comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sensus quos supra exposurinus in corpore
positi: cum ꝑiħ̃m fuerint deuicti: ita ut
infidelitas ab eis et incredulitas depella-¬
tur. & cõmoriantur peccato:in eo quod
desinunt a ministerio peccati: ipsis post¬
modum ministris utitur antma ad oꝑã¬
dam iustitiã dĩ Ita fit. ut in ibrłm in qͣ
prius rex neqͣm regnabat ce pessimus:
pꝰmodum in ea regnet dauid potens ina-¬
nu: uł pacificus. salomon. Adsedent et¬
emm ipsis etiam quos supͣ diximus cor¬
poralibus sensib hominum in alignȩ uir-¬
tutes: quȩ eos ad malas concupiscenti-¬
as & fȩda ministeria ammȩ prebendosol-¬
licitent: quas malignas uirtutes si fides
xp̃i suꝑauerit. et in ligno crucis eius fue-¬
rint suspensi: ut de ip̃sis triumphet in
ligno: et in ligno crucis suȩ interemptis
his regnoq depulsis. tunc efficitur am-¬
ma in parte diͥ tunc ihrłin regnum dei
efficitur: et templum in ea dño construt᷑.

Expanded text:
sensus quos supra exposuimus, in corpore sensus quos supra exposuimus, in corpore positi, cum per Jesum fuerint devicti, ita ut infidelitas ab eis et incredulitas depellatur, et commoriantur peccato, in eo quod desinunt a ministerio, peccatis ipsis postmodum ministris utitur anima ad operandam justitiam Dei. Ita fit ut Jerusalem, in qua prius rex nequam regnabat et pessimus, postmodum in ea regnet David potens manu, et pacificus Salomon. Assident etenim ipsis etiam, quos supra diximus, corporalibus sensibus, hominum malignae virtutes, quae eos ad malas concupiscentias et foeda ministeria animae praebendo sollicitent: quas malignas virtutes si fides Christi superaverit, et in ligno crucis ejus fuerint suspensi, ut de ipsis triumphet in ligno; et in ligno crucis suae interemptis his, regnoque depulsis, tunc efficitur anima in parte Dei, tunc Jerusalem regnum Dei efficitur, et templum in ea Domino construitur.
Abbreviated transcription (Latin):
nant. Iugerunt enu quinq reges: et
se absconderunt in spelunca urbis mace¬
da. Nunciatum q ẽ iosue qͦd inuenti ẽẽnt
quinq reges latentes inspelunca mace-¬
da. Qui precepit sociis et ait. Uoluite sa-¬
ra ingentia ad os speluncȩ: et ponite ui-¬
srõs
industrios qui clausos custodiant. &ce-¬
tera. Quod autem dicuntur inspelun-¬
cȩ loco confugisse: potest hoc fortasse in¬
dicari: quia spelunca locus ẽ inꝓfun¬
dum terrȩ defossus. Igitur etiam isti qͦs
supͣ exposuimus sensus. cum se terrenis
actib in corpore positi demerserint: et m-¬
chil ad opus dĩ. s totum ad ministerium
corpons egerint: inspeluncas confugisse
dicuntur. Sciendum tam̃ ẽ quod ista
ipsa regna quorum nunc reges uincun¬
tur ab ih̃u et confugunt adspeluncas:
postmodum in sortei ueniunt scõrum.
& pars dñi appellantur:sicut regnum
ihrłm. uł lachis. uł ebron. Inquo hoc ar-¬
bitror indicari: quod etiam isti quinq

Expanded text:
nant. « Fugerunt enim quinque reges, et nant. « Fugerunt enim quinque reges, et se absconderunt in spelunca urbis Maceda. Nuntiatumque est Josue quod inventi essent quinque reges latentes in spelunca Maceda. Qui praecepit sociis, et ait: Volvite saxa ingentia ad os speluncae, et ponite viros industrios qui clausos custodiant, » et caetera. Quod autem dicuntur in speluncae loco confugisse, potest hoc fortasse indicari, quia spelunca locus est in profundum terrae defossus. Igitur etiam isti quos supra exposuimus sensus, cum se terrenis actibus in corpore positi demerserint, et nihil ad opus Dei, sed totum ad ministerium corporis egerint, in speluncas confugisse dicuntur. Sciendum tamen est quod ista ipsa regna, quorum nunc reges vincuntur ab Jesu et confugiunt ad speluncas, postmodum in sortem veniunt sanctorum, et pars Domini appellantur, sicut regnum Jerusalem, vel Achis, vel Ebron. In quo hoc arbitror indicari quod etiam isti quinque
Abbreviated transcription (Latin):
lunca confugisse: Sepe diximus du ꝓlicẽ
ẽẽ xp̃ianorum pugnam ꝑfectis quidem
et talibus qualis erat paulꝰ apłs qui dicit᷑:
ñ erat eis pugna adu̾sus carnem & san¬
guinem s aduersus principatus ce potesta-¬
tes. adu̾sus mundi huius rectores tenebrarũ¬
orib uͦ & nondum ꝑfectis pugna adhuc
adu̾sus carnem et sanguinem geritur:
his qui ad huc carnalib uitiis &e fragilita¬
tibrimpugnant᷑: quod etiam in hoc loco
indicari puto. Et entin gabaonitis indi-¬
ctum eẽ aquinq regib diximꝰ bellum:
quorum figuram dixi ẽẽ in his qui in¬
ꝑfecti sunt: Isti gͦ a quinq regib inpugnã¬
tur. Quinq autem reges quinq sensus
corporeos indicant: Uisum. auditum.
gustum. tactum. odoratum. Paliquem
&e enun horum: unumquẽq necesse ẽ de¬
cidere inpeccatum: Qumq sensus: qũiq:
illis regibus comparantur: qui gabao¬
nitas ulẽ qui carnales homines inpug¬

Expanded text:
luncam confugisse. Saepe diximus duplicem luncam confugisse. Saepe diximus duplicem esse Christianorum pugnam: perfectis quidem et talibus qualis erat Paulus apostolus qui dicit: « Non erat eis pugna adversus carnem et sanguinem, sed adversus principatus mundi hujus rectores tenebraruoribus vero et nondum perfectis, pugna adhuc adversus carnem et sanguinem geritur, his qui adhuc carnalibus vitiis et fragilitatibus impugnantur, quod etiam in hoc loco indicari puto. Etenim Gabaonitis indictum esse a quinque regibus diximus bellum, quorum figuram dixi esse in his qui imperfecti sunt. Isti ergo a quinque regibus impugnantur. Quinque autem reges quinque sensus corporeos indicant: visum, auditum, gustum, tactum, odoratum; per aliquem etenim horum unumquemque necesse est decidere in peccatum. Quinque sensus quinque illis regibus comparantur, qui Gabaonitas, id est, carnales homines, impug
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum: Pete ame &e dabo tͥ gentes here-¬
ditatem tuam: ce possessionem tuam tĩm¬
nos terrȩ. Donec gͦ pat̾na pollicitatio cõ¬
pleatur. ecclȩ et diu̾sis nationib crescat
atq introeat dota gentium multitudo:
tunc demum omnns isrt saluetur: dies ꝓ-¬
ducitur et differtur occasus. nec umqmͣ
sol occubint: s semꝑ oritur. dum creden¬
tium cordib sol iustitiȩ lum̃ ueritatis in¬
fundit: Cum uͦ repleta fuerit mensura
credẽtium. et deterior iam ac de color ȩtas
ultimȩ generationis aduenerit: cum in¬
crescente iniquitate refrigescet caritas
multorum. et ꝑpauci remanserint in quib
fides inueniatur: tunc iam breuiabunt᷑
dies: Idem gͥ atq ipse dñs nouit et exten-¬
dere diem cum salutis ẽ tempus: et bre-¬
uiare diem: ce ꝓducitur nobis spatium
lucis: sic ut in die honeste ambulemus:
et oꝑa lucis oꝑemur: S ce illud uideamꝰ:
quid sit quinq reges fuisse: et hos inspe-¬

Expanded text:
ad eum: « Pete a me, et dabo tibi gentes haeread eum: « Pete a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . » Donec ergo paterna pollicitatio compleatur Ecclesiae, et diversis nationibus crescat, atque introeat tota gentium multitudo, tunc demum omnis Israel salvetur: dies producitur, et differtur occasus; nec unquam sol occubuit, sed semper oritur, dum credentium cordibus sol justitiae lumen veritatis infundit. Cum vero repleta fuerit mensura credentium, et deterior jam ac decolor aetas ultimae generationis advenerit, cum increscente iniquitate refrigescet charitas multorum, et perpauci remanserint in quibus fides inveniatur, tunc jam breviabuntur dies. Idem igitur atque ipse Dominus novit et extendere diem cum salutis est tempus, et breviare diem, et producitur nobis spatium lucis, sicut in die honeste ambulemus et opera lucis operemur. Sed et illud videamus quid sit quinque reges fugisse, et hos in spe
Abbreviated transcription (Latin):
discutit noctis. Unde sequitur: Gunc lo¬
cutus ẽ iosue dño indie qua tradidit amor-¬
reum in conspectu filiorum isrł: dixitq
coram eis. Sol contra gabaon ne mouea¬
Iris: et luna coutra uallem ahialon. Ste¬
teruntq sol &eluna. Nonne scͥptum ẽ hoc
in libro iustorum : Stetit itaq sol in me-¬
dio cęli: et ñ festinauit obcumbere spacio
Iumius diei: Non fuit ante et postea tam
longa dies: obȩdiente dño uoci homunis
et pugnãte ꝓ isrł. Rcu̾susq ẽ iosue cum
omni isrł in castra galgale: Uolumus gͦ
ꝓtelauerit lucem et maiorem fecerit diem:
uł ꝓsalute hominum. uł ꝓunteritu contra-¬
riarum uirtutum. Ex quo aduenit salua¬
tor finis erat muncti: iam deniq ipse dice¬
bat. Pȩiitentiam agite: appropinquabit¬
enum regnum cȩlorum: Et tenuit et re-¬
pressit diem consũmationis: et ad ẽẽ ꝓhi¬
buit. Tidens enim ds̃ pater. salutem gen¬
tium ꝑipsum solum posse constare: dicit

Expanded text:
discutit noctis; unde sequitur: « Tunc lodiscutit noctis; unde sequitur: « Tunc locutus est Iosue Domino in die qua tradidit Amorreum in conspectu filiorum Israhel dixitque coram eis sol contra Gabaon ne movearis et luna contra teruntque sol et luna. Nonne scriptum est hoc in libro justorum? Stetit itaque sol in medio coeli, et non festinavit occumbere spatio unius diei. Non fuit ante et postea tam longa dies, obediente Domino voci hominis, et pugnante pro Israel. Reversusque est Josue cum omni Israel in castra Galgalae. » Volumus ergo, ster Jesus protelaverit lucem, et majorem fecerit diem, vel pro salute hominum, vel pro interitu contrariarum virtutum. Ex quo advenit Salvator, finis erat mundi; jam denique ipse dicebat: « Poenitentiam agite, appropinquavit regnum coelorum . » Et tenuit et repressit diem consummationis, et adesse prohibuit. Videns enim Deus Pater salutem gentium per ipsum solum posse constare, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
tur: nisi ei placuisset illa iuratio quȩ sub¬
iectis parcere cogeret: Crediderant enim
deo. quem audierant suo ppło ꝓmisisse:
quod illas gentes subũteret eorumq ter¬
ram obtineret: et hanc eorum fidem non
eos ꝓdendo remunerauit quodam modo.
umq fugerent filios isrł et eẽnt indes¬
censu bethoron: dñs misit suꝑ eos lapides
magnos de cęlo usq arecha Et mortui sunt
multo plures lapidibus grandinis: quam
quos gladio ꝑcusserant filii isrł apides
sunt grandinis durȩ uindictȩ quȩ cȩlitus
mittuntur suꝑ hostes popłĩ di. uł diuinȩ
comminationes quȩ in scͥpturis sacris con-¬
tra imꝓbos leguntur ꝓlatȩ: ubi gehenna
ignis cepęna eis predicitur ꝑpetua. Hoc gͦ
mͦ iħs cum ducib et uirtutib suis ad ẽ.
his qui ꝓ nomine suoꝰ contrarii s uirtuti¬
bus obpugnant᷑: &e non solum auxilium
prestat inbello: uerum et ꝓdurit tempus
diei: et spatia lucis ꝓtelans. aduentum

Expanded text:
tur, nisi ei placuisset illa iuratio, quae subtur, nisi ei placuisset illa iuratio, quae subiectis parcere cogeret. crediderant enim deo, quem audierant suo populo promisisse, quod illas gentes suburam obtineret, et hanc eorum fidem non eos prodendo remuneravit quodammodo. « Cumque fugerent filios Israel, et essent in descensu Bethoron, Dominus misit super eos lapides magnos de coelo usque Azeca; et mortui sunt multo plures lapidibus grandinis, quam quos gladio percusserant filii Israel. » Lapides sunt grandinis durae vindictae, quae coelitus mittuntur super hostes populi Dei; vel divinae comminationes, quae in Scripturis sacris contra improbos leguntur prolatae; ubi gehenna ignis et poena eis praedicitur perpetua. Hoc ergo modo Jesus cum ducibus et virtutibus suis adest his qui pro nomine suo contrariis virtutibus oppugnantur: et non solum auxilium praestat in bello, verum et produxit tempus diei, et spatia lucis protelans, adventum
Abbreviated transcription (Latin):
firmos. pacientes estote ad omnes: Et ite adã.¬
rum: Uos potentiores: inbecillitates infir-¬
morum sustinete: Ascenditq iosue de
galgalis. et omnis exercitus bellatorum
cum eo uiri fortissimi. Dixitq dñs ad io¬
sue: Ne timeas eos: iumanus enimtu¬
as tradidi illos: nullus tͥ ex eis resistere¬
is̃. poterit: E cetera: Cum obsessi gabaonite
aregibus amorreorum misissent ad ib̃m
ut s̾ subueniretur: ita scͥptura sequitur
cedicit. Ascendit iħus agalgala ipse ce om¬
nis populus bellatorum cum illo omins
potens infortitudine: et dixit dñs adib̃im
Noli timere illos. In manus enim tuas
tradidi eos: ñ subsistet ex illis quisqmͣ co¬
ram uobis: Tlbi neq consultus ẽ dñs u-¬
trum eundum ad eos eẽt: s ultro suis
recte subuenire uolentib futuram uicto¬
riam p̾nuntiauit. Si gͦ posset quamus
ñ consultus de ipsis gabaonitis ammonẽ
qui eent. cum se longinquos ẽẽ mentiren-¬

Expanded text:
firmos, patientes estote ad omnes ; » et itefirmos, patientes estote ad omnes ; » et iterum: « Vos potentiores, imbecillitates infirmorum sustinete . » « Ascenditque Josue de Galgalis, et omnis exercitus bellatorum cum eo, fortissimi. Dixitque Dominus ad Josue: Ne timeas eos: in manus enim tuas tradidi eos: nullusque tibi ex eis resisteresi perfecisset. Cum obsessi Gabaonitae a regibus Amorrhaeorum misissent ad Iesum, ut sibi subueniretur, ita scriptura sequitur et dicit: et ascendit Iesus a Galgala, ipse et omnis populus bellator cum illo, omnis potens in fortitudine. et dixit dominus ad Iesum: noli timere illos; in manus enim tuas tradidi eos: non subsistet ex illis quisquam coram uobis. ubi neque consultus est dominus utrum eundum ad eos esset, sed ultro suis recte subuenire uolentibus, futuram uictoriam praenuntiauit. sic.ergo posset quamuis non consultus de ipsis Gabaonitis admonere, qui essent, cum se longinquos esse mentiren
Abbreviated transcription (Latin):
tosciat Et ita fit. ut qui amicitias expe¬
tit ihu: multorum sͥ sciat inumicitias to¬
lerandas: Audi et apłm paulum hec ea¬
dem confirmantẽ cum dicit: Omnes qui
pie uolunt uiuere in xp̃o: ꝑsecutionẽ pa¬
tiuntur. S ce salomon similia dicit. fi¬
li inquit accedens ad seruitutẽ dĩ: prepa¬
ra anumã tuam ad temptationem: Oppu-¬
gnant᷑ gͦ etiam nunc gabaonitȩ cuiuscũ¬
q modi sunt: ꝓpter amicitias iħu. Et li-¬
cet sint ligni cęsores &e aquȩ gestatores. id
ẽ. licet sint ultuni meriti in ȩccl̃a: tamen
in hoc ipso quia ad ih̃m ꝑtinent. inpugna¬
ri aquinq regibus dicuntur: S tamen
gabaonite ñ derelinquunt᷑ uł sꝑnuntur
ab ihu. uł aducibus. uł apresulibus isrłi¬
tarum: s infirmitati eorum auxilium fe¬
runt. Fut ñ tibi uidetur hoc agere in no¬
bis et hoc precipere illud apll mandatũ:
consolamini pusillammes. sustinete in-¬

Expanded text:
to sciat. Et ita fit ut qui amicitias expeto sciat. Et ita fit ut qui amicitias expetit Jesu, multorum sibi sciat inimicitias tolerandas. Audiat apostolum Paulum haec eadem confirmantem, cum dicit: « Omnes qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem patiuntur . » Sed et Salomon similia dicit: « Fili, inquit, accedens ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem . » Oppugnantur ergo etiam nunc Gabaonitae cujuscunque modi sunt, propter amicitias Jesu; et licet sint ligni caesores, et aquae gestatores, id est, licet sint ultimi meriti in Ecclesia, tamen in hoc ipso quia ad Jesum pertinent, impugnari a quinque regibus dicuntur. Sed tamen Gabaonitae non derelinquuntur et spernuntur ab Jesu, et a ducibus, et a praesulibus Israelitarum, sed infirmitati eorum auxilium ferunt. An non tibi videtur hoc agere in nobis, et hoc praecipere illud Apostoli mandatum: « Consolamini pusillanimes, sustinete in
Abbreviated transcription (Latin):
ad cȩlum dicens: Stet sol suꝑ gabaon ce
luna suꝑ uallem elon: donec expugnem
popłm istum. Et stetit sol & luna in loco
suo:. donec ꝑuicerit dñs mimicos eorum:
Et stetit sol in medio. & ñ ẽ ꝓgressus ad oc-¬
casum infine umus diei. Non fuit dies
talis ante hoc: nec ita exaudiuit ds homi-¬
nem: quia dñs pugnauit ꝓisrł Et fuge¬
runt illi quinq reges: absconderuntq
se inspelunca magedda. Hȩc scđ̃m historiã
quidem gesta miracula diutnȩ uirtutis
uniu̾sis sȩculis predicant: nec interp̃tati¬
onen extrinsecus indigent: in quibus
gestorum lumen choruscat. Quid tam̃
in his spãlis intellectus contineatur: reqͥ¬
ramꝰ. Cum se anima humana uerbo dei
sociauerit: non debet dubitare statim
se inimicos habituram: ce eos quos ante
habuerat amicos in adu̾sarios eẽ uerten¬
dos: id q ñ solum pati se ab homimbus
spet: uerum etiam de contrariis uirtutibꝰ
et sp̃alibus nequitiis id sͥ immiuere ꝓcer¬

Expanded text:
ad coelum, dicens: Stet sol super Gabaon, et ad coelum, dicens: Stet sol super Gabaon, et luna super vallem Elon, donec expugnem populum istum. Et stetit sol et luna in loco suo, donec pervinceret Dominus inimicos eorum. Et stetit sol in medio, et non est progressus ad occasum in fine unius dici. Non fuit dies talis ante hoc, nec ita exaudivit Deus hominem, quia Dominus pugnavit pro Israel. Et fugerunt illi quinque reges, absconderuntque se in spelunca Mageddam. Haec secundum historiam quidem gesta, miracula divinae virtutis universis saeculis praedicant, nec interpretatione extrinsecus indigent, in quibus gestorum lumen coruscat. Quid tamen in his spiritalis intellectus contineatur requiramus. Cum se anima humana Verbo Dei sociaverit, non debet dubitare statim se inimicos habituram, et eos quos ante habuerat amicos in adversarios esse vertendos: idque non solum pati se ab hominibus speret, verum etiam de contrariis virtutibus et spiritalibus nequitiis id sibi imminere pro cer
Abbreviated transcription (Latin):
ascenderunt quinq reges amorreorum.
rex iherłm. rex hebron. rex hierunuth. rex
lachis. rex eglon. simul cum exercitibsius:
et castra metati sunt circa gabaon oppu-¬
gnantes eam. Eecetera. Omnes illi qui pͥus
amici erant pꝰ amicitias et familiaritatem
filiorum isrł mimici fiunt gabaonitis: qui
a filiis isrł fedus pacis acceperant. Iebu-¬
seus rex iherłm inuitatis secum quatuor
aliis regib gabaomitas ad greditur expu¬
gnare: s gabaonite uidentes quinq reges
aduersum se in prelium conspirasse: neqͣ¬
quam ꝓpriis uirib copiisq confidunt:
s mittunt ad iħ̃m auxilia postulantes. At
ille diuino ꝑmissu adẽ gabaomtis laturus
auxilium. Hic uͦ iam mirabilia cęlitus
ostendũtur. Dñs desuꝑ saxa grandinis plu-¬
nant exercitum uastat. Tunc uidens ih̃s
diunam secum dexteram preliantem. et
ꝓsperis successib cuncta ꝓcedere: nouam
quandam ce miram orationem extollit

Expanded text:
ascenderunt quinque reges Amorrhaeorum, ascenderunt quinque reges Amorrhaeorum, rex Jerusalem, rex Hebron, rex Hierimoth, rex Lachis, rex Eglon, simul cum exercitibus suis, et castrametati sunt circa Gabaon appugnantes eam, » etc. Omnes illi qui prius amici erant, post amicitias et familiaritatem filiorum Israel, inimici fiunt Gabaonitis, qui a filiis Israel foedus pacis acceperant. Jebusaeus rex Jerusalem, invitatis secum quatuor aliis regibus, Gabaonitas aggreditur expugnare. Sed Gabaonitae videntes quinque reges adversum se in praelium conspirasse, nequaquam propriis viribus copiisque confidunt, sed mittunt ad Jesum auxilia postulantes. At ille divino permissu adest Gabaonitis laturus auxilium. Ita vero jam mirabilia coelitus ostenduntur. Dominus desuper saxa grandinis plunant exercitum vastat. Tunc videns Jesus divinam secum dexteram praeliantem, et prosperis successibus cuncta procedere, novam quamdam et miram orationem extollit
Abbreviated transcription (Latin):
ad clem̃tiam sententia flecteretur. ñ displi-¬
cuit deo. Nam si econtrario iurassent ali-¬
quos se interfecturos. quos gabaontas
interra ꝓmissionis ẽẽ ab illa putauissent:
ce postea didicissent eos ẽẽ ab illa t̾ra extͣneos
& de longinquo ad se uenisse: nullomͦ ar-¬
bitrandum ẽ quod eos eẽt debellaturi cau-¬
sa iurationis implende: cũ propt̾ ipsam
parcendi clementiam. sc̃s dauid etiam post
uerba quib se nabal int̾fecturum ẽẽ iura-¬
uerat: utiq sciens quem fuerat interfectu¬
rus parcere maluit: nec in re duriore im¬
plere uram̃tum: magis deo placere existi¬
mans: si quod ira ꝑturbatus ad nocendũ
iurauerat ñ fecisset: qm si ꝑfecisset .iii.¬
ocham regem ebron: et ad phiran
regem iherimuth: ad iaphie quoq regem
lachis: et ad daber regem eglon dicens:
Ascendite ad me et ferte presidium: ut
expugnemꝰ gabaon quare tranfugerit
ad iosue & ad filios isrł. Congregati igit᷑

Expanded text:
ad clementiam sententia flecteretur, non displiad clementiam sententia flecteretur, non displicuit deo. nam si e contrario iurassent aliquos se interfecturos, quos Gabaouitas in terra promissionis esse putauissent et postea didicissent eos esse ab illa terra extraneos et de longinquo ad se uenisse, nullo modo arbitrandum est, quod eos essent debellaturi causa iurationis inplendae, cum propter ipsam parcendi clementiam sanctus Dauid etiam post uerba quibus se Nabal interfecturum esse iurauerat utique sciens quem fuerat interfecturus parcere maluit nec in re duriore inplere iuramentum magis deo placere existimans, si quod ira perturbatus ad nocendum iurauerat non fecisset quam si perfecisset. Cum oOcham regem Hebron, et ad Pharam regem Hierimoth, ad Japhia quoque regem Lachis, et ad Dabir regem Eglon, dicens: Ascendite ad me, et ferte praesidium, ut expugnemus Gabaon, quare transfugerit ad Josue et ad filios Israel. Congregati igitur
Abbreviated transcription (Latin):
rant scđm dĩ preceptum debellare oporte¬
bat.: noluerunt tamen frangere iurationẽ.
Et licet eos mentitos ẽẽ didicissent: parce¬
re maluerunt causa iurationis: cum
possent utiq dicere se tanqmͣ illis iurasse
quos eos ẽẽ crediderant: id ẽ de longin¬
quo uenientes. Cum uͦ aliud cognouert:
preceptum circa eos dñi implendum erat:
ut sicuti ceteri expugnarentur. Ds̃ autem
hoc approbauit: nec p arcentib succensuit
quamuis eum ñ int̾rogassent qui nam
illi eent: et ideo eos illi fallere ualuissent. ada¬
Unde non inportune utiq credendi sunt.
et si fallere homines ꝓsua salute uoluer.
non tamen fallaciter dm̃ tunuisse inpo¬
pulo eius. Propterea nec succensuit dñs
iurãtibꝰ aut parcentib: ut postea gabaomi-¬
tas ipsos tanqm popłi sui hommnes de
domo saul uindicauit: sicut regnorum
ostendit historia Et qm̃.. iuratio sic ser¬
uata ẽ qmͣuis in hominibꝰ qͥ m̃titi sunt. ut

Expanded text:
rant secundum dei praeceptum debellare oporterant secundum dei praeceptum debellare oportebat. noluerunt tamen frangere iurationem et, licet eos mentitos esse didicissent, parcere maluerunt causa iurationis, cum possent utique dicere se tamquam illis iurasse, quos eos esse crediderant, id est de longinquo uenientes; cum uero aliud cognouerunt, praeceptum circa eos domini inplendum erat, ut sicuti ceteri expugnarentur. deus autem hoc adprobauit nec parcentibus suscensuit, quamuis eum non interrogassent quinam illi essent et ideo eos illi fallere ualuissent. unde non inportune utique credendi sunt, etsi fallere homines pro sua salute uoluerunt, non tamen fallaciter deum timuisse in populo eius. propterea nec suscensuit dominus iurantibus aut parcentibus. ut postea Gabaonitas ipsos tamquam populi sui homines de domo Saul uindicauerit. sicut Regnorum ostendit historia. et quoniam iuratio sic seruata est quamuis in hominibus qui mentiti sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
abihu dño cum gabaonitis ẽẽ tribuen¬
dam Tales gͥ tantumnmͦ quasi qͦda am
salutis signũ intra ȩccłam temporaliter
ꝑferunt: inter isrłitas autem id ẽ inter
scõs d̃i regnum ȩt̃num uł lib̃tatem mi-¬
mime consequiintur. Et ñ ꝑcusserunt
eos. eo quod iurassent eis pͥrincipes multi¬
tudinis in nomine dm̃i dĩ isrł Murmura¬
uit itaq omne uulgus contra prͥncipes:
qui responderunt eis. Iurauimꝰ illis in no¬
mine dñi dĩ isrł̃: et ic circo ñpossumꝰ eos
contingere. E cetera. Queri potest quomͦ
iurationem seruandam ẽẽ crediderint be-¬
brei gabaomitis: quib ita iurauerant tan¬
qmͣ de longinqua terra uenientib: sicut
illi mentiti fuerant. Sciebant enim se de¬
bellandos. si cognitum eẽt ebreis. in ea
terra eos habitare: quam ꝓmissam fue
longinqua terra ad eos uenissent: iura¬
uerunt eis isrłitȩ: Postqm uͦ cognouerunt
ibi eos habitare.ubi omnes quos muene¬

Expanded text:
ab Jesu Domino cum Gabaonitis esse tribuenab Jesu Domino cum Gabaonitis esse tribuendam. Tales igitur tantummodo quasi quoddam salutis signum intra ecclesiam temporaliter perferunt; inter Israelitas autem, id est, inter sanctos Dei, regnum aeternum et libertatem minime consequuntur. « Et non percusserunt eos, eo quod jurassent eis principes multitudinis in nomine Domini Dei Israel. Murmuravit itaque omne vulgus contra principes; qui responderunt eis: Juravimus illis in nomine Domini Dei Israel, et idcirco non possumus eos criptura commemorat. Quaeri potest quomodo iurationem seruandam -esse crediderint Hebraei Gabaonitis, quibus ita iurauerant tamquam de longinqua terra uenientibus, sicut illi mentiti fuerant. sciebant enim se debellandos, si cognitum esset Hebraeis in ea terra eos habitare, quam promissam fuerlonginqua terra ad eos uenissent, iurauerunt eis Israhelitae. posteaquam uero cognouerunt ibi eos habitare, ubi omnes quos inuene
Abbreviated transcription (Latin):
uum licet fidei deculerunt: nec tamen
suminã regni uł lib̃tatis acciꝑent: pro
eo quod fides eorum nullo oꝑum no¬
bilitaretur accessu: quoniam fidem fine
oꝑib mortuam haberi. ꝓnuntiat iacobus.
Ueruntainen sciendum ẽ: quantum fi-¬
gurarum ex huiꝰcemodi adumbrationib
edocemur: quod si qui tales sunt in nob̃.
quorum fides hoc tantummꝰ habet ut
ad excl̃am ueniant: seq inelinent: offi-¬
cia exhibeant: seruos di honorent: ad
ornatum quoq altaris uł ȩccłȩ aliquid
conferant: non tamen habent studium.
ut etiam mores suos ex colant actus e¬
mendent: uitia deponant: castitatem co¬
lant: iracundiam mitigent: auaritiam
repͥmant: rapacitatem refrenent: iali¬
loquia. ce stultiloquia. uł scrurilitates et
obtrectationũ uenena ex ore suo amit¬
tant: sciant sͥ quia tales sunt qui emen-¬
dare se nolunt: s in his usq ad senectu¬
tem ultimam ꝑuenerint: partem sortẽq

Expanded text:
vum licet fidei detulerunt, nec tamen vum licet fidei detulerunt, nec tamen summam regni vel libertatis acciperent, pro eo quod fides eorum nullo operum nobilitaretur accessu. Quoniam fidem sine operibus mortuam haberi pronuntiat Jacobus . Verumtamen sciendum est quantum figurarum ex hujusmodi adumbrationibus edocemur, quod si qui tales sunt in nobis quorum fides hoc tantummodo habet ut ad ecclesiam veniat, seque inclinent, officia exhibeant, servos Dei honorent, ad ornatum quoque altaris vel ecclesiae aliquid conferant; non tamen habent studium ut etiam mores suos excolant, actus emendent, vitia deponant, castitatem colant, iracundiam mitigent, avaritiam reprimant, rapacitatem refrenent, maliloquia et stultiloquia vel scurrilitates, et obtrectationum venena ex ore suo amittant; sciant sibi, quia tales sunt qui emendare se nolunt, si in his usque ad senectutem ultimam pervenerint, partem sortemque
Abbreviated transcription (Latin):
cepit: et exintegro inconsortium popli
societatemq sũscepta ẽ: et scͥptum ẽ de
ea. quia apposita ẽ ad filios isrł. usq in
hodiernum diem. Isti uͦ quia ñ tam isrłi¬
ticȩ gentis consortia dilexerunt. quam
suȩ ꝑditionis metu ꝑteriti. cum calli¬
ditate et fraude accesserunt ad ih̃m. qͦ¬
mͦ potuerunt lib̃tatem uitȩ et regin con-¬
sortium dolis seruilib ꝓmereri : Beniq. õs.¬
uis nosse qmͣ digna erga eos ab iħ̃u pro-¬
pter ignobilitatem mentis eorum condi-¬
tio dispensata ẽ: ipsi dicunt insequen-¬
tib. Quia audiuimꝰ quanta fecit dñs uob̃
ꝑmare rubrum: et indeserto. Et cum
dicerent ce scire & audisse se de diuinis
mrabilib. faterentur: nichil tamen fi¬
de digne nichil tantarum uirtutum
ammiratione gesserunt: ce ideo uidens
angustum eorum exiguumq ꝓpositum. ãs.¬
in fide: moderationẽ erga eos iustissimã
seruat: ut salutem mererentur qui par¬

Expanded text:
cepit, et ex integro in consortium populi cepit, et ex integro in consortium populi societatemque suscepta est; et scriptum est de ea quia « apposita est ad filios Israel usque in hodiernum diem. » Isti vero quia non tam Israeliticae gentis consortia dilexerunt, quam suae perditionis metu perterriti cum calliditate et fraude accesserunt ad Jesum, quomodo potuerunt libertatem vitae et regni consortium dolis servilibus promereri? Denique vis nosse quam digna erga eos ab Jesu propter ignobilitatem mentis eorum conditio dispensata est, ipsi dicunt in sequentibus: « Quia audivimus quanta fecit Dominus vobis per mare Rubrum, et in deserto. » Et cum dicerent, et scire et audisse se divinis mirabilibus faterentur, nihil tamen fide digne, nihil tantarum virtutum admiratione gesserunt; et ideo videns angustum eorum exiguumque propositum in fide, moderationem erga eos justissimam servat, ut salutem mererentur, qui par
Abbreviated transcription (Latin):
ab ihu salutem cum iuram̃ti interpositio¬
ne suscipiunt. Ego nolebam in gabaom¬
tarum ordine salutem consequi: nec in
ligni cesoribus. uł aque gestatorib nume¬
rari: s intra isrłitas cuperem hereditatẽ
terrȩ reꝓmissionis acciꝑe. Obseruandum
sane ẽ quod solent heretici legentes hunc
locum calũpniam facere.hii qui uetus
testam̃tum ñ recipiunt. & dicunt: Uide
quomͦ nichil humilitatis habuit ihs fi¬
lius naue: ut hominib qui ad se supplices
uenerant salutem concedens: notam eis
infamiȩ. ce iugum seruitittis infligeret.
Hȩc si audiat anima minus instructa in
stripturis diuinis. infirmari continuo
& ꝑiclitari potest: ut refugiat catholi¬
cam fidem. Non enim intelligunt eorũ
subreptiones. Ih̃s enim scdm m̃suram
fidei ipsoriun: competens erga eos iudiciũ¬
tenuit. porro autem raab meretrix quȩ
fide intẽgra cum omni domo sua explo-¬
ratores isrłicos plenissima deuotione sus-¬

Expanded text:
ab Jesu salutem cum juramenti interpositioab Jesu salutem cum juramenti interpositione suscipiunt. Ego nolebam in Gabaonitarum ordine salutem consequi, nec in ligni caesoribus vel aquae gestatoribus numerari, sed intra Israelitas cuperem haereditatem terrae repromissionis accipere. Observandum sane est quod solent haeretici legentes hunc locum calumniam facere, hi qui Vetus Testamentum non recipiunt, et dicunt: Vide quomodo nihil humilitatis habuit Jesus filius Nave, ut hominibus qui ad se supplices venerant salutem concedens, notam eis infamiae et jugum servitutis infligeret. Haec si audit anima minus instructa in Scripturis divinis, infirmari continuo et periclitari potest, ut refugiat catholicam fidem. Non enim intelligunt eorum subreptiones. Jesus enim secundum mensuram fidei ipsorum competens erga eos judiciutenuit. Porro autem Raab meretrix, quae fide integra cum omni domo sua exploratores Israeliticos plenissima devotione sus
Abbreviated transcription (Latin):
u̾satione ꝓpria obscem satis et uitiis in¬
uoluti: nec oumino deponentes ueterem
hominem cum actib suis. Et sicut isti
pannis & calciam̃tis ueterib obtecti. p̾ter
hoc quod indm credunt & erga seruos
dĩ uł ecclẽ cultum uidentur eẽ deuoti:
mͦ salus ipsa eorum. notam ñ euadit in¬
famiȩ. Similis quoq etiam in libello
qui appellatur pastoris de his figura
descͥbitur. Ait enim. Quȩ ẽ arbor. quȩ
ulmus appellatur: quȩ frurtum non affeit:
portat tamen uitem quȩ affert plurimũ
fructum. Ex eo quod adminiculo ẽ uiti
quȩ eius uiribus intens uł ferre uł seruare
plurimum fructum: etiam ulmꝰ quȩ
infructuosa ẽ necessaria uidetur et utilis.
ex hoc ipso quod fructuosȩ deseruiat
uiti. Tale aliquid etiam intellige in gaba¬
onitis: qui ñ deposuerunt quidem uete¬
rem hominem cum actib suis: ininistrãt
tamen scĩs ceseruiunt & aliquid utilita¬
tisimpendunt: & tali quodam ordine

Expanded text:
versatione propria obsceni satis et intus inversatione propria obsceni satis et intus involuti, nec omnino deponentes veterem hominem cum actibus suis: et sicut isti pannis et calceamentis veteribus obtecti, praeter hoc quod in Deum credunt, et erga servos Dei vel Ecclesiae cultum vidsalus ipsa eorum notam non evadit infamiae. Similis quoque etiam in libello qui appellatur Pastoris, de his figura describitur, ait enim: « Quae est arbor quae ulmus appellatur, quae fructum non affert; portat tamen vitem, quae affert plurimum fructum, ex eo quod adminiculo est viti, quae ejus viribus nitens, vel ferre vel servare plurimum fructum; » etiam ulmus, quae infructuosa est, necessaria videtur et utilis ex hoc ipso quod fructuosae deserviat viti. Tale aliquid etiam intellige in Gabaonitis, qui non deposuerunt quidem veterem hominem cum actibus suis, ministrant tamen sanctis, et serviunt, et aliquid utilitatis impendunt: et tali quodam ordine
Abbreviated transcription (Latin):
tem ueniunt differentiȩ designant᷑: Un-¬
de ce nunc gabaonitas hos quorum hi¬
storia retitata ẽ arbitror portiunculam
quandam ẽẽ eorum qui saluandi sunt:
ita tamen ut ñ absq aliciuus notȩ inusti-¬
one saluentur. Uides namq quomͦ ligni
resores uł aquȩ gestatores fieri condem¬
pnantur: ad obsequium populi et alta¬
ris dĩ ministerium: qm̃ quidem cum
dolo &e calliditate accesserunt ad filios
isrł: pannis & calciam̃tis ueteribus in¬
duti: & cibum uetusti panis ferentes
Isti gͦ ueniunt ad iħ̃m cum omnib ue¬
tustatibus suis: & orant abeo hoc tantũ
ut saluentur. In quorum figura tale mͥ
uidetur aliquid ostendi. Sunt quidã
in eccła. credentes quidem & habentes
fidem in dĩn. &e. ad quiescentes omnibus
duimis preceptis: quiq etiam erga ser¬
uos di religiosi sunt &e seruire eis cupi¬
unt: s ad oruatũ ȩccłȩ uł ministerium satis
ꝓmpti et apti ñ sunt: in actib suis et con¬

Expanded text:
tem veniunt differentiae designantur; untem veniunt differentiae designantur; unde et nunc Gabaonitas hos, quorum historia recitata est, arbitror portiunculam quamdam esse eorum qui salvandi sunt; ita tamen ut non absque alicujus notae inustione salventur. Vides namque quomodo ligni caesores, vel aquae gestatores fieri condemnantur, ab obsequium populi, et altaris Dei ministerium, quoniam quidem cum dolo et calliditate accesserunt ad filios Israel, pannis et calceamentis veteribus induti, et cibum vetusti panis ferentes. Isti ergo veniunt ad Jesum cum omnibus vetustatibus suis et orant ab eo hoc tantum ut salventur. In quorum figura tale mihi videtur aliquid ostendi. Sunt quidam in Ecclesia credentes quidem et habentes fidem in Deum, et acquiescentes omnibus divinis praeceptis, quique etiam erga servos Dei religiosi sunt, et servire eis cupiunt, sed ad ornatum Ecclesiae vel ministerium satis promti et apti non sunt, in actibus suis et con
Abbreviated transcription (Latin):
galgalȩ: & dixerunt ei atq omni simul
isrłi. De terra longinqua uenimus:pa¬
cem uobiscum facere cupientes. Ꝙcetera:
Quod gabaonitȩ uenerunt ad iħ̃m cũ
uetustis pauib cesaccis. ut putarentur
sicut fuixerant de terra uenisse longin¬
qua quo eis parceretur: Constitutum
enu erat a dño ne alicui terras illas
in habitanti parcerent. quo ingredie¬
bantur: non uulli codices ce greci et la¬
tim habent. et accipientes saccos ueteres
in g̾ca lingua m̃dositatem facilem fecit:
&e ideo latina qͦ exemplaria uariata sunt.
uicem dissonant: quorum prius hume¬
rorum nomen ẽ: posterius. asmorum:
Ideo ẽ autem de asinis credibilius:
qm̃ se a sua gente longinqua missos
ẽẽ dixerunt. Unde apparet eos fuisse le-¬
gatos: ceinde magis in asinis qmͣ inhu-¬
meris necessaria portare potuisse: quia
nec multi ẽẽ poterant. Et ũ solum sac¬
cos: s etiã utres eos portasse scͥptura com-¬
memorat. Multe gͦ eorum qui ad salu¬

Expanded text:
Galgalae, et dixerunt ei, atque omni simul Galgalae, et dixerunt ei, atque omni simul Israeli: De terra longinqua venimus, pacem vobiscum facere cupientes, » etc. Quod Gabaonitae venerunt ad Jesum cum vetustis panibus et saccis, ut putarentur sicut finxerant de terra venisse longinqua, quo eis parceretur. Constitutum enim erat a Domino ne alicui terras illas inhabitanti parcerent, quo ingrediebantur. Nonnulli codices et Graeci et Latini habent: « Et accipientes saccos veteres in Graeca lingua mendositatem facilem fecit, et ideo Latina quoque exemplaria variata sunt: icem dissonant, quorum prius humerorum nomen est, posterius asinorum. Ideo est autem de asinis credibilius, quoniam se a sua gente longinqua missos esse dixerunt: unde apparet eos fuisse legatos, et inde magis in asinis quam in humeris necessaria portare potuisse, quia nec multi esse poterant, et non solum saccos, sed etiam utres portasse Scriptura commemorat. Multae ergo eorum qui ad salu
Abbreviated transcription (Latin):
cipes uł potestates istȩ contrariȩ ut non
xp̃ianorum genus. latius ac ꝓfusius
ꝓpagetur. Scͥptum namq ẽ: quia qͣnͣ¬
tomagis eos humiliabant: tanto plu-¬
res fiebant: ce inualescebant ualde
Confidimꝰ autem quia ñ solum ñ nos
potuerunt obtinere inuisibiles inimi-
sub pedib seruorum eius. Illo et enim
duce nos uincimꝰ milites sui: ita ut nos
dicamus sicut in esdra scͥptum ẽ: quia a
te dñe ẽ uictoria & ego tuus: benedictus
es d̃s ueritatis. At hii qui habitabant
ingabaon: audientes cuncta quȩ fecerat
iosuȩ ihericho & ahi: &e callide cogitantes
dulerunt sͥ eybaria. saccos ueteres asinis
imponentes: ce utres uinarios scissos atq
consutos: calciam̃taq ꝑantiqua quȩ ad
indicium uetustatis pictacus consuta e¬
rant: Induti ueterib uestim̃tis. Panes
quoq quos portabant obinaticũ. duri
erant ce infrusta comininuti Prexeruntq
ad iosue qui tunc morabatur in castris

Expanded text:
cipes, vel potestates istae contrariae, ut non cipes, vel potestates istae contrariae, ut non Christianorum genus latius ac profusius propagetur. Scriptum namque est, quia « quanto magis eos humiliabant, tanto plures fiebant, et invalescebant valde . » Confidimus autem quia non solum non nos poterunt obtinere invisibiles inimicisub pedibus servorum ejus; illo etenim duce nos vincimus milites sui, ita ut nos dicamus sicut in Esdra scriptum est « Quia a te, Domine, est victoria, et ego tuus: benedictus es Deus veritatis . » « At hi qui habitabant in Gabaon, audientes cuncta quae fecerat Josue Jericho et Ahi, et callide cogitantes, tulerunt sibi cibaria, saccos veteres asinis impositos, et utres vinarios scissos atque consutos, calceamentaque perantiqua, quae ad indicium vetustatis pictaciis consuta erant, induti veteribus vestimentis: panes quoque quos portabant ob viaticum, duri erant et in frusta commi nuti: perrexeruntque ad Josue, qui tunc morabatur in castris
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus quid post hȩcscriptum ẽ n.
montanis &incampestrib. in mariti¬
mnis ac littore maris magni: hii quoq:
qui habitabant iuxta libanum ȩcheus
& amorreus ce chananeus ferezeus e
Iueus. & iebuseus: congregati sunt pa¬
Sriter ut pugnarent contra iosue. ceisrł¬
S uno antmo. eademnq sententia. Simul
historia rerum gestarum manifesta ex¬
planatione ñindiget: quod euidenter
expletum ẽ et ex his tamen quȩ gesta
sunt uisibilibus. nr̃i dñi iħ̃u saluatoris
bella actriumphos quõ egerit contẽ¬
plemur: quamuis etiam inipso hȩc ui-¬
sibiliter cernamus expleta. Conuener̃¬
enun reges derre senatus. populusq et
principes romani: ut expugnarent no¬
men ihu: et isrł sunul. Decreuerunt
enim legib suis: ut ñ sint xp̃iani. Omĩs
ciuitas. omins ordo. xp̃ianorum nomen
impugnat: s sicut dunc omnes illi re¬
ges conuenientes contra ihin nichil fa¬
cere potuerunt: ita nunc reges uł prin¬

Expanded text:
videamus quid post haec scriptum est. videamus quid post haec scriptum est. montanis et in campestribus, in maritimis ac littore maris magni; hi quoque qui habitabant juxta Libanum, Hethaeus et Amorrhaeus, et Chananaeus, Pherezaeus, et Jebusaeus, congregati sunt pariter, ut pugnarent contra Josue et Israel uno animo eademque sententia. » Simul historia rerum gestarum manifesta explanatione non indiget, quod evidenter expletum est; et ex his tamen quae gesta sunt visibilibus, nostri Domini Jesu Salvatoris bella ac triumphos quos gerit contemplemur, quamvis etiam in ipso haec visibiliter cernamus expleta. Convenerenim reges terrae, senatus populusque et principes Romani, ut expugnarent nomen Jesu et Israel simul. Decreverunt enim legibus suis ut non sint Christiani. Omnis civitas, omnis ordo Christianorum nomen impugnat. Sed sicut tunc omnes illi reges convenientes contra Jesum nihil facere potuerunt, ita nunc reges vel prin
Abbreviated transcription (Latin):
qui in omnib ꝑfectionẽ norunt: & ar-¬
mati iucedere adu̾sum astutias diaboli.
Mulieres uͦ illi qui nondum ex semet¬
ipsis ea quȩ utilia sunt gerunt: srimitan¬
do meliores et eorum exempla sectando:
ex quibus et caput habere dicuntur:
Infantes uͦ erunt: qui nuꝑ fide suscepta
lacte euglii nutriuntur: Proseliti autẽ
catͥecumini uidebuntur: uł hii qui iã
sociari se fidelib student. De quibus
singulis similia etiam ioh̃s sentiens
inepła sua scͥpsit: et singłis quibq eta-¬
tibus ꝓpria queq gesta discernit. Uerũ¬
tamen iħm uobis recitantem legem
a reuelantem cordib ur̃is intelligenti¬
am sp̃alem: audite. Neq ꝓseliti id ẽ
cathecumini dutius maneatis: s festi-¬
nate ad ꝑcipiendam gr̃ãm di: ut et
uos mȩccła filiorum isrł ad numere¬
mun. Et uos infantes nolite pueri¬
effici sensibus: s malitia paruuli esto¬
te: sensibus quoq ait estote ꝑfecti. S

Expanded text:
qui in omnibus perfectionem norunt, et arqui in omnibus perfectionem norunt, et armati incedere adversum astutias diaboli; mulieres vero illi qui nondum ex semetipsis ea quae utilia sunt gerunt, sed imitando meliores et eorum exempla sectando, ex quibus et caput habere dicuntur. Infantes vero erunt qui, nuper fide suscepta, lacte Evangelii nutriuntur; proselyti autem catechumeni videbuntur, et hi qui jam sociari se fidelibus student. De quibus singulis similia etiam Joannes sentiens, in Epistola sua scripsit , et singulis quibusque aetatibus propria quaeque gesta discernit. Verumtamen Jesum vobis recitantem legem, et revelantem cordibus vestris intelligentiam spiritalem audite, neque proselyti, id est catechumeni, diutius maneatis; sed festinate ad percipiendam gratiam Dei, ut et vos in Ecclesia filiorum Israel adnumeremini. Et vos infantes « nolite puerieffici sensibus, sed malitia parvuli » estote. Sensibus quoque, ait, estote perfecti. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Qui habet aures audiendi: audiat. Qͦd
utiq si de aurib dixisset carnalib: suꝑ¬
fluum uideretur: Nemo enim ũ habẽs
aures: ad uerba eius audienda conuene¬
rat. S qm̃ sciebat in aurib interioris
hoĩs. id est in intellectu cordis recipi
debere quȩ dicta sunt: quia nichil
ꝓ dest audire sermonem. si non retine-¬
atur ce seruetur in corde: ic circo aures
ab auditorib exposcebat. Dicimuis qui¬
dem uiris fortib fortem tradere cybũ:
illis uidelicet de quib apl̃s dicit. Per¬
fectorum autem ẽ cybr solidus: ex qͥb
ipse spreparat ȩccłam: non habentem
maculam aut rugam: aut aliquid hor:
Eos uͦ quos in mulierũ uł infantum
uł ꝓselitorum appellatione se cernit:
intelligamꝰ hos eẽ aliquos qui adhuc
lacte indigent: aut etiam uelut in¬
firmi ut sunt mulieres: holeribus
uescuntur: Siuͦ simul omnis accipia¬
tur ȩccła: uiri quidem intelliguntur ẽẽ illi

Expanded text:
Qui habet aures audiendi audiat ; » quod Qui habet aures audiendi audiat ; » quod utique si de auribus dixisset carnalibus, superfluum videretur. Nemo enim non habens aures ad verba ejus audienda convenerat. Sed quoniam sciebat, in auribus interioris hominis, id est, intellectu cordis, recipi debere quae dicta sunt quia nihil prodest audire sermonem, si non retineatur et servetur in corde, idcirco aures ab auditoribus exposcebat. Dicimus quidem viris fortibus fortem tradere cibum, illis videlicet de quibus Apostolus dicit: « Perfectorum autem est cibus solidus, ex quibus ipse sibi praeparat Ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid horum . » Eos vero quos in mulierum, vel infantium, vel proselytorum appellatione secernit, intelligamus hos esse aliquos qui adhuc lacte indigent, aut etiam velut infirmi, ut sunt mulieres, oleribus vescuntur. Si vero simul omnis accipiatur Ecclesia, viri quidem intelliguntur esse illi
Abbreviated transcription (Latin):
catholica sꝑuimus legem moyfi:. s susci-¬
puus eam: si tamen eam nobis ih̃s lege¬
rit. Sic eninirecte poterimus intelligere
legem: si eam nobis iħs legat: ut ipso
legente. nos sensum eiꝰ intelligettia ca-¬
piamus. S tamen dicendum ẽ quod
scͥptum docemur: quia sermo hic argu-¬
it nos quod ñ omnes qui audunus le-¬
gem ȩccł̃a sumus filiorũ ifrł̃: si non con¬
tinuo s ẽ aliqua differentia inter audi-¬
tores legis &e ęccl̃a infiliorum isrł: auditor
ex cluditur a salutez Atcendite gͦ diligñ¬
tius uerbis scripturȩ dicentis. Non erat
ullum uerbum ex omnib quȩ manda¬
uit moyses: quod ñ legerit iħs in auri-¬
bus totius ecclȩ filiorum isrt: & intendite
mulierib ce in fantib ce ꝓselitis. Nouit do¬
minus iħs eẽ alias aures. preter istas car¬
nales quas ad audientiam legis requi-¬
rit. Unde et meugło postea qͣm de singłis
quȩ oportebat edocuit: ad dit et dicit.

Expanded text:
catholica, spernimus legem Moysi, sed suscipcatholica, spernimus legem Moysi, sed suscipimus eam, si tamen eam nobis Jesus legerit: sic enim recte poterimus intelligere legem, si eam nobis Jesus legat, ut ipso legente nos sensum ejus intelligentia capiamus. Sed tamen dicendum est, quod scriptum docemur, quia sermo hic arguit nos, quod non omnes qui audimus legem, Ecclesia sumus filiorum Israel, si non continuo: si est aliqua differentia inter auditores legis et Ecclesiam filiorum Israel, auditor excluditur a salute. Attendite ergo diligentius verbis Scripturae dicentis: « Non erat ullum verbum ex omnibus quae mandavit Moyses quod non legerit Jesus in auribus totius Ecclesiae filiorum Israel; » et intendite mulieribus et infantibus et proselytis. Novit Dominus Jesus esse alias aures praeter istas carnales quas ad audientiam legis requirit; unde et in Evangelio posteaquam de singulis quae oportebat edocuit, addit et dicit: «
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine isrl̃: mulierib ac paruulis.
et aduenis qui inter eos morabantur. fa¬
cilis quidem ẽ historiȩ explanatio: quo¬
mͦ filiꝰ naue legerit omnia uerba legis
quȩ scripsit moyses: coram omni ȩccła
ociosum: Ego quidem arbitror quod si
quando legitur nobis moyses & ꝑgr̃am
pimus intelligere quia lex sp̃alis ẽ: et
quia u̾bi causa dicit lex: non infrenabis
os boui trituranti: ñ de bubus hȩc s de
apłis dixerit: et rursum cum in lege di¬
citur quia abraham duos filios habuit
unum de ancilla et unum delibera: ego
in his intelligo duo ẽẽ testam̃ta et duos
popłos. Istam nobis legem quȩ sic intel¬
ligitur quam sp̃alem nominat paulus
ih̾s dñs legit: ce ipse ẽ qui hȩc in aurib to¬
tius populi recitat: precipiens nobis
ne sequamur occidentem literam: s tene¬
amus sp̃m uiuificantem. Legit gͦ nobis
iħis legem: cum nobis legis reuelat archa-¬
na. Non enim nos qui de ȩccl̃a sumus

Expanded text:
multitudine Israel, mulieribus et parvulis, multitudine Israel, mulieribus et parvulis, ac advenis qui inter eos morabantur. » Facilis quidem est historiae explanatio, quomodo filius Nave legerit omnia verba legis quae scripsit Moyses coram omni ecclesiotiosum. Ego quidem arbitror quod si quando legitur nobis Moyses, et per gpimus intelligere quia lex spiritalis est; et quia, verbi causa, lex dicit: « Non infrenabis os bovi trituranti , » non de bobus haec, sed de apostolis dixerit. Et rursum cum in lege dicitur quia « Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , » ego in his intelligo duo esse Testamenta et duos populos. Istam nobis legem quae sic intelligitur, quam spiritalem nominat Paulus, Jesus Dominus legit, et ipse est qui haec in auribus totius populi recitat, praecipiens nobis ne sequamur occidentem litteram, sed teneamus spiritum vivificantem. Legit ergo nobis Jesus legem, cum nobis legis revelat arcana. Non enim nos, qui de Ecclesia sumus
Abbreviated transcription (Latin):
Hic etiã dĩ solius ẽ nosse ex omnib filiis
isrł̃ quiẽ qui bom ipsius desiderio suc¬
census facit quod bonum ẽ: qui uͦ inetu
gehennȩ ce ȩterni ignis terrore tendit ad
bonum: et studet ac festinat implere quȩ
scͥpta sunt. Certum ẽ emim nobiliores eẽ
illos qui boni ipsius desiderio. & bene¬
dictionum amore quod bonum ẽ agunt:
quam illos qui ꝓmali metu bonum sec-¬
tantur. Solus gͦ iħs qui potest ex om̃i
populo huiꝰmodi mentes anunosq dis¬
cernere: hos in montem garizim ad bene¬
dictiones: alios uͦ statuere in montem
gebal: non ut maledictiones accipiant:
sut intuentes p̾scriptas maledictiones
et pęnas peccatorum constitutas. incurrere
caueant eas Post hȩc legit omnia u̾ba
benedictionis et maledictionis: et cuncta
quȩ scͥpta erant in legis uolumine. Nicħ
ex his quȩ moyses iusserat reliquit intac̃¬
tum: sumu̾sa replicauit coram omni

Expanded text:
Hic etiam Dei solius est nosse, ex omnibus filiis Hic etiam Dei solius est nosse, ex omnibus filiis Israel quis est, qui boni ipsius desiderio succensus facit quod bonum est: qui vero metu gehennae, et aeterni ignis terrore tendit ad bonum, et studet ac festinat implere quae scripta sunt: certum est enim nobiliores esse illos qui boni ipsius desiderio et benedictionum amore quod bonum est agunt, quam illos qui pro mali metu bonum sectantur. Solus ergo Jesus qui potest ex omni populo hujusmodi mentes animosque discernere, hos in monte Garizim ad benedictiones, alios vero statuere in montem Ebal, non ut maledictiones accipiant, sed ut intuentes praescriptas maledictiones et poenas peccatorum constitutas, incurrere caveant eas. « Post haec legit omnia verba benedictionis et maledictionis, et cuncta quae scripta erant in legis volumine. Nihil ex his quae Moyses jusserat reliquit intactum, sed universa replicavit coram omni