comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men acͥsmate dr̃. Pinde u̾um sacͥfitium ꝙ
um u̾o debetur dõ. quo enis altare solus xp̃t
impleuit. ut unctimis poc̃õrum mitata. de¬
monia sibi arrogant̾ exposcunt. Uñ dicit
apłs. Que ĩmolant gentes. demomis mm¬
molant ⁊ ñ dõ. Nõ ꝙ offerebatur culpans.
s qr illis osfe̾batur. Hebrei autẽ in uicti¬
mis pecorum quas osfe̾bant dõ. msttis ⁊ ua¬
riis modis situt re tanta dignum erat ꝓpħi
memoriam celebant. sacoo sc̃a oblacione
⁊ ꝑriapacione corꝑis ⁊ sangunns ꝓp̃i. M ani

Expanded text:
men a chrismate ducitur. proinde uerum sacrificium, quod men a chrismate ducitur. proinde uerum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, propmemoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sang
Abbreviated transcription (Latin):
ficia ur̃a simplices ac pure orõnes urẽ. cum
sint fallaces ⁊ impure blasphenne. Et tñ uo¬
lo mͥ dicatis. unde ista omina que laudatis
in uob̾. hiis nominib appelletis. ut dicatis
templum. aram. sacͥficium. Si enim u̾o deo
ista uera ñ dñtur. cur laudabłit̾ in uera re¬
ligione p̾dicant᷑. Si autẽ dõ u̾o u̾m sacͥfici¬
um rite debetur. unde ⁊̃ diim honores recte
appellant᷑. cetͥa que dnr sacͥficia. ad similitudi¬
nem siunt cunisdam u̾ͥi sacͥsicii. ħ autẽ par¬
tim sint uintam̃ta falsorum ⁊ fallacumide¬
or. ħ ẽ demomorum. suꝑbe sibi ab eis quos
deceꝑat diumos honores exigencium. sicut
sunt uł erant ommna in templis ydołꝙ gen¬
tilium. ꝑtim p̾dicam̃ta uenti᷑ inunis iͥussi
offerri oport̾et. Qualia erant p̾cepta d̾itus
antiquis prĩb nr̃is. ubi erat ⁊ illa mystica
unctio qua ꝓpc̃ pͥfigurabat᷑. Unde ⁊ ip̃m no¬

Expanded text:
ificia uestra, simplices ac purae orationes, cum ificia uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et inpurae blasphemiae? Et tamen uolo mihi dicatis, unde ista omnia. quae laudatis in uobis, his nominibus appelletis, ut dicatis templum, aram, sacrificium. si enim uero deo ista uera non debentur, cur laudabiliter in uera religione praedicantur ? si autem deo uero uerum sacrificium rite debetur, unde etiam diuini honores recte appellantur, cetera quae dicuntur sacrificia ad similitudinem fiunt cuiusdam ueri sacrificii. haec autem partim sunt imitamenta falsorum et fallacium deorum, hoc est daemoniorum, superbe sibi ab eis, quos deceperint, diuinos honores exigentium — sicut sunt uel erant omnia in templis idolisque gentilium — partim praedicamenta uenturi unius ueriofferri oporteret, qualia erant praecepta divinitus antiquis patribus nostris, ubi erat et illa mystica unctio qua Christus praefigurabatur, unde et ipsum no
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓpitius esto poc̃is nr̃is pp̃ nomen tuim
S dicitis. Lib̾a nos arte tua. qr ut mͦ. in
regno tuo securus lugeas nos hic pͥmim᷑.
dilaniamur. inquinam᷑. ħ uox accusatori¬
a ẽ ñ dep̾catoria. Nec illud potestis dr̃e.
nr̃a. sicut ⁊ nos dimittimus debitorib nr̃is.
Om sunt enim debitores urĩ. qui in uos pec¬
cau̾nt. Si gens tenebriꝵ. minquid ei duut¬
titis debita. qmͣ usq in sinem eradicatam
et̾no carc̾e̾ includitis. Que antem debita uo¬
bis pot̃ ille dumitt̾e. qñ ille pocius in uos
peccaint. cum ad ista uos misit. qmͣ uos in
illum. qui mittenti obtemꝑastis. Aut si
pp̃ea ille ñ peccauit. qr ħ ncc̃itate fecit. ma¬
ior ur̃a ncc̃itas. cum iam impugna ꝓstrati
icetis. qmͣ fuit illiuis añqmͣ pugnaretis. Iã
enim uos patinum cõmixtum malum. Ni¬
cħ tale ille paciebat᷑. cum tñ ncc̃ctatem ut
multo magis nec uos illi. Ubi sunt gͦ sat̃¬

Expanded text:
propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum, propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum, sed dicitis: libera nos arte tua, quia ut modo in regno tuo securus lugeas, nos hic premimur, dilaniamur, inquinamur. haec uox accusatoria est. non deprecatoria. nec illud potestis dicerenostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. qui sunt enim debitores uestri, qui in uos peccauerunt? si gens tenebrarum, numquid ei dimittis debita, quam usque in finem eradicatam aeterno carcere includitis? quae autem debita uobis potest ille dimittere, quando ille potius in uos peccauit, cum ad ista uos misit, quam uos in illum. qui mittenti obtemperastis ? aut si propterea ille non peccauit, quia hoc necessitate fecit, maior et uestra necessitas, cum iam in pugna prostrati iaceatis, quam fuit illius, antequam pugnaretis. iam enim uos patimini commixtum malum. nihil tale ille patiebatur, cum tamen necessitatem, ut multo magis nec uos illi. ubi sunt ergo sacr
Abbreviated transcription (Latin):
intenebraꝵ gentem captam tem cõcła¬
manis. quid aliud qmͣ ituꝑa dm̃. quẽ si¬
bi alio pacto adu̾sus hostes suos ꝯsulere
ũ potuisse testatur. nͥ parnum suaꝵ tan¬
ta corrupcõne ⁊ tam turpi capitͥate.
unde ur̃e ⁊̃ preces ad dñi ur̃m ñ possunt
ec̃ religiose. s mudiose. Quid enm ma¬
li apud illum cõmiseratis. ut in pena
ista munc ad eim gematis. quem ñ ꝓpͥa
uoluntate peccandõ deserinstis. s ab illao
dati estis hostibus ip̃nus. Ut pax regno eiꝰ
comꝑaretur. nec saltem sicut obsides dari
solent. cum honore custodiendi. nec sicut
pasbor ad capiendam bestiam tendit insi¬
dias. Pecus enim suum solet pon̾e in illa
captoria tendicula. ñ m̃brum suum. Et
pletumq ita. ut aute bestia capiat᷑. qmͣ
pecus ledatur. uos autẽ m̃bra d̾i dati estis
hostib. ñ ualentes eoꝵ a dõ nr̃o compesc̾
tabefacti. unde ñ potestis dre in p̾cibus
urĩs. pp̃ głam nominis tui dñe lib̾a nos̃.

Expanded text:
in tenebrarum gente captam teneri conclain tenebrarum gente captam teneri conclamans quid aliud quam uituperat deum, quem sibi alio pacto aduersus hostes suos consulere non potuisse testatur, nisi partium suarum tanta corruptione et tam turpi captiuitate ? unde uestrae etiam preces ad deum uestrum non possunt esse religiosae, sed inuidiosae. quid enim mali apud illum commiseratis, ut in poena ista nunc ad eum gematis, quem non propria uoluntate peccando deseruistis, sed ab illo dati estis hostibus ipsius, ut pax regno eius conpararetur ? nec saltem sicut obsides dari solent cum honore custodiendi, nec sicut pastor ad capiendam bestiam tendit insidias; pecus enim suum solet ponere in illa captoria tendicula. non membrum suum, et plerumque ita, ut ante bestia capiatur quam pecus laedatur. uos autem membra dei dati estis hostibus non ualentes eorum a deo uestro conpescere tabefacti. unde non potestis dicere in precibusriam nominis tui, domine, libera nos; et
Abbreviated transcription (Latin):
ubi autẽ hoc dñs ꝯmeniorau̾it. attendite.
Cum scilz tnsiret ꝑ segetem ⁊ esurientes disai¬
puli enis uelsent spicas ꝙ homicidnm ẽẽ uos
dicitis ex disciplina ur̃a qua ibuistis men¬
tem ur̃am. Aram saue ñ dĩ s demoniorum
iñdacilo quoꝵ. ex quoꝵ doctͥns iniusta cant̾ua¬
tur maligna conscia homicidnm appellaus
qm u̾tas innocenciã dicit. Ita enim uideis
at. uͥ uos qͦ futuros ꝑcussit atq destruxit.
autem hrẽ simplices ⁊ puras orõnes. tan¬
qmͣ diumos honores at sacͥficia potͥitis.
cum de ipã natura atq sub̾a diuina tauta
indigna ⁊ tͣpia senciatis. ut ñ solum urĩs
sacͥficiis d̾s u̾us ñ ꝓpicietur. s in satͥficuis¬
ligins solum ⁊ in ħbis. aut in m̃bris hu¬
mains. s ⁊̃ in pocorum carnib eum cõta¬
inmantib ⁊ polluentib. incuł colliga¬
tum eẽs censetis. Ipã u̾o annma nr̃a. am
dõ laudem dicat. timis ꝑticulam se ip̃am

Expanded text:
ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, cum scilicet transiret per segetem et esurientes discipuli eius uellerent spicas, quod homicidium esse uos dicitis ex disciplina uestra, qua inbuistis mentem uestram. aram sane non dei. sed daemoniorum mendaciloquorum, ex quorum doctrinis inusta cauteriatur maligna conscientia, homicidium appellans, quam ueritas innocentiam dicit. ita enim Iudaeis ait, ubi uos quoque futuros percussit atque destruxit: autem habere simplices et puras orationes tamquam diuinos honores ac sacrificia poteritis, cum de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna et turpia sentiatis. ut non solum uestris sacrificiis deus ulignis solum et in herbis aut in membris humanis, sed etiam in pecorum carnibus eum contaminantibus et polluentibus uinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
te dyabłus fabricauit. Eoce quomͦ templũ
dĩ blasphenatis. ut ñ solum scm̃ ñ ẽẽ dica¬
tis. uͥm ⁊̃ machinam̃tum dyabłi ⁊ ergastu¬
lum di. At u̾o apłs demplũ enim dĩ scm̃ ẽ.
inquit ꝙ estis uos. Et ne putes tm̃m᷑ͦ ad
aĩam ꝑtinere. ꝙ dictum ẽ. audi expͥssnis.
Nescitis inquit qr corꝑa ur̃a templum ẽ spc̃¬
stĩ quẽ ħetis a dõ. uos autẽ fabricam demo¬
num dĩ templum dicitis. ⁊ ibi inuum sic̃
ticus. habitet in tali templo sacͥlege uanita¬
tis. Ille quippe ñ a sumilitudine. s a simulacõ¬
ne simulachrũ uocari pot̃. Ita ⁊ m̃tem tu¬
am aram fecisti. s inde cunis. ex ip̃is enim ar¬
tib ⁊ discipluus tus apparet. quib eam im¬
butam ẽẽ dixisti. Ille arces ⁊ discipline ue¬
tant panem porrigi m̃dicanti homimi.
ut in ara ur̃a cumꝰ sacͥficio crudelitatis .ir¬
deatis. talem aram dño destruente. qui ex
lege cõmemorat. qͣli odore delectat᷑ d̾s di¬

Expanded text:
ce quomodo templum Dei blasphematis, ut non solum sanctum non esse dicatis, verum etiam machinamentum diaboli, et ergastulum Dei. At vero Apostolus, Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vos: et ne putes tantummodo ad animam pertinere, quod dictum est; audi expressius, Nescitis, inquit, quia corpora vestra templum esti, quem habetis a deo? uos autem fabricam daemonum dei templum dicitis et ibi uiuum, sicut ticus habitet in tali templo sacrilegae uanitatis. ille quippe non a similitudine, sed a simulatione simulacrum uocari potest. Ita et mentem tuam aram fecisti, sed uide cuius. ex ipsis enim artibus et disciplinis tuis adparet, quibus eam inbutam esse dixisti. illae artes et disciplinae uetant panem porrigere mendicanti homini, ut in ara uestra cum sacrificio crudelitatis ardeatis: talem aram domino destruente, qui ex lege commemorat, quali odore delectatur deus di
Abbreviated transcription (Latin):
exitum. nͥ ad cceaturam qmͣ condidit ds. ut
in ip̃a qͦ intͥpͥtacione sumulacror. de qua se
ꝑiciores eoꝵ iactare atq inflare ꝯsuerunt.
hoc meis fiat ꝙ paulo pꝰ idem apłs dicit. Cõlu¬
erirat. ⁊ sermerunt creature potius qmͣ crea¬
tori. qui ẽ b̃ndictus in secula. uos autẽ ⁊ in
eo ꝙ eis siiles estis. uam estis. ⁊ in eo ꝙ simi
ses eis ñ estis. peiores estis. Ad ħ emm ñ cum
ipĩs creditis monarchiã. ꝙ illi u̾m credunt.
u̾rtinis magapes. s sacͥficium illud ꝙ paulo
ante ꝯmemorani intelleximus ono dicente.
m̃am uolo qmͣ sacficium. Agapes enim nr̃e
pampes pascunt. siue frugib siue carmbus.
Pascitur enim creatura dĩ. de creatura dei.
que humanis dapib ꝯgrila ẽ. Uob̾ autem
qr demoma m̃daciloq̃ ꝑsuaserunt nõ ad
regendam carnẽ. s ad exercendam blasphe¬
inam. abstin̾e a cibis quos d̃s cceant ad
ꝑcpiendum cum grãrum accione fidelib
⁊ hiis qui cognou̾nt intatem. qm̃ omĩs

Expanded text:
m nisi ad creaturam, quam condidit deus, ut in ipsa quoque interpretatione simulacrorum, de qua se peritiores eorum iactare atque inflare consuerunt, hoc in eis fiat, quod paulo post idem apostolus dicit: coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. uos autem et in eo, quod eis dissimiles estis, uani estis, et in eo, quod eis similes estis, peiores estis. ad hoc enim non cum ipsis creditis monarchiam, quod illi uerum credunt, uertimus. in agapes. sed sacrificium illud, quod paulo ante commemoraui, intelleximus dicente am uolo quam sacrificium; agapes enim nostrae pauperes pascunt siue frugibus siue carnibus. pascitur enim creatura dei de creatura dei, quae hominis dapibus congrua est. uobis autem quia daemonia mendaciloqua persuaserunt non ad regendam carnem, sed ad exercendam blasphemiam abstinere a cibis, quos deus creauit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus et his, qui cogno
Abbreviated transcription (Latin):
norum sumilem dicitis satͥficiis paganoꝵ
quoꝵ ñ millis in ħ qͦ similes estis. Pp̃ ea
enim nefas hẽtis pecora occidi. qr huma¬
nas aminas in ea reuolii arbitmim. qd̾
in qͦꝵdam gentilium philosophoꝵ libris in¬
uenit᷑. Om qm a post̾iorib alit̾ intelleccũ

Expanded text:
norum similem dicitis sacrificiis paganorum, quorum nonnullis in hoc quoque similes estis. propterea enim nefas habetis pecora occidi, quia humanas animas in ea reuolui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus aliter inte
Abbreviated transcription (Latin):
colend̾ putant. uos autẽ incħ horum facitis.
quis ñ rideat. Quasi u̾o ñ sacnus sit. uł lapidi
qui quo quomͦ ẽ aram ꝯstituere ⁊ inctunam of¬
ferre. qmͣ id ꝙ omnino ñ ẽ in deliram̃to fan¬
tasmatis a dorare. u̾m tu qui rõnabile di tem¬
plum ẽẽ te dixisti. quomi ħ explicab. Plac¬
ne tͥ ut templum d̾s ħeat. cuns aliqͣm
ꝑtem dyabłus fabricau̾it. An uos nõ estis
qui dicitis omiia m̃bra ur̃a totumq corpus
a maligna m̃te qmͣ hylen dicitis fabricatũ.
eisq ip̃nis fabricatͥtis ꝑtem illit ħabitare
simul cum ꝑde dĩ nr̃i. Que cum ibi teneat᷑
ut ꝑhibetis ꝯcathenata ⁊ inclusa. uttumdi
tempplum an dĩ carc̾em de drẽ debiusti. Nisi
forte aĩam tuam templum dĩ dicis. qmͣ ex

Expanded text:
colendum putant, vos autem nihil horum facitis, colendum putant, vos autem nihil horum facitis, quis non irrideat? Quasi vero non satius sit vel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere, et victimam offerre, quam id quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare? Verum tu, qui rationabile Dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis? Placetne tibi ut templum Deus habeat, cujus aliquam partem diabolus fabricaverit? An vos non estis, qui dicitis omnia membra vestra, totumque corpus a maligna mente, quam Hylen dicitis, fabricatum, ejusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte dei vestri? Quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum Dei templum, an Dei carcerem te dicere debuisti? Nisi forte animam tuam templum Dei dicis, quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
cius dem̃cius. ip̃am magis mñt̾em dicitis
hplen. qmͣ ñ formari s formare ꝑhibetis.
Nam si eẽt ibi mens q̃dam formans ⁊ elem̃¬
ta corꝑea que formarent᷑. illa elem̃ta dicẽ¬
da eẽnt. Hylen .i. mat̾ies qmͣ formaret
eadem mens. qmͣ m̃dem pͥucipnim in ali
eẽ uultis. Hoc si drẽtis ñ quid̃ multũ er¬
rent᷑. hyle ñ eẽnt. qr ẽ illa prorsus in for¬
qr eain que formaret᷑ ñ eam que forma¬
retur hylen drẽtis. S tũ ⁊̃ sic eo ten̾enn
in uam atq saclegi. qr nescientes onnẽ
modum naturaꝵ mimerimiq formar ⁊ ordi¬
nem pond̾um. ñ ẽẽ posse nͥ a pr̃e ⁊ filio ⁊ spũ
scõ pͥncipio mali tm̃ bonum tͥbueretis. Nũt
u̾o cum ⁊ quid sit hyle. ⁊ quid sit malum
ignoretis. o si possem uob̾ ꝑsuade̾ ut a se doen¬
dis imꝑciorib uos compesc̾etis. Iam uͥo ꝙ ⁊̃
inde uos paganis mltis eẽ. meliores. ꝙ illi aris
delubris. simlachris. inccnis. ⁊tq incenso dm̃

Expanded text:
tius dementius — ipsam magis mentem dicitis hylen,.quam non formari, sed formare perhibetis. nam si esset ibi mens quaedam formans et elementa corporea, quae formarentur, illa elementa dicenda esset hyle. id est materies, quam formaret eadem mens, quam mentem principium mali esse uultis. hoc si diceretis, non quidem multum errentur, hyle non essent, quia illa est prorsus inforquia eam, quae formaretur, non eam, quae formaret, hylen diceretis; sed tini uani atque sacrilegi, quia nescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle et quid sit malum ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpesceretis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse mdelubris, simulacris, victimis atque incenso Deum
Abbreviated transcription (Latin):
dyabolo. qui eos decepit. recedentes a fide. m¬
tendentes spĩtib seductorib ⁊ doctͥns demo¬
morum. in ypocͥsi m̃daciloquoꝵ. Niscat gͦ
faustus uel pocius illi qui enis litris delectan¬
tur. monarchie opionẽ ñ ex gentib nos
hr̃e. S gentes ñ usqr a dõ ad falsos dõs eẽ
delapsas. ut opimonẽ amitt̾ent immis ueti dei.
ex quo ẽ omins qͣliscumq natuta. Sapientes
emm eorum. qr sicut dicit apłs. minsibilia

Expanded text:
diabolo, qui eos decepit, recedentes a fide, intendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum. Discat ergo Faustus uel potius illi, qui eius litteris delectantur, monarchiae opinionem non ex gentibus nos habere, sed gentes non usque adeo ad falsos deos esse delapsas, ut opinionem amitterent unius ueri dei, ex quo est omnis qualiscumque natura. sapientes enim eorum — quia, sicut dicit apostolus, inuisibilia
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s hetici. qui quo quomͦ xp̃iam appellant᷑.
In illa lio epicirei reꝑnuit᷑. ⁊ siqui alii sunt.
qui ita senserunt. Pua ne ista disfe̾ncia ẽ
Cur gͦ ñ ⁊ scd̃m istam due sole secce esse
dicantur. ⁊ in una carum uob̾cum sitis. An
andebitis in hac disfe̾ncia discede̾ a nob̾. qui
dm̃ p̾dicamus humana curare. ⁊ ẽẽ cum epi¬
cureis. qui ħ negant. hic ꝓfecto illos repudi¬
antes. ad nos cͣritis. Sic ꝑ alias ⁊ alias disfe̾n¬
cias. nunc hic. nunc illic reꝑnint᷑. aliunde iñc¬
nec nos cum aliquib eorum. Quod si faus¬
tus cogitaret. ñ tam diserte deliraret. Qind
antẽ h̃uic dicam. ꝙ ait ex uitib spc̃ scĩ. ac

Expanded text:
omnes haeretici, qui quoquo modo christiani appellantur: omnes haeretici, qui quoquo modo christiani appellantur: in illa uero Epicurei reperiuntur et si qui alii sunt, qui ita senserunt. paruane ista differentia est? cur ergo non et secundum istam duae solae sectae esse dicantur, ut in una earum nobiscum sitis? an audebitis in hac differentia discedere a nobis. qui deum praedicamus humana curare, et esse cum Epicureis, qui hoc negant? hic profecto illos repudiantes ad nos curritis. sic per alias et alias differentias nunc hic, nunc illic reperiuntur, aliunde iuncnec nos cum aliquibus eorum. quod si Faustus cogitaret, non tam diserte deliraret. Quid autem hinc dicam. quod ait: ex uiribus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
bis remoti sunt. ⁊ isti cum paganis deputã¬
tur. nos autem cum nd̾is: Pot̾ gͦ aliquis
scd̃m hanc disfẽnciam. Hoc ⁊̃ mͦ duas solas
sectas putare. Hic forte dicatis. ꝙ uos mul¬
tos dõs urõs ex una sub̾a ꝑhibetis. qͣi paga¬
in xultos suos ñ ex una asserant. qmius
diu̾isa illis osficia ⁊ oꝑa ⁊ pot̾ates atibuant.
Sicnt ⁊̃ apud nos alnis expugnat gentem te¬
nebrarum. alius ex ea capita fabricat nim¬
dum. alius desuꝑ suspendit. alius subt̾ portat.
alius rotas ignium. uentoꝵ ⁊ aquar mimo uͥ
sat. Alus in celo circinens. tadus sins ⁊̃ decloa¬
ais m̃bra d̾i ur̃i colligit. et quis mim̾et onña
oniniũ dm̃ ur̃õrum officia fabłosa. nulla in¬
tate manifesta. milł eingniatib sigurata.
Porro si alius ita diuidat om̃s homĩes. ut ali¬
os ẽẽ dicat qui credunt dm̃ humana curare.
alios qui id ounimo ñ credunt. In hac ꝑte
⁊ pagam nob̾cum senciunt. ⁊ iudĩ. ⁊ uos. ⁊

Expanded text:
bis remoti sunt, et isti cum Paganis deputanbis remoti sunt, et isti cum Paganis deputantur, nos autem cum Judaeis. Potest ergo aliquis secundum hanc differentiam hoc etiam modo duas solas sectas putare. Hic forte dicatis quod vos multos deos vestros ex una substantia perhibetis: quasi Pagani multos suos non ex una asserant; quamvis diversa illis officia et opera et potestates attribuant: sicut etiam apud vos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum; alius desuper suspendit, alius subter portat; alius rotas ignium, ventorum, et rsat, alius in caelo circuiens radiis suis etiam de cluacis membra dei uestri conligit. et quis numerat omnia omnium deorum uestrorum officia fabulosa nulla ueritate manifesta, nullis aenigmatis figurata? porro si alius ita diuidat omnes homines, ut alios esse dicat, qui credunt deum humana curare, alios, qui id omnino non credunt, in hac parte et pagani nobiscum sentiunt et Iudaei et uos et
Abbreviated transcription (Latin):
indi soleant. ut ꝙ in hac erat parte ꝑalias
disferencias in alia ꝑte inueniant᷑. ubi ante
ñ erat. Uelud u̾bi grã. siquis omuẽ carnem di¬
uidat in uolatiłia. ⁊ ea que uolare ñ possunt.
ꝑhanc disfenciam q̃drupedia hominib sunt
similiora. qmͣ auibr. Piter eim uolare nõ
possinit. si ursus siquis ꝑ alam disfe̾nciam
dundat. ut dicat alia ẽẽ rõnalia. alia inrõ¬
nalia.iam qͣdrupedes auibr sunt similiores
qmͣ homiiib. Piter enim sunt rõnis ex ꝑ¬
tes. Hoc faustus ñ cogitans ait. Porro autẽ
delicet qm̃ dixerat eo maxime distare gen¬
tes a manicheis. ꝙ ab imo pͥncipio dicunt
ẽẽ omina. ꝙ manichi negant. addentes pͥn¬
cipia gentis tenebraꝵ. In hac diffe̾ncia. qd̾
fatendum ẽ. płeriq pagam nob̾cum senci¬
unt. S ñ idit. qr siquis item ita dundat
ut dicat. eorum qui aliqua religione deti¬
nent᷑. aliis plac̾e. unnim dm̃n colendum aliis
multos. ꝑ hanc disfe̾nciam ⁊ pagam a no¬

Expanded text:
per alias differentias in alia parte inueniatur, ubi ante non erat. uelut uerbi gratia, si quis omnem carnem diuidat in uolatilia, et ea, quae uolare non possunt, per hanc differentiam quadrupedia hominibus sunt similiora quam auibus; pariter enim uolare non possunt. rursus si quis per aliam differentiam diuidat, ut dicat alia esse rationalia, alia inrationalia, iam quadrupedes auibus sunt similiores quam hominibus; pariter enim sunt rationis expertes. hoc Faustus non cogitans ait: porro autem delicet quoniam dixerat eo maxime distare gentes a Manichaeis, quod ab uno principio dicunt esse omnia, quod Manichaei negant addentes principium gentis tenebrarum. in hac differentia — quod fatendum est — plerique pagani nobiscum sentiunt; ut dicat eorum qui aliqua religione detinentur, aliis placere unum Deum colendum, aliis multos; per hanc differentiam et Pagani a no
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram luminus ur̃am. que ominino mis¬
qmͣ ẽ. ⁊ cogitacõnẽ qua cogito alexandriã
ter istam qua cogito alexandriam ĩcog¬
intam. ⁊ eam qua cogito cartaginem cõg¬
intam. Ab hac qͦ cogitacõne. qua c̾ta ⁊ no¬
ta corꝑa cogito. longe incomꝑabilit̾ dis¬
tat cogicõ. qua intelligo iusticiam. castita¬
tem. fidem. u̾itatem. caritatẽ. bonitatẽ.
⁊ quioquid enismm᷑ ẽ. Que cogitõ discite
si potestis. qͣle luñ sit. quo illa omina
ob hoc distent. fida mainfestacõne cognos¬
d̃s ẽ. Hoc enim cocatura c̃. creator ẽ ille.¬

Expanded text:
terram luminis uestram, quae omnino nusterram luminis uestram, quae omnino nusquam est, et cogitationem, qua cogito Alexandriam, ter istam, qua cogito Alexandriam incognitam, et eam, qua cogito Karthaginem cognitam: ab hac quoque cogitatione, qua certa et nota corpora cogito, longo incomparabiliter distat cogitatio, qua intellego iustitiam, castitatem, fidem, ueritatem, caritatem, comitatem et quicquid eiusmodi est, quae cogitatio, dicite, si potestis, quale lumen sit, quo illa omnia, ab hoc distent, fida manifestatione cognosdeus est; hoc enim creatura
Abbreviated transcription (Latin):
nel rident᷑. us slentur in uob̾. Illud est
las pulchras ⁊ pueros ꝓpom dicitis. quoꝵ
tormosisimis corꝑib mardescant pͥnci¬
pes tenebraꝵꝵ. ad fe̾minas mascłi. ⁊ ao mas¬
culos femme. ut in ip̃a flagranti libidine
⁊ ihianti concupĩa de m̃bris eorum tanqmͣ
x tetris sordidisq compedib dĩ urĩ menbra
solnant᷑. Et hus obscenissimis paganis urĩs.
conamim ad suers mesfabłem tͥnitadem di¬
tentes prem in secreto qͦdam lumine habi
ur̃a uł pocius iam qͣdriꝑtita fabula. de prĩs
qͥdem secreto lumine quid uob̾ dicam. insi
qr lnm̃ cogitare ñ potestis. nͥ quale udere
ceptam corde fantasiam in ĩmensum sole¬
tis auge̾. ⁊ eam lucem drẽ. ubi d̃s p̃r habi¬
aliud incħ unqmͣ putai̾nitis eẽ intlłigere.
u̾itatem. nͥ formas corꝑeas cogitare. siue
funntas. sine ex aliquib ꝑtib infinitas. q̃
mama fantasiata ẽẽ nescitis: Pude cũ
tm̃ int̾sit int̾ cogitacõnem qua cogito

Expanded text:
uel ridentur uel flentur in uobis; illud est uel ridentur uel flentur in uobis; illud est las pulchras et pueros proponi dicitis, quorum formosissimis corporibus inardescant principes tenebrarum, ad feminas masculi et ad masculos feminae, ut in ipsa flagranti libidine et inhianti concupiscentia de membris eorum tamquam ' de taetris sordidisque conpedibus dei uestri membra soluantur. et his obscaenissimis pannis uestris conamini adsuere ineffabilem trinitatem dicentes patrem in secreto quodam lumine habituestra uel potius iam quadripertita fabula de patris quidem secreto lumine quid uobis dicam, nisi quia lumen cogitare non potestis, nisi quale uidere ceptam corde phantasiam in inmensum soletis augere et eam lucem'dicere, ubi deus pater habialiud nihil umquam putaueritis esse intellegere ueritatem nisi formas corporeas cogitare, siue finitas siue ex aliquibus partibus infinitas, quae inania phantasmata esse nescitis? proinde cum tantum intersit inter cogitationem, qua cogito
Abbreviated transcription (Latin):
religiom. si saltem pagam eẽtis. uel. incor
gen̾e qui corꝑa colunt. ⁊ si ñ colenda. s tũ
uera. Unde uos i̾nus dix̾im ñ solem nis¬
tum colere. ad cuus gyrum ur̃a oracõ ar¬
cumnoluit᷑. Nam ⁊ de ipõ tam falsa ⁊ cam
detestanda iactatis. ut s̃ suas udicaret
iniurias. iam flaminis enis mm ardetis.
Deide cum omniũ ocuł rotundus esful¬
geat. eaq illi sigura ꝓ sin orduus posici¬
one ꝑfecta sit. nos eum tͥangulum phi¬
lucem istam mundo t̾risq radiare. Ita sit
ut ad istum quidem solem dorsim c̾uicẽ¬
qr tͦuetis. ñ autẽ ip̃m tam clara rotundi¬
tate ꝯspicuum. S nescio qmͣ nauem ꝑ
foranien tͥangulum micantẽ atq lucen¬
tẽ. qmͣ ꝯfictam cogitatis adoretis. Qmͣ ꝓ¬
fecto faber ille nõ fac̾et. s quẽ admodũ
emunt᷑ ligna. quib naingiorũ tabule ꝯ¬
pingunt᷑. sic em̾entur ⁊ uba quib hen
cor f abule ꝯfingunt᷑. u̾m ħ tolłabilis

Expanded text:
religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. unde uos uerius dixerim nec solem istum colere, ad cuius gyrum uestra oratio circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa et tam detestanda iactatis. ut si suas uindicaret iniurias, iam flammis eius uiui arderetis. deinde cum omnium oculis rotundus effulgeat eaque illi figura pro sui ordinis positione perfecta sit, uos eum triangulum perhilucem istam mundo terrisque radiare. Ita fit ut ad istum quidem solem dorsum cervicemque curvetis; non autem ipsum tam clara rotunditate conspicuum, sed nescio quam navim per foramen triangulum micantem atque lucentem, quam confictam cogitatis, adoretis. Quam profecto faber ille non faceret, si quemadmodum emuntur ligna, quibus navigiorum tabulae compinguntur, sic emerentur et verba, quicorum fabulae confinguntur. uerum haec tolerabilius
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uslt. Iam u̾o celum ⁊ t̾ca. mare ⁊ a¬
ifesta ocuł apparent. atq ipĩs sensibus
pͥsto sunt. Que cum pagani tanqmͣ deos
colunt. uł tanqm̃ ꝑtes unius magni d̾i. nã
inmisum mundrim qͥdam eorum putant
maxiniũ dm̃. ea colunt que sunt. Cum quib
qñ agninis. ut ea ñ colant. ñ eis dĩs ꝙ milla
sint. s ꝙ colenda ñ sint. Eisq cołendum bo
rum ominũ conditorẽ dm̃ minsibłem sua¬
demns cunis solius ꝑticipacõne be̾tus homo
fieri pot̃ ꝙ om̃s uelle nemo ambigit. Sed
qr ñ nulli eorum inuisibłem ⁊ incorpeam
creaturam colunt. que ẽ anima mensq hu¬
mana. tñ qr nec enism᷑i cceature ꝑticipaco¬
ne fit homo beatus. Illo ñ csolum minsibił
c̃. qr solus ille colendus ẽ. quo solo fruent
beatus sit cultor ens. ⁊ quo solo ñ fruens
omĩs mens misera ẽ. qual alia re ꝑfruat᷑.
uos autẽ cum ea colatis que omiino nõ
sunt. s ur̃arum fallacium fabłaꝵ uanta¬
te fingunt᷑ ꝓpinquiores eẽtis uere pietatia

Expanded text:
n vult. Jam vero coelum et terra, mare et aifesta oculis apparent, atque ipsis sensibus praesto sunt. Quae cum Pagani tanquam deos colunt, vel tanquam partes unius magni dei; nam universum mundum quidam eorum putant maximum deum: ea colunt quae sunt. Cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus quod nulla sint, sed quod colenda non sint: eisque colendumrum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilest, quia solus ille colendus est, quo solo fruens beatus fit cultor eius, et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino non sunt, sed uestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃. U̾m in ħ erant qͥdem gentilium. ꝙ
eam tanqm coetͥuam dõ ꝯuingunt. ut
ħ ab illo ñ sit. qmͣus ab ilło formetur.
Quod alienim ẽẽ a u̾itate ipã u̾ntas do¬
cet. Ecce tñ quib pagans de hac ipa
suum hr̃e pͥncipium. nec ex dõ ẽẽ ꝑhi¬
betis. Et in ħ uos dispares eẽ dicebatis.
nescientes quid dicatis. In illo u̾o ꝙ mił
la ẽ huic hyle forma ꝓpria. nec nͥ a dõ for¬
mari pot̃. nr̃e illi u̾itati ꝯsenciunt. a urã
autẽ falsitate dissenciunt. qui nescientes
quid sit hyle .i. quid sit mat̾ies rerum.¬

Expanded text:
um in hoc errant quidam Gentilium, quod eam tanquam coaeternam Deo conjungunt; ut haec ab illo non sit, quamvis ab illo formetur: quod alienum esse a veritate, ipsa veritas docet. Ecce tamen quibus Paganis de hac ipsa suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uestra autem falsitate dissentiunt: qui nescientes, quid sit hyle, id est, quid sit rerum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nauem mmorem. ⁊ limimatorẽ noctur¬
mum. ⁊ siquid aliud uocabłi eidem uei tri¬
buitis. Ita potestis dr̃e euind̾ pͥmũ homi¬
nẽ quẽ spm̃ potentẽ. ⁊ quem splenditenẽ¬
tem. ⁊ quẽ athlantẽ maxiniũ. S alius ẽ¬
ille ⁊ ille alius. atq alnus ille. ⁊ ille. ⁊ nenn¬

Expanded text:
et nauem minorem et luminatorem nocturet nauem minorem et luminatorem nocturnum et si quid aliud uocabuli eidem rei tribuitis. ita potestis dicere eundem primum hominem, quem spiritum potentem et quem splenditenentem et quem Atlantem maximum, sed alius est ille, alius atque alius ille et ille, et nemi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ solem limamiq distentũ. Qina totum
ħ ex una eademq sub̾a ẽ. cur ñ ⁊ cet̾a mi
lia mimimũ urõrum hac appellacione ꝯ¬
cluditis. Eur enim ñ sit ssic ⁊ ille splendi¬
temis. ⁊ ille athlas. ⁊ ille rex honoris. ⁊ il¬
le sp̃t potens. ⁊ ille pͥmus homo. Et quicqͥd
aliud ĩmim̾abilit̾ ꝑ du̾isa nomina ⁊ diu̾sa¬
cia ꝑsona ponitur cum sit int̾ ĩmimera¬
bilẽs. Aut cur ñ fit ⁊̃ ip̃e iħc. Et quidnã
sibi uult in scͥptis fansti fallax. textura
u̾borum. ubi conatus uelud congrue ue¬
ris xp̃ianis. a quib longe mimumq seclu¬
ditur. ait. Igit᷑ nos prĩs quid̃ dĩ omĩpoten
sub tͥplici appellacõne colimus nim̃. Eur
erum sub tͥplici. ac ñ potius sub multpli¬
ci ñ appellacione tm̃a. s ⁊̃ re. si qt nomina
tot ꝑsone sunt. Neq erm sicut maris
ima res ẽ. sub tͥplici appellacõne ensis nu¬
cro gladnus. sicut unam uem dicitis ⁊ lunã

Expanded text:
per solem lunamque distentum, quia totum per solem lunamque distentum, quia totum hoc ex una eademque substantia est, cur non et llia numinum vestrorum hac appellatione concluditis? Cur enim non sit Jesus et ille splenditenens, et ille Atlas, et ille rex honoris, et ille spiritus potens, et ille primus homo, et quidquid aliud innumerabiliter per diversa nomina et dirtia persona ponitur, cum sit inter innumerabiles? aut cur non sit etiam ipse Jesus? Et quid sibi jam vult in scriptis Fausti fallax textura verborum, ubi conatus velut congruere veris Christianis, a quibus longe nimiumque secluditur, ait: Igitur nos Patris quidem Dei omnipotensub triplici appellatione colimus numen? Cur enim sub triplici, ac non potius sub multiplici, non appellatione tantum, sed etiam re, si quot nomina, tot personae sunt? Neque enim sicut in armis una res est sub triplici appellatione ensis. mucro. gladius, sicut unam rem dicitis et lunam
Abbreviated transcription (Latin):
nillo mͦ illa pati poss. scd̃m p̾senciam u̾o
corꝑalem simul ⁊ in sole ⁊ in lima ⁊ incru¬
crucifixiis. Si autem hũit. quero unde
habi̾nt. cum omina corꝑa ex tenebrarũ
cogimim. aut sine corꝑe dr̃e crucifixum.
quo absurdius ⁊ dem̃cuis dici uitħ potest
aut in fantasmate potuis qmͣ in u̾itate
insum suisse crucifigi. Qua rͣsus impie¬
asfigi. ⁊ occidi. ꝙ nicħ minus plenum ẽ
dem̃cie. Aut ex gente tenebraꝵ mortale
corpus hũisse xp̃m. Atq ita qui enis cor¬
ꝑis mrẽm mariam uirginẽ crede̾ tune¬
tis. gentem demonum ñ timetis. Postre¬
mo cum scd̃m sentenciam fansti qmͣ qui¬
dem ex illa songissima fabula ur̃a decepp¬
tam. qnͣta potuit breuitate ꝑstͥuxit. de sp̃n
qui ẽ uita ⁊ salus hominũ. ommi suspen¬
sus ex ligno. cur ille saluator pendendo
Si autẽ pp̃ea ñ dicitis iħm ẽẽ in arborib
⁊ iħm cruafixum sub poncio pilato ⁊ sħm

Expanded text:
nullo modo illa pati posset; secundum praesentiam uero nullo modo illa pati posset; secundum praesentiam uero corporalem simul et in sole et in luna et in crucrucifixus: si autem habuit, quaero unde habuerit, cum omnia corpora ex tenebrarum cogimini aut sine corpore dicere crucifixum, quo absurdius et dementius dici nihil potest: — aut in phantasmate potius quam in ueritate uisum fuisse crucifigi — qua rursus inpieadfigi et occidi — quod nihilominus plenum est dementiae — aut ex gente tenebrarum mortale corpus habuisse Christum atque ita qui eius corporis matrem Mariam uirginem credere timetis, gentem daemonum non timetis. postremo. cum secundum sententiam Fausti, quam quidem ex illa longissima fabula uestra decerptam quanta potuit breuitate perstrinxit, de spqui est uita et salus hominum omni suspensus ex ligno, cur ille saluator pendenti si autem propterea Iesum dicitis esse in arboribus et Iesum crucifixum sub Pontio Pilato et Iesum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥitis. ut iħm de ligni suspensione deposi¬
tum. nr̃o uentre sepeliatis. Aut unde pi¬
um ẽ xp̃m sepulchro condere. impium
autem de ligno depon̾e. An ut de uob ⁊̃¬
patens ẽ gutt᷑ eoꝵ. ore aꝑto expectatis quis
inferat xp̃m tanqmͣ optime sepulture
faucib ur̃is. Postremo dicite nob̾. quot
xpõs ẽẽ dicatis. Aliusne ẽ que de sp̃u scõ
ꝯcipiens t̾ra patbłem gignit. omm nõ so¬
lum suspensus ex ligno. s ⁊̃ lacens in her¬
ba. Et alnis ille quem uidi crucifix̾unt. sub
poncio pilato. ⁊ tͥcuis ille ꝑ solem ⁊ luam¬
qr distentus. An unus atq idem ex qͣdam
sin ꝑte ligatus in arborib ex qͣdam uero
ꝑte lb̾. eidem ligate capiteq sb̾uemens.
Quod si ita ẽ. ille quẽ sub poncio pilato
passum ẽẽ ꝯceditis. cum eum sine carne
cin naues illas relinquerit. ut inde descẽdens
talia pat̾etur. qualia sine qͦcumq corꝑe fieri
ñ possent. Scd̃m p̾senciam quippe spũalem

Expanded text:
pitis, ut legum de ligni suspensione deposipitis, ut legum de ligni suspensione depositum uestro uentre sepeliatis? aut unde pium est Christum sepulcro condere, inpium autem de ligno deponere? an ut de uobpatens est guttur eorum, ore aperto expectatis, quis inferat Christum tamquam optimae sepulturae faucibus uestris? postremo dicite nobis, quot christos esse dicatis. aliusne est, quem de spiritu sancto concipiens terra patibilem gignit, omni non solum suspensus ex ligno. sed etiam iacens in herba, et alius ille, quem Iudaei crucifixerunt sub Pontio Pilato, et tertius ille per solem lunamque distentus? an unus atque idem ex quadam sui parte ligatus in arboribus, ex quadam uero parte liber eidem ligatae captaeque subueniens ? quod si ita est, ille, quem sub Pontio Pilato passum esse conceditis, cum eum sine carne sed quaero, cui naues illas reliquerit, ut inde descendens talia pateretur, qualia sine quocumque corpore fieri non possent. secundum praesentiam quippe spiritalem
Abbreviated transcription (Latin):
suus fu̾it carins sordib ⁊ squalorib pui¬
gue facta. An ut ħ defendatis. discicis spm̃
scm̃ incõtaminabłi ubiq pollere pͥsencia.
nali. S ut de conceptu iam taceam par¬
tum ipm̃ derde respicite. Concipientẽ de
spũ sco discitis t̾ram gignere patibłem
iħm. Quem tñ ita ꝯtammatum onim ex
ꝑte pͣgandus. an fames nr̃a subuen̾it. Ita¬
qr nos xp̃m filium di u̾bum d̾ĩ incõta¬
imabłit̾ carne indutum corde oceduis.
carne pot̃ que nulla re pot̃. uos aut̃ scd̾m
nr̃am fabłam adhuc in arbore peridentẽ
Iħm iam ꝯtammnatum dicitis. añqm car¬
nem ingrediat᷑. cnsq uescentis. At si ñ
ẽ ꝯtamiatus. quomͦ uos eum manducã¬
do purgatis. Denide cum om̃s arbores
crucem ip̃nis ẽẽ dicatis. rade a fausto p̾¬
dicatur ommi suspensus ligno ex̃. cur nõ
sicut illum u̾m sħm. Bonim opus faci¬
ens ioseph ille ab arimathia de cruce de¬
posuit. ut sepeliret. Ita ⁊ uos poma decer¬

Expanded text:
sius fuerit carnis sordibus et squaloribus pinsius fuerit carnis sordibus et squaloribus pinguefacta. An ut hoc defendatis, dicetis Spiritum sanctum incontaminabili ubique pollere praesentia? nali? sed ut de conceptu iam taceam, partum ipsum deinde respicite. concipientem de spiritu sancto dicitis terram gignere patibilem Iesum, quem tamen ita contaminatum omni ex parte purgandus, cui fames uestra subuenerit. itaque nos Christum filium dei, uerbum dei, incontaminabiliter carne indutum corde credimus,carne potest, quae nulla re potest; uos autem secundum uestram fabulam adhuc in arbore pendentem legum iam contaminatum dicitis, antequam carnem ingrediatur cuiusque uescentis. aut si non est contaminatus, quomodo uos eum manducando purgatis ? deinde cum omnes arbores crucem ipsius esse dicatis, unde a Fausto praedicatur omni suspensus ex ligno? cur non sicut illum uerum Iesum bonum opus faciens Ioseph ille ab Arimathia de cruce deposuit. ut . sepeliret, ita et uos poma decer
Abbreviated transcription (Latin):
quia. pot̾ ne t̾ra de spũ sco conciꝑe patibi¬
lem iħm. ⁊ maria urgo ñ potuit. Comꝑa
si andes uirginalia inscera tanta castitate
scificata. cum omnnb t̾re locis. ubi arbores
h̾beq gignut᷑. Itane milla femina exhor¬
rescis. aut horresc̾e te fingis ut̾um pudici¬
cie dedicatum. ⁊ mortis omibr arcumqͣsq
urbes excloacis aquis iħm gigm ñ exhor¬
rescis. Quis eium qm̃l cemilentus humor
ñ innumͥabłia gͥmina edit ⁊ mitͥc. Sic p̾di¬
catis nasci patibłem iħm. quẽ crede̾ uatum
ẽẽ de uirgine clamatis indignũ. Sic car¬
nem putatis ĩmundam. cũr uob̾ ñ ide¬
tur ĩimundus. ꝙ a suc salutis temꝑarito
ipã natura carnis expurgat. An caro mi¬
iminda ẽ. ⁊ fumis qui carne egitur minidꝰ
ẽ. Non gͦ attenditis. ñ indetis st̾corib seta¬
ri agros. quo fertilius fecundent᷑. Nempe
ad id redit ura demĩcia. ut de spũ scõ quem
carnem marie dicitis dedignatum. Tanto
ub̃nis ⁊ letiiss t̾ca concipiat. qnͣto studio¬

Expanded text:
tne terra de Spiritu sancto concipere patibilem Jesum, et Maria virgo non potuit? Compara, si nudes, virginalia viscera tanta castitate sanctificata, cum omnibus terrae locis, ubi arbores herbaeque gignuntur. Itane in illa femina exhorrescis, aut horrescere te fingis uterum pudicitiae dedicatum, et in hortis omnibus circum quasque urbes ex cloacinis aquis Jesum gigni non exhorrescis? Quis enim quamlibet coenulentus humor non innumerabilia germina edit et nutrit? Sic praedicatis nasci patibilem Jesum, quem credere natum esse de virgine clamatis indignum. Si carnem putatis immundam, cur vobis non videtur immundius, quod a suae salutis temperamento ipsa natura carnis expurgat? An caro immunda est, et fimus qui carne egeritur mundus est? Non ergo attenditis, non videtis stercoribus laetari agros, quo fertilius fecundentur? Nempe ad id redit vestra dementia, ut de Spiritu sancto, quem carnem Mariae dicitis dedignatum, tanto uberius et laetius terra concipiat, quanto studio
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾nit. ⁊ in reliquiis sins iam nnc eribescunt.
Prorsus det̾iores estis. ꝙ illi colunt ea que du
nõ sunt. nos autem omnino que ñ sunt.I
git᷑ si pp̃ ea uos putatis tenere u̾itatem. qr
⁊ etrori paganorum longe dissinales estis.
Nos antem pp̃ea eẽ in errore qr longnis a no¬
bis qmͣ apaganis forte distannis. dicatur
⁊ mortuns ĩo sanus. qr iam nec egrotus ẽ.
Et idõ repͥhendat᷑ qui samis ẽ. qr incimor
ẽ egroto qmͣ mortuo. aut si pleriq pagam
ñ uelud egͥ. s uelud mortin deputandi sũt.
laudetur in sepulcro cuns informis. Qinia
iam nec formam cadai̾is tenet. ⁊ m̃bra in¬
ua culpentur. qr cadam̾n sunt similiora qm
cim. sicut nos iõ isti culpandos putant. qr
nos suiliores ẽẽ dñt fimeri paganorum.¬

Expanded text:
fuerunt et in reliquiis suis iam nunc erubescunt, fuerunt et in reliquiis suis iam nunc erubescunt, prorsus deteriores estis, quod illi colunt ea, quae dii non sunt, uos autem, omnino quae non sunt. Itaque si propterea uos putatis tenere ueritatem, quia et errori paganorum longe dissimiles estis, nos autem propterea esse in errore, quia longius a uobis quam a paganis forte distamus, dicatur et mortuus ideo sanus, quia iam nec aegrotus est, et ideo reprehendatur, qui sanus est, quia uicinior est aegroto quam mortuo. aut si plerique pagani non uelut aegri. sed uelut mortui deputandi sunt. laudetur in sepulcro cinis informis, quia iam nec formam cadaueris tenet, et membra uiua culpentur, quia cadaueri sunt similiora quam cineri. sicut nos ideo isti culpandos putant, quia nos similiores esse dicunt funeri paganorum
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑib gentis tenebraꝵ. aut pocius de ñ¬
bris dĩ urĩ unccis atq subiectis mundum
fabricantẽ. ⁊ splenditenentẽ reliquias eoꝵ¬
dem m̃brorum dĩ urĩ hũtem in manu
⁊ cet̾a orma capita oppͥssa. Inquinata plã¬
gentem ⁊ athlantem maximiũ subt̾ humis
sins cum eo ferentẽ. Ne totum ille fatigatus
abiciat. atq ita fabula ur̃a uelud in tape¬
ti theatco. ad illiuis ultum globi castatoli¬
um ꝑuenire ũ possit. ⁊ alia innum̾abłi a
ꝑiter mepta ⁊ insaua. Nec pigendo. aut
sculpendo. nec int̾pretando demonstratis.
Et ea cum omiino nulla. sint creditis ⁊ co
mundantib. tanqmͣ teniere credulis inful¬
q tractare. de mundi fabrica ⁊ si mͥ difficile
ñ eẽt. cͥce nimis songum ẽ ħ dico. Si ista
uera sunt. dĩ sub̾a cõmutabił ẽ. corrupti¬
bił. comquinabił. Hoc autem crede. ple¬
numi ẽ satlege isane. Illa gͥ omma uana
sunt. falsa sunt. nulla sunt. Pinde nos paga¬
us istis. qui uulgo noti sunt. ⁊ antiquitus

Expanded text:
corporibus gentis tenebrarum, an potius de membris Dei vestri victis atque subjectis mundum fabricantem, et splendide tenentem, reliquias eorundem membrorum dei uestri habentem in manu et cetera omnia capta, obpressa. inquinata plangentem; et Atlantem maximum subter humeris suis cum eo ferentem, ne totum ille fatigatus abiciat. atque ita fabula uestra uelut in tapete theatrico ad illius ultimi globi catastolium peruenire non possit, et alia innumerabilia pariter inepta et insana nec pingendo aut sculpendo nec interpretando demonstratis et ea, cum omnino nulla sint, creditis et cmundantibus tamquam temere credulis insulius sublimiusque tractare de mundi fabrica. etsi mihi difficile non esset. certe nimis longum est, hoc dico: si ista uera sunt, dei substantia commutabilis est, corruptibilis, coinquinabilis. hoc autem credere plenum est sacrilegae insaniae. illa igitur omnia uana sunt, falsa sunt, nulla sunt. proinde uos paganis istis, qui uulgo noti sunt et antiquitus
Abbreviated transcription (Latin):
qr uͥam fidem tenentib nͨ inde seꝑatur filius
⁊ spt̃ scũs. Haccenus in pͥsencia dixmmi. urẽ
autem uanitati quid placinit in sole pon̾e
u̾tutem filii. ⁊ in lima sapĩam. Cum emm
in ip̃o pr̃e filius inseꝑabił maneat. quomͦ pot̃
saplencia enas ab euis u̾ͥtude seꝑari. ut ille
sit in sole. ħ in lima. cum ꝑ hunisimͦ locos
nͥ corꝑa diuidi seꝑariq ñ possunt. Quod
si sciretis. miniqmͣ stulto insanoq fantas¬
mate tantas fabłas texeretis. At in ea ipã
in lima. ut cumq mnuenissent ista sigm̃ta
ueri sumlitudinis nebłam. hominib car¬
nalibr ⁊ ammalib decipiendis. quid inch̾
putant ẽẽ nͥ quod corꝑale cogitau̾nnt. Ca¬
loris enim molencia. oꝑacõ ẽ ad mouend̾.
unde uͥtun tͥbueretur. Iucis autẽ clarus
fulgor ad demonstnͣdum. unde hanc sapĩe
daxent. Cum u̾o lux longe in so  pͥcellat. quo¬
inͦ ibi u̾tus. hic autem ꝙ tanto unuis lu¬
cet sapientia ẽ. O sacͥlega mepcia. ⁊ cum

Expanded text:
ram fidem tenentibus non inde separatur filius et spiritus sanctus, hactenus in praesentia dixerim. Uestrae autem uanitati quid placuit in sole ponere uirtutem filii et in luna sapientiam? cum enim in ipso patre filius inseparabilis maneat, quomodo potest sapientia eius ab eius uirtute separari, ut illa sit in sole, haec in luna, cum per huiusmodi locos nisi corpora diuidi separarique non possint? quod si sciretis, numquam stulto insanoque phantasmate tantas fabulas texeretis. at in ea ipsa in luna, utcumque inuenissent ista figmenta uerisimilitudinis nebulam hominibus carnalibus et animalibus decipiendis, qui nihil putant esse, nisi quod corporale cogitauloris enim violenta operatio est ad movendum, unde virtuti tribueretur; lucis autem clarus fulgor, ad demonstrandum, unde hanc sapientiae darent: cum vero lux longe in sole praecellat, quomodo ibi virtus, hic autem quod tanto minus lucet, sapientia est? O sacrilega ineptia!
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ti manifestacione p̾cepit. ꝙ ꝑtin
ad illum cultum que latͥa dr̃. ⁊ um dõ
debet᷑. S quid agam. ⁊ tante cecitati
istoꝵ ħeticorum qñ demonstrabo qmͣ im
hẽat. ꝙ in psalmis canitur. sacͥficium lan¬
dis głificabit teme. ⁊ illic ma ẽ. ubi osten¬
dam̃ iłli salutare meum. Huus satͥficui
caro ⁊ sanguis. ante aduentũ xp̃i ꝑ uicci¬
inas simłitudinũ ꝓmittebat᷑. in passione

Expanded text:
tamenti manifestatione praecepit: quod pertinet tamenti manifestatione praecepit: quod pertinet ad illum cultum, quae latria dicitur et uni deo debetur. sed quid agam et tantae caecitati istorum haereticorum quando demonstrabo, quam uim habeat, quod in psalmis canitur: sacrificium laudis glorificabit me, et illic uia est, ubi ostendam illi salutare meum? huius sacri- ficii caro et sanguis ante aduentum Christi per uictimas similitudinum promittebatur, in passione
Abbreviated transcription (Latin):
Iypsi legiimis. angłm se adorari ꝓhibentẽ
ac dicentẽ. adoratori suo. Conserius tu
bi spt exigunt. dyabłs ⁊ angłi eius. sicut
ꝑ omiia templa ⁊ satͣ gentilium. Quoꝵ
regib inemorie comiñdatũ tenemus.
Unde scũs danyel accusatores at ꝑsecu¬
tores ꝑtulit. ꝙ regis edicto ꝓposito. ut
intħ a quo qm̃ dẽo pet̾etur. nisi arege
adorare. depͥcatiq dep̾hensus ẽ. Qui autẽ
se in memoriis mr̃m mebriant. quomͦ
a nob̾ aꝓpbati possunt. cum eos ⁊̃ si in do¬
inib sis id faciant. sana doctͥua ꝯdemp¬
net. S aliud ẽ ꝙ docenns. aliud ꝙ susti¬
mñdare p̾cipimiit. ⁊ donet emĩdemus tose¬
rare compelluur. Alia ẽ disciplina xp̃i¬
aoꝵ. alia luxĩa ninolentoꝵ. iss ertor in¬
Longe quippe imoris pecc̃i ẽ ebrium re¬
dite a mattyrib. qmͣ uł ieninum satͥsi¬
care marcyrib. Satͥficare martyribus
taxat ritu. Quo sibi sacͥfican nom tes¬

Expanded text:
lypsi legimus , angelum se adorari prohibentem lypsi legimus , angelum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: Conservus tuuerbi spiritus exigunt, diabolus et angeli ejus, sicut per omnia templa et sacra gentilium. Quoruregibus memoriae commendatum tenemus. Unde sanctus Daniel accusatores ac persecutores pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam deo peteretur, nisi a regerum Deum adorare deprecarique deprehensus est . Qui autem se in memoriis martyrum inebriant, quomodo a nobis approbari possunt, cum eos, etiam si in domibus suis id faciant, sana doctrina condemnet? Sed aliud est quod docemus, aliud quod sustiemendare praecipimur, et donec emendemus, tolerare conpellimur. alia est disciplina christianorum, alia luxuria uinolentorum uel error inlonge quippe minoris peccati est ebrium redire a martyribus quam uel ieiunum sacrificare martyribus. sacrificare martyribus taxat ritu. quo sibi sacrificari noui tes