comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lpressor ẽ. Neq enĩ fieri potest. ut
sfacilis ad iracundiã non irascat᷑: s
uit ratione se tẽꝑet. indignationem
ohibeat: a puniendo se reuocet: sic̃
ph̃a nos docet. dicens: irascimini
et nolite peccare. Concessit qͦd nature
ẽ. Nam aut de nat᷑alib suscipit᷑: aut
de utilib. Itaq aut nat᷑alia tẽperat:
aut utilitatis assertor ẽ. Deniq non
alii excidit concupiscentiã: s facit ne
concupiscentie seruiamꝰ. Quis enĩ tan¬
tꝰ. ut corporalẽ motũ possit auferre.
nͥ solus ille. qͥ potuit de infructuosa
ficulnea dic̃e. hoc ẽ malicia udeoꝵ:
ecce anni tres st̃. ex qͦ ueni qͣrens fruc¬
tũ in ficulnea hac. et ñ inuemo: Suc
cide gͦ illã. Cui respondit seruꝰ. Remit¬
te illã et hoc anno. usq dũ fodiã cir¬
ca illã: et mittã cophinũ stercoris. Et
si qͥdem fructũ fecerit: sin autẽ in
fut᷑um succide illã. Merito ad dñm
retulit: qͥa excidende corporalis ꝓlap¬

Expanded text:
repressor. neque enim fieri potest ut repressor. neque enim fieri potest ut facilis ad iracundiam non irascatur, sed ut ratione se temperet, indignationem cohibeat, a puniendo se reuocet, sicut et propheta nos docet dicens: irascimini et nolite peccare. concessit quod naturaest. nam aut de naturalibus suscipitur aut de utilibus. itaque aut naturalia temperat aut utilitatis adsertor est. denique non animi excidit concupiscentiam, sed facit ne concupiscentiae seruiamus. quis enim tantus ut corporalem motum possit auferre nisi solus ille qui potuit de infructuosa ficulnea dicere, hoc est malitia Iudaeorum: ecce anni tres sunt, ex quo ueni quaerens fructum in ficulnea hac et non inuecui respondit seruus: remitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam et mittam cophinum stercoris. et si quidem fructum fecerit: sin autem, in futurum succide illam. merito ad dominum rettulit, quia excidendae corporalis prolap
Abbreviated transcription (Latin):
ecessarius ad disciplinã bonis
sermo om̃ib pleniꝰ pruden¬
te: et mens rationi intenta.
p̃currit iurtutib: passiões
cohereet. Iocibilis enĩ uirtꝰ. beniq
studio et discendo qͦr it᷑: dissimulan¬
do amittit᷑. Alio qͥn. nͥ sermo bonus
necessariꝰ eẽt ad correctionẽ: nunqͣm
les dic̾et. ñ adulterab̾. Sed qͥa nudus
sermo ad mouendũ utilis. ad ꝑsuaden¬
duĩ infir mꝰ est: ideo adhibenda ẽ rati-¬
onis recte consicdãtio: ut qͦd sermo bo¬
sꝰ prescͥpserit: ratio plenꝰ tractata
ꝑsuadeat. Non enĩ seruili ad obedien¬
dũ constringim necessitate: s uolun-¬
tat arbitra ad uͥtutẽ ꝓpendimꝰ. siue
ad culpã inclinam. Et ideo nos. aut
lber affectꝰ ad er rorẽ trahit: aut
uoluntas reuocat rationẽ. Sed ut
passio. aut ẽ grauissima culpe concu-¬
piscentia: qͣm ratio emollit et cõpri¬
int: Emollire enĩ potest. eradicare
ñ potest: qm̃ animꝰ qui ẽ rationis
capax. suaꝵ passionũ non dñs. sed

Expanded text:
ecessarius ad disciplinam bonus sermo omnibus, plenus prudentiae, et mens rationi intenta praecurrit uirtutibus, passiones coercet; docibilis enim uirtus. denique studio et discendo quaeritur, dissimulando amittitur. alioquin nisi sermo bonus necessarius esset ad correctionem, numquam lex diceret: non adulterabis. sed quia nudus sermo ad monendum utilis, ad persuadendum infirmus est, ideo adhibenda est rationis rectae consideratio, ut quod sermo bonus praescripserit ratio plenius tractata persuadeat. non enim seruili ad oboediendum constringimur necessitate, sed uoluntate arbitra, siue ad uirtutem propendimus siue ad culpam inclinamur. et ideo nos aut liber affectus ad errorem trahit aut uoluntas reuocat rationem secuta. passio autem grauissima culpae concupiscentia, quam ratio emollit et conprimit. emollire enim potest, eradicare non potest, quoniam animus qui est rationis capax suarum passionum non dominus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
diuitib et potentib ĩpare. Hec.N.
uita iusti. Qui si etiã quas habeat
factiltates. cõmunes estimare debe¬
at: ĩmo etiã inopib diuid̾e. dispẽ¬
sare pauꝑib: rececłe a uoluptatib
ꝓpriis: tenuare sũptum: adhibere
parsimoniã tẽꝑantie: sobrietatem
tenere in ꝓsperis. patientiã in adu̾¬
sis: in dolore tolantiã. magnani¬
mitatẽ in ꝑicłis: sanitatis ꝑpetue uo¬
ta nescireᷤ mortis ĩminentis t̾rore ñ
concuti: neq eũ p̾stantiorẽ putare.
cuꝰ sccł̃m nat᷑am liberi ꝓpinqͥ salu¬
britatis leticia. fluentia redundaue¬
rint. ꝗͣ cui illa defiũnt. Neq externs
scłi: s uͥtutis domesticis merita pẽ¬
sare. Illã qͦ formam iusti eẽ qͥs ab¬
nuat. ut nichil metuat. nicħ refor-¬
midet. nͥ uͥtutis dispendiaͥ alioꝵꝙ
uanas formidines cõpͥmat: quas ha¬
beat de ꝑicłoꝵ sollicitudine. mortis
timore. corꝑis infirmitate: ut doce¬

Expanded text:
diuitibus et potentibus imperare. haec enim diuitibus et potentibus imperare. haec enim uita iusti, qui etiam quas habeat facultates communes aestimare debeat, immo etiam inopibus diuidere, dispensare pauperibus, recidere uoluptates proprias, tenuare sumptum, adhibere parsimoniam temperantiae, sobrietatem tenere in prosperis, patientiam in aduersis, in dolore tolerantiam, magnanimitatem in periculis, sanitatis perpetuae uota nescire, mortis inminentis terrore non concuti neque eum praestantiorem putare cui secundum naturam liberi propinqui salubritas laetitia affluentia redundauerint quam cui illa defuerint neque externis saeculi, sed uirtutis domesticis merita pensare. illam quoque formam iusti esse quis abnuat. ut nihil metuat. nihil reformidet nisi uirtutis dispendia aliorumque uanas formidines conprimat, quas habeant de periculorum sollicitudine, mortis timore, corporis infirmitate, ut doce
Abbreviated transcription (Latin):
ones eoꝵ redar guebat: ostendeus nul¬
la u̾itate subnixas. s fraudib adum¬
bratas. Talis postremo ẽ uir ꝑfectꝰ.
qͥ om̃s uelit bene agere: nichil ꝙ
ciuꝗͣ aecicłe mali. Et si pret̾ uolun¬
tatẽ eiꝰ acciderit: ipse tam̃ de ꝓpria
beatitudine nil amittat. Sed forte
aliqͥs putet. egͥtudinẽ atq imbecil¬
litatẽ corꝑis. impedim̃to ẽẽ ad ꝑfecti¬
onis munus implendũ: eoqͦd opera¬
ñ possint manuũ ulla. facta ꝙ ꝓce¬
dere. Uerũ ea sibi iustꝰ impedim̃to
ẽẽ non sentiet: ĩmo etiam eũ qͥ illa
miserabilit̾ defleat corripiet: et qͦsi
ignauũ arguet. qͦ plus in corꝑis usu.
quã in animi uͥtute constituat: qͦd
ea qͥb seruiat desidẽt. cũ habeat qͦd
aliĩs magis possit iubere: qͦd in pau¬
ꝑtate ingemiscat. qͥ possit supͣ mun¬
di oꝑes eẽ. Fideli enĩ totꝰ mundus di¬
uiciaꝵ ẽ: qͦd ignobilitatẽ defleat.
qͥ debear despic̾e regias potestates:

Expanded text:
ones eorum redarguebat ostendens nulones eorum redarguebat ostendens nulla ueritate subnixas, sed fraudibus adumbratas. talis postremo est uir perfectus, qui omnes uelit bene agere nihilque cuiquam accidere mali et, si praeter uoluntatem eius acciderit, ipse tamen de propria beatitudine nil amittat. Sed forte aliquis putet aegritudinem atque inbecillitatem corporis impedimento esse ad perfectionis munus implendum, eo quod non possint opera manuum ulla factaque procedere. uerum ea sibi iustus impedimento esse non sentiet, immo etiam eum qui illa miserabiliter defleat corripiet et quasi ignauum arguet, quod plus in corporis usu quam in animi uirtute constituat, quod ea quibus seruiat desideret, cum habeat quod aliis magis possit iubere, quod in paupertate ingemiscat, qui possit supra mundi opes esse — fideli enim totus mundus diuitiarum est —, quod ignobilitatem defleat, qui debeat despicere regias potestates,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ guber natorẽ. nauem in tẽpesta¬
te regere: atꝙ ocerendo insurgeu¬
tib fluctib. magis uitare nausta¬
giũ sulcando undas. ꝗͣ declinando.
nec iste in ꝑsecutione pauidꝰ. nec
in torm̃tis mollior. ne torquentẽ
exasꝑet: s qͣsi athleta fortis. qͥ reꝑ¬
eutiat u̾berantẽ. Si non cedis cer¬
te sermonis flagello. qͥ multis me¬
tuenda torm̃ta despiciat dicens:
sagitre infantiũ facte st̃ plage eoꝵ.
Qui cũ grauissimo licet dolore lu¬
ctetur. nec se miserabilẽ p̾beat:
s ostendat tanqͣ in laterna lum̃.
etiã int̾ asꝑas ꝓcellas et gͦuissimos fla¬
tꝰ. suam luc̃e nec extingui posse ani¬
mi uͥtutẽ. Non iste in suoꝵ iniuriis
mollis. nec de sepulchro sollicitꝰ. uelaᷤ
sui corꝑis cui sciat celũ deberrñ in
captiuitate ciuice plebis abiectiorͥ
s sic̃ iudex seuerꝰ. infideliũ ꝑfidiã
erroresq condẽpnans: ut daniel qͥ
sac̾dotum furta ꝓdebat. et suꝑstiti-¬

Expanded text:
dum gubernatorem nauem in tempestadum gubernatorem nauem in tempestate regere atque occurrendo insurgentibus fluctibus magis uitare naufragium sulcando undas quam declinando. non iste in persecutione pauidus, non in tormentis mollior, ne torquentem exasperet, sed quasi athleta fortis, qui repercutiat uerberantem si non caedis, certe sermonis flagello, qui multis metuenda tormenta despiciat dicens: sagittae infantium factae sunt plagae eorum, qui cum grauissimo licet dolore luctetur nec se miserabilem praebeat, sed ostendat tamquam in lanterna lumen etiam inter asperas procellas et grauissimos flatus suam lucere nec extingui posse animi uirtutem. non iste in suorum iniuriis mollis nec de sepulchro sollicitus sui corporis, cui sciat caelum deberi, non in captiuitate ciuieae plebis abiectior, sed sicut iudex seuerus infidelium perfidiam erroresque condemnans, ut Danihel, qui sacerdotum furta prodebat et superstiti
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ intolerabilit̾ feret quod
diel meis: ñ utiq iustꝰ iste ez echi¬
as. in filios deflexisse erũpnã cap-¬
tiuitatis gratulabat᷑: s uolunta-¬
ti dñi obuiare ñ pot̾at: et ideo
mandata eiꝰ equanimit᷑ suscipie¬
bat ut seruulꝰ. accedit illd̾ quod
estimare pot̾at posse: et in captuui¬
tate meritũ eminere uͥtutis. Neq N.
minꝰ beatꝰ ieremias in captiuitate.
minꝰ etiã daniel. minꝰ esdras. minꝰ
beati. ananias. azarias. misael. ꝙͣ.
si in captiuitatẽ non incidissent:
cũ ideo in captiuitate deducti sint.
ut popło et p̃sentia in captiuitate
solatia. et spẽ euadende captiuitatiᷤ
afferrent. ꝑfecti enĩ est uiri. cõmu¬
nitatẽ nat᷑e sustentar e uͥtute ani¬
mi. et ad meliora adducere: nec
subcũbere his. qͤ plerisq t̾ribilia
et formidolosa uident᷑: s qͣsi fortẽ
militẽ grauissimoꝵ casuũ sustiñe
incursᷤ: conflictꝰ subir e. et qͣsi ꝓui¬

Expanded text:
Non enim intolerabiliter feret quod Non enim intolerabiliter feret quod diebus meis . Non utique justus iste Ezechias in filios deflexisse aerumnam captivitatis gratulabatur: sed voluntati Domini obviare non poterat; et ideo mandata ejus aequanimiter suscipiebat ut servulus. Accedit illud, quod aestimare poterat posse et in captitate meritum eminere virtutis. Neque enim minus beatus Hieremias in captivitate, minus etiam Daniel, minus Esdras, minus beati Ananias, Azarias, et Misael, quam si in captivitatem non incidissent; cum ideo in captivitatem ducti sint, ut populo et praesentia in captivitate solatia, et spem evadendae captivitatis adferrent. perfecti est enim uiri conmunitatem naturae sustentare uirtute animi et ad meliora adducere nec succumbere his quae plerisque terribilia et formidolosa uideantur, sed quasi fortem militem grauissimorum casuum sustinere incursus, conflictus subire et quasi proui
Abbreviated transcription (Latin):
soleat. uel accedẽ. Sed plerisꝙ
tam̃ laudi fuit tolerasse ad u̾sa
fortit: ꝙͣ non incidisse. Uerum
hec specie estimat᷑: non pond̾e.
Ilud ꝓfundũ. uirũ iustũ nich
uelle nͥ illud solũ et p̾clarum
bonũ. Huie soli intend̾e: hoc
unũ in bonis duc̃e. Hon aliud
cũ illo. s solũ ipsũ semꝑ deside¬
rare: hoc delectari. Eui si aliud adum-¬
gat᷑. qͦd delectet eũ. ut ẽ filioꝵ sua-¬
uitas: non illud amittit᷑. s istud
adiungit᷑. Hon enĩ minuunt ac-¬
cedentia beatitudinẽ qͦ augere ñ
possunt: qͥa ꝑlenũ illd̃ et iniuola¬
bile manet. in qͦd anima se eẽ indu¬
it: et cui se inseruut et infudit. Ma¬
net semꝑ int̾ adu̾sa et delectabilia
ꝑfecta uirtꝰ: neꝙ adu̾sa de ꝑfectio¬
ne eiꝰ qͥcqͣm mimiunt. neq delec¬
tabilia adiungunt ꝑfectiom. Qd
enĩ est. qͦd is qͥ ad sũmum ascñdił.
aut dãpnũ de caducis sentiat:
se miserũ putabit: si in captiui¬

Expanded text:
soleat uel accedere, sed plerisque soleat uel accedere, sed plerisque tam laudi fuit tolerasse aduersa fortiter quam non incidisse. uerum haec specie aestimantur, non pondere: illud profundum uirum iustum nihil uelle nisi illud solum et praeclarum bonum, huic soli intendere, hoc unum in bonis ducere: non aliud cum illo, sed solum ipsum semper desiderare, hoc delectari; cui si aliud adjungatur quod delectet eum, ut est filiorum suavitas, non illud amittitur, sed istud adjungitur. Non enim minuunt accedentia beatitudinem, quae augere non possunt; quia plenum illud et inviolabile manet, in quod anima sese induit, et cui se inseruit et infudit. Manet semper inter adversa et delectabilia perfecta virtus; neque adversa de perfectione ejus quidquam minuunt, neque delectabilia adjungunt perfectioni. Quid enim est quod is qui ad summum ascendit, aut damni de caducis sentiat, se miserum putabit, si in captivi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ut non aliis. s in possessio¬
ne ueri boni eiꝰ definitio teneret᷑:
qm qͥ id habet. despuit oet̾a nec
reqͥrit. Quero nẽ: utrũ sapiens
delectet᷑ sanitate corꝑis. Negare
ñ possumꝰ qͦd delectetur scd̃m na-¬
t᷑am et libent̃ accipiat ñ dolere
corꝑis prompte accipiat. et totũ
corpꝰ suũ morti offerat. Idẽ tamen
etiã pret̾ causã fidei atq iusticie.
si desit sanitas. ñ afficiat᷑ animo. req
frangat᷑ dolore corꝑis: qͥ se potest
u̾tutũ ꝑfectione solari. Quero
etiã utrum delectet᷑ liberis. ols
istud abnuat: Neq enĩ durꝰ et fer¬
reus: s ꝑfectꝰ querit᷑. Tam̃ et si a¬
mittãt li beros. ñ id̃o minꝰ be¬
atꝰ: qͥ non idõ minꝰ ꝑfectus. Qͦd
enĩ ꝑfectum: beatũ. Quin etiã¬
si adu̾sa tole̾t. qͦ si sccł̾is
asfluat. ma gis solet uidi hꝰ¬
ꝙ si assint ext̾na cõmoda. aut
corꝑis leta. dececdẽ qͥcqͣm u̾tuti

Expanded text:
tum, ut non in aliis, sed in possessiotum, ut non in aliis, sed in possessione ueri et boni eius definitio teneretur, quoniam qui id habet despuit cetera nec requirit. Quaero nunc utrum sapiens delectetur sanitate corporis. negare non possumus quod delectetur secundum naturam et libenter accipiat non dolere corporis prompte accipiat et totum corpus suum morti offerat. idem tamen etiam praeter causam fidei atque iustitiae, si desit sanitas, non adficiatur animo neque frangatur dolore corporis, qui se potest uirtutum perfectione solari. quaero etiam utrum delectetur liberis? quis istud abnuat? neque enim durus et ferreus, sed perfectus quaeritur. tamen etsi amittat liberos, non ideo minus beatus, qui non ideo minus perfectus; quod enim perfectum beatum. quin etiaaduersa toleret quam si secundis adfluat magis solet uideri huque si adsint externa conmoda aut corporis laeta, decedere quicquam uirtuti
Abbreviated transcription (Latin):
do corꝑis. Et qͥdã ext̾ioris usus nat᷑e.
cũ simul adu̾sus delicias corꝑis.
fragilitatẽ ꝙ ip̃am nature. orbi¬
tates. dispendia. contumelias. in¬
uietꝰ animus uniformẽ debeat
seruare constantiã: ut corpꝰ ip¬
sũ scindat. sensus ꝙ exuat car¬
nis. qͥ beatitudinis palmã ten̾e
desidãt: cuiꝰ fructus ñ in umꝰ
portione sit. s in pluriarũ.
et si fieri pot̾: om̃ium sit uͥtu¬
tũ consortio. Nescit gͥ ꝑfectus in¬
cõmoda huiꝰ corꝑis. aut adu̾sa
mundi: neq sentit. qͥ alienũ ab
huiꝰmodi metu ne occidant a¬
nimũ gerit. Hon enĩ uita ꝑfec¬
tior. si his careat definit᷑. s si ista
contẽpnat. Ham si ita definiret᷑.
ut ea ẽẽt beata uita. qͦ ab huius¬
modi casib expers. uacuaq rep¬
ꝑiri posset: utiq his accedentib
ñ posset beatꝰ aliqͥs definiri. Ca
gͥ sequestrata st̃: et hoc solũ in
estimatione beate uite ẽ reqͥsi¬

Expanded text:
do corporis et quidam exterioris usus naturae, do corporis et quidam exterioris usus naturae, cum simul aduersus delicias corporis fragilitatemque ipsam naturae, orbitates, dispendia, contumelias inuictus animus uniformem debeat seruare constantiam. ut corpus ipsum scindat sensusque exuat carnis qui beatudinis palmam tenere desiderat, cuius fructus non in unius portione sit, sed in plurimarum et, si fieri potest omnium sit uirtutum consortio. nescit igitur perfectus incommoda huius corporis aut aduersa mundi neque sentit, qui alienum ab huiusmodi metu, ne accidant, animum gerit. non enim uita perfectior, si his careat, definitur, sed si ista contemnat. nam si ita definiretur, ut ea esset beata uita, quae ab huiusmodi casibus expers uacuaque repperiri posset, utique his accidentibus non posset beatus aliqui definiri. ea igitur sequestrata sunt et hoc solum in aestimatione beatae uitae est requisi
Abbreviated transcription (Latin):
at: nec suꝑfluis delectat᷑. s necessa¬
riis: et eo ipso necessario. qͦd ñ sibi
s carni adħenti sibi. necessariũ
sit. Id q indulget. qͦd ab int̾ioris
hõis ꝓposito ñ discrepet. qͦ faciat
utrũꝙ unũ. et reconciliet int̾io
itur neo adu̾sis frangit᷑: nec re¬
pagulis inhibet᷑: nec suoꝵ amissi¬
onib mestificat᷑. Ad cuiꝰ informa-¬
tionẽ: dicit apłs. Nolumꝰ autẽ nos
ignorare fr̃s de dormientib: ut ñ
tristes sitis sic̃ et cet̾i qͥ spẽ ñ h̃ñt.
Solatꝰ enĩ resurrectionis fide. et re¬
mun̾ationis fut᷑e grẽe nec recipit
ea m̃te mesticiã. qua adheret deo.
et diuine p̾stantie uoluptate le¬
tat᷑. Qͥ autẽ his contͥstat᷑: ñ sccłm
dm̃ contͥstat᷑. Qd autem ñ sccl̃m¬
dm̃: hoc plenũ stulticie. Aꝑfecto
d̃m̃: et om̃is sollicitudo corꝑalis erũ¬
pne. huiꝰmodi enĩ inductioni m̃tis
atq sub̾antie. annumerat᷑ habitu¬

Expanded text:
at nec superfluis delectatur, sed necessaat nec superfluis delectatur, sed necessariis et eo ipso necessario, quod non sibi, sed carni adhaerenti sibi necessarium sit, idque indulget quod ab interioris hominis proposito non discrepet, quo faciat utrumque unum et reconciliet interioitur nec aduersis frangitur nec repagulis inhibetur nec suorum amissionibus maestificatur. ad cuius informationem dicit apostolus: nolumus autem uos ignorare, fratres, de dormientibus, ut non tristes sitis. sicut et ceteri qui spem non habent. solatur enim se resurrectionis fide et remunerationis futurae gratia nec recipit ea mente maestitiam, qua adhaeret deo, et diuinae praesentiae uoluptate laetatur. qui autem his contristatur non secundum deum contristatur, quod autem non secm hoc plenum stultitiae. a perfecto deum, et omnis sollicitudo corporalis aerumnae. huiusmodi enim inductioni mentis atque substantiae non adnumeratur habitu
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ maximu. qm qͦd qui h̃t. alia
ñ requirit. Qͥd enĩ reqͥrat. qͥ inferi¬
ora despiciat᷑: p̾stantissimo autem
inhereat: Siẽ scͥptum ẽ. Ceruus a¬
micitie et pullus gr̃aꝵ: confabulen-
turtͥ. amicitia autẽ p̾cedat te: et
una sit tecũ in omni tẽpore.¬
Bona enĩ uͥtutũ amicitia: et
sũm boni caritas. Nichil itaq aliud
querit ꝑfectꝰ ille: nͥ solũ et p̃clarũ
bonũ. Unde et dicit. Inã petii a dño.¬
hanc reqͥrã. ut inhabitẽ in domo dm̃
om̃ib dieb uite mee: et uideã delec-¬
tationẽ dm̃. Heq uͦ eũ tanqͣm angꝰ-¬
tum inopẽꝙ fastidias: qͥ uniꝰ boni.
uelut solitaria societate contentꝰ
sit. Huiꝰ enĩ amicitia cͥcundatꝰ: plu¬
rimꝰ erit. Abundat enĩ huiꝰmodi
uiro ad beatitudinẽ. et ad possessionẽ
boni: et ideo nicħ aliud desiderat.
Nichil enĩ qͣsi nouũ expetit: qͥ omĩa
habet. Hicħ est enĩ boni qͦd ñ habe¬

Expanded text:
huius maximum, quoniam qui habet alia huius maximum, quoniam qui habet alia non requirit. quid enim requirat qui inferiora despiciat, praestantissimo autem inhaereat, sicut scriptum est : ceruus amicitiae et pullus gratiarum confabuletur tibi? amicitia autem praecedat te et una sit tecum in omni tebona enim uirtutum amicitia et summi boni caritas. nihil itaque aliud quaerit perfectus ille nisi solum et praeclarum bonum. unde et dicitdomo domini omnes dies uitae meae et uideam delectationem domini. neque uero eum tamquam angustum inopemque fastidias, quia unius boni uelut solitaria societate contentus sit. huius enim amicitia circumdatus plurimus erit. abundat enim huiusmodi uiro ad beatitudinem et ad possessionem boni, et ideo nihil aliud desiderat. nihil enim quasi nouum expetit qui omnia habet. nihil est enim boni quod non habe
Abbreviated transcription (Latin):
neat. Beatꝰ tam̃ est suis morib:
beatꝰ ipsis ꝑicłis: sic̃ dñs definiuit
dicñs. ẜeati qͥ ꝑsecutionẽ patiunt᷑
ꝓpt̾ iusticiã. Est gͦ beata uita in ho¬
minib. s in his scił. in qͥb fũit ꝑ¬
fecta uita ꝑfecta autẽ uita non
sensibilis ista. s illa rationabilis
sedm̃ tractationẽ rationis. et ñu¬
tis uiuacitatẽ: in qͦ ñ ẽ portio ho¬
minis s ꝑfectio: qͤ ñ tam in con¬
ditione ẽ hõis. ꝗꝙͣ in oꝑatione. hec
enĩ beatũ facitꝰ. huio gͥ uiro qͣd
ẽ bonũ: nͥ ipse sibi qͦd habet: Et
adest ei hoc bonũ: et causa ei erit fu¬
turoꝵ bonoꝵ. De hoc bono dix̃ sa¬
lomon. Bibe aqͣm de tius uasis: et
de puteoꝵ tuoꝵ fontib. Suꝑfluañ
tͥ aque de fonte: in tuas autẽ plate¬
as discurrant. Sint tͥ soli constitute:
et nemo alienꝰ particeps sit tͥ. fons
aqͦ tue sit tͥ ꝓpriꝰ. Utere gͥ interno
bono tuo: testimoniũ autẽ boni

Expanded text:
neat, beatus tamen est suis moribus, neat, beatus tamen est suis moribus, beatus ipsis periculis, sicut dominus definiuit dicens: beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. Est ergo beata uita in hominibus, sed in his scilicet, in quibus fuerit perfecta uita. perfecta autem uita non sensibilis ista, sed illa rationabilis secundum tractationem rationis et mentis uiuacitatem. in quo non est portio hominis, sed perfectio, quae non tam in condicione est hominis quam in operatione; haec enim beatum facit. huic igitur uiro quid est bonum nisi ipse sibi? quod habet, et adest ei hoc bonum et causa ei erit futurorum bonorum. de hoc bono dixit Solomon: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus. superfluant tibi aquae de tuo fonte, in tuas autem plateas discurrant. sint tibi soli constitutae, et nemo alienus particeps sit tibi. fons aquae tuae sit tibi proprius. utere igitur interno bono tuo. testimonium autem boni
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã in erũpnis beatꝰ manet. Neq
enĩ adu̾sa corꝑis. uite beate munus
ĩminuunt. neq de eiꝰ aliqͥd suaui¬
tate delibant: quia ñ in delectatiõe
corꝑis. uite beatitudo ẽ. ẜ in conscĩa
pura ab om̃i labe peccati: et in eiꝰ
mĩte qͥ cognoscit. qͥa qͦd bonũ est.
hoc delectat. etiã si asꝑum sit: qͦd
autẽ indecorũ. etiam si suaue. ñ
mulceat. Ergo causã b̾n iuuendi
ñ delectatio corporalis. s m̃tis pru¬
dentia ẽ. Non enĩ caro que subiecta
ẽ passioni. s mens q̃ iudicat: qͥa ni¬
chil meliꝰ delectat. qͦm consilioꝵ ho¬
nestas. et oꝑum pulctudo.Ea gͥbe
ate int̃pres ẽ uite. Melior ẽ enĩ pru¬
dentia uł ratio arbit᷑ passionis qͣm
passio. Prestantiꝰ ꝙ qͦd iudicat: qͣm
qͦd iudicio subiectũ est. Heq enĩ fieri
potest. ut ratione sit meliꝰ qͦd ẽ irra¬
tionabile. Habet gͦ in se remun̾atio¬
nẽ suã qͥ seqͥtur iħm: et in suo affec

Expanded text:
sed etiam in aerumnis beatus manet. neque sed etiam in aerumnis beatus manet. neque enim aduersa corporis uitae beatae munus inminuunt neque de eius aliquid suauitate delibant, quia non in delectatione corporis uitae beatitudo est, sed in conscientia pura ab omni labe peccati et in eius mente qui cognoscit quia quod bonum est hoc delectat, etiamsi asperum sit, quod autem indecorum, etiamsi suaue, non mulcet. ergo causa bene uiuendi non delectatio corporalis, sed mentis prudentia est. non enim caro, quae subiecta est passioni, sed mens, quae iudicat, quia nihil melius delectat quam consiliorum honestas et operum pulchritudo; ea igitur beatae interpres est uitae. melior est enim prudentia uel ratio arbitra passionis quam passio praestantiusque quod iudicat quam quod iudicio subiectum est. neque enim fieri potest, ut ratione sit melius quod est inrationabile. habet ergo in se remunerationem suam qui sequitur Iesum et in suo affect
Abbreviated transcription (Latin):
demit a morte. ꝑ qͦ se obtulit: euiiͦ
uitã sue mortis mercedẽ esse. cognoᷤ¬
cite:
Nonne dicet: qͣ utilitas in sangͥne
meo. si dãpno quẽ ipse saluaui: Be¬
inde considas udicẽ: non consicdas
ad uocatũ: Potest iste seu̾iorẽ ferre
sententiã: qͥ int̾pellare ñ desinit.
grauia: neqͣquã nos a xp̃o seꝑare
deb̾ent. Cur nos ꝓ illo. ñ etiã dura
et acerba toleremꝰ: qͥ ꝓ nob̾ tã indig¬
na suscepit: Ideoq debet in nob̾ eẽ
caritas: ut nullis ꝑiculis reuocem a
xp̃o. Scͥptum ẽ enĩ. Aqua multa
exeludere ñ pot̾it caritatẽ: et flu¬
mina ñ concludent eam: qͥa torren¬
tẽ transit aĩa diligentis. Hulla tẽ¬
pestas. nullũ ꝓfundũ ꝑiculũ. nuillꝰ
t̾ror mortis aut pene: uim caritatis
ĩminuit. In his enĩ ꝓbat᷑: in his be¬
ata uita ẽ: etiã si multis ꝑiculis m¬
undet᷑. Non enĩ frangit᷑ sapiens do¬
lorib corꝑis. nec uexat᷑ in cõmodis:

Expanded text:
demit a morte, pro quo se obtulit, cuius demit a morte, pro quo se obtulit, cuius uitam suae mortis mercedem esse cognoscit ? nonne dicet: quae utilitas in sanguine meo, si damno quem ipse saluaui? deinde consideras iudicem, non consideras aduocatum. potest iste seueriorem ferre sententiam, qui interpellare non desinit, grauia, nequaquam nos a Christo separare deberent. cur nos pro illo non etiam dura et acerba toleremus, qui pro nobis tam indigna suscepit? ideoque debet in nobis esse caritas, ut nullis periculis reuocemur a Christo. scriptum est enim: aqua multa excludere non poterit caritatem et flumina non concludent eam, quia torrentem transit anima diligentis. nulla tempestas, nullum profundum periculum, nullus terror mortis aut poenae uim caritatis inminuit; in his enim probamur, in his beata uita est, etiamsi multis periculis inundetur. non enim frangitur sapiens doloribus corporis nec uexatur incommodis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut dilectissimũ sibi filiũ ꝓ singłis
dedit potest fieri. ut in illo uni¬
u̾sa donaũit. Nichi l excepit: qui
om̃ium cessit auctorẽ. Nichil ẽ
gͥ. qͦd negari nob̾ posse uereamͦ.
nichil ẽ. in qͦ de munificentie di¬
iune diffidere ꝑseu̾antia debeamꝰ::
cuiꝰ fuit tm̃ diu turna et iugis u¬
bertas. ut pͥmo p̾̃destinaret. deinde
uocaret: et qͦs uocaret. hos et iusti¬
ficaret: et qͦs iꝰtificaret. hos et clari¬
ficaret. Poterit deserereͫ. qͦs tantis
beneficiis sius. usq ad p̾mia ꝓsecutꝰ
ẽ: Inter tot beneficia dei: nũ me-¬
tuende st̃ alique accusatoris insidie:
Sed qͥs audeat accusare: qͦs electos
diuino cernit iudicio: Hum deus
pat̃ ipse qͥ contulit. potest sua do¬
na rescind̾e: et qͦs ad optione susce¬
pit. eos a pat̾ni affectꝰ gra relegare:
Sed metꝰ est: ne uidex seũior sit.
pe. xp̃o dedit pater om̃e iudiciũ.
Poterit gͦ ille te dãpnare quẽ re¬

Expanded text:
ut dilectissimum sibi filium pro singulut dilectissimum sibi filium pro singuler omnia est dedit, potest fieri ut non in illo uniuersa donauerit? nihil enim excepit qui omnium cessit auctorem. nihil est igitur quod negari nobis posse uereamur, nihil est in quo de munificentiae diuinae diffidere perseuerantia debeamus, cuius fuit tam diuturna et iugis ubertas, ut primo praedestinaret, deinde uocaret et quos uocaret hos et iustificaret et quos iustificaret hos et clarificaret. poterit deserere quos tantis beneficiis suis usque ad praemia prosecutus est? inter tot beneficia dei num metuendae sunt aliquae accusatoris insidiae ? sed quis audeat accusare quos electos diuino cernit iudicio? num deus pater ipse qui contulit potest sua dona rescindere et quos adoptione suscepit eos a paterni affectus gratia relegare? sed metus est ne iudex seuerior sit: e Christo dedit pater omne iudicium. poterit ergo te ille damnare, quem re
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ tolerat corruptionis: qͥa cũ
scĩs. tͥ laboris huiꝰ et expectationiꝰ.
cõmune consortiũ est. Sol occasũ
suũ recognoscit: luna defectũ:
errorẽ stellaꝵ lumina. dũ totius
corꝑis nr̃i expectat᷑ redẽptio. Sed
uereris dubios uite anfractꝰ. et ad¬
u̾sarii insidias. cũ habeas auxiliũ
te piũ ꝓpositũ declararet: qͥ mor¬
t obtulit filiũ: et filiꝰ. mortis acer¬
bitatẽ sentire ñ potuit. Qͦd in pa¬
tre fuit nichil sibi reliqͥt: totũ ꝓ
te obtulit. Qͦd in plenitudine diui¬
nitatis. nichil ipse amisit: et te re¬
demit. Considera affectũ patrium
qͦd pietatis ẽ. Quasi mouturi filũ
suscepit ꝑiculũ: qͣsi orbitatis hau¬
sit dolorẽ: ne tͥ ꝑiret fructꝰ redẽp-
Ille ꝓpt̾ te dispendia nr̃a susce-¬
pit. ut te duunis insereret: cele¬
stib consecraret. Mire etiã ad¬
didit. ꝓ nob̾ om̃ib t̾radidit illũ:
ut ostendẽr qͦd ita om̃s diligat.

Expanded text:
tutem tolerat corruptionis, quia cum tutem tolerat corruptionis, quia cum sanctis tibi laboris huius et expectationis conmune consortium est? sol occasum suum recognoscit, luna defectum, errorem stellarum lumina, dum totius corporis nostri expectatur redemptio. Sed uereris dubios uitae anfractus et aduersarii insidias, cum habeas auxilium te pium propositum declararet, qui morti obtulit filium. et filius mortis acerbitatem sentire non potuit, quod in patre fuit: nihil sibi reliquit, totum pro te obtulit, quod in plenitudine diuinitatis nihil ipse amisit et te redemit. considera affectum patrium. quod pietatis est quasi morituri filii suscepit periculum, quasi orbitatis hausit\' dolorem, ne tibi periret fructus redemptiille propter te dispendia nostra suscepit, ut te diuinis insereret, caelestibus consecraret. mireĮ, etiam addidit: pro nobis omnibus tradidit illum, ut ostenderet quod ita omnes diligat,
Abbreviated transcription (Latin):
Hide qͣm te hortat᷑: ne amittas qͦd
accepisti. Breius huiꝰ laboris ẽ meta:
et corona fructꝰ ꝑpetui. Tolerabilis
passio: m̾̃ces mnestimabilis. Qd enĩ
tangit animũ. Ignobilitatis adiec¬
tio: Sed erit tͥ in fut᷑iun głosa nobi¬
litas: deuotionis ac fidei. Nunc cen-¬
sus tenuior. uictꝰ argustiorͥ s er̃t
tͥ diuitie remun̾ationis et̾ne: in
qͥb. rei ulliꝰ egere ñ possis. Ham
amissos filios recipies ꝑpetuos: qͦs
susceꝑas tẽporales. Dicetur de te.
Beatus qͥ h̃t sem̃ in syon: et dome¬
sticos in ierłm. Indigne inqͥt sunt
passiones huiꝰ tẽꝑis ad fut᷑am głam:
scͥptura tͥ dicit. adde qͥa iuta beata
his adu̾sus scłarium molestiarũ.
necessitudinũ forti m̃te abseon¬
dit dispendia: absorbet dolorẽ. Ad¬
de qͥa uescit naufragia: qͥ semꝑ
in portu tͣnquillitatis ẽ. Qd illud.
qͦd labor tͥ cõmuis cũ omni ẽ cre¬
atura: Qͥa ꝓpt̃ te mundꝰ ipse. serui¬

Expanded text:
uide quomodo te hortatur, ne amittas quod uide quomodo te hortatur, ne amittas quod accepisti. breuis huius laboris est meta et corona fructus perpetui, tolerabilis passio, merces inaestimabilis. quid enim te angit? an ignobilitatis abiectio ? sed erit tibi in futurum gloriosa nobilitas deuotionis ac fidei. num census tenuior, uictus angustior ? sed erunt tibi diuitiae remunerationis aeternae, in quibus rei ullius egere non possis. num amissio filiorum ? recipies perpetuos, quos susceperas temporales. dicetur de te: beatus qui habet semen in Sion et domesticos inHierusalem.indignae inquit passiones sunt huius temporis ad futuram gloriam scriptura tibi dicit. adde quia uita beata his aduersis saecularium molestiarum anecessitudinum forti mente abscondit dispendia, absorbet dolorem. adde quia nescit naufragia qui semper in portu tranquillitatis est. quid illud quod labor tibi conmunis cum omni est creatura, quia propter te mundus ipse serui
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ. Facta ẽ mͥ culpa mea merces
tuosior culpa: qͣm innocentia. In¬
nocentia arrogantẽ me fecerat:
culpa subiectũ reddidit. Habes
gͥ: qͥb latio tͥ ꝓfuit legis. Sed dicis:
qr ꝑ legẽ suꝑabundauit peccatũ.
Sed ubi suꝑabundauit pecc̃m: suꝑ¬
abundauit gr̃ã. Aortuus es pecc̃o:¬
o homo. Ergo lex iam ñ obest: resur¬
gis ꝑ grãm. Ergo lex ꝓfuit: qͥa adqͥ¬
siuit gr̃am. Accepisti etiã pignꝰ ca
cedem reseruat. Et qͥ peccatorẽ re-¬
conciliauit patͥ: multoinag̾ com¬
mendat innocentẽ: et tuetur sub¬
ditũ. qr asciuit noxiũ. Tanti gͥ be¬
neficii debitor: ñ rependis obseqͥũ:
ra hec: et adiunge ñ tam ad debiti
nexum. qͣm ad mun̾is accepti con¬
u̾sationẽ. Eoheres xp̃i esse cõpatiere:
sic cõmorire sic consepelire eũ xp̃o.
Suscipe passiones eiꝰ: ut et supͣ pas¬
siones cũ eodem ẽẽ merearis Hide
qͣm̾ tibi peccata suꝑiora donauit:
ut nichil facẽt obesse qͦd peccasti.

Expanded text:
sus est. facta est mihi culpa mea merces tuosior culpa quam innocentia. innocentia arrogantem me fecerat, culpa subiectum reddidit. habes igitur quibus latio tibi profuit legis. sed dicis quia per legem superabundauit peccatum. sed ubi superabundauit peccatum, superabundauit et gratia. mortuus es peccato, homo; ergo lex iam non obest. resurgis per gratiam; ergo lex profuit, quia adquisiuit gratiam. accepisti etiam pignus Chnis sui mercedem reseruat et qui peccatorem reconciliauit patri multo magis commendat innocentem et tuetur subditum, quia adsciuit innoxium. Tanti igitur beneficii debitor non rependis obsequium?ra haec et adiunge non tam ad debiti nexum quam ad muneris accepti conseruationem. coheres Christi es, si conpatiare, si commoriare, si consepeliare cum Christo. /suscipe passiones eius, ut supra passiones cum eodem esse merearis. uide quomodo tibi peccata superiora donauit, ut nihil faceret obesse quod peccasti.
Abbreviated transcription (Latin):
q cũ illo bono sẽꝑ ẽ. de q ait ꝓpħa.
replebimͣ in bonis domꝰ tue : Qndo
abiectꝰ: cuiꝰ conu̾satio in celo: Qͣndo
ñ decor: qͥ ad illiꝰ decoris et soliꝰ bo¬
ni se conformat similitudinẽ. qͥ etiã¬
si m̃bris solutꝰ sit. tam̃ mente se
erigat: Et tanꝗͣ. ille qͥ cythara ca¬
nere solitꝰ. si eã dissipatã resolutis
neruis et confractã uiderit. et
usum eiꝰ int̾ruptũ: abiciat eã. atq
eiꝰ nuieros ñ reqͥrat. s uoce ipse
se mulceat: ita et iste ꝙytharã cor¬
poris sui ociosã iacere patiet᷑. corde
se oblectabit: bone conscĩe recorda¬
tione mulcebit: diuinis oracłis. et
scͥptis ꝓpħicis alleuabit. Suaue il¬
lud et iocundũ animo tenens. m̃te
cõplectens: cui nichil possit triste
accicłẽ. cũ sẽꝑ ei diuine p̾sentie as¬
piret gr̃a: et ipse sibi assit. sũma
animi tͣnquillitate ꝑfusus. Explic̃¬

Expanded text:
a: Replebimur in bonis domus tuae ? Quando abjectus, cujus conversatio est in coelo? Quando non decorus, qui ad illius decoris, et solius boni se conformat similitudinem; qui etiamsi membris solutus sit, tamen mente se erigat? Et tamquam ille qui cithara canere solitus, si eam dissipatam, resolutis nervis, et confractam viderit, et usum ejus interruptum, abjiciat eam, atque ejus numeros non requirat, sed voce ipse se mulceat: ita et iste citharam corporis sui otiosam jacere patietur, corde se oblectabit, bonae conscientiae recordatione mulcebit, divinis oraculis et scriptis propheticis alleviabit, suave illud et jucundum animo tenens, mente complectens; cui nihil triste possit accidere, cum semper ei divinae praesentiae aspiret gratia, et ipse sibi adsit summa animi tranquillitate perfusus. LI
Abbreviated transcription (Latin):
subsidiis. aut opib. s bono cõmen¬
dant᷑ affectu. Neq enĩ minꝰ beatꝰ hely-¬
as ꝗͣ moyses: cũ alter cybi indigꝰ. me¬
loti de uili sine filiis. si ne sũptu. sñ
comite. Alt̾ popłoꝵ ductor. letꝰ sobo¬
le. succinctꝰ potentia: diu̾so gen̾e. me¬
ritũ eqͣle fundau̾int: sic̃ in eu̾ngłio
declaratũ ẽ. qͣndo cum dño iħu. in
resurrectionis gła refulserunt. Uide¬
tur enĩ parẽ his. qͣsi parib głe sue
testib. dedisse mercedẽ. Hec minꝰ be-¬
atꝰ helyseus. ꝙͣ dauid: cũ alter regibe
adhepti gr̃am. Qͥd enĩ deest ei qͥ illd̃
bonũ possidet: et h̃t sibi semꝑ comi¬
tẽ. socium ꝙ uͥtutẽ : In qͦ statu non
potentissimus. in qͣ pauꝑtate ñ diueᷤ.
in qͦ geñis ignobilitate ñ clarꝰ. in quo
ocio ñ laboriosꝰ: in qͦ debilitate ñ ue

Expanded text:
opibus, sed bono commendatur affectu. neque enim minus beatus Helias quam Moyses, cum alter cibi indiguus melotide uili sine filiis, sine sumptu, sine comite, alter populorum ductor, laetus subole, succinctus potentia, diuerso genere meritum aequale fundauerint, sicut in euangelio declaratum est, quando cum domino Iesu in resurrectionis gloria refulserunt; uidetur enim parem his quasi paribus gloriae suae testibus dedisse mercedem. nec minus beatus Helisaeus quam Dauid, cum alter regibusadepti gratiam. Quid enim deest ei qui illud bonum possidet et habet sibi semper comitem sociamque uirtutem? in quo statu non poten- -. tissimus? in qua paupertate non diues? in qua generis ignobilitate non clarus? in quo otio non laboriosus? in
Abbreviated transcription (Latin):
Peccauimꝰ om̃s: qͥ poteramꝰ excusatio¬
nem p̾tendere ꝑ ignorantiã. Os ob¬
structum ẽ om̃ib: ꝓfuit tam̃ mͥ:
cepi confiteri qͦd negabã. Cepi deli¬
ctũ meũ cognosc̃̾e: et initiciã meã
ñ oꝑire. Cepi ꝓnuntiare adu̾sus me
iniusticiã meam dño: et tu remisi-¬
sti iniqͥtates cordis mei. Sed et illud
iͥn ꝓdest: qͦd non iustificam᷑ ex oꝑib
legis. Hon habeo gͥ:unde głari in
oꝑib meis possĩ. Non habeo unde

Expanded text:
peccauimus omnes, qui poteramus excusatiopeccauimus omnes, qui poteramus excusationem praetendere per ignorantiam: os obstructum est omnibus. profuit tamen mihi. coepi confiteri quod negabam, coepi delictum meum cognoscere et iniustitiam meam non operire, coepi pronuntiare aduersus me iniustitiam meam domino et tu remisisti impietates cordis mei. sed et illud mihi prodest quod non iustificamur ex operibus legis. ! non habeo igitur unde gloriari in operibus meis pos
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Si qͦd erat ĩpossibile legis
solutũ est: in sp̃u ambulemꝰ. Sie
passiones sepelimꝰ. si crucẽ huuiᷤˢ
corporis ñ resoluamꝰ: si cyrogra¬
phũ peccati qͦd deletũ est in cru-¬
amictũ quẽ exuimꝰ non induamꝰ.
Scͥptũ est enĩ in canticis. Exiii tu¬
nicã meã: qͣmͦ induam illã: laui
pedes meos: qͣmͦ inquinabo eos:
Mortificata gͥ nobis st̃. corꝑis mem¬
brazcur eiꝰ pullulant uicia: Ideo lex
non p̃ualuit: qͥa carnẽ non mortifi¬
cauit. Ideo qͣsi umbra p̾teriit: non
colorauit. Ideo etiã obumbrauit noᷤᷤ
a sole usticie: qͥa coacer uauit cͥmi¬
na. Ergo et obfuit. Qͥd gͥ opꝰ fuit
ut lex ꝓmulgaret᷑: si ꝓfutura ñ
erat: Habebamꝰ iam legẽ nature.
Erat unꝰquisq sibi lex: qͥ opꝰ legis
scͥptũ habebat in corde suo. Illam
ñ teniumꝰ÷ cur addebat᷑ et altera.
in ciuꝰ oꝑib caro ñ posset iustifi¬
cari : accessit uinculũ: ñ solutio.
Additã peccatoꝵ agnitio: ñ remissio.

Expanded text:
tionem. sic quod erat inpossibile legi solutum est, si in spiritu ambulemus: sic passiones sepelimus, si crucem huius corporis non resoluamus, si chirographum peccati, quod deletum est in cruamus. scriptum est enim in Canticis: exui tunicam meam, quomodo induam eam? laui pedes meos, quomodo inquinabo eos? mortificata igitur nobis sunt corporis membra, cur eius pullulant uitia? ideo lex non praeualuit, quia carnem non mortificauit, ideo quasi umbra praeteriit, quia non colorauit, ideo etiam obumbrauit nos a sole iustitiae, quia coaceruauit crimina: ergo et obfuit. Quid igitur opus fuit ut lex promulgaretur, si profutura non erat? habebamus iam legem naturae, erat unusquisque sibi lex, qui opus legis scriptum habebat in corde suo. illam non tenuimus: cur addebatur et altera, in cuius operibus caro non posset iustificari ? accessit uinculum, non solutio; addita est peccatorum agnitio, non remissio.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erat. qͥa sapĩa carnis ñ est legi
subdita: et p̃ceptis eiꝰ repugnabat.
Non enĩ poterat uͥtuti obedire.
dẽdita cũpiditatib: et lenociniis
carnalib ĩplicãta. Ideo laboran¬
dũ est: ut teneamꝰ dei gr̃am. Mens
itaq bona: si rationi intendat. s
parũ ꝑfecta: nͥ habeat guberna¬
culũ xp̃i. Uenit enĩ dñs ihe. qui
niãs passiones cruci sue affigeret:
peccata donaret: in cuiꝰ morte uu¬
stificati sumꝰ. ut totꝰ mundus. eiꝰ
mundaret᷑ sangͥne. Deniq in mor¬
te ipsius baptizati sumꝰ. Sĩ gͥ in
morte ipsiꝰ dimittunt᷑ nob̾ peccata.
etiã peccatoꝵ nob̾ passiones. in illi
morte moriant᷑: in illiꝰ crucis cla¬
us teneant᷑ affixe. Si in illiꝰ morte
mortui sumꝰ: quid iterũ tamqͣm
iiuentes. ad ea qͦ st̃ mundana re¬
uocam: Qd nob̾. cum elem̃tis mun¬
di: Qd. cũ cupiditatib: d eum
luxuria atꝙ lascuua: qͥb in xp̃o
mortui sumꝰ. Qͦ ͥ sumꝰ in xp̃o mor¬

Expanded text:
non erat, quia sapientia carnis non est legi non erat, quia sapientia carnis non est legi subdita et praeceptis eius repugnabat. non enim poterat uirtuti oboedire cupiditatibus dedita et lenociniis carnalibus implicata. ideo laborandum est, ut teneamus dei gratiam. mens itaque bona, si rationi intendat, sed parum perfecta, nisi habeat gubernaculum Christi. uenit enim dominus Iesus, qui nostras passiones cruci suae adfigeret, peccata donaret. in cuius morte iustificati sumus, ut totus mundus eius mundaretur sanguine denique in morte ipsius baptizamorte dimittuntur nobis peccata, etiam peccatorum nobis passiones in illius morte moriantur, illius crucis clauis teneantur. adfixae. si in illius morte mortui sumus, quid iterum tamquam uiuentes ad ea quae sunt mundana reuocamur? quid nobis cum elementis mundi, quid cum cupiditatibus, quid cum luxuria atque lasciuia, quibus in Christo mortui sumus? quodsi sumus in Christo mor
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd latebat. id ẽ coneupiscentia mea.
quã non putabam ẽẽ peccatũ. mor¬
tẽ mͥ oꝑata sit dũ ꝓditur: et supͣ
modũ sit factũ ipsũ peccatũ. Erat
enĩ peccatũ et si nesciebat᷑: s cogni¬
tione coaceruatũ est. et qͣsi merem̃¬
tum erroris assũpsit: atꝙ in nat᷑am
delicti. cessit forma mandati. Michi
tam̃ mors non sit. cui ꝓmptũ est
ad xp̃m confugere: ꝑ quẽ solium
omni mortis ꝑiculo. Absoluta qͥ etiã
gis mors non ẽ. et si mortẽ operet᷑.
Ed enĩ conturbam. fragilitatis ẽ:
qͦd euadimꝰ xp̃i. frgo ut ad exordia
ser monis hui reuertam: mens bo¬
na ẽ. que ht̃ tractationẽ rationis.
et intendit sapĩe disciplinis. Sed gͦ¬
us lucta ẽ ei cũ mortis corꝑe: et
plerũq rationẽ mentis uincit car¬
nis illecebra. Ideo dñs pͥmo legem
dedit. cui mens hominis sese ad op¬
tẽꝑandũ dedit: et ei seruire cepit.
ut eẽt subdita. Sed caro subiecta

Expanded text:
quod latebat id est concupiscentia mea, quod latebat id est concupiscentia mea, quam non putabam esse peccatum, mortem mihi operata. sit, dum proditur, et supra modum factum sit ipsum peccatum — erat enim peccatum, etsi nesciebatur, sed cognitione coaceruatum est et quasi incrementum erroris adsumpsit atque in naturam delicti cessit forma mandati.-, mihi tamen mors non sit, cui promptum est ad Christum confugere, per quem soluimur omni mortis periculo. absoluta igitur etgis mors non est, etsi mortem operetur. quod enim conturbamur fragilitatis est, quod euadimus Christi. Ergo ut ad exordia sermonis huius reuertamur, mens bona est, quae habet tractationem rationis et intendit sapientiae disciplinis, sed grauis lucta est ei cum mortis corpore et plerumque rationem mentis uincit carnis inlecebra. ideo dominus primo legem dedit, cui mens hominis sese ad optemperandum dedit et ei seruire coepit, ut esset subdita; sed caro subiecta
Abbreviated transcription (Latin):
pareat pecc̃m: ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ
est mortẽ. Itaꝙ spectemꝰ singula.
Gandatũ utiq legis ẽ. Lex autẽ
sp̃ualis ẽ: cuiꝰ grãm iudeo. pul¬
chritudinẽ laudo: formã predico:
p̾ceptum admiror. Sed qͥa carna¬
lis sũ ego. et uenundatꝰ sum sub
peccato: trahor inuitꝰ ad culꝑani.
Et enĩ quasi seruo: culpa dñat᷑.
Itaꝙ odio erim̃: et facio. Sens
odit: caro concupiscit. Egd tam̃
in uteaq qͥ legi mente consentio:
et carne qͦd nolo hoc ago. Bonũ
gͦ mandatũ eui consentio: et mens
bona. qͣ qͦd bonum ẽ eligit. Bona
ad iudicandũ. s infirma plerũꝙ
ad resistendũ: quia repugnat ei cor¬
pꝰ ad penitentiã: et captiuã eam
trahit ad erroris illecebras. In quo
ꝑiculo. unum ẽ remediũ: ut quẽ
lex liberare ñ potuerit. lib̾et dei
gr̃a. Sic enĩ scriptum ẽ. Infelix.
ego homo: qͥs me lib̾abit de corꝑe
mortis huiꝰ : Ggr̃a der: ꝑ iħm xp̃m
dñm nr̃m. Itaꝙ fit. ut licet pecẽm

Expanded text:
um est mortem. itaque spectemus singula. mandatum utique legis est, lex autem spiritalis est, cuius gratiam uideo, pulchritudinem laudo. formam praedico, praeceptum admiror: sed quia carnalis sum ego et uenundatus sum sub peccato, trahor inuitus ad culpam. etenim quasi seruo culpa dominatur. itaque odi crimen et facio. mens odit, caro concupiscit: ego tamen in utraque, qui legi mente consentio et carne quod nolo hoc ago. bonum ergo mandatum, cui consentio, et mens bona, quae quod bonum est eligit. bona ad iudicandum, sed infirma plerumque ad resistendum, quia repugnat ei corporis adpetentia et captiuam eam trahit ad erroris inlecebras. in quo periculo unum est remedium, ut quem lex liberare non potuit liberet dei gratia. sic enim scriptum est: infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mornostrum. itaque fit ut, licet peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
bra tua arma iniqͥtatis st̃. affectꝰ
gͥ non caro. auctor ẽ culpe: caro
autẽ uoluntatis ministra. Nons
uendał nos uoluntas nr̃a: clamat
apl̃s. Hescitis qm̃ cui exhibetis uoᷤ
seruos ad obediendũ. serui estis eiꝰ
cui obeditis. siue peccati in mor¬
tẽ: siue obeditionis ad iusticiam :ͤ
Ergo si aut peccato seruimꝰ. aut
iusticie: consideremꝰ in qͥ parte
seruitꝰ tołabilior. fructꝰ uberior.
Sed qͥ potest eẽ fructꝰ in morte :
Peccati enĩ stipendiũ: mors. Et id̾o
millus in eo fructꝰ ẽ. s pudoris
dispendiũ: cũ ea que gessimꝰ eru¬
bescimꝰ. Seruire autẽ iusticie li¬
bertas ẽ. Qui enĩ uocatꝰ ẽ in dño

Expanded text:
mbra tua arma iniquitatis sunt. affectus mbra tua arma iniquitatis sunt. affectus igitur, non caro auctor est culpae, caro autem uoluntatis ministra. non ergo uendat nos uoluntas nostra. clamat apostolus: nescitis quoniam cui exhibetis uos seruos ad oboediendum, serui estis eius cui oboeditis, siue peccati in mortem siue oboeditionis ad iustitiam? ergo si aut peccato seruimus aut iustitiae, consideremus in qua parte seruitus tolerabilior, fructus uberior. sed qui potest esse fructus in morte? peccati enim stipendium mors et ideo nullus in eo fructus est, sed pudoris dispendium, cum ea quae gessimus erubescimus. seruire autem iustitiae libertas est; qui enim uocatus est in d
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus actionat᷑. Neminẽ iugo
seruitutis astrictũ possidet: nͥ se ei
pͥus peccatoꝵ uire uendid̾it. Quid
uidisti panꝑẽ iniuriã accipientẽ:
ꝓtexisti eũ. Sembra tua arma
pietatis st̃: qͥb pauꝑẽ ab iniuria
uindicasti. Hidisti egenũ. donasti
eũ munerib dext̾e tue: mortẽ
a tuo pectore repulisti.Hidisti eũ
qͥ ducit᷑ ad mortẽ. eripiusti eum:
qͥa scͥptum ẽ. Eripe eũ qͥ ducrtur
ad mortẽ. Membra tua arma st̃
iusticie: si inite hommẽ ꝑire ñ
passus es. Uidisti mulierẽ. castiga¬
sti corpꝰ tuũ. mortificasti libidĩes.
ꝓcaces m̾etricis ocłos aduersatꝰ
deseriusti: mẽbra tua arma suis.
et arma castimome. Cont᷑ autẽ.
si oculus tuus uidit mulierẽ ad
concupiscendũ eã. aꝑuisti uulnꝰ.
imp̃ssisti telum corpori tuo:mẽ¬
bia tua arma peccati st̃. Hidisti
possessionẽ pupilloꝵ. et paternis
eos expulisti sedib : tͣnstulisti ter¬
minos qͦs posuer̾t patres tai: m̃¬

Expanded text:
diabolus auctionatur. neminem iugo seruitutis adstrictum possidet, nisi se ei prius peccatorum aere uendiderit. quid uidisti pauperem iniuriam accipientem, protexisti eum: membra tua arma pietatis sunt, quibus pauperem ab iniuria uindicasti. uidisti egenum, donasti eum muneribus: dextera tua mortem a tuo pectore reppulisti. uidisti eum qui ducitur ad mortem, eripuisti eum, quia scriptum est: eripe eum qui ducitur ad mortem: membra tua sunt arma iustitiae, si iniuste hominem perire non passus es. uidisti mulierem, castigasti corpus tuum, mortificasti libidines, procaces meretricis oculos auersatus deseruisti: membra tua arma sunt et arma castimoniae. contra autem si oculus tuus uidit mulierem ad concupiscendum eam, aperuisti uulnus, inpressisti telum corpori tuo: membra tua arma peccati sunt. uidisti possessionem pupillorum et paternis eos expulisti sedibus, transtulisti terminos quos posuerunt patres tui: me
Abbreviated transcription (Latin):
eam formã doctͥne. in qͣ traditi
estis. Lib̾ati autẽ a peccato: seu¬
ui facti estis iusticie. Boctna gͥ
facit: ut possimꝰ ꝑuenire ad iu¬
sticiã. Potest gͦ ad quiri iusticaa:
discendo. Intendamꝰ gͥ studio: in
formã eũngłice doctͥne. Mini¬
mũ studii: plerũꝙ ꝓ maximo
habet᷑. In studio enĩ st̃ omĩa: ꝑ
qͦd adhibet᷑ obedientia. Que in
utͣmlibet par tẽ ꝓpenderit: aut
culpã adiungit. aut grãm. Hhec
nos in pͥmo adam tͣrit ad mortẽ:
hec in adã sccłõ. ad utã uocauit.
Non ẽ qͦd euiqͣm nr̃m ascͥbamꝰ¬

Expanded text:
rmam doctrinae, in qua traditi estis, liberati autem a peccato serui facti estis iustitiae. doctrina igitur facit, ut possimus peruenire ad iustitiam. potest ergo adquiri iustitia discendo. intendamus igitur studio in formam euangelicae doctrinae. minimum studii plerumque pro maximo habetur. in studio enim sunt omnia, per quod adhibetur oboedientia, quae in utramlibet partem propenderit aut culpam. adiungit aut gratiam. haec nos in primo Adam traxit ad mortem, haec in Adam secundo ad uitam uocauit. Non est quod cuiq
Abbreviated transcription (Latin):
libro qͣrto decimo ad sabinũ. Si
pauonẽ meum mansuetũ. cũ de domo
mea aufugisset. ꝑsecutꝰ sis qͦ ad isꝑiit.
agere tecũ furti potero ita. si eum ali¬
quis habere cepit¬

Expanded text:
libro nono decimo ad Sabinum Si pavonem meum mansuetum, cum de domo mea effugisset, persecutus sis, quoad is perit, agere tecum furti ita potero, si aliquis eum habere coep