comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isto motu carent ⁊ inhis q̃ue iuunt p̃ponuntur sentientia nõ sentiẽ¬
tib. sic arborib animalia ⁊ inhis que sentiunt p̃ponuntur intelligẽ¬
tia nõ intelligentib. sicut homines pecorib. ⁊ in his que intelligũt
pponuntur ĩmortalia mortalib. sic angłi hominib s ita p̃ponunt
nature ordine. Est aũt alius atq alius. pro suo cuiusq usu extima¬
tionis medus quo fit ut q̃dam sensu carentia. quibdam sentiẽtib
preponamus. intantum ut si potestas ẽẽt. ea prorsus de na rerum
auferre uelimus. sine quem in ea locum hñt ignorantes. siue etiã
sciamus nr̃is ea comodis postponentes Quis enĩ nõ domni sue
panem habe̾ qͣ mures nũmos qͣ pulices malit.S quid miꝵ
cu in ip̃oꝵ etiam homines extimatione quorũ certe tante ẽ digͥ¬
tatis. plerũq carius cõparetur equs qͣ ẜuus gẽma q̃ famuła

Expanded text:
isto motu carent; et in his, quae uiuunt, praeponuntur sentientia non sentienisto motu carent; et in his, quae uiuunt, praeponuntur sentientia non sentientibus, sicut arboribus animalia; et in his, quae sentiunt, praeponuntur intellegentia non intellegepraeponuntur immortalia mortalibus, sicut Angeli hominibus. Sed ista praeponuntur naturae ordine: est autem alius atque alius pro suo cujusque usu aestimationis modus, quo fit ut quaedam sensu carentia quibusdam sentientibus praeponamus, in tantum ut si potestas esset, ea prorsus de natura rerum auferre uellemus, siue quem in ea locum habeant ignorantes. siue etiamsi sciamus nostris ea commodis postponentes. Quis enim non domi suae panem habere quam mures, nummos quam pulices malit? Sed quid mirum, cum in ipsorum etiam hominum aestimatione, quorum certe natura tantae est dignitatis, plerumque carius conparetur equus quam seruus, gemma quam famula?
Abbreviated transcription (Latin):
peccatu nec illud quod dictum ẽ in libro iob cum de diabolo ẜmo
ẽẽt. hoc ẽ initiu figmenti dñi qd̾ fecit ad illudendũ ab angłis suiꝰ
cui consonare uidẽtur ⁊ psalmus ubi legitur. Draco hic q̃uẽ finxi¬
sti ad illudendu ei nõ sic intelligendu est. ut existimemus tale
abinitio creatum cum ab angelis illuderet᷑. s inhac pena post i¬
peccatum ordinatu /initi ergo eius figm̃tu ẽ dñi. non enim
est ulla natura etiam inextreñus infim̾is q bestioł qua nõ ille
constituit / a quo est om̃is modus omnis speties om̃is ordot
sine quib nihil rerum inueniri siue cogitari põt quanto magis
angłica creatura q̃ om̃ĩa cetera que deus conclidit nature dignita
nõ sunt. ꝙ deus ẽ a quo facta sunt .p̃ponuntur iuuentia non uiuen¬
tĩb sicut ea que hñt im gingendi. uel etiam appetendi his quei

Expanded text:
peccatum. Nec illud, quod scriptum est in libro Iob, cum de diabolo sermo peccatum. Nec illud, quod scriptum est in libro Iob, cum de diabolo sermo esset: Hoc est initium figmenti Domini, quod fecit ad inludendum ab angelis suis cui consonare uidetur et psalmus, ubi legitur: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, sic intellegendum est, ut existimemus talem ab initio creatum, cui ab angelis inluderetur, sed in hac poena post peccatum ordinatum. Initium ergo eius figmentum est Domini; non enim est ulla natura etiam in extremis infimisque bestiolis, quam non ille constituit, a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo, sine quibus nihil rerum inueniri uel cogitari potest; quanto magis angelica creatura, quae omnia cetera, quae Deus condidit, naturae dDeus est a quo facta sunt, praeponuntur uiuentia non uiuentibus, sicut ea, quae habent uim gignendi uel etiam adpetendi, his, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dreiss ego clamam tanq̃ ab eo quereretur uñ clamasse se moste¬
ret ab effectu exinditionis dei clamoris su ostendit affectũ tĩqͣ
rceret hinc ostendo clamasse me. qm̃ ex audisti me Capitulũ. ii
peccat. nõ intelligunt si naͣle ẽ nullomͦ eẽ pcc̃m s quid respõdet
Drophetias testimoniis siue quod. ut usaras sub figurata pso¬
n ipancipis babillonie diabolum notans. Quom̃ cccidit lucife
qui mane oriebatur. Siue ꝙ ecçechiel ait Indelicus paradisi dei fui¬
sti. om̃i lapide pretioso ornatus es ubi intelligitur fuisse. aliqñ si¬
ne pcc̃o. Nam exprexius ei paulo post dicitur. Ambrlasti in di¬
ebus tius sine intio. que si aliter cõuenientib intelligi neq̃ñt
oportet etiam. ut illud quod dictum ẽ in ueritate noñ stetit.
sic accipiamus ꝙ inueritate fuerit s non pmanserit Et illd̃
qd̃ abinitio diabolus peccat / nõ abinitio ex quo creatus ẽ pec¬
care putandus ẽ. s abimitio peccati. ꝙ ab ip̃nus suꝑbia ceperit cẽ

Expanded text:
Ego clamaui, tamquam ab eo quaereretur, unde se clamasse monstraret, ab effectu exauditionis Dei clamoris sui ostendit affectum; tamquam diceret: \'Hinc ostendo clamasse me, quoniam exaudisti me.\' CAPUT XV. Quid peccastimoniis, siue quod ait Esaias sub figurata persona principis Babyloniae diabolum notans: Quo modo cecidit Lucifer. qui mane oriebatur; siue quod Hiezechiel: In deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso ornatus es? Ubi intellegitur fuisse aliquando sine peccato. Nam expresses ei paulo post dicitur: Ambulasti in diebus tuis sine uitio. Quae si aliter conuenientius intellegi nequeunt, oportet etiam illud, quod dictum est: In ueritate non stetit, sic accipiamus, quod in ueritate fuerit, sed non permanserit; et illud, quod ab initio diabolus peccat, non ab initio, ex quo creatus est, peccare putandus est, sed ab initio peccati, quod ab ipsius superbia coeperit esse
Abbreviated transcription (Latin):
beantt adm alum quippe eius prior est uoluntas eis ad bonir
uero eius. prior est uoluntas creatoris enus sine ut enn facereti
que nulla erat sine ut reficiat quia lapsa pererat si ergo hanc
intelligamus deum denũctiasse mortem ineo qd̾ait quadie e
deritis ex illo morte moriemĩ tanqͣ diceret Qua die me deseru¬
eritis ꝑ mhobedientĩa deẜam uos ꝑ iustitiam Profecto in ea mõ¬
te etiam eetere denũctiate sunt que proculdubio fuerant secntu¬
re Nam in eo quod in hobediens motus inearne anime iho¬
bedientis exortus ẽ ꝑo quem pudenda texerunt sensa est mo
iqua deserit aiam deus ea significiti ẽ uerbis eme quardon
more desenit sese abscondenͣti homini dreit ad mi ubtes. Dirter
uo eat coruptum ⁊ senectute eonfecti adenit in eepe rii tu
moro acera de qua deus peem ad huc uuniens homimi dixerat

Expanded text:
deseruit; ad malum quippe eius prior est uoluntas eius; ad bonum uero eius prior est uoluntas Creatoris eius; siue ut eam faceret, quae nulla erat, siue ut reficiat, quia lapsa perierat, — etiamsi ergo hanc intellegamus Deum denuntiasse mortem in eo qderitis ex illo, morte moriemini; tanquam diceret, Qua die me deserueritis per inobedientiam, deseram vos per justitiam: profecto in ea morte etiam caeterae denuntiatae sunt, quae procul dubio fuerant secuturae. Nam in eo quod inobediens motus in carne animae inobedientis exortus est, propter quem pudenda texerunt, sensa est mors una in qua deseruit animam Deus. Ea significata est verbis ejus, quando timore dementi sese abscondenti homini dixit, Adam, ubi es ? non aetate corruptum et senectute confectum, venit in experimentum mors altera, de qua Deus peccatum adhuc puniens homini dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
s diuina opitulatione cõuersaẽ ut q̃ tunc metuenda proposita ẽ.t
ne peccatum cõmicteretur. nunc suscipienda ꝓponatur ut peccatu
nõ cõmictatur. cõmissumq deleatur magneq uictorie. debita ui

Expanded text:
sed diuina opitulatione conuersa est, ut, quae tunc metuenda proposita est, sed diuina opitulatione conuersa est, ut, quae tunc metuenda proposita est, ne peccatum committeretur, nunc suscipienda proponatur, ut peccatum non committatur commissumque deleatur magnaeque uictoriae debita i
Abbreviated transcription (Latin):
cum mortem differre nõ põssent bapticati sunt Deletisq omnibus
peccatis exhac uita migrauert. Quanti sunt hn qui mortem cum
possent enadere ideo non distulert. quia maluer̾t xp̃m confitendo fi¬
nire uitã qͣ eum negando. ad eiusbaptismu ꝑuenire. qd̾ utiq si
fecissent. ⁊̃ hoc eis in illo lanacro dimictẽtur. ꝙ timore mortis nega¬
uerant xp̃m. in quo lauacro et illis facmꝰ tamĩmane dimissum ẽst
uult spirat. tantu xp̃m amare possẽt. ut cum in tanto uite discrimi¬
ne. subtanta spe uenie negare nõ possent: Mors igitur pretiosa
scõꝵ. quib cum tanta gr̃a est ꝓmissa. ⁊ prorogata m̾ors xp̃i. ut ad
eum acquirendu. suã non cunctarentarentur impendere. in eos
nius redactum ẽẽ mostranit. qd̾ ad penam peccati fuerat antea cõ¬
stitutum. ut in de institie fructus. uberior nasceretur. Nors ergo
non ideo bonum uideri debet. quia intant.am utilitate nõ in sũa

Expanded text:
cum mortem differre non possent, baptizati sunt deletisque omnibus cum mortem differre non possent, baptizati sunt deletisque omnibus peccatis ex hac uita emigrarunt, quanti sunt hi, qui mortem, cum possent, ideo non distulerunt, quia maluerunt Christum confitendo finire uitam quam eum negando ad eius baptismum peruenire. Quod utique si fecissent, etiam hoc eis in illo lauacro dimitteretur, quod timore mortis negauerant Christum, in quo lauacro et illis facinus tam inmane dimissum est,us illius, qui ubi uult spirat, tantum Christum amare possent, ut eum in tanto uitae discrimine sub tanta spe ueniae negare non possent? Mors igitur pretiosa sanctorum, quibus cum tanta gratia est praemissa et praerogata mors Christi, ut ad eum adquirendum suam non cunctarentur inpendere, in eos usus redactum esse monstrauit, quod ad poenam peccati antea fuerat constitutum, ut inde iustitiae fructus uberior nasceretur. Mors ergo non ideo bonum uideri debet, quia in tantam utilitatem non ui sua,
Abbreviated transcription (Latin):
cerimtrat anime carnisq cõpleen. qua totam moresteqe mõ¬
unquunus icticoporis nel anime raptus intopit necent
rentiri pueniente celentite ꝑmiccit Qucquidtamenitrd etto
iniio. pentib q cum gram sensu adimit sensur pie tideliterꝙ te¬
irrnec nueet ientum patientie non inferret nccabilã pene
endum eehomis primi perpetuata propagie picculonons i ti
Indrpena niscentis T amen si pro pietite institiaq pendatir
fr cela penascentis Et cu urmors peciretributio alquando ĩ pe¬
trat. ut nihil retribuat᷑ peccato ⁊ percepto regñatio Capłum.A.
riuntur tantum eis ualet ad dimictenda pecc̃a. quãtum si ablue¬
rentur sacro fonte baptismatis. qui enim dixit. siquis̃ renatus nõ¬
fuerit ex aqua ⁊ sp̃u sc̃õ. non intrabit in regnũ celoꝵ. Alia sentẽtia
istos fecit exceptos. ubi nõ minus generalit̾ ait. Qui me confex
Quid enim p̾tiosis qͣ mors ꝑ quam fit ut delicta omĩa dĩctant¬
⁊ merita cumulatius angeantur.Neq eĩm tanti sunt meriti qͥ

Expanded text:
ex ipso inerat animae carnisque conplexu. Quam totam molestiam nonnumquam unus ictus corporis uel animae raptus intercipit nec eam sentiri praeueniente celeritate permittit. Quidquid tamen illud est in morientibus, quod cum graui sensu adimit sensum, pie fideliterque tolerando auget meritum patientiae, non aufert uocabulum poenae. Ita cum ex hominis primi perpetuata propagine procul dubio sit mors poena nascentis. tamen si pro pietate iustitiaque pendatur, fit gloria renascentis; et cum sit mors peccati retributio, aliquando inpetrat, ut nihil retribuatur peccato. riuntur, tantum eis ualet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum, alia sententia istos fecit exceptos, ubi non minus generaliter ait: Qui me confessQuid enim pretiosius quam mors, per quam fit ut et delicta omnia dimittantur et merita cumulatius augeantur? Neque enim tanti sunt meriti, qui,
Abbreviated transcription (Latin):
apgsormaut homimi aut quorũcũq anarralius suie marim
peminarq mistionib quelibet etiam desideriamotuo uer im
mutt au aiemt aliquici laniamencor aut colorum aspergere
teneris mollibq conceptib ip̃as omnino naturas q̃ sic uel sic
in suo genere afficiantur nõ facit nisi sũmus deus cuis occulta

Expanded text:
angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus; quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas omnino naturas, quae sic uel sic in suo genere afficia
Abbreviated transcription (Latin):
audeo quod forenõ possũ nec derogare debeo qd̾ possumierratione
tam conditionẽq oĩum narum qua fit ut om̃mo nature sint. eis
quoq fauentib uudes tribuo cui seetiam ip̃i debere qd̾ simt ncũ ꝯm¬
tiarum accione nonert Ron solam igitur agricolas nõ dicimus̃ tru¬
ctiriqoꝵ q creatores cum legamus neq qͦui plantat ẽ anquachi
neqs quarigat s qui increm̃tu dat ds Sed nerp̃am quiedem tͥram
qriis mater om̃ium fecunda uideatur. que gerramib erĩpentia
promonet ⁊ fixaradicib contmet. cum itidem legarii deue un
brt ropus quomado nolũt ⁊ imiciq seminu propuum corpu
c nec femina siui puerceri creatricem atpellare debmre s potius
nelut induere quantatib fetum sic de nirgis uariatis fect abir
nt pecora coloreuario gingerentur. nam tam illam que gigitu
tim ip non facit q̃ nec ip̃sa se fecit. Q uelibet igiris uor bpetioit

Expanded text:
audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino naturae sint, eis quoque fauentibus illi Deo tribuo, cui se etiam ipsi debere quod sunt cum gratiarum actione nouerunt. Non solum igitur agricolas non dicimus fructuum quorumque creatores, cum legamus: Neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus; sed ne ipsam quidem terram, quamuis mater omnium fecunda uideatur, quae germinibus erumpentia promouet et fixa radicibus continet, cum itidem legamus: Deus illi dat corpus quo modo uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. Ita nec feminam sui puerperii creatricem appellare debemus, sed potius uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales
Abbreviated transcription (Latin):
Romuim alia st ꝑf secus cuicũq materie corporabi sient opant
homines figuli ⁊ fabri atq id genus opifices quetiem pigũt
dͥffingunt formas similes corp̾orib animaliu alia uero qu̾e m¬
trinsecais efficientes cãs Ret de secreto ⁊ ecculto nature anuentis atq
intessgentis arbitrio que non sonim naturales corpoꝵ sp̃es uiee ⁊
er nescits Facere accepit spẽm cum mimdus fieret rotũditas seli
e rotunditas solie eadem ni dinina et effectina que fieri nescit fi fu¬
cere accepit s̃pem rotunditas oculi rotunditas pomi ⁊ cetere figñe
nales quas uidemus in reb quibq nascentib nõ extrinsecuos nr¬
hiberi s intima creatoris potentia qui dixit celum ⁊ terram ceroim¬
pieor funs sapientia e que attingit a fineus ad finẽ fortitẽr adis¬
ponit omnia suauter Proinde facti primitus angłi curips meodit
minist pͥbuerint creatori cetera facienti nesciõ nec tribuere ił

Expanded text:
rinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri adque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia uero, quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae uiuentis adque intellegentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, ueeri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rutunditas caeli et rutunditas solis: eadem ui diuina et effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rutunditas oculi et rutunditas pomi et ceterae figurae naturales, quas uidemus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixit: Caelum et terram ego inpleo, et cuius sapientia est, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter. Proinde facti primitus angeli cuius modi ministerium praebuerint Creatori cetera facienti nescio; nec tribuere illis
Abbreviated transcription (Latin):
celum petentib uiris fortib inuida. S rursus ei subcumibit infelicite
ceclitq uirgilius ut cum apud eum illa dicat iuncor ab en ea. ip̃m ene¬
an ãmonẽat helenus quasi consilio religioso. ⁊ dicat. Funoni. Cane i¬
uota libens dñamq potentẽ supplicib superat donis Ex qua oppmi¬
one porfirius qͣzius non exsua sentẽtia s ex aliorum dicit bonu deu:
uel geniu nõ uenire in homine nisi malus fu̾i̾t ante placatus tãqͣr
fortiora sint apud eos numina mala qͣ bona qñquide mala ĩpediũt.
adiutoria bonoꝵ nsi eis placata dent locum malisq nolentib. bona
prodesse non pñt nocere aũt mala pñt nõ sibi ualentib resiste̾ boni:
Non ẽ ista uere neracitq sancte religionis uia. Non sic iinone idest¬
aerias potestates piorum uirtutib ĩnuidentes nostri mãtires uineũt¬

Expanded text:
caelum petentibus uiris fortibus inuida. Sed . rursus ei succumbit infeliciter caelum petentibus uiris fortibus inuida. Sed . rursus ei succumbit infeliciter ceditque Vergilius, ut, cum aput eum illa dicat: Vincor ab Aenea, ipsum Aenean admoneat Helenus quasi consilio religioso et dicat: Iunoni cane nota libens, dominamque potentem Supplicibus supera donis. Ex qua opinione Porphyrius, quamuis non ex sua sententia, sed ex aliorum, dicit bonum deum uel genium non uenire in hominem, nisi malus fuerit ante placatus; tamquam fortiora sint aput eos numina mala quam bona, quando quidem mala inpediunt adiutoria bonorum, nisi eis placata dent locum, malisque nolentibus bona prodesse non possunt; nocere autem mala possunt, non sibi ualentibus resistere bonis. Non est ista uerae ueraciterque sanctae religionis uia; non sic Iunoneaerias potestates piorum virtutibus invidentes, nostri martyres vincunt
Abbreviated transcription (Latin):
tiosa nõ ẽ uerum etiam utilis inuenitur ecc  ut martiru numerus
impleatur. quos cuntas dei clariores ⁊ honoratiores cines ħet Quãto
fortius adu̾sus impietatis pẽcm. ⁊ usq ad sanguinẽ certant Hos mł¬
to elegantius. si eccłiastica loquendi cõsuectudo pateretur nr̃os heroas
uocarẽmus. Hoc ẽĩm nom̃ aumone dicitur tractu. ꝙ grece iuno hera
appellatur. Et ideo nescio quis filius eiꝰ ẜm grecoru fãbulas heros fui̾t
nuincupatus Hoc indelicet. ueluti misticimũ significante tabula ꝙ. ler
uunoni deputetur ubi uolunt cum demonib heroas habitare quo no¬
mine appellant alicuiꝰ meriti animas defunctoꝵ s ecõtrario martires
nr̃i heroes nũcuparent᷑ siut dixi usus ecestici ẜmonis ad micteret. Non
rent potestates. et meis ip̃am quicquid putatur significare uinone
que nõ usq quaq ĩcõuenient̾ a poctis inducitur mĩmica uirtutib. et

Expanded text:
ciosa non est, sed etiam utilis inuenitur ecclesiae, ut martyrum numerus ciosa non est, sed etiam utilis inuenitur ecclesiae, ut martyrum numerus inpleatur; quos ciuitas Dei tanto clariores et honoratiores ciues habet, quanto fortius aduersus inpietatis peccatum et usque ad sanguinem certant. Hos multo elegantius, si ecclesiastica loquendi consuetudo pateretur, nostros heroas uocaremus. Hoc enim nomen a Iunone dicitur tractum, quod Graece Iuno Ἥρα appellatur, et ideo nescio quis filius eius secundum Graecorum fabulas Heros fuerit nuncupatus, hoc uidelicet ueluti mysticum significante fabula, quod aer Iunoni deputetur, ubi uolunt cum daemonibus heroas habitare, quo nomine appellant alicuius meriti animas defunctorum. Sed a contrario martyres nostri heroes nuncuparentur, si, ut dixi, usus ecclesiastici sermonis admitteret, non rent potestates et in eis ipsam, quidquid putatur significare, Iunonem, quae non usquequaque inconuenienter a poetis inducitur inimica uirtutibus et
Abbreviated transcription (Latin):
serui sacrificium maluit ẽẽ qͣ sumer. ne uel hac occasione quisquã existĩa¬
ret cuilibet sacrificãdum ẽe creature Per hoc sacerdos ẽ ip̃e offerens ip̃e ⁊
oblatio cuius rei sacram̃tum coticlianum ẽe uoluit ece. sacrificium. que
cum ip̃ius capitis corpus sit scip̃am ꝑ ip̃m discit offerre. Nuius uẽi sa
crificui multiplicia uariaq signa erant sacrificia prisca scõrum cum hoc
unum ꝑmulta figuraretur t̾anq̃ uerbis multis res una diceretur. ut
sine fastidio multum cõmẽdaret᷑. Huic sũmo nõq sacrificio cũctaq i¬
q tẽporib etiami potestas ꝑmissa demonib ut hominib quos pos¬
sident excitatis mimicitias adusus deiciuitatẽ trrãnice exerceant. sibi¬
q sacrificia nõ tantum ab offerentib sumant. ⁊ a uolentib expetant.i
uerum etĩa ab inuitis ꝑsequendo uiolent̾ extorqueant nõ solum pni¬

Expanded text:
serui sacrificium maluit esse quam sumere, ne uel hac occasione quisquam existimaserui sacrificium maluit esse quam sumere, ne uel hac occasione quisquam existimaret cuilibet sacrificandum esse creaturae. Per hoc et sacerdos est, ipse offerens, ipse et oblatio. Cuius rei sacramentum cottidianum esse uoluit ecclesiae sacrificium, quae cum ipsius capitis corpus sit, se ipsam pcrificii multiplicia variaque signa erant sacrificia prisca sanctorum, cum hoc unum per multa figuraretur, tanquam verbis multis res una diceretur, ut sine fastidio multum commendaretur. Huic summo veroque sacrificio c temporibus etiam potestas permissa daemonibus, ut hominibus quos possident excitatis inimicitias aduersus Dei ciuitatem tyrannice exerceant sibique sacrificia non solum ab offerentibus sumant et a uolentibus expetant, uerum etiam ab inuitis persequendo uiolenter extorqueant, non solum perni
Abbreviated transcription (Latin):
putati sunt dii. eisq licaonii uictimas ĩmolare uoluer̾t. qd̾ ase hu¬
nuli pietate remonẽtes inquẽ crederent anũctiauerũt deum. Mec
ob aliud fallaces illi supbi sibi hoc exigunt. nisi quia nero do debẽi
sciunt. Non eĩm reuera ut. at porphĩrius. ⁊ ñ nlłi putãt cadauẽm
nidorib s diuinis honorib gaudent. Copiam uõ nidoꝵ magnam
habent undiq et s̃ ampliũs uellent. ipsi sibi poterant  xhiberei
Qui enim diuinitatem sibi arrogant sp̃s̃ nõ ciuslibet corporis
fumo. s supplicantis animo delec̾tantur. cui decepto subiectar do¬
minentur. intercludentes iter ad deum uerum. ne sit homo
illius sacrificium. dum sacrificat cipiã p̃t̾ illu. Capłum .xx.¬
Nde uerus ille mediator inquantum formam ẜm accipiens
mediator effectus est dei ⁊ hominu homo xp̃s iħs. Cũ ĩ forma¬
A
dei sacrificium cum patre sumat cum quo et unus deus ẽ tamen ĩfoma

Expanded text:
putati sunt Dii, eisque Lycaonii victimas immolare voluerunt: quod a se huputati sunt Dii, eisque Lycaonii victimas immolare voluerunt: quod a se humili pietate removentes, eis in quem crederent annuntiaverunt Deum. Nec ob aliud fallaces illi superbe sibi hoc exigunt, nisi quia vero Deo deberi sciunt. Non enim revera ut ait Porphyrius, et nonnulli putant cadaverinis nidoribus, sed divinis honoribus gaudent. Copiam vero nidorum magnam habent undique, et si amplius vellent, ipsi sibi poterant exhibere. Qui ergo divinitatem sibi arrogant spiritus, non cujuslibet corporis fumo, sed supplicantis animo delectantur, cui decepto subjectoque dominentur, intercludentes iter ad Deum verum, ne sit homo illius sacrificium, dum sacrificatur cuipiam praeter illum. Unde verus ille mediator, in quantum formam servi accipiens, mediator effectus est Dei et hominum homo Christus Jesus, cum in forma Dei sacri
Abbreviated transcription (Latin):
gnnus significantes uoces cui res ip̃as incorde quas sigͥftcam
offerimũs. ita sacrificantes nõ alteri uisibile sacrificium o̾fferẽdũ
c̃e nouerimꝰ quia illius cuius in corclib nr̃is inuisibile sacrifi¬
cium nõ ip̃i ẽe debemus Timc nob̾ fauent nob̾q congaudent
atq ad hec ip̃m nos pro sius irib adiuuant angłi quĩq ũtute¬
q superiores. ⁊ ip̃a bonitate ac pietate potentiores. Si.añt illis hec
ex hibere uoluerimus nõ libent̾ accipiunt. et cum ad hominesi
ita mictuntur. ut eorum presentia sentiatur apertissime netant
Sunt exempla in litteris sanctis Putauert quidam deferendũ
angelis honorem. uł adorando uł sacrificando qui debetur deo. et
corum sunt ãmonitione prohibiti. iussiq hoc ei deferre. cui uni fas
ẽẽ nouert Imitati sunt angłos sanctos etiam scĩ dei hoĩes. Nam
paulus et barnabas. in licaonia facto quodam miraculo sanitatis

Expanded text:
gimus significantes uoces, cui res ipsas in corde quas significamus gimus significantes uoces, cui res ipsas in corde quas significamus offerimus: ita sacrificantes non alteri uisibile sacrificium offerendum esse nouerimus quam illi, cuius in cordibus nostris inuisibile sacrificium atque ad hoc ipsum nos pro suis viribus adjuvant angeli quique virtutesque superiores, et ipsa bonitate ac pietate potentiores. Si autem illis haec exhibere voluerimus, non libenter accipiunt; et cum ad homines ita mittuntur ut eorum praesentia sentiatur, apertissime vetant. Sunt de his exempla in litteris sanctis. Putaverunt quidam deferendum angelis honorem, vel adorando, vel sacrificando, qui debetur Deo; et eorum sunt admonitione prohibiti, jussique sunt hoc ei deferre, cui uni fas esse noverunt. Imitati sunt angelos sanctos etiam sancti homines Dei. Nam Paulus et Barnabas in Lycaonia facto quodam miraculo sanitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
monuert. Unde et ip̃e sacͥficium enis factus erit ciꝰ igne intel¬
ligibili correptus ardebat. ⁊ meis mneffabilem incorporeumq cõ¬
plexum. sancto desiderio ferebatur. Porro aũt. si multorum deorum
cultores qualescũq deos suos ẽe arbitrent᷑ ⁊ ab eis facta ẽe miracula
uł ciiliu rerum hystorie uł libris magicis siue qued honestins
putant theurgicis credunt. quid c̃e ẽ. cũr illis litteris nolunt cre¬
dere ista factã ẽe quib tanto maior debetur fides quanto magn
sup om̃s est cui uni soli sacrificandum esse p̃cipiunt. Capłmr ĩꝯ¬
Uiantem putant hec uisibilia sacrificia dus alus ꝯgruere i
illi nero tanqͣ inuisibili. inuisibilia ⁊ maiori maiora. melio¬
riq meliora. quali sunt pure m̃tis ⁊ bone uoluntatis officias
Profecto nescit ħ ita signa ẽe illorum. sicut u̾ba sonantia. sig̾
sunt rerum. Quocirca sicũt orantes atq landantes ad eum diri¬

Expanded text:
monuerunt. Unde et ipse sacrificium eius factus erat, cuius igne intelmonuerunt. Unde et ipse sacrificium eius factus erat, cuius igne intellegibili correptus ardebat, et in eius ineffabilem incorporeumque conplexum sancto desiderio ferebatur. Porro autem si multorum deorum cultores qualescumque deos suos esse arbitrentur ab eis facta esse miracula uel ciuilium rerum historiae uel libris magicis siue, quod honestius putant, theurgicis credunt: quid causae est, quur illis litteris nolint credere ista facta esse, quibus tanto maior debetur fides, quanto super omnes est magnus, cui uni soli sacrificandum esse praecipiunt? CAPUT ui autem putant haec uisibilia sacrificia dis aliis congruere, illi uero tamquam inuisibili inuisibilia et maiori maiora meliorique meliora, qualia sunt purae mentis et bonae uoluntatis officia: profecto nesciunt haec ita signa esse illorum, sicut uerba sonantia signa sunt rerum. Quocirca sicut orantes adque laudantes ad eum diri
Abbreviated transcription (Latin):
ium diuinã negant. uł humanã nõ curare cõtempnũt. s eos qui
nr̃o deo conclitõri scẽ ⁊ gloriosissime ciuitatis deos suos preferunt
nescientes eum ip̃m esse etiam mundi huis uisibił ⁊ mutabilis
inuisibilem et incõmutabilem concitorem ⁊ iute heate nõ d̾hi:
que condidit. s de se ip̃o uerissimũ largitorem. gins eĩm ꝓpheta ue¬
racissimus ait Nihi antem ad hererẽ deo bonum ẽ. De fine nãq¬
boni int̾ philosophos queritur. ad qued adipiscendu omnia offici
aut insigniri purpura ⁊ sceptro uel diademate excellere ant
quod nõ nulli etiam philosophoꝵ dicere non erubuer̾t. mͥ nolup¬
tas corporis honimi est. aut quod melius uelut meliores di¬
cere insi sunt mihi uirtus animi mei bonum ẽ s mͥ inquit
ad herere deo bonum ẽ. Hoc eum docuerant cui uni tantũ modo
sacrificandum sanctiq ingłi enus. miraculorum etia ꝯtestati

Expanded text:
im diuinam negant uel humana non curare contendunt, sed eos, qui im diuinam negant uel humana non curare contendunt, sed eos, qui nostro Deo conditori sanctae et gloriosissimae ciuitatis deos suos praeferunt, nescientes eum ipsum esse etiam mundi huius uisibilis et mutabilis inuisibilem et incommutabilem conditorem et uitae beatae non de his, quae condidit, sed de se ipso uerissimum largitorem. Eieo bonum est. De fine boni namque inter philosophos quaeritur, ad quod adipiscendum omnia officia m est, aut insigniri purpura et sceptro uel diademate excellere, aut, quod nonnulli etiam philosophorum dicere non erubuerunt: Mihi uoluptas corporis bonum est; aut quod melius uelut meliores dicere uisi sunt: Mihi uirtus animi mei bonum est; sed: Mihi, inquit, adhaerere Deo bonum est. sacrificandum sancti quoque Angeli ejus miraculorum etiam contestatione
Abbreviated transcription (Latin):
uetat. uni deo tantum iubens qui solus diligens et dilectus beatos
facit. Gorumq sactificiorum tẽpora imperata prefimens ea que pẽ
meliore sacerdotem. in melius mutãda predicens nõ ista se appetẽ
s ꝑhec alia potiora significare testatur ño ut ip̃e his honorib sublime¬
tur. s ut nos .ad eum̃ colendum. eiq coherendu igne amoris eiꝰ accẽ
Ndicet aliquis ista falsa ẽẽ mirao s mendaciter scripta. Onisqs
Hor incit. si de his reb negat om̃ĩno ulł litteris ẽẽ credendum põt ⁊̃
dicere nec deos ullos curãre mortalia. Non eĩm se aliter colendos
ẽe psuaserunt nisi mirabiliu operum effectib quorum et hystoria
gentin testis est. Quarum dii se ostentare mirabiles potiusqͣ utile
ostendere potuerunt. Uñ hoc opere nr̃o. cuius hunc iam decimu librͦ
hxmus ĩmanib nõ eos suscepimus refellendos. qui uel ullam ẽẽ i¬

Expanded text:
vetat, uni Deo tantum jubens, qui solus diligens et dilectus beatos vetat, uni Deo tantum jubens, qui solus diligens et dilectus beatos facit, eorumque sacrificiorum tempora imperata praefiniens, eaque per meliorem sacerdotem in melius mutanda praedicens, non ista se appetere, sed per haec alia potiora significare testatur; non ut ipse his honoribus sublimetur, sed ut nos ad eum colendum, eique cohaerendum igne amoris ejus accensi, dicet aliquis ista falsa esse miracula nec fuisse facta, sed mendaciter scripta? Quisquis hoc dicit, si de his rebus negat omnino ullis litteris esse credendum, potest etiam dicere nec deos ullos curare mortalia. Non enim se aliter colendos esse persuaserunt nisi mirabilium operum effectibus, quorum et historia gentium testis est, quarum di se ostentare mirabiles potius quam utiles ostendere potuerunt. Unde hoc opere nostro, cuius hunc iam decimum librum habemus in manibus, non eos suscepimus refellendos, qui uel ullam esse u
Abbreviated transcription (Latin):
surgentes abstraxerant subiũserunt. ⁊ eas quo uellẽt ire smer̾t
etm hic iuim diuinam explorare cupientes. At ille sm̃ duce
homine atq rectore ad hebreos uaꝑtinacit̾ gradientes nec reuocate
mugitibꝰ exurientiũ filioꝵ magnum sacramentũ suis cultorib repõta¬
runt᷑. Hec atq huiꝰ modi deo parua sunt. s magna terrendis salubrite
erudiendisq mortalib. Sieĩm philosophi. precipueq platonici recti
ceteris sapuisse laudantur. sicut paulo ante cõmemoram. ꝙ diuinã
puidentia hec quoq infima atq t̾rena. ãministrare docuer̾t. numero¬
sarum testimonio pulcritudinu que nõ solum incorporib aĩalium
uerum inherbis etiam fenoq gingnũt᷑ quanto euidentius hec atte¬
stantur diumnitati. que ad horam predicationis eius fumt ub ea
religio cõmendatur que om̃ib celestib t̾restrib infernis sacrificai

Expanded text:
sugentes abstraxerant, subiunxerunt et eas quo uellent ire siuerunt, sugentes abstraxerant, subiunxerunt et eas quo uellent ire siuerunt, etiam inde uim diuinam explorare cupientes. At illae sine duce homine adque rectore ad Hebraeos uiam pertinaciter gradientes nec reuocatae mugitibus esurientium filiorum magnum sacramentum suis cultoribus reportarunt. Haec adque huius modi Deo parua sunt, sed magna terrendis salubriter erudiendisque mortalibus. Si enim philosophi praecipueque Platonici rectius ceteris sapuisse laudantur, sicut paulo ante commemoraui, quod diuinam prouidentiam haec quoque rerum infima adque terrena administrare docuersarum testimonio pulchritudinum, quae non solum in corporibus animalium, verum in herbis etiam fenoque gignuntur: quanto evidentius haec attestantur divinitati, quae ad horam praedicationis ejus fiunt, ubi ea religio commendatur quae omnibus coelestibus, terrestribus, infernis sacrificari
Abbreviated transcription (Latin):
terra promissiõĩs intrantib eadem arca transiret iordanis flumuiꝰ
exparte supiore subsistens et exinferiore decurrens. ⁊p̃i et popło
siccum prebuit transeundi locum. Demde ciuitatis que pͥma ho¬
stilis occurrit. more gentium deos plurimos colens septies ea¬
dem arca circũacta m̃uri repente ceciderunt. nulla manu oppu¬
gnati. nullo mriete pcussi. Post hec etiam cum iam ĩ t̾ra ꝓmissic̃
essent ⁊ eadem arca ꝑꝑ eorum pecc̃a fuuss ab hostib cayti Ior qui
ceperant in templo ea dei sui quem preceteris colebant hyrifi¬
ce collocarunt. Abeuntesq clauser̾t apertoq post priddi simulac
cui supplicabant in uenert conlapsum deformiterq confractu
Deinde ip̃i prodigiis acti deformit̾q pimiti arcam diumi testi¬
monii populo un̾de ceperãt reddidert. Ip̃a aũt redictio qualis
fuit. Imposuert eam planstro eiq iuuencas. a quib uitulos

Expanded text:
terram promissionis intrantibus eadem arca transiret. Iordanes fluuius terram promissionis intrantibus eadem arca transiret. Iordanes fluuius ex parte superiore subsistens et ex inferiore decurrens et ipsi et populo siccum praebuit transeundi locum. Deinde ciuitatis, quae prima hostilis occurrit more gentium deos plurimos colens, septiens eadem arca circumacta muri repente ceciderunt, nulla manu oppugnati, nullo ariete percussi. Post haec etiam cum iam in terra promissionis essent et eadem arca propter eorum peccata fuisset ab hostibus capta. hi, qui ceperant, in templo eam dei sui, quem prae ceteris colebant, honorifice conlocarunt abeuntesque clauserunt, apertoque postridie simulacrum, cui supplicabant, inuenerunt conlapsum deformiterque confractum. Deinde ipsi prodigiis acti deformiusque puniti arcam diuini testimonii populo, unde ceperant, reddiderunt. Ipsa autem redditio qualis fuit! Inposuerunt eam plaustro eique iuuencas, a quibus uitulos
Abbreviated transcription (Latin):
dati ẽ angłoru in qua unus dens doꝵ religione sacroru inssus ẽ
coli alii uõ q̾uilibet phibiti marca erat positã que arca testimonii nũ¬
cupata ẽ quo nomine satis significatur nõ deum qui ꝑilla omnia co¬
leb atur circuncludi solere uel cõtineri loco. cum responsa eius ⁊ q̃da
humanis sensib darentur signa. &e illius arce loco s uoluntatis eiꝰ
hinc testimonium phiberi. ꝙ etiam ip̃a lex erat in tabuł conscͥpta
lapideis.⁊ in archa ut dixi posita quam tp̃e peregrinationis in here¬
mo cum tab̾naculo qd̾ similiter appellatu ẽ tabe̾rnacłm testimõn
cum debita sacerdotes ueneratione portabant g̃ignumq erat ꝙ
s dies nubes apparebat. que sicut ignis nocte ful grbat Quo nube
tum moneretur castra monebãt᷑.⁊ubi staret ca̾stra poneb antur
reetlita sunt autem illi legi magni miraculi testimonia p̃tẽ ista
que dixi. ⁊ p̃ter uoces que ex illiũs arce lo⁊ edehantur. Niam cum

Expanded text:
data est angelorum, in qua unus Deus deorum religione sacrorum iussus est coli, alii uero quilibet prohibiti, in arca erat posita, quae arca testimonii nuncupata est. Quo nomine satis significatur non Deum, qui per illa omnia colebatur, circumcludi solere uel contineri loco, cum responsa eius et quaedam humanis sensibus darentur signa ex illius arcae loco, sed uoluntatis eius hinc testimonia perhiberi; quod etiam ipsa lex erat in tabulis conscripta lapideis et in arca, ut dixi, posita, quam tempore peregrinationis in eremo cum tabernaculo, quod similiter appellatum est tabernaculum testimonii, cum debita sacerdotes ueneratione portabant; signumque erat, quod per diem nubes apparebat, quae sicut ignis nocte fulgebat; quae nubes cum moueretur, castra mouebantur, et ubi staret, castra ponebantur. Reddita sunt autem illi legi magni miraculi testimonia praeter ista, quae dixi, et praeter uoces, quae ex illius arcae loco edebantur. Nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. ãtq angłi exquo fãcti sunt tp̃oraliter monebant᷑ ⁊̃ ucomni tp̃e
fuert qñ quĩdẽ cum illis fea sunt tp̃a. Quis au̾t dixat nõ sempfint
qdͣ om̃i tp̃e fuit. S si hoc respõdero. dieetur mͥ quomͦ ergo nõ coet̾
creatori si semꝑ ille semp illi fuer̾t. Quomͦ etim creãti dicendi st
ssemp fuisse in telligunt᷑. Qdree quid respondebe Andicenuont
e si semp eos fuisse qm̃ omni tp̃e fuerũt qui cum tẽpore fcisunt¬

Expanded text:
fuit adque angeli, ex quo facti sunt, temporaliter mouebantur: efuit adque angeli, ex quo facti sunt, temporaliter mouebantur: efuerunt, quando quidem cum illis facta sunt tempora. Quis autem dicat: Non semper fuit, quod omni tempore fuit? Sed si hoc respondero, dicetur mihi: Quo modo ergo non coaeterni Creatori, si semper ille, semper illi fuerunt? Quo modo etiam creati dicendi sunt, si semper fuisse intelleguntur? Ad hoc quid respondebitur? An dicendum est et semper eos fuisse, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
ante om̃ia tp̃a. ⁊ ip̃os fuisse. quorũ dñs deus ẽęt qui nunquam
si dñs fuit queretur a me etim si ante omĩa tp̃a fcĩ sunt utrũ sẽpe̾
potuert ẽẽ qui fc̃i sunt Hic respondendũ forte uideatur quomͦ non
semp cum id quod ẽ om̃i tp̃e nõ incõuenient᷑ ẽẽ dicatur. Diq adeos¬
aut isti omm tp̃e fuert ut etiam añ omnia tẽpora facti sunt.si trm̃̃
A celo cepta sunt tp̃a. ⁊ illiiam erant. ante celum aut si tp̃s nõ ⁊celo
uerum et ante celum fuit nõ quidẽ in horis ⁊ dieb ⁊ mensib ⁊ añiᷤᷤ
Cam istedimentiones tpͣraliu spatior que usitate ac proprie duy
ret dreit et sint in signa et tp̃a ⁊ indies ⁊ ĩ. annos s inaliquo mutabli
motu cuuis aliud prius. aliud posterius p̃terit eoꝙ simul eẽ nõ pnt.
Siergo aũt celum in angelicis motib tale aliquid fuit ⁊deo tp̃s uã

Expanded text:
ante omnia tempora et ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui numquam ante omnia tempora et ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui numquam nisi dominus fuit: quaeretur a me etiam, si ante omnia tempora facti sunt, utrum semper potuerint esse qui facti sunt. Hic respondendum forte uideatur: Quo modo non semper, cum id. quod est omni tempore, non inconuenienter semper autem isti omni tempore fuerunt. ut etiam ante omnia tempora facti sint; si tamen a caelo coepta sunt tempora, et illi iam erant ante caelum. At si tempus non a caelo, uerum et ante caelum fuit; non quidem in horis et diebus et mensibus et annis nam istae dimensiones temporalium spatiorum, quae usitate ac proprie dicuret, dixit: Et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, sed in aliquo mutabili motu, cuius aliud prius, aliud posterius praeterit, eo quod simul esse non possunt; — si ergo ante caelum in angelicis motibus tale aliquid fuit et ideo tempus iam
Abbreviated transcription (Latin):
aiurnaaam ⁊deprimit terrena inbitatio sensum inulta cictoi taro¬
tem. eusigitur que in hac t̾rena inhitatio ne multa cogito adeo
utiq multa qma unu qd̾ ex illis uel preter illa que forte ne corito
uecume inuenire nõ possum. si dieero semp fuisse treaturam ciuni
aliam. ꝑ alia atq alia tẽpoꝵ spatia nec aliquam creatori coctenas
ẽe dicamus qd fides ratioq sana cõdẽpnat. Qaendũ ẽ ne fit absu¬
dum ⁊ aluce ueritatis alienum mortalem quide pinces tpre
semp fuisse creatura: decedentem aliã succedentẽ mmortale no
noesse cepisse nisi cum ad nr̃m seculu uentu ẽ. qn et angłicrer¬
tisunt si eos recte lux illa primu fc̃a signifĩcat aut illud̃ potias
celum de quo dictum ẽ. In principio fec̃it deus celum ⁊ t̾ram. cu
tami nõ fuu̾̾nt anteqͣ fierent ne ĩmortales si semꝑ fiusse dicũtur
deo coct̾n eẽ credantur. Siaũt dixero nõ intp̃e creatos angłos sed

Expanded text:
 deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Ex his igitur, quae in hac terrena inhabitatione multa cogito ideo utique multa, quia unum, quod ex illis uel praeter illa. quod forte non cogito, uerum est, inuenire non possum, si dixero semper fuisse creaturam, cuius aliam per alia adque alia temporum spatia, ne aliquam Creatori coaeternam esse dicamus, quod fides ratioque sana condemnat: cauendum est, ne sit absurdum et a luce ueritatis alienum mortalem quidem per uices temporum semper fuisse creaturam, decedentem aliam, aliam succedentem; inmortalem uero non esse coepisse, nisi cum ad nostrum saeculum uentum est, quando et angeli creati sunt, si eos recte lux illa primum facta significat aut illud potius caelum, de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, cum tamen non fuerint, antequam fierent, ne inmortales, si semper fuisse dicuntur, Deo coaeterni esse credantur. Si autem dixero non in tempore creatos angelos, sed
Abbreviated transcription (Latin):
facereułcurare ista nõ credunt. Ili ant qui platom suorrront¬
m. urio sumores qui fabacitus est mũour s sliis minorib
quor quidem npe cremerit ꝑmissusme iissuene aiaba facon esse
aimcta mortalia in quib homo p̃tipiu dusor ueier iogte atirante¬
opinoris errae Meq enim fas ẽ ullius naturerqualibet qripi¬
qremo taliso treator emnis deum credere ac dicere ⁊atte cirposi

Expanded text:
facere vel curare ista non credunt. Illi autem qui Platoni suo crus est mundum, sed ab aliis minoribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu eius animalia facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teopinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possit
Abbreviated transcription (Latin):
tro etintate feciss. Cu nibil nomi accidere pot. in quo mutibile aliquid
non e. continuo respondit. ad ip̃m deum loquens ẜm altitudine tram
multipheasti filios houm. Sentiat inquit homines quod putant
⁊ quo eis placet opinentur. ⁊ dispntent.em altitudinem tuam qua
nullus põt nosse hominu multiplicasti filios honm. Ualde quippe
altum est scrutari ⁊ semꝑ fuisse deum. ⁊ hominem que mnq̃ feceãt
e aliquo tempor pͥmu facere uoluusse nec cõsiliũ uolũtatẽq mutas
go quidem sicut dñm deum. aliqn̾ dñm nõ fuisse Eapituł. Iii. Ee¬
dicere non audeo ita hominẽ nunqͣ antea fuisse. ⁊ exquedam tp̃e
primu homine creatum ẽẽ dubitare non debeo. ẜ cum cogito cuius rei
dñs semꝑ fui̾t. si semꝑ creatura nõ fuit affirmare aliquid̾ ꝑtimesco. qr
⁊ meip̃m intucor ⁊ scriptum ẽe recolo quis hoĩum potest icire cõsiliu

Expanded text:
tro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid tro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid non est?\' continuo respondit ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur et disputent: Secundum altitudinem tuam, quam nullus potest nosse hominum, multiplicasti filios hominum. Valde quippe altum est et semper fuisse, et hominem, quem numquam fecerat, ex aliquo tempore primum facere uoluisse, ngo quidem sicut Dominum Deum aliquando dominum non fuisse dicere non audeo, ita hominem numquam antea fuisse et ex quodam tempore primum hominem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum cogito cuius rei dominus semper fuerit, si semper creatura non fuit, adfirmare aliquid pertimesco, quia et me ipsum intueor et scri
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliquo tam̃ mutio exorsus ẽ tpͣa ⁊ hominẽ quẽ nunqͣ añ fecerat fec̾ ĩ tp̃or̃
non tam̃ nouo ⁊ repentino. s ĩmutabili et nauoq consilo. Quis hanc
naleat altitudine inuestigabilem in uestigare et ĩscrutabilem ꝑscrutaĩ
sm quã deus hominẽ tẽporalem ante quẽnemo iq̃ hoium fuit nõ mu¬
tabili uoluntate tp̃e conlidit. ⁊ genus humanum ex imo multiplica¬
uit qñ quidem psalmus ip̃e cum p̃misisset atq dixiss. tu d ẜuabis nos
⁊custelies nos. a generatione hac in et̾num. ac demde repcussiss eos
in quor stulta imp̾iaq doctrina nulla liberationis et bt̾itudinis aĩe ẜ¬
uatur et̾ntas continuo subiciens. incircuitu impii ambulant. tanq
ei cliceretur. quidergo tu credis. sentis intelligis. Miquit nam existirã¬
dum ẽ subito deo płacuisse hoĩem facere quęm nunqͣ antea in finitire¬

Expanded text:
ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio. quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem inuestigare et inscrutabilem scrutari, secundum quam deus hominem temporalem, ante quem nemo umquam hominum fuit, non mutabili uoluntate in tempore condidit et genus humanum ex uno multiplicauitet custodies nos a generatione hac in aeternum; ac deinde repercussisset eos, in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae servatur aeternitas, continuo subjiciens, In circuitu impii ambulant: tanquam ei diceretur, Quid ergo tu credis, sentis, intelligis? numquidnam existimandum est subito. Deo placuisse hominem facere, quem nunquam antea infinita re
Abbreviated transcription (Latin):
murbe atheniensi ⁊ mea scola que achademiea dicta ẽ disciplos do¬
cuit Ita ꝑ ĩnumerabilia retro secła multum quidem ꝓlixis intex¬
discipuli repetiti ⁊ ꝑĩnumerabilia deinde secula repetendi nnt absit
inqͣ ut nos ista credamus semeleĩm xp̃s mortuus ẽ ꝓpc̃eis nr̃is.
Surgens aũt amortius iam nõ moritur. ⁊ mors ei ultra nõ dñab
Et nõs post resurrectione semꝑ cum dño crimus cui modo dicimꝰ
ꝙ sacer.admonet psalmus Tu dñe ẜuabis nos ⁊ custodies nos age¬
neratione hac meternu. Satis aũt ⁊istis existimo conuenire qd̾ ĩe¬
quitur. In circuitu impii ambulant. nõ quia ꝑ circulos quos opina¬
nec aditum nec exitum inueniũt. quia genus humanu atq ista
nr̃a mortalitas nec quo mitio cepta sit. scu̾int. nec quo fine claudat
qnͣ quidẽ altitudine dei penetrare nõ pñt. qr cũ ip̃e sit etnꝰ siñ oĩ inito

Expanded text:
ilosophus in urbe Atheniensi, et in ea schola quae Academia dicta est, discipulos doilosophus in urbe Atheniensi, et in ea schola quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula, multum quidem prolixis inter, iidemque discipuli repetiti, et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. Absit, inquam, ut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est pro peccatis surgens iam non moritur, mors ei ultra non dominabitur et nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinannec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio,
Abbreviated transcription (Latin):
supius loquebatur. hõc est de generationib aliis euntib. aliis ne¬
nientib de soł infractib de forrentiu lapsibus ant certe dou̾i
reru generib que oriutur. atq eccidunt. Euerunt ẽim homĩr
anteꝰ nos sunt. inob̾cum erunt et post nos Itaq animantia uel
arhusta mostra quoq ip̃a que inusitata nascutur. q̃ uis interse
diu̾sa sint ⁊ quedam eoꝵ semel facta narrarent᷑ tam̃ ẜm id qd̾
q̾ nonu ẽ ut mostrum sub sole nascatur. Quãnis hec u̾ba quida
sic intellexerint tanqͣ inp̃destinatione dei iam feĩ fuisse om̃ia. sapi¬
ens ille nohusset intelligi ⁊ ideo nihil recens sub sole ẽẽ Absit an̾t
a recta fide. ut his salom̃onis u̾bis illos circuitus significatos i¬
ẽẽ credamus quib illi putant sic eadem tempoꝵ temporaliq
rerum uolumina repeti. ut u̾bi gratia. sicut isto seculo lato pħo

Expanded text:
superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus, aliis uesuperius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus, aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus, aut certe de omnium rerum generibus, quae orante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos. Itaque animantia, vel arbusta, monstra quoque ipsa quae inusitata nascuntur, quamvis inter se diversa sint, et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum et novum est ut monstrum sub sole nascatur. Quamvis haec verba quidem sic intellexerint, tanquam in praedestinatione Dei jam facta fuisse omnia, sapiens ille voluisset intelligi: et ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta fide ut his Salomonis verbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum volumina repeti, ut verbi gratia, sicut isto saeculo Plato ph