comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rant uehementer nec exitum inueni¬
unt. Quis enum xp̃ianorum ferat cum
dicitur ad eternam salutem posse quẽ¬
nam ꝑuenire si non renascatur in xp̃o:
qod ꝑ baptismum fieri uoluit eo iam
immpore quo tale sacramentum cons¬
uiuendum fuit. regenerandis in spem
liluus eterne: Unde dicit apostolus
Nonex operibus iusticie que nos fecimꝰ.
sebsecundum suam misericordiam sal¬
uos nos fecit ꝑ lauacrum regeneratio
nis. Quam tamen salucem dicit in¬
he esse cum hic uiimus: uibi ait.
Spe enim salui facti sumnus. Spes aũt
que uidetur: non est spes. Quod emor
uidet quis quid sperat: Si autem qd̃
non uidemus speramus: ꝑ pacientiã
expectamus Sine ista ergo regeneratio¬
ne saluos in eternum posse paruulos
fieri. quis aucleat affirmare: tanqm
non pro eis mortuus sit xp̃c: Et enim
qui ut manifestum est nichil in sua
propria uita impie commiserunt..
si nec originaliter ullo impietatis
uinculo detinentur. quomodo pro eis

Expanded text:
rant uehementer nec exitum inuenirant uehementer nec exitum inueniunt. quis enim Christianorum ferat, cum dicitur ad aeternam salutem posse quemquam peruenire, si non renascatur in Christo, quod per baptismum fieri uoluit eo iam tempore, quo tale sacramentum constituendum fuit regenerandis in spem salutis «aeternae? unde dicit apostolus: non ex operibus iustitiae, quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam saluos nos fecit per lauacrum regeneranis . Quam tamen salutem in spe dicit esse, cum hic vivimus, ubi ait: Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Sine ista ergo regeneratione salvos in aeternum posse parvulos fieri, quis audeat affirmare, tanquam non pro eis mortuus sit Christus? Etenti autem qui, ut manifestum est, nihil in sua propria vita impie commiserunt, si nec originaliter ullo impietatis vinculo detinentur, quomodo pro eis
Abbreviated transcription (Latin):
fantibus: ipsam infantiam coacti sũt
accusare: quasi accusator infancie hoc
securior fieret. quo accusatus ei accusa
riposset. Sedistos ut dixi omittamus.
Neq enum sermone uel documentis o¬
pus est. quibus innocentia probetur
infantum: quantum ad eorrim ꝑtinet
uitam. quam recenti ortu. in seipsis a¬
gunt: si eam non agnoscit sensus hu¬
manus ullis adininiculis cuiusquam
disputationis aduicus. Sedilli mouent.
it aliquid confiderationis ac discussio¬
nis dignum iuidentur afferre. qui di¬
cunt paruulos recenti uita editos uis¬
ceribus matrum non propcer remit¬
tendum peccatum ꝑcipere baptismũ.
sedut spiritualem procreationem nõ¬
habences creentur in xp̃o: et ipsius
regni celorum participes fiant: eod eor
modo filu et heredes dei. coheredes aũt
xp̃i. Aquibus tamen cum queritur u¬
rum non baptirati et non effecti par
habeant salcem beneficium salutis et̃-¬
ne in resurreccione mortuorum: labo¬

Expanded text:
fantibus, ipsam infantiam coacti sunt fantibus, ipsam infantiam coacti sunt accusare; quasi accusator infantiae hoc securior fieret, quo accusatus ei respondere non posset. sed istos, ut dixi, omittamus; neque enim sermone uel documentis opus est, quibus innocentia probetur infantum, quantum ad eorum pertinet uitam, quam recenti ortu in se ipsis agunt, si eam non agnoscit sensus humanus nullis amminiculis cuiusquam disputationis adiutus. Sed illi monent et aliquid consideratione ac discussione dignum uidentur afferre, qui dicunt paruulos recenti uita editos uisceribus matrum non propter remittendum peccatum percipere baptismum, sed ut spiritalem procreationem habentes creentur in Christo et ipsius regni caelorum participes fiant eodem modo filii et heredes dei, coheredes autem Christi. a quibus tamen cum quaeritur, utrum non baptizati et non effecti cohehabeant saltem beneficium salutis aeternae in resurrectione mortuorum, labo
Abbreviated transcription (Latin):
tem a muliere siue ab adam dicatur
utrumq ad primum hominem ꝑa¬
net: quoniam sicut nouunus mu¬
lier ex uiro est: et utriusq una car
est. Unde et illud quod scriptum et
et erunt duoin carne una: igitur
iam non duo inquit dominus seli
na caro. Quapropter qui dicuntie¬
uulos ideo bapcirari. ut hoc eis rena¬
tatur quod in hac uita propriumõ¬
traxerunt non quod ex adam tradu¬
xerunt: non magno molimine refel¬
lendi sunt. Quando enim secum ipsi
paululum sine cercandi stuidio cogi¬
tauerint. quam sit absurdum nec di¬
gnum disputatione quod dicunt:
contuitio sententiam cominutabuis
Quod si noluerint: non usq adeo de
humanis sensibus desperandum et
ut metuamus ne hoc cuiquam ꝑsir¬
deant. Ipsi quippe ut hoc dicerent¬
non alicuius alterius. sed sententie
preuidicio nisi fallor impulsi sunt.
Ac propterea cum remitti baptizad
peccata necessario faterentur. nec fa¬
teri uellent ex adam ductum esse pe¬
catum quod remitti fatebantur in¬

Expanded text:
tem a muliere siue ab Adam dicatur, tem a muliere siue ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet, quoniam, sicut nouimus, mulier ex uiro est et utriusque una caro est. unde et illud quod scriptum est: et erunt duo in carne una. igitur iam non duo, inquit dominus, sed una caro. Quapropter qui dicunt paruulos ideo baptizari, ut hoc eis remittatur quod in hac uita proprium contraxerunt, non quod ex Adam traduxerunt, non magno molimine refellendi sunt. quando enim secum ipsi paululum sine certandi studio cogitauerint. quam sit absurdum nec dignum disputatione quod dicunt, continuo sententiam commutabunt. quod si noluerint, non usque adeo de humanis sensibus desperandum est, ut metuamus, nc hoc cuipiam persuadeant. ipsi quippe, ut hoc dicerent, alicuius alterius sententiae suae praeiudicio, ni fallor, inpulsi sunt. ac propterea cum remitti baptizato peccata necessario faterentur nec fateri uellent ex Adam ductum esse peccatum, quod remitti fatebantur in
Abbreviated transcription (Latin):
qua creati sunt stabilitate etatis a¬
missa: ꝑ mutabilitates etatum irent
inmortem. Quamiuis ergo annos mul¬
tos postea uixerint: illo tamen mori
ceperunt die. quo mortis legem qua
in senium ueterascerent acceperuit
Non enu stat uel temporis puncto.
seo sine intermissione labitur: quic¬
quid continua mutatione seisim
currit infinem non ꝑficientem. sed
consummantem. Sic itaq impletũ
est quod dixerat deus: qua die ede¬
ritis morte moriemini. Ex hac ergo
inobedientia carnis. ex hac lege pecca¬
ti et mortis quisquis carnaliter gene¬
ratur: regenerari spiritualiter opus
habet: ut non solum ad regnum dei
ꝑducatiur: uerum etiam a peccati
cdampnatione liberetur.Simul itaq
peccato et morti primi hominis. ob¬
noxii nascuntur incarne: et sumul
iusticie uiceq eterne secundi homi¬
nis sociati renascuntur in baptismo.
Sic et in ecclesiastico scriptum est A
muliere inicium faccum est peccati.
et ꝑillam omnes morimur. Siue au¬

Expanded text:
qua creati sunt stabilitate aetatis aqua creati sunt stabilitate aetatis amissa per mutabilita est aetatum irent in mortem. quamuis ergo annos multos postea uixerint, illo tamen dic mori coeperunt, quo mortis legem, qua in senium ueteres cerent, acceperunt. non enim stat uel temporis puncto. sed sine intermissione labitur quicquid continua mutatione sensim currit in finem non perficientem, sed consumentem. sic itaque impletum est quod dixerat deus: qua die ederitis, morte moriemini. ex hac igitur inoboedientia carnis, ex hac lege peccati et mortis quisquis carnaliter generatur regenerari spiritaliter opus habet, ut non solum ad regnum dei perducatur, uerum etiam a peccati damnatione liberetur. simul itaque peccato et morti primi hominis obnoxii nascuntur in carne et simul iustitiae uitaeque aeternae secundi hominis sociati renascuntur in baptismo; sic et in Ecclesiastico scriptum est: a muliere initium faetum est peccati et perillamomnesmorimur.siueau
Abbreviated transcription (Latin):
tiq non est originis: sed iam propri&e
uoluntatis. Cum autem dixisset sic et
gratia regnet ꝑiusticiam in uitam eter¬
tantum modo trahicur. quod est ori¬
ginale peccatum: a regenerante au¬
tem spiritu. non solum originalis
sed etiam uoluntariorum fit remissio
peccatorum. Pocest proinde recte dici
paruulos sine baptismo de corpore ex¬
euntes: in clampnacionem. omnium
micissimam futuros. Multum auteo
fallit et fallitur. qui eos in dampna¬
tionem predicat non fucuros: dicente
apostolo. Iudicium ex uno delicto in
clampnationem. Et paulopost. Per u¬
mus delictum in omnes homines ad
condempnationem. Quando ergo pec¬
cauit adam non obediens deo: tunc
eius corpus quamuis essec animale
ac mortale gratiam ꝑdidit. qua eiꝰ
anime omni ex parte obediebat Tũc
ille extitit bestialis motus pudendus
hominibus: quem in sua erubuit nu¬
ditate. Tunc etiam morbo quodam
ex repentina et pestifera corruptioẽ
concepto factum in illis est ut illa in

Expanded text:
tique non est originis, sed iam propriae tique non est originis, sed iam propriae uoluntatis. cum autem dixisset: sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aetertantummodo trahitur, quod est originale peccatum, regenerante autem spiritu non solum originalis, sed etiam uoluntariorum fit remissio peccatorum. Potest proinde recte dici paruulos sine baptismo de corpore exeuntes in damnatione omnium mitissima futuros. multum autem fallit et fallitur, qui eos in damnatione praedicat non futuros, dicente apostolo: iudicium ex uno delicto in condemnatione met paulo post: per unius delictum in omnes homines ad condemnationem. quando ergo pcccauit Adam non oboediens deo, tunc eius corpus, quamuis esset animale ac mortale, gratiam perdidit, quaeius animae omni ex parte oboediebat; tunc ille extitit bestialis motus pudendus hominibus, quem in sua erubuit nuditate; tunc etiam morbo quodam ex repentina et pestifera corruptione concepto factum in illis est, ut illa in
Abbreviated transcription (Latin):
generatio carnalis. multos et spirituał.
quamius non cam multos hec spiritu¬
alis. quam illa carnalis. Uerumtamen
quemadinodum illa omnes habet ho¬
mines. sic ista omnes iustos homines:
quia sicut nemo preter illam homo.
sic nemo preter istam iustus homo: et
in utraq multi. Sicut enim ꝑ inobedi¬
entiam unius hominis peccatores cons¬
tituti sunt multi: ita ꝑ obedientiam u¬
nius hominis iusti consticuuntur mul¬
ti. Aex autem subintrauit: ut habunda¬
ret delictum. Hoc ad originale homines
addiderunt iam propria uoluntate. ñ
ꝑ adam. Sed hoc quoq soluitur sanatur
admodum regnauit peccatum in mor¬
tem. etiam quod non ex adam traxerũt
homines. sed sua uoluntate addiderunt:
sic et gratia regnet ꝑ iusticiam inuitã
eternam. Non tamen aliqua iusticia pre¬
ter xp̃m: sicut aliqua peccata preter a¬
dam. Ideo cum dixisset quemadmodum
regnauit peccatum in morcem: hic non
subintrante lege habundauit. Et hoc u¬

Expanded text:
generatio carnalis, multos et spiritalis, generatio carnalis, multos et spiritalis, quamuis non tam multos haec spiritalis quam illa carnalis. uerum tamen quemadmodum illa omnes habet homines sic ista omnes iustos homines, quia sicut nemo praeter illam homo sic nemo praeter istam iustus homo et in utraque multi. sicut enim per inoboedientiam unius hominis peccatorcs constituti sunt multi, ita per oboedientiam unius hominis iusti constituentur multi. Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum. hoc ad originale homines addiderunt iam propria uoluntate, non per Adam; sed hoc quoque soluitur sanaturqadmodum regnauit peccatum in mortem, etiam quod non ex Adam traxerunt homines, sed sua uoluntate addiderunt, sic et gratia regnet per iustitiam in uitam aeternam. non tamen aliqua iustitia praeter Christum, sicut aliqua peccata practer Adam. ideo cum dixisset: quemadmodum regnauit peccatum in mortem, hic non subintrante lege abundauit, et hoc u
Abbreviated transcription (Latin):
horis ad noui testamenti exordium ꝑti¬
nentem. xp̃c est positus propter unitatio¬
uem. caput iustorum: uicdas eius tradi¬
d caput poni debuit peccatorum. Porro
lpropterea xp̃c unus est in quo omnes
iusificentur: quia non sola eiusimitatio
uistos facit. seo ꝑ fpiritum regenerans gra¬
nam. alam unus est. in quo omnes pec¬
cauerunt: quia non sola eius imitatio
peccatores facit. sed ꝑcarnem generanspe¬
liecum est. omnes et omnes. Neq enun
qui generantur ꝑadam: idem ipsi om̃s
ꝑ xp̃m regenerantur. Sed hoc recte dictũ
est quia sicut nullus carnalis generatio¬
ius nisi ꝑ adam: sic spiritualis nullus ni¬
si ꝑ xp̃m. Nam si aliqui possent carne
generari non ꝑ adam et aliqui regene¬
rari spiritu non ꝑ xp̃m: non liquide om¬
nes sed aliqui siue hic siue ibi dicerent᷑.
Eosdem autem omnes postea multos
dicit. Possunt quippe in aliqua re oĩs
esse qui pauci sunt. Sed multos habet

Expanded text:
poris ad noui testamenti exordium pertiporis ad noui testamenti exordium pertinentem Christus est positus propter imitationem caput iustorum, ludas eius traditor caput poni debuit peccatorum. porro si propterea Christus unus est in quo omnes iustificentur, quia non sola eius imitatio iustos facit, sed per spiritum regenerans gret Adam unus est in quo omnes peccauerunt, quia non sola eius imitatio peccatores facit, sed per carnem generansdictum est \'omnes\' et \'omnes\'. neque enim qui generantur per Adam, idem ipsi omnes per Christum regenerantur; sed hoc recte dictum est, quia sicut nullius carnalis generatio nisi pei Adam sic spiritalis nullius nisi per Christum. nam si aliqui possent carne generari non per Adam etaliquiregenerari spiritu non per Ciu-istum, non liquide \'omnes\' siue hic siue ibi dicerentur. eosdem autem\'omnes\' postea\'multos\' dicit; possunt quippe in aliqua re omnes esse qui pauci sunt. sed multos habet
Abbreviated transcription (Latin):
nficat impium: fides eius depucatur
adiusticiam. Quisquis ergo ausus fuerit
dicere iustificote: consequens est ut dicat
euam crede inme. Quod nemo sanctorum
recte dicere potuit: nisi sanctus sancto¬
rum qui ait. creditis in deum et in me
tores ꝑ adam:cur non etiam ꝑ xp̃m sola
imitatio iustos facit: Sicut enim iquit
yunius delictum. in omnes homines
ad condempnationem: sic ꝑunius iusti¬
ficationem in omnes homines ad iustifi¬
cationem uice. Proinde isti unus et unus.
non adam et xp̃c sed adam et abel cons¬
niui debuerunt: quoniam cum mul
nuos in huius uite tempore precesserut
peccatores. eosq imitati fuerint qui pos¬
teriori tempore peccauerunt: ideo tamẽ
uolunt isti non nisi adam dictum in
quoomnes imitatione peccauerint. qͥ a
primis hominum ipse peccauit: ac ꝑ
hocabel dici debuit. in quo uno similit̃
homines imitatione iustificentur quo¬
nam ipse primus hominum iuste uixit.
dut si propter quendam articulum cẽ¬

Expanded text:
tificat impium, deputatur tificat impium, deputatur fides ejus . » Quisquis ergo ausus fuerit dicere, Justifico te, consequeetiam, Crede in me. Quod nemo sanctorum recte dicere potuit, nisi Sanctus sanctorum: Credite in Deum, et in me tores per Adam, cur non etiam per Christum sola imitatio iustos facit? sicut enim, inquit, per unius delictum in omnes homines ad condemnationem sic et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. proinde isti \'unus\' et \'unus\' non Adam et Christus, sed Adam et Abel constitui debuerunt, quoniam cum multi nos in huius uitae tempore praecesserint peccatore? eosque imitati fuerint qui posteriore tempore peccauerunt, ideo tamen uolunt isti non nisi Adam dictum, in quo omnes imitatione peccauerunt, quia primus hominum ipse peccauit. ac per hoc Abel dici debuit, in quo uno similiter homines imitatione iustificentur, quoniam ipse primus hominum luste uixit. aut si propter quendam articulum tem
Abbreviated transcription (Latin):
est a morte ad uicam: quia in uita et̃¬
na sine fine regnabunt. magisquam
in eis mors temporaliter et cum finen
gnauit: Itaq sicut. ꝑunius deliccum
in omnes homines ad condempnacre
ita ꝑ unius iustificationem in omnt
homines in iustificationem uice. hocu¬
nius delictum si imitationem atcenda¬
mus: non erit. nisi diaboli. Sed quiama¬
nifestum est. de adam non de di abolo
dici: restat intelligenda non imitatio
sed propagatio peccati. Nam et quodait
hoc expressit quam si ꝑ unius iusticiã
diceret. Eam quippe iustificationem di¬
cit qua xp̃c iustificat impium. quam
non unitancdam proposiit: seo solus he
pocest. nam pocuit apostolus recte dic¬
re imitatores mei estote sicut et ego iy
Nunquam autem diceret iustificam
a me: sicut et ego iustificatus sum ax
quoniam possunt esse. et sunt et fueul
multi iusti homines et imitandi: ui¬
tus autem et iustificans nemo nisi xpͥ
unde dicitui: Credenci in eum qui ul¬

Expanded text:
est a morte ad uitam, quia in uita aeteest a morte ad uitam, quia in uita aeterna sine fine regnabunt, magis quam in eis mors temporaliter et cum fine regnauit? Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem itaet per unius iustificationhomines ad justificationem vitae. » Hoc unius delictum, si imitationem attendamus, non erit nisi diaboli. Sed quia manifestum est de Adam, non de diabolo dici restat intelligenda, non imitatio, sed propagatio peccati. Nam et quod aithoc expressit quam si per unius justitiam diceret. Eam quippe justificationem dicit, qua Christus justificat impium, quam non imitandam proposuit, sed solus hoc potest. Nam potuit Apostolus recte dicere: « Imitatores mei estote, sicut et ego Christi; » nunquam autem diceret: Justificamini a me, sicut et ego sum justificatus a Christo, quomodo possunt esse, et sunt, et fuerunt multi justi homines, et imitandi; justus autem et justificans nemo, nisi Christus. Unde dicitur: « Credenti in eum qui jus
Abbreviated transcription (Latin):
toeibus siuis: et multi qui eius unita¬
tores dicuntur. eum fuisse et tale ali¬
quid commisisse. uel non audierunt
uel omnino non crecdunt. Quanto er¬
go rectius sicut iam dixi. diabolum
principem constituisset apostolus: a
quo uno peccatum et mortem per
omnes transisse diceret: si hoc loco non
propagationem sed imitationem di¬
cere uoluisset. Multo enu rationabili¬
us adam dicitur imitator diaboli.
quem suasorem peccati habuit: si pocest
quisq unitari etiam illum qui nichil
tale suasit. uel omnino quem nescit.
Quid est autem quod habuncdantiam
gratie et iusticie accipiunt: nisi quodñ
ei tantum peccato in quo omnes pecca¬
uerunt. sed etiam. que addiderunt gri¬
cia donatur ut cum adam consenserit
ad peccatum suadenti: non ceclant isti
etiam cogenti: Et quid est multomagis
in uita regnabunt. cum morcis regnũ
inulto plures in eternam penam trahat
nisi incelligamus eos ipsos in utroq di¬
ci qui transeunt ab adam ad. xp̃m .id

Expanded text:
toribus suis et multi, qui eius imitatoribus suis et multi, qui eius imitatores dicuntur, cum fuisse et tale aliquid commisisse uel non audierunt uel omnino non credunt. quanto ergo rectius, sicut iam dixi, diabolum principem constituisset apostolus, a quo uno peccatum et mortem per omnes transisse diceret, si hoc loco non propagationem, sed imitationem docere uoluisset 1 multo enim rationabilius Adam dicitur imitator diaboli, quem suasorem peccati habuit, si potest quisque imitari etiam illum, qui nihil ei tale suasit uel omnino quem nescit. quid est autem: qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt, nisi quod non ei tantum peccato, in quo omnes peccauerunt, sed eis etiam, quae addiderunt, granta iustitia donatur. ut, cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti ? et quid est: \'multo magis in uita regnabusnt, \'cum mortis regnum multo plures in aeternas poenas trahat, nisi intellegamuseosipsosin utroque dici qui transeunt ab Adam ad Christum, id
Abbreviated transcription (Latin):
to fi non remittitur idest originali. in
condempnationem iam pocest duce¬
re: gracia uero ex multis delictis remis¬
sis hoc est non solum originali ueruoi
etiam omnibus ceteris adiustificatio¬
nem ꝑlucit. Si enim obunius delictũ
mors regnauit ꝑ unum: multomagis
qui habundantiam gratie et iusticie
accipiunt. in uita regnabunt ꝑunum
iħm xp̃m. Cur obunius delictum mors
regnauit ꝑunum: nisi quia mortis
iunculo tenebancur in illo uno in quo
omnes peccauerunt. etiam si propria
peccata non adderent: Alioquin non
obunius delictum mors ꝑ unum reg¬
nauit: sed obdelicta multa multorũ
ꝑ unum quemq peccantem. Nam si
propterea ceteri obalterius hominis
delictum mortui sunt. quia illum in
delinquendo precedentem subsequen¬
tes unitati sunt. ille quoq et multoma¬
gis ob alterius delictum mortuus est.
quem diabolus ita delinquendo pre¬
cesserat. ut ei delictum etiam ipse sua¬
deret. Adam uero nichil suasit imnita¬

Expanded text:
to, si non remittitur, id est originali, in to, si non remittitur, id est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis remissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt inChristum. cur ob unius delictum mors regnauitpcr unum, nisi quia mortis uinculo tenebantur in illo uno, in quo omnes peccauerunt, etiamsi propria peccata non adderent? alioquin non ob unius delictum mors per unum regnauit, sed ob delicta multa multorum per unumquemque peccantem. nam si propterea ceteri ob alterius hominis delictum mortui sunt, quia illum in delinquendo praecedentem subsequentes imitati sunt, ille quoque et multo magis ob alterius delictum mortuus est, quem diabolus delinquendo ita praecesserat, ut ei delictum etiam ipse suaderet. Adam uero nihil suasit imita
Abbreviated transcription (Latin):
et uideamus ideo dictum. iudicium
ex uno delicto in condempnacionẽ.
quia sufficeret ad condemynationẽ:
riginale peccatum. Quannius enim
condempnatio grauior sit eorum qui
originali delicto etiam propria con¬
uinxerunt: et tanto singulis grauior
quanto grauius quis peccauit: tam̃
etiam illud solum quod originaliter
tractum est non tantum a regno dei
separat. quo paruulos sine accepta xͥ
gratia defunctos intrare non posse ip¬
si etiam conficentur uerum etiam a
saluce ac uita eterna facit alienos:
que nulla esse alia pocest preter reg¬
num dei: quo sola xp̃i societas intrao¬
ducit. Ac ꝑ hoc abadam in quo om̃s
peccauimus. non omnia nr̃a peccata
sed tantum originale traduximus: a
xp̃o uero in quo omnes iustificantur.
non illius cantum originalis sed etiã
ceterorum que ipsi adlimus peccatoꝵ
remissionem consequimur: Ideo non siẽ
ꝑunum peccatum: ita est et donum.
Nam iudicium quidem ex uno delic¬

Expanded text:
et uideamus ideo dictum iudicium et uideamus ideo dictum iudicium ex uno delicto in condemnationem, quia sufficeret ad condemnationem, riginale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipsi etiam confitentur, uerum et a salute ac uita aeterna facit alienos, quae nulla esse alia potest praeter regnum dei, quo sola Christi societas introducit. Ac per hoc ab Adam, in quo omnes peccauimus, non omnia nostra peccata, sed tantum originale traduximus; a Christo uero, in quo omnes iustificamur, non illius tantum originalis sed etiam ceterorum, quae ipsi addidimus, peccatorum remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delic
Abbreviated transcription (Latin):
erplanat cum adiungit: gratia autẽ
er multis delictis in iustificationem.
sur ergo uidicium ex uno delicto in
condempnationem: gratia uero ex
multis delictis in iustificationem:
honne si nullum est originale delic¬
tum. non solum ad ustificationem
gratia. sed etiam iudicium ad condẽp¬
nationem ex multis deliccis homines
ducit: Heq enim gratia multa delic¬
ta donat: et non etiam iudicium mul¬
ta delicta condempnat. Aut si propter¬
ea ex uno delicto in condempnationẽ
ducuntur: quia omnia delicta que
condempnantur ex illius unius uni¬
tatione cominissa sunt: eadem causa
est cur ex uno delicto etiam adiusti¬
ficationem duci incelligantur.. qi̾
omiua delicta que iustificatis remit¬
tuntur. ex illius unuis imitatione
cominissa sunt. Sed hoc uidelicet nõ
intelligebat apostolus cum dicebat.
iudicium quidem ex uno delicto in
condempnationem: gratia uero ex
multis deliccis in iustificationem.
Immo uero nos intelligamus apłm:

Expanded text:
explanat, cum adiungit: gratia autem explanat, cum adiungit: gratia autem ex multis delictis in iustificationem. cur ergo iudicondemnationem, gratia vero ex multis delictis in justificationem? Nonne si nullum est originale delictum, non solum ad justificationem gratia, sed etiam judicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? Neque enim gratia multa delicta donat, et non etiam judicium multa delicta condemnat. Aut si propterea ex uno delicto in condemnationem ducuntur, quia omnia delicta quae condemnantur, ex illius unius imitatione commissa sunt; eadem causa est cur ex uno delicto etiam ad justificationem duci intelligantur, quia omnia delicta quae justificatis remittuntur, ex illius unius imitatione commissa sunt. Sed hoc videlicet non intelligebat Apostolus cuiudicium quidem ex uno delicto in condemnationem, gratia uero ex multis delictis in iustificationem ! immo uero nos intellegamus apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
gratia unuis hominis iħu xp̃i inmul¬
tos habundauit. Hon magis multos
idest multoplures homines: neq enĩ
plures iustificantur quam condemp¬
nantur: sed multomagis habund auic.
ddam quippe ex uno suo delicto reos
genuit: xp̃c autem etiam que homi¬
nes delicta proprie uoluntatis ad ori¬
ginale inquo nati sunt addiderunt.
gratia sua soluit acq donauit. Quod
euidentius in consequentibus dicit. ue¬
rum illud diligentuis intuere. quod
ait. obunius delictum multos mortu¬
os sur enum obillius unius. et non
pocius ob delicta sua propria: si hoc
locoincelligenda est imitatio non pro¬
pagatio: Sed atcende quod sequitur:
Et non sicut delictum ꝑ unum pecea¬
tum est: ita est et donum. Ham iudici¬
um quidem ex uno in condempnatio¬
nem: gratia autem ex multis delictis
iuistificationem. Hunc dicant ubi
licum habeat in his uerbis illa imita¬
ts fx uno inquit incondempnatio¬
nem. Quo uno nisi delicto: Hoc enim

Expanded text:
gratia unius hominis Iesu Christi in mulgratia unius hominis Iesu Christi in multos abundauit: non \'magis multos\', id est multo plurcs homines - neque enim plures iustificantur quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere, quod ait ob unius delictum multos mortuos. cur enim ob unius illius et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intellegenda est imitatio, non propagatio? sed adtende quod sequitur: et non sicut per unum peccantem ita est et donum; nam iudicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. nunc dicant, ubi locum habeat in his uerbis illa imitatio. ex uno, inquit, in condemnationem: quo uno, nisi delicto? hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
tum originale traxerunt. Qui ẽ. fori
futuri: quia in illo constituta ẽ. fomo
condempnationis futuris posteris. qu
eius propagine crearentur: ut ex uns
omines un condempnatione nascerenit
ex qua non liberat nisi gratia saluato¬
ris. scio quidem plerosq latinos cod¬
ces sic habere. Regnauit mors ab adi
usq ad moẏsen: in eos qui peccaueri
in similitudine preuaricationis ad
Quod etiam ipsum qui ita legunt
ad eundem referunt incellectum. i
in sumilitudinem preuarication
ade peccasse accipiant. qui in illo pꝰ¬
cauerunt ut ei similes crearentus
sicut ex hominei homines. ita expl¬
catore peccatores: ex morituro iol¬
turi: dampnatoq dampnati. Grs
autem codices unde in latinam lingua
interpretatio facta est:aut omnes aut
pene omnes id quod a me primo posi¬
tum est habent. Sed non inquit sicut
delictum. ita et donatio. Si enim ob
unius delictum multi mortui sunt:
multomagis gratia dei. et donum in

Expanded text:
ccatum originale traxerunt, qui est forma ccatum originale traxerunt, qui est forma futuri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatoris. scio quidem plerosque latinos codices sic habere: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, quod etiam ipsum qui ita legunt ad eundem referunt intellectum, ut in similitudinem praeuaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccauerunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri damnatoque damnati. graeci autem codices, unde in latinam linguam interpretatio facta est, aut omnes aut paene omnes id quod a me primo positum est habent. Sed non, inquit, sicut delictum ita et donatio; si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipsam etiam legem que diuinitus
promulgata est: quia nec ipsa potuit
regnum mortis auferre. Regnum enĩ
mortis uult incelligi. quando ita do¬
minatur in hominibus reatus peccati.
ut eos aduitam eternam que uera in¬
ta est. uenire non sinat: sed ad secun¬
dam etiam que penaliter eterna ẽ.
mortem trahat. Hoc regnum mortis
sola in quolibet homine gratia destu¬
it saluatoris: que operata est etiamin
antiquis sanctis: quicumq antequã
in carnem xp̃c ueniret. ad eius tamen
adiuuantem gratiam. non ad legis lide¬
ram quȩ uibere tantum non adiuuart
pocerat ꝑtinebant. Hoc namq occulti¬
batur in ueteri testamento pro tempos
dispensatione uistissima: quod nunc
reuelatur in nouo. Ergo in omnibus
regnauit mors ab adam usq ad moyi
eis regnum mortis destrueretur:. et
in eis qui non peccauerunt in similia¬
dinem preuaricationis ade: idest qi
nondum sua et propria uoluntan
cut ille peccauerunt: sed ab illo pr¬

Expanded text:
ad ipsam etiam legem quae diuinitus ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, eis regnum mortis destrueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo pe
Abbreviated transcription (Latin):
la imitationis opponitur. Attende e¬
tiam que sequuntur. Cum enim di¬
xisset in quo omnes peccauerunt: se¬
quutus adiunxit. Usq ad legem enio¬
peccatum in mundo fuit hoc est quia
nec lex potuit auferre peccatum: que
subintrauit ut magis habundaret
peccatum: siue naturalis lex inqua
quisq iam racione utens incipit pec¬
cato originali addere propria: siue
ipsa que scripca ꝑ moysen populo da¬
ta est. Si enim data esset lex que poss
uiuificare: uere ex lege esset iusticia.
Sed conclusit scriptura omnnia sub pec¬
cato. ut promissio ex fide iħu xp̃i da¬
retur credentibus. Peccatum autem
non deputabatur: cum lex non esset
Quid est non deputabatur. nisi igno¬
rabatur: et peccatum non esse puta¬
batur: Neq enum ab ipso domino dõ
tanquam non esset habebatur: cum
scriptum sit. Quicumq sine lege pec¬
cauerunt: sine lege peribunt. Seo reg¬
nauit inquit mors ab adam usq ad
moysen idest a primo homine usq

Expanded text:
la imitationis obponitur. Adtende ela imitationis obponitur. Adtende etiam quae secuntur. cum enim dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens incipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per Moysen populo data est. si enim data esset lex, quae posset uiuificare. omnino ex lege esset iustitia. sed conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. quid est \'non deputabatur\' nisi \'ignorabatur et peccatum esse non putabatur\'? neque enim ab ipso domino deo tamquam non esset habebatur. cum scriptum sit: quicumque sine lege peccauerunt sine lege peribunt. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque
Abbreviated transcription (Latin):
iustificari in xp̃o qui credunt in eum.
propter occultam communicationeor
et inspirationem gratie spiritualis:
qua quisquis heret domino unus spi¬
ritus est. quamius eum et imicentur
sancti eius. Legatur michi cale aliqͥd
de his qui sanctos eius unitati funt:
utrum quisquam dictus sit ustifica¬
tus in paulo aut in petro. aut quoli¬
bet horum. quorum in populo dei.
magna excellit auccoritas: nisi quod
in abraham dicimur beuedici: sicut
ei dictum est benedicentur in te om̃s
gentes. propter. xp̃m qui semen eius ẽ.
secundum carnem. Quod manifestius
dicitur. cum hoc idem ica dicitur:
benedicentur in semine cuo omnes gen¬
tes dictum autem quemquam diui¬
nis eloquiis peccasse uel peccare in
diabolo. cum eum iniqui et impii om¬
nes imitentur: nescio utrum quisqm
repperiat: quod tamen cum apostolus
de primo homine dixerit in quo om¬
nes peccauerunt. adhuc de peccati pro¬
pagine disceptatur:. nescio que nebu¬

Expanded text:
iustificari in Christo qui credunt in eum iustificari in Christo qui credunt in eum propter occultam communicationem et inspirationem gratiae spiritalis, qua quisquis haeret domino unus spiritus est, quamuis eum et imitentur sancti eius. legatur mihi tale aliquid de his, qui sanctos eius imitati sunt, utrum quisquam dictus sit iustificatus in Paulo aut in Petro aut in quolibet eorum, quorum in populo dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur benedici, sicut ei dictum est: benedicentur in te omnes gentes, propter Christum qui semen cius dictus est secundum carnem. quod manifestius dicitur, cum hoc idemitadicitur: benedicentur in semine tuo omnes gentes. dictum autem quemquam diuinis eloquiis peccasse uel peccare in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio utrum quisquam repperiat. quod tamen cum apostolus de primo homine dixerit — in quo omnes peccauerunt —, adhuc de peccati propagine disceptatur et nescio qua nebu
Abbreviated transcription (Latin):
succumbunt. nobis intelligendi obicuĩt
tarditatem: cum ea quȩ tam ꝑspicue
dicta sunt in nescio quid aliuo detor¬
quere conantur. Per unum inquit ho¬
minem peccatum intrauit in mundũ:
et ꝑ peccatum mors. Hoc propagationis
est: non imitationis. Nam ꝑdiabolum
diceret. Quod autem nemo ambigit. is¬
tum primum hominem dicit qui est
appellatus adam. Et ita inquit in om¬
nes homines ꝑtransiit. deinde quod se¬
quitur in quo omnes peccauerunt.
quam circumspecte. quam proprie. qm
sine ambiguitate dictum est. Si enim
peccatum intellȩxeris quod ꝑunum
hominem intrauit in mundum in qͦ
est alia esse ꝓpria cuiusq peccata: in
quibus hii tantum peccant quorum
peccata sunt: aliud hoc unum in quo
omnes peccauerunt. quando omnes
ille unus homo fuerunt. Si aucem non
peccatum sed ille unus homo intelli¬
gitur in quo uno homine omnes pec¬
cauerunt: quid etiam ista manifesta¬
tione manifestus: Hempe legimus

Expanded text:
succumbunt, nobis intellegendi obiciunt succumbunt, nobis intellegendi obiciunt tarditatem, cum ea quae perspicue dicta sunt in nescio quid aliud detorquere conantur. per unum, inquit, hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors: hoc propagationis est, non imitationis; nam \'per diabolum\' diceret. quod autem nemo ambigit, istum primum hominem dicit, qui est appellatus Adam. et ita, inquit, in omnes homines pertransiit. Deinde quod sequitur: in quo omnes peccauerunt, quam circumspecte, quam proprie, quam sine ambiguitate dictum est! si enim peccatum intellexeris, quod per unum hominem intrauit in mundum, in quest alia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum peccant, quorum peccata sunt, aliud hoc unum, in quo omnes peccauerunt, quando omnes ille unus homo fuerunt. si autem non peccatum, sed ipse unus homo intellegitur, in quo uno homine omnes peccauerunt, quid etiam ista manifestatione manifestius? nempe legimus
Abbreviated transcription (Latin):
quem non dum ualent. Sicut ergo ille
in quo omnes uiuficantur: preter quod
se adiusticiam exemplum imitantib
prebuit. dat etiam sui spiritus occultissi¬
mam fidelibus gratiam. quam lacent̃
insundit et paruulis: sic et ille in quo
omnes moruintur: preter quod eis qui
preceptum domini uoluntace transgre¬
diuntur. unitationis exemplum est: oc¬
culta etiam tabe carnalis concupiscentie
sue tabificauit in se omnes dle sua stirpe
uenientes. Hinc omnino nec aliunde a¬
postolus dicit. Per unum hominem pec¬
catum intrauit in mundium. et ꝑ pec¬
satum mors. et ita in omnes homines
ptansiuit: in quo omnes peccauerut
Hoc ego si dicerem. resisterent isti: meq
non recte dicere. non recte sentire. clama¬
rent Nullam quippe in his uerbis intelli¬
gerent esse sencentiam. ciuiuslibet hoĩs
qui hec diceret: nisi istam quam in a¬
postolo intelligere nolunt. Sed quia eiꝰ
uerba sunt cuius auccoritati doctrineq

Expanded text:
quem nondum ualent. sicut ergo ille, quem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et paruulis, sic et ille, in quo omnes moriuntur, praeter quod eis qui praeceptum domini uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliunde apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. hoc si ego dicerem, resisterent isti meque non recte dicere, non recte sentire clamarent. nullam quippe in his uerbis intellegerent sententiam cuiuslibet hominis, qui haec diceret, nisi istam quam in apostolo intellegere nolunt. sed quia eius uerba sunt, cuius auctoritati doctrinaeque
Abbreviated transcription (Latin):
sed quod eum fuerint imitati: conti¬
nuo subuinxit. Imitantur autem ei
qui sunt ex parce eius. Proinde apl̃s
cum illuo peccatum ac mortem cõme¬
moraret quȩ abuno in omnes propa¬
gatione transisset: eum principem po¬
suit. a quo propagacio generis humarl
sumpsit exordium. Imitantur quideo
adam: quotquot ꝑ inobedientiam tͣns¬
grediuntur mandatum dei. Sed aliud ẽ.
quod exemplum est uoluntate peccan¬
tibus: aliud quod origo est cum peccato
nascentibus. Nam et xp̃m imitantur
sancti eius: ad sequendam iusticiam
Unde et idem apostolus dicit. Imitato¬
res mei estote: sicut et ego xp̃i Sed precer
hanc imitationem gratie eius. illumi¬
nationem iustificationemq nr̃am. eti¬
am incrinsecus operatur: illo opere de
quo idem predicator eius dicit. Neq qͥ
plantat est aliquid neq qui rigat: seo
qui uicrementum dat deus. hec enum
gratia baptitatos quoq paruulos suo
inserit corpori: qui certe unicari ali¬

Expanded text:
sed quod eum fuerint imitati, contised quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum ac mortem commemoraret, quae ab uno in omnes propagatione transisset, eum principem posuit, a quo propagatio generis humani sumpsit exordium. Imitantur quidem Adam, quotquot per inoboedientiam transgrediuntur mandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. nam et Christum imitantur sancti eius ad sequendam iustitiam. unde et idem apostolus dicit: imitatores mei estote sicut et ego Christi. sed praeter hanc imitationem gratia eius inluminationem iustificationemque nostram etiam intrinsecus operatur illo opere, de quo idem praedicator eius dicit: neque qui pla n tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari ali
Abbreviated transcription (Latin):
quidem in aliam nouam decorquere
opinionem. tius litteris intimasti: sed
quidnam sit illud quod in his uerbis o¬
pinentur taciusti. Quantum autem
ex aliis comperi. hoc ibi sentiunt quod
et mors ista quȩ illic cominemorata ẽ
non sit corꝑis quam nolunt adam per¬
cando meriusse. sed anune que in ipso
peccato fit: et ipsum peccatum non ꝓ¬
pagatione in alios homines ex pramo
homine. sed unitatione transisse. hinc
enim etiam inparuulis nolunt credet
ꝑ baptismum solui originale peccatõ
quod innascentibus nullum esse omn¬
no contendunt. Sed si apostolus pecca¬
tum illud commemorare uoluisset. qd̃
in hunc mundum non propagatione
sed imitatione intrauit: eius principe
non adam sed diabolum diceret: de qͦ
scriptum est. Ab uicio diabolus peccas.
De quo etiam legitur in libro sapientie
Iniudia diaboli mors intrauit in or¬
bem terrarum. Nam quoniam ista
mors sic a diabolo uenit in homines
non quod ab illo fuerint propagali

Expanded text:
quidem in aliam nouam detorquere quidem in aliam nouam detorquere opinionem tuis litteris intimasti, sed quidnam illud sit quod in his uerbis opinentur tacuisti. quantum autem ex aliis comperi, hoc ibi sentiunt, \'quod et mors ista, quae illic commemorata est, non sit corporis, quam nolunt Adam peccando meruisse, sed animae, quae in ipso peccato fit, et ipsum peccatum non propagatione in alios homines ex primo homine, sed imitatione transisse\'. hinc enim etiam in paruulis nolunt credere per baptismum solui originale peccatum quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt. sed si peccatum apostolus illud commemorare uoluisset, quod in hunc mundum non propagatione, sed imitatione intrauerit, eius principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo scriptum est: ab initio diabolus peccat, de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati,
Abbreviated transcription (Latin):
batur. eamq instantissima et accerri¬
ma intentione suadebat. Quid est gͦ
quod hinc ait ad corinthios. ꝑ hominẽ
mors et ꝑhominem resurrectio mor¬
tuorum: sicut enim in adam omnes
moriuntur. sic et in xp̃o omnes uiui¬
ficabuntur: nisi quod ait etiam ad
romanos. ꝑunum hominem. peccatũ
intrauit in mundum. et ꝑ peccatuo
mors: Hanc illi mortem non corporis
sed anime intelligi uolunt: quasi ali¬
ud dictum sit. ad corinchios ꝑ hominẽ
mors. Ubi omnino anime mortem. ac¬
cipere non sinuntur: quia de resurre¬
ctione corporis agebatur: que morti
corporis est contraria. Ideo etiam sola
mors ibi ꝑ hominem facta cominemorata
est non etiam peccatum: quia non age¬
batur de iusticia que contraria est pecca¬
to. sed de corporis resurrectione que contra¬
ria est corporis morti. Hoc autem aposto¬
licum cestimonium in quo ait. ꝑunum
hominem peccatum intrauit in mun¬
dum. et ꝑpeccatum mors: conari eos

Expanded text:
batur eamque instantissima et acerribatur eamque instantissima et acerrima intentione suadebat? quid est ergo quod hic ait ad Corinthios: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, nisi quod ait etiam ad Romanos: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors? hanc illi mortem non corporis, sed animae intellegi uolunt; quasi aliud dictum sit ad Corinthios \'per hominem mors', ubi omnino animae mortem accipere non sinuntur, quia de resurrectione corporis agebatur, quae morti corporis est contraria. ideo etiam sola mors ibi per hominem facta commemorata est, non etiam peccatum, quia non agebatur de iustitia, quae contraria est peccato, sed de corporis resurrectione, quae contraria est corporis morti. Hoc autem apostolicum testimonium, in quo ait: per unum hominem peccatum intrauitin mundumetper peccatum mors, conari eos
Abbreviated transcription (Latin):
ficabit et mortalia corpora ur̃a. per
inhabitantem spiricum eius in uo¬
bis Quid adhuc tante luci fuimus
contentionis offunditur: Clamat apls.
ccrpus quidem mortuum est in uobis
propter peccatu: sed uuuficabuntur
etiam mortalia corpora ur̃a propter ui¬
sticiam. propter quam nunc iam sp̃c
eius in uobis: et adhuc reclamatur:
dicit etiam quemadinodum fiat: ut
uitam in se. mortem mortificando con¬
uertant. Ergo fratres inquit debitores
sumus non carni: ut secundum car¬
nem uuiamus. Si enim secundum car¬
nem uixeritis: moriemini. Si autem
spiritu facta carnis mortificaueritis:
iuiuetis. Quid est aliud quam hoc. si
secundum mortem iuixeritis tocum
morietur: si autem secundum uitam
iuuendo. mortem mortificaueritis to¬
tum uiuet: Item quod ait ꝑ homineo
mors et ꝑ hominem refurrectio mor¬
tuorum. quid aliud quam de morte
corporis intelligi potest. quando ut hoc
diceret de resurrectione corporis loque¬

Expanded text:
ficabit et mortalia corpora uestra per ficabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis\', quid adhuc tantae luci fumus contentionis offunditur? clamat apostolus: \'corpus quidem mortuum est in uobis propter peccatum, sed uiuificabuntur etiam mortalia corpora uestra propter iustitiam, propter quam nunc spiritus iam m spiritum eius in uobis\', et adhuc reclamatur! dicit etiam quemadmodum fiat, ut uita in se mortem mortificando conuertat. ergo, inquit, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem uiuamus. si enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis. uiuetis. quid est aliud quam hoc: \'si secundum mortem uixeritis. totum morietur; si autem secundum uitam uiuendo mortem mortificaueritis, totum uiuet\'? Item quod ait: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum, quid aliud quam de morte corporis intellegi potest, quando ut hoc diceret de resurrectione corporis loque
Abbreviated transcription (Latin):
itaq uerear ne res manifesta expo¬
nendo pocius obscuretur: apłice
tamen sencentie lumen attencde.
Si autem xp̃c inquit in uobis:
corpus quidem inortuum propter
peccatum: spiritus autem uita est
propter iusticiam. hoc dictum est
ne ideo putarent homines uel nul¬
lum uel paruum se habere benefici¬
um de gratia xp̃i: quia necessario
morrituri sunt corpore. Atcendere
quippe debent. corpus quidem ad¬
huc peccati meritum gerere. quod
condicione mortis obstrictum est:
sed iam spiritum cepisse uiuere ꝓp¬
ter iusticiam fidei: qui et ipse in
homine fuerat quadam morte infi¬
delitatis extinctus. Non igitur inqͥt
parum uobis muneris putetis esse
collatum. ꝑ id quod xp̃c inuobis est:
quod incorpore propter peccatum
mortuo. iam propter iusticiam ur̃
spiritus iuuit: nec ideo de uita qͦq
ipfius corporis desperetis. Si enum spi¬
ritus eius qui suscicauit. xp̃m a
mortuis habitat in uobis: qui sus¬
citauit xp̃m iħm amortuis. uiui¬

Expanded text:
itaque uerear, ne res manifesta expoitaque uerear, ne res manifesta exponendo potius obscuretur, apostolicae tamen sententiae lumen adtende. si autem Christus, inquit, in uobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. hoc dictum est, ne ideo putarent homines uel nullum uel paruum se habere beneficium de gratia Christi, quia necessario morituri sunt corpore. adtendere quippe debent corpus quidem adhuc peccati meritum gerere, quod condicioni mortis obstrictum est, sed iam spiritum coepisse uiuere propter iustitiam fidei, qui et ipse in homine fuerat quadam morte infidelitatis exstinctus. \'non igitur\', inquit, \'parum uobis muneris putetis esse conlatum per id quod Christus in uobis est, quod in corpore propter peccatum mortuo iam propter iustitiam uester spiritus uiuit, nec ideo de uita quoque ipsius corporis desperetis. si enim spiritus eius qui suscitauit Christum a mortuis habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiui