comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓbi belloq tẽptabant. an nichil eor fiebat
ut posset pax illa ꝑsistere. Si enĩ bellisce iã
tũ roma lacessebat᷑. nec armis arma obiua fe¬
rebant᷑: quib modis augebat᷑. ut nulla pugna
suꝑa millo martio impetu t̾rta sedarent᷑ mi¬
miei. his modis sẽꝑ ageret᷑. & sc̃ꝑ roma clau¬
sis iam portis pacata regnaret. Qđ si in potes¬
tate ñ fuit: ñ gͦ roma pacẽ habuit. quandui
dii eoꝵ. s quandui homines finitami circũ¬
quaq uoluer̃ qui eã nullo bello ꝓuocauer᷑:
nͥ forte dii tales oiam id homini uendere
andebant. qđ alius homo uoluit siue no-¬
luit. Inter ẽ. quidẽ: iã uitio ꝓpͥo malas
iñces. qͣcenꝰ sinant᷑ isti demones uł t̃rere ł
exeitare. S si semꝑ ħ possent. nec aliud se¬
ereciore ac suꝑiore potestate contra eorum
conatũ sepe alit̾ ageret᷑: semꝑ in pocestate
habent paces bellicasq uiccorias. quȩ sẽꝑ fere

Expanded text:
inprobi belloque tentabant, an nihil eorum fiebat, inprobi belloque tentabant, an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur nec armis arma obuia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pugna superati, nullo Martio impetu territi sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque uoluerunt, qui eam nullo bello prouocauerunt; nisi forte di tales etiam id homini uendere audebunt, quod alius homo uoluit siue noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones uel terrere uel excitare; sed I si semper hoc possent nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque uictorias, quae semper fere
Abbreviated transcription (Latin):
secreto om̃ipotentis arbitrio ꝑmutunt᷑ ne
magni pendamꝰ t̾renã felicitatẽ. quę sic̃ ma¬
rio malis &iã plerumq c̃cedit᷑: nec eã rur¬
sus quasi malã arbitrem᷑. cũ ea multos &iã
pios acbonos uniꝰ ueri dĩ cultores inuitis
malaue t̾rena ꝓpiciandos aut tim̃dos ex ift̃¬
memꝰ. quia sic̃ ipsi mali homines int̾ra sic
& iã illi ñ om̃a quȩ uolunt facere poss. nͥ
quantũ illiꝰ ordiatione sinit᷑. euiꝰ plene

Expanded text:
secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae sicut Mario malis etiam plerumque conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios ac bonos unius ueri Dei cultores inuitis malaue terrena propitiandos aut timendos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinitur, cui
Abbreviated transcription (Latin):
ndis egerunt morib ne ꝑiret: immo de pra¬
uandis & corrũpendis ad dider̃ morib ut
piret. Nec sebonos fingant: qđ uelut offe¬
nsi cuuũ iniquitate discesserint: ꝓrsus ibi
erant Produnt᷑: conuincunt᷑. Nec subueni¬
re p̃cipiendo: nec latere tacendo potuer̃.
Omuto. qđ marius amiserantib mint̃nen¬
fib maricȩ deȩ in luco eiꝰ cõmendatꝰ ẽ. ut
e om̃a ꝓsꝑaret: & ex sũma desꝑatione re¬
uersus in columis. in urbẽ dũ crudelem
crudeł exercitũ. ubi quã eruenta. ꝗͣ in eiui¬
lis. hostiliq immanior eiꝰ uictoria fuerit:
eos qͥ scripser̃ legant qͥuolunt. S ħ ut dixi
omito: nec maricę nescio cu tribuo maru
sanguineã felicitatẽ. s occultȩ potiꝰ ꝓuiden¬
tiȩ dĩ ⁊ ad istoꝵ ora claudenda. eosq aber¬
rore libandos qui ñ studiis agunt s haec
prudent̃ aduertunt: quia ⁊ si aliquid in
his reb demones poss̾. tantũ poss̃ quantũ

Expanded text:
ndis egerunt moribus, ne periret, imo deprandis egerunt moribus, ne periret, imo depravandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod velut offensi civium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, convincuntur: nec subvenire praecipiendo, nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omnia prosperaret, et ex summa desperatione reuersus incolumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã offensi abscesserint murmuratur.
& ꝓpter eos xp̃iana religio ẽiutiis indignis.¬
simis lacerat᷑: Si aũ habent inhis rebus
uł beneficu ł male ficu potestatẽ: cur ineis
affuer̃ pessimo uiro mario. & optimo regilo
de fuer̃: Anexl ipsi intelligunt᷑ muistissimi
& pessimi : Qđ si ꝓpr̃ea magis cimnendi & co¬
leridi putant᷑: neq ħ putet᷑. Neq enim eos
minus inuenit᷑ regulus coluisse: quã mariꝰ.
Nec ideo uita pessima eligenda iudeat᷑: quia
magis mario quã regulo di fauisse existi¬
mant̾. Mlecellus enĩ romanoꝵ laudatissimꝰ.
qui habuit quinq filios ẽsulares. & iã rerũ
cemporaliũ felix fuit: & catilina pessimin.
opp̃ssus in opia. & inbello sui sceleris ꝓstratꝰ
in felix. & uerissima atq certissima feliei¬
tate p̃pollent boni dm̃. colentes aqͦ solo con¬
ferri potest. Illa gͥ res .p. mał morib eũ ꝑi
ret. nichil dii cori ꝓ diłigendis uł ꝓ corrige¬

Expanded text:
tamquam offensi abscesserint, murmuratur et tamquam offensi abscesserint, murmuratur et propter eos Christiana religio conuiciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus uel beneficii uel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moriret, nihil dii eorum pro dirigendis vel pro corrige
Abbreviated transcription (Latin):
fieret ad iuuer̃. atq ut in septimo suo ẽ sulatu
moreret᷑ senex ne inmanꝰ sillȩ fut̾i mex iuc¬
toris irrueret ñ inhibuer̃: Si enuĩ ad haec
eũ dii eoꝵ ñ uiuer̃: ñ parũ ẽ. qđ fadentur
&iam ñ ꝓpitus diis sus posse accidẽ homini
istã temporalẽ quã nimis diligunt tantam
felicitatẽ. & posse homines sic̃ fuit marius
lari & ꝑfrui diis iratis. posse &iã homines
sicut fuit regulus captiuitate. seruitute.
i opia uigiliis. dolorib excruciari & emori
diis amicis. Qđ si ita ẽẽ concedunt: compendio
nichil eos ꝓdeẽ & coli suꝑ fluo conficentur.
Namsi uirtutib animi & ꝓbitate uitę cuius
p̃mia pꝰ mortẽ sꝑanda sunt. magis contraria
ut populus disceret institerunt. si nichil &iã
eis quos. oder̃ nocent. ł eis quos diligunt ꝓs̃.⁊
ut qđ colunt᷑: Ut quid tanto studio colendi
requirunt᷑: Cur laboriosis tristib q tp̃rĩb

Expanded text:
fieret adjuverunt, atque ut in septimo suo consulatu fieret adjuverunt, atque ut in septimo suo consulatu moreretur senex, nec in manus Syllae futuri mox victoris irrueret? Si enim ad haec eum di eorum non iuuerunt, non parum est quod fatentur etiam non propitiis dis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem et posse homines, sicut fuit Marius,lari et perfrui dis iratis; posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captiuitate seruitute inopia, uigiliis doloribus excruciari et emori dis amicis. Quod si ita esse concedunt, conpendio nihil eos prodesse et coli superfluo confitentur. Nam si uirtutibus animi et probitati uitae, cuius praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus disceret institerunt; si nihil etiam uel eis quos oderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laboriosis tristibusque temporibus,
Abbreviated transcription (Latin):
xgyptiorum bestias auesq colentiũ romani de¬
ciderant: cũ anseri sollẽpiua celebrabant. Ue¬
rum dehis aduentus & corporis potiꝰ ꝗͣ animi
malis. quȩ ł abhostib ł alia clade accidunt:
ñdũ int̾im disputo. Nunc ago delabe morum.
quib pͥmũ paulatim decoloratis. deunide corren¬
tis mͦ p̃cipitatis. tanta quãuis integris tectis
męnib ł facta ẽ. ruma rei publicȩ. ut magni
auetores eoꝵ eã tunc amissã ñ dubitent dicere.
Rocte aũ abscesserant ut amitteret᷑ om̃s aditis
arisq relictis du: si eoꝵ debona uita atq
iustitia ciuitas p̃cepta ẽcẽpserat. Hunc uͦ qͣles
quȩ so dii fuerunt. si noluer̃ cũ popło eultore
suo uiuere. quẽ male uuentẽ ñ docuerant
isse cupiditatib implendis & ostendunt᷑ ñ p̃¬
fuissẽ refrenandis: Quid enĩ mariũ nouũ
hominẽ & ignobilẽ. eruentissimũ autorem
bellori ciuiliũ atq gestorẽ. ut septies consul

Expanded text:
Aegyptiorum bestias auesque colentium Roma deAegyptiorum bestias auesque colentium Roma deciderat, cum anseri sollemnia celebrabant. Verum de his aduenticiis et corporis potius quam animi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quaeso, di fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo uiuere, quem male uiuentem non docuerant isse cupiditatibus implendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis? Qui enim Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum civilium atque gestorem, ut septies consul
Abbreviated transcription (Latin):
lutã mores facta deseribente salustio aliisq
seriptorib historiȩ qͥs ñ ex horreat. qͥs illã rẽ
publicã ñ tunc ꝑisse fateat᷑ : Anforte ꝓpt̃ huiꝰ¬
cemodi ciuiũ. mores urgilianã illã sententiã
sicut solent ꝓdefensione suor deoꝵ opponere
audebt̃. discessere om̃s aditis. arisq relictis.
dii quib imꝑiũ ħ steterat: Rimũ si ia est:
qđ hã offensione dui sui deseruerint. qm̃ qͥdẽ
maiores eoꝵ iã pͥdẽ morib suis ab urb altarib
tam multos ac minutos deos tanꝗͣ muscas ab¬
egerunt. S tam̃ hȩc numinũ turba ubi erat.
cũ longe anteꝗͣmores corrũꝑent᷑ antiqͥ agallis
roma capta & incensa ẽ: An p̃sentes forte dor¬
miebant. Tunc enĩ tota urbe ui hostrũ potesta¬
tem redacta: solus collis capitolinus remanserat
Qui &iã ipse caꝑet᷑: nisi saltẽ anseres dus dormi¬
entib uigilarent. Unde bene in su ꝑ sticionem

Expanded text:
uitam mores facta describente Sallustio aliisque uitam mores facta describente Sallustio aliisque scriptoribus historiae quis non exhorreat? quis illam rem publicam non tunc perisse fateatur? An forte propter huiusce modi ciuium mores Yergilianam illam sententiam, sicut solent, pro defensione deorum suorum obponere audebunt:. Discessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Caqui etiam ipse caperetur, nisi saltem anseres dis dormientibus uigilarent. Unde paene in superstitionem
Abbreviated transcription (Latin):
scđm eoꝵ auctores doctissimos iam longe
ante xp̃i ad uentũ pessima ac flagitiosiss¬
ma facta. erat. immo uͦ nulla erat. atq
om̃ino pierat ꝑditissimis morib. Ut gͦ ñ ꝑir&e.
dii custodes eius popło cultori suo dare p̾cipue
uitę ac morũ p̾cepta debuer̾: a quo tot tẽplis
cot sac̃dotib & sacrificioꝵ generib tã multi¬
plicib uariisq sacris. toc festis sollempnitatib
toc tantoriq ludoꝵ celebritatib colebant᷑. Ubi
nichil damones nͥ negotiũ suũ eger̃: ñ cura¬
ntes quẽ ad modũ illi uiuerent. immo curantes
ut &iã ꝑdite uiuerent. dũ tam̃ honori suo
illa om̃a metu subditi ministrarent. Aut si
dederunt: ꝓferat᷑ ostendat᷑. legat᷑. qͦs deoꝵ leges
illi cuucati datas c̃cẽpserint gracei ut seditio¬
nib cuncta turbarent. quas maruis & eina
& carbo ut inbella &iã ꝓgrederent᷑ euuilia
causis iniquissimis suscepta & crudelit̾ gesta.
crudeliuisq finita : quas deniq silla ipse eniꝰ

Expanded text:
m eorum auctores doctissimos iam longe ante Christi aduentum pessima ac flagitiosissima facta erat; immo uero nulla erat adque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, di custodes eius populo cultori suo dare praecipue uitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus uariisque sacris, tot ftot tantorumque ludorum celebritatibus colebantur; ubi nihil daemones nisi negotium suum egerunt, non curantes quem ad modum illi uiuerent, immo curantes ut etiam perdite uiuerent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederunt, proferatur ostendatur legatur, quas deorum leges illi ciuitati datas contemserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent, quas Marius et Cinna et Carbo, ut in bella etiam progrederentur ciuilia causis iniquissimis suscepta et crudeliter gesta crudeliusque finita, quas denique Sylla ipse, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
simũ atq optimũ o̾m̃i in republica unculũ
in columitatis. eãq sine iusticia nullo pacto
ẽẽ posse. ⁊ ac dende cũ aliquanto latius atq
uberius disseruisset. quantũ ꝓdeẽt iustitia ei¬
uitati. quantũq obeẽt si ab fuisset: suscepit
deinde pilus. unus eoꝵ qui disputationi ad¬
erant. & poposcit ut harc ipsa questio diligen¬
tuis tractaretur. ac de iustitia plura dicerent᷑.
ꝓpt̃ illud qđ iã uulgo ferebat᷑. rem publicã
regi sine in iuria ñ posse. Hanc ꝓ inde questi¬
onem discutiendã & enodandã ẽẽ assensus
ẽ. scipio. responditq nichil c̃ẽ qđ ad huc de
re .p. dictũ putaret. & qͦ possẽt longius ꝓgre-¬
di. nͥ eẽt confirmatũ ñ mͦ falsũ ẽẽ illud siue
inuiria ñ posse. s ħ uerissimũ eẽ. sine summa
iusticia rẽ .p. geri ñ posse. Cuiꝰ questionis ex¬
plicatio cũ indiem consẽquentẽ dilata eẽt:

Expanded text:
simum atque optimum omni in re publica vinculum simum atque optimum omni in re publica vinculum incolumitatis, eaque sine iustitia nullo pacto esse posse,\' ac deinde cum aliquanto latius et uberius disseruisset, quantum prodesset iustitia ciuitati quantumque obesset, si afuisset, suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit, ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur ac de iustitia plura dicerentur, propter illud, quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse adsensus est Scipio responditque nihil esse, quod adhuc de re publica dictum putaret, quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum non modo falsum esse illud, siinjuria non posse; sed hoc verissimum esse, sine summa justitia rempublicam regi non posse . Cujus quaestionis explicatio cum in diem consequentem dilata esset,
Abbreviated transcription (Latin):
sistat & maneat : audiant eã ñ ut salustuis
narrat pessimã ac flagitiosissimã factã. sed
siẽ ccero disputat iã tunc ꝓrsus perisse.
& nullã om̃ino remansisse rem .p. Induẽ
enĩ scipionẽ. eũ ipsum qͥ carchaginẽ extin¬
xerat. de re .p. disputantẽ: qđo ꝑ sentiebat᷑
ea corruptione quã deseribit salustuis iã
iãq ꝑitura. Eo quippe tẽpore disputatur
quo iam unus gręcoꝵ occisus fuit. aqͦ seri¬
bit seditiones graues coepisse salustius. Nã
mortis eiꝰ fit in eisdẽ libris cõmemoratio.
Cũ aũ scipio in sedi libri fine dixisset. ut in
fidib aut tib̾atq cantu ipso ac uocib con¬
centꝰ ẽ. quidã tenendus ex distincts simnis.
quẽ unmutatũ aut discrepantẽ aures
eruditȩ ferre ñ possunt. isq conoentꝰ ex
dissimillimarũ uocũ moderatione c̃cors
tam̃ efficitur & c̃gruens. sic exsũmis &
infimis & mediis int̾ iectis ordinib ut sonis.¬

Expanded text:
sistat et maneat; audiant eam, non, ut Sallustius sistat et maneat; audiant eam, non, ut Sallustius narrat, pessimam ac flagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero disputat, jam tunc prorsus perisse, et nullam omnino remansisse rempublicam. Inducit enim Scipionem, eum ipsum qui Carthaginem exstinxerat, de republica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippe tempore disputatur, quo iam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit seditiones graues coepisse Sallustius. Nam mortis eius fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, ut in fidibus aut tibiis adque cantu ipso ac uocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem inmutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt. isque concentus ex dissimillimarum uocum moderatione concors tamen efficitur et congruens: sic ex summis et infimis et mediis int
Abbreviated transcription (Latin):
ferat aunientib. ⁊ Illi habeant᷑ dii ueri
qui hane adipiscendã popłis ꝓcaraue¬
rint. ad eptamq seruauerint: Colant᷑ ut
uoluerint. ludos exposcant quales uolue¬
rint. quos cũ sus ł de suis possint habe
cultorib. ⁊ Tantũ efficiant ut tali felicitati
nichil abhoste nichil apeste nichil ab il¬
la clade tuneat᷑. Quis hanc rẽ .p. sanus
ñ dicã romano imꝑio s domiui sardana¬
palli cõparauerit. Qui quondã rex ita
fuit uoluptatib deditus: ut in sepulchro
suo seribi fecerit. ea sola se hab̾e mortuum
quę libido eiꝰ & iã cũ uiueret hauriendo
consũpserat. Quẽ regẽ istisi habent sibi
intalib indulgentẽ. nec in eis cui quã ulla
seueritate ad u̾santẽ: huic libentiꝰ quam
romani ueteres romulo tẽplũ & flaminẽ
pessĩmã ac flagitiosissimã dix̃. nec curant
isti quanta moꝵ pessimoꝵ ac flagitiosorum
labe ac dedecore impleat᷑. s tantũ mͦ ut con¬

Expanded text:
ferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, ferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adipiscendam populis procurauerint adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos cum suis uel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant, ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. — Quis hanc rem publicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali conparauerit? qui quondam rex ita fuit uoluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit ea sola se habere mortuum, quae libido eius, etiam cum uiueret, hauriendo consumserat. Quem regem si isti haberent sibi in talibus indulgentem nec in eis cuiquam ulla seueritate aduersantem, huic libentius quam Romani ueteres Romulo templum et flaminem pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti quanta morum pessimorum ac flagitiosorum labe ac dedecore impleatur, sed tantummodo ut con
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ quisq noceat. legib ad uertat᷑. ⁊ Nullꝰ
ducat᷑ ad uidices. nͥ qui alienę rei domiu
saluti. uł euiquã in uito fuerit importunꝰ
aut noxius. ⁊ Caderũ de suis uł eũ suis ł
cũ quib q uolentib faciat quisq qđ libet.
abundent publica scorta. ł ꝓpt̃ om̃s quib
frui placuerit. ł ꝓpt̾ eos inaxime qͥ habe
pͥuata ñ possunt. extruant᷑ amplissimȩ atq
ornatissimȩ domꝰ. opipara coniuiua frequ¬
entent᷑. ⁊ ubi cuiq libuerit & potuerit die
noetuq ludat᷑. bibat᷑. uomat᷑. diffluatur:⁊
saltationes undiq concrepent. theatra iN¬
honeste leticiȩ uocib atq om̃i genere siue
crudelissime siue turpissimȩ uoluptatis
ex estuent.⁊ Ille sit publicus inimicꝰ. cui
harc felicitas displicet. ⁊ quisqͥs: eã muta¬
re ł auferre temptauerit. eũ liba multi¬
tudo auenat ab aurib eũtat a sedib. au¬

Expanded text:
tae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus tae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuata non possunt. Exstruantur amplissimae adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multitudo auertat ab auribus, euertat a sedibus, au
Abbreviated transcription (Latin):
quiunt. tantũ floreat copiis referta. uic¬
torĩs głosa. uł qđ ẽ. faciluis pace secura
sit. ⁊ & quid ad nos: Inimo idad nos ma¬
gis ꝑtinet: si diuitias quisq sẽꝑ augeat
qua cotidianis effusionib suppetant. ꝑ
quas s & iã infirmiores subdat quisq
pocentior. obsequant᷑ diuitib pauꝑes cau¬
sa sacuritatis atq ut eoꝵ patrocins qͥeta
mertia ꝑfruant᷑ diuites pauꝑib ad eli¬
entelas & ad ministeriũ sui fastꝰ ab utant᷑.⁊
Popłi plaudant non consultorib utilita¬
tum suarũ. s largitorib uoluptatũ. non
dura uibeant᷑. ñ ꝓhibeant᷑ impura. reges
ñ curent quã bonis s quã subditis regnent.
ꝓuncie regib ñ tanquã rectorib mori
s tanquã rerũ dominatorib & delitiarũ
suarũ ꝓuisorib seruiant. cosq ñ sincerit᷑
honorent. s nequit̃ ac seruilit̾ tumeant.⁊
quid alienȩ uineę potuis quã quid suȩ ui¬

Expanded text:
quiunt, tantum floreat copiis referta, uicquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae potius quam quid suae ui
Abbreviated transcription (Latin):
euuli sangume ulcisei.⁊ itum mandatũ ẽ.
ab eodẽ ioue ꝑmilitẽ quendã legionis sexg.
pͥus sẽ de mitridate p̃nuntiassẽ uictoriã: e
tunc ꝓmutere daturũ se pocestatẽ qua re¬
cuparet ab mimieis rẽ publicã ñ sine mul¬
to sanguine. Tũ ꝑc̃tatꝰ silla quȩ forma mi¬
liti iusa fuerit. eũ ille indicasset: eã recoꝵ¬
ditꝰ ẽ. qͦ pͥus ab illo audient qui demitrida¬
tiea uetoria ab eodẽ mandata ꝑtulerat.
ud hne respondĩ potest quare di curauerint
uelut felicia ista muintiare. & nullus eo
enrauerit sillã monendo corrigere mala
anta ficturũ scelestis armis ciuilib qualia
ñ felarent si auferrent onm̃mo rẽ.p. nẽpo¬

Expanded text:
iuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere daturum se potestatem, qua recuperaret ab inimicis rem publicam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem p
Abbreviated transcription (Latin):
illius cõparatione quęrerent᷑ cũ pͥmũ ad urbẽ
cont̾ mariũ castra mouisset: ei adeo lȩta eita
ĩmolanti fuisse seribit luuus. ut custodiri sẽ
postumius aruspex uoluerit capitis supp¬
liciuĩ subiturus nͥ ea quȩ manimo silla habce
dus uiuantib ĩpleuisset. Ecce ñ discesserut.
aditis arisq relictis dii: quando de rerum
euenti p̃dicebant. Nichilq de ipsuis sillȩ
correctione eurabant. Pmittebant p̃sagando
felicitatẽ magnã: nec malã cupiditatem
minando frangebant. Deinde cũ eẽt inasia
bellũ mitridaticũ gerens: ꝑluciũ titũ ei
mandatũ ẽ. a ioue qđ eẽt mitridatẽ suꝑa

Expanded text:
um conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithrid
Abbreviated transcription (Latin):
tanto miseriora extter̃. Discordie euules uł
potiuis ieiuiles. nec iã seditiones ẜ etiã ipsa
bella urbana. ubi tant̾ sanguis effusus ẽ.
ubi partiũ studia n̾oneontionũ dissensiorb
uarusq uocib in alteritrũ s plane iã fers̃
armisq seuiebant. bella socialia. bella serui.¬
lia. bella ciuilia. quantũ romanũ eruorẽ fu¬
derunt: quantã italiȩ uastationẽ desertio¬
nemq fecer. Nãꝙ ante quã sẽ ad uersus romã
sociale latiũ cõmoueret: euncta anamalia hu¬
manis usib sub dita canes. eqͥ. a sini. boues.
& queq alia pecora sub hominũ dñs fuer̃.
subito efferata & domesticȩ lenitatis oblita.
relictis cectis liba uagabant᷑: & om̃em ñso.¬
lum alioꝵ uerũ etiã dñoꝵ auersabunt᷑ acces.¬
sum. ñ sine exitio ł ꝑiculo audentis soguis
de pximo urgueret. Quanti mali signũ fuit
si ħ signũ fuit: qͥ cantũ malũ fuit sĩ etiã sig¬

Expanded text:
tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini boues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictis tectis libera uagabantur et omnem non solum aliorum, uerum etiam dominorum auersabantur accessum, non sine exitio uel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum fuit, si hoc signum fuit, quod tantum malum fuit, si etiam sig
Abbreviated transcription (Latin):
foro. intemplo. in lecto. in conuuuo. mopina¬
te atq impie fuissẽ trucidatũ. Qius geintẽ
morientiũ & quae lacrimȩ spetantiũ. fortassẽ
etiã ferientiũ fuer̃. Quã dura necessitas hos¬
pitũ: ñ solũ uidendi nefarias illas cedes do¬
mi sue uerũ etiã ꝑpetrandi. ab illa blanda
comitate humanitatis repente mutatis uul¬
tib ad hostile negotiũ in pace ꝑagendũ. mu¬
tuis repente dicã om̃mo uulnerib: cũ ꝑeus¬
sus incorpore & ꝑcussor marimo feriretur.
Nũ & isti om̃s auguria contẽpserant.: Num
deos & domesticos & publieos cũ de sedib ss
ad illã irremeabilẽ ꝑegrinationẽ ꝓfeeti st̃
qͥs c̃sulerent ñ habebant: Hoc si ita ẽ. N
hñt cur isti in hac causa de nr̃is temporib
ẽ querant᷑. Olim romani hae uana ẽtẽnunt
Si aũ c̃ suluer̃: respondeat᷑ qͥd ista ꝓfuerunt
quando ꝑhumanas dũ taxat leges nemine
tum possimꝰ cõmemoremꝰ. quȩ quanto intiera

Expanded text:
foro, in templo in lecto in conuiuio inopinaforo, in templo in lecto in conuiuio inopinate adque inpie fuisse trucidatum! Quis gemitus morientium, quae lacrimae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt! Quam dura necessitas hospitum non solum uidendi nefarias illas caedes domi suae, uerum etiam perpetrandi, ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis uultibus ad hostile negotium in pace peragendum, mutuis dicam omnino uulneribus, cum percussus in corpore et percussor in animo feriretur! Num et isti omnes auguria contemserant? Num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam inremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non habebant? Hoc si ita est, non habent quur isti in hac causa de nostris temporibus conquerantur; olim Romani haec uana contemnunt. Si autem consuluerunt, respondeatur, quid ista profuerunt, quando per humanas dumtaxat leges ntum possumus, commemoremus, quae quanto interiora,
Abbreviated transcription (Latin):
ad regale arbitriũ euncta renocasse. & qͦͣsi
moribida uetustate collapsam ueluti instau¬
rasse ac renouasse rẽ publicã:⁊ teto gͦ isto
tẽpore omito ex aliis atq aliis causis etiã
atq etiã bellicas clades: & numantinum
foedus horrenda ignommio maculosũ. Uo.¬
lauerant enĩ pul li de cauea: & mancrno
consuli ut aiunt auguriũ malũ fecerant.
quasi pꝰtot annos quib illa exigua cuutas
romanũ circũ sessa exercitũ afflixerat. ipsicp
romanȩ rei publicȩ t̾rori eẽ iam gꝑat. alii
contra eã malo augurio ꝓ cesseru̾nt. Sioce¬
in quã omito: quã uis illud nequa ꝗͣ tacuer̃
qđ̃ mrtridates rex asiȩ ubiq in asia pegri.¬
nantes eiues romanos atq inmimerabilt̾ eo¬
piã siuis negotiis intencos. uno die oceidi uissit.¬
ls faetũ ẽ. Quã illa miserabilis rerũ facies
erat: subito quẽq ubicũq fuisset inuentꝰ.
magro. inuia. moppido. indomo. iinco. in

Expanded text:
ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto tempore omitto ex aliis adque aliis causis etiam adque etiam bellicas clades et Numantinum foedus horrenda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciuitas Romanum circumsessa exercitum adflixerat ipsique Romanae rei publicae terrori esse iam coeperat, alii contra eam alio augurio processerunt. Cinquam, omitto, quamvis illud nequaquam tacuerim, quod Mithridates rex Asiae ubique in Asia peregrinantes cives Romanos, atque innumerabili copia suis negotiis intenet factum est. Quam illa miserabilis rerum facies erat, subito quemque, ubicumque fuisset inuentus, in agro in uia in oppido, in domo in uico in
Abbreviated transcription (Latin):
unicã filiã. Qua lege quid iniquius dici aut
cogitari possit ignoro. Uerũtam̃ toto illo int̃¬
uallo duoꝵ belloꝵ punicoꝵ. tolerabilior in¬
felicitas fuit. Bellis tantũ mͦ foris conterebat᷑
exercitꝰ: s uictorus consolabat᷑. Domi aũ nulle
sic̃ alias discordiȩ seruiebant. S ultimo bello
punico uno impetu alteruis scipionis qui ob
l etiã ipse affricata cognom̃ inuenit. ęmula
imꝑũ romani abstirpe deleta ẽ: ac deinde
tantis maloꝵ aggerib opp̃ssa romana res
publica. ut ꝓsꝑitate ac securitate rerũ unde
nimiũ corruptis morib mala illa congesta ĩ.
plus nocusse monstret᷑ tã cito euersa. ꝗͣ pͥus
nocuerat tã dui aduersa cartago. Hoc toto
tempore usq ad cesarem augustũ qui uidet᷑
ñ ad huc uł ipsorũ opinione glosam s ẽtenti¬
osam & extiosã & plane ũ enerue aclan¬
guadã libtatẽ om̃i mͦ extorsisse romanis. &

Expanded text:
unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verum tamen toto illo interuallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur exercitus, sed uictoriis consolabatur; domi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpressa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocuisse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel ipsorum opinione gloriosam, sed contentosam et exitiosam et plane iam eneruem ac languidam libertatem omni modo extorsisse Romanis et
Abbreviated transcription (Latin):
stragula iuisa ꝑhibent᷑. Tunc inductȩ inc̃iuiua
pialtria & alia licentiosa Nequitia. S nunc
de his malis quȩ incolerabilit̃ homines patiu¬
ntur. ñ de hisquȩ libent̃ faciunt dicere institui.
Unde illud magis qđ de scipione cõmemoraui
qđ cedens inimicis extra patriã ꝗͣ lib̾auit mortuꝰ
ẽ. ad p̾sentẽ ꝑtinet disputationẽ: qđ ei romana
numina aquoꝵ tẽplis auertit annibalẽ ñ red¬
dider̃ uicẽ. quȩ ꝓpt̾ istã tantũ mͦ colunt᷑ felici¬
tatẽ. S quia salustus eo tp̃re ibi dix̃ mores
optimos fuisse. ꝓpt̃ea ħ de asiana luxuria cõ¬
memorandũ putaui : ut intelligat᷑ etiã illud
a salustio in cõparatione alior tẽporũ dictum
quib tẽporib peiores utiq ingrauissimis dis¬
cordiis mores fuer̃. Nam tunc idẽ. int̃ seđ̾m
& postremũ bellũ cartaginiense lata ẽ. lex illa
uoconia: nequis heredẽ feminã faceret. nec

Expanded text:
stragula uisa perhibentur; tunc inductae in conuiuia stragula uisa perhibentur; tunc inductae in conuiuia psaltriae et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis, quae intolerabiliter homines patiuntur, lion de his, quae libenter faciunt, dicere Unde illud magis quod de Scipione commemoravi, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberavit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina a quorum templis avertit Annibalem, non reddiderunt uicem, quae propter istam tantummodo coluntur felicitatem. Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum putaui, ut intellegatur etiam illud a Sallustio in conparationem aliorum temporum dictum, quibus temporibus peiores utique in grauissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum et postremum bellum Carthaginiense, lata est etiam lex illa Voconia, ne quis heredem feminam faceret, nec
Abbreviated transcription (Latin):
concordia dix̃ egisse romanos. multa enĩ p̃cereo
suscepti oꝑis modũ cogitans. eodẽ ipso tẽpore¬
gͦ morũ optimoꝵ maximȩq concordiȩ. sẽĩpio
ille roma italięq lib̾ator. eiꝰdẽq belli primer
sedi tã horrendi. tam exitiosi. tã ꝑiculosi pre¬
clarus mirabilisq confector. uictor annibalis
domitorq cantaginis. cuiꝰ ab ad olescentia uita
deseribitur diis mitiata ac dedita cemplisq
tiutrita. inimicoꝵ accusationib cessit: carersq
patrra quã sua uirtute saluã & libam reddidit.
moppido lint̾nensi egit reliquã. compleuitq
uitã: pꝰ insignẽ suũ trumphũ nullo illuis urb
captꝰ desicdio. ita ut uississe ꝑhibeat᷑ ne saltem
mortuo ingͥrata patria funus fieret. Deinde tc̃
pͥmũ ꝑgneũ malliũ ꝓc̃sulẽ degallo grecis tri¬
ũphantẽ. asiatica luxuria romã om̃i hoste pe¬
ior irrepsit. Iunc enĩ pͥmũ lecti ęrati & p̃tiosa

Expanded text:
concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo suscepti operis modum cogitans, eodem ipso ergo tempore morum optimorum maximaeque concordiae Scipio ille Romae Italiaeque liberator eiusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, uictor Hannibalis domitor que Carthaginis, cuius ab adulescentia uita describitur dis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit carensque patria, quam sua uirtute saluam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam conpleuitque uitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio, ita ut iussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Deinde tunc primum per Gn. Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem Asiatica luxuria Romam omni hoste peior inrepsit. Tunc enim primum lecti aerati et pretiosa
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ interitꝰ causa c̃seruatio fidei fuit. Ro pt̃
hane eium ad hostes redire ille uoluit: & no-¬
luit ista transire. Conseruata gͦ ꝓuocat deoꝵ
fides. irã an possunt & diis ꝓpitus ꝑire ñ solũ
quiq homines uerũ etiã in tegra& ciuitates:
Utrũ uolunt eligant. Si enĩ fidei seruate iras.¬
cuntur illi dii: quęrant ꝑfidos aquib colant᷑.
Si aũ etiã illis ꝓpituis multis grauibq erueia.¬
tib affligi. interire. homines cuutatesq pꝰss̃.
nullo fructu felicitatis huiꝰ colunt᷑. Desinant gͥ
succensere: qui sacris deoꝵ suoꝵ ꝑditis se ini¬
felices eẽ factos putant. Possent enĩ illis ñ solũ
manentib uerũ etiã fauentib ñ sic̃ mͦ de mi¬
seria murmurare: s sic̃ tunc regulus & sagn¬
nani excruciati horribilit̃ etiã penitꝰ interire.
Porro int̾ sedm & postremũ bellũ cartaginiense.
quando salustius optimis morib & maxima

Expanded text:
tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hostes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata ergo prouocat deorum iram fides? an possunt et dis propitiis perire non solum quique homines, uerum etiam integrae ciuitates? Utrum uolunt. eligant. Si enim fidei seruatae irascuntur illi di, quaerant perfidos, a quibus colantur; si autem etiam illis propitiis multis grauibusque cruciatibus adflicti interire homines ciuitatesque possunt, nullo fructu felicitatis huius coluntur. Desinant igitur suscensere, qui sacris deorum suorum perditis se infelices esse factos putant. Possent enim illis non solum manentibus, uerum etiam fauentibus non sicut modo de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini excruciati horribiliter etiam penitus interire.Porro inter secundum et postremum bellum Carthaginiense, quando Sallustius optimis moribus et maxima
Abbreviated transcription (Latin):
selicitatis & głȩ: tam graue ab ea erim̃ sagui¬
tine cslamitatis auerterent. Nẽ uͦ qͦͣ ftules
oredit̃ dus illis defensorib romã uctore au¬
niule ñ pise: qui sagintine urbi ñ potis̃¬
ne ꝓeius ꝓiret amiettia sub uenire. Si sagunti¬
Norum xp̃ianis popłs eẽt. & huiꝰ modi aliqͥd
ꝓfide euangłica pateret᷑. quã quã seipsũ nec
ferro nec ignib corrupisset. s tam̃ si ꝓfide eũ¬
glica excidiũ pateret᷑: ea spe pateret᷑ qua
in xp̃m eredidat ñ mercede breuissimi tẽporis
s ęc̃nitatis int̾mine . ꝓ istis aũ diis qͥ ꝓpterea
coli ꝑhibentur ꝓpt̾ea colendi requirunt᷑ ut
harũ labentiũ atq transeuntiũ rerũ felicutaᷤᷤ
tuta sit. quid nob defensores & excusatores
eori de saguantinis ꝑ euntib respondebt̃. nͥ qđ
de illo regulo extincto: Hoc quippe inter ẽ.
qđ ille unus homo hac tota ciuitas: utriusq

Expanded text:
felicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Sagunfelicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Saguntinae calamitatis auerterent; nunc uero quam stulte creditur, dis illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, qui Saguntinae urbi non pot eius periret amicitia, subuenire! Si Saguntinorum Christianus populus esset et huius modi aliquid pro fide euangelica pateretur, quamquam se ipse nec ferro nec ignibus corrupisset, sed tamen si pro fide euangelica excidium pateretur: ea spe pateretur, qua in Christum crediderat, non mercede breuissimi temporis, sed aeternitatis interminae. Pro istis autem dis, qui propterea coli perhibentur, propterea colendi requiruntur, ut harum labentium adque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis defensores et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus respondebunt, nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
ferro etiã truecdatos om̃s se suosq miser̃. Hie
aliqͥd agerent dii helluones atq faebulones
saerificioꝵ adipib in hiances: & falla cium
diuinationũ caligine decipientes. Hic ali qiid
agerent. Ciuitati popłi romani amieissime
subuemrent. F idei conseruatione ꝑ euntem
pire ñ sinerent. Ipsi utiꝙ medu pre fuerunt.
cũ romanȩ rei publicȩ int̾ iecto foede copula¬
ta c̃. Custodiens itaq fidelit̃ qđ ipsis preidi¬
b placito uinxerat. fide umnxerat iuratione
conftrmxerat: aꝑfidis obsessa opp̃ssa c̾ sump.¬
ta ẽ. Si ipsi dui tempestate atq fulminib pͥea¬
anmbalẽ romanis ꝓximũ męnib t̃ruer lon.¬
geq mniser᷑: tunc pͥiũ tali aliquid faceren
Audeo qͥppe dicere honestuis slons ꝑ ameis oi
tib quã ꝓ ipsis romanis qͥ ꝓ se pugnabant acħ
ad uersus amnmbalẽ opulenti erant pociusse
tempestate sciure. Si gͦ tatores eẽnt romane

Expanded text:
ferro etiam trucidatos omnes sferro etiam trucidatos omnes saliquid agerent dii helluones atque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes, et fallacium divinationum caligine decipientes: hic aliquid agerent, civitati populi Romani amicissimae subvenirent, fidei conservatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique medii praefuerunt, cum Romanae reipublicae interjecto foedere copulata est. Custodiens itaque fideliter quod ipsis praesidibus placito junxerat, fide vinxerat, juratione constrinxerat, a perfido obsessa, oppressa, consumpta est. Si ipsi dii tempestate atque fulminibus Apostea Romanis proximum moenibus terruerunt longeque miserunt: tunc primum tale aliquid facerent. Audeo quippe dicere honestius illos pro amicis tibus quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugnabant adque aduersus Hannibalem opulenti erant, potuisse tempestate saeuire. Si ergo tutores essent Romanae
Abbreviated transcription (Latin):
querela dignus: quã exitiũ saguntinor fur.
H ec quippe hnspamiȩ cuitis amieisima pꝰpli
romam. dũ eidẽ populo fidẽ seruat euersa c̃
Hine eni anmbal frato foede romanoꝵ. cauisas
que saut quib eos irritaret adbellã. Saguntũ¬
s feroeit obsidebat. Ad ubi romȩ aulitumẽ
missi legati ad anbalẽ ut ab eiꝰ obsidione
discedet. contẽpti cartaginẽ ꝑgunt quȩrimnoni.¬
amiq dẽ pomuint foedis rupti. infeccoq negtio
roniã releunt. Dũ hae more agunt̾. misera
illa euittas opulentissime suȩ rei publicee po¬
maneq earissima. octauo ut nono apenis ñse
deleta ẽ. Cuiꝰ interitũ legere quanto magis
seribe horroris ẽ. Breuit̃ tam̃ eũ cõmemorabo.
Adrem quippe que axit᷑ multũ ꝑtinetudr nno
fame contabuit. Nã etiã suor cadauersbaũ
nulsis pasta ꝑhaibet᷑. D emde om̃iuĩ fessa rerũ.
ne saltẽ captiua inmanꝰ amnibalis puentrer
ingontẽ rogũ publice instrut̃: inquẽ ardentẽ

Expanded text:
exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae ciuitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem seruat, euersa est. Hinc enim Hannibal fracto foedere Romanorum causas quaesiuit, quibus eos inritaret ad bellum. Saguntum ferociter ergo obsidebat. Quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Hannibalem, ut ab eius obsidione discederet. Contemti Carthaginem pergunt querimoniamque deponunt foederis rupti infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa ciuitas opulentissima, suae rei publicae Romanaeque carissima, octauo uel nono a Poenis mense deleta est. Cuius interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breuiter tamen eum commemorabo; ad rem quippe quae agitur multum pertinet. Primo fame contabuit; nam etiam suorum cadaueribus a nonnullis pasta perhibetur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiua in manus Hannibalis perueniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem
Abbreviated transcription (Latin):
auaricia corrupta ẽ. Legant nob coratra¬
ał luxũ
luxuriã & auariciã p̃cepta deori suori pꝰpło
.R. data. Cui utinã tantũ casta & modesta
reticerent: ac ñ ab illo & iã ꝓbrosa &
ignominiosa deposcerent. quib ꝑ falsam
diuinitatẽ ꝑ niciosã conciliarent auetori.¬

Expanded text:
uaritia corrupta est.3 Legant nobis contra luxum et auaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data; cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam diuinitatem perniciosam conciliarent auctori
Abbreviated transcription (Latin):
in dignos eẽ duxer̃: seq ab eis & iã lege muni¬
erunt. illoꝵ aũista ariã sacris sollempnitatib
miseuer. Itane tandẽ scipio laudas hanc
poetis romanis negatã ẽẽ licentiã. ut euiquã
obꝓbriũ inflgerent romanoꝵ. eũ uideas
eos nulli deoꝵ peꝑcissẽ ur̃oꝵ: Itane pluris
t habendit iusa ẽ. existimatio curiȩ ur̃ae
quã capitolũ. unmo romȩ uniꝰ. quã cȩli totiꝰ:
ut linguã maledicã in ciues tuos exerere
poete & iam lege ꝓlbent᷑. & in deos suos
securi tanta conuitia nullo senatore nul¬
lo censore nullo pͥncipe nullo pontifice
ꝓhibente iacularent᷑ . in dignum udelicet
fuit ut plautꝰ aut neuius. publio & gneo
scipioni autꝰ scelius marco eatom maledi¬
cerent. & dignũ fuit ut t̾rentius ur flagitio

Expanded text:
indignos esse duxerunt, seque ab eis etiam lege muniindignos esse duxerunt, seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris solemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam opprobrium infligerent Romanorum, cum videas eos nulli deorum pepercisse vestrorum? Itane pluris tibi habenda visa est existimatio curiae vestrae quam Capitolii, imo Romae unius quam coeli totius; ut linguam maledicam in cives tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta convicia, nullo senatore, nullo censore, nullo principe, nullo pontifice prohibente, jacularentur? Indignum videlicet fuit, ut Plautus, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni, aut Caecilius M. Catoni malediceret; et dignum fuit, ut Tere
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ decet deos malos. eũ potuis isti qr imnmu¬
ndi sunt sp̃s om̃s sint mali.⁊ siue certa disere¬
tione sieut labeoni uisũ ẽ. illis illa istis ista
distribiant᷑ obsequia: cõpetentissime grȩci
utrosq honori ducunt. & sac̃dotes ꝑ quos
nictimȩ ministrant᷑. & scęnicos ꝑquos ludi
ex hibent᷑ ne ut om̃ib dis suis. si ludi om̃b
grati sunt. ł qđ ẽ. in dignnus his qͦs bonos pu¬
tant siludi ab eis solis amant᷑. facere conui¬
ñeantur in uiriã. At romani. sic̃ in illa de¬
republica dispitatione scipio głiat᷑. ꝓbris
& iniurus poctarũ subiectã uitã famãq ha¬
bere noluer̃. capite & iã santientes tale earm̃
conde siquis auderet. Qđ erga se quidẽ satis
honeste ẽstituer. s gͦ deos suos suꝑbe & irre¬
ligiose: quos eũ scirent ñ solũ pacient̃ uerũ
&iam libent᷑ poetarũ ꝓbris maledicasq la.¬
cerari: sepoctus quã illos huiꝰcemodi in uirus

Expanded text:
esse decet deos malos, cum potius isti, quia inmuesse decet deos malos, cum potius isti, quia inmundi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. re publica disputatione Scipio gloriatur, probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam sancientes, tcondere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et irreligiose: quos cum scirent non solum patienter, verum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari; se potius quam illos hujuscemodi injuriis