comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isti it̃um lib̾i arbitrii defensores immo deceptores qr
inflatores. et inflatores qr p̃sũptores. ñ aduersum nos
s aduersum eũgłm locuturi. qͥd aliud dicent qͣm id
Quid adhuc conqueritur : nã uoluntati eiꝰ qͥs resistit :
hanc contradictionẽ sibimetipsi tãꝗͣ ab altero opposu¬
it. uelut ex eoꝵ. uoce qua nolunt acciꝑe qđ suꝑus di¬
xerat. gͦ cuiꝰ uult miseret᷑ et quẽ uult obdurat. Talib
itaq cũm apło dicamꝰ. Non enĩ melius illo inuenire pos¬
sumꝰ quid dicamꝰ. Ohomo tu qͥs es qui respondeas dõ.

Expanded text:
iterum isti liberi arbitrii defensores. immo deceptores quia iterum isti liberi arbitrii defensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduersus nos sed aduersus euangelium locuturi quid aliud dicent quam id\'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod superius dixerat: Ergo, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat. talibus itaque cum apostolo dicamus — non enim melius illo inuenire possumus, quid dicamus -:s o homo. tu quis es. qui
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. Quid adhuc conquerit᷑ : nã uoluntati eius
qͥs resistit: hoc ẽ. enĩ dicere. Quid de nob̃ fit quere¬
la qđ dm̃ offendamꝰ male uiuendo. cũ ipsius uoluntati
nemo possit resistere : qui nos obdurauit miscđiam
ñ prestando : si qͦ illos ñ pudet ac excusatione ñ nob̃
idẽ atq identidem dicere. O homo tu qͥs es qui respon¬
deas dõ: nũquid dic̃ figm̃tũ ei qui se fuyẽ. quare sic
me fecisti. an ñ habet potestatẽ figulus luti ex ea¬
dẽ massa utiq merito recteq dãnata facere aliud
contumeliã debitã. ꝓpt̾ ire iusticiam : et ut notas
faceret diuitias głȩ suȩ inuasa miscđiȩ. sic ostendenꝰ
qͥd eis largiatur. cũ id suppliciũ recipiant uasa irȩ
qđ parit̃ om̃ib debebat᷑. Satis sit interim xp̃iano ex
fide adhuc uiuenti et ñdũ cernenti qđ ꝑfectum est
s ex parte scienti. nosse uł credẽ qđ neminẽ ds libet

Expanded text:
dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui nos obdurauit misericordiam non praestando?\' si ergo illos non pudet hac excusatione non nobis lus, hoc idem atque identidem dicere: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa. utique merito recteque damnata facere aliud contumeliam debitam propter irae iustitiam et ut n otas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae sic ostendens, quid eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet
Abbreviated transcription (Latin):
Igit᷑ ñ uolentis neq currentis s miserentis ẽ. dĩ. at
q in uasis quȩ ꝑfecta sũt ad ꝑditionẽ quȩ dãnate de¬
bita ẽ. masse. agnoscant uasa ex eadẽ massa in hono¬
rẽ facta quid eĩs miscđia diuina largita sit. Dicit
enĩ inqͥt scriptura pharaoni qr ad hoc te excitaui.
ut ostendam in te potentiã meam. et ut głificet᷑ no¬
m̃ meũ in uniuersa t̾ra. Deniq adutrũq condudit.
Ergo cui uult miseret᷑. et quȩ uult obdurat. Hoc
facit apud quẽ ñ c̃. iniqͥtas. Miseret᷑ itaq gratuito
dono. obdurat aũt iustissimo merito. S dicat ad huc
suꝑbi et infidelis clatio. uł puniti dãnabił excusatio.
Quid adhuc conquerit᷑ : nã uoluntati eiꝰ qͥs resistit:
dicat et audiat qđ conuenit homini. Ghomo¬
niat obduratũ. Si aũt ñ contẽpserit. etiã ut ñ con¬
iutũ gratis. Qm̃ se isti excusabunt mͦ. Nempe illo
quẽ breuit̃ tamq̃m ex eoꝵ uoce sibi obiecit apłs. ut

Expanded text:
is est Dei . Atque ut in vasis quae perfecta sunt in perditionem, quae damnatae debita est massae, agnoscant vasa ex eadem massa facta in honorem, quid eis misericordia divina largita sit, dicit enim, inquit, Scriptura ad Pharaonem: Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te patientiam meam, et ut glorificetur nomen meum in universa terra . Denique ad utrumque concludit: Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Hoc facit, apud quem non erit iniquitas. miseretur itaque gratuito dono, obdurat autem iustissimo merito. Sed dicat adhuc superbi infidelis elatio uel puniti damnabilis excusatio: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? dicat et audiat, quod conuenit homini:s o homoiat obduratum; si autem non contempserit, etiam ut non conratis adjutum. Quonam se isti excusabunt modo? Nempe illo, quem breuiter tamquam ex eorum uoce sibi obiecit apostolus. ut
Abbreviated transcription (Latin):
responsuri fũt. qͥ cũ et hos geminos ad docum̃tũ gratuite
gr̃ȩ cõmemorandos uidet. ñdũ enĩ natis inqͥt nec aliquid
agentib boni aut mali ut scđm electionẽ ꝓpositum dĩ
maneret. ñ ex oꝑib s ex uocante dictum ẽ. qr maior ser¬
uiet minori. Deinde adiungens testimoniũ ꝓpħȩ longe
post qͥdẽ ista dicentis.s tam̃ de hac re antiquũ dĩ consi¬
liũ declarantis. sic̃ scriptũ ẽ. inqͥt. iacob dilexi. esau aũt
odio habui. Nempe doctor gentiũ infide et ueritate is¬
tos geminos ñdum natos nichil boni aut mali egisse tes¬
tatur. ut gr̃a cõm̃detur. ut qđ dictũ ẽ. maior seruiet
minori ñ exoꝑib s ex uocante dictũ intelligat᷑. ut scđm¬

Expanded text:
responsuri sunt. qui. cum et hos geminos ad documentum gratuitae gratiae commemorandos uideret: Nondum enim natis, inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali, ut secundum electionem dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est, quiamaior seruiet minori? deinde adiungens testimonium prophetae longe post quidem ista dicentis sed tamen de hac re antiquum dei consilium declarantis: Sicut scriptum est, inquit, Iacob dilexi, Esau autem odio habui. I 5 I Nempe doctor gentium in fide et ueritate istos geminos nondum natos nihil boni aut mali egisse testatur, ut gratia commendetur, ut, quod dictum est: Maior seruiet minori\', non ex operibus sed ex uocante dictum intellegat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ipse neminẽ peccart cogat. s tantũm qͥbusdã peccan¬
tib miscđiã iustificationis suȩ ñ largiatur. et ob hoc di¬
cat᷑ obdurare peccantes quosdã. qr ñ coꝵ miscret᷑. ñ qr
nullus resistit. qr uult cui subuenit. et quẽ uult desc¬
rit. cũ et ille cui subuenit et ille quẽ deserit ex cadem
massa sint peccatoꝵ. et qͣmuis debcat ut̃q supplicium.
ab uno tam̃ exigat᷑ alteri donct᷑. Si hoc gͦ mouet o̾ho¬
mo tu qͥs es qͥ respondeas dõ: Arbitror enim sub cadem
significatione positũ qđ dictũ ẽ. ohomo. sub qua et
illud dr̃. nonne homines estis. et scđm hominẽ ambula

Expanded text:
quemquam Deus peccare cogat, si tantummodo quibusdam peccantibus misericordiam justificationis suae non largiatur, et ob hoc dicatur obdurare peccantes quosdam, quia non eorum miseretur, non quia nullus resistit, quia cui vult subvenit, et quem vult deserit; cum et ille cui subvenit, et ille quem deserit, ex eadem massa sint peccatorum, et quamvis debeat uterque supplicium, ab uno tamen exigatur, alteri donetur: si hoc ergo movet; O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Arbitror enim sub eadem significatione positum, quod dictum est, homo; sub qua et illud dicitur, Nonne homines estis, et secundum hominem ambula
Abbreviated transcription (Latin):
lentis neq currentis s. miserentis ẽ. dĩ. ita etiã dictũ est
ñ uolentis neq currentis s obdurantis ẽ. dĩ. Unde dat᷑
intelligi qđ infra utrũq posuit. gͦ cuiꝰ uult miscretur. et
quẽ uult obdurat. ita sententię suꝑiori posse congrue¬
re. ut obduratio dĩ sit nolle miscreri. ut ñ ab illo irroge¬
tur aliqͥd qͦ fit homo deterior s tantũ qͦ sit melior ñ crõ¬
get᷑. Qđ si fit nulla distinctione meritoꝵ. qͥs ñ crũpat
conquerit᷑ enĩ sepe ds̃ de hominib sic̃ ꝑ innumerabiles
apparet scripturarũ locos. qđ nolunt cređe et recte ui¬
uere. Unde et fideles et facientes uoluntatt̃ ciꝰ conserua¬
ri dicunt᷑ sine querela. qđ de illis ñ querat᷑ scriptura . S.
quid conquerit᷑. ait. Nã uoluntati eius qͥs resistit. quan

Expanded text:
lentis neque currentis, sed miserentis est Dei; sic etiam dictum est, non nolentis neque contemnentis, sed obdurantis est Dei. Unde datur intelligi, quod infra utrumque posuit, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumConqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumerabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela , quod de illis non queratur Scriptura. Sed, Quid c
Abbreviated transcription (Latin):
uiant et exorbitant. etiã hoc ipsum cis faciat ꝓficert in
bonũ. qr humiliores redeunt atq doctiores. Discunt
enuĩ in ipsa uita iusta. cũ tremore se exultare deb̾e. ñ
sibi arrogando. tãqͣm de sua uirtute fiduciã ꝑmanen¬
di. nec dicendo in habundantia sua ñ mouebor ingt̃nũ.
cũ tremore. ne qͣndo irascat᷑ dñs et ꝑeatis de uia iusta.
Neq enĩ ait. et ñ ueniatis ad uiã iustam. s. ꝑeatis inqͥt
de uia iusta. Quid ostendens nisi cos ẽẽ. cõmonitos qͥ iam
ambulant in uia uista ut intimore dõ seruiant. id ẽ non
altum sapiant s timeant qđ significat ñ suꝑbiant s hu¬
miles fint. Unde alibi dic̃. Non alta sapientes. s humi

Expanded text:
viant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in viant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. nus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humi
Abbreviated transcription (Latin):
iustificauit. qm̃ et om̃s iã p̃sciti ac p̃destinati sũt. et mul¬
ti iã uocati atq iustificati. Qđ aũt posuit in fine illos et
głificauit. siquidẽ illa gła ẽ. hic intelligenda. de qͣ idẽ
dic̃. Cũ xp̃c appanierit uita ur̃a. tunc et uos appare¬
bitis cũ ipso in gła. Nondũ factũ ẽ. qͣmius et illa duo
idẽ. uocauit et iustificauit ñ in om̃ib facta sint de qͥb
dicta sũt. Adhuc enim usq infinẽ scłi multi uocandi
et iustificandi sũt. et tam̃ uerba p̃teriti tẽporis posuit
de reb etiã futuris. tãqͣm iam fecerit ds quȩ iam ut fie¬
rent ex ct̾̃nitate disposuit. Ideo de illo dic̃ et ꝓpħa ysaias
qui fecit quȩ futura sunt. Quicũq gͦ in dĩ ꝓuidentissima
dispositione p̃sciti. p̃destinati. uocati. iustificati. głifica¬
ti sunt. ñ dico etiã ñdũ renati. s etiã ñdũ nati. iã filii dci
cooꝑat᷑ inbonũ: Usq adeo ꝓrsus om̃a. ut ctiã siqͥeoꝵ de¬

Expanded text:
iam et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati. Quod autem posuit in fine, illos et glorificavit, siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis in gloria , nondum factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt . Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificati scooperatur in bonum; usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum de
Abbreviated transcription (Latin):
erant. nã et esau uocabat᷑ et edom unde idumei. hoc ui¬
dent possit implctũ qr postea supanda erat appło qui
tũ ẽ. popłs ppłm suꝑabit. et maior scruiet minori conue¬
nientius creditur. & quid ẽ. hoc nͥ qđ in udȩis et xp̃ianis

Expanded text:
erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uierant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui tum est: Populus populum superabit et maior seruiet minori, conuenientius creditur. Et quid est hoc, nisi quod in Iudaeis et Christianis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissus ẽ. cũ dictũ ẽ. ad hoc tẽpus ueniã et erit sarrȩ
filiꝰ. qui utiq nullis oꝑib ꝓmeruerat dm̃. ut nasciturus
ꝓmitett᷑ ut in ysaac uocaret᷑ sem̃ abrahȩ. idẽ illi ꝑtine¬
rent ad sortẽ scõꝵ quȩ in xp̃o ẽ. qui se intelligerent fi¬
lios ꝓmissionis. ñ suꝑbientes de meritis suis s gr̃ȩ uoca¬
tionis deputantes qđ coheredes eẽnt. xp̃i. Cũ enĩ ꝓmis¬
sum c̃. ut ẽẽnt. nichil utiq meruert̃ qui ñdum erant.
S et iebecca ex uno concubitu habens ẏsaac patris
nr̃i. Uigilantissime ait ex uno concubitu. Gemini enĩ
concepti erant. ne uł pat̾naᷤᷤ meritis tribueret᷑. si qͥsquã
forte diceret. Idõ tał natꝰ ẽ.filiꝰ. qr pat̾ ita erat affectus
illo intẽpore cũ seuit inutero matris. aut ita erat mat̃
affecta cũ cũ concepit. Simul enĩ ambo sũt uno tc̃pr̃e
oꝵ minori xp̃iano popło seruiturũ. & reuera qͣmius in
gente ydumeoꝵ quȩ nata ẽ. de maiore cui duo nomina

Expanded text:
sus est, cum dictum est, Ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius: qui utique nullis operibus promeruerat Deum, ut nasciturus promitteretur, ut in Isaac vocaretur semen Abrahae; id est, illi pertinerent ad sortem sanctorum quae in Christo est, qui se intelligerent filios promissionis, non superbientes de meritis suis, sed gratiae vocationis deputantes quod cohaeredes essent Christi; cum enim promissum est ut essent, nihil utique meruerant qui nondum erant: sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Vigilantissime ait, ex uno concubitu gemini enim concepti erant: ne vel paternis meritis tribueretur, si quisquam forte diceret, Ideo talis natus est filius, quia pater ita erat affectus illo in tempore quo eum sevit in utero matris; aut ita erat mater affecta, cum eum concepit. Simul enim ambos uno temporeorum minori Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata est de maiore, cui duo nomina
Abbreviated transcription (Latin):
tabulis lapideis conscripta ẽ. timor incussus ẽ. eis gͥram
ñdum intelligebant ut de sua infirmitate atq peccatiᷤ
ꝑ legẽ conuincerent᷑. s lex illis fieret pedagogus qͥ ꝑdu¬
cerentur ad gr̃am quȩ ẽ infide iħu xp̃i. de hoc aũt
sp̃u adoptionis et gr̃ȩ idẽ de hoc oꝑe sp̃s dĩ quo imꝑ¬
uiuificat. cum supͣdiceret᷑ littera occidit. id ẽ. lex con¬
scripta tantũmͦꝰ sine adiutorio gr̃t. Et illi qͥ sub
lege sunt et timore pęnȩ iusticiã suam facere conant᷑:
et idõ ñ facunt dĩ usticiã qr caritas eam facit qͣ ñ libet
ri posset licert qđ ñ licet. et illi gͦ credunt dõ. Nã si om¬
nino ñ eredent. nec pęnã legis utiq formidarent .s. ñ
hanc fidẽ cõmendat apłs qui dic̃. Non enĩ accepistis sp̃m

Expanded text:
tabulis lapideis conscripta est, timor incussus est eis, qui gtabulis lapideis conscripta est, timor incussus est eis, qui gratiam nondum intellegebant, ut de sua infirmitate atque peccatis per legem conuincerentur et lex illis fieret paedagogus, quo perducerentur ad gratiam quae est in fide Iesu Christi. de hoc autem spiritu adoptionis et gratiae, id est de hoc opere spiritus dei, quo inpitus autem uiuificat, cum supra diceretur: littera occidit, id est lex conscripta tantummodo iubens sine adiutorio gratiae. Venerulege sunt et timore poenae iustitiam suam facere conantur et ideo non faciunt dei iustitiam, quia caritas eam facit, quam non liri posset, licere quod non licet. et illi ergo credunt deo; nam si omnino non crederent, nec poenam legis utique formidarent. sed non hanc fidem
Abbreviated transcription (Latin):
tur. et tam̃ tantũ prestat uoluntatib nr̃is gr̃a saluato¬
ris. ut ñ dubitet apłs dicere. Quotqͦt spũ dĩ aguntur.
hii filii sunt dĩ. Nec aliqͥd in nob liba uoluntas meliꝰ
agere potest. qͣm ut illi se cõmendet qui male agere ñ
ifisti sp̃m tuũ. cooꝑuit eos mare. meminerimꝰ
aduindictã cõmemorari. Nũquid aliud etiam supra
egiptios. Nam sp̃s irȩeiᷤᷤ quib nocuit aqͣrum diuisio.
ut intͣntes possent aquis redeuntib obrui. filĩis uͦ isrł
significat᷑ ꝓpt̃ diuersas oꝑationes et effectus. sp̃s dei
dĩssimiliter appellari. cum sit unꝰ atq idem ille dũ¬
taxat qͥ etiam sp̃s sc̃s inunitate trinitatis accipitur.
Proinde ñ arbitror alium qͣm eundẽ significari. ubi
dic̃ apłs. Non enĩ accepistis sp̃m scruitutis itum inti¬
more. s accepistis sp̃m adoptionis filioꝵ in qͦ damamꝰ
abba pat̾. qr eodem spũ dĩ idẽ digito dĩ quo lex in

Expanded text:
tur. Et tamen tantum praestat voluntatibus nostris gratia Salvatotur. Et tamen tantum praestat voluntatibus nostris gratia Salvatoris, ut non dubitet Apostolus dicere, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt. Nec aliquid in nobis libera voluntas melius agere potest, quam ut illi se commendet qui mala agere non isisti spiritum tuum et cooperuit eos mare. meminerimusad uindictam commemorari. nam quid aliud etiam supra Aegyptios spiritus irae eius, quibus nocuit aquarum diuisio, ut intrantes possent aquis redeuntibus obrui, filiis uero Israsignificatur propter diuersas operationes et effectus spiritum dei dissimiliter appellari, cum sit unus atque idem ille dumtaxat, qui etiam spiritus sanctus in unitate trinitatis accipitur. proinde non arbitror alium quam eundem significari, ubi dicit apostolus: non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis in quo clamamus: abba, pater, quia eodem spiritu dei, id est digito dei, quo lex in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qͥdẽ qͣntũ. Neq enim qr peccatũ ẽ om̃e crim̃. aideo
crimen ẽ etiam om̃e peccatũ. Itaq sc̃oꝵ hominũ uitã
qͣndiu in hac morte uiuit᷑. inueniri posse dicimꝰ sine cri¬
mine. Peccatũ aũt si dixerimꝰ qr ñ habemꝰ ait ioħs apłs. nos¬
nib qͣmlibet magnis remittendis in scã aeccłia dĩ mi
sui cuiusq peccati. Inactione aũt pęnitentię̧ ubi tale
cõmissum ẽ. ut is qͥ cõmisit axp̃i etiã corpore separetur.
ñ tam considanda c̃ m̃sura tẽporis. qͣm doloris. Cor enĩ
agunt᷑. s qͦt qͦt sp̃u dĩ agunt᷑ hii filii sunt dĩ. ñ qr ipsi ni¬
chil agunt s ne nichil boni agant abono aguntur ut
agant. Nam tantomagis efficitur quisq filiꝰᷤ bonꝰ. qͣnto
largius ei datur apatre sp̃s bonꝰ. Plusẽ ꝓcul dubio¬
agi qͣm reggi. Qui enĩ regit᷑ aliquid agit. et ideo regit᷑ ut
recte agat. Qui aũt agit᷑. agere ipse aliqͥd uix intelligi¬

Expanded text:
 enim quia peccatum est omne crimen, ideo etiam crimen est omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam, quandiu in hac morte vivitur, inveniri posse dicimus sine crimine. Peccatum autem si dixerimus quia non habemus, ait sannibus quamlibet magnis remittendis in sancta Ecclesia, Deisui cujusque peccati. In actione autem poenitentiae, ubi tale commissum est, ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis aguntur, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt, non quia ipsi nihil agunt, sed ne nihil boni agant a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus quanto largius ei datur a Patre spiritus bonus. Plus agi quam regi. Qui enim regitur, aliquid agit; et ideo regitur, ut recte agat: qui autem agitur, agere ipse aliquid vix intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ recte uiuant. nec recte uiuere ualeant nͥ credant. mani¬
festum ẽ. a fide incipiendum. ut p̃cepta quib credentes
a scło hoc auertuntur cor mundum faciant ubi uidi ds̃
ꝑ ꝓpħam canitur. insimplicitatt cordis quente illum. Qua¬
ꝓpt̃ recte dr̃ hominib inuetustate uitȩ manentib. et

Expanded text:
nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; maninisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus credentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus  et per prophetiam canitur, In simplicitate cordis quaerite illum . Quapropter recte dicitur hominibus in vetustate vitae manentibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
s scđm carnẽ mortali generatione formamꝰ. et om̃s unã mas¬
sã luti faciamꝰ. qđ c̃. massa peccati. Cũ gͦ meritũ peccando
amiserimꝰ. et miscđia dĩ remota nichil aliud peccantib nͥ
ȩt̃na dannatio debeat᷑. qͥd sibi uult homo de hac massa ut
dõ respondeat et dicat. quare sic me fecisti: siuis ista cog¬
noscere. noli ẽt. lutũ. s efficere filius dĩ ꝑ illius miscđiam
qui dodit potestatẽ filios dĩ fieri citdentib in nomine ciꝰ.
Non aũt qđ tu cupis. anteꝗ̃ credant diuma nosse cupien¬
tibus. Mertes enim cognitionis. meritis reddit᷑. credendo au¬
nullis nr̃is meritis p̾cedentib data ẽ. Qđ c̃. enim meritũ
tuus ẽ. ut ad credendum ñ merito s gr̃a uocaremͣ. creden¬
do aũt. meritum etiã collocaremꝰ. Peccatores aũt credẽ iu¬
bentur. ut apeccatis credendo purgentur. Nesciunt enĩ
qđ recte uiuendo uisuri sunt. Qua ꝓpt̾ cum uidere ñ possint

Expanded text:
m carnem mortali generatione formamur, et omnes una massa luti facti sumus, quod est massa peccati. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non autem, quod tu cupis, antequam credant, divina nosse cupientibus. Merces enim cognitionis meritis redditur; credendo aunullis nostris meritis praecedentibus data est. Quod est enim meritum us mortuus est , ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint,
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ et pietatis. et timoris dĩ. nec habet qͥsquã uirtutẽ ue
ram. caritatẽ sincerã. continentiã religiosam. nͥ ꝑ sp̃m
uirtutis et caritatis et continentiȩ : ita sine sp̃u fidei ñ
ẽ recte qͥspiã crediturꝰ. nec sine sp̃u orationis salubriter
in habitans. Nã ñdũ inhabitans adiuuat ut sint fide¬
les. in habitans adiuuat iã fideles. Quid enĩ oremꝰ sic̃¬

Expanded text:
tiae et pietattiae et pietatram, caritatem sinceram, continentiam religiosam nisi per spiritum uirtutis et caritatis et continentiae. ita sine spiritu fidei non est recte quispiam crediturus nec sine spiritu orationis salubriter inhabitans; nam nondum inhabitans adiuuat. ut sint fideles, inhabitans adiuuat iam fideles. Quod est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m quo nr̃a infirmitas adiuuat᷑. satis ipse demon¬
strat apłs. Inde enĩ cȩpit. Sp̃s inqͥt adiuuat infirmita¬
tẽ nr̃am. Deinde ista subiunx̃. Quid enĩ oremꝰ sicut
dic̃. Non enĩ accepistis sp̃m seruitutis iterũ intimore.
s accepistis sp̃m ad optionis filioꝵ in qͦ damamꝰ abba pa¬
ter. Ecce hic ñ dix̃ qđ ipse sp̃s clamet orando. s in qͦ cla¬
mamꝰ inqͥt abba pater. Alio tam̃ loco ait. Qm̃ filii es¬
tis. misit ds̃ sp̃m filii sui in corda nr̃a clamantẽ abba pa¬
ter. Non hic ait. in qͦ damamꝰ. s ipsum sp̃m clamantem
dicere maluit. qͦ efficitur ut cdamemꝰ. Sicut sũt illa. ipse
sp̃s int̃pellat gemitib inenarrabilib. et sp̃s patris uri ẽ
qui loqͥt᷑ in uob. Sic̃ gͦ nemo recte sapit. recte intelligit.
recto consilio ac fortitudine p̃ualet. nemo scient̃ pius
ẽ. uł pie sciens. nemo timore casto dm̃ timet. nͥ acceꝑit
sp̃m sapientie et intellectꝰ. consiliĩ et fortitudinis. scien¬

Expanded text:
m, quo nostra infirmitas adjuvatur, satis ipse demonstrat Apostolus. Inde enim coepit, Spiritus, inquit, adjuvat infirmitatem nostram; deinde ista subjunxit: Quid enim oremus, sicut nim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: \'Abba pater\'. ecce hic non dixit, quod ipse spiritus clamet orando, sed \'in quo clamamus\', inquit, \'abba pater\'. alio tamen loco ait: Quoniam filii estis, misit deus spiritum filii sui in corda uestra clamantem: \'Abba pater\'. non hic ait in quo clamamus. sed ipsum spiritum clamantem dicere maluit, quo efficitur, ut clamemus, sicut sunt illa: Ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus et: Spiritus patris uestri -est, qui loquitur in uobis. Sicut ergo nemo recte sapit, recte intellegit, recte consilio ac fortitudine praeualet, nemo scienter pius est uel pie sciens, nemo timore casto deum timet, nisi acceperit spiritum sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scien
Abbreviated transcription (Latin):
cauendum ẽ. ne uiolet aut uulneret catholicam fidẽ.
Scio enĩ uanos hereticos. de hoc capło multa impia et
inepta iactasse. Item ex eodem cap̾ Qanitati¬
in spe. Quid ẽ. auerte ocłos meos ne uideant uani¬
tatẽ : nũqͥd qͣm diu sumꝰ in hoc mundo possumꝰ ñ uidẽ
uanitatẽ : Om̃is enĩ creatura uanitati subiecta ẽ. quȩ
intelligit᷑ eẽ. in homine : et om̃a uanitas. Quȩ habun¬
dantia hominis in om̃i labore suo qͦ ipse laborat sub sole :
An iste fortassis hoc erat ut non sit eius uita sub sole uͥ
om̃a uanitas. s in illo sit in qͦ se uiuificari petit : ille qͥp¬
pe ascendit ñ suꝑ solem tantum. s suꝑ om̃s cęlos ut
ad impleret om̃a. et in illo magis quã sub sole uiuunt qͥ
ñ inanit̃ audiũt qđ dix̃ apłs. Quȩ sursũ sũt querite ubi¬

Expanded text:
cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia et inepta in spe. Quid est averte oculos meos, etc., usque ad vanitatem?» Numquid quamdiu sumus in hoc mundo, possumus non videre vanitatem? «Omnis enim creatura vanitati subjecta est,» quae intelligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam sub sole vivunt qui non inaniter audiu
Abbreviated transcription (Latin):
non incidimus in illas molestias quib pleriq homines dice¬
re coguntur. om̃s angłos sublimesq uirtutes indolor et
gemitib ẽẽ. antequã nos penit᷑ liberem᷑. qm̃ dictum est
om̃is crtatura congemiscit et dolet. Quãuis enĩ adiuuent
nos ꝑ suas sublimitates dum obteꝑant dõ. qͥ pro nob̃ etiã
unicũ filium suũ dignatꝰ ẽ. mittere : tam̃ sine gemitu et
dolorib id facere credendi sunt. ne miseri existimentur :
feliciorq sit de numero nr̃o lazarus ille. qͥiam in abrahȩ
sinu reqͥescit. p̃sertim qr dix̃ eandem creaturam quȩ con¬
gemiscit et dolet uanitati ẽẽ. subiectã : qđ de sũmis et
excellentib uirtutum potestatũq creaturis. nefas est
credere. Deinde lib̾andam eandem dix̃ aseruitute in¬
teritus. quo illos cecidisse qui in cęlis agunt uitã beatis¬
siue alia aliqua hui capłi expositio ꝓferat᷑. id tantum

Expanded text:
non incidemus in illas molestias quibus homines plerique dicenon incidemus in illas molestias quibus homines plerique dicere coguntur, omnes angelos, sublimesque virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos penitus liberemur: quia dictum est: Omnis creatura congemiscit et dolet. Quamvis enim adjuvent nos pro sua sublimitate, dum obtemperant Deo, qui unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum
Abbreviated transcription (Latin):
latas dõ. qui dic̃. Mente scruio legidĩ. carne aũt le¬
gi peccati. et qͥ dic̃. dõ cui scruio in sp̃u meo. et de quo
dicit. infelix ego homo. quis me lib̾abit de corpore mor¬
tis huius : et adhuc talib dr̃. uiuificabit et mortalia cor
pora ur̃a ꝓpt̃ sp̃m manentẽ in uob̾. ñdum ẽ holocaus¬
tum. Erit aũt cum absorbebitur mors inuictoriã. cũ
ei dicetur. ubi ẽ mors contentio tua. ubi ẽ mors acule¬
us tuus. Nunc aũt inquit ñ solum om̃is creatura idest
cum corpore : s etiam nos ipsi primicias habentes sp̃s. id
nẽ expectantes redemptionẽ corporis nr̃t de. ut et
ipsum corpꝰ accipiens beneficiũ adoptionis filioꝵ qua
uocati sumus : totos nos libatos transactis om̃ib moles¬
tus. ex om̃i parit dĩ filios cẽ manifestet. S pe enĩ
salui facti sumꝰ. Spes aũt quȩ uidetur non ẽ spes
Iunc gͦ erit res quȩ nunc spes ẽ. cũ apparuerit qͥd
eninus. idẽ similes illi : qm̃ uidebimꝰ eum sicuti est.

Expanded text:
tas Deo, qui dicit: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Et qui dicit: Deus cui servio in spiritu meo . Et de quodicit, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? et adhuc talibus dicitur, Vivificabit et mortalia corpter Spiritum manentem in vobis ; nondum est holocaustum: erit autem, cum absorbebitur mors in victoriam; cum ei dicetur, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus: id nem exspectantes, redemptionem corporis nostri, id est, ut et ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi, quoniam videbimus eum si
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑeant de uia iusta. in qua iã am̃bulare cȩꝑunt. dũ
apłs. ubi ait. Cum timore et tremore ur̃am ipsorũ salu¬
tem oꝑamini. & ostendens quare cũ timore et tremo¬
re. ds ẽ. enĩ inquit qͥ oꝑatur in uob̾ et uelle et oꝑari ꝓ
nis de peccato pͥmi hominis originaliter uenerit. tam̃
de peccatoꝵ et maxime de peccati onginał ueniant
meritis. unde facta ẽ. et ipsa uita uindo mortis obstric¬
ta tam̃ et remissis peccatis remanere debuerunt cũ qͥb
homo ꝓueritate certaret. et unde exerceretur uirtus
fidelium. ut nouus homo ꝑ testam̃tũ nouũ int̾ mala
huiꝰ scłi. nouo scło p̃pararet᷑. miscriã qͣm meruit uita is¬
ta damnata sapienter tolerans. et qr finietur prudent̃
minatu et cordib fideliũ foras missus inqͦrũ dãnatione
atq infidelitate licet dãnatꝰ etiã ipse regnabat. tantũ
ꝓ conditione mortalitatis huiꝰ aduersari sinitur qͣntũ eis
ex pedire nouit. de qͦ sacrȩ litterȩ ꝑsonant ꝑ os apłi.¬

Expanded text:
ereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum est et Apostolus, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Et ostendens quare cum timore et tremore: Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari, pro nis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter minatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Litterae personant per os ap
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tantũmꝰ sint. cum ipsum uiuere magis sit qͣm ñ
uiuert. et ipsum intelligere mae xs. quã sine intellectu
uiuere. Cum gͦ miserꝰ congemiscit et dolet. om̃is crea¬
tura congemiscit et dolet usq adhuc. Usq adhuc aũt
recte dixit. qr etiam si fũt aliqui iam insinu abrahe. et
latro ille cũ dño in paradiso constitutus. illo die qͦ credi¬
dit dolere destiterit. tam̃ usq adhuc om̃is creatura
congemiscit et dolet. qr inhis qͥ ñdum lib̾ati sũt om̃is
inquit om̃is creatura congemiscit et dolet. s et nos ip¬
si. idẽ ñ solum in homine corpꝰ et anima et sp̃s simul
dolent ex difficultatib corporis. s et nos ipsi exceptis
corporib in nob̃ ipsis congemiscimꝰ. & benedix̃ pͥmi¬

Expanded text:
quae tantummodo sint, cum ipsum vivere magis sit quam non quae tantummodo sint, cum ipsum vivere magis sit quam non vivere, et ipsum intelligere magis sit, quam sine intellectu vivere. Cum ergo miser homo congemiscit et dolet, omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Usque adhuc autem recte dixit: quia etiam si sint aliqui jam in sinu Abrahae , et latro ille cum Domino in paradiso constitutus , illo die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in iis qui nondum liberati sunt, omnis inquit, omnis creatura congemiscit et dolet, sed et nos ipsi: id est, non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in nobis ipsis congemiscimus, primi
Abbreviated transcription (Latin):
mortius glosi. iuita ꝑfecta quã habebunt filii dĩ. Sci¬
mus cni qr om̃is crtatura congemiscit et dolet usq ad¬
huc. Om̃is creatura in homine numerat᷑. ñ qr in eo st̃
om̃s angłi. et suꝑ cmninentes uirtutes ac potestates. aut
celum et t̾ra et mare et om̃a quȩ ineis sũt. s qr om̃is cre¬
atura partim sp̃uał ẽ. partim animalis. partĩ corporalis.
Qđ ut ab instriorib considemꝰ. corporał creatura ꝑ loca
attenditur. animał aũt uiuificat corporalem. sp̃ualis¬
animalem regit. & cũ bene regit. cum ipsa regendam¬
se subicit dõ. Cum aũt transgredit᷑ p̃cepta eius. labori¬
b et erumnis ꝑ eadem ipsa quȩ regere poterat implica¬
tur. Ita om̃is creatura in homine ẽ. qr et intelligit sp̃u.
et sentit anima. et localiter corpore mouetur. Om̃is itaq
creatura in homine congemiscit et dolet. Non crum to
tum ocłis uident. Ita in homine om̃is creatura ẽ. qr et
uiuant. sunt et corpora quȩ uiuant et sint. et corpora

Expanded text:
habebunt filii Dei. 5. Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supereminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim animalis, partim corporalis. Quod ut ab inferioribus consideremus, corporalis creatura per loca tenditur; animalis autanimalem regit; et tunc bene regit, cum ipsa regendum subjicit Deo. Cum autem transgreditur praecepta ejus, laboribus et aerumnis per eadem ipsa quae regere poterat, implicatur. Ita omnis creatura in homine est, quia ei intelligit spiritu, et sentit anima, et localiter corpore movetur. « Omnis itaque creatura » in homine « congemisctum oculis vident: ita in homine omnis creatura est, quia et vivant; sunt et corpora quae vivant et sint; et corpora
Abbreviated transcription (Latin):
tulat ꝓscĩs. Gratio qͥcqͥd impetrat. euident̃ ostendit.
donũ dĩ eẽ. ne homo existimet a se ipso eẽ. Qd si in potesta¬
tt habet᷑ ñ utiq posceret᷑. Ueruntam̃ ne saltem orationis pu¬
taretur p̃cede merita quib ñ gratuita daret᷑ gr̃a. s iã nec
gr̃a ẽẽt. qr debita reddetur. etiam ipsa oratio inter gr̃ę
muera reꝑitur. Quid enĩ oremꝰ ait doctor gentiũ sicut
oportet nescimꝰ. s ipse sp̃s int̾pellat gemitib in enarra¬
bilib. Quid ẽ aũt int̾pellat. nͥ int̾̃pellare nos. Sͦ facit.
indigentis enĩ certissimũ indiciũ ẽ. int̃pellare gemitibus
nullius aũt rei ẽẽ indigentẽ fas ẽ crede sp̃m sc̃m. S ita¬
landi et gem̃di inspirat affectũ. Sicut illud in euangło.
Non enim uos estis qͥ loqͥmini. s sp̃s patris ur̃i qͥ loquitur
in uob Neq enĩ et hoc ita fit de nob̾. tãꝗͣ nichil facien¬

Expanded text:
 quidem oratio. quicquid impetrat, euidenter ostendit donum dei esse. ne homo existimet a se ipso sibi esse, quod si in potestate haberetur, non utique posceretur. uerum tamen ne saltem orationis putentur praecedere merita, quibus non gratuita daretur gratia — sed iam nec gratia esset, quia debita redderetur —, etiam ipsa oratio inter gratiae munera reperitur. quid enim oremus, ait doctor gentium, sicut oportet, nescimus; sed ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. quid est autem \'interpellat\' nisi interpellare nos facit? indigentis enim certissimum indicium est interpellare gemitibus. nullius autem rei esse indigentem fas est credere spiritum salandi et gemendi inspirat affectum, sicut illud in Evangelio: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris qui loquitur in
Abbreviated transcription (Latin):
captiuantẽ se in lege peccati quȩ ẽ. in membris eiꝰ. ñ quȩ
minum corpꝰ animale constitutoꝵ in paradẏso. ñdũ enĩ¬
mortis lege dãnatũ. ut ñ hab̾ent appetitũ carnał uolup¬
tatis. quedem nunc habent ista corpora quȩ iam ex mor¬
tis ꝓpagine ducta sũt. Neq enim nichil ẽ. in eis factum
qđ apłs gemit dicens. Condelector legidĩ scđm int̾iorẽ
hominẽ. uideo aũt aliã legẽ inm̃bris meis repugnantẽ
legi m̃tis meȩ. et captiuantẽ me in lege peccati quȩ ẽ. in

Expanded text:
captiuantem sc in lege peccati, quae est in membris captiuantem sc in lege peccati, quae est in membris minum corpus animale constitutorum in paradiso nondum mortis lege damnatum, ut non haberent adpetitum carnalis uoluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae iam ex mortis propagine ducta sunt. neque enim nihil est in eis factum, quod apostolus gemit dicens: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis me
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim et ille substanciã carnis accusat cum dicit li¬
bari se cuꝑe de corpore mortis huiꝰ. cum etiam corporis
sicut animȩ natura dõ bono auctori tribuenda sit. s utiq
deuiciis corporis dic̃. Nã de corpore. mors corporis seꝑat:
s contracta ex illo uicia coherent. quib iusta pęna debe¬
tur. qͣm etiam in inferno ille diues inuenit. Hinc se ñ po¬
terat utiq lib̾art qui dicit. quis me liubit de corpore mortis
sieri infecta ñ possunt. Dimitte hominẽ. damet qđ clama¬
bat. Non enim tantum desidat ut ꝑ indulgentiã sit de p̃¬
teritis impunit᷑. s etiã ut sit de cęt̾o ad ñ peccandũ fortis.
et ualidus. Condelectat᷑ enim legidĩ scđ̾m int̃iorẽ homi¬
nẽ. uidet aũt aliã legẽ in membris suis repugnantẽ legi
m̃tis suȩ uidet ẽẽ. ñ recolit fuisse. Presentib urget᷑. ñ p̃te¬
rita reminiscit᷑. Nec tantũ repugnantẽ uidet uerũ etiã

Expanded text:
non enim et illo substantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis huius, cum etiam corporis sicut animae natura deo bono auctori tribuenda sit, sed utique de uitiis corporis dicit. nam de corpore mors corporis separat; sed contracta ex illo uitia cohaerent, quibus iusta poena debetur, quam etiam in inferno ille diues inuenit. hinc se non poterat utique liberare qui dieit: quis me liberabit d e corpore mortis fieri infecta non possunt? dimitte hominem, clamet quod clamabat. non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis inpunitus. sed etiam ut sit de cetero ad non peccandum fortis et ualidus. condelectatur enim legi dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; uidet esse, non recolit fuisse: praesentibus urgetur, non praeterita reminiscitur. nec tantum repugnantem uidet, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ reliquit. neq insanabilem uoluit eẽ peccantẽ.
uia et ipsa creatura idẽ. ipse homo cum iam signa¬
culo imaginis ꝓpt̾ peccatũ amisso. remansit tantũ¬
mͦ creatura. & ipsa itaq creat᷑a. idẽ. et ipsa quȩ ñdum
uocatur filioꝵ forma ꝑfecta. s tantũ uocatur citat᷑a
L ib̾abitur a scruitute interitꝰ. Qđ itaq ait et ipsa libe
rabitur. fac̃ intelligi. et ipsa quẽ ad modum nos. id ẽ.
et de ipsis ñ ẽ desꝑandũ qͥñdum uocant᷑ filii dĩ. qr non¬
dum credidunt. s tantum creatura. qr et ipsi creditu

Expanded text:
tum reliquit, nec insanabilem voluit esse peccantem. Quia et ipsa creatura, id est ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantum creatura, ipsa itaque creatura, id est ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, librabitur, facit intelligi, et ipsa quemadmodum nos, id est, et de ipsis non est desperandum, qui nondum vocantur filii Dei, quia nondum crediderunt, sed tantum creatu
Abbreviated transcription (Latin):
lationẽ filioꝵ dĩ. qͣm nunc expectat expectatio cre¬
aturȩ. Non qđ creatura reuelationẽ expectet alterius
naturȩ q̃ ñ sit creatura. s ipsa qͣlis nunc ẽ. expectat
qͣndo sit qͣlis futura ẽ. Tãq̃m si diceretur oꝑante pic¬
tore subiectis sibi colorib et ad opꝰ eiꝰ paratis. Expecta
tatẽ habebunt. Uanitati aũt creatura inquid sub¬
iecta ẽ. Hoc ẽ. illud. Uanitas uanitatũ et om̃ia
uamtas. Quȩ habundantia ẽ. homini in om̃i labore
suo quẽ ipse laborat sub sole cui dictum ẽ. in labore
manducab̾ panẽ. Uanitati gͦ creatura subiecta ẽ. ñ
sponte. Bene additũ ẽ. ñ sponte. Homo qͥppe spon¬
te peccauit. s ñ sponte dãnatꝰ ẽ. Peccatũ itaq fuit
spontaneũ. cont̾ preceptum facere ueritatis. Peccati
aũt pena. subici fallacie. Non enĩ sponte creatura ua¬

Expanded text:
latio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae: non quod creatura revelationem exspectet alterius naturae, quae non sit creatura; sed ipsa qualis nunc est, exspectat quando sit qualis futura est: tanquam si diceretur, Operante pictore subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, expectattatem habebunt. 3. Vanitati enim, inquijecta est. Hoc est illud: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas. Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole ? Cui dictum est, In labore manducabis panem tuum . Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. Bene additum est, non sponte. Homo quippe sponte peccavit, sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum, contra praeceptum facere veritatis: peccati autem poena, subjici fallaciae. Non ergo sponte creatura
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiam. Cum aũt uocatione diuina intelligunt cuius
sit ingemiscendum. et inuocant eum inquẽ credunt
recte dicentes. miserere mei ds̃ scđm magnã miscđiam¬
tuã. et ego dixi dñe miserere mei sana animam me¬
am qm̃ p̾eccaui tibi. Cum gͦ se homo ad illum exten¬
derit. et sic ingemuerit : fiet qđ sequit᷑. Ubi habun¬
dauit peccatum. suꝑ habundauit gr̃a. et dimittun¬
tur ei peccata multa. qm dilex̃ multum. et diffun¬
ditur incorde caritatis dĩ unde fiat legis plenitudo.

Expanded text:
superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui sit ingemiscendum, et invocant eum in quem credunt, recte dicentes: « Miserere mei, Deus, secundum magnam miserituam . Et, Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam quoniam peccavi tibi . Cum ergo se homo ad illum extenderit et sic ingemuerit, fiet quod sequitur, ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia, et dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum , et diffunditur in corde charitas Dei, unde fiat legis plenitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑtinet ad illud ddictũ qđ trahitur ex adam. de quo
suꝑiꝰ dicebat. mors regnauit ꝑunum. Legẽ quippe
siue naturalẽ intelligamꝰ quȩ in eoꝵ. apparet etatib
qui iam ratione uti possunt. siue conscriptã quȩ da¬
lege peccati et mortis quȩ tracta ẽ. ab adam. s magis
addidit p̾uaricationis. augm̃tum. Ubi enim ñ ẽ. lex.
nec p̃uaricatio. Preuaricata gͦ lege quȩ in paradiso
data ẽ. nascitur homo ex adam cum lege peccati et
tea consuetudine roboretur facilius uincitur. non ta¬
men sine gr̃a dĩ. Lege aũt alia p̃uaricata quȩ ẽ. in
usu rationis animȩ rationalis. mȩtate hominis iam
ratione utentis. p̃uaricatores fuint om̃s peccatores t̃rȩ
Preuaricata gͦ lege etiam illa quȩ data ẽ. ꝑmoysen.
multo amplius habundat delictũ. Lex qͦ sub intra¬
uit ut habundaret delictũ. siue cũ homines negli¬
gunt qđ ds̃ iubet. siue cum de uirib suis p̃sumentes
ãdiutorium gr̃e ñ implorant. et addunt infirmitati

Expanded text:
tinet ad illud delictum, quod trahitur ex Adam, de quo superius dicebat: Mors regnauit per unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti possunt, siue conscriptam, quae dalege peccati et mortis, quae tracta est ab Adam; sed magis addidit praevaricationis augmentum. « Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. » Praevaricata ergo lege, quae in paradiso data est, nascitur homo ex Adam cum lege peccati et tea consuetudine roboretur, facilius vincitur, non tamen sine gratia Dei. Lege autem alia praevaricata, quae est in usu rationis animae rationalis, in aetate hominis jam ratione utentis, praevaricatores fiunt omnes peccatores terrae. Praevaricata ergo lege etiam illa quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. « Lex ergo subintravit, ut abundaret delictum, » sive cum homines negligunt quod Deus jubet, sive cum de viribus suis praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirmitati
Abbreviated transcription (Latin):
faciẽ possidet᷑. ñ qr ipse morit᷑. s imꝑfecta in eũ nr̃a ui¬
sio ꝑfecta uisione ꝑimit᷑. et tam̃ nͥ illa pͥor nos nutriret.
ad aliam plenissimã et eudentissimã ñ efficerem᷑ ido¬
ñ enĩ nos coheredes eiꝰ eẽ possumꝰ. nͥ et ipse heres sit. in
corpore suo intelligat᷑ heres idẽ. in eccła. cuiꝰ coheredes
sumꝰ qͣmus ex nob̃ constet. quẽ ad modũ filii eiꝰ matris
dicim̃. q̃muis ex nob constet. S rursum queri potest
cuiꝰ morte facti sumꝰ etiam nos hereditas dĩ scđm illud.
dabo tͥ gentes hereditatẽ tuã. nͥ forte huiꝰ mundi qͦ
mortuo illo qui nos possidebat. cũ ei renunciamꝰ mori¬
murq illi et ipse nob. Ialis ẽ enĩ uia iustoꝵ. tał c̃¬

Expanded text:
idetur; non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur: et tamen nisi illa prior nos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonon enim cohaeredes ejus esse possumus, nisi et ipse haeres sit, in corpore suo intelligatur haeres, id est in Ecclesia. Cujus cohaeredes sumus, quamvis ex nobis constet, quemadmodum filii ejus matris dicimur, quamvis ex nobis constet. Simpliciter autem potest cujus morte facti simus etiam nos haereditas Dei, secundum illud, Dabo tibi gentes haereditatem tuam : nisi forte hujus mundi, quo mortuo illo qui nos possidebat: cum ei renuntiamus morimur illi, et ipse nobis. LXXVI. De eo quod apostolus Jac
Abbreviated transcription (Latin):
Noli altum saꝑe. s time. In illo timore quẽ foras cari¬
tas mittit. ẽ etiam seruitꝰ simul foras cũ ipso timore
mittenda. Utrũq enim uinx̃ apłs. hoc ẽ. et seruitutẽ
et timorẽ dicendo . Non enim accepistis sp̃m seruitu¬
tis itum in timore. Adhanc serũu ꝑtinentẽ. intuebat᷑¬

Expanded text:
Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras chariNoli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem a