comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exinanisse calicem notaret᷑. Qd̃ sic ip̃e¬
u seruabat quociens sͥ uinum pacie¬
U bat᷑ apponi: ut ñ mͦ pꝰ unum potum.
s pꝰ totum qualecumq prandium suũ
uasculum in quo et ꝓpinabat᷑. uix ali¬
q̃n uid̾etur minꝰ plemm a mensula

Expanded text:
exinanisse calicem notaretur. Quod sic ipseexinanisse calicem notaretur. Quod sic ipse servabat, quoties sibi vinum patiebatur apponi, ut non modo post unum potum, sed post totum qualecunque prandium, suum vasculum, in quo ei propinabatur, vix aliquando videretur minus plenum a mansula
Abbreviated transcription (Latin):
primis fere amis sic eua¬
sit illecebras gule: ut ip̃am
quoce saporum discretio¬
nem ex magna parte ꝑclid̾it. Quociẽs
piasͥ ministrantium fraude deceptꝰ: hi¬
quores ꝓ aliis alios sumpsit. Namet
oleum sͥ ꝑ errorem aliqñ ꝓpinatum
bibit: et penitꝰ ignorauit lec pͥꝰ id cog¬
nitum: quem suꝑueniens quidam la¬
bia eiꝰ miraret᷑ inuncta. Cib eius bus¬
cella panis in aqua calida penitꝰ emol¬
liti: cum exiguis sorbitiumculiss erat.
Modicꝰ ille quidem: s ñ modicam eius
partem crudam reicibat Romachus.
ne qua illi foret in cibo uoluptas: qͦm
sumere ꝑiculum sumptum ten̾e do¬
lor: reicere miseria. Sic nimirum fide¬
li seruo uxta desid̾ium cordis sui dis¬
pensatio st̃na ꝓuideͬat. ut nec fructus
et deẽẽt abstinentie singularisz et odi¬
osam semꝑ admirationem declina¬
ret subumbra nẽccitatis. De uino qͥd̃
sepius nob̃ ip̃e dicebat: decere monachũ
qñ sumere oport̾et sicgustare illd̾: ne

Expanded text:
primis fere annis sic evaprimis fere annis sic evasit illecebras gulae, ut ipsam quoque saporum discretionem ex magna parte perdiderit. Quoties pia sibi ministrantium fraude deceptus, liquores pro aliis alios sumpsit? Nam et oleum sibi per errorem aliquando propinatum bibit, et penitus ignoravit. Nec prius id cognitum, quam superveniens quidam labia ejus miraretur inuncta. Cibus ejus buccella panis, in aqua calida penitus emolliti, cum exiguis sorbitiunculis erat. Modicus ille quidem: sed non modicam ejus partem crudam rejiciebat stomachus, ne qua illi foret in cibo voluptas, quem sumere periculum, sumptum tenere dolor, rejicere miseria. Sic nimirum fideli servo, juxta desiderium cordis sui, dispensatio superna providerat, ut nec fructus ei deesset abstinentiae singularis, et odiosam semper admirationem declinaret sub umbra necessitatis. De vino quidem saepius nobis ipse dicebat, decere monachum, quando sumere oporteret, sic gustare illud, ne
Abbreviated transcription (Latin):
artissimi gutturis uil penitꝰ siccum
uix solilum aliquid admittentis:
molestior erat defectꝰ stomachi uisce¬
r̃q corruptio. Heͤ ꝯtinue illi: p̾ter ali¬
lo dei studium. fugͥe admi¬
rationem: et tanꝙͣ unum
gitantem: sic̃e regione captantes sese¬
alios fug̾e ꝯsuenit. ꝓu̾bium illd̃ in
qd̾ nemomiuant᷑ õs. Qͦ nimirum ĩ¬
tuitu tutam regulamq ꝯmunem. ã¬
pliꝰ emulabat᷑. nil in sius actib p̾fe¬
rens obseruantie singłari. Ob hoc deni¬
q et cilicium qd̃ płib amus occulte
gestau̾at. pon̾e maluit. ꝙͣ ut ferre sci¬
cetur: minꝰ illum lat̾e uelle ꝯtestans.
qui cum cet̾is esꝰdem ꝓfessionis s̾ ꝯmu¬
nia ñ sectat᷑. In ip̃is tñ ꝯmunib erat ⁊p¬
illi singularis puritas: et deuotio
ñ ꝯmunis. Nichil negligens et mi¬
nima queq cum studio et iitentio¬
ne tractabat. ex ꝓpͥa siqͥdem experien¬
tia cliff nire solitus sapientem. cui
queq tes lapͥunt ꝓut sunt.

Expanded text:
arctissimi gutturis, nil penitus siccum, arctissimi gutturis, nil penitus siccum, vix solidum aliquid admittentis: molestior erat defectus stomachi, viscerumque corruptio. Hae continuae illi, praeter aliat ei studium fugere admirationem, et tanquam unum gitantem; sicut e regione captantes eam, fugere consuevit. Proverbium illud in nemo, mirantur omnes. » Quo nimirum intuitu vitam regulamque communem amplius aemulabatur, nil in suis actibus praeferens observantiae singularis. Ob hoc denique et cilicium, quod pluribus annis occulte gestaverat, ponere maluit, quam ut ferre sciretur; minus illum latere velle contestans, cui cum caeteris ejusdem professionis sibi communia non sectatur. In ipsis tamen communibus erat illi singularis puritas, et devotio non communis. Nihil negligens, et minima quaeque cum studio et intentione tractabat. Ex propria siquidem experientia definire solitus sapientem, cui quaeque res sapiunt prout sunt. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
e̾rena utiq s celestis: in ocłis angłica
q̃ dam puritas. et columbina sumplici¬
tasradiabat. Canta erat int̾ioris hõis
pulcͥtudo ut euidentib quibdam indi¬
eus foras erumꝑet et de cumulo int̾ne
puritatis et gr̃e copiose ꝑfusus. hõ cͦ
ext̾ior uid̾etꝰ. Corpꝰ õe tenuissimum et
sñ carnib erat: ip̃a q̃ sub tillissima cu¬
tis ingenis molice rubensallo nimi¬
ruum qiuicquid caloris inerat nat᷑a¬
Rͥassiclua meclitatio. et studium sa¬
tre conpunctionis attrax̾at. Cesaries
ex flauo colorabat᷑ et candido: barba¬
subrufa. circa finem uite uite eiꝰ res¬
ꝑsa canis. Statura mediocͥtatis hone¬
ste longitudinitũ uicinor appare¬
batgellas aũt che saurꝰ iste inua se¬
fictilierat: contͥto penitꝰ et undicr
conqͣssato. Laborabat siquidem caro
eiꝰ multiplicib infirmitatum in cõ¬
modis: ut ineisuirtꝰ animi ꝑfic̾etur.
Quaꝵ ꝑiculosior quidem in meatu

Expanded text:
terrena utique, sed coelestis: in oculis angelica terrena utique, sed coelestis: in oculis angelica quaedam puritas, et columbina simplicitas radiabat. Tanta erat interioris ejus hominis pulchritudo, ut evidentibus quibusdam indiciis foras erumperet, et de cumulo internae puritatis et gratiae copiosae perfusus homo quoque exterior videretur. Corpus omne tenuissimum et sine carnibus erat. Ipsa etiam subtilissima cutis in genis modice rubens; illo nimirum quidquid caloris inerat naturalis, assidua meditatio, et studium sacrae compunctionis attraxerat. Caesaries ex flasubrufa, circa finem vitae ejus respersa canis. Statura mediocritatis honestae, longitudini tamen vicinior apparebat. Alias autem thesaurus iste in vasefictili erat, contrito penitus et undique conquassato. Laborabat siquidem caro ejus multiplicibus infirmitatum incommodis, ut in eis virtus animi perficeretur. Quarum periculosior quidem in meatu
Abbreviated transcription (Latin):
Nnum̾is qudem
signis. atq miraculis ut orboꝑit uni¬
u̾sus. fidelem famulum d̾s Bnardũ
clareuallensem glificauit abbem:
sic̃ głosus semꝑ in scĩs suis. et in sua
mirabił est maiestate. Cet̾m sic̃ in
malachiam scm̃ idem ip̃e ꝯm̃dat:
pͥmum maximumq miiculum
qd exhibuit ip̃e fuit. Serenꝰ uultu.
modestꝰ habitu: cͥꝯspectꝰ in u̾b̾ in oꝑe
cimorat in sacra mectitatione assi¬
clius. in or̃one deuotꝰ. ⁊ sic̃ alios ip̃e mo¬
nebat. crebra si quidem expientia ꝑsu¬
asus. de õi re magis fidens or̃oni. qmͣ
inclustrie ꝓpͥe uel labori. Magnani¬
mꝰ in fidez longanimis in sye ꝓfusus
us pietate. In consiliisꝓuidꝰ. in negoci¬
osus. Ioꝯdꝰ ad opprobria: ad obseciuia
uereꝯdꝰ. suauis morib: m̾itis sc̃s. mi¬
iaculis głosus: affluens denier. sap̃ia
et uirtute et gr̃a apd̾ dm et hõies. Ea 2ͫ
uiꝰ sc̃ẽ aĩe adiutorium simile
sͥ fec̾at d̾s: et specialip̾uentũ
nał. inuultu claritas p̾fulgebat. nõ

Expanded text:
nnumeris quidem signis atque miraculis, ut Orbis comperit universus, fidelem famulum suum Bernardum Clarae-Vallensem Deus glorificavit abbatem, sicut gloriosus semper in sanctis suis, et in sua mirabilis est majestate. Caeterum, sicut Malachiam sanctum idem ipse commendat, primum maximumque miraculum, quod exhibuspectus in verbis, in opere timoratus, in sacra meditatione assiduus, in oratione devotus, et sicut alios ipse monebat, crebra siquidem experientia persuasus de omni re magis fidens orationi, quam industriae propriae vel labori. Magnanimus in fide, longanimis in spe, profusus in pietate. In consiliis providus, in negotiosus. Jucundus ad opprobria, ad obsequia verecundus. Suavis moribus, meritis sanctus, miraculis gloriosus; affluens denique sapientia, et virtute, et gratia apud Deum et homines. Cujus sanctae animae adjutorium simile sibi fecerat Dnalis: in vultu claritas praefulgebat, non
Abbreviated transcription (Latin):
cosic̃ iocunde ad amicos collocutionis
eẽsolebat: fabule inquit sunt q̃ au
cditis. C̃uinq suo more et solito studio
s unum scio et exꝑtus sum multa
apum aluiearia noua de se examina
nis sui clificare cepissent: petente et

Expanded text:
eo, sicut jucundae ad amicos collocutionis esse solebat: « Fabulae, » inquit, « sunt quae auditis. » Cumque suo more et solito studio sed unum scio et expertus sum, multaapum alvearia nova de se examina nis sui aedificare coepissent, petente et
Abbreviated transcription (Latin):
tium ip̃e locꝰ angustus est. Iam domꝰ or¬
clinis illiꝰ filie domꝰ ipicit᷑ et ultͣ alpes
et maria deserta płima impleuer̃t: et
adhuc sunt et cotidie ꝯfluunt. qͥb
locꝰ q̃rendꝰ est. Et petunt᷑ undiq frẽs. et
mittunt᷑ csm beatos se estiment reges
uiri dei. meruerũt ꝯtubniũ aliqd̃
adipisci. Qd dico. Ultͣ hõies usq ad
barbaras nationes. in qͥb naturał fe¬
ritas natum qͦdam mͦ exuit hũa¬
nam religio ħ ꝓfecta est: uͭͥ ꝑ eam bestie
silue homines fiunt ÷ et cũ hõib assu¬
ete conu̾sari. discunt cantare dño
canticum nouum. Q ꝓpt̾ piscator dei
pͥcipiente dño ñ cessat laxare retia
incapturam. et alii sabeuntib. alus
q nc̃ egert et cotidie agunt mirifice
eiuitatun: flandrie qͦ germanie. ita¬
lie. aquitanie. et alioꝵ regioniun: qͣsy¬

Expanded text:
tium ipse locus angustus est. Jam domus Ortium ipse locus angustus est. Jam domus Ordinis illius, filiae domus ipsius, citra et ultra Alpes et maria, deserta plurima impleverunt, et adhuc sunt et quotidie confluunt, quibus locus quaerendus est. Et petuntur undique fratres et mittuntur, cum beatos se aestiment reges Viri Dei meruerint contubernium aliquod adipisci. Quid dico? Ultra homines, usque ad barbaras nationes, in quibus naturalis feritas naturam quodammodo exuit humanam, religio haec profecta est: ubi per eam bestiae silvae homines fiunt, et cum hominibus assuetae conversari, discunt cantare Domino canticum novum. Quapropter piscator Dei, praecipiente Domino, non cessat laxare retia in capturam; et aliis abeuntibus, aliique nunc egerunt et quotidie agunt mirificaecivitatum; Flandriae quoque et Germaniae, Italiae, Aquitaniae, et aliarum regionum, q
Abbreviated transcription (Latin):
cꝰ dam claritatis lum̃ qͣi de sũmo qͦdã
apice uͥcutum liffundens in deuexa
t̾raz. Et ex cunc apd̃ uallem illam q̃
pͥꝰ dicebat᷑ uallis absinciał et amara:
ceperunt montes stillare dulceclinẽ.
Que uacua fu̾at et st̾ił ab oĩ bono.
cepit abundare sp̃uali frum̃to⁊ et de
rore celi et bũdictione dei. initm̃ pin¬
guesd̾e omnia deserta eiꝰ. et multipli¬
cata gente magnificare leciciamsut
impletum in ea uideat᷑. ꝙ olim per
Adhuc inquit clicent in auribz tius
filii stilitatis tue: Angustꝰ est locꝰ: fac
locum ut habitemꝰ. Et clices in corde
tuo. Qs genuit mͥ istoss egost̾ił et
ñ parturiens: et istos qui enutͥuit:
Iam enim de locis angustiorib uallis
illiꝰ domꝰ claustrał habitationis. ñ sñ
diuinis quib dam reuelationib tnͣs¬
late in locum planitiorem et spacio¬
sum magnificate ibi et amplificate st̃:
et ad huc multitudini in habitan¬

Expanded text:
cujusdam claritatis lumen, quasi de summo quodam cujusdam claritatis lumen, quasi de summo quodam apice virtutum diffundens in devexa terrarum. Et extunc apud vallem illam, quae prius dicebatur vallis Absinthialis et amara, coeperunt montes stillare dulcedinem. Quae vacua fuerat et sterilis ab omni bono, coepit abundare spirituali frumento, et de rore coeli et benedictione Dei in tantum pinguescere omnia deserta ejus, et multiplicata gente magnificare laetitiam, ut impletum in ea videatur quod olim per Adhuc, inquit, dicent in auribus tuis filii sterilitatis tuae: Angustus est locus, fac locum ut habitemus. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis et non parturiens, et istos quis enutrivit? 62. Jam enim de locis angustioribus vallis illius, domus claustralis habitationis, non sine divinis quibusdam revelationibus translatae in locum planiorem et spatiosum, magnificatae ibi et amplificatae sunt, et adhuc multitudini inhabitan
Abbreviated transcription (Latin):
ecc̃e nẽccitatib seu caritate fr̃m. sen
obedientia maioꝵ. ad remotas ꝑtrahi
ragiones paces despatas int̾ dissidentes
eccłias et pͥncipes scłi reformare ⁊ cãs
humano sensui et consilio int̾mi¬
nales. auxilio dei pacifice t̾minare:
et uirtute pociꝰ fidei qm sp̃u hꝰ mũ
cli de multis hiꝰ impossibilib posse¬
bilia faciendo q̃i montes transferẽ¬
do magis ac magis in ocłisõium
mimbil et uenerabil apparere. Ma¬
us domum rediret. Post modũ uͦ
felicit̾ ꝓficiente. et usu sermonis
et exemplo ꝯu̾sationis ÷rete u̾bi
dei in manu piscatoris dei. tam co¬
piosas piscium rõnabilium multi¬
tudiues cepit ꝯclud̾e: ut de singuł eiꝰ
capturis. nauitula domiꝰ illiꝰ impleri
posse uide̾t᷑. Uñ fcm est. ut breui maio¬
ri miraculo p̾ oĩb que in hac uita ges¬
sit munculisꝑ unum hoĩem langui¬
obscura usq ad illud tempꝰ illa uallie
et reet nõie clarauallis effic̾et᷑. diuine

Expanded text:
esiae necessitatibus, seu charitate fratrum, seu obedientia majorum, ad remotas pertrahi regiones, paces desperatas inter dissidentes ecclesias et principes saeculi reformare, causas humano sensui et consilio interminabiles, auxilio Dei pacifice terminare, et, virtute potius fidei quam spiritu hujus mundi, de multis hujusmodi impossibilibus possibilia faciendo, quasi montes transferendo, magis ac magis in oculis omnium mirabilis et venerabilis apparere. Maus domum rediret. Postmodum vero feliciter proficiente et usu sermonis, et exemplo conversationis, rete verbi Dei in manu piscatoris Dei tam copiosas piscium rationalium multitudines coepit concludere, ut de singulis ejus capturis navicula domus illius impleri posse videretur. Unde factum est ut in brevi majori miraculo prae omnibus quae in hac vita gessit miraculis, per unum hominem languientem, obscura usque ad illud tempus illa vallis, et re et nomine Clara-Vallis efficeretur, divinae
Abbreviated transcription (Latin):
thalauno recedamꝰ. cum alicrñ p̃r̃ sc̃s
inde recliret: frigore et uento tam ip̃e
ꝙͣ qui cum eo erant grauit̾ laborabãt.
sumiq p̾cedentib multis qͥ tc̃ forte ĩ
comitatueiꝰ erant nec p̾angustia fii¬
goris ad eumadtendentib pene solꝰ
ip̃e seq̃ret᷑. ꝯtingit equum uniꝰ de du¬
ob qui cum eo erant. in caute dimis¬
sum euad̾e. et excͣrere ꝑ planiciem
late patentera. Quem cum app̾hẽdẽ
ñ possent. et in temꝑies aeris adħ ñ

Expanded text:
talauno recedamus, cum aliquando Pater sanctus talauno recedamus, cum aliquando Pater sanctus inde rediret, frigore et vento tam ipse quam qui cum eo erant graviter laborabant. Cumque praecedentibus multis, qui tunc forte in comitatu ejus erant, nec prae angustia frigoris ad eum attendentibus, pene solus ipse sequeretur, contigit equum unius de duobus qui cum eo erant, incaute dimissum evadere, et excurrere per planitiem late patentem: quem cum apprehendere non possent, et intemperies aeris ad hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
crñtiaxit secum multitudinẽ no.¬
rantib lum nouellas plantatio¬
nes. celestib rigaret eloquiis ⁊ sr̃ue¬
uit portariꝰ monachꝰ nuntians ste¬
phanum de uitreio magr̃m eoꝵ adẽe.
ad renuntiandum scło. et cum eis
ꝯmorandum. Qs alius de cał uiri
aduentu ñ exultasset ⁊ p̾sertim cũ
ualł illa hiꝰ frum̃to si multum ad¬
huc scandalizaret filios. suscepit ho¬
minem: de ꝑseu̾antia alusq uͥtutũ
stucliis studios ꝯmonuit: et sciẽs
et prudens oĩa ꝓmittentem nichil
auccurum. cum uere cłm q̃ rentib
et ꝑseu̾at᷑is in cellam nouitioꝵ pro
idem stephanꝰ sic̃ confessus est. cum in
cella nouitioꝵ ad huc demoraret᷑:
maurullum q̃ndam puere ab ora¬
torio se extrahentem: uͥ nouẽ m̃sib
ferme degens. nouissime tñ defecit:
et ut de eo p̾dictum fu̾at: sic̃ solꝰ ue¬
nerat. sic solꝰ recessit. Frustrata aũt
illi confirmati st̃. Priuisꝙͣ a ca¬

Expanded text:
quando traxit secum multitudinem noquando traxit secum multitudinem norantibus, dum novellas plantationes coelestibus rigaret eloquiis, supervenit portarius monachus, nuntians Stephanum de Vitreio, magistrum eorum, adesse ad renuntiandum saeculo, et cum eis commorandum. Quis alius de talis viri adventu non exsultasset, praesertim cum vallis illa hhuc scandalizaret filios, suscepit hominem, de perseverentia aliisque virtutum studiis studiose commonuit; et sciens et praevidens omnia promittentem nihil acturum, cum vere Deum quaerentibus et perseveraturis in cellam Novitiorum pridem Stephanus, sicut confessus est, cum in cella Novitiorum adhuc demoraretur, maurulum quemdam puerum ab oratorio se extrahentem. Ubi novem ferme mensibus degens, novissime tamen defecit, et, ut de eo praedictum fuerat, sicut solus venerat, sic solus recessit. Frustrata autemilli confirmati sunt. 66. Priusquam a Ca
Abbreviated transcription (Latin):
simił forme cum eoꝰ sp̃uasis pat̾ fi¬
lios qͦ semisit ñ dimisit ⁊ s pat̾na sol¬
licitudine et praaffectione. eum eis
erat. Uñ cum die qͣdam soli simules¬
sent. abbaset ip̃e cꝰ ħrelatione cliclici
et de fr̃ib ip̃is ad alt̾utrum loq̃rent᷑.
subito alciꝰ suspirans. cduri aliqͥd so¬
ostend̾it tͥ dens refer ad me: ip̃e enir
gͣuissima ualitudine ea hora laborãs
ꝑseu̾ante tũ eo ui sententia : itum ẽ.
et oratum. Orans gͦ qnͣtum p̾naluit:
ꝓsingulis effudit aĩam suam. Tanta¬
q ꝑ singlos inorando ꝑfusus est sua
oĩb certa fide exauclitum. se exulta¬
ret sp̃seiꝰ exceptis eduob in qͥb or̃o
citubauit. hefitauit deuocio. fidu¬
dia defecit. Qd̃ cum retulisset ad eũ
a qͦ missuserat.: ille statim ꝓnun¬
cumeo erant ip̃i fuer̃t qͦs uir de aliqñ
de cathalaunensitrax̾at cuutate: de
quib uel in quib ⁊ tẽ simile cͥid fu¬
erat ft̃m. Cum enum ep̃igr̃a catha¬
launum frequentaret: rediens ali¬

Expanded text:
e cum eo, spiritualis Pater filios, quos emisit, non dimisit, sed paterna sollicitudine et pia affectione cum eis erat. Unde cum die quadam soli simul essent Abbas et ipse, cujus hoc relatione didici, et de fratribus ipsis ad alterutrum loquerentur, subito altius suspirans, durius aliquid soostenderit tibi Deus, refer ad me. » Ipse enim gravissima valetudine ea hora laborans, » Perseverante tamen eo in sententia, itum est, et oratum. Orans ergo quantum praevaluit, pro singulis effudit animam suam: tantaque per singulos in orando perfusus est suavomnibus certa fide exauditum se exsultaret spiritus ejus, exceptis duobus, in quibus oratio titubavit, haesitavit devotio, fiducia defecit. Quod cum retulisset ad eum a quo missus erat, ille statim pronuncum eo erant, ipsi fuerunt quos Vir Dei aliquando de Catalaunensi traxerat civitate, de quibus vel in quibus etiam tunc simile quid fuerat factum. Cum enim episcopi gratia Catalaunum frequentaret, rediens ali
Abbreviated transcription (Latin):
to responso sr̃ his ꝓ qͥb uen̾at iam ab
eo egͤdet᷑ꝰ in sp̃u et uͥtute helye reuo¬
canseum ꝓph̃a dei. et nõie fr̃is cꝰ dam
de domo illa p̾misso. de occultis qͥb
inquit dix̾it mͥ. tu uade et dic q̃ ego
dicotͥ. ne si dissi mulau̾is ce qͦ in uol¬
uat par pena pec̃ci. Mirabar sr̃ hoc: s¬

Expanded text:
to responso super his pro quibus venerat, jam ab to responso super his pro quibus venerat, jam ab eo egrederetur; in spiritu et virtute Eliae revocans eum Propheta Dei, et nomine fratris cujusdam de domo illa praemisso, de occultis quibu» inquit, « dixerit mihi, tu vade, et dic quae ego dico tibi; ne, si dissimulaveris, te quoque involvat par poena pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uaclit plenꝰ reclit: et sua eum plenitu¬
do uͥq comitat᷑. Nec cdimittit suos. qͦs
ad locum uñ exeunt flumina reu̾¬
tunt᷑: sic ad ip̃m cotidie seu leta seu
tristia filioꝵ suoꝵ. Sepe etiam sñ õt
relatione carniset sanguinis pat̾ne
eiꝰ sollicitudini diuinitꝰ innotescit.
qͥd cͥca aliquos eoꝵ longe a se distantes
agat᷑: si quid eis ꝑ uidenclum. si ciuid
in eis em̃dand̾ sit: temptationes et
excestꝰeoꝵ. infirmitates et obitꝰ. et qͣ¬
libet scłarium tͥbulationum incͤsus.
Nam et ꝓ absentium fr̃m cͥtis nẽccita¬
tib p̾sentib cͥca se fr̃ib sepe or̃onem in¬
dicit: ñ nũꝙẜ ⁊̃ morientes in locis ali¬
is ad ip̃m ꝑuisionem accessisse nosꝯt᷑.
bñdictionem eset licentiam pꝰ culantes:
nimirum agente hoc et obedientia
missoꝵ et caritate mittentis.
eneram aliqũ ad eum: et lum
loq̃rer eu tt uidi edaudiui ꝙ silere ñ
debeo. aderat monachꝰ qͥ damfusuiacen¬
sis.htinuo ad suos redituiꝰ. Eũq accep¬

Expanded text:
adit, plenus redit, et sua eum plenitudo ubique comitatur. 63. Nec dimittit suos, quosad locum unde exeunt flumina revertuntur, sic ad ipsum quotidie seu laeta, seu tristia filiorum suorum. Saepe etiam sine omni revelatione carnis ac sanguinis, paternae ejus sollicitudini divinitus innotescit quid circa aliquos eorum longe a se distantes agatur si quid eis providendum, si quid in eis emendandum sit, tentationes et excessus eorum, infirmitates et obitus, et quarumlibet saecularium tribulationum incursus. Nam et pro absentium fratrum certis necessitatibus, praesentibus circa se fratribus saepe orationem indicit. Nonnunquam etiam morientes in locis aliis ad ipsum per visionem accessisse noscuntur, benedictionem ejus et licentiam postulantes: nimirum hoc agente et obedientia missorum, et charitate mittentis. eneram aliquando ad eum, et dum loquerer ei, vidi et audivi quod silere non debeo. Aderat monachus quidam Fusniacensis, continuo ad suos rediturus. Cumque, accep
Abbreviated transcription (Latin):
rans. uix saltem usq ad diem ut
uel semel adhuc loq̃rer iuro dei. c̾de¬
rem me iutturum. Cumq in dolore
illo totam noctem cluxissem sũmo
mane accersitꝰ ille aduenit. ñ tñ af¬
ferens mͥ quẽ solebat uultum cõpa¬
cientis. s qͣi arguentis. Subridenscñ
iam ip̃otacente. hest̾nam in obecliãm
certissime int̾pretabar causam eẽ
illiꝰ afflictionis mee quicqͥd inꝙͣ p̃ci
Et abiit. Et quid clicam: Confestun ⁊
oĩs dolor abiit: ñ qd̾ fatigatꝰ noct᷑no
illo dolore meo tota ip̃a clie uix de lec¬
to surg̾e p̾ualui. Qs enim aut qͣlis
fuit ille dolor. non recolo similem
me aliq̃n fuisse ppessum. In crastino
aũt sanꝰ fc̃s sum: et uires recepi. Et
paucis int̾positis dieb cum bñdictio¬
ne et gr̃a bona bon hospitismei ad
ꝓpͥa reu̾sus sum. Capͫ uiiii.

Expanded text:
rans, vix saltem usque ad diem, ut vel semel adhuc loquerer Viro Dei, crederem me victurum. Cumque in dolore illo totam noctem duxissem, summo mane accersitus ille advenit, non tamen afferens mihi, quem solebat, vultum compatientis, sed quasi arguentis. Subridens tamjam, ipso tacente, hesternam inobedientiam certissime interpretabar causam esse illius afflictionis meae: « Quidquid, » iEt abiit. Et quid dicam? Confestim et omnis dolor abiit: nisi quod fatigatus nocturno illo dolore meo, tota ipsa die vix de lecto surgere praevalui. Quis enim aut qualis fuit ille dolor? Non recolo similem me aliquando fuisse perpessum. In crastino autem sanus factus sum, et vires recepi: et paucis interpositis diebus, cum benedictione et gratia bona boni hospitis mei, ad propria reversus sum. CAPUT XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc desiclerus meis estuantib audi¬
amus. Quid inquam tͥ de martino meo
liber ille non sufficit ÷ quem ip̃e cu no¬
sti mede illius uita atq uirtutib ecli

Expanded text:
in hoc desideriis meis aestuantibus, audiamus. Quid ? inquam, tibi de Martino meo liber ille non sufficit, quem ipse tu nosti me de illius uita adque uirtutibus edi
Abbreviated transcription (Latin):
atrocissimo et blasphemo et nec di¬
cendo haitulfo ⁊ ad optimum et sci
petri fidelem dõnum pipinum xͥanis¬
simum regem infranciam ueni. ubi
egrotani ad mortẽ: et mansi aliqͦt

Expanded text:
atrocissimo et blasphemo et nec dicendo Haistulfo, ad optimum et sancti Petri fidelem domnum Pippinum Christianissimum regem in Franciam veni, ubi egrotavi usque ad mortem, et mansi aliq
Abbreviated transcription (Latin):
siam ut de xeliquis taceam÷ rogo q̃ad¬
moclum tam cito epistola illa adte po¬
tuit ꝑuenire. quam nuꝑ adaurelium
cdiaconum scripseramus. Ego enum to¬
lose positus. tu treueris constituta. et tã
ionge a pr̃ia filio inquietante diuul¬
sa÷ qua tandem familiarem illam epi¬
stolam occasione furata es: Name ac¬
cepi litteras tuas quib scribis in eadẽ
epła. qua de õbitu clomni martini fe¬
cerim mencionem. ip̃m beati uiri tran¬
situm expon̾e clebuissem: quasi uero
ego sllam epłam aut legendam aliip¬
ter quam ip̃i ad quem missa uidetur e¬
diderim: aut ego tanto sim operi desti¬
natus ut onĩia que martino cognosci
o portet. me potissimum scribente no¬
testant. qtac siqua de obitu sẽ fp̃i
audire desitleras: ab illis pocius quim
terfuerunt cognosce Ego tibi statui
nichil scribere: ne ubiq me publices.

Expanded text:
nam ut de reliquis taceam, rogo quemadnam ut de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices.
Abbreviated transcription (Latin):
sile uenerabili salu¬
tem. Si parentes uo¬
cari inius liceret: te
plane expilacionis furti q ream. ad pͥ¬
toris desbunal. iusto loco traheremus:
Quid enim non conquerar. quam ate
pacior iniuriam: Nullam in domi car¬
tulam ÷ nullum libellum: nullam epi¬
stolam reliquisti. Ita furaris om̃ia ::
ita uniu̾sa. cliuulgas: ut siquid ad a¬
micum familiaritate scripsi ⁊ siquid
forte dum luclimus. quod uellem sa¬
men occultum ẽe. dictaui: om̃ia ad tep¬
us pene quam fuerint scipta aut dicta¬
ta ꝑueniunt: Nuimirum oberatos habes
notarios meos: ꝑ quos tibi ñre inepcie
publicant᷑: Nec tamen aduersum eos
possum moueri. si tibi parent: qui in
ius nr̃m extua potissimum liberalita¬
te uenerunt: seq magis ad huc tuos
quam meos esse meminerunt. Tu so¬
la esrea. tu sola culpabilis que et mͥ
ĩsidiaris. et illos fraude cucumuenis:
ut sine cdelicto uno familiarit̾ scripta.
aut neglegenter remissa÷ inlucubra¬
ta tibi penitus atq impolita trailant᷑.

Expanded text:
enti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur.
Abbreviated transcription (Latin):
lum sequentib sepatere monstrauit.
quo sequentdus eẽt edocuit: quo spes
nr̃a tendenda ÷ quo animus dirigendꝰ
instruxit. Quid tamen fiet frater:
¶ Qt̃is m ip̃e sum consciuis: conscende
arlium illud ac penetrare non pot̾o.
Ita saͣcina molesta me p̾grauat: et pec¬
cati mole depressum. negat in astra con¬
sensum: seua miserabilem ducit intar¬
cara. Spes tamen suꝑ est illa sola. illa
postrema: ut ꝙ ꝑnos optinere non pos¬
sumus: saltem pronobis orante mar¬
tino mereamur: S quid te frater dui¬
cius occupo epłatã loquati: demoror¬
q uenturum: Simul iam pagina im¬
pleta nor recipit: Illichi tamen hec fu¬
it racio sermonem istum longius pro¬
ferentli: ut quia doloris nuncium epła
deferebat: eadem tibi exquadam nr̃aꝰ
fabulacione prestaret carta solacium.

Expanded text:
lum se sequentibus patere monstrauit et lum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium.
Abbreviated transcription (Latin):
lius bono uł specialit̾ fruitꝰ sum: cĩ
me indignũ et non merentẽ unice dili¬
gebat. En rursus lacrime fluunt:i mo¬
q de pectore gemitus erumpit. Inqͦ mͥ
post hec homine similis requies: In
cuius erit karitate solacium: Ne mi¬
serum: me infelicem⁊ potero ne umꝙͣ
si diucius uixero. non dolere. qr marti¬
no suꝑstes sum: Erit post hec uita io¬
cunda: Erit dies aut hora sine lacrimis
Aut tecum frater dilectissime potero il¬
lius mencionem habere sine fletus
Aut unquam loquens apud te aliuil
quam de illo loqui potero: S quid te
in lacrimas fletus q commoueo: Ecce
nunc consolatum ẽẽ te cupio: qui me
consolari ip̃e non possum. Non deerit
rit de se sermocinantib. abstabit oran¬
tib ÷ quodq iam hocdie prestare dig¬
natus est. uidencdum se ingloria sepe
prebebit: et assidua sicut ante pau¬
lulum fecit. benedictione nos proteget:
Inde sccł̃m orcinem uisionis. qua ce¬

Expanded text:
lius bono uel specialiter fruitus sum, cum lius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit rit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis cae
Abbreviated transcription (Latin):
ita aconfessione domini non recetlens:
immobił obstitisset: ut letus uulne¬
rib congaudens q cruciatib ÷ quelibet
ĩt torm̃ta risisset. S quamꝙͣ ista ñ ꝑtu¬
lerit: impleuit tamen etiam sine cruore
martirium. Nam quas ille ꝓspe et̾nita
me uigiliis. nuditate. ieiuniis. obpro¬
briis inuidȩoꝵ. insectacionib improbo¬
rum. cura ꝓ infirmantib sollicitudi
ne ꝓꝑiclitantib: Quo enim ille dolen¬
te non doluit: Quo scandalitatoñ ustꝰ
ẽs Qũo ꝑeunte non genuit: Pret̾ illa
cothicdiana illuis aduersum humanas
sp̃uales q nequicias diuersa certamina:
dum ineo uariis temptacionib appeti¬
ta semꝑ exsuperat fortitudo uincencdĩ
Paciencia expectandi: equanimitas su¬
stĩnendi. Quere in effabilem uirum. pie¬
tate. misericordia. karitate: que cothi¬
die etiam inscis uiris scł̃o frigescente
frigescit: millo tamen usq ad finem.
aucta indies ꝑseuerauit: Inquo ego il¬

Expanded text:
ita a confessione Domini non recedens, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeterme, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego il
Abbreviated transcription (Latin):
gła tamen martiris non carebit: qr
uoto atq uirtute et potuit ẽẽ martys
et uoluit. Ꝙ si ei neronianis decianis¬
q temporib. in illa que tunc extitit.
dimicare congressione licuisset: tes¬
tor dr̃ celi atq terre. sponte eculeum
ascendisset. ultro se ignib intulisset:
hebreys q pueris equandus. inter
flammar globos. meclia scilicet hẏm¬
num domini infornace cantasset. Ꝙ¬
si ysaianum illud supplicium ꝑsecu¬
tori forte placuisset: numquam
ꝓfecto impar ꝓpħe. serris et laminis
desecari timuisset. Ac si precisis rupib
abrutisq montib agere felicem furor
maluisset impius: ꝑhibeo confi sus
testimonium u̾itati. sponte cecidisset.
Si uero gencium doctaris exemplo gla¬
dio deputatus: inter alias ut sepe pro¬
uenit uictimas duceretur: primus
om̃ium carnifice compulso. palmã
sanguinis occupasset: Iam uero aduer¬
sus om̃es penas atq supplicia quib
plerumq humana cessit infirmitas.

Expanded text:
gloria tamen martyris non carebit, quia gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas,
Abbreviated transcription (Latin):
Concidi fateor: obortis q lacrimis. fle¬
ui uberrime. Quin etiam dum hec
ad te frater scribo. fluunt lacrime:
nec ullunt impacientissimi doloris
ad mit̾to solacium. Te uero ubi hoc
Lactus mei: qui eras socius amoris.
Neni ergo ad me statim ut pariter lic¬
geamus. quem pariter amauimus :
quamqͣ sciam uirum illum non ẽẽ
lugendum: cui post euietum trium¬
phatum q scłm nunc demum recldi¬
ta est corona iusticie. Sed tamen e¬
go non possur mͥ imperare: quin
doleam. Premisi. quidem patronum:
s amisi uite presentis solacium. Et
siratõnem ullam dolor ad mitteret.
gaulere deberemz Est enim ille ut est¬
consertus apłis. ac ꝓpħis: et quod pa¬
ce sanctoꝵ om̃ium dixerim. in illo
iustoꝵ grege nulli scłs. Nt spero. cre¬
do. confido. illis potissimum qui stolas
suas insanguine agni lauerunt. ag¬
gregatus: agnum ducem ab om̃i in¬
teger labe comitat᷑. Nam licet ei racio
temporis. ñ potuit prestare maxtiriũ

Expanded text:
concidi, fateor, obortisque lacrimis fleconcidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ferebat: Ego sancta genua eius ꝯple¬
xus: benelictionem ꝓ esuetudline fla¬
gitabam: suꝑ positamq capiti meo
manum tactu blandissimo sencieban.
Cum interbñtlictionis ueiba sollem¬
pia. familiare illud ore suo erucis
nom̃ iteraret: mox ineum luminib
intentis. cum exsaciari uultu illius
conspectuq non possem ÷ subito mͥ in
sublime sublatus eripitur: donec in¬
mensa aeris uastitate cum tamen ra¬
pida nube subuectum. acie sequerer
oculoꝵ ⁊ patenti celo receptus: uideri
ultra non potuit. Nec multum post. sc̃m
us. qui nuꝑ excesserat: uidi eadem qͦ
magr̃m uia scandere. Ego impudens
sequi cupiens. dum altos gressus mol¬
lior et cognitor euigłio: somno q
excitus congratulari ceperam uisio
ditur: et solito tristior uultu. loquen¬
tis pariter et dolentis. Quid tuinꝙͣ
tam tristis loqui gestis: Duo inquit
monachi modo aturonis affuerunt.
domnum martinum obisse nunciant.

Expanded text:
praeferebat. ego sancta genua eius conplepraeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multum post sanctuus, qui nuper excesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari coeperam uisioneditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille duo' inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum Martinum obisse nuntiant\'.
Abbreviated transcription (Latin):
ame mane digressus es: eram
residens solus incellula÷ subierat q
me illa que sepius occupat cogitacio. spes
futuroꝵ. presencium fastidium: iudicii
metus ⁊ formido paiarũ: et ꝙ conseq̃ns
erat atq unde cogitacio tota descenderat ÷
pec̃coꝵ meoꝵ recordacio. tristem me ꝯfec¬
tumq reddiderat. Deinde cum fatigata
ingore animi. inlectulo menbra posu¬
issem: ut plerumq ex mestitudine so¬
let. sompnus oppressit. Qui ut semꝑ
matutinis horis leuioꝵ incertusq ita
suspensus ac cubius ꝑmenbra diffun¬
ditur ⁊ ut quod in alio sopore non: eue¬
nit: pene uigilans dormire de sencias.
Cum repente sc̃m martinum ep̃m ui¬
dere mͥ uideor. p̃tectum toga cantlida:
uultu igneo stellantib occuł⁊ crine
purpureo: atq ita mͥ in ea habitudine
corporis formaq quam noueram uide¬
batur ⁊ ut ꝙ eloqui nob̾ pene clifficile
est: non possit aspici. cum possit agnos¬
ci. Arridens q mͥ paululum: libellĩ
quem deuita ilius scripserem dext̃a

Expanded text:
a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera
Abbreviated transcription (Latin):
familias ÷ rogant ut eis monasteria edi¬
ficari p̾ciperet: uͭt ordinem quem uel¬
let uite solers pastor. imponeret. Quoꝵ
quindecim monast̾ia uiroꝵ seu mulie¬
rum regulariter instituit: Et singulis
probatissime uite ꝑsonas ꝑ̾fecit: Ip̃e aũt
proprio cenobio quod prius edificauerat:
preẽe decreuit. Inquo igiter inclei ser¬
uicio ꝑmanẽs. ex hortabatur fratres ad
alciora progredi: et ꝑtimescere multi¬
formes insidias diaboli

Expanded text:
familias, rogantes ut eis monasteria aedifamilias, rogantes ut eis monasteria aedificari praeciperet, et ordinem quem vellet vitae solers pastor imponeret. Quorum ievit, et XV monasteria virorum seu mulierum regulariter in stituit, et singulis probatissimae vitae personas praefecit. Ipse autem proprio coenobio, quod prius aedificaverat praefuit, in quo jugiter in Dei servitio permansit, exhortans fratres « ad altiora progredi, et pertimescere multiformes insidias diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
gitur cum om̃ium inspector d̾s. gło¬
eisum c̃tamen ebrulfi dilecti sui
clementer aspiceret ÷ roborauit cor
illius filei soliditate: qua tantum
ret ceteris regularis discipline. Qui li¬
cet uehementer arderet adire remocio¬
ris deserti loca. et hominum delinare
conforcia: prudencior tamen consilio
deliberauit presens ꝓdẽe exercituu. cuiꝰ
dux atq magister extiterat ꝓpositi: Me¬
tuens uidelicet. si se fundamenti auctor
subtraheret: opus edificii p̃p nouitatẽ.
caliquatenus uacillaret: Precauebat q¬
nedum sͥ locum quietis prouideret. a¬
liis detrimentum foret. ꝑsticit gͦ pͥn¬
ceps agonitantis excecritus. et macie
ut miles pugnans. et extra aciem ut for¬
tis ductor. ꝑ incrementa uirtutum se se
ꝓferendo: sublimans. Cuiꝰ celebercima
sanctitatis opinio plurimas ꝑcurrens ꝓ¬
uincias: ad eiusdem professionis lucta¬
men felices. et strenuas. et metuentes
deum ꝑsonas illexerat. Tradebant autẽ
beato uiro domos. p̾dia. possessiones et

Expanded text:
gitur cum omnium inspector Deus gloriosum certamen Ebrulfi dilecti sui clementer aspiceret, cor illius fidei soliditate roboravit, qret caeteris regularis disciplinae. Qui licet vehementer arderet adire remotioris deserti loca, et hominum declinare consortia, prudentiori tamen consilio deliberavit praesens prodesse exercitui, cujus dux atque magister exstiterat propositi. Metuens videlicet, si se fundamenti auctor subtraheret, opus aedificii propter novitatem aliquatenus vacillaret, praecavebat ne, dum sibi locum quietis provideret, aliis detrimentum foret. Persistit ergo princeps agonizantis exercitus, et in acie ut miles pugnans, et extra aciem ut fortis ductor per incrementa virtutum sese proferendo sublimans. Cujus celeberrima sanctitatis opinio plurimas percurrens provincias, ad ejusdem professionis luctamen felices et strenuas, Deumque metuentes personas illexerat. Tradebant autem beato viro domos, praedia, possessiones et
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ innocentio ecc̃a reddit᷑: romanꝰ ppłs
ut pastorem et dñm innocentium ue¬
nerant ᷑ Abbas clareuallis inmira re¬
uerentia habet᷑ ᷤ ab õib auitor pacis. et
pat᷑ patͥe pͥcdicat᷑. ꝓcĩdentem uiti nobilt᷑ͤ
et õs ei ꝓmpto aĩo obseꝯt᷑. E qͣndii ille
głam tosauit. Qmͣdiui pace fruitꝰ ẽ. post
tam diuturnum laborems Nec cliem
ꝓ anno reciꝑe acquieuit. Sedatis oĩb ⁊
ꝯpositis uix quinq cdies teneri potuit.
qui uii. annis et ult ꝑresarcienda eadẽ
scissione sudauit. Exeuntem roma ꝓseqͥ¬
tͣ delũcit clerꝰ occurrit ppłs⁊ uniu̾sa no¬
bilitas comitat᷑. Nec potat sine ꝯmuni
merore dimitti: qũi colebat᷑ amore cõ

Expanded text:
tur, Innocentio ecclesia redditur, Romanus populus tur, Innocentio ecclesia redditur, Romanus populus ut pastorem et dominum Innocentium veneratur. Abbas Clarae-Vallis in mira reverentia habetur, ab omnibus auctor pacis, et pater patriae praedicatur. Procedentem viri nobiles et omnes ei prompto animo obsequuntur. Sed quandiu ille gloriam toleravit? quandiu pace fruitus est post tam diuturnum laborem? Nec diem pro anno recipere acquievit. Sedatis omnibus et compositis, vix quinque dies teneri potuit, qui septem annis et ultra pro resarcienda eadem scissione sudavit. Exeuntem Roma prosequitur, deducit clerus, concurrit populus, universa nobilitas comitatur. Nec poterat sine communi moerore di
Abbreviated transcription (Latin):
trum pisau̾. et quosdam alios recon
morrei malicia. angls ꝑcuciens gla¬
dium iam uibrabat ⁊ ꝑtransiens do¬
mos quaꝵ sẽ limnaria sangiuis agni
imbuerat: ad domusn petͥ leonis ueni¬
ens falutare in ea ñ repperit signum.
Pcussit gͥ miseruem. nec tñ ilico defũ¬
Ille pacientia dei abutit᷑ et in pecc̃o suo
morif᷑ desꝑatꝰ miserabili ponpa corpꝰ eĩ
effert᷑. cadauer eiꝰ in latebris serelit᷑ sepe¬
lif. et usq hodie fouea illa a catholitis
ignorat᷑.: Attñ pars ip̃iꝰ papam sͥ ꝓ illo
alteꝵ statuert᷑: ũ tã ex ꝑtinatia scisinacis
ꝙͣ ut oportumꝰ ꝑ aliqmͣ temꝑis moram
rp innocentio reconciliarent᷑. Qd̃ sine mo¬
ra ꝑmanum serui sui x effecit. Nam et
ip̃e ridiculus pontifex petͥ leonis heres.
ad eundem uirum dei nocte seꝯtrilit:
et ille eum nudatum quidemi surpa¬
tis insignib ad dñi innocencii pedes ad¬
duxit. Q sc̃o ciuitas gratulabunda leta¬

Expanded text:
Petrum Pisanum, et quosdam alios reconcPetrum Pisanum, et quosdam alios reconcmorrhaei malitia, angelus percutiens gladium jam vibrabat, et pertransiens domos, quarum superliminaria sanguis Agni imbuerat, ad domum Petri Leonis veniens, salutare in ea non reperit signum. Percussit igitur miserum, nec tamen illico defunIlle patientia Dei abutitur, et in peccato suo moritur desperatus. Miserabili pompa corpus ejus effertur, cadaver ejus in latebris sepelitur, et usque hodie fovea illa a Catholicis ignoratur. Attamen pars ipsius, Papam sibi pro illo alterum statuerunt; non tam ex pertinacia schismatis, quam ut opportunius per aliquam temporis moram papae Innocentio reconciliarentur: quod sine mora per manum servi sui Christus effecit. Nam et ipse ridiculus pontifex, Petri Leonis haeres, ad eumdem virum Dei nocte se contulit: et ille quidem nudatum eum usurpatis insignibus ad domini Innocentii pedes adduxit. Quo facto civitas gratulabunda laeta
Abbreviated transcription (Latin):
tabates hiꝰ suspensionib aliqͣ a romaniᷤ
ceps ͥ stabiliret᷑ heditas. Sic herodeᷤᷤ
uisum saluatorem contempsit. ⁊
quem desid̾auit absentem. con¬
tempsit p̾sentem. Ss omp̃e deus
claritatem quam accepit a p̃r̃e
declit hominib: et con tem¬
puentes se facit an̾ordy in¬
glorios. et erigitaitione in. sub¬
lime humi inliti liatos.
git᷑ cirea curationem cͥdam uiri
nobił et inurbe salernitana notis¬
simi subcumbentib medicis quoꝵꝰ
ibi p̾cipue ars uiget et stuclium:
eidem uiro de melicorum auxili¬
o desꝑanti noctu quidam ꝑ somnũ
apparens iutimauit aduenisse saler¬
num uirum scm: et in curationib
effieãcem. Hunc inquirere iulet᷑. et
de lauacro manuum eiꝰ bile. Quesi¬
uitrinuenit: aquam pecuit. bibit. cõ¬
ualuit. Hoc u̾bum ꝑ totam urbem
diuulgatun: ad aures regis et ꝓceꝵ
re. solo rege iu malicia ꝑmanente.
abbas romam reu̾tit᷑ ÷ p̾dictũ qͦ pe

Expanded text:
tabatque hujusmodi suspensionibus aliqua a Romanis tabatque hujusmodi suspensionibus aliqua a Romanis ceps sibi stabiliretur haereditas. Sic Herodes visum Salvatorem contempsit, et quem desideravit absentem, contempsit praesentem . Sic omnipotens Deus claritatem, quam accepit a Patre, dedit hominibus , et contemnentes se facit inglorios et erigit in sublime humiliatos. gitur circa curationem cujusdam viri nobilis, et in urbe Salernitana notissimi, succumbentibus medicis, quorum ibi praecipue ars viget et studium, eidem viro de medicorum auxilio desperanti, noctu quidam per somnium apparens intimavit advenisse Salernum Virum sanctum, et in curationibus efficacem. Hunc inquirere jubetur, et de lavacro manuum ejus bibere. Quaesivit, invenit, aquam petiit, bibit, convaluit. Hoc verbum per totam urbem divulgatum, ad aures Regis et procere, solo Rege in malitia permanente, Abbas Romam revertitur: praedictum quoque