comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne hoc qͥdem nobis sciatis eẽ contrariũ:
siquidem hec uetus uideat᷑ eẽ ⁊ antiqua
opinio pauli de iħu. cum eum ⁊ ipse
dauid filium putaret ut cẽteri.
Qđ tamen uͥ falsũ didic̃ in t̃pola
inter hec duo capitula. e quib unũ ꝑhibet
iħm filium dauid scđm carnem: alterũ
uͦ iam se nemuie nosse scđm carnem.
Que si utraq sunt pauli. aut hac ratio¬
ne erunt qua dixi: aut unum ipsorum
non erit pauli. ꝓ sequitur deniq. Itaq
inqͥt si qua est in xp̃o noua creatura
uetera transierunt: ecce facta sunt om¬
nia noua. Uides gͦ eum ueterem ap¬
pellare ⁊ transitoriam fidem illam
priorem. id ẽ iħm credidisse ex semii
qauid sc̃m carnem: nouam uero hanc
scđ̾am ⁊ ꝑmanentem. qua neminẽ iam
nouerit scđm carnem. Quaꝑpter ⁊ alibi
cum eẽm inqͥt paruulus ut paruulus
loquebar. ut paruulus sa piebam. ut
paruulus cogitabam: cum autẽ factus
sum uir. que paruuli erant deposui.

Expanded text:
ne hoc quidem nobis scias esse contrarium, ne hoc quidem nobis scias esse contrarium, si quidem haec uetus uideatur esse et antiqua opinio Pauli de Iesu. cum eum et ipse Dauid filium putaret ut ceteri. quod tamen ubi falsum didicit. interpolat inter haec duo capitula. e quibus unum perhibet Iesum filium Dauid secundum carnem. alterum uero iam se neminem nosse secundum carnem. quae si utraque sunt Pauli. aut hac ratione erunt. qua dixi. aut unum ipsorum non erit Pauli. prosequitur denique: itaque, inquit. si qua est in Christo noua creatura. uetera transierunt, ecce facta sunt omnia noua. uides ergo eum ueterem appellare et transitoriam fidem illam priorem, id est Iesum credidisse ex semine Dauid secundum carnem, nouam uero hanc secundam et permanentem, quia neminem iam nouerit secundum carnem. quapropter et alibi. cum essem, inquit, paruulus, ut paruulus loquebar, ut paruulus sapiebam, ut paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, quae paruuli erant euacuaui.
Abbreviated transcription (Latin):
agende quoꝵ ẽ unum ne concupiscamꝰ
alienum. uellent ex illis literis discere:
ꝓfecto mansuescerent. ⁊ mites intelligeres
etiam illa precepta uite significande qͥb
eoꝵ oblatrat offensio. ⁊ illi tunc tẽpori
obseruanda congruisse: ⁊ huic nunc tẽ¬
pori intelligenda congruere. Nos autem
quomͦ uetus testamentũ tamquã alienũ
concupiscimꝰ: cum ea legamꝰ que in figura
contingebant in illis. scͥpta sunt autem
ꝓpter nos in quos finis scłoꝵ obuenit:
Pͥuto qđ non ꝯcupiscit alienum: qui hoc
legit qđ scriptum ẽ ꝓpter ipsum. faustꝰ¬
dixꝰ. Apostolum accipis: & maxime
Cur gͦ non credis in filium dei ex semi¬
ne dauid natũ scđm carnem: Non eqͥdem
crediderim apłm dei contraria sibi scri¬
bere potuisse: ⁊ mͦ hanc.mͦ illam. de
dño dõ nr̃o habuisse sententiã. Sed qͥa
uobis ita placet qui nunquã sine stoma¬
cho auditis aliqͥd eẽ in apło cauponatũ

Expanded text:
agendae, quorum est unum. ne concupiscamus agendae, quorum est unum. ne concupiscamus alienum, uellent ex illis litteris discere, profecto mansuescerent et mites intellegerent etiam illa praecepta uitae significandae, quibus eorum oblatrat offensio, et illi tunc tempori obseruanda congruisse et huic nunc tempori intellegenda congruere. nos autem quomodo uetus testamentum tamquam alienum concupiscimus. cum ea legamus, quae in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos. in quos finis saeculorum obuenit? puto, quod non concupiscit alienum. qui hoc legit. quod scriptum est propter ipsum. dixit: Apostolum accipis? et maxime. cur ergo non credis filium dei ex semine Dauid natum secundum carnem? non equidem crediderim apostolum dei contraria sibi scribere potuisse et modo hanc. modo illam de domino nostro habuisse sententiam. sed quia uobis ita placet. qui numquam sine stomacho auditis aliquid esse in apostolo cauponatum.
Abbreviated transcription (Latin):
mortuoꝵ: Ectam̃ confessus ẽ faustus.
non concupiscere aliena non solum se
ex nouo testamento sed etiã ex ueteri
didicisse: qđ certe a fuo deo non posset
discere. Ille qͥppe si non concupuut ali¬
ena: quare suꝑ terram tenebraꝵ ubi
nunquã fuerunt. noua scła construit :
an dicturus ẽ. prior ipsa gens tenebra¬
rum regnũ meum concupiuit. qđ ab illa
erat alienũ: Ergo imitatus ẽ gentẽ tene¬
brarum. ut ⁊ ipse concupisceret aliena:
an angustum antea fuerat regnũ lucis :
Optandum gͥ erat bellum: ut ac quireret᷑
de uictoria latitudo regnandi. Qđ si
bonum ẽ. ⁊ ante pocuit concupisci. sed
expectabat᷑ ut gens hostilis in bellum
prior erũꝑet. quo quasi iustiꝰ expugnaret᷑:
si autem non ẽ bonum. quare inimico
uicto. suꝑ alienam terram crescere uo¬
luit regnum suum. cũ priꝰ contentus su¬
is finib plena felicitate uixisset: Set
utinam uere isti. hec ipsa precepta uite

Expanded text:
mortuorum? et tamen confessus est Faustus mortuorum? et tamen confessus est Faustus non concupiscere aliena non solum se ex nouo testamento, sed etiam ex uetere didicisse: quod certe a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit aliena. quare super terram tenebrarum, ubi numquam fuerunt, noua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa erat alienum? ergo imitatus est gentem tenebrarum, ut et ipse concupisceret aliena? an angustum antea fuerat regnum lucis? optandum igitur erat bellum, ut adquireretur de uictoria latitudo regnandi. quod si bonum est, et ante potuit concupisci, sed expectabatur, ut gens hostilis in bellum prior erumperet. quo quasi iustius expugnaretur. si autem non est bonum, quare inimico uicto super alienam terram crescere uoluit regnum suum, cum prius contentus suis finibus plena felicitate uixisset? sed utinam uere isti haec ipsa praecepta uitae
Abbreviated transcription (Latin):
tenetis uetus testamentũ cuiꝰ precepta
non obseruatis: quib nos eiusdem scͥpture
uenerata atq seruata auctoritate respon¬
demus. Uos qͥd respondetis cum nobis di¬
citur. quare tenetis euangłicos libros qͦꝵ
uos ad decipiendos imperitos confingitis
sectatores: & que ibi scͥpta sunt non solũ
non creditis. sed etiã quantis potestis uiri¬
b oppugnatis: Certe uidetis. uos potiꝰ de
nouo testamento quam nos de ueteri ob¬
iectis respondere non posse. Omĩa eñ
que in ueteri scripta sunt: nos ⁊ uera eẽ
dicimꝰ ⁊ diuinitus mandata. ⁊ congrus
temporib distributa: uos autem cum uob̾
obiecta fuerint que in libris noui testam̃¬
ti scripta sunt nec accipiunt᷑ a uobis. de¬
ficientes in respondendo. ⁊ manifesta ue¬
ritate faucib pressis: anhelitu saucio dici¬
tis eẽ falsata. Quid aliud possent expira¬
re prefocata ora fallatiũ: uel potiꝰ quid
aliud possent putere confossa cadauera

Expanded text:
tenetis uetus testamentum, cuius praecepta tenetis uetus testamentum, cuius praecepta non obseruatis? quibus nos eiusdem scripturae uenerata atque seruata auctoritate respondemus. uos quid respondetis, cum uobis dicitur: quare tenetis euangelicos libros, quorum uos ad decipiendos inperitos confingitis sectatores, et quae ibi scripta sunt, non solum non creditis, sed etiam quantis potestis uiribus obpugnatis? certe uidetis uos potius de nouo testamento quam nos de uetere obiectis respondere non posse. omnia enim quae in uetere scripta sunt, nos et uera esse dicimus et diuinitus mandata et congruis temporibus distributa. uos autem, cum uobis obiecta fuerint, quae in libris noui testamenti scripta sunt nec accipiuntur a uobis, deficientes in respondendo et manifesta ueritate faucibus pressis anhelitu saucio dicitis esse falsata. quid aliud possent exspirare praefocata ora fallacium? uel potius quid aliud possent putere confossa cadauera
Abbreviated transcription (Latin):
pudet: sed eadem se pe quamuis
uera respondere me piget. Quĩqͥs itaq
etiã ad uersus ista responsionẽ querit:
que suꝑiꝰ a nobis dicta sunt legat. Iudeo
autẽ dicenti mͥ. cur tenes uetus testam̃¬
tum cuiꝰ precepta non seruas: respondeo
seruari a xpĩanis etiã ex ipsis libris
precepta uite agende: precepta uͦ uite
significande tunc recte obseruata. cũ
prenuntiabant᷑ ista que nunc reuelata
sunt. Quaꝓpter etiã ipsa sic non obseruo
ad religionem. ut tenean tamen ad tes¬
tificationẽ: sicut ⁊ ꝓmissa carnalia que
ibi continentur. unde ꝓpͥe uetus dicitur
testamentum. quãuis michi speranda ẽter¬
na reuelata sint: ⁊ illa tamen actestantia
lego que in figura contingebant in illis:
scripta autẽ sunt ꝓpter nos in qͦs finis
scłoꝵ obuenit. Itaq si audistis qͥd respon¬
deamus iudeis: audite ⁊ quomͦ obiciam
manicheis. Certe faustus dixit turbari
nos posse si nobis iudei dixerint. quare

Expanded text:
pudet, sed eadem saepe quamuis pudet, sed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta sunt, legat. Iudaeo autem dicenti mihi: "cur tenes uetus testamentum, cuius praecepta non seruas?" respondeo seruari a christianis etiam ex ipsis libris praecepta uitae agendae; praecepta uero . uitae significandae tunc recte obseruata, cum praenuntiabantur ista, quae nunc reuelata sunt. quapropter etiam ipsa sic non obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibi continentur, unde proprie uetus dicitur testamentum. quamuis mihi aeterna speranda reuelata sint, et illa tamen adtestantia lego. quae in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. itaque si audistis, quid respondeamus Iudaeis, audite et quod obiciam Manichaeis. Certe Faustus dixit turbari nos posse, si nobis Iudae dixerint: quare
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ inquis alienũ habet testamentũ
uetus: Immo qͥd habet non alienum:
Diuitias ꝓmittit. ⁊ uentris saturitatẽ.
⁊ filios. ⁊ nepotes. uitamq longam. et
cum his chananitidis regnum: sed omĩa
hec circũcisis ⁊ obseruantib sabbata.
⁊ immolantib sibi. ⁊ abstinentib apor¬
cina ⁊ huiusmodi. ceterisq que quia
ego negligo ⁊ xpĩanus omĩs. ut inepta
sceilicet ⁊ ad salutem anime minime ꝑ¬
tinentia. idcirco nec que ꝓmittit ad me
iam spectare cognoseo: memorq quia sit
mandatũ non concupisces aliena. iudeũ
bona sua habere libens uolensq ꝑmisi:
solo scilicet euuangło ⁊ regni celorum
splendida hereditate contentus. Nam ut
iudeo si sibi euuagłium usur paret. iure
increpitans dicerem. imꝓbe qͥd tibi cum
eo est cuius precepta non seruas: sic ue¬
reoi ne mͥ eadem iudeus increpitet
tenendi testamentũ uetus. cuius man¬
data contẽpnam. Augustinus R.x.
Iadem sepe uana repetere istum ñ

Expanded text:
autem, inquis, alienum habet. testamentum autem, inquis, alienum habet. testamentum uetus? immo quid habet non alienum? diuitias promittit et uentris saturitatem et filios et nepotes uitamque longam et cum his Chananitidis regnum, sed omnia haec circumcisis et obseruantibus sabbata et immolantibus sibi et abstinentibus a porcina et huiusmodi ceteris: quae quia ego neglego et christianus omnis, ut inepta scilicet et ad salutem animi minime pertinentia, idcirco nec quae promittit. ad me iam expectare cognosco, memorque quia sit mandatum: non concupisces aliena, Iudaeis bona sua habere libens uolensque permisi solo scilicet euangelio et regni caelorum splendida hereditate contentus. nam ut Iudaeo, si sibi euangelium usurparet. iure increpitans dicerem: "inprobe, quid tibi cum eo est, cuius praecepta non seruas?" sic uereor, ne mihi eadem Iudaeus increpitet tenenti testamentum uetus, cuius mandata contemnam. AUGUSTINUS respondit: Eadem saepe uana repetere istum non
Abbreviated transcription (Latin):
quia xp̃c semꝑ in illa radice atq in
illa arbore p̃dicatus ẽ: in quem uenien¬
tem qͥ non crediderunt fracti sunt inde:
& qͥ crediderunt inserti sunt ibi: quib ne
suꝑbiant dicit᷑. Noli altum saꝑe: sed time.
Nam si ds̃ naturalib ramis non peꝑcit:
neq tibi parcet. Sed ne de ipsis fractis
desꝑetur: paulo post dicit. Et ipsi si non
ymanserint in infidelitate: inserentur.
hotens ẽ enim deus inserere illos. Nam
si tu ex naturali incisus oleastro ⁊ contͣ
naturam insertus es in bonã oliuam:
quantomagis illi qui scđm naturã suis
inserent᷑ sue oliue᷑ ecce unde etiã ipse
gloriatur a fractura liberatus: & radi¬
ci pinguedimᷤᷤ redditus. Qui gͦ in uobis
sunt quos in Ncl fregit impietas: rede¬
ant ⁊ rursus t inserant᷑. Qui autem
nunquam ibi difuerunt: ueniant a
naturali ste. Arilitate precisi: partici¬
pes fecun ditatis futuri. faustus dix̃
mus: aliena non concupiscere. Quid

Expanded text:
quia Christus semper in illa radice atque in quia Christus semper in illa radice atque in illa arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est enim deus iterum inserere illos. nam si tu ex naturali excisus oleastro naturam insertus es in bonam oliuam. quanto magis illi, qui secundum naturam sunt, inserentur suae oliuae? ecce unde etiam ipse gloriatur a fractura liberatus et radicis pinguedini redditus. qui ergo in uobis sunt, quos inde fregit inpietas, redeant et rursus inserantur; qui autem numquam ibi fuerunt, ueniant a naturali sterilitate praecisi participes fecunditatis futuri. LIBER DECIMUSmus aliena non concupiscere. quid
Abbreviated transcription (Latin):
incisus oleastro. ⁊ contra naturã inser¬
tus es in bonam oliuam: quanto magis
illi qui scdm naturã sunt. inserentur
sue oliue: Nolo enĩ uos ignorare fratres
sacramentũ hoc. ut non sitis uobis sapi¬
entes: quia cecitas ex parte isrł facta
est. donec plenitudo gentiũ intraret.
⁊ sic om̃is isrł saluus fieret. Uidetis
gͦ. uos qui in ista inseri radice ñ uultis
non quidem fractis ramis ẽẽ similes.
sicut ẽ carnalis ⁊ impius ppłs iudeorũ:
sed in oleastri a maritudine remansisse.
Nam quid nͥ oleastrũ gentiũ sapit. ad ora¬
re solem ⁊ lunam: Nisi forte ꝓpterea uos
iam non putatis eẽ in oleastro gentiu.
quia spinas nom generis addidistis.
⁊ falsum xp̃m quem cum sole ⁊ luna
coleretis non manu fabrili sed ꝑuerso
corde fixistis. Inserimini gͦ in radicẽ
olee quo se redditum gaudet apłs: qͥ
inter fractos ramos ꝑ incredulitatem
fuit. Inde se qͥppe liberatum dicit. cum
se a iudaismo ad xp̃m transisse letat᷑.

Expanded text:
incisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis illi qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae? Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes, quia caecitas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluus fieret. uidetis ergo uos, qui in ista inseri radice non uultis, non quidem fractis ramis esse similes, sicut est carnalis et inpius populus Iudaeorum, sed in oleastri amaritudine remansisse. nam quid nisi oleastrum gentium sapit adorare solem et lunam? nisi forte propterea uos iam non putatis esse in oleastro gentium. quia spinas noui generis addidistis et falsum Christum, quem cum sole et luna coleretis, non manu fabrili, sed peruerso corde finxistis? inserimini ergo in radicem oleae, quo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, cum se a iudaismo ad Christum transisse laetatur,
Abbreviated transcription (Latin):
neq ꝑturbaret᷑ eoꝵ multitudine. in qͥb ea
non inueniret que obseruare iuberet᷑: qͣmuᷤ
cum eo corꝑalit̾ congregarent᷑ in eccłiam:
⁊ eadem sacram̃ta ꝑciperent. Sciret cum
paucis hereditatẽ di. cum multis autem
signacła eiꝰ participanda: cum paucis cõ¬
municare sc̃itatem uite ⁊ donũ caritatis

Expanded text:
neque perturbaretur eorum multitudine, in quibus ea neque perturbaretur eorum multitudine, in quibus ea non inueniret, quae obseruare iuberetur. quamuis cum eo corporaliter congregarentur in ecclesiam et eadem sacramenta perciperent. sciret cum paucis hereditatem dei. cum multis autem signacula eius participanda: cum paucis communicare sanctitatem uitae et donum caritatis
Abbreviated transcription (Latin):
ubi rex ⁊ sacerdos mistica si gnificatiõe
ungebant᷑. Qđ non ante ipsis qͦ iudeis
ignorantib ac ꝑ hoc inuitis ablatũ est.
nisi cum uenisset ille gra spiritali unc¬
tus. ds̃ cum p̃participib suis. ille sanctꝰ
scõꝵ: idem uerus rex consulendo nobis.
⁊ idem uerꝰ sacerdos se ipsum offerendo
ꝓ nob̾. Qmobrem qͣntum distat de xꝑi ad¬
uentu int̾ predicationẽ angłoꝵ ⁊ confes¬
sionẽ demonioꝵ: tm̃ int̾ auctoritatem
ꝓpħaꝵ ⁊ curiositatẽ saclegoꝵ. His ⁊ tali¬
b que nunc breuit tangimꝰ. tunc forte
ꝓ necessitate depellendi uẽtnosi erroris
aliqͣnto latiꝰ disputatis. ⁊ robore ubioris
ꝓbationis assertis: ille gentilis qũe nob̃
cathecitandũ faustus ꝓposuit. si salutẽ suã
peccatis suis p̃poneret. ꝓfecto moueret᷑ ad
fidem. Qua imbutꝰ in eccłie catholice
gremio fouendus collocatꝰ. consequenter
etiã moneret᷑ qͦs mores tenere deberet:

Expanded text:
ubi rex et sacerdos mystica significatione ubi rex et sacerdos mystica significatione ungebantur: quod non ante ipsis quoque Iudaeis ignorantibus ac per hoc inuitis ablatum est, nisi cum uenisset ille gratia spiritali unctus deus prae participibus suis, ille sanctus sanctorum, idem uerus rex consulendo nobis et idem uerus sacerdos se ipsum offerendo pro nobis. quamobrem quantum distat de Christi aduentu inter praedicationem angelorum et confessionem daemoniorum. tantum inter auctoritatem prophetarum et curiositatem sacrilegorum. His et talibus. quae nunc breuiter tangimus. tunc forte pro necessitate depellendi ueternosi erroris aliquanto latius disputatis et robore uberioris probationis adsertis ille gentilis, quem nobis catechizandum Faustus proposuit. si salutem suam peccatis suis praeponeret, profecto moueretur ad fidem: qua inbutus et in ecclesiae catholicae gremio fouendus conlocatus consequenter etiam moneretur, quos mores tenere deberet.
Abbreviated transcription (Latin):
tes. uł philosophi gentium. de filio dei
aut de patre d̃o uera p̃dixisse seu dixis¬
se ꝑhibentur: ualet quidem aliqͥd ad paga¬
noꝵ uanitatẽ reuincendam. non tamen
ad istoꝵ auctoritatẽ amplectendam: cũ
illum dm nõs colere ostendimꝰ. de qͦ nec
illi tacere potuerunt. qͥ suos congentiles
ppłos idola ⁊ demonia colenda partun do¬
cere ausi sunt. partim ꝓhibere non ausi
sunt. At illi scĩ auctores nr̃i. eum ppłm
eam rem publicam. tale regnũ imꝑante
⁊ adiuuante do ꝓpagauerunt atq rexeruis:
ubi sacrilegim eẽt qđ istis religio fuit.
Itaq siqui illic in cultum simula chrorum
⁊ demonũ laberent᷑: aut plectebant᷑ pena
ipsis sue rei publice legib aut liberrime
lebat᷑ ds̃. qͥ fecit celum ⁊ t̾ram. ꝓpħico sane
ritu. hoc est significatiuo futuroꝵ: qͥ ritus
aboleret᷑ cum illa uenissent que ꝑ eũ
significabant᷑ eẽ uentura: qͣndo quidẽ
ipsum regnũ magnꝰ qͥdam ꝓpħa fuit.

Expanded text:
tes uel philosophi gentium de filio dei tes uel philosophi gentium de filio dei aut de patre deo uera praedixisse seu dixisse perhibentur, ualet quidem aliquid ad paganorum uanitatem reuincendam. non tamen ad istorum auctoritatem amplectendam, cum illum deum nos colere ostendimus, de quo nec illi tacere. potuerunt, qui suos congentiles populos idola et daemonia colenda partim docere ausi sunt, partim prohibere non ausi sunt. a\ illi sancti auctores nostri eum populum, eam rempublicam, tale regnum imperante et adiuuante deo propagauerunt atque rexerunt. ubi sacrilegium esset, quod istis religio fuit. itaque si qui illic in . cultum simulacrorum et daemonum laberentur, aut poena plectebantur ipsis suae reipublicae legibus aut liberrimo lebatur deus, qui fecit caelum et terram, prophetico sane ritu, hoc est significatiuo futurorum, qui ritus aboleretur. cum illa uenissent, quae per eum significabantur esse uentura, quandoquidem ipsum regnum magnus quidam propheta fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
nitate xꝑi eligeret credere : Et enĩ si an¬
ce quã ista fierent. ingererem gentili ꝙꝓ¬
phetas hebreos qͥb ea futura crederet
que facta nondum uideret: merito for¬
casse diceret. Quid mͥ ẽ cum istis ꝓpħis:
qͦs unde ueraces ꝓbem. non mͥ ostenditur:
sum uͦ tam magna ⁊ tam multa que pre¬
dixerunt iam ad effectum manifestationẽ¬
q ꝑducta sint: plane ille si ꝑuersus esse
nollet. nec ista ullomͦ contempneret. q̃
tanto ante ⁊ tanto apparatu preuidenda
⁊ prenuntianda cõmendari meruerims:
nec illos a qͥb p̃uideri ⁊ p̃nuntiari po¬
tuerunt. Nullis enĩ prudentiꝰ credimꝰ
uel de preteritis que olim facta sunt. uł
de futuris que nondum facta sunt: qͣm
eis qͥ nobis fidem uerboꝵ suoꝵ. in tam
multis tamq magnis que ab eis p̾dicta.
iam facta sunt ꝓbauerunt. Sibilla uͦ
ił sibille ⁊ orpheꝰ ⁊ nescio qͥs hermes.
siqui alii uates. uel theologi. uł sapien¬

Expanded text:
nitate Christi eligeret credere? etenim si annitate Christi eligeret credere? etenim si antequam ista fierent, ingererem gentili prophetas Hebraeos, quibus ea futura crederet, quae facta nondum uideret, merito fortasse diceret: quid mihi est cum istis prophetis, quos unde ueraces probem, non mihi ostenditur? cum uero tam magna et tam multa, quae praedixerunt. iam ad effectum manifestationemque perducta sunt, plane ille. si peruersus esse nollet, nec ista ullo modo contemneret, quae tanto ante et tanto adparatu praeuidenda et praenuntianda commendari meruerunt, nec illos, a quibus praeuideri et praenuntiari potuerunt. nullis . enim prudentius credimus uel de praeteritis, quae olim facta sunt. uel de futuris. quae nondum facta sunt, quam eis, qui nobis fidem uerborum suorum tam multis tamque magnis, quae ab eis praedicta iam facta sunt, probauerunt. Sibylla porro uel Sibyllae et Orpheus et nescio quis Hermes et si qui alii uates uel theologi uel sapien
Abbreviated transcription (Latin):
nifestationẽ claritatis eccłie dñs quoq
p̃uidens dens dicit᷑. non potest ciuitas ab¬
scondi suꝑ montem constituta: qͥa utiq
sedes głe exaltata est scĩficatio nr̃a. ut
non audiant᷑ illi qͥ ad religionũ scissura
traducunt dicentes. ecce hic est xp̃c ecce
illic. Partes enĩ ostendunt dicentes ecce
hic ecce illic: cum illa ciuitas suꝑ monte
ẽ mons magnꝰ: ita ut impleret uniuersam
t̾ram: Nec illi audiant᷑ qui sub nomine qͣsi
secrete ⁊ apochrife ueritatis. ⁊ hominũ
haucitatis dicunt. ecce in cubiculis. ecce
exaltata ẽ. scĩficatio nr̃a. Cum gͦ iste gen¬
alis his atq huiꝰ modi aliis testimoniis
ꝓpłurum. de ꝑsecutione regũ ⁊ popłoꝵ.
ae fide regum ⁊ ppłoꝵ. de abolitione
idoloꝵ de cecitate iudeoꝵ. de ꝓbatione
codicum ab ipsis custoditoꝵ. de amentia
⁊nunc impleta conspiceret: qͥd inueni¬
ret fide digniꝰ. qͣm illos ꝓpħas qͥb de diui¬

Expanded text:
nifestationem claritatis ecclesiae dominus quoque nifestationem claritatis ecclesiae dominus quoque prouidens ait: non potest ciuitas abscondi supra montem constituta, quia utique sedes gloriae exaltata est, sanctificatio nostra, ut non . audiantur illi. qui ad religionum scissuras traducunt dicentes: ecce hic est Christus, ecce illic. partes enim ostendunt dicentes: ecce hic, ecce illic. cum illa ciuitas super montest mons magnus, ita ut inpleret uniuersam terram? nec illi audiantur, qui nomine quasi secretae et apocryphae ueritatis d hominum paucitatis dicunt: ecce in cubiculis, ecce exaltata est, sanctificatio nostra. Cum ergo iste gentilis his atque huiusmodi aliis testimoniis prophetarum de persecutione regum et populorum, de fide regum et populorum, de abolitione idolorum, de caecitate Iudaeorum, de probatione codicum ab ipsis custoditorum, de amentia nunc inpleta conspiceret, quid inueniret fide dignius quam illos prophetas, quibus de diui
Abbreviated transcription (Latin):
linquut eum. ⁊ in nouissimis suis erit in¬
sipiens: idẽ qͥ pͥmo tanqͣm ꝑ pollicitatio¬
nem ⁊ ostentationẽ excellentis sapientie
seducebat. erit insipiens idẽ. apparebit in¬
sipiens. Eis qͥppe qͥb pͥmo sapiens erat tẽ
erit insipiens cum apparebit: quia demens¬
tia eiꝰ nota erit om̃ib & tanqͣm ille qͦm
cathetitamꝰ quereret ⁊ diceret. qͦ gͦ signo
manifesto adhuc paruulus ⁊ nondũ ualens
liquidam discernere a tot errorib uerita¬
tem. quo manifesto inditio tenebo eccłam
xp̃i in quẽ iam credere tanta rerum ante
predictarum manifestatione compellor: se¬
quit᷑ idẽ ꝓpħa. ⁊ tanqũã motus anuni eius
ordinatissime excipiens. docet eũ eccłam
xp̃i ipsam ẽẽ predictam que om̃ib emi¬
net ⁊ apparet. Ipsa ẽ enum sedes głe de qͣ
dicit apłs. Templũ di scm̃ est. qđ estis uos
Unde dicit iste. Sedes autẽ głe exaltata
ẽ. scĩficatio nr̃a. ꝓpter hos enĩ motus par¬
uuloꝵ qͥ possunt seduci ab hominibꝰ. ma¬

Expanded text:
m, et in novissimis suis erit insipiens: id est, qui primo tanquam per pollicitationem et ostentationem excellentis sapientiae seducebat, erit insipiens, id est, apparebit insipiens. Eis quippe quibus primo sapiens erat, tunc erit insipiens, cum apparebit, quia dementia eius nota erit omnibus. Et tamquam ille, quem catechizamus, quaereret et diceret: quo ergo signo manifesto adhuc paruulus et nondum ualens liquidam discernere a tot erroribus ueritatem, quo manifesto indicio tenebo ecclesiam Christi. in quem iam credere tanta rerum antea praedictarum manifestatione conpellor? sequitur idem propheta et tamquam motus animi eius ordinatissime excipiens docet eum ecclesiam Christi ipsam esse praedictam, quae omnibus eminet et adparet. ipsa enim est sedes gloriae, de qua dicit apostolus: templum dei sanctum est, quod estis uos. unde iste dicit: sedes autem gloriae exaltata est. sanctificatio nostra. propter hos enim motus paruulorum, qui possunt seduci ab hominibus. ma
Abbreviated transcription (Latin):
mo ẽ ⁊ quis agnoscet eum: Ideo qͥppe ho¬
mo. ut graues corde ꝑ formã serui ex fide
sanarent᷑: ⁊ eum agnoscerent dm̃ qͥ ꝓpt̾
eos factus e̾̃ homo. ne in homine spes eoꝵ
eẽt. s in homine do. fttam̃ graue cor ꝑ
omĩa & homo ẽ formam serui accipieis.
& qͥs agnoscit eum: Quia cum in forma

Expanded text:
mo est, et quis agnoscet eum? ideo quippe homo est, et quis agnoscet eum? ideo quippe homo, ut graues corde per formam serui ex fide sanarentur et eum agnoscerent deum, qui propter eos factus est homo, ne in homine spes eorum esset, sed in homine deo. et tamen, graue cor per omnia, et homo est formam serui accipiens. et quis agnosci
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ spem ponit in hominẽ. eamq male¬
dictionem ꝓpħicis similitudinibus ex¬
plicaret. ⁊ benedictũ qͥ in dño confid̾et
eamq benedictionẽ congrus similitudi¬
nib itidem texeret: turbaret᷑ fortasse il¬
le quomͦ ei nespem suam poneret in ho¬
eum non ex ꝓpͥa natura s ex nr̃a mor¬
talitate suscepta hominẽ diceremꝰ. Sic
enĩ quidam dm̃ credendo xp̃m. ⁊ hominẽ
negando errauerunt: & rursus quidã hom¬
nem putando ⁊ dm̃ negando: aut contẽp¬
serunt. aut in homine spem suam ponen¬
tes in illud maledictum inciderunt. Hie
gͦ iste gentilis si turbaret᷑ ⁊ diceret contͣ
fidem nrãm istum ꝓpħam locutum fuisse.
quia nos scđm apłicam doctrinã non
tantũmodo dm xp̃m diceremꝰ. ut in eo
autem dm̃ tantum dixisse. de natura uͦ
humana nullam fecisse mentionẽ: ibidẽ
eiꝰdem ꝓpħe uocem audiret se ad monen¬
tis ⁊ corrigentis. Graue cor ꝑ omĩa. Et ho¬

Expanded text:
qui spem ponit in homine, eamque malequi spem ponit in homine, eamque maledictionem propheticis similitudinibus explicaret; et benedictum qui in Domino confideret, eamque benedictionem congruis itidem similitudinibus texeret; turbaretur fortasse ille, quomodo ei, ne spem suam in hoeum non ex propria natura, sed ex nostra mortalitate suscepta hominem diceremus. sic enim quidam deum credendo Christum et hominem negando errauerunt; et rursus quidam hominem putando et deum negando aut contempserunt aut in homine spem suam ponentes in illud maledictum inciderunt. hic ergo iste gentilis si turbaretur. et diceret contra fidem nostram istum prophetam locutum fuisse, quia nos secundum apostolicam doctrinam non tantummodo deum Christum diceremus, ut in eo autem deum tantum dixisse, de natura uero humana nullam fecisse mentionem: ibidem eiusdem prophetae uocem audiret se admonentis et corrigentis: graue cor per omnia, et ho
Abbreviated transcription (Latin):
ca. ⁊ cernens inuniu̾sa terra. qͥd dicam. qͣm¬
ad modũ moueret᷑ ad fiden: quando rebus¬
ipsis ⁊ hoc ꝓbamꝰ cum ꝑ ꝓphetiam ante tẽ¬
pora conscͥptani. ⁊ his temporib impletã
corda fidelium sic firmari cognoscimus:¬
Iam uͦ ne hominẽ sicut magni quidam
homines fuerunt xp̃m putaret: idem
ꝓpħa hoc illi de cogitatione excuteret.
Ibi enĩ se quit᷑: & dicit. Maledictus homo
qui spem habet in homine: ⁊ firmat
carnem brachii sui. & ad nõ discedit cor
eiꝰ. Et erit sicut tamarix que indeser¬
to est. ⁊ non uidebit cum uenient.
bona: ⁊ habitabit int̾ iniquos. in t̾ra
deserta in terra salsa que non inha¬
bitatur. Et benedictus homo qͥ confidit
q tanquã lignum fructiferũ secꝰ aqͣm:
& in humore mittet radices suas. Non
timebit cum uenerit estus: ⁊ erunt in eo
ꝓpagines nemorose. In anno siccitatis ñ
timebit: ⁊ non deficiet faciendo fructũ.
Hic certe cum maledictum diceret eũ

Expanded text:
ca et cernens in uniuersa terra quid dicam, quemca et cernens in uniuersa terra quid dicam, quemadmodum moueretur ad fidem, quando eipsis probamus, cum per prophetiam ante tempora conscriptam, et his temporibus impletam, corda fidelium sic firmari cognoscimusIam uero ne hominem, sicut magni quidam homines fuerunt, Christum putaret, idem propheta hoc illi de cogitatione excuteret. ibi enim sequitur et dicit: maledictus homo, qui spem habet in homine et firmat carnem brachii sui et a domino discedit cor eius: et erit sicut tamarix, quae in deserto est; non uidebit, cum uenient bona, et habitabit inter iniquos in terra deserta, in terra salsa, quae non inhabitabitur et: benedictus homo, qui confidit que tamquam lignum et in humore mittet radices suas; non timebit cum venerit aestus, et erunt in eo propagines nemorosae; in anno siccitatis non timebit, et non deficiet faciendo fructum. Hic certe cum maledictum diceret eum
Abbreviated transcription (Latin):
ne rege isrł. Illum itidem psalmũ ubi
atur. si considerare uellet que ibi de. xp̃o.
que de ipsa eccł̃ia dicta sunt. ibi quidem
predicta legeret: in orbe autem terrarũ
impleta conspiceret. Uideret quoq ipsa
simulacra gentium ꝑ xp̃i nomen sic ꝑire
de orbe t̾rarum. idq ipsum a ꝓpħis pre¬
dictũ esse disceret: audiret iheremiam
dicentẽ. sic dicetis illis. dii qͥ celũ ⁊ t̾ram
non fecerunt pereant a t̾ra & de sub celo.
Item alio loco cum eundem ꝓpħam dicen¬
tem audiret. dñe fortitudo mea ⁊ ad iutori¬
um meũ. ⁊ refugium in die maloꝵ ad te
gentes uenient ab extremo terre. ⁊ diceĩ.
quã falsa possederunt patres nr̃i simula¬
chra ⁊ non ẽ in eis utilitas. si faciet homo
deos.⁊ ipsi non sunt dii ꝓpterea ecce ego
ostendam illis in tẽpore illo manũ meã.
ostendam illis. ⁊ scient uirtutem meam
q̃m ego dñs: hec audiens de scͥptura ꝓpheti¬

Expanded text:
ne rege Israhel. illum itidem psalmum, ubine rege Israhel. illum itidem psalmum, ubiatur, si considerare uellet, quae ibi de Christo, quae de ipsa ecclesia dicta sunt, quae ibi quidem praedicta legeret, in orbe autem terrarum inpleta conspiceret, uideret quoque ipsa simulacra gentium per Christi nomen sic perire de orbe terrarum idque ipsum a prophetis praedictum esse disceret, audiret Hieremiam dicentem: sic dicetis illis: dii, qui caelum et terram non fecerunt, pereant a terra et de sub caelo. item alio loco cum eundem prophetam dicentem audiret: domine, fortitudo mea et adiutorium meum et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: quam falsa possederunt patres nostri simulacra, et non est in eis utilitas! sic faciet homo deus et ipsi non sunt dii. propterea ecce ego ostendam illis in tempore illo; manum meam ostendam illis et scient uirtutem meam, quoniam ego dominus. haec audiens de scriptura propheti
Abbreviated transcription (Latin):
confundit. dñs dixit ad me filiꝰ meus es
tu ego hodie genui te. postula a me et
dabo tibi gentes hereditatem tuã. ⁊ pos¬
sessionẽ tuã terminos terminos terre.
qđ genti iudeoꝵ in qua regnauit dauid
non eẽ concessum xp̃i autem nomine
longe lateq om̃s gentes occupante ne¬
mo dubitat eẽ completũ: credo moueret᷑
cum hinc ⁊ alia multa ex ꝓpħis audiret
que nunc ꝑ sequi nimis longum ẽ. uid̾et
etiã ipsos reges terre xp̃i imꝑio iam
salubriter subiugatos. om̃sq gentes ei¬
dem seruientes: ⁊ legeret᷑ ei de psalmo
tanto ante predictum. ad orabunt eum om¬
nes reges terre:om̃s gentes seruient ei. To¬
tumq ipsum psalmũ qͥ figurate tanqͣm
in salomonem dicit᷑. si legere uellet inue¬
niret xp̃m uere regem pacificũ. hoc enĩ
salomonis nomen inter pretat᷑. in qͦ cog¬
nosceret omĩa completa que ibi dicunt᷑:
longe remotissima ab illo homine salomo¬

Expanded text:
confundit: dominus dixit ad me: filius meus es confundit: dominus dixit ad me: filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a mei gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae: quod genti Iudaeorum, in qua regnauit Dauid, non esse concessum, Christi autem nomine longe lateque omnes gentes occupante nemo dubitat esse conpletum — credo, moueretur, cum hinc et alia multa ex prophetis audiret, quae nunc persequi longum est. uideret etiam ipsos reges terrae Christi imperio iam salubriter subiugatos omnesque gentes eidem seruientes et legeretur ei de psalmo tanto ante praedictum: adorabunt eum omnes reges, terrae, omnes gentes seruient ei totumque psalmum ipsum, qui figurate tamquam in Salomonem dicitur, si legere uellet, inueniret Christum uere regem pacificum — hoc enim Salomonis nomen interpretatur ■— in quo cognosceret conpleta omnia, quae ibi dicuntur, longe remotissima ab illo homine Salomo
Abbreviated transcription (Latin):
aliquẽ cathecitandum gentilem. in qͦ
faustus defecisse nos risit: ubi non ri¬
dendus. sed plangendus ipse defecit.
Si enĩ dixerimꝰ homini gentili. crede xͦ
quia ds̃ est. ⁊ responderit unde credo.
ꝓlataq auctoritate ꝓpħaꝵ. eis se non
credere dixerit qđ illi hebrei sint ipse
paganꝰ: ostendimꝰ fidem ꝓpħaꝵ ex his que
uentura cecinerunt. & uenisse cernunt᷑.
Credo enĩ qđ eum non lateret. quantas
a regib huiꝰ scłi ꝑsecutiones priꝰ ꝑtulerit
xp̃iana religio: aut si latẽret. ꝑ ipsam
historiam gentiũ ⁊ imꝑiales leges litte¬
ris memorieq mandatas. ei facile pro¬
baretur. Qđ cum tanto ante p̃dictum ex
ꝓpħa cognosceret dicente. ut qͥd fremuert
gentes ⁊ ppłi meditati sunt inania: asti¬
terunt reges terre ⁊ pͥncipes conuenert
que non de ipso dauid fuisse dicta in
eodem ipso psalmo facile apparet: ibi
enĩ dicit᷑ etiam illud. qđ homines qͣlibet
ꝑtinacissimos ipsa rerum manifestatione

Expanded text:
vobis aliquem catechizandum gentilem, in quo Faustus defecisse nos risit: ubi non ridendus, sed plangendus ipse defecit. Si enim dixerimus homini gentili, crede Christo, quia Deus est; et responderit, Unde credo? prolataque auctoritate Prophetarum, eis se non credere dixerit, quod illi Hebraei sint, ipse paganus; ostendimus fidem Prophetarum ex iis quae ventura cecinerunt et venisse cernuntur. Credo enim quod eum non lateret, quantas a regibus hujus saeculi persecutiones prius pertulerit christiana religio: aut si lateret, per ipsam historiam gentium et imperiales leges litteris memoriaeque mandatas, ei facile probaretur: quod cum tanto ante praedictum ex propheta cognosceret dicente, Utquid fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt quae non de ipso Dauid fuisse dicta in eodem ipso psalmo facile adparet; ibi enim dicitur etiam illud, quod homines quamlibet pertinacissimos ipsa rerum manifestatione
Abbreviated transcription (Latin):
apud se eẽ. ⁊ a se dari fontem uite: Ad
quẽ congregati recedunt a xp̃o. xp̃i
ꝓ missione decepti: cuiꝰ nomine iã
tenebant᷑ imbuti. Non enĩ qͦs peꝑit
congregat: s ut congreget qͦs non pe¬
me ẽ: ego dabo. S uide iste qͥd dicat.
Sana me dñe ⁊ sanabor: saluũ me fac
⁊ saluus ero. Unde apłs dicit. nemo
gloriet᷑ in homine: ⁊ iste subiungit.
qm̃ głatio mea tues. His modis nos
crederet de se ipso dicenti: cui non cre¬
deret de aliis testificanti: Uere ridicu¬
lum ẽ. hoc putare. Quem semel enĩ dig¬
num fide non duceret: aut omino ni¬
chil ei crederet. aut potiꝰ ꝓ aliis quam
ꝓ se ipso testificanti crederet. Hic forte
faustus irrisus. sybilas homini leg̃e.
orpheũ. ⁊ cet̾os eiꝰ modi si qͦs alios ex gen¬
p̃nuntiasse: s non faceret. fos qͥppe sibi

Expanded text:
apud se esse et a se dari fontem uitae, ad apud se esse et a se dari fontem uitae, ad quem congregati recedunt a Christo Christi promissione decepti, cuius nomine iam tenebantur inbuti? non enim quos peperit, congregat, sed ut congreget. quos non peme est; ego dabo. sed uide. iste quid dicat: sana me, domine, et sanabor; saluum me fac, et saluus ero. unde apostolus dicit: nemo glorietur in homine, et iste subiungit: quoniam gloriatio mea tu es. his modis nos crederet de se ipso dicenti, cui non crederet de aliis testificanti? uere ridiculum est hoc putare. quem semel enim dignum fide non duceret. aut omnino nihil ei crederet aut potius pro aliis quam pro se ipso testificanti crederet. hic forte Faustus inrisus Sibyllas homini legeret et Orpheum et ceteros eiusmodi. si quos alios genpraenunt
Abbreviated transcription (Latin):
contexit idem ipse iheremias. Patientia
isrł dñe: uniu̾si qͥ te derelinquunt t̾reant᷑.
Cum enĩ de ꝑdice dixisset. qͥ clamat et
congregat que non peꝑit. cõmendauit
excellentiã ciuitatis suꝑ montẽ posite
que abscondi non potest. ut ab eccłia ca¬
tholica heretici hommẽ non separent:
dicens. sedes autẽ gle ex altata ẽ. scĩficatio
nr̃a. Deinde quasi ueniret in mentẽ. qͥd gͦ
facimꝰ de tam multis malis. qͥ tanto ampliꝰ
pͥatientia ifrł dñe. Patient̃ enĩ ferendum
ẽ. qđ ait sinite utraq crescere usq ad mes¬
sem. ne inpatientia tolerandi malos. relm
ipsi relinquunt᷑ ille relinquit᷑. Unde sub¬
iecit. atq addidit. Uniu̾si qͥ te de relinquin
t̾reant᷑. confundant᷑ qͥ recesserunt in t̾rã
Terra ẽ enim homo de se p̾sumens atq ali¬
os ut in ipso p̾sumat᷑ inducens: ⁊ idõ seqͥt¬
E u̾tent᷑: qm̃ dereliquerunt fontem uite
dñm. Quid enĩ aliud clamat ꝑdix. nͥ

Expanded text:
contexit idem ipse Hieremias: patientia contexit idem ipse Hieremias: patientia Israhel, domine; uniuersi, qui te dereliquerunt, terreantur. cum enim de perdice dixisset, quae clamat et congregat, quae non peperit, commendauit excellentiam ciuitatis super montem positae, quae abscondi non potest, ut ab ecclesia catholica haereticum hominem non separaret dicens: sedes autem gloriae exaltata est. sanctificatio nostra. deinde, quasi ueniret in mentem: quid ergo facimus de tam multis malis, qui tanto amplius patientia Israhel, domine. patienter enim ferendum est, quod ait: sinite utraqsem : ne impatientia tolerandi malos, relinipsi relinquuntur, ille relinquitur. Unde subjecit atque addidit, Universi qui te derelinquunt, terreantur: confundantur qui recesserunt in terram. Terra est enim homo de se praesumens, atque alios ut de ipso praesumatur inducens: et ideo sequoniam dereliquerunt fontem uitae, dominum. quid enim aliud clamat perdix, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ accedit: cum multis autẽ scĩtatem sacͣ¬
menti. qđ qͥ manducat ⁊ bibit indigne.
iudicium sibi manducat ⁊ bibit: qͥ aũ
manducare contẽpnit non habebit in
se uitam. ⁊ idõ non ꝑueniet ad uitam
et̃n am: eosdemq paucos in cõꝑatioẽ
multitudinis maloꝵ paucos dici: eẽ aũ
ꝑ se ipsos consideratos in magno num̃o
diffuso toto orbe t̾rarum. crescentes int
titania ⁊ cũ palea usq ad diem messis
⁊uentilationis. Hoc in euangłio dictũ
ẽ: hoc a ꝓpħis ante p̃dictum. Ante enĩ
predictum est: sicut liliũ in medio spi¬
narum ita ꝓxima mea in medio filiaꝵ.
ante predictum ẽ. in habitaui cũ tab̾na¬
culis cedar: cum his qͥ oder̾ut pac̾ẽ er̃ã pa¬
cificꝰ. Ante predictũ est: signa tau in
fronte eõrqui gemunt ⁊ merent ob ini¬
qͥtates ppłi mei que fiunt in medio eorum.
Itaq iste gentilis quẽ tali alloquio firma¬
remꝰ. iam factus ciuis scõꝵ ⁊ domesticus
ex corde simplici dicere. que subseqͤnt̃

Expanded text:
tem sanctitatem sacramenti, quod qui manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit: qui autem manducare contemnit, non habebit in se uitam et ideo non perueniet ad uitam aeternam. eosdemque paucos in conparatione multitudinis malorum paucos dici; esse autem per se ipsos consideratos in magno numero, diffusos toto orbe terrarum. crescentes inter zizania et cum palea usque ad diem messis et uentilationis. hoc in euangelio dictum est, hoc a prophetis ante praedictum. ante enim praedictum est: sicut lilium in medio spinarum. ita proxima mea in medio filiarum: ante praedictum est: inhabitaui cum tabernaculis Cedar; cum his, qui oderant pacem, eram pacificus: ante praedictum est: signa in fronte eos. qui gemunt et maerent ob iniquitates populi mei. quae fiunt in medio eorum. itaque iste gentilis, qu-em tali adloquio firmaremus, iam factus ciuis sanctorum et domesticus ex corde simplici dicere quae subsequenter
Abbreviated transcription (Latin):
tis: codices in qͥb hec scͥpta sunt ut speu
xp̃iana fallatis uelut accipitis: ne tami
contra uos legant᷑ infalsatos dicitis. ꝓs¬
tis inde xp̃m dicentem: si mͥ non credits
oꝑib credite: & ego sum qͥ testimonum
phibeo de me. ⁊ testimoniũ ꝑhibet den
qui misit me pater: ⁊ non uultis contra

Expanded text:
tis; codices, in quibus haec scripta sunt, ut specie tis; codices, in quibus haec scripta sunt, ut specie christiana fallatis, uelut accipitis; ne tamen contra uos legantur, infalsatos dicitis. profertis inde Christum dicentem: si mihi non creditis, operibus credite, et: ego sum, qui testimonium perhibeo de me, et testimonium perhibet de me, qui m
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ mendacem: Quid qđ etiã fame xp̃i
contradicitis : Ea qͥppe clarior. ea p̃pol¬
lentior. aures ⁊ mentes. & linguas om¬
nium gentiũ tenet: que xp̃o ex semi¬
ne daiud scđm scͥpturas hebreas disse¬
minato. implet qđ ibi scriptum est. ꝓ¬
missum abrahe. & ysaac. & iacob. in se¬
mine tuo benedicent᷑ om̃s gentes. Qͥd
gͥͦ respondetisꝰ cumã de xp̃o. cui credi¬
deritis. qͥb testes alienigene ñ placent:
Nr̃oꝵ porro libroꝵ auctoritas. tot gen¬
tum confessione ꝑ successiones apłoꝵ
episcopoꝵ. concilioꝵq roborata. uobis
aduersa est: urõꝵ autẽ nulla ẽ. qͥa ⁊
xp̃m mendacem colunt. Unde contra
eon. doctrinam fit: nisi ⁊ ipsi tanquã
imitatores dei ⁊ xp̃i sui mendaces ha¬
beant᷑. fama uero etiã ipsa consulta.
& uos pessimos iactat: ⁊ xp̃m ex sen
dauid contra uos predicare non cessat.
Uocem patris de celo non audistis: opa

Expanded text:
esse mendacem? quid? quod etiam famae Christi esse mendacem? quid? quod etiam famae Christi contradicitis. ea quippe clarior, ea praepollentior, aures et mentes et linguas omnium gentium tenet, quae Christo ex semine Dauid secundum scripturas Hebraeas disseminato inplet, quod ibi scriptum est promissum Abrahae et Isaac et Iacob. in semine tuo benedicentur omnes gentes. quid ergo respondetis, cuinam de Christo credideritis, quibus testes alienigenae non placent? nostrorum porro librorum auctoritas tot gentium consensione per successiones apostolorum, episcoporum conciliorumque roborata uobis aduersa est; uestrorum autem nulla est, quia et eum et Christum mendacem colunt. unde contra eorum mendacem doctrinam fit, nisi et ipsi tamquam imitatores dei et Christi sui mendaces habeantur. fama uero etiam ipsa consulta et uos pessimos iactat et Christum ex semine Dauid contra uos praedicare non cessat. uocem patris de caelo non audistis, opera
Abbreviated transcription (Latin):
& docemus. Qđ si eos infalsatos dixerit:
ipse testium suoꝵ fidem oppugnabit. Si
ꝓtulerit:. quomͦ eis ipse auctoritatẽ dabit.
quã ꝑ eccł̃ias xp̃i ab ipsis apłis constitu¬
tas non accepit. ut inde ad posteros firma¬
ta cõmendatione transcurreret: Quomͦ il¬
le cui non credo. ꝓfert mͥ scͥpturas quib
de illo credam: & eis ipse conat᷑ dare auc¬
toritatem. cum ego ipse non credã: Si au
fame de xp̃o credidistis. hoc enĩ ⁊ faustꝰ
magnis angustiis coartatus. transeunt̃
attigit. ne scilicet aut eos libros ꝓferre
cogeret᷑. quoꝵ auctoritas nulla est. aut
ad eos ligaret᷑ quoꝵ auctoritas ei contra¬
ria ẽ: gͦ si de. xp̃o fame credidistis. uidete
utrũ idonea testis sit. diligenter consi¬
derate quo uos precipitetis. Mala enim
multa de uobis fama disseminat: cui cre¬
di non uultis. Que gͥ ratio ẽ. hanc de
xp̃o uelle ueracem: quã de uobis uultiᷤᷤ

Expanded text:
et docemus. quod si eos infalsatos dixerit, et docemus. quod si eos infalsatos dixerit, ipse testium suorum fidem obpugnabit; si rum. codices protulerit, quomodo eis ipse auctoritatem dabit, quam per ecclesias Christi ab ipsis apostolis constitutas non accepit. ut inde ad posteros firmata commendatione transcurreret ? quomodo ille, cui non credo, profert mihi scripturas. quibus de illo credam. et eis ipse conatur dare auctoritatem, cum ego ipsi non credam? Si autem famae de Christo credidistis — hoc enim et Faustus magnis angustiis coartatus transeunter adtigit, ne scilicet aut eos libros proferre cogeretur, quorum auctoritas nulla est, aut ad eos ligaretur, quorum auctoritas ei contraria est - ergo si de Christo famae credidistis, uidete utrum idonea testis sit, diligenter considerate. quo uos praecipitetis. mala enim multa de uobis fama disseminat, cui credi non uultis. quae igitur ratio est hanc de Christo uelle ueracem. quam de uobis uultis
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ. qͥ cũ respondissent dd̾: ne hoc solum ut
dixi putaret᷑ ⁊ ñ respicerent ad emmanuel
ꝓpħiam urãm unde nomen xp̃i didiceritis.
tertulliam̃i. uerum etiam post ciprianũ
hanc heresem exortam. Oñis tamen eius
Quẽ nam testem uobis sui apostolatus ad¬
duxit: Nlomenq ipsum xp̃i qđ non sci¬
mus nͥ in regno iudeoꝵ in sacerdotibus
⁊ regib institutum. ut non solum ille aut
ille homo. s uniuersa ipsa gens. totũq
iste inuasit. cur usurpauit: Qui ꝓpħis he¬
breis uos uetat credere. ut uos falsi xp̃i
falla ces discipłos. falsus & fallax apłs
faciat: post tremo ne diceret᷑ ei menti¬
ris: ꝓtulerit uobis aliquos & ꝓpħas scđm
facietis ei qualem faustus cathecitandum
sub exẽplo ꝓposuit: qͥ neq ipsis neq illi
tes uocabit: Non opinor homines ꝓducet.
s libros aꝑiet: qͦs non pro se s contra se
aꝑtos reperiet. Ibi enĩ xp̃m natum ex
oraria uirgine: ibi filium dei factum
ex semine dauid scđdm carnem legimus

Expanded text:
filium. qui cum respondissent: Dauid, ne hoc solum, ut dixi. putaretur et non respicerent ad Emmanuhelprophetiam uestram. unde nomen Christi didiceritis. Tertullianum, uerum etiam post Cyprianum hanc haeresim exortam. omnes tamen eius quemnam testem uobis sui apostolatus adduxit? nomenque ipsum Christi, quod non scimus nisi in regno Iudaeorum in sacerdotibus et regibus institutum. ut non solum ille aut ille homo, sed uniuersa ipsa gens totumque iste inuasit, cur usurpauit. qui prophetis Hebraeis uos - uetat credere, ut uos falsi Christi fallaces discipulos falsus et fallax apostolus faciat? postremo ne diceretur ei "mentiris," protulerit uobis aliquos et prophetas facietis ei. qualem Faustus catechizandum sub exemplo proposuit, qui neque ipsis neque illi tes uocabit? non, opinor, homines producet. sed libros aperiet: quos non pro se. sed contra se apertos reperiet. ibi enim Christum natum ex Maria uirgine. ibi filium dei factum ex semine Dauid secundum carnem legimus
Abbreviated transcription (Latin):
israhelitas in qͥb dolus non ẽ. ꝑ apłicã
dispensationẽ cum euangłico sacram̃to
ad regnum gentiũ transmigrasse. Unde
nobis apłs tanquã iheremiã replicans
dicit. Uolo gͦ primum om̃ium fieri de p̃¬
cationes. ad oiationes. interpellationes.
grarum actiones. pro om̃ĩb hominibꝰ.
pro regibus. ⁊ his qͥ in sublimitate sunt

Expanded text:
Israhelitas, in quibus dolus non est, per apostolicam Israhelitas, in quibus dolus non est, per apostolicam dispensationem cum euangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse ? unde nobis apostolus tamquam Hieremiam replicans dicit: uolo ergo primum omnium fieri deprecationes, adorationes; interpellationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et his, qui in sublimitate sunt