comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
statum & aliquod meritum bonum ante
carnem: quod uult eam reparare ꝑ carnẽ.
quando caro lauachro regenerationis
abluitur. Uixerat itaq alicubi ante car¬
nem in statu q merito bono: que statũ
& quod meritum ꝑdidit cũ uenisset in
carnem. Dyxit eam ꝑ carnẽ reparare ha¬
bitudinẽ priscam. qũa uisa fuerat paulisꝑ
amisisse ꝑ carnẽ. Habuit gͦ ante carnem
habitudinem antiqũa: hoc ẽ enim priscã.
Et ista qualis esse potuit. nisi beata atq lau¬
dabilis habitudo. quam reparari ꝑ sacram̃¬
tum baptismatis asseuerat cũ eam nolit
ex illa originem trahere. ꝑ originẽ quam
constat in paradyso aliquando fuisse fe¬
licem: Quomͦ gͥ alio loco animã se dicit
constanter asserere. non extraduce neq
ex nichilo. neq ꝑsemeripsam. neq ante
corpus: Ecce isto loco uult animas ante
corpus alicubi uiuere: tam beate ut eade
illis ꝑ baptismũ beatitudo reddat᷑. Et
tamqũa sui rursus oblitus. adiungit et

Expanded text:
statum et aliquod meritum bonum ante statum et aliquod meritum bonum ante carnem, quod vult eam reparare per carnem, quando caro lavacro regenerationis abluitur. Vixerat itaque alicubi ante carnem in statu et merito bono; quem statum et quod meritum perdidit, cum venisset in carnem. Dixit, « eam per carnem reparare habitudinem priscam, quam visa fuerat paulisper amisisse per carnem. » Habuit ergo ante carnem habitudinem antiquam; hoc est enim « priscam: » et ista qualis esse potuit, nisi beata atque laudabilis habitudo? Quam reparari per sacramentum Baptismatis asseverat; cum eam nolit ex illa originem trahere per propaginem, quam constat in paradiso aliquando fuisse felicem. Quomodo igitur alio loco « animam » se dicit « constanter asserere, non ex traduce, neque ex nihilo, neque per semetipsam, neque ante corpus? » Ecce isto loco vult animas ante corpus alicubi vivere tam beate, ut eadem illis per Baptismum beatitudo reddatur. Et tanquam sui rursus oblitus adjungit et
Abbreviated transcription (Latin):
dum: sed quia iste de hac re ita disseruit.
ut non solum eam quȩ adhuc discutien¬
da est non solueret quȩstionẽ. uerũ etiã
talia diceret. quȩ falsitatis non habeant
dubitationem. Cum enĩ uellet ꝓbare
dubia. ausus ẽ dicere sine dubio repro¬
banda. An uͦ tu reꝑbare dubitabis.
quod cum de anima loqueret᷑. non uis
inquit animã ex carne peccati contrahe¬
re ualitudinẽ: ad qũa uicissim sc̃ĩficatio¬
nem uideas transire ꝑ carnẽ. ut ꝑ ipsam
reparet statũ ꝑ quã ꝑdiderat meritum. Aut
nũquid quia baptismo corpus abluitur.
non transit ad animã uł spm. quod credit᷑
conferri ꝑ baptismum: Merito gͦ ꝑ car¬
nem priscam reparat habitudinẽ. qũa
uisa fuerat paulis ꝑ amisisse ꝑ carnẽ ut
ꝑ eam incipiat renasci. ꝑ qũa meruerat in
quinari. Uide in his uerbis quantum
tuus iste errauerit doctor. Dixit animam
ꝑcarnem reparare statum: ꝑ quam ꝑdide¬
rat meritum. Habuit gͦanima aliquem

Expanded text:
dum —, sed quia iste de hac re ita disseruit, dum —, sed quia iste de hac re ita disseruit, ut non solum eam, quae adhuc discutienda est, non solueret quaestionem, uerum etiam talia diceret, quae falsitatis non habeant dubitationem; cum enim uellet probare dubia, ausus est dicere sine dubio reprobanda. An uero tu reprobare dubitabis, quod, cum de anima loqueretur: non uis, inquit, animam ex carne peccati contrahere ualetudinem, ad quam uicissim sanctificationem uideas transire per carnem, ut per ipsam reparet statum, per quam perdiderat meritum? aut numquid quia baptismo corpus abluitur, non transit ad animam uel spiritum, quod creditur conferri per baptismum? merito ergo per carnem priscam reparat habitudinem, quam uisa fuerat paulisper amisisse per carnem, ut per eam inquinari » ? Vide in his verbis, quantum iste tuus erraverit doctor. Dixit, « animam per carnem reparare statum, per quam perdiderat meritum. » Habuit ergo anima aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ & filios parentum dissimiles mori¬
bus: quod ideo fieri putant. quia &
ipse unus homo plerumq suis morib
alios mores dissimiles habet: non utiq
anima altera accepta. sed uita in melus
uel indeterius commutata. Ita dicunt
non esse impossibile ut anima non habe¬
at eos mores. quos habet ille ex quo ꝓpa¬
gata est. quandoquidem ipsa una nunc
alios. alias alios habere mores potest.
Quare si hoc te credis abisto didicisse
quod anima non sit extraduce. utinam
id uere didicisses: me tibi docendũ liben¬
tissime traderẽ. Sed aliud ẽ discere: aliud
uideri sibi didicisse. St ergo te didicisse
arbitraris quod adhuc nescis. non plane
didicisti. sed temere credidisti quod li¬
benteꝵ audisti. & subrepsit tibi falsiloqͥũ
ꝑsuauiloquium. Quod non ideo dico
quia falsum esse iã certus sum. animas
potius insufflari nouas quã de origine
parentum trahi hoc enim adhuc ab eis
qui docere id possunt existimo requiren¬

Expanded text:
enim et filios parentum dissimiles morienim et filios parentum dissimiles moribus, quod ideo fieri putant, quia et ipse unus homo plerumque suis moribus alios mores dissimiles habet non utique anima altera accepta, sed uita in melius uel in deterius commutata. ita dicunt non esse inpossibile, ut anima non habeat eos mores, quos habet illa ex qua propagata est, quando quidem ipsa una nunc alios, alias alios habere mores potest. quare si hoc te credis ab isto didicisse, quod anima non sit ex traduce, utinam id uere didicisses! me tibi docendum libentissime traderem; sed aliud est discere, aliud uideri sibi didicisse. si ergo te didicisse arbitraris quod adhuc nescis, non plane didicisti, sed temere credidisti quod libenter audisti et subrepsit tibi falsiloquium per suauiloquium. quod non ideo dico, quia falsum esse iam certus sum animas potius insufflari nouas quam de origine parentum trahi — hoc enim adhuc ab eis qui docere id possunt existimo requiren
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ manet quidem ipse integer ds.
nec tamen de nullo ł de alio. s de seipso
diuersũ aliqͥd in deteriꝰ creat. ꝙ de incorꝑeo
d̾o corpus emanat: absit ut hoc catholi¬
cus animꝰ bibat. Non enim est fluen¬
tum fontis diuini: sed figmentum cor-¬
dis humani. Iam uero quã in epte labo¬
rer animã qũa putat esse corpoream
uindicare a passionib corporis. disputais
de animȩ infantia. de paraliticis & op¬
pressis animȩ sensibus. de amputatis
membris corporis absq animȩ sectio¬
ne. non tecum sed cum illo potius agere
debeo. Illi quippe insudandum ẽ.: ut ratio¬
nem reddat dictorũ suoꝵ. ne de opere
iuuenis uelle fatigare uideamur graui¬
tatẽ senis. Quod autẽ similitudines mo¬
rum qui reperiuntur in filiis. non ex
animȩ semine uenire disputat. conse¬
quens est quidem ut hoc sentiant qui-¬
nec illi qui hanc astruunt ibi constitu¬
ant pondus assertionis suȩ. Uident

Expanded text:
si autem manet quidem ipse integer deus si autem manet quidem ipse integer deus nec tamen de nullo uel de alio, sed de se ipso diuersum aliquid in deterius creat et de incorporeo deo corpus emanat, absit, ut hoc catholicus animus bibat! non enim est fluentum fontis diuini, sed figmentum cordis humani. lam uero quam inepte laboret animam, quam putat esse corpoream, uindicare a passionibus corporis disputans \'de animae infantia, de paralyticis et oppressis animae sensibus, de amputatis membris corporis absque animae sectione\', non tecum, sed cum illo potius agere debeo; illi quippe insudandum est, ut rationem reddat dictorum suorum, ne de opere iuuenis uelle fatigare uideamur grauitatem senis. quod autem similitudines morum, qui repperiuntur in filiis, non ex animae semine uenire disputat, consequens est quidem, ut hoc sentiant quinec illi qui hanc astruunt ibi constituunt pondus assertionis suae; uident
Abbreviated transcription (Latin):
tura eius. Quis hoc insanissimus opi¬
netur: Quod si dicit ita dm̃ de sua na-¬
tura flatum facere ut ipse integer ma-¬
neat. non inde quȩstio est. sed utrum
quod non aliunde nec de nichilo. sed
de illo est. non hoc sit quod ille: id est
eiusdem naturȩ: & essentiȩ. Nam &
filio genito integer manet: sed quia eũ
genuit de scipso: non aliud genuit qũa
id quod ipse est. Excepto enim quod ho¬
minem assumpsit. & uerbum caro factũ
est: alius quidem uerbum di filius. sed non
est aliud: hoc ẽ alia ꝑsona ẽ. sed non diuer¬
sa natura. Et unde hoc: nisi quia non crea¬
tus ex alio uel ex nichilo: sed natus ex
ipso est. non ut melior qua erat esset: sed
om̃ino ut esset. & quod est ille unde
natus est esset: hoc ẽ unius eiusdemq
nature. equalis. coeternꝰ. omimꝰ similis. pa¬
rit̾ immutabilis. parit̾ inuisibil. parit̾ in cor¬
poreus. pariter ds. hoc om̃ino quod pa¬
ter. nisi quod filius ẽ ipse. non pater:

Expanded text:
tura eius. quis hoc insanissimus opitura eius. quis hoc insanissimus opinetur? quodsi dicit ita deum de sua natura facere flatum, ut ipse integer maneat, non inde quaestio est, sed utrum quod non aliunde nec de nihilo, sed de illo est, non hoc sit quod ille, id est eiusdem naturae et essentiae. nam et filio genito integer manet; sed quia cum genuit de sc ipso, non aliud genuit quam id quod est ipse. excepto enim quod hominem assumpsit et uerbum caro factum est, alius est quidem uerbum dei filius, sed non est aliud; hoc est alia persona est, sed non diuersa natura. et unde hoc, nisi quia non creatus ex alio uel ex nihilo, sed natus ex ipso est, non ut melior quam erat esset, sed omnino ut esset et quod est ille, unde natus est, esset, hoc est unius eiusdemque naturae, aequalis, coaeternus, omni modo similis, pariter inmutabilis, pariter inuisibilis, pariter incorporeus, pariter deus, hoc omnino quod pater, nisi quod filius est ipse, non pater?
Abbreviated transcription (Latin):
dicaret: cum ruinoso habitaculo iam
carerer. In corporeum sane dm̃ ẽẽ quod
credit: gratulor eum hinc saltẽ a ter¬
tulliam deliramentis esse discretum. Ille
quippe sicut animam ita etiã dm̃ corpo¬
reum esse contendit. Aquo iste in hoc
dissentiens. mirabiliora ꝑsua dere molit᷑.
dm̃ incorporeum non de nichilo facere.
sed de semetipso flatum exalare corporeũ.
Odoctrinam cui om̃is ȩtas aures subri-¬
tos atq ignotos. doctos atq indoctos
recitaturus inuitet. Seniores cũ iuniorib
conuenite. qd̵ nesciebatis discite. qͦd ñquã
audieratis audite. Eece isto docente non
aliunde quod aliquo modo ẽ. nec ex eo
quod om̃ino non est. d̃s flatum crear:
sed ex eo quod ipse est. cum sit incorpo-¬
reus incorpus sufflat. Naturam ergo
suam antequã mutet᷑ in ꝑeccati corpo¬
re: ipse mutat incorpus. An dicit quod
ex natura sua non mutat aliquid cum
flatum facit: Non ergo eum de seipso
facit. Non enim aliud ẽ ipse: aliud na¬

Expanded text:
ndicaret, cum ruinoso habitaculo iam ndicaret, cum ruinoso habitaculo iam careret. Incorporeum sane deum esse quod credit, gratulor eum hinc saltem a Tertulliani deliramentis esse discretum; ille quippe sicut animam ita etiam deum corporeum esse contendit. a quo iste in hoc dissentiens mirabiliora persuadere molitur deum incorporeum non de nihilo facere, sed de se ipso flatum exhalare corporeum.s o doctrinam, cui omnis aetas aures subritos atque ignotos, doctos atque indoctos recitaturus inuitet. seniores cum iunioribus conuenite, quod nesciebatis discite, quod numquam audieratis audite. ecce isto docente non aliunde quod aliquo modo est nec ex eo quod omnino non est deus flatum creat, sed ex eo quod ipse est, cum sit incorporeus, corpus sufflat. naturam ergo suam, antequam mutetur in peccati corpore, ipse mutat in corpus. an dicit, quod ex natura sua non mutat aliquid, cum flatum facit? non ergo cum de se ipso facit; non enim aliud est ipse, aliud na
Abbreviated transcription (Latin):
re fundamine destinas quęxit.strues con-¬
gerit. quib imminentẽ possit ruinam se-¬
dulo diligenterq fulcire: ne sub periculo
mansionis discrimen uideatur pendere
mansori: Ita gͦ & animã recognosce in qͥt
carnis suȩ desiderare cibum: ex qua ipsumr
concipit sine dubio desiderium. Hȩc
nempe ille iuuenis suadendo uerbis lucu¬
lentissimis & sufficientissimis explicauit:
asserens non animȩ requiri alimenta sed
corpori: cura quidem illius sed tamquam
habitantis in domo: & moribundȩ car¬
nis imminentes runas rumas. ꝓuida
refectione fulcientis. Et illud ergo expli¬
cet tibi: quid anima illa diuitis ruiturũ
destinare cupiebat: quȩ mortale corpus
iam utiq non habebat. ꝙ tam̃ sitiebat.
ꝙ aquȩ stillam de digito pauꝑis requi¬
rebat. Habet ubi se exerceat iste doctor
senum. Quęrat ꝙͣ inueniat si potuerit.
cui rei anima illa apud inferos humi¬
dum alimentum. uł tam exiguum m̃¬

Expanded text:
re fundamine, destinas quaerit, strues conre fundamine, destinas quaerit, strues congerit, quibus inminentem possit ruinam sedulo diligenterque fulcire, ne sub periculo mansionis discrimen uideatur pendere mansoris ? ita ergo et animam recognosce, inquit, carni suae desiderare cibum, ex qua ipsum concipit sine dubio desiderium. haec nempe ille iuuenis sua sensa uerbis luculentissimis et sufficientissimis explicauit asserens non animae requiri alimenta, sed corpori, cura quidem illius, sed tamquam habitantis in domo et moribundae carnis inminentes ruinas prouida refectione fulcientis. et illud ergo explicet tibi, quid anima illa diuitis ruiturum destinare cupiebat, quae mortale corpus iam utique non habebat et tamen sitiebat et aquae stillam de digito pauperis requirebat. habet ubi se exerceat iste doctor senum; quaerat et inueniat, si potuerit, cui rei anima illa apud inferos humidum alimentum uel tam exiguum me
Abbreviated transcription (Latin):
nitur ista non audiat: uel audita non
credat: Sed nunquid te docuit. quomodo
anima sine corpore de digito pauperis
aquȩ stillam desiderare potuerit: cũ ipse
confessus fit. alimenta corporea non nisi
ꝓpter fulciendas riunas corruptibilis corpo¬
ris sui animam querere᷑. Uerba eiꝰ ista st̃.
Nunquid qr anima inquit aut cibum
querir aut potum: ad ipsam transire cre¬
dimus pastum: Et paulo post. Unde in¬
telligitur inquit & ꝓbatur: non ad ani-¬
mam ꝑtinere ciboꝵ sustentacula. sed ad
corpꝰ. cui etiã preter cibum ꝓcuratur si¬
mili ratione uestitus: ut illi necessarius
uideatur pasturȩ suggestus: cui competit
ꝙ ipsos habere uestitus. Hanc ille sen¬
tentiam suam satis euident̃ expositam.
non nulla etiam similitudine illustrans:
adiecit atq ait. Quid autẽ putamus
inquilinum quemquã suȩ habitationi
ꝓspicere: Nonne si eam senserit aut te¬
cto tremere. aut nutare pariete. aut laba¬

Expanded text:
nitur, ista non audiat uel audita non nitur, ista non audiat uel audita non credat ? sed numquid to docuit, quomodo anima sine corpore de digito pauperis aquae stillam desiderare potuerit, cum ipse confessus sit alimenta corporea non nisi propter fulciendas ruinas corruptibilis corporis sui animam quaerere? uerba eius ista sunt: numquid quia anima, inquit, aut cibum quaerit aut potum, ad ipsam transire credimus pastum? et paulo post: unde intellegitur, inquit, et probatur non ad animam pertinere ciborum sustentacula, sed ad corpus, cui etiam praeter cibum procuratur simili ratione uestitus, ut illi necessarius uideatur pasturae suggestus, cui conpetit et ipsos habere uestitus. hanc ille sententiam suam satis euidenter expositam nonnulla etiam similitudine inlustrans adiecit atque ait: quid autem putamus inquilinum quemquam suae habitationi prospicere? nonne, si eam senserit aut tecto tremere aut nutare pariete aut laba
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinȩ xp̃ianȩ arbitror esse detrimentũ:
ista nescire.  si de corpoꝵ generib subti¬
liter disputetur: Hoc maiore difficultate
quam utilitate ꝑdiscitur. Si autẽ dñs
uoluerit ut ad illum ipsum iuuenem
scribam. sicut desidero: ibi scier fortasse
dilectio tua. etiam hoc quam non te
docuerit. si tamen id te ab illo didicisse
lȩtaris. Sed nequid forte aliud sit quod
constat ẽẽ utile. & ad fidem necessariam
ꝑtinere: peto rescribere non graueris.
Nam illud quod rectissime & ualde sa¬
lubriter credit iudicari animas cum
de corporibus exierint antequam ueni¬
ant ad illud iuidicium quo eas oportet
iam redditis corporib uidicari. atꝙ
in ipsa in qua hit iuxerunt carne tor¬
queri siue gloriari: hoc itane tandem
ipse nesciebas: Quis aduersus euange¬
lium tanta obstinatione mentis obsur¬
duit: ut in illo paupere qui post mortẽ
ablatus est in sinum abrahȩ. & in illo¬
diuite cuius in inferno cruciatus expo¬

Expanded text:
doctrinae christianae arbitror esse detrimentum doctrinae christianae arbitror esse detrimentum ista nescire et, si de corporum generibus subtiliter disputetur, hoc maiore difficultate quam utilitate perdiscitur. si autem dominus uoluerit, ut ad illum ipsum iuuenem scribam, sicut desidero, ibi sciet fortasse dilectio tua etiam hoc quam non te docuerit, si tamen id te ab illo didicisse laetaris. sed ne quid forte aliud sit, quod constat esse utile et ad fidem necessariam pertinere, peto rescribere non graueris. Nam illud, quod rectissime et ualde salubriter credit iudicari animas, cum de corporibus exierint, antequam ueniant ad illud iudicium, quo eas oportet iam redditis corporibus iudicari atque in ipsa, in qua hic uixerunt, carne torqueri siue gloriari, hoc itane tandem ipse nesciebas ? quis aduersus euangelium tanta obstinatione mentis obsurduit, ut in illo paupere, qui post mortem ablatus est in sinum Abrahae, et in illodiuite, cuius infernus cruciatus expo
Abbreviated transcription (Latin):
pastorib deputaris. Nolumus ita cure¬
tur qui uenit ab errore ad dominicum
gregem: ut prius pestifera contagione
ille me non docuit. nec huic errori eius
ullomodo quamlibet diserti & ornati
sermonis illectus suauitate consensi: ago
ingentes do grãs. Sed quęro unde illi ca¬
pur exosculatus ut dicitur. gr̃as egeris te
didicisse: quod usq ad auditam disputa¬
tionem illius ignorabas. Aut si falsum
est hoc te fecisse atq dixisse: Hoc ipsum pe¬
to nobis intimare digneris. ut inanis
rumor tuis litteris refellatur. Si autem
uerum est illi humilitate homini egisse
te gras: gaudeo quidem si te illud non do¬
cuit quod suꝑius quam sit detestandum
cauendumq monstraui. Et non repre¬
hendo quod gratus fueris tanta humili¬
tate doctori. si aliquid aliud disputante
illo. uerum atq utile didicisti. Sed hoc
quid sit inquiro. An forte animam non
sp̃m esse sed corpus:. Non quidem magnũ

Expanded text:
pastoribus deputaris. nolumus ita curepastoribus deputaris. nolumus ita curetur quae uenit ab errore ad dominicum gregem, ut prius pestifera contagione me ille non docuit nec huic errori eius ullo modo quamlibet diserti et ornati sermonis inlectus suauitate consensi\', ago ingentes deo gratias. sed quaero, unde illi caput exosculatus, ut dicitur, gratias egeris te didicisse quod usque ad auditam disputationem illius ignorabas aut, si falsum est hoc te fecisse atque dixisse, hoc ipsum peto nobis intimare digneris, ut inanis rumor tuis litteris refellatur. si autem uerum est illa humilitate homini egisse te gratias, gaudeo quidem, si te illud non docuit, quod superius quam sit detestandum eauendumque monstraui, et non reprehendo, quod gratus fueris tanta humilitate doctori, si aliquid aliud disputante illo uerum atque utile didicisti; sed hoc quid sit inquiro. an forte animam non spiritum esse, sed corpus ? non quidem magnum
Abbreviated transcription (Latin):
existimas. hoc quidem ab isto didicisti.
Sed non tibi gratulor. neq blandior.
longe cum illo a fide catholica exorbita¬
sti. Tolerabilius enim quod quidem falsũ
est. tamen ut dixi tolerabilius ex aliqͣ
alia creatura. quam quidem iam fecerat
d̾s. quam ex d̾i natura animam conditã
crederes: ut quod est mutabilis. quod pec¬
cat. quod fir impia. quod etiam si impia
ꝑdurauerit in fine. sine fine damnabit᷑.
non ad di naturam cum horrendabla¬
sphemia referretur. Abice fr̃. abice obse¬
cro istam non plane fidem. sed exerran¬
dȩ impietatis errorem: ne homo gra¬
uis seductus a iuuene. ꝙ a laico prb̃R.
cum istam catholicam fidem es se ar-¬
bitraris. de numero infidelium quod
a te auertat dñs existimeris. Non enim
sic tecum agendum est ut cum illo: aut
ea uenia tuus iste tam horrendus. quã
iuuenis illius licet ab illo ad te transie¬
rit. error est dignus. Ille ouili catholico
sanandus nuꝑ accessit: tu in catholicis

Expanded text:
existimas, hoc quidem ab isto didicisti, existimas, hoc quidem ab isto didicisti, sed non tibi gratulor neque blandior; longe cum illo a fide catholica exorbitasti. tolerabilius enim — quod quidem falsum est, tamen, ut dixi, tolerabilius — ex aliqua alia creatura, quam quidem iam fecerat deus, quam ex dei natura animam conditam crederes, ut, quod est mutabilis, quod peccat, quod fit impia, quod etiam, si impia perdurauerit in fine, sine fine damnabitur, non ad dei naturam cum horrenda blasphemia referretur. abice, frater, abice, obsecro, istam non plane fidem, sed exsecrandae impietatis errorem, ne homo grauis seductus a iuuene et a laieo presbyter, cum istam catholicam fidem esse arbitraris, de numero fidelium — quod a te auertat dominus eximaris. non enim sic tecum agendum est ut cum illo aut ea uenia tuus iste tam horrendus qua iuuenis illius, licet ab illo ad te transierit, error est dignus. ille ouili catholico sanandus nuper accessit, tu in catholicis
Abbreviated transcription (Latin):
docens. neq enĩ esse tͥ arbitror no¬
ua uel audita quidem ꝙ antea. ñ
tamen credita. sed ut existimo sic le¬
gis epłam meam. ut hic agnoscas
etiam fidem tuam. quȩ nobis in ca-¬
tholica ȩccłia dño donante commu¬
nis est. si ergo ut dicere cȩperam hȩc
cum catholico loquor: unde obsetro
credis esse animam non uniuscuiusq
nr̃m dico. sed ꝓrimã primo illi ho-¬
mini datam. Si ex nichilo & factam
tamen insufflatamq a dõ: id credis
quod ego. Si autẽ ex aliqua alia crea¬
tura. quȩ unde anima fieret tamqũa
materies subiacebat artifici dõ. sicur
puluis unde fieret adam. uel costa
eius unde ȩua. uł sicut aquȩ unde
pisces. & uolucres. uł sicut terra unde
animalia quȩq terrestria: non est ca-¬
tholicum. non est uerum. Quod si neq
ex nichilo neq ex alia quacũq creatura.
sed ex semetipso dm̃ hoc est ex natura
sua fecisse uł facere animas quod absit

Expanded text:
docens — neque enim esse tibi arbitror nodocens — neque enim esse tibi arbitror noua uel audita quidem et antea, non tamen credita, sed, ut existimo, sic legis epistulam meam, ut hic agnoscas etiam fidem tuam, quae nobis in catholica ecclesia domino donante communis est —, si ergo haec, ut dicere coeperam, cum catholico loquor, unde, obsecro, credis esse animam, non uniuscuiusque nostrum dico, sed primam primo illi homini datam? si ex nihilo et factam tamen insufflatamque a deo, id credis quod ego; si autem ex aliqua alia creatura, quae unde anima fieret tamquam materies subiacebat artifici deo, sicut puluis, unde fieret Adam, uel costa eius, unde Eua, uel sicut aquae, unde pisces et uolucres, uel sicut terra, unde animalia quaeque terrestria, non est catholicum, non est uerum. quodsi neque ex nihilo neque ex alia quacumque creatura, sed ex semet ipso deum, hoc est ex natura sua fecisse uel facere animas — quod absit! —
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ. Nam hȩc tria unum sunt. & sin¬
gulũ quodq ds̃. & simul om̃ia unus
ds̃. immutabilis. sempiternꝰ. sine tem¬
poris ullo initio siue termino.Atq
uero illa natura quȩ facta est. creatu¬
ra nuncupatur. Creator autẽ d̾s: illa
scilicet trinitas. Creatura ergo ita esse
dicitur ex d̃o. ut non ex eius natura
facta sit. Ex illo enim ꝓpterea dicitur:
quia ipsum auctorem habet ut sit.
ñ ita ut ab illo nata sit uel ꝓcesserit.
sed ab illo creata. condita facta sit. par-¬
tim ex nulla alia. id est omĩno ex nichi-¬
lo. sicut cȩlum & terra. uł potius uni¬
uersȩ mundanȩ moles. uniuersa cum
mundo concreata materia: partim uͦ
ex alia iam creata atq existente na-¬
tura. sicut uir ex limo: mulier ex uiro.
ex parentib homo. Creatura tamen
omnis ex dõ. sed creante uł ex nichi¬
lo uł ex aliquo. non autẽ gignente
uł ꝓducente de scipso. Si hȩc cũ catho¬
lico loquor. magis cõmonens qũa

Expanded text:
turae; nam haec tria unum sunt et sinturae; nam haec tria unum sunt et singulum quidque deus et simul omnia unus deus inmutabilis, sempiternus, sine temporis ullo initio siue termino. at uero illa natura, quae facta est, creatura nuncupatur, creator autem deus, illa scilicet trinitas. creatura ergo ita esse dicitur ex deo, ut non ex eius natura facta sit; ex illo enim propterea dicitur. quia ipsum auctorem habet ut sit, non ita, ut ab illo nata sit uel processerit, sed ah illo creata, condita, facta sit, partim ex nulla alia, id est omnino ex nihilo, sicut caelum et terra uel potius uniuersae mundanae molis uniuersa cum mundo concreata materia, partim uero ex alia iam creat\'a atque exsistente natura, sicut uir ex limo, mulier ex uiro, ex parentibus homo, creatura tamen omnis ex deo, sed creante uel ex nihilo uel ex aliquo, non autem gignente uel producente de se ipso. Si haec cum catholico loquor magis commonens quam
Abbreviated transcription (Latin):
quod pars d̾i sit anima. Neq enim
non dicamus animam esse partẽ dĩ:
sed hoc etiam opus est. ut dicamus ñ
eam & dm̃ unius eiusdẽq esse naturȩ.
Unde ille recte quidem ait genus di esse
animas munere non natura: ac ꝑ hoc ñ
om̃ium sed fidelium. Sed rursus ad id qd̃
declinauerat deuolutus est. ꝙ dm̃ atq
animam eiusdem dixit esse naturȩ: non
quidem his uerbis: sed aꝑta manifestaq
sententia. Cum enim animam ita esse dic̃
ex dõ. ut eam nec ex alia natura nec
ex nichilo sed ex semetipso creauerit:
quid ꝑsuadere conatur. nisi id quod
aliis uerbis negat: animam scilicet eius¬
dem cuius ds̃ est esse naturȩ: Om̃is qͥp¬
pe natura uł d̾s est qui nullum habet
auctorem: uel ex deo est. quia ipsum ha-¬
bet auctorem. Sed quȩ habet auctorẽ
dor ex quo est: aliqua facta non est.
aliqua facta est. Porro quȩ facta non ẽ
& tamen ex ipso est. aut genita est ab
illo: aut ꝓcedit ex illo. Quȩ genita est.

Expanded text:
quod pars dei sit anima — neque enim quod pars dei sit anima — neque enim  non dicamus animam esse partem dei; sed hoc etiam opus est ut dicamus non eam et deum unius eiusdemque esse naturae. unde ille recte quidem ait \'genus dei esse animas munere, non natura\' ac per hoc non omnium, sed fidelium; sed rursus ad id quod declinauerat deuolutus est et deum atque animam eiusdem dixit esse naturae, non quidem his uerbis, sed aperta manifestaque sententia. cum enim \'animam ita esse\' dicit \'ex deo, ut eam nec ex alia natura nec ex nihilo, sed ex semet ipso creauerit\', quid persuadere conatur nisi id quod aliis uerbis negat, animam scilicet eiusdem cuius deus est esse naturae? omnis quippe natura uel deus est, qui nullum habet auctorem, uel ex deo est, quia ipsum habet auctorem. sed quae habet auctorem deum, ex quo est, aliqua facta non est, aliqua facta est. porro quae facta non est et tamen ex ipso est, aut genita est ab illo aut procedit ex illo — quae genita est,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ grãs quantas potes. quod non ante¬
quam hoc didicisti. de corpore existi. Exis¬
ses enim magnus hereticus: & blasphe¬
mator horrendus. Nullo modo tamen
etiam de te id existimauerim. quod homo
catholicus neq contemptibilis prb̃r. ani-¬
mȩ naturam portionem cdĩ sentiebas esse.
Unde fateor dilectioni tuȩ timeo ne for¬
te hoc te iste docuerit: quod potius sit
contrarium ei fidei quam tenebas. Sic̃
enim non arbitror te umqũa in catho¬
lica fide animã credidisse dĩ eẽ portionẽ
uel ullomodo animȩ ꝙ dĩ eandem esse
naturam: ita metuo ne forte consense¬
ris huic homini quod animã d̃s ñ
de nichilo fecerit. sed ita ex ipso sit. ut
ab ipso emanauerit. Hoc enim etiam
uerbum iste posuit inter cȩtera. quib
in hac questione ad immane precipiti-¬
um exorbitauit. At uero hoc si te do¬
cuit. nolo me doceas: immo etiam uo¬
lo ut quod didiceras ipse dediscas. Pa¬
rum ẽ enim non credere neq dicere

Expanded text:
deo gratias, quantas potes, quod non, antedeo gratias, quantas potes, quod non, antequam hoc didicisti, de corpore existi; exisses enim magnus hereticus et blasphemator horrendus. nullo modo tamen etiam id de te existimauerim, quod homo catholicus neque contemptibilis presbyter animae naturam portionem dei sentiebas esse. unde, fateor dilectioni tuae, timeo, ne forte hoc te iste docuerit, quod potius sit contrarium ei fidei quam tenebas. Sicut enim non arbitror te umquam in catholica animam credidisse dei esse portionem uel ullo modo animae et dei eandem esse naturam, ita metuo, ne forte consenseris huic homini, \'quod animam deus non de nihilo fecerit, sed ita ex ipso sit, ut ab ipso emanauerit\'; hoc enim etiam uerbum iste posuit inter cetera, quibus in hac quaestione ad immane praecipitium exorbitauit. at uero hoc si te docuit, nolo me doceas; immo etiam uolo ut quod didiceras ipse dediscas. parum est enim non credere neque dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ris. alios autẽ animȩ sensus miror: suste
te docuit. ꝙ tu homo id ȩtatis & honous
antequam istum audires. unum atq idẽ
putabas esse quo album nigrumq di¬
scernitur. quod nobiscum uident etiam
passeres. ꝙ quo iustum atq iniustum di¬
scernitur: quod uidebat tobis etiam carnis
luminib ꝑditis. Hoc si ita est: ꝓfecto
quando audiebas uł legebas. illumina
oculos meos ne umquam obdormiam in
mortẽ: non nisi car-¬
nis oculos cogi¬
tabas. Aut si
hoc obscurum ẽ.
certe quando
illud apłi recolebas
illuminatos oculos cordis ur̃i. nos sub
fronte & supra buccas cor habere crede¬
bas. Absit. ut de te hoc sentiam. Nec hoc
te igitur iste docuit. Aut si forte ante hu¬
ius doctrinam quam modo te inuenisse
lȩtaris. animȩ naturam di putabas esse
portionẽ: hoc plane cum horrendo ꝑicu-¬
lo falsum eẽ nesciebas. Et si abisto didi¬
cisti quod anima portio dĩ non sit: age

Expanded text:
ris, alios autem animae sensus, miror, si iste ris, alios autem animae sensus, miror, si iste te docuit; et tu homo id aetatis et honoris, antequam istum audires, unum atque idem putabas esse, quo album nigrumque discernitur, quod nobiscum uident etiam passeres, et quo iustum atque iniustum diiudicatur, quod uidebat Tobis etiam carnis luminibus perditis. hoc si ita est, profecto, quando audiebas uel legebas: in inlumina oculos meos, ne umquam obdormiam in mortem. non nisi carnis oculos cogitabas. aut si hoc obscurum est, certe, quando illud apostoli recolebas : inluminatos oculos cordis uestri, nos sub fronte et supra buccas cor habere credebas. absit, ut de te hoc sentiam; neque hoc te igitur iste docuit. Aut si forte ante huius doctrinam, quam modo te inuenisse laetaris, animae naturam dei putabas esse portionem, hoc plane cum horrendo periculo falsum esse nesciebas. et si ab isto didicisti, quod anima portio dei non sit, age
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s intelligitur. itẽq aliquando utrũq
nomine sp̃s dici. sicuti est. ꝙ inclinato
capite tradidit sp̃m: ubi & anima neces¬
se est intelligatur. & utrumq unius ẽt̃
substantiȩ : Puto quod ista iam sciebas.
Si autẽ nesciebas: non te aliquid qd̾ ma¬
gno ꝑiculo nescitur didicisse scias. Et si
quid hinc subtilius disputandum est.
melius cum ipso agitur cuius iam noui¬
mus ꝙ eloquium. utrum cum dicit᷑
anima tra ut simul intelligat᷑ & spiritꝰ
utrumq anima sit. sp̃s autẽ aliquid ani¬
mȩ sit: an sicut ei uisum ẽ a parte totũ
appelletur. hoc nomine: siue etiã utrũq
sp̃s sit. pars uͦ ens sit quȩ proprie dici¬
tur anima. an ꝙ hoc a parte totum uo¬
cetur. quando ita dicitur sp̃s. ut simul
intelligatur & anima. Sic enim huic pla¬
cet Uerum ista ut dixi & subtiliter disse¬
runtur. & sine ullo uel certe sine magno
ꝑiculo nesciuntur. Itemq alios esse corpo¬

Expanded text:
et spiritus intellegitur — itemque aliquando utrumqet spiritus intellegitur — itemque aliquando utrumqnomine spiritus dici, sicuti est: Et inclinato capite tradidit spiritum: ubi et anima necesse est intellegatur — et utrumque unius esse substantiae? puto quod ista iam sciebas; si autem nesciebas, non te aliquid, quod magno periculo nescitur, didicisse scias. et si quid hinc subtilius disputandum est, melius cum ipso agitur, cuius iam nouimus et eloquium: utrum, cum dicitur anima, ita ut simul intellegatur et spiritus, utrumque anima sit, spiritus autem aliquid animae sit, an, sicut ei uisum est, a parte totum appelletur hoc nomine, siue etiam utrumque spiritus sit, pars uero eius sit, quae proprie dicitur anima, an et hoc a parte totum uocetur, quando ita dicitur spiritus, ut simul intellegatur et anima; sic enim huic placet. uerum ista, ut dixi, et subtiliter disseruntur et sine ullo uel certe sine magno periculo nesciuntur. Itemque alios esse corpo
Abbreviated transcription (Latin):
nis illius senex. & laici prb̃r osculatus:
didicisse te quod ignorabas grãs egeris.
Ubi quidem non imꝓbo humilitatẽ
tuam: immo uero etiam laudo quod
honorasti doctorem tuum. nec hominẽ.
sed ipsam quȩ tibi ꝑ illum loqui digna¬
ta est ueritatem. si tamen potueris de¬
monstrare quid ꝑ illum ueritatis acce¬
peris. Uellem itaq rescriptis tuis quidte
docuerit me doceres. Absit enim ut eru¬
bescam a prb̃ro discere. si alaico tu non
erubuisti. p̃dicanda & imitanda hu¬
militate. si uera didicisti. Proinde frat̃
dilectissime. quid ab eo didiceris nosse
cupio: ut si iam id sciebam gratuler ꝓ
te. si autẽ nesciebam. discam ꝑte. Itane
tu ignorabas duo quȩdam eẽ anim̃a
soluisti a sp̃ũ meo animam meam. &
utrumq ad naturam. hominis ꝑtinere.
ut totus homo sit sp̃s & anima. & corpꝰ.
sed aliquando duo ista simul nomine ani¬
mȩ nuncupari. quale est illud. ꝙ factus
est homo in animam uiuã. ibi quippe

Expanded text:
nis illius senex et laici presbyter osculatus nis illius senex et laici presbyter osculatus didicisse te quod ignorabas gratias egeris. ubi quidem non inprobo humilitatem tuam, immo uero etiam laudo, quod honorasti doctorem tuum nec hominem, sed ipsam quae tibi per illum loqui dignata est ueritatem, si tamen potueris demonstrare, quid per illum ueritatis acceperis. uellem itaque rescriptis tuis quid te docuerit me doceres. absit enim, ut erubescam a presbytero discere, si a laico tu non erubuisti praedicanda et imitanda humilitate, si uera didicisti. Proinde. frater dilectissime, quid ab eo didiceris nosse cupio, ut, si iam id sciebam, gratuler pro te, si autem nesciebam, discam per te. itane tu ignorabas duo quaedam esse animamsoluistiab spiritu meo animam meam - et utrumque ad naturam hominis pertinere, ut totus homo sit spiritus et anima et corpus, sed aliquando duo ista simul nomine animae nuncupari — quale est illud : et factus est homo in animam uiuam; ibi quippe
Abbreviated transcription (Latin):
OMTNO
dilectissimo
sbitero petro:
Ayoystinus
salutem. Per¬
uenerunt ad
me duo libri uincentii uictoris. qͦs
ad tuam scĩtatem scripsit. mittente
michi eos fr̃e nr̃o Renato. homine
quidem laico: sed ꝓsua fide ꝙ eorum
quos diligit. prudenter religioseq sol¬
licito. Quib lectis: uidi hominem in
sermone quidem non solum usq ad suf-¬
ficientiam. uerum etiam usq ad redun-¬
dantiam ꝓfluentẽ. sed in rebus de quib
loqui uoluit nondum sicut oportet in-¬
structum. Quod si ei fuerit domino do-¬
nante collatum. poterit esse utilis plu¬
ribus. Haber enim non minimum
facultatis. qua possit explicare atq orna¬
re quȩ sentit: si prius det operam recta
sentire. Ualde quippe sunt noxia pra¬
ua diserta. quia hominib minus eru¬
ditis eo quod diserta sunt. uidentur
ꝙ uera. Quomodo autẽ eosdem libros
ipse acceperis nescio. Uerumtamen si
uerum est quod audiui. diceris eis reci¬
tatis ita ex siluisse lȩtitia: ut caput iuue¬

Expanded text:
omino dilectissimo sbytero Petro Augustinus salutem. Peruenerunt ad me duo libri Vincentii Victoris, quos ad tuam sanctitatem scripsit, mittente mihi eos fratre nostro Renato, homine quidem laico, sed pro sua fide et eorum quos diligit prudenter religioseque sollicito. quibus lectis uidi hominem in sermone quidem non solum usque ad sufficientiam, uerum etiam usque ad redundantiam profluentem, sed in rebus, de quibus loqui uoluit, nondum sicut oportet instructum; quod si ei fuerit domino donante conlatum, poterit esse utilis pluribus. habet enim non minimum facultatis, qua possit explicare atque ornare quae sentit, si prius det operam recta sentire. ualde quippe sunt noxia praua diserta, quia hominibus minus eruditis eo quod diserta sunt uidentur et uera. quomodo autem eosdem libros ipse acceperis nescio; uerum tamen, si uerum est quod audiui, diceris eis recitatis ita exiluisse laetitia, ut caput iuue
Abbreviated transcription (Latin):
potestate poneret. si uellet ad beatitu¬
dinem tendere:¬
uic autẽ disputatiomi obici ab
imꝑitis solet quȩd̾a calumna de
mortib paruuloꝵ. & de quibusdam
cruciatibus corporis. quib eos sepe
uidemus affligi. Dicunt enĩ. quid opꝰ
erat ut nasceret᷑. qui anteqͣ iniret
ullum uitȩ meritum excessit ẽ uita. aut
qualis in futuro iudicio deputabitur.
eui neq inter iustos locus est. qm̃ nicħ
recte fecit. neq inter malos qm̃ nichil
peccauit: Quib respondet᷑. ad uniuer¬
sitatis complexum &̾ totius creaturȩ
uł ꝑ locos uł ꝑ tempora ordinatissimã
conexionem. non posse suꝑfluo creari
qualemcũq hominẽ. ubi folium ar-¬
boris nullũ suꝑfluo crearet᷑. sed sane
suꝑfluo quęri de meritis eus. qui ni

Expanded text:
potestate poneret, si vellet ad beatitupotestate poneret, si vellet ad beatitudinem tendereuic autem disputationi objici ab imperitis solet quaedam calumnia de mortibus parvulorum, et de quibusdam cruciatibus corporis, quibus eos saepe videmus affligi. Dicunt enim: Quid opus erat ut nasceretur, qui antequam iniret ullum vitae meritum, excessit e vita? aut qualis in futuro judicio deputabitur, cui neque inter justos locus est, quoniam nihil recte fecit; neque inter malos, quoniam nihil peccavit? Quibus respondetur: ad universitatis complexum, et totius creaturae vel per locos vel per tempora ordinatissimam connexionem, non posse superfluo creari qualemcumque hominem, ubi folium arboris nullum superfluo creatur; sed sane superfluo quaeri de meritis ejus qui ni
Abbreviated transcription (Latin):
ualet implere. hoc quoq nondum
eius sublimior ad sentiendũ qd̾ recte
facit bonum. sed quȩdam tardior
atq carnalis non consequent̃ in sen¬
tentiã ducit᷑. ut ex ipsa difficultate
admoneatur eundẽ implorare adiu¬
torem ꝑfectionis suȩ. quẽ inchoatio¬
nis sentit auctorem. ut ex hoc ei fiat
carior. dũ non suis uirib sed cuiꝰ bo¬
nitatẽ haber ut sit: eius miscdia
subleuat᷑ ut beata sit. Quanto autẽ
carior illi ẽ a quo est. tanto in eo fir¬
mius ad quiescit. & tanto uberiꝰ eius
ȩternitate ꝑfruit᷑. Sicut enĩ arboris
nouellũ &. rude uirgultũ nullomͦ
recte sterile dicimꝰ. quauis aliqͦt estates
sine fructib traiciat. donec oportuno
tempore exꝑmat feracitatẽ suam. cur
non auctor animȩ debita pietate
laudet᷑. si ei tale tribuit exordium.
ut studendo ac ꝓficiendo ad frugẽ
sapientiȩ iustitiȩq ꝑueniat. tantũq
illi p̾stitit dignitatis: ut in eius etiã

Expanded text:
valet implere, hoc quoque nondum valet implere, hoc quoque nondum ejus sublimior ad sentiendum quod recte faciat bonum: sed quaedam tardior atque carnalis non consequenter in sententiam ducitur; ut ex ipsa difficultate admoneatur eumdem implorare adjutorem perfectionis suae, quem inchoationis sentit auctorem; ut ex hoc ei fiat charior, dum non suis viribus, sed cujus bonitate habet ut sit, ejus misericordia sublevatur ut beata sit. Quanto autem charior illi est a quo est, tanto in eo firmius acquiescit, et tanto uberius aeternitate ejus perfruitur. Si enim arboris novellum et rude virgultum nullo modo recte sterile dicimus, quamvis aliquot aestates sine fructibus trajiciat, donec opportuno tempore expromat feracitatem suam; cur non auctor animae debita pietate laudetur, si ei tale tribuit exordium, ut studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaeque perveniat, tantumque illi praestitit dignitatis, ut in ejus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
trorsum relabi uoluerit: uire meritoq
pęnas luet. Creator uero eius ubiq
laudat᷑. uel quod eã ab ipsis exordiis
ad sũmi boni capacitatẽ inchoaue¬
rit. ł qͦd eius ꝓfectũ adiuuet. ł qͦd impleat
ꝓficientẽ atq ꝑficiat. ł qͦd peccantẽ. id est
aut ab imtiis suis sese ad ꝑfectionẽ attol¬
lere recusantẽ. aut iam ea ꝓfectu aliqͦ re-¬
labentẽ: iustissima damnatione ꝓ me-¬
ritis ordinat. Non enĩ ꝓpterea malã
creauit. quia nondũ tanta ẽ quanta
ut ꝓficiendo esse posset accepit. cũ eiꝰ
exordio ꝑfectiones om̃s corpoꝵ longe
inferiores sint: quas tam̃ in suo gene¬
re laudabiles eẽ iudicat quisqͥs de
reb sanissime uidicat. Qd̃ gͦ ignorat
qͥd sibi agendum sit. ex eo est quod
nondum accepit. Sed hoc quoq ac¬
cipiet si eo quod accepit bene usa
fuerit. Accepit autẽ ut diligent̃ & pie¬
quęrat si uoler. Et quod agnoscens
qͥd sibi agendum sit. non continuo

Expanded text:
trorsum relabi voluerit, jure meritoque trorsum relabi voluerit, jure meritoque poenas luet. 65. Creator vero ejus ubique laudatur, vel quod eam ab ipsis exordiis ad summi boni capacitatem inchoaverit, vel quod ejus profectum adjuvet, vel quod impleat proficientem atque perficiat, vel quod peccantem, id est aut ab initiis suis sese ad perfectionem attollere recusantem, aut jam ex profectu aliquo relabentem, justissima damnatione pro meritis ordinat. Non enim propterea malam creavit, quia nondum tanta est, quanta ut proficiendo esse posset accepit; cum ejus exordio perfectiones omnes corporum longe inferiores sint, quas tamen in suo genere laudabiles esse judicat, quisquis de rebus sanissime judicat. Quod ergo ignorat quid sibi agendum sit, ex eo est quod nondum accepit: sed hoc quoque accipiet, si hoc quod accepit, bene usa fuerit. Accepit autem ut pie et diligenter quaerat, si volet. Et quod agnoscens quid sibi agendum sit, non continuo
Abbreviated transcription (Latin):
non dedit. Loqui enĩ non nosse atq
ñ posse. infanti naturale est. Quȩ igno¬
rantia difficultasq sermonis non
modo inculpabilis sub gr̃amaticoꝵ
legibus: sed etiam humanis affectib
blanda atq grata est. Non enĩ ullo
uitio illam facultatẽ comꝑare negle¬
xit. aut ullo uitio quã cõpararat ami¬
sit. Itaq si nobis in eloquentia esset
beatitudo constituta. atq ita crimini
duceret᷑ cum peccatur in linguȩ sonis.
quẽadmodũ cum peccatur in actib
uitȩ: nullus utiq argueretur infantiȩ
quod abea esset exorsus ad conseqͣn¬
dam eloquentiam. sed plane merito
damnaretur. si suȩ uoluntatis ꝑuersi¬
tate. uł ad eã recidisser. uł in ea reman¬
sisset. Sic etiam nunc si ignorantia ue¬
ri ꝙ difficultas recti naturalis est
homini. unde incipiat in sapientiȩ
quietisq beatitudinẽ surgere. nullus
hanc ex initio naturali recte arguit.
sed si ꝓficere noluerit. aut a ꝓfectu re¬

Expanded text:
non dedit. Loqui enim non nosse atque non dedit. Loqui enim non nosse atque non posse, infanti naturale est: quae ignorantia difficultasque sermonis non modo inculpabilis sub grammaticorum legibus, sed etiam humanis affectibus blanda et grata est; non enim ullo vitio illam facultatem comparare neglexit, aut ullo vitio quam compararat amisit. Itaque, si nobis in eloquentia esset beatitudo constituta, atque ita crimini duceretur cum peccatur in linguae sonis, quemadmodum cum peccatur in actibus vitae; nullus utique argueretur infantiae, quod ab ea esset exorsus ad consequendam eloquentiam: sed plane merito damnaretur, si suae voluntatis perversitate vel ad eam recidisset, vel in ea remansisset. Sic etiam nunc, si ignorantia veri et difficultas recti naturalis est homini, unde incipiat in sapientiae quietisque beatitudinem surgere, nullus hanc ex initio naturali recte arguit: sed si proficere noluerit, aut a profectu re
Abbreviated transcription (Latin):
tur quo minꝰ appareat. integerrima &
iustissima & in concussa atq incõmuta¬
bili maiestate & substantia creatoris.
supplicia peccatoꝵ suoꝵ animas luere.
quȩ peccata ut iam diu disserimus
non nisi ꝓprie uoluntati earum tribu¬
enda sunt. nec ulla ulterior peccatoꝵ
causa quȩxenda. Ignorantia uͦ & diffi-¬
cultas si naturalis est: inde incipit
anima ꝓficere. & ad cognitionẽ & re-¬
quiem donec in ea ꝑficiat᷑ uita beata
ꝓmoueri. Quẽ ꝓfectum in studiis opti-¬
mis atq pietate. quoꝵ facultas ei
non negata est. si ꝓpria uoluntate
neglexerit: iuste ingrauiorẽ quȩ iã
pęnalis est ignorantiã difficultatẽq
p̃cipitat᷑. decentissimo & conuenien-¬
tissimo rerũ moderamine in inferio¬
rib ordinata. Non enĩ qd̃ natura-¬
liter nescit &̃ naturalit̾ non potest.
hoc animȩ deputat᷑ in reatũ: sed qd̃
scire ñ studuit. & quod dignã facilita¬
ti comꝑandȩ ad recte faciendũ operam

Expanded text:
tur, quominus appareat integerrima et tur, quominus appareat integerrima et justissima et inconcussa atque incommutabili majestate et substantia Creatoris, supplicia peccatorum suorum animas luere: quae peccata, ut jam diu disseruimus, nonnisi propriae voluntati earum tribuenda sunt, nec ulla ulterior peccatorum causa quaerenda. 64. Ignorantia vero et difficultas si naturalis est, inde incipit anima proficere, et ad cognitionem et requiem, donec in ea perficiatur vita beata, promoveri. Quem profectum in studiis optimis atque pietate, quorum facultas ei non negata est, si propria voluntate neglexerit, juste in graviorem, quae jam poenalis est, ignorantiam difficultatemque praecipitatur, decentissimo et convenientissimo rerum moderamine in inferioribus ordinata. Non enim quod naturaliter nescit et naturaliter non potest, hoc animae deputatur in reatum; sed quod scire non studuit, et quod dignam facilitati comparandae ad recte faciendum operam
Abbreviated transcription (Latin):
Nec iste sermo ad id ualuerit. ut qͥsꝙͣ
poterunt scdm scripturas diuinitus
inspiratas. utrũ anima de anima
ꝓpagetur. an suo cuiq animanti sin-¬
gulȩ in ipso fiant. an ad regendum
animandũꝙ corpus diuino nutu
alicunde mittant᷑. uł ꝓpria uolunta¬
te se insinuent. si uel alicuiꝰ expedien¬
dȩ necessariȩ quęstionis ratio flagitat.
ista considerare atq discutere. uł a rebꝰ
magis necessariis ocium ad hȩc queren¬
da & disserenda conceditur. Uerũ ad id
potius ista dixerim. ne quis in retali
uel temere succenseat ei qui suȩ opinio¬
ni humaniore fortasse dubitatione
non cedit. aut etiã siquid hinc certi
quisꝗ̃ & liquidi cõprehenderit. id̾o
putet alium spem ꝑdidisse futuroꝵ.
quia prȩterita exorsa non recolit.
uo quomͦ autẽ se istuc habeat. si¬
ue om̃ino omittendum. siue nunc
differendũ & alias considerandum
sit: presens tamen quȩstio non impedi¬

Expanded text:
Nec iste sermo ad id valuerit, ut quisquam Nec iste sermo ad id valuerit, ut quisquam potuerint secundum Scripturas divinitus inspiratas, utrum anima de anima propagetur, an suo cuique animanti singulae in ipso fiant, an ad regendum animandumque corpus divino nutu alicunde mittantur, vel propria voluntate se insinuent; si vel alicujus expediendae necessariae quaestionis ratio flagitat ista considerare atque discutere, vel a rebus magis necessariis otium ad haec quaerenda et disserenda conceditur. Verum ad id potius ista dixerim, ne quis in re tali vel temere succenseat ei qui suae opinioni humaniore fortasse dubitatione non cedit: aut etiam si quid hinc certi quisquam et liquidi comprehenderit, ideo putet alium spem perdidisse futurorum, quia praeterita exorsa non recolit.uo modo autem se istud habeat, sive omnino omittendum, sive nunc differendum et alias considerandum sit, praesens tamen quaestio non impedi
Abbreviated transcription (Latin):
aliuiꝑ alioͫ michi uidetur. ꝑuenire
non possim. Qũa obrẽ sicut ad comꝑan-¬
dam uestem nichil michi obesser si p̃¬
terite hiemis oblitꝰ essẽ. obesset autẽ
si futurum frigus imminere non crede¬
rem. ita nichil oberit animȩ meȩ si
oblita est quid forte ꝑtulerit. si modo
diligent̾ aduertat & teneat. quod se
deinceps parare moneat᷑. Et sicut. uer¬
bi grã. romã nauiganti nichil noceret.
si excidisset animo a quo littore nauẽ
soluerit. dũ tam̃ ab eo loco ubi esser
non ignoraret quo proram dirigeret:
nichil autẽ ꝓdesset meminisse litto¬
ris unde iter exorsus sit. si de roma¬
no portu falsum aliquid existimais
in saxa incidisset: ita neq si non te¬
nuero inicium tẽporis uitȩ meȩ. qͥcꝗͣ.
michi oberit scienti quo fine reqͥescã.
nec ꝓdesset aliquid illa siue memo¬
ria. siue coniectura inchoatȩ uitȩ.
si de ipso d̾o qui unꝰ laboꝵ animȩ
finis est aliter quã dignum ẽ opi¬
natus. in scopulos erroris irruerem.

Expanded text:
aliud pro alio mihi videtur, pervenire non possim. Quamobrem, sicut ad comparandam vestem nihil mihi obesset, si praeteritae hiemis oblitus essem, obesset autem si futurum frigus imminere non crederem: ita nihil oberit animae meae, si oblita est quid forte pertulerit, si modo diligenter advertat et teneat quo se deinceps parare moneatur. Et sicut, verbi gratia, Romam naviganti nihil noceret si excidisset animo, a quo littore navem solverit, dum tamen ab eo loco ubi esset non ignoraret quo proram dirigeret; nihil autem prodesset meminisse littoris unde iter exorsus sit, si de Romano portu falsum aliquid existimans, in saxa incidisset: ita neque si non tenuero initium temporis vitae meae, quidquam mihi oberit scienti quo fine requiescam; nec prodesset aliquid illa sive memoria sive conjectura inchoatae vitae, si de ipso Deo, qui unus laborum animae finis est, aliter quam dignum est opinatus, in scopulos erroris irruerem. 62.