comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adũtit mist̾ium. Ꝙideo myst̾ium recusaũr
qͦd grauari humilitatẽ serui crederet. si gͥ
obsequium dñi pacienter admitteret. Cui
respondit dñs. Si ñ lauero tibi pedes: ñ
habebis partem mec̃ partem. Quo audito
petaus: dñe ñ tantum pedes inqͥt. s ⁊ ma¬
nus & caput. Respondit iħs. Qui lotꝰ est
non idiget nͥ ut pedes lauet:s est mundꝰ
totus. Mundꝰ erat petrus. sed plantam la¬
uare debebat. Habebat pͥmi hominis de
successione peccatum: quando eum suꝑ¬
plantauit serpens: & ꝑsuasit errorem.
Idõ planta eiꝰ abluit᷑: ut h̾editaria peccata
tollantur. Nrã ii ꝓpria: ꝑ baptismũ relax¬
antur: simul. Gognosce mysfium ipsum:
humilitatis consistẽ minist̾io. Ait enim.
Si ego laui uobis pedes dñs ⁊ magister:
quanto magis & uos debetis lauare pe¬
des inuicem uobis: Cum enĩ ipse auctor
salutis ꝑ obedientiam nos redemit: qͣnto
magis seruuli eiꝰ. humilitatis ꝙ obedientiȩ
exibere debemꝰ obsequium: Accepisti p¬

Expanded text:
 ideo ministerium recusavit; quod gravari humilitatem servi crederet, si sibi obsequium 333 domini patienter admitteret. Cui respondit Dominus: Si non lavero tibi pedes, non habebis partem mecum. Quo audito, Petrus: Domine, non tantum pedes, inquit, sed et manus et caput. Respondit Dominus: Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet; sed est mundus totus . 32. Mundus erat Petrus, sed plantam lavare debebat; habebat enim primi hominis de successione peccatum: quando eum supplantavit serpens, et persuasit errorem . Ideo planta ejus abluitur, ut haereditaria peccata tollantur; nostra enim propria per baptismum relaxantur. 33. Simul cognosce mysterium in ipso humilitatis consistere ministerio; ait enim: Si ego lavi vobis pedes Dominus et magister; quanto magis et vos debetis lavare pedes invicem vobis ! Cum enim ipse auctor salutis per obedientiam nos redemerit; quanto magis nos servuli ejus humilitatis et obedientiae exhibere debemus obsequium! CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
fut᷑ore expectatio: Uude ait. Spes autem
quȩ uidecur non ẽ. spes. Non enĩ quȩ iu¬
dentur. s que non udent᷑ et̾na sunt. Nam
quod uidet quis. qͥd sꝑat: Hi denur eñĩ
tenere ea quȩ uidemꝰ. Quomͦ gͦ quȩ tenemꝰ¬

Expanded text:
futurorum exspectatio? Unde ait: Spes autem futurorum exspectatio? Unde ait: Spes autem quae videtur, non est spes . Non enim quae videntur, sed quae non videntur aeterna sunt: Nam quod videt quis, quid sperat? Videmur enim tenere ea, quae videmus: quomodo ergo quae tenem
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. qui pͥmitias sp̃c habentes. ipsi
intra nos ingemiseimꝰ adoptionẽ filioꝵ
expectantes redemptionẽ corporis nr̃i.
Sensus enim aꝑtus est. eo qd̾ primicias
sp̃c habentes ingemiscunt: adoptionem fili¬
orum expectantes. elue adoptio fili orum
redemptio totius corporis. quando facie
ad faciem quasi dĩ filiꝰ per adoptionẽ. uide¬
bit illud diuinũ ⁊ eternũ bonum. Est enĩ
S illa erit perfecta. quando resurgent
om̃s mnincorruptione. honore. gła. qui m̾e¬
antur faciem dĩ uidere. Cunc eñĩ uere re¬
demptam se humana iudicabit conditio.
Unde apłs głatur dicens: qͥa spe faliu facti
sumꝰ. Saluat enim spes. sic̃ & fides de qua
o̾r. fides tua te saluum fecit. Ergo creatu¬
ra quȩ non sponte. s in spe uanitati subie¬
cta est. spe saluatur: sic̃ ⁊ paulus cũ sciret
lucrũ sͥ esse mori. ut cum xp̃o esset. solutus
corpore. ꝑmanebat in carne. ꝓpter eos qͦs
xp̃o adquireret. Spes autẽ quid eᷤ. uisi

Expanded text:
tias Spiritus habentes, ipsi intra nos ingemiscimus, adoptionem filiorum exspectantes, redemptionem corporis nostri ; sensus enim apertus est, eo quod primitias Spiritus habentes ingemiscunt, adoptionem filiorum exspectantes: quae adoptio filiorum, redemptio totius corporis est, quando facie ad faciem quasi Dei filius per adoptionem videbit illud divinum et aeternum bonum; est enim Sed illa erit perfecta, quando resurgent omnes in incorruptione, honore, gloria, qui mereantur Dei faciem videre; tunc enim vere redemptam se humana judicabit conditio. Unde Apostolus gloriatur dicens: Quia spe salvi facti sumus . Solvat enim spes, sicut et fides, de qua dicitur: Fides tua te salvum fecit . 14. Ergo creatura quae non sponte, sed in spe vanitati subjecta est , spe salvatur, sicut et Paulus, cum sciret lucrum sibi esse mori, ut cum Christo esset solutus corpore, permanebat in carne propter eos quos Christo acquireret . Spes autem quid est, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam cȩlestes creature. ⁊ potestates.
seruitutẽ corruptionis sustinent. s in
spe. ut ꝓ nobis postea ⁊ nobiscum leten¬
tur: etiam nos passiones huiꝰ temporis
fut᷑e spe ⁊ expectatiõe solemur głȩ. ua¬
Contuli. ¶ambrosiꝰ orontiano.xxiii.
uperior epła tuȩ inqͥsitioni res¬
poudit. Elec mea responsionis
portio est: quȩ non soluat sed
impseat suꝑiorem. Nam dum ult̾iora recen¬
seo. mouit me fateor. quia addit. scimꝰ enĩ
qͥa omĩs creat᷑a ingenuscit. cũ in pͥore capło
sine adiectione dixerit. quia uanitati cre¬
atura subiecta est. Non eiĩ omẽm cirat᷑am.
s crea tͣam subiectam dixit. Et it̾m ait: qm̃
et ipsa creatura lib̾abitur aseruitute cor¬
subiecta uanitati e̾. ⁊ quia non omĩs. nam¬
tati subiecta est. non omis aseruitute cor¬

Expanded text:
etiam coelestes creaturae et Potestates etiam coelestes creaturae et Potestates servitutem corruptionis sustinent, sed in spe, ut pro nobis postea et nobiscum laetentur; etiam nos passiones hujus temporis futurae spe et exspectatione consolemur gloriatur. AMBROSIUS HORONTIANO. 1. Superior epistola tuae inquisitioni respondit; haec meae responsionis portio est, quae non solvat, sed impleat superiorem. Nam dum ulteriora recenseo, movit me, fateor, quia addidit: Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit ; cum in priori capitulo sine adjectione dixerit: Quia creatura vanitati subjecta est. Non enim omnem creaturam, sed creaturam subjectam dixit. Et iterum ait: Quoniam et ipsa creatura liberabitur a servitute corsubjecta vanitati est: et quia non omnis vanitati subjecta est, non om
Abbreviated transcription (Latin):
et ille tantꝰ ac tał sol. et illa luna qͥm noc¬
tis cenebre non oꝑunt. & ille stelle qͥ
sunt ornam̃ta çȩli. seruitutẽ cormptiõis
nunc sustinent. qͥa corruptibile om̃e cor¬
pus. Si quidẽ et celi ꝑibunt: cełu et
t̾ra p̃teribunt: postea aucẽ et sol.⁊ luna.
et cet̾a stellarũ lumina. requiescent in
gła filior dei. quando erit ds omĩa in
omib. qui et in te ⁊ in nob̾siẽ. ꝑ suam
plenitudinem et miseri cordiam. An
ipsos quoq angłos qui in istiꝰ mundi
laborib diuersa sustiment munstia
sicut in apocalipsi legimꝰ ioħis. non in¬
genusc̾e̾ credimꝰ eum adhibendur pe-¬
uarum et ex cicliory ministri. qui haben¬
tes uitam beatam mallent utiq eam
in illo suꝑiore tranquillitatis suȩ statu
recurrere. ꝙͣ nostrorũ peccatorũ peiis
ultͥcib int̾polari: Et enĩ qͥ gaudent
umꝰ peccatoris redemptiõe: utiq tantory
peccators erũpnis ingemiscunt. Si gͥ

Expanded text:
et ille tantus ac talis sol, et illa luna quam nocet ille tantus ac talis sol, et illa luna quam noctis tenebrae non operiunt, et illae stellae quae sunt ornamenta coeli, servitutem corruptionis nunc sustinent; quia corruptibile omne corpus: siquidem et coeli peribunt, et coelum et terra praeteribunt . Postea autem et sol et luna et caetera stellarum lumina requiescent in gloria filiorum Dei; quando erit Deus in omnia in omnibus : qui et in te et in nobis sit per suam plenitudinem et misericordiam. 10. An ipsos quoque angelos, qui in istius mundi laboribus diversa sustinent ministeria, sicut in Apocalypsi legimus Joannis , non ingemiscere credimus; cum adhibentur poenarum et excidiorum ministri? Qui habentes vitam beatam, mallent utique eam in illo superiore tranquillitatis suae statu recurrere, quam nostrorum peccatorum poenis ultricibus interpolari. Etenim qui gaudent unius peccatoris redemptione , utique tantorum peccatorum aerumnis ingemiscunt. 11. Si igitur
Abbreviated transcription (Latin):
omĩum siue quȩ in cȩlo. siue quȩ in t̾ra st̃.
suscepise nr̃i corporis fragilitacem. nr̃e
condicionis serui tutẽ. Cur gͦ illa seruitu¬
cem corrupcionis sue non patienter susi¬
neant. cum dominꝰ omĩum ꝓ toto num¬
do se humiliau̾nt usq ad mortẽ. serui
formam susceꝑit. peccatũ mundi. ma¬
ledictum etiam ꝓ nob̾ factus sit: Illiꝰ
gͦ uutantes bonitatẽ celestes creatͣe.
licet ingemiscant qd̾ mundi huius
uanitati subiecte sint. solantur se tam̃
qd̃ li b̾abunt᷑ aseruitute corruptiõis.
in libertatẽ głe. cum filiorum cłĩ adop¬
tio uen̾it. quȩ e̾. uniuersoꝵ redemptio.
Cum enĩ intͣuerit plenitudo genciũ.
tunc omĩs isrł saluus erit. Ei enĩñ
ignoscet popło. qui ignoscit illi ꝑse¬
rum ꝑfidiam et temulentiã. uanitate
mundi huiꝰ lapsam. ꝑtinere ad ueniani
patietur ueritatis pietas. et redemptio
unmersitatis. Ergo ut concludamus.

Expanded text:
omnium sive quae in coelo, sive quae in terra sunt, omnium sive quae in coelo, sive quae in terra sunt, suscepisse nostri corporis fragilitatem, nostrae conditionis servitutem. Cur ergo illa servitutem corruptionis suae non patienter sustineant; cum Dominus omnium pro toto mundo se humiliaverit usque ad mortem, servi formam susceperit , peccatum mundi, maledictum etiam pro nobis factus sit ? Illius ergo imitantes bonitatem coelestes creaturae licet ingemiscant, quod mundi hujus vanitati subjectae sint, consolantur se tamen quod liberabuntur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae; cum filiorum 924 Dei adoptio venerit, quae est universorum redemptio: Cum enim intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus erit . Cui enim non ignoscet populo, qui ignoscit etiam illi perserum perfidiam et temulentiam, vanitate hujus mundi lapsam, pertinere ad veniam patietur veritatis pietas, et redemptio universitatis. 9. Ergo ut concludamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ingemiscimꝰ gͣuat. S &. dd̾ dicit. Nomo
uanitati sumilis factus est. ⁊ unraersa
uanitas homo om̃is ui uens. Nita itaq
hominis in hoc secło uanitas est. Huic
uanitati subiecta est aĩa. Itaq sc̃s eum
faeit quȩ sunt corporis. non sponte facit.
non uolens. s ꝓpt̾ eum qui subiecit in
sye facit. ut ei pareat. Ab hoc gͥ erem¬
plo animȩ ꝓgrediamͣ ad creaturas ali¬
quas. Propone tͥ solem. luũa. ⁊ stellas.
ꝗ̃ cȩli lumina. ⁊ si p̃claro fulgent nntore.
dispositiom ereatoris et̾ni. mini strantẽ
splendorẽ quo uestiuntur. atq die nocteq
emicant. quotiens sol iste obtexitur nubi
stellȩ quoq nebulis obducte uanescunt.
que sustinent ministii huiꝰ inundani usꝰ
non sponte utiq s in spe. quia sꝑant etiã
huiꝰ laboris gr̃am ab eo qui subiecit eas.
Icdoq ppt̃ eum sustinent. id est ꝓpt̾ eius
uoluntatrm. Nec mirum si patient̾ susti¬
nent. cum sciant dñm suum ⁊ creatorem

Expanded text:
d dicit: Homo vanitati similis factus est ; et: Universa vanitas, omnis homo vivens . Vita itaque hominis in hoc saeculo vanitas est. Huic vanitati subjecta est anima. Itaque sanctus cum facit quae sunt corporis, non sponte facit, non volens, sed propter eum qui subjecit in spe , facit ut ei pareat. Ab hoc igitur exemplo animae progrediamur ad creaturas reliquas. 7. Propone tibi solem, lunam, et stellas, quae coeli lumina etsi praeclaro fulgent nitore, dispositioni creatoris aeterni, ministrantes splendorem, quo vestiuntur, atque die nocteque emicant. Quoties sol iste obtexitur nubibStellae quoque nebulis obductae vanescunt, quae sustinent ministerii hujus mundani usus, non sponte utique, sed in spe; quia sperant etiam hujus laboris gratiam ab eo, qui subjecit eas. Ideoque propter eum sustinent, id est, propter ejus voluntatem. 8. Nec mirum si patienter sustinent, cum sciant dominum suum, et creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
ualitudinis. Int̾dum oportuntas escȩ
sanitatem reddit. Q̾ si importune ali¬
quis accipiat. aut non conuenient̾: im¬
plicatur ꝑicło. Gͣ quia nos nescimꝰ qͥd
quenter indignantẽ eum legunꝰ et dolentẽ.
Geiit autem ut auferat peccata nr̃a: ddo¬
ceat nos agere penitentiam. Est enĩ pius
gemitus. et plems auctoritatis: de quo
dicit ꝓpħa. & gemitus meus non est
absconditus ate. Non enĩ latebat ut adã.
seo dicebat. Ecce ego pastor. & grex iste
quid deliquit: Ego peccaui uime iun¬
dica. Ex hoc gͥ gemitus sp̃c cl̃i. et ille pro¬
fecto gemitus bene ineffabilis. quia çe¬
iestis. Ea enĩ que in celo aucdruit paulꝰ.
in effabilia audiuit: ut fari ea homines
non debeant. S que occulta hominib
d̾o nota sunt: nouit enĩ omĩa qui scru

Expanded text:
valetudinis. Interdum opportunitas escae valetudinis. Interdum opportunitas escae sanitatem reddit: quod si importune aliquis accipiat, aut non convenientem, implicatur periculo. 5. Ergo quia nos nescimus quid quenter indignantem eum legimus et dolentem. Gemit autem, ut auferat peccata nostra, doceat nos agere poenitentiam. Est enim pius gemitus, et plenus auctoritatis, de quo dicit Propheta: Et gemitus meus non est absconditus a te . Non enim latebat ut Adam, sed dicebat: Ecce ego pastor, et grex iste quid deliquit? Ego peccavi, in me vindica . 6. Ex hoc igitur gemitus Spiritus Dei; et ille Prophetae gemitus, bene ineffabilis; quia coelestis. Ea enim quae in coelo audivit Paulus , ineffabilia audivit; ut fari ea homines non debeant: sed quae occulta hominibus, Deo nota sunt. Novit enim omnia, qui scru
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ille cui dicitur:. Aduitor mens es tu
sit doc̾e pauluo quiꝰd oret: Docet autẽ
Quis autẽ post xp̃m ddoceret. nisi sp̃s eiꝰ
qũe ipse misit: ut doceret ⁊ dirigeret
nr̃as orationes: Dramꝰ eni sp̃u. oramꝰ
ce mente. Uit bene mens possit oiare. pre¬
cedit sp̃c. et deducit eam in uiam rectã.
ne obrepant carnalia. ne minora. ne etiã
maiora uirib. Uni cuiq enĩ clatur ma¬
infestacio sp̃c. ad irtilitatem. Deuiq scͥꝑ¬
tum est. Petita magna. ⁊ parua aditient᷑
nos maiora petere. non in t̾renis morari.
Ille autẽ scit. quid tͥbuat. oiuidens sin¬
gulis ꝓut uult. Dicit enĩ interclum.
sciens mensuram quã ignoramꝰ: non
potestis hoc mͦ accipere. Petomͥ passio
infirmum carnis meẽ. ne dum maiora
cupio. minora anuttã: dicit. Non pot̾
hec accipere. Quales occasiones habui.
& de ipso ꝓpe fine reuocatꝰ sum. Nouit᷑
em̃ bonus medicus quȩ esca. cui apta
sit infirmitati. ꝗ eui temꝑi ad ꝓfectũ

Expanded text:
sicut ille cui dicitur: Adjutor meus es tu,sit docere Paulum quid oraret? Docet autem Quis autem post Christum doceret, nisi Spiritus ejus, quem ipse misit, ut doceret, et dirigeret nostras orationes: oramus enim Spiritu, oramus et mente . Ut bene mens possit orare, praecedit Spiritus, et deducit eam in viam rectam ; ne obrepant carnalia, ne minora, ne etiam majora viribus: Unicuique enim datur manifestatio Spiritus ad utilitatem . Denique scriptum est: Peora petere, non in terrenis morari. Ille autem scit quid tribuat, dividens singulis, prout vult . Dicit enim interdum, sciens mensuram, quam nos ignoramus: Non potestis haec modo accipere. Peto mihi passinfirmum carnis meae, ne dum majora cupio, minora amittam, dicit: Non potes haec accipere. Quales occasiones habui: et de ipso prope fine revocatus sum? Novit enim bonus medicus quae esca cui apta sit infirmitati, et cui tempori ad profectum
Abbreviated transcription (Latin):
S de hoc alias. Sanctificari autẽ uidet᷑
pͥmitiarũ munere. tota arȩe. messis. Sed
ipse sanctiores pͥmitie sunt: si milit̾ sc̃i pͥ¬
mi tiȩ sunt oñi. precipue apłi. Primũ enĩ
Os posuit in eccła apłos. qui ⁊ pleraq pro¬
na el in quo oolus non erat. ⁊ id̾o sub fi¬
cu requi escebat: ioseph qui dicebat᷑ iustus.
qui sepeliuit eum. Isti sunt pͥmitiȩ ficłi
pͥmitiarũ licet in aliqͥb minor gr̃a. Rotens

Expanded text:
sed de hoc alias. Sanctificari autem videtur sed de hoc alias. Sanctificari autem videtur primitiarum munere tota areae messis, sed ipsae sanctiores primitiae sunt. 10. Similiter sancti primitiae sunt Domini, praecipue apostoli; primum enim Deus posuit in Ecclesia apostolos, qui et pleraque pronael, in quo dolus non erat ; et ideo sub ficu requiescebat: Joseph, qui dicebatur justus, qui sepelivit eum . Isti sunt primitiae fidei primitiarum, licet in aliquibus minor
Abbreviated transcription (Latin):
in his laborat. qui non conuenunt labo¬
rantib. ꝙͣ in illis qui dͥ postulant subue¬
niri. Hec e̾. pia int̾pretatio ⁊ uera sub¬
iectionis dñi iħu. qui icło se subieeit. ut sit d̾s
om̃ia in om̃ib Sensum apostelicũ ꝑeurri¬
imis: ñc eonsideremꝰ qͥ sunt pͥmicias sp̃e ha¬
bentes. ⁊ iło legem interrogemꝰ. quid sit qͦd
pͥmitiarum uł miciors noie declarauerit.
Iuicia inquit arȩẽ. ⁊ lacꝰ tui non fraudab̾.
Q infra. In itia pͥmitiarũ tuarum inferes
in domũ dñi dei tui. Aliȩ sunt pͥmiciȩ.
aliȩ decuinȩ. Prinitiȩ maioris gr̃e. scĩfica¬
tionis obseruantissime. Id̾o placint abel.
quia non est suũ munꝰ ioratus. qui de pͥmi¬
ciuis ouium obtulit: licet aliqͥ distantiã
uelint ẽẽ. in t̾ pͥmitias ⁊ pͥmogenita. ide̾.
que pͥmo nascunt᷑. eo qͦd oblectis seminib
quasi ex om̃ib inicia offerantur areȩ. tam̃
de messe qd̾ pͥmũ collitur. id offertur dño.

Expanded text:
in iis laborat, qui non subveniunt laboin iis laborat, qui non subveniunt laborantibus, quam in illis, qui sibi postulant subveniri. Haec est pia interpretatio et vera subjectionis Domini Jesu, qui ideo se subjiciet, ut sit Deus omnibus in omnia. 9. Sensum Apostolicum percurrimus: nunc consideremus qui sunt primitias Spiritus habentes. . Et ideo Legem interrogemus quid sit quod primitiarum vel initii nomine declaraverit. Initia, inquit, areae et lacus tui non fraudabis ; et infra: Initia primitiarum tuarum inferes in domum Domini Dei tui . Aliae sunt primitiae, aliae decimae: primitiae majoris gratiae, sanctificationis observantissimae. Ideo placuit Abel, quia non est suum munus moratus, qui de primitivis ovium obtulit . Licet aliqui distantiam velint esse inter primitias et primogenita, id est, quae primo nascuntur; eo quod collectis seminibus, quasi ex omnibus initia offerantur areae: tamen de messe quod primum tollitur, id offertur 927 Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
auanitatis seruitio. eui cominixit apłs
etiam sc̃or gemitum qui habent pͥmiti¬
as sp̃e. Nam et ipsi ingemiscunt. Qũa¬
uis enĩ de suo m̃ico securi sint: tamen
quia futura est adhuc redemptio totius
corporis eccłe: compaciunt᷑. Cum enĩ adhuc
membra corporis sui. quomͦ alia mẽbra lics
suꝑiora ñ compatiun᷑ m̃bris umꝰ corporis
laborantib: Unde puto dixisse apłm. qͥa
cunc ⁊ ipse filiꝰ subiectus erit. qui ei sub¬
iecit om̃a. Qui em̃ adhuc laborant. ñdũ
subiecti sunt. in qͥ fortasse adhuc sitit xp̃c.
adhuc esurit. in qͥb nudus est. eo qͦd non
impleant uerbũ d̾i. non induant xp̃m.
qui est indum̃tũ credentiũ. amictus fi¬
delium. ⁊ illi ui quib eger e̾. adhuc me¬
dicina indigent. ⁊ ido nondũi subditi.
Subiectio enĩ ista. urtutis est. ñ infirinita¬
cis. Deniq in fortib et facientib manda¬
tum d̾i. subiectus d̾i filiꝰ: ñc autẽ magis

Expanded text:
a vanitatis servitio. 7. Cui conjunxit Apostolus a vanitatis servitio. 7. Cui conjunxit Apostolus etiam sanctorum gemitum, qui habent primitias Spiritus; nam et ipsi ingemiscunt. Quamvis enim de suo merito securi sint, tamen quia futura est adhuc redemptio totius corporis Ecclesiae, compatiuntur. Cum enim adhuc membra patiuntur corporis sui, quomodo alia membra, licet superiora, non compatiuntur membris unius corporis laborantibus? 8. Unde puto dixisse Apostolum , quia tunc et ipse Filius subjectus erit, qui ei subjecit omnia: qui enim adhuc laborant, nondum subjecti sunt, in quibus fortasse adhuc sitit Christus, adhuc esurit, in quibus nudus est; eo quod non impleant verbum Dei, non induant Christum, qui est indumentum credentium, amictus fidelium. Sed et illi in quibus aeger est, adhuc medicina indigent; et ideo nondum subditi; subjectio enim ista virtutis est, non infirmitatis: denique in fortibus et facientibus mandatum Dei, subjectus est Dei Filius. Nunc autem magis
Abbreviated transcription (Latin):
qui clamat in cordib nr̃is abba pater.
sicut ad galathas scͥptum est. S illud
grande testimonium qd̾ filii sumꝰ dri.
quia sumꝰ h̾e des dei. cohere des autẽ xp̃i.
Coheres autẽ est is qui conglorficatur
ei: conglorificat᷑ uͦ ille. qͥ patiendo ꝓ ip¬
timur minora sunt ⁊ indigna quor pro
dei imaginem reformati. głam eiꝰ facie ad
faciem aspicere meruerinꝰ. Et ut magni¬
tudinẽ reuelationis futͣe extolleret: addi¬
dit. qd̾ et creatura hanc reuelationem ex¬
pectet. filiorꝵ di. quȩ nunc uanitati subie¬
cta est. nõ sponte s inspe: quia sꝑat de xp̃o
grãm ministerii sui. uel quia ⁊ ipsa lib̾a¬
bitur a seruitute corruptionis. ut assuma¬
tur in libertate głe filiorũ d̾i. ut sit una
libertas creaturȩ. ⁊ filiorũ d̃i. eum reuela¬
ta fuerit eorum gła. Herum dei nunc
dum reuelatio ꝓcrastinatur. congemiscit
omĩs creatura expectans adoptionis et
redemptionis głam. nr̃e. parturiens ĩ a
illum sp̃m salutis. ⁊ uolens liberari

Expanded text:
qui clamat in cordibus nostris: Abba pater, sicut ad Galatas scriptum est . Sed et illud grande testimonium quod filii sumus Dei; quia sumus haeredes Dei, cohaeredes autem Christi: cohaeres autem est ejus, qui conglorificatur ei: conglorificatur vero illi, qui patiendo pro iptimur, minora sunt et indigna quorum pro Dei imaginem reformati gloriam ejus facie ad faciem aspicere meruerimus. 6. Et ut magnitudinem revelationis futurae extolleret, addidit quod et creatura hanc revelationem exspectet filiorum Dei, quae nunc vanitati subjecta est non sponte, sed in spe; quia sperat de Christo gratiam ministerii sui: vel quia et ipsa liberabitur a servitute corruptionis; ut assumatur in libertatem gloriae filiorum Dei, ut sit una libertas creaturae, et filiorum Dei, cum revelata fuerit eorum gloria. Verum nunc dum revelatio procrastinatur, congemiscit omnis creatura exspectans adoptionis et redemptionis nostrae gloriam, parturiens jam illum spiritum salutis, et volens liberari
Abbreviated transcription (Latin):
ex mortius dicitur. quia pͥmꝰ resurtexit:
& primitiȩ: quia sanctor omĩbus fructib
qui etiam cet̾os consortii sui fructus sc̃ifi¬
cauit. Ipse etiam intcium eorum qui ad
imagiñe. qͣsi imago inuisibilis di. in quo
scd̾m diuunitatẽ. incħ corporeũ. nichil
temporalȩ. quia splendor est glȩ pat̾nȩ.
& imago substantie eiꝰ. ꝓduximꝰ sermo¬
nẽ epłarem dum uolumus quid sint pͥ
ti ex om̃ib p̾sentis scilicet nc̃ temꝑis fruc¬
tib. quib dictum est. ⁊ maiora his faci¬
etis. Fudit enĩ se in eos gr̃a cłĩ. Isti inqͣm
ingemiscebant. expectantes redemptio¬
nem corporis totiꝰ. ⁊ adhuc ingemiscunt.
quia multorum est labor qui adhuc flu¬
ctuant. ⁊ si aliquis ad superiora se litoris
subsistat. ⁊ adhuc medio corpore cedat᷑
fluctib: ingemiscit & comparturit. donec
totus euacdat. Ingemiseit utiq: qͥ aclhue
nob dicit. Quis infirmatur et egonon

Expanded text:
mortuis dicitur, quia primus resurrexit: et primitiae; quia sanctior omnibus fructibus, qui etiam caeteros consortii sui fructus sanctificavit. Ipse etiam initium eorum qui ad imaginem, quasi imago invisibilis Dei , in quo secundum divinitatem nihil corporeum, nihil temporale; quia splendor est gloriae paternae, et imago substantiae ejus. . Produximus sermonem epistolarem, dum volumus quid sint priti ex omnibus praesentis scilicet tunc temporis fructibus, quibus dictum est: Et majora his facietis; fudit enim se in eos gratia Dei . Isti, inquam, ingemiscebant, exspectantes redemptionem totius corporis, et adhuc ingemiscunt; quia multorum est labor, qui adhuc fluctuant. Ut si aliquis ad superiora se littoris subsistat et adhuc medio corpore caedatur fluctibus, ingemiscit et comparturit, donec totus evadat. Ingemiscit utique, qui adhuc n
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ. Et pulchre ait. qͥa corporis: idẽ. qͦd
suscepit regendum: ut si bene rexit. pͣmi¬
um referat. ꝓpt̾ qd̾ in spe subiecta e̾: si ma
le supplitium: quia ñ sꝑalut in dm̃: nec
ad illam optioñẽ filioro ⁊ ad uere lib̾tatẽ¬

Expanded text:
suae. Et pulchre ait, propria corporis , id est, quod suae. Et pulchre ait, propria corporis , id est, quod suscepit regendum; ut si bene rexit, praemium referat, propter quod in spe subjecta est: et si 923 male, supplicium; quia non speravit in Deum, nec ad illam adoptione
Abbreviated transcription (Latin):
corpoream et sensibilem quali tatem. Quȩ ix
uident᷑ teꝑalia s̃. tẽꝑalia significaũ. tẽꝑalib
agglutiñt᷑ Illa autẽ quȩ non iudentur ȩt̾no
illi et sumo adherent bono. atq in ipso
uiuunt. ⁊ sunt et mouentur. neq ab eo si
boni consulunt se patiunt᷑ seꝑari. ac diui
di Sna queq gͦ anuna uidens se corporeo
isto clusam gurgustio. quȩ tam̃ terreno hu¬
ius habitatiõis consortio ñ deg̾au̾̃it. inge¬
miscit. gͣuata corporis huiꝰ coniunctiõe.
qͥa corruptibile corpus grauat ainm̃a.
et inclinat t̾renũ habitaculũ m̃tem
multarũ cogitacionũ. sunłq cognosceis
quia ꝑ fidem ambulat. non ꝑspetiem.
ꝑegͥnari uult corpore. ⁊ adesse ad dñm.¬
ta sit. non ex uoluntate sua. s ex diumo
arbitrio. qͦ dispositum est. aĩas corporib
coniungi oport̾e ꝓpter spem earum: ut
dum sꝑant bona. dignas se p̾stent celesti
remuneratiõe. Oñis eñi nos oportet adẽẽ.
deat rependenda sͥ m̃ita conu̾sationis

Expanded text:
im videntur, temporalia sunt, temporalia significant, temporalibus agglutinantur; illa autem quae non videntur, aeterno illi et summo adhaerent bono, atque in ipso vivunt, et sunt, et moventur ; nec ab eo, si boni consulunt, se patiuntur separari ac dividi. 4. Unaquaeque ergo anima videns se corporeo isto clausam gurgustio, quae tamen terrenae hujus habitationis consortio non degeneraverit, ingemiscit gravata corporis hujus conjunctione; quia corruptibile corpus gravat animam , et inclinat terrenum habitaculum mentem multarum cogitationum : simulque cognoscens quia per fidem ambulat, non per speciem, peregrinari vult de corpore, et adesse ad Domta sit , non ex voluntate sua, sed ex divino arbitrio, quo dispositum est animas corporibus conjungi oportere propter spem earum; ut dum sperant bona, dignas se praestent coelesti remuneratione: Omnes enim nos oportet adesse deat rependenda sibi merita conversationis
Abbreviated transcription (Latin):
dei. ut cominim̃ẽ de redemptione humam
geñs consequat᷑ leticiam et exultationẽ.
simplicit᷑ subiectam creaturã omẽm dix¬
it congemisc̃e & comparturire ut uoles
intellige. Q nẽ illud consi d̾emus. qd̾ ad¬
lecit. non solum autẽ illa s etiam nos pͥmi¬
tias sp̃c habentes ipsi intra nos ingemis
cimꝰ adoptionẽ filiorum. expectantes re¬
demptioñe corporis nr̃i. Quid sit adop¬
tio filiorum. suꝑior paginia docet. ⁊ id̾o ex¬
ponendi sensus gr̃a. ad superiorẽ recurren¬
dum paginam. Qui sp̃u inqͥt facta carnis
mortificat. niuet. Nec mirum si uiuat. cũ
non accipiat spm seruitutis. sed sp̃m ad¬
optionis filiorum. eo usq testimonium

Expanded text:
 de redemptione humani generis consequatur laetitiam et exsultationem. simpliciter subjectam creaturam omnem dixerit congemiscere et comparturire, ut voles intellige. 3. Nunc illud consideremus quod adjecit: Non solum autem illa, sed etiam nos primiticimus, adoptionem filiorum exspectantes, redemptionem corporis nostri . Quid sit adoptio filiorum superior pagina docet; et ideo exponendi sensus gratia ad superiorem recurrendum est paginam. 4. Qui spiritu, inquit , facta carnis mortificat, vivet. Nec mirum si vivat, cum non accipiat spiritum servitutis, sed spiritum adoptionis filiorum; eousque ut testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. in lib̾tatem głȩ filiorũ dĩ:. ostendit
non medi oer̃e animarũ esse grãm. quarũ
uigore et uirtute. in adoptione filiorũ dei
assurgit. humanũ genꝰ. habens in se quod
ad similitu diñe ⁊ imaginẽ cdĩ tͥbutũ est s.
Aninȩ eñi neq tactu aliquo comp̾hencum¬
tur. neq u̾su corporeo uident᷑. ⁊ ido p̾ferunt
illiꝰ ineorpore ẽ et inuisibił naturȩ sumili

Expanded text:
tionis in libertatem gloriae filiorum Dei ; ostendit tionis in libertatem gloriae filiorum Dei ; ostendit non mediocrem animarum esse gratiam, quarum vigore et virtute in adoptionem filiorum Dei assurgit humanum genus, habens in se quod ad similitudinem et imaginem Dei tributum est sibi. Animae enim neque tactu aliquo comprehenduntur, neque visu corporeo videntur; et ideo praeferunt illius incorporeae et invisibilis naturae s
Abbreviated transcription (Latin):
celestis esse uideatur
substantie. Non enin
ant sanguine aut ign̾e aut neruorp
armoniam amm̃a putant. ut uulgus
philosophor int̾pre tat᷑. aut ut illa
patͥa quedã eore ꝓsapia platonis dis¬
putant. qd̃ ipsum se mouet et non mo-¬
ueat᷑ ab alio. ipsa tͥ aĩa uidetur: uł cer¬
te ut aristotiles acri ingemo qͥntum
qͦddã elementi genꝰ induxit. ꝓbastr:
uelut fing̾es animȩ substantiam. de qͦ
tibi es cdae librũ legendum suadeo. qͥ et
illas philosophorum nugas despexerit. et
ab ditiore prudentia qͦm collegerat ex re¬
uelatione p̾strinxerit eam substantie ẽẽ.
in telli gen dũ nob̃ reliquit. quasi bonus
nagist̾. et spualis agricola. occultis doc¬
trinȩ seminib excitans. discipulorum
ingeuia. qd̾ animȩ nr̃e potioris ereaturȩ
sint. ⁊ euꝰdã p̾stantissimȩ naturȩ. Cũ em̃
dicit. quia uanitati creat᷑a subiecta est.
ñ sponte. s ꝓpt̾ elim qͥ subiecit in spe. q̃m
& ipsa creat᷑a lib̾abitur a seruitute corrup¬

Expanded text:
elestis esse videatur substantiae; non enim aut 922 sanguinem, aut ignem, aut nervorum harmoniam animam putas, ut vulgus philosophorum interpretatur: aut, ut illa patricia quaedam eorum prosapia Platonis disputat, quod ipsum se movet, et non movetur ab alio, ipsa tibi anima videtur: vel certe ut Aristoteles acri ingenio quintum quoddam elementi genus induxit, probasti, velut fingeres animae substantiam. 2. De quo tibi Esdrae librum legendum suadeo, qui et illas philosophorum nugas despexerit; et abditiore prudentia, quam collegerat ex revelatione, perstrinxerit eas substantiae esse intelligendum nobis reliquit, quasi bonus magister, et spiritalis agricola, occultis doctrinae seminibus excitans discipulorum ingenia, quod animae nostrae potioris creaturae sint, et cujusdam praestantissimae naturae. Cum enim dicit, quia in spe; quoniam et ipsa creatura liberabitur a servitute corrup
Abbreviated transcription (Latin):
ipso çȩli elem̃to spes est. s in dño cęli. Nec
chaldeus instellis spem habet qͣs obser¬
uat. nec diues in possessionib. auarus
in usuris: s ille spem habet. qui in eum
spem suam ponit. quẽ non uidet. id est
in dño iħiu: qui mediꝰ nr̃m stat. ⁊ non
uidetur. Deniq que ocłs non uidit. nec
auris audiuit. quȩ p̃parauit ds dili¬
iu t̾rogatione. tuq ex mea explanatione.
epłis scͥbendis mat̾iam damꝰ. Moueri
enĩ te incdicasti de quo sp̃u dictũ sit. qͥa
postulat ꝓ nob̃ gemitib menarrabilib.

Expanded text:
ipso coeli elemento spes est, sed in Domino coeli. Nec ipso coeli elemento spes est, sed in Domino coeli. Nec Chaldaeus in stellis spem habet, quas observat; nec dives in possessionibus, nec avarus in usuris: sed ille spem habet, qui in eum spem suam ponit, quem non videt, id est, in Domino Jesu, qui medius nostrum stat, et non videtur . Denique oculus non vidit, nec auris audivit, quae praeparavit Dominus diliinterrogatione, tuque ex mea explanatione epistolis scribendis materiam damus. 2. Moveri enim te indicasti de quo spiritu dictum sit: Quia postulat pro
Abbreviated transcription (Latin):
Oculus enĩ nõ uidit. nec auris audiuit.
que p̃parauit ds oiligentib eum. Ergo
si sꝑari non potest qͦd uidetur. non bene ha¬
bent aliqui. Nam qͦd uidet qͥs. quid sꝑat:
Ni si forte sic. Nam qͦd uidet qͥs. qͥd sꝑat.
uel quid expectat. quid aliuad: Uerũ est
quia id sꝑamꝰ. qͦd non uidemꝰ ⁊ ideo qͣmuis
abesse uideatur a nob̾. expectamꝰ illuo ꝑ
pacientiam. Expectans enim erpectaui
dñm. & resperit me. ldo gͦ expectainus
pacient̾. quia bonꝰ est dñs sustinentibus
eum: et uidetur conuenire: quia reditid̃te
pacienciam. Expectamꝰ quȩ sꝑamꝰ. ⁊ non tude¬
mus. Multum enĩ facit qui sꝑat ea et expe¬
ctat que non uidentur. ⁊ ꝓpterea qd̾ initen¬
dit mentem ad sltud: om̃e qͥd est sustinet.
Uulchie autẽ autẽ dicitur. Syes autẽ que
udetur non ẽ. spes: de potestatib istiꝰ scł̃i.
de dignitatib. de cliuitus. Nides nescio
quem fascib preminentem ⁊ currib. nicħ
habet spei in currib qui uidentur. Hee in

Expanded text:
enim non vidit, nec auris audivit, quae praeparavit Deus diligentibus eum . 15. Ergo si sperari non potest quod videtur, non bene habent aliqui: Nam quod videt quis quid, et sperat. Nisi forte sic: Nam quod videt quis, quid et sperat, vel quid exspectat? Quia illud verum est, quia id speramus, quod non videmus; et ideo quamvis abesse videatur a nobis, exspectamus illud per patientiam: Exspectans enim exspectavi Dominum, et respexit me . Ideo ergo exspectamus patienter, quia bonus est Dominus sustinentibus eum . Et videtur convenire, quia reddidit per patientiam: Exspectamus quae speramus, et non videmus. Multum enim facit, qui sperat ea et exspectat, quae non videntur; et propterea quod intendat mentem ad illud omne quod est, sustinet. 16. Pulchre autem dicitur: Spes autem quae videtur, non est spes ; de potestatibus istius saeculi, de dignitatibus, de divitiis. Vides nescio quem fascibus praeeminentem et curribus, nihil habet spei in curribus, qui videntur. Nec in
Abbreviated transcription (Latin):
que hñt in semetipsis sem̃tem gen̾is sui. ut fitt̃
uobis in escam. Qua gͥ ratiõe s dedit pͥmo
hõi uniu̾sa ligna in escam. & statĩ pꝰ ea ꝓhibuit
ne de ligno scientiȩ boni ⁊ mali sumat inȩscã:
Ubi uniu̾salit̾ uniu̾sa ligna concessa hõi cõmen¬
dat. nullũ exceptũ fuisse lignũ insinuat. Ngͥ
p̃cepta de faciendo altari. dñs moysi ita p̃cep̃.
Altare de t̾ra facietis mͥ. & offeretis suꝑ illud
holocausta & pacifica ur̃a. &e de qͥ materie alia
fieri liceret. & qͦmͦ: ita subdidit. Qđ si de lapi¬
nacłi. & uasoꝵ atq utensiliũ tab̾nacli: ita le¬
ditur. fecit moyses altare thimiamatis. de
lignis seth̃ĩ. habens ꝑ qͣdrũ singłos cubitos:
dui al titudine duos. & post pauea. fecit &

Expanded text:
quae habent in semetipsis sementem generis sui, ut sint vobis in escam . » Qua igitur ratione dedit Deus primo homini universa ligna in escam, et statim postea prohibuit ne sumat de ligno scientiae boni et mali in escam? Ubi universaliter ligna concessa homini commendat, nullum exceptum fuisse lignum insinuat. Non praecepta de faciendo altari Dominus Moysi ita praecepit: « Altare de terra facietis mihi, et offeretis super illud holocausta et pacifica vestra . » Et de qua matfieri liceret, et quomodo ita subdidit: « naculi, et vasorum, atque utensilium tabernaculi, ita legitur: « Fecit Moyses altare thymiamatis de lignis setim, habens per quadrum singulos cubitos, et in altitudine duos
Abbreviated transcription (Latin):
plet᷑ & adimplenda eẽ. censet᷑. S ita his p̃libatis
ad xp̃m ueniamꝰ in quo questioĩs ꝯtͦuersie cau¬
sa tota consistit. Nam eum noui cultꝰ. nouarũ
institutionũ ac legis ꝓrsus immutate: dicitis
uos hab̾e auctorem. in quẽ dicitis qͥa me oportet
unus est. Unus ñ tͥplex. sic̃ uos xp̃iani &e negan¬
do dicitis: & dicendo negatis.: Dicitis i. Ds̃ pat̾

Expanded text:
pletur, et adimplenda esse censetur. Sed ita his praelibatis pletur, et adimplenda esse censetur. Sed ita his praelibatis ad Christum veniamus, in quo quaestionis et controversiae causa tota consistit; nam eum novi cultus, novarum institutionum ac legis prorsus immutatae dicitis vos habere auctorem, in quem dicis quia oportet unus est : » unus, non triplex, sicut vos Christiani et negando dicitis, et dicendo negatis. Dicitis enim, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ stabit semel locutus ẽ. ds̃. qͦ pacto ratũ
erit. Ineternũ dñe u̾bum tuũ ꝑmanet in celoꝰ.
Quid queso n ea int̾est. cur ds̃ hoc animal mun¬
dum. illud inmundũ udelicet. ħ uti ꝑmittat.
illo uti ꝓhibeat: Quis i̾ adiuuit sp̃m dñi. aut
qͥs consiliariꝰ eiꝰ fuit. ut istud agi ꝑmittat. illud¬
fieri ꝓhibeat: Iussit. Obsequendũ gͥ ẽ. eiq obse¬
qui. sumina uirtꝰ est. ꝓhibuit fieri: gͦ iam ñ licet.
Idq si postea fiat. peccatũ eẽ. dicimꝰ. ac pena debita
neat paruo sensu nr̃o litt̾a: maneat ⁊ ur̃o. acq ad¬
datur sp̃ał . ⁊ concessa uob̃ adeo mist̾ii latentis intel¬
ligentia. Abstineamꝰ aporco. qͥa lex iubet. abstine¬
amus &e ab eo si qͦd ẽ. qd̾ ꝑ porcũ significat᷑ pecc̃o.
Non aremꝰ in boue & asino. qͥa id legislator ꝓhibu¬
it. & si qua euitanda intellereris. ꝑ hane asini.
bouis copulãm : fas est euitare. ĩmo. peccatũ
est non eutare. Ita & de cet̾is. Ita ip ler adun¬

Expanded text:
 Quo pacto ratum erit « in aeternum, Domine, verbum tuum permanet in coelo? » Quid, quaeso, mea interest cur Deus hoc animal mundum, illud immundum judicet, hoc uti permittat, illo uti prohibeat? Quis enim adjuvit Spiritum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit, ut istud agi fieri prohibeat? Jussis obsequendum est, et ei obsequi summa virtus est: prohibuit fieri, ergo non licet, ideoque si postea fiat, peccatum esse, ac dignum poena debita neat parvo sensu nostro littera, maneat etiam et addatur spiritualis si concessa sit nobis a Deo mysterii latentis intelligentia. Abstineamus a porco, quia lex jubet, abstineamus et ab eo si quod est quod per porcum significatur, peccato. Non aremus in bove et asino, quia id legislator prohibuit, et, si qua evitanda intellexeris per hanc asini et bovis copulam, fas est evitare, imo peccatum est non evitare. Ita et de caeteris. Ita enim lex adim
Abbreviated transcription (Latin):
creatiõe mundi. moyses dicat. Nidit ds̃ euncta
que fecerat. & erant ualde bona. Quomͦ indis¬
cretiõe animaliũ postea scͥbit ħ munda. & illa
aĩalia eẽ. inmunda is uti ꝑmittat. illa ñ solũ
tang̾ẽ. s eũ qui tetig̾it morte multari. & pu¬
bonum: Ubi enĩ cuncta noĩauit. ⁊ ualde bona
eẽ. cuncta dixit. neq hoc neq illud animal erce¬
creauit. & postea uetat comedi hec. uł illa aĩa¬
lia. & causã reddit dicens. ea eẽ. minunda aĩalia:
Non solũ ea ꝓhibuit que sui nat᷑a hõi ad uescendũ
noria st̃. uerũoẽ multa. que gustu iocunda. &
usu eque salubria ad comedendũ eristunt. An¬
qͥd gͣ sacram̃ti ħ in se continent. quȩ licet adeo
dicta sint. tñ ase inuicẽ ad litt̾am oĩo dissident.

Expanded text:
creatione mundi Moyses dicat: « Vidit Deus cuncta creatione mundi Moyses dicat: « Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona . » Quomodo in discretione animalium postea scribit haec munda, et illa animalia esse immunda, his uti permittit, illa non solum non tangere, sed eum qui tetigerit morte multari et pubonum? Ubi enim cuncta nominavit, et valde bona esse dixit, neque hoc, neque illud animal exceanimalia, et postea vetat comedi haec vel illa animalia, et causam reddit, dicens ea esse immunda animalia?  Nec solum ea prohibuit quae sui natura homini ad vescendum noxia sunt; verum et multa quae gustu jucunda, et usu aeque salubria ad comedendum existunt. Aliquid ergo sacramenti haec in se continent, quae, licet a Deo dicta sint, tamen a se invicem ad litteram omnino dissident.
Abbreviated transcription (Latin):
dat omnino recusemus: Xp̃i anus::
ationabilit̾ satis tu hec oĩa requiris.
& ea oĩa queri conuenit. S ate
uice pari reqͥro. ut mec̃ aĩo patienti agaᷤᷤ
Nam si modꝰ alt̾cationis nr̃e. is habeat᷑. ut
concedas qͥcqͥd tuȩ legis pagina testatur.
uł ratione tam euidenti astruit᷑. ut ate
nulla eudentiori refutet᷑. p̃sto sũ ut de
his tec̃ agam. & undec̃q uolueris. Idq
potiꝰ fidi causa & cui amore facio: ꝙͣ studio
disputandi. Nec hominũ acclamationes
curo. s uncat cui ratio attestabit᷑. ꝙ scͥpt᷑e
auctoritas õtestabit᷑. Emũ itaq legẽ bonã
& a deo datam dicimꝰ. tenemus. astruimꝰ. acꝓ
inde qͥcqͥd in ea scͥptũ est diuino sonsu intelle¬
ctum. suis tẽꝑib obseruatũ. & obseruandũ ẽẽ.
sancimꝰ. Primo qͥd̾ sensu legis mandata intelli¬
genda eẽ. dicimꝰ: qͥa si humano ea oĩa sensu.
&e ad litt̾am accipimꝰ. multa sͥ inuicem adu̾san¬
tia. & multũ repugnantia uidemꝰ. Cũ ip ꝑacta

Expanded text:
o recusemus. CHRISTIANUS. Rationabiliter satis haec omnia tu requiris, et haec omnia quaeri convenit; sed a te vice pari requiro ut mecum animo patienti agas. Nam si modus altercationis nostrae is habeatur, ut concedas quidquid tuae legis pagina testatur, vel ratione tam evidenti astruitur, ut a te nulla evidentiori refutetur, praesto sum ut de his tecum agam, et undecunque volueris, idque potius veri causa et tui amore facio, quam studio disputandi, nec hominum acclamationes curo; sed vincat cui ratio attestabitur, et Scripturae auctoritas contestabitur. Primum itaque legem bonam t a Deo datam esse dicimus, tenemus, astruimus; ac proinde quidquid in ea scriptum est, divino sensu intellectum, suis temporibus observatum et observandum esse sancimus. Divino quidem sensu legis mandata intelligenda esse dicimus, quia, si humano sensu ea omnia et ad litteram accipimus, multa sibi invicem adversantia et multum repugnantia videmus. Cum enim peracta
Abbreviated transcription (Latin):
audietis. & qm̃ uotis oĩb optandũ erat ut ue¬
niret: & qͦ signo aduentꝰ eiꝰ dinosei posset. audi
simis dieb pͣparat᷑ mons domꝰ dñi in uerticem
montiũ. & fiuent ad eũ õs gentes & dieent. Neni
Si ꝙͦ. xp̃s iam uenit. ubi in toto cebe terrarũ pcere
aduentu xp̃i sequentia. & conflabunt gladios
suos in uomeres. & lanceas suas in falces. Non
leuabit gens cont᷑ gentẽ gladiũ. nec exercebunt᷑
ult᷑ ad p̃lium. Nunqͥdnã ordo militaris nr̃a hac
etate ꝯflat glachios suos in uomeres. & lances suas
in falces: Nix fabri suficiunt. uix ferrũ suffiẽ¬
omuia fiant. Nunqͥd uult xp̃c legẽ dãpnare qͥ cõminat᷑ inqͥens iota unũ ant imiꝰ apex non preteri

Expanded text:
quoniam votis omnibus optandum erat ut veniret, et quo signo adventus ejus dignosci posset, audi simis diebus praeparatus mons domus Domini in verticem montium, et fluent ad eum omnes gentes, et dicent Christus jam venit, ubi in toto orbe terrarum, praeter adventu Christi sequentia: « Et conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur ultra ad praelium . » Nunquidnam ordo militaris nostra hac aetate conflat gladios suos in vomeres, et lanceas in falces? Vix fabri sufficiunt, vix ferrum suffiomnia fiant . » Nunquid vult Christus legem damnare, qui comminatur inquiens, « iota unum aut unus apex non praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ gentẽ effusis uirib p̃liat᷑. regnũ adu̾sꝰ
regnũ excitat᷑. & ab ineunte ipsa puerili

Expanded text:
contra gentem effusis viribus praeliatur, regnum adversus regnum excitatur, et ab ineunte ipsa puerili
Abbreviated transcription (Latin):
credit: ds̃ tius. ds̃ unus est. Non creatꝰ intẽꝑe.
tempꝰ fuit ipse fuit. tẽpus ipse creauit. & sub
tẽꝑe celũ & t̾ram & que in eis s̃: oĩa ipse creauit.
Seqͥt᷑ aliud in decalogo mandatũ. Non assumas
nom̃ dei tui in uanũ. In uanũ nom̃ dei sui assumit.
qui hõi nom̃ cultũq diuiuitatis attͥbuit. Nam si
uanitas ẽ. om̃is hõ uiuens. qͥ hominẽ dm̃ credit.

Expanded text:
credit: « Deus tuus, Deus unus est, » non creatus in tempore, tempus fuit, ipse fuit; tempus ipse creavit, et sub tempore coelum, et terram et quae in eis sunt omnia ipse creavit. Sequitur aliud in Decalogo mandatum: « Non assumes nomen Dei tui in vanum . » In vanum nomen Dei assumit, qui homini nomen cultumque divinitatis attribuit. Nam si vanitas est omnis homo vivens; qui hominem Deum credit
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sic̃ ipso usu loquendi u̾boꝵ utim᷑ iucissi¬
tudinib dicendo erit quandiu fut᷑m ẽ. ipsũq
erit ꝓrsus omittentes. inp̃senti ẽ. assumimus
qd̾q ipsũ iam p̃terisse significantes utimͣ fuit:
sic in reb p̃nuntiatuuis alicuꝰ sacͣmenti. ubi
p̃sens manifestat᷑ sacram̃tum: eiꝰ iam suꝑfiuo
seruaret᷑ seu fig᷑a seu signũ. Que uͦ alieuius
mystii significatiua ñ erant: s aꝑte seu fidi
ueritatẽ insinuant. seu caritatis edificatio¬
nem cõmendant. ea & auob & a nob̾ ñ ad
tẽpus s imꝑpetuũ obseruanda s̃. eoꝵq tra¬
nsgressio nullatenꝰ pot̃ ẽẽ. in ulta. Harum qͦ
in lege erant figurar̃ ueritas tãdui & ꝑ tot
scła expectata tandẽ aliquando erant exhi¬
benda. Nunqͥd semꝑ ꝓmittendũ erat. aꝑiam
in parabolis os meũ. loqͣr ꝓpositiones ab initio.
Nunqͥd semꝑ fut᷑m erat. donec ueniat qui
mittend̾ ẽ. & ipse erit expectatio gentium:

Expanded text:
Num, sicut ipso usu loquendi, verborum utimur vicissiNum, sicut ipso usu loquendi, verborum utimur vicissitudinibus dicendo, erit, quandiu futurum est, ipsumque erit, prorsus omittentes, in praesenti, est assumimus, quodque ipsum jam praeteriisse significantes, utimur fuit, sic in rebus praenuntiativis alicujus sacramenti, ubi praesens manifestatur sacramentum, ejus jam superfluo servaretur seu figura seu signum? Quae vero alicujus mysterii significatedificationem commendant, ea et a nobis et a vobis non ad tempus, sed in perpetuum observanda sunt, eorumque transgressio nullatenus esse potest inulta. Harum quae in lege erant figurarum veritas tandiu et per tot saecula exspectata, tandem erat aliquando exhibenda. Nunquid semper promittendum erat: « Aperiam in parabolis os meum; loquar propositiones ab initio . » Nunquid semper futurum erat: « Donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium? »
Abbreviated transcription (Latin):
impoñe licet. & pon̾e iugũ boui & asino quare
non licet: Ad pascua ducere boue c̃ asino lice¬
bit. in pascuis ea simł eẽ: &e cõpasci lex ꝑmit¬
tit. & arare simul ea ꝓhibet. & int̾dicit: Si
quare circa illud cet̾a qͦ dicta s̃ ꝑmittat. solum
arare excepit: Equus in lege aĩal inmundum
esse ꝑhibetur. & alia multa. nec tam̃ arare
niis cont᷑rietatẽ uidemꝰ. nͥ ea cõpetenti sen¬
su intellexerimꝰ. Discreto itaq ⁊ diuino sen
non potest. ut ad litt̾am sumpta ea oĩa im¬
pleant᷑. Si uͦ legẽ debito sensu accipimus:
oĩa legis mandata debita obseruatione obser
uare pot̾imꝰ. quedã ad litt̾am. ⁊ sine ullo
ne adumbrata esse intelligendo. Quedã adtẽpꝰ
obseruari uissa sc̃. quedã sine ulla tẽꝑm det̃¬
cuiꝰ p̾nuntiatiua erant. & ueritatis fufe siga
suo tepe manifestata rei atq ueritatis p̃sentia:
oportuit ut eoꝵ remaneret p̃nuntiatio ⁊ sigͣa.

Expanded text:
imponere licet, et ponere jugum bovi cum asino quare imponere licet, et ponere jugum bovi cum asino quare non licet? Ad pascua ducere bovem cum asino licebit, et in pascuis ea simul esse et compasci lex permittit, et arare ea simul prohibet et interdicit. Si quare circa illud caetera quae dicta sunt permittit, solum arare excipit? Equus in lege immundum animal esse perhibetur, et alia multa, nec tamen arareniis contrarietatem videmus; nisi ea competenti sensu intellexerimus. Discreto itaque et divino se fieri non potest ut ad litteram sumpta ea omnia impleantur. Si vero legem debito sensu accipimus, omnia legis vare poterimus; quaedam ad litteram et sine ullo ne obumbrata esse intelligendo: quaedam ad tempus observari jussa sunt, quaedam sine ulla temporum detecujus praenuntiativa erant, et veritatis futurae figura, suo tempore manifestata rei atque veritatis praesentia, non oportuit ut eorum remaneret praenuntiatio et figura.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ ausu s psumptione fiebat qd cã dicroto ÷¬
dimensa altitudinis & quadrature fiebat.
ltem pꝰ aliquanta. fudit bases ȩneas inint᷑itu
tab̾nacłi. & altare eneũ cũ cratida sua. It̃ in
fine. Candelabrũ stabit c̃lucernis suis.: & alta¬
re aureum in quo adolet᷑ incensũ corã archa
testam̃ti. Quomͦ gͦ dñs iubet ut altare de t̾ra
faciatis & suꝑ illud holocausta ur̃a offeratis:
Econt᷑ moyses fecit altare. thimiamatis ligne¬
um. fecit & altare holo causti ligneum. fecit
altare eneum. fecit ⁊⁊ aureũ. fecit aliqͥndo cẽ¬
lapideum. Multũ itaq adu̾sũ uidet᷑. ut aliud
& alit̾ qͣm dñs ꝑ moysen iubet. ab ipso moy¬
se agatur. Altiꝰ gͦ qmͣ lict̾a sonat. ħ accipi
oportet. Rursũ c̃ ea oĩa humanis usib dm̃
creasse moyses dicat. eaq oĩa hõi subdisse
cõmemorat: ut p̾̃sit inqͥt piscib maris. uo-¬
latilib celi. aĩantib t̾re. & oĩ reptili qͦd mo¬
uet᷑ in terra. cͦ postea uetat. ne hõ aret in bo¬

Expanded text:
quidem ausu seu praesumptione fiebat, quod tam discreta dimensione altitudinis et quadraturae fiebat. Item post aliquanta: « Fudit bases aeneas in introitu tabernaculi, et altare aeneum cum craticula sua » Item in fine: « Candelabrum stabit cum lucernis suis, et altare aureum, in quo adoletur incensum coram arca testimonii . » Quomodo ergo jubet Deus ut altare de terra faciatis, et super illud holocausta vestra offeratis, econtra Moyses altare thymiamatis fecit ligneum, fecit et altare holocausti ligneum, fecit altare aeneum, fecit et aureum, fecit etiam aliquando lapideum? Multum itaque adversum videtur ut aliud et aliter quam Dominus per Moysem jubet: ab ipso Moyse agatur aliter ergo quam littera sonat, et hoc oportet. Rursum cum ea omnia humanis usibus Deum creasse Moyses dicat, eaque omnia homini subdidisse commemoret, « ut praesit, inquit, piscibus maris, volatilibus coeli, animantibus terrae, et omni reptili quod movetur in terra , » cur postea vetat ne homo aret in bo
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Ecce ego pluam uob panes de cȩlo.¬
tes sapientiȩ. iore. Nle. qͥa ui dentes aĩe
& gustantes delectantur. ⁊ reqͥrunt u
lud splendidiꝰ luce. dultiꝰ melle. Respon¬
detur eis scͥpturȩ serie. hic e panis que

Expanded text:
tis: Ecce ego pluam vobis panes de coelotis: Ecce ego pluam vobis panes de coelontes rore sapientiae: ὕλη, quia videntes animae et gustantes delectantur, et requirunt unde sit illud splendidius luce, dulcius melle. Respondetur eis Scripturae serie: Hic est panis quem