comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescat inore sapientis Et inꝓu̾¬
biis legit᷑ qͥa ds̃ thesaurizat dili¬
gentib se salutẽ:. Et ysaias ꝓpħ̃a
dicit: In thesauris salus nr̃a: ibi sa
qͣs intelligere nolunt. eligunt ex
eis asꝑa quȩ ibi legunt᷑ ad cõmen¬
dandã seueritatẽ dĩ: ⁊ de litteris ȩ¬
uangłicis atq apłicis lenia. quȩ
gerunt horrorẽ. inde quert̃ fauo¬
rẽ: qͣsi difficile sit. ut qͥsquã simi¬
lit̾ blasphemꝰ atq impiꝰ ⁊ eo modo
adu̾setur nouo testam̃to quo iste
ueteri: carpens de ueteri quibꝰ ibi
qͥbꝰ ibi cõm̃dat᷑ dĩ seueritas. ⁊ elamet
inuidiosus. atq uenenosus. iste mi
nec inet̾num in dignabit᷑: qͥ ñ scdm
peccata nr̃a fecit nobis. neq scdm
iniqͥtates nr̃as retribuit nobis: sed
qͣntũ distat oriens ab occidente:
longe fecit a nobis peccata nostra:
Qui sicut miserat᷑ pater filios: sic mi¬
seratur tim̃tes se: Qui dicit. nolo mor¬

Expanded text:
requiescat in ore sapientis . Et in Prrequiescat in ore sapientis . Et in Proverbiis legitur, quia Deus thesaurizat diligentibus se salutem ; et Isaias propheta dicit, In thesauris salus nostra: ibi sapquas intelligere nolunt, eligunt ex eis aspera quae ibi leguntur ad commendandam severitatem Dei; et de Litteris evangelicis atque apostolicis lenia quae igerunt horrorem, inde quaerunt favorem: quasi difficile sit ut quisquam similiter blasphemus atque impius eo modo adversetur Novo Testamento, quo iste Veteri, carpens de Vetere quibus ibiquibus ibi commendatur Dei severitas; et clamet invidiosus atque venenosus: Ecce qui neque in aeternum indignabitur; qui non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis; sed quantum distat oriens ab occidente, longe fecit a nobis peccata nostra; qui sicut miseratur pater filios, sic miseratur timentes se ; qui dicit, Nolo mor
Abbreviated transcription (Latin):
nemo cruciatib saltem moriendo
subtrahitur: ne inmoriente simul
etiã ipsa pena moriat᷑. Cur ñ hic dicit:
colendum ne istum. an potiꝰ execran¬
dum fugiendũq eẽ dicemꝰ: Antimet
de xp̃o ista dicere. ne ipsius ignis
ȩterni supliciũ ñ euadat quo ille
impios p̃parat mittere: ugnorat
miser hȩc dicendo de dõ ꝓpħarum:
de ipso se dicere cuiꝰ tam tremendã
seueritatem in euangłio formidat
draconũ. atq aspidum collectas di¬
cit ẽẽ ds̃ apud se. ⁊ signatas inthes¬
auris suis: reddendas intempore.
cũ lapsus fuerit pes eorum: igno.¬
rans thesauros hic appellatos occul¬
tas dispositiones dĩ: qui disponit
cordis tui. ⁊cor impenitens. thesau¬
rizas tͥ iram indie irȩ. ⁊ reuelationis
rizat iram cor impenitens: nͥ apud
eum qui uiuos ẽ iudicaturus ⁊ mor¬
tuos: Neq enim nesciunt etiã illi
ueteres libri thesaurum desidera.¬
bilem. de quo ibi scͥptum ẽ: quod

Expanded text:
nemo cruciatibus saltem moriendo nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur non hic dicit: Colendumne istum an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? An timet de Christo ista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere; et ignorat miser haec dicendo de Deo Prophetarum, de ipso se dicere, cujus tam tremendam severitatem in Evangelio formidat draconum atque aspidum, collectas dicit esse Deus apud se, et signatas in thesauris suis, reddendas in tempore, cum lapsus fuerit pes eorum : ignorans thesauros hic appellatas occultas dispositiones Dei, qui disponit cordis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis rizat iram cor impoenitens, nisi apud eum qui vivos est judicaturus et mortuos? Neque enim nesciunt etiam illi veteres Libri thesaurum desiderabilem, de quo ibi scriptum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
iclamet ore aꝑto. ⁊ ocłis clausis. qͣsi
confessus sit ds̃ suã crudelitatẽ qͥa
dicit ꝑ ꝓpħam Exacuã sicut fulgur
gladium meũ: inebriabo sagitas
meas sanguine. gladiꝰ m̃s mandu¬
cabit carnes de sanguine uulnera¬
torũ. De quib u̾bis sic iste accusat
dm̃. uel ut semꝑ humanũ sangͥnẽ
esurientẽ quasi dixerit: In ebriabo
me sanguine: aut manducabo car-¬
nes. de sanguine uulneratorũ: Sed
quantũlibet hanc utilẽ dĩ cõmina¬
tionẽ. tanquã facinoris auidã: ⁊ut
dicit in sola crudelitate malis tan¬
tũmodo gloriantẽ. uanus ⁊ uesanꝰ
exhorreat: qͥd aut quantũ ualet uer¬
bis cõparata dicentis. discedite a me
maledicti in ignem ȩt̾nũ qͥ paratꝰ
ẽ diabolo ⁊ angłis eius: Ibi ñ san-¬
guine in ebriabunt᷑ sagittȩ: s ñ
saciabunt᷑ menbris omĩb flãmȩ:
Nec carnes gladius manducabit.
sensũ doloris eitius auferens mortu.¬
is. quam inferens uulneratis: Sed

Expanded text:
et clamet ore aperto et oculis clausis, quasi et clamet ore aperto et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem, quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit carnes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum, velut semper humanum sanguinem esurientem, quasi dixerit, Inebriabo me sanguine; aut, Manducabo carnes de sanguine vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudelitate malis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat; quid aut quantum valet, verbis comparata dicentis, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae; sed non satiabuntur membris omnibus flammae: nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis, quam inferens vulneratis; sed
Abbreviated transcription (Latin):
pietate ñ datur Unde ñ mirũ ẽ qd̾
tantȩ sterilitati uelut infructuosar̃
arborũ. ignis eterni suppliciũ p̃parat᷑
Si autẽ consulas hominẽ. ut de suo
respondeat tͥ: omis homo mendax:
Contẽpnit culpã: exaggerat penam:
Illã qͥppe ñ uidet mente carnali hãc
exhorret m̃te carnali Talis ẽ iste in
omĩum hominũ qui puniuntur
uel corripiunt᷑ in ueteri testam̃to.
longe mitiorib quã legunt᷑ in euan¬
gelio corporalib penis Qd̃ eñĩ dilu¬
uiũ cõparari ȩt̾nis ignib potest:
Quȩ cedes. quȩ uulnera: quȩ corporũ
mortes. cruciatib semptt̾nis: Nigin¬
ti quatuor milia cadentium. tanto
buecarum strepitu inflat insanus:
qͣsi ñ innumerabilia milia cotidie
moriantur toto orbe terrarum:
transitoria ista corporis mors ẽ. Qͥs
uͦ estimare possit. quot milia stabunt
ad sinistrã ex om̃ĩb gentib quȩ sẽ¬
pit̾nis dampnanda st̃ ignib: Eat iste.

Expanded text:
pietate non datur. Unde non mirum est quod pietate non datur. Unde non mirum est quod tantae sterilitati velut infructuosarum arborum, ignis aeterni supplicium praeparatur. Si autem consulas hominem, ut de suo respondeat tibi, omnis homo mendax , contemnit culpam, exaggerat poenam: illam quippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum, qui puniuntur vel corripiuntur in Vetere Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? 33. Eat iste
Abbreviated transcription (Latin):
carnalib in euangłio spiritalib pe¬
nis: ubi ⁊ hic fidelẽ: nulquã crude¬
lẽ: Qd illud. ñne si axp̃o linguam
reꝑiret alienã. in eumq blasphemã
⁊ qualis ẽ huiꝰ impia garrulitate dãp¬
nabilẽ acerbiꝰ lamariꝰ exagitaretur.
quã qd iste de obsonio sacrificii pre¬
gustato corporalẽ tẽporalẽq pena
ꝓ sacrilegio sic indignat᷑ ingestam.
uͥ uenturũ se dñs ⁊ ad sinistrã posi¬
tis gentib minat᷑ eẽ dicturũ. ite
in ignẽ ȩt̾nũ qui p̃paratꝰ ẽ diabolo
iangelis eiꝰ : huiꝰ tanti supplicii. que¬
re causã E suriui inqͥt ⁊ ñ dedistis
mͥ manducare: Ecce ꝓesca tẽporali ñ
ablata s ñ data. et̾nũ ⁊horrendum
suppliciũ cõminat᷑ Et recte. siconsu.¬
las ueritatẽ: ꝑparuũ ẽ enim qd̾ in
elemosinis dat᷑: S cũ pie dat᷑ et̾ nũ
inde meritũ cõparat᷑ Et ideo potiꝰ
quia paruũ est qd̾ datur: magna in¬

Expanded text:
carnalibus, in Evangelio spiritualibus poecarnalibus, in Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. 32. Quid illud? nonne si a Christo linguam reperiret alienam in eumque blasphemam, et qualis est hujus, impia garrulitate damnabilem, acerbius et amarius exagitaretur, quam quod iste de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temporalemque poenam pro sacrilegio sic indignatur ingestam; ubi venturum se Dominus, et ad sinistram positis gentibus minatur esse dicturum, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Hujus tanti supplicii quaeris causam? Esurivi, inquit, et non dedistis mihi manducare . Ecce pro esca temporali, non ablata, sed non data, aeternum et horrendum supplicium comminatur. Et recte, si consulas veritatem. Perparvum est enim quod in eleemosynis datur; sed cum pie datur, aeternum inde meritum comparatur. Et ideo potius quia parvum est quod datur, magna im
Abbreviated transcription (Latin):
ante didiscerant. s qd̃ ipse docebat
ꝑfectiꝰ ẽẽ contestans: audistis inqͥt
qd dictum ẽ. ñ occides: Qui aut occi¬
derit: reus erit iuditio: Ego autẽ
dico uobis qui eũq iratꝰ fuerit fr̃i¬
suo. reus erit iuditio: Q aut̃ dixerit
racha: reꝰ erit concilio: Qui aut̃ dix̾it
fatue. reꝰ erit gehennȩ ignis Quid
tã paruũ inpeccatis. quã fñ dicere
tatue: Qͥd tã magnũ insupliciis quã
gehenne ignis: Si in lege uel ꝓpħtis
iste inuenisset aliquẽ. qm̃ dixisset
fr̃i suo fatue. lapidari iussũ fuisse
diuinitꝰ: quantȩ dm̃ crudelitatis
argueret: Qͥs ñ autẽ ñ dico lapida¬
ri suꝑ singulos artus. imo ꝑsingu¬
la corporis frusta paulatĩ atq minu¬
tatim uiuens ⁊ sentiens dilaniari
consumiq maluisset: quã gehennȩ
ignib mancipari : Absit tam̃ ut
crudeliorẽ qͥsquã dicat euangłii
dm̃ qualegis dm̃: intelligens utriꝰq
ẽẽ unũ ⁊ eundẽ dm̃: in lege t̾rentẽ

Expanded text:
ante dedicerant, sed quod ipse docebat, ante dedicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans. Audistis, inquit, quia dictum est: Non occides; qui autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobis: Quicumque iratus fuerit frsuo, reus erit judicio; qui autem dixerit, Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege vel Prophetis iste invenisset aliquem, quoniam dixisset fratri suo, Fatue, lapidari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem
Abbreviated transcription (Latin):
dicet: Non beuẽ culpã significat ue¬
stẽ ñ habuisse nuptialẽ: qm̃ ista par¬
ua. magnarũ signa st̃ rerũ: Sic gͦ et
sacrificia uisibilia. cum sint in terre¬
nis reb exigua: magnarũ qm̃ diui¬
narũ signa s̃ rerũ: in qͥb filii sac̾do¬
tis seipsi dõ cuiꝰ honor insacrificiis
attendit᷑ preferebant: Non aut̃ ille
conuiua se p̾tulit sponso: s tantũ
ñ congruit qͥ nuptialẽ tunicã ñ
habebat: Uerũtam̃ int̾ ipsas penaᷤ
qͥb utrũq uindicatũ ẽ ille quid
discet aduertit: quãq incõparabi¬
lit̾ ista illã uincat intelligit. qui
corporalib. tẽporalib spiritalia et
septt̾na p̃ponit: Uer̃ qͥd opus ẽ de
misticis significantib sacrificiorũ
uestisq nuptialis inconuenientẽ
carnalib sensib uelle inculcare
sermonẽ: Ecce qd̃ ẽ manifestius:
ꝓferamꝰ:. Euangłium legi ueteri cõ¬
parans dñs. ⁊ ñ illud malũ qd̃ hoĩes

Expanded text:
dicet, Non levem culpam significat, vedicet, Non levem culpam significat, vestem non habuisse nuptialem, quoniam ista parva magnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum et divinarum signa sunt rerum: in quibus filii sacerdotis se ipsi Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso; sed tantum non congruit, quia nuptialem tunicam non habebat. Verumtamquibus utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat, intelligit qui corporalibus et temporalibus spiritalia et sempiterna praeponit. Verum quid opus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus. Evangelium legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines
Abbreviated transcription (Latin):
U dĩ timorẽ potuer̃t augere uictu¬
ri ꝑeorũ mortes: qͥ fuerant ⁊ si se
nescirent post ñ longa tẽporũ spa¬
tia morituri. Mortib qͥppe corpo¬
rum legimꝰ alios etiã mortuos ꝓpt̾
ñ sua s aliena peccata: uͥ magis est
indolore cordis plaga uiuentium.
quã in resolutione carnis pena mo¬
rientiũ: uͥ animȩ de corporib exe-¬
untes suas causas habent. uel ma¬
las uel bonas: ñ ꝓpt̾ea grauatȩ qͥa
exutȩ: Animarũ uͦ morte: alius ꝓ
alia plectit᷑ nemo S hoc dicoꝰ. qͣn¬
tũ existimet iste fuisse peccatum.
qd inconuiuio nuptiali inuentꝰ
ẽ homo ñ habens uestẽ nuptialẽ:
puto si humana consideratione is¬
ta metiant᷑: huic aliquantulum
sufficere debuit erubescere. ⁊ ut
plurimũ inuitantis indignatio
ꝓtenderet᷑ uestẽ mutare cõpelli:
itam̃ dictũ ẽ. ligate illi manus ꝙ
pedes ⁊ pictte eum intenebras exterio¬
res: ibi erit fletꝰ istridor dentiũ: Sed

Expanded text:
ubi Dei timorem potuerunt augere victuubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes qui fuerant, et, si se nescirent post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos propter non sua, sed aliena peccata . Ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione carnis poena morientium; ubi animae de corporibus exeuntes suas causas habent vel malas vel bonas, non propterea gravatae quia exutae; animarum vero morte alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, Quod in convivio nuptiali inventus est homo non habens vestem nuptialem. Puto, si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere, et, ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem mutare compelli. Et tamen dictum est: Ligatpedes, et projicite eum in tenebras exteriores; ibi erit fietus et stridor dentium . Sed
Abbreviated transcription (Latin):
mis ꝑpetuis gehennarũ: Ait eñi
litatis arguendꝰ. qͥa ꝓpt̾ leuissimaᷤͤ
causas uel etiã erubescendas. penã
mortis uel corporalis inflixit: qd̃
dauid ppłm numerasset. qd̾ infan¬
tes sicut iste dicit filii heli sac̾do¬
tis. de ollis uel cacabis dõ p̃paratis
aliqͥd degustassent: Quã rem nõ
disputo quantũ ⁊ quã ꝑnitiosũ
elationis uitiũ tam sc̃o uiro. ut
uellet dĩ ppłm numerare subrep¬
serit: eorũq mortib ñ eternis. s iã
iãq humana conditione uenturiᷤᷤ
⁊ celerit̾ transituris flagellatur:
quorũ fuerat multitudine inflatꝰ:
slec dico filios heli ñ fuisse infantes
ut iste loqͥtur. nesciens qͥd loquat᷑.
s eiꝰ etatis qua possent ⁊ deberent
ꝓ sacrilego ausu quo se dño dõ in
sacrificiis p̃ferebant digna coertio¬
ne cohiberi: Qd̃ neglectũ ds̃ ĩ sibi
consulens. s ppło cui religionis pie¬
tas ꝓfuisset: bello etiã uindicauit:

Expanded text:
mis perpetuis gehennarum. At enim prmis perpetuis gehennarum. At enim prlitatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas poenam mortis vel corporalis inflixit, quod David populum numerasset, quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sacerdotis de ollis vel cacabis Deo praeparatis aliquid degustassent: qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut velle Dei populum numerare subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, sed jam humana conditione venturis, et celeriter transituris, fuerit flagellatus, quorum fuerat multitudine inflatus . Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur, sed ejus aetatis qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohibere ; quod neglectum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit,
Abbreviated transcription (Latin):
sensib ⁊aliqͥd se agere putat. cal¬
ces adu̾sus stimulũ iaciendo: ut
cũ de morte carnis accusat. dĩ ꝓui¬
dentiã: morte cordis mittatur in.
gehennã Quis autẽ utriꝰlibet
sexus homo. ñ mallet gladio tru¬
cidari. etiã illo mͦ quo trucidauit
lac̾dos finees fornicarios. in ipso
cõplexii nefariȩ uoluptatis terri¬
bile constituens adu̾sus execran¬
das libidines ultionis exemplũ.
inquam ñ mallet tali genere mor.¬
tis interfici: Quis ñ postremo igne
consumi. uel ferinis morsib ꝑ ipsa
pudenda laniari: quã mitti inge
niat. ut post corporis mortẽ tran¬
sitoriã sequat gehennȩ sine fine
supliciũ: nͥ qͥa testam̃ti utriꝰq unꝰ
u̾sus huiꝰ impietatẽ. quãtulibet
exaggeret bella. cedes. uulnera. fu¬
nera. sanguinẽ. longe incõparabilit
dõ nr̃o. dm̃ se habere mitiorẽ lon¬
ge scilicet ⁊ mitiꝰ punientẽ tran¬
sitoriis mortib corpora: quã flã¬

Expanded text:
sensibus, et aliquid se agere putat, calsensibus, et aliquid se agere putat, calces adversus stimulum jaciendo: ut cum de morte carnis accusat Dei providentiam, morte cordis mittatur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, inquam, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in geniat, ut post corporis interitum transitorium, sequatur in gehenna sine fine supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus versus hujus impietatem, quantumlibet exaggeret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomparabiliter Deo nostro Deum se habere mitiorem: longe scilicet mitius punientem transituris mortibus corporum, quam flam
Abbreviated transcription (Latin):
mo suo quisq parceret. ferro peri¬
mens impios Neq enim et dñs
iħs ñ dixit. eos autẽ qui noluert̃
me regnare sͥ: adducite ⁊ interfi¬
cite coram me. Ubi ꝓfecto quia
mortẽ significat animarũ: ma¬
gis ẽ. utiq illa fidelibꝰ horrenda
⁊ metuenda. quam corporum:
Unde idem dñs dicit. Nolite time¬
re eos qui occidunt corpꝰ. animã
autẽ ñ possunt occidere: s potiꝰ
eum timete. qͥ potest corpus et
animam ꝑdere ingehennam:
huiꝰ generis mortes ꝑ quas animȩ
mittunt᷑ ingehennã. si quis fideli
mente ut dignũ ẽ cogitau̾it: ual¬
de uilit̾ estimabit qualibet ingen¬
tissimã stragẽ ⁊ sanguinis fluui¬
os mortaliũ corporũ: ⁊ quomͦ eñq
qͣndocũq moriturorũ Quas cedes
iste exaggerans. ⁊ scolastica uani-¬
tate describens. ad blasphemandũ
dm̃ qͥ talib mortib eos quib huiꝰ¬
modi terror utilis fuerat flagella.¬
bat horrorẽ incutit mortalibus

Expanded text:
mo suo quisque parceret, ferro perimo suo quisque parceret, ferro perimens impios . Neque enim et Dominus Jesus non dixit: Eos autem qui noluerunt me regnare sibi, adducite, et interficite coram me . Ubi profecto, quia mortem significat animarum, magis est utique illa fidelibus horrenda et metuenda quam corporum. Unde idem Dominus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed potius eumperdere in gehennam . 29. Hujus generis mortes, per quas animae mittuntur in gehennam, si quis fideli mente, ut dignum est, cogitaverit, valde viliter aestimabit quamlibet ingentissimam stragem et sanguinis fluvios mortalium corporum, quomodocumque quandocumque moriturorum. Quas caedes iste exaggerans, et scholastica vanitate describens, ad blasphemandum Deum, qui talibus mortibus eos quibus hujusmodi terror utilis fuerat, flagellabat, horrorem incutit mortalibus
Abbreviated transcription (Latin):
bibebant. nouellabant. edificabãt.
nubebant. uxores ducebant. uenit
diluuium ⁊ꝑdidit om̃s. sic erit
et auentus filii hominis hoc et
de obduratione cordis pharaonis
Neq enĩ noui testam̃ti litterȩ non
dicunt de quibꝰdam: tradidit il¬
los ds̃ inreꝓbam mentem. ut fa¬
ciant que non conueniant: hoc
de sp̃u mendaci quẽ ds̃ qui bene
utitur etiam malis iustissimo
iuditio ad impiũ regẽ decipien¬
dum misit: sicut micheas ꝓpħa
sͥ inuisione ꝓphetica demonstra¬
tum ẽẽ testatur: Neq enim du¬
bitauit tale aliquid dicere apłs
paulus. cum se sciret uerissime
dicere: uͥ ait: Mittet illis deus
oꝑationẽ erroris. ut credant men¬
datio: ⁊ iudicentur om̃s qui ñ
crediderunt ueritati s consense¬
runt iniqͥtati: Hoc de facto ꝑ mo-¬
ysen. cui ds̃ dixit: Accipe omnes
duces ppłi ⁊ uictima illos dño
contra solem: hoc ẽ inmanifesto
ꝑdiem:. Uel quod factum idolum.
moy ses ita uindicauit: ut nec ꝓri.¬

Expanded text:
bibebant, novellabant, aedificabant, bibebant, novellabant, aedificabant, nubebant, uxores ducebant; venit diluvium et perdidit omnes: sic erit et adventus Filii hominis . Hoc et de obduratione cordis Pharaonis. Neque enim Novi Testamenti litterae non dicunt de quibusdam: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Hoc de spiritu mendaci, quem Deus, qui bene utitur etiam malis, justissimo judicio ad impium regem decipiendum misit, sicut Michaeas propheta sibi in visione prophetica demonstratum esse testatur . Neque enim dubitavit tale aliquid dicere apostolus Paulus, cum se sciret verissime dicere, ubi ait: Mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati . Hoc de facto per Moysen, cui Deus dixit, Accipe omnes duces populi, et victima illos Domino contra solem : hoc est, in manifesto per diem. Vel quod factum idolum Moyses ita vindicavit, ut nec proxi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim pater sine filio uel tunc
fecit. uel uiquã facit : Sigͦ salu¬
briter ñ solum bonitatẽ dei sc̃a
eodem loco utrumq cõmemorat
dicens. uides gͦ bonitatẽ ⁊ seuerita¬
tem dĩ: quid ẽ quod iste insanus
⁊ preceps cum xp̃ianum se ẽẽ iac¬
tet. hoc reprehendit indõ ꝓpharũ.
idem deus ẽ ⁊ illorum ⁊ istorum:
Qd̾ autẽ de isto cõmemoraui. quem
pigrum seruum misit intenebraᷤᷤ
exteriores. seueritas dĩ. uͥ nec futuro¬
rum ds̃ nescius dicitur. qͥa tali pecu¬
niã suã credidit. nec impotens. qui¬
aut bene ageret. ñ ipse rexit. ipse
correxit. nec emulus ac malitiosus.
qd̾ aluce separatum intenebras
misit: hoc de omnibꝰ penis homi¬
num quȩ leguntur inꝓpheticis
libris inflicte fuisse peccantibus.
debet fidelis lector aduertere: hoc
gͦ etiam de diluuio: Neq enim dñs
iħs ñ tale aliquid futurum in suo
ꝓnuntiauit aduentu quando ait.
sicut in diebus noe manducabãt.

Expanded text:
Quid enim Pater sine Filio vel tunc Quid enim Pater sine Filio vel tunc fecit, vel unquam facit? Si ergo salubriter, non solum bonitatem, verum eteodem loco utrumque commemorat dicens, Vides ergo bonitatem et severitatem Dei : quid est quod iste insanus et praeceps, cum christianum esse se jactet, hoc reprehendit in Deo Prophetaidem Deus est et illorum, et istorum? 28. Quod autem de illo commemoravi, quem pigrum servum misit in tenebras exteriores severitas Dei, ubi nec futurorum improvidus dicitur quia tali pecuniam suam credidit, nec impotens quia ut bene ageret non ipse rexit, ipse correxit, nec aemulus ac malitiosus quod a luce separatum in tenebras misit: hoc de omnibus poenis hominum, quae leguntur in propheticis Libris inflictae fuisse peccantibus, debet fidelis lector advertere. Hoc ergo etiam de diluvio. Neque enim Dominus Jesus non tale aliquid futurum in suo praenuntiavit adventu, quando ait: Sicut in diebus Noe manducabant,
Abbreviated transcription (Latin):
quod magnoꝑe cogitauit potest.
⁊ illud tercium ad maledictum se
conu̾tisse suꝑatum qm̃ dixit. li¬
gate illi manus ⁊ pedes ⁊ proicite
eum intenebras exteriores. sicut
de adam dictum ẽ. ut a ligno ui¬
tȩ separatus morte etiam corporiᷤ
plecteretur: Huic enim diserto:
deficientis maledictum uidetur.
spiritali pecunia iñ potuit quod
cupiebat efficere: Dicat emulum
ac maliciosum. quod seruo suo in¬
uderit lucem ac salutem. quem
ꝓhici iussit in tenebras: ubi esset
fletus ⁊ stridor dentium: Si autẽ
de xp̃o ista ñ dicit. ne hoc modo se
indicet ñ ẽẽ xp̃ianum: cur audet
dicere de hominis conditore ⁊ pec¬
cati merito dãpnatore. quod non
audet dicere de hominis redemp.¬
tore ⁊ si eius precepta contempserit.
pena eternȩ mortis ultore. eodem
ipso scilicet: Nam inquem alium
nͥ in xp̃m. hȩc maledicta nesciens
iste iaculatur: quandoquidem
ille ait. sicrederetis moysi. crede¬
retis ⁊mͥ. de me enim ille scripsit:

Expanded text:
quod magnopere cogitavit. Potest quod magnopere cogitavit. Potest et illud tertium, ad maledictum se convertisse superatum, quoniam dixit, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores : sicut de Adam dictum est, ut a ligno vitae separatus morte etiam corporis plecteretur . Huic enim homini diserto, deficientis maledictum, videtur pspirituali pecunia non potuit quod cupiebat efficere: dicat aemulum ac malitiosum, quod servo suo inviderit lucem ac salutem, quem projici jussit in tenebras, ubi esset fletus et stridor dentium. Si autem de Christo ista non dicit, ne hoc modo se indicet non esse christianum; cur audet dicere de hominis conditore et peccati merito damnatore, quod non audet dicere de hominis redemptore, et si ejus praecepta contempserit, poena aeternae mortis ultore, eodem ipso scilicet? Nam in quem alium nisi in Christum haec maledicta nesciens iste jaculatur? quandoquidem ille ait, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit .
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fidelissime confessionis. latro.¬
nis animȩ credentis in xp̃m. le¬
geremus paradysum eodem die
fuisse concessum: Amen in qͥt
dico tͥ: hodie mecũ eris in para¬
diso: E sse autẽ ibi cum xp̃o hoc
ẽ ẽẽ cum uite ligno: Ipse ẽ qͥppe
quo uelut acute ut sibi uidetur
irridet. pͥmo dm̃ ñ p̃scisse quod
contigit. deinde implere ñ ualuis.¬
se qd̃ magnoꝑe cogitauit. tercio
ad maledictum se conu̾tisse suꝑa¬
tum: Inde scit dm̃ ñ prescisse qd̾
contigit: an quia contigit: Quin¬
immo si ñ contigisset nullomodo
id p̃scisset futurum: qͥa ñ erat fu¬
p̃scisse. quia si p̾scisset ne contin¬
geret ꝓuidisset: potest hoc ⁊ de
xp̃o dicere. qui talentum dedit
homini nichil adquisituro. qd̾
ꝓptea utiq dederat ut eiꝰ augeret᷑
pecunia. quicquid ẽ quod illa sig.¬
nificat: Ergo quia contigit ut
ille sua pigritia ñ adquireret: hoc
ñ p̾scnuit ille qui dedit: Dicere
etiã ñ implesse de hoc lucro xp̃m.

Expanded text:
et fidelissimae confessionis, latroet fidelissimae confessionis, latronis animae credentis in Christum legeremus paradisum eodem die fuisse concessum: Amen, inquit, dico tibi, hodie mecum eris in paradiso . Esse autem ibi cum Christo, hoc est esse cum vitae ligno. Ipse est quippe quod velut acute, ut sibi videtur, irridet? Primo, Deum non praescisse quod contigit: deinde, implere non valuisse quod magnopere cogitavit: tertio, ad maledictum se convertisse superatum. Unde scit Deum non praescisse quod contigit? An quia contigit? Quinimo si non contigisset, nullo modo id praescisset futurum, quia non erat fupraescisse, quia si praescisset, ne contingeret providisset: potest hoc et de Christo dicere, qui talentum dedit homini nihil acquisituro; quod propterea utique dederat, ut ejus augeretur pecunia, quidquid est quod illa significat. Ergo quia contigit ut ille sua pigritia nihil acquireret, hoc non praescivit ille qui dedit? dicere etiam potest, non implesse de hoc lucro Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa nunquã ex ipso initium
sũpserit. Quasi optauerit ei ds̃
mortem sicut homo homini: ac
ñdĩ uerba ad sententiã ꝑtinent
punientis. ñ ad iram maledicen¬
tis: Punire autẽ morte corporali
fuit. auttȩ arbore separare: cum
fuisset spiritaliter mortuus ani¬
mo. utiq separatus abalimento
sapientiȩ: Ds̃ itaq quid ei conti¬
gisset inanimo significare uolu¬
it separando eum a ligno uitȩ
quo significabatur sapientia S
ista inquit arbor quȩ inparadiso
uitȩ fructus ferebat. cui ꝓderat :
cui nͥ illis pͥmis hominib mascu¬
lo ⁊ femine qui inparadiso fuerãt
constituti: Deinde istis de parady¬
so pro merito suȩ iniqͥtatis eiectis.
mansit ad memoriam significan¬
dȩ spiritalis arboris uite: quod ẽ
ut diximꝰ ipsa sapientia. beatarũ
cibus inmutabilis animarum:
Utrum autẽ illo cibo nunc uescat᷑
aliquis. nͥ forte enoch ⁊ helias: ñ
temere asseuerandum puto: lig.
torum: ñ pro munere pietatis.

Expanded text:
ipsa nunquam ex ipso initium ipsa nunquam ex ipso initium sumpserit? Quasi optaverit ei Deus mortem, sicut homo homini: ac non Dei verba ad sententiam pertineant punientis, non ad iram maledicentis. Punire autem morte corporali, fuit a vitae arbore separare, cum jam fuisset spiritualiter mortuus, animo utique separatus ab alimento sapientiae. Deus itaque quid ei contigisset in animo, significare voluit, separando eum a ligno vitae, quo significabatur sapientia. 26. Sed ista, inquit, arbor quae in paradiso vitae fructus ferebat, cui proderat? Cui, nisi illis primis hominibus, masculo et feminae, qui in paradiso fuerant constituti? Deinde istis de paradiso pro merito suae iniquitatis ejectis mansit ad memoriam significandae spiritualis arboris vitae: quod est, ut diximus, ipsa sapientia, beatarum cibus immutabilis animarum. Utrum autem illo cibo vescatur nunc aliquis, nisi forte Enoch et Elias, non temere asseverandum puto: lignotorum, non pro munere pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
de gr̃a lignum uitȩ plantatum
inparadiso. ut fructu suo mori
hominem nec corpore sineret:
Od gͦ inde separatus traditus ẽ mor¬
ti consumendꝰ etate. qd̾ neqͣquam
illi accidisset: si semꝑ eodem cibo
frueretur: significatum ẽ. quod
pͥus ab spiritali uite ligno ꝓpter
peccatum anima eius exclusa ẽ:
uita quadam morte sua interiore
iam mortua. Nam de sapientia
scͥptum ẽ: lignum uitȩ ẽ. amplec.¬
tentib eam: Qd̃ iste ñ intelligenᷤͤᷤ
ait: Quatenꝰ gͦ ante maledictum
imnmortalis homo ꝑpetuo uiuere
poterat. qui ñdum ex ista arbore
cibum sumpserat: Quasi aliquis
ei dixerit. aut in illo libro aliquis
legerit. qd̾ ñdum adam sũpserat
ex cibo arboris uitȩ: quin potius
intelligendum ẽ. qm̃ inde illi uita
incorpore ꝑpetua supetebat: ne
uetustate consumeret᷑ etatis: Ad
hoc inde ꝓhibitus: ut ex peccati
pena iam illi eẽt necessitas mor¬
tis: Quomodo inquit ex dĩ ma¬
ledicto mori ceperit: cum uita

Expanded text:
dae gratia lignum vitae in dae gratia lignum vitae in paradiso fructu suo mori hominem nec corpore sineret. Quod ergo inde separatus traditus est morti, consumendus aetate, quod nequaquam illi accidisset, si semper eodem cibo frueretur, significatum est quod prius ab spirituali vitae ligno propter peccatum anima ejus exclusa est, et ita quadam sua interiore morte jam mortua. Nam de sapientia scriptum est: Lignum vitae est amplectentibus eam . Quod iste non intelligens ait: Quatenus immortalis homo perpetuo vivere poterat, qui nondum ex ista arbore cibum sumpserat, quasi aliquis ei dixerit, aut in illo libro alicubi legerit, quod nondum Adam sumpserat ex cibo arboris vitae; quin potius intelligendus est, quoniam inde illi vita in corpore perpetua suppetebat, ne vetustate consumeretur aetatis, ad hoc inde prohibitus, ut ex peccati poena jam illi esset necessitas mortis. 25. Quomodo, inquit, ex Dei maledicto mori coeperit, cum vita
Abbreviated transcription (Latin):
iambo sunt uicti. recedentes ab
eo qui ñ potest uinci Nquo utiq
qui plus recedit. plus uincitur.
qͥa tanto ẽ inferior. quanto dete.¬
rior. Et ideo necesse ẽ. ut qͥ malũ
alterius pͥus inferendo uincere
uidetur: amplius ipse bonum
amtitendo uincatur: Nec fieri
potest ut eisit locus melior: cũ causa
sit peior Et qd ad tempꝰ preualuisse
uisus ẽ diabolus homine suꝑato:
etiã sic ineternum uictus ẽ homi¬
ne reparato: Nec dĩ confitentis uer¬
ba sunt. s potiꝰ exꝓbrantis. ecce adã
factus ẽ. tanquã unꝰ ex nobis. sicut
Utiq a contrario uult intelligi si
ad sit ꝓnuntiator doctus: ñ calũp.¬
niator indoctus: Porro autẽ eui
displicet peccator ꝓhibitus alig¬
no uite quid nͥ inpune uult ma¬
le uiuere: Nec magnum erat deo
⁊ alio quolibet modo uitam subtͣ¬
here homini: quem uiuere nolu¬
isset: S qm̃ rationales animȩ de
sapientia uiuunt. quarũ mors
ẽ insipientia: huiꝰ rei significan¬

Expanded text:
et ambo sunt victi, recedendo ab et ambo sunt victi, recedendo ab eo qui non potest vinci. A quo utique qui plus recedit, plus vincitur; quia tanto est inferior, quanto deterior. Et ideo necesse est, ut qui malum alteri prius inferendo vincere videtur, amplius ipse bonum amittendo vincatur: nec fieri potest ut ei sit locus melior, cum causa sit pejor. Et quod ad tempus praevaluisse visus est diabolus homine superato, etiam sic in aeternum victus est homine reparato. Nec Dei confitentis verba sunt, sed potius exprobrantis: Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis . Sicututique a contrario vult intelligi, si adsit pronuntiator doctus, non calumniator indoctus. 24. Porro autem, cui displicet peccator prohibitus a ligno vitae, quid nisi impune vult male vivere? Nec magnum erat Deo, et alio quolibet modo vitam subtrahere homini quem vivere noluisset: sed quoniam rationales animae de sapientia vivunt, quarum mors est insipientia, hujus rei significan
Abbreviated transcription (Latin):
mã uiuã: s tunc accepisse sp̃msc̃m
datur. unde nẽ longum ẽ dispu¬
tare: animã tam̃ ñee̾ partem dĩ.
nec de substantia ⁊ natura eius
creatã siue prolatã. s ex nicbilo
factam. dubitare fas ñ ẽ Non
quã ds̃: quia p̾ualuit decipere
hominẽ quẽ fecerat ds̃: Nullo
exaltato corde recessisset a dõ: ue¬
ra quippe qm̃ diuina ẽ illa sentẽ¬
tia ante ruinam exaltatur cor:
iuͥ contra dm̃ exaltatur: ibi ab
illo deseritur. ⁊ in se tenebratur.
Quid autẽ mirum si dum tenebrat᷑.
nescit quid sequatur: qm̃ ñ a serp.¬
so lumen ẽ. s abillo qui ẽ lumen
illuminatur: Qd gͦ ds̃ semꝑ in¬
uictꝰ sit. etiã homo ostendit: quia
uictus ñ fuisset. si ab inuicto ñ
recessisset Quomͦ ẽ autẽ uictor
hominis deceptor: cum asemet¬
ipso sit etiam ipse deceptus: In
de ulle qui decepit ⁊ ille quem
decepit ambo decepti sunt rece.¬
dendo ab eo qui ñ potest decipi:

Expanded text:
mam vivam; sed tunc accepisse Spiritum smam vivam; sed tunc accepisse Spiritum sdatur, unde nunc longum est disputare; animam tamen non esse partem Dei, nec de substantia et natura ejus creatam sive prolatam, sed ex nihilo factam, dubitare fas non est. CAquam Deus, quia praevaluit decipere hominem quem fecerat Deus . Nullexaltato corde recessisset a Deo. Vera quippe, quoniam divina est, illa sententia: Ante ruinam exaltatur cor . Et ubi contra Deum exaltatur, ibi ab illo deseritur, et in se tenebratur. Quid autem mirum, si dum tenebratur, nescit quid sequatur: quoniam non a se ipso lumen est, sed ab illo qui est lumen, illuminatur? Quod ergo Deus semper invictus sit, etiam homo victus ostendit: quia victus non fuisset, si ab invicto non recessisset. Quomodo est autem victor hominis deceptor, cum a semetipso sit etiam ipse deceptus? Unde et ille qui decepit, et ille quem decepit, ambo decepti sunt, recedendo ab eo qui non potest decipi;
Abbreviated transcription (Latin):
ut eam sci eius posteri custodirẽt
penas inobedientiȩ ꝑsoluisset:
nec uoluit. quod ñpotuit: Hoc
enim uoluit. ut aut obediens
homo ẽẽt: aut in obediens inpu¬
ne ñ e̾ẽt: Nec infructuose uoluit
quod homo ñ fuerat seruaturus
iubere: qͥa pena contemptoris. do.¬
cuit alios obedire: Nec in homine
pars dei restitit dõ: qͥa si hominiᷤᷤ
anima pars dĩ ẽẽt: nec a seipsa nec
ab aliquo decipi. nec ad aliquid
male faciendum. siue patiendũ
ulla necessitate cõpelli: nec in me¬
liꝰ uel deteriꝰ mutari omĩno potu.¬
isset flatꝰ autẽ ille dĩ qͥ hominem
animauit. factus ẽ ab ipso ñ de ip¬
so: qͥa nec hominis flatus hominis
pars ẽ: nec homo eum facit de se
ipso: s exaerio alitu sumpto et
effuso: Ds̃ uero potuit ⁊ de ni¬
chilo: ⁊ uiuum rationabilemq
qd ñ potest homo Quamuis ñ¬
nulli existiment ñ nc̃ animatũ
pͥmũ hominẽ quando ds̃ in eius
faciem sufflauit. ⁊ factus ẽ in ani¬

Expanded text:
ut eam sancti ejus posteri custodirent, ut eam sancti ejus posteri custodirent, poenas inobedientiae persolvisset. Nec voluit quod non potuit: hoc enim voluit, ut aut obediens homo esset, aut inobediens impune non esset. Nec infructuose voluit, quod homo non fuerat servaturus, jubere: quia poena contemptoris docuit alios obedire. Nec in homine pars Dei restitit Deo: quia si hominis anima pars Dei esset, nec a seipsa, nec ab aliquo decipi, nec ad aliquid maleficiendum, sive patiendum ulla necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino potuisset. Flatus autem ille Dei qui hominem animavit factus est ab ipso, non de ipso: quia nec hominis flatus, hominis pars est; nec homo eum facit de se ipso, sed ex aerio halitu sumpto et effuso: Deus vero potuit et de nihilo, et vivum rationalemque, quod non potest homo. Quamvis nonnulli existiment non tunc animatum primum hominem, quando Deus in ejus faciem sufflavit, et factus est in ani
Abbreviated transcription (Latin):
dispolitionib dĩ. qui ⁊ malis bene
i ꝑuersis recte utitur: ide huma¬
no genere iuste ac mertto damp¬
nato. familia sc̃am atq numerosã
ñ eiꝰ merito. s gr̃a sua factã in eternũ
regnum se translaturum ẽẽ testa.
tur: Quȩ cum ita sint: nec ds̃ oc¬
cultare debuit lignum: qd̃ ꝓpter
consecuturã hominis miseriã.
si ex illo contra ꝓhibitionẽ usur¬
pato dinosceret aquo bono ceci¬
disset. ⁊ in quod malum incidis¬
set: appellauit lignum dinoscen.¬
tiȩ boni ⁊ mali. Cur enĩ occulta.¬
ret de quo mandatũ dabat: et ꝑ
qd̃ obedientiam cõmendabat :
EN ec ignarus fuit hominẽ pecca¬
turũ: s simul etiam quid iusti
iboni fuerat ⁊ de peccante factu.¬
rus sũma utiq diuinitate p̾sci¬
uit: Nec instuit quod obẽẽt si
homo sibi obẽe noluisset s potiꝰ
instituit qd̾ ꝓdee̾t: quia homo ñ
sine mercede bõna obedientiam
custodisset ⁊ ñ sine utili exemplo:

Expanded text:
dispositionibus Dei, qui et malis bene dispositionibus Dei, qui et malis bene et perversis recte utitur, et de humano genere juste meritoque damnato familiam sanctam atque numerosam, non ejus merito, sed gratia sua factam, in aeternum regnum se translaturum esse testatur. 21. Quae cum ita sint, nec Deus occultare debuit lignum, quod propter consecuturam hominis miseriam, si ex illo contra prohibitionem usurpato dignosceret a quo bono decidisset, et in quod malum incidisset, appellavit lignum dignoscentiae boni et mali. Cur enim occultaret de quo mandatum dabat, et per quod obedientiam commendabat? Nec ignarus fuit hominem peccaturum: sed simul etiam, quid justi et boni fuerat et de peccante facturus, summa utique divinitate praescivit. Nec instituit quod obesset, si homo sibi obesse noluisset: sed potius instituit quod prodesset; quia homo non sine bona mercede obedientiam custodisset, et non sine utili exemplo,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝑ inobedientiã peccauert̃. Qͥb autẽ
uidetur sic hominẽ fieri debuis.¬
se ut peccare nollet: ñ eis displice¬
at sic ẽẽ factum. ut ñ posset pec¬
care. si nollet. Nunqͥd eñi si meli¬
or e̾ẽt qui ñ posset peccare: ideo ñ
bene factus ẽ qui posset ⁊ ñ pecca¬
re: An uero usq adeo desipiendũ
ẽ ut homo uideat meliꝰ aliquid
fieri debuisse: et hoc dm̃ uidisse
ñ puter Aut putet uidisse. et
credat facere noluisse: aut uoluis¬
se quidem. s minime potuisse:
Auertat hoc ds̃ a cordib piorum:
Si gͦ ratio recta demonstrat. ratio¬
nalẽ creaturã illã eẽ meliorẽ. quȩ
nulla inobedientia deserit dm̃.
quam istã que ita deseruit: sciat
qͥsquis hoc sapit. nec illã de esse
cȩlestib quȩ nunquã deserit dm̃:
nec istam ita e̾ẽ factam. ut aliqua
necessitate deserere cogeret᷑ dm̃:
⁊ qͥa uoluntate deseruit. nichil
ex hoc diminitũ sapientissimis

Expanded text:
tum, per inobedientiam peccaverunt. 20. Quibus autem tum, per inobedientiam peccaverunt. 20. Quibus autem videtur sic hominem fieri debuisse, ut peccare nollet; non eis displiceat sic esse factum, ut non posset peccare si nollet. Numquid enim, si melior esset qui non posset peccare, ideo non bene factus est qui posset et non peccare? Aut vero usque adeo desipiendum est, ut homo videat melius aliquid fieri debuisse, et hoc Deum vidisse non putet; aut putet vidisse, et credat facere noluisse; aut voluisse quidem, sed minime potuisse? Avertat hoc Deus a cordibus piorum. Si ergo ratio recta demonstrat, rationalem creaturam illam esse meliorem, quae nulla inobedientia deserit Deum, quam istam quae ita deseruit: sciat quisquis hoc sapit, nec illam deesse coelestibus rebus quae nunquam deserit Deum, nec istam ita esse factam ut aliqua necessitate deserere cogeretur Deum; et quia voluntate deseruit, nihil ex hoc diminutum sapientissimis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nãq pena inobedienti homini
reddita insemetipso: ut ei uicis¬
sim ñ obediat᷑. nec asemet ipso:
De qua re uberiꝰ inaliis: ⁊ maxime
inquarto decimo libro de ciuita.¬
te dĩ disputauimꝰ: Nunc autem
breuit responderim ad id qd̾ait
iste hominis institutorẽ amagno
bono ꝓhibuisse quẽ fecerat: dũ
eũ pecori similẽ sine dinoscentia
boni ⁊ mali ẽẽ uoluisset Hȩc eñi
dinoscentia. ñ ẽ beati hominis
sapientia. s miseri exꝑientia. un¬
de lignũ nom̃ accepit: acuiꝰ cibo
ẽ homo ꝓhibitus. ut obedientia
cõmendaret᷑ quȩ maxima iuirtus.
ẽ. uuit lic dixerim. omĩum origo
mat̾q uirtutũ: in ea natura eui
sic datum ẽ. arbitriũ libere uo¬
luntatis. ut eam tam̃ necesse sit
uiuere sub potestate melioris:
quamquam ñ defuerint quib
uisum ẽ illam dinoscentiam boni
et mali magnum aliqd̃ bonum
fuisse: cuiꝰ capaces ñdum fuerunt.
qͥ hanc usurpantes contra ueti¬

Expanded text:
est namque poena inobedienti homini est namque poena inobedienti homini reddita in semetipso, ut ei vicissim non obediatur nec a semetipso. De qua re uberius in aliis, et maxime in quarto decimo libro de Civitate Dei disputavimus. 19. Nunc autem breviter responderim ad id quod ait iste, hominis institutorem a magno bono prohibuisse quem fecerat, dum eum pecori similem sine dignoscentia boni et mali esse voluisset. Haec enim dignoscentia non est beati hominis sapientia, sed miseri experientia: unde lignum nomen accepit, a cujus cibo est homo prohibitus, ut obedientia commendaretur quae maxima est virtus, et, ut sic dixerim, omnium origo materque virtutum, in ea natura cui sic datum est arbitrium liberae voluntatis, ut eam tamen necesse sit vivere sub potestate melioris. Quanquam non defuerint quibus visum est illam dignoscentiam boni et mali magnum aliquod bonum fuisse: cujus capaces nondum fuerunt qui hanc usurpantes contra veti
Abbreviated transcription (Latin):
talem medicum inuidisse nobiᷤ
eiꝰmodi scientiã diceremꝰ: Quis
dubitet malum ẽẽ peccatum: Et
tam̃ cum laude dictũ ẽ. de dño
ih̃u xp̃o: quia ñ nouerat peccatũ
Nongͦ nouerat hoc malum: atq
ideo illam unde adam ꝓhibitus
ẽ boni ⁊ mali dinoscentiã ñ habe¬
bat: Hic si queratur quomodo qd̾
ñ nouerat arguebat. neq enim
peccata ñ arguebat: omĩa autem
quȩ arguuntur sicut dicit apłs.
alumine manifestant᷑: Quomodo
gͥ a quo arguebantur ignorabant᷑.
ñne rectissime respondebitur. et
nouerat ⁊ ñ nouerat: Rectissime
omĩno: Nouerat enim ꝑsapien.¬
tiam: ñ nouerat ꝑexꝑientiam:
huic itaq diuinȩ sapientiȩ credere¬
debuit adam: ut abilla mali scien¬
tia que fit ꝑexꝑientiam. p̃cep¬
to dei obediens tẽꝑaret Sic enĩ
malũ necisset: nͥ fecisset fecit
autẽ sͥ: ñ dõ Nichil enĩ facere po.¬
tuit uoluntate in obedientiȩ: nͥ
qd̃ ipse pateret᷑ lege iusticiȩ Hȩc

Expanded text:
talem medicum invidisse nobis talem medicum invidisse nobis ejusmodi scientiam diceremus? Quis dubitet malum esse peccatum? Et tamen cum laude dictum est de Domino Jesu Christo, quia non noverat peccatum . Non ergo noverat hoc malum, atque ideo illam unde Adam prohibitus est, boni et mali dignoscentiam non habebat. Hic si quaeratur, Quomodo quod non noverat, arguebat? neque enim peccata non arguebat: Omnia autem quae arguuntur, sicut dicit Apostolus, a lumine manifestantur : quomodo igitur a quo arguebantur, ignorabantur? Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omnino: noverat enim per sapientiam, non noverat per experientiam. Huic itaque divinae sapientiae crederedebuit Adam, ut ab illa mali scientia quae fit per experientiam, praecepto Dei obediens temperaret. Sic enim malum nescisset, nisi fecisset. Fecit autem sibi, non Deo. Nihil enim facere potuit voluntate inobedientiae, nisi quod ipse pateretur lege justitiae. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce eñĩ ineo quod reprehendit iste
hominis conditorem. quia ꝓhi¬
buerit eum sumere eybum di¬
noscentiȩ boni ⁊ mali. tanquã
eum pecorib parẽ ẽẽ uoluisset.
nescientibꝰ ista discernere: et hoc
ei negasset cui potestatẽ dedisset
inbestias. quo solo homo superat
bestias: quam necessarium ẽ uitȩ
bene agendȩ quod discimus que¬
dam infideliter disci. ⁊ felitius ñ¬
nulla nesciri : Morbos enĩ ⁊ dolo.¬
res. quanto felitius nesciremus:
Sigͦ medicus nos ab aliquo cibo pro.¬
hiberet. quo accepto egrotaturos
ẽẽ presciret. ⁊hoc appellaret eundẽ
cẏbum dinoscentiȩ sanitatis
⁊ imbecillitatis. eo qd ꝑ ipsum
homo cũ egrotare cepisset exꝑi¬
endo dinosceret ⁊ quid int̾ ẽẽt
int̾ contraetam malam ualitudi.¬
nem ⁊ ꝑditam sanitatẽ qd̾ utiq
meliꝰ ignorasset ⁊ in illa quã ꝑdi¬
dit sanitate mansisset credens
medico per obedientiam. non
morboꝑ exꝑientiam: nunquid

Expanded text:
Ecce enim in eo quod reprehendit iste Ecce enim in eo quod reprehendit iste hominis Conditorem, quia prohibuerit eum sumere cibum dignoscentiae boni et mali , tanquam eum pecoribus parem esse voluisset nescientibus ista discernere, et hoc ei negasset cui potestatem dedisset in bestias, quo solo homo superat bestias; quam necessarium est vitae bene agendae, quod discimus quaedam infeliciter disci, et felicius nonnulla nesciri? Morbos enim et dolores quanto felicius nesciremus? Si ergo medicus nos ab aliquo cibo prohiberet, quo accepto aegrotaturos esse praesciret, et ob hoc appellaret eumdem cibum dignoscentiae sanitatis et imbecillitatis, eo quod per ipsum homo cum aegrotare coepisset, experiendo dignosceret quid interesset inter contractam malam valetudinem et perditam sanitatem; quod utique melius ignorasset, et in illa quam perdidit sanitate mansisset, credens medico per obedientiam, non morbo per experientiam: numquid
Abbreviated transcription (Latin):
ficatum ẽẽ. quod informis illa ma
elem̃torum humoris ⁊ humidi: ꝙ
ideo dictum eẽ congregetur aqͣ.
qm̃ labilis ⁊ mobilis speties data
ẽ: appareat autem arida. quia
immobilis fixa ẽ Nam illud qd̾
magis ꝓpħa libͥ huius auc̃tor in¬
tendit. ut eius narratio rerũ fac¬
tarum. e̾et etiam p̃figuratio futu¬
rarum: ñ ẽ contentiosis ⁊ infide¬
libus sensibus ingerendum Cũ
gͦ tot exitus pie querentib pateãt.
ne temere tanta rep̃hendatur aue¬
toritas: unde iste nͥ diabolieo instinetu
ineius rebus eligit calumniari.
cecus ⁊ingratus inuehitur. ⁊ au¬
det dicere ei qui se finxit quare
me sic fecisti. cũ omĩno quomͦ
sit factus ignoret: multũ p̾cipitiᷤ
mentis audatia ẽ: S uasa ire per¬
ntituntur ista garrire. ut tanqͣ.
de neglegentiȩ somno excitent᷑.
uasa miscdiȩ: ⁊ studio respõden¬
di pestilentib maledictis. ad hi¬
beant euram salubrius dictis:

Expanded text:
ficatum esse, quod informis illa matficatum esse, quod informis illa matelementorum, humoris et humi: et ideo dictum esse, Congregetur aqua, quoniam labilis et mobilis ei species data est; Appareat autem arida, quia immobilis fixa est. Nam illud quod magis Propheta libri hujus auctor intendit, ut ejus narratio rerum factarum esset etiam praefiguratio futurarum, non est contentiosis et infidelibus sensibus ingerendum. Cum ergo tot exitus pie quaerentibus pateant, ne temere tanta reprehendatur auctoritas; unde iste, nisi diabolico instinctu, in eis rebus eligit calumniari, caecus et ingratus invehitur, et audet dicere ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? cum omnino quomodo sit factus ignoret, multum praecipitis mentis audacia est. Sed vasa irae permittuntur ista garrire, ut tanquam de negligentiae somno excitentur vasa misericordiae , et studio respondendi pestilentibus maledictis, adhibeant curam salubribus dictis.