comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inteslexit. Initium omnis pcc̃i superbia.
quoniam diabolum a quo existit origo
pc̃ci ip̃a deiecit: et subsequente inuidẽtia
hommiem stantem unde ip̃e cecidit inde
subuercit. Nam utiq iactantie ianuam¬
per quam intraret ser pens ille quesiuit.
quando ait.eritis sicut dii. Ideo dictum ẽ.
Initium omnis peccati superbia. et utiũ¬
autem sibi uult quod dicit. Deinde ꝯͦmõdo
deo pro illius peceati reatu subditus ẽẽ po¬
terit quod suum ẽẽ non cognorut. Suũ
enĩ non ẽ inquit si nocͣm est.Autsi suũ ẽ.
uoluntarium ẽ. Et si uoluntariũ ẽ. iuta¬
ri põt. Nos respondemꝰ suũ ẽ om̃ĩo: s ui¬
cium quo ꝯmittitur. Nondum om̃i ex
parte sanatum est. quod quidem molesc̾et¬
ut de non recte usa sanitate descendit. ex qͦ
uicio iam mase ualens uel infirmitate uel
cecitate plura committit: pro quo suppli¬
cañdum ẽ ut sanct᷑. et deinceps in ꝑpetua
sanitate biuatur. Non superbrendum qͣr

Expanded text:
intellexit: i initium o mnis peccati superbia. intellexit: i initium o mnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deieeit et subsequente inuidentia hominem stantem unde ipse cecidit inde subuertit. nam utique iaetatiae ianuam. qua intraret. serpens ille quaesiuit, quando ait: critis sicut d i i. ideo dictum est: initium omnis peccati superbia, et: iautem sibi vult, quod dicit: Deinde quomodo Deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognoverit? Suum enim non est, inquit, si necessarium est. Aut si suum est, voluntarium est: et si voluntarium est, vitari potest. nos respondemus: \'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
cũq peccritum: et uide si inuenies ali¬
quid sine superbre appellatiorie poc̃m.
hanc autem sententiam sic exequitur
et sic probare conatur. Onme inquit p̾¬
catum insi fallor dei contemptus est.
Et omnis dei contemptus superbia ẽ.
Quid enim tam superbũ ꝙͣ deũ contem¬
pnere. Omme ergo pc̃cm et superbia ẽ.
etiam seriptura dicente. Initiũ omnis
peccati superbia ẽ. Querat diligenter
et inueniet in lege multũ discretũ eẽ
a ceteris peccatis peccatum superbie.
Multa enim peccata per su perbiam ꝯmit¬
tuntur: s neqz omma superbe fiuint que ꝑ¬
perum fiunt. Certe a nescientib. certe ab ĩ¬
firmis. certe plerũq a flentib et gemẽtib.
Et quĩdẽ superbia cum magnũ sit ip̃a pec¬
catum. ita sine aliis per seip̃am ẽ. ut etiã
plerũq ut dixi non in pccis s in ip̃is recte
fc̃is pede celeriori superueniat et obrepat.
Sed ĩdeo berissime dictum ẽ quod iste alit̾

Expanded text:
cumque peccatum et uide, si inuenies alicumque peccatum et uide, si inuenies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare conatur: omne, inquit. peccatum, nisi fallor, dei contemptus est et omnis dei contemptus ptus superbia est. quid enim tam superbum quam deum contemnere? omnino ergo peccatum et superbia est etiam scriptura dicente: initium omnis peccati su p superbia est. quaerat diligenter. et inueniet in lege multum diseretum esse a ceteris peccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. quac perperam fiunt — certe a nescientibus, certe ab infirmis. certe plerumque a flentibus et nescientibus et quaedam superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis. sed in ipsis recte factis pede celeriore superueniat et obrepat. sed ideo uerissime dictum est, quod iste aliter
Abbreviated transcription (Latin):
ut discant non blaphemare. Quomõdo
igitur opus sathane excluditur opere
sathane: Hec atq huiusmodi intucat᷑
ne iudeantur ei minis acuta que acu¬
tule sonant: et discussa mueminit᷑ ob¬
tusa. Quid quod etiam similitudines
adhibet. quib magis admoneat quid
eĩ debeat responderi: Quid ampliꝰ dicã
inquit. nͥ quia credi põt quod ignes igni¬
bus extingunt᷑ si credi põt qd pct̾is pcc̾a
curentur. Quod si ignes quisquam ex¬
tinguere non potest ignib: s c̾n posfũt
ut docui dolores curari dolorib. posfũt
etiam si querat et discat uenenis uene¬
na depelli. Nam si et aduertit aliquãdo
calores febrium quibusdam caloribus
medicinalibus frangi. etiam ignes ig¬
mbus fortasse concedet extingui. Qnam
modo inquit superbiam ip̃am a pc̃co
separabimus. Quid enim hoc urget cũ
mamfestum sit etiam ip̃am ẽe peccatũ.
Tam pecoare inquit superbire ẽ. ꝙ̃ super¬
bire peccare. Nam quere quid fit quod¬

Expanded text:
ut discant non blasphemare. quomodo ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat quid ei debeat responderi? quid amplius dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis peccata curentur? quid si ignes quisquam extinguere non potest ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est quam superbire peccare. nam quaere quid sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
enim ẽ qui operat᷑ in uobis operari et
uesse pro bona uosuntate. Quare ergo
cũ timore et tremore. et non potius cum
securitate si deus operatur. nisi qͥa ꝓpt̾
uoluntatem nr̃am sine qua bene non
possumus operari ato pocest subreꝑe
animo humano. ut quod bene oꝑatur
suum tantum mõdo existimet et dicat
In abundantia mea non mouebor me
ternum. Ideo qui in uosuntate sua pͥ¬
stitit decori eius uirtutem. auertit
paululum faciem suam: ut qui hoc
dixerat fieret conturfatus. quomam
ip̃ius ẽ isse tumor simandus dolorib
tlum deus unde superbis: ut scicis nõ
tuum sed eius ẽẽ. et discas superb nõ ẽẽ.
nam illud etiam apłi quale ẽ. nõne ita
mirabile. ut insi quia ip̃e dicit cui uena
dicenti contradicere nefas ẽ non fit cre¬
dibile. Quis enim nesciat fidelium a
Sathana uenisse primam pc̃ci suasioriẽ.
et qd̾ ilłe primus auctor sit om̃ pc̃corũ.
et camen qruĩdam tradutur fathane:

Expanded text:
enim est qui operatur in nobis et uelle et enim est qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. quare ergo cum timore et tremore et non potius cum securitate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribusantum deus, unde superbis, ut scias non tuum, sed eius esse et discas superbus non esse\'. nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae,
Abbreviated transcription (Latin):
re tollatur. Hoc si experti non ẽẽmꝰ. et ĩ
aliquibus terris ubi ista nunꝙͣ contige¬
nint audiremus. sine dubio utiq deridẽ¬
tes fortassis etiam uerbis huiꝰ utemur
et dic̾emꝰ absurdissimum ẽ dolorem n¬
cessarium fuisse ne ulceris dolor eẽt.
Srdeus inquiunt potest omia sanare.
Hoc utiq agit ut sanet omnia: s agit
iudicio suo. nec ordinem sanandi acci-¬
pit ab egroto proculdubio quippe firmis¬
simum aplmm uolebat efficere: cui tamẽ
dicit. uirtus in infirmitate perficitur.
et non ei totiens orunti au fert nescio
quem stimulum carnis quem sibi dicit
datum ne in magnitudine reuesatõnũ
extosseretur. Cetera enimuicia tm̃ in
maleftĩs ualent: sola autem superbia
etiam in recte factis cauenda ẽ. Uñde
admonentur illi ne dona dei sue pote¬
stati tribuendo seseq extollendo graui
pereant.ꝙͣ si nichil operarentur boni
quib dicitur. cum timore et tremore
ur̃uam ip̃oꝵ salutem operamim. Deus

Expanded text:
re tollatur. hoc si experti non essemus et in re tollatur. hoc si experti non essemus et in aliquibus terris, ubi ista numquam contigerant, audiremus, sine dubio utique deridentes fortassis etiam uerbis huius uteremur et diceremus: \'absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset.\' Sed deus, inquiunt, potest omnia sanare, hoc utique agit, ut sanet omnia, sed agit iudicio sno nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. procul dubio quippe firmissimum apostolum nolebat efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirmitate perficitur et non ei totiens oranti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur. cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem superbia etiam in recte factis cauenda est. unde ammonentur illi, ne dona dei suae potestati tribuendo seseque extollendo grauius pereant quam si nihil operarentur boni, quibus dicitur: cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operamini; deus
Abbreviated transcription (Latin):
ĩd ẽ iustificat impium. et cum ad per¬
fectam sanitatem. hoc ẽ ad perfectam
uitam iusticiamq ꝑdrxerit. non dese¬
rit si non deseratur. ut pie semꝑ iusteq
uiuatur. Sicut enim oculus corporis
etiam plenissime sanus nisi candore
lucis adiutus non p̃t ceruere. sic ho¬
mo etiam perfectissime iustificatꝰ nͥ
eterne luce iusticie diuinitꝰ adiuuet᷑
recte non põt uiuere. Sanat ergo deus
non solum ut deleat quod peccauimꝰ.
sed ut prestet etiam ne peccemus. acu¬
te sane tractat et uersut et quantũ sibi
uidetur redarguit atq conunicit. quod
eis dicitur etiam nccͣm fuisse homini
ad auferendam superbie uel glorie oe¬
casionem. ut absq peccato ẽẽ ñ posset.
Absurdissimum quippe et scultissimũ
putat peccatum fuisse ne peccatũ ẽẽt:
quoniam et ip̃a superbia utiq pecca¬
tum ẽ. qͣiͣ non et ulcus in dolore e̾: et
sectio dolorem operatur. ut dolor dolo¬

Expanded text:
id est iustificat inpium, et cum ad perid est iustificat inpium, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est ad perfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat quod peccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. Acute sane tractat et uersat et, quantum sibi uidetur, redarguit atque conuineit quod eis dicitur \'etiam necessarium fuisse homini ad auferendam superbiae uel gloriae occasionem, ut absque peccato esse non posset. absurdissimum quippe et stultissimum\' putat \'peccatum fuisse ne peccatum esset, quoniam et ipsa superbia utique peccatum est\'; quasi non et ulcus in dolore est et sectio dolorem operatur, ut dolor dolo
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde subiungit. sed et medieus ad cu¬
randum iam uulneratum paratus ẽẽ
debet. non debet autem ut sanꝰ uuln̾et᷑
optare. Si ista similitudo reb de quib
agimus congruit. certe uulacrati noñ
potest natura humana pcc̃o: quonian
peccttum nulla substantia ẽ. Sicut gͦ
sanato malo preterito futurus diriga¬
tur incessus. sic mala nr̃a non ad hoc
solum supernus mẽdicus sanat ut illa
iam non sint: sed ut de cetero recte ambu¬
lare possimus. Quod quidem etiam sa¬
m non nisi ab ilło ãdiuuante poterimꝰ.
nam medicus homocum sanauerit ho-¬
miiem iam decetero fustentandum e¬
sementis et alimentis corporalib ut
cadem sanitas aperto fubsidio conua¬
lescat atq persistat deo dimittit. qui
prebet ista in carne uiuentib. cuiꝰ erãt
em̃ quemꝙͣ medicus ex his rebus quãs
ip̃e creauerit sanat. sz ex illius opib
qui creat omnia ncc̃ia sanis atq uicio¬
sis. Ip̾e autem deus cum per mediatorẽ

Expanded text:
deinde subiungit: sed et medicus ad cudeinde subiungit: sed et medicus ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ut sanus uulneretur optare. si ista similitudo rebus de quibus agimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana peccato, quoniam peccatum nulla substantia est. sicut ersanato malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo adiuuante poterimus. nam medicus homo cumsanauerit hominem, iam de cetero sustentandum elementiset alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius eranenim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis atque uitiosis. ipse autem deus, cum per mediatorem
Abbreviated transcription (Latin):
caroamus errore. Unde cum istis non
tam disputatiomibus ꝙ̃ pro eis ficut
pio nobis omtionib agendũ ẽ. Nõ em̃
hoc eis dicimꝰ quod sibi iste oppofuit. ut
utinam non fuisset miseria. ne ista
tanto grauiorem quanto faciliꝰ homo
non peccaret quem nilla ad huc tene¬
bat insirmitas. pena iustissima subse¬
cuta est. ut mercedem mutuam p̾cati
sui in semetip̃o reciperet amittens sub
se pofitam sui corporis quodammodo
obẽdientiam quã precipuam sub̃ dño
suo ip̃e contempserat. Et quod mĩc cum
nurmurare. neq contra rem manife¬
stissimam disputare: s pro pena nostra
ilsius mĩam querere et orare debemus.
attendite sane uigisanter quomodo di¬
rerit. ãdhibet quidem etiam huic parti
quia homini post peccatum ita subue¬
nre nc̃ce ẽ. Non quia deus causam huiꝰ
nc̃citatis optauerit. Uidetis ne quemad¬
modum non dicat nccͣiam misericordiã
dei ut non peccemus: s quia peccauimꝰ.

Expanded text:
careamus errore. Unde cum istis non careamus errore. Unde cum istis non tam disputationibus, quam pro eis, sicut pro nobis, orationibus est agendum. Non enim hoc eis dicimus, quod sibi iste opposuit, ut fuisse peccatum. Utinam non fuisset miseria, ne ista tanto graviorem, quanto facilius homo non peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas, poena justissima subsecuta est: ut mercedem mutuam peccati sui in semetipso reciperet, amittens sub se positam sui corporis quodam modo obedientiam, quam praecipuam sub Domino suo ipse contempserat. Et quod nunc cum murmurare, neqstissimam disputare, sed pro poena nostra illius misericordiam quaerere et orare debemus. Adtendite sane uigilanter quomodo dixerit: adhibet quidem etiam huic parti,quia homini post peccatum ita subuenire necesse est, non quia deus causam huius necessitatis optauerit. uidetisne quemadmodum non dicat necessariam misericordiam dei ut non peccemus, sed quia peccauimus?
Abbreviated transcription (Latin):
sed obẽdientie uoluntate. Dicit nullũ
malum bom alicuius ẽẽ cãm. quasi
pena bonum non fit qua tamen multi
emeũdati sunt. Sunt ergo mala que ꝓ¬
sunt mirabili mĩa dei. Nurquidille
boni aliquid passus ẽ qui dixit. Au̾tisti
faciem tuam a meret factus sum ꝯtur¬
batus : non utiq. et tamen hec ei contur¬
batio contra suꝑerbram fuit medicinal
quõdammodo. Dixerat enim in abũdan¬
tia sua non moriebor meternum: et sibi
tribuebat quod a domino hẽbat. Quid
enĩ hẽbat quod non acceꝑat. quare osten¬
dendrim ei fuenit unde hẽret ut reciperet
humilis quod superbus amiserat. Ideo
bundantia mea dicebam. non mouebor
cum hoc michi ẽẽt abste nõ a me. Deĩq
auertisti faciem tuam: et factus sũ cori¬
turbatus. Hoc superbus animus omĩo¬
ãdeat quomodo ip̃e nouit. Nam procłi¬
uiores simis querere pocius quid con¬
tra ea respoñdeamus que nr̃o odiciũt᷑
errori. ꝙͣ incendere qmͣ sĩt salubria ut

Expanded text:
sed oboedientiae uoluntate. Dicit \'nullum sed oboedientiae uoluntate. Dicit \'nullum malum boni alicuius esse causam\', quasi poena bonum sit, qua tamen multi emendati sunt; sunt ergo mala quae prosunt mirabili misericordia dei. numquid ille boni aliquid passus est, qui dixit: auertisti faciem tuam a me et factus sum conturbatus ? non utique; et tamen haee ei conturbatio contra superbiam fuit medicinalis quodammodo. dixerat enim in abundantia sua: non mouebor in aeternum et sibi tribuebat quod a domino habebat. quid enim habebat quod non acceperat? quare ostendendum ci fuerat unde haberet, ut reciperet humilis, quod superbus amiserat. ideo:bundantia mea dicebam: non mouebor, eum hoc mihi esset absque to, non a me. denique auertisti faciem tuam et factus sum conturbatusadeat quomodo ipse novit. Nam procliviores sumus quaerere potius quid contra ea respondeamus, quae nostro objiciuntur errori, quam intendere quam sint salubria, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tissime contrãdicet. Cur aũt soluto ꝑ
ꝯm̃m peccati reatu ad exercitationem
fidei mors corpoꝵ uescorporis mane¬
at ꝙͣuis uenerit de pc̃co. iam et hoc in
illis ad sancte memorie marceslimũ
libris ut ualui disserui. Quomã uero
dñm dicit sine pcc̃õ mori potuisse. illi
etiam nasci potestas mĩe nõ conditio
testate. et hoc ẽ preciũ nr̃m quo nos a
morte redimeret. et hoc istoꝵ disputa¬
tio euacuare contendit. Cum ab eis ita
natura humana defendit᷑ ut possit ꝑ¬
liberum arbitrium isto precio ñ egere.
ut a potestate tenebraꝵ et p̾positi mor¬
tis in regnum xp̃i dñi transferantur.
et camen quando dñs ad passionem
perrerit. Ecce inquit uenit princeps
mundi huius: et in me nichis ĩueniet.
et utiq nichil pc̃ci unde p̾positus mor¬
tis iure suo ageret ut perimeret. s ut
sciant ommnes inqrut quia uolũtatem
patris mei facio. surgite eamꝰ hinc.
idẽ quia non morior nccitate peccati

Expanded text:
tissime contradicit. cur autem soluto per tissime contradicit. cur autem soluto per gratiam peceati reatu ad exercitationem fidei mors corporis maneat, quamuis uenerit de peccato, iam et hoc in illis ad sanctae memoriae Marcellinum libris, ut ualui, disserui. Quod uero \'dominum\' dicit \'sine peccato mori potuisse\', illi etiam nasci potestas misericordiae, nontestate et hoc est pretium nostrum, quo nos a morte redimeret. et hoc istorum disputatio euacuare contendit, cum ab eis ita natura humana defenditur, ut possit liberum arbitrium isto pretio non egere, ut a potestate tenebrarum et praepositi mortis in regnum Christi domini transferantur. et tamen quando dominus ad passionem perrexit: ecce, inquit, ueniet princeps huius mundi e t in me nihil inueniet — et utique nihil peccati, unde praepositus mortis iure suo ageret, ut perimeret —, sed ut sciant omnes. inquit, quia uoluntatem patris mei facio, surgite, camus hinc, id est quia non morior necessitate peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit quasi sola sua uoluntate se pos¬
sic sanare. quia eum potuit sola ui¬
ciare. Non ei dicimus mortem corporis
ãd peccatum ualere. uͥ sola uindicta
ẽ. Nemo enim peccat corpore moriendo.
sed ad peccatum ualet mors aĩc quam
deseruit uita sua. hoc ẽ deus eius quene¬
cesse ẽ mortua opera faciat. donec xp̃i
gnitia reuiuiscat. famem et sitim et
cetenis molestias corporales absit ut di¬
cannus nccessitatem hr̃e peccandi.: quib
molestiis exercitata iuta iustoꝵ splen¬
didiꝰ enituit. et eas per pacientiam fu¬
perm̃do maiorem gloriam comparauit.
atta mĩa dei. non superba uoluntate se
atolleris. sed humili confessione forti¬
tudinem promerens. Nouerat enm deo
dicere. quoniam tu es patientia. dequa
pattia et ãdiutorio et mĩa sine qua be¬
ne non possumus uiuere. Nescio quare
ominio iste nichildicit. Inimo etiam
uelut sibi ad iusticiam sufficientem si
sla boluntas ad sit defendendo natu

Expanded text:
dicit, quasi sola sua uoluntate se posdicit, quasi sola sua uoluntate se possit sanare, quia eum potuit sola uitiare. non ei dicimus mortem corporis ad peccatum ualere, ubi sola uindicta est — nemo enim peccat corpore moriendo —, sed ad peccatum ualet mors animae, quam deseruit uita sua, hoc est deus eius, quae necesse est mortua opera faciat, donec Christi gratia reuiuescat. famem et sitim et ceteras molestias corporales absit ut dicamus necessitatem habere peccandi, quibus molestiis exercitata uita iustorum splendidius enituit et eas per patientiam superando maiorem gloriam conparauit,  adiuta misericordia dei, non superba uoluntate se extollens, sed humili confessione fortitudinem promerens. nouerat enim dei dicere: quoniam tu es patientia mea. de qua gratia et adiutorio et misericordia. sine qua bene non possumus uiuere, nescio quare omnino iste nihil dicit; immo etiam uelut sibi ad iustitiam sufficientem, si sola uoluntas adsit, defendendo natur
Abbreviated transcription (Latin):
sic uinditari peccatum. ut ꝑ uindictã
spondeat deum ãd ista non cogere: sed
dignos deseri tantum deserere . Di hoc
dicit uerissime dicit. deserti quippe ut
dixi luce iusticie et per hoc contenebra¬
ti quid pariant aliud ꝙͣ hec omĩa que
commnemoraui opera tenebraꝵ. donͤ
dicatur eis si dicto obaudiant. surge
qui dormis. et exurge a mortius: et
illuminabit tẽ xp̃rs. Mortuos u̾itas
dicit. Unde ẽ et illud. sine mortuos se¬
pelire mortuos suos. Mortuos ergo ue¬
ritas dicit. quos iste dicit ledi et uiciari
non potuisse pẽco: qui a uidelicet pec
catum non ẽ substantia. Nemo enĩ¬
dicit sic hominem factum. ut de iusti¬
cia quidem possit in pccm ire: et de pͦ¬
cato ad iusticiam redire non posse u
ut in peccatum iret suffecit ei liberũ
arbitrium: quo se ip̃e uiciauit. Uerum¬
ptamen ut redeat ad iusticiam opus
habet mẽdico. ꝯuoniam sanus non ẽ
Opus habet uiuificatore: quia mor¬
tuus ẽ. De qua gr̃a iste omnino nichil

Expanded text:
sic uindicari peccatum, ut peccator perspondeat deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissime dicit; deserti quippe, ut dixi, luce iustitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud quam haec omnia quae commemoraui opera tenebrarum. donec dicatur eis, si dicto obaudiant: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus? mortuos ueritas dicit — unde est et illud: s i n e III mortuos sepelire mortuos suos —, mortuos ergo ueritas dicit, quos iste dicit laedi et uitiari non potuisse peccato, quia uidelicet didicit peccatum non esse substantiam. nemo dicit sic hominem factum. ut de iustitia quidem possit in peccatum ire et de peccato ad iustitiam redire non posset; sed ut in peccatum iret. sufficit liberum arbitrium. quo sc ipse uitiauit; ut autem redeat ad iustitiam, opus habet medico, quoniam sanus non est, opus habet uiuificatore, quia mortuus est. de qua gratia omnino iste nihil
Abbreviated transcription (Latin):
risset lingue malum inter cetera hec
dicens. Non oportet fratres mei hec
ita fieri continuo monuit ꝯsummatis
his que hinc dicebat quo ãdiutorio ista
non fierent que dixit fieri non oporte.
Quis enim sapieris et disciplinatus
inter uos ostendat ex boria ꝯuier satiõe
operationem suam mansuetudine sa¬
pieritie. Quõd si zelum amarũ hẽtis et
contentiones in cordib ur̃is. nołite gło¬
uari et mendates eẽ aduersus u̾itatẽ
non est ista sapientia de sursum descẽ¬
dens: sed terrena. animalis. diabolica.

Expanded text:
rasset linguae malum, inter haec rasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit, consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere. quis sapiens, inquit, et disciplinatus inter uos? ostendat ex bona conuersatione operationem suam in mansuetudine sapientiae. quodsi zelum amarum habetis et contentiones in cordibus uestris, nolite gloriari et mendaces esse aduersum ueritatem. non est ista sapientia de sursum descendens, sed terrena animalis dia
Abbreviated transcription (Latin):
malum plenã ueneno mortifero. utiq
nocertiore ꝙͣ bestiaꝵ ẽ et serpentũ. Nã
illud carnem interficit. hoc uero animã.
O er̃ quod mentitur occidit anmam.
hon ergo ꝙͣi ĩd eẽt facilius ꝙͣ mansuefac¬
iobestiaꝵ  sanctus iacobus illã senten¬
nam prominciauit. Aut ea uoce uoluit
pomniciari. sed potius ostendens ꝙͣtũ
si in homine singue malum:. ut a millo¬
malo homine domari possit cum ab
onnib domentur et bestie. Neq hoc
ddeo dixit ut huius in nos mali domi¬
nationem per negligentiam perma¬
nere patiamur: s ut ad domandam
inguam diuirie gr̃e poscamꝰ auxiliũ.
Non enm ait. linguam nullus domare
fateam᷑. Conetur ergo amma domare
singuam:. et dum conat᷑ poscat auxiliũ.
et oret singua ut dometur singua. donã¬
te ilło qui dixit ad suos. Non eniui bos
commonemur. qd̾ conantes et nr̃is ui¬
rib non uałerites ãdiutoriũ diuinum.
precenur. Prom̃de et ip̃e cum exagge¬

Expanded text:
malum, plena ueneno mortifero, utique malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum est atque serpentium; nam illud carnem interficit, hoc uero animam; os enim quod mentitur, occidit eunim a m. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiatiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse cum exagge
Abbreviated transcription (Latin):
rerimus quia pcc̃m non hẽmꝰ nos ip¬
sos seduciiꝰ: et ueritas in nobis nõ ẽ.
In libris quos de hac re ãd marcessim̃
scripsi sicut potui explicare curaui.
Et illũd quod dictum est. non potest
peccare pro eodictum esse ac si dice̾t᷑
non debet peccare. non improbanda
michi uidetur huius assertio. Quis
emm dicat debere peccari. cum ĩdeo fit
peccatum quia non debet fieri. Sane
quod apłus iacobus ait. singuã aũt
nussus hominum domare põt. non
michi iu̾detur ita intessigendum ut
crponere uosuit. qiͣ per exproẜatio¬
nem dictum. tãꝙͣ diceretur. Ergo ne
linguam nssus hominum domare
rõt. Tanquam obiurgans et dicens.
domare feras potestis. linguã ñ potestis.
⁊ dissicilius sit linguam domare ꝙ̃ feras
m puto qd iste fit senfus hoc loco. Si eĩ
lo sentiri uellet de facilitate domande
ingue. cetera sequerent᷑ in bestiaꝵ com¬
ptatione. Nũe uero sequit. Inquietum

Expanded text:
xerimus quia peccatum non habemus, nos ipxerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est, in libris, quos de hac re ad Marcellinum scripsi, sicut potui, explicare curaui. et illud, quod dictum est: non potest peccare, pro eo dictum esse, acsi diceretur \'non debet peccare\' non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri? Sane quod apostolus lacobus ait: linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum, ut exponere uoluit, quasi per exprobrationem dictum, tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest? tamquam obiurgans et dicens: domare feras potestis, linguam non potestis? quasi facilius sit linguam domare quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim hoc sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis posse ẽẽ hominem sine pc̃co faci¬
le refellit: quia non ibi ẽ questio quib
uerbis dicatur quecũq sentencia. nõ
tamen fortasse sine causa cũ aliquotiẽs
in scripturis inueniatur homines dc̃os
ẽẽ sine querela. nemo inuenitur qui sit¬
dcũs sine peccato insi unus solus de qͦ
aperte dictum est. Eum qui ñ nou̾at
pcc̃m. Et eo loco ubi de sacerdotibus scĩs
agebatur. Et enim expertus ẽ omnia
securĩdum similitudinem sine pcc̃o.
in illa scilicet carne que hẽbat simili
tũdinem caris pc̃ci ꝙͣuis nõ eẽt caro
pc̃ci. Quam tamen similitũdinẽ non
hẽret. nͥ cetera omnns hominis ẽẽt ca¬
ro peccati. Iam issũd quomõdo accipi¬
etidum sit. omnis qui natus ẽ ex deo
non peccut: et non põt peccare. quia
semen eius in ip̃o manet. Cum ipse
aplũs iohannes ꝯiͣ non sit natus ex
deo aut eis soqueretur qui nondum
ẽẽnt nati ex deo aperte posuerit. Si di¬

Expanded text:
uerbis, posse esse hominem sine peccato; faciuerbis, posse esse hominem sine peccato; facile refellit : \'quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quaecumque sententia\'. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in Scripturis inueniatur, homines dictos esse sine querella, nemo inuenitur qui dictus sit sine peccato, nisi unus solus, de quo aperte dictum est: eum qui non nouerat peccatum; et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur, etenim expertus est omnia, secundum similitudinem sine peccato: in illa sciltudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen similitudinem non haberet, nisi cetera omnis hominis esset caro peccati. iam illud quomodo accipiendum sit: omnis qui natus est ex deo non peccat et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, cum ipse apostolus lohannes, quasi non sit natus ex deo aut eis loqueretur qui nondum essent nati ex deo, aperte posuerit: di
Abbreviated transcription (Latin):
eãdem fide que postea reuelata ẽ. uͥ et
remittantur que male fuint. et eadem
gratia iuuante non fiant. Profitiẽtiũ
est enĩ uiaquannus bene profitientes di¬
cantur perfecti uiatores. Illa est autẽ
summa perfectio aui nichil ãddat ᷑ cũ
id quo tenditur ceperit possideri. Iam
uero ilsũd quõdei dicitur. ap̃e tu sine
peccato es. reuera non ꝑtinet ad eamrẽ
de qua uertitur questio.. S quod
dicit negligentie sue potiꝰ imputari
qd non ẽ sine pc̃co. Bene quidẽ dicit. s
dignetur inde exorare dñ ne issi hec
iniqua negligentia dominet. quem ro¬
gabat quidam quando dicebat. Itinera
mea dirige secundum uerbum tuum:
et ne dominetur michi omĩs ĩiquitas
Ne dum sue diligentie qͣiͣ propriis urib
fidit. neq hic ad ueram iusticiam neq
illic. ubi sinẽ dubro perfecta desideran¬
da ẽ et speruñda ꝑueniat. Et illũd qua
qͥbdã ei dicit᷑ nusꝙͣ ẽẽ scriptũ his om̃o

Expanded text:
eadem fide, quae postea reuolata est. ubi et eadem fide, quae postea reuolata est. ubi et remittantur quae male fiunt et eadem gratia iuuante non fiant. proficientium est enim uia, quamuis bono proficientes dicantur perfecti uiatores. illa est autem summa perfecti; cui nihil addatur, cum id quo tenditur coeperit possideri. lam uero illud quod eis dicitur: \'ipso tu sine peceato es?\' reuera non pertinet ad eam rem do qua uertitur quaestio. sed quod dicit \'neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato\', bono quidem dicit, sed dignetur inde et orare dominum, ne illi haec iniqua neglegentia dominetur, quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera met ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat. Et illud, quod a quibusdam eis dicitur, nusquam esse scriptum his omnino
Abbreviated transcription (Latin):
num ego officioꝵ qualitates negaui qͥ
officia ip̃a confessus sum. Uidet᷑ certe eũ
hec commemorasse que nacura ualent.
creata sunt enim hec membra hinoi na¬
turis. singue. ale. pedes. Non tale aliqͥd¬
posuit quale de gratia intelligi uolumꝰ.
sine qua homo non iustificatur. ubi de
sanandrs non de instituendis naturis
agitur. Hinc iam ergo sollictus cepi le¬
gere cecer: et me non falso comperi su¬
spicatum. quo priusquam ueniam uide¬
te quid dixerit. Cum tractaret questio¬
nem de differentia pcc̃oꝵ. et obice̾t sibi
quod quidam dicunt leuia quedã pec¬
cata ip̃a musticudine q̃d sẽpe irruant
non posse cuncta uitari negauit debere
argui ne leui quidem correptiorie si ui-¬
turi omnino non possunt. Scripturas
utiq non aduertens noui testamenti.
ubi dicimus hanc ẽẽ intentionem legis
arguentis. ut propter illa que ꝓperam
fiunt confugiatur ad gr̾̃am dñi mise¬
rantis. uelut pẽdagogo conclũdente ĩ

Expanded text:
num ego officiorum qualitates negaui, qui num ego officiorum qualitates negaui, qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe, haec eum commemorasse, quae natura ualent: creata sunt enim haec membra huiusmodi naturis, lingua alae pedes. non tale aliqposuit, quale de gratia intellegi uolumus, sine qua homo non iustificatur, ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. hinc iam ergo sollicitus coepi legere cetera et me non falso comperi suspicatum. Quo priusquam ueniam. uidete quid dixerit. cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum et obiceret sibi, quod quidam dicunt lenia quaedam peccata ipsa multitudine, quod saepe inruant, non posse cuncta uitari, negauit \'debere argui nc leuia quidem correctione, si uitari omnino non possunt , scripturas utique non aduertens non testamenti. ubi didicimus hanc esse intentionem legis arguentis. ut propter illa quae perperam fiunt confugiatur ad gratiam domini miserantis uelut paedagogo concludente in
Abbreviated transcription (Latin):
iste multum laborat possibilitatem ne¬
gat. qui ei iam dixit. potest ẽẽ s per dei
gr̃am. Berumptamen quia isto dimisso
qui rem iam conficetur. agit adhuc ãdu̾¬
sus eos qui negant ẽẽ possibile horinẽ
eẽ sine pecento. quid ad nos. contͣ quos
uult agat. dũ tamen hoc confiteat quõd
impietate sceleratissima negatur. sine
gratia dei hominem sine peccto ẽẽ ñ pos-¬
se. Dicit ergo siue per gn̾am. siue per ãdiu
quisquis rem ip̃am facetur. fateor dilec¬
tioni ur̃e cum ista legerem leticia repente
perfusus sum: ꝯd̾ dei gñam non negaret.
ꝑ quam solam homo iustificari pocest.
hoc enĩ in disputationibus taliũ maxĩe
detestor et horreo. S pergens leg̾e cetera.
pͥmo ex datis sumlitũdinib cepi habere
suspectum. Ait enĩ. Num si dixero. homo
disputare põt. auis uolare. leprs currere.
et non etiam per que hec effici possunt
ꝯmemorauero. id ẽ singuã. alas. pedes.

Expanded text:
iste multum laborat, possibilitatem neiste multum laborat, possibilitatem negat, qui ei iam dicit \'potest esse per Dei gratiam ?\' uerumtamen quia isto dimisso, qui rem iam confitetur, agit adhuc aduersus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. dicit ergo: siue per gratiam siue per adiutoquisquis rem ipsam fatetur. \' Fateor dilectioni uestrae, cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod Dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest: hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere cetera, primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero, \'homo disputare potest, auis uolare, lepus currere\', et non etiam per quae haec effici possunt commemorauero, id est linguam alas pedes:
Abbreviated transcription (Latin):
inquies. Dem̃de uelut respondendo sub¬
uingit. ago humanitati tue gr̃as. qd̾ asser¬
tionem meam quam dudũ oppugnabas.
non mõdo non oppugnare. aut confiteri so¬
lum coritentus nõ es. Uerũetiã ñ refugis
comprobare. Nam dicere. potest quidem.
solum consentire qd possit ẽẽ. uerũetiam
quomodo uel qualiter possit ostendere.
nullus itriq magis alicuius rei possibi¬
litatem prob̾at.ꝙ qui eius etiam scificet¬
mõdum qualitatẽq fateatur: quia nͦ
ab̾sq re ẽe qualitas potest. His dc̃is iteꝵ
sibi obicit. S tu inquies hoc in loco dei gra
mia qui rem confitendo confitear ncͣce ẽ.
et per quõd effici res pocest. An tu qui rem
negando et quicqrũd illud ẽ. ꝑ quod res
efficitur proculdubio negas: Oblitus ẽ
iam se illi respondere qui rem nõ negat:
cuius obiectionem paulo ante preposue¬
rat᷑ dicentis. Potest quidem ẽẽ. s ꝑ dei
grãm. Quomõdo ergo issam pro qua

Expanded text:
inquies. deinde uelut respondendo subinquies. deinde uelut respondendo subiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam, quam dudum obpugnabas, non modo non obpugnare aut confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam dicere \'potest quidem, solum consentire quod posset esse, uerum etiam quomodo uel qualiter posset, ostendere? nullus itaque magis alicuius rei possibilitatem adprobat, quam qui eius etiam qualitatem fatetur; quia nec absque re esse qualitas potest. his dictis iterum sibi obicit: sed tu, inquies, hoc in loco Dei gratgone abnuo, qui rem confitendo confitear necesse est et per quod effici res potest; an tu, qui rem negando et quicquid illud est per quod res efficitur procul dubio negas? oblitus est, iam se illi respondere, qui rem non negat, cuius obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: potest quidem esse, sed per Dei gratiam\'. quomodo ergo illam, pro qua
Abbreviated transcription (Latin):
non propter pcc̃m nascendi origĩe attrac¬
tum. sed propter imitatioriem dictum ẽ.
Si ergo ideo dicitur adam auctor oĩ
mmb iustus fuit. S de infante nõ lo¬
quor. Iuuenis ues senex in ea regiorie de¬
suintus est. ubi non potuit xp̃i nomẽ
audire. Potuit fieri per naturam iustus¬
et liberum arbitrium. an non potuit. Si
potusse dicunt. ecce quod ẽ crucẽ xͥ eua¬
cuare sine illa quemꝙ̃ per naturalem
legem et uolinitatis arbitrium iustifi¬
cari posse conteñdere. Dicamꝰ et hiciergo
xp̃us gratis mortuus ẽ. Hoc cnmonines
possent.etiã si mortuus ille ñ ẽẽt. Et si
iusti ẽẽnt. quia uellerit e̾ent: non quia
iusti ẽẽ non possent. si aũt sine xp̃i gratia
iustificari omino non potuit. etiã istum
si aũdet absoluat secundum uerba fua. qr
si ĩdcirco talis fuit qd̾ aliud ẽẽ non potuit.
cuspa caruit. Sẽd ob̾iecit qͣi ab̾ ałio dictum.
et ait. potest quĩdem ẽẽ. s per dei gratiam

Expanded text:
non propter peccatum nascendi origine adtracnon propter peccatum nascendi origine adtractum, sed propter imitationem dictum est. si ergo ideo dicitur Adam auctor omnium mnibus iustus fuit? sed de infante non loquor. iuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audiri; potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus ille non esset, et, si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum si audet absoluat secundum uerba sua, quia, si idcirco talis fuit, quod aliud esse non potuit, culpa caret. Sed obicit sibi quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per Dei gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
uistus in terra. et non ẽ qui faciat bonũ
Et cetera his similia inquit ad non esse
nõ ad non posse proficiunt. hm̃oi exem
tempore aliquo fuerint: non qd̾ aliud ẽẽ
nõ potuerint. Uñde et iure inuemiuntur
aeculpabiles. Nam si ĩdcircotales fu̾nt
quia aliũd c̃e non potuerunt. cuspa carẽt
pndete quid dixerit. Ego aũt dico ꝑiuisũ
natum in loco eo uͥ ei non potuit per xp̃i
baptisium subreniri morte p̾uentum.
duro talem fiusse. id ẽ sine lauacro rege¬
nentionis exisse. quia ẽe aliud non pͥo¬
tuit. Absoluat ergo eũ. et aꝑiat ei contra
sntenciam dñi regnũ cełoꝵ. s nõ eum
soluit aplũs qui ait. Per unum hoĩem
percatum mtrauit in mundũ. et ꝑ pec¬
ettum mors: et ita in om̃s homines ꝑ¬
transiit. in quo ommes peccauerũt. Recte
ergo ea dampnatiorie que ꝑ uiuersam
ẜ̾nec ẽẽ potuerit. S non dampnatur
inquit hic ꝯuia in adam peccasse om̃es

Expanded text:
iustus in terra\' et \'non est, qui faciat bonum\', iustus in terra\' et \'non est, qui faciat bonum\', et cetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi etempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint: unde et iure inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, qui ait : per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam sed nec esse potuerit. Sed: non damnatur, inquiunt, quia in Adam peccasse omnes
Abbreviated transcription (Latin):
si uoluisset. eadem etiam hoc potestate
fecisset. quia filius quos uult uiuifi¬
cat. Sed ex hac distinctione uera atq
manifesta quo tendat. et quid efficere
conetur aduertite. Nos inquit de sola
possibilitate tractumꝰ De qua nͥ quĩd
certum constiterit: ad aliud grauissimũ
cẽ atq extra ordinem ducimꝰ hoc u̾sat
multis modis. et sermone diut̾uo. Ne
quis eũ aliũd ꝙͣ de non peccandi possi¬
bilitate querere existimet. Unde inter u
quibus ĩdagit etiam hoc̃drcło soeue
teium repeto. egõ dico posse c̃ẽ horpnie
ine pec̃s. tu quid dicis. non posse ẽẽ horn¬
uem sine pc̃co. Neq egõ dico inquit ho¬
minem ẽẽ sine pc̾co. Neq tu dicis non ẽe
hominem sine pc̃co. De posse et ñ posse.
non de ẽe et non ẽẽ. ꝯtendimus. Demde
nonmulla eoꝵ que aduersus eos de scͥp¬
taris proferri solent. ad istã questionẽ
non ꝑtinere. in qua queritꝰ possit ne an
deet non ẽ homo qui non peccet: et nõ ẽ

Expanded text:
si uoluisset, etiam hoc eadem potestate si uoluisset, etiam hoc eadem potestate fecisset, quia et Filius, quos uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere conetur, aduertite. nos, inquit, de sola . possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos de scripturis proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur, possitne an de\' et \'non est homo, qui non peccet\', et non est
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis sius patrocinium de natẽ hu¬
mane infirinitate perquirunt. tant
et multo ardentiore zelo nos oportec
accendi ne euacuetur crux xp̃i. Eua¬
cuatur autẽ. si aliquo mõdo preter illiꝰ
sacramentum ad iusticiam uitamq
eternam ꝑueuire posse dicat᷑. quod in
libro isto agitur. nolo dicere ab sciente.
ne illum qui eum scripsit ne xp̃ianũ
quidem hẽndum iũdicem. sed quod ma¬
gis credo a nesciente. magnis sane uiri¬
bus. s cas sanas uolo. non quales frene¬
tici habere consueuerunt. Nam prius
distinguit aliud ẽẽ querere an possit a¬
liqrud ẽẽ quõd ãd solam possibilitatem
ꝑtinet: aliud utrum ne sit. hanc distinc¬
tionem ueram ẽẽ nemo ambigit. Con¬
sequens enim ẽ. ut quod ẽ esse potuit.
non ẽ autem consequens. ut quod esse
potest etiam sit. Quia enĩ doꝰ lazarum
suscitauit. sine dubio potuit. Quia uero
iũdam non suscitauit. mĩquid dicendũ
ẽ non potuit: potuit ergo. s noluit. Nã

Expanded text:
peccatis suis patrocinium de natura hupeccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum, qui eum scripsit, ne Christianum quidem habendum iudicem, sed, quod magis credo, a nesciente, magnis sane. uiribus, sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt. Nam prius distinguit, aliud esse quaerere, an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem pertinet, aliud, utrumne sit. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit: consequens enim est, ut, quod est, esse potuerit, non est autem consequens, ut, quod esse potest, etiam sit. quia enim Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. uero Iudam non suscitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit ergo; sed noluit; nam
Abbreviated transcription (Latin):
facere. quos presciuit et prẽdestinauit
et uocauit et iustificauit et glorificauit.
Quis igitur usq adeo demeatissime in¬
samat. ut non agat mneffabiles gratias
mĩe quos uoluit liberantis. qui recte nl¬
lo modo posset culpare iusticiam uiuer¬
sos omnino dampnantis: Hoc si scdm̃
scripturas sapiamꝰ. non cõgini᷑ contra
rp̃ianam gr̃am disputare: et ea dicere
quib demonstrare conem᷑ naturã hu¬
manam ueq mẽdico in ꝑuulis indigere
quia sana ẽ: et in maiorib sibi ip̃am ad
iusticiam si uelit posse sufficere:. Acute
qui ppe uidentur hec dici: s in sapientia
uerbi. qua uacuat᷑ crux xp̃i. Non est ip̃a
sapientia de sursum descendens. nolo
quõd sequitur dicere. ut amicis nostris
quoꝵ fortissima et celerrima ingema¬
non in peruersum sed in directũ currere
uolumus facere eristimem᷑ iniuriam.
Quanto igitur zelo accensus ẽ librihꝰ
quem misistis conditor aduersus eos qͥ

Expanded text:
facere, quos praesciuit et praedestinauit facere, quos praesciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos uoluit liberantis, qui recte nullo modo posset culpare iustitiam uniuersos omnino damnantis? Hoc si secundum scripturas sapiamus, non cogimur contra christianam gratiam disputare et ea dicere, quibus demonstrare conemur naturam humanam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam, si uelit, posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi, non est ista sapientia desursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et celerrima ingenon in peruersum sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius quem misistis conditor aduersus eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
ua creatura tamen eramꝰ natura filii
dilexit nos. et cũ eẽmus mortui descĩs.
conuiuficauit nos xp̃o: cuius gratia su¬
mus salui facti. Hec igitur xp̃i gratia
sine qua nec infantes nec etate grãdes
salui fieri possunt. nõ meritis redditur:
s gratis datur. propter quod gr̃a noĩat᷑.
Iustificati in quit gratis per sanguinem
ip̃ius. unde hii qui non per illũ siberãt᷑.
siue quia noridum aũdire potuerũt. siue
regenertionis quod accipere possent ꝑ¬
erent nõ acceperunt. iuste utiq dam¬
pnantur: quia sine peccato nõ sũt. uel
quod origmaliter traxerunt. ues qͦd ma¬
lis morib addĩderunt. Onmes enim pec¬
cauerunt. siue in ãdam. siue in serp̃is: et
egent gloria dei. Umuersa igͥ massa
perias debet. Et si omnib debitũ dam¬
pnationis supplicium redderet᷑. non in¬
iuste proculdubio redderetur. Qui ergo
inde per gr̃am liberantur. nõ uasa me
sit in hunc mundum peccatores saluos

Expanded text:
noua creatura, tamen eramus natura filii noua creatura, tamen eramus natura filii dilexit nos, et cum essemus mortui delictis. conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus saIuifacti. Haec igitur Christi gratia, sine qua nee infantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur. propter quod gratia nominatur. iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur. sicut quia audire nondum potuerunt siue rum regenerationis quod accipere possenterent, non acceperunt, iuste utique damnantur, quia sinepeceato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt: omnes e n im peccauerunt-siue in Adam siue in se ipsis — et egent gloria dei. Vniuersa igitur massa poenas debet et, si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non uasa morsit in hunc mundum peccatores saluos