comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciasi ne eorum uiciis inquinem᷑
toribus huiufscłi. quiuirai tes des¬
piciunt & uitia sectantur. Sed
reformamini innouitate sensus.
ur̃i Estudium lectionis & medi¬
tationis ueteris testam̃ti & noui:
Quotidiae sensus nr̃ & intellectus
innoutur & reformatus : dum
ꝓficimꝰ &e magis ac magis insapien¬
tiat crescimꝰ. eadem dõ iNtelligendo
quȩ antea ignorabamꝰ: Refor¬
natur &iam in nouitate sensus nr̃
dum proficit in nobis bonum opus.
quia quantum intellectus in effec¬
tum operis uertitur. taoto am¬
plius innouatur: Dicamꝰ aꝑcius:
Erat quis inlit tera legis positus.
itareformatus. ẽ. in nouita te
sensus sui. dum amissis tenebris
carnalis intelligentiae. ad fruc¬
tum transut sp̃itadis allegoriae:
Sic iNtelligen dum. et dehas quit
sp̃tis uiciis. ad uirtutes transeuNs.
& dũ proficiunt deuirtute in
uir tu tem. quotidicie iN nouan¬
tur: Ut prob&is quȩ sit uolun¬
ꝗs
tasdĩ: Quisa cras scripturas seq¬

Expanded text:
ciari, ne eorum vitiis inquinemurciari, ne eorum vitiis inquinemurtoribus hujus saeculi, qui virtutes despiciunt, et vitia sectantur; sed reformamini in novitate sensus vestri, per studium lectionis et meditationis Veteris Testamenti et Novi. Quotidie sensus noster et intellectus innovatur et reformatur dum proficimus, et magis ac magis in sapientia crescimus, ea de Deo intelligendo quae antea ignorabamus. Reformatur etiam in novitate sensus noster, dum proficit in nobis opus bonum, quia quanto intellectus in effectum operibus vertitur, tanto amplius innovatur. Dicamus apertius: erat quis in littera legis positus, ita reformatus est in novitate sensus sui, dum amissis tenebris carnalis intelligentiae ad fructum transiit spiritalis allegoriae. Sic intelligendum et de his qui, spretis vitiis, ad virtutes transeunt, et dum proficiunt de virtute in virtutem, quotidie innovantur: ut probetis quae sit volunas Dei: qui sacras Scripturas sae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illa sacrificia offerentibus pla¬
cabilis non reddebatur. ad eo ut
peccata eis indulgeret: Cui
responden dum. est. ob ducis p̃ci¬
pue causas hoc adõ p̃ceptum. eẽ.
Uel quia ꝓnierant animi iudaeoꝵ
adidola colendo. atq ideo tole¬
rabilius erat dõ a se creatat sibi
offerri quam demonib uł quia
uerum sacrificium futurum erat
ccitum mundi. quod omnino dignũ
ut haberet figuratiua sacrificia.
longe antequã ueniret. ut ꝑ illa
typica facilius ꝑueniretur ad istud
uerum: Siue &iam tertia catusa
misterii fuit: ut illa offerrentur
sacrificia typica. quatinus istud
saq ficium p̃signarent: quod quo¬
tidie in eccła ꝓsalute fidelium of¬
fertur: Et nolite cõformari hu
in telligere presentẽ uitam : quȩ
sem ꝑ annis. tempor ibus. diebus.
noctibus. horis. atq momentis
uol uitur. sed homines ꝑ carna¬
lem conuersationem scło deditos.
paganos uidelicet iud ȩos he¬
non debemus assimilari & conso¬

Expanded text:
per illa sacrificia offerentibus plaper illa sacrificia offerentibus placabilis non reddebatur, adeo ut peccata eis indulgeret? Cui respondendum est, ob duas praecipue causas hoc a Deo praeceptum esse: vel quia proni erant animi Judaeorum ad idola colenda, atque ideo tolerabilius erat Deo a se creata sibi offerri quam daemonibus, vel quia verum sacrificium futurum erat ccatum mundi, quod omnino dignum erat ut haberet figurativa sacrificia longe antequam veniret, ut per illa typica facilius perveniret ad istud verum. Sive etiam tertia causa mysterii fuit, ut illa offerrentur sacrificia typica, quatenus istud sacrificium praefiguraretur quod quotidie in Ecclesia pro salute fidelium offertur. Et nolite conformari huiintelligere praesentem vitam, quae semper annis, temporibus, diebus, noctibus, horis, atque momentis volvitur, sed homines per carnalem conversationem saeculo deditos, paganos videlicet, Judaeos, haenon debemus assimilari et conso
Abbreviated transcription (Latin):
es urxta qđ dicitur alibi:: Templũ dĩ scm̃est
qc̃ estisuos, Etrursus: Nescitisqa me briur̃a
centem: id .ẽ. auitiis & peccatis
separatam Quia uicris sesubtrat
& uir tutibus imbuitur. deo
utiquȩ placet.: Rationabile fit
obsequiũ ur̃m. Absequium ꝓpriȩ
dicitur oboedientiu ab eo uerbo
quod est obsequor sed hic ab apło
procultu diuinȩ religionis ponit᷑:
Quod olim apud iudȩos quoda mo¬
do in rationabile fuit: quan do
putabant inuisibili & incorporeo
dõ ꝑ corporales uic timas & sangui¬
nolentas seposse placere: & apec¬
catis mundari: Nequȩ enim ad
rationem ꝑtinet ut rationabilis
creatura quȩ ẽ. homo: inrationabi¬
lia prose offerat.: Itaq rationabilis
offeratur mortificata auicus:
Quando cũq enim uicia carnis & reti¬
diua peccata in nobis mor tificamꝰ.
uir tutibusq pollemꝰ: hostia uiua
atq rationabilis efficimur. Sed
fortasse querit aliquis quare ds
omip̃s legales : ostias uictimasq
sibi preceperit offerrisit ipse.

Expanded text:
juxta quod dicitur alibi: Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Et rursus: Nescitis quia membra vestra centem, id est a vitiis et peccatis separatam, quia qui vitiis se subtrahit et virtutibus imbuitur, Deo utique placet. Rationabile sit obsequium vestrum. Obsequium proprie dicitur obedientia, ab eo verbo quod est obsequor, sed hic ab Apostolo pro cultu divinae religionis ponitur, quod olim apud Judaeos quodammodo irrationabile fuit, quando putabant invisibili et incorporeo Deo per corporales victimas et sanguinolentas se posse placere, et a peccatis mundari. Neque enim ad rationem pertinet ut rationabilis creatura, quae est homo, irrationabilia pro se offerat. Itaque rationabilis offeratur, mortificata a vitiis. Quandocunque enim vitia carnis et recidiva peccata in nobis mortificamus, virtutibusque pollemus, hostia viva atque rationabilis efficimur. Sed fortasse quaerit aliquis: Quare Deus omnipotens legales hostias victimasque sibi praeceperit offerri, si ipse
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles non suis meritis sed mi¬
obsecrat eos modo & om̃es creden¬
tes petindem miscłicon. quare¬
ut exibeant corpora sua hostiã
uiuentem : & dic̃: Obsecro uos
ꝑ misericordiam dĩ acsi diceret
Non ꝑpotentiam magis cerialem
appellat Non carne sed fiden re¬
colens illud qđ saluator fidelib
dixit: Om̃s uosfr̃s estis quiaunꝰ ÷

Expanded text:
gentiles, non suis meritis, sed miobsecrat eos modo, et omnes credentes per eamdem misericordiam, qua reut exhibeant corpora sua hostiam viventem, et dicit: Obsecro vos per misericordiam Dei; ac si diceret: Non per potentiam magisterialem appellat, non carne, sed fide, recolens illud quod Salvator fidelibus dixit: Omnes vos fratres estis, quia unus est
Abbreviated transcription (Latin):
adducebantur: Quantum uero
ad paganorum ꝑtinetritum : hos¬
tia dicebatur sacrificium. qđ offere¬
batur idolis: quando contra hostes
dimican dum erat. Uictima uͦ
dicebatur sacrificium: qd uicto¬
ria potita diis ꝓgrãarum hac¬
tione offerebatur: Scãm:
Corpora nr̃a fiel ri debeN hostia
scã quia tẽplum sunt sp̃s scĩ

Expanded text:
adducebantur. Quantum vero adducebantur. Quantum vero ad paganorum pertinet ritum, hostia dicebatur sacrificium quod offerebatur idolis, quando contra hostes dimicandum erat: victima vero dicebatur sacrificium, quod, victoria potita, diis pro gratiarum actione offerebatur. Sanctam: corpora nostra fieri debent hostia sancta, quia templum sunt S
Abbreviated transcription (Latin):
hostiam uiuentem: Erant apud
romanos iudaei creden tes. qui
uictimas & hosticis legales: hiero¬
solimis intemplo optulerant.
hos ortatur ut iam non boues:
non hyrcos. non arietes. sednet¬
ipsos hostias dõ spĩtales immo¬
lent: Siquidem quandoi
ista scribebat apłsadhuc tẽpłu
hiero solimis constabat. & nec¬
dum erat sub uersum aro manis:
Ostia igitur & immolatur & uiue est¬
quando homo abhac uitt non
deficit & carnalibus uiciis seoc¬
cidit mortificando m̃bra sua.
cum peccatis & concupiscentiis.
Uerbi grã fuit suꝑbus: efficitur
humilis Fuit luxuriosus: effici¬
tur castus: fuit gulosus. efficit᷑.
temperatus: Appetitor pcis r̃¬
monicie existens. om̃isq frugalitatis:
Sic uiuit homo uir tutibus & morit᷑
uitiis Hostiae appellabantur
inueteritestanm̃to: anim alia
quȩ adducebant᷑ adhostium dom
dñi. ibiquȩ sacerdotib tradebant᷑:
Uictime uero dicebantur: auinci¬
endo eo qđ funib & restibus
uincta animaliaa ad scacrificium

Expanded text:
 erant apud Romanos Judaei credentes qui victimas et hostias legales Deo Hierosolymis in templo obtulerant: hos hortatur ut jam non boves, non hircos, non arietes, sed semetipsos hostias Deo spiritales immolent. Siquidem quando ista scribebat Apostolus, adhuc templum Hierosolymis stabat, et necdum erat subversum a Romanis. Hostia igitur et immolatur et viva estquando homo ab hac vita non deficit, et carnalibus vitiis se occidit, mortificando membra sua cum peccatis et concupiscentiis. Verbi gratia: fuit superbus, efficitur humilis; fuit luxuriosus, efficitur castus; fuit gulosus, efficitur temperatus, appetitor parcimoniae existens, omnisque frugalitatis. Sic vivit homo virtutibus, et moritur vitiis. Hostiae appellabantur in Veteri Testamento animalia, quae adducebantur ad ostium domus Domini, ibique sacerdotibus tradebantur; victimae vero dicebantur a vinciendo, eo quod funibus et restibus vincta animalia ad sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
sermo sapientite & cętert do¬
na singulis diuidunt᷑. accipientes
&ĩ plenitudinem iusticiae id
ẽ. om̃s uirtutes. ut post baptis¬
mi gram iuste & sc̃ȩ uiuamus.
Si enĩ moriuntur electi tempora
Igitur sicut ꝑ unius delictũ in om̃s
homines in condẽpnationẽ: sic¬

Expanded text:
pientiae, et caetera dona singulis dividuntur, accipientes etiam plenitudinem justitiae, id est omnes virtutes, ut post baptismi gratiam juste sancteque vivamus. Si enim moriuntur electi temporalIgitur sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem
Abbreviated transcription (Latin):
no in coh dẽpnatione: gr̃oc autẽ
ex multis delictis iniustificatio¬
nemIudicium siue damp̃na¬
tio . ex uno homine ad am uł uno
peccato originali uenit in con
xp̃i qua nobis gratis dimittunt᷑
peccata. in iustificationem fide¬
lium uenit ex multis delictis.
quae post originale peccatum
additasunt Et est sensus.
Dapnatio uenit ex uno homine.
uel uno peccato originali. in con¬
dẽpnationem generis umani
grõc autẽ xp̃i uenit in iusti ficatio¬
nem electorũ: Ex multis delic¬
tis: Idest ad hoc uenit. ut non so¬
lum abillo uno originali: sed
etiã abomnib actu alib nos¬
es
iustificcu&. Ideoq alit̾uenit peccatũ
aliter grã: Considerandum autẽ qui a
cum dicit iudicium uenire ex uno ho¬
mine. in condempnationẽ : loquitur
contra pelagianos quinegant origina¬
le peccatum trahi ab infantib quando
nascunt᷑. dicentes quia non ꝑ originẽ
illud peccatũ trahitur. sed ꝑ immi¬
tationẽ : qđ omino falsis simum est ::

Expanded text:
no in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. Judicium, sive damnatio, ex uno homine, Adam, vel uno peccato originali venit in condia autem Christi qua nobis gratis dimittuntur peccata, in justificationem fidelium venit ex multis delictis quae post originale peccatum addita sunt. Et est sensus: Damnatio venit ex uno homine, vel uno peccato originali, in condemnationem generis humani, gratia autem Christi venit in justificationem electorum ex multis delictis, id est ad hoc venit, ut non solum ab illo uno originali, sed etiam ab omnibus actualibus nos justificaret: ideoque aliter venit peccatum, aliter gratia. Considerandum, quia cum dicit judicium venire ex uno homine in condemnationem, loquitur contra Pelagianos, qui negant originale peccatum trahi ab infantibus quando nascuntur, dicentes: quia non per originem illud peccatum trahitur, sed per imitationem, quod omnino falsum
Abbreviated transcription (Latin):
diceret .: Mas culus cuius caro cir¬
cũ cis non fuerit. peribit depłostio.
qui a pactũ meũ irritũ fec̃. non ꝑ se
sed in patresuo adam in para diso:
Si eñĩ unius hominis delicto mors
regna uit ꝑ unum: multo magis ha¬
bun dantici grtĩe & donationis &
iusticice accipientes inuita regna
Siꝑdelicto unius hominis adȩ qđ ꝑ
unum hominem adã uenit mors
corporis & etiã animȩ regnauit
tẽporalit̃ & cid tẽpus inelectis:¬
4s
multo magis regnabunt illi intũ¬
ta acc̃na. accipientes in presenti
plenitudinẽ graẽ. quac dimit dintꝰ¬

Expanded text:
sculus cujus caro circumcisa non fuerit, peribit de populo suo, quia pactum meum irritum fecit , non per se, sed in patre suo Adam in paradiso. Si enim unius hominis delicto mors regnavit per unum, multo magis abundantia gratiae donationis et justitiae accipientes in vitdelicto unius hominis Adae, quod per unum hominem Adam venit, mors corporis et animae regnavit temporaliter, et ad tempus in electis multo magis regnabunt illi in vita aeterna, accipientes per Jesum plenitudinem gra
Abbreviated transcription (Latin):
lex naturalis nonẽ. in homine
sicut inpar uulis: quicquid
agat par uulus nonim putat̃
eẽ. peccatum : quia nes cit
qͥđ sit boͫ aut malum:
ALITE R. Antequam lex da¬
retur . non agnos cebatur peccatũ
tã graue malum: eẽ: ficut ꝑlegẽ
ostensum eft: Vł aliter Cũlex
deeẽt ñ im pu tabatur. id est igno¬
rabatur qua poena dignũ. eẽt.¬
illud peccatũ: quo usq ipsa lex
dix̃ qui hoc uel illud fecerit. moste
moriat᷑: Sed regna uit mors
abad am usq ad morsen: &iam
in eos qui non peccauerunt insi

Expanded text:
lex naturalis non est in homine lex naturalis non est in homine sicut in parvulis, quidquid agat parvulus, non imputatur esse peccatum, quia nescit quid sit bonum aut malum. Aliter: Antequam lex daretur, non agnoscebatur peccatum tam grave malum esse, sicut per legem ostensum est. Vel aliter: Cum lex deesset, non imputabatur, id est ignorabatur qua poena dignum esset peccatum, quousque ipsa lex dixit: Qui hoc vel illud fecerit, morte moriatur. Sed regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos
Abbreviated transcription (Latin):
Si c̃ ꝑcidam. pecccitum intrauit
ingenꝰ humanum. & mors.
uenit iustificatio & uita:
In ipso quoq om̃s peccauer̃¬
quando decima tus est:
Et congru edic̃ primũ: intrasse
pet catũ: acde inde ꝑpecca¬
tum. sub in trasse mor tem
quia statim ut pecca uit mor¬
talis effectus est sicut ei dñs
ante predixerat: Inqua cũq
inquiens die cõmederis exeo
morte morieris:. Pecca uit
concu piscendo atq: cõmeden¬
do: & mor talis effectus est
peccando: Usque ad legem. enĩ
pec catum erat in mundo:
Nondicit usq adtem pus quo
data est lex: sedusq ad termi¬
num finiende legis.: Sic enĩ
soliti sumus dicere : Regna
regem: idest usq: ad mortem
atilȩ regis: Usq ad tẽpus id ẽ.
usq ad finẽ legis & inicium grãe
peccatum originale. & ac tua¬
le fuit inmundo: ꝑ grã autem
ihũ xp̃i. non solũ originalia
sed &iam actualia del&cisunt:
Peccatum autẽ non im puta ẽ:
cum lex non. ẽ.: hoctriplicit̃
intelligi potest: Quam diu

Expanded text:
am peccatum intravit in genus humanum et mors, venit justificatio et vita. In ipso quoque omnes peccaverquando decimatus est . Et congrue dicit primum intrasse peccatum ac deinde per peccatum subintrasse mortem, quia statim ut peccavit, mortalis factus est, sicut ei Deus ante praedixerat: In quacunque die, inquiens, comederis ex eo, morte morieris. Peccavit concupiscendo atque comedendo, et mortalis factus est in peccando. Usque ad legem enim peccatum erat in mundo. Non dicit usque ad tempus, quo data est lex, sed usque ad terminum finiendae legis. Sic enim solliciti sumus dicere. Regnave F. Attilam regem, id est usque ad mortem Attale regis. Usque ad tempus, id est usque ad finem legis et initium gratiae, peccatum originale et actuale fuit in mundo. Per gratiam autem Jesu Christi non solum originalia, sed etiam actualia deserta sunt. Peccatum autem non imputabatur cum lex non esset. Hoc tripliciter intelligi potest. Quandiu
Abbreviated transcription (Latin):
id est remissio peccatorum
inelectos quã peccatum: quia
non solum illud peccatum ori¬
ginale ꝓpter qđ in mor tẽ ani¬
me & corporis ruimꝰ. sed etiã
om̃a actucilia abstulit inelectis.
et insuꝑ donauit uitã sine
fine mansuram: Et non sic̃
Qđ est dicere : aliter & tid aliud
uenit pecca tum: & aliter atq
ad aliud uenit donũ xp̃i peo¬
ca tũ eñi ad ae. uenit ꝑ inoboedi¬
entiam. ut mortem afferret :
Donum autẽ grãe xp̃i. uenit ꝑ
oboedientiam qua oboediens fuit
dõ patri: ut non solum illud origi¬
nale sed &iam omĩa actuailia
auferret: Quod si lectum fuerit
ꝑ unum peccantem: N eet ꝑ ad am

Expanded text:
id est remissio peccatorum id est remissio peccatorum in electos, quam peccatum: quia non solum illud peccatum originale, propter quod in mortem animae et corporis ruimus, sed etiam omnia actualia abstulit in electis, et insuper donavit vitam sine fine mansuram. Et non sicut liud venit peccatum Adae, et aliter atque ad aliud venit donum Christi. Peccatum enim Adae venit per inobedientiam ut mortem afferret: donum autem gratiae Christi venit per obedientiam: qua obediens fuit Deo Patri ut non solum originale, sed etiam omnia actualia auferret. Quid delictum fuerit per unum peccantem,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum uenit : quã pecca¬
tum ade ꝑqđuenit mors.:
Et plus preualuit iustitia xp̃i
in iusti ficando : quã peccatum
adae innocendo: Om̃ in his qui
ꝑ xp̃m redimuntur. tem pora¬
liter ualet forma mortis ex ad¬
am: forma autẽ uitȩ ualebit
multi .idẽ. electi. mor tui sunt
tempora liter: multo magis gr̃ã
dei. qua no bis dimittuntur
peccata & donũ. sp̃s scĩ. ingrã¬
unius hominis iħu xp̃i in
plures habundauit: Multi
& plures: ad electos referunt᷑.¬
U et ẽ. conparatio qđ dicit plu¬
res: quia plures sunt reꝓbi.
quidap̃ nabuntur: quã sint
iusti quis aluabuntur. Sed
ab solute : positum est:: Nungimꝰ¬
igitur. hoc modo: Siꝓpter
unius hominis ad ȩ delictum.
non solum reprobi et nimium
peccatores. sed &iam electi
mor tuisunt tem porali ter.¬
multo magis habunda uit
& creuit gr̃oe dĩ et donũ per
grãm ihu xp̃i inplures. id est
melectos In hoc enĩ plus siue
multo magis: habunda uit gra

Expanded text:
peccatorum venit, quam peccapeccatorum venit, quam peccatum Adae, per quod venit mors. Et plus praevaluit justitia Christi in justificando, quam peccatum Adae in occidendo: quoniam in his qui per Christum redimuntur, temporaliter valet forma mortis ex Adam: forma autem vitae valebit multi, id est electi, mortui sunt temporaliter, multo magis gratia Dei, qua nobis dimittuntur peccata, et donum Spiritus sancti in graunius hominis Jesu Christi in plures abundavit. Multi et plures ad electos referuntur, nec est comparatio, quod dicit plures, quia plures sunt reprobi qui damnabuntur, quam sint justi qui salvabuntur, sed absolute positum est. Jungatur et hoc modo: Si propter unius hominis delictum Adae, non solum reprobi et nimium peccatores, sed etiam electi mortui sunt temporalitermulto magis abundavit et crevit gratia Dei, et donum per gratiam Jesu Christi in plures, id est in electos, in hoc enim plus, sive multo magis abundavit gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
triplici modo in teligi potest: Ad am
qui petcatum attu lit mundo. exẽ¬
plar siue formaẽ. futuri adȩ idẽ.
xp̃i : quia sicut ille ex uirgine
terra factus est It xp̃s ex uirgine
maria natus est:: Uel a contraria
parte. alter accipitur capud pec¬
cati. alter capud iusticiae : quia
sicut ad am peccatum at tulit et
mortem. itaxp̃s iustificationem
& uitam: ALI TER. Si dixerimꝰ
qui est forma futuris. ut quidam
codices habent: erit sensus: Exem¬
plcir .ẽ. futuris. posteris suis inpecca¬
to: quia sicut ille peccator et mor¬
talis extitit. ita om̃s posteri eĩ.
peccatores & mortales natisunt
et nas cuntur cotidiaie. transcuc¬
to originali peccato inposteros
tis & amortae a eterna: Sic̃
enĩ nullus homo extrã adã
idẽ. extra ꝓgeni em illius: ita
nullus extra peccatum illius
p̃ter xp̃m: Sed non sicut delic¬
tum ade: ita & domum. iusti¬
ficationis: Hoc est maius fuit
donum xp̃i quo nobis remissio

Expanded text:
tripliciter potest intelligi: Adam tripliciter potest intelligi: Adam qui peccatum attulit mundo, exemplar sive forma est futuri Adae, id est Christi, quia sicut ex virgine terra ille factus est, ita Christus ex virgine Maria natus est. Vel a contraria parte, aliter accipitur caput peccati, aliter caput justitiae: quia sicut Adam peccatum attulit et mortem, ita Christus justificationem et vitam. Aliter: Si sic dixerimus, qui est forma futuris, ut quidam codices habent, erit sensus: Exemplar est futuris posteris suis in peccato, quia sicut ille peccator et mortalis exstitit, ita omnes posteri ejus peccatores et mortales nati sunt t nascuntur quotidie, transducto originali peccato in posteros,tis et morte aeterna: sicut enim nullus homo extra Adam, id est extra progeniem illius, ita nullus extra peccatum illius praeter Christum. Sed non sicut delictum, Adae, ita et donum justificationis, hoc est majus fuit donum Christi, quo nobis remissio
Abbreviated transcription (Latin):
ad ae.: I deo dicit regnasse mor¬
it tã mors peccati quã mors cor¬
poris.: Quod dicit usq ad moy¬
sen: ita .ẽ. intelligendum ut ic̃
diximꝰ id est usq ad finẽ legis
& mitiũ grã: Permoy sen enim
intelligitur lex: sicut dicitur
in euangelio addi uitem. Habent
moysen: Id est legem : Ealibi
Incipiens amoyse hoc est alege:
Regna uit inquid mors animȩ into¬
to mundo. ex quo primꝰ homo
pecca uit usque ad finem legis
moysi & exordium euaglii non
solum in alios sed &iam in illos qui
ñsponte neq scienter peccauerunt.
sicut paruuli erant: qui originalib
peccatis tenebantur obnoxii:
Illi insimilitudinem pre uaricatio¬
nis ade petant : quis cienter et uo¬
luntariae peccant: Dic̃ ille cui
ds̃ dixit: Exomni ligno paradi¬
si comede: deligno autem scientiȩ
boni & mali necõ medas. Et cȩ
tera.: Ille uero insimilitu dinem
ad e non peccat: qͥ neque legem na¬
turalem habet. neq cũns tudio pec¬
cat: Qui est forma futuri: hoc

Expanded text:
atum, ideo dicit regnasse morem tam mors peccati, quam mors corporis. Quod dicit usque ad Moysen ita est intelligendum ut jam diximus, id est usque ad finem legis et initium gratiae. Per Moysen enim intelligitur lex, sicut dicitur in Evangelio ad divitem: Habent Moysen, id est legem. Et alibi: Incipiens a Moyse , hoc est a lege. Regnavit, inquit, mors animae in toto mundo, ex quo primus non peccavit usque ad finem legis Moysi et exordium Evangelii, non solum in alios, sed etiam in illos qui non sponte neque scienter peccaverunt, sicut parvuli erant, qui originalibus peccatis tenebantur obnoxii. Illi in similitudinem praevaricationis Adae peccant, qui scienter et voluntarie peccant, sicut ille cui dixit Deus: Ex omni ligno paradisi comede, de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas, etc. . Ille vero in similitudinem Adae non peccat, qui neque legem naturalem habet, neque cum studio peccat. Qui est forma futuri. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dat: itaxp̃s electossuos undiq
circum dan do amplectitur:
mmo amplius: qm̃ uestis tantũ¬
modo extrinsetus corpus cir¬
cum dat aderendo illi: xp̃s
cati onem nr̃am crediopor¬
tet:. Quia si confitearis inore
tuo dñm iħm. & credideris in cor¬
detuo qđ ds illum suscitauit
amortuis saluus eris . id ẽ. salutẽ
consequeris et̃nã : ita tamen ut
iusticice secteris opera quia non
oportet seruum dĩ minere oci¬
osum
CREDITR
ADPSTI

Expanded text:
dat, ita Christus electos suos undique dat, ita Christus electos suos undique circumdando amplectitur, imo amplius, quoniam vestis tantummodo extrinsecus corpus circumdat, adhaerendo illi Christus cationem nostram, credere oportet. Quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et credideris in corde tuo quod Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris. id est salutem consequerio aeternam: ita tamen, ut justitiae secteris opera, quia non oportet servum Dei manere otiosum. creditur ad justi
Abbreviated transcription (Latin):
medoceat: Saltem in corde
nolidicere hoc : quia hic. ẽ xp̃s
& ubique. Nam in t̾ra erat.
& dicebat: Nemo ascendit in
cęlum : nisi filius hominis qui ẽ.
incȩlo. quomodo non magis
cum sit incȩlõe et in terra: Aut
quis descendit in abyssum. sub¬
tuis reuocare: Similiter & su¬
pra hoc est xpm deducere. non
necesse habes ab inferis xp̃m uo¬
care quem ubiq p̃sentem de¬
bes agnoscere: Unde dicit
ipsa scriptura deutero nomii
ꝓpe . ẽ uerbum in oretuo. & in
cor detuo: Uerbum hic simpli¬
citer possumus intelligere. si
uolumus uerbum legis. quod
illi inore habebant. assiduae
illud legendo. incorde quoq
iugit̃ meditando. acme moriȩ
cõm̃dando: Aitiori autem in¬
de quo ioħs ait: In pricipio erat
ũbũ: & uerbũ erat apud dm̃
& ds erat uerbum: Ergoquia
ds̃ erat uerbum prope erat
in ore & incorde illorum: ut po¬
te quod omĩa replet: Namut
beatus geronimus dic̃ sic̃ uestis
totum corpus hinc inde circũ¬

Expanded text:
me doceat, saltem in corde me doceat, saltem in corde noli dicere hoc, quia hic est Christus et ubique. Nam in terra erat et dicebat: Nemo ascendit in coelum, nisi Filius hominis qui est in coelo , quomodo non magis cum sit in coelo, est et in terra? Aut quis descendet in abyssum? subtuis revocare; similiter et supra: hoc est Christum deducere. Non necesse habes ab inferis Christum vocare, quem ubique praesentem debes agnoscere, unde dicit ipsa Scriptura Deuteronomii: Prope est verbum in ore tuo et in corde tuo . Verbum hic simpliciter possumus intelligere, si volumus verbum legis, quod illi in ore habebant assidue illud legendo, in corde quoque jugiter meditando, ac memoriae commendando. Altiori autem sende quo Joannes ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum et Deus erat Verbum . Ergo quia Deus erat Verbum, prope erat in ore et in corde illorum, utpote quod omnia replet. Nam beatus Hieronymus dicit: Sicut vestis totum corpus hinc inde circum
Abbreviated transcription (Latin):
tua scriptum: E &iam ipse deus
in corde et ore docebitte.: Uerũ
quia morses ꝓpheta extitit & mul.¬
ta defu turo p̾dixit: paulus apłs¬
illum hoc dixisse ꝑmoysen qui ẽ.
iusticia uera: Quibus uerbis ins¬
truit nos nedicamus in cordeͦ &pu
loco contineatur: sed pocius creda¬
mus illum scđm diuinitatis pleni¬
tudinem ubiq eẽ. hac ꝑ omĩa dif¬
o: Ideo enim non conduditus
loco : quia in eo consistit omĩs
locus: besidendo siquidem sus¬
tinet om̃ia. sustinendo presidet.
implendo circumdat: circum¬
dando implet: In uerbis ergo
apłi sensus huius modi ẽ : Ned ice¬
post ascensionem eĩ ittieẽ. incȩlo.
ut non sit in terra. aut itti. eẽ.
deorsum in abysso apud inferos.
ut te sursum positum ignoret.
sed crede illum. ubiq. eẽ. p̃sentẽ.
scđm diuinita tem: sic̃ de eo dicit᷑:
Sapientia attingit a fine usque
ad finem fortiter: & disponit
om̃ia suauiter: Nedixeris ergo
homo quis ascendet incęlum:
ut in de xpm deducat mihi qui

Expanded text:
tua scriptum, vel etiam ipse Deus in corde tuo et in ore docebit te. Verum quia Moyses propheta exstitit, et multa de futuro praedixit, Paulus aposillum hoc dixisse per Moysen, qui est justitia vera. Quibus verbis instruit nos, ne dicamus in corde nostr ut in aliquo loco contineatur, sed potius credamus illum secundum divinitatis plenitudinem ubique esse, ac per omnia difo . Ideoque enim non concluditur loco, quia in eo consistit omnis locus. Praesidendo siquidem sustinet omnia, sustinendo praesidet, implendo circumdat, circumdando implet. In verbis ergo Apostoli sensus hujusmodi est: Ne dixepost ascensionem ita esse in coelo, ut non sit in terra: aut ita esse deorsum in abysso apud inferos, ut te sursum positum ignoret, sed crede illum ubique esse praesentem secundum divinitatem, sicut de eo dicitur: Sapientia attingit a fine ubique ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Ne dixeris ergo, o homo, quis ascendet in coelum, ut inde Christum deducat mihi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
seillis p̃ferre: sed quo aquare:
Quos auia rectitu dinis uident
deuiare: in illos debent aucto¬
rita t̃e & potenciã suae p̃positurȩ
ostendere: quod utrũq petrus
ostendit incornelio & anania.
humiliansse erga cornelium.
& solo uerbo ananiã cũ uxore
contristo aliquem ur̃m fortiter
redarguendo . & acriter corripi¬
endo. Quisẽ. qui me letificet
nisi ille qui contristatur ꝑmeam
ad monicionem dereatusuo ꝓmo¬
uendo ad poenitentiam. Dũ
enĩ ille contristatur depecca¬
to suo &agit poenitentiã : tunc me
letificat: Sic unus quisque
p̃dicator & p̃latus. quoampli¬
us uid& contristari sub iectos
dereatu suo & lugere poeniten¬
tiam agendo : eo ampli us l&ifi¬
catur. certus de salute illorum:

Expanded text:
se illis praeferre, sed coaequare. se illis praeferre, sed coaequare. Quos autem a via rectitudinis vident deviare, in illos debent auctoritatem et potentiam suae praepositurae ostendere, quod utrumque Petrus ostendit in Cornelio et Anania, humilians se erga Cornelium: et solo verbo Ananiam cum uxore contristo aliquem vestrum fortiter redarguendo, et acriter corripiendo, quis est qui me laetificet, nisi ille qui contristatur per meam admonitionem de reatu suo promovendo ad poenitentiam? Dum enim ille contristatur de peccato suo, et agit poenitentiam, tunc me laetificat. Sic unusquisque praedicator et praelatus, quo amplius videt contristari subjectos de reatu suo, et lugere poenitentiam agendo, eo amplius laetificatur certus de salute illorum
Abbreviated transcription (Latin):
qui & signauit nos td. ẽ quiad¬
signauit nossibi. dan do signũ
suum nobis: Dum enĩ dixit
mitto uos. signum suũ in eis po¬
suit: Et dedrpignus sp̃s in cor¬
dibis nr̃is: Pignus ẽ. propriae
quod propterrẽ creditã datur
ut dum illa credita fuerit. istud
recipiatur: Sedhic apłs. pignus
pro arra posu it.quȩ ideo: dat᷑
ut certus sit deꝓmisso: qđ minꝰ
dẽ ẽ conpleatur: Nos ergo ar
ram siue pignus accepimus gram
ut securitatẽ & certitudinem
de promissione & nȩ patriae
habemꝰ: Testem dm̃ in uoco
in animam meam : Idẽ sim̃tiar
illum in uoco contra animã meã.
qđ parcens uobis ñueni ultra co¬
rinthum: id.ẽ ne uobis honeri
essem & uos contristarẽ meo ad¬
uentu: Peꝑci uobis neuenirẽ¬
ultra corinthum: id .ẽ post quã
a uobis recessi : Non quã si domi¬
namur fidei ur̃ae sicut impera¬
tores: quia unius fidaei sumꝰ ĩa nos
& uos sed ad iuto ressumus gau¬
quosuident concordare sibi
bona conuersatione: non debent

Expanded text:
qui et signavit nos, id est qui assignavit nos, dando signum suum nobis. Dum enim dixit mitto vos , signum suum in eis posuit, et dedit pignus spiritus in cordibus nostris. Pignus est proprie quod propter rem creditam datur, ut dum illa reddita fuerit, istud recipiatur. Sed hic Apostolus potius pro arrha posuit, quae Deo datur, ut certus sit de promisso, et quod minus deest, compleatur. Nos ergo arrham sive pignus accepimus, gratut securitatem et certitudinem de promissione aeternae patriae habeamus. Testem Deum invoco in animam meam, id est, si mentiar, illum invoco contra animam meam, quod parcens vobis non veni ultra Corinthum, id est, ne vobis oneri essem, et vos contristarem meo adventu, peperci vobis ne venirem Corinthum, ultra, id est postquam a vobis recessi. Non quasi dominamur fidei vestrae, sicut imperatores, quia unius fidei jam sumus vos et nos, sed adjutores sumus gauquos vident concordare sibi in bona conversatione non debent
Abbreviated transcription (Latin):
uerus : Inueteri testamento
sacer dotes & reges ungebantur
unguntur . non tantũ oleo
ui sibili quantum in insibili.
fiuntq reges animarum. & sac̃¬
dotes ppłoꝵ ut scĩ fifcent eos
Iuxta qđ p&rus dicit . uos genꝰ¬

Expanded text:
erus. In Veteri Testamento sacerdotes et reges ungebantur unguntur non tantum oleo visibili quantum invisibili grfiuntque reges animarum, et sacerdotes populorum, ut sanctificent eos, juxta quod Petrus dicit: Vos
Abbreviated transcription (Latin):
sepaulus rusticcainum. eẽ nr̃i compa¬
ratione: & ideo non uenit ad nos.
nec nobis curȩ est q̃m habemus nr̃os
philosophos: Peccatores nos depu¬
tat eẽ id eoq: dedignatur ad nos ue
nire nec nob curȩ. est qm̃ habemus
nr̃os apłos. faciat quod uult: Quapp¬

Expanded text:
se Paulus rusticanum esse nostri comparatione, et ideo non venit ad nos, nec nobis curae est, quoniam habemus nostros philosophos. Peccatores nos putat esse, ideoque dedignatur venire ad nos, nec nobis curae est, quoniam habemus nostros apos
Abbreviated transcription (Latin):
& pcepea illius custodierit: noñ
consundetur id .ẽ. non erubescet
insententic qua dãpnabuntur
repro  & in fideles. audientes ab il¬
lo itemaledicti in ignem eternum:
ed pocius letabitur audiens abillo
cum cęteris electis Uenite bene¬
dicti patrismei ꝑcipite regnum
quod uobis paratum . ẽ. ab origine
mundi etquia poterat aliquis
obicere apło. quare non oras ꝓ in¬
credulituȩ gentis. uel etiam nesu¬
ꝑbirent gentiles. et despicerent
addm̃ fit ꝓ illis insalutem:
Prouidceis scilicet in credulis:
ut saluentur: Ubi demons trat qm̃
siex operibus legis qui potuis set
iustificari. & ꝓ illis meretur ad fidẽ
xp̃i ꝑ uenire. om̃silli uocati essent
& saluati. Centiles autem qui
legem ignorabant a silute fuisent
alieni: Salu sergo gratis adodat᷑
& non ab homine meretur: id. est

Expanded text:
cepta illius custodierit, non confundetur, id est non crubescet in sententia qua damnabuntur reprobi et infideles, audientes ab illo: Ite, maledicti, in ignem aeternum, sed potius laetabitur, audiens ab illo cum electis caeteris: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Et quia poterat aliquis objicere Apostolo quare non oras pro incredulis tuae gentis, vel etiam ne superbirent gentiles et despicerent ad Deum, fit pro illis in salutem, pro Judaeis scilicet incredulis, ut salventur: ubi demonstrat, quoniam si ex operibus legis quis potuisset justificari, et pro illis mereretur ad fidem Christi pervenire, omnes illi vocati essent et salvati, gentiles autem qui legem ignorabant, a salute fuissent alieni. Salus ergo gratis a Deo datur, et non ab homine meretur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Quodtale ẽ acsidiceret Ecce
circo lapis offensionis uoccitur
quia mox ut natus ẽ offenderunt
in eum herodes & iudei necantes
ꝓ eo paruulos: De inde sic̃ eugm
narrat. scandaliztibantur in cum.
& multidiscipulorum eiꝰ audien¬
tes uerbum scandaliesciti sunt
etiam non ambulabant cum illo.
& insuꝑ inpassione eĩ discipuli
relicto eo fugerunt: Om̃is quicre

Expanded text:
Quod ita est ac si diceret: Ecce circo lapis offensionis vocatur, quia mox ut natus est, offenderunt in eum Herodes et Judaei, necantes pro eo parvulos : deinde sicut Evangelium narrat scandalizabantur in eo: et multi discipulorum, ejus audientes verbum, scandalizati sunt, et jam non ambulabant cum illo, et insuper in passione ejus discipuli relicto eo fugerunt : o
Abbreviated transcription (Latin):
tanti p̃uaricatio eius dẽ legis:
Ierbigra.: Quamdiu in in fintib
non uiget intellegentiat. aut in¬
tellectus naturalis legis. discernen¬
di inter bonũ & malum: licet
ꝑcutiant patrem uerberent
matrem. maledicant parentib
non .ẽ. tanti preuaricatio nec
ita imputatur eis sicut postmo¬
dũ ubi uenerint adlegit timos
annos. & ubi cęperit uigere
millis nituralis intellectus:
MTTER: Ubi non est lex morsi
licet peccet aliquis non est itonta
p̃uaricatio. nec ita imputa tur
ei quinon habet ipsam legem si pre¬
uaricauerit: quia non exiftit pre¬
uari cator  ẽr sicut illicui data ẽ.
ad obseruandum: Ideoq ubi p̃cep¬
tio legis: ubi p̃uaricationis occasio
It ubi p̃uaricatio: ibi maior ira
dĩ & iundicta in p̃uaricatorem:
Io test & t̃tio modo intelligi. Vbi
non est lex euangelii sicut inpa¬
ganis nec p̃uaricatio tanta:
Iamen noni deo immunes auindic¬
ta dei erunt : qr ꝑcreaturã poterant
cognoscere creatorẽ: Ideo exfide.

Expanded text:
io ejusdem legis. Verbi gratia: Quandiu infantibus non viget intelligentia aut intellectus naturalis legis discernendi inter bonum et malum, licet percutiant patrem, verberent matrem, maledicant parentibus, non est tanta praevaricatio, nec ita imputatur eis sicut postmodum, ubi venerint ad legitimos annos, et ubi coeperit vigere in illis naturalis intellectus. Aliter: Ubi non est lex Moysi, licet peccet aliquis, non est tanta praevaricatio, nec ita imputatur ei qui non habet ipsam legem si peccaverit, quia non existit praevaricator ejus, sicut ille cui data est ad observandum: ideoque ubi praecepta legis, ubi praevaricationis occasio et ubi praevaricatio, ubi major ira Dei et vindicta in praevaricatorem. Potest et tertio intelligi: ubi non est lex Evangelii, sicut in paganis, non est praevaricatio tanta, tamen non ideo immunes a vindicta Dei erant: quia per creaturam poterant cognoscere Creatorem. Ideo ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
erat infirma inqua non poterat homi¬
nem mundare acriminal ib peccatis:
Sedds pater mit tens filiũ suũ ad sal¬
uandum genꝰ humanum. quȩ mis¬
sio nihibẽ aliud quam illius in car¬
natio: qđ lex non poterat con¬
ferre: contulit ipse .÷:. Quare autẽ
dicit insimilitu dine carnis pecca¬
ti illũ missũ. cũ in ueritate creden¬
dum sit. eum uerum corpus assũp¬
sisse excarne & ossibus. Corpꝰ
nr̃m siue caronr̃a caro peccati ẽ.
quia libidinoso u suꝓcreatur: idõq
cũ peccato concipitur. cũ peccato
originali nascitur. et in hoc secło.
sine peccato non potest cõ uersari:

Expanded text:
erat infirma, in qua non poterat hominem mundare a criminalibus peccatis, sed Deus Pater mittens Filium suum ad salvandum genus humanum, quae missio nihil aliud est quam illius incarnatio, quod lex non poterat conferre contulit ipse. Quare autem dicit: in similitudinem carnis peccati illum missum, cum in veritate credendum sit eum verum corpus assumpsisse ex carne et ossibus? Corpus nostrum et caro nostra caro peccati est, quia libitudinoso usu procreatur; ideoque cum peccato concipitur, cum peccato originali nascitur: et in hoc saeculo sine peccato non potest conversari
Abbreviated transcription (Latin):
firmierat: quu neq hominẽ sen
carnaliter obser uantẽ neq ca
defcruente quȩ ipsa p̃cipiebat
iustificare. poterat⁊ Ideoq ir¬
firmabatur ꝑcarnẽ quia anulbo
mor tedium scđm carnẽ impleti
poterat .:Unde beatus pecrus dic̃:
Quidtẽptatis dñ in ponere iugũ
legis suꝑ ceruices frm qđ neq nos
neq patresnr̃i por tare potumꝰ.

Expanded text:
rat, quia neque hominem se carnaliter observantem, neque ea destruentem quae ipsa praecipiebat, justificare poterat, ideoque infirmabatur per carnem, quia a nullo mortalium secundum carnem impleri poterat. Unde beatus Petrus dicit: Quid tentatis Deum, imponere jugum legis super cervices fratrum quod neque nos, neque patre
Abbreviated transcription (Latin):
dentes: Multi sunt qui gauident
detem poralib cõmodis. sed qua¬
si non gauident: quia sic gaudet
intẽporalibus bonis: ut semꝑ
tormenea ꝑ p&ua considerent :¬
& ȩternum iudicium timeant:
tqui emunt: tanquã non possi¬
dentes: Emit aliquis p̃ha
terrena. boues seruos & ancillas.
sed quasi non possid&: dumre¬
pente ab hoc scło transeunt ꝑ mor¬
tem corporis: AliTER Emunt
multibona tẽpora lict atq ad u¬
sum suum aliorũq: preparat
quȩ in hoc scło necessaria sunt.
sed quasi non possi dent. dũ sic
adherent terrenis ut non amit¬
tant &̃na. & cauta consideratio¬
ne p̃uident. quođ haec omnia
in ꝑximo relicturisint. spẽq
suam interrenis & transitoriis re¬
bus & possessionibus non ponunt:¬
S Etquiutuntur hoc mundo tanqu̾a¬
Ss non utantur: multiutuntur bo¬
nis istius słi. sic̃ reges & principes:
sed quasi nonu tuntur: dum inspe¬
rate mundum & concupiscenciã
ẽĩ relinquunt ꝑmortem corpo¬
ris: Multi &iam utuntur hisquȩ

Expanded text:
dentes. Multi sunt qui gaudent de temporalibus commodis; sed quasi non gaudent, quia sic gaudent in temporalibus bonis, ut semper tormenta perpetua considerent, et aeternum Dei judicium timeant; t qui emunt, tanquam non possidentes. Emit aliquis praedia terrena, boves, servos, et ancillas, sed quasi non possidet, dum repente ab hoc saeculo transit per mortem corporis. Aliter: Emunt multi bona temporalia, atque ad usum suum aliorumque praeparant quae in hoc saeculo necessaria sunt, sed quasi non possident, dum sic adhaerent terrenis, ut non amittant aeterna, cauta consideratione praevidentes quia haec omnia in proximo relicturi sint, semperque suam in terrenis et transitoriis rebus et possessionibus non ponunt. Et qui utuntur hoc modo, tanquam non utantur. Multi utuntur bonis hujus saeculi, sicut reges et principes, sed quasi non utuntur, dum insperate munus et concupiscentiam ejus relinquunt per mortem corporis. Multi etiam utuntur his quae
Abbreviated transcription (Latin):
habens bellum contrahostes suos misit
ꝑ acto bello &epotita uictori regnũ
diuider&e cũ eiꝰs: Quicũ uenissent
& uictoria potiti eent regnũ cũ eis
diuisit ut pmiserat:: appellatĩq st̃
primũ gallo greci hoc ẽ gillimixti
grecis parsq regni quã ipsi tenuerant
appellata ẽ. gallo grecia idẽ. galli
cõmorantes ingrecia: Postea autẽ
ut sapientioribus uid&ur. appella¬
tisunt galaithȩ accindore corporis:
da zona cȩli quȩ latine lacte uscircuł¬
patur ut marcianus asseuerat Sunt
esgo ipsĩ strenuis simibellatores. sed stulti
& facile aꝓposito mentis recedentes:
seducti sunt afalsis apłis & iudeis
qui uolebant eos sectari circũcisionẽ
& sicrificia legalia dicentes licet
non potestis saluari ꝑpassionem xp̃inisi
crcũdamini & legilia sacrificia offeratis:

Expanded text:
habens bellum contra hostes suos, misit , pacto bello et potita victoria, regnum divideret cum eis. Qui cum venissent et victoria potiti essent, regnum cum eis divisit ut promiserat, appellatique sunt primum Gallograeci, hoc est Galli misti Graecis, parsque regni quam ipsi tenuerant appellata est Gallograecia, id est Galli commorantes in Graecia. Postea autem ut sapientioribus videtur appellati sunt Galatae a candore corporis: da zona coeli quae Latine lacteus circulpatur, ut Martianus asseverat. Sunt ergo strenuissimi bellatores, sed stulti et facile a proposito mentis recedentes. Useducti sunt a falsis apostolis et a Judaeis, qui volebant eos sectari circumcisionem et sacrificia legalia, dicentes: Licet non potestis salvari per passionem Christi, nisi circumcidamini et legalia sacrificia offeratis:
Abbreviated transcription (Latin):
simo die exaltatꝰ ad cȩlestia : Quid ẽ ergo
sed & ad dexterã maiestatis in excelsis
nisi ut dicatur habitat in plenitudine
pat̃ne maiestatis : & cumdixit in excelsis
ostendit illum hominẽ suꝑ omnẽ creaturã
angelicã humanã exaltatũ eẽ: Vnde
i sequitur : Tanto melior angłis effectus :
quanto differencius ꝓillis nomen heredita¬
int: Fac tũ hic uel effectũ ꝓsusceptũ¬
debemus accipere : T̃quã diceret tanto
melius atq honorabilius p̃angłis adeo
patre susceptꝰ ẽ in głamaiesttitis quanto
p̃illis differentius atque excellencus¬
nomen filiacionis hereditauit: Nã quan¬
ta distancia. int̃ nomen filii ⁊ serui tan
Qm̃ ille creator scđm diuin itatẽ dico alli :¬
creatura: Ipse quoq homo inboc ẽ maioi
om̃ib angłis om̃i q creatura : quia por¬
testas quȩ erat in ũbo ante omĩa scła requi¬
euit in illo homine assũpto aũbo extẽpore
concepcionas: Quaꝓpt̃ illi sunt ministri

Expanded text:
simo die exaltatus ad coelestia. Quid est ergo, sedet ad dexteram majestatis, nisi ut dicatur, habitat in plenitudine paternae majestatis? Et cum dixit, in excelsis, ostendit illum hominem super omnem creaturam angelicam et humanam exaltatum esse; unde et sequitur. Tanto melior angelis effectus, quanto differentius prae illis nomen haereditavit. Factum hic, vel effectum debemus hic accipere, tanquam diceret: Tanto melius atque honorabilius prae angelis a Deo Patre susceptus est in gloria majestatis, quanto prae illis differentius atque excellennomen filiationis haereditavit: nam quanta distantia est inter nomen filii et servi, tant: quoniam ille creator secundum divinitatem dico illi creatura. Ipse quoque homo in hoc est major omnibus angelis omnique creatura: quia potestas, quae erat in omni verbo, ante omnia saecula, requievit in illo homine assumpto a verbo ex tempore conceptionis. Quapropter illi sunt ministri
Abbreviated transcription (Latin):
quo mõdo lux nascat᷑ ex luce & sp̃len¬
dor ꝓcedat explendore.
non crescente numero : in possibile ẽ defi¬
nire: Idcirco autẽ appellat᷑ filius splen¬
dor patris: quia sic̃ inigne tria sunt inse¬
ignificalor. licet humana non sint
cõ poranda diuinis. itti natura patris

Expanded text:
quomodo lux nascitur ex luce, et splendor procedat de splendore, non crescente numero, impossibile est definire. Idcirco autem appellatur Filius splendor Patris, quia sicut in igne tria sunt insenobis ignis et calor, licet humana non sint comparanda divinis, ita natura Patris
Abbreviated transcription (Latin):
uacobo scribat suis gentilibif m̃indigemꝰ
ut scribat nobis: habemꝰ eñi apłos nobis
adnõ constituitos qͥnos habunde possunt
docere : Quo facto ostendit se ñ ignorare
illoꝵ suꝑbiã parit̃q suã exibuit humi¬

Expanded text:
Jacobo? Scribat suis gentibus, non indigemus ut scribat nobis. Habemus enim apostolos nobis a Domino constitutos, qui nos abunde possunt docere. Quo facto ostendit se non ignorare illorum superbiam, pariterque suam exhibuit humi
Abbreviated transcription (Latin):
suis& nom̃ suũ apłs in exhordiohuius epłȩ
poterat euenire uthuiꝰ emuli nomen illius
in pͥma fronte legentes. dedignarentur
eã recipere. ficq utilitas lectionis differ¬
r&ur : Nom̃ autẽ aposto latus idcirco non
si nomine apostolatꝰ sui p̃titulareo epłam
ad eos directũ: uocansse apłm: uideret᷑
illis fortasse ꝙse uł let p̃ferre apło p&ro

Expanded text:
suisset nomen suum Apostolus in exordio hujus Epistolae, poterat evenire ut ejus aemuli nomen illius in prima fronte legentes dedignarentur eam recipere, sicque utilitas lectionis differretur. Nomen autem apostolatus idcirco non si nomine apostolatus sui praetitularet epistolam ad eos directam, vocans se apostolum, videretur illis fortasse, quod se vellet praeferre aposto
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ꝑ scła debemꝰ intelle gere : omnia
quȩ factt sunt intp̃re : Ut ergo hosten¬
der& apłs eundem nouissimis diebus
uenisse inmundum actẽporalit̃ here¬
referens hoc ad diuinitatẽ eiꝰ: De in de
utens: ꝑuenit ad iđ ꝙ om̃ib: hismaius ẽ
⁊ insonuit dic̃s : Qui ẽ splendor głae
& figura substancite eiꝰ: Dĩ pat̃ lux ẽ¬

Expanded text:
elligere omnia quae facta sunt in tempore. Ut ergo ostenderet Apostolus eumdem novissimis diebus venisse in mundum, ac temporaliter haerereferens hoc ad divinitatem ejus. Deinde vutens, pervenit ad id quod omnibus his majus est, et insonuit, dicens: Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae e
Abbreviated transcription (Latin):
greco sermone eã conp̃hen dit.
ex quo post modũ trans lata. est
modis olim ds̃ loquens
patribus in ꝓphetis: No¬
uissime diebus istis. locus
est nob̵ in filiõ: Omĩs intencio beati apłi
in hacepłeẽ. ut iud aeos cognatossuos.
qui et hebrei abheber appellantur. in
quo assupti sunt. alege morsi transire
faciat ad gr̃am eugłii. abseruatione car¬
nali aspũ alẽ: Simulq eminentiam
grẽ quȩ ꝑfiliũ data .ẽ. fide libs: discernit
alegalib umbris quȩ angelicis ministra¬
ciomibus exibete fuerunt: Unde ⁊pͥ
mum ponit ꝓphetas diuersis modis
uariisq locutionibus. patrib fuisse
locutos dicens: multi fariam. id .ẽ. multis
locutionib: Multisq modis. hoc ẽ mul
patrib nr̃is : Deinde ut hostenderet
quanta differentia. eẽt. graẽ int̃ illos
⁊ patres illoꝵ : subiuxit: Nouissime dieb:

Expanded text:
Graeco sermone eam comprehendit; Graeco sermone eam comprehendit; ex quo postmodum translata est modis olim Deus loquens patribus in prophetis, novissime diebu istis locutus est nobis in Filio. Omnis intentio beati Apostoli in hac Epistola est ut Judaeos cognatos suos qui et Hebraei, ab Heber appellantur, in quo assumpti sunt a lege Moysi transire faciat ad gratiam Evangelii, ab observatione carnali ad spiritalem; simulque eminentiam gratiae, quae per Filium data est fidelibus, discernit a legalibus umbris, quae angelicis ministrationibus exhibitae fuerunt. Unde hic primum ponit prophetas diversis modis variisque locutionibus Patlocutos dicens: Multifariam, id est multis locutionibus: multisque modis, hoc est, multpatribus nostris. Deinde ut ostenderet quanta differentia esset gratiae inter illos et patres illorum, subjunxi