comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuas pęnas exibunt. De
quo reatu. & conuiua pecto¬
ris dm̃i ioħs loquit᷑. Est pec¬
catũ ad mortẽ: non pro illo
dico ut roget quis : Ad mortẽ
enĩ peccatũ deducit qui licet
inextremo uitȩ termmode
preteritis criminib pęnitu¬
dinẽ agere negligit Et no¬
qđ qui mumo exhis offende¬
rit factus .ẽ. om̃iũ reus :
Qui eñĩ dix̃ . non mecaberis
ipse dix̃ non occides. Qđ ñ non
mechaberis occidas aut̃. factꝰ
es transgressor legis. Quidã
uͦ adextremũ diumi exami

Expanded text:
De quorum reatu conviva pectoris Domini Joannes loquitur: Est peccatum usque ad mortem? non pro illo dico ut roget quis . Ad mortem enim peccatum deducit, qui licet in extremo vitae termino de praeteritis criminibus poenitudinem agere negligit. Et noquod qui in uno ex his offenderit, factus est omnium reus. Qui enim dixit Non moechaberis, ipse dixit Non occides. Quod si non moecharis, occidas autem, factus es legis transgressor . 5. Quidam vero ad extremu
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce non huius. sed ligniui¬
tȩ uia excludit᷑. In cuiꝰ ex¬
clusione : prioris delicti mi¬
sericordit̃ remissio p̃parat᷑
Si enĩ homo post petcatũ
illud origmale deligni uitȩ
fructu comedisset cõmissi
penitus maculã misere in
ȩternũ. & infelicit̃ incorpo¬
re senectute & dolorib ob¬
noxio moriendo deponere
non posset. Nullo enĩ alio
modo hoc deleri facinus¬
re nisi morte dñs p̃parauit.
quod ꝑ aduentũ postea in
carne filii sui inũ xp̃i futu¬
ut ꝑ illius mortẽ. nr̃a culpa
morstur. et ꝑ illius resurrec¬
tionẽ lex nr̃ȩ mortis euacua¬
ret᷑ & illius corporis ascennio
humanitati immortalitas
donaret᷑ et angłicȩ & spiri¬
talis uitȩ consortiũ. quod nob
in principio p̃paratũ ẽ dona¬
ret᷑ sic̃ i extrema futuri
iudicu uocatione in dexte¬
ra constitutis certũ ẽ ad ño
dictuiri. Uenite benedict
patris mei possidete regnũ
quod uobis p̃paratũ ẽ abori¬
gine mundi. Porro deter

Expanded text:
ecce non hujus, sed ligni viecce non hujus, sed ligni vitae via excluditur, in cujus exclusione prioris delicti misericorditer remissio praeparatur. 16. Si enim homo post peccatum illud originale de ligni vitae fructu comedisset, commissi penitus maculam misere in aeternum et infeliciter in corpore senectuti et doloribus obnoxio moriendo deponere non posset; nullo enim alio modo hoc delicti facinusri nisi morte Dominus praeparavit, quod per adventum postea in carne Filii sui Jesu Christi futuut per illius mortem nostra culpa moreretur, et per illius resurrectionem lex nostrae mortis evacuaretur, et per ipsius corporis ascensionrae humanitati immortalitas donaretur, et angelicae et spiritualis vitae consortium quod nobis in principio praeparatum est, donaretur; sicut et in extrema futuri judicii vocatione in dextera constitutis certum est a Domino dictum: Venite, benedicti Patris mei, possidete regnum quod vobis praeparatum est ab origin
Abbreviated transcription (Latin):
hac prim̃̃itus homo culpã.
ande alia susceperit ꝓcerto
ds̃ uiderit: At tam̃ illa quȩ¬
cũq nunc. ẽ. quȩ tune scien¬
tię boni et mali arbor dic¬
ta fuerat. non . ẽ. putandũ
qđ tam̃ nunc utentib noce¬
re possit quantũ tunc in
para diso consatutis. ut etĩa
nunc uescentib eã mortẽ
conferre possit. Non enĩ
marboris natura mortife¬
rũ aliquid in.eẽ credendũ. ẽ
aut etiã ut boni & mali scien¬
tiã facere ualeret sed manda¬
ti dñi transgresno quo p̾cep¬
tũ .ẽ. ne de hoc ligno comede¬
retur mortẽ effecit. cinꝰ obȩdi¬
entia si eẽt hoc erat scire
bonũ. & mobedientia dũ fuit
hoc .ẽ. nosse malũ. Quoꝵ tam̃
distantiã homonisi transgres¬
sione intelligere non potuit.
Quando enĩ solũ modo bonũ
possidebat quid. ẽẽt malũ
& quo modo sibi noceret igno¬
rabat : Ut aut̃ manifestũ
sit. quod in hoc ligno quali¬
cũq ꝓpt̃ origmalẽ inobȩdi¬
entiã nichil in. eẽt nociuũ

Expanded text:
hac primitus homo culpam, an de alia susceperit, pro certo Deus viderit. Attamen illa, quaecunque nunc est, quae tunc scientiae boni et mali arbor dicta fuerat, non est putandum quod tantum nunc utentibus nocere possit, quantum potuit tunc in paradiso constitutis, ut etiam nunc utentibus ea arbore mortem conferre possit; non enim in arboris natura mortiferum aliquid inesse credendum est, aut etiam ut boni et mali scientiam facere valeret, sed mandati Domini transgressio, quo praeceptum est ne de hoc ligno comederet, mortem efficit. 15. Cujus obedientia si esset, hoc erat scire bonum; et inobedientia dum fuit, hoc est nosse malum. Quorum tamen distantiam homo nisi transgressione intelligere non potuit; quando enim solummodo bonum possidebat, quid esset malum et quomodo sibi noceret ignorabat. Ut autem manifestum sit quod in hoc ligno qualicunque praeter originalem inobedientiam nihil inesset nocivum,
Abbreviated transcription (Latin):
unde tã diuersȩ earũ consue¬
tudines manendi seu uiuen¬
di seu uolandi. seu natandi
exteterint. ut aliȩ insalsis un¬
dis semꝑ suꝑnatent et uic¬
tũ habeant᷑ alie in dulcium
aquarũ stagnis & fluminib:
cõmorentur. alie interra
sine ulla natandi consuetudi¬
ne degunt. Quarũ incãpanis

Expanded text:
unde tam diversae earum consueunde tam diversae earum consuetudines manendi, seu vivendi, seu natandi exstiterint, ut aliae in salsis undis semper supernatent, et victum habeant; aliae in dulcium aquarum stagnis et fluminibus commorentur? Aliae in terra sine 605 ulla natandi consuetudine degunt, quarum ali
Abbreviated transcription (Latin):
& multis smilib nichil ali¬
ud nr̃ȩ scientię conceditur
niñ creatoris potentiã atq
imm̃sitatẽ clamare qͥ om̃na
dere. disposuit Et interim
cũ msĩgni gentiũ magistro
dicere. Ex parte cognoscimꝰ:
et exparte ꝓpħamꝰ. Cũ aut̃
uenerit quod ꝑfectũ ẽ tume
cognoscã sicut et cognitus
sum. Exhoc aut̃ limphati¬
co elem̃to pisciũ & auium.
hoc om̃iũ aquatiliũ & uola¬
tiliũ diuersa genera facta
fuisse geneseos scripturdea
ꝓnuntiat. Sed pisciũ hoc ẽ
om̃iũ quȩ maqris uiuunt
animantiũ .cliii eẽ genera¬
ii philo sophi qui dererũ natu¬
ris ratiocinant᷑. enumerant:
Quẽ numerũ apłica sagma
uł ex om̃i genere piscium
congregans contraxerat.
suoꝵ numerũ generũ habe¬
ant. an maiorẽ anmmo¬
rẽ. & si sint aliqui qͥ estimant.
tam̃ quia grandi hoc aue¬
toritate firmare non pos¬
sut: nec sequendi nec res¬
puendi sunt. Sed cũ de aqua
om̃iũ auiũ origo processerit.

Expanded text:
et multis similibus nihil et multis similibus nihil nostrae scientiae conceditur, nisi Creatoris potentiam atque immensitatem clamare, qui omnia sura disposuit . Et interim cum insigni Gentium magistro dicere: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum est, tunc cognoscam, sicut et cognitus sum . 9. Ex hoc autem lymphatico elemento piscium et avium, hoc est, omnium aquatilium et volatilium diversa genera facta fuisse Geneseos scriptura pronuntiat. Sed piscium, id est, omnium quae in aquis vivunt animantium, CLIII esse genera philosophi qui de rerum naturis ratiocinantur enumerant, quem numerum apostolica sagena velut ex omni genere piscium congregans contraxerat. 10. suorum numerum generum habeant, an majorem, an minorem, etsi sint aliqui qui aestiment, tamen quia grandi hoc auctoritate firmare non possunt, nec sequendi, nec respuendi sunt; sed cum de aqua omnium avium origo processerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ iterũ lima plena mi¬
nuitur etiã malma rursum
tenebrosa demeͥdietur. Inter¬
poñtis uͦ spatiis ledonȩ depre¬
hendit᷑ qui nec pleniluniũ
nec nascentis lunȩ micia ũꝗ
adire cernit᷑. & ꝑhanc uicis¬
situd inẽ efficit᷑. ut ꝑomnem
communẽ anniu .xxiiii. ma¬
linȩ. & totidẽ ledones nume¬
rentur̃. In emolismo aut̃
meri ledones inueniuntun
quia ꝑ omĩa atc̃o lune cur
sue arabilit̃ marmus co¬
m̃itatu. Quatuor uͦ ex his
&duę scilieit equinoe tales
maliñe. & ale luȩ cũ aut
dies aut nox incremti &
solito ualidiores. sic̃ oculis
probare licet admundationẽ
altiores fieri uident᷑. & maio¬
ra litoꝵ spatia retegere cer¬
nuntur. Et qm̃ impossibi¬
le .ẽ. ut non aliqua licet no¬
bis incognita spatia deserat.
sic̃ eadẽ loca a nobis recedens
implet ut nostra adsifa ibi
sit recessa. & nr̃a recesta
ibi sit ad sita demediũ ma¬
ris ministeriũ ignorare
fateri cõpellimꝰ. Sed in hoc

Expanded text:
ut cum iterum luna plena miut cum iterum luna plena minuitur, etiam malina rursum 604 tenebrosa dimidiatur; interpositis vero spatiis ledo deprehenditur, qui nec plenilunium, nec nascentis lunae initia unquam adire cernitur, et per hanc vicissitudinem efficitur ut per omnem communem annum XXIV malinae et totidem ledones numerentur; in embolismo autemmeri ledones inveniuntur, quia per omnia cum lunae cursu inseparabiliter marinus comitatur. 7. Quatuor vero ex his, duae scilicet aequinoctiales malinae, et aliae duae, cum aut dies aut nox incrementi et solito validiores, sicut oculis probare licet, ad inundationem altiores fieri videntur, et majora littorum spatia retegere cernuntur. Et quoniam impossibile est ut non aliqua, licet nobis incognita, spatia deserat, sicut eadem loca a nobis recedens implet, ut nostra assisa ibi sit recessa, et nostra recessa ibi sit assisa, dimidium maris ministerium ignorare fateri compellimur. 8. Sed in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ut et gentiũ t̾minos inclu¬
deret᷑. et. ficantia suorũ
fructuũ om̃s ꝓuitias diuer¬
soꝵ popłoꝵ ditaret. et int̃
om̃s patrias cõmutata m¬
uicẽ cõmercia necessaria mi¬
nistraret. Quantã concor¬
diã cũ lunȩ cursib inunda.¬
tione et recessu. suo oceanus
habeat untuentib diligent̃¬
q anma duertentib ꝓsp̃i¬
cue pater. Qui cotĩdie ad
conuerientia m lidonis et
malionȩ diuirsas uic issitu¬
dies partit᷑. Sed litdonis
ad fissa sex sẽꝑ horas incre¬
m̃ti sui in cõmutata consũ¬
etudine cõplet. et ꝑ totidẽ
horas ipsã spatia quȩ texe¬
rat retegit. Malinȩ aut̃¬
ad sira quinq horas suȩ inun¬
dationis agit et ꝑseptẽ horas
eiusdẽ recesia. ea litora quȩ
cõpleuerat uacua redelit.
Quȩ tantã concordiã eũ lu¬
medio semꝑ luna nascitur ⁊
Quȩ ꝑseptẽ dies et duodecĩ
horas et quartã diei partẽ
diligenti exploratione per¬
seuerare uidet᷑. Et ita fit

Expanded text:
ut et gentium terminos intercluut et gentium terminos intercluderet, et munificentia suorum fluctuum omnes provincias diversorum populorum ditaret, et inter omnes patrias cuncta commutata invicem commercia necessaria ministraret. Quantam vero concordantiam cum lunae cursibus inundatione et recessu Oceanus habeat, intuentibus diligenterque animadvertentibus perspicue patet, qui quotidie ad convenientia in ledonis et malinae divisus vicissitudines partiatur. 5. Sed ledonis assisa sex semper horas incrementi sui immutata consuetudine complet, et per totidem horas ipsa spatia quae texerat retegit. Malinae autassisa quinque horas suae inundationis agit, et per septem horas ejusdem recessu ea littora quae compleverat vacua reddit; quae tantam concordiam cum lumedio semper luna nascatur, quae per septem dies, et duodecim horas, et quartam diei partem, diligenti exploratione perseverare videtur. 6. Et ita fit
Abbreviated transcription (Latin):
defluunt ut aꝑtius ad fruc¬
tiferã uim & sedandũ sitĩ.
sic̃ ante diximꝰ. subuenirent.
sapidi fiant Ea uͦ pars immu¬
que ꝑmagna terrarũ spati¬
a dilatatur. et aqua ipsius
fines occultant᷑ salsugmẽ
& acriorẽ saporẽ mñtũ sibi
naturalit̃ tenet. ut conue¬
nientes. humanis usibus.
fructus quos sapidi licpris
non haberet unda utilius
nutriret. Sed utrũ sapi¬
dũ an salsũ saporẽ natura¬
lius. an equalit utrũq aquȩ
habeant. ꝓcerto ds̃ uiderit.
quãuis & pleriq salsugmnẽ
naturalẽ ẽẽ aquarũ raporẽ
putant. dulciorẽ uͦ terrȩ aut̃
aeris conderi estimant
Sed tam̃ quẽ ad modũ salsa
aqua ꝑ humũ ꝑfusa dulces¬
cit ita et dulcis aqua per
marmoꝵs holerũ cineres in¬
fusa sals̃ ꝓtinꝰ saporis fit
Vnde ut̃q sapor naturalis
eẽ suo modo non ẽ difficiliꝰ
credi dũ ab alterutro in al¬
terũ ut̃q potest refundi.
Maris uero fretib crebroter¬
rarũ spatia distinguntur:

Expanded text:
defluunt, ut aptius ad frudefluunt, ut aptius ad frugiferam vim, et sedandam sitim, sicut ante diximus, subvenirent, sapidi fiunt. Ea vero pars immuper magna terrarum spatia dilatatur, et aquae ipsius fines occultantur, salsuginem et acriorem saporem insitum sibi naturaliter tenet, ut convenienter humanis usibus fructus, quos sapidi liquoris non haberet unda, utilius nutriret. 603 3. Sed utrum sapidum an salsum saporem naturalius, an aequaliter utrumque, aquae habeant, pro certo Deus viderit; quamvis et plerique salsuginem naturalem esse aquarum saporem putant, dulciorem vero terrae aut aeris natura condiri aestimant; sed tamen quemadmodum salsa aqua per humum perfusa dulcescit, ita et dulcis aqua per marinorum olerum cineres infusa salsi protinus saporis fit; unde uterque sapor naturalis esse suo modo non est difficilis credi, dum ab alterutro in alterum uterque potest refundi. 4. Maris vero fretibus crebro terrarum spatia distinguuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecti angłi impassibilit̃
aera penitrant ita & hu
si non peccassent. ea quae
nune passibilit̾ loca possi¬
dent. subiecta sibi si felicit᷑
& beate uiuerent hȩc eadẽ
haberent Et hi etiã quan¬
do sũa nomma proferunt.
ex officiis nequitiȩ & potes¬
tatib uocabula sibi assumunt
quẽ admodũ cũ ach̃o de
suo nomine in regione ge¬
rasenoꝵ aduersarius inter¬
rogatus fuisset respondens
inquit legio micbi nom̃ ẽ
quia multi sumꝰ Inde ma¬
nifestũ ẽ non proprinonis
qđ non habuit. sed sui gradus
renti dño quia alit̃ loqui ñ
spatia cũ habitatõrib clecursa
et terrã const̃itutũ.ẽ. inten¬
tio diriget᷑. Cuiꝰ congrega¬
tio. sic̃ geneseos scripturade¬
clarat mare uocatur. cum
dr̃ Et congregationes aqua¬
rũ appellauit maria. Qua¬
rũ ea pars que ꝑ fonites et
flumina et stagna terris
int̾fundit᷑ dulcedinẽ habet.
ut et sitientib animalibus
potam̃ti & ceteroꝵ unium
solatia prȩberet & alendis
fructib terrã fecundius

Expanded text:
fecti angeli, impassibiliter aera penetrant, ita et hi, si non peccassent, ea quae nunc passibiliter loca possident, subjecta sibi, si feliciter et beate viverent, haec eadem haberent. 18. Et hi etiam quando sua nomina proferunt, ex officiis nequitiae et potestatibus vocabula sibi assumunt, quemadmodum cum a Domino de suo nomine in regione Gerasenorum adversarius interrogatus fuisset, respondens, inquit: Legio mihi nomen est, quia multi sumus . Unde manifestum est, non proprii nominis, quod non habuit, sed sui gradus renti Domino, quia aliter loqui non spatia cum suis habitatoribus cursa, et terram constitutum est, intentio dirigitur: cujus congregatio, sicut Geneseos scriptura declarat, mare vocatur, cum dicitur: Et congregationes aquarum appellavit maria . Quarum ea pars quae per fontes, et flumina, et stagna, terris interfunditur dulcedinem habet, ut et sitientibus animalibus potamenti, et caeterorum usuum solatia praeberet, et alendis fructibus terram fecundius
Abbreviated transcription (Latin):
beniuolentia aut iustae
uindictȩ. aut fruc tuosȩ
probationis dispenfationȩ
ministratur : sub qua bifa¬
ria bonȩ & malȩ uolunta¬
tis distributione. & malos
ꝑumdictas trucidant. et
bonos ꝑ tẽptam̃ta probant
Ad hoc nãq ipsoꝵ quã diu
in hoc aere ad hue libere
uolitant usq ad tẽpus ex¬
tremi iudicii pęna a dño
defertur ut & reprobi
ex hominib eoꝵ consortes
& sceleris et punitionis ap¬
pareant & boni ꝑ tribula¬
tionis eoꝵ Ab his in roga¬
tas. probati manifesti fi¬
ant. At uͦ isti improbiet
impuri sp̃s uagi & subtiles
ammo passibiles sunt. Et
Aereis corporib indutinũꝗ
senescunt. Et cũ hominibus
mimititias exercentes suꝑ¬
bia tument. falla cesq atq
in fraude callidi hominũ
sensus cõmouent terrorẽq
mortalib inferentes in quie¬
tud inib: sominoꝵ & mobis
& distortione menbroꝵ uitã
turbant prestigia atq ora¬
cula fingentes regentesq sortes
cupidinẽ illiciti amoris &
cupiditatis. humanis cordi¬

Expanded text:
benevolentia, aut justae vindictae, aut fructuosae probationis dispensatione ministratur; sub qua bifaria bonae et malae voluntatis distributione et malos per vindictas trucidant, et bonos per tentamenta probant. 15. Ad hoc namque ipsorum, quandiu in hoc aere adhuc libere volitant, usque ad tempus extremi judicii poena a Domino differtur, ut pravi ex hominibus eorum consortes et sceleris et punitionis appareant, et boni per tribulationes eorum ab his irrogatas probati manifesti fiant. 16. At vero improbi et impuri spiritus, vagi et subtiles, animo passibiles sunt, et aereis corporibus induti, nunquam senescunt, et cum hominibus inimicitias exercentes, superbia tument. Fallaces atque in fraude callidi hominum sensus commovent, terroremque mortalibus inferentes, inquietudinibus somniorum, et morbis, et distortione membrorum vitam turbant, praestigia atque oracula fingentes, regentesque sortem, cupidinem illiciti amoris et cupiditates humanis cordi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. fecit. Non dixit deus
dedit diabolus abstulit
Certissime enĩ absq dĩ ꝑmis¬
sione in reb aut bominib
niehil om̃ino facere posse
aduersariũ sciebat. Sed se¬
pe ut dix̃ in eodẽ ministerio

Expanded text:
 14. Non dixit: Dominus dedit, diabolus abstulit; certissime enim absque Dei permissione in rebus aut hominibus nihil omnino facere posse adversarium sciebat. Sed saepe, ut dixi, in eodem minister
Abbreviated transcription (Latin):
qua seruus fugitiuus cruci¬
aretur effecit. Iste aut̃ angłs
cũ a conditoris beatitudine
recessit. om̃ȩ suȩ naturȩ bo¬
nũ qđ in conditione sua babu¬
it. totũ amiñt. sed sbimetip¬
sĩ malus. dõ semꝑ bonus ꝑ¬
seuerat. dũ obȩdient̃ chĩcȩ
iussioni quauis ñ sp̃onte : ꝓp¬
t̃ potentiã tam̃ obtẽperat.
exonuĩ enĩ naturȩ bono qđ
habuit. hoc nunc tantũ mͦ
habet. qđ dõ creatori adcunc¬
ta obȩlit imperata. Seelhoc
bonũ non indiabolo & eius
ministris. bonũ ẽ : qui idcir¬
co obędiunt quia ñ obedire
non possunt. sed hȩc eoꝵ obȩ¬
dientia in dõ bona ẽ cuius
bonȩ uoluntati inuita dia¬
boli mala uoluntas. cũ bene
oꝑari p̃cipit᷑ resistere non
p̾otest. Sed plerũq accidit
ut cũ dĩ bona uoluntate ali¬
quid facere imꝑat᷑ ipsius
mala uoluntas in hoc eodẽ
oꝑe pascat᷑. quẽ ad modum
ad decipiendũ acbab impusss¬
mũ regẽ idolatrã scilicet.¬

Expanded text:
qua servus fugitivus cruciaretur, effecit. 9. Iste autem angelus cum a Conditoris beatitudine recessit, omne suae naturae bonum, quod in conditione sua habuit, totum amisit; sed sibimetipsi malus, Deo semper bonus perseverat, dum obedienter dominicae jussioni, quamvis non sponte, propter potentiam Dei tamen obtemperat. Ex omni enim naturae bono quod habuit hoc nunc tantummodo habet, quod Deo creatori ad cuncta obedit imperata. 10. Sed hoc bonum non in diabolo et ministris ejus bonum est, qui idcirco obediunt, quia non obedire non possunt; sed haec eorum obedientia in Deo bona est, cujus bonae quidem voluntati invita diaboli mala voluntas, cum bene operari praecipitur, resistere non potest. Sed plerumque accidit ut cum Dei bona voluntate aliquid facere imperatur, ipsius mala voluntas in hoc eodem opere pascatur. Quemadmodum ad decipiendum Achab, impiissimum regem, idololatram scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
conuenerat. ut qui ueros
dñi ꝓpħas neci dedisset.
pseudo ꝓpħarũ falsi loquo¬
ore seductus & deceptꝰ peri¬
ret. Ecce promptissime di¬
abolus suamala uolunta¬
te. cito ad istud decipiendũ
impii offieiũ semecipsũ ob¬
tulit sed impiũ dño ꝑmissus
fuisset facere non potint.
ter ininteritu impu & pee¬
catoris malã suã uoluntatẽ
cibauit. Sed nee in homini¬
b. nec inreb quȩ hominib
subditȩ sunt aliqͥd absq dei
ꝑmissione facere ualet sic̃
euanglica ueritas ꝓhibet
qua refertur. Si nos ei cis.
mitte nos in gregẽ porcoꝵ
Sic̃ enĩ millis hominibus
re non potuisse se ostendit.
Qđ & inbeato iob & rebus
quas possidebat & annserat
similit manifestat᷑ : in quib:
miei nequitia absq con

Expanded text:
convenerat ut qui veros Domini prophetas neci dedisset, pseudoprophetarum falsiloquio seductus et deceptus periret. Ecce promptissime diabolus sua mala voluntate cito ad istud decipiendi impii officium semetipsum obtulit, sed nisi a Domino permissus fuisset, hoc facere non potuisset; ter in interitu impii et peccatoris malam suam voluntatem cibavit. 12. Sed nec in hominibus, nec in rebus quae hominibus subditae sunt, aliquid absque Dei permissione facere valet, sicut evangelica veritas perhibet, qua refertur: Si nos ejicis, mitte nos in gregem porcorum . Sicut enim in illis hominibus ne non potuisse se ostendit. 13. Quod in beato Job et in rebus quas possidebat et amiserat similiter manifestatur. In quibus inimici neq
Abbreviated transcription (Latin):
in quo deciperet in terroga¬
ret᷑. non solũ se sponte pa¬
ratũ ad hoc opus obtulit.
sed etrã quali consilio illud
efficeret indicauit acres¬
pondit. Uadã et ero sp̃s
m̃dax more om̃iũ ꝓpħarũ¬

Expanded text:
in quo deciperet interrogaretur, non solum se sponte paratum ad hoc opus obtulit, sed etiam quali consilio illud efficeret indicavit, ac respondit: Vadam, et ero spiritus mendax in ore omnium pr
Abbreviated transcription (Latin):
statuta sollẽpintas. Uerum
euangłistȩ in different̃ et diẽ
atimoꝵ pro pascha : et pro
dieb atimoꝵ pascha ponere
solent. Dic̃ enĩ marcus. Erat
aut̃ pascha . & atima post
biduũ. Dicit lucas. Dies fes
quinta decima luna res ageret᷑.
ait Et ipsi non introierunt
in pretoriũ : ut non contamina¬
rent᷑ sed manducarent pas¬
cha. Qđ idõ fecere. quia et pas¬
chȩ dies matimis panib ẽ.
celebrari p̃ceptus. et nos quasi
pascha ꝑpetuũ facientes. semꝑ
ex hoc mundo tranire p̾cipĩ¬
mur. Uno quippe die agno
iimolato aduesꝑam septẽ ex
ordine dies secuntur azimoꝵ.
plenitudie tẽpoꝵ passus in
sinceritatis & ueritatis p̃cepit
ẽẽ. uiuendũ. om̃iq sẽꝑ nisu nos
denđia terrena quas egypti
retinacula fugere. & uelut
amundana conuersatione
secretã solitudinẽ. it̃ ad monet
subire uirtutũ. Punc congre¬

Expanded text:
statuta solemnitas. Verum statuta solemnitas. Verum evangelistae indifferenter, et diem azymorum pro Pascha, et pro diebus azymorum Pascha ponere solent. Dicit enim Marcus: Erat autem Pascha et Azyma post biduum . Dicit Lucas: Dies festquindecima luna res ageretur, ait: Et ipsi non introierunt in praetorium, ut non contaminarentur, sed manducarent pascha . Quod ideo fecere, quia et paschae dies in azymis panibus est celebrari praeceptus, et nos quasi pascha perpetuum facientes, semper ex hoc mundo transire praecipimur. Uno quippe die agno immolato ad vesperam, septem ex ordine dies sequuntur azymorum, plenitudine temporum passus in sinceritatis et veritatis praecepit esse vivendum, omnique semper nisu, nos desideria terrena quasi Aegypti retinacula fugere, et velut a mundana conversatione secretam solitudinem iter admonet subire virtutum. Et quaere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtransierit nec ꝑcusserit eos:
uel ipse dñs p̃bens auxilium
popło suo desuꝑ ambula uerit.
Cuiꝰ sacram̃tũ uocabuli subli¬
miꝰ exponens euanglista iołis.
ait: Ante diẽ aut̃ festũ pasche
sciens iħs quia uenit eiꝰ hora
ut transeat ex hoc mundo ad
patrẽ. Ubi manifeste decla¬
rat. idõ sollẽpnitatis huiꝰ diẽ
ꝑlegẽ mistice transitũ. eẽ uo¬
catũ : qđ agnꝰ dĩ qͥ peccata
mundi tolleret in eo de hoc
mundo. siue ipse transiturus
siue nos salubri transitu quañ
de egyptia. eẽt. seruitute edue¬
turus : Hoc sane iuxta uet̃is
instrum̃ti scripturã int̃ pas¬
cha & atima distat : qđ pas¬
cha ipse solus dies appellat᷑
in quo occidebat᷑ agnus ad uos¬
ꝑa ÷ hoc ẽ. quarta decima luma
primi mensis: Qumta decima
aut̃ luna quando egressũ. ẽ.
de egypto. succȩdebat festii¬
tas Aimoꝵ. quȩ septẽ dieb.
id ÷ usq ad uicesimũ primũ
diẽ eiusclẽ m̃sis ad uesꝑam .ẽ

Expanded text:
pertransierit, nec percusserit, pertransierit, nec percusserit, vel ipse Dominus praebens auxilium populo suo desuper ambulaverit. Cujus sacramentum vocabuli sublimius exponens evangelista Joannes ait: Ante diem autem festum Paschae, sciens Jesus quia venit ejus hora, ut transeat ex hoc mundo ad Patrem . Ubi manifeste declarat, ideo solemnitatis hujus diem per legem mystice transitum esse vocatum, quod Agnus Dei qui peccata mundi tolleret, in eo, de hoc mundo sive ipse transiturus, sive nos salubri transitu, quasi de Aegyptia esset servitute ducturus. Hoc sane juxta veteris Instrumenti scripturam inter pascha et azyma distat, quod pascha ipse solus dies appellatur, in quo agnus occidebatur ad vesperam, hoc est quartadecima luna primi mensis. Quintadecima aude Aegypto, succedebat festivitas Azymorum, quae septem diebus, id est usque ad vigesimum diem ejusdem mensis ad vesperam, est
Abbreviated transcription (Latin):
Erubescant qui putant sal¬
uatorẽ tiuisse mortẽ. &
passionis pauore dixisse. Pat̃
si potest fieri: transeat a me ca¬
lix iste : Post biduũ pascha factu¬
rus tradendũ se ut crucifiga¬
t᷑ nouit: et tam̃ non declinat
insidias. non territꝰ fugit: in¬
tantũ ut iã ceteris ire nolem¬
tib ꝓgat intrepidus. quando
dic̃ thomas: Camus : ut &
nos moriam᷑ cũ eo Et finẽ
carnali festiuitati uolens im¬
ponere: umbraq transeun¬
te. paschȩ reddere ueritatẽ
dixerit: desiderio desideraui
hoc pascha manducare uo¬
biscũ. ante quã patiar Et¬
eñ pascha nr̃m immolatꝰ
ẽ. xp̃c : si tam̃ comedamus
illud inazimis sinceritatis
& ueritatis : ł orro quod dat
post biduũ pascha fiet sim
plici intelligentia pret̃mis
mus: P ost duos dies clarisñ¬
mi luminis. ueteris ac noui
testam̃ti: uerũ ꝓmuncdo
pascha celebratur : Pascha
tur. sed a transitu nominat᷑.¬
eo quod exterminator uidens
sanguinẽ inforib hisraelitarũ

Expanded text:
Erubescant qui putant Salvatorem timuisse mortem, et passionis pavore dixisse: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste . Post biduum pascha facturus, tradendum se ut crucifigatur novit, et tamen non declinat insidias, non territus fugit: intantum ut etiam, caeteris ire nolentibus, pergat intrepidus, quando dicit Thomas: Eamus et nos, et moriamur cum eo . Et finem carnali festivitati volens imponere, umbraque transeunte, paschae reddere veritatem, dixerit: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum, antequam patiar . Etenim pascha nostrum immolatus est Christus, si tamen comedamus illud in azymis sinceritatis et veritatis . Porro quod ait: Post biduum pascha fiet, simplici intelligentia praetermimus. Post duos dies clarissimi luminis, veteris ac novi Testamenti, verum pro mundo pascha celebratur. Pascha,tur, sed a transitu nominatEo quod exterminator videns sanguinem in foribus Israelitarum
Abbreviated transcription (Latin):
poris de eadẽ petra factũ ẽ : sep¬
tem habens pedes longitudinis.
triũ uͦ palmorũ mensura cȩt̃o
pauim̃to altius eminens. Qui
uidelicet locus ñ desuꝑ sed
a latere meridiano ꝑ totũ pa¬
tulus ẽ: unde corpus inferebat᷑
loculi: rubicundo & albo dicit᷑¬

Expanded text:
poris de eadem petra factus est, sepporis de eadem petra factus est, septem habens pedes longitudinis, trium vero palmorum mensura, caetero pavimento altius eminens. Qui, videlicet locus, non desuper, sed a latere meridiano per totum patulus est, unde corpus inferebatur ac loculi, rubicundo ac albo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
alis illius sepultura idẽ nr̃ȩ
dissimilis sicut & cȩt̃a Dispen¬
sationis eius archana: a nr̃a e
naturȩ fragilitate discrepa
re. specialis & resurrectio
designet᷑. Nã & uerus homo
apparuit : sed exiurgine ma¬
.ẽ: sed quomͦ ipse uoluit Et se¬
pultus ẽ: sed quã diu uoluit:
Et suscitatus ẽ : sed quando uo¬
luit: hoc ẽ gͦ qđ ait Singulart̃
sũ: ego donec transeã: & alibi
desingulari sepultura Inpace
inid ipsũ obdormiã & requiescã¬
qm̃ tu dnẽ singularit̃ inspe
constitiusti me. Idẽ. cȩterorum
mortaliũ infine resurrectione
seruata: me singulari dono
amortuis die tertia resurgere
niã uenere : qđ domus fuerit
rotunda desubiacente rupe
excisa tantȩ altitudinis. ut in¬
tro consistens homo iuxmanu
extenta culm̃ possit attingere
Quȩ habet introitũ aboriente :
cui lapis ille magnus aduolutus
atq mpositus est : In cuius monu¬
ñtq parte aquilonali sepulchrũ
ipsũ hoc ẽ locus dominici cor¬

Expanded text:
alis illius sepultura, id est, nostrae alis illius sepultura, id est, nostrae dissimilis, sicut et caetera dispensationis ejus arcana a nostrae naturae fragilitate discrevere, specialis et resurrectio designatur. Nam et verus homo apparuit, sed ex virgine maest, sed quomodo ipse voluit: et sepultus est, sed quamdiu voluit: et suscitatus est, sed quando voluit. Hoc est ergo quod ait: Singulariter sum ego donec transeam : et alibi de singulari sepultura: In pace in idipsum dormiam et requiescam tu, Domine, singulariter in spe constituisti me, id est, caeterorum mortalium in fine resurrectione servata, me singulari dono a mortuis die tertia resurgere niam venerunt, quod domus fuerit rotunda, de subjacente rupe excisa, tantae altitudinis, ut intro consistens homo, vix manu extenta, culmen possit attingere. Quae habet introitum ab oriente, cui lapis ille magnus advolutus atque impositus est, in cujus monumenti parte aquilonali sepulcrum ipsum, hoc est, locus Dominici cor
Abbreviated transcription (Latin):
dũ sit. Quã quã & hoc signisi¬
cet: qđ ille insindone mun¬
da in uoluat iħm. qui pura
eũ mente susceperit. Hinc
eccłiȩ mos obtinuit: ut sa¬
crificiũ altaris ñ inserico
neq in panno tincto. sed
in lino t̾reno celebret᷑ : sicut
corpus ẽ. dñi insindone
munda sepultũ iuxta qđ in
gestis pontificalib ab eato
papa siluestro legimus ẽẽ
statutũ. Ut sic̃ ipse uerã t̃rȩ
mortalisq naturȩ substan¬
tiã ꝓnob morti obtulit: ita
& nos in cõmemorationem
eius dẽ tremendi & uenerabilis
sacram̃ti purũ det̾rȩ ger¬
mine candidũq & multimodo
quasi mortificationũ genere
castigatũ. altari linũ in po¬
monum̃to: ne post resurrec¬
tionẽ & cȩtĩs corporib re¬
manentib surrexisse alius
morat᷑ ne si exmultis lapi¬
dib ȩdificatũ. ẽẽt: suffossis
tumuli fundam̃tis ab latus¬
furto diceret᷑. Alit̃: Solus tu¬
mulo dñs includit᷑. ut speci¬

Expanded text:
dum sit, quanquam et hoc signifidum sit, quanquam et hoc significet, quod ille in sindone munda involvat Jesum, qui pura eum mente susceperit. Hinc Ecclesiae mos obtinuit ut sacrificium altaris non in serico, neque in panno tincto, sed in lino terreno celebretur, sicut corpus est Domini in sindone munda sepultum, juxta quod in gestis pontificalibus a beato papa Silvestro legimus esse ari. Ut sicut ipse veram terrenae mortalisque naturae substantiam pro nobis morti obtulit, ita et nos in commemorationem ejusdem tremendi et venerabilis sacramenti purum de terrae germine, candidumque, et multimodo quasi mortificationum genere castigatum altari linum impomonumento, ne post resurrectionem, caeteris corporibus remanentibus, surrexisse alius st: ne si ex multis lapidibus aedificatum esset, suffossis tumuli fundamentisfurto diceretur. Aliter: solos tumulo Dominus includitur, ut speci
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Arimathia aut̃: ipsa est
ramathaim ciuitas helcha¬
ne & samuelis in regione
tamnitica uxta diospolim. De¬
curio aut̃ uocatur: qđ sit de
ordine curiȩ & officiũ curiȩ
administret. Qui etiã curiał:
a procurando munera cuulia
solet appellari. Alagnȩ quidẽ
ioseph iste dignitatis ad scłm
sed maioris apud meriti dm̃¬
fuisse laudat᷑ Talẽ nãq ex¬
istere decebat eũ qui corpus
dñi sepeliret: qui & ꝑiusticiã
meritorũ tali ministerio dignꝰ
eẽt. & ꝑ nobilitatẽ potentiae
scłaris facultatẽ posset obti¬
nere ministrandi. Non enĩ
qui libet ignotus aut medio¬
cris ad p̃sidẽ acceđe: & cru¬
cifixi corpus poterat impe¬
ꝙ trare. Et accepto corpore io¬
seph inuoluit illud insindo¬
Et simplicisepultura dñi. am¬
bitio diuitũ condẽpnat᷑: qui
ne in tumulis quidẽ possunt
carere diuitiis. Possumus aut̃
uicta intelligentiã spĩtalẽ
hoc setire : qđ corpus dñi
ñ auro. ñgẽmis & serico sed
linteamine puro obuoluen¬

Expanded text:
i. Arimathia autem ipsa est Ramathaim, civitas Helchanae et Samuelis in regione Thamnitica juxta Diospolim. curio vocatur, qui sit de ordine curiae, et officium curiae administret, qui etiam curialis a procurando munera civilia solet appellari. Arimathaea autem Joseph iste dignitatis ad saeculum, sed majoris apud Deum meriti fuisse laudatur. Talem namque existere decebat eum, qui corpus Domini sepeliret, qui et per justitiam meritorum tali ministerio dignus esset, et per nobilitatem potentiae saecularis facultatem posset obtinere ministrandi. Non enim quilibet ignotus aut mediocris ad praesidem accedere, et crucifixi corpus poterat impetrare. Et accepto corpore Joseph involvit illud in sindoex simplici sepultura Domini ambitio divitum condemnatur, qui ne in tumulis quidem possunt carere divitiis. Possumus autem juxta intelligentiam spiritalem hoc sentire, quod corpus Domini non auro, non gemmis, et serico, sed linteamine puro obvolven
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. Hoc est : qđ ipse dñs in
psalmo explicita suȩ passi¬
onis seriȩ patri quȩrit᷑ dicens
Elongasti ame amicũ & pri¬
mũ : & notos meos amiseria
nestis studuis. morũ uicinitate
ꝓximisunt. sed sola nos opini
one uł uisione didicerunt.
Quȩ genera hominũ : frequent̃
longe fecit a fidelib seruis
llis gͦ notis iłru post de postam
eius corpus ad sua remeañtib
solȩ mulieres quȩ arcius ama¬
bant funus subsecutȩ quomͦ
poneret᷑ inspicere curabant.
ut ei tẽpore congruo munus
possent deuotionis offerre.
Sed & actenus scȩ̃ mulieres die
parasceues idẽ p̃pationis idem
faciunt : cũ animȩ humiles
& quo maioris sibi consciȩ
fragilitatis eomaiore saluato¬
ris amore feruentes passionis
eius uestigiis in hoc scło quo
requies est p̃paranda futura
diligent̃ obseqͣunt᷑. Et si forte
ualeant imitari : pia curiosi
tate quo ordine sit eadẽ passio
cõpleta ꝑpendunt. Altera aut̃
die quȩ est postparasceuen: con¬

Expanded text:
etc. Hoc est, quod ipse Dominus in Psalmo explicita suae passionis serie patri queritur, dicens: Elongasti a me amicum, et proximum et notos meos a miserianestis studiis morum in civitate proximi sunt, sed sola visione vel opinione nos didicerunt: quae genera hominum frequenter longe fecit a fidelibus is ergo notis Jesu post depositum ejus corpus ad sua remeantibus, solae mulieres quae arctius amabant, funus subsecutae, quomodo poneretur inspicere curabant, ut ei tempore congruo munus possent devotionis offerre. Sed et hactenus sanctae mulieres die Parasceves, id est, praeparationis, idem faciunt, cum animae humiles, et quo majoris sibi consciae fragilitatis, eo majori Salvatoris amore ferventes, passionis ejus vestigiis in hoc saeculo, quo requies est praeparanda futura, diligenter obsequuntur, et si forte valeant imitari, pia curiotate quo ordine sit eadem passio completa perpendunt. Altera autem die quae est post Parasceven.
Abbreviated transcription (Latin):
grãm qͥs digne miret᷑ digna
gr̃arũ actione ueneretur:
Incruce claui manis eiꝰpedesq
ligauer̃ : nihilq: in eo a pȩnis
liberũ nisi cor& lingua re¬
manserat. Inspirante dõ totũ
illi obtulit qđ inse lib̾um in¬
uenit : ut uixta hoc qđ scrip¬
tũ ẽ corde cređet adiusaitiã
ore.confiteret᷑ adsalutem
Incorde aut̃ fideliũ tres sum¬
moꝑe manere uirtutes tes¬
tat᷑ apłs dicens Nunc aut̃ ma¬
net fides spes caritas quas
cunctas subita repletus gr̃a
& accepit latro : & seruauit
incruce Fidẽ nãq: habuit:
qui regnaturũ dnm̃ credidit.
quẽ secũ parit̾ morientẽ uidit
Spẽ habuit: qͥ regni eiꝰ aditum
postulauit. Caritatẽ qͦq in
morte sua uiuacit̃ tenuit: qͥ
frẽm & conlatronẽ ꝓsimili
scelere morientẽ. & de iniqͥta¬
te sua arguit. & ei uitã quam
cognouerat p̃dicauit. Ille qui
talis ad crucẽ uenit exculpa:
ecce qualis cruce recedit ex
gr̃a Confitebat᷑ dnm̃ quẽ ui¬

Expanded text:
gratia quis digne miretur? digna gratia quis digne miretur? digna gratiarum actione veneretur? In cruce clavi manus ejus pedesque ligaverant, nihil in eo a poenis liberum nisi cor et lingua remanserat, inspirante Deo totum illi obtulit, quod in se liberum invenit, ut juxta hoc quod scriptum est, corde crederet ad justitiam, ore confiteretur ad salutem . In corde vero fidelium tres summopere manere virtutes testatur apostolus dicens: Nunc autem manent fides, spes, charitas ; quas cunctas subita repletus gratia, et accepit latro, et servavit in cruce. Fidem namque habuit qui regnaturum Dominum credidit, quem secum pariter morientem vidit. Spem habuit qui regpostulavit. Charitatem quoque in morte sua vivaciter tenuit, qui fratrem et collatronem pro simili scelere morientem et de iniquitate sua arguit, et ei vitam quam cognoverat praedicavit. Ille qui talis ad crucem venit ex culpa, ecce qualis a cruce recedit ex gratia. Confitebatur Dominum quem vi
Abbreviated transcription (Latin):
hodie geri ineccłia iudemus.
cũ mundanis tacti afflictionib
ueri simul & falsi xpiani illi
qͥdẽ qͥficta m̃te dñicȩ passio¬
nis sacram̃ta gestant̃ ad p̃sen¬
tis uitȩ gaudia cupiunt libari
erũ pnis optant erui ut sp̃m
suũ inmanus sui cõmendent
auctoris unaq: cũ ipso regni
cȩlestis desiderantes se parti¬
cipes. Unde bene qui fide du¬
bia dñm p̃cabat᷑. funditus ẽ
contẽptus adño neq ullares¬
ponsione lignus habitus at
uͦ p̃ces illius qui ȩt̃nã ase sa¬
lutẽ querebat pia mox dñs
ex auditione susciꝑe dignat᷑
.ẽ: qr nimirũ quicũq intribu¬
lationib posti tẽporalia tan
tũ adño solatia reqͥrunt adẽ¬
poralib se parit̃ & ȩt̃nis gau¬
diis pͥuant. Qui aut̃ ueracit̃
bona patriȩ cȩlestis suspiran
ad hȩc absq ulla dubietate
xpo miserante ꝑueniunt sic̃
S ad deũ. Dñe: mem̃to mei cum¬
E ueneris in regnũ tuũ. Nuis
huius latronis animũ ñmi¬
ret᷑. immo uuantis eũ dñi

Expanded text:
hodie geri in Ecclesia videmus, cum mundanis tacti afflictionibus veri simul et falsi Christiani, illi quidem qui ficta mente dominicae passionis sacramenta gestant, ad praesentis vitae gaudia cupiunt liberaraerumnis optant erui, ut spiritum suum in manus sui commendent auctoris, unaque cum ipso regni coelestis desiderent esse participes. Unde bene ille, qui fide dubia Dominum precabatur, funditus est contemptus a Domino, neque ulla responsione dignus habitus. At vero preces illius, qui aeternam a se salutem quaerebat, pia mox Dominus exauditione suscipere dignatus est. Quia nimirum quicunque in tribulationibus positi tempotum a Domino solatia requirunt, a temporalibus se pariter et aeternis gaudiis privant. Qui autem veraciter bona patriae coelestis suspirant, ad haec absque ulla dubietate Christo miserante perveniunt.  ad Jesum: Domine, memento mei cum veneris in regnum tuum. Quis hujus latronis animum non miretur? imo juvantis cum Domini
Abbreviated transcription (Latin):
xpo: quia ubi xpc. ibi regnũ.
Q uidã duos latrones cũ dño
crucifixos: duob baptixa¬
toꝵ generib coaptant. Qui¬
cũq enĩ baptixati sumus
inxpͥo iħu: in morte ipsius
baptizati sumus. Ambo nã¬
q similes crucifya: sed
unus incruce blasphemus
peior . alt̃ . ẽ. confessione
martir effectus qr ꝑbap¬
tismũ quo cũ peccatores
essemus ablumur: Alii
dũ dm̃ in carne passum
fide spe & caritate lauda
coronant᷑: alii dũ aut fide
aut oꝑe baptismũ habe
renuunt. dono qđ acceꝑe

Expanded text:
o, quia ubi Christus, ibi regnum. Quidam duos latrones cum Domino crucifixos, duobus baptizatorum generibus coaptant! Quicunque enim baptizati estis in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Ambo namque similes crucifixi, sed unus in cruce blasphemus pejor, alter est confessione martyr effectus, quia per baptismum, quo cum peccatores essemus abluimur. Alii dum Deum in carne passum, fide, spe et charitate laudant, coronantur. Alii dum aut fidem aut opera baptismi habere renuunt, dono quod accepere
Abbreviated transcription (Latin):
entes iħm sicut matħsscri¬
bit uiso t̃rȩ motu & hisquȩ
fiebant timuer̃ ualde dicen¬
tes. Uere : dĩ filius erat iste
Quanta ergo cecitas iudȩorũ
qui tot ꝑ dñm uirtutib factis
tantis in morte eius apparen¬
tibus signis. cređe respuer: &
insensibiliores gentib dm̃
glorificare ulꝰ timere contẽp¬
naria quȩ inflexi digitorũ
sicut & supra memoratũ. ẽ
desinistra transit indextrã
eccłiȩ sacram̃tis & fide ap¬
tissime congruit. Cui ꝓlege

Expanded text:
m sicut Matthaeus scribit, viso terrae motu et his quae fiebant, timuerunt valde dicentes: Vere Dei Filius erat iste . Quanta ergo caecitas Judaeorum, qui tot per Dominum virtutibus factis, tantis in morte ejus apparentibus signis, credere respuerunt, et insensibiliores gentilibus Deum glorificare vel timere contemporum sicut supra memoratum est, de sinistra transit in dexteram Ecclesiae, sacramentis et fidei aptissime congruit, cui pro lege
Abbreviated transcription (Latin):
me : suꝑfluũ est̃. Legit᷑ enĩ
inhebreo Ds̃ m̃s deus meus.
quare me dereliquisti : Ergo
impii sunt : qͥ psalmũ exꝑ¬
dochei dictũ putant. cũ etiã
euangłistȩ testimonio de eo
sũpto suꝑ saluatorem intelli¬
gant ut est illud. Diuiser̃ sibi
tum meũ miser̃ sortem : & a¬
liud foder̃ manus meas & pedes
meos Nec mireris uerborũ hu¬
militatẽ. querimonias de
relicti : cũ formã serui sciens
scandalũ crucis iudeas sicut
enĩ esurire & sitire & fatiga¬
re ñ erant ꝓpria dumitatis
quisti corporalis uocis erat
ꝓpriũ qr solet scđm naturã
corpus nullatenus uelle a
sibi coniuncta uita fraudari
licet enĩ & ipse saluator di¬
cebat hoc: sed ꝓprie osten¬
debat corporis fragilitatẽ
manens uirtus & sapientia
dĩ Vt  homo gͦ loqͥtur. in
eos circũferens motus qđ
inꝑiculis positi a dõ deseri¬
nos putamus. Vt homotur¬
bat᷑ : ut homo flet ut homo

Expanded text:
me, superfluum est. Legitur enim me, superfluum est. Legitur enim in Hebraeo: Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti? Ergo impii sunt qui psalmum dochaei dictum putant, cum etiam evangelistae testimonia ex eo sumpta super Salvatore intelligant: ut est illud: Diviserunt sibi tem meam miserunt sortem. Et aliud: Foderunt manus meas et pedes meos. Ne mireris verborum humilitatem et querrelicti, cum formam servi sciens, scandalum crucis videas. Sicut enim esurire, et sitire, et fatigari, non erant propria divinitatis,quisti? corporalis vocis erat proprium, quia solet secundum naturam corpus nullatenus velle a sibi conjuncta vita fraudari. Licet enim et ipse Salvator dicebat hoc, sed proprie ostendebat corporis fragilitatem, manens virtus et sapientia Dei. Ut homo ergo loquitur, in eos circumferens motus quod in periculis positi a Deo nos deseri putamus: ut homo turbatur, ut homo flet, ut homo
Abbreviated transcription (Latin):
Statu enĩ tẽporis signauit qđ
effectu oꝑis exhibuit : quia
mortuus ẽ ꝓpt̃ peccata nr̃a
& resurrexit ꝓpt̾ iustificati¬
onẽ nr̃am: Nam & adã pec¬
cante : scriptũ ẽ qđ audierit
uocẽ dñi dĩ deambulan¬
tis inparadiso ad aurã post̃
meridiem. Post meridiem
nãq: inclinata luce fide Ad
aurã uͦ: refrigescente feruo¬
re caritatis ðeambulans
aut̃ audiebat᷑ : quia ab ho¬
mine peccante recesserat:
Rationis igit᷑ inmo diumae
pietatis ordo poscebat : ut
eodẽ tẽporis articulo quo
tunc adȩ p̃uaricanti obelu¬
serat. nunc latroni dñs pe¬
nitenti. ianuã paradisi rese¬
raret. Et qua hora primus
adã peccando mortem huic
mundo inuexit: eadẽ hora¬
scđs adã mortẽ moriendo
destrueret. Et circa horã no¬
nam: clamauit iħs uoce
magna dicens. Heloi: helor:
me dereliquisti : Principio
uicesimi primi psalmi ab¬
usus est . Illudq qđ in medio
uersiculi legit᷑. respice in

Expanded text:
Statu enim temporis signavit, quod Statu enim temporis signavit, quod effectu operis exhibuit. Quia mortuus est propter peccata nostra, et resurrexit propter justificationem nostram. Nam et de Adam peccante scriptum est quod audierit vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem . Post meridiem, nempe inclinata luce fidei; ad auram vero, refrigescente fervore charitatis. Deambulans autem audiebatur, quia ab homine peccante recesserat. Rationis ergo, imo divinae pietatis ordo poscebat ut eodem temporis articulo quo tunc Adae praevaricanti occluserat, nunc latroni Dominus poenitenti januam paradisi reseraret, et qua hora primus Adam peccamundo invexit, eadem secundus Adam mortem moriendo destrueret. Et circa horam nonam, clamavit Jesus voce magna, dicens: Eli, Eli, id dereliquisti me? Principio 236 vicesimi primi psalmi abusus est, illudque quod in medio versiculo legitur: Respice in
Abbreviated transcription (Latin):
Sequit᷑. Asexta aut̃ hora: tene¬
brȩ factȩ sunt suꝑ iniusam
scripser contͣ euangelia : sus¬
picant᷑ deliquiũ solis qđ cer¬
tis statutisq tẽporib acciđe
solet discipłos xp̃i obimꝑitiã
suꝑ resurrectionẽ dñi inter¬
p̃tatos cũ defectu solis nũꝗ
nisi ortu lunȩ fieri soleat. Nul¬
li aut̃ dubiũ ẽ. paschȩ tẽpore
lunã fuisse plenissimã & ne
forsitan uideret᷑ umbra t̾rȩ
uel orb lunȩ soli obpositus.
breues & ferrugineas fecisse
tenebras: triũ horarũ spatiũ
ponit᷑. ut om̃is caus antiũ oc¬
casio tolleret᷑. Et hoc factum
cens. Occũb& sol meridie. Et
huc media. eẽt. dies. Uidet᷑q
hoc ẽ. luminare mauis re¬
traxisse radios suos: ne aut
pendentẽ uideret dñm. aut
impu blasphemantes sua lu¬
ce fruerent᷑ Et notandũ : qđ
dñs sexta hora hoc ẽ. recessu¬
ro acentro mundi sole cru¬
cifixus sit diluculo aut̃ hoc
.ẽ. oriente iã sole: resurrectio¬
nis suȩ misteria celebrari.

Expanded text:
sexta autem hora tenebrae factae sunt super universam scripserunt contra Evangelia, suspicantur eclipsin solis, quod certis statutisque temporibus accidere solet, discipulos Christi ob imperitiam super resurrectionem Domini interpretatos, cum defectus solis nunquam nisi ortu lunae fieri soleat. Nulli autem dubium est Paschae tempore lunam fuisse plenissimam. Et ne forsitan videretur umbra terrae, vel orbis lunae soli oppositus, breves et ferrugineas fecisse tenebras, trium horarum spatium ponitur, ut omnis causantium occasio tolleretur. Et hoc factum cens: Occumbet sol meridie, et huc media esset dies . Videturque hoc est, luminare majus retraxisse radpendentem videret Dominum, aut impii blasphemantes sua luce fruerentur. Et notandum, quod Dominus sexta hora, hoc est, recessuro a centro mundi sole crucifixus sit; diluculo autem, hoc est, oriente jam sole resurrectionis suae mysteria celebrarit.
Abbreviated transcription (Latin):
gressi sunt & obscandalum
eoꝵ qui de uideis crediderant
legis exercuerint cerimonias.
Intantũ aut̃ amauit dñs ie
geret. & pendens incruce
loqueret᷑. Pat̃ ignosce eis qͥd
enĩ facunt nesciunt : Itaq
ipetrauit qđ pecierat :
multaq: statĩ deiuidȩis milia
credider̃. & usq ad quadra¬
gesimũ scđm annũ datũ¬
.ẽ. tẽpus penitentiȩ. Post̃ quos
mia : egressi sunt duo ursi
desiluis gentiũ romanorũ
uespasianus & titus blas¬
ascendentiq uiro heliseo indo¬
mũ dĩ. hoc enĩ int̾p̃tatur behel
uoce consona illudentes. int̃¬
fecer̃ atq lacerauer̃. Et exco
tẽpore ierłm non appellat᷑
ciuitas sc̃ã: sed & scĩtatẽ & pͥs¬
tinũ nom̃ amittens sp̃italit̃ uocat᷑
sodoma & egyptus ut ȩdificet᷑
ꝓea noua ciuitas quã flumi¬
nis impetus leaificat & decuuꝰ
medio egredit᷑ fons qui totius
orbis aritudinẽ mitigauit. Vt
miserabilis isrł rumas tẽpli
cotidie uideat eccłiȩ tecta con¬
surgere & dicat. angustus mihi

Expanded text:
gressi sint et ob scandalum eorum, qui de Iudaeis crediderant, legis exercuerint caerimonias. in tantum autem amauit Hiegeret , et pendens in cruce loqueretur: Pater, ignosce illis: quod enim faciunt, nesciunt . Itaque impetravit, quod petierat: multaque statim de Judaeis millia crediderunt, et usque ad quadragesimum sest ei tempus poenitentiae. Post quos, tia, egressi sunt duo ursi de silvis gentium Romanarum, Vespasianus, et Titus: et blasascendente vero Elisaeo in domum Dei hoc enim interpretatur Bethel  voce consona illudentes interfecerunt, atque laceraverunt : et ex eo tempore Hierusalem non appellatur ciuitas sancta, sed et sanctitatem et pristinum nomen amittens spiritaliter uocatur Sodoma et Aegyptus, ut aedificetur pro ea noua ciuitas, quam fluminis impetus laetificat et de cuius medio egreditur fons, qui totius orbis amaritudinem mitigauit, ut miserabilis Israhel ruinas templi cotidie uideat ecclesiae tecta consurgere et dicat Sion: angustus mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Quã ob causã dño acetũ sit po¬
tui datũ: ioħs ostendit plenius
dicens. Postea sciens iħs quia
iã omĩa consũmata sunt: ut
consumaret᷑ scriptura dicit.
Sitio. Uas gͦ positũ erat aceto ple

Expanded text:
Quam ob causam Domino acetum sit potui datum Joannes ostendit plenius dicens: Postea sciens Jesus quia jam omnia consummata sunt, ut consummaretur Scriptura dicit, Sitio. Vas ergo positum er