comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possit Enis autem unmerse fictriceret
moderatricem diuina esse prouidentiã
Hec ergo quocũq se moueat effice̾ posse
quicqrud lielit. Itaq aut nescit quid pe¬
sfit aut negligit res humanas aut quid
sit optimu i fon potest iudicare nõ curat
singulos homiẽs nec miru nec cuitates
quide non etiam nationes quide et gẽ¬
tes. Qui sietiam has contemnit quid mni¬
rum est ab ea genis humanu essecõtẽ¬
tum. Set quomodo iddicitis non omia
deos persequi Idem uultis adiis ĩ morta¬
libus hominibus dispartiri ac diuidioia
dcirco ħomia tecu que urã est de som¬
uota suscipi dicitis oportere. Nempe sin¬
guli noçent Audit ergo mens dilima
etiam de singulis. Uidletis ergo eam no
essetam occispatam ꝙͣ putabatis. fac n
distentum celum uersantem terram
tuentem maria moderante Cur tam
multos deos inhilagere et cessare patitꝰ
Cur non rebus huitianis aliquos otiosos
deos preficit qui ate balbe iunumera¬

Expanded text:
possit, eius autem universae fictricem et possit, eius autem universae fictricem et moderatricem divinam esse providentiam; haec igitur quocumque se moveat, efficere posse quicquid velit. Itaque aut nescit quid possit, aut neglegit res humanas, aut quid sit optimum non potest iudicare. "Non curat singulos homines." Non mirum: ne civitates quidem; non eas: ne nationes quidem et gentis. quod si has etiam contemnet, quid mirum est omne ab ea genus humanum esse contemptum? Sed quo modo idem dicitis non omnia deos persequi, idem voltis a diis inmortalibus hominibus dispertiri ac dividi somnia idcirco haec tecum, quia vestra est de somvota suscipi dicitis oportere? Nempe singuli vovent, audit igitur mens divina etiam de singulis; videtis ergo non esse eam tam occupatam quam putabatis. Fac esse distentam, caelum versantem terram tuentem maria moderantem: cur tam multos deos nihil agere et cessare patitur, cur non rebus humanis aliquos otiosos deos praeficit, qui a te Balbe innumera
Abbreviated transcription (Latin):
tinebit. Nec cum egisti libidine.uut cu
paridis indemus Adeo causam requiri
cum culpe pene uocem audiamus. Nec
ego multor egroꝵ salutem non ab ypo¬
crate potius qua ab Esculapio data iudi¬
co nec lacedemonioꝵ disciplina dicamũꝙ
ab Apolline potius parte ꝙͣ aligurgo da¬
tam Crito lans ĩꝙͣ euertit Corintum Car¬
tagine Asombal. Ni duos oculos illos ore
mauritanie effoderunt. Non iratus ili¬
quil qui omnino irasci posse negatis deũ
at subuenire terre potiit et conseruare
urbes tantas et tales uosemm ipsi dicere so¬
et quidem sine labore ullo. Ut enim honiz
membra nulla contentione mente ipsa ac.
uoluntate mouentur sic niuem deorum
omnia fingi moueri mutariq posse neq
id dicitis superstitiose atq mmiliter set pħi¬
ca constantiq ratione Alatertam enim
rerum ex qua et inqua omĩa sunt tota
esse flexibile et cõmutabile. Ut nihil sit
quod non ex ea ꝙuis subito fingi cõu̾tiq

Expanded text:
tinebat, nec cum Aegisthi libidinem aut cum tinebat, nec cum Aegisthi libidinem aut cum Paridis videmus a deo causam requirimus, cum culpae paene vocem audiamus, nec ego multorum aegrorum salutem non ab Hippocrate potius quam ab Aesculapio datam iudico, nec Lacedaemoniorum disciplinam dicam umquam ab Apolline potius Spartae quam a Lycurgo datam. Critolaus inquam evertit Corinthum, Carthaginem Asdrubal; hi duo illos oculos orae maritumae effoderunt, non iratus aliqui, quem omnino irasci posse negatis, deus. At subvenire certe potuit et conservare urbis tantas atque talis; vos enim ipsi dicere sot, et quidem sine labore ullo; ut enim hominum membra nulla contentione mente ipsa ac voluntate moveantur, sic numine deorum omnia fingi moveri mutarique posse. neque id dicitis superstitiose atque aniliter sed physica constantique ratione; materiam enim rerum, ex qua et in qua omnia sint, totam esse flexibilem et commutabilem, ut nihil sit quod non ex ea quamvis subito fingi convertique
Abbreviated transcription (Latin):
etiã inhis nauibꝰ dragora uehi credeñt
Sic eni ressehabet ut ad prospera adu̾¬
samue fortunã qualis sis aut ꝙ̃admod
uixeris nihil intersit. Non miãd uertũt
ĩquit omia clii ne reges quide Qdẽ siłe
Reges enim sisciẽtes p̃termittũt magna
culpare At deone excusatio quidẽ est
sciente qm̃ uos p̃clare defenditis cum
dicitis uim deoꝵ esse. Ut etiã siquis mõ¬
te sceleris penas effugeit. Expectantur
hepene aliberis ac nep̾otibus aposteris
O mirã equitate deor fexret ne ciuitas
ulla latioremistius omni legis. Ut condẽ¬
naretur filius aut nepos si p̾ater.aut .iii
deliquiss Quam tantali clatus ĩt̾itioĩ
modus. paret᷑ aut que nam unꝙ̃ ob mõ¬
tem metitis penis luendis dabitur satic¬
tas supplitii. Utrũ poete stoicos depraua¬
rũt an stoicis poetis dederũt auctorem
Archilochi usu uersu uulnãtus adeo in¬
missu dolore nõ conceptu ascipso con¬

Expanded text:
etiam in is navibus Diagoram vehi crederent. etiam in is navibus Diagoram vehi crederent. Sic enim res se habet, ut ad prosperam adversamve fortunam qualis sis aut quem ad modum vixeris nihil intersit. "Non animadvertunt" inquit "omnia di, ne reges quidem". Quid est simile; reges enim si scientes praetermittunt, magna culpa est; at deo ne excusatio quidem est inscientiae. Quem vos praeclare defenditis, cum dicitis eam vim deorum esse, ut etiam si quis morte poenas sceleris effugerit expetantur eae poenae a liberis a nepotibus a posteris. O miram aequitatem deorum: ferretne civitas ulla latorem istius modi legis, ut condemnaretur filius aut nepos, si pater aut avus deliquisset? quinam Tantalidarum internecioni modus paretur, aut quaenam umquam ob mortem Myrtili poenis luendis dabitur satias supplici? Utrum poetae Stoicos depravarint an Stoici poetis dederint auctoritaArchilochi versu volneratus a deo immissum dolorem non conceptum a se ipso con
Abbreviated transcription (Latin):
diũ mortaliũ est fortuna a deo petẽda
a seipõ sumẽda ẽe sapiam. ꝙuis licet nr̃a
delubra et uirtuti et fidei consecreinus
tñ hec ĩ nobis ip̃isita uidemꝰ. Spei salutis
opis. uictorie facultas adiis expetenda
redarguũt᷑. ut Diogenes dicebat uiz oẽm
eos quide arripimꝰ attribuimꝰ sinc ulla
roẽ cdiis ĩ mortalibꝰ. At liagoras cũs.a¬
mocratiã ueĩss. Archens ille quidicitur
atq ei quidã amicus. Tuꝗd deos putas hu¬
mana neglige̾. Nõne aĩaduertis ex tot
tabulis pfctis ꝙ̃ multi uotis ui tẽpesta¬
tis effugerint ĩ portũq salui ꝑuenerĩt
Ita sit ĩꝗt illienim nulꝙͣ picti sũt qui
naufragiafecerũt ĩ mariq perierũt. Idẽ¬
q cuei nauiganti uectores aduersa tem¬
pestate timiddi et ꝑterriti dicerẽt nõ ĩiu¬
ria illud sibi accidere qui illũ ineade na¬
ue recepissent ostendit eis in eosdẽ cursn
multos alios laborãtes. Quesiuitq utrii

Expanded text:
um mortalium est, fortunam a deo petendam, a se ipso sumendam esse sapientiam. quamvis licet Menti delubra et Virtuti et Fidei consecremus, tamen haec in nobis ipsis sita videmus; spei salutis opis victoriae facultas a dis expetenda redarguunt, ut Diogenes dicebat, vim omneEos quidem arripimus adtribuimusque sine ulla ratione dis inmortalibus. at Diagoras cum Samothracam venisset Atheus ille qui dicitur, atque ei quidam amicus "tu, qui deos putas humana neglegere, nonne animadvertis ex tot tabulis pictis, quam multi votis vim tempestatis effugerint in portumque salvi pervenerint", "ita fit" inquit, "illi enim nusquam picti sunt qui naufragia fecerunt in marique perierunt". idemque, cum ei naviganti vectores adversa tempestate timidi et perterriti dicerent non iniuria sibi illud accidere qui illum in eandem navem recepissent, ostendit eis in eodem cursu multas alias laborantis quaesivitque num
Abbreviated transcription (Latin):
atur set urgentes idẽtide honĩ eẽ ista
culpã nõ cle̾oꝵ. Ut si medicus grauitatẽ
morbi gubnator ui tẽpestatisͦ accuset
Et si hi quidẽ homũculi set tñ ridiculi
quis em te adhibuiss dixĩt ꝗspiã susta
nõ eẽnt contra deũ licet disputaẽ libe¬
rius ĩ hoũ uitus ais ẽẽ culpã eã dedi
ubi ergo locus fuit errori deoꝵ Nam
pͥmonꝰa spe bñ tradẽdi xlĩquimꝰ qua
dossuꝰ falli. Deus qui falli potuit anut
sol ĩcuruet eũ fetõte filiu substulit aͭ
neptũnꝰ cũ Thesers ypolitũ ꝑdidit cũ
tot optãdi a Neptũno hũiss potatem

Expanded text:
atur. Sed urgetis identidem hominum esse istam culpam non deorum. Ut si medicus gravitatem morbi, gubernator vim tempestatis accuset; etsi hi quidem homunculi, sed tamen ridiculi: "quis enim te adhibuisset" dixerit quispiam "si ista non essent". contra deum licet disputare liberius: "in hominum vitiis ais esse culpUbi igitur locus fuit errori deorum? nam patrimonia spe bene tradendi relinquimus, qua possumus falli; deus falli qui potuit? an ut Sol in currum quom Phaethontem filium sustulit, aut Neptunus cum Theseus Hippolytum perdidit, cum ter optandi a N
Abbreviated transcription (Latin):
S quia drusu ferro Metellũ uenenũ
substulãt illos cõseruari meliꝰ fuit ꝙͣ
penas sceleris Mariu pende̾. duo de¬
quadragĩta ãnis dionisius tirãnus fu¬
it opulẽtissiẽ et b̾tissiẽ ciuitatis. Ꝙ mł
tas antẽ hoc ipo gretie flore. Ri sistrat
ac falaris ac Apollodorꝰ penas substu¬
lit. młtis quidẽ ante cruciatis et necatis
Et p̃dones młti sepe młti penas clãt. Nec
tũ possimꝰ dice̾ nõ plures captiuos Acra
ui ꝙ̃ predones necatos Anaxarcũ de¬
mocritu Acipͥotirãno ex carinficatũ
accepinꝰ Cenonẽ Elene ĩtormẽtis Ed¬
dica de Socrate cuiꝰ moxx lacrimari
soleo platonẽ legeni. Uides ne igitur
deor iuditio si iudẽt res hũanas discri¬
mur ẽẽ sublatũ. Diogenes quidẽ cimc
dicẽ solebat harpalius qui tpr̃ibꝰ illis
predo sũmꝰ habebatur contra deos te¬
stiõ niu dicẽ ꝙ ĩ illa fortuna ta diu
uiuẽt. Diomsius deqͦante dixi cũ pha¬

Expanded text:
si quia Drusum ferro Metellum veneno si quia Drusum ferro Metellum veneno sustulerat, illos conservari melius fuit quam poenas sceleris Varium pendere. Duodequadraginta Dionysius tyrannus annos fuit opulentissumae et beatissumae civitatis; quam multos ante hunc in ipso Graeciae flore Pisistratus. "At Phalaris, at Apollodorus poenas sustulit." Multis quidem ante cruciatis et necatis. Et praedones multi saepe poenas dant, nec tamen possumus dicere non pluris captivos acerbe quam praedones necatos. Anaxarchum Democriteum a Cyprio tyranno excarnificatum accepimus, Zenonem Eleatem in tormentis dicam de Socrate, cuius morti inlacrimare soleo Platonem legens? Videsne igitur deorum iudicio, si vident res humanas, discrimen esse sublatum? Diogenes quidem Cynicus dicere solebat Harpalum, qui temporibus illis praedo felix habebatur, contra deos testimonium dicere, quod in illa fortuna tam diu veret. Dionysius, de quo ante dixi, cum fa
Abbreviated transcription (Latin):
certe cõsulẽ debebãt Cur gͦ penꝰ ĩ yspaĩa¬
oppressit. Cur maxius extulit filiũ cõ¬
sulare. Cur Marcellũ Hãnibal ĩteremit
Cur Paulũ Cãne substulerũt Cur penor
Africanũ domestici ꝑietes nõ texert. S
Cur Auũculiꝰs mens uir ĩnocẽtissimꝰ id¬
q doctissimꝰ .p. Rutilius ĩ exilio ẽ Curso¬
dalis meus int̾ fectus domi sue drusus
Cũ tẽꝑantie prudẽtieq specim̃ añ simu¬
lacruu ueste pontifex maximꝰ ẽ. Q. Sce¬
uola trucidatꝰ. Cur etiã ante tot ciuita¬
tis prĩcipes acĩna intp̃ti. Cur oiũ per¬
fidiosissim .4. Martiꝰ .S. Catulũ p̃stan¬
tissiu digͥtate uiꝵ mori potuit iubere
Dies defifiat siueli nũare quibꝰ boms
male euem̃t. Nec minꝰ si certamẽ ome
quibꝰ ĩꝓbis optiẽ. Cur eni manꝰ tã felici¬
ter septies cõsul domui sue senex ẽ mor
supplitioq uariꝰ hõ ĩportunssimꝰ ꝑiit

Expanded text:
certe consulere debebant. Cur igitur duo Scerte consulere debebant. Cur igitur duo Soppressit, cur Maximus extulit filium consularem, cur Marcellum Annibal interemit, cur Paulum Cannae sustulerunt, cur Poenorum Africanum domestici parietes non texerunt? Sed cur avunculus meus vir innocentissumus idemque doctissumus P. Rutilius in exilio est, cur sodalis meus interfectus domi suae Drusus, cur temperantiae prudentiaeque specimen ante simulacrum Vestae pontifex maximus est Q. Scaevola trucidatus, cur ante etiam tot civitatis principes a Cinna interempti, cur omnium perfidiosissimus C. Marius Q. Catulum praestantissuma dignitate virum mori potuit iubere? Dies deficiat si velim numerare quibus bonis male evenerit, nec minus si commemorem quibus improbis optime. Cur enim Marius tam feliciter septimum consul domi suae senex est mortsupplicioque Q. Varius homo importunissumus periit;
Abbreviated transcription (Latin):
qui uissũ sit uinũ sume̾ meãriu suiptu¬
ru statĩq perituꝵ magna sit ĩculpa sic
urã ista prudẽtia repndenda que roẽ
dederñt his quos scierit ea ꝑu̾se et ĩꝓbe
usuros. Nisi forte dicitis ea nescisse. Utĩ¬
nã quidẽ set nõ audebitis. Nõ em igͦro
qͣnti enis nomẽ putetis. S hic locus cõ¬
ludi iã põt. Nam sistultitia consensu
et fortune et corporis ex altera parte
ponãtur.Sap̃ĩa Autẽ nẽo assequit᷑ ĩ sũ¬
mis malis om̃es sumꝰ quibꝰ uos oꝑtiẽ
cõsultũ a diis ĩmortalibꝰ dicitis Nã ut
inhil inter ẽ utru nemo ualeat an neõ
possit ualere. sic nõ ĩtelligo quid ĩtsit
Utrũ nemo sit sapiẽs an nemo ẽẽ pͦsit
Ac moxquidẽ nimis młta dre aꝑtissiõ
calamo aut uno u̾su totũ locũ conficit
Cur diĩ hoĩes negligãt Nã sicurẽt bñbo¬
nis sit male masis Qd̃ nũc ab est debe¬
bãt illi quidẽ om̃es bonos effice̾ si quidẽ

Expanded text:
sumpturum statimque periturum, magna sit in culpa, sic vestra ista Providentia reprendenda, quae rationem dederit is quos scierit ea perverse et inprobe ussuros. Nisi forte dicitis eam nescisse. Utinam quidem; sed non audebitis, non enim ignoro quanti eius nomen putetis. Sed hic quidem locus concludi iam potest. nam si stultitia consensu et fortunae et corporis ex altera parte ponantur, sapientiam autem nemo adsequitur, in summis malis omnes sumus, quibus vos optume consultum a dis inmortalibus dicitis. nam ut nihil interest utrum nemo valeat an nemo possit valere, sic non intellego quid intersit utrum nemo sit sapiens an nemo esse possit. Ac nos quidem nimis multa de re apertissuma; Telamo autem uno versu totum locum conficit cur di homines neglegant: nam si curent, bene bonis sit, male malis; quod nunc abest. debebant illi quidem omnis bonos efficere, si quidem
Abbreviated transcription (Latin):
quo Iouẽ ornauit emamibiis cartagi¬
nẽsiu tixãnus hiero atq etiã meo ca
uillatus est estate graue ẽẽ amculu
hieme frigidũ eiq laneũ palliu ĩiecit
ret Idemq Esculapii Epidauri barbã
aurȩam demi iuissit neq em cõueĩte
barbatu esse filiu cũ ĩ omĩbꝰ fanis pr̃
ĩ barbis eẽt. Iam mẽsas argẽteas de
bonoꝵ deoꝵ. Uti se cor bonitate nel
le dicebat. Ite uictoriales aureas et
pateras et coronas que simulacra por¬
rectis mambꝰ sustinebãt sine dubita
tione tollebat. eaq se accipẽ nõ aufer
re dicebat. eẽ em stultitia a quibꝰ bo
p̃camur ab his porrigẽtibꝰ et dantibus
nolle sũmere Eunde ferũt ħ̾omiã q̃
dixi sublata de sanis ĩ foꝵ ꝓtulisse et
ꝑp̃cone uẽdidisse exactaq peciũa dix¬
isse. ut qđ quisq a sacris hret id ante
diem certa ĩsua quoq fanũ x̾ferret
Ita cũ ĩpleta eẽt ĩ deos in hoiẽs aduixit
ĩiuria. Hlũc ergo nec olimpns Iupit

Expanded text:
t e manubiis Carthaginiensium tyrannus Gelo, atque in eo etiam cavillatus est aestate grave esse aureum amiculum hieme frigidum, eique laneum pallium iniecit, ret. idemque Aesculapi Epidauri barbam auream demi iussit; neque enim convenire barbatum esse filium, cum in omnibus fanis pater imberbis esset. iam mensas bonorum deorum, uti se bonitate eorum praedicabat. Idem Victorias aureas et pateras et coronas, quae simulacrorum porrectis manibus sustinebantur, tre dicebat; esse enim stultitiam a quibus bona precaremur ab is porrigentibus et dantibus nolle sumere. eundemque ferunt haec quae dixi sublata de fanis in forum protulisse et per praeconem vendidisse exactaque pecunia edixisse ut quod quisque a sacris haberet id ante diem certam in suum quicque fanum referret: ita ad impietatem in deos in homines adiunxit iniuriam. Hunc igitur nec Olympius Iuppiter
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcorde cõsilia oia. s exeamꝰ etheatro
iidicet qui tabulanũ ĩcendẽit quid
facinus occultiꝰ assecutꝰ. Sessiꝰ splẽ di¬
diꝰ eq̃s romanꝰ exagro piçeno fecis¬
se cõfessꝰ ẽ qui tñscripsit tabulas pub¬
licas. Id qͦ ualeriꝰ fecit cũ cirografũ
sex pͥmoꝵ ĩmitatꝰ ẽ Ꝙdhoc hoĩe soler¬
tius Cogͦsce aliqͣs questioẽs hauri colos¬
sa cõidiratiõis iugutine Repete sr̃iora
Tubuli de peciũa facta obrẽ iidicã da
poste̾iora de ĩcestu rogatioẽ peducea
Tũ hec quotidiana Side ueneã peculatꝰ
testamẽtor etiã lege noua qõnes. Inc
illa actio ope cõsilioq tuo furtũ aĩo fac¬
tu ẽẽ inde tot iuditia de ficle mala ut¬
utile mãdati ꝓsotio fidutie uliqꝰ q̃ exep̃¬
to aut uẽdito aut ꝯducto aut locatõ
fide fuit. Uide iuditiũ publicũ de dolo¬

Expanded text:
ia. Sed exeamus e theatro, iudicetur? qui tabularium incenderit. quod facinus occultius: at se Q. Sosius splendidus eques Romanus ex agro Piceno fecisse confessus est. qui transscripserit tabulas publicas: id quoque L. Alenus fecit, cum chirographum sex primorum imitatus est; quid hoc homine sollertius? cognosce alias quaestiones, auri Tolossani coniurationis Iugurthinae; repete superiora: Tubuli de pecunia capta ob rem iudicandam; posteriora: de incestu rogatione Peducaea; tum haec cotidiana: sicae venena peculatus, testamentorum etiam lege nova quaestiones. inde illa actio "ope consilioque tuo furtum aio factum esse", inde tot iudicia de fide mala, tutelae mandati pro socio fiduciae, reliqua quae ex empto aut vendito aut conducto aut locato contra fidem fiunt, inde iudicium publicum re
Abbreviated transcription (Latin):
Nec hexculi quisꝙͣ decimã uouit ũꝙͣ sisa¬
piens factus eẽt ꝙͣ ꝙͣ pictagoras cũ et ĩgeo¬
metriã quidda nouũ ĩue̾niss. musisꝰ bo¬
ue ĩ molanisse dr̃ set id quide nõ credo
qm̃ ille ne Appollim quidẽ delpho hostiã

Expanded text:
neque Herculi quisquam decumam vovit umquam, si saneque Herculi quisquam decumam vovit umquam, si sapiens factus esset—quamquam Pythagoras, cum in geometria quiddam novi invenisset, Musis bovem immolavisse dicitur; sed id quidem non credo, quoniam ille ne Apollini qu
Abbreviated transcription (Latin):
rectis factis p̃mia extent ulla nec sup¬
deratio ꝓfectio nlła ẽ sũea discrimẽ nł¬
lũ est botioꝵ et maloꝵ ac eni minora
dii negligũt Nec agellos singłoꝵ nec
uticitlas ꝑsecũtut nec siuredo nec grã¬
du fuit Nec ĩ x̾gnis quia nec r̃ges oiã
formiano .p. Rutilii sũ q̃stieis ut de a¬
missa salute atq ħ que omẽs morta¬
les fit hũt externas cõmoditates.Uine¬
ta Segetes oliueta frugu ubertates
et fructuũ oẽm demq cõmoditate
nemo unꝙ̃ accepta deo retulit nimi¬
ru recte propter uirtute emn iure lau
r̾familiari aut si alnid quippiã nac¬
tisumꝰ fortuiti boni aut depulimꝰ
mali tũ diis grãs agimꝰ tũ inhilarẽ lau
laudi asuptu arbitram᷑. Nõ quis ꝙbonꝰ uir
ẽẽt gras diisegit ũꝙͣ aut ꝙ diues ꝙ honoratꝰ
ꝙ ĩdolumis Iduẽq optimũ et maxiũ obeas
res appellat nõ ꝙnos iustos tẽꝑatos sapiẽtes
efficit. s ꝙ saluos ĩcolumes opulẽtos copiosos

Expanded text:
recte factis praemia extent ulla nec supderatio profecto nulla est, si in ea discrimen nullum est bonorum et malorum. "At enim minora di neglegunt, neque agellos singulorum nec viticulas persequuntur, nec, si uredo aut grandum fuitFormiano P. Rutili sim questus non de amissa salute. Atque hoc quidem omnes mortales sic habent, externas commoditates, vineta segetes oliveta, ubertatem frugum et fructuum, omnem denique commoditatem nemo umquam acceptam deo rettulit. nimirum recte; propter virtutem enim iure laudre familiari, aut si aliud quippiam nacti sumus fortuiti boni aut depulimus mali, tum dis gratias agimus, tum nihil nostrae laudi adsumptum arbitramur. num quis quod bonus vir esset gra incolumis, Iovemque optimum et maximum ob eas res appellant, non quod nos iustos temperantes sapientes efficiat, sed quod salvos incolumis opulentos copiosos;
Abbreviated transcription (Latin):
dederũt. Est .n. malitia u̾suta et fallax
rõ nocendi iidẽ etiã dii fraudẽ dedert
facinꝰ ceteraq qͦꝵ nł nec suscipi sine
rõẽ nec effici põt Utinã gͦ ut illa anꝰ
optat ne ĩ nẽbre pelio scturibꝰ cese¬

Expanded text:
dederunt; est enim malitia versuta et fallax ratio nocendi; idem etiam di fraudem dederunt facinus ceteraque quorum nihil nec suscipi sine ratione nec effici potest. Utinam igitur, ut illa anus optat ne in nemore Pelio securibus caes
Abbreviated transcription (Latin):
heo autẽ ꝗd tibi assentiar. Neptũnũ dicis
rere. Istã aute ĩtelligẽtiã aut maris aut
terre nõ modo cõpnde̾ aiõ s ne suspitione
ꝗdẽ possũ attingere. Itaq aliud mͥ q̃rẽdũ
est. Ut et ẽẽ dos et qͣles sĩt dii cognoscere pos¬
sim. Quales tueos esse nis. Uideamꝰ eaque
deinde cõsulat᷑ ne rebꝰ huanis. Hec .n. de¬

Expanded text:
Neptunum esse dicis rere; istam autem intellegentiam aut maris aut terrae non modo comprehendere animo sed ne suspicione quidem possum attingere. itaque aliunde mihi quaerendum est et ut esse deos et quales sint dii discere possim, qualis tu eos esse vis   .  videamus ea quae deinde consula
Abbreviated transcription (Latin):
totius celi conuersione cursus astroꝵ dis¬
pares conseruari. hec ita fieri om̃ibus m¬
terse continentibus mũdi partib ꝓfcõ
nõ possent insi ea uno diuino et continu¬
ato spiritu continerentux. Atq hec et
uberius disputaritur confuxius ut mͥ ẽ
in animo facere facilius effuguit. Acha¬
demicorum calũpniam. Cufn aute
ut Ceno solebat breuius angustiusq con¬
cluduntur tum apertiora Punt ad repn¬
dendum. Nam ut profluus annis aut
uix aut nullo modo conclusus s& ad
orõnis non facile sespsa tutatur. hec . n.
que dilatatur a nobis Ceno sic preme¬
bat. Quod ratione utitur id melius ẽ
ꝙ id ꝙ ratione non utit᷑ mhil aute
mũdo melius ratione igitur mũdus uti¬
tur similiter efficipotest sapientem esse
mundum similiter beatum. similiter
eternum. Omiã enim hec meliora sut
melius ex quo efficitur esse mũdu deb&
łdemq hoc modo nullius sensu carẽtis
pars aliqua potest esse sentiens mũdiat

Expanded text:
totius caeli conversione cursus astrorum distotius caeli conversione cursus astrorum dispares conservari? haec ita fieri omnibus inter se concinentibus mundi partibus profecto non possent, nisi ea uno divino et continuato spiritu continerentur. Atque haec cum uberius disputantur et fusius, ut mihi est in animo facere, facilius effugiunt Academicorum calumniam; cum autem, ut Zeno solebat, brevius angustiusque concluduntur, tum apertiora sunt ad reprendendum. nam ut profluens amnis aut vix aut nullo modo, conclusa autem aqua rationis non facile se ipsa tutatur. Haec enim quae dilatantur a nobis Zeno sic premebat: "Quod ratione utitur id melius est quam id quod ratione non utitur; nihil autem mundo melius; ratione igitur mundus utitur". similiter effici potest sapientem esse mundum, similiter beatum, similiter aeternum; omnia enim haec meliora suntmelius. ex quo efficietur esse mundum deum. Idemque hoc modo: "Nullius sensu carentis pars aliqua potest esse sentiens; mundi autem
Abbreviated transcription (Latin):
soliditatem mimuz illum demq spiãbi¬
lem siquis querat unde habeniis appare
at ꝙ aliud a terra sumsimus. aliud abhu¬
more aliud abigne aliud ab aere eoque
spum dicimus. Illud autem quod uin¬
cit hec omiã ratione dico et siplacet plu¬
ribus urb̾ mentem consilium cogitatioẽ
prudentiam ubi ĩuenimus
Cubstulimus an mundus habebit omnia
hoc unum ꝙ plurimu est non habeat. Ed
certe inhiloniniu rerum melius est in¬
do nihil prestabilius in hil pulcrius nec
solum nihil esse set ne cogitari quidem
quicꝙͣ melius potest. Et Ratione et sapia
rerum consentiens et spirans continua¬
ta cognitio que non coget eaque dicutꝰ
ame comprobare poss& ne illotempore
florere demde uicissim hoc est terra aut
tot rebus ipsis se ĩmutantibus soł access
discessusq solstitiis brumisq cognosci a
ectus maritim fretoꝵq angustie or¬
tu aut obitu lune cõmoueri Aut una

Expanded text:
soliditatem, animum denique illum spirabisoliditatem, animum denique illum spirabilem si quis quaerat unde habeamus, apparet; quorum aliud a terra sumpsimus aliud ab umore aliud ab igni aliud ab aere eo quem spiritum dicimus. illud autem quod vincit haec omnia, rationem dico et, si placet pluribus verbis, mentem consilium cogitationem prudentiam, ubi invenimus unde sustulimus? An cetera mundus habebit omnia, hoc unum quod plurimi est non habebit? atqui certe nihil omnium rerum melius est mundo nihil praestabilius nihil pulchrius, nec solum nihil est sed ne cogitari quidem quicquam melius potest. et si ratione et sapienrerum consentiens conspirans, continuata cognatio quem non coget ea quae dicuntur a me conprobare? possetne uno tempore florere, dein vicissim horrere terra, aut tot rebus ipsis se inmutantibus solis accessus discessusque solstitiis brumisque cognosci, aut aestus maritimi fretorumque angustiae ortu aut obitu lunae commoveri, aut una
Abbreviated transcription (Latin):
sidomu non uideas muribus illa et mi¬
stelis edificatam putes tantam uero or¬
natum mundi tantam uarietate pul¬
critudineq rerum celestium. tantam
uim et magnitudine maris atq t̾raru
situu ac deor ĩ mortaliu domiciliu pu¬
tes. nõne planc desipere iudeare. anne
hoc quide intelligimus omĩa superiora
esse meliora. terras autem esse infimam
ꝙͣ crassissimus circundat aer. Ut ob eam
ipsam causam populis quibusdam r̾gio¬
nibus atq urbibus contingere uidemꝰ
hebetica lit sint hoiũ ingenia propter
celi pleniorem naturam. Ac idem generi
humano euenĩt.ꝙ interra hoc estꝰ ĩ cras¬
sissima regione mundi collata sunt. et cu
ex ipsa holui solertia esse aliqua mente
et iam quidem acrigrem et diuina exti¬
mare debemus. Unde enim hanc homo
arripuit. ut ait apud Cenofonte Socͣtes
quied ad humorem et calorem qui est
fusus in corpore et terrenam ipsa uiscer

Expanded text:
si dominum non videas, muribus illam et musi dominum non videas, muribus illam et mustelis aedificatam putes—: tantum ergo ornatum mundi, tantam varietatem pulchritudinemque rerum caelestium, tantam vim et magnitudinem maris atque terrarum si tuum ac non deorum inmortalium domicilium putes, nonne plane desipere videare? An ne hoc quidem intellegimus, omnia supera esse meliora, terram autem esse infimam, quam crassissimus circumfundat aer: ut ob eam ipsam causam, quod etiam quibusdam regionibus atque urbibus contingere videmus, hebetiora ut sint hominum ingenia propter caeli pleniorem naturam, hoc idem generi humano evenerit, quod in terra hoc est in crassissima regione mundi conlocati sint. Et tamen ex ipsa hominum sollertia esse aliquam mentem et eam quidem acriorem et divinam existimare debemus. unde enim hanc homo "arripuit", ut ait apud Xenophontem Socrates. quin et umorem et calorem, qui est fusus in corpore, et terrenam ipsam viscerum
Abbreviated transcription (Latin):
populoꝵ ratione esse dicutur sic q̃cũq
stint in hoc mundo deorum atq honi
putanda sunt. ⁊am uero circuitus sol
ac lune reliquorumq siderum ꝙͣꝙͣ et̾
ad mundi coherentiam ꝑtinent. tñ
et spectaculum homĩbus prebent. Nu¬
la est enim insatibilior speties nulla
pulcrior et ad rationem solextiamq
prestantior. eorumq cursus climatici
maturitates temporum et uarietates
mutationes q coghouimus. Que sihõi¬
bus solum nota sfnt honĩ facta esse
causa iudicandu est. Terra uero frugi¬
bus feta et uarior leguminum gendre
que est marima Et enim sidii sunt
quid essepotest in reꝵ natura homine
melius. In eo homĩe sola est ratio qua
nihil potest esse prestantius. Esse autez
homine qui nihil mominimũdo melis
esse ꝙͣ seputet desipientis arrogantie est¬
igitur est aliquid melius. est igitur profe¬
cto deus anuerosidomum inagnam pul¬
examq uideris non possis adduci etiam

Expanded text:
populorum recte esse dicuntur, sic quaecumque populorum recte esse dicuntur, sic quaecumque sunt in omni mundo deorum atque hominum putanda sunt. Iam vero circumitus solis et lunae reliquorumque siderum, quamquam etiam ad mundi cohaerentiam pertinent, tamen et spectaculum hominibus praebent; nulla est enim insatiabilior species, nulla pulchrior et ad rationem sollertiamque praestantior; eorum enim cursus dimetati maturitates temporum et varietates mutationesque cognovimus. quae si hominibus solis nota sunt, hominum facta esse causa iudicandum est. Terra vero feta frugibus et vario leguminum genere, quam deum? Etenim si di non sunt, quid esse potest in rerum natura homine melius; in eo enim solo est ratio, qua nihil potest esse praestantius; esse autem hominem qui nihil in omni mundo melius esse quam se putet desipientis adrogantiae est; ergo est aliquid melius. est igitur profecto deus. " An vero, si domum magnam pulchramque videris, non possis adduci ut, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
rum gemis que quante quando fute
sunt que contuẽs animus accepit ad co¬
gintionem deorum equa oritur pietas
dui coniucta est iustitia relique q uirtu¬
tes. equibus uita beata existit paru simł
deorum nulla alia re nulla ĩmortalita¬
te quemhil ad bene iuuendum ꝑtinet
cedens celestibus. Quibus rebus exp̃ositis
satis docuisse uideor. hoĩs natura ꝙͣto
omnes ãmiret animantes. Ex quo deb&
intelligi nec figuram situmq membror
nec ingenii mentisq uim talem effici
potius se fortuna. Restat ut doceam atq
aliquãto per orem omia que sint ĩ hoc
mundo quib uertant homĩes. hoium
ad fructum honui et ĩuenta sut. Est . n.
mundus quasi cõis deorum hoiu q do¬
mus aut urbs utroꝵq. Soli enim ratioẽ
utentes iure ac lege uiuut. Ut igitur atħ¬
nas et lacedemonle atheniensiti laçede¬
monioꝵq causa putandum est cõditas
omnia queq sunt in his urbibus eoru

Expanded text:
rum tempus, quae quantae quando futurae rum tempus, quae quantae quando futurae sint. Quae contuens animus accedit ad cognitionem deorum, e qua oritur pietas, cui coniuncta iustitia est reliquaeque virtutes, e quibus vita beata existit par et similis deorum, nulla alia re nisi immortalitate, quae nihil ad bene vivendum pertinet, cedens caelestibus. Quibus rebus expositis satis docuisse videor hominis natura quanto omnis anteiret animantes. ex quo debet intellegi nec figuram situmque membrorum nec ingenii mentisque vim talem effici potuisse fortuna. Restat ut doceam atque aliquando perorem, omnia quae sint in hoc mundo, quibus utantur homines, hominum ad fructum hominum et inventa sunt. Est enim mundus quasi communis deorum atque hominum domus aut urbs utrorumque; soli enim ratione utentes iure ac lege vivunt. ut igitur Athenas et Lacedaemonem Atheniensium Lacedaemoniorumque causa putandum est conditas esse, omniaque quae sint in his urbibus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ciluestri partim ad calefatiendum cor¬
pus igne adhibito et ad metigandum
cibum utimux partim ad heddificãdũ
ut tectis septi frigora caloresq pellamo
magnos uerousift affert ad nauigia fa¬
tienda quorucursibus suppeditant᷑ꝰ
omnes undiq ad uitam copie. quasq
res uiolentissimas natura genuit earul
moderatione nos soli habemus maĩs
atq uentorum per nauticaru rerum
sciam plurimisq maritimis rebus fruĩ¬
mur atq utimur. Terrenoꝵ item cõmo¬
dorum om̃is est ihonne dnatus. Nos¬
fruges setimus. nos arbores. nos aquarũ
inchuctiombus terris fecunditatem da¬
mus. Nos flumina axcemus. dirigim
aduertimus nr̃isdemq manibus In rer
natura quasi alteram naturam efficere
conamur.Ꝙduerohoiũm ratio non in
celum usq penetrauit. Soli enim ex ani¬
mantibus hos astroꝵortus obitus cursꝯq
cognouimus. ab hoium genere finitus ẽ
dies mensis annus defectiones solis et
lune cogite predicateq inomne poste¬

Expanded text:
silvestri partim ad calficiendum corsilvestri partim ad calficiendum corpus igni adhibito et ad mitigandum cibum utimur, partim ad aedificandum, ut tectis saepti frigora caloresque pellamus; magnos vero usus adfert ad navigia facienda, quorum cursibus suppeditantur omnes undique ad vitam copiae; quasque res violentissimas natura genuit earum moderationem nos soli habemus, maris atque ventorum, propter nauticarum rerum scientiam, plurimisque maritimis rebus fruimur atque utimur. Terrenorum item commodorum omnis est in homine dfruges serimus nos arbores; nos aquarum inductionibus terris fecunditatem damus, nos flumina arcemus derigimus avertimus; nostris denique manibus in rerum natura quasi alteram naturam efficere conamur. Quid vero hominum ratio non in caelum usque penetravit? soli enim ex animantibus nos astrorum ortus obitus cursusque cognovimus, ab hominum genere finitus est dies mensis annus, defectiones solis et lunae cognitae praedictaeque in omne poste
Abbreviated transcription (Latin):
bricam eris et ferri ex quo intelligitur
adinuenta animo percepta sensibus
adhibitis opicis manibus omia nos cõ¬
secutos. Ut tecti uestiti ut salui esse pos¬
semus. Urbes muros domicilia delubra
haberemus.Iam uero operibus honĩ
idest manibus cibi etiam uarietas ĩu¬
nitur et copia nam et agri multa affe¬
runt manu quesita que uel statim cõ¬
sumantur uel mandantur condita
uetustati et preterea uescimur bestiis
et terrems et aquatilibus et uolatilib
mus etiam domitu nrõ quadrupedũ
uectiones. quoꝵ celeritas atq nis nobis
ipsis affert nim et celeritatem. Nos one¬
ra quidem bestiis et iuga ĩponimus. Nos
elephantoꝵ acutissimis sensibus. Nos
sagatitate canum ad utilitatem nostram
abutimur. Nose terre cauerms ferrum¬
elicimus rem ad colendos agros necessa¬
riam. Nos eri argenti auri uenas peni¬
tus abditas muehinius et adusumt ap¬
tas et ornatum decoras. Arboru autẽ
consectoes omniq materia et cultura

Expanded text:
bricam aeris et ferri; ex quo intellegitur bricam aeris et ferri; ex quo intellegitur ad inventa animo percepta sensibus adhibitis opificum manibus omnia nos consecutos, ut tecti ut vestiti ut salvi esse possemus, urbes muros domicilia delubra haberemus. Iam vero operibus hominum id est manibus cibi etiam varietas invenitur et copia. nam et agri multa efferunt manu quaesita, quae vel statim consumantur vel mandentur condita vetustati, et praeterea vescimur bestiis et terrenis et aquatilibus et volantibus mus etiam domitu nostro quadripedum vectiones, quorum celeritas atque vis nobis ipsis adfert vim et celeritatem. nos onera quibusdam bestiis nos iuga inponimus; nos elephantorum acutissumis sensibus nos sagacitate canum ad utilitatem nostram abutimur; nos e terrae cavernis ferrumelicimus rem ad colendos agros necessariam, nos aeris argenti auri venas penitus abditas invenimus et ad usum aptas et ad ornatum decoras. Arborum autem confectione omnique materia et culta et
Abbreviated transcription (Latin):
tura sit. Primu enim apul monibus
arteria usq ad os intimu ꝑtinet per
quam uox principium amente dricẽs
percipitur et funditur demde more
sita est lingua finita adentib ea uoc
ĩmoderate perfusam fingit et termmi¬
nat que sonos uocis distractos et p̃ssos
efficit cum ad dentes et al alias partes
pellit oris itaq plectrum simile lingua
nostri solent dicere cordaru dentes
Nares cormbus his qui ad neruos re¬
sonant incantibus. ꝙ uero aptas ꝙͣͣq
multaru artium ministras manus nã
homini dederit actendite. digitoru
enim contractio facilisq porrectio pp¬
molles cõmissuras et artus nullo ĩ mo¬
tu laborat. Itaq ad pingendum fingẽ¬
dum sculpendumq ad nũoꝵ eliticfi¬
dos sonos ad tibiarum apta manus
est ad motionem digitoꝵ. Atq ħ oblec¬
tationis illa necessitatis cultus agroru
extructiones tectorum tegumenta cor¬
porum uel tecta uel suta dmnemq fa¬

Expanded text:
tura sit. Primum enim a pulmonibus tura sit. Primum enim a pulmonibus arteria usque ad os intimum pertinet, per quam vox principium a mente ducens percipitur et funditur. Deinde in ore sita lingua est finita dentibus. Ea vocem immoderate profusam fingit et terminat, que sonos vocis distinctos et pressos efficit cum et ad dentes et ad alias partes pellit oris. Itaque plectri similem linguam nostri solent dicere, cordarum dentes, nares cornibus his qui ad nervos resonant in cantibus. “Quam vero aptas quamque multarum artium ministras manus natura homini dederit. Digitorum enim contractio facilisqmolles commissuras et artus nullo in motu laborat. itaque ad pingendum fingendum, ad scalpendum, ad nervorum eliciendos sonos ad tibiarum apta manus est admotione digitorum. Atque haec oblectationis, illa necessitatis, cultus dico agrorum extructionesque tectorum, tegumenta corporum vel texta vel suta omnemque fa
Abbreviated transcription (Latin):
tione concludimus singulasq res diffimẽ
circunscripteq compleetuntur ex quosci
entia intelligitur quam uim habeat qͦlis
Quanta uero illa sunt quenos achademi¬
ci infirmitatis et tollitis ꝙ et sensibus et
mimo ea que extra sunt percipimul atq
compndimus ex quibus collatis interse
et compatis artes quoq efficimus ꝓtim
adusum uite partim ad oblectationem
necessarias. Tam uerodna rerum ut uos
soletis dicere eloquendi uis ꝙ̃ est p̃clara
quamq diuina que primu efficit ut
etiam ea que ignoramus discere et ea q̃
scimus alios dðcere possimus. demde hac
cohortamut hac persuademus hac con¬
solamur afflictos hac deducimus ꝑter¬
ritos atimore hac gestientes comp̾rimi¬
mus hac cupiditates iracundiasq re¬
stringimus hec nos iuris legum urbiũ
sotietate deiunxit. hec aute uitam hu¬
manam et feram segreganit ad usum at
orationis mcredibise ẽinsi diligenter ac
tenderis quanta opera machitiata na¬

Expanded text:
tione concludimus, singulasque res definimus tione concludimus, singulasque res definimus circumscripteque conplectimur; ex quo scientia intellegitur quam vim habeat qualisquanta vero illa sunt, quae vos Academici infirmatis et tollitis, quod et sensibus et animo ea quae extra sunt percipimus atque conprendimus; ex quibus conlatis inter se et conparatis artes quoque efficimus partim ad usum vitae partim ad oblectationem necessarias. Iam vero domina rerum, ut vos soletis dicere, eloquendi vis quam est praeclara quamque divina. quae primum efficit ut et ea quae ignoramus discere et ea quae scimus alios docere possimus; deinde hac cohortamur hac persuademus, hac consolamur afflictos hac deducimus perterritos a timore, hac gestientes conprimimus hac cupiditates iracundiasque restinguimus, haec nos iuris legum urbium societate devinxit, haec a vita inmani et fera segregavit. Ad usum autem orationis incredibile tenderis, quanta opera machinata na
Abbreviated transcription (Latin):
cant atq etiam alia maiora nam et
uirtutes et uitia cognoscunt iratu et
propitium letante dolentem forte igꝰr¬
timidumq cognoscunt Au̾iuq item
esse quoddam admirabile artifitiosũq
cis genera per multa canoꝵ fuscum lene
aspectu graue acutum flexibile duru.
que solum auribus hoiu iudicantur.
Nariumq item et gustandi et putere
tangendi magna iuditia sunt. ad quos
senstis capiendos et perfruendos plures
etiam quam uellem artes reperte sũt
Perspiciiu est enim quo cõpositiones
unguentoru quo ciboru condictioẽs
quoꝰ corporum lenocinia processerũt
Lam uero aiu ipsum mentemq hoĩs ro¬
mis consiliu et prudentiam qui non
dĩuina cura profecta esse percipit/ is suis
ipsius rebus indetur carere de quocu
disputarem tuam mihi dari uelim co¬
aptam eloquentia. Quo enim tu illa mͦ
dicens. quanta primu intellia d̃mũ
consequentiu rerum cum inpͥmis cõuutẽ

Expanded text:
cant, atque etiam alia maiora. Nam et cant, atque etiam alia maiora. Nam et virtutes et vitia cognoscunt: iratum, propitium, letantem, dolentem, fortem, igtimidumque cognoscunt. Auriumque item est admirabile quoddam artificiosumque cis genera permulta, canorum fuscum, leve asperum, grave acutum, flexibile durum, quae hominum solum auribus iudicantur. Nariumque item et gustandi et †parte tangendi magna iudicia sunt. ad quos sensus capiendos et perfruendos plures etiam quam vellem artes repertae sunt; perspicuum est enim quo conpositiones unguentorum, quo ciborum conditiones, quo corporum lenocinia processerint. Iam vero animum ipsum mentemque hominis rationem consilium prudentiam qui non divina cura perfecta esse perspicit, is his ipsis rebus mihi videtur carere. De quo dum disputarem tuam mihi dari vellem Cotta eloquentiam. quo enim tu illa modo diceres, quanta primum intellegentia deinde consequentium rerum cum primis coniunctio et
Abbreviated transcription (Latin):
et tegendi causa frẽ tutandiq sensus
Et ne adiecte uoçes laberentur atq ex¬
duros et quasi carneos hñt introitus mł¬
tisq conflexibus. ꝙ his naturis relatus
cõplificatur sonus quo contra et ĩfidib¬
et testudine resonatur ut corni extor¬
tuosis locis et inclusis uoces referuntur
ampliores. Similiter nares que propter ne¬
cessarias utilitates patent contra cͥtores
habent introitus nequid meas ꝙꝑ noceat
possit peruadere humoremq semꝑ hñt
ad puluerem multaq alia depellenda
non mutiliter gnstatus preclare septu
ore enim continetur et ad usum apte
et ad incolumitatis custodiam Omniq
sensus honũ multo antecellit sensibus
bestiarum. Primu enim oculi mhisar¬
tibus in quib est niditium oculoꝵ in
pictis fictis celatisq formis in corpor
etiam motione atq gestu multa cer¬
nunt subtilius. Colorum etiam figura¬
rum tum uenustatem atq ordinem
et ut itadicam decentiam oculi indi¬

Expanded text:
et tegendi causa facte tutandique sensus et tegendi causa facte tutandique sensus et ne abiecte voces laberentur atque eret. Sed duros et quasi corneos habent introitus multisque cum flexibus quod his naturis relatus amplificatur sonus. Quocirca et in fidibus testudine resonatur aut cornu, et ex tortuosis locis et inclusis referuntur ampliores. Similiter nares, que semper propter necessarias utilitates patent, contractiores habent introitus ne quid in eas quod noceat possit pervadere, humoremque semper habent ad pulverem multaque alia depellenda non inutilem. Gustatus preclare septus est, ore enim continetur et ad usum apte et ad incolumitatis custodiam. Omnisque sensus hominum multo antecellit sensibus bestiarum. Primum enim oculi in his artibus quarum iudicium est oculorum, in pictis fictis celatisque formis, in corporum etiam motione ac gestu multa cernunt subtilius. Colorum etiam et figurarum tum venustatem atque ordinem et, ut ita dicam, decentiam oculi iudi
Abbreviated transcription (Latin):
fieri posset cum maxima celeritate
muniteq sunt palpebre tanꝙ uallo
pilorum quib et apertis oculis siquid
incideret᷑ impelleretur et sõno cubanti
bus oculis ad equandum non egeremus
ut qui tanꝙͣ in uoluti quiescerent latet
preterea utiliter et excelsis undiq ꝑtib
sepiuntur. Primu enim superiora su¬
perciliis induta sudorem capite et frõ¬
te defluente depellunt. gene demde
ab inferiore parte turantur subiecte
leuiterq eminentes. Nasus itaq colloca¬
tus est ut quasi murus oculis interiecto¬
uideatur esse auchitus Auditus augem
semper patet eius enim sensu etia dor¬
mientes egent eis cum somniis est accep¬
tus etiam a somno excitamur flexuo¬
sum iter habet. nequid intrare possit¬
sicut posset si simplex et directum patẽi
prouisum etiam lit siqua minima besti¬
ola conaretur irrumpere in sordibus
auĩum tanꝙͣ inuisco mheresceret. Ex̃
autem emmnent que appellantur auret

Expanded text:
fieri posset cum maxima celeritate. fieri posset cum maxima celeritate. Muniteque sunt palpebre tanquam vallo pilorum, quibus et apertis oculis si quid incideret repelleretur, et somno conniventibus, cum oculis ad cernendum non egeremus, ut tanquam involuti quiescerent. Latent preterea utiliter et ex excelsis undique partibus sepiuntur, primum enim superiora superciliis obducta sudorem a capite et fronte defluentem repellunt, gene deinde ab inferiore parte tutantur subiecte leviterque eminentes. Nasus ita locatus est ut quasi murus oculis interiectus esse videatur. “Auditus autem semper patet, eius enim sensu etiam dormientes egemus, a quo, cum sonus acceptus est, ex somno excitamur. Flexuosum iter habet, ne quid intrare possit si simplex et directus pateret; provisum etiam ut siqua minima bestiola conaretur irrumpere, in sordibus aurium tanquam in visco inheresceret. Extra autem eminent que appellantur aures,
Abbreviated transcription (Latin):
patefecit lactus autem toto corpore ẽ¬
equabilitex fusus ut omes ictus omnes¬
ꝙ ninios et caloris et t̾rigoris appulsui
sentire possimus atq in edlifitiis archi¬
tecti aduertunt ab oculis naribusq dño¬
rum ea que recti aliquidprofluentia
res simles procul mandauit a sensibus
Quis uero opifex preter naturam qꝰ
mhil potestꝰ esse calichus tantam soler¬
tiam prosequi potuisset in sensibusq̃
primsim oculos membra is tenussis
uestiuit et sepsit. quas primu pluci¬
das fecit ut per eas cermi poss& firmas
autem ut continerentur set lubricos
oculos fecit et mobiles ut declinarẽt
siquid noceret et aspectum quo uell&
facile conuerterent. Atiesq ipsa qua
cermmus que pupilla uocatur ita ꝑ¬
ua est ut ea que nocere possũt facile
uitet palþeb req que sunt tegmenta
oculoꝵ mollissime tactu ne lederent
atiem aꝑtissime facte et ad claudendas
pupillas ne quid incideret et ad ape¬
riendas. Idq prouidit ut identidem

Expanded text:
patefecit. tactus autem toto corpore apatefecit. tactus autem toto corpore aequabiliter fusus est, ut omnes ictus omnesque nimios et frigoris et caloris adpulsus sentire possimus. atque ut in aedificiis architecti avertunt ab oculis naribusque dominorum ea quae profluentia res similis procul amandavit a sensibus. Quis vero opifex praeter naturam, qua nihil potest esse callidius, tantam sollertiam persequi potuisset in sensibus? Quae primum oculos membranis tenuissimis vestivit et saepsit; quas primum perlucidas fecit ut per eas cerni posset, firmas autem ut continerentur. sed lubricos oculos fecit et mobiles, ut et declinarent si quid noceret et aspectum quo vellent facile converterent; aciesque ipsa qua cerarva est ut ea que nocere possint facile vitet, palpebreque, que sunt tegmenta oculorum, mollissime tactu ne delerent aciem, aptissime facte et ad claudendas pupillas ne quid incideret et ad aperiendas, idque providit ut identidem
Abbreviated transcription (Latin):
solextem adiungi pofsunt multa. E
quibus intelligatur quante res hoĩ¬
bus adiis ꝙ eximie tribute surit. Q
primo cos humo excitatos celsos et
erectos constituit.Ut deorum cogn¬
tionem celumintuentes capere pos¬
sent.Sunt enim extra terram hoiẽs
ut non incole atq inhabitatores s&
quasi spectatores superaru rerum
atq celestium quarum spectaculu
ad nullum aluid genus animantiu
ptinet. Sensus autem interp̃tes atq
nuntii uerum in capite tancpͣ in arce
miritice ad usus necessarios et facti
et collati sunt. Nan oculi tanꝙ̃ spe¬
culatores altissimu locum obtinent
ex quo plurima conspitientes funga¬
tur suo munere et aures cum sonu
percipere debeant qui natura ĩ sub¬
lime fertur pecte in altiscorporis co
caru est nonsme causa uicuntatem
oris consecrate sunt. Iamq gustatus
qui sentire eorum quibus uescimur
genera debet. heret prima parte oris q̃
esculentis et poculentis inter natura

Expanded text:
solertem adiungi multa possunt, e solertem adiungi multa possunt, e quibus intelliguntur quante res hominibus a diis quamque eximie tribute sint. Que primum eos humo excitatos celsos et rectos constituit ut deorum cognitionem celum intuentes capere possent. Sunt enim ex terra homines non ut incole atque habitatores sed quasi spectatores supernarum rerum atque celestium, quarum spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. “Sensus autem interpretes ac nuntii rerum in capite tanquam in arce mirifice ad usus necessarios et facti et collocati sunt. Nam oculi tanquam speculatores altissimum locum obtinent, ex quo plurima conspicientes fungantur suo munere, et aures cum sonum percipere debeant qui natura in sublime fertur, recte in altis corporum paarum est, non sine causa vicinitatem oris secutae sunt. iam gustatus, qui sentire eorum quibus vescimur genera deberet, habitat in ea parte oris qua esculentis et posculentis iter natura