comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid illud sibi milt. qđ ad
a subiungit᷑. Tu es gͦ inquit ca¬
pitt aureumꝰ. ⁊ post te consurget
itgnum aliua minus te. Attende gͦ
queso quid dicat: quid sua nos interpre¬
tatione clocere ꝓponat. Tu es inquit ca¬
put aurcum: Ut enim de ceteris taceam
hoc uel solum puto in quo interprete
opus ha bemꝰ. ⁊ ut interpretantẽ intelli¬
gere.I. hoc uel ꝑ interpretantem nosse
possimus. Nonne statua una. uniꝰ hõĩs
ꝑsonam representat. ⁊ illa ut exposuimꝰ
cuiuslibet de sũmis in ima ruentis p̃¬
uaricationẽ designat: Si unus est eius¬
modi ẽ habens caput aureũ. pectus ar¬
genteum. cetera autem menbra. erca uel
ferrea. cur queso sipse cui hoc d̃r. ẽ capt̃
aureum. cur non ⁊ idẽ ipse sit pectus
argenteũ. ⁊ cetera in hũc modum: An
forte in ea parte qua aureus es. ipse es. &
ipse non es in ea qua aureus non es: Quis¬
quis ergo es. cum post caput aureum iã
ceꝑis pectus argenteum habere. uride queso

Expanded text:
ud sibi vult quod ad ista subjungitur: Tu es ergo, inquit, caput aureum, et post te consurget regnum aliud minus te . Attende, quaeso, quid dicat, quid sua nos interpretatione docere proponat: Tu es, inquit, caput aureum. Ut enim de caeteris taceam, hoc vel solum puto in quo interprete opus habemus, et utinam interpretantem intelligere, et hoc vel per interpretem nosse possimus. Nonne statua una unius hominis personam repraesentat, et illa, ut exposuimus, cujuslibet de summis in ima ruentis praevaricationem designat? Si unus est qui ejusmodi est, habens caput aureum, pectus argenteum, caetera autem membra aerea vel ferrea, cur, quaeso, si ipse cui hoc dicitur, est caput aureum, cur non et ipse sit pectus argenteum, et caetera in hunc modum? An forte in ea parte qua aureus es, ipse es, et ipse non es, in ea parte qua aureus non es? Quisquis ergo es, cum post caput aureum jam coeperis pectus argenteum habere, vide, quaeso,
Abbreviated transcription (Latin):
studeat approbare. ut predictũ mini-
plura designare. Nam sicut aliquid̃
est in hac descriptione. qd faciliꝰ accõ¬
mo datur. ad lectionem illam. sic
aliquid inuenit᷑ in eadem qđ
euius applicat᷑ ad istam. Nam
urũ sane huuis statue. cum op¬
dimum legatur. acconmodatiꝰ in
meliorẽ parcẽ accipi posse indec᷑.
dsicut hoc scd̃m p̃dictã lectionem
reste accipit᷑ uixta rei ueritatem
sic in hac lectõne qͥdẽ ꝯuenient̃ satiᷤᷤ referri
potest ad suã dese sr̃bientis aĩe estimat̃onẽ.
Sic ꝙ statua ñ aĩal descͥbr: hoc ꝙ ꝑ reuelat̃o

Expanded text:
studeat approbare, ut praedictum minimstudeat approbare, ut praedictum minimplura designare. Nam, sicut aliquid est in hoc scriptione quod facilius accommodatur ad lectionem illam, sic et aliquid invenitur in eadem quod levius applicatur ad istam. Nam aurum sane hujus statuae, cum optimum legatur, accommodantius in meliorem partem accipi posse videtur. Sed, sicut hoc secundum praedictam lectionem recte accipitur juxta rei veritatem, sic in hac lectione quidem convenienter satis referri potest ad suam de se superbientis animae aestimationem. Sic quod statu
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ex parte ferreus. & ex parte teste
describit᷑: quia delicata mens nc̃ m as
desideriis restringitur. nc̃ uͦ cũ conc¬
pita suppetunt. in eors luxu resolus
iuid itaq est fulgor capits aurern
ator celestis desicerii: Claritas pecto¬
is argentei.⁊ brachiĩ argentei. cerci¬
fudo recti consilii. ⁊ rectitudo opis
ttrs Sonoritas erei uentris femoris.
olandimentũ false pietatis.: ficte hu¬
mlitatis. Robur ferreȩ tibie. rigor in¬
noderate discipline. fragilitas testei
edis effrenatio suꝑfluitatis. Eaput
taq aureũ sc̃a desideria faciunt.
ectas ⁊ brachium. argenteũ consilia
oꝑ a recta. uentrẽ ⁊ femur ereũ. obse¬
uia ⁊ scruitia ficta. tibias ferreas. fla¬
ella seua plantã testeam. subfidia
ac homo sepe de bono in malum.
iqtus autem totum qđ de statua
dr. uelit acciꝑe ĩ malo. eius asser¬
doni absq dubio facile cedo. S sic
tamen sensum sitũ qui eiusmodi est

Expanded text:
autem ex parte ferreus, et ex parte testeus autem ex parte ferreus, et ex parte testeus describitur, quia delicata mens nunc in edesideriis restringitur, nunc vero cum concupita suppetunt, in eorum luxu resolvitur. Quid itaque est fulgor capitis aurei, nisi fervor coelestis desiderii? Claritas pectoris argentei et brachii argentei, certitudo recti consilii et rectitudo operis certi. Sonoritas aerei ventris et femoris, blandimentum falsae pietatis, et fictae humilitatis. Robur ferreae tibiae, rigor immoderatae disciplinae, fragilitas testei pedis, effrenatio superfluitatis. Caput itaque aureum, sancta desideria faciunt, pectus et brachium argenteum, consilia et opera recta. Ventrem et femur aereum, obsequia et servitia ficta, tibias ferreas flagella saeva, plantam testeam subsidia at homo saepe de bono in malum, . Si quis autem totum quod de statua dicitur velit accipere in malo, ejus assertioni absque dubio facile cedo. Sed sic tamen sensum suum qui ejusmodi est
Abbreviated transcription (Latin):
exercitatio. ꝑ uentrẽ compassi o. ꝑfen
humilitas. ꝓ tibiam seueritas ꝑ peden
necessitas. Per caput desideriũ intem¬
onis. ꝑ pectus. studiũ deliberationis ꝓ
braciũ. exercitiũ alctionis. ꝑuentrẽ. obsi¬
quiũ pietatis. ꝑ femur. seruitiũ subiee¬
onis. ꝑ tibiam. fagellũ seucritatis. ꝑ pe¬
dem subsidiũ necessitatis. Si gͦ ꝑ capit
intentio. & aurũ deuotio: quid aliud
auresi caput. nͥ deuota intentio:s
pectus deliberatio: brachiũ actio
argentũ uero discretio: quid aliud
erit pectus & brachia argentea. qͣn
consilia ⁊ oꝑa discreta: In uentre con¬
passio. in femore subiectio.⁊ in ere.si¬
latio. Quid itaq aliud ẽ. uenter
femora erea: nisi pietas. ⁊ humilitas
ficta: Si ꝑ tibiã seueritas. si ꝑferrũ a¬
delitas: quid aliud intelligit᷑ in cibͥil
ferreis. nisi seueritas crudelis : Pes nal¬
si tatem. testa uoluptatẽ. Planta gͦ celle
designat uoluptuosã suꝑfluitatẽ.s

Expanded text:
exercitatio, per ventrem compassio, per femur exercitatio, per ventrem compassio, per femur humilitas, per tibiam severitas, per pedem necessitas, per caput desiderium intentionis, per pectus studium deliberationis, per brachium exercitium actionis, per ventrem obsequium pietatis, per femur servitium subjectionis, per tibiam flagellum severitatis, per pedem subsidium necessitatis. Si ergo caput intentio, et aurum devotio, quid aliud est aureum caput, nisi devota intentio? Si pectus deliberatio, brachium actio, argentum vero discretio, quid aliud erit pectus et brachia argentea quam consilia et opera discreta? In ventre compassio, in femore subjectio, et in aere simulatio. Quid itaque aliud est venter et femora aerea, nisi pietas et humilitas ficta? Si per tibiam severitas, si per ferrum crudelitas, quid aliud intelligitur in tibiis ferreis, nisi severitas crudelis? Pes necessitatem, testa voluptatem. Planta ergo testea designat voluptuosam superfluitatem. Pes
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ caput aureũ. pectus argenteũ. bra¬
chia itẽ argentea. uent̃ ⁊ femora erea.
dibie ferree. pedes ferrei uel testei ꝓ parte.
eapite totum corpꝰ regit᷑. unde ꝑ ipsum
recte intentio designatur. quia ꝑ ipsam
om̃e actionis nr̃e corpꝰ siue inbonũ siue
in malũ finẽ deducit᷑. Consiliũ ad cor ꝑ¬
tinet. ⁊ cor in pectore latet. Brachiis oꝑa
nr̃a explicamꝰ: cum aliqͥd fieri a nobis
uolumus. uenter tenerior pars corpis.
⁊ uel amentũ fecoris. obsequrũ porten¬
dit conpassionis. femur pudendis
subicitur. ⁊ ꝑfectam uideri se uult
humilitas que ad uilia ⁊ indigna in¬
dmat᷑. T̃ ibie cet̾is menbris ossa longi¬
ora ⁊ robustiora portant. unde ⁊ recti
seueritatis rigorẽ designant. Pedib
ram tangimus. etiam cũ erecti stan
Et qͣntumcunq mens se ad celesti
extendat. sine huiꝰ uite subdiis. ne¬
sitatẽ suam non sustentat Per capi
itaq ut dictum est indelligit᷑ ince¬
tio. ꝑ pectus deliberatio. ꝑ brachium

Expanded text:
autem caput aureum, pectus argenteum, brachia autem argentea, venter et femora aerea, tibiae ferreae, pedes ferrei, vel testei pro parte. Capite totum corpus regitur, unde per ipsum recte intentio designatur, quia per ipsam omne actionis nostrae corpus, sive in bonum, sive in malum finem deducitur. Consilium ad cor pertinet, et cor sub pectore latet. Brachiis opera nostra explicamus, cum aliquid a nobis fieri volumus. Venter tenerior pars corporis et velamentum fetoris obsequium portendit compassionis. Femur pudendis subjicitur et perfectam videri se vult humilitas, quae ad vilia et indigna inclinatur. Tibiae caeteris membris ossa longiora et robustiora portant, unde et recte severitatis rigorem designant. Pedibus terram tangimus, etiam cum erecti stamus, et quantumcunque mens se ad coelestia extendat, sine hujus vitae subsidiis necessitatem suam non sustentat. Per caput itaque, ut dictum est, intelligitur intentio, per pectus deliberatio, per brachium
Abbreviated transcription (Latin):
ñ despiciet. Melius itaq sane ẽ. conteri
in hoc lapide. ꝗͣ erectũ stare. ⁊ suꝑbũ saꝑe.
Percussit inquit statuã in pedib eius
ferreis ⁊ fictilib: ⁊ conminuit cos. In infe¬
riorib ⁊ deteriorib suns utiq statua con¬
timoris dñi ad iniquitatis ⁊ infirmitatis
sue considerationẽ reuerberat᷑. Hec pia
dm̃ ꝑcussio tam misericorditer inden¬
tat᷑. qͣm utilider in hac uita in nobis
completur. cum dr. Arguam de.⁊
statuam contra faciẽ tuam. In hc̃
itaq modũ redargutꝰ. ⁊ in infima
sui parte ꝑcussus fuerat. ⁊ ꝑ eiusmodi¬

Expanded text:
non despiciet. Melius itaque sane conteri non despiciet. Melius itaque sane conteri in hoc lapide quam erectum stare et superbum sapere. Percussit, inquit, statuam in pedibus ejus ferreis et fictilibus, et comminuit eos. In inferioribus et deterioribus suis utique statua conpiritum timoris Domini ad iniquitatis et infirmitatis suae considerationem reverberatur. Haec pia Domini percussio tam misericorditer intentatur quam utiliter in hac vita in nobis completur, cum dicitur: Arguam te, et statuam contra faciem tuam . In hunc utique modum redargutus, et in infirma sui parte
Abbreviated transcription (Latin):
apud nos dicere ꝗͣ facere. sepe tam̃ in his
tuã mentib in quib indet᷑ ꝑcutientis
manꝰ oꝑa defecisse oꝑat᷑ qͥdẽ miro mͦ
incõprehensibili interno suo uerbo
uel sibilo. Uerbum inquit qd̃ egredie
de ore meo.ñ redibit ad me uacuũ
nt spirat. Uerbo enĩ dm̃ celi firma¬
lapis itaq sine manib abscisus: cimor dñi
ddiuinitꝰ inspiratꝰ. In ictu huius lapidis. sta¬
tua deicitur: ⁊ monstruosũ opus destruit᷑.
Sicut ꝑ tumorem mens deicit᷑ a ꝓposito bo¬
no: sic ꝑtimorẽ sane excutit᷑ a ꝓposito malo.
sicut enim iniciũ om̃is peccati supbia: sic
miciũ sapientie timor dm̃. In huusmodi
itaq lapide statua concutit᷑. ut confusi¬
bilis mens confundat᷑. ⁊bumiliet᷑. Qui d
c̃. huiꝰmodi ꝑcussio. nisi interna conpunc̃¬
tio: Qͥd autẽ ẽ. ꝑcusse statue conminutio.
nisi conpuncti cordis contͥcio. ⁊ humiliati¬
o: S scimꝰ qr cor contritũ. ⁊ humiliatũ d̃s

Expanded text:
apud nos dicere quam facere, saepe tamen in his apud nos dicere quam facere, saepe tamen in his etiam mentibus, in quibus videtur percutientis manus opera defecisse, operatur quidem miro et incomprehensibili modo interno suo verbo vel sibilo: Verbum, inquit, quod egredietur de ore meo, non redibit ad me vacuum,vult spirat. Verbo enim Domini, coeli firmaLapis itaque sine manibus abscissus, timor Domini divinitus inspiratus, in ictu hujus lapidis statua dejicitur, et monstruosum opus destruitur. Sicut per timorem mens dejicitur a proposito bono, sic per timorem sane excutitur a proposito malo. Sicut enim initium omnis peccati superbia, sic initium sapientiae timor Domini. In hujusmodi itaque lapide statua concutitur, ut confusibilis mens confundatur et humilietur. Quid est hujusmodi percussio, nisi interna compunctio? Quid autem est percussae statuae comminutio, nisi compuncti cordis contritio et humiliatio? Sed scimus quia cor contritum et humiliatum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
quic̃. Uidebas inquit. ita donec abscis
lapis sine manib. ⁊ ꝑcussit statuã m
peẽib enis ferreis ⁊ fictilib. ⁊ cõminutt
as. E cce lapis sine manib abscraditur.
de ferri duricia conterat᷑. Et quidẽ
ste. Que enim manꝰ talẽ lapidẽ incide.
eciã abscidere posset. qui ferrũ dtere.
ed ꝯmimũere ualeret: S qd̾ ñ potest
humana oꝑa. uel quelibet humana in¬
dustria fit in sola uoluntate diuina.
Solus utiq d̾s ẽ. qui sine aliquo conatu
sine aliquo sui motu qͦtiens ⁊ quecunq
uoluerit potest oꝑari. stabilis q manenᷤᷤ
dat cuncta moueri. S qͥd queso ẽ. qui
hoc potuit ⁊ uoluit faccre. manib mi¬
miie uoluit hoc ꝑficere: Anforte huiꝰ¬
modi ferreis ⁊ obduratis m̃tib melius
oꝑat᷑ inspiratione ꝗͣ ꝑcussione. corrigit᷑¬
q sepe interna illustratione quẽ non
possunt flagella corrigere: ꝑcussi inqͥt
filios ur̃os ⁊ ñ doluert̃: renuer̃t reciꝑe
disciplinam.S cum multo sit leuius

Expanded text:
donec abscissus est lapis sine manibus, et percussit statuam in pedibus ejus ferreis, et fictilibus, et comminuit eos . Ecce lapis sine manibus abscinditur, unde ferri duritia conteratur, et quidem recte. Quae enim manus talem lapidem concidere, seu etiam abscindere posset, qui ferrum conterere vel comminuere valeret? Sed quod non potest humana opera vel quaelibet humana industria, fit in sola voluntate divina. Solus utique Deus est, qui sine aliquo conatu, sine aliquo sui motu, quoties et quaecunque voluerit potest operari, stabilisque manens dat cuncta moveri. Sed quid, quaeso, est, qui hoc potuit et voluit facere manibus, minime voluit haec perficere? An forte in hujusmodi ferreis et obduratis mentibus melius operatur inspiratione quam percussione, corrigiturque saepe interna illustratione, quem non possunt flagella corrigere? Percussi, inquit, filios vestros, et non doluerunt, renuerunt recipere disciplinam . Sed cum multo sit levius
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Pertinet autẽ ad contritionẽ
ste. confusio de ꝓpͥe infirmitatis
Impatientie consideratione. Cum
autẽ ꝑuersa mens ad tantã infir¬
mitatẽ ⁊ impatientiã ꝑuenit ut pas¬
sionib suis etiã cum uoluerit om¬
iuno resistere ñ possit: quis ñ inde¬
at qͣm facile in hac fragilitatis sue
consideratione erubescat : Facilius
que ꝑ infirmitatẽ contrabimꝰ: qͣm
que ex sola malicia conmitamus.
unde ⁊ illa citiꝰ erubescimꝰ. Recte gͦ
ut legit᷑ pͥus conmninuit᷑ ferrũ qͣ
testa. sicut ⁊ post ista . es. argentũ.
daurum. recte describunt᷑ conini¬
nuita. Huismodi gͦ contͥcionis or¬
do descͥbit᷑ cum dr. Tunc contͥta sc̃
arit̃ ferrum. testa. es. argentum
aurum. Ubi ⁊ addit᷑. Et redacta

Expanded text:
ditur. Pertinet autem ad contritionem ditur. Pertinet autem ad contritionem testae, confusio de propriae infirmitatis et impatientiae consideratione. Cum autem perversa mens ad tantam infirmitatem et impatientiam pervenit, ut passionibus suis, etiam cum voluerit, omnino resistere non possit, quis non videat quam facile in hac fragilitatis suae consideratione erubescat? Facilius aquae per infirmitatem contrahimus, quam quae ex sola malitia committimus, unde et illa citius erubescimus. Recte ergo, ut legitur, prius comminuitur ferrum quam testa, sicut et post ista, aes, argentum et aurum recte describuntur comminuta. Hujusmodi ergo contritionis ordo describitur, cum dicitur: Tunc contrita sunt pariter ferrum, testa, aes, argentum, et aurum. Ubi et adducitur, et redacta
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ. uel erubescimꝰ ꝗͣ arrogantiã
Arrogantia enim ocłm m̃tis obn¬
bilat᷑ uel excecat. ut nec se ipsam
noscere ualeat. Qualẽ enim se ipsꝰ
mens elata ꝑ estimationẽ fingit:
lẽ ꝓculdubio ueraciter esse se creci
uide gͦ qͣm difficile sit illa nos
nobis reprehendere.:⁊ arguere.i
imcrepationẽ ⁊ reꝓbationẽ contes
in quib dudũ credidimꝰ nos uen¬
citer debere ⁊ aliis placere. Ss qm̃
iactantia dum głam suã foras
latare studet: ueris falsa ꝑmiset
Et non solũ ea que de se uera. im
ꝓprie testimonio conuincit᷑: ibͥ
gentũ qͣm aurum arroganties
faciliꝰ. eo ⁊ citiꝰ atterit᷑. S sicut nl
difficiliꝰ arrogantiã qͣm iactantiẽ
sic multo laboriosius erubescimꝰ
tantiã. qͣm ꝑtinaciam. Ex iactanlꝰ
seat. in quo ⁊ alis se multũ disꝑli¬
sse minime ignorat: Recte gͥ es
eibit᷑. Quia facilius ut dictũ ẽ mens
de ꝑtinacia. ꝙͣ de iactantia confun¬

Expanded text:
scimus vel erubescimus quam arrogantiam. scimus vel erubescimus quam arrogantiam. Arrogantia enim oculum mentis obnubilat vel excaecat, ut nec seipsam agnoscere valeat. Qualem enim seipsam mens elata per aestimationem fingit, talem procul dubio veraciter esse se credit. Vide ergo quam difficile sit illa nos in nobis reprehendere, et arguere, et per increpationem et reprobationem conterere, in quibus dudum credidimus nos veraciter debere et aliis placere. Sed quoniam jactantia, dum gloriam suam foras dilatare studet, veris falsa permiscet, et non solum ea quae de se vera, verum proprio testimonio convincitur. argentum quam aurum arrogantiae, quo facilius eo et citius atteritur. Sed, sicut multo difficilius arrogantiam quam jactantiam, sic multo laboriosius erubescimus jactantiam quam pertinaciam. Ex jactantiabescat, in quo et aliis se multum displicuisse minime ignorat? Recte igiturcribitur, quia facilius, ut dictum est, mens de pertinacia quam de jactantia confun
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ conmisimꝰ. In teste autẽ contri¬
tione ea que ꝑ infirmitatẽ contͣri¬
mus. Eris autẽ contritio. quid ali¬
us ẽ. qm simulat ⁊ bom reꝓbatio : In
argenteis menbris hoc ẽ. qđ nobis
minꝰ placet. ⁊ qd minime placere
debet. ñ qd̃ ñ sint bona. s qd ñ sint
optima. In aureo enim oꝑe hoc
solum sane rep̃hensibile cernitur.
qđ optimi oꝑis inchoatio usq ad
digni uel debiti finis talum non
ꝑducit᷑. In argenti gͥ contritione. bo¬
ni oꝑis inꝑfectio. in auri autẽ contͥ¬
tone arguit᷑ optimi oꝑis int̾missio.
Hoc nẽ de huiꝰ statue contritione
iam diximꝰ. scd̃m eam lectionẽ qͣm
pͥmo posuimꝰ ubi partm in bono.
partim in malo accepimus. Quib
reparet᷑ mens que de magno
L. in deteriora labit᷑ xxuiii.
unc autẽ scđm eã lectionẽ quȩ
scđo loco ponit᷑. aliquid loqͣn
Sicut nichil facilius erubescimꝰ y
malitiã: sic nicbil difficiliꝰ cogno¬

Expanded text:
itatem commisimus. In testae autem contriitatem commisimus. In testae autem contritione, ea quae per infirmitatem contraximus. Aeris autem contritio quid est quam simulati boni reprobatio? In argenteis membris hoc est, quod nobis minus placet, et quod minime placere debet, non quod sint bona, sed quod non sint optima. In aureo enim opere hoc solum sane reprehensibile cernitur, quod optimi operis inchoatio, usque ad digni vel debiti finis talum non perducitur. In argenti igitur contritione boni operis imperfectio. In auri autem contritione arguitur optimi operis intermissio. Hoc nunc de hujus statuae contritione jam diximus, secundum eam lectionem quam primo posuimus, ubi partim in bono partim in malo accepimus. CAPUT reparetur mens quae de magno malo in deteriora labitur. Nunc autem secundum eam lectionem, quae secundo loco ponitur, aliquid loquamur. Sicut nihil facilius erubescimus quam malitiam, sic nihil difficilius cogno
Abbreviated transcription (Latin):
erexerat. qui dicebat. Qm̃ iniquitatẽ
meã ego cognosco: ⁊ peccatũ meũ contͣ
me ẽ semꝑ. s: postꝗͣ. ferrũ ⁊ testa con¬
cutitur: etiã cetera conterunt᷑. Tunc
contrita st̃ inquit pariter. ferrũ. testa.
es. argentũ. ⁊ aurum. Uidisci suꝑius
quib gͣdib bonitas defecit. creuit p¬
uersitas. uide nc̃ qͦmodo gradatim
ꝓficiat totiꝰ bonitatis fundamentum
humilitas. Prius erubescimus uera
mala. postea ficta bona. Nouissime
etiã uera bona. cum sint inꝑfecta. ⁊
inconsũmata. Sic sane pͥmũ conterit᷑
ferrum ⁊ testa. deinde menbra erea.
nouissime argentea ⁊ aurea. In malis
facilius erubescimus. iniquitatẽ. qm
infirmitatẽ. In bonis autẽ citiꝰ erubes¬
cimꝰ inꝑfectionẽ qm int̃inissionem
Hincȩ̃. qđ in infimis menbris pͥus ⁊¬
terit᷑ ferrũ. qmͣ testa. suꝑiꝰ autẽ citiꝰ
conminuunt᷑ argentea qm aurea
menbra. Primo itaq inferri contri¬
tione dampnamꝰ mala que ꝑ miqͥ¬

Expanded text:
i dicebat: Quoniam iniquitatem meam ego cognosco, et peccatum meum contra me est semper . Sed postquam ferrum et testa concutitur, etiam caetera conteruntur. Tunc contrita sunt, inquit, pariter ferrum, testa, aes, argentum, et aurum. Vidisti superius, quibus gradibus bonitas defecit, crevit perversitas. Vide nunc quomodo gradatim proficiat totius bonitatis fundamentum, humilitas: prius erubescimus vera mala, postea ficta bona. Novissime etiam vera bona cum sint imperfecta et inconsummata. Sic sane primum conteritur ferrum et testa, deinde membra aerea, novissime argentea et aurea. In malis facilius erubescimus iniquitatem quam infirmitatem. In bonis autem citius erubescimus imperfectionem quam intermissionem. Hinc est quod in infimis membris prius conteritur ferrum quam testa. Superius autem citius comminuuntur argentea, quam aurea membra. Primo itaque in ferri contritionem damnamus mala, quae per iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
Quidẽ. q dicit hȩc om̃ia⁊ nisi qã hocre¬
num conterit cetera regna p̃dicta. quom
tera metalla minuere solet ferrũ. es mes¬
cet. aurum ⁊ argentum: Sicut in aur
ritas. in argento ueritas. in ere simult
sic uͥ suꝑiꝰ dictum ẽ. in ferro figurat᷑ cru¬

Expanded text:
quod dicit haec omnia, nisi quod hoc regnum conterit caetera regna praedicta. Quomodo caetera metalla comminuere solet ferrum, ea videlicet, aurum et argentum? Sicut in auro charitas, in argento veritas, in aere simultas, sic, ut su
Abbreviated transcription (Latin):
rare: quam illud fieri. unde gła dñi poᷤ¬
set adcrescere. Ecce inquam concedamus
ista uera esse: non tamen consequens est.
deum penituisse ꝓmissionis sue. Sepe
⁊ enim ubi abudat malitia: suꝑabum¬
dat ⁊ gratia. Ex suꝑabundanti itaꝙ gr̃a.
etiam contra regis meritum. ꝓmissum
signum dare potuit. qui solem suum
oriri facit suꝑ bonos ⁊ malos: ⁊ pluit su¬
ꝑ iustos ⁊ iniustos. Partus autem iurgi¬
ualis. sicut etiam ipsi conceditis: non po¬
tuit esse signum illiuis que tunc consi

Expanded text:
rare, quam illud fieri unde gloria Domini posrare, quam illud fieri unde gloria Domini posset accrescere. Ecce, inquam, concedamus ista vera esse, non tamen consequens est Deum poenituisse promissionis suae. Saepe etenim ubi abundat malitia, superabundat et gratia. Ex superabundanti itaque gratia, etiam contra regis meritum promissum signum dare potuit, qua solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Partus autem virginalis, sicut enim ipsi conceditis, non potuit esse signum illius quae tunc desi
Abbreviated transcription (Latin):
considerate. sed si circonstantiam littere co¬
gitemus. nil omnino uidentur ad rem
ꝑtinere: nam illa quam de electione bo¬
ni pomitis. sententiam uidetur michi
iuolenta. ⁊ illa quam de duob regib
datis satis ꝑegrina. Ri. Nescio quid sit
illud. quod te in nr̃o tractatatu illo tͥ
placiusse dicis: qui pene totum diximuᷤᷤ
reprehendis. Sed debes singła eoꝵ que
te mouent explicare plenuis: si queris
ut ad singła tibi sufficienter respondea¬
mꝰ.h. Gratum habeo quod ꝓponitis. Qͦd¬
rno itaq illud adhuc animrum pul¬
sat. quod tollendi timoris gratia
signum dandum erat. scd̃m quod oñs
ꝑ propħam ꝓposuerat. Ecce concedimus
quod dicitis. qr ex magna malitia descen¬
dit. quod rex signum petere noluit: un¬
de ⁊ de cetero indignum fuit. talem regẽ
tollendi timoris gratia signum accipere.
qui maluit ut suꝑius dociustis. sub in¬
stantis ꝑiculi trepidatione duitius labo¬

Expanded text:
consideratae. Sed si circumstantiam litterae coconsideratae. Sed si circumstantiam litterae cogitemus, nil omnino videntur ad rem pertinere. Nam illa quam de electione boni ponitis sententia, videtur mihi violenta, et illa quam de duobus regibus datis satis peregrina. RICH. Nescio quid sit illud quod te in illo tractatu nostro tibi placuisse dicis, qui pene totum quod diximus reprehendis. Sed debes singula eorum quae te movent explicare plenius, si quaeris ut ad singula tibi sufficienter respondeamus. HUGO. Gratum habeo quod proponitis. mo itaque illud adhuc animum pulsat, quod tollendi timoris gratia signum dandum erat, secundum quod Dominus per prophetam proposuerat. Ecce concedimus quod dicitis quia ex magna malitia descendit, quod rex signum petere noluit; unde et de caetero indignum fuit talem regem tollendi timoris gratia signum accipere, quia maluit, ut superius docuistis, sub instantis periculi trepidatione diutius labo
Abbreviated transcription (Latin):
post modum offendi: quem eodem erroris
laqueo. quo ⁊ te prius irretitum intieni. ħ.
Nescio qua fronte telani aranee dicitis: qͣm
totis machinationibure conatib disrum¬
ꝑe non sufficitis. Sed ne me estimet quis
contentioso fine. pugnas uerboꝵ querere.
paratus sum ea que mouent exponere.
⁊ in ominib rationem aꝑtam reciꝑe. rati¬
oni adqruescere: ⁊ ut ammum meum ple¬
nitis exponam. paratior sum ob reuerentiã
tanti sacramenti. ꝑatior inquam a uerita¬
te uinci: quam sophistice uincere. ⁊ contẽ¬
tiose agere .R. Placet admodum frater pla¬
cet: quod te uł sero tanti sacramenti reue¬
rentia tangit. Sed iam expecto a te ipso
audire: que sint illa que iuste debeant.
uł ualeant animum tuum mouere. H.
Primo quidem. quod rationes quib illũ
quem uocatis errorem conuincere temp¬
tatis. uidentur infirme. nec fatis necessa¬
rie: uerum ille quas ad dandi signi com¬
mendationem refertis. satis placent ꝑ se

Expanded text:
postmodum offendi, quem eodem erroris postmodum offendi, quem eodem erroris laqueo, quo etiam te prius irretitum inveni. HUGO. Nescio qua fronte telam araneae dicitis, quam totis machinationis vestrae conatibus disrumpere non sufficitis. Sed ne me aestimet quis contentioso fine pugnas verborum quaerere, paratus sum ea quae me movent exponere, et in omnibus rationem apertam recipere, rationi acquiescere, et ut animum meum plenius exponam, paratior sum ob reverentiam tanti sacramenti, paratior, inquam, a veritate vinci, quam sophistice vincere, et contentiose agere. RICH. Placet admodum, frater, placet quod te vel sero tanti sacramenti reverentia tangit. Sed jam exspecto a teipso audire quae sint illa quae juste debeant vel valeant animum tuum movere. HUGO. Primo quidem quod rationes quibus illum quem vocatis errorem convincere tentatis, videntur infirmae, nec satis necessariae. Verum illae quas ad dandi signi commendationem refertis, satis placent per se
Abbreviated transcription (Latin):
Ispecto illo quem de emmanueł con¬
ptti. uł partii scͥpsistis tractatu. mł
admodum placuerunt: ueruntam̃
uerum fatear. mͥ ad plenum satissa¬
re non potuerunt.⁊am exquisita
a altercationis ur̃e ratiocinatio. iam
e ad ancipitem quidem sententiam
ixit: sed in contrarie partis assertiõi
ioare non potuit. R. Futo mihtigo.
intentionis nr̃e strioium. non nich
et: si iam te de ꝑtinaci. ad ancipntẽ¬
sententiam ꝑduxit. Nam multo tolerabiliꝰ
est dubitare de ueritatis assertione: qͣm
falsa confidenter astruere. Supra modũ
autem miratus sum pariter ⁊ indignatꝰ.
quod te. quod tuum illud ingenium tã
tenus aranee tela potuit ir rltire: ⁊ pene
insolubiliter illaqueare. Ista ꝓculdubio
illaqueatio tua precipua catisa fuut: que
me ad confutanduun erroris seminarium
scribere coegit. Ueritus sum sane. ne alioᷤ
inuolueret error. qui te irretire potuit:
⁊ ecce quod uerebar accidit. Nam alium
quendam ex magistͥ tui andree discipłis.

Expanded text:
ere. HUGO. Inspecto illo quem de Emmanuelis conceptu vel partu scripsistis tractatu, multa admodum placuerunt. Verumtamen, ut vera fatear, mihi ad plenum satisfacere non potuerunt. Nam exquisita illa altercationis nostrae ratiocinatio jam me an ancipitem quidem sententiam traxit, sed in contrariae partis assertione solidare non potuit. RICH. Puto, mi Hugo, quia intentionis nostrae studium nonnihil effecit, si jam te de pertinaci ad ancipitesententiam perduxit. Nam multo tolerabilius est dubitare de veritatis assertione, quam falsa confidenter astruere. Supra modum autem miratus sum pariter et indignatus quod te, quod tuum illud ingenium tam tenuis araneae tela potuit irretire, et pene insolubiillaqueatio tua praecipua causa fuit, quae me ad confutandum erroris seminarium scribere coegit. Veritus sum sane ne alios involveret error qui te irretire potuit, et ecce quod verebar accidit. Nam alium quemdam ex magistri tui Andreae discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
in dubiũ uenire potuisset. Neminẽ uͦ ꝯt᷑¬
bet. si unũ eundẽ ꝙ scͥpture locũ. uideat
me alit̾ ⁊ alit̾ exponere: cũ sciat. apud scͥp¬
ture sacre expositores. hoo freg̃ns ẽẽ ⁊ celebre.
Nã datã illam sctꝑi de duob regib sententiã.
uolui pͥmo pon̾e: eo qd iuudeatur magtioꝵ
quoruindã turoꝵ expositioni mag̃ accedere.
ad ultimũ autẽ ilłam pon̾e placũit. ad qͣm
animꝰ meus ampliꝰ accedit: lectoris auisꝰ
dicio relinqͥt᷑ elig̾e. qd̃ rectiꝰ iuidicane¬
Prelibatio oaterie: de qͣ agit᷑ mħ o

Expanded text:
in dubium venire potuisset. Neminem vero contuin dubium venire potuisset. Neminem vero conturbet si unum eumdemque Scripturae locum videat me aliter et aliter exponere, cum sciat apud Scripturae sacrae expositores hoc frequens esse et celebre. Nam datam illam superius de duobus regibus sententiam volui primo ponere, eo quod videatur magnorum quorumdam virorum expositioni magis accedere. Ad ultimum autem illam ponere placuit, ad quam animus meus amplius accedit. Lectoris autem judicio relinquitur eligere quod rectius judicavePraeli
Abbreviated transcription (Latin):
ginis. uł infantia nr̃i emmnanuel.
contͣ quorundã errorẽ dictauerã. simul ⁊
ediderã: quendã ex magistri andree discipu¬
lis offendi. quẽ adhuc eod̃ errore ĩplicitũ
inueni. Exarsit itaq animꝰ meus. ad illa que
ante iã dixeram. adhuc aliqͥd add̾e unde poᷤ¬
sem eoꝵ etiã infirmitati satisfac̾e: qͥ sub hoc
erroris ꝯtagio uidebant᷑ pene usq ad despa¬
tionẽ laborasse. Er edo atitẽ deuotis m̃tib
admodũ plac̾e. paruitatẽ tam excellenti
mat̾ie cũ tanta diligentia insiste: ⁊ ad tol¬
lendũ errorẽ de tam ĩmenso tanti myst̾ii
ꝓfundo libent̾ desudare. Sub forma autẽ
cdialogi. totã subsequentis oꝑis seriẽ diges¬
si. eo qd hic modꝰ dicendi uł docendi. p̃cet̾is
sit uł ad audiendũ iodior: uł ad suꝑaddẽ¬
dum efficacior. Unũ itaq ex magistͥ andree
discipłis mecũ alt̾cantem inͦduxi. ut sub for¬
ma ratiocinandi. seruata iicissitudine int̃¬
rogandi ⁊ respondñdi. meliꝰ elucesc̾et: qͥcqͥd

Expanded text:
ri Emmanuelis contra quorumdam errorem dictaveram, simul et edideram, quemdam ex magistri Andreae discipulis offendi, quem adhuc eodem errore implicitum inveni. Exarsit itaque animus meus ad illa quae ante jam dixeram adhuc aliquid addere, unde possem eorum etiam infirmitati satisfacere, qui sub hoc erroris contagio videbantur pene usque ad desperationem laborasse. Credo autem devotis mentibus admodum placere, parvitatem meam tam excellenti materiae, cum tanta diligentia insistere, et ad tollendum errorem de tam immenso tanti mysterii profundo libenter desudare. Sub forma autem dialogi totam subsequentis operis seriem digessi, eo quod hic modus dicendi, vel docendi prae caeteris sit, vel ad audiendum jucundior, vel ad persuadendum efficacior. Unum itaque ex magistri Andreae discipulis mecum altercantem introduxi, ut sub forma ratiocinandi, servata vicissitudine interrogandi et respondendi, melius elucesceret quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
debebit. Hic autem & auctionẽ supe¬
rat agendi facultas: & faciendi possi¬
bilitatẽ excedit debiti necessitas.
Constat autem unum ex altero cres¬
cere. quia cum crescit nr̃m uelle. cres¬
cit & posse. & cum utriusq increm̃to.
crescit & debere. Quia gͦ quo ardentꝰ
bonum appetimus. eo facilius efficimꝰ.
& quo maiora possumus: eo ꝙ maio¬
ra ddebemus. Iuxta hunc modũ. necesse
est archam semꝑ in antiora ꝓcedere.
& subsequentẽ turbam post ipsam ꝓpe¬
tuam ante faciẽ tuã premittas nisi iter
luum duob milib cubitis preueniat.
⁊ qͦ sequi debeas ostendãt. Sitage gͥ
mꝑfectionis tue consideratione. & contempla¬
tione. eousq in ulteriora penecrare. ut ue

Expanded text:
debebit. Hic autem et actionem supedebebit. Hic autem et actionem superat agendi facultas, et faciendi possibilitatem excedit debiti necessitas. Constat autem unum ex altero crescere; quia, cum crescit nostrum velle, crescit et posse, et cum utriusque incremento crescit et debere. Quia quo ardentius bonum appetimus, eo facilius efficimus, et quo majora possumus, eo et majora debemus. Juxta hunc modum necesse est arcam semper in anteriora procedere, et subsequentem turbam post ipsam propetuam ante faciem tuam praemittas, nisi iter tuum duobus millibus cubitis praeveniat, et quo sequi debeas ostendat. Satage ergo in perfectionis tuae consideratione et contemplatione, eo usque in ulteriora penetrare, ut ve
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓficiendo festinare. ꝙ hanc sibi sẽꝑ
humilitatẽ seruare. ut & semꝑ in bo¬
no ꝓficiat. & tñ semꝑ nec ꝑfectionis
initia habere se credat. Grande spec.¬
Tacłm. uidere archã precedendo festi¬
nare. conspicere turbam suhsequendo
accelerare. & semꝑtamen tante intersti¬
tionis modũ adinuicem cus¬
todire Quanto ꝓmouecur archa
tanto amplius festinat & turba.
& quo turba sequens ampliꝰ ꝓperat:
eo & archa precedens. iter suum accelerat.
Sane ꝑfectionis gr̃am quanco melius
agnoscimus: tanto ardentiꝰ ꝙ concu¬
piscimus. E quo amplius accendim᷑
ad amorem: eo ꝑfectius illummam᷑
ad agnicionẽ. Semꝑ inuemet uir uis-¬
tus. quo possit eam ante se duobs mi¬
lib cubitis elongare: quia in hac ui¬
ta numꝗͣ. possunt in unum concur¬
rere. uelle posse. ꝙ debere.Hoc est futi
temꝑis. non uite presentis. Ibi sane
sicut totum uolet quod iuste uale¬
bit: sic totum & poterit. quod iure

Expanded text:
et proficiendo festinare, et hanc sibi semper et proficiendo festinare, et hanc sibi semper humilitatem servare, ut semper in bono proficiat, et tamen semper nec perfectionis initia habere se credat! Grande spectaculum videre arcam praecedendo festinare, conspicere turbam subsequendo accelerare, et semper tamen tantae interstitionis modum ad invicem custodire. Quanto promovetur arca, tanto amplius festinat et turba; et quo turba sequens amplius properat, eo et arca praecedens iter suum accelerat. Sane perfectionis gratiam quanto melius agnoscimus, tanto ardentius et concupiscimus, et quo amplius accendimur ad amorem, eo perfectius illuminamur ad agnitionem. Semper inveniet vir justus quo possit eam ante se duobus millibus cubitis elongare, quia in hac vita nunquam possunt in unum concurrere velle, posse et debere. Hoc est futuri temporis, non vitae praesentis. Ibi sane, sicut totum volet quod juste valebit, sic totum poterit quod jure
Abbreviated transcription (Latin):
Duo gͦ milia cubitoꝵ ut arbitror gemi¬
nam ꝑfectionẽ designare uidentur: inte¬
gritatem indelicet uoluntatis. ꝙ pleni¬
tudinẽ fortitudinis. S quisqͥs necdum
totum ualet qd debet. sed nec totum qͥdẽ
complet qd ualet: utraq ꝑfectione caret.
Quid gͦ ẽ intelligentie sue archam. usq
ad duo milia cubitos ante se ipsum pre¬
mittere: nisi prudenter ꝓuidere. qͣntum
sibi desit de gemina ꝑfectione. quarũ neu¬
tram necdum potest adimplere: Dicã
utiq. dicam qđ sentio. illũ solũ hoc
dñicum preceptum implesse puto.solũ
illum inquam existimo archã suam
duob milib cubitis premisse: qui se¬
ipsum iudicat gemine ꝑfectionis nec
saltem exordia huc usq apprehendisse.
Nam si uel unum quidẽ cubitũ de tan¬
milib cubitis retͦ post archã se ipsũ
remanere non uidisset. O uirum ꝑ¬
fectum. sũma q humilitate fundatũ.
qui semꝑ podest & festrnando ꝓfic̾e̾.

Expanded text:
Duo ergo millia cubitorum, ut arbitror, gemiDuo ergo millia cubitorum, ut arbitror, geminam perfectionem designare videntur, integritatem videlicet voluntatis et plenitudinem fortitudinis. Sed quisquis necdum totum valet quod debet, sed nec totum quidem complet quod valet: utraque perfectione caret. Quid ergo est intelligentiae suae arcam usque ad duo millia cubitos ante seipsum praemittere, nisi prudenter praevidere quantum sibi desit de gemina perfectione, quarum neutrum necdum potest adimplere? Verum utique dicam quod sentio, illum solum hoc Dominicum praeceptum implevisse puto; solum illum, inquam, existimo, arcam suam de duobus millibus cubitis praemisisse, qui seipsum indicat geminae perfectionis, nec saltem exordia hucusque apprehendisse. Nam, si vel unum quidem cubitum de tanmillibus cubitis retro post arcam seipsum remanere non vidisset. O virum perfectum, summaque humilitate fundatum, qui semper potest et festinando proficere,
Abbreviated transcription (Latin):
considerationẽ nr̃e possibilitatis. s etiã
usq ad specłationẽ necessarie utili¬
tatis: Ut attendamus ñ solum quid
melius facere possimus: quam facimus:
uerum etiam quid meliꝰ fieri oporteret.
ꝗͣ. possumus. Quasi gͦ cubitos mille ar¬
cham suam ante faciem suam premit¬
tit: qui diligenter attendit. qui freqͥn¬
ter aspicit ubi ꝑ meritum esse potuis¬
sec. si de possibilib sibi nil negligeret.
Sed usop ad duo milia cubitoꝵ ult̾iꝰ
ꝓgreditur. qui non solum frequenter.
s sepe indesinenter. comtenplatur. qͣm
mnumera nonfaciat. & ꝗͣ. innumera
nec etiã facere ualeat. que fieri opor¬
teret. si ad illa adimplenda. sua uir¬
tus non succumberet. Cum aliquid
fortiter agere uolumus. cubitũ nr̃m
extendimus: & ideo recte ꝑ cubitos uirtu¬
tum exercitia intelligimus. Millenariꝰ
ꝑfectionem significare solet: quia maiorẽ
numerum nr̃a computatio non habet.

Expanded text:
considerationem nostrae possibilitatis, sed etiam considerationem nostrae possibilitatis, sed etiam usque ad speculationem necessariae utilitatis, ut attendamus non solum quid melius facere possemus quam facimus, verum etiam quid melius fieri oporteret quam possumus. Quasi ergo cubitos mille arcam suam ante faciem suam praemittit, qui diligenter attendit, qui frequenter aspicit, ubi per meritum esse potuisset, si de possibilibus sibi nihil negligeret. Sed usque ab duo millia cubitorum ulterius progreditur, qui non solum frequenter, sed pene indesinenter contemplatur, quam innumera non faciat, et quam innumera etiam non facere valeat, quae fieri oporteret si ad illa adimplenda sua virtus non succumberet. Cum aliquid fortiter agere volumus, cubitum nostrum extendimus, et ideo recte per cubitos virtutum exercitia intelligimus. Millenarius perfectionem significare solet, quia majorem numerum nostra computatio non habet.
Abbreviated transcription (Latin):
oportet pre ocłis habere .xxuiii.¬
ed nec illud quidẽ sermo din¬
nus uoluit tacite preterire
quanto ine spacio debeat subseqn¬
tem turbam preterire. Sit inquit
inter archam spaciũ cubitoꝵs duũ
miliũ. Uisscire quid sit archã cum
darba esse⁊uel quid archam turbam
preire: Cum quales ꝑ facta uel deside¬
ria sumus. diligenti contemplatione
atcendimus: archam nr̃am nobiscũ
& quasi presentẽ habemus. Cum uero
quales nos esse oporteret subtiliter aspi¬
cimus: intelligentie ñr̃e archam ante
faciem nr̃am p̃mittimus. ut quo dendere
necesse sit non ignoremꝰ. Quis queso gła¬
ri potest. uel totum facere qd̃ utiliter
facere potest. uel totum posse quod fieri
oporteret. si fieri potuisset: Sicut enim
nec totum uolũt qđ ualent: sic nec
totum ualent. qd debent. Ergo ulterior
est facultas quam uoluntas: & necessitas
longe remotior ꝗͣ facultas. Premittamꝰ
ergo archam nr̃am. non solum usq ad

Expanded text:
oportet prae oculis habere. Soportet prae oculis habere. Sed nec illud quidem sermo divinus voluit tacite praeterire, quanto viae spatio debeat subsequentem turbam praeire. Sit, inquit, inter arcam spatium cubitorum duorum millium. Vis scire quid sit arcam cum turba esse, vel quid arcam turbam praeire? Cum quales per facta vel desideria sumus, diligenti contemplatione attendimus, arcam nostram nobiscum et quasi praesentem habemus. Cum vero quales nos esse oporteat subtiliter aspicimus, intelligentiae nostrae arcam ante faciem nostram praemittimus, ut quo tendere necesse sit non ignoremus. Quis, quaeso, gloriari potest, vel totum facere quod utiliter facere potest, vel totum posse quod fieri oporteret, si fieri potuisset? Sicut enim nec totum volunt, quod valent, sic nec totum valent, quod debent. Ergo ulterior est facultas quam voluntas, et necessitas longe remotior quam facultas. Praemittamus ergo arcam nostram, non solum usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
nem que ꝑtinent ad nos: ultra iorda¬
nem que sunt supͣ nos hic iubemur
te. Illic p̃cipimur credere: ut qnq me¬
reamur & intelligere. Nisi credideriti
inquit: non intessigetis. Debemꝰ gͦ ꝗͣ.¬
diu adhuc in deserto sumus: ꝗ̃ diu ꝑ
heremũ iter agimus archã nr̃am ante
nos premittere. & subtiliter preuidere
quo debeat uirtutum familia ꝑstu¬
dium. uel ꝑ desideriũ subsequendo
tendere. Ut possitis inquit dñs uidere
& nosse ꝑ quã uiam ingrediammni:
quia prius non ambulastis ꝑ eam. Dinc
illud sapientis sententie concinit: cum
dicit. Et palpebre p̃cedant gressus tuoᷤ.
S ad illa que ultra iordanẽ sunt. que
sensum nr̃m excedunt meliꝰ intimur
desiderio qͣ. studio. affectu. ꝙͣ intellec̃¬
du: eo qđ iubemur turbã ñ artham
p̃mictere: meliꝰq sit in hac parte. mł¬
tum desiderare. quã multũ discute:
ut illuc meream introduci. quo non
ualemus uirtute irrumꝑe. Qui enĩ
scrutator est maiestatis: opprimetur

Expanded text:
nem, quae pertinent ad nos; ultra Jordanem, quae sunt supra nos. Hic jubemur te . Illic praecipimur credere, ut quandoque mereamur et intelligere: Nisi credideritis, inquit, non intelligetis . Debemus ergo, quandiu adhuc in deserto sumus, quandiu per eremum iter agimus, arcam nostram ante nos praemittere, et subtiliter praevidere quo debeat virtutum familia per studium, vel per desiderium subsequendo tendere: Ut possitis, inquit Dominus, videre et nosse per quam viam ingrediamini, quia prius non ambulastis per eam . Hinc illud Sapientis sententiae concinit, cum dicit: Et palpebrae tuae praecedant gressus tuos . Sed ad illa quae ultra Jordanem sunt, quae sensum nostrum excedunt, melius nitimur desiderio quam studio, affectu quam intellectu, eo quod jubemur turbam non arcam praemittere, meliusque sit in hac parte multum desiderare quam multum discutere, ut illuc mereamur introduci quo non valeamus virtute irrumpere. Qui enim scrutator est majestatis, opprimetur
Abbreviated transcription (Latin):
as plantas habent. qin letant᷑ cum
male fecerint. ⁊exultant in reb pessi¬
mis: s hoc ẽ. m istis p̃ om̃ib mirabile.
ĩmo supͣ om̃na miserabile. q sicut st̃
ꝓmpti ⁊ audaces ad mala inferenda. sic
st̃ pusillammes. ⁊ supͣ modũ inpatientes
ad toleranda illata. ut recte mirari pos¬
sis. quonam modo conuenire possit fer¬
rũ cum testa. tanta crudelitas. cũ tan¬
ta^ pͣatientia. Ecce statua nr̃a in qͣl ẽ finẽ
desinit. qui post caput aureũ fictiles
plantas accepit. filn sion incliti.⁊ a
micti auro pͥmo. qͦmͦ repritata st̃ in ua¬
sa testea opus manuũ figuli: Quid
auro p̃ciosius : qͥd testa miliꝰ: Quomͦ gͦ
obscuratũ ẽ. aurũ: mutatꝰ ẽ. color opti¬
mus: Quid auro tͣctabiliꝰ quid testa
fragilius: Quomͦ caritas se attrectare.
qͦmodo atcenuare ꝑmittit. que om̃ia
suffert. omia credit. om̃ia sꝑat. om̃ia
sustinet: Quid autẽ uoluptate contẽp¬
tibiliꝰ: quid delicata mente deiectius:

Expanded text:
as habent, qui laetantur cum male egerint, et exsultant in rebus pessimis? Sed hoc est in istis prae omnibus mirabile, imo supra omnia miserabile, quod sicut sunt prompti et audaces ad mala inferenda, sic sunt pusillanimes et supra modum impatientes ad toleranda illata, ut recte mirari possis quonam modo convenire possit ferrum cum testa, tanta crudelitas cum tanta impatientia. Ecce statua nostra in qualem finem desinit, quae post caput aureum fictiles plantas accepit. Filii Sion inclyti, et amicti auro primo, quomodo reputati sunt in vasa testea, opus manuum figuli? Quid auro pretiosius, quid testa vilius? Quomodo ergo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus? Quid auro tractabilius, quid testa fragilius? Quomodo charitas se attrectare; quomodo attenuare permittit, quae omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet? Quid autem voluntate contemptibilius, quid delicata mente dejectius,
Abbreviated transcription (Latin):
crura tua. transi flumina. ⁊ tẽ reuel ab̃r
ignominia tua. ⁊ indebit᷑ opprobriũ
tuum. Denudata autẽ turpitudine
tua cum iam ceꝑint uenter ⁊ femora¬
erea apparepe. incipies mox laudatori¬
b tuis. ĩmo iam derisorib tuis sordes¬
cere. ⁊ de die in diẽ magis magisq ui¬
lescere. Iam t̃c illis incipies irasci. aindi¬
gnari. illos detestari. ⁊ crudeliter ꝑseqͥ
quib antea multũ placere studuisti.
Et qmͣ blandus eras priꝰ. tã eris post¬
modũ asper. ⁊ durus. Sic es tuũ mu¬
tabit᷑ inferrum. dicet᷑ q tibi. Quomͦ
uersa es in amaritudinẽ uitis aliena.
Haut dubiũ est opꝰ ereũ mutasse
in ferreũ. lenitatẽ inseueritatẽ. quo¬

Expanded text:
crura, transi flumina. Et tunc revelabitur ignominia tua, et videbitur opprobrium tuum . Denudata autem turpitudine tua, cum jam coeperint venter et femora aerea apparere, incipies mox laudatoribus tuis, imo jam derisoribus tuis sordescere, et de die in diem magis magisque vilescere. Jam tunc illis incipies irasci, indignari, illos detestari et crudeliter persequi, quibus antea multum placere studuisti. Et quam blandus eras prius, tam eris postmodum asper et durus. Sic aes tuum mutabitur in ferrum, diceturque tibi: Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena? Haud dubium est opus aereum mutasse in ferr
Abbreviated transcription (Latin):
ritudime plenũ ẽ. qui priꝰ linguis
suns dolose agebant. uenenũ aspidũ
sub labiis eoꝵ. Qui prius uos tã blan¬
dos. tam benignos exhibuistis ÷ unde
iã bella o lites inuobis: Iam zelum
amarum habetis. ⁊ contentiones in uob̃.
Occiditis ⁊ relatis. litigatis ⁊ belligeratis.
⁊ unde hec tam seua crudelitas. ⁊ ferri
duricia in uobis: Qund putas cause est

Expanded text:
plenum est, qui prius linguis suis dolose agebant, venenum aspidum sub labiis eorum. Qui prius vos tam blandos, tam benignos exhibuistis, unde jam bella et lites in vobis? Jam zelum amarum habetis, et contentiones in vobis. Occiditis et zelatis, litigatis et belligeratis, et unde haec tam saeva crudelitas et ferri duritia in vobis? Quid putas causae es
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑. cito eiꝰ candelabrũ de loco fuo
fert᷑. Quid ꝑ candelabrũ gestatorũ
lucis. insi opꝰ bonũ. opꝰ ueritatis: hu¬
modi candelabrũ stat in loco suo
bonũ opus surgit ex ꝓposito bonos
huiusmodi candelabrum de locosi
transfertar. cum bona boni oꝑis n¬
tentio. in malã cõmutat᷑. Sic opꝰ ar¬
genteum tͣnsit. in ereũ. E est quidsi
frequens hoc malũ inter filios hor¬
num. Sepe enĩ quod priꝰ quis ageba
ex ueritate. ad laudẽ hominũ resolo
postmodũ actitat ꝓ humano fauore
dicunt. ipsi te decipiunt. ⁊ uiam gͥs¬
suum tuoꝵ dissipant. Qui gͥ blandũ
se exhibet in sermone. benignũ ino¬
pere. prauũ autẽ atq ꝑuersũ in co¬
gitatione.⁊ uoluntate. iste ꝓfecto
hiccto argento iam oꝑac in ere. Exise
un more suauit̃ tiniit exbͥasesꝰ. so
oluntatis deprauatione pallescic
tur opꝰ illorẜ qui locunt᷑ pacẽ cum
primo suo mala autẽ in cordib eor

Expanded text:
rtitur, cito ejus candelabrum de loco suo rtitur, cito ejus candelabrum de loco suo transfertur. Quid per candelabrum gestatorium lucis, nisi opus bonum, opus veritatis? Hujusmodi candelabrum stat in loco suo, quando bonum opus surgit ex proposito bono. Sed hujusmodi candelabrum de loco suo transfertur, cum bona boni operis intentio in malam commutatur. Sic opus argenteum transit in aereum. Et est quidem frequens hoc malum inter filios hominum. Saepe enim quod prius quis agebat ex veritate, ad laudem hominum resolutus, postmodum actitat pro humano favore: dicunt, ipsi te decipiunt, et viam gressuum tuorum dissipant . Qui igitur blandum se exhibet in sermone, benignum in opere, pravum autem atque perversum in cogitatione et voluntate, iste profecto abjecto argento jam operatur in aere. Aeris enim more suaviter tinnit extrinsecus, sed voluntatis depravatione pallescit tur opus illorum, qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem i