comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tib: ut ñ tristes sitis sic̃ et ceteri qͥ
spẽ ñ habent. Nã si credimꝰ qđ iħo mor¬
tuus ẽ et resuriẽx̃: ita et d̾s illos qui
dormier̃t ꝑ iħ̃m adducet cũ ipso. Ma-¬
net gͦ eos uita: qͦs manet resurrectio.
Qd si gentes. que spẽ resurrectionis
ñ habent. hoc uno se consolant᷑. qͦ
dicant qͦd nullus pꝰ moxtẽ sensus
sit de¬
functoꝵ. ac ꝑ hoc nullus
remaneat sensꝰ doloris: qͣn¬
to magis nos consolationẽ
reciꝑe debemꝰ. qri mors me¬
tuenda ñ sit. eoͦ qd finis sit
peccatoꝵ: uita autẽ desꝑanda
ñ sit. q resurrectione reꝑatur:
Iob qͦ dicit nec mortẽ timendã:
et potiꝰ pus optandã dicens. ytinã
in inferno me custodires: abscond̾e
me donec mitiget᷑ ira tua: et consti¬
tuas m tẽpꝰ in quo u memor sis mel
si enĩ mortuus su̾at homo uiiet:¬
et cũ consũmas dies uite mẽe susti¬
nebo. donec iterũ fiam. Tunc uoca¬
bis et ego tͥ obediã: oꝑa autẽ manu¬
um tuaꝵ ne despicias. esto tamñ do¬

Expanded text:
itis, sicut et caeteri qui spem non habent. Nam si credimus quod Jesus mortuus est, et resurrexit; ita et Deus illos qui dormierunt per Jesum, adducet cum eo . Manet ergo eos vita, quos manet resurrectio. 45. Quod si gentes, quae spem resurrectionis non habent, hoc uno se consolantur, quod dicant quod nullus post mortem sensus sit defunctorum, ac per hoc nullus remaneat sensus doloris: quanto magis nos consolationem recipere debemus; quia mors metuenda non sit, eo quod finis sit peccatorum: vita autem desperanda non sit, quae resurrectione reparatur? Job quoque docet nec mortem timendam, et potius optandam piis, dicens: Utinam in inferno me custodires, et absconderes me, donec mitigetur ira tua, et constituas mihi tempus, in quo memor sis mei. Si enim mortuus fuerit homo, vivet. Consummans dies vitae meae sustinebo, donec iterum fiam. Tunc vocabis, et ego tibi obediam: opera autem manuum tuarum ne despicias . 46. Esto tamen, do
Abbreviated transcription (Latin):
deder̃t me: et expugnauer̃t me gͣtis
Peo ut dilig̾ent me detͣhebant m̃: ego
autẽ orabã. Bonum scutũ oratio: quo
cursu. uite. de celeritate mortis: ñ de
gen̾e loquor. Non eiuĩ accusationis
uoce utor: s doloris. Sed etiã dñs ora¬
bat: et crucifixus ẽ. Hoc eñ orabat:
ut pecc̃m mundi tolłet. audiamꝰ gͦ:
qͥd oret xp̃i discipłs. Utiq qͦd magist̃
docuit. Doeuit autẽ ut uigilemꝰ et
ploremꝰ. ne ing̾diam in tẽptationem:
hoc ẽ ne incidamꝰ in pecẽm. Hec ẽ enĩ
dñs orabat dicens. Pat̾ ignosce illis:
ñ enĩ sciunt qͥd faciunt. Uide clem̃¬
tiam magnã. Illi suũ ꝑseqͤbant᷑ au¬
ctorẽ: ipse adu̾sariis etiã grauia pec¬
qr nesciunt qͥd faciunt. Nã si scirent.
erant morte contenti:addebant ma¬
ledicta atq comucia. Et ait ip̃e. Ma¬
ledicent ipsi: et tu bñdices. Docuit
nos. qͦd tim̃e maledicta ꝑseqͣntium
mimme debeamꝰ: cũ habeamꝰ b̃ndi¬
ctionis auctorẽ. Nec mou̾e nos ucia

Expanded text:
dederunt me, et expugnaverunt me gratis. Pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi: ego autem orabam . Bonum scutum oratio, quo cursu. De celeritate mortis, non de genere loquor; non enim accusationis voce utor, sed doloris. Sed etiam Dominus orabat, et crucifixus est; hoc enim orabat, ut peccatum mundi tolleret. Audiamus ergo quid oret Christi discipulus: utique quod magister docuit. Docuit autem ut vioremus, ne ingrediamur in tentationem, hoc est, ne incidamus in peccatum. Haec est enim illis; non enim sciunt quid faciunt . Vide clementiam magnam. 1184 Illi suum persequebantur auctorem, ipse adversariis etiam gravia pecQuia nesciunt quid faciunt; nam si scirent, erant morte contenti, addebant maledicta atque convicia, ut ait ipse: Maledicent ipsi, et tu benedices . Docuit nos quod timere maledicta persequentium minime debeamus, cum habeamus benedictionis auctorem: nec movere nos c
Abbreviated transcription (Latin):
pietate. qͣ frat̾nas reliqͥas postula¬
bas: nondũ ꝓ de secuiꝰ. et iam ꝓ fr̃¬
ne sepulte honore sollicitꝰ. Sed reu̾¬
tar ad trenos: et ipsa doloris ingre¬
dim uiscera. Qd testabor inqͥt tͥ
aut qͥd assimilabo tͥ filia ierłm:
Qͥs saluã faciet te. et qͥs consolabit᷑
te uͥgo filia syon: Qa magna facda
ẽ suꝑ te contricio tua. Qͥs sauabit
te. his autẽ me consolabit᷑: aqͦ alii
petunt consolationis officiũ: mple¬
uit me amaritudine: ineb̾auit
gelio erã generat᷑us amisi. Sed ille
ñ amisit gr̾ãm qͣm poposcit: qui
mͥ in sermone qͦ utebar ad plebẽ.
hodie resurrexit. Nã cũ in tͦcta¬
tu incidissẽ ꝓposite lectionis. qͦd

Expanded text:
pietate, qua fraternas reliquias postulapietate, qua fraternas reliquias postulabas: nondum pro te securus, et jam pro fraternae sepulturae honore sollicitus. 29. Sed revertamur ad Threnos, et ipsa doloris ingrediamur viscera: Quid testabor, inquit, tibi, aut quid assimilabo tibi, filia Hierusalem? Quis salvam te faciet, et quis consolabitur te, virgo filia Sion? quia magna facta est super te contritio tua. Quis sanabit te ? Quis autem me consolabitur a quo alii petunt consolationis officium Implevit me amaritudine, inebriavitgelio eram generaturus, amisi. 30. Sed ille non amisit gratiam, quam poposcit, qui mihi in sermone, quo utebar ad 1183 plebem, hodie resurrexit. Nam cum in tractatum incidissem propositae lection
Abbreviated transcription (Latin):
refudissẽ. qͣm me ip̃m ꝓ tua obtulis¬
sẽ fide. qͣm in meip̃m eos recepissẽ.
qͥb ille se timere dicebat: Certe si
comes ñ eẽt inflexus: tecũ reman¬
sissẽ. Presumebã de te qͦd ipse me
audires: si ꝓ te ñ ẽẽ auditũ uidẽs.
Multa habuerã qͤ tenerẽ: nc̃ nicħ
habeo p̾ter labͥmas et fletꝰ. Cotidie
mͥ maior ad dolorẽ es: crescis ad
gemitũ. Om̃s qͣnta mͥ fec̾is ꝓtestã¬
tur: om̃s absentiã meã. causã tue
mortis appellant. Sed ñ sũ helyas.
ñ sũ ꝓpħa. ut potuerĩ fut᷑a cognõ¬
c̃̾e: s sũ uox clamantis in gemitu:
qͦ possĩ deflere p̾terita. Qid enĩ ha¬
beo qͦd meliꝰ faciã: quã ut tͥ lacri¬
mas ꝓ tanto tuo in me affectu re¬
pendã: Ego te suscepi paruulũ cũ
ãplexus sũ. ego tuus ite¬
rũ legatꝰ repetiui galliaᷤ.
et nrichi dulce illud officrũ fuit ꝓ
salute tra pͥmo: deinde ꝓ paceatꝙ

Expanded text:
refudissem? Quam me ipsum pro tua obtulisrefudissem? Quam me ipsum pro tua obtulissem fide, quam in me ipsum eos recepissem, quibus ille se timere dicebat? Certe si Comes non esset inflexus, tecum remansis sem. Praesumebam de te, quod ipse me audires, si pro te non esse auditum videres. 28. Multa habueram, quae tenerem: nunc nihil habeo praeter lacrymas et fletus. Quotidie mihi major ad dolorem es, crescis ad gemitum. Omnes quanti me feceris protestantur: omnes absentiam meam causam tuae mortis appellant. Sed non sum Elias, non sum propheta, ut potuerim futura cognoscere: sed sum vox clamantis in gemitu, uo possim deflere praeterita. Quid enim habeo quod melius faciam, quam ut tibi lacrymas pro tanto tuo in me affectu rependam? Ego te suscepi parvulum, cumamplexus sum: ego tuus iterum legatus repetivi Gallias, et mihi dulce illud officium fuit pro salute tua primo, deinde pro pace atque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑabã alpiũ iuga. et ecce minciꝰ
amarꝰ mͥ et om̃ib: de tanti morte
ĩꝑatoris. Reflexi it̃: et fletib meis
laui. Qily ego uotis om̃rũ ꝓficisce¬
bar: Quo gemitu om̃iũ reu̾tebar:
hon enĩ ĩꝑatorẽ sibi: s salutẽ erep¬
tã putabant. Qͣntum ip̃eangebar
dolore: primũ qͦd tant᷑ pͥnce̾ps.
qͦd dulce pignꝰ meũ: qͦd ita mei en¬
pidissimꝰ occidisset. Qs ego estus
eiꝰ illo biduo fuisse cõꝑiꝰ quo lit¬
teris qͣs amiserat suꝑuixit: Uesꝑi
ꝓfectus ẽ silentiariꝰ: t̾cio die mane
querebat. Iam ne remeasset: iam
uenire ita sibi salutẽ qͣndam uen¬
turã arbitrabat᷑. O uiuenis opti¬
me. utmã te iuuentẽ inuenire po¬
tuissẽ: utinã te dilatio aliqͣ. meo
reseruasset aduentui. Nicħ de ali¬
qͣ mei uͥtute polliceor: nicħ de in¬
gemio atꝙ prudentia. Sed qͣnta
ego cura int̾ te et comitẽ tuũ.
qͣnta sedulitate concordiã et gr̾am

Expanded text:
perabam Alpium juga, et ecce nuntius perabam Alpium juga, et ecce nuntius amarus mihi et omnibus de tanti morte imperatoris. Reflexi iter, et fletibus meis lavi. Quibus ego votis omnium proficiscebar? quo gemitu omnium revertebar? non enim imperatorem sibi, sed salutem ereptam putabant. Quanto ipse angebar dolore? primum quod tantus princeps, quod dulce pignus meum, quod ita mei cupidissimus occidisset. Quos ego aestus ejus illo biduo fuisse comperi, quo litteris quas ad me miserat, supervixit? Vesperi profectus est silentiarius, tertio die mane quaerebat jamne remeasset, jamne venirem: ita sibi salutem quamdam venturam arbitrabatur? 27. O juvenis optime, utinam te viventem invenire potuissem, utinam te dilatio aliqua 1182 meo reservasset adventui! Nihil de aliqua mei virtute polticeor, nihil de ingenio atque prudentia: sed quanta ego cura inter te et Comitem tuum, quanta sedulitate concordiam et gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ huꝰmodi: que ingͥssurũ iteꝵ
ĩpatorẽ significarent. Qb reb:
ab ipsis a qͥbs fu̾at postulata. int̾¬
missa legatio ẽ. Reus mͥ iudebaꝵ:
sꝑate mee p̾sentie. nec ĩplete. Sed
uitinã uiuenti tͥ hunc deberem
reatũ excusare. qͦd nulla audissẽ
tua ꝑicła: nullas tuas accepissẽ
litt̾as: qͦd ñ potuissẽ ꝓpriis aĩalib
occurrere. etiã si it ing̾ssus eẽm.
Itaq secuiꝰ uenie. dũ dies subduco:
aduentꝰ tui it̾ lego. Ecce rescͥptũ
accipio. ut sine mora ꝑgendũ puta¬
rẽ: eoqͦd uadẽ fidei tue hab̾e me
apud comitẽ tuũ uelles. Nñ restiti᷑
ñ moratꝰ sum: Ad dit᷑ eo ut ꝓperarẽ
oti. nec arbitͣrer causã itineris mei.
sy nodũ galloꝵ eẽ episcopoꝵ: ꝓpter
quoꝵ frequentes dissensiões. crebro
excusau̾am. Sed ut ipse baptizaret᷑.
in ip̃o eg̾ssu gestaꝵ iam rerũ indi¬
cia potui cognosce: s ꝓperandi stu¬
dio nicħ adu̾tere poterã. Iam su¬

Expanded text:
que ejusmodi quae ingressurum iter que ejusmodi quae ingressurum iter imperatorem significarent. Quibus ab ipsis a quibus fuerant postulata, intermissa legatio est. 25. Reus mihi videbar speratae meae praesentiae nec impletae: sed utinam viventi tibi hunc deberem reatum! Excusarem quod nulla tua audissem pericula, nullas tuas accepissem litteras, quod non potuissem propriis animalibus occurrere, etiamsi iter ingressus essem. Itaque securus veniae, dum dies subduco, adventus tui iter lego; ecce rescriptum accipio, ut sine mora pergendum putarem, eo quod vadem fidei tuae habere me apud Comitem tuum velles. Num restiti? num moratus sum? Additur eo ut properarem ocius, nec arbitrarer causam itineris mei synodum Gallorum esse episcoporum, propter quorum frequentes dissensiones crebro me excusaveram: sed ut ipse baptizaretur. 26. In ipso egressu gestarum jam rerum indicia potui cognoscere, sed properandi studio nihil advertere poteram. Jam su
Abbreviated transcription (Latin):
dant ꝓuincie nilianũ: et illedͥoe
in robusta etate: iste in ꝓcessu a¬
olescentie. Ille płima repperit. et
exhausit oĩa: iste nicb̾ inuenit.
et om̃ib abundauit. Audunit in
tͦns alpuns partib posticas ad ita-¬
lie fines. barbaros appropinqͣsse:
sollicitꝰ ne alieno hoste suũ regnũ
attẽptaret᷑ uenire ꝓperabat: cu¬
piens dimitt̾e gallicana
illa pͥuataͥ qͦd sepe me appellabat
absentẽ: et a me initiandũ se sacͥs
myft̾iis p̾ferebat. Eͥn etiã cũ ru¬
mor. qͥd non ad iuennensẽ ꝑtulis¬
set urbẽ. qͦd inuitandi eiꝰ ad ita
qͣm gratulabat᷑ me sibi optato.
affore: mora ei aduentꝰ meiꝓli¬
xior iudebat᷑. Atq utinã ad uen¬
tꝰ ipsius millus p̃uenisset ñtuis :
iam ꝓmiserã me ꝓfecturũ: respon¬
dens uł honoratis petentib. uł p̃¬
fecto. ut tͣnquillitati italie con¬
solaret᷑ me. Sic̃ suꝑfluo ingerere
de instruendis mansionib: in¬
uectio ornam̃toꝵ regaliũ. alia¬

Expanded text:
dant provinciae Julianum: et ille quidem in robusta aetate, iste in processu adolescentiae; ille plurima reperit, et exhausit omnia; iste nihil invenit, et omnibus abundavit. 22. Audivit in Transalpinis partibus positus, ad Italiae fines barbaros propinquasse: sollicitus ne alieno hoste suum regnum attentaretur, venire properabat, cupiens dimittere Gallicana Illa privata, quod saepe me appellabat absentem, et a me initiandum se sacris mysteriis praeferebat. Quin etiam cum rumor quidam ad Viennensem pertulisset urbem, quod invitandi ejus ad Italquam gratulabatur me sibi optato adfore! Mora ei adventus mei prolixior videbatur. Atque utinam adventum ipsius nullus praevenisset nuntius! 24. Jam promiseram me profecturum, respondens vel honoratis petentibus, vel praefecto, ut tranquillitati Italiae consuleretur, me sicut superfluo ingerere de instruendis mansionibus, invectio ornamentorum regalium, alia
Abbreviated transcription (Latin):
licto similis ꝓpħe ait̾. Delicta ad¬
olescentie mee et ignorantie mee:
ne memin̾is. Nec solũ dix̾: s etiã
ante correxit errorẽ. qͣm disc̃et eẽ
lapsũ alicuiꝰ erroris. Itaq dicit.
Correctionẽ inuentutis. mee: ne
memin̾is. Error in plurib ẽ: in
paucis correctio. Et qͥd dealiis di¬

Expanded text:
 similis ait: Delicta adolescentiae et ignorantiae meae ne memineris. Nec solum dixit, sed etiam ante correxit errorem, quam disceret esse lapsum alicujus erroris. Itaque dicit: Correctionem juventutis meae ne memineris. Error in pluribus est, in paucis correctio. 15. Et quid jam d
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm molle illud ac plenum diui¬
tiaꝵ. inuida m̃tis ceruice portare.
Beatꝰ plane: qͥ uel in senectute
correxit errorẽ. Beatꝰ. qͥ uł sub
ictu mortis: animũ au̾tit a ui¬
ciis. Beati enĩ. quoꝵ tecta st̃ pec¬
cata: qr scͥptũ ẽ. Desine a malo et
erit ad meliora in quacũq etate
au̾sus ingenio. Sed huic cũ pluri¬
mis. uenie societas emerende. Plu¬
rimi enĩ st̃: qͥ se a peccatis. et in¬
lubrico uiuentutis. et in senestu¬
te reuocare potuer̃t. Rarus autẽ.
sobrietate portau̾it: hoc ẽ illud iu¬
te ad me om̃s qͥ laboratis et on̾ati
estis. et ego uos reficiã. tollite iugũ
meũ suꝑ uos. Si qͥs gͦ anteqͣm graui
oneret peccatoꝵ sarcina. tuli̾t iu¬
gũ in niuentiite. singularit sede¬
bit: non cũ plurimis conferendus.
s cũ illo qͥ potest dic̃e. Qm̃ tu singła¬
rit̾ in spe constitiusti me. Sed forte
dicas. Quomͦ iugũ graue dicit ie

Expanded text:
quam molle illud ac plenum deliquam molle illud ac plenum deliciarum, vivida mentis cervice portare. 10. Beatus plane qui vel in senectute correxit errorem, beatus qui vel sub ictu mortis animum avertit a vitiis. Beati enim quorum tecta sunt peccata ; quia scriptum est: Desine a malo, eterit ad meliora in quacumque conveaversatus ingenio. Sed huic cum plurimis veniae societas emerendae; plurimi enim sunt qui se a peccatis et lubrico juventutis in senectute revocare potuerunt: rarus autem sobrietate portaverit. Hoc est illud jute ad me, omnes qui laboratis et estis, et ego vos reficiam; tollite jugum meum super vos . Si quis ergo antequam gravi oneretur peccatorum sarcina, tulerit jugum in juventute, singulariter sedebit: non cum plurimis conferendus, sed cum illo qui potest dicere: Quoniam tu singulariter in spe constituisti me . 11. Sed forte dicas: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
mã te. et inducã te in domum
mats mee: et in secretũ eiꝰ qͣ con¬
cepit me. Potũ tͥ dabo a uino
oꝑosi unguenti. hoc ẽ multi
oꝑis: multi odoris unguento.
a fluxu maloꝵ gͣnatoꝵ meoꝵ.¬
fłuxus: in qͥb multꝰ et diu̾sus
ẽ fructꝰ. Sermo enĩ multoꝵ sen¬
suũ. et de diu̾sis scͥpt᷑is abundas.
cła sc̃a cõplectit᷑: maloꝵ fluxus
ẽ granatoꝵ. Hidens hec ualen¬
tinianꝰ integre plena gr̃e: res¬
pondet. Miscd̃ie dñi qͦd ñ defe
cimꝰ ÷ qr non st̃ consũmate mi¬
serationes eiꝰ: renouaui illa sic̃
lux matutina. Aulti st̃ gemi¬
tus mei: et cor meũ defecit. Sors
mea dñs dixi: ideo sustinebo eũ.
Bonꝰ est d̃ns sustinentib eũ: aĩe
salutare dei. Bonũ ẽ uiro. eũ
portaũit iugũ graue in iuiuẽ¬
tute sua: sedebit singulariter¬
et silebit. q tulit iugũ graue.
Et ille qͥdem se suaꝵ uͥtutũ re¬
mun̾atione solat᷑. eo qͦd in uiuen¬
tute sua labores absorbuit: ꝑi¬
luit gͣue emendationis ꝓpositi

Expanded text:
 te, et inducam in domum matris meae et in secretum ejus quae concepit me. Potum tibi dabo a vino operosi unguenti , hoc est, multi operis, multi odoris unguento a fluxu malorum granatorum meouxus, in quibus multus et diversus est fructus. Sermo enim multorum sensuum, et de diversis Scripturis abundans, clesia sancta complectitur, malorum fluxus est granatorum. 9. Videns haec Valentinianus integrae plena gratiae, respcimus; quia non sunt consummatae miserationes ejus. Renovabit illas sicut lux matutina . Multi sunt gemitus mei, et cor meum defecit. Sors mea Dominus, dixi; ideo sustinebo eum. Bonus est Dominus sustinentibus eum, animae salutare Domini Bonum est viro cum portaverit jugum grave in juventute sua: sedebit singulariteret silebit; quia tulit jugum grave . Et ille quidem se suarum virtutum remuneratione solatur; eo quod in juventute sua labores absorbuit, periluit grave emendatioris propositi,
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾tar: qͣmuis ꝑ rerũ gestaꝵ acee¬
bias. iĩ omnẽ consolationis absor¬
beã. Que si breuis sit: nil affert ͦ
mestũ affectũ demulceat.Sin ꝓ¬
lixior: longiorẽ affert admonitio¬
nẽ doloris. Quo enĩ ꝓlixior fiũis:
hoc magis in consolando asficies
eũ. quẽ consolari uelis: et duitii
merorẽ eil tenebis. Hon gͥ uelut
pinicillo qͦdã sermonis mei. uras

Expanded text:
starum acerbitas vim omnem consolationis absorbeat. Quae si brevis sit, nihil affert quo moestum affectum demulceat: sin prolixior, longiorem affert admonitionem doloris. Quo enim prolixior fueris, hoc magis in consolando afficies eum, quem consolari velis, et diutius moerorem ejus tenebis. 41. Non igitur velut penicillo quodam s
Abbreviated transcription (Latin):
sed qͦmͦ pauꝑ. qͥ habebat et̾nitatis
diuitias: et plenitidinẽ diuinita¬
tis Deniq in carne erat: et dicebat.
hic gͦ pauꝑ: qͥ regnũ celeste dona¬
bat: sed audi qͦm pauꝑ. Tollite
inqͥt iugũ meũ suꝑ uos: qr mitis
sũ et humilis corde. Ideo et popłs
eiꝰ pauꝑ ẽ. non indigentia: quẽ
diuitẽ illo popło uideo ditiorẽ.
non solũ enĩ oracula ꝓpħaꝵ: s¬

Expanded text:
Sed quomodo pauper qui habebat aeternitatis divitias, et plenitudinem divinitatis? Denique in carne erat, et dicebat: Hic ergo pauper, qui regnum coeleste donabat? Sed audi quomodo pauper: Tollite, inquit, jugum meum super vos; quia mitis sum, et humilis corde . Ideo et populus ejus pauper est, non indigentia, quem divite illo populo video ditiorem; non solum enim oracula proph
Abbreviated transcription (Latin):
Daiid autẽ ait. Delictũ uiuen¬
tutis mee et ignorantie: ne me¬
mineris. Iuuenis enĩ non solũ fra¬
gilitate lubrice etatis ꝓlabit᷑ ue¬
rũ etiã ignoratia celestiũ man-¬
datoꝵ plerũq delinqͥt. Cito autẽ
meret᷑ ueniã: qͥ pretendit ignorã¬
tiam. ꝓpħ̃a itaq dicit. Belicta iu¬
uentutis mee et ignorantie:ne me
min̾is. Non dicit delicta senectutis

Expanded text:
David autem ait: Delicta juventutis meae et ignorantiae meae ne memineris . Juvenis enim non solum fragilitate lubricae aetatis prolabitur, verum etiam ignorantia coelestium mandatorum plerumque delinquit: cito autem meretur veniam, qui praetendit ignorantiam. Propheta itaque dicit: Delicta juventutis meae et ignorantiae meae ne memineris. Non dicit: Delicta senectutis
Abbreviated transcription (Latin):
Diues ille eloquiis sibi creditis. iste
pauꝑ aliena eloqͥa mutuatꝰ. Meri¬
to paup: qi congregatꝰ a pauꝑe ẽ.
Ile uidelicet qͥ pauꝑ factꝰ ẽ. cũ di¬
ues eẽt: ut nos eiꝰ inopia ditare

Expanded text:
dives ille eloquiis sibi creditis, iste pauper aliena eloquia mutuatus. Merito pauper; quia congregatus a paupere est, illo videlicet, qui pauper factus est, cum dives esset, ut nos ejus inopia dit
Abbreviated transcription (Latin):
t si incrementũ doloris sit.
id qͦd doleas sc̃bere: tam̃
qm̃ plerũq in eiꝰ quem
amissũ dolemꝰ. cõmemoratione
reqͥescimꝰ. eo qͦd in sebendo. dum
in eũ mentẽ dirigimꝰ intentionẽ¬
ꝙ defigimꝰ. uidet᷑ nob̾ in sermone
reunuscere: signare aliqͥd de ua¬
lentiniani iunioris ultimis cceda
fuit. ne aut oblitt̾asse silentio. be¬
ne meriti de nob̾ pignoris memo¬
riã iuderem : atq in honoratã re¬
liqͥsse. aut refugisse incentiuum
dolendi. cũ doluisse plerũq sola¬
tiũ sit dolentis: simul cũ ipso aut̃
ad ip̃m loquor. tanqͣm de p̾sente
mͥ uł ad p̾sentẽ sermo sit. Qd gͥ¬

Expanded text:
tsi incrementum doloris sit, id quod doleas, scribere; quoniam tamen plerumque in ejus, quem amissum dolemus, commemoratione requiescimus; eo quod in scribendo dum in eum mentem dirigimus, intentionemque defigimus, videtur nobis in sermone reviviscere: signare aliquid de Valentiniani junioris ultimis cordi fuit; ne aut obliterasse silentio bene meriti de nobis pignoris memoriam videremur, atque inhonoratam reliquisse, aut refugisse incentivum dolendi, cum doluisse plerumque solatium sit dolentis: simul cum de ipso aut ad ipsum loquor, tamquam de praesente vel ad praesentem mihi sermo sit. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ. dut ñ qͥd pat̾ augustus fuit:
et fr̃ non fuit : Par utriq debet
reu̾entia: et par utriꝰq ẽ circarẽ¬
puiblicã gr̃a. Utrũq imitabor.
ut et ñ reddã qͦd et pat̾ reddere
ñ potuit: ꝙ nullus abstułat: et
seruẽ qͦd a fr̃e est constitictũ. Po¬
stulet parens roma alia: qͣcũꝙ
desidat. Debeo affectũ parenti:
s magis obseqͥuin debeo salutis
auctori. Qd de amore ꝓuncialiũ
loqͣr: uł qͦ eos ipse cõplectebatua.
uł qui ab his consultori fuo repen

Expanded text:
lem. Aut numquid meus pater augustus fuit, lem. Aut numquid meus pater augustus fuit, et frater non fuit? Par utrique debetur reverentia, et par utriusque est circa rempublicam gratia. Utrumque imitabor: ut et non reddam quod pater reddere non potuit; quia nullus abstulerat: et servem quod a fratre est constitutum. Postulet parens Roma alia quaecumque desiderat: debeo affectum parenti, sed magis obsequium debeo salutis auctori. 21. Quid de amore provincialium loquar, vel quo eos ipse complectebatur, vel qui ab iis consultori su
Abbreviated transcription (Latin):
statueret᷑. Et cũ post aliqͦt dies ac¬
cusatoris legeret libellus: calũpni¬
am ꝓñtiaiit. accusatũ libere do¬
nec prefecłꝰ cognosc̃et obsernare
iussit: neq ante aut pꝰtea qͥsquã
tanti cmminis. sub adolescente ĩꝑa¬
tore formidauit. Inuidiã risit ado¬
lescens: qͦd robusti metuunt ĩꝑa¬
tores. Miserat ꝓpt̾ recuꝑanda tem¬
ploꝵ uura. sacerdotũ ꝓfana pͥuile¬
gia: cultꝰ sacroꝵ suoꝵ roma lega¬
tos: et qͦd ẽ grauĩ. senatꝰ nomine
nitebant᷑. Et cũ unu̾si in consisto¬
rio qͥ aderant. xp̃iani parit̾ atq
gentiles. dic̾ent esse reddenda: solꝰ
uelut daniel. excitato in se dei sp̃u.
arguebat ꝑfidie xͥanos: gentilibus
dit. Patrẽ meũ laudatis q ñ abstu¬
lit: nec ego abstuli. Nũquid pat̾
meus reddidit: ut me debere red¬
dere postuletis : Postremo etiã si
pat̾ reddidisset. fr̃ abstul̃at: umni¬
tatorẽ in ea parte fr̃is ẽẽ me mal¬

Expanded text:
statueretur. Et cum post aliquot dies acstatueretur. Et cum post aliquot dies accusatoris legeretur libellus, calumniam pronuntiavit, accusatum libere, donec praefectus cognosceret, observare jussit. Neque ante aut postea quisquam tanti criminis sub adolescente imperatore formidavit invidiam. Risit adolescens, quod robusti metuunt imperatores. 19. Miserat propter recuperanda templorum jura, sacerdotiorum profana privilegia, cultus sacrorum suorum, Roma legatos; et, quod est gravius, senatus nomine nitebantur. Et cum universi, qui in consistorio aderant, christiani pariter atque gentiles dicerent esse reddenda, solus velut Daniel , excitato in se Dei Spiritu, arguebat perfidiae christianos, gentilibus dit: Patrem meum laudatis, quia non abstulit; nec ego abstuli. Numquid pater meus reddidit, ut me debere reddere postuletis! Postremo etiamsi pater reddidisset, frater abstulerat, imitatorem in ea parte fratris esse me mal
Abbreviated transcription (Latin):
deꝑiret rome. ad olescens nobilis
nunciabat᷑: iussit eã ad comitatũ
uenire. Missus p̃cio deprauatꝰ: sine
mandati effectu redit. Alterũ mi¬
sit. ne uoluisse em̃dare uicia ad¬
olescentiũ. et ñ potusse uidetͣ.
datꝰ est obtrectandi aliqͥb locꝰ. Be¬
ductã tam̃: nuniqͣm aut expeta-¬
uit aut iuidit. Postea redire p̃cepił.
ut et om̃s cognosc̾ent irritũ euis
ñ ẽẽ mandatũ: et adolescentes
doc̾et ab amore mulieris tẽꝑare:
qͣm ipse qͥ potuit habere in pote¬
state despexerat. Et hec fecit. eum¬
ñ adhuc hab̾et uxorẽ: et tam̃ exhi¬
b̾et sui tanqͣm iunctus coniugio
castitatẽ. Qͥs tam dñs serui: qͣm
ille sui corꝑis fuit: Qls tam alioꝵ
arbiter⁊ qͣm ille sue censor etatis:
Qͥd de pietate eiꝰ loqͣr: Qui cũ ho¬
mines nobili ortos gen̾e. et locuple¬
diam: regie cupiditatis accusator
urg̾et. p̃fectꝰ insisteret: respondit
nicħ cruentũ. scĩs presertĩ dieb

Expanded text:
deperire Romae adolescentes nobiles deperire Romae adolescentes nobiles nuntiabatur: jussit eam ad comitatum venire. Missus pretio depravatus, sine mandati effectu rediit: alterum misit, ne voluisse emendare vitia adolescentum, et non potuisse videretur. Datus est obtrectandi aliquibus locus; deductam tamen numquam aut spectavit, aut vidit. Postea redire praecepit; ut et omnes agnoscerent irritum ejus non esse mandatum, et adolescentes doceret ab amore mulieris temperare, quam ipse qui potuit habere in potestate, despexerat. Et haec fecit, cum adhuc non haberet uxorem, et tamen exhiberet sui tamquam vinctus conjugio castitatem. Quis tam dominus servi, quam ille sui corporis fuit? Quis tam aliorum arbiter, quam ille suae censor aetatis? 18. Quid de pietate ejus loquar? qui cum homines nobili ortos genere, et locuplesolet, regiae cupiditatis accusator urgeret, praefectus insisteret, respondit ut nihil cruentum sanctis praesertim diebus
Abbreviated transcription (Latin):
tau̾it abstinendũ: resecandã eta¬
tis leticiã⁊ seu̾itatis duriciã pu¬
blice molliendã: lenitatẽ senec¬
tutis. in alienis annis deferendã.
ei qͥ in ꝑiculũ coniucti criminis
uocaretur. Ferebat᷑ pͥmo circen¬
sib delectari. Sic istud abstersit:
ut ne sollennib qͥdẽ pͥncipũ na¬
talib. uł imꝑialib. honoris grã¬
circenses putaret eẽ celebͣndos. Aie¬
bant aliqͥ. feraꝵ eũ uenationib
occuparratq ab actib publicis
intentionẽ eius abduci Om̃s feraᷤᷤ
uno mom̃to iussit int̾fici: audire
in consistorio negotia: et dameliᷤ
sp̃u in qͥb dubitarent senes. uel
ꝑsonealicuꝰ contuitu ducerent᷑:
congruã uͦ adolescentẽ uidẽs seni¬
lẽ ferre sententiã. Iactabant inuidi:
qͦd p̾mature pͣndium pet̾et. Cepit
ita freqͣntare ieiuniũ: ut plerũq
ipse impransꝰ. coniuiuũ sollenne
suis comitib exhib̾et: qͦ et religios
sacre satiffac̾et. et pͥnceps humani¬
tatis scenice: alicuiꝰ forma ac decore

Expanded text:
it abstinendum, resecandam aetatis licentiam, severitatis publicae duritiem molliendam, lenitatem senectutis in alienis annis deferendam ei, qui in periculum convicti criminis vocaretur? Ferebatur primo ludis circensibus delectari: sic istud abstersit, ut ne solemnibus quidem principum natalibus, vel imperialis honoris gracircenses putaret esse celebrandos. Aiebant aliqui ferarum eum venationibus occupari, atque ab actibus publicis intentionem ejus abduci: omnes feras uno momento jussit interfici. 16. Audire in consistorio negotia, et Danielis spiritu, in quibus dubitarent senes, vel personae alicujus contuitu ducerentur, congruam vero adolescentem videres senilemque ferre sententiam. Jactabant invidi, quod praemature prandium peteret: coepit ita frequentare jejunium, ut plerumque ipse impransus 1179 convivium solemne suis Comitibus exhiberet: quo et religioni sacrae satisfaceret et principis humanitati. 17. Scenicae cujusdam forma ac decore
Abbreviated transcription (Latin):
questione deplorẽ: Conu̾si sunt di¬
es nob̃ uotoꝵ nr̃oꝵ: in lacrimas.
Si qͥdẽ ualentinianꝰ nob̾: s ñ talis.
qͣlis sꝑabat᷑ aduenit. Et iste tam̃:
sus: cũ audiret alpes italie. hoste
infestari barbaro: maluit ꝑiclita
se si gallias dẽlinqueret. qͣm nr̃o
oeesse ꝑiculo. Magnũ crim̃ agnos¬
cimꝰ imꝑatoris: qͦd romano uoluit
subuenire ĩꝑio. Hec causa mortis:
que plena laudis. Soluamꝰ bono
pncipi stipendiarias lae̾mas: qr il¬
le nob̃ soluit etiã mortis sue stipẽ¬
diũ: nec tam̃ flendi admonitionẽ
necessaria. Flent om̃s. flent ignoti:
t inimici. Qntos iste de galliis usq
hic. totꝰ tractꝰ itineris. popłoꝵ egit
gemitꝰ: Om̃s enim ñ tanquã imꝑa-¬
t̾orẽ sibi. s tanqͣm parentẽ publicũ
obisse. domestico fletu doloris. n¬
lacrimant: suaq om̃s fun̾a doleñ.
amisimꝰ enĩ imꝑatorẽ: in qͦ duo
parit acerbant dolorẽ. Annoꝵ im¬
mat᷑itas: et consilioꝵ senectꝰ. In hiᷤ

Expanded text:
sunt dies nobis votorum nostrorum in lacrymas; siquidem Valentinianus nobis, sed non talis qualis sperabatur, advenit. Et iste tamen sus, cum audiret Alpes Italiae hoste infestari barbaro, maluit periclitari se, si Gallias derelinqueret, quam nostro deesse periculo. Magnum crimen agnoscimus imperatoris, quod Romano voluit subvenire imperio! Haec causa mortis, quae plena laudis. Solvamus bono principi stipendiarias lacrymas; quia ille nobis solvit etiam mortis suae stipendium. 3. Nec tamen flendi admonitio necessaria. Flent omnes, flent et ignoti, tur inimici. Quantos iste de Galliis usque huc totius tractu itineris populorum egit gemitus? Omnes enim non tamquam imperatorem sibi, sed tamquam parentem publicum obisse domestico fletu doloris illacrymant, suaque omnes funera dolent. Amisimus enim imperatorem in quo duo pariter acerbant dolorem, annorum immaturitas, et consiliorum senectus. In his
Abbreviated transcription (Latin):
lex qͥbdã morti sit. cũ morti
sit et dñi salutaris aduentꝰ. ꝑ
quẽ redẽpti sumꝰ: Infidelis enĩ:
mortẽ sibi querit ex gr̃a. Manet
autẽ mandati gr̃a. Et enĩ sicut
cognitio uenenatoꝵ poculoꝵ con¬
sũmatꝰ ad disciplinã medicine:
sic diuinũ mandatũ ad utam
eternã. Sicut. autẽ ei qͥ male u¬
tit᷑ noxiis potionib. cognitio
earũ in malũ uertit᷑ et ꝑiculũ:
et qͦ magis uenena cognouerit.
hoc se intelligit ampliꝰ ꝑiclitari:
sic forma mandati his qui male
legẽ interp̃tant᷑. uel demonstrata
atq int̾dicta. peccata ultare ñ¬
possunt. mortis auctores. Sieut gͦ
bonũ antidotũ. etiam ĩpruden-¬
ti aut intẽꝑanti non bonũ: sie bo¬
nũ mandatũ. etiam intẽpanti

Expanded text:
lex quibusdam morti sit, cum morti lex quibusdam morti sit, cum morti sit et domini salutaris aduentus, per quem redempti sumus? infidelis enim mortem sibi quaerit ex gratia, manet autem mandati gratia. etenim sicut cognitio uenenatorum poculorum consummatur ad disciplinam medicinae, sic diuinum mandatum ad uitam aeternam. sicut autem ei qui male utitur noxiis potionibus cognitio earum in malum uertitur et periculum et quo magis uenena cognouerit hoc se intellegit amplius periclitari, sic forma mandati his qui male legem interpretantur uel demonstrata atque inter dicta peccata uitare npossunt mortis auctor est. sicut ergo bonum antidotum, etiamsi inprudenti aut intemperanti non bonum, sic bonum mandatu
Abbreviated transcription (Latin):
conditione lubrica penitꝰ cohib̾e
ñ potuit. Cognoui enĩ peccatũ:
qͦd nesciebã. Cognorii concupis¬
centiã esse peccatũ: et hac occasi¬
one cognitionis. peccati era cu-¬
mulata st̃: qͥa peccatũ qͦd ante
ꝑ ignorantiã meã moruiũ ui¬
debat᷑. in me reuixit. ego autẽ
mortuus sũ sub peccati uulnie:
qͦd uitare ñ poterã. Peccatum
enĩ ꝓdidit: et ꝑ bonũ deminti¬
ationis sue. peocati ipsius acer¬
bauit inuidiã. Itaq supͣ modũ
factum ẽ peccatũ mͥ: qͥa cumula-¬
tũ est denuntiatione mandati.
Erescit enĩ culpa cũ ꝓditur:nec
datũ: qͦd mͥ mors ẽ : Aut qͦmͦ non
ẽ mͥ mors. qͦd ꝑ bonũ significatio¬
nis sue demonstrandũ. peccatum
oꝑatũ ẽ in me mortẽ: Nam cer¬
tum ẽ. qͦd mors mͥ accessit. dum
qͦd facio agnosco peccatũ: sicut
ipse dñs ait. Si non uenissẽ et
locutꝰ fuissẽ his: peccatũ non
haberent. Qͥd miraris. Igit᷑ si

Expanded text:
condicione lubrica penitus cohibere condicione lubrica penitus cohibere non potuit. cognoui enim peccatum quod nesciebam, cognoui concupiscentiam esse peccatum, et hac occasione cognitionis peccati aera cumulata sunt, quia peccatum, quod ante per ignorantiam meam mortuum uidebatur, in me reuixit: ego autem mortuus sum sub peccati uulnere, quod uitare non poteram. peccatum enim prodidit et per bonum denuntiationis suae peccati ipsius aceruauit inuidiam. itaque supra modum factum est peccatum mihi, quia cumulatum est denuntiatione mandati; crescit enim culpa, cum proditur nec datum, quod mihi mors est? aut quomodo non est mihi mors, quod per bonum significationis suae demonstrandum peccatum operatum\'est in me mortem? nam certum est quod mors mihi accessit, dum quod facio agnosco peccatum, sicut ipse dominus ait: si non uenissem et locutus fuissem his, peccatum non haberent. quid miraris igitur si
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo liber. Om̃s enĩ in seruitute
geñati. Qd seruili conditioni li
titulos nobilitatis usurpas: sex¬
uilis hereditas: hescis qͥd te ade
ñ emerit: Non auro et argento
redẽpti estis de uana ur̃a conu̾¬
satione pat̾̃ne t᷑ditionis. s p̃coͥso
sangͥne agni: clamat apls petrꝰ.
Ergo redẽptus a dño es: et seruuᷤᷤ
es qui creatꝰ es. Seruus es qͥ redẽp¬
tꝰ es: et qͣsi dño ser uitutẽ debes.
et qͣsi redemptori. Hec inferiorẽ
putes lib̾tatem sub xp̃o. qͣm lib̾ta
tionẽ p̾stantior: ad grãm par. ad¬
u̾sus lapsũ cautioꝵ: adu̾sus suꝑbiã
tectior. Ita lib̾tatẽ accepisti. ut me¬
minisse manũ missoris tui debe¬
as: ut patrono tuo nou̾is obse
quiũ deferendũ: ne ab ingͣto reuo¬
cet᷑ lib̾tas. Qͥd te beatiꝰ qͥ sub dño
regnas: et sub patrono militas:
Qͥd autẽ est. qͦd tibi ñ contulit dĩse
legẽ dedit: ad iunxit grãm. Lex
enĩ peccatũ denuntiauit: s in

Expanded text:
nemo liber; omnes enim in seruitute nemo liber; omnes enim in seruitute generati. quid seruili condicioni adrtitulos nobilitatis usurpas, seruilis hereditas? nescis quod te Adae tus, non emerit? non auro et argento redempti estis de uana uestra conuersatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine agni clamat apostolus Petrus. ergo redemptus a domino es et seruus es qui creatus es, seruus es qui redemptus es et quasi domino seruitutem debes et quasi redemptori. nec inferiorem putes liberttionem praestantior est, ad gratiam par, aduersus lapsum cautior, aduersus superbiam tectior. ita libertatem accepisti, ut meminisse manumissoris tui debeas, ut patrono tuo noueris lequium deferendum, ne ab ingrato reuocetur libertas. quid te beatius, qui sub domino regnas et sub patrono militas? Quid autem est quod tibi non contulit dominus? legem dedit, adiuncxit gratiam. lex enim peccatum denuntiauit, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
conditio obtima eẽ sub xp̃o: sub
qͦ et p̾ciosa seruitꝰ. et głosa libertaᷤ.
Preciosa seruitꝰ: quasi tanti sangͥnis
p̃cio cõꝑata. Glõsa autẽ libertas.
qͣm nulla seruitꝰ culpe. nulla pec¬
catoꝵ uincla constͥngunt: nulla
flagitioꝵ onera. nulla criminũ
cõmertia. degeneris seruitutis¬
nexui addicant. Disce humilitatẽ¬
o homo: apłici ium cognosce ma¬
gist̾ii. Seruũ te dicas: libertꝰ es.
Si liberũ te iactes. seruus es. Nã
et ille qͥ qͦsi seruus redẽptus est:
libertatẽ habet. Et iste qͥ qͣsi libex
uocatꝰ est. bonum ẽ illi ut seruũ
xp̃i se eẽ cognoscat: sub qͦ seruitꝰ
tuta ẽ. et libertas secura. Quis
qͣsi idiotã paulum. uel in ipso
iure asserit: Seiuit discern̾e int̾
liberũ et libertũ: et ideo ñ ꝑfunc¬
torie. s ꝓpͥe dixit. Qui enĩ uocatus
ẽ in dño seruus: libertꝰ est dña. Si¬
milit̾ qͥ liber uocatꝰ ẽ: seruꝰ e xp̃i.
Reuera enĩ. om̃s xp̃i liberti sumꝰ.

Expanded text:
condicio optima, esse sub Christo, sub quo et pretiosa seruitus et gloriosa libertas: pretiosa seruitus quasi tanti sanguinis pretio comparata, gloriosa autem libertas, quam nulla seruitus culpae, nulla peccatorum uincula constringunt, nulla flagitiorum onera, nulla criminum commercia degeneris nexui seruitutis addicunt Disce humilitatem, homo, apostolici uim cognosce magisterii. si seruum te dicas, libertus es: si liberum te iactes, seruus es. nam et ille qui quasi seruus redemptus est libertatem habet et iste qui quasi liber uocatus est bonum est illi ut seruum Christi se esse cognoscat, sub quo seruitus tuta est et libertas secura. quis quasi idiotam Paulum uel in ipso iure adserit? sciuit discernere inter libertum et liberum et ideo non perfunctorie, sed proprie dixit: qui enim uocatus est in dominos seruus, libertus est domini; similiter qui liber uocatus est seruus est Christi. reuera enim omnes Christi liberti sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
exules facti st̃: et ĩmortalitatis exor¬
tes. hanc lex docet: et uniu̾soꝵ in¬
fundit affectib. Boceri autẽ eã et
sapĩam et disciplinã: scͥpt᷑a testat᷑.
De tẽꝑantia in lege: de cet̾is in iob
libro: in qͦ scͥptũ est. Nonne dñs est.
qͥ docet intellectũ et disciplinam:
Et in eungłio dñs ipse ait. Discite a
me: qͥa mitis sũ et humilis corde.
Et alibi ad discipłõs ait. Ite docete¬
om̃s gentes: baptizantes eas in no¬
mine patͥs et filii et sp̃c sc̃i. Inde
autẽ diserpłi dicti: aut qͥd alud a
cebant: Neniq dauid ait. uenite
filii audite me: timorẽ dñi doce¬
bo uos. Utiq timor dei: de num̃o
uirtutũ ẽ uia. In itiũ sapĩe ti

Expanded text:
exules facti sunt et inmortalitatis exorexules facti sunt et inmortalitatis exortes. hanc lex docet et uniuersorum infundit affectibus. Doceri autem eam et sapientiam et disciplinam scriptura testatur, de temperantia in lege, de ceteris in lob libro, in quo scriptum est: nonne dominus est qui docet intellectum et disciplinam? et in euangelio dominus ipse ait: discite a me quia mitis sum et humilis corde. et alibi ad discipomnes gentes, baptizantes eas in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Unde autem discipuli dicti? Aut quid aliud a cebant? Denique David ait: Venite, filii, audite me, timorem Domini docebo vos . Utique timor Dei de numero virtutum est; quia initium sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
et in acie plerũq uictorẽ mitigar:
et ferituri inucronẽ retardat:
et rogantẽ morti eripit. eo quod
subiectis parc̾e iusta ratio ꝑsua¬
deat. Nam de excludendo uł mi¬
tigando iniurie dolore. qͥs melior
magister qͣͦm patriarcha iacob
Qui ꝓpͥos coarguens filios. sẏmeon
et leui: ait. Odiosũ me fecistis:ita
ut seuus uideret᷑. Et utiq ulti fu¬
erant sororis iniuriã: que contͣ
instituta patrie. uiolato fuerat
pudore temerata.Hec potuit iacob
p̾ceptor discipline. custos puderis.
stuprũ qͥn ꝓbaret omissũ: s ma¬
luit insolentes ratione cohiberi:
sciens qͦd indignationẽ. ratio tẽꝑa¬
re posset. Temꝑantia ẽ gͥ: qͦͤ resecat
cupiditates. Hanc pͥmis hominib
tenendã: mandauit d̃s dicens. De
fructu antẽ ligni qͦd ẽ in medio
ꝑadisi ñ edetis: neq tangetis: ne
moriamini. Et qͥa ñ ẽ retenta. ideo
tͣnsgressores uͥtutis egregie ꝑadisi

Expanded text:
et in acie plerumque uictorem mitigat et in acie plerumque uictorem mitigat et ferituri mucronem retardat et rogantem morti eripit, eo quod subiectis parcere iusta ratio persuadeat. nam de excludendo uel mitigando iniuriae dolore quis melior magister quam patriarcha Iacob, qui proprios coarguens filios Symeon et Leui ait: odiosum me fecistis, ita ut saeuus uidear. et utique ulti fuerant sororis iniuriam, quae contra instituta patria uiolato fuerat pudore temerata. nec potuit Iacob, praeceptor disciplinae, custos pudoris, stuprum probare commissum, sed maluit insolentes ratione cohiberi sciens quod indignationem ratio temperare posset. temperantia est igitur, quae resecat cupiditates. hanc primis hominibus tenendam mandauit deus dicens: de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, non edetis neque tangetis illud, ne moriamini. et quia non est retenta, ideo transgressores uirtutis egregiae paradisi
Abbreviated transcription (Latin):
su. docuit in reliquũ. intẽꝑantes
ꝓo sibi ules ẽẽ iudicio. ab hac
ꝑfectꝰ ioseph: et calorẽ iuuentutis
edomuit: et tẽptatũ adulterims
animũ illecebris: recte rationis
inductione fir mauit. Deniq qͣnuiᷤ
fortis eẽt et ualidꝰ: tam̃ tractator
actionis. fulcire se maluit dicens
uxori dñi sui. Si dñs meus nescit
ꝓpt̾ me aliqͥd in domo sua. et oĩa
quecũq h̃t dedit in manꝰ meas:
neꝙ subtractũ ẽ a me qͥcqͣm. pret̃
te qͥ es uxor illiꝰ. et qͦmͦ faciã u̾bum
hoc malũͥ et peccabo corã cleo: hec
ẽ gͥ recte rationis tͣctatio. qͦm greci
logismon nuncupant: qua mens
sapĩe intenta solidat᷑. Pulchre enĩ
ratio. qͦd nec beneficiis dñi ẽẽ deb̾et
ingratꝰ. nec occultũ posset ẽẽ pec¬
catũ. qͦd deo teste cõmitt̾et: quẽ
latere ñ posset. Bona gͥ ratio: qͥ
et hostilẽ plerũq affectũ exuit.
et dolorẽ in uirie sequestrat. Ueniq

Expanded text:
su docuit in reliquum intemperantes su docuit in reliquum intemperantes proprio sibi uiles esse iudicio. ab hac profectus Ioseph et calorem iuuentutis edomuit et temptatum adulterinis animum inlecebris rectae rationis inductione firmauit. denique quamuis fortis esset et ualidus, tamen tractatu rationis fulcire se maluit dicens uxori domini sui: si dominus meus nescit propter me aliquid in domo sua et omnia quaecumque habet dedit in manus meas, neque subtractum est a me quicquam praeter te, quia uxor illius es, et quomodo faciam uerbum hoc malum et peccabo coram deo? haec est igitur rectae rationis tractatio, quam Graeci Xotw{jlov nuncupant, qua mens sapientiae intenta solidatur. pulchra est enim ratio, quod nec beneficiis domini esse deberet ingratus nec occultum posset esse peccatum, quod deo teste committeret, quem latere non posset. Bona igitur ratio, quae et hostilem plerumque affectum exuit et dolorem iniuriae sequestrat. denique
Abbreviated transcription (Latin):
rã alias. id ẽ suꝑbiã. auariciam. ãbi¬
tionem. contentionẽ. inuidiã: qͦ suñ
sedđm animã passiones. Transcurrã
etiã in erplebilẽ uorandi libidinem:
effusionẽ ꝙ luxurie atq lasciuie: qͣ
uicia nexa st̃ corpori. et scdm illud
oꝑant᷑. Merito ꝙ tẽꝑantia qͣm ma-¬
xime passionũ istaꝵ restͥngit ar-¬
dorẽ: que pͥmũ sobrietate atq mo¬
deratione animũ tẽꝑat. mentem
informat. Deinde delitiaꝵ absti-¬
nentia: restͥngit habenas corpora-¬
les ferocitatis. Ideo lex recidit ꝙ¬
boꝵ licentiã. epulaꝵ copiasꝰ non
solũ ut resecaret luxuriã. uerũ
etiã ut inhibentis contẽplatione.
preceptiuã tractationi rationis
aꝑiret. qͣ irritam̃ta gule. cet̾as¬
ꝙ recid̾et cupiditates: corporeas
passiones motus ꝙ cohib̾et. Tem¬
ꝑantia ẽ gͥ correctionis p̃uia: dis-¬
cipline magistra. Ab hac ꝓfectus
iacob sc̃s. pͥmatꝰ a fratre quos ñ
habebat accepit: eiꝰꝙ prelatꝰ assen¬

Expanded text:
ram alias, id est superbiam auaritiam ambitionem contentionem inuidiam, quae sunt secundum animam passiones, transcurram etiam inexplebilem uorandi libidinem effusionemque luxuriae atque lasciuiae, quae uitia nexa sunt corpori et secundum illud operantur. meritoque temperantia quam maxime passionum istarum restinguit ardorem, quae primum sobrietate atque moderamine animum temperat, mentem informat, deinde etiam deliciarum abstinentia restringit habenas corporalis ferocitatis. ideo lex recidit ciborum licentiam, epularum copias, non solum ut resecaret luxuriam, uerum etiam ut inhibentis contemplatione praecepti uiam tractationi rationis aperiret, quae inritamenta gulae ceterasque recideret cupiditates, corporeas passiones motusque cohiberet. temperantia est igitur correctionis praeuia, disciplinae magistra. A.b hac profectus Iacob sanctus primatus a fratre quos non habebat accepit eiusque praelatus adsen
Abbreviated transcription (Latin):
respuere passiones. Et enĩ cũ deuꝰ
hominẽ constitueret. et in eo mo-¬
res sensꝰ ꝙ plantaret: t̾c motib e
regale ĩposuit m̃tis ĩperũ: ut
om̃s sensꝰ motꝰq hominis. eiꝰ uiginxe
ac potestate regerent᷑. adiunrit ad
gr̃am creat᷑e: ut mentẽ ipsã diuniᷤ
informaret p̃ceptis. et sapĩe instru¬
eret disciplinis: qͥb et cauenda nos¬
c̾et: et eligenda cognosc̃et. Sens gͥ
recta. ratione tenens disciplinã sa¬
pientie. ut diuina et humana cog¬
noscat. erudit᷑ in lege: ꝑ qͣm discit.
quas sibi subic̃e debeat passiones.
Passionũ autẽ. uelut duces st̃ na¬
t᷑ales. delectatio et dolor. qͥs secunt᷑
cetere. Ille enĩ cõplectunt᷑ unu̾las.
quaꝵ utͣq non solũ corꝑis. hetiam
scłm animũ. passiones sunt. Et qͥa
diximꝰ subee̾ his alias passiones: a¬
te delectationẽ concupiscentia: post
delectationẽ gratulatio ẽ. Ante do¬
sorẽ autẽ est timor: pꝰ dolorẽ tͥsticia.

Expanded text:
despuere passiones. etenim cum deus despuere passiones. etenim cum deus hominem constitueret et in eo mores sensusque plantaret, tunc motibus eius regale inposuit mentis imperium, ut omnes sensus motusque hominis eius uigore ac potestate regerentur. adiuncxit ad gratiam creaturae, ut mentem ipsam diuinis informaret praeceptis et sapientiae instrueret disciplinis, quibus et cauenda nosceret et eligenda cognosceret. mens igitur recta ratione tenens disciplinam sapientiae, ut diuina et humana cognoscat, eruditur in lege, per quam discit quas sibi subicere debeat passiones. Passionum autem uelut duces sunt naturales delectatio et dolor, quas secuntur ceterae. illae enim conplectuntur uniuersas, quarum utraque non solum corporis, sed etiam secundum animam passiones sunt. et quia diximus subesse\' his alias passiones, ante delectationem concupiscentia, post delectationem gratulatio est; ante dolorem autem est timor, post dolorem tristitia,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eã detulerant. bibere uideretur.
Que res indicio ẽ. qͦd concupiscentia
qͥdẽ rationẽ p̾ueniat: s ratio cupidi¬
tati resistat. Humanũ itaq passus
ẽ dauid: ut irrationabilit concupiᷤ¬
ceret. Sed illud laudabile. qͦd irra¬
tionabilẽ concupiscentiã. rationa¬
bilit̾ parato fraudauit remedio:
dũ uiros qͥ erubuer̾t desicdium
sui regis. et maluer̃t finẽ eiꝰ uere¬
cundie. uel ꝑiculo ꝓpͥe salutis affer¬
re. Plus laudo eũ qui erubuit in
suo desid̾io alienũ ꝑiculũ : et aqͣm
dubie sortis qͣsitã. precio sanguini
cõꝑauit. simul qͣsi rep̾ssa uictor cu¬
piditate. ꝓfudit aquam dño: ut osten¬
dẽt qͦd concupiscentiã suã uerbi
consolatione restͥngeret. Potestgͥ
mens sobria imp̾ssiones refrenare
ac repͥm̾e. qͣnius grauiũ passionũꝰ
et feruorẽ omnẽ cupiditatis flagͣn¬
tissime refrigerare: deriuare aloᷤ
motꝰ. et recte rationis tractatione

Expanded text:
qui eam detulerant bibere uideretur. qui eam detulerant bibere uideretur. quae res indicio est quod concupiscentia quidem rationem praeueniat, sed ratio cupiditati resistat. humanum itaque passus est Dauid, ut inrationabiliter concupisceret, sed illud laudabile, quod inrationabilem concupiscentiam rationabiliter parato fraudauit remedio. dum laudo uiros, qui erubuerunt desiderium sui regis et maluerunt finem eius uerecundiae uel periculo propriae salutis adferre, plus laudo eum qui erubuit in suo desiderio alienum periculum et aquam dubiae sortis pretio quaesitam sanguini comparauit. simul quasi repressa uictor cupiditate profudit aquam domino, ut ostenderet quod concupiscentiam suam uerbi consolatione restingueret. potest igitur mens sobria inpressiones refrenare ac reprimere quamuis grauium passionum et feruorem omnem cupiditatis flagrantissimae refrigerare, deriuare alio motus et rectae rationis tractatione
Abbreviated transcription (Latin):
sionis potestatẽ. sibi ipse uendicare
ñ pot̾at. ẜ dño reseruabat. Deniq
quẽ de hominib meliorẽ et fortiorẽ
assumimꝰ. quã sc̃m dauid. qͥ cupidi¬
tatẽ sibi qͣ concupiuerat aqͣm de la¬
cu bethleem. hostili int̾clusã exerci¬
tu. sibi auferre ñ potuit: potuit
mitigare: Ham cũ aliis uetiq defuis-¬
se ñ inueniamꝰ. id ẽ tanto exercitꝰ
numero. cũ utiq multo minꝰ regi
deesse potiu̾t: ex cet̾is fontib aqͣ.
irrationabilẽ quandã concupis¬
centiã passus desid̾auit eã. que
hostiũ erat cͥcunfusione uallata:
unde sine maximo ꝑiculo. ñ facile
potuisset deferri. Itaq ait. Qis mͥ
potũ dabit de lacu qͥ ẽ in bethleẽ
ad portã : et cum eẽnt reꝑti tres
uiri. qͥ hostiũ castra p̾cident. et
deferrent aqͣm quam sũmo desidio
desidasset: cognoscens qͦd ꝑiculo
alieno. aqͣ sibi eadẽ constitisset. ꝓ¬
fudit illam dño: ne sanguinẽ illoꝵ

Expanded text:
sionis potestatem sibi ipse uindicare sionis potestatem sibi ipse uindicare non poterat, sed domino reseruabat. Denique quem de hominibus meliorem et fortiorem adsumemus quam sanctum Dauid, qui cupiditatem sibi, qua concupiuerat aquam de lacu Bethleem hostili interclusam exercitu, sibi auferre non potuit, potuit mitigare? nam cum aliis utique defuisse non inueniamus, id est tanto exercitus numero, cum utique multo minus regi deesse potuerit ex ceteris fontibus aqua, inrationabilem quandam concupiscentiam passus desiderauit eam, quae hostium erat circumfusione uallata, unde sine maximo periculo non facile potuisset deferri. itaque ait: quis mihi potum dabit de lacu, qui est in Bethleem ad portam? et cum essent reperti tres uiri, qui hostium castra praeciderent et deferrent aquam, quam summo desiderio desiderasset, cognoscens quod periculo alieno aqua sibi eadem constitisset profudit illam domino, ne sanguinem illorum