comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuditori n persone neq tempori ꝯgruere
et cause capaces aliu quenda uerboru
sonum requirunt aliu reru priuataru
atq paruatu et aluid dicendi genus deli¬
beratioẽs aliud laudatioẽs aliud iudicia
hostorie desiderãt. Recte etia qui audiant
senatus an pplus an iudites frequẽtes an
pauci an singłi et quales ipĩ qui oratores
qui sint etate honore auctoritate debent
iuderi tempus pacis an belli festinatioĩs
anocii. Itaq hoc loco nichil sanc ẽ quod p̃¬
cipi posse uideat᷑ insiut figura oroĩs ple¬
moris et tenuioris et item illuis mediocͥs
ad id quod agimꝰ accõmodatu deligam
Ornamẽtis usde uti fere licebit alias cõ¬
tentius alias sũmissus omĩq ĩ it possẽ
quod deceat facete artis et nature ẽ scire
quidq qñq deceat prudẽtie. Sed hec ipã¬
inddo una dominat᷑ sine hac sũmuse
orathor eẽ in nũo nullo potest mediocris hac
instructus sũmos sepe superare. Nuic pͥmas

Expanded text:
e neque tempori congruere et causae capitis alium quendam verborum sonum requirunt, alium rerum privatarum atque parvarum; et aliud dicendi genus deliberationes, aliud laudationes, aliud iudicia,historia desiderat. Refert etiam qui audiant, senatus an populus an iudices: frequentes an pauci an singuli, et quales: ipsique oratores qua sint aetate, honore, auctoritate, debet videri; tempus, pacis an belli, festinationis an oti. Itaque hoc loco nihil sane est quod praecipi posse videatur, nisi ut figuram orationis plenioris et tenuioris et item illius mediocris ad id, quod agemus, accommodatam deligamus. Ornamentis eisdem uti fere licebit alias contentius, alias summissius; omnique in re posse quod deceat facere artis et naturae est, scire quid quandoque deceat prudentiae. Sed haec nquam, in dicendo una dominatur; sine hac summus orator esse in numero nullo potest, mediocris hac instructus summos saepe superare. Huic primas
Abbreviated transcription (Latin):
tutiosse dicis oratorisq nomẽ apud in¬
ti quos ugretia maiore quadas copia uł
gloria fuisse. Quo quides magis dubito
tibi neplus laudisꝰ ingrtua sitpitito¬
rus statum ẽc tribuenda cu tuti nitio
gua atmoribus natus octupatissima ł
ciuortte uł priuator negotus peneoib

Expanded text:
tu, Crasse, dicis, oratorisque nomen apud antu, Crasse, dicis, oratorisque nomen apud antiquos in Graecia maiore quadam vel copia vel gloria floruisse. Quo quidem magis dubito tibine plus laudis an Graecis vituperationis statuam esse tribuendum: cum tu in alia lingua ac moribus natus occupatissima in civitate vel privatorum negotiis paene omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
pallu quo amictus suctos quibꝰ ĩdutut
cet se sua manu confecisse. Nimis quides
repudiarnt. Quid de prodicho crio
de thersimato calchidonco de protriago¬
et disseruit et scripsit ipc ille leontinus go¬
rgtis into patrono ut plato uolutt phpo
sugabuit orator qui aut nõ est uictus iniꝙ̃
a focrate neq sermo ille platoms uetunꝙͣ
est aut sic̾ ictus eloquẽtior indelicet fu
ei discitidr socrates et ut tu appelas copio¬
sior et mchior orathor. Sed hicmaso ipo
platoms libro de om̃i re quacuq ĩ disteptati¬
onea questionẽo uocetur se copiosissine dic¬
turu eẽ profitetur. Isq princeps & cisd
ausi e ĩ cõuentu poscere qua de te quisq
uellet audut cui tantus honos hitusꝰ
c̃agaetia soli ut ex omibus delphis nõ
aurta statua sed aurea statueretedo
hi quos nouniãm multiq preterea sumi¬
ꝓ dicendo doctores uno tempoit fuẽit
Ca quib intelligi põt ita sere hit᷑ ut

Expanded text:
pallium, quo amictus, soccos, quibus indutus esset, se sua manu confecisse. Scilicet nimirepudiarint. Quid de Prodico Cio, de Thrasymacho Calchedonio, de Protago natura rerum et disseruit et scripsit. Ipse ille Leontinus Gorgias, quo patrono, ut Plato voluit, philosopho succubuit orator, qui aut non est victus umquam a Socrate neque sermo ille Platonis verus est; aut, si est victus, eloquentior videlicet fuit et disertior Socrates et, ut tu appellas, copiosior et melior orator—sed hic in illo ipso Platonis libro de omni re, quaecumque in disceptationem quaestionemque vocetur, se copiosissime dicturum esse profitetur; isque princeps ex omnibus ausus est in conventu poscere qua de re quisque vellet audire; cui tantus honos habitus est a Graecia, soli ut ex omnibus Delphis non inaurata statua, sed aurea statueretur. Sed hi, quos nominavi, multique praeterea summique dicendi doctores uno tempore fuerunt; ex quibus intellegi potest ita se rem habere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
solum sed animi uditio et c̃aaguũ
tiobia set habeat tamen illa indicendo
adinistio acsuma laus umbras an
quo potest. Nam sapiens iuitus so gestu¬
pem pientiu ort pridam petit sed ibicit
prorsus uitmproriio et putit sedabit¬

Expanded text:
solum, sed animi iudicio etiam magis crebra; sed habeat tamen illa in dicendo admiratio ac summa laus umbram aliquam quo potest: nam sapiens virtuti honorem praemium, haud praedam petit: sed abicit prorsus, ut in proximo: set quid
Abbreviated transcription (Latin):
ribus consuctudiniq parcendu. Aut tnͣs¬
latu quod max̃ tamꝙͣ stellis quibusdam
ete uerba sic ut neue asper eoꝵ contursus
neue hiulcus sit. sed quodã mõ coagniẽtat
et lens In quo lepidi soceri mci persona
lusit is qui elegantissime id fatere potuit
lucillus ꝙͣ lepida sinthesis compoĩte ut tex¬
crule omẽs arte paiuimẽto atq emblema¬
te uermitulato. Quecu dixisset ĩ albutiu
illudens ne ame quide abstinuit Crassu
heõ geneꝵ netheotorito teros talis Quid
ergo iste Crassus qm̃ cuis ab utcris nomiẽ
qu̾id efficit Idem illud scilicet ut ille uult
et ego uellem meluis aliquanto ꝙ̃ albuci
ueru in me quide lusit ille ut solet. Sed
tamen hec collocatio conseruanda uerbor
De qua lo quor que iuncta otoe efficit to
Horente que lenem que equaliter flucte
assequemin si uerba ex̃ma cu cõsequẽ¬

Expanded text:
ribus consuetudinique parcendum; aut transribus consuetudinique parcendum; aut translatum, quod maxime tamquam stellis quibusdam ere verba sic, ut neve asper eorum concursus neve hiulcus sit, sed quodam modo coagmentatus et levis; in quo lepide soceri mei persona lusit is, qui elegantissime id facere potuit, Lucilius: quam lepide le/ceis compostae! ut tesserulae omnes arte pavimento atque emblemate vermiculato. Quae cum dixisset in Albucium inludens, ne a me quidem abstinuit: Crassum habeo generum, ne rhetoricoterus tu sis. Quid ergo? Iste Crassus, quoniam eius abuteris nomine, quid efficit? Illud quidem; scilicet, ut ille vult et ego vellem, melius aliquanto quam Albucius: verum in me quidem lusit ille, ut solet. Sed est tamen haec conlocatio conservanda verborum, de qua loquor; quae vinctam orationem efficit, quae cohaerentem, quae levem, quae aequabiliter fluentem; id adsequemini, si verba ex
Abbreviated transcription (Latin):
aut ex toto parte ut cu una turmam e¬
quitu populu romanu dicimꝰ aut q
uno plures ut ro. homo tam et si res bñ
gesta est corde suo trepidat aut cum ex pluri¬
bus intelligit᷑ unum. Nos sumus romani
qui fuimus ante rutuli. Aut quocũq mõ
nõ ut dictu ẽ meo genere intelligitur sed
ut sensu ẽ. Abutimur etia sepe uerbo non
tam elegant᷑ ꝙͣ in transferendo. sed etia si li¬
centius tamen interdu non impudenter ut
grandem otationez pro magna minutum
animu pro paruo dicimus. Uera illa uide¬
tis nõ ẽẽ uerbi sed orõnis cu ex pluribus ut
exposui translationibus cõnexa sunt. Hec
aute que aut ĩmutata eẽ dixi aut aliter ĩ¬
telligenda ac dicerent᷑ sunt translata quo¬
Dam̾ mõ Ita fit ut omĩs singłoꝵ uerboru
uirtus atq laus tribus existat ex rebus si
aut uetustu uerbu sit. quod tamen consũ¬
etudo ferre possit. Aut de nouo fcũm ul
cõunctione uł nouitate in quo ite ẽ au¬

Expanded text:
 ut cum unam turmam equitatum populi Romani dicimus; aut ex uno pluris: at Romanus homo, tamenetsi res bene gesta est corde suo trepidat; aut cum ex pluribus intellegitur unum: nos sumus Romani, qui fuimus ante Rudini; aut quocumque modo, non ut dictum est, in eo genere intellegitur, sed ut sensum est. Abutimur saepe etiam verbo non tam eleganter quam in transferendo, sed etiam si licentius, tamen interdum non impudenter; ut cum grandem orationem pro longa, minutum animum pro parvo dicimus. Verum illa videtisne esse non verbi, sed orationis, quae ex pluribus, ut exposui, translationibus conexa sunt? haec autem, quae aut immutata esse dixi aut aliter intellegenda ac dicerentur, sunt translata quodam modo. Ita fit, ut omnis singulorum verborum virtus atque laus tribus exsistat ex rebus: si aut vetustum verbum sit, quod tamen consuetudo ferre possit; aut factum vel coniunctione vel novitate, in quo item est au
Abbreviated transcription (Latin):
diligentia subsequit᷑ modus etia et for
uerbor quod iam uercor ne huit catulo
uideatur ẽẽ ꝓuerile. Uersus enis netcies
illim hac soluta oroe prope moũ fatie
bant et hoc c̃ mĩos quosdam nobis esse
adhibendos putaucrũt iterspiratiois
nõ defitigationis nrc̃ causa nec libratior
notis sed uerbor et smar mõ intpuctas¬

Expanded text:
etiam et forma verborum, quod iam vereor ne huic Catulo videatur esse puerile; versus enim veteres illi in hac soluta oratione propemodum, hoc est, numeros quosdam nobis esse adhibendos putaverunt: interspirationis enim, non defetigationis nostrae neque librariorum notis, sed verborum et sent
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliud intelligat᷑ aliud intelligendum
sit. Nec me patior iteru ad unu scopulũ.
dassem achiuum offendere ⁊tq illud erras
Nam exultante te presidente tibi r̃pimẽt
ualide legum habene atq am perii si stent
iugo. Su̾pta te simili uerba enus reippria
deinceps in re aliam ut dixi transferũt
Est hoc magnu ornamẽtu orationis in
quo obscuritis fugienda ẽ Et ein ex hoc fere¬

Expanded text:
icatur, aliud intellegendum sit: neque me patiar iterum ad unum scopulum ut olim classem Achivom offendere. atque illud, erras, erras; nam exsultantem te et praefidentem tibi repriment validae legum habenae atque imperi insistent iugo. Sumpta re simili verba illius rei propria deinceps in rem aliam, ut dixi, transferuntur. Est hoc magnum ornamentum orationis, in quo obscuritas fugienda est
Abbreviated transcription (Latin):
bum in alieno loco tamꝙͣ in suo positum¬
sit si agnoscit᷑ꝰ delectat si simile nichil habet
repudiat᷑. Set ea transferri oportet q̃ aut
clariore faciunt rem ut illa omiã ĩhorte¬
scit mare tenebre duplicat᷑ noctisq et nim¬
borum obcecat uigor. flanima iit᷑ nubes
coruscat. celum toitru contremit. Grãdo
mixta imbri largifico subita p̃cipitans ca¬
dit̾. Undiq om̃es uenti crumpurit seui
existũt turbines feruit estu pelagus omiã

Expanded text:
o positum si agnoscitur, delectat, si simile nihil habet, repudiatur; sed ea transferri oportet, quae aut clariorem faciunt rem, ut illa omnia: inhorrescit mare, tenebrae conduplicantur, noctisque et nimbum occaecat nigror, flamma inter nubis coruscat, caelum tonitru contremit, grando mixta imbri largifico subita praecipitans cadit, undique omnes venti erumpunt, saevi exsistunt tu
Abbreviated transcription (Latin):
iugo. Sripta re simili uerba eius rcippra
deiceps in re aliam ut dixi transferũt
Est hoc magnu oruamẽtu orationis in
quo obscuritas fugienda ẽ Et em ex hoc fere
genere fuint ea que ducunt᷑ enigͥmiata nõ
est aute ĩ uerbo modiis hic sed in orõe idẽ
ĩ continuatioẽ uerbor. Ne illa quide tradu¬
ctio atq ĩmutatio ĩ uerbo quanda fabrica

Expanded text:
ius rei propria deinceps in rem aliam, ut dixi, transferuntur. Est hoc magnum ornamentum orationis, in quo obscuritas fugienda est; etenim hoc fere genere fiunt ea, quae dicuntur aenigmata; non est autem in verbo modus hic, sed in oratione, id est, in continuatione verborum. Ne illa quidem traductio atque immutatio in verbo quandam fabri
Abbreviated transcription (Latin):
lera fugiat. lectisꝙ atq illustribus utatn
ĩquibus plenu quidda et sonans esse iu¬
deatur. Sed in hoc uerbor genere ꝓprioꝵ
delectus c̃hñdus quidda atq is aurum
quoda uidicio pondetandus ẽ In quo et¬
consuetudo bene loquendi ualet plurim¬
u. Itaꝙ hoc quod uulgo de orato ribui
ab imperitis dici solet bonis hic uerbis
aut aliquis nõ bonis utitur nõ arte ali¬
est uitare uitiu ꝙͣ ꝙͣ ẽ magnui. Ucrum
iam in hoc quasi solu quodda atq fun¬
danic̃tu est uerbor usus et cõpia bonor
ded quid ipe hedificet otator et nquo
adiungar artem id ec̃ nobis querendũ
atq explicandu indctur. Tria sunt igĩ
iiuebo smaplici que orator afferat ad
illustranda atꝙ exoruanda oroẽ ant᷑
iusitatu uctbu aut nouatu ant tnt

Expanded text:
leta fugiat, lectis atque inlustribus utatur, leta fugiat, lectis atque inlustribus utatur, in quibus plenum quiddam et sonans inesse videatur. Sed in hoc verborum genere propriorum dilectus est habendus quidam atque is aurium quodam iudicio ponderandus est; in quo consuetudo etiam bene loquendi valet plurimum. Itaque hoc, quod vulgo de oratoribus ab imperitis dici solet "bonis hic verbis," aut "aliquis non bonis utitur," non arte aliest vitare vitium, quamquam est magnum, verum tamen hoc quasi solum quoddam atque fundamentum est, verborum usus et copia bonorum. Sed quid ipse aedificet orator et in quo adiungat artem, id esse nobis quaerendum atque explicandum videtur. Tria sunt igitur in verbo simplici, quae orator adferat ad inlustrandam atque exornandam orationem: aut inusitatum verbum a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pertinẽt que ego exte audrre uole
hon uton despriate loquẽnaem
sequi posse set ut aliquid adisterez lur
eitisus peruulgatas ĩquit res requitu
et tibinon ĩ cognitas sulpici. Quis enii¬
de isto genere non docuit non instituit ñ
scriptum etiam reliquit. Set geram mo¬
rem et ea dumtaxat que michi nota sũt
breiuter expona tibi. Censebo ramẽ ad
eos qui aucto et ĩuentores sunt har sane
minutaꝵ teru tenertendu Omĩs ig
orõ conficit᷑ ex uerbis quoꝵ primu no¬
bis rõ simplex iudenda ẽ deinde con¬
iuncta. Nam est quida ornatus orõis
qui ex singulis uerbis est alius qui extõ¬
tmuatis coniunctisq constat. Ergo ute
uerbis aut is que propria sunt et certa
qusi uocabula teru pene una nata cũ
rebus ip̃is aut us que transferãtur et
quasi alieuo in loco collotant᷑ ant isque
nouamus et fatiamus ip̃i ĩ propriis igit
est illa laus gratoris aut abiecta aut obsõ¬

Expanded text:
mque pertinent; quae ego ex te audire volui, mque pertinent; quae ego ex te audire volui, non ut desperarem me eloquentiam consequi posse, sed ut aliquid addiscerem.' Tum Crassus 'pervulgatas res requiris' inquit 'et tibi non incognitas, Sulpici: quis enide isto genere non docuit, non instituit, non scriptum etiam reliquit? Sed geram morem et ea dumtaxat, quae mihi nota sunt, breviter exponam tibi; censebo tamen ad eos, qui auctores et inventores sunt harum sane minutarum rerum, revertendum. Omnis igitur oratio conficitur ex verbis; quorum primum nobis ratio simpliciter videnda est, deinde coniuncte. Nam est quidam ornatus orationis, qui ex singulis verbis est; alius, qui ex continuatis coniunctis constat. Ergo utimur verbis aut eis, quae propria sunt et certa quasi vocabula rerum, paene una nata cum rebus ipsis; aut eis, quae transferuntur et quasi alieno in loco conlocantur; aut eis, quae novamus et facimus ipsi. In propriis igitur est verbis illa laus oratoris, ut abiecta atque obso
Abbreviated transcription (Latin):
compulisti i qua uelumn sit illud quod sẽ¬
ot posusti u nõ nectẽ sit consume̾ etatẽ
alqp in possitis illa omiã cernete qui tat¬
tummõ aspererit. Set ctiam sic̃ aliquãdo
spissus aut si ego sum tardior profectan
nũꝙ conquicstam neq defatigabor ⁊nte
ꝙͣ illor ancipitis uias ⁊oc̃sp Et plo õiba
et tont omiã disputando percepero lu
cesar unu ĩquit me extuo sermoẽ max
trasse cõmouit quod cu negasti quinõ
cito quuid didicisset nũꝙ omio poscp
dissere. Ut michi nõ sit disficile piditaĩ
et arił statim pertipere ista que tũ ueib
ad ccloꝵ extalisti aut si nõ potueru tẽ¬
pus non perdere cu tamen his nr̃is po¬
ssuan ẽe ꝯtentus. Hic sulpitius egoisceo
ĩquit crasse neq Aristoteles istus pcas
mnich i ueru forensius et cõmuntu uui¬
guiis hec cogitio satis magna
sitibi non graues sumus t̃fer d illate
que adi ipius drõnis laudem splendore¬

Expanded text:
compulisti. In qua velim sit illud, quod saecompulisti. In qua velim sit illud, quod saepe posuisti, ut non necesse sit consumere aetatem atque ut possit is illa omnia cernere, qui tantum modo aspexerit; sed etiam si est aliquando spissius aut si ego sum tardior, profecto numquam conquiescam neque defatigabor ante, quam illorum ancipitis vias rationesque et pro omnibus et contra omnia disputandi percepero.' Tum Caesar 'unum' inquit 'me ex tuo sermone maxime, Crasse, commovit, quod eum negasti, qui non cito quid didicisset, umquam omnino posse perdiscere; ut mihi non sit difficile periclitari et aut statim percipere ista, quae tu verbis ad caelum extulisti, aut, si non potuerim, tempus non perdere, cum tamen his nostris possim esse contentus.' Hic Sulpicius 'ego vero,' inquit 'Crasse, neque Aristotelem istum neque mihi rerum forensium et communium vulgaris haec cognitio satis magna si tibi non graves sumus, refer ad illa te, quae ad ipsius orationis laudem splendore
Abbreviated transcription (Latin):
neccẽ est tamen alique cumulu illoru
artibus afferit uideatur hec cu crassus di¬
xisset parũper ipẽ tontituit et ceteris silẽ¬
tium fuit. tum cotta equide inquit crasse
non possu queri quod michi uideart ali¬
quid quiddam et quod nõ id susceperis di¬
sputasse plus crum aliquanto attulisti ꝙ̃
ut diceres et tras ipẽ iam ingressus. atq ĩ
quatuor partes omne orõnis laudem d̾¬
strpscras cum de duabus primis nobis
dixisses duas tibi reliquas tibi feceras quẽ
ad moũm primu ornate deinde etiam
apte diceremus quo tum ĩgressus esses r̃¬
penit te quasi quida estus ingenii tu pro¬
cul a terra arripuit atq in altum ẽ con¬
specti. penc omniu abstraxit. Omne eĩ
reru sciãm complexiis non tu quide ea
nobis tradidisti. Neq enim fuit tamꝰ ei¬
guestitemporis sed apud hos quid ꝓfeccris
nestio. Me quide i achademia totum

Expanded text:
necesse est tamen aliquem cumulum illorum necesse est tamen aliquem cumulum illorum artibus adferre videatur.' Haec cum Crassus dixisset, parumper et ipse conticuit et a ceteris silentium fuit. Tum Cotta 'equidem,' inquit 'Crasse, non possum queri, quod mihi videare aliud quiddam, id quod non susceperis, disputasse; plus enim aliquanto attulisti, quut diceres, et eras ipse iam ingressus atque in quattuor partis omnem orationis laudem discripseras, cum de duabus primis nobis dixisses, duas tibi reliquas feceras, quem ad modum primum ornate, deinde etiam apte diceremus: quo cum ingressus esses, repente te quasi quidam aestus ingeni tui procul a terra abripuit atque in altum a conspectu paene omnium abstraxit; omnem enim rerum scientiam complexus non tu quidem eam nobis tradidisti; neque enim fuit tam exigui temporis; sed apud hos quid profeceris nescio, me quidem in Academiam totum
Abbreviated transcription (Latin):
na illa omnẽq teru cogninoẽ cuora¬
thoris exercitatioẽ cõninxit. Neq uero
hoc fugit sapic̃tissimu uirum pholippũ¬
regem qui hunc Ellexandro filio doctore
accierit a quo codem ille et agendi acti¬
peret precepta et eloquẽdi nũc siue qui
uolet cum phũ qui copia nobis rer
rationisq tradat per me appellet orato¬
tem licet suue hunc orathore que ego
Hoc constet neq infantia eius qui it no¬
rit si explicare eam dicendo non queat ue¬
q in sciãm illuis cui res nõ suppetit u̾ba
non desunt esse laudandam. Quoꝵ si altex
sit optandu malim equide indisertam
prudentia ꝙͣ stultitia loquatem. Si q̃ri
quid unu excellat ex omĩbus doctorib
Sin cos disingent hoc erunt inferio¬
res quad mn oratore perfecto in ẽ om̃is il
lor sçiã. In phor autt cognitioẽ nõ ꝯtinuo
mẽ eloquẽtia que ꝙͣuis contemnat᷑ ab cis

Expanded text:
nam illam omnem rerumque cognitionem cum oranam illam omnem rerumque cognitionem cum orationis exercitatione coniunxit. Neque vero hoc fugit sapientissimum regem Philippum, qui hunc Alexandro filio doctorem accierit, a quo eodem ille et agendi acciperet praecepta et eloquendi. Nunc sive qui volet, eum philosophum, qui copiam nobis rerum orationisque tradat, per me appellet oratorem licet; sive hunc oratorem, quem ego hoc constet, neque infantiam eius, qui rem norit, sed eam explicare dicendo non queat, neque inscientiam illius, cui res non suppetat, verba non desint, esse laudandam; quorum si alterum sit optandum, malim equidem indisertam prudentiam quam stultitiam loquacem; sin quaerimus quid unum excellat ex omnibus, docto sin eos diiungent, hoc erunt inferiores, quod in oratore perfecto inest illosophorum autem cognitione non continuo inest eloquentia; quae quamvis contemnatur ab eis,
Abbreviated transcription (Latin):
aut phylolaum architas. tarentinus aut
ipẽ pythagoras totam illam uetere uta¬
lie gretiam que quonda magna uocita¬
ta est. Equide nõ arbitror. Sic eni uido
una quamda om̃iu teru que essent
homiẽ erudito digne atq co qui in repu
uellet excellere fuisse doctrina ꝙͣ qui acte¬
pissent sed idem ingemo ad pronũtiandũ
ualussent et se ad dicendu quoq nõ re¬
pugnante natura didicissent eloquẽtia
prestitissent. Itaq ipẽ Aristoteles cu florẽ¬
hinc ysocrate nobilitate disçipuloꝵ iuide¬
ret quod ip̃e suas disputationes a caulis
forensibus et tiubus ad inane sermoĩs
elegantia transtulisset muta ut r̃pente
totam forma prope di scipline sue uer¬
sumq quenida pholotete paulo secus dix¬
it Ille cm turpe sibi aut eẽ tatere tu bar¬
baris hic aute num ysocrate patiemur
dicere. Itaq ornauit et illustrauit doctri¬

Expanded text:
aut Philolaus Archytam Tarentinum? aut aut Philolaus Archytam Tarentinum? aut ipse Pythagoras totam illam veterem Italiae Graeciam, quae quondam magna vocitata est? Equidem non arbitror; sic enim video, unam quandam omnium rerum, quae essent homine erudito dignae atque eo, qui in re publica vellet excellere, fuisse doctrinam; quam qui accepissent, si eidem ingenio ad pronuntiandum valuissent et se ad dicendum quoque non repugnante natura dedissent, eloquentia praestitisse. Itaque ipse Aristoteles cum florere Isocratem nobilitate discipulorum videret, quod ipse suas disputationes a causis forensibus et civilibus ad inanem sermonis elegantiam transtulisset, mutavit repente totam formam prope disciplinae suae versumque quendam Philoctetae paulo secus dixit: ille enim turpe sibi ait esse tacere, cum barbaros, hic autem, cum Isocratem pateretur dicere; itaque ornavit et inlustravit doctri
Abbreviated transcription (Latin):
re docuerat. sed ut accepimus clazomemꝰ
ille Anaxagoras uir sũmus ĩ maximatu
teru sciã. Itaq hic doctrina consilio eloq̃¬
ntia excellens quadragnnita annos prefuit
Athcins et urbams codem tempore et bel¬
licis rebus. quid critias. Quid alchibiads
ciuitatibus quide nõ suis nõ bom sed cer¬
te docti atq eloquẽtes nõne socratitis erãt
disputationibus eruditi. Quis dyone dy¬
racusium doctrinis omibus expoliuut.
Non plato atq eunde idem ille nõ lĩgue
solum ueru etiam animi ac uirtutis ma¬
gister ad liberandu priãm ĩpulit ĩstruxit
armauit. Aliis ne igit artibui hunc dyo¬
denem instruxit plato aliis ysocrates claris¬
simu uirum thymoteu cononis p̃stanti¬
ssimi imperatoris filiu sũmu ipũ ĩpe¬
ratorem hominẽq doctissimu Aut alius
pythagorrus ille lysias thebanu epami¬
nunda haud scio an sũmu uiru unu
omĩs grecie. Aut xenophon agesplaum

Expanded text:
re docuerat, sed, ut accepimus, Clazomenius re docuerat, sed, ut accepimus, Clazomenius ille Anaxagoras vir summus in maximarum rerum scientia: itaque hic doctrina, consilio, eloquentia excellens quadraginta annis praefuit Athenis et urbanis eodem tempore et bellicis rebus. Quid Critias? quid Alcibiades? civitatibus quidem suis non boni, sed certe docti atque eloquentes, nonne Socraticis erant disputationibus eruditi? Quis Dionem Syracosium doctrinis omnibus expolivit? Non Plato? Atque eum idem ille non linguae solum, verum etiam animi ac virtutis magister ad liberandam patriam impulit, instruxit, armavit. Aliisne igitur artibus hunc Dionem instituit Plato, aliis Isocrates clarissimum virum Timotheum Cononis praestantissimi imperatoris filium, summum ipsum imperatorem hominemque doctissimum? aut aliis Pythagorius ille Lysis Thebanum Epaminondam, haud scio an summum virum unum omnis Graeciae? aut Xenophon Agesilaum?
Abbreviated transcription (Latin):
et haberent᷑ et uocarent᷑. Fi om̃s p̃t᷑
milesium talem ciuitatibus ptefuerunt
Quis doctior eisdem temporibus illis aut
cuius eloquẽtia lrĩs instructior fuisse tra¬
ditur ꝙͣ pisistrati qui primus home libͦs
confusos antea sic disposuisse dicit᷑ ut
nũc habemus. Non fuit ille quide ciui¬
bus suus utilis sed ita eloquẽtia floruit
ut lrĩs doctrinaq prestaret. Quid perid¬
es de cuiꝰ dicendi copia sic acceꝑinius ut
cu contra uolũtate. Athemensiu loq̃ret᷑
pro salute priẽ scuerius tamen id ipũ qd̾
ille contra populares homiẽs diceret po¬
pulare omĩbus et iocundu uidẽtur Curꝰ
ĩ labris ueteres comiti etia cu illi male
dicerent quod tum athenis fieri licebat
leporem Habitasse dixerunt tantamq ĩ codẽ
ium fuisse ut in coꝵ mentibus qui audirẽt
quasi aculcos quosdam reliqueret At hũc
non declamatore aliquis ad depsidra latra¬

Expanded text:
et haberentur et vocarentur: hi omnes praeter et haberentur et vocarentur: hi omnes praeter Milesium Thalen civitatibus suis praefuerunt. Quis doctior eisdem temporibus illis aut cuius eloquentia litteris instructior fuisse traditur quam Pisistrati? qui primus Homeri libros confusos antea sic disposuisse dicitur, ut nunc habemus. Non fuit ille quidem civibus suis utilis, sed ita eloquentia floruit, ut litteris doctrinaque praestaret. Quid Pericles? de cuius vi dicendi sic accepimus, ut, cum contra voluntatem Atheniensium loqueretur pro salute patriae severius, tamen id ipsum, quod ille contra popularis homines diceret, populare omnibus et iucundum videretur; cuius in labris veteres comici, etiam cum illi male dicerent quod tum Athenis fieri licebat, leporem habitasse dixerunt tantamque in eodem vim fuisse, ut in eorum mentibus, qui audissent, quasi aculeos quosdam relinqueret. At hunc non declamator aliqui ad clepsydram latra
Abbreviated transcription (Latin):
illis sciri disci ue potuit quod ille nõ tu
ĩnestigarit et scierit tum etiam oscripscĩt
Nunc contra pleriq ad honores adipiscẽ¬
dos etad rem pu. gerenda nudi ueniunt
atq ĩ ermes nulla cognitioẽ reru nulla
scĩa ornati. Sin aliquis extellit unus e
multis effert se siunu aliquid affert ã
bellicam uirtute aut usu alique mili¬
tarcin que sane nunt quide obsoluerũt
aut iuris sciãm ne cius quide uniuersĩ
Nam pontifitiu ius quod ẽ cõiunctu
nemo discit aut eloquẽtia ꝙͣ n clamoẽ
et in uerboꝵ cursu posita putant Ouĩ
uõ bonaꝵ artiu deniq uirtutu ipãꝵ
sotietate cognationẽq nõ norũt.S ut
ad grecos referam oroẽ quibus carere
hocꝰ quide sermonis grnere nõ possuꝰ
Namut uirtut a nr̃u sic doctrine sũt
ab illis exempla repetenda septer di
cunt fuisse uno tempore sapientes qui¬

Expanded text:
illis sciri discive potuit, quod ille non cum illis sciri discive potuit, quod ille non cum investigarit et scierit tum etiam conscripserit. Nunc contra plerique ad honores adipiscendos et ad rem publicam gerendam nudi veniunt atque inermes, nulla cognitione rerum, nulla scientia ornati. Sin aliquis excellit unus e multis, effert se, si unum aliquid adfert, aut bellicam virtutem aut usum aliquem militarem; quae sane nunc quidem obsoleverunt; aut iuris scientiam, ne eius quidem universi; nam pontificium, quod est coniunctum, nemo discit; aut eloquentiam, quam in clamore et in verborum cursu positam putant; omnium vero bonarum artium, denique virtutum ipsarum societatem cognationemque non norunt. Sed ut ad Graecos referam orationem, quibus carere hoc quidem in sermonis genere non possumus —nam ut virtutis a nostris, sic doctrinae sunt ab illis exempla petenda—septem fuisse dicuntur uno tempore, qui sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
tes et in solio sedentes domi sic adibatur
nõ solu ut de iure cunli adcos uer etia
de filia collocanda de fundo emẽdo de agͦ
colendo de omĩ demq aut offitio aut ne¬
gotio referet᷑. Hec fuit .p. Crassi illius no¬
teris. hecĩ coruncam hoc proaui generi
meiscipionis prudentissimi hom̃is sapiã
Qui omẽs pontifices maximi fuerũt ut
ad cos de omĩbus diuinis atꝙ humami
rebus referctur hi demq in senatu et apd̾
poptiiu et in cansis amicor et domi et mi
trina trausmarina atq aduẽtitia d̾fuit
Num quia ius cuule non didiceras cau¬
sas nõ dicebat aut quia poterat dicere iu¬
ris scientiam negligebat. At utroq in
genere et laborauit et p̃stitit. Num pp
hant expriuatoꝵ negotiis comecta gra̃
tardior mre pu. capesçenda fuit. Nemo
apud populu fortior nemo melior sena¬
tor et idem facile optimus imperator o
Deniq nichil in hac ciuitate temporib

Expanded text:
tis et in solio sedentis domi sic adibatur, tis et in solio sedentis domi sic adibatur, non solum ut de iure civili ad eos, verum etiam de filia conlocanda, de fundo emendo, de agro colendo, de omni denique aut officio aut negotio referretur. Haec fuit P. Crassi illius veteris, haec Ti. Coruncani, haec proavi generi mei Scipionis prudentissimi hominis sapientia, qui omnes pontifices maximi fuerunt, ut ad eos de omnibus divinis atque humanis rebus referretur; eidemque in senatu et apud populum et in causis amicorum et domi et miltrinam transmarinam atque adventiciam defuit? Num, quia ius civile didicerat, causas non dicebat? aut quia poterat dicere, iuris scientiam neglegebat? Utroque in genere et elaboravit et praestitit. Num propter hanc ex privatorum negotiis conlectam gratiam tardior in re publica capessenda fuit? Nemo apud populum fortior, nemo melior senator; et idem facile optimus imperator; denique nihil in hac civitate temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
lr̃ĩs ardentes hiis studiis otio uero diffluentes
non mõ nichil acquisiuerũt sed ne r̃lictu
quidem et traditu et suu conseruauerũt
Tum crassus non inhac inqui una catule
re sed maliis etiam compluribus distribu¬
tione partiu ac separatione magnitudiẽs
sunt artiu diminute. An tu cxistimas cu
cos qui morbis alios qui uulncribus alios
qui oculis mederent᷑. Num grometriam
cuchlide aut archimede. Num musicam
damone ut aristoxeno. num ipãs litteras
Aristophane aut callimaco tractante tam di¬
sertas fuisse ut nemo genus uniuersu com¬
plecte tetur. Stq ut alius aliam sibi parte m
qua laboraret seponeret. Etuide sepe hoc
audiui de prẽ et de socero mõ nr̃os quoq
homiẽs qui excellere sapiẽ gloria uellent
omiã que quide tum hec̾ ciuitas nosset
solitos ẽẽ complecti Mcinnerant illi sextũ
helyum M uero maniliu nos etia uidiꝰ
transuerso ambulante foro quod erat ĩsigͤ
siu copiar⁊ Ad quos olim et ita ambulã¬

Expanded text:
litteris ardentesque his studiis, otio vero diffluentes, non modo nihil acquisierint, sed ne relictum quidem et traditum et suum conservarint.' Tum Crassus 'non in hac' inquit 'una, Catule, re, sed in aliis etiam compluribus distributione partium ac separatione magnitudines sunt artium deminutae. An tu existimas, cum cos, qui morbis, alios, qui vulneribus, alios, qui oculis mederentur? Num geometriam Euclide aut Archimede, num musicam Damone aut Aristoxeno, num ipsas litteras Aristophane aut Callimacho tractante tam discerptas fuisse, ut nemo genus universum complecteretur atque ut alius aliam sibi partem in qua elaboraret seponeret? Equidem saepe hoc audivi de patre et de socero meo, nostros quoque homines, qui excellere sapientiae gloria vellent, omnia, quae quidem tum haec civitas nosset, solitos esse complecti. Meminerant illi Sex. Aelium; M'. vero Manilium nos etiam vidimus transverso ambulantem foro; quod erat insigne sui copiam; ad quos olim et ita ambulan
Abbreviated transcription (Latin):
bus ad ominc ium uarietatẽq uos disseren¬
di itaducendos putauit. Quare nõ ẽpau¬
cor libellor hoc munꝰ ut hi qui scripsert
de dicendi ratione arbitrati sunt neq tus¬
culani itq huiꝰ ambulationis ante rueridi¬
ame autnrẽ promeridiane sessionis. Non

Expanded text:
bus ad omnem vim varietatemque vos disserenbus ad omnem vim varietatemque vos disserendi traducendos putavit; qua re non est paucorum libellorum hoc munus, ut ei, qui scripserunt de dicendi ratione, arbitrantur, neque Tusculani atque huius ambulationis antemeridianae aut nostrae posmeridianae sessioni
Abbreviated transcription (Latin):
tinet si qua mit discrepanit ab antonii di¬
uisione nrã partitio. Fadem sunt mẽbra
ĩ utrisq disputationibus sed paulo secus a
me atq ab illo partita ac distributa Nuc̃
ad reliqua progrediar meq ad meu munꝰ
pensumq ieuocibo. na ex illis locis quos
ceposuit. Antonius. Omĩa sunt ad queq ge¬
neta questionu argumẽta sumẽda sedalꝰ
generibus. alii loci magis erũt apti de quo nõ
tara quia longu c̃ ꝙͣ quia perspituu ẽ diciꝰ
nichil ẽ necesse. Ornatissime sunt igit᷑ ordẽi
ee que latissime uagant et a priuata eta sin¬
gulati controuersia sead uniuersi generis iu
explicanida conferũt et conuertũt uͦt ni qui au¬
diant natura genere et uniuersa re cogri¬
ta de singulis xeis et crimĩbus et litibus statu¬
cit poss̾int. łCauc ad consuctudine exercita¬
tionis uos adulescentes est cohortatus. Anto¬
nius atq aminutis angustisq concertatioĩ¬

Expanded text:
tinet, si qua in re discrepavit ab Antoni ditinet, si qua in re discrepavit ab Antoni divisione nostra partitio: eadem sunt membra in utriusque disputatione, sed paulo secus a me atque ab illo partita ac tributa. Nunc ad reliqua progrediar meque ad meum munus pensumque revocabo. Nam ex illis locis, quos exposuit Antonius, omnia sunt ad quaeque genera quaestionum argumenta sumenda; sed aliis generibus alii loci magis erunt apti; de quo non tam quia longum est quam quia perspicuum est, dici nihil est necesse. Ornatissimae sunt igitur orationes eae, quae latissime vagantur et a privata et a singulari controversia se ad universi generis vim explicandam conferunt et convertunt, ut ei, qui audiant, natura et genere et universa re cognita de singulis reis et criminibus et litibus statuere possint. Hanc ad consuetudinem exercitationis vos, adulescentes, est cohortatus Antonius atque a minutis angustisque concertationi
Abbreviated transcription (Latin):
honores sint num fugienda panpertas
de equo aut ĩiquo ne sit equu ultiscima
iuirias etia propinquor de honesto aut
turpi ut hoc sit ne honestu glories i
morte obire Compatiomis aute duo snt
p̃stet aluid alii querit᷑. Ut illud optinde¬
ne cuiq sapic̃tes an ꝑro populari horde
ducant᷑. Atq hcc quide disceptationdo
que ad coguitioe referunt᷑ sic fere ados
tissimis homibus describunt. Que uõ referũ¬
tur ad agendu aut in offitii disceptatione
uersantur. Quo in genert quid rectu faciẽ¬
dumq sit querit᷑ cui loco om̃is uirtutu et ui¬
tior est silua subiecta. Aut m animoꝵ aliq
permotione aut giguenda aut sedanda tol¬
leranda uetractantur. Nic genen subiec¬
te sunt cohortationes obiurgatioẽs consola¬
tiones miserationes om̃ĩsq ad omne ami¬
mi motu impulsio. et siita res feret mitigaᷤ
Explicatis igit. hiis generibus ac modis dis¬
ceptationu omniu nichil sane ad rem ꝑ¬

Expanded text:
honores sint, num fugienda paupertas; honores sint, num fugienda paupertas; de aequo aut iniquo, ut aequumne sit ulcisci iniurias etiam propinquorum; de honesto aut turpi, ut hoc, sitne honestum gloriae causa mortem obire. Comparationis autem duo sunt praestet aliud alii quaeritur, ut illud, optimine cuiusque sapientes an populari laude ducantur. Atque eae quidem disceptationes, quae ad cognittissimis hominibus describuntur. Quae vero referuntur ad agendum, aut in offici disceptatione versantur, quo in genere quid rectum faciendumque sit quaeritur, cui loco omnis virtutum et vitiorum est silva subiecta, aut in animorum aliqua permotione aut gignenda aut sedanda tollendave tractantur. Huic generi subiectae sunt cohortationes, obiurgationes, consolationes, miserationes omnisque ad omnem animi motum et impulsio et, si ita res feret, mitigatio. Explicatis igitur his generibus ac modis disceptationum omnium nihil sane ad rem per
Abbreviated transcription (Latin):
si disputer nũ interire uirtus in homie
aut nu ĩ uitiu possit conuerti. Diffiniti¬
ones aute sunt disceptatioẽs ut tur q̃ritur
quid ĩ cõmum mẽte quasi ĩpressu sit ut
si disserat id sit ne uis quod maxime parti
sit utile fut cu quid cuiꝰq sit propiun ĩ¬
quirit᷑ ut ornate diçere propriu nesit o¬
ratoris an id etia aliquis p̃terea possit.
Aut cu res distribint ĩpartes ut siq̃ratur
quod sunt gencra ieru expetendar ut
sint netria corporis animi externarq r̃r
Aut cum que forma et quasi nãlis nota
cuiꝰq sit describit᷑ ut si querat᷑ auari spes
seditiosi gloriosi Consequtiõis autt duo
prima gemina questionu gencra ponũ¬
tur. Nam aut simplex ẽ diuceptatio ut
si disserat expetenda ne sit gloria Aute
comparatiõẽ laus an diuiticꝰ magis expe¬
tende sint. Simplitiu sũt tres moĩ degn¬
petendis fugiendisq rebis ut expetendi ne

Expanded text:
si disputetur, num interire virtus in homine si disputetur, num interire virtus in homine aut num in vitium possit convertere. Definitionis autem sunt disceptationes aut, cum quaeritur, quid in communi mente quasi impressum sit, ut si disseratur, idne sit ius, quod maximae parti sit utile; aut, cum quid cuiusque sit proprium exquiritur, ut ornate dicere propriumne sit oratoris an id etiam aliquis praeterea facere possit, aut, cum res distribuitur in partis, ut si quaeratur, quot sint genera rerum expetendarum, ut sintne tria, corporis, animi externarumque rerum, aut, cum, quae forma et quasi naturalis nota cuiusque sit, describitur, ut si quaeratur avari species, seditiosi, gloriosi. Consecutionis autem duo prima quaestionum genera ponuntur; nam aut simplex est disceptatio, ut si disseratur, expetendane sit gloria, aut ex comparatione, laus an divitiae magis expetendae sint; simplicium autem sunt tres modi: de expetendis fugiendisve rebus, ut expetendine
Abbreviated transcription (Latin):
Ia res est que nõ autꝰ cognoscendi aut ada¬
gendi ium rationesq referat᷑. Nam ut ipã
cogntio rei scr̃q perquirit ut uirtus sua¬
et propter dignitate an propter fructus ali
res pi. Cognitiones auter tres modi oplec¬
tunt᷑ comiectura diffimtio et ut ita dicam
consecutio. Nam quid in resit diectura q̃¬
ritur ut illud sit ne ĩ humano genẽ sapiã
Qua aute uim queq res hẽat Siffinitio
explicat ut si q̃ratur que sit sapiã ꝯ sequtio¬
trictat᷑ cu quid ꝙͣqi rem sequat ĩquitit᷑ ut
illud mẽtiri sit ne aliquando ĩ mẽte bom ui¬
ri Redennt rursus ad cõiectura eamq in.
quatuor genera disparciũt. Nam aut qd
sit queritur hoc modo natura nesit uis
inter homiẽs aut in opimonibus aut que
sit origo cuiꝰq ut quid sit ĩitiu legu aut
reru publicar Aut canse tractatio ut siq̃¬
ratur cur doctissnmi homiẽs maximis de¬
rebus dissentiant. Aut de ĩmutatioẽ ut

Expanded text:
est ulla, quae non aut ad cognoscendi aut ad aest ulla, quae non aut ad cognoscendi aut ad agendi vim rationemque referatur; nam aut ipsa cognitio rei scientiaque perquiritur, ut virtus suamne propter dignitatem an propter fructum aliqres publica. Cognitionis autem tres modi, coniectura, definitio et, ut ita dicam, consecutio: nam quid in re sit, coniectura quaeritur, ut illud, sitne in humano genere sapientia, quam autem vim quaeque res habeat, definitio explicat, ut si quaeratur, quid sit sapientictatur, cum quid quamque rem sequatur, anquiritur, ut illud, sitne aliquando mentiri boni viri. Redeunt rursus ad coniecturam eamque in quattuor genera dispertiunt; nam aut quid sit quaeritur, hoc modo: naturane sit ius inter homines an in opinionibus; aut, quae sit origo cuiusque rei, ut quod sit initium legum aut rerum publicarum; aut causa et ratio, ut si quaeratur, cur doctissimi homines de maximis rebus dissentiant; aut de immutatione, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
etia hac instituendo diuisioẽ utunt¬
Sedita non ut iure aut iuditio ut demq te¬
cuperare amissam possessione. sed ut ex iure ci¬
uili surculo defringendo usurpare iuideant
Nam illud alterum genis quod ẽ temporib
locis itis definitu obtinent Atq id ipum̃
lasciua. nũc eni apud phylonem quẽ ĩ acha¬
demia iugere audio etiam harur iar causar
cognitio exertitatioq celebratur. Alteru uo̾
tantũmodo inprima arte tradenda nõmi¬
nant et oratotis ẽẽ dicunt. Sed neq uim
neq natura eius neq partes neq genera ꝓ¬
pomũt ut pitteriti omiõ fuerit satius ꝙͣ in
tractatu deseri. Nunc enim ĩopia reticere
intelligunt᷑ tum iuditio iiderent᷑. om̃is gͥ
res eande nam habet ambigendi de qua qͦ¬
ri et disceptari potest. si infimitis consulta¬
tionibus disceptat᷑ siue ĩ cis causis q̃ ĩ tiui¬
tate et forensi disceptatioẽ uersant. neq ul

Expanded text:
etiam hac in instituendo divisione utuntetiam hac in instituendo divisione utuntsed ita, non ut iure aut iudicio, vi denique recuperare amissam possessionem, sed ut iure civili surculo defringendo usurpare videantur. Nam illud alterum genus, quod est temporibus, locis, reis definitum, obtinent, atque id ipsum lacinia—nunc enim apud Philonem, quem in Academia maxime vigere audio, etiam harum iam causarum cognitio exercitatioque celebratur—alterum vero tantum modo in prima arte tradenda nominant et oratoris esse dicunt; sed neque vim neque naturam eius nec partis nec genera proponunt, ut praeteriri omnino fuerit satius quam attactum deseri; nunc enim inopia reticere intelleguntur, tum iudicio viderentur. Omnis igitur res eandem habet naturam ambigendi, de qua quaeri et disceptari potest, sive in infinitis consultationibus disceptatur sive in eis causis, quae in civitate et forensi disceptatione versantur; neque
Abbreviated transcription (Latin):
nia de nrã possessioẽ depulsi ĩparuo et
co litigioso predio telicti sumius et alioꝵ
Dicunt enim mũc quide illi ex particła
parua urbis ac loci nomen hñt et per¬
ypatetici phr aut achademici nominã¬
uir. Olim anter propter griua reru
maximar sciãm a grecis polititi phy ap¬
pellati uniuersaꝵ reru publicaꝵ norẽ
uocabant᷑ omne cuule oroẽ in horu
alterutro geneit uersari aut definita cõ¬
trouersia certis tempotib at teis hoc
mõ placcat nea cartagmẽsibus captiuos
niõs tedditis sus recuperari aut ĩfim¬
te de umuerso generc quertutis. Quid
onnõ de captiuis statuendu atq sentien¬
dum sit Atq horu superius illud genꝰ
causa aut contiouersia appellan̾t cãq
tribus litrant deliberatioẽ aut lauda¬
tione defimũt. Hec aute altera que¬
stio ĩfinita et quasi proposita cõsulta¬
tio noiãt᷑ Atq hactenus loquamur

Expanded text:
oniam de nostra possessione depulsi in parvo et oniam de nostra possessione depulsi in parvo et eo litigioso praediolo relicti sumus et aliorum Dicunt igitur nunc quidem illi, qui ex particula parva urbis ac loci nomen habent et Peripatetici philosophi aut Academici nominantur, olim autem propter eximiam rerum maximarum scientiam a Graecis politici philosophi appellati universarum rerum publicarum nomine vocabantur, omnem civilem orationem in horum alterutro genere versari: aut de finita controversia certis temporibus ac reis; hoc modo: placeatne a Karthaginiensibus captivos nostros redditis suis recuperari? aut infinite de universo genere quaerentis: quid omnino de captivo statuendum ac sentiendum sit? Atque horum superius illud genus causam aut controversiam appellant eamque tribus, lite aut deliberatione aut laudatione, definiunt; haec autem altera quaestio infinita et quasi proposita consultatio nominatur. Atque hactenus loquantur
Abbreviated transcription (Latin):
randa et amplificanda ordẽ accõmodati
ꝙͣ utrũq horu cumulatissime facere pos¬
Re Consequẽtur etia illi loci qui ꝙͣ q propi
causaꝵ et inherẽtes incaꝵ ueriui eẽ Debẽt
tamen quia de uniuersa re tractari solent
cõmunes a neteribus nominati sunt. Qꝵ
partim hũt uitioꝵ et peccatoꝵ acrem quẽ¬
peculatore imp roditore ĩ patricida qui¬
buis uti confirmatis crimĩbus oportet alit
enim ieium sunt atq ĩ anes. Alii autem
h̃t deprecatione aut miserationẽ alii
uero ancipiteĩ disputationei in quibus
de umuerso genere i utramq partem
disseri copiose̾ licet Que erertitatio nunc
tatur Apud antiquos erat cor aquibus
omis de rebus forensibus dicendi ratio
et copia petebatur de untute enu d̾ offõ
de equo et bono de dignitate utilitate ho¬
nore ignomima preno pena similibq
de rebuis in utrãq parte dicendi animo
et ium et artem habete debemus. Sed qͦ¬

Expanded text:
randam et amplificandam orationem accommodatius, randam et amplificandam orationem accommodatius, quam utrumque horum cumulatissime facere posse. Consequentur etiam illi loci, qui quamquam proprii causarum et inhaerentes in earum nervis esse debent, tamen quia de universa re tractari solent, communes a veteribus nominati sunt; quorum partim habent vitiorum et peccatorum acrem quanpeculatorem, in proditorem, in parricidam; quibus uti confirmatis criminibus oportet, aliter enim ieiuni sunt atque inanes; alii autem habent deprecationem aut miserationem; alii vero ancipitis disputationes, in quibus de universo genere in utramque partem disseri copiose licet. Quae exercitatio nunc tatur, apud antiquos erat eorum, a quibus omnis de rebus forensibus dicendi ratio et copia petebatur; de virtute enim, de officio, de aequo et bono, de dignitate, utilitate, honore, ignominia, praemio, poena similibusque de rebus in utramque partem dicendi etiam nos et vim et artem habere debemus. Sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
sta fit nobis igicu onatate dustit
rator. nec tamen potest ilitet ceuirsu.¬
uitatem habeat austeram et sollidam nõ dul¬
cem atq decottam. Nam ipã adornandur
precepta que dantur enismõi sunt ut ea a
ius iitiosissimus orator explicare possit
Quare ut ante dixi primu silua reru ac
smar comparanda ẽ inquã de parte drene
Antomus hec formanda filio ipõ et genẽ
ꝯrõnis illuminanda uerbis uarianda siis
Sũma auter laus eloquẽtie ẽ amplificare
rem ornando. Quod ualet nõ solu ad au¬
gendu aliquid et tollendu altius dicẽdo
sedetia id extenuandu atq abitiendum
id desiderat᷑ in omĩbus is locis quosad
fidem orõnis facienda adhiberi dixit an¬
tomus uł cum explanamus aliquid uł cu
dixi amplificatio potest plurimu eaq una
laus oratoris est et proptia Maxime etias
maiorem illa exerçitatio ꝙͣ extremo sermor̃
instrux̃ Antonuus primo teitiebat laudã¬
di et intuperandi. Nichilẽ cuim ad exage¬

Expanded text:
ta sit nobis igitur ornatus et suavis orator—nec tamen potest aliter esse—ut suavitatem habeat austeram et solidam, non dulcem atque decoctam. Nam ipsa ad ornandum praecepta, quae dantur, eius modi sunt, ut ea quivis vel vitiosissimus orator explicare possit; qua re, ut ante dixi, primum silva rerum ac sententiarum comparanda est, qua de parte dixit Antonius; haec formanda filo ipso et genere orationis, inluminanda verbis, varianda sententiis. Summa autem laus eloquentiae est amplificare rem ornando, quod valet non solum ad augendum aliquid et tollendum altius dicendo, sed etiam ad extenuandum atque abiciendum. Id desideratur omnibus eis in locis, quos ad fidem orationis faciendam adhiberi dixit Antonius, vel cum explanamus aliquid vel cumdixi, amplificatio potest plurimum, eaque una laus oratoris est et propria maxime. Etiam maior est illa exercitatio quam extremo sermone instruxit Antonius, primo reiciebat, laudandi et vituperandi; nihil est enim ad exagge
Abbreviated transcription (Latin):
emnus. Uidi genitalis ut bataꝵ tiber¬
tate ĩ curuescc̾te Tertius ille mons ens¬
ferendi nerbi late patet quẽ nectitas ge¬
nint ĩopia coacta et angustus. Post g¬
aute iotuinditas delectatioq celebrauit
Nam ut uestis frigbrtt depe se lebreu
reperta prio post hĩ cepta e ador¬
nancetu etia corporis et digintatem
sic uerbi translatio nstitdig ÷ toptie
tiusa fecquetati delectationis  sapi
gẽmate enses luxuriem ẽe mherbis
setas segetes etias rustia dñt. Quod
emz declariri uix uerbo propno pot¬
ĩtelligi uolumꝰ euis rei quas alie noꝰ
uerbo posuimus. Similitudinis igit᷑ he tñs¬
lationes quasi mutationes sunt cum quod

Expanded text:
ut "di genitales," ut "bacarum ubertate incurvescere." Tertius ille modus transferendi verbi late patet, quem necessitas genuit inopia coacta et angustiis, post autem iucunditas delectatioque celebravit. Nam ut vestis frigoris depellendi causa reperta primo, post adhiberi coepta est ad ornatum etiam corporis et dignitatem, sic verbi translatio instituta est inopiae causa, frequentata delectationis. Nam gemmare vitis, luxuriem esse in herbis, laetas segetes etiam rustici dicunt. Quod enim declarari vix verbo proprio potintellegi volumus, eius rei, quam alieno verbo posuimus, similitudo. Ergo haec translationes