comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiendam atq delendam filiũ suum
initeret. Quid gͦ mirum si maledictũ
ẽ dõ qđ odit ds̃ : Tanto enĩ libentius
nob donat immortalitatẽ. que futura
ẽ. xp̃o ueniente: qͣnto miscd̾ius odit
mortem nrãm. que in ligno pependit
xp̃o moriente. Qđ autẽ additum ẽ oĩs.
ut diceret᷑ maledictus om̃is qͥ in ligno
pependerit: non sane moyses minus¬
p̃uidit etiã iustos in cruce futuros: sed
bene preiudit hereticos ueram mortẽ
dñi negaturos: ⁊ ideo uolentes ab hoc
maledicto. xp̃m seiungere. ut a mortis
etiã ueritate se iungerent. Si enĩ uera
illa mors non erat: nullum maledictũ
xp̃o crucifixo pependit in ligno: qͥa
nec uere crucifixus ẽ. S contra longe
futuros hereticos qͣm delonge clamat
moyses sine causa tergiuersamini: õ qͥb
displicet ueritas mortis xp̃i. Maledictus
om̃is qͥ pendet in ligno. Non ille aut ille:
s om̃is omino. Etiam ne ⁊ filiꝰ dei : Eciã
prorsus. Nam hoc ẽ qđ non uultis. Inde

Expanded text:
suscipiendam atque delendam filium suum mitteret. quid ergo mirum si maledictum est deo quod odit deus? tanto enim libentius nobis donat immortalitatem, quae futura est Christo ueniente, quanto misericordius odit mortem nostram, quae in ligno pependit Christo moriente. quod autem additum est: omnis, ut diceretur: maledictus omnis qui in ligno pependpraevidit etiam justos in cruce futuros, sed bene praevidit haereticos veram mortem Domini negaturos, et ideo volentes ab hoc maledicto Christum sejungere, ut a mortis etiam veritate sejungerent. Si enim vera illa mors non erat, nullum maledictum Christo crucifixo pependit in ligno: quia nec vere crucifixus est, sed contra longe futuros haereticos quam de longe clamat Moyses: Sine causa tergiversamini, o quibus displicet veritas mortis Christi, maledictus omnis qui pependit in ligno. Non ille, aut ille, sed omnis omnino, etiam et Filius Dei, etiam prorsus. Nam hoc est, quod non vultis, inde
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑. Non credat huic ꝓpħice ꝓmissioi
uͥgo casta: si non iam tenet qđ ei ꝑ ean¬
dem ꝓpħiam hoc tẽꝑe fut᷑um ꝓmissum
ẽ. Audi filia et uide⁊ inclina aurem
tuam: et obliuisc̾e ppłm tuũ ⁊ domũ

Expanded text:
bitur. non credat huic propheticae promissioni bitur. non credat huic propheticae promissioni uirgo casta, si non iam tenet, quod ei per eandem prophetiam hoc tempore futurum promissum est: audi filia et uide et inclina aurem tuam et obl
Abbreviated transcription (Latin):
qđ cũ gr̃ãrum accione ꝑcipit᷑. Hec quẽ¬
admodũ in uob̾ impleta sint ⁊ luce clariꝰ
om̃ium qͥ uos nouerint oculos tangant:
& supra ꝓ tempore ostendimꝰ. Ista autẽ
quã doctͥna apłica uͥginẽ castam uni
uiro exhibens xp̃o. a fallacia serpentis
qua tu corrupta es monet ut caueat:
agnoscit dm̃ ꝓpħarum. dm̃ uerum d̾m
suum. Huiꝰ ultime pollicitationi secu¬
ra credit: cuiꝰ tanta ꝓmissa completa ĩã
tenet.Nec qͥsquã dicit ad p̃sens tẽpus ei
benedicent᷑ om̃s gentes : Et qͥd certiꝰ iam
tenemꝰ exhibitum: Illa certe ẽ. ultima eiꝰ
ꝓmissoͥ: quã ꝓpħa breuit̃ ita cominemorat.
Beati qͥ habitant in domo tua: in scła se¬
culoꝵ laudabunt te. finita qͥ spe omni
indigentia. ⁊ nouissima inimica morte
destructa: ꝑpetua dei laus erit ociosorũ
negocium. quo iam nemo accedet. unde
iam nemo discedet. Qđ alibi ꝓpħa ita cõ¬
Clausis portis nullus intrabit: nullus exibit.
Qđ ⁊ ipse sponsus in eugłio dicit fatiuis uir¬

Expanded text:
 gratiarum actione percipitur. haec quemadmodum in uobis inpleta sint, et luce clarius omnium, qui uos nouerunt, oculos tangit et supra pro tempore ostendimus. Ista autem, quam doctrina apostolica uirginem castam uni uiro exhibens Christo, a fallacia serpentis, qua tu corrupta es, monet ut caueat, agnoscit deum prophetarum, deum uerum. deum suum; huius ultimae pollicitationi secura credit, cuius tanta promissa conpleta iam tenet, nec quisquam dicit ad praesens tempus ei benedicentur omnes gentes . Et quid certius jam tenemus exhibitum? Illa certe est ultima ejus promissio, quam propheta breviter ita commemorat: Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te . Finita quippe omni indigentia, et novissima inimica morte destructa , perpetua Dei laus erit otiosorum negotium: quo jam nemo accedet, unde jam nemo discedet. Quod alibi propheta ita comClausis portis nullus intrabit, nullus exibit. Quod et ipse sponsus in Evangelio dicit, fatuis vir
Abbreviated transcription (Latin):
nec uult offendi dm̃ cum illi ꝓ illo adorant᷑.
qͥ ꝓpter illum ⁊ ex illo laudant᷑. At qͣm s
faustus argute reprehendere uisus est: qͣ
etiã maledictum uocat moyses qͥ solem
adorauerit ac limam. Si gͦ sub gentili inqͥt¬

Expanded text:
nec uult offendi deum, cum illi pro illo adorantur, nec uult offendi deum, cum illi pro illo adorantur, qui propter illum et ex illo laudantur. At quam sibi Faustus argute reprehendere uisus est. quod etiam maledictum uocat Moyses, qui solem adorauerit ac lunam. si ergo, inq
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt. quarũ illa uero laus ẽ. qͣ creatori
illarum non fit iniuria. fit autẽ cum dr̃
qđ partes eiꝰ sunt: aut menbra eiꝰ. aut ali¬
qͥd substantie ipsius Ille enĩ ꝑfectus. et
nulliꝰ indigens. ⁊ nus qͣm defluens. neq
discissus neq ꝑ loca distentus apud se to¬
tus. in cõmutabilis. sibiq sufficiens se ipso
beatus. ꝓpt̾ abundantiã bonitatis: ꝑ uerbũ
suum dixit ⁊ facta sunt. mandauit et
creata sunt. ꝓinde si terrestria corꝑa de
qͥb loquebat᷑ apłs. cum cibum nullum
immundum diceret bona sunt. qͥa omis
creatura dei bona ẽ. qͣntomagis celestia
in qͥb excellunt sol ⁊ luna. cum ipse apłs
dicat corꝑa celestia. ⁊ corꝑa t̃restria: Sed
alia ẽ celestium gła: ⁊ alia terrestrium.
lon gͦ conuitiatur moyses soli ⁊ lune.
cum eos uetat adorari: s eos laudat tanꝗͣ
creaturam celestem: deum autem laudat
tanqͣm creatorẽ celestiũ ⁊ terrestrium:

Expanded text:
uolunt: quarum illa uera laus est. qua creatori uolunt: quarum illa uera laus est. qua creatori illarum non fit iniuria. fit autem, cum dicitur, quod partes eius sunt aut membra eius aut aliquid substantiae ipsius. ille enim perfectus et nullius indigens et nusquam defluens neque discissus neque per loca distentus apud se totus incommutabilis sibique sufficiens. se ipso beatus propter abundantiam bonitatis per uerbum suum dixit et facta sunt; mandauit, et creata sunt. proinde si terrestria corpora, de quibus loquebatur apostolus. cum cibum nullum inmundum diceret, bona sunt, quia omnis creatura dei bona est: quanto magis caelestia, in quibus excellunt sol et luna. cum ipse apostolus dicat: corpora caelestia et corpora terrestria; sed alia est caelestium gloria, alia terrestrium. Non ergo conuiciatur Moyses soli et lunae, cum eos uetat adorari. sed eos laudat tamquam creaturam caelestem, deum autem laudat tamquam creatorem caelestium et terrestrium
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrat dicens. cum de cibi ⁊ carnibus
ageret: om̃is enim creatura dei bona ẽ. et
nichil abiciendum qđ cum grãrum actioe
ꝑcipit᷑. Uidete qͥd sit sana doctrina: qͣm ñ
ferentes uos ad fabulas conuertistis. Quo¬
mͦ apłs ⁊ creaturam dei laudat. ⁊ ei tam̃
cultum religionis ex hiberi uetat. sic et
moyses qͥ uobis uidet᷑ nulli diuinoꝵ peꝑ¬
tisse non ob aliud suspicor nͥ qͥa solem et
luam uetuit adorariꝰ ad quoꝵ circuitũ
uos ꝑ om̃s angulos uertitis ut eos adoretis:
solem ⁊ lunam uera laude laudauit. cũ
eos factos a deo ⁊ incelesti ordine ad ꝑagẽ¬
da sua oꝑa collocatos. sicut ẽ ita narra¬
uit. Solem in potestatem diei: lunam in
potestatem noctis. falsis autẽ ur̃is laudi¬
bus: sol ⁊ lua non gaudent. Diabolus no¬
uit falsa laude gaudere: p̾uaricatrix crea¬
tura. Potestatis uero celoꝵ que peccato non
lapse sunt. artificem suum i se laudari

Expanded text:
demonstrat dicens, cum de cibis et carnibus demonstrat dicens, cum de cibis et carnibus ageret: omnis enim creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur. uidete, quid sit sana doctrina, quam non ferentes uos ad fabulas conuertistis. quomodo apostolus et creaturam dei laudat et ei tamen cultum religionis exhiberi uetat, sic et Moyses, qui uobis uidetur nulli diuinorum pepercisse — non ob aliud suspicor, nisi quia solem et lunam uetuit adorari, ad quorum circuitum uos per omnes angulos uertitis, ut eos adoretis — solem et lunam uera laude laudauit, cum eos factos a deo et in caelesti ordine ad peragenda sua opera conlocatos, sicut est, ita narrauit: solem in potestatem diei, lunam in potestatem noctis. falsis autem uestris laudibus sol et luna non gaudent. diabolus nouit falsa laude gaudere, praeuaricatrix creatura. potestates uero caelorum, quae peccato non lapsae sunt, artificem suum in se laudari
Abbreviated transcription (Latin):
tendentes spiritib seductoribꝰ. doctrinis
demonioꝵ: in hi pocͥsi mendaciloquoꝵ
Qui enĩ nͥ demones qͥb ẽ amica fallacia
istis ꝑsuaderent qđ xp̃c fallacit passus.
fallacit̾ mortuus sit. fallacit̾ cicatrices
ostenderit: idẽ non uere passus. nec uere
mortuus sit. nec ille uere fuerint ex ue¬
ris uulnerib cicatͥces: Que sunt euiden¬
tiores doctrine mendaciloquoꝵ demo¬
nioꝵ: quã iste qͥb ꝑsuadet᷑ filium dei
idẽ. ipsam ueritatem ẽẽ mendacem:
S isti in doctrina. sua habent ⁊ aꝑ¬
tam non qͥdem demonioꝵ. s tam̃ crea¬
ture culturam: qͣm dãpnat apls dicens.
⁊ coluerunt ⁊ seruierunt creature potiꝰ
qͣm creatori. ꝓinde isti infantas matib
fabulaꝵ suaꝵ. idola ⁊ demonia nescien¬
tes colunt: in sole autem ⁊ luna nouerͣt
se seruire creature. Et qđ putant se etiã
creatori seruire. multum fallunt᷑: fancal¬
mati enĩ suo seruiunt. Creatori autẽ nul
lom seruiunt q̃ndo ea negant dm̃ creasse

Expanded text:
s spiritibus seductoribus, doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum. qui enim nisi daemones. quibus est amica fallacia, istis persuaderent, quod Christus fallaciter passus, fallaciter mortuus sit, fallaciter cicatrices ostenderit, id est non uere passus nec uere mortuus sit nec illae uerae fuerint ex ueris uulneribus cicatrices? quae sunt euidentiores doctrinae mendaciloquorum daemoniorum quam istae,, quibus persuadetur filium dei, id est ipsam ueritatem esse mendacem? sed isti in doctrina sua habent et apertam non quidem daemoniorum, sed tamen creaturae culturam, quam damnat apostolus dicens: et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. Proinde isti in phantasmatis fabularum suarum idola et daemonia nescientes colunt; in sole autem et luna nouerunt se seruire creaturae. et quod putant se etiam creatori seruire, multum falluntur; phantasmati enim suo seruiunt, creatori autem nullo modo seruiunt, quando ea negant deum creasse,
Abbreviated transcription (Latin):
didaꝵ paginaꝵ: cum tenebris atramenti
uenistis. Nob̃ debetis irasci talia dicentib
an uob̃ talia credentibꝰ: ut uelitis nolitis
sibimet concinentes ⁊ ea concinentia
tanqͣm celesti tuba ⁊ a torpore mortalis
uita nos excitantes. ⁊ ad palmã suꝑne
uocationis extendentes. De libris enim
ꝓpħicis. qͥddam cum cõmemorasset apłs
sicut scͥptum ẽ. obꝓbria ex ꝓbrantium
tibi ceciderunt suꝑ me: continuo subuim¬
git utilitatẽ diuine lectionis. Quecũq

Expanded text:
didarum paginarum cum tenebris atramenti didarum paginarum cum tenebris atramenti uenistis. nobis debetis irasci talia dicentibus, an uobis talia credentibus, ut, uelitis, nolitis,sibimet concinentes et ea concinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis quiddam cum commemorasset apostolus, sicut scriptum est: obprobria obprobrantium tibi ceciderunt super me, continuo subiungit utilitatem di
Abbreviated transcription (Latin):
bo eterno dampnemmi. Hanc fabellã
cotidie ⁊ morib ⁊ uocib cantatis. Cur ad¬
huc in eam queritis testimonia librorũ:
ut in reb suꝑfluis ⁊ conficiendis codicib
urĩs. aliena substantia consumat᷑. ⁊ dei
ur̃i menbra ligata teneant᷑: Incendite
om̃s illas menbranas. elegantesq tectu¬
ras. decoris pellib ex quisitas: ut nec res
suꝑflua uos ongiet. ⁊ ds̃ uester inde sol¬
uatur: qͥ tanqͣm pena seruili etiã in co¬
dice ligatꝰ tenet᷑. Nam si possetis libros
ur̃os uel elrxatos comedere: qͣntum men¬
bris dei ur̃i beneficium prestaretis: An et
si fieri posset. carnis immundicia ꝓhibet
paginas ab epulis ur̃is. Imputet gͦ sibi en¬
causti mundicia que corio inhesit agnino.
S ⁊ hoc uos fecistis qͥ tanqͣm pͥmo bello
ur̃o id qđ mundum erat in calamo. im¬
mundicie menbranaꝵ scribendo affiris¬
tis: nͥ qđ colores contrario testimonio
uos arguunt. Uos enĩ potiꝰ ad lucem can¬

Expanded text:
bo aeterno damnemini. hanc fabellam bo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testimonia librorum, ut in rebus superfluis et conficiendis codicibus uestris aliena substantia consumatur et dei uestri ligata teneatur? incendite omnes illas membranas ele.gantesque tecturas decoris pellibus exquisitas, ut nec res superflua uos oneret, et deus uester inde soluatur, qui tamquam poena seruili etiam in codice ligatus tenetur. nam si possetis libros uestros uel elixatos comedere, quantum membris dei uestri beneficium praestaretis ? an et si fieri posset. carnis inmunditia prohiberet paginas ab epulis uestris? inputet ergo sibi encausti munditia. quae corio inhaesit agnino. sed et hoc uos fecistis, qui tamquam primo bello uestro, id quod mundum erat in calamo, inmunditiae membranarum scribendo adfixistis, nisi quod colores contrario testimonio uos arguunt. uos enim potius ad lucem can
Abbreviated transcription (Latin):
gatur non uideo. Ante fidem qͥrpe in¬
utile ẽ qͥa ille gentilis quẽ ridentem
ridendus uel potiꝰ flendus faustus indu¬
cit non credit xp̃o: post fidem autem
suꝑuacuum. si etiã ueris de xp̃o p̃co¬
niis iam suꝑfluo credit᷑. cum in eum
creditũ fuerit. Hic forte dicetis. S euan¬
głium debet legere iam fidelis: ne obli¬
uiscat᷑ qđ credidit. Sic gͦ insani etiam
ꝓpħaꝵ uera testimonia: ne obliuiscat᷑
quare crediderit. Qđ si oblitus fuerit:
firmũ apud eum non poterit eẽ qđ
crediderit. Auͣt ꝓicite iam libros mani¬
chei. qͥb testib credidistis lucem pugnaᷤᷤ¬
se cum tenebris. que lux ipse ds̃ erat:
et ut posset ligare lux tenebras. priꝰ eẽ
lucem a tenebris deuoratã. ⁊ ligatam.
⁊ inqͥnatam. ⁊ dilaniatam: qͣm uos man¬
ducando recreatis. ⁊ soluitis. ⁊ purgatiᷤᷤ.¬
⁊ sanatis. ut uob merces retribuatur. ne
cum illa que lib̾ari non potuerit in glo¬

Expanded text:
gatur, non uideo. ante fidem quippe ingatur, non uideo. ante fidem quippe inutile est, quia ille gentilis, quem ridentem ridendus uel potius flendus Faustus inducit, non credit Christo; post fidem autem superuacuum, si etiam ueris de Christo praeconiis iam superfiuo creditur, cum in eum creditum fuerit. hic forte dicetis: sed euangelium debet legere iam fidelis. ne obliuiscatur, quod credidit. sic ergo, insani, etiam prophetarum uera testimonia. ne obliuiscatur. quare crediderit: quod si oblitus fuerit, firmum apud eum non poterit esse, quod credidit. aut proicite iam libros Manichaei, quibus testibus credidistis lucem pugnasse cum tenebris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam et inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in glo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ꝓmissionẽ. illic rursus cõmemoratã.
& illic manifestissime impletam. Sed mͦ
querimꝰ unde illi gentili. fidem faceret de
xp̃o. Puto enĩ neminem eẽ. tam cecũ. qui
uelit dicere manicheo credo: cum dicat
rp̃o non credo. Deinde si non ridens: sal¬
tem stomacans diceret. Ita ne ꝑsicis libriᷤᷤ
me iubes credere. qͥ hebreis me dixisti ñ
credere: Quomͦ gͦ capturꝰ es heretice istũ
bominẽ:nͥ iam nomini xp̃i aliqͦ modo
subditũ inueneris: Ut qͥa iam ille. xp̃o
redendum eẽ non dubitat: tanqͣm meliꝰ
ỹdicanti. xꝑm manicheo deceptus ad¬
qescat. fcce ille ꝑdix: congregans que ñ
hepit. Itane eũ nondum relinquitis uõ
qͦs congregat: ⁊ nondũ uob̾ apparet insipi¬
ens qͥ dicit hebreoꝵ testimonia nob̾ etiã¬
si uera sint ante fidem inutilia ẽẽ post
fidem suꝑuacua : Abiciant gͦ qui credi¬
derunt omnes libros: ꝑ quos factum ẽ
ut crederent. Nam si hoc uerum est:

Expanded text:
Christi professionem illic rursus commemoratam Christi professionem illic rursus commemoratam et illic manifestissime inpletam. sed modo quaerimus, unde illi gentili fidem faceret de Christo. puto enim neminem esse tam caecum, qui uelit dicere: Manichaeo credo, cum dicat, Christo non credo. deinde si non ridens, saltem stomachans diceret: itane Persicis libris me iubes credere, qui Hebraeis me dixisti non credere? quomodo ergo capturus es, haeretice, istum hominem, nisi iam nomini Christi aliquo modo subditum inueneris, ut quia ille iam Christo credendum esse non dubitat, tamquam melius praedicanti Christum Manichaeo deceptus adquiescat? ecce est ille perdix congregans. quae non peperit. itane eum nondum derelinquitis uos, quos congregat, et nondum uobis adparet insipiens, qui dicit Hebraeorum testimonia nobis, etiamsi uera sint, ante fidem inutilia esse, post fidem superuacua. Abiciant ergo. qui crediderunt, omnes libros, per quos factum est, ut crederent. nam si hoc uerum est,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua ut fama ẽ sibille de xp̃o p̾sagia.
aut hermetis quẽ dicunt tͥmegistum.
aut horphei. alioꝵq ingentilitate ua¬
tum: hoꝵ gͦ iste litt̾as nesciens. qͣndo qͥdẽ
ꝑ fania putat ẽẽ aliqͦs tales. non eas uti¬
q legeret illi dicenti nec ꝓpħis credo.
nec x p̃o. Quid gͥ faceret : an ꝓferret
manicheũ ⁊ ex illo cõmendaret xp̃mͤ
Nunqͣm hoc fecerunt: s potiꝰ de. xp̃o cuiꝰ
iam nom̃ ubiq dulcit̾ clarum ẽ. mani¬
cheum semꝑ cõmendare conati sunt: ut
hoc melle scilicet uenenati sui poculi la¬
bra ꝑungerent. Cum enĩ xp̃c ꝓmiserit
suis missurum se paraclitum. idẽ. con¬
solatorẽ. uł ad uocatũ sp̃m ueritatis:
ꝑ hanc ꝓmissionis occasionem hunc pa¬
raclitum dicentes eẽ manicheũ. uł in ma¬
nicheo. surrepunt in hominũ mentes.
ignorantes. ille a xp̃o ꝓ missus. qͣndo sit
missus. Qui autẽ legerunt canonicum li¬
br̃u qͥ actus apłoꝵ inscribit᷑: uident illã

Expanded text:
ama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis, quem dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in gentilitate uatum. horum ergo iste litteras nesciens. quandoquidem per famam putat esse aliquos tales. non eas utique legeret illi dicenti "nec prophetis credo nec Christo." quid igitur faceret? an proferret Manichaeum et ex illo commendaret Christum ? numquam hoc fecerunt, sed potius de Christo, cuius iam nomen ubique dulciter clarum est. Manichaeum semper commendare conati sunt. ut hoc melle scilicet uenenati sui poculi labra perungerent. cum enim Christus promiserit suis missurum se paracletum, id est consolatorem uel aduocatum, spiritum ueritatis, per hanc promissionis occasionem hunc paracletum dicentes esse Manichaeum uel in Manichaeo subrepunt in hominum mentes ignorantes, ille a Christo promissus quando sit missus. qui autem legerunt canonicum librum, qui actus apostolorum inscribitur, uident illam
Abbreviated transcription (Latin):
in spe intelligitur. quia spes nobis in
xpõ est: qͥa in illo iam completum est
qđ nobis ꝓmissum speramus. Ille qͥppe
iã resurrexit. & mors ei ultra non domi¬
nabit᷑: quẽ & si noueramꝰ scđm carnem
cum adhuc moriturus eẽt: inerat qͥ ppe
in eiꝰ corpore illa mortalitas quã ꝓprie
carnem appellat apłs: sed iam nunc ñ
nouimꝰ. Illud enĩ eius mortale iã induit
iimortalitatẽ: unde scđm pͥstinã morta¬
litatem iam caro appellari non possit.
Itaq ipsius loci contexionẽ ubi hec sen¬
tentia est de qua isti calũpniant᷑ consid̾e¬
mus: ut hoc qđ dico magis eluceat. Ca¬
ritas inqͥt xp̃i compellit nos iudicantes
hoc: q̃m̃ unus ꝓ om̃ib mortuus ẽ. Ergo
om̃s mortui sunt. & ꝓ oñb mortuus ẽ.¬

Expanded text:
in spe intellegetur, quia spes nobis in in spe intellegetur, quia spes nobis in Christo est, quia in illo iam completum est, quod nobis promissum speramus. ille quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moin eius corpore illa mortalitas, quam proprie carnem appellat apostolus — sed iam nunc non nouimus; illud enim eius mortale iam induit immortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi compellit nos indicantes hoc, quoniam unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
teram dei sedens: que sursum sunt sapite
non que suꝑ terram. Nondũ utiq resur
nobis in illo ẽ. iam nos cum illo resurrex¬
isse testatus est: unde etiã dicit. scd̾m suã
mi scdiam saluos nos fecit ꝑ lanacrum
regenerationis. Quis autem non intelli¬
gat in lauachro regenerationis speni
nobis datam future salutis: non iam
qͥa certa spes ẽ tanquam iam data eẽt
eadem salus: saluos nos inqͥt fecit. Alio
qͥ ppe loco dilucidissime dicit. Nos in nob̾
ipsis ingemiscimꝰ: ad optionẽ expectan¬
tes redemptionẽ corꝑis nr̃i. Spe enim
sali facti sumus. Speᷤᷤ autẽ que uidet᷑
non ẽ spes. Qđ enĩ uidet qͥs qͥd sperat :
Si aut̃ qđ non uidemꝰ sꝑamus: ꝑ patien¬
tiam expectamꝰ. Sic̃ gͦ hic non dixit
salui futuri sumꝰ. sed amodo iam salui
facti sunus. nondum tamen in re sed
in spe. spe enĩ inqͥt salui facti sumus:.
sic & ubi dictum est amodo neminem
nouimꝰ scđm carnem. nondum in re s

Expanded text:
teram dei sedens; quae surteram dei sedens; quae surnon quae super terram. nondum utique resurnobis in illo est, iam nos cum illo resurrexisse testatus est. unde etiam dicit: secundum suam misericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. quis autem non intellegat in lauacro regenerationis spem nobis datam salutis futurae, non iam amen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. spe enim salui facti sumusspes; quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quod non uidemus, speramus, per patientiam expectamus. sicut ergo hic non dixit: salui futuri sumus, sed: amodo iam salui facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus — sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tra non dominabit᷑. Nam si te ad uerboꝵ
ꝓpͥetatem teneas: mentitus ẽ qđ ait no
runtamen ut uerbo non premã. ne qͥs
affirmet ꝑ abusionem locutum apłm.
ramus: illud miror non attendere hoĩes
cecos. uel potiꝰ non miror non uidere
cecos. qͥa si xp̃c ideo non habuit carnẽ.
quia dixit apłs nunc iam non se nosse
xp̃m scdm carnẽ: nec illi habuerunt
carnem de qͥb in eodem loco dicit. itaq
nos amodo neminẽ nouimꝰ scđm carnẽ
Neq enĩ de solo xp̃o id uolens intelligi:
posset dicere neminẽ nouimꝰ scđm car¬
nem. Sed qͥa illoꝵ secum uitam futuram
tanquã presentem meditabat᷑. qͥ resur¬
gentes cõmutabunt᷑: amodo inquit ne¬
minẽ nouimus scđm carnen: idẽ tam
ce rtam spem tenemꝰ future nr̃e incorrup¬
tionis & immortalitatis. ut amodo iam
in ipsa noticia gaudeamꝰ. Unde alio loco
dicit. Si autẽ resurrexistis cum xp̃o. qͤ
sursum sunt querite ubi xp̃c est in dex¬

Expanded text:
tra non dominabitur. Nam si te ad uerborum tra non dominabitur. Nam si te ad uerborum proprietatem teneas, mentitus est, quod ait: norumtamen ut uerbo non premam, ne quis adfirmet per abusionem locutum apostoramus," illud miror non adtendere homines caecos, uel potius non miror non uidere caecos, quia, si Christus ideo non habuit carnem, quia dixit apostolus nunc iam non se nosse Christum secundum carnem, nec illi habuerunt carnem, de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id uolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnem, sed quia illorum secum uitam futuram tamquam praesentem meditabatur, qui resurgentes commutabuntur: amodo, inquit, neminem nouimus secundum carnem, id est: tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et inmortalitatis, ut amodo iam in ipsa notitia gaudeamus. unde alio loco dicit: si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dex
Abbreviated transcription (Latin):
resurgent incorrupti. ⁊ nos inimutabimͣ.
oportet enĩ corruptibile hoc induere in¬
corruptelam. ⁊ mortale hoc induere un¬
mortalitatem: iam scđm id qđ carnem
non ipsam corporis substantiã sed ipsã
corruptionẽ mortalitatis appellat. non
erit utiq caro. quia corruptionẽ morta¬
litatis mutata non habebit: scđm autẽ
ipsius substantie corꝑisq originẽ. ẽadem
caro erit. qͥa ipsa resurget ⁊ ipsa mu¬
tabit᷑: qͥa ⁊ illud uerum est qđ ait dñs
postea qͣm resurrexit. palpate ⁊ uidece
qͥa sp̃c ossa ⁊ carnẽ non habet sicut
me uidetis habere: ⁊ hoc uerum ẽ qđ
ait apłs.caro ⁊ sanguis regnum dei¬
possidere non possunt. Illud enĩ dictũ
est scd̾m ipsam substantiã. que etiam
tunc erit quia ipsa mutabit᷑: hoc autẽ
dictum est scdm carnalem corruptionis
qualitatem. que tunc iam non erit.
quia mutata caro non corrumpetur.
surgeret: s nunc iam non nouimus.
a mortuis iam non morit᷑. ⁊ mors ei ul¬

Expanded text:
s immutabimur. oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem: iam secundum id quod carnem non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia. corruptionem mortalitatis mutata non habebit. secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud uerum est quod ait dominus, posteaquam resurrexit: palpate et uidete quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere, et hoc uerum est quod ait apospossidere non possunt. Illud enim dictum est secundum ipsam substantiam, quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur: hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis qualitatem, quae tunc jam non erit, quia mutata caro non corrumpetur. surgeret: sed nunc jam non novimus; a mortuis iam non moritur et mors ei ul
Abbreviated transcription (Latin):
hoc factum est. nisi ex benedictione ia¬
pheth:. In ppło enĩ gentium: totũ orbem
terrarum occupauit eccłia. Hoc prorsus¬
hoc p̃nuntiabat᷑: cum diceret᷑. latificet
deus iapheth.⁊ habitet in domib sem.
Uidete manichei uidete: ecce in conspec¬
tu ur̃o est orbis terrarum. Hoc stupetis
hoc doletis in ppłis nr̃is: quia latificat
ds̃ iapheth. Uidete si non habitat in do¬
lus iam fidelib gentibus. Qui eratis in¬
quit illo intempore sine . xp̃o. alienati
a societate israhel.⁊ peregrini testam̃¬
toꝵ: & ꝓmissionis spem non habentes.
⁊ sine deo in hoc mundo. ꝑ hec uerba
ostendit᷑: qđ nondũ habitat iapheth in
domib sem. S paulo pꝰ qͦmadmodũ con¬
ctudat adũtite. Igit᷑ iam inqͥt non estis
ꝑegrini ⁊ inquilini. sed estis ciues sc̃oꝵ

Expanded text:
hoc factum est nisi ex benedictione Iahoc factum est nisi ex benedictione Iapheth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecchoc praenuntiabatur, cum diceretur: Latificet Deus Japheth, et habitet in domibus Sem . Videte, Manichaei, videte; ecce in conspectu vestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat Deus Japheth. Videte si non habitet in dolus jam fidelibus Gentibus: Qui eratis, inquit, illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini Testamentorum, et promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Per haec verba ostenditur quod nondum habitabat Japheth in domibus Sem. Sed paulo post quemadmodum concludat advertite. Igitur jam, inquit, non estis peregrini et inquilini;
Abbreviated transcription (Latin):
transacte dominice passionis: nuditatẽ
patris neq intuent᷑ quia in xp̃i necem
non consentiunt. & tamen honorant ue¬
lamento. tan quã scientes unde sint nati.
Nedius autẽ filiꝰ idẽ ppłs iudeoꝵ. ideo
mediꝰ qͥa nec primatum apłoꝵ cenuit
nec ultimꝰ in gentib credidit. uidit nu¬
ditatem patris quia consensit in necem
xp̃iꝰ. & nunt t foras fr̃ibus. ꝑ eũ qͥppe
manifestatũ eit & quodammͦ publicatũ
qđ erat in ꝓphetia secretũ: idõq fit seruus¬
fr̃m suoꝵ. Quid est enĩ aliud hodie gens
ipsa nͥ quedam scriuaria xp̃ianoꝵ. basu¬
lans legem & ꝓpħas ad testimonium asser¬
tionis ecclesieꝰ ut nos honoremꝰ ꝑ sacram̃¬
tem patris honorauerunt quauis auer¬
si: uelut quib factũ scelerate uinee dis¬
plicuerit: Benedictus inqͥt dñs ds̃ sem.
Quã quam enim sit ds̃ omniũ gentium:
quodammͦ tamen ꝓprio uocabulo⁊ in ip¬
sis iam gentib dicit᷑ ds̃ israhel & unde

Expanded text:
transactae dominicae passionis — nuditatem transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes unde sint nati. medius autem filius, id est populus Iudaeorum — ideo medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum quod erat in fratrum suorum. Quid est enim aliud hodieque gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum, bajulans Legem et Prophetas ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacrametem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sceleratae uineae displicuerit? benedictus, inquit, dominus deus Sem. quamquam enim sit deus omnium gentium, quo- . dam modo tamen proprio uocabulo et in ipsis iam gentibus dicitur deus Israhel. et unde
Abbreviated transcription (Latin):
non pereunt diluuio se parati ab eccłia.
qͥ in ꝓpħis ⁊ om̃ib diuinis scͥpturis canꝗͣ
in dei nubibus agnoscunt xp̃i głam.
non querunt suam. Uerũ ne adoratores
huius solis amplius tume scant: sciant ita
significari xp̃m aliquando persolem.
sicut ꝑ leonẽ. ꝑ agnum. per lapidem:
cuuidam similitudinis causa non ꝓprie-¬
tatis substantia. Iam uero illud qđ de ui¬
nea quam plantauit inebriatus noe nu¬
datus ẽ in domo sua̾ cui non appareat
xp̃c passus in gente sua᷑. ẽ unc enĩ nuda¬
ta ẽ mortalitacarnis eiꝰ. iudeis scandalũ
gentib autẽ stulticia: ipsis autẽ uocatis iu¬
deis & gentibus tanquã sem & iapheth. dei
uirtꝰ ⁊ dĩ sapientia: quia qđ stultum ẽ dei
sa pientiꝰ est quã homines: & qđ infirmum
est dei fortiꝰ est quã homines. ꝓinde in duo
bus filiis illo maximo ⁊ minimo. duo po¬
puli figurati unam uestem a tergo portan¬
tes. sacramentũ scilicet iam p̃terite atq

Expanded text:
non pereunt diluuio separati ab ecclesia, non pereunt diluuio separati ab ecclesia, qui in prophetis et omnibus diuinis scripturis tamquam in dei nubibus agnoscunt Christi gloriam, non quaerunt suam. uerum ne adoratores huius solis amplius tumescant, sciant ita significari Christum aliquando per solem, sicut per leonem, per agnum, per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud, quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, cui non adpareat Christus passus in gente sua? tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia, ipsis autem uocatis Iudaeis et gentibus, tamquam Sem et Iapheth, dei uirtus et dei sapientia; quia quod stultum est dei, sapientius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortbus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque
Abbreviated transcription (Latin):
rectione iustoꝵ. omĩmoda ⁊ ꝑfecta pace
spiritui corpus adherebit. nulla mortali¬
tatis indigentia uel concupiscentia re¬
sistente. Cur animalia quãius munda
⁊ immunda in archa fuerint: cam̃ post
egressum de archa non offerunt᷑ deo in
sacrificio nͥ munda. Quid deinde sibi ue¬
lit deo loquente ad noe. ⁊ tanquã rursus
ab exordio: quia multis modis eandem
significari o portebat figuram eccłie
cõmendate. Qđ ꝓgenies eiꝰ benedicitur
ad implendam terramꝰ qđ dantur eis in
escam cuncta animalia. sicut in illo disco
petro dicit᷑ macta ⁊ manduca: qđ eiecto
sanguine iubent᷑ manducare. ne uita pri¬
stina quasi suffocata in conscientia teneat᷑.
sed habeat tanquã effusionẽ ꝑ confessionẽ.
Qđ testamentũ posuit deus inter se ⁊ homi¬
nes atq omnẽ animam uiuam ne ꝑdat eã
diluuio. arcum qͥ a pparet in nubib qui
nunquã nͥ de sole resplendet: illi eium

Expanded text:
rectione justorum, omnimoda et perfecta pace rectione justorum, omnimoda et perfecta pace spiritui corpus adhaerebit, nulla mortalitatis indigentia uel concupiscentia resistente. cur animalia, quamuis et munda et inmunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offeruntur deo in sacrificio nisi munda? Quid deinde sibi uelit deo loquente ad Noe et tamquam rursus ab exordio - quia multis modis eadem significari opor- . tebat — figuram ecclesiae commendante, quod progenies eius benedicitur ad inplendam terram, quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: macta et manduca? quod eiecto sanguine iubentur manducare: ne uita pristina quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tamquam effusionem per confessionem. quod testamentum posuit deus inter se et homines atque omnem animam uiuam, ne perdat eam diluuio, arcum, qui adparet in nubibus, qui numquam nisi de sole resplendet: illi enim
Abbreviated transcription (Latin):
cucurri cuncta contingam: cur sexcente¬
simo ⁊ uno anno uite noe id ẽ pactis sex¬
centis annis aperit᷑ arche tectũ: & tanqͣ
reuelat᷑ qđ erat absconditum sacram̃tum.
Cur uicesima septima die scđi mensis dicit᷑
siccasse terra. tanqu̾ã finita eẽt iam bap¬
titandi necessitas in numero dierũ qͥnqͣ¬
gesimo ⁊ septimo: ipse est enĩ dies scđi
mensis uicesimꝰ septimꝰ: qͥ numerus ex
illa coniunctione sp̃s ⁊ corporis septies oc¬
tonos habet. uno addito ꝓpt̾ unitatis uin¬
culũ. Cur de archa coniuncti exeant qui
disiuncti intrauerant: sic enĩ dictum
erat qđ intrauerit in archam noe et
filii eiꝰ. ⁊ uxor eiꝰ ⁊ uxores filioꝵ eius.
Seorsum uiri: ⁊ seorsũ femine cõmemo¬
rate sunt. In hoc enĩ tempore huius
sacramenti. caro concupiscit aduersus
noe ⁊ uxor eiꝰ. ⁊ filii eiꝰ ⁊ uxores filioꝵ
eiꝰ. nunc coniuncti cõmmorati masculi
⁊ femine: qͥa in fine scłi atq in resur¬

Expanded text:
cucurri, cuncta contingam: cur sescentecucurri, cuncta contingam: cur sescentesimo et uno anno uitae Noe, id est peractis sescentis annis aperitur arcae tectum et tamquam reuelatur, quod erat absconditum sacramentum? cur uicesima septima die secundi mensis dicitur siccasse terra: tamquam finita esset iam baptizandi necessitas in numero dierum quinquagesimo et septimo. ipse est enim dies secundi mensis uicesimus septimus, qui numerus ex illa coniunctione spiritus et corporis septies octonos habet uno addito propter unitatis uinculum. cur de arca coniuncti exeant, qui disiuncti intrauerant. sic enim dictum erat. quod intrauerit in arcam Noe et filii eius et uxor eius et uxores filiorum eius: seorsum uiri, seorsum feminae commemoratae sunt. in hoc enim tempore huius sacramenti caro concupiscit aduersusNoe et uxor ejus, filii ejus et uxores filiorum ejus: nunc conjuncti commemorati masculi et feminae, quia in fine saeculi, atque in resur
Abbreviated transcription (Latin):
reuersa ẽ: ostendit ꝑ nouũ testamentũ
reqͥem scĩs in hoc mundo non eẽ ꝓmissã.
Post quadraginta enim dies emissa est:
qͥ numerus. uitã que in hoc mundo agit᷑
significat. Deniq post septẽ dies dimissa
ꝓpter illam septenariã operationẽ spiri¬
calem. oliue fructuosum surculũ retulit:
quo significaret non nullos etiã extra
eccłam baptitatos.si eis pinguedo non de¬
fuerit caritatis. posteriore tempore quasi
uesꝑe in ore columbe tanqũa in osculo
pacis. ad unitatis societatẽ posse ꝑduci.
Qđ post alios dies septẽ dimissa. reuersa
non est: significat finem scłi quando erit
quo in hoc tempore consociat᷑ eccła. qͣmdiu
bibit᷑ qđ de xp̃i latere manauit: sed iam
in ipsa ꝑfectione salutis eterne. cum tra¬
ditur regnum deo ⁊ patri: ut in illa ꝑspi¬
cua contẽplatione in cõmutabilis ueritatis.
nullis misteriis corꝑalib egeamꝰ. Nimis
longum est ut uel tam breuiter quã hec

Expanded text:
reuersa est, ostendit per nouum testamentum reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, significat finem saeculi, quando equo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christi latere manauit, sed iam in ipsa perfectione salutis aeternae, cum tradetur regnum deo et patri. ut in illa perspicua contemplatione incommutabilis ueritatis nullis mysteriis corporalibus egeamus. Nimis longum est, ut uel tam breuiter quam haec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfundumq misterium est: qͥndecĩ cubi¬
tis suꝑpcreuit aqua. excedens altitudinem
montium. id ẽ hoc sacramentũ transcendit
omnẽ sapientiã suꝑboꝵ. Septem qͥppe
⁊ octo conuncti: quindecĩ fiunt. & quia
septuaguita a septẽ. & octoginta ab octo
denominant᷑: coniuncto utroq numero.
centũ qͥnquaguita dieb ex altata ẽ aqua:
eandem cõmendans nobis atq confirmais
altitudinẽ baptismi in consecrando no¬
uo homine. ad tenendã qͥetis ⁊ resurrec¬
tionis fidem. Qđ post dies quadraginta
emissus coruus non ẽ reuersus. aut aqͥs
utiq interceptus. aut aliquo suꝑnatante
cadauere illectus: significat homineᷤ
immunditia cupiditatis teterrimos. et
ob hoc ad ea que foris sunt in hoc mun¬
do nimis intentos. aut rebaptizari. aut
ab his quos p̃ter archani id ẽ preter ec¬
slesiam baptismꝰ occidit. seduci ⁊ tene¬
ri. Qđ colũba emissa. non inuenta reqͥe

Expanded text:
profundumque mysterium est: quindecim cubiprofundumque mysterium est: quindecim cubitis supercreuit aqua excedens altitudinem montium, id est hoc sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. septem quippe et octo coniuncti quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his, quos praeter arcam. id est praeter ecclesiam baptismus occidit. seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie
Abbreviated transcription (Latin):
tria enĩ ter. ⁊ hoc ter. fiunt uiginti sep¬
tem. qͥ est numeri ternarii quadratus.
Qđ septimo mense archa sedit. hoc est re¬
quieuit: ad illam septimã requiẽ signifi¬
catio recurrit. Et qͥa ꝑfecti requiescunt.
ibi quoq illiꝰ quadrature numerus itera¬
ratur. Nam uicesima septima die scđi
mensis cõmendatum est hoc sacramentũ
& rursus uicesima ⁊ septima die septimi
mensis. eadem cõmendatio confirmata
est cum archa requieuit: qđ enĩ ꝓmittit᷑
in spe. hoc exhibet᷑ in re. Porro qͥa ipsa
septima requies cum octaua resurrectio¬
ne conungitur. neq enĩ reddito corꝑe
finit᷑ requies que post hanc uitã excipit
scõs. sed potiꝰ totum hominẽ non adhuc spe
sed iam re ipsa omĩ ex parte ⁊ sp̃s ⁊ corꝑis
eterne uite munꝰ assumit: quia gͦ septi¬
ma requies cum octaua resurrectione
coniungit᷑. & hoc in sacramento re gene¬
rationis nr̃e id est in baptismo. altum

Expanded text:
tria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septria enim ter et hoc ter fiunt uiginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. quod septimo mense arca sedit, hoc est requieuit, ad illam septimanam requiem significatio recurrit: et quia perfecti requiescunt, ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. nam uicesima septima die secundi mensis commendatum est hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe. hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ipsa omni ex parte et spiritus et caeternae uitae munus adsumit — quia ergo septima requies cum octaua resurrectione coniungitur. et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est in baptismo, altum
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam construit: ⁊ ideo qͥ sibi ad uitam
consulit. sit uelut quadratũ lignũ. ꝑ atus
ad om̃e opus bonum. ⁊ intret in fabricã
scãm: qͥa ⁊ secundus mensis anni sexcen¬
tesimi quo intrat noe in archam. eandẽ
senariam etatem significat. Duo enĩ men¬
ses sexagenario numero concludinitur.
A senario autẽ nimero. ⁊ seraginta cog¬
nominant᷑ ⁊ sexcenti. ⁊ sex milia. ⁊ sera¬
ginta milia. ⁊ sexcenta milia. ⁊ sexcen¬
ties. ⁊ qͥc qͥd deinceps in maiorib sũmis
ꝑ eundem articulum numerus in infi¬
nita incrementa consurgit. & qđ uicesi¬
mꝰ ⁊ septimꝰ dies mensis cõmemoratur.
ad eiusdem quadrature significationẽ
ꝑtinet que iam in quadratis lignis ex¬
posita ẽ: sed hic euidentiꝰ: qͥa nos ad om¬
ne opus bonũ paratos idẽ quodamm
conquadratos trinitas ꝑficit. in memoria
qua dm̃ recolimus. in intelligentia qua
cognoscimꝰ. in uoluntate qua diligimꝰ

Expanded text:
ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sescenti et sex milia et sexaginta milia et sescenta milia et sescenties, et quicquid deinceps in maioribus summis per eundem articulum numerus in infinita incrementa consurgit. Et quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qua diligimus:
Abbreviated transcription (Latin):
significata est baptizam. Qđ p̃ter archã
om̃is caro quã terra sustentabat diluuo con¬
sũpta est: quia preter eccłie societatem aqua
baptismi quamuis eadem sit. non solũ non
ualet ad salutẽ. sed ualet potiꝰ ad ꝑniciem.
Qđ quadraginta dieb ⁊ quadraginta noc¬
tib pluit: quia om̃is reatꝰ peccatoꝵ qͥ in de¬
cem p̃ceptis legis admittit᷑ ꝑ uniuersum
orbem terrarũ qͥ quatuor partib continet᷑.
decẽ qͥ ppe quater ducta quadraginta fiuis:
siue ille reatus qđ ad dies ꝑtinet ex rerũ¬
ꝓsꝑitate. siue qđ ad noctes ex rerũ aduer¬
sitate contractus sit: sacramento baptis¬
mi celestis abluit᷑. Qđ noe qͥngentoꝵ erat
annoꝵ cũ ei locutus est dñs ut archam
sibi fabricaret. ⁊ sercentos agebat annos
cum ui eam eẽt ingressus. unde intelligi
tur ꝑ centũ annos archa fabricata: qͥd ali¬
que cõpletis qͥngentis usq ad sexcentos
significat᷑. in manifestatione euangłica

Expanded text:
significata est, baptizamur. quod praeter arcam significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies prosperitate, sive qui ad noctes, ex rerum adversitate contractus sit, sacramento baptismi coelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est Dominus, ut arcam sibi faceret, et sexcentos agebat annos cum in eam est ingrtur per centum annos arca fabricata — quid aliquae conpletis quingentis usque ad sescentos significatur, in manifestatione euangelica
Abbreviated transcription (Latin):
dies a passione tertiꝰ. in numero autem
dierum qͥ ꝑ omẽ tempus uoluunt᷑. ⁊ octa¬
uus ⁊ pͥmus ẽ. Qđ archa collecta ad unũ
cubitum desuꝑ consuminat᷑: sicut eccła
corpus. xp̃i in unitatẽ collecta sublimat᷑
⁊ꝑficit᷑. Unde ipse dicit in euangelio.
Qui mecũ non colligit: spargit. Qđ ad itꝰ
ei fit a latere: nemo qͥ ppe intrat in eccłam
nisi ꝑ sacramentũ remissionis peccatoꝵ:
hoc autẽ de xp̃i latere aꝑto manauit.
Qđ inferiora arche bicamerata ⁊ tricame¬
rata construunt᷑ sicut ex om̃ib gentib
uel biꝑtitã multitudinẽ congregat eccła
repletus est orbis: ⁊ ideo arche inferiora
ista dicta sunt. qͥa in hac terrena uita ẽ
diuersitas gentiũ: in summo autẽ om̃s
nos uno cubito desuꝑ celesti unitate con¬
summnans. Qđ post septem dies ex quo in¬
gressus ẽ noe in archam factum ẽ diluu¬
um: qͥa spe future qͥetis que septimo die

Expanded text:
dies a passione tertius, in numero autem dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus uoluuntur, octauus et primus est. Quod arca conlecta ad unum cubitum desuper consummatur: sicut ecclesia corpus Christi in.unitatem conlecta sublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in ecclesiam nisi per sacramentum remissionis peccatorum; hoc autem de Christi latere aperto manauit. quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem congregat ecclesrepletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes tamquam nos uno cubito desuper caelesti unitate consummans. Quod post septem dies, v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta animaliũ genera in archam clau¬
dunt᷑: sicut om̃s gentes quas etiã petro
demonstratũ discus ille significat. eccła
continet. Qđ ⁊ munda ⁊ inmunda ibi suis
animalia: sicut in eccłie sacramentis :
boni ⁊ mali uersant᷑. Quod septena suñ
munda ⁊ bina immunda: non qͥa pauci¬
ores sunt mali quã boni. sed quia boni
seruant imitatẽ sp̃c in uincło pacis.
Sc̃m autẽ sp̃m diuina scͥptura in septi¬
formi oꝑatione cõmendat: sapientie et
intellectus. consilii ⁊ fortitudinis. scien¬
tie & piecatis. ⁊ timoris dñi. Unde ⁊ ille
quad ragnta nouem uno addito consũ¬
mat᷑: ꝓpter qđ dictum ẽ. studentes serua¬
re unitatem sp̃c in uincło pacis. M ali
autẽ in binario numero ad scismata
faciles. ⁊ qͥdammͦ diuisibiles ostendunt᷑.
Qđ noe cum suis octauus enumeratur.
quia in xp̃o spes resurrectionis nr̃e ap¬
paruit. qͥ octauo die idẽ post sabbati
septimũ pͥmo a mortuis resurrexit: qui

Expanded text:
cuncta animalium genera in arcam claucuncta animalium genera in arcam clauduntur: sicut omnes gentes, quas etiam Petro demonstratus discus ille significat, ecclesia continet. qucd et munda et inmunda ibi sunt animalia: sicut in ecclesiae sacramentis et boni et mali uersantur. quod septena sunt munda et bina inmunda: non quia pauciores sunt mali quam boni, sed quia boni seruant unitatem spiritus in uinculo pacis. sanctum autem spiritum diuina scriptura in septiformi operatione commendat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. unde et ille quadraginta nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui