comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. habere uerbũ sempi¬
ternũ sibiq quo ȩternũ:
Nisi forte dicendũ ẽ. ipsa
possibilitatẽ cogitacionis. qm̃
id quod scitur &iã quando
non cogitatur potest tam̃
uera citer cogitari uerbũ
esse tam ꝑpetuũ quã scien¬
tia ipsa perpetua est: Sed
quomodo ẽ. uerbũ quod
non dũ cogitationis sui.¬
uisione formatũ est. Quo¬
modo erit simile scienciȩ
dequa nascitur si eius non
habet formã: Et ideo iam
uocatur uerbũ quia potest
habere: Tale est enim ac
sidicatur. ideo iã uocan¬
dũ ẽẽ uerbũ quia potest
esse uerbũ: Sed quid est
qđ potest ẽẽ uerbũ. & ideo
iam dignũ est uerbi no¬
mine: Quid ẽ in quã hoc
formabile. nonq forma¬
tũ nisi quidalammentis.
nr̃e qđ hic atq ac uolubili
quadã motione iactamꝰ
cũ anobis nunc hoc nunc
illud sic̃ inuentũ fuerit
uel occur rerit cogitatur:
Et nunc fit uerũ uerbum
quando illut qđ nos dixi
uolubili motione iactare:
Ad id quod scimus ꝑuenit.
atq inde formatur eius

Expanded text:
erbum sempiternum sibique coaeternum. Nisi forte dicendum est, ipsam possibilitatem cogitationis, quoniam id quod scitur, etiam quando non cogitatur, potest tamen veraciter cogitari, verbum esse tam perpetuum, quam scientia ipsa perpetua est. Sed quomodo est verbum, quod nondum in cogitationis visione formatum est? Quomodo erit simile scientiae de qua nascitur, si ejus non habet formam, et ideo jam vocatur verbum quia potest habere? Tale est enim ac si dicatur, ideo jam vocandum esse verbum quia potest esse verbum. Sed quid est quod potest esse verbum, et ideo jam dignum est verbi nomine? Quid est, inquam, hoc formabile nondumque formatum, nisi quiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum verbum, quando illud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus
Abbreviated transcription (Latin):
equales semꝑ enim natura
miror ẽ faciente que facta
est: & tunc quidẽ uerbum
nr̃m no erit falsũ quia nes
mentiemur neq fallemur:
lus inalia euntes atq re¬
deuntes sed omnẽ scienciã
nr̃am uno simul conspectu
uidebimꝰ: Tam̃ cũ & hoc fu¬
erit si & hoc fuerit forma¬
ta erit creatura quȩ for¬
mabili fuit. ut nihil iam
desit eius forme adquam
ꝑuenire deberet: Sed. ta¬
men quȩ quanda nõ erit
illi simplicitati: ubi non for
mabile aliquid formatũ
uel reformatũ est: Sed for¬
ma neq informis neq for¬
mata: ipsa sibi &ena est
inmutabilis que substancia:
Satis depatre & filio quan¬
tum ꝑ hoc speculũ atq in
hoc enigmate uidere po¬
tuimus locuti sum:

Expanded text:
aequales. Semper enim natura aequales. Semper enim natura minor est faciente, quae facta est. Et tunc quidem verbum nostrum non erit falsum, quia neque mentiemur, neque fallemur: b aliis in alia euntes atque redeuntes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus: tamen cum et hoc fuerit, si et hoc fuerit, formata erit creatura quae formabilis fuit, ut nihil jam desit ejus formae, ad quam pervenire deberet: sed tamen coaequanda non erit illi simplicitati, ubmabile aliquid vel formatum vel reformatum est, sed forma neque informis neque formata ipsa sibi est aeterna immutabilisque substantia; Satis de Patre et Filio, quantum per hoc speculum atque in hoc aenigmate videre potuimus, locuti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
Ua propt̃ ita dicitur
illud dĩ uerbũ ut dĩ
cogitatio non dicatur nec.
aliquid ẽẽ quasi uolubile
credatur indeo: qđ nunc
accipiat. nunc recipiat.
formam ut uerbũ sit. eãq
possit amit tere atq infor¬
miter qđ amodo uolutari:
Bene quippe nouerat uerba
& iuim cogitationis inspexe¬
rat locutor egregius qui
dixit in carmine secũq uo¬
luta teuentus belliuarios
idest cogit. Non ergo ille
dĩ filius cogitatio dĩ. sed
uerbũ dĩ dicitur: Cogita¬
cio quippe nr̃a ꝑueniens ad
id qđ scimus atq indefor¬
mata uerbũ nr̃m uerũ est:
Et idco uerbũ dĩ sine cogi¬
tatione dĩ debet intelligi.
ut forma ipsa simplex in¬
possit informe: dicuntur
quidẽ &iã inscripturis scĩs
cogitationes dei: sed eo lo¬
cutionis modo quo ibi &
obliuo dĩ dicitur: Quȩ
utiq ad ꝓprietatẽ indeo
nulla. ẽ: Quã obrẽ cum
tanta sit nunc inisto enig¬
mate dissimilitudo dei &
uerbi dĩ in qua tamen nõ
dissimilitudinẽ ad tendit:
Nec tunc natura illi erimꝰ

Expanded text:
uapropter ita dicitur illud Dei Verbum, ut Dei cogitatio non dicatur, ne aliquid esse quasi volubile credatur in Deo, quod nunc accipiat, nunc recipiat formam, ut verbum sit, eamque possit amittere, atque informiter quodam modo volutari. Bene quippe noverat verba, et vim cogitationis inspexerat locutor egregius, qui dixit in carmine, Secumque volutat Eventus belli varios: id est, cogitat. Non ergo ille Dei Filius cogitatio Dei, sed Verbum Dei dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id quod scimus, atque inde formata, verbum nostrum verum est. Et ideo Verbum Dei sine cogitatione Dei debet intelligi, ut forma ipsa simplex inpossit informe. Dicuntur quidem etiam in Scripturis sanctis cogitationes Dei; sed eo locutionis modo, quo ibi et oblivio Dei dicitur, quae utique ad proprietatem in Deo nulla est. 26. Quamobrem cum tanta sit nunc in isto aenigmate dissimilitudo Dei et Verbi Dei, in qua tamen nonndissimilitudinem attendit, nec tunc natura illi erimus
Abbreviated transcription (Latin):
Quia hec omĩa testimorus cre¬
didimus aliorũ: Quod si absur
rimũ ad didisse nr̃ȩ sciencie cõ¬
fidendũ est: Hec igitur omnia
& quȩ perseipsũ & que ꝑsensum
sui corporis. & que testimoniis
aliorũ ꝑcepta soit animꝰ huma¬
nus. tes auro morie condita te¬
net. ex quib gignitur uerbum
uerũ quando qđ scimus loqui¬
mur: Sed uerbũ ante omnẽ
sonũ ante omnẽ cogitationẽ
soni : tunc enim ẽ uerbũ simil¬
limũ rei notȩ dequa gignitur
& ymago eius: Qm̃ deuisione
sciencie uisio cogitationis exo¬
ritur qđ est uerbũ lingue nul¬
lius uerbũ: Uerũ dereuera ni¬
hil desuo abens sed totũ deil¬
la sciencia dequa nascitur:
Nec inter est quando iddidi¬
cerit qui qđ scit loquitur ali¬
quando enim statim ut discit.
hoc dicit dum tam̃ uerbũ sit
uerũ. idest denotis reb exortũ¬

Expanded text:
quia haec omnia testimoniis crequia haec omnia testimoniis credidimus aliorum. Quod si absurdrimum addidisse nostrae scientiae confitendum est. 22. Haec igitur omnia, et quae per se ipsum, et quae per sensus sui corporis, et quae testimoniis aliorum percepta scit animus humanus, thesauro memoriae condita tenet, ex quibus gignitur verbum verum, quando quod scimus loquimur, sed verbum ante omnem sonum, ante omnem cogitationem soni. Tunc enim est verbum simillimum rei notae, de qua gignitur et imago ejus, quoniam de visione scientiae visio cogitationis exoritur, quod est verbum linguae nullius; verbum verum de re vera, nihil de suo habens, sed totum de illa scientia de qua nascitur. Nec interest quando id didicerit; qui quod scit loquitur; aliquando enim statim ut discit, hoc dicit; dum tamen verbum sit verum, id est, de notis rebus exortu
Abbreviated transcription (Latin):
animus alterũ earũ. que ꝑseip¬
sum Multa illi filiosofi garrier̃
contra corporis sensus: anima aut̃
quasdã firmissimas ꝑseipsũ per¬
ceptiones rerũ uerarũ quale illud
est quod dixi. scio me uiuere.
ne qua quã indubiũ uocare po¬
tuer̃: Sed absit anobis ut ea
quȩ ꝑsensus corporis didicimus.
uera ẽẽ dubitemus Per eos qui¬
pe didicimꝰ cęlũ & terra & ea
que in eis nota sunt nobis quan¬
tũ ille qui & nos & ipsa cõdidit.
in notescere nobis uoluit: Ab sit
&iã ut scire nos negemꝰ que tes¬
timonio dicimus aliorũ: Alio¬
quin ẽẽ nescimꝰ oceanũ: Nescimꝰ
esse terras atq urbes. quascele¬
berrima fama cõmentlat: Hesci¬
mus fuisse: homines & oꝑa eoꝵ.
quȩ historica leccione didicimꝰ:
Nescimus quȩ cotidie unde cum¬
q nunciant᷑: Et indicus consonis
constantib que firmatur: Postre.¬
mo. nescimꝰ in quibus locis uel ex
quib hominib fuerimus exorti:

Expanded text:
animus, alterum earum quae per se ipanimus, alterum earum quae per se ipsum: multa illi philosophi garrierunt contra corporis sensus; animi autem quasdam firmissimas per se ipsum perceptiones rerum verarum, quale illud est quod dixi, Scio me vivere, nequaquam in dubium vocare potuerunt. Sed absit a nobis ut ea quae per sensus corporis didicimus, vera esse dubitemus: per eos quippe didicimus coelum et terram, et ea qui in eis nota sunt nobis, quantum ille qui et nos et ipsa condidit, innotescere nobis voluit. Absit etiam ut scire nos negemus, quae testimonio didicimus aliorum: alioquin esse nescimus Oceanum; nescimus esse terras atque urbes, quas celeberrima fama commendat; nescimus fuisse homines et opera eorum, quae historica lectione didicimus; nescimus quae quotidie undecumque nuntiantur, et indiciis consonis contestantibusque firmantur; postremo nescimus in quibus locis, vel ex quibus hominibus fuerimus exorti;
Abbreviated transcription (Latin):
Quis ẽ qui huic nõ inpudentis¬
simẽ dicat forsitan falleris cũ
ꝓfecto ubi cũq falliatur falli.
se tamen nolle nõ fallitur: &
si hoc scire se dicat.: addidit qͣn¬
tũ uult rerũ numerũ cognita¬
rũ & numerũ ẽẽ pręspicit in¬
finitũ qui enim dicit nolo me
falli & hoc me nollescio. & hoc
me scire scio: iam & sinon com¬
moda & lacucione potest hic
infinitũ numerũ ostendere:
& alia repperiunt᷑ que aduer¬
sus ac ademicos ualeat. qui ni¬
chil ab homine sciri posse con¬
tendunt: Sed modus exiben¬
dus est adibent presertim quia
oꝑe isto non hoc suscepimus:
Sunt inde libri tres nr̃i primo
nr̃e cõuersionis tẽpore scripti :
quos qui potuerit & uoluerit
legere lectos que intellexerit.
nihil eum ꝓfecto quȩ̨ abeis cõ¬
tra ꝑceptionẽ ueritatis argum̃¬
ta multa inuenta sunt. ꝑmo¬
uebunt: Cum enim duo sunt
genera rerũ quȩ sciunt unũ ea¬
rũ quȩ ꝑsensus corporis ꝑcipit

Expanded text:
Quis est qui huic non impudentisQuis est qui huic non impudentissime dicat, Forsitan falleris? cum profecto ubicumque fallatur, falli se tamen nolle non fallitur. Et si hoc scire se dicat, addit quantum vult rerum numerum cognitarum, et numerum esse perspicit infinitum. Qui enim dicit, Nolo me falli et hoc me nolle scio, et hoc me scire scio; jam et si non commoda elocutione, potest hinc infinitum numerum ostendere: et alia reperiuntur, quae adversus Academicos valeant, qui nihil ab homine sciri posse contendunt. Sed modus adhibendus est, praesertim quia in opere isto non hoc suscepimus. Sunt inde libri tres nostri, primo nostrae conversionis tempore conscripti, quos qui potuerit et voluerit legere lectosque intellexerit, nihil eum profecto quae ab eis contra perceptionem veritatis argumenta multa inventa sunt, permovebunt. Cum enim duo sint genera rerum quae sciuntur, unum earum quae per sensus corporis percipit
Abbreviated transcription (Latin):
manã scienciã ꝑpauca s̃: Nisi quia
inuno quoq genere. ita multipli¬
cantur. ut nõ solũ pauca nõ sit.
uerũ &iã repperiant᷑ ꝑ infinitum
numerũ tendere Qui enim dicit
est: Sic potest addere quartum
& quintũ & in numerabila sisuffi¬
ciat: Sed quia innumerabilẽ
numerũ uel cõprehendere sin¬
gula addendo uel dicere innu¬
merabilit̃ nõ potest. hoc ipsum
certissime conprehendit ac dic̃
& ueru hoc ẽẽ & tã innumera¬
bile. ut uerbi eius infinitu nu¬
merũ. non possit cõprehendere
ac dicere Hoc & inuoluntate
certa similiter aduerti potest:
Quis est enim cui nõ inpudent̃
respondeatur forte falleri di¬
centi uolo beatus ẽẽ & si dicat
scio me hoc uelle & hoc me scire
scio iã his duobus & tercium
potest addere qđ hec duo sciatꝰ
& quartũ qđ hec duo scire se
sciat: & similit̾ in infinitum nu¬
merũ ꝑgere Itẽ siqui spiã di¬
cat errare nolo nõ ne siue err&

Expanded text:
manam scientiam, perpauca sunt; nisi quia manam scientiam, perpauca sunt; nisi quia in unoquoque genere ita multiplicantur, ut non solum pauca non sint, verum etiam reperiantur per infinitum numerum tendere. Qui enim dicit, est: sic potest addere et quartum, et quintum, et innumerabilia, si sufficiat. Sed quia innumerabilem numerum vel comprehendere singula addendo, vel dicere innumerabiliter non potest, hoc ipsum certissime comprehendit ac dicit, et verum hoc esse, et tam innumerabile, ut vere ejus infinitum numerum non possit comprehendere ac dicere. Hoc et in voluntate certa similiter adverti potest. Quis est enim cui non impudenter respondeatur, Forte falleris, dicenti, Volo beatus esse? Et si dicat, Scio me hoc velle, et hoc me scire scio; jam his duobus et tertium potest addere, quod haec duo sciat; et quartum, quod haec duo scire se sciat, et similiter in infinitum numerum pergere. Item si quispiam dicat, Errare nolo; nonne sive erret
Abbreviated transcription (Latin):
Intima sciencia ẽ: que nos uiue¬
re scimꝰ. ubi ne illud quidẽ ac¬
ademicꝰ dicere potest. fortasse
dormisset nescis & in somnis ui¬
uidet Uisa quippe somnianci¬
ũ simillima eẽ uisis uigilanciũ
qui signorat: Sed qui certus ẽ
de suȩ uere sciencia: non in ea
dicit scio me uigilare. sed scio
me uiuere. Siue ergo dormi¬
ad. siue uigilet uiuit. Nec in ea
sciencia ꝑsomnia falli potest
Quia & dormire & in somis uide.¬
re uiuentis est. nec illud potest.
ac ad emicus aduersus istã scien¬
ciam dicere furis fortassis & ne¬
scis quia sanorũ uisis simillima
sunt &iã uisa furenciũ: Sed qͥ
furit : uiuit: Nec contra ac ad¬
emicos dicit. scio me non furre:
sed scio me uiuere: Num quam
ergo falli nec mentiri potest.
qui se uiuere dixerit scire:
Millenitaq fallaciũ uisorũ ge¬
rinera obiciantur eiqui dicit.¬
scio me uiuere: nihil horũ tune¬
bit. quando & qui fallitur uiuit:
Sed sitalia sola ꝑtinent adhu¬

Expanded text:
Intima scientia est qua nos viveIntima scientia est qua nos vivere scimus, ubi ne illud quidem Academicus dicere potest: Fortasse dormis, et nescis, et in somnis vides. Visa quippe somniantium simillima esse visis vigilantium quis ignorat? Sed qui certus est de vitae suae scientia, non in ea dicit, Scio me vigilare; sed, Scio me vivere: sive ergo dormiat, sive vigilet, vivit. Nec in ea scientia per somnia falli potest; quia et dormire et in somnis videre, viventis est. Nec illud potest Academicus adversus istam scientiam dicere, Furis fortassis et nescis; quia sanorum visis simillima sunt etiam visa furentium: sed qui furit vivit. Nec contra Academicos dicit, Scio me non furere; sed, Scio me vivere. Nunquam ergo falli nec mentiri potest, qui se vivere dixerit scire. Mille itaque fallacium visorum genera objiciantur ei qui dicit,Scio me vivere; nihil horum timebit, quando et qui fallitur vivit. Sed si talia sola pertinent ad hu
Abbreviated transcription (Latin):
Primo ipsa sciencia dequaue¬
raciter cogitatio nr̃a format᷑
quado quȩ scimꝰ loquimur qualis
aut quanta potest homini ꝓue¬
nire quã libet peritissimo atq
doctissimo: Exceptis enim quȩ
inanimũ ueniunt. asensibus cor¬
poris inquib tam multa aliter
sunt quã uidentur ut eoꝵ ueri¬
similitudine nimiũ constipatus sanꝰ
sibi uideatur ẽẽ qui insant: Unde
ac ademica philosofia sic inualuit
ut de omnibꝰ dubitans multo mi¬
seruis insanir&:
Uis ergo exceptis que corporis
sensibus in animũ ueniunt quan¬
tum rerũ remanet qđ ista sciamꝰ
sicuti nos iuiuere scimꝰ. ne aliqua¬
ueri similitudine forte fallam᷑.
qm̃ certũ est &iã eũ quifallit᷑
uiuere. nec in eis uisis habentur.
hec quȩ obiciuntur extrinsecus.
ut in es sic fallatur oculus quẽ¬
admodũ fallitur icum inaquare
I mus
uidetur infactus & nauigantibꝰ
turres moueri. & alia scienciaꝵ
que alit̾ s̃ quã uidentur quia
nec ꝑ ocułu carnis hoc cernit᷑:

Expanded text:
Primo ipsa scientia, de qua veraciter cogitatio nostra formatur, quando quae scimus loquimur, qualis aut quanta potest homini provenire, quamlibet peritissimo atque doctissimo? Exceptis enim quae in animum veniunt a sensibus corporis, in quibus tam multa aliter sunt quam videntur, ut eorum verisimilitudine nimium constipatus, sanus sibi esse videatur qui insanit; unde Academica philosophia sic invaluit, ut de omnibus dubitans multo miserius insaniret: his ergo exceptis quae a corporis sensibus in animum veniunt, quantum rerum remanet quod ita sciamus, sicut nos vivere scimus? in quverisimilitudine forte fallamur, quoniam certum est etiam eum qui fallitur vivere; nec in eis visis hoc habetur , quae objiciuntur extrinsecus, ut in eo sic fallatur oculus, quemadmodum fallitur cum in aqua remus videtur infractus, et navigantibus turres moveri, et alia sexcenta quae aliter sunt quam videntur; quia nec per oculum carnis hoc cernitur.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc non potest. nec est infir¬
mitas ista sed firmitas. quia
falsa ẽẽ nõ potest ueritas:
Nouit itaq omnĩa ds̃ pater
inseipso : nouit infilio: Sed
inseipso tã quã seipsũ: Infilio
tam quã uerbũ suũ. quod est
dehis omnibus quȩ s̃ inseipso:
Omĩa similiter nouit & filius
inse scilicet . tam quã ea quę
nata s̃ dehis quaẜpat̃ nouit
inse ipso: Inpatre aut̃ tam¬
quã ea dequib nata sunt.
que ipse filius nouit inscipso
Sciunt ergo inuicẽ pater &¬
& filius. sed illegig nendo
ille nascendo. & omnia quęs
in eoꝵ sciencia in eoꝵ sapiencia
in eoꝵ essencia unus quisq eoꝵ
simul uidet non particulatim
aut singillatim uelut anter¬
nante conspectu. hinc illuc
alia sed ut dixi simul om̃a
uident. quoꝵ nullũ ẽ qđ ñ
illud qđ non habet sonum
neq cogitationẽ soni. sed eiꝰ
rei quã uidendo intus di¬
cimꝰ & ideo nullius lingue ẽ:
atque inde ut cũq simile
est in hoc enigmate illi uer

Expanded text:
hoc non potest, nec est infirhoc non potest, nec est infirmitas ista, sed firmitas, qua falsa esse non potest veritas. Novit itaque omnia Deus Pater in se ipso, novit in Filio: sed in se ipso tanquam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater novit in se ipso: in Patre autem, tanquam ea de quibus nata sunt, quae ipse Filius novit in se ipso. Sciunt ergo invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc,alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quorum nullum est quod non illud quod non habet sonum neque cogitationem soni, sed ejus rei quam videndo intus dicimus, et ideo nullius linguae est; atque inde utcumque simile est in hoc aenigmate illi Verb
Abbreviated transcription (Latin):
erbũ ergo dĩ patris unide¬
nitus filius ꝑ omĩa patri
similis & equalis ds̃ dedõ lum̃
delumine. sapiencia desapien¬
cia. essencia de essencia est
hoc omnino quod pater. nõ
tam̃ pat̾: Quia iste filius
ille pat̃. hac ꝑ hoc nouit om̃a
quȩ nouit pat̾: Sed ei nosse
depatre est. sic̃ ẽẽ: Nosse enĩ
& ẽẽ ibi unũ est & ideo patri
sicuti nõ ẽẽ ẽ afilio ita nec nõ.¬
se: Pro inde tãquã se ipsum
dicens pat̾ genuit uerbum
sibi. ȩquale ꝑ omnia: Non
enim seipsũ integre ꝑfecte¬
que dixisset: si aliquid mi¬
nus aut amplius eẽt in eius
uerbo quã in ipso: Ibi illud
summe agnoscitur est. est.
non. nõ. & ideo uerbũ hoc ue¬
re ueritas ẽ. qm̃ quic quid
ẽ in ea sciencia. de qua est
genitũ in ipso est: Quod aut̃
inea nõ est nec in ipso ẽ. & fal¬
sum habere aliquid hoc uer¬
bũ num quã potest : quia in¬
mutabilit̾ sic se habet de quo¬
facere quic quã nisi quod
uiderit patrẽ facientẽ potemꝰ

Expanded text:
erbum ergo Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis et aequalis, Deus de Deo, lumen de lumine, sapientia de sapientia, essentia de essentia; est hoc omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille Pater. Ac per hoc novit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in ipso. Ibi summe illud agnoscitur, Est, est; Non, non . Et ideo Verbum hoc vere veritas est: quoniam quidquid est in ea scientia de qua genitum est, et in ipso est; quod autem in ea non est, nec in ipso est. Et falsum habere aliquid hoc Verbum nunquam potest: quia immutabiliter sic se habet, ufacere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Potenter
Abbreviated transcription (Latin):
Similima enim est usio cogi¬
tationis. uisionis scientiȩ: Nam
quando ꝑsonũ dicitur uel ꝑ
ali quod corporale signum.
nõ dicitur sicuti est. sed sicut
potest uideri audiriue ꝑcor¬
pus quando ergo quod est
innoticia. hoc est in uerbo:
lis expecta l. tur ab homine.:
ut quod ẽ inista. hoc sit & illo:¬
& quod nõ est inista non sit¬
& in illo: hic agnoscitur est ẽ.
nõ nõ: Sic accedit quantum
potest ista similitudo imagi¬
nis facte: ad illã similitudinẽ
imaginis natę. qua dĩ filius
patri ꝑ omnia. substancialit̃
similis p̃dicatur: Anim ad¬
uertenda ẽ in hoc in enigmate
&iã istauerbi dĩ simili¬
tudo: quod sic̃ deillo uerbo

Expanded text:
Simillima est enim visio cogiSimillima est enim visio cogitationis, visioni scientiae. Nam quando per sonum dicitur, vel per aliquod corporale signum, non dicitur sicuti est, sed sicut potest videri audirive per corpus. Quando ergo quod in notitia est, hoc est in verbo, lis exspectatur ab homine, ut quod est in ista, hoc sit et in illo; quod non est in ista, non sit et in illo; hic agnoscitur, Est, est; Non, non . Sic accedit, quantum potest, ista similitudo imaginis factae ad illam similitudinem imaginis natae, qua Deus Filius Patri per omnia substantialiter similis praedicatur. Animadvertenda est in hoc aenigmate etiam ista Verbi Dei similitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
cum accepiss&is a nobis uerbũ
auditus dĩ accepistis nõ ut
uerbum hominũ sed fẽc est
uere uerbũ dĩ & inmi merabi¬
lia similiter inscripturis dicun¬
tur dedi uerbo quod insonis
multarũ diuersarũ linguarũ
ꝑ corda & hora disseminatur
humana: Ideo aut̃ uerbum
dicitur. quia doctrina di¬
uina traditur non humana:
mus qualiter i eumque ꝑ anc
similitudinẽ nunc uidere de
quo dictũ est ds̃ erat uerbũ:
De quo dictũ est. omnia ꝑ ip¬
sum facta s̃: De quodictũ est
uerbũ caro factu ẽ: De quo
dictum ẽ. fons sapienciȩ uerbũ
dĩ in excessis: Per ueniendũ est
ergo ut illud uerbũ hominis.
aduerbũ rationalis animantis.
aduerbũ non dedõ natȩ sed
adeo facte imaginas dei quod
neque ꝓlatiuũ est sono. neq
cogitatiuũ insimilitudine soni
qđ alicuius lingus̨ ẽẽ necesse
sit: Sed quod omnia quib
significatur signa p̾cedit. &¬
gignitur descientia quȩ man&
in animo. quando eadem scien¬
cia intus dicitur. sicuti est:

Expanded text:
Cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicuti est vere verbum Dei . Et innumerabilia similiter in Scripturis dicuntur de Dei verbo, quod in sonis multarum diversarumque linguarum per corda et ora disseminatur humana. Ideo autem verbum Dei dicitur, quia doctrina divina traditur, non humana. mus qualitercumque per hanc similitudinem nunc videre, de quo dictum est, Deus erat Verbum; de quo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt; de quo dictum est, Verbum caentiae Verbum Dei in excelsis . Perveniendum est ergo ad illud verbum hominis, ad verbum rationalis animantis, ad verbum non de Deo natae, sed a Deo factae imaginis Dei, quod neque prolativum est in sono, neque cogitativum in similitudine soni, quod alicujus linguae esse necesse sit, sed quod omnia quibus significatur signa praecedit, et gignitur de scientia quae manet in animo, quando eadem scientia intus dicitur, sicuti est.
Abbreviated transcription (Latin):
tacente ore corporis nec soli
numeri syllabarũ uerũ &iã
modi canti lenarũ cũ sint
corporales & adeũ qui uocat᷑
audit᷑ sensũ corporis ꝑtinen¬
tes. ꝑ incorporeas quas dam
imagines suas prestos cogi¬
tantibꝰ. & tacite cunta ista
uolentibꝰ: Sed transeunda s̃
hȩc ut adillut ꝑueniat᷑
hominis uerbũ ꝑ cuiũs qua¬
lem cumq similitudinẽ sic̃
in enigmate uideatur. ut cũq
dĩ uerbũ: Non illut quod
factũ est adillũ uet illum ꝓ¬
phetã & dequo dictũ est. uer¬
bum aut̃ dĩ crescebat & mul

Expanded text:
tacente ore corporis: nec solum tacente ore corporis: nec solum numeri syllabarum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vocatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud perveniatur hominis verbum, per cujus qualemcumque similitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum prophetam, et de quo dictum est, Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
Pro inde uerbũ quod foriꝰ
sonat signũ est uerbi quod
intus lucet cui magis uerbi cõ¬
petit. nom̃: Nam illud quod
ꝓfertur carnis hore uox uerbi
est: Uerbũ que & ipsũ dict̃
p̃ter illud aquo ut foris appa¬
reret ad sumtũ ẽ: Ita enim
uerbum nr̃m uox quod amͦ
modo corporis fit adsumm̃do
aeam inqua manifestetur sen¬
sibus hominũ: Sĩc uerbũ dĩ
caro factũ ẽ ad sũmendo eã
in qua & ipsũ manifestaretur
sinsilius hominũ: & sicut uer¬
bum nr̃m fit uox nec muta¬
bũ dĩ caro quidẽ factũ est.
sed absit ut mutaretur incar¬
nẽ: Ad sum mendo quippe
illã : non ineã se consumendo
Et hoc nr̃m uox fit & illit
caro factum est: Qua ꝓpt̾
qui cuput adqualem cumq
similitudinẽ dĩ uerbi. quam
us ꝑmulta dissimilẽ ꝑuenire.
non intueatur uerbum nr̃m
quod sonat in auribus nequan¬
do uoce ꝓfert᷑ nequado silen¬
cio cogitatur: Omniũ namq
sonanciũ uerba linguarum.
&iã insilencio cogitantur:
Et carmina ꝑcurrunt᷑ animo

Expanded text:
Proinde verbum quod foris sonat, signum est verbi quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen. Nam illud quod profertur carnis ore, vox verbi est: verbumque et ipsum dicitur, propter illud a quo ut foris appareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum Dei caro factum est, assumendo eam in qua et ipsum manifestaretur sensibus hominum. Et sicut verbum nostrum fit vox, nec mutabum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe illam, non in eam se consumendo, et hoc nostrum vox fit, et illud caro factum est. Quapropter quicumque cupit ad qualemcumque similitudinem Verbi Dei, quamvis per multa dissimilem, pervenire, non intueatur verbum nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo,
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ testimo niũ: Nam in euan¬
gelio scđm iohannẽ sic legit᷑
Amen am̃ dico uobis: qđ uiꝰ
ex uobis tradet me: Aspicie
Quis est dequo dicet: Ecce
innuendo dixit. qđ sonando
dicere nõ audebat: Sed hȩc
atq uiꝰ modi signa corporalia.
siue auribus. siue oculis. p̾sen¬
tibus quibus loquimur exi¬
bemus: Inuente s̃ &iã litterę
ꝑ quas possemus. & cũ absenti¬
bus con loquiis: Sed ista sig¬
na sint uocum cum ipse uoces
insermone nr̃o earũ quas cogi¬
tamꝰ. signa sint rerũ:¬

Expanded text:
tiae testimonium; nam in Evantiae testimonium; nam in Evangelio secundum Joannem ita legitur: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. AspiciebQuis est de quo dicit ? Ecce innuendo dixit, quod sonando dicere non audebat. Sed haec atque hujusmodi signa corporalia sive auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur exhibemus: inventae sunt autem litterae, per quas possemus et cum absentibus colloqui: sed ista signa sunt vocum, cum ipsae voces in sermone nostro earum quas cogitamus signa sint reru
Abbreviated transcription (Latin):
genciũ quarũ nr̃a latina ẽ:
Quis quis inquã hoc intelli¬
gere potest: Iam potest uide
re ꝑhoc speculũ. atq in hoc
enigmate aliquã uerbi illius
similitudinẽ dequo dictu est:
Inprincipio erat uerbũ. & uer¬
bum earat aput dm̃ & ds̃ erat
uerbum: Necesse est enim qđ
uerũ loquimur. id ẽ qđ scimꝰ
loquimur: E xipsa sciencia
qua memoria tenemus nas¬
catur uerbũ. quod eius modi
sit omnino. cuiꝰ modt ẽ scien¬
cia dequa nascitur: Forma¬
ta quippe cogitacio ab eare
quas cimꝰ uerbũ ẽ qđ in corde
dicimꝰ: Quod nec grecũ est
nec latinũ. nec linguȩ ali cuiꝰ
alterius sed cũ id opus est
ineoꝵ quibus loquimur ꝑferre
noticia: ali quod signũ quo sig¬
nificetur ad sumitur Et plerũq
sonus aliquando &iã nutu ille
auribus ille oculis exibetur:
Ut ꝑsignũ corporalia &iã cor¬
poris sensibus uerbũ. qđ men¬
te gerimus innotescat: Nam
& innure quidiẽ nisi quod¬
amodo uisibiliter dicere : Est
inscripturis sc̃is: Huius senten¬

Expanded text:
latina est: quisquis, inquam, hoc intelligere potest, jam potest videre per hoc speculum atque in hoc aenigmate aliquam Verbi illius similitudinem, de quo dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Necesse est enim cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus loquimur perferre notitiam, aliquod signum quo significetur assumitur. Et plerumque sonus, aliquando etiam nutus, ille auribus, ille oculis exhibetur, ut per signa corporalia etiam corporis sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis sanctis hujus senten
Abbreviated transcription (Latin):
bi nr̃i uel cõtemplatione uł
oꝑatione mendaciũ: Uerũ hec
huius imaginis est quando que
futura ꝑ fectio: Adhanc conse¬
quendã nos erudit magister
bonus fide xp̃iana pietatis que
doc trina: ut reuelata facie
alegis uel amine qđ ẽ umbra
futurorũ: Gloriã dñi specu¬
lantes ꝑspeculũ scilicet intu¬
entes. in eadẽ imaginẽ trans¬
orem dehis uerbis disputatio¬
nem: Cum ergo hac transfor
matione ad ꝑfectũ fuerit hȩc u¬
imago renouati similes deo
speculũ. sed sicuti est. qđ dicit
paulus apostolus facie ad faciẽ:
Nunc uero in hoc speculo in hoc
enigniate. in hac qualicũq simi¬
litudine quata sit &iã disimi¬
litudo quis potest explicare:
adtingã aliqua ut ualeo: qui¬
bus idpossit aduerti:¬

Expanded text:
bi nostri vel contemplatione vel bi nostri vel contemplatione vel operatione mendacium. Verum haec hujus imaginis est quandoque futura perfectio. Ad hanc consequendam nos erudit magister bonus fide christiana pietatisque doctrina, ut revelata facie a Legis velamine quod est umbra futurorum, gloriam Domini speculantes, per speculum scilicet intuentes, in eamdem imaginem transorem de his verbis disputationem. matione, ad perfectum fuerit haec imago renovata, similes Deo speculum, sed sicuti est, quod dicit Paulus apostolus, facie ad faciem. Nunc vero in hoc speculo, in hoc aenigmate, in hac qualicumque similitudine, quanta sit etiam dissimilitudo, quis potest explicare? Attingam tamen aliqua, ut valeo, quibus id possit adverti
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ds̃ ꝑunigenitũ uerbum
suũ p̃dicatur. uniuersa fecis¬
se. ita hominis oꝑa nulla sunt
que non prius dicunt᷑ in corde
operis Uerũ aut̃ uerbũ est
cum descientia bene oꝑ andis
gignitur. ut &iam ibi seruet᷑
est. est. non nõ: Ut si est inea
sciencia qua uiuendũ est: sit
& inuerbo ꝑ quod oꝑ andũ est
Si non nõ: Alio quin: menda¬
ritas: & inde peccatũ. non opꝰ
rectũ ẽ: Et hec inista simili¬
tudine uerbi ur̃i : similitudo
uerbi dĩ. quia potest ẽẽ
uerbũ ur̃m qđ non sequat᷑
opus Opus aut̃ ẽẽ non po¬
test : anisi p̾cedat uerbum:
Sĩc uerbũ dĩ potuit esse nuil¬
ba existente creatura: Crea¬
tura uerbo nulla ẽẽ potest.
nisi ꝑipsũ ꝑ qđ facta sunt.
omĩa. Ideo que nõ ds̃ pater.
non sp̃s sc̃s. non ipsa trinitas.
sed solus filius qđ est uerbũ
dĩ caro factũ est. quã uis
trinitate faciente: Ut sequente
ad que imitante uerbo nr̃o xi
eiꝰ exemplũ: recte uiueremꝰ:
hoc ẽ nullũ habentes inuer¬

Expanded text:
us per unigenitum Verbum suum praedicatur universa fecisse; ita hominis opera nulla sunt, quae non prius dicantur in corde:operis. Verum autem verbum est, cum de scientia bene operandi gignitur, ut etiam ibi servetur, Est, est; Non, non: ut si est in ea scientia qua vivendum est, sit et in verbo per quod operandum est; si non, non: alioquin mendaritas; et inde peccatum, non opus rectum. Est et haec in ista similitudine verbi nostri similitudo Verbi Dei, quia potest esse verbum nostrum quod non sequatur opus; opus autem esse non potest, nisi praecedat verbum: sicut Verbum Dei potuit esse nulla existente creatura; creatura vero nulla esse posset, nisi per ipsum per quod facta sunt omnia. Ideoque non Deus Pater, non Spiritus sanctus, non ipsa Trinitas, sed solus Filius, quod est Verbum Dei, caro factum est; quamvis Trinitate faciente: ut sequente atque imitante verbo nostro ejus exemplum, recte viveremus, hoc est, nullum habentes in ver
Abbreviated transcription (Latin):
deore exeunt. & ea co inqui¬
nat hominẽ: De corde enim
exeunt cogitationes male. &
cetera: Quid hac exposicio¬
ne lucidius. nec tamen quia
dicimus locuciones cordis ẽẽ
cogitationes indeo non sunt
&iã uissones exorte. denoti¬
cie uisionibus quando ueres:
Foris enim cum ꝑ corpus hȩc
fiunt: Aliut est locucio. ali¬
ut uisio: Intꝰ aut̃ cum cogi¬
tamus utrũq unũ est sicut
audicio & uisio: duo quȩ dã
sunt inter se distancia in sen¬
sibus corporis: In animo
autem nõ ẽ aluit. atq alut
uidere & audire: Ac ꝑhoc
cum locutio foris non uideat᷑.
sed potius audiatur: locucio¬
nes tamen interiores hoc est
cogitiones uisas dixit adño
scm euangeliũ. nõ auditas
dixer̃ inquit intrase. hic blas¬
femat: deinde sub iunxit:
& cum uidisset iħs cogitatio¬
nes eoꝵ. uidit ergo quod di¬
xer̃ uidit enim cogitatione
sua cogitaciones eoꝵ qua illi
seli seputabant uidere Quis¬
quis igitur potest intellige¬
re uerbũ nõ solum ante quã

Expanded text:
de exeunt, et ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitationes malae , etc. Quid hac expositione lucidius? Nec tamen quia dicimus locutiones cordis esse cogitationes, ideo non sunt etiam visiones exortae de notitiae visionibus, quando verae sunt. Foris enim cum per corpus haec fiunt, aliud est locutio, aliud visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen interiores, hoc est, cogitationes visas dixit a Domino sanctum Evangelium, non auditas: Dixerunt, inquit, intra se, Hic blasphemat; deinde subjunxit, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum. Vidit ergo quae dixerunt. Vidit enim cogitatione sua cogitationes eorum, quas illi soli se putabant videre. 19. Quisquis igitur potest intelligere verbum, non solum antequam
Abbreviated transcription (Latin):
mus pocius. quã credimꝰ: Dm̃
uero ẽẽ trinitatẽ credimus
pocius quã uidemꝰ: Quod &¬
si ita ẽ ꝓfecto aut inuisibilia eiꝰ uii
ꝑ ea que facta s̃ nulla intellecta
conspicimus. aut sulla conspici¬
mus inies conspicimꝰ trinitatẽ:
& ẽ illic quod conspiciamus.
est &iã quod nõ conspectum
credere debeamus: Cõspicere
aut̃ nos imutabile bonũ qđ
nos nõ sumus liber octauus
ostendit & quartus decimꝰ
cum desapiencia que nomini
ex dõ ẽ loqueremur admonuit:
Quur itaq ibi non agnoscimur
trinitatẽ : An hec sapiencia quȩ
ds̃ dicitur non se intelligit. nõ
se diligit: Quis hoc dixerit :
aut quis ẽ qui nõ uideat ubi
nulla sciencia ẽ nullo modo
ẽẽ sapienciã: Aut uero putan¬
dũ est sapientiã quȩ ds̃ ẽ scire
alia & nescire se ipsa uel dilige¬
re alia nec diliger se ipsam: quȩ
siue dici siue credi stultũ & im¬
pium est: Ecce ergo trinitas.
sapiencia scilicet & noticia sui
& dilecciosui. sic enim in ominẽ

Expanded text:
mus potius quam credimus, Deum vero esse Trinitatem credimus potius quam videmus? Quod si ita est, profecto aut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, nulla intellecta conspicimus; aut si ulla conspicimus; non in eis conspicimus Trinitatem, et est illic quod conspiciamus, est quod etiam non conspectum credere debeamus. Conspicere autem nos immutabile bonum, quod nos non sumus, liber octavus ostendit; et quartus decimus, cum de sapientia quae homini ex Deo est loqueremur, admonuit. Cur itaque ibi non agnoscimus Trinitatem? An haec sapientia quae Deus dicitur, non se intelligit, non se diligit? Quis hoc dixerit? Aut quis est qui non videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium est; ecce ergo Trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et dilectio sui. Sic enim et in homine
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o nouimus: certisumus Quo¬
modo aut̃ fiant quanto ad¬
tentius uoluerimꝰ aduertere.
tanto magis nr̃ & sermo subcũ¬
bit & ipsa non ꝑdurat inten¬
cio ut aliquidũ aliquid nr̃a
intellegencia. & sinõ lingua ꝑ¬
ueniat: Et putamꝰ nos utrũ
dei ꝓuidencia eadẽ sit quȩ
memoria & intellegencia qui
non singula cogitando aspicit.
sed una ęt̾̃na & inmutabili
adq in effabili uisione conple¬
titur cuncta quȩ nouit tan¬
ta mentis infirmitate posse
conprehendere: In hac igitur
difficultate & angustus libet
exclamare ad dña uiuũ. miri¬
ficata ẽ sciencia tua: Exme
in ualuit. nec potero ad illã:
Exme quippe intellego. quã
sit mirabilis & in cõ prehensibi¬
lis scientia tua qua mefecisti.
quando nec meipsum conpre¬
hendere ualeo quã fecisti. & ta¬
men in meditatione mea exar¬
decit ignis. ut querã faciẽ tuã

Expanded text:
tro novimus, et certissimi sumus: quotro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei providentia eadem sit quae memoria et intelligentia, qui non singula cogitando aspicit, sed una, aeterna et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me; invaluit, et non potero ad illam . Ex me quippe intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua, qua me fecisti; quando nec me ipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen in meditatione mea exardescit ignis , ut quaeram faciem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
absunt & tamen ad fuerunt
ꝑ memoriã. nouimꝰ quȩ obliti
non sumus Nec exfuturis p̃¬
terita: sed futura ex preteritis
non tam̃ firma cognicione co¬
nicimus Nam quas dã cogita¬
ciones nr̃as quas futuras uelut
manifestius. atq certius ꝓxi¬
mas quasq prospicimus me¬
moria faciente id agimus cũ
agere ualemꝰ quantũ ualemꝰ:
Que uidentur non adea que
futura sunt sed apreterita per¬
tinere. Quod licet experiri in
eis dictis uel canticis: quorũ
seriem memoriter redimꝰ nisi
enim p̃uideremꝰ cogitatione qđ
sequitur. non utiq diceremus
Et tam̃ ut p̾uideamꝰ non ꝓui¬
dencia nos instruit sed memoria
Nam donec finiatur omne qđ
dicimus. siue canimꝰ nihil ẽ qđ
& tam̃ cum id agimus: non di¬
cimus ꝓuident̃ sed memoriter
canere uel dicere: & qui hoc
imultis ita ꝓferendis ualent
plurimũ : nõ solet eorũ ꝓuiden¬
cia sed memoria pedicari fie¬
ri ista in animo uel abanimo uiii¬

Expanded text:
absunt, et tamen adfuerunt, absunt, et tamen adfuerunt, per memoriam novimus, quae obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam quasdam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque certius proximas quasi prospicimus, memoria faciente id agimus, cum agere valemus quantum valemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt, sed ad praeterita pertinere. Quod licet experiri in eis dictis vel canticis, quorum seriem memoriter reddimus. Nisi enim praevideremus cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et tamen ut praevideamus, non providentia nos instruit, sed memoria. Nam donec finiatur omne quod dicimus, sive canimus, nihil est quod Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo nos
Abbreviated transcription (Latin):
desapiencia : non patrẽ habet
memoriã & filiũ intellegencia
& se dileccionẽ: Neq enim sapi¬
encia eẽt si alius ei meminisset
eiq alius intelliger&. ac tan¬
tum modo sibi ipse diligeret:
Set ipse habet hȩc tria & ea
sic habet ut ea ipsa ipse sit:
Uerũtam̃ ut ita sit: inde illi
ẽ unde procedit: Quis ergo
hominũ potest itã sapienciam
quia nouit ds̃ omnia ita ut
nec eaquȩ dicuntur p̾teriti ibi
pretereunt nec ea que dicunt᷑
futura. qua si desint expecten¬
tur ut ueniant. sed & preter¬
ita & futura cum presentibus
sint cunc ta presencia nec sin¬
gula cogitentur & abalus
abalia cogitando transeatur¬
feratur. sed inuno conspectu
simul presto sint uniuersa:
Quis inquã hominũ conpre¬
hendit istã sapienciã eandem
prudenciã. eandẽq scienciam.
quando quidẽ anobis nec nr̃a
conprehenditur : Ea quippe
quȩ uel sensibus uel intellegen¬
ciȩ nr̃ȩ ad sunt possumus ut¬
cumq cõspicere: Ea uero quȩ

Expanded text:
de sapientia, non Patrem habet de sapientia, non Patrem habet memoriam, et Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit. 13. Quis ergo hominum potest istam sapientiam qua novit Deus omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in uno conspectu simul praesto sint universa: quis, inquam, hominum comprehendit istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque scientiam; quandoquidem a nobis nec nostra comprehenditur? Ea quippe quae vel sensibus vel intelligentiae nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae
Abbreviated transcription (Latin):
cõ sequenter ẽ. & intellegen
pat̾. ea qua ipsa sua ẽ intel¬
legencia: Neq enim eẽt sapi¬
ens. qui non est intellegens:
Filius aut̃ intellegentia pa¬
tris : de intellegentia genitus
qđ ẽ pater: hoc & dememoria
quia sapiencia pat sapiencia
memoria nõ filii sed sua ita
sui & patris meminit filius
memoria nõ patris sed sua:
Dileccio quoq ubi nulla ẽ
quis illã dicat ẽẽ sapienciã:
Ex quo colligitur: ita ẽẽ pa¬
trem dileccionẽ suã. ut intel¬
legenciã & memoriã suã: Ec¬
ce ergo tria illa idest memo¬
ria intellegencia dilec cio seu
uoluntas. in illa summa &
inmutabili eẽncia qđ est ds̃
non pater et filius & sp̃s sc̃s sunt
sed pater solus Et quia filius
quoq sapiencia est genita de
sapiencia sic̃ nec pat̾ ei nec sp̃s¬
sc̃s intelligit. sed ipse sibi: Sic¬
sua enim est & ipse memoria.
sua intellegencia sua dileccio
sed ita se habere depatre illi ẽ
sc̃s quia sapiencia ẽ. procedens

Expanded text:
consequenter est et intelligens consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria quia sapientia Pater, sapientia memoria non Filii, sed sua; ita sui et Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapientiam? Ex quo colligitur ita esse Patrem dilectionem suam, ut intelligentiam et memoriam suam. Ecce ergo tria illa, id est, memoria, intelligentia, dilectio sive voluntas in illa summa et immutabili essentia quod est Deus, non Pater et Filius et Spiritus sanctus sunt, sed Pater solus. Et quia Filius quoque sapientia est genita de sapientia, sicut nec Pater ei, nec Spctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua intelligentia, sua dilectio; sed ita se habere, de Patre illi est, sanctus quia sapientia est procedens
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s. caritas & sua & patris &
filii: Qui hec in illa trinitatẽ
opinari uel ad firmare ꝑsum¬
mat : Si enim solus sibi filius
intelligit & sibi & parris &
sp̃u scõ: Ad illã reditur absur¬
ditatẽ. ut pater non sit sapi¬
ens. deseipso sed defilio. nec
sapiencia sapienciã genuerit.
Sede asapiencia pater dicat᷑
Sapiens ẽẽ. quã genuit: Ubi
enim non est intellegentia.
nec sapiencia potest eẽ:
ac ꝑ hoc si patrẽ non intelli¬
git ipse sibi sed filius intelli¬
git patri. ꝓfecto filius patrẽ
sapientẽ facit: & sihoc est
dõ ẽẽ qđ sapere & ea illi es¬
sentia ẽ quȩ sapiencia non
filius apatre qđ uerus est.
Sed afilio pocius pat̾ habet
essentiã. qđ absurdis simũ
atq falsis simũ ẽ: hanc abo¬
surditate : nos in libro septimo
dis cussisse conuicis se ab¬
iecis Se certissimũ est:
Est ergo ds̃ pater sapiens. ea
qua ipsa sua est sapiencia:
Et filius sapiencia patris.
desapientia qđ pater. de quo
est genitꝰ filius Quo circa

Expanded text:
sanctus charitas et sua et Patris et Filii? Quis haec in illa Trinitate opinari vel affirmare praesumat? Si enim solus ibi Filius intelligit, et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius a Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est . Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est Pater, de quo genitus est Filius. Quocirca
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ. in morati sumꝰ a nouo usq
adaquarũ decimũ librũ: & ecce
iam quantũ necesse fuerat aut
forte plusquã necesse fuerat ex¬
ercitata in inferioribus intelle¬
gencia ad summã nos trinitatẽ
quȩ ds̃ ẽ conspiciendã erigere
uolumꝰ. nec ualemꝰ: Nunc enim
sĩc certissimas uidimus trini¬
tates. siue quȩ for insecus de
rebꝰ corporalibus fuint siue cũ
ea ipse quȩ forinsecus sensa sunt
cogitantur siue cum illa quȩ
oriuntur in animo nec ꝑtinet
adcorporis sensus sic fides sic̃
uirtutẽ que sunt artes agen¬
de uitȩ quȩ amanifesta ratione
cernuntur. & scinentia continen¬
tur siue cum mens ipsa quano¬
uimus quid quid nos senos ue¬
ratiter dicimus sibi cognita ẽ
uel secogitat. siue cũ aliquid
qđ ipsa non est ęternum atq
inmutabilẽ conspicit: Nuncgͦ
sic̃ inhis homnibus certissimas
uidimus trinitates quia inno¬
bis fuint uel in nobis sunt cum
ista meminimꝰ inspicimus uolu¬

Expanded text:
possemus , immorati sumus a nono usque possemus , immorati sumus a nono usque ad quartum decimum librum. Et ecce jam quantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valemus. Num enim sicut certissimas videmus trinitates, sive quae forinsecus de rebus corporalibus fiunt, sive cum ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur; sive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cernuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid nosse nos veraciter dicimus, sibi cognita est, vel se cogitat, sive cum aliquid quod ipsa non est, aeternum atque incommutabile conspicit: num ergo sicut in his omnibus certissimas videmus trinitates, quia in nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista meminimus, aspicimus, volu