comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luctamue aduersus pͥncipes et potestates et rectores
nec festinat oc cumb̃e. qr ipse dixit. Scce ego uob̃cũ
sum om̃ib dieb: usq ad consuminationẽ scłi. S et
sensus corporeos indicant: usum. auditũ. gustum.
odoratum. et tactum. Peraliquem em̃ hoꝵ: unum¬
les homines expugnant. Hii ad speluncam confugi¬
unt: cũ se terrens actib incorpore positi mergunt.
Qui tam̃ pugnante iħu. id ÷ p̃dicatione ȩuangłica su¬
ꝑant᷑ : atq ingrediente dĩ uerbo in nob. id÷ intra¬
endum tam̃ ẽ. q ista ipsa regna quoꝵ nunc regesum¬
cuntur ab iħu. et confugiunt ad speluncas. pꝰmodũ
in sortẽ ueniunt scõꝵ et pars dm̃ appellantur : sicut
regnũ ierłm. uł lachis. uel ȩbron. in quohoc arbitror
indicari. Qđ etiã isti quinq sensus quos supra expo¬
sumus incorpore positi cũ ꝑiħm fuerint deuicti
ita ut infidelitas ab eis et credulitas depellatur

Expanded text:
luctamur adversus principes et potestates, et rectores luctamur adversus principes et potestates, et rectores nec festinat occumbere, quia ipse dixit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . sensus corporeos indicant: visum, auditum, gustum, tactum, odoratum; per aliquem etenim horum unumles homines expugnant. Hi ad speluncam confugiunt, cum se terrenis actibus in corpore positi mergunt. Qui tamen pugnante Jesu, id est, praedicatione evangelica superantur, atque ingrediente Verbo Dei in nobendum tamen est quod ista ipsa regna, quorum nunc reges vincuntur ab Jesu et confugiunt ad speluncas, postmodum in sortem veniunt sanctorum, et pars Domini appellantur, sicut regnum Jerusalem, vel Achis, vel Ebron. In quo hoc arbitror indicari quod etiam isti quinque sensus quos supra exposuimus, in corpore positi, cum per Jesum fuerint devicti, ita ut infidelitas ab eis et incredulitas depellatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi: p̃para animam tuã ad tenitationẽ. Oppugnan¬
tur gͦ etiam nũc gabaonitȩ cunuscũq modi sunt.:
ꝓpt̾ amicicias iħu. Et licet sint ligni cesores. et aquȩ
gestatores. id ÷ ultimi meritis isrłitis mȩccłia. tamen
hoc ipso quia ad iħm ꝑtinent. inpugnant᷑ aquinq¬
regib. S tam̃ nec gabaonitȩ derelinquuntur uel
sꝑnuntur ab iħu uel a ducib et pres biteris isrłita¬
rum: s infirmitati eoꝵ auxilium ferunt. Aut nõ
tibi uidetur hoc agere in nob̾. et hoc p̃ciꝑe illud
apł mandatũ dicens. consolamini pusillamines.
sustinete infirmos: patientes estote adom̃s: Et itũ.¬
Uos aũt potentiores: in becillitates infirmoꝵ sustine-¬
qͥ ꝓ nomine suo a contraris uirtutib oppugnantur:⁊
et ñ solum auxilium p̾stat inbello: uerum et ꝓdu¬
cit tempus diei. et sꝑacia lucis ꝓtelans aduentum
tunc solũ. s multomagis modo inaduentusuo. dum
nos bellum gerimus aduersus uicioꝵ gentes. et col¬

Expanded text:
tuam ad tentationem . » Oppugnantur ergo etiam nunc Gabaonitae cujuscunque modi sunt, propter amicitias Jesu; et licet sint ligni caesores, et aquae gestatores, id est, licet sint ultimi meriti in Ecclesia, tamen in hoc ipso quia ad Jesum pertinent, impugnari a quinq derelinquuntur et spernuntur ab Jesu, et a ducibus, et a praesulibus Israelitarum, sed infirmitati eorum auxilium ferunt. An non tibi videtur hoc agere in nobis, et hoc praecipere illud Apostoli mandatum: « Consolamini pusillanimes, sustinete infirmos, patientes estote ad omnes ; » et iterum: « Vos potentiores, imbecillitates infirmorum sustinequi pro nomine suo contrariis virtutibus oppugnantur: et non solum auxilium praestat in bello, verum et produxit tempus diei, et spatia lucis protelans, adventum tunc solum, sed multo magis modo in adventu suo, dum nos bellum gerimus adversus vitiorum gentes, et col
Abbreviated transcription (Latin):
et inuitat ad p̃lium : mittit et ad regem marom.
Iobac qͥdem int̃p̃tat᷑ inmiciciȩ : marom aũt amaritu¬
dines. mittit gͦ ⁊ abulus ad aliam untutẽ inimicã
ex angłie sine dubio refugis: quȩ uirtus amaritu¬
dinum rex ẽ quo auctore scilicet oꝑam dante om̃s¬
q̃ in hoc mundo a maritudines et asꝑitates mise¬
ris mortalib infigunt᷑ eueniunt. Sunt aũt diuer

Expanded text:
t invitat ad praelium, mittit ad regem Marom. Jobac autem interpretatur inimicitiae, Marom autem amaritudines. Mittit ergo diabolus ad aliam virtutem inimicam, ex angelis sine dubio refugis, quae virtus amaritudinum rex est: quo auctore scilicet et operam dante omnes in hoc mundo amaritudines et asperitates quae miseris mortal
Abbreviated transcription (Latin):
patrũ reliquias inhereditatẽ fusciꝑe sine dubio quia
ꝑ sapientiã quȩ in eo erat qua et iugebat sub mou se et
sub iħusintellererat comunctionis ipsius rationem.
et ꝑspexerat quid eẽt causȩ. qͥ cum abraham sola sarra
ibiiaceretꝰ et neq agar neq cetura ei meriuisset adde¬
nngi: uł quid eẽt causȩ q̃ cũ iacobsola lia iacere uide¬
tur. et neq rachel quȩ amphus fuerat dilecta. netꝙ
aliqua exconcubins insepulcro ei fuerat copulata
Ipse gͦ in memorũs patrũ hereditatẽ capit prudent
et sapiens caleph: ĩpsi iħc enachitarum gentis mettro¬
polim tribuit chebrom. et efficit᷑ ei sorsusq inp̾sentẽ
arboch scribitur: cũ mnhebreis codicib legat᷑ cariathar¬
be. id ÷ ciuitas quatuor principũ: eo q ibi tres patriar¬
che. id÷ abraham. ysaac. et iacob sepulti sunt. et adam

Expanded text:
patrum reliquias in haereditatem suscipere, sine dubio quia patrum reliquias in haereditatem suscipere, sine dubio quia per sapientiam, quae in eo erat, quae vigebat et sub Moyse et sub Jesu, intellexerat conjunctionis ipsius rationem, et perspexerat quid esset causae quod cum Abraham sola Sara jaceret, ibi neque Agar, neque Cethura ei meruisset adjungi; vel quid esset causae, quod cum Jacob sola Lia jacere videretur, et neque Rachel quae amplius fuerat dilecta neque aliqua ex concubinis in sepulcro ei fuerat copulata. Ipsam ergo in memoriis patrum haereditatem capit prudens et sapiens Caleb; ipsi Jesus Enachitarum gentium metropolim tribuit Hebron, et efficitur ei sors usque in hodiernum Arboch scribitur, cum in Hebraeis legatur Arbe, id est, quatuor: eo quod ibi tres patriarchae Abraham, Isaac et Jacob sepulti sint, et Adam
Abbreviated transcription (Latin):
sapientis ⁊ inus hic caleph assistit ante iħin. ꝓmitat
de poscit ꝑmitti sibi uelut disputandi facultatẽ. ut
congrediatur cũ dialecticis scħ: cũ his qͥ ꝓueris fal¬
sa affirmant: ut eos confu̾tet et suꝑet et subuertat
om̃ia quȩ illi falsis assertionib construxer̃. Idõdenq
uidens alacritatem eius iħc. benedixit inqͥt eum.
scilicet q talia deposcat et audeat. S et si tu uis
dare oꝑam studiis et legem dĩprudent̃ meditan:
et effici cor inlege dĩ: potes has magnas et mum¬
ta urbes id ÷ assertiones subuertere falsitati ut
et tu merearis benedici ab iħu: et acciꝑe ab eo che¬
bron. Int̃ptatur aũt chebron comuneto uł cõui¬
gium: ꝑ qđ potest fortasse illud ostendi đ spelunca
duplex conparata ab abraham patriarcha mea ẽliqua
conigia patrũ et reliquiȩ eoꝵ iacent: id ÷ abrahamcũ
sara. ysaac cũ reberca iacob cũłia. Meriit gͦ calephi

Expanded text:
sapientissimus hic Caleb assistit ante Jesum, et prosapientissimus hic Caleb assistit ante Jesum, et prodeposcit permitti sibi velut disputatori facultatem, ut congrediatur cum dialecticis saeculi, cum his qui pro veris falsa confirmant, ut eos confutet et superet, et subvertat omnia, quae illi falsis assertionibus construxerunt. Ideo denique videns alacritatem ejus Jesus, « benedixit, inquit, eum, » scilicet quod talia deposcat et audeat; sed et tu, si vis dare operam studiis, et legem prudenter meditari, et effici cor in lege Dei, potes istas magnificas et munitas urbes, id est, assertiones subvertere falsitatis, ut et tu merearis benedici ab Jesu et accipere Hebron. Interpretatur autem Hebron conjunctio vel conjugium; per quod potest fortasse illud ostendi, quod spelunca duplex comparata ab Abraham patriarcha in ea est, in qua conjugia patrum et reliquiae eorum jacent, id est, Abraham cum Sara, Isaac cum Rebecca, Jacob cum Lia. Meruit ergo Caleb
Abbreviated transcription (Latin):
et munitȩ. Et hȩc poscebat: qr nouerat belligeran
sicut scriptũ ẽ. Ciuitates munitas occupauit sapiens:
et destrixit munitionẽ inqua cõfidebant impii. Pu¬
tis cũ hec diceret salomon. hoc nos uolebat docere.q
sipiens caꝑet ciuitates. et munitiones destrueret ex
lapidib constructas ⁊ an illud potius indicat qͣ ciuita¬
tes et muri sint impioꝵ dogmata et sillogisimphiloso¬
phoꝵ qͥb instruunt impia queq et diuinȩ legi cotͣna:
q̃ apd̃ paganos uł barbaros obseruantur: S et illa ĩ¬
his deputanda sunt. et ciuitates munitȩ ẽẽ. et ĩ mon¬
tib collocate : q̃ heretici in scripturarũ assertionibus
uelut in altis montib collocant. Istas gͦ ciuitates sapi¬
ens quisq uerbũ ueritatis p̃dicans destruit. et ur¬
bes m̃dacii. ueritatis ariete fubuertit: sic̃ et apłs pau¬
lus dicebat. cogitationes destruentes et om̃em altitu¬
dimñe q̃ extollit se aduersus scientiã dĩ. Ita gͦ etiã nũc

Expanded text:
et ex hoc haec poscebat, quia noverat belligerare, sicut scriptum est: « Civitates munitas occupavit sapiens, et destruet munitionem in qua confidebant impii . » Putas cum haec diceret Salomon, hoc nos volebat docere, quia sapiens caperet civitates, et munitiones destrueret ex lapidibus constructas? An illud potius indicat, quod civitates et muri sunt impiorum dogmata, et syllogismi philosophorum, quibus astruunt impia quaeque et divinae legi contraria, quae apud paganos vel barbaros observantur? Sed illa his deputanda sunt, et civitates munitas esse, atque in montibus collocatas, quae haeretici in Scripturarum assertionibus velut in altis montibus collocant. Istas ergo civitates sapiens quisque verbum veritatis praedicans destruit, et urbes mendaces veritatis ariete subvertit; sicut et Paulus dicebat: « Cogitationes destruentes, et omnem altitudinem quae extollit se adversum scientiam Dei . » Ita etiam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ hoc nullomodo putanda ẽ. ista crudelitas. qͦnullũ
uiuum inciuitatib sibi traditis dimiserit: qr ds̃ hoc ius¬
serat. Qui aũt existimant hic dm̃ ipsum fuisse crude.¬
lem. et ꝓpt̾ hoc ueteris testam̃ti uerũ dm̃ fuisse auc¬
torem nolunt crede. ⁊ tam ꝑuerse de oꝑib dĩ qũa de
peccatis hominum iudicant. nescientes quid quisq
dignus sit: et magnũ putant malum cum casura
deiciuntur. mortalesq moriunt᷑. Quid gͦ cessas o here¬

Expanded text:
propter hoc nullo modo putanda est ista crudelitas, quod nullum uiuum in ciuitatibus sibi traditis dimittebat Iesus, quia deus hoc iusserat. qui autem existimant hinc deum ipsum fuisse crudelem et propter hoc ueteris testamenti uerum deum fuisse auctorem nolunt credere, tam peruerse de operibus dei quam de peccatis hominum iudicant nescientes quid quisque pati dignus sit et magnum putantes malum, cum casura deiciuntur mortalesque moriuntur. Et non er
Abbreviated transcription (Latin):
ppłis huiusmodi mentes animosq discernere. et
alios quidem statuere in montẽ garizin ad bene¬
dicendũ. alios uͦ statuere in montẽ gebal ad male¬
dicendum: ñ ut maledictiones accipiant: s ut ĩtu¬
entes p̃scriptaᷤᷤ maledictiones. et pęnas peccatorib
constitutas incurrere caueant. ac semecipsos timo¬
ris supplitio corrigant. Post hȩc refertur quia¬
dictiones: scdm om̃nia q̃ scripta funt in librolegis.

Expanded text:
populis hujusmodi mentes animosque concidere, et populis hujusmodi mentes animosque concidere, et alios quidem statuere in monte Garizim ad benedicendum, alios vero statuere in monte Hebal, ad maledictionem; non ut maledictiones accipiant, sed ut intuentes praescriptas maledictiones, et poenas peccatoribus constitutas incurrere caveant, ac semetipsos timoris supplicio corrigant. CAPUT XI. De Gabaditio
Abbreviated transcription (Latin):
tionũ. et ꝓmissionũ desidiis inflammant᷑. hoc ma¬
gis habentes inꝓspectu et dicentes: sufficit mͥ non
terores. Cũ gͦ msingulis quibusq fideliũ talis sit
ꝓpositi uarictati hoc michi designari uidetur in hoc
loco q. dhnidi illi qui uxta garitim montẽ ĩcedũt.
illos qui adbenedictiones electi sunt figuraliter
indicent: qui ñ metu penȩ s benedictionũ et ꝓmis¬
sionũ desidĩo ueniunt ad salutem. Illi uͦ dimidii qͥ
nixta montẽ gebal incedunt in quo maledictiones
platȩ sunt. istos alios indicent qͥ maloꝵ metuet sup¬
plicioꝵ timore cõplentes quȩ inlege scripta sunt. ꝑ¬
ueniunt ad salutẽ. Om̃s aũt circa archam incedunt:
qͥ ab eccłiȩ sinu ñ discedunt. S et nobiliores eẽ. illos
dicimus. qͥ boni ipsius desidĩo ȩc̃neq benedictioĩs
amore qd bonũ ẽ. agunt: quã illos qui ꝓ mali me-¬
tubonũ sectantur. Solus gͦ iħc potest ex om̃ibus

Expanded text:
tionum et promissionum desideriis inflammantur, quam hoc mationum et promissionum desideriis inflammantur, quam hoc magis habentes in prospectu et dicentes: Sufficit mihi non ergo in singulis quibusque fidelium talis sit propositi varietas, hoc mihi designari videtur in hoc loco, quod dimidii illi, qui juxta montem Garizin incedunt illum, qui ad benedictiones electus est, istos figuraliter indicent, qui non metu poenae, sed benedictionum et repromissionum desiderio veniunt ad salutem; illi vero dimidii, qui juxta montem Gebal, incedunt, in quo maledictiones prolatae sunt, istos alios indicent, qui, malorum metu et suppliciorum timore complentes quae in lege scripta sunt, pperveniant ad salutem. Omnes autem circa arcam incedunt, qui ab Ecclesiae sinu non discedunt; sed nobiliores illos esse dicimus, qui boni ipsius desiderio, aeternae benedictionis amore quod bonum est agunt, quam illos qui pro mali metu bonum sectantur. Solus ergo Jesus potest ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsi licet saluentur. non tam̃ potuerunt iuxta
montẽ gariaam incedẽ.⁊ s incedunt uixta montem
iebal: oons gariam benedictiones habet: mons
aũt iebal maledictiones. q̃ peccatorib imminent.
Statuerunt etem̃ sicut scriptum ẽ. indeuterononnio
sex trib ad benedicendum in monte garitim. et ip
sas trib quȩ nobiliores erant et eximiȩ: id ÷ simeon.
leui. uida. isachar. ioseph. et beniamin. Alias uͦsex
ignobiliores ad maledicendũ : in qͥb et ruben qui
et zabulon qͥ ẽ. ultimus filius liȩ. Hȩc qͥdem ueterũ
hystoriȩ referunt gesta. S quomͦ nos hanc hẏsto¬
riȩ rationẽ ad misticam intelligentiã referimus. ut
diligentiaq nitunt᷑. ne saltem minima eos beatitu¬
do p̃tereat: habentes desidiũ ñ solũ benedictionis
capiende. et effici in parte sortis scõꝵ. s etiã asfistere
in conspectu dĩ et semꝑ eẽ. cum dño. Alii uͦ sunt qui
et ipsi tendunt ad salutem ȩc̃nã. s ñ amore benedie¬

Expanded text:
non potuerunt juxta montem Garizim incedere, sed incedunt juxta montem Ebal? Mons Garizim benedictiones habet, mons autem Ebal maledictiones quae peccatoribus imminent. Statuerunt enim, sicut scriptum est in Deuteronomio , sex tribus ad benedicendum in monte Garizim: et ipsae sex tribus quae nobiliores sunt et eximiae, id est, Simeon, Levi, Judas, Isachar, Joseph, Benjamin. Alias vero sex ignobiliores, ad maledicendum; in quibus et Ruben qui  paternum, et Zabulon, qui est ultimus filius Liae. Haec quidem veterum historiae referunt gesta. Sed quomodo nos hanc historiae narrationem ad mysticam intelligentiam referamus, ut diligentiaque nituntur, ne saltem minima eos beatitudo praetereat: habentes desiderium, non solum benedictionis capiendae, et effici in parte sortis sanctorum, sed etiam assistere in conspectu Dei, et semper esse cum Domino. Alii vero sunt qui et ipsi tendunt ad salutem, et non tam amore benedic
Abbreviated transcription (Latin):
Stet sol suꝑ gabaon. et luna suꝑ uallem elon: donec ex¬
pugnem popłm istum. Et stecit sol et luna in loco suo
donec ꝑuinceret dñs inimicos eoꝵ. Et stetit sol in
medio cęlo: et ñ ẽ. ꝓgressus ad occaium infinẽ uniꝰ
diei. Non fuit dies talis ante hoc. nec ita exaudiuit
dt̃ hominẽ : qr dñs pugnabat ꝓifrł. Et fugerunt
illi qͥnq reges: et absconderunt se inspelunca in ma¬
geda: Hȩc scđm hẏstoriam quidem gesta miracła diui¬
nȩ uirtutis: unuersis scłis p̃dicant. Nec int̃p̃tatio¬
ne extrmsecus indigent: in qͥb gestoꝵ lum̃ chorũ¬
cat. Q uid tam̃ in his sp̃alis intellectus contineat
requiramus. Cum se humana anma uerbodĩ sociaue¬
ritꝰ dubitare ñ debet statim se imimicos habiturã: et eos
quos ante habuerat amicos in aduersarios ẽẽ uercen
contrariis uirtutib et sp̃ãlib nequiciis id sibi immine¬
re ꝓcertosciat. Et itafit: ut qͥ amicicias expecit ihu.

Expanded text:
Stet sol super Gabaon, et luna super vallem Elon, donec exStet sol super Gabaon, et luna super vallem Elon, donec expugnem populum istum. Et stetit sol et luna in loco suo, donec pervinceret Dominus inimicos eorum. Et stetit sol in medio, et non est progressus ad occasum in fine unius dici. Non fuit dies talis ante hoc, nec ita exaudivit Deus hominem, quia Dominus pugnavit pro Israel. Et fugerunt illi quinque reges, absconderuntque se in spelunca Mageddam. Haec secundum historiam quidem gesta, miracula divinae virtutis universis saeculis praedicant, nec interpretatione extrinsecus indigent, in quibus gestorum lumen coruscat. Quid tamen in his spiritalis intellectus contineatur requiramus. Cum se anima humana Verbo Dei sociaverit, non debet dubitare statim se inimicos habituram, et eos quos ante habuerat amicos in adversarios esse vertendcontrariis virtutibus et spiritalibus nequitiis id sibi imminere pro certo sciat. Et ita fit ut qui amicitias expetit Jesu,
Abbreviated transcription (Latin):
post uerba quib se nabal int̃fecturũ eẽ. uirauerat.
utiq sciens quẽ fuerat int̃fecturus. parcere maluit.
nec inreduriore implere iuram̃tum: magis dõ pla¬
cere existimans. si quod ira ꝑturbatus ad nocendum
iurauerat ñ fecisset: qua si ꝑfecisset. His qͥ se soci
auerant filiiꝯ isrł. om̃s illi qui prius amĩci erant pꝰ
amicicias et familiaritat̾ẽ filioꝵ isrł. inimicisiunt.
Gabaonitas qr a filiis isrł fȩdus pacis acceꝑant. iebuse
reges aduersum se inplium conspirasse : nequaquam
ꝓpriis uirib copiisq confidunt: s mittunt ad iħm
auxilia po̾tulantes. At ille diuino ꝑmissu ad est:
gabaonitis laturus aixilum. Hic iam mirabilia ce¬
litus ostenduntur. Dñs desuꝑ saxa grandinis plint:
et quinq regum qͥ aduersus iħm pugnabant exerci¬
tũ uastat. Tunc uͦ uidens iħc diumnã secum dexterã
p̾liantem: et ꝓsꝑis successib cuncta ꝓcede : nouam
quandam et miram orationem extollit ad celũ dicens.

Expanded text:
post uerba quibus se Nabal interfecturum esse iurauerat utique sciens quem fuerat interfecturus parcere maluit nec in re duriore inplere iuramentum magis deo placere existimans, si quod ira perturbatus ad nocendum iurauerat non fecisset quam si perfecisset. Cum obsessieam, » etc. Omnes illi qui prius amici erant, post amicitias et familiaritatem filiorum Israel, inimici fiunt Gabaonitis, qui a filiis Israel foedus pacis acceperant. Jebusreges adversum se in praelium conspirasse, nequaquam propriis viribus copiisque confidunt, sed mittunt ad Jesum auxilia postulantes. At ille divino permissu adest Gabaonitis laturus auxilium. Ita vero jam mirabilia coelitus ostenduntur. Dominus desuper saxa grandinis pluit, et quinque qui adversus Jesum pugnant exercitum vastat. Tunc videns Jesus divinam secum dexteram praeliantem, et prosperis successibus cuncta procedere, novam quamdam et miram orationem extollit ad coelum, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
mulierib et infantib et ꝓselitis. Nouit dñs nr̃ iħe¬
eẽ. alias aures p̃ter istas carnales: quas ad audientiã¬
et ĩ ȩuãgłio postea quã de singulis quȩ oportebat
edocuit: addit et dicit. Qui habet aures audiendi:
audiat. Qđ utiq si de aurib dixisset carnalibus: suꝑ¬
fluum uidẽtur. Nemo eñĩ ñ habens aures ad uerba eiꝰ
audienda c̃uenerat: s qm̃ sciebat ĩ aurib interioris
hominis. id ÷ in intellectu cord̃ recipi deb̾e q̃ dicta st̃.

Expanded text:
mulieribus et infantibus et proselytis. Novit Dominus Jesus esse alias aures praeter istas carnales quas ad audientiaet in Evangelio posteaquam de singulis quae oportebat edocuit, addit et dicit: « Qui habet aures audiendi audiat ; » quod utique si de auribus dixisset carnalibus, superfluum videretur. Nemo enim non habens aures ad verba ejus audienda convenerat. Sed quoniam sciebat, in auribus interioris hominis, id est, intellec
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptȩ seruant᷑ : et cirtahanc archam testam̃ti om̃is qͥ
uere isrł ẽ. incedit. et ñ ẽ. longe ab ea. Leuitȩ uͦ et
sacerdotes: etiã in humeris suis eã portant. Etenm
quicũq sacerdotali religione et scĩtate uiuunt. non
solũ hi qͥ sede uident᷑ in consessu sacerdotali. s hii ma¬
gis qͥ sacerdotalit̾ agunt. quoꝵ pars ẽ. dñs. nec ulla
eis portio habetur in terris: ipsi sũt uere sacerdo¬
tes et leuitȩ dñi qͥ in humeris suis legẽ dĩ portant.
agendo uidelicet et implendo ꝑ opus ea quȩ scribun¬
tur ĩ lege. Sed ꝓselitus inquit et indigena si¬

Expanded text:
pulo Israel, » etc. Circa hanc arcam testamenti, omnis qui vere Israel est incedit, non enim longe ab ea. Levitae vero et sacerdotes etiam in humeris suis eam portant. Etenim quicunque sacerdotali religione et sanctitate vivunt, non solum hi qui sedere videntur in consessu sacerdotali, sed hi magis qui sacerdotaliter agunt, quorum pars est Dominus, nec ulla eis portio habetur in terris, ipsi sunt vere sacerdotes et Levitae Domini, qui in humeris suis legem Dei portant, agendo videlicet et implendo opera ea quae scribuntur in lege. Et proselytus, inquit, et indigena si
Abbreviated transcription (Latin):
suo faciat: ostendẽ ñ michi uidetur ociosum. Et ego
quidem arbitror qd si quando legitur moyses. et ꝑ
gram dñi uelamen litterȩ remouetur. et incipi¬
mus intelligere quia lex spũalis ẽ. et qr uerbi causa
dicens lex. ñ infrenabis os boui trituranti. ñ de bob
hȩc s de apħs dixerit. Et rursum cũ in lege dr̃ quia
abrabam duos filios habuit unũ de ancilla et unum
de lib̾a: ego in his intelligo duo eẽ. testam̃ta. et duoᷤᷤ
ppłos. Istam nob̾ legẽ quȩ sic intelligit᷑ quã sp̃alẽ no¬
minat paulus. iħc dñs legit : et ipse ẽ. qͥ hȩc in au¬
rib totius ppł recitat: p̃cipiens nob̃ ne sequam᷑
occidentem litterã. s teneamus sp̃m unnficantẽ.
Legit gͦ nob̃ iħc legem: cum nob̾ legis reuelat archa¬
na. Non em̃ nos qui de ȩccłia catholica sumus sꝑmmuᷤ
legẽ moysi s suscipimus eã : si tam̃ iħc eã nob̾ legerit.
Sic em̃ recte poterimus intelligere legem. si eam nob̾

Expanded text:
suo faciat, ostendere non mihi videtur otiosum. Ego quidem arbitror quod si quando legitur nobis Moyses, et per gratiam Domini velamen litterae removetur, et incipimus intelligere quia lex spiritalis est; et quia, verbi causa, lex dicit: « Non infrenabis os bovi trituranti , » non de bobus haec, sed de apostolis dixerit. Et rursum cum in lege dicitur quia « Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , » ego in his intelligo duo esse Testamenta et duos populos. Istam nobis legem quae sic intelligitur, quam spiritalem nominat Paulus, Jesus Dominus legit, et ipse est qui haec in auribus totius populi recitat, praecipiens nobis ne sequamur occidentem litteram, sed teneamus spiritum vivificantem. Legit ergo nobis Jesus legem, cum nobis legis revelat arcana. Non enim nos, qui de Ecclesia sumus catholica, spernimus legem Moysi, sed suscipimus eam, si tamen eam nobis Jesus legerit: sic enim recte poterimus intelligere legem, si eam nobis
Abbreviated transcription (Latin):
docemꝰ : qr sermo hic arguit nos qd non om̃s qͥ audimꝰ
legẽ. de eccłia sumus filioꝵ isrł: s non om̃is conti¬
nuo si ẽ. aliqua differentia inter auditores legis
et ȩccłiam filioꝵ isrł. auditor excluditur a salute. At¬
tendite gͦ diligentius uerb scripturȩ dicentis. ñ erat
ullũ uerbũ ex om̃ib q̃ mandauit moyses: qd ñ legerit¬

Expanded text:
docemur, quia sermo hic arguit nos, quod non omnes qui audimus legem, Ecclesia sumus filiorum Israel, si non continuo: si est aliqua differentia inter auditores legis et Ecclesiam filiorum Israel, auditor excluditur a salute. Attendite ergo diligentius verbis Scripturae dicentis: « Non erat ullum verbum ex omnibus quae mandavit Moyses q
Abbreviated transcription (Latin):
diget multo tp̃r ut deuteromium scribat. ut scdãm
legẽ incordib credentiũ figat. atq ineoꝵ mentib qͥ
ad altaris constructionẽ digni st̃ eligi. legem sp̃c signet.
Statim nãq ut quis credidit iħu xp̃o: et lex ȩuangłii
ĩ corde eius descripta ẽ: et in conspectu filioꝵ ifrł̃ de¬
scripta. Ad erant em̃ tũc. cũ tibi sacram̃tũ fide trade¬
batur. cęlestes uirtutes. ministeria angłoꝵ: excłia pri¬
mitiuoꝵ. Si eñ recte intelligamus isrłelem dici m̃te
dm̃ uidentem. rectis sime hoc de ministris angłis ma
tu fuisti infans in baptismo : qr angłi eoꝵ semꝑ uident
faciẽ patͥs mei qͥ incȩł ẽ. Coram istis gͥ filiis isrĩ qͥ aderanł¬

Expanded text:
diget multo tempore ut Deuteronomium scribat, ut secundo legem in cordibus credentium figat, atque in eorum mentibus, qui ad altaris constructionem digni sunt, intelligentiae spiritu signet. Statim namque ut quis crediderit Jesu Christo, lex Evangelii in ejus corde scripta est, et in conspectu filiorum Israel descripta. Aderant enim tunc, cum tibi fidei sacramentum tradebatur, coelestes virtutes, ministeria angelorum, Ecclesia primitivorum. Si enim recte intelligamus Israelem dici mentem Deum videntem, rectissime hoc de ministris angelis ditu fuisti infans in baptismo, « quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui in coelis est . » Coram istis igitur filiis Israe
Abbreviated transcription (Latin):
huiusmodi legem non habentes. ipsĩ sibi sunt lexx.
qͥ ostendunt opus legis scriptũ in cordib sius: testi¬
monium reddente eis conscientia sua. Sigͦ iudeas
gentes ad iħm uenire et credẽ ei et opus legisim¬
plere . qd illi qui legem acceꝑunt implere ñ possunt :¬
ñ dubites de eis dicere. qr iħc in istis lapidib m¬
tegris deuterononium scripsit. Mouet me sane
qd addidit inconsequentib scriptura. Et scripsit
inqͥt iħc suꝑ lapides deuteronomium coram filizs
isrł. Quomodo potuerit tam magnũ librum uel
assistentib et ꝑmanentib sibi filiis isrs̃ describ̾e.⁊
ita ut non discedent usque quo scriptura tot uersuum
finiretur : Uel etiã quomͦ potuerint lapides altariᷤ fer¬
re tã magni libri continentiã : dicant mͥ isti asserco¬
res litterȩ iudei qͥ sp̃m legis ignorant: quomͦ in hoc hysto¬

Expanded text:
em non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia . » Si ergo videas gentes ad Jesum venire, et credere ei, et opus legis implere quod illi qui legem acceperant implere non possunt, non dubites de eis dicere quia Jesus in istis lapidibus integris Deuteronomium scripsit. Movet me sane quod addidit in consequentibus Scriptura: « Et scripsit, inquit, Jesus super lapides Deuteronomium coram filiis Israel. » Quomodo potuerit tam magnum librum, vel assistentibus et permanentibus filiis Israel, describere, ita ut non discederent usquequo scriptura tot versuum finiretur? Vel etiam, quomodo potuerunt lapides altaris ferre tam magni libri continentiam? Dicant mihi assertores litterae Judaei, qui spiritum legis ignorant, quomodo hoc
Abbreviated transcription (Latin):
num sanguinẽ sitientes. atunt qr et scĩita ꝑcusserũt
eos qͥ habitabant haiut ñ relinqueretur ex his qui
saluus fieret neq qui effugeret⁊ non intelligentes
in his uerbis adumbrare misteria: et hoc magiꝰ nob
regnarunt in abisso demonib nullum penitus re-¬
linquere debemus: s om̃s interimere. Interim¬
mus aũt demones. ñ ipsam eoꝵ substantiã ꝑimentes:
s quia opus eoꝵ acstudium hoc ẽ: ut peccare homi¬
nes faciant. et hȩc ẽ. illoꝵ uita si nos peccemus: sine
dubio interitus eoꝵ ẽ si nos non peccamus. Int̾ficiur ł
gͦ habitatores hai. scĩ quiq et ꝑmniunt. et non dinit¬
tunt ex eis ullum⁊ hi sine dubio qui cũ om̃i diligen¬
tia seruant suũ cor. ne de eo cogitationes male ꝓce-¬
dant: s et qui obseruant os suum. ut om̃is sermo
ullum qͥ effugiat: cum eos nec sermo effugit malus.

Expanded text:
et sancti ita percusserunt eos qui habitabant Ahi, ut non relinqueretur ab eis qui salvus fieret et neque qui fugeret: non intelligentes in his verbis adumbrari mysteria, et hoc a nobis maregnaverunt in abysso daemonibus, nullum penitus relinquere debeamus, sed omnes interimere. Interimimus autem daemones, non ipsam eorum substantiam perimentes: sed quia opus eorum ac studium hoc est ut peccare homines faciant, et haec est illorum vita si nos peccemus, sine dubio interitus eorum est si non peccemus. Interficiuntur ergo habitatores Ahi, sancti quique perimunt, et non dimittunt ex eis ullum: hi sine dubio qui cum omni diligentia servant cor suum, ne de eo cogitationes malae procedant. Sed et qui observant os suum, ut omnis sermo elinquere qui effugiat cum eis, nec sermo effugiat malus.
Abbreviated transcription (Latin):
contrariũ nob̃ tulit illud de medio affigens crucisue.
exuens principatus et potestates tradixit libe
triumphans eas in ligno crucis: licet in aliis exem¬
plarib habeatur. triumphans eas in semetipso. s
apud gretos habetur in ligno. Ergo dupplex ratio
crux illa trophẽum de diabolo fuit: in qua et crucifi.¬
xus ẽ. et triumphatus. Idõ demq et apłs paulus dice¬
bat. oichi aũt absit głari nisi incruce dm̃ nr̃uhu xp̃s:¬
ꝑ qũe michi mundus crucifixus ẽ. et egomundo. Ui¬
des quia et hic apłe dupplicem crucis ꝓdidit iationẽ.
d uo enim sibi contraria dic̃ ẽẽ. crucifixa. se scm̃. et pec¬
catorem mundum: ad illam formã sine dubio quam
suꝑius diximus xp̃i et diaboli. Nos eñ mundo cru¬
cifigim᷑ tunc cũ uemiens pͥnceps huiue mundi in nob
ñ muenit quicqũa suum: et nob̃mundus crucifigit᷑¬

Expanded text:
contrarium nobis, tulit illum e medio, affigens cruci suae, contrarium nobis, tulit illum e medio, affigens cruci suae, exuens principatus et potestates traduxit libere, triumphans eos in ligno crucis . » Licet et in aliis exemplaribus habeatur, « triumphans eos in semetipso. » Sed apud Graecos habetur, in ligno. In ligno ergo duplex ratio est crux illa tropaeum de diabolo fuit, in quo crucifixus est et triumphatus. Ideo denique apostolus Paulus dicebat: « Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nos quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . » Vides quia et hic Apostolus duplicem crucis prodidit rationem. Duo enim sibi contraria dicit esse crucifixa: sanctum et peccatorem, mundum et illam formam sine dubio quam superius diximus Christi et diaboli. Nos enim crucifigimur mundo tunc, cum veniens princeps mundi hujus in nobis non invenit quidquam; et nob
Abbreviated transcription (Latin):
quimn primis statuitur. et quasi fugiens cũ iħu. poste¬
rior ũ ppłs ẽ. qͥ exgentib congregatur. quiq erin¬
sꝑato uenientes. ⁊ quis em̃sꝑaret gentes saluari
A crius post tergum aduersarios cedunt: et sic uterq
ppłs mediam turmã demonũ conclusam sternit et
uncit.S fortasse dicas mͥ. Quom gͦ quasi fugiene
ponitur ppł prior Et ualde consequent̃. Fiuge¬
re ecem̃ iussi sunt qͥ sequunt᷑ iħm. a legalib honerib
et pceptis. ab obseruatione sabbi. a circũcisione
eẽ. suspensus. Hoc in loco inisteriũ tegitur quam¬
diabolo posse conferri: hic quomͦ in ligno gemino
iħu ap̃i gemina fuit. Mirus łͥ sermofortasse et no¬
uus uidetur qđ dico orux gemina fuit. hoc ẽ. gemi¬
na ratione constat et dupplici: quia uisibilit̾ qͥdem
filius dĩ incarne crucifixus ẽ inuisbiliter uͦ in
cruce diabolus cũ principatib suis et potestatib
affixus ẽ. cruci: unde apłs paulus. quod erat ĩqͥt

Expanded text:
cum Jesu; posterior vero populus, qui ex gentibus congregatur, quinque ex insperato venientes quis enim speraret gentes salvari? acrius post tergum adversarios caedunt. Et sic utique populus mediam turbam daemonum sternit et vincit. Sed fortasse dicis mihi: Quomodo ergo quasi fugiens ponitur popret? Etenim versi sunt qui sequuntur Jesum a legalibus oneribus et praeceptis, ab observatione sabbati, a circumcisione esse suspensus. Hoc in loco mysterium tegitur quamdiabolo posse conferri, hic quomodo gemino ligno cnostri Jesu Christi gemina fuit. Mirus tibi sermo fortasse et novus videtur. Quod dico crux gemina fuit, hoc est, gemina ratione constat et duplici; quia visibiliter quidem Filius Dei in carne crucifixus est; invisibiliter vero in hac cruce diabolus cum principatibus et potesta tibus affixus est cr
Abbreviated transcription (Latin):
endum ut causas ppłi sic audiret. que madmodum et
sibi et illis onus intolerabile subeundo ꝓdeẽ. non poᷤ¬
set : eiusq dispositio diuinitus et hoc ipsum socero
enis suggerente et monente. atq hanc ad monitio¬
nem deo ꝓbante mutata ẽ. Nubentis quoq et
gadditis. et dimidie tribu manasse ait. Mem̃ tote
ur̃ȩ ac filii et ium̃ta manebunt in terra. qũa tradi¬
dit uob̃ moyses transiordanem. Uos aũt transite ar¬
mati ante fr̃s ur̃os om̃s fortis manu. et pugnate ꝓ
dedit. et pos sideant ipsi quoq terram quã dñeds̃¬

Expanded text:
endum, ut causas populi sic audiret, quemaendum, ut causas populi sic audiret, quemasibi et illis onus intolerabile subeundo prodesse non posset, ejusque dispositio divinitus et hoc ipsum socero ejus suggerente et monente, atque hanc admonitionem Deo approbante mutata est. « Rubenitis quoque et Gaditis, et dimidiae tribui Manasse ait: Mementote vestrae ac filii et jumenta manebunt in terra quam tradidit vobis Moyses trans Jordanem. Vos autem transite armati ante fratres vestros, omnes fortes manu, et pugnate prdedit: et possideant ipsi quoque terram quam Domin
Abbreviated transcription (Latin):
ut cibaria p̃pararent: tanquã post tres dies memo¬
ratum fluuium transituri. Potuit enĩ hoc sic̃ homo
sꝑare fieri posse: si exploratores celerit᷑ reuertis¬
sent. Quib tardantib. intelligitur quamiuis scrip¬
tura tacuerit. ex diuina dispositione cetera ẽẽ im¬
pleta: ut iam inciꝑet apud ppłm glorificari iħe et
ostendi quod cũ illo dñs eẽt sicut fuerat cũ moyse.
Nam et hoc illi dr̃ fluuium transituro: sic̃ scriptũ ẽ.
Et dixit dñs adiħm. In die isto incipiã exaltare te
coram om̃ib filiis isrł: ut sciant qm̃ sicut eram cum
moy se. sic ero et tecum. Nec incredibile debet uidĩ.
etiam illos cum quib ds̃ loquebatur. aliquid ea huma¬
na dispositione agere uoluis se: in quo sibi dm̃ tam̃
fidenter eẽ. rectorem credent. eoꝵq ex illius: a quo
regebantur ꝓuidentia consilia fuese mutata. Nam
et moyses ipse utiq tanquã homo putauerat ẽẽ. faci¬

Expanded text:
ut cibaria praepararent, tanquam post tres dies memout cibaria praepararent, tanquam post tres dies memoratum fluvium transituri. Potuit enim hoc sicut homo sperare fieri posse, si exploratores celeriter revertissent: quibus tardantibus intelligitur quamvis Scriptura tacuerit ex divina dispositione caetera impleta, ut jam inciperet apud populum glorificari Jesus, et ostendi quod cum illo Dominus esset sicut fuerat cum Moyse. Nam et hoc illi det dixit dominus ad Iesum: in die isto incipiam exaltare te coram omnibus filiis Israhel, ut sciant quoniam sicut eram cum Moyse sic ero et tecum. nec incredibile debet uideri etiam illos cum quibus deus loquebatur, aliquid ex humana dispositione agere uoluisse, in qua sibi deum tamen fiderent esse rectorem, eorumque ex illius a quo regebantur prouidentia consilia fuisse mutata. nam et Moyses ipse utique tamquam homo putauerat esse faci
Abbreviated transcription (Latin):
ad aħ̃m naue. exhortans et confirmans eũ. seq
ꝓmittens cum illo futurum: mandauerit idem
post tres dies iordanem fuerant transituri : cum in¬
ueniantur post multo plures dies transisse iordanem.
Cum em̃ hȩc ppło mandasset misit exploratores in ie¬
richo: qm̃ iordane traiecto. ipsa ꝓrima cuutas oc¬
currebat. Illi aũt diuerterunt ad raab mulierem
forncariam ⁊ et ab illa occultati atq a rege quȩsit
et minime inuent: eadem dimittente illos ꝑfe
nestram. et monente ut triduo laterent imon¬
tanis. quatuor dies uidentur eẽ. consumti. Inde
postea quam nunciauerunt quȩ circa illos gesta
fuerant ꝓmouit se cum ppło uniuerso de loco ubi
erant diluculo. Qui cũ uenisset ad iordanem: diuer¬
tit et mansit. Tunc rursum ppłs ad monet᷑ ut post
triduum se p̃paret transire iordanem: archa dñi
p̃cedente. hinc gͦ intelligitur. humanam fuis se¬
primam dispositionem: quam fecit ppło nunciari

Expanded text:
ad Jesum Nave, exhortans et confirmans eum, seque ad Jesum Nave, exhortans et confirmans eum, seque promittens cum illo futurum, mandaverit idem post tres dies Jordanem fuerant transituri, cum inveniantur post multo plures dies transisse Jordanem. Cum enim haec populo mandasset, misit exploratores in Jericho, quoniam Jordane trajecto, ipsa proxima civitas occurrebat. Illi autem divertebant ad Raab mulierem fornicariam, et ab illa occultati, atque a rege quaesiti et minime inventi, eadem dimittente illos per fenestram et monente ut triduo laterent in montanis, quatuor dies videntur esse consumpti. Inde posteaquam nuntiaverunt quae circa illos gesta fuerint, promovit Jesus cum universo populo de loco ubi erat diluculo. Qui cum venisset ad Jordanem, divertit et mansit. Tunc rursus populus admonetur ut per triduum se praepararet transire Jordanem, arca Domini praecedente. Hinc ergo intelligitur humanam fuisse dispositionem, quam fecit populo nuntiari,
Abbreviated transcription (Latin):
benduntur quȩ dextera sunt: s ille qui declinat
mea. id÷ qui sibi arrogat quȩ dĩ sunt. Idõ dr̃ in ꝑ¬
uerbis: ne decdines in dextera aut sinistra. Yias
em̃ quȩ adextris sunt nouit dñs: ꝑuersȩ aũt sunt
quȩ a sinstris. Ergo bonȩ sunt dextre quas nouit
dñe. Nouit enĩ dñe uias iustoꝵ: sic̃ inpsalino legit᷑.
Qur gͦ dictum sit ne decdines in dextera: consequent̃¬
ostendit ostendit addendo. Ipse enim rectos faciet
cursus tuos. Absit aũt ut dextras quas nouit dñs
negemus ẽẽ. rectas: s ut dixi declinare iea ẽ.
non illius gr̃ȩ. s sibi tribuere uelle quod rectum ẽ.
deniq ut hoc dixit: adiungit et dicit. Ipse enim
rectos faciet cursus tuos: et om̃ia itinera tua in
pitq iħc principib ppłi dicens. Tiansite ꝑmediũ
castroꝵ: et inꝑate ppło. et dicite. Preparate uob̃
cibaria. qm̃ post diem tertium transibitis iordã¬
nem: et intrabitis ad possidendã
stio ẽ. quomͦ postea quam locutus ẽ. dñs

Expanded text:
ehenduntur quae dextra sunt, sed ille qui declinat in ea, id est, qui sibi arrogat quae Dei sunt. Ideo dicitur in Proverbiis: « Ne declines in dextera aut sinistra. Vias enim quae a dextris sunt nouit dominus; peruersae autem sunt quae a sinistris. ergo bonae sunt dextrae, quas nouit dominus; nouit enim dominus uias iustorum, sicut in psalmo legitur. cur ergo dictum sit: ne declines in dextra, consequenter ostendit addendo: ipse enim rectos faciet cursus tuos. absit autem, ut dextras, quas nouit dominus, negemus esse rectas; sed, ut dixi, declinare in eas est non illius gratiae, sed sibi tribuere uelle quod rectum est. denique, ut dixi, adiungit et dicit: ipse enim rectos faciet cursus tuos. et omnia itinera tua in  dicens: Transite per medium castrorum, et imperate populo, ac dicite: Praeparate vobis cibaria, quoniam post diem tertium transibitis Jordanem, et intrabitis ad possidendam stio est quomodo posteaquam locutus est Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Ei ued uindicare neglexent Q⁊ suis imꝓbẽ factũ
Er uł redae quod ꝑmiuias ablattim c̃. S eam
bae genlis dtdli sine dubitatione iustum ẽ. quodas
irpit apiud quem nonẽ iigilitas. et nouit quid
cits uster debcat in quo bello ductor. erercitur.
uel pie ppłe non tam auctor belli quaminister

Expanded text:
 a suis inprobe factum est uel reddere quod per iniurias ablatum est. sed etiam hoc genus belli sine dubitatione iustum est, quod deus imperat, apud quem non est iniquitas et nouit quid cuique fieri debeat. in quo bello ductor exercitus uel ipse populus non tam auctor belli quam minister
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ usq ad finem uel uitȩ. uel scłi ꝑmanent. Uerbi
gr̃a: ut ait. hic pat̾ ẽ. mohabitarum usq in hodier¬
os. usq in hodiernum diem: id ÷ usque quo scł̃m stat.
posteritatis ascribitur.⁊ ut uideatur in sobolis re¬
paratione seruari: An illud magis intelligendũ
ẽ. quod uͦ isrłi adiuncta ac sociata ẽ. usq in hodier¬
num diem: Et si uis manifestius uidẽ quomodo
raab iungitur isrłi: intuere quomodo ramus
oleastri inseritur in radice bonȩ oliuȩ.⁊ et intelli¬
ges quomodo hi qui inserti sunt fidei abrahȩ. et
ysaac. et iacob. recte appositi dicuntur. et adiec¬
ti ad ifrł usq in hodiernum diem: quia milloꝵ
radice nos rami oleastri ex gentib assumti. qui
aliquando meretricabamur lignum et lapidem
ꝓ dõ uͦ colentes: appositi sumus usq in hodiernũ
diem. Et facti sumus ꝓpt̾ fidem xp̃i nos sursũ¬

Expanded text:
quae usque in finem vel vitae vel saeculi permanent. Verbi quae usque in finem vel vitae vel saeculi permanent. Verbi causa, ut ait: « Hic pater est Moabitarum usque in hodieros usque in hodiernum diem , » id est, usquequo saeculum stat. posteritatis ascribitur, ut videatur in sobolis reparatione servari? an magis intelligendum est quod vere Israeli juncta est ac sociata usque in hodiernum diem? Et si vis manifestius videre quomodo Raab jungitur Israeli, intuere quomodo ramus oleastri inseritur in radicem bonae olivae; et intelliges quo modo hi qui inserti sunt fide, Abrahae et Isaac et Jacob, recte appositi dicuntur et adjecti ad Israel usque in hodiernum diem: quia in illorum radice nos rami oleastri ex gentibus assumpti, qui aliquando meretricabamur, lignum et lapidem pro Deo colentes, appositi sumus usque in hodiernum diem, et facti sumus per fidem Chris
Abbreviated transcription (Latin):
dio ifrł : usq in hodiernum diem. Notandum ẽ.
quemadmodum scriptura dicat usq inhodiernũ
diem : quod assidue dicit. Nam et de lapidibꝰ illis
duodecim qui positi sunt ubi iordanis ex ima
parte defluxerat. et exparte suꝑiore constite¬
rat archa transeunte uel ppło : dictum ẽ. ita qđ¬
ibi eẽnt usq in hodiernum diem. Quod uideo
ita sonare. tanquam post plurimum temporis
ꝑ hanc scripturam ista narrentur: nec eo tp̃re
hi libri conscripti fuerint. quo hȩc recentis sima¬
erant. Quisquis aũt hoc putat. quid de ista me¬
retrice dicturus ẽ. quȩ utiq quantum ẽ. etas
unius hominis uixit:⁊ et tam̃ dr̃ usq inhodi¬
ernum diem: de his itaq reb hoc dr̃. quȩ non
ita constitute sunt. ut postea mutarentur ab eis
qui constituerunt : quomodo dr̃ aliquis mexiliũ
ꝑpetuum missus. quia non ad tempus p̃finitũ hoc
supplitio plectitur. Non quia potest quisquam eẽ.
pus habitare in ifrł: idõ dictum ẽ. usq i hodiernũ

Expanded text:
in Israel usque in hodiernum diem. Notandum est quemadmodum dicat Scriptura, usque in hodiernum diem, quod assidue dicit; nam et de lapidibus illis duodecim qui positi sunt ubi Jordanis ex ima parte defluxerat, et ex parte superiore constiterat, arca transeunte vel populo, ita dictum est, quod essent ibi usque in hodiernum diem: quod videtur ita sonare, tanquam post plurimum temporis per hanc Scripturam ista narrentur, nec eo tempore ii libri conscripti fuerint quo erant haec recentissima. Quisquis autem putat hoc, quid de ista meretrice dicturus est, quae utique quantum est aetas unius hominis vixit, et tamen dicitur, usque in hodiernum diem? De his itaque rebus hoc dicitur, quae non ita constitutae sunt, ut postea mutarentur ab eis qui constituerunt: quomodo dicitur aliquis in exsilium perpetuum missus, quia non ad tempus praefinitum hoc supplicio plectitur; non quia quisquam potest esse pus habitare in Israel; ideo dictum est, usque in hodiernum
Abbreviated transcription (Latin):
istã uitã gehenna illa susciꝑet: idõ eũ iħc uoluit
lapidare. ut qd a dño dictum ẽ. igne cremabitur:¬
et illud ad moneret intelligi quod dñs faceret. ñ
q̃ ab ipsis eẽt faciendum. Si enim dixisset dñs igne
eum cremabitis et om̃ĩa eius: huic sensu nullus
locus eẽt. Cum uͦ ita positum ẽ. ut magis uideatur
dẽ quod futurum eẽt ei p̃dixisse. qũa qđ ei ab ho

Expanded text:
istam uitam gehenna susciperet, ideo Iesus eum uoluit istam uitam gehenna susciperet, ideo Iesus eum uoluit lapidari, ut quod a domino dictum est: igni cremabitur, illud admoneret intellegi, quod dominus faceret, non quod ab ipsis esset faciendum. si enim dixisset dominus: igni eum cremabitis et omnia eius, huic sensui locus nullus esset: cum uero ita positum est, ut magis uideatur deus quod ei futurum esset praedixiss
Abbreviated transcription (Latin):
ut ambe sint. s ut altera ex eis: cur ñ ille etiã cum suiꝰ
om̃ib uindici igne crematus sit. Si em̃ peccatũ eius
dñs tale eẽ. iudicauit. qd supplicio illo expiatũ non pu¬
niret mȩt̾num : ꝓpt̃ ipsam expiationẽ et purgatio¬
nẽ congruent̃ illa pena ignis nom̃ accepit. Neq ad-
hunc intellectũ quisquã tendẽ ad moneretur. si eum
ꝓpriȩ uisibilis ignis exureret : s in eo quisq rema¬
neret qd aꝑte uidebat impletum. nec aliquid ultra
quereret. Nunc uͦ cũ ꝓpt̃ dĩ uerba et factum iħu
a quo p̃uaricari illa uerba ñ possent. rectissime di¬
catur etiã lapidationẽ ignẽ fuisse : elegant̃ agnosci¬
tur. illa pęna hominẽ ne inposterum peccato illo
interiret fuisse purgatum. Quod significant etiã
uasa in leutico quȩ iubentur igne purgari. Si aũt
tale fuit illud peccatum ꝓpt̾ quod eum etiã post

Expanded text:
ut ambae sint, sed ut altera ex eis — cur non ille cum suis ut ambae sint, sed ut altera ex eis — cur non ille cum suis omnibus euidenti igne crematus sit. si enim peccatum eius dominus tale esse iudicauit, quod supplicio illo expiatum non puniret in aeternum. propter ipsam expiationem et purgationem congruenter illa poena ignis nomen accepit. neque ad hunc intellectum quisquam tendere admoneretur, si eum proprie uisibilis ignis exureret, sed in eo quisque remaneret, quod aperte uidebat inpletum, nec aliquid ultra quaereret; nunc uero cum propter dei uerba et factum Iesu, a quo praeuaricari illa uerba non possent, rectissime dicitur etiam lapidationem ignem fuisse. eleganter agnoscitur illa poena hominem. ne in posterum peccato illo interiret. fuisse purgatum. quod significant etiam uasa in Leuitico, quae iubentur igne purgari. si autem tale fuit illud peccatum, propter quod eum etiam post
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ adhumanũ iudiciũ ꝑtinent uindicanda : qđ in
iudicio suo facit ipse. quo potestas non aspirat huma
themate furtum fecerat. p̃ceꝑit cũ fuisset ostensus
igne cremari: cur eum ostensum iħc lapidari poiꝰ
ã ppło fererit. An non ita eũ mori oportuit. quemad¬
modũ iħc. qui ꝓrsus dñm sequebatur uerba iubentis
in telligere potuit: sic enim alius quisquam ñ facile
potuit. Unde magis querendum ẽ. cur lapidationẽ
ignem appellauerit dñs: qũa credendũ iħ̃m aliud
fecisse. quam iusserat dñs. Nam neq ad intelligenda
uerba dm̃i quisquã potuit eẽ. sapientior: neq ad faci¬
enda quisquam obedientior. Promde ignis nomine
penã illam potuisse significari: scriptura testis ẽ. in
deuteronomio ubi dr̃ ad filios isrł. Et eduxit uos de
fornace ferrea exȩgypto: ubi utiq durã tribulationẽ
intelligi uoluit. Duȩ aũt michi cause occurrunt. nõ

Expanded text:
quae ad humanum iudicium pertinent uindicanda. quod in quae ad humanum iudicium pertinent uindicanda. quod in suo iudicio facit ipse, quo potestas non aspirat humanthemate furtum fecerat, praeceperit eum qui fuisset ostensus igni cremari, cur eum ostensum Iesus lapidari potius a populo fecerit. an ita eum mori oportuit quemadmodum Iesus, qui propius dominum sequebatur, domini uerba iubentis intellegere potuit? sic enim alius quisquam non facile potuit. unde magis quaerendum est cur lapidationem ignem appellauerit dominus, quam credendum legum aliud fecisse quam iusserat dominus. nam neque ad intellegendum uerba domini quisquam potuit esse sapientior neque ad faciendum quisquam oboedientior. proinde ignis nomine poenam potuisse significari scriptura testis est in Deuteronomio, ubi dicitur ad filios Israhel: et eduxit uos de fornace ferrea ex Aegypto: ubi utique duram tribulationem intellegi uoluit. Duae autem mihi causae occurrunt — non