comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omin amat quõd et mimis ẽ ꝙͣ uita. quia
corpus ẽ. et propter ip̃m ꝑcc̃m quo amat᷑
fit corruptibile. ut fluendo deserat ama¬
torem suum. quia et ille hoc amandõ de¬
seruit deum. Precepta enĩ eius neglexit
dicentis. hoc manduca. et hoc noli mã¬
ducare. T rabitur ergo ad penas. quia ĩ¬
feriora diligendo in egestate uoluptatũ
suarum et in dolorib apud inferos on¬
dmatur. Quid ẽ enim dolor qui dicitur
corporis nisi corruptio repentina salu¬
tis cius rei quam mase utendo amia
corruptiombus obnoria uiuit. Quid
aũt dolor quidicitur anim insi carere mu¬
tabisib reb quib fraedatur. aut frui se
possa spenib̾it. Et hoc ẽ totum quõd dicit᷑
masum id ẽ peccatum et pena pectati Soi
aũt dum in ħoc stadio uite humanie aĩa
degit uincat cas quas aduersum se mitri¬
uit cupiditates fruendo mortalibus. et
ad eas uincendas gr̃a deise adiuuaricre¬
dat mente illi seruiens ee bona uosũtate.

Expanded text:
enim amat quod et minus est quam vita, quia enim amat quod et minus est quam vita, quia corpus est; et propter ipsum peccatum, quod amatur fit corruptibile, ut fluendo deserat amatorem suum, quia et ille hoc amando deseruit Deum. Praecepta enim ejus neglexit dicentis: Hoc manduca, et hoc noli . Trahitur ergo ad poenas: quia diligendo inferiora, in egestate voluptatum suarum et in doloribus apud inferos ordinatur. Quid est enim dolor, qui dicitur corporis, nisi corruptio repentina salutis ejus rei quam male utendo anima corruptioni obnoxiavit? Quid autem dolor, qui dicitur animi, nisi carere mutabilibus rebus, quibus fruebatur, aut frui se posse speraverat? Et hoc est totum quod dicitur malum, id est, peccatum, et poena peccati. 24. Si autem dum in hoc stadio vitae humanae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate;
Abbreviated transcription (Latin):
der ormis ẽ. et qui forma ẽ i fabricata at
ouo formo sissitna. Hab̾et afiquam spẽm.
sme qua corpus non ẽ corpuo.Si ergo
qne citiae quis nistiruerit corpus. ille q̃¬
ratur qui est ommnum speciosissimꝰ om̃is
uñde et eẽntia dicitur. Mors autẽ non
õcogit quiquid moritur ĩ quantum
moritur. Nam si ca que moriunt pemit
morerentur. ad mehilum sinȩ dubioper¬
uem̾rent: s tantum moriunt᷑ quantum
minuis centie participant. quod breuiꝰ
itndici potest. tanto magie moriuntur
quanto mimus sunt. Corpus aũt minꝰ ẽ
manet in spe per uitam manet. siue qͣ
unumquodq anmał. fiue quã uniisci
natura mundi administrantur. Corpus
engomagis subiacet morti: et ideo uici¬
mus ẽ nĩchiło. Quapropter uita q̃ frus¬
ni corporis desectata negsigit deũ. incłi¬
esfititur et obhoc etiam caro et tra no¬
nimatur. et quaidiu ita ẽ regnũdei nõ
possidebis. et eripitur ei quodamat. Io

Expanded text:
pax omnis est, et qui forma est infabricata, atque pax omnis est, et qui forma est infabricata, atque omnium formosissima. Habet aliquam speciem, sine qua corpus non est corpus. Si ergo quaeritur quis instituerit corpus, ille quaeratur qui est omnium speciosissimus. Omniunde et essentia dicitur. Mors autem non esse cogit quidquid moritur, in quantum moritur. Nam si ea quae moriuntur, penitus morerentur, ad nihilum sine dubio pervenirent; sed tantum moriuntur, quantum minus essentiae participant: quod brevius ita dici potest: tanto magis moriuntur, quanto minus sunt. Corpus autem minus est manet in specie, per vitam manet, sive qua unumquodque animal, sive qua universa natura mundi administratur. Corpus ergo magis subjacet morti, et ideo vicius est nihilo: quapropter vita, quae fructu corporis delectata negligit Deum, incliefficitur, et ob hoc etiam caro et terra nominatur; et quamdiu ita est, regnum Dei non possidebit, et eripitur ei quod amat. Id
Abbreviated transcription (Latin):
tici fiunt. qui etiam si ee̾nt in ec̃ca nichiso¬
minus errarent. Cum autem foris sunt.
plurinum profunt. nõ uerũ docendo quod
nescuint. s ad uerum querendum carna¬
les. et aduerum aperiendum spũales
enthosicos excitando. Sunt enim imim̾¬
abiles in sancta ec̃ca deo probati uiri. S
mamfesti uiri non fiunt inter nos quã¬
diu imperitie nr̃e tenebeis delectati dor¬
mire masumꝰ ꝙͣ sucem ueritatis ĩtueri.
Quapropter musti ut diem dm̃ uideãt
et gaudeant per hereticos de sompno
excitatur. Utamur ergo hereticis non
ut eorum approbemus errores: sed ut
ctholicam disciplmam aduersuo eoꝵ
insidias asserentes uigilantiores et cau¬
tiores simus eos si etiam ad salutem reuo¬
care non possumus. Credo aũt affuturu¬

Expanded text:
tici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilotici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt; sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in Ecclesia sancta Deo probati viri, sed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem revocare non possumus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
cedat. Quo cognito satis apparebit ꝙͣcũ hõ¬
assequi põs. ꝙͣ necessariis et inuictis et
iustis legibus deo et dr̃o suo curcta sub¬
iecta sunt. Ex quo ilła omnia que pͥmo
arrdidimus. nichil nsi auctoritate̾ secu¬
a partim sic intelliguntur ut uideamꝰ
ẽẽ certissima: partim sic ut uideamus
fieri posse atq ita fieri oportuisse. dole¬
amusq ifłos hec non credentes qͥ nos
antea credentes irridere. ꝙͣ nobiscũ
crrdere masuerunt. Non enim iam illa
hominis sacrosanca susceptio. ⁊ uginis
partus. et mors filii dei pro nobis. et re¬
surretio a mortius. et in celũ ascenscio.̃
consessus ad derceram patris. et poc̃oꝵ
abolitio. et iuidicni dies. et corpoꝵ resusci¬
tatio coginta eternitate trimtacis. ⁊ mu¬
tab̾isitate creature credunt᷑ tantũ: et non
tas hereses eẽ. ut probati manifesti fiant
inter uos: utamur etiam isto diuine pro¬
uidentie beneficio. Ex his enĩ hom̃ib here¬

Expanded text:
cedat. cedat. assequi potest, quam necessariis et invictis et justis legibus, Deo et Domino suo cuncta subjecta sint: ex quo illa omnia, quae primo credidimus, nihil nisi auctoritatem secuti, partim sic intelliguntur, ut videamus esse certissima; partim sic, ut videamus fieri posse, atque ita fieri oportuisse, doleamusque illos haec non credentes, qui nos antea credentes irridere, quam nobiscum credere maluerunt. Non enim jam illa hominis sacrosancta susceptio, et Virginis partus, et mors Filii Dei pro nobis, et resurrectio a mortuis, et in coelum ascensio, et consessus ad dexteram Patris, et peccatorum abolitio, et judicii dies, et corporum resuscitatio, cognita aeternitate Trinitatis et mutabilitate creaturae, creduntur tantum, et non tas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ; utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haere
Abbreviated transcription (Latin):
atq reparandi. Que cum credita fue¬
mit. mentem purgabit uite modus de¬
diuinis preceptis conciliatus. ⁊ idoneã
fatiet spũalibus percipiendis: que ñ
preterita funt nec futura: sed eod̾ mo¬
do semper manentia. nulli mutabili¬
tati obnoxia. id ẽ umi ip̃i deo natri et fi¬
lio et sp̃ui sc̃o. Qua trinitate quantũ ĩ
hac uita datum ẽ cognita omine intel¬
eitualis et animasis et corporalis coe¬
atura ab eadem trinitate creatrite ẽẽ
strari sie ulla dubitatione perspicit᷑.
net ut aliam partem totius creature ĩ
telligatur fecisse pater. et aliã filius.
et aliam spũs sanctus. sed et simul oĩa
et unamquamq naturam prẽm fecisse
per filium indono sp̃us sancti. Oumis
emm res uel sub̾stantia uel eẽntia uel
natum. uel si quo asio uerbo mesius e¬
mintiatur simul habet hec tria. Ut et
unum aliqrũd sit: et specie propria disc̃¬
natur aceteris. et rerum ordinem nõ ex¬

Expanded text:
atque reparandi. Quae cum credita fueatque reparandi. Quae cum credita fuerit, mentem purgabit vitae modus divinis praeceptis conciliatus, et idoneam faciet spiritualibus percipiendis, quae nec praeterita sunt, nec futura, sed eodem modo semper manentia, nulli mutabilitati obnoxia; id est, unum ipsum Deum Patrem et Filium et Spiritum sanctum: qua Trinitate quantum in hac vita datum est cognita, omnis intellectualis et animalis et corporalis creatura, ab eadem Trinitate creatrice esse strari, sine ulla dubitatione perspicitur; non ut aliam partem totius creaturae fecisse intelligatur Pater, et aliam Filius, et aliam Spiritus sanctus, sed et simul omnia et unamquamque naturam Patrem fecisse per Filium in dono Spiritus sancti. Omnis enim res, vel substantia, vel essentia, vel natura, vel si quo alio verbo melius enuntiatur, simul haec tria habet; ut et unum aliquid sit, et specie propria discernatur a caeteris, et rerum ordinem non ex
Abbreviated transcription (Latin):
darissime michi romaniane
quid de uera religiorie sentirem: tpus
nunc ẽe arbitratus sum postquã tuas
acerrimas interrogationes sine ullo c̾¬
to fine fluctuare. ea caritate qua tibi
obstrictus sum diutius sustinere non
possum. Repũdiatis igitur omnib qui
neq in sacris philosophantur. neq in
philosophra consecrantur. et his qui
uel praua opinione uel aliqua simulca¬
te superbientes a regula et cõmumõe
ecc̃e cathosice deuiarunt. et his qui scͥp¬
turarum suarum lumen et spualis po¬
puli gn̾m quod nouũ testamentũ u¬
cutur hr̃e noluerũt quos quanta
potui breuitate perstrinxi. tenenda ẽ
municatio que critholica ẽ et catho¬
lica nominatur. non solum a sius
sedcum extraneie soquintur. cathosicũ
richis aliud ꝙ catholicam uocant. huiꝰ¬
celigioms sectande caput ẽ hystoria: et
prophetia dispensatiometemporalio di¬
uine prorudentie pro salute gen̾is hu¬
mam in eternam uitam reformandi

Expanded text:
charissime mihi Romaniane, charissime mihi Romaniane, quid de vera religione sentirem , tempus nunc esse arbitratus sum, postquam tuas acerrimas interrogationes, sine ullo certo fine fluctuare, ea charitate qua tibi obstrictus sum, diutius sustinere non possem. Repudiatis igitur omnibus qui neque in sacris philosophantur, nec in philosophia consecrantur; et iis qui vel prava opinione, vel aliqua simultate superbientes, a regula et communione Ecclesiae catholicae deviarunt; et iis qui sanctarum Scripturarum lumen, et spiritualis populi gratiam, quod Novum Testamentum vocatur, habere noluerunt, quos quanta potui brevitate perstrinxi: tenenda est municatio quae catholica est, et catholica nominatur, non solum a suis, sed cum extraneis loquuntur, Catholicam nihil aliud quam Catholicam vocant. eligionis sectandae caput est historia et prophetia dispensationis temporalis divinae providentiae, pro salute generis humani in aeternam vitam reformandi
Abbreviated transcription (Latin):
citationem nr̃e patientie. aut heresim
asiquam gignunt. examẽ siue occupa¬
tionem intelligentie nr̃e. Hi sunt exitꝰ
xp̃ranorũ carnalium qui non potuerũt
corrigi aut sustineri. Sepe etiam sinit
iuriam suam cum sapientissime proecte
pace tulerint. neq ullas nouitates uel
scismatis uel heresis moliti fuerint. do¬
cebunt homines ꝙͣ uero affectu et ꝙͣta
sinceritate caritatis deo seruiendũ sit.
Talium igitur iuiroꝵ propositum est:
aut sedatis remeare turbinib. aut si
non idsmantur uel eadem tempesta¬
te perseuerante. uel ne suo reditu talis
aut seuior oriatur. tenent uoluntatẽ
consuleñdi etiam ip̃is quorũ motibus
et testimonio iuuantes eam fidem quã
in ecca catholioa prẽdicari sciunt. hos co¬
ronat in occusto pater in occusto uidens
Rarum hoc uĩdetur genus. s tñ exempli
non desunt: mimo plura sunt ꝙͣ crẽdi
pocest. Ita omibrs generibus hominum
annos promiserim tibi scribere

Expanded text:
citationem nostrae patientiae; aut haeresim citationem nostrae patientiae; aut haeresim aliquam gignunt, ad examen sive occasionem nostrae intelligentiae. Hi sunt exitus christianorum carnalium qui non potuerunt corrigi aut sustineri. 11. Saepe etiam sinit njuriam suam cum patientissime pro Ecclesiae pace tulerint, neque ullas novitates vel schismatis vel haeresis moliti fuerint, docebunt homines quam vero affectu, et quanta sinceritate charitatis Deo serviendum sit. Talium ergo virorum propositum est, aut sedatis remeare turbinibus; aut si id non sinantur, vel eadem tempestate perseverante, vel ne suo reditu talis aut saevior oriatur; tenent voluntatem consulendi etiam eis ipsis quorum motibus et testimonio juvantes eam fidem quam in Ecclesia catholica praedicari sciunt. Hos coronat in occulto Pater, in occulto videns. Rarum hoc videtur genus, sed tamen exempla non desunt: imo plura sunt quam credi potest. Ita omnibus generibus hominum annos promiserim tibi scribere,
Abbreviated transcription (Latin):
cum euigilare uoluerint. Utit᷑ eĩ gentib
ad materiam operationis sue: hereticis
ãd prob̾ationem doctrine sue. scismaticis
ãd documentum stabilitatis sue: iudeis
ad comparationem puschritũdinis sue.
alios ergo inuitat. alios excludit: alios
resinquit. asios antecẽdit. Omnib tamẽ
gratie dei participande dat potestatem:
siue illi formandi sunt adhuc. siue refor¬
mandi. siue recosligendi. siue admicten¬
di. Carnales autem suos. id ẽ uiuentes
auc sentientes carnaliter. canquã paleas
tolerat: quib in area frumenta tutiora
sunt douectrsibus tegminib exuant᷑.
Sed quia in hac area pro uoluntate quiᷤᷤ¬
q uel palea uel frumentum ẽ. tamdiu
sustinetur peccatum aut error cuiuslt̃.
donec aut accusatorem mueniat. aut
prauam opinionem pertinaci amio¬
sitate defendat. Exclusi aũt aut peni¬
tendo redeunt. aut in nequitiã male
liberi defluunt. ad ammonitiorem di
ligentie nr̃e aut scisma faciũt ad exer¬

Expanded text:
cum euigilare uoluerint. utitur enim gentilibus cum euigilare uoluerint. utitur enim gentilibus ad materiam operationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad documentum stabilitatis suae, Iudaeis ad comparationem pulchritudinis suae. alios ergo inuitat, alios excludit, alios relinquit, alios antecedit; omnibus tamen gratiae dei participandae dat potestatem, siue illi formandi sint adhuc siue reformandi siue recolligendi siue admidi. Carnales autem suos, id est viventes aut sentientes carnaliter, tanquam paleas tolerat, quibus in area frumenta tutiora sunt, donec talibus tegminibus exuantur. Sed quia in hac area pro voluntate quisque vel palea, vel frumentum est, tamdiu sustinetur peccatum aut error cujuslibet, donec aut accusatorem inveniat, aut pravam opinionem pertinaci animositate defendat. Exclusi autem aut poenitendo redeunt, aut in nequitiam male liberi defluunt, ad admonitionem nostrae diligentiae; aut schisma faciunt, ad exer
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in superstitione meruerũt: ut
fotim et arriam mustiq preterea.
Nam de his qui scismata fecerũt alia
questio ẽ. poss enim eos area dũica
usq ad tempus ultime uentilatiomis
ut paleas sustinere. nisi uento super¬
bie nnria leuitate cessissent: et sese a
nobis ultro separassent. Iudei uͦ ꝙͣuis
uni ommꝑotenti supplicent deo. sola tamen
temporasia et iuisibilia bona de illo expectã¬
tes. rũdimenta noui popusi abhumisitate
surgentia. in ip̃is sius scripturis nimia se¬
curitate noluerunt aduertere: atq ita in
ueteri homine remanserunt. Quecum ita
sint neq in confusione paganoꝵ neq he
neq in cecitate iudeorum querenda ẽ re¬
ligio: sed apũd eos solos qui xp̃rani catho¬
sici ues orthodoxi nominantur. id ẽ inte¬
gritatis custodes. et recta sectantes. Hec
enim cathosica ec̃ca per totum orbem uas¬
de lateq diffusa omnibus errantib utit᷑
ãd prouectus suos: et ad eorũ correctionẽ

Expanded text:
etiam in superstitione meruerunt, ut etiam in superstitione meruerunt, ut Photiniani et Ariani multique praeterea; nam de his qui schismata fecerunt alia quaestio est. posset enim eos area dominica usque ad tempus ultimae uentilationis uelut paleas sustinere, nisi uento superbiae nimia leuitate cessissent et sese a nobis ultro separassent. Iudaei uero quamuis uni omnipotenti deo supplicent, sola tamen temporalia et uisibilia bona de illo exspectantes rudimenta noui populi ab humilitate surgentia in ipsis suis scripturis nimia securitate noluerunt aduertere atque ita in uetere homine remanserunt. quae cum ita sint, neque in confusione paganorum neque neque in caecitate Iudaeorum quaerenda religio est, sed apud eos solos qui christiani catholici uel orthodoxi nominantur, id est integritatis custodes et recta sectantes. Haec enim ecclesia catholica per totum orbem ualide lateque diffusa omnibus errantibus utitur ad prouectus suos et ad eorum correctionem,
Abbreviated transcription (Latin):
merabiles a regula xp̃iancatis auer¬
se testes sunt non admitti ad uniu̾sa
sacramenta eos qui de ꝑatre deo et
saprentia eius et spũ sco munere di¬
uino aliter sentiunt et hominibus ꝑ¬
Sic enim crẽditur et docetur quod ẽ
humane salutis caput. nõ aliam esse
phĩam. id ẽ sapientie studiũ et aliam
resigionem cum hi quor doctrinam
nõ approbamus nec sacrmenta no¬
biscum communicant. Quod in issis
minis miraũdum ẽ. qui coro quoq
sachamentorum ritu dispares esse
noluerurit. sicut nescio qui serpentim
qui appellantur. sicut manichei. sicͥ
asii nonmissi. S in issis magis aĩaid¬
uertendum hoc magisq predicandũ.
qui paria sacramenta celebrantes
tantum qd̾ sententia dispares sunt.
et errores suos anmosius defendere
ꝙͣ cautius corrigere maluerunt: ex¬
clusiꝰ catholica comimunione et
ꝑticipatione ꝙͣuis parium sacramẽ¬
torum propria uocabula propriosq
ꝯuentus non in sermone tantum sed

Expanded text:
umerabiles a regula christianitatis auerumerabiles a regula christianitatis auersae testes sunt non admitti ad communicanda sacramenta eos qui de patre deo et sapientia eius et munere diuino aliter sentiunt et hominibus psic enim creditur et docetur, quod est humanae salutis caput, non aliam esse philosophiam, id est sapientiae studium, et aliam religionem, cum hi quorum doctrinam non approbamus nec sacramenta nobiscum communicant. quod in illis minus mirandum est qui eorum quoque sacramentorum ritu dispares esse uoluerunt; sicut nescio qui Serpentini qui appellantur, sicut Manichaei, sicut alii nonnulli. sed in illis magis animaduertendum hoc magisque praedicandum, qui paria sacramenta celebrantes, tamen quia sententia dispares sunt et errores suos animosius defendere quam cautius corrigere maluerunt, exclusi a catholica communione et a participatione quamuis parium sacramentorum propria uocabula propriosque conuentus non in sermone tantum sed
Abbreviated transcription (Latin):
paucis nutatis uerbis atq sententiis
xp̃ian fierent sicut pseriq recentiorũ
nr̃oꝵq tempoꝵ platonici fecerunt.
aAut si hoc non faterentur neq facent.
ĩ superbia et iiudia remanentes ne¬
stio utrum possent ad ea ip̃a que
appetenda et desideranda ẽẽ dixerant
cum istis sordib uiscoq reuolare. Nã
tercio uicio curiositatis in percũctãdis
demonibres quo isti marime cũ quib
nũc agitur pagani de a xp̃iana sa¬
lute reuocantur. quia minis puerise
ẽ. nesciõ etrum tales isti prepedirentur
cise ẽ. resigionem ab eis non ẽẽ queren¬
dam. qui eadem sacra suscipiebant cũ
populis. et de suorum deorum natura.
de summo bono diuer sas contrariasq
sentencias in scolis suis eadẽ teste mul¬
titũdine personabant. Quod si hoc u¬
num tantum uicium xp̃iana discipli¬
na sanatum iuderemus. in effabili
laude predicandam ẽẽ nemine negare
oporteret. Hereses namq tam mnm¬

Expanded text:
paucis mutatis uerbis atque sententiis paucis mutatis uerbis atque sententiis christiani fierent, sicut plerique recentiorum nostrorum temporum Platonici fecerunt; aut si hoc non faterentur nec facerent in superbia et inuidia remanentes, nescio utrum possent ad ea ipsa quae appetenda et desideranda esse dixerant cum istis sordibus uiscoque reuolare. nam tertio uitio curiositatis in percontandis daemonibus, quo isti maxime cum quibus nunc agitur pagani a christiana salute reuocantur, quia nimis puerile est, nescio utrum tales illi praepedirentur cile est, religionem ab eis non esse quaerendam qui eadem sacra suscipiebant cum populis et de suorum deorum natura ac summo bono diuersas contrariasque sententias in scholis suis eadem teste multitudine personabant. quod si hoc unum tantum uitium christiana disciplina sanatum uideremus, ineffabili laude praedicandam esse neminem negare oporteret. haereses namque tam inn
Abbreviated transcription (Latin):
her crẽdenda persuasa sunt. que utiq ab
ip̃is fierent si tantum ualerent. aut si
non fierent crnien inuidentie uitare ñ
possent. Ergo cedant ei a quo fc̃m ẽ. nec
curiositate aut mani iactantia impe¬
diantur quominus agnoscant quid ĩ¬
tersit inter paucoꝵ timidas ꝯrecturas
et manifestam salutem correctionẽq
popusorum. Iln enim si reuiuiscerent
quoro isti nominib gloriantur. et inuemi¬
rent refertas eccͣas. templa deserta. a cupi¬
ditate bonorum temporalium atq flu¬
entium ad spemuite eterne et bonaspũa¬
sia et intessigibisia uocari et currere hũa¬
num genus. dicerent fortasse si tales es¬
sent quales fuisse memorantur. hec sũt
que per suãdere populis non ausi fu¬
mus et eoꝵ potius consuetudim cessi¬
mue ꝙͣ illos in nr̃am fidem uolũtatẽq
traduximus. Itaq si hanc uitam issi
umi nobiscum rur sum agere potuissẽt.
uderent profecto cuius auctoritate
facilius consuleretur hominib: et

Expanded text:
haec credenda persuasa sunt. quod utique ab haec credenda persuasa sunt. quod utique ab ipsis fieret, si tantum ualerent; aut si non fieret, crimen inuidentiae uitare non possent. ergo cedant ei a quo factum est nec curiositate aut inani iactantia impediantur, quominus agnoscant quid intersit inter paucorum timidas coniecturas et manifestam salutem correctionemque populorum. illi enim si reuiuescerent, quorum isti nominibus gloriantur, et inuenirent refertas ecclesias, templa deserta, a cupiditate bonorum temporalium atque fluentium ad spem uitae aeternae et bona spiritalia et intellegibilia uocari et currere humanum genus, dicerent fortasse, si tales essent quales fuisse memorantur: haec sunt quae nos persuadere populis non ausi sumus et eorum potius consuetudini cessimus, quam illos in nostram fidem uoluntatemque traduximus. ita si hanc uitam illi uiri nobiscum rursus agere potuissent, uiderent profecto cuius auctoritate facilius consuleretur hominibus et
Abbreviated transcription (Latin):
uni deo summo totam uitam dicuare
uolentium deserte quondam insule
ac multarum terrarum solitudo cõ¬
pleatur. Si deniqz per urbes atqz op¬
uillasq priuatas. ĩtantum aperte
suãdetur et appetitur a terrens auer¬
sio. et in unum deum uerumq cõuer¬
sio. ut quotidre per uniuer sum orbẽ
humanũ genus una pene uõce respõ¬
deat. sursum corda habennus ad dñm:
qrud adhuc oscitamus crapusam
hesternam. et in mortuis pecudibus
diuina eloquia perscrutamur. si q̃n
autem ad disputationem uenit᷑. pla¬
conico nomine ora crepitantia ꝙͣ pectꝰ
ueritate plenum magis hr̃e gestimꝰ Qui
eigo sensibisem mundum istum contẽ¬
puere et animam uirtute purgandam
summo deo subicere atq subiuigare ua¬
nim aut malum putant. alia rõne re¬
fesleñdi sunt. si tamen cũ his disputare
dignum ẽ. Qui aucem bonum et appetẽ¬
dum fatentur. cognoscant deum et cre¬
dant deo: per quem popusis iam om̃ib

Expanded text:
uni Deo summo totam vitam dicare uni Deo summo totam vitam dicare volentium desertae quondam insulac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes atque opuillasque priuatas in tantum aperte suadetur et appetitur a terrenis auersio et in unum deum uerumque conuersio, ut cotidie per uniuersum orbem humanum genus una paene uoce respondeat sursum cor habere se ad dominum: quid adhuc oscitamus crapulam hesternam et in mortuis pecudibus diuina eloquia perscrutamur? si quando autem ad disputationem uenitur, Platonico nomine ora crepitantia quam pectus uero plenum magis habere gestimus? Qui ergo sensibilem istum mundum contemnere et animam uirtute purgandam summo deo subicere atque subiungere uanum aut malum putant, alia ratione refellendi sunt, si tamen cum his dignum est disputare. qui autem bonum et appetendum fatentur, cognoscant deum et cedant deo, per quem populis iam omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
in inuũdo sunt: omniaenĩ que ĩ mundo
sunt. concupiscentia carins ẽ: et concu¬
piscentia oculoꝵ. et ambitio scłi. Si hec
per totum orbem iam populis legunt᷑.
et cũ ueneratione lib̾entissime audiũ¬
tur. si post tantum sanguinem. tantos
ignes. tot cruces martyrum. tanto fer¬
tilius et uberius us ad barbanis nati¬
ones ecc̃e pullularunt. si tot iuuem̃
et uirginum misia contempnentium
nuptias casteq uiuentium iã nemo
minitur. quod cum fecisset plato. usz
ad eo peruersam tempor suoꝵ timu¬
it opimonem. ut perhibeatur sacri¬
si hec accipiuntur ut quomodo antra
talia dispritare. sic nunc ꝯtra nõ di¬
sputare monstruosum sit. si tali pol¬
licitationi atq sponsioni. per omnes
terrarum partes quas homines inco¬
lunt saera xp̃iana trãduntur. Si hec
quotidre legunt᷑ in ecͣcͣiis. et a sacerdo¬
tibus exponuntur. Si tundũt pectora
qui hec implere conantur. si tram ĩnui¬
merabiles aggrediuntur hanc uiã.
ut desertis diuitiis et honorib huiꝰ

Expanded text:
iam ea quae in mundo sunt concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi. Si haec per totum orbem jam populis leguntur, et cum veneratione libentissime audiuntur; si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum, tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes Ecclesiae pullularunt; si tot juvenum et virginum millia contemnentium nuptias casteque viventium jam nemo miratur; quod cum fecisset Plato, usque adeo perversam temporum suorum timuit opinionem, ut perhibeatur sacrisi haec sic accipiuntur, ut quomodo ante talia disputare, sic nunc contra disputare monstruosum sit; si tali pollicitationi atque sponsioni, per omnes terrarum partes quas homines incolunt, sacra Christiana traduntur; si haec quotidie leguntur in ecclesiis, et a sacerdotibus exponuntur; si tundunt pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc viam, ut, desertis divitiis et honoribus hujus
Abbreviated transcription (Latin):
telligere sufficiet: Maris inundantis
tumores considerare permictimur: sed
recẽdentis illius intelligentia priuam᷑.
In nobisinctip̃is diem nr̃e natiuitatis
sciius et memoranur: diem mortis
quando ueniet cum certe uentura sit
nescimus. Res etiam corporales quas ui¬
demus. ex parte tantum considerare
possumus. Ex parte ergo cognoscimus
quamdiu in hoc seculo sumus: sed si ad
issam lucem patris luminũ uenerimꝰ.
nichil in creaturis erit quõd nesciamus.
At bero ut nr̃m sequanur peopositum.
in istõ diluun tam magno in dei creatu¬
ris miracuso nichil contra naturam
factum o̾e ostenditur: quoniã nuillum
q̃d̾ deus in creaturaꝵ o prima conditione
non fecerat superinductum ẽẽ iuĩdetur.
nisi q̃d̾ solito abundantior maris copia
et ibrium ducta congregatur. nichil
in his auctoritute firmauerim. ut in de¬
fensione alicuus contentiosus sim: s
si quid alterius ingenio forte meliori ĩ¬
telligentia hoꝵ succurrerit: hoc ⁊ meo

Expanded text:
telligere sufficiat? Maris inundantis telligere sufficiat? Maris inundantis tumores considerare permittimur, sed recedentis illius intelligentia privamur. In nobismetipsis diem nostrae nativitatis scimus et memoramus; diem mortis quando veniet, cum certe ventura sit, nescimus. Res etiam corporales quas videmus, ex parte tantum considerare possumus. Ex parte ergo cognoscimus, quamdiu in hoc saeculo sumus. Sed si ad illam lucem Patris luminum venerimus, nihil in creaturis erit quod nesciamus. At vero ut nostrum sequamur propositum in isto diluvii tam magno in Dei creaturis miraculo, nihil contra naturam factum esse ostenditur, quoniam nihil quod Deus in creaturarum prima conditione non fecerat, superinductum esse videtur; nisi quod solito abundantior maris copia, et imbrium ducta congregatur. Nihil in his auctoritate firmaverim, ut in defensione alicujus contentiosus sim: sed si quid alterius ingenio forte meliori intelligentia horum succurrerit, hoc et meo
Abbreviated transcription (Latin):
equinoctiales. et asie quandõ ues dies
uel nox cursus sui terminum ꝯsumit
solito uasidior. hac mundatione altior
fieri consuescit. interpositis uerũ spaciis.
tantum̃dem lẽdon semper intermittit᷑.
at uero racionabilis huius obseruan¬
tie mundatio quo recedit nr̃is mentib
occultata est non minorem profectũ
ubi nulla ignorantia est festinare con¬
tendat. et interim cum insigni gentiũ
magr̃o dicat. Ex parte cognoscimus: et
ex parte prophetamus. Et enm omnes
res quas possidemus. ex parte uix noui¬
mus. Terre namq superficies in quala¬
boramus. alimur. uiuimus. et susten¬
tamur. nr̃is apparet obtutibus: sed quo¬
mõdo tamen illa sustentatur ãdhuc
ignoramus. dol in ministeriũ nr̃e ne¬
cessitatis per diem trãditur: s qualẽ
in nocte profectum exequitur a nr̃a sci¬
entia occultatur. Lune duõdecim dieb
crescentis et totidem tempore decrescen¬
tis totius uicissitũdinis causas quis ĩ¬

Expanded text:
aequinoctiales, et aliae quando vel dies aequinoctiales, et aliae quando vel dies vel nox cursus sui terminum consumit, solito validior ac inundatione altior fieri consuescit. Interpositis vero spatiis iterum tantumdem semper Ledo intermittitur. At vero rationabilis hujus perseverantiae inundatio, quo recedit, mentibus nostris occultata est: non minorem profectum ubi nulla est ignorantia, festinare contendat, et interim cum insigni gentium magistro dicat: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus . Etenim omnes res, quas possidemus, ex parte vix novimus. Terrae namque superficies in qua laboramus, alimur, vivimus et sustentamur, nostris apparet obtutibus; sed tamen quomodo illa sustentatur, adhuc ignoramus. Sol in ministerium nostrae necessitatis per diem traditur, sed qualem in nocte profectum exsequitur, a nostra scientia occultatur. Lunae quindecim diebus crescentis, et totidem tempore decrescentis, totius vicissitudinis causas quis in
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmõdum hanc mundationem
uñde uenit aut a quo recedit uescimus.
ita etiam recessum diliuin ignoramus.
Hec namq quotidiana mundatio bis ĩ
semper peragitur: et per alternas eb¬
domadas ledonis et malie uicissitũdo
cominututur. Sẽd sedon ser horas inũ¬
dationis: et tot̾idem recessus hẽt. Ma-¬
sina uero grandis per quinq horus e¬
bullit: et per septem horas lictoꝵ doꝵ¬
sum cetegit. Que tantam concordiã
cum sima ostendit: ut anteꝙͣ luma
nascatur tribus diebris et duõdecim
ħoris semper incipiat: et post nascẽ¬
tis lune principia alios tres dies et
duddecim horas consuescit habere. Si¬
militer et ante plemlumum trib di¬
ebus et duodecim horis incpit: et post¬
ea totidem temporis peracto cirifur sut
terminum consuit. Sex uerõ unuscu¬
iusq temporis malinas. ueris scilicet.
et estatis. autompni et hyemis. secũdũ
exceptis iudelicet embolisiis qui xxui
dictis temporibus media. due uidelicet

Expanded text:
Quemadmodum hanc inundationem Quemadmodum hanc inundationem unde venit, aut quo recedit nescimus; ita etiam recessum diluvii ignoramus. Haec namque quotidiana inundatio bis in  quatuor semper peragitur, et per alternas hebdomadas Ledonis et Malinae vicissitudo commutatur. Sed Ledo sex horas inundationis, et totidem recessus habet; Malina vero grandis per quinque horas ebullit, et per septem horas littorum dorsa retegit. Quae tantam concordiam cum luna ostendit, ut antequam luna nascatur, tribus diebus et duodecim horis semper incipiat; et post nascentis lunae principia alios tres dies, et duodecim horas consuescit habere: similiter et ante plenilunium tribus diebus et duodecim horis incipit, et post totidem temporis cursus sui terminum consumit. Sex vero uniuscujusque temporis Malinas, veris scilicet et aestatis, autumni et hiemis, secundum exceptis videlicet embolismis, qui vigidictis temporibus mediae duae, videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
unt processu temporis affirmant. dũ¬
ad propinqua promontoria marinis¬
a sensibus continenti terra diuĩdũt.
per quõd intelligitur id ille fere qr se
insułaꝵ orbibus includuntur nõ hu¬
mana diligentiã deuecte. sed in illã di¬
uisione insulaꝵ a continenti terrb
reperte eẽ probatur. Quis em̃ uerbi
gratia lupos. ceruos. et filuaticos per¬
cos. et uulpes. taxones. et lepusculos
et sequirisioles. in hiberniam deuehet:
uel quomodo situnc domestica erat
manum portantis ita effugerant.
hec bestiaꝵ et feroꝵ aĩaliũ ip̃amt̾rã
gignerẽ dicunt. qui hes amimalia q̃
in insulis includunt nonex archia
sed ex ip̃a procrecita ẽẽ existimant. hñe
uero putationem eoꝵ de quibus diximꝰ
de retessu aquaꝵ diliuin et si aliquis
acceptam et sufficientem ẽẽ ccẽdĩderit.
nr̃io tamen adhuc mentibus illa que¬
stio inouata refidet. Quotidianis
etenm mundationibus et recessib
occeam hec semper questio renascitur:

Expanded text:
rant, processu temporis faciunt, durant, processu temporis faciunt, dum propinqua promontoria marinis finibus a continenti terra dividunt. Per quod intelligitur, quod illae ferae quae insularum orbibus includuntur, non humana diligentia devectae, sed in illa divisione insularum a continenti terra repertae esse probantur. Quis enim, verbi gratia, lupos, cervos, et silvaticos porcos, et vulpes, taxones, et lepusculos, et sesquivolos in Hiberniam deveheret? Vel qualiter si tunc domestica erant, manum portantis ita effugerant, haec bestiarum et ferorum animalium, ipsam terram gignere dicunt, qui haec animalia quae in insulis includuntur, non ex arca, sed ex ipsa terra procreata esse existimant. Hanc vero putationem eorum de quibus diximus, de recessu aquarum diluvii, etsi aliquis acceptam et sufficientem esse crediderit, nostris tamen adhuc mentibus illa quaestio innodata residet. Quotidianis etenim inundationibus et recessibus Oceani, haec semper quaestio renascitur.
Abbreviated transcription (Latin):
uissii de suo mõdo confueto per illorũ
fontium apertionem crestere. et ultra
metas suas mundatiore insolita ꝑ
cuncta terre spacia tru sundare potu¬
erat et in se iterum quõd amiserat re¬
sumere. uel etiam in spacium terrẽ de¬
porture. quõd ad inferiores aquas per¬
tinebat. Que semper superpositas lim¬
phas insi de fontibus abfumere et in
semetipam redigere consuescit. qm nõ
contra consuetudinem iudemus etiã
paruas res in maius crescere. nec cont̾
naturam terre ẽ superpositos humo¬
res semper consumere : presertim cilm
hoc deus in potestate etiam fanctis sius
tribuit. quemiãdmõdum helye et hehr¬
seo dedit in iniduas. Maria quaꝑ ext̃
terminos antiquos crescere consuescũt
et terrarũ spaciã dimimiunt atq pre¬
scindunt. sicut et senes nr̃o adhuc tem¬
pore uiuentes iũdisse se confirmant.
uñde etiam insulas que ab mitio com¬
diti orbis ut multi affirmant nõ fue¬

Expanded text:
jussu de suo modo consueto, per illorum jussu de suo modo consueto, per illorum fontium apertionem crescere, et ultra metas suas inundatione insolita per cuncta terrae spatia transundare poterat, et in se iterum quod amiserat resumere, vel etiam in spatium terrae deportare, quod ad inferiores aquas pertinebat: quae terra semper superpositas lymphas nisi de fontibus absumere, et in semetipsam redigere consuescit, quoniam non contra consuetudinem videmus etiam perparvas res in majus crescere. Nec contra naturam terrae est, superpositos humores semper consumere, praesertim cum hoc Deus in potestate etiam sanctis suis tribuit, quemadmodum Eliae et Elysaeo dedit in nubecula. Maria quoque extra terminos antiquos crescere consuescunt, et terrarum spatia diminuunt atque praescindunt, sicut et senes nostro adhuc tempore viventes, vidisse se confirmant. Unde etiam insulas quae ab initio conditi orbis, ut multi affirmant, non fue
Abbreviated transcription (Latin):
et in pectore humano alitus reciprocis
mutationibus eõdem modo quo dimit¬
titur. tantumdem igitur exigitur ut
resumatur. In his autem quãmilibet
diuersis opimonibus et magr̃oꝵ plu¬
rinris ambagibus hoc animo fixum
accipimus. quõd aquaꝵ quodcimq
ietur ueritus lambebat. Sic enim scri¬
bitur: inmisit dñs ueritum suꝑ ter¬
ram et imminute sunt aque. utrum
uero in mibes ueritus simphata eqͦra
collegerat an illa supermi firmaniẽ¬
ti spacium resumpserat. pro certo eru¬
diti iuĩderint. Aque autem ille que de
abyssi fontibris diruptis largiter de¬
fluxerant. per eãsdem uias uñde uene¬
rant rursum dominico iussu remea¬
bant. Sed et nobis communis questio
i hio renascitur. que in reliquis ue¬
sut curata iũdebatur. si quando iunda¬
uerant asiquod spacium relmquebant.
et si hoc non habuerant quando reu̾se
sunt quid miplebant: Ceterihãc qrde¬
stionem ita disserunt. qd mare turie dei

Expanded text:
et in pectore humano halitus reciprocis et in pectore humano halitus reciprocis mutationibus eodem modo quo dimittitur, iterum exigitur ut resumatur. In his autem quamlibet diversis opinionibus et magistrorum plurimis ambagibus, hoc animo fixum suscipimus, quod aquarum quodcumque retur, ventus lambebat. Sic enim scribitur: Immisit Dominus ventum super terram, et diminutae sunt aquae . Utrum vero in nubes ventus lymphata aequora collegerat, an illa superni firmamenti spatium resumpserat, pro certo eruditi viderint. Aquae autem illae quae de abyssi fontibus disruptis largiter defluxerunt, per easdem vias unde venerant, rursum dominico jussu remeabant. Sed adhuc nobis communis quaestio in his renascitur, quae in reliquis velut curata videbatur: Si, quando inundaverant, aliquod spatium relinquebant; et si non hoc habuerant, quando reversae sunt quid implebant? Caeteri hanc quaestionem ita disserunt, quod mare tunc Dei
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt. quid mirum si eadem que deseru¬
erant spacia complebant. uelcerte si de
nubibus eadem nimboꝵ copia fuisse
monstrata concẽditur. qũd intelligibi¬
libus mentibus cepugnat si ad mibes
iterum ip̃a retrorsum uerteretur. Quẽ¬
admodum in quotidiana rerũ admini¬
stratione fieri cerintur. ut pluuia de
nbibus immissa et resumpta iũdeat᷑.
Ceterum hii quoq qui antẽ diluuium
pluuiam ẽẽ non permittunt. de recessu
aquars aliter sentiunt. Ipsi enim cum
aqua ꝑ diffusionem de firmamento
factam fuisse prominciant. in nubes
tamen tantummõdo eas redire confir¬
mant: ut superfluum illũd quõd a qua
desuper fluens prebuerat. etiam minc
per onme tempus turbulentos aeris
motus et emisꝑias diuersas ĩ nuibib
gignat. quõd reciprocis ramutatiomi¬
bus ĩdem aer nebulosus murc in infe¬
riores partes mundi. hoc ẽ terram et
mare dimictit: minc de hisdẽ mari
scilicet et terra recolligit. Quomõdo

Expanded text:
tae sunt, quid mirum si eadem quae deserutae sunt, quid mirum si eadem quae deseruerant spatia complebant? Vel certe si de nubibus eadem nimborum copia fuisse monstrata conceditur, quid intelligentibus mentibus repugnat, si ad nubes iterum ipsa retrorsum verteretur; quemadmodum in quotidiana rerum administratione fieri cernitur, ut pluvia de nubibus emissa et resumpta videatur. Caeterum ii quoque qui ante diluvium pluviam esse non permittunt, de recessu aquarum aliter sentiunt. Ipsi enim cum aquarum diffusionem de firmamento factam pronuntiant, in nubes tamen tantummodo eas redire confirmant; et superfluum illud quod aqua desuper fluens praebuerat, etiam nunc per omne tempus turbulentos aeris motus, et hemisphaerias diversas in nubibus gignit, quod reciprocis immutationibus idem aer nubilosus nunc in inferiores partes mundi, hoc est terram et mare dimittit, nunc de eisdem, mari scilicet et terra, recolligit: quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
cipienda sit procerto erũditi et catholici
d̾octi et ingeniosi magr̃i sentiunt. sine
uilla nr̃e auccoritatis presumptione pro¬
feramus. Ubi nõdosa questio stũdiosis
mentibus oscenditur. si aliquem locum
racuum reliquerant cum terre spacium
aque diluun occupabant. et si nullum
spacium tule habuerant quando recesse¬
nnt quid implebant: Dequa inquisi¬
tione in illis aquis que de cataractis ce¬
li defluxerunt: bina magr̃oꝵ estimatio
ẽ. Aut enim ut nonnalli estimant per
capdem cataractas reuocantur. et quẽ¬
admodum de mari aride nubes simpha¬
ticos imbres consuescunt contrahere.
ita et supermi illius firmamenti spaci¬
um aquas quas emiserat de nuibibus
posset reuocare: aque enim inquit scͥp¬
tura ibant et reuertebantur. Quo igit᷑
ibunt insi unde uenerant: Si igitur
de excelso illo firmamento ut iuixta
quorumdam estimationem diximus
aquẽ desuper fluxisserit. et spaciũ qͦd
occupabant dimiserunt si illuc reuoca¬

Expanded text:
cipienda sit pro certo, eruditi et catholici cipienda sit pro certo, eruditi et catholici docti et ingeniosi magistri sentiunt, sine ulla nostrae auctoritatis praesumptione proferamus: ubi nodosa quaestio studiosis mentibus ostenditur: Si aliquem locum vacuum reliquerant, cum terrae spatium aquae diluvii occupabant; et si nullum spatium tale habuerant, quando recesserant quid implebant? De qua inquisitione in illis aquis quae de cataractis coeli defluxerunt, bina magistrorum aestimatio est. Aut enim, ut nonnulli aestimant, per easdem cataractas revocantur, et quemadmodum de mari aridae nubes lymphaticos imbres consuescunt attrahere; ita et superni illius firmamenti spatium, aquas quas emiserat de nubibus, posset revocare. Aquae enim, inquit Scriptura, ibant et revertebantur. Quo ergo ibant, nisi unde venerant? Si ergo de excelso illo firmamento, ut juxta quorumdam aestimationem diximus, aquae desuper fluxissent, et spatium quod occupabant, dimiserunt, si illuc revoca
Abbreviated transcription (Latin):
luium in mibibus ẽ constitutus dm̃¬
arcus. In hac estimationẽ ducti ex ip̃aꝵ
natura creaturaꝵ inuestigantes. qd̾
si ulla sereria ante diluuum pluuia
fieret. iryo id ẽ artus ilłe ĩ mibibus se¬
renis appareret. qui per solem semper
et humectas serenasqz mibes efficitur.
et non a sole tantum fieri. sed etiã per
lunam aliquotiens in serenis mibibz
iũdetur. Poterat ergo ip̃a nuꝑ mundi
tatiomibus et pluuiis per matutinũ
et uespertinum corem ali. ut in ip̃a sua
fortitũdine sicut homines longeuos ⁊
sanitate corporũ a lacres habuerat: ita
et mundus ip̃e adhuc missis perturba-¬
tiombus agitatus. aptos uescentibus
ferens fructus consisteret. et a secunda¬
etate sicut turbulentis moribus. ita
turbidis rerũ tempestatibus uiuere ⁊
uigere inciperet. Quemãdimõdũ ĩ terra
egipti etiam ninc nequaꝙͣ nibiũ im¬
bribus. sedterre ipius sũdore et aeris ꝯ¬
mõditate et nli fluminis incrementis
fouetur. sed hec inuestigatio qualiter ac¬

Expanded text:
bibus est constitutus, in hanc aestimationem ducti, ex ipsarum creaturarum natura investigantes, quod si ulla serena ante diluvium pluvia fieret, iris, id est, arcus ille in nubibus serenis appareret; qui per solem semper, et humectas serenasque nubes efficitur: et non a sole tantum fieri, sed etiam per lunam aliquoties in serenis nubibus videtur. Poterat ergo ipsa mundi nupeutationibus et pluviis per matutinum et vespertinum rorem ali; ut in ipsa fortitudine sicut homines longaevos et sanitate corporum alacres habuerit, ita et mundus ipse nullis adhuc perturbationibus agitatus aptos vescentibus ferens fructus consisteret: et a secunda aetate sicut turbulentis motibus, ita turbidis rerum tempestatibus vivere et vigere inciperet. Quemadmodum in terra Aegypti etiam nunc nequaquam nubium imbribus, sed terrae ipsius sudore, et aeris commoditate, et Nili fluminis incrementis fovetur. Sed haec investigatio qualiter ac
Abbreviated transcription (Latin):
quiescunt. Cataractas ergom celo i
mibibus iũdelicet factas ut pluuiã ue¬
niret. illi prẽdicti estimant: quemẽdo¬
admodum etiam minc tale ministeriũ
per mibee fieri. totus imindus non am¬
bigat. Sed tunnc cataractas apertas scrip¬
tura sancta commemorat: qd̾ solito in¬
erit. Ceteri uero istas cataractas in
sitmmo illo firmamento. quõd ut diui¬
deret inter aquas et aquas deus in prin¬
cipio focerat factas fuisse. plus diligũt
quĩ deum illas aquas quas sup̃ firma¬
mentum posuenit ad tale ministeriũ
prepanasse dicunt. et in hac conditione
superioris et inferioris a que. sacri bap¬
tismatis ministerium figurali expo¬
sitione inspiciunt: dum per celestem
pliuiam spm sanctum per abyssi un¬
dam aquam baptismm intelligunt ut
ficut aqua superior et inferior prime
uite mĩdi peccamina diluerit: sic
sp̃us sanctus et aqua nr̃e iute prioris
delicta remictit. Sed dum in hoc opere
intellectum potius rerũ gestaꝵ quã

Expanded text:
quiescunt ? Cataractas ergo in coelo, in quiescunt ? Cataractas ergo in coelo, in nubibus videlicet factas ut pluvia veniret, illi praedicti aestimant, quemadmodum etiam nunc tale ministerium per nubes fieri totus mundus non ambigit. Sed tunc cataractas coeli apertas Scriptura sancta commemorat, quod solito erat. Caeteri vero istas cataractas in summo illo firmamento, quod ut divideret inter aquas et aquas, Deus in principio fecerat, factas prius esse dicunt: qui Deum illas aquas, quas supra firmamentum posuerat, ad tale ministerium praeparasse dicunt: et in hac conditione et superioris et inferioris aquae, sacri Baptismatis ministerium figurali expositione inspiciunt, dum per coelestem pluviam, Spiritum sanctum; per abyssi undam, aquam Baptismatis intelligunt: ut sicut aqua superior et inferior, primae vitae mundi peccamina diluit: sic Spiritus sanctus et aqua, nostrae vitae prioris delicta remittat. Sed dum in hoc opere intellectum potius rerum gestarum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cum illa insosens eruptio prohiberetur.
postea apertos fuisse seꝯuens intio pro¬
miiciat. Ddum aque ibant et reu̾tebant᷑.
Quo ergo reuerterentur insi uñdẽ uene¬
rant: Per fontes igitur apertos aque
eruperant. qui postea ut cessaret erup¬
tio clausi erant. Sẽdcum iterum aqria
reuocaretur: etiam fontes qui clausi
fuerant iesenantur. Aque em̃ que elau¬
sio iamus uenire non poterant. quomodo
rretio nisi apereis aditis remeabant.: De
eo autem quõd dicitur. et cataracte celi
aperte sunt. et facta est pliuua: non
mimoris disigentia iñdigens questio
diuer sis inquisitoꝵ sententiis uentila¬
tã dinoscitur. Quibusdam namq pla-¬
cet ut iste cathanicte in nuibibus aperte
fuisse putentur: qrte sepe celi nomine
per scriptiuns̃ diuinas nuincupantur.
quomodo est ilłũd. Et celi dabunt imbrẽ:
et terra dabit fructum suum. et panem
celi dedit eis. et possunt aues celi habi¬
tare. et uolugres celi indos hẽnt ubi re¬

Expanded text:
cum illa insolens eruptio prohiberetur, cum illa insolens eruptio prohiberetur, postea apertos fuisse sequens ratio pronuntiat, dum aquae ibant et revertebantur . Quo enim revertebantur, nisi unde venerant? Per fontes igitur apertos aquae irruperant, qui post, ut cessaret eruptio, clausi erant. Sed cum iterum aqua revocaretur, etiam fontes, qui clausi fuerant, reserantur. Aquae enim quae clausis januis venire non poterant, quomodo retro, nisi apertis aditibus, reintrabant? De eo autem quod dicitur, Et cataractae coeli apertae sunt, et facta est pluvia, non minori diligentia indigens quaestio, diversis inquisitorum sententiis ventilata dignoscitur. Quibusdam namque placet, ut istae cataractae nubibus apertae fuisse putentur, quae saepe coeli nomine per Scripturas divinas nuncupantur, quomodo est illud, Et coeli dabunt imbrem, et terra dabit fructum suum ; et, Panem coeli dedit eis ; et, Possint aves coeli habitare ; et, Volucres coeli nidos habent ubi re