comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illam feminã suam indicaret ẽẽ uxorẽ:
duas rex tuendas cõmitt̾et deo. ⁊ suã ui¬
tam. et coniugis pudiciciã. ꝑtinet autem
ad sanam doctrinã : qͣndo ht̃ qd̃ faciat
homo nõ tẽptare dñm d̾m suũ. Neq . R.
ip̃e saluator nõ pot̾at tueri discipulos
suos: quib tamen dicebat. Si uos ꝑsecu¬
ti fu̾int in una cuutate: fugite in aliã.
Cui rei prior exemplũ p̃buit. slam cũ po¬
testatẽ hab̾et ponendi animã suã. nec
eam poneret nisi cum uellet: in egyptũ
tamen infans portantib ꝑentib fugit:
et ad diem festum nõ euident̾. s latent̃
ascendit. cum alias palam loq̃ retur iu¬
deis irascentib et inimicissimo animo
audientib. nec tam̃ ualentib in eum
mutere manꝰ quia nundũ uen̾at hora
eius nec cuiꝰ hore necessitate cog̾etu
mori. s cuiꝰ hore oportuni tate dignare¬
tur occidi. Qui gͦ palam docendo et ar¬
guendo. et tam̃ inimicoꝵ rabiẽ ualere

Expanded text:
illam feminam indicasset uxorem, illam feminam indicasset uxorem, duas res tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet, quod faciat homo, non temptare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus et inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate cogeretur mori, sed cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere
Abbreviated transcription (Latin):
uel consang̾neas solere apud uet̾es ap¬
pellari: scͥptura testatur. Namͬ tobras
dicit deo cum oraret. Anteqm misc̾etur
uxori. et nũc dñe tu scis qm̃ ñ luxurie
causa accipio sororẽ meã cũ eẽt illa ñ ex
concubitu eiusdẽ patͥs nec ex eodẽ ma¬
tris utero. s ex eadem stirpe cognatõnis
exorta: et loch frat̃ abrahã dicitur. cũ
patriuis eius eẽt abreham. Ex qua noca¬
buli consuetudine. etiã frẽs dñi uocant᷑
in eunͣgłio. nõ utiq quos maria iurgo
peꝑerat. s eius consang̾nitate omnes
ꝓpinqui. Dicet aliquis. Cur nõ potiꝰ ita
de deo suo p̃sũpsit abraham. ut fareri
nõ timeret uxorem: Neq eñi d̃s ab illo
eumq cũ coniuge sua ab om̃i ꝑnicie ĩ
illa ꝑegͥnatione tutari. ut ñ łixor eiꝰ
qͣmius eẽt pulcherrima appet̾etur ab ali¬
quo: nec ꝓpter illam ip̃e necaret᷑. Pot̾at
sane hoc efficere d̃s. Quis ita sit demens:
ut hoc neget: S si utt̾rogatus abraham

Expanded text:
uel consanguineas solere apud ueteres apuel consanguineas solere apud ueteres appellari scriptura testatur. nam et Tobias dicit deo, cum oraret, antequam misceretur uxori "et nunc, domine, tu scis, quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam," cum esset illa non ex concubitu eiusdem patris nec ex eodem matris utero, sed ex eadem stirpe cognationis exorta; et Loth frater Abrahae dicitur, cum patruus eius esset Abraham: ex qua uocabuli consuetudine etiam fratres domini uocantur in euangelio, non utique quos Maria uirgo pepererat, sed ex eius consanguinitate omnes propinqui. Dicet aliquis: "cur non potius ita de deo suo praesumpsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem ? neque enim deus ab illo eumque cum coniuge sua ab omni pernicie in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, adpeteretur ab aliquo nec propter illam ipse necaretur." poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ait sororem mentitũ. qͣi genus sare ali¬
unde didicerit: cum id scã scͥptura non a¬
ꝑuerit: Puto iustum eẽ. ut in ea re qͣm
nouerat abrahã. nos aut̃ non nouimus.
patͥarche potus credamus loq̃nti qd̃ scit:
qͣm manicheo cͥminanti qd̾ nescit. Cũ gͥ
abrahã eo temꝑe iuueret in reb huma¬
nis. quo quidem iam fres ex utroq aut
ex alt̾o. uel altera ꝑente natos necti con¬
iugio nõ licebat. filios aut̃ fr̃m alios q
longinqͥore gradu gen̾is consangͥneos.
nulla lege nulla potestate. ꝓhibita cõsu¬
etudo iungebat. Quid mirũ si sororem
suam. idest ex prĩs sui sangͥne ꝓcreatã
habebat uxorem: Nam hoc ip̃e redden¬
ti sibi eam. regi dixit: de patre ẽẽ sororem
ñ de matre. Ubi certe ut sororem m̃tirecur
nullo iam timore cogebat᷑. qͣndo iã ille
eius uxorẽ ẽẽ didicerat ⁊ eam diuinitꝰ
t̾rinis cum honore reddebat. frẽs autẽ
sine sorores gen̾ali nõie consanguineos

Expanded text:
qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae aliqui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem non nouimus, patriarchae potius credamus loquenti, quod scit, quam Manichaeo criminanti, quod nescit. cum igitur Abraham eo tempore uiueret in rebus humanis, quo quidem iam fratres ex utroque aut ex altero uel altera parente natos necti coniugio non licebat, filios autem fratrum aliosque longinquiore gradu generis consanguineos nulla lege, nulla potestate prohibita consuetudo iungebat, quid mirum, si sororem suam, id est ex patris sui sanguine procretam habebat uxorem? nam hoc ipse reddenti sibi eam regi dixit de patre esse sororem, non de matre: ubi certe ut sororem mentiretur , nullo iam timore cogebatur, quando ille uxorem eius esse didicerat et eam diuinitus territus cum honore reddebat. fratres autem siue sorores generali nomine consanguineos
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. Abymelech aut̃ sompnio cõmoni¬
quidem nõ calumpniosi et maledici sicut
faustus: s eisdem libris honorem debitũ
deferentes. qiuos iste uel nõ intelligendo
rep̾hendit: uel rep̾hendendo nõ intelligͣ.
cum hoc abrahe factũ considerarẽt. iusũ
est eis qd̃ a firmitate fid̾i sub defec̾it. at
titubau̾it. et timore mortis sicut dñm
petrus: itaiste negau̾it uxorem. Qd̃ si
ita nccẽ ẽẽt intelligi pccm̃ hoĩs ignosce¬
rem: nec ideo cuncta eius m̾ita deleta
et negare saluatorem. Nunc u̾o cũ habeã
qd̃ intelligam. ne hoc intelligam: nulla cã
cogor temitate labi. ad rephendendũ. quẽ
nemo conuincit tunore lapsum fuisse
ad mentiendũ. Neq eñi utrũ euis uxor
ẽẽt. int̾rogatus nõ ẽẽ respondit: s cũ ab
eo quereret᷑ qͥd ei eẽt illa mulier indioa¬
uit sororem. nõ negauit uxorem. Tacuit
aliqͥd ueri: nõ dixit aliqͥd falsi. Anusq
A deo desipimus. ut hic faustum seqͣmur.

Expanded text:
tuit; Abimelech autem somnio commonituit; Abimelech autem somnio commoniquidem, non calumniosi et maledici, sicut Faustus, sed eisdem Libris honorem debitum deferentes, quos iste vel non intelligendo reprehendit, vel reprehendendo non intelligit, cum hoc Abrahae factum considerarent, visum est eis quod a firmitate fidei subdefecerit atque titubaverit, et timore mortis, sicut Dominum Petrus , ita iste negaverit uxorem. Quod si ista necesse esset intelligi, peccatum hominis agnoscerem; nec ideo cuncta ejus merita deleta et negare Salvatorem. Nunc vero cum habeam quod intelligam, ne hoc intelligam, nulla causa cogor temeritate labi ad reprehendendum, quem nemo convincit timore lapsum fuisse ad mentiendum. Neque enim utrum ejus uxor esset interrogatus, non esse respondit: sed cum ab eo quaereretur, quid ei esset illa mulier, indicauit sororem, non negauit uxorem: tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur,
Abbreviated transcription (Latin):
deri potest. et uirtus fidutie. uitium pu¬
tatur audatie. et quecũq similit̾ obiciũ¬
tur. quasi nõ recte agentib. a nõ recte
cernentib. Neq eñi abraham flagitio
consensit uxoris. eiusq uendidit adul¬
t̾ium: s sicut illa famulam suã nõ li¬
bidim mariti ꝑmisit. S officio gen̾an¬
di ultro intulit. neqͣqͣm turbato ordine
naturali uͥ eius potestas erat. iubens po¬
tuis obedienti qͣm cedens concupisenti:
sio ⁊ ip̃e conuigem castam. et casto corde
sibi coherentẽ. de cuiꝰ animo uͥ pudicicie
uirtus habitat. nullomͦ dubitabat. ta¬
cuit uxorem. dixit sororẽ: ne se occiso ab
alienigenis atq impiis caꝑtiua ten̾et᷑.
certus de deo suo. qd̾ nichil eam turpe
ac flagiciosum ꝑpeti sineret. Nec eum
fides ac spes fefellit. Namq pharao t̾¬
ritus monstris. multisq ꝓpt̃ eam af
flictus malis. ubi eius ẽẽ uxorem diui¬
nitus didicit. illesam cum honore resti¬

Expanded text:
deri potest; et virtus fiduciae, vitium puderi potest; et virtus fiduciae, vitium putatur audaciae; et quaecumque similiter objiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. Neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine naturali, ubi ejus potestas erat jubens potius obedienti, quam cedens concupiscenti; sic et ipse conjugem castam, et casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae virtus habitat, nullo cuit uxorem, dixit sororem; ne se occiso, ab alienigenis atque impiis captiva possideretur; certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. Nec eum fides ac spes fefellit: namque Pharao territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus esse uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore resti
Abbreviated transcription (Latin):
li potestati. obtemꝑauit: credens hoc sa¬
ram ex d̾i nutu uoluisse. qui iam ex se
ip̃o illi heredem ꝓmiserat. s ex qua fe¬
mina nõ p̾dixer̾at: trustra gͥ faustus
adobiciendũ hoc cruen insanus insi¬
liit: tanqͣm infidelẽ abraham infidelit̾
arguens. Cet̾a eñi cecitate nec credidit
nec ualuit intellig̾e: hoc aut̃ libidine
calũpniandi neglexit ⁊ leg̾e. Qd̃ autem
iustum et fidelem uirũ. mat̾monii sui in¬
famissimũ nundinatorẽ appellans. auari¬
tie ac uentris causa duob regib abyme¬
lech et pharaoni. du̾sis temꝑib sarã con¬
uigem suã sororem mentitũ. qr erat pul
cherrima in concubitũ afserit uendidis¬
se non ore ueridico a turpitudine seꝑat
honestatẽ. s ore maledico totum uertit
in cͥmen. Hoc eñĩ abrahe factum lenoci¬
nio simile iudetur. s nõ ualentib ex illiꝰ
et̾ne legis lumine a pcc̃is recte facta dis¬
cernere. quib ⁊ constantia ꝑtinatia ui¬

Expanded text:
li potestati obtemperauit. credens hoc Sali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans auaritiae ac uentris causa duobus regibus Abimelech et Pharaoni diuersis temporibus Saram coniugem suam sororcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere, quibus et constantia, pertinacia vi
Abbreviated transcription (Latin):
de u̾naculo suo: hic erit heres meꝰ. Tan¬
qͣm diceret. Quia de me ip̃o mͥ semen nõ
dedisti: in isto comple qd̾ meo semini pro¬
misisti. Si eñi semen cuiꝰq nõ appellare¬
tur. nisi qd̃ eius carne nasceret᷑: nec nos
appellaret apłs semen abrahe. qui certe
originem carnis ab illo nõ ducimus. sed
imitatione fid̃i semen eius facti sumus:
credentes in xp̃m. cuiꝰ caro ex illius carne
ꝓpagata est. Tunc gͦ abrahã audiuit a
dño. N hic erit heres tiuis: s qui exiet
de ut̾o tuo ip̃e erit h̃es tuus. Iam tũc ad¬
optionis cogitatione sublata. cum de seipso
semen sꝑaret abraham: restabat incertũ
utrum ex sara an ex alia. Qd̃ illi d̾s occul¬
tare uoluit: donec prius ex ancilla uetus
testamentũ figuraretꝰ. Quid gͦ mirũ. si
uidens abraham sterilem uxorẽ. cupien¬
tẽ sibi ꝓlem qͣm parere ip̃a nõ potuit. ex
famula sua et ex marito puenire: non
sue carnali cupiditati cessit. s coniuga¬

Expanded text:
de uernaculo suo: hic heres meus erit. tamde uernaculo suo: hic heres meus erit. tamquam diceret: quia de me ipso mihi semen non dedisti, in isto conple, quod meo semini promisisti. si enim semen cuiusque non appellaretur, nisi quod de eius carne nasceretur, nec nos appellaret apostolus semen Abrahae, qui certe originem carnis ab illo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniuga
Abbreviated transcription (Latin):
di uoluptas libidinosa nõ furo. Illud sa¬
ne defendi nõ potest. si abraham sicut
faustus obiecit immune credens d̾o. qui
sibi iam ꝓlem de sara ꝓmiserat. de agar
susciꝑe uoluit. S aꝑtissime falsum est.
Nundũ hoc ꝓmiserat d̾s. Recenseant
scͥpture illuis suꝑiora qui uolunt. ĩ ueni¬
ent semini abraham iam fuisse ꝓmissã
t̾ram. et ĩnumerabił multitudĩs habun¬
dantiã: nundũ tam̃ fuisse patefactũ. qͦ¬
mͦ illiꝰ seminis eẽt futura ꝓpagatio: utr̃
ex carne abrahe si de se ip̃e generaret. an
ex uoluntate si aliquẽ forte adoptaret:
deinde si de carne ip̃ius.utrum ex sara an
ex alia ꝓrsus nundũ manifestatũ fuit.
Legant inqͣm qͥ uolunt. et inueniant fau¬
stum aut falli imprudent̾ aut falłe im¬
pudent̃ Itaq abraham cum sibi uiderer
nõ nasci filios. et tam̃ semini suo factã
ꝓmissionem ten̾et: pͥmo de adoptõe cogi¬
tabat. Hoc indicat. qd̃ cum deo loq̃ns Ait

Expanded text:
di uoluntas libidinosa non fuit. Illud sadi uoluntas libidinosa non fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut Faustus obiecit, minime credens deo, qui sibi iam prolem de Sara promiserat, de Agar suscipere uoluit. sed apertissime falsum est; nondum hoc promiserat deus. recenseant scripturae illius superiora, qui uolunt, inuenient semini Abraham iam fuisse promissam terram et innumerabilis multitudinis abundantiam. nondum tamen fuisse patefactum, quomodo illius seminis esset futura propagatio, utrum ex carne Abrahae, si de se ipse generaret. an ex uoluntate, si aliquem forte adoptaret: deinde si de carne ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, nondum manifestatum fuit: legant, inquam. qui uolunt, et inuenient Faustum aut falli inprudenter aut fallere inpudenter. itaque Abraham cum sibi uideret non nasci filios et tamen semini suo factam promissionem teneret, primo de adoptione cogitabat. hoc indicat, quod cum deo loquens ait
Abbreviated transcription (Latin):
sui potestate licita uendicauit: non ce¬
dens iuiro concupiscenti. s iubens obediẽ
ti: neq hoc in ordinata suꝑbia. Quis enim
nescit uxorẽ marito tanqͣm dño debere
seriure: S qd̃ ad membra corꝑis actinz.
quib sexus ille distinguit᷑. apls dicit.
similit̾ et uir sui corꝑis potestatem nõ ht̃
S mulier: ut cum incet̾is actib ad hu¬
mauã pacem ꝑtinentib mulier uiro de¬
beat seruitutem: huiꝰ uniꝰ rei qͣ sexꝰ ut¬
usq carnali sorte discernit᷑. et carnali
cõmixtione concernitur. similẽ in se ha¬
beant potestatem uir in ucorẽ ⁊ uxor
in uirum. Prolem gͥ qͣm de se hab̾e sara
nõ poterat de ancilla nab̾e uolit: ex eo
tamen semine ex quo et dese si pꝰsũ hr̃e
lier: si in corꝑe iuri carnali ꝯcupiscẽtia
ten̾etur. Selaret eñi potius pelicẽ: nõ fa¬
ceret matrem. Nunc u̾o ꝓpt̾ea sic ꝓpa¬
gandi uoluntas pia fuit. qr concumben¬

Expanded text:
sui potestate licita uindicauit, non cesui potestate licita uindicauit, non cedens uiro concupiscenti, sed iti . Neque hoc inordinata superbia: quis enescit uxorem marito tamquam domino debere seruire? sed quod ad membra corporis adtinet, quibus sexus ipse distinguitur, apostolus dicit: similiter et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. ut cum in ceteris actibus ad humanam pacem pertinentibus mulier uiro debeat seruitutem, huius unius rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur et carnali conmixtione conceraitur, similem in se habeant potestatem uir in uxorem ut uxor in uirum. prolem igitur, quam de se habere Sara non poterat, de ancilla habere uoluit, ex eo tamen semine, ex quo et de se, si posset, lier, si in corpore uiri carnali concupiscentia teneretur; zelaret enim potius pelicem, non faceret matrem. nunc uero propterea sic propagandi uoluntas pia fuit, quia concumben
Abbreviated transcription (Latin):
gunt in conceptu femine artuis collige¬
tur. ꝑlem ante omĩa deuitari a con¬
cũbentib iubet. ut d̾s eoꝵ turpi lapsu
potius effudatur qͣm crudeli nexu iũ¬
ciatur. Non gͥ abrahã ꝓlis habende in¬
sana cupiditate flagrabat: s manicheꝰ
ꝓlis deuitande insana uanitate delira¬
bat. Proiide ille nature ordinem seruãs.
nichil humano concubitu agebat. nͥ ut
homo nasc̾etur: iste ꝑu̾sitatem fabule ob¬
seruans: nicħ in quołib concubitu tune¬
bat. nisi ne d̃s captiuaretur. Ubi autem
faustus in facto abrahe uelut conscientiã
culpat uxoris. ibi u̾o maloquidẽ animo
et intentione uituꝑandi. s tam̃ nescienᷤ
& nolens utrũq collaudat. Neq eñi
conscientiã suam flagicio conuigis mis¬
cuit. quo ille suam libidinẽ turpi et illi¬
cita uoluntate saciaret : s etiã illa natu¬
rali ordine filios uolens seq st̾ilem sciens
ancillaris uteri fecunditatẽ in usum uri

Expanded text:
gunt, in conceptu feminae artius conligegunt, in conceptu feminae artius conligetur, prolem ante omnia deuitari a concumbentibus iubet, ut deus eorum turpi lapsu potius effundatur quam crudeli nexu Üinciatur. non igitur Abraham prolis habendae insana cupiditate flagrabat, sed Manichaeus prolis deuitandae insana uanitate delirabat. proinde ille naturae ordinem seruans nihil humano concubitu agebat, nisi ut homo nasceretur; iste peruersitatem fabulae obseruans nihil in quolibet concubitu timebat, nisi ne deus captiuaretur. Ubi autem Faustus in facto Abrahae uelut conscientiam culpat uxoris, ibi uero malo quidem animo et intentione uituperandi, sed tamen nesciens et nolens utrumque conlaudat. neque enim conscientiam suam flagitio coniugis miscuit, quo ille suam libidinem turpi et inlicita uoluptate satiaret, sed etiam illa naturali ordine filios uolens seque sterilem sciens ancillaris uteri fecunditatem in usum iuris
Abbreviated transcription (Latin):
Et̾na gͦ lege consulta que ordinẽ natu¬
ralem conseruari iubet. ꝑturbari ue¬
tat: uideamus qͥd peccauit idest quid
contͣ istam legem fec̾it. pat̾ abrahã: in
his que uelud magna crimina faustus
obiecit. Habende inquit ꝓlis insana fla¬
grans cũpidine. et deo qui id iam sibi de
sara coniuge ꝓmiserat minime cͥdens.
cum pelice uolutatus sit. Insana uero
iste faustus c̾minandi cupiditate cecatꝰ.
et heresis sue nefas ꝓdidit ⁊ abrahe concu¬
bitũ nesciens erransq laudauit. Sicut
eñi lex illa et̾na. idest uoluntas di crea¬
turaꝵ om̃ium conditoris. conseruando
naturali ordini consulens. nõ ut satiã¬
de libidini seriuatur. s ut saluti gen̾s
ꝓspiciatur. ad ꝓlem tantũmͦ ꝓpagandã
mortalis carnis delectationẽ dñatu rõ¬
nis in concubitũ relaxari sinit. sic ecõ¬
trario ꝑu̾sa lec manicheoꝵ. ned̾s eoꝵ
quẽ ligatum in om̃ib seminib plan¬

Expanded text:
Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem natuAeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, uideamus quid peccauerit, id est, quid contra istam legem fecerit pater Abraham in his, quae uelut magna crimina Faustus obiecit. habendae, inquit, prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens, cum pelice uolutatus sit. insana uero iste.Faustus criminandi cupiditate caecatus et haeresis suae nefas prodidit et Abrahae concubitum nesciens erransque laudauit. sicut enim lex illa -aeterna, id est uoluntas dei creaturarum omnium conditoris conseruando naturali ordini consulens, non ut satiandae libidini seruiatur, sed ut saluti generis prospiciatur, ad prolem tantummodo propagandam mortalis carnis delectationem dominatu rationis in concubitu relaxari sinit: sic e contrario peruersa lex Manichaeorum, ne deus eorum, quem ligatum in omnibus seminibus plan
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune cum angłis: donec iusticia ⁊
ĩmortalitate ꝑfecta atq ꝑcepta. ab istis
exaltetur illis equetur. Mortales aut̃
delectationes usq ad reꝑandã seu custo¬
diendam istã mortalem salutẽ siue
uniꝰ cuiꝰq hominis siue ip̃ius humani
gen̾is. uel excitande uel relaxande sũt.
ułtra si ꝓlapse fuerint. ꝙ contͣ temꝑã¬
tie rationẽ hominẽ nõ se regentẽ arri¬
puerint. libidines erunt ꝓfecto illicite
ac turpes. et digne dolorib emendari.
Qd̃ si etiã ꝑturbatũ restorem in tantã
uoraginẽ ꝑdite consuetudinis mergãt.
uͭ uł multas fore credens confessionis et
penitentie negligat medicinã. qͣ corre¬
ctus emergat. uel peiore morte cordis
contͣ illam et̾nam ꝓuidentie legẽ blas¬
phemũ eis patrociniũ defensionis ad¬
hĩbeat: atq ita diem fungat᷑ extremũ.
nõ iam emendatione. s dampnatione
dignum. lex illa irreprehensibił censet.

Expanded text:
commune cum angelis, donec iustitia et commune cum angelis, donec iustitia et inmortalitate perfecta atque percepta ab istis exaltetur, illis aequetur. Mortales autem delectationes usque ad reparandam seu custodiendam istam mortalem salutem siue uniuscuiusque hominis siue ipsius humani generis uel excitandae uel relaxandae sunt: ultra si prolapsae fuerint et contra temperantiae rationem hominem non se regentem abripuerint libidines, erunt profecto inlicitae ac turpes et dignae doloribus emendari. quodsi etiam perturbatum rectorem in tantam uoraginem perditae consuetudinis mergant. ut uel inultas fore credens confessionis et t paenitentiae neglegat medicinam, qua correctus emergat, uel peiore morte cordis contra illam aeternam prouidentiae legem blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat atque ita diem fungatur extremum, non iam emendatione, sed damnatione dignum lex illa inreprehensibilis censet.
Abbreviated transcription (Latin):
delectari. mragna questio est. Qd̃ si est.
nõ in eo genere factus est homo nec
illa natura anglica que in uitate ñ
stetit: s in co gen̾e ista rõnalia fc̃a sunt:
ut mneẽt eis possibilitas refrenandi delec¬
tanonẽ ab illicito. qͣm nõ refrenando pͦ¬
carunt. Magna est itaq et humana cͤ¬
atura qͣndoquidẽ ꝑ eam possibilitatem
instaurat᷑ : ꝑ qͣm si uoluiss nec cecidiss
Magnus gͦ dñs et laudabilis ualde:
re condidit ⁊ meliores q̃ nolũt p̾care. Bestiał
eñi natura non peccat. quia nicħ facit
contͣ et̾nam legem: cui sic subdita est.
ut cuiꝰ ꝑticeps eẽ non possit. Nursus
angłica sublimis natura nõ peccat: qr
ita ꝑticepꝰ est legis et̾ne ut solus eam
delectet deus. cuius uoluntati sine ullo
exꝑimento temptatõnis obtemperat.
Homo aut̃ cuius ꝓpt̾ pcc̃m̃ temptatõ
est uita suꝑ t̾ram: subdar sͥ qd̾ habet
cõmune cum bestiis. subdat deo qd̾ ht̃

Expanded text:
delectare, magna quaestio est. Quod si est, delectare, magna quaestio est. Quod si est, non in eo genere factus est homo, nec illa natura angelica, quae in veritate non stetit: sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab illicito, quam non frenando peccaverunt. Magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam si voluisset, nec cecidisset. Magnus ergo Dominus, et laudabilis valde , re; condidit et meliores, quae nolunt peccare. bestialis enim natura non peccat, quia nihil facit contra aeternam legem, cui sic subdita est, ut eius particeps esse non possit. rursus angelica sublimis natura non peccat, quia ita particeps est legis aeternae, ut solus eam delectet deus, cuius uoluntati sine ullo experimento temptationis obtemperat. homo autem, cuius propter peccatum temptatio est uita super terram, subdat sibi, quod habet commune cum bestiis, subdat deo, quod habet
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatis nr̃e. scd̃m etͥnam᷑ legem qͣ
naturalis ordo seruatur. iuste uuuimꝰ.
si uiuamꝰ ex fide nõ ficta. que ꝑ dilectio¬
nẽ oꝑatur hñtes conscientia bona spẽ
repositã in celis. ĩ mortalitatis et incorru¬
ptionis. et ip̃ius ꝑficiende iusticie usq ad
qͣndam in effabilit̾ suauissimã saturita¬
tem: qͣm in ista ꝑegͥnatione oportet esu¬
riri et sitiri.qͣm diu ꝑfidem ambulamꝰ
nõ ꝑ speciem. Quaꝑter hoĩs actio fidei¬
seruuens seruienti deo. refrenat omnes
mortales delectationes: et eas cohercet
ad naturalem modũ. meliora infẽriori¬
b ordinata dilectione p̃ponens. Si eñi
nichil delectaret illicitum: nemo pecca¬
ret. Peccat gͦ qui delectationẽ illiciti re¬
laxat: potius qͣm refrenat. Est aut̃ illi¬
citũ qd̾ lex illa ꝓhibet : qua naturalis
ordo seruatur. utrũ aut̃ sit aliqͣ ratio¬
nalis creatura. qͣm nichil possit illicitũ

Expanded text:
infirmitatis nostrae secundum aeternam legem, qua infirmitatis nostrae secundum aeternam legem, qua naturalis ordo seruatur, iuste uiuimus, si uiuamus ex fide non ficta, quae per dilectionem operatur, habentes in conscientia bona spem repositam in caelis inmortalitatis et incorruptionis et ipsius perficiendae iustitiae usque ad quandam ineffabiliter suauissimam saturitatem, quam in ista peregrinatione oportet esuriri ac sitiri, quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem. Quapropter hominis actio seruiens fidei seruienti deo refrenat omnes mortales delectationes et eas cohercet ad naturalem modum meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. si enim nihil delectaret inlicitum, nemo peccaret. peccat ergo, qui delectationem inliciti relaxat potius qcitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo servatur. Utrum autem sit aliqua rationalis creatura, quam nihil possit illicitum
Abbreviated transcription (Latin):
cellit. In hac eñi et unago d̾i est: que ꝑ fidẽ
ad spẽm reformatur. Actio itaq ratõnalis
contemplationi rõnali debet obedire: siue
ꝑ fidem oꝑanti. sicutiest qͣndo ꝑegͥnamur
a dño siue ꝑ speciem. qd̾ erit cum similes
ei erimus. qm̃ uidebimꝰ eum sicuti est: ef¬
fecti etiã in spũali corꝑe ex gr̃a eius. qua¬
les angłis ecus. recepta stola pͥma immor¬
talitatis et incorruptionis. qua induetur
hoc mortale et corruptibile nr̃m. ut absor¬
beatur mors in uictoriã iusticie ꝑfecte ꝑ
grãm: quia ꝙ scĩ ac sublimes angłi ha¬
bent contemplationẽ et actionẽ suam.
Id eñi sibi agendũ imꝑant. qd̾ ille ꝙͦ cõ¬
templant᷑ iubet. cuiꝰ eterno imꝑio libera
lit̾. quia suauit̾ seriuunt. Nos uo quoꝵ
corpus mortuũ est ꝓpt̾ pcc̃m: antequã
uiuificet d̾s et mortalia corꝑa nr̃a ꝑ in¬
habitantẽ spm̃ eius in nobis: ꝑ modulo

Expanded text:
cellit. In hac enim et imago Dei est, qua per fidem cellit. In hac enim et imago Dei est, qua per fidem ad speciem reformamur. Actio itaque rationalis contemplationi rationali debet obedire, sive per fidem imperanti, sicuti est quamdiu peregrinamur a Domino ; sive per speciem, quod erit cum similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est , effecti etiam in spirituali corpore ex gratia ejus aequales Angelis ejus , recepta stola prima immortalitatis et incorruptionis, qua induetur hoc mortale et corruptibile nostrum, ut absorbeatur mors in victoriam justitia perfecta per gratiam. Quia et sancti ac sublimes Angeli habent contemplationem et actionem suam; id enim sibi agendum imperant, quod ille quem contemplantur, jubet, cujus aetliter, quia suauiter, seruiunt; nos uero, quorum corpus mortuum est propter peccatum, antequam uiuificet deus et mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in nobis pro modulo
Abbreviated transcription (Latin):
apparent nec pecc̃a sunt: uel etiã ꝑniti¬
ose si pecc̃a ẽẽ conuincunt᷑ ne ualeant
Ad imitationẽ. siue in ip̃is libris repre¬
hensa nõ sint. et ideo putari etiã possĩt.
nõ ẽẽ peccata: siue illic quoq rep̃hensa
sint sub facili spe uenie cõmutantur¬
qr et in sc̃is inuenta sunt. Ergo pccm̃ ẽ
factum uel dictum uel concupitũ aliꝙͣ
contͣ et̃nam legem. Lex uo̾ et̾na est: ra¬
tio diuina uel uoluntã d̾i. ordinẽ natu¬
ralem conseruari uibens. ꝑturbari ue¬
tans. Quisnã gͥ sit in hoĩe naturał ordo:
q̃rendum est. Constat eñi homo ex aĩa
et corpore: s hoc et pecus. Nulli aut̃ dubi¬
um est: animã corꝑi naturali ordine p̃¬
ponendam. Uerũ anime hoĩs in est ratõ:
que petori nõ in est. Proinde sicut anima
corꝑi. ita ip̃ius anime ratio cet̾is eiꝰ ꝑtib¬
Inq ip̃a ratione que ꝑtim contemplatura
est. ꝑtim actiua: ꝓcuiclubio contẽplatio pre¬

Expanded text:
apparent, nec peccata sunt; vel etiam perniciapparent, nec peccata sunt; vel etiam perniciose, si peccata esse convincuntur, ne valeant ad imitationem, sive in ipsis libris reprehensa non sint, et ideo putari etiam possint non esse peccata; sive illic quoque reprehensa sintquia et in sanctis inuenta sunt. Ergo peccatum est factum uel dictum uel concupitum aliquid contra aeternam legem. lex uero aeterna est ratio diuina uel uoluntas dei ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans. quisnam igitur sit in homine naturalis ordo, quaerendum est. constat enim homo ex anima et corpore, sed hoc et pecus. nulli autem dubium est animam corpori naturali ordine praeponendam. uerum animae hominis inest ratio, quae pecori non inest. proinde sicut anima corpori, ita ipsius animae ratio ceteris eius partibinque ipsa ratione, quae partim contemplativa est, partim activa, procul dubio contemplatio prae
Abbreviated transcription (Latin):
absoluenda. appetenda. uel uttanda temie
irruamus. in quib om̃ib pecc̃a seu re¬
cte facta uersantur ⁊ prius quid sit pcc̃m
considerare debemus. tunc deinde inspiõe
fc̃a sanctoꝵ libris conscͥpta diuinis : ut
si qua et ip̃oꝵ pecc̃a inuenerimꝰ. ob qm̃
utilitatẽ sint etã ip̃a condita litc̾is. me¬
morieq mandata: diligenti qͣntũ possu¬
mus ratione uideamꝰ. Que aut̃ repꝑi¬
mus stultis seu maliuolis uderi pecca
eẽ que nõ sunt. nec tam̃ in eis enunẽt
aliqua exempla uirtutũ. hoc quoq ĩtue¬
amur qͣm ob dãm illis inserta sut lic̾t̾is.¬
qͣs ad utilitatem uite p̾sentis regende ⁊
future adipiscende conditas. salubrit̃ cre¬
dimus. Porro aut̃ quecũq in factis scõꝵ
elucent documenta iusticie: nullus uel
imꝑitoꝵ dubctat debuisse conscribi. De
illis gͦ potest eẽ questio. que uel in ani¬
t̾ scͥpta iuderi possunt. si nec recte facta

Expanded text:
absoluenda, adpetenda uel uitanda temere absoluenda, adpetenda uel uitanda temere inruamus, in quibus omnibus peccata seu recte facta uersantur, prius quid sit peccatum considerare debemus, tunc deinde inspicere facta sanctorum libris conscripta diuinis, ut si qua et ipsorum peccata inuenerimus, ob quam utilitatem sint etiam ipsa condita litteris memoriaeque mandata diligenti, quantum possumus, ratione uideamus. quae autem reppererimus stultis seu maliuolis uideri peccata esse, quae non sunt, nec tamen in eis eminent aliqua exempla uirtutum, haec quoque intueamur, quam ob quas ad utilitatem vitae praesentis regendae et futurae adipiscendae conditas salubriter credimus. Porro autem quaecumque in factis Sanctorum elucent documenta justitiae, nullus vel imperitorum dubitat debuisse conscribi. De illis ergo potest esse quaestio, quae vel inaniter scripta videri possunt, si nec recte facta
Abbreviated transcription (Latin):
figurata facta ꝓpħarum. a libidinosis
peccatis iniquoꝵ. Ac ꝑ hoc sicut ꝑuer
in barbarismo rep̃hensus: si de iurgi¬
lii mechaplasmo se uellet defendere
feyulis cederet᷑: ita qusqͥs cũ ancilla
sue coniugis uolutatus. abeahe factũ qd̃ de
agar ꝓlem genu̾it in exemplũ defensionis
assũpserit. utinã nõ plane ferulis. Sed
uel fustibus coercitus. emendetur: ne cũ
cet̾is adult̾is et̾no supplicio puniatur
Minime quidẽ ille res. iste aut̃ mag¬
ne sunt. Nec ad hoc inde ducta est sili¬
tudo. ut scema sacramento. et soloecis¬
mus adult̾io coequetur. uerũptam̃ ꝓ por¬
tione sui cuiꝰq gen̾is. qd̾ in illis locuti¬
onũ quibdam uirtutib seu uiciis ꝑi¬
tia uel imꝑttia: hoc in istis morum qm¬
is longe in diu̾so genere uirtutib seu
uiciis. sapientia uel insipientia ualet.
Quappter ne in queq laudanda uel ui¬
tuꝑanda. accusanda uel defendenda co¬
hercenda uel relaxanda. dampnanda ł

Expanded text:
figurata facta prophetarum a libidinosis figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum . ac per hoc sicut puer in barbarismo reprehensus si de Uergili metaplasmo se uellet defendere. ferulis caederetur, ita quisquis cum ancilla suae coniugis uolutatus Abrahae factum, quod de Agar prolem genuerit, in exemplum defensionis adsumpserit, utinam non plane ferulis, sed uel fustibus coercitus emendetur, ne cum ceteris adulteris aeterno subplicio puniatur. minimae quidem illae res, istae autem magnae sunt, nec ad hoc inde ducta similitudo est. ut schema sacramento et soloecismus adulterio coaequetur . uerumtamen proportione sui cuiusque generis quod in illis locutionum quibusdam uirtutibus seu uitiis peritia uel inperitia, hoc in his morum quamuis longe in diuerso genere uirtutibus seu uitiis sapientia uel insipientia ualet. Quapropter ne in quaeque laudanda uel uituperanda. accusanda uel defendenda, cohercenda uel relaxanda, damnanda uel
Abbreviated transcription (Latin):
siuit in arbore: aut ꝓuerilis cuiꝰdam fa¬
tuitatis affectum. qd̾ inclinato capite di¬
gito scribebat. in t̾ra: et cum hominib
int̾rogantib respondisset rursus hoc fa¬
cere cepit. Nichil eñĩ sapuint. nec intes¬
ligunt in magnis animis quasdã uir.¬
tutes uitiis ꝑuoꝵ animoꝵ eẽ simillimã.
nõ nulla sp̃e. s nulla equalitatis cõꝑatõ¬
ne. Similes aut̃ sunt qͥ in magnis ist a
rep̾hendunt pu̾is imꝑitis in scola. qͥ tũ
ꝓ magno didicint nomini nui singłaris
uibum num̾i singłaris ẽẽ reddendum:
rephendunt latine lingue doctissimum
auctorem. qr dixit ꝑs infrusta secant.
Debuit eñi inqͥunt dicere secat. Et quia
norunt religionem dici: culpant eum qͥ
geminata litt̃a dixit relligione patrũ.
Unde nõ absurde fortasse dicatur in ge¬
nere suo.qͣntum distant scemata ⁊ me¬
taplasmata doctoꝵ. a soloetismis et
barbarismis imꝑitoꝵ. tantũ distare

Expanded text:
siuit in arbore, aut puerilis cuiusdam fasiuit in arbore, aut puerilis cuiusdam fatuitatis adfectum, quod inclinato capite digito scribebat in terra et, cum hominibus interrogantibus respondisset, rursus hoc facere coepit. nihil enim sapiunt nec intellegunt in magnis animis quasdam uirtutes uitiis paruorum animorum esse simillimas nonnulla specie, sed nulla aequitatis conparatione. similes autem sunt, qui in magnis ista reprehendunt, pueris inperitis in schola, qui cum pro magno didicerint nomini numeri singularis uerbum numeri singularis esse reddendum, reprehendunt latinae linguae doctissimum auctorem, quia dixit: pars in frusta secant. debuit enim, inquiunt, dicere: secat. et quia norunt religionem dici, culpant eum, quia geminata 1 littera dixit: relligione patrum. unde non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare
Abbreviated transcription (Latin):
istius quo ꝓmissio reuelatur. eis mag̃ res¬
pondere compellor. qui uel temꝑantiam
suam audent preferre ꝓph̾is. uel nequi¬
tie sue querunt patrocinia de ꝓpħis.
nõ tm̃ linguam. um etiã uitam fuis¬
se ꝓpħicam. totumq illud regnũ gentis he¬
fusse ꝓpħam. Quocirra qd̾ ad eos quidem
attinet qui illic erant eruditi corde ĩ sa¬
pientia d̾i. nõ solum in hiis que dicebãt.
s etiã in his que faciebant. qd̾ aut̃ ad ce¬
t̾os ac simul om̃s illius gentis homines.
in his que in illis uel de illis diuinitꝰ fie¬
bant. ꝓphena uenturi xp̃i et eccłie per¬
scrutanda est. Omĩa eni illa sicut dicit
apłs. figure nr̃e fuerunt. Sic aut̃ isti
in quibdam factis. a quoꝵ altitudine
longe sunt. rep̾hendunt tanqͣm libidi¬
nem ꝓpħarum. sicut nõnulli etiã sacri¬
legi p̾aganoꝵ rep̃hendunt tanꝙͣ stulti¬
tiam. uel potius tanqͣm dementiã xp̃i.
qr tempore anni nõ congruo poma que¬

Expanded text:
istius quo promissio revelatur; eis magis resistius quo promissio revelatur; eis magis respondere compellor, qui vel temperantiam suam audent praeferre Prophetis, vel nequitiae suae quaerunt patrocinia de Prophetnon tantum linguam, verum etiam vitam fuisse propheticam; totumque illud regnum gentis Hefuisse prophetam. Quocirca quod ad eos quidem attinet, qui illic erant eruditi corde in sapientia dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faciebant, quod autem ad ceteros ac simul omnes illius gentis homines, in his, quae in illis uel de illis diuinitus fiebant, prophetia uenturi Christi et ecclesiae perscrutanda est. omnia enim illa, sicut dicit apostolus, figurae nostrae fuerunt. Sic autem isti in quibusdam factis, a quorum altitudine longe sunt, reprehendunt tamquam libidinem prophetarum, sicut nonnulli etiam sacrilegi paganorum reprehendunt tamquam stultitiam uel potius tamquam dementiam Christi, quia tempore anni non congruo poma quae
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm eum quẽ ur̃m adoratis: sic ⁊ ꝑphas
honorantur a nobis. s quales libris nr̃is
nõ intellectis. maliuola uanitate finxis¬
tis. Quos tamen etiã ipos quales fuisse
suspicamini. parũ est si dicam ur̃is ele¬
ctis omĩa manichei mandata seruan¬
tib nisi etiã ostendam ip̃o deo ur̃o eẽ
meliores. Qd̃ nõ aggrediar dem̃ostra¬
re. nͥ prius scõs patres nrõs patͥarchaᷤ
teꝰ me dño. adu̾sus corda carnalia ꝑspi¬
cua ratione defendero. Et uobis quidẽ ma¬
nicheis sic respondere sufficeret: ut etiam
uitia que putatis nr̃oꝵ laudib. ur̃orũ
p̃ponenda doc̾emus: addentes ad cumii¬
lum confusionis ur̃e. uͭ etiam d̾s ur̃ lõ¬
ge peior inueniret᷑ hominib. quales
patres nr̃os fuisse iactatis. Sic gͦ ut di
ai uobis respond̾e suffic̾et. S qm̃ non¬
nulli etiam preter ur̃a uaniloqͥa. sua
cern̾e consuetudinẽ temꝑis illiꝰ quo
ꝓmissio uelabatur. a consuetudine tẽporis

Expanded text:
quam eum, quem uestrum adoratis. Sic et patriquam eum, quem uestrum adoratis. Sic et patrihonorantur a nobis, sed quales libris nostris non intellectis maleuola uanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est, si dicam uestris electis omnia Manichaei mandata seruantibus, nisi etiam ostendam ipso deo uestro esse meliores. quod non adgrediar demonstrare, nisi prius sanctos patres nostros patriarchas te me domino aduersum corda carnalia perspicua ratione defendero. et uobis quidem, Manichaei, sic respondere sufficeret, ut etiam uitia, quae putatis, nostrorum laudibus uestrorum praeponenda doceremus, addentes ad cumulum confusionis uestrae, ut etiam deus uester longe peior inueniretur hominibus, quales nostros patres fuisse ixi, vobis respondere sufficeret: sed quoniam nonnulli etiam praeter vestra vaniloquia sua cernere consuetudinem temporis illius quo promissio velabatur, a consuetudine temporis
Abbreviated transcription (Latin):
qualem colimus. s qualem nos colere
uel fingitis uel putatis: qui sine ullo
eqͥtatis examine. sine ulla distinctione
dampnanionis ꝙ discipline. nõ ꝑceret
inserius sius. nec iusto nec pẽcori. potius
qͣni nõ ꝑceret membris suis. uel inno¬
centib si netessitas cͥmen nõ est. uł illi
obtemꝑando factis nocentib si et neces¬
sitas crimen est: ut ab illo in etͥnũ dãp¬
narentur. cum quo uel simul assolui
si post uictoriam respiraret lib̾tas. uel
simul dampnari debuerunt. ⁊ si post
uictoriam tantũ saltem ualeret necessi¬
tas: ut aliqͥd ualeret et equitas. Sicut
aut̃ d̾m nõ illum uerũ ꝙ sũmũ quẽ co¬
limus. s aliũ nescio quẽ falsum cõfin¬
gitis. quẽ nos colere uel arbitramini uł
ca lũpniamini: qui tam̃ etiã ip̃e multo
est melior deo ur̃o. ambo eñi nõ sunt ut
a uobis ambo finguntur. s meliorẽ fin¬
gitis eum quẽ tanqͣm nr̃m accusatis.

Expanded text:
qualem colimus, sed qualem nos colere qualem colimus, sed qualem nos colere uel fingitis uel putatis, qui sine ullo aequitatis examine, sine ulla distinctione damnationis et disciplinae non parceret in seruis suis nec iusto nec peccatori, potius quam non parceret membris suis uel innocentibus, si necessitas crimen non est, uel illi obtemperando factis nocentibus, si et necessitas crimen est, ut ab illo in aeternum damnarentur, cum quo uel simul absolui, si post uictoriam respiraret libertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret necessitas, ut aliquid ualeret et aequitas. sicut autem deum, non illum uerum et summum, quem colimus, sed alium nescio quem falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini uel calumniamini, qui tamen etiam ipse multo est melior deo uestro — ambo enim non sunt et a uobis ambo finguntur — sed meliorem fingitis eum, quem tamquam nostrum accusatis,
Abbreviated transcription (Latin):
globo et̾na colligatõne dampnandas.
nõ uoluntate s necessitate inimicas lu¬
mini sco extitisse: talemq d̾m ur̃m iudi¬
cem constituatis. apud quẽ nicħ ꝓdesse
possitis eis quaꝵ causam demonstrata
necessitate defenditis: et talem regem. a
quo fr̃ibus ur̃is filiis et membris illius.
quoꝵ inimititias adu̾sus uos ⁊ ip̃m ñ
uoluntate s necessitate extitisse phibe¬
tis: nec indulgentiã impetrare ualeatis.
Oĩmanifsimã crudelitatẽ. insi qd̾ conu̾¬
titis uos et ad ip̃ius defensionẽ : ut eũ
quoq ista qd̃ necessitate saciat excusetᷤᷤ
Si gͦ possetis inuenire alt̾um uidicẽ qͥ
liber uinculo necessitatis moderator exis¬
teret equitatis: istum certe in illo glo¬
blo nõ forinsetus figeret. s cum ip̃o t̾ri¬
bili hoste intus includeret. Cur eñi nõ iuste
prior sit ad penam dampnatõnis: qui pͥor
est ad cͥmen necessitatis: Qnͣto meluis gͦ¬
eligeretis d̾m in comꝑatione peioris nõ

Expanded text:
globo aeterna colligatione damnandas, globo aeterna colligatione damnandas, non voluntate, sed necessitate inimicas lumini sancto exstitisse; talemque deum vestrum judicem constituatis, apud quem nihil prodesse possitis eis, quarum causam demonstrata necessitate defenditis; et talem regem, a quo fratribus vestris, filiis et membris illius, quorum inimicitias adversus vos et ipsum, non voluntate, sed necessitate exstitisse perhibetis, nec indulgentiam impetrare valeatis. O immanissimam crudelitatem! nisi quod convertitis uos ad ipsius defensionem, ut eum quoque ista quod necessitate faciat excusetis. si ergo possetis inuenire alterum iudicem, qui liber uinculo necessitatis moderator existeret aequitatis, istum certe in illo globo non forinsecus figeret, sed cum ipso terribili hoste intus includeret. cur enim non iuste prior sit ad poenam damnationis, qui prior est ad crimen necessitatis ? quanto ergo melius eligeretis deum in conparatione peioris. non
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾ent: si aut̃ non facerent gͣuit̾ imma¬
nit̾q peccarent. Si potuerũt ⁊ nõ fece¬
runt: utiq noluerunt. Si noluerũt uo¬
luntatis cͥmen est. nõ necessitatis. Auo¬
luntate gͥ initium peccati. Unde autem
initiũ peccati. inde initiũ maliꝰ uł fa¬
ciendi contͣ iustum p̃ceptum. uel paciẽ¬
di scd̃m iustum iudiciũ. Proinde nulla
causa est. cur q̃rentes unde sit malum ir¬
rue̾tis in hꝰ erroris tam magnũ malũ:
ut naturã tot bonis habundantẽ. na¬
turã mali dic̾etis. et in natura summi
boni ante cõmixtionẽ nature mali hor¬
rendum necessitatis malum poneretis.
Et huiꝰ eñi erroris ur̃i causa suꝑbia est:
qͣm nõ habebitis si nolitis. S uos dum
uultis illud quo irriustis. quoqͦmͦ defen¬
dere: aufertis originem peccati a uolũ¬
tatis arbitrio. et ponitis in uana ⁊ falsa
fabulosa natura mali. ac ꝑ hoc restat.
ut dicatis etiã illas animas in horribili

Expanded text:
facerent, si autem non facerent, grauiter inmafacerent, si autem non facerent, grauiter inmaniterque peccarent , si potuerunt et non fecerunt. utique noluerunt. si ergo noluerunt, uoluntatis crimen est, non necessitatis. a uoluntate igitur initium peccati; unde autem initium peccati, inde initium mali uel faciendi contra iustum praeceptum uel patiendi secundum iustum iudicium. proinde nulla causa est, cur quaerentes, unde sit malum, inrueritis in huius erroris tam magnum malum, ut naturam tot bonis abundantem naturam mali diceretis et in natura summi boni ante commixtionem naturae mali horrendum necessitatis malum poneretis. et huius enim erroris uestri causa superbia est, quam non habebitis, si nolitis . sed uos dum uultis illud, s quo inruistis, quoquo modo defendere, aufertis originem peccati a uoluntatis arbitrio et ponitis in uana et falsa fabula naturam mali. ac ut dicatis etiam illas animas in horribili
Abbreviated transcription (Latin):
malum ꝓcederent imꝑauit: Perorem gͦ
exꝑte sunt patrem. qͣm hostem. Pat̾ enĩ
eas ad tantũ malũ misit. hostis autem
tanqͣm bonum appetiuit: cupiens ꝑfrui
nõ nocere. Ille sciens nocuit: ille nescienᷤ
S d̾s infirmus atq inops alit̾ sibi con¬
sulere non ualebat: ꝑrius adu̾sus hostẽ
imꝓbum: et post adusus inclusum. Sal¬
tem g nõ accuset eas qͣrum obedientia
tutus est. quaꝵ morte securus est. Si em̃ co¬
actus est p̾liari. nunqͥd et calũpniari:
Nam qͣndo se errare apͥore sua lucida na¬
tura passe sunt: ꝙ mimice lumini sc̃o
extit̾unt. Ad hoc utiq ab hoste coaste st̃.
Cui resistere si nõ ualuerũt. innocentes
dampnant᷑. Si aut̃ ualuerunt nec uolu¬
erunt. qͥd adhuc tam fabulose inducitiᷤᷤ
naturã mali: cum a ꝓpͥa uoluntate sit
origo peccati: Hoc enĩ certe sua culpa ñ
ui aliena fecerunt. qd̾ cum possent ma¬
lo resistere noluerunt. Qd̃ si fac̾ent bene

Expanded text:
malum procederent, imperauit? peiorem ergo malum procederent, imperauit? peiorem ergo expertae sunt patrem quam hostem. pater enim eas ad tantum malum misit; hostis autem tamquam bonum adpetiuit cupiens perfrui, non nocere: ille sciens nocuit, ille nesciens. sed deus infirmus atque inops aliter sibi consulere non ualebat, prius aduersus hostem inprobum et post aduersus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, quarum oboedientia tutus est, quarum morte securus est. si enim coactus est proeliari, numquid et calumniari? nam quando se errare a priore sua lucida natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt, ad hoc utique ab hoste coactae sunt, cui si resistere non ualuerunt, innocentes damnantur; si autem ualuerunt nec uoluerunt, quid adhuc tam fabulose inducitis naturam mali, cum a propria uoluntate sit origo peccati? hoc enim certe sua culpa, non ui aliena fecerunt, quod, cum possent malo resistere, noluerunt. quod enim si facerent, bene
Abbreviated transcription (Latin):
mulat ne uictus inueniat᷑. nisi aliqͥd
ꝓsit alicui misero. si felix aut fortunat᷑
uocetur. Nempe iam ⁊ hoc melius erat
ut d̾s ur̃ sine ullo equitatis exx amme
hominib nec iustis nec pcc̃orib ꝑc̾et:
qd̾ in rephensione d̾i nr̃i faustus nichil
intelligens ultimũ posuit: qͣm in mẽ¬
bra sua sic seuiret. ut parum sit qd̾ ea
in expiabilit̾ uenenanda hostib obtu¬
lit: nisi ea falso crimine iniqͥtatis ac¬
cuset. Que ideo merito dicit pendere tã
ĩmane ac sine fine suppliciũ: qd̾ erra¬
re se apͥore sua lucida natura passa st̃.
et iimica lumini scõ extit̾unt. Unde
nisi quia ut ip̃e dicit ita erant inuiscerata
pͥme aiuiditati pͥncipium tenebraꝵ ut ori¬
ginẽ suam recolere. seq ab hostili nat᷑a
discern̾e nõ ualerent ⁊ Ergo anime huiꝰ¬
modi nichil mali ip̃e fecerunt: s in nocẽ¬
tes tantũ malũ ꝑpͥsse sunt. Quo facien¬
te nisi illo pͥmitus qui ut a se in tantũ

Expanded text:
mulat, ne uictus inueniatur, quasi aliquid mulat, ne uictus inueniatur, quasi aliquid prosit alicui misero, si felix aut fortunatus uocetur. nempe iam et hoc melius erat, ut deus uester sine ullo aequitatis examine hominibus nec iustis nec peccatoribus parceret — quod in reprehensione dei nostri Faustus nihil intellegens ultimum posuit — quam in membra sua sic saeuiret, ut parum sit, quod ea inexpiabiliter uenenanda hostibus obtulit, nisi etiam falso crimine iniquitatis accuset. quae ideo merito dicit pendere tam inmane ac sine fine subplicium, quod errare se a priore sua lucida natura passa sunt et inimica lumini sancto extiterunt. unde, nisi quia, ut ipse dicit, ita erant inuiscerata primae auiditati principum tenebrarum, ut originem suam recolere seque ab hostili natura discernere non ualerent? ergo animae huiusmodi nihil mali ipsae fecerunt, sed innocentes tantum malum perpessae sunt. quo faciente nisi illo primitus, qui, ut a se in tantum