comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
punica xp̃ianã reciꝑet disciplinã & con¬
sequeretur rerũ tanta uastatio quanta ilł
bellis europam affricãq contriuit : nullꝰ
taliũ quales nunc patimꝰ nisi xp̃ianȩ re¬
ligioni mala illa tribuisset. Multo autẽ
minus eoꝵ uoces tolerarentur quantũ at¬
tinet ad romanos: si xp̃ianȩ religionis re¬
ceptionẽ & diffamationẽ uel irruptio¬
illa galloꝵ. uel tyberini fluminis igniũq
illa depopłatio. uel qđ cuncta mala prȩ¬
cedit bella illa ciuilia sequerent᷑. Mala
etiã alia quȩ usq ad eo incredilit̃ acci¬
der̃ ut int̾ ꝓdigia numerarent᷑ si xp̃ia¬
nis tẽporib accidissent. quib ea nisi xp̃i¬
anis hominib tanquã crimini obicerent :
Omitto quippe illa quae magis fueruns
mira quã noxia: boues locutos in fantes
nondũ natos de uteris matrũ quȩdã uer¬
ba clamasse. uolasse serpentes. fȩminas
&e gallinas. & homines in masculinũ sexũ

Expanded text:
Punica Christianam reciperet disciplinam et conPunica Christianam reciperet disciplinam et consequeretur rerum tanta uastatio, quanta illis bellis Europam Africamque contriuit, nullus talium, quales nunc patimur, nisi Christianae religioni mala illa tribuisset. Multo autem minus eorum uoces tolerarentur, quantum adtinet ad Romanos, si Christianae religionis receptionem et diffamationem uel inruptio Gallorum uel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio uel, quod cuncta mala praecedit, bella illa ciuilia sequerentur. Mala etiam alia, quae usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia numerarentur, si Christianis temporibus accidissent, quibus ea nisi Christianis hominibus tamquam crimina obicerent? Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum
Abbreviated transcription (Latin):
quadã quasi concordiȩ pactione ꝓmitte¬
ret. & ipsã libertatẽ rei publicȩ ꝓqua mul¬
tũ ille clamauerat ditioni ꝓpriȩ subiuga¬
ret. Deos suos accusent de tantis malis : qͥ
xp̃o nr̃o ingrati sunt de tantis bonis. Certe
quando illa mala fiebant calebant arȩ
numinũ sabeo thure. sertisq recentib ala¬
bant. clarebant sacerdotia. fana renite¬
bant. sacrificabatur. ludebatur. furebat᷑
in templis. quando passim tantꝰ ciuiũ san¬
guis a ciuib ñ mͦ incęteris locis uerũ int̃
ipsa quoq deoꝵ altaria fundebat᷑ ñ ele¬
git templũ quo fugeret tullius : quia frus¬
tra elegerat mutius. Hi uero qui multo in¬
luc eos ut uiuerent etiã ipsi barbari dedu¬
xerunt. Illud scio & hoc mecũ quisqͥs sine
studio partiũ udicat facillime agnoscit:
ut omittã cȩtera quȩ multa cõmemoraui.
& alia multo plura quȩ cõmemorare lon¬
gũ putaui : si humanũ genus ante bella

Expanded text:
quadam quasi concordiae pactione permittequadam quasi concordiae pactione permitteret, et ipsam libertatem reipublicae, pro qua multum ille clamaverat, ditioni propriae subjugat. Deos suos accusent de tantis malis, qui Christo nostro ingrati sunt de tantis bonis. Certe quando illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo thure sertisque recentibus halabant, clarebant sacerdotia, fana renidebant, sacrificabatur ludebatur furebatur in templis, quando passim tantus ciuium sanguis a ciuibus non modo in ceteris locis, uerum etiam inter ipsa deorum altaria fundebatur. Non elegit templum, quo confugeret Tullius, quia frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo inluc eos ut uiuerent etiam ipsi barbari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, quisquis sine studio partium iudicat; facillime agnoscit ut omittam cetera quae multa commemoraui et alia multo plura quae commemorare longum putaui;: si humanum genus ante bella
Abbreviated transcription (Latin):
artifex regendȩ rei publicȩ. Pompeii
quippe uictorẽ gaiũ cȩsarẽ. qui uictoriã
ciuilẽ clem̃ter exercuit. suisq ad uer¬
saruis uitã dignitatẽq donauit. tanꝗ
tate in ipsa curia trucidauit. Huiꝰ dem¬
de potentiã multũ morib dispar. uitus¬
q om̃ib: inquinatus atq corruptꝰ affec¬
tare uidebat᷑ antonius: cui uehem̃t᷑ pro
eadem illa uelut patriȩ lib̾tate ercero
resis tebat. Tunc emerserat mirabilis in¬
dolis ad olescens ille alius cęsar illiꝰ gai
cȩsaris filus ad optiuus : qui ut dixi pꝰea¬
.ẽ. appellatus augustus. Huic ad olescent
cȩsari ut eius potentia contra antoniũ
nutriretur cicero fauebat : sꝑans eũ de¬
pulsa & opp̃ssa antonii dominatione
instauraturũ rei publicȩ lib̾tatẽ. usq ade
cȩcus & in ꝓuidus futurorũ. ut ille ipse
iuuenis cuius dignitatẽ ac potestatẽ foue¬
bat & eundẽ ciceronẽ occidendũ antonio

Expanded text:
artifex regendae reipublicae. Pompeii artifex regendae reipublicae. Pompeii quippe victorem Caium Caesarem qui victoriam civilem elementer exercuit, suisque adversariis vitam dignitatemque donavit tanquam ertate in ipsa curia trucidavit. Hujus deinde potentiam, multum moribus dispar, vitiisque omnibus inquinatus atque corruptus, affectare videbatur Antonius, cui vehementer pro eadem illa velut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis adolescens ille alius Caesar, illius Caii Caesaris filius adoptivus: qui, ut dixi, postea appellatus est Augustus. Huic adolescenti Caesari, ut ejus potentia contra Antonium nutriretur, Cicero favebat; sperans eum depulsa et oppressa Antonii dominatione instauraturum reipublicae libertatem, usque adeo caecus atque improvidus futurorum, ut ille ipse juvenis, cujus dignitatem ac potestatem fovebat, et eumdem Ciceronem occidendum Antonio
Abbreviated transcription (Latin):
lia bella om̃ib bellis hostilib auctorib
etiã eoꝵs fatentib amariora: quib illa res
publica nec afflicta. sed om̃ino ꝑdita i¬
dicata ÷ longe ante aduentũ xp̃i exorta
sunt: & sceleratarũ concatenatione causa¬
rsi abello mariano atq syllano ad bella
sertorii & catilinȩ quoꝵ a sylla fuerat ille
ꝓscriptꝰ ille nutritꝰ: inde ad lepidi & ca¬
tuli bellũ. quoꝵ alt̃ gesta syllana rescin¬
dere. alt̃ defende cupiebat. inde ad pom¬
peu & cȩsaris. quoꝵ pompetus sectator syl¬
lȩ fuerat. eius spotentiã uel ȩquauerat uel
iam etiã suꝑ auerat scȩsar autẽ pompeii
potentiã ñ ferebat. sed quia ñ habebat:
quã tam̃ illo uicto int̾fectoq trans cendit.
Hinc ad aliũ cęsarẽ qui pꝰ augustus appel¬
latus ÷ ꝑuener̃ : quo imꝑante natꝰ. ẽ . xp̃c.¬
Nã & ipse augustus cũ multis gessit bel¬
la ciuilia : & in eis etiã multi claris simi
uiri perier̃ .: Int̃ quos & crcero disertꝰ ille

Expanded text:
ciuilia, omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amariora, quibus illa res publica nec adflicta, sed omnino perdita iudicata est, longe ante aduentum Christi exorta sunt, et sceleratarum concatenatione causarum a bello Mariano adque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus, inde ad Lepidi et Catuli bellum quorum alter gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat, inde ad Pompei et Caesaris quorum Pompeius sectator Syllae fuerat eiusque potentiam uel aequauerat uel iam etiam superauerat; Caesar autem Pompei potentiam non ferebat, sed quia non habebat. quam tamen illo uicto interfectoque transcendit, hinc ad alium Caesarem, qui post Augustus appellatus est, peruenerunt, quo imperante natus est CNam et ipse Augustus cum multis gessit bella civilia: et in eis etiam multi clarissimi viri perierunt, inter quos et Cicero, disertus ille
Abbreviated transcription (Latin):
beretur. Etiamne ista . ẽ. gła iunu bruti
detestanda iniquitas. & nichilo utilis
rei publicȩ : Etiamne ad hanc ꝑ petran¬
dam uicit amor patriȩ. laudũq: imm̃sa
cupido: lam ex pulso itaq: tarquinio
trranno consul cũ bruto creatus . ẽ. ma¬
ritus lucretiae lucius tarquinius colla¬
tinus: quã iuste popłs mores in ciue
non nom̃ attendit : quã impie brutꝰ
collegã primȩ ac noue illius potestatis
que posset si hoc offendebatur nomine
tantũ priuare. & patria priuauit¬
& honore. Haec mala facta sunt. hȩc
aduersa accider̃. quando in illa re
publica ȩquo & modesto iure agitatũ ÷.
Lucretius quoq qui in locũ collatini
fuerat subrogatus : morbo antequã idẽ
annus t̃minaret᷑ absũ ptꝰ ÷ Ita publius
ualeriꝰ qui successerat collatino. & mar
cus oratius qui ꝓdefuncto lucretio suf¬
fectus fuerat. annũ illũ funereũ atq
tartareũ. qui consules .u. habuit com¬

Expanded text:
beretur. Etiamne ista est gloria, Iunii Bruti beretur. Etiamne ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis rei publicae? Etiamne ad hanc perpetrandam \'uicit amor patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agitatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, con
Abbreviated transcription (Latin):
facta minores. Quomꝰ libet inquit ea
facta pos teri ferant. id ÷ p̃ferant & ex¬
tollant : qui filios occidit in felix. ẽ. Et
tanquã ad consolandũ in felicẽ subiun¬
xit. Uicit amor patriȩ. laudũq imm̃sa
cupido. Nonne in hoc bruto qui & filios
occidit. & a se ꝑcusso hostis filio tarqui¬
nu mutuo ꝑcussus suꝑ uiuere ñ potuit.
eiq potius ipse tarquinus suꝑ uixit
Collatini collegȩ uidet̾ innocentia uin¬
dicata. qui bonus ciuis hoc tarquinio
pulso passus ÷ qͦd trrannus ipse tarqui¬
nus. Nam & idem brutus consanguineus
tarquinii fuisse ꝑ hibetur : sed collati¬
nũ uidelicet similitudo nominis pressit.
quia etiã tarquinius uocabatur. Mutare
gͦ nom̃ non patriã cogeretur: Postremo
in eius nomine hoc uocabulũ minꝰ esset :
lucius collatinus tantũ mͦ uocaretur.
S idõ non amisit qđ sine ullo de trim̃to
posset amittere : ut & honore primus
consul & ciuitate bonus ciuis carere iu¬

Expanded text:
facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant, qui filios occidit, infelix est. Et tamquam ad consolandum infelicem subiungit: Vincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo percussus superuiuere non potuit eique potius ipse Tarquinius . superuixit, Collatini collegae uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fuisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius uocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur; postremo in eius nomine hoc uocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et ciuitate bonus ciuis carere iu
Abbreviated transcription (Latin):
agitatũ : dũ metus a tarquinio & bellũ
graue cũ etruria positũ ÷ Quã diu eñi
ẽtrusci tarquinio redire in regnũ conanti
opitulati sunt grauibello rõma concus¬
sa. ẽ: idõ dicit ȩquo & modesto iure gestã
rem publicã metu p̃m̃te. non ꝑsuadente
iustitia. In quo breuissimo tempͥore quam
funestus ille annus fuit quo primi con¬
sules creati sunt. ex pulsa regia potestate :
Annũ quippe suũ non cõpleuerunt. Nã
iunius brutus exhonoratum eiecit urbe
collegam luciũ tarquiniũ collatinũ. De¬
inde mox ipse in bello cecidit mutuis cũ
hos te uulnerib occisis a se ipso primitus
filiis suis. & uxoris suȩ fr̃ĩb: quod eos ꝓ
restituendo tarquinio coniuras se cognoue¬
rat. Qđ factũ uirgilius post ea quã lau¬
dabiliter cõmemorauit: continuodem̃t̃
ex horruit. Cũ enĩ dixisset. natosq pat᷑
noua bella mouentes ad pęnã pulchra
ꝓlib̾tate uocauit: mox deinde excla¬
mauit. & ait. In felix ut cũq ferent ea

Expanded text:
a Tarquinio et bellum graue cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etrusci Tarquinio in regnum redire conanti opitulati sunt, graui bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto iure gestam rem publicam metu premente, non persuadente iustitia. In quo breuissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt expulsa regia potestate! Annum quippe suum non conpleuerunt. Nam Iunius Brutus exhonoratum eiecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Collatinum; deinde mox ipse in bello cecidit mutuis cum hoste uulneribus, occisis a se ipso primitus filiis suis et uxoris suae fratribus, quod eos pro restituendo Tarquinio coniurasse cognouerat. Quod factum Vergilius postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelix, utcumque ferent ea
Abbreviated transcription (Latin):
alios quã istos dõs mundus colebat. excep¬
to uno popło hebreo & quib dã extͣ ipsũ
popłm ubicũq gr̃a diuina digni occultis¬
simo atq iustissimo dei uidicio fuer̃ : uerũ
ne nimiũ longũ faciã. tacebo aliarũ usq¬
quaq gentiũ mala grauissima: qđ ad Ro¬
mã ꝑtinet romanũq imꝑiũ tantũ loqͦar:
id ÷ ad ipsã ꝓpriã ciuitatẽ. & quȩcũq
illi t̾rarũ uel societate coniunctȩ uel con

Expanded text:
alios quam istos deos mundus colebat, excepalios quam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hebraeo et quibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia diuina digni occultissimo adque iustissimo Dei iudicio fuerunt? Verum ne nimis longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala grauissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium tantum loquar, id est ad ipsam proprie ciuitatem et quaecumque illi terrarum uel societate co
Abbreviated transcription (Latin):
AMSATIS DICTUM ARBITROR
demalis et animoꝵ quȩ p̃cipuae
cauenda st̃ nichil dõs falsos popło
cultori suo quo minus eors malors
&ͤgere p̃meret᷑ subuenire curasse.
sed potius ut maxime p̃meretur
egisse ẜ nunc de illis malis uideo
dicendũ. quae sõla isti ꝑpeti no¬
lunt. qualia sunt fames. morbus.
bellũ. expoliatio. captiuitas. tru¬
cidatio: & si qua similia iã in pͥ¬
molibro cõmemorauimꝰ. Haec enĩ sola ma¬
li deputant mala quae ñ faciunt malos:
nec erubescunt int̃bona quae laudant ip¬
si mali . eẽ . qui laudant. magisq stomachan¬
tur si uillã malã habeant. quã si uitam.
quasi hoc sit hominũ maximũ bonũ. hab̾e
bona om̃ia p̃t̃ se ipsũ. Sed neq talia mala
quae isti sola formidant dii eoꝵs quando
ab eis libe colebant᷑ ne illis acciderent
obstiter̃. Cũ enĩ uariis ꝑdiuersa tempora
ante ad uentũ redẽptoris nr̃i in numera¬
bilib non nullisq etiã in credibilib cladi
bus contereretur humanũ genus: quos

Expanded text:
am satis dictum arbitror de morum malis et animorum, quae praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo cultori suo, quo minus eorum malorum aggere premeretur, subuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatio, et si qua similia iam in primo libro commemorauimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos; nec erubescunt inter bona, quae laudant, ipsi mali esse qui laudant, magisque stomachantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola formidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullisque etiam incredibilibus cladibus genus contereretur humanum, quos
Abbreviated transcription (Latin):
tates eoꝵ. & in flagellis peccata eoꝵ: mise¬
gͦ ista diuinamiscđia etiã ad impios ingra¬
tosq ꝑuenit : Cur putamꝰ nisi quia eã ille
p̃buit qui quotidie facit oriri solem suum
suꝑbonos & malos. & pluit suꝑ iustos &
in iustos: quã uis enĩ quidã eoꝵ ista cogi¬
tantes pęnitendo ab impietate se corri¬
gant. quidã uero sic̃ apłs dicit. diuitias
bonitatis & longanimitatis dĩ contẽpnen¬

Expanded text:
tates eorum tates eorum ergo ista divina misericordia etiam ad impios ingratosque pervenit? Cur, putamus, nisi quia eam ille praebuit, qui quotsuper bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? Quamuis enim quidam eorum ista cogitantes paenitendo ab inpietate se corrigant, quidam uero, sicut apostolus dicit, diuitias bonitatis et longanimitatis Dei contemnen
Abbreviated transcription (Latin):
sent ut inquoqua templo cedem uel capti
tionis: trucidationis: dep̃dationis. concre¬
mationis. afflictationis in ista recentissi¬
ma romana clade cõmissũ. ẽ: fecit hoc con¬
suetudo belloꝵ. Qđ autẽ nouo modo factũ
.ẽ. qđ inusitata rerũ facie immanitas bar¬
bara tam mitis apparuit. ut amplissimae
basilicae implendę popło cui parceret᷑ eli¬
gerent᷑ & decernerentur. ubi nemo feriret᷑.
unde nemo raperetur. quo libandi multi
a miserantib hostib ducerent᷑. unde cap¬
tiuandi nulli nec acrudelib hostib ab¬
ducerent᷑: hoc xp̃i nomini. hoc xp̃iano
tempori tribuendũ quisquis non uidet.
cecus:: qͥsquis uidet nec laudat. in gratus:
quisquis laudanti reluctat᷑. insanus est.
Absit ut prudens quisquã hoc feritati impu
tet. barbaroꝵ. Truculentissimas & seuis¬
simas mentes ille terruit. ille frenauit.
ille mirabilit̃ temꝑauit: qui ꝑ ꝓphetam
tantũ ante dixit. Uisitabo inuirga iniqui¬

Expanded text:
sent, ut in quoquam tempsent, ut in quoquam temptionis, trucidationis, depraedationis, concremationis, afflictionis, in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum. Quod autem more novo factum est, quod inusitata rerum facie immanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae implendae populo cui parceretur, eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus ducerentur, unde captivandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur; hoc Christi nomini, hoc christiano tempori tribuendum quisquis non videt, caecus; quisquis videt, nec laudat, ingratus; quisquis laudanti reluctatur, insanus est. Absit ut prudens quisquam tet barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
abimperatore tam casto atq clementi fuis se
p̃ceptũ. ut qͥsquis ad illud uel illud templũ
fugisset haberet᷑ illesus. Qđ utiq nullo mͦ
p̃teriret᷑ : quando nec eius fletus nec qđ
edix erat ꝓpudicitia minime uiolanda
potuit taceri. łabius tarentinȩ urbis euer¬
sor. a simula chorũ dep̃datione se abstinu¬
isse
laudat᷑. Nã cũ ei scriba suggessisset qͥd de
signis deoꝵs quae multa cãpta fuerant fieri
iuberet: continentiã suã etiã iocando con¬
diuit. Quȩsiuit eñi cuius modi. ẽẽnt. E cũ
ei non solũ multa grandia uerũ etiã renun¬
tiarent᷑ armata : relinquamus in qͥt taren¬
tinis deos iratos. Cũ igit᷑ nec illius fletũ.
nec huius risum. nec illius castam miscđiam.
nec huius facetam continentiã romanarũ
rerũ gestarũ scriptores tacere potuerint.
quando p̃t̃mitteret᷑ si aliquib hominib
inhonorẽ cuius piã deoꝵ suoꝵ sic peꝑcis¬

Expanded text:
ab imperatore tam casto adque clementi fuisse ab imperatore tam casto adque clementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud uel illud templum fugisset haberetur inlaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec eius fletus nec quod edixerat pro pudicitia minime uiolanda potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis euersor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam etiam iocando condiuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non solum multa grandia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i1\'at08. Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam nec huius facetam continentiam Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercis
Abbreviated transcription (Latin):
recolamꝰ respiciamꝰq: romanos. de quors
p̃cipua laude dictũ. ẽ. parcere subiectis
& debellare suꝑbos. et qđ accepta in iu¬
ria ignoscere quã ꝓsequi malebant. qͣn¬
do tot tantasq urbes ut late dominarent᷑
expugnatas captasq euerterunt. Legat᷑
nobis quae templa excipere solebant : ut
ad ea quisquis con fugisset liberaretur.
An illi faciebant. & scriptores ȩarũdem
rerũ gestarũ ista reticebant: Ita uͦ qui ea
quae laudarent maxime requirebant ista
p̃clarissima scđm ipsos pietatis indicia
p̃terirent : ł gregius romani nominis
marcus marcellus qͥ siracusã urbẽ orna¬
tssimã cepit. refert᷑ eã prius fleuis se
seruiturã : & ante eius sanguinẽ suas.
illi lacrimas fudis se. Gessit & curã pudi¬
citiae etiã in hoste seruandȩ. Nã priꝰquã
oppidũ uictor iussis set inuadi constituit
edicto ne quis corpus liberũ uiolaret. Euersa
.ẽ. tam̃ ciuitas more belloꝵ: nec uspiã legit᷑

Expanded text:
recolamus respiciamusque Romanos, de quorum recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos, et quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant: quando tot tantasque urbes, ut late dominarentur, expugnatas captasque euerterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugisset liberaretur. An illi faciebant et scriptores earundem rerum gestarum ista reticebant? Ita uero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum ipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani nominis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, constituit edicto, ne quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorum, nec uspiam legitur
Abbreviated transcription (Latin):
niũ pepcer̃: atq illo confugientes mise¬
ros uictosq troianos ferire uel captiuare
non ausi st̃. Sed uirgilius poetarũ more
illa ment̾itus. ẽ. immo uͦ morẽ hostium
ciuitates euertentiũ ille descripsit: quẽ¬
morẽ etiã cato sic̃ scribit salus tius nobi¬
litate ueritatis hrstoricus sententia sua
quã de coniuratis in senatu habuit com¬
memorare ñ p̃t̾mitat. rapi uirgines. pue¬
ros. diuelli liberos a parentũ cõplexii :¬
Matres familiarũ patiquȩ uictorib col¬
libuisset. fana atq domos spoliari. cedẽ.
incendia fieri . Postremo armis. cada uerib
cruore. atq luctu om̃ia repleri. Hic si fana
tacuisset : deorũ sedib solere hostes parcere
putaremꝰ. & haec non ab alienigenis hostib
sed a catilina & sociis eiꝰ nobilissimis sena¬
torib & romanis ciuib: romana templa
metuebant. Sed hi ui delicet ꝑditi& patriȩ
rat : Pomanos ipsos uideamꝰ: ipsos in qͣm

Expanded text:
nium pepercerunt adque illo confugientes misenium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non ausi sunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates euertentium ille descripsit. morem etiam Cato, sicut scribit Sallustius, nobilitatae ueritatis historicus, sententia sua, quam de coniuratis in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia conpleri\'. Hic si fana tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius, nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidelicet perditi et patriae rat? Romanos ipsos uideamus, ipsos, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
solidi captiuaq uestis congeritur. pueri
& pauidȩ longo ordine matres stant
circũ. Clectus : ẽ. uidelicet locus tante deȩ
sacratus : non unde captiuos non liceret
ducere. sed ubi captiuos liberet indude.
Compara nunc asrlũ illud non cuius li¬
bet dei gregalis. uel de turba plebis. sed
llluc incensis templis & diis erepta spolia
portabant᷑. ñ donanda uictis: sed diui¬
denda uictorib. Huc autẽ & qđ alibiad
ea loca ꝑtinere cõꝑtũ. ẽ. cũ honore & ob¬
sequio religios issimo reportatũ .ẽ. Ibi a¬
missa: hic̃ seruata libertas. Ibi clausa :
hic int̃ dicta captiuitas: Ibi possidendi a
dominantib hostib p̃mebantur: huc li¬
berandi a miserantib ducebant᷑. Postremo
illud iunonis templũ sibi elegerat auari¬
tia & suꝑbia leuium grecorũ. istas xp̃i
basilicas miscđia & humilitas etiã im¬
maniũ barbaror. Nisi forte greci quidẽ
milla sua uictoria templis deorꝵ cõmu¬

Expanded text:
solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed postolorum. Illuc incensis templis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantur: postremo illud Iunonis templum sibi elegerat auaritia et superbia leuium Graeculorum, istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam inmanium barbarorum. Nisi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum commu
Abbreviated transcription (Latin):
stituerã de ingratis hominib dicere pa¬
rumꝑ explicẽ ut possũ. qui ea mala quȩ
ꝓsuoꝵ morũ ꝑuersitate merito patiunt᷑
blasphemantes. xp̃o imputant: Quod
autẽ illis etiã talib ꝓpt̃ xp̃m parci¬
tur nec dignant᷑ attendere: Et eas
linguas aduersus eius nom̃ dementia
sacrilege ꝓt̾uitatis exercent. quibus
linguis usurpauer̃ mendacit̃ ipsum
nomen ut uiuerent. uel quas linguas in lo¬
cis ei sacratis metuendo p̃sser̃. ut illic tuti¬
essent atq muniti. ut ubi ꝓpt̾ eũ illesi
ab hostib fuer̃ in de in eũ maledictis hosti¬
÷ lib ꝓsilirent. Ipsa ut dixi troia mater
popłi romani sacratis in locis deoꝵ suoꝵ
munire ñ potuit ciues suos ab ignib fer¬
roq grecoꝵ eosdẽ ipsos dõs colentium :
Quiñ etiã unonis a sylo. custodes lecti.
phenix & dirus ulixes p̃dam asserua¬
bant᷑. Huc undiq troia gaza incensis
erepta aditis. menseq deoꝵ crateresq auro

Expanded text:
stitueram de ingratis hominibus dicere, pastitueram de ingratis hominibus dicere, parumper expediam ut possum, qui ea mala, quae pro suorum morum peruersitate merito patiuntur, blasphemantes Christo inputant; quod autem illis etiam talibus propter Christum parcitur, nec dignantur adtendere et eas linguas aduersus eius nomen dementia sacrilegae peruersitatis exercent, quibus linguis usurpauerunt mendaciter ipsum nomen, ut uiuerent, uel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti adque muniti, ubi propter eum inlaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosilirepopuli Romani, sacratis locis deorum suorum munire non potuit ciues suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro
Abbreviated transcription (Latin):
datos. quae dementia. ẽ. ex istimare his
tutorib romã sapient̃ fuisse cõmissã. &
nisi eos amisssset non potuisse uastari :
Immo uero uictos deos tanquã p̃sides ac
defensores colere. quid estꝰ qua tenere non
numina bona sed numina mala : quanto
enĩ sapientius non credit᷑ romã ad istam
cladem non fuis se uenturã nisi prius illi
perissent. sed illos potius olim fuisse pe¬
rituros nisi eos quantũ potuisset roma
seruasset : Nam quis non cũ aduerterit
uideat quanta sit uanitate presumptũ ñ
posse uinci sub defensorib uictis. & ideo
perisse quia cus todes ꝑdidit deos. cũ uel
sola. eẽ. potuerit causa pereundi custodes
hab̾e uoluisse perituros : Non itaq cũ
dedi is uictis illa conscriberent᷑ atq ca¬
nerent᷑ poetas libebat mentiri: sed cor¬
datos homines cogebat ueritas confiteri.
Uerũ ista oportunius alio loco diligent᷑
copiosaeq tractanda sunt. Nunc qͦđ iN¬

Expanded text:
datos: quae dementia est existimare his datos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
omniũq: p̃clarissimus atq optimus
teneris ebibitus animis non facile obli¬
uione possit aboleri scđm illud oratii.
quo semel . ẽ. imbuta recens seruabit odo¬
rem testa dui: apud hunc gͦ uirgiliũ
nempe uino inducitur in festa trõianis
xeolo uentorũ regi ad uersus eos irritan¬
do dicere : gens inimica michi trrrenũ
nauigat aequor. ilium in italiã portais
dare debuer̃ : sed hȩc iuno dicebat uelut irata
mulier: quid loqueret᷑ ignorans. Quid ȩneas
ipse pius totiẽs appellatus : non ne ita nar¬
rat: panthus othryades arcis phebiq sa¬
cerdos. sacra manu uictosq deos paruumq
nepotẽ ipse trahit. cursuq amens ad limina
tendit. Nonne deos ipsos quos uictos non
dubitat dicere sibi potius quã se illis per¬
hibet cõmendatos cũ ei dicitur sacra suosq
tibi cõmendat troia penates : Si igit᷑ uir¬
gilius tales deos & uictos dicit & ut uel uic¬
ti quo quomodo euaderent homini cõmen¬

Expanded text:
omniumque praeclarissimus adque optimus omniumque praeclarissimus adque optimus teneris ebibitus animis non facile obliuione possit aboleri, secundum illud Horatii: Quo semel est inbuta recens sernabit odorem Testa diu - aput hunc ergo Vergilium nempe Iuno inducitur infesta Troianis Aeolo uentorum regi aduersus eos inritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans dare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commen
Abbreviated transcription (Latin):
rent eis quos ad deoꝵ suoꝵ templa confu¬
gis se cõpererant : aut aliquẽ ducẽ barba¬
rũ peꝑcisse. ut irrupto oppido nullus fe
uerat ignes : nonne diomedes & ulixes
cȩsis summȩ custodib: arcis corripuere
sacrã effigiẽ. manibusq cruentis uirgineas
ausi diuȩ contingere uit tas: nec tamen qͦd
sequitur uerũ. ẽ. ex illo fluere ac retro sub¬
lapsa referri spes danaum : Post ea qͥp¬
pe uicer᷑. post ea troiam ferro ignibq
delerunt : post ea confugientẽ ad aras
anforte custodes suos : hoc sane uerũ . ẽ.
Illis quippe int̃ emptis potuit auferri.
quȩ suos non ualuit custodire custodes :¬
Ecce qualib di is urbẽ romani seruandã
se cõmendas se gaudebant. O nimiũ mise¬
rabilẽ errorẽ : & nobis succensent cũ de
diis eoꝵ talia dicimus. nec suc censent
auctorib sus. quos ut ediscerent merce¬
dẽ deder̃. doctoresq ip̃sos in suꝑ & sala
buer̃. Nempe apud uirgiliũ quẽ ꝓpt̃ ea
paruuli legunt ut uidelicet poeta magnꝰ

Expanded text:
rent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererant; aut aliquem ducem Barbarorum praecepisse, ut irrupto oppido nullus feerat ignes? Nonne Diomedes et Ulysses, caesis summae custodibus arcis, Corripuere sacram effigiem, manibusque cruentis Virgineas ausi divae contingere vittas? Nec tamen quod sequitur verum est: Ex illo fluere, ac retro sublapsa referri Spes Danaûm. . Postea quippe vicerunt, postea Trojam ferro ignibusque deleverunt, postea confugientem ad aras an forte custodes suos? Hoc sane verum est: illis quippe interemptis potuit auferri. quae suos non valuit custodire custodesEcce qualibus diis Urbem Romani servandam se commendasse gaudebant. O nimium miserabilem errorem! Et nobis succensent, cum de diis eorum talia dicimus, nec succensent auctoribus suis, quos ut ediscerent, mercedem dederunt; doctoresque ipsos insuper et salabuerunt. Nempe aput Vergilium, quem propterea paruuli legunt, ut uidelicet poeta magnus
Abbreviated transcription (Latin):
ad miculũ gladius utenti. & ideo nequaꝗ
contra hoc p̃ceptũ fecer̃ quodictũ est non
occides. qui dõ auctore bella gesser̃. aut
ꝓsonã gerentes publicae potestatis scđm
eius legis hoc .ẽ. iustissimae rationis impe¬
riũ sceleratos morte punier. & abraham
non solũ ñ .ẽ. culpatis crudelitatis crimine.
uerũ etiã laudatus . ẽ. nomine pietatis.
qđ uoluit filiũ nequa quã scelerate sed

Expanded text:
adminiculum gladius utenti; et ideo nequa.. quam adminiculum gladius utenti; et ideo nequa.. quam contra hoc praeceptum fecerunt, quo dictum est: Non occides, qui Deo auctore bella gesserunt aut personam gerentes publicae potestatis secundum eius leges, hoc est iustissimae rationis imperium, sceleratos morte punierunt; et Abraham non solum non est culpatus crudelitatis crimine, uerum etiam laudatus est nomine pietatis, quod uoluit fil
Abbreviated transcription (Latin):
des. uirgultũ uellere nefas ducimꝰ. & mani¬
cheoꝵ errori insanissime ad qui escimus :
His igit deliramentis remotis. cũ legimits
ñ occides si ꝓpt̃ ea non accipimꝰ dictũ. eẽ. hoc
de frutectis quia eis nullus sensus. ẽ. nec
de irrationabilib animantib uolatilib
natatilib ambula tilib repalib quia
nulla nob ratione sociantur. quã non eis
datũ. ẽ. nobiscũ habere cõmunẽ. unde ius¬
tissima ordinatione çreatoris & uita & mors
eoꝵ nr̃is usib subdit̾: restat ut de homine
intelligamus qđ dictũ. ẽ. non occides. Nec
alterũ gͦ: nec te. Neq enĩ qui se occidit aliud
quã hominẽ occidit. Quasdã uero exceptio¬
nes eadem ipsa diuina fecit auctoritas ut
liceat hominẽ occidi: sed his exceptis qͦs ds̃
occidi iubet. siue data lege. siue ad ꝑsonã
ꝑ tempore ex p̃ssa iussione. Non autẽ ipse
occidit qui ministeriũ debet iubenti. sicut

Expanded text:
des, uirgultum uellere nefas ducimus et Manides, uirgultum uellere nefas ducimus et Manichaeorum errori insanissime adquiescimus? His igitur deliramentis remotis cum legimus: Non occides, si propterea non accipimus hoc dictum de frutectis esse, quia nullus eis sensus est, nec de inrationabilibus animantibus, uolatilibus natatilibus, ambulatilibus reptilibus, quia nulla nobis ratione sociantur, quam non eis datum est nobiscum habere communem unde iustissima ordinatione creatoris et uita et mors eorum nostris usibus subditur: restat ut de homine intellegamus, quod dictum est: Non occides, nec alterum ergo nec te. Neque enim qui se occidit aliud quam hominem occidit. CAPUT nes eadem ipsa diuina fecit auctoritas, ut non liceat hominem occidi. Sed his exceptis, quos Deus occidi iubet siue data lege siue ad personam pro tempore expressa iussione, non autem ipse occidit, qui ministerium debet iubenti, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ diliges ꝓoximũ tuũ sic̃ te ipsũ. Porgo s fal¬
si testimonii non minus reus .e. qui de falsum
fatetur. quã si ad uersus ꝓximũ hoc faceret
in telligendũ. ẽ. ñ licere homini se ipsũ occi¬
dere. cũ in eo qđ scriptũ. ẽ. non occides nichilo
deinde addito nullus nec ipse utiq cui p̃¬
cipit᷑ in telligatur exceptus : Unde qͥdam
hoc p̃ceptũ etiã in bestias ac peccora conant᷑
ex tendere: ut ex hoc nullũ etiã illoꝵ liceat
occidere. Cur ñ gͦ & herbas && quicqͥd humo
radicitus alitur ac figitur : nã & hoc genus
rerũ quã uis ñ sentiãt dicit̾ uiuere. ac per¬
hoc potest & mori: ꝓinde etiã cũ uis adhibe¬
tur occidi. Unde & apłs cũ de huiusce
modi seminib loqueretur : tu inquit qđ se¬
minas ñ uiuificat᷑. nisi moriatur. & in
psalmo scriptũ.ẽ. Occidit uites eoꝵ ingran¬
dine. Num igit᷑ ob hoc cũ audimus non occi¬

Expanded text:
est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Porro si falest, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Porro si falsi testimonii non minus reus est qui de se ipso falsum fatetur, quam si adversus proximum hoc faceret; intelligendum est, non licere homini se ipsum occidere, cum in eo, quod scriptum est, Non occides, nihilo deinde addito, nullus, nec ipse utique cui praecipitur, intelligatur exceptus? Unde quidam hoc praeceptum etiam in bestias ac pecora conantur extendere, ut ex hoc nullum etiam illorum liceat occidere. Cur non ergo et herbas, et quidquid humo radicitus alitur ac figitur? nam et hoc genus rerum, quamvis non sentiat, dicithoc potest et mori, proinde etiam, cum uis adhibetur, occidi. Unde et apostolus, cum de huius modi seminibus loqueretur: Tu, inquit, quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et in psalmo scriptum est: Occidit uites eorum in grandine. Num igitur ob hoc, cum audimus: Non occi
Abbreviated transcription (Latin):
stupra cõmiserant. ille in se ipsis homicidia
erubescendo cõmitterent. Habent quippe
intus głam castitatis testimoniũ conscientiae :
habent autẽ corã oculis dĩ sui: nec requirunt
legis: cũ male deuitant offensionẽ suspitio¬
nis humanȩ. Neq enĩ frustra in scĩs canoni¬
cis libris nusquã nob̵ diuinitus p̃ceptũ ꝑmis¬
sũ ue reperiri potest: ut uel ipsius ad ipis¬
cenda immortalitatis uel ullius cauendi
carendiue mali causa nob̵ met ipsis necem
in feramus. Nam & ꝓhibitos nos. ẽẽ. intelli¬
gendũ. ẽ. ubilex ait. Non occides: p̃sertim
quia ñ addidit ꝓximũ tuũ sicut falsũ testi¬
moniũ cũ uetaret. falsũ inquit testimoniũ
non dices aduersus ꝓximũ tuũ. Nec ideo
tam̃ si ad uersus se ipsũ quisquã falsũ testi¬
moniũ dixerit. ab hoc crimine se putauerit
alienũ. qm̃ regulã diligendi ꝓximũ asemet¬
ipso dilector accepit: quando qͥdẽ scriptum

Expanded text:
stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia erubescendo committerent. Habent quippe intus gloriam castitatis, testimonium conscientiae: habent autem coram oculis Dei sui, nec requirunt divinae, cum male devitant offensionem suspicioibuat. Neque enim frustra in sanctis canonicis libris nusquam nobis diuinitus praeceptum permissumue reperiri potest, ut uel ipsius adipiscendae inmortalitatis uel ullius cauendi carendiue mali causa nobisminferamus. Nam et prohibitos nos esse intelligendum est, ubi Lex ait, Non occides: praesertim quia non addidit, proximum tuum: sicut falsum testimonium cum vetaret, Falsum, inquit, testimonium non dices adversus proximum tuum . Nec ideo tamen si adversus se ipsum quisquam falsum testimonium dixerit, ab hoc crimine se putaverit alienum. Quoniam regulam diligendi proximum a semetipso dilector accepit; quandoquidem scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
eius laudib dictũ .ẽ. Duo fuer̃: & adulte¬
riũ
unus admisit. Talis enĩ ab eis lucretia ma
gis credita. ẽ : quae se nullo ad ultermo potu¬
erit maculare consensu. Qđ gͦ se ipsã qm̃
ad ulteriũ ꝑtulit etiã ñ ad ulterata occidit:
non .ẽ. pudicitiae caritas. sed pudoris in fir¬
mitas. Puduit enĩ eã turpitudinis alienae
in se cõmisse etiã si ñ secũ : & romana mulier
laudis auida nimiũ uerita. ẽ. ne putaret᷑
qđ uolent̃. ẽ. passa cũ uiueret libent̃ passa
si uiueret. Unde ad oculos hominũ mentis
suae testem illã pęnã adhibendã putauit:
quib conscientiã de monstrare non potuit.
Sociã quippe facti se credi erubuit: si quod
alius in eam fecerbet turpit̾ ferret ipsa pati¬
ent̃. Non hoc fecer̃ feminȩ xp̃ianȩ. quae
passae similia uiuunt : tam̃ nec inse ultae
sunt crimen alienũ. ne alioꝵ scelerib adde¬
rent sua. si qm̃ hostes in eis concupiscendo

Expanded text:
eius laudibus dictum est: Duo fuerunt et adulteeius laudibus dictum est: Duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Talis enim gis credita est, quae se nullo adulterino potuerit maculare consensu. Quod ergo se ipsam, quoniam adulterum pertulit, etiam non adulterata occidit, non est pudicitiae charitas, sed pudoris infirmitas. Puduit enim eam turpitudinis alienae in se commissae, etiamsi non secum; et Romana mulier laudis avida nimium verita est, ne putaretur, quod violenter est passa cum viveret, libenter passa si viveret. Unde ad oculos hominum mentis suae testem illam poenam adhibendam putavit, quibus conscientiam demonstrare non potuit. Sociam quippe facti se credi erubuit, si, quod alius in ea fecerat turpiter, ferret ipsa patienter. Non hoc fecerunt feminae christianae, quae passae similia vivunt. Tamen nec in se ultae sunt crimen alienum, ne aliorum sceleribus adderent sua, si, quoniam hostes in eis concupiscendo
Abbreviated transcription (Latin):
nec sic quidẽ se occiđe debuit.: si fructuosã
apud deos falsos posset agere pęnitentĩã.
Uerũ tam̃ si forte ita. ẽ. falsũq: .e. illud qđ
duo fuer̃. & ad uteriũ unus ad misitꝰ. Sed
potius ambo ad ulteriũ cõmiser̃. unus ma¬
nifesta inuasione. altera latente consensione :
non se occidit in sontẽ. Ꝙ idõ potest alitte¬
ratis eius defensorib dici non. eẽ. apđ inferos
int̃ illos qͥ sibi loetũ in sontes peperere ma¬
nu:ꝰ sed ita haec causa ex utroq latere coar¬
tatur. ut si extenuat᷑ homicidiũ ad ulteriũ
confirmetur . si purgatur ad ulteriũ. homi¬
cidiũ cumuletur. Nec om̃ino inuenitur
exitus ubi dicitur. Si ad ulterata. cur lau¬
data : si pudica cur occisa : nob tam̃ in hoc
tam nobili feminȩ huius exemplo ad istos
refutandos qui xp̃ianis feminis in capti¬
uitate cõpressis alienis ab om̃i contagio¬
ne scĩtatis in sultant sufficit qđ in p̃claris

Expanded text:
nec sicquidem occidere se debuit, si fructuosam posset nec sicquidem occidere se debuit, si fructuosam posset aput deos falsos agere paenitentiam. Verum tamen si forte ita est falsumque est illud, quod duo fuerunt et adulterium unus admisit, sed potius ambo adulterium commiserunt, unus manifesta inuasione, altera latente consensione, non se occidit insontem, et ideo potest a litteratis eius defensoribus dici non esse aput inferos inter illos, <qui sibi letum insontes peperere manu.\' Sed ita haec causa ex utroque latere coartatur, ut, si extenuatur homicidium, adulterium confirmetur; si purgatur adulterium, homicidium cumuletur; nec omnino inuenitur exitus, ubi dicitur: Si adulterata, quur laudata; si pudica, quur occisa? Nobis tamen hoc tam nobili feminae huius exemplo ad istos refutandos, qui Christianis feminis in captiuitate conpressis alieni ab omni cogitatione sanctitatis insultant, sufficit quod in praeclaris
Abbreviated transcription (Latin):
fecit illa lucretia. illa illa sic p̃dicata
lucretia: in nocentẽ. castam. uim ꝑpessã
lucretiã lucretia t̃ emit. Proferte sen¬
tentiã. Quod si ꝓpt̾ ea ñ potestis quia ñ
astat quã punire possitis: cur int̃fectricẽ
in nocentis & castȩ tanta p̃dicatione lauda¬
tis. quã certe apud in fernos iudices etiam
tales quales poetarũ ur̃oꝵ carminib can¬
titantur nulla ratione defenditis. consti¬
tutã scilicet int̾ illos qui sibi loetũ in sontes
peperere manu lucẽq perosi ꝓiecere ani¬
mas. cui ad suꝑna redire cupienti fas obstat.
tristisq palus innabilis unda alligat :¬
Anforte ibi idõ ñ.ẽ. quia ñ in sontẽ sed
male sibi consciã se ꝑemit : Quid si enim.
qđ ipsa tantũ mͦ nosse poterat quã uis
iuueni uiolent̃ irruenti etiã sua libidine
illecta consensit. idq in se puniens ita do¬
luit ut morte putaret expiandũ : quã quã

Expanded text:
fecit illa Lucretia; illa, illa sic praedicata fecit illa Lucretia; illa, illa sic praedicata Lucretia innocentem, castam, vim perpessam Lucretiam insuper interemit. Proferte sententiam. Quod si propterea non potestis, quia non astat quam punire possitis; cur interfectricem innocentis et castae tanta praedicatione laudatis? Quam certe apud infernos judices, etiam tales, quales poetarum vestrorum carminibus cantitantur, nulla ratione defenditis, constitutam scilicet inter illos, qui sibi letum Insontes peperere manu, lucemque perosi, Projecere animas. Cui ad superna redire cupienti Fata obstant, tristique palus innabilis unda Alligat An forte ideo ibi non est, quia non insontem, sed male sibi consciam se peremit? Quid si enim quod ipsa tantummodo nosse poterat, quamvis juveni violenter irruenti, etiam sua libidine illecta consensit, idque in se puniens ita doluit, ut morte putaret expiandum? Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
dide atq clarissime in tuens enĩ induorum
cõmixtione unius in quinatissimã cupiditatẽ.
alterius castissimã uoluntatẽ. & non quid
conuinctione menbroꝵ. sed quid animorũ
diuersitate ageret᷑ at tendens : duo in quit
fuer̃ & adulteriũ unus admisit. Sed quid
.ẽ. hoc qđ in eã grauius uindicatur quae
ad ulteriũ non ad misit: Nam ille patria
cũ patre pulsus. ẽ: haec summo. ẽ. mactata
supplicio. Si ñ. ẽ. illa impudicitia qua inui¬
ta cõprimit᷑ : non . ẽ. haec in iustitia qua
casta punitur. Uos appello leges iudicesq
romani. Nempe post ꝑpetrata facinora
nec quẽquã scelestum in dẽpnatũ uoluistis
occidi impune. Si gͦ ad ur̃m uidiciũ qͥs quã
deferret hoc crim̃. uobisq ꝓbaret᷑ ñ solum
imdẽpnatã uerũ etiã castam & in nocentẽ
in t̾fectã. eẽ. mulierẽ : non ne eũ qͥ id fecis
set seueritate congrua plecteretis : Hoc

Expanded text:
dide adque uerissime. Intuens enim in duorumdide adque uerissime. Intuens enim in duorum corporum commixtione unius inquinatissimam cupiditatem, alterius castissimam uoluntatem, et non quid coniunctione membrorum, sed quid animorum diuersitate ageretur adtendens: Duo., inquit, fuerunt, et adulterium unus admisit.\' Sed quid est hoc, quod in eam grauius uindicatur, quae adulterium non admisit? Nam ille patria cum patre pulsus est. haec summo est mactata supplicio. Si non est illa inpudicitia qua inuita obprimitur, non est haec iustitia qua casta punitur. Vos appello, leges iudicesque Romani. Nempe post perpetrata facinora nec quemquam scelestum indemnatum inpune uoluistis occidi. Si ergo ad uestrum iudicium quisquam deferret hoc crimen uobisque probaretur non solum indemnatam, uerum etiam castam et innocentem interfectam esse muliereset, severitate congrua plecteretis? Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
castitatis ulla in malũ consensione mutato
illius tantuẽe. flagitiũ qui opprimens concu¬
buerit. non illius quae oppressa concũ benti
nulla uoluntate consenserit contradicere
audebunt hicontra quos feminarũ xp̃ia¬
narũ in captiuitate opp̾sarũ ñ tantũ m̃tes
uerũ etiã corpora scã defendimus : Lucre¬
tiã certe matronã nobilẽ ueterẽq romana
pudicitiae magnis effer̃ laudib. Huius
corpore cũ uolent̃ opp̃sso tarquinii regis
filius libidinose potitus. eẽt: illa scelus im¬
ꝓbissimi uiuenis marito collatino & ꝓpinqͦ
bruto uiris clarissimis ac fortissimis
indicauit: eos ad uindictã constrinxit : de¬
inde fedi inse cõmissi aegra atq impatiens
se ꝑem̾it. Quid dicemus : Ad ultera haec an
casta udicanda . ẽ : quis in hac controuersia
laborandũ putauerit: egregie quidã ex hoc
ueracit̾q declamans: ait. Mirabile dictu.
Duo fuer̃ : & ad ulteriũ unus ad misit. Splen¬

Expanded text:
castitatis ulla in malum consensione mutato castitatis ulla in malum consensione mutato illius tantum esse flagitium, qui obprimens concubuerit, non illius, quae obpressa concumbenti nulla uoluntate consenserit, contradicere audebunt hi, contra quos feminarum Christianarum in captiuitate obpressarum non tantum mentes, uerum etiam corpora sancta defendimus? Lucretiam certe, matronam nobilem ueteremque Romanam, pudicitiae magnis efferunt laudibus. Huius corpore cum uiolenter obpresso Tarquinii regis filius libidinose potitus esset, illa scelus inprobissimi iuuenis marito Collatino et propinquo Bruto, uiris clarissimis et fortissimis, indicauit eosque ad uindictam constrinxit. Deinde foedi in se commissi aegra adque inpatiens se peremit. Quid dicemus? Adultera haec an casta iudicanda est? Quis in hac controuersia laborandum putauerit? Egregie quidam ex hoc ueraciterque declamans ait: \'Mirabile dictu, duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Splen