comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sarius eleu&se contra omne quoddicitur ds̃. & religio: ita
ut audeat stare intemplo dĩ & ostenderese quod ipsesit ds̃:
Cuius aduentus secundũ opetationẽ satanae. & eaquae
concepta sunt facit perire abortio: & quaenata ad pue¬
ritiã & adꝑfectam adatẽ ꝑuenire non posse: quã ob
rem orandus ẽ dñs: ne inex ordio fidei. crescentis. adatis
oriatur hiemps de quo scriptũ ẽ  hiemps transiit.
abiit sibi:. neotio tor peamus: sed inminente naufragio
suscitemus dormientẽ dñm. atq dicamus : ꝓ̃ceptor salua
nos perimus Quodsibi uelit quod scriptum est in euan¬
gelio secundũ lucam. & non receperunt eũ : qm̃ facies
eius erat uadens in hierusalem: ⁊ Festinans dñs hieru¬
salem pergere. ut conplerentur dies ad sumptionis eius.
ut pascha celebrar& dequodixerat. desiderio desideraui
hoc pascha comedere uobiscum. & libere calicem deque

Expanded text:
sarius eleuet se contra omne, quod dicitur deus et religio, ita sarius eleuet se contra omne, quod dicitur deus et religio, ita ut audeat stare in templo dei et ostendere se, quod ipse sit deus; cuius aduentus secundum operationem satanae et ea, quae concepta sunt, facit perire abortio et, quae nata, ad pueritiam et ad perfectam aetatem peruenire non posse. quam ob rem orandus est dominus, ne in exordio fidei et crescentis aetatis oriatur hiems, de qua scriptum est: hiems transiit, abiit sibi, ne otio torpeamus, sed inminente naufragio suscitemus dormientem dominum atque dicamus: praeceptor, salua nos, perimus. Quid sibi uelit, quod scriptum est in euangelio secundum Lucam: et non receperunt eum, quoniam facies eius erat uadens in Hierusalem. — Festinans dominus Hierusalem pergere, ut conplerentur dies adsumptionis eius et pascha celebraret, de quo dixerat: desiderio desideraui hoc pascha comedere uobiscum, et biberet calicem, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
parturio : donec xp̃s form&ur in uobis. : has egoreor
scribit: mulier seducta intrans gressionẽ facta est: sal¬
uabitur autẽ per filiorũ generationẽ : siꝑ manserit in
fide & caritate & scĩtate cumpudititia⁊ Quaesideser¬
mone diuino aliquando generarint: necesseẽ quae
generata sunt crescere. & primũ accipere lac infantia
donec perueniant ad solidũ cibum: & ad maturam
adatem plenitudinis xp̃i : Omnis enĩ quilacte alitur.
inperitus est in rationẽ iustitiae : Paruulus enĩ est.
ha& igitur animae. quae necdũ pepererunt. siue qua¬
ea quae generata sunt alere. Cum uiderint ser mo¬
nẽ her&icũ stantem in ecclesia: Cito scandali antur
& pereunt. & intempestate atq inpersecutionibus
permanere non possunt : Praesertim: siotium habue¬
rint operũ bonorum: & non ambu lauerint inuia
quaexp̃s ẽ : dehac abominatione her&icae ꝑuersaeque
doctrinae : dicebat apłs : Quod homo iniquitatis & aduer¬

Expanded text:
parturio, donec Christus formetur in uobis. has ergo reor parturio, donec Christus formetur in uobis. has ergo reor scribit: mulier seducta in transgressione facta est; saluabitur autem per filiorum generationem, si permanserint in fide et caritate et sanctitate cum pudicitia. quae si de sermone diuino aliquando generarint, necesse est, quae generata sunt, crescere et primum accipere lac infantiae, donec perueniant ad solidum cibum et ad maturam aetatem plenitudinis Christi.omnis enim, qui lacte alitur, inperitus est in ratione iustitiae; paruulus enim est. hae igitur animae, quae necdum pepererunt siue qea, quae generata sunt, alere, cum uiderint sermonem hereticum stantem in ecclesia, cito scandalizantur et pereunt et in tempestate atque in persecutionibus permanere non possunt, praesertim si otium habuerint bonorum operum et non ambulauerint in uia, quae Christus est. de hac abominatione hereticae peruersaeque doctrinae dicebat apostolus, quod homo iniquitatis et aduer
Abbreviated transcription (Latin):
damenta eius inmontibus scĩs: & montes incircutiuentas
&ans incrcuntu populisui : & non potest abscondi curtas
supet monte posita: & discultiaemus nos pellem litterae
Nudisq pedibus cum morse ascendamus montẽ sinai
dicamusq. t ransiens uidebo uisionẽ hanc magnã ⁊ ut possi¬
mus intellegere praegnantes animas. quae desemine
doctrinarũ & sermonisdĩ initia fidei conceperunt¬
& dicunt cum esaia: atimor&uo dñe concepimus & par¬
turiuimus & peperimus spm salutistuae quemfecisti suꝑ¬
terrã: si cuti enim semina paulatim formantur inute
ris. & tam diu non reputatur homicidium. donec aele¬
menta confusa. suas imagines membraq suscipiant.
Ita sensus ratione conceptus: nisi in opera proruperti
adhuc uentre r& in&ur. & cito abortio perit: Cũ uide¬
rit ab ominationẽ desolationis. stantem in eclesia
& satanan trans figurari in angelũ lucis ⁊ & deistius
modi paulus loquitur dicens: filiolimei quos i terũ

Expanded text:
dadas in circuitu populi sui et: non potest abscondi ciuitas super montem posita, et discalciamus nos pellem litterae nudisque pedibus cum Moyse ascendentes montem Sina dicimus: transiens uidebo uisionem hanc magnam, ut possimus intellegere praegnantes animas, quae de semine doctrinarum et sermonis dei initia fidei conceperunt et dicunt cum Esaia: a timore tuo, domine, concepimus et parturiuimus et peperimus, sterram . Sicuti enim semina paris et tam diu non reputatur homicidium, donec elementa confusa suas imagines membraque suscipiant, ita sensus ratione conceptus, nisi in opera proruperit, adhuc uentre retinetur et cito abortio perit, cum uiderit abominationem desolationis stantem in ecclesia et satanan transfigurari in angelum lucis et de istius modi Paulus foetibus loquitur dicens: filioli mei, quos iterum
Abbreviated transcription (Latin):
abominatio de solationis st&erit in loco scõ: quod quidem
iuxta litteram deaduentu anti christi praedicari.
nulli dubium ẽ: quando persecutionis magnitu do con¬
pellit. fugere : & graues uteri. paruuliq lactantes fu¬
ganr&ardant ⁊ Lic& quidam titi & uespasiani aduer¬
sus iuda eos & praecipue hierusalem obsidionẽ: pug¬
namq significari uelint Hiemem quoque & sabba¬
tum sic interpra&antur: necͦ tempore fugere conpel¬
lantur. Quando duritia frigoris in agris: & indesestis
locis: fugientes latere non patitur: & obseruatio sabbati.
autpraeuaricator es facit. si fugiant : aut hostiũ gladu
subuacere: si sabbati. otium & praecepta seruauerint:
Nos autem audientes dnm saluatorẽ. ut qui iniudea sut᷑
ad montana confugiant : ipsi quoque oculos leuamus
admontes. de quibus scriptumẽ : Ie uauio culos loco fud
monees lindeueni& aurilium mihi S naliolo coesur¬

Expanded text:
abominatio desolationis steterit in loco sancto. quod quidem abominatio desolationis steterit in loco sancto. quod quidem iuxta litteram de aduentu antichristi praedicari nulli dubium est, quando persecutionis magnitudo conpellit fugere et graues uteri paruulique lactantes fugam retardant, licet quidam Titi et Uespasiani aduersus Iudaeos et praecipue Hierusalem obsidionem pugnamque significari uelint. hiemem quoque et sabbatum sic interpretantur, ne eo tempore fugere conpellantur, quando duritia frigoris in agris et in desertis locis fugientes latere non patitur et obseruatio sabbati aut praeuaricatores facit, si fugiant, aut hostium gladiis subiacere, si sabbati otium et praecepta seruauerint. nos autem audientes dominum saluatorem, ut, qui in Iudaea sunt, ad montana confugiant, ipsi quoque oculos leuamus ad montes, de quibus scriptum est: leuaui oculos meos ad montes, unde ueniet auxilium mihi, et in alio loco: fun
Abbreviated transcription (Latin):
& potestates: & trium ph& eas. ligno. unde & in euangelio
secundum iohannẽ intrpum eorũ qui in dño credituti
erant. & secum illo crucifixuri : si moncereneus por¬
tat crucem eius: quã iuxta alios euangelistas. prior ipse
por tauit: Quid uult̃ significare quod in eodem mat¬
theo scriptum est : uae pra egnantib & nutrientibus
in illis diebus &orate nefiat fugaurã hieme uel sab
bato .: Quodex superioribus paendere manifestum ẽ: Cũ
enim euangelium xp̃i. cunctis gentibus fuerit prae¬
dicatum. & uenerit consummatio. Viderintq ab omi¬
nationẽ dissolationis. quaedicta ẽ ad anihele ꝓph&a.
stantem in loco scõ Tunc praecipitur his qui iniuda ea sunt
ut fugiant inmontibus: & qui intecto nedescendat tollere
aliquid dedomosua: & quilnagro nereuertatur aufer¬
rettinicam suã : de quibus in conmentariis eiusdem matthei
plenius diximus : statimq coniungitur : uae praegnantib
& nutrientibus in illis diebus. In quibus diebus: quando

Expanded text:
triumphet eas in ligno. unde et in euangelio secundum Iohannem in typum eorum, qui in domino credituri erant et se cum illo crucifixuri, Simon Cyrenaeus portat crucem eius quam iuxta alios euangelistas prior ipse portauit. Quid uult significare, quod in eodem Mattheo scriptum est: uae praegnantibus et nutrientibus in illis dibato . Quod ex superioribus pendere manifestum est. Cum enim Evangelium Christi cunctis gentibus fuerit praedicatum, et venerit consummatio, viderintque abominationem desolationis, quae dicta est a Daniele Propheta, stantem in loco sancto : tunc praecipitur his, qui in Judaea sunt, ut fugiant ad montes; et qui in tecto, ne descendant tollere aliquid de domo sua; et qui in agro, ne revertantur auferre tunicam suam. De quibus in Commentariis ejusdem Matthaei plenius diximus. Statimque conet nutrientibus in illis diebus. in quibus diebus? quando
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus: tamenillis hoc diabolus ministrai utu
pceent tibidñs praestat ut gaudeas: doc tissimi qui¬
que gre corũ. dequibus proflaceo agens luculer¬
tetullus ait Ingenita leuitas & eruditasuanta
regum suorũ uel principũ laudes accepta mer¬
cede dicebant: Hoc ego nunc faciens: praetiũ posco
prolaudibus. & neputes modica ẽẽ qua edep̃cor mar¬
garitam de euangelio postularis. eloquiadñi. eloquia
casta argentũ igne examinatũ terrae probatum
septuplõ. Scilic& commentarios fortunatiani & ꝓpt̃
notitiam ꝑsequutorũ aurelii uictoris historiã si¬
mulque epistulas nouͣtiani ut dumschismatici homi¬
nis uenena cognoscimus. libentius scĩ martrres ce¬
priani bibamus antidotum: misimus interim tibi
idest paulo seni paulum seniorem in quo propt simpli¬
ciores quosq multum deiciendo sermone laboraui¬
mus : Sednescio quomodo &iam siaqua plena sit tam̃
eunde modo remlagrna seruat. quod dum rudis ess&

Expanded text:
uideamus, tamen illis hoc diabolus ministrat, ut uideamus, tamen illis hoc diabolus ministrat, ut peccent, tibi dominus praestat, ut gaudeas. Doctissimi quique Graecorum, de quibus pro Flacco agens luculente Tullius ait: ingenita leuitas et erudita uanitas, regum suorum uel principum laudes accepta mercede dicebant. hoc ego nunc faciens pretium posco pro laudibus. et ne putes modica esse, quae deprecor, margaritam de euaugelo postularis, eloquia domini eloquia casta, argeutuni igue exauiinatum terKae, purgatum septuplum, scilicet commentarios Fortunatiani et propter notitiam persecutorum Aurelii Victoris historiam simulque epistulas Nouatiani, ut, dum scismatici hominis uenena cognoscimus. libentius sancti martyris Cypriani bibamus antidotum. misimus interim tibi, id est Paulo seni, Paulum seniorem, in quo propter simpliciores quosque multum in deiciendo sermone laborauimus. sed nescio quomodo, etiam si aqua plena sit, tamen eundem odorem lagoena seruat, quo, dum rudis esset,
Abbreviated transcription (Latin):
&dolor quo sumais statam alto rep&ita principio
&haprocul coepta it merito quiuis oranare de
nolis posi Sale ludere & gemino bellũ troionũ
dodditura bouo uidelic& ut senec tutẽ tuã &capedic
utad  praesentia exempla meditaris. oculi pruro
lume neuigent pedes imprimunt certa uestigia
auditus penetrabilis dentes candidi uoxcanordi
corpris plidum & suciplenũ. canicũ rubo dis¬
coepant saiur escum adate dissentiunti nomitquo¬
rer renaeraten ut inplerisq cernimus antiiidi
senecenadis soluuit: Non callidi amen ingenuestigidus
sangius olitudit non contractam rigis facs pcar¬
fangrons asperat nondeniq tremulamanus peui
curuos cerre ramites errantẽ stilum duer suture
cosurs ectionis uirarem inte nobis dñs ostenda ui
peccati scimus esse quode & eri adhuc uiuentes prae¬
moriuntur incariem iustitiae quodtuadulescen¬
nam Inaliena acate m&iris : & quã quã multis
istam corporis sanitatẽ &iam peccatoribus euenit

Expanded text:
orsum\', ais, \'ista tam alto repetita principio et ita procul coepta, ut merito quiuis Horatiano de nobis possit sale ludere: et gemino bellum Troianum orditur ab ono?\' uidelicet ut senectutem tuam et cvitae per praesentia exempla meditaris. Oculi puro lumine vigent; pedes imprimunt certa vestigia; auditus penetrabilis; dentes candidi, vox canora ; corpus solidum, et succi plenum; cani cum rubore discrepant, uirtus cum aetate dissentit. non memoriae tenacitatem, ut in plerisque cernimus, antiquior senecta dissoluit, non calidi acumen ingenii frigidus sanguis obtundit, non contractam rugis faciem arata frons asperat, non denique tremula manus per curuos cerae tramites errantem stilum ducit. futurae resurrectionis uirorem in te nobis dominus ostendit, ut peccati sciamus esse, quod ceteri adhuc uiuentes praemoriuntur in carne, iustitiae, quod tu adulescentiam in aliena aetate mentiris. et quamquam multis istam corporis sanitatem, etiam peccatoribus, euenire
Abbreviated transcription (Latin):
Humanae uitae breuitas dam natio delictorũ est:¬
& inipso saepelucis exordio mors secuta nascentẽ. Laben¬
tia cotidie inuitium saecula profit&ur Nam cũ pri¬
mũ paradisi colonũ uiperinis nexibus praepeditum
coluber deduxiss& ad terras a&ernitas mortalitate
mutata ẽ : in nongentos & eo amplius annos secunda
quodammodo immortalitate maledicti hominis
distulerat elogiũ: ex inde paulatim recr descente pec¬
cato : totius orbis naufragiũ gigantũ adduxit impi¬
&as : postilludut ita dixerim purgati baptismũ mundi
In breue tempus hominũ uita contractaẽ : Hoc quoq
spatiũ sceleribus nr̃is semper contradiuina pugnan¬
tibus paene ꝑdidimus: quotus enĩ quisq autcente¬
nariã trans greditur adatem aut non adeã sic ꝑuenit.
utperuenisie paeniteat secundũ quod in libro psal¬
mocun ses iptiara testatur: dies untae nr̃ae laxanni¬

Expanded text:
Humanae uitae breuitas damnatio delictorum est et in ipso saepe lucis exordio mors secuta nascentem labentia cotidie in uitium saecula profitetur. nam cum primum paradisi colonum uiperinis nexibus praepeditum coluber deduxisset ad terras, aeternitas mortalitate mutata in nongentos et eo amplius annos, secundam quodammodo inmortalitatem, maledicti hominis distulerat elogium. exinde paulatim recrudescente peccato totius orbis naufragium gigantum adduxit inpietas. post illud, ut ita dixerim, purgati baptismum mundi in breue tempus hominum uita contracta est. hoc quoque spatium sceleribus nostris semper contra diuina pugnantibus paene perdidimus. quotus enim quisque aut centenariam transgreditur aetatem aut non ad eam sic peruenit, ut peruenisse paeniteat, secundum quod in libro psalmorum scriptura testatur: dies uitae nostra
Abbreviated transcription (Latin):
& integer sp̃s ur̃ &anima & corpus sine quaerella in ad
sermone tractanda: supra dixerat. Sp̃m nolite extinguere
quodsi fuerit intellectũ : statim sciemus quisiste sit sp̃s
Quicũ anima & corpore indie aduentus dñi conseruan¬
dus est: Quisenim possit credere. quod instar flam mae.
quae extincta desinit eẽ quod fuerat. ex tinguatur sps̃ sc̃s.
ꝑesaiam & hieremiã. & singulos proph&as dicere poterat
Haec dicit dñs. & nunc in ecclesiã per agabũ loquitur. haec
dicit sp̃s sc̃s : diuisiones autẽ donõrũ sunt : idẽ uero sp̃s: & di¬

Expanded text:
ter et anima et corpus sine querella in aduter et anima et corpus sine querella in adusermone tractanda. supra dixerat: spiritum nolite extin g uere, quod si fuerit intellectum, statim sciemus, quis iste sit spiritus, qui cum anima et corpore in die aduentus domini conseruandus est. quis enim possit credere, quod instar flammae, quae extincta desinit esse, quod fuerat, extinguatur spiritus saper Esaiam et Hieremiam et singulos prophetas dicere poterat: haec dicit dominus, et nunc in ecclesia per Agabum loquitur: haec dicit spiritus sanctus. diuisiones autem donorum sunt, idem uero spiritus, et di
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri potest: qui inadnuntiandis illis non suã sedeiusquȩrat
gloriam quaem praedicat : In eo autẽ quod senegat. non eẽ
sicut multos Quiuenditent uerbumdĩ : ostenditeẽ quã plu¬
rimos. qui quaestum putant ẽẽ pi&atẽ : & turpis lucri gratia
omnia faciunt: quideuorant domos uiduarũ ÷ Seautẽ ex
sinceritate quasi missum ado. & praesente eo quise miserit
phus xp̃i eiusq sit gloria ⁊ & notandũ quod mysteriũtri¬
de troade perrexit macedoniã: deapostolorũ actibus ponã
testimoniũ : Cum autẽ pertransis sent mesiam: descende¬
runt troade : & uisio pernoctẽ paulo ostensaẽ : Vir macedo
quidam erat stans. & d ep̃canseũ acdicens: Transiens in ma¬
chedoniã : adiuuanos: Quod cũ uidiss& : statim quaesiuimus
proficisci in macedoniã, certi facti quod uocass& nos ds̃
solonicenses prima : ipse autẽ ds̃ pacis scĩ fic& uos peromnia:

Expanded text:
inueniri potest, qui in adnuntiandis illis non suam, sed eius quaerat inueniri potest, qui in adnuntiandis illis non suam, sed eius quaerat gloriam, quem praedicat. in eo autem, quod negat non se esse sicut multos, qui uenditent uerbum dei, ostendit esse quam plurimos, qui quaestum putant esse pietatem et turpis lucri gratia omnia faciunt, qui deuorant domos uiduarum, se autem ex sinceritate quasi missum a deo et praesente eo, qui se miserit,phus Christi eiusque sit gloria. et notandum, quod mysterium tride Troade perrexerit Macedoniam, de Apostolorum Actibus ponam testimonium. Cum autem pertransissent Mysiam, descenderunt Troadem, et visio per noctem Paulo ostensa est. Vir Macedo quidam erat stans et deprecans eum, ac dicens: Transiens in Macedoniam, adjuva nos. Quod cum vidisset, statim quaesivimus proficisci in Macedoniam, certi facti, quod vocasset nos Deessalonicenses prima: Ipse autem Deus pacis sanctificet vos per omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
odor. quinumquam mutari potest. nec suã naturã amit¬
tere. credentib uitaẽ Incredulis mors : mors autẽ non ista
communis qu a cum bestiis morimur &iumentis. Sed illa
dequa scriptumẽ Anima quae peccauerit ipsa mori&ur:
Ergo uita non haec arbitrandaẽ. quaspiramus. & incedimus
& huc illucq discurrimus : sed illa dequa dauid loquitur: cre¬
do uidere bona dñi. Interra uiuentiũ ÷ Ds enĩ uiuorum
ẽ & nonmor tuorũ. & uitanr̃a absconditae cũ xp̃o indõ:
Cumautẽ xp̃s apparuerit uita nr̃a. tunc & nos cum illo ap¬
parebimus ingloria: Nec uobis inquie ochorinthu
parũ eẽ uideatur. sin obis praedicantib ueritatẽ alui cre¬
dant alii non credant : Alii uera morte i moriant᷑
alii uiuant. Eauita qua dicit: Egosũ uita ÷ nisi enim nos
locuti essemus: nec incredulos morsꝰ nec credentes uita
sequerdur: quia difficile dignus praeco uirtutum xp̃i

Expanded text:
odor, qui numquam mutari potest nec suam naturam amitodor, qui numquam mutari potest nec suam naturam amittere, credentibus uita est, incredulis mors. mors autem non ista communis, qua cum bestiis morimur et iumentis, sed illa, de qua scriptum est: anima, quae peccauerit, ipsa moriet u r. ergo et uita non haec arbitranda est, qua spiramus et incedimus et huc illucque discurrimus, sed illa, de qua Dauid loquitur: credo uidere bona domini in terra uiuentium. deus enim uiuorum est et non mortuorum et uita nostra abscondita est cum Christo in deo; cum autem Christus apparuerit, uita nostra, tunc et nos cum illo apparebimus in gloria. nec uobis. inquit, 0 Corinthii, parum esse uideatur, si nobis praedicantibus ueritatem alii credant, alii non credant, alii uera morte moriantur, alii uiuant ea uita, quae dicit: ego sum uita. nisi enim nos locuti essemus, nec incredulos mors nec credentes uita sequeretur, quia difficile dignus praeco uirtutum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
runt. prius ergo quam interro ges soluitur:
ane r.no gͥo pan & iuxta morem suum quic quid alius
obicere potest: Ante quã obiciatur edisserit ÷ & est sensus :
nominis xp̃i inomni loco. bonus odor sumus dõ. & prae¬
dicationis nr̃ae longe lateq spirat fla grantia: Sed quia
homines suo arbitrio derelictisunt. Neque enim bonũ
necessitate faciunt sed uoluntate: ut credentes coronam
accipiant: Increduli suppliciis mancipentur. Ideo odor
nr̃ quiperse bonus est: uirtute eorũ &uitio qui suscipi¬
unt siue non suscipiunt: Inuitã transit aut mortẽ : intqui
crediderint saluifiant : qui non crediderint pereant : ne hoc
mirandũ deapło: Cum&iam dedñõ legerimus ⁊ Eccehic po¬
situs est inruinã & resurrectionẽ multorũ: & insignum
cui contra dic&ur :so lisque radios Tam munda loca exci¬
piant quam inmunda : & sic infloribus: quomodo insterco¬
re lucent: Nec tamen solis radii. polluuntur : sic & xp̃ibonus

Expanded text:
runt?\' prius ergo, quam interroget, soluit runt?\' prius ergo, quam interroget, soluit avdvnocpOQav et iuxta morem suum, quicquid alius obicere potest, antequam obiciatur, edisserit. et est sensus: nominis Christi in omni loco bonus odor sumus deo et praedicationis nostrae longe lateque spirat flagrantia. sed quia homines suo arbitrio derelicti sunt - neque enim bonum necessitate faciunt, sed uoluntate, ut credentes coronam accipiant, increduli suppliciis mancipentur —, ideo odor noster, qui per se bonus est, uirtute eorum et uitio, qui suscipiunt siue non suscipiunt, in uitam transit aut mortem, ut, qui crediderint, salui fiant, qui non crediderint, pereant. nec hoc mirandum de apostolo, cum etiam de domino legerimus: ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum et in signum, cui contradicetur, solisque radios tam munda loca excipiant quam inmunda et sic in floribus quomodo in stercore luceant nec tamen solis radii polluantur. sic et Christi bonus
Abbreviated transcription (Latin):
nis euangeliq solacium: quem intellegimus non ibi
reppestum sed post tribulationes & ꝑsecutiones apłi
suꝑ uenisse : prius ergo quam uenir&titus. multa per¬
pessus: Agit gratias omni potentidõ inxp̃o ihũ equemi
gentib praedicabat: quod dignũ se elegerit trium phũ
filii sui: Triumphus dĩ est passio martrriũ proxp̃i
nomine: cruoris effusio. & inter tormenta la&itiã⁊
Cum enim quis uiderit tanta perseuerantia. stare
martyres atq torqueri & insuis cruciatib gloriari
odor notitiaedĩ disseminatur Ingentes. & subit tacita
cogitatio : Quodnisiuerũ ess& euangeliũ nũquã san¬
guine defender&ur : Neq enĩ delicata & diuitis stu¬
dens ac secura confessio est sed incarceribus. inplagis
inpersecutionibus. in fame & nuditate &siti: hictriũ¬
pbus estdĩ : a postolorumq uictoria ⁊ Sed poterat au¬
diens respondere: quo modo ergo non om̃s  redide¬

Expanded text:
nis euangeliique solacium, quem intellegimus non ibi nis euangeliique solacium, quem intellegimus non ibi repertum, sed post tribulationes et persecutiones apostoli superuenisse. prius ergo, quam ueniret Titus, multa perpessus agit gratias omnipotenti deo in Christo Iesu, quem gentibus praedicabat, quod dignum se elegerit, in quo egerit triumphum filii sui. tnumphus dei est passio martyrum, pro Christi nomine cruoris effusio et inter tormenta laetitia. cum enim quis uiderit tanta perseuerantia stare martyres atque torqueri et in suis cruciatibus gloriari, odor notitiae dei disseminatur in gentes et subit tacita cogitatio, quod, nisi uerum esset euangelium, numquam sanguine defenderetur. neque enim delicata et diuitiis studens ac secura confessio est, sed in carceribus, in plagis, in persecutionibus, in fame et nuditate et siti. hic triumphus est dei apostolorumque uictoria. sed poterat audiens respondere: \'quomodo ergo non omnes credide
Abbreviated transcription (Latin):
a postolus contristatur quia praedicationis suae inprae¬
sentiarũ fistulam organũq per quod xp̃o caner& non
inuenerat : perrexitq in macedoniã a papho Apparu¬
erat enim & uir macedo dicens: transiens: adiuua nos:
barentur : Hocestenim quod dicitdõ autem gratias. qui
semper triumphat nos inxp̃o ihũ : proeo quod est tri¬
umphat de nobis : siue triumphum suum agit pernos
qui in alio loco dixerat: spectaculum facti sumus mundo
&angelis & hominibus ÷ Deniq narrat inconsequentib:
nam cum uenis senus macedoniam: nullam requiem
habuit caro nr̃a: Sed omnem tribulationẽ passi foris
pugnae: intus timores ⁊ sed qui consolatur humiles: Con¬
solatus est nos ds̃ in aduentũ titi : Non solum autẽ in ad¬
uentu eius : sed &iam insolatio⁊ Ergo propterea uale¬
faciens troianis. siue troadensibus profectus est mace¬
doniam ut l uenir& ibititum: & haber& interp̃tatio¬

Expanded text:
apostolus contristatur, quia praedicationis suae in praeapostolus contristatur, quia praedicationis suae in praesentiarum fistulam organumque, per quod Christo caneret, non inuenerat, perrexitque in Macedoniam-apparuerat enim ei uir Macedo dicens: transiens adiuua nos —baretur. hoc est enim, quod dicit: deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Iesu — pro eo, quod est: \'triumphat de nobis\' siue \'triumphum suum agit per nos\' —, qui in alio loco dixerat: spectaculum facti sumus mundo et angelis et hominibus. denique narrat in consequentibus: nam cum uenissemus Macedoniam, nullam requiem habuit caro nostra, sed omnem tribulationem passi. foris pugnae, intus timores. sed, qui consolatur humiles, consolatus est nos deus in aduentu Titi, non solum autem in aduentu eius, sed etiam in solacio. ergo propterea ualefaciens Troianis siue Troadensibus profectus est Macedoniam, ut inueniret ibi Titum et haberet interpretatio
Abbreviated transcription (Latin):
nerit uale faciens eis profectus est in macedoniã : Aliquo¬
tiens diximus apostolũ paulũ uirũ fuisse doctissimũ
& eruditũ ad pedes gamaliel. qui in apostolorũ actib
contionatur &dicit: & nunc quid hab&is cũ hominibus
istis: sienim adõ ẽ stabit : si ex hominib destru&ur ⁊
Cumq haber& scãrũ scientiã scripturarũ. & sermonis
diuer sarũq linguarũ gratiã possider&. unde ipse glo¬
riatur in dño &dicit. gratias a godõ quod omniũ eorũ
linguis magis loquor: diuinorũ sensuum maiestatẽ:
non poterat graeci e loquii digno explicare sermone.
habebat ergotitũ inter p̃tem sicut & beatus p&rus mar¬
cum. Cuius euangeliũ p&ro narrante: &illo scribente
conpositum ẽ: Denique & duae epistulae quae ferun¬
tur p&ri: stilo interse. & caractere discrepant: struc¬
turaque uerborũ : ex quo intellegimus proneces sitate
rerũ : diuersis eũ usum inter p̃tibus: Ergo & paulus

Expanded text:
nit, ualefaciens eis profectus est in Macedoniam ? aliquonit, ualefaciens eis profectus est in Macedoniam ? aliquotiens diximus apostolum Paulum uirum fuisse doctissimum et eruditum ad pedes Gamalihel, qui in apostolorum Actibus contionatur et dicit: \'et nunc quid habetis cum hominibus istis? si enim a deo est, stabit, si ex hominibus, destruetur\'. cumque haberet sanctarum scientiam scripturarum et sermonis diuersarumque linguarum gratiam possideret-unde ipse gloriatur in domino et dicit: gratias ago deo, quod omnium eorum magis linguis loquor —, diuinorum sensuum maiestatem digno non poterat Graeci eloquii explicare sermone. habebat ergo Titum interpretem sicut et beatus Petrus Marcum, cuius euangelium Petro narrante et illo scribente conpositum est. denique et duae epistulae, quae feruntur Petri, stilo inter se et caractere discrepant structuraque uerborum; ex quo intellegimus pro necessitate rerum diuersis eum usum interpretibus. ergo et Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt: & in his qui pereunt: Aliisquidem odor mortis in
mortẽ : & aliis odor uitae inuitam: & adhaec quistam
idoneus : Non enim sumus sicut plurimi. uenditantes
uerbum dĩ: sed ex sinceritate : sed sicut ex dõ corãdõ inxp̃o
loquimur: Narrat chorintis quae fecerit: quae passus sit
& quomodo incunctis dõagat gratias.: & sub exemplosui illos
prouoc& adcertandum : ueni inquit troade quae prius trou¬
appellabatur : ut euangelium xp̃i In asia praedicarem :
Cumque mihi hostium apertũ ess& ind̃o. hoc est pluri¬
mi credidissent. siue per signa atq uirtutes quae in me
operabatur ds̃. Spes ess& nascentis fidei. & in dño sub¬
crescentis: non habui requiem spiũ meo hoc est speratã
consolationẽ inuenire non potui: Eo quodtitũ fratrem
meũ non inuenerim ⁊ siue quemibi repperiendũ puta¬
bam: siue quemibi audieram degere: uel qui illuc uen¬
turũ eẽ sedixerat Quaeautẽ fuit tanta consolatio. &
quaerequies spũi. in praesentia titi. quem quia non inue¬

Expanded text:
 in his, qui pereunt, aliis quidem odor mortis in mortem, aliis odor uitae in uitam. et ad haec quis tam idoneus? non enim sumus sicut plurimi uenditantes uerbum dei, sed ex sinceritate, sed sicut ex deo coram deo in Christo loquim ur. narrat Corinthiis, quae fecerit, quae passus sit et quomodo in cunctis deo agat gratias, ut sub exemplo sui illos prouocet ad certandum. \'ueni\', inquit, \'Troadem, quae prius Troappellabatur, ut euangelium Christi in Asia praedicarem. cumque mihi ostium apertum esset in domino, hoc est plurimi credidissent, siue per signa atque uirtutes, quae in me operabatur deus, spes esset nascentis fidei et in domino succrescentis, non habui requiem spiritui meo, hoc est speratam consolationem inuenire non potui, eo quod Titum, fratrem meum, non inuenerim siue, quem ibi repperiendum putabam, siue, quem ibi audieram degere, uel. qui illuc uenturum esse se dixerat\'. quae autem fuit tanta consolatio et quae requies spiritui in praesentia Titi, quem quia non inue
Abbreviated transcription (Latin):
latio & cultus & repromissiones: quorũ patres ex
quibus est xp̃s iuxta carnẽ: quiẽ suꝑ omnia dc̃ be¬
nedictus insaecula amen: Reuera ualida quaestio.
quomodo apłs qui supra dixerat. quis nos separa¬
bit. a caritatexp̃i. tribulatio anangustia. anper¬
secutio. an: fames. annuditas. anpericulũ. angla¬
dius &rursũ confido autẽ quia neq mors neque
uita neq angeli. neq principatus. neque praesen¬
tia. neq futura. neq fortitudines. neq excelsa
neq profundum neque alia creatura poteritnos
nr̃o :Nunc subiure iurando confirm& & dicat
ueritatem dico inxp̃o ihũ non mentior: Testimo¬
nium mihi per hibente conscientiamea inspũ¬

Expanded text:
repromissiones: quorum patres, et ex quibus est Christus juxta carnem: qui est super omnia Deus benedictus in saecula, amen . Revera valida quaestio, quomodo Apostolus qui supra dixerat: Quis nos separabit a caritate Christi, tribulatio, an angustia, an persecutio an fames an nuditas an periculum an gladius?et rursum: confido autem, quia neque mors neque uita neque angeli neque principatus neque praesentia neque futura neque fortitudines neque excelsa neque profundum neque alia creatura poterit nosu, domino nostro, nunc sub iureiurando confirmet et dicat: ueritatem dico in Christo, non mentior, testimonium mihi perhibente conscientia mea in sp
Abbreviated transcription (Latin):
omni conuersatione. opere. Cogitatione ser mone
negemus nosm &ipsos quiante fuimus: & confitea mur¬
mur eos qui inxp̃o¬
credimus in eũ. & pec cato mor tui sumus. Crucifigamur
cum ipso : dicamusque quod paulus apls docuit. ⁊ cumxp̃o
crucifixussum: & mihi autem absit gloriari nisi łncruo

Expanded text:
omni conuersatione, opere, cogitatione, sermone omni conuersatione, opere, cogitatione, sermone negemus nosmet ipsos, qui ante fuimus, et confiteamur eos, qui incredimus in eum et peccato mortui sumus, crucifigamur cum ipso dicamusque, quod Paulus apostolus docuit: cum Christo crucifixus sum et: mihi autem absit gloriari nisi in cruce
Abbreviated transcription (Latin):
gloria mitigar&: unde illo protimore correpto: loquebatur
ad om̃s discipulos: siue conuocauit turbam cum discipulis
suis ut marchus posuit: Aut iuxta lucam dicebat ad cunctos:
Siquis uult postie uenire ab neg& seipsum. & tollat crucẽ
suam & sequatur me: Cuius exortationis. hic sensus est: non
est delicata indm̃. & secura confessio: qui in mecredit: deli&
suum sanguinẽ fundere: Qui enim per diderit animã suã
inpraesenti: lucrieam faci& infuturo: Cotidie credens in
xp̃m: tollit crucem & negat seipsũ: qui inpudicus fuit : uer¬
sus ad castitatem. temperantia. luxuriam neeat: qui fos¬
midolosus & timidus: ad sumpto robore foritudinis.
priorem ẽẽ senescit : Iniquus si sequatur iustitiã negat
iniquitatẽ : stultus sixp̃m confiteatur. di uirtutẽ dĩ que
sapientiã : negat stultitiam: Quod scientes. non solum
inpersecutionis tempore & necessitate. martrrii sed in

Expanded text:
gloria mitigare. unde illo pro timore correpto loquebatur gloria mitigare. unde illo pro timore correpto loquebatur ad omnes \'discipulos\' siue conuocauit turbam cum discipulis suis, ut Marcus posuit, aut iuxta Lucam dicebat ad cunctos: si quis uult post me uenire, abneget se ipsum et tollat crucem suam et sequatur me. cuius exhortationis hic sensus est: non est delicata in deum et secura confessio. qui in me credit, debet suum sanguinem fundere. qui enim perdiderit animam suam in praesenti, lucri eam faciet in futuro. cottidie credens in Christo tollit crucem suam et negat se ipsum. qui inpudicus fuit, uersus ad castitatem temperantia luxuriam negat; qui formidolosus et timidus, adsumpto robore fortitudinis priorem esse se nescit. iniquus, si sequatur iustitiam, negat iniquitatem; stultus, si Christum confiteatur dei uirtutem deique sapientiam, negat stultitiam. quod scientes non solum in persecutionis tempore et necessitate martyrii, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
dequo intertio conmentariorũ eiusdem matthei libro:
Ita breuiter locutussũ: qui de ponit u& erem hominem
cum operib: eius: negat seipsumdicens : Uiuo autẽ iam non
ego : uiuit uero in mexp̃s: tollitq crucem suã : & mundo cru¬
cifigitur : cui autẽ mundus crucifixus ẽ : sequitur dnm cru¬
cifixũ : quibus nunc haec addere possumus: Postquã osten¬
dit discipulissuis. quod o porter& eũ inhierusalem multa pati
a sacerdotib: & scribis & principib: sacer dotũ & occidi : Ad su¬
mens eũ p&rus  coepit increpare & dicere: absit ate dñe :
non erit tibi hoc: Qui conuersus dicitp&ro : uade postme
satana : scandalum esmihi : quia non sapis quaedĩ sunt
sedquae hominũ: Humano quippe timore perter¬
ritus: passionẽ dñi formidauit: & quo modo audiens
multa pati & occiditimebat: sic audiens tertiadie resurg&
gaudere debuerat. & tristitiam passionis resur rectionis

Expanded text:
De quo in tertio commentariorum eiusdem Matthei libro De quo in tertio commentariorum eiusdem Matthei libro ita breuiter locutus sum: qui deponit ueterem hominem cum operibus eius, negat se ipsum dicens: \'uiuo autem non ego, uiuit uero in me Christus\', tollitque crucem suam et mundo crucifigitur. cui autem mundus crucifixus est, sequitur dominum crucifixum. quibus nunc haec addere possumus: postquam ostendit discipulis suis, quod oporteret eum ire Hierusalem et multa pati a sacerdotibus et scribis et principibus sacerdotum et occidi, adsumens eum Petrus coepit increpare et dicere: absit a te, domine, non erit tibi hoc. qui conuersus dicit Petro: uade post me, satanas, scandalum es mihi, quia non sapis, quae dei sunt, sed quae hominum. humano quippe timore perterritus passionem domini formidabat. et quo modo audiens \'multa pati\' et \'occidi\' timebat, sic audiens: et tertia die resurget gaudere debuerat et tristitiam passionis resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
cuius iudicia uera sunt. Iustificata in sem& ipsis. ut iustifice¬
tur in sermonib suis &uincat dumiudicatur: & tam diulum̃
praedicationis eius inmundo resplendeat. nullusq contera¬
tur &uincatur insidiis: donec ponat int̾ra iudicium: &imple¬
atur illud quos scriptũ ẽ : fiatuo luntas tua sicut incaelo & in
terra : & in nomine eĩ gentes sperabunt: siue inlegeeius
sperabunt insulae : quomodo enĩ insulae. turbine flatuq:
uentorũ. & crebris tempestatib feriuntur quidem sed ñ
subuertuntur. In exemplũ euangelicae domus quae supet
p&rã robusta mole fundata est : ita & ecclesiae qua esperat
in lege & in nomine dñi saluatoris: loquuntur ꝑ esaiam :
e go ciuitas firma: ciuitas quae oppugnatur.
Quem sensũ habeat quod in euangelista mattheo scriptũ est .
siquis uult postie uenire ab neg& seipsũ: Que est sui ab¬
negatio: aut quomodo qui sequitur saluatorẽ seipsũ negat :

Expanded text:
cuius iudicia uera sunt, iustificata in semet ipsis, ut iustificecuius iudicia uera sunt, iustificata in semet ipsis, ut iustificetur in sermonibus suis et uincat, cum iudicatur, et tam diu lumen praedicationis eius in mundo resplendeat nulliusque conteratur et uincatur insidiis, donec ponat in terra iudicium et inpleatur illud, quod scriptum est: fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra. et in nomine eius gentes sperabunt siue in lege eius sperabunt insulae. quo modo enim insulae turbine flatuque uentorum et crebris tempestatibus feriuntur quidem, sed non subuertuntur in exemplum euangelicae domus, quae super petram robusta mole fundata est, ita et ecclesiae, quae sperant in lege et in nomine domini saluatoris, loquuntur per Esaiam: ego ciuitas firma, ciuitas, quae obpugnatur. Quem sensum habeat, quod in euangelista Mattheo scriptum est: si quis uult post me uenire, abneget se ipsum. quae est sui abnegatio aut quomodo, qui sequitur saluatorem, se ipsum negat? —
Abbreviated transcription (Latin):
carnium: Rectissime ꝑesaiam appellatur calamus frac¬
tus : Cuiqui inniti uoluerit: pertund&ur manus euis:
quienĩ post aduentũ dñi saluatoris euangelicae interp¬
tationis sp̃m derelinquens. Iniudaice litterae morte
requiescit : istius cuncta opera uulnerantur : Linum
quoq fumigans non extingu&: populũ degentib non
congregatum : qui extincto legis naturalis ardo refumi
amarissimi & qui noxius oculis ẽ: tenebrosȩq caliginis
inuoluebatur erroribus : quẽ non solũ nonr estinxit
& redegit incinerem: sede contrario de parua stintilla
& paene moriente maxima suscitauit incendia : Ita u
totus orbis arder& igne dñi saluatoris : quem uenit
mittere suꝑterrã: & inomnibus ardere desiderat
secundum tropologiam: quid nobis uid&ur de hoc loco
in conmentarus matthei breuiter ad notauimus: Iste
autẽ quiarundinẽ quassatã non confregit. & linũ fumi¬
gans non ex tinxit. iudicium quoq ꝑduxit aduictoriam.

Expanded text:
carnium rectissime per Esaiam appellatur calamus fraccarnium rectissime per Esaiam appellatur calamus fractus, cui qui inniti uoluerit, pertundetur manus eius. qui enim post aduentum domini saluatoris euangelicae interpretationis spiritum derelinquens in Iudaicae litterae morte requiescit, istius cuncta opera uulnerantur. 1inum quoque fumigans non extinguet, populum de gentibus congregatum, qui extincto legis naturalis ardore fumi amarissimi et qui noxius oculis est tenebrosaeque caliginis inuoluebatur erroribus. quem non solum non restinxit et redegit in cinerem, sed e contrario de parua scintilla et paene moriente maxima suscitauit incendia ita, ut totus orbis arderet igne domini saluatoris, quem uenit mittere super terram et in omnibus ardere desiderat. secundum tropologiam quid nobis uidetur de hoc loco, in commentariolis Matthei breuiter adnotauimus. iste autem, qui harundinem quassatam non confregit et linum fumigans non extinxit, iudicium quoque perduxit ad uictoriam,
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta illud quod paulus apłs scribit.: Omnis clamos
&ira & a maritudo auferatur auobis :Nonc laruaunuis quia
in placens siue foris uocemcius : omnis enĩ gloria filliaea
regla e bintuse& arta dangusta uia ẽ: quae ducit adintar
unde inplatis uox illius non auditur Inquib confidencei
arde sapientia tatam spatiosamq uiani non ingrebienst
ũ ffractũ non conter& : Calamus fractus quifuuit antea uoca¬
us & silaudes dñ concinebat appellandus est isrł: quiquor¬
dam in pegit in angularẽ lapidẽ. & cecidit suꝑ eũ fractusq
in illo ẽ : Propterea dicitur deeo: Increpadñe bestiis calami
& inihũ uolumine torrens appellatur. canẽ : idẽ calami
quiaquas hab& turbidas : quas elegit isrł purissima con¬
temsnens flienta iordanis : Reuersusq menti inaegyptũ
& desiderans coenosam ac palustrem regionẽ. peponesq
& caepae & allea & cucumeres ollasq aegrptiarum

Expanded text:
iuxta illud, quod Paulus apostolus scribit: omnis clamor iuxta illud, quod Paulus apostolus scribit: omnis clamor et ira et amaritudo auferatur a uobis. non clam a b i t, quiiet quisquam in plateis siue foris uocem eius. omnis enim gloria filiae regis ab intus et arta et angusta uia est, quae ducit ad uitam. unde in plateis uox illius non audietur, in quibus confidenter agit sapientia latam spatiosamque uiam non ingrediens, mum fractum non conteret. calamus fractus, qui fuit ante uocalis et in laudes domini concinebat, appellandus est Israhel, qui quondam inpegit in angularem lapidem et cecidit super eum fractusque in illo est; propterea dicitur de eo: increpa, domine, bestias calami et in Iesu uolumine torrens appellatur Cane, id est \'calami\', qui aquas habet turbidas, quas elegit Israhel. purissima Iordanis fluenta contemnens reuersusque mente in Aegyptum et desiderans caenosam ac palustrem regionem peponesque et caepe et alia et cucumes ollasque Aegyptiarum
Abbreviated transcription (Latin):
Atquem & in alio loco dicit pater.: Magnum tibi est uocari
puerum meũ. ut congreges tribus iacob: hic estuinea sorech:
quae inter pradatur electa. Hic est filius amantissimus.
inquo sibi conplacuit anima dĩ : Non quod ds̃ animã habeat
sed quod in anima omnis dĩ monstr&ur affectus: & non
mirũ si in dõ anima nomin&ur: Cum uniuersa huma¬
ni corporis membra secundum leges tropologiae: &
diuersas intellegentias habere dicatur: Posuit quoque
dequo & iohannes baptista: adõ patre audissesenarrat.:
Super quem uideris spm scm uenientem & manentem
in eo ipse est.: & iudiciumtuum gentibus nuntiauit. de
quo & inpsalmis legimus : Ds̃iudiciumtuum regida &ius
titiamtuam filio regis. : Qui & ipse loquitur in euangelio:
Non enim pater iudicat quem quam : sed omne iudicium
dedit filio .: Non contend&: sicut agnus ductus est aduictimã:
non contend& insubuersione audientium : neq clamabut

Expanded text:
ad quem et in alio loco dicit pater: m agnum tibi est uocari i ad quem et in alio loco dicit pater: m agnum tibi est uocari i puerum meum, ut congreges tribus Iacob. hic est uinea Sorech, quae interpretatur\'electa\', hic filius amantissimus, in quo sibi conplacuit anima dei, non quo deus animam habeat, sed quod in anima omnis dei monstretur affectus. et non mirum, si in deo anima nominetur, cum uniuersa humani corporis membra secundum leges tropologiae et diuersas intellegentias habere dicatur. posuit quoque de quo et Iohannes Baptista a deo patre audisse se narrat: super quem uideris spiritum sanctum uenientem et manentem in eo, ipse est. et iudicium gentibus nuntiabit, de quo et in psalmis legimus: deus, iudicium tuum regi da et iusregis. qui et ipse loquitur in euangelio: non enim pater iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio. non contendet sicut agnus ductus ad uictimam, non contendet in subuersione audientium. neque clamabit
Abbreviated transcription (Latin):
nio. In euangelio minus est. splendebit & nonquas¬
sabitur . donec ponat int̃ra iudiciũ: Uid&ur mihi acci¬
disseprimi scriptoris errore : quilegens superiorẽ
sententiam in uerbo iudici eẽ finitam: putauit h¬
ferioris sententiae ultimũ uerbũ eẽ iu dicium: & pau¬
cauerba quae inmedio Hoc est. inter iudiciũ & iudi¬
cium fuerant: prader mistt : Rursũq quod apud
hebraeos legitur. & in lege eius sperabunt. insulae
mattheus sensum potius quam uerba. iñ pra&ans
prolege & insulis nomen posuit. & gentes : & hoc non
solum in praesenti loco : sed ubi cumq deu&er istru¬
mento. Euangelistae & apłi testimonia protulerunt
diligentius obseruandum ẽ Non eos uerba secutos ẽt
sed sensum : & ubi septua ginta ab hebraico discrepant:
hebraeum sensum suis ex praessisse ser monibus :
Puer igitur dĩ omnipotentis iuxta dispensationẽ carnis
ad sumptae quo ad nos mittitur saluator est appellatus

Expanded text:
nio in euangelio minus est: splendebit et non quasnio in euangelio minus est: splendebit et non quassabitur, donec ponat super terram iudicium, uidetur mihi accidisse primi scriptoris errore, qui legens superiorem sententiam in uerbo iudicii esse finitam putauit inferioris sententiae ultimum uerbum esse \'iudicium\' et pauca uerba, quae in medio, hoc est inter \'iudicium\' et \'iudicium, fuerant, praetermisit. rursumque, quod apud Hebraeos legitur: et in lege eius sperabuntinsulae, Mattheus sensum potius quam uerba interpretans pro lege et insulis nomen posuit et gentes. et hoc non solum in praesenti loco, sed, ubicumque de ueteri instrumento euangelistae et apostoli testimonia protulerunt, diligentius obseruandum est non eos uerba secutos esse, sed sensum et, ubi Septuaginta ab Hebraico discrepant, Hebraeum sensum suis expressisse sermonibus. puer igitur dei omnipotentis iuxta dispensationem carnis adsumptae, qua ad nos mittitur, saluator est appellatus.
Abbreviated transcription (Latin):
tingua : Inueritate eddc& iudicium: nonerit tris¬
ts neq turbulentus : donec pon& interra iudicium
& legemeius insulae ex pectabunt : Ex quo appar&
mattheum euangelistam nonu&eris inter praca¬
tonis auctoritate constrictum. dimississe hebreã
ueritatem : sed quasi hebreum ex hebraeis: Indñi
lege doctissimũ : a gentibus protulisse quae in hebrae
legerat : si enim sic accipiendumest. ut septuaginta
int̃ praes ediderunt Iacob puermeus suscipiameũ
isrł electus meus suscepit eũ anima mea. quo modo
inihũ intellegimus ẽe complaũ quod deiacob & deifti
scriptũ est Quodbeatũ mattheũ non solũ in hoc tes¬
timomo sed & inalio fecisse legimus: ex aegrpto
uocaui filium meũ : proquo septuaginta transtule¬
runt : exae gypto uocauit filios suos: quodutiq nisi
sequamur hebraeam ueritatẽ : ad dnm̃ saluatorem
non ꝑtiner e manifestum est: Sequitur enĩ. ipsi autẽ
Inmolabant ba̾lim.: quod autẽ de ad sũpto testimo¬

Expanded text:
in ueritate educet iudicium. non erit tristis neque turbulentus, donec ponat in terra iudicium; et legem eius insulae expectabunt. ex quo apparet Mattheum euangelistam non ueteris interpretationis auctoritate constrictum dimisisse Hebraicam ueritatem, sed quasi Hebraeum ex Hebraeis et in domini lege doctissimum ea gentibus protulisse, quae in Hebraeo legerat. si enim sic accipiendum est, ut septuaginta interpretes ediderunt: Iacob puer meus, suscipiam eum; Israhel electus meus, suscepit eum anima mea, quomodo in Iesu intellegimus esse conpletum, quod de Iacob et de Israhele scriptum est ? quod beatum Mattheum non solum in hoc testimonio, sed et in alio fecisse legimus: ex Aegypto uocaui filium meum, pro quo Septuaginta transtulerunt: ex Aegypto uocauit filios suos. quod utique, nisi sequamur Hebraicam ueritatem, ad dominum saluatorem non pertinere manifestum est. sequitur enim: ipsi autem immolabant Baalim. quod autem de adsumpto testimo
Abbreviated transcription (Latin):
deesaia pro ph&a ad sumit testimoniũ ponendũ est:
& ipsius uerba esaie. iuxta septua ginta inter p̃tes
ipsumq hebreicum : cuitheo dosion aquila srm¬
macusq consentiunt: Sicergo dequattuor euangelis¬
tis solus mattheus posuit: Ihsautẽ sciens : recessit inde
& secuti sunt eũ multi: & curauit eos omnes: & prae¬
cepiteis nemanifestũ eũ facereN : ut inpler&ur quod¬

Expanded text:
de Esaia propheta adsumpsit, testimonium ponendum est de Esaia propheta adsumpsit, testimonium ponendum est et ipsius uerba Esaiae iuxta septuaginta interpretes ipsumque Hebraicum, cui Theodotio, Aquila Symmachusque consentiunt. sic ergo de quattuor euangelistis solus Mattheus posuit: Iesus autem sciens recessit inde et secuti sunt eum multi et curauit eos omnes et praecepit eis, ne