comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ingenitꝰ pat̾ nusquã in scripturis
canonicis legit᷑ ꝙ tam̃ scđ̾m fidei uerita¬
tẽ ingenitys p̃dicat᷑. aduersus sabelliũ
scilicet. qͥ patrẽ filiũq ñ cõmunione sub¬
stantiȩ unũ intelligit. s ꝑsonali singła¬
ritate confundit. Quod si sonꝰ ñ sensus cõ¬
siderat᷑ in uerbis. ñ censeat᷑ in eccłia nomi¬
ne catholico. qd̾ nec in ueteri nec in nouo
reperit᷑ positũ testamento. Si uͦ hȩc omĩa
cũ in nullo sint canonico uolumine. digne
tam̃ tenent᷑ in fide: cur nobis in omoysy¬
on putet᷑ ꝓhibendũ ñ sonũ dicti conside¬
rare sed sensũ. nec attendere nouitatem
uerbi sed uirtutẽ intelligere sacram̃ti:
Mirũ ẽ autẽ eis qͥ ꝓuniꝰ substantie credu¬
litate uolunt nos õmousianõs dici. qͦmͦ
se noliit triusianos ꝓtͥb & diuersis sub¬
stantiis appellari: quauis ꝙ si tali no¬
mine censeri fugiant. cũ hoc eos tamen

Expanded text:
Sicut ingenitus Pater, nusquam in Scripturis Sicut ingenitus Pater, nusquam in Scripturis canonicis legitur, et tamen secundum fidei veritatem ingenitus praedicatur: adversus Sabellium scilicet qui Patrem Filiumque non communione substantiae unum intelligit, sed personali singularitate confundit. Quod si sonus, non sensus consideratur in verbis, non censeatur Ecclesia nomine catholico, quod nec in Veteri nec in Novo reperitur positum Testamento. Si vero haec omnia, cum in nullo sint canonico volumine, digne tamen tenentur in fide, cur nobis in Homousion putetur prohibendum, non sonum dicti considerare, sed sensum; nec attendere novitatem verbi, sed virtutem intelligere sacramenti? Mirum est autem eos qui pro unius substantiae credulitate volunt nos homousianos dici, quomodo se nolunt Triusianos pro tribus et diversis substantiis appellari; quamvis etsi tali nomine censeri fugiant, hoc eos tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Esse enĩ ab eentia dicit᷑. Si autẽ hoc in
dõ sicut certũ. ẽ. putat᷑. ẽẽ. quod uelle.
dũ uoluntatis unitas asserit᷑ substantia¬
lis etiam unitas ñ neget᷑. ut et in eo quod
dixit unũ agnoscat᷑ ñ aliud ẽe quã pat̃
ẽ. et in eo quod dixit sumꝰ agnoscat᷑ ñ ipse
filius ẽẽ qui pater.ẽ. Hanc patres nr̃i ꝑ
stantiȩ patrẽ filiũq dixerunt. Quod
grece omorsion dictũ ẽ. illa scilicet rati¬
one. qm̃ in grecia noua tunc emerserat
heresis. quȩ unigenitũ seꝑare nitebat᷑
a substantia genitoris. ad hoc: ut quis¬
quis illã doct᷑rinã reciperet. ñ creatoris
cultor. s creaturȩ potiꝰ appareret. Oi¬
rũ aut̃. ẽ. quod in hoc nomine sonus
tantũ a quib dã attendit᷑ nec dicti
intelligentia uestigat᷑. cũ pleraq ñ sint an¬
tiqͥtus dicta et ꝓ tẽpoꝵ causarũq oportuni¬
tatib ꝓfessioni fidei repperiant᷑ inserta:

Expanded text:
Esse enim ab essentia dicitur; si autem hoc in Esse enim ab essentia dicitur; si autem hoc in Deo sicut certum est putatur esse quod velle, dum voluntatis unitas asseritur, substantialis etiam unitas non negetur, ut et in eo quod dixit unum agnoscatur non aliud esse quam Pater est, et in eo quod dixit sumus agnoscatur non ipse Filius esse qui Pater est. Hanc Patres nostri stantiae Patrem Filiumque dixerunt. Quod Graece Homousion dictum est, illa scilicet ratione quoniam in Graecia nova tunc emerserat haeresis, quae unigenitum separare nitebatur a substantia genitoris; ad hoc ut quisquis illam doctrinam reciperet, non creatoris cultor, sed creaturae potius appareret. Mirum autem est quod in hoc nomine sonus tantum a quibusdam attenditur, nec dicti intelligentia investigatur, cum pleraque non sint antiquitus dicta, et pro temporum causarumque opportunitatibus professioni fidei reperiantur inserta.
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq ne fidei ambiguitate ueritatis
regłam deserentes ꝑ deuios circũ feram᷑
errores. ipse dñs nobis ꝙ unã se cũ patre
retinere substantiã. & alterã se demonstra¬
uit habere ꝑsonã. dicens in euugłio. Ego
et pat̾ unum sumꝰ. O uod dictum hii qui
diuinȩ unitatis in patre ꝙ filio significati¬
onẽ tenuare contendunt. ñ ad substanti¬
alem unitatẽ. sed ad uoluntatis student
referre concordiã. Quod si sic dñs uellet
intelligi: posset dicere ego et pater unũ
uolumꝰ. ñ ego et pater unũ sumꝰ. Sed nẽ
eligat quisq qͦd uelit. utrũ in dõ aliud
putet ẽẽ ꝙ aliud uelle. an hoc credat esse
quod uelle: ut ei possit huiꝰ dicti domini¬
ci manifestiꝰ ueritas apparere. Si enĩ ali¬
ã dixerit in dõ uoluntatẽ quȩ uelle dr̃
ꝙ aliã essentiã que ẽẽ cognoscit᷑ ad uo¬
luntatẽ: referri ñ potest quod scd̾m es¬
sentiã dictũ ẽ. ego et pater unũ sumus

Expanded text:
Denique ne fidei ambiguitate veritatis Denique ne fidei ambiguitate veritatis regulam deserentes, per devios circumferamur errores, ipse Dominus nobis, et unam se cum Patre retinere substantiam, et alteram se demonstravit habere personam, dicens in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Quod dictum, hi qui divinae unitatis in Patre et Filio significationem tenuare contendunt, non ad substantialem unitatem, sed ad voluntatis student referre concordiam. Quod si sic Dominus vellet intelligi, posset dicere: Ego et Pater unum volumus; non, Ego et Pater unum sumus. Sed nunc eligat quisque quod velit; utrum in Deo 63 aliud putet esse et aliud velle; an hoc credat esse quod velle, ut ei possit hujus dicti dominici manifestius veritas apparere. Si enim aliam dixerit in Deo voluntatem, quae velle dicitur, et aliam essentiam, quae esse cognoscitur, ad voluntatem referri non potest, quod secundum essentiam dictum est: Ego et Pater unum sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nom̃ et ueritas sicut discretã mon¬
strat gignentis genitiq ꝑsonã. sic diuer¬
sam ñ sinit putari substantiã. Alius ergo
ꝓpterea dictus. ẽ. pat̃. ut generationis ue¬
ritas monstraret᷑. ñ ut putaret᷑ aut prior
aut potior. Nam si potiorẽ acciꝑe debemꝰ.
fiteri. Sicut enĩ patrẽ aliũ filius dixit.
ita ꝑaclitũ aliũ nuncupauit. Si placet
gͥ et hoc fidei ueritas exigit ut melior
putet᷑ qui alius dicit᷑. qm̃ pat̾ alius ẽ. dic¬
tusꝙ alius ꝑaclitꝰ. ex hoc iã filius subi¬
ciat᷑ ambob. ꝙ saltẽ sic ꝑaclitꝰ coequet᷑
patͥ qui ꝓ eo quod aliꝰ nuncupatꝰ ẽ filio
dr̃ antẽponi ut huiꝰ cõmunione ꝓno¬
minis in patre ꝙ paraclito demonstret᷑
cõmunio deitatis. Si autẽ ꝑaclitꝰ licet aliꝰ
dicat᷑ tam̃ filio ñ p̃fert᷑: nec pat̃ idõ p̃fe¬
rendꝰ ẽ filio. quia alius dr̃. Hoc enĩ ꝓnomi¬
ne. ꝑsonarũ ostendit᷑ discretio. ñ naturȩ

Expanded text:
et nomen, et veritas sicut discretam monet nomen, et veritas sicut discretam monstrat gignentis genitique personam, sic diversam non sinit putari substantiam. Alius ergo propterea dictus est Pater, ut generationis veritas monstraretur, non ut putaretur aut prior aut potior: nam si potiorem accipere debemufiteri: sicut enim Patrem alium Filius dixit, ita Paracletum alium nuncupavit. Si placet igitur, et hoc fidei veritas exigit, ut melior putetur qui alius dicitur, quoniam Pater alius est dictus, et alius Paracletus, ex hoc jam Filius subjiciatur ambobus, ut saltem sic Paracletus coaequetur Patri, qui pro eo quod alius nuncupatus est, Filio dicitur anteponi; ut hujus communione pronominis, in Patre et Paracleto demonstretur communio deitatis; si autem Paracletus, licet alius dicatur, tamen Filio non praefertur, nec Pater ideo praeferendus est Filio, quia alius dicitur: hoc enim pronomine, personarum ostenditur discretio, non naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
obhoc aliũ dixit patr̃ẽ. ut ꝑsonas discer¬
neret: ñ ut substantialem distantiã demo¬
nstraret. Nã cũ aliũ dixit: ostendit se ꝓ¬
priã habere ꝑsonã. Patrẽ uͦ nominans:
demonstrauit se unã cũ eo habere sub¬
stantiã. hoc mͦ. Si enĩ pater qͥ testimoni¬
ũ ꝑhibet filio uere alius ẽ. ut riusq ꝑ¬
sona discernit̾. Uere& pater ẽ: ut substan¬
tialis unitas demonstret᷑. Quodsi uera ẽ
paternitas patris: uera ẽ etiam natiuitas
plis. E si ẽ filii uera natiuitas: inter patrẽ
filiũq substantialis ñ potest ẽẽ diuersi¬
tas. Uera enĩ & ȩterna substantia dequa
uera natiuitas extitit sicut generando
diuidi minuiq ñpotuit. ita in se tota
ꝑmanens. totã se coȩternȩ ueritati na¬
tiuitatis indulsit: ut scilicet geignen¬
tis genitiq ñ solũ ȩqualitas absq di¬
uersitate consisteret. sed etiãsine confu¬
sione detͥmentoq naturalis unitas ꝑ¬
maneret. Diuinȩ quippe natiuitatis

Expanded text:
ob hoc alium dixit Patrem, ut personas discerneret, non ut substantialem distantiam demonstraret: nam cum alium dixit, ostendit se propriam habere personam; Patrem vero nominans, demonstravit se unam cum eo habere substantiam, hoc modo: si enim Pater, qui testimonium perhibet Filio vere alius est, ut utriusque persona discernatur, vere et Pater est, ut substantialis unitas demonstretur. Quod si vera est paternitas Patris, vera est etiam nativitas prolis; et si est Filii vera nativitas, inter Patrem Filiumque substantialis non potest esse diversitas. Vera enim et aeterna subtantia, de qua vera nativitas exstitit, sicut generando minui dividique non potuit, ita in se tota permanens totam se coaeternae veritati nativitatis indulsit, ut scilicet gignentis genitique non solum aequalitas absque diversitate consisteret, sed etiam sine confusione detrimentoque naturalis unitas permaneret. Divinae quippe nativitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: pariet autẽ filiũ et uocabis nomen eius
iħm. ipse enim saluũ faciet popłm suum
a peccatis eoꝵ: Cui uͦconuenit dicere. con¬
uertimini ad me & salui eritis quia ab
extremo terrȩ ego sum ds̃. et ñ ẽ. ilius
nisi filio de quo dauid dicit. reminiscent᷑.
et conuertent᷑ ad dĩn uniuer si fines terrȩ
et adorabunt in conspectu eiꝰ om̃s patriȩ
gentium: Quod gͦ sequit᷑ ꝑ memetipsũ
iuro. quis hoc credendus ẽ dicere. nͥ qui
hoc mͦ inuenit᷑ ab rahe ante iurasse: Hc̃
autẽ ñ patre sed filiũ asserunt. qͥ filium
a patre scdm diuinã naturã minorẽ p̃dica¬
re contendunt. Iste autẽ ds̃ qͥ per semet¬
ipsũ uirat. utrũ maiorem se habeat: pau¬
lus nobis beatꝰ ostendit. qͥ ad hebreos scri¬
bens ait. Abrahȩ namq ꝓmittens ds̃.
q̃m neminẽ habuit ꝑ que iuraret ma¬
iorẽ: turatut ꝑ semetipsum dicens. Nisibene

Expanded text:
tem filium, et vocabis nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum ? Cui vero convenit dicere: Convertimini ad me, et salvi eritis, quia ab extremo terrae ego sum Deus, et non est alius , nisi Filio? de quo David dicit, Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gedicere, nisi qui hoc modo invenitur Abrahae ante jurasse? Hunc autem non Patrem, sed Filium asserunt, qui Filium a Patre secundum divinam naturam, minorem praedicare contendunt. Iste autem Deus, qui per semetipsum jurat, utrum majorem se habeat, Paulus nobis beatus ostendit, qui ad Haebraeos scribens, ait: Abrahae namque promittens Deus, quoniam neminem habuit per quem juraret majorem, juravit per semetipsum, dicens: Ni
Abbreviated transcription (Latin):
auertent᷑. Cuiꝰ autẽ hec uox ẽ. nͥ illius qͥ
in euugłio dicit. cęlum et t̃ra transibunt
uerba aũ mea ñ transibunt: Itẽ adiunx̃
ds̃ iste p̃ter quẽ ñ ẽ alius: et dicit. Michi
enĩ inclinauit unuersitas genu. et iu¬
rauit om̃is lingua ꝑ d̃m. Hoc autẽ de qͦ
intelligi debeat: paulus nobis magiste¬
rio xp̃i doctus ostendat: qͥ scribens ad ro¬
manos sic ait. Nemo enĩ nr̃m sibi uiuit
et nemo sibi morit᷑. Siue enĩ uiuimus.

Expanded text:
Cujus autem haec 67 vox est, nisi illius qui in Evangelio dicit, Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt ? Item adjungit, Deus iste praeter quem non est alius, et dicit: Mihi enim inclinabit universitas genu, et jurabit omnis lingua per Deum. Hoc autem de quo intelligi debeat, Paulus nobis, magisterio Christi doctus, ostendit, qui scribens ad Romanos sic ait: Nemo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibi moritur. Sive enim vivimus,
Abbreviated transcription (Latin):
gentes: baptizantes eos in nomine patͥs
et filii et sp̃s scĩ. Istud ẽ nomen dñi. p̃ter
quẽ aliũ non nouimꝰ. et cuiꝰ nomine no¬
minato a morte liberam᷑. de potestate te¬
nebrar uerium᷑: ut in regnũ filii trans¬
feram᷑. In patre gͦ et filio et sp̃u sco um¬
tatem substantiȩ accipimꝰ: ꝑsonas confunde¬
re ñ audemꝰ. Beatꝰ enĩ ioh innes apłs testa¬

Expanded text:
omine Patris et Filii et Spiritus sancti . Istud est nomen Domini, praeter quem alium non novimus, et cujus nomine nominato, a morte liberamur, de potestate tenebrarum 68 eruimur, ut in regnum Filii transferamur. In Patre ergo et Filio et Spiritu sancto unitatem substantiae accipimus, personas confundere non audem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e genu flectat᷑ cȩlestiũ terrestriũ et infer
q̃ suꝑius dicta sunt: denuo consideremꝰ.
dicit ds̃. Ego ds̃ et ñ ẽ alius p̃ter me.
dictis ad filium ostendimꝰ ꝑtinere. Ipse
enĩ ꝑ semet ipsũ iurat. neminẽ habens
maiorem. ipse popłm suũ saluat. ipse
iuste udicat. ipsi flectit᷑ om̃e genu cȩ¬
lestiũ. terrestriũ. ꝙ infernoꝵ. ipsi omĩs
lingua confitet᷑. aqͦ ẽ retͥbutio redden¬
da factoꝵ. Ipse gͦ de quo hȩc omĩa dicunt
ꝑ propham dicit. Ego ds̃ et ñẽ alius p̃ter
me. Nuin quidnã dm̃ istũ p̃ter quẽ alius
ñ ẽ. ita solũ filiũ accipimꝰ. ut ab eo patrẽ
et sp̃m sc̃m separemꝰ: Absit. Hoc enĩ imn¬
possibile. ẽ. Nã p̃ter dm̃ patre ds̃ filius
ñ ẽ: quia de patre ẽ et in patre.ẽ. Pret̃¬

Expanded text:
r quae superius dicta sunt denuo consideremus. Dicit Deus: Ego Deus, et non est alius praeter me. dictis ad Filium ostendimus pertinere: ipse enim per semetipsum jurat, neminem habens majorem; ipse populum suum salvat; ipse juste judicat; ipsi flectitur omne genu, coelestium, terrestrium, et infernorum; ipsi omnis lingua confitetur, a quo est retributio reddenda factorum. Ipse ergo, de quo haec omnia dicuntur, per prophetam dicit: Ego Deus, et non est alius praeter me. Nunquidnam Deum istum, praeter quem alius non est, ita solum Filium accipimus, ut ab eo Patrem et Spiritum sanctum separemus? Absit: hoc enim impossibile est. Nam praeter Deum Patrem Deus Filius non est, quia de Patre est, et in Patre est. Praet
Abbreviated transcription (Latin):
saluator. Suꝑiꝰ autẽ is qͥdixit. ego ds̃ et
ñ ẽ alius p̃ter me adiunxit. Iustꝰ ꝙ saluans
ñ ẽ alius p̃ter me. Quis aũ iustꝰ ẽ. nͥ cui
dauid dicit. dilexisti iustitiã et odisti mi¬
qͥtatẽ: Quis uͦ ẽ saluans nͥ de qͦ angłs in
somnis ad ioseph locutꝰ. ẽ. dicens. ioseph

Expanded text:
or. Superius autem is qui dixit: Ego Deus, et non est alius praeter me, adjunxit: Justus et salvans, non est alius praeter me. Quis autem justus est, nisi cui David dicit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem ? Quis vero est salvans, nisi de quo angelus in somnis ad Joseph locutus e
Abbreviated transcription (Latin):
crepationem saluatoris audiant. et cordis
ẽẽ. cogitationes agnoscant. Ait enim. Od
cogitatis mala in cordib ur̃is : Alio quoq
loco idem dñs docet. quia de corde exeunt
cogitationes malȩ. & denuo dicit. quia
bonus homo de bono thesauro cordis sui
ꝓfert bona: & malus homo de malothe¬
sauro cordis sui ꝓfert mala. Iam nec cog¬
noseunt in quanto errore uersent᷑. qui
uerbum apud dm̃ non ingerius sed ex¬
terius asserere moliunt᷑: Rursus in eo¬

Expanded text:
crepationem Salvatoris audiant, et cordis crepationem Salvatoris audiant, et cordis esse cogitationes agnoscant; ait enim: Quid cogitatis mala in cordibus vestris ? Alio quoque loco idem Dominus docet: Quia de corde exeunt cogitationes malae . Et denuo dicit: Quia bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona: et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Jamne cognoscunt in quanto errore versentur qui Verbum apud Deum, non interius, sed exterius asserere moliuntur?
Abbreviated transcription (Latin):
cogitasse. Quid ẽ. autem mala in cordib
cogitare. nͥ cogitare apudse non rec̾te
Quomodo libet gͦ huius loci sensũ arri¬
ani distinguant. ibi necesse.ẽ. confusio¬
nem suȩ prauitatis inueniant: Et uti¬
nam sic de errore confundant᷑. ut ad
ueritatem conuertant᷑. Si enĩ dixert̃
sic istum scripturȩ uersiculum diuiden¬
dum quod scriptum.ẽ. dixerunt apud
se cogitantes non rect̾e. ut ipsum apud
se p̃cedenti ser moni iungentes sic dis¬
tinguant. dixerunt apudse ut postea
inferant cogitantes non rect᷑e. dauitico
statim conuincunt᷑ eloquio ñ aliudẽe
apud se dicere. nͥ in corde dicere. Ait enĩ.
Quȩ dicitis in cordib ur̃is. Quod si
aliter distinguere uoluerint. ut ipsũ
apud se. ñ p̃cedenti sermoni sed subse¬
quenti coniungant. ut p̃mittentes
dixerunt. interiecto silentio. post mo¬
dũ inferant illud quod dictum. ẽ. apud
se cogitantes non rec̾te: etiam hinc in¬

Expanded text:
cogitasse. Quid est autem mala in cordibus cogitasse. Quid est autem mala in cordibus cogitare, nisi cogitare apud se non recte? Quomodolibet ergo hujus loci sensum Ariani distinguant, ibi necesse est, confusionem suae pravitatis inveniant. Et utinam sic de errore confundantur, ut ad veritatem convertantur. Si enim dixerint, sic istum Scripturae versiculum dividendum, quod scriptum est, Dixerunt apud se, cogitantes non recte, ut ipsum apud se, praecedenti sermoni jungentes, sic distinguant: Dixerunt apud se, ut postea inferant, cogitantes non recte. Davidico statim convincuntur eloquio, non aliud esse, apud se dicere, nisi in corde dicere. Ait enim: Quae dicitis in cordibus vestris . Quod si aliter distinguere voluerint, ut ipsum apud se, non praecedenti sermoni, sed subsequenti conjungant, ut praemittentes dixerunt, interjecto silentio, postmodum inferant illud quod dictum est, Apud se cogitantes non recte , etiam hinc in
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum tamen scriptura docente cog¬
noscimꝰ. quia qui cogitat intra se: co¬
gitat apud se. Idõ utiq dicit᷑. Dixe¬
runt apud se: cogitantes ñ recte. At ta¬
men ne hoc quo ã dictũ. ẽ. apudse cogi
non p̃cedenti sermoni sed subsequenti ue¬
lnt arriam conungere. ut non dicat᷑
dixerunt apud se. s dicat᷑ dixerunt. et
post modum unferat᷑ apud se cogitantes.
audiant etiam hinc diuinarum testimo¬
nia scripturarum. & cognoscant officiũ
cogitationis humane non ad exteriorẽ
s ad interiorem hominẽ ꝑtinere. Euũ¬
głista dicit quia cum dño paraliticus
offerretur: uidens dñs fidem illoꝵ qui
eum ꝑtegulas submiserant dixit. Con¬
fide fili. remittunt᷑ tͥ peccata tua. Et ec¬
ce qͥdam de seribis dixerunt intrase. hic
blasphemat. Et cum uidisset ihc cogi
tationes eoꝵ dixit. Ut quid cogitatis mala
in cordib urĩs: Quodixit euũgłista intͣ
se dixisse: ipsosdñs dicit in cordib mala

Expanded text:
Verumtamen Scriptura docente cogVerumtamen Scriptura docente cognoscimus quia qui cogitat intra se, cogitat apud se. Ideo utique dicitur: Dixerunt apud se cogitantes non recte. Attamen ne hoc quod dictum est apud se, non praecedenti sermoni, sed subsequenti velint Ariani conjungere, ut non dicatur, dixerunt apud se, sed dicatur, dixerunt, et postmodum inferatur, apud se cogitantes; audiant etiam hinc divinarum 46 testimonia Scripturarum, et cognoscant officium cogitationis humanae, non ad exteriorem, sed ad interiorem hominem pertinere. Evangelista dicit; quia cum Domino paralyticus offerretur, Videns Dominus fidem illorum, qui eum per tegulas submiserant, dixit: Confide, fili, remittuntur peccata tua; et ecce quidam de scribis dixerunt intra se: Hic blasphemattationes eorum dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris ? Quos dixit evangelista intra se dixisse, ipsos Dominus dicit in cordibus mala
Abbreviated transcription (Latin):
teriorem hominem cogitatio ꝑtineret
Quantomagis intrase cogitat. quando¬
qͥdem non exterior homo sed interior
cogitat: Qui tamen scdm scripture tes¬
timonium apud se cogitare dicitur.
quod utiq non exterioris sed interioris
hominis officium repperit᷑. Ait enĩ scrip¬
tura sicut iam supra positum. ẽ. Dixe¬
runt apud se cogitantes non recte. Od
ẽ. autẽ apud se dicere. nͥ in corde suo dice.¬
re Propter quod alibi dicit᷑. Quȩ dicitis
in cordib ur̃is. ꝙ incubilib ur̃is c̃opun¬
gimini. Hoc ẽ. gͦ apud se dicere. quod ẽ.
intra se dicere. Un de & phariseusille qui
dñm poposcerat ad uescendum. cũ ingres¬
sa mulier peccatrix lacrimis rigaret ꝙ
capillis pedes tergeret saluatoris. quia
intra se cogitabat. intra se utiq dice¬
bat quod cogitando dicebat. Ait enim
euuangłista. Uidens autẽ phariseusqͥ
uocauerat eum. ait intra se dicens. Quid
ẽ. enĩ ait intra se. nͥ cogitauit intrase:

Expanded text:
teriorem hominem cogitatio pertineret. teriorem hominem cogitatio pertineret. Quanto magis ergo intra se cogitat, quandoquidem non exterior homo, sed interior cogitat. Qui tamen secundum Scripturae testimonium apud se cogitare dicitur, quod utique non in exterioris, sed interioris hominis officio reperitur. Ait enim Scriptura, sicut supra jam positum est: Dixerunt apud se cogitantes non recte. Quid est autem apud se dicere, nisi in corde suo dicere? Propter quod alibi dicitur: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini . Hoc est ergo apud se dicere, quod est intra se dicere. Unde et Pharisaeus ille qui Dominum poposcerat ad vescendum, cum ingressa mulier peccatrix lacrymis rigaret, et capillis pedes tergeret Salvatoris, qui intra se cogitabat, intra se utique dicebat quod cogitando dicebat. Ait enim evangelista: Videns autem Pharisaeus, qui vocaverat eum, ait intra se dicens . Quid est enim, ait intra se, nisi cogitavit intra se?
Abbreviated transcription (Latin):
mare. In libro sapientiȩ legimꝰ dictum.
de qͥb dam: dixerunt apud se cogitan¬
tes non recte. Huius loci ab arriams exi¬
gimꝰ rationẽ: utrum qui apud se cogi¬
tat intra se an extra se cogitet: cũ ho¬
minis cogitatio. ñ solum extra eorpus
hominis ñ sit sed nec corporis actio sit.
E nĩuero quia idipsum quod cogita¬
tio dicit᷑. ñ solũ ñ extra hominẽ s nec
in ipso corpore hominis inuenit᷑. quis
non uideat cogitationem soliuis ẽẽ anuȩ
cui ꝑrationalem uirtutem diuinitꝰ datũ
ẽ cogitare: In homine quippe cogitan¬
do dominatur animus: oꝑando autem
seruitium exhibet corpus. Ibi. ẽ. enimho¬
mini data cogitatio: ubi. ẽ. insertaboni
mini mali discretio. Interior gͥ homo
cogitationis officium gerit: qui etiam
intelligendi uirtutem adinaginẽ dei
creatiis accepit. Cum gͦ apudse homo
cogitat: non extrase s intrase cogitat.
Qui non extra se cogitaret. etiam si ad ex¬

Expanded text:
mare. In libro Sapientiae legimus dictum mare. In libro Sapientiae legimus dictum de quibusdam: Dixerunt apud se cogitantes non recte ; hujus loci ab Arianis exigimus rationem, utrum qui apud se cogitat, intra se an extra se cogitet? cum hominis cogitatio non solum extra corpus hominis non sit, sed nec corporis actio sit. Enim vero quia id ipsum quod cogitatio dicitur non solum non extra hominem, sed nec in ipso corpore hominis invenitur, quis non videat cogitationem solius esse animae, cui per rationalem virtutem divinitus datum est cogitare? In homine quippe cogitando dominatur animus, operando autem servitium exhibet corpus. Ibi est enim homini data cogitatio, ubi est inserta boni malique discretio. Interior igitur homo cogitationis officium gerit, qui etiam intelligendi virtutem ad imaginem Dei creatus accepit. Cum ergo apud se homo cogitat, non extra se, sed intra se cogitat, qui non extra se cogitaret, etiamsi ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
quens ẽ. ut illud quod in dõ. ẽ. et interiꝰ
ẽ unius credat᷑ cũ dõ substantiȩ. Adhanc
gͥ conclusionem ratiocinatio ista ꝑdu-¬
cit᷑. ut sicut uerbum ꝓeo quod apud dm̃
.ẽ. ab eius natura seꝑatur: ita creatura ꝓ
nos & filio audeant p̃ferre: et patri co¬
nent᷑ ȩquare. Sic totum confundunt:
qui aueritate dissentiunt. Ecce quibus
sententiis er ror infidelis asserit᷑: ecce qͥb
adinuentionib fidei ueritas inpugnat᷑¬
S quib libet arietib eocłiam scãm bere¬
constitutam subuertere non ualebunt.
Immo seipsos prorsus subuertunt et ex¬
terminant qui dm̃ uerum cd̃ unicũ filiũ
contumeliosis assertionib exacerbant.
Nec ab iniuria temperant etiam patris.
dũ ingratificentiam reddunt gr̃ȩ salua¬
toris. Quapropt̾ congruum uidet᷑. ut
ex aliis scripturarum locis uerbi huius
intelligentia requirat᷑: ut appareat utrũ
quicquid apud aliquem ẽẽ dicit᷑. debeamꝰ
scdm illoꝵ sententiam semꝑ exterius exti¬

Expanded text:
quens est ut illud quod in Deo est, et interius est, unius credatur cum Deo substantiae. » Ad hanc igitur conclusionem ratiocinatio ista perducitur, ut sicut Verbum, pro eo quod apud Deum est, ab ejus natura separatur: ita creatura, pnos et Filio audeant praeferre, et Patri conentur aequare. Sic totum confundunt, qui a veritate dissentiunt. Ecce quibus sententiis error infidelis asseritur. Ecce quibus adinventionibus fidei veritas impugnat quibuslibet arietibus Ecclesiam sanctam haereconstitutam subvertere non valebunt. Imo seipsos prorsus subvertunt et exterminant, qui Deum verum Dei unicum Filium contumeliosis assertionibus exacerbant. Nec ab injuria temperant etiam Patris, dum ingratificentiam reddunt gratiae Salvatoris. Quapropter congruum videtur ut ex aliis Scripturarum locis verbi hujus intelligentia requiratur, ut appareat, utrum quidquid apud aliquem esse dicitur, debeamus, secundum illorum sententiam, semper exterius aesti
Abbreviated transcription (Latin):
paulus utiq mendax non.ẽ. Et quia cum
eundem sp̃m fidei se habere dicit ñ men¬
tit᷑. ut̃q: sensus consonans inuenit᷑: ut
quod moy ses & dauid dixer unt. iniqui¬
tatẽ in dõ non. ẽẽ. hoc sit quod etiam
paulus dicit. iniqͥtatẽ apud dm̃. non. ẽẽ.
Quod si eis forsitan uidetur. ut ex aduer¬
so aliud dicant. hoc eis reliquũ. ẽ: ut aut
ꝓpħis aut apło contradicant. Et licet tot
tantisq testimoniis confutata hereticoꝵ
sententia cognoscatur: nulla ueritate
subnixa: respondeant tamen quid de
illo apłi iacobi loco sentiunt. ubi dicit.
Om̃e datum optimum et om̃e donum
ꝑfectum desursum ẽ: descendens a patre
luminum. apud quem non. ẽ. transmu¬

Expanded text:
Paulus utique mendax non est. Et quia cum eumdem spiritum fidei se habere dicit, non mentitur; uterque 48 sensus consonans invenitur: ut quod Moyses et David dixerunt iniquitatem in Deo non esse, hoc sit, quod etiam Paulus dicit: Iniquitatem apud Deum non esse. Quod si eis forsitan videtur ut ex adverso aliud dicant, hoc eis reliquum est, ut aut prophetis aut Apostolo contradicant. tantisque testimoniis confutata haereticorum sententia cognoscatur nulla veritate subnixa, respondeant tamen quid de illo apostoli Jacobi loco sentiunt, ubi dicit: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum, apud quem non
Abbreviated transcription (Latin):
Scelus et ualde ẽẽ blasphemum aduertait ix̃¬
homines qui salutaria p̃cepta cupiunt
ẽẽ poterit. quã quęrunt iniuriando dm̃
ꝑ blasphemiam colere uel uenerari. si
ab hominib ñ tolerat᷑ inuiria. ab ipso
dño auctore qualiter poterit tolerari.
ostendit enĩ circa infideles suã obiurga¬
tionẽ dicendo. Popłs hic labiis me ho¬
norat. cor autẽ eoꝵ longe. ẽ. a me.x¬
De generatione autẽ eĩus quod dictũ ẽ.
ex utero ante luciferum genuite. quis
dubitet de carnali natiuitate fuisse dic¬
tum. cũ ipsa ante scriptio ostendat tͥ
ad intelligendum cũ dicit ꝓpħa. quod
in splendorib scoꝵ ante luciferum genitꝰ
sit. et splendor scõꝵ p̃conium ostenditur
ẽẽ ꝓpħarum. et eoꝵ uaticinatio de eo
fuisse adimpleta. eũ manifestaret ipsã
ẽẽ et ꝓpħa dicendo. ex utero ante luci¬
ferum genui te. ꝙ splendidum conti-¬
git quod ꝑ uirginem nasci eum os ꝓ

Expanded text:
Scelus et valde esse blasphemum advertant homines, qui salutaria praecepta cupiunt e eis poterit, qui quaerunt injuriando Deum per blasphemiam colere vel venerari. Si ab hominibus non toleratur injuria, ab ipso Domino auctore qualiter poterit tolerari? Ostendit enim circa infideles suam objurgationem, dicendo: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a meDe generatione autem ejus quod dictum est: Ex utero ante luciferum genui te , quis dubitet de carnali nativitate fuisse dictum? cum ipsa ante scriptio ostendat tibi ad intelligendum quod dicit propheta, quod in splendoribus sanctorum ante luciferum genitus sit. Et splendor sanctorum praeconium ostenditur esse prophetarum, et eorum vaticinatio de eo fuisse adimpleta ut manifestaret ipsam esse et propheta dicendo: Ex utero ante luciferum genui te, et splendidum contigit, quod per virginem nasci eum os
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd scriptũ ẽ. quia alius ẽ pater luminis
ꝙ aliꝰ ẽ quilumen. ẽ. appellatꝰ. & lucet in
cenebris. ꝙ tenebrȩ eũ ñ cõp̃henderunt.
Ideirco debet aduerti quid lex mandat
uel instrue̾t m̃tes hominũ. quia in ter
illũ auctorem luminis & istũ lum̃ in te¬
nebris lucentẽ quod illuminat omẽm
hominem uenientẽ in hunc mundum.
ꝓ quo uita factus ẽ filius et lux ẽ ostensꝰ
hominũ. illi qui ostendit᷑ factꝰ ñ ẽẽ pater
equalis esse non posse. uiii¬
Amisimꝰ suꝑfluas rationes que fastidium
non facerent auditorib. et ad hoc res¬
ponsum ẽ. ad quod sententia inquire-¬
bat expositionem. et quia inter patrem
et filium distantia.ẽ. Ꝙ quod dicitur
ñ ẽ. eo quod inter illos differentia non
sit. ipse saluator dicit. Qui credendus. ẽ.
alius. ẽ. qui testimonium ꝑhibet de me
pater. Item ipse filius dicit de sp̃u scõ.
et alium ꝑaclitum mittam uobis. Aliũ
dixit patrem. et alium dixit ẽẽ ꝑaclitũ

Expanded text:
uminis, et alius est qui lumen est appellatus, et lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt. Idcirco debet adverti quid lex mandat vel instruit mentes hominum, quia inter illum auctorem luminis et istud lumen in tenebris lucens, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, per quod vita factus est Filius, et lux est ostensus hominum, illo quod ostenditur factus, non est Pater, et aequalis esse non potest. misimus superfluas rationes, quae fastidium non facerent 62 auditoribus, et ad hoc responsum est, ad quod sententia inquirebat expositionem. Et quia inter Patrem et Filium distantia est, et quod dicitur non est, eo quod inter illos differentia non sit, ipse Salvator dicit, qui credendus est: Alius est qui testimonium perhibet de me . Item ipse Filius dicit de Spiritu sancto: Et alium Paracletum mittam vobis . Alium dixit Patrem, et alium dixit esse Paracletum,
Abbreviated transcription (Latin):
rata. ẽ. si in morte non fuit: Et quo¬
mͦ ex inferno erepta. ẽ. si apud inferos
constituta in inferno ñ fuit. cũ utiq
si in morte non e̾ẽt mortua ñ fuisset:
Per malam autem uoluntatẽ. hoc est
ꝑ peccatum quis nesciat anunã mori.
cũ ds̃ dicat. anima quȩ peccauerit
ipsa moriet᷑ ꝰ Certũ ẽ. gͥ animã male
cogitantem cum apud m ortẽei morte ẽȩ
ꝙ cum apud inferos. ẽ. in inferno. eẽ. Od
quod etiam saluator dicit. quȩ impos¬
sibilia sunt apud homines possibilia
sunt apud dm̃: Ergone sic dicemus
omĩa dõ possibilia ẽẽ. ut hoc ipsum
quidem possibile. ẽẽ. sic dicamꝰ apud
am̃. eẽ. ut dicamus in dõ non ẽẽ: uid
autem posse apud se ds habet. si ipsũ
posse in se non habet: His atq huius¬

Expanded text:
rata est, si in morte non fuit? et quorata est, si in morte non fuit? et quomodo ex inferno erepta est, si apud inferos constituta, in inferno non fuit? Cum utique si in morte non esset, mortua non fuisset. Per malam autem voluntatem, hoc est, per peccatum, quis nesciat animam mori? cum Deus dicat: Anima quae peccaverit, ipsa morietur . Certum est igitur, animam male cogitantem, cum apud mortem est, in morte esse, et cum apud inferos est, in inferno esse. Quid quod etiam Salvator dicit: Quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum ? Ergone sic dicemus, omnia Deo possibilia esse, ut hoc ipsum quidem possibile esse, sic dicamus apud Deum esse, ut dicamus in Deo non esse? Quid autem posse apud se Deus habet, si ipsum posse in se non habet? CAPUT VI
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Dicitur etiam in ꝓuerbiis. fili. ño
te cõp̃hendat cogitatio mala: quȩ de¬
relinquit doctrinam adolescentiȩ. et
testamenti diuim oblita. ẽ. Posuit enĩ
apud mortem domum suam. et aput
inferos cum ter rigenis axessuos.
Si gͦ cogitatio mala quȩ apud mor¬
tem̃ posuit domum suã extra mortẽ
ẽ. non in morte. ꝓfecto uiuit. Et si
apud inferos posita non ẽ in inferno:
superẽ. ut illa quȩ nec in morte.ẽ. nec
in inferno uitã habere dicat᷑ in cȩlo.
Idõ enim dõ dicit᷑. quia eripiusti ani¬
mam meam de morte. quia animȩ uitã¬
ꝑ fidem donauit dicens. Iustus autem
meus ex fide uiuit. Et rursus id circo
ipsi dicitur. eripusti animam meã
ex inferno inferiori. quia id circo
animȩ ab inferno gr̃a dei eripiunt᷑.
ut in celis conuersent ur. Unde dicit
apłs. Nr̃a autẽ conuersatio in celis ẽ. Por¬
ro anuna quȩ ꝑ cogitationem malam
apud mortẽ fuit. quomͦ de morte libe¬

Expanded text:
vit. Dicitur etiam in Proverbiis: Fili, non vit. Dicitur etiam in Proverbiis: Fili, non te comprehendat cogitatio mala, quae derelinquit doctrinam adolescentiae, et testamenti divini oblita est; posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos . Si ergo cogitatio mala, quae apud mortem posuit domum suam, extra mortem est, non in morte, profecto vivit. Et si apud inferos posita non est in inferno, superest ut illa quae nec in morte est, nec in inferno, vitam habere dicatur in coelo. Ideo enim Deo dicitur: Quia eripuisti animam meam de morte , quia animae per fidem vitam donavit dicens: Justus autem meus ex fide vivit . Et rursus idcirco ipsi dicitur: Eripuisti animam meam ex inferno inferiori , quia idcirco animae ab inferno gratia Dei eripiuntur, ut in coelis conversentur. Unde dicit Apostolus: Nostra autem conversatio in coelis est . Porro anima, quae per cogitationem malam apud mortem fuit, quomodo de morte libe
Abbreviated transcription (Latin):
tinet᷑ ez echiȩ regis oratio qũã post ad¬
iectos sibi ad uitã annos quindecĩ ad
dm̃ effudit: ubiint̾ &etera sic dicit.
Sp̃s meus apud me factus . ẽ. sicut
lanifica ꝓximans demere telam. Od
autem hic aliud intelligit᷑ sp̃s meus
apud me. nͥ sp̃s m̃s in me: An et hic
dicetur sp̃m hominis apud hominẽ
ẽẽ. in homine autẽ non ẽẽ. cũ eui¬
dent̃ apłs dicat. quis enĩ scit homi¬
num quȩ sunt hominis nͥ sp̃s hominis
qui in ipso ẽ: S et illud quod supra
posuimꝰ scriptũ. dixerunt apud se co¬
gitantes ñ rect̾e. quidẽ. aliuid. quam
dixerunt intra se: Rursus in libro sapien¬
tiȩ dicitur. Hȩc cogitans apud me. et cõ¬
memorans in cordẽ meo. qm̃ unmortalitas
ẽ in cogitatione sapientiȩ. Quod apud
se cogitat. hoc in corde suo cõmemorat..
Quod utrumq dum dixit. illam utiq
cogitationẽ &. illam cõmemorationem
ñ exterus sed interius sibi in eẽ monstra¬

Expanded text:
tinetur Ezechiae regis oratio, quam post adtinetur Ezechiae regis oratio, quam post adjectos sibi ad vitam annos quindecim, ad Deum effudit, ubi inter caetera sic dicit: Spiritus meus apud me factus est, sicut lanifica proximans demere telam . Quid autem hic aliud intelligitur: Spiritus meus apud me, nisi, Spiritus meus in me? An et hic dicetur spiritum hominis apud hominem esse, in homine autem non esse? Cum evidenter Apostolus dicat: Quis enim scit hominum quae sunt h ? Sed et illud quod supra posuimus scriptum: Dixerunt apud se, cogitantes non recte , 49 quid est aliud quam, dixerunt intra se? Rursus in libro Sapientiae dicitur: Haec cogitans apud me, et commemorans in corde meo, quoniam immortalitas est in cogitatione sapientiae . Quod apud se cogitat, hoc in corde suo commemorat, quod utrumque dum dicit, illam utique cogitationem et illam commemorationem, non exterius, sed interius sibi inesse monstra
Abbreviated transcription (Latin):
hannes dicit. adnuntiamꝰ uicͥam ȩternã
quȩ erat apud patrem et palam facta ẽ.
nobis. non aliud intelligamꝰ. quã uitam
ȩternam quȩ erat in patre. Uere enĩ apud
dm̃. ẽ. ds̃ uerbum. quia in dõ ẽ. ds̃ uerbũ.
uere apud dm̃ sapientẽ. ẽ. sapientia:
quia in sapiente dõ ẽ. sapientia. Et ue¬
re apud dm̃ uiuum. ẽ. uita: quia in
dõ uiuo. ẽ: uita. s. Et uere apud dm̃
uerum ẽ. ds ueritas: quia in dõ ueroẽ
ds̃ ueritas. Et uere apud dm̃ fortem
ẽ. ds̃ uirtꝰ. quia in dõ forti ẽ. ds uirtus.
S quid mirum si hoc ẽ filio ẽẽ apud
patrem. quod. ẽ. illi ẽẽ in patre. quia
scilicet naturaliter natꝰ de patre per¬
manet semꝑ in patre. cũ etiam de homi¬
nib legamꝰ quantum ad substantiam
attinet qua naturaliter homines sunt
ñ aliud ẽẽ cũ dicit᷑ aliquid apud illos ẽẽ.
quã in illis. eẽ Unde testimonia ma¬
nifestissima ꝓferemꝰ. In libro ysaiȩ con¬

Expanded text:
annes dicit: Annuntiamus vobis vitam aeternam, annes dicit: Annuntiamus vobis vitam aeternam, quae erat apud Patrem, et palam facta est nobis : non aliud intelligamus quam vitam aeternam quae erat in Patre: vere enim apud Deum est Deus Verbum, quia in Deo est Deus Verbum. Et vere apud Deum sapientem est sapientia, quia in sapiente Deo est sapientia. Et vere apud Deum vivum est vita, quia in Deo vivo est Deus vita. Et vere apud Dero est Deus veritas. Et vere apud Deum fortem est Deus virtus, quia in Deo forti est Deus virtus. Sed quid mirum, si hoc est Filio esse apud Patrem, quod est illi esse in Patre, quia scilicet naturaliter natus de Patre permanet semper in patre: cum etiam de hominibus legamus quantum ad substantiam attinet, qua naturaliter homines sunt non aliud esse, cum dicitur aliquid apud illos esse, quam in illis esse? Unde testimonia manifestissima proferemus. In libro Isaiae con
Abbreviated transcription (Latin):
dicant utrum exterius an interiꝰ. est.
Si enum interiusẽecce hoc. ẽ. in dõ. eẽ. qͦd
apud dm̃. ẽẽ. Desinant gͥ ꝑuersa sentire.
et festinent catholicȩ rectitudini consen¬
tire. Si autẽ hȩc immut abilitas quȩ
apud dm̃. ẽ. non interiꝰ ẽẽ. sed exceriꝰ
credit᷑: ꝓfecto in dõ eẽ. non credit᷑. Et
siin dõsmutabilitas. eẽ. non credit᷑: conse¬
quenter ds̃ ipse mut abilis p̃dicat᷑. Et
ne hoc uelint filio assignare: audiant
in eodem loco patrem luminum no¬
minatum. Proinde cum audimus. qͥa
apud dm̃ꝰ. ẽ. transmutatio: hoc sentia¬
mus scłm catholicȩ fidei ueritatẽ. quia
nulla. ẽ. in dõ mutatio. Et cũ dicitur
uerbum erat apud dm̃. ñ aliud sentia¬
mꝰ. quã uerbum erat in dõ. Et cũ sa¬
pientia in ꝓuerbiis dicit. er̃ã apud
illum cõponens: non aliud sentiamꝰ. quã
eram in illo cõponens. & cũ de dõ dicit᷑
apudte. ẽ. fons uitȩ: non aliud intelliga¬
mus. quam in te. ẽ. fons uitȩ. Et cum io¬

Expanded text:
s an interius est; si enim interius est, ecce hoc est in Deo esse, quod apud Deum esse. Desinant igitur perversa sentire, et festinent catholicae rectitudini consentire. Si autem haec immutabilitas, quae apud Deum est, non interius esse, sed exterius creditur, profecto in Deo esse non creditur. Et si in Deo immutabilitas esse non creditur, consequenter Deus ipse mutabilis praedicatur. Et ne hoc in Filio assignare audeant , audiant in eodem loco Patrem luminum nominatum. Proinde cum audimus quia apud Deum non est transmutatio, hoc sentiamus secundum catholicae fidei veritatem, quia nulla est in Deo mutatio. Et cum dicitur, Verbum erat apud Deum, non aliud sentiamus quam Verbum erat in Deo; et cum Sapientia in Proverbiis dicit: Eram apud illum componens , non aliud sentiamus quam eram in illo componens. Et cum Deo dicitur: Apud te est fons vitae , non aliud intelligamus quam in te est fons vitae. Et cum Jo
Abbreviated transcription (Latin):
ictum ẽ. patrem de seipso
hoc ẽ de id quod ip̃se. ẽ. inef¬
fabiliter filium genuisse.
adauctum. ẽ. quod non ex¬
ẽ. deintra dm̃ꝰ sed si tion ẽ deintra nec ex
ipso. ẽ. Simͦ uocabula diuersa ponun¬
tur. quid ꝓdest si ipsa ueritas ñ pro

Expanded text:
ictum est Patrem de seipso, hoc est de hoc quod ipse est, ineffabiliter Filium genuisse. Adauctum est quod non exest de intra Deum, sed si non est de intra, nec ex ipso est; si modo vocabula diversa ponuntur, quid prodest, si ipsa veritas non pro
Abbreviated transcription (Latin):
doceant ꝑscripturas. tam̃ quomͦ ñsit er¬
roris falsa ꝓfessio. qui cum dicit inenlar
eẽ. generationẽ eiꝰ. asserat eũ de patris¬
hortant᷑ aduerti ueritas non uidet᷑ ab eis
cõp̃hendi nec ꝓfiteri. Obhoc quod ab¬
surdum sit dicere uel credere patrem &
filium ingenitos. ẽẽ. Qui sibi suadet ista
excogitare ipse se uult fraude deciꝑe.
quã quidẽ exigit illis hoc dici qui patrẽ
et filium ȩquales asserunt esse: uiiͣ.

Expanded text:
doceant per Scripturas tamen quomodo non sit erdoceant per Scripturas tamen quomodo non sit erroris falsa professio, qui cum dicit inenarrabilem esse generationem ejus, asserat eum de Patrishortantur adverti, veritas non videtur ab eis comprehendi, nec profiteri; ob hoc quod absurdum sit dicere vel credere Patrem et Filium ingenitos esse. Qui sibi suadet ista excogitare, ipse se vult fraude decipere, quae quidem exigit illis hoc dici qui Patrem et Filium aequales asserunt esse.
Abbreviated transcription (Latin):
limꝰ. quȩ superius ꝓposita sunt. quia
scriptũ .ẽ. de dõ. generationẽ autẽ eiꝰ
quis enarrabit. et quã nemo dixit
scriptura qui enarrat. aduertendi
sunt hi homines ut dicant se posse nos¬
Se quia inenarrabilis. ẽ. generatioes
non autem ignorabilis .iiii.¬
G enerationem eius ita ẽ. recte ꝓfiteri.
ut dicit ipse dñs ꝑ scripturas. dñs crea¬
uit me initio uiarum suarum ante
scła fundauit me. ꝙ sequit᷑. et ante
om̃s colles genuit me: Et iterum
Ego a patrẽ ꝓdii et ueni in hunc mun¬
dum. Et iterum. Dñs dixit ad me filiꝰ
meus estu ego hodie genuite. et post¬
quã cognitꝰ ẽ. in carne ꝓfitet᷑ de eo eũ¬
głista dicens. Et uidimus głam eius tã¬
quã unigeniti a patre plenum gr̃a et
ueritate. & apłs ait. Qui ẽ pͥmogeni¬
tꝰ totius creaturȩ. ecce creatũ fundatũ
et genitũ ꝓfitem᷑ sine aliqua ambigui¬
tate. inrationabile:u¬
S ed qui p̃sumunt irrationabiliter di¬
cere de patris s ubstantia natũ ẽẽ filiũ.

Expanded text:
limus, quae superius proposita sunt, quia scriptum est de eo: Generationem ejus quis enarrabit ? Et quam nemo, dixit Scriptura, qui enarret? Advertendi sunt hi homines, ut dicant se posse nosse, quia inenarrabilis est generatio ejus, non autem ignorabilis.Generationem ejus ita est recte profiteri, ut dicit ipse Dominus per Scripturas: Dominus creavit me initium viarum suarum, ante saecula fundavit me . Et sequitur: Et ante omnes colles genuit me. Et iterum: Ego a Patre prodii et veni in hunc mundum . Et iterum: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te . Et postquam cognitus est in carne, profitetur de eo evangelista dicens: Et vidimus gloriam ejusquam Unigeniti a Patre plenum gratia et veritate . Et Apostolus ait: Qui est Primogenitus totius creaturae . Ecce creatum, fundatum et genitum profitemur, sine aliqua ambiguitate irrationabilSed qui praesumunt irrationabiliter dicere de Patris substantia natum esse Filium,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. Dicit enim moy ses. Ds̃ fidelis
i eo. Paulus autẽ apłs apud dm̃ ñ. ẽẽ. ini¬
qͥtatẽ dicit. Sic enim ait. Nũquid iniqui¬
tas apud dm̃ ᷤ Absit. Eligant in hoc loco
quod uoluerint arriani. et ut suam sapi¬
entiam euidenter ostendant. de legalib
& ꝓphicis atq apłicis dictis uidicium fe¬
u ꝓpħicoq sensui conuenire: aut dicant
apłm paulum alegali & ꝓpħica intelli¬
gentia discrepare. Paulus equidẽ apłs
eundem se sp̃m fidei habere dicit. quẽ
dauid beatꝰ habuit. quẽ etiã moy ses
sc̃s accepit: sicut ipse testat᷑ dicens. Ha¬
bentes autẽ eundẽ sp̃m fidei. sicut scrip¬
tum. ẽ. credidi propter quod locutꝰ sũ:
et nos credimus propter quod loquimur.
fideli dõ diuersa senser unt:Magna ẽ.
autem sentiendi diuersitas. si diuer sumẽ
quod dicit paulus ñ eẽ. iniquitatẽ apud
dm̃ ab eo quod moy ses ꝙ dauid dicunt.
ñ eẽ. iniqͥtatẽ in d̾o. ꝙ si dicente paulo

Expanded text:
ostendit. Dicit enim Moyses: Deus fidelis, ostendit. Dicit enim Moyses: Deus fidelis, in eo . Paulus autem apostolus apud Deum non esse iniquitatem dicit. Sic enim ait: Nunquid iniquitas apud Deum? absit . Eligant in hoc loco quod voluerint Ariani, et, ut suam sapientiam evidenter ostendant, de legalibus et propheticis atque apostolicis dictis judicium fepropheticoque sensui convenire, aut dicant apostolum Paulum a legali et prophetica intelligentia discrepare. Paulus equidem apostolus eumdem se spiritum fidei habere dicit, quem David beatus habuit, quem etiam Moyses sanctus accepit, sicut ipse testatur, dicens: Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum: et nos credimus, propter quod loquimur .fideli Deo diversa senserunt? Magna est autem sentiendi diversitas, si diversum est quod dicit Paulus, Non esse iniquitatem apud Deum, ab eo quod Moyses et David dicunt, Non esse iniquitatem in Deo. Et si dicente Paulo,
Abbreviated transcription (Latin):
eos maneat. ꝙ in ipsis sit. Dicit enim.
Si diligitis me: mandata mea seruate.
et ego rogabo patrem & alium ꝑaclitũ
dabit uobis ut maneat uobiscũ in eter¬
nũ sp̃m ueritatis quẽ mundus ñ potest
acciꝑe. quia ñ uidit eũ nec scit eũ. uos
autẽ cognoscetis eum: quia apud uos
manebit et in uobis erit. Ecce apud
hic potest ẽẽ diuersitas in eo quod apd̃
eos manet. et in eis ẽ. ꝙ enĩ in uno loco
utraq p̃positio ponit᷑. ꝙ sp̃ui scõ utriꝰq
rei possibilitas assignat᷑. ut apud qͦs
fideles manet ut in ipsis fidelib ẽe pos¬
sit. uerbum autẽ ds̃ sic apud d̃m. ẽ
ut in dõ ẽẽ non possit: Quid dicam his
qui de scripturis sic disputare deside¬
rant. ut intelligentiȩ spũalis uiã nul¬
latenus quęrant. ꝙ auertentes oculos a uero
lumine ugit̃ in tenebris delectent᷑ erra¬
res Hoc idem quippe eẽ. apud dm̃. quod
ẽ. eẽ. in dõ. scã scriptura aliis quoq locis

Expanded text:
eos maneat, et in ipsis sit. Dicit enim: eos maneat, et in ipsis sit. Dicit enim: Si diligitis me, mandata mea servate, et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscuest accipere, quia non vidit eum, nec scit eum; vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit . Ecce apud hic potest esse diversitas in eo quod apud eos manet, et in eis est? Etenim in uno loco utraque praepositio ponitur, et Spiritui sancto utriusque rei possibilitas assignatur, ut apud quos fideles manet ut in ipsis fidelibus esse possit: Verbum autem Deus sic apud Deum est, ut in Deo esse non possit? Quid dicam his qui de Scripturis sic disputare desiderant, ut intelligentiae spiritalis viam nullatenus quaerant, et avertentes oculos a vero lumine, jugiter in tenebris delectentur errare? Hoc idem quippe esse apud Deum, quod est esse in Deo, sancta Scriptura aliis quoque locis
Abbreviated transcription (Latin):
eum faciunt: sicut ipse filius loquit᷑.
Si quis diligit me. sermonẽ meũ ser¬
uabit. & pater meus diliget eum. ꝙ ad
eũ ueniemꝰ & mansionẽ apud eum faciemꝰ.
Quod si uenientes pater et filius ad eum
apud quem mansionẽ faciunt non interiꝰ
sed exteriꝰ sunt: dicat᷑ nobis ubi ad eum
ueniant. ꝙ mansionẽ apud eum faciant:
bitet xp̃s: paulo p̃dicante cognouimꝰ qͥ
ait. In interiore homine habitare xp̃m
ꝑfidem in cordib ur̃is. Anforsitan dictu¬
ri sunt alit̃ in interiore homine nr̃o ha¬
bitare xp̃m ꝑ fidem et alit̃ eũ cũ patre
ueniente apud dilectorẽ suũ facere man¬
sionem. ut xp̃c interim solus in interio¬
re homine nr̃o in habitare possit. pater
autẽ exterius remanens apud quẽ man¬
sionem facit. non solum ipse interius ma¬
nere nequeat. sed etiã filiũ cõmunionẽ
aduentꝰ sui ne in interiore homine ha¬
bitare possit impediat: Sp̃m qͦq sc̃m

Expanded text:
eum faciunt: sicut ipse Filius loquitur: eum faciunt: sicut ipse Filius loquitur: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Quod si venientes Pater et Filius ad eum, apud quem mansionem faciunt, non interius, sed exterius sunt, dicatur nobis, ubi ad eum veniant et mansionem apud eum faciant? bitet Christus, Paulo praedicante cognovimus, qui ait: In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus vestris . An forsitan dicturi sunt, aliter in interiore homine nostro habitare Christum per fidem, et aliter eum cum Patre venientem apud dilectorem suum facere mansionem, ut Christus interim solus in interiore homine nostro inhabitare possit, Pater autem exterius remanens, apud quem mansionem facit, non solum ipse interius manere nequeat, sed etiam Filium communione adventus sui ne in interiore homine habitare possit impediat. Spiritum quoque