comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dedisti mͥ sociam ipsa mͥ dedit et mã¬
ducaui: Qͥd gͦ plurib : Et si c̾den
do ñ sunt ambo decepti: peccando
tam̃ ambo sunt capti. et diaboli la
mutet᷑ humana: quẽadmodũ illa
duoꝵ pͥmoꝵ hominũ p̃uaricatiõe
mutata. ẽ: ut tante corruptiom qͣn¬
tam uidemꝰ atq sentimꝰ. et ꝑ hanc
subiaceret et morti: ac tot et tantis
tãq int̾ se contrariis ꝑturbaret᷑ et
sluctuaret affectib: qualis in para¬
mouet᷑ ut dixi. ñ ideo debet existi¬
mare leue ac paruũ illud fuisse cõ¬
missum: qͥa in esca factũ ẽ: ñ qͥdem
mala nec noxia. nͥ quia ꝓhibita.
Neq enum quicqͣm mali ds̃ in illo
tante felicitatis loco crearet atq
plantaret: s obedientia c̃m̃data ẽ
in p̃cepto: que uircꝰ in rationali ca¬
tura mat̾ quodamͦ. ẽ. om̃ium custos¬
q uͥtutũ: quando qͥdem ita facta. ẽ
ut ei subditam. eẽ. sit utile: ꝑnicio¬

Expanded text:
dedisti mecum, ipsa mihi dedit, et mandedisti mecum, ipsa mihi dedit, et manducavi . Quid ergo pluribus? Etsi credendo non sunt ambo decepti, peccando tamen ambo sunt capti, et diaboli laqmutetur humana, quemadmodum illa duorum primorum hominum praeuaricatione mutata est, ut tantae corruptioni, quantam uidemus adque sentimus, et per hanc subiaceret et morti ac tot et tantis tamque inter se contrariis perturbaretur et fluctuaret adfectibus, qualis in paramouetur, ut dixi, non ideo debet existimare leue ac paruum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala nec noxia, nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet adque plantaret. Sed oboedientia commendata est in praecepto, quae uirtus in creatura rationali mater quodam modo est omnium custosque uirtutum; quando quidem ita facta est, ut ei subditam esse sit utile; pernicio
Abbreviated transcription (Latin):
grediendã : non tamqͣm uerũ loqͤn¬
ti c̾didisse seductũ: s sociali neces¬
situdine paruisse. Non enĩ frustra
dix̃ apłc. adam ñ est seductꝰ nuilier
autẽ seducta. ẽ: nͥ qͥa illa qͦd ei ser¬
pens loqutus. ẽ. tamqͣm uerũ essec
accepit Ille autẽ ab unico noluit
consortio dirimi: nec in cõmunio¬
ne peccati. Nec ideo minꝰ reus: si
ductus. Nam utiq ipsum ostendit:
uͥ dic̃. ꝑunũ hominẽ: peccatum in¬
trauit in mundũ. Et paulo pꝰaꝑtiꝰ.
In similitudinẽ inqͥt p̃uaricationis
ade. Hos autẽ seductos intelligi uo¬
luit: qͥ id qͦd faciunt ñ putant. eẽ.
peccatũ. Ille autẽ sciuit. Alio qͥn
qͦmͦ uerũ erit. adam ñ. ẽ. seductus:
S iuerptus diuine seueritatis in
eo falli potuit. ut ueniale credet es¬
se cõmissũ : ac ꝑ hoc in eo quidem qͦ
mulier seducta. ẽ ñ. ẽ ille seductꝰ¬
S et si eum fefellit qͦmͦ fuerat iudi¬
candũ. qͦd erat dicturus: mulier qͣm¬

Expanded text:
grediendam non tamquam uerum loquengrediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est, tamquam uerum esset, accepit, ille autem ab unico noluit consortio dirimi nec in communione peccati; nec ideo minus reus, si ductus; nam utique ipsum ostendit, ubi dicit: Per unum hominem peccatum intrauit in mundum, et paulo post apertius: In similitudine, inquit, praeuaricationis Adae. Hos autem seductos intellegi uoluit, qui id, quod faciunt, non putant esse peccatum; ille autem sciuit. Alioquin quo modo uerum erit: Adam non est seductus? Sed inexpertus diuinae seueritatis in eo falli potuit, ut ueniale crederet esse commissum. Ac per hoc in eo quidem, quo mulier seducta est, non est ille seductus, sed eum fefellit, quo modo fuerat iudicandum q
Abbreviated transcription (Latin):
hominib masculo et femina. anuna¬
lia. cẽ t̾restria ceta subdita et innoxia
u̾sabant᷑ : animal scilicet lubricũ et
tortuosis anfractib mobile oꝑi suo cõ¬
gruũ ꝑ quẽ loqueret᷑ elegit: eoq ꝑ
angłicã p̃sentiam p̃stantioremq na¬
turam sp̃ali neqͥtia sͥ subiecto. et tam¬
qͣn instrum̃to abutens: falaciã ser¬
mocinatꝰ. ẽ. femine a parte scilicet
inferiori illiꝰ humane copule inci¬
piens: ut gradatu ꝑueniret ad to¬
tũ. ñ existimans uirũ facile c̾dulum
nec errando posse decipi: s dũ alie¬
no cedit errori. Sic̃ enĩ aaron er¬
ranti pͦpło ad idolum fabricandũ
ñ consensit inductꝰ. s cessit obstrictꝰ:
nec salomonẽ c̾dibile. ẽ errore putas¬
se idolis eẽ seruiendũ. s blandiciis
femincis ad illa sacͥlegia fuisse com¬
pulsum: ita c̾dendũ. ẽ illũ sue femi¬
ne uni unũ. hominẽ homini. con¬
uigem conuigi. ad dĩ legem trans¬

Expanded text:
hominibus masculo et femina animahominibus masculo et femina animalia etiam terrestria cetera subdita et innoxia versabantur, animal scilicet lubricum et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congruum, per quem loqueretur, elegit; eoque per angelicam praesentiam praestantioremque naturam spiritali nequitia sibi subiecto et tamquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae incipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem trans
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ uere salm eritis. Inde qͥppe lib̾ator:
unde saluator. U̾iuebat itaq homo
scđm dm in paradiso: et corꝑali et
sp̃ali. Neq enim erat paradis corꝑalis
ꝓpt̾ corporis bona: et ꝓpter m̃tis non
erat sp̃alis. Nut uͦ erat sp̃alis qͦ ꝑ in¬
teriores: et ũerat corporalis qͦ ꝑ ext̾i¬
ores sensꝰ homo frueret᷑. Erat pla¬
ne utrũq ꝓpt̾ utrũq Postea uͦ qͣm
suꝑb ille angłc ac ꝑ hoc inuidꝰ ꝑ eam¬
dem suꝑbiam adeo ad semet ipsum
comu̾sus. et quodam quasi tiranni¬
co fastu gaude subditis qmͣ esse sub¬
ditꝰ eligens. de sp̃ali paradiso cecidit.
de cuiꝰ lapsu socioꝵq eiꝰ qui ex an¬
głis dĩ angłi eiꝰ effecti sunt: in libris
undecimo et duodecimo huiꝰ oꝑis
satis qͣntũ potiu dispitaui. Malã¬
syaa uersutia in hominis sensum
serpere affectans cui utiq stanti qm̃
ipse ceciderat iniudebat: colubrũ
in paradiso corporali. nͥ cũ dnob illis

Expanded text:
tunc uere salui eritis.\' Inde quippe liberator, tunc uere salui eritis.\' Inde quippe liberator, unde saluator. Viuebat itaque homo secundum Deum in paradiso et corporali et spiritali. Neque enim erat paradisus corporalis propter corporis bona et propter mentis non erat spiritalis; aut uero erat spiritalis quo per interiores, et non erat corporalis quo per exteriores sensus homo frueretur. Erat plane utrumque propter utrumque. Postea uero quam superbus ille angelus ac per hoc inuidus per eandem superbiam a Deo ad semet ipsum conuersus et quodam quasi tyrannico fastu gaudere subditis quam esse subditus eligens de spiritali paradiso cecidit de cuius lapsu sociorumque eius, qui ex angelis Dei angeli eius effecti sunt, in libris undecimo et duodecimo huius operis satis, quantum potui, disputaui, malesuada uersutia in homiserpere affectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat, invidebat, coluter in paradiso corporali, ubi cum duobus illis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qͦd facta sunt om̃ĩa. Qͥa et si tre pul¬
nere ds̃ fuixit hominẽ. eadem t̾ra oĩs¬
q t̾rena mat̾ies om̃ino de nichilo ẽ:
animãq de nichilo factam dedit cor-¬
pori cũ factus. ẽ homo. Usq adeo au̾
mala iuncunt᷑ ab onis: ut qͣmuis si¬
nant᷑. eẽ. ad demonstrandũ quã pos¬
sit et ipsis bene uti iusticia ꝓuidentis¬
sima creatoris: bona tñ sine malis. eẽ.
possint. sic̃ d̃s ipse uerus et sũmus.
sic̃ om̃is suꝑ istum caliginosum aert
celestis. inuisibilis. uisibilisq c̾atura:
malũ ñ aliqua natura que accesserat.
uł ulla eiꝰ parte sublata: s ea que uici¬
ata ac deprauata fuerat sanata ditq cor¬
repta. Nrbitriũ gͥ uoluntatis tc̃. ẽ uere
liberũ: cũ uiciis peccatisq ñ seruit.
Tale datũ ẽ a deo qͦd amissum ꝓpͥo uicio
nͥ aquo dari potuit. reddi ñ potest.
Unde ueritas dic̃. Si uos filiꝰ lib̾ait:
tc̃ uere liberi eritis. Id ipsum autẽ. ẽ:
ac si diceret. Si uos filius saluos fec̾it:

Expanded text:
puluere Deus finxit hominem, eadem terra omnisque terrena materies omnino de nihilo est, animamque de nihilo factam dedit corpori, cum factus est homo. Usque adeo autem mala uincuntur a bonis, ut, quamuis sinantur esse ad demonstrandum quam possit et ipsis bene uti iustitia prouidentissima Creatoris, bona tamen sine malis esse possint, sicut Deus ipse uerus et summus, sicut omnis super istum caliginosum aerem caelestis inuisibilis uisibilisque creatura; malum non aliqua natura, quae accesserat, uel ulla eius parte sublata, sed ea, quae uitiata ac deprauata fuerat, sanata adque correcta. Arbitrium igitur uoluntatis tunc est uere liberum, cum uitiis peccatisque non seruit. Tale datum est a Deo; quod amissum proprio uitio, nisi a quo dari potuit, reddi non potest. Unde Veritas dicit: Si uos Filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. Id ipsum est autem, ac si diceret: Si uos Filius saluos fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
peccato suo diumũ potuit ꝑturbare
consiluim: quasi dm qͦd statuerat mu¬
tare compulerit: cũ ds̃ p̃sciendo u¬
trũq p̃uenerit: id ẽ. et homo quem
bonũ ipse c̾auit quã malus esset fu¬
turus. et qͥd boni. ẽ sic de illo essec ip¬
se facturus. Ds̃ enim et si dicit᷑ sta¬
tuta. mutare. unde tropica locutiõe
in scͥpturis &̃ penituisse legitur d̾m.
uixta id dicit᷑ qͦd homo sꝑauerat uł
naturaliũ causarũ causarũ ordo ge¬
stabat: ñ uxta id qͦd se om̃pc factu

Expanded text:
peccato suo diuinum potuit perturbare peccato suo diuinum potuit perturbare consilium, quasi Deum quod statuerat mutare conpulerit; cum Deus praesciendo utrumque praeuenerit, id est, et homo, quem bonum ipse creauit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de illo esset ipse facturus. Deus enim etsi dicitur statuta mutare unde tropica locutione in scripturis etiam paenituisse legitur Deum, iuxta id dicitur, quod homo sperauerat uel naturalium causarum ordo gestabat, non iuxta id, quod se Omnipotens factu
Abbreviated transcription (Latin):
uam gͥ felices erant. et nullis
accitabant᷑ ꝑturbationibus
animoꝵ: nullis corpoꝵ ledebant᷑ in¬
cõmodis: tam felix uniu̾sa societas
ee̾t humana: si nec illi malũ qͦd etiã
in posteros traicent. nec qͥsqͣm ex eoꝵ
stirpe inqͥtatẽ ꝯmitt̾e̾t. qua dãpna¬
tionem recipet. Ftq ista ꝑmanente
felicitate donec ꝑ illam benedictionẽ
qua dictum. ẽ. c̾scite et multiplicami¬
ni. p̃destinatoꝵ scõꝵ numerns ꝯplere¬
t᷑. alia maior daret᷑:. que beatissimis
angłis data. ẽ ubi iam ee̾t cerca secu¬
ritas peccaturũ. neminẽ neminẽt
moriturum: et talis eẽt. uita scõꝵs.
pꝰ nullum laboris. doloris. mortis er ꝑ¬
im̃tũ. qualis erit post hec omia in in¬
corruptione corꝑum redditaresur¬
ignorare ñ potuit. Scd̾m id qͦd p̃sci¬
uit atq disposuit ciuitatẽ scam debe¬
mꝰ asserere: ñ scd̾m illud qͦd in nr̃am
cognitionẽ ꝑuenire. ñ potuit. qͥa in
dĩ dispositione ñ fuit. Heq enĩ homo

Expanded text:
ur felices erant et nullis agitabantur perturbationibus animorum, nullis corporum laedebantur incommodis: tam felix uniuersa societas esset humana, si nec illi malum, quod etiam in posteros traicerent, nec quisquam ex eorum stirpe iniquitate committeret, quod damnationem reciperet; adque ista permanente felicitate, donec per illam benedictionem, qua dictum est: Crescite et multiplicamini, praedestinatorum sanctorum numerus conpleretur, alia maior daretur, quae beatissimis angelis data est, ubi iam esset certa securitas peccaturum neminem neminemque moriturum, et talis esset uita sanctorum post nullum laboris doloris mortis experimentum, qualis erit post haec omnia in incorruptione corporum reddita resurignorare non potuit: secundum id, quod praesciuit adque disposuit, ciuitatem sanctam debemus adserere, non secundum illud, quod in nostram cognitionem peruenire non potuit, quia in Dei dispositione non fuit. Neque enim homo
Abbreviated transcription (Latin):
ruinã que sit in manifesto: dũ illa
ruina. eẽ. ñ putat᷑. Qͥs enim exalta¬
tionẽ rinam ñ putat: cũ iã ibi sit
defectꝰ quo. ẽ. relictus excelsus: Qͥs
autẽ runã. eẽ. ñ uideat: qñ fit man¬
dati eudens. atq indubitata tnͣsg̾ssio:
Ppt̾ hoc ds illi ꝓhibuit. qͦd c̃ ess ad¬
missum: nulla defendi poss imagi

Expanded text:
lla ruina esse non putatur. quis enim exaltationem ruinam putat, cum iam ibi sit defectus, quo est relictus excelsus? quis autem ruinam esse non uideat, quando fit mandati euidens atque indubitata transgressio ? propter hoc deus illud prohibuit, quod cum esset admissum, nulla defendi
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis exhibent᷑ uͥ et ludos ꝯmemorat
funebres : tãqͣm hoc sit maximũ diui¬
nitatis indiciũ: qͦd ñ soleant ludi nͥ
numinib celebrari. Hermes ip̃se de qͦ
nc̃ agitur in eod ipso libro uͥ quasi fu¬
ta p̃nũciando deplorans ait: tc̃ t̾ra is¬
ta scĩsima sedes delubroꝵ atq tẽploꝵ
sepulchroꝵ erit mortuorsq plenissi¬
ma: deos egypti hoĩes mortuos cẽ tes¬
tat᷑. Cum enĩ dixiss ꝓauos suos mul¬
tũ errantes cͥca deoꝵ rationẽ inc̾dulo.
et ñ aniadu̾tentes ad cultũ religio¬
nẽq diuinã. inuenisse artẽ qͣ esfice̾nt
deos: cui inuente inqͥt aduimxer̃t uͥ¬
tutẽ de mundi nat᷑a ꝯuenientẽ: eãq
miscentes qm̃ aias face̾ ñ pot̾ant: euo¬
cantes aias demonũ uł angłoꝵ easin¬
didert̃ imaginib scis diuinisq miste¬
riis. ꝑ qͣs idola et benefaciendi⁊ ma¬
le. uires habe potuissent. Deuide seqͥt᷑

Expanded text:
mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat funebres, tamquam hoc sit maximum diuinitatis indicium, quod non soleant ludi nisi numinibus celebrari. Hermes ipse, de quo nunc agitur, in eodem ipso libro, ubi quasi futura praenuntiando deplorans ait: \'Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima\', deos Aegypti homines mortuos esse testatur. Cum enim dixisset proauos suos multum errantes circa deorum rationem, incredulos et non animadunemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent. Auus enim
Abbreviated transcription (Latin):
ista scĩssima sedes delubroꝵ atq tem¬
ploꝵ sepulchroꝵ erit: mortuorsq ple¬
nissima qͣsi uͦ si illa ñ auferrent᷑ ñ eent
homines moriti: aut alibi eent mortui
ponendi qͣm int̾ra: et utiq qͣnto plꝰ
uolu̾ent᷑ temꝑis et dierũ. tanto ma¬
ior eẽt numerus sepulchoꝵ: ꝓpt̾ ma¬
iorem num̾um mortuoꝵ. S hoc ui¬
det᷑ dolere qͦd memorie mr̃m nr̃oꝵ¬
tẽplis eoꝵ delubrisq succedent: ut ui¬
delicet qͥ hec legunt aĩo a nob au̾so at¬
q ꝑuerso. putent apaganis cultos fu¬
isse deos in templis: a nob autẽ coli mor¬
tuos in sepulchris. Tanta enĩ hoies ĩ¬
pii cecitate in montes qͦdã mͦ offendũt.
resq ocłos suos ferientes nolt uicdẽ: ut
ũ attendant in om̃ib littis paganoꝵ.
aut ñ inueniri aut uix inueniri deos
qͥ ñ hoĩes fuerint: mortiusq diuini ho¬
nores delati suit. Omitto qͦd uarro dic̃
om̃s ab eis mortuos existimari in anes
deos: et ꝓbat ꝑ ea sacra que omib fere

Expanded text:
ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima; quasi uero, si illa non auferrentur, non essent homines morituri, aut alibi essent mortui ponendi quam in terra; et utique, quanto plus uolueretur temporis et dierum, tanto maior esset numerus sepulcrorum propter maiorem numerum mortuorum. Sed hoc uidetur dolere, quod memoriae martemplis eorum delubrisque succederent. ut uidelicet, qui haec legunt animo a nobis auerso adque peruerso, putent a paganis cultos fuisse deos in templis, a nobis autem coli mortuos in sepulcris. Tanta enim homines inpii caecitate in montes quodam modo offendunt resque oculos suos ferientes nolunt uidere. ut non adtendant in omnibus litteris paganorum aut non inueniri aut uix inueniri deos, qui non homines fuerint mortuisque diuini honores delati sint. Omitto, quod Varro dicit omnes ab eis mortuos existimari manes deos et probat per ea sacra, quae omnibus fere
Abbreviated transcription (Latin):
danꝰ homo id.ẽ. corpꝰ reliqꝰ enĩ uł potiꝰ
totꝰ. si ẽ. homo totꝰ in sensu uitȩ meli¬
solet medicinȩ arte p̃b̃e. Escce dixit
mortuũ coli ꝓ deo in eo loco uͥ habe¬
bat sepulchrũ: falsꝰ ac fallens qͦd re¬
meauit in celũ ¶diungens deinde
õs mortales undiq ꝯuenientes adui¬
uat atq ꝯseruat: Hic enĩ hermes ma¬
ior id ẽ. mcuriꝰ. quẽ dic̃ auũ suũ sus¬
se: in hermopoli. hoc. ẽ. in sui noĩs
ciuuitate. eẽ. ꝑhibet᷑. Escce duos deos
dic̃ hoĩes fuisse esculapiũ et m̾curiũ.
s de escd̃lapio et gc̃i et latini hoc idẽ
sentiuint: m̾curiũ aut̾ multi ñ putãt
fuisse mortalem: quẽ tñ iste auũ suũ
fuisse testat᷑. t enĩ aliꝰ est ille. aliꝰ iste
qͣmuis eodem noie nũcupet᷑. Non mul¬
tũ pugno: aliꝰ ille sit aliꝰ istẽ. Uerũ et
iste sic̃ escõlapiꝰ ex homine ds̃: scd̃m
testimoniũ tanti apł suos niri huiꝰtri¬

Expanded text:
danus homo, id est corpus; reliquus enim, uel potius totus, si est homo totus in sensu uitae, melisolent medicinae arte praeberi.\' Ecce dixit mortuum coli pro deo in eo loco, ubi habebat sepulcrum, falsus ac fallens, quod remeauit in caelum. Adiungens deinde omnes mortales undique uenientes adiuuat adque conseruat?\' Hic enim Hermes maior, id est Mercurius, quem dicit auum suum fuisse, in Hermopoli, hoc est in sui nominis ciuitate, esse perhibetur. Ecce duos deos dicit homines fuisse, Aesculapium et Mercurium. Sed de Aesculapio et Graeci et Latini hoc idem sentiunt; Mercurium autem multi non putant fuisse mortalem, quem tamen iste auum suum fuisse testatur. At enim alius est ille, alius iste, quamuis eodem nomine nuncupentur. Non multum pugno, alius ille sit, alius iste; uerum et iste; sicut Aesculapius, ex homine deus secundum testimonium tanti aput suos uiri, hui
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde ex hoc gen̾e eẽ. deos qͦs illa
arte homines facint: unde dat intel¬
ligi demones se opmari ex hõiũ mortu¬
oꝵ animis extitisse. qͦs ꝑ artẽ qͣm inue¬
ner̃t hoĩes mrultũ errantes inc̾duli et
irreligiosi ait inditos simulachris: qͥl
hiqͥtales deos faciebãt ammas ittiq fi
cẽ ñ potant. Cum de his idẽ dixisset
qͦd ꝯmemoraui. qͣntis obee̾ scimꝰ iratã.
secutꝰ aduux̃. Terrenis et enĩ diis atq
mundanis facile ẽ. irasci. ut pote qui
sint ab hominib: et utraq nata facdi
atq cõpositi. Ex utraq nat᷑a dic̃ ex
ai̾a et corꝑe: ut ꝓ anima sit demon.
corꝑe simulachrũ. Qnde ꝯtig̃ inqͥt
ab egiptiis hec sc̃a animalia ñ cupan
coliq ꝑ singłas ciuitates. eoꝵ aĩas qͥs
sunt ꝯsecrate uiuentes: ita ut eoꝵ le¬
gib incolant᷑: et eoꝵ nominib ñci¬
pent᷑. Ubi est illa uelut querela lue¬
tuosa. qͥd tra egipti scĩssima sedes de¬
eẽt mortuoꝵq plenissima: Nempe

Expanded text:
deret ex hoc genere esse deos, quos illa arte homines faciunt: unde dat intelligi daemones se opinari ex hominum mortuorum animis exstitisse, quos per artem, quam invenerunt homines multum errantes, increduli et irreligiosi, ait inditos simulacris, quia hi qui tales deos faciebant, animas facere non utique poterant: cum de Iside dixisset, quod commemoravi, quantis obesse scimus iratam, secutus adjunxit, Terrenis etenim diis atque mundanis facile est irasci, utpote qui sint ab hominibus ex utraque natura facti atque compositi. Ex utraque natura dicit, ex anima et corpore: ut pro anima sit daemon, pro corpore simulacrum. Unde contigit, inquit, ab Aegyptiis haec sancta animalia nuncupari colique per singulas ciuitates eorum animas, quorum sunt consecratae uiuentes, ita ut eorum legibus incolantur et eorum nominibus nuncupentur. Ubi est illa uelut querela luctuosa, quod terra Aegypti, sanctissima sedes deesset mortuorumque pl
Abbreviated transcription (Latin):
medii uit̾ hoĩes et deos. ꝑ amiciciã doꝵ
multũ apud hoies ualent. Hii enĩ diis
bonis qͦs scõs angłos nos uocamꝰ. ratio¬
nalesq c̾aturas scẽ cȩlestis habitatiois.
siue sedes. siue dñationes. siue pͥncipatꝰ.
siue potestates. amici eẽ. om̃ino ñ posst̃.
aqͥb tã longe absunt aĩ affectioe: qͣm
longe absunt a uircutib uicia. et a bo¬
nitate malicia. Nullo mͦ gͥ ꝑ de
tatis similitudinẽ: qͣc̃ illis sumꝰ. et cũ
illis uuumꝰ. et c̃ illis dm̃ quẽ colunt coli¬
mꝰ e si eos carnalib ocłis uidẽ ñ possu¬
mꝰ. In qͣntũ autẽ dissimilitudine uolũ¬
tatis et fragilitate infirmitatis miseri
sumꝰ: in tantũ ab eis longe sumꝰ uite
m̃uto: ñ corꝑis loco. Non enĩ qͥa int̾ra
cõdicione carnis habitamꝰ. s si ĩmun¬
dicia cordis trena sapimꝰ: ñ eis iungi¬
m̃.Cum uͦ sanam᷑ ut quales ipsi sunt
sim: fide illis interim ꝓpinqͣmꝰ: si ab il¬
lo nos fieribeatos aqͦ et iꝑsi facti sunt.¬

Expanded text:
ii inter homines et deos per amicitiam deorum multum aput homines ualeant. Hi enim dis bonis, quos sanctos angelos nos uocamus rationalesque creaturas sanctae caelestis habitationis siue sedes siue dominationes siue principatus siue potestates, amici esse omnino non possunt, a quibus tam longe absunt animi affectione, quam longe absunt a uirtutibus uitia et a bonitate malitia. CAPUT XXV. De tatis similitudinem, qua cum illis sumus et cum illis uiuimus et cum illis Deum quem colunt colimus, etsi eos carnalibus oculis uidere non possumus; in quantum autem dissimilitudine uoluntatis et fragilitate infirmitatis miseri sumus, in tantum ab eis longe sumus uitae merito, non corporis loco. Non enim quia in terra condicione carnis habitamus, sed si inmunditia cordis terrena sapimus, non eis iungimur. Cum uero sanamur, ut quales ipsi sunt simus; fide illis interim propinquamus, si ab illo nos fieri beatos, a quo et ipsi facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoĩe factꝰ. ẽ ds: s tali hõi ñ oĩ hoi¬
Qlis ẽ. gͦ iste ds̃ quẽ ñ fac̾e̾t hõ. nͥ exrãs
et inc̾dulus et auersꝰ a uero deo: por¬
ro si demones qͥ colunt᷑ in tẽplis ꝑ arcĩ
nescio qͣm imaginib inditi. hoc. ẽ ul¬
sibilib simulachris. ab eis hoĩb qͥ hac
arte fecert deos. c̃ aberrarent au̾siq
eent a cultu et religione diuina: ñ ft
int̾ruincii nec int̾p̃tes int̾ hoĩes et dos
et ꝓpt̾ suos pessimos ac turpisimos ns¬
ras et qͦo hoies qͣmuis errantes et inc̾¬
buli et auersi acultu ac religione di¬
uina. tñ eis sine dubio meliores sunt:
qͥbeos arte ipsi fecert. Restat ut qͦd
possunt tãꝗͣm demones possint: uł qͣsi
beneficia p̃stando mag̃ nocentes. quia
mag̃ decipientes: uł aꝑte male facien¬

Expanded text:
ab homine, factus est Deus; sed tali homini, noab homine, factus est Deus; sed tali homini, nolis est ergo iste deus, quem non faceret homo nisi errans et incredulus et auersus a uero Deo? Porro si daemones, qui coluntur in templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, hoc est uisibilibus simulacris, ab eis hominibus, qui hac arte fecerunt deos, cum aberrarent auersique essent a cultu et religione diuina, non sunt internuntii nec interpretes inter homines et deos et propter suos pessimos ac turpissimos moros, et quod homines, quamuis errantes et increduli et auersi a cultu ac religione diuina, tamen eis sine dubio meliores sunt, quos deos ipsi arte fecerunt; restat, ut, quod possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefacien
Abbreviated transcription (Latin):
colendos ñ eẽ. ab eis qͥ tales ñ sũt. quales
suert̃ aqͥb factis̃. hoc. ẽ a prudentibꝰ.
fidelib. religiosis: simul &̃ demonstrãs
ipsos hoĩes qͥ eos fecer̃t sibimet ĩportas¬
se: ut eos hab̾ent dos qͥ ñ erant dii. Ue¬
rũ. ẽ. qͥppe illud ꝓpħicũ. Si faciet homo
deos: et ecce ipsi ñ s̃ dii. Deos gͦ tales
taliũ. deos arte factos atalib c̃ appella¬
set hermes idẽ. idolis demones ꝑ artẽ
nescio ꝗͣ cupiditatũ suaꝵ uincłis illiga¬
tos. c̃ appellaret factos ab hoĩb dõs. ñtĩ
satis diximꝰ et qͣm sit incõueniens ab¬
surdũq mõstrauimꝰ. ut ipsi eeñt int̾¬
tes et int̾cessores int̾ cdos qͦs fecit ds. &
hoĩes qͦs idem fec̃ ds̃: hinc afferentes
uota. inde munera referentes. Nimis
enĩ stultũ. ẽ cdere d̃os qͦs fecert̃ hoĩs
płꝰ ualere apud d̃õs qͦs fecit ds: qͣm ua¬
lent ipsi hoĩes qͦs idem sec̃ ds. Demon
qͥppe simulachro arce impia colliga

Expanded text:
n esse ab eis qui tales non sunt, quales fuerunt a quibus facti sunt; hoc est a prudentibus, fidelibus, religiosis: simul etiam demonstrans, ipsos homines, qui eos fecerunt, sibimet importasse, ut eos haberent deos qui dii non erant. Verum est quippe illud propheticum: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di. Deos ergo tales, talium deos, arte factos a talibus, cum appellasset Hermes, id est idolis daemones per artem nescio quam cupiditatum suarum uinculis inligatos cum appellaret factos ab hominibus deos, nonsatis diximus et quam sit inconueniens absurdumque monstrauimus, ut ipsi essent interpretes et intercessores inter deos, quos fecit Deus, et homines, quos idemvota, inde munera referentes. Nimis enim stultum est credere, deos quos fecerunt homines, plus valere apud deos quos fecit Deus, quam valent ipsi homines, quos idem ipse fecit Deus. Daemon quippe simulacro arte impia colligatus
Abbreviated transcription (Latin):
Hec omĩa cõmemoro. qͥa me piget
qͦt illos non pudet. hec autẽ paucissi¬
ma ideo dixi: ut intellig̾et᷑ nullo mͦ
eos dicere audere ista numina imꝑiũ
que ita suis queq adhibebant᷑ osficiis.
ut nichil uniu̾sum uni aliciu c̾deret᷑.
Qnͣdo gͦ segechia curaret imꝑiũ cui
curam gerere simul et segetib et ar¬
borib ñ licebat: Qͣndo de portis cu¬
uina cogitaret: cuiꝰ p̃posit᷑a partui¬
loꝵ cunas ñ ꝑmittet᷑ excedẽ: Quan¬
do nodotꝰ aduiuaret in bello. qͥ nec
ad folliculũ spice s tantũ ad nodum
genicłi ꝑtinebat. Cuũ qͥsq domi sue
ponit hostiariũ: et qͥa homo. ẽ. om̃i¬
no sufficit. Tres deos isti posuerunt.
forculum forib. cardeam cardini:
lim̃tinum liminũ. Ita ñ forculus pote¬
rat sumul et cardinẽ lim̃. q seruare:¬

Expanded text:
Nec omnia commemoro, quia me piget Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos non pudet. Haec autem paucissima ideo dixi, ut intellegeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperiuum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil uniuersum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cuius praepositura paruulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adiuuaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque seruare
Abbreviated transcription (Latin):
sitam uoluert hab̃e desim seͣiam: c̃
uͦ iam eẽnt suꝑ tram et segetẽ fac̾ent
deam segetiam: frum̃tis uͦ collectis
atq reconditis. ut tuto seruarent᷑ deã
tutilinam p̃posuerunt. Cui ñ suffice̾
iudẽt᷑ illa segetia qͣm dui seges ab in¬
iciis herbidis. usq ad aristas aridas
ꝑueniret. Non tam̃ satis fuit hoĩb
deoꝵ multitudinẽ amantib ut aĩa
misera demonioꝵ t̾be ꝓstituerent᷑:
uniꝰ dei ueri castũ dedignata ꝯplexũ.
Presectr̃t gͦ ꝓserpiam frum̃tis ger¬
minantib genicłis nodisq culmoꝵ
detĩns etum: in uolum̃tis folli¬
culoꝵ deam uolutinã c̃ follicłi pa¬
tescunt. ut spica exeat deam patelanã:
c̃ segetes nouis aristis eqͣnt᷑. qͥa uece̾s
equare hostire dixerunt deam hosti¬
linam. florentib frum̃tis deã floram:
latescentib deum lat᷑nũ. maturescen¬
tib deam matutam: cũ runcant᷑ id
.ẽ. atr̾a auferunt᷑ deam runcinam.

Expanded text:
sitam uoluerunt habere deam Seiam; cum sitam uoluerunt habere deam Seiam; cum uero iam essent super terram et segetem facerent, deam Segetiam; frumentis uero collectis adque reconditis, ut tuto seruarentur, deam Tutilinam praeposuerunt. Cui non sufficere uideretur illa Segetia, quamdiu seges ab initiis herbidis usque ad aristas aridas perueniret? Non tamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera daemoniorum turbae prostitueretur, unius Dei ueri castum dedignata conplexum. Praefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus, geniculis nodisque culmorum deum Nodutum, inuolumentis folliculorum deam Volutinam; cum folliculi patescunt, ut spica exeat, deam Patelanam, cum segetes nouis aristis aequantur, quia ueteres aequare hostire dixerunt, deam Hostilinam; florentibus frumentis deam Floram, lactescentibus deum Lacturnum, maturescentibus deam Matutam; cum runcantur, id est a terra auferuntur, deam Runcinam.
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑandũ. ẽ. Qt enĩ de hac re nouit
cet ex tanta. deoꝵ t̾ba qͣm romani co¬
lebant. quẽ potissimũ uł qͦs deos c̾dais
illud ĩpium dilatasse atqͥ ferllasse.
Neq enim tam in hoc pͣclaro oꝑe et
tante plenissimo dignitatis audent
dee clauacine tribuere. aut uolupie
que a uoluptate apellata. ẽ: aut liben¬
tine. cui nom̃. ẽ a libidine. aut uaticano
qͥ infantum uagitib presidet: aut cu¬
nine que cunas eoꝵ administrat.ñdo
aut̾ possint uno loco libri huiꝰ ꝯmemo¬
gnͣdib uoluminib ux cõphendẽ po¬
tuer̃t: singłis reb ꝓpria disꝑtientes
officia numinum: Hec agroꝵ munꝰ
uni alicui deo cõmittendũ arbit᷑a st̃:
s rura dee rusine. iuga montiũ deo
iugatino. collib deam collitinam: ual¬
lib ualloniam p̃fecerunt. Nec saltim
potuert unam segetiã talem inueni¬
re. cui semel segetes ꝯm̃darent: s sa¬
ta frum̃ta qͣm dui sub tra essent p̃po¬

Expanded text:
desperandum est. Quis enim de hac re nouit desperandum est. Quis enim de hac re nouit cet, ex tanta deorum turba quam Romani colebant, quem potissimum, vel quos deos credant illud imperium dilatasse atque servasse, neque enim in hoc tam preclaro opere et tante plenissime dignitatis, audent dee Cloacine tribueres; aut Volupie, que a voluptate appellata est; aut Lubentine, cui nomen est a libidine; aut Vagitano, qui infantum vagitibus presidet; aut Cuniane, que cunas eorum administrat. Quomodo autem possunt uno loco libri huius commemograndibus uoluminibus uix conprehendere potuerunt singulis rebus propria dispertientes officia numinum? Nec agrorum munus uni alicui deo committendum arbitrati sunt, sed rura deae Rusinae, iuga montium deo Iugatino; collibus deam Collatinam, uallibus Valloniam praefecerunt. Nec saltem potuerunt unam Segetiam talem inuenire, cui semel segetes commendarent, sed sata frumenta, quamdiu sub terra essent, praepo
Abbreviated transcription (Latin):
se habeat deoꝵ iste uł tnsit. uł fuga. ł¬
emigͣtio. uł in pugna defectio. ñdũ il¬
lis tẽꝑib atq in illis t̾rarũ partib. xͥ
nomĩ fuerat p̃dicatũ: qͣudo illa regna
ꝑ ingentes. bellicas clades amissa atq
tnslata. st̃. Nam si pꝰ mille ducentos et
qͦd excurrit annos qnͣdo regnũ assyriis
nũ p̃dicaret etnũ: et deoꝵ falsoꝵ cult
sacͥlegis inhib̾et: qͥd aliud illiꝰ gentis
uani hoies dic̾ent. nͥ regnũ qͦd tã diu
ꝯseruatũ. ẽ. nulla alia causa nͥ suis reli¬
gionib desertis. et illa recepta ꝑire po¬
tuisse : In qͣ uoce uanitatis quȩ pot̾ãt
et̾. isti attenbant specłm suũ: et simili
a ꝯqueri si ull meis pudor. ẽ. erubes¬
cant: ꝗͣmqͣm romanũ imꝑiũ afflictũ
.ẽ. potiꝰ qm mutatũ. Qtͦ et aliis ante xͥ
nomĩ temꝑib eiꝰ contigit. et ab illa est
asflictioe̾ rec̾atum: qͦd nec istis tẽꝑib

Expanded text:
se habeat deorum iste uel transitus uel fuga, use habeat deorum iste uel transitus uel fuga, uel migratio ulis temporibus atque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat praedicatum, quando illa regna per ingentes bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si post mille ducentos et quod excurrit annos, quando regnum Assyriis num praedicaret aeternum et deorum falsorum cultus sacrilegos inhiberet: quid aliud illius gentis uani homines dicerent, nisi regnum, quod tam diu conseruatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua uoce uanitatis, quae poterat esse, isti adtendant speculum suum, et similia conqueri, si ullus in eis pudor est, erubescant. Quamquam Romanum imperium adflictum est potius quam mutatum, quod et aliis ante Christi nomen temporibus ei contigit et ab illa est adflictione recreatum, quod nec istis temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ꝯmodi ꝰ pollicente: quȩ gens ñ
angustis orientis finib post alexan¬
dri macedonis regnũ magnũ locis.
s breuissimũ temꝑe: in suo regno
adhuc usq ꝑdurat. Hoc si ita ẽ: aut
infideles dii st̃ qͥ suos deserunt. et ad
hostes tͣnseunt: qͦd nec homo fecit.
camillus qͣndo uictor et expugna¬
tor ad u̾sissime ciuitatis. romã cui
uicat sensit ingͣtam: quã tam̃ pꝰea
oblit iniurie. memor patͥe agallis
item lib̾anit. ¶ ut ñ ita fortes sunt
ut deos. eẽ. fortes decet. qͥ possint huma¬
nis uł consiliis uł uirib uinci: Ilut si
cũ ut̾ se belligerant. ñ dii ab hominib
s dii ab aliis diis forte uincunt᷑: qͥ sũt
qͣrũq ꝓprii ciuuitatũ. Habent gͦ et ipsi
int̾ se imimicicias: quas ꝓ sua qͥsq par¬
te suscipiunt. Non itaq deos suos de¬
buit colere ciuitas: mag̃ qͣm alios a
quib ad iuuarent᷑ sni. Postremo qͦ qͦ mͦ

Expanded text:
quid commodius pollicente? Quae gens non quid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus, post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed brevissimum tempore, in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles dii sunt, qui suos deserunt, et ad hostes transeunt; quod nec homo fecit Camillus, quando victor et expugnator adversissimae civitatis, Romam, cui vicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus injuriae, memor patriae, a Gallis iterum liberavit: aut non ita fortes sunt, ut deos esse fortes decet, qui possunt humanis vel consiliis vel viribus vinci. Aut si, cum inter se belligerant, non dii ab hominibus, sed dii ab aliis diis forte vincuntur, qui sunt quarumque proprii ciuitatum: habent ergo et ipsi inter se inimicitias, quas pro sua quisque parte suscipiunt. Non itaque deos suos debuit colere ciuitas magis quam alios, a quibus adiuuarentur sui. Postremo quoquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
ducentos ce. xͣl annos ab anno pͥmo¬
qͦninꝰ regnare cepit. ꝑmansit hoc reg¬
num: donec tͣnsferret᷑ ad medos. In¬
ferre aut̾ bella finitimis. et incetera
inde ꝓcetłe. ac pͦpłos sͥ ñ molestos sola
regni cupiditate ꝯterere. et subde :
qͥd aliud qͣm gͣnde latrociniũ nomi¬
nandum. ẽ: Si nullo deoꝵ adiutorio¬
tã magnũ. hoc regnũ et plixum fuit:
quare diis romanis tribuit᷑ romanũ
regnũ locis amplũ. temꝑib q diu¬
t̾num: Quec̃q enĩ causa. ẽ illa: eadẽ
.ẽ. ẽ ista. Si aut̾ et illud deoꝵ adiu¬
torio tͥbuendũ. eẽ. ꝯtendunt: quero
quoꝵ. Non enim alie gentes quas ni¬
nꝰ domuit. et subegit: alios tc̃ colebãt
deos. Nut si ꝓpͥos habuert assyrii. qͣsi
ꝑiciores fabros imꝑii ꝯstruendi atq
scrutandi: nũqͥd ñ mortui st̃ qͣndo
et ipsi imꝑium ꝑdidert̃: Fut m̾ce¬
ad medos tͣnsire maluert. atq inde
rursꝰ ad ꝑsas cyro inuitante. et ali¬

Expanded text:
ducentos et ducentos et quo Ninus regnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bella finitimis et in cetera inde procedere ac populos sibi non molestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum etam magnum hoc regnum et prolixum fuit, quare diis Romanis tribuitur Romanum regnum locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque enim causa est illa, eadem est etiam ista. Si autem et illud deorum adjutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi atque servandi, numquidnam mortui sunt, quando et ipsi imperium perdiderunt, aut mercead Medos transire maluerunt, atque inde rursus ad Persas, Cyro invitante et ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferre mos erãt. Intra suam cuiq pa¬
tͥam: regua finiebant᷑. ꝑrimꝰ om̃ium
ninꝰ rex assyrioꝵ uet̾em et quasi ha¬
bitum gentib morem: noua imꝑii
cupiditate mutauit. Hic pͥmꝰ intulit
bella finitimis: et rudes adhuc ad re¬
sistendũ pͦpłos ad tmminos usq libie ꝑ¬
domuit. & paulo post. Ninus inqͥt
magnitudinẽ quesite dñationis: con¬
tinua possessione firmauit᷑. Domitis
gͥ ꝓrimis c̃accessione uriũ fortior ad
alios tnͣsiret. et ꝓrima queq uictoria
instrum̃tũ sequentis eẽo: totiꝰ orientis
ppłos subegit. Qualibet aut̃ fide re¬
rum uł iste uł trogꝰ scͥpserit. nã que¬
dam illos fuisse m̃titos alie fideliores
litt̾e ostendunt: ꝯstat tñ et int̾ alios
scͥptores regnũ assirioꝵ anino rege
fuisse longe lateq porrectũ. Tam di¬
u aut̃ ꝑseuerauit: ut romanũ ñdũ
sit eiꝰ ȩtatis. Nam sicut scͥbunt qͥ chro¬
nicam historiam ꝑsecuti st̃: mille

Expanded text:
proferre mos erat; intra suam cuique paproferre mos erat; intra suam cuique patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic primus intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit.\' Et paulo post: \'Ninus, inquit, magnitudinem quaesitae dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam illos fuisse mentitos aliae fideliores litterae ostendunt, constat tamen et inter alios scriptores regnum Assyriorum a Nino rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. Nam sicut scribunt, qui chronicam historiam persecuti sunt, mille
Abbreviated transcription (Latin):
actiuĩ suoꝵs sarcinas bauilantes. Sin
uͦ &̃ ipsa breuissimi tẽꝑis beneficia
ditionis uincla ruꝑunt. fugerunt.
euaser̃t. exercitũ magnũ et fortissi¬
mũ collegert: obedientes regũ suoꝵ
consiliis &e uissis. multũ romane cel
situdini. metuendi: et aliqͦt roma¬
nis imꝑatorib insuꝑabiles: multa
ceꝑunt. potiti st̃ uictoriis plurimis.
usi uoluptatibus qͥb uoluert: qͦd sug¬
gessit libido fecert̃: postremo donec
iunc̾ent᷑ qͦd difficillime factum est:
sublimes regnantes q uxert̃. S ad
maiora ueniamꝰ. Iustinꝰ qui g̾cam uł
potiꝰ ꝑegͥnam trogum pompeiũ secutꝰ
ñ latine tantũ sic̃ ille. uerum &̃ breui¬
t̾ scͥpsit historiã: opꝰ libroꝵ suoꝵ sic
incipit. Principio rerũ gentiũ. natio¬
numq imꝑium penes reges erat: qͦs
ad fastiguii huiꝰ maiestatis ñ ambi¬
tio ppłaris. s spectata int̾ bonos mo¬
deratio ꝓuehebat. ꝑopłi nullis legib

Expanded text:
actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi temporis beneficia ondicionis uincla ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum situdini metuendi, et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt: potiti sunt victoriis plurimis, usi voluptatibus quibus voluerunt; quod suggessit libido, fecerunt: postremo donec vincerentur, quod difficillime est sublimes regnantesque vixerunt. Sed ad a finitimis. Iustinus, qui Graecam uel potius peregrinam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio prouehebat. Populi nullis legibus
Abbreviated transcription (Latin):
uuit. ut ex paruo et ꝯtẽptibili lat̾cinio
ꝑuenirent ad regnũ: tantũ iã roma¬
nis uirib arcib q metuendũ. Anqͥa
ñ du fuert. ideo diuinitꝰ negabunt᷑
aduiti: Quasi uͦ ipsa cuilibet hoĩs n
ta diut᷑na. ẽ. Isto gͦ pacto neminẽ diu
adiuiant ad regnandũ. qm̃ singuli qͥ¬
q cito moriunt᷑: nec beneficiũ depu¬
tandũ. ẽ qͦd exiguo temꝑe in uno qͦ
hoĩe. ac ꝑ hoc sigillatim utiq in om̃i¬
b uice uaporis euanescit. Qͥd enim
int̾e̾st qͥ sub romulo deos coluer̃t. &
olim funt mortui: qͦd post eoꝵ mortẽ
romanũ tantũ creuit imꝑium. c̃ illi
apud inferos agant causas suas: utrũ
bonas an malas: ad rem p̃sentem ñ
ꝑtinet. Hoc autẽ de om̃ib intelligẽ¬
dũ. ẽ. qui ꝑ ipsum imꝑium qͣmus de¬
cedentib succedentib mortalib. in
longa spacia ꝓtendat᷑. paucis dieb
uite sue cursim raptimq tͣnsiert̃:

Expanded text:
iuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio iuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet ita diuturna est. Isto ergo pacto neminem dii adjuvant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur; nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine, ac per hoc singillatim utique in omnibus vice vaporis evanescit. Quid enim interest eorum qui sub Romulo deos coluerunt, et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum crevit imperium? cum illi apud inferos causas suas agant: utrum bonas, an malas, ad rem praesentem non pertinet. Hoc autem de omnibus intelligendum est, qui per ipsum imperium quamuis decedentibus succedentibusque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
magno qͥdam ꝯp̃hensꝰ pirata respondit.
Nam c̃ idem rex hoiem int̾rogaret. qͥd
ei uidet᷑ ut mare hab̃et infestum: ille
lib̾a ꝯtumatia. qͦd tͥ inqͥt ut orbem t̾raꝵ.
O qͥa id ego exiguo nauigio facio. latꝰ
uocor: qͥa tu magna classe imꝑator ẜin¬
de omitto querere quales romulus cõ¬
gregau̾it. qm̃ multũ eis ꝯsultũ. ẽ ut ex
illa uita dato sͥ ꝯsortio ciuitatis. penas
debitas cogitare desisterẽt: quarũ metꝰ
eos in maiora facinora ꝓpellebat: ut de¬
inceps pacatiores eent reb humanis:
hoc dico qͦd ipsum romanũ imꝑium
iã magnũ multis gentib subiugatis.
cetis q tribile acerbe sensit. gͣuit̾ timu¬
it: ñ paruo negocio deuitande ingen¬
tis cladis opp̃ssit: qͣndo paucissimi gla¬
diatoꝵ in campania de lubo fugienteᷤ.
magnũ exercitũ ꝯparart̃. tres duces
habuert̃: italiã latissime et crudelissi¬
me uastauert̃. Dicant qͥs istos ds̃ ad¬

Expanded text:
Magno quidam conprehensus pirata respondit. Magno quidam conprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem terrarum; sed quia id ego exiguo nauigio facio, latro uocor; quia tu magna classe, imperatorde omitto quaerere quales Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Campania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus ad
Abbreviated transcription (Latin):
nã. In hac gͦ t̾ra regnũ bonoꝵ ñ tã il¬
lis p̃stat᷑: qͣm reb humanis. Malors
enĩ regnũ magis regnantib nocet :
qͥ suos animos uastant scelerũ maioꝵ
licentia. His aut̃ qͥ ei seruiendo subdun
ꝓinde bonꝰ ẽ si seruiat lib̃. ẽ. malus
aut̾ ẽ si regnet seruꝰ. ẽ nec uniꝰ hoĩs¬
b uiciis cũ ageret scͥpta diuina. a qͦ
eñ qͥs inqͥt deuiet᷑: ẽ. huic et seruus
regna nͥ magna latrocinia: qͥa et latͦ¬
cinia qͥd st̃ nͥ parua regna: Manꝰ et ip¬
sa hominũ. ẽ: imꝑio pͥncipis regit᷑: pa¬
cto societatis adstringit᷑: placiti lege
p̃da diuidit᷑. Hoc malũ si in tantũ ꝑ¬
ditoꝵ hominũ accessib c̾scit ut et lo¬
ca teneat sed es ꝯstituat. cuutates oc¬
cupet. pͦpłos subiuget. euidentiꝰ regni
nom̃ assũpsit: qͦd ei manifesto ꝯfert ñ
adepta cupiditas. s addita impinitas.
Elegant᷑ enĩ et ueracit᷑ alexandro illi

Expanded text:
rna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam ilrna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur quam rebus humanis; malorum uero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos uastant scelerum maiore licentia; his autem, qui eis seruiendo subduntProinde bonus etiamsi seruiat, liber est; malus autem etiamsi regnet, seruus est, nec unius hoibus uitiis cum ageret scriptura diuina: A quo enim quis, inquit, deuictus est, huic et seruus regna nisi magna latrocinia? quia et latrocinia quid sunt nisi parua regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis adstringitur, placiti lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescit, ut et loca teneat sedes constituat, ciuitates occupet populos subiuget, euidentius regni nomen adsumit, quod ei iam in manifesto confert non demta cupiditas, sed addita inpunitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi
Abbreviated transcription (Latin):
liari parua atq succinta. sͥ susfici¬
entem. carissimũ siuis cognatis. uici¬
nis. amicis. dulcissima pace gauden¬
tem pietate religiosũ. m̃te benignũ.
sanũ corꝑe. uita parcũ. morib castũ.
ꝯscientia securũ: nescio utrũ qͥs ꝗͣm
ita desipiat. ut audeat dubitare quẽ
p̃ferat. Ut gͦ in his duob hominib
ita in duab familiis. in duob ppłis:
ita in duob regnis regula sequit᷑ eqͥ¬
tatis: qͣ uigilant̾ adhibita si nr̃a in¬
tentio corrigat᷑. facillime uidebimꝰ uͥ
habitet uanitas. et uͥ felicitas. Qͣ ꝓpt̾
si deus uerus colat᷑ eiq sacͥs ueracib
et bonis morib seruiat᷑: utile. ẽ. ut
boui. longe lateq dui regnent. Neq
hoc tã ipsis ꝗͣm illis utile. ẽ: qͥb regnãt.
Nam qͣntũ ad ipsos ꝑtinet pietas et ꝓ¬
bitas eoꝵ que magna di dona sunt. suf¬
ficit eis ad ueram felicitatem: qͣ et is¬
ta uita bene agat᷑. et pꝰea ꝑcipiat᷑ et̾¬

Expanded text:
liari parua adque succincta sibi sufficiliari parua adque succincta sibi sufficientem, carissimum suis, cum cognatis uicinis amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, uita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufficit eis ad ueram felicitatem, qua et ista uita bene agatur et postea percipiatur aete
Abbreviated transcription (Latin):
re et cruenta cupiditate uersantiũ.
ut uitrea leticia ꝯparet᷑: fragilit᷑ splen¬
dida. cui timeat᷑ horribiliꝰ ne repente
frangat᷑: de imꝑii latitudine ac mag¬
nitudine uelle. głari. Hoc ut facilius
chuidicet᷑ ñ tianescamꝰ uani uento¬
sitate iactati: atq obtundamꝰ intenci¬
onis aciem altissonis uocabulis rerũ.
c̃ audimꝰ płos. regna ꝓuncias: s du¬
os ꝯstituamꝰ hoies. nam singulus qͥsq
hono. ut in sermone una litta: ita qͣsi
elem̃tũ .ẽ. ciuitatis et regni. qͣntaliba
t̾rarũ occupatione latissimi: quoꝵ du¬
oꝵ hoium unũ pauꝑem. uł potiꝰ me¬
diocrẽ. alium p̃diuitẽ cogitemꝰ clius¬
tem timorib anxiũ merorib tabes¬
centẽ. cupiditate flagͣntẽ. nũꝗͣ secu¬
rũ. semꝑ inqͥetũ ꝑpetuis inimiciciis
pat̾moniũ suũ in inmensũ modum
atq illis augm̃tis curas qͦ amarissimaᷤᷤ
aggerantẽ.: mediocrẽ u̾ illũ re fami¬

Expanded text:
re et cruenta cupiditate uersantium, re et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositate iactati adque obtundamus intentionis aciem altisonis uocabulis rerum, cum audimus populos regna prouincias; sed duos constituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogitemus; sed diuitem timoribus anxium, maeroribus tabescentem, cupiditate flagrantem, numquam securum, semper inquietum, perpetuis inimicitiarupatrimonium suum in inmensum modum adque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem uero illum re fami