es praeterisse. age ergo, quia non illa a te audire desidero, quae scripta sufficiunt, illa quae tum uel propter legentium, ut credo, fastidium praeteristi, multis id una mecum a te poscentibus explicentur. Equidem, Postumiane, inquam, cum te iam dudum de sanctorum uirtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum meum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa, quae singuli diuersa fecissent, per unum istum facile conpleta. nam cum excelsa retuleris, quod mihi dixisse liceat pace sanctorum, nihil a te penitus audiui, in quo Martinus esset inferior. sed sicut nullius umquam cum illius uiri meritis profiteor conferendam esse uirtutem, ita illud a
Abbreviated transcription (Latin):
disse:
õnosco id quidẽ postumianus
inquit: neq unquam abdex¬
tera mea liber ille discedit. Nlam si ag
bat: enip̃m. hic mͥinquit teree ac ma¬
ricomes: Hic ꝑegrinat᷑one tota. socius
et consolator fuit. S referam tibi pla¬
ne quo liber iste penetrauerit. et quam
nullus fere in orbe terrax locus sit:
ubi non mat̾ia tam felicis hystorie ꝑ¬
uulgata teneatur. Primus eum roma¬
ne urbi. uir studiosisimus tui paulmꝰ
inuexit. Dem̃ cum tota certatim urbe
rapetur: exultentes librarios uidi. qd
nichil ab his questiosius haberet᷑. Si¬
quidem nichil illo ꝓrcius: nichil ka¬
rius uendicaret᷑. Hic nauigacionis
mee cursus longe ante ꝓgressus. cum
ad affricam uenissem: iam ꝑtotam car¬
taginem legebatur. Solus eum cirenẽ¬
sis ille prb̾r non habebat: s me largi¬
ente descripsit. Nam quid ego de alexã¬
dria loquar ⁊ ubi pene ꝯm̃ib magis
quam cbi notus. est. hi egxptumi
nitriam. thebaidam: ac tota meraiphi¬
tica regna transiuit. Hunc ego in he¬

Expanded text:
disse? Agnosco id quidem, Postumianus inquit, neque umquam a dextera mea liber iste discedit. nam si agnobat - en ipsum. hic mihi, inquit, terra ac mari comes,. hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. sed referam tibi sane, quo liber iste penetrarit, et quam nullus fere in orbe terrarum locus sit, ubi non materia tam felicis historiae peruulgata teneatur. primus eum Romanae urbi uir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius haberetur, siquidem nihil illo promptius, nihil carius uenderetur. hic nauigationis meae cursum longe ante praegressus, cum ad Africam ueni, iam per totam Carthaginem legebatur. solus eum Cyrenensis ille presbyter non habebat, sed me largiente descripsit. nam quid ego de Alexandria loquar? ubi paene omnibus magis quam tibi notus est. hic Aegyptum, Nitriam, The baidam ac tota Memphitica regna transiuit. hunc ego in e
Abbreviated transcription (Latin):
rimum et maximum miracu¬
lumqd̾ sc̃s dedit: ip̃e erat. ut enĩ
taceam int̾iorem hĩoem eiꝰ. cꝰ pulcri¬
tudinem. fortitudinem. puritatẽ.
satis indicabant mores ip̃iꝰ et uita:
ip̃m ext̾iorem ita uno semꝑ mͦ. ip̃oq
centissimo gessit ut nisꝓlus appare¬
ret ineo qd̃ possit offend̾e intrientes.
Et quid̾ qͥ ñ offẽclit in u̾bo: ille ꝑfeccꝰ
est uir. At uͦ in scõ uiro quis ũqmͣ¬
Moueant illa: ista ꝓmoueant.

Expanded text:
rimum et maximum miraculum, quod fecit, ipse erat. Ut enim taceam interiorem hominem ejus, cujus pulchritudinem, fortitudinem, puritatem satis indicabant mores ipsius et vita, ipsum exteriorem ita uno semper modo, ipsoque centissimo gessit, ut nil prorsus appareret in eo, quod posset offendere intuentes. Et quidem qui non offendit in verbo, ille perfectus est vir . At vero in moveant illa, ista promoveant.
Abbreviated transcription (Latin):
solidiora qm sublimiora: et q̃ mag̃
iurtutem redoleant głam minꝰ. Stu¬
deamꝰ ꝓ iñ morib ꝯformari: cui in
mirabilib similari.et si uolumꝰ ñ
ualemꝰ. Emulem᷑ in iuro sobrium
uictum: deuotumq affectum. Emu¬
lemmansuetulinem sp̃c̃ ⁊ castimo¬
niam corꝑis÷ oris custocliami aĩ pͦi¬
tatem. Pon̾e frenum ire. et modum
lingue. Dormire parciꝰ.: orare freq̃ntiꝰ.
Cõmon̾e nos met ip̃os psalmis. hynis
et canticis sp̃alib. Dieb iung̾e noc¬
tes: et cliuinis laudib occupare. sinu¬
lem̾ harismata meliora. Discamꝰ ab
ip̃o: qd̃ mitis et humilis corde fuit.
smulem᷑ in qm qd̾ extitit lib̾aleͥs in

Expanded text:
solidiora quam sublimiora; et quae magis virtutem redoleant, gloriam minus. 3. Studeamus proinde moribus conformari, cui in mirabilibus similari, etsi volumus, non valeamus. Aemulemur in viro sobrium victum, devotum, affectum; aemulemur mansuetudinem spiritus, castimoniam corporis, oris custodiam, animi puritatem; ponere frenum irae et modum linguae, dormire parcius, orare frequentius, commonere nosmetipsos psalmis, hymnis et canticis spiritualibus; diebus jungere noctes et divinis laudibus occupare. Aemulemur charismata meliora. Discamus ab ipso quod mitis et humilis corde fuit. Aemulemur, inquam, quod exstitit liberalis in
Abbreviated transcription (Latin):
sepultus: angło ingruente ꝑcellit᷑. Ser¬
utis inquit dei adtua limina iacet: et
tu quiescis: Qua ille uoce ꝑcepta: lecto
suo turbatus excutitur. Conuocatisq
seruis. tcepidus exclamabat martinĩ
ẽe proforib ⁊ irent protinus. claustra
reserarent: ne dei seruus paderetur in¬
iuriam. S illi ut est. omniũ natura
seruoꝵ. uix peia lumina egressi. ir¬
ridentes dominum suum ꝙ sompno
fuisset illusus. negant quenqm eẽ ꝓ
forib ÷ exsuomet ingenio coniectantes.
neminem nocte posse uigilare: nedum
illi crecderent in illo noctis horrore. iace¬
re ante aliena limina sacerdotem. Id¬
q auiciano facile ꝑsuasum: rursun
uoluit᷑ in soporem. S mox in maiore

Expanded text:
sepultus angelo ingruente percellitur: sersepultus angelo ingruente percellitur: seruus, inquit, Dei ad tua limina iacet et tu quiescis? qua ille uoce percepta lecto suo turbatus excutitur, conuocatisque semis trepidus exclamat, Martinam esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei seruus pateretur iniuriam. sed illi, ut est omnium natura seruorum, uix prima limina egressi , inridentes dominum suum quod somnio fuisset inlusus, negant quemquam esse-pro foribus, ex suomet ingenio coniectantes neminem nocte posse uigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore iacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore
Abbreviated transcription (Latin):
potuit :
uid illud ꝙ factum est. aqͦ¬
dam. cuiꝰ nom̃ quia presens
est et prodisse uetuit: supprimetur.
Cui quidẽ tempori hic etiam saturni¬
nus inter fuit. Canis nobis in portu¬
nior oblatrabat. Innomine inquit
martini: iubeo dẽ obmutescere. Cani
hesit latratus inguture: lingua ut¬
abscisam putares obmutuit. Ita pa¬
rum est ip̃m maitinum fecisse uirtutẽ:
credite m̃ quia etiam alii mnomine
eiꝰ multa fecerunt.
ueratis boabaram nimis et ultra os
cruentam feritatem. Hic rapido sp̃u
ingressus turonum ciuitatem: sequẽ¬
tib eum miserabili facie ordinib ca¬
tenatis. diuersa ꝑdenclis ꝑari iubet
genera penaꝵ: disponens postera tlie
attonita ciuitate ad opus tam triste ꝓ¬
cedere. Ꝙ ubi martino comꝑtum est :
solus paulo ante metliam noctem. ad
pretorium bestie illius tendit. S cũ
profunde noctis sillencio quiescentib
cunctis. nullus forib obsegratis pateret
ingressus: ante limina cruenta prost̾¬
nitur. Inter ea auicianus graui sormno

Expanded text:
potuit. uid illud? quod factum est a quodam, cujus nomen, quia praesens est et prodi se vetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. Canis nobis importunior oblatrabat: In nomine, inquit, Martini jubeo te obmutescere. Cani haesit latratus in gutture: lingua abscisam putares obmutuit. Ita parum est ipsum Martinum fecisse virtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine ejus multa fecerunt. veratis barbaram nimis, et ultra omnia cruentam feritatem. Hic rabido spiritu ingressus Turonum civitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diversa perdendis parari jubet genera poenarum, disponens postera die attonita civitate ad opus tam triste procedere. Quod ubi Martino compertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae profundae noctis silentio quiescentibus cunctis nullus foribus obseratis pateret ingressus, ante limina cruenta prosternitur. interea Auitianus graui somno
Abbreviated transcription (Latin):
patis. parentem iam egredi. et pauls
post secuturum pr̃em sc̃m: felici fũctꝰ
legatione preiret.
S ed et albas quidam satis ei habita¬
tione uicinus. nec minꝰ affectione de¬
uotus paucis cdieb ante felicissimũ
patͥs hꝰ excessum. uidebat p̾ciosissi¬
mis ornatum sac̾dotibtalib indu¬
m̃tis: et excellenti ꝑfusum gła. cũ ĩ¬
genti sollempnitate adaltare dedu¬
ci. ad cꝰ introitum eccͣa magna mag¬
nis resultans uocib exclamabat. pu¬
er natꝰ est nob̾. Uere etenim puer ip̃e
erat mittis et humił corde. et sicut
paruulus accipiens regnum deuꝰ in
ctuꝰ merito gratulabunda natalian¬
głica multitudo et omnis pariter
scõrum ecc̃a. dum nob̾ uid̾et᷑ mori.
sͥ illum nasci. Dum hic ꝯsũmaretur
ibi ꝑciꝑe ñtam sonoris uocib ꝙͣ uo¬
tis parib ꝯcinens exultabat. Si enim
ad uniꝰ penĩam pec̃c̃oris tota illa ce¬
lestis regio in letitiam suscitat᷑. q̃ nã

Expanded text:
pacis, parantem jam egredi, et paulo pacis, parantem jam egredi, et paulo post secuturum Patrem sanctum, felici functus legatione praeiret. 20. Sed et abbas quidam, satis ei habitatione vicinus, nec minus affectione devotus, paucis diebus ante felicissimum Patris hujus excessum, videbat eum pretiosissimis ornatum sacerdotalibus indumentis, et excellenti perfusum gloria, cum ingenti solemnitate ad altare deduci. Ad cujus introitum ecclesia magna magnis resultans vocibus conclamabat: Puer natus est nobis . Vere etenim puer ipse erat mitis et humilis corde; et, sicut parvulus, accipiens regnum Dei: in cujus merito gratulabunda natali angelica multitudo, et omnis pariter Sanctorum ecclesia, dum nobis videretur mori, sibi illum nasci; dum hic consummaretur, ibi incipere, non tam sonoris vocibus quam votis paribus concinens exsultabat. Si enim ad unius poenitentiam peccatoris tota illa coelestis regio in laetitiam suscitatur; quaenam