comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conspitiantur effectus. Nam in reb car¬
nalib. in rationabiles nobis sunt cõpare
& equales. S in aliud nescio quomodo
consequentia sermonis infiexa est. Non
enĩ hoc erat in nr̃a contemplatione ꝓ¬
positũ. ut quid sit excellentius in bo¬
mine. utrũ mentis operatio. an substar¬
tia materialis inquireret: s qd ñ a¬
liqua parte eoꝵ que in nobis sunt.
mens esset iunera. E qualiter autẽ in om¬
nib & ꝑomnia se se diffundat & nec extrinse¬
cus ꝑ contineat. nec contineatus intrinsecus.
Hec eñĩ forma in cadis. aut in situlis. aliisq
similib uasis. atq corꝑib. quȩ se sua capati¬
tate continent. ꝓprie ꝑuidetur. Communio uͦ
m̃tis ad corpus. in effabilem quandã. & incõ¬
prehensibilem copulã habere cognoscitur.
nec interius existens. quia res incorꝑea ne¬
quit corꝑe contineni: nec exterius circũ fusa.
uł ambiens. s inuisibili quodã mͦ. & in ex¬

Expanded text:
conspiciantur effectus. Nam in rebus carconspiciantur effectus. Nam in rebus carnalibus irrationabiles nobis sunt compares et aequales. Sed in aliud nescio quomodo consequentia sermonis inflexa est: non enim hoc erat in contemplatione propositum, ut quid esset excellentius in homine, utrum mentis operatio aut substantia materialis, inquireret, sed quod in aliqua parte eorum quae in nobis sunt mens esset innexa, aequaliter autem in omnibus et per omnia sese diffundat, et nec extrinsecus contineat, nec contineatur intrinsecus. Haec enim forma in cadis aut in situlis aliisque similibus vasis atque corporibus, quae se sua capacitate continent proprie pervidetur: communio vero mentis ad corpus ineffabilem quamdam et incomprehensibilem copulam habere cognoscitur, nec interius existens, quia res incorporea nequit corpore contineri, nec exterius circumfusa vel ambiens, sed invisibili quodammodo et inex
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus accepisse. Item cecera iuxta eandẽ
ratioem que ñ sunt. ꝑ omnia qł dicunt᷑
babent ex abusione uocabulũ. Sic igitua a
anima cũ ꝑfectionem in ratione & intellecta
prorsus obtineat: omne quicqͥd hoc ñ est e¬
quiuoct quidẽ anima potest esse. ñ tamen
effitientia. que ꝑ abusionem anima nun¬
cupetur.ẜꝑtes qd & inrationabiliũ na¬
turas tãqu̾am ñ ꝓcul existentes a surcu¬
iari uł seminali uita. dedit ad usus homi¬
num ds. qui de singulis quibq iusticiã¬
sue legis affixit: ut hii qui earũ uescunt᷑
carnib ꝓ bolerib habeant. Om̃s enĩ inqͥt¬
carnes manducabitis sicut bolera fem.
Parũ nãq plus habere uidentur ꝑ sen¬
suũ negetatioẽm. quã illa quib aluntur.
& quib crem̃ta ꝑcipiunt: que res instru¬
at amatores carniũ. ñ multũ sensibilib
animũ suũ nectere. s magis spiritalib
priuilegiis occupati. qđ in his uere anime

Expanded text:
dicimus accepisse. Item caetera juxta eamdem dicimus accepisse. Item caetera juxta eamdem rationem quae non sunt per omnia quod dicuntur, habent ex abusione vocabulum. Sic igitur et anima cum perfectionem in ratione et intellectu prorsus obtineat, omne quidquid haec non est, aequivoce quidem anima potest esse, non tamen efficientia quae per abusionem anima nuncupatur. Propter quod et irrationabilium naturas tanquam non procul existentes a surculari vel seminali vita, dedit ad usus hominum Deus qui de singulis quibusque justitiam legis suae affixit, ut hi qui eorum vescuntur carnibus, pro oleribus habeant. Omnes enim carnes manducabitis sicut oleraplus habere videntur per sensuum vegetationem, quam illa quibus aluntur, et quibus crementa percipiunt, quae res instruat amatores carnium, non multis sensibilibus animum suum nectere, sed magis spiritalibus privilegiis occupari, quod in his vere animae
Abbreviated transcription (Latin):
de creaturis ea serie tantũ¬
modo nituncantur qua
nutriuntua & crescunt.
alia uero etiã sensuũ po¬
tentia preualent. & nec
illa sensibilis. nec ista rationabilis participan¬
tia ꝓbantue esse substantiȩ. idcirto quis a¬
nimarũ esse multitudinẽ suspicetus. cũ dif¬
ferentiã earũ non cõpetenti ratione defmiat:
quia omne quicqͥd in reb est. siquidẽ ꝑfec¬
te &e integre uocatus ꝓptie constat esse qđ
dicitua. si aut̃ ñ ꝑ omnia qł appellatus existite
inane nomen ei ꝓbatus adscriptũ. ut puta¬
si quis uerũ panem demonstret: dicimus eũ
pprie subiecto nomen inponere. Quod si quis
er lapide fabrefactã similitudinẽ ueri panis
ostenoat. cui eo forma quidẽ ip̃a sit & magni¬
tudo eius uideatur equalis. nec ñ & eandẽ co¬
loris similitudinẽ pteferat. ita ut multis in¬
ditis uerus putetue. desit autẽ illi qđ cib
possit existere: id circo iã lapidẽ ꝓprie uł
naturalitea ñ abusiue. panis appellatiõem

Expanded text:
de creaturis hac vi tantummodo nituntur, qua nutriuntur et crescunt, aliae vero sensuum potentia praevalent, et nec illa sensibilis, nec ista rationalis participantia probantur esse substantiae, idcirco quis animarum esse multitudinem suspicetur, cum differentiam earum non competenti ratione definiat, quia omne quidquid in rebus est, siquidem perfecte et integre vocatur, proprie constat esse quod dicitur. Si autem non per omnia, quod appellatur existat, inane nomen ei putatur ascriptum, ut puta quod rerum vim non demonstret, dicimus enim proprie subjecto nomen imponere. Quod si quis ex lapide fabrefactam similitudinem veri panis ostentet, cui et forma quidem ipsa sit, et magnitudo ejus videatur aequalis, nec non et eamdem coloris similitudinem praeferat, ita ut multis indiciis verus putetur, desit autem illi quod cibus possit existere, idcirco jam lapidem proprie vel naturaliter, non nisi abusive panis appellationem
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia preeuntis directa sectatur. Quia
ucro tres differentias uitalis potentię ratio
ueprehendit. idẽ nutrimentalẽ que pret̾
sensus aliquos augmenta recipit. & sensualẽ
que sic nutritur ut sentiat. & rationalem
que ꝑfecta est & ꝑ has om̃s extenditus: id¬
cuto nocandũ est. qđ una una uis tantũ¬
modo uitalis. altera &e sensualis: tertia uͦ
pre ceteris etiã rationalis existat. S nemo
ꝑ hec estimet tres animas in hominis con¬
formatione ꝓpriis cutũ scriptas esse lunitib.
& uelud ex plurib eã credat esse conflatã:
cũ uera &e ꝑfecta una sit amma. naturaliteꝵ
spititalis. atq intelligibilis. quȩ ꝑ sensus
miscetus. materialis substantie. Om̃e uero
materiale atq corpeum. qd in conuersio¬
ne. atq mutatione est si quidẽ participiũ capit
animate potentie. motũ ꝑ incrementa sortitur.
si uero ab effectu uitali reciderit motũ suũ corrup¬

Expanded text:
vestigia pereuntis directa sectatur. Quia vestigia pereuntis directa sectatur. Quia vero tres differentias vitalis potentiae ratio deprehendit, id est nutrimentalem, quae propter sensus aliquos augmenta recipit, et sensualem, quae sic nutritur ut sentiatur, et rationalem, quae perfecta est et per has omnes extenditur, idcirco notandum est quod una vis tantummodo vitalis, altera vero sensualis, tertia vero prae caeteris etiam rationalis existat. Sed nemo per haec aestimet tres animas in hominis conformatione propriis circumscriptas esse limitibus, et velut ex pluribus eam credat esse conflatam, cum vera et perfecta una sit anima naturaliter spiritualis atque intelligibilis, quae per sensus miscetur materiali substantiae. Omne vero materiale atque corporeum quod in conversione atque mutatione est, siquidem participium capit animatae potentiae, motum per incrementa sortitur. Si vero ab effectu vitali recesserit, motum suum corrup
Abbreviated transcription (Latin):
abducti. De monstrare nãq
sermo promisetat. qł menꝰ
ñ aliqua parte corporise
esset inclusa. s equaliter
ꝑtotũ spars discurrat. iuxta
nature similitudinẽ motũ subiectȩ partis effi¬
tiens. Est autẽ ubi &e ip̃a mens nature subseq̃nꝰ
impetus. minasteriũ quodãmodo seruitutis
impendit. frequenter enĩ natuta predit corꝑiᷤ
& aut occasiones leticie aut causas meroris
insinuat: ita ut ip̃a quidẽ prestet initiũ uł ci¬
bos appetere. uł qualibet aliã rem uoluptatiᷤᷤ
implere. Mens autẽ tales motus carnis excipi¬
ens. consilii sui nisib consideratarũ rerũ pa¬
tiat effectus. Hoc ueto ñ fit in omnib: sed
in his tantũ qui turpiter affecti. dñatum
rationis. nature nutib subiungant: quiq
suffragus eiusdẽ mentis uoluptatib sen¬
suũ secuiliter obsecuntur. N ꝑfectiorib aut̃
ñ ita fieri incertũ est apud quos mens pre¬
cedit in omnib. & ratione potius quã pas¬
sione ia qd oportet exequitur. nacuraq

Expanded text:
abducti. Demonstrare namque sermo promiserat quod mens non in aliqua parte corporis esset inclusa, sed aequaliter per totum sparsa discurrat, juxta naturae similitudinem motum subjectae partis efficiens. Est autem ubi et ipsa mens naturae subsequens impetus ministerium quodammodo servitutis impendit. Frequenter enim natura praecedit corporis, et aut occasiones laetitiae aut causas moeroris insinuat, ita ut ipsa quidem praestet initium vel cibos appetere, vel quamlibet aliam rem voluptatis implere. Mens autem tales motus carnis excipiens, consilii sui nisibus consideratarum rerum parat effectus. Haec vero non fit in omnibus, sed in his tantum qui turpiter affecti, dominatum rationis naturae nutibus subjugant, quique suffragiis ejusdem mentis voluptatibus sensuum serviliter obsequuntur. A perfectioribus autem non ita fieri certum est, apud quos mens praecedit in omnibus, et ratione potius quam passione id quod oportet exsequuntur, naturaque
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo. S & terribilis quęd̃ ẽ expectatio iudi¬
cii. &e ignis delus qui consũpturus ẽ aduer¬
sarios: & eos qui ausi sunt tale aliquid o¬
ꝑari. De his uͦ que scriptura reticuit: regłã
nobis apłs posuit euidentẽ clicens. Omnia
licent: s ñ omĩa expediunt. slemo qd suũ ẽ
querat: s qd alterius. Ita quȩ omĩm᷑ ñ que
nobis licita sunt. sed que eclisicãt ꝓrimo̾ agere de¬
bemus: & ñ nobis placere s ꝓximis ad edisi¬
cationẽ. Scriptũ ẽ enĩ. Subiecti inuicẽ inti
more xp̃i. S & rursus dñs ait. Qui uult
in uobis esse maior: fiat omniũ nouissimus. & om̃¬
um seruus. Quod utiq qui implere uult: sine
dubio ꝓprias sibi amputat uoluntates. scdm imi¬
tationem ipsius dñi dicentis. Descendi de cȩlo.
ñ ut faciã uoluntatẽ meã. s uoluntatẽ eius qͥ me
misit patris. Et it̾m precepit dñs. Si quis te
angariauerit mille passus: uade cũ uio alia int̃

Expanded text:
ab eo . Sed et terribilis inest exspectatio judiab eo . Sed et terribilis inest exspectatio judicii, et ignis zelus, qui consumpturus est adversarios et eos qui ausi sunt tale aliquid operari. De his vero quae scripta reticuit, regulam nobis posuit Apostolus dicens: Omnia licent, sed non omnia expediunt. Nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius . Itaque omnimode non quae nobis licita sunt, sed quae aedificant proximos, agere debemus; non nobis placere, sed proximis ad aedificationem. Scripi quis vult in vobis major esse, fiat omnium novissimus, et omnium servus . Quod utique qui implere vult, sine dubio proprias sibi amputat voluntates, secundum imitationem ipsius Domini dicentis: Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit, Patris . Et iterum praecepit Dominus: Si quis te angariaverit mille passus, vade cum illo alia
Abbreviated transcription (Latin):
rit hec loquetur. de se ip̃o autẽ. ñ potest fi¬
lius a filius a se facere quicquã: &e it̾m. ego
a me ip̃o ñ sum loquutꝰ. s qui misit me pat̾¬
ip̃e mͥ dedit mandatũ. quid dicã. & quid lo¬
quar. & scio quia mandatũ eius uita eterna
est. quȩ ergo ego loquor. sicut dixit mͥ pater
ita loquor. quis potest in tantũ temeritatis
ꝓgreoi. ut audeat a se quicquã uł loqui. uł
cogitare: Immo uero sciendũ est: quia om̃s
duce itineris indigemus sp̃u scõ. ut & ip̃e
nos in uiã dirigat ueritatis: &e in cogitatiõe
& in uerbis ce in factis. Cecus ẽ enĩ & in te¬
in omnib negotiis. quȩ inter nos uersant᷑.
uel uerbis uł actib. quedã quidẽ ꝑ mandatũ
dei in diuinis scripturis distinguntur. que¬
dã uͦ reticentur. de his quidẽ quȩ scripta
sunt. nulla prorsus licentia ꝑmittitur cui¬
quã uł admittere qd ꝓhibitum ẽ. uł omit¬
tere quod preceptũ ẽ: cũ ip̃e dñs ita pre¬

Expanded text:
ue audiet, haec loquetur . De se ipso autem: Non potest filius a se facere quidquam . Et iterum: Ego a me ipso non sum locutaut quid loquar; et scio quia mandatum ejus vita aeterna est. Quae ergo loquor, sicut dixit mihi Pater, ita loquor . Quis potest in tantum temeritatis progredi, ut audeat a se quidquam vel loqui, vel cogitare? Imo vero sciendum est quia omnes duce itineris indigemus Spiritu sancto, ut ipse nos in viam dirigat veritatis, et in cogitatione, et in verbis, et in actibus. Caecus est enim et in tein omnibus negotiis quae inter nos versantur, vel verbis, quaedam quidem per mandatum Dei in divinis Scripturis distinguuntur, quaedam vero reticentur; de his quidem quae scripta sunt, nulla prorsus licentia permittitur cuiquam, vel admittere quod prohibendum est, vel omittere quod praeceptum est: cum ipse Dominus ita prae
Abbreviated transcription (Latin):
itifices si sunt in monasteru.¬
rentia faciant ipsas artes: si tamen permiserit
a bbas. Quod si aliquis ex eis extoslitur pni sci¬
entia attis sue: eo quod uideatur aliqrud confre
monasterio. hic talis euellatur ab ip̃a arte:
ce denuo ꝑ ipsam non transeat. nisi forte
bumiliato ei iterum abbas iubeat. Siquid
uero ex oꝑib artificum uenundandum est:
uideant ipsi per quoꝵ manus transigenda
sunt. ne aliquam fraudem p̾sumant inferre¬
monasterio. Memorentur semper ananie.:⁊
saphire: ne forte mortem quam illi in corpore
pculerunt: hanc isti uel omẽs qui aliquam
m de reb monaste¬
rii fecerint in anima paciantur. In ipsis au¬
tem preciis non subripiat auaricie malum:
sed semper uiluis detur quam abaliis secula

Expanded text:
tifices si sunt in monasterfaciant ipsas artes, si permiserit abbas. Quod si aliquis ex eis extollitur pro scientia artis suae, eo quod videatur aliquid conferre monasterio, hic talis evellatur ab ipsa arte, et denuo per eam non transeat, nisi forte humiliato ei iterum abbas jubeat. Si quid vero ex operibus artificum venundandum est, videant ipsi per quorum manus transigenda sunt, ne aliquam fraudem praesumant inferrmant. Memorentur semper Ananiae et Saphirae , ne forte mortem quam illi in corpore pertulerunt, hanc isti, vel omnes qui aliquam m de rebus monasterii fecerint, in anima patiantur. In ipsis autem pretiis non subripiat avaritiae malum: sed semper aliquantulum vilius detur quam ab aliis saecula
Abbreviated transcription (Latin):
morabantus: auiũ uero modulatis cantib
om̃iũ siluarũ condensa resonabant. Maris e¬
tiã facies. ut estimare licet maxima tunc erat
placiditate & tranquillitate in suis congre-¬
gationib ꝓfundissimis constituta. iuxta quã
stationes &e portus diuina uoluntate ueluti qͥ¬
dam sraus effecti: ꝑ litora tertis maria co¬
pulabanti Q uietissimi etiã motus umbrarũ uibra¬
bantue ueluti prata uirentia. tenuissimis atq in¬
noxiis flatib summitatis suꝑficiem congrua sub
bis scdm creationẽ suã. terra. mariq paratus
adstabat: s quib his uteretua interim ñ erat.

Expanded text:
morabantur; avium vero modulatis cantibus morabantur; avium vero modulatis cantibus omnium silvarum consona resonabant. Maris etiam facies ut aestimare licet maxima tunc erat placiditate et tranquillitate suis congregationibus profundissimis constituta. Juxta quam stationes et portus divina voluntate veluti quidam sinus effecti per littora terris maria copulabant, quietissimi etiam motus undarum vibrabantur veluti prata virentia, tenuissimis atque innoxiis flatibus summitatis superficiem congrua subtbis secundum creationem suam terra marique paratus astabat. Sed qui his uteretur interim non erat.
Abbreviated transcription (Latin):
singula quȩque cõpetenter ornata. Celũ qui¬
dem stellarũ luminib micans: mare uero atq
aer animantib. tã natatilib. quã uolatilib.
mire tripudians. Terra quoq multimodis ber¬
barũ naturis. uirgultorũq diuersitatib quodã
modo gestiens. que conuersante cuncta diui¬
no nutu uegetata ꝓgenuit. Et repleta quidẽ
erat spetieb uniuersis. simul cũ florib fructꝰ
quoq ꝓducens: plena ȩtiã prata his que in eis
solita sunt oriri. Cuncta quoq dorsa montium.
atq cacumina. & quicqͥd conuexũ. atq supinũ
uł in conuallib planũ. atq substratũ est. hec¬
barũ noua spetie. &e uaria arboꝵ pulchritudine
coronabantus. Modo quidẽ de terris eminentia:
s ad ꝑfectionis sue concurrentia mox decorẽ.
Letabant᷑ hec uniuersa iuxta modũ suũ: pre¬
cepto uiuificata diuino. Ium̃ta quidẽ gregatĩ
iuxta genus ꝓprium. in siluis discurrentia

Expanded text:
singula quaeque competenter ornata: coelum quisingula quaeque competenter ornata: coelum quidem stellarum luminibus micans; mare vero atque aer animantibus tam natabilibus quam volatilibus mire tripudians; terra vero multimodis herbarum naturis, virgultorum diversitatibus quodam modo gestiens, quae conservantem cuncta divino nutu vegetata progenuit; et repleta quidem erat speciebus universis simul cum floribus fructus quoque producens, plena et parata his quae in eis solita sunt oriri: cuncta quoque dorsa montium atque cacumina et quidquid convexum atque supinum, vel in convallibus planum atque substratum herbarum nova specie et varia arborum pulchritudine coronabantur, modo quidem de terris eminentia; sed ad perfectionis suae concurrentia mox decorem laetabantur, universa juxta modum suum praecepto vivificata divino. Jumenta quidem gregatim juxta proprium genus in silva discurrentia
Abbreviated transcription (Latin):
bilem uero inconuertibilem: ꝓuidentia quadã
hec ita dispensans. ne qđ diuinȩ nature est.
singulare uł ꝓprium. idẽ immobilitas. & incõ¬
mutabilitas in aliqua creatura conspecta. deũ
faceret estimari creaturã. Non enĩ poterit amni¬
mȩ uideri opinioẽm. habere diuinitatis: qđ
mobile uł mutabile fuerit. Idcirco terra quidẽ
stabilis est. sed mutabilis. celũ uero e contrario.
cũ ñ sit mutabile simul nec stabile est.
ut stabili quidẽ substantie mutabilitatẽ: in¬
cõmutabili uero mobilitatem diuina uirtuꝰ
ad nectens: & alterutrũ. ꝑ utriusq contrarietatẽ.
suis ꝓptietatib copulans. a diuinitatis opinio¬
ne remoueret. quia neutrũ esse horũ sicut dic¬
tum est diuine nature putabitur: id qđ insta¬
bile &e mutabile cõprobatur. Uniuersa igitur ad
suũ finẽ congruenter aptata sunt. ꝑfecti sunt
enĩ sicut moyses ait celũ & terra: & que int̾
hec media sunt omnia. mira pulchritudine

Expanded text:
bilem vero inconvertibilem: providentia quadam bilem vero inconvertibilem: providentia quadam haec ita dispensans, ne quod divinae naturae est singulare vel proprium id est immobilitas et incommutabilitas in aliqua creatura conspecta Deum aestimare faceret creaturam. Non enim poterit anima videri opinionem habere Divinitatis, quod mobile vel mutabile fuerit. Idcirco, terra quidem stabilis, sed mutabilis est; coelum vero econtrario cum non sit mutabile, simul nec stabile est: ut stabili quidem substantiae mutabilitatem, incommutabili vero mobilitatem divina virtus adnectens, et alterutrum per utriusque contrarietatem suis proprietatibus copulans, a Divinitatis opinione removeret, quod neutrum horum sicut dictum est divinae naturae putabitur, id quod mutabile et instabile comprobabitur. Universa igitur ad suum finem congruenter aptata sunt. Perfecta sunt enim, sicut Moyses ait, coelum et terra et quae inter haec media sunt, omnia mira pulchritudine,
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ mobilis expers esse cognoscitur. Quedã
nãq ꝑ hoc ip̃m fit oppositoꝵ mixtura atq
concursio: dum grauedo in motũ transeat. nec
motus item grauitate tardetur. s ad sese con¬
ueniant. que iuxta sũmitates naturaliter
sunt diuisa. dũ sibi mutuo quadã mediatio¬
ne copulantur. Immo potius diligentissima
ratione. nec ip̃a contrarioꝵ substantia. sine
ꝑmixtione alterius ꝓprietatis existit. Ita qͣn¬
tũ reor uniuersa que in hoc mundo cernun¬
tuꝵ. mutua sibi societate consentiunt. & in
unũ omis creatura conspirare cognoscitua.
dũ in oppositorũ ꝓprietatib inuenitur. Nã
cũ motus ñ solũ uixta localem translatio¬
nẽ. uerũ etiã iuxta uertibilẽ modũ acq
mutabilem fiat. itemq natura stabilis. motũ qui
fit ꝑ cõmutationem. nulla ratione recipiat. sa¬
pientia dei. ꝓprietates uniuscuiꝰq ꝑmutans. im¬
mobilem quidẽ iraturã conuertibilem fecit. mo¬

Expanded text:
turae mobilis expers esse cognoscitur: quaedam turae mobilis expers esse cognoscitur: quaedam namque per hoc ipsum fit oppositorum mixtura atque concursio, dum et gravitas in motu transeat, nec motus item gravitate tardetur, sed ad sese conveniant, quae juxta summitates naturaliter sunt divisa, dum sibi mutuo quadam mediatione copulantur, imo potius diligentissimam rationem nec ipsa contrariorum substantia sine permixtione alterius proprietatis existat. Item, quantum reor, universa quae in mundo cernuntur, mutua sibi societate consentiunt, et in unum omnis creatura conspirare cognoscitur, dum in oppositorum proprietatibus invenitur. Nam cum motus non solum juxta localem translationem, verum et juxta vertibilem modum atque mutabilem fiat: itemque natura stabilis motum qui fit per commutationem, nulla ratione recipiat: sapientia Dei proprietates uniuscujusque permutans, immobilem quidem naturam convertibilem fecit, mo
Abbreviated transcription (Latin):
parte quadã. coherentiũ sibi participans.
sũmitates diuisas ꝓpria meditatioe con¬
nectit: ita ut manifesta sit contrarioꝵ ad
alterutrũ hac interpositiõe coniunctio. Nã
mobilis semꝑ. & subtilissimi ignis substan¬
tiã imitatur. aliquatenus aer. tã leuitate
naturȩ. quã motus oportunitate: ñ tam̃
huiꝰmodi est. ut a solidissimoꝵ cognatioẽ
uideatur alienus. neq semꝑ immobilis ꝑma¬
nens. neq iugiter effluens. atq deficiens:
s ad utriusq ꝓprietatem. ueluti quidã contͣ¬
riorũ effectib confinis efficitus: inmistens
simul & diuidens in semetip̃o. quȩ natura
uiscreta sunt. Sȩdm hanc ratioẽm. a liquida
quoq substantia gemina qualitate subuixa:
utrisq contrarietatib coaptat᷑. Qd̾ enĩ in gra¬
uis. & indeorsũ ꝓcliuis est: multa ad terrenã
naturã cognatione federatur: qđ uero fluxe
& decurrentis est efficatie. ñ omni modo na-¬

Expanded text:
parte quadam cohaerentium sibi participans, parte quadam cohaerentium sibi participans, summitates divisas propria mediatione connectit. Ita ut manifestae sint contrariorum ad alterutrum hac interpositione conjunctionis. Nam mobilis semper et subtilissimi ignis substantiam imitatur aliquatenus aer, tam levitate naturae quam motus opportunitate: non tamen hujusmodi est, ut a solidissimorum cognatione videatur alienus, neque semper immobilis permanens, neque jugiter effluens atque deficiens: sed utriusque proprietate veluti quibusdam contrariorum effectibus confinis efficitur, immiscens simul et dividens in seipso quae natura discreta sunt, secundum hanc rationem a liquida quoque substantia gemina charitate subnixa utrisque contrarietatibus coaptatur; quod enim gravis et in deorsum proclivis est, multa ad terrenam naturam cognatione foederatur: quod vero fluxae et decurrentis efficaciae est, non omni modo na
Abbreviated transcription (Latin):
bilis materia. ꝑ celerrimũ motũ soliditatẽ
terre circũacta constringit: & terrȩ stabili¬
tas. ꝑ immobilẽ firmitatẽ. uolubiliũ circuitũ
incessanter extendit. Equa uero iuxta unũ¬
quodq eoꝵ. quoꝵ oꝑatio distat magnita¬
ꝑo conpacta est. idẽ tã eius quȩ stabilis na¬
tura est. quã illius quȩ incessabili rotatione
raptatur. Nam neq terra potest a ꝓpria soli¬
ditate transferri: neq celũ umquã uelocissima
motus sui circuitione laxari. Hec aut̃ & pri¬
ma scđ̾m conditoris sapientiã ueluti quod¬
uã principiũ totius machine ꝓbantur esse
constructa: declarante magno illo moyse.
ꝑ hoc qđ in principio celũ & terrã a deo fac¬
ta cõmemorat. eo q ex motu & statioẽ que
uidentur in hac creatura. iuxta diuinũ con¬
siliũ. in generatiõe cuncta ꝓducta sint. Cum
igit᷑ celũ & terra. m̃suris equis iuxta contra¬
riã efficatiã. ab inuicẽ contraria sint. ea
creatura quȩ in medio contrariorũ est. ex

Expanded text:
oliditatem terrae circumacta constringit, et terrae stabilitas per immobilem firmitatem, volubilium circuitu incessanter extenditur: aequa vero juxta unumquodque eorum quorum operatio distat, magnitudo compacta est, id est, tam ejus quae stabilis naturae est, quam illius quae incessabili rotatione raptatur, nam neque terra potest a propria soliditate transferri, neque coelum unquam velocissima motus sui circuitione laxari. Haec autem et prima secundum Conditoris sapientiam veluti quoddam principium totius machinae probantur esse constructa, declarante magnifico illo Moyse per hoc quod in principio coelum et terram a Deo facta commemorat, et quod ex motu et statione quae videntur in hac creatura, juxta divinum consilium in generatione cuncta producta sunt. Cum ergo coelum et terra mensuris aequis juxta contrariam efficaciam ab invicem disparata sint, ea creatura quae in medio contrariorum est, ex
Abbreviated transcription (Latin):
nitas exposcit appareat. Opportere aut̃ existi¬
mo. nichil eoꝵ. quȩ circa hominẽ prius effec¬
ta creduntur. & quȩ speranda cõplenda spe¬
rantur in posterũ: quȩq nunc in presenti
cernuntus. indiscussũ ꝓrorsus omitere. ne
minor ꝓmissione nr̃a hȩc expositio nr̃a forsi¬
tan arguatur: si homine in ꝯtẽplacione ꝓposito
pretermittatur aliquid eoꝵ que ad causam ꝑ¬
tinere monstrantur. S & que uidentur erga
eũ accidisse contraria. & cur ñ illa que abini¬
tio facta sunt. in eius natura repperiantur ꝑ
quandã consecutioem necessariam. quȩ tã scrip¬
turarũ auctoritate. quã rationis excogitati¬
one collecta est uecentius explicantur: ita
ut sibi consonet uniuersa materia. cũ ordo
ac series que putatur aduersa. adunicũ ter¬
minũ eundẽq conueniat sic diuina ope.
atq uirtute. spe contra spe. & facultatẽ no¬
bis ex difficultate prestante. Manifestatio¬

Expanded text:
nitas exsposcit appareat. Oportere autem existinitas exsposcit appareat. Oportere autem existimo nihil eorum quae circa hominem prius effecta creduntur, et quae complenda sperantur in posterum, quaeque nunc in praesenti cernuntur, indiscussum prorsus omittere, ne minor promissione nostra haec expositio forsitan arguatur, si homine in contemplatione proposito praetermittatur aliquid eorum quae ad causam pertinere monstrantur. Sed et quae videntur erga eum accidisse contraria, et cur non illa quae ab initio facta sunt, in ejus natura reperiantur, per quamdam consecutionem necessariam, quae tam Scripturarum auctoritate quam rationis excogitatione collecta est, decentius explicantur: ita ut sibi consonet universa materia, cum ordo ac series quae putatur adversa, ad unum terminum eumdemque conveniat, sic divina ope atque virtute spem contra spem et facultatem nobis ex difficultate praestante. Manifestatio
Abbreviated transcription (Latin):
gressi: si quid tale repꝑitur. in nr̃is. qđ eius doc¬
trinȩ ñ sit mdignum: id ad magistrũ iure refe¬
ratur. Si uero magnificentiã contemplatiois eiꝰ.
nr̃a ñ assequatur oratio: ille quidẽ preita accu¬
se tioẽm manebit. qua putatur effectũ dexteri¬
oris euentus noluisse suis insinuare uiscipłis.
notã causationis effugiens. nos aut̃ apud eos
qui uituꝑationib student. consequenter erimꝰ
obnoxii: ueluti qui paruitate cordis nr̃i. tan¬
ti magistei sapientiã capere nequeamus. Est
autẽ ñ parua ad contẽplationẽ ꝓposita nobis
intentio: nec alitui eoꝵ miraculoꝵ quȩ in mun¬
do sunt postponenda. fortassis aut̃ & preferen¬
oa est omnib: quȩ noticie nr̃e subiecta sunt.
Nicbil enĩ eoꝵ que uident᷑ simile est dõ sicut
est humana conditio. ita ut a benignis audi¬
torib de his que dicturi sumus uenia nobis
in ꝓnitu sit. si sermo nost̾ inferior quã rei dig¬

Expanded text:
gressi, si quid tale reperitur in nostris quod ejus docgressi, si quid tale reperitur in nostris quod ejus doctrinae non sit indignum, id ad magistrum jure referatur; si vero magnificentiam contemplationis ejus nostra non assequatur oratio; ille quidem praeter accusationem manebit, qua putatur effectum dexterioris eventus noluisse suis insinuare discipulis, notam causationis effugiens. Nos autem apud eos qui vituperationibus student, consequenter erimus obnoxii, veluti qui parvitate cordis nostri tanti magistri sapientiam capere nequeamus. Est autem non parva ad contemplationem proposita nobis intentio, nec alicui eorum miraculorum, quae in mundo sunt, postponenda; fortassis autem et praeferenda est omnibus, quae notitiae nostrae subjecta sunt. Nihil enim eorum quae videntur, simile est Deo, sicut est humana conditio: ita ut a benignis auditoribus de his quae dicturi sumus venia nobis in praesenti petenda sit, si sermo noster inferior quam rei dig
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecit: & in uera dei sapientia formatũ mun¬
dum. his qui ꝑ eius sapientiãm huic aptan¬
tur inspectioni. notissimũ esse constituit.
Nos aut̃ quãuis admirari de eo ut dignum
est minime ualeamus: tam̃ ea quȩ desunt
his que ab hoc magistro ꝑspecta sunt adi¬
tienda credidimus: nullatenus occasione p̾¬
senti laboris eius attenuantes industriam.
Nec enĩ fasẽ sublime eius eloquiũ nr̃is obũ¬
brari sermonib: s ne ea quȩ uidetur ma¬
gistro deesse gła: discipulis inputetur. Nlã
cũ exameron eius de conditiõe hominis ex-¬
positio desit. si nullus auditorũ illius ali-¬
quod afferret remediũ. quo minus quod
desiderabatur impleret: aduersus magnã
głam eius. uituꝑationi forsitan prestare¬
tur occasio: ueluti qui neglexerit adhi-¬
bitũ quẽdam ꝑspicacis intelligentiȩ suoꝵ
discipuloꝵ mẽntes imbuere. Nunc ergo
iuxta uires nr̃as. id qđ minus deest exponere ag¬

Expanded text:
perfecit, et in vera Dei sapientia formatum munperfecit, et in vera Dei sapientia formatum mundum his qui per ejus prudentiam huic aptantur inspectioni, notissimum esse constituit. Nos autem quamvis admirari de eo, ut dignum est, minime valeamus; tamen ea quae desunt his quae ab hoc magistro perspecta sunt, adjicienda credidimus, nullatenus occasione praesenti laboris ejus attenuantes industriam nec enim fas sublime ejus eloquium nostris obumbrari sermonibus; sed ne ea quae videtur magistro deesse gloria, discipulis imputetur. Nam cum Hexaemero ejus de conditione hominis expositio desit, si nullus auditorum illius aliquod afferret studium, quo minus id quod desiderabatur impleret, adversus magnam gloriam ejus vituperationi forsitan praestaretur occasio, veluti qui neglexerit ad habitum quemdam perspicacis intelligentiae suorum discipulorum mentes imbuere. Nunc ergo juxta vires nostras id, quod minus deest, exponere ag
Abbreviated transcription (Latin):
i petuniarũ pretus Somissa.
cos oporteret honorare. qui uie¬
btutib eminent: paruus utiq
sicut salomon ait. totus mun¬
dus diuitiarũ uideretur: qͥ
tuis posset adequari uirtutib. S quia mul¬
to grã melior. quã diuitiarũ opulentia. q̾
tuȩ uenerationi debetur existit. Erigit aũ
& sc̃m pascha caritatis mnunificentiã consu¬
etã: offerimus excellenti prudentiȩ tue mu¬
nus. o homo dei. paruũ quidẽ quã dignũ ui¬
deatur. tibi deferri. s nr̃is impar uirib ñ ha¬
betur. Hoc aut̃ munus sermo est: ueluti ueᷤᷤ¬
tim̃tũ pauꝑrimũ: ex inopi nr̃a intelligen¬
tia. ñ sine labore contextũ. Sermonis uero
materia. forsitan audatior plurimis uide
cens esti. uabitur. Solus quidẽ digne creaturã
dei considerauit. qui scłm dm̃ creatus est. &
uere ad imaginẽ d̃i conditus. formatusq
basilius. cominunis pater nost̃. atq precep¬
tor: qui sublimissimũ creaturȩ totius orra¬
tum. multis intelligibilem sua contẽplatiõe

Expanded text:
i pecuniarum pretiis eos oporteret honorare qui virtutibus eminent, parvus utique, sicut Salomon ait , totus mundus divitiarum videretur, qui tuis possit adaequari virtutibus. Sed quia multo gratia melior quam divitiarum opulentia quae tuae venerationi debetur, existit, exigit autem et sanctum Pascha charitatis munificentiam consuetam; offerimus excellenti prudentiae tuae munus, o homo Dei, parvum quidem, quanquam dignum videatur tibi deferri, sed nostris impar viribus non habetur. Hoc autem munus sermo est, veluti vestimentum pauperrimum, ex inopi nostra intelligentia non sine labore contextum: sermonis vero materia forsitan audacior plurimis esse cens aestimatur. Solus quidem digne creaturam Dei consideravit, qui secundum Deum creatus est. Et vere ad imaginem Dei conditus formatusque Basilius, communis pater noster atque praeceptor, qui sublimissimum creaturae totius ornatum multis intelligibilem sua contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
ergo inquit abiecisti nos. Quos: Qui lon¬
ge nos fecimus ab ea. Interuentu ergo pec¬
catorũ. & mediis inter nos & dm̃ interce¬
dentib inquitatib: abiecisse nos dicitur
d̃s. Fuit enĩ & alius ꝓpħa: quia inter nos
& dm̃ peccata separant. Destruxisti nos

Expanded text:
ergo, inquit, abjecisti nos . Quos? Qui longe nos fecimus ab eo. Interventu ergo peccatorum, et mediis inter nos et Deum intercedentibus iniquitatibus, abjecisse nos dicitur Deus. Ait enim et alius propheta: Quia inter vos et Deum peccata separant . » Et pos
Abbreviated transcription (Latin):
Uore digessi. Qui ut plurimis ꝓbatur abun¬
dare uirtutib: ita quibdã ut sepe retuli.
maculis uidetus asꝑsus. Oret ergo ꝓ me tu
dignatio: ut tantis pͥressus angustus. sal¬
dem sp̃ualium studioꝵ latitudine gaudeã.
N ec adeo presentib umquã merorib liceat
ut nos aꝓposito futurȩ delectationis abducau
MMarimũ nãq solatiũ in hac miseria capimus
si de uentura gła continuata meditatione
tractemus. Quãuisem̃ qͥs amore celestiũ egri
ferat huiꝰ ꝑ egrinationis incõmoda. & cũ
ꝓpħa uolenter exclamet. Heu me qđ inco¬
latus meus ꝓlongatus est. habitaui cũ habi¬
tantib cedas. multũ incola fuit anima meo
aoꝰ cũ beato apło confidenter asserat. Cupis
dissolui. & esse cũ xp̃o. tam̃ a parria. ñ ꝓcul
exulare creditur. si semꝑ patriã desiderio

Expanded text:
dore digessi, qui ut plurimis probatur abundore digessi, qui ut plurimis probatur abundare virtutibus, ita quibusdam, ut saepe retuli, maculis videtur aspersus. Oret ergo pro me tua dignatio, ut tantis pressus angustiis, saltem spiritalium studiorum latitudine gaudeam: nec adeo praesentibus unquam moeroribus liceat, ut nos a proposito futurae delectationis abducant. Maximum namque solatium in hac miseria capimus, si de ventura gloria continuata meditatione tractemus. Quamvis enim quis amore coelestium aegre ferat hujus peregrinationis incommoda, et cum propheta dolenter exclamet: Heu me, quod incolatus meus prolongatus est, habitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea ; et cum beato Apostolo confidenter asserat: Cupio dissolvi et esse cum Christo , tamen a patria non procul exsulare creditur, si semper patriam desiderio
Abbreviated transcription (Latin):
tinus ab aliis uitentur ostendit. Exceptis ui¬
Uelicet pacis: in quib dũ ualde ꝑsequitus
uitia. ꝓtulit ut fieri solet ȩtiã ipse uitiosa.
gitur eloquentiã tanti dectoris emulatusi
enisus sum quidẽ dissertitudinẽ eius sequi
licet assequi nimis inpari facultate nequi¬
uerim. fidẽ tñ sententiarũ eiꝰ ꝓ mã medioctitate
seruaui: sciens ueritate nichil esse prestau¬
tius. Et quia sunt ut dixi aliqua. quȩ pos¬
sunt merito reprehendi: nullus ledtor in
his meũ putet obligatũ esse consensũ. que
offitio translatoris explicui: ñ censoris ui¬
ditio conꝓbaui. Quaꝓpter humili deuoti¬
onis obsequio precor. ut sc̃itas tua ꝓmis¬
sionis meȩ. solutiõem. gratissima mente ꝓ¬
cipiat: & in quibcũq minus elegantes
uideor elocutus. ueniã clem̃ter accommnodet
quia necessitate temꝑis. a doctissimoꝵ uuoꝵ
couatiõe distractus. non quo debui librũ splei¬

Expanded text:
tenus ab aliis vitentur, ostendit; exceptis vitenus ab aliis vitentur, ostendit; exceptis videlicet paucis in quibus dum valde persequitur vitia, protulit ut fieri solet etiam ipse vitiosa. Igitur eloquentiam tanti doctoris aemulatus, enisus sum quidem disertitudinem ejus sequi, licet assequi nimis impari facultate nequiverim. Fidem tamen sententiarum ejus pro mea mediocritate servavi, sciens veritate nihil esse praestantius. Et quia sunt, ut dixi, aliqua quae possunt merito reprehendi, nullus lector in his meum putet obligatum esse consensum; quia officio translatoris explicui, non censoris judicio comprobavi. Quapropter humili devotionis obsequio precor, ut sanctitas tua promissionis meae solutionem gratissima mente percipiat, et in quibuscunque minus eleganter videor elocutus, veniam clementer accommodet; quia necessitate temporis a doctissimorum virorum collatione distractus, non quo debui librum splen
Abbreviated transcription (Latin):
No sc̃ĩssimo. & a me pluri¬
mũ ueneratido sacro egipi¬
o preibitero. dionisius exi¬
guus. Sc̃c uenerationis stu¬
cutus: beati gregorii nisem ep̃i. librũ ele
conditioe hominis ex greca locutiõe conuce¬
ti. triginta & uno ab ẽodẽ capitulis expli¬
catum. In quo opere. quantũ sim difficultatis ex¬
pertus: ex ip̃a lectione ꝓbabitur. In plurimis
enĩ. iuxta phylosofoꝵ sententias. immoratus. opu¬
lentiam tantã suȩ eruditionis expressit: ut pe¬
ne nichil omiserit. eoꝵ quȩ ab illis doctas. &
ociosis ingeniis in hac parte ꝑ inextricabileᷤ
digesta sunt questiones. Quoꝵ etiã ñ nullas
ineptias ita destruxit: ut illud ꝓpe modũ no¬
bis insinuaret apłi. quo fideles instruit diceuᷤ
Uidete ne quis uos decipiat.ꝑ phylosofiã & in¬
a nẽ fallatiã. scđm traditioẽm hominũ. sed̾m
dem̃ta mundi. & ñ scm xp̃m. slã sicuti que¬
dã recta. quȩ d̾s illis reuelauit. sapientes. ap¬
ꝓbat: ita praua eoꝵ uł ipse dirigit. uł qua¬

Expanded text:
no sanctissimo et a me plurimum venerando sacro Eugipio presbytero Dionysius Exiguus. Sancto venerationis tucutus, beati Gregorii Nysseni episcopi librum De Conditione hominis e Graeca locutione converti, triginta et uno ab eodem capitibus explicatum: in quo opere quantum sim difficultatis expertus, ex ipsa lectione probabitur. In plurimis enim juxta philosophorum sententias immoratus, opulentiam tantam suae eruditionis expressit, ut pene nihil omiserit eorum quae ab illis doctis et otiosis ingeniis in hac parte per inextricabiles digesta sunt quaestiones. Quorum etiam nonnullas ineptias ita destruxit, ut illud propemodum nobis insinuaret Apostoli quo fideles instruit dicens: Videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam, secundum traditionem hominum, m . Nam sicuti quaedam recta quae Deus illis revelavit, sapienter approbat, ita prava eorum vel ipse dirigit, vel qua
Abbreviated transcription (Latin):
uisioẽm uocabo. & cõmunem cũ ceteris omĩb
faciã. Cũ aut̃ diuisũ fc̃m fuerit testam̃tum. in
om̃s. & cuncta eius utilitas. uniuersis ceperit
esse cõmunis. deo ꝓ nobis omnib melius ali-¬
quid ꝓuidente. tunc ȩtiã conualł: tabernacu¬
lorum demetietur: hoc est uniuersus orbis ter¬
rarũ. qui uallis tab̃naculoꝵ ꝓ habitaculis cor¬
porũ dictus est. hic uelud quidã sorte diuisus atq dim̃s
ꝑ singła loca eccłiarum: dei parrochiis. & in¬
guinẽ suũ. siue quȩ in terra sunt. siue quȩ in
celis. & qui mediũ parietẽ sepis soluens. facit

Expanded text:
visionem vocabo, et communem cum caeteris omnibus faciam. Cum autem divisum fuerit testamentum in omnes, et cuncta ejus utilitas universis coeperit esse communis, Deo pro nobis omnibus melius aliquid providente, tunc etiam convallis tabernaculorum dimetietur, hoc est universus orbis terrarum, qui vallis tabernaculorum pro habitaculis corporum dictus est, hic velut quadam sorte divisus atque dimensus, per singula loca Ecclesiarum Dei parochiis et inguinem suum, sive quae in terra sunt, sive quae in coelis, et qui medium parietem sepis solvens facit
Abbreviated transcription (Latin):
tium naturis inserta: quȩ geminis effectib u¬
niuersa moderatur. In statu nãq & motu ñ so¬
lum ñ extantib generatioẽm. s & ꝑmansionẽ
subsistentib machinata est. circa grauissimã
&̾ incõmutabilem nature immobilitatẽ: ueluti
quendã axem stabilẽ. atq firmissimũ. uelo¬
cissimã celi circulatiõem. ad instas rote iugi¬
ter ꝑuehens: & in dissolubilẽ substantiã ꝑ

Expanded text:
tium naturis inserta, quae geminis effectibus utium naturis inserta, quae geminis effectibus universa moderatur. In statu namque et motu non solum ex non stantibus generationem, sed permansionem subsistentibus, machinata est circa gravissimam et incommutabilem naturae immobilitatem, veluti quemdam axem stabilem atque firmissimum, velocissimam coeli circulationem ad instar rotae jugiter pervehens, et indissol
Abbreviated transcription (Latin):
rectio mortuoꝵ. xxuiii. Sd̾ possibile sit in om¬
nia elem̃ta humanis corꝑib resolutis. iterũ
ex cõmuni ꝓprium singulis integrari.xxix.
Contra eos qui dicunt extare animas ante co¬
pora sua. uł e contrario ante animas corꝑa for¬
mari. In quo quedã etiã fabulose illius opinio¬
Assertio qđ una eadẽq animȩ & corꝑis causa sub¬
medicinalis potus. quȩ de corpoꝵ constructi¬
ralisq disputatio. & clarior expositio: de hiᷤ
quȩ prius in hominis formatiõe ꝑacta morᷤᷤ
ic liber ait scriptura generatioĩs
celi & terre: quando ꝑfecta sunt
omĩa que uidentur &e ad ꝓpti¬
um sitũ singła discreta cesserunt
lubile hoc corpus celi cuncta con¬
tinuit. mediũ uero locũ totius creaturȩ graui¬
a corꝑa. & cdeorsũ uergentia. sortita sunt. tel¬
ra scilicet atq aqua. sese mutuo continentia.
U incłm aut̃ quoddã. atq firmam̃tũ eoꝵ quȩ
facta sunt diuina ars atq potentia est extan¬

Expanded text:
utari? CAPUT XXVIII. Quod possibile sit, in omnia elementa humanis corporibus resolutis, iterum ex communi proprium singulis integrari.Contra eos qui dicunt exstare animas ante corpora sua, vel econtrario ante animas corpora formari, in quo quaedam fabulosa opinioAssertio quod una eademque animae et corporis causa submedicinalis, potiusque de corporum constructiralisque disputatio et clarior expositio de his quae prius in hominis formatione pacta monstrantur. Hic liber, ait Scriptura, generationis coeli et terrae quando perfecta sunt omnia quae videntur, et ad proprium situm singula discreta cesserunt, quando volubile hoc corpus coeli cuncta constituit, medium vero locum totius creaturae gravia corpora et deorsum vergentia sortita sunt, terra scilicet atque aqua sese mutuo continentia. Vinculum autem quoddam atque firmamentum eorum quae facta sunt divina aeternaque potentia est, exstan
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ad imaginẽ & similitudinẽ nr̃am. in:
quo simile sit beate & inpassibili naturȩ. hoc
passibile nr̃m atq mortale & quẽadmodũ im
magine masculus approbet᷑. & femina. cũ in pͥ¬
meua forma minime extare uideantur.xuiii.¬
Quid oporteat respondere eis qui ambientes
inquirunt si post peccatũ ꝓcreatio filioꝵ est.

Expanded text:
hominem ad imaginem et similitudinem nostram, in quo simile sit beatae et impassibili naturae hoc passibile nostrum et mortale, et quemadmodum in imagine masculus approbetur et femina, cum in primaeva forma minime exstare videantur.Quid oporteat respondere eis qui ambigentes inquirunt an peccatum procreatio filiorum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ. finis aut̃ dicitur qđ in fine scłi. id est¬
in consũmatiõe eius aptatur. ꝓpter qđ &
ꝓ his qui inmutabuntus scribi dicitur psal¬
mis. qđ est ut omĩa simul dicam de uniure¬
so genere humano intelligendũ. In om̃s &¬
enĩ debet psalmi intelligentia ꝑuenire hii¬

Expanded text:
 dicitur, quod in fine saeculi in consummatione ejus aptatur: propter quod et pro his qui immutabuntur scribi dicitur psalmus, quod est, ut omnia simul dicam, de universo genere humano intelligendum. In omnes etenim debet psalmi intelligentia perveni
Abbreviated transcription (Latin):
nis diuine. sub sequunt᷑ gaudentes ⁊ dicentes.
Sed u his omib suꝑamꝰ. ꝓpter cum qui dilexit
nos. Et item alio loco scriptura. Probasti nos in¬
quit d̾s igne nos e ammasti: sicut examinat᷑
argentum. Induxisti nos in laqueum: posusti
tribulationes in dorso nr̃o. Et ut ostendat sub pͥo
re nos ẽẽ: subsequitur dicens. Imposuisti hoiẽs
suꝑ capita nr̃a. Sed ce preceptum dñi in adu̾sis
&e iniuriis per pacientiam adimplentes. qui
ꝑcussi in maxillam prebent ce aliam: auferenti
tunicam dimittunt &e paulium. angariati mi¬
liano. uadunt ce duo: ce cum paulo apło falsos
fratres ce ꝑsecutionem sustinent: ce maledicẽtes
se. benedicunt. De quinto gradu.¬
cogitationes malas cordi suo aduenien¬
tes. uł mala a se absconse cõmissa: ꝑ humilem
nos de hac re scriptura dicens. Reuela domi¬
no uiam tuam: ce spera in eum. Et item dicit.
Confitemini dũo quoniam bonus: qm̃ in seculũ¬

Expanded text:
nis divinae subsequantur gaudentes et dicentes: nis divinae subsequantur gaudentes et dicentes: Sed in omnibus superamus propter eum qui dilexit nos . Et item alio loco Scriptura: Probasti nos, Deus; igne nos examinasti, sicut examinatur argentum; induxisti nos in laqueum; posuisti tribulationes in dorso nostro . Et, ut ostendat sub Priore debere nos esse, subsequitur dicens: Imposuisti homines super capita nostra . Sed et praeceptum Domini in adversis et in injuriis per patientiam adimplentes, qui percussi in maxilla praebent et aliam, auferentunicam dimittunt et pallium, angariati milliarium vadunt et duo, cum Paulo apostolo falsos fratres et persecutionem sustinent, et maledicentes se benedicunt. Igitur idem graducogitationes malas cordi suo advenientes, vel mala a se absconse commissa, per humilenos de hac re Scriptura dicit: Revela Domino viam tuam, et spera in eum . Et item dicit: Confitemini Domino, quoniam bonus est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ecundus humilitatis gradus est. si ꝓpriã
. sua non delectetur implere: s uocem illã
dm̃i factis iitetut dicentis. Non ueni facere uo¬
luntatem meam: s eius qui me misit. Idem dicit¬
alia scriptura. uoluntas habet penam: &e neces¬
ertius humilitatis gradus est: ut quis ꝓ
dei amore omni obedientia se subdat
maiori: unitans dñm de quo dicit apostolus.
factus obediens usq ad mortem. De . iiiͦi Gradu.
uartus humilitatis gradus est: si in ip̃a
obedientia duns & contrariis reb uel
etiam quibuslibet irrogatis inuiriis tacita con¬
scientia pacientiam amplectatur: oe sustinẽs
non lassescat uł biscedat dicente scriptura. Qui
ꝑseuerauerit usq in finem: hic saluus erie. Itẽ.
Confortetur cor tuum: ⁊ sustine dnm. Et osten
dens fidelem pro domino uniu̾sa etiam contra¬
na sustinere debere: dicit ex ꝑsona sufferentium.
ẜꝑter te morte afficimur tota die: estimati su¬
mus ut oues octisionis. Et securi de spe retributõ¬

Expanded text:
ecundus humilitatis gradus est, si quis pr sua non delectetur implere: sed vocem illam Domini factis imitetur, dicentis, Non veni facere voluntatem meam, sed eius qui m Scriptura: Voluntas habet poenam, et necesertius humilitatis gradus est, ut quaeque pro Dei amore omni obedientia se subdat majori; imitans Dominum, de quo dicit Apostolus: Factus obediens usque ad mortem . CAPUT XL. Quartus humilitatis gradus est, si in ipsa obedientia duris et contrariis rebus, vel etiam quibuslibet irrogatis injuriis, tacita conscientia poenitentiam amplectatur, ut sustinens non lassescat, vel discedat, dicente sancta Scriptura: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ; et item: Confortetur cor tuum, et sustidens fidelem pro Domino universa, etiam contraria, sustinere debere, dicit ex persona sufferentium: Propter te morte afficimur tota die: aestimati sumus ut oves occisionis . Et securi de spe retributio
Abbreviated transcription (Latin):
cet: id est in oꝑe. in oratorio. in monasterio. in
horto. in uia. in agro. uł ubicumq sedens. am¬
bulans. uł stans inclinato sit semper capite. de¬
fixis in terram aspectib reum se om̃i hora de pec¬
catis suis existimans iam se tremendo iudicio dri
representari estimet: dicens sibi in corde suo sẽꝑ
illud quod pullicanꝰ ille euangelicus sixis in t̾rã
ocalis dixit. dñenon sum dignus ego peccatorle¬
uare oculos meos ad celum. Et item cum ꝓpħa.
Incuruatus ⁊ humiliatus sum: usqi quaq. Ergo
his omnib humilitatiᷤᷤ gradib ascensis aionachꝰ:
mox ad caritatem dei ꝑueniet illam que ꝑfecta
foris mittit timorem: per quam unu̾sa que prius
non sine formidine obsernabat. absq ullo labo
re uelut naturaliter ex consuetudine incipiet
custodire: non iam tumore gehenne sed amore
xp̃i. ce consuetudine ip̃a bona ce delectatione
uirtutũ: qũe dñs iam in oꝑarium suum mũdũ

Expanded text:
cet; id est, in opere Dei, in oratorio, in monasterio, in cet; id est, in opere Dei, in oratorio, in monasterio, in horto, in via, in agro, vel ubicunque sedens, ambulans, vel stans inclinato sit semper capite, defixis in terra aspectibus, ream se omni hora de peccatis suis existimans, jam se tremendo judicio Dei repraesentari existimet, dicens sibi in corde semper illud, quod Publicanus ille evangelicus fixis in terram oculis dixit: Domine, non sum dignus ego peccator levare oculos meos ad coelum . Et item cum Propheta: Incurvatus et humiliatus sum usquequaque his omnibus humilitatis gradibus ascensis monachus mox ad charitatem Dei perveniet illam, quae perfecta foris mittit timorem. Per quam universa, quae prius non sine formidine observabat absque ullo labore et velut naturaliter, et consuetudine incipiet custodire: non jam timore gehennae, sed amore Christi et consuetudine ipsa bona et delectatione virtutum, quae Dominus jam in operarium suum mundum