comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tractabant milites uero nihil
ei inuidisse nihil insidiarũ teten¬
disse reperiuntur. sed tantum
in contum eliã & mortẽ eius
imperiis obtem perasse prȩsidis
unde & fremere dicti sunt.
imperito scilicet motu atq: in c̃¬
dito agitati. Et quia fremitus
proprie ferarũ est. merito
fremere sunt dicti quiratione
post posita beluino furore suc¬
censi sunt. Quod autẽ populi
in ania meditati esse ꝑhibent᷑
respicit ad hoc qđ in precedente
psalmo debeato uiro dicitur
sed in lege dñi uoluntas eius
& inlege eius meditabit᷑ die
acnocte Sicut enĩbeatus est
qui in meditatione diuinȩ legis
suum tempus omne transegit
ita ꝑp&uis est miseriis iure
deputandus ille populus
qui non solũ ameditanda lege
dĩ sesuperbiens auertit. sed &
eius ipsum legis auctorẽ dm̃ ac
dñm suum crebrasese medita¬
tione insanus exercuit Astiter̃
reges terrae & principes con¬
uener̃ inunũ aduersus dñm
& aduersus xp̃meius Princi¬

Expanded text:
tractabant; milites vero nihil tractabant; milites vero nihil ei intulisse, nihil insidiarum tetendisse reperiuntur, sed tantum in contumeliam et mortem ejus imperiis obtemperasse praesidis. Unde et fremere dicti sunt, imperito scilicet motu atque incondito agitati; et quia fremitus proprie ferarum est, merito fremere dicti sunt qui, ratione postposita, belluino furore succensi sunt. Quod autem populi inania meditati esse perhibentur, respicit ad hoc quod in praecedente psalmo de beato viro dicitur: Sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Sicut enim beatus est qui in meditatione divinae legis suum tempus omne transigit, ita perpetuis est miseriis jure deputandus ille populus, qui non solum a meditanda Dei lege se superbiens avertit, sed et contra ipsum legis auctorem Deum ac Dominum suum crebra sese meditatione insanus exercuit. Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus. Princi
Abbreviated transcription (Latin):
ex uno greco quod est edoxaron
solent in different̃ in latinum
trans ferri sed distat inter
clarificare factũ & dñm in fac¬
cto clarificare siue glorificare
Clarificare namq est facta
siuedicta aliqua n notitiam
haec plurimorũ fama uulgan¬
te deferri. Quod etiã dehuma¬
nis reb: mirifice gestis. fieripo¬
test Dñm autẽ clarificare
siueglorificare in factis homi¬
nũ propriũ ẽ xp̃ianȩ pietatis
& humilitatis precipiente ipso
acdicente uideant opera ur̃a
bona & glorificent patrem
ur̃m qui incaelis est. Quare
fremuer̃ gentes & populime¬
ditati sunt in ania. Nonquasi
nescius interrogat propheta
sed uesaniã mirando impiorũ
corripit eosquiaduersus dnm̃
saluatorẽ nihilab eo lȩsi im mo
multis beneficiis ad iuti consur¬
rexerunt. Gentes autã propt̃
milites romanorũ. populos po¬
suit propt̃ iuda eos unde apte
proceres sedula meditatione
quomodo dnm mostitradereNt

Expanded text:
ex uno Graeco, quod est ἐδόξαζον, ex uno Graeco, quod est ἐδόξαζον, solent indifferenter in Latinum transferre, sed distat inter clarificari factum, et Deum in facto clarificari, sive glorificari. Clarificari namque facta sive dicta aliqua, est in notitiam haec plurimorum fama vulgante deferri, quod etiam de humanis rebus mirifice gestis fieri potest; Deum autem clarificari, sive glorificari, in factis hominum, proprium est christianae pietatis et humilitatis, praecipiente ipso ac dicente: Videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Non quasi nescius interrogat propheta, sed vesaniam mirando impiorum corripit eos qui adversus Dominum Salvatorem, nihil ab eo laesi, imo multis beneficiis adjuti, consurrexerunt. Gentes autem propter milites Romanorum, populos propter Judaeos posuit. Unde apte ue proceres sedula meditatione, quomodo Dominum morti traderent,
Abbreviated transcription (Latin):
ptũ inuenimus . Namgrȩce
dicitur. Dixer̃ ad eos princi¬
pes populi & seniores : Ingrȩco
habet plus & seniores audite
Similiter insequentib ubidictũ
est in hoc iste adstat corã uob
sanus. ingrȩco habet᷑ corã uobis
Videntes autẽ pecriconstantiã
& iohannis comperto qđ homi¬
nes essent sinelitteris & idiotȩ
admirabantur. sine litteris
dicit. Nonqđ litteras nescirent
sed qđ grã maticȩ astis scientiã
non haberent Namq: ingrȩco
hoc est inlitteratihabentur
Idiotȩ autẽ proprie imperiti
uocantur deniq: in epistola
adcorinthios ubiscriptum est
et sumperitus sermone non ta¬
menscientia. proimperito in
greco idiotes habet᷑. qui a om̃s
clarificabant id qđ factũ fuerat
Melius habetur ingreco om̃s
enĩ glorificabant dm̃ in eo qđ
factũ fuerat. Et qđ in nr̃is codi¬
cib: additũ est in eo qđ acciderat
ingrȩconon habetur. Et quidem
glorificabant & clarificabaNt

Expanded text:
ptum invenimus. Nam Graece ptum invenimus. Nam Graece dicitur. Dixit ad eos: Principes populi et seniores. In Graeco habetur plus, Et seniores Israel audite. Similiter in sequentibus, ubi dictum est: In hoc iste astat coram vobis sanus: in Graeco habetur: Coram vobis Videntes autem Petri constantiam et Joannis, comperto quod homines essent sine litteris et idiotae, admirabantur. Sine litteris dicitur, non quod litteras nescirent, sed quod grammaticae artis peritiam non haberent. Nam in Graeco hoc est, illiterati, habetur, idiotae autem proprie imperiti vocantur. Denique in Epistola ad Corinthios, ubi scriptum est: Et si imperitus sermone, sed non scientia , pro imperito in Graeco ἰδιώτης habetur. Quia omnes clarificabant, id quod factum fuerat. Melius habetur in Graeco: Omnes enim glorificabant Deum, in eo quod factum fuerat. Et quod in nostris Codicibus additum est, In eo quod acciderat, in Graeco non habetur. Et quidem glorificabant et clarificabant
Abbreviated transcription (Latin):
Eius gratia inluminetur omnis
homo quicumq: ad sortẽ scõrũ
quae est in luce pertinet nec sit
aliud nomen subcaelo datum
hominib: inquoo porteat nos
saluos fieri Quãuis &ita rete
possit intellegi nullã esse cogna¬
tionẽ siue familiã terrae inqua
non aliqui benedictionẽ suꝑnȩ
hereditatis accipiant. Ex illis
uium in constructione turris
diuisum eẽ genus humanum
legimus Benedicuntur ergo
insemine abrahae uidelicet
mediatore dĩ & hominũ homi
ne ihuxp̃o om̃s electi non solũ
qui post in carnationẽ eius in
eũ crediderunt. uerũ etiam
hiqui in carnationis eius tẽpora
nascendo incarne prȩcesser
Omnib: namq: idem homo ds̃
ad caelos ascendens ianuam
regni caelestis a peruit. omnib:
indie iudicii dicturus est ue
nite benedicti patris mei
gulari legendum quod ex
greco facillime claret: ubi
proquo latine in quib: damco¬
dicib: praepositũ tem plinaliis
rectius prȩcorẽ templiscrip¬

Expanded text:
ejusque gratia illuminetur omnis ejusque gratia illuminetur omnis homo, quicunque ad sortem sanctorum, quae est in luce, pertinet: nec sit aliud nomen sub coelo datum hominibus in quo oporteat nos salvos fieri . Quamvis et ita recte possit intelligi, nullam esse cognationem, sive familiam terrae, in qua non aliqui benedictionem supernae haereditatis accipiant: ex illis vium in constructione turris divisum esse genus humanum legimus. Benedicentur ergo in semine Abrahae, videlicet Mediatore Dei et hominum homine Jesu Christo, omnes electi, non solum qui post Incarnationem ejus in eum crediderunt, verum etiam hi qui Incarnationis ejus tempora nascendo in carne praecesserunt. Omnibus namque idem homo Deus ad coelos ascendens, januas regni coelestis aperuit, omnibus in die judicii dicturus est: Venite, benedicti Patris mei,gulari legendum est, quod ex Graeco facillime claret, ubi pro quo Latine in quibusdam Codicibus praepositum templi, in aliis rectius praetorem templi scri
Abbreviated transcription (Latin):
hoc testimonio & illo uidelic& qđ
admosen & illo qđ ad abraham
ad nõ promulgatũ est & seueri¬
tas eius & bonitas declaratur
Bonitas quidem in eis quiaccepta
fide xp̃i benedici merentur
ab illo: seueritas uero in illis qui
merito sui contemptus & in oboe¬
dientiae deplebebenedictorũ
exterminantur idest extra
terminos aeternae beatitudinis
eiciuntur. Ita autẽ dictũ est
in semine tuo benedicentur om̃s
familiae terrae. quomodo in
euangelio dictum est. erat lux
uera quae illuminat omnem
hominẽ uenientem in mundum
Non enĩ uel omnes familiae terrȩ
benedicuntur in xp̃o uel omnis
homo ueniens inmundũ ihluminat᷑
Axp̃o. cum plures multo sint qui
intenebris & maledictione qua
nati sunt primae trans gressio¬
nis uitã transigentes. ueletiam
peiora addentes in aeternum
dampnentur. Sed intellegendũ
qđ in semine a brahae. hoc est
in xp̃o benedicantur om̃s familiȩ
terrae quaecumq: benedicendȩs̃

Expanded text:
hoc testimonio et illo videlicet quod hoc testimonio et illo videlicet quod ad Moysen, et illo quod ad Abraham a Domino promulgatum est, et severitas ejus et bonitas declaratur: bonitas quidem in eis qui, accepta fide Christi, benedici merentur ab illo; severitas vero in illis qui merito sui contemptus et inobedientiae de plebe benedictorum exterminantur, id est, extra terminos aeternae beatitudinis ejiciuntur. Ita autem dictum est: In semine tuo benedicentur omnes familiae terrae, quomodo in Evangelio dictum est: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in mundum . Non enim vel omnes familiae terrae benedicuntur in Christo, vel omnis homo veniens in mundum illuminatur a Christo, cum plures multo sint quae in tenebris et maledictione, qua nati sunt, primae transgressionis vitam transigentes, vel etiam pejora addentes, in aeternum damnentur. Sed intelligendum quod in semine Abrahae, hoc est, in Christo benedicantur omnes familiae terrae, quaecunque benedicendae sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
est indeutero nomio dicente
mosȩ ad filios isrł. Prophetã
degente tua & defratrib: tuis
sicut me suscitabit tibi dñs ds̃tuus
ipsum audies ut p&cistiad ño dõ
tuo inhoreb & paulo post
Et ait dñs mihi Beneomnia suNt¬
locuti. Prophetã suscitabo eis
demedio fratrũ suorũ similẽ
tui & ponã uerbam ea inore
eius Loqueturq: omnia quae
prȩcepero illi qui autẽ uerba eius
quaeloquetur in nomine meo au
dire noluerit ego ultor existã
Proquo p&crus posuit ex termi¬
nabitur deplebe manifestius
insinuans hunc ẽẽ modũ diuinȩ
ultionis ut quicaelestiamanda¬
ta contempnunt ab electorum
sorte reddantur extorres . et
hic ergo & multis aliis in locis
ubi apłi & euangelistȩ deueteri
testamento exemplapos ueruNt
perspicuum est eos scriptur arũ
sensum quaesisse non uerba. nec
magnopere deor dine sermoni¬
busq curasse cum intellectiures
pateret Dicens ad abrahami
Et in semine tuo benedicentur
omnes familiae terrae Ex utroq:

Expanded text:
est in Deuteronomio, dicente est in Deuteronomio, dicente Moyse ad filios Israel: Prophetam de gente tua, et de fratribus tuis sicut me, suscitabit tibi Dominus Deus tuus, ipsum audies, ut petisti a Domino Deo tuo in Horeb . Et paulo post: Et ait Dlocuti prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui et ponam verba mea in ore eius loqueturque ad eos omnia quae praecepero illi qui autem verba eius quae loquetur in nodire noluerit, ego ultor existam . Pro quo Petrus posuit: Exterminabitur de plebe, manifestius insinuans hunc esse modum divinae ultionis, ut qui coelestia mandata contemnunt ab electorum sorte reddantur extorres. Et hic ergo et multis aliis in locis, ubi apostoli et evangelistae de Veteri Testamento exempla posuerunt, perspicuum est eos Scripturarum sensum quaesisse, non verba, nec magnopere de ordine sermonibusque curasse, ut intellectui res pateret. Dicens ad Abraham: Et in semine tuo benedicentur omnes familiae terrae. Ex utroque
Abbreviated transcription (Latin):
&c&era Initiũ huius loci in
greco plus hab& Moses qui¬
dem dixit ad patres ur̃os quia
ꝓphetã uobis suscitabit dñs ds̃
uester. Patet autẽ uirtus sen¬
tentiae quia dñs ñr̃ depopulo
is rł ueritatẽ carnis assumpsit
apparens insimilitudinẽ mosi
ut sicut ille carnalem isrł ceri¬
moniis & sacris legalib: instru¬
ctum acpurificatum interrã
repromissionis introduxit.
ita & dñs ꝑ gratiã euangelii spi¬
ritalem isrł de coto orbe congre¬
gans ad caelestiar egna perdu¬
ceret. Et sicut illi quilege mosi
contempserunt deterra repro¬
missionis ab inimicis nationibuss
eiecti sic & hi quidoctrinam
euangelicae gratiae despexe¬
rint: De coetuscõrũ perultores
sp̃s expellantur. hoc est enim
qđ sequitur Erit aut ẽ omnis
anima quaecumq: non audierit
prophetam illum. extermina¬
bitur deplebe uerũ notandũ
qui ab eatus p&rus hic non uer¬
ba mosaicȩ sententiae sed sensũ
tenere curauit. Scriptũnamq

Expanded text:
is, etc. Initium hujus loci in is, etc. Initium hujus loci in Graeco plus habet: Moyses quidem dixit ad patres vestros: Quia prophetam vobis suscitavit Dominus Deus vester. Patet autem virtus sententiae, quia Dominus noster de populo Israel veritatem carnis assumpsit, apparens in similitudinem Moysi, ut sicut ille carnalem Israel caeremoniis et sacris legalibus instructum ac purificatum, in terram repromissionis introduxit, ita et Dominus per gratiam Evangelii spiritalem Israel de toto orbe congregans, ad coelestia regna perduceret. Et sicut illi qui legem Moysi contempserunt de terra repromissionis sunt ab inimicis nationibus ejecti, sic et hi qui doctrinam evangelicae gratiae despexerunt de coetu sanctorum per ultores spiritus expellantur. Hoc est enim quod sequitur: Erit autem, omnis anima quaecunque non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe. Verum notandum quia beatus Petrus hic non verba Mosaicae sententiae, sed sensum tenere curavit. Scriptum namque
Abbreviated transcription (Latin):
distante interuallo cum c&xe¬
ris peccatorib: quia sinistra
iudicis cũdiabolo missi fuerinT
in gehennã liberandũ putat
& ad regnũ caeleste ꝑducendũ
quasi hoc eis ꝑmittente ꝓpheta
qui ait et claudentur ibi in car¬
buntur : cum manifesta sit iuxta
sanossensus prophetae senten¬
tia qua hostes ac ꝑsecutores scȩ
ecclesiae singulo sindie sui exitus
ingehennã rapiendos p̃dixit
sed cunctos indie iudicii ad modicũ
inde relax andos p̃uidit . dum
recepto corpore in mostali
Denuo duplicem in poenã mostis
p̃cipitentur aeternae: Nã & hoc
ꝓph&am in hac sententia in ten¬
disse sequentia ipsius uerba de¬
clarant. Quicum dixisset & post
nuo subiecit: & erubesc& luna
& confunde tursol. qđ indie
iudicii futurũ non solũ ꝓphetica
sed euangelica uerba declaraNT
Moses quidem dixit quia pro¬
phetã uobis suscitabit dñs ds̃
uester defratrib: ur̃is tãquã
me: i psum audietis. iuxta om̃ia
quaecumq locutus fuerit uob¬

Expanded text:
distante intervallo, cum caetedistante intervallo, cum caeteris peccatoribus, qui a sinistra judicis cum diabolo missi fuerint in gehennam, liberandum putat, et ad regnum coeleste perducendum, quasi hoc eis promittente propheta qui ait: Et claudentur ibi in carbuntur , cum manifesta sit juxta sanos sensus prophetae sententia, qua hostes ac persecutores sanctae Ecclesiae singulos in die exitus sui in gehennam rapiendos praedixit, sed cunctos in die judicii ad modicum inde relaxandos praevidit, dum, recepto corpore immortali, denuo duplicem in poenam mortis praecipitentur aeternae. Nam et hoc prophetam in hac sententia intendisse sequentia ipsius verba declarant, qui cum dixisset: Et post nuo subjecit: Et erubescet luna, et confundetur sol , quod in die judicii futurum non solum prophetia, sed et evangelica verba declarant. Moyses quidem dixit: Quia prophetam vobis suscitavit Dominus Deus vester de fratribus vestris, tanquam meipsum audietis juxta omnia quae locutus fuerit vob
Abbreviated transcription (Latin):
utcũ uenerint tempora refri¬
gerii uobis a facied ñi. quem
oportet caelum quidem susci¬
pere usq: intempora restitu¬
tionis omniũ quae locutus est
ds̃ ꝑ osscõrum suorũ a saeculo
prophetarũ. Hoc est qđ eidem
psalmis tatestatur. sede ad ex¬
tris meis donec ponã inimicos
tuos scabellũ pedũ tuorũ: As¬
sumptus namq: est incaelum
& sedit ad extris dĩ Inqua
nimirũ sede paternȩ maiestatis
semꝑ diuinitus manet. Neq: inde
um quã a fuit uerũ in ad sumpta
humanitate uenturus est decȩlo
ad iudicandos uiuos & mortuos.
quando omnes inimicieius sub
quiacum scĩs omnib: ad aeternã
uitã cum dño intrantib: reprobi¬
om̃s cũ diabolo perpetuas poe¬
nas subibunt. Nihil restabit
omnino qđ prophetae nobis
ultra sperandum ꝑmittant
& mali in reuocabilẽ inultimo
ex amine sententiã aiusto iudice
ꝑceperint. Multumq: fallit᷑¬
& fallit origines quise post iu¬
dicium longissimo lic& tẽpores

Expanded text:
Ut cum venerint vobis tempora refriUt cum venerint vobis tempora refrigerii a facie Domini. Quem oportet coelum quidem suscipere usque in tempora restitutionis omnium, quae locutus est per os sanctorum suorum a saeculo prophetarum. Hoc est quod eidem Psalmista testatur: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Assumptus namque est in coelum, et sedet a dextris Dei. In qua nimirum sede paternae majestatis semper divinitus manet, neque inde unquam abfuit, verum in assumpta humanitate venturus est de coelo ad judicandum vivos et mortuos, quando omnes inimici ejus subdquia, cum sanctis omnibus ad aeternam vitam cum Domino intrantibus, reprobi cum diabolo omnes perpetuas poenas subibunt, nihil restabit omnino, quod prophetae nobis ultra sperandum promittant, et mali irrevocabilem in ultimo examine sententiam a justo judice perceperint. Multumque fallitur et fallit Origenes, qui se post hoc judicium longissimo licet temporum
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde paulatim resurrectionis¬
eius gloria patefacta :. dm̃ quoq
hunc & dĩfilium eẽ declararet
Deniq: paulo post auctor ẽ eumuitȩ
appellat : Et inclausula sermonis
apertius : uobis inquit primũ ds̃
suscitans filiũ suũ misit eũ bene¬
dicentẽ uobis ut deleantur ur̃ a
peccata utcum uenerint tẽpora
refrigerii a cons pectud ñĩ Iun
refrigerii discretionẽ uniuer¬
salis iudicii & iustorũ redempti¬
tionis dicit. De quo ipsi tribula¬
tiones quidem passi sed spesal¬
ui facti. dicunt dño in psalmo
Transiuimus per ignẽ & aquã
& induxistinos inrefrigeriũ
Tunc & enĩ delebuntur nr̃a peccata
cum uirtute resurrectionis no¬
uissima inimici destructa fu¬
erit mors. Inquad amtrans¬
latione hunc uersum itaꝓpt̃
explanationẽ sensus positum
inuenimus ut cũ uenerint
tempora refrigerii. ueniafł
& uobis a faciedñĩ Et reuera
ingrȩco sic scriptum est. cum
additamento pronominis illius.

Expanded text:
deinde paulatim resurrectiondeinde paulatim resurrectionis gloria ejus patefacta, Deum quoque hunc et Dei Filium esse declararet. Denique paulo post Auctorem eum vitae appellat. Et in clausula sermonis apertius: Vobis, inquit, primum Deus suscitans Filium suum, misit eum benedicentem vobis, ut deleantur vestra peccata, ut cum venerint tempora refrigerii a conspectu Domini, refrigerii discretionem universalis judicii et justorum redemptionis dicit, de quo ipsi tribulationes quidem passi, sed spe salvi facti dicunt Domino in psalmo: Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium . Tunc etenim plene delebuntur nostra peccata, cum virtute resurrectionis novissima inimica destructa fuerit mors . In quadam translatione hunc versum ita propter explanationem sensus positum invenimus: Ut cum venerint tempora refrigerii, veniant et vobis a facie Domini. Et revera in Graeco sic scriptum est, cum additamento pronominis illius:
Abbreviated transcription (Latin):
riori sententiae. ita potest ap¬
tari Cum dñs cotidie prȩdican¬
tib: apłis in ecclesiã suã credentes
aꝗdgregaret. ascendebant apłoꝵ
primi intemplũ dñm rogaturi
inidipsum id est ut ecclesiae suae
semper augmenta ꝓcuraret
Et protinus consolidatȩ sunt bases
eius & plantȩ Bases nom̃ grȩcũ ẽ
& in ipso grȩco sic positũ qđ latine
fulturas significat quo nomine :¬
grȩssus eius confirmatos indicat.
sicut quam latine quidã inter¬
p̃tatisunt : Sed sciendum quod
gressus proprie apud grȩcos
Etimpleti sunt stupore & extasi
Alia editio ꝓ ex tasi id est excessu
mentis ad mirationẽ non pro¬
prie posuit quia maior admira¬
tio sol& non numquã mentem
ad excessum deducere & ultra
consuetum cogitandi modum
ad altiora transferre. Ds̃ patrũ
nostrorũ glorificauit puerum
ut sermonẽ dedño his qui eum
occiderant faciens doctor sapi¬
ens primo humanitatis quȩ tradi
& interfici potuit recor daretur

Expanded text:
riori sententiae ita potest apriori sententiae ita potest aptari: Cum Dominus quotidie praedicantibus apostolis in Ecclesiam suam credentes aggregaret, ascendebant apostolorum primi in templum, Deum rogaturi in idipsum, id est, ut Ecclesiae suae semper augmenta procuraret. Et protinus consolidatae sunt bases ejus et plantae. Bases nomen Graecum est, et in ipso Graeco sic positum, quod Latine fulturas significat: quo nomine gressus ejus confirmatos indicat, sicut etiam Latine quidam interpretati sunt. Sed sciendum est quod gressus proprie apud Graecos Et impleti sunt stupore et exstasi. Alia Editio pro exstasi, id est, excessu mentis, admirationem non proprie posuit; quia major admiratio solet nonnunquam mentem ad excessum deducere, et ultra consuetum cogitandi modum ad altiora transferre. Deus patrum nostrorum glorificavit Filium ut sermonem de Domino his qui eum occiderant, faciens doctor sapiens, primo humanitatis, quae tradi et interfici potuit, recordaretur;
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium respicit qđ de ꝓ¬
pheta ultimũ posuerat quia
omnis quicumq: inuoca uerit
nomen dñi saluus erit : Quod
ad gentiũ uocationẽ specialit̃
pertin& quae a societate filio¬
rũ isrł & cognatione & merito
longe fuerant segregatȩ atta¬
men ꝑ inuocationẽ nominis dñi
iuxtã promissionẽ prophetae
a suo erant errore saluandȩ
Quidergo receper̃ sermonẽ enis
baptitatisunt. hunc locũ alia
trans latio iuxta proprietatẽ
grece ueritatis ita hab&. Illiqui¬
dem libent̃ recipientes uerbum
eius. baptizati sunt . qua interp̃¬
tatione uidetur manifestius
expressum quod non quidam ex
eis qui audierant uerbum p&ri
sed om̃s quiadaudiendum con¬
fluxer̃ libenter hoc audientes
baptizatisint. Dñs autẽ auge¬
bat qui s alui fierent cotidie
inidipsum. Ingrȩco italegitur
Dñs autem augebat eos qui salui
fierent cotidie ecclesiae. acde¬
inde altera narratio ita incipit
nes ascendebant intemplum ad
horã orationis nonã: Quod supe¬

Expanded text:
testimonium respicit quod de propheta ultimum posuerat, quia omnis quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit . Quod ad gentium vocationem specialiter pertinet, quae a societate filiorum Israel et cognatione et merito longe fuerant segregatae, et tamen per invocationem nominis Domini juxta promissionem prophetae a suo erant errore salvandae. Qui ergo receperunt sermonem ejus, baptizati sunt. Hunc locum alia translatio juxta proprietatem Graecae veritatis ita habet: Illi quidem recipientes libenter verbum ejus baptizati sunt. Qua interpretatione videtur manifestius expressum quia non quidam ex eis qui audierant verbum Petri, sed omnes qui ad audiendum convenerant libenter hoc audientes baptizati sunt. Dominus autem augebat qui salvi fierent quotidie in idipsum. In Graeco ita legitur: Dominus autem augebat qui salvi fierent Ecclesiae, ac deinde altera narratio incipit. CAPnes ascendebant in templum ad horam orationis nonam. Quod supe
Abbreviated transcription (Latin):
puellã obuiare nobis. proeo
quod est latine obuiare ingrȩco
quod ideo commemorandũ
putaui. ut anim aduertat lex¬
ctor dominicã sollemnitatem
indenomen accepisse grecȩ
esset. miser̃ magistratus licto¬
res &c&̃. Lictores dicebant᷑
quireis puniendis prȩerant
uirgã appellant: Cuius officii
meminit hilarius in expositio¬
ne sententiae apłiquadicit
quid uultis i n uirga ueniam
aduos anin sp̃uman suetudinis
Num quidinquiens paulo ius p̃¬
torium erat &uirga cõmina¬
retur etcum officio littoris
adecclesiã xp̃i adesset : Ot cum¬
non inuenissent eos. trahebaNt
ia sonem & quosdã fr̃s ad princĩp
ciuitatis. Ingrȩco scriptũ ẽ &
quosdam alios fr̃s . Vnde intel¬
legendũ est. ia sonẽ quoq: fr̃em.
hoc est fidelem xp̃ofuisse multi
quidem credider̃ ex eis & gentiũ
mulierũ honestarũ &uiri non
pauci. Melius & consequentius
habent quidam codices iuxta
exemplar grȩcum & uirorũ

Expanded text:
puellam obviare nobis, pro eo puellam obviare nobis, pro eo quod est Latine obviare, in Graeco quod ideo commemorandum putavi, ut animadvertat lector dominicam solemnitatem, inde nomen accepisse Graece, esset, miserunt magistratus lictores. Lictores dicebantur, qui reis puniendis praeerant. virgam appellant, cujus officii meminit Hilarius in expositione sententiae Apostoli, qua dicit: Quid vultis? in virga veniam ad vos, an in spiritu mansuetudinis ? Nunquid inquiens, Paulo jus praetorium erat, ut virga comminaretur, et cum officio lictoris ad Ecclsiam Christi adesset? Cinvenisset eos, trahebant Jasonem, et quosdam fratres ad principes civitatis. In Graeco scriptum est: Et quosdam alios fratres; unde intelligendum est Jasonem quoque fratrem, hoc est, fidelem Christo fuisse. Multi quidem crediderunt ex eis et gentium mulierum honestarum, et viri non pauci. Melius et consequentius habent quidam Codices juxta exemplar Graecum: Et virorum
Abbreviated transcription (Latin):
tib suis domũ suã intrare ibiq
manere coegit. quia repulsa
aiudȩis euangelii p̃dicationẽ
ecclesia interna cordis deuo¬
tione suscepit. Factũ ẽ autem
euntib: nobis ad orationẽ pu¬
ellam quandã habentẽ spm
quipur purariã credentem
ecclesi ae scãe membris miseri¬
cordit̃ ad unauit ipse moxphi¬
tonissam inmundo ore dimag¬
gnalia prȩdicantem districte
iudicans nefaria aste priuauit
haec estnamq potestas illa quã
quaecumq alligaueritis suꝑ
terram erunt ligata & inçelis.
re. quia phitona ebraice os
abrssi posset significare scri¬
psi qđ in libro hebreorũ nominũ
inueni. Verum sciat lector
quia grȩcum hoc nomen est. &¬
uiolenter iuxta linguã hebreã
interp̃tatũ qđ &iam ipse no¬
minum hebreorum interpres
hieronimus non tacuit quasi
phitona diceretur. P.namq:
lit terram hebrei non habeNt
sed in uerbis barbaris .f. pro
illa utuntur sane notandũ
quia in hac lectione ubi scriptũ ẽ

Expanded text:
tibus suis domum suam intrare, ibique tibus suis domum suam intrare, ibique manere coegit, quia repulsam a Judaeis Evangelii praedicationem Ecclesia interna devotione cordis suscepit. Factum est autem euntibus nobis ad orationem, puellam quamdam habentem spiritum Qui purpurariam credentem Ecclesiae sanctae membris misericorditer adunavit, ipse mox pythonissam immundo ore Dei magnalia praedicantem, districte judicans arte nefaria privavit. Haec est namque potestas illa, quam Quaecunque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelis; re, quia pythona Hebraice os abyssi posset significare, scripsi quod in libro Hebraeorum nominum inveni. Verum sciat lector quod Graecum est hoc nomen, et violenter juxta linguam Hebraeam intepretatum, quod etiam ipse nominum Hebraeorum interpres Hieronymus non tacuit, quasi Fythona diceretur: p namque litteram Hebraei non habent, sed in verbis barbaris f pro illa utuntur. Sane notandum quia in hac lectione, ubi scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
quaretimotheum circũcidit
fecerat libertate non necessi¬
tate propter scandalũ iuda eo¬
rũ non propt̃ salutem timothei.
uidit illos accepisse occasionem
alterius p̃dicationis & mouen¬
dȩ in paulũ malȩ suspicionis
& noluit circũcidere titum
Apparet ergo quare illũ uolu¬
erit quareistũ noluerit Illum
propter scandalum iuda eoꝵ
uoluit. istũ propter occasionẽ
male credentiũ noluit. Etquȩ¬
dã mulier nomine lidia pur¬
puraria ciuitatis thiatirenoꝵ
colens dm̃ audiuit &c&era
Purpurariã dicit. purpurȩ
uenditricẽ sicut etiã in alia
trans latione positũ inuenimꝰ:
Bene autem mulier quae pri¬
ma p̃dicante apło inillirico
credidit purpuraria ẽẽdicit᷑
Significatnamq: ecclesiam.
qua e quasi purpurã uendere
solet. quia sanguinẽ suum dare
proxp̃o non dubitat ut per
Si quidem purpura recte
sanguinis fusionẽ & colore
& ipsa naturae suae proprie¬
tate quade sanguine conchi¬
liorum conficitur designat
Lidia autem a postolũ cum comi¬

Expanded text:
quare Timotheum circumcidit? fecerat libertate, non necessitate, propter scandalum Judaeorum, non propter salutem Timothei, vidit illos accepisse occasionem alterius praedicationis, et movendae in Paulum malae suspicionis, et noluit circumcidere Titum. Apparet ergo quare illum voluerit, quare istum noluerit: illum propter scandalum Judaeorum voluit, istum propter occasionem male credentium noluit. Et quaedam mulier, nomine Lydia purpuraria, civitatis Thyatirenorum, colens Deum, audivit, etc. Purpuraria dicit purpurae venditricem, sicut etiam in alia translatione positum invenimus, Bene autem mulier, quae prima, praedicante Apostolo, in Illyrico credidit, purpuraria esse dicitur. Significat namque Ecclesiam, quae quasi purpuram vendere solet, quia sanguinem suum pro Christo dare non dubitat, ut per Si quidem purpura recte sanguinis fusionem et colorem, et ipsa naturae suae proprietate, qua de sanguine conchyliorum conficitur, designat. Lydia autem Apostolum cum comi
Abbreviated transcription (Latin):
consulem ad fidem xp̃i conuer¬
teret. sed p̃occupando nuncita
uocatur oportunũ ducente
beato luca ibi p̃signare quia
paulus esset uocandus ubi eũ
primo post conuersionẽ hiero¬
solrmã uenire & apłis iunctũ
eẽ narraret. ut unde paulo
ante superb: ecclesiae ꝑsecutor
exierat illo nunc humilis eccle¬
siae ꝓpugnator intraret
Nam quia paululũ latinȩ mo¬
dicum significat iure ille pau¬
lus uocari maluit quu nter
maximas uirtutũ operationes
humilis ꝑmanere non omisit
Neq: enĩ putandum ẽ paulum
siue petrũ hebrea & non potius
latina uel greca eẽ uocabula
cum constet hebreos .p. litterã¬
nabas autẽ adp̃hensũ illũ dux̃
ad a postolos & narrauit illis
quomodo inuia uidis sec dñm &c&̃
quando haec facta sint & ad quos
a postolos paulũ duxerit bar¬
nabas ipse paulus ostendit
scribens adgalathas cum autẽ
placuit ei quime segregauit
deutero matris meae &uoca¬
uit ꝑ gratiã suã ut reuelaret

Expanded text:
consulem ad fidem Christi converteret, sed praeoccupando nunc ita vocatur, opportune dicente beato Luca: ibi praesignare, quia Paulus esset vocandus, ubi eum primo post conversionem Jerosolymam venire, et apostolis junctum esse narraret, ut unde paulo ante superbus Ecclesiae persecutor exierat, ille nunc humilis Ecclesiae propugnator intraret. Nam quia paulum Latine modicum significat, jure Paulus ille vocari maluit, qui inter maximas virtutum operationes humilis permanere non omisit. Neque enim putandum est Paulum sive Petrum Hebraea, et non potius Latina vel Graeca esse vocabula, cum constet Hebraeos p litteranabas autem apprehensum eum duxit ad apostolos, et narravit illis quomodo in via vidisset Dominum, etc. Quando haec facta sint, et ad quos apostolos Paulum deduxerit Barnabas, ipse Paulus ostendit, scribens ad Galatas: Cum autem placuit ei qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit per gratiam suam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
apłs simulnos agere ostendit.
dicens: Spegaudentes intribu¬
latione patientes. Ta nquam
illud eẽt incibo. hoc in ieiunio
Simul enĩ cumuiã dñi carpimus.
& auanitate p̃sentis scłi ieiunamꝰ
& futuri promissione reficimur
hic non apponentes cor. illic pa¬
scentes sursum cor. Et obstipu¬

Expanded text:
Apostolus simul nos agere ostendit, Apostolus simul nos agere ostendit, dicens: Spe gaudentes, in tribulatione patientes . Tanquam illud esset in cibo, hoc in jejunio. Simul enim cum viam Domini carpimus, et a vanitate praesentis saeculi jejunamus, et futuri promissione reficimur, hic non apponentes cor, illic pascentes sursum cor. Quod au
Abbreviated transcription (Latin):
pulis fuit intrans & exien sman¬
ducans & bibens post resurre¬
ctionẽ carnissuae. Quonumero
quadragesimo huius scłi significa¬
riuidetur excursus in his quiuo¬
cantur pergratiã ad eum qui ñ
uenit legem soluere sed adimple¬
re Decemnamq: praecepta suNt
mundũ & quadripertitus est
mundus. et decem qua druplica
ti sunt adño deregionib: congre¬
gauit eos ab oriente & occidente
XxL dieb: ante mortẽ carnis. uelut
clamabat. Abstinete uos adeside¬
rus huius scłi Manducans autẽ
& bibens xldiebus post resur¬
rectionẽ carnis uelut clamabat
Ecce ego uobiscum sum usq ad
consum mationẽ scłi. Ieiunium
quippe. est intribulatione cer¬
taminis qm̃ qui in agone est ab omni¬
b: abstinens est. Erbus autẽ
in spepacisq: ꝑfectȩ nonerit
nisi cum corpus nr̃m cuius expec¬
ctamus redemptionẽ induerit
iimortalitatem. Quod nondũ
adipiscendo gloriamur. sed spe¬
rando iam pascimur utrumq:

Expanded text:
bus cum discipulis fuit intrans et exiens, manbus cum discipulis fuit intrans et exiens, manducans et bibens post resurrectionem carnis suae. » Quo numero quadragesimo hujus saeculi significari videtur excursus, in his qui vocantur per gratiam ad eum, qui non venit legem solvere, sed adimplere. Decem namque praecepta sunt mundum, et quadripartitus est mundus, et decem quadruplicatati sunt a Domino, de regionibus congregavit eos, ab Oriente et Occidente,  diebus ante mortem carnis velut clamabat: Abstinete vos a desideriis hujus saeculi . Manducans autem et bibens XL diebus post resurrectionem carnis velut clamabat: Ecce ego vobiscum sum, usque ad consummationem saeculi . Jejunium quippe est in tribulatione certaminis, quoniam qui in agone est, ab omnibus abstinens est. Cibus autem in spe pacis, quae perfecta non erit, nisi cum corpus nostrum, cujus exspectamus redemptionem, induerit immortalitatem, quod nondum adipiscendo gloriamur, sed sperando jam pascimur. Utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
in conspectu tuo adsumus. In
abeo qui promptũ habebat
animũ diuine uoluntati mox
ut eã disceret optemperare.
& eius ubiq: maiestatẽ credebat
esse p̃sentẽ. Nobis quiman¬
ducauimus & bibimus cũ illo
posiquã resurrexit amostuis
Ingreco ẽ ad ditũ ꝑdies XL
et sc̃s augustinus insuo codiceita
haberi declarauit atq expo¬
nendo subiunxit. Non quod
ducassent atq: bibissent : Nam
erit contrariũ iohanni. quioc¬
todies illos inter posuit quib
eis uisus non est ut tertio mani¬
festaretur admare trberiadis
cuius sacramentũ refectionis
simul & ieiumii eius pertotidẽ
dies alibi exponens ait : leuina¬
uit cum temptaretur ante
mortẽ cibo adhuc indigens
manducauit autẽ & bibit cũ
glorificaretur iam cibo non
indigens. Illicenim ostende¬
bat in se nr̃m laboremi hic aut̃e
in nobis suã consolationẽ qua¬
dragenis dieb: ut rumq: defi¬
niens Nam qua d raginta dieb:
ieiun auit cum tempta retur
inheremo sicut in euangelio

Expanded text:
in conspectu tuo adsumus, audin conspectu tuo adsumus, audab eo qui promptum habebat animum divinae voluntati, mox ut eam disceret, obtemperare, et ejus ubique majestatem credebat esse praesentem. Nobis qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis. In Graeco addituet sanctus Augustinus in suo Codice ita haberi declaravit, atque exponendo subjunxit: « Non quoducassent atque bibissent. Nam erit contrarium Joanni, qui octo dies illos interposuit, quibus eis visus non est, ut tertio manifestaretur ad mare Tiberiadis. » Cujus sacramentum refectionis simul et jejunii ejus per totidem dies alibi exponens ait: « Jejunavit cum tentaretur ante mortem, cibo adhuc indigens; manducavit autem et bibit, cum glorificaretur, jam cibo non indigens. Illic enim ostendebat in se laborem nostrum, hic autem in nobis suam consolationem quadragenis diebus utrumque definiens. Nam quadraginta diebus jejunavit, cum tentaretur in eremo, sicut in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
nimirũ quiuariis uult seruire
in lecebrismundus eẽ non ualet.
dicente scriptura Nemo potest
duob: dominis seruire : et iterũ
dñm dm̃ tuũ adorabis & illi soli
seruies quiergo mundus eẽ desi¬
derat. non diuersis & multifariis
cogitatib: mentẽ diuidat: sed in
stringat. et cornelius ait Anudi¬
us quastadie in hanc horã orans
eram horanona indomo mea
Ingrȩco plenius & apertius scrip¬
ꝓtum est. Aquasta die usq: in
hanc horã eram ieiunans & ad¬
orans axesta horausq: ad nonã
uibi aperte ostendit qđ quasta
die antequã haec cumpetro lo¬
queretur ieiunus adhorã usq
nonã ꝑmanebat & ut ieiuniũ
dõ acceptabile fieri posset
Axesta dieihora usq ad nonã
deuotus precib: agebat Ideoq
quod tanta ieiunii & orationis
instantia quaerebat. obtinere
ꝓmeruit: hic hospitatur indo¬
mo symonis coriarii. iuxtamare
Seqͥt᷑ ingreco quicum aduenerit
loqueturtibi Nuncergo om̃s

Expanded text:
nimirum qui variis servire nimirum qui variis servire vult illecebris, mundus esse non valet, dicente Scriptura: Nemo potest duobus dominis servire . Et iterum: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Qui ergo mundus esse desiderat, non diversis et multifariis cogitationibus mentem dividat, sed in untate se constringat. Et Cornelius ait: A nudiusquarta die usque in hanc horam orans eram hora nona in domo mea. In Graeco plenius et apertius scriptum est: A quarta die usque in hanc horam eram jejunans et adorans, a sexta hora usque ad nonam. Ubi aperte ostenditur quia quarta die antequam haec cum Petro loqueretur, jejunus ad horam usque nonam permanebat; et ut jejunium Deo acceptabile fieri posset, a sexta diei hora usque ad nonam, devotis precibus agebat; ideoque quod tanta jejunii et orationis instantia quaerebat, obtinere promeruit. Hic hospitatur in domo Simonis coriarii juxta mareSequitur in Graeco: Qui cum advenerit, loquetur tibi. Nunc ergo omnes nos
Abbreviated transcription (Latin):
le occisionis ẽ. uerbum sed
illius occisionis propriũ. quo
hostiȩdõ immolantur. Nam
& hostia siue sacrificiũ grȩce
uocatur et in psalmo ubicanimꝰ
sacrificate sacrificiũ iustitiae
ergo significantiã dicit᷑ p&ro
thison & manduca quod noster
interpres transtulit occide
& manduca Aeq: autẽ inter¬
p̃tari poterat immola & man¬
duca ut intellegeret ad hoc
sibi oblata caelitus diuersi ge¬
neris animantia ut eos qui per
huius modi animantia designa¬
bantur p̃dicando ostiã dñi face¬
ret erutos uidelicet denoxia
uita paternae traditionis
atq: in nouã uitã diuinȩ serui¬
tutis ꝑsacramenta edominicȩ
passionis trans latos. Quȩd s̃
purificauit tune cõmunedixe¬
ris facilis quidem huius diuinȩ
uocis patet sensus quia gentiles
quos petrus adhuc in mundospu¬
tabatinterna sui conditoris pro¬
uisio iam intermundos compu¬
tabat. Sed notanda scripturȩ
scãe consuetudo quae inꝰmunda
solet appellare cõmunia. quia

Expanded text:
le occisionis verbum est, sed le occisionis verbum est, sed illius occisionis proprium, quo hostiae Deo immolantur. Nam et hostia sive sacrificium Graece vocatur. Et in psalmo ubi canimus: Sacrificate sacrificium justitiae ergo significationem dicitur Petro: θύσον et manduca, quod noster interpres transtulit Occide et manduca. Aeque autem interpretari poterat Immola et manduca, ut intelligeret ad hoc sibi oblata coelitus diversi generis animantia, ut eos qui per hujusmodi animantia designabantur, praedicando hostiam Domini faceret, erutos videlicet de noxia vita paternae traditionis, atque in novam vitam divinae servitutis per sacramenta Dominicae passionis translatos. Quae Deus purificavit, tu commune ne dixeris. Facilis quidem hujus divinae vocis patet sensus, quia gentiles quos Petrus adhuc immundos putabat, interna sui Conditoris provisio jam inter mundos computabat. Sed notanda Scripturae sanctae consuetudo, quae immunda solet appellare communia, quia
Abbreviated transcription (Latin):
inscriptura scã &iã nomina
& positio locorũ. Hospitatur
p&rus indomo symonis idest
oboedientis & ipse est coriarius
quia doctor ecclesiae habet
ibi gratã mansionẽ & hospitiũ
dilectũ ubi oboedientes in ue¬
nerit auditores: ubi eos qui
castigent corpus suũ & serui¬
tuti subiciant. qui adeo muniti
inuistutum arce consistant
ut om̃s saeculi labenti sundas
trans gressi tranquilla mentis
libestate despiciant. hoc estenĩ
symonẽ coriariũ domũ inqua
p&rum recipiat in ea paste
ciuitatis quae est iuxta mare
habere perfectos uerbi audi¬
tores illã in sca ecclesia conuer¬
constantia spernant. Cecidit
super eum mentis excessus &
uidit caelum apertum. Aper¬
tio caeli. futurã iam proxime
gentib: reuelationẽ caelestiũ
sacramentorũ & ipsum regni
caelestis pandendũ designat
introitũ. Surge petre occide
& manduca Quod latine dicit᷑
occide hoc grȩce hoc in loco
dicitur thison qđ non genera¬

Expanded text:
in Scriptura sancta, etiam nomina in Scriptura sancta, etiam nomina et positio locorum. Hospitatur Petrus in domo Simonis, id est, obedientis; et ipse est coriarius, quia doctor Ecclesiae; ibi gratam habet mansionem et hospitium dilectum, ubi obedientes invenerit auditores, ubi eos qui castigent corpus suum, et servituti subjiciant ; qui a Deo muniti in virtutum arce consistant, ut omnes saeculi labentis undas transgressi tranquilla mentis libertate despiciant. Hoc enim est, Simonem coriarium domum, in qua Petrum recipiat in una parte civitatis, quae est juxta mare, habere, perfectos verbi auditores illa in sancta Ecclesia converconstantia spernant. Cecidit super eum mentis excessus, et vidit coelum apertum. Apertio coeli futuram jam proxime gentibus revelationem coelestium sacramentorum, et ipsum regni coelestis pandendum designat introitum. Surge, Petre, occide et manduca. Quod Latine dicitur occide, hoc Graece hoc in loco dicitur θύσον, quod non genera
Abbreviated transcription (Latin):
esset discipulus donec barnaba
narrante didicer̃. Cum ergo
constat qđ paulus post annos
tres suae conuersionis uenerit
hiero solrmã & apostolorũ fue¬
rit numero sociatus existens
adhuc ut ipse scribit ignotus
facie ecclesiis iudeae quaeeraNT
in xp̃o errant multũ qui a po¬
criforum libros sectando putant
eum secundo post passionẽ dñi
anno. in a posto latum gentium
cum barnaba iam fuisse ordina¬
tum Ecclesia quidem ꝑtotam
iudeam & galileam & samariã
habebat pacem ubi latine dicit᷑
tholica cognominatur eclesia.
quae pertotũ orbem diffusa
inuna pace uersetur. Et con¬
solatione sp̃s scĩ replebatur
siue multiplicabatu ut ingrȩ¬
co scriptum est proeo qđ nos
dicimus consolationẽ grȩce
ret manifeste qđ ideo sp̃s sc̃s
para drtus cognominatur quia
fidelium corda in lustrans ec¬
clesiam toto orbe multiplicat¬
& sua gratia replet et arcesse¬
cuius est domus iuxta mare
Omnia plena figuris spiritalib:

Expanded text:
esset discipulus, donec Barnaba esset discipulus, donec Barnaba narrante didicerunt. Cum ergo constet quod Paulus post annos tres suae conversionis venerit Jerosolymam, et apostolorum fuerit numero sociatus, existens adhuc, ut ipse scribit, ignotus facie Ecclesiis Judaeae, quae erant in Christo, errant multum qui apocryphorum libros sectando putant eum, secundo post passionem Domini anno, in apostolatum gentium cum Barnaba jam fuisse ordinatum. Ecclesia quidem per totam Judaeam et Galilaeam et Samariam habebat pacem. Ubi Latine diciturtholica cognominatur Ecclesia, quod per totum orbem diffusa in una pace versatur. Et consolatione sancti Spiritus replebatur, sive multiplicabatur, ut in Graeco scriptum est. Pro eo quod nos dicimus consolatione, Graece ret manifeste, quod ideo Spiritus sanctus Paracletus cognominatur, quia, fidelium corda illustrans, Ecclesiam toto orbe multiplicat, et sua gratia replet. Ccujus domus est juxta mare. Omnia plena figuris spiritualibus
Abbreviated transcription (Latin):
tres ueni hiero solrmã uidere
p&rũ & mansi apud eum dieb
xu. Alium autẽ a postolorum
uidi neminẽ nisi ia cobum fra¬
trẽ dñi. Quod ergo lucas sub¬
sequenter dicit. erat autem
cum illis intrans &exiens in
bus secum p&ro &ia coboman¬
sisse asseuerat actitatũ eẽcre¬
dibile est. Et qđ sequitur ipse
in epła. deinde ueni in pastes
srriae & cilicie. hoc quomodo
sit factum lucas sic consequenter
insinuatdicens. Loquebatur quoq:
& disputabat cum grecis: Illi aute
quaerebant occidere eum qđ
cum cognouissent fr̃s deduxer̃
eum caesariam. & dimiserunt
tarsum haec est enimciuitas
ciliciȩ. Et caesaria quoq: philip¬
piciuitas est srriae quodq:
adiungit eram autem ignotus
facie ecclesiis iudeae qua eerant
in xp̃o : Fantũ autem auditum
habebant qm qui persequebat᷑
nos aliquando nunc euangelizat
fidem quam aliquando expug¬
gnabat. hoc est quod hic lucas
praemisit quia temptabatse
iungere discipulis &omstime¬
bant eum non credentes quia

Expanded text:
dere Petrum, et mansi apud eum diebus XV. Alium autem apostolorum neminem vidi, nisi Jacobum fratrem Domini . Quod ergo Lucas subsequenter dicit: Erat autem cum illis intrans et exiens ibus se cum Petro et Jacobo mansisse asseverat, actitatum esse credibile est. Et quod sequitur, ipse in Epistola: Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae , et hoc quomodo sit factum, Lucas sic consequenter insinuat dicens: Loquebatur quoque et disputabat cum Graecis, illi autem quaerebant occidere eum. Quod cum cognovissent fratres, deduxerunt eum Caesaream, et dimiserunt Tharsum. Haec est enim civitas Ciliciae, et Caesarea quoque Philippi civitas est Syriae. Quodque adjungit: Erat autem ignotus facie Ecclesiis Judaeae, quae erant in Christo; tantum autem auditum habebant, quoniam qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem, quam aliquando expugnabat . Hoc est, quod hic Lucas praemisit, quia tentabat se jungere discipulis, et omnes timebant eum, non credentes quia
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum uidere meruerimus
faciem ad faciem. sicut optime
intellexit philippus cum ait.
Dñe ostende nobis patrẽ & suffi¬
citnobis Sufficit enĩ illa iucun¬
ditas faciem dñi uidere Neq:
aliquid amplius requiritur quia
nec erit quid am plius requirat᷑
cumuisus fuerit ille qui est super
omnia. Et haesunt quae in psal¬
mo sequuntur delectationes in
dextera eius usq: in finem
Prophetaigitur cum esset &sci
ret quia iure iurando iurasset
illids̃ defructu lumbi: eiusse¬
dere suꝑsedem eius Ingreco
hab& plus defructulumbi
eius suscitare xp̃m & sedere
consequentius habetur qui aneq
derelicta est anima eius in infer¬
num : Et sc̃s fulgentius ad trasa¬
mundũ scribens ita ponit. Nã
& de corporis eius excitatione
a mortius continuo subiecit dicens
Neq: caro eius uidit uidit cor

Expanded text:
ipsum meruerimus ipsum meruerimus facie ad faciem videre, sicut optime intellexit Philippus cum ait: Domine, ostende nobis Patrem et sufficit . Sufficit enim illa jucunditas faciem Domini videre, neque aliud amplius requiritur, quia nec erit quid amplius requiratur, cum visus fuerit ille qui est super omnia. Et haec sunt quae in psalmo sequuntur: Delectationes in dextera tua usque in finem . Propheta igitur ret quia iureiurando iurasset illi Deus, de fructu lumbi eius sedere super sedem eius, prohabetur plus: De fructu lumbi ejus suscitare Christum, et sedere consequentius habetur: Quia neque derelicta est anima ejus in inferno. Et sanctus Fulgentius ad Trasamundum scribens, ita ponit: « Nam et de corporis ejus excitatione a mortuis continuo subjecit dicens: Neque caro ejus vidit co
Abbreviated transcription (Latin):
quia ibi sedicit descendere in cor¬
ruptionẽ cũ corpus eius affigen¬
tium clauorũ & lanceae cor¬
ruptione penetrat᷑: quia &
ipsa solidi corporis transuer¬
beratio non in merito quaedã
ꝓbatur dicta corruptio
Hic autẽ corruptionẽ id est
putrefactionem iustenegat
fieri quae generalit̃ carnẽ
uastat humanã sed sacroscõ
eius corpori nullatenus ualuit
prouenire Notas mihi fe¬
cistiuias uitae. replebis me
iucunditate cum facietua
Haec non solũ ded ño recte
intelleguntur qui non alio duce
ad superandũ mortis regnũ egebat
sed accepta semel plenitudine di¬
uinae uirtutis & sapientiae
perse mortem destruere &
aduitã resurgere atq: ad dex¬
terã patris ascendere ualebat
uerũ &iã deelectis eius qui ipso
donante uiã ueritatis inueni¬
unt : per quã aduitã quam in
proto plasto perdidereredeanT
qui & ipsi replebuntur iucundi¬
tate cum faciedĩ patris. quia hȩc
est perfata nr̃ a beatitudo cum

Expanded text:
quia ibi se dicit descendere in corquia ibi se dicit descendere in corruptionem, cum corpus ejus affigentium clavorum et lanceae irruptione penetratur, quia et ipsa solidi corporis transverberatio non immerito quaedam probatur dicta corruptio. Hic autem corruptionem, id est, putrefactionem juste negat fieri, quae generaliter carnem vastat humanam, sed sacrosancto ejus corpori nullatenus valuit provenire. Notas mihi fecisti vias vitae, replebis me jucunditate cum facie tua. Haec non solum de Domino recte intelliguntur, qui non alio duce ad superandum mortis regnum egebat, sed, accepta semel plenitudine divinae virtutis et sapientiae, per se mortem destruere, ad vitam resurgere, atque ad dexteram Patris ascendere valebat, verum etiam de electis ejus, qui, ipso donante, viam veritatis inveniunt, per quam ad vitam quam in protoplasto perdidere redeant, qui et ipsi replebuntur jucunditate cum facie Dei Patris; quia haec est perfecta nostra beatitudo, cum