comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am configeret et cõminiscetir. Et ptercisi
cetera fissi soleuit eẽ argumẽtabiuꝰ hunc
ueru eẽ. Contra rumores. dicemꝰ primũ. si
emplis utemur de quibꝰ falsa fania fuerit
Et aut inimicos nros aut hoĩes naͣ maliuo¬
ios et maledicos confixisse dix̾em. et aliꝙͣ
fictam fabulam in aduersarios afferemus
Nuam dicamꝰ omĩbus in ora ec̃. Iut uerũ
Rumorẽ proferemꝰ. Qui illis aliquid tur¬
pitudmis afferat. Neq tñ ei rumori nos fi¬
tam fabuila discipare. Uerũtũ si rumor ue¬
hemẽter probabilis cẽ uidet᷑ argumc̃tando
fdem poterimꝰ obrogare
Uod est difficilima tractatu hec
constitutio comecturalis ꝙ in caus
ueris sepissime tractanda ẽ eo diligẽ¬
suꝰ ut ite puula quide turbatioẽ aut offẽ¬
sione ĩpediremur si ad hanc rationẽ ꝑcepci¬
onis assiduitatẽ ex̾citationis accõmodauis¬
seniꝰ. Nunc ad legiptime constitutioĩs ꝑte
scripto dicemꝰ his locis uteraur ẜm
narrationẽ. prĩu scriptoris collau¬

Expanded text:
confingeret et eminisceretur; et praeterea, si ceteri falsi soleant esse, argumentabimur hunc esse verum. Contra rumores dicemus: primum, si emplis utemur, de quibus falsa fama fuerit; et aut iniquos nostros aut homines natura malivolos et maledicos confincxisse dicemus; et aliquam aut fictam fabulam in adversarios adferemus, quam dicamus omnibus in ore esse, aut verum rumorem proferemus, qui illis aliquid turpitudinis adferat, neque tamen ei rumori nos fitam fabulam dissipare. Verumtamen si rumor vehementer probabilis esse videbitur, argumentando fQuod et difficillima tractatu est constitutio coniecturalis et in veris ausis saepissime tractanda est, eo diliges, ut ne parvula quidem titubatione aut offione impediremur, si ad hanc rationem praeceptionis adsiduitatem exercitationis adcommodassemus. Nunc ad legitimae constitutionis partescripto dicemus, his locis utemur: secundum narrationem primum scriptoris conlau
Abbreviated transcription (Latin):
aut preterita sit aut nõ expectata. Spes per¬
fitiendi que fuerit spectabit᷑ hoc mõ. si que
supra dicta sunt signa concurrerit. Si pre¬
terca ex altera parit uires peciña cõsiliu
sciã appatatio indebitur fuisse. Ex altera
parte in becilitas ĩ opia stultitia ĩprudẽtia
ĩ apptratio demõstrabit fuisse qr̃ scrit po¬
tuerit utru diffidendu .m confidnidintu
fuerit. pes celandi que fuerit queritur
ex conscus arbitris adiutorib liboris aut
seruis aut utrisq.
certioribũs argurãtis et magis fir
rit nũquid conueĩt mĩquid dixerit nũ
quid huerit de consciis de adiutoribꝰ de
adiunic̃tis. nũquid in loco pretet cõsuetu¬
dinẽ fuerit aut alieno tempore. In ĩstãti
tempore querit nũquid uisus sit cu facie¬
bat. nũquid strepitus clamor crepit erau¬
ditus. aut detiq nũquid ałi quo sensu per¬
ceptu sit aspectu. auditu tactu. odoratu.

Expanded text:
aut praeterita sit aut non expectata. Spes peraut praeterita sit aut non expectata. Spes perficiendi ecqua fuerit, spectabitur hoc modo: si, quae supra dicta sunt signa, concurrent, si praeterea ‹ex› altera parte vires, pecunia, consilium, scientia, apparatio videbitur esse, ex altera parte inbecillitas, inopia, stultitia, inprudentia, inapparatio demonstrabitur fuisse; qua re scire potuerit, utrum diffidendum an confidendum fuerit. Spes celandi quae fuerit quaeritur ex consciis, arbitris, adiutoribus, liberis aut servis aut utrisque.certioribus argumentis et magis firmrit, num quem convenerit, num quid dixerit, num quid habuerit de consciis, de adiutoribus, de adiumentis; num quo in loco praeter consuetudinem fuerit aut alieno tempore. ‹In› instanti tempore quaeretur, num visus sit, cum faciebat, num qui strepitus, clamor, crepitus exauditus aut denique num quid aliquo sensu perceptum sit, aspectu, auditu, tactu, odoratu,
Abbreviated transcription (Latin):
re potuisse
Ignũ ẽ per quod ostendit᷑ yd̃onea ꝑ¬
ficiendi facultas eẽ quesita. qd duu¬
ditur in partes sex. locum. Ip̃s. spa¬
tiu. occasionẽ. speni perfitiendi. spe
cesandi. Locus querit᷑ celebris an desertus¬
loco solitudo sit sac̾ an profanꝰ publicus
an prinatus sit cuiꝰ modi loci attingait
nuĩquio passus ꝑspectꝰ aut exauditus eẽ
possit Horu quid teo quid accusatori cõ¬
uemat perscribere nõ granarem᷑ nisi facile
quis causa posita posset iudicait. Initia eiz
ĩuetionis debent ab arte proficisci. Cetera
et quota hora factu ẽẽ dicatur et cuiꝰ modi
temporibꝰ. Spatiu ita considerabit᷑ satis ne
longu fuerit ad eam tem transigendã. Sci¬
erit ne satis adid perficiendu spatiũ futu¬
ru. Nam parui refert satis spatii fuisse ad
id perfitiendu si id aute sciri et res̃ ꝓuidei̾
nõ potuit. Occasio querit ydonda̾ ne fu¬
erit ad rem ad orienda an alia melior q̃

Expanded text:
re potuisse. Signum est, per quod ostenditur idonea perficiendi facultas esse quaesita. Id dividitur in partes sex: locum, tempus, spatium, occasionem, ‹spem› perficiendi, spem celandi. CAPUT 7 Locus quaeritur, celebris an desertuloco solitudo, sacer an profanus, publicus an privatus fuerit; cuiusmodi loci adtingant, num, qui est passus, perspectus, exauditus esse possit. Horum quid reo, quid accusatori conveniat, perscribere non gravaremur, nisi facile quivis causa posita posset iudicare. Initia enim inventionis ab arte debent proficisci, cetera ora factum esse dicatur et cur eiusmodi temporibus. Spatium ita considerabitur: satisne longum fuerit ad eam rem ‹transigendam›, scieritne satis ad id perficiendum spatii futurum: nam parui refert satis spatii fuisse ad id perficiendum, si id ante sciri et ratione provideri non potuit. Occasio quaeritur, idoneane fuerit ad rem adoriendam an alia melior, quae
Abbreviated transcription (Latin):
teo expedisse pectate et a sinul turpitu¬
dine homine nũꝙ abfuisse. Id diuidi¬
tur in causam et in uitam. Cusa ẽ ea q̃
endur̃ teu ad malefitiu cõmodor spe aut ĩ cõ¬
nũquid cõmodui maleficio appetierit nũquid
honorẽ nũquid pecua nũquid dñationẽ nũ
quid aliꝙͣ cupidititẽ aut amorũ aut hui modi
libidins quam uoluerit explere aut nũquidĩ¬
cõmodu uitauit iimititia ĩfamia. dolorẽ su¬
pplitiu. Hic accusator in spe cõmodi cupiditi¬
Item ostendet aduersatii in cuitatioẽ ĩ cõmodi fõ¬
midinẽ augebit. Defensot aute negabit cansi
fuisse si poterit aut enu ueemẽter extemiabit
Deinde iuiquũ ẽẽ dicet omẽs ad quos aliquid
emolumẽti et aliqua re peruent insuspitionẽ
nũquid qn̾ simile quid fecerit siid nõ t̾periet
queret nũquid qñ uenĩt in similẽ suspectione
Et meo debebit ẽẽ octupit ut ad cam cinsĩ pec¬
citi ꝙͣ paulo añ cxpoint uiti hoĩ possit accomo¬

Expanded text:
tur expedisse peccare et ab simili turpitudine hominem numquam afuisse. Id dividitur in causam et in vitam. Causa est ea, quae induxit ad maleficium commodorum ‹spe aut inconum quod commodum maleficio appetierit, num honorem, num pecuniam, num dominationem; num aliquam cupiditatem ‹aut› amoris aut eiusmodi libidinis voluerit explere, aut num quod incommodum vitarit: inimicitias, infamiam, dolorem, supplicium. CAPUT 4 Hic accusator in spe commodi cupiditatem ostendet adversarii, in vitatione incommodi formidinem augebit. Defensor autem negabit fuisse causam, si poterit, aut eam vehementer extenuabit; deinde inicum esse dicet omnes, ad quos aliquid emolumenti ex aliqua re pervenerit, in suspicinum quando simile quid fecerit. Si id non reperiet, quaeret, num quando venerit in similem suspicionem; et in eo debebit esse occupatus, ut ad eam causam peccati, quam paulo ante exposuerit, vita hominis possit adcommo
Abbreviated transcription (Latin):
inde gi illud fecerit tam nequit eundẽ hunc tã
ꝑpa fecisse nõ ẽẽ mmitand. Si uehemeter castui
et integet etistimabit aduersatius dicet facta
nõ fama spectati oportere illũ occultasse inte
sua flagitia se plaum facturu ab eo ialeficiũ
nõ ab ec̃. Defensor primo de mostrabit ustai
integrã si potuetit. Io si nõ potuit confuger id

Expanded text:
 eundem hunc tam perperam fecisse non esse mirandum. Si vehementer castus et integer existimabitur adversarius, dicet facta, non famam spectarei oportere; illum ante occultasse sua flagitia; se planum facturum ab eo maleficium non abesse. Defensor primum demonstrabit vitam integram, si poterit: i
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse eni negatar nec firm amẽtu exquiritur
qm̃ nõ sub ẽ rõ. Qr̃ ex intẽtione iudicatõ et ĩfi
tem. Inficiatio nõ occidi Iudicitio occiderit ne ẽ¬
tõ omis utriusq otõnis ut ante dictu ẽ ad hanc
indicationẽ conferenda ẽ. Si plutes constitutioẽs¬
erũt aut partes constitutionu. Iudicatioẽs qͦr e¬
et dilucide quibus de rebus adhuc di¬
cend̾ fuit diceitinꝰ. Nũc qm̃ satis hꝰ
uolumĩs magnitudo ceriat comodi
est. in alto libto de ceteris rebris de inceps ex po

Expanded text:
cisse enim negatur: nec firmamentum exquiritur, quoniam non subest ratio. Quare ex intentione et infitcem.» Infitiatio: «Non occidi.» Iudicatio: «Occideritne?» Ratio omnis utriusque orationis, ut ante dictum est, ad hanc iudicationem conferenda est. Si plures erunt constitutiones aut partes constitutionum, iudicationes quoqet dilucide, quibus de rebus adhuc dicendum fuit, diceremus. Nunc quoniam satis huius voluminis magnitudo crevit, commodius est in altero libro de ce
Abbreviated transcription (Latin):
siquid eẽt simile. qd̾ uideri aut aliquo simi¬
li signo percipi posset. Dende dolori non¬
credi oportere oro aliꝰ alio recentior sit ĩdo¬
lore. pro ingemosiot ad ꝯminiscend. ꝙ de
inq sepe scito aut suspicat possit. quid q̃sitor

Expanded text:
si quid esset simile, quod videri  aut aliquo simisi quid esset simile, quod videri  aut aliquo simili signo percipi posset; deinde dolori credi non oportere, quod alius alio recentior sit in dolore, quod ingeniosior ad eminiscendum, quod denique saepe scire aut suspicari possit, quid quaesit
Abbreviated transcription (Latin):
dicemꝰ sin auctoritatẽ et uita testum. et
constantia testimonioꝵ. Contor testes iite
turpitudinẽ testimonioꝵ ĩconstantia. Si aut
fieri nõ potusse dicemꝰ aut nõ ftũ fuisse qd̃
dicunt aut eos scite nõ potiusse aut cupide
dicere et argimẽtari. Hoc et ad ĩprobatioẽ
et ad probatioẽ testiu ꝑtinebt. A qõnibus¬
dicem cu demõ strabimꝰ maiores nrõs ue¬
ru ĩuemendi causa tormẽtis et crutratu uo¬
luisse queri et sũmo dolore. Hoiẽs cogi ut
quidquid sciant dicant. Et ꝓptea confirm¬
atior erit disputatio si que dicta exũt ar¬
gumẽtando eis dem inis quibꝰ omĩs cõiec¬
tura tractat᷑. trahem ad uerisimilẽ suspici
onẽ idemq hoc in testimõns̃ facere optebit¬
Et contͣ questioẽs. hoc mõ dicemꝰ. primũ
maiores uolusse certis in xebus interponi
questioẽs. Cum que uere dicerent᷑ seruariet
que falso in quecẽ pronũtiarẽtur refelli po¬
ssent. Hoc mõ quo in loco quid positu sit et

Expanded text:
tam testium et constantiam testimoniorum; contra testes: vitae turpitudinem, testimoniorum inconstantiam; si aut fieri non potuisse dicemus aut non factum esse quod dicant aut scire illos non potuisse aut cupide dicere et argumentari. Haec et ad inprobationem et ad interrogationem testium pertinebunt. dicemus: cum demonstrabimus maiores veri inveniendi causa tormentis et cruciatu voluisse quaeri et summo dolore homines cogi, ut quicquid sciant dicant; et praeterea confirmatior haec erit disputatio, si, quae dicta erint, argumentando isdem viis, quibus omnis coniectura tractatur, trahemus ad veri similem s idemque hoc in testimoniis facere oportebit. Contra quaestiones hoc modo dicemus: primum maiores voluisse certis in rebus interponi quaestiones, cum, quae vere dicerentur, sceirei, quae falso in quaestione pronuntiarentur, refelli possent, hoc modo: Quo in loco quid positum sit, et
Abbreviated transcription (Latin):
qiubꝰ offitiis attis elaborate conueniret
et ea officia qua ratione facilime cõseq
bendi. quo cetera tibi faciliora cognitu indrẽt
taq nobis placitu ẽ ut ea que difficiłia eeñt po¬
tissimũ scribetem Causartria sunt gna. demo¬
stratiuũ. delibatium iudiciale miulto difficilimũ
it priore libro egim cũ de qnq oratoris offiss¬
traciarem. quor ĩuẽtio prima et difficilimii ẽ
Ca quoq nodis i hoc libro ꝓpemodis absoluti
pauam partẽ cius in tertiui uoluime trabsssei
tatione duisionie nec plutibꝰ ubis ꝙ necessẽ
fuerit nec min dilucide ꝙ̃ te uelle cxistim iu

Expanded text:
quibus officiis artis elaborare conveniret, et ea officia qua ratione facillime conseqbendum fuit, quo cetera tibi faciliora cognitu viderentur, ita nobis placitum est, ut ea, quae difficillima essent, potissimum conscriberemus. Causarum tria genera sunt: demonstrativum, deliberativum, iudiciale. Multo difficillimum et priore libro. De oratoris officiis quinque inventio et prima et difficillima est. Ea quoque nobis erit hoc libro propemodum absoluta: parvae partes eius in tertium volumen transferenarratione, divisione, nec pluribus verbis, quam necesse fuit, nec minus dilucide, quam te velle
Abbreviated transcription (Latin):
tim qͥ omodñ unaqq causam tractioe cdõne¬
mat et inmiru comectutalẽ causa que pͥma
toris suspitiones interiectas et dispsas
Habere debet ut nichil actu nichil d
tio simplicem et dilucida erpoẽ deb hrẽ cũ¬

Expanded text:
modum quamque causam tractare conat et nimirum ‹coniecturalem eam quae prima› toris suspiciones interiectas et dispersas habere debet, ut nihil actum, nihil ditio simplicem et dilucidam expositionem
Abbreviated transcription (Latin):
accus atoris ẽ. cum dicit maloru mnisereri ñ
oportere. et cum auget peccati atrocitate
De fensoris ꝓpͥus lociis est. cum misericordi¬
ai captat et cu accusatorẽ calũpniat cri¬
minatur. Coẽs locisunt.tu accusatoris. tu
defensoris a testibꝰ contra testos a questionibꝰ

Expanded text:
accusatoris est, cum dicit malorum misereri non accusatoris est, cum dicit malorum misereri non oportere et cum auget peccati atrocitatem. Defensoris proprius locus est, cum misericordiam captat et cum accusatorem calumniari criminatur. Communes loci sunt cum accusatoris tum defensoris, abs testibus con
Abbreviated transcription (Latin):
tigiu uei x̾pertu. si cruor ĩuestimẽtis. si
m coloco comp̃hensus aut iusus sit tñsac
egotio quo ni loco res gesta dicet esse.¬
nsecutio est cu queritur quesigͣ
nocentis. aut ĩnocẽtis consequi so¬
leant. Haccusator dicet si potit
aduersarin cum ad eu uẽtũ sit
erubuisse. ex paluisse.titubasso incõstanter
locutu eẽ. concidisse pollicitu eẽ aliquid
que signa consciẽ sunt. Si xeus hoꝵ inch
fectrit accusator dicet eu usq adco pre¬
meditatu fuisse quid sibieẽt usii uẽturu
ut confideutissime resisteret et responderet q̃
signa confidentie et nõ ĩnocentie sunt. De¬
fensor si pertimuerit magnitudine piculi
non consciã peccati cõmoru esse dicẽt si nõ
ꝑtimuerit fixtu ĩnocentia negabit esse ꝯmo¬
PProbatio est qua utiur adextu¬
tremu confirmata suspectioẽ Ea ht̃
qui alia icausa ab reo. alia ab accusatore
tractãtur. In causa comecturali ꝓprius locus

Expanded text:
um fuerit; si cruor in vestimentis: si in eo loco conprehensus aut visus transacto negotio, quo in loco res gesta dicitur. Consecutio est, cum quaeritur, quae signa nocentis et innocentis consequi soleant. Accusator dicet, si poterit, adversarium, cum ad eum ventum sit, erubuisse, expalluisse, titubasse, inconstanter locutum esse, concidisse, pollicitum esse aliquid; quae signa conscientiae sint. Si reus horum nihil fecerit, accusator dicet eum usque adeo praemeditatum fuisse, quid sibi esset usu venturum, ut confidentissime resisteret et responderet; quae signa confidentiae, non innocentiae sint. Defensor, si pertimuerit, magnitudine periculi, non conscientia peccati se commotum esse dicet; si non pertimuerit, fretum innocentia negabit esse codprobatio est, qua utimur ad extremum confirmata suspicione. Ea habequi alia in causa ab reo, alia ab accusatore tractantur. In causa coniecturali proprius locus
Abbreviated transcription (Latin):
quidam nomiatim atiu poctam
cõpellauit in cenacdo meo Atuis ĩuiriatu
agit. Hnichil aliud defendit insi licete no¬
in eu curꝰ noie scripta dent᷑ agenda.
sũptiua pars est cu per se defensio ĩfir¬
gnia ẽ sed assũpta erͣ̃nea te compbatur.
Issuptiue partes sunt quatuor. Concessio. t̾mio¬
tio criminis. trauslatio criminis compatio. Cõ¬
cessio est cum reus postulat sibi iguosti ea diui¬
ditur in purgationẽ et dep̃cationẽ. Purgatio
est cũ consulto negat se reus fecisse Ea dundit
in inprudentia foctuna necessitate. Inprude¬
tiam ut ille qui de eo suo qui dñ occid̾at suppli¬
tiu sup̃sit cui fratet eẽt anteꝙͣ tabulas testamẽti
aperuerit tu is seruus testanic̃to m antimissus

Expanded text:
quidam nominatim Accium poetam conpellavit in scaena. Cum eo Accius iniuriarum agit. Hic nihil aliud defendit nisi licere nominari eum, cuius nomine scripta dentur agenda. Adsumptiva pars est, cum per se defensio infirma est, adsumpta extraria re conprobatur. dsumptivae partes sunt quattuor: concessio, remotio criminis, translatio criminis, conparatio. Concessio est, cum reus postulat ignosci. Ea dividitur in purgationem et deprecationem. Purgatio est, cum consulto negat se reus fecisse. Ea dividitur in inprudentiam, fortunam, necessitatem: fortiam, ut ille, qui de eo servo, qui dominum occiderat, supplicium sumpsit, cui frater esset, antequam tabulas testamenti aperuit, cum is servus testamento manu missus
Abbreviated transcription (Latin):
conuenitet. Ueru nichil postulat ignosci figo
in iuditiu nõ uenit at insenatũ aut añ imp¬
itorem et in consiliu talis ciusa potest ueuite
Atranslatione criminis causa constat
Cu fecisse nos nõ negam. S alioru
peccatis coactos fecisse dicemi ut hores¬
tes cu se defendit ĩ irẽ cõfert crimem
De remotioẽ criminis causa constat cũ

Expanded text:
conveniret, verum nihil postulat ignosci.» Ergo in iudicium non venit: at ‹in› senatum, ad imperatorem et in consilium talis causa potest venire. CAPUT 25 Ex translatione criminis causa constat, cum fecisse nos non negamus, sed aliorum peccatis coactos fecisse dicimus: ut Orestes, cum se defendit in matrem conferens crimen. Ex remotione criminis causa constat
Abbreviated transcription (Latin):
ti emenõ appellat. Ea constituet᷑ ex cõuictio
E
Hoc mõ. Cum dicat orestes sepat̾s causa ulciscẽdi
matrem occidisse uidend ẽ. Rectu ne fuit sine iu¬
ditio a filio elitemestra occidi . gͦ hac tatione
iudicationẽ repire cõuenit. Reperta iudicatioẽ¬

Expanded text:
enon appellant. Ea constituetur ex coniunctione e hoc modo: Cum dicat Orestes se patris ulciscendi matrem occidisse, rectumne fuerit sine iudicio a filio Clytemestram occidi. Ergo hac ratione iudicationem reperire convenit: reperta iudicatio
Abbreviated transcription (Latin):
actuserur is qui publiũ sulppitiu se fateat octi¬
disse et id iussu consulu defendat et eos ditat
nõ mõ impasse s tationẽ quoq ondisse quia
id facere liceret. In rem confert᷑ ut siquis exte¬
stamẽto qd̾ facere iussus sit ex plebifito uetet
cesse fuisse alterutem faccre. et id qd̾ fã¬
tinr sati fuisse facere Ea causa ħ moĩ¬

Expanded text:
accusetur is, qui Publium Sulpicium se fateatdisse, et id iussu consulum defendat et eos dicat non modo imperasse, sed rationem quoque ostendisse, quare id facere liceret. In rem confertur, ut si quis, ex testamento quod facere iussus sit, ex plebis scito vetetur. cesse fuisse alterutrum facere, et id, quod fecerimus, satius fuisse facere. Ea causa hui
Abbreviated transcription (Latin):
putauit ẽẽ nõ ut de illoru quidꝙ̃¬
Derẽt id qd̾ oportuusset simplicit ac singulai̾¬
mõ docere illos distribuisse duplicit et bipti¬
to. Constitno est prima dep̃catio defensõis
cũ accusatoris in simulatioẽ conuicta. Con¬
stitutiones itaq ut antediximꝰ tres sunt. Cõ¬
iectur. ał legiptima uiriditialis
Oniecturalis ẽ cũ deftõ contͣuersia
est hoc modo. Liax insiluam pꝰꝙ
rescit que fecisset per insamam gl¬
Sadio incubuit. Ulixes interuenit oc
et nunicu frĩs cum gladio cruento rud̾rat
c. ipitis accersit Hic ꝯm̃ iectura uerũ que¬
ritur defcõ erit contrauersia et exco consti¬
Tutio cause comiecturał nomĩatur

Expanded text:
putavit esse, non ut de illorum quiputavit esse, non ut de illorum quideret, id, quod oportuisset simpliciter ac singulao docere, illos distribuisse dupliciter et bipertito. Constitutio est prima deprecatio defensoris cum accusatoris insimulatione coniuncta. Constitutiones itaque, ut ante diximus, tres sunt: coniecturalis, legitima, iuridicialis. Coniecturalis est, cum de facto controversia est, hoc modo: Aiax in silva, postquam resciit, quae fecisset per insaadio incubuit. Ulixes intervenit: oc, inimicum fratris cum gladio cruento videt. Capitis arcessit. Hic coniectura verum quaeritur; de facto erit controversia: ex eo constitutio causae coniecturalis nominatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uersutidest. Item ex contratio Igamenone
cẽ alitenestra occism confitetur cug idita sũt
Ime ulcis patentem negant opportiusse
Finde cui ꝑ fecerim distributione
uti debem. Ea diuidit in duras ptes
numeritioẽ et expositionẽ. Enume¬
ratioẽ utemur cum dicem ⁊ nũo qͥt
de tebus dicturi sumꝰ eam plus ꝙ triũ ptiũ
losum ẽ ne qñ plus minꝰ ue dicam et suspi¬
tion ẽ affert auditori meditationis et tstifiti¬
que res fidem abrogat oratori. Ex posito est
pures quibꝰ de rebus dictuti sum expone
breuiter et absolute
Dnc ad confirmationẽ et confuta¬
tionẽ transennꝰ tota eni spes tũcen¬
diritioq persuadendi posita est in
confirmatioe et confutatioe Lam
fum nra adiumẽta exposuerimꝰ contrariaq
Dissoluerimꝰ absolute nimieu munꝰ orato¬
riu confecerim Utrũq igitur facere pote¬
miui si constitutionẽ cause cognoueritus
lusaru constitutiones alii quatuor
fecetũt nost̾ doctoi Hermestres tres

Expanded text:
versia.» Item e contrario: «Agamemnonem esse a Clytemestra occisum confitentur; cum id ita sit, me ulcisci parentem negant oportuisse.» Deinde, cum hoc fecerimus, distributione uti debemus. Ea dividitur in duas partes: enumerationem et expositionem. Enumeratione utemur, cum dicemus numero, quot de rebus dicturi sumus. Eam plus quam trium partium losum est, ne quando plus minusve dicamus; et suspicionem adfert auditori meditationis et artifique res fidem abrogat orationis. Expositio est, cum res de quibus dicturi sumus exponimus breuiter et absolutenc ad confirmationem ‹et confutationem› transeamus. Tota spes vincendi ratioque persuadendi posita est in confirmatione et in confutatione. Nam adiumenta nostra exposuerimus contrariaque dissolverimus, absolute nimirum munus oratorium confecerimus. Utrumque igitur facere poterimus, si constitutionem causae cognoverimus. Causarum constitutiones alii quattuor fecerunt: noster doctor tres
Abbreviated transcription (Latin):
e ambiguo contrauersia nascitur
petit magnifice. Tulius seque ipc̃ uolet xrx
pondo ei debere dare dicit. Constitutio hec
legiptima est exambiguo¬
constat cu alia lex iuber aut per

Expanded text:
 ambiguo controversia nascitur,petit mulier. Filius se, qua ipse vellet, in XXX pondo ei debere dicit. Constitutio est legitima ex ambiguoconstat, c
Abbreviated transcription (Latin):
conscruata sit qui remanseriat in naui ÷
Magni tudine tempestatis omẽs perterriti na¬
unu̾ reliquert in scafam consederũt prerer
unũ egrotu is ꝑo morbum exire et confugĩ
nõ potuit casu et fortiutu nauis ĩ columiss
in portu delata ẽ Illam egrotus possider na¬
uim petit ille cui aliis cuiꝰ fuerat. Hec cõ

Expanded text:
conservata sit, qui remanserunt in navi.» Magnitudine tempestatis omnes perterriti navem reliquerunt - in scapham conscenderunt - praeter unum aegrotum: is propter morbum exire et fugere non potuit. Casu et fortuitu navis in portum incolumis delata est; illam aegrotus possedit. Navem petit ille cuius fu
Abbreviated transcription (Latin):
ElIter insinuationẽ et principiu hoc
Einter ẽ principiintĩ hui moĩ debet eẽ¬
ut statim apertis rationibꝰ quib p̃scrip¬
E sim aut beniuolũ aut attentũ aut
Docile faciamꝰ auditore. It insinuatio huiꝰ¬
modi debet ẽẽ ut occulte per dissimulatione
eadem illa omĩa conficiamꝰ ut ad candẽ co¬
moditatẽ indicendi opete uenire possim¬
Uerũtũ hec tres ritilitates tam et si in totao¬
ratioẽ sint compande. Hoc est ut auditore
sese ꝓpetuo nobis actentos dociles beniuolos
prebeant tñ id per exordiu cause maxime cõ¬
parandum est.
Arrationũ tria sunt gna. Unũ ẽ cum
exporiur tem gestam et unũ qd̾qt̃
imiꝰ ad utilitatẽ urãm uĩcendi cã
remotu ẽ in quo tamẽ ex̃ceri cõnenit quocõ¬
modiꝰ illas suꝑcriotes narratioẽs in causis tẽ
unũ qd̾ in negotiis alteru qd̾ in personis po¬
situ ẽ. Id qd̾ in negotior expositioẽ positur
ẽtres habet partes. fabulam ystoria argu¬

Expanded text:
Inter insinuationem et principium hoc interest. Principium eius modi debet essut statim apertis rationibus, quibus praescripsimus, aut benivolum aut attentum aut docilem faciamus auditorem: at insinuatio eiusmodi debet esse, ut occulte per dissimulationem eadem illa omnia conficiamus, ut ad eandem commoditatem in dicendi opere venire possimus. Verum hae tres utilitates tametsi in tota oratione sunt conparandae, hoc est, ut auditores sese perpetuo nobis adtentos, dociles, benivolos praebeant, tamen id per exordium causae maxime conparandum est.arrationum tria sunt genera. Unum est, cum exponimus rem gestam et unum quidque trahimus ad utilitatem nostram vincendi causa, remotum est, in quo tamen exerceri convenit, quo commodius illas superiores narrationes in causis tracunt genera: unum quod in negotiis, alterum quod in personis positum est. Id, quod in negotiorum expositione positum est, tres habet partes: fabulam, historiam, argu
Abbreviated transcription (Latin):
xerit. Aut dubitatioẽ uteniur quid potissimũ
dicamꝰ. Aut cii loco primũ responderinus
cũ ad miratioẽ. Si defessi er̃t auditores ab ali
qua re que risum mouere possit incipiemus
prauatioẽ ĩuersioẽ Imbiguo suspitioẽ ab¬
iectioẽ irrisioẽ stultitia exupatioẽ collectioẽ¬
tatioẽ similitudĩe et nouitate ystoria uersucũ¬
alicuiꝰ interpellatioẽ ut ixrisioẽ aut arrisi¬
nos factur sumus breuiter exponemus
Unc ne qñ uitioso exordio utamur¬
que uitia uitanda sunt docebo. In cr¬
ordienda cã seruand̾ ẽ ut lenis sit sec
c̃ qd̾ in plures causas potest accomodari qd̾ uol¬
gare dicitur. Item uitiosum ẽ quo nichilomin
Aduersarius potest uti qd̾ coe appellat. Item
illud quo aduersaruis econtrario poterit un¬
paratis uerbis cõpositu ẽ aut nimia longuiẽ¬

Expanded text:
xerit; dubitatione utemur quid potissimum xerit; dubitatione utemur quid potissimum dicamus aut quoi loco primum respondeamus, cum admiratione. Si defessi erint audiendo, aqua re que risum mouere possit, uel apollopravata, inversione, ambiguo, suspicione, inrisione, stultitia, exuperatione, collectitationem, similitudine, novitatealiter interpellatione aut arrisinos facturi sumus, quod breuiter exponemusunc, ne quando vitioso exordio utamurquae vitia vitanda sint, docebo. Exordienda causa servandum est, ut lenis sit sermexordium est, quod in plures causas potest adcommodari, quod vulgare dicitur. Item vitiosum est, quo nihilo minus adversarius potest uti, quod commune appellatur; item illud, quo adversarius ex contrario poteriparatis conpositum est aut nimium longu
Abbreviated transcription (Latin):
exõdii poterimrꝰ his rationibꝰ rem nõ hoiẽ¬
aut hoiẽm et nõ rem spectari oportere. Nõ
placere nobis ipĩs que facta dicant᷑ ab adu̾¬
sariis et eẽ indigna aut nefaria. Deradetũ
diu. tem auxinteꝰ nichil simile a nobis õẽ fac¬
tu oñdint. Aut aliquoꝵ inditiu de srauli
cansa aut de eadem aut de minore aut de
maiore proferem. Dem̃ ad niat causã pe¬
d̾tenti accedemꝰ et similitudimnẽ. conforerr
Item si negabimꝰ nos de adu̾sariis aut de aħiq̃
uerbioꝵ adu̾sarioꝵ fecerit fidem auditoribus
neq enii non facile scire poterim. Qñ non
sumꝰ nescii quib rebis fides fieri soleat gͦ si
fidem ec̃ fcam putabim his rebus nos ĩsim¬
abiinꝰ ad cansam. De eo qd̾ aduersarii nostri¬
firmissimũ sibi adiumẽtu putant primũ nos
dicturos policebim᷑. Aut ab aduersarii dicto ex¬
ordieni. et ab eo maxime qd̾ ille nuprime di¬

Expanded text:
exordiri poterimus his rationibus: reexordiri poterimus his rationibus: rem, hominem spectari oportere; non placere nobis ipsis, quae facta dicantur ab adversariis, et esse indigna aut nefaria; deinde cum diu rem auxerimus, nihil simile a nobis factum ostendemus; aut aliquorum iudicium de simili causa aut de eadem aut de minore aut de maiore proferemus, deinde ad nostram causam pedetemptim accedemus et similitudinem conferemus. Item si negabimus nos de adversariis aut de aliqua  oratio adversariorum fecerit fidem auditoribus - neque enim non facile scire poterimus, quoniam non sumus nescii, quibus rebus fides fieri soleat - ergo si fidem factam putabimus, his nos rebus insinuabimus ad causam: de eo, quod adversarii firmissimum sibi adiumentum putarint, primum nos dicturos pollicebimur; ab adversarii dicto exordiemur, et ab eo maxime, quod ille nuperrime di
Abbreviated transcription (Latin):
confident Malitiose flagitiose factum ꝓferes
In ĩuidiam contrahemꝰ si uim potẽtiam fac¬
tionẽ diuitias ĩ contmẽtiam nobilitatẽ cliẽ¬
telas Hospitiu sodalitatẽ affinitates adu̾saĩoꝵ
proferemꝰ. Et hiis adiumẽtis magis ꝙͣ ue¬
ritati eos confidere aperiem In contctioe
adducemꝰ Si inheretiã ignanã desidia
lururiã adu̾sarioꝵ proferemꝰ. Ib auditoꝵ
sapient mãsuete magrfite iudicatas esse¬
proferemꝰ. Et si qua de hiis existimatio que
laudaudo extollemꝰ. et adu̾sarioꝵ causã per
conggmptionẽ deprimenins.
pRia sunt tprã quibꝰ principio uti nõ po¬
ssunꝰ que diligent̾ sunt considerandi.
Aut cum turpẽ cansa habem. Bẽ cum
ipa tes aĩn auditoris a nobis alienat. Aut est
aĩus auditoris persuasꝰ ẽẽ uidet᷑ ab hiis qui
atĩ cont̾dixer̃t. Lut cu defessui ẽ cos andiẽdo
qui ante dixert̃ Si causa turpitudinẽ Habebit

Expanded text:
confidenter, malitiose, flagitiose factum proferemus. confidenter, malitiose, flagitiose factum proferemus. In invidiam trahemus, si vim, si potentiam, si factionem, divitias, incontinentiam, nobilitatem, clientelas, hospitium, sodalitatem, adfinitates adversariorum proferemus, et his adiumentis magis quam veritati eos confidere aperiemus. In contemptionem adducemus, si inertiam ignaviam, desidiam luxuriam adversariorum proferemus. Ab auditosapienter, mansuete, magnifice iudicatas proferemus, si que de hiis estimatio, que laudando extollemus, aduersariorum per contemptionem deprimemus.Tria sunt tempora, quibus principio uti non possumus, quae diligenter sunt consideranda: aut cum turpem causam habemus, hoc est, cum ipsa res animum auditoris a nobis alienat; aut cum animus auditoris persuasus esse videtur ab iis, qui ante contra dixerunt; aut cum defessus est eos audiendo, qui ante dixerunt. Si causa turpitudinem habebit,
Abbreviated transcription (Latin):
petitionẽ cum defensione
Duc quas tes oruorem habete oporte¬
at edocebim deiude quõ has causas te
Iocutionẽ memoria es prouũtiationẽ quuc
Ec omia tribus rebus assequi posterim
ute imitatioẽ et ex̾citatioẽ. Iis ẽ p̃cep¬
tio que dat certam uiam rationẽq di¬
Sendi. Imitatio qua ĩpellim eu diligẽti
raudñe ut aliquoꝵr similes inditendo ualca m
nroru ab auditoru persona eta rebus ip̃is
Anrã persona bemuolẽtia contrahemꝰ si nr̃
offitiu sine artogantia laudabimꝰ aut inre
pub ͣ quales fuerim aut inparẽtes aut in
amitos aut in eos ip̃os qui audiũt aliquid re¬
feremꝰ dum honnia ad eam ipãm rem de
qua agitur sint accomodata. Item sinrã in¬
cõmoda proferemꝰ mopia solitudinẽ cala¬
mitate et si orabimꝰ ut nobis sint auxilio et
simul ostendmꝰ nos in aliis speni noluisse ha
tionẽ adducem In odiu rapiemꝰ si quid eor¬
Per suꝑ spuce uł suꝑbe perfidiose crudliter

Expanded text:
petitionem cum defensione. Nunc quas res oratorem habere oporteat, docebimus, deinde quo modo has causas traelocutionem, memoriam, pronuntiationem. Haec omnia tribus rebus adsequi poterimus: arte, imitatione, exercitatione. Ars est praeceptio, quae dat certam viam rationemque dicendi. Imitatio est, qua inpellimur cum diligenti ratione ut aliquorum similes in dicendo valeamna, ab auditorum persona, a rebus ipsis. A nostra persona beniuolenciam contrahemus, si nostrum officium sine arrogancia laudabimus, aut in rem publicam, quales fuerimus, aut in parentes, aut in amicos, aut in eos ipsos qui audiunt aliquid referemus; cum hec omnia ad eam ipsam rem de qua agitur si<nt> accomodata; item si incommoda nostra proferemus, solitudinem, calamitatem, et si orabimus ut nobis sint auxilio, si simul ostendemus nos in aliis spem habere noluisse. tionem adducemus. In odium rapiemus, si quid eorum spurce, superbe, perfidiose, crudeliter,
Abbreviated transcription (Latin):
ducibꝰ in colocutionẽ ita discessit ut impedĩ¬
ta telinq̃ret ex̾citu educet. satus eẽ dixit amit¬
tere ĩpedimẽta ꝙ̃ ex̾citu. excitu edutit ĩpedimẽ¬
ta teliquit arcessit mauestati
Ne constitutioẽs et que cõstitutionu¬
pirtes sint iudor ostendisse. Nũc que¬
potissimũ causa consistamꝰ. Horestes cũ consi¬
tetur se occidisse mattẽ suam nisi attulecit fã
tationẽ peruertit defensionẽ gͦ affert cam q̃¬

Expanded text:
ducibus in conlocutionem; ita discessit, ut inpedimenta relinqueret, exercitum educeret. Satius esse duxit amittere inpedimenta quam exercitum. ‹Exercitum› eduxit, inpedimenta reliquit: arcessitur maiestatis. Quae constitutiones et quae constitutionupartes sint, videor ostendisse. Nunc qupotissimum causa consistamus: Orestes confitetur se occidisse matrem: nisi adtulerit facti rationem, perverterit defensionem. Ergo adfert eam, q
Abbreviated transcription (Latin):
quo illa paes tnptudinis nobis obelle
possit. Sa hunnle genus erit cause fa¬
camus atteatos di turpe euise ger erit ĩsum¬
tione utenom est. De qua posterius dicem Ili¬
si quid uacti erim qr adũsatios cruninando li¬
inuolitiam capete possim. Sił ouestũ tauia geu

Expanded text:
quid illa turpitudinis pars nobis obesse possit. Sin humile genus erit causae, faciemus attentos. Sin turpe causae genus erit, insinuatione utendum est, de qua posterius dicemus, nisi quid nacti erimus, qua re adversarios criminando benivolentiam captare possimus. Sin honestum ge
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝓmrꝰ cognoscendu est qe¬
Eibreuit narrare poterim si ide
incipiem narrate unde nctẽ erit Et
si nõ ab ultĩo mitio repetere uolem
et si sũmati nõ ꝑticulatim nartabi
⁊ sino ad extreniu s usq co quo op exit ꝓ¬
sequeni et si tñsitionib nullis utens. Et siñ¬
derabimꝰ ab eo qd̾ ĩcepimꝰ expone̾ Et sicrit
reru ita exponemꝰ ut añ ꝙͦ quę fcã sũt scu
possint tã et si nos teticueim. Q genꝰ est
si dicam me exꝓiũtia redisse profectũ qͦ in
puũcia intelligat᷑ et orõ nõ mõ id qd̾ ob est¬

Expanded text:
ciamus, cognoscendum est. Rem breviter narrare poterimus, si inde incipiemus narrare, unde necesse erit; et si non ab ultimo initio repetere volemus; et si summatim, non particulatim narrabimus; et si non ad extremum, sed usque eo, quo opus erit, persequemur; et si transitionibus nullis utemur, et sideherrabimus ab eo quod cepimus exponere; si exitus rerum ita exponemus ut ante quoque que facta sunt fieri possunt, tamen et si nos reticuerimus; quod genus est, si dicam me ex prouincia rediisse, profectum quoque in prouinciam intelligatur. Et omnino non modo id quod obest
Abbreviated transcription (Latin):
ac definiamꝰ Nemo fere urm est ꝗnque
admodum capte sint a.M marcello Sira¬
cuse sepe audietit nõ nũꝙͣ etiam ĩ q̃nalibꝰ
legerit Conferte hanc pacem tũ illo bello
hiuus pretoris aduentum cum illius impa¬
toris uictoria. huius cohortis inpuram cũ
illus exercitu ĩ iucto huius libidines cum
illius continentia ab illo qui cepit conditas
ab hoc qui constitutas accepit captas dice¬
tis else Siracusas Hlunc iam illa obmuto
que disperse a me multis locis licentur ac

Expanded text:
quem ad modum captae sint a M. Marcello Syracusae saepe audierit, non numquam etiam in annalibus legerit. conferte hanc pacem cum illo bello, huius praetoris adventum cum illius imperatoris victoria, huius cohortem impuram cum illius exercitu invicto, huius libidines cum illius continentia: ab illo qui cepit conditas, ab hoc qui constitutas accepit captas dicetis Syracusas. ac iam illa omitto quae disperse a me multis
Abbreviated transcription (Latin):
de re multu ut dixi et di cogitam.
Nlam cum ꝓhrãm iuderem caligẽtis¬
sime grecis litteris explicatam existi¬
mauł siqui de nr̃is eius studio tenerẽt
siessent grecis doctrinis eruditi gre¬
ca potiid qͣ nostra lecturos. sm ai gre¬
corum artibus et disciplinis ab horre¬
rent ne hec quidem curaturos quesi
legere curarent. Uides aute eadem
ipse didicisti enim nõ posse nos orma¬
fanii aut rabirii similes esse qui nulla
arte adhibita de rebus ante oculos
positis uulgari sermone disputant
tem esso ne dicendi nec disserendi pu
tem esse nostri putant siparentes ut
legibus uerbis ꝙͣꝙͣ nouis cogimiur
ufi que docti ut dixi agrecis petere
mallent indocti nea nodis quidẽ ac¬
cipiũt ut frustra om̃is suscipiatur la¬
bor .Iam uero physica si epicuru et
sidemocritum probarem posse scribẽ
ita plane ut amafanius. Quid ẽ eni
magnu cu causas reru effitiẽtium
substitueris decorpusculor ita enim

Expanded text:
de re multum ut dixi et diu cogitavi. de re multum ut dixi et diu cogitavi. nam cum philosophiam viderem diligentissime Graecis litteris explicatam, existimavi si qui de nostris eius studio tenerentur, si essent Graecis doctrinis eruditi, Graeca potius quam nostra lecturos, sin a Graecorum artibus et disciplinis abhorrerent, ne haec quidem curaturos, quae legere curarent. Vides autem eadem ipse; didicisti enim non posse nos Amafinii aut Rabirii similes esse, qui nulla arte adhibita de rebus ante oculos positis vulgari sermone disputant,tem esse nec dicendi nec disserendi puttem esse nostri putant, sic parentes ut legibus verbis quoque novis cogimur uti, quae docti ut dixi a Graecis petere malent, indocti ne a nobis quidem accipient, ut frustra omnis suscipiatur labor. Iam vero physica, si Epicurum id est si Democritum probarem, possem scribere ita plane ut Amafinius. quid est enim magnum, cum causas rerum efficientium sustuleris, de corpusculorum ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum. Me autem dicebat queda ĩstitui
que et sunt magna sane et limatur a
me politiis Ego ista quidem m q̃ Uar¬
ro iam dui expectans nõ audeo tamẽ
Flagitare audiui enim E libone nro
quiuis nosti studiu Nihilenim ciusmo¬
di celare possumꝰ nõ te ea intermitẽ
set accuratius tractaxe nec de manib
unꝙͣ deponere. Illud aute mihi ante
hoc tempus nũꝙͣ in mẽte uenit ate
requirere. S mĩc postea quã sum in¬
gressus res eas quas tecu simul dicli¬
di mandare monimẽtis phyamq ue¬
terem illam ad Socratem optam lati¬
nis litteris illustrare. Quero quid sit
curcurmulta scribas geniis hoc pre¬
termittas p̃sertim cu et ipse medex¬
cellas et ia studiu totaq cares longe
ceteris et studiis et artibus ante cedat
Tum ille rem a me sepe deliberatam et
multum agitatam requiris Itaq nõ
exitans respondebo set ea dicam que
mihi sunt in promptu quod ista ĩpã

Expanded text:
ipsum me autem dicebat quaedam institui, ipsum me autem dicebat quaedam institui, quae et sunt magna sane et limantur a me politius. Et ego Ista quidem inquam Varro iam diu expectans non audeo tamen flagitare; audivi enim e Libone nostro, cuius nosti studium nihil enim eius modi celare possumus, non te ea intermittere sed accuratius tractare nec de manibus umquam deponere. illud autem mihi ante hoc tempus numquam in mentem venit a te requirere. sed nunc postea quam sum ingressus res eas quas tecum simul didici mandare monumentis philosophiamque veterem illam a Socrate ortam Latinis litteris illustrare, quaero quid sit cur cum multa scribas genus hoc praetermittas, praesertim cum et ipse in eo excellas et id studium totaque ea res longe ceteris et studiis et artibus antecedat. Tum ille: 'Rem a me saepe deliberatam et multum agitatam requiris. itaque non haesitans respondebo, sed ea dicam quae mihi sunt in promptu, quod ista ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Set satis iam disputatu est de magrã¬
tibus nisi forte quid desideratis. A põ
quid sinos tacemus. locus ipse tñ ad mo¬
net quid tibi sit denide dicendu .I. Mihi¬
ne de iuditus arbitror pomponi. Ide eĩ
in re p. uersantur turpissimu puto. Nã
ut modo ate dictu est leges alibrarii
ores sui uelint. Sobrem sicde sacroru
alienatione dicendu putasti qm̃ clere¬
ligione leges proposueras fatiendut
cui longo interuallo ad suam uillaz
reduxifꝰ. Hic pauca primo atq ea
percontantibꝰ nobis et siquid forte
roma noui. Atticus omutte ista que nͨ
percontari nec audire smne molestia
uossumꝰ. Queso niquit et quare poti
et quid ip̃e noui. Sisent enim drutius
muse uarromie ꝙy solebant nec tñ istũ
cessare set celare quescribat existimo
Minime uero inquit ille intempan¬
tis enim arbitror esse scribẽ quocł oc¬
cultari uelit. Set heõ opus magnimi ĩ
manibus que iam pridem ad hłinc eũ

Expanded text:
Sed satis iam disputatum est de magistraSed satis iam disputatum est de magistratibus, nisi forte quid desideratis. Atticus: Quid? Si nos tacemus, locus ipse te non admonet, quid tibi sit deinde dicendum? Marcus: Mihine? De iudiciis arbitror Pomponi; id est eniin re publica versantur turpissimum puto. Nam ut modo a te dictum est leges a librariiores velint. Quam ob rem si de sacrorum alienatione dicendum putasti, quom de religione leges proposueras, faciendum enim longo intervallo    , ad suam villam reduximus. hic pauca primo, atque ea percunctantibus nobis ecquid forte Roma novi. Tum Atticus Omitte ista quae nec percunctari nec audire sine molestia possumus quaeso inquit et quaere potius ecquid ipse novi. silent enim diutius Musae Varronis quam solebant, nec tamen istum cessare sed celare quae scribat existimo. Minime vero inquit ille; intemperantis enim arbitror esse scribere quod occultari velit; sed habeo magnum opus in manibus, quae iam pridem; ad hunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
sentiret ostendere. Sed quid decaptis
noxie pena parento ut insuo intio quisq
plectatur nis capitis auaritia młcta ho¬
noris cupiditas ignoĩa subitiatur. Exme
leges sunt nobis nõ usitate.x.p. necessa
rie legum custodiam nulla habemꝰ Ita¬
ꝙ he leges sunt quas apparitoẽs nrĩ uol¬
unt alibrams petimus publicis lrĩs con¬
signatam mẽoriam publicã nullã hẽmꝰ
Greci hec diligentius apiid quos nemo¬
phylotes creantur nec hi solu lrãs. Nam
id quidem etiam apud maiores nrõs e¬
rat. set etiam facta hoĩ obseruabant.
ad legesq reuocabant. hec detur cura cẽ
esse apud eosdem qui magrãtu abierint
cedant et exponant. quid in magrãtu ge¬
sserint deq his censores preidicent hoc
ingretia fit pub ͭ ͤ constitutis accusatoribꝰ
Quii quide graues esse nõ possũt insieent
uolũtarii Quo cirea melius ẽ romanis re¬
ferri causamq exponi censoribꝰ ĩtegra
tam legem accusatori iuditioq seruari

Expanded text:
sentiret ostendere. XX 46 Sequitur de captis 'noxiae poena par esto', ut in suo vitio quisque plectatur, vis capite, avaritia multa, honoris cupiditas ignominia sanciatur. Extremae leges sunt nobis non usitatae, rei publicae necessariae. Legum custodiam nullam habemus, itaque eae leges sunt quas apparitores nostri volunt: a librariis petimus, publicis litteris consignatam memoriam publicam nullam habemus. Graeci hoc diligentius, apud quos nomofulakoi crea‹ba›ntur, nec ei solum litteras — nam id quidem etiam apud maiores nostros erat —, sed etiam facta hominum observabant ad legesque revocabant. 47 Haec detur cura censsemper volumus esse. Apud eosdem qui magistratu abierint edant et exponant, quid in magistratu gesserint, deque iis censores praeiudicent. Hoc in Graecia fit publice constitutis accusatoribus, qui quidem graves esse non possunt, nisi sunt voluntarii. Quocirca melius rationes referri causamque exponi censoribus, integram tamen legi accusatori iudicioque servari.
Abbreviated transcription (Latin):
fuporibus. Qobrem mista quidẽ re
uehementer.Sillam probo qui tribu¬
ins plebis sualege ĩiurie fatiende po¬
testate adiserit. ꝙͣ aux ͫ ferendire¬
liquerit. Pomperũq nostru ꝙͣ ceteris
rebus omĩbꝰ semper amplissimis sũ¬
misq effero lauclibꝰ. De tribumtia po¬
testate tacto nec em repudẽ licet nͤ.
laudare possum uitia quide tribunat
Tpreclare ꝗnte percipis set est miqua
in omni re accusanda p̃termissis. bonis
maloꝵ enumeratio uitiorũq sełctio.
dam mali set bonum quod est q̃situ
mea sine isto malo nõ haberemus. Ni¬
mia potestas est tribum̃ pleb̾. Ouis ne¬
gat set ns ppłi multoq seiũd młtoꝙ
uehementiot que ducẽ ht. Interdu
leuior est ꝙͣ sinlłu hrẽt. Dux eni suo
periculo progredi cogitat ppłi ĩpetꝰ
periculi ratione sui nõ ht. Ast aliqñ
em est tam desꝑatu Collm. ĩ quone¬
mo e decem sana mente sit qui ĩ ipm

Expanded text:
furoribus. Quam ob rem in ista quidem re furoribus. Quam ob rem in ista quidem re vehementer Sullam probo, qui tribunis plebis sua lege iniuriae faciendae potestatem ademerit, auxilii ferendi reliquerit, Pompeiumque nostrum ‹in› ceteris rebus omnibus semper amplissimis summisque ecfero laudibus, de tribunicia potestate taceo. Nec enim reprehendere libct, nec laudare popraeclare Quinte perspicis, sed est iniqua in omni re accusanda praetermissis bonis malorum enumeratio vitiorumque selectio. dam mali, sed bonum, quod est quaesitum in ea, sine isto malo non haberemus. 'Nimia potestas est tribunorum plebis.' Quis negat? Sed vis populi multo saevior multoque vehementior, quae ducem quom habet interdum lenior est, quam si nullum haberet. Dux enim suo se periculo progredi cogitat, populi impetus periculi rationem sui non habet. 24 'Atenim est tam desperatum collegium, in quo nemo e decem sana mente sit? Quin ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ erat .C.uero gracchi ruinis et uitiis
q ipse seproiecisse inforu dicit ꝗbꝰ
digladiaretur intex se ciues nõ ne oẽz
res .p. statum permutauit. Quid ia
de Saturnini suplitio et reliquis di¬
cam Quos ne depellere quicle a sesiñ
aut aliena proferimꝰ potius ꝙͣ et nra
et recentia. Quis imꝙ̃ tam anclax at
tam ĩ unicus nobis fuisset ut cogitar&
unꝙͣ destatu nrõ labefactando insi
mucrone alique tribunitiu exacu¬
isset in nos. Quem cum hoies scelerati
ac perditi non modo ulla in cdomo s
nlla ingente repirẽt. Sentes sibi in
tenebris .⁊.p. perturbandas putaue¬
rint. Quid nobis quide egregium
et ad ĩmortalitate meõrie gloriosũ
Nemine ninos iñ cede ulla tribunũ
potuisse reperiri msi cui nec esse qui¬
dem licusset tribuno. S ille quas str¬
ages edidit fas uid quas sine roẽ ac
sine ulla spe bona futura secdare pot¬
uit in pure barbe multoꝵ inflãmat̾

Expanded text:
non erat. C. vero Gracchi tribunatus sicis non erat. C. vero Gracchi tribunatus sicis quas ipse se proiecisse in forum dixit, quibus digladiarentur inter se cives, nonne omnem rei publicae statum perturbavit? Quid iam de Saturnino, Sulpicio, reliquis dicam? Quos ne depellere quidem a se sine  aut vetera aut aliena proferam potius quam et nostra et recentia? Quis, inquam, tam audax, tam nobis inimicus fuisset, ut cogitaret umquam de statu nostro labefactando, nisi mucronem aliquem tribunicium exacuisset in nos? Quem quom homines scelerati ac perditi non modo ulla in domo, sed nulla in gente reperirent, gentis sibi in tenebris rei publicae perturbandas putaverunt. Quod nobis quidem egregium et ad inmortalitatem memoriae gloriosum, neminem in nos mercede ulla tribunum potuisse reperiri, nisi cui ne esse quidem licuisset tribuno. 22 Sed ille quas strages edidit! Eas videlicet quas sine ratione ac sine ulla spe bona furor edere potuit inpurae beluae, multorum inflammatus