comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex toto corde tuo. ce ex tota antma tua. et ex-
tota uirtute tua. S hȩc ꝑfectio caritatis
in specie ẽ decoris dĩ: ubi conditorem no¬
strum uidebimus sicuti ẽ: Nunc ipsiꝰ
cursus rectitudine et ꝑfectione tendamꝰ.
castigando corpus nr̃m. et seruituti fubi¬
tiendo. et elemosinas in dandis benefi¬
ciis &e dimittendis quȩ in nos sunt com¬
missa peccatis bilariter et excorde facien¬
do. et orationib in desinenter instando:
ficatur fides recta: spes firma: caritas pu¬
raz Hec est nunc ce spei: Nam res ipsa ñ
quȩ credatur ce spetur. s quȩ uideatur te¬
neaturq succedit. Caritas autem quȩ in
his tribus maior ẽ. non austratur. sauge¬
atur et impleatur: comtemplata quod cre¬
debat: et quod sꝑabat. indepta In qua
plenitudine caritatis preceptum illudim¬
plebitur. diliges dñm dm̃ tium ex toto cor-¬
de tuo. et ex tota antina tua: et ex tota m̃-¬
te tua Nam cum ẽ ad huc aliquid car¬

Expanded text:
ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua. » Sed haec perfectio charitatis in specie decoris est Dei ubi conditorem nostrum videbimus sicuti est. Nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus: castigando corpus nostrum et servituti subciendo, et eleemosynas in dandis beneficiis, et dimittendis quae in nos sunt commissa peccatis, hilariter et ex corde faciendo, et orationibus indesinenter instando; ficatur fides recta, spes firma, charitas pura. Haec est nunc et spei. Nam res ipsa non quae credatur et speretur, sed quae videatur teneaturque, succedit; charitas autem, quae in his tribus major est, non auferatur, sed augeatur et impleatur: contemplata quod credebat, et quod sperabat adepta: in qua plenitudine charitatis, praeceptum illud implebitur: « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. » Nam cum est adhuc aliquid car
Abbreviated transcription (Latin):
ce dies ueniunt dicit dñs: et consum¬
mabo suꝑ domum isrł ce suꝑ domum
iuda testam̃tum nouum: non sedin testa¬
mentum quod disposui ad patres eorũ
in die qua apprehendi manum eorum
ut educerem eos deterra egypti: qm̃ hoc
testamentum quod disposuri ad eos pꝰ
dies illos dans leges meas incor eorum.
ceinmente corum suꝑ scͥpbam eas : et mni¬
quitatum eoo ce peccatorum eortm non
niemor ero amplius: Hic enim discreuit
nouum testam̃tum aueterri quod inuct̾i
data ẽ lex intabulis lapideis: in nouo au¬
tem in cordib quod fit ꝑ gr̃am Unde &
apls dicit: Non in tabulis lapideis: s in
tabulis cordis carnalib. Et alio locoI
doneos in quit nos fecit ministros no¬
ui testamenti: non littera sed sp̃u.xii.
ẽ. Diliges dñm m̃ tuum ex toto
corde tuo⁊ et ex tota anma tua:
le ex tota fortitudine tua Animȩ ratio¬
amore. sc̃e trimtatis fides commendat᷑
in eo quod dicit: diliges dnm dm tuũ

Expanded text:
ce dies ueniunt, dicit dominus, et consumce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum non secundum testamentum quod disposui ad patres eorum in die qua adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. quoniam hoc testamentum quod disposui ad eos: post dies illos dans leges meas in cor eorum et in mente eorum superscribam eas et iniquitatum eorum et peccatorum eorum non memor ero amplius. hic enim discreuit nouum testamentum a uetere, quod in uetere data est lex in tabulis lapideis, in nouo autem in cordibus, quod fit per gratiam. unde et apostolus dicit: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, et alio loco: idoneos nos, inquit, fecit ministros noui testamenti non litterae, sed spiritus. est. Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota fortitudine tua. » Animae ratioamore, sanctae Trinitatis fides commendatur in eo quod dicit: « Diliges Dominum Deum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
tis qui de medio ignis loquidur: ficut noᷤ
atidiuimus: &e possit uiuere: Tu magis
accede ce audi cuncta quȩ dixerit dñs d̃s
nr̃ tibi loquerisq: ad nos: & nos audientes
faciemus ea Quod cum audisset dñs: ait
ad me Fudiui uocem uerborũ populi
huius quȩ locuti sunt tͥ: bene omnia sunt
loquuti Quis dec talem eos hab̃e m̃tẽ
ut timeant me. & custodiant uniũsa mã-¬
da mea in omni tempore: ut bene sit eis
& filiis corum in sempiternum: Eerelioͣ
ao Quid ẽ quod ait moyses dictum sͥ ẽẽ
a dño de populo hebreo.quis dabit eẽ
sic cor eorum meis. ut timeant me et cu¬
stodiant mandata mea: An hic iam
uult intelligi. gratia sua concedi hoc
beneficiamr: ut sit in hominibus iusti¬
tia di ex fide. non quasi ꝓpͥa uelut exlege:
ram eis cor lapideum et dabo eis cor car¬
neum : quod ꝓpter sensum dictum ẽ quẽ
caro habet & lapis ñ habet: uerbo utiq
translato: Hoc ipsum et alibi dicit: Ec¬

Expanded text:
tis qui de medio ignis loquitur sicut nos tis qui de medio ignis loquitur sicut nos audivimus et possit vivere tu magis accede et audi cuncta quae dixerit Dominus Deus noster tibi loquerisque ad nos et nos audientes faciemus ea quod cum audisset Dominus ait ad me audivi vocem verborum populi huius quae locuti sunt tibi bene omnia sunt locuti quis det talem eos habere mentem ut timeant me et custodiant universa mandata mea in omni et filiis eorum, usque in sempiternum, et reliqua. » Quid est quod ait Moyses dictum sibi esse a domino de populo hebraeo: quis dabit esse sic cor eorum in eis, ut timeant me et custodiant mandata mea? an hic iam uult intellegi gratia sua concedi hoc beneficium, ut sit in hominibus iustitia dei ex fide non quasi propria uelut ex lege?ram eis cor lapideum et dabo eis cor carneum: quod propter sensum dictum est, quem caro habet et lapis non habet, uerbo utique translato. hoc ipsum et alibi dicit: ec
Abbreviated transcription (Latin):
ea induabus tabulis lapideis quas tradi¬
dit mͥ Ecet̾a  Curgͦ in duabꝰ tabuł scͥpta
ẽ lex. nsi aut ꝓpter duo testam̃ta si gnifi¬
canda. aut propter illa duo p̃cept: a dile
lis tabulis explicata sunt: inuna enim.
tria precepta ad dĩ ꝑtinentia caritatẽ: in
aliauͦ. septem ꝑtinentia ad ꝓximi socie¬
tatem S cur lapideȩ eȩdem tabulȩ fue¬
runt: nisi ad significandum coo lapidtẽti
iudeorum: Plapidis enim insensibilitatẽ.
demonstrauit duram eorum mentis solidi¬
tatem: de qua ꝓph̃a ait: Fuferam a uo
bis cor lapideum: ce dabo uobis cor carne¬
um: Unde & apłs ait: Nonintabulis la¬
pideis: s in tabulis cordis carnalibꝰ Neq
emm hoc tabulȩ carnales uolunt ut car¬
naliter sapiamus: s quia incomparatio¬
ne lapidis quisme sensu ẽ caro sentit: ic¬
circo ꝑ lapidis duritiam significatum
ẽ cor ñ intelligens: & ꝑ carnis sensibilita¬
temsign ificatum ẽ cor intelligens: Qͥ ẽ.
omnis caro ut audiat uocem ddi uiuen¬

Expanded text:
a tabulis duabus lapideis, quas tradidit mihi Deus, etc. » Cur ego in duabus tabulis scripta est lex, nisi aut propter duo Testamenta significanda, aut propter duo illa praecepta dileclis tabulis explicattria praecepta ad Dei pertinentia charitatem, in alia vero septem pertinentia ad proximi societatem. Sed cur lapideae eaedem tabulae fuerint, nisi ad significandum cor Judaeorum lapideum. Per lapides enim insensibilitatem demonstravit, per duritiam eorum mentis stoliditatem. De qua propheta dicit: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum . Unde et Apostolus: Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Neque enim hoc tabulae carnales volunt, ut carnaliter sapiamus, sed quia in comparatione lapidis, qui sine sensu est, caro sentit, idcirco per lapidis duritiam significatum est cor non intelligens, et per carnalem sensibilitatem significatum est cor intelligens. caro ut audiat vocem Dei viven
Abbreviated transcription (Latin):
.is̃. Sunt qui hoc quod in lege scͥptum ẽ. red¬
dens iniquitates patrum suꝑ filios int̾tiã
ce quartam generationẽ ita edisserant: ut
ad animam humanam sententiam ũtant:
patrem in nobis leuem punctũ sensitũ. &¬
incendiua uitiorum ẽẽ dicentes: filiumuͦ:
si cogitatio peccatum conceꝑit: Nepodem:
si quod cogitaueris atq conceꝑis. oꝑe ꝑ
petraueris: Pnepotẽ autem hoc ẽ qͣrtam
generationẽ: si non solum feceris quod
malum ẽ ce scelestum: ẜ. in tuis sceleribus
glorieris: scđm illud quod scͥptum ẽ. Impiꝰ
cum inꝓfundũ malorum uenerit: contem¬
pnet. Et signant addidit. his qui oderunt
me: hoc ẽ illis qui hereditario utiq malo
ceimpietate dm̃ oderunt. pęna peccati ser¬
uabitur: Aliter enim iniquum ẽ atq puer¬
sum peccata patrum filiis ac nepotib non¬

Expanded text:
 Sunt qui hoc quod scriptume: reddens iniquitates patrum super filios in tertiam et quartam generationem, ita edisserant, ut ad animam humanam sententiam referant, patrem in nobis levem punctum sensuum, incentiva vitiorum esse dicentes; filium vero, si cogitatio peccatorum conceperit; nepotem, si, quod cogitaveris atque conceperis, opere perpetrabis; pronepotem autem, hoc est quartam generationem, si non solum feceris quod malum est, sed in tuis sceleribus gloriaris, secundum illud quod scriptum est : Impius cum in profundum malorum venerit, contemnit . » Et signanter addidit, « his qui oderunt me, » hoc est, illis qui haereditario utique malo et impietate Deum oderunt, poena peccati servabitur. Aliter enim iniquum atque perversum est peccata patrum filiis ac nepotib
Abbreviated transcription (Latin):
stinere non posset: audito decalogo postu¬
lauit ut ꝑmoysen cetera audiret: Restat
gͦ ut quod positum ẽ dicens. ꝓ eo positum
intelligamus ac si ẽẽt. cum diceret: ut iste
sit sensus: & ego stabam inter dnm & uos
intempore illo: annuntiare uobis uerba

Expanded text:
stinere non posset audito decalogo, postustinere non posset audito decalogo, postulauit. ut per Moysen cetera audiret. restat ergo, ut quod positum est "dicens" pro eo positum intellegamus, ac si esset: "cum diceret", ut iste sit sensus: et ego stabam inter dominum et uos in tempore illo adnuntiar uobis uerba
Abbreviated transcription (Latin):
et ueritate: Nam ce pater tales querit: qui
adorent eum: Sp̃s ẽ ds: de eos qui ad orant
xum. in spũ ce ueritate oportet adorare: Me¬
dium se gͦ dixit moyses non inter di substan¬
tiam &e popłm interuallo aliquo loci: sed
quia ꝑeum placuit populo audire cetera
di u̾ba postea quam uehem̃ter ẽ territus
audiens demedio ignis uocem dñidicen¬
tis decalogum legis: S merito queritur
quomͦ accipiantur hȩc ũba deuteronomii
dicente moyse. o ego stabam inter d̃m̃ &
uos intempore illo annutiare uobis uer-¬
ba dñi: qm̃ timuistis afacie ignis & ñ as
cendistis in mondẽ dicens. ego sum dñs
ds tuus. & cetera quȩ etiam uerba d̃i sunt.
quȩ decalogus continet: Quid gͦ uult
quod addidit dicens: Si enim putaue¬
rimus yꝓbaton. ut ordo uerborum sit. et
egostabam inter dñm ceuos in tempore
illo annuntiare uobis uerba dm̃ dicens.
ego sum dñs ds tuus: non erit uerum:
Non entin hec uerba ꝑmoy sen populus:
s de medio ignis audiuit: Quod cum su¬

Expanded text:
pater tales quaerit qui adorent eum. spiritus est deus et eos qui adorant eum in spiritu et ueritate oportet adorare. medium ergo se dixit Moyses non inter dei substantiam et populum interuallo aliquo loci, sed quia per eum placuit populo audire cetera dei uerba, posteaquam uehementer est territus audita de medio ignis uoce domini dicentis decalogum legis. Sed merito quaeritur quomodo accipiantur haec uerba Deuteronomii dicente Moyse: et ego stabam inter dominum et uos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini, quoniam timuistis a faccendistis in montem, dicens: Ego sum Dominus Deus tuus, » etc. Quae etiam verba Dei sunt quae decalogus continet. Quid ergo vult quod addidit, « dicens? » Si enim putaverimus hyperbaton, ut ordo verborum sit: « Et ego stabam inter Dominum et vos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini dicens: ego sum dominus deus tuus, non erit uei-um. non enim haec uerba per Moysen populus, sed de medio ignis audiuit: quod cum su
Abbreviated transcription (Latin):
repetere: nisi ꝑtineret ad scõs doctores nr̃oᷤ
hoc ipsum insinuare dicentib. ut nicħ ali¬
ud in ũbis loquentium querant nͥ uolun¬
tatem: ꝓpt̃ quam enuntiandam uerba in-¬
sttuta suntz Ceait:¬
babẽbis deos alienos in conspectu meo:Nõ
facies tibi scuptile: nec sum litudinem omĩ¬
Sum quȩ in cęlo sunt desuꝑ. c quȩ interra
de orsum: & quȩ u̾santur in aquis subtra
Nõ adorabisea: mñ coles. Ego enĩsũ dñs ds
tuꝰ. ds̃ emłator: reddẽs ĩ iqͥtatẽ patrũ suꝑfilioᷤ¬

Expanded text:
repetere, nisi pertineret ad sanctos doctores nostros repetere, nisi pertineret ad sanctos doctores nostros hoc ipsum insinuare discentibus, ut nihil aliud in uerbis loquentium quaerant nisi uoluntatem propter quam enuntiandam uerba instituta sunt. Quihabebis deos alienos in conspectu meo. Non facies tibi sculptile, nec similitudinem omnium quae in coelo sunt desuper, et quae in terra deorsum, et quae versantur in aquis sub terra. Non adorabis ea, neque coles. Ego enim sum Dominus Deus tuus, Deus aemulator, reddens iniquitatem patru
Abbreviated transcription (Latin):
dñs d̃stiuis: ut subaudiat᷑ c̃dicẽt utiq dñs:
Cũ enĩ ħ uerba dicẽt dñs quȩ consequent̃
ex de calogo cũcta cõmemorat: tec̃ timuit po¬
płs afacieignis: iñ ascendit ĩ mõtẽ: i rogaũut ꝑ
moysen potius uerba dñi audiret: Quȩ
uerba moyses commemorat in deutero¬
nomio dicta sͥ apopulo. cum audire iam
nollent uocem di. s ꝑeum peterent sͥ di¬
ci quȩ dicebat ds: id ẽ. ecce ostendit do¬
minus dd̃s nr̃ uobis głam suã: ce uocẽ cus
audiuimus e medio ignis. & cetera: non
ẽadem ꝓrsus leguntur in erodor ũ primũ
narrata sunt quȩ mͦ repetuntur: Vnde
intelligamus quod aliquotiens iam cõme-¬
moraui ñ ẽẽ mendatio deputandum. sia¬
liis quiblibet uerbis eadem uoluntas ma¬
nifestatur: ꝓpter euangłistarum etiam ũba
quȩ abimꝑitis & calumpniosis tamquã
repugnantia rep̃hendunt᷑. Neq enim ma¬
gnum erat moysi. at tendere quȩ inero-¬
do scͥpserat. ce eisdem omnino uerbis illa

Expanded text:
Deus tuus, » ut subaudiatur, cum diceret, utique Dominus. Cum enim haec verba diceret Dominus, quae consequenter ex decalogo cuncta commemorat, tunc timuit populus a facie ignis, et non ascendit in montem, et rogavit ut per Moysen potius verba: Domini audiret: quae verba Moyses commemorat in Deuteronomio dicta sibi a populo, cum audire jam nollent vocem Dei, sed per eum peterent sibi dici quae dicebat deus, id est: ecce ostendit dominus deus noster nobis gloriam suam et uocem eius audiuimus e medio ignis et cetera, non eadem prorsus leguntur in Exodo, ubi primum narrata sunt, quae modo repetuntur. unde intellegamus, quod aliquotiens iam commemoraui, non esse in mendacio deputandum, si aliis quibuslibet uerbis eadem uoluntas manifestatur, propter euangelistarum etiam uerba, quae ab inperitis et calumniosis tamquam repugnantia reprehenduntur. neque enim magnum erat Moysi adtendere quae in Exodo scripserat et eisdem omnino uerbis illa
Abbreviated transcription (Latin):
tem filii: Iusticia iusti suꝑ cum erit: &e im¬
pietas impii erit suꝑ cum: Potest or alio mͦ
hȩc sentencia intelligi. qua dicit reddens
imquitatem patrum suꝑ filios interciam
&e quartam generationem: ut non sit signũ
truculentiȩ s miscdĩȩ. penam differre pec-¬
cati Quando enim scriptumẽ. dns ds̃
tatem patrum suꝑfilios ce filias: hoc in¬
dicat quod tante misericordiȩ sit ut ñ sta-¬
tm puniat: s sententiam differat puni-¬
endi. Si autem uindicta peccantium dif¬
fertur interciam & qͣrtam generationẽ:
quid agitur cum iustis oescĩs: Allud¬

Expanded text:
 Justitia justi super cum erit, et impietas impii super eum erit . Potest et aliter haec sententia intelligi qua dicit: « Reddens iniquitatem patrum super filios in vertiam et quartam generationem, » ut non sit signum truculentiae, sed misericordiae, poenam differre. Quando enim scriptum est, « Domitatem patrum super filios et filias, » hoc indicat quod tantae misericordiae sit, ut non statim puniat, sed sententiam differat puniendi. Si autem vindicta peccantium differtur in tertiam et quartam generationem, quid agitur cum justis et sa
Abbreviated transcription (Latin):
bocutio ẽ. c in cuangelio cum dicit dñs. qͦd
congregabuntur electi eiꝰ a suminis celorum
usq ad terminos eorum: Nisi forte hic nec
in hominib. nec in angłis auditum cẽ in¬
telligr: quod in hoc popło factum singłare
commendatz Hoc enim sequitur. Si fa-¬
ctum est scd̃m u̾bum magnum: hoc ẽ si
auditũ ẽtale quid. si audiuit gens uo¬
cem di iuuentis loquentis emedio ignis:
quemadmodum audisti tu ce uixistiz¬
Quod si ita est. ut nec in hominib nec in
angłis hoc dicat auditum: Quid ẽ gͦ illud
in euangłio. asummis cȩlorum usq adt̃mi¬
nos eorũ cum sine dubio dñs hoc ait: Cũ
de nouissima electorum suoꝵ congregatio¬
Ine loqueretur: Uocauit q: moyses om¬
Inem isrlem: ce dixit ad eum: Eudi isrł ce

Expanded text:
locutio est in Evangelio cum Dominus ait quod locutio est in Evangelio cum Dominus ait quod congregabuntur electi ejus « a summis coelorum usque ad terminos eorum. » Nisi forte hic, nec in hominibus nec in angelis auditum esse vult intelligi, quod in hoc populo factum singulare commendat. Hoc enim sequitur: « Si factum est secundum verbum magnum hoc, si auditum est tale quid; si audivit gens vocem Domini viventis, loquentis e medio ignis, quemadmodum audisti tu et vidistiQuod si ita est ut nec in hominibus nec in angelis, hoc dicat auditum; quid est ergo illud in Evangelio, « a summis coelorum usque ad terminos eorum, » cum sine dubio Dominus ait hoc cum de novissima electorum suorum congregatione loqueretur. « Vocavitque Moyses omnem Israel, et dixit ad eum: Audi, Israe
Abbreviated transcription (Latin):
uissimo autem tempore reũteris ad dñm
dm̃ tuum. & audies uocem eius: quia ds¬
misericors dns ds tuus ẽz & cetera: Hic con¬
uersionem isrtiticȩ gentis ad fidem xp̃i pre¬
nuntiat: quando scdm apli pauli ꝓphetiã
postquam plenitudo gentium subintraue¬
rit. tunc omnis isrl̃ saluus fiet: Interroga
de diebus antiquis qui fuerunt ante te. ex
die qua creauit ds̃ hominem suꝑ terram
a summo cęli usq ad sũmum eius: si facta
ẽ aliquando huiꝰcemodi res aut umquã
cognitum ẽ. ut audiret populus uocem dĩ¬
Iloquentis de medio ignis: sicut tu audisti
ce uidistiz Ee cetera: Querendum quomͦ di
ãs̃. ctum sit interrogate dies pͥores qui fuerunt
pͥores te ex die qua creauit ds̃ hominem suꝑ
terram oe asummo cȩli usq ad sũmum eius:
Sub auditur enim interrogate: Uidetur
autẽ significare totum orbem terrarum: S
cur asummo cęli usq ad suminũ cęli dicat:
non asummo terre usq ad suminum terrȩ:
non ẽ facile dignoscere: Talis enim quȩdã

Expanded text:
teris ad Dominum Deum tuum, et audies vocem ejus, quia misericors Deus et Dominus tuus, etc. » Hic conversionem Israeliticae gentis ad fidem Christi praenuntiat, quando secundum apostoli Pauli sententiam, « postquam plenitudo gentium subintraverit, tunc omnis Israel salvus erit . » « Interroga de diebus antiquis, qui fuerunt ante te, ex die qua creavit Deus hominem super terram, a summo coeli usque ad summum ejus, si facta est aliquando hujusmodi res, aut unquam cognitum est, ut audiret populus vocem Domini loquentis de medio ignis, sicut tu audisti et vidisti, etc. » Quaerendum quomodo dictum sit, « interrogate dies priores, qui fuerint priores te, ex die qua creavit Deus hominem super terram, a summo coeli usque ad summum ejus, subauditur enim, interrogate. Videtur enim significare totum orbem terrarum. Sed cur a summo coeli usque ad summum coeli dicat, non a summo terrae usque ad summum terrae, non est facile dignoscere. Talis enim quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
Similes quippe istos parentib suis ita
euidentius docet᷑ ista scͥptura deutero¬
nomir:. quod consequenter aduingit
et dicit Ꝙin oreb exacerbastis dñm
U bi certe illi exacerbauerunt: qui ꝓpt̃
eadem mala merita sua non sunt in
terram ꝓmissionis in ducti

Expanded text:
Similes quippe istos parentibus suis, ita Similes quippe istos parentibus suis, ita evidentius docet et ista Scriptura Deuteronomii, quod consequenter adjungit, et dicit: Et in Horeb exacerbastis Dominum. Ubi certe illi exacerbaverunt, qui propter eadem mala merita sua non sunt in terram promissionis inducti.
Abbreviated transcription (Latin):
nescierunt dexteram aut sinistram:
Ecceiam dura ceruice appellantiuz Un¬
de uidendum ẽ illud in sacram̃to ẽẽ di¬
ctum: non quod istoꝵ merita ꝯmendata
sint: Nam ne quis existimet subito istoᷤᷤ
uituꝑ abiles factos. qui merito fuissent
ante laudati: paulopost eis drz Me¬
mor esto ne obliuscaris quantum exa-
cerbasti dũm dm̃ tuum in deserto. ex
qua die existis det̾ra egy ꝓti ddonec ue¬
nistis in locum hunc: increduli ꝑseue¬
ratis in his quȩ ad dñm: Quod si qui-¬
dam eorum tales erant. quidam uero
sideles et boni: etiam sic ñ utiq illis
datur terra ꝓmissionis qui nesciunt
dexteram aut sinistram: ut hoc sie intel¬
ligamꝰ. quasi non offenderint dm̃i llã
et patres eorum qui mortui sunt. nec in
eãdem terram intrare ꝑmissi sunt. tales
inuemuntur fuisse: ut in eis ẽẽnt qui¬
dam etiam bomi. Per quod apłs non
omnes s quosdam eorum dicit offendis¬
se: inquib eorum peccata commemorat:

Expanded text:
nescierunt dextera aut sinistra. nescierunt dextera aut sinistra. ecce iam dura ceruice appellantur. unde uidendum est illud in sacramento esse dictum, non quod istorum merita commendata sint. nam ne quis existimet subito istos uituperabiles factos, qui mento fuissent ante laudati, paulo post eis dicitur: memor esto, ne obliuiscaris quanta excerbasti Dominum Deum tuum in deserto; ex qua die existis de terra Aegypti, donec venistis in locum hunc, increduli perseverastis quae ad Dominum. Quod si quidam eorum tales erant, quidam vero fideles et boni, etiam sic non utique iliis datur terra promissionis, qui nesciunt dexteram aut sinistram, ut hoc sic intelligamus quasi non offenderint Deum. Nam et patres eorum, qui mortui sunt, nec in eamdem terram intrare permissi sunt, tales inveniuntur fuisse, ut in eis essent quidam etiam boni. Propter quod Apostolus, non omnes, sed quosdam eorum dicit offendisse, in quibus, eorum peccata commemorat .
Abbreviated transcription (Latin):
solitudine magna atq tribili in qua erat
serpens flatu adurens: cescorpio ac di¬
psaᷤ. et nullȩ ommino aq̃. & cetera: Dipsa¬
.ĩs. genus aspidis ẽ: quȩ latine situla dicit᷑
Quia quem momorderit: siti ꝑit: Huiꝰ
serpentis tanta exͥguitas ẽẽ fertur: ut
cum calcatur nuideaturz Quius uene¬
num ante extnguit quam senciat᷑:
ut citius preuenta morte. nec tristiciã
inducat morituro Significãt autẽ
hiuarii serpentes diuersas scismatico¬
rum hereses: quȩ diuersȩ quidem int̃
se sunt. s omnes mortiferȩ: et quem¬
cumq inuadunt extingunt: Scito
gͥ quod ñ ꝓpter iusticias tuas dñs ds̃
tuus dederit terram hanc optimam in¬
possessionem: cum durissimȩ ceruicis
sis populus: Memento et ne obliuis¬
caris quomͦ adiracundiam ꝓuocasti
dñm d̃m tuum insolitudine: exeo die
quo es egssus ex egypto usq ad locum
istum. semꝑ adiisus dñm contendisti:
ãs CreliQua: Certe isti sunt qui ꝓpter ea
non meruerunt ꝑire in deserto: quia¬

Expanded text:
 in qua erat serpens flatu adurens, et scorpio ac dipsas, et nullae omnino aquae, etc. » Dipsas genus aspidis est, quae Latine situla dicitur, quia quem momorderit, siti perit. Hujus serpentis tanta exiguitas esse fertur, ut cum calcatur, non videatur, cujus venenum ante exstinguit quam sentiatur, ut citius praeventa morte nec tristitiam inducat morituro. Significant autem hi varii serpentes diversas schismaticorum haereses, quae diversae quidem inter se sunt, sed omnes mortiferae, et quemcunque invadunt, exstinguunt. « Scito igitur, quod non propter justitias tuas Dominus Deus tuus dederit tibi terram hanc optimam possessionem, cum durissimae cervicis sis populus. Memento et ne obliviscaris, quomodo ad iracundiam provocaris Dominum Deum tuum in solitudine; ex eo die quo egressus es ex Aegypto, usque ad locum istum, semper adversus Dominum contendisti, et reliqua » Certe isti sunt qui propterea non meruerunt
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ẽ facere aliquid tale p̃ter uxorem:
alud appetere alienam uxorem: Idõ duo
p̃cepta sunt ñ mechabis: ceñ concupices
uxorem ꝓximi turi Decimũ. ñcõcupisces
rem ꝓximi tui Inquo p̃cepto dampnat
ambitionem scłi: ce refrenat concupiscen¬
tiam rerum: Itaq horum primum ꝓhibet
subreptionẽ : scdm errorẽ: t̃cium interficit
scłi amorem : quartum. impietatẽ: quintũ.
allidit forncationẽ : sextum. crudelitatem:
septimum. rapacitatẽ: octauuorꝑuit fal¬
sitatem: Nonum. adulũi cogitationẽ: de¬
cimum. mundi cupiditatem: Et notan¬
dum quia sicut decem plagis ꝑcutiunt᷑
egyptii : sic decemp̃ceptis conscͥbuntur
tabulȩ: quib reguntur populi di. ce de¬

Expanded text:
aliud est facere aliquid tale praeter uxorem, aliud est facere aliquid tale praeter uxorem, aliud appetere alienam uxorem. Ideo duo praecepta sunt, Non maechaberis, et, Non concupisces uxorem proximi tui. Decimum: Non concupisces rem proximi tui. In quo praecepto damnat ambitionem saeculi, et refrenat concupiscentiam rerum. Itaque horum primum prohibet subreptionem, secundum errorem, tertium interficit saeculi amorem, quartum impietatem, quintum allidit fornicationem, sextum crudelitatem, septimum rapacitatem, octavum perimit falsitatem, nonum adulterii cogitationem, decimum mundi cupiditatem. Et notandum quia sicut decem plagis percutiuntur Aegyptii, sic decem praeceptis conscribuntur tabulae, quibus regantur populi Dei, et dae
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ in hoc p̃cepto filii honorare parentes:neq
contumeliosi illis existere: s officio pieta¬
ts debitam reuerentiam prestare: Nlam
qui parẽtib honorem deferre non nouit:¬
quib parcere potest qui suos odit: Qn¬
tum. non mechaberis: id ẽ ne quisqͣm
preter matͥmonii fȩdera aliis femtns
misceatur ad implendam suam libidi-¬
nem Nam specialiter ad ultersum facit:
qui preter suam ad alteram uxorem ac-¬
cedit: Sextum. nõ occideᷤ. Et enĩ ñ solum
oꝑe ꝑpetrans homicidium facit: s etiam
ce qui incurrit in esurientem. ul nudum
qui mori possit. nisi indum̃tum cibumq
porrigendo subueniat: ce idẽ homicida
tenebitur: Septimum. ñ furtum facies:
quod ẽ uitium rapacitatis: Octauum. ñ
falsum testimonium dices: quod ẽ crim̃
m̃datii ce falsitatis: Nonũñ concupisceᷤu
crorem ꝓrumi tui: In hoc precepto. uetat in¬
tentionem adulterinȩ cogitatioms: Nam

Expanded text:
ergo in hoc praecepto filiis honorare parentes, neque ergo in hoc praecepto filiis honorare parentes, neque contumeliosos illis existere, sed officio pietatis debitam reverentiam praestare. Nam qui parentibquibus parcere potest qui suos odit? Quintum: Non maechaberis, id est, ne quisquam praeter matrimonii foedera, aliis feminis misceatur, ad implendam suam libidinem. Nam specialiter adulterium facit, qui praeter suam, ad alteram accedit uxorem. Sextum: Non occides. Etenim non solum opere perpetrans homicidium facit, sed etiam et qui incurrit in eum esurientem vel nudum, qui mori possit nisi indumentum cibumque porrigendo subveniat, et idem homicida tenebitur. Septimum: Non furtum facies. Quod est vitium rapacitatis. Octavum: Non falsum testimonium dices. Quod est crimen mendacii et falsitatis. Nonum: Non concupisces uxorem proximi tui In hoc praecepto vetat intentionem adulterinae cogitationis. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tem: Dicitur enim ibi: mem̃to ut diem
ostenditur: Quod carnalit iudei celebran
tes: peccantz Qut hoc ñ nos ad fidem fal¬
lentis mendatii aptemus: clamat dñs ꝑ
o diuit anma mea: Quomͦ gͦ scĩficata eĩt
sabbata illa quȩ odunt ds: Ellud gͦ sab¬
oꝑa requies nobis ȩt̃na ꝓmitqtitur. lddõq
quicquid agimus siꝓpter futuri scl̃i requi¬
em facimus: ueraciter sabbatum obserua¬
mus: Post hȩc tria p̃cepta. septenariꝰ succedit
Quod tamen in ordine quartum ẽ: hono¬
ra patrem tuum ce matrem tuam: Apa-¬
rentib enim siuis homo aꝑit ocłos: ce hȩc
uita ab eorum dilectione sumit exordium:
Inde hoc mandatum primum ẽ inseptem:
sicut &e dñs ait in euanglio: Honora pa¬
trem tuum & matrem tuam: quod ẽ man¬
datum primum: S quomͦ pͥmum quia
quartum:nisi quia ut p̃dictum ẽ in septe¬
nario numero. qui ꝑtinet ad dilectionem
ꝓximi. primum ẽ in alta tabula: Nam
idõ duȩ tabulȩ legis date sunt: Iubentur

Expanded text:
tem. Dicitur enim ibi: Memento, ut dietem. Dicitur enim ibi: Memento, ut dieostendittes peccant. Et ut hoc non nos ad fidem fallentes mendacii aptemus, clamat Dominusodivit anima mea. » Quomodo ergo sanctificata erunt sabbata illa quae odivit Deus? Illud ergo sabopera requies nobis aeterna promittitur; ideoque quidquid agimus, si propter futuri saeculi requiem faciamus, veraciter Sabbatum observamus. Post haec tria praecepta septenarius succedit quod tamen in ordine quartum est: Honora patrem tuum, et matrem tuam ; a parentibus enim suis homo aperit oculos, et haec vita ab eorum dilectione sumit exordium; inde hoc mandatum primum est in septem, sicut et Dominus in Evangelio ait: Honora patrem tuum, et matrem tuam , quod est mandatum primum. Sed quomodo primum, quia quartum, nisi quia praedictum est in septenario numero, quia pertinet ad dilectionem proximi, primus est in altera tabula. Nam ideo duae tabulae legis datae sunt. Jubetur
Abbreviated transcription (Latin):
non agruur: non seruum: ñ ancillam: ñ
bouem : ñ asinum: ce uniũsa quȩ illiꝰ sunt:¬
Pitinum de calogi mandatum ad dm̃
patrem ꝑtinet: dum dicit insequẽ tibus:
Eudi isrl: dñs d̃s tuus. ds unus ẽ. Utiq
ut hȩc audiens unum dm̃ patrem colas:
cein multos fictos deos fornicationẽ tuã
non esfundas. Scd̃m p̃ceptum ad filiũ
ꝑtinet: dum dicit: Non as sumes nom̃
dñi dĩ tui in uanum: id ẽ ne estimes crȩ-¬
aturam eẽ filium dĩ: qm̃ omnis creatura
uanitati subiecta ẽ: s credas eum ȩqualẽ¬
ꝑquem omnia facta sunt: Tercium man¬
datum de sabbato ad sp̃m ꝑtinet sc̃m: cu¬
ius dono requies nobis sempiterna ꝓmit¬
titur: Nam quia sp̃s sc̃s dicitur: ꝓpterea
ce septimum diem sc̃ificauit deus: In aliis
enim dieb oꝑum. ñ ẽ nominata sc̃ificatio:
nisi in sabbato. uͥ dr̃. requieuit ds̃: Pinde
gͥ hoc mandatũ ptinet ad sp̃m scm̃: tam¬
ꝓpt nomen sc̃ificationis. quam etiam ꝓpt̃

Expanded text:
non agrum non servum non ancillam non non agrum non servum non ancillam non bovem non asinum et universa quae illius sunt» Primum decalogi mandatum ad Deum Patrem pertinet, dum dicit in sequentibus: « Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est; » utique ut haec audiens, unum Deum Patrem colas, et in multos fictos deos fornicationem tuam non effundas. Secundum praeceptum pertinet ad Filium, dum dicit: « Non assumes nomen ini Dei tui; id est, ne aestimes creaturam esse Filium Dei, quoniam omnis creatura vanitati subjecta est; sed credas eum esse aeqper quem omnia facta sunt . Tertium mandatum de sabbato ad Spiritum pertinet sanctum, cujus dono requies nobis sempiterna promittitur. Nam quia Spiritus sanctus dicitur, propterea et septimum diem sanctificavit Deus. In aliis enim diebus operum, non est nominata sanctificatio, nisi in sabbato, ubi dicitur: requievit Deus . Proinde igitur hoc mandatum pertinet ad Spiritum sa nomen sanctificationis, quam etiam propter
Abbreviated transcription (Latin):
Non usurpabis nom̃ dñi di tui frustra.
quia non erit inpunitus qui suꝑre uana
nomen eiꝰ as sumpserit: Obserua diem
sabbati: ut scĩfices eum sicut p̃cepit tibi
dñs ds̃tuus: Sex diebus oꝑabis: ce facies
omnia oꝑatua Septimus dics sabbatiẽ.
id est requies dñi di tui: non facies in eo
quicquam oꝑis. tu ce filius tuus ce filia. seruꝰ
ce ancilla. bos & asinus. et omne ium̃tum
Ituum: ce ꝑegͥnus qui ẽ intra portas tuas:
ut requiescat seruus & ancil la tua sicut
ctu: Memento quod & ipse seruieris in
Segypto: & eduxerit te inde dñs ds tuus
in man uui forti ce brachio extento: ie arco
precepit tͥ ut obseruares dicm sabbati: Ho¬
nora patrem tuum &e matrem sicut prece-¬
pit tͥ dñs ds̃ tuus: ut longo tuuas tempo¬
re. & bene sit tͥ interra quam dñs ds̃ tuus
daturus ẽ tibi: Non occides neq mechabiᷤᷤ
furtumq non facies: nec loqueris contra
ꝓrimum tuum falsum testimonium: Non¬
I concupisces uxorem primi tui: non domũr:

Expanded text:
« Non usurpabis nomen Domini Dei tui frustra, quia non erit impunitus qui super re vana nomen ejus assumpserit. Observa diem sabbati ut sanctifices eum sicut praecepit tibi Dominus Deus tuus sex diebus operaberis et facies omnia opera tua septimus dies sabbati est id est requies Domini Dei tui non facies in eo quicquam operis tu et filius tuus et filia servus et ancilla et bos et asinus et omne iumentum tuum et peregrinus qui est intra portas tuas ut requiescat servus et ancilla tua sicut et tu memento quod et ipse servieris in Aegypto et eduxerit te inde Dominus Deus tuus in manu forti et brachio extento idcirco praecepit tibi ut observares diem sabbati honora patrem tuum et matrem sicut praecepit tibi Dominus Deus tuus ut longo vivas tempore et bene sit tibi in terra quam Dominus Deus tuus daturus est tibi non occides neque moechaberis furtumque non facies nec loqueris contra proximum tuum falsum testimonium non concupisces uxorem proximi tui non domum
Abbreviated transcription (Latin):
datur in genesi. ut sint insignis ce tempori¬
bus. ce indieb & annis: Quem usum in eis
cõmunem habet popłs d̃i cum omnibus
gentibr: non autem cultum quem habẽt
aliȩ gentes: Caue nequando obliuis ca-¬
ris pacti dm̃ di tui quod pepigit tecum:
&e facias tͥ sculptam summlitudinem eorũ
quȩ fieri dñs ꝓhibuit: quia dns d̃s tuus
ignis consumens ẽ. ds emulator Enliꝙͣ:
Hic certe generaliter loquens. similitu¬
dinem posuit: imaginem tacuit: Qm̃
si nulla fit similitudo: ꝓfecto nec umago: Qa
ubi imago: continuo similitudo: Quamis
ñ ubi similitudo: continuo imago: Postqͣm¬

Expanded text:
datur in Genesi, « ut sint in signis et in temporidatur in Genesi, « ut sint in signis et in temporibus et in diebus et in annis. » Quem usum in eis communem habet populus Dei cum omnibus gentibus, non autem cultum quem habent aliae gentes. « Cave ne aliquando obliviscaris pacti Domini Dei nostri quod pepigit tecum, et facias tibi sculptam similitudinem illorum quae fieri Dominus prohibuit: quia Dominus Deus tuus ignis consumens est, Deus aemulator, etc. » Hic certe generaliter loquens, similitudinem posuit, imaginem tacuit, quoniam si nulla sit similitudo profecto nec imago: quia ubi imago, continuo similitudo, quamvis non ubi similitudo, continuo imago.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoratis. uniu̾sum mundum uult in¬
telligi: scd̃m illud. auxilium meum adño
qui fecit celum ce terram: ce in numerabilia. Mͣ¬
eiusmodi: An idõ dictum ẽ sub t̃ra: quod
terra nisi suꝑior aquis eẽt habitariutiq ab
hominib. ce animalia t̾raena habere non
posset: Ne forte occłis eleuatis ad cȩlum
uideas solem celunam ce omnia astra cȩli.
os errore deceptus adores ea &e colas: quȩ cre¬
auit dñs ds̃ tuus in ininisterium cunctis
gentib quȩ sub celo sunt: Ee cetera: Quȩ¬
distribuit dñis ds̃ cuus omnib gentibus
quȩ sunt sub cȩlo: non ita dictum ẽ tamqͣm
d̾s preceꝑit ea coli agentib: a solo autem
populosuo ñ coli S aut ita dictum ẽ
quod d̃s p̃scierit gentes culturã exhibitu¬
ras his cęlestibus. ettamen hoc p̃sciens crea-¬
uerit eas: eum uͦ popłm suum futurum eẽ
p̃sciuerit qui ista ñ coleret: aut distribuit
dictum ẽ. ut intelligatur usus qui cõmen¬

Expanded text:
commemoratis, universum mundum vult incommemoratis, universum mundum vult intelligi, secundum illud: « Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram , » et innumerabilia ejusmodi. An ideo dictum est « sub terra, » quod terra nisi superior aquis esset, habitari utique ab hominibus et animalia terrena habere non posset? « Ne forte oculis elevatis ad coelum, videas solem et lunam, et omnia astra coeli; et errore deceptus, adores ea et colas, quae creavit Dominus Deus tuus in ministerium cunctis gentibus quae sub coelo sunt, distribuit dominus deus tuus ea omnibus gentibus quae sunt sub caelo. non ita dictum est, tamquam deus praeceperit ea coli a gentibus, a solo autem populo suo non coli; sed aut ita dictum est, quod deus praescierit gentis culturam exhibituras his caelestibus et tamen hoc praesciens creauerit ea, eum uero populum suum futurum esse praesciuerit, qui ista non coleret; aut" dist» dictum est, ut intelligatur usus, qui commen
Abbreviated transcription (Latin):
nec imago fit: qm̃ si imago. utiq ce similitu¬
do: Non autem si fit similitudo: continuo
fit ce imago Tamen si nulla similitudo:
sequitur ut ce nulla imago: Demq ubiꝓ
hibuit similitudinẽ eimaginẽ. homines
intelligi uoluit: ubi ce similitudo fieri po¬
test. non huius aut illius s cuiiistibet ho¬
minis. ce imago idest huius. ꝓpͥe uł illius
hominis: Cum uͦ de pecorib diceretur atq
irrationabilib animantibꝰ : solam simi¬
litudinem dixit: Quis enim repperiri po¬
test qui sibi unum constituat canem. uł qͥd
cuismodi. quem intuens eius imaginem pr¬
gat aut fingat: Quod de hominib usita¬
tium. atq reptilium quȩ mouentur in
terra. siue piscium qui sub terra morantur
in aquis: Quid ẽ autem quod ait sumili¬
tudinem omnis piscis quicunq sunt in
aquis subterra: An ce aquam ꝓpter tracta¬
bilem corpulentiam terram intelligi uoluit:
Assidue quippe scͥptura his duab partibus

Expanded text:
nec imago fit, quoniam si imago, utique et similitunec imago fit, quoniam si imago, utique et similitudo; non autem si fit similitudo, continuo fit et imago. tamen, si nulla similitudo, sequitur, ut nulla imago. denique ubi prohibuit similitudinem et imaginem, hominis intellegi uoluit, ubi et similitudo fieri potest non huius aut illius, sed cuiuslibet hominis, et imago, id est huius proprie uel illius hominis; cum uero de pecoribus diceretur atque inrationalibus animantibus, solam similitudinem dixit. quis enim reperiri potest, qui sibi unum constituat canem uel quid eius modi, quem intuens eius imaginem pingat aut fingat? quod de hominibus usitatium, atque reptilium quae moventur in terra, sive piscium qui sub terra morantur in aquis. » Quid est autem quod ait, « similitudinem omnis piscis quicunque sunt in aquis sub terra? » An et aquam propter tractabilem corpulentiam terram intelligi voluit? Assidue Scriptura quippe his duabus partibus
Abbreviated transcription (Latin):
dem substantiȩ sicut filius: aliȩ non eiꝰdẽ
sicut pictura Unde illud quod in gene¬
si scͥptum ẽ. fecit d̃s hominẽ ad imaginẽ
di: manifestum ẽ ita dictum: ut ñ eiꝰdem
substantiȩ sit imago quȩ facta ẽ: Sienim
eiusdem eẽt: non facta s genita diceret᷑ Sed
quod non addidit ce similitudinẽ cum su-¬
ꝑius dictum eẽt faciamus hominem adima¬
ginem ce similitudinẽ nrãm: quibdam ui-¬
sum ẽ similitudinẽ aliquid amplius eẽ qͣm
imaginem: quod homini reformando per
xp̃i grãm pꝰea seruaretur: Miror autem si
non ꝓpterca postea imaginem solam uoluit
cõmemorare: quia ubi imnago. continuo ce si¬
militudo ẽ: Ande ce hic morses similitudi¬
nem &e tinaginem fieri uetat: scm eam for¬
tasse rationem quam diximꝰ: In dechalogo
autem generaliter dicitur. nullam ficri deb̃e
similitudinem: necͥimago commemoratur:
Cum enim nulla similitudo fit. ꝓculdubio

Expanded text:
dem substantiae, sicut filius, aliae non eiusdem, dem substantiae, sicut filius, aliae non eiusdem, sicut pictura. unde illud, quod in Genesi scriptum est: fecit deus hominem ad imaginem dei, manifestum est ita dictum, ut non eiusdem substantiae sit imago quae facta est. si enim eiusdem esset, non facta, sed genita diceretur. sed quod non addidit "et similitudinem", cum superius dictum esset: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, quibusdam uisum est similitudinem aliquid amplius esse quam imaginem, quod homini reformando per Christi gratiam postea seruaretur. miror autem si non propterea postea imaginem solam uoluit commemorare, quia ubi imago, continuo et similitudo est. unde et hic Moyses similitudinem et imaginem fieri uetat secundum eam fortasse rationem quam diximus. in decalogo autem generaliter dicitur nullam fieri debere similitudinem nec imago commemoratur. cum enim nulla similitudo fit, procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
qua locutus ẽ dominꝰ uobis inorẽb de me-¬
ddio ignis: ne forte decepti faciatis uobis scul-¬
Iptam similitudinem. aut imaginẽ masccili¬
aõ. aut femine: Quid inter sit inter similitu¬
dinem ceimaginem: quȩri solet: S hic ñ
uideo quid inter ẽẽ uoluerit. nisi ut duob
istis uocabulis unam rem significauerit: ut
similitudinẽ dixerit. siũbi gr̃a fiat statua
uł simulacrum habens effigiem humanã.
ñ tamen alicitius hominis expͥmat linia¬
menta ⁊ sicut pictores uł statuarii faciunt:
intuentes eos quos pingunt seu fingunt:
Hanc enim imaginem dici nemo dubita-¬
uerit: Scd̾m quã distinctionẽ omnis una-¬
go etiam similitudo ẽ: non omĩs similitu-¬
do etiam imago ẽ: Unde si gemini inter se
similes sint. similitudo dici potest. alterius
cuiussibet in alc̃o. non imago: Si autem
patri filius similis sit. etiam imago recte dr̃.
ut sit pater ꝓthotipus: unde illa inago ex¬
pressa uideatur Quarum aliȩ sunt cius¬

Expanded text:
utus est Dominus vobis in Horeb de medio ignis? ne forte decepti, faciatis vobis sculptam similitudinem, aut imaginem masculi aut feminae. » Quid intersit inter similitudinem et imaginem quaeri solet. Sed hic non video quid interesse voluerit, nisi aut duobus istis vocabulis unam rem significaverit, aut similitudinem dixerit si, verbi gratia, fiat statua vel simulacrum habens effigiem humanam, non tamen alicujus hominis exprimantur lineamenta, sicut pictores vel statuarii faciunt, intuentes eos quos pingunt vel fingunt. Hanc enim imaginem dici nemo dubitaverit, secundum distinctionem qua omnis imago etiam similitudo est, non omnis similitudo etiam imago. Unde si gemini inter se similes sunt, similitudo dici potest alterius cujuslibet in altero, non imago. Si autem patri filius similis sit, etiam imago recte dut sit pater prototypus, unde illa imago expressa uideatur. quarum aliae sunt eius
Abbreviated transcription (Latin):
Pcussit eos manũ ad maxillã: id ẽ. tãta ce¬
de: ut manũ ad maxillã tͥsti admiratione
ponẽt. Hunc sensũ ita se hab̾e etiã ĩtpreta¬
tio q̃ ẽ. ex hebreo satiᷤᷤ edocet. Nã ita legit᷑:

Expanded text:
percussit eos manum ad maxillam, id est tanta caepercussit eos manum ad maxillam, id est tanta caede, ut manum ad maxillam tristi admiratione ponerent. hunc sensum ita se habere etiam interpretatio, quae est ex hebraeo, satis edocet; nam ita le
Abbreviated transcription (Latin):
pretum legitur: quid ẽ quod dictum ẽ
quod ꝑcussit alienigenas samsonti-¬
biam suꝑfemur: Quis enim habet ti¬
biam super femur: cum tibia de orsũ
uersus non sit. nisi a genuusq ad ta-¬
lum: Dem̃ silocum corporis signifi¬
caret ubi eos uulnerauit: nũquid nã
ommes quos ꝑcussit in uno corporis loco
fuerat uulneraturꝰ: Quod si eẽt credibi¬
le: possemus forsitan suspicari eum pu¬
gnasse tibia alicuiꝰ animalis. tanqm
fuste: &e ea illos fuꝑ femur ꝑcussisse:
sicut de illo scͥptum ẽ quod maxilla
asini mille occiderit. S neq illud ut
dixi credibile ẽ quod pugnans ⁊ñu
tantum locum obseruauerit ubi eos
ꝑcuteret: ce nonait scͥptura ꝑcussit eos
locutio facit obscuritatem. Ita enm
dictum ẽ: ac si diceretur. ꝑcussit eos
ualde mirabiliter: idẽ ut aminiran¬
do stupentes tibiam suꝑ femur pone¬
rent: Tibiam scilicet unius pedis suꝑ
femur alterius: sicut solent sedere qui
mirando stupent: tanꝗͣ sidiceret᷑.

Expanded text:
um futurum. Quid est quod dictum est, quod percussit alienigenas Samson tibiam super femur? quis enim habet tibiam super femur, cum tibia deorsum uersus non sit nisi a genu usque ad talum? deinde si locum corporis significaret, ubi eos uulnerauit, numquidnam omnes, quos percussit, in uno corporis loco fuerant uulnerati? quod si esset credibile, possemus forsitan suspicari eum pugnasse tibia alicuius animalis tamquam fuste et ea illos super femur percussisse; sicut de illo scriptum est, quod maxilla asini mille occiderit. sed neque illud, ut dixi, credibile est, quod pugnans unum tantum locum obseruauerit ubi eos percuteret; et non ait scriptura: percussit eos locutio facit obscuritatem. ita enim dictum est, ac si diceretur: percussit eos ualde mirabiliter, id est, ut admirando stupentes tibiam super femur ponerent; tibiam scilicet unius pedis super femur alterius, sicut solent sedere, qui mirando stupent. tamquam si diceretur:
Abbreviated transcription (Latin):
scenderuntq philistiim: ce combuᷤ¬
serunt tammulierẽ qmͣ patrem
eius: Quibus ait samson. Licet
hȩc feceritis: tamen adhuc ex uobis ex¬
petam ultionem: cetunc quiescam: Per-¬
cussitq eos ingenti plaga. ita ut stupẽ¬
tessuram femori inponerent: Et descẽ¬
dens habitauit inspelunca pe¬

Expanded text:
scenderuntque Philisthim et conbuserunt tam mulierem quam patrem eius quibus ait Samson licet haec feceritis tamen adhuc ex vobis expetam ultionem et tunc quiescam percussitque eos ingenti plaga ita ut stupentes suram femori inponerent et descendens habitavit in spelunca pe
Abbreviated transcription (Latin):
neres pedes tuos suꝑ serpentes ce scorpio¬
nes: ce suꝑ omnem uirtutem inimici: et
conculcares leonem et draconemꝰ et basilis¬
cum regulum qui aliquando regnauit
in te. et nutriuit in te regnum peccati: ut
illis omnib int̾ emptis qui in te regna-¬
bant oꝑe peccati: solus in te regnet ihesus
dominus noster:¬

Expanded text:
neres pedes tuos super serpentes et scorpioneres pedes tuos super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et conculcares leonem et draconem, et basiliscum regulum qui aliquando regnavit in te, et nutrivit in te regnum peccati: ut, illis omnibus interremptis qui in te regnabant opere peccati, solus in te regnet Jesus Dominus noster
Abbreviated transcription (Latin):
Aut ñ hoc desemet ipso sentiebat ille qui
dicebat: quia eramꝰ & nos aliquando in¬
sensati. increduli.errãtes et seruientes de¬
sideriis et uoluptatib uariis: Non enim
aliud ẽ hoc quod iherłm aliquando fitisse
sub rege ad omberech scribitur: uel aliȩ ci-¬
uitates sub aliis: s interim iħs int̾ficit im¬
micos: ñ crudelitatẽ docens ꝑhoc sicut
heretici putant: s futura in his quȩ gerũt
sacram̃ta designans: ut cum intemerit
iłis cos reges qui regnum peccati tenent
in nobis: possimꝰ illud implere quod dix̃
apłs. Sicut exibuimꝰ menbra ña seruire
inquitati ad inquitatẽ: ita nunc exibea¬
inus menbra nr̃a seruire iusticiȩ ad iusti¬
ficationem: Quid gͦ ẽ quod abeis hoc
loco uelud crudele culpatur: hocĩqͥt qd̾
scͥptum ẽ. Ponite pedes urõs suꝑ collum
eorum: &e int̾ficite eos: Namq hoc ñ cru-¬
delitas: s humauitas ce benignitas inue-¬
nit᷑ Utinam enim tu talis esses qui po¬

Expanded text:
An non hoc de semetipso sentiebat ille qui An non hoc de semetipso sentiebat ille qui dicebat, « quia eramus et nos aliquando insensati, increduli, errantes, et servientes desideriis et voluptatibus variis? » Non enim aliud est hoc quod Jerusalem aliquando sub rege fuisse Adonibezeth scribitur, vel aliae civitates sub aliis; sed interim Jesus interficit inimicos, non crudelitatem docens per hoc, sicut haeretici putant, sed futura in his quae gerunt sacramenta designans: ut cum interimeret Jesus eos reges qui regnum peccati tenent in nobis, possimus illud implere quod dixit Apostolus: « Sicut exhibuimus membra nostra servire iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibeamus membra nostra servire justitiae ad justificationem . » Quid ergo est quod ab eis hoc loco velut credule culpatur? Hoc, inquit, scriptum est: Ponite pedes vestros super collum eorum, et interficite eos, namque hoc non crudelitas, sed humanitas et benignitas invenitur. Utinam enim tu talis esses qui po