comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse t̾ram ꝙ aquis oꝑta tegeret᷑. ut
corporeis oells non posset uideri. Ad se
eñ ꝓph̾a retulit Boc ẽ ad nrum cõditio¬
nem non ad diuinam maiestatẽ nare
queutiq om̃ia uidet. Sed ut adu̾tans
tuctandi laborem ad stipul.intẽ nob̾
lectionis seriem testificaul. que apte
ꝓbat post ꝯgregatõem aque que erat
sup t̾ram et post diriuatõem eiꝰ ĩ mari
apparusse aridam. Desinant ergo no¬
bis dialeticis disputatoibꝰ moue nego¬
cia dicentes. Quomͦ t̾ra ĩuisibłis cũ
om̃i corpori natimliter spẽs et color
usit. om̃is aũt color sit subiectus
ospectui : Clamat dei uox. Congreget᷑
aqua et appareat arida. Et iteꝵ scͥpta
dicit. Congregata ẽ aqua in ogrega¬
tionen unam. ⁊ appuit arida. Quid
opus fuit iterore. nisi occurrendum
q̃stiombꝰ indicasset ꝓpħa : No̾ ne uidet᷑
dice̾ nõ dix̃ ũusibilem scd̾m natinum
sed scd̾m supsionem aquarũ. Deniq
addidit sublato uelamine appuisse

Expanded text:
fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis non posset uideri. ad se enim propheta rettulit, hoc est ad nostram condicionem, non ad diuinae maiestatem naturae, quae utique omnia uidet. sed ut aduertatitractandi laborem, adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae, quae erat super terram, et post deriuationem eius in maria apparuisse aridam. desinant ergo nobis dialecticis disputationibus mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. quid opus fuit iterare, nisi occurrendumeta ? nonne uidetur dicere: non dixi inuisibilem secundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum? denique addidit sublato uelamine apparuisse
Abbreviated transcription (Latin):
et sinistin extende et semen tuũ gen¬
tes heredit᷑ate posside et ciitates de¬
sertas inhabitabis. Habet ergoaular
quibꝰ attollec bona uita. pccͣa tegit. cal¬
pam obumbint. hec est atłia que sup
maria fundata est. et suꝑ flumina p̾¬
painta. Supͣ uos eiũ confumata est
et p̾parata qui sicut flumina puro
in eam mundi fonte decurritis de qͥ¬
bus dcm̃i ẽ. Eleuau̾nt flumina dñe.
eleuauerũt flumina uoces suas auo¬
ce aquaꝵ multaꝵ. Et addidit. Mibi¬
les elaciones maris minbił mexcel¬
sis dñs. Bona flumina. Ausistis eni
ex illo pehenni et pleno fonte quod
fluitis. qui ait uobis. Qui crodit ĩ
aũt dicebat de spũ quem incipielũt
accipe qui credituri erant in eum. s
iam quasi boni iordanis fluenta re
getur inquit aqua que sub celo est
in congregatione nna et apareat
aridi. Et fcm ẽ sic. Et fortasse par̃
credidĩt aliquis suꝑioribꝰ sermonib
nr̃is auibꝰ trnctanimꝰ ĩuisibilẽ ideo

Expanded text:
et sinistra extende: et semen tuum genet sinistra extende: et semen tuum gentes hereditate possidebunt, et ciuitates desertas inhabitabis. habet ergo aulaea, quibus adtollit bonam uitam, peccata tegit, culpam obumbrat. haec est ecclesia, quae super maria fundata est et super flumina praeparata. supra uos enim confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: eleuauerunt flumina, domine, eleuauerunt flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. et addidit: mirabiles elationes maris, mirabilis in excelsis dominus. bona flumina; hausistis enim ex illo perenni et pleno fonte, quo adsumpserit, qui ait uobis: qui credit in autem dicebat de spiritu, quem incipiebant accipere, qui credituri erant in eum. Sed jam quasi boni Jordanis fluenta revgetur, inquit, aqua quae sub coelo est in congregationem unam, et appareat arida. Et factum est sic. Fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibnostris, quibus tractauimus inuisibilem ideo
Abbreviated transcription (Latin):
diligant om̃s se ĩuicem foneant et
qͣ unu̾ corpus diu̾sa se membra sustẽ¬
tent quos nõ mortifieri anitus et¬
acro matum sclenicoꝵ que mentem
emolliant ad amoros sed cõcentus
ect si consona c̾ca dei londes ppłinor
et pia uita delectet quibꝰ nõ purpurẽa
peripecasmata non aulea preciosa spoc¬
tare uoluptatis sit. sed hanc pulcher¬
rimam mu̾di fabricam. hanc distã¬
ciaui inter se elementoꝵ copulant.
celum sicut cameram extentũ ut in¬
liabitantes in hoc mũdo cegnt. t̾ram
ad opandum datam. Diffusum agrem
clausa maria populum huuc diuine
opationis organum in quo diuini
modulamen restiltat oracłi. ⁊ dei sp̃s
uitus opatur. Demplum istus sacͣriũ
t̾nitatis. sti̾tatis domiciliũ. eccłiam
scam in qua refulgent aulea celestia.
de quib dcm est. Dilata locum tab̾na¬
culoꝵ tuoꝵ et aulooꝵ tuoꝵ fige ne pe¬
reas longiores fac fimicłos tuos ⁊
palos tuos confirma. ad huc inderta

Expanded text:
diligant, omnes se inuicem foueant et diligant, omnes se inuicem foueant et quasi unum corpus diuersa se membra sustentent, quos non mortiferi cantus acroamatum scaenicorum, quae mentem emolliant ad amores, sed concentus ecclesiae, sed consona circa dei laudes populi uox et pia uita delectet, quibus non purpurea peripetasmata, non aulaea pretiosa spectare uoluptati sit, sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, caelum sicut cameram extentum, ut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc diuinae operationis organum, in quo diuini modulamen resultet oraculi et dei spiritus intus operetur, templum istud, sacrarium trinitatis, sanctitatis domicilium, ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea caelestia, de quibus dictum est: dilata locum tabernaculorum tuorum et aulaeorum tuorum, fige, ne parcas, longiores fac funiculos tuos et palos tuos confirma, adhuc in dextra
Abbreviated transcription (Latin):
repleta ect᷑ est. Uallis scheua uallis est
circus ubi currit mendax equus ad
salutem. ubi uilis uł hũilis et ab¬
iecta contentio. ubi litul feda defor¬
mitas. Ex his igit᷑ qui cireo inhore
cõsueuerant fides creuit ecͤc condi
a. palus ẽ intenipantia. palus ẽ ĩcon¬
tiuencia in qua uolucabra libidinum
sunt. bestiarũ murair latibula pas¬
sionum ubi mergant᷑ quicũq incide¬
ruit et nõ emergũt ubi labuntur
pedum uestigia fluitant singłox in¬
cessus. Ubi fulice se dum labant pos¬
luu̾t ubi flebiles desuꝑ geroitꝰ colũ¬
barũ ubi pigra testudo cenosoherz
ni gurgite. Deniq aper in palude.
Ceruus ad fontes. Ex om̃i igit᷑ palu¬
de ubi qiͣ iane ueterem canebant
querelam. congregata ẽ fides. con¬
grogata est puritas animi men¬
tisq simplicitas. Congroegata est
aqua ex om̃i lacu et ex om̃i fonsa¬
et ut nemo fouoam frͣi suo inqũ̾a
ip̃e incidat paret sed om̃s se ũncem

Expanded text:
repleta ecclesia est. uallis est scaena, uallis est repleta ecclesia est. uallis est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrit mendax equus ad salutem, ubi uilis et abiecta contentio, ubi litigium foeda deformitas. ex his igitur qui circo inhaerere consueuerant fides creuit ecclesiae, a, palus est intemperantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum, ubi mersantur quicumque inciderint et non emergunt, ubi labuntur pedum uestigia, fluitant singulorum incessus, ubi fulicae se dum lauant polluunt, ubi flebiles desuper gemitus columbarum, ubi pigra testudo caenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, ceruus ad fontes. ex omni igitur palude, ubi quasi ranae ueterem canebant querellam, congregata est fides, congregata est puritas animi mentisque simplicitas. Congregata est aqua ex omni lacu et ex omni fouea, ut nemo foueam fratri suo, in quam ipse incidat, paret, sed omnes se inuicem
Abbreviated transcription (Latin):
dientis aque exemplũ hẽmus. Nã
et alibi scͥptũ ẽ. Uiderũt te aq̾ deus
uiderũt te aq̃ et timuerũt. Neq ẽi
uerisimile non uidet᷑ de aquis deni.
qñ alibi quoq idem ꝓph̾a ait. Mare
uidit et fugit iorãmis cõu̾sus est
retrorsimi. hoc eñiu̾e fcm̃ quis igno¬
rat. Quod ad liebreoꝵ transitũ mare
fugerit qnͣ se unda diuisit. Transi¬
uit ppłs uestigio pulueruleuto ape¬
rit se mare credens fugisse fluctus.
Deuiqi credit hoc egiptius et ĩgrest
est. sed illi redut unda que fugenit
Nouit ergo aqua et cõgregari et ti¬
mere et fugere qn̾ deus p̾cepit. hãc
gregata est hic quondã aqua ex om̃i
ualle ex om̃i palude ex om̃i lacu. unl¬
tilitate fietus et meror. unde ait. Dis¬
posuit incõualle fietus. Ex omi igitur
lialle congregatus est ppłs cathosicus.
Iam non mlte ꝯgrogatõnes sunt sed
estͥ hic. Congreget᷑ aqua ex oñu ual¬
le. Et fcñ est congregatio sp̃alis. fcñs
est mus ppłs ex hereticis et gentilibꝰ

Expanded text:
um habemus; nam et alibi scriptum est: uiderunt te aquae, deus, uiderunt te aquae et timuerunt. neque enim ueri simile non uidetur de aquis dictum, quando alibi quoque item propheta ait: mare uidit et fugit, Iordanes conuersus est retrorsum. hoc enim uere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transitus mare fugerit? quando se unda diuisit, transiuit populus uestigio puluerulento perisse mare credens, fugisse fluctus. denique credidit hoc Aegyptius et ingressus est: sed illi rediit unda, quae fugerat. nouit ergo aqua et congregaiicongregari et timere et fugere, quando deus praecepit. hanc a. Congregata est hic quondam aqua ex omni ualle, ex omni palude, ex omni lacu. ualtilitate fletus et maeror. unde ait: disposuit in conualle fletus. ex omni igitur ualle congregatus est populus catholicus. iam non multae congregationes sunt, sed  dictum est et hic: congregetur aqua ex omni ualle, et facta est congregatio spiritalis, factus est unus populus. ex haereticis et gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰdam duob rigoris et humoris.
altero t̾ram. altero aerem uidetur
amplecti. frigido t̾rum. aerem humi¬
do. Aer quoꝙ medius mt̾ duo cõpu¬
gnantia per naturam. hoc ẽ int̾ aquła
et ignem. utrũq illud elementũ cõsi¬
liat sibi qr et aquis humore et ignica¬
lore cõuingit᷑. Igus quaꝵ cum sit caili¬
dus et siccus natura calorem aerias¬
nectitur siccitate aũt in cõmunionẽ
t̾re ac societatem refundit᷑ atq ita sͥ
per hũc c̾outũ ⁊ quoꝵ quedam cõcor

Expanded text:
quibusdam duobus frigoris et umoris quibusdam duobus frigoris et umoris altero terram altero aerem uidetur amplecti, frigido terram, aerem umido. aer quoque medius inter duo conpugnantia per naturam, hoc est inter aquam et ignem utrumque illud elementum conciliat sibi, quia et aquis umore et igni calore coniungitur. ignis quoque cum sit calidus et siccus natura, calore aeri adnectitur, siccitate autem m communionem terrae ac societatem refunditur, atque ita sibi per h
Abbreviated transcription (Latin):
ira et t̾ui potest comunit̾ dici uł scatẽs
aquis uł deserta ⁊ in uia ⁊ sine aqua.
Ergo et illi quiescatet aquis inest ut
heat ariditatem. Remota eiũ aqua in¬
cipit ẽe arda sicut habes scͥptũ. posu¬
it flumina indeserto et exitus aqͣꝵ
in sitim. hoc ẽ de t̾ra aquosa aridam
facit. ht̃ ergo t̾u ppͥam qualicat̾e suã
sic̾ ⁊ singła elementa hñt. slam ⁊ aer
humidam qualitatem et aqu̾a frigi¬
dam et ignis calidam et hoc ẽ pͥncipa¬
le ꝓpͥum elementis singłis. Quod iri¬
tiõne colligimus. Comp̃hende̾ aũt sen¬
sibiliter et corporalit̾ si uelius ue¬
lut conexa et cõposita repimus. ut sit
t̾ra arida et frigida aqua frigida et
humida. aer calidus et humidus igͥs
calidus et siccus ⁊ sic sibi ꝑhas ugi¬
les qualitatos singła miscent elem̃ta
Nam t̾ra cũ sit aride ⁊ frigide quali¬
tatis conectit᷑ aque ꝑ cognitõnẽ qua¬
litatis frigide et ꝑ aqu̾a aeri quia hu¬
midus ẽ aer. Ergo aqua tãꝙͣ brachins

Expanded text:
ita et terra potest communiter dici uel scatens aquis uel deserta et inuia et sine aqua. ergo et illi quae scatet aquis inest ut habeat ariditatem; remota enim aqua incipit esse arida, sicut habeahabes scriptum: posuit flumina in deserto et exitus aquarum in sitim, hoc est: de terra aquosa aridam fecit. habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent; nam et aer umidam qualitatem et aqua frigidam et ignis calidam. et hoc est principale proprium elementis singulis, quod ratione colligimus. conprehendere autem sensibiliter et corporaliter si quiescentibus, uelut conexa et composita repperimus, ut sit terra arida et frigida, aqua frigida et umida, aer calidus et umidus, ignis calidus et siccus. et sic sibi per has iugales qualitates singula miscentur elementa. nam terra cum sit aridae et frigidae qualitatis, conectitur aquae per cognationem qualitatis frigidae et per aquam aeri, quia umidus est aer. ergo aqua tamquam brachiis
Abbreviated transcription (Latin):
traiani cec̾isq ꝑ naiu̾sum orbem ĩ¬
fusimadoidro ⁊ mare. S sũt etiam
incõfusi lacus et stagna. que nõ mui¬
sceant̾ fluctibꝰ ut lairus et benacus.
albanus quoqr aliiqr plures. Quorłi
una cõgregatio aquarũ. Sed quem¬
admodum dicit᷑ qr fec̃̾ deus duolu¬
minaria. id ẽ solem et luniã sũ sunt
utiq et stellax lumina ita et utia co¬
gregatio dicit᷑ cum sint płi̾me. neq
eñi adnumenant᷑ q̃ nõ cõferũt᷑ s ut¬

Expanded text:
Trajani, caeterisque per universum orbem inTrajani, caeterisque per universum orbem infusum addiderit mare? 16. Sed sunt etiam non confusi lacus, et stagna quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures, quomodo una congregatio aquarum? Sed quemadmodum dicitur, quia fecit Deus duo luminaria, id est, solem et lunam, cum sint utique et stellarum lumina: ita et una congregatio dicitur, cum sint plurimae. Neque enim annumerantur, quae non conferuntu
Abbreviated transcription (Latin):
nescio. nõ p̾t̾micto quid fec̾it. Quod
aꝑte scͥpturarũ auẽte nõ didici qͣsi
secretum p̃t̾eo ne forte etiã hinc alias
sibi qͤstiones requirant. assero tamẽ
scd̃m scͥpturas quia potuit locoꝵ hu¬
milia et campoꝵ apta diffund̾e sic̃
ip̃e ait. Ego ante te ambulabo ⁊ mõ¬
tos planos faciam. potuit etia ip̃a
aquaꝵ uis ꝓfundiomi ea face̾ que
insederat tanto fluctuũ motu. tan¬
toq estu concitatioris elemͣti quico¬
tidie una pelagi torq̃re et arenas
uertere soloit de ꝓfundo. Quis dedde
sciat ĩ ꝙͣtum se illud magnũ et maͥsũ
nauignutibꝰ atq ĩtẽptatũ nautis fun¬
dat mare quod britannuas froꝙͥti in¬
clicoit. equore. atq multeriora ⁊ ip̃is
paludibus maccessa secreta se porri¬
git  Qins deinde non colligat qu̾atũ
lucrino et auerno initalia. tyberiadi
quoq in palestina et ei lacui qui int̾
palestinam et egrꝑtu arabie deserta
p̃cendit. partibqi diu̾sis augusti atq

Expanded text:
erit, non praetermitto: quid fecerit quod aperte Scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. Assero tamen secundum Scripturas, quia potuit locorum humilia, et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: Ego ante te ambulabo, et montes planos faciam . Potuit etiam ipsa aquarum vis profundiora ea facere, quae insederat: tanto fluctuum motu, tantoque aestu concitatioris elementi, qui quotidie ima pelagi torquere, et arenas, vertere soleat de profundo. Quis deinde sciat, in quantum se illud magnum et inausum navigantibus atque intentatum nautis fundat mare, quod Britannias frementi includit aequore, atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit? Quis deinde non colligat quantum Lucrino et Averno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina, et ei lacui qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta protendit, portubusque diversis Augusti atque
Abbreviated transcription (Latin):
hodie in sermone nascit̾ tercii.
qui ortus ẽ in lectione p̾clarus dies
qui t̾rani a naufingio liberauit di¬
cente deo/ Congreget̾ aqua q̃ ẽ sub
celo in cõgregatoem unam. De quo
p̃fuctõnem adoriri placet. Congre¬
getur aqua dcm ẽ et cõgregata est.
est impro dei insensibilia elemenca
parere et homines nõ obedire quibꝰ
sensus ab ip̃o cributus auctor ẽ. Et
fortasse hic pudor fecerit ut hodie
ples cõueneritis. ne quo die cõgre¬
gata est aqͣ in cõgregntõne una. eo
die ppłs nequaqua mecc dm̃ cõgre¬

Expanded text:
hodie in sermone nascitur, hodie in sermone nascitur, qui ortus est in lectione, praeclarus dies, qui terram a naufragio liberauit dicente deo: congregetur aqua quae est sub caelo in congregationem unam. de quo praefationem adoriri placet. congregetur aqua dictum est, et congregata est: est imperio dei insensibilia elementa parere et homines non oboedire, quibus sensus ab ipso tributus auctore est. et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conueniretis, ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, et hodie populus nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
ro tamꝙͣs estimator uniu̾sitatis p̾ui¬
deus que futura sunt qiͣ ꝑfcã iam
laudat. que adliuc ĩprimui oꝑis ex¬
ordio suũ finem opꝑis cognitõne p̃¬
ueniens. Nec mirũ apud que rerũ
ꝑfectio non incõsu̾matõne opio sed
in sue p̃destinatione est uolu̾tatis.
Laudat singła qiͣ dueniencia futuris
Loudat plenitudinem singłoꝵ nenu¬
state composica. Illa ẽ em̃ uera pul¬
critudo et singłis menbris eẽ quod
deceat et in toto ut in singłis grͣ
in om̃ib forme cõuenientis pleni¬
tudo laudet᷑. Sediam scd̃s nob̾clau¬
datur dies. ne dimi opus astrumꝰ
firmamenti infiriniores eos qui
andiunt discendi ꝓlixitate faciamꝰ.
dum in noctẽ sermo ꝓducit᷑ q̃ adhur
carens lune stellarũq lumine. Nõ¬
dum eiũ luminaria creata sũt. ce¬
li obscuritatem possit afferre reme¬
antib simulut cibi potuq curẽt᷑
corpa ne animis epulantibꝰ fingi¬
licas carnis de nocturno quoq ieiu¬

Expanded text:
ro tamquam aestimator uniuersitatis prro tamquam aestimator uniuersitatis prns quae futura sunt quasi perfecta iam laudat quae adhuc in primi operis exordio sunt, finem operis cognitione praeueniens. nec mirum apud quem rerum perfectio non in consummatione operis, sed in suae praedestinatione est uoluntatis. laudat singula quasi conuenientia futuris, laudat plenitudinem singulorum uenustate conpositam. illa est enim uera pulchritudo et in singulis membris esse quod deceat et in toto, ut in singulis gratia, in omnibus formae conuenientis plenitudo laudetur. sed iam secundus nobis claudatur dies, ne dum opus astruimus firmamenti, infirmiores eos qui audiunt dicendi florentibus faciamus, dum in noctem sermo producitur, quae adhuc carens lunae stellarumque lumine — nondum enim luminaria creata sunt caeli — obscuritatem possit adferre remeantibus: simul ut cibo potuque curentur corpora, ne animis epulantibus fragilitas carnis de nocturno quoque ieiu
Abbreviated transcription (Latin):
secretũ inuisibilis nature et audit
sinlit̾. Deniq aic. Sic̾ audio iudico
et iudicium meũ uerũ est quia nõ sũ
solus sed ego et qui misit me pater.
hoc misticum ẽ. illud morale. Uidit
michi ꝓhauit michi. Quod deus p¬
bauit tu rep̾hensibile ne dix̾i̾s. Qm̃
quod d̾s mandauit tu ne cõmune di¬
xeris. Scͥptum tibi ẽẽ memiiisti. eigo
bonũ dei nemo blasphemet. Si firma¬
mentũ bonũ. ꝙͣto magis bonus eius
creator: Etiam si arriam nolunt. eu¬
nomiani reclament indices degn̾is
fructus det̾ior. uidit inquit deus qr
bonũ ẽ. Solent artifices singła pͥus
face̾ ⁊ postea alibi cõrissione cõuecte̾.
ut qui uultus hominũ uł corꝑa ex¬
culpunt de mãniore uł ere fingunt
uł ceris expͥmũt noͣ tamen sciũt quẽ¬
ad modum sibi possint menbra singu¬
la cõuenirei et quid gr̃e adferat fu¬
tura conerio et ideo aut laudare nõ
audent. aut ꝓ ꝑte laudent. Uens ue¬

Expanded text:
secretum inuisibilis naturae et audit secretum inuisibilis naturae et audit similiter. deniqueait: sicut audio et iudico, et iudicium meum uerum est, quia non sum solus, sed ego et qui me misit pater. hoc mysticum est, illud morale. uidit mihi, probauit mihi. quod deus probauit tu reprehensibile ne dixeris, quoniam quod deus mundauit, tu commune ne dixeris scriptum tibi esse meministi. ergo bonum dei nemo blasphemet. et si firmamentum bonum, quanto magis bonus eius creator, etiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, radicis degeneris fructus deterior. uidit inquit deus quia bonum est. solent artifices singula prius facere et postea habili commissione conectere, ut qui uultus hominum uel corpora excudunt de marmore uel aere fingunt uel litorali exprimunt, non tamen sciunt quemadmodum sibi possint membra singula conuenire et quid gratiae adferat futura conexio. et ideo aut laudare non audent aut pro parte laudant, deus ue
Abbreviated transcription (Latin):
nõie. Et indit d̾s quia bonũ est. Dixit
camꝙͣ om̃ia que pater uelit scienti et
uidit trmꝙͣ om̃ia que filius faceret
scientiam tene̾s et ꝑficiens opacõnẽ
consorti. uidit q bonũ. nõ utiq co¬
gnouit quod nesciebat sed plauit
quod placebat. Non qiͣ incognitũ pla¬
cuit opus quia uoc qiͣ incognitꝰ pat̾
qui cõplacint in filio sicut sc̃ptũ ẽ. Hic
est filius meus diloctus in quo cõpla¬
cui. Scit aũt semp filius uoluntatem
putris .⁊ pater filii. et audit patrẽ filiꝰ.
semp et pater filiũ. ꝑ unitatẽ nature
uolundatis atq substancie. Deniq te¬
statur hoc in euarigłio suo filiꝰ dicẽs
ad patrem. Scielum ꝙ sempine audis
Imago ẽ eiũ uisibłis dei filius. Onna
patris qiͣ ymago expͥmit. om̃na eius
qiͣ splendor głe illuminat nob̾ atqma¬
infestat. Uidet et filius patͥs opus
sicut et pater filii. sic̾ ip̃e dñs decł̾iuit
Non potest filius face̾ a se quicꝙͣ uisi

Expanded text:
nomine. et uidit deus quia bonum. dixit nomine. et uidit deus quia bonum. dixit tamquam omnia quae pater uellet scienti et uidit tamquam omnia quae filius faceret scientia tenens et efficiens operatione consorti. uidit quia bonum. non utique cognouit quod nesciebat, sed probauit quod placebat. non quasi incognitum placuit opus, quia nec quasi incognitus pater, qui conplacuit in filio, sicut scriptum est: hic est filius meus dilectissimus, in quo conplacui. scit autem semper filius uoluntatem patris et pater filii, et audit patrem filius semper et pater filium per unitatem naturae, uoluntatis atque substantiae. denique testatur hoc in euangelio suo filius dicens ad patrem: sciebam quod semper me audis. imago est enim laudantium dei filius. omnia patris quasi imago exprimit, omnia eius quasi splendor gloriae inluminat nobis atque manifestat. uidet et filius patris opus sicut et pater filii, sicut ipse dominus declarauit: non potest filius facere a se quidquam nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ illomi causam quam dixinus in¬
telligumus. Nam et ros et gelu ⁊ fri¬
gus et estus scdm hynnũ ꝓpheticũ bñ¬
referis. sed ad ueritateni. laudat
etiam dracones dñm. qr natum eoꝵ¬
et spẽs cum uidet᷑. nõ miuimũ uł
decoris offudit uł inesse ratõnis
ostendit. Et uidit deus quia bonũ est
facit filius quod uult pater loudot pat̾
quod facit filius. Nicl̾ in illo nature
de goneris ĩuenitur cuiꝰ operisa pat̾¬
na non degenerat uoluntatẽ. uidit
itaq nõ ocłis corpolibꝰ intondit sed de¬
finiuit plenitudine̾ gr̃e cõuenirent
michi eius iudiciũ cognosceret᷑ mos
enim solennis etiam de his que di¬
uma sũt disputare. Et quid mirũ
si de ope retractare possent qui de ip̃s
opatoris generatione facĩt q̃stiones
ipm̃ in iudiciũ uocant ipm ĩequalem
atq degenerom asserere conantͦ Ideo
legis. Et dixit deus. Et focit d̾s. Eodẽ
pater et filius maiestatis honoraintur

Expanded text:
propter illam causam, quam diximus, inpropter illam causam, quam diximus, intelligamus. Nam et ros et gelu et frigus et aestus, secundum hymnum propheticum benereferimus, sed ad veritatem. Laudant etiam dracones Dominum et species, cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse rationis ostendit. Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non degenerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporalibus intendit, sed definiuit plenitudini gratiae conuenire, ut mihi eius iudicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis quae diuina sunt disputare. et quid mirum, si de opere retractare possint qui de ipsius operatoris generatione faciunt quaestiones? ipsum in iudicium uocant, ipsum inaequalem atque degenerem adserere conantur. ideo legis et \'diiit deus\' et \'fecit deus\': eodem pater et filius maiestatis honorantur
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ caput nr̃m humor suspensus
uidet᷑ et ꝑ monenta ĩminere. De¬
lerũq enam glacialibus niue¬
uentoꝵ flatibꝰ rigentes aque solidã¬
tur ĩninem et rupto aere nix fun¬
ditur. Neqi eĩ firmamentũ hoc. põt
sine aliquo rũpi frigore. Ideo er fir¬
mamentũ dicit᷑ qd̾ nõ sit ĩualidũ nͨ
remissum unde et de tonit̾bꝰ que
cõcepto intra suũ mbium sp̃n cum
se nehement̾ erupturus mlliserit ma¬
gno cõcrepat sonitu. ait sc̾ptura fir¬
mans tonitrua. Affirmitate eigof¬
mamentũ sit sicut scͥptura nos doc
dicens. Laudate eum in firmam̾to uͥtu¬
tis eius. Nec p̾terit retulisse aliq̾o celos
mentum ad oparoĩas et ideo laudare
celos uł emimerare gł̾iam dei . ãuũtia¬
re firmamontum. sed non qͣi sp̃alia s
os uirtutos interpretati sunt aquos q̃
suꝑ celos sũt. accipimus. hoc qĩ adtra¬
ctatus detorem nob̾tanen non alienũ
udetur. atq obsurdu. sioquas i̾s

Expanded text:
super caput nostrum humor suspensus super caput nostrum humor suspensus videtur, et per momenta imminere. Plerumque etiam glacialibus ventorum flatibus rigentes aquae consolidantur in nivem, et rupto aere nix funditur. Neque enim firmamentum hoc potest sine aliquo rumpi fragore. Ideo et firmamentum 31 dicitur, quod non sit invalidum, nec remissum. Unde et de tonitrubus, quae concepto intra sinum nubium spiritu cum se vehementer erupturus eliserit, magno concrepant sonitu, ait Scriptura: Firmans tonitrua . A firmitate ergo fmatum sit, sicut et scriptura nos docet dicens: laudate eum in firmamento uirtutis eius. nec praeterit rettulisse aliquos caelomentum ad operatonas. et ideo laudare caelos uel enarrare gloriam dei, annuntiare firmamenias virtutes interpretati sunt aquas, quae super coelos sunt. Accipimus haec quasi ad tractatus decorem: nobis tamen non alienum videtur atque absurdum, si aquas veras
Abbreviated transcription (Latin):
zabel ꝑfidia regnabat cum ppłs rega¬
li sacrilegio deseruiret eo ꝙ nemo ĩ
celum ocłos erigebat. nemo eiꝰ auc¬
torem uenerabat᷑. sed ligna ⁊ lapides
adomabant. Unde hoc colligimꝰ qr ⁊ in
maledictõnibꝰ ppłi isrł dixit d̾s. Erit
tibi celum suꝑ caput tuũ ereũ ⁊ t̾ra
tua ferroa. qnͥ p̾cium ꝑfidie luens¬
ppls iudeoꝵ. intemꝑiem celi et t̾re
infecundidite multat᷑. De celo eñi
causa fertilitatis. Deniq et moyses
id bñdictõnib cribuit ioseph. a finibꝰ
celi et pore abyssi fontiuĩ deorsum et
scd̾m horim a solis cursu et acoue¬
nientibꝰ mensibꝰ et auertice montiũ
et collium eternoꝵ dedit eo qd̾ mo¬
dentione celesti t̾raꝵ fecunditas nu
triat᷑. ferrũ ergo celum qd̾ ulłm exũ¬
dat humorem qn nlłis nubibꝰ ymb̾
rumpit᷑. Est eniam ferreũ celum
subobscurus aer. p̾ssus atq nebu¬
losus colore ferrugineo qn̾ rigore
frigoris stringitur t̾ra. tũt ueluti

Expanded text:
zabel perfidia regnabat, cum populus regazabel perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod nemo ad caelum oculos erigebat, nemo eius auctorem uenerabatur, sed ligna et lapides adorabant. unde hoc colligimus? quia et in maledictionibus populi Istrahel dixit deus: erit tibi caelum super caput tuum aereum et terra tua ferrpopulus Iudaeorum intemperie caeli et terrae infecunditate multatur; de caelo enim causa fertilitatis. denique et Moyses id benedictionibus tribui Ioseph a finibus caeli et rore abyssi fontium deorsum et secundum horam a solis cursu et a conuenientibus mensibus et a uertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod moderatione caelesti terrarum fetriatur. Ferreum ergo coelum, quod nullum exsudat humorem, quando nullis nubibus imber rumpitur. Est etiam ferreum coelum subobscurus aer, pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoris stringitur terra, tunc veluti
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscit᷑. Et udet᷑ mͥ nomen celorũ
comune ẽẽ. quia płimos celos scͥptã
testificat᷑. Nomen aũt ẽẽ speciale fir¬
mamentũ. Si quidem et hicita hob.
celũ fc̃m ut om̃e m celestis creature
fabricam comphende̾t. Sic au̾t sp̃alẽ
firmamenti huiꝰ. ext̾iorem soliditate̾
qud̃ dicit᷑ celi firmam̃tũ sicut legimꝰ
in himno ꝓphetico. Benedictus est
in firmamentũ celi. Nam celũ qd̾
tine q imꝑ̾ssastellarũ lumla uelut
signaba bea ͭ tamꝙͣ celatum aplłatur
Sicut argentum quod signis eminẽ¬
tibus refulget. celatum dicimus. u¬
Igitur t̾ra qr obscurior est uinnos
nũcupat᷑ qr lucidus ẽ tamꝙͣ uisibił.
unde puto et illud dcm̃ uolatibia celi
semꝑ uident faciem par̾s mei qui in
celis est. Et uolatilia cirta firman̾itũ
sirca firmam̃tũ celi. eo qd̾ potestates
que sũt in illo uissbiles loco expectẽt
hec om̃ia et subiecta suis heant con¬
spectibꝰ. Deniq clausum celum dcm

Expanded text:
noscitur. Et videtur mihi nomen coelorum commune esse, quia plurimos coelos Scriptura testificatur, nomen autem esse speciale, firmamentum. Siquidem et hic ita habetcoelum factum, ut omnem coelestis creaturae fabricam comprehenderet: hic autem specialem firmamenti hujus exterioris soliditatem, quod dicitur coeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: Benedictus es in firmamento coeli . Nam coelum, tine, quia impressa stellarum lumina velut signa habeat, tamquam caelatum appellatur: sicut argentum quod signis eminentibus refulget, caelatum dicimus, οIgitur terrae, quae obscurior est, οὐρανὸς nuncupatur, quia lucidus est, tamquam visibilis. Unde puto et illud dictum: Volatilia coeli semper vident faciem Patris mei, qui in coelis est . Et: volatilia circa firmamentum circa firmamentum caeli, eo quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec omnia et subiecta suis habeant conspectibus. denique clausum caelum dictum
Abbreviated transcription (Latin):
doce̾t et in lucem desmeret. None̾i ẽ inte¬
grum diei tp̃s et noctis insi fuł̾it expłtũ
uñ et mos semꝑ qiͣ in diem honeste am¬
bulemus et abiciamus oꝑa tenebrarũ.
noctem eñi ad quietem corris datã eẽ co¬
gnoscimꝰ. non ad munu̾s alicuiꝰ et opis
luctionem que sõpno et obluuone tram¬
scurrit᷑. Non sit in nob̾ ꝯmessatõ et ebri¬
etas cubile et ĩpudiacia. non dicamus
tenebre et parietes operiũt nos ⁊qͥs
stit si uidebit altissimus. sed sit in nob̾
amor lucis et cura honestatis. ut tamꝙͣ m̃
diem ambulantes opa nr̃a coram deo lu¬
cere cupianius. Cui ẽ honor. Haus. glia.¬

Expanded text:
doceret et in lucem desinere. non enim est intedoceret et in lucem desinere. non enim est integrum diei tempus et noctis, nisi fuerit expletum. unde et nos semper quasi in die honeste ambulemus et abiciamus opera tenebrarum. noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad excutitur alicuius et operis functionem, quae somno et obliuione transcurritur. non sit in nobis comisatio et ebrietas, cubile et inpudicitia, non dicamus: tenebrae et parietes operiunt nos, et quis scit si uidebit altissimus ? sed sit in nobis amor lucis et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes opera nostra coram deo lucere cupiamus, cui est honor laus gloria
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sicut eĩ uiroꝵ gn̾atio cõputat᷑ et
intlłigit᷑ etiam fem̃aꝵ qr nectũtur
scd̾a potiorib. ita etiã dies nuant᷑. et
noctes estimant᷑ adiũcte. Sic̾ igicur
circuitus unus. ita unꝰ dies. Nã płiqi
qd̾ in se qiͣ in unũ redeat diem et qͣi sep¬
ties inse recurrit. Est aũt hͥ orcuitus
figura: a se incipe et in se reuerti. uñ et
scb̾munũ int̾dum scͥptura dicit. Nam
et si aliis locis scła applłłat iudet᷑ magis
diu̾sitates stutuũ publicoꝵ uł negorũ
significare. quam scłqꝵ successiones
aliquas disfinure. quia dies dru magrꝰ
lux. Manifestum ẽ eĩ: qd̾ male ꝯsciis. et
indignis. dios ille tenebrosus sit. quo
fulgebit in nocencia et mens noxia¬
cruciabit᷑ seterũ qd̾ siue int̾polatione
noctium et successione teneb̃r. dies ꝓpe¬
tuus ille remunationis et̾ne futurus
sit. scͥptura nos docet. pulchre a̾ iucem
fine conclusit ut et aluce ĩchoare diem

Expanded text:
est. sicut enim uirorum generatio conputatur et est. sicut enim uirorum generatio conputatur et intellegitur etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus, ita etiam dies numerantur et noctes aestimantur adiunctae. sicut igitur circuitus unus ita unus dies. nam pleriqquod in se quasi in unum redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autem haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis locis saecula appellat, uidetur magis diuersitates statuum publicorum uel negotiorum significare quam saeculorum successiones aliquas definire — quia dies domini magnus lux; manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia et mens noxicruciabitur. ceterum quod sine interpellatione noctium et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit scriptura nos docet. pulcre autem uicefineline conclusit, ut et a luce incohare diem
Abbreviated transcription (Latin):
uoxtem. Dem̃ ꝙ uespe fuus dicisit et
mane finis nocts. Ergo ut p̾roganuã. et pͥ¬
ea finem noctis adui̾exit. Eousq aũt
noctem diei scͥpta auteferre nõ potuit. ut
lis auctoritate nõis iundicam̾t. Et hacic
scͥpture ẽẽ ꝯsuetudine̾. ut potiore appllatõ¬
ne deputet freꝙ̃tib erempbs ꝓhomꝰ Sid¬
dem et iacob dixit. Dies uite mee pusi¬
li et mali. Et itez. Oñs dies uite mee. Et
dauid. posuit dies anno ꝵ meor. Non dixit
et noctes. Unde adu̾timꝰ. o que nũc in sp̃e ho¬
storie tradunt᷑ ium stacuisse legis ĩposter.
pͥncipium gͦ diei nespa est uox dei est. fat
lux et sc̃a est lux. amis dioi uespa ẽ. Iam
soquens dios ex noctis fino sucredit. Qen¬
tentia a̾ dei euidens q diem pͥmo nocauͣ
lucem et scd̾m uocnuit tenebras noctẽ.
p̃clare etiam inium non pͥmũ diem
dixit. Nam secuto scd̾o̾ et t̾cio die et
deniceps rehiqs pͥmũ potuit dics̾ et hoc
ordinis indebã. Sed legem statuit. ut

Expanded text:
uod uespere finis diei sit et mane finis noctis. ergo ut praerogatiuam et priea finem noctis adiunxit. eo usque autem noctem diei scriptura anteferre non potuit, ut lis auctoritate nominis uindicauerit. et hanc scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras noctem. praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem statuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
illud atq aridum quod sine usu et su¬
auitate potandi sit. Sed reu̾tam̃ ad ꝑ¬
positum. fiat firmamentũ int̾ mediũ
aque. Non mouoit sicut iam dixiqr
supͣ celũ ait. hic dixit fumamentum.
qm̃ et dauid ait. Celi enuarunt głu
dei ec opa manuũ eius annũciat fu¬
mamentũ. hoc ẽ mũdi opus cũ uide¬
tur suũ laudat auetoremImisibilꝰ

Expanded text:
illud atque aridum, quod sine usu et suillud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid ait: caeli enarrant gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiat firmamentum, hoc est: mundi opus, cum uidetur, s
Abbreviated transcription (Latin):
humoris est uł huiꝰ modi mat̾ie qua flã¬
ma ꝯsueuit exurere. Nam siue ex lig¬
iushnt quaqu̾a semiustulatis sed in¬
ter se collisis iguis ꝯussus excipiat᷑
folus etiã flãma adolet ac si de igne ac¬
cẽdus facem siue de flãme lumine lu¬
men acçendas cadem speties ⁊ nata
est lumĩs ac si illud nõ naturalꝰ ignis
adoleuerit sed accedens causa genau̾it
uł hunc saltem cõtemplant᷑ solis calo¬
rem qd̾ diu̾sa ei deus constituit cursꝰ
sin loca et tempoui ne si semp in hisdẽ
moraret᷑ locis quottidiano ea napore
exureret. Mare ip̃m ideo ferũt ip̃i
salsam acq amara aqua habere. ad̾
ea que fluius in freta influat. calore
assumit᷑ tautũq uapore diurno ꝯsu¬
mi ꝙͣ cum cotidie ex diu̾sis aliuorũ
cursibꝰ inueatur. Quod ey solis qͣdam
diuidicatõe fieri ꝑhuibet᷑ qui qd̾ purum
ac leue est sibi rupit. qd̾ graue atqt̾re¬
num relĩquit. Ex quo remanet salsũ

Expanded text:
humoris est, vel hujus modi materiae, quam flamhumoris est, vel hujus modi materiae, quam flamma consuevit exurere. Nam sive ex lignis haud quaquam semiustulatis, sed inter se collisis, ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem: sive de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleverit, sed accidens causa generaverit. Vel hinc saltem contemplentur solis calorem, quo diversa ei Deus constituit cursus sui loca et tempora; ne si semper in iisdem moraretur locis, quotidiano ea vapore exureret. Mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, quod ea quae fluviis in freta influat, calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum
Abbreviated transcription (Latin):
nec ip̃a maria nĩ eius possent restrin¬
gere Et ideo desuꝑ aqua impetu quo¬
dam descendens intantos plepq in¬
bres erumpit᷑ ut flumina lacuo repẽ¬
te repleant᷑ ip̃a maria exundaait. unde
freꝙ̾ter ⁊ solem uidemus madidũatq
rorantem. In quo euidens dat indi¬
cium qd̾ alimentũ sibi aquaꝵad tem¬
periem sui su̾pserit: Tancũ au̾t ĩ ẽ ui
impugnande ueritatis studiũ. ut solẽ
ip̃m negent calide nature eẽ eo qd̃
albus sit et rubicundus aut rutilus
in spetiem ignis. Et ideo aiũt quidã
nec ignitꝰ natura sic et si quid habes
coloris ferũt ee ninuo motu cõuer¬
sionis accedere. Qd̃ ideo dicend̾ pu¬
tant ut nicħ uideat humoris ꝯsu̾e
qi calorem quo humor uł minuit᷑
uł plerq exhaurit᷑. nõ ht n᷑alem.
ped nicħ agunt cũ ista cõponu̾t quia
nicħ int̾est utrũ ex natira calorem
quis heat an ex passione aliqͣ atqr
ex causa. quia ignis om̃s cõsũptor

Expanded text:
nec ipsa maria uim eius possent restinnec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina < ac > lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. unde frequenter et solem uidemus madidum atque rorantem. in quo euidens dat indicium, quod elementum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. tantum autem inest illis inpugnandae ueritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse, eo quod albus sit et non rubicundus aut rutilus in speciem ignis. et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis acctant, ut nihil videatur humoris consumere, quia calorem, quo humor, vel minuitur, vel plerumque exhauritur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista componunt; quia nihil interest, utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, aut aliqua ex causa; quia ignis omnis consumptor
Abbreviated transcription (Latin):
uant᷑ uł exmaniunt᷑ ocomo. Cũ tanta
igit᷑ ub̾tas a quaꝵ sit tam̃ pleꝵq t̾ra
midiane plage torret᷑ ardorib atq
estus soluta fatescit in pulue̾m mise¬
randi agricole labore cõssipto ut freꝙͣtͥ
ad potũ siccatis putens arido gurgite sub¬
sidium uitale deficiat. Et ent quidẽ qñ
dicut abysso deserta eris / et om̃s fluui¬
os siccubo. sic̃ pesaiam futurũ annũci¬
auit Netiã añq ille dies adueĩat diuid
ĩcredibilem opniari. aquaꝵ młtitudi¬
uem. sed respice aduun caloris et in¬
credulus non eris. Multũ ẽ ꝙ ignis ab¬
sorbet qd̾ uł ex illo nob̾ deb eẽ mani¬
festum cum media uasa quedam an
ꝯcepto lumine affigũt corpi. ꝙ ad mod̾
culõ ille om̃em in se iupiat humorem
Quis ig̾ dubitet. ꝙ ignitus other ⁊ ma¬
gno feruens napore inflãmaret acqi
exureret om̃ia nisi lege quadam suico¬
Inberet᷑ auctoris nec flumina nͨ lacur

Expanded text:
uantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta uantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta imeridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino incredibilem opinari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angconcepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus
Abbreviated transcription (Latin):
pauit dispendia ut neq plus ignis ex¬
coqueret noq exubenaret aqua quam
ĩminutio fieret utusq moderata que
et supfluũ detunheretet ncͣum reser¬
uaret. Itaq cum tanta de t̾ris erũpant
maximoꝵ fluenta aĩm: nilus effuso
egiptũ ĩ stagnas flumine damibiꝰ de
occidentalib ꝑtibꝰ barbaioꝵ arq roma¬
noꝵ intersecans ppłos. donoc põto ip̃e
condat᷑. remus de iugo alpiũ usq ĩ ote¬
ani ꝓfirnda cursus suos dirigens roma¬
n memorimdus adu̾sũ feuas gentes
murus ĩpii padus maritimoꝵ cõte¬
atuũ italicis slibadus fide ĩ uector. Foda¬
nus inpido cocitus aursu. tytreni equons
freta scindit ni quo non medicre fertur
nauigium ꝑiculum diuiũt̾ se maris
fluctus et amiuis fluenta decernũt. Itͥqr
de septẽtrionali ꝑte fasis cruicaseis mon¬
tib fusis cũ płibꝰ aliis ĩ euxenum sep̾ci¬
pitat mare. Prolixũ est singłoꝵ ꝑsoqui
flumoꝵ nõĩa qui uł in nr̃m mire diri¬

Expanded text:
perauit dispendia, ut neque plus ignis experauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deri
Abbreviated transcription (Latin):
mobilis ꝑsouerit ita et aqua aũ giniuo¬
ribus aũ edͥscum tl pond̾ibꝰ enimĩat᷑.
Id̾oq nõ sacile supfundit᷑ mare t̾ris isi
cum iubet᷑ exire. Neinde cum ip̃i dicãt
uolui orbem celi stell is ardentibꝰ reful¬
gentem. None diuina pudencia nccio ꝓ¬
dat igins inferuet etiã aqua exundauit
in t̾ris ne assurgentis solis et stellarum
micanciũ ardor exureret. et tenem res
exordia insolitus napor lederet quat son¬
tos fluui lacus iͣrigant t̾ras quia cas in¬
t̾nis quidam ignis uaponit. Uñ eĩ aũt ar¬
bores germĩarent aut frumenta aũ sata
ꝓrũperẽt uł orta coquerent᷑ nͥ ea int̾ior
quoque ignis animaret qui etiã de saxis
ligno exilit. Ergo sit̃ ncͣcia ignis creatura
ita et aqua rest̾ngit iguem Ideo qͥ pon¬
dere ⁊ mensura examĩaut innu̾sa nu
in libro Iob legimus. aciens ułreꝵ facilẽ
defcm̃ fore uł solutõem unuu̾sitatis. si alte¬
rum exuperaret᷑ ab alt̾o ita utͥusq tem¬

Expanded text:
et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necedat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum exordia insolitus uapor laederet. quanti fontes fluuii lacus inrigant terras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbores germinarent aut frumenta uel sata prorumperent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis animaret? qui etiam de saxis ligno exilit. ergo sicut necessaria ignis creatura, ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersaunin libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque tem
Abbreviated transcription (Latin):
re in fupiora fine ullo repagło ĩpossi¬
bile hẽtur s quid ĩpoᷤ. ei qui dedit¬
ut infirmus dicat. om̃ia possũ in doo
nubibus gen̾etur an sinus nubiũ
colligat᷑. uidemꝰ plepq exire nubes
de montib. Quero utrũ de t̾ris ascẽ¬
dat aqua an oa que suꝑ celos est. Lar¬
go ymbre descendat. Si ascendit uti¬
q cõtra naͣm est. ut ascendat in suꝑi¬
ora que grnuor ẽ. et portet᷑ aere cũ
aer subtilior sit aut si cõciti orbis
tocius motu rapitur aqua sic̾ uno
orbe rapit᷑ ita sitno orbe diffundũ¬
tur. Si fundi ut uolũt nõ defiunt uti¬
q non desinit rapi. Qina si axis celi
semꝑ mouet᷑ et oqua semꝑ aurit᷑. si
descendit. Manet ergo iugit̾ supͣ celos
que hab unde descendat. Deinde qͥd
obstat si co̾ficeant᷑ quia supͣ celos su¬
spensa sit : Nam quo u̾bo dicãt t̾ͥram
in modio õe suspensam et ĩmoblem mane̾
cum utiq grauior sit ꝙͣ aqua. oi rõne pos¬

Expanded text:
re in superiora sine ullo repagulo impossire in superiora sine ullo repagulo impossibile habetur. Sed quid impossibile ei qui dut infirmus dicat: Omnia possum in eo qnubibus generetur, an sinu nubium colligatur. Videmus plerumque exire nubes de montibus. Quaero utrum de terris ascendat aqua, an ea quae super coelos est, largo imbre descendat. Si ascendit, utique contra naturam est, ut ascendat in superiora quae gravior est, et portetur aere, cum aer subtilior sit. Aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur, ita summo orbe diffunditur. Si fundi, ut volunt, non desinit, utique non desinit rapi: quia si axis coeli semper movetur, et aqua semper hauritur. Si descendit; manet ergo jugiter supra coelos quae habet unde descendat. Deinde quid obstat si confiteantur quia aqua supra coelos suspensa sit? Nam quo verbo dicunt terram in medio esse suspensam, et immobilem manere, cum utique gravior sit quam aqua; ea ratione pos
Abbreviated transcription (Latin):
Deus est qui dic̃ uenabłis nature i¬
estimabłis magnitudine ĩmensus ĩ
renuimi̾ationib. in cõp̾hensibłis ĩ opi¬
bus eius. Cuiꝰ altirudiem sap̃ie quis
ĩuestigare est facilis ⁊. S dicͭ filio
.i. binchio suo dic̾ uirtutis suo dit̃
sapie sue. dic̾ iusticie. Et facit filius qͣĩ
potens. fuc̾ dĩ uirtus dei. fac̾ qͣi sapĩa
dei. fac̾ qͣi iusticia diuina. Qum ħau¬
dis quid minaris si supͣ firmam̾tã celi
potuit tante maiestatis opatõne mda
suspendi. De aliis ħ collige. de his que
uident᷑ ocłis hõinum. quom ad iudooꝵ
transitum. si rõnem qͥris seunda diui¬
serit. Non solet hoc ẽẽ nate. ut aquase
discernat ab aqua. et ĩꝑfunco int̾fusi¬
oues aquaꝵ t̾re medio separent᷑. Sela¬
et firmamenti sp̃e cursũ suũ ĩ solito fi¬
ne frenarũt. Nõne potuit etiã aliter
hebreum ppłm lib̾a̾re ᷑ a t̾ uolrit ostẽ¬
dere ut eo spectacło ⁊̃ illa q̃ non uidisti
estimares eẽ credenda. Iordanis quoq

Expanded text:
it, uenerabilis naturae, inaestimabilis magnitudine, inmensus in remunerationibus, inconprehensibilis in operibus eius, cuius altitudinem sapientiae quis inuestigare facilis ? sed dicit filio id est brachio suo, dicit uirtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit iustitiae. et facit filius quasi potens, facit quasi uirtus dei, facit quasi sapientia dei, facit quasi iustitia diuina. cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum caeli potuit tantae maiestatis operatione unda suspendi? De aliis haec colligite, de his quae uidentur oculis hominum, quomodo ad Iudaeorum transitum, si rationem quaeris, se unda diuiserit. non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. gelat firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare ? sed tibi uoluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non uidisti aestimares esse credenda. Iordanes quoque