comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
u̾i d .s. qr cõi iure in priorem debito.¬
remei accõ restituitur. ñsi soluẽ¬
do sit prior debitor. alioqͦum młr ñ
an⁊hiis quiꝑ eo obligati sũnt. ut
puta froriussorib. itarsicum stirẽ
minore ⁊ ei fidem non htẽm tu fi¬
deiusteris ꝓro ea non est equum fide¬
isiori m hecẽ meams ubueni. sͭ
cui potius subueniat utrum cre¬
otton an fidenussori. Nlam mior
captus neutritenebitur. ¶Fa

Expanded text:
uia communi iure in priorem debitorem ei actio restituitur. haec si solvendo sit prior debitor: alioquin mulier non an etiam his qui pro eo obligati sunt, ut puta fideiussoribus. itaque si cum scirem minorem et ei fidem non haberem, tu fideiusseris pro eo, non est aequum fideiussori in necem meam subueniri, scui potius subueniat, utrum creditori an fideiussori: nam minor captus neutri tenebitur. fa
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ penitentiam ꝯpeciͣteiqui ded̃
plane si non manumisit ꝯstõ
quis dedit titõ x ut seruumemat
⁊ manumitat. ⁊ denide peniteat.
gi quid̃ nond̃ emptus. pm̃a dabit
p̾ea emat. dapno afficiatur. ¶Auͦ
stituet. aut si añ detesiisse ꝓponat᷑
redemit nicħ p̃stabit. plane repro¬
mittere eumo si in potestatem su¬
am uen̾it restitu̾tur̃. ¶ S si ac¬
cepiipetcuniam ut suum manu¬
mittat is q fug̾it prius qͣm mauͭ¬
mittatur. uidendum an ꝯdici pos¬
sit quod accepit. si quidem distrac¬
ozeiꝯoiti. plane cauebit ut si in pot̃¬
tateminam ꝑuenit gͥuus. restituet
io qõ accep. dõmiꝰ quo uiliorgis st̃s
est pp̃ fugam. ¶ plane siaohi ergr
manumitti uelit is quidedit. ille ipp
manumitt̾e nolit ꝓp̃ fugam effen¬
sus: totũ quod attepit restitũe eumoꝵ
S s eligat is qui x. dedit ip̃m s̾uum
ꝯsequ. nc̃ce ÷aut p̃mesdari: aut
pit restitui. nisi forte diligentius
euns hĩturus eet si non accepifs
ut manumittet tunc .n. non:

Expanded text:
paenitentiam competit ei qui dedit. plane si non manumiserit, conquis dederit Titio decem, ut seruum emat et manumittat, deinde paeniteat, si quidem nondum emptus est, paenitpostea emat, damno adficietur: si uero stituet aut, si ante decessisse proponatur, redemit, nihil praestabit: plane repromittere eum oportet, si in potestatem suam peruenerit, restitutum iri. Sed si accepit pecuniam ut seruum manumittat isque fugerit prius quam manumittatur, uidendum, an condici possit quod accepit. et si quidem distracbit, ut, si in potestatem suam peruenerit seruus, restituat id quod accepit eo minus, quo uilior factus est propter fugam. plane si adhuc eum manumitti uelit is qui dedit, ille uero manumittere nolit propter fugam offensus, totum quod accepit restituere eum ligat is, qui decem dedit, ipse est aut ipsum ei dari aut quod accepit restitui, nisi forte diligentius eum habiturus esset, si non accepisset ut manumitteret: tunc enim non est
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm accepisti erogasse: ꝯdicio cef-¬
sabit. s ⁊ si minus erogat sit: ꝯdc̃o
z̾uum quis traoid̃it alicui itaut
ab eo intra cert̃ ĩpus manumit¬
teretur. sipenitũt eum quitraoi

Expanded text:
uam accepisti erogasse, condictio cessabit: sed si minus erogatum sit, condseruum quis tradiderit alicui ita, ut ab eo intra certum tempus manumitteretur, si paenituerit eum qui tradi
Abbreviated transcription (Latin):
ad frruartum ꝑtinebunt. ¶ Si q̃
suitus imposita ÷ funto: nicc̃e hẽbit
frt̾uarius sustinere. unde ⁊ si ꝑ stipł¬
acõms̃uitus debeatur: roem puto
dicendũss ⁊ si suus sub pena emp¬
tus sit interdcĩs cettis qͥbd̾ locis. an

Expanded text:
ad fructuarium pertinebunt. Si qua servitus imposita est fundo, necesse habebit fructuarius sustinere: unde et si per stipulationem servitus debeatur, idem puto dicendum. Sed et si servus sub poena emptus sit interdictis certis quibusdam, an
Abbreviated transcription (Latin):
coruptas iocator non restituet. ¶ Eo¬
onctor omniascõm legem conduc¬
conis tacered ⁊ an om̃ia colonus
curare o ut oparustica suo quo
tẽpore faciat. neintẽpesfiua cutta
decerorem fundum fauat. pret̾ea
uisłaꝵ cutam agered ut eas inco¬
ruptas hẽat. ¶Cuipe asi ip̃iꝯ ⁊ illd

Expanded text:
corruptas locator non restituat. Conductor omnia secundum legem conductionis facere debet. et ante omnia colonus curare debet, ut opera rustica suo quoque tempore faciat, ne intempestiva cultura deteriorem fundum faceret. praeterea villarum curam agere debet, ut eas incorruptas habeat. Culpae autem ipsius et illud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑinde hetur acsiboniui arbitini
ꝓphensum fuiis. idem seritat᷑ si al¬
fiꝰ cuiustib arbitͥum prehensũ
sit. nam bona si crigit ut arbititũ
taie presterur: quaie utrobonoꝯue¬
nit roq arbitium ad qualitatẽ
oꝑis ũ ad ꝓroganũ tempꝰ qõ lege
finitũ sit ꝑtinet nͥdipm lege ꝯp̃¬
hnsũsit quib i seq̃ns: ut nrrita
sit approrõ dolo rouctoris fcãut ex
locato agiposut. ¶ Sicoibͣn loca¬
uit fundum res post̾ioris iductous
dño non obligantur: s fitus insã.
nꝯcum eis statimagere. s ⁊ de
hiis q̃ p̾senti oie ptare debuersit
uł ut opus aliqõefficerent. ⁊ ꝓpaga¬
cões facerent. agere snmliter potest

Expanded text:
arbitrium comprehensum fuisset, idemque servatur, si alterius cuiuslibet arbitrium comprehensum sit: nam fides bona exigit, ut arbitrium tale praestetur, quale viro bono convenit. idque arbitrium ad qualitatem operis, non ad prorogandum tempus, quod lege finitum sit, pertinet, nisi id ipnsum sit. quibus consequens est, ut irrita sit adprobatio dolo conductoris facta, ut ex locato agi possit. Si colonus locaverit fundum, res posterioris conductoris domino non obligantur: sed fructus in causa nus, cum eis statim agere. Sed et de his, quae praesenti die praestare debuerunt, velut opus aliquod efficerent, propagationes facerent, agere similiter potest.
Abbreviated transcription (Latin):
reout apiro emptorẽ quo eadem
paccione ut tꝗlono fruira inguiu¬
nohitare licẽat alioqum ꝓħreꝰ is
agat cumeo excoroucto. ¶ Sinci¬
noedificatite obscurentut iumia
cẽnͣaculi ten̾ locatorẽ inqrimino.
certe quin liceat it inquilmo re

Expanded text:
debet, ut apud emptorem quoque eadem pactione et colono frui et inquilino habitare liceat: alioquin prohibitus is aget cum eo ex conducto. Si vicino aedificante obscurentur lumina cenaculi, teneri locatorem inquilino: certe quin liceat colono ve
Abbreviated transcription (Latin):
qt in ea re quidactum fint. si
aũid ñ apparebit: pr̃are eamrẽ
cebebit emptoriuenditor. nam
to ip̃m ex ea ħeditate ad eũ ꝑue¬
nisse uidebiti: ñ secus. ac si eũ
furoũ in hereditate uenbita ex

Expanded text:
 in ea re, quid actum fuerit: si autem id non apparebit, praestare eam rem debebit emptori uenditor, nam id ipsum ex ea hereditate ad eum peruenisse uidebitur non secus ac si eum fundum in hereditate uendenda non
Abbreviated transcription (Latin):
llelnͣat ut abeatut ab eauen der¬
cõne. inter prem ⁊ filiũ ⁊ me ꝯuee¬
ntre debere ne si cum pre solo pac¬
tus sim: fuiꝰ ñ possit liberati. ⁊ q̃¬
rat᷑ utrum ne nichagatur ex ea
paccõne. an uero ego quid̃ liberer
filius maneat obligatus. sicio
si pupillus sͥtutoris aũcte pacͣis¬
catur. ip̃e qmdem liberatur. non
⁊̃ qui cũ eo pͦactus. Nam qd ariftõ
dit̃ posse ita pacisciut unus ma-¬

Expanded text:
nueniat ut abeatur ab ea uenditione, inter patrem et filium et me conuenire debere, ne, si cum patre solo pactus sim, filius non possit liberari et quaeratur, utrumne nihil agatur ex ea pactione an uero ego quidem liberer, filius maneat obligatus, sicuti, si pupillus sine tutoris auctoritate paciscatur, ipse quidem liberatur, non etiam qui cum eo pactus est. nam quod Aristo dixi‹t› posse ita pacisci, ut unus ma
Abbreviated transcription (Latin):
iputator tum ex ar̃bore iam̃ Idem.
deieterit. uł machinariuᷤ hom ꝑre-
pupplitũ detreat: nec ille ꝓclam̃auit
ut casus ens euitari patiit. set n¬
mucius dirt i si inpriuãto loto to¬
accroissz: posse de tulpa agi ¶ Culpã
au ee quod cum a ditigente ꝓurõt
minciatum ẽet: cum ꝑitur euita-¬

Expanded text:
putator ex arbore ramum cum deiceret uel machinarius hominem in publicum decidat nec ille proclamauit, ut casus eius euitari possit. sed Mucius etiam dixit, si in priuato idem accidisset, posse de culpa agi: culpam autem esse, quod cum a diligente prouidenuntiatum esset, cum periculum euita
Abbreviated transcription (Latin):
fuum auenũ. hac iege non tenebit᷑¬
spignõri datus s̾uus si occisus sit:
tem tempore amiit. q̃ritur: s ħ ĩ
rem iiuriam paslitm: cum ꝓut
amplius consecuturus sit. ł ab ĩ
in hñs tasib in quib creditori dan-
o÷ accio p̃p in opiam debitoris. ⁊ iꝑ
utem amitit creditor quidem us
ad mod debiti hebit aquił accõm
ut prout ħ debrtort ipͣn autemde¬
bitori in id quor debitum excedit.
tur: dolus ⁊ culpa punitur ideoq si
quis in stipłam suam ł spina co-¬
burende eius causa ignem inmisit.
⁊ ult̾ius euagatus÷. ⁊ progressus
ignis alienam segetem ⁊ utneã
lesit. recuiramus an ex imꝑicã
eius aut negguigencia io accioit.
sam si dieuento soid fecit: culpe
reus÷ siam⁊ qui occom dampni
dat: dampnum dedisse iudẽtur. ¶ It
eodem cͥrimine ÷ ⁊ qui non qbsuaũ
ne ignis longius ꝓcederet. Alsi oĩa
que oꝑtuit obsuauit. ⁊ subitauis
uenti longiiis ignem produxit: ca¬
ret culpa. ¶Si inilnatus fuit ser-¬
uus non mortitere. neggligencia

Expanded text:
ruum alienum, hac lege non tenebitur.Pignori datus seruus si occisus sit, litem tempore amisit, quaeritur. sed hic rem iniuriam passurum, cum prosit amplius consecuturus sit ab eo, uein his casibus, in quibus creditori danda est actio propter inopiam debitoris uel quod item amisit, creditor quidem usque ad modum debiti habebit Aquiliae actionem, ut prosit hoc debitori, ipsi autem debitori in id quod debitum excedit tur, dolus et culpa punitur: ideoque si quis in stipulam suam uel spinam comburendae eius causa ignem immiserit et ulterius euagatus et progressus ignis alienam segetem uel uineam laeserit, requiramus, num imperitia eius aut neglegentia id accidit. nam si die uentoso id fecit, culpae reus est nam et qui occasiat, damnum fecisse videtur: in eodem crimine est et qui non observavit, ne ignis longius procederet. at si omnia quae oportuit observavit vel subita vis venti longius ignem produxit, caret culpa. Si vulneratus fuerit servus non mortifere, neglegentia
Abbreviated transcription (Latin):
mnqm̃ inarbito mñis pi eẽ uolu̾it
ut iptui filia cõis collotaret᷑ fras¬
tra m̃ ab eatutordãtin eligͣitur. nͣ
n. intelligit᷑ p̃t de ꝑsoita tutoris cõgi¬
tasse. cũ idõ irem marime p̾tulit:
ne fuetmpcias tutori ꝯmitteres.

Expanded text:
m in arbitrio matris pater esse uoluerit, cui nuptum filia communis collocaretur, frustra tamen ab ea tutor datus eligetur: neque enim intellegitur pater de persona tutoris cogitasse, cum ideo maxime matrem praetulit, ne filiae nuptias tutori committeret.
Abbreviated transcription (Latin):
÷ qd̾ ⁊ stareuidetur añ qm admẽ¬
iciatur om̃e ꝑicłm ad uenditorẽ
an in singulas eas. ¶Eiquiaĩ
ĩuendendo p̃dio ꝯine cełainit qͣm
emptor si audiss empturus ñ¬
Ium in uendicone quis preqũ rei
lponit donacõnis caufañ exactus
non indetur uendere. ¶lem.
emptus tanti qñti a testatore:
emptꝰ mox inuenrat᷑ ñ emptus
a donatus testatori indetur qĩ sñ
pretio ftauendicio. Ido sitinlis er̃

Expanded text:
 constare uidetur antequam admetiatur, omne periculum ad uenditorem an in singulos eos. Si quis in uendendo praedio confinem celauerit, quem emptor si audisset, empturus nCum in uenditione quis pretium rei ponit donationis causa non exacturus, non uidetur uendere. 37 Ideemptus tanti, quanti a testatore emptus est', mox inueniatur non emptus, sed donatus testatori, uidetur quasi sine pretio facta uenditio, ideoque similis e
Abbreviated transcription (Latin):
num itauenierint ut in sigulas am¬
phoras ita oleum ut insingutas mi¬
trecas. ita frumentũut in singulos
modios. Itẽ argentumut in singu¬
las uibras certum precium diceretur

Expanded text:
num ita uenierit, ut in singulas amphoras, item oleum, ut in singulos metretas, item frumentum, ut in singulos modios, item argentum, ut in singulas libras certum pretium diceretur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽẽ iniquũ exceptom eidar. Idem
erit dicend̃. ⁊ si instabuio aut ĩ cau-¬
pona uis maior ꝯtig̾n. Eod inocͥo
tenentur caupones ⁊ stabularii ꝙ̃
extertentes negõm sinum recipiũt.
tenebuntur. ¶ Si filiustam̃ aut

Expanded text:
n esse iniquum exceptionem ei dari. idem erit dicendum et si in stabulo aut in caupona uis maior contigerit. Eodem modo tenentur caupones et stabularii, quo exercentes negotium suum recipiunt: tene
Abbreviated transcription (Latin):
utimir. ¶Caupones aũ ⁊ stabła¬
nos eñ eos accipiemꝰ qui cauponã uł
stabłm excercent: institores ueeꝵꝵ.
Cet̾m siquis oꝑa mediastini fũgił
ñ ꝯtinecir utꝑuta. atirarii. ⁊ focariz

Expanded text:
utimur. Caupones autem et stabularios aeque eos accipiemus, qui cauponam uel stabulum exercent, institoresue eorum. ceterum si qui opera mediastini fungitur, non continetur, ut puta atriarii et focarii
Abbreviated transcription (Latin):
Sitñ nr̃a int̾sit saluas ͤ ⁊ .n. nob̾ mra¬
gis ꝙͣ quoꝵ sũt decesit solui Et iõ si
pignori m̃ces accepo ob peguntã pau¬
titam mͥ mag̃ sꝑͣ debitori nauta tene¬
bitur si ante eas sꝰctꝑit. ¶ Recep̃ antẽ
saluũ fore. utrum si in nauĩ tes misse
eiassignatesunt: an ⁊ siñsunt assig¬

Expanded text:
stra intersit saluas esse: etenim nobis magis, quam quorum sunt, debent solui. et ideo si pignori merces accepero ob pecuniam nauticam, mihi magis quam debitori nauta tenebitur, si ante eas suscepit. Recipit autem saluum fore utrum si in nauem res missae ei adsign‹a›tae sunt: an et si non sint adsig
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ iuiłͫ .łe. sci. si suo fituanus oꝑas
mea inquro a me stipiclat̾us sit: nͥ
ãgit. non mag̃ ꝙͣ s̾uus alienus bo¬
na fide michi suiens id fac̾iendo d ño
quicꝙͣ aoquint. simili modo ait nec
quicqͣm si tem meam a me fituario
doucat me ñ obłigauit. Et regiia¬
nter diffinit quod quis ab alio stipł¬
ando michi adquirit: io a mestipła¬
do nicł aͥgit. nisi forte inquid noia¬
tim dño suo stipuletut a mexꝯdu
tat. ¶ Si duos fructuarios ꝓponas
⁊ ex altius res̾uus sit stipłatus. q̃ntͣ
utrum totũ anproparte qua hãt u¬
sumfrtm eicitatur. nam ⁊ in duob
bone froi possorib h̃ at̃em ÷ apuo sce¬
re aitius scipuletur: ꝑtem ei dutax.¬
minatim sit stipulatus: nec dubi.¬
tan debere quin auiectonõte: solidũ
ei queratur. idemq ait siiussu ei᷑
Estipuletur. qm̃iussũ pro nõie acͣcip̃i¬
anus. idem ⁊ in uͦsufrcuariis erit dicẽ¬
dum ut quocasu ñ toͣtu adquirecur
situario. ꝓprietatis dño erit quesitũ

Expanded text:
si seruo fructuarius operas mea, inquit, a me stipulatus sit, nihil agit, non magis quam seruus alienus bona fide mihi seruiens idem agendo domino quicquam adquirit. simili modo, ait, ne quidem si rem meam a me fructuario conducat, me non obligabit. et regulariter definiit: quod quis ab alio stipulando mihi adquirit, id a me stipulando nihil agit: nisi forte, inquit, nominatim domino suo stipuletur a me uel conducat. Si duos fructuarios proponas et ex alterius re seruus sit stipulatus, quaeritur, utrum totum an pro parte, qua habet usum fructum, ei quaeratur. nam et in duobus bonae fidei possessoribus hoc idem est apud Scaere alterius stipuletur, partem ei dumtaxminatim sit stipulatus, nec dubitari debere, quin adiecto nomine solidum ei quaeratur. idemque ait et si iussu eius stipuletur, quoniam iussum pro nomine accipimus. idem et in fructuariis erit dicendum, ut quo casu non totum adquiretur fructuario, proprietatis domino erit quaesitum,
Abbreviated transcription (Latin):
abio ait taiems uitutem ꝯstr̃ar Ide
posseut aqm̃ q̃rere ⁊ ĩnueta ducere u¬
ceat. samsi liceat nondum edificato
edifitõ s̾uitutem ꝯsticuete qͣre non li
teat non dũ inuenta aqua eanoem
ꝯstituere s̃uitutem: ⁊ siut cirere licea

Expanded text:
abeo ait talem seruitutem constitui posse, ut aquam quaerere et inuentam ducere liceat: nam si liceat nondum aedificato aedificio seruitutem constituere, quare non aeque liceat nondum inuenta aqu‹a› eandem constituere seruitutem? et si, ut quaerere licea
Abbreviated transcription (Latin):
micõ. exceptis hns quȩ in ure ali¬
eno ꝑsonis põitis defepimur. gͥ fei¬
tam̃to dati uł ex lege᷑ nł ex genat᷑
ꝯsulto: erunt nicħonim tutores
int̾uertuntur: Eatem rõe qua ⁊

Expanded text:
ptis his, quae in iure alieno personis positis deferuntur. igitur testamento dati uel ex lege uel ex senatus consulto erunt nihilo minus tutores: interuertuntur eadem ratione, qua et
Abbreviated transcription (Latin):
cũsuccestit. ¶ Sicumins hr̃es ĩm¬
stcenoi iucimis statuto temꝑx edi¬
sicatum ñ hũit ideoq nec inmitt̃e
posĩs nec ideo magis sintutem ami¬
tus q: non potest uideriusucepis¬
tatem edsum sliar qui tus tuum
non interpellauis. Pomp̃ pac
uttipeream ꝑtem in reuquu tund̃
meumaqͣm oucere ⁊ statut̃ tempus
amititam qi nullũiter aque tuit.
s manet in uũis integtum. ꝙ si fecic¬
sem iter nusus eem amittam. ¶Si
ꝑfundũ meuuiamtibi legauero ⁊
adita meabeditate ꝑost ꝯstitut᷑ tp̃s
ad amittenꝙ s̾uitutem ignorauis
eamtibi legatamee. amittes uia
non utento. & si intra idem tempꝰ
añ qm̃s cires tibniegatam suitute
tuũ funo uendidis ad emptorẽuia
Retur utttur quiue inposione eniᷤ¬
nõie: autrycenarius aut hospes
aut amtu hinue aduisitangum
Dr̃muenit ꝑ colonus aut fit̾uariꝰ.¬

Expanded text:
cum ius haberes immittendi, uicinus statuto tempore aedificatum non habuerit ideoque nec tu immittere poteris, non ideo magis seruitutem amittes, quia non potest uideri usucepistatem aedium suarum, qui ius tuum non interpellauit. 19 Pomponiuti per eam partem in reliquum fundum meum aquam ducerem, et statutum tempus amitto, quia nullum iter aquae fuerit, sed manet mihi ius integrum: quod si fecissem iter neque usus essem, amittam.Si per fundum meum uiam tibi legauero et adita mea hereditate per constitutum tempus ad amittendam seruitutem ignoraueris eam tibi legatam esse, amittes uiam non utendo. quod si intra idem tempus, antequam rescires tibi legatam seruitutem, tuum fundum uendideris, ad emptorem uia betur utitur quiue in possessionem eius est aut mercennarius aut hospes aut medicus quiue ad uisitandum dominum uenit uel colonus aut fructuari
Abbreviated transcription (Latin):
totum derȩat ⁊ totum alicuisou
debeatur. d ut su agenoum sit ꝑ¬
tim suo ꝑtim ꝓcuratorio notñe
agatu: siue cum eo agatur. ꝑtĩ
suo partim ꝓcuratorio nomine
ꝯueniatur. nam licet lirera potes.
honera accionis officio nroitis tñ¬
lata sunt Uip̃

Expanded text:
um debeat uel totum alicui soli debeatur, sed ut, siue agendum sit, partim suo partim procuratorio nomine agat, siue cum eo agatur, partim suo partim procuratorio nomine conueniatur. nam licet libera potestas onera actionis officio iudicis translata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
erit. ⁊ int̾im ꝓprietatem ab ħede acce¬
po. pendente au ꝯoitone eandema¬
lienau̾o: adiegatũ aoͣmitar ¶ Si
colono ulumfrcio fũ noi legauis u¬
sumfrt̃m uenoit᷑abit tcum ħeoe
tuo aget exconducto ⁊ ꝯsequeturũ
nz rĩcedes p̾stet ⁊ impensas quas ĩ
tuliuras fecerat: recipiat ¶Uni¬
usuffitus legetur: hactenus int̾¬
ẽẽ puto: ¶ Quod sͣiedes incense fu-¬
erint usuificus spalter edium le¬
gatus peti non potest: bonoͣꝵ aũ
usitfitulegato nreeususfitus peni
potest qm̃qui bonoꝵ suoꝵ usũ¬
obħtardius abit ut tardius ad iega¬
tũ ueniretir ħ quo p̾stabiturut al¬
bino placuit. ¶usuffitus s̃ui mͥ
legatus÷ is ꝙ cum eo uti fruidesisse.
eandem manereitaut mortis in¬
ce. aut captuis diminucõis inter¬
uentur. liber futurus eẽs. ffric̃¬

Expanded text:
erit et interim proprietatem ab herede accepero, pendente autem condicione eandem alienauero, ad legatum admittar. Si colono tuo usum fructum fundi legaueris, usum fructum uindicabit et cum herede tuo aget ex conducto et consequetur, ut neque mercedes praestet et impensas, quas in culturam fecerat, recipiat. Uniusus fructus legetur, hactenus interesse puto, quod, si aedes incensae fuerint, usus fructus specialiter aedium legatus peti non potest, bonorum autem usu fructu legato areae usus fructus peti poterit: quoniam qui bonorum sutardius adit, ut tardius ad legatum perueniretur, hoc quoque praestabitur, ut Sabino placuit. Usus fructus serui mihi legatus est isque, cum ego uti frui desissemeandem manere, ita ut mortis meae aut capitis deminutionis interuentu liber futurus esset. 36 Afric
Abbreviated transcription (Latin):
sit mortuus: usuffitũs estĩme᷑tui sc
illuo quor conseqũes eẽ ut sip̃eticiu
moriatur. similiter ex eotemꝑe quo
mora ticios it ftã: in diẽ mortis. esti¬
maco ususfrcus h̾edi euis p̃stetur.
usuisfitm dete dari stipłatus eẽm. ⁊
ꝑte scetit quo minus dares. ⁊ quin¬
gnmũ tnͣsiert. quio iuris sit. Itẽ si

Expanded text:
sit mortuus, usus fructus aestimetur. cui illud quoque consequens esse, ut si ipse Titius moriatur, similiter ex eo tempore, quo mora sit facta, in diem mortis aestimatio usus fructus heredi eius praestaretur.usum fructum de te dari stipulatus essem, per te steterit quo minus dares et quinquennium transierit, quid iuris sit. item si
Abbreviated transcription (Latin):
uactousimtu ꝓpriecas legata sit pͥ¬
us ꝙ̃ ex testamto ageretur decetsent.
minus oubitanoum qui hẽs eius
plenam ꝓprietatem sit debiturus.
¶Idem q ⁊ si sub tonuicone legatus

Expanded text:
uctu proprietas legata sit, priusquam ex testamento ageretur, decesserit, minus dubitandum, quin heres eius plenam proprietatem sit debiturus. idemque et si sub condicione s
Abbreviated transcription (Latin):
ut putasi dc̃m uinee iugeratot
ẽẽ uł ouueti ⁊ minꝰ inueniatur.
idõz hiis tasib probonitate loci fi
tus sit ⁊ uendid̾it. de reuquis que¬
piseqñtiam emptoris ꝓprĩa sũt.
ut ex empto ł exͦtestõ agicum eo
pot̾it. s si fło existimans se dãp¬
natum uendere uendid̾it dd̃ ÷ a

Expanded text:
ut puta si dictum est uineae iugera tot esse uel oliueti et minus inueniatur: ideoque his casibus pro bonitate loci fietus sit et uendiderit, de reliquis, quntias emptionis propria sunt, uel ex empto uel ex testamento agi cum eo poterit. Sed si falso existimans se damnatum uendere uendiderit, dicend
Abbreviated transcription (Latin):
int minorem fundi modẽe.Sĩ
uenditor tibi infulam certapetu¬
na ⁊ ut alam infinam meam
reficeres. agam exuendico ñt refi¬
reamtibi uendidi ⁊ certo precõt̃

Expanded text:
it minorem fundi modum esse. Si uendidi tibi insulam certa pecunia et ut aliam insulam meam reficeres, agam ex uendito, ut refiream tibi uendidi certo pretio et
Abbreviated transcription (Latin):
mitti possit ⁊ negat admitgẽdã
adieciont qr alt̾ius ei qm eiꝰ q̃
distrata ÷ n oolec adieccõ ad¬
mitti. ¶Idem iut eodem locosͥc
si exduob sus .irͣ. uenditis ⁊
in diem adiectis alter decessit. de
słem ẽe hanc sp̃em. pantus spei᷑.
⁊ idõ hic discedi a priore empcõne

Expanded text:
mitti possit. et negat admittendam adiectionem, quia alterius rei quam eius quae distracta est non solet adiectio admitti.Idem Iulianus eodem libro scsi ex duobus seruis uiginti uenditis et in diem addictis alter decesserit, dimilem esse hanc speciem partus specie et ideo hic discedi a priore emptione
Abbreviated transcription (Latin):
obturpem cãm dantis ⁊ accipien¬
tis pectunia mimeretur cessares
diccõm. Et in delicto pari potõrẽ
ẽẽ possessorem qm̃ tõem fortafsis
aliquem consecutum sdere ñ ha¬
bituram mulierem condutõnem¬
S reqrreste defendi non tamturpẽ
tausam in ꝓposito qm nullam fuif¬
se. cum pettimia que daretur. indo¬
tem conuerti nequid. slon .n. stupͥ
S matrimonii gracia datam ẽẽ. n¬
¶ Nouẽit᷑a p̃uigno. mirus. socero pe¬
funiam dotis nomine dedit. nec ces¬
diccõm pͥma facie uidetur. q̃m iu¬
re gencium intestum ꝯmittiti: atͣ¬
quin ut magis in ea spetie nulla cã
dotis dande fuit. sondictõ igitur ꝯ

Expanded text:
ob turpem causam dantis et accipientis pecunia numeretur, cessare condictionem et in delicto pari potiorem esse possessorem: quam rationem fortassis aliquem secutum respondere non habituram mulierem condictionem: sed recte defendi non turpem causam in proposito quam nullam fuisse, cum pecunia quae daretur in dotem conuerti nequiret: non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse. Nouerca priuigno, nurus socero pecuniam dotis nomine dedit nedictio prima facie uidetur, quoniam iure gentium incestum committitur: atquin uel magis in ea specie nulla causa dotis dandae fuit, co
Abbreviated transcription (Latin):
¶leq enĩ tyrãnce faccõis ꝑu̾sitas
laudabir.ent. Si regia cleniẽcia tyrãnꝰ
sb̾ditos tractat. nͦ uituꝑetur ordo
regie ꝑfatis si rex cͣdelitate tyr̃nca
seuiat aliud ẽ nãq ĩiusta ꝓtãte iuste
uelle uti et alud iusta ꝑtãte ĩiuste

Expanded text:
 Nec tyrannicae factionis perversitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec vituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeviat. Aliud est namque injusta potestate juste velle uti, et aliud est justa pote
Abbreviated transcription (Latin):
dentes bidit. qr rectores eccẽ nõ so
lum cõtemplando ascendunt s de¬
orsum quoq admenbra sb̃ditoru
uuẜ ando descendunt. et dum sacer¬
doces hoꝵ frã sinitant ot se custo¬

Expanded text:
delicet rectores ecclesiae non solum Deum contemplando appetunt, sed deorsum quoque ad membra illius miserando descendunt. Et dum sacerdotes horum facta imitantur, et se custo
Abbreviated transcription (Latin):
Lom rrõres ex sua infirmitate ã¬
lioꝵ ifirmitatem pensantes mag
phm̃litatis et mausuecudinis le¬
namentum studeant pecrantes ab
eridris laqueo erere ꝙͣ ꝑ austĩca¬
tem infoneam ꝑdicõnis nutantes

Expanded text:
m rectores ex sua infirmitate aliorum infirmitates pensantes magis per humilitatis et mansuetudinis levamentum student peccantes ab erroris laqueo eruere, quam per austeritatem in foveam perditionis nutantes
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe ĩ paucis dieb auf̾t̾ hoĩem et
lib̾at eñ de hac uita penali. excessꝰ
facit corpꝰ hũanũ et mac̾at egri¬
tudine diuturna et tũc morte cͥ¬
saporis delectacõe cõcipit᷑. de cõ¬
Leguꝰ quostã morbo articłari
et podagre humorib laborãtes ꝓ¬
scͥpcõe bonoꝵ ad simplicẽ mẽsam
et paupes cibos redactos ꝯualuisse
caruerãt eĩ sollicitud ĩe dispẽsan¬
de domꝰ et epulaꝵ al puellaꝵ lar¬
gitate que et corpꝰ frangũt et añu.

Expanded text:
quippe in paucis diebus aufert hominem et liberat de hac vita poenali; excessus facit corpus humanum et macerat aegritudine diuturna, et tunc cum morte crsaporis delectatione accipitur.’ Legimus quosdam morbo articulari et podagrae humoribus laborantes, proscriptione bonorum ad simplicem mensam et ad pauperes cibos redactos, convaluisse. Caruerant enim sollicitudine dispensandae domus, et epularum largitate, quae et corpus frangunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
ab uno uicio nã si qͥs cadit ĩ aua¬
riciã. largitatẽ descͣit ⁊ caccita¬
tem iumorauit. amore eĩ peciũie
uł uiolaret cascitatẽ uł saltem
nimꝰ amaret. sieĩ pp̃d̾m tanta
ad huc castitas in est ut nolit eã
ꝑdere tã saltẽ minori gaudio.
nimori affeccõe tuet᷑ eam. ubiuid
inde ꝓced̾e̾ deipnũ peciũe sicq est¬

Expanded text:
Nam si quis cadit in avaritiam, largitatem destruit, et castitatem minoravit. Amore enim pecuniae vel violaret castitatem, vel saltem minus amaret. Si enim propter Deum tanta adhuc castitas inest, ut nolit eam perdere: saltem minori gaudio, minori affectu tuetur eam, ubi videt inde procedere damnum pecu
Abbreviated transcription (Latin):
purgandũ et detegendũ ꝓuocẽt
et inducant ad id u̾o exequẽdũ
scĩa dñie legis exposcit᷑ desid̾a t᷑
ordo et uite integritas ⁊ expostu¬
latur. Sc̾ptũ ẽ eĩ tu scĩam repuli¬
stiet egote repellam ne sac̾docio
fungaris michi qr labia sac̾dotis
custodiũt scĩam et legẽ ex qͥrũt ex
ore eius al ꝓut ad eũ ꝑtinet int̾ p᷑¬

Expanded text:
purgandum et tegendum provocent et inducant. Ad id vero exequendum scientia divine legis exposcitur, desideratur ordo, et vite integritas etiam postulatur. Scriptum est enim: Tu scientiam repulisti et ego te repellam, ne sacerdotio fungaris michi, quia labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem exquirant ex ore ejus, alias prout ad eum pertinet, inter pe
Abbreviated transcription (Latin):
¶Dsi mltis et ardius que in amplũ
rõne curie alueũ undiq cõfluũt qiͣ
torrens p̾grauenur negocii scuris
ex citemur ĩ numeris cogitacõib
pllins distrahamur circa idtũ ⁊cͣ¬

Expanded text:
si multis et arduis que in amplum Romane curie alueum vndique confluunt, quasi torrens, pregrauemur negociis, curis excitemur innumeris, cogitacionibus plurimis distrahamur, circa id
Abbreviated transcription (Latin):
¶¶Irca id̃ feruẽtib uotis intendimꝰ
sidioꝵ ueprib et liguo ligͥioꝵ aufcͣ¬
tib oĩo sb̃ductis int̾ eccãꝵ antisti¬
tes ad curam et regimengregis
dm̃ci deputatos cet̾asq ꝑsonas
quas ordo cli̾cał includit pacis tͣnͣs¬
quillitas uigeat fauor caritatis
eĩ et exeidencia fcĩ colligimnꝰ ꝙ nõ
nisi pacis intpr̃e bñ colligit᷑ pacis
actor nec iguoramꝰ ꝙ dissensiones
et scandala p̃is actib aditũ p̾pant¬
rancores et odia suscitant illicitis
¶P acis ab auctore ip̃iꝰ sꝑacte fructũ
nõ attulit qͥn ẏmo discordie ꝓ qua
sedcnida ꝓcesserat foniẽtũ nõ modi¬
cũ nũstrauit nos eã oĩo cessãtes.e.c.¬

Expanded text:
irca id tamen feruentibus votis intendimussidiorum vepribus, et litigiorum anfractibus omnino subductis, jnter ecclesiarum antistites ad curam et regimen gregis dominici deputatos, ceterasque personas, quas ordo clericalis includit, pacis tranquillitas vigeat, feruor caritatis enim et ex euidencia facti colligimus quod non nisi pacis in tempore bene colitur pacis actor, nec ignoramus quod dissensiones et scandala, prauis actibus aditum preparant, lites et odia suscitant, illicitis pacis ab auctore ipsius speratae fructum non attulit, quin immo discordia, pro qua sedanda processerat, fomentum non modicum ministravit. Nos eam omnino cassantes
Abbreviated transcription (Latin):
apħicũ archum rem amaram intẽ¬
dunt ut sagitent ĩnoxios ĩ occłtis
quoꝵ error ẜpit ut cancer itaꝙ in
si botrus melore ledat᷑ fructum nõ
hos apłus egregiꝰ p̃dicator mepra¬
tubis argẽteis claug̾e debent ut cũ¬
clamãte ppło archafed̾is p̃cedẽte
suꝑpẜ it cũ a chor filio cham. lapidib

Expanded text:
icum arcum rem amaram intendunt, ut sagittent innoxios in occultis, quorum error serpit ut cancer, ita quod nisi botrus in flore laedatur, fructum non Hos Apostolus egregitubis argenteis clangere debent, ut conclamante populo, arca foederis praecedente, aesumpserit, cum Achor filio Charmi lapidibus
Abbreviated transcription (Latin):
¶si cũ pͥ̾dem ĩ officio pastoraliad
prudent᷑ ne qͣꝙͣ te ihũana fragilte
ꝯsistẽtẽ uarios angustiaꝵ leĩgo¬
res quas in ip̃o te sciebas affcõ
ꝓpessuꝵ posse absq magno dei
adiutorio sustiere formidaremͣ
utiq ne puulos tuos post mod̾.
ad petͣm allid̾e ueglexisses. Eosq
titu in te ꝑmisisses ĩualesc̾e ut
ip̃oꝵ sugg̾enciũ tibi suscepti mĩ¬
st̃ii cessionẽ ĩstãcie uix iamba¬
ne ꝯuicias pugnatuꝵ armatura
et ĩ exꝑtus nõ ignorasti solicitu¬

Expanded text:
si cum pridem in officio pastorali adprudenter, nequaquam in humana fragilitate consistere, varios angustiarum angores, quos te in ipso sciebas officio perpessurum, posse absque magno Dei adjutorio sustinere, formidaremus utique ne parvulos tuos postmodum ad petram allidere neglexisses, eosque tantum in te permiseris invalescere, ut ipsorum suggerentium tibi suscepti ministerii cessionem instantiae vix jam vanequitias pugnaturum, armaturam et inexpertus non ignorasti sollicitu
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ. aut si facultas defuerit uolũ
tota dilectio ẽ. ut bonũ ꝯd̾ tibi cõf̾ri
re sue ad tempus saluti nõ ꝑcunt. se¬
ip̃os cͥbulacõnib ac picuł tradiit.
nudari facultatib ꝓpriis patrie sue
excores fi pentib et urorib ac filiis
renũciare pati sũt et ut totũ dicã
ip̃am ortẽ corpis nõsolũ nõ refugiũs
s ⁊̃ libent̾ excipiũt ãbiẽtes a corꝑis¬

Expanded text:
 aut si facultas defuerit, voluntota dilectio, ut bonum quod tibi conferri re, suae ad tempus saluti non parcunt, seipsos tribulationi ac periculis tradunt. Nudari facultatibus propriis, patriae suae extorres fieri, parentibus et uxoribus et filiis renuntiare parati sunt, et ut in totum dicam, ipsam corporis mortem non solum non refugiunt, sed etiam libenter excipiu
Abbreviated transcription (Latin):
conditꝰ. quasi repleri uoluiss stan¬
tib angeł tãꝙͣ poĩtis ĩ regis orna¬
m̃to lapidib poss inh̾ere. Si enĩca¬
ritatis auro sese penet᷑bilẽ p̾buiss
sanctis angłis sociatꝰ inornamẽto
ut dixmiꝰ regio lapis fixuis man̾et.
nã qr idc̾colig ant᷑ aurone cadant.
nu artifitis amoris uincłis ligari

Expanded text:
i voluisset stantibus Angelis tanquam positis in regis ornamento lapidibus potuisset inhaerere. Si enim charitatis auro sese penetrabilem praebuisset, sanctis angelis sociatus in ornamento ut diximus regio lapis fixus maneret. Nam quia idcirco ligantur auro ne cadant, nu artificis amoris vinculis ligari
Abbreviated transcription (Latin):
tegẽs. reliqͦs eĩ qiͣ obũbñdo opuit
qui eoꝵ magnitudĩem excellẽcisi
maiori tnͣicendit. Quod gͥ illic speci¬
osus in młtis frõdib. ꝙ illic sigͣcu¬
lum sili̾tudĩs. ꝙ illic cherub ꝙ illie

Expanded text:
 reliquos enim quasi obumbrando operuit, quia eorum magnitudinem excellentia majore transcendit. Quod ergo illic speciosus in multis frondibus, quod illic signaculum similitudinis, quod illic Cherub, quod illic
Abbreviated transcription (Latin):
młta eĩ de eiꝰ magnitudĩe locuturꝰ
pͥ̾mou̾bo cũcta cõpleyꝰ est. Quidnã
dei fuit. De sigillo qmipe anuli talis
silitudo ymaginalr᷑ exp̾mit᷑ qͣlis in
ad silitudĩem dei c̾citus sit. angło
tudiẽm dei ꝯditũ s ip̃m signacłm
siłitudĩs dei dicit ut quosõcilior ẽ
nã et ĩ illosilitudo dei plemꝰ credr̃
exp̃ssa. Hinc ẽ ꝙ pͥmatus potẽciã¬

Expanded text:
e ejus magnitudine locuturus, primo verbo cuncta complexus est. Quid namque Dei fuit? De sigillo quippe annuli talis similitudo imaginaliter exprimitur, qualis in ad similitudinem Dei creatus sit, angelo itudinem Dei ilitudinis dicit, ut quo subtilior est in natura, eo in illo similitudo Dei plenius credatur expressa. Hinc est quod primatus e
Abbreviated transcription (Latin):
uestẽ adornatũ suũ habuit. quoꝵ
dũ claritatẽ tnͣscẽd̾e̾t ex eoꝵ cõꝑa¬
cõneclarior fuit. De cusꝰ adhuc des¬
tͥpcõne sb̾ũgit. auꝵ opꝰ decoris tui
et foramĩa tua indie qua ꝯditus

Expanded text:
vestem ad ornamentum suum habuit, quorum dum claritatem transcenderet, ex eorum comparatione clarior fuit. De cujus illic adhuc descriptione subjungit: Aurum opus decoris tui, et foramina tua in die qua conditus es,
Abbreviated transcription (Latin):
Est et aliud oꝑꝰ qd facit docet
moyses ad beua nõ uadit nõ pi¬
Orat g ͦ sac̾dos eccẽ indesment
ut bniccit ppꝰ qui sb̃ ipõ est hostes
in iusibłes amalochitas qui sñt
demones inpugnãtes eos qui pie¬

Expanded text:
Est et aliud opus, quod facit Moyses: ad bella non vadit, non puOret ergo et sacerdos ecclesiae indesinenter, ut vincat populus, qui suo ipso est, hostes invisibles Amalechitas, qui sunt daemones impugnantes eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis bult pontifex nõ cã uo
quid enĩ dr̃ deeis ꝯma nõ discedt̃
detaduaculo diũ Erat go moyses
ppłm doceret ħ duo sunt pontifi¬
cis oꝑa ut adeo discant legendo
scpͥturas dĩas et sepiꝰ medicãdo
ant ppłm doceat s iła doceat que

Expanded text:
Si quis vult pontifex non tam vocQuid enim dicitur de eis? quod non discedunt de tabernaculo Domini. Erat ergo Moyses populum doceret. Haec duo sunt pontificis opera, ut aut a Deo discat legendo scripturas divinas et saepius meditando, aut populum doceat. Sed illa doceat, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tat se reddituꝵ cũ ille qui ꝯm̃eda¬
uit poposc̾it si forte gladiũ suũ re¬
petat furens maĩfm̃ ẽ tũc nõ ẽe
reddendũ ne uł se occidat uł alios
donec ei satute᷑s sanitas restituat᷑¬

Expanded text:
tat se redditurum cum ille qui commendavit poposcerit: si forte gladium suum repetat furens, manifestum est non esse reddendum, ne vel se occidat vel alios, donec ei sanitas restituat
Abbreviated transcription (Latin):
¶si cũ pͥdem ĩ officio pastoraliad
tacões aĩmũ cred̾emꝰ ac p̾uidisse
prudent᷑ ne qͣꝙͣ te inhũaina fiagilf ͤ
ꝯsistẽtẽ uarios angustiaꝵ laĩgo¬
res quas in ip̃o te sciebas affc̃o
ꝓpessuꝵ posse absq magno dei
adiutorio sustinere formidaremͦ
utiq ne ꝑuulos tuos post mod̾.
ad petͣm allid̾e ueglexisses. Eosq
titui in te ꝑmisisses ĩualesc̾e ut
ip̃oꝵ sugg̾enciũ tibi suscepti mĩ¬
st̃ii cessionẽ ĩstãcie uix iamba¬
ne quicias pugnatuꝵ armatura

Expanded text:
si cum pridem in officio pastorali ad tationem animum crederemus, ac praevidisse prudenter, nequaquam in humana fragilitate consistere, varios angustiarum angores, quos te in ipso sciebas officio perpessurum, posse absque magno Dei adjutorio sustinere, formidaremus utique ne parvulos tuos postmodum ad petram allidere neglexisses, eosque tantum in te permiseris invalescere, ut ipsorum suggerentium tibi suscepti ministerii cessionem instantiae vix jam vanequitias pugnaturum, armaturam
Abbreviated transcription (Latin):
scłarib lrĩs enidiũt et faciunt il¬
los comedias leg̾e et nimnior tur¬
pia sipͥta cantare de errͣasticis sup̃¬
pauꝑ obtułat. ħ inkalendarũ stre¬
uam et saturnaliũ sportulã ⁊ in¬
meruale mimꝰ gramaciis et
orator  aut insup̃tus dome
sticos aut intemplitut¬
ly sac̃̾dos ipẽ scus fint d quia fili¬
os suos non eruidunt moĩ distipli¬
na et correpcõne supmiꝰ cecidit et

Expanded text:
saecularibus literis erudiunt, et faciunt illos comoedias legere et mimorum turpia scripta cantare, de ecclesiasticis forsobtulerat, hoc in Kalendarum strenam, et Saturnalium sportulam et Minervale munus grammaticus et orator, aut in susticos, aut in templi stli sacerdos ipse sanctus fuit, sed quia filios suos non erudivit in omni disciplina et correptione, supinus cecidit, et
Abbreviated transcription (Latin):
Cum labore celebramꝰ q̃drasiam añ
pascha. cũ leticia u̾o tãꝙͣ accepta m̃ce¬
de qͥnqͣgesia̾m post pascha nã huic tã¬
ad q̃dragenariũ numeꝵ addit᷑ qͥe¬
tis et felicitatis denariꝰ ut qͥuqͣgena¬
rius fiat. de ꝯse. di .u.c. Ieiumũ augꝰ

Expanded text:
cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha, cum laetitia vero, tanquam accepta mercede. Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fi
Abbreviated transcription (Latin):
deris. si p̾casti tͥ sit. nõ t̾ succͣrimꝰ
nõ pcc̃a tua caritatiue suscipimꝰ nõ
cõportanda ꝓmͣtimꝰ n ͨ quałr deponas
isset ad illos qui orau̾ant ꝓ socrupe¬
tri feb̾citãte qr cananeã ĩ ꝓbam

Expanded text:
casti, tibi sit; non tibi succurrimus, non peccata tua caritative suscipimus non comportanda promittimus, non qualiter deponas isset ad illos, qui oraverant pro socru Petri febricitante, qui Chananaeam improbam
Abbreviated transcription (Latin):
sa ecc̃e eciã ĩuiciata ꝯfring̾e ꝯflare
uend̾e licet opus ẽ ut de eccã mmstici
poculi forma nõ exeat nͨ adusus nefa¬
rios sacri calicis uũst̾iũ tnͣsferat᷑. Ideo
pͥmũ intͣ ecc̃am quesita sũt uasc que ĩ¬
uiciata nõ eẽnt Deide ꝯmnuita. pꝰ

Expanded text:
sa ecclesiae, etiam initiata confringere, conflare, vendere licet. Opus est ut de ecclesia mystici poculi forma non exeat, nec ad usus nefarios sacri calicis ministerium transferatur. Ideo primum intra ecclesiam quaesita sunt vasa, quae initiata non essent, d
Abbreviated transcription (Latin):
¶Auꝑ ht̃ ec̃c ñ uͭ ẜuet s ut eroget et
sb̃ueĩat ncc̾ĩtatib quid ẽ opus custo
nõne meliꝰ ꝯflat sac̾dos ꝓpt̾ alimo¬
nani panꝑum si aliqͣ su̾sidia desũt
ipsi sac̾legꝰ ꝯtammet et asportet hos¬
tis nonue dicturus est dñs cur pas¬
sus es tot ĩ opes fame mori h̾c̾te hẽ¬
bas auꝵ uñ mĩstrasses alimomam. c
ti ab hoste occisi sũt meliꝰ fu̾at ut uasa
responsũ ref̾r. Quis enĩ dicet tumu
ne templo dei ornatus deesset. pendet
cent que auro nõ enũt᷑. Ornatus sa¬

Expanded text:
a habet non ut servet, sed uteroget et subveniat in neccessitatibus. Quid est opus custodNonne melius conflat sacerdos propter alimoniam pauperum, si aliqua subsidia dequam si sacrilegus contaminata asportet hostis? Nonne dicturus est Dominus: Cur passus es tot inopes fame emori? Et certe habebas aurum, unde ministrasses alimoniam. C nec redemti, ab hoste occisi sunt? Melius fuerat, ut vasa responsum refferri”. Quid Ei dices? “Timui netemplo Dei ornatus deesset”? Responcent que auro non emuntur. Ornatus sa
Abbreviated transcription (Latin):
Scut is qͥ ĩuitatus reuuit q̃situs
refugit sacris est altarib ãmouẽdꝰ
sic qui ultro ambit uł ĩportunũ se
iugit̾ est ꝓcul dubio repellendꝰ est
nãs qui sic uitit᷑ ad alciora cõscend̾e
quid aliudagit insiut coestẽdo de¬
crescat et ascẽdẽdo ext̾ius int̾ns
das acced̾e qui ad honoris ĩsignia

Expanded text:
 is qui inuitatus renuit quesitus refugit sacris est altaribus ammouendus sic qui ultro ambit uel inportunum se ingerit procul dubio est repellendus. Nam qui sic nititur ad alciora conscendere quid agit nisi ut crescendo decrescat et ascendendo exterius interius das accedere, qui ad honoris insignia
Abbreviated transcription (Latin):
ti sinuꝰ a deo suꝑ gentes et regna
destruamꝰ edificemꝰ et plãtamꝰ
sũmoꝑe debeniꝰ satagere quat̃ e
uellamꝰ uicia plantemꝰ u̾tutes de¬
struamꝰ iniqua et edificemꝰ hõe¬
sta sic qd̾ nr̃a solicitudĩe mediãto
p̾ua tnͣseant indirecta et asꝑacõu̾¬
extendi qr sapientib sumꝰ et ĩsipi¬
entib debitores sp̃alĩ tũ ad electos¬
cłi̾cos qui dormire debent a biciis
cis ecc̃a ͨ ͥ redditus deputati ut ex
hiis honeste uu̾s debeãt ne eos
oporteat ad turpialucra manꝰ ex¬
tend̾e uł admiqua muña occłos

Expanded text:
gentes et regna, destruamus, aedificemus et plantemus, summopere debemus satagere quatenus evellamus vitia et plantemus virtutes, destruamus iniqua et aedificemus honesta, sicque nostra sollicitudine mediante prava transeant in directa et aspera veextendi, quia sapientibus sumus et insipientibus debitores, specialiter tamen ad clericos, qui dormire debent a vitiis,cclesiastici redditus deputati, ut ex ipsis honeste vivere debeatis, ne vos oporteat ad turpia lucra manus extendere vel ad iniqua munera oculos
Abbreviated transcription (Latin):
¶Scodas regent et libros de lingius hi
in latinũ fidelr᷑ tũst̾entes alios linguas
ip̃as solicite doceant eoꝵq ꝑiciam scu¬
diosa missos instͣccione cuͣsfũdant. ut
nistructi ac docti sufficient̾ in luguis

Expanded text:
scholas regant inibi, et libros de linguis ipsis in Latinum fideliter transferentes, alios linguas ipsas solicite doceant, earumque peritiam studiosa in illos instructione transfundant, ut instructi et edocti sufficienter in linguis
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ita forudet᷑ ulcio cognitoris ut nͨ
int̾cessoris religio ꝯtẽpnatur qr et
plectendo et ignoscendo hoc solũ bñ
¶Onputes te tũc amare ẜuũ tuũ
qũ eũ nõ cedis aut tũc amare filiũ
tuũ qñ ei nõ das disciplinã aut tũc
amare uicinũ tuũ qñ eũ nõ corrigis

Expanded text:
Ita formidetur ultio cognitoris, ut nec intercessoris religio contemnatur, quia et plectendo, et ignoscendo hoc solum bene on putes te tunc amare servum tuum quando eum non caedis; aut tunc amare filium tuum, quando ei non das disciplinam; aut tunc amare vicinum quando non corrigis
Abbreviated transcription (Latin):
U El ex malicia litigãciũ uł ex defrũ
cioꝵ freꝙ̃cia dieb singłis purge¬
uiur ut inbecillitate ꝓprii corꝑis
laborantes minori ⁊ ĩtlłigencier
cõmode suꝑesse aut undiq cõc᷑ͣrẽ¬
ciũ clamores et murmura sustin̾e
hinc ⁊̃ euenit ꝙ negociis mediot̾
fimiri uł disponi ꝑ nos brem tprõ
potuissẽt expͤtacõne diut᷑na plus
oporteat iustis pla ꝑit̾ irruenti

Expanded text:
el ex malicia litigancium uel defectu uciorum frequencia diebus singulis perurgemur, ut imbecillitate proprii corporis laborantes, minori etiam diligentia commode superesse aut undique concurrentium clamores et murmura sustinere. Hinc etiam euenit, quod negociis mediocrifiniri uel disponi per nos breui tempore potuissent, expectacione diutina plus quam oporteat, multis parit
Abbreviated transcription (Latin):
sic debes tibi portũ quietis appete
ut naugantes hactenꝰ tecũ filios
sine remigii adintorio paciaris ĩ
hoc magno mari et spacioso cum
timore naufragi ftuctuare. exͣ¬

Expanded text:
sic debes portum tibi quietis appetere, ut navigantes hactenus tecum filios, sine remigis adjutorio, patiaris in hoc mari magno et spatioso cum timore naufragii fluctuare,
Abbreviated transcription (Latin):
Icet undiq ꝯfluenciũ ne gocioꝵ
młtiplicitas copiosa nr̃maĩm ad
curias uarias ĩplere nõ desistat
fr̾nitas tñ tua quã sinc̾a cõplectim᷑
indño caritate solicitudĩem ad tẽp
depon̾e nos cõpellit ꝙͣ ĩexeꝙ̃dis

Expanded text:
icet undique confluentium negotiorum multiplicitas copiosa nostrum animum ad varias curas impellere non desistat, fraternitas tamen tua, quam sincera complectimur in Domino charitate, sollicitudinem ad tempus deponere compulit
Abbreviated transcription (Latin):
ffidelior fcũs est petrus ꝑꝰ ꝙͣ fide
se ꝑdidisti deflenit atq ideo maio¬
rem grãu reꝑit ꝙͣ amisit tanꝙͣ
enĩ bonus pastor tuend̾ ggem ac¬
cepit nt qui sͥ aute infirmus fue¬
rat fieret omĩb fluam̃tũ et qui
ceteros fidi stabłitate fiidaret .l.di
One ur ᷑ in uanitate sensꝯ robscuri¬
tator ocłos tũscelũ seuat et uitra

Expanded text:
s est Petrus, postquam fidem se perdidisse deflevit; atque ideo majorem gratiam reperit quam amisit. Tanquam enim bonus pastor tuendum gregem accepit, ut qui sibi antea infirmus fuerat, fieret omnibus firmamentum, et qui ceteros fidei stabilitate fundaret. etur in vanitate sensus et obscuritator oculos trans coelum levat, et ultra
Abbreviated transcription (Latin):
¶LEt putes ꝙ ideo maetha marłam
ꝑptẽ eleg̾it que c̾ca płima sacage
quia maria obtimã ꝑtẽ elegit que
nõ auferet᷑ ab ea qm̃ licet illa sit
magis secura ista tñ mag̃ fructifa
et licet illa mag̃ suans hec tñ ma¬
gis utilis cũ ĩfecũditate soboł liꝑ¬
pitudo le rathelis pulch̾tudim sit p̾¬
lata ꝙͣnis simł ĩ unũ et cõtẽplatinã

Expanded text:
ec putes quod ideo Martha malam partem elegerit, que circa plurima satagebat, quia Maria optimam partem elegit, que non auferetur ab ea, quoniam, licet illa sit magis secura, ista tamen est magis fructifera. Et licet illa magis suavis, hec tamen magis utilis, cum in fecunditate sobolis lippitudo Lye Rachelis pulcritudini sit prelata; quamvis simul in unum et contemp
Abbreviated transcription (Latin):
ea sic ait. sic̃ serra et securis uec
secare nͨ ced̾e ligna possũt uͥ ab iͦ
alio regantur. ac ĩo ꝯ regentẽ se
sr̃bire nõ debent. sic illi ꝑqͦs deus
punit absq nutu dĩne dispoĩcõnis
inchil ag̾e ualent. ac ideo cont re¬

Expanded text:
 sicut serra et securis nec secare, nec caedere ligna possunt, nisi ab alio regantur, ac ideo contra regentes se superbire non debent: sic illi, per quos Deus punit, absque nutu divinae dispositionis nihil agere valent ac ideo contra re
Abbreviated transcription (Latin):
pastore gregẽ suã desereret ip̃i
curã btõ petto apło ut sue sradi¬
litate fidei cet̾os int̾an religio¬
ne firmaret coꝵq mẽtes ad
salutis oꝑa sue attend̾et deuocõi
ardore cõniat uñ nos eiꝰdẽ apł¬

Expanded text:
pastore desereret, ipsius curam beato Petro Apostolo, ut sue stabilitate fidei ceteros in christiana religione firmaret eorumque mentes ad salutis opera sue accederet devotionis ardore, commisit. Unde nos licet
Abbreviated transcription (Latin):
iuccidedos ĩfrͣtuosos palmites
pestiferos et noctiuos quos qiͣfic᷑
fatua domꝰ de colũpna ꝓduxit nes¬
cientes in semitis iusticie dirig̾e
gressus suos ad corren̾ti et ag̾e pe¬
intẽcie dignos fructus lic diuciꝰ

Expanded text:
uccidendos infructuosos palmites pestiferos et nocivos, quos sicud ficus fatua domus de Columpna produxit nesciens in semitibus iusticie dirigere gressus suos, ad cor reverti et agere penitentie dignos fructus licet diucius
Abbreviated transcription (Latin):
xͥanos sinceriori carritate diligimꝰ
tanto serentati regie diligẽciori
solicitudĩe uolumꝰ p̾cau̾e ne quid

Expanded text:
anos sinceriori caritate diligimus, tanto serenitati regie diligentiori sollicitudine volumus precavere, nequid
Abbreviated transcription (Latin):
trahaniꝰ a uicus et bonos ĩ u̾tutib
maior cũ uicia su̾sp̃e u̾tutum oqi¬
culce sb̃uttant et angelꝰ sathane
in angłm lucis se sumilat et tnͣsłor¬
mat. Sane sigͥficauit nob uen̾a¬

Expanded text:
s in virtutibus majori, cum vitia sub specie virtutum occulte subintrant, et angelus Satanae se in angelum lucis simulate transformat. Sane significavit nobis venera
Abbreviated transcription (Latin):
ti fr̃b et coepĩs nrĩs ad nos clamã¬
tib nc̃ possimmꝰ ĩuisticiꝰ nõ adeise
aut ad̾ mste postulane uit nc̃ and¬
re no si forte c̾ca exhibendaeis ni¬
sticiẽ fuerimꝰ inuenti remissi ip̃iꝯͦ

Expanded text:
clamantibus non possumus in justitia non adesse, aut quod juste postulaverint non audire; ne si forsan circa exhibendam eis justitiam fuerimus inventi remissi, ipsi quoque