comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut contra hos scriberem. qui paucis
uerbis obtineri poterant. sed ut õ¬
nes qui ubiq id operis efficiunt
ant effecerunt. uno simul impe¬
tu profligarem: Non dubito enĩ
quin et a lii plurimi et multis in
locis et non modo grecis. sed eciaz
latinis litteris mommentum in¬
iusticie sue struxerunt. quib sin¬
gulis quomam respoudere nõ po¬
teram. sic agendam michi hauc¬
causam putani. ut et priores cum¬
sis omnibus scriptis pernerterez.
et futuris omnem facultatem scri¬
bendi aut respondendi amputarẽ.
Prebeant modo aures. efficia m
profecto. ut quicuniq i sta coguone¬
rit aut suscipiat quod ante damp¬
uaiit. aut quod est proximum de¬
ridere aliquando desistat. quamꝙͣ
certulianus eaindem causain cãz¬
p lene ado perorauerit. meo libro
cui appollo geticus nomen est. ta¬
men quoniain aliud est accusa n¬
tibus respondere. quod aut inder¬
feusione aut innegacione sola po¬
situm est. aliud insti tuere. quod

Expanded text:
ut contra hos scriberem qui paucis ut contra hos scriberem qui paucis uerbis obteri poterant, sed ut omnes qui ubique idem operis efficiunt aut effecerunt, uno semel inpetu profligarem. non dubito enim quin et alii plurimi et multis in locis et non modo Graecis, sed etiam Latinis litteris monumentum iniustitiae suae struxerint. quibus singulis quoniam respondere non poteram, sic agendam mihi hacausam putavi, ut et priores cum omnibus suis scriptis perverterem, et futuris omnem facultatem scribendi aut respondendi amputarem. Praebeant modo aures: efficiam profecto ut quicumque ista cognoverit, aut suscipiat quod ante damnavit, aut, quod est proximum, deridere aliquando desistat. Quanquam Tertullianus eamdem causam plene peroraverit in eo libro cui Apologetico nomen est: tamen, quoniam aliud est accusantibus respondere, quod in defensione aut negatione sola positum est, aliud instituere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
o ueritatis nomen impouere. Uidelz¬
homo subdolus uoluit lupum sub
onis pelle celare. ut fallacititu lo
possit mretire lectorem: Uerum esto
insticia. hoc non malicia feceris ꝙͣ
tandem nobis attulisti ueritatem nͥ
quod ad sertor deorum deos ipsos ad
ultimũ p rodidisti: Prosecutus eĩ
dei laudes. quem regem. quem ma¬
xiuiuni. quem opificem uerum. ꝙ̃
foutem bonorum. quen parentez
om̃ium. quem factorei alitore i.
uiuencium confessus es a denisti
iomi tuo regimin. eumq sumina
potestate de pulsum uiministroꝵ
numerum redegisti: Epilogus
taq te tuus arguit. stulticie. naĩ¬
tatis. erroris. ad firmas enim deos
ẽe. et illos tamen subicis et man¬
cipas deo. suus religionem conaris
presente me et dolente sacrilegas
suas litteras explicassent. et eor
superba impietate stimulatus. ⁊
ueritatis ipsius consciencia. et ut
ego arbitror deo. suscepi hoc munꝰ.
ut omnibus ingenii mei niribus
accusatores insticie refutarem: ñ

Expanded text:
o veritatis nomen imponere. Videlio veritatis nomen imponere. Videlihomo subdolus voluit lupum sub ovis pelle celare, ut fallaci titulo posset irretire lectorem. Verum esto, inscitia hoc, non malitia feceris. Quam tandem nobis attulisti veritatem? nisi quod assertor deorum, eos ipsos ad ultimum prodidisti. Prosecutus enim summi Dei laudes, quem regem, quem maximum, quem opificem rerum, quem fontem bonorum, quem parentem omnium, quem factorem altoremque viventium confessus es, ademisti Jovi tuo regnum, eumque summa potestate depulsum in ministrorum numerum redegisti. Epilogus itaque te tuus arguit stultitiae, vanitatis, erroris. Affirmas enim deos esse; et illos tamen subjicis et mancipas ei Deo, cujus religionem conaris praesente me, ac dolente, sacrilegas suas litteras explicassent, et illorum superba impietate stimulatus, et veritatis ipsius conscientia, et ut ego arbitror Deo, suscepi hoc munus, ut omnibus ingenii mei viribus accusatores justitiae refutarem:
Abbreviated transcription (Latin):
putassemus ut et uos nuncupa¬
tis. ut indei tunc putanerunt. si
uon illa ipsa facturum xp̃m. pro¬
phete omnes uno spiritu predica¬
rent. Itaq deum credimus nõ ma¬
gis exfactis. operiq operibus q
mirandis. quam ex illa cruce quã
uos sicut canes lambitis. quomã
simul et illa predicta est. non igi¬
tur suo testimonio. cui eniui de se
dicenti potest credi. s prophetarũ
testinio. qui omuia que fecit ac pas¬
sus est multo aute cecineriuuit. fi¬
dem dimuitatis accepit. quod n
appollonio. neq apuleio. ueq cui¬
quam maiorum potuit. aut ꝑo test
aliquando contingere. Cum igi¬
tur talia iguorancie sue delira m̾¬
ta fudisset. cum ueritatem penitꝰ
extidere comsus esset. ansus est
libros suos nefarios ac dei hostes¬
tus: Omentem cimineriis ut ai¬
unt tenebris tetriorem: Discipu¬
lus hic fortasse. auaxagore fuerit.
cuiminess acramentum fuerint:
adqñmi eadem cecitas est. et nero¬
faclitatis falsitatis. et mendaci¬

Expanded text:
putassemus, ut et vos nunc putaputassemus, ut et vos nunc putatis, et Judaei tunc putaverunt, si non illa ipsa facturum Christum prophetae omnes uno spiritu praedicassent. Itaque Deum credimus, non magis ex factis operibusque mirandis, quam ex illa ipsa cruce, quam vos sicut canes lambitis: quoniam simul et illa praedicta est. Non igitur suo testimonio cui enim de se dicenti potest credi?, sed prophetarum testimonio, qui omnia, quae fecit ac passus est, multo ante cecinerunt, fidem divinitatis accepit; quod neque Apollonio, neque Apuleio, neque cuiquam magorum potuit, aut potest aliquando contingere. Cum igitur talia ignorantiae suae deliramenta fudisset, cum veritatem penitus excidere connisus esset, ausus est libros suos nefarios, ac Dei hostestus! o mentem Cimmeriis ut aiunt tenebris atriorem! Discipulus hic fortasse Anaxagorae fuerit, cui nives atramentum fuerunt. Atqui eadem caecitas est, et vero falsitatis, et mendaci
Abbreviated transcription (Latin):
tem deus credi. quia et hominem
et maguur constabat: Et ideo
aliem nominis titulo ad fecta nͥt.
diuinitatem. quia suo nec poterat.
nec audebat. noster uero et potu¬
it deus credi quia magus uon fu¬
it. et creditus est. quia uere fuit.
Nou inquit hoc dico id circo. appollo¬
uium. non haberi deum quia no¬
luerit. sed ut appareat nos sapi¬
enciores esse qui mirabilibus fac¬
tis non statim fidem dimuitatis
adiũximus. quam nos qui ob exi¬
gua portenta deum. credidistis. nõ
est mirum si tu quia dei sapiencia
longe remotus es nichil prorsus
intellegas eorum que le: gisti.
cum uidei quia principio prophe¬
tas lectitauerunt quibq sacram̃¬
tum dei fuerat ad signatum. tam̃
quid legerent iguoranerunt: Dis¬
ce igitur si quid tibi cordis est. nõ
id crrco anobis deuni creditum xp̃m.
quia mirabilia fecit. sed quia uidi¬
mus in eo facta ẽẽ omniaqz nobis
adnuciata sunt uaticino profe¬
tarum fecit mirabilia: Magum

Expanded text:
tem deus credi, quia et hominem tem deus credi, quia et hominem et magum fuisse constabat, et ideo alieni nominis titulo adfectauit diuinitatem, quia suo nec poterat nec audebat. noster uero et potuit deus credi, quia magus non fuit, et creditus est, quia uere fuit. non in quit hoc dico, idcirco Apollonium non haberi deum, quia noluerit, sed ut appareat nos sapientiores esse, qui mirabilibus factis non statim fidem diuinitatis adiunximus, quam uos, qui ob exigua portenta deum credidistis. non est mirum si tu, qui a dei sapientia longe remotus es, nihil prorsus intellegis eorum quae legisti, cum Iudaei, qui a principio prophetas lectitauerant quibusque sacramentum dei fuerat adsignatum, tamen quid legerent ignorauerint. disce igitsolum idcirco a nobis Deum creditum Christum, quia mirabilia fecit, sed quia vidimus in eo facta esse omnia, quae nobis annuntiata sunt vaticinio prophetarum. Fecit mirabilia: magum
Abbreviated transcription (Latin):
tat tameu id sibi non ad signaue¬
rit.¶ Omitto minc ipsa opera con¬
parare. quia et in secũdo et in supe¬
riore libro de fraude ac prestigiis
aitis magice dixi. Nego quẽquã
qui non optet in prinus id sibi pꝰ
mortem contingere. quod eciam
reges maximi concupiscunt: Cur
emui sibi homines sepulchra ma¬
guificant. cur statuas. cur yma¬
giues comparant. cur aliquibus
claris factis. ant eciam pro cun b
morte suscepta student opinioẽs
hominum p romereri: Cur deuiqz
ipse ingenii tui monumentum
hoc detestabile stulticia taiquaz
ceno edificatum coustituere no¬
linsti nisi quod inmortalitaten
dememoria nouims asperas. stul¬
tum igitur est id putare appollo
mum. quod optaret utiq si poss.
qui a  ẽstꝰ qui inmortalitatem recu¬
set: Et maxime cumeum dicas ⁊
adoratum esse aquibusd̾. sicut de¬
um et sumlacrum eius sub her¬
culis alexiͣtiacmnomine constitu¬
tum. ab ephesis eciam nunc hon¬
norari. non potuit ergo post mor¬

Expanded text:
tat, tamen id sibi non adrogauetat, tamen id sibi non adrogauerit. omitto nunc ipsa opera conparare, quia in secundo et in superiore libro de fraude ac praestigiis artis magicae dixi. nego esse quemquam qui non optet in primis id sibi post mortem contingere quod etiam reges maximi concupiscunt. cur enim sibi homines sepulchra magnifica, cur statuas, cur imagines conparant? cur aliquibus claris factis aut etiam pro ciuibus morte suscepta student opiniones hominum promereri? cur denique ipse ingenii tui monumentum hoc detestabile stultitia tamquam caeno aedificatum constituere uoluisti, nisi quod inmortalitatem de memoria nominis speras? stultum igitur est id putare Apollonium noluisse quod optaret utique, si posset, quia nemo est qui inmortalitatem recuset, maxime cum eum dicas et adoratum esse a quibusdam sicut deum et simulacrum eius sub Herculis Alexicaci nomine constitutum ab Ephesiis etiam nunc honorari. non potuit ergo post mor
Abbreviated transcription (Latin):
nasti. quis eorum post crucem su¬
am nou dicam deus. sed homo ap¬
pellatus est: Uerum tu forsitan
ab eo credidisti. quia nos homici¬
dam martem consecrastis ut dñi.
Quod tamem non fecissetis. si illu
ariopagitem crucem su stulissent.
Deuide cum fataeius mirabilia des¬
trueret. nec tamen negaret. uolu¬
it ostendere appollomum uel paria
nel eciam maiora fecisse. mirum
quod apulenm pretermi sit. cu¬
ius solent et multa. et mra me¬
morari: Cur igitur o delirum capͭ᷑
neuio appollonium pro deo colit
uisi tu solus. illo scilicet deo dignͦ
cum quotem sempiterum uerus
deus puniet. Si magus xpũs.
quia mirabilia fecit. pericior utiq
appollonius. qui ut de scribis. cum
do micianus enm punire uellet.
repente in ni dicio non comparuit.
quai ille qui et conpreheusus ẽ.
et crucia ad fixus: At enim ex ħ
ipso fortasse in solenciam xp̃i uo¬
luit arguere. qd̾ se constitueret
ut ille uerecundior fuisse uideatur
qui cum maiora faceret. ut hie pu¬

Expanded text:
nasti: quis eorum post crucem sunasti: quis eorum post crucem suam, non dicam deus, sed homo appellatus est? Verum tu forsitan ex eo credidisti, quia vos homicidam Martem consecrastis, ut deum: quod tamen non fecissetis, si illum Ariopagitae in crucem sustulissent. idem cum facta eius mirabilia destrueret nec tamen negaret, uoluit ostendere Apollonium uel paria uel etiam maiora fecisse. mirum quod Apuleium praetermisit, cuius solent et multa et mira memorari. cur igitur, o delirum caput, nemo Apollonium pro deo colit? nisi forte tu solus, illo scilicet deo dignus, cum quo te in sempiternum uerus deus puniet. si magus Christus, quia mirabilia fecit, peritior utique Apollonius, qui ut describis cum Domitianus eum punire uellet, repente in iudicio non conparuit. quam ille qui et conprehensus est et cruci adfixus. at enim ex hoc ipso fortasse insolentiam Christi uoluit arguere, quod deum se constituerit, ut ille uerecundior fuisse uideatur, qui cum maiora faceret, ut hic pu
Abbreviated transcription (Latin):
et zenon. ipsi sibi repugnancia et
contraria dixer̃. Hec est eniui m̾¬
daciorum natura. ut co herere uõ
possint. Illoruurant tradicio quia
uera est qua dratundiq. ac sibi to¬
ta consentit. et ideo persuadet. qui¬
a constanti racione suffulta est:
Non igitur questus. et comnodi
gracia religionem istam commẽ¬
tati sunt. qmippe qui et ꝑ receptis.
et re ipsa eam ipfam intam secuti
sunt. qua uoluptabus caret. et oĩa
que habentur in bouis sperint. et qͥ
non tautum profide mortem subi¬
ros esse fet se et scierint et predi¬
xerint. et postea qui uniuersos qͥ
eorum disciplinam secuti essent.
a cerua et ne fauda passuros ¶pu̾r
autem xp̃m adfirmanit a iudeis
refutatum. collecta ningentoꝵ
hominum manu latrocinia fecis¬
ce. quietante auctoritati naleat
repugnare. credamus hoc ꝑ lane.
Nam forse illi hoc in sompuis ap¬
pollo aliquis minciauit. Tot sẽp
latroues perierunt. et coti die per¬
eunt: Utiq multos et ipse dap̾¬

Expanded text:
et Zenon, ipsi sibi repugnantia et et Zenon, ipsi sibi repugnantia et contraria dixerint ? haec est enim mendaciorum natura, ut cohaerere non possint. illorum autem traditio quia uera est, quadrat undique ac sibi tota consentit et ideo persuadet, quia cNon enim quaestus et commodi gratia religionem istam commenti sunt; quippe qui, et praeceptis, et re ipsa, eam vitam secuti sunt, quae et voluptatibus caret et omnia quae habentur in bonis spernit; et qui non tantum pro fide mortem subiros esse se, et scierint, et praedixerint, et postea universos, qui eorum disciplinam secuti essent, acerba et nefanda passuros. Ipsum autem Christum affirmavit a Judaeis fugatum, collecta nongentorum hominum manu, latrocinia fecisse. Quis tantae auctoritati audeat repugnare? Credamus hoc plane; nam fortasse hoc illi in somnis Apollo aliquis nuntiavit. Tot semper latrones perierunt, et quotidie pereunt; utique multos et ipse dam
Abbreviated transcription (Latin):
rit abimpietate deffendere. qui reli¬
gionis cui fuerat acceusus. et fidĩ
cuis nomen induerat. et sa cram̾¬
ti quod acceperat. proditor factus
ẽ: Ni si forte ca su imnanus eins di¬
nue littere inciderunt: Que igitur
temeritas erat id audere dissolu̾e.
quod illi interpretatus est bene. qd̾
ant nichil didicit. aut nichil intel¬
lexit: Tantum enim a best adiui¬
is litteris repugnancia. quantũ
ille afuit a fide et ueritate: precipu¬
e tamen paulum. petruq lacera¬
nnt. ceterosq discipulos tamquã
fallacie semmatores. quos eosdez
rudes et indoctos finsse testatus ẽ.
nam quosd̾ eorum piscatorio arti¬
ficio fecisse questum. quasi egre fer¬
ret quod illam reui non aristofa¬
nes aliquis. ant aristarcus cõmẽ¬
tatus sit: Ab fuit ergo ab hiis fin¬
gendi uoluntas et astucia. quoniã
rudes fuerunt. aut quis possit in¬
doctus apta inter se et co herencia
fingere. cum phõrim doctissimi.
plato. et aristotiles. et epicurus.

Expanded text:
rit ab inpietate defendere, qui relirit ab inpietate defendere, qui religionis cui fuerat accensus et fidei cuius nomen induerat et sacramenti quod acceperat proditor factus est? nisi forte casu in manus eius diuinae litterae inciderunt. quae igitur temeritas erat id audere dissoluere quod illi nemo interpretatus est? bene, quod aut nihil didicit aut nihil intellexit. tantum enim abest a diuinis litteris repugnantia, quantum ille afuit a fide et ueritate. praecipue tamen Paulum Petrumque lacerauit ceterosque discipulos tamquam fallaciae seminatores, quos eosdem tamen rudes et indoctos fuisse testatus est: nam quosdam eorum piscatorio artificio fecisse quaestum; quasi aegre ferret quod illam religionem non Aristophanes aliquis aut Aristarchus commentatus sit. Afuit ergo ab his fingendi uoluntas et astutia, quoniam rudes fuerunt. aut quis possit indoctus apta inter se et cohaerentia fingere, cum philosophorum doctissimi, Plato et Aristoteles et Epicurus
Abbreviated transcription (Latin):
potissimun tempore id operis esset
ad gressus. quo furebat odiosa cru¬
delitas: O ph̾m adulatorem. ac tẽ¬
pori sermentem: Uerum hic pro
sua manitate contemptus est. qͥ
et graciam quan speranit nou
adeptus est. et gloria quam cap¬
tanit. inculpani repre heusiouez.¬
qzie conuersa est  alius eamdem
materiam mordacius scripsit. qͥ
erat tum ex inimero iudicum. et
qui auctor inprimis faciende ꝑ¬
secucionis fuit: Quo scelere nõ
contemptus. eciam scriptis eos ad
a flixerat iseaitus est. Composuit
enim libellos duos. non contrax
anos ne inimice insectator indere¬
tur. sed ad xpĩanos ut humaue
ac benigue consulere putaretur.
In quibus ita falsitatem scripture
sacre saucteqz arguere conatus est.
tainquam sibi esset tota contraria¬
Na in que d̾ capita. que repuguare
sibi in debantur exposuit a deo mul¬
ta. a deo intima enumerans. ut a¬
liquando ex eadem disciplina fuis¬
fuit. Quis enii demoschenes pote¬

Expanded text:
potissimum tempore id operis esset potissimum tempore id operis esset aggressus, quo furebat odiosa crudelitas. O philosophum adulatorem, ac tempori servientem! Verum hic pro sua vanitate contemptus est; qui et gratiam, quam speravit, non est adeptus, et gloria quam captavit, in culpam reprehensionemque conversa est. Alius eamdem materiam mordacius scripsit, qui erat tum e numero judicum, et qui auctor in primis faciendae persecutionis fuit: quo scelere non contentus, etiam scriptis eos, quos afflixerat, insecutus est. Composuit enim libellos duos, non contra Christianos, ne inimice insectari videretur, sed ad Christianos, ut humane ac benigne consulere putaretur. in quibus ita falsitatem Scripturae sacrae arguere conatus est, tanquam sibi esset tota contrarianam quaedam capita, quae repugnare sibi videbantur, exposuit, adeo multa, adeo intima enumerans, ut aliquando ex eadem disciplina fuisfuit, quis eum Demosthenes pote
Abbreviated transcription (Latin):
udencia ut quid perse dicebat
cum inceteris rebus precipue in
defendendis deorum religionibus
clarnsset. consultum ẽẽ tamen
rebus humanis. co habita inpia
a in li supersticione. uinuersi hoĩes
legittinus sacris nacarent. ac pro¬
picios sibi deos experirentur. ubi
auteui religiomis enis contra quã
perorabatinfirinare uoluit raciõ.
meptus. namis ridiculus. apparu¬
it. quia grains ille consultor utili¬
tatis alieue non modo quid oppu¬
guaret. sed eciam quod loqueret᷑
nesciebat: Nain si qui nostrorum ad¬
fuerunt. quainnis temporis gra¬
cia cohiberent. animo tamen deͫ se¬
re: Ut pote cum inderent hominez
profitentem se in lumina turum a¬
lios cum ipse cecus ẽẽt. reducturi mi
alios abeirore. cum ipse ignoraret.
ubi pedes suos poneret. eruditurũ
alios adueritatem cuius ille nesut¬
tillam quid̾ miam uidesset. aliquã¬
do quippe cum sapiencie professor ꝓ¬
fligare sapienciam interetur. om¬
nes tamen id arguetant. quod illo

Expanded text:
videntia ut quidem ipse dicebat videntia ut quidem ipse dicebat cum in caeteris rebus, tum praecipue in defendendis deorum religionibus claruisset: consultum esse tandem rebus humanis, ut cohibita impia et anili superstitione, universi homines legitimis sacris vacarent, ac propitios sibi deos experirentur. Ubi autem religionis ejus, contra quam perorabat, infirmare voluit rationem, ineptus, vanus, ridiculus apparuit; quia gravis ille consultor utilitatis alienae, non modo quid oppugnaret, sed etiam quid loqueretur nesciebat. Nam si qui nostrorum affuerunt, quamvis temporis gratia conticerent, animo tamen derisere, utpote cum viderent hominem profitentem se illuminaturum alios, cum ipse caecus esset; reducturum alios ab errore, cum ipse ignoraret ubi pedes suos poneret; eruditurum alios ad veritatem, cujus ille ne scintillam quidem unam vidisset aliquando, quippe cum sapientiae professor, profligare sapientiam niteretur. Omnes tamen id arguebant quod illo
Abbreviated transcription (Latin):
ones moribus destruebat nel mo¬
res suos disputa ciombus arguebt
ipse aduersum se granis censor. ⁊
accusator a cerrimus. eodem ipso
tempore quo iustus populus nefa¬
rie lacerabatur. tres libros enonni¬
it coutra teligionem uoinenq xͥ¬
anum: Pro fessus aute o mina phi¬
losop hi officium ẽẽ. erroribus sub¬
mam renocare. id ad cultus deoꝵ.
quorum nomme sic maiestate ut
ille dicebat mundus gubernetur.
nec pati homines imperitos quoꝵ¬
dam fraudibus india ullici. ne
simplicitas eorum prede. ac pabu¬
lo sit hominibus astutis. Itaqz se
suscepisse hoc munus phĩa dig ͫ
ut preferret. nou nidentib lumẽ
sapiencie. nou modo ut susceptis
deorum cultibus resanescant. s
eciam ut pertinaci obstina cione
deposita corporis crucia menta de¬
intent. nec seu as membrorum
laceraciones frustra perpeti ueli̾t.
Ut autem appareret cuius rei gͥ¬
cia opus illud elaborass et. effus¬
sus est in principis principun
laudese Quorum pietas et pro¬

Expanded text:
ones moribus destruebat, vel moones moribus destruebat, vel mores suos disputationibus arguebat, ipse adversus se gravis censor, et accusator acerrimus, eodem ipso tempore, quo justus populus nefarie lacerabatur, tres libros evomuit contra Religionem nomenque christianum: professus ante omnia philosophi officium esse erroribus hoviam revocare; id est, ad cultus deorum, quorum numine ac majestate ut ille dicebat mundus gubernetur, nec pati homines imperitos quorumdam fraudibus illici, ne simplicitas eorum praedae ac pabulo sit hominibus astutis. Itaque se suscepisse hoc munus philosophia dignum, ut praeferret non videntibus lumen sapientiae, non modo ut susceptis deorum cultibus resanescant, sed etiam ut, pertinaci obstinatione deposita, corporis cruciamenta devitent, neu saevas membrorum lacerationes frustra perpeti velint. Ut autem appareret cujus rei gratia opus illud elaborasset, effusus est in principum laudes; quorum pietas et pro
Abbreviated transcription (Latin):
quam lacessierunt: Ego cum in
bitima. oratorias litteras accitus
do cerem. contigissz qz eodem tem¬
pore. ut dei templum euerteretur
duo extiterut ibidem. quia ia cẽ¬
ti. atq abiecte ueritati. nescio u¬
trum superbius animportumis
insultarent quorum alter. fe au¬
tistem se philosophie profitebat ͦ
Uerum ita inciosus. nec conti¬
uencie magister. non minais si¬
naricia quam libidimbus arde¬
uet. Inuictu tam sumptuosus.
ut in scola uirtutis ad sertor parsi¬
monie. paupertatis q laudator.
in palacio penis ceuaret quain
dom: Gamen nicia sua capillis
et palliocet quod maximum est
uelamentum diuiciis pretege¬
tat. Quas ut augeret. ad ami¬
cicias nidicum miro ambitu pene¬
trabat. eos q sibi repente auctori¬
tate falsi nominis obligabat. nõ
modo nt eoruns eutenciam nende¬
ret. uerum eciami ut confines su¬
os quos sedibus agrisqz pella bat.
a suo repetendo hec potencia retar¬
daret. hic uero qui suas disputaci¬

Expanded text:
quam lacessierunt. Ego cum in quam lacessierunt. Ego cum in Bithynia oratorias litteras accitus docerem, contigissetque ut eodem tempore Dei templum everteretur: duo extiterunt ibidem, qui jacenti atque abjectae veritati, nescio utrum superbius, an importunius insultarent; quorum alter antistitem se philosophiae profitebatur: verum ita vitiosus, ut continentiae magister, non minus avaritia, quam libidinibus arderet, in victu tam sumptuosus, ut in schola virtutis assertor, parcimoniae paupertatisque laudator, in palatio pejus coenaret, quam domi. Tamen vitia sua capillis et pallio, et quod maximum est velamentum divitiis praetegebat; quas ut augeret, ad amicitias judicum miro ambitu penetrabat, eosque sibi repente auctoritate falsi nominis obligabat; non modo ut eorum sententias venderet, verum etiam ut confines suos, quos sedibus agrisque pellebat, a suo repetendo hac potentia retardaret. Hic vero, qui suas disputati
Abbreviated transcription (Latin):
ca sunt que locutus est. et ad id
prece ꝑa preparata ut a solis fide¬
libus audiantur. Deniq a doctis
huius seculi quibus forte scripta
eius innotuerunt. derideri solent:
Audiui ego quendam hominem sa¬
ne disertum. qui euu innuitata lit¬
tera. coprianum nocaret. quasi qd̃
delegans ingemum et melioribus
rebus aꝑtum ad auiles fabulas cõ¬
tulisset: Quod si hoc accidit ei cuius
eloquencia no n iusuanis est. quid
tandem putemus accidere quorũ
sermo ienimuis est ingratus. qui
neq unu persuadendi. neq subti¬
litatem argumentandi. ueq ullaz
prorsus a cerbitatem ad reniucen¬
dum habere poterant. Ergo quid
defuerunt apud nos ydouei peritq
doctores. qui uehementer. qui acri¬
ter errores publicos redarguerẽt
qui causain oumiem ueritatis or¬
n ate copiose qz deffenderent pro¬
uocauit quos d̾ hec ipsa penuria.
ut auderent scribere contra iguo
tam sibi ueritatem.¶ Outto eos
qui prioribus temporibus ne quid¬

Expanded text:
ca sunt, quae locutus est, et ad id ca sunt, quae locutus est, et ad id praeparata, ut a solis fidelibus audiantur. Denique a doctis hujus saeculi, quibus forte scripta ejus innotuerunt, derideri solet. Audivi ego quemdam hominem sane disertum, qui eum immutata una littera Coprianum vocaret; quasi qui elegans ingenium, et melioribus rebus aptum, ad aniles fabulas contulisset. Quod si accidit hoc ei, cujus eloquentia non insuavis est, quid tandem putemus eis accidere, quorum sermo jejunus est et ingratus; qui neque vim persuadendi, neque subtilitatem argumentandi, neque ullam prorsus acerbitatem ad revincendum habere potuerunt? CAPUT II. defuerunt aput nos idonei peritique doctores, qui uehementer, qui acriter errores publicos redarguerent, qui causam omnem ueritatis ornate copioseque defenderent, prouocauit quosdam haec ipsa penuria, ut auderent scribetam sibi veritatem. Omitto eos, qui prioribus eam temporibus nequic
Abbreviated transcription (Latin):
at: Et si qui forte litteratorum se ad
eam contulerunt. deffensioni eius ñ
suffeceruit: Ex hiis qui michi noti st̾.
mumicius felix. non ignobilis int̾
causidicos loci fuit huns liber cmoc¬
tanio titulus est declarat. quam y¬
doueus ueritatis adsertorẽs se poci¬
us potuisset si se totum ad studimu
contulisset. septimus quoq tercul¬
lianus fint omni genere litteraruz¬
pocius peritus. sed iuloquendo par
facilis et mimis comptus et multũ
uenit. Dnus igitur precipinuis ⁊
clarus extitit ciprianus. ꝯ nomaz
maximam sibi gloriam ex artis
oratorie professione quesierat. et
ad modum multa conscripsit in
suo genere mirauda: Erat errin ĩ¬
gemo facili copiosus suanitate ser¬
moiris. que maxua est nirtus. a¬
pertout disceruere. non queas u¬
trum ne ornacior uie eloquendo. au
felior mexplicando. an potencior ĩ
persuadendo fuerit: hic tamen pla¬
cere ultra/ uerta sacrementi ignorã¬
tibus non potest. quoniani misti¬

Expanded text:
at. Et si qui forte litteratorum se ad at. Et si qui forte litteratorum se ad eam contulerunt, defensioni ejus non suffecerunt. Ex iis, qui mihi noti sunt, Minucius Felix non ignobilis inter causidicos locifuit. Hujus liber, cui Octavio titulus est, declarat, quam idoneus veritatis assertor esse potuisset, si se totum ad id studium contulisset. Septimius quoque Tertullianus fuit omni genere litterarum peritus: sed in eloquendo parum facilis, et minus comptus, et multum venit. Unus igitur praecipuus, et clarus extitit Cyprianus, quoniam et magnam sibi gloriam ex artis oratoriae professione quaesierat, et admodum multa conscripsit in suo genere miranda. Erat enim ingenio facili, copioso, suavi, et quae sermonis maxima est virtus aperto, ut discernere nequeas, utrumne ornatior in eloquendo, an felicior in explicando, an potentior in persuadendo fuerit. Hic tamen placere ultra verba sacramentum ignorantibus non potest, quoniam mysti
Abbreviated transcription (Latin):
diorisono uiulcet. illa uero que sor¬
dida indeantur. auilia. iepta. mil¬
garia existimantin Adeo nichil pu
tant. uisi quod auditu suaue est.
nichil credibile nisi quod potest in¬
cutere uoluptatem: nemo rem ne¬
ritate ponderat. sed ornatu. non c̃¬
duit ergo diuinis. quia fuco carẽt:
Sed ue illis quidem qui ea inter¬
pretantu. quia sunt et ipsi aut õ¬
uino rudes ant certi parum docti:
Nam ut plane sunt eloquentes.
per raro contingit. cninsrei causa
in aperto est. Eloquencia enu se¬
culo seunt populo se iectare. et iureb
malis placere gestit. sed quid̾ uerita¬
tem sepius expugnare indeatur. ut
uim suam monstrel Opes expetit. ho¬
nores concupiscit. simmuni deuiq gͣ¬
dum dignitatis exposcit: Ergo doct̾¬
na si humilia desspiat. arcaua tãꝙ̃
contraria sibi fugit: Quippe que pu ͨ ͦ
gaudeat et multitudinem cele brita¬
temq de sideret. eo fit ut sapiencia ⁊
ueritas sydoueis precombus indige¬

Expanded text:
diori sono mulcet. Illa vero, quae sordiori sono mulcet. Illa vero, quae sordida videntur, anilia, inepta, vulgaria existimantur. Adeo nihil verum putant, nisi quod auditu suave est; nihil credibile, nisi quod potest incutere voluptatem: nemo rem veritate ponderat, sed ornatu. Non credunt ergo divinis, quia fuco carent; sed ne illis quidem, qui ea interpretantur, quia sunt et ipsi, aut omnino rudes, aut certe parum docti. Nam ut plane sint eloquentes, perraro contingit; cujus rei causa in aperto est. Eloquentia enim saeculo servit; populo se jactare, et in rebus malis placere gestit: si quidem veritatem saepius expugnare conatur, ut vim suam monstret; opes expetit, honores concupiscit, summum denique gradum dignitatis exposcit. Ergo haec quasi humilia despicit, acarna tanquam contraria sibi fugit; quippe quae publico gaudeat, et multitudinem celebritatemque desideret. Eo fit, ut sapientia et veritas idoneis praeconibus indige
Abbreviated transcription (Latin):
nulli alii nobis certe proderit delec¬
ta bit se cousciencia. gandebit qz m̾s
in ueritatis sed luce uẽsari. quod ẽ
anme papulum in credibili quadꝰ
iocunditate perfusum. Uerum nõ
est desperaudum fortasse nunc ani¬
mus surdis: uec enim tanu̾malo
statu res est. ut desint sue mentes qͥꝰ
et ueritas placeat. et mon strati
sibi rectum iter uideant et sequant ͤ
Cirtum linatur modo poculum ce¬
lestis melle sa piencie. ut poss int
ab iuprudentibus. amara remedia
sine offensione potari. dum ulliciẽs
prima dulcedo a cerhitatem saporis
aspera sub pretextu suanitatis oc¬
cultatꝰ uam hec inprimis cansa ẽ.
Cur apud sapientes et doctos. et pͥu¬
cipes hunis seculi. scriꝑtura sancta
fide careat. quod pro phe cominuni
ac simplici sermoue ut ad populũ
sunt locuti contempnuntm. Itaq
ab hiis qui nichil audire nel gele¬
gere uisi expolitum ac desertum uo¬
lunt. nec quid quani in herere manꝰ
eorum potest insi quod aures blan¬

Expanded text:
nulli alii, nobis certe proderit: delecnulli alii, nobis certe proderit: delectabit se conscientia, gaudebitque mens in veritatis se luce versari; quod est animae pabulum, incredibili quadam jucunditate perfusum. Verum non est desperandum. Fortasse Non canimus surdis. Nec enim in tam malo statu res est, ut desint sanae mentes, quibus et veritas placeat, et monstratum sibi rectum iter et videant, et sequantur. Circumlinatur modo poculum coelesti melle sapientiae, ut possint ab imprudentibus amara remedia sine offensione potari; dum illiciens prima dulcedo acerbitatem saporis asperi, sub praetextu suavitatis occultat. Nam haec in primis causa est, cur apud sapientes, et doctos, et principes hujus saeculi Scriptura sancta fide careat, quod Prophetae communi ac simplici sermone, ut ad populum, sunt locuti. Contemnuntur itaque ab iis, qui nihil audire, vel legere, nisi expolitum ac disertum volunt; nec quidquam haerere animis eorum potest, nisi quod aures blan
Abbreviated transcription (Latin):
ta persuasione transducere. qui
sangninem falius hauserint. quã
nerba iustorum: Quid igitur ope¬
ramn ne perdemus. minime. naz¬
si lucrari a morte ad quam conci¬
tissime tendunt nou potuerimus.
si ab illo itinere demo ad uitam lu¬
tem qz reuocare. quoniamn ipsi sa¬
luti sue repuguant. nostros ta m̃
confiriabiunis. quorum non est
stabilis ac solidis radicibus fun¬
tata et fida sentencia: Nutant
tenim plurim. ac maxime qui
litterarum aliquid attingerunt.
na i et in hoc ꝑ hĩ. et oratores et
poete perniciosi sunt. quod in cau¬
tos ammos facille mretire possũt
suanitate sermonis. et cariuinũ
dulci modulacione currencium:
Obeamq causa nolui sapien¬
tiam cum religione conuigere. ae
quid studiosis. manis illa doctri¬
na possit efficere. ut iam sciencia
litterarimi non modo nichil nocẽt
religiom atq nisticie. sed etiaui ꝓs
quam plurimum: Si quis eas eas di
dicerit sit inuirtutibus instrucior. ĩ
ueritate sciencior. preterea eciam si

Expanded text:
ta persuasione traducere, qui ta persuasione traducere, qui sanguinem facilius hauserint, quam verba justorum. Quid igitur? Operamnsi lucrari hos a morte, ad quam concitatissime tendunt, non potuerimus, si ab illo itinere deuio ad uitam lucemque reuocare, quoniam ipsi saluti suae repugnant, nostros tamen confirmabimus, quorum non est stabilis ac solidis radicibus fundata et fixa sententia. nutant enim plurimi ac maxime qui litterarum aliquid attigerunt. nam et in hoc philosophi et oratores et poetae perniciosi sunt, quod incautos animos facile inretire possunt suauitate sermonis et carminum dulci modulatione currentium. ob eamque causam uolui sapientiam cum religione coniungere, ne quid studiosis inanis illa doctrina possit officere, ut iam scientia litterarum non modo nihil noceat religioni atque iustitiae, sed etiam prosit quam plurimum, si idicerit, sit in virtutibus instructior, et in veritate sapientior. Praeterea, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
dite racionis ostendunt. cum ueq
cognoscere neqz congredi uideant¬
sme audiant. quia scrunt se facile
spͥerari. Idcrco disceptacione subla¬
ta. pellitur ex medio sapiencia ui
geritur. ut ait euinus: Et qr stu¬
dent dampuare tainquam uocen¬
tes quos utiq sciunt in nocentes.
Constare de ipsa nuo ceucia nolũt
Quasi nerouon maibr unquitas sit
probatam in uocentiam dampuas¬
se. quam inauditam. sed ut dixi
nerentur. ne si au dierut. damp¬
nare non possint: Et ideo tultores
dei siu̾m et iuistos homines torq̃nt.
interficiunt. exterminant. uec
causas odiorum reddere ipsi pñt.
qui tain ne hementer oderint quaz
ipsi erant. Irascuntur hiis qui ne¬
ram uiam secuntur. et cum corri¬
gere se possint. errores suos insuꝑ
crudelibus factis coaceruant: In¬
nocencium cruore maculantur. ⁊
dicatas deo mentes exusceratis
corporibus extorquent. Cum talib
mnc congrediet disputare contẽ¬
dimus. hos aduentatem abinep¬

Expanded text:
ditae rationis ostendunt, cum neque ditae rationis ostendunt, cum neque cognoscere; neque congredi audent, quia sciunt se facile superari. Et idcirco disceptatione sublata, Pellitur e medio sapientia, vi geritur res, ut ait Ennius; et quia student damnare tamquam nocentes, quos utique sciunt innocentes, constare de ipsa innocentia nolunt. Quasi vero major iniquitas sit, probatam innocentiam damnasse, quam inauditam. Sed, ut dixi, verentur, ne si audierint, damnare non possint. Et ideo cultores Dei summi, hoc est justos homines torquent, interficiunt, exterminant; nec causas odiorum reddere ipsi possunt, qui tam vehementer oderunt: quia ipsi errant, irascuntur iis qui veram viam sequuntur, et cum corrigere se possint, errores suos insuper crudelibus factis coacervant, innocentium cruore maculantur, et dicatas Deo mentes evisceratis corporibus extorquent. Cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, hos ad veritatem ab inep
Abbreviated transcription (Latin):
un int Ou est apud me du
seritur. si quis attigent ex istis in¬
epte religionis. nt sunt nuna sr̃¬
ticione in pacientes insectetur ecia
maledictis. ex iiix lecto fortasse pͥn¬
cpio. ad aigat. proiciat execretur.
seqye mexpiabiliscelere coutaii¬
nari qz ad stringi putet. si hec aut
legat pacienter aut audiat: Ab
hoc tamen si fieri potest humanita¬
tis nire postulamnus ut nou prius
dampnet quan uniuersa cogno¬
nent: Nam et si sacrilegis ⁊ prodi¬
toribus et ueneficis potestas deffẽ¬
dendi sin datur. nec predampnari
quẽ quam incoguita causa licet. ñ
ut siquis erit ille qui inciderit in hec¬
si lige leget et perleget. si audiat
sentenciam. differat in extremum.
Sed nom hominũ pertinaciam ñ¬
quam inpetrabumis: Tiuent eĩ
ne a nobis renicti manus dare aliꝙͣ¬
do clamante ipsa neritate cogantͤ
Opst̾epiitur et intercidunt ue au¬
diant. et occulos suos obprimunt
ne lumen uideant quod offerimus.
Quod p lane ip̃i diffidencia sin per¬

Expanded text:
 Non est apud me dubseritur, si quis attigerit ex istis inepte religiosis ut sunt nimia superstitione impatientes, insectetur etiam maledictis, et vix lecto fortasse principio, affligat, projiciat, execretur; seque inexpiabili scelere contaminari atque astringi putet, si haec aut legat patienter, aut audiat. Ab hoc tamen, si fieri potest, humanitatis jure postulamus, ut non prius damnet, quam universa cognoverit. Nam si sacrilegis, et proditoribus, et veneficis potestas defendendi sui datur, nec praedamnari quemquam incognita causa licet: non ut si quis erit ille qui inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. Sed novi hominum pertinaciam: nunquam impetrabimus. Timent enim ne a nobis revicti, manus dare aliquando, clamante ipsa veritate cogantur. Obstrepunt igitur, et intercedunt ne audiant; et oculos suos opprimunt, ne lumen videant, quod offerimus. Quo plane ipsi diffidentiam suae per
Abbreviated transcription (Latin):
aut est quisquan tam ineptus qui
credat ẽẽ homines. quorum uestigi¬
a sint superiora qua in capitar aut
ibi que apud nos iacent. muersa
pendere fruges et arbores deorsuz
uersus crescere. plumas et mues
et grandinem. sursum uersus ca¬
dere interraui: Et miratur a liqͥs
hortos pensiles inter septem mira
uarrari cum phĩ. et agros. ⁊ urbes.
et maria. et moutes pensiles faci¬
ant. Hnis quoq erroris aperien¬
da nobis origo est. Nam semper eod̾
modo falluntur. Cum enim falsu
aliquid inprincipio sumpserunt.
ueris mulitudine inducti: ue ccesse
est eos mea que sequntur incurr̾e.
Sic intendunt multa ri dielã que¬
necte est falsa esse. que rebus falsis cõ¬
grunt: Cum autem primis habne¬
rint fidem: Qualia sunt ea que se¬
unt. sed deffendint ouii modo. cũ
debeant prima illa ntrum nera sĩt
an falsa exconsequentibus indica¬
re: Que igitur illos ad antipodas
racio perduxit. indebant si derum
cursus moccasum meantum. solẽ

Expanded text:
aut est quisquam tam ineptus qui aut est quisquam tam ineptus qui credat esse homines quorum uestigia sint superiora quam capita? aut ibi quae aput nos iacent, inuersa pendere, fruges et arbores deorsum uersus crescere, pluuias et niues et grandines sursum uersus cadere in terram P et miratur aliquis hortos pensiles inter septem mira narrari, cum philosophi et . agros et urbes et maria et moant? Hujus quoque erroris aperienda nobis origo est. Nam semper eodem modo falluntur. Cum enim falsum aliquid in principio sumpserint, veri similitudine inducti, necesse est eos in ea, quae consequuntur, incurrere. Sic incidunt in multa ridicula; qunecesse est falsa esse, quae rebus falsis congruunt. Cum autem primis habuerint fidem, qualia sint ea, quae seunt, sed defendunt omni modo; cum debeant prima illa, utrumne vera sint, an falsa, ex consequentibus judicare. Quae igitur illos ad Antipodas ratio perduxit? Videbant siderum cursus in occasum meantium; solem
Abbreviated transcription (Latin):
s. In sua enum moustrant tempora¬
lia. prius mala cum eternis bonis
qui est ordo melior. in altera tempor¬
lia. prius bona cum eternis malis
qui est ordo deterior: Quĩ cumqz pre¬
sencia mala cum iusticia delelegerit.
maiora et cerciora conse quetur bona.
ꝙͣ fuer illa que sprenit. quisquis ã
presencia bona preposuerit iusticie.
in maiora et longiora incidet mala.
ꝙ̃ fuerunt illa que fugit. hec emu
uita temporalis quia brenis. id̾ cirro
et mala enus et bona. breuia siit nec¬
cesse est. Illa uero spiritalis que hu¬
ic terrene contraria est. quonain sẽ¬
piterna est. idcrto ⁊ bona enis ⁊ ma¬
la sempiterna sunt. Ita fit. ut et bo¬
ins brenibus mala eterna. et mał
brembus bona eterna succedant:i
taq cum semel proposita sint honũ
bona et mala. considerare unumꝙ̃q
secum decet. quanto sacius sit per¬
petuis bonis mala brenia pensare:
quaz pro brenbus et caducis bonis
mala perpetua sustinere. nam si cut

Expanded text:
. in sua enim monstrauit tempora. in sua enim monstrauit temporaria prius mala cum aeternis bonis, qui est ordo melior, in altera temporaria prius bona cum aeternis malis, qui est ordo deterior, ut quicumque praesentia mala cum iustitia delegerit, maiora et certiora consequatur bona quam fuerunt illa quae spreuit, quisquis autem praesentia bona praeposuerit iustitiae, in maiquam fuerunt illa, quae fugit. Haec enim vita corporalis, quia brevis est, idcircò et bona ejus, et mala, brevia sint necesse est. Illa vero spiritalis, quae huic terrenae contraria est, quoniam sempiterna est, idcirco et bona ejus, et mala, sempiterna sunt. Ita fit, ut et bonis brevibus mala aeterna, et malis brevibus bona aeterna succedant. Itaque cum simul proposita sint homini bona, et mala, considerare unumquemque secum decet, quanto satius sit, perpetuis bonis mala brevia pensare, quam pro brevibus et caducis bonis mala perpetua sustinere. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ui et in ipso eciam cubili suo secũ
deniq hẽat deuui semper incorde
suo consecratum: quomam ipse
est dei templum. Q si deo ꝑ atri ac
domino hc̃ acsiduitate. hoc obseqͥo
hac deuocione ẜmerit: consũmata
et ꝑfc̃ã iusticia est. ꝙͣ qui tenuerit
hic ut aute testaci sumius deo puit.
hic religioni at officio suo satiffecit¬

Expanded text:
mi et in ipso etiam cubili suo. secum mi et in ipso etiam cubili suo. secum denique habeat deum semper in corde suo consecratum, quoniam ipse est dei templum. quodsi deo, patri ac domino, hac adsiduitate, hoc obsequio, hac deuotione seruierit, consummata et perfecta iustitia est: quam qui tenuerit, hic, ut ante testati sumus, deo paruit, hic religioni atque officio suo satisfecit
Abbreviated transcription (Latin):
enui huius sacrifianm sola be¬
uedicctio et recte uerbo eium sacrifi¬
can or deo si quidem deus uerbum
ut ipse confussus est: sumus gͥ
coleudi. dei ritus est exore insti hoĩs
ut deo sit accepta et humilitate ⁊
timore et deuocione maxima opꝰ
est. ne quis forte integritatis atq
nnocencie siduciam gerens cumor̾
et arrogantis crimen iu currat. eqq
fco graciam uirtutis auittat. s ut
sit deo carus oĩq macula caret mi¬
sericordiam dei semper nploret nł¬
q aliud p̾cetur. isi peccatis suis
uenain lz nulla sit si quid aund de¬
siderau̾it non opus dcõ stienti ꝙͥ
ueluus. si quid ei boui eneuerit:
gracias agat: si quid mani: satis¬
faciat: et id sibi ob peccata sua e¬
euenisse fateatur. et inchilonimꝰ
eciam in malis gracias agat.⁊
in bonis satiffaciat. Ut idem sit¬
sit semper et stabilis et ĩmutabił
et in concussus. nec tĩ ħ intemplo
putet sibi esse faciendu. s et do¬

Expanded text:
mus: huius enim sacrificium sola bemus: huius enim sacrificium sola benedictio est. et recte. uerbo enim sacrificari oportet deo, siquidem deus uerbum est, ut ipse confessus est. summus igitur colendi dei ritus est ex ore iusti hominis ut deo sit accepta, et humilitate et timore et deuotione maxima opus est, ne quis forte integritatis atque innocentiae fiduciam gerens tumoris et adrogantiae crimen incurrat eoque facto gratiam uirtutis amittat. sed ut sit deo carus omnique macula careat, misericordiam dei semper inploret nihilque aliut precetur nisi peccatis suis ueniam, licet nulla sint. si quid ahut desiderauerit, non est opus dicto scienti quid uelimus: si quid ei boni euenerit, gratias agat, si quid mali, satisfaciat et id sibi ob peccata sua euenisse fateatur. et nihilo minus etiam in malis gratias agat et in bonis satisfaciat, ut idem sit semper et stabilis et immutabilis et inconcussus. nec tantum hoc in templo putet sibi esse faciendum, sed et do
Abbreviated transcription (Latin):
si enuui iuistus fu̾it liomo accepta
in mortalitate: in et̾uũ d̾o̾ emet. ho¬
uuues aũ non uͥ ad iugiciã uasti
cũ philosi ueteres tũ eciam cicero
suspicatur. disserens eniui delegi
cõe uersantur. nicħ̾ est ꝓfcõ pre¬
crabilius ꝙͣ plane intelligi nos
ad insticiam esse nates. id arco so¬
lum deo exhibere at offr̾e debemiꝰ
ad ꝙ capiendum nos iꝑse geu̾a
congruit deisticia sic loqutus ẽ
ħ uerbum. o fili adora et cole cul¬
tus aũ dĩ niꝰ est maluui uon esse¬
Item in illo suone ꝓfro cum exau¬
diss acclepium querenten a filio
suo utrum placeret patri eius ꝓ fr̃i
thus et alios odores ad sacrificium
dei exclamauit beue bene ouuuair.
o asclepi ẽ eium maxina impietas
tale quid de mno illo ac singulari
bouo ĩ am̃ium inducere. ħ et hiis
similia huic non conueniunt.
Ominũ eniui quecumq sunt ꝑle¬
nus est et oĩumii nimme indigẽs.
Ros uero gracias a gentes adoreꝰ¬

Expanded text:
Si enim justus fuerit hoSi enim justus fuerit hoimmortalitate in aeternum deo seruiet. omnes autem non nisi ad iustitiam nasci cum philosophi ueteres tum etiam Cicero suspicatur. disserens enim de legibtione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. id ergo solum deo exhibere atque offerre debemus ad quod capiendum nos ipse generacongruit. de iustitia sic locutus est: hoc uerbum, o fili, adora et cole. cultus autem dei unus est malum non esseitem in illo sermone perfecto, cum exaudisset Asclepium quaerentem a filio suo utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad sacrificium dei, exclamauit: bene, bene ominare, o Asclepi. est enim maxima inpietas tale quid de uno illo ac singulari bono in animum inducere. haec et his similia huic non conueniunt: omnium enim quaecumque sunt plenus est et omnium minime indigens. nos uero gratias agentes adore
Abbreviated transcription (Latin):
putat deo cara. is plaue quidsit:
deus nestit. cui putat uoluptati¬
esse eas res quas etiam hono si
contemeit iure laudabitur quid
ergo castum quid deo dignum insi
ꝙ ipse in illa diuina lege sua po¬
postit. duo sunt que offerri debeãt.
donum. et sacrificium. donii ĩppe¬
tuum sacrifiaum ad tempus
uerum adistos qui millo modo
rõm dumuntatis intelligunt donũ
est. quicquid aure argentoq fa¬
bricatur. Item quidꝙͥ purpura et
serico teritur sacrificium est inc¬
tima. et quecumiq in ara cremãt᷑.
s utroq non utitur deus quia et
ipse incorruptus est ⁊ illud totum
corruptibile. Itaq deo utrumq in¬
corpale offerendunl est quo utitur
donum est integritas aĩ sacrificiũ
laus et hyniꝰ. si enui deus non
ur᷑: ergo hiis rebus coli d: que
nou iudentur. nul gͥ alia religio
uera est: inisi que uirtute ac iusticia
constat. quo modo aũ deus iusticia
louinus ucatur inclłtu facile est.

Expanded text:
putat deo cara, is plane quid sit putat deo cara, is plane quid sit deus nesesse eas res, quas etiam homo si contempserit, jure laudabitur. Quid ergo castum, quid Deo dignum, nisi quod ipse in illa divina lege sua poposcit? Duo sunt, quae offerri debeant, donum, et sacrificium: donum in perpetuum, sacrificium ad tempus. Verum apud istos, qui nullo modo rationem divinitatis intelligunt, donum est, quidquid auro argentoque fabricatur; item quidquid purpura et serico texitur. Sacrificium est victima, et quaecumque in ara cremantur. Sed utroque non utitur Deus; quia et ipse incorruptus est, et illud totum corruptibile. Itaque Deo utrumque incorporale offerendum est, quo utitur. Donum est integritas animi; sacrificium, laus, et hymnus. Si enim Deus non videtur, ergo his rebus coli debet, quae non videntur. Nulla igitur alia religio est vera, nisi quae virtute ac justitia constat. Quomodo autem Deus justitia hominis utatur, intellectu facile est.
Abbreviated transcription (Latin):
sũmum fastignim uirtuti ⁊ iusti¬
cie imponerent. si quis uolet cet̾a
omina cõp̾hendere exfonte ip̃o pe¬
tat unde ad nos rinus iste mana¬
int.¶Nunc de sacrificio ipso ꝑ auça
dicauius ebur inquit plato nõ
castum donum deo quid ergo pic¬
ymo uero non cactum douumi
deo quicꝙͥ corrumpi qͥꝙ subripi
potest. s sicut ħ indit non oꝑpt̾e
uuenti offerre aliquid ꝙ sit ex
mortuo corpore cur illud nou
uidit non debere incorpali corꝑa¬
lenumꝰ offerri. ꝙͣto melius et
u̾ius seneca multis ue nos ĩ qͥt
deuni cogitare maguũ et placid̃
et maiestate lem uerendum a
aulicũ et semper inpximo uou
ĩmiolacionibus nec saugue
multo colenduml. que enun ex
crucidacione ñuerenciũ uolup¬
tas est. s mente pura bono hone¬
stoq ꝓposito non templa illi cõ¬
gestis in altitudinem saxis estiu¬
enda siuit insuo cuiq consecrãd̃
est peccore. Uestes ig ͤ et gẽmas
et cet̾a que hũtur inp̾cio si quis

Expanded text:
summum fastigium uirtuti et iustisummum fastigium uirtuti et iustitiae imponerent. si quis uolet cetera omnia comprehendere, ex fonte ipso petat unde ad nos riuus iste manauit. Nunc de sacrificio ipso pauca dicamus. ebur inquit Plato non castum donum deo. quid ergo? picimmo uero non castum donum deo quidquid corrumpi, quidquid subripi potest. sed sicut hoc uidit, non oportere uiuenti offerri aliquid quod sit ex mortuo corpore, cur illud non uidit, non debere incorporali corporale munus offerri? quanto melius et uerius Seneca uultisne uos inquit deum cogitare magnum et placidum et maiestate leni uerendum, amicum et semper in proximo, non immo lationibus nec sanguine multo colendum — quae enim ei trucidatione immerentium uoluptas est? —, sed mente pura, bono honestoque proposito? non templa illi congestis in altitudinem saxis extruenda sunt: in suo cuique consecrandus est pectore. uestes igitur et gemmas et cetera quae habentur in pretio si quis