comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit dete: tit custodiant te inomĩbꝰ
uiis tiuis. Inmanibꝰ portabunt te:
ne forte offendas ad lapidẽ pedem
tuum. Cui ħ dicit: Cui illud dix̃:¬
qm̃ tu es dñe spes mea. Nam puto
non. eẽ. exponendũ xp̃ianis: quis
sit dñs. Si dm̃ patrem intelligunt:
quomͦ illum tollent angeli in ma-
uult: Attendat caritas ur̃a. Qm̃¬
tues dñe spes mea: altissimũ posui¬
sti refugiũ tuũ. Iam ñ ẽ. mirandum.
Propterea enĩ sequit᷑: non accedent
adte mala: quia altissimũ posuisti
refugium tuũ. Et flagellum ñ apꝓ¬
pinquabit tabernaculo tuo: quia
altissimũ posusti refugiũ tuũ. Non
autẽ legimus in eugłio quia alicu¬
bi angeli portauer̃ dñm. ne offende¬
ret ad lapidẽ: & tam̃ intelligimus.
hinc enim iã facta sunt. & ñ si ne
causa ppħata sunt: nͥ quia futura

Expanded text:
it de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis. In manibus tollent te, nequando offendas ad lapidem pedem tuum.» Cui hoc dicit? Cui dixit, «Quoniam tu es, Domine, spes mea.» Jam puto non esse exponendum Christianis quis sit Dominus. Si Deum Patrem intelligunt, quomodo illum tollent Angeli in manivult? Attendat Charitas tu es, Domine, spes mea; altissimum posuisti refugium tuum.» Jam non est mirandum: propterea enim sequitur, «Non accedent ad te mala,» quia «altissimum posuisti refugium tuum; et flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo,» quia «altissimum posuisti refugium tuum.» Non autem legimus in Evangelio quia alicubi Angeli portaverunt Dominum, ne offenderet ad lapidem: et tamen intelligimus. Haec enim jam facta sunt, et non sine cau
Abbreviated transcription (Latin):
lui congregare filios tuos. tanquã
gallina pullos suos: & noluisti.No
luit illa ierłm: uelimus nos. Illa
rapta ẽ. ab aeriis potestatibꝰ fugi¬
ens alas galline: p̃sumens deui¬
ribꝰ suis eũ eẽt infirma: nos con¬
fitentes infirmitatẽ nr̃am: sub alis
dei fugiamꝰ. Erit nobis enĩ tanquã
gallina ꝓtegens pullos suos. Non
ẽ enĩ inuiriosũ nom̃ gallinȩ. At¬
tendite ceteras aues fr̃s. Multe. aues
ante nos sȩcant: calefaciunt pullos
suos: nulla sic auis infirmat᷑ cũ
pullis: quom gallina. Atten¬
dat caritas ur̃a. hirundines. an¬
seres. & ciconias. uidemꝰ extra nidos
suos: nec cognoscimꝰ utrũ fȩcus ha¬
beant. At uͦ gallinã agnoscimꝰ in
infirmitate uocis: & in relaxatione
plumarũ. Tota mutat᷑: affectu pul¬
loꝵ. Quia illi infirmisunt: infir¬
mã se facit. Quia gͦ & nos infirmi
eramꝰ: infirmã se fęcit sapientia dĩ:
quia uerbũ caro factum. ẽ. & habita¬
nec scutũ. Si aliquid hoꝵ ꝓpͥe eẽt:

Expanded text:
lui» «colligere filios tuos, tanquam gallina pullos suos, et noluisti» ? Noluit illa Jerusalem; velimus nos. Illa rapta est ab aereis potestatibus fugiens alas gallinae, praesumens de viribus suis, cum esset infirma: nos confitentes infirmitatem nostram, sub alas Dei fugiamus; erit nobis enim tanquam gallina protegens pullos sest enim injuriosum nomen gallinae. Attendite caeteras aves, fratres: multae aves ante nos fetant, calefaciunt pullos suos; nulla sic avis infirmatur cum pullis, quomodo gallina. Attendat Charitas vestra: hirundines, passeres et ciconias videmus extra nidos suos, nec cognoscimus utrum fetus habeant; at vero gallinam cognoscimus in infirmitate vocis, in relaxatione plumarum: tota mutatur affectu pullorum; quia illi infirmi sunt, infirmam se facit. Quia ergo et nos infirmi eramus, infirmam se fecit Sapientia Dei; quia Verbum caro factum est, et habitanec scutum. Si aliquid horum proprie esset,
Abbreviated transcription (Latin):
cum eis qui indõ sꝑant. Peccator. ẽ.
& peccator: s da peccatorẽ de se p̃su¬
incutẽ: contẽpnentẽ peccata sua ñ
confitentẽ: et dicet. Si dõ displicerent
peccata mea: ñ ꝑmuteret me uiuere.
Alius autẽ ñ audebat oculos leuare:
s ꝑcutiebat pec ei tus suũ dicens.
Dñe : ꝓpitiꝰ esto mͥ peccatori. Et ille
peccator. & ille: s ille irridens. iste
plangens. Ille contẽptor: hic confes¬
sor peccatoꝵ suoꝵ. Ueritas autẽ dĩ qͦ
non ꝑsonas accipit: discernit peniten¬
tem a defendente: discernit humilẽ
asuꝑbo. Discernit p̾sum̃tẽ de se ipso:
ap̃sum̃te dedõ. Ergo ueritas eius. tan¬
quã scuto circundabit te. Nontime¬
bis atimore nocturno: asagata uolan

Expanded text:
tor est, et peccator: sed da peccatorem de se praesumentem, contemnentem, peccata sua non confitentem, et dicet, Si Deo displicerent peccata mea, non permitteret me vivere. Alius autem oculos non audebat levare, percutiebat pectus suum, dicens, «Domine, propitius esto mihi peccatori» . Et ille peccator, et ille: sed ille irridens, iste plangens; ille contemptor, hic confessor peccatorum suorum. Veritas autem Dei quae non personas accipit, discernit poenitentem a defendente, discernit humilem a superbo, discernit praesumentem de seipso a praesumente de Deo. Ergo «veritas ejus» tanquam «scuto circumdabit te.» 7. «Non timebis a timore nocturno, a
Abbreviated transcription (Latin):
scriptus. Aut si ẽ alia causa cur
tanta sit uarietas tituloꝵ. qua
possit ostendi ita psalmos om̃s
om̃s eẽ p̃notatos. qui sunt aliter
atq aliter p̃notati: ut nullius
titulus ualeat alicui alteri con¬
uenire ego eam fateor cum multũ
conatus eẽm penetrare non po¬
tui. Et siqͥd de hac re legi ab eis
dictum qui ante nos ista tractar̃:
non satis fecit expectationi siue
tarditati meȩ. In quo gͥ my st̾io
dictum michi uideat᷑ ꝓ choro ad
respondendum: id ẽ. ut canenti
ꝑ choꝵ respondeatur: ex ponam
Dĩi hic passio ꝓpħatur. Dicit

Expanded text:
scriptus. Aut si est alia causa cur scriptus. Aut si est alia causa cur tanta sit varietas titulorum, qua possit ostendi ita Psalmos omnes esse praenotatos, qui sunt aliter atque aliter praenotati, ut nullius titulus valeat alicui alteri convenire; ego eam, fateor, cum multum conotus essem, penetrare non potui: et si quid de hac re legi ab eis dictum, qui ante nos ista tractarunt, non satisfecit exspectationi, sive tarditati meae. In quo igitur mysterio dictum mihi videatur, Pro choro ad respondendum, id est, ut canenti per chorum respondeatur, exponam. Domini hic passio prophetatur. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
salmi huiꝰ octogesimi &. ðp̃s¬
septimi titulus. habet lex¬
aliquid quoꝰ nouum ne¬
gotium disputatori afferat:
Nusquam enim alioꝵ psalmo¬
riti positum est. quod hic le¬
gitur: ꝓmeleth ad responden¬
dum. Nam de psalmo cantici
& cantico psalmi ÷ alias iam qͥd
nob̃ uidẽtur diximus. et filiis
chore usitatum in titulis psalmo¬
rum sepissimeq tractatum est:
& quid sit in finem. S quod
sequitur ꝓmeleth adresponden¬
dum: hoc in usitatum habet
iste titulꝰ. O melech autem: la¬
tine ꝓ choro dici potest Melech
enim uerbo hebreo: chorus sig¬
nificatur. Quid ẽ gͦ ꝓchoro
ad respondẽdũ : nisi forte ut
canenti chorus consonando res¬
pondeat : Sicut non istum solũ
sed alios quoq psalmos creden¬
dum ẽ ẽẽ cantatos÷ quamius
alios titulos acceꝑint. q̃d factũ
existimo causa uarietatis : qua
fastidium leuaretur. Non enĩ
sob iste psalmus dignus. ẽ habitꝰ
ubi responderet chorus. cum utiq
non sit solus depassione dñi con¬

Expanded text:
salmi hujus octogesimi et septimi titulus habet aliquid quod novum negotium disputatori afferat. Nusquam enim aliorum psalmorum positum est quod hic legitur: «Pro melech ad respondendum.» Nam de Psalmo cantici et cantico psalmi alias jam quid nobis videretur diximus: et, «filiis Core,» usitatum in titulis psalmorum saepissimeque tractatum est, et quid sit, «in finem;» sed quod sequitur, «Pro melech ad respondendum,» hoc inusitatum habet iste titulus. «Pro melech» autem, latine pro choro dici potest: «melech» enim verbo Hebraeo chorus significatur. Quid est ergo, Pro choro ad respondendum; nisi forte ut canenti chorus consonando respondeat? Sicut non istum solum, sed alios quoque psalmos credendum est esse cantatos, quamvis alios titulos acceperint; quod factum existimo causa varietatis, qua fastidium levaretur. Non enim solus iste psalmus dignus est habitus, ubi responderet chorus, cum utique non sit solus de Domini passione con
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ illtus hebrei nominis int̃¬
p̃tatione ꝑ ibetur id ẽ. chore. Et
hic ẽ intellectꝰ eman isrłĩte: qd̃
in tituli huiꝰ ultimo positum
ẽ: eman quippe interp̃tari dr̃¬
fr̃ eius. Eos enĩ fr̃s suos xp̃e fac̾e
dignatꝰ ẽ: qui sacram̃tum cru¬
cis eius intelligunt : et ñ solũ
de illa non erubescunt. uerũ
& in illa fidelit̾ głant᷑: non
eoꝵ dici possit. Eece u̾e isrłita
in quo dolus non ẽ: sic̃ ipsum
isrł scriptura sine dolo fuisse
cui suus corus uel imitatione
uł gr̃arum accione respondeat

Expanded text:
quae illius hebraei nominis interpretatio perhibetur, id est, Core. Et hic est «intellectus Aeman Israelitae»: quod in tituli hujus ultimo positum est. Aeman quippe interpretari dr ejus. Eos enim fratres suos Christus facere dignatus est, qui sacramentum crucis ejus intelligunt, et non solum de illa non erubescunt, verum etiam in illa fideliter gloriantur, non eorum dici possit, «Ecce vere Israelita, in quo dolus non est» : sicut ipsum Israel Scriptura sine dolo fuisse cui suus chorus vel imitatione, vel gratiarum actione respondeat
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut xp̃c ꝓ nobis animam po
siuit: ita et nos debemus animã
ꝙ fr̃ibꝰ ponere. Hoc ẽ responde.
Chorus autem concordiã signi¬
ficat: quȩ in caritate consistit.
Quisquis gͦ quasi emulator
dñice passionis. tradidĩt cor pꝰ suũ
ut ardeat : caritatem non habe¬
at: non respondet in choro: &
ideo nichil ei ꝓdest. Proinde quẽs¬
ad modum dicunt᷑ in arte musi¬
ca sicut ea docti homines latine
dicere potuert̃. p̃centor & succen¬
tor: p̃centor scilicet qui uocem
p̃mittit in cantu. succentor aũ
qui sub sequent̃ canen do respon¬
det: ita in hoc cantico passionis
p̃cedentem xp̃m subsequitur
chorꝰ martẏrum: in finemcȩ¬
lestium coronarum. Hoc enĩ
canitur filiis chore. id.ẽ. imita¬
toribꝰ passionis xp̃i : qm̃ incal¬

Expanded text:
stus pro nobis animam suam posuit, ita et nos debemus animam pro fratribus ponere» : hoc est respondere. Chorus autem concordiam significat, quae in charitate consistit. Quisquis ergo quasi aemulator dominicae passionis tradiderit corpus suum ut ardeat, si charitatem non habeat, non respondet in choro; et ideo nihil ei prodest . Proinde quemadmodum dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines latine dicere potuerunt, praecentor et succentor; praecentor scilicet qui vocem praemittit in cantu, succentor autem qui subsequenter canendo respondet: ita in hoc cantico passionis, praecedentem Christum subsequitur chorus martyrum in finem coelestium coronarum. Hoc enim canitur «filiis Core,» id est imitatoribus passionis Christi: quonia
Abbreviated transcription (Latin):
nec nos deficiemus: s sine defectu
reficiemꝰ. Ex estuet anima nr̃a illoꝵ
dierũ desidio: sitiat ardent̃ atq ue¬
hement̃: ut illic repleamͦ⁊ ibi satie¬
mur: ibi dicamꝰ qđ hic p̃dicimꝰ: sa¬
tiati sumꝰ mane miscdia tua: & exul¬
tauimus & iocundati sumꝰ inomibꝰ
diebꝰ nr̃is. Lętati sumꝰ ꝓdiebꝰ quibꝰ¬

Expanded text:
nec nos deficiemus, sed sine defectu nec nos deficiemus, sed sine defectu reficiemur. Exaestuet anima nostra illorum dierum desiderio, sitiat ardenter atque vehementer; ut illic repleamur, ibi satiemur, ibi dicamus quod hic praedicimus: «Satiati sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus in omnibus dieb
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt ÷ ubi non .ẽ. aliquid qđ non
ueniendo non dũ sit: & ueniendo
iam non sit. Om̃s simul sunt: qͥa
unus.ẽ. qui stat & ñ transit. ipsa ẽ.
loco anni appellant᷑: ubi dõ dr̃÷ tu
autẽ idẽ ipse es: & anni tui ñ defici¬
ent. Non enim anni sunt qui ꝓni
chilo habent᷑: aut dies sunt qͥ sic̃
umbra declinaueĩt. s dies sunt qͥ
sunt. Quoꝵ numerũ notum sibi
fieri p̃cabat᷑ qui dicebat: notum
fac mͥ dñe finẽ meũ: quo ꝑuenien¬
do maneam÷ ut nichil ulterius
iam requitam: & numerũ dierũ
meoꝵ qui. ẽ. utiq qui. ẽ. non qui ñ
ẽ: quia dies isti dequibꝰ & illic conse¬
quent̃ dicit ecce ueteres posuisti
dies meos ñ sunt quia non stant.
non manent : celerruna mutabili¬
tate transcurr̃t: nec una hora ineis
ĩuenit᷑ inqͣ itasimꝰ ut ñ alia par̾ eiꝰ ͣnsierit. a.¬
liauent᷑a sit: nulla nulla stet ut sit. Illi autẽ
anni &dies non deficiunt: inqͥbus

Expanded text:
cedunt, ubi non est aliquid quod non cedunt, ubi non est aliquid quod non veniendo nondum sit, et veniendo jam non sit. Omnes simul sunt, quia unus est qui stat et non transit: ipsa est loco anni appellantur, ubi Deo dicitur: «Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient.» Non enim anni sunt qui pro nihilo habentur, aut dies sunt qui sicut umbra declinaverunt : sed dies sunt qui sunt, quorum numerum notum sibi fieri precabatur qui dicebat, «Notum fac mihi, Domine, finem meum» quo perveniendo maneam, et nihil ulterius jam requiram, «et numerum dierum meorum qui est;» utique «qui est,» non qui non est. Quia dies isti, de quibus et illic consequenter dicit, «Ecce veteres posuisti dies meos» , non sunt, quia non stant, non manent, celerrima mutabilitate transcurrunt; nec una hora in eis invenitur in qua ita simus, ut non alia pars ejus transierit, alia ventura sit, nulla stet ut sit. Illi autem anni et dies non deficiunt, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
incaliginoso loco⁊ donec dies luces¬
cat: & lucifer oriatur incordibus
nr̃is. Beati enim mundo corde: qͥa
ipsi dm̃ uidebunt. Tunc replebunt᷑
eo bono iusti qđ nunc esuriunt &¬
sitiunt: cũ ꝑfidẽ ambulantes pegri¬
nant᷑ adño. Inde & illud dr̃: reple¬
bis me lȩticia cũ uultu tuo. Mane a¬
stabunt & contẽplabunt᷑: & sic̃ alii
dixeit interp̃tes: satiati sumꝰ mane
miscdia tua. Tunc satiabunt᷑ sicut
alibi ait: satiabor dũ manifestabi
tur gła tua. Unde dicit᷑. Ostende nob̾
patrẽ: & sufficit nobis. Et ipse dñs.
Ostendã me ipsũ illi. Qđ donec fiat
nichil boni nobis sufficit nec suffi¬
cere debet: nedesidiũ nr̃m inuia re¬
maneat: qđ donec ꝑueniat extenden¬
dum .ẽ. Repleti sumꝰ mane miscdia
tua: Et exultauimꝰ & delectati sumus
momibꝰ diebꝰ nr̃is. Dies ille: dies. ẽ. si¬
ne fine. Simul sunt illi omnes dies:
idõ satiant. Non enim succedentibꝰ

Expanded text:
in obscuro loco, donec dies lucesin obscuro loco, donec dies lucescat, et lucnostris: Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Tunc replebuntur eo bono justi, quod nunc esuriunt et sitiunt, cum per fidem ambulantes peregrinantur a Domino. Unde et illud dicitur, Replebis me laetitia cum vultu tuo: mane astabunt et contemplabuntur. Et, sicut alii dixerunt interpretes, Satiati sumus mane misericordia tua. Tunc satiabuntur; sicut enim alibi ait: Satiabor cum apparuerit gloria tua. Unde dicitur, Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Atque ipse Dominus: Ostendam meipsum illi. Quod donec fiat, nihil boni nobis sufficit, nec sufficere debet, ne desiderium nostrum in via remaneat, quod donec perveniat extendendum est. «Repleti sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus» «in omnibus diebus nostris.» Dies ille, dies est sine fine. Simul sunt illi omnes dies; ideo satiant. Non enim succedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ carnalit̃ sapientes dño tribuuns
humani corporis formã. auersionẽ
uultus eiꝰ & conũsionẽ. ñ fieri motu
simili motibꝰ corporis nr̃i: in ħ eodẽ
psalmo recolant suꝑiora ⁊ posuisti
iniquitates nr̃as inconspectu tuo.
scłm nr̃m in illuminatione uultꝰ
tui. Quomͦ hic gͦ dicit conuertere
ut sit ꝓpitius. quasi faciẽ auertisset
iratus : cũ ibi se sic insinuet iratum.
ut non auerterit faciẽ ab iniquitati¬
bꝰ & scło eoꝵ quibꝰ irasceretur: s ea po¬
tius inconspectu suo & in illuminatio¬
ne uultus sui posuerit: Quod acitẽ
uerbũ euerbo dep̃care interp̾tati
sunt. Sed qui ait dep̃cabilis esto.
uitauit ambiguũ: quia dep̃care
cõmune uerbum. ẽ. Nam & ille dep̃¬
cat᷑ qui dep̃cationẽ fundit: & ille cui
futura sunt spe anticipans : & uelut
facta iam deputans:. Repleti sumus
inquit mane miscđia tua. Ergo in
his uelut nocturnis laboribꝰ & dolo¬
ribꝰ ꝓpħia nobis accensa ẽ: sic̃ lucer na

Expanded text:
tum carnaliter Deo tribuunt humani corporis formam, aversionem vultus ejus et conversionem non fieri motu simili motibus corporis nostri; in hoc eodem psalmo recolant superiora: «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, saeculum nostrum in illuminatione vultus tui.» Quomodo ergo hic dicit, «Convertere,» ut sit propitius, quasi faciem avertisset iratus; cum ibi sic insinuet iratum, ut non averterit faciem ab iniquitatibus et saeculo eorum quibus irasceretur, sed ea potius in conspectu suo et in illuminatione vultus sui posuerit? Quod autem dverbum e verbo, «deprecare,» interpretati sunt. Sed qui ait, «deprecabilis esto,» vitavit ambiguum; quia deprecari commune verbum est: nam et ille deprecatur qui deprecationem fundit, et ille cui futura sunt, spe anticipans, et velut jam facta deputans: «Repleti sumus,» inquit, «mane misericordia tua.» Ergo in his velut nocturnis laboribus et doloribus prophetia nobis accensa est, sicut lucerna
Abbreviated transcription (Latin):
nistrã flagellat: ut emendatũ ad dex¬
alii cõdices ñ habent cõpeditos sed
eruditos. Uerbũ enĩgrȩcũ ita mu
traq significatione similit̃ sonat: ut
una sẏllaba paululũ differat. d cũ
illi erudiant᷑ insapientia qui initi¬
unt sic̃ scͥptũ. ẽ. pedẽ incõpedes eius:
ñ utiq pedẽ corporis. s pedẽ cordis: &
eiꝰ uelut aureis uinculis illigati auia
añi ñ exorbitant: ne fiant ab illo fu¬
gitiui: qđ libet horum legat᷑: salua
ẽ sententia ueritatis. Et ipsos enĩ cõpe¬
ditos uel eruditos corde insapientia.
sic notos fecit deus in nouo testam̃nto:
batur impietas omĩa contẽpnerent:
& eis sepͥuari paterent᷑ : quȩ magna
fierent ut illa contẽpnerent. & deside¬
randiᷤ ȩt̃nis ꝑsuas passiones testimo¬
niũ ꝑhib̾ent⁊ unde & testes dicti st̃.¬

Expanded text:
nistra flagellat, ut emendatum ad dexnistra flagellat, ut emendatum ad dexalii codices non habent, «compeditos,» sed, «eruditos.» Verbum enim graecum ita in utraque significatione similiter sonat, ut una syllaba paululum differat. Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui injiciunt, sicut scriptum est, «pedem in compedes ejus» non utique pedem corporis, sed pedem cordis, et ejus velut aureis vinculis illigati a via Dei non exorbitant, nec fiunt ab illo fugitivi; quodlibet horum legatur, salva est sententia veritatis. Et ipsos enim «compeditos,» vel «eruditos corde in sapientia» sic notos Deus fecit in Novo Testamento, batur impietas, omnia contemnerent; et eis se privari paterentur, quae magna fierent, ut illa contemnerent, et desiderandis aeternis per suas passiones testimonium perhiberent unde et testes dicti s
Abbreviated transcription (Latin):
uelatũ. ẽ. sic notũ fac. ut in eo discars
fideles tui ea magis ate poscere. & sꝑa¬
re p̃mia fidei quȩ non apparent in
ueteri testam̃to s reu elant᷑ in nouo:
ne arbitrent᷑ ꝓmagno habendam
& cupiendã uel a mandã. eẽ. terrenoꝵ
ac tẽporaliũ bonoꝵ felicitatẽ: & cõmo¬
ueant᷑ pedes eoꝵ cũ eã uider int. et
ineis qui te ñ colt̃: & gressus eoꝵ dif¬
fundant᷑ in lapsum ÷ dũ nesciunt di¬
numerare irã tuã: Demq scđm hanc
orationẽ hominis suisic notum fec̃
xp̃m suũ: ut suis passionibꝰ demon¬
straret. ñ ea munera quȩ uident᷑ so¬
nare inuẽti testam̃to: ubi st̃ umbre
futuroꝵ: s ȩt̃na eẽ. concupiscenda.
Potest inisto sensu etam dei dextera
intelligi: inqua iustos suos ab impiis
segregabit: quia & ipsa sic bene in no¬
tescit cũ flagellat omnẽ filiũ quẽ re¬
cipit: nec inpeccatis suis ꝓspari sinit
plus irascendo: s inmansuetudine si¬

Expanded text:
velatum est» , sic notum fac, ut in eo discant velatum est» , sic notum fac, ut in eo discant fideles tui ea magis a te poscere et sperare praemia fidei quae non apparent in Vetere Testamento, sed revelantur in Novo; ne arbitrentur pro magno habendam et cupiendam vel adamandam esse terrenorum ac temporalium bonorum felicitatem, et commoveantur pedes eorum, cum eam viderent et in eis qui te non colunt; et gressus eorum effundantur in lapsum, dum nesciunt dinumerare iram tuam? Denique secundum hanc orationem hominis sui, sic notum fecit Christum suum, ut suis passionibus demonstraret, non ea munera quae videntur sonare in Vetere Testamento, ubi sunt umbrae futurorum, sed aeterna esse concupiscenda. Potest in isto sensu etiam Dei dextera intelligi, in qua justos suos ab impiis segregabit: quia et ipsa bene sic innotescit, cum flagellat omnem filium quem recipit, nec in peccatis suis prosperari sinit plus irascendo, sed in mansuetudine, si
Abbreviated transcription (Latin):
sceris parcere uidearis: ut ꝓsꝑet᷑ pec¬
cator inuia sua: & maiora recipiat
innouissimo. Potestas quippe huma¬
nȩ irȩ cũ corpus occidit. amplius
non habet quid faciat: ds̃ uͦ habet
potestatẽ & hic punire: & pꝰ corporis
mortẽ mittere ingehennã. Et apau¬
cis eruditis. maior eiꝰ ira intelligit᷑:
uana & seductoria felicitas impioꝵ.
Hanc ille ñ nouerat. cuius pęne cõ¬
moti sunt pedes: quia zelauit in
peccatoribꝰ. pacẽ peccatoꝵ intuens: s
didicit eam cũ intrasset insc̃uariũ
dei & indellexisset innouissima: quo
pauci intrant ut discant p̃timore
dĩ dinumerare iram eiꝰ: & ꝓsꝑitatẽ
hominũ maloꝵ numero applicare
pęnarũ. Dexterã tuam sic notã fac.
Hoc enim magis habent codices gre-¬
ci: ñ sic̃ quidã latini: dexterã tuã¬
sic notam fac mͥ. Quid ẽ. gͦ dexterã
tuã sic notã fac. nisi xp̃m tuũ. de
quo dictũ ẽ. & hrachiũ dñi cui re¬

Expanded text:
sceris, parcere videaris, ut prosperetur pecsceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post corporis mortem mittere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria felicitas impiorum. Hanc ille non noverat, cujus pene commoti sunt pedes, quia zelavit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens: sed didicit eam, cum intraret in sanctuarium Dei, et intelligeret in novissima ; quo pauci intrant, ut discant prae timore Dei dinumerare iram ejus, et prosperitatem hominum malorum numero applicare poenarum. 12. «Dexteram tuam sic notam fac.» Hoc enim magis habent codices graeci; non sicut quidam latini, «Dexteram tuam notam fac mihi.» Quid est ergo, «Dexteram tuam sic notam fac;» nisi Christum tuum, de quo dictum est, «Et brachium Domini cui re
Abbreviated transcription (Latin):
habent corripiemꝰ ÷ s erudiem᷑: qđ
ad eandẽ in ansuetudinẽ reuocat᷑.
Non enim potest erudiri quisquã
sine labore & dolore: qͥa uirtus in
infirmitate ꝑficit᷑. Quis nouit¬
potestatẽ ire tuȩ : & p̃timore tuo
iram tuã dinumerare: Ualde pau-¬
corũ hominũ ẽ. inquit nosse irȩ
tuȩ potestatẽ: quia plerisq ita ma¬
gis cũ parcis irasceris: ut ñ ad irã
s potiꝰ mansuetudinẽ tuã ꝑtinere
intelligat᷑ labor & dolor: quo corri¬
pis erudisq quos diligis. ne penis
ex crucient etĩns. Sic̃ enĩ legit᷑ in alio
psalmor irritauit dñm peccator:
ꝓ magnitudine irȩ suȩ ñ exqͥret.
perit᷑ qui nouerit potestatẽ irȩ tuȩ :
& p̃cimore tuo irã tuã dinumerare:
Etiam hic sub audit᷑ quis nouit.
Quã difficile inuenit᷑ qui nouerit
ita p̃timore tuo dinumerare irã tuãz
ut &̃ hoc addat & ad eam intelligat
ꝑtinere: quod ñ nullis quibꝰ plus ira¬

Expanded text:
habent, «corripiemur;» sed «erudiemur,» quod habent, «corripiemur;» sed «erudiemur,» quod ad eamdem mansuetudinem revocatur. Non enim potest erudiri quisquam sine labore et dolore; quia virtus in infirmitate perficitur. potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Valde paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae non exquiret» . peritur qui noverit «potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Etiam hic subauditur, «quis novit.» Quam difficile invenitur qui noverit ita prae timore tuo dinumerare iram tuam, ut etiam hoc addat, et ad eam intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus ira
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmitti uident᷑ inuet̃i testam̃to. Si
autẽ ñ in ipsis annis sed inpotenta¬
octoginta anni qđ nouũ testam̃tũ
inet̃nũ. Et amplius eoꝵ labor &do¬
lor: idẽ quisqͥs hanc fidem trans¬
gredit᷑. & amplĩ aliquid querit: la¬
bores inuenit & dolores. Potest & sic
intelligi. Quia licet in nouo testam̃¬
to constituti simꝰ qđ octogenariꝰ sig¬
nificat numerus: amplius ht̃ hȩc
uita nr̃a laborẽ & dolorẽ: dũ inob̾¬
met ipsis ingemiscimꝰ: adoptionẽ
ex pect᷑antes redẽptionẽ corporis
nr̃i. Spe enĩ salui facti sumꝰ: & qđ̃
non dũ uidemꝰ ꝑ patientiã expecta¬
mus. Et hoc ad miscdiã dei ꝑtinet:
Quẽ enĩ diligit dñs corripit: fla¬
gellat autẽ omnẽ filiũ quẽ recipit.
Et dat &̃ magnis quibꝰdã stimulũ
carnis aquo colaficent᷑: ne ex tollan¬
tur inmagnitudine reuelationũ
suarũ: ut uirtus in infirmitate
ꝑficiat᷑. Quidam sane codices non

Expanded text:
promitti videntur in Vetere Testamento. «Si promitti videntur in Vetere Testamento. «Si autem,» non in ipsis annis, sed «in potenta«octoginta anni;» quod Novum Testamentum s eorum labor et dolor;» id est, quisquis hanc fidem transgreditur, et amplius aliquid quaerit, labores invenit et dolores. Potest et sic intelligi: Quia licet in Novo Testamento constituti simus, quod octogenarius significat numerus, amplius habet haec vita nostra laborem et dolorem, dum in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri: spe enim salvi facti sumus; et quod nondum videmus, per patientiam exspectamus . Et hoc ad misericordiam Dei pertinet: Quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit : et dat etiam magnis quibusdam stimulum carnis, a quo colaphizentur, ne extollantur in magnitudine revelationum suarum, ut virtus in infirmitate perficiatur . Quidam sane codices non
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. numerũ: satis insinuat liber iste
psalmorũ. Hanc enim habent insigni¬
ficatione rationẽ centũ quinquagin¬
ta: quã quindecim. Qui numerus
sit septẽ &e octo coniunctis. quoꝵ pͥmꝰ
insinuat ꝓpt̾ sabbati obseruationem
testamentũ uetus: scs testamentum
nouum ꝓpt̃ dñi resur rectionẽ. hinc
sunt intẽplo: quindecĩ gradus. hinc
sunt inpsalmis. qͥndecĩ cantica gra-¬
duuĩ. Hinc qͥndecĩ cubitis sũ mos
montes aqua diluuiii suꝑauit:
fisiquibꝰ aliis locis: sacratus cõmen-¬
dat hic numerꝰ. Ergo anni nr̃i inqͥt.
sic̃ aranea meditabunt᷑. In rebꝰ corru¬
ptibilibꝰ laboramꝰ: corruptibilia oꝑa
minime contegebant. Dies annoꝵ
ñroꝵ inipsis septuginta anni: si au¬
tẽ inpotentatibꝰ octoginta anni.
Aliud ẽ. in ipsis: aliud inpotentati¬
bꝰ. In ipsis hoc . ẽ. mnannis uel diebꝰ ip¬
sis: qͦd datur intelligi intẽporalibus
rebꝰ. Idõ septuaginta: quia tẽporalia

Expanded text:
esse numerum satis insinuat liber iste esse numerum satis insinuat liber iste Psalmorum. Hanc enim habent in significatione rationem centum quinquaginta, quam quindecim: qui numerus fit septem et octo conjunctis; quorum primus insinuat propter sabbati observationem Testamentum Vetus, secundus Testamentum Novum propter Domini resurrectionem. Hinc sunt in templo quindecim gradus; hinc sunt in Psalmis quindecim cantica graduum; hinc quindecim cubitis summos montes aqua diluvii superavit ; et si quibus aliis locis sacratus commendatur hic numerus. Ergo, «Anni nostri,» inquit, «sicut aranea meditabantur.» In rebus corruptibilibus laboramus, corruptibilia opera minime contegebant . «Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni: si autem in potentatibus octoginta anni.» Aliud est «in ipsis,» aliud «in potentatibus. In ipsis,» hoc est in annis vel diebus ipsis quod datur intelligi in temporalibus rebus: ideo «septuaginta;» quia temporalia
Abbreviated transcription (Latin):
quia longeui appellant᷑ hoc tẽpore. &̃
qui septuaginta annos uixerint: usq
ad octꝰoginta autẽ uident᷑ aliquas uires
habere. His uͦ ampliꝰ siuixerint: mul¬
tiplicatis labore doloribꝰ. uiuunt. S
multi & intͤ septuaginta annos ge¬
runt infirmissimã & erũpnosissimã
senectutẽ: & sepe ultra octoginta annoᷤ
senes mirabilit̾ uigere ꝓbati sunt.
Melius. ẽ. gͦ in his numeris sp̃uale ali¬
quid ꝑscrutari. Neq enĩ suꝑ filios adã
ꝑquẽ unũ hominẽ peccatũ intrauit
inmundũ. &ꝑpeccatũ mors. & ita in
omnes homines mors ꝑtransiuit. ma¬
ior ira.ẽ. dei: quia multo breuiꝰ uiuus
quã uixer̃t antiqͥ: cũ & uite ipsoꝵ ir¬
risa sit longitudo: ubi mille anni
cõparati sunt diei hesterno atq p̃tito:
& horis cribꝰ. Et utiq tunc multũ ui¬
uebant: qñ iram dei ꝓuocauer̃t: usq
addiluuiũ quoꝑirent. Septuaginta
porro anni & octoginta: fiunt centũ
quinquaginta. Quẽ sacratum

Expanded text:
quia longaevi appellantur hoc tempore etiam qui septuaginta annos vixerunt. Usque ad octoginta autem videntur aliquas vires habere: his vero amplius si vixerint, multiplicatis labore doloribus vivunt. Sed multi et intra septuaginta annos gerunt infirmissimam et aerumnosissimam senectutem, et saepe ultra octoginta annos senes mirabiliter vigere probati sunt. Melius est ergo in his numeris spirituale aliquid perscrutari. Neque enim super filios Adam, per quem unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit , major ira est Dei, quia multo brevius vivunt quam vixerunt antiqui; cum et vitae ipsorum irrisa sit longitudo, ubi mille anni comparati sunt diei hesterno atque praeterito, et horis tribus: et utique tunc multum vivebant, quando iram Dei provocaverunt usque ad diluvium quo perierunt. 10. Septuaginta porro anni et octoginta, fiunt centum quinquaginta; quem sacratum
Abbreviated transcription (Latin):
tudo enĩ legis: ẽ caritas. Nam insu¬
ꝑiori uersu cum dixisset & oꝑa ma¬
nuũ nrarũ dirige suꝑ nos. isto ulti¬
mo non oꝑa s opus dixit manuuin
nr̃arũ dirige: tanquã ultimo uer¬
su uolens ostenderẽ. ipsa oꝑa unũ
opꝰ eẽ: id ẽ. adunum opus dirigi. lc̃
enim rectͥa sunt oꝑa: cum ad hunc
unum finẽ dirigunt᷑. Finis enim
p̃cepti ẽ. caritas: de corde puro. & con¬
scientia bona: & fide non ficta. Opus

Expanded text:
tudo enim Legis charitas . Nam supetudo enim Legis charitas . Nam superiore versu cum dixisset, «Et opera manuum nostrarum dirige super nos;» isto ultimo non «opera,» sed «opus» dixit «manuum nostrarum dirige:» tanquam ultimo versu volens ostendere ipsa opera unum opus esse, id est, ad unum opus dirigi. Tunc enim recta sunt opera, cum ad hunc unum finem diriguntur: finis enim praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta
Abbreviated transcription (Latin):
luntate. Et dirige filios eoꝵ: ut sint
recti corde: quibꝰ bonus as̃ es. Bonus¬
est enim deus isrł. s rectis corde: ñ
sic̃ illi cui cõmoti sunt pedes: quia
pacẽ peccatoꝵ intuenti displicere coe¬
ꝑat. deus. quasi ista nesciens: quasi
ista non curans: & abhumani gens¬
ris gubernatione dissunuans. Et sit¬
signatum ẽ suꝑ nos lumen uultus
tui dñe. Et oꝑa manuũ nr̃arũ dirige
suꝑ nos: ut non ea ꝓrerũ terrenarũ
mercede faciamꝰ: tunc enim non di¬
recta. s curua sunt. Huc usq psalmũ
istum multi cõdices habent: s in non¬
nullis legitur alius ultimꝰ uersus.
Et opus manuũ nr̃arũ dirige. Cui
uersui diligentes & docti p̃notant
stellam quã asteriscum uocant: quo
significant ea quȩ mhebreo uel aliis
inter p̃tibꝰ grecis repiunt᷑: inseptua¬
ginta uͦ intp̃tatione non sunt. Quẽ
uersũ si uelimus ex ponere: id mͥ ui.¬
det᷑ habere sententie: qđ omĩa bona
oꝑa nr̃a unũ opus ẽ. caritatis. Pleni¬

Expanded text:
luntate . «Et dirige filios eorum:» ut sint recti corde, quibus bonus est Deus. Bonus enim Deus Israel, sed rectis corde. Non sicut ille cui commoti sunt pedes, quia pacem peccatorum intuenti displicere coeperat Deus, quasi ista nesciens, quasi ista non curans, et ab humani generis gubernatione dissimulans . «Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine» . «Et opera manuum nostrarum dirige super nos:» ut non ea pro rerum terrenarum mercede faciamus; tunc enim non directa, sed curva sunt. Huc usque psalmum istum multi codices habent; sed in nonnullis legitur alius ultimus versus, «Et opus manuum nostrarum dirige.» Cui versui diligentes et docti praenotant stellam, quos asteriscos vocant, quibus significant ea quae in hebraeo vel aliis interpretibus graecis reperiuntur, in Septuaginta vero interpretatione non sunt. Quem versum si velimus exponere, id mihi videtur habere sententiae, quod omnia bona opera nostra, unum opus est charitatis: pleni
Abbreviated transcription (Latin):
id .ẽ. & pena pͥmi hominis. & reg¬
num sdi satis aꝑteq distincta sint:
ad ħ existimo hominis dĩ moy si
nom̃ titulo eiꝰ inscͥptũ: ut eis qͥ pie
recteq scrutant᷑. scͥpturas. eo modo
intimaret᷑ &̃ legẽ dĩ quȩ ꝑ moy sen
ministrata.ẽ. ubi ꝓbonis oꝑibꝰ so¬
la uel pene sola p̃mia terrenoꝵ bo¬
noꝵ ds polliceri uidet᷑. sine dubio
hab̾e sub uelamento tale aliquid:
quale iste psalmus ostendit. S cũ
quisq transierit ad xp̃m auferetur
uelam̃z & reuelabunt᷑ oculi eiꝰ ut
consideret mirabilia delege dei: do¬
nante illo cui dicimꝰ: reuela oculos
meos: & considerabo mirabilia dele

Expanded text:
id est, et poena primi hominis et regnum secundi, satis aperteque distincta sint; ad hoc existimo hominis Dei Moysi nomen titulo ejus inscriptum, ut eis qui pie recteque scrutantur Scripturas, eo modo intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen ministrata est, ubi pro bonis operibus sola vel pene sola praemia terrenorum bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio habere sub velamento tale aliquid, quale iste psalmus ostendit. Sed cum quisque transierit ad Christum, auferetur velamen , et revelabuntur oculi ejus, ut consideret mirabilia de lege Dei; donante illo cui dicimus, «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de le
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħicꝰ sp̃c. ꝑ moysi uocabuluĩ figura¬
tus: & ait. Conũtere dñe quousq et
dep̃cabilis esto suꝑ seruos tuos. Hox
ẽ. eoꝵ uel ꝓeis. qui multa ꝑsequente
isto scło mala tolerantes : in notescunt
cõpediti corde insapientia: ut nec
tantis malis coacti refugiant ad ño
ad huiꝰ scđi bona. Scdm̃ autẽ illud

Expanded text:
um figuratus, et ait: «Convertere, Domine; quousque? et deprecobilis esto super servos tuos.» Vox est eorum, vel pro eis, qui multa, persequente isto saeculo, mala tolerantes, innotescunt compediti corde in sapientia, ut nec tantis malis coacti refugiant a Domino ad hujus saeculi bona. Secundum autem illud
Abbreviated transcription (Latin):
uidimꝰ. Nunc autẽ indiebꝰ ad huc
malignis. dicamus qđ sequitur. Et
respice inseruos tuos: & inoꝑa tua. Ip¬
si enim serui tui oꝑa tua sunt: non
solum ut homines sint. s &̃ ut sint.
serui tui ÷ idẽ obedientes iussis tuis.
Ipsius enim sumꝰ figmentũ: ñ solũ

Expanded text:
 Nunc autem in diebus adhuc malignis dicamus quod sequitur: «Et respice in servos tuos, et in opera tua.» Ipsi enim servi tui opera tua sunt, non solum ut homines sint, sed etiam ut sint servi tui, id est obedientes jussis tuis. Ipsius enim sumus figmentum, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
stras. Qm̃ omnes dies nr̃i defecer̃t:
& inira tua defecimꝰ. Satis his uerbis
ostendit᷑ pęnalis. ẽẽ. ista mortalitas.
Defecisse dies dicit÷ siue qđd̃ ineis defi¬
CIIIIT homines amando quȩ transe¬
unt: siue quod ad paucitatẽ redacti
sunt. Quod uidet᷑ inc̃sequentib api¬
re cum dicit. Anni nr̃i sicut aranea
meditabunt᷑: dies annoꝵ nr̃oꝵ imp

Expanded text:
am omnes dies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus.» Satis in his verbis ostenditur poenalis esse ista mortalitas. Defecisse dies dicit, sive quod in eis deficiant homines amando quae transeunt, sive quod ad paucitatem redacti sint; quod videtur in consequentibus aperire, cum dicit: «Anni nostri sicut aranea meditabantur. Dies annorum
Abbreviated transcription (Latin):
biguo uerbo greco fit plerũq inscͥp
autẽ non ait ascło tu fuisti. & usq in
scłm tu eris: s p̃sentis significationis
uerbũ posuit: insinuans dĩ substan¬
tiam omimͦ incõmutabilẽ: ubi non
ẽ. fuit et erit: s tantũ ẽ. Unde dictũẽ.
Ego sum qui sũ: & qui ẽ misit me ad
uos. Et mutabis ca mutabunt᷑: tu aut̃
idem ipse es. & ann tui ñ deficient.
Ecce quȩ et̃nitas facta ẽ. nobis refugiũ:
ut inea mansuri. ad eam de hac tẽpo¬
ris mutabilitate fugiamꝰ. S q̃m cũ¬
hic sumꝰ. inmagnis & multis tẽptatio¬
nibꝰ uiuimꝰ ÷ quibꝰ ne auertam᷑ ab isto
refugio metuendũ ẽ: intueam᷑ quid c̃¬
sequent̃ oratio poscat hominis dĩ. Ne
auertas hominẽ inhumilitatẽ: id est
ne atiis ȩt̃nis atq sullimibꝰ homo a¬
uersus: tẽporalia c̃cupiscat: sapiatq
pit: simili omĩno sententia qua iio¬
ratione dicimꝰ: ne nos inferas intẽp¬
tationẽ. Deniq &hic ad iungit. Et di¬
xisti. conuertimini filii hominũ. Tanqͣ

Expanded text:
biguo verbo graeco fit plerumque in Scrautem non ait, A saeculo tu fuisti, et usque in saeculum tu eris: sed praesentis significationis verbum posuit, insinuans Dei substantiam omni modo incommutabilem, ubi non est, Fuit, et Erit; sed tantum, Est. Unde dictum est; «Ego sum qui sum;» et, «Qui est, misit me ad vos» ; et, «Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient» . Ecce quae aeternitas facta est nobis refugium, ut in ea mansuri, ad eam de hac temporis mutabilitate fugiamus. 4. hic sumus, in magnis et multis tentationibus vivimus, quibus ne avertamur ab isto refugio metuendum est; intueamur quid consequenter oratio poscat hominis Dei. «Ne avertas hominem in humilitatem:» id est, ne a tuis aeternis atque sublimibus homo aversus, temporalia concupiscat, sapiatque e praecepit; simili omnino sententia qua in oratione dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Denique et hic adjungit: «Et dixisti, Convertimini, filii hominum.» Tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
habentur: anni erunt eoꝵ. Pro nichilo
enĩ habentur: quȩ antequã ueniañ
adhuc non sunt: cum uenerint iã
non erunt. Non enĩ ut ad sinit ueni¬
unt. s ut non sint. Mane floreat &¬
rescat & arescat. Decidat utiq in mor¬
tem ÷ durescat incadauere: arescat
inpuluere. Quȩ nisi caro: ubi. ẽ. con¬
cupiscentia dãpnata carnalium:
Omnis caro fenum: & cͥaritas homi¬
nis ut flos feni. fẽnũ aruit. flos deci¬
dit: uerbũ autẽ dñi manet inet̃nũ.
Hanc autẽ pęnã depeccato uenisse
non tacens: continuo subiecit. Qm̃
defecimus inira tua: & indignatione
tua conturbati sumꝰ. Defecimꝰ infir¬
mitate: conturbati sumꝰ mortis timore.
Infirmi enĩ facti sumus: & infirmitatẽ
finire trepidamꝰ. Alter te inqͥt cinget:
et feret quo tu ñ uis: quãuis marti¬
rio ñ puniendo s coronando. Et ipsiꝰ
dñi anima nos inse transfigurans.
exitus non nisi mortis. Posuisti mi¬

Expanded text:
habentur, anni erunt eorum.» Pro nihilo habentur, anni erunt eorum.» Pro nihilo enim habentur, quae antequam veniant, adhuc non sunt; cum venerint, jam non erunt: non enim ut adsint veniunt, sed ut non sint. «Mane,» id est et arescat. Decidat,» utique in morte; «durescat,» in cadavere; «arescat» in pulvere. Quae, nisi caro, ubi est concupiscentia damnata carnalium? Omnis enim caro fenum, et claritas hominis ut flos feni: fenum aruit, flos decidit; verbum autem Hanc autem poenam de peccato venisse non tacens, continuo subjecit: «Quoniam defecimus in ira tua, et in indignatione tua conturbati sumus. Defecimus,» in infirmitate; «conturbati sumus,» mortis timore. Infirmi enim facti sumus, et infirmitatem finire trepidamus. «Alter te,» inquit, «cinget, et feret quo tu non vis» ; quamvis martyrio non puniendum, sed coronandum: et ipsius Domini anima nos in se transfigurans, exitus nonnisi mortis .
Abbreviated transcription (Latin):
posse finri ⁊ nec attendert̃ qđ dictum
ẽ. tanquã dies unus qui p̃teriit. Non
enim q̃n dictũ ẽ. soli mille anni pre¬
terierant. & quod eos maxime debuit
admonere ne tẽpoꝵ luderent᷑ incer¬
to: qu ẽ. sic̃ ugilia innocte. Neq enĩ
sic̃ desex diebꝰ aliquid ueri simile ui¬
dent᷑ opinati: ꝓpt̃ sex pͥmos dies quibꝰ
deus ꝑfecit oꝑa sua: sic &̃ sex uigilias
id ẽ. horas decẽ &octo. possunt illi opi¬
insecreta eiꝰ sapientia conscͥptã. ubi
uitȩ mortaliũ peccatrici constituit: ꝑ¬
currendi modũ & mortalitatis erũp¬
na uidetur quodãm recitare cũ dic̃.
Quȩ ꝓnichilo habent᷑: anni coꝵ eruĩ.
Mane sic̃ herba transeat: mane floreat
& ꝑtranseat: uesꝑe decidat: indurescat:
et arescat. felicitas gͦ heredũ ueteris
testam̃ti. quã ꝓmagno bono ex petiuer̃
a dño dõ suo÷ hanc legem accipe me¬
ruit inocculta eiꝰ ꝓuidentia: quã ui¬
detur recitare moyses. Que ꝓnicilo

Expanded text:
posse finiri. Nec attenderunt quod dictum posse finiri. Nec attenderunt quod dictum est, «tanquam dies unus, qui praeteriit:» non enim, quando dictum est, soli mille anni praeterierant. Et eos maxime debuit admonere, ne temporum luderentur incerto, quod est, «sicut vigilia in nocte:» neque enim, sicut de sex diebus aliquid verisimile videntur opinati, propter sex dies primos quibus Deus perfecit opera sua; sic etiam sex vigilias; id est horas decem et octo, possunt illi opi Dei legem in secreta ejus sapientia conscriptam, ubi vitae mortalium peccatrici constituit procurrendi modum ac mortalitatis aerumnam, videtur quodam modo recitare, cum dicit, «Quae pro nihilo habMane sicut herba transeat, mane floreat, et praetereat; vespere decidat, durescat, et arescat.» Felicitas ergo haeredum Veteris Testamenti, quam pro magno bono expetiverunt a Domino Deo suo, hanc legem accipere meruit in occulta ejus providentia, quam videtur recitare Moyses: «Quae pro nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
uerti: q̃m quantũlibet huic uitȩ lon¬
gum tẽpꝰ optet᷑: mille anni ante ocłos
tuos tanquã dies hesterna. ẽ. quȩ p̃teri¬
it. non saltẽ tanquã dies crastinꝰ qͥ uen¬
turꝰ ẽ. Ita omĩa quȩ tẽporis fine clau¬
dunt᷑: ꝓtransactis habenda sunt. Uñ.
et ea sibi apłi pauli pꝰposuit intentio.
quȩ retro sunt obliuiscentis: ubi tẽpo¬
ralia cuncta oportet in telligi: & in ea
quȩ ante sunt extenti: quȩ appetitio
ẽ ecnoꝵ. Neputarent autẽ aliqui mil¬
le annos sic cõputari apud dm̃ ꝓuno
die quasi tam longos dies ds̃ habeat:
cũ hoc ad contẽpnendã tẽporis longitu¬
dinẽ dictum sit: idõ addidit. E t sicut
ingilia ĩnocte. Cũ uigiliȩ spatium ñ ha¬
beant amplius quã tres horas: attam̃
ausi sunt homines p̃sumere scientiam
tempoꝵ: quod scire cupientibꝰ discipłis
dñs ait: ñ ẽ. ur̃m scire tẽpora quȩ pat̃
posuit insua potestate: & definier̃t hoc
scłm sex annoꝵ milibꝰ tanquã sex diebꝰ

Expanded text:
libet huic vitae longum tempus optetur, «mille anni ante oculos tuos, tanquam dies hesternus est, qui praeteriit;» non saltem tanquam dies crastinus, qui venturus est: ita omnia quae temporis fine clauduntur, pro transactis habenda sunt. Unde et ea sibi Apostoli postposuit intentio, quae retro sunt obliviscentis, ubi temporalia cuncta oportet intelligi; et in ea quae ante sunt extenti , quae appetitio est aeternorum. Ne putarent autem aliqui mille annos sic computari apud Deum pro uno die, quasi tam longos dies Deus habeat, cum hoc ad contemnendam temporis longitudinem dictum sit: ideo addidit, «Et sicut vigilia in nocte;» cum vigiliae spatium non habeat amplius quam tres horas. Et tamen ausi sunt homines praesumere scientiam temporum; quod scire cupientibus discipulis Dominus ait, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» : et definierunt hoc saeculum sex annorum millibus, tanquam sex diebus
Abbreviated transcription (Latin):
te cęlum & terrã: & ante omnẽ corpo¬
ralẽ sp̃itualẽq creaturã S nimirũ
uniuersa creatura rationabilis hac
differentia fortasse distincta ẽ: ut mon¬
tium nomine significarentur celsitu¬
dines angeloꝵ et terrȩ nomine humi¬
litas hominũ. Et ido quã uis omĩa
que creata sunt ñ incongrue uel fa¬
ctauł formata dicant᷑: tam̃ siuerboꝵ
istoꝵ ẽ ulla ꝓpͥetas: facti sunt angeli.
Qui cum ineisdẽ cȩlestibꝰ enumera¬
rentur oꝑibꝰ: ita enumeratio ipsa
condusa .ẽ. Ipse dixit & facta sunt:
ipse mandauit & creata sunt. Unde
autẽ homo scdm corpꝰ fieret: terra for¬
mata ẽ. Nam hoc uerbo scͥptura uti¬
tur. uibi legimus uel sinxit ds̃. uel
formauit as hominẽ delimo terrȩ.
Ergo pͥusquã fierent ca que increa

Expanded text:
te coelum et terram, et ante omnem corpote coelum et terram, et ante omnem corporalem spiritualemque et caturam? Sed nimirum universa creatura rationalis hac differentia fortasse distincta est, ut montium nomine significentur celsitudines Angelorum, et terrae nomine humilitas hominum. Et ideo quamvis omnia quae creata sunt, non incongrue vel facta vel formata dicantur; tamen si verborum istorum est ulla proprietas, facti sunt Angeli, qui cum in ejus coelestibus enumerarentur operibus, ita enumeratio ipsa conclusa est, «Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt» : unde autem homo secundum corpus fieret, terra formata est. Nam hoc verbo Scriptura utitur, ubi legimus, vel, «Finxit Deus;» vel, «Formavit Deus hominem de limo terrae» . Ergo priusquam fierent ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
degeneratione illa sortitus. ẽ: ait ipse
iħc. Si crederets moysi: crederetis &
m. De me enim ille scripsit. Non enĩ
credendũ ẽ ab ipso omĩno moyse istũ
psalmũ fuisse conscriptũ: qui ullis eiꝰ
litteris inditus ñ ẽ. in quibꝰ eiꝰ cantica
scͥpta sunt: s alicuiꝰ significationis
gr̃atã magni meriti serui dei nom̃
adhibitũ ẽ: ex quo dirigeretur le¬
gentis uel audientis intentio. fact
refugium ÷ non autẽ ipse non erat
antequã nobis eẽt. refugium: secu¬
ex quo adte conuersi sumꝰ factus es no¬
bis Nonautẽ mͥ uidetur ut cunq in¬
telligendũ qđ ait: pͥusquã montes fie¬
rent aut formaret᷑ terra: uel sic̃ alii
codices habent qđ deuno uerbo greco
ex p̃ssũ ẽ singeretur terra. Montes qͥppe:
partes terrȩ sunt altiores Et utiq si an¬
tequã formaret᷑ terra ds̃ ẽ aquo derra
formata. ẽ. quid magnum demontibꝰ
uel quibꝰ libet aliis eius partibꝰ dr̃⁊ cũ
sit deus non solum ante terrã s & an¬

Expanded text:
generatione sortitus est, ait ipse Jesus: «Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille Scripsit» . Non enim credendum est ab ipso omnino Moyse istum psalmum fuisse conscriptum, qui ullis ejus litteris inditus non est, in quibus ejus cantica scripta sunt: sed alicujus significationis gratia tam magni meriti servi Dei nomen adhibitum est, ex quo dirigeretur legentis vel audientis intentio. «Factrefugium, non autem ipse non erat antequam nobis esset refugium, secuex quo ad te conversi sumus factus es nobis. Non mihi autem videtur utcumque intelligendum quod ait, «Priusquam montes fierent, et formaretur terra;» vel, sicut alii codices habent, quod de uno verbo graeco expressum est, «fingeretur terra.» Montes quippe partes terrae sunt altiores: et utique si antequam formaretur terra Deus est, a quo terra formata est; quid magnum de montibus vel quibuslibet aliis ejus partibus dicitur, cum sit Deus non solum ante terram, sed et an
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ arbitriũ uoluntatis tẽptationes huiꝰ
uitȩ superare ñ possumꝰ. N eaũtasꝰ
inquit hominẽ in humilitatẽ: et tam̃
tu dixisti: conũtimini filii hominum.
Sida quod iussiste p̃cem petentis exau¬
diendo: & ad iuuando uolentis fidem.

Expanded text:
tis tentationes hujus vitae superare non possumus. «Ne avertas,» inquit, «hominem in humilitatem:» et tamen tu «dixisti, Convertimini, filii hominum.» Sed da quod jussisti, precem petentis exaudiendo, et adjuvando volentis fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
omnes deos. Nunqͥd non fremuer̃t
gentes: Nunquid non popłi medi¬
tati sunt inania. aduersus dñm et
ad ũsus xp̃m eius: Hunquid illi tau¬
ri pingues non circum deder̃t̃ eum:
Hunquid non leo ille rugiens fremu¬
it suꝑ illum: & intrans corda seuien¬
tium ex clamauit. crucifige crucifi¬
ge: quasi ille isto fremitu terreretur
edificare domum: locus ipse siluosꝰ
ẽ: unde dictum.ẽ. hesterno die: in¬
uiemmus eam in campis siluȩ. Domũ
enim ipsam quȩrebat cum diceret:
incampis silue. Et unde siluosus est
locus ille: Simulacra colebant
homines. Hon mirũ: qͥa porcos pas¬
cebant. Flius enim ille erat quidi¬
misit patrem: comnia sua consũp¬
sit in meretricibus: uiuens ꝓdige pas¬
cebat porcos: id ẽ. colebat demonia.
Et ipsa suꝑsticionẽ gentilium: silua
facta erat omnis terra. S ex tirpat
siluam qui ȩdificat domum: & ꝓp¬
terea dictum.ẽ. cum domus edifica¬
retur pꝰcaptiuitatẽ. Tenebant᷑ enĩ¬

Expanded text:
omnes deos.» Numquid non fremuerunt omnes deos.» Numquid non fremuerunt gentes? numquid non populi meditati sunt inania adversus Dominum et adversus Christum ejus ? Numquid illi tauri pingues non circumdederunt eum? numquid non leo ille rugiens fremuit super illum , et intrans in corda saevientium exclamavit, «Crucifige, crucifige» ; quasi ille isto fremitu terreretur aedificare domum, locus ipse silvosus est, unde dictum est hesterno die, «Invenimus eam in campis silvae». Domum enim ipsam quaerebat, cum diceret, «In campis silvae.» Et unde silvosus est locus ille? Simulacra colebant homines: non mirum quia porcos pascebant. Filius enim ille erat qui dimisit patrem, et omnia sua consumpsit in meretricibus, vivens prodige; pascebat porcos , id est, colebat daemonia: et ipsa superstitione Gentilium, silva facta erat omnis terra. Sed exstirpat silvam qui aedificat domum; et propterea dictum est, «Cum domus aedificaretur p