comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ posti̾orẽ uͥ corpꝰ pͥuat᷑ aĩa: nec solã
ipsam totã pͥmã. uͥ aĩa et adeo et a cor¬
pore seꝑata punit᷑ s qͥcqͥd mortis. ẽ
usq ad nonissimani que scd̃a dr̃qua¬
plexa.ẽ. Nam postea qmͣ p̃cepti fac¬
ta tͣnͣsgressio. ẽ: confestim grã dese¬
rente diuina. de corꝑum suoꝵ nudi¬
tate confusi ft̃. Unde cẽ foliis ficul¬
neis que forte a ꝑturbatis pͥma cõ¬
ꝑta st̃ pudenda texert̃. que pͥus ea¬
dem m̃bra erant: s pudenda ñ e¬
rant. Sensert̃ gͦ nouũ motũ inobe¬
deo dedignata seruire: pͥstino cor¬
ꝑis seriicio destituebat᷑. Est qͥa suꝑ¬
iorem dñm suo arbitͥo deseruerat:
inferiorẽ famulũ ad suũ arbitriũ ñ¬
ñ tenebat. nec om̃i mͦ habebat sub¬
ditam carnẽ: sic̃ semꝑ hab̾e potuiss
si deo subdita mansiss Tunc gͦ cep̃
caro concupiscẽ: adu̾sꝰ sp̃m. Cũ qua
controu̾sia nati sumꝰ trahentes ori¬

Expanded text:
tum posteriorem, ubi corpus priuatur anima, nec solam tum posteriorem, ubi corpus priuatur anima, nec solam ipsam totam primam, ubi anima et a Deo et a corpore separata punitur; sed quidquid mortis est usque ad nouissimam, quae secunda dicipoenam. Nam postea quam praecepti facta transgressio est, confestim gratia deserente diuina de corporum suorum nuditate confusi sunt. Unde etiam foliis ficulneis, quae forte a perturbatis prima conperta sunt, pudenda texerunt; quae prius eadem membra erant, sed pudenda non erant. Senserunt ergo nouum motum inoboDeo dedignata seruire pristino corporis seruitio destituebatur, et quia superiorem dominum suo arbitrio deseruerat, inferiorem famulum ad suum arbitrium non tenebat, nec omni modo habebat subditam carnem, sicut semper habere potuisset, si Deo subdita ipsa mansisset. Tunc ergo coepit caro concupiscere aduersus spiritum, cum qua controuersia nati sumus, trahentes ori
Abbreviated transcription (Latin):
est hois compleret᷑. quã scda in ulti¬
mo seqͥt᷑: nͥ homo ꝑ grãm lib̾et᷑. Neq
enĩ corpꝰ q̃d de t̾ra .ẽ. rediret in t̾ram
nͥ sua morte que illi accidit: cũ dese¬
rit᷑ sua uita idẽ aĩa. Uude constat
int̾ xͥanos. ueracit᷑ catholicã tenentes
qm̃ peccatũ undicans ds̃ dix̃ homi¬
ni in qͦ om̃s tc̃ eramꝰ. tra es. et in t̾rã
ibis. S philosophi contra quoꝵ ca

Expanded text:
est hominis, compleretur, quam secunda in ultiest hominis, compleretur, quam secunda in ultimo sequitur, nisi homo per gratiam liberetur. Neque enim corpus, quod de terra est, rediret in terram nisi sua morte, quae illi accidit, cum deseritur sua uita, id est anima. Unde constat inter Christianos ueraciter catholicam tenentes quoniam peccatum uindicans Deus dixit homini, in quo tunc omnes eramus: Terra es et in terram ibis
Abbreviated transcription (Latin):
ut deser̾et. s ut desereret᷑ deseriit:
ad malũ quippe eiꝰ prior. ẽ. uoluntas
eiꝰͦ ad bonũ u ciꝰ prior. ẽ uoluntas cã¬
toris. eiͫ sine ut eam facet que nulla
se mortẽ in eo qͦd ait: qua die ederitis
ex illo morte moriemini: tãqͣm dicet.
qua die deserueritis me ꝑ mobedien¬
tiam. deseram uos ꝑ iusticiam: ꝓphec¬
to in ea morte cẽ cet̾e denũciate st̃.
que ꝓculdubio fuerant secutȩ. Nam
in eo qͦd mnobediens motus in carne
aĩe inobedientis exortus. ẽ. ꝓpt̃ quẽ
pudenda texerunt: sensa. ẽ. mors u¬
na: in qua deseruit aiam ds̃: ea signi¬
ficata. ẽ. u̾bis eiꝰ qñ timore dem̃tis se¬
se abscondenti homini dix̃ Adã uͥes:
UIon utiq ignorando querens s inc̾¬
pando admouens: ut attendet uͥ eẽt.
deseruit ȩtate corruptũ et senectute
ꝯfectũ: uenit in exꝑĩtũ mors altã.
de qua ds̃ peccatum adhuc puniens
hõi dixerat. t̾ra. es et in t̾ram ibis:
ut ex his duab mors illa pͥma qͤ totiꝰ

Expanded text:
t: ad malum quippe ejus prior est voluntas ejus; ad bonum vero ejus prior est voluntas Creatoris ejus, sive ut eam faceret quae nulla se mortem, in eo quod ait, Qua die ederitis ex illo, morte moriemini; tanquam diceret, Qua die me deserueritis per inobedientiam, deseram vos per justitiam: profecto in ea morte etiam caeterae denuntiatae sunt, quae procul dubio fuerant secuturae. Nam in eo quod inobediens motus in carne animae inobedientis exortus est, propter quem pudenda texerunt, sensa est mors una in qua deseruit animam Deus. Ea significata est verbis ejus, quando timore dementi sese abscondenti homini dixit, Adam, ubi es ? non utique ignorando quaerens, sed increpando admonens, ut attenderet ubi esset deseruit aetate corruptum et senectute confectum, venit in experimentum mors altera, de qua Deus peccatum adhuc puniens homini dixerat, Terra es, et in terram ibis : ut ex his duabus mors illa prima, quae totius
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd dm̃s aĩe a corꝑe seꝑationẽ. int̾ pe¬
nas eiꝰ eẽ. dĩsputandã: qͥa uidelicet
eiꝰ ꝑfectam beatitudinẽ tc̃ illi fieri
existimant: cũ om̃i ꝓrsus corꝑe exu¬
ta ad dm̃i simplex et sola et quodã mͦ
nuda redierit. U̾bi si nichil qͦ istar¬
felleret᷑ opinio. in eoꝵ litt̾is inuenir
oꝑosiꝰ mͥ disputandũ eẽt. qͦ demons¬
trarẽ ñ corpꝰ ee̾ aĩe̾. s corruptibile
corpꝰ honosũ. Unde illud. ẽ. qͦd de
scͥpturis nr̃is insuꝑiore libro ꝯmemo¬
rauimꝰ: corpꝰ enĩ corruptibile ad gͣuat
aiam. Addendo utiq corruptibile
ñ qualic̃q corꝑe. s quale factũ. est
ex peccato consequente uindicta.
aiam ꝑhibuit adgͦuari. Qͦd cẽ si ñ
addidiss: nichil aluid intellige de¬
b̃emꝰ. S c̃ aꝑtissime plato deos a sũ¬
mo deo factos hab̃e ĩmortalia cor¬
ꝑa p̃dicet. eisq ipsũ dm̃ aqͦ factis̃.
indĩcat ꝓ magno beneficio pollicẽ¬
nebt̃. nec ab eis ulla morte soluẽt.

Expanded text:
ae a corpore separationem inter poenas eius esse deputandam, quia uidelicet eius perfectam beatitudinem tunc illi fieri existimant, cum omni prorsus corpore exuta ad Deum simplex et sola et quodam modo nuda redierit. Ubi si nihil, quo ista refelleretur opinio, in eorum litteris inuenirem, operosius mihi disputandum esset, quo demonstrarem non corpus esse animae, sed corruptibilcorpus onerosum. Unde illud est quod de scripturis nostris in superiore libro commemorauimus: Corpus enim corruptibile adgrauat animam. Addendo utique corruptibile non qualicumque corpore, sed quale factum est ex peccato consequente uindicta, animam perhibuit adgrauari. Quod etiamsi non addidisset, nihil aliud intellegere deberemus. Sed cum apertissime Plato deos a summo Deo factos habere inmortalia corpora praedicet eisque ipsum Deum, a quo facti sunt, inducat pro magno beneficio pollicennebunt nec ab eis ulla morte soluentur:
Abbreviated transcription (Latin):
locutione ñ posse. qͦnã mͦ uł morientes
dicant᷑ iu̾e: uł iã mortui c̃e pꝰ mortẽ
adhuc ce̾. dicant᷑ in morte. Qͦ mͦ eñ pꝰ
mortẽ. si adhuc in morte: Preserci
cũ eos nec morientes dicamꝰ sic̃ eos qͥ
in sompno st̃ dicimꝰ dormientes. et qͥm
langore languẽtes. et qͥ indolore. utiq
dolentes: et qui in uita iuuentes. Nut
uͭ mortui pͥusqͣm resurgant eẽ. dic̃t᷑
in morte: Nec tũ possunt appellari
morientes. Unde ñ importune neq
i congrue arbitror accidisse. et si ñ hu¬
mana industria iudicio fortasse di¬
umno: ut hoc u̾bũ qͦd. ẽ. morit᷑ in lati¬
na lingua nec gͣmatici declinare po¬
tuer̃t: ea regula qua cet̾a talia dedi¬
nãt᷑. Namq ab eo qͦd. ẽ ortt᷑ fit u̾bũ
poncł̃ adsolet. Mortuus. ẽ uͦ u. littã
geminata. Sic enĩ dicit᷑ mortuꝰ. qͦmͦ
fatuis. arduꝰ cardiuis ꝯspicnus. et si
qua st̃ similia que ñ st̾ pt̾iti temꝑis.

Expanded text:
locutione non posse. quonam modo uel morientes locutione non posse. quonam modo uel morientes dicantur uiuere uel iam mortui etiam post mortem adhuc esse dicantur in morte. Quo modo enim post mortem, si adhuc in morte? praesertim cum eos nec morientes dicamus, sicuti eos, qui in somno sunt, dicimus dormientes, et qui in languore, languentes, et qui in dolore, utique dolentes, et qui in uita, uiuentes; at uero mortui, priusquam resurgant, esse dicuntur in morte, nec tamen possunt appellari morientes. Unde non inportune neque incongrue arbitror accidisse, etsi non humana industria, iudicio fortasse diuino, ut hoc uerbum, quod est moritur, in Latina lingua nec grammatici declinare potuerint, ea regula qua cetera talia declinantur. Namque ab eo quod est oritur, fit uerbum ponderi adsolet \'mortuus est>, u littera geminata. Sic enim dicitur mortuus, quo modo fatuus, arduus, carduus, conspicuus et si qua similia, quae non sunt praeteriti temporis,
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ee c̃ accidit: pꝰ mortẽ illiꝰ uł illiꝰ fac¬
tum. ẽ illud uł illud. Dicamꝰ et de tẽ
ꝑe p̃senti ut possumꝰ. uelut c̃ ita loqͥm᷑.
moriens ille testatꝰ. ẽ: et illis atq illis.
illud atq illud moriens dereliqͥt: qͣuis
hoc nͥ uiuens om̃ino face ñ poss et po¬
tiꝰ hoc ante mortẽ fecit ñ in mortẽ. Lo¬
qͣm̃ cẽ sic̃ loquit᷑ scͥpt᷑ã diuina. que mor¬
tuos qͦ ñ pꝰ mortẽ s in morte. ẽẽ. ñ dubi
tat dice Hinc enĩ ẽ illud. Qm̃ ñ. ẽ in
morte: qui memor sit tiũ. Donec enĩ re¬
uiuiscant recte eẽ. diciuit᷑ in morte:
sic̃ in sompno. eẽ. qͥsq donec enigilet
dicit᷑ qͣmius in sõpno positos dicamꝰ dor¬
mientes: nec tñ eo mͦ possimꝰ dicẽ eos qͥ
iã st̾ mortui morientes. N enĩ adhuc
moriunt᷑. qͥ qͣntũ attinet ad corꝑis mor¬
tẽ de qͣ nc̃ disserimꝰ iã st̃ a corꝑib sepa¬
rati. s hoc. ẽ. qͦd dixi explicari aliqua

Expanded text:
illius factum est illud vel illud. Dicamus et de praesenti tempore ut possumus, velut cum ita loquimur, Moriens ille testatus est, et illis atque illis illud atque illud moriens dereliquit: quamvis hoc nisi vivens omnino facere non posset, et potius hoc ante mortem fecerit, non in morte. Loquamur etiam sicut loquitur Scriptura divina, quae mortuos quoque non post mortem, sed in morte esse non dubitat dicere. Hinc enim est illud: Quoniam non est in morte, qui memor sit tui. Donec enim reuiuescant, recte esse dicuntur in morte, sicut in somno esse quisque, donec euigilet, dicitur; quamuis in somno positos dicamus dormientes, nec tamen eo modo possumus dicere eos, qui iam sunt mortui, morientes. Non enim adhuc moriuntur, qui, quantum adtinet ad corporis mortem, de qua nunc disserimus, iam sunt a corporibus separati. Sed hoc est, quod dixi explicari aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ue̾ desistit iã pꝰmortẽ. ẽ. Nũꝙͣm gͦ mo¬
riens id. ẽ in morte. ee̾ ꝯp̃hendit᷑. Ita
cẽ in transcursu tẽꝑm querit᷑ p̃sens
nec inuenit᷑ qͥa sine ullo spacio. ẽ. ꝑ
qͦd tnͣsit᷑ ex futo in p̃teritũ. Honne gͥ
iudendũ ẽ. ne ista ratioe̾ mors corꝑis
nulla. eẽ dicat᷑: Si enĩ. ẽ. qñ. ẽ. que in¬
mortẽ ñ in morte. Si autẽ iuu̾e iã ces¬
satũ. ẽ. iã ñ. ẽ: qͥa et hoc pꝰ mortẽ. ẽ. ñ
in morte. S rursus si nulla mors ẽ.
bene uinendo egissemꝰ: ut reuera nul¬
la mors eẽt. Nunc autẽ ñ solũ ẽ uerũ
ã tã molesta.ẽ: ut nec ulla explicari
locutione possit. nec ulla ratione in¬
tari. Loquam᷑ gͦ scd̃m consuetudi¬
nẽ ñ enim alit̃ debemꝰ: et dicamꝰ ante

Expanded text:
uere destitit, iam post mortem est. Numquam ergo moriens, id est in morte, esse conprehenditur. Ita etiam in transcursu temporum quaeritur praesens, nec inuenitur, quia sine ullo spatio est, per quod transitur ex futuro in praeteritum. Nonne ergo uidendum est, ne ista ratione mors corporis nulla esse dicatur? Si enim est, quando est, quae imortem, non in morte; si autem uiuere iam cessatum est, iam non est, quia et hoc post mortem est, non in morte. Sed rursus si nulla mors est bene uiuendo egissemus, ut re uera nulla mors esset. Nunc autem non solum est, uerum etiam tam molesta est, ut nec ulla explicari locutione possit nec ulla ratione uitari. Loquamur ergo secundum consuetudinem non enim aliter debemus et dicamus ante
Abbreviated transcription (Latin):
uandui qͥppe.ẽ. aĩa in corꝑe
maxime si cẽ sensꝰ ad sit: ꝓcul
dubio uiuit hõ qui constat exaĩa et cor¬
ꝑe. Ic ꝑ hoc adhuc ante mortẽ. ñ in
morte. eẽ. dicendus ẽ Cũ uͦ aĩa absces¬
serit. omẽm q abstulerit corꝑis sensũ
iã pꝰmortem mortuq ꝑhibet᷑. ꝑit gͥ¬

Expanded text:
uamdiu quippe est anima in corpore, maxime si etiam sensus adsit, procul dubio uiuit homo, qui constat ex anima et corpore, ac per hoc adhuc ante mortem, non in morte esse dicendus est; cum uero anima abscesserit omnemque abstulerit corporis sensum, iam post mortem mortuusque perhibetur. Perit
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerint. et sistẽ uͥ uoluerint sua cor
consueuimꝰ qͣnto. iaior ẽ. qͣntitas tan¬
to fit maior et gͣuitas: ita ut plura
pondo qm pauciora plus p̃mant: m̃¬
bra tñ sue carnis lciiora portat aiã
c̃ in sanitate robusta st̃: quã in lango¬
re c̃ macra st̃. Et c̃ aliis gestantib¬
honerosior sit saluuꝰ et ualicdꝰ quã exi¬
lis et morbitꝰ: ipse tam̃ ad eũ corpꝰ mo¬
uendũ et portandũ agilior. ẽ. c̃ in bo¬
na ualitudine płꝰ ht̃ molis: ꝙͣm c̃ in
peste uł fame minimũ roboris. Tan¬
tũ ualet in habendis cẽ t̾renis corꝑib
qͣmius adhuc corruptibilib atq mor¬
talib ñ qͣntitatis pondꝰ s temꝑatiois
modꝰ. Est quis u̾bis etꝰ explicat qͣntũ
distat uit̾ p̃sentẽ quã dicimꝰ sanitatẽ
et ĩmortalitatẽ futuram: Non itaq
nrãm fidem redarguant philosophi:
de pondib corꝑm.

Expanded text:
uoluerint et sistere ubi uoluerint sua corpuoluerint et sistere ubi uoluerint sua corpconsueuimus, quanto maior est quantitas, tanto sit maior et grauitas, ita ut plura pondo quam pauciora plus premant: membra tamen suae carnis leuiora portat anima, cum in sanitate robusta sunt quam in languore cum macra sunt. Et cum aliis gestantibonerosior sit salvus et validus quam exilis et morbidus; ipse tamen ad suum corpus movendum et portandum agilior est cum in bona valetudine plus habet molis, quam cum in peste vel fame minimum roboris. Tantum valet etiam in habendis terrenis corporibus quamvis adhuc corruptibilibus atque mortalib. Et quis verbis explicet, quantum distet inter praesentem, quam dicimus sanitatem, et immortalitatem futuram? Non itaque nostram fidem redarguant philosophi de ponderibus cor
Abbreviated transcription (Latin):
uͥcorpꝰ cũ qͦ ascendit in celũ uł ꝓpter
scõꝵ qualia in resurrectione futura
st᷑. intueant᷑ paulo attentiꝰ ponda ipsa
t̾rena. Si enĩ ars humana efficit ut
ex metallis que in aqͥs posita conti¬
nuo subm̾gunt᷑. qͥb dam modis uasa
fabricata cẽ natare possint: qͣnto c̃cli¬
biliꝰ et esficatiꝰ occultꝰ aliqͥs modusoꝑ¬
ationis dĩ. cuiꝰ om̃ipotentissima uolun
tate plato dic̃ nec orta inti̾re. nec colli¬
gata posse dissolui: c̃ multo mirabiliꝰ
incorꝑea corꝑeis. qut̃ quec̃q corꝑa qͥb¬
re t̾renis: ut nullo uma ponde depri¬
mant᷑. ipsisq animis ꝑfectissime bea¬
tis. ut qͣmius t̾r̾ena. tam̃ incorruptibi¬
lia iam corꝑa uͥ uolunt ponant: et qͦ
uolunt agant. situ motuq fac illimo:
An uͦ si hoc angłi faciant. et quelibet
aialia t̾restria rapiant undelibet. ꝯs¬
tituantq uͥlibet. aut eos ñ posse aut
ꝑfectos et beatos diuno munie sp̃s
sine ulla disficultate posse ferre quo

Expanded text:
corpus cum quo ascendit in caelum uel propter sanctorum qualia in resurrectione futura sunt, intueantur paulo adtentius pondera ipsa terrena. Si enim ars humana efficit, ut ex metallis, quae in aquis posita continuo submerguntur, quibusdam modis uasa fabricata etiam natare possint: quanto credibilius et efficacius occultus aliquis modus operationis Dei, cuius omnipotentissima uolutate Plato dicit nec orta interire, nec colligata posse dissolvi, cum multo mirabilius incorporea corporeis, quam quaecumque corre terrenis, ut nullo in ima pondere deprimantur, ipsisque animis perfectissime beatis, ut quamuis terrena, tamen incorruptibilia iam corpora ubi uolunt ponant et quo uolunt agant, situ motuque facillimo! An uero si hoc angeli faciant et quaelibet animalia terrestria rapiant unde libet constituantque ubi libet, aut eos non posse aut anctorum perfectos et beatos diuino munere spiritus sine ulla difficultate posse ferre quo
Abbreviated transcription (Latin):
s tot corꝑib tantisq cõpactũ hebe¬
tare atq tardare ñ posset. Cũ gͥ sil¬
picionib suis ssta ꝑmittant: cͤ ñ uo¬
lunt c̾dere diuina uoluntate atq po¬
tentia ĩmortalia corꝑa fieri posse
trena: in quib aiẽ nulla ab eis morte
seꝑate. nullis eoꝵ onerib ad gͣuate.
sempit̾ne atq felicit᷑ uiuant: qd d̾os
suos posse asserunt in corꝑib igneis.
iouẽq ipsũ eoꝵ regem in om̃ib cor¬
ꝑeis elem̃tis : Han si aĩe. ut beata sit
corpꝰ ẽ. om̃e fugiendũ: fugiant dii eor
de globis siderũ: fugiat iupit de cẽ¬
lo et tra. Aut si ñ possunt. iiseri iu¬
dicent᷑. S neutrũ isti uolunt. qͥ neq
i corꝑib seꝑationẽ audent dare diis
sus: ne illos mortales colere uideant᷑:
nec beatitudinis pͥuationẽ ne infeli¬
ces eos. eẽ. fateant᷑. Non enĩ ad beati¬
tudinẽ consequendã om̃ia fugienda
t᷑ corꝑa: s corruptibilia molesta. gra¬
ua. moribunda: ñ qualia fec̃ pͥmis

Expanded text:
pactum hebetare adque tardare non posset. Cum igitur suspicionibus suis ista permittant, quur nolunt credere, diuina uoluntate adque potentia inmortalia corpora fieri posse terrena, in quibus animae nulla ab eis morte separatae, nullis eorum oneribus adgrauatae sempiterne ac feliciter uiuant, quod deos suos posse adserunt in corporibus igneis Iouemque ipsum eorum regem in omnibus corporeis elementis? Nam si animae, ut beata sit, corpus est omne fugiendum, fugiant di eorum de globis siderum, fugiat Iuppiter de caelo et terra; aut si non possunt, miseri iudicentur. Sed neutrum isti uolunt, qui neque a corporibus separationem audent dare dis suis, ne illos mortales colere uideantur, nec beatitudinis priuationem, ne infelices eos esse fateantur. Non ergo ad beatitudinem consequendam omnia fugienda sunt corpora; sed corruptibilia molesta, grauia moribunda; non qualia fecit primis
Abbreviated transcription (Latin):
anc enĩ aiãm plato ab intimo
t̾re medio qͦd geometre cen¬
thron uocant ꝑ om̃s partes eiꝰ usq
ad celi sũma et extrema diffundi.
et extendi ꝑ num̃os musicos opinatͦ.
ut sit iste mundꝰ aĩal beatissimũ. mni¬
ximũ sempit̾nũ: cuiꝰ aia et ꝑfecta
sapientie felicitatẽ ten̾et: et corpꝰ ꝓͥu

Expanded text:
anc enim animam Plato ab intimo terrae medio, quod geometrae centron uocant, per omnes partes eius usque ad caeli summa et extrema diffundi et extendi per numeros musicos opinatur, ut sit iste mundus animal maximum beatissimum sempiternum, cuius anima et perfectam sapientiae felicitatem teneret et cor
Abbreviated transcription (Latin):
deat᷑ suꝑbis. quanta sit uirtꝰ humili¬
cumina temꝑali mobilitate nutan¬
tia. non humano usurpata fastu:

Expanded text:
deatur superbis quanta sit uirtus humilicumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ audeat c̾dere etͣ dic̾e. ut neq an¬
głc neq homo c̾deret in dĩ potestate.
ñ fuisse: S hoc eoꝵ potestati maliut
ñ auferre: atq ita et qͣntũ mali eoꝵ
suꝑbia. et qͣntũ boni sua gr̃a ualeret
tes duas: am̃ores duo. Terrenã sciłae
amor sui usq ad contẽptũ dĩ: celestẽ
uͦ amordei usq ad contẽptũ sui. De¬
niq illa in se ipsa: hec in dũo głatur.
Ila enĩ querit ab hominib głam: hu¬
ic autẽ ds̃ ꝯscientiȩ testis: maxima. ẽ.
gła. Illa in gła sua exaltat caput su¬
um: hec dic̃ deo suo gła mea et exal¬
tans caput meũ. Ili in pͥncipib eiꝰ uł
in eis quas subugat nationib dñan¬
di libido dñat᷑: in hac seruiunt in ui¬
cem in caritate. et p̃positi ꝯsulendo.
et subditi obtẽꝑando. Ila in sus po¬
tentib dilig̃ uircutẽ suã: hec dicit
deo suo. diligam de dñe uirtꝰ mea.
Ideoq in illa sapientes eiꝰ scđm homi¬
nẽ uiuentes. aut corꝑis aut animi

Expanded text:
audeat credere aut dicere, ut neque angelus neque homo caderet, in Dei potestate non fuisse? Sed hoc eorum potestati maluit non auferre adque ita, et quantum mali eorum superbia et quantum boni sua gratia ualeret,tes duas amores duo, terrenam scilicet amor sui usque ad contemtum Dei, caelestem uero amor Dei usque ad contemtum sui. Denique illa in se ipsa, haec in Domino gloriatur. Illa enim quaerit ab hominibus gloriam; huic autem Deus conscientiae testis maxima est gloria. Illa in gloria sua exaltat caput suum; haec dicit Deo suo: Gloria mea et exaltans caput meum. Illi in principibus eius uel in eis quas subiugat nationibus dominandi libido dominatur; in hac seruiunt inuicem in caritate et praepositi consulendo et subditi obtemperando. Illa in suis potentibus diligit uirtutem suam; haec dicit Deo suo: Diligam te, Domine, uirtus mea. Ideoque in illa sapientes eius secundum hominem uiuentes aut corporis aut animi
Abbreviated transcription (Latin):
iectura placide uoluptatis: Hinc. ẽ.
qͦd impedit loquentẽ pudor: et si nõ
deficiat ratio cogitanti. Uerumtñ
om̃ipotenti deo sũmo ac sũme bono
cͤatori om̃itim nat᷑aꝵ. uoluntatũ aut̃
bonaꝵ adutori et remunatori. ma¬
larũ autẽ relictori et dãpnatori: utra¬
rũq ordinatori: ñ defuit utiq consi¬
liũ quo certũ mimerũ cunũ sua sapi¬
entia p̃destinatũ. cẽ ex dãpnato gen̾e
humano sue ciuitatis impleret: non
eos iã meritis. qñqͥdẽ unuisa massa
tãqͣm in uiciata radice dãpnata ẽ:
s grã discernens et lib̃ans. ñ solum
de se ipsis uerũ c̃e de ñ lib̾atis. qͥd
eis largiat᷑ ostendens. Non enĩ debi¬
ta s gratuita bonitate tc̃ se qͥs q ag¬
noscit erutum a malis: cũ ab eoꝵ ho¬
minũ cõsortio fit ĩmunis: cũ quib
illi iuista eẽt pena ꝯmunis. Cur gͦ
ñ c̾aret ds̃ quos peccatos esse p̃sci¬
uit. qͣndoquidem in eis et ex eis &e

Expanded text:
jectura placidae voluntatis? Hinc est jectura placidae voluntatis? Hinc est quod impedit loquentem pudor, etsi non deficiat ratio cogitantem. Verumtamen omnipotenti Deo, summo ac summe bono creatori omnium naturarum, voluntatum autem bonarum adjutori et remuneratori, malarum autem relictori et damnatori, utrarumque ordinatori, non defuit utique consilium, quo certum numerum civium in sua sapientia praedestinatum etiam ex damnato genere humano suae civitatis impleret: non eos jam meritis, quandoquidem universa massa tanquam in vitiata radice damnata est, sed gratia discernens; et liberatis non solum de ipsis, verum etiam de non liberatis, quid eis largiatur, ostendens. Non enim debita, sed gratuita bonitate tunc se quisque agnoscit erutum malis, cum ab eorum hominum consortio fit immunis, cum quibus illi iusta esset poena communis. Quur ergo non crearet Deus, quos peccaturos esse praesciuit, quando quidem in eis et ex eis, et
Abbreviated transcription (Latin):
testas sic̃ opꝰ esset adhiberet: ita tc̃ po¬
tuisse utero conuigis salua integͥtate
feminei genitał uirile sem̃ ĩmitti: sic̃
nc̃ potest eadem uitegͥtate salua. ex
utero uirginis fluxꝰ menstrui cruoris
emitti: Eadem qͥppe iia possit illud
inici: qua hoc potest eicĩ Ut enĩ ad
pariendũ ñ doloris gemitꝰ. s maturi¬
tatis impulsꝰ feminea uiscera relaxa¬
ret: sic ad fetandũ et concipiendũ ñ
libidinis appetitꝰ. s uoluntariꝰ usꝰ na¬
turam utrãq ꝯuing̾et. De reb loqͥm᷑
nc̃ pudendis. et ideo quãuis anteqͣm
eaꝵ puderet quales esse possent coni¬
ciamꝰ ut possumꝰ tam̃ necesse. ẽ ut nr̃a
disputatio mag̃ frenet᷑ ea que nos re¬
uocat uerecundia: qͣm eloquentia q̃
nobis parũ supecit adiuuet᷑. Nam c̃
exilium de paradiso ante merueruii.
qͣm sͥ in oꝑe serende ꝓpaguus tͤnqͥlo¬
memorant᷑ sensib occurrit humanis.
nͥ exꝑientia libidinis turbide: ñ con¬

Expanded text:
testas, sicut opus esset, adhiberet, ita tunc potestas, sicut opus esset, adhiberet, ita tunc potuisse utero coniugis salua integritate feminei genitalis uirile semen inmitti, sicut nunc potest eadem integritate salua ex utero uirginis fluxus menstrui cruoris emitti. Eadem quippe uia posset illud inici, qua hoc potest eici. Ut enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis inpulsus feminea uiscera relaxaret, sic ad fetandum et concipiendum non libidinis adpetitus, sed uoluntarius usus naturam utramque coniungeret. De rebus loquimur nunc pudendis et ideo, quamuis, antequam earum puderet, quales esse potuissent coniciamus ut possumus, tamen necesse est, ut nostra disputatio magis frenetur ea, quae nos reuocat, uerecundia, quam eloquentia, quae nobis parum subpetit, adiuuetur. Nam cum exilium de paradiso ante meruerunt, quam sibi in opere serendae propaginis tranqmemorantur, sensibus occurrit humanis, nisi experientia libidinis turbidae, non con
Abbreviated transcription (Latin):
ita in eiꝰ habitatore nulla ex cupidi¬
tate ub̃timore accidebat bone uolũ¬
tatis offensio. Nichil om̃ino cͥste: ni¬
chil erat manit̃ lecũ. Gandiũ uerũ
ꝑpetuabat᷑ ex dẽo: in quẽ flagrabat¬
caritas de corde puro et conscientia
bona. et fide ñ ficta: atq int̾̃ se con¬
iugum fida ex honesto amore socie¬
tas. concors m̃tis corꝑisq uigilia: et
mandati sine laborẽ custodia. Non
lassitudo fatigabat ociosum: ñ sonnꝰ p̃¬
mebat inuitũ. In tanta facilitate rerũ
et felicitate hominũ: absit ut suspicem᷑
ñ potuisse ꝓlem seri sine libidins mor¬
bo. S eo uoluntatis nutu mou̾ent᷑ ñ
so stimulo. in tͣnquillitate ammi et cor¬
ꝑis nulla corruptione integͥtatis. infum¬
deret᷑ grennio maritꝰ uxoris. Heq N.
qͥa exꝑientia ꝓbari ñ pot̾est: ideo cre¬
dendũ ñ ẽ. quando illas corꝑis parces
ñ ageret turbidꝰ calor: s spontanea po¬

Expanded text:
sic in eius habitatore nulla ex cupidisic in eius habitatore nulla ex cupiditate uel timore accidebat bonae uoluntatis offensio. Nihil omnino triste, nihil erat inaniter laetum. Gaudium uerum perpetuabatcharitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta : atque inter se conjugum fida ex honesto amore societas, concors mentis corporisque vigilia, et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat invitum. In tanta facilitate rerum et felicitate hominum, absit ut suspicemur non potuisse prolem seri sine libidinis morbo: sed eo voluntatis nutu moverentur iso stimulo cum tranquillitate animi et corporis nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus uxoris. Neque enim quia experientia probari non potest, ideo credendum non est, quando illas corporis partes non ageret turbidus calor, sed spontanea po
Abbreviated transcription (Latin):
test. atq hoc uelle qͦd pot̾: sic̃ ait
terentiꝰ ¶Im̃ n potest il fieri
qͦd itis: id uelis qͦd possis. Nam ideo be¬
atꝰẽ: qͥa patient̃ mniser. ẽ. Beata qͥppe
uita si ñ amat᷑: ñ habet᷑. Porro si amat᷑
qͥcqͥd aliud amatur. ꝑorro si tantum
amat᷑ quantũ amari digna. ẽ: ñ enĩ
beatus. est a quo ipsa beata uita ñ amat᷑.
ut digna. ẽ. fieri ñ potest. ut eam qui
sic amat ñ et̾nã uelit. Tunc gͥ beata
u̾olebat qͦd ds̃ iusserat Uiuebat fru¬
ens deo: ex quo bono erat bonꝰ. Uuie¬
bat sine ulla egestate: ita semꝑ uiu̾e
habens in potestate. Cibus aderat
ne esuriret: potꝰ ne sitiret. Lignũ
uite: ne illũ senecła dissolu̾et. Nichil
corruptionis in corꝑe uł cyceꝑe ullas
molestias: ullis eiꝰ sensib mngerebat.
Hullus intrinsecꝰ morbus. millus ictꝰ
metuebat᷑ extruisecꝰ. Sũma in car¬
ne sanitas: in animo tota tranqͥllitas.
Sic in paradiso nullꝰ estus ant frigꝰ.

Expanded text:
test, adque hoc uelle quod potest, sicut ait test, adque hoc uelle quod potest, sicut ait Terentius: Quoniam non potest id fieri uod uis, Id uelis quod possis: num ideo beatus est, quia patienter miser est? Beata quippe uita si non amatur, non habetur. Porro si amaturquidquid aliud amatur. Porro si tantum amatur, quantum amari digna est non enim beatus est, a quo ipsa beata uita non amatur ut digna est: fieri non potest, ut eam, qui sic amat, non aeternam uelit. Tunc igitur beata uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus; uiuebat sine ulla egestate, ita semper uiuere habens in potestate. Cibus aderat ne esuriret, potus ne sitiret, lignum uitae ne illum senecta dissolueret. Nihil corruptionis in corpore uel ex corpore ullas molestias ullis eius sensibus ingerebat. Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus metuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus,
Abbreviated transcription (Latin):
do sͥ. Est non obediens deo: ñ potuit
obedire nec sͥ. Hic eirdentior miseria:
qua homo ñ uiuit ut uult. Nam si ut
uellet uiueret: beatĩse esse putaret.
S nec sic tñ esset siturpit̾ iuueret:¬
quãꝗͣm si cdiligentiꝰ attendamꝰ: nͥ beatꝰ
non uuut ut uult: et nullus beatꝰ
om̃ino ñ possit: eiq fit certũ ita sẽꝑ¬
sͥ eẽ futa. Hoc enim natura expecit.
Nec plane atq ꝑfecte beata erit: nͥ
adepta qͦd expetit. Nc̃ uͦ qͥs hominũ
potest ut uult uiu̾e. qͣndo ipsũ inu̾e
non. ẽ. in potestatẽ. Tiuere enĩ uilt:
mori cogit᷑. Quomꝰ gͦ uiuit ut uult.
qͥ non uiuuit qͣm dui uub: Qͦd si mo¬
ri uoluerit. quomͦ pot̃ it uult uiu̾e:
qͥ ñ uult uiu̾e. Et si ideo mori uelit.
ñ qͦ nolit uiu̾e: s ut post mortẽ me¬
liꝰ uiuat: ñdum gͦ ut uul uiuit. s
c̃ad id qͦd uult moriendo ꝑienerit.
Uerum ecce uiuat ut nult: qͣm sͥ ex¬
torsit. sͥq imꝑauit. ñ uelle Iͦd ñ po¬

Expanded text:
do sibi, et non oboediens Deo non potuit do sibi, et non oboediens Deo non potuit oboedire nec sibi. Hinc euidentior miseria, qua homo non uiuit ut uult. Nam si ut uellet uiueret, beatum se putaret; sed nec sic tamen esset, si turpiter uiueretQuamquam si diligentius adtendamus, nisi beatus non uiuit ut uult, et nullus beatusomnino non possit eique sit certum ita semper futurum. Hoc enim natura expetit, nec plene adque perfecte beata erit nisi adepta quod expetit. Nunc uero quis hominum potest ut uult uiuere, quando ipsum uiuere non est in potestate? Viuere enim uult, mori cogitur. Quo modo ergo uiuit ut uult, qui non uiuit quamdiu uult? Quod si mori uoluerit, quo modo potest ut uult uiuere, qui non uult uiuere? Et si ideo mori uelit, non quo nolit uiuere, sed ut post mortem melius uiuat: nondum ergo ut uult uiuit, sed cum ad id quod uult moriuat ut uult, quoniam sibi extorsit sibique imperauit non uelle quod non po
Abbreviated transcription (Latin):
resbiterfuit qͥdam nomine
restitutis in parrochia calamen¬
sis ȩccłiȩ. qͥ quado ei placebat. roga¬
batur aut̃ ut Ioc faceret ab eis qͥ rem
mirabilem oam scire cupiebãt. ad
imitatas quisi lam̃tantis cuiꝰlibet
hoĩs uoces ra se auferebat a sensibus
et iacebat sisullimꝰ mortuo: ut non
solum uelliantes atq pungentes
minime sestiret: s aliquando etiam
igne urerear amoto. sine ullo dolo¬
ris sensu nͥpꝰmodũ ex uulnere. Non
aut̃ obnitndo sedñ sentiendo ñ mo¬
uere corpis eo ꝓbabatur: qđ tamquã
in defunto nullus inueniebatur anhe¬
litus. Hominũ tam̃ si clariꝰ loquerent᷑.
tamqͣmde longinqͦ se audire pꝰea¬
uoces rferebat.
icet in carne corruptibili hãc
erũpnsam ducentib uitam. ita in
plerisq motionib aut asfectionib
extra usitatũ nature modum mirabi¬
lit᷑ sermat: qͥd canse ẽ. ut non credamꝰ
ante inobedientie peccata corruptio¬
nisq supplicium ad ꝓagandam ꝓlẽ
fine ulla libidine serire uoluntati

Expanded text:
resbiter fuit quidam nomine RESTITUTUS in parrochia Calamensis ecclesie. Quando ei placebat rogabatur autem vt hoc faceret ab eis qui rem mirabilem coram scire cupiebant ad imitandas quasi lamentantis cuiuslibet hominis voces, ita se auferebat a sensibus et iacebat simillimus mortuo, vt non solum vellicantes atque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam si igne vreretur admoto sine vllo doloris sensu nisi postmodum ex vulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non mouere corpus eo probabatur, quod tanquam in defuncto nullus inueniebatur anhelitus; hominum tamen voces si clarius loquerentur, tamquam de longinquo se audire postea referebat. licet in carne corruptibili hanc aerumnosam ducentibus uitam, ita in plerisque motionibus et adfectionibus extra usitatum naturae modum mirabiliter seruiat: quid causae est, ut non credamus ante inoboedientiae peccatum corruptionisque supplicium ad propagandam prolem sine ulla libidine seruire uoluntati
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aitẽ in ea uin̾e in poter. ẽ. qͦd
facant qͥ se ipsos necanti bene
uui̾e sine adutorio di: &ẽ para¬
dio ñ erat in potestate. Nt aũ
tꝑtari. nullo mͦ quidẽ qͦd uit᷑¬

Expanded text:
n autem in ea uiuere in potestate est, quod faciunt qui se ipsos necant: ita bene uiuere sine adiutorio Dei etiam in paradiso non erat in potestate; erat autem tentari? nullo modo quidem quod ui
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qͥ ꝓuident̃ atq m̃potent᷑ sua
cuiq distribuit. ñ sobonis uerũ
cẽ malis bene uti nou Nc ꝑ hoc
ꝓpt̾ m̾itũ pͥme male. ilntatis ita
dãpnato atq obduratugło malo.
ut &ẽ bonã uoluntatẽ ius ñ ha¬
ut ab illo pͥmꝰ homo qͥtus hoc. ẽ.
bone uoluntatis c̃atulerat tẽpta¬
ret᷑: q̃ nqͥdem sic erat titutꝰ. ut si
de aduitorio dĩ fidereonꝰ homo
malũ angłm uncerei autẽ c̾ato¬
rem atq adiutorem dsuꝑbe sͥ pla
num habens in aduitiuinitꝰ uo¬
luntate recta. malunindeseren¬
te deo uoluntate ꝑuerqͥa et ip¬
sum fidere de adiutoriei ñ qͥdẽ
poss sine adutorio di. tam̃ ab¬

Expanded text:
qui providenter atque omnipotenter sua cuique distribuit, non solum bonis, verum etiam malis bene uti novit. Ac per hoc propter meritum primae malae voluntatis ita damnato atque obdurato angelo malo, ut jam bonam voluntatem ulterius non haut ab illo primus homo, qui rectus, hoc est bonae voluntatis, creatus fuerat, tentaretur? Quandoquidem sic erat institutus, ut, si de adiutorio Dei fideret bonus homo, malum angelum uinceret; si autem creatorem adque adiutorem Deum superbe sibi placnum habens in adiuta diuinitus uoluntate recta, malum uero in deserente Deum uoluntate peruersa. Quia et ipsum fidere de adiutorio Dei non quidem posset sine adiutorio Dei, nec ta
Abbreviated transcription (Latin):
siuine ad iuto sua grã idem ẽ
diabolus fuerat scõꝵ gła maiore iun¬
cendꝰ: Ita factũ. ẽ. ut nec dm̃ aliqͥd
futuroꝵ lateret: nec p̃sciendo quẽ qͣm
peccare cõpelleret: et qͥd iit̾ess inter
ꝓpͥam cuiꝰq p̃sũptionẽ et suã tuitionẽ.
angłice et humane rationali c̾ature

Expanded text:
semine adiuto sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria maiore uincendus. Ita factum est, ut nec Deum aliquid futurorum lateret, nec praesciendo quemquam peccare conpelleret et, quid interesset inter propriam cuiusque praesumtionem et suam tuitionem, angelicae et humanae rationali creatur
Abbreviated transcription (Latin):
to luc̾tio susfectus fuerat annũ illũ
funereũ atq tarthareũ. qͥ consules qͥn¬
q habuit: cõpleuer̃t. ¶uo anno con¬
sulatꝰilliꝰ nouũ honorem ac potesta¬
tem auspicata. ẽ romana res publi¬
tu ñ qͥa bella conqͥeuerant: s qͥa ñ
tã gͣui pondẽ urgebant finito scła&e

Expanded text:
to Lucretio suffectus fuerat, annum illum to Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt, quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem auspicata est Romana res publitu, non quia bella conquieuerant, sed quia non tam graui pondere urgebant, finito scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
S ideo ñ amisit qͦd sine ullo detͥm̃to
posset amitt̾e: ut et honore. pͥmꝰ ꝯsul
et cuutate bonꝰ ciuis carere iub̃etur.
Estiam ne ista. ẽ gła uinii bruti detes¬
tanda iniquitas: et nichilo utilis rei
publice: Estiam ne ad hanc ꝑpetͣndam
uincit amor patͥe laudumq ĩm̃sa cu¬
pido: Iam expulso utiq tarqͥno ty¬
ranno: consul cũ bruto c̾atus. ẽ ma¬
ritꝰ lucretie luciꝰ tarqͥmꝰ collatinus
Quã iuste ppłc mores in cuie ñ nom̃
attendit. Quã impie brutꝰ collegam
pͥmȩ ac nouȩ illiꝰ potestatis. quẽ poss
si hoc offendebat᷑ nomine. tantũ pͥua¬
re: et patͥa pͥuauit et honore. Hec
mala facta st̃. hec adu̾sa acciderunt:
qͣndo in illa re publica etͦ animo et
u locum bruti fuerat subrogat᷑. mor¬
bo ante qͣm idem aunꝰ t̾minaret᷑ ab¬
sũptꝰ. c̃. Ita publiꝰ ualeriꝰ qui successe¬
rat collatino. et marcꝰ oratiꝰ qͥ ꝓ defũc¬

Expanded text:
Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et ciuitate bonus ciuis carere iuberetur. Etiamne ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis rei publicae? Etiamne ad hanc perpetrandam \'uicit amor patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et moe, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defunc
Abbreviated transcription (Latin):
postea qͣm laudabilit̾ cõmemorauit:
continuo clement᷑ exhorruit. Cũ enĩ
dixiss pater noua bella mouentes. ad
penam pulchra ꝓ lib̾tate uocauit: de¬
inde mox exclamauit et dix̃. Infelix
ut cũq ferant ea facta minores. Quo¬
mͦ libet inqͥt ea facta posteri ferant.
id. ẽ p̃ferant et extollant: qͥ filios occi¬
dit infelix. ẽ. E tamqͣm ad consolan¬
dũ infelicem subuing̃. Uucit amor
patrie. laudumq ĩmensa cupido.
Nonne in hoc bruto qͥ et filios occiđ̃.
et a se ꝑcusso hoste filio tarqͥnii mutu
uidet᷑ innocentia iundicata. qͥ bonus
cuis hoc tarqͥmo pulso passus. ẽ. qͦd
tyrannꝰ ipse tarquiniꝰ Nam et idem
brutꝰ consanguineꝰ tarqͥnii fuisse ꝑhi¬
bet᷑. s collatinũ iudelicet similitudo
nominis exp̃ssit: qui etiã tarqͥniꝰ uoca¬
bat᷑ ¶Nutare gͦ nom̃ ñ patͥam coge̾tur.
Postremo in eiꝰ noie hoc uocabulũ mi¬
nꝰ eet: luciꝰ collatinꝰ tantũmͦ uocaret᷑.

Expanded text:
postea quam laudabiliter commemorauit, postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelix, utcumque ferent ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant, qui filios occidit, infelix est. Et tamquam ad consolandum infelicem subiungit: Vincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius uocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur; postremo in eius nomine hoc uocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo uocaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t: Sẏllana uͦ tabula illa postrema
ut omittamꝰ alias innum̾abiles mor¬
tes plures iugulauit senatores: quã
gothi uł spoliare potuert̃. Qua gͥ
fronte. quo corde. qua impudentia.
qͣ insipientia uł potiꝰ aniencia. illa diis
sus ñ imputant. et hec nr̃o imputãt
xp̃o. Crudelia bella. cuulia om̃ibus
bellis hostib auctorib cẽ eoꝵ faten¬
tib amariora. qͥb illa res publica nec
afflicta s om̃ino ꝑdita iudicata est.
longe ante abuentũ xͥ exorta st̃. & sce¬
lerataꝵ concathenatione causarũ.
a bello mariano atq syllano. ad bel¬
la sertorii et catiline. qͦꝵ a sylla fue¬
rat ille ꝑscͥptꝰ. ille nutritꝰ: inde. ad le¬
pidi et cathuli bellum. qͦꝵ alt̾ gesta
syllana rescindẽ. alt̾ defendẽ cupie¬
bat: inde ad põpeii et cȩsaris. qͦꝵs põ¬
qͥa ñ habebat. quã tñ illo uicto int̾¬
fectoq tnscendit: huic ad aliũ cesarẽ

Expanded text:
runt? Syllana porro tabula illa postrema, runt? Syllana porro tabula illa postrema, ut omittamus alias innumerabiles mortes, plures iugulauit senatores, quam Gothi uel spoliare potuerunt. CAPUT fronte, quo corde, qua impudentia, qua insipientia, vel potius amentia, illa diis suis non imputant, et haec nostro imputant Christo? Crudelia bella civilia omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amariora, quibus illa respublica nec afflicta, sed perdita omnino judicata est, longe ante adventum Christi exorta sunt, et sceleratarum concatenatione causarum a bello Mariano atque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae, quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus: inde ad Lepidi et Catuli bellum, quorum alter gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat: inde ad Pompeii et Caesaris, quorum Pomquia non habebat, quam tamen illo victo interfectoque transcendit. Hinc ad alium Caesare
Abbreviated transcription (Latin):
tione. an marii et sylle. alioꝵ q in eoꝵ
partib uiroꝵ clarissimoꝵ : tã qͣm suoꝵ
luminũ in sua m̃bra ferocitate: Gal¬
li qͥdem trucidauert senatũ: qͥcqͥd eiꝰ
in urbe tota p̃ter arcem capitolinã.
que sola ut cũq defensa. ẽ reꝑire po¬
tuert. S in illo colle ꝯstitutis. auro
uitãm uendidert: quã et si ferro ra¬
ꝑe ñ possent: possent tñ obsidione cõ¬
sum̾e. Gothi uͦ tam multis senatorib
peꝑcer̃t: ut mag̃ mirũ. sit qͦd aliqͦs ꝑ¬
emerũt. Nt uͦ sylla uiuo ad huc mario
ipsũ capitoliũ qͦd a gallis tutũ fuit.
ad decernendas cedes uictor insedit.
Et c̃ fuga mariꝰ laps. eẽt ferotior cru¬
entiorq reditus: iste in capitolio ꝑse
uit. arianis aut̾ partib sylla ab¬
sente qͥd sancitũ cui parc̾e̾nt suit: qͣn¬
do mutio qui senatori pontifici arã
ipsam uͥ erant ut aiunt fata romana
miseris ambienti amplexib ñ peꝑce¬

Expanded text:
tionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum tionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est, reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis auro uitam saltem uendiderunt, quam etsi ferro rapere non possent, possent tamen obsidione consumere: Gothi uero tam multis senatoribus pepercerunt. ut magis mirum sit quod aliquos peremerunt. At uero Sylla uiuo adhuc Mario ipsum Capitolium, quod a Gallis tutum fuit, ad decernendas caedes uictor insedit, et cum fuga Marius elapsus esset ferocior cruentiorque rediturus, . iste in Capitolio per uit : Marianis autem partibus Sylla absente quid sanctum cui parcerent fuit, quando Mucio ciui senatori pontifici aram ipsam, ubi erant ut aiunt fata Romana, miseris ambienti amplexibus non peperce
Abbreviated transcription (Latin):
securitas. gen̾a mortiũ exqͥsita con¬
gemuit. Quẽdam enum sine ferro
laniantiũ manꝰ diripuert: ĩmaniꝰ
hoĩes hominẽ uiuũ quã bestie solẽt
discerꝑe cabauer abiectũ: aliꝰ ocłis
esfossis. et particłatun m̃bris ampu¬
tatis: in tantis cruciatib dui iiuere.
uitates. Ulna uͦ uelut unꝰ reus duciiu¬
bet᷑: sic tota ussa. ẽ trucidari. Hec fa¬
cta st̾ in pace post bellum: non ut ac¬
celeraret᷑ obtinenda uictoria: s ne cõ¬
tempnet᷑ obtentã. Pax cũ bello de
crudelitate certauit: et uicit. Illud
enĩ ꝓstrauit armatos: ista nudatos.
Bellum erat ut qͥ feriebat᷑ si posset fe¬
riret: pax autẽ ñ ut qͥ euaserat uiu̾ae.
s ut moriens ñ repugnaret. Que¬
rabies exterarum gentiũ. que seuicia
barbaroꝵ. huic de cinib uictorie ci¬
uium cõꝑari potest: Qͥd roma funes¬
tiᷤ tetriꝰ. amariꝰq uidit: Ytrũ olim
gallors. et paulo ante. gothors int̾rup¬

Expanded text:
securitas genera mortium exquisita consecuritas genera mortium exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus diu uiuere uitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnaret. rabies exterarum gentium, quae saeuitia barbarorum huic de ciuibus uictoriae ciuium conparari potest? Quid Roma funestius taetrius amariusque uidit, utrum olim Gallorum et paulo ante Gothorum inrup
Abbreviated transcription (Latin):
plexꝰ occisꝰ. ẽ: ignemq illũ qͥ ꝑpetua cu¬
ra uirginũ semꝑ ardebat. suo pene
la uictor intͣuit: qͥ in uilla publica. ñ
iã bello s ipsa pace seuiente. septẽ mi¬
lia deditoꝵ. unde utiq inermia ñ pu¬
gnando s iubendo ꝓstrau̾at: in urbe
autẽ tota quẽ uellet syllanꝰ quisq fe¬
riebat. Unde tot funera num̾ari om̃i¬
no ñ poterãt. donec sylle sugge̾ret᷑ si¬
nendos. eẽ. aliqͦs uiu̾e: ut essent quib
possent imꝑare qͥ uicerant. Tc̃ iã co¬
hibita que hac atq hac passim furi¬
bunda ferebat᷑ licentia iugulandi: ta
tri scilicet atq senatorio. occidendoꝵ
atq ꝓscribendoꝵ duo milia contine¬
bat. Contristabat numerꝰ s consola¬
bat᷑ modꝰ. Nec qͥa tot cadebant tantũ
erat meroris: qͣntũ nc̃ leticie qͥa cet̾i
ñ timebant. S in qͥbdam eoꝵ qͥ mori
iussi erant cẽ ipsa licet crudelis cetoꝵ

Expanded text:
plexus occisus est, ignemque illum, qui perpetuplexus occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene la uictor intrauit, qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente septem milia deditorum unde utique inermia non pugnando, sed iubendo prostrauerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur sinendos esse aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabtri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia continebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laetitiae quia ceteri non timebant. Sed in quibusdam eorum, qui mori iussi erant, etiam ipsa licet crudelis ceterorum
Abbreviated transcription (Latin):
imicoꝵ subtͣheret: merula flamen
diualis p̃cissis uenis ioui etiã suo
sanguine litaret. in ipsiꝰ aut̾ marii
ocłis conti feriebant᷑: qͥb salutantib
dexterã porrige̾ noluiss Syllana uͦ¬
inctoria secuta. huiꝰ uidelicet iundex
crudelitatis: post tantũ sanguinem
ciuiũ qͦ fuso fuerat comꝑata: finito
iã bello iimicis uiuentib crudelius
in pace grassata ẽ. Iam uͦ pꝰ marii ma¬
ioris pͥstinas ac recentissimas cedes. ad¬
dite fuerant alie gͣuiores a marmo
uuene atq carbone earũdem par¬
tiũ marianarũ: qͥ sylla ĩminente
ñ solũ uictoriã : uerũ aẽ ipsam desꝑ¬
antes salutẽ: cuncta suis aliis cedib
impleueruñt. Nam p̃ter stragem late
ꝑ diu̾sa disfusam: obsesso aẽ senatu de
ipsa curia tanqͣm de carcere ꝓduce¬
bant᷑ ad gladiũ. Mutius sceuola pon¬
tifex qͦ nichil apud romanos templo
ueste sanctiꝰ habebat᷑ aram ipsam am¬

Expanded text:
imicorum subtraheret, Merula flamen imicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisset. CAPUuictoria secuta, huius uidelicet uindex crudelitatis, post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes salutem cuncta suis aliis caedibus inpleuerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam am
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ uindicta que ꝑniciosior fuit: qͣm
si scelerata que punebant᷑ impunita
relinquerent: ait et lucanꝰ. E xcessit
medicina modũ nimiuĩq secuta. ẽ.
qua morbi duxere manũ ꝑiere nocen¬
tes. S cũ iã soli possint suꝑesse nocẽ¬
tes. Illo bello mariano atq syllano
exceptis his qͥ foris in acie ceciderũt.
in ipsa qͦ urbe cadau̾ib uici. platee.
fora. theatra. templa completa suis:
ut disficile iudicaret᷑. qͣndo uictores
plus funerum ediderint: utrũ priꝰ
ut iuncerent. an postea qͥa uicissent
cũ pͥmũ uictoria mariana. qñ de e¬
uilio se ipse restituit: exceptis passĩ
quaqͣ uersum cedib factis. caput oc¬
tauii consulis poneret᷑ in rostris: ce¬
sar et fimbria domib trucidarent᷑
sius: duo crassi pat̾ et filiꝰ in ꝯspectu
mutuo mactarent᷑. bebiꝰ et numitoriꝰ
unco tͣcti. sparsis uiscerib interirẽt
catulus hausto ueneno se manib in¬

Expanded text:
nim uindicta, quae perniciosior fuit, quam nim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur inpunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mariano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra templa conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus in