comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sissimȩ carbunculus smaragdq
nascuntur. Est autẽ regio ad ori¬
entem uergens. quã circuit
de paradyso phison egrediens.
quẽ nr̃i mutato nomine gangen
uocant. Sed & unus de minorib
noe eiula dictus ẽ. quẽ iosephus
refert cũ fr̃ibus suis a flumine
cephene & regione indiȩ usq
ad eum locũ qui appellatur hi¬
erie possedisse. Sed & isma el in
solitudine eiula habitasse scribi¬
tur. quã scã scriptura ait esse
in deserto sur. contra faciem
egypti. & tendere usq ad terrã
assirioꝵ. Eufrates fluuius me¬
sopotamiȩ. in paradyso oriens.
Porro salustius auctor certissi¬
mus asserit tam tẏgris quam
eufratis in armenia fontes de¬
monstrari. Ex quo anima duer¬
timus. aliter de paradyso &
fluminibus eius intelligendum.
llassar. ciuitas regis arioch. Effra¬
ta regio bethleem eiuitas dauid
in qua natus ẽ xp̃e. Est aũ in
tribu iuda. licet pleriq male
estimant in tribu beniamin:
iuxta uiam ubi sepulta ẽ rachel.
quinto miliario ab ierusalem. in

Expanded text:
sissimae, carbunculus, smaragdusque nascuntur. Est autem regio ad Orientem vergens, quam circumit de paradiso Phison egrediens: quem nostri, mutato nomine, Gangen vocant. Sed et unus de minoribus Noe, Evila dictus est, quem Josephus refert cum fratribus suis a flumine Cephene et regione Indiae, usque ad eum locum qui appellatur Hieria, possedisse. Sed et Ismael in solitudine Evila habitasse scribitur: quam ait sancta Scriptura esse in deserto Sur contra faciem Aegypti, et tendere usque ad terram Assyriorum. 202 Euphrates, fluvius Mesopotamiae, in paradiso oriens. Porro Sallustius auctor certissimus asserit tam Tigris quam Euphratis in Armenia fontes demonstrari. Ex quo animadvertimus aliter de paradiso et fluminibus ejus intelligendum. Ellasar, civitas regis Arioch. Ephratha, regio Bethleem civitatis David, in qua natus est Christus. Est autem in tribu Juda  licet plerique male aestiment in tribu Benjamin, juxta viam ubi sepulta est Rachel quinto milliario ab Jerusalem, in
Abbreviated transcription (Latin):
diximus. cuius meminit
ẏsaias in uisione contra moab
eseth. quod aquila transtulit
parietem. sẏmachus murum.
odanim. de qua ẏsaias scribit¬
in uisione arabiȩ. Est aũ iuxta
areopolim. Darom huius me¬
minit ez echiel. quod symmna¬
chus uertit in affricũ. Diospo¬
lis ciuitas egypti. sicut seribit
ez echiel. Dadan in regione
cedar. de qua seribit ieremias.
eblatai in terra moab. sicut
scribit ieremias. Dedan in
regione idumea. super qua seri¬
bit iheremias. Est aũ in quar¬
to miliario a metallo feno con¬
tra aquilone. Decapolis sicut
in euuangelio legimus. Est aũ
regio decem urbium trans
iordanen. circa ippũ & pellã
& gadaram
de genesi libro.

Expanded text:
diximus, cujus meminit Isaias in visione contra Moab. Deseth, quod Aquila transtulit, parietem: Symmachus, murum. Dodanim, de qua Isaias in visione scribit Arabiae. Est autem juxta Areopolim. Darom, hujus meminit Ezechiel chus vertit, in Aphricum. Diospolis civitas Aegypti, sicut scribit Ezechiel. Dadan, in regione Cedar, de qua scribit Jeremias. Deblataim, in terra Moab, sicut scribit Jeremias. Dedan, in regione Idumaea, super qua scribit Jeremias. Est autem in quarto milliario a Metallofeno contra aquilonem. Decapolis, sicut in Evangelio legimus. Est autem regio decem urbium trans Jordanem circa Hippum et Pellam et Gadaram. DE GENESI.
Abbreviated transcription (Latin):
aliena lingu̾a benedicta st̃. eundẽ
decorẽ intͣns latione conseruent.
Significatũ ẽ aliquid unius uerbi
ꝓprietate. ñ habeo mecũ quo id ef¬
feram. & dũ quero implere senten¬
tiam. longo ãbitu uix breuis uie
spatium consumo. Accedunt hiꝑba¬
toꝵ anfractus. dissimilitudines ea¬
suũ. uarietas figuraꝵ. ipsum postre¬
mo suimet ut ita dicã uernaculum
lingue genus. Si aduerbũ int̾p̾tor
absurde resonat. si obnecessitatem
aliquid in ordine. uł in sermone
mutauero: ab imꝑitis. uidebor offi

Expanded text:
alia lingua bene dicta sunt, eundem alia lingua bene dicta sunt, eundem decorem in translatione conseruent. significatum est aliquid unius uerbi proprietate: non habeo meum, quo id efferam, et, dum quaero inplere sententiam, longo ambitu uix breuis uiae spatia consummo. accedunthyperbatorumanfractus, dissimilitudines casuum, uarietates figurarum, ipsum pstremo suum et, ut ita dicam, uernaculum linguae genus:si ad uerbum interpretor, absurde resonant; si ob necessitatem aliquid in ordine, in sermone mutauero, abinterpretisuideboroffi
Abbreviated transcription (Latin):
sumq incalce sermonis. quoꝵ ego
ai t orationes sicut spero ita exp̃sse¬
ro uirtutibus utens illoꝵ om̃ibits
idẽ sententiis & eaꝵ figuris & rerũ
ordine uerba ꝓsequens. si eatenus
ut ea ñ abhorreant amore nr̃o.
Que si e grecis omĩa conuersa ñ e¬
runt tam̃ ut generis eiusdẽ sint e
tus & doctus. hoc quidẽ in arte
poetica. erudito int̾preti p̃cepit.
Nec uerbũ uerbo curabis reddere.
fidus int̾pres. Terentius menandrũ.
planctus & cecilius ueteres comicos.
interpretati sunt. Nũqd herent
in uerbis. ac ñ decorẽ magis & ele
gantiã in tͣns latione conseruant:
hanc eruditi. Rarote Niar nun¬
cupant. Unde & ego doctus a ta¬
libus ante annos circit̾ xx. o simi¬
hoc mͥ a uobis obiciendũ nesciens.
cũ eusebii. xpamiRon. in latinum
uerterẽ. talicn¬
tencetera
p̃faciõne usis sum. Diffici
p̃facione usi
sum. Diffici¬
le ẽ alienas lite̾as insequentẽ.
ñ alicubi excedere. arduũ ut que in

Expanded text:
sumque in calce sermonis: quorum ego, sumque in calce sermonis: quorum ego, ait, orationes si, ut spero, ita expressero uirtutibus utens illorum omnibus, id est sententiis et earum figuris et rerum ordine, . uerba persequens eatenus, ut ea non abhorreant a more nostro, quae si e Graecis omnia conuersa non erunt, tamen, ut generis eiusdem sint, etus et doctus, hoc idem in Arte poetica erudito interpreti praecipit: nec uerbum uerbo curabis reddere fidus interpres. Terentius Menandrum, Plautus et Caecilius ueteres comicos interpretati sunt: numquid haerent in uerbis ac non decorem magis et elegantiam in translatione conseruant? , hanc eruditi xaxoCvjXiav nuncupant. unde et ego doctus a talibus ante annos circiter uiginti et simihoc mihi a uobis obiciendum nesciens, cum Eusebii apovtxov in Latinum uerterem, tali inter cetera praefatione usus sum: difficifatione usus sum: difficile est alienas lineas insequentem non alicubi excidere, arduum, ut, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
& misteriũ ẽ ñ uerbũ euerbo. sed
sensũ expͥmere de sensu. Habeo hu¬
ius rei magistrũ tulliũ. qͥ pͥtagorã
platonis. & economicũ xenofontis.
& escinis. & demostenis duas contͣ
se orationes pulcherrimas tnstulit.
Quanta in illis p̃t̾miserit. quanta
addiderit. quanta mutauerit. ut
ꝓpͥetatẽ alterius lingue suis ꝓpͥe¬
tatibus explicaret. ñ ẽ huius tẽpo¬
ris dicere. Sufficit mͥ ipsius tͣnsla
rumdẽ orationũ loquutus ẽ. Puta
qͥdẽ ipsi necessariũ. Conuerti enĩ
ex aticis duoꝵ eloquentissimoꝵ no¬
bilissimas orationes int̾seq contra¬
rias. escinis & demostenis. Nec u̾ti¬
ut int̾pres. sed ut orator sententiis
eisdem & earũ formis tã figurisꝗͣ.
u̾bis ad nr̃am consuetudinẽ aptis.
In quibus ñ ꝓ uerbo uerbũ necesse
habui redere. s genus om̃ium uer¬
boꝵ uĩq seruaui. Non enĩ me ad¬
numerare lectori putaui oporte¬
re. sed tamquã appendere. Rur¬

Expanded text:
 mysterium est, non uerbum e uerbo, sed  mysterium est, non uerbum e uerbo, sed sensum exprimere de sensu. habeoque huius rei magistrum Tullium, qui Protagoram Platonis et Oeconomicum Xenofontis et Aeschini et Demosthenis duas contra se orationes pulcherrimas transtuQuanta in illis praetermiserit, quanta addiderit, quanta mutaverit, ut proprietates alterius linguae, suis proprietatibus explicaret, non est hujus temporis dicere. Sufficit mihi ipsius transrumdem orationum locutus est: « Putaquidem ipsi non necessarium. conuerti enim ex Atticis duorum eloquentissimorum nobilissimas orationes inter seque contrarias, AeschinietDemosthenis, necconuertiutinterpres, sed ut orator, sententiis isdem et earum formis tam quam figuris, uerbis ad nostram consuetudinem aptis. in quibus non pro uerbo uerbum necesse habui reddere, sed genus omnium uerborum uimque seruaui. non enim me ea adnumerare lectori putaui oportere, sed tamquam adpendere. rur
Abbreviated transcription (Latin):
Taces. ipse respondere ñ audes. in¬
t̾pretẽ laceras. de sillabis calũpni¬
aris. & totã defensionẽ tui putas.
si tacenti detraas. finge in transfe
rendo uł errasse uł int̾misisse qͥp¬
piam. Hic totus tui negotii cardo
uersatur: hec tua ẽ defensio. Non
idcirco tu ñ es hereticus. si ego in¬
te hereticũ nouerim. sciat ille qͥ
accusauit. nouerit ille qͥ scripsit.
s qđ stultissimũ sit. accusatũ ab
illo aliũ criminari. & confosso un¬
diq corpore. de dormientis uul¬
nere solatiũ querere. Hac tenus
sic locutus sũ. quasi aliquid de epła
cõmutauerĩ. & simplex translatio
possit errorem habere ñ crimen.
ẽẽ de sensu. nec resauditas nec ali¬
qđ dogna confictũ. faciunt ne
in telligendo ut nichil intelligant.
Et dũ alienã imꝑitiam uolunt. re¬
darguere suã ꝓdunt. Ego enim
ñ solũ fateor. sed lib̾a uoce ꝓfiteor.
me in int̾pretacione grecoꝵ. absq
scripturis scis ubi & uerboꝵ ordo¬

Expanded text:
Taces ipse: respondere non audes: interpretem laceras; de syllabis calumniaris; et totam defensionem tui putas, si tacenti detrarendo uel errasse uel intermisisse me quippiamhic totus tui negotii cardo uersatur, haec tua est defensio —: num idcirco tu non es hereticus, si ego mate hereticum nouerim — sciat ille, qui accusauit, nouerit ille, qui scripsit — sed quo stultissimum sit accusatum ab alio alium criminari et confosso undique corpore de dormientis uulnere solacium quaerere. Hactenus sic locutus sum, quasi aliquid de epistula commutarim etv simplex translatio possit errorem habere, non crimen nihil mutatum esse de sensu nec res additas nec aliquod dogma confictum, faciunt ne intellegendo, ut nihil intellegant, et, dum alienam inperitiam uolunt coarguere, suam produnt. ego enim non solum fateor, sed libera uoce profiteor me in interpretatione Graecorum absque scripturis sanctis, ubi et uerborum ordo
Abbreviated transcription (Latin):
putanteannos uite ipsius osten¬
dunt eũ ad isaac usq uixisse. &¬
om̃s pͥmogenitos a noe. donec
sacerdotio fungeretur aaron
fuisse pontifices. Porro salem
appellabatur. Melchi sedech au
gentiũ eccłiam. omisq enim
capitis gła refertur ad menbra
eo quod p̃putiũ habens abrahe
benedixerit. circũcis o & in
abram leui. & per leui aaron.
de quo postea sacerdotium.
Ex quo colligi uult sacerdo¬
tium eccłiȩ habentis p̃putiũ.
benedixisse circũciso sacerdo¬
tio synagoge. Quod autẽ ait tu
es sacerdos in eternũ scdm ordi¬
nem mel chisedech. inisteriũ nos¬
trũ in uerbo ordinis significat᷑.
nequaquã ꝑ aaron irrationabi¬
lib uictimis ĩmolandis. s obla¬
to pane & uino idẽ corpore &
sanguine dñi nr̃i iħu xp̃i Dñe
ds̃ quid dabismͥͦ Ego uado sine
liberis. & filius masaech uernacu¬
lȩ meȩ hic damascus elierer. Et
dixit abram. Ecce mͥ ñ dedistise¬
m̃. & filius uernaculȩ meȩ heres

Expanded text:
putantes annos vitae ipsius, ostenputantes annos vitae ipsius, ostendunt eum ad Isaac usque vixisse, omnesque primogenitos Noe donec sacerdotio fungeretur Aaron, fuisse pontifices. Porro Salem,appellabatur. Melchisedech autgentium Ecclesiam. Omnis 329 enim capitis gloria refertur ad membra, eo quod praeputium habens, Abrahae benedixerit circumciso, et in Abraham Levi, et per Levi Aaron: de quo postea sacerdotium. Ex quo colligi vult, sacerdotium Ecclesiae habentis praeputium, benedixisse circumciso sacerdotio Synagogae. Quod autem ait: Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedech : mysterium nostrum in verbo ordinis significatur: nequaquam per Aaron irrationalibus victimis immolandis, sed oblato pane et vino: id est, corpore et sanguine Domini Jesu. Domine Deus, quid dabis mihi? Et ego vado sine liberis: et filius Masec vernaculae meae, hic Damascus Eliezer. Et dixit Abram: Ecce mihi non dedisti semen: et filius vernaculae meae haeres
Abbreviated transcription (Latin):
cũ manbre. amori fr̃is escol. &
fr̃is aunan qͥerãt comuncti a¬
brahe. Pro eo qđ nos posuimꝰ
tͥnsitori in hebreo scriptũ est
hebreo. Hoc enĩ tͣnsitor expͥmi¬
t᷑. Quod autẽ ait quercũ man¬
bre amori. melius in hebreo le¬
gimus apud quercũ manbre
ner. ut ostender& manbre es
col & aner amorreos. eque ger¬
manos socios fuisse abre.Et
ꝑsecutus ẽ eos usq dan. ad feni¬
cis oppidum quod nc̃ paneas
đr. Dan autẽ unus e fontib
ẽ iordanis. Nam & alter uoca¬
tur iõr. qd int̾p̃tatur p̃tẽpon
idẽ riuus. Duobus gͦ fontibus
qui haut ꝓcul a se distant in u¬
nũ riuulũ federatis. lordanis
deinceps appellatur. Et mel
chisedech rex salẽ ꝓtulit panẽ
& uinũ. & ipse sacerdos di excel¬
si & benedixit ei. Quia semel
opculũ nr̃m uł questionũ he¬
braicarũ. uel tͣditionũ congre¬
gatio ẽ. ꝑpterea qͥd hebrei de
hoc sentiant inferamus. Aiunt
hunc ẽẽ sem filiũ noe. & sup¬

Expanded text:
cum Mambre Amorrhaei fratris Eschol, et cum Mambre Amorrhaei fratris Eschol, et fratris Aunam, qui erant conjurati Abrahae. Pro eo, quod nos posuimus, transitoribri , hoc enim transitor exprimitur. Quod autem ait, apud quercum Mambre Amorrhaei, melius in Hebraeo legimus apud quercum Mambri ner, ut ostenderet Mambre et Escol et Aner Amorrhaeos atque germanos, socios fuisse Abrae. Et persecutus est eos usque Dan, ad Phoenicis oppidum, quod nunc Paneas dicitur. Dan autem unus e fontibus us Jordanis. Nam et alter vocatur Ior quod interpretatur ῥεῖθρον, id est, rivus. Duobus ergo fontibus, qui haud procul a se distant, in unum rivulum foederatis, Jordanis deinceps appechisedech rex Salem protulit panem et vinum, et ipse Sacerdos Dei excelsi, et benedixit ei. Quia semel opusculum nostrum, vel Quaestionum Hebraicarum, vel Traditionum congregatio est, propterea quid Hebraei de hoc sentiant, inferamus. Aiunt hunc esse Sem filium Noe: et sup
Abbreviated transcription (Latin):
terã seribatur. Bahem enim
quod per tres litteras scribitur.
si mediã he habet interpretat᷑
in eis. si autẽ hẽt ut in p̃senti lo¬
cũ significat idẽ in hõm. Ft re¬
uertentes uenert ad fontẽ iu¬
dicii hȩc ẽ cades. Per anticipa
tionẽ dr. quod postea sic uocatũ
ẽ.Significat autẽ locũ apud pe¬
trã qui fons iudicii nominatur:
quia ibi ds popłm iudicauerit.
t ꝑcusserunt omẽm regionẽ
amalechitarũ & amorreoꝵ se¬
dente in asason thamar. Hoc
oppidũ ẽ quod nc̃ uocatur engad¬
di. balsami & palmarum ferti¬
le. Porro asason thamar in lin¬
gua nr̃a resonat urbs palmaꝵ.
Thamar quippe palma dicitur.
Sciendũ autẽ ꝓ eo quod post pau¬
lulum sequitur. & induxerunt
contra eos aciem ad bellũ in ual¬
le salinarũ. in hebreo haberi in
ualle seddim. qd̃ aquila int̾pre¬
significantes. Et tulerunt om
re. Pro equitatu in hebreo ha¬
bet rachus idẽ substantia. Et
qui fugerat nunciauit abram
transitori. Ipse uͦ sedebat adquer¬

Expanded text:
tum sit. BAEM   enim cum per tres litteras scribitur: si mediam HE habet, interpretatur, in eis: si autem HETH, ut in praesenti, locum significat, id est, IN HOM  . Et revertentes venerunt ad fontem judicii, htionem dicitur, quod postea sic vocatum est. Significat autem locum apud petram, qui fons Judicii nominatur quia ibi Deus populum judicarit. Et percusserunt omnem regionem Amalecitarum, et Amorrhaeum sedentem in Asasonthamar. Hoc oppidum est quod nunc vocatur Engaddi, balsami et palmarum fertile Porro Asasonthamar in lingua nThamar quippe palma dicitur. Sciendum autem pro eo, quod post paululum sequitur: Et direxerunt contra eos aciem ad bellum in valle Salinarum, in Hebraeo haberi, in valle SEDDIM  : quod Aquila interpresignificantes. Et tulerunt omnGomorrhae. Pro equitatu in Hebraeo habet RACHUS  , id est substantiam. Et qui fugerat, nuntiavit Abram transitori. Ipse vero sedebat ad quer
Abbreviated transcription (Latin):
hanc occasionem in fidelitatis.
etiam in filias coitus dedisse pͥn¬
cipium. Qui enĩ ceteras uiderat
subrui ciuitates. & hanc stare
seq di auxilio erutũ. utiq de eo
quod sibi concessum audierat
ambigere ñ debuit. Illud gͥ qđ
genus. & ideo cũ patre concubu¬
erint. ñ excusat patrẽ. Deniq
hebrei quod sequitur & nesciurt
cũ dormiuit cũ eo. & cũ surrex¬
isset ab eo adiungunt desuper¬
quasi ieredibile & quod rerum
natura ñ capiat. coire quempiã
nescientem. Et conceper̃t due
filie loth de patre suo. & genuit
pͥmogenita filiũ. & uocauit no¬
ñ eius moab. Iste ẽ pat̾ moabita¬
rum.usq in hunc diem. Et mi¬
nor & ipsa peperit filium. & uoca¬
uit nom̃ eius amnion. idẽ filius
populi mei. Ipse ẽ pat̾ filioꝵ amon
oab int̾pretatur ex patre. & to
nomen¬
tũ ethimologiam habet. Am¬
mon uͦ cuius quasi nominis causa¬
red ditur filius generis mei. siue
ut melius est in hebreo filius ppłi

Expanded text:
hanc occasionem infidelitatis, hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras viderat subrui civitates, et hanc stare, seque Dei auxilio erutum: utique de eo, quod sibi concessum audierat, ambigere non debuit. Illud igiturgentis, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei, quod sequitur: Et nescivit cum dormisset cum eo, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuperquasi incredibile, et quod rerum natura non capiat, coire quempiam nescientem. Et conceperunt duae filiae Lot de patre suo, et genuit primogenita filium, et 335 vocavit nomen ejus Moab. Iste est pater Moabitarum usque in hanc diem. Et minor, et ipsa peperit filium, et vocavit nomen ejus Ammon id est, filius populi mei. Ipse est pater filiorum Ammon. Moab interpretatur, ex patre: et totum nomen etymologiam habet. Ammon vero, cujus quasi causa nominis redditur, filius generis mei, sive ut melius est in Hebraeo  , filius p
Abbreviated transcription (Latin):
ad sponsos qui accep¬
turi
erant filias suas. Nec¬
dũ gͥ uirgines filie mat̾monio
fuerant copulate. Et dixit.
Ecce admiratus sũ faciẽ tuam.
In hebreo habet ecce suscepi fa¬
ciem tuã. idẽ ad quiesco p̃cibus
ascendebat fłama de terra qua¬
si uapor fornacis. Pro quo legi¬
mus in hebreo. ecce ascendebat
qđ nos uaporem uł fumũ siue fa¬
uillã possumus dicere. Et ascen¬
dit loth de segor & sedit in mon¬
te. & due filie eius cũ eo. bimuit
eñĩ sedere in segor. Querit᷑
quare cũ pͥmũ fuge montis se¬
gor p̃tuler it & eam in habita¬
cłm suũ uoluerit reseruari. nẽ
de segor rursum ad montẽ mi¬
gret. Respondebimus ueram
ẽẽ illam ebreoꝵ coniecturam
de segor. qd̃ frequent ter remo¬
tu subruta. bale pͥmũ & postea¬
ł salisa¬
segor appellata sit. timuerit &
loth dicens. si cũ cȩterȩ ad huc
urbes starent. ista sȩpe subu̾sa
ẽ. quantomagis nẽ in cõmuni
ruma ñ poterit liberari. & ob

Expanded text:
ad sponsos, qui accepad sponsos, qui accepturi erant filias ejus. Necdum igitur virgines filiae matrimonio fuerant copulatae. 334 Et dixit ei: Ecce admiratus sum faciem tuam. In Hebraeo habet: Ecce suscepi faciem tuam: id est, acquiesco precibus ascendebat flamma de terra quasi vapor fornacis. Pro quo legimus in Hebraeo: Ecce ascendebat quod nos vaporem, vel fumum, sive favillam possumus dicere. Et ascendit Lot de Segor, et sedit in monte: et duae filiae ejus cum eo. Timuit enim sedere in Segor. Quaeritur quare cum primum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari, nunc de Segor rursum ad montem migret? Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terrae motu subruta, Bale primum, et postea Salisa appellata sit: timueritque Lot, dicens, Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? Et ob
Abbreviated transcription (Latin):
suimus uoluptatẽ. eden scriptũ
ẽ in ebreo. Sẏmin achus hunc lo¬
cum ita transtulit. Postquã uetus¬
tate consenui. facta ẽ mͥ adoles¬
centia. Et dixit. Nũqͥd ẽ dñe si
ham sic ẽ locutus ad dñm. Qđ
ñ uidetur manifeste sonare qͥd
dicat. In hebreo gͥ planius scri¬
bit᷑. ne queso irascaris dñe silo¬
quutus fuero. Quia enĩ uideba¬
tur inter rogans dnm artare
responso. tẽperat p̃fatione qd̃
querit. Et locutus ẽ ad gene¬
ros suos. qui acceperant filias
eius. Quia postea duȩ filiȩ loth
uirgines fuisse dicuntur. de qͥb
& ipse dudũ ad sodomenos dix¬
erat. ecce duȩ filiȩ meȩ quȩ ñ
cognouerunt uirũ. & nc̃ scrip¬
tura cõmemorat eũ habuisse
generos. ñuulli arbitrantur
illas quȩ uiros habuerant in
sodomis remansisse. & eas exisse
cũ patre que uirgines fuerint.
Quod cũ scriptura ñ dicat. hebra¬
ica ueritas exponenda ẽ. inqua
scbitur.
egressus ẽ loth. & lo¬
cutus ẽ.

Expanded text:
suimus, voluptatem EDEN scriptum suimus, voluptatem EDEN scriptum est in Hebraeo. Symmachus hunc locum ita transtulit: Postquam vetustate consenui, facta est mihi adolescentia? Et dixit: Numquid est, Domine, si ham est locutus ad Dominum: quod non videtur manifeste sonare quid dicat. In Hebraeo igitur planius scribitur: Ne, quaeso, irascaris, Domine, si locutus fuero. Quia enim videbatur interrogans, Dominum arctare responsione, temperat praefatione quod quaerit. Et locutus est ad generos suos, qui acceperant filias ejus. Quia postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur de quibus et ipse dudum ad Sodomaeos dixerat: Ecce duae filiae meae, quae non cognoverunt virum , et nunc Scriptura commemorat eum habuisse generos; nonnulli arbitrantur illas, quae viros habuerunt, in Sodomis remansisse, et eas exisse cum patre, quae virgines fuerunt. Quod cum Scriptura non dicat, Hebraea veritas exponenda est, in qua scribitur: Egressus est Lot, et locutus est
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ uocatus ẽ filius eius isaac.
tunc legimus risisse & saram.
Sciendũ autẽ qd̃ quattuor inue¬
teri testam̃to absq ullo uelami¬
ne nominibus suis anteꝗͣ. nasce¬
rent᷑ uocati sunt. ismael. isaac.
salomon. & iosias. Lege script᷑as.
t dixit ei. Festina tres mensuras
farine simile cõmisce. Quia treᷤᷤ
m̃surȩ absolute hic dicte uiden¬
tur & ẽ incerta m̃sura. ꝓpterea
addidi. quod in ebreo tria sata
habeat. idẽ tres amphoras. ut
idẽ misterium & hic & in euan¬
in tẽpore hoc & in hora & habe¬
bit filiũ sara. Pro hora uitã
legimus in ebreo ut sit ordo uł
sensus. Reu̾tar ad te in tẽꝑe ui¬
tȩ. quasi dixerit. si uixero si fue¬
rit uita comitata. Hec aũ añtponõ¬
ra insemet ipsa dicens. Nec dum
m factũ ẽ usq nunc. & dñs m̃s se¬
nex ẽ. Alit̾ multo legit᷑ in ebreo.
Et risit sara in semetipsa dicens.
Postquã atcͥta sum. facta ẽ mͥ uo¬
luptas Simul nota qđ ubi nospo¬

Expanded text:
Abrahae, vocatus est filius ejus Isaac, Abrahae, vocatus est filius ejus Isaac, tunc legimus risisse et Saram. Sciendum tamen quod quatuor in veteri Testamento absque ullo velamine, nominibus suis antequam nascerentur, vocati sunt: Ismael, Isaac, Salomon, et Josias. Lege Scripturas. Et dixit ei: Festina, tres mensuras farinae similae commisce. Quia tres mensurae absolute hic dictae videntur, et est incerta mensura: propterea addidi, quod in Hebraeo tria sata habeat, id est tres amphoras: ut idem mysterium et hic, et in Evanin tempore hoc, et in hora, et habebit filium Sara. Pro hora, vitam legimus in Hebraeo: ut sit ordo vel sensus: Revertar ad te in tempore vitae: quasi dixerit, si vixero, si fuerit vita comitata: haec autem ἀνθρωποra in semetipsa, dicens: Necdum mihi factum est usque nunc, et dominus meus senex est. Aliter multo legitur in Hebraeo: Et risit Sara in semetipsa, dicens: Postquam attrita sum, et facta est mihi voluptas? Simul nota quod ubi nos po
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmutati hȩc ẽ. qd̾ ante dicebat᷑
tur enim. Dabo tͥ ex ea filium.
& benedicam ei. & erit in gen¬
tes. & reges popłoꝵ erunt ex eo.
Signant̾q ñ ut in greco legimus.
dixit ds̃ ad abrahã sarai uxor tua
ñ uocabitur nom̃ eiꝰ sarai. ĩ ebreo
habetur ñ uocabis nom̃ eiꝰ sarai.
idẽ ñ dices ei pͥnceps mea es. Om¬
niũ quippe gentiũ fut᷑a ĩa pͥncepᷤ
est. Quidã pessime suspicantur
ante eã lepr̃ã fuisse uocitatam.
& postea pͥncipẽ. cũ lepra sarãth
Res & hẽ. quibus sara scribitur
discrepare manifestũ ẽ. Et
cecidit abraham suꝑ faciem suã
& risit. & dixit in corde suo. Si
centenario nascetur filius. &¬
si sara nonagenaria pariet: Et
post paululũ. Et uocabis nom̃ eiꝰͦ.
ysaac. Diu̾sa opinio s una ẽ
ethimologia. quare appellatus
dicunt quia sara riserit ideo eũ
risum uocatũ ẽẽ. qdđ falsũ ẽ. alii
uͦ quod riserit abraham qd & nos
ꝓbamus. Postquã enĩ ad risum

Expanded text:
immutati, haec est, quod antea dicebatur, immutati, haec est, quod antea dicebatur, σα. Sequitur enim: Dabo tibi ex ea filium, et benedicam ei, et erit in gentes: et reges populorum 332 erunt ex eo. Signanterque, non ut in Graeco legimus: Dixit Deus ad Abraam. Sarai uxor tua non vocabitur nomen ejus Sarai: in Hebraeo habetur: non vocabis nomen ejus Sarai, id est, non dices ei, princeps mea es: omnium quippe gentium futura jam princeps est. Quidam pessime suspicantur, ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem: cum lepra SARATH RES, et HE, quibus SARA scribitur, discrepare manifestum est. Et cecidit Abraam super faciem suam, et risit: et dixit in corde suo, Si centenario nascetur filius, et Sara nonagenaria pariet? Et post paululum: Et vocabis nomen ejus Isaac. Diversa opinio, sed una est etymologia, quare appellatus dicunt, quod Sara riserit, ideo eum risum vocatum esse, quod falsum est. Alii vero quod riserit Abraham, quod et nos probamus. Postquam enim ad risum
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ abraham. qd̃ tͣnffertur pat᷑
multaꝵ. Nã quod seqͥtur gentiũ
ñ habetur in nomine. sed sub au¬
ditur. Nec mirandũ quare cũ
apud grecos & nos. a. littera ui¬
deatur addita. nos hẽ. litteram
hebraicã ad ditã dixerimus. Idi¬
oma enĩ linguȩ illius ẽ ꝑ hẽ qui¬
dem scribere. s ꝑ a. legere. sic̃
e contrario.a. litterã sepe per
hẽ ꝓnuntiant. Et dixit dñs ad
abraham. Sarai uxor tua ñ uo¬
cabis eã sarai sed sara erit nom̃
eiꝰ. Frrant qui putant pͥmũ
saram per unũ.R. seriptũ fuis¬
se. & postea ei alterũ r. additũ.
& quia r apud grecos centenari¬
us numerus ẽ. Multas super no¬
mine eius in eptias suspicantur.
debeat habere rationem. cum
ipsum nom̃ hebraicum sit. Ne¬
nio aũ in alteram linguã quẽpiã
uocans. ethimologiã uocabuli su¬
idẽ .i. elem̃to. addita ẽ hẽ littera
que ꝑ a legitur. et
sara. Causa aũ ita
nomimiᷤ

Expanded text:
tus est ABRAAM  , quod transfertur pater tus est ABRAAM  , quod transfertur pater multarum: nam quod sequitur gentium, non habetur in nomine, sed subauditur. Nec mirandum, quare cum apud Graecos et nos Α littera videatur addita: nos HE litteram Hebraeam additam dixerimus; idioma enim linguae illius est, per HE   quidem scribere, sed per A   legere: sicut e contrario A litteram saepe per HE pronuntiant. Et dixit Deus ad Abraam: Sarai uxorem tuam non vocabis eam Sarai, sed Sara erit nomen ejus. Errant qui putant primum Saram per unum R scriptam fuisse, et postea ei alterum R additum. Et quia R apud Graecos centenarius numerus est, multas super nomine ejus ineptias suspicantur: debeat habere rationem, cum ipsum nomen Hebraicum sit. Nemo autem in altera lingua quempiam vocans, etymologiam vocabuli suid est, I elemento, addita est HE littera, quae per A legitur: et SARA  . Causa autem ita nominis
Abbreviated transcription (Latin):
auditio di. Nic erit rusticus
homo. Manus eiꝰ suꝑ om̃s & ma¬
nus om̃iũ suꝑ eũ. & contra fa¬
cie̾ om̃ium fr̃m suoꝵ habitabit.
ro rustico in hebreo scriptũ ha¬
b& faro. quod int̾p̾tatur ona¬
ger. Significat aũ sem̃ eiꝰ habita¬
turum in heremo. idẽ sarace¬
nos uagos incertisq sedibus qui
uniu̾sas gentes qͥbus desertũ ex
latere iungitur. incursantes.im¬
pugnant᷑ ab omibus. Et loquu¬
tus ẽ ei dñs dicens. Ecce testam̃¬
tũ meũ tecũ. & exis pat᷑ multitu¬
dinis gentiũ. Et ñ uocabitur uͥl¬
t̾ra nom̃ tuũ abram. s erit nom̃
tuum abraham. qͥa patrem mul¬
titudinis gentiũ posui te. Notan
dũ qd ubicũq in greco testam̃tũ
legimus. ibi ir ebraico sermone
sit fędus siue pactũ. idẽ berith.
Dicunt autẽ hebr ei quod ex no¬
mine suo ds̃ qd apud illos tetra¬
gramũ ẽ. hẽ litteram habrahe
& sare ad diderit. Dicebatur eñi
primũ abram. quod int̾preta¬
tur patͣ excelsus. & postea uoca¬

Expanded text:
icus homo. Manus ejus super omnes, et manus omnium super eum, et contra faciem omnium fratrum suorum habitabit. Pro rustico in Hebraeo scriptum habet PHARA  , quod interpretatur onager. Significat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Sarracenos vagos, incertisque sedibus, qui universas gentes, quibus desertum ex latere jungitur incursant, et impugnantur ab omnibus. Et locutus est ei Dominus, dicens: Ecce testamentum meum tecum: et eris pater multitudinis gentium, et non vocabitur ultra nomen tuum Abram, sed erit nomen tuum Abraam, quia patrem multarum gentium posui te. Notandum 331 quod ubicumque in Graeco, Testamentum legimus, ibi in Hebraeo sermone sit foedus, sive pactum, id est, BERITH  . Dicunt autem Hebraei, quod ex nomine suo, Deus, quod apud illos Tetragrammum est, HE litteram, Abraae et Sarae addiderit: dicebatur enim primum ABRAM  , quod interpretatur, pater excelsus: et postea voca
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ dicimus quia ꝓ his quȩ
ꝓposuimus in hebreo habetur.¬
& descendert uolucres suꝑ cada¬
uera. & abegit eas abram. Ilius
enĩ merito. sepe de angustiis li¬
beratus ẽ isrł. Ad occasũ autẽ
solis extasis cecidit suꝑ abram.
uertimus in soporem. Hene¬
ratione autẽ quarta reuerten¬
tur huc. haut dubiũ qͥn hi qui
de semine fuerint abrahe. Que¬
ritur gͥ quomͦ in exodo seͥptũ
sit. quinta autẽ generatione
egressi sunt filii ifrł de t̾ra e¬
gypti.Super quo capitulo par¬
uũ uolumen edidimus. Ficce
conclusit me dñs ne pariam. In¬
gredere ad ancillam meã. si quo¬
mͦ habeã filios ex ea. Diligent᷑
nota. quod ꝓcreatio filioꝵ in he¬
breo edificatio seriptum ẽ. Legit᷑¬
eñi ibi. Ingredere ad ancillã
meã.si quomͦ edificer ex ea. Et ne
forte hoc sit qd in exodo dicitur.
benedixit ds̃ obstetricibus & edi¬
ficauerunt sibi domus. Et in¬

Expanded text:
um dicimus, quia pro his, quae posuimus, 330 in Hebraeo habet: Et descenderunt volucres super cadavera, et abigebat eas Abram. Illius enim merito saepe de angustiis liberatus est Israel. Ad occasum autem solis ecstasis cecidit super Abram.  quam supra vertimus in soporem. Generatione autem quarta revertentur huc. Haud dubium quin hi, qui de semine fuerint Abrahae. Quaeritur quomodo in Exodo scriptum sit: Quinta autem generatione egressi sunt filii Israel de terra Aegypti . Super quo capitulo parvum volumen edidimus. Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: ingredere ergo ad ancillam meam, ut habeam filios ex ea. Diligenter nota, quod procreatio filiorum, in Hebraeo aedificatio scripta est. Legitenim ibi: Ingredere ad ancillam meam, si quo modo aedificer ex ea. Et vide, ne forte hoc sit, quod in Exodo dicitur: Benedixit Deus obstetricibus, et aedificaverunt sibi domos . Et in
Abbreviated transcription (Latin):
& filius eius qͥ suꝑ domũ meã ẽ.
Quod autem dicitur hoc est.
Ego sine liberismorior. & filius
ꝓcuratoris mei uł uillici qui uni¬
u̾sa dispensat & distribuit ciba¬
ria familie meȩ uocaturq da¬
mascus eliezer. hic mĩs heres e¬
rit. Porro eliezer. int̾pretatur
ds m̃s aduitor. Ab hoc aiunt da¬
mascũ & conditã & nuncupatã.
Ego ds qui eduxi te de regione

Expanded text:
 filius ejus, qui super domum meam est. Quod autem dicit, hoc est: Ego sine liberis morior, et filius procuratoris mei, vel villici, qui universa dispensat et distribuit cibaria familiae meae, vocaturque Damascus Eliezer, hic meus haeres erit. Porro Eliezer interpretatur, Deus meus adjutor. Ab hoc aiunt Damascum et conditam, et nuncupatam. Ego Deus, qui eduxi te d
Abbreviated transcription (Latin):
dit. & aliã uxorẽ habuisse eũ non
seribitur. marie aũ quã putatus
ẽ habuisse. custos potius fuit quã
maritus. relinquit᷑ uirginẽ eum
mansisse cũ maria. qui pat̾ dñi me¬
ruit appellari. & quia de compa¬
ratione uirginitatis & nuptiarũ
sũ aliqua dicturus. obsecro lectores
ne me putent nuptiis detraxisse.
in uirginũ laude: & aliquam fe¬
cisse distantiã. int̾ scõs ueteris tes¬
tamenti & noui. idẽ int̾ eos qui
habuere coniugia. & hos qui a cõ¬
plexu mulierũ penitus recessert̃:
uerũ pro condicione tẽporum.
alie eos tc̃ subiacuisse sententie.
& alie nos in quos fines scłoꝵ deue¬
nerunt. Quãdiu lex illa ꝑmansit¬
crescite & multiplicamini & re¬
plete terrã & maledicta sterilis
que ñ facit sem̃ in isrłꝰ. nubebant
omĩbus fiebant una caro. Quan
doͣuox illa ꝑtonuit tẽpus breuia¬
tum est. reliquũ ẽ. ut & qui habent
uxores. sic sint quasi ñ habentes:

Expanded text:
dit, et aliam eum uxorem habuisse non dit, et aliam eum uxorem habuisse non scribitur: Mariae autem, quam putatus est habuisse, custos potius fuit, quam maritus: relinquitur, virginem eum mansisse cum Maria, qui pater Domini meruit appellari. 20. Et quia de comparatione virginitatis et nuptiarum sum aliqua dicturus, obsecro lecturos ne me putent nuptiis detraxisse in virginum laude, et aliquam fecisse distantiam inter sanctos veteris Testamenti et novi, id est, inter eos qui habuere conjugia, et hos qui a complexu mulierum penitus recesserunt, verum pro conditione temporum alii eos tunc subjacuisse sententiae, et alii nos, in quos fines saeculorum decurrerunt. Quamdiu lex illa Crescite, et multiplicamini, et replete terram; et: Maledicta sterilis, quae non facit semen in Israel , nubebant parentibus, fiebant una caro. Quando vero vox illa pertonuit: Tempus breviatum est: reliquum est, ut et qui habent uxores, sic sint, quasi non habeant;
Abbreviated transcription (Latin):
sus est : tanto illi plus debeo. & cũ
omĩa replicaueris nichil cruce
contumeliosus ꝓferes quã ꝓfite¬
mur & credimus. & in quã de hos¬
te triumphamus. S ut hec quȩ
scripta st̃ non negamus. ita ea qͦ
ñ st̃ scripta rennuimus. Nlatum
dm̃ ẽẽ de uirgine credimus. quia
legimus: mariã nupsisse post par¬
tum ñ credimus. quia ñ legimus.
Nec hoc dicimus ideo. qđ nuptias
condempnemus. ipsa quippe uir¬
ginitas fructus ẽ nuptiarũ. s quo
nobis de scĩs uiris temere estimare
nil liceat. Possumus enĩ hac estima¬
tionis possibilitate contendere.
plures quoq uxores habuisse ioseph.
quia plures habuerit abraham.
plures habuerit iacob: & de hisux
pia quã audaci temeritate con¬
fingunt. Tu dicis mariã uirginẽ
non ꝑmansisse. ego plus uendico¬
mͥ. etiam ipsũ ioseph uirginẽ fuis¬
se post mariã: ut ex uirginali con¬
iugio uirgo filius nasceretur. Si
enim in uirũ scm̃ formeatio ñca¬

Expanded text:
susuomnia replicaveris, nihil cruce contumeliosius proferes, quam profitemur, et credimus, et in qua de hostibus triumphamus. 19. Sed ut haec quae scripta sunt, non negamus, ita ea quae non sunt scripta, renuimus. Natum Deum esse de Virgine 227 credimus, quia legimus. Mariam nupsisse post partum, non credimus, quia non legimus. Nec hoc ideo dicimus, quo nuptias condemnemus, ipsa quippe virginitas fructus est nuptiarum: sed quod nobis de sanctis viris temere aestimare nihil liceat. Possumus enim hac aestimatione possibilitatis contendere, plures quoque uxores habuisse Joseph, quia plures habuerit Abraham, plures habuerit Jacob; et de his esse pia quam audaci temeritate confingunt. Tu dicis Mariam virginem non permansisse: ego mihi plus vindico, etiam ipsum Joseph virginem fuisse per Mariam, ut ex virginali conjugio virgo filius nasceretur. Si enim in virum sanctum fornicatio non ca
Abbreviated transcription (Latin):
tu uirginitatẽ & nuptias cõparan¬
do disertus ẽẽ uoluisti. Risimus
in te ꝓuerbiũ: camelũ uidimus
saltitantem. Dicis. Nũ quid me¬
liores st̃ uirgines. abrͣahã. & ysaac.
& iacob qui habuere coniugia:
Nũ quid cotidie di manibus par¬
uuli finguntur inuentribus. ut
mer ito erubescere ñ debeamus.
mariã nupsisse post partum :
Quod si hoc illis t̾pe uidetur. suꝑ ẽ
ut ñ credant etiã dm̃ ꝑgenitalia
uirginis natũ. Turpius ẽ enĩ iux¬
ta eos dm̃ per uirginis pudenda
genitũ.: quã uirginẽ uiro suo nup¬
sisse post partum. Iungis ibi &
alias nature contumelias. nouẽ
m̃sibus uterũ in solescentem. fasti¬
dia. partũ. sanguinẽ. pannos. ꝓp¬
se tͥ describatur infans tegmine
menbranaꝵ. solito conuolutus:
ingerant᷑ dura p̃sepia. uagitus
par uuli. oc taue diei circũcisio.
tẽpus purgationis ut ꝓbetur inmũ¬
dus: ñ erubescimus. ñ silemus. Qnͣ¬
to sunt humiliora que pro me pas¬

Expanded text:
tu virginitatem et nuptias comparantu virginitatem et nuptias comparando, disertus esse voluisti. Risimus in te proverbium, Camelum vidimus saltitantem. Dicis: « Numquid meliores sunt virgines Abraham, Isaac, et Jacob, qui habuere conjugia? Numquid non quotidie Dei manibus, parvuli finguntur in ventribus, ut merito erubescere debeamus, Mariam nupsisse post partum? Quod si hoc illis turpe videtur, superest ut non credant, etiam Deum per genitalia virginis natum. Turpius est enim juxta eos, Deum per virginis pudenda genitum, quam virginem suo viro nupsisse post partum. » Junge si libet et alias naturae contumelias, novem mensibus uterum insolescentem, fastidia, partum, sanguinem, pannos. Ipse tibi describatur infans, tegmine membranorum solito convolutus. Ingerantur dura praesepia, vagitus parvuli, octavae diei circumcisio, tempus purgationis, ut probetur immundus. Non erubescimus, non silemus. Quanto sunt humiliora quae pro me pas
Abbreviated transcription (Latin):
illius irruendũ. In quibus sciolus
sibi uisus ẽ. tertullianũ intestimo¬
nium sibi uocat: & uictorini pie¬
tabionensis eꝑi uerba ꝓponit.
de tertulliano quidẽ nichil am¬
plius dico quã eccłiȩ. hominẽ ñ fu¬
isse: de uictorino uero id assero.
quod & de eugłistis. fr̃s eũ dixisse
dñi ñ filios marie. fr̃s aũ eosensu
quẽ superius exposuimus. ꝓpinqͥ iñi
tate matre. Uerũ nugas terimus.
& fonte ueritatis omisso. opinio¬
num riuulos consectamur. Nũ¬
qͥd ñ possum tibi totã ueterum
scriptoꝵ seriẽ cõmouere. igna¬
tiũ. policarpũ. hyreneũ. iustinũ
mar tẏrẽ multosq alios apłicos
& eloquentissimos uiros. qui adũ¬
sum ebionẽ. & theodotum bia ant
sapientiȩ uolumina conser ipser̾t:
Quȩ silegisseᷤᷤ aliquando plussa¬
peres. Sed melius puto breuiter
ad singula respondere: quã diu¬
tius inmorando uolum̃ extende
re. In illud nc̃ impetũ facio: in qͦ

Expanded text:
illius irruendum, in quibus sciolus illius irruendum, in quibus sciolus sibi visus, Tertullianum in testimonium vocat, et Victorini Petabionensis episcopi verba proponit. Et de Tertulliano quidem nihil amplius dico, quam Ecclesiae hominem non fuisse. De Victorino vero id assero, quod et de Evangelistis, fratres eum dixisse Domini, non filios Mariae. Fratres autem eo sensu, quem superius exposuimus, propinquitate, non natura. Verum nugas terimus, et fonte veritatis omisso, opinionum rivulos consectamur. Numquid non possum tibi totam veterum Scriptorum seriem commovere: Ignatium, Polycarpum, Irenaeum, Justinum Martyrem, multosque alios apostolicos et eloquentes viros, qui adsus Ebionem, et Theodotum, Byzantisapientiae volumina conscripserunt? Quae si legisses aliquando, plus saperes. Sed melius puto breviter ad singula respondere, quam diutius immorando, volumen extendere. 226 18. In illud nunc impetum facio, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
quid uel narrare uel facere. Ad
calcẽ uenio. & te cornuta in t̾ro¬
gatione coneludo: sicq tecum a¬
gam quasi superius nichil eger̃i:
eodẽ modo dictos ẽẽ fr̾s dñi. quo
ioseph dictus ẽ pat̾. Ego inquit &
pat̾ tuus dolentes querebamus
te. Mat̾ hȩc loquitur: ñuidei. &ip¬
se euanglista refert. Et erant pa¬
que dicebantur de eo: & his simi¬
lia quȩ iam enumerauimus. & in
quibus parentes uocantur. An ne
forte de exemplarioꝵ uarietate
causeris. qua tͥ stultissime ꝑsua¬
sisti grecos codices ẽẽ falsatos. ad
ioħis euangłium uenio. in quople¬
nissime scribitur. Inuenit philip¬
pus nathanael. & ait illi. Quẽ scrip¬
sit moẏses in lege. & ꝓphete. in¬
uenimus iħ̃m filiũ ioseph a naza¬
reth. Certe hoc in tuo codice conti¬
netur. Responde mͥ quomͦ iħe fili¬
us sit ioseph: quẽ constat de spũ
debis di. Anputabatur: Eodem
fragosis locis en auigauit oratio:
pandenda sunt uela. & inpelagus

Expanded text:
quid vel narrare, vel facere. Ad quid vel narrare, vel facere. Ad calcem venio, et te cornuta interrogatione concludo, sicque tecum agam, quasi superius nihil egerim: Eodem modo dictos esse fratres Domini, quo Joseph dictus est pater, Ego, inquit, et pater tuus, dolentes quaerebamus te . Mater haec loquitur, non Judaei. Et ipse Evangelista referens: Et erant paquae dicebantur de eo , et his similia, quae jam enumeravimus, in quibus parentes vocantur. Ac ne forte de exemplariorum varietate causeris, quia tibi stultissime persuasisti Graecos codices esse falsatos, ad Joannis Evangelium venio, in quo planissime scribitur: Invenit Philippus Nathanael, et ait illi: Quem scripsit Moyses in Lege, et Prophetae, invenimus Jesum filium Joseph a Nazareth . Certe 225 hoc in tuo codice continetur. Responde mihi, quomodo Jesus sit filius Joseph, quem constat de Spiridebis? An putabatur? Eodem fragosis locis enavigavit oratio, pandenda sunt vela, et in epilogos
Abbreviated transcription (Latin):
tans se incendiũ subiecisse. sciscitan¬
tibus ephesi principibus quã ob cau¬
sam facere uoluisset respondisse.
Uut quia bene ñ poteram. male om¬
nibus innotescerẽ. & hoc quidem
greca narrat hystoria. Tu uͦ tem
gam fr̃m. & sororũ ꝓcessisse con¬
geriem. Deniq cũ iudeis uoce so¬
ciata dicis. Nonne hic ẽ fabri fili¬
us: Nonne mat̾ eius dicitur maria :
ñ dicitur. Quis te oro ante hane
blasphemiã nouerat: Quis dispon¬
dii supputabat. Consecutus es qđ
uolebas. nobilis factus es in scelere.
Ego ipse qui contra te seribo. cũ in
eadem urbe tecũ consistam: albus
ut aiunt ater ue sis nescio. Preter¬
mitto uicia sermonis. quibus omĩs
liber tuus scatet: taceo ridiculũ
exordium. O tempora omores. Non
quero eloquentiã. quã ipse ñ habens
in fr̃ẽ carterio requisisti: ñ inquã
flagito lingue nitorẽ. anime que¬
ro pietatẽ. Apud xp̃ianos enĩ solo¬
ecismus ẽ magnus & uiciũ. turpe

Expanded text:
tans sese incendium subjecisse: sciscitantans sese incendium subjecisse: sciscitantibus Ephesi principibus, quam ob causam hoc facere voluisset, respondisse: Ut quia bene non poteram, male omnibus innotescerem. Et hoc quidem Graeca narrat historia. Tu vero tegam fratrum, et sororum processisse congeriem. Denique cum Judaeis voce sociata, dicis: Nonne hic est fabri filius? Nonne mater ejus dicitur Maria, non dicitur. Quis, te oro, ante hanc blasphemiam noverat, quis dupondii supputabat? Consecutus es quod volebas, nobilis es factus in scelere. Ego ipse qui contra te scribo, cum in eadem tecum Urbe consistam albus, ut aiunt, aterve sis, nescio. Praetermitto vitia sermonis, quibus omnis liber tuus scatet. Taceo ridiculum exordium. O tempora! o mores! Non quaero eloquentiam; quam ipse non habens, in fratre Craterio requisisti. Non, inquam, flagito linguae nitorem, animae quaero puritatem. Apud Christianos enim soloecismus est magnus et vitium, turpe
Abbreviated transcription (Latin):
at accipiunt clerum int̾ suos fr̃s.
quomꝰ & ipse abraham saram so¬
rorem suã habuit uxorẽ. & enĩ
ait. Were soror mea ẽ. de pat̾re ñ
de matre. idẽ fr̃is ẽ filia ñ sororis.
Alioquin quale ẽ ut hic abraham
uir iustus patris sui filiam sump¬
serit coniugium: cũ in primis
hominibus propt̾ aurium scĩta¬
tem id ipsum seriptura ñ nomi¬
net malens intelligi quam ꝓferri:
& d̾s lege postea sanctiat & mine¬
tur. qui acceꝑit sororẽ suã de patre
suo uł matre. & uiderit turpitu¬
dinẽ eiꝰ. & ipsa uiderit turpitudi
tudinẽ sororis sue detexit. pecca
tum suũ recipient. Imperitissime
hominũ ista ñ legeras. & toto serip¬
turarũ pelago derelicto ad iniu¬
riam uirginis tuã rabiẽ contulis¬
ti ĩexemplũ eius quẽ fabule fert̃
cũ uulgo e̾e̾t ignotus. & nichil bo¬
ni posset facinoris excogitare quo
nobilis fieret diane incendisse tẽ¬
plũ. & nullo ꝓlente sacrilegiũ.
cũ ipse in mediũ ꝓcessisset. clami¬

Expanded text:
ad accipiunt Clerum inter fratres suos, quomodo et Abraham ipse Saram sororem suam habuit uxorem. Etenim ait, Vere soror mea est de patre, sed non de matre , id est, fratris est filia, non sororis. Alioqui quale est, ut Abraham vir justus, patris sui filiam conjugem sumpserit, cum in primis hominibus propter aurium sanctitatem idipsum Scriptura non nomnet, malens intelligi, quam proferri; et Deus lege postea sanciat, ac minetur: Qui acceperit sororem suam de patre suo aut ex matre sua et uiderit turpitudinem eius et ipsa uiderit turpitudintudinem sororis sutum suum recipiet . 16. Imperitissime hominum, ista non legeras, et toto Scripturarum pelago derelicto, ad injuriam Virginis tuam rabiem contulisti, in exemplum ejus quem fabulae ferunt, cum vulgo esset ignotus, et nihil boni posset facinoris excogitare, quo nobilis fieret, Dianae incendisse templum; et nullo prodente sacrilegium, fertur ipse in medium processisse, clami
Abbreviated transcription (Latin):
ys ebius quĩ beato pan¬
philo martire cognom̃¬
tum sortitus ẽ: post de¬
cẽ eccłasticȩ historiȩ libros post
tẽporum canones. quos nos lati¬
na lingua edidimus. post diuer¬
sarum uocabula nationũ que
quomͦ olim apud hebreos dicta
sint & nc̃ dicantur exposuit. post
orthographiam terrȩ iudeȩ. &
distinctas tͥbuũ sortes. ipsius qͦq
ierłm tẽpliq in ea cũ breuissima
expositione picturã: ad extremũ
in hoc opusculo laborauit ut con¬
gregaret nobis de scã scriptura
om̃ium pene urbiũ. montiũ flu¬
uocabula. quȩ uel eadem manent.
uel inmutata sunt postea. ł aliqͣ
exparte corrupta. Unde & nos
sunt in greco posita transtulimꝰ:
relinquentes ea quȩ digna me¬
moria ñ uidentur. & pleraq
mutantes. Semel enĩ & intem¬
porũ libro p̃fatus sũ me ł int̾pre¬
tem ẽẽ uel noui oꝑis conditorẽ.
maxime cũ quidam uix primis
imbutus litteris hunc eundem
librũ ausus sit in latinã lingũa
ñ latine uertere. Cuius imperiti¬

Expanded text:
sebius, qui a beato Pamphilo martyre cognomentum sortitus est, post decem Ecclesiasticae Historiae libros: post Temporum Canones, quos nos Latina lingua edidimus: post diversarum vocabula nationum, quae quomodo olim apud Hebraeos dicta sint, et nunc dicantur, exposuit: post Chorographiam terrae Judaeae, et distinctas tribuum sortes, ipsius quoque Jerusalem templique in ea cum brevissima expositione picturam, ad extremum in hoc opusculo laboravit, ut congregaret nobis de sancta Scriptura omnium pene urbium, montium, fluvocabula: quae vel eadem manent, vel immutata sunt postea, vel aliqua ex parte corrupta. Unde et nossunt in Graeco posita, transtulimus: relinquentes ea, quae digna memoria non videntur, et pleraque mutantes. Semel enim et in Temporum libro praefatus sum, me vel interpretem esse, vel novi operis conditorem: maxime cum quidam vix primis imbutus litteris, hunc eumdem librum ausus sit in Latinam linguam non Latine vertere: cujus imperiti
Abbreviated transcription (Latin):
nolens apostatas susciꝑe penitentes.
Huiꝰ auctor nouatius ci pͥani prb̃r fu¬
it. Scͥpsit aũ de pascha. de sabb̃o. de cͥ¬
cu̾cisione. de sacerdote. de oratione.¬
de cybis uidaicis. de instantia. deãto¬
tallo multaq alia. & de tͥnitate gͣnͣde
liani faciens quod plur imi nescientes
cxpͥam estimant.
arcion disertissimus antiochene
eccłie prb̃r. qͥppe qͥ m eadẽ urbe retho¬
ricam flor entissime docuerat. adu̾sũ
excipientib notariis disputauit. Q
ruit sub claudio & aureliano.
rchelaus ep̃e mesopotanue. librũ
disputacionis sue quã habuit adu̾¬
sum manicheũ exeuntẽ de ꝑside. syro
sermone ꝯposuit qͥ tͣns latus in grecũ
habetur amultis. Claruit sub inꝑatore
ꝓbo qͥ aurelio tacitoq successerat.

Expanded text:
nolens apostatas suscipere poenitentes. Hujus auctor Novatus, Cypriani presbyter, fuit. Scripsit autem de Pascha, de Sabbato, de Circumcisione, de Sacerdote, de Oratione,de Cibis Judaicis, de Instantia, de Attalo multaque alia, et de Trinitate grande liani faciens, quod plerique nescientes, Cypriani existimant.alchion, disertissimus Antiochenae Ecclesiae presbyter, quippe qui in eadem urbe rhetoricam florentissime docuerat, adversumexcipientibus notariis disputavit; quruit sub Claudio et Aureliano.rchelaus, episcopus Mesopotamiae, librum disputationis suae, quam habuit adversum Manichaeum, exeuntem de Perside, Syro sermone composuit, qui translatus in Graecum habetur a multis. Claruit sub imperatore Probo, qui Aureliano et Tacito successerat.