comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
significat sepultura & sesus¬
smrectio fide ac
sƿe agimus. Nunc enim
dicitur homini: tolle
crucem tucc̃ & sequere
me. cruciatur autẽ ca¬
ro cummortificantur
membra uestra suꝑter¬
ram: Fornicatio. inmun¬
ditia luxuric auaritia
& c&era huius modi de
quibus dicit: si enim secun¬
dũ carnẽ uixeritis mori¬
emini: si autẽ spũ facta
carnis mortificatis uiue¬
tis. hinc &icm de ipsodi¬
cit mihimundus crucifi¬
xus ẽ & ego mundo &a
lio loco scientes inquidqr
u&us homo noster simul
orcifixus ẽ. crucicũ illo
ut euacu&ur corpuspec¬
cati ut ultra non seruia¬
mus peccato quam diuer¬
go id agunt opera nr̃a
ut euacu&ur corpuspec¬
cati : quã diu exterior
homo corrumpitur. ut
interior renou&ur
dedie indiẽ tempus ẽ
crucis. Hecec sunt &icẽ
bona opera  quidẽ tac¬
men ad huc laboriosa
quacrũ merces requies ẽ
sed ideo dicitur. spe gacu¬
dentes : ut cogitantes re¬
quiẽ futurã : cũ hilccri¬
tate in laborib: opere¬

Expanded text:
significat sepultura et resusignificat sepultura et resurrectio, fide ac spe gerimus. nunc enim dicitur homini: Tolle crucem tuam et sequere me. cruciatur autem caro, cum mortificantur membra nostra super terram, fornicatio, inmunditia, luxuria, auaritia et cetera huius modi, de quibus dicit: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. hinc etiam de ipso dicit: Mundus mihi crucifixus est et ego mundo, et alio loco: Scientes, inquit, quia uetus homo noster simul crucifixus est cruci cum illo, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. quam diu ergo id agunt opera nostra, ut euacuetur corpus peccati, quam diu exterior homo corrumpitur, ut interior renouetur de die in diem, tempus est crucis. Haec sunt etiam bona opera quidem tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. sed ideo dicitur: Spe gaudentes, ut cogitantes requiem futuram cum hilaritate in laboribus opere
Abbreviated transcription (Latin):
& illis octo: seruatũ ẽ.
tocmen & occultatũ. &
solũ cccelebrandũ sabba¬
tũ traditũ ẽ : quia erat
antec requies mortuoꝵ.
non morer&ur. & mosr
ei ultra non dominare¬
tur. ut post ꝗ quẽc̃ facta
ẽ talis resurrectio in
corpore dnĩ ut preire
incapite ecclesicce. quod
corpus ecclesice spera¬
r& infinem : Iam dies do¬
minicus: id ẽ octauus qui
& primus inciper& ccce¬
lebrari : Ipsc &iã causa
intellegitur. cur obser¬
uandũ paschac ubi ouem
occidere & hedere iube¬
tur. cum manifetissimȩ
passionem dñi p̃figurat:
ẽ ut adtenderent occur¬
rere sabbatũ. & cũ men se
nouorũ ad testiũ luncce
eb domcdẽ concurrere
ut eundem quoq: diẽ dñs¬
potius succ passione signifi¬
car&: qui &icm domini¬
cus. id . ẽ. octauus qui&
primus ẽ declaratus ad¬
uenerat. adtende igitur
sacratissimũ triduũ cru¬
cifixi sepulti suscitati
horũ triduũ quod signi¬
ficat crux in presenti
agimus uita quod autẽ

Expanded text:
et illis octo —, reseruatum est et illis octo —, reseruatum est tamen et occultatum et solum celebrandum sabbatum traditum est, qantea requies mortuorumnon moritur, mors illi ultra non dominabitur. Jam postquam facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite Ecclesiae, qucorpus ecclesiae speraret in finem — iam dies dominicus, id est octauus, qui et primus, inciperet celebrari. ipsa etiam causa intellegitur, cur obseruandum pascha — ubi ouem occidere et edere iubentur, Cum manifestissime passionem domini figurat — est, ut attenderent occurrere sabbatum et cum mense nonorum ad tertiam lunae hebdomadem concurrere; ut eundem quoque diem dpotius sua passione signaret, qui etiam dominicum, id est octauum, qui et primus est, declaraturus aduenerat. Adtende igitur sacratissimum triduum crucifixi, sepulti, suscitati. horum trium quod significat crux, in praesenti agimus uita; quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
mendatur que ubiq:
amectur. sed in solo
dõ scã & certe inueni¬
tur. dies tamen domi¬
nicus non iudcceis sed
xpiccnis resurrectio¬
ne domini declaratꝰ
ẽ. & ex illo habere coe¬
pit festiui tatẽ succ̃
animȩ quippe omniũ
scõrũ manente resur¬
rectione corporis surt
quidẽ in requie. sed in
ecc non sunt actione
qua corpora recepta.
uegstantur. talẽ quip¬
pe actionẽ significat
dies octauus qui& pri¬
mus: quia non aufest
illã requiẽ sed glori¬
ficat: nec enĩ redit cũ
corpore difficultas
excorpore : quia nec
corruptio: oport&
enĩ corruptibile hoc
induere incorruptio¬
nẽ & mortade hoc in¬
duere in mortalita tẽ
quac propter ante dnm̃
sesur rectionẽ qucc̃¬
uis scõs patres plenos
proph&ico spũ octaui
sacramentũ nequee¬
quac̃ later&. quo. signi¬
ficar&urresurrec¬
tio: Nam & prooctauo
die circumcidebantur
infantes: & in eccle¬
si aste ad duorũ testic¬
mentorum significati¬
onẽ dicitur illis septẽ

Expanded text:
mendatur, quae ubique mendatur, quae ubique amatur, sed in solo deo sancta et certa inuenitur. Dies tamen dominicus non Iudaeis sed Christianis resurrectione domini declaratus est et ex illo habere coepit festiuitatem suam. animae quippe omnium sanctorum ante resurrectionem corporis sunt quidem in requie, sed in ea non sunt actione, qua corpora recepta uegetantur. talem quippe actionem significat dies octauus, qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. non enim redit cum corpore difficultas ex corpore, quia nec corruptio: Oportet enim corruptibile hoc indui incorruptionem et mortale hoc indui inmortalitatem. quapropter ante domini resurrectionem quamuis sanctos patres plenos prophetico spiritu octaui sacramentum nequaquam lateret, quo significaretur resurrectio — nam et pro octauo die circumcidebantur infantes et in Ecclesiaste ad duorum testamentorum significationem dicitur: Illis septem
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ uos & discite amequia.
mitissum & humilis corde
& inueni&is requiẽ ani¬
ibi p̃cepta propricce sicut
p̃cepte sunt sine ulla figu¬
rata significatione ob¬
seruamus Nam & idola
non colere manifeste di¬
cimus. & non accipere
inuanũ nomen dnĩ dĩ nr̃i.
& honora patrem & matrẽ:
& non mechare. non occi¬
dere non furari non
falsum testimoniũ dicere :
non concupis cere uxo¬
rem proximi non
cupiscere ullam rempro¬
ximi non figurate aliud
p̃tendunt & misticae
aliud significant. sed si
obseruantur ut sonant
obserucre tamen diẽ
sabbatũ non iub &ur ad
litteram secundũ ocium
adopere corporale: sic̃
obseruant iudccei: &ip¬
sꝗ eorũ obseruatio quiaita
p̃cepta ẽ. Nisi aliam quac̃¬
dam spiritalẽ requiẽ sig¬
nificar& reddendac iudi¬
catur. unde non in con¬
uenienter intellegimus
ad amorẽ excitandũ quo
adrequiem tendimus ua¬
lere omnia que figurate
inscripturis dicuntur.
quando quidem id solũ
inde calogo figurate p̃¬
cipitur: ubi requies cõ¬

Expanded text:
 discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem aniibi praecepta proprie sicut praecepta sunt, sine ulla figurata significatione observamus. Nam et idola non colere manifeste dicimus et non accipere in uanum nomen domini dei nostri et honorare patrem et matrem et non moechari, non occidere, non furari, non falsum testimonium dicere, non concupiscere uxorem proximi, non concupiscere ullam rem proximi non figurate aliud praetendunt et mystice aliud significant, sed sic obseruantur, ut sonant. obseruare tamen diem sabbati non iubemur ad litteram secundum otium ab opere corporali, sicut obseruant Iudaei; et ipsa eorum obseruatio quia ita praecepta est, nisi aliam quandam spiritalem requiem significet, ridenda iudicatur. unde non inconuenienter intellegimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimus, ualere omnia, quae figurate in scripturis dicuntur, quando quidem id solum in decalogo figurate praecipitur, ubi requies com
Abbreviated transcription (Latin):
sicut sol ꝑ macn& stultus
autem sicut luna mutabi¬
tur & quis ẽ. sccpiens
quiꝑ man&: nisi sol ille
iustiticce dequo dicitur.
ostus ẽ mihi iustitice sol
& quem sibi non fuisse
ostum indie noui ssima
plangentes impii dictu¬
risunt. & iustitice lu¬
mennon lux̃ innobis.
& sol non ortus ẽ nobis:
Nã istũ carnis oculis ui¬
sibilẽ solẽ oriri sol&

Expanded text:
sicut sol permanet, stultus sicut sol permanet, stultus autem sicut luna mutatur. et quis est sapiens, qui permanet, nisi sol ille iustitiae, de quo dicitur: Ortus est mihi iustitiae sol, et quem sibi non fuisse ortum in die nouissima plangentes impii dicturi sunt: Et iustitiae lumen non inluxit nobis et sol non ortus est nobis? nam istum carnis oculis uis
Abbreviated transcription (Latin):
centis siue decrescen¬
tis coniecerunt uel a so¬
le in lustrari: & quan.¬
tomagis ab eo recedes&
tanto magis ab ea par¬
te quae terris ad par&
radios eius excipere:
quanto autẽ ad eũ magis
post dimidiũ mense exa¬
lio semi circulo propin¬
quar& tanto macgis a su¬
periori parte in lustra¬
ta ab eccpaste quac̃ ter¬
ris cduerter&: non
posse excipere radios
& propterea uideride¬
crescere: uel si habere
suũlumen id habere ex
quac̃ pccstem cũ recedens
a sole paulatimtern¬
ris ostender& don ec
totcẽ ostender& quia¬
si augmenta monstra¬
re dumnon dectur qđ
deerat. sed prodactur
quod in erat: acrursus
paulatim abscondere
quod patebat. & ideoui¬
deri decrescere sed
quod lib& horum duorũ
sit illud certe manifestũ
ẽ. & cuius aduertendi
facile cognitũ quod lu¬
na non augecctur ad
oculos nr̃os nisi a sole re¬
cedendo neque minuat᷑
nisi ad solem exparte
alicc propinquando ad¬
tende nunc quod in pro¬
uerbiis legitur sapiens

Expanded text:
centis siue decrescencentis siue decrescentis coniecerunt uel a sole inlustrari et, quanto magis ab eo recederet, tanto magis ab ea parte, quae terris apparet, radios eius excipere, quanto autem ad eum magis post dimidium mensem ex alio semicirculo propinquaret, tanto magis a superiori parte inlustratam ab ea parte, quam terris aduerteret, non posse excipere radios et propterea uideri decrescere, uel, si haberet suum lumen, id habere ex quam partem cum recedens a sole paulatim terris ostenderet, donec totam ostenderet, quasi augmenta monstrare, dum non addatur, quod deerat, sed prodatur, quod inerat, ac rursus paulatim abscondere, quod patebat, et ideo uideri decrescere. sed quodlibet horum duorum sit, illud certe manifestum est et cuiuis aduertenti facile cognitum, quod luna non augeatur ad oculos nostros nisi a sole recedendo neque minuatur nisi ad solem ei parte alia propinquando. Adtende nunc, quod in prouerbiis legimus: Sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
repleri uero ꝑmensẽ di¬
midiũ & alio dimidio in
sole fundi uelud in aliã
nauem: Nec tamen int᷑
istas anathematidas blas¬
phemias aliquidum quã
fingere potuer̃ cun
uel incipiens lucere
uel desinens cornicula¬
to lumine fulgeat. aut
cur adimidio mense in¬
cipiat minui & non adre¬
fud endã plenã ꝑueniat:
illi autẽ quibec certis
numeris indicarunt.
Ita ut & defectus & solis¬
fierent: sed &iã quan¬
do futuri essent longe
ante p̃dicerent & eos
de terminatis interual¬
lis temporũ canonica
supputatione p̃figura¬
rent lit terisq: manda¬
rent : quas modo quile¬
gunt atq: intellegunt
nihi lominus eos p̃dicur
nec aliter aut alias acci¬
dunt quã predicunt ta¬
les ergo quib: non ẽ igi¬
noscendũ sicut scriptuste
dicit. quia cũ tantũ ua¬
lerent ut possent aes¬
timare seculũ dnm̃ eius
quẽ supplicipi&ate pos¬
sent non facilius inue¬
nerunt ex ipsis corni¬
bus lunce que asole
Auersa sunt. siue cres¬

Expanded text:
repleri uero per mensem direpleri uero per mensem dimidium et alio dimidio in solem refundi uelut in aliam nauem. nec tamen inter istas anathemandas blasphemias aliquid umquam fingere potuerunt, cur uel incipiens lucere uel desinens corniculato lumine fulgeat aut cur a dimidio mense incipiat minui et non ad refundendum plena perueniat. Illi autem, qui haec certis numeris indagarunt, ita ut defectus solisfierent, sed etiam quando futuri essent longe ante praedicerent, et eos determinatis intervallis temporum canonica supputatione praefigerent, litterisque mandarent, quas modo qui legunt atque intnihilo minus eos praedicunt nec aliter aut alias accidunt, quam praedicunt, tales ergo, quibus non est ignoscendum, sicut scriptura sancta dicit, quia, cum tantum ualerent, ut possent aestimare saeculum, dominum eius, quem supplici pietate possent, non facilius inuenerunt, ex ipsis cornibus lunae, quae a sole auersa sunt, siue cres
Abbreviated transcription (Latin):
ta decima inuicesima
prima: est illic & aliud
sacramentũ quod si tibi
obcurũ fuerit quia in
talibus in quisi tionibus
minus eruditus es non
contristeris nec ideo me
putes meliorẽ quia haec
instudiis ꝓuerilibus di¬
dici. qui enĩ gloriatur
dio sitaliũ rerũ quae¬
sierunt multa denume¬
ris & motibus si derum.
& qui subtilibus ista scrr¬
tati sunt incrementa
& de trimenta lumina¬
ria. ex conuersione
globi eius coniecerunt
non quod aliquid subs¬
tantiae uel ac cidat
ei cũ aug&ur: uel re¬
cedat cũ minuitur: qđ
deura imperitia ma¬
ni hei opinan tes: Reple¬
ri eã dixerunt sicutre¬
plous nauis exsugitiua
dĩ parte quã conmixtã
principib: tenebrarũ &
corũ sordib: inquinat ã
corde atq: ore sacrile¬
go & credere & loqui
non dubitant: hincer¬
go implerilunã dicunt
cũ eandem pars dĩmag¬
nis laborib: ab inquina¬
mento purgari detoto
mundo atq ab omnib
cloacis fugiens red di¬
tur dõ lugendũ redeat:

Expanded text:
ta decima in uicesimam ta decima in uicesimam primam. Est illic et aliud sacramentum, quod si tibi obscurum fuerit, quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, non contristeris nec ideo me putes esse meliorem, quia haec in studiis puerilibus didici; qui enim gloriatur,diosi talium rerum quaesiuerunt multa de numeris et motibus siderum et, qui subtilius ista scrutati sunt, incrementa et decrementa lunaria ex conuersione globi eius coniecerunt, non quod aliquid substantiae uel accedat ei, cum augetur, uel recedat, cum minuitur, quod delira inperitia Manichaei opinantes repleri eam dixerunt, sicut repletur nauis, ex fugitiua dei parte, quam commixtam principibus tenebrarum et eorum sordibus inquinatam corde atque ore sacrilego et credere et loqui non dubitant. hinc ergo impleri lunam dicunt, cum eadem pars dei magnis laboribus ab inquinamento purgata de toto mundo atque ab omnibus cloacis fugiens redditur deo lugenti, dum redeat;
Abbreviated transcription (Latin):
innouatio uitae nrãe. &
quid cc̃ transitus de moste
aduita : qui fit primo ꝑfidẽ
ut inspe gacudecmus &
intribulatione pacien¬
tes simus. dũ ad huc exte¬
rior homo noster corrũ¬
pitur. sed interior re¬
nouatur dedie indiem
propt̾ ipsum initiũ nouae
uitae ꝓpt̃ nouũ hominẽ
quẽ iubemur induere
& exuere u&erẽ. & ex¬
purgantes u&us fermen¬
tum ut simus noua cons
primus mensis in unni
mensibus caelebrationi
huic ad tributus est
Nã & ipse dicitur & mens
nouorũ quia uero in
toto tempore scłi nunc
tertiũ tempus ud pa¬
ruit. Ideo resurrectio
dñi triduana est: Pri¬
mũ enĩ tempus ẽ ante
legẽ. secđ sublegẽ ter¬
tiũ. sub gractiã ubiiam
manifestio ẽ sacramen¬
ti prius occula in ꝓfh¬
&ico enigmate. hoc er¬
go & inlunari numero
significatur: quia enĩ
septenarius numerus
sol& inscripturis adquan¬
dã ꝑfectionẽ mysticus
aparer& tertiae eb¬
domade lunae pascae
celebratur Id ẽ qui
dies occurrit adquar¬

Expanded text:
innouatio uitae nostrae est innouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam, qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. propter ipsum initium nouae uitae, propter nouum hominem, quem iubemur induere et exuere ueterem expurgantes uetus fermentum, ut simus noua conspprimus mensis in anni mensibus celebrationi huic adtributus est. nam ipse dicitur et mensis nouorum. quia uero ill toto tempore saeculi nunc tertium tempus apparuit, ideo resurrectio domini triduana est. primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi iam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate. hoc ergo et in lunari numero significatur; quia enim septenarius numerus solet in scripturis ad quandam perfectionem mysticus apparere, tertia hebdomade lunae pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quar
Abbreviated transcription (Latin):
primo genitus amostuis
quia & corpus eius cuica¬
pud ẽ ipse non nisi ecclesia
ẽ: non nulli enĩ adtenden¬
tes uerba que cd siducce
dicit apostolus : quia & mor¬
tui sumus cũ xp̃o & resur¬
reximus cum eo: Nec intel¬
legentes quatenus dicatur
arbitratisunt iam fact᷑a eẽ
sesurrectionẽ : nec ullã ube¬
rius infine temporũ ẽẽ spe¬
randã ex quib: ẽ. inquid
himeneus & fil&us quicir¬
ca ueritatẽ aberrauerunt
dicentes resurrectionẽ iã
factã ẽẽ & fidẽ quorundã
subuerter̃ idem apostolus
eos arguens d&estatur
qui tamen dic̃ nos resurse¬
xisse cũ xp̃o. unde nisiqr
hoc ꝑfidẽ & spẽ & dilectio¬
nũ factũ eẽ dic̃ in nobis se¬
cundũ primitics sp̃s sed
quic spesq: uid&ur non ẽ
spes. & ideo si quod nonui¬
demus speramus . ꝑ pacien¬
tia ex pectamus: restat uti¬
que redemptio corporis
nr̃i. quam expectantes in
nobis m& ipsis ingemȩsci¬
mus : unde ẽ & illud spe
gaudentes in tribulatione
pacientes : Hacec igitur

Expanded text:
ogenitus a mortuis, quia et corpus eius, cui caput est ipse, non nisi ecclesia est. Nonnulli enim adtendentes uerba, quae assidue dicit apostolus, quia et mortui sumus cum Christo et resurreximus cum eo, nec intellegentes, quatenus dicantur, arbitrati sunt iam factam esse resurrectionem nec ullam ulterius in fine temporum esse sperandam, ex quibus est, inquit, Hymenaeus et Philetus, qui circa ueritatem aberrauerunt dicentes resurrectionem iam factam esse et fidem quorundam subuertunt. idem apostolus eos arguens detestatur, qui tamen dicit nos resurrexisse cum Christo. unde, nisi quia hoc per fidem et spem et dilectionem factum esse dicit in nobis secundum primitias spiritus? sed quia spes, quae uidetur, non est spes et ideo, si, quod non uidemus, speramus, per patientiam expectamus, restat utique redemptio corporis nostri, quam expectantes in nobismet ipsis ingemescimus. unde est illud: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Haec igitur
Abbreviated transcription (Latin):
modo intimore ꝑfidem
tunc autẽ ad prehendi¬
mus incaritate ꝑspeciẽ
quam diu enim sumus
incorpore peregrina¬
mur ad nõ ꝑfidem enĩ
ambulcmus non ꝑspeciẽ
Ipse itaque a postolus
qui dicit ut ad prehen¬
decm sicut & adp̃hensus
sum: aꝑte se non adpse¬
hendisse confit&ur
fratres inquid ego me
non arbitror cdpse¬
hendisse : sed tamen
quia ipsa spes expro¬
missione ueritatis cer¬
tec nobis ẽ cũ dicer&.
consepultienĩ sumus illi
ꝑbaptismũ in morte
sub iunxit & ait ut quẽ
admodum resurrexit
xp̃s amortuis ꝑ gloriã
pactris. itoc & nos in nouita
te ambulemus ambulamꝰ
ergo in relaboris. sed in
spe qui&is in carne ue
pus quidem mostuum ẽ
propter peccatum : sps
autem uita ẽ propter
iustiticm si autẽ sps̃ eius
qui suscitauit xpm ihm̃

Expanded text:
modo in timore per fidem, modo in timore per fidem, tunc autem adprehendemus in caritate per speciem. quam diu enim sumus in corpore, peregrinamur a domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem. ipse itaque apostolus, qui dicit: Ut adprehendam, sicut et adprehensus sum, aperte se non adprehendisse confitetur: Fratres, inquit, ego me non arbitror adprehendisse. sed tamen quia ipsa spes ex promissione ueritatis certa nobis est, cum diceret: Consepulti ergo sumus illi per baptismum in morte, subiunxit et ait: Ut, quem ad modum surrexit Christus a mortuis per gloriam patris, ita et nos in nouitate uitae ambulemus. ambulamus ergo in re laboris sed in spe quietis, in carne uetpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem spiritus eius. qui sus
Abbreviated transcription (Latin):
que uid&ur non ẽspes
quod enĩ quis uid& quid
sperat : si autem quod
non uidemus speramus
ꝑpacientiã ex pectamus.
quod memento quac̃ se¬
pe commemorem: Neque
iamnunc inista uita nos
becctos fieri debere ar¬
bitremur & ab omnib:
difficultatib: liberos ac
sic inangustiis rerum
tempora lum ceduersus
dm̃ ore sacrilego mur¬
moremus quasi non exhi¬
beat quod promisit. Pro¬
misit quidem &icẽ huic
uitae nec essaria. seda¬
lia sunt solatia misero¬
rũ alia gaudi abeatorũ
dñe inquid s ecundum
multitudinẽ dolorum
meorũ incor de exor¬
tationes tucce iocunda¬
uer animã mec̃. Non
ergo murmuremus in
difficultactib: neꝑ da¬
mus latitudinem hilari¬
tatis: dequa dicitur spe
gccudentes : quia sequitꝰ
intribulcctione peccien¬
tesi Noua ergo uita infi¬
de nunc inchocctur. &
spe geritur: namtunc
erit cũ absor b&ur
mors inuictoriam. Cum
resurgimus: sed nonom¬
nes inmutabimur. &
dñs erunt inquid ae¬
quedes angelis dĩ ad¬
pracehensi enim sumus

Expanded text:
ur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem, quod non uidemus, speramus, per patientiam expectamus. Quod memento quam saepe commemorem. neque iam nunc in ista uita nos beatos fieri debere arbitremur et ab omnibus difficultatibus liberos ac sic in angustiis rerum temporalium aduersus deum ore sacrilego murmuremus, quasi non exhibeat, quod promisit. promisit quidem etiam huic uitae necessaria; sed alia sunt solatia miserorum, alia gaudia beatorum: Domine, inquit, secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo exhortationes tuae iucundauerunt animam meam. non ergo murmuremus in difficultatibus, ne perdamus latitudinem hilaritatis, de qua dicitur: Spe gaudentes, quia sequitur: In tribulatione patientes. noua ergo uita in fide nunc inchoatur et spe geritur; nam tunc erit, cum absorbebitur mors in uictoriam, cum inquit, resurgemus, sed non omnes inmutabimur, et dominus: Erunt, inquit, aequales angelis dei. adprehensi enim sumus
Abbreviated transcription (Latin):
de scripturis scĩs hoc di¬
cimus quodomnia si de¬
ra ds̃ condidit & locis
cccelestib: quib: uoluit or¬
dinauit: que stellis dis¬
tincta & ordinata. in
quacs hb& pcortes diui¬
dant quibus lib& uoca¬
bulis notent : ubi cumq
sol e& mense nouorũ illic
eũ repperir&. haec cae¬
lebratio propt̃ similitu¬
dines sacramenti reno¬
uandae uitae de
qua satis disseruimus:.
quod si &iã locus ille si¬
derũ haries
uocari propter aliquã¬

Expanded text:
de scripturis sanctis hoc dide scripturis sanctis hoc didicimus, quod omnia sidera deus condidit et locis caelestibus, quibus uoluit, ordinauit. quae stellis distincta et ordinata in quaslibet partes diuidant, quibuslibet uocabulis notent, ubicumque sol esset mense nouorum, illic eum reperiret haec celebratio propter similitudinem sacramenti renouandae uitae, de qua satis disseruimus. quod si etiam locus ille siderum aries posset uocari propter aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
quicce aut tempus semi¬
nandi ẽ: quod imbribus
autum nalibus terra saci¬
ata ẽ: uel siquid forte
aliinaturales effectus
circa motũ aeris & hu¬
moris aduccricndas tẽ¬
porũ qucclitates. insiderũ
ordinatissima conuer¬
sione notati sunt: De
quib: dictũ ẽ. cũ conde¬
rentur & sint insignis
& temporib: & indieb:
& annis: sique autem
figur& similitudinũ
non tantum deccelo &¬
desi derib: sed &ic̃ decre¬
atura inferiore dicun¬
tur ad dispensatio¬
nẽ sacramentorũ eloquẽ¬
tia quedã ẽ. doctrinae
salutaris mouendo affec¬
tui discendentium ad cõ¬
modata auisibilib: ad in¬
uisibilit a corporalib:
adspiriteclia: a tempora¬
lib: ad cc&ernare Nec
quis quam nr̃m ad tendit
quod eotempore quo pas¬
cha cccelebramus solin
hariete ẽ. sicut illi apel¬
lant quendcc siderũ lo¬
cũ ubi uer& mense nouo¬
rũ solinuenitur. sed si¬
ue illi hari&em siue aliud
aliquid eadem partẽ cȩli
uocare uoluerunt. Nos

Expanded text:
quiae\', aut: \'Tempus semiquiae\', aut: \'Tempus seminandi est, quod imbribus autumnalibus terra satiata est\', uel si qui forte alii naturales effectus circa motus aeris et humoris ad uariandas temporum qualitates in siderum ordinatissima conuersione notati sunt, de quibus dictum est, dum conderentur: Et sint in signis et temporibus et in diebus  annis. si quae autem figurae similitudinum non tantum de caelo et sideribus sed etiam de creatura inferiore ducuntur ad dispensationem sacramentorum, eloquentia quaedam est doctrinae salutaris monendo affectui discentium accommodata a uisibilibus ad inuisibilia, a corporalibus ad spiritalia, a temporalibus ad aeterna. Nec quisquam nostrum adtendit, quod eo tempore, quo pascha celebramus, sol in ariete est, sicut illi appellant quendam siderum locum, ubi re uera mense nouorum sol inuenitur; sed siue illi arietem siue aliud aliquid eandem partem caeli uocare uoluerint, nos
Abbreviated transcription (Latin):
uentis : demari: det̃ra
nibus : ad sermonẽ qui¬
dẽ multipliciter cd cȩ¬
lebrationẽ uero sacram̃¬
torũ iam xp̃ianaliber¬
tate paucissimae sic̃ de
aqua. defrumento de
uino deoleo: Inseruitu¬
te autẽ u&eris populi
multa &iã cccele bracri
imperata suntq nob̵
tantũ modo intellegenda
traduntur: non itaq:
diesob seruamus &
annos & menses & tẽpora:
Ne audiamus ab apostolo
T imeo uos neforte
sine causa labora uerim
inuobis: eos enĩ culpat.
quia dicunt non profi¬
ciscar quia posterus ẽ
aut quice lunce sic festur
uel proficiscar ut pros¬
peracccedant: quia itoc
sehab& positio siderũ
non agam hoc mense cõ¬
mertiũ quicc illa stella
mihi agit mense: uel agã
quicc suscepit mensẽ non
plantẽ hoc annouineã
quiabis sextus on au¬
tẽ quis quac̃ sapiens arbi¬
tratur obseruatores tẽ¬
porũ rep̃hendendos qui
dicunt non proficis car
hodie quia tempestas ex¬
ortec ẽ: Aut non nauigem
quia sunt hiberne reli¬

Expanded text:
uentis, de mari, de terra, uentis, de mari, de terra, nibus ad sermonem quidem multipliciter, ad celebrationem uero sacramentorum iam Christiana libertate parcissime sicut de aqua, de frumento, de uino, de oleo. in seruitute autem ueteris populi multa etiam celebrari imperata sunt, quae nobis tantum modo intellegenda traduntur. non itaque dies obseruamus et annos et menses et tempora, ne audiamus ab apostolo: Timeo uos, ne forte sine causa laborauerim in uobis; eos enim culpat, qui dicunt: \'Non proficiscar, quia posterus est aut \'quia luna sic fertur,\' uel: Proficiscar, ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum; non agam hoc mense commercium, quia illa stella mihi agit mensem\', uel: Agam, quia suscipit mensem: non plantem hoc anno uineam, quia bissextus est\'. non autem quisquam sapiens arbitratur obseruatores temporum reprehendendos, qui dicunt: \'Non proficiscar hodie, quia tempestas exorta est\', aut: \'Non nauigem, quia adhuc sunt hibernae reli
Abbreviated transcription (Latin):
conditas: arguamus &
nos eorũ ꝑ uersitatẽ quae
reb: sapientissim e con¬
ditis ad stultissimas opi¬
niones ab utitur: Nam
simatimãcus nob̵ con¬
tradicturus ẽ desideri¬
bus & luminarib: caeli
ad sacramenta mysticȩ
figuranda similitudines
ducere contradicant &
ne dicatur nobis astu¬
ti ut serpentes contra.¬
dicant striones ne in
psalmis cythara nomi¬
nemus : aut quia ex his
reb: admisteria uerbi
dĩ similitudinũ signa su¬
muntur. dicant sipla¬
c& uel auspicia nos cap¬
tare uel uenena confice¬
re uel thecctricas affec¬
tare luxurias, quod si¬
dementissimũ ẽ dicere
nonigitur nos desole
& luna annuis mens tru¬
is ut temporib: actionum
nostrarum euenta coni¬
cimus : ne inuitae huma¬
ncce periculosissimis tẽ¬
pestatib: tam quã in sco¬
pulos miser cce seruitu¬
tis in lisia libero arbi¬
trio naust agemus sed
adrem sacratae signifi¬
candam similitudines
habitas religio sissima
deuocine suscipimus sic̃
dec&era crecctura. de

Expanded text:
conditas arguamus et conditas arguamus et non eorum peruersitatem, quae rebus sapientissime conditis ad stultitiae suae uanissimas opiniones abutitur. nam si mathematicus nobis contradicturus est de sideribus et luminaribus caeli ad sacramenta mystice figuranda similitudines ducere, contradicant et aune dicatur nobis: Astuti ut serpentes; contradicant histriones, ne in psalmis citharam nominemus; aut quia ex his rebus ad mysteria uerbi dei similitudinum signa sumuntur, dicant, si placet, uel auspicia nos captare uel uenena conficere uel theatricas affectare luxurias, quod dementissimum est dicere. Non igitur nos de sole et luna annuis menstruisue temporibus actionum nostrarum euenta conicimus, ne in uitae humanae periculosissimis tempestatibus tamquam in scopulos miserae seruitutis inlisi a libero arbitrio naufragemus, sed ad rem sacrate significandam similitudines habitas religiosissima deuotione suscipimus sicut de cetera creatura de
Abbreviated transcription (Latin):
eis aliquando simili¬
tudo ad diuina mys¬
teriu figuranda: ex
omni enĩ creatura
dicitur Non ĩdeo in
sententiã dãmitio¬
nis debemus in ruere
quae orae apostolico
de quibus dã profertꝰ
qui coluerunt & ser¬
uierunt creaturae
potius quã creatori
qui ẽ benedictus in
scła sicut enĩ non
adoramus pecora
quã uis dictus sit &
agnus & uitulus nec
ferã quia dictus leo
de tribu iuda: nec la
inpsofiguratur aec¬
clesia sic solẽ necluna
quã uis exea cccelesti
creatura sicut exmul¬
tis terrestribus sacra¬
mentorũ figurae ad
informationes misti¬
Cas as sumuntur: qr¬
propt̃ manicheorũ de¬
liment a cũ detesta¬
tione ridenda sunt
quib: cũ oblecerimus
uana cõmenta unde ho¬
mines inerrorẽ prȩci¬
pitant quo prius p̃cipi¬
tati sunt garruli sibi ui¬
dentur: cũ dicunt no¬
bis cur& uos ad solis &
lunȩ conputationẽ pas¬
cha caelebratis quasi
nos ordines siderũ aut
uis situdines temporum
a sũmo adq optimo dõ¬

Expanded text:
eis aliquando similieis aliquando similitudo ad diuina mysteria figuranda; ex M omni enim creatura ducitur. nec ideo in sententiam damnationis debemus inruere, quae ore apostolico de quibusdam profertur, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. sicut enim non adoramus pecora, quamuis dictus sit et agnus et uitulus, nec feram, quia dictus sit leo de tribu Iuda, nec lapin ipso figuratur ecclesia, sic nec solem aut lunam, quamuis ex ea caelesti creatura sicut ex multa terrestri sacramentorum figurae ad informationes mysticas adsumuntur. Quapropter Manichaeorum deliramenta cum detestatione ridenda sunt, quibus cum obiecerimus uana commenta, unde homines in errorem praecipitant, quo prius praecipitati sunt, garruli sibi uidentur, cum dicunt nobis: \'Cur et uos ad solis et lunae computationem pascha celebratis?\' quasi nos ordines siderum aut uicissitudines temporum a summo atque optimo d
Abbreviated transcription (Latin):
fecta pax non dũ consũ¬
mitur omnino cũcor¬
ruptibile hoc induerit
incorruptionẽ . & mor¬
tale hoc induerit in mor¬
talitatẽ: undẽ & illus.
ciuitatis muri quaȩ ie¬
richo adpellatur quod
in ebreo eloquio luna
inter pr&uri dicitur
septimo circũ ucta. tes¬
tamenti arca corrue¬
runt : Quid enĩ nunc
agit adnuntiatiore¬
gni caelorx quã circũ¬
actio arche significaũ
Nisi ut omnia muni¬
menta mortulis ui¬
tae id ẽ omnis spes
uius scłi quae resis¬
tit spei futuri scłim
dono septenario sp̃s
enĩ circũ eunte ar¬
ca non in pulsu uio¬
lento illi muri ceci
Qunt & alia testimo¬
nia scripturarũ
quae nobis inger
per cã memoratio¬
nẽ lunae a ecclesiae
significationẽ: quae
in ista mortalita¬
te ab illa hierusalẽ
cuius ciues. scĩ an¬
geli s in ȩrumnis &
laboribus peregri¬
natur non ideo tam̃
putare debentstul¬
ti qui nolunt in
melius cõmutari. ad¬
oranda eẽ lumina¬
ria qui anutitur ex

Expanded text:
fecta pax nondum est, consufecta pax nondum est, consumetur omnino, cum corruptibile hoc induet incorruptionem et mortale hoc induet inmortalitatem. unde et illcivitatis muri, quae Jericho appellatur, quae in hebraeo eloquio Luna interpretari dicitur, septimo circuitu circumacta Testamenti arca corruerunt . Quid enim nunc aliud agit annuntiatio regni coelorum, quam circumactio arcae significavit, nisi ut omnia munimenta morttae, id est omnis spes huius saeculi, quae resistit spei futuri saeculi, in dono septenario spirienim circumeunte arca non inpulsu uiolento illi muri sed sunt et alia testimonia scripturarum, quae nobis ingerunt per commemorationem lunae ecclesiae significationem, quae in ista mortalitate ab illa Hierusalem, cuius ciues sancti angeli, in aerumnis et laboribus peregrinatur. Non ideo tamen putare debent stulti, qui nolunt in melius commutari, adoranda esse ista luminaria. quia ducitur ex
Abbreviated transcription (Latin):
si ad septẽ scribens a ec¬
clesias ecclesia uero ad¬
huc instar mortalita¬
tis carnis constituta
propter ipsã mutabi
litatem lunae inscrip¬
turis signifi catur. unde
ẽillud parauerunt
sagittas suas in far&ra
ut sagittent in obscura
luna rectos corde : pri¬
us enĩ quã fiat illud qđ
dicit upostolus cũ xp̃s
Obscura uid&ur aeccle¬
sia intempore peregri¬
nationis suae. Inter
multas iniquitates ge¬
mens & tunc sunt tim̃
dae fallaciũ seductoꝵ:
quas nomine sagittarx
intellegi uoluit: Un de
alio loco propter nunti¬
os sidelissimos uerita¬
tis quos ubiq parit aec¬
clesia dicitur luna tes¬
tis incaelo fidelis: & cum
de regno dñpsalmus can¬
diebus eius iustitia &
ubundantia pacis quo
usque interficiatur lu¬
na idẽ abundantia pac
intantũ cresc& donec
omnẽ in mutabilitatẽ
mortalitatis ab sumat
tunc nouissima inimi¬
ca destru&us mors:
&quid quid nobis re¬
sistit ex infirmitate
carnis undẽ nobis per¬

Expanded text:
si, ad septem scribit Ecsi, ad septem scribit Ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista mortalitate carnis constituta, propter ipsam mutabilitatem lunae nomine in scripturis significatur. unde est et illud: parauerunt sagittas suas in pharetra, ut insagittent in obscura luna rectos corde. prius enim quam fiat illud quod dicit apostolus: cum Christus obscura uidetur ecclesia in tempore peregrinationis suae inter multas iniquitates gemens et tunc sunt timendae insidiae fallacium seductorum, quas nomine sagittarum intellegi uoluit. unde alio loco propter nuntios fidelissimos ueritatis, quos ubique parit ecclesia, dicitur: Luna testis in caelo fidelis, et cum de regno domini psalmus candiebus eius iustitia et abundantia pacis, quoad usque interficiatur luna, id est abundantia pacis in tantum crescet, donec omnem mutabilitatem mortalitatis absumat. tunc nouissima inimica destruetur mors et, quicquid nobis resistit ex infirmitate carnis, unde nobis per
Abbreviated transcription (Latin):
scło ad parent paula¬
tim auertit & ad supe¬
rioru adquae inferio¬
ic conuertit: & hoc
terrae. idẽ. eis qui ter¬
rena sapiunt d&erius
uid&ur :unde illi
impii postremã in fruc¬
tuosã ugentespeniten¬
tiã Qiã hoc inter mul¬
ta dicturi sunt. hi sunt
quos aliquando habui¬
mus in risũ & insimi¬
litudinẽ in properni
Nos insensati uitã illoꝵ
aestimabmus insania:
ꝑhoc sp̃s sc̃s de¬
in uisibilibus ad inui¬
sibilia & decor poraeli¬
bus ad spiritalia sacra¬
menta similitudinẽ.
ducens transitũ illũ
de alia uita in aliã uitã
quod pasca nominatꝰ:
uquarta decima luna
uoluit obseruari ut
non solũ ꝓpter tempus
tertiũ quod supra com¬
memoraui quia inde
incipit ebdomada ter¬
tio: sed &iã propter con¬
uersionẽ ub exteriõb
adinteriora deluna si¬
militudo ud sũ mer&ur.
usque uduicesimã ue¬
ro & primã propter ipsũ
numerũ septe narium.
quo uniuersitatis signi¬
ficatio sepe siguratus
qui &iã ipsi aecclesiae

Expanded text:
eculo apparent, paulatim auertit et ad superiora atque interiora conuertit; et hoc terrae, id est eis, qui terrena sapiunt, deterius uidetur. unde illi impii postremam infructuosam agentes paenitentiam etiam hoc inter multa dicturi sunt: Hi sunt, quos aliquando habuimus in risum et in \' similitudinem improperii; nos insensati uitam illorum aeshoc spiritus sanctus de uisibilibus ad inuisibilia et de corporalibus ad spiritalia sacramenta similitudinem ducens transitum illum de alia uita in aliam uitam, quod pascha nominatur, a quarta decima luna uoluit obseruari, ut non solum propter tempus tertium, quod supra commemoraui, quia inde incipit tia; sed etiam propter ipsam conversionem ab exterioribus ad interiora, de luna similitudo assumeretur: usque ad vicesimam vero et primam, propter ipsum numerum septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur, qui etiam ipsi Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
pascha cũ discipulis ubi
icenã eis mysticã dedit.
Cũ ui diss& inquid ihs̃
qui a uenit eius hora
ut transir& demundo
adpatrem : transitus
ergo dehac uita morta¬
Li in aliã uitã in mostalẽ.
hoc ẽ enĩ demorte ad
uitam in passione & in
resurrectione dnĩ cõ¬
mendectur: hic transitꝰ
a nobis mo do agitur
ꝑfidẽq nobis ẽ in remis¬
sionẽ peccatorũ in spẽ
uitae a& nae : diligenti¬
b dm̃ & proximũ: quia
fides ꝑ dilectionẽ opera¬
tur & iustus ex fide uiuit:
spes autẽ que uid& ur ñ
ẽ. spes: quod enĩ uid& quis
quadsperat : si ccutẽ quod
non uidemus speramus :¬
ꝑ pacientiã ex pectamus ⁊
secundũ hanc fidẽ & spẽ
& dilectionẽ. qua coepi¬
mus eẽ subgratia. Iam
conmostui sumus cũ xp̃o.
& consepulti illi ꝑbaptis¬
Imũ sic̃ dic̃ apostolus quia
& u&us homo nostersi¬
mul confixus ẽ. eruei
cũ illo & resurreximus
cũ illo quia simulnos ex¬
citauit. & simulsedere
fecit inccelestib: un¬

Expanded text:
pascha cum discipulis, ubi pascha cum discipulis, ubi cenam eis mysticam dedit: cum uidisset, inquit, Iesus, quia uenit hora, ut transiret de mundo ad patrem. transitus ergo de hac uita mortali in aliam uitam immortalem — hoc est enim de morte ad uitam — in passione et in resurrectione domini commendatur. Hic transitus a nobis modo agitur per fidem, quae nobis est in remissionem peccatorum, in spe uitae aeternae diligentibus deum et proximum; quia fides per dilectionem operatur, et iustus ex fide uiuit. spes autem, quae uidetur, non est spes. quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quod non uidemus speramuser patientiam exspectamus: secundum hanc fidem, spem et dilectionem, qua coepimus esse sub gratia. Jam commortui sumus cum Christo et consepulti illi per baptismum, sicut dicit Apostolus: Quia et vetus homo noster, simul concrucifixus est cruci cum illo, et resurreximus cum illo, quia et simul nos excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus. Un
Abbreviated transcription (Latin):
in aliqua cxelebratione
cũ reigestae cõmemora¬
tio ita fit: ut aliquid &iã
significare intellegatur
quod dr̃ accipiendum ẽ
Eoitaque modo agimus
pascha : ut non solũ quod
factũ in memoriam re¬
cramenti significationẽ
non omittamus : quia enĩ
sic̃ dic̃ apostolus. mor¬
tuus ẽ propt᷑ delicta nr̃a
& resurrexit propter
iustificationẽ nr̃am tran¬
situs quidẽ demoste ad
uitam ĩnilla passione dñi
& resurrectione sacra.¬
tus ẽ. Nam &iam uocabu¬
lũ ipsum quod pascha dici¬
tur: nõ est grecum
sicut uulgo uideri so¬
.l& sed hebreũ eẽ dicunt
qui linguã utram que
sed ab eo quod transi
tur ut dixi demorte
aduitam hebreo uer¬
bo res appellata ẽ. in
quo eloquio paschatran¬
situs dicitur: sicut per¬
hibent qui hȩc sciunt:
quod uoluit & ipse dñs
tangere cũ ait . quicre¬
dit inme transit amor te
aduitam : & maximȩ idẽm
euangelista. hoc intelle¬
gitur ex primere uolu¬
isse cũcaelebratur ad ño

Expanded text:
in aliqua celebratione, in aliqua celebratione, cum rei gestae commemoratio ita fit, ut aliquid etiam significare intellegatur, quod sancte accipiendum est. eo itaque modo agimus pascha, ut non solum, quod factum est, in memoriam recramentorum significationem non omittamus. quia enim, sicut dicit apostolus, mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, transitus quidam de morte ad uitam in illa passione domini et resurrectione sacratus est. nam etiam uocabulum ipsum, quod " pascha dicitur, non Graecum, sicut uulgo uideri solet, sed Hebraeum esse dicunt, qui linguam utramque sed ab eo, quod ttur, ut dixi, a morte ad uitam, hebraeo uerbo res appellata est: in quo eloquio pascha transitus dicitur, sicut perhibent qui haec sciunt. quod uoluit et ipse dominus tangere, cum ait: qui credit in me, transiet de morte ad uitam. et maxime idem euangelista hoc intellegitur exprimere uoluisse, cum celebraturo domino
Abbreviated transcription (Latin):
tis lit teris tuis ubime
commonuisti ut debitũ
red deren de rescriptis
enodandis quȩstionib:
quas iam longe ante
quȩsieras gratissimum
mihi atque carissimum
desideriũ studii tui ampli¬
us differri tolerare non
potui. & quamuis in me¬
diis aceruis occupationẽ
meccrũ hanc feci p̃cipuã
ut de ecequȩ interrogasti
responderem tibi: diuti¬
us autẽ detucc epistala
disputare nolo hoc ipsũ
me impediat iamtandẽ
red hibere quod debeo: quȩ¬
risquȩ causccsit. cur an¬
niuerscrius dies cȩcele¬
brandȩ dominicȩ pas¬
sionis Nonadeundem re¬
decet anidiẽ sicut diesqua
tracditus natus : & de in¬
de sub iungis si hoc fit
propt̃ scebbatũ & lunam
quid sibi uelit in hac re
obseruatio sabbati & lu¬
nae hic primũ opost&
noueris diẽ natclis dni
non insacramento cae¬
lebrare : sed tantũ in me¬
moria reuocarȩ quod
natus sit: ac ꝑ hoc nihil
opus erat nisi reuolutũ
die anni quo ipsa res
fasta ẽ ad euocationẽ si¬
gnari : sacramentũ ẽ autẽ

Expanded text:
tis litteris tuis, ubi me commonuisti, ut debitum redderem de residuis enodandis quaestionibus, quas iam longe ante quaesiueras, gratissimum mihi atque carissimum desiderium studii tui amplius differri tolerare non potui et quamuis in mediis aceruis occupationum mearum hanc feci praecipuam, ut ad ea, quae interrogasti, responderem tibi. diutius autem de tua epistula disputare nolo, ne hoc ipsum me impediat iam tandem redhibere, quod debeo. Quaeris, quae causa sit, cur anniuersarms dies celebrandae dominicae passionis non ad eundem redeat anni diem sicut dies, qua traditur natus, et deinde subiungis, si hoc fit propter sabbatum et lunam, quid sibi uelit in hac re obseruatio sabbati et lunae. hic primum oportet noueris diem natalis domini non in sacramento celebrari, sed tantum in memoriam reuocari, quod natus sit, ac per hoc nihil opus erat, nisi reuolutum diem anni, quo ipsa res facta est, festa deuotione signari. sacramentum est autem
Abbreviated transcription (Latin):
tur semꝑ exrebus uisi¬
bilibus inuisibiliũ
congruere si militu¬
dines: quis: ergo ille
stultus qui t̃am quã
luna mutatur inisi
adã in quo om̃s pecca¬
uerunt: Aima quip¬
pe humana recedens
a sole iustitiae abilla
scilic& intna con¬
tem plationẽ in cõmu¬
tabilis ueritatis oins
uires suas interrena
conuertit. & eo magis
magisq obscuratur
cũ redire coeperit
ad illã in cõmutabilẽ
sapientiã quanto
magis ei propinquat
affectu pi&atis. tanto
magis exterior homo
corrũpitur sed inte¬
rior renouatus de
die indiẽ omnisq ex
illa ingenii quae ad
inferiora uergebat
ad superiora conuer¬
titur & a terrenis quo¬
dã modo aufertur ut
magis magisq biuic
sclo moriatur & uita
eius absconditur cũ xp̃o
in dõ: mutatur ergo
in deterius ad ex terio¬
ra progrediens & uita
sua proiciens intima
sua & hoc terrae. idẽ
eis qui terrena sapiunt:
Melius ud&ur cũ
laudatur peccator in
desi deriis animae suȩ
& qui iniqua gerit
benedic&ur: mutatus
aut in melius cum¬

Expanded text:
tem semper ex rebus uisibilibus ad inuisibilia congruae similitudines. quis ergo est ille stultus, qui tamquam luna mutatur, nisi Adam, in quo omnes peccauerunt? anima quippe humana recedens a sole iustitiae-ab illa scilicet interna contemplatione incommutabilis ueritatis — omnes uires suas in terrena conuertit et eo magis magisque obscuratur cum redire coeperit ad illam incommutabilem sapientiam, quanto magis ei propinquat affectu pietatis, tanto magis exterior homo corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem omnisque lux illa ingenii, quae ad inferiora uergebat, ad superiora conuertitur et a terrenis quodam modo aufertur, ut magis magisque huic saeculo moriatur et uita eius abscondatur cum Christo in deo. Mutatur ergo in deterius ad exteriora progrediens et in uita sua proiciens intima sua; et hoc terrae, id est eis, qui terrena sapiunt, melius uidetur, cum laudatur peccator in desideriis animae suae et, qui iniqua gerit, benedicitur. mutatur aut
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad locum quo nititꝰ
ueniens conquies cat i
pondus quippe olei si
dimittactur inherede¬
orsum siccutem sub aquis
sursum nititur: sic ani¬
mcce ad eccque amant
propterea nituntur ut
ꝑueniendo requiescant.
& multa quidem ꝑcor¬
pus delectantur: sed
non ẽ in eis c& erna
requies: nec saltim diu¬
turna : & proptereama¬
grauant potius ut sin¬
cerũ eius pondus quo in
suꝑ na fertur impediap
cumuero anima seipsa de¬
lectactur nondũ re in cõ¬
mutabili delectatur: &
ideo cdhuc suꝑba ẽ : quia¬
aseprosummo hab& cum
superior sit ds̃ nec in ta¬
li peccato in punitare¬
linquitur. quic ds̃ suꝑ¬
bis resistit humilibus
au: tem dat gratic̃e: cũ
autem delectactur ubi
uerã certã a& ncc̃ inue

Expanded text:
nec ad locum, quo nititur, nec ad locum, quo nititur, ueniens conquiescat — pondus quippe olei si dimittatur in aere, deorsum, si autem sub aquis, sursum nititur —. sic animae ad ea. quae amant, propterea nituntur, ut perueniendo requiescant. et multa quidem per corpus delectant, sed non est in eis aeterna requies nec saltem diuturna; et propterea magrauant potius, ut sincerum eius pondus. quo in superna fertur, impediant. cum uero anima se ipsa delectatur, nondum re incommutabili delectatur et ideo adhuc superba est, quia se pro summo habet. cum superior sit deus. nec in tali peccato inpunita relinquitur, quia deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cum autem deo delectatur, ibi uera
Abbreviated transcription (Latin):
bati quem diem domini¬
cũ dicimus figuratur:
quere septem dies gene¬
sim lege inuenies septi¬
mũ sine uesperer : quia
requiem sine fine signi¬
fic&: prima ergo non
fuit sempiterna pecca¬
ti Requies autem ulti¬
mc sempiterna ẽ : Ac ꝑ
hoc & octauus sempiter¬
nac̃beatitudinẽ hecbe¬
bit : quicc requies illaq:
sempiternac ẽ . excipitur
ab octauo non ex tingui
tur: Neq enĩ ee aliter.
sempiterna terra Ita
ergo erit octauus quipiꝰ¬
poraliter cccelebrando
ut futura e& scĩficatio¬
nis in requiem sps̃ scĩ.nũ¬
quã enim legimus ingene¬
sim scĩficationẽ ꝑ omnes
priores dies: sed desolo
sccbbato dictũ ẽ & scĩ fica¬
diem septimum : Amapt
enim requiem siue piae
anime siue inique sed &¬
qua ꝑueniant ad id qđ
amcnt plurimũ nesci¬
unt: nec aliquid ad pe¬
tunt & icẽ ipsa corpora
ponderib: suis nisi quod
animcce cmorib suis.
nam sicut corpus ttem
diunititur pondere
siue deor sum mersus
siue sursum uersus do¬

Expanded text:
bati, quem diem dominibati, quem diem dominicum dicimus, figuratur. quaere septem dies, Genesim lege: inuenies septimum sine uespere, quia requiem sine fine significat. prima ergo uita non fuit sempiterna peccanti, requies autem ultima sempiterna est ac per hoc et octauus sempiternam beatitudinem habebit, quia requies illa, quae sempiterna est, excipitur ab octauo, non extitur; neque enim esset aliter sempiterna. Ita ergo erit octavus qui priporaliter celebrandum, ut figura esset sanctificationis in requie Spiritus sancti. Nusquam enim legimus in Genesi sanctificationem per omnes priores dies; sed de solo sabbato dictum est: Et sanctificadiem septimum . Amant enim requiem, sive piae animae, sive iniquae; sed qua perveniant ad illud quod amant, plurimae nesciunt: nec aliquid appetunt etiam ipsa corpora ponderibus suis, nisi quod animae amoribus suis. Nam sidiu nititur pondere siue decrsum uersus siue sursum uersus, do
Abbreviated transcription (Latin):
requies ẽ quedam abom¬
nilabore omniũ moles
ta fit transitus : quem
dñs noster ihs̃ xp̃s sua
passione demonstrare
& consecrare digna¬
tus ẽ: Inẽ autẽ in illa
requie non desidiosa
fegnitia : sed quedc̃ in¬
effecbilis tranquillitas
actionis ociosce: sic
enim ab huius uitoce oƿe¬
rib: infine requiescitur
ut inclterius uitaeac¬
tione gcudectur: sed
quia talis actio indie illa¬
unde cegitur sine lc¬
bore membrorum si ne
langore curcrum
non cd ecm sictran¬
situs per qui &em ut
ips laborisuc cedat
id est noric esse incipiat
actio ut desinat. qui es neq
enim reditur adlaborẽ uel
curas. sed pꝑman &
in actione qđ cedqui & em
pertin&: nec inopere la¬
borecre nec incogitatione
fluctucre: quia ergo ꝑre¬
quiem ad primã uita red¬
ditur unde animac lapsa ẽ
in peccatum propterec sab¬
bato requies significectur:
illec autem prima uita
que a peregrinatione
redeuntibus & pri¬
mccstolã accipientib
redditur peruncc̃ sab¬

Expanded text:
requies est quaedam ab omrequies est quaedam ab omni labore omnium molestta fit transitus, quem inus noster Iesus Christus sua passione praemonstrare et consecrare dignatus est. inest autem in illa requie non desidiosa segnitia sed quaedam ineffabilis tranquillitas actionis otiosae. sic enim ab huius uitae operibus in fine requiescitur, ut in alterius uitae actione gaudeatur. sed quia talis actio in dei laude agitur sine labore membrorum, sine angore curarum, non ad eam sic transitur per quietem, ut ipsi labor succedat, id est non sic esse incipiat actio, ut desinat quies, neque enim reditur ad labores et curas, sed permanet in actione, quod ad quietem pertinet, nec in opere laborare nec in cogitatione fluctuare. quia ergo per requiem ad primam uitam reditur, unde anima lapsa est in peccatum, propterea sabbato \'requies significatur. illa autem prima uita, quae a peregrinatione redeuntibus et primam stolam accipientibus redditur, per unam sab