comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miuũ homĩe xp̃o ihu iami utiq d¬
pletum est. Quid .n. ꝓmittit᷑ młi
ta et᷑na ex resurrectione amoxtuis
iam completum est in illa carus. ꝓ
u̾bum caro fcm est. ⁊ hĩtauit in nob̾.
Tinie gͦ ⁊ occulta erat fides. Name¬
rant illa om̃ĩa sacram̃ta. om̃is ꝙ ritꝰ
ille sacroꝵ. Nunc aũt̃ reuelata est
fides in qm̃ conclusus erat ppłus qñ sub
lege custo diebatur. ⁊ qd̾ fidelib ꝓmitti¬
tur iu uideo. iam completũ est inexͦꝑ¬
eum qui legem ⁊ ꝓp h̾as nou uenit
solũe: s ad implere. Qua põ ãritur
auidꝰ int̾ scrutatores scãꝵ scripturt
itrũ tantũ ꝓfu̾it antiquis iustis fi¬
bant. qnͣtũ nũt ꝓdes fides passi ⁊ itius¬
citati. au ip̃a effusio sãguinis agind̾i

Expanded text:
minum homine Christo Iesu, iam utique conpletum est. quid enim promittitur nisi uita aeterna ex resurrectione a mortuis? hoc iam conpletum est in illa carne, quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis. tunc ergo et occulta erat fides; nam erant illa omnia sacramenta omnisque ritus ille sacrorum. nunc autem reuelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub lege custodiebatur, et quod fidelibus promittitur in iudicio, iam conpletum est in exeme, sed adinplere. Quapropter quaeritur quidem inter scrutatores sanctarum scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis iustis fibant, quantum nunc prodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
gͤ uenit legem ⁊ ꝓpħas non solu̾e. s ad¬
mpłe ip̃a adimpletione abstulit ea
dista tolłet nasciturus passuriis resui¬
aburus. que cum ħ futura eẽnt ret¬
de dicebantur. ⁊ instituer dici natꝰ est

Expanded text:
ergo venit Legem et Prophetas non solvere, sed adimplere, ipsa adimpletione abstulit ea ista tolleret, nasciturus, passurus, resurrecturus, quae cum haec futura essent, recte di
Abbreviated transcription (Latin):
it gens tenebraꝵ. qd̾ scriptum est in
umngłio. Diligite inimicos nr̃os ꝙñm¬
net fingendo inuenire potuerunt potu¬
istis. auo pacto dirimatis qõm ĩt mus¬
cas lucipetas. ⁊ blactas lucifugas utin
cĩ plem gentis tenebͣꝵ eẽ ꝯtẽditis. uñ
gꝰ ille amant a sealienam lucem. Ille
ꝙ pũs adu̾sando sua poꝰ origine delc̃ant᷑
au mũdius nascunt᷑ musce infecidis
cloatis. ꝙ̃ blacte in obscuris cubidis.
iam uͥo illud qd̾ antiquis dc̃m ẽ ocu¬
lin ꝓocło. dentem ꝓdente quo ꝯͣñ¬

Expanded text:
et gens tenebrarum, quod scriptum est in et gens tenebrarum, quod scriptum est in euangelio: diligite inimicos uesnec fingendo inuenire potuistis. quo pacto dirimatis quaestionem inter muscas lucipetas et blattas lucifugas; utramque enim prolem gentis tenebrarum esse contenditis. unde ergo illae amant a se alienam lucem, illae autem hanc auersando sua potius origine delectantur? an mundius nascuntur muscae in fetidis cloacis quam blattae in obscuris cubiculis? Iam uero illud, quod antiquis dictum est: oculum pro oculo, dentem pro dente, quo
Abbreviated transcription (Latin):
õmuł poꝰ amenciam defendant dñi
suum q̃m nõ possunt dr̃e dilc̃orẽ gẽtis
acuebrarũ. Ideoq ad eius exemplũ nõ
hñt q̃mad̾ni hortent᷑ ut suũ quis dili¬
gat inimicum. pocius .n. genti ip̃i cene¬
braꝵ dilectionem inimici tribũe potu¬
erunt qmͣ deo suo. illa quippe sicut de¬
lirant uicinam sibi lucera atq conti¬
guam concupunt. Ea q frui uoluit
atꝙ ut frueretur inuade̾ cogitauit. nii
ista culpa est cum u̾m ⁊ bĩficum bonũ
apentur. unde ⁊ dñs dicit. Regnũ celoꝵ
um patitur. ⁊ qui uim patitur fec̾uit
dirpient illud. Ecce gens tenebraꝵ
titate ⁊ spẽ delectata. ut eam uicissim
deus dilexit. S odio decestans fruisse
uolentem funditus eradicare molitꝰ e
Sigͦ mali amant bouũ quo fruant:
boni & od̾int malũ ne polluant᷑. sen¬
dete manichei. qui nam eoꝵ impleant
qdͣ dicit dũs ait. Diligite inimicas
nr̃os. ecce si has singulas repugnãtes¬
est in lege moysi. odĩs inimicum tuił

Expanded text:
otius amentiam defendant deum suum, quem non possunt dicere dilectorem gentis tenebrarum, ideoque ad eius exemplum non habent, quemadmodum hortentur, ut suum quisque diligat inimicum. potius enim genti ipsi tenebrarum dilectionem inimici tribuere potuerunt quam deo suo. illa quippe. sicut delirant, uicinam sibi lucem atque contiguam concupiuit eaque frui uoluit atque, ut frueretur, inuadere cogitauit. neque ista culpa est, cum uerum et beatificum bonum adpetitur. unde et dominus dicit: regnum caelorum uim patitur, et qui uim fecerint, diripient illud. ecce gens tenebraruritate et specie delectata; nec eam uicissim deus dilexit, sed odio detestans frui se uolentem funditus eradicare molitus est. si ergo mali amant bonum, quo fruantur, boni autem oderunt malum, ne polluantur, respondete, Manichaei, quinam eorum inpleant, quod dominus ait: diligite inimicos uestros. ecce si has singulas repugnantesest in lege Moysi: oderis inimicum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis exposuit. ⁊ daud̾ libellum repu¬
di pp̃ duriciam uł domandiuł ĩdomiti
cordis oñdit. Qua pp̃ cum omĩa illa
excellencia p̾cepta dñi que uet̾ib he¬
breoꝵ libris ꝯͣia faustus uolebat ostẽ¬
dere. In eisdem quo libris inueĩant᷑
tustatem lr̃e iuẜentis. ⁊ delicta suꝑ boꝵ
reatu ⁊̃ p̃uaricationis augentis. s ꝑ
nouitatem spc̃ adiuuantis ⁊ hũi liũ
ꝯ fõm salutis gr̃a lib̾antis imple̾tur
in nob̾. Quia te u̾a sicut omĩa ista
p̃cepta sb̃limia nec in illis libris uet̾ib

Expanded text:
tionis exposuit et dandum libellum repudii propter duritiam uel domandi uel indomiti cordis ostendit. Quapropter cum omnia illa excellentia praecepta domini, quae ueteribus Hebraeorum libris contraria Faustus uolebat ostendere, in eisdem quoque libris inueniantur, tustatem litterae iubentis et delicta superborum reatu etiam praeuaricationis augentis, sed per nouitatem spiritus adiuuantis et humilium confessionem salutis gratia liberantis inplerentur in nobis? quia reuera, sicut omnia ista praecepta sublimia nec illis libris
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m fc̃a est. Ex cuius aduentu iam
alios extitisse iami in ecc̃a post asc¬
sionem xp̃i quis nestiat de quib
paulus dicit. ⁊ quosdam constitus
qui aduentꝰ impletꝰ non utiq ad hi
non cirtimicidatur carne xͥanus. s
itio .i. caruał gn̾onis que iu illo fc̃õ
hurabat᷑: iam xp̃i resurrectione adĩ¬
lcta est. et ꝙ in nr̃ resurrectione fu¬

Expanded text:
m facta est. ex cuius aduentu iam alios extitisse iam in ecclesia post ascensionem Christi quis nesciat ? de quibus Paulus dicit: et quosdam constituitqui aduentus inpletus non utique adhuc non circumcidatur carne christianuliatio enim carnalis generationis, quae in illo facto figurabatur. iam Christi resurrectione adinpleta est. et
Abbreviated transcription (Latin):
deumxit augendo pcc̃m. cum iubet
qd̃ impłe non possunt ip̃ius legis im¬
humiles corde. qui uenit legẽ ñ solu̾e
sitis in hac mortali uita. diffĩtile est oĩ
modo impłe qd̾ in lege scriptum est.
Non concupisces. ille ꝑ caruis sue sacͥ
ficiũ sacerdos effcũs impeiͣt nob̾ indul¬
genciam ⁊̃ huic ad implens legẽ. ut
ꝑ nr̃am infirmitatem mnimis possumꝰ
ꝑ illuis ꝑfc̃ĩonem recuꝑetur. cuns ca¬
pitis menbra effcĩ sumus. unde Iobes
dicit. filioli ħ scribo uob̾. ut nõ p̾cetis.
paulo ante ex apło ꝯme moraui mus¬
dũte. Quotqt᷑ .n. ꝓmissiones dei iu illo
⁊̃ Idem rursus ait. Dico .ni. iħm xp̃m¬

Expanded text:
inxit augendo peccatum, cum iubet, quod inplere non possunt, ipsius legis inhumiles corde, qui uenit non legem soluersitis in hac mortali uita difficile est omni modo inplere. quod in lege scriptum est: non conificium sacerdos effectus, impetrat nobis indulgentiam, etiam hinc adimplens Legem; utram infirmitatem minus . possumus, per illius perfectionem recuretur. cuius capitis membra effecti sumus. unde Iohannes dicit: filioli. haec scribo nobis. ut non peccetis; paulo ante ex apostolo conmemoraui dicente: quotquot enim promissiones dei, in illo etiam. idem rursus dicit: dico enim
Abbreviated transcription (Latin):
oriri suꝑ bonos ⁊ malos. ⁊ pluit suꝑ ĩtas
gatur exemplo dei cui dixit quosoã
odibiles paulus odio hñdos inimiscos.
et rursus exemplo dei qui fac̾ solẽ sĩ
oriri suꝑ bonos ⁊ malos. ⁊ pluit suꝑ ito
⁊ inustos diligendos mimicos sic ap¬
rebit dñm male intlłutib id qd̾ dc̃me¬
od̾is inimicum tuũ inferre uoluisse ꝙ
omĩo non nou̾ant. ut dilig̾ent inimmo
suos. uirumq aũt qũo mado obsuans
sit: tougum est disputare. S ad is
inimieum suum est nob̾ sermo. qui
frontem p̾mat cum cos int̾rogamis
utrũ diligat deus coꝵ genteui tene¬
brarum. aut si pp̃ ea. nũc inimici dilo
eos ⁊ odisse debemus ꝙ h̾ant ꝑtẽ mali.
.Ea quippe regła ⁊ soc soluitur docet᷑ q
Diligite inimicos ur̃os. ꝙ unusquis
iniquus homo in quͣtũ iniquus est:o
amus .i. uiciũ quo possit illd̾ qd̾ in eo

Expanded text:
oriri super bonos et malosoriri super bonos et malosgatur, exemplo Dei, cui dixit quosdam odibiles Paulus, odio habendos inimicos; et rursus exemplo Dei, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, diligendos inimicos. Sic apparebit Dominum male intelligentibus id quoderis inimicum tuum," inferre uoluisse, quod omnino non norant, ut diligerent inimicos suos. utrumque autem quomodo seruandum sit longum est disputare. sed ad istos inimicum suum, est nobis sermo, qui eorum frontem premat, cum eos interrogamus, utrum diligat deus eorum gentem tenebrarum. aut si propterea nunc inimici diligeos et odisse debemus, quod habeant partem mali. ea quippe regula et hoc soluitur doceturque iligi te inimicos uestros," quod unusquisque iniquus homo, in quantum iniquus est, oamus, id est uitium. quo possit illud, quod in eo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcupĩam uͥl ẽẽ aliud. Itm qr peierare
graue pcc̃m est. nõ iurare a sic̃ u̾m iu¬
rare nlłu pocm est. S songius remot᷑ꝰ
est a fło iurando. qui nec iurare ꝯsueuit.¬
est ad ꝑiurium. maluit nos dñs ⁊ nõ iu¬
rautes non reced̾e au̾o qmͣ u̾m iurantes
quos hũisse narratur nũqmͣ iurauit ne
iurandi consuerudine aliqũ uł nescius
s ꝑiuriũ lab̾etur. In scriptis autẽ ubi ẽ cõ¬
sid̾atio maior atq ꝓpensior płib locis in¬
iutando peccari. s pocius intlłret hũane
fragilitatis corda non iurando tucius a
ꝑiurio conseruari. Quib ꝑspectisĩue
nimus nec ille eẽ destructa. Sicut faus¬
tus putat. que uł ut ꝓprie uult ad moy
antiquis. Diliges ꝓximũ tuũ. ⁊ od̾is ũ¬
micum tuũ. an ⁊ apłus paulus nõ dixit.
hom̃es quosdam deo odibiles ⁊ utiq in
hac admonicione ip̃e dñs ad ħ nos horta¬
tur. ut imitemur dm̃. ut sitis inꝙͥ filii pa¬
tris ur̃i. qui in ceł est. qui facit solẽ suũ

Expanded text:
eierare graue peccatum est, non iurare autem sicut uerum iurare nullum peccatum est, sed longius remotus est a falsum iurando, qui nec iurare consueuit.est, maluit nos dominus et non iurantes non recedere a uero quam uerum iurantes quos habuisse narratur, numquam iurauit, ne iurandi consuetudine aliquando uel nescius in periurium laberetur. in scripturis autem. ubi est consideratio maior atque propensior. pluribus locis ium uerum iurando peccari. sed potius intellegeret humanae fragi. litatis corda non iurando tutius a periurio conseruari. quibus perspectis inunimus nec illa esse destructa, sicut Faustus putat, quae velut proprie vult ad Moysantiquis: diliges proximum tuum et oderis inimicum tuum. an et apostolus Paulus non dixit homines quosdam deo odibiles? et utique in hac admonitione ipse dominus ad hoc nos hortatur, ut imitemur deum. ut sitis, inquit, filii patris uestri, qui in caelis est, qui facit solem suum
Abbreviated transcription (Latin):
cauit p̾ceptione ꝯͣioꝵ. Quid .ii. sequit᷑.
Audistis dcm eẽ oculũ ꝓ ocdd dentẽ ꝓdẽte
Ego autẽ dico uob̾. qui te ꝑcussert in
maxilla. pͥbe illi ⁊aliam. Hoc iam destł¬
tio est. Dem̃ est inꝙͣ. amab̾ amicũ
tuũ. ⁊ odĩs inmicũ tuũ. Ego & dico
uo ur̃is orate. eq̃ destructio est. Dcmẽ
Qui uolu̾it uxoreui suam dimitt̾e. det
ci repudium. Ego autẽ dico. qr excep
de manifesto moyseos p̃cepta. idcirto¬
q destructa ilła uet̾m iustoꝵ. ⁊ ob ħ ad¬
impleta. Ꝙ si ⁊ t̾ ista iutlłre plae. nõ
ab re erit ⁊ illud dixisse iħmqr non
uenit solũe legeni. s adimpłe. si ĩ ħ
te ncce sit iudeum fi̾. nec ⁊̃ nũt legem
solu̾e ꝑscu̾es qm̃ ip̃e non soluit. Et cũ¬
alii sũmachianos appessant ꝙ ur
aĩo simł lege obsitus ac ꝓpħis. saͣ
⁊ obseruant salb̃̾m. ⁊ porcina ac re¬

Expanded text:
cauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? cauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistis dictum esse: oculum pro oculo, dentem pro dente; ego autem dico uobis: qui te percusserit in maxilla, praebe illi et alteram: hoc iam destructio est. dictum est, inquit. amabis amicum tuum et oderis inimicum tuum; ego autem dico vestris orate: aeque destructio est. Dictum est, Qui voluerit uxorem dimittere, det ei repudium; ego autem dico, quicumqueitur sunt de manifesto Moyseos praecepta, idcircoque destructa: illa veterum justorum, et ob hoc adimpleta. Quod si et tibi ita intelligere placet, non ab re erit et illud dixisse Jesum, quia non venit solvere Legem, sed adimplere. Sin haec te necesse sit Iudaeum fieri. ne etiam nunc legem soluere perseueres, quam ipse non soluit. Et alii Symmachianos appellant, quodanimo simul lege obsitus ac prophetis. et obseruant sabbatum et porcina ac
Abbreviated transcription (Latin):
impletio nis gr̃a ꝓtuliss. dubiũ nõ etat
qnͥ de iudeoꝵ lege dixiss ⁊ aꝓphis. qr eos
non solu̾e ueu̾it. s ad impłe. ubi uero
hoꝵ quidem nicħ memorat. Sola u̾o re¬
tu ꝓbare olim ꝓmulgata ꝑ enoc ⁊ set.
⁊ cet̾os eoꝵ siłes instos. quib eadem ill¬
illustres cradid̾unt angłi cemꝑande in
lpm̃ib gr̃a feritatis. cui non uideat᷑ hoc
eum deu̾itate dixisse lege ⁊ eius ꝓphis.
Deniq ⁊̃ ad implecio ꝓbat᷑ eius cc̃ hec
endem q̃ p̾misit. ꝙͥ .n. dicit: audistis
dcm̃ ẽẽ antiquis non occides. Ego aũt̃
dico uob̾. Ne irascimini quid̾ adĩple¬
tio est. Audictis dẽm eẽ. non methab̾is.
Ego a dico nob̾. ne concupiscatis quidẽ
ad impletio est. Dcm̃ est nõ ꝑiurab̾. E¬
go & dico uob̾. Ne iuretis quid̾ ꝯq̃ adĩ¬
pletio est. In hiis .n. ⁊ priora roborat.
et ad defuit adicit. ubiũo iudeoꝵ q̃¬
dam uisus est nominasse. slła quidem
net ad impleuit. s ea ⁊̃ penitus eradi¬

Expanded text:
tulisset, dubium non erat. quin de Iudaeorum lege dixisset et prophetis. quia eos non soluere uenerit, sed adinplere. ubi uero horum quidem nihil memorat, sola uero retu probare, olim promulgata per Enoch et Seth et ceteros eorum similes iustos. quibus eadem inlustres tradiderint angeli temperandae in hominibus gratia feritatis — cui non uideatur hoc eum de ueritatis dixisse lege et eius prophetis? denique etiam adinpletio probatur eius. circa haec eadem quam promisit. quid enim dicit? audistis dictum esse antiquis: non occides: ego autem dico uobis, ne irascamini quidem: adinpletio est. audistis dictum esse: non moechaberis; ego autem dico uobis, ne concupiscatis quidem: adinpletio est. dictum est: non peierabis; ego autem dico uobis, ne iuretis quidem: aeque adinpletio est. in his enim et priora roborat et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradi
Abbreviated transcription (Latin):
Nami n penit᷑ auferri debuit noue
uie sacͣuientũ. qr restat ad huc ĩ uob̾
sicur resurrectio mortuoꝵ. Et ĩme¬
ut future uite et̾ne in resurectione
ip̃i nob̾ pͣbetur exemplumi. Cum q̃ris
sibi ocium cur nõ obseruet xͥauus. si

Expanded text:
uit nouae uitae sacramentum. quia restat adhuc in nobis futura resurrectio mortuorum. et in meut futurae uitae aeternae in resurrectione Christi nobis praeberetur exemplum. cum quaeris, sabbati otium cur non obseruat
Abbreviated transcription (Latin):
aue agui xp̃ianus pascha nõ cele
non celebtͣ. qr id ꝗd̾ illa figura pͥmin¬
ciabatur. aguus ĩmolatus sua passio¬
ne xpc̃ impleuit. Cum queris ob qm̃
ob cãm neoincinas in lege mandatas.

Expanded text:
carne agni Christianus pascha non celebnon celebrat, quia quod illa figura prophetabatur Agnus immaculatus sua passione Christus implevit. Cum quaeritur quam ob causam neomenias in lege mandatas
Abbreviated transcription (Latin):
nunciand̾ celebrabant᷑ iam xp̃c ĩpleuit.
Celebratio .n. noue lune p̾nũciabat no¬
uani creaturam. de qua dicit apłus. Si q̃
singularũ quaꝵq ĩmundiciaꝵ baptis¬
mata que in lege p̾cipiunt non obsu̾et¬
xauuis. si xp̃e non uenit legeni solu̾e. s ad¬
tuis. sic ⁊ uos in nouitate unte ambłemꝰ
Cum q̃ris quid cause est ut cenophegia
nacłm dei fideles eius eẽ in quib carita¬
tis hĩtare hĩtare dignatur. ⁊ ideo mag̃
suscepto negocio ne silentio p̾t̾ireutin
qnͣta potuimus breuitate ꝑstrĩximꝰ. ce¬
t̾um menbratim articulatimq discus¬
tes. itafit ut omĩa que ex illa scripta
pp̃ ea putatis non obseruari a xͥanis. qr¬
absurdum. ñno qͥd non congruũ ⁊ con¬
sentaueum. si post eius cessauit aduẽ¬
tum qͥcqr ideo fiebat. ut cius p̾ uũciar ad¬

Expanded text:
nuntiandum celebrabantur, iam Christus inpleuit. celebratio enim nouae lunae praenuntiabat nouam creaturam. de qua dicit apostolus: sisingularum . quarumque inmunditiarum baptismata. quae in lege praecipiuntur, non obseistus non uenit legem soluere, sed adtuis, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. cum quaeris, quid causae est, ut scenopegia rnaculum dei fideles eius esse, in quibus caritatis habitare dignatur, et ideo magis suscepto negotio ne silentio praeterirentur, quanta potuimus breuitate perstrinximus. ceterum membratim articulatimque discustes. ita fit, ut omnia, quae ex illa scriptura propterea putatis non obseruari a christabsurdum, immo quid non congruum et consentaneum, si post eius cessauit aduentum, quicquid ideo fiebat, ut eius praenuntiaret ad
Abbreviated transcription (Latin):
ndeoꝵ furoris cã.qr idem sacro sc̃a sua
ib codem conculcari in dontes ĩ digna¬
rent᷑. eumq ac si impiumi. ac male sa¬
numi ue. audiend̾ quidem oxistina¬
rent ue dũ seq̃ud̾. auut nos qui ei cre¬
debamus ex gentib institu̾et atqr ĩłor¬
marz pacient᷑ ac morige̾ mandatoꝵ sõne

Expanded text:
Judaeorum furoris causa, quia iidem sacrosancta sua ab eodem conculcari videntes indignarentur, eumque ac si impium ac malesanum, ne audiendum quidem existimarent, nedum sequendum: an ut nos qui ei credebamus ex Gentibus, institueret atque informaret, patienter ac morigere mandatorum subire
Abbreviated transcription (Latin):
dam legeu se ueuisse dix̾it. s
plendam. Quare cum talib en
uirib. ⁊ impudencia poꝰ lacessenti us
facilius cemptari me putem absteꝙͣ
uideam credidisse. Nec .n. quicquͣ
eoꝵ pͥferens. quib lex ⁊ ꝓpħe nõ sol¬
ui uideantur. s ad impłi. me tãqmͣ
dosidem obiurgas ac p̾uaricator en
ex huiꝰ obiectione capłi. ant tuiam
no illo signacło głiaris tamꝙͣ iudꝰ
aut nazareus. an suꝑciliũ de obsce¬
uatione exigis salpoꝵ. ande de porci¬
na abstinencia tibi conscius gaudes
Au deniq de uictimaꝵ sangrne ⁊
holocaustoꝵ indorib iudeoꝵ te ex
solu̾e. s adimpłe contendis. Qiart in¬
deficientes ego p̾ceptori meo tefer¬
grãs. qui me siłr siłr labentem reti
udens fĩ. nec ĩm̃ito. et enim sixp̃
legem nonuenit solu̾e. s adimpse
iloqͣn nec ccͣ eum ad implecio ħ eẽt. s
tr haustio. at ego ex gentib ueĩens
ncassum me accessisse putaban ad
ienio sabata poritomiẽ sacrificiane
mentoꝵ. ⁊ alia que ꝑcurre longũ ẽ

Expanded text:
dam legem se uenisse dixerit. sed ad inplendam. quare cum talibus esuiribus et inpudentia potius lacessenti, ut facilius temptar, me putem abs te quam uideam credidisse. nec enim quicquam eorum praeferens, quibus lex et prophetae non solui uideantur, sed adinpleri, me tamquam desidem obiurgas ac praeuaricatorem ex huius obiectione capituli. an et tu iam no illo signaculo gloriaris, tamquam Iudaeus aut Nazaraeus? an supercilium de obseruatione erigis sabbatorum? an de porcinae abstinentia tibi conscius gaudes? an denique de uictimarum sanguine et holocaustorum nidoribus Iudaeorum te exssoluere. sed adinplere contendis? Quare indeficientes ego pgratias, qui me similiter labentem retinJudaeus fieri. Nec immerito: etenim si Christus Legem non venit solvere, sed adimplere, alioquin nec circa eum adimpletio haec esset, sed exhaustio. At ego ex Gentibus veniens, incassum me accessisse putabam ad venio sabbata, peritomen, sacrificia, nmentorum, et alia, quae percurrere longum est.
Abbreviated transcription (Latin):
que hus pͥmĩciabant᷑ impleuit. attea
non impedit. hc accipias. Qd a ĩpe¬
dr non accipias. sic uos apłs docuit pi¬
in puisionem. ut quis quis uobis
masit. unde xͥani catholici. ⁊ uos int̾
ilios maligni .i. imitatores dyabolice
aitatis. nec omĩa tenĩe credunt. et
ideo manicheo cetĩs q he̾ticis nõ utiq
umputant ideo nr̃am sectam fu̾ ai¬
mam fidem autẽ cathplicam u̾issimã
uidicant. nec bonũ aꝙͣio seꝑare for¬
ũm est intlłigunt nõ gentẽ nescio
qm tenebrar ad u̾sum dĩua regna
asuo p̾ncipio nascentem. et rebellã¬
tem que ue ampliorem formidinẽ
intulit deo ur̃o qñi infantib. ma¬
ie quippe q̃m dicitis ne sua m̃bra
llus impotu capta et uastata aspi¬
alt uelum contͣ se posuisse ꝓinde
nlłas ex hoc capło pacunitur angusti¬

Expanded text:
quae his praenuntiabantur, implevit. Attende non impedit, hoc accipias; quod autem impedit, non accipias: sic nos Apostolus docuit piam provisionem, ut quisquis nobis thema sit . Unde Christiani catholici et vos inter filios maligni, id est imitatores diabolicae falsitatis. nec omnia temere credunt; et ideo Manichaeo ceterisque haereticis non utique um putant; ideo uestram sectam falsissimam, fidem autem catholicam uerissimam iudicant. nec bonum a contrario separare form est, intellegunt; non gentem nescio quam tenebrarum aduersum diuina regna a suo principio nascentem et rebellantem, quae uere ampliorem formidinem intulit deo uestro quam infantibus maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius inpetu capta et uastata conspiciat, uelum contra se posuisse. proinde nullas ex hoc capitulo patiuntur angusti
Abbreviated transcription (Latin):
ut dixi us ad detembrem nũoꝵ ꝙ
ordine nõib eniuiciantur. porm
nuaruis a iano appellatus est
tem cołe. Illo .ii. meuse bema ur̃nẽ
magna festiuitate celebratis. Sia nob
in meuse marcio lic̾e arbitͣmim alud
consid̾are non martem. cur᷑ hodie stpãs
qd̾ salb̃m a requie uoĩatum est d̾mis
sctipturis saturnũ importare cona¬
mim. qr eum diem saturni gentes
appellauerunt. Nempe iam uidenis
cum qnͣta impietate deliretis. de satri¬
ficuis autem ałiũ quis ur̃m nesciat mag̾
ea ꝑu̾so ppło congruent̃ impoĩta qm̃ deo
desid̾anti oblata. s tñ ⁊̃ inhuis figure
nr̃e fueruut. qr nr̃a mũdatio ⁊ dei ꝓpici¬
atio nob̾ sũ sang̾ne uulla est. s ilłaꝵ
ti ⁊ mũdati simnus. Naui infiguris
lauit. ⁊ aries pp̃ m̃ocencie pͥncipatũ
et hyrtus pẽ siłitudinem carins ptã
ut de pcc̃o dampnar pcc̃m. ⁊ siqd̾ aᵈ

Expanded text:
ut dixi, usque ad decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro ianuarius a Iano appellatus est,rtem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem nobis in mense martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum importare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis cum quanta impietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter imposita quam deo desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae nostrae fuerunt, quia nostra mundatio et dei propitiatio nobis sine sanguine nulla estti et mundati sumus. nam in figuris lauit, et aries propter innocentiae principatum et hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
cathenas saturniatas appellas. uana
est .n. ⁊ in epta. nec tibi hoc dr̃e ueĩss ĩ
mente. insi qr uos indie q̃ui dñt solis
solem colitis. Sicut a nos enud̾ diẽ dm̃i¬
cum dñis in eo qr nou istum solẽ. s rr᷑¬

Expanded text:
catenas Saturniacas appellas. Vana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere venisset in mentem, nisi quia vos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. Sicut autem nos eumdem diem dominicum dicimus, in eoque non istum solem, sed r
Abbreviated transcription (Latin):
cum sic illud obseruari oportebat. Etat
enim ũbra futuroꝵ. sicut apłus cestisẽ¬
Iudieb quippe estis quoꝵ septenariᷤ
nũs in orbem redit deoꝵ suoꝵ noĩa gen¬
mini. nisi ꝙ cum eis lucidiora duo lu¬
mina. cet̾a u̾o sid̾a non cum eis adora¬
tis. s ⁊ mensib imposuerunt nomnĩa
deoꝵ suo ꝵ. pp̃ honorem quippe romłi
qr eum martis filium crediderunt pͥm̃
menseni marti dicantes. martiũ no¬
cau̾unt. ⁊ inde aprilem a ulło deisui
mensen maiũ. ꝙ maiam m̾curu m̃e
deam colant. Iude qrͣtũ iuniũ ainuone
Iude cec̾os us ad decembrem amĩns no¬
minau̾unt. s ex eis qͥntił atq seyt

Expanded text:
uari oportebat; erat enim umbra futurorum, sicut apostolus testis est. diebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit. deorum suorum nomina genmini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus inposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilem nullo dei sui mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sext
Abbreviated transcription (Latin):
deniq neomenias. et baptismata ⁊ scc¬
sactamenta carnalia parĩ deuitatitir¬
ruuiꝑe. si eadem xp̃e inuine destruxit.
auare non m̾nto dix̾im. qr siltis aut
tõ nob̾ contemptus istius conetets orati
uos negare xp̃i eẽ discipulos. aut tanat᷑
fati ip̃m omĩa ħ aestruxisse p̾oremtend̃
idem dixit non se uenisse solus legom.
sadimpse. aut nescio quidꝰ hte longe
Aliud qm̃ uosputatis significasse.

Expanded text:
denique neomenias et baptismata et scesacramenta carnalia parum deuitatis inrumpere, si eadem Christus minime destruxit? quare non inmerito dixerim, quia, si uultis. ut ratio uobis contemptus istius constet, oportet aut uos negare Christi esse discipulos aut tandem fateri ipsum omnia haec destruxisse priorem. quod idem dixerit non se uenisse soluere legem, sed adinplere, aut nescio quid hoc longe aliud quam uos putatis significasse.
Abbreviated transcription (Latin):
utnq fatemur. Quo quid aliud qũ
opinionis. et ad plenitudinem recur¬
ranuis obsequaniur q legi de integͦ
ic ꝓpħis atq eoꝵ curemus qualia q
bnt obseruare mandata. Ꝙ cũ fec̾imꝰ
suis deniq u̾e credidimus dixisse iħm
r non uenit legem sosu̾e: s adĩpłe
Nunc autemi flm est. qr nec tu id
credis. de quo me solum incusas. S
esto licu̾it inp̾t̾itum errasse. s quid
uuit tandem plac. ne ire sb̃legẽ sicã
ep̃e nontam soluit. s ad impleuit.
pudenda. ⁊ dm̃ credẽ de saccam̃tis tałi¬
hyrcos. ut non ⁊ hoĩes dicam cultris
cet deniq feraliuinciboꝵ quedam exis¬
timare. munda quedam inmundis ⁊ cõ¬
taminatis hr̃e in quib inquinat᷑orẽ por¬

Expanded text:
utrique fatemur: quo quid aliud, quain praeteritum opinionis, et ad poenitudinem recurramus, obsequamurque Legi de integro ac Prophetis, atque eorum curemus, qualiacumque sint, observare mandata? Quod cum fecerimus, unc denique uere crediderimus dixisse Iesum. quia non uenerit legem soluere, sed adinplere. nunc autem falsum est. quia nec tu id credis, de quo me solum incusas. Sed esto. licuerit in praeteritum errasse. quid nunc tandem? placetne ire sub legem, si eam Christus non tam soluit sed adinpleuit? pudenda et deum credere sacramentis talihircos. ut non et homines dicam, cultriscet denique feralium ciborum quaedam existimare munda. quaedam in inmundis et cotaminatis habere, ex quibus inquinatiorem por
Abbreviated transcription (Latin):
cienda. s leguntur intlłigenda. uñ ibi
de hac ⁊̃ re futura dł. auferam eis cor la¬
pideum. ⁊ dabo eis cor carneum .i. nõ cor
Nou in tabłis lapideis. s in tabłis cordis
carualib. Quid .n. aliud dixit ꝙͣ cor
carueum. Quia gͦ ⁊ hoc p̾dcm̃ erat mag̾¬

Expanded text:
da. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est non non in tabulis lapideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim aliud dixit quam cor carneum? quia
Abbreviated transcription (Latin):
sedenten ad theloneum nomĩe matr.
et uocauit euui. at ille confestan sur¬
geus sccutus est enua. ⁊ quis gͦ de scp̃
scribens dicat. uidit ħpminẽ ⁊ uocanti
euni. ⁊ secutus est eum. ⁊ non pocuis d¬
cat. uidit me ⁊ uocauit me ⁊ secutus ũ
eum. uisi qr constat hoc matħm nor
scripsisse. d aliũ qr nescio q̃m b̾ ciꝰñ

Expanded text:
nium nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille confestim surgens secutus est eum. et quis ergo de se scribens dicat "uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec Matthaeum non scripsisse, sed alium nescio quem
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ iusticie fide reuelata. ⁊ in lib̾tatẽ
uocatis filuis di uigo seruitutis ablato
ad̾ duto ⁊ carui dedito ppło congruebat.
u̾mptũ. si antiqui iusti qui saccam̃tis
illis intelligebant uenturã p̾nũciari
reułom fidei ex aua l adhuc oꝑta et
abs coudita est inuũe tñ pietatis intel¬
lecta. ⁊̃ tunc ip̃i uiuẽbant. qr in hac uita
nemo ẽẽ potest iustus nͣ qui ex fide ui¬
uit. Si g ͦ antiqui iusti ꝓ illis p̾nũciat᷑
sacramentis. ⁊ terũ non dum impletaꝵ
figuris omia dura ⁊ horrenda ꝑpeti ꝑati
fuerunt. ⁊ ꝑꝑ pleriq ꝑꝑessi sunt. sitres
pueros dauielem ꝙ p̾dicanuis. quia de
mensa regis contaminari uolu̾ũt quod
erat contra illius temꝑis sacram̃tum. si
machabeos cum iugenti ad miratio
ue ꝓferimus. quia eidas quib mũc eͥ¬

Expanded text:
quam iustitia fidei reuelata et in libertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis ablato. quod duro et carni dedito populo congruebat. Uerumtamen si antiqui iusti, qui sacramentis illis intellegebant uenturam praenuntiari reuelationem fidei, ex qua licet adhuc operta et abscondita.' munere tamen pietatis intellectatest justus, nisi qui ex fide vivit : si ergo antiqui justi pro illis praenuntiativis sacramentis et rerum nondum impletarum figuris, omnia dura et horrenda perpeti parati fuerunt, et plerique perpessi sunt; si tres pueros Danielemque praedicamus, quia de mensa regis contaminari noluerunt , quod erat contra illius temporis sacramentum; si Machabaeos cum ingenti admiratione praeferimus, quia escas, quibus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
et ad studiosos cõmonencos ⁊ ad calũpni¬
bsos conuincendos. iam clłd̾ qmͣ sit ĩ fir¬
mum quis non uidet. ad̾ ait non eum dre
potuisse. nolite putare. qr neni solu̾e legẽ
aut᷑ ꝓph̾as. non ueni solu̾e s adimplere.
irisi aliquid tale iam feciss. ut in hñc sus¬
picionem poss ueñe.q. nos negennis indeis
nõ incllũtib uideri potuisse xpuidesse¬

Expanded text:
et ad studiosos conmonendos et ad calumniet ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fecisset, ut in hanc suspicionem posset uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri potuisse Christum destr
Abbreviated transcription (Latin):
sen. ⁊ omĩa cetera in emid̾ mod̾. ita gͦ
et matħs de se tamqm̃ de asio scripsit.
ꝙ ⁊ ioħ̾s focit. Nam cuta finem libri
sui ⁊̃ ip̃e sic loquit᷑. comu̾sus petrus. ui dit
discipłm am diligebat iłe ⁊ recumbebat ĩ
cona suꝑ pectus eus. ⁊ dix̃at dño. Quis ẽ
quite tradet: Numꝙ ⁊ hic dixit. cõ¬
ilsus petrus uidit me an forte pp̃ ea nec
istum putant hoc eungłm sccipsisse. S
paulo post dicit. hic est disciplls qͥ costifi¬
catur de iħ̾u. ⁊ qui ħ scripsit. ⁊ scimus quia
b̃m est testimomiũ eius Numꝙͣ ait.
ego sum discipilus qui cestificor de iħu. et
scͥptoꝵ cum gesta narrarent qm̃ młta
⁊ ip̃e dñs adem locutione dicit. quis eiu¬
m̾are sufficiat. Cumuen̾it inꝙͥ filius ho¬
m̃ĩs putas inueniet fidem in t̾ra. nõ dix̃
cum ueno putas inueniam. et uenit
filiuis hpm̃is mauducans ⁊ bibens. non
uiuent. non dixit uocem meam. ⁊ multa
hiꝰ. Unde iam puto suffic̾e que dc̃ã sunt.

Expanded text:
omnia cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus. qui testificatur de Iesu et qui haec scripsit; et scimus. quia uerum est testimonium eius. numquid ait: ego sum discipulus. qui testificor de Iesu et scriptorum, cum gesta narrarent. quam multa et ipse dominus eadem locutione de se dicit, quis enumerare sufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dixit: cum uenero. putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans et bibens, non uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde iam puto sufficere. quae dicta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
iohis auͣctas. Iohi credite attestanti legi
tracta uimus. sicrede̾tis moysi. credetis et
inichi. De me .ui. ille scripsit. undiq ter¬
giu̾satio ur̃a contunditur aꝑte discite ñ
uos crede̾ xp̃i em̾głio. Nam qui ĩ
euͣngłio qdͥ uultis creditis. qd̾ uultis nõ
creditis. nob̾ poꝰ qui eingłio creditis. at
qͣ elegantem rem sibi uisus est faust᷑
dr̃e. ubi pt̾ ea uoluit non credi ħ scripsis¬
se math̾m. quia cum de sua electione di¬
cet non ait. uidit me ⁊ dixit michi. Se¬
q̃re me. s uidit matħm. ⁊ dixit ei. Seq̃re
ine. Ꝙ uescio uttum de errore imꝑicie dix¬
ꝑm uer̾int. ita se contexe tamqm de alio
narrent. qd̾ de uarrant. Mag̾ gͦ hũc ac¬
bitror. non ut imꝑitum. s ut impitis ue¬
bulam oñde̾ uoluisse sperantem de płes cẽ
capturum. Qui ista non uossent. ⁊ in hysto¬
tia quid̃ rerum scłarium tał narrationis
refellam. ip̃e certe paulo añ de libris

Expanded text:
Iohannis auctoritas, Iohanni credite adtestanti legi Iohannis auctoritas, Iohanni credite adtestanti legi tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio uestra contunditur. aperte dicite non uos credere Christi euangelio; nam qui in euangelio. quod uultis. creditis, quod uultis. non creditis. uobis potius quam euangelio creditis. At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere, ubi propterea uoluit non credi haec scripsisse Matthaeum. quia cum de sua electione diceret, non ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum et dixit ei: sequere me. quod nescio utpersonam venerint, ita se contexere, tanquam de alio narrent, quod de se narrant. Magis bitror non ut imperitum, sed ut imperitis nebulam obtendere voluisse, sperantem se plures esse capturum, qui ista non nossent. Et in historia quidem rerum saecularium talis narrationis , vel istum refellam. Ipse certe paulo ante de libris
Abbreviated transcription (Latin):
Snis .n. apħ uocem qui m sp̃n sc̃o tales
ie utitos ẽẽ cernebat. uñ ficelib dice¬
accepistis: anatħa sit. Nam si uemo de
xr̃õ uera dicit uisiquieum p̾sens uidit ⁊
audiuit: hodie de illo nemo u̾a dicit. por¬
ro si hodie pp̃ ea de illo afidelib enis u̾a di¬
cuntur. qr illi qui uid̾u̾nt ⁊ audierunt
uł p̾dicando uł scribendo dissemmau̾ũt
Cur ex ore ioh̾is condiscipłi sui nõ poss
u̾amathens audire de xp̃o. u ale affunit.
lip̃e non affint. si ex libro iohis possimus
u̾a loqui de xr̃o. non solum nos tanto pꝰ
nati. s ĩ post nos alii nasciti. huic .ii. nõ
qui eosdem discipłos secuti sunt ĩ nõ ĩpa¬
rem auͣctem receptum est. huc accedit.
benda eẽt intentꝰ. Nonne eñngłmn suĩ
ita ip̃e condudit dicens. et alia quid̾ mr¬
ta fecit iħc que si scrib̾entur singula nec
ip̃m existimo caꝑe mũdum qui sccibent᷑
libros. hic utiq oñdit se scientem młta
p̾tͣmisisse. si de lege ⁊ ꝓphetis uos dełcat

Expanded text:
nim apostoli uocem. qui m spiritu sancto tales uenturos esse cernebat. unde fidelibus diceaccepistis, anathema sit. nam si nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scriur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim non qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. benda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat
Abbreviated transcription (Latin):
b adħ inuenio ⁊̃ amaꝵ ilic inditũ
maledcm adu̾sus eos qui nõ ꝑman¬
seruit in om̃ib que scriptasunt in
libio egis illius ut faciant ea. tilliuc
gͦ maledc̃m iuetuens tamqm̃ d̾i ihint
ip̃n tamqmͣ eius filłium dñtem adiẽs
aidiens.ꝙ .n. non uen̾it eadẽ solũe
S admmpłe. inde si quid impedire iam
culo me manichi uen̾anda fides eripu¬
it. Gutũ ꝙ fiducie g̾ens s obicias q̃ro
ant q̃re contͣ me id ẽẽ putes solum qd
sensimi fatemini uos non eẽ pͥanos:¬
ꝙͥ legi ꝑppħis om̃ib sacroscm̃ illũ saba¬
tꝵ diem. in quo ⁊ mũdi ip̃m opificẽ
ñ tequienisse cestant᷑. uos oĩope ꝓ
phanatis. nec penam moxtis qm̃ ad¬
usus uiolatores eius statuit. nec ma¬
ledc̃ ꝑtimescentes infamiam. Mͥ et
a crrtimicisionis de decoroso illo signa¬
culo legi ac ꝓphis om̃ib om̃ib hono¬
to. ⁊ maxime abrabe post opinatã
siam fidem simis defenditis uros. ⁊
plebe sua ꝑhibeat iudeoꝵ deus. quiqr¬

Expanded text:
aec inuenio etiam amarum illic inditum maledictum aduersus eos. qui non permanserint in omnibus, quae scripta sunt in libro legis illius, ut faciant ea. et illinc ergo maledictum metuens tamquam dei, et tamquam eius filium dicentem audiens, quod enim non uenerit eadem soluere, sed adinplere. uide. si quid inpedire iam culo me Manichaei ueneranda fides eripuit. Tu tamen quid fiduciae gerens haec obicias quaero, aut quare contra me id esse putes solum, quod sensim fatemini uos non essacrosanctum illum sabbatorum diem, in quo et mundi ipsum opificem deum requieuisse testantur. uos omni opere profanatis nec poenam mortis. quam aduersum uiolatores eius statuit, nec maledicti pertimescentes infamiam r quid et a circumcisionis dedecoroso illo signaculo legi ac prophetis omnibus honorato et maxime Abrahae post opinatam suam fidem sinus defenditis uestros.plebe sua perhibeat Iudaeorum deus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ. aliigenciũ. ali u̾itatis. s de iu¬
deoꝵ quidꝰ nullus q̃siu̾it. notũ est .i. De
genciũ u̾osiquis ambigit: audiat pau¬
lum qui seribens adtitum de crecensi¬
dens semꝑ mendaces male bectie uentris
pigri. ac ꝑ hec dubitand̾ nou est ⁊ gẽtes
tas suos. tam idem paulus sigͣt qm̃ ł ilt
pientes ⁊ ꝓpħ̾as. ⁊ ex ip̃is int̾ficietis in sin¬
gulis locis. Paulus u̾o cumdicit. Ip̃e dñs
constituit p̾mo apłos. dend deinde ꝓphas. lege
g ͦ triꝑtita. ⁊ triꝑtitis ꝓpħis. de quo nam
coꝵ ił̾x dix̾ĩt. non satis liquet. Est tñ cõ¬

Expanded text:
Iudaeorum, alii gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibestiae, uentres pigri. ac per hoc dubitandum non est et gentes tas suos tam idem Paulus significat quam pientes et prophetas, et ex ipsis interficietis in singulis locis: Paulus uero cum dicit: ipse dominus constituit primo apostolos, deinde prophetas. Lege ergo tripertita et tripertitis prophetis. de quonam eorum Iesus dixerit. non satis liquet, est tamen co
Abbreviated transcription (Latin):
eritis ꝙ itli non faciunt ⁊ sic docent:
non intrabitis in reginuum celoꝵ
Qm̃ gͦ legem docebant pħisei ⁊ nõ
faciebant. ip̃am dicit xp̃e non seucise
solu̾e. s ad implete. qr ip̃a ꝑtin ad
catłedram moysi. inqua sedentes
pħisei ⁊ dñtes. non facientes: audic̃¬
disunt non imitandi. nec intelligii
faustus. aut forte se fingit non in¬
telsigere quid sit impse legem. al
loc de u̾boꝵ adiectione putat accipi¬
cud̾. qr scciptum est. Nequid adda¬
tur scripture dei uł detrahatur. uñ
dicit non debuisse adimpleri ꝙ ita
lex p̃cipit. Plenitudo .n. legis cat¬
tas. sicut dicit apłus. Istam carittẽ

Expanded text:
eritis. quod illi non faciunt et sic docent; non intrabitis in regnum caelorum. quam ergo legem docebant pharisaei et non faciebant, ipsam dicit Christus non se uenisse soluere. sed adinplere, quia ipsa pertinet ad cathedram Moysi, in qua sedentes pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi. Nec intellegit Faustus aut forte se fingit non intellegere, quid sit inplere legem, cum hoc de uerborum adiectione putat accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur scripturae dei uel detrahatur: unde dicit non debuisse adinpleri, quod lex praecepit. plenitudo enim legis caritas, sicut dicit apostolus. istam caritatem
Abbreviated transcription (Latin):
ibu xpm̃ fc̃a est. Ipã lex cum impleta
atis plenitudinem. u̾itas ad ꝓphĩaꝵ ad
enut: s ut fierent que scripta erant
ꝗd ip̃a eius u̾b a test antur. Non .ni. ait
iota uuũ aut unũ apex nou tnͣsiet a
lege donec addant᷑ que desunt. S donͤ
onia fiant.
si ier uich̾ aliud forte significat a
ꝓp̃o dm̃ cred̾e̾ non minus tibi contͣriũ

Expanded text:
cum inpleta tatis plenitudinem, ueritas ad prophetiarum erant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa eius uerba testantur. non enim ait. iota unum aut unus apex non transiet a lege. donec addantur, quae desunt, sed, donec omnia fiant.hoc, nisi aliud forte significat, a Christo dictum credere non minus tibi contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
infidiatos ẽẽ nemo qui nestiat. ex quibi
cum idem collig̾ent legem ac ꝓpħas suo̾
ab eod̾ solui indignarent᷑ noc̃e eft. ac pͥ
hoc rep̾mendi furoris eoꝵ gra non abre
fu̾it dixisse. ut non putarent. qr ueñst
legem solu̾e. s adimplere nec ħ ip̃m
⁊ absolute nomĩauit legem. Sũt ꝙ

Expanded text:
insidiatos esse nemo qui nesciat. ex quibus cum idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur necesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia uenisset legem soluere, sed adinplere. nec hoc ipsum et absolute nominavit Legem. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
poro &ͥ tutale agis. Unde ħ suspitari pos¬
sinus. au qr cͥcuncisionem derides. sa¬
batum uiolassacrificia despicis. ⁊ con¬
fundis cibos. Hoc est gͦ nolite putare.
Et quid lec amplius. Ꝙ̾ ne maĩfestiꝰ
sita potuit in deftructiõẽ legis ac ꝓpħaꝵ¬
aue sihͥ ad impłe est legen. quid erit
tronsũmati. quoꝵ autor ac pt̃ minꝰ
eis adici indiguatur aliꝙͥ qmͣ detrohi
ut scribens in deutronomio dicat. ħ
p̾cepta aue mando uob̾ tibi hodie ifrł
obseruab̾. ⁊ caue ne declines ad eisdem.
n in sinistram. n indexttam. nec adenͤ¬
oseuerab. ut bũdicat te dñs dous tiuiᷤ
aua pp̃ sine ad impłendi cã ihc legi
lus. siue dempsit ut destrũet insinist᷑ͣm
uũ certe offendit legis auctorem
dimanicheo. si matħs non int̾fuit cim
ep̃t dixissi. non ueni solu̾e legem: O¬
adimplere. ⁊ pp̃ea non est ei credd̾. sũ¬
auid manicheus int̾fuit. aut iamuł
uatus fuit. cum xp̃s int̾ hoĩes aꝑperet.

Expanded text:
porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem legis ac pAut si hoc adimplere est Legem, quid erit et consummati, quorum auctor ac pater non minus cis adjici indignatur, quam detrahi, ut scribens in Deuteronomio dicat, Haec praecepta quae mando tibi hodie, Israel, observabis; et cave ne declines ab iisdem, neque in sinistramrseuerabis. ut benedicat te dominus deus tuus? quapropter siue adinplendi causa Iesus legi sus, siue dempsit, ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit legis auctorem di Manichaeo! si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset: non ueni soluere legem adinplere. et propterea non est ei credendum. numquid Manichaeus interfuit aut iam uel natus fuit, cum Christus inter homines adpareret?
Abbreviated transcription (Latin):
se uenisse solu̾e dixiss. s adimpłe: oͥͥ
hoc testatur dixisse se ih̾m matħs ubi
dixisse se in monte quib p̾sentib petro¬
scripsit. ita alicubi ħ ip̃e cõmemorat.
fuit in monte. matħs ħ scripsit qui lon¬
go int̾uallo post qm̃ iłx de monte desc̃¬
dit secutus est eum. Ac ꝑ hec de ip̃o pͥmo
ambigitur. utrũ ihx̃ tale aliꝙ dixit. q
testis ydoneus tacet. loquit᷑ autẽ ramꝰ
ydoneus. ut iut̾im ꝑmiserimꝰ nob̾ inui¬
riam fa fecisse matħm donec ⁊ ip̃ms
bemus ħ uon scripsisse. s alium nesdio
q̃m sb̾ nomĩe eius quo docz ⁊ ip̃a lcõrs¬

Expanded text:
se uenisse soluere dixerit, sed adinplere? quis hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse? in monte. quibus praesentibus ? Petroscripsit. ita alicubi hoc ipse conmemorat? fuit in monte, Matthaeus hoc scripsit, qui longo interuallo, postquam Iesus de monte descendit, secutus est eum? ac per hoc de hoc ipso primo ambigitur, utrum Iesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus nobis iniuriam fecisse Matthaeo, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius : quod docet et ipsa l
Abbreviated transcription (Latin):
as. dñi mĩam uelle. uon sacrificiũ. ħ gͦ si
ita sunt ubi illud erit non eũ ueĩsse sol¬
u̾e legem ⁊ ꝓpħas. s ad implere. Qd̾ si
dixit. aut aliud significans dixit. aũ qd̾
om̃o non dcm̃. Et tñ equid̾ iam ad¬
u̾sus capłi huiꝰ necessitudinem manichea
passim credere ꝑsuasit. s ꝓbare slsint
eadem u̾a. si sana. si incorrupta. Esse .ni.¬
ꝑ multa Mannia que inꝗtagiũ boĩ
semĩis scripturis pene omib noctiuagͦ
quidam semiuator insꝑserit. Iccirco me
ne hic quid̾ t̾rũit sermo qmͣuis refe̾ndi

Expanded text:
diam uelle. non sacrificium. haec igitur si ita sunt. ubi illud erit non eum uenisse soluere legem et prophetas, sed adinplere ? quod si dixit. aut aliud significans dixit aut. quod omnino nec dictum. Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius necessitudinem Manichaea passim credere persuasit, sed probare, si sint eadem upermulta zizania, quae in contagium boni seminis Scripturis pene omnibus noctivagus quidam seminator insperserit . Idcircoque me ne hic quidem terruerit sermo, quamvis reverendi
Abbreviated transcription (Latin):
tendant qui magicis artib tanta¬
tribuisse potuisse. et nomen suũ
ad populos in se conuertendos arte
ip̃a consecrasse delirauit utrum po¬
implere qui de illo talia futura pͣlo¬
cuti sunt qualia iam preterita in
eunͣgelio legamus. et qualia inor¬
bem terrarum p̾sencia nĩc nidemus
Neq enim si magicis artib fecit it
coleretur et mortuus o magns ett
ante qͣm ẽẽt natus. cui ꝓph̾ando
uenturo gens una deputata est. sꝰ
rei publice tota ad ministratio ps¬
phenia cẽt illius regis uenturl.
es ciuitatem celestem ex omimib
qrntib condituri. ꝓinde illius he¬

Expanded text:
tendant, qui magicis artibus tantatendant, qui magicis artibus tanta potuisse et nomen suum ad populos in se conuertendos arte ipsa consecrasse delirant, utrum pora nasceretur implere, qui de illo talia futura praelocuti sunt, qualia iam praeterita in euangelio legimus et qualia in orbe terrarum praesentia nunc uidemus. neque enim, si magicis artibus fecit, ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus, cui prophetando uenturo gens una deputata est, cuius reipublicae tota administratio prophetia esset illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei omnibus gentibus condituri. Proinde illius He