comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
altiꝰ obstricũq posessi: quia popłi ẽ fluunt
ad ecclis casta celebritate. honesta utriusq
sexus discretione. ubi audiant quã bene
scãm script᷑am ustitieq doctrinã de supiore
loco in conspectu om̃iũ ꝑsoriancẽ. & qͥ faciunt
audiant ad p̃miũ. & qͥ ñ faciunt audiant
ad iudiciũ. Quo & si ueniunt qͥdã talium
p̃ceptor irrisores homines: om̃is eorũ pe¬
tulantia aut repentina inutatione deponit᷑
aut timore ł pudore cõpͥmit᷑. Nichil eis
turpe ac flagitiosum expectandũ imitandũ¬
q ꝓponit᷑: ubi dĩ ueri aut p̃cepta insi¬
nuant᷑. aut miracula narrant᷑. aut do¬
na laudant᷑ aut beneficia posttilantur.
o ꝓgenies regulorũ. sceuolarũ. scipionũ.
fabriciorũ. Hȩc potiꝰ cõcupisce: hȩc ab illa
turpisfima. Utanitate et fallacissima.
demonũ malignitate disc̾ne. Siqͥd inte lau¬
dabile nat᷑alit̾ eminet: ñ nisi uera pietate

Expanded text:
altius obstrictiusque possessi, quia populi confluunt altius obstrictiusque possessi, quia populi confluunt ad ecclesiam casta celebritate, honesta utriusque sexus discretione, ubi audiant quam bene sancta scriptura iustitiaeque doctrina de superiore loco in conspectu omnium personante et qui faciunt audiant ad praemium, et qui non faciunt audiant ad iudicium. Quo etsi ueniunt quidam talium praeceptorum inrisores, omnis eorum petulantia aut repentina mutatione deponitur, aut timore uel pudore conprimitur. Nihil enim eis turpe ac flagitiosum spectandum imitandumque proponitur, ubi ueri Dei aut praecepta insinuantur aut miracula narrantur, aut dona laudantur aut beneficia postulantur. o progenies Regulorum Scaeuolarum Scipionum Fabriciorum; haec potius concupisce, haec ab illa turpissima uanitate et fallacissima daemonum malignitate discerne. Si quid in te laudabile naturaliter eminet, non nisi uera pietate
Abbreviated transcription (Latin):
numinũ placationẽ pettulãtissimã. impu¬
rissimã. ĩpudentissimã.unqͥssimã. an¬
mundissimã. ciuuꝰ auctores laudanda roma¬
nę uirtutis in doles honore pͥuauit. tribu
amouit. ac notauit turpes. fec̃ in fames. hane
inquã pudendã uereq religiom auersandam
& decestindam taliũ numinũ placationẽ
fabulas indõs ille cebrosas atq criminosas.
hare ignominiosa deoꝵ facta. uł scelerate
turpitq cõmissa. uł sceleratius cir puisq
conficta. ocłis & aurib publicis enutas tora
discebat: Hec cõmissa numinib placere
cernelut: & idõ ñ solũ illis exlnbenda. sed
ł quoq iitanda credebat: ñ illud nescio
quid uelut bonũ & honestũ. qđ cã paueis &
ta oceulte dicebat᷑. si tam̃ dicebat᷑: ut magis
rumimimũ dissimarũ pocestatũ tartareo iugo
impictatis neete trans ferri querunt᷑ & mur¬
murant unqͥ & ingrati. & illo nefario spũ

Expanded text:
numinum placationem petulantissimam, impunuminum placationem petulantissimam, impurissimam, impudentissimam, nequissimam, immundissimam, cujus actores laudanda Romanae virtutis indoles honore privavit, tribu movit, agnovit turpes, fecit infames; hanc, inquam, pudendam, veraeque religioni aversandam et detestandam talium numinum placationem, has fabulas in deos illecebrosas atque criminosas, haec ignominiosa deorum facta vel scelerate tupiterque commissa, vel sceleratius turpiusque conficta, oculis et auribus publicis civitas tota discebat: haec commissa numinibus placere cernebat; et ideo non solum illis exhibenda, sed sibi quoque imitanda credebat: non illud nesquid uelut bonum et honestum, quod tam paucis et tam occulte dicebatur si tamen dicebatur, ut magis rum inmundissimarum potestatum tartareo iugo inpietatis nocte transferri queruntur et murmurant iniqui et ingrati et illo nefario spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
in aurib ciuitatis: int̾cȩt̾a sui magistratꝰ officia
s̃ florã matrẽ ludoꝵ celebritate placandam.
Qui ludi tanto deuotiꝰ quanto t̃puis celebrari
solent. Dic̃ alio loco iã consul. inextremis ꝑi¬
culis ciuitatis. & ludos ꝑdecẽ dies factos. neq
rem ullã quȩ ad placandos dõs ꝑtineret p̃ter¬
missã: quasi ñ satius erat tales deos irritare
temꝑantia ꝗͣ placare luxuria. & eos honestate
&iã ad inimicitias ꝓuocare. ꝗͣ tanta deformi¬
tate lenire. Neq enĩ grauurs fuerant qͣlibo
crudelissima immanitate notit᷑i homines.
ꝓpt̃ quos placabant᷑. quã nocebant ipsi cũ uiti.¬
ositate fedissima placarent᷑: quando quidom
ut auerceret᷑ qđ mecuebat᷑ ab hoste in
corporib. eo mͦ dii conciliabant᷑ quo
iurtꝰ debellaret᷑ inm̃tib: qui ñ opponerent᷑
defensores oppuenatorib mȩniũ nͥ pͥus fie¬
rent expugnatores moꝵ bonor. Hanc taliũ

Expanded text:
in auribus civitatis, inter caetera sui magistratus officia in auribus civitatis, inter caetera sui magistratus officia sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam: qui ludi tanto devotius, quanto turpius celebrari solent. Dicit alio loco jam consul in extremis periculis civitatis, et ludos per decem dies factos, neque rem ullam quae ad placandos deos pertineret, praetermissam: quasi non satius erat tales deos irritare temperantia, quam placare luxuria; et eos honestate etiam ad inimicitias provocare, quam tanta deformitate lenire. Neque enim gravius fuerant quamlibet crudelissima immanitate nocituri homines, propter quos placabantur, quam nocebant ipsi, cum vitiositate foedissima placarentur: quandoquidem ut averteretur quod metuebatur ab hoste in corporibus, eo modo dii conciliabantur, quo virtus debellaretur in mentibus; qui non opponerentur defensores oppugnatoribus moenium, nisi prius fierent expugnatores morum bonorum. Hanc talium
Abbreviated transcription (Latin):
Hominib nãq uerecundabant᷑ ne audent
impudicos gest̾ ore lib̾o cernere: s multo
minus audebant saera eiꝰ quã uenerabantur
casto corde damnare. Hoc tam̃ palã disden¬
dũ p̃bebat᷑ intẽplo ad qđ ꝑpetrandũ saltim¬
scđm secretũ querebat᷑ iidomo: mirante ni¬
miumi si ullus ibi erat pudor mortaliũ. qđ h¬
umana flagitia ñ libe homines cõmitterent.
quȩ apd dõs &iã religiose discerent. iratos
habituri nisi & iã exhibe curarent. Quis enĩ
alius sp̃s occulto instinctu Nequissimas agtars
m̃tes. & instat faciendis adult̾iis. & pascit fac¬
tis. nͥ qui &iã sacris talib oblectat᷑. ẽsticuens
intẽplis sumilachra demonũ amans in ludis
simulachra uitioꝵ. susurrans inocculto uerba
iustitiȩ ad decipiendos & iã paucos bonos. fre¬
quentans in aꝑto muitam̃ta nequitiȩ ad pos¬
sidendos innumerabiles malos. U̾ir grauis¬
& philo sophus t̃tulliꝰ. edilis futurꝰ. clamat

Expanded text:
Hominibus namque uerecundabantur, ne auderent Hominibus namque uerecundabantur, ne auderent inpudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra eius, quam uenerabantur. casto corde damnare. Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo, mirante nimium, si ullus ibi erat, pudore mortalium, quod humana flagitia non libere homines committerent, quae aput deos etiam religiose discerent iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus occulto instinctu nequissimas agitans mentes et instat faciendis adulteriis et pascitur factis, nisi qui etiam sacris talibus oblectatur, constituens in templis simulacra daemonum, amans in ludis simulacra uitiorum, susurrans in occulto uerba iustitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, frequentans in aperto inuitamenta nequitiae ad possidendos innumerabiles malos? CAet philosophaster Tullius aedilis futurus, clamabat
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplis: Ubi nͥ infallatiȩ diũsorus: Illud enĩ
fit. ut honestiores qͥ pauci s̃ capiant᷑: ħ autẽ.
ne plures quis̃ turpissimi corrigant᷑. U̾bi
& quando saerãtȩ cȩlestis audiebant castitatis
p̃cepta tescimꝰ : ante ipsũ tam̃ delubrũ ubi
simulachrũ illud locatũ conspiciebamꝰ. uniũsi
undiq confluentes & ubi quisq pͦt̾at stantes.
ludos qui agebant᷑ intentissimi expectabamus.
uituendes alt̾nante conspectu hinc meretriciã
pompã illĩc uirginẽ deã. illã supplicit̃ ad orari.
ante illã turpia celebrari: Non ibi pudibun¬
dos mimos: nullã uerecundiorẽ scȩnicã uidi¬
mus. Cuncta obsęnitatis implebant᷑ officiã.
Deiebat᷑ uirgmali numini quid placeret: &¬
exhibebat᷑ qđ de templo domum matrona do¬
etior reportaret. Non nullȩ pudentiores auer¬
debant faciem ab impuris motib scȩnicorũ: &
artẽ flagitii furtua intentione discebant.

Expanded text:
templis? ubi nisi in fallaciae deuersoriis? Illud enim templis? ubi nisi in fallaciae deuersoriis? Illud enim fit, ut honestiores, qui pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. Ubi et quando sacrati Caelestis audiebant castitatis praecepta, nescimus; ante ipsum tamen delubrum, ubi simulacrum illud locatum conspiciebamus, uniuersi undique confluentes et ubi quisque poterat stantes ludos qui agebantur intentissimi spectabamus, intuentes alternante conspectu hinc meretriciam pompam, illinc uirginem deam: illam suppliciter adorari, ante illam turpia celebrari; non ibi pudibundos mimos, nullam uerecundiorem scaenicam uidimus; cuncta obscenitatis inplebantur officia. Sciebatur uirginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores auertebant faciem ab inpuris motibus scaenicorum et artem flagitii furtiua intentione discebant.
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ inaditis siuis sccretisq penitrilib dare
quȩdã bona p̃cepta demorib quib dã uelut
electis sacratis suis.: Qđ si ita ẽ: hoc ipso calli¬
dior ad uercenda ẽ. & coniuncenda malieia
spũũ noxiori. Tanta enĩ uis ẽ. ꝓbitatis & cas¬
titatis: ut om̃is uł pene om̃is eiꝰ laude moueat᷑
humana nat᷑a. nec usq ad eo sit turpitudine
malignitas demonũ nͥ alicubi se quẽ ad modũ
seriptũ uinris luteris nouimꝰ trans figuret
in angulos lucis: ñ implet negotiũ decepti.¬
onis. Foris itaq popłis celebrimo strepitu umn¬
pietas impura circũ sonat: & intꝰ paueis cas.¬
titas simulata uix sonat. Rebent᷑ ꝓpatula
pudendis: & secreta laudandis. Decus latit.¬
& dedecus patet. qđ malũ gerit᷑. om̃s c̃uocat
spectatores.⁊ qđ bonũ dr̃. uix aliqͦs inuenit
auditores: tanꝗͣ honesta erubescenda sint
& in honesta głianda. S ubi ħ nͥ indemonũ

Expanded text:
tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare quaedam bona praecepta de moribus quibusdam uelut electis sacratis suis? Quod si ita est, hoc ipso callidior aduertenda est et conuincenda malitia spirituum noxiorum. Tanta enim uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, nec usque adeo sit turpitudine malignitas daemonum, nisi alicubi se, quem ad modum scriptum in nostris litteris nouimus, transfiguret in angelos lucis, non inplet negotium deceptionis. Foris itaque populis celeberrimo strepitu inpietas inpura circumsonat, et intus paucis castitas simulata uix sonat; praebentur propatula pudendis et secreta laudandis; decus latet et dedecus patet; quod malum geritur omnes conuocat spectatores, quod bonum dicitur uix aliquos inuenit auditores, tamquam honesta erubescenda sint et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc nisi in daemonum
Abbreviated transcription (Latin):
iam dicere audebit. qͥa discessere om̃s aditis
arisq relictis dii uelut anei uirtutib cũ ui¬
tiis hominũ offendent᷑: quia tot signis ęxtoꝵ
augurioꝵ uatiemior quib se tanquã p̃scios
fucuroꝵ ad uitoresq p̾liori iactare & cõm̃dare
gestiebant c̃uncunt᷑ fuisse p̃sentes. Qui si uere
abscessissent: mitius romani in bella cuulia
suis cupiditatib quã illoꝵ instigitionib ex¬
centib & nͥ fieret mascentib & iã certis &
statutis sollẽpnitatib conseerata illis & dieta
claruerunt. atq ad om̃nũ ocłos ut imitanda
ꝓponerent᷑ expectanda ꝓ cesserint: quidẽ.
qđ idem ipsi demones qui se huiꝰ cȩmodi uo.¬
luptatib immnundos ẽẽ sp̃s ẽfitent᷑. qui siuis
flagitiis & facinorib siue indicatis siue si.¬
mulatis eoꝵq s celebratione petita ab im.¬
pudentib excorta apudentib auctores se
iutȩ sceleste mmundeq cestant᷑. ꝑhibent᷑

Expanded text:
iam dicere audebit, quia \'discessere omnes adytis iam dicere audebit, quia \'discessere omnes adytis arisque relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum adiutoresque proeliorum iactare et commendare gestiebant, conuincuntur fuisse praesentes; qui si uere abscessissent, mitius Romani in bella ciuilia suis cupiditatibus quam illorum instigationibus excentibus et nisi fieret irascentibus etiam certis et statis sollemnitatibus consecrata illis et dicata claruerint adque ad omnium oculos ut imitanda proponerentur, spectanda processerint: quid est, quod idem ipsi daemones, qui se huiusce modi uoluptatibus inmundos esse spiritus confitentur, qui suis flagitiis et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, eorumque sibi celebratione petita ab inpudentibus, extorta a pudentibus auctores se uitae scelestae inmundaeque testantur, perhibentur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erederet s tam̃ illos libentissime s talia ex
Iberi cerneret. securꝰ initaret᷑. Neqͥs itaq
existimaret in dõs conuitia potius quã eis
dignũ aliqͥd scriptitasse. ubicũq illos inter se
pugnasse poȩte cõmemorar̃: ipsi ad decipien¬
dos homines poctarũ carmina firmauer̃
Pugnas uidelicet suas ñ solũ ꝑ scȩnicos inthe¬
atro. uerũ &iã pse ipsos incãpo humanis oc¬
ulis exhibentes. Hare dicere cõpulsi sumus:
qñ pessimis morib ciuũ romanã remꝙ.
iã antea ꝑditã fuise nullãq remansisse ante
& scribe minime dubitar̃. Quã ꝑdiionem
dus sius ñ imputant. qͥ mala transicoria qͥb
ꝓ inorib optimis p̃cepta contra ꝑditos mores.
Dui uͦ ipsoꝵ nullis calib p̃ceptis egerint aliqͥd
immo eosdẽ mores uelut suis exemplis aue¬
toritate noxia corrũpendo eger̃ potius ut
piret. Quã ñ dõ tunc ꝑisse quisꝗ̃ ut arbitror

Expanded text:
non crederet, sed tamen illos libentissime sibi talia velle non crederet, sed tamen illos libentissime sibi talia velle exhiberi cerneret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos convicia potius, quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt; ipsi ad decipiendos homines poetarum carmina firmaverunt, pugnas videlicet suas non solum per scenicos in theatro, verum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes. 2. Haec dicere compulsi sumus, quoniam pessimis moribus civium Romanam rempublicam jam antea perditam fuisse, nullamque remansisse ante et scribere minime dubitarunt. Quam perditionem dis suis non inputant, qui mala transitoria, quibus pro moribus optimis praecepta contra perditos mores; di uero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid immo eosdem mores uelut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo egerunt potius, ut periret. Quam non ideo tunc perisse quisquam, ut arbitror,
Abbreviated transcription (Latin):
se pugnas se finrerunt. quid aliud ͤger̃ nͥ ut s
romani bellando cuilit̃ tanꝗͣ dõꝵ ȩxemplo
nullũ nefas ad mittere uident᷑ : lam enĩ oꝑant
bella cuulia: & aliqͦt nefandoꝵ p̾lioꝵ strages
execranda p̃cesserat. Lam multos mouerat.¬
qđ miles quidã dũ occiso spolia detraheret.
frẽm nudato cadauere agnouit: ac decestatꝰ
bella ciuilia seipsũ ibi ꝑimens fratno corpori
s armori scelestor magis magisq ardor incre¬
sceret: noxii damones quos illi deos putante̾
colendos & uenerandos arbitrabant᷑ int̾ se
pugnantes hominib apparere uoluer̃. Ne
imitari tales pugnas eiuica trepidaret affec¬
tio. s potius humanũ scelus diuino ex eusaret᷑
exemplo. Hac astucia maligni sp̃s & iã ludos
unde multa iã dixi scęnicos s̃ dicari saerariq
uisserunt. ubitanta deoꝵ flagitia theatricis
canticisatq fabularũ actionib celebrata st̃:
ut quisqͥs eos talia fecisse eredet. & quisquis

Expanded text:
se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesserat. quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadavere agnovit, ac detestatus bella civilia, se ipsum ibi perimens fraterno corpori sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deos putantes colendos et venerandos arbitrabantur, inter se pugnantes hominibus apparere voluerunt; ne imitari tales pugnas civica trepidaret affectio, sed potius humanum scelus divino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa jam dixi, scenicos sibi dicari sacrarique jusserunt: ubi deorum tanta flagitia theatricis canticis atque fabularum actionibus celebrata, et quisquis eos talia fecisse crederet, et quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
somino ł uaticimo p̃nuntiabant. Magis enam
timebant Ne corrigeret᷑: quã ne uinceraur.
mino satis agebant ut uctor eiuiũ głosus.¬
uietus atq captiuis nefandus intiis. & ꝑhec
ipsis & iã demonib multo obstrictius subdet᷑.¬
lline uͦ qͥs ñ intelligat qͥs ñ uideat. nͥ qͥ tales
deos imitari magis eligit quã diuima gr̃ã abeoꝵ
societate separari quantũ moliant᷑ maligni isti
sp̃is exemplo suo uelut diuinã auctoritatẽ p̃be
scelerib.⁊ qđ & iã in quadã campanię lata pla¬
nere ubi ñ multo pꝰ euules acies ne fario p̃lio
conflixerunt. ipsi int̃se pͥus pugnare uisi sunt:
N amq ibi auditi s̃ pͥmũ ingentes fragores. mort
multi se uidisse nuntiar̃ ꝑ aliquot dies duas
acies p̾liari. Quȩ pugna ubi destitit: uestigia
quoq uelut hominũ & equoꝵ quanta de illa
uilia excusant᷑ humana. Considetur tamen
quȩ sit taliũ deoꝵ ł malitia ł miseria. Si aũ

Expanded text:
nio praenuntiabant. Magis enim nio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur quam ne uinceretur. Immo satis agebant, ut uictor ciuium gloruictus adque captiuus nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subdeIllinc uero quis non intellegat, quis non uideat, nisi qui tales deos imitari magis elegit quam diuina gratia ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo uelut diuinam auctoritatem praebere sceleribus? quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post ciuiles acies nefario proelio conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare uisi sunt. Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores, moxque multi se uidisse nuntiarunt per aliquot dies duas acies proeliari. Quae pugna ubi destitit, uestigia quoque uelut hominum et equorum, quanta de illa uilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem
Abbreviated transcription (Latin):
saluatorẽ. uoluntates fideliũ adominatu de¬
monũ libantẽ. Clamauit homo uatieinan¬
do uictoria tua ẽ. silla. acq ut hec diuino
spũ clamasse eredec̾ nuntiauit & iã aliqͥd
& ꝓpe fucurũ & mox factũ. unde longe
ab erat ꝑquẽ ille sp̃s loquebat᷑. N tamen
clamauit ab scelerib parce silla: quȩ illic
iuctor tã horrenda cõmisit: cui corona aurra
ipsius uictoriȩ illustrissimũ signũ inuitulino
iecore apparuit. Qualia signa si dũ uisti dare
solerent ac ñ demones impii: ꝓfecto illis
exas nefaria potius atq ipsi sille grauit̾ nex¬
ia mala fucura monstraret. Heq enĩ eiꝰ di¬
gnitati tantũ ꝓfuit illa uictoria: quantum
nocuit cupiditati qua factũ ẽ. ut immnodatis
in hians & sed̾is reb elatus ac p̃cipitatus
magis ipse ꝑiret inmorib. quã mimicos
mcorporib ꝑdet. Hac illi du uere tristia
uereq lugenda. ñ extis ñ auguruis ñ cuꝰqꝗͣ

Expanded text:
Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daeSaluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, profecto illis extis nefaria potius adque ipsi Syllae grauiter noxia mala futura monstrarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians et secundis rebus elatus ac praecipitatus magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non cuiusquam
Abbreviated transcription (Latin):
umq nob ẽ. in literis saeris resq ips
saitis indicane. negotũ suũ agere: ut ꝓdus
babeant᷑. ut colant᷑. ut ea illis exhibeant̾. ⁊
quib hisꝗͥ ȩxhibent sociati unã pessonã eau¬
sam cũ eis habeant inuidicio dĩ. De inde cũ
uenisset tarentũ silla atq ibi sacrificassẽt.
uidit incapite uitulini iecors̾ similitudinem
coronȩ aurcȩ. Tunc postiuis aruspex ille
respondit p̃clarã ei significare uictoriã : uis¬
sicq ut extis illis solus uesceret᷑. Postea paruo
int̃ uallo seruus euiꝰdã lucu pontu. uaticina¬
ndo clamauit. Ab ellona nuntiꝰ uenio. Uieto¬
ria cua ẽ. silla. Deinde adiecit: arsurum ẽẽ
capitoliũ. Hoc cũ dixisset: c̃tinuo egressus ẽ.
ecastris. Postero die concitatior reuersus ẽ:
& capitoliũ arsisse clamauit. Arserat aũ re
uera capitoliũ. Qđ quidẽ demoni & p̃uide
facile fuit: & celerrime nuntiare. Illud sa¬
ne initende qđ ad cauiã maxime ꝑtinet:
sub qualib duis eẽ cupiant qͥ blasphemant

Expanded text:
est in litteris sacris resque ipsae satis indicant, negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant
Abbreviated transcription (Latin):
obꝓbriũ inflgerent romanoꝵ. eũ uideas
eos nulli deoꝵ peꝑcissẽ ur̃oꝵ: Itane pluris
t habendit iusa ẽ. existimatio curiȩ ur̃ae
quã capitolũ. unmo romȩ uniꝰ. quã cȩli totiꝰ:
ut linguã maledicã in ciues tuos exerere
poete & iam lege ꝓlbent᷑. & in deos suos
securi tanta conuitia nullo senatore nul¬
lo censore nullo pͥncipe nullo pontifice
ꝓhibente iacularent᷑ . in dignum udelicet
fuit ut plautꝰ aut neuius. publio & gneo
scipioni autꝰ scelius marco eatom maledi¬
cerent. & dignũ fuit ut t̾rentius ur flagitio

Expanded text:
opprobrium infligerent Romanorum, cum videas opprobrium infligerent Romanorum, cum videas eos nulli deorum pepercisse vestrorum? Itane pluris tibi habenda visa est existimatio curiae vestrae quam Capitolii, imo Romae unius quam coeli totius; ut linguam maledicam in cives tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta convicia, nullo senatore, nullo censore, nullo principe, nullo pontifice prohibente, jacularentur? Indignum videlicet fuit, ut Plautus, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni, aut Caecilius M. Catoni malediceret; et dignum fuit, ut Tere
Abbreviated transcription (Latin):
ndi sunt sp̃s om̃s sint mali.⁊ siue certa disere¬
tione sieut labeoni uisũ ẽ. illis illa istis ista
distribiant᷑ obsequia: cõpetentissime grȩci
utrosq honori ducunt. & sac̃dotes ꝑ quos
nictimȩ ministrant᷑. & scęnicos ꝑquos ludi
ex hibent᷑ ne ut om̃ib dis suis. si ludi om̃b
grati sunt. ł qđ ẽ. in dignnus his qͦs bonos pu¬
tant siludi ab eis solis amant᷑. facere conui¬
ñeantur in uiriã. At romani. sic̃ in illa de¬
republica dispitatione scipio głiat᷑. ꝓbris
honeste ẽstituer. s gͦ deos suos suꝑbe & irre¬
ligiose: quos eũ scirent ñ solũ pacient̃ uerũ
&iam libent᷑ poetarũ ꝓbris maledicasq la.¬
cerari: sepoctus quã illos huiꝰcemodi in uirus
in dignos eẽ duxer̃: seq ab eis & iã lege muni¬
erunt. illoꝵ aũista ariã sacris sollempnitatib
miseuer. Itane tandẽ scipio laudas hanc
poetis romanis negatã ẽẽ licentiã. ut euiquã

Expanded text:
ndi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discrendi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. republica disputatione Scipio gloriatur, prohoneste constituerunt, sed erga deos suos superbe et irreligiose: quos cum scirent non solum patienter, verum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari; se potius quam illos hujuscemodi injuriis indignos esse duxerunt, seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris solemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam
Abbreviated transcription (Latin):
sub diti erant grata ẽẽ cognouerant ñ solum
minime sꝑnendos in cuutate uerũ & iam
maxime honorandos pritauer̃. Quid enim
causa repire possent ut saẽdotes honorarent
quia ꝑ eos uictimas diis acceptabiles offere¬
bant. & scȩnicos ꝓbrosos habent ꝑ quos illam
uoluptatẽ siue honorẽ diis exhiberi peten¬
tib & nisi fieret irascentib cori ad monitio¬
Ne didicerant. cũ p̃sertim labeo quẽ hiuus¬
cemodi rerũ ꝑtassimũ p̃dicant. numina bo¬
na anuminib malis ista & iã cultꝰ diũsitate.
distinguat ut malos ꝓp̾itiari cȩdib & tris.¬
tib supplicationib asserat. bonos aũ obseqiis
letis atq iocundis. qualia s̃ ut ipsẽ ait ludi.
coniuuia. lectisterma: Qđ totũ quale sit:
pꝰea si ds̃ iuuerit diligentus disseremꝰ. Nc̃¬
qđ ad rem p̃sentẽ attinet: siue om̃ib om̃a
tanquã bonis ꝑmixte tribuantur aeq enĩ
eẽ decet deos malos. eũ potuis isti qr imnmu¬

Expanded text:
subditi erant grata esse cognouerant, non solum subditi erant grata esse cognouerant, non solum minime spernendos in ciuitate, uerum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huiusce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate % distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus adserat, bonos autem obsequiis laetis adque iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus iuuerit, diligentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod adtinet, siue omnibus omnia tamquam bonis permixte tribuantur neque enim esse decet deos malos, cum potius isti, quia inmu
Abbreviated transcription (Latin):
& eisse hoc mͦ p̃ferendo. illos ad iracundiã ꝓ uo¬
cuntatis honore dignos existimar̃. Siquidẽ.
qđ meo quoq dere publiea libro cõmemorat᷑.¬
& ȩscines atheniensis. uir eloquentissimꝰ. cum
adolescens tragedias actitauissẽt. rẽ puplicam
capessiuit: & aristodemũ tragicũ itẽ auctorẽ.
maximis dereb pacis ac belli legatũ ad philip¬
pum athenienses sepe miser̃. Non enĩ consen¬
taneum putabat᷑: cũ easdẽ artes eoslemq sc̃e¬
nicos ludos &iã diis suis acceptos uident. illos
ꝑ quos agerent᷑ infamiũ loco ac numero de¬
putare. Haec grȩci turpĩt quidẽ s sane dus
siuis om̃mo congruent̃: qui nec noc uitã ci¬
uium lacerandã linguis poetarũ & histri¬
onem subtrahere ausi sunt. aquib cerne.¬
bant deoꝵ uitã eisdẽ ipsis diis uolentibus
& libentib carpi. & ipsos homines ꝑ quos
ista intheatris agebantur quȩ numinib qͥb

Expanded text:
et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam prouoet eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam prouociuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Aeschines Atheniensis, uir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitauisset, rem publicam capessiuit et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis ac belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis omnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus
Abbreviated transcription (Latin):
iuria: S maligni sp̃s qͦs isti dõs putant. & iã
flagitia qua ñ ad miserunt de sedici uolunt:
dum tam̃ humanas m̃tes his opimonib uel.¬
ut retib induant. & ad p̃destinatum suppli¬
cium secũ trahant: siue homines ista cõmi¬
serit quos deos haberi gaudent qͥ huma¬
nis errorib gaudent. ꝓquib se & iã colen¬
dos mille nocendi fallendiq artib inter¬
ponunt. siue & sã nulloꝵ hominũ illa eri¬
mina uera sint. quȩ tam̃ de numinib fingi
libent̃ accipiunt fallacissimi sp̃i. ut ad celes¬
tia ac turpia ꝑ petranda uelut ab ipso celo
traduei int̾ras satis idonea uideat᷑ auctoritas:
ũ gͥ greci talium numinũ seruos se eẽ sensis.¬
sent. int̃ cot & tanta eoꝵ theatrica obiꝓbria
parcendũ sibi apoctis nullomͦ pittauerunt:
uł dus siuis & iã sie consimilari appetentes. ⁊
metuentes ne honestiorẽ famã ipsi requirendo.

Expanded text:
iuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam iuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo
Abbreviated transcription (Latin):
inscena uiuũ hominẽ ł ituꝑari. Sed ut dixi
ħ grȩci quãꝗͣ inuerecundius tam̃ conuenientiᷤᷤ
licere uoluer̃: cũ uident diis sius accepta
& ipsoꝵ deori inscȩnicis fabulis. siue a poetiᷤ
eẽnt illa conficta siue stagitia eoꝵ uera com¬
memorarent᷑ & agerent᷑ int̾eatris: atq eoꝵ
cultorib utinã solo risu ac ñ & iam imitati¬
one digna uident᷑. Nimis eñ suꝑbũ fuit.
famȩ parcere pͥncipũ ciuitatis & cuuũ: &¬
affert᷑ ꝓ defensione. ñ illa uera in deos dici
s falsa atq conficta: id ipsum ẽ. scelestius
pietatem consulas religionis. Si aũ malitiam
da monũ cogites: quid astutus ad decipiendũ
atq callidius:: Cum enĩ ꝓbrũ iacit᷑ in pͥncipẽ
patria bonũ atq utilẽ: nonne tanto est
in dignius quanto aueritate remotius. &
auita illiꝰ alienus: Quȩ gͥ supplicia suffici¬
unt. eũ dõ fit ista tam nefaria tã insignis in¬

Expanded text:
in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam inuerecundius, tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent dis suis accepta et ipsorum deorum in scenicis fabulis; sive a poetis essent illa conficta, sive flagitia eorum vera commemorarentur et agerentur in theatris, atque ab eorum cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna viderentur. Nimis enim superbum fuit, famae parcere principum civitatis et cadfertur pro defensione, non illa uera in deos dici, sed falsa adque conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis in
Abbreviated transcription (Latin):
uitati maxima auetoritate plurimos annos
domi & bello p̃fuisset. uiolari uersib & eos
agi inscena ñ plus decuit: quã si plautꝰ inqͥt
nr̃ uoluisset aut neuiꝰ. publio. & gneo sci¬
pioni. aut cęluis marco catoni maledicere.
Deinde paulo pꝰ. nr̃ȩ inquit contͣ duodecim
tabulȩ cũ ꝑ paucas rescapite sanxissent : iN
his hanc quoq santiendã putauer̃. ⁊ Siquis
occentauisset. siue carm̃ c̃didisset qđ in famiã
positam uitã. ñ poetarũ ingenus habe debe¬
mus: nec ꝓbrũ audire. nͥ ea lege ut respon¬
dere liceat & uidicio de fende. Harc ęxcice¬
ronis quarto de republica libro ad uerbum
ex cerpenda arbitratꝰ sum: ñ nullis ꝓpter
faciliorem incellectũ ł p̃t̃ missis. ł paululum
cõmutatis. Alultũ enĩ adrem ꝑtinet: quam
molior explicare si potero. Dicit deinde alia:
& sic condudit hunc locũ. ut ostendat uete.¬
rib displicuisse romanis uł laudari quẽ quã

Expanded text:
uitati maxima auctoritate plurimos annos uitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, uiolari uersibus et eos agi in scaena non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster uoluisset aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius Marco Catoni maledicere.\' Dein paulo post: \'Nostrae, inquit, contra duodecim tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putauerunt, si quis occentauisset siue carmen condidisset, quod infamiam propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
ludoꝵ: comedia scilicet & tragediȩ. hoc est
fabulȩ poetarũ agendȩ inspectacuđ. multa
rerũ turpitudine s nulla saltẽ alia sic̃ mal¬
ta uerborũ obscenitate compositae: quas& iã
int̃ studia quȩ honesta aclibalia uocantur.
pueri legere & ediscere cogunt᷑ a senib. Quid¬
tatur inlibris quos de repuplica scripsit.
ubi scipio disputans ait. Nũquã comediȩ
nͥ c̃suetudo uitȩ pateret᷑. ꝓbare sua theatris
flagitia potussent. Et grȩci qͥdẽ antiqͥores
uitiose suȩ opinationis quandã õuenientiã
seruauer̃: apud quos fuit & iam lege conces-¬
sum. ut qđ uellet comedia nominatĩ de quo
quit᷑ africanus: quẽ illa ñ aitigit. uł potius¬
quẽ ñ uexauit: Cui pepeit: Esto populi
homines. imꝓbos. inre publica seditioson
cleonẽ. cleo fontẽ. In ꝑbolum lȩsit. Petiar in¬
quit: & si euis modi ciues acensore melus ẽ.
quã apoeta notari. Sed ꝑ iclen. cũ iã suȩ ci¬

Expanded text:
ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibus. CAtatur in libris quos de Republica scripsit, ubi Scipio disputans ait: « Nunquam comoediae, nisi consuetudo vitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent. » Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege concessum, ut quod uellet comoedia, de quo quitur Africanus, quem illa non adtigit, uel potiusquem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re publica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi eius modi ciues a censore melius est quam a poeta notari. Sed Periclen, cum iam suae ci
Abbreviated transcription (Latin):
deorũ. s fabulis poetarũ. Nolo dicere: illa
mystica quã ista theatrica ẽẽ turpiora. Hoc
dico qđ negantes coniuncit hystoria: eosdem
illos ludos in quib regnant figm̃ta poetarum
ñ ꝑ imꝑitũ obsequiũ sacris deoꝵ suoꝵ intu¬
lisse romanos. s ipsos deos ut s sollẽpnit̾ ecłent᷑¬
& honori suo consecrarent᷑ a cerbe imꝑando
& qͦdã mͦ extorquendo fecisse. Qđ in primo
libro breui cõmemoratione ꝑstriaxi. Nam
in grauescente pestilentia : ludi scȩnici auc.¬
coritate pontificũ rome pͥmitꝰ instituti funt.
Quis gͥ magenda uita ñ ea sibi potuis sectanda
arbitretur quȩ actitant᷑ ludis auctoritate di¬
una institutis. quã ea quȩ scriptitant᷑ legib
humano consilio ꝓ mulgatis : Ad ulterum
iouẽ si poetȩ fallacit̃ ꝓdiderunt: du iraq
casti. quia tantũ niefas ꝑ humanos ludos
umdicare. Et haȩc sunt scȩmcoꝵ tolerabiliora

Expanded text:
deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora: hoc dico, quod negantes convincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per imperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos; set honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos e debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto meluis & honestiꝰ in platonis cemplo
libri euis legerent᷑: quã intẽplis daemonũ
galli absciderent᷑. molles consecrarent᷑. in sani
secarent᷑. & quicqͥd aliud uł crudele ł turpe.
ł turpit̾ crudele. ł crudelit̾ turpe in saeris
talium deori celebrari soletꝰ. Quanto satius
erat ad erudiendã iustitia uuenͣtẽ puplice
recitari leges deoꝵ: quã laudari in anit̾ lege
atq instituta maioꝵ. Om̃s enĩ cultores taliũ
deoꝵ mox ut eos libido ꝑ pulerit. feruenti
ut ait ꝑsuis tuicta ueneno: magis intuentur
quid iuppit̃ fecerit. quã qđ docuerit plato
uł censuerit cato. Hinc aprd terentium fla¬
gitiosus ad olescens spectat tabulã quandam
pictã in pariete. ubi in erat pictura haec.
ctoritate ad hibet patrocimũ turpitudinis
suȩ. cũ inea se iactet iitari dm̃. Ad quem
dm̃ inquit: Qui tẽpla cęli sũmo sõnitu con¬
cutit. Ego homuntio id ñ facerẽ: Ego uͦ illud

Expanded text:
Quanto melius et honestius in Platonis templo Quanto melius et honestius in Platonis templo libri ejus legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, ctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego uero illud
Abbreviated transcription (Latin):
Aut si ꝓpr̃ea iã romana. quia & grȩcia fac¬
ta ẽ. romana ꝓuncia: ñ deoꝵ p̃cepta sunt
s hominũ inuenta. quiut cũq conati sunt
ingeniis acutissimis p̃diti. ratiocinando
uestigare quid in rerũ nat᷑a latitaret. quid
uimorib appetendũ eẽt atq fugiendũ. qͥd
in ipsis ratiociandi regulis certa conexi-¬
one traheretur. aut quid ñ eẽt consequens
ł oeiã repugnaret. & quidã eoꝵ quaedam
magna quantũ. diuinitꝰ ad uiti s̃ inuenerunt.
quantũ aũ humanitꝰ impediti s̃ errauer̃:
maxime cũ eoꝵ suꝑbiȩ ꝓuidentia diuma
resisteret. & uiã pietatis ab humilitate ita
suꝑna surgentẽ & iã istorũ comparatione
monstraret: unde postea nob erit in dei
ueri ᷤ dñi uoluntate disquirendi ac disse.¬
rendi locus. Uerumtam̃ si philosophi
aliquid inuener̃ qđ agendȩ bonȩ uitae
beatęq ad ipiscendȩ satis eẽ possit: quanto
iustius talib diumni honores decernerentur

Expanded text:
aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facaut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superesisteret, ut viam pietatis ab humilitate in superna surgentem, etiam istorum comparatione monstraret: unde postea nobis erit in Dei veri Domini voluntate disquirendi ac disserendi locus. Verumtamen si philosophi aliquid invenerunt, quod agendae bonae vitae beataeque adipiscendae satis esse possit; quanto justius talibus divini honores decernerentur?
Abbreviated transcription (Latin):
frigia illa celebrarent᷑ effusa om̃i licentia
turpitudinũ & uere frigia s pudoris &
honestatis: s ubi popłi audirent qđ dii
p̃ceꝑint de cohibenda auaricia. ambitiorie
frangenda. luxuria refrenanda. ubi discerent
miseri qđ discendũ ꝑ sis increpat dicens.
Discite omiseri &e causas cognoscite rerũ: qͥd
sumꝰ. & quid nã uicturi gignim᷑. ordo quis
datꝰ. aut metȩ. qua mollis flęxus. & unde.
quis modus argenti. quid fas optare. qͥd asꝑ
utile nũmus babet patriȩ carisq ꝓpinqͥs
quantũ largiri deceat. quẽ ce dĩ eẽ iussit.
& humana qua parte locatus es in re. Dica¬¬
tur in quib locis hac docentiũ deoꝵ sole¬
bant p̃cepta recitari. & a cultorib eoꝵ po¬
pulis frequent̃ audiri: sic̃ nos ostendimꝰ
ad hoc ȩccłas institutas quaqͣ ũsũ religio
xp̃iana diffunditur. Anforte nob phloso
phorum scolas disputationesq memorabu¬
ntꝙ. Rimo haec ñ romana s grȩca sunt.

Expanded text:
a celebrantur effusa omni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffunditur. phorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ nͥ insidiose quȩreret dea illa optimũ
urrũ. eũ talia quęrat insius saeris. qualia
uiri optimi abhorrent sius ad hibe conui¬
atq popłorũ a quib colebant᷑ illa numina
ñ eurarunt: ut tã horrendis eos & de tes¬
tabilib malis ñ inagro & iutib ñ in domo
atq pecunia. ñ deniq in ipso corpore qđ
m̃ti subdit̾. s in ipsa m̃te in ipso rectore car¬
nis animo eos impleri ac pessimos fieri
sine ulla sua t̾ribili ꝓhibitione ꝑmitte¬
rent. Aut si ꝓ hibebant. hoc ostendat᷑ p̾tius.
hoe ꝓbetur: nec nob nescio quos susurros
paucissimoꝵ aurib an helatos & aythana
nelut religione traditos iactent quib ute g
pbitas castitasꝙ discat᷑ s demonstr eriti
us cõmemorent᷑ loca talib aliquando core¬
uentieulis conseerata. ñ ubi agerent᷑ ludi lu

Expanded text:
do igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum do igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiatque populorum, a quibus colebantur illa numina, non curarunt, ut tam horrendis et detestabilibus malis, non in agro et vitibus, non in domo atque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos impleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana velut religione traditos jactent, quibus vitae probitas castitasque discatur: sed demonstrentur vel commemorentur loca talibus aliquando conventiculis consecrata; n
Abbreviated transcription (Latin):
dea saeris ꝓpitiaret᷑ qualib matrona uerb̾
offendet᷑. nec ullo mͦ crederet uerecundiã
laudabilis feminȩ ita in contrariũ diumi¬
tate mutari: ut honorib eã talib aduocarẽt᷑
cultores sui qualib conuitiis inquẽ piam
iaculatis. eũ int̾ homines uiueret. nͥ aures
clauderet. se seq subtraheret erubescerent
ꝓ illa & ꝓpinqui & maritꝰ & lib̾i. łinde tał
mat̃ deoꝵ qualẽ hab̾e matrẽ puderet quẽ¬
libet & iã pessimũ uirũ. romanas occupat᷑a
m̃tes quȩsiuit optimũ uirũ. ñ quẽ monen¬
do & ad uniando faceret. s quẽ fallendo de¬
ciꝑet. ei similis de qua seriptũ ẽ. mulier
aũ iuroꝵ p̃tiosas animas captat: ut ille
magnę indolis animꝰ ħ uelut diuno testi.¬
monio sublimatꝰ. & uere se optimũ existi.¬
mans. ueram pietatẽ religionẽq ñ quȩre¬
ret. sine qua om̃e quãuis laudabile in ge¬
dium suꝑbia uanescit & decidit. Quomͦ

Expanded text:
dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo mo
Abbreviated transcription (Latin):
scipionẽ qui uir optimꝰ a senatu electus ẽ.
cuiꝰ manib eiꝰdẽ dȩmonis simulaerũ sus¬
ceptũ ẽ. murbẽq ꝑuectũ. habe  de hac
re uidicẽ uellẽ. Diceret nob. utrũ matrem
suã tã optine de republica uellet mereri
ut ei diuni honores decernerent᷑: sicut
& grecos & romanos aliasq gentes cons¬
tat quibdam decreuisse mortalib. quoꝵ
erga se beneficia magnipendant. eosq im¬
mortales factos atq indeoꝵ numerũ re¬
ceptos ẽẽ erediderant: Pfecto ille tantam
felieitatẽ suȩ matri si fieri posset optaret.
Porro si ab illo deinde quȩxeremꝰ. utrum
inter eiꝰ dutinos honores uellet illa t̾pia
celebrari: ñne se malle clamaret ut sua
mat̃ sine ullo sensu mortua iaceret. quã
ad hoc dea uuieret ut illa libent̃ audire:
Absit ut senatꝰ populi romani ea m̃te p̃ditꝰ
qua cheatrũ adificari in urbe fortiũ iuiroꝵ
ꝓhibuit. sic uellet coli matrẽ suã: ut talib

Expanded text:
Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus