comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
portis fieri solet uidiciũ: notat eos fut᷑os iudices inimicoꝵ
nor. Sed quantũ.ẽ. hoc: Quasi dicat. magnũ esset tibi
igrauarẽ te. potius facias qd̃ uis: ⁊ nicħ mͥ des. Uł alit̾.
luantũ hoc est. Quasi dicat. Quã paruũ est ⁊ hoc. qͣntũ
ad me: ⁊ nũquã pro tam paruo p̃cio ero uenditor. potiꝰ
accipe sine p̃cio. Spelunca duplex. domus quedã fuit.
n qua erat solariũ. ⁊ multi pot̾ant sepeliri in ea in diu̾¬
is foueis. ⁊ subtus. ⁊ supra. Non peccauit efron qͥ uendi¬
dit. nec abrahã qui emit. Nec etiã hodie peccaret si
quis emeret purũ agrum ut faceret ibi cimiteriũ: sed
qui cimiteriũ uendit: grauit̾ peccat. Dñe d̾s dñi mei.
Sc̾m oppiniones gentiũ loquit᷑. quȩ habebant singu¬
lȩ ꝓprios deos. Igitur puella cui dixero. ⁊c̃. Auguri¬
um. ẽ. nec tñ peccat. quia sꝑu sc̃o dictante hoc fecit.
ut ille competentius posset bibere. Ad lauandos pe-¬
des cameloꝵ .i. ad uadandũ. ne ĩmunditia eis noceret

Expanded text:
t fieri judicium, notat eos futuros judices inimicorum suorum. Sed quantum est hoc? Quasi dicat: Magnum esset tibi, et gravarem te. Potius facias quod vis, et nihil mihi des. Vel aliter: quantum est hoc? Quasi dicat: Quare parum est quantum ad me? et nunquam pro tam parvo pretio ero venditor; potius accipe sine pretio. Spelunca duplex. Domus quaedam fuit subterranea, in qua erat solarium; et multi poterant sepeliri in ea in diversis foveis ut subtus et supra. Non peccavit Ephron, qui vendidit; nec Abraham, qui emit. Nec etiam hodie peccaret, si quis emeret purum agrum; ut faceret ibi coemeterium; sed qui coemeterium vendit, graviter peccat. Domine Deus Domini mei. Secundum opiniones gentium loquitur, quae habebant singulae proprios Deos. Igitur puella cui dixero, etc. Augurium est: nec tantum peccat, quia Spiritu sancto dictante hoc fecit. que super ulnam deposuit, ut ille competentius posset bibere. Ad lavandos pedes camelorum, id est ad lavandum, ne immunditia eis noceret.
Abbreviated transcription (Latin):
ret: de seruitio ñ lucrabat᷑ nisi uictũ. Nam alter
pincernis. ⁊ c̃. Quasi dicat. Non mirũ. ẽ. si istis iratꝰ ẽ.
ꝙ in domo regis p̾erant talib officiis. ex quib leuit
poterant eum offendere. Hȩc .ẽ. int̾p̃tatio somnis¬
hodie non concedit᷑ nobis exponere aliqd̃ sõntũ. sed pot
ꝓhibet᷑. Non mouebit quisquã manũ aut pedẽ. ⁊cͥ.
hyꝑbolica est locutio ad significandã magnã eiꝰ esse por¬
statem. uł possumꝰ dicere qđ mouere manũ aut pedem.
uocat hic magna negotia. sicut est turrẽ aliquã con¬
struere. aut habitationẽ mutare. uł exeundo extra.i
intrando ȩgiptum. Qđ dicit. ego sum pharao. iuramen¬

Expanded text:
ret, tamen de servitio non lucrabatur, nisi victum. Nam aliter ret, tamen de servitio non lucrabatur, nisi victum. Nam aliter pincernis praeerat, etc. Quasi dicat non mirum est si istis iratus est: quia in domo regis praeerant talibus officiis, ex quibus facile poterant eum offendere. Haec est interpretatio somnHodie non conceditur nobis exponere aliquod somnium, sed potius prohibetur. Non movebit quisquam manum aut pedem, etc. Hyperbolica est locutio, ad significandum magnam ejus esse potestatem. Vel possumus dicere, quod movere manum aut pedem, vocat hic magna negotia: sicut turrem aliquam construere, aut habitationem mutare, vel exeundo extra, vel intrando Aegyptum. Quod dicit: Ego sum Pharao: qua
Abbreviated transcription (Latin):
deutroq ppło erant mercatores qͥ uendidert̾ ioseph.
Eo tempore descendens uidas. Reuertit᷑ ad narrandũ
de aliis filiis isrł. Uirum odollamitẽ. Iste fuit oppilio
iuide. ⁊ tam̃ accersit sibi filiã eius in uxorẽ. Ingredere
adurorem frĩs tui. Nota qd̃ multa ante legẽ tenebał
in consuetudine. quȩ postea scripta sunt in lege. ut
est istud. qđ iubet filiũ ad urorẽ frĩs ingredi. ⁊ qd̃ in
sequentib p̃cipit comburi thamar qͣsi in adulterio de p̃hen.¬
sam. Theristrũ uestis est adeo subtilis. qđ mulier ꝑ eam
potest uidere alios. ip̃sa tñ non uidet᷑ in facie. aperte.
ad unũ concubitũ concepit. Iudas non pot̾ excusari
quin ex sola libidine petierit concubitũ. qr meretͥcẽ
putabat. thamar autẽ excusat᷑. qr prolẽ tm̃ deside¬
nulla rerũ suaꝵ curã habebat. ille egiptius. sed omnia
tradietit ioseph. ignorans.i. non curans cȩt̾a pret̾ panẽ
quo uescebat᷑. Uł potest dici. qd̃ quãuis ioseph ita serui¬

Expanded text:
oseph. Eodem tempore descendens Judas. Revertitur ad narrandum de aliis filiis Israel. Virum adolamitem. Iste fuit opilio Judae: et tamen accersit sibi filiam ejus in uxorem. Ingredere ad uxorem fratris tui. Nota: multa ante legem tenebant in consuetudine, quae postea scripta sunt in lege: ut est illud, quod jubet, filium ad uxorem fratris ingredi, et quod in sequentibus praecepit Thamar comburi quasi in adulterio deprehensam. Theristrum vestis est adeo subtilis, quod mulier per eam potest videre alios: ipsa tamen non videtur in facie aperte. Ad unum concubitum mulier concepit. Judas non potest excusari quin ex libidine sola petierit concubitum, quia meretricem putabat: Thamar autem excusatur, quia prolem tantam desidenulla rerum suarum curam habebat ille Aegyptius. Sed omnia tradiderat Joseph, ignorans, id est, non curans caetera, praeter panem quo vescebatur. Vel potest dici quod quamvis Joseph ita servi
Abbreviated transcription (Latin):
Qd addit. abimelech qđ eum sanauit ⁊ uxorẽ ⁊ ancil¬
las quas concluserat ne parerent: totũ intelligendũ
est de pharaone similit̾ fuisse factũ : sed ibi tacet᷑.
Igit᷑ hic manifestat᷑ quo flagello flagellatꝰ sit pharas
.i. sterilitate. ⁊ eodem mͦ sicut abimelech sanatꝰ fuit per
orationẽ abrahȩ. Aperuit oculos eius ds. quȩ uidens
puteum. Non subito factus. ẽ. puteus. sed qui prius
erat factus: subito uisus. ẽ. ab ea. Tolle filiũ tuũ quc̃
gis ⁊ magis accendat carnalẽ amorẽ patͥs erga filiũ. iss
postea preponat amorẽ d̃i suo carnali amori. ⁊ cũ u¬
cerit: głosior sit uictoria. Die autẽ tertio eleuatis.⁊.
nudã qđ ille mons suꝑ quem sacrificauit abrahã. non sit
e idem ubi crucifixus est xꝑc: sed fallunt᷑ ut credimꝰ.
ui hoc dicunt. Potuit enĩ abrahã facere paruas dietas.
di homo qui ualde sollicitꝰ erat tum de morte filii sui.
tum deimperio dñi: ⁊ minus cogitabat de festinatione

Expanded text:
 addit de Abimelech, quod eum sanavit, et uxorem et ancillas quas concluserat ne parerent, totum intelligendum est de Pharaone similiter factum fuisse; sed ibi tacetur. Igitur hic manifestatur quo flagello flagellatus sit Pharao, id est sterilitate, et eodem modo sicut Abimelech sanatus fuit per orationem Abrahae. Aperuit oculos ejus Deus, quae videns puteum. Non subito factus est puteus; sed qui prius erat factus, subito visus est ab ea. Tolle filium tuum unigegis et magis accendat carnalem amorem patris erga filium; ut postea praeponat amorem Dei suo carnali amori, et, cum vicerit, gloriosior sit victoria. Die autem tertio elevatis oculis. uidam quod ille mons super quem sacrificavit Abraham, non sit ille idem ubi crucifixus est Christus. Sed falluntur ut credimus qui haec dicunt. Potuit enim Abraham facere parvas diaetas: ut homo qui valde sollicitus erat, tum de morte filii sui, tum de imperio Domini; et minus cogitabat de festinatione
Abbreviated transcription (Latin):
Fon potero facere qͥequã. Modus. ẽ. humanȩ consuetu¬
Inis qđ dic̃. quasi dicat. Postquã ꝓposui ita facere: ñ
erante. Abrahã consurgens mane. Nota sollicitudinẽ
qi uiri. qui ꝓpt̾ hoc mane surgit. ut uideat si dñs serua¬
urat eos pro quib orauerat. Recordatꝰ ẽ abrahȩ. ñ tñ ĩ
ue ut pro iustis iniustos saluaret. sed ne pro iniustis iustũ
deret. qđ primũ ꝓmiserat abrahȩ. At ille ñ sensit. necq̃n
ccubuit. ⁊c̃. Mirũ uidet᷑. qđ concubuerit cũ filia. nec
ensit se tale opus facere. Sed ita possumꝰ estimare. quia
oth consueuerat urorẽ suã habere. ⁊ tunc ebrius factꝰ
itabat illã p̃sentẽ esse. ⁊ ita ñ sensit nec cogitauit fili
cet malã intentionẽ neut̃ habuerit. NIoab. qđ inter p̃¬
at᷑ ex patre. qr de patre eum conceperat. dedit ei hoc
iom̃. Altera uocauit filiũ suũ ãmon. qđ interp̾tatur

Expanded text:
Non potero facere quidquam. Modus est humanae consuetuNon potero facere quidquam. Modus est humanae consuetudinis, quod dicit, quasi dicat: Postquam proposui ita facere, non judicans, a Domino imperante. Abraham consurgens mane. Nota sollicitudinem sancti viri, qui propter hoc mane surgit: videat si Dominus servaverat eos pro quibus oraverat. Recordatus est Abrahae. Non tamen in hoc ut pro justis injustos salvaret; sed ne pro injustis justum perderet, quod primum promiserat Abrahae. At ille non sensit neque quando accubuit, etc. Mirum videtur quod concubuerit cum filia, nec sensit tale opus se facere; sed ita possumus existimare, quod Loth consueverat uxorem suam habere, et tunc ebrius factus putabat illam esse praesentem: et ita non sensit nec cogitavit filialicet malignam intentionem neuter habuerit. Moab, quod interpretatur ex patre, quia de patre eum conceperat, dedit hoc nomen. Altera vocavit filium suum Amon: quod interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ Dm̃ qui meliora ⁊ plura dare pot̾. Afilo subtem¬
nis. ꝑ hoc notat interiora. Corrigiã calciam̃ti. ꝑ hes
exteriora significat. iomnia cõmunit̾ excludit. Dñe
d̾s̃ qͥd dabis mͥ. Non ex diffidentia dicit hoc. sed ex desi¬
derio cognoscendi qͥd dari deberet. ⁊ Filius ẽ. scłt
Procuratoris mei iste damascus. ⁊c̃. Quasi iratꝰ defectiu
loquit᷑. Delebit᷑ anima illa de ppło. Si ueniens ade¬
tatem discretionis neglererit acciꝑe. uł interficiet᷑ uel
expellet᷑ a põpło. Cũq leuasset oculos suos. ñ uidit
eos de procul uenientes: sed ex inꝓuiso apparent. qd̾ si¬
gnũ. ẽ. potentiȩ. Uita comite. Modus loquendi talisẽ
Caute uult ꝑ inductionẽ ꝑuenire ut parcat ĩ inius
pro iustis. ⁊ tñ int̾rogat si ꝓ iniustis uelit int̾ficere
iustos: qd̃ non oportet. M mime. Non negant se ut̃¬
turos in ciuitatẽ. sed scłm oratoriã qualitatem
iquendi. innuunt cuies indignos esse ad qͦs diuertant.

Expanded text:
num Deum; qui meliora dare potest. A filo subtegminis. Per hoc notat interiora. Usque ad corrigiam calceamenti. Per hoc exteriora significat, et omnia communiter excludit. Domine Deus, quid dabis mihi? Non ex diffidentia dicit hoc, sed ex desiderio cognoscendi, quid dari deberet. Et filius, est scilicet procuratoris. Iste Damascus, etc. Quasi iratus defective loquitur. Delebitur anima illa de populo. Si veniens ad aetatem discretionis neglexerit accipere, vel interficietur, vel expelletur a populo. Cumque levasset oculos suos. Non vidit eos de procul venientes: sed ex improviso apparent, quod signum est potentiae. Vita comite. Modus loquendi talis est: Caute vult per inductionem pervenire ut parcat etiam injustis pro justis, et tamen interrogat, an pro injustis velit interficere justos: quod non oportet. Minime. Non negant se intraturos in civitatem: sed secundum oratoriam qualitatem: loquendi innuunt cives indignos esse ad quos divertant.
Abbreviated transcription (Latin):
ibrahã in t̾rã australẽ. ꝑegrinatꝰ. ẽ. in geraris. Uidet᷑
noc esse dictũ ꝑ recapitulationẽ. qr dicit placuisse
arã abimelech ob nimiã pulcͥtudinẽ. qđ ñ uidetur
ierũ cũ iã suꝑius dictũ sit eam esse uetulã ⁊ emortuã.
imuliebria ei cessai eͤ ꝓpt̾ senectutẽ. Potest ⁊̃ dici. qd̃ licet
multũ ȩtate ꝓcessisset : ñ tñ amiserat pulchritudinẽ
uã habebat magnã naturalit᷑. Uenit autem dñs
ad abimelech ꝑ sõnr̃ũ. Idem factũ fuisse apud pharaonẽ
intelligendũ. ẽ. quãuis ibi taceat᷑. ꝑ ilia patris mei .i.
filia tharȩ. dicit᷑ enĩ scđm quosdã qd̃ tharȩ pat̾ abras
mortua matre ipsius abrahã. durit aliã urorẽ de qui
genuit sarã. ⁊ ita ñ fuit filia arã. uł potest dici qd si¬
erit filia patris sui .i. tharȩ. quia neptis. Uel alit̾. filia
patris mei .i. qui. ẽ. mis .s. fr̃ m̃s. Hoc erit tibi inuelam̃

Expanded text:
braham in terram australem, etc. Peregrinatus est in Geraris. Videtur hoc esse dictum per recapitulationem, quia dicit placuisse Saram Abimelech ob nimiam pulchritudinem; quod non videtur verum, cum jam superius dictum sit eam esse vetulam, et emortuam, et muliebria ei cessasse, propter senectutem. Potest etiam dici, quod, licet multum aetate processisset, non tamen amiserat pulchritudinem, quam habebat magnam naturaliter. Venit autem Deus ad Abimelech per somnum. Idem fuisse factum apud Pharaonem, intelligendum est; quamvis ibi taceatur. Filia patris mei, id est filia Thare: dicitur enim secundum quosdam quod Thare pater Abraham mortua matre ipsius Abraham, duxit aliam uxorem, de qua genuit Saram: et ita non fuit filia Aram, vel potest dici quod fuerit filia patris Abrahae, id est Thare: quia neptis. Vel aliter filia patris mei, id est qui est meus frater. Hoc erit tibi in velamen
Abbreviated transcription (Latin):
ferendi. sicut ⁊ melchisedech dr̃. non habere patrẽ
imatrẽ solũ modo qr ñ nominauit eos scriptura. Co¬
dor laomor iste congregauit om̃s remotos in auriliũ
ant᷑ quinq reges sodomoꝵ factos sibi rebelles. Rex
At uͦ melchisedech ꝓferens panẽ ⁊ uinũ. Qđ int̾ genti
signũ est pacis. sic̃ ⁊ oliua solebat esse. I nota ordinem
ꝑtinebat. erat enĩ sacerdos dĩ altissimi. uł ita inteli

Expanded text:
ferendi. Sicut, et Melchisedech dicitur non habere patrem ferendi. Sicut, et Melchisedech dicitur non habere patrem et matrem, solummodo quia non nominavit eos Scriptura. Chodorlaomor. Iste congregavit omnes remotos in auxilium contra quinque reges Sodomorum factos sibi rebelles. Rex At vero Melchisedech proferens panem et vinum. Quod inter gentiles signum est pacis, sicut et oliva solebat esse. Et nota ordinem: cilicet ad eum pertinebat. Erat enim sacerdos Dei altissimi, vel ita intellige.
Abbreviated transcription (Latin):
itis ñ suȩ. nec accusat᷑ de mendacio.: Nc̃ nec ille qͥ refert
uena uerba. uel si concedamꝰ abrahã mentitũ fuisse sic̃
homunẽ. non.ẽ. mirũ. Non enĩ semꝑ uerũ dixit. Nũquid
on est m̃titus beatꝰ petrꝰ timore mortis in passione dñi.
recepit pharao suꝑ abrã uiris ut p̾berent .s. ei conduc¬
ũ securũ ad deducendũ quicqͥd habebat. neqͥs noceret
Et inuocauit ibi nom̃ dñi. Hoc duplicit̾ pot̾ in
elligi .s. qđ tunc qñ altare fec̾at. inuocauit. uel modo.
i ad sinistrã ieris. Cũ concedit ei potestatẽ eligendi.
mputat ab animo loth. ne ȩstimet ipsũ uelle discede
abeo. ideo ut meliorẽ partẽ terrȩ sibi eligat ⁊ retineat.
ibi dabo ⁊ semini .i. tibi in semine tuo. ñ in ꝑsona tua.
sq in sempit̾nũ. non qđ semꝑ eã habuerit ex tempore
illo. sed qr nullus terminꝰ ponit᷑ amittendi eã uł au¬

Expanded text:
atis, non suae; nec accusatur de mendacio, sicut nec ille qui refert atis, non suae; nec accusatur de mendacio, sicut nec ille qui refert e sicut hominem non est mirum: non enim semper verum dixit. Nunquid non est mentitus beatus Petrus timore mortis in passione DominiPraecepit Pharao super Abraham viris, ut praeberent ei scilicet conductum securum, ad educendum quidquid habebat, ne quis noceret. Et invocavit ibi nomen Domini. Hoc dupliciter potest inet quod tunc quando altare fecerat, invocavit, vel modo. Si ad sinistram ieris. Cum concedit ei potestatem eligendi, amputat ab animo Loth, ne existimet ipsum velle discedere ab eo, ideo ut meliorem partem terrae sibi eligat, et retineat. Tibi dabo, et semini, id est tibi in semine tuo, non in persona tua. Usque in sempiternum: non, quod semper eam habuerint ex tempore illo, sed quia nullus terminus ponitur amittendi eam, vel au
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs sui positꝰ in ignẽ quẽ adorare nolebat: uł ante quã
rit᷑ quare tam iustꝰ homo uoluerit mentiendo uitam
corporis seruare ꝑ mortẽ animȩ. uł uitȩ suȩ prouidere.
i uroris pudicitiã negligere. quasi d̾s ñ potuerit eques
seruare eiꝰ uitã ⁊ mulieris pudicitiã. Sed constat hẽ
mentitũ. qr soror sua erat. Item si ꝓferat᷑ uerbũ uł
signũ ad significandũ qđ non .ẽ. ñ tñ ꝓpt̾ deceptionẽ¬
sed uł ꝓpt̾ utilitatẽ uł correctionẽ. uł increpationẽ ñ
dicit᷑ mendaciũ sicut ipse dñs cleophȩ ⁊ alii disciplo
urit se longius ire. nec tñ abire uoluit. sed retineri. ut
ereparet ⁊ confirmaret eos. Item heliseus legatis que¬
bitib eum dixit se non esse quem querebant. seq ꝑducᷤ¬
irum eos ad eum promisit.: ⁊i durit eos int̾ medios hostes
ipsi meruerant apud dm̃. fuitq relator diuinȩ uolun-¬

Expanded text:
patris sui positus in ignem quem adorare nolebat; vel antequam patris sui positus in ignem quem adorare nolebat; vel antequam ritur, quare tam justus homo voluerit mentiendo vitam corporis servare per mortem animae: vel vitae suae providere, et uxoris suae pudicitiam negligere: quasi Deus non potuerit aeque servare ejus vitam, et mulieris pudicitiam. Sed constat hunc non mentitum, quia soror ejus erat. Item si proferatur verbum vel signum ad significandum quod non est, non tamen proionem vel increpationem, non dicitur mendacium: sicut ipse Dominus Cleophae, et alio discipulo it se longius ire ; nec tamen abire voluit, sed retineri, ut increparet, et confirmaret eos. Item Eliseus ligatus quaerentibus eum dixit se non esse quem quaerebant, seque perducturum eos ad eum promisit, et duxit eos inter medios hostes, quod ipsi meruerant apud Deum. Fuitque relator divinae volunt
Abbreviated transcription (Latin):
non. lrrii. linguȩ repperient᷑. nec possumꝰ dicere ista nõia
fiusse ꝓpria ꝑsonarũ. quia nec inuenit᷑ in libro quoꝵ
filiĩ fuerint. Pactiq sunt termini canaan. ⁊c̃. Ideo
moyses ad ppłm suũ loquens. describit terminos terre
chanaan: quia eam erat possessurꝰ ex promisso di.t¬
arfarat genuit sala. Nota scđm lucã hunc habuisse
filiũ nomine chainan: quem posuit in generatione:
pro sela. Igit᷑ nisi hunc cainan in numero cet̾oꝵ pona
petit cõmunit̾ de generationib noe. ut ueniat ad diuiss¬
nẽ linguaꝵ. ꝑ supbiã turris. Nota qđ om̃s p̃cedentes pat¬
archȩ. qui i ã trib filiis noe descendert̃. ⁊ alios supra
nominatos genuert̃. pret̾ eos quos liber nominat. als¬
os quosdã habuert̾ filios. ñ nominatos. qͥ remanserum
in ꝓpriis familiis patrũ suoꝵ. filii autẽ qui nominat
sunt. ꝑ se discretas fecerunt familias. a familiis patrũ
suoꝵ. Mortuus. ẽ. aram ante tharȩ. Uel in conspectu

Expanded text:
nta duae linguae reperirentur. Nec possumus dicere ista nomina fuisse propria personarum, quia nec invenitur in libro quorum filii fuerint. Factique sunt termini Chanaan, etc. Ideo Moyses ad populum suum loquens, describit terminos terrae Chanaam, quia eam erat possessurus ex promisso Dei.Arphaxat genuit Sale. Nota secundum Lucam habuisse filium nomine Chaynam, quem posuit in generatione Christi pro Sale. Igitur nisi hunc Chaynam in numero caeterorum ponampetit communiter de generationibus Noe, ut veniat ad divisionem linguarum per superbiam turris. Nota quod omnes praecedentes patriarchae, qui et a tribus filiis Noe descenderunt, et alios supra nominatos genuerunt, praeter eos quos liber nominat, alios quosdam habuerunt filios non nominatos, qui remanserunt in propriis familiis patrum suorum. Filii autem, qui nominati sunt, per se discretas fecerunt familias a familiis patrum suorum. Mortuus est Aram ante Thare: vel in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
nnouicinꝰ. et uocatꝰ roroastres inuentor ⁊ auctor maleficȩ
nathematicȩ. qui etiã septẽ liberales artes.xiiii. columnis.
sytẽ eneis. ⁊ septẽ latericiis contͣ utrũq diluinũ in utili¬
tatẽ posteroꝵ p̃uidens scripsit. Huiꝰ libros mathematice.
ninus adeptꝰ uictoriã. combussit. Post hȩc audacior effectꝰ
niuasit nemroth .i. chaldeos. ⁊ adquisiuit babilonẽ transfe¬
rens illuc caput imperii sui: ⁊ inde dicit sequens littera.
de terra illa egressus est assur. ⁊c̃. Qd̃ autẽ dictꝰ ẽ uenator.
sinile.ẽ. quasi dicat . s. ita concludens. coartauit homines
quẽ admodũ uenator bestias. Quasi. Istud quasi in usu dicen¬
di prouerbiũ. illud construebat᷑ hoc mͦ. Tues crudelis quasi
nemroth robustꝰ. ⁊c̃. Hȩc est ciuitas magna .s. niniue.
le quib egressi sunt philistum ⁊ cathurim. Isti ft̃ ppłi qͥ

Expanded text:
Nino vicinus, et vocatus Zoroastes inventor, et auctor maleficae Nino vicinus, et vocatus Zoroastes inventor, et auctor maleficae mathematicae artis; qui etiam septem liberales artes quatuordecim columnis, septem aencis et septem lateritiis, contra utrumque diluvium in utilitatem posterorum praevidens scripsit. Hujus libros mathematicae Ninus adeptus victoriam combussit. Post haec audacior factus invasit Nemroth, id est, Chaldaeos, et acquisivit Babylonem, transferens illuc caput imperii sui: et inde dicit sequens littera: De terra illa egressus est Assur, etc. Quia autem dictus est venator simile est quid dicat, scilicet ita concludens coarctavit homines, quemadmodum venator bestias. Quasi: istud quod in usu dicendi proverbium illud construebatur hoc modo: tu es crudelis quasi Nemroth robustus, etc. Haec est civitas magna. Scilicet Ninive. De quibus egressi sunt Philistiim, et Capturim. Isti sunt p
Abbreviated transcription (Latin):
rib autẽ ex coactione ut sem ⁊ heber. ⁊ ceteris bonis
uiris. Huiꝰ turris faciendȩ liber dic̃ causã talẽ fuisse.
It ut antequã diuiderent᷑ in diuersas t̾ras facerent ali¬
quia głosum in memoriã posteroꝵ. Alii dicunt ideo fa¬
lmn fuisse ab eis. ut p̾cauerent sibi a consimili diluiuo.
eetiã d̾s posset eis nocere. si forte puniret it̾m hoĩes ꝑ di¬
niuĩ. Potest etiã dici ã nemroth facta esse cupiditate re¬
uaudi. Unde diuisis linguis ipse cũ familia sua ibi re¬
nansit. cet̾is recedentib. ⁊ assur expulso cui pat̾no iure
antingebat illa mansio. quia erat de sem maiore filio.
asur autẽ recedens. in terrã quȩ postea ab ipso dicta.ẽ.
assiria. multiplicatꝰ est. usq ad regẽ ninũ. qui ab eiꝰ pro¬
enie ortus. ẽ. Hic condidit ciuitatẽ aniuen. ⁊ uic̃ chã
n hello. qui usq ad illud tempꝰ uirerat. factꝰ rex bactriȩ

Expanded text:
ribus autem ex coactione, ut Sem, et Herber, et caeteris bonis ribus autem ex coactione, ut Sem, et Herber, et caeteris bonis viris. Hujus turris faciendae, liber dicit causam talem fuisse: scilicet ut antequam dividerentur in diversas terras, facerent aliquid gloriosum in memoriam posterorum. Alii dicunt, ideo factam fuisse ab eis, ut praecaverent sibi a simili diluvio; ut etiam Deus non posset eis nocere, si forte iterum puniret homines per diluvium. Potest etiam dici a Nemroth factam esse cupidate regnandi. Unde divisis linguis, ipse cum familia sua ibi remansit caeteris recedentibus, et Assur expulso, cui paterno jure contingebat illa mansio, quia erat de Sem majore filio. Assur autem, recedens in terram quae postea ab ipso dicta est Assyria, multiplicatus est usque ad regem Ninum, qui ab ejus progenie ortus est. Hic condidit civitatem, et vicit Cham in bello, qui usque ad illud tempus vixerat: factus rex Bactriae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mͦ terra diuisa f ͥ qͣuod filii iafeth optinuert᷑ septẽ¬
trionalẽ partẽ asiȩ ⁊ totã europã. filii cham australem
partẽ ⁊ totã affricã. mediũ autẽ asiȩ quȩ maior ẽ. quã
europa ⁊ affrica filii sem possedert̃. Ipse cepit esse potũ
in t̾ra. Iste mole corporis ⁊ uirtute superans alios hoĩes
dominiũ cepit exercere suꝑ cet̾os ꝑ uiolentiã. ⁊ indiũ
eos ad idolatriã. ut ignẽ quasi dm̃ colerent. qr utilitate
maximas beneficio solis qui igneus. ẽ. in terra contu¬
gere uidebat. Quem errorẽ chaldei postea secuti st̃. Mul¬
tiplicẽ iniuriã ⁊ do ⁊ homini fecit. d̾s enĩ solus debebat¬
solus preesse homini. Qđ ille ei abstulit. cũ se illi int̾po¬
suit. ⁊ in ignorantiã redegit auferendo ei cultũ debitũ
homini uͦ iniuriã fecit. qui eũ domino iniusto opp̾sit
⁊ inerrorẽ decipiendo indurit. Consilio ⁊ imꝑio eiꝰ facta
fuit turris consentientib ei malis ex uoluntate. melio¬

Expanded text:
oc modo terra fuit divisa, quod filii Japhet obtinuerunt septentrionalem partem Asiae, et totam Europam. Filii Cham australem partem Asiae, et totam Africam. Medium autem Asiae, quae major est quam Europa et Africa, filii Sem possederunt. Ipse coepit esse potens in terra. Iste Nemroth mole corporis, et virtute superans alios homines, dominium coepit exercere super caeteros per violentiam, et induxit eos ad idololatriam, ut ignem quasi Deum colerent, quia utilitates maximas beneficio solis, qui igneus est, in terra contingere videbat. Quem errorem Chaldaei postea secuti sunt. Multiplicem injuriam et Deo et homini fecit: Deus enim solus debebat praeesse homini, quod ille ei abstulit, cum se illi interposuit, et in ignorantiam redegit, auferendo ei cultum debitum; homini vero injuriam fecit, quia eum dominio injusto oppressit, et in errorem decipiendo induxit. Consilio et imperio hujus facta fuit turris, consentientibus ei malis ex voluntate, melio
Abbreviated transcription (Latin):
er nobis. Irrisio. ẽ. quȩ respicit ad stultã credulitatem
euȩ de uerbis serpentis. Eritis sicut diĩ. scientes bonũ ⁊
malũ. ⁊ quamuis hȩc sola eua non adam crederet: tñ
ill quasi p̃lato ⁊ doctori imputat᷑. Talis autẽ irrisio
aliqñ fit merito patientis. ⁊ iuste. ut hic. aliqñ nequi-¬
da insultantis. ⁊ est sarcasmos figura. N c̃ gͦ ne forte
mittat manũ ⁊ c̃. Hic innuit᷑ qđ̃ etiã ptꝰ peccatũ si eo¬
mederet homo de ligno uitȩ fieret ĩmortalis. ⁊ ẽ oratio
defectiua. Quid autẽ deficiat: subiungens aꝑit histo¬
riographus. ibi. Emisit eum. ⁊c̃. In quo innuit᷑ supͣ de¬
fecisse. Emittamus eum extͣ paradisũ. ⁊ sic subiungͥet᷑
ꝑmisit eum. ⁊c̃. Cherubin ⁊ flãmeũ gladiũ. ⁊c̃. Qui¬

Expanded text:
ex nobis. Irrisio est, quae respicit ad stultam credulitatem ex nobis. Irrisio est, quae respicit ad stultam credulitatem ejus de verbis serpentis. Eritis sicut dii scientes bonum et malum; et quamvis sola Eva, non Adam, hoc crederet, tamen illi quasi praelato et doctori imputatur. Talis autem irrisio aliquando fit merito patientis et juste, ut hic; aliquando nequitia insultantis, et est sarcasmos figura. Nunc ergo ne forte mittat manum, etc. Hic innuitur quod etiam post peccatum si comederet homo de ligno vitae fieret immortalis, et est oratio defectiva. Quid autem deficiat, subjungens aperit historiographus ibi, Emisit eum, etc. In quo innuitur supra defecisse. Emittamus eum extra paradisum, et sic subjungeretur. Emisit etc. Cherubim et flammeum gladium, atqu
Abbreviated transcription (Latin):
respicit pariendi. uel ꝓpt̾ inutilitatẽ concipiendi. quia
hon totiens pariet. uel qi morituri erunt etiã post partũ.
uel qi ñ om̃s p̃destinandi erant ad ȩternã uitã. sic̃ fut᷑ũ
sset si non peccasset. In dolore paries. Iste dolor superat
p̃s dolores. Et sub uiri potestate eris. non sub regimine
tantũ ut priꝰ: sed sub uolenta dominatione: ut te uul¬
erib affligat. Maledicta erit terra. ⁊c̃. Non feret ꝑse
ponte fructũ ut uiuas. uł ñ respondeb̾ tͥ aliq̃n scđm opꝰ¬
tuum. Comedas herbas terrȩ. Superius direrat ecce
dedi uobis omnẽ herbã uirentẽ ⁊ lignũ pomiferĩ ĩ escã.
edibi dedit herbã eis ad opus animaliũ. sibuipsis uero
lignũ pomiferũ in escam. Hic uͦ maledicendo dat hõib
lem̃tis ministerio angłoꝵ. Uel docuit eos facere detͣhen-¬
do pelles ab animalib. Ecce adam factꝰ .ẽ. quasi unꝰ

Expanded text:
respicit pariendi, vel propter inutilitatem concipiendi, quia respicit pariendi, vel propter inutilitatem concipiendi, quia non toties pariet, vel quia morituri erant etiam post partum, vel quia non omnes praedestinandi erant ad aeternam vitam, sicut futurum fuit si non peccasset. In dolore paries, etc. Iste dolor superat omnes dolores. Et sub viri potestate eris. Non sub regimine tantum, ut prius, sed sub violenta dominatione, ut te vulneribus affligat. Maledicta erit terra, etc. Non feret per se sponte fructum ut vivas, vel non respondebit tibi aliquandotuum. Comedes herbas terrae. Superius dixerat: Ecce dedi vobis omnem herbam virentem et omne lignum pomiferum in escam. Sed ibi dedit eis herbam ad opus animalium, eis ipsis vero lignum pomiferum in escam; hic vero maledicendo dat hominibus elementis ministerio angelorum, vel docuit eos facere detrahendo pelles ab animalibus. Ecce Adam factus est quasi unus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s cũ eo susceꝑunt maledictionẽ. non enĩ serpens.s.
qui in serpente latebat diabolus maledicit᷑. uocat᷑ tam̃
nomine eius qui eũ quasi tunicã induerat. sed derisor
quẽ admodũ si latro aliqͥs assumeret uestes monachi ut
magis latenter posset furari int̾ monachos. ⁊ sic de pre¬
henfus de furto. derisorie quidẽ monachꝰ appellaret᷑ ꝓptes
assumptas uestes. ⁊ uocando eũ attribuit ea illi quȩ st̾
serpentis. ⁊ est historia metaphorica. Inimicitias ponas
diabolus doluit. Quasi dicat. Tu gaudebas mͦ qr sã dere¬
ceras. sed frustra: qr uictꝰ eris ã muliere. Semen tuu̾
⁊ c̃. Semen diaboli uocat alios demones. mulieris semen.
alcaneo eiꝰ .i. semꝑ sequeris ut decipias. Multiplicabo eru¬
nnas tuas. respectu erumnarũ uiri. Et conceptꝰ tuos.
ion uidet᷑ hoc esse maledictio. sed potius benedictio. In le¬
eenĩ maledicta erat sterilis. sed hoc dicens. ad dolorem

Expanded text:
omnes cum eo susceperunt maledictionem. Non enim serpens, sed omnes cum eo susceperunt maledictionem. Non enim serpens, sed qui in serpente latebat diabolus maledicitur. Vocatur tamen nomine ejus, quia eum quasi tunicam induerat, sed derisorie, quemadmodum si latro aliquis assumeret vestes monachi, ut magis latenter posset furari inter monachos, et si, deprehensus de furto, derisorie quidem monachus appellaretur propter assumptas vestes. Et, vocando eum, attribuit ea illi quae sunt serpentis, et est historia metaphorica. Inimicitias ponam m egerit; unde diabolus doluit. Quasi dicat: Tu gaudebas modo, quia eam dejeceras; sed frustra, quia victus oris a muliere. Semen tuum, etc. Semen diaboli vocat alios daemones. Mulieris semen acalcaneo ejus, id est semper sequeris ut decipias. Multiplicabo aerumnas tuas, respectu aerumnarum viri. Et conceptus tuos. Non videtur esse hoc maledictio, sed potius benedictio; in lege enim maledicta erat sterilis. Sed hoc dicens ad dolorem
Abbreviated transcription (Latin):
uel er cõpassione. E oqd̃ nudus essem. Nota qd̃ stulte
agit inducens ad se excusandũ. qđ potius uertit᷑ in
nus accusationẽ. ut potius ꝑ hoc conuincat᷑ peccasse
i pomo quã se excuset. Quis enĩ indicauit. Ac si di¬
ei. ꝑ nuditatẽ uolebas te excusare. sed hȩc potius te
accusat. quia significat nequitiã ⁊ peccatũ p̃cessisse. inte.
uere hoc significat. quia quis nisi tua nequitia indicaur
tibi qđ nudus esses. Mulier quã dedisti mͥ. ⁊c̃. Conuiet
de facto remouet crimen in mulierẽ. ⁊ mulier similit̃ in
serpentẽ: ⁊ ꝑ hoc uterq retorquent culpã in auctorẽ
dm̃. Quia hoc fecisti. maledictꝰ es. De homine peccante ñ
statim dedit sententiã. sed ꝓposita questione dedit ei spa¬
cium ut cogitaret de causa sua: peniteret. Suꝑ diabolũ
consentientes ceciderunt cũ eo: ita hic ipse solus in ser¬
pente decepit mulierẽ. E quia om̃s alii consensert᷑ er

Expanded text:
vel ex compassione. Eo quod nudus essem. Nota quod stulte vel ex compassione. Eo quod nudus essem. Nota quod stulte agit, inducens ad se excusandum quod potius vertitur in ejus accusationem, ut potius per hoc convincatur peccasse in pomo, quam se excuset. Quis enim indicavit? Ac si dicat: Per nuditatem volebas te excusare, sed potius te accusat, quia significat nequitiam, et peccatum praecessisse in te. Et vere hoc significat; quia quis, nisi tua nequitia, indicavit tibi quod nudus esses? Mulier quam dedisti mihi, etc. Convictus de facto, removet crimen in mulierem, et mulier similiter in serpentem, et per hoc uterque retorquet culpam in auctorem Deum. Quia hoc fecisti, maledictus es.. De homine peccante non statim dedit sententiam, sed proposita quaestione dedit ei spatium ut cogitaret de causa sua, et poeniteret. Super diaboluconsentientes ceciderunt cum eo; ita hic iste solus in serpente decepit mulierem, et quia omnes alii consenserunt ei,
Abbreviated transcription (Latin):
yro motu illicito. ⁊ qr auferre ñ potuert̃: tegere uolu¬
ert̾ partes illas in quib motũ illicitũ senserunt. Iuste
dem inflicta.ẽ. hõi hȩc pena ã dño. ut q ratio noluit
obedire suo suꝑiori .i. d̾o: nec ei obediat suũ inferiꝰ .i.
tũ est ut ceterȩ partes corporis ad nutũ rationis stent aut
noueant᷑. Una autẽ rationi ñ obedit. in signũ transgres¬
sionis. sclt pudenda. Ideo uidelicet. qr tota ꝓpago̾ gñis
humani ꝑ partẽ illã erat transitura. Scriptũ est in ea.
quasi in porta signũ in obedientiȩ parentũ. in obedien-¬
na inflicta menbroꝵ. Polia ficus. ꝑhoc quidã ȩstimant
ros subito conuenire de culpa sua. ne amissa uerecundia
muerecundi fiant. ⁊ ꝑtinaces. sed dat eis locũ penitentiȩ
iconsilii. Unde deambulat ut audiãt. ⁊ sic fiant memo¬
res ipsius dĩ. Adam ubi es: Questio uel ex inte posicioe

Expanded text:
isconvenire pro motu illicito et quia auferre non potuerunt, tegere voluisconvenire pro motu illicito et quia auferre non potuerunt, tegere voluerunt partes illas in quibus motum illicitum senserunt. Juste quidem inflicta est homini haec poena a Domino, ut quia ratio noluit obedire suo superiori, id est Deo, nec ei obediat suum inferius, idtum est ut caeterae partes corporis ad nutum rationis stent aut moveantur. Una autem pars rationi non obedit, in signum transgressionis, scilicet pudenda. Ideo videlicet, quia tota propagatio generis humani per partem illam erat transitura. Scriptum est in ea, quasi in porta, signum inobedientiae parentum, inobedientia inflicta membrorum. Folia ficus. Per hoc quidam existimant eos subito convenire de culpa sua, ne amissa verecundia inverecundi fiant et pertinaces. Sed dat eis locum poenitentiae et consilii, unde deambulat ut audiant, et sic fiant memores ipsius Dei. Adam ubi es? Quaestio, vel ex increpatione,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dm̃ qui tam boni ligni fructũ ꝓhibuit. ostendat ñ tñ
eos diligere. quantũ oportebat. Ne forte moriam᷑. Noti.
dñs affirmauit dicens. M orte moriemini. mulier dubi¬
tauit efehe  Ne forte moriam᷑. unde diabolus speransꝑ
hoc se posse efficere qd̃ uolebat. plane ut aduersarius
negauit dicens. Nequaquã moriemini. Aperient᷑ oei
tu comp̾hendit. ꝓmittit ei. Sicut dii scientes bonũ
⁊ malũ. Quo ꝓmittit. dignitatẽ. ⁊ abundantiã rerum
ut unũ ꝑsuadeat .i. comestionẽ pomi. ꝑduo illa quę
ꝓmittit. inducit in suꝑbiã ⁊ in auaritiã. Unde ipsa
mulier ȩstuando dubitans atq ponderans ꝓmissa di¬
aboli ⁊ ꝓhibitionẽ dĩ: resperit ad lignũ. ⁊ ita capta q̃
gula. ut etiã absq ꝓmissis diaboli. ꝑsolũ uisũ ad esum
ligni ꝑsuasa . ẽ. merito. ut qui in sordib ẽ: sordescat adhus
Dicit̾ tam̃ comestio pomi pͥmũ peccatũ. sed actuale iuntelĩ

Expanded text:
et Deum, qui tam boni ligni fructum prohibuit, ostendat non tantum et Deum, qui tam boni ligni fructum prohibuit, ostendat non tantum eos diligere quantum oportebat. Ne forte moriamur. Nota, Dominus affirmavit, dicens: Morte moriemini. Mulier dubitavit, inquiens: Ne forte moriamur. Unde diabolus, sperans per hoc se posse efficere quod volebat, plane ut adversarius, negavit, dicens: Nequaquam moriemini. Aperientur oculi t ei: Et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Duo promittit, dignitatem, et abundantiam rerum, ut unum persuadeat, id est comestionem pomi. Per duo illa quae promittit, inducit in superbiam et avaritiam, unde ipsa mulier, aestuando dubitans, atque ponderans promissa diaboli, et prohibitionem Dei respexit ad lignum, et ita capta est gula, ut etiam absque promissis diaboli per solum visum ad esum ligni persuasa est merito, ut qui in sordibus est, sordescat adhuc. Dicitur tamen comestio pomi primum peccatum, sed actuale intellige
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑ ꝑmittendo. pꝰ duriꝰ locuturꝰ in ꝓhibitione. Sed qꝵ qͣre
absq om̃i p̃cepto non ddedit d̾s hõi bonũ qd̃ daturꝰ erat
i. quare ̃ tot ꝑmisit. ⁊ unũ solũ ꝓhibuit. quare etiã
id ꝓhibuit non p̃cepit comedere. qd homini esset fa-¬
cilius. ⁊ equiualens obedientia ad meritũ. Preceptũ
datum.ẽ: ut ꝑ meritũ obedientiȩ głosius optineret
habebit differentiã. int̾ carnẽ ã se in
eadẽ carne libent̾ habitarentͤ: qi in re ñ posst̃ facere hanc
unitatẽ: quã posst̃ faciunt unionẽ dilectione. uł in carie
una .i. in gn̾atione uniꝰ carnis .i. ꝓlis cooperabunt᷑. Ses
⁊ serpens. ⁊ c̃. Permissus. ẽ. homo tẽptari. qr aliter ñ esset
głosum stare. Sed nota qđ non. ẽ. temptatꝰ ꝑ aliquã sin¬
plicẽ bestiã ut est colũba uł agnus: ne posset sclt ercis¬
sare trans gressionẽ dicens. Quis putaret dolũ in esse in
huiꝰmodi specie uel forma: Cur precepit uobis ds:

Expanded text:
e absque omni praecepto non dedit Deus homini bonum quod daturus erat ei? Quare etiam tot permisit, et unum solum prohibuit? Quare etiam, quod prohibuit, non praecepit comedere: quod homini esset facilius, et aequivalens obedientia ad meritum? Praeceptum datum est, ut per meritum obedientiae gloriosius obtineret habebit differentiam inter carnem a se vivieadem carne libenter habitarent. Et quia in re non possunt facere hanc unitatem, quod possunt, faciunt unionem dilectione, vel in carne una, scilicet in generatione unius carnis, id est prolis, cooperabuntur. Sed et serpens, etc.. Permissus est homo tentari, quia aliter non esset gloriosum stare. Sed nota quod non est tentatus per aliquam simplicem bestiam, ut est columba vel agnus, ne posset scilicet excusare transgressionem, dicens: Quis putaret dolum inesse in hujusmodi specie vel forma? Cur praecepit vobis Deus?
Abbreviated transcription (Latin):
tel etiã plus quã in imo ã se distantes. ⁊ in tecto tantũ
fuerit cacuminata: diuersȩ sunt opiniones. Cenacła.
mansionũ atria dicta Bina induces in archã. Hic notat
urilitatẽ masculi ⁊ feminȩ. Tolles septena. hic notat nu¬
duo de ĩmundis. non quatuor. Rupti sunt om̃s fontes
ibisi magnȩ. Querit᷑ utrũ ex solis illis aquis quȩ tẽ erant
factũ sit diluuiũ. an aer ⁊cet̾a elem̃ta conuersa sint in
aquas. tam pluuiales quã labiles. quib factũ sit dilu
eliter erigunt᷑ ad suꝑiora. ad temperandũ suꝑiorẽ ca¬
lorẽ. utrũ minuat᷑ aqua. an tantũdẽ in inferiorib re¬
fuisse. ⁊ suꝑcȩlestes aquas descendisse ꝑ pluuias. Q& du¬

Expanded text:
vel etiam plus quam in imo a se distantes, et in tecto tantum vel etiam plus quam in imo a se distantes, et in tecto tantum fuerit cacuminata diversae sunt opiniones. Coenacula n navi dicta. Bina induces in arcam. Hic notat parilitatem masculi et femellae. Tolles septena. Hic notat nur duo, de singulis immundis, non quatuor. Rupti sunt omnes fontes abyssi magnae, etc. Quaeritur utrum ex solis illis aquis quae tunc erant, factum sit diluvium, an aer et caetera elementa conversa sint in aquas, tam pluviales quam labiles, quibus factum sit dilu aquae vaporaliter eriguntur ad superiora, ad temperandum superiorem calorem, utrum minuatur aqua, an tantumdem inferioribus refuisse, et super coelestes aquas descendisse per pluvias; quod du
Abbreviated transcription (Latin):
dicit coram d̾o: notat ꝑsonã uidicis .s. dm̃ scire qͥ ne
scire dr᷑ rem. nisi eomꝓbata fuerit corã eo. ⁊ si enĩ płe
sciat: nescit tñ ad uindictã. hoc autẽ facinꝰ ita e¬
rat manifestũ: qđ nulla egebat ꝓbatione. Uel
mia do. qui peccatũ eoꝵ attendebat. Ipsi eniũ ita negligenter
ascaibant. qdđ etiã nec peccatũ esse reputabant. E inis eiũ¬
niuersalis pena om̃iũ. sed ꝑ miscdiã tẽperat᷑ in parte. I ie¬
ntoꝵ cubitoꝵ. Cubitꝰ ꝓprie tenet pedem ⁊ dimidiũ. sed hic
mnoyses de cubito geometrico agit. quem nouerat ĩ egipto
qui nouẽ integre cubitos continet. Unde constat tantã
fuisse maguitudinẽ archȩ quȩ sufficeret ad om̃ia aĩalia ca¬
penda quȩ ad eã uenerunt. De compositione archȩ utrum
nimolata fuerit. ⁊ semꝑ usq ad sũmũ surgens string̾et᷑
magis ⁊ magis. an parietes surrexerint ȩqualit̾ in sũmo.

Expanded text:
dicit, coram Domino, nota personam judicis; scilicet Deum dicit, coram Domino, nota personam judicis; scilicet Deum sciresciat, nescit tamen ad vindictam. Hoc autem facinus ita erat manifestum, quod nulla egebat probatione, vel coram Domino, qui peccatum eorum attendebat. Ipsi enim ita negligenter peccabant, quod nec etiam peccatum esse reputabant. Finis uuniversalis poena omnium, sed per misericordiam temperatur in parte. Trecentorum cubitorum. Cubitus proprie tenet pedem et dimidium; sed hic Moyses de geometrico cubito agit, quem noverat in Aegypto, qui novem integre cubitos continet. Unde constat tantam fuisse magnitudinem arcae, quae sufficeret ad omnia animalia capienda quae venerunt ad eam. De compositione arcae utrum in imo lata fuerit et semper usque ad summum surgens stringeretur magis ac magis, an parietes surrexerint aequaliter in summo,
Abbreviated transcription (Latin):
esset. ⁊c̃. Totiens replicat malitiã istoꝵ. ⁊ inculcat. ut
ostendat patientiã ñ potuisse leuit̾ incitari ad tan¬
tam subuersionẽ generis humani. absq iustissina causa
so. ubi ita loquit᷑ hoĩb. Crescite ⁊ multiplicamini.⁊
replete terrã. Precauens in futurũ. non qd̃ ꝑ impri¬
dentiã mͦ ad hoc uenerit qđ non putauerat quẽ n¬
chil latet. sed tam precauet qui ꝓhibet ne fiat. quã
cui ꝓ hibet᷑. ⁊ sollicite id uitat. Tactus dolore cordis
Nota. Non est dolor nisi de amore amisso. unde cum
tius tangit dolor. Hic uͦ agit᷑ de rei dilectissimȩ de¬
structione. ⁊ ideo merito dolor dicit᷑ adesse magnus.
Ab homine usq ad animantia. Marimã ostendit iã
dĩ transiturã ã marimo ad minimũ. ⁊ inde ab imo ad
sũmũ. Heȩ sunt generationes noe .s. filii. de quib̃
corã dõ ⁊ c̃. Totum hic repetit ⁊ inculcat. ad augĩ¬
tum sceleris ostendendũ. ⁊ iustam iram uindicis. Qd̾

Expanded text:
, etc. Toties replicat malitiam istorum et inculcat, ut ostendat patientiam Dei non potuisse leviter incitari ad tantam subversionem generis humani absque justissima causa.so, ubi ita loquitur hominibus: Crescite et multiplicamini, et replete terram. Praecavens in futurum. Non quod per imprudentiam modo ad hoc venerit, quod non putaverat, quem nihil latet; sed tam praecavet qui prohibet ne fiat, quam cui prohibetur et sollicite id vitat. Tactus dolore cordis. Nota: non est dolor nisi de amore amato amisso. Unde cum tius tangit dolor. Hic vero agitur de rei dilectae destructione, et ideo merito dolor dicitur adesse magnus. Ab homine usque ad animantia. Maximam ostendit iram Dei, transituram a maximo ad minimum, et inde ab imo ad summum. Hae sunt generationes Noe, scilicet filii de quibus ecoram Domino, etc. Totum hoc repetit et inculcat, ad augmentum sceleris ostendendum, et justam iram vindicis. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
quusus. De loco quodã uoluptatis .i. paradisi. ñ qd̃ ibi
itus statim exriret ad alia loca. sed ad irrigandũ paradi¬
um egrediens. Qui inde diuidit᷑. Uel in ipso paradiso.
post quã aliquandu ut unꝰ manauit. uel pt̾quã ã paradi¬
o egressus. ẽ. Querit᷑ quomͦ ⁊ in paradiso oriant᷑ hȩc flumi¬
u ⁊ in terra nr̃a habeant notos fontes ut dicit beda: unri qͥdã
frmãt tertam totam futurã paradisũ si homo ñ peccas¬
t: totã autẽ factum exilium per peccatum. Nos uͦ ⁊ si
ꝥbabiliter ita dici possit: non asserimus nisi qđ scĩ cõmu¬
uter asserunt. sclt̾ paradisum esse quendã locũ deter¬
ninatum in parte terrȩ. ⁊ flumina illa ortum hab̾e
n paradiso. ⁊ item a terra ibidem absorta. ⁊ extra para¬
isum iterum oriri. qui scdđ̃i ortus noti sunt nobis. P rece¬
hitq ei d̃s. de om̃i ligno paradisi. ⁊c̃. Ecce dat preceptũ.

Expanded text:
divisus, de loco quodam voluptatis, id est paradisi, non quod ibi divisus, de loco quodam voluptatis, id est paradisi, non quod ibi ortus statim exiret ad alia loca, sed ad irrigandum paradisum egrediens. Qui inde dividitur, vel in ipso paradiso, postquam aliquandiu ut unus manavit, vel postquam a paradiso egressus est. Quaeritur quomodo et in paradiso oriantur haec flumina, et in terra nostra habeant notos fontes, ut dicit Beda. Unde et quidam affirmant totam terram futuram paradisum, si homo non peccasset, totam autem factam exsilium per peccatum. Nos vero, etsi probabiliter ita dici possit, non asserimus nisi quod sancti communiter asserunt, scilicet paradisum esse quemdam locum determinatum in parte terrae, et flumina illa ortum habere in paradiso, et item a terra ibidem absorpta, et extra paradisum iterum oriri, qui secundi ortus nobis noti sunt. Praecepit ei Deus de omni ligno paradisi, etc. Ecce dat praeceptu
Abbreviated transcription (Latin):
gentiȩ aperiret: nũquã ꝑ portã uiolentiȩ aliqͥd nocis¬
uũ intraret. Sed quia noluit sibi cauere. ut seruaret po¬
tam sibi cõmissã : merito d̾s deseruit eius custodiã. li¬
gnũ autẽ scientiȩ dictũ. ẽ. non ꝓpt̾ naturã quam in se
haberet. s quia ꝑ ipsum scitum. ẽ. utrum esset homo
bonus an malus .i. obediens. an in obediens. uel qr per
obedientiã eius habiturꝰ erat homo bona ad quȩ trai¬
siret: ꝑ inobedientiã uͦ mala quȩ ei cõminatꝰ fuerat
d̾s. Uel quia ꝑ ipsum experim̃to utrũq cognouit.
Quȩ autẽ sint illa sacram̃ta principalia pro quib
illa ligna posita fuerunt in medio paradisi. sic accipe
ignũ uitȩ datum fuit hõi ad sustentationẽ uitȩ tẽpo¬
is ꝑ lignũ quippe scientiȩ obediendo habiturꝰ erat utã
rnã. Et fluuius egrediebat᷑. Hic est fons supradictꝰ
rel fluuius oriens ã fonte illo. prius unꝰ. post in quatuor

Expanded text:
gentiae aperiret, nunquam per portam violentiae aliquid nocigentiae aperiret, nunquam per portam violentiae aliquid nocivum intraret; sed quia noluit sibi cavere, ut servaret portam sibi commissam, merito Deus deseruit ejus custodiam. Lignum autem scientiae dictum est, non propter naturam quam in se haberet; sed quia per ipsum scitum est utrum esset homo bonus an malus, id est obediens an inobediens. Vel quia per obedientiam ejus habiturus erat homo bona ad quae transiret, per inobedientiam vero mala, quae ei comminatus fuerat Deus; vel quia per ipsum experimento utrumque cognovit. Quae autem sint illa sacramenta principalia, pro quibus illa ligna posita fuerint in medio paradisi, sic accipe. Lignum vitae datum fuit homini ad sustentationem vitae temporalis. Per lignum autem scientiae obediendo habiturus erat aeternam vitam. Et fluvius egrediebatur. Hic est fons supradictus, vel fluvius oriens a fonte illo, prius unus, post in quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
die. In quo posuit hominẽ. Eaxtra paradisum uoluit
eum facere d̾s̃. ut intelligeret se ex gr̃a ñ ex natura n
paradiso locatum. Lignũ uitȩ. duo ista ligna .i. lignis
uitȩ ⁊ lignũ scientiȩ boni ⁊ mali ꝓpter maiora sacram̃ta
quȩ significant. dicunt᷑ fuisse in medio paradisi. ⁊ di¬
uersis de causis habent hȩc nomina. Lignũ enĩ uitȩ. q
in se habuit naturã ut continuaret homini uitã si co¬
mederet᷑ competenter. factus est enĩ homo mortalis in
mortalis. sed sic mortalis qđ poterat non mori ꝑ cibi su¬
stentationẽ quo egebat. Item mortalis. qr perire pot¬
it ꝑ extrinsecã uiolentiã. Sed d̾s ita munierat eum int̾
ꝑ lignũ uitȩ sumptũ incibum. ⁊ extra ꝑ diuinã poter¬
tiam ut posset non mori. Intus: portã negligentiȩ ꝑra
tionẽ humanã. extra: portã uiolentiȩ obserans ꝑ diuu¬
nã custodiã ut nisi homo ratione abutens portã negli¬

Expanded text:
die. In quem posuit hominem. Extra paradisum voluit die. In quem posuit hominem. Extra paradisum voluit eum facere Deus, ut intelligeret se ex gratia, non ex natura, in paradiso locatum. Lignum vitae: duo ista ligna, id est lignum vitae, et lignum scientiae boni et mali, propter majora sacramenta quae significant, dicuntur fuisse in medio, et diversis de causis habent haec nomina. Lignum enim vitae, quia in se habuit naturam ut continuaret homini vitam. si comederetur competenter. Factus est enim homo mortalis, et immortalis. Sed sic immortalis, quod poterat non mori, per cibi sustentationem quo egebat. Item mortalis, quia perire potuit per extrinsecam violentiam. Sed Deus ita munierat eum intus per lignum vitae sumptum in cibum, et extra per divinam potentiam, ut posset non mori. Intus portam negligentiae per rationem humanam, extra portam violentiae obserans per divinam custodiam; ut, nisi homo, ratione abutens, portam negli