comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& certe illi libri manichens sunt om̃ib sine
dubitatione cõmunes. in qͥb libris illa porten¬
ta ad eliciendos & ꝑ concupiscentiã dissol¬
uendos utriusq sexus principes tenebrarũ.
ut liberata fugiat ab eis quȩ captiua tenebat᷑
in eis diuina substantia. de masculoꝵ in femi¬
nas & feminarũ in masculos tranfiguratio¬
ne scripta sunt. Unde ista quã quilib& eoꝵ
negant ad se ꝑtinere turpitudo defluxit.
Diuinas enĩ uirtutes quantũ possunt imi¬
tari se putant. ut purgent dlĩ sui partẽ quã
ꝓfecto sicut in om̃ib corporib celestib &
terrestrib atq in om̃iũ rerũ seminib. ita
& in hominis semine teneri excistimant
inqͥnatã. Ac ꝑ hoc sequit᷑ eos. ut sic eã de se¬
mine humano quẽadmodũ de aliis seminib
quȩ in alimentis sumunt debeant mandu¬
cando purgare. Unde etiã catharistȩ ap¬
pellant᷑ quasi purgatores. qͥ tanta eã pur-¬

Expanded text:
Et certe illi libri manichaei sunt omnibus sine Et certe illi libri manichaei sunt omnibus sine dubitatione communes, in quibus libris illa portenta ad illiciendos et per concupiscentiam dissolvendos utriusque sexus principes tenebrarum, ut liberata fugiat ab eis, quae captivata tenebatur in eis divina substantia, de masculorum in feminas et feminarum in masculos transfiguratione conscripta sunt, unde ista, quam quilibet eorum negant ad se pertinere, turpitudo defluxit. Divinas enim virtutes, quantum possunt, imitari se putant, ut purgent Dei sui partem: quam profecto, sicut in omnibus corporibus coelestibus et terrestribus, atque in omnium rerum seminibus, ita et in hominis semine teneri existimant inquinatam. Ac per hoc sequitur eos, ut sic eam etiam de semine humano, quemadmodum de aliis seminibus quae in alimentis sumunt, debeant manducando purgare. Unde etiam Catharistae appellantur, quasi purgatores, tanta eam pur
Abbreviated transcription (Latin):
manicheã quasi sc̃imonialẽ idipsũ propt̃
hoc ipsũ passam uia cõpulit confiteri. cũ pͥmo
illa se asseruiss&e integrã. atq ab obstetrice se
inspici postulass&e. Qua inspecta & qͥd ẽẽt
inuenta. totũ illud turpissimũ scelus. ubi
ad excipiendũ & cõmiscendũ concũbentiũ
sem̃ farina substernit᷑. qđ margareta indi¬
cante absens ñ audierat similit᷑ indicauit.
& retenti tẽpore nonnulli eoꝵ reꝑti. & ad et¬
clesiã ducti sicut gesta episcopalia quȩ nobis
misisti ostendunt. hoc ñ sacramentũ sed exce.¬
cramentũ sub diligenti int̾rogatione con¬
fessi sunt. Quoꝵ unus nomine uiator eos qͥ
ita faciunt ꝓprie catharistas uocari dicenᷤ.
cũ alias eiusdẽ manicheȩ sectȩ partes
in matmatharios & specialit᷑ maniche¬
os distribui phiber&. om̃s tam̃ has tres
formas ab uno auctore ꝓgͥatas. & omnes
generalit᷑ manicheos eẽ negare ñ potuit.

Expanded text:
manichaeam quasi sanctimonialem, idipsum propter manichaeam quasi sanctimonialem, idipsum propter hoc ipsum passam, vix compulit confiteri, cum primo illa se asseruisset integram, atque ab obstetrice inspici postulasset: quae inspecta, et quid esset inventa, totum illud turpissimum scelus, ubi ad excipiendum et commiscendum concumbentium semen farina substernitur quod Margarita indicante absens non audierat, similiter indicavit. Et recenti tempore nonnulli eorum reperti, et ad ecclesiam ducti, sicut Gesta episcopalia quae nobis misistis ostendunt, hoc non sacramentum, sed exsecramentum, sub diligenti interrogatione confessi sunt: quorum unus nomine Viator, eos qui ista faciunt proprie Catharistas vocari dicens, cum alias ejusdem manichaeae sectae partes in Mattarios, et specialiter Manichaeos, distribui perhiberet, omnes tamen has tres formas ab uno auctore propagatas, et omnes generaliter manichaeos esse, negare non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
gentis aduersȩ. & rursus femine ᷤ ut illici¬
ant masculos eiusdẽ gentis aduersȩ. ut per
hanc illecebrã cõmota eoꝵ concupiscentia fu¬
giat de illis lum̃ qđ menbris suis ꝑmixtum
tenebant. & purgandũ suscipiat᷑ ab angelis
lucis. purgatũq in illis nauib imponat᷑ ad
regna ꝓpria reportandũ. Qua occasione uł
potus execrabilis suꝑstitionis quadã necessi¬
tate. cogunt᷑ electi eoꝵ uelut eucharistiam
consꝑsam semine humano sumere. ut inde
alios nescio qͦs sub nomine manicheoꝵ facere
affirmant. Detecti sunt tam̃ in eccłia si cut
scis apud cartaginẽ iã te ibi diacono consti¬
tuto. quando instante urso tribuno qͥ tunc
domui regiȩ pfuit aliqͥ adducti sunt. ubi
puella illa nomine margareta istã nefariã
turpitudinẽ ꝓdidit. quȩ cũ eẽt annoꝵ non¬
dũ duodetĩ ꝓpt̃ hoc scelestũ misteriũ se
dicebat ẽẽ uitiatã. Tunc eusebiã quandã

Expanded text:
gentis adversae, et rursus in feminas, ut illicigentis adversae, et rursus in feminas, ut illiciant masculos ejusdem gentis adversae; et per hanc illecebram commota eorum concupiscentia fugiat de illis lumen, quod membris suis permixtum tenebant, et purgandum suscipiatur ab angelis lucis, purgatumque illis navibus imponatur ad regna propria reportandum. Qua occasione, vel potius exsecrabilis superstitionis quadam necessitate, coguntur Electi eorum velut eucharistiam conspersam cum semine humano sumere, ut etiam alios nescio quos sub nomine Manichaeorum facere affirmant. Detecti sunt tamen in ecclesia, sicut scis, apud Carthaginem, jam te ibi diacono constituto, quando instante Urso tribuno, qui tunc domui regiae praefuit, aliqui adducti sunt; ubi puella nomine Margarita istam nefariam turpitudinem prodidit, quae cum esset annorum nondum duodecim, propter hoc scelestum mysterium se dicebat esse vitiatam. Tunc Eusebiam quamdam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb q lucidis reb ubi scdm ipsos tenetur
admixta credit᷑q purganda dĩ dicunt
ẽe naturã. Quinq enĩ elementa quȩ genu¬
erunt principes ꝓprios genti tribuunt
tenebrarũ. eaq elementa his nominib
nuncupant. fumũ. tenebras. ignẽ. aquã.
uentũ. In fumo nata animalia bipedia.
unde homines ducere originẽ censent:
intenebris serpentia. in igne qua drupedia.
i aqͥs natatilia. in uento uolatilia. His
qnq elementis malis debellandis alia qͥnq
elememta de regno & substantia dĩ ẽẽ mis¬
sa. & in illa pugna fuisse ꝑmiaxta fumo derẽ.
tenebris lucẽ. igni malo ignẽ bonũ. aquȩ
malȩ aquã bonã. uento malo uentũ bonũ.
Naues autẽ illas id est duo cęli luminaria
ita distingunt. Lunã dicunt factã ex
bona aqua. solẽ uͦ ex igni bono. ẽẽ autẽ
meis nauib certas uirtutes. quȩ se in ma¬
sculos transfigurant ut illiciant feminas

Expanded text:
quibusque lucidis rebus, ubi secundum ipsos tenetur quibusque lucidis rebus, ubi secundum ipsos tenetur admixta, crediturque purganda, Dei dicunt esse naturam. Quinque enim elementa quae genuerunt principes proprios, genti tribuunt tenebrarum: eaque elementa his nominibus nuncupant, fumum, tenebras, ignem, aquam, ventum. In fumo nata animalia bipedia, unde homines ducere originem censent; in tenebris, serpentia; in igne, quadrupedia; in aquis, natatilia; in vento, volatilia. His quinque elementis malis debellandis alia quinque elementa de regno et substantia Dei missa esse, et in illa pugna fuisse permixta; fumo aera, tenebris lucem, igni malo ignem bonum, aquae malae aquam bonam, vento malo ventum bonum. Naves autem illas, id est, duo coeli luminaria, ita distinguunt, ut lunam dicant factam ex bona aqua, solem vero ex igne bono. Esse autem in eis navibus sanctas virtutes, quae se in masculos transfigurant, ut illiciant feminas
Abbreviated transcription (Latin):
tos suos ꝑalimenta quȩ sumunt. & enis qͥpp
alimentas sicut uniuerso mundo di sub¬
stantiã phibent eẽ cõmixtã. quã purga
putant in electis suis. eo genere uitȩ qͦu
qunt electi manicheoꝵ uelut sanctius &
eccellentius auditorib suis. Nã in his
duab ꝓfessionib hoc ẽ electoꝵ & aucditer
etclesiã suã constare uoluerunt: in cetes
autẽ hominib etiã ipsis auditorib sus
hanc partẽ bonȩ diuinȩq substantiȩ qus
miocta & colligata in escis &e potib cortiuls
maximeq in eis qͥ generant filios. artius
ꝙ inqͥnatius colligari putant. Quicqͥd uͦ
andiq purgat᷑ luminis. ꝑ quasdã naues
quas eẽ lunã & solẽ uolunt. regno dĩ tan¬
qua ꝓpriis sedib reddi. quas itidẽ naues de
ubstantia dĩ pura ꝑhibent ẽẽ fabricatas.
litẽq istã corporeã animantiũ mortaliũ
oculis adiacentẽ. ñ solũ in his nauib ubi
eã purissimã credunt. uerũ etiã in aliis

Expanded text:
umunt. Et eis quippe alimentis, sicut universo mundo, Dei substantiam perhibent esse commixtam: quam purgari putant in electis suis eo genere vitae quo vivunt electi Manichaeorum, velut sanctius et excellentius auditoribus suis. Nam his duabus professionibus, hoc est electorum et auditorum, Ecclesiam suam constare voluerunt. In caeteris autem hominibus, etiam in ipsis Auditoribus suis, hanc partem bonae divinaeque substantiae quae mixta et colligata in escis et potibus detinetur, maximeque in eis qui generant filios, arctius et inquinatius colligari putant. Quidquid vero undique purgatur luminis, per quasdam naves, quas esse lunam et solem volunt, regno Dei, tanquam propriis sedibus reddi. Quas itidem naves de substantia Dei pura perhibent fabricatas. Lucemque istam corpoream animantium mortalium oculis adjacentem, non solum in his navibus, ubi eam purissimam credunt, verum etiam in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsa extiterunt qͥ uocabat᷑ manos ᷤ.
quãuis & ipsũ cũ eiꝰ insana doctri¬
na cepiss& in gretia p̃dicari. manicheũ di¬
scipuli eiꝰ appellare maluerunt. deuitan¬
tes nom̃ insaniȩ. Vnde qͥdã eoꝵ quasi
doctiores & eo ipso mendaciores. gemi¬
nata .n. littera. manni cheũ uocant. qͣsi
manna fundentẽ. Iste duo pͥncipia int̾ se
diuersa & aduersa. eadẽq ȩterna & coe¬
terna hoc ẽ sẽꝑ fuisse cõposuit. duasq
naturas atq substantias boni scilicoe &
mali. sequens alios antiquos hereticos
multa fabulant᷑. quȩ cuncta in texere
huic operi nimis longũ ẽ. Ex his autem
sus fabulis uanis atq impiis cogunt᷑ dicero
animas bonas quas censent ab animarum
malarũ naturȩ scilicoe comixtione libe¬
randas: eiꝰ cuius ds̃ ẽ ẽe naturȩ. ꝓinde
mundũ a natura bona hoc ẽ natura: di
factũ confitent᷑ quidẽ. sed de cõmiaxtion

Expanded text:
sa exstiterunt, qui vocabantur Manes: quamvis et ipsum, cum ejus insana doctrina coepisset in Graecia praedicari, Manichaeum discipuli ejus appellare maluerunt, devitantes nomen insaniae. Unde quidam eorum quasi doctiores, et eo ipso mendaciores, geminata N littera, Mannichaeum vocant, quasi manna fundentem. Iste duo principia inter se diversa et adversa, eademque aeterna et coaeterna, hoc est semper fuisse, composuit: duasque naturas atque substantias, boni scilicet et mali, sequens alios antiquos haereticos,multa fabulantur, quae cuncta intexere huic operi nimis longum est. Ex his autem suis fabulis vanis atque impiis coguntur dicere, animas bonas, quas censent ab animarum malarum naturae scilicet contrariae commixtione liberandas, ejus cujus Deus est esse naturae. Proinde mundum a natura boni, hoc est, a natura Dei factum, confitentur quide
Abbreviated transcription (Latin):
in egipto eccłȩ cat holice cõmunicare asseue
e fotinianis autẽ qͦs isto L rent.¬
loco epiphanius cõmemorat iã suꝑius
emiarrianu̾s epiphanius dicit. qͥ similis
hoc euminiani dicere celebrant᷑. ł i ii
acedoniani asunt a macedonio. qͦs pneu
sc̃o litigent. Nã de patre & filio recte senti¬
aturã eũ eẽ dicentes. Hos potius qͥdã semi¬
arrianos uocant. qđ in hac questione ex par¬
te cũ illis sunt. ex parte nobiscũ quãuis a ñ¬
millis ꝑhibeat᷑ qdđ ñ dm̃ sed ad̃itatẽ patris

Expanded text:
in Aegypto Ecclesiae catholicae communicare asseverent. in Aegypto Ecclesiae catholicae communicare asseverent. De Photinianis autem, quos isto loco Epiphanius commemorat, jam superius EMIARIANOS Epiphanius dicit, qui similis hoc Eunomiani dicere celebrentur. LII. MACEDONIANI sunt a Macedonio, quos et Πsancto litigent. Nam de Patre et Filio recte sentiaturam eum esse dicentes. Hos potius quidam Semiarianos vocant, quod in hac quaestione ex parte cum illis sint, ex parte nobiscum. Quamvis a nonnullis perhibeantur, non Deum, sed deitatem Patris
Abbreviated transcription (Latin):
lunt ẽe unius eiusdẽ q naturȩ atq substantiȩ¬
aut ut exxpressius dicatur essentiã quȩ gre¬
ce usia appellat᷑. sed esse filiũ creaturã
filio creatũ uolunt. In eo autẽ qđ xp̃m sine
anima carnẽ suscepisse arbitrant᷑. minꝰ no¬
ti sunt : nec aduersus eos ab aliqͦ inueni
de hac re aliquando fuisse certatũ. Sed hoc
uerũ ẽ. & epiphanius ñ tacuit. & ego ex
eoꝵ quibusdã scriptis & collocutionib certis¬
sime cõperi. Rebaptizas ab his qͦq catholicos
nouimꝰ. utrũ & ñ catholicos. nescio.
adianos qͦs appellat epiphanius scis¬
maticos ñ hereticos uult uideri. Alii¬
eos uocant antropomorfitas. qm̃ dm̃ sibi
fingunt cogitatione carnali in simitudinẽ
imaginis corruptibilis hominis. qđ rustici¬
tatiꝰ eoꝵ tribuit epiphanius. parcens eis
ne dicant᷑ heretici. Eos autẽ separasse se dicit
a cõmunione nr̃a. culpando ep̃os diuites. &
pascha cũ udeis celebrando. quã uis sint qͥ eos

Expanded text:
lunt esse unius ejusdemque naturae atque substantiaeaut, ut expressius dicatur, essentiae, quae οὐσία graece appellatur: sed esse Filium creaturam;Filio creatum volunt. In eo autem quod Christum sine anima solam carnem suscepisse arbitrantur, minus noti sunt: nec adversus eos ab aliquo inveni de hac re aliquando fuisse certatum. Sed hoc verum esse, et Epiphanius non tacuit, et ego ex eorum quibusdam scriptis et collocutionibus certissime comperi. Rebaptizari quoque ab his Catholicos novimus; utrum et non catholicos, nescio. L. VADIANOS, quos appellat Epiphanius, et schismaticos, non haereticos vult videri; alii vocant Anthropomorphitas, quoniam Deum sibi fingunt cogitatione carnali in similitudinem hominis corruptibilis: quod rusticitati eorum tribuit Epiphanius, parcens eis ne dicantur haeretici. Eos autem separasse se dicit a communione nostra, culpando episcopos divites, et pascha cum Judaeis celebrando. Quamvis sint qui eos
Abbreviated transcription (Latin):
lla itaq ẽ uirgo quã ds̃ qͥ de ea fuerat.
nasciturꝰ ita singulari gr̃a p̃uenit
atq impleuit. ut ipsũ haber& uentris
sui fructũ quẽ ab initio haber& uniũ¬
sitas dñm. & ipsũ sibi uider& nascen
głica creatura cõgnoscit & adorat
altissimũ. Sed ergo peccatũ & pena
peccati quȩ ꝑscelus corruptȩ mulieris
intrauit in mundũ: ꝑ inuiolatũ uirgi¬
nis partũ aufert amundo. & qͥa in cõ¬
ditione generis humani ꝑmulierẽ quȩ
de solo uiro facta ẽ factũ ẽ. ut mortis
uinculo tenerem᷑ obstricti. homini in
redẽptione generis humani diuina
bonitas egit. ut ꝑ uirũ qͥ de sola muli¬
ere natꝰ ẽ hominib uita redderet᷑.
Illic humanã naturã neqͥssima decep¬
tione sibi diabolus in peccati similitudi¬
nẽ sociauit. hic ds humanã naturã in
unitate ꝑsonȩ suscepit. Ibi femina de¬
cepta ẽ ut fier& filia diaboli. hic uirgo
gr̃a repleta ẽ ut fier& mat̾ sũmi atq
incõmutabilis unigeniti dĩ. Ibi angłs de¬

Expanded text:
lla utique virgo, quam Deus, qui de ea fuerat nasciturus, ita singulari gratia praevenit atque replevit, ut ipsum haberet ventris sui fructum, quem ex initio habet universitas Dominum: et ipsum sibi videret nascendgelica creatura cognoscit et adorat Altissimum. 18. Sic ergo peccatum et poena peccati, quae per scelus corruptae mulieris intravit in mundum, per inviolatae virginis partum aufertur a mundo. Et quia in conditione generis humani per mulierem, quae de solo viro facta est, contigit ut mortis vinculo teneremur obstricti; hoc in redemptione humani generis divina bonitas egit, ut per virum, qui de sola muliere natus est, vita hominibus redderetur. Illic humanam naturam nequissima deceptione sibi diabolus in peccati similitudinem sociavit: hic Deus humanam naturam in unitatem personae suscepit. Ibi femina decepta est, ut fieret filia diaboli: hic virgo gratia repleta est, ut fieret mater summi atque incommutabilis Unigeniti Dei. Ibi angelus de
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtatib conceptꝰ sũ. & in delictis pepe¬
rit me mat̾ mea. Sc̃s etiã iob dic̃ mun¬
dũ ab sorde ñ ẽẽ hominẽ. nec si unius
diei sit uita eiꝰ suꝑ trã. cue ds̃ factus¬
qui ẽ in sinu patris ut carnẽ hominis
animãq muncdar&. susceptione carnis
atq animȩ rationalis incarnatꝰ est.¬
d̃ eẽt alt̃ homo. s idẽ ds̃ idẽ homo.
qͥ ut illud peccatũ qđ in concubitu
mor talis carnis generatio humana
contraxit auferr&. conceptꝰ ẽ nouo
more chs. incarnatꝰ in matre uirgine
sine coitu uiri. sine libidine concipien¬
tis uirginis. ut ꝑ dm̃ hominẽ quẽ absq
libidine conceptũ inuiolatꝰ eclidit
uirginis uterꝰ ablueret᷑ peccatũ qđ
nascentes trahunt om̃s homines. qͥb
in corpore mortis huiꝰ talis ẽ nascendi
conditio ut matres eoꝵ fecunditatis
opꝰ implere ñ possint ni pͥus uirgini¬
tatẽ amiserint. Solus gͥ abstulit pec¬
catũ conceptionis atq natiuitatis

Expanded text:
ptus sum, et in delictis peperit me mater mea . Sanctus etiam Job dicit, mundum a sorde non esse hominem, nec si unius diei sit vita ejus super terram . 17. Dei qui est in sinu Patris, ut carnem hominis animamque mundaret, susceptione carnis atque animae rationalis incarnatus estDeus esset, alter homo, sed idem Deus, idem homo. Qui ut illud peccatum quod in concubitu mortalis carnis generatio humana contraxit, auferret, conceptus est novo more, Deus incarnatus in matre virgine, sine coitu viri, sine libidine concipientis virginis: ut per Deum hominem, quem absque libidine conceptum inviolatus edidit virginis uterus, ablueretur peccatum quod nascentes trahunt omnes homines, quibus in corpore mortis hujus talis est nascendi conditio, ut matres eorum fecunditatis opus implere non possint, nisi prius virginitatem carnis amiserint. Solus igitur abstulit peccatum conceptionis atque nativitatis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũq corpoꝵ id ẽ om̃iũ naturarum
creator & dñs creauit uirginẽ creais¬
d eoc uirgine. & cuiꝰ ipse factor ẽ ma¬
trẽ sibi fecit. quando de eiꝰ carne con
scdm̃ ueritatẽ formȩ seruilis ds hom
misericordit̾ fier&. & scdm̃ formã
dĩ naturalit̾ dĩtatis ueritate idem

Expanded text:
omniumque corporum, id est, omnium naturarum Creator et Dominus, creavit virginem creandus ex virgine; et cujus ipse factor est, matrem sibi fecit, quando de ejus carne concsecundum veritatem formae servilis, Deus homo misericorditer fieret; et secundum formam D
Abbreviated transcription (Latin):
Sed lic& caro xxp̃i & om̃iũ hominũ
anius eiusdẽq naturȩ sit. hȩc tam̃ quã
ã ũbũ ex maria uirgine sibi unire dig¬
natꝰ ẽ sine peccato suscepta sine peccato
nata ẽ. ut pote scđm̃ quã dĩ eternꝰ &
explicabit᷑ carnis illius excellentia
singularis. cuiꝰ diuinaͤ ex ipsa sui con¬
ceptione ꝑsona. cuiꝰ origo natiuitatis
insolita. qua sic uerbũ caro factũ ẽ ut
una ꝑsona eẽt cũ carne sua unigenitꝰ
uiro seminante femina uͦ concipiente
atq pariente. & qͥa dũ sibi inuicẽ uir
mulierq miscent᷑ ut filios generent.
sine libidine ñ ẽ parentũ concubitꝰ. ob
libido. nec fecunditas humanȩ naturȩ
facit homines cũ peccato nasci sed fedi¬
tas libidinis. quã homines habent ex
ilius pͥmi iustissima condẽpnatione
peccati. Ideo beatꝰ dd̃ quãuis de legiti¬
mo nasceret᷑ iustoq coniugio. in qͦ scili¬
ce nec infidelitatis culpa nec fornica.¬
tionis macula poterat inueniri: ꝓpt̃

Expanded text:
ed licet caro Christi, et omnium hominum unius ejusdemque naturae sit; haec tamen quam Deus Verbum ex Maria virgine sibi unire dignatus est, sine peccato concepta, sine peccato nata est: utpote secundum quam Deus aeternus et explicabitur carnis illius excellentia singularis, cujus divina est ex ipsa sui conceptione persona, cujus origo nativitatis insolita, qua sic Verbum caro factum est, ut una persona esset cum carne sua Unigenitusviro seminante, femina vero concipiente atque pariente. Et quia dum sibi invicem vir mulierque miscentur ut filios generent, sine libine non est parentum concubitus; oblibido; nec fecunditas naturae humanae facit homines cum peccato nasci, sed foeditas libidinis, quam homines habent ex illius primi justissima condemnatione peccati. Ideo beatus David, quamvis de legitimo nasceretur justoque conjugio, in quo scilicet nec infidelitatis culpa, nec fornicationis macula poterat inveniri; propter
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarũ monstrat᷑ initio ubi dicit.
faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ & similitu¬
dinẽ nr̃am. Cũ enĩ singulari numero
dicit imaginẽ. ostendit unã naturã
dicit pluralit̾. nr̃am ostendit eundẽ
dm̃ ad cuius imaginẽ homo fiebat
ñ unã eẽ ꝑsonã. Si enĩ i illa una na¬
tura patris & filii & sp̃s sc̃i una ẽẽt
ꝑsona. ñ diceret᷑ ad imaginẽ nr̃am.
sed ad imaginẽ meã. nec dixiss& faci¬

Expanded text:
Scripturarum demonstratur initio, ubi Deus dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Cum enim singulari numero dicit, imaginem, ostendit unam naturam dicit pluraliter, nostram, ostendit eumdem Deum, ad cujus imaginem homo fiebat, non unam esse personam. Si enim in illa una natura Patris et Filii et Spiritus sancti una esset persona, non diceretur, ad imaginem nostram; sed, ad imaginem mea
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ ẽ. semel ex patre. semel exx ma¬
cre. Natꝰ ẽ enĩ de patre ds̃ uerbũ. na¬
tꝰ est de matre uerbũ caro factum.
Unꝰ ẽ igit᷑ atq idẽ ds. dĩ filius natꝰ an¬
quã creator in forma dĩ coȩternꝰ pa¬
tri ds̃ ẽ. humana scdm̃ quã sem& ipsũ
exxinaniens & formã serui accipiens
ñ solũ in conceptu mat̾ni uteri sem&¬
ipsũ dũ homo fierd eadẽ seruilis for¬
mȩ susceptione formauit. uerũ etiã
de eodẽ matris utero idẽ ds̃ homo factꝰ
exiuit. & in cruce idẽ ds̃ homo factꝰ
pependit. & in sepulcro idẽ dĩ homo
factꝰ iacuit. & ab inferis idẽ ds̃ homo
factꝰ tertio die resurrexit. Sed in
sepulcro scdm solã carnẽ idẽ ds̃ iacuit.
& in infernũ scd̾m solã animã descen¬
dit. qua de inferis ad carnẽ die t̾tio
reuertente idẽ ds̃ scdm̃ carnẽ qua
in sepulcro iacuit de sepulcro resur¬
rexit. & quadra gesimo post resur¬
rectionẽ die idẽ homo factꝰ in cęlũ
ascendens in dextera dĩ sed&. inde

Expanded text:
semel ex Patre, semel ex matre. Natus est enim de Patre, Dei Verbum; natus de matre, Verbum caro factum. Unus igitur atque idem est Dei Filius, natus anternus Patri Deus est; humana, secundum quam semetipsum exinaniens et formam servi accipiens, non solum in conceptu materni uteri semetipsum, dum homo fieret, eadem servilis formae susceptione formavit; verum etiam de eodem matris utero idem Deus homo factus exivit, et in cruce idem Deus homo factus pependit, et in sepulcro idem Deus homo factus jacuit, et ab inferis idem Deus homo factus tertio die resurrexit: sed in sepulcro secundum solam carnem idem Deus jacuit, et in infernum secundum solam animam descendit. Qua de inferis ad carnem die tertia revertente, idem Deus secundum carnem qua in sepulcro jacuit, de sepulcro resurrexit; et quadragesimo post resurrectionem die, idem Deus homo factus in coelum ascendens, in dextera Dei sedit, inde
Abbreviated transcription (Latin):
quoq sp̃s sc̃i in patre & filio ẽ. Hullus
horũ extra quẽlib& ipsoꝵ ẽ. quia nemo
aliũ aut p̃cedit ȩternitate. aut excedit
magnitudine. aut suꝑat potestate. qͥa
nec filio nec sp̃u sc̃o quantũ ad naturȩ
diunȩ unitatẽ ꝑtin& aut anterior
aut maior ẽ pat̃. nec filii ȩt̾nitas atq
immensitas uelut anterior aut ma
p̃cedere aut excedere naturalit̾ potest.
Sicut ergo nec filius posterior aut
minor ẽ p̾atre. ita nec sp̃s sc̃s posterior
aut minor ẽ filio. Eternũ quippe &
sine mnitio ẽ. qđ filius de patris natura
natꝰ exstitit᷑. Eternũ ac sine initio ẽ.¬
qđ sp̃s sc̃s de natura patris filiiq ꝓce¬
dit. Ob hoc ergo tres unũ recte credi
tas. una imm̃sitas. una naturalit̾ tͥũ
ẽ ꝑsonarũ diuinitas. Teneamꝰ igit᷑ pa¬

Expanded text:
us sanctus in Patre et in Filio est. Nullus horum extra quemlibet ipsorum est: quia nemo alium aut praecedit aeternitate, aut excedit magnitudine, aut superat potestate. Quia nec Filio nec Spiritu sancto, quantum ad naturae divinae unitatem pertinet, aut anterior aut major Pater est; nec Filii aeternitas atque immensitas, velut anterior aut majmque aut praecedere aut excedere naturaliter potest. Sicut ergo nec Filius posterior aut minor est Patre, ita nec Spiritus sanctus posterior aut minor est Filio. Aeternum quippe et sine initio est, quod Filius de Patris natura natus exstitit: et aeternum ac sine initio e sanctus de natura Patris Filiique procedit. Ob hoc ergo tres unum recte credimtas, una immensitas, et una naturaliter est trium personarum divinitas. Teneamus igitur Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ror hereticus possit agnosci. & ag¬
nitus conuinci ualeat uel uitari:
tam̃ in nomine atq adiutorio sc̃ȩ
trinitatis quȩ unꝰ solus & uerus
& bonꝰ ẽ cds̃ ea dicã in quib saltem
magna ex parte rationẽ catholi¬
cȩ fidei const& sine aliqua erroris
caligine contineri. Quib retentis:
poteris etiã illa dep̾hendere atq
fugere. quȩ & si in hoc opere ñ ui¬
dent᷑ speciali disputatione conuin¬
ci : tam̃ exx his quȩ hic generalit̾
& absolute ponent᷑ appareat il¬
la. quã infidelitas hominũ auri¬
b uoluit susurrare fideliũ. ñ re¬
gula diuinȩ ueritatis tradita.
sed nequitia humani erroris in

Expanded text:
ror haereticus possit agnosci, et agror haereticus possit agnosci, et agnitus vel convinci valeat vel vitari; tamen in nomine atque adjutorio sanctae Trinitatis, quae unus solus verus et bonus est Deus, ea dicam in quibus saltem magna ex parte rationem catholicae fidei constet sine aliqua erroris caligine contineri. Quibus retentis, poteris etiam illa deprehendere atque fugere, quae etsi in hoc opere non videntur speciali disputatione convinci, tamen ex iis quae hic generaliter atque absolute ponentur, appareant illa quae infideles homines auribus volunt insusurrare fidelium, non regula divinae veritatis tradita, sed nequitia humani erroris inv
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ est huiꝰ disputationis opꝰ.
ut a magnis uix possit impleri.
neq poposcisti sic te debere de
fide construi. ut unã quãlibet
heresim designares contra quã
specialiter nr̃ae disputationis ui¬
gilaret intentio. Sed cũ indefi¬
nite definitionẽ fidei petis. eãq
cupis etiã subreuitate concludi.
uides ꝓculdubio quã sit nob̾ im¬
possibile ut rẽ tantã in breui
plene comp̃hendamꝰ. cui suffici¬
entes esse ñ possumꝰ etiã si tantũ
spatiũ tpr̃is. aut tale nobis esset
ingenũi. ut multa uolumina de
hoc quod a nobis expetis facere
ualeremꝰ. Sed qr ds̃ ꝓpe est om̃ib
inuocantib eũ inueritate. qͥ u̾bũ
consũmans & breuians fecit suꝑ
terrã. spero quia sicut dedit tͥ¬
huiꝰ fidei scãm sollicitudinẽ. sic
etiã mihi. ut tuo tam bono tãq
laudabili seruiã desiderio sufficien¬
tẽ tribu& facultatẽ. ut si ñ potue¬
ro cuncta dicere ex quib om̃is er¬

Expanded text:
magnum est opus disputationis hujus, magnum est opus disputationis hujus, ut a magnis vix possit impleri. Neque enim poposcisti sic te debere de fide instrui, ut unam quamlibet haeresim designares, contra quam specialiter nostrae disputationis vigilaret intentio: sed cum indefinite definitionem fidei petis, eamque cupis etiam sub brevitate concludi; vides procul dubio quam sit nobis impossibile, ut rem tantam in brevi plene comprehendamus, cui sufficientes esse non possumus, etiamsi tantum spatium temporis et tale nobis esset ingenium, ut multa volumina de hoc quod a nobis expetis, facere valeremus. Sed quia Deus prope est omnibus invocantibus eum in veritate , qui verbum consummans et brevians fecit super terram ; spero, quia sicut tibi dedit hujus fidei sanctam sollicitudinem, sic etiam mihi, ut tuo tam bono tamque laudabili serviam desiderio, sufficientem tribuet facultatem: ut etsi non potuero cuncta dicere, ex quibus omnis er
Abbreviated transcription (Latin):
Pis ⁊ olam fili
petre tuȩ cari¬
tatis accepi. in¬
ymina qua te signifi¬
casti uelle ihe¬
re. & poposcis¬
ti te litteris
nr̃is instrui. qͣm
debeas in illis partib uere fidei re¬
gulã tenere. ut nullus tͥ possit
sensus hereticȩ subrepere falsitatiꝰ.
tudinẽ geris: sine qua nulla potest
ꝓdesse immo nec esse conuersio.
Apostolica qͥppe dicit auctoritas q
sine fide impossibile est placere dõ.
fides est ñaq bonoꝵ om̃iũ fundam̃¬
cũ: fides ẽ humanȩ salutis initiũ.
ciem. Sine fide om̃is labor hominis
uacuus est. Tale quippe est. ut sine
ad patriã in qua se scit beatȩ esse uic¬
turũ relinquat it ineris rectitudi¬
nem. & inpuidus sec tetur errorẽ.
quo ñ ad beat᷑a ciuitatẽ ꝑueniat.
sed inp̃cipitiũ cadat. ubi ñ gaudiũ
ꝑuenienti detur. sed cadenti interitꝰ
inferat᷑. Uerũtam̃ ut de fide suffi¬
ciens sermo ꝓmat᷑. nec tẽporis suf¬
fragatur spatiũ. qr celerit᷑ nr̃m
cupis habere responsũ: & tam

Expanded text:
pistolam, fili Petre, tuae Charitatis accepi; in qua te significasti velle Jere, et poposcisti te litteris nostris instrui, quam debeas in illis partibus verae fidei regulam tenere, ut nullus tibi possit sensus haereticae subrepere falsitatis. tudinem geris, sine qua nulla potest prodesse, imo nec esse conversio. Apostolica quippe dicit auctoritas, quia sine fide impossibile est placere Deo . Fides est namque bonorum omnium fundamentum: fides est humanae salutis initium. ciem. Sine fide omnis labor hominis vacuus est. Tale quippe est, ut sine ad patriam, in qua se scit beate esse victurum, relinquat itineris rectitudinem, et improvidus sectetur errorem; quo non ad beatam civitatem perveniat, sed in praecipitium cadat; ubi non gaudium pervenienti detur, sed cadentis interitus inferatur. 2. Verumtamen ut de fide sufficiens sermo promatur, nec temporis suffragatur spatium, quia celeriter nostrum cupis habere responsum; et tam
Abbreviated transcription (Latin):
archȩ atq ꝓphetȩ ante incarnationẽ
dñi dĩ diuinitꝰ accepert̃. quã etiã sci
apłi ab ipso dño in carne posito audie¬
runt. & sp̃s sc̃i magisterio instructiñ
solũ sermone p̃dicauert̃. uerũ etiã ao
instructionẽ saluberrimã posteroꝵ
scriptis suis inditã reliquert̃. unum
dm̃ p̾dicat trinitatẽ. id ẽ patrẽ & fi¬

Expanded text:
archae atque Prophetae ante incarnationem Filii Dei divinitus acceperunt, quam etiam sancti Apostoli ab ipso Domino in carne posito audierunt, et Spiritus sancti magisterio instructi, non solum sermone praedicaverunt, verum etiam ad instructionem saluberrimam posterorum scriptis suis inditam reliquerunt, unum Deum praedicat Trinitatem, id est, Patrem et Fi
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ id qđ uerbũ caro factũ ẽ & habi¬
tauit in nob̾. Illa enĩ natura quȩ sẽꝑ
genita manor eoc patre. naturã nr̃am
sine peccato suscepit. ut nasceret᷑ exx
uirgine. Neq natura ȩterna atq di¬
uina tẽporalit̾ concipi & tẽporalit᷑
nasci ex natura humana ullatenꝰ
poss&. nͥ scdm̃ susceptionẽ ueritatis
humanȩ uerã tẽporalit̾ conceptionẽ
atq natiuitatẽ in effabilis in se cliuin

Expanded text:
um caro factum est, et habitavit in nobis . Illa enim natura quae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex virgine. Neque enim natura aeterna atque divina temporaliter concipi et temporaliter nasci ex natura humana ullatenus posset, nisi secundum susceptionem veritatis humanae, veram temporaliter conceptionem atque nativitatem in
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ cognoscimus unitatẽ. In illa igit᷑
sca trinitate quȩ ideo a nobis repetit᷑
ut nr̃o cordi tenacius infigat᷑. unꝰ ẽ ds̃
pat̃ qͥ solus essentialit᷑ de serpso unũ fi¬
liũ genuit. & unꝰ filius qͥ de uno patre
solus ẽ essentialit᷑ natꝰ. & unꝰ sp̃s sc̃s qͥ¬

Expanded text:
naturae cognoscimus unitatem. In illa igitur sancta Trinitate quod ideo a nobis repetitur, ut vestro cordi tenacius infigatur, unus est Pater qui solus essentialiter de se ipso unum Filium genuit, et unus Filius qui de uno Patre solus est essentialiter natus, et unus Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
plerosq sensisse philosophos magis magisq
considerans atq cõparans. iudicabã. Itaq
achademicoꝵ more sicut existusiantur
dubitans de om̃ib atq int̾ omĩa fluctu¬
ans. manicheos quidẽ relinquendos esse
decreui. ñ arbitrans eo ipso tẽpore dubi¬
tationis meȩ in illa secta mͥ ꝑmanendũ
esse. cui iã nonnullos philosophos p̃po
salutaris xp̃i essent curationẽ languoris
animȩ meȩ cõmit tere om̃ino recusabam.
Statui ergo tãdiu esse caticuminꝰ in eccłia
catholica mihi a parentib cõmendata.
donet aliquid certi elucer& quo cursũ
diriger e m.¬

Expanded text:
plerosque sensisse philosophos magis magisque plerosque sensisse philosophos magis magisque considerans atque comparans iudicabam. itaque Academicorum more, sicut existimantur, dubitans de omnibus atque inter omnia fluctuans manichaeos quidem relinquendos esse decreui, non arbitrans eo ipso tempore dubitationis meae in illa secta mihi permanendum esse, cui iam nonnullos philosophos praepsalutari nomine Christi essent, curationem languoris animae meae conmittere omnino recusabam. statui ergo tamdiu esse catechumenus in catholica ecclesia mihi a parentibus conmendata, donec aliquid certi eluceret, quo cursum dirigerem.
Abbreviated transcription (Latin):
taq plerisq libroꝵ illoꝵ locis expositis.
iã rep̃hendebã desperationẽ meã. illã
dũ taxat qua crediderã legẽ & ꝓphetas
detestantib atq irridentib resisti
omnino ñ posse. Hec tamen iã ideo mͥ
catholicã uiã tenendã esse sentiebant
quia & ipsa poterat habere doctores
asertoresq suos. qui copiose &e ñ absur.¬
de obiecta refellerent. nec ideo iã dãp¬
nandũ illud qd̃ tenebã. quia defensionis
partes equabantur. Ita enĩ catholica
non mͥ uicta uidebat᷑. ut nondũ etiã uic¬
tria apparer&. Tunc uͦ fortit̾ intendi
animũ. si quomodo possẽ certis aliquib
documentis manicheos conuincere falsi¬
tatis. Qđ si possẽ spũalẽ substantiã cogi¬
tare. statĩ machinamenta illa omĩa sol¬
uerent᷑ & abicerent᷑ ex animo meo. sed
non poterã. Uerũtam̃ de ipso mundi
huius corpore. omĩq natura quã sensus
carnis attinger&. multo ꝓbabiliora

Expanded text:
itaque plerisque illorum librorum locis expositis itaque plerisque illorum librorum locis expositis iam reprehendebam desperationem meam illam dumtaxat, qua credideram legem et prophetas detestantibus atque irridentibus resisti omnino non posse. nec tamen iam ideo mihi catholicam uiam tenendam esse sentiebam, quia et ipsa poterat habere doctos adsertores suos, qui copiose et non absurde obiecta refellerent, nec ideo iam damnandam illud, quod tenebam, quia defensionis partes aequabantur. ita enim catholica non mihi uicta uidebatur, ut nondum etiam uictrix appareret. Tunc uero fortiter intendi animum, si quo modo possem certis aliquibus documentis manichaeos conuincere falsitatis. quod si possem spiritalem substantiam cogitare, statim machinamenta illa omnia soluerentur et abicerentur ex animo meo: sed non poteram. uerum tamen de ipso mundi huius corpore omnique natura, quam sensus carnis attingeret, multo probabiliora
Abbreviated transcription (Latin):
cheas fallacias aberrabat. iste autẽ sa¬
luberrime docebat salutẽ. Sed longe ẽ.
a peccatorib salus. qualis ego tunc aderã:
& tamen ꝓpinquabã sensim & nesciebã.
lũ enĩ nonꝰ satagerẽ discere quȩ dicebat.
sed tantũ quẽa dmodũ dicebat audire: ea
in qͥppe iã desperanti ad te uiã patere
homini in anis cura remanserat. Sed ue¬
nebant in animũ meu̾ simul cũ uerbis
quȩ diligebã. res etiã quas negli gebã. Heq
enĩ ea dirimere poterã. & dũ cor aperi.¬
rẽ ad excipiendũ quã diserte dicer&:
parit̃ intrabat & quã uere dicer&. gra.¬
datĩ quidẽ. Nã primo etiã ipsa defendi
posse mihi iã ceperant uideri. & fidem
catholicã ꝓ qua nihil posse dici aduersus
oypugnantes manicheos putauerã. iã ñ
impudent̃ asseri excistimabã. maxxime
audito uno atq altero & sepius enigma¬
te soluto de scripturis ueterib. Ubi cũ
ad litterã acciperẽ. occidebar spũalit̾.

Expanded text:
chaeas fallacias aberrabat, ille autem sachaeas fallacias aberrabat, ille autem saluberrime docebat salutem. sed longe est a peccatoribus salus, qualis ego tunc aderam. et tamen propinquabam sensim et nesciens. Cum enim non satagerem discere quae dicebat, sed tantum quemadmodum dicebat audire — ea mihi quippe desperanti ad te uiam patere homini inanis cura remanserat — ueniebant in animum meum simul cum uerbis, quae diligebam, res etiam, quas neglegebam. neque enim ea dirimere poteram. et dum cor aperirem ad excipiendum, quam diserte diceret, pariter intrabat et quam uera diceret, gradatim quidem. nam primo etiam ipsa defendi posse mihi iam coeperunt uideri et fidem catholicam, pro qua nihil posse dici aduersus oppugnantes manichaeos putaueram, iam non inpudenter asseri existimabam, maxime audito uno atque altero et saepius aenigmate soluto de scriptis ueteribus, ubi, cum ad litteram acciperem, occidebar. spiritaliter
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃m in optimis notũ orbi terrȩ. pium
cultorẽ tuũ : cuius tunc eloquia strenus
ministrabant adipẽ frumenti tui &
letitiã olei. & sobriã uini ebrietatem
popło tuo. Ad eũ autẽ ducebar abste
nesciens. ut ꝑ eũ ad te sciens ducerer.
Suscepit me paterne ille homo dĩ. & pero¬
grinationẽ meã satis episcopalit̾ dilexi
& eũ amare cepi. primo quidẽ non tanquã
doctorẽ ueri qd in ecclesia tua prorsus
desperabã. sed tanquã hominẽ benignũ
inme. Ꝙ studiose audiebã disputantẽ
m popło ñ intentione qua debui. sed qua
eius facundiã utrũ conuenir& famȩ¬
suȩ. an maior minorue ꝓfluer& quã p̃di¬
labatur. & uerbis eiꝰ sinpendebar intentꝰ.
Rerũ autẽ incuriosus & contẽptor astabã.
quã eruditioris. minꝰ tam̃ hilarescen.¬
ns atq mulcentis quã fausti erat quod
attin& ad dicendi modũ. Ceterũ rerũ
ipsarũ nulla cõparatio. Nã ille ꝑmani¬

Expanded text:
episcopum, in optimis notum orbi terrae, pium episcopum, in optimis notum orbi terrae, pium cultorem tuum, cuius tunc eloquia strenue ministrabant adipem frumenti tui et laetitiam olei et sobriam uini ebrietatem populo tuo. ad eum autem ducebar abs te\', nesciens, ut per eum ad te sciens ducerer. suscepit me paterne ille homo dei et peregrinationem meam satis episcopaliter dilexit. et eum amare coepi primo quidem non tamquam doctorem ueri, quod in ecclesia tua prorsus desperabam, sed tamquam hominem benignum in me. studiose audiebam disputantem in populo, non intentione, qua debui, sed quasi explorans eius facundiam, utrum conueniret famsuae an maior minorue proflueret, quam praedicabatur, et uerbis eius suspendebar intentus, rerum autem incuriosus et contemptor adstabam quam eruditioris, minus tamen hilarescentis atque mulcentis, quam Fausti erat, quod attinet ad dicendi modum. ceterum rerum ipsarum nulla conparatio: nam ille per mani
Abbreviated transcription (Latin):
abste. amando uolatica ludibria tẽpoꝵ
& lucrũ luteĩt. qđ cũ app̃hendit᷑ manũ
inqͥnat: & amplectendo mundũ fugi¬
entẽ contẽpnendo te manentẽ & reuo¬
cantẽ. & ignoscentẽ redeunti ad te
meretrici animȩ humanȩ. Q nunc¬
odi tales. prauos & distortos. quãuis
eos corrigendos diligã. ut pecuni ȩ
doctrinam ipsã quã discunt preferat
ei uͦ te dm̃ ueritatẽ & ubertatẽ certi
boni & pacẽ castissimã. Sed tunc magis
eos pati nolebã malos ꝓpt̾ me. quã fier
.z ꝓpt̾ tebonos uolebã. Itaq postea quam
missũ ẽ a mediolanio romã ad p̾fectũ
urbis. ut illi ciuitati rethoricȩ magistꝰ
ꝓuideret᷑. imꝑtita etiã euectio publie
ego ipse ambiui ꝑ eosdẽ manicheis uani¬
tatib ebrios quib ut carerẽ ibã. Sed
utriq nesciebamꝰ. ut dictione ꝓposita
me ꝓbatũ p̃fectꝰ tunc sẏmmacus mit¬
ter&. Ꝙ ueni mediolanũ ad ambrosiũ

Expanded text:
abs te amando uolatica ludibria temporum abs te amando uolatica ludibria temporum et lucrum luteum, quod cum adprehenditur manum inquinat, et amplectendo mundum fugientem, contemnendo te manentem et reuocantem et ignoscentem redeunti ad te meretrici humanae animae. et nunc tales odi prauos et distortos, quamuis eos corrigendos diligam, ut pecuniae doctrinam ipsam, quam discunt, praeferant, ei uero te deum ueritatem et ubertatem certi boni et pacem castissimam. sed tunc magis eos pati nolebam malos propter me, quam fieri propter te bonos uolebam. Itaque posteaquam missum est a Mediolanio Romam ad praefectum urbis, ut illi ciuitati rhetoricae magister prouideretur inpertita etiam euectione publica, ego ipse ambiui per eos ipsos manichaeis uanitatibus ebrios - quibus ut carerem ibam, sed utrique nesciebamus — ut dictione proposita me probatum praefectus tunc Symmachus mitteret. et ueni Mediolanium ad Ambrosium
Abbreviated transcription (Latin):
plaria nulla ꝓferrent. sed me maxime
captũ & offocatũ quodãmodo deprimebant
corporalia cogitantẽ moles illȩ. sub quib
anhelans in aurã tuȩ ueritatis liquidã
& simplicẽ respirare ñ poterã. Sedulo
ergo agere ceperã ꝓpt̾ qđ uenerã ut do¬
cerẽ romȩ artẽ rethoricã. & prius domi
congregare aliquos quib & ꝑ quos in notẽ¬
scere ceperã. & ecte cognosco alia romȩ
fieri quȩ ñ patiebar in affrica. Nã reuera
illas euersiones a ꝑditis adolescentib ibi
ñ fieri manifestatũ ẽ mihi. sed subita iniqͥ¬
tate ne mercedẽ magistro reddant cons¬
pirant multi adolescentes & transferunt
se ad aliũ. desertores fidei & qͥb prȩ pe¬
cuniȩ caritate iustitia uilis ẽ. Oderat
etiã istos cor meũ. quãuis ñ ꝑfecto odio.
Qđ enĩ ab eis passurus erã magis oderam
fortasse. quã eo qđ cuilib& illicita facieb
Certe tam̃ turpes sunt tales & fornicant

Expanded text:
plaria nulla proferrent. sed me maxime plaria nulla proferrent. sed me maxime captum et offocatum quodam modo deprimebant corporalia cogitantem moles illae, sub quibus anhelans in auram tuae ueritatis liquidam et simplicem respirare non poteram. Sedulo ergo agere coeperam, propter quod ueneram, ut docerem Romae artem rhetoricam, et prius domi congregare aliquos, quibus et per quos innotescere coeperam. et ecce cognosco alia Romae fieri, quae non patiebar in Africa. nam re uera illas euersiones a perditis adulescentibus ibi non fieri manifestatum est mihi: "sed subito" inquiunt "ne mercedem magistro reddant, conspirant multi adulescentes et transferunt se ad alium, desertores fidei et quibus prae pecuniae caritate iustitia uilis est." oderat etiam istos cor meum quamuis non perfecto odio. quod enim ab eis passurus eram, magis oderam fortasse quam eo, quod cuilibet inlicita faciebant. certe tamen turpes sunt tales et fornicantur
Abbreviated transcription (Latin):
non uidebã. qđ mͥ tale figurabã. Metuebã
itaq credere in carne natũ. ne credere
cogerer exx carne inquinatũ. Nunc sp̃ua¬
les tui blande & amant̾ ridebunt me.
si has confessiones meas legerint. Sed
tamen talis erã. Deinde quȩ illi in scrip¬
turis tuis reprehenderant defendi posse
ñ existimabã. sed aliquando sane cupie¬
bã cũ aliquo libroꝵ illoꝵ doctissimo con¬
ferre singula. & experiri qͥd inde senti¬
r&. Iã eniꝰ helpidi cuiu sdã aduersus
eosdẽ manicheos corã loquentis & disse¬
rentis sermones etiã apud carthaginẽ
mouere me ceperant. cũ talia de scriptu¬
ris ꝓferr& quib resisti ñ facile poss&e.
& imbetilla mͥ responsio uidebat᷑ istoꝵ:
quã quidẽ non facile palã ꝓmebant. sed
nobis setretius. cũ dicerent scripturas
noui testamenti falsatas fuisse a nescio
quib qui iudeoꝵ legẽ inserere xp̃ianae
fidei uoluerunt. atq ipsi incorrupta eocẽ¬

Expanded text:
non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam non uidebam, quod mihi tale figurabam. metuebam itaque credere incarnatum, ne credere cogerer ex carne inquinatum. nunc spiritales tui blande et amanter ridebunt me, si has confusiones meas legerint; sed tamen talis eram. Deinde quae illi in scripturis tuis reprehenderant defendi posse non existimabam, sed aliquando sane cupiebam cum aliquo illorum librorum doctissimo conferre singula et experiri, quid inde sentiret. iam enim Elpidii cuiusdam aduersus eosdem manichaeos coram loquentis et disserentis sermones etiam apud Carthaginem monere me coeperant, cum talia de scripturis proferret, quibus resisti non facile posset. et inbecilla mihi responsio uidebatur istorum; quam quidem non facile palam promebant, sed nobis secretius, cum dicerent scripturas noni testamenti falsatas fuisse a nescio quibus, qui Iudaeorum legem inserere Christianae fidei noluerunt, atque ipsi incorrupta exem
Abbreviated transcription (Latin):
trabar. Qe magis pius mͥ uidebar. si te ds̃
nĩs cui confitentur ex me miserationes
tuȩ. uł ex ceteris partib infinitũ crederẽ.
quãuis ex una qua tibi moles mali oppone-¬
batur cogerer finitũ fateri. quãsi ex om̃ib
partib in corporis humani forma te opi¬
narer finiri. & melius mͥ uidebar credere
nullũ malũ te creasse. qđ mͥ metienti non
solũ aliqua substantia sed etiã corporea
uidebatur. quia & mentẽ cogitare non
nouerã.nisi eã subtile corpus esse quod tam̃
ꝑ loci spatia diffunderetur. quã credere
abste esse qualẽ putabã naturã mali. ipsũq
saluatorẽ nr̃m unigenitũ tuũ tanquã
de massa lucidissima molis tuȩ porrectũ
ad nr̃am salutẽ ita putabã. ut aliud de
illo ñ crederẽ. nisi qd̾ possẽ uanitate ima¬
guari. Talẽ itaq naturã nasci ñ posse de
Maria uirgine arbitrabar. nisi carni concer¬
neret᷑. Concerni autẽ & non comquinari

Expanded text:
trabar. et magis pius mihi uidebar, si te, deus trabar. et magis pius mihi uidebar, si te, deus meus, cui confitentur ex me miserationes tuae, uel ex ceteris partibus infinitum crederem, quamuis ex una, qua tibi moles mali opponebatur, cogerer finitum fateri, quam si ex omnibus partibus in corporis humani forma te opinarer finiri. et melius mihi uidebar credere nullum malum te creasse — quod mihi nescienti non solum aliqua substantia sed etiam corporea uidebatur, quia et mentem cogitare non noueram nisi eam subtile corpus esse, quod tamen per loci spatia diffunderetur — quam credere abs te esse qualem putabam naturam mali. ipsum quoque saluatorem nostrum, unigenitum tuum, tamquam de massa lucidissimae molis tuae porrectum ad nostram salutem ita putabam, ut aliud de illo non crederem nisi quod possem uanitate imaginari. talem itaque naturam eius nasci non posse de Maria uirgine arbitrabar, nisi carni concerneretur. concerni autem et non coinquinari
Abbreviated transcription (Latin):
broꝵ nr̃oꝵ limamentis corporalib ter¬
minari. & qm̃ cũ de dõ meo cogitare uellẽ
cogitare nisi moles corpoꝵ ñ noueram.
neq enĩ uidebat᷑ mͥ esse quicquã qđ tale
non ess&. ea maxima & ꝓpe sola causa erat
ineuitabilis erroris mei. Hinic enĩ & mali
substantiã quandã credebã esse talẽ. &
habere suã molẽ tetrã & deformẽ siue crassã
quã terrã dicebant. siue tenuẽ atq subtilẽ
sicuti ẽ deris corpus. quã malignã mentẽ
ꝑ illã terrã repentẽ imaginant᷑. & quia
dm̃ bonũ nullã malã naturã creasse qua¬
liscũq me pieta credere cogebat: consti¬
tuebã ex aduerso sibi duas moles. utrãq
infinitã. sed malã angustius. bonã grandius.
& ex hoc initio pestilentioso me cetera sa¬
crilegia sequebant᷑. Cũ enĩ conaret᷑ animus m̃s
recurrere in catholicã fidẽ. reꝑcutiebar.
quia ñ erat catholica fides quã esse arbi.¬

Expanded text:
brorum nostrorum liniamentis corporalibus terbrorum nostrorum liniamentis corporalibus terminari. et quoniam cum de deo meo cogitare uellem, cogitare nisi moles corporum non noueram — neque enim uidebatur mihi esse -quicquam, quod tale non esset — ea maxima et prope sola causa erat ineuitabilis erroris mei. Hinc enim et mali substantiam quandam credebam esse talem et habere suam molem tetram et deformem siue crassam, quam terram dicebant, siue tenuem atque subtilem, sicuti est aeris corpus: quam malignam mentem per illam terram repentem imaginantur. et quia deum bonum nullam malam naturam creasse qualiscumque me pietas credere cogebat, constituebam ex aduerso sibi duas moles, utramque infinitam, sed malam angustias, bonam grandius, et ex hoc initio pestilentioso me cetera sacrilegia sequebantur. cum enim conaretur animus meus recurrere in catholicam fidem, repercutiebatur, quia non erat catholica fides, quam esse arbi