comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scłm epsũ sed scđ̾m eũ a qͦ factꝰ. ẽ. uiueret: id
.ẽ. illius potius quã suã faceret uoluntatẽ. Non¬
aut ita uiuere quẽ ad modũ factꝰ ũt uiueret. hoc
.ẽ. m̃daciũ. Beatus quippe uult. eẽ. etiã ñ sic
uiuendo ut possit. eẽ. Quid ÷ ista uoluntate
mendacius : Unde ñ frustra dici potest om̃e
peccatũ. eẽ. mendaciũ. Non enĩ fit peccatũ nisi
ex uoluntate qua uolumꝰ ut bene sit nobis: uel
nolumꝰ ut male sit nobis. Ergo m̃daciũ. ẽ. qđ cũ
fiat ut bene sit nobis. hinc p̃otius male. ẽ. nob̾:
uel cũ fiat ut melius sit nobis. hinc potuis penis
.ẽ. nobis. Unde hoc nisi quia de dõ potest bene
.eẽ. homini quẽ delinquendo deserit. ñ de se
ipsõ scđm quẽ uiuendo delinqͥt: Qđ itaq dixi¬
mꝰ hinc extitis se duas ciuitates int̾ se diuersas
atq contrarias: qđ alii scđm carnẽ alii scđm
sp̃m uiuerent: potest etiã isto mͦ dici qđ alii
scđm hominẽ alii scđm dm̃ uiuant. Aꝑtissime

Expanded text:
 se ipsum, sed secundum eum, a quo factus est, uiueret, id est illius potius quam suam faceret uoluntatem: non ita uiuere, quem ad modum est factus ut uiueret, hoc est mendacium. Beatus quippe uult esse etiam non sic uiuendo ut possit esse. Quid est ista uoluntate mendacius? Unde non frustra dici potest omne peccatum esse mendacium. Non enim fit peccatum nisi ea uoluntate, qua uolumus ut bene sit nobis uel nolumus ut male sit nobis. Ergo mendacium est, quod, cum fiat ut bene sit nobis, hinc potius male est nobis, uel cum fiat ut melius sit nobis, hinc potius peius est nobis. Unde hoc, nisi quia de Deo potest bene esse homini, quem delinquendo deserit, non de se ipso, secundum quem uiuendo delinquit? Quod itaque diximus, hinc extitisse duas ciuitates diuersas inter se adque contrarias, quod alii secundum carnem, alii secundum spiritum uiuerent: potest etiam isto modo dici quod alii secundum hominem, alii secundum Deum uiuant Apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ separatione iustissima mortis in eis etiã
corporalis necessitas facta ẽ : cũ qͣ nos necessi¬
mortuũ ẽ ꝓpt̃ peccatũ : sed ait. corpus qͥdem
mortuũ .ẽ ꝓpt̃ peccatũ: sp̃s aut̃ uita ẽ ꝓpter
iustitiã. Deinde subiecit. Si aut̃ sp̃s eiꝰ qͥ suscita¬

Expanded text:
uitae separatione iustissima mortis in eis etiam uitae separatione iustissima mortis in eis etiam corporalis necessitas facta est, cum qua nos necessimoriturum est propter peccatum, sed ait: Corpus quidem mortuum est. propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. Deinde subiunxit: Si autem sp
Abbreviated transcription (Latin):
ac siti & ñ immortalitate illa absoluta atq
in dissolubili. sed lignouite amortis neces¬
sitate ꝓhibebatur. atq in uiuentutis flore
tenebat᷑. ñ spuale sed animale fuisse ñ du
tisq sententiã delinquendo corruis set:. Et
alim̃tis qͥdẽ etiã extra paradysũ ñ negatis.
alignotam̃ uitȩ ꝓhibitꝰ traditꝰ. eẽ tempori
uetus tatiq finiendus. in ea dũ taxat uita
quã incorpore licet anmali donec sp̃ũale
obȩdientiȩ merito fieret posse᷑ in paradr̃so
nisi peccas set hab̾e ꝑpetuã. Qua ꝓpt̃ etã¬
si mortẽ istam manifestam qͣ fit animae
a corpore separatio intelligamꝰ simul sig¬
nificatã in eo qđ ds̃ dixerat. qͣ die ederitis
ex eo morte moriemini: ñ idõ debet absurdũ
uidi qͥa ñ eo prsus die a corpore s̃ soluti qͦ cibũ
int̃dictũ mortiferũq sũpser̃. Eo qͥppe die mu¬
tata indeterius natura u̾iciataq atq aligno

Expanded text:
ac siti, et non immortalitate illa absoluta atque ac siti, et non immortalitate illa absoluta atque indissolubili, sed ligno vitae a mortis necessitate prohibebatur, atque in juventutis flore tenebatur, non spirituale, sed animale fuisse, non dtisque sententiam delinquendo corruisset. Et alimentis quidem etiam extra paradisum non negatis, a ligno tamen vitae prohibitus, traditus esset tempori vetustatique finiendus, in ea duntaxat vita, quam in corpore licet animali, donec spirituale obedientiae merito fieret, posset in paradiso, nisi peccasset, habere perpetuam. Quapropter, etiamsi mortem istam manifestam, qua fit animae a corpore separatio, intelligamnificatam in eo quod Deus dixerat: Qua die ederitis ex illo, morte moriemini: non ideo debet absurdum uideri, quia non eo prorsus die a corpore sunt soluti, quo cibum interdictum mortiferumque sumserunt. Eo quippe die mutata in deterius uitiataque natura adque a ligno
Abbreviated transcription (Latin):
discipłis sũpsit. Nonenĩ potestas sed egestas:
edendi acbibendi talib corporib auferet᷑.
Unde sp̃ualia er̃ : ñ qͥa corpora. eẽ desistent:
sed qͥa sp̃u uiuificante subsistent. Nã sic̃ cor¬
pora ista qͦȩ habent animã uiuentẽ ñ dum
sp̃m uiui ficantẽ animalia dicunt᷑ corpora.
nec tam̃ animȩ sunt s corpora: ita illa sp̃u¬
alia uocant᷑ corpora : absit tam̃ ut sp̃s ea
credamꝰ futura sed corpora carnis habitura
substantiã : s nullã tarditatẽ corruptio¬
nẽq carnalẽ spu uiuificante passura. Tunc
iã ñ t̃renꝰ sed cȩlestis homo erit. ñ qͥa corꝑis
qđ de t̾ra factũ .ẽ. ñ ipsũ erit : sed qͥa dono
cȩlesti iam tale erit ut etiã cȩlo in colendo
ñ amissa natura sed mutata qͥlitate cori¬
ueniat. Primꝰ aut̃ homo de t̾ra t̃renꝰ in animã
obedientiae meritũ seruabat᷑. Idõ corpus
eiꝰ qđ cibo & potu egebat ne fame afficeret᷑

Expanded text:
discipulis sumsit. Non enim potestas, sed discipulis sumsit. Non enim potestas, sed edendi ac bibendi talibus corporibus auferetur, unde et spiritualia erunt, non quia corpora esse desistent, sed quia spiritu vivificante subsistent. Nam sicut ista quae habent animam viventem, nondum spiritum vivificantem, animalia dicuntur corpora, nec tamen animae sunt, sed corpora, ita illa spiritalia vocantur corpora. Absit tamen ut spiritus ea credamus futura, sed corpora carnis habitura substantiam, sed nullam tarditatem corruptionemque carnalem spiritu vivificante passura. Tunc jam non terrenus, sed coelestis homo erit: non quia corpus, quod de terra fictum est, non ipsum erit; sed quia dono coelesti jam tale erit, ut etiam cn amissa natura, sed mutata qualitate conueniat. Primus autem homo de terra terrenus in animam obedientiae meritum servabatur. Ideo corpus ejus, quod cibo ac potu egebat, ne fame afficeretur
Abbreviated transcription (Latin):
molestia deuitet᷑: qm̃ certo & om̃i mͦ in uiola¬
bili munere im mortalitatis induent᷑. ut non
nisi si uelint possibilitate non necessitate ues¬
cant᷑. qđ angłi qͦq uisibilit̃ & tractabiliter
apparentes ñ qͥa in digebant. s qͥa uolebant
& poterant ut hominib congruerent siui mi¬
nis terii qͣdã humanitate fecer̃. Neq enĩ in fan¬
tasmate angłos edisse credendũ .ẽ. qͣndo eos
homines hospitio susceper̃: quã uis utrũ angłi
ẽent ignorantib consimili nob̾ indigentia uesci
uident᷑. Unde ÷ qđ ait angłs in libro tobiȩ. Ui¬
debatis me manducare. s uisu ur̃o uidebatis:
id ẽ. necessitate reficiendi corporis sic̃ uos fa¬
citis me cibũ sumere putabatis. Sed si forte
de angłis aliud credibilius disputari po¬
test: certe fides xp̃iana de ipso saluatore ñ
dubrtat qđ etiã pꝰ resurrectionẽ iã qͥdẽ in
spũali carne sed tam̃ uera cibũ ac potũ cũ

Expanded text:
molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolamolestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non necessitate uescantur. Quod angeli quoque uisibiliter et tractabiliter apparentes, non quia indigebant, sed quia uolebant t poterant, ut hominibus congruerent sui ministerii quadam humanitate, fecerunt. Neque enim in phantasmate angelos edisse credendum est, quando eos homines hospitio susceperunt, quamuis utrum angeli essent ignorantibus simili nobis indigentia uesci uiderentur. Unde est quod ait angelus in libro Tobiae: Videbatis me manducare, sed uisu ueatro uidebatis; id est necessitate reficiendi corporis, sicut uos facitis, me cibum sumere putabatis. Sed si forte de angelis aliud credibilius disputari potest, certe fides Christiana de ipso Saluatore non dubitat, quod etiam post resurrectionem, iam quidem in spiritali carne, sed tamen uera, cibum ac potum cum
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ utiq xp̃m: lignũ scientiȩ boni & mali
ꝓpriũ uoluntatis arbitriũ. nec se ipso qͥppe
homo diuina uoluntate contẽpta nisi ꝑnitiose
uti potest. atq ita discit qͥd int̾̃sit. utrũ in¬
hȩreat cõmuni om̃ib bono an ꝓpͥo delectet᷑.
Se qͥppe amans donat᷑ sibi: ut in de timorib
meroribq cõpletꝰ cantet in psalmo. si tameni
mala sua sentit : Ad me ipsũ turbata ÷ anima
mea: correptꝰq: iã dicat. fortitudinẽ meã ad te
custodiã. Haec uel si qͣ alia cõmodius dici pos¬
sunt de intelligendo spũalit̃ para dyso nemine
ꝓhibente dicant᷑ : dũ tam̃ & illius hr̃storiae
ueritas fidelissima rerũ gestarũ narratione
cõmendata credat᷑. Corpora gͦ iustoꝵ quae
in resurrectione futura s̃ neq ullo ligno in¬
digebunt qͦ fiat ut nullo mͦ uel senectute in ue¬
terata moriant᷑. neq ullis aliis corporalibus
alim̃tis qͥb esuriendi ac sitiendi qualiscũq

Expanded text:
stum, lignum scientiae boni et mali proprium uoluntatis arbitrium. Nec se ipso quippe homo diuina uoluntate contemta nisi perniciose uti potest, adque ita discit, quid intersit, utrum inhaereat communi omnibus bono an proprio delectetur. Se quippe amans donatur sibi, ut inde timoribus maeroribusque conpletus cantet in psalmo, si tamen mala sua sentit: Ad me ipsum turbata est anima mea; correctusque iam dicat: Fortitudinem meam ad te custodiam. Haec et si qua alia commodius dici possunt de intellegendo spiritaliter paradiso nemine prohibente dicantur, dum tamen et illius historiae ueritas fidelissima rerum gestarum narratione commendata credatur. CAPUT XXII. in resurrectione futura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possit. Deniq seqͥt᷑ & dic̃. Sed ñ pͥmũ qͦd sp̃u¬
aꝑtius declarauit se animale corpꝰ in sinuasse
in eo qͦd fcriptũ ÷ factũ. eẽ . primũ hominẽ iN
animã : spirituale aut̃ in eo qđ ait. nouissimus
adã in sp̃u uiuificante. Prius ÷ enĩ animale cor¬
pus qͣle habuit pͥmꝰ adã. quãuis ñ moriturum
uitiata natura. qͣtenꝰ in illo pꝰea quã peccauit
effectũ. ẽ. unde hab̾et iã moriendi necessitatẽ.¬

Expanded text:
non possit. Denique sequitur et dicit: Sed non primum quod spirnon possit. Denique sequitur et dicit: Sed non primum quod spirapertius declaravit, se animale corpus insinuasse in eo quod scriptum est, factum esse primum hominem in animam viventem: spirituale autem in eo quod ait, Novissimus Adam in spiritum uiuificantem. Prius est enim animale corpus, quale habuit primus Adam, quamuis non moriturum, uitiataque natura, quatenus in illo, postea quam peccauit, effectum est, unde haberet iam moriendi necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
sic alloqͥt᷑ apłs. Uolens enĩ aspirituali qđ in
resurrectione futurũ . ẽ. hoc qđ nunc ÷ animale
discernere : seminat᷑ in qͥt in corruptione. surget
min corruptione. Seminat᷑ in contumelia : surget
ingła. Seminat᷑ in in firmitate : surget inuirtute
Seminat᷑ corpus animale : surget corpꝰ sp̃uale.¬
Deinde ut ho ꝓbaret. si . ẽ. inquit corpꝰ animale:
.ẽ. & sp̃uale. Et ut qͥd. eẽt corpꝰ animale osten¬
det : sic in qͥt scriptũ ẽ. łactꝰ ÷ primꝰ homo in
animã uiuentẽ. Isto gͥ mͦ uoluit ostenđe qͥd sit
corpus animale : quã uis scriptura ñ dixerit
de pͥmo homine qͥ ẽ. appellatꝰ adam qͣndo illi
anima flatudĩ creata .ẽ. & factꝰ homo in cor¬
pore animali. sed factꝰ ÷ homo in animã uiuen¬
tẽ.
uiuentẽ : uoluit apłs intelligi corpꝰ hominis
animale. sp̃uale aut̃ quẽ ad modũ intelligendũ
.eẽt. ostendit addendo. nouissimꝰ adã in sp̃u
mortuis ita resurrex̃ ut mori deinceps om̃ino

Expanded text:
 loquitur. Volens enim ab spiritali, quod in resurrectione futurum est, hoc quod nunc est animale discernere: Seminatur, inquit, in corruptione, surget in in corruptione; seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spDeinde ut hoc probaret, Si est, inquit, corpus animale, est et spirituale. Et ut quid esset corpus animale ostenderet, Sic, inquit, scriptum est: Factus est primus homo in animam uiuentem. Isto igitur modo uoluit ostendere quid sit corpus animale, quamuis scriptura non dixerit de homine primo, qui est appellatus Adam, quando illi anima flatu Dei creata est: Et factus est homo in corpore animali; sed: Factus est homo in animam uiuentem. uiuentem, uoluit apostolus intellegi corpus hominis animale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit addendo: Nouissimus Adam in spiritum mortuis ita resurrexit, ut mori deinceps omnino
Abbreviated transcription (Latin):
iã in moriendi necessitate constrictũ . ẽ. Tunc
aut̃ ita eratꝰ animã uiuentẽ quã uis ñ in spũm
uiuificantẽ: ut tam̃ mortuũ diciñ recte posset.
qͥa nisi ꝑpetratione peccati necessitatẽ mori¬
endi hab̾e ñ posset. Cũ uͦ & ds̃ dicendo adam
ubi es. mortẽ significauerit animȩ qͦe facta ẽ
illo deserente. & dicendo t̾raes & in t̾rã ibis mor¬
tẽ significauerit corporis. quȩ illi fit anima dis¬
dũ ẽ. quia occultã. eẽ. uoluit ꝓpt̃ dispensatio¬
nẽ testam̃ti noui ubi scđa mors aꝑtissime decla¬
rat᷑. ut prius ista mors pͥma qͦe cõmunis. ẽ. om̃ib
ꝓdet᷑ ex illo uenisse peccato qđ in uno cõmune

Expanded text:
. Tunc autem ita erat in , animam uiuentem, quamuis non in spiritum uiuificantem, ut tamen mortuum dici non recte posset, quia nisi perpetratione peccati necessitatem moriendi habere non posset. Cum uero Deus et dicendo: Adam, ubi es? mortem significauerit animae, quae facta est illo deserente, et dicendo: Terra es et in terram ibis mortem significauerit corporis, quae illi fit anima disdus est, quia occultam esse uoluit propter dispensationem testamenti noui, ubi secunda mors apertissime declaratur; ut prius ista mors prima, quae communis est omnibus, proderetur ex illo uenisse peccato, quod in uno commune
Abbreviated transcription (Latin):
uno qͣndo om̃s fuimꝰ ille unꝰ: qͥ ꝑfeminã lapsus
.ẽ. in peccatũ. qͦe de illo facta ÷ ante peccatũ. Non¬
dũ erat nob̾ singulatim creata & distributa for¬
ma
in qua singuli uiueremꝰ. sediã erat natura semi¬
nalis ex ꝗͣ ꝓpagarem᷑: qͣ scilicet ꝓpt̃ peccatũ
uitiata & uinculo mortis obstricta iusteq dã¬
nata. ñ alteriꝰ conditionis homo ex homine nas¬
ceret᷑. Ac ꝑ hoc liberi arbitrii malo usu series ca¬
lamitatis huiꝰ ex orta. ẽ: qͥȩ humanũ genꝰ ori¬
gine de p᷑uata uelut radice corrupta usq ad
scđȩ morts exitiũ qͦȩ ñ habet finẽ solis excep¬

Expanded text:
uno, quando omnes fuimus ille unus, qui per feminam lapsus uno, quando omnes fuimus ille unus, qui per feminam lapsus est in peccatum, quae de illo facta est ante peccatum. Nondum erat nobis singillatim creata et distributa forma, in qua singuli uiueremus; sed iam erat natura seminalis, ex qua propagaremur; qua scilicet propter peccatum uitiata et uinculo mortis obstricta iusteque damnata non alterius condicionis homo ex homine nasceretur. Ac per hoc a liberi arbitrii malo usu series calamitatis huius exorta est, quae humanum genus origine deprauata, uelut radice corrupta, usque ad secundae mortis exitium, quae non habet finem, solis eis excep
Abbreviated transcription (Latin):
ditate con fusi st̃. Unde etiã folus ficulneis qͦȩ
forte a ꝑ turbatis pͥma cõꝑta sunt pudenda te¬
xer̃: qͦe pͥus eadẽ menbra erant. s pudenda ñ
erant. Senser̃ gͦ nouũ motũ inobȩdientis carnis
suȩ : tanquã reciꝓcã pęnã in obȩdientiȩ suȩ. Iam
qͥppe anima lib̾tate in ꝑuersũ ꝓpͥa delectata
& dõ dedignata seruire : pͥstino corporis ser¬
uitio destituebat᷑. Et qͥa suꝑiorẽ dñm suo arbitrio
deseruerat: inferiorẽ famulũ ad suũ arbitriũ ñ
tenebat. Nec om̃i mͦ habebat subditã carnẽ sicut
semꝑ hab̾e potuis set: si dõ subdita mansis set ip̾a.
Tunc gͦ cȩpit caro concupiscere ad uersus sp̃m: cũ
qͣ controuersia nati sumꝰ trahentes originẽ mortis.
& in menbris nr̃is uitiata natura contentionẽ eius
siue uictoriã de pͥma p̃uaricatione gestantes. Ds̃
tos dãnatosq generauit. Om̃s enĩ fuimꝰ in illo

Expanded text:
nuditate confusi sunt. Unde etiam foliis ficulneis, quae nuditate confusi sunt. Unde etiam foliis ficulneis, quae forte a perturbatis prima conperta sunt, pudenda texerunt; quae prius eadem membra erant, sed pudenda non erant. Senserunt ergo nouum motum inoboedientis carnis suae, tamquam reciprocam poenam inboedientiae suae. Iam quippe anima libertate in peruersum propria delectata et Deo dedignata seruire pristino corporis seruitio destituebatur, et quia superiorem dominum suo arbitrio deseruerat, inferiorem famulum ad suum arbitrium non tenebat, nec omni modo habebat subditam carnem, sicut semper habere potuisset, si Deo subdita ipsa mansisset. Tunc ergo coepit caro concupiscere aduersus spiritum, cum qua controuersia nati sumus, trahentes originem mortis et in membris nostris uitiataque natura contentionem eius siue uictoriam de prima praeuaricatione gestantes. CAPUT tos damnatosque generauit. Omnes enim fuimus in illo
Abbreviated transcription (Latin):
scda ex om̃ib tota. Sic̃ enĩ uniuersa t̾ra ex mul¬
tis t̃ris : & uniuersa teccłia ex multis constat ȩcele¬
si is : sic uniuersa mors ex om̃ib. Qm̃ pͥma constat
ex duab una animȩ altera corporis: ut sit pͥma
totius hominis mors. cũ anima sine dõ & sine
corpore ad tẽpus pęnas luit : scđa uͦ ubi anima
sine dõ cũ corpore pęnas at̾̃nas luit. Qando
gͦ dix̃ ds̃ primo illi homini quẽ in paradiso cots¬
tituerat de ciboueato qͣcũq dieederitis ex il¬
lo morte moriemini : ñ tantũ primȩ mortis par¬
tẽ pͥorẽ ubi anima pͥuat᷑ dõ. nec tantũ posteri¬
orẽ ubi corpus priuat᷑ anima÷ nec solã ipsã totã
pͥmã ubi anima & adõ & a corpore separata pu¬
nit᷑ : s qͥcqͥd mortis ẽ usq ad nouissimã qͦȩ scđa dr̃¬
Nã post ea qͥã p̃cepti facta trans gressio . ẽ: cori¬
festim grã deserente diuina de corporũ suoꝵ mi

Expanded text:
secunda ex omnibus tota. Sicut enim uniuersa terra ex mulsecunda ex omnibus tota. Sicut enim uniuersa terra ex multis terris et uniuersa ecclesia ex multis constat ecclesiis: sic uniuersa mors ex omnibus. Quoniam prima constat ex duabus, una animae, altera corporis; ut sit prima totius hominis mors, cum anima sine Deo et sine corpore ad tempus poenas luit; secunda uero, ubi anima sine Deo cum corpore poenas aeternas luit. Quando ergo dixit Deus primo illi homini, quem in paradiso constituerat, de cibo uetito: Quacumque die ederitis ex illo, morte moriemini: non tantum primae mortis partem priorem, ubi anima priuatur Deo, nec tantum posteriorem, ubi corpus priuatur anima, nec solam ipsam totam primam, ubi anima et a Deo et a corpore separata punitur; sed quidquid mortis est usque ad nouissimam, quae secunda diNam postea quam praecepti facta transgressio est, cofestim gratia deserente diuina de corporum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
ltaq factũ ẽ. ut quẽ ad modũ id qđ significat ñ
potest agendo: ita ipsũ uerbũ ñ posset loqͦendo
declinare. Agi tam̃ potest in ad uitorio gratiȩ
redẽptoris nr̃i: ut saltim scđam mortẽ declina¬
re possimꝰ. Illa .ẽ. enĩ grauior & om̃iũ malorũ
pessima. qͦe ñ fit separatione animȩ & corporis:
s in aet̾nã pęnã potiꝰ utriꝰq cõplexu. Ibi econ¬
trario ñ er̃ homines ante mortẽ atq pꝰmortẽ¬
s semꝑ inmorte. ac ꝑhoc nunquã uiuentes. nũ quã
mortui. sed sine fine morientes. Nunquã erit homi¬
m peiꝰ inmorte: quã ubierit mors ipsa sine morte.
Cũ gͦ reqͥrit᷑ quã mortẽ ds̃ primis hominib fuerit
cõminatꝰ si ab eo mandatũ transgredent᷑ acceptũ.
nec obedientiã custodirent: utrũ animȩ ancorpo¬
ris. an totiꝰ hominis. an illã qͦe appellat᷑ scđa: res¬
pondendũ. ẽ. om̃s. Prima enĩ constat ex duabus:

Expanded text:
itaque factum est, ut, quem ad modum id quod significat non itaque factum est, ut, quem ad modum id quod significat non potest agendo, ita ipsum uerbum non posset loquendo declinari. Agi tamen potest in adiutorio gratiae Redemtoris nostri, ut saltem secundam mortem declinare possimus. Illa est enim grauior et omnium malorum pessima, quae non fit separatione animae et corporis, sed in aeternam poenam potius utriusque conplexu. Ibi e contrario non erunt homines ante mortem adque postsemper in morte: ac per hoc nunquam viventes, nunquam mortui, sed sine fine morientes. Nunquam enim erit homini pejus in morte, quam ubi erit mors ipsa sine morte. Cum ergo requiritur, quam mortem Deus primis hominibus fuerit comminatus, si ab eo mandatum transgrederentur acceptum nec oboedientiam custodirent, utrum animae an corporis an totius hominis an illam quae appellatur secunda: respondendum est: Omnes. Prima enim constat ex duabus,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ nã mͦ uel morientes dicant᷑ uiuere. uel iã mor¬
tui etiã pꝰmortẽ ad huc. eẽ. dicant᷑ in morte: qͦmͦ
enĩ pꝰ mortẽ si ad huc in morte.p̃sertm cũ eos nec¬
morientes dicamꝰ sic̃ eos qͥ in somnos̃ dicimꝰ dormi¬
entes. & qͥ in languore languentes. & qͥ in dolore ut
dolentes. & qͥ inuita uiuentes : At uͦ mortui pͥus qͣm
resurgant. eẽ. dicunt᷑ in morte : nec tam̃ possunt
appellari morientes . Unde ñ importune neq: in¬
congrue arbitror accidisse. & si ñ humana indus¬
triã udicio fortasse diuino: ut hoc uerbũ qđ est
morit᷑ inlatina lingua nec gr̃amatici declinare
potuerint ea regula qua cȩtera talia declinant᷑. ꝑ¬
conspicuus & si qͣ similia qͦe ñ st̃ p̃teriti tẽporis.
S qm̃ nomina s̃ : sine tẽpore declinant᷑. Illud au¬
tẽ qͦsi ut declinet᷑ qđ declinari ñ potest ꝓparti¬
cipio p̃teriti tẽporis ponit᷑ nom̃ ñ in conuenient̃.

Expanded text:
quonam modo uel morientes dicantur uiuere uel iam morquonam modo uel morientes dicantur uiuere uel iam mortui etiam post mortem adhuc esse dicantur in morte. Quo modo enim post mortemorientes dicamus, sicuti eos qui in somno sunt dicimus dormientes; et qui in languore, languentes; et qui in dolore, utique dolentes; et qui in vita, viventes: at vero mortui priusquam resurgant, esse dicuntur in morte, nec tamen possunt appellari morientes. Unde non importune neque incongrue arbitror accidisse, etsi non humana industria, judicio fortasse divino, ut hoc verbum quod est, moritur, in latina lingua nec grammatici declinare potuerint, ea regula qua caetera talia declinantur. Nconspicuus et si qua similia, quae non sunt praeteriti temporis, sed quoniam nomina sunt, sine tempore declinantur. Illud autem, quasi ut declinetur, quod declinari non potest, pro participio praeteriti temporis ponitur nomen. Conuenienter
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ. ẽ. ante mortẽ ne laudes hominẽ qͥ ẽquã
Dicamꝰ etiã cũ accidit: post mortẽ illius uel illius
factũ ẽ. illud uel illud. Dicamꝰ & de p̃senti tẽpr̃ ut
possumꝰ: uelut cũ ita loqͥm᷑. Moriens ille testatus ÷:
& illis atq illis illud atq illud moriens dereliqͥt.¬
quã ius hoc nisi uiuens om̃ino facere ñ posset. & po¬
tius ante mortẽ fecerit. ñ inmorte. Loqͣm etiã sic̃
s in morte. eẽ. ñ dubitat dicere. Hinc eñi.ẽ. illud.
Qm̃ ñ ÷ in morte qͥ memor sit tui . Donec eñĩ reui¬
uiscant recte. eẽ. dicunt᷑ in morte . sic̃ in somno. ẽẽ.
qͥsq donec euigilet dicit᷑ : quã uis in somno po¬
sitos dicamꝰ dormientes. nec tam̃ eomͦ possumꝰ
dicere eos qͥ iam st̃ mortui morientes. Non eñĩ ad¬
huc moriunt᷑ : qͥ quantũ attinet ad corporis mortẽ
de qͣ nunc disserimꝰ iã sunt de corporib separati.
S hoc ÷ qđ dixi explicari aliqͣ locutione ñ posse :

Expanded text:
scriptum est, Ante mortem ne laudes hominem quemquam . Dicamus etiam cum acciderit, Post mortem illius vel illius factum est illud vel illud. Dicamus et de praesenti tempore ut possumus, velut cum ita loquimur, Moriens ille testatus est, et illis atque illis illud atqquamuis hoc nisi uiuens omnino facere non posset et potius hoc ante mortem fecerit, non in morte. Loquamur etiam sicut sed in morte esse non dubitat dicere. Hinc enim est illud: Quoniam non est in morte, qui memor sit tui. Donec enim reuiuescant, recte esse dicuntur in morte, sicut in somno esse quisque, donec euigilet, dicitur; quamuis in somno positos dicamus dormientes, nec tamen eo modo possumus dicere eos, qui iam sunt mortui, morientes. Non enim adhuc moriuntur, qui, quantum adtinet ad corporis mortem, de qua nunc disserimus, iam sunt a corporibus separati. Sed hoc est, quod dixi explicari aliqua locutione non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
& senectute confectũ: uenit in exꝑim̃tũ mors
altera de qͦa ds̃ peccatũ ad huc puniens homi¬
ni dixerat. t̃raes & int̾rã dix̃ ibis. ut ex his duab
mors illa pͥma qͦȩ totius. ẽ. hominis cõpleret᷑ :
quã sccda inultimũ seqͥt᷑. nisi homo ꝑ gr̃am lib̾et᷑.¬
sua morte qͦȩ illi accidit cũ deserit᷑ sua uita. id
.ẽ. anima. Unde constat in xp̃ianos ueracit̃ ca¬
tholicã tenentes fidẽ etiã ipsã nob̵ corporis
mortẽ ñ lege naturȩ qͣ nullã mortẽ hominis dĩ

Expanded text:
et senectute confectum, uenit in experimentum mors et senectute confectum, uenit in experimentum mors altera, de qua Deus peccatum adhuc puniens homini dixerat: Terra es et in terram ibis; ut ex his duabus mors illa prima, quae totius est hominis, conpleretur, quam secunda in ultimo sequitur, nisi homo sua morte, quae illi accidit, cum deseritur sua uita, id est anima. Unde constat inter Christianos ueraciter catholicam tenentes fidem etiam ipsam nobis corporis mortem non lege natu
Abbreviated transcription (Latin):
in telligamꝰ qͦe fit cũ anima deserit᷑ sua uita
qđ illi ds̃. ẽ: ñ enĩ deserta.ẽ. ut desereret s ut
desereret᷑ deseruit: ad malũ qͥppe eiꝰ pͥor est
uoluntas eiꝰ. ad bonũ uͦ eiꝰ pͥor. ẽ. uoluntas cre¬
atoris eiꝰ. siue ut eã faceret qͦȩ nulla erat. siue
ut reficiat qͥa lapsa perierat: gͦ hanc intelli
die ederitis ex illo morte moriemini. tanꝗ
diceret. Qua die me deseruerias ꝑinobedien¬
tiã. deserã uos ꝑiustitiã: ꝓfecto inea morte
etiã cȩterȩ denuntiate st̃. quȩ ꝓculdubio fue¬
rant secuturȩ. Nã in eo qđ mobȩdiens motꝰ iN
carne animȩ inobȩdientis ex ortꝰ ẽ. ꝓpt̃ quẽ
pudenda texer̃ : sensa .ẽ mors una in qͣ deseruit
animã ds̃ ła significata ÷ uerb̾ eiꝰ: qͣndo timore
dem̃ti sese abscondenti hominidix̃: Adã ubi
es : ñ utiq ignorando qͦerens. s increpando ad¬
monens : ut attendet ubi. eẽt. in qͦds̃ ñ. eẽt. Cũ
uͦ corpus anima ipsa deseruit & tate corruptũ

Expanded text:
fit cum anima deseritur sua uita, quod illi Deus est non enim deserta est ut desereret, sed ut desereretur deseruit; ad malum quippe eius prior est uoluntas eius; ad bonum uero eius prior est uoluntas Creatoris eius; siue ut eam faceret, quae nulla erat, siue ut reficiat, quia lapsa perierat, — etiamsi ergo die ederitis ex illo, morte moriemini, tamquam diceret: Qua die me deserueritis per inoboedientiam, deseram uos per iustitiam: profecto in ea morte etiam ceterae denuntiatae sunt, quae procul dubio fuerant secuturae. Nam in eo, quod inoboediens motus in carne animae inoboedientis exortus est, propter quem pudenda texerunt, sensa est mors una, in qua deseruit animam Deus. Ea significata est uerbis eius, quando timore dementi sese abscondenti homini dixit: Adam, ubi es? non utique ignorando quaerens, sed increpando admonens, ut adtenderet ubi esset, in quo Deus non esset. Cum uero corpus anima ipsa deseruit aetate corruptum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sensu cũ in dolorib futuri st̃ ñ carebunt. sed
homines ad dĩ grãm ꝑtinentes ciues sc̃oꝵ angłorũ
ibȩata uita manentiũ. ita sp̃ũalib corporib indu¬
ent᷑ ut neq peccent amplus neq moriant᷑. ea tam̃
immortalitate uestiti. quȩ sic̃ angłoꝵ neq peccato
possit auferri natura quidẽ manente carnis. sed
nulla om̃ino carnali corruptibilitate uel tardi¬
tate remanente. Seqͥt᷑ aut̃ quȩstio necessario ꝑtrac¬
tanda. & dño dõ ueritatis ad iuuante soluenda:
si libido menbroꝵ in obedienti ũ ex peccato in obę¬
dientiȩ in illis primis hominib cũ illos duuna
gra deseruisset ex orta. ẽ. unde in suã nuditatẽ
oculos aꝑuer̃. id ÷ eã curiosius aduerter̃ & qͥa¬
sine p̃uaricatione mansissent. Sed qr & liber
iste claudendus . ẽ. nec tanta quȩstio in sermonis
angustia coartanda: in eũ qͥseqͥt᷑ cõmodiore dis¬
putatione differtur.

Expanded text:
etiam sensu, cum in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt. Sed etiam sensu, cum in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt. Sed homines ad Dei gratiam pertinentes, ciues sanctorum angelorum in beata uita manentium, ita spiritalibus corporibus induentur, ut neque peccent amplius neque. moriantur; ea tamen inmortalitate uestiti, quae. sicut angelerum, nec peccato possit auferri; natura quidem manente ca s, sed nulla omnino carnali corruptibilitate uel tarditate remanente. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda et Domino Deo ueritatis adiuuante soluenda: Si libido membrorum inoboedientium ex peccato inoboedientiae in illis primis hominibus, cum illos diuina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est eam curiosius aduertersine praevaricatione mansissent. Sed quia et liber iste claudendus est, nec tanta quaestio in sermonis angustias coarctanda, in eum qui sequitur, commodiore dispositione differatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestes. Et qͦmͦ induimꝰ imaginẽ terreni : induamꝰ
& imaginẽ eiꝰ qͥ de cęlo. ẽ. De qͥb om̃ib apłicis uerb̃
suꝑius locuti sumꝰ. Corpus gͥ animale inquo pͥmũ ho¬
ne adam factũ. eẽ. dic̃ apłs sic erat factũm̃ ut mori
om̃ino ñ posset : sed ut ñ moreret᷑ nisi homo peccas¬
set. Nam illud qđ sp̃u uiuificante sp̃uale erit &
immortale mori om̃ino non poterit: sic̃ & anima
creata . ẽ. im mortalis : quȩ licet peccato ꝑhibe¬
atur. careas quadã uita sua. hoc .ẽ. dĩ spu qͦ etiam
sapient̃ & beate uiuere poterat. tam̃ ꝓpͥa qͣdã li¬
cet misera uita sua ñ desinit uiuere. qͥa iã immor¬
talis : ẽ. creata: sic̃ etiã desertores angłi licet scđm
quendã modũ mortui sint peccando. qͥa fontem
uitȩ deseruer̃ qui ds̃. ẽ. quẽ potando sapient̃ &¬
beate poterant uiuere. tam̃ ñ sic mori potuer̃ ut
om̃ino desisterent uiuere atq sentire. qm̃ im mor

Expanded text:
induamus et imaginem eius qui de caelo est. De quibus omnibus apostolicis uerbis superius locuti sumus. Corpus igitur animale, in quo primum hominem Adam factum esse dicit apostolus, sic erat factum, non ut mori omnino non posset, sed ut non moreretur, nisi homo peccasset. Nam illud, quod spiritu uiuificante spiritale erit et inmortale, mori omnino non poterit, sicut anima creata est inmortalis, quae licet peccato mortua perhibeatur carens quaiam uita sua, hoc est dei Spiritu, quo etiam sapienter et beate uiuere poterat, tamen propria quadam, licet misera, uita sua non desinit uiuere, quia inmortalis est creata; sicut etiam desertores angeli, licet secundum quendam modum mortui sint peccando, quia fontem uitae deseruerunt, qui Deus est, quem potando sapienter et beate poterant uiuere, tamen non sic mori potuerunt, ut omni modo desisterent uiuere adque sentire, quoniam inmort
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest ullus affectus. quis hunc stuporẽ ñ om̃ib:
uitiuis iudicet. ẽẽ. peiorẽ : Potest gͦ ñ ab surde dici
ꝑfectã beatitudinẽ sine stimulo timoris & sine ul¬
la tristitia futura. Non ibi aut̃ futurũ amorẽ gau¬
diũq quis dixerit. nisi om̃ino aueritate sedusus:
Si aut̃ a pathra illa ẽ. ubi nec metus ullus ext̾ret.
nec angit dolor. auersanda ẽ in hac uita. si recte
hoc ÷ scđm dm̃ uiuere uolumꝰ. In illa uͦ beata quȩ
sẽpit̾na ꝓmitcit᷑ : plane sꝑanda .ẽ. Timor nãq ille

Expanded text:
non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet esse peiorem? Potest ergo non absurde dici perfectam beatitudinem sine stimulo timoris et sine ulla tristitia futuram; non ibi autem futurum amorem gaudiumque quis dixerit, nisi omni modo a ueritate seclusus? Si autem ducadeux illa est, ubi nec metus ullus exterret nec angit dolor, auersanda est in hac uita, si recte, hoc est secundum Deum, uiuere uolumus; in illa uero beata, quae sempiterna promittitur, plane speranda est. Timor namq
Abbreviated transcription (Latin):
&e ñ fuit. Nã om̃ino ñ dolere dũ sumꝰ in hoc lo¬
co miseriȩ: ꝓfecto sic̃ qͥdã etiã apđ scłi huius
lit teratos sensit & dix̃ ñ sine magna mercede
contingit immanitatis in animo stuporis in
corpore. Quo circa illa quȩ apathia grece dr̃:
quȩ si latine dici posset in passibilitas diceret᷑.
siita in telligenda ẽ. in animo quippe ñ in cor
rationẽ accidunt m̃tẽq ꝑturbant. bona plane
& maxime obtanda .ẽ s nec ipsa huiꝰ ẽ. iutȩ. Ñ
enĩ qualiũ cũq hominũ uox. ẽ: s maxime pioꝵ
catũ ñ habemꝰ nos ipsos seducimꝰ & ueritas in
nobis ñ .ẽ. Tunc itaq a pathra ista erit: qͣndo
peccatũ in homine nullũ erit. Nunc uͦ satis be¬
ne uiuit᷑ sine crimine : sine peccato aut̃ qͥ se
uiuere existimat: ñ id agit ut peccatũ ñ ha¬
beat. sed ut ueniã ñ accipiat. Porro si a pathra
illa dicenda.ẽ. cũ animo contingere om̃ino

Expanded text:
et non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loet non fuit. Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto, sicut quidam etiam aput saeculi huius litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit inmanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocirca illa, quae arcflKteia Graece dicitur quae si Latine posset inpassibilitas diceretur, si ita intellegenda est in animo quippe, non in corationem accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est, sed nec ipsa huius est uitae. Non enim qualiumcumque hominum uox est, sed maxime piorum catum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non habeat, sed ut ueniam non accipiat. Porro, si ajcofhta illa dicenda est, cum animum contingere omnino
Abbreviated transcription (Latin):
mas fuđit: qͦd cupiuerit cũ discipłis suis man¬
ducare pascha᷑ qd ꝓpinquante passione tristis
fuerit anima eius. ñ falsi utiq referunt᷑. Uerũ
ille hos motꝰ certȩ dispensationis gr̃a ita cũ uo¬
luit suscepit animo humano: ut cũ uoluit facꝰ¬
tus .ẽ. homo. Proinde qͦd fatendũ . ẽ. etiã cũ rec¬
tas & scđm dm̃ habemꝰ has affectiones. huiꝰ iutȩ
in uiti cedimus. Itaq aliqͣndo quã uis ñ culpa¬
bili cupiditate sed laudabili caritate moueamur
etiã dũ nolumꝰ flemꝰ. Habemꝰ gͦ eas ex humanȩ
conditionis in firmitate. Non aut̃ ita dñs iħs:
cuius infirmitas fuit ex potestate. Sed dũ uitae
huiꝰ infirmitatẽ gerimꝰ. si eas om̃ino nullas ha¬
bemꝰ. tunc potius ñ recte uiuimꝰ. Uituꝑabat
enĩ &e detestabat᷑ apłs qͦsdã : quos etiã. eẽ. dix̃
sine affectione. Cul pauit etiã illos sacer psal¬
mꝰ de qͥb ait. Sustinui qͥ simul contristaretur :

Expanded text:
mas fuderit, quod concupiuerit cum discipulis suis manmas fuderit, quod concupiuerit cum discipulis suis manducfuerit anima ejus, non falso utique referuntur. Verum ille hos motus certae dispensationis gratia, ita, cum voluit, suscepit animo humano, ut, cum voluit, factus est homo. Proinde, quod fatendum est, etiam cum rectas et secundum Deum habemus has affectiones, hujus vitae inviti cedimus. Itaque aliquando, quamvis non culpabili cupietiam dum nolumus flemus. Habemus ergo eas ex humanae condicionis infirmitate; non autem ita Dominus Iesus, cuius et infirmitas fuit ex potestate. Sed dum uitae huius infirmitatem gerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. Vituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam, quos etiam esse dixit sine adfectione. Culpauit etiam illos sacer psalmus, de quibus ait: Sustinui qui simul contristaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã luctũ suũ denuntiantẽ qͥb dã qͥ ante pec¬
cauer̃ & ñ eger̃ pęnitentiã suꝑ immunditia &
fornicationib sius. Hi motꝰ. hi affectꝰ de amore
boni & dȩ scã caritate uenientes si uitia uocan¬
da sunt: sinamꝰ ut ea quȩ uerȩ uite st̃ uirtutes
uocent᷑. S cũ rectã rationẽ sequant᷑ iste affec¬
tiones quando ubi oportit adhibent᷑. qͥs eas tunc
morbos seu uitiosas passiones audeat dicere : quã
obrẽ etiã ipse dñs in formã serui agere uitã dig¬
natꝰ.ẽ. humanã sed nullũ habens om̃mo peccatũ:
adhibiut eas ubi ad hibendas iudicauit. Neq enĩ
quo uerũ erat hominis corpus & uerus hominis
animꝰ falsus erat humanus affectꝰ. Cũ gͦ eiꝰ in euan¬
głio ista referunt᷑ qđ suꝑ duritiã cordis iudȩorũ
cũ ira contristatus sit : qđ dixerit gaudeo ꝓpt̃
uos ut credatis : qđ lazarũ suscitaturꝰ etiã lacri¬

Expanded text:
etiam luctum suum denuntiantem quibusdam, qui ante pecetiam luctum suum denuntiantem quibusdam, qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi adfectus de amore boni et de sancta caritate uenientes si uitia uocanda sunt, sinamus, ut ea, quae uere uitia sunt, uirtutes uocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae adfectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas tunc morbos seu uitiosas passiones audeat dicere? Quam ob rem etiam ipse Dominus in forma serui agere uitam dignatus humanam, sed nullum habens omnino peccatum adhibuit eas, ubi adhibendas esse iudicauit. Neque enim, in quo uerum erat hominis corpus et uerus hominis animus, falsus erat humanus adfectus. Cum ergo eius in euangelio ista referuntur, quod super duritia cordis Iudaeorum cum ira contristatus sit, quod dixerit: Gaudeo propter uos, ut credatis, quod Lazarum suscitaturus etiam lacri
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ p̃sentes ab illo uidebantur. uerũ etiã illos qͥ
futuri p̃uidebant᷑ instrux̃: illũ inquã uirũ ath¬
letam xp̃i doctũ ab illo. uinctũ de illo. crucifixũ
cũ illo głiosũ in illo. in theatro huiꝰ mundi cuius
spectaculũ factꝰ ÷ & angłis & hominib legrame
magnũ agonẽ certantẽ. & palmã suꝑnȩ uocationis¬
in anteriora sectantẽ. oculis fidei libentissime
expectantẽ. gaude cũ gaudentib flere cũ flen¬
tib. foris habentẽ pugnas. in tus timores. cupi¬
entẽ dissolui &. eẽ cũ xp̃o. desidantẽ uiđe ro¬
manos ut aliquẽ fructũ habeat & illis sic̃ & in
cȩteris gentib. emulantẽ chorintios. & ipsa emu¬
latione metuentẽ ne seducant᷑ eoꝵ m̃tes a casti¬
tate quȩ in xp̃o.ẽ: magnã tristitiã & continuũ
dolorẽ cordis de israelitis habentẽ qđ ignoran¬
tes dĩ iustitiã & suã uolentes constituere iusti¬
tiae dĩ ñ.ẽẽnt. subiecti: nec solũ dolorẽ uerum

Expanded text:
iam illos qui futuri praeuidebantur instruxit; illum inquam uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem et palmam suin anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant, gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolvi et esse cum Christo, desiderantem videre Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis, sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mentes a castitate, quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae Dei non essent subiecti; nec solum dolorem, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de singulis loquim᷑. Quis enĩ ꝓhibet᷑ dicere qͥo¬
tidiani qͣdã lege sermonis. homo ille defunctꝰ. ẽ.
& nunc in reqͥe. ẽ. uel in pęnis cũ de anima sola
possit accipi. & illo aut illo loco homo ille sepul¬
tꝰ .ẽ. cũ hoc nisi de solo corpore ñ posset intelligi ᷤ
Andicturi st̃ sic loqͥ scripturã ñ solere diuinã :
Immo uͦ illa ita nobis in hoc attestat᷑. ut etiã cum
duo ista coniuncta st̃ & uiuit homo. etiã singula
hominis uocabulo appellet. animã scilicet in¬
teriorẽ hominẽ. corpus aut̃ exteriorẽ hominẽ
uocans. tanqͣm duo sint homines. cũ simul utrũq
sit homo unus: Sed intelligendũ ÷ scđm qđ dr̃ hͦ
do uel si cõmodius dr̃ inspirando indidit homini
id ÷ hominis corpori : Hoc autẽ scđm corpus qͣlẽ
hominẽ ds̃ finx̃ expuluere. cui data. ẽ. anima
ut fieret corpus animale. id ÷ homo in animã ui¬

Expanded text:
cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur cocum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur cottidiani quadam lege sermonis: Homo ille defunctus est et nunc in requie est uel in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis in hoc adtestatur, ut etiam cum duo ista coniuncta sunt et uiuit homo, tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet interiorem hominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, tamquam duo sint homines, cum simul utrumque sit homo unus. Sed intellegendum est, secundum quido uel, si commodius dicitur, inspirando indidit homini, id est hominis corpori; hoc autem secundum corpus, qualem hominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret corpus animale, id est homo in animam ui
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ finx̃. Sed ambiguitas uisa .ẽ. deuitanda eis qͥ
formauit dicere maluer̃.: eo qđ in latina lingua
illud magis obtinet consuetudo. ut hidicant᷑ fin¬
gere qͥ aliqͥd mendatio simulante cõponunt. Hunc
gͥ formatũ hominẽ de t̾ra puluerẽ siue limo erat
pulus humectus. hunc in quã exp̃ssius dicã. sic̃
scriptura locuta ẽ. puluerẽ de t̃ra animale corpꝰ
factũ. eẽ. docet apłs cũ animã accepit. & factꝰ
.ẽ. iste homo in animã uiuentẽ. id ÷ formatꝰ iste
pulius factꝰ .ẽ. manimã uiuentẽ. Iã in qͥunt ha¬
bebat animã : alioqͥn ñ appellaret᷑ homo. qm̃
homo ñ. ẽ. corpus solũ. uel anima sola.is qͥ & ex
anima constet. anima continet᷑ & corpore. Hoc
ma. ẽ : nec totꝰ homo corpus: sed in ferior hominis
pars. ẽ Sed cũ. ẽ utrũq coniunctũ simul habet
hominis nom̃: qđ tam̃ & singula ñ amittunt. etĩã

Expanded text:
dicitur finxit. Sed ambiguitas uisa est deuitanda eis, qui dicitur finxit. Sed ambiguitas uisa est deuitanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud magis obtinuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse docet apostolus, cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem. Iam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaretur homo, quoniam homo non est corpus solum uel anima sola, sed qui et anima constat et corpore. Hoc ma est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est; sed cum est utrumque coniunctum simul, habet hominis nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ea qͥam resurrex̃ amortuis in sufflauit dicens
hic secutꝰ euangłista dixerit. & faca st̃ in ani¬
mã uiuentẽ. Qđ qͥdẽ si dictũ. eẽt. hoc intellige¬
remꝰ qđ animarũ quȩdã uita sit sp̃s dĩ.: sine qͦ
animȩ rationales mortuȩ deputandȩ s̃ quã uis
earũ p̃sentia uiuere corpora uideant᷑. sed non
ita factũ quando ẽ. conditꝰ homo satis ipsa libri
uerba testant᷑: quȩ ita se habent. & formauit
dis̃ hominẽ puluerẽ de t̾ra. Qđ qͥdã planiꝰ in¬
qm suꝑius dictũ fuerat. fons aut̃ ascendebat
de tra & irrigabat omnẽ faciẽ trȩ: ut ex hoc
limo in telligendus uideret. humore scilicet
terraq concretꝰ. Ubienĩ hoc dictũ .ẽ: continuo
sequit . Et formauit ds̃ hominẽ puluerẽ de
t̃ra: sic̃ greci codices habent. unde in latinam
linguã scriptura ista conuersa ẽ. Siue aut̃ for¬
mauit siue finx̃ qͥs dicere uoluerit qđ grece dr̃¬
eplasen ad rem nibil int̃ ẽ: magis cam̃ ꝓprie

Expanded text:
ea quam resurrexit a mortuis, insufflauit dicens hic secutus euangelista dixerit: Et facti sunt in animam uiuentem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, quod animarum quaedam uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae sunt, quamuis earum praesentia uiuere corpora uideantur. Sed non ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa libri uerba testantur, quae ita se habent: Et formauit Deus hominem puluerem de terra. Quod quidam planius inm superius dictum fuerat: Fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegendus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi enim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codices habent, unde in Latinam linguam scriptura ipsa conuersa est. Siue autem formauit siue finxit quis dicere uoluerit, quod Graece dasv, ad rem nihil interest; magis tamen proprie
Abbreviated transcription (Latin):
letitia uocat᷑ Cũ aut̃ dissentimꝰ ab eo qͦd nolentib¬
nob accidit: talis uoluntas tristitia. ẽ. & om̃ino
ꝓuarietate rerũ quȩ appetunt᷑ atq fugiunt᷑. si¬
cut allicit᷑ uel offendit᷑ uoluntas hominis. ita
tet ut sit amator boni: unde fit consequens ut
malũ odit. E q̃m nemo natura: sed qͥs qͥs malus
.ẽ. uitio malus. ẽ: ꝑfectũ odiũ debet malis qͥscđ
dm̃ uiuit. ut nec ꝓpt̃ uitiũ odit hominẽ. nec
amet uitiũ ꝓpt̃ hominẽ. sed ocłit uitiũ. amet
hominẽ. Sanato enĩ uitio : totũ qđ amare. nichil

Expanded text:
laetitia uocatur. Itemque cum dissentimus ab eo qlaetitia uocatur. Itemque cum dissentimus ab eo quod accpro uarietate rerum quae appetuntur atque fugiuntur sicut allicitur uel offenditur uoluntas hominis, ita tet ut sit amator boni; unde fit consequens ut malum oderit. et quoniam nemo natura, sed quisquis malus est uitio malus est, perfectum odium debet malis qui secundum deum uiuit, ut nec propter uitium oderit hominem nec amet uitium propter hominem, sed oderit uitium et amet hominem; sanato enim uitio totum quod amare, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ scđm ipsos illa ut loqͥt nobis aut dira cupi¬
dousq ad eo ñ . ẽ. ex corpore: ut ab om̃i corporea
peste purgatã & ex tra om̃e corpus animã cons¬
titutã ipsã. eẽ. cõpellat in corpore. Unde etiã
illis fatentib ñ ex carne tantũ afficit᷑ anima¬
ut cupiat. metuat. lȩtet᷑. egrescat: uerũ tam̃ etiã
ex se ipsa his potest motib agitari. Int̾ . ẽ. aut̃ qͣł
sit uoluntas hominis : qͥa si ꝑuersa . ẽ. ꝑuersos ha¬
bebit hos motꝰ. Si aut̃ recta. ẽ: ñ solũ inculpabiles
uerũ eaã laudabiles er̃. Uoluntas. ẽ. qͥppe in om̃i¬
b immo om̃s nichil aliud quã uoluntates s̃. Nã
qͥd. ẽ. cupiditas & lȩtitia. nisi uoluntas in eorũ
nisi uoluntas in dissensione abhis quȩ nolumꝰ :
S cũ consentimꝰ appetendo ea quȩ uolumꝰ cupidi¬
tas: cũ aut̃ consentimꝰ fruendo his quȩ uolumus.

Expanded text:
quidem secundum ipsos illa, ut locutor nobilis ait, dira cupiquidem secundum ipsos illa, ut locutor nobilis ait, dira cupido usque adeo non est ex corpore, ut ab omni corporea peste purgatam et extra omne corpus animam constitutam ipsam esse conpellat in corpore. Unde etiam illis fatentibut cupiat, metuat, laetetur, aegrescat, verum etiam ex seipsa his potest motibus agitari. Interest autem qualis sit voluntas hominis, quia si perversa est, perversos habebit hos motus; si autem recta est, non solum inculpabiles, verum etiam laudabiles erunt; voluntas quippe est in omnibus; immo omnes nihil aliud quam uoluntates sunt. Nam quid est cupiditas et laetitia nisi uoluntas in eorum stitia nisi uoluntas in dissensione ab his quae nolumus? Sed cum consentimus adpetendo ea quae uolumus, cupiditas; cum autem consentimus fruendo his quae uolumus,