comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas ad recte faciendum.
onabit quidem dsut spero. ut tib
ualeam respondere: uł potius ut
ipse tibi eadem quȩ summa om̃iuor
magistra est ueritate intus docente
respondeas. Sed paulisꝑ uolo michi
dicas. si id quod abste quȩsiueram cer-¬
tum ꝙ cognitum tenes. dm̃ nobis de-¬
disse liberam uoluntatẽ: utrum oporte-¬
at dicere darinon debuisse. quod dedis-¬
se confitemur dm̃. Si enim incertum ẽ
utrum dederit. recte quęrimus utrũ
bene sit data. ut cum inuenerimus
bene datam esse: inueniatur etiam illũ
dedisse. a quo animȩ data sunt omnia
bona. Si autẽ inuenerimꝰ non bene da¬
tam esse: non eũ dedisse intelligamus.
quem culpare nefas est.Si uero certũ
est quod ipse illam dederit: oporter
fateamur quoqͦ modo data est neq ñ
dari. neq aliter eam dari debuisse
quam data est. Ille enim dedit: cuiꝰ
factum recte reprȩhendi nullo pa-¬
cto potest. D Quanquã hȩc in concus¬
sa fide teneam.tamen quia cogni¬
tione nondum teneo: ita quȩramꝰ

Expanded text:
t ad recte faciendum. A. Donabit quidem Deus, ut spero, ut tibi valeam respondere, vel potius ut ipse tibi eadem, quae summa omnium magistra est, veritate intus docente respondeas. Sed paulisper mihi volo dicas, si id quod abs te quaesiveram, certum et cognitum tenes, Deum nobis dedisse liberam voluntatem, utrum oporteat dicere dari non debuisse, quod dedisse confitemur Deum. Si enim incertum est utrum dederit, recte quaerimus utrum bene sit data, ut cum invenerimus bene datam esse, inveniatur etiam illum dedisse, a quo homini data sunt omnia bona: si autem invenerimus non bene datam esse, non eum dedisse intelligamus, quem culpare nefas est. Si vero certum est quod ipse illam dederit, oportet fateamur, quoquo modo data est, neque non dari, neque aliter dari eam debuisse quam data est. Ille enim dedit, cujus factum recte reprehendi nullo pacto potest. 5. E. Quanquam haec inconcussa fide teneam, tamen quia cognitione nondum teneo, ita quaeramus
Abbreviated transcription (Latin):
AUGUSCMUS.
uid tibi ui-¬
demur effi¬
cere uelle
cum loqui¬
mur: Adeo¬
datus Quan¬
tum quidẽ
michi nunc
occurrit
aut docere. aut discere. Ausustinus.
Unum horum uideo & assentior.
Nam loquendo nos docere uelle
manifestum est. discere autẽ qͦ modo:
Adeod̾. Quo tandẽ censes: nisi cum
interrogamus: Aỹs Etiam tunc
nichil aliud quam docere nos uelle
intelligo. Nam quero abste utrum
ob aliam causam interroges. nisi ut
eum quem interrogas doceas quid
uelis. Ad̾. uerum dicis. Aus̃. Hides
ergo iam nichil nos locutione nisi
ut doceamus appetere. Ad eoð̾. Nor
plane uideo. Nam si nichil ẽ aliud
loqui quam uerba ꝓmere: uideo nos
id facere cum cantamus. Quod cũ
sepe soli facimus nullo p̃sente qui
discat: non puto nos docere aliqͥd
uelle. Aỹs. At ego puto esse quod¬
dam genus docendi. ꝑ commemora¬
tionem. magnum sane: quod in
hac nr̃a sermocinatione res ipsa in-¬
dicabit. Sed si tu non arbitraris nos
discere cum recordamur: nec docere

Expanded text:
AUGUSTINUS: Quid tibi videmur efficere velle cum loquimur? ADEODATUS: Quantum quidem mihi nunc occurrit, aut docere, aut discere. Aug. Unum horum video et assentior: nam loquendo nos docere velle manifestum est; discere autem quomodo? Ad. Quo tandem censes, nisi cum interrogamus? Aug. Etiam tunc nihil aliud quam docere nos velle intelligo. Nam quaero abs te, utrum ob aliam causam interroges, nisi ut eum quem interrogas doceas quid velis? Ad. Verum dicis. Aug. Vides ergo jam nihil nos locutione, nisi ut doceamus appetere. Ad. Non plane video: nam si nihil est aliud loqui quam verba promere, video nos id facere cum cantamus. Quod cum soli saepe facimus, nullo praesente qui discat, non puto nos docere aliquid velle. Aug. At ego puto esse quoddam genus docendi per commemorationem, magnum sane, quod in nostra hac sermocinatione res ipsa indicabit. Sed si tu non arbitraris nos discere cum recordamur, nec docere
Abbreviated transcription (Latin):
scius sit om̃ium futuroꝵ. & nos non
necissitate sed uoluntate peccemus.
Si enim prescius est ds inquis pecca¬
turum esse hominem. necesse est ut
peccet. Si autẽ necesse est: non ergo est
in peccando uoluntatis arbitrium. sed
potius in euitabilis & fixa necessitas.
Qua ratiocinatione hoc uidelicet ne
conficiatur times. ut aut d̾s futuroꝵ
om̃ium prescius impie negetur. aut
si hoc negare non possumus: fateamur
non uoluntate sed necessitate peccari.
An aliquid aliud te mouet: U Nichil
interim aliud.

Expanded text:
scius sit omnium futurorum, et nos non scius sit omnium futurorum, et nos non necessitate, sed voluntate peccemus. Si enim praescius est Deus, inquis, peccaturum esse hominem, necesse est ut peccet: si autem necesse est, non ergo est in peccando voluntatis arbitrium, sed potius inevitabilis et fixa necessitas. Qua ratiocinatione hoc videlicet ne conficiatur times, ut aut Deus futurorum omnium praescius impie negetur, aut si hoc negare non possumus, fateamur non voluntate, sed necessitate peccari: an aliquid aliud te movet? E. Nihil interim aliud.
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri. Qui om̃s si ꝑsuaderi sibi pa¬
terentur. ut cum de optimo & iustissi¬
mo & potentissimo cogitant. bonita¬
tem & iustitiam & potentiam dĩ longe
maiorem suꝑioremq esse crederent. qua
quicquid cogitatione concipiunt. con¬
si derantesq semetipsos. grãs do se debere
intelligent. etiam si aliquid inferius eos
uoluisser esse quam sunt. omnibusq
ossibus & medullis conscientiȩ suȩ cla¬
marent. ego dixi dñe miserere mei. cura
animam meam qm̃ peccaui tibi. ita cer¬
tis itinerib diuinȩ miscđiȩ in sapien¬
tiam ducerent᷑. ut neq inuentis rebus
inflati. neq non inuentis turbulen¬
ti. & cognoscendo instructiores fierent
ad uiuendum. ꝙ ad querendum igno¬
rando mitiores. Libi uͦ cui hoc iam ꝑ-¬
suasum esse non dubito: uide quam
facile de tam magna questione respon-¬
deam. cum michi prior interroganti
mouet. & hoc miraris. quomͦ non sint
contraria & repugnantia. ut ꝙ d̃s p̃re¬

Expanded text:
confiteri. Qui omnes si persuaderi sibi paconfiteri. Qui omnes si persuaderi sibi paterentur, ut cum de optimo et justissimo et potentissimo cogitant, bonitatem et justitiam et potentiam Dei longe majorem superioremque esse crederent, quam quidquid cogitatione concipiunt; considerantesque semetipsos, gratias Deo se debere intelligerent, etiamsi aliquid inferius eos voluisset esse quam sunt, omnibusque ossibus et medullis conscientiae suae clamarent: Ego dixi, Domine, miserere mei, cura animam meam, quia peccavi tibi : ita certis itineribus divinae misericordiae in sapientiam ducerentur, ut neque inventis rebus inflati, neque non inventis turbulenti, et cognoscendo instructiores fierent ad videndum, et ad quaerendum ignorando mitiores. Tibi vero cui jam hoc persuasum esse non dubito, vide quam facile de tam magna quaestione respondeam, cum mihi prior interroganti movet, et hoc miraris, quomodo non sint contraria et repugnantia, ut et Deus prae
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ suoꝵ. Aut enim nullam
diuinã ꝓuidentiam p̃esse rebus hu¬
manis libent̾ opinantur. dumq for-¬
tuitis cõmittunt casib & animos &
corpora sua. tradunr se ferendos & di¬
laniandos libidinibus. duuna uidicia
negantes. humana fallentes. eos a quib
accu santur fortunȩ patrocinio ꝓpul¬
sare se putant. quã tam̃ cecã effingere
ac pingere consuerunt. ut aut melio¬
res ea sint. a qua se regi arbitrantur.
aut se quoq cum eadẽ cȩcitate & sen-¬
tire ista fateant᷑ & dicere. nec enĩ talib
ab surde etiam concedit᷑. casibus eos age¬
re om̃ia.quando agendo cadunt. sed ad¬
uersus hanc opinionem plenã stultissi¬
mi & dementissimi erroris satis ut arbi¬
tror sccła nr̃a sermocinacione dissertum ẽ.
alii uero quanquam negare non auor¬
ant presidere humanȩ uitȩ ꝓuidentiã
dĩ. malunt tamen eã uł infirmã ut
iniustam. uel malam nefario errore cre¬
dere. qũa sua peccata pietate supplici

Expanded text:
peccatorum suorum. Alii enim nullam peccatorum suorum. Alii enim nullam divinam providentiam praeesse rebus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis committunt casibus et animos et corpora sua, tradunt se feriendos et dilaniandos libidinibus, divina judicia negantes, humana fallentes, eos a quibus accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam tamen caecam effingere ac pingere consueverunt, ut aut meliores ea sint a qua se regi arbitrantur, aut se quoque cum eadem caecitate et sentire ista fateantur et dicere. Nec enim talibus absurde etiam conceditur casibus eos agere omnia, quando agendo cadunt. Sed adversus hanc opinionem plenam stultissimi ac dementissimi erroris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non audeant praesidere humanae vitae providentiam Dei, malunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario errore credere, quam sua peccata pietate supplici
Abbreviated transcription (Latin):
nos nulla necessitate peccemus. Qͥsqͥs
enim dixerit alit̾ euenire aliquid pos
se qũa ds̃ ante presciuit. p̾scientiam
dĩ destruere insanissima impietate
molitur. Quaꝑpter si p̾sciuit d̾s pecca¬
turum esse primum hominem. quod
necesse est concedar michi quisquis
metum om̃ium futuroꝵ p̃scium fa-¬
tetur dm̃. si ergo ita est. non dico non
eum faceret. bonum enĩ fecit. nec obee
quicquam dõ posset peccatum eius
quem bonum ipse fecit. immo in qͦ
faciendo bonitatem suam ostenderat.
ostenditetiam in pumendo iustitiam.
& in liberando miscđiam. non itaq
dico non eum faceret. sed hoc dico
qm̃ peccaturum esse p̾sciuerar: neces-¬
in euitabilis apparet necessitas: A Pulsasti
uehement̾ miscdĩam dĩ. Assit. aperiatq
pulsantib. Uerũtam̃ maximã partẽ ho-¬
minum ista questione torqueri non
obaliud crediderim. nisi quia non
pie querunt. uelocioresq sunt ad
excusationem quã ad confessionem

Expanded text:
nos nulla necessitate peccemus. Quisquis nos nulla necessitate peccemus. Quisquis enim dixerit aliter evenire posse aliquid quam Deus ante praescivit, praescientiam Dei destruere insanissima impietate molitur. Quapropter, si praescivit Deus peccaturum esse primum hominem, quod necesse est concedat mihi quisquis mecum omnium futurorum praescium fatetur Deum; si ergo ita est, non dico non eum faceret, bonum enim fecit, nec obesse quidquam Deo posset peccatum ejus quem bonum ipse fecit: imo in quo faciendo bonitatem suam ostenderat, ostendit etiam in puniendo justitiam, et in liberando misericordiam: non itaque dico, non eum faceret; sed hoc dico, quoniam peccaturum esse praesciverat, necesbera ubi tam inevitabilis apparet necessitas? 5. A. Pulsasti vehementer: misericordia Dei adsit, aperiatque pulsantibus. Verumtamen maximam partem hominum ista quaestione torqueri non ob aliud crediderim, nisi quia non pie quaerunt, velocioresque sunt ad excusationem, quam ad confessionem
Abbreviated transcription (Latin):
bere uoluntatem. eaq me moueri ad
aliquid fruendum. Quid autẽ meũ
dicam prorsus non inuenio: si uo¬
luntas qua uolo. & nolo. non est mea.
Quappter cui tribuendum est. siquid
ꝑ illam male facio. nisi michi᷑ Cum
enim bonus d̃s me fecerit. nec bene
aliquid faciam nisi ꝑ uoluntatẽ: ad
hoc potius datã esse a bono d̾o satis
apparet. Motus autẽ quo huc atq il¬
luc uoluntas conuertit᷑. nisi esset uo-¬
luntarius. atq in nr̃a positus potesta¬
te: neq laudandus cũ ad suꝑiora. neꝙ
culpandus homo esset cum ad infe¬
riora detorquet quasi quemda cardi¬
nem uoluntatis. Neq om̃ino monen¬
dus esset. ut istis neglectis ȩterna uel¬
let adipisci. atq ut male nollet uiue-¬
re ueller autẽ bene. Hoc autẽ monen¬
dum non esse hominem quisqͥs existi¬
mar: de hominum numero extermi¬
nandus est.
Uȩ cum ita sint. in effabilit̾ me
mouet. quomodo fieri possit. ut
& d̾s p̃scuis sit om̃ium futuroꝵ. &

Expanded text:
bere voluntatem, eaque me moveri ad bere voluntatem, eaque me moveri ad aliquid fruendum; quid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quapropter cui tribuendum est, si quid per illam male facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, nec bene aliquid faciam nisi per voluntatem, ad hoc potius datam esse a bono Deo, satis apparet. Motus autem quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra positus potestate, neque laudandus cum ad superiora, neque culpandus homo esset cum ad inferiora detorquet quasi quemdam cardinem voluntatis; neque omnino monendus esset ut istis neglectis aeterna vellet adipisci, atque ut male nollet vivere, vellet autem bene. Hoc autem monendum non esse hominem, quisquis existimat, de hominum numero exterminandus est.e cum ita sint, ineffabiliter me movet, quomodo fieri possit ut t Deus praescius sit omnium futurorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
fertur inferius. Animus uͦ dum non
uult: non ita mouetur. ut suꝑioribus
desertis inferiora deligat. Et id̾o la-¬
pidi naturalis est ille motus. animo
uero iste uoluntarius. Hinc ẽ quod
lapidem siquis dicatpeccare quod pon-¬
dere suo tendit. in infima: non dicaor
ipso lapide stolidior. sed ꝓfecto demeis
iudicatur. Animum uero peccati
arguimus: cum eum conuincimus
suꝑioubus desertis ad fruendum infe¬
riora prȩponere. Propterea quid opus
est quęrere unde iste motus existat.
quo uoluntas auertitur ab incõmuta¬
bili bono ad commutabile bonum. cũ
eum non nisi animi & uoluntarium.
& ob hoc culpabilem esse fateamur.
omnisq de hac re disciplina utilis
adid ualeat. ut eo motu imꝓbato
atq cohibito. uoluntatẽ nrãm ad
fruendum sempiterno bono a lapsu
temporalium conuertamus: O Uideo.
& quodamodo tango ac teneo uera
esse quȩ dicis. Non enim quicꝗ̃ tam
firme atq intime sentio. quã me ha¬

Expanded text:
fertur inferius; animus vero dum non fertur inferius; animus vero dum non vult, non ita movetur, ut superioribus desertis inferiora deligat; et ideo lapidi naturalis est ille motus, animo vero iste voluntarius. Hinc est quod lapidem si quis dicat peccare, quod pondere suo tendit in infima, non dicam ipso lapide stolidior, sed profecto demens judicatur: animum vero peccati arguimus, cum eum convincimus superioribus desertis ad fruendum inferiora praeponere. Propterea, quid opus est quaerere unde iste motus existat, quo voluntas avertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum nonnisi animi, et voluntarium, et ob hoc culpabilem esse fateamur; omnisque de hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono, a lapsu temporalium convertamus ? 3. E. Video, et quodammodo tango, et teneo vera esse quae dicis: non enim quidquam tam firme atque intime sentio, quam me ha
Abbreviated transcription (Latin):
Porro quia istum motum non dubita¬
mus esse culpabilem. omĩ modo negan-¬
dum ẽ esse naturalem. Et ideo non est si¬
milis illi motui. quo naturalit̾ mouet᷑
lapis. A Egimus ne aliquid suꝑiorib
duabus disputationibus: d Egimus
sane. A Credo ergo meminisse te. in
prima disputatione satis esse cõꝑtum.
nulla re fieri mentem seruam libidinis.
nisi ꝓpria uoluntate. Nam neq a su-¬
ꝑiore. neq ab ȩquali eam posse ad hoc
dedecus cogi: quia iniustum est. Neq
ab inferiore: quia non potest.Restat gͥ
ut eius sit ꝓprius iste motus: quo fru¬
endi uoluntatem ad creaturam a crea¬
tore conuertit. Qui motus si culpae
deputatur. unde qui dubitat irrisio¬
ne dignus tibi uisus est: non est utiq
naturalis sed uoluntarius: in eoq
similis est illi motui. quo deorsum uer¬
sus lapis fertur. quod sicut iste ꝓpriꝰ
est lapidis. sic ille animi. uerũta-
men dissimilis: quod in potestate ñ
habet lapis cohibere motum quo

Expanded text:
Porro quia istum motum non dubitaPorro quia istum motum non dubitamus esse culpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo non est similis illi motui quo naturaliter movetur lapis. A. Egimusne aliquid superioribus duabus disputationibus? E. Egimus sane. A. Credo ergo meminisse te, in prima disputatione satis esse compertum, nulla re fieri mentem servam libidinis, nisi propria voluntate : nam neque a superiore, neque ab aequali eam posse ad hoc dedecus cogi, quia injustum est; neque ab inferiore, quia non potest. Restat igitur ut ejus sit proprius iste motus, quo fruendi voluntatem ad creaturam a Creatore convertit: qui motus si culpae deputatur unde qui dubitat, irrisione dignus tibi visus est, non est utique naturalis, sed voluntarius; in eoque similis est illi motui quo deorsum versus lapis fertur, quod sicut iste proprius est lapidis, sic ille animi: verumtamen in eo dissimilis, quod in potestate non habet lapis cohibere motum quo
Abbreviated transcription (Latin):
dixi. & ideo michi displicere & rep̃hen¬
dendum esse dubitare non possum:
animam uero quȩ isto motu ab in¬
cõmutabili bono ad cominutabilia
detrahitur. nego esse culpandã. si eiꝰ
natura talis est. ut eo necessario mo-
ꝓfecto culpam esse concedis: d In
anuo eum uideo: sed cuius sit nescio.
A Nũquid negas eo motu animũ mo-¬
ueri: O Non nego. A Nlegas ergo
motum quo moueat᷑ lapis. motum
esse lapidis: Neq enim illum dico mo¬
tum quo eum nos mouemus. uł aliqͣ
ui aliena mouet᷑. ueluti cum in celum
iacit᷑ sed eum quo ad terram nutu suo
uergit & cadit. D Non equidem nego
motum quo ita ut dicis indinat᷑.¬
& ima petit. motum esse lapidis. sed na-¬
turalem. Si autem hoc modo etiam
illum motum haber anima. ꝓfecto etiã
ipse naturalis est. Nec ex co quod natura¬
liter mouetur. recte uituperari potest:
quia etiam si ad ꝑniciem mouetur. na-¬
turȩ suȩ tamen necessitate compellitur.

Expanded text:
dixi, et ideo mihi displicere, et reprehendixi, et ideo mihi displicere, et reprehendendum esse dubitare non possum: animam vero quae isto motu ab incommutabili bono ad commutabilia detrahitur, nego esse culpandam, si ejus natura talis est, ut eo necessario moveofecto culpandum esse concedis? E. In animo eum video, sed cujus sit nescio. A. Numquid negas eo motu animum moveri? E. Non nego. A. Negas ergo motum quo movetur lapis, motum esse lapidis? Neque enim illum dico motum quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, veluti cum in coelum jacitur, sed eum quo ad terram nutu suo vergit et cadit. E. Non equidem nego motum quo ita ut dicis inclinatur, et ima petit, motum esse lapidis, sed naturalem. Si autem hoc modo etiam illum motum habet anima, profecto etiam ipse naturalis est; nec ex eo quod naturaliter movetur, recte vituperari potest: quia etiamsi ad perniciem movetur, naturae tamen suae necessitate compellitur.
Abbreviated transcription (Latin):
enim dixi nescio an nulla
culpa
sit: ut intelligi uoluerim. sine dubio
culpã esse. Nam hoc uerbo quod dixi.
nescio: satis ꝓfecto irrisi dubitationẽ
de re manifesta. AUide quid sit cer-¬
tissima ueritas: quȩ te coegir tã cito
obliuisci. quod paulo ante dixisti.Si
enim natura uł necessitate iste motus
existit: culpabilis esse nullo pacto pot̃.
Tu uero esse culpabilem ita firmissime
tenes: ut dubitationẽ de hac re tam
certa. etiam irridendam putaueris. sur
ergo tibi uł affirmandum uł certe
cum aliqua dubitatione dicendũ
uisum est. quod ꝑ spicue falsum esse
ipse conuincis: Dixisti enim si ita data
est uoluntas libera. ut naturalem ha¬
beat istum motum: iam necessitate ad
hȩc conuertit᷑. Neq ulla culpa depre-¬
hendi potest. ubi natura necessitas q
dominat᷑. Nullomodo autẽ dubitare
debiusti. non esse ita datam: quando
istum motum: culpabilem ẽe non du¬
bitas. D Ego ipsum motum culpabilẽ

Expanded text:
enim dixi, Nescio an ulla enim dixi, Nescio an ulla culpa sit, ut intelligi voluerim sine dubio culpam esse. Nam hoc verbo quod dixi, Nescio, satis profecto irrisi dubitationem de re manifesta. A. Vide quid sit certissima veritas, quae te coegit tam cito oblivisci quod paulo ante dixisti. Si enim natura vel necessitate iste motus existit, culpabilis esse nullo pacto potest: tu vero esse culpabilem ita firmissime tenes, ut dubitationem de hac re tam certa etiam irridendam putaveris. Cur ergo tibi vel affirmandum, vel certe cum aliqua dubitatione dicendum visum est, quod perspicue falsum esse ipse convincis? Dixisti enim: Si ita data est voluntas libera, ut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. Nullo modo autem dubitare debuisti non esse ita datam, quando istum motum culpabilem esse non dubitas. E. Ego ipsum motum culpabilem
Abbreviated transcription (Latin):
O NLam satis michi
manifestatum est int̃
bona & ea quid̃e non
minima numerandã
esse liberam uolun¬
tatem. ex quo etiam fateri cogimur
eam diuinitꝰ datam esse. dariq oportuis¬
se:iam si oportunum existimas. cupio
ꝑ de cognoscere. unde ille motus exi-¬
stat quo ipsa uoluntas auertitur
a communi atq in commnutabili
bono. ꝙ ad ꝓpria uel aliena uel infi-¬
ma atq omĩa cõmutabilia bona con¬
uertitur. A Quid enim opus ẽ hoc sci¬
re: D Quia si ita data est ut natu¬
ralem habeat istum motum. ⁊am
necessitate ad hȩc conuertitur. neq
ulla culpa deprehendi potest. ubi
natura necessitasq dominatur. A Pla-¬
cet ne tibi iste motus. an displicet:
D Displicet. A Reprehendis ergo
eum: DUtiq reprehendo. A Repri¬
hendis igitur animi motum incul¬
pabilem: D Inculpabilem animi mo-¬
tum non reprehendo. sed nescio an
nulla culpa sit. relicto incommuta¬
bili bono ad commutabilia conuerti.
AReprehendis ergo quod
nescis:
D Noli uerbo premere.
Ita

Expanded text:
oniam satis mihi manifestum est, inter bona, et ea quidem non minima, numerandam esse liberam voluntatem, ex quo etiam fateri cogimur eam divinitus datam esse, darique oportuisse: jam si opportunum existimas, cupio per te cognoscere unde ille motus existat, quo ipsa voluntas avertitur a communi atque incommutabili bono, et ad propria vel aliena vel infima, atque omnia commutabilia convertitur bona. A. Quid enim opus est hoc scire? E. Quia si ita data est, ut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. A. Placetne tibi iste motus, an displicet? E. Displicet. A. Reprehendis ergo eum. E. Utique reprehendo. A. Reprehendis igitur animi motum inculpabilem. E. Inculpabilem animi motum non reprehendo, sed nescio an ulla culpa sit, relicto incommutabili bono ad commutabilia converti. A. Reprehendis ergo quod nescis. E. Noli verbo premere: ita
Abbreviated transcription (Latin):
ilius adorat q. honorat patrẽ: sp̃s sc̃s
adorat & honorat filium ipso filio di-¬
cente: pater ego te honoraui suꝑ ter-¬
ram. quod dedisti michi comsũmayi.
t de sp̃u scõ ait Ille me honori. xuiii¬
ficabit quia de meo accipiet: & an¬
nuntiabit uobie.
Filius a se non potest facere quicqũa:. a .x.¬
sed in om̃ib patris expectat nutum.
p̃s a se non loquitur: sed in om̃ibus.x.xi.¬
xp̃i ex pectat p̃ceptum. non inquit
a se loquitur. sed quȩcumq audierit
loquetur. ⁊ uentura annuntiabit.

Expanded text:
ilius adorat et honorat Patrem: Spiritus sanctus adorat et honorat Filium: ipso Filio dicente, Pater, ego te honorificavi super terram, opus quod dedisti mihi consummavi : et de Spiritu sancto ait, Ille me honorificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis . 20. Filius a se non potest facere quidquam , sed in omnibus Patris exspectat nutum. Spiritus a se non loquitur, sed in omnibus Christi exspectat praeceptum: Non, inquit, a se loquetur; sed quaecumque audierit loquetur, et ventura annuntiabit
Abbreviated transcription (Latin):
quis te inhabiter noui. Idem quippe
om̃ium munerum sp̃ualium distribu¬
tor atq largitor: ꝑ tuam sententiam
confirmabit obȩdientiam meam Quic-¬
quid enim habent illa scripta dele¬
ctatione tua dignum. in meo ministe
uero approbatione uidit deus quia
bonum est. Questiunculas sane quas
michi enodandas iubere dignatur es
et simea tarditate implicatus non
intelligerem. tuis meritis ad uitus
aꝑirem. tantum illud quȩso ut pro
infirmitate mea depreceris dm̃. & siue
in his quib me exercere benigne pa¬
terneq uoluisti. siue in aliis quȩcũq
ta cogito. non solum curam legentis
impendas: sed etiam censuram cor-¬
rigentis assumas. Ex plicit eplã¬

Expanded text:
quis te inhabitet, noui. idem quippe quis te inhabitet, noui. idem quippe omnium munerum spiritalium distributor atque largitor per tuam sententiam confirmauit oboedientiam meam. quicquid enim habent illa scripta delectatione tua dignum, in meo ministeruero approbatione uidit deus, quia bonum est. Quaestiunculas sane, quas mihi enodandas iubere dignatus es. etsi mea tarditate implicatus non intellegerem, tuis meritis adiutus aperirem. tantum illud quaeso, ut pro infirmitate mea depreceris deum et siue in his, quibus me exercere benigne paterneque uoluisti, siue in aliis, quaecumquta cogito, non solum curam legentis inpendas, sed etiam censuram corrigentis adsumas. XXXVIII. FRA
Abbreviated transcription (Latin):
No beatissimo & uenera-¬
biliter sincerissima carita¬
te amplectendo. patri sim-¬
pliciano: augustinus in
dño in salutem. Plenas
bonoꝵ gaudiorum litteras quod sis
memor mei. meq ut soles diligas.
magneq gratulatio tibi sit. quicquid
in me donoꝵ suoꝵ dñs conferre digna¬
tus est misccła sua non meritis meis.
missas munere tuȩ scĩtatis accepi: in
quibus affectum in me paternum tuo
benignissimo corde non repentinum
ꝙ nouum hausi. sed expertum plane
cognitumq repetiui. dñe beatissime
& uenerabiliter sincerissima caritate
amplectende. Unde autẽ tanta exor¬
ta est felicitas litterario labori nr̃o.
sudauimus. ut a tua dignatione le¬
gerentur: nisi quia dñs cui subdita
est anima mea. consolari uoluit curas
meas. & a timore retreare. quo me in
talibus oꝑibus necesse ẽ esse sollici¬
tum. necubi forte indoctior uł in cauti¬
or. quamius in planissimo campo ue-¬
ritatis offendam: Cum enim tibi pla¬
cet quod scribo: noui cui placeat. qm̃

Expanded text:
O BEATISSIMO ET VENERABILITER SINCERISSIMA CARITATE AMPLECTENDO PATRI SIMPLICIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Plenas bonorum gaudiorum litteras, quod sis memor mei meque, ut soles, diligas magnaeque gratulationi tibi sit, quicquid in me donorum suorum dominus conferre dignatus est misericordia sua, non meritis meis, missas munere tuae sanctitatis accepi. in quibus affectum in me paternum, tuo benignissimo corde non repentinum et nouum hausi, sed expertum plane cognitumque repetiui, domine beatissime et uenerabiliter sincerissima caritate amplectende. Unde autem tanta exorta est felicitas litterario labori nostrosudauimus, ut a tua dignatione legerentur, nisi quia dominus, cui subdita est anima mea, consolari uoluit curas meas et a timore recreare, quo me in talibus operibus necesse est esse sollicitum, necubi forte indoctior uel incautior quamuis in planissimo campo ueritatis offendam? cum enim tibi placet, quod scribo, noui, cui placeat, quoniam,
Abbreviated transcription (Latin):
ex autẽ non est diuersitatis natu¬
Irȩ sed uniꝰ principii cõmendatio.
quia non ẽ a seipso. quia de patre ꝓ-¬
cedit. sicut nec filius potest a se face¬
re quicquã. quia nec ipse a seipso ẽ
sicut iam suꝑius exposui. non quod
in om̃ib patris nutum expectet. Non
enim ait. nisi quod uiderit patrẽ
innuentẽ. sed quod uiderit patrẽ
facientẽ. scđdm ea quȩ iam disputa¬
uimus.

Expanded text:
ec autem non est divesitatis naturae, sed unius principii commendatio. quia non est a se ipso qui de Patre procedit: sicut nec Filius potest a se facere quidquam, quia nec ipse a se ipso est, sicut jam superius exposui: non quod in omnibus nutum Patris exspectet; non enim ait, Nisi quod viderit Patrem innuentem; sed, quod viderit Patrem facientem , secundum ea quae jam disputavimus.
Abbreviated transcription (Latin):
& plenum unigenitum filium. queren¬
dum est ab eis. quos filios suos facit d̾s
uoluntarie gignens eos uerbo carita¬
tis: cum ad eam ꝑfectionẽ ꝑuenerint.
ut ꝑfectiores esse non possint: utrũ
sint etiam ipsi ꝓprii & dilectissimi
ꝑfecti & pleni filii di. Quod si erunt.
nec unigenitus ille erit. quia ȩquales
multos habebit. sed tantummͦ pri¬
mogenitus.Si autẽ non erunt. qͣmͦ
accipienda est illius plenitudo atq
ꝑfectio. nisi ut sit prorsus gignenti
ȩqualis: &. in nullo om̃ino dissimilis:
Atq ut id breuius pleniusq dicam:
sint isti filii gr̃a. ille natura. quia
in istis est participatio diuinitatis.
in illo plenitudo: quamius & ille qd̾
suscepit hominem & uerbum caro
factum ẽ non sit natura sed grã.
uerbi tamen quod patri ȩquale ẽ ꝑ
manente natura.

Expanded text:
et plenum unigenitum Filium: quaerenet plenum unigenitum Filium: quaerendum est ab eis, quos filios suos facit Deus voluntarie, gignens eos verbo veritatis, cum ad eam perfectionem pervenerint, ut perfectiores esse non possint, utrum sint etiam ipsi proprii et dilectissimi, perfecti et pleni filii Dei. Quod si erunt, nec unigenitus ille erit, quia aequales multos habebit; sed tantummodo primogenitus. Si autem non erunt, quomodo accipienda est illius plenitudo atque perfectio, nisi ut sit prorsus gignenti aequalis, et in nullo omnino dissimilis; atque ut id brevius planiusque dicamus, sint isti filii gratia, ille natura: quia in istis est participatio divinitatis, in illo plenitudo? Quamvis et ille quod suscepit hominem, et Verbum caro factum est , non sit natura, sed gratia: Verbi tamen, quod Patri aequale est, permanente natura.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. condignam imaginem: dicunt fi¬
lium. At apłs paulus non uirtutis di
ꝙ sapientiȩ imaginem: sed eum dicit
esse ipsum di uirtutem &. dĩ sapien¬
tiam. Eo ipso igitur quod imago ẽ pa¬
tris filius. uirtus eius q. sapientia est.
imago autẽ plena atq ꝑfecta. id est
non ab illo ex nichilo facta: sed de illo
genita. nichil minus abeo qũa ille
cuius imago est. Patris quippe imago
summa. idest ita similis ut in ea dissi¬
mile aliquid non sit filius unigenitꝰ
Ion sunt tamen ausi dicere.xcͫͥs est.¬
imaginem filii sp̃m scm̃. sed mani-¬
festationem. Epter hoc nec genitum
sed factum ab illo ẽẽ dixerunt quod
cus dixerit partẽ patris esse filiũ:
aut partẽ filii spm scm̃: Quod ita ne-¬
gandum posuerunt: tamqũa inter
nos &. ipsos ulla inde quęstio sit. fius¬
dem naturȩ dicimus trinitatẽ. non
aliquam ibi ꝑsonam partem cuius piã
nuncupamus. sed quod ita negant
partẽ patris esse filium. ut tamen di¬
cant ꝓprium ꝙ. dilectissimum ꝑfectũ

Expanded text:
 condignam imaginem dicunt Filium. At apostolus Paulus, non virtutis Dei et sapientiae imaginem; sed Deum ipsum esse dicit, Dei virtutem et Dei Sapientiam . Eo ipso igitur quod imago Patris est Filius, Virtus ejus et Sapientia est. Imago autem plena atque perfecta, id est, non ab illo ex nihilo facta, sed de illo genita, nihil minus habet quam ille cujus imago est: Patris quippe imago summa, id est, ita similis ut in ea dissimile aliquid non sit, Filius est unigenitus. Non sunt tamen ausi dicere imaginem Filii Spiritum sanctum, sed manifestationem. Propter hoc, nec genitum, sed factum ab illo esse dixerunt. Quodcus dixerit, partem Patris esse Filium, aut, partem Filii Spiritum sanctum? Quod ita negandum putaverunt, tanquam inter nos et ipsos ulla inde sit quaestio. Ejusdem naturae dicimus esse Trinitatem, non aliquam ibi personam partem cujuspiam nuncupamus. Sed quod ita negant partem Patris esse Filium, ut tamen dicant proprium et dilectissimum, perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
plus uelle quam sat est. Tantum autẽ
sat est. quantum sibi exigit nature in
suo genere conseruandȩ modus. Aua¬
non in solo argento uł in nũmis ma
gis. unde nomen duxisse resonat. argen¬
to enim nĩuni aut mixto argento fregͥn¬
tius apud ueteres fiebant. sed in om̃ib
rebus quȩ immoderate cupiunt᷑ intel¬
ligenda ẽ. ubicũq om̃ino plus uult
quisq: qũa sat est. Hȩc autẽ auaricia
cuipiditas est. Cupiditas porro impba¬
uoluntas est. Ergo imꝓba uoluntas. ma¬
loꝵ om̃ium causa est. Quȩ si scđdm na¬
turam esset. conseruaret utiq naturã.
nec ei pernitiosa esset. & ideo non esser
imꝓba. Unde colligitur radicem om̃i-¬
um maloꝵ non esse scdm naturam. Qd̃
sufficit aduersus om̃s qui uolunt ac¬
cusare natura.
Uautẽ si huius radicis causam requi aliten¬
ris: quomͦ erir ista radix om̃ium
maloꝵ: Illa enim erit quȩ huius est¬
causa. quã cum inueneris: ut dixi etiã

Expanded text:
plus velle quam sat est. Tantum autem plus velle quam sat est. Tantum autem sat est, quantum sibi exigit naturae in suo genere conservandae modus. Avaitur, non in solo argento vel in nummis, unde magis nomen duxisse resonat; argento enim nummi vel mixto argento frequentius apud veteres fiebant: sed in omnibus rebus quae immoderate cupiuntur intelligenda est, ubicumque omnino plus vult quisque quam sat est. Haec autem avaritia cupiditas est; cupiditas porro improvoluntas est. Ergo improba voluntas, malorum omnium causa est. Quae si secundum naturam esset, conservaret utique naturam, nec ei perniciosa esset, et ideo non esset improba. Unde colligitur radicem omnium malorum non esse secundum naturam; quod sufficit adversus omnes qui volunt accusare naturas. Tu autem si hujus radicis causam requiris, quomodo erit ista radix omnium malorum? Illa enim erit quae causa hujus est, quam cum inveneris, ut dixi, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
peccando ꝑseueret. alia quasi media
inter utramq aliquando peccet. aliquan-¬
do ad recte faciendum conuertat᷑. Quȩ
causa in has tres partes eam distribuit.
Sed nolo mͥ respondeatur. uoluntas.
Ego enim causam quęxo ipsius uolun¬
tatis. Non enim sine causa numquam
uult illa peccare. nũquam ista nonuult.
quȩdam uero aliquando uult. aliquan¬
do non uult. cum eiusdem generis om̃s
sint. Hoc solum enim michi uidere uide¬
or. non sine causa esse istam triꝑtitam
uoluntatẽ rationalis creaturȩ. sed quȩ
sa peccati. tu autẽ causam ipsius uolun-¬
tatis inquiris: si hanc inuenire potuero.
nonne causam etiam eius causȩ quȩ
inuenta fuerit quȩsiturus es: O quis
erit querendi modus: Quis finis ꝑcun¬
ctandi ac disserendi. cum te ultra ra-¬
dicem querere nichil oportear. Caue
enim putes quicquã potuisse dici ue¬
rius qũa id quod dictum est. radicem
om̃ium maloꝵ esse auaritiã. hoc est

Expanded text:
peccando perseveret, alia quasi media peccando perseveret, alia quasi media inter utramque aliquando peccet, aliquando ad recte faciendum convertatur. Quae causa in has tres partes eam distribuit? Sed nolo mihi respondeatur, Voluntas: ego enim causam quaero ipsius voluntatis. Non enim sine causa nunquam vult illa peccare, nunquam ista non vult, quaedam vero aliquando vult, aliquando non vult, cum ejusdem generis omnes sint. Hoc solum enim mihi videre videor, non sine causa esse istam tripartitam voluntatem rationalis creaturae; sed quae csa peccati, tu autem causam ipsius voluntatis inquiris, si hanc invenire potuero, nonne causam etiam ejus causae quae inventa fuerit quaesiturus es? Et quis erit quaerendi modus, quis finis percunctandi ac disserendi, cum te ultra radicem quaerere nihil oporteat? Cave enim putes quidquam potuisse dici verius quam id quod dictum est, radicem omnium malorum esse avaritiam , hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
est ergo  quod tribuas conditori. Lau¬
demus ergo conditorem. si potest defen-¬
di peccator. Laudemus: si non potest.
Si enim iuste defendit᷑. non est peccator.
Lauda ergo creatorem. Si autẽ defendi
non potest: intantum peccator ẽ inqͣn-¬
tum a creatore se auertre. Lauda ergo
creatorem. Om̃ino igit᷑ non inuenio.
nec inueniri posse & prorsus non esse
confirmo. quomodo tribuant᷑ peccata
nrã creatori nr̃o dõ. quando & in psis
eum laudabilem inuenio: non solũ
quod ea punre. sed etiam quod tunc
fiunt cum ab eius ueritate recedit᷑.
ccipio ista libentissime ac ꝓbo. ꝙ om̃i¬
no uerum esse consentio. nullo modo
fieri posse. ut creatori nr̃o recte pecca¬
si fieri posset. quare illa natura ñ peccet quã
ñ peccaturã p̾sciuit ds̃.ꝙ qͣre ista peccet q̃
ab illo peccatura p̃uisa ẽ. Non enĩ iam pu-¬
peccare cogi. Sed tamen si nulla causa
esser: non ita disꝑtiret᷑ creatura rationa¬
lis. ut alia numqũa peccet. & alia in

Expanded text:
est ergo quod tribuas Conditori. Laudemus ergo Conditorem, si potest defendi peccator; laudemus, si non potest. Si enim juste defenditur, non est peccator: lauda ergo Creatorem. Si autem defendi non potest, in tantum peccator est in quantum se a Creatore avertit: lauda ergo Creatorem. Omnino igitur non invenio, nec inveniri posse, et prorsus non esse confirmo, quomodo tribuantur peccata nostra creatori nostro Deo; quando et in ipsis eum laudabilem invenio, non solum quod ea punit, sed etiam quod tunc fiunt, cum ab ejus veritate receditur. E. Accipio ista libentissime ac probo; et omnino verum esse consentio, nullo modo fieri posse ut Creatori nostro recte peccasi fieri posset, quare illa natura non peccet, quam non peccaturam praescivit Deus, et quare ista peccet, quae ab illo peccatura praevisa est. Non enim jam punon peccare cogi. Sed tamen si nulla causa esset, non ita dispertiretur creatura rationalis, ut alia nunquam peccet, alia in
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ergo ignoras quia patientia dĩ
ad pęnitentiã te adducit Qui enim
clamando non tibi ꝑsuasit ut rece¬
deres. parcendo clamat ut redeas.
Intuere dauid regem. Iam utiq &.
ipse illius temporis sacramenta ꝑce¬
perat. iam utiq circũcisus erat. quod
abraham signaculum iustitiȩ fidei
iam etiam unctus erar unctione ue-¬
nerabili qua regale sacerdotium p̃¬
figurabat᷑ eccłiȩ. Repente autẽ factꝰ
& ad ulterii &. homicidii reus. ñ frustͣ
tamen detam immani &. abrupto
ꝓfundo sceleris pęnitens clamauit
ad dñm dicens. Auerte faciem tuã
a peccatis meis. & om̃s iniquitates
meas dele. Quo tandem merito. ni¬
si quia item dicit. iniquitatẽ meam
ego agnosco. & peccatum meũ ante
me est semꝑ: Quid autẽ obtulit dño.
unde illũ ꝓpitiaret sibi: Qm̃ si uolu¬

Expanded text:
Cur ergo ignoras quia patientia Dei Cur ergo ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit ? Qui enim clamando non tibi persuasit ut non recederes, parcendo clamat ut redeas. Intuere David regem: jam utique et ipse illius temporis sacramenta perceperat, jam utique circumcisus erat, quod m Abraham signaculum justitiae fidei recepisse . Jam etiam unctus erat unctione venerabili, qua regale sacerdotium praefigurabatur Ecclesiae. Repente autem factus et adulterii et homicidii reus, non frustra tamen de tam immani et abrupto profundo sceleris poenitens clamavit ad Dominum, dicens: Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele. Quo tandem merito, nisi quia item dicit: Iniquitatem meam ego agnosco, et peccatum meum ante me est semper? Quid autem obtulit Domino unde illum propitiaret sibi? Quoniam si volu
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerunt. faciliusq euacuata ẽ com¬
minatio ꝓphetiȩ. qua humiliatio
pęnitentiȩ. Hic fortasse dicit. Sed ego
iam baptizatus in xp̃o. a quo michi
om̃ia p̃terita peccata dimissa sunt.
uilis factus sum nimis iterans uias
meas. & canis horribilis oculis di
conuersus ad uomitum suum. Quo
ibo a spu eius. &. a facie eiꝰ quo fugiã:
Quo fr̃. nisi ad eiꝰ miscdiam pęniten¬
do. cuius potestatẽ peccator peccando
contempseras: Nemo enĩ recte fugit
ab illo: nisi ad illum. Ab eius seuerita¬
te ad eius bonitatẽ. Quis enĩ locus
te excipiet fugientẽ. ubi eius p̃sentia
te non inueniat: Si ascenderis ad cȩ¬
lum ibi est. si descenderis ad infernũ
ad est. Recipe gͦ pennas tuas indire-¬
ctum. & habita in spe in extrema
huius seculi. Et enĩ illuc manus sua
deducet te. & ꝑducet te dextera sua.
Quicquid enim feceris. quȩcumq
peccaueris: adhuc in hac uita es. unde
te om̃ino si sanare nollet auferret.

Expanded text:
invenerunt: faciliusque est evacuata cominvenerunt: faciliusque est evacuata comminatio Prophetae, quam humiliatio poenitentiae . Hic fortasse dicis: Sed ego jam baptizatus sum in Christo, a quo omnia mihi peccata praeterita dimissa sunt; vilis factus sum nimis iterans vias meas, et canis horribilis oculis Dei, conversus ad vomitum suum. Quo abibo a spiritu ejus? et a facie ejus quo fugiam? Quo, frater, nisi ad ejus misericordiam poenitendo, cujus potestatem peccando contempseras? Nemo enim recte fugit ab illo, nisi ad illum, ab ejus severitate ad ejus bonitatem. Quis enim locus te excipiet fugientem, ubi ejus praesentia te non inveniat? Si ascenderis in coelum, ibi est: si descenderis ad infernum, adest. Recipe ergo pennas tuas in directum, et habita in spe in extrema hujus saeculi: etenim illuc manus sua deducet te, et perducet te dextera sua . Quidquid enim feceris, quaecumque peccaveris; adhuc in hac vita es, unde te Deus omnino, si sanare nollet, auferret.
Abbreviated transcription (Latin):
bus non delectat: Ibi uidebis non so-¬
lum uiros sed etiam feminas. postremo
pueros & puellas. nec imprudentia
decipi nec iniquitate ꝑuerti. nec ꝑicu¬
li timore frangi. nec scłi amore corrũpi.
lta te non inuenientẽ quid excuses. ñ
solum p̃ceptoꝵ ineuitabilis rectitudo.
sed etiam exemploꝵ innumerabilis
multitudo circũdabit. Sed de utilita
te ac salubritate pęnitentiȩ ut quod
instituimꝰ aliquando ꝑagamus.si iã
de sanitate desperans addis peccata
peccatis sicut scriptum ẽ. peccator cũ
uenerir in ꝓsundum maloꝵ contem¬
net noli contemnere. noli desperare.
clama etiam deꝑfundis ad dñm. &.
dic ei. Deꝓfundis clamaui. ad te dñe
dñe exaudi uocem meam. fiant au-¬
res tuȩ intendentes: in uocem dep̃ca¬
tionis meȩ. Si iniquitates obseruaueris
dñe dñe quis sustinebit: Qm̃ apud
te ꝓpitiatio ẽ. De tali ꝓfundo niniui¬
tȩ clamauerunt. & hanc ꝓpitiationẽ

Expanded text:
bus non delectat? Ibi videbis non sobus non delectat? Ibi videbis non solum viros, sed etiam feminas, postremo pueros et puellas, nec imprudentia decipi, nec iniquitate perverti, nec periculi timore frangi, nec saeculi amore corrumpi. Ita te non invenientem quid excuses, non solum praeceptorum inevitabilis rectitudo, sed etiam exemplorum innumerabilis multitudo circumdabit. te ac salubritate poenitentiae, ut quod instituimus aliquando peragamus: si jam de sanitate desperans addis peccata peccatis, sicut scriptum est, Peccator, cum venerit in profundum malorum, contemnit : noli contemnere, noli desperare; clama etiam de profundo ad Dominum, et dic ei: De profundis clamavi ad te, Domine; Domine, exaudi vocem meam. Fiant aures tuae intendentes in vocem obsecrationis meae. Si iniquitates observaveris, Domine; Domine, quis sustinebit? Quoniam apud te propitiatio est . De tali profundo Ninivitae clamaverunt, et hanc propitiationem
Abbreviated transcription (Latin):
nos dum ipsi mali sunt: partĩ timen¬
do inuenire dum mali ẽẽ semꝑ uo¬
lunt. Sed tamen concedamꝰ non appa¬
rere nunc homines dignos imitatione.
Quis qͥs hoc putas. mente dñm intue¬
re. qui homo factus est. ut hominẽ
uiuere doceret. Si habitat ꝑfidem
recordare quid sit illud quod ioħs
ait. qui se dicit in xp̃o manere debet
qũeadmodum ille ambulauit & ipse
ambulare. & tta nec tibi deerit quem
sequaris. Et cum alio suadet. de bono¬
rum in opia conqueri desinet.Si enĩ
non nosti quid sit recte uiuere. duuna
p̃cepta cognosce. fortasse enim multi
ras. Si autẽ nosti. age quod nosti. ut ꝙ
tu quod queris habeas. & aliis quod
imittentur ostendas. Xp̃m animo at¬
tende. attende apłos. quoꝵ nouissimꝰ
est ille qui dicit imitatores mei esto¬
te. sicut &. ego xp̃i. Attende animo tot
martyrum milia. cur enĩ te natalicia
eoꝵ conuiuiis turpibus celebrare de¬
lectat & coꝵ uitã sequi honestis mori¬

Expanded text:
nos, dum ipsi mali sunt; partim timennos, dum ipsi mali sunt; partim timendo invenire, dum mali esse semper volunt. Sed tamen concedamus non apparere nunc homines dignos imitatione. Quisquis hoc putas, mente Dominum intuere, qui homo factus est, ut hominem vivere doceret. Si habitat Christurecordarisque illud quod Joannes ait, Qui dicit se in Christo manere, debet quemadmodum ille ambulavit, et ipse ambulare : ita nec tibi deerit quem sequaris, et cum te alius viderit, de bonorum inopia conqueri desinet. Si enim non nosti quid sit recte vivere, divina praecepta cognosce. Fortassis enim multi ras. Si autem nosti, age quod nosti; ut et tu quod quaeris habeas, et aliis quod imitentur ostendas. Christum animo attende, attende Apostolos, quorum novissimus est ille qui dicit, Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Attende animo tot martyrum millia. Cur enim te Natalitia eorum conviviis turpibus celebrare delectat, et eorum vitam sequi honestis mori
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑ eos popłis ministrant᷑: O mise¬
ros homines qui hos intuendo xp̃m
obliuiscunt᷑. qui ea ante p̃dixit. ut
legi di potiꝰ obtemperet᷑. quã imitan¬
di uideant᷑ illi qui ea quȩ dicunt ñ
faciunt. Et traditorem suũ tolerans
absurdi. p̃posteri. & miseri. qui p̃posi¬
toꝵ suoꝵ malos mores imitari eligt̃.
quã ꝑ eos p̃dicta dñi prȩcepta seruare
quã siquis qũã uiator remanendum
sibi esse existimet in itinere. cum uiderit
miliaria lapidea litteris plena uiã do¬
cere q. non ambulare. Cur enum non
potius si puenire desiderat tales comites
intuetur & sequit᷑. qui q uiam bene
demonstrant &. in ea ꝑseuerant̾ atq
ala criter ambulant: Quod si isti desirt
uł potiꝰ minus appareant. nam de esse
non possunt. Non enim sic querunt
homines caritate studiosa quod p̾dicent
ad imitationẽ. quomͦ querunt iniqui¬
tate suspiciosa quod murmurent ad
deceptionẽ. partĩ non inueniendo bo¬

Expanded text:
quae per eos populis ministrantur? O misequae per eos populis ministrantur? O miseros homines, qui hos intuendo Christum obliviscuntur! qui et tanto ante praedixit, ut legi Dei potius obtemperetur, quam imitandi videantur illi, qui ea quae dicunt non faciunt : et traditorem suum tolerans absurdi et praeposteri et miseri, qui praepositorum suorum malos mores imitari eligunt, quam per eos praedicata Domini praecepta servare; quam si quisquam viator remanendum sibi esse existimet in itinere, cum viderit milliaria lapidea litteris plena viam docere, et non ambulare. Cur enim non potius, si pervenire desiderat, tales comites intuetur et consequitur, qui et viam bene demonstrant, et in ea perseveranter atque alacriter ambulant? Quod si isti desint, vel potius minus appareant, nam deesse non possunt: non enim sic quaerunt homines charitate studiosa quod praedicent ad imitationem, quomodo quaerunt iniquitate suspiciosa quod murmurent ad deceptionem, partim non inveniendo bo
Abbreviated transcription (Latin):
dices alienum seruum: Suo dño stat
aut cadit. Noluit enim hominem
ab homine iudicari ex arbitrio suspi-¬
cionis uł etiã extra ordinario usur¬
pato iudicio. sed potius ex lege di. se¬
cundum ordinem ȩccłiȩ siue ultro con¬
fessum. siue accusatum. atq conuictũ.
Alioquin. illud cur dixit. siquis fr̃ no¬
minetur aut fornicator aut idolis ser¬
uiens & cȩtera. nisi quia eam nomina¬
tionem intelligi uoluit. quȩ fit in
qũequam cum sententia ordine iudi¬
ciario atq integritate ꝓfert᷑: Nam si
nominatio sufficit. multi damnandi
sunt innocentes quia sepe falso in
quoquam crimine nominatur. Non¬
ergo illi quos monemꝰ agere pęniten¬
tiã querant sibi comites ad suppliciũ.
nec gaudeant quia pluref inueniunt.
consilium. sed maliuolentię uanum
solatium. An forte attendunt multos
etiam in ipsis honoribus ȩccłiasticis
prepositoꝵ & ministroꝵ ñ congru-¬
enter uiurre sermonib & sacram̃tis

Expanded text:
dicas alienum servum? Suo domino stat, dicas alienum servum? Suo domino stat, aut cadit . Noluit enim hominem ab homine judicari ex arbitrio suspicionis, vel etiam extraordinario usurpato judicio: sed potius ex lege Dei secundum ordinem Ecclesiae, sive ultro confessum, sive accusatum atque convictum. Alioquin illud cur dixit, Si quis frater nominatur aut fornicator, aut idolis serviens, et caetera; nisi quia eam nominationem intelligi voluit quae fit in quemquam, cum sententia ordine judiciario atque integritate profertur? Nam si nominatio sufficit, multi damnandi sunt innocentes, quia saepe falso in quoquam crimine nominantur. ergo illi, quos monemus agere poenitentiam, quaerant sibi comites ad supplicium; nec gaudeant quia plures inveniunt. consilium, sed malevolentiae vanum solatium. An forte attendunt multos etiam in ipsis honoribus ecclesiasticis praepositorum et ministrorum non congruenter vivere sermonibus et Sacramentis,