comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed uelud adseruile ini cimoniũ destinãtur ut mirai neõ heat
cos woualiter et auare hris uti quas ut uenderent quesierũt
quibus improba spe non sibi centesimũ femus sed millesiniũ
insolitudine uoco neq si ueniãt aduutto libens quã multes igi
tunt excludam uides nam quis pistis louge ab aqus qd hry ꝑtul
ab uebe acturi quid olim illi ielli et effemiãto causi dico dixi
sepe qui hoc loto nou quietis amore quã non nouerat non appetitu
ocy qd̵ oderat sed nestio quo nam ĩmutandi studio frequẽtare
ceperat incertũ au sibi ipi molestior au michi uerũ ille confesti
tedio locorũ et urbanarũ desiderio uoluptatũ uictus abyt Cri
iisi sic euonturũ autea preiidissem ultro ip̃e cessissem locis
tam nulla uorũ oppinionũ ue pporcio erat quõius auitũ ile se
diceret et essemus eisdem instudos apuerina uersat sed utre
docuit studiorũ finibus longe disparibus redeo aut adinceptu

Expanded text:
sed velut ad servile mercimonium destinantur, ut mirari nemo habeat eos venaliter et avare literis uti, quas ut venderent quesierunt, et quibus improba spe non sibi centesimum fenus, sed millesimum sin solitudinem voco, neque si veniant admitto libens — quam multos igitur hinc excludam vides —; nam quid piscis longe ab aquis, quid hi procul ab urbibus acturi? Quod illi olim molli et effeminato causidico sepe dixi, qui hec loca non quietis amore, quam non noverat, non appetitu otii quod oderat, sed nescio quonam imitandi studio frequentare ceperat, incertum an sibi ipsi molestior an michi; verum ille confestim tedio locorum et urbanarum desiderio voluptatum victus abiit. Quod nisi sic eventurum animo previdissem, ultro ipse cessissem locis, tam nulla rerum opinionum ve proportio erat, quamvis amicum ille se diceret et essemus iisdem in studiis a pueritia versati, sed ut res docuit studiorum finibus longe disparibus. Redeo autem ad inceptum.
Abbreviated transcription (Latin):
chorꝰ Occidentalẽ uero cardiuẽ tenet zephirꝰ i uesꝑtin
subrespertinꝰ huic adext᷑ ingitur i lapis sine affricꝰ suꝰ
Nsinistra uoreas a aquilo hyy sepe singuli Intord̃ duo magnis
au̾ tempestatibus ⁊ tres ꝑuꝰ conflare ꝯsueuarut horũ
impetũ muaiã q̃ sua sponte trãquilla sunt ⁊ quieta nudis¬
ex estuãtibus semũt horũ flatu puta tempors ⁊ locorũ¬
quo procellis serenitas reddit᷑ ⁊ rireft̃ inꝑcellos seua mitteba

Expanded text:
vero cardinem tenet Zephyrus, id est Subvespertinus; huic a dextra iungitur Lips sive Africus, a sinistra Boreas, id est Aquilo. Hi saepe singuli, interdum duo, magnis autem tempestatibus et tres pariter flare consuerunt; horum impetu maria, qexestuantibus seviunt. Horum flatu pro causa temporum vel locorum, a procellis serenitas redditur et rursum in procellas serena muta
Abbreviated transcription (Latin):
rant pleriq ita uiuũt quasi aduichuil aliuo quiͣ adsermendũ gule
ac uentri seseq natos putent pesus infausta mãcipia tã t̾pibꝰ
diũs adiecta ꝙp ita se hrẽ ne qua dubitatio sit queri intꝰ eos solet
sinature pñtis indulgencia honuĩ uitam daret ut nõ sompni nõ
concubitꝰ non cibi neq potus indigeã sed cui absq lys adesset ⁊
quies ⁊ soboles ⁊ sobria magis q sonetas anoptabilior uita esẜ
an h ͨ nr̃a q̃ noc̃itatibus tam multis obiecti speratq adiecta ẽ ut
quociens casu aliquo hys decoptionibus int̾fui ⁊ in finẽ tacitus
soliti funt nam quid si sompniũ si concubitũ si tibũ potũes subtxeris
acturi sumꝰ aut q̃ uita futura ẽ uite mueribꝰ ⁊ officys spo¬
licitis ⁊ penitus p̃se ferant ⁊ inpudentissime fateantur adiul
sompno ⁊ uoluptate ꝑtumue ĩ molioribus curis ⁊ contemplaciõe
dei nel incognitiõe reru uel mex̾cicio uretutũ possit expendi id

Expanded text:
rant? Plerique ita vivunt, quasi ad nichil aliud quam ad serviendum gule ac ventri se se natos putent, prorsus infausta mancipia tam turpibus dominis addicta. Quod ita se habere nequa dubitatio sit, queri inter eos solet, siqua nature parentis indulgentia homini vitam daret non somni neque concubitus, non cibi neque potus indigam, sed cui absque his adesset et quies et soboles et sobria iugisque satietas, an optabilior ea vita esset, an hec nostra, que necessitatibus tam multis obiecta semper atque subiecta est. Et quotiens casu aliquo his disceptationibus interfui! et in finem tacitus soliti sunt: nam quid si somnum, si concubitum, si cibum potumque subtraxeris acturi sumus? Aut quenam vita futura est, vite muneribus et officiis spoliata? Ut penitus pre se ferant et impudentissime fateantur, ad nisomno et voluptate partimur, in melioribus curis, et vel in contemplatione Dei, vel in cognitione rerum, vel in exercitio virtutum possit expendi.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ unus idemq locus sit ubi ⁊ uolnus apparuit et medicamẽta
apposit ait enĩ magis aũ est ingeniũ reuocare mentẽ a seusib
⁊ cogitaciõe a consuetuoine abdiuere Inhoc gͦ sõmuis et nobuie¬
bus eintaniur ut sensibus domitis ⁊ uicta consustudĩe aliquid
omo uideanius Aꝑianiꝰiam tandẽ at puegeniꝰ occulos illos in¬
triusecos quibus iuisibilia cernut xp̃m adesse uidebum E si de
marco cathomi scriptũ est quod puduit gementẽ illo teste mori
fallibilis at ꝑpetuꝰ ut adꝓpositũ sermo redeat ⁊ si ubiq pub̃ su¬
quã insolitudine dignatur Niuireũ nã et nullus instrepite ad alo
intenciõe mentẽ distrahat nõ est sic ħuanus añm assuestit
celestibres telest colloquio ciput deũ fiduciã salutarẽ concipit at
epħospite ⁊ adrena fit Domestitus dei magno eũd ꝙx ainor: conti¬
nuoq ⁊ fideli cultu inter deũ s⁊ honnẽi tanta familia̾̃tas est¬

Expanded text:
cum unus idemque locus sit ubi et vulnus aperuit et medicamenta cum unus idemque locus sit ubi et vulnus aperuit et medicamenta composuit. Ait enim: «Magni autem est ingenii revocare mentem a sensibus, et cogitationem a consuetudine abducere». In hoc ergo summis et nos viribus enitamur ut, sensibus domitis et victa consuetudine, aliquid animo videamus. Aperiamus iam tandem atque purgemus oculos illos intrinsecos, quibus invisibilia cernuntur: Cristum adesse videbimus. Et si de Marco Catone scriptum est quod puduit gementem illo teste mori, nfallibilis atque perpetuus, ut ad propositum sermo redeat, etsi ubique quam in solitudine dignatur. Nimirum: nam et nullus interstrepit, et quod ab intentione mentem distrahat non est. Sic humanus animus assuescit celestibus, frequentique colloquio fiduciam salutarem concipit, et ex hospite atque advena fit domesticus Dei. Magno enim ex amore continuoque et fideli cultu inter Deum et hominem, familiaritas t
Abbreviated transcription (Latin):
nõ epicurꝰ aut ticero nõ Catnio nõ scipio nõ lelius yni gmatiõe
figendus seo augelus bonub uite castos comesq datus honũ gͦ
spectãte si quali est pudor audere nõ dt̃ s quid scenũ aut tebile
cuxerim xpus ipe locis om̃ibus at temporaus ẽ pũs nõ actuũ
si cogitatonũ onã uerus ẽ testis Quos ⁊ si mature afforettesti
epicurꝰ nõ uideret sigere hic anĩ libet ut cogitare quis tami¬
tantiq libidimi uelit frena restintere aut qui xp̃m ipũ ĩ abditis
e tdne poneteabilibus semꝑ assistore et quid illic agatur Eꝑ¬
introspicere ⁊ aꝑta onnã nõ credat uidere nemo usquã srian
ẽ qui dubitat aut ab om̃i dedecore touti testis mytu saltua
oclis nõ uidemꝰ eosq uelabimut in quo ueteres ticero qui xp̃m
certe nõ nouerat arguit ubi ait nictal aiõ uidere poteriãt ad
occulos omiũ xeferebant qd ⁊ si nobis accidat conailia optamus
Idem nobis audiendus est cicero non quod aly precipus exueĩs defint

Expanded text:
Epycurus aut Cicero, non Cato, non Scipio, non Lelius imaginatione fingendus sed angelus bone vite custos comesque datus homini, quo spectante, siquis est pudor, audere non debet quod coram hominedixerim, Cristus ipse locis omnibus atque temporibus est presens, non actuum sed et cogitatuum omnium verus testis, quos etsi vere afforet testis epycureus, non videret. Figere hic animum libet et cogitare. Quis tam imtantique libidini frena substringeret? Atqui Cristum ipsum in abditis etiam anime penetralibus semper assistere, et quid illis geratur introspicere, et aperta omnia videre, nemo usquam cristianus est qui dubitet; nec ab omni dedecore, tanti testis metu saltem et oculis non videmus, eoque relabimur in quo veteres Cicero, qui Cristum certe non noverat, arguebat ubi ait: «Nichil animo videre poterant, ad oculos omnia referebant»? Quod si et nobis accidit et consilium optamus, idem nobis audiendus est Cicero, non quod alii precipue ex nostris desint,
Abbreviated transcription (Latin):
exogitandũ erit qualẽ eũ nata qualẽ ipẽ fecetit
uiic eiũ quidã qui solitaia uita morte grauior sit et mõtã
si confabulator desit quid secũ quidue tũ libus loqui ualeant nõ
hũt itaq multi sunt Equidem solitudo su heis exiliũ ẽ carcer
acculeus adde lras priã est libertas delcacio nai de ocio illud¬
quidẽ ciceroius notũ Quid dulcius ocio bẽãto conq nõ minus¬

Expanded text:
cogitandum erit qualem eum natura, qualem ipse se fecerit. Sunt enim quibus solitaria vita morte gravior sit et mortem solet, quibus si confabulator desit, quid secum, quid ve cum libris loqui valeant non habent, itaque muti sunt. Equidem solitudo sine literis exilium est, carcer, eculeus; adhibe literas, patria est, libertas, delectatio. Nam de otio quidem illud Ciceronis notum: «Quid dulcius otio literato?». Con
Abbreviated transcription (Latin):
nullas trmet aut cauet insidias scit se amari et non sua stit
morte᷑ suam illam utilem nulli dapuosa q uitam n  mult
inter esse arebitratur qmͣdiu sed bene uniat uet ubi aliqñ mo¬
rratue magni extunat s in id unũ sumõ studio intentus ut
bñ actã uite fabulã pulchro fine concludat
abitur sensum dies et fuguũt hore ac iam prandi fius e
tuebant illa familares ex̾citus hostesq collaterales et
salsamentu effusu late olidum couctũ idem et uiro hubricũ
et fumo mibĩn et spis horridũ et aspergine tepidum ⁊ adipe
tabidũ ossibus albitaus sagioine eutilũ demq utxerbis oto
ambroso nõ coquinã sed carificinã dicas et licet ut maioribꝰ
prelũ parar non par tũ aliguis sed fieri uereo prcelule ibi
gestun ppartes esse non prandi Otadua sanxra at plemos
teemens ita meco percussiones micanter oe abiut quas mesa
ꝑ aue fuetia ꝑ blando et fallaci hoste uoluptas tubilia pro
sepulchras

Expanded text:
nullas struit aut cavet insidias, scit se amari et non sua. Scit nullas struit aut cavet insidias, scit se amari et non sua. Scit mortem suam nulli utilem, nulli damnosam vitam, neque multum interesse arbitratur quam diu, sed quam bene vivat, nec ubi aut quando moriatur magnibene actam vite fabulam pulcro fine concludat. Labitur sensim dies et fugiunt hore, ac iam prandio finis est. Turbant illum familiaris exercitus, hostesque collaterales et salsamentis effusis late olidum cruentumque idem et vino lubricum, et fumo nubilum, et spumis horridum, et aspergine tepidum, et adipe tabidum, et ossibus albicans, et sanguine rutilum: denique, ut verbo utar Ambrosii, non coquinam sed carnificinam dicas. Et licet, ut maioribus prelium paret, non parari tamen aliquid, sed fieri, vereque prelium ibi gestum putes esse, non prandium. Ita dux saucius ac tremens, ita mero percussi omnes nutantesque abeunt; mensa pro acie fuerit, pro blando et fallaci hoste voluptas, cubilia pro sepulchris
Abbreviated transcription (Latin):
est uel fagus pura nel abies celũ spectare non aurũ texrã aat
Cantuy est bndiccio et grãrũ accio uillicꝰ si res postulat puct̾na
totus et uerua est Quidꝙ hys apposuit hic eqͣ̃minitate et mode¬
stum et preciosũ facit Cibum ome ꝑegenus silius ac litoribus
admotũ ome potũ ligurũ ati picem cũ collibus expressa dicas
La frons est i q aĩs utentis sic indeũ inq homies gratio Dic
ꝯm̃ibus meptis ꝙ letus dapibus nõ tm̃ ut marmorens ille sem¬
tulus regñ opus equet ẜ aĩo tnͣstendat nulli penitus mauds
mullũ sdi sonte contentus sua et fortime ĩuieys maccessus nͥ ͤ
metuit nichil cupit sat nam spergi ueniã fictilibus stit uile
homi panta sufficere et sinas ueras diuiciasq ul optare
sum amperiu inl tunere letũ ait at tnͣsquillu eaur placidas
nottes otosos dies et secura conuiuia quo libet sedes intrepidi

Expanded text:
bi, vel fagus pura, vel abies; celum spectare non aurum, terram amat bi, vel fagus pura, vel abies; celum spectare non aurum, terram amat s poscat, pincerna, cocus et verna est; quicquid is apposuit, hic equanimitate et modestia preciosum facit. Cibum omnem peregrinis silvis aut litoribus advectum, omnem potum Ligurum atque Picentium collibus expressum dicas; ea frons est, isque animus utentis, sic in Deum inque homines gratus, sic comunibus inemptisque letus dapibus, non tantum, ut Maroneus ille seniculus regum opes equat animo sed transcendit. Nulli penitus invidet, nullum odit; sorte contentus sua et fortune iniuriis inaccessus, nichil metuit, nichil cupit; scit non spargi venena fictilibus, scit vite hominum pauca sufficere, et summas verasque divitias nil optare, summum imperium nil timere; letum agit atque tranquillum evum, placidas noctes, otiosos dies et secura convivia; it liber, sedet intrepidus,
Abbreviated transcription (Latin):
mento sedulus pregustator explorat Qm et adueisus cetꝰ
insidias aluũ xemedy genus muẽtũ est inter uina dapesꝙ
litu do seepentũ cormua prominẽt aureis uel argentere i¬
proseri mira res ipsa as mors excusat ille aut fedet abducta
frente grauibus ocłio supercilicio umbroso engosa naregenisq
pallentibus egre uistosa labra digluciers uie capus ustolleu
fubroribus et odorbus actonitis ub sit uescit uesperti a tices
crapula matutia confusus euentu futurisꝙ fullatys intõtus
quo se ertat uestius aut quid agat sudat olet rugtat rissitit
singula morsitaus uniuersa fastidieng
dte uero uel pantis uel uno uel nullo contentus frmulo
hesteruo sobrius uegetusis iemio modesto sublare muda mela
strepitũ selenciũ ht̃ pro multitudiẽ se ipiũ ip̃e sibi comes ip̃c ab
fabulator et tõuiua est nõ metuit solus esse dũ polus est ꝑ auleis
nudus paries ex agresto cemento pro solio eburueo quertꝯ sibi¬

Expanded text:
non immerito venenum sedulus pregustator explorat. Quin et adversus cecas non immerito venenum sedulus pregustator explorat. Quin et adversus cecas insidias aliud remedii genus inventum est: inter vina dapesque livida serpentum cornua prominent, aureis ine contra mortem miseri, mira res, ipsa mors excubat. Ille autem sedet obducta fronte, gravibus oculis, supercilio umbroso, rugosa nare genisque pallentibus, egre viscosa labra disglutinans, vix caput attollens, fulgoribusque et odoribus attonitus. Ubi sit nescit, vespertina tumens crapula— quo se vertat, aut quid agat? — sudat, olet, ructat, oscitat, singula morsitans, universa fastidiens. Iste vero vel paucis vel uno vel nullo famulo contentus, hesterno sobrius vegetusque ieiunio, modesto sub lare mundam mestrepitu silentium habet, pro multitudine seipsum; ipse sibi comes, ipse sibi fabulator ac conviva est, nec metuit solus esse, dum secum est. Pro auleis nudus paries ex agresti cemento, pro solio eburneo quercus est si
Abbreviated transcription (Latin):
succo meditatus arudinis bactis q ingrantibꝰ odorat naturã ãte
nutauerit partẽ illalia per duersi gnĩs pompa tonptatue
fere horribiles pistes mogint uolueres maudite puluere p̃rio¬
se oblite et oblite ueteris prĩe quadam uote testantes oreiginẽ
nouien q iam solũ de phaside retmentes fangut ipe ed ennido
stuenda fercula q̃ om̃e totorũ passa iudibria que s qastibo
ualde esuriens ceruat quĩ feda qñto fut iogulata leuorsuo
solo spectaculo satur abscedat Ĩta muxta uideos nuite qs certana
nurã ceteris marina terrestribus ingͣ candidis atria dulciba
hresutti penuatis mansuata ferocibus ut quasi oiudianũ cha¬
os illud antiquũ xenouatũ at maengustias sit coactũ nõ folit̃
corpore in uuo ẜ in una parapside frigida pugnabar̃ calidio
humentia sictis mollia cũ dirris sine pondere hũcia pondus
Sub huc tanta collectione diuersarũ simul et aduersarũ cere
sub tot ceoteis ati acribus linetibu q pulmentis sustao noe

Expanded text:
baccisque nigrantibus odoratus, naturam arte mutaverit. Parte alia par diversi generis pompa conspicitur: fere horribiles, pisces incogniti, volucres inaudite, pulvere precioso oblite et oblite veteris patrie, quedam voce testantes originem, nomenque iam solum de phaside retinentes. Fumant ipsis edentibus stupenda fercula et omne cocorum passa ludibrium, que siquis valde licet esuriens cernat quam fede quantoque sint coagulata lenocinio, solo spectaculo satur abscedat. Ita mixta videbit invicemque certantia nostra exteris, marina terrestribus, nigra candidis, acria dulcibus, hirsuta pennatis, mansueta ferocibus et, quasi ovidianum chaos illud antiquum renovatum atque in angustias sit coactum, non solum corpore in uno, sed in una paropside, frigida pugnabunt calidis, humentia siccis, mollia cum duris, sine pondere habentia pondus. Sub hac tanta colluvie diversarum simul et adversarum rerum, sub tot croceis atque atris liventibusque pulmentis, suspectum
Abbreviated transcription (Latin):
dixerim et multu sed non totũ illud quidẽ ut sibi uidetur ĩ aĩo
dubio Itaq ꝙ de lotis dixi de ão repetitu esse millo aligud
mulru ess totis uusericordie sed ineo tm̃ qui opotiũtate lotis¬

Expanded text:
dixerim, est multum, sed non totum, fateor. Illud quidem, ut sibi videtur, in animo dixerim, est multum, sed non totum, fateor. Illud quidem, ut sibi videtur, in animo dubio. Itaque quod de locis dixi, de animo repetam: esse in illo aliquid, multum esse, tot
Abbreviated transcription (Latin):
sed colidam mentis quiete iiugirã intendima neq em̃ michi
rendit senecã cũ dixisset omiã impedimẽta duintte et uaca
boue menti confessius addisce Nemo ad illam perreiĩt occuratꝰ
euam ego non patrare quidẽ colitudine sed conseruare et pluꝰ¬
rnuũ adiunare contendo non hͦ idem eiusdem auctoris oblitꝰ¬
non sũ hon multũ inquit ad tranquillitate locus confeet ut
sit ita sine dubio tame confert aliud quod iusi sic esset curidẽ
deusset alibi nõ tũi corpori sed eciã moribus salubrẽ locũ elige̾
debemus et eciã alib Conspectũ quoq et uiciũ forũ protut
firgiam naui ut loca grania eciã sanctissimã ualitudiue̾ teptat
ita bone ꝙ̃ menti nec dum adhuc ꝙ ꝑfecti ib. conualestenti st
aliqua parũ salubria unde igitur hͨ morũ mentisq salubretõ
ar dascenne si nichil esset inlocis et iulocis aᵈ pace seuete

Expanded text:
sed solidam quietem mentis intendimus. Neque michi sed solidam quietem mentis intendimus. Neque michi excidit Senecam, cum dixisset: «Omnia impedimenta dimitte, et vaca bone menti», confestim addidisse: «Nemo ad illam pervenit occupatus». Quam ego non prestare quidem solitudinem, sed conservare et plurimum adiuvare contendo. Nam nec illud eiusdem auctoris oblitus sum: «non multum» inquit «ad tranquillitatem locus confert». Ut sit ita, sine dubio tamen confert aliquid; quod nisi sic esset cur idem dixisset alibi: «Non tantum corpori, sed etiam moribus salubrem locum eligere debemus»? et idem alibi: «Confugiam; nam ut loca gravia etiam firmissimam valetudinem tentant, ita bone quoque menti, necdum adhuc perfecte et convalescenti, sunt aliqua parum salubria»? Unde ergo hec morum mentisque salubritas ac discrimen, si nichil esset in locis? Est in locis aliquid, pace Senece
Abbreviated transcription (Latin):
assentior sco dt̃ ios om̃ibus iudiciũ meũ liẽe pauiu simos quid
instançys uniuis ale uerñꝙ degna nõ qua telu diue¬
uoln ssuuir qua cectuapaniones ⁊ qi etiles et salitndine qualbet
sanctiore urofitentur Scio pin quos quesso te uidinius qui quos
ende et silebo nou inficiar doctos quosdam uiros et facundos et q̃
ribus est questio Abiũt ecĩã inciuitates declinat inppłos multa
de uicys multa de uirtutibus loquũt uix temꝑare in potui quo¬
s̃ĩꝰ unũ satreci dentis morsũ huic loco ualiq nsi fallor con¬
gruentẽ interponere sed cogitans adquẽ sermo nichi est stilo
potius quã uerecudie subtrahendũ credidi Multa quidẽ inquies
loquñtur utiliter et sepe alyx prosunt credo sed non statim samut
est medictus qui contilio egiu iuat qũ eodẽ sepe mocbo quõ mlt̾o
liberauerat interyt uera studio elaborata ati tomposita ꝑmłtoꝵ
uñ hos non nobis rethorice sed uite est nec in anẽ ligroe gla

Expanded text:
assentior; sed de his omnibus iudicium meum habe: paucissimis quidem instantiis universale ulti sunt qui occupationes in comune utiles et solitudine qualibet sanctiores profitentur. Scio; sed quot, queso te, vidimus, qui quod ende michi unum et silebo. Non inficior doctos quosdam et facundos viros,ribus est questio; ambiunt civitates, declamant in populis, multa de vitiis, multa de virtutibus loquuntur; vix temperare michi potui, quominus unum satyrici dentis morsum huic loco valde, nisi fallor, congruentem interponerem. Sed cogitans ad quem sermo michi est, stilo potius aliquid quam verecundie subtrahendum credidi. Multa quidem, inquies, loquuntur utiliter; audivi. Et sepe aliis prosunt; credo. Sed non statim sanus est medicus, qui consilio egrum iuvat, quin eodem sepe morbo, quo multos liberaverat, interiit. Verba studio elaborata atque arte composita verum hec nobis non rethorice scola sed vite est, nec inanem lingue gloriam,
Abbreviated transcription (Latin):
illa largna solet insolitudine consututis Qruod utcũq probre¬
inbate temporis uel ratioe nel grãrũ collaciõe monstra mñ ẽ et
urer emplis illustribus demonstrabo ꝙ si forte datũ sit ut ãqs
senetpar nõ ad ligrua sed ad cor horu uspiã quos trcedulũ uulgo
stuipet penitus autẽ cordis admoneã puta siue contencioe fãt¬
uitur qd sa pientiã ĩ genne confitente audieet felicitate nõn
uerbis sonantibus sed rebus tacitis et ueritate intima nõi
suudiose sope sint ad actũ tardiores et qui res enaeolur agrinit
suunt intulnores elaquio Sit et modestie cultores uolurtatos fu¬
gunit et qmbus uoluptus inp̃nio ẽ modestia aspeaut eno¬

Expanded text:
utis. Quod utcunque pro brevitate temporis vel ratione vel contrariorum collatione monstratum est, et mox exemplis illustribus astruetur. Quod si forte datum sit, ut aliquis veri capax non ad linguam sed ad cor horum cuiuspiam, quos credulum vulgus stupet, penitus aurem cordis admoveat, puto sine contentione fatebitur, quod conscientiam nudam ingenue confitentem audierit, felicitatem non verbis sonantibus sed rebus tacitis et veritate intima non estudiosi sepe sint ad actum tardiores, et qui res magnas agunt sint incultiores eloquio; sic et modestie cultores voluptatem fugiunt, et quibus voluptas in pretio est modestiam aspern
Abbreviated transcription (Latin):
de exelsiore loco exenĩ tanto longius penetrã Raliste uero et
onagri si a peritis diligentissime temperẽtur uniu̾sa pcedũ
aiquibꝰ n ͨ ulla u̾tus nec munima possunt defendere bella¬
tores nam more flimus quidꝙ ꝑcesserunt aut dissolugrs¬
aut ĩ rũpere consues̃¬

Expanded text:
de excelsiore loco exeunt, tanto longius penetrant. Ballistae vero et de excelsiore loco exeunt, tanto longius penetrant. Ballistae vero et onagri, si a peritis diligentissime temperentur, universa praecedunt, a quibus nec virtus ulla nec munimina possunt defendere bellatores. Nam more fulminis quicquid percusserint aut dissolveraut inrumpere consue
Abbreviated transcription (Latin):
cum creuerit repente admotꝭ machinis uel adpositis stalis occu¬
pant ciuitatẽ Et ideo ĩnuris saxa ceteraq tormẽta ponĩ
in ꝑmptu ut cognitis insidys adc̾rentes admanũ habeat qd sũp
obsidentes Nam suꝰ cibo sũ somio fuerunt occupati siue
otio aut aliq̃ nc̃itate dispsi tuct̃ oppidani repente prũpiũ
ignorãtes pĩt arietes machinas ipos ꝙ aggeres ignibꝰ
concremat᷑ Dmiãꝙ inpernicie suã fabricata oꝑa sabuertiũ
pter qd obsidentes ultra ictũ teli fossam faciũt eamq nõ solũ
uallo ⁊ sudibus ẜ̃ etiã turriculis anstemũ ut eñpemribus ex mu¬
tate possunt obsistere quod opus luuculã uocut Sepe cũ
obsidio describit᷑ Iurenitur inhistorys loricã urbem esse crecu
ta ⁊d exalto destmata mistilia siuie plũbate uel lancee
arcubus misse ⁊ saxa moũbus fundis siue fuscibalis diecã qnͣto

Expanded text:
cum creverit, repente admotis machinis vel appositis scalis occucum creverit, repente admotis machinis vel appositis scalis occupant civitatem. Et ideo in muris saxa ceteraque tormenta ponuntur in promptu ut cognitis insidiis accurrentes ad manum habeant quod supra obsidentes. Nam sive cibo sive somno fuerint occupati sive otio aut aliqua necessitate dispersi, tunc oppidani repente prorumpunt, ignorantes perimunt, arietes machinas ipsosque aggeres ignibus concremant omniaque in perniciem suam fabricata opera subvertunt. Propter quod obsidentes ultra ictum teli fossam faciunt eamque non solum vallo et sudibus sed etiam turriculis instruunt ut erumpentibus ex civitate possint obsistere, quod opus loriculam vocant. Saepe, cum obsidio describitur, invenitur in historiis loricula urbem esse circumAS DEFENDATVR Sed ex alto destinata missibilia sive plumbatae vel lanceae, agittae quoque arcubus missae et saxa manibus fundis sive fustibalis directa, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
Illud q usus iurenit ut acerinos ac sagacissimos canes in¬
turribus initeiũt qui aduentũ hostĩ odore presenciãt latratu¬
ẜ testentur Austeres ꝙ nõ minore solercia noct᷑nos suꝑuẽtꝰ
clamoridus iudicãt Nam ingressi capitolinã arcẽ galli roma¬
nũ nomẽ euerẽt insi clamore auseris exercitatꝰ mallus resti¬
tisset mira diligentia siue fortuã uiros qui uniu̾sũ orbẽ erãt
missuri subiungũ ains una secuauit
Quando oppidanis inferantur insidie
Du solũ in obsidicioĩbus si in rniu̾io genere bellorũ super
omniã ducit᷑ hostiũ consuetudine explorare diligenter
ac nosse Opoctĩtas eĩ insidiarũ aliter nõ pr̃ irenta insi
scias quibus horis aduersanus a laboribus su ͤ laboris intẽite
discedat quibus reddatur incancior Interd medio die Interdͥ
ad uesperũ sepo nocte aliqũ eo tempore quo sumitur cibus
ut aduersarioꝵ negliencie licenciã tribuãt q̃ ipa ipunitate

Expanded text:
Illud quoque usus invenit, ut acerIllud quoque usus invenit, ut acerturribus nutriant, qui adventum hostium odore presentiant, latratuque testentur. Anseres quoque non minore sollertia nocturnos superventus clamoribus indicant. Nam ingressi Capitolinam arcem Galli Romanum nomen eruerant nisi clamore anserum excitatus Mallius restitisset. Mira diligentia sive fortuna viros qui universum orbem erant missuri sub iugum avis una servavit. XXVII QVANDO OPPIDANIS INFERANTVR INSIDIAE Non solum in obsidionibus sed in universo genere bellorum supra omnia ducitur hostium consuetudinem explorare diligenter ac nosse. Oportunitas enim insidiarum aliter non potest inveniri nisi scias quibus horis adversarius a laboris intentione discedat, quibus reddatur incautior, interdum medio die, interdum ad vesperum, saepe nocte, aliquando eo tempore quo sumitur cibus, et adversariorum neglegentiae licentiam tribuunt. Quae ipsa inpunitate
Abbreviated transcription (Latin):
luus enĩ defenestas as roctis omis etas ac sexus mrũpentes
obruit saxis alis ꝙ gn̾ibus telore qd ne sustineãt obsistentes
portas cinctatis aꝑire consuerus ut resistere desmnãt fugiẽdi
potestateq concessa Nmĩtas euĩ quedã ẽ desperacio in hoc¬
casu unũ orpidanis auxiliũ ẽ siue pex diẽ sine ꝑnoctẽ hostis
inituerit ut muros t̾resq teneãt ac loca superioa constendae
hostesq ꝑ uicos ⁊ plateas undiq obruat dimitantes
Que sit adhibenda cantela ne hostes furrti occupẽt murũ
Requenter dolũ excogitant obsidentes ac simulata despera¬
cione longius abeuẽ sed ũ post metũ mutoꝵ uigibos de¬
celictis requienitꝰ incanta fecuritas tenebraꝵ ac noctis occasiõe
capta cũ scalis clantulo ueniut̃ murosq constendiũ. pp̃ qd̃
maior ẽ adhibenda custodia cũ hostis abcessert ⁊ in ip̃is
muris ac turibus teguriola collocanda Inquibus uigiles hber¬
nis mensibus ab ymba uel fugore estuis defendat᷑ asole

Expanded text:
tunc enim de fenestris ac tectis, omnis etas ac sexus, irrumpentes obruit saxis, aliisque generibus telorum. Quod ne sustineant obsidentes, portas civitatis aperire consueverunt, ut resistere desinant, fugiendi potestate concessa: necessitas enim quedam casu unum oppidanis auxilium est, sive per diem sive per noctem hostis intraverit, ut muros turresque teneant ac loca superiora conscendant hostesque per vicos et plateas undique obruant dimicantes. XXVI QVAE SIT ADHIBENDA CAVTELA NE HOSTES FVRTIM OCCVPENT MVRVM Frequenter dolum excogitant obsidentes ac simulata desperatione longius abeunt; sed ubi post metum murorum vigiliis derelictis requieverit incauta securitas, tenebrarum ac noctis occasione captata cum scalis clanculo veniunt murosque conscendunt. Propter quod maior est adhibenda custodia cum hostis abscesserit et in ipsis muris ac turribus tuguriola collocanda in quibus vigiles hibernis mensibus ab imbri vel frigore, aestivis defendantur a sole.
Abbreviated transcription (Latin):
dissiilant inter multa quibus ualde me ualemtꝰ ut te dilgã
illud stiens esse non ultimũ qd̵ amore politudinis et huit cõm̃to
libertatis studo uitinã libi nũc et ꝓprie contignã romana q
uocant ciriã fugis ubi non mediotõe forte hodie soccieris qͣdũ
squilũ tibi politudo semper angelica nñ tumultꝰ ille tarfares
pscen sset uisũ aut̃ su̾ nuchi facilime felicitatẽ rolitudaris
estensireus s suiul frequentie dolores miseriases monstraus.
ꝑcundanobatus honũ ꝑ quos uel het uita patificos a ius qͥllos
id per rarũ et uelud inter portenta muandn Tñ si aoaidit nuite¬

Expanded text:
dissimulans inter multa, quibus valde me volentem cogis ut te diligam, illud esse non ultimum, quod amore solitudinis et huic coniuncto libertatis studio vicinam tibi nunc et prope contiguam romanam quam vocant curiam fugis, ubi non mediocrem forte hodie sortireris gradum, si quantum solitudo tibi semper angelica, tantum tumultus ille tartareus placuisset. Visus autem sum michi facillime felicitatem solitudinis ostensurus, si simul frequentie dolores miseriasque monstravero, percurrens actus hominum quos vel hec vita pacificos atque tranquillos, id perrarum et velut inter portenta numerandum sit, t
Abbreviated transcription (Latin):
hic oñi maloruã tupidinũ talorẽ noxiũ auferei cogitat demq̃
ꝙꝓ nrem poeta satiricus sine periculo docet posto insano corpore
sauã mentẽ orat quis horũ oro hactenus horas suas gpende
cuiuã minãte aula ꝯponit᷑ pulumarys obrutus sepultus¬
qr resonant uarys tecta clamoribus intũstunt cants auliã nu¬
resq domestici certatim adulatorũ crcũfusa acies obsequitus et
coreosorũ turba familiariũ confuso strepitu mensami instant¬
acteritur putre solũ et feda puluere tucta complent᷑ uolat acao
argentũ auro infectũ et potula caris gẽms exptessa secpĩ serito
uestitur osteo paries terra capitis quã seruorũ nuda interito¬
hors terit insteucta aciedatur tandẽ ligno signũ pugre coquine
duces aule ducibus concurrũt ingens fragor exoritur coutie
terra mareq conquesite epule et uina pristis calcata tporbus
ardent entile in auro geaieq uindomie uno mapho generosos

Expanded text:
auferri flagitat. Denique quod unum poeta satyricus sine periculo posci docet, in corpore sano mentem sanam orat. Quis horum, oro, hactenus horas suas expendiruinam minitante aula componitur pulvinaribus obrutus sepultusque. Reboant variis tecta clamoribus; circumstant canes aulici muresque domestici, certatim adulatorum circumfusa acies obsequitur et corrasorum turba familiarium confuso strepitu mensam instruit. Verritur putre solum et fedo pulvere cunta complentur, volat atriis argentum auro infectum et pocula cavis gemmis expressa, scamnum serico vestitur, ostro paries, terra tapetibus, dum servorum nuda interim cohors tremit. Instructa acie datur tandem lituo signum pugne. Coquine duces aule ducibus concurrunt, ingens fragor exoritur, convehuntur terra marique conquisite epule et vina priscis calcata consulibus. Ardent rutilo in auro nostre graieque vindemie, uno in scipho Gnosos
Abbreviated transcription (Latin):
eurgitis aut dulces nũ consonãt querele ĩnocenciã inp̾mis
Liqrot feeat litis nostiũ doisus tegnuẽ uanitatibꝰ obiectis pu¬
ucate cordi decordĩa absenciã et domitricẽ carus absciuẽciã
p̃catur net multo post terioi in laudibus terciã inteuntatẽ per¬
pruã ueneras it santti spus poseit aduentũ bignã qo eiua

Expanded text:
gurgitis aut dulces avium concinnant querele, innocentiam in primis, gurgitis aut dulces avium concinnant querele, innocentiam in primis, lingue frenum litis nescium, visus tegmen vanitatibus obiectum, puritatem cordis, vecordie absentiam et domitricem carnis abstinentiam deprecatur. Nec multo post, tertiis in laudibus, tertiam in Trinitate personam veneratur, et Sancti Spiritus poscit adventum, linguam qu
Abbreviated transcription (Latin):
ella mestus in for̃ pleniis q̃elarũ plemis negotiorũ et ĩmitisia
diei pimost in salitibus auspitatin uadit ste alaçer ⁊ uitinã siluã
plenus oty plenus q selenty et cũ gaudio faustũ limen sexene luce
nigreditu ille ut ad potentũ superba pallacia sũ ad formidata
iditiã sub sidia. uentũ est ueris falsa ꝑmiscens aut iustitiã
piat insontis aut nocentis rei pastit audaciã aut xisus adimpro
sepe metu etiã uerba lũpente et sepe uera ꝓuendacys uerba ꝓꝑ
uerbis infeereus plemisq euboris ac palloris seseq uicisim intre¬
pans q̃d non potiut disserti famẽ ꝙͣ deserti fumiã concuꝵadei
ut oscador quã orator esse malueit captim infecto negonio domi
rdi et tmupibus latebris nõ magis hostibus qmͣ clientũ suorũ
furatur aspeatibus Iste uir pͥmĩ floreũ sedile salubrẽq nactus
tollem constitit uib ire solis exocto indiuenis dei laudes pio let

Expanded text:
ille mestus in forum, plenus querelarum plenusque negotiorum, et imminentis ille mestus in forum, plenus querelarum plenusque negotiorum, et imminentis diei primordium alitibus auspicatur. Vadit iste alacer in vicinam silvam, plenus otii plenusque silentii, et cum gaudio faustum limen serene lucis ingreditur. Ille, ut ad potentium superba palatia sive ad formidata iudicum subsellia ventum est, veris falsa permiscens, aut iustitiam premit insontis, aut nocentis rei pascit audaciam, aut prorsus aliqusepe metu etiam verba rumpente; et sepe vera pro mendaciis, verbera pro verbis referens, plenusque ruboris aut palloris, seque vicissim increpitans, quod non potius deserti famem quam diserti famam concupierit, et arator quam orator esse maluerit, raptim infecto negotio domum redit, et turpibus latebris, non magis hostium quam clientium suorum se furatur aspectibus. Iste ubi primum floreum sedile salubremque nactus collem constitit, iubare iam solis exorto, in diurnas Dei laudes pio letus
Abbreviated transcription (Latin):
suis fides et ĩ minentiũ coustius metuent q discruiũ ut festinet
non audies dĩ s nhoras et indẽfesse ligne famulatu et piomẽt
ohse quio repetens ne forsami ingrato aĩo diuinore nuere mẽoria
duqsear et sepe intea mirã dictu secure timoris ac trepide sten
lacrmus habundat Eruem statũ nulla uoluptas ogcupatorũ
mlle unguã urbane delitie uulli regnorũ fastus eq̃ueruit Iñ
suispitiens celũ et stellas et illic habitautẽ dnũ del̃ suũ tota ĩte
srsprrans et pram̃ togitans de exily si loco ꝑtiuo ad houeste co¬
piam iotundeq lectionis studiũ conu̾titur at ita se cibis pastus
a menissimus multa tũ pace aĩ uenture lucis inrtiũ pstolatur di¬
uersis uonis lu expectatu lux adest
lle abhiostibus uel anntis luiẽ obsessim hĩ salutator poscitux
et libertas ilimẽ mauendi sc enudiq quocliq fert aĩo uadit

Expanded text:
suis fidens et imminentium conscius metuensque discriminum ut festinet suis fidens et imminentium conscius metuensque discriminum ut festinet non in dies tantum, sed in horas, et indefesso lingue famulatu et pio mentis obsequio repetens, nequando forsitan ingrato animo divinorum munerum memoria evanescat. Et sepe interea mirum dictu securi timoris ac trepide spei lacrimis abundat. Quem statum nulla voluptas occupatorum, nulle unquam urbane delitie, nulli regnorum fastus equaverint. Inde suspiciens celum ac stellas, et illic habitantem Dominum Deum suum tota mente suspirans, et patriam cogitans, de exilii sui loco, protinus ad honeste cuiuspiam iocundeque lectionis studium convertitur: atque ita cibis pastus amenissimis, multa cum pace animi venture lucis initium prestolatur. Diversis votis expectata lux adest. Ille hostibus amicis limen obsessum het libertas in limine manendi scilicet eundique quocunque fert animus. Vadit
Abbreviated transcription (Latin):
rĩe hos mĩe illud flectatur aĩq malteruo uelut in occłoris flex
sidlenaui dexterã e respiciens facile indicet quid inter res dsis¬
sunas anceta se positas intersit Consulto aũt amanoci pmai
quo dultiora sabuerterẽ et suanior gustus oxtrem ub nani
moraibus quos tibi destaibam ante tue mentis occłos pone et
urgtit occupatus infelix habitabor urbiũ nocte media sõpnũ
s fus tie uel clientũ uotibus intex rapto sepe eniã luns
nnetu sexe eciam nocturius uisis exterrtus mox infelici scap̃uo
fando pretendere fen demꝙs publici priuatiq aliquid cdrũpere
queditatut auc̃ sra preceps nũc ardens desiderio nñt desꝑaios
gedatus Ita pessimus artifex ante luce duuan teluns aegor
orditur qua sepe alias inuoluat
Uegit solitatus felix etque ociosus modica quiete recreatꝰ
cantebus exprctus thoro ꝙ dum uix leuiter excussus pulsus q
sorporbus trenetia horas psallere inopiens antore labotiotũ

Expanded text:
im huc illuc flectatur animus et alterno velut oculorum flexu ad levam dextramque respiciens, facile iudicet quid inter res diversissimas iuxta se positas intersit. Consulto autem amariora premisi, quo dulciora subnecterem et suavior gustus extremus ubinam ines contrariis moribus, quos tibi describam, ante tue mentis oculos pone et existima. 2 Surgit occupatus infelix habitator urbium nocte media, somno vel suis curis vel clientium vocibus interrupto; sepe etiam lucis metu, sepe nocturnis visis exterritus. Mox infelici scamno itie velum fando pretendere, seu denique publici privatique aliquid corrumpere meditatur. Nunc ira preceps, nunc ardens desiderio, nunc desperatione gelatus: ita pessimus artifex ante lucem diurni telam negotii orditur, qua se se atque alios involvat. Surgit solitarius atque otiosus, felix, modica quiete recreatus, cantibus experrectus, thoroque vixdum leniter excussus, pulsisque torporibus quietis horis psallere incipiens, ianitorem labiorum
Abbreviated transcription (Latin):
erruit acba tempestas Circa nonas uero octobris hedi
ydnũ marciaꝵ maria clandũtur Nã lux mĩna nox q pro
lixa nuibiũ deusitas aers obscui̾tas uentore ymbri ul mubꝰ
semiãta senicia nõ solũ classes apelago s ⁊̃ ꝯuieãtes a
terestri itinere deturbat pꝰ natalẽ uero ut ita dicã nauiga¬
comis q̃ solempni intꝭ c̾tannẽ publico que spectacłõ młtare

Expanded text:
evenit acerba tempestas: circa nonas vero octobris hedi iduum martiarum maria clauduntur: nam lux minima, noxque lixa, nubium densitas, aeris obscuritas, ventorum imbri vel nivibus geminata saevitia non solum classes a pelago sed etiam commeantes a terrestri itinere deturbat. Post natalem vero, ut ita dicam, navigationis, qui sollemni certamine publicoque spectaculo multarum
Abbreviated transcription (Latin):
Dcapiendos muros stale uel machine płaͫ ualent si ca
magnĩtudine comꝑate fuerint ut aluitudinẽ oxuperẽt
ciuitat ¶ hensura aut̃ colligatur duplicinõ aut erã lonor
teniu expedita uno capite nectit᷑ insagicta Que tũ adimer¬
ad fastigia diecã ꝑuenert exmensura liu mutoꝵ altitudo
doprehenditur Aut corte cũ poł obliquis umbrã terũ muror¬
ꝙ iciculatire interrã Tunc ignorãtibus adueriars umbes¬

Expanded text:
capiendos muros scalae vel machinae plurimum valent si ea magnitudine compactae fuerint ut altitudinem exsuperent civitatis. Mensura autem colligitur duplici modo: aut enim linum tenue et expeditum uno capite nectitur in sagitta, quae cum ad muri fastigia directa pervenerit, ex mensura lini murorum altitudo deprenditur; aut certe, cum sol obliquus umbram turrium murorumque iaculatur in terra
Abbreviated transcription (Latin):
suie aliam quãlibe nuttere moribus q suy comperas more q̃si
qd sũ sit qd si ingeedientibus est utile qũto progeesuo ntiliurs
quibus supeligendi taborẽ extrpandeq eciã uetere xudicitaleꝙ
pol tudinis am̃itũ faciat ubi illas fine loquati doctore sedet sine
tenaiti torpoee at utiq sine loguaci liore didici Quẽ mẽ aiuicao
no couius niõ undimoniũ non usura nõ depositũ nõ lucellũ ñõ
rasciea non balneũ nõ taberna nõ çeua nõ pertuues iuerbe de¬

Expanded text:
sive aliam quamlibet nature moribusque suis comparans, norit quisque quid suum sit. Quod si ingredientibus est utile, quanto progressis utilius, quibus super eligendi laborem, extirpande etiam veteris radicateque solitudinis amicum faciat, ubi illas sine loquaci doctore, sed et sine tenaci torpore, atque utinam sine sequaci livore didici, quem non amica, non coniunx, non vadimonium, non usura, non depositum, non lucellum, non rostra, non balneum, non taberna, non scena, non porticus in urbe de
Abbreviated transcription (Latin):
farĩ fere etusꝙ tꝑature ⁊ carbones ẜuantur in abstonditis
Diligentissime colligũt Ex quibꝰ muri replentur ⁊ tres ñma¬
ad adfundas ne fuscibalos uol maĩons iacienda Maiora ꝑ
quegite dirigutur ut dinuissa ꝑ p̃cept nõ solis hostes obruã
subentes ẜi eciã machnanta confenigat Rote ꝙͣ uligius ura
chuilindris quas taleas uotãd at stre uolubiles leuigantat ⁊̃ ꝑe pnũ
labencia subito impetu bellatores steruã solent equos ꝙ detc̾t̾
Erabes quoq ⁊ trabulata uel diu̾se magnitudius clauos fedeos
esse o inꝑꝑmptu Nam oppugnantiã machiuis ꝑ alias madimas
consuouit obsisti p̾cipue cũ subitis oꝑibus addenda sit nuitis
nel at ungniclis̃ altitudo ne adi̾taiẽꝵs mobiles turres pires sepꝑ¬
enuineat ⁊ capiat̃ ciuitatẽ¬

Expanded text:
riusque temperaturae et carbones servantur in conditis.diligentissime colliguntur, ex quibad fundas sive fundibulos, vel manibus iacienda; maiora per onagros diriguntur, ut dimissa per preceps, non solum hostes obruant subeuntes, sed etiam machinamenta confringant. Rote quoque de cylindri, quas taleas vocant, ut sint volubiles levigantur, quae per pronum labentia subito impetu bellatores solent equosque deterere. Trabes quoque et tabulata vel diversae magnitudinis clavos ferreosesse oportet in promptu. Nam oppugnantium machinis, per alias machinas consuevit obsisti; precipue cum subitis operibus addenda sit muris vel propugnaculis altitudo, ne adversariorum mobiles turres superemineant et capiant civitate
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta sernabat uigilioꝵ suꝰ perfitionis cesarei abeodẽ patebatur
si miles tͥmẽ aliꝙ ꝯmississ auctoitate p̃fecti ligionis atribuõ
deputabantur adpenã arma omĩ imilitũ Itm̃ equũ uestes ãnon
adcurã ipiũs ꝑtinebat discipline seueritas exercitio nõ solũ peditũ
s eciã eeruitũ legionaiorũ p̃ceptorũ eiꝰ cottidie curabat᷑ ip̃e at̃̾
custos diligent sobriꝰ legionẽ si creditã assidius oꝑibus ad omei

Expanded text:
praecepta servabant; vigiliarum sive profectionis tessera ab eodem petebatur; praecepta servabant; vigiliarum sive profectionis tessera ab eodem petebatur; si miles crimen aliquod admisisset, auctoritate praefecti legionis a tribuno deputabatur ad poenam; arma omnium militum, item equi vestes annona, ad curam ipsius pertinebant; disciplinae severitas, exercitatio non solum peditum sed etiam equitum legionariorum praecepto eius cotidie curabatur. Ipse autem iustus diligens sobrius legionem sibi creditam assiduis operibus ad omnem
Abbreviated transcription (Latin):
M sunt milites pu̾cipales priuelegys munũtur Reliqui miui¬
fices capellantur qui pp numera fucere mliciã cogñtur
Etusta tamẽ consuetudo tenut ut exp̃mo principe ordine¬
que ordinãda sũi ꝑtinens Item scdũs hastatus cẽtuariã senus.¬
utilitatis ⁊ magnus honor uel areteribus conscitutus ut ceteri
qui mũ ꝙ centenary dicũ Erant decani denis militibus ipti q̃ͥ
nũ caput contubẽny uocantur ⁊a cohors habebat rẽturios u
Ed legati imperatoris exꝯsulibus adexercitus miltebantur
quibus legiones ⁊̃ auxilia uniu̾sa obtemꝑ abat mordinatõe
pacis nel ncc̃itate uellorũ inquorũ locũ mũ illustres uiros cõstat
ingros militũ subsistutos. acrubus nõ tũi biue legiones s eciã
plures muͣ guberuãtur ꝓpeys aut̾ iudex erat p̃fitũs legionis hũs
ꝯmittere p̃mi houus̃ dignitatẽ qui absente legato tanꝙ ricaiꝰ

Expanded text:
.Hi sunt milites principales, qui privilegiis muniuntur. Reliqui muni.Hi sunt milites principales, qui privilegiis muniuntur. Reliqui munifices appellantur, quia munera faceVetus tamen consuetudo tenuit ut ex primo principe quae ordinanda sunt pertinent. Item secundus hastatus centuriam semisutilitates et magnus honor est a veteribus constitutus, ut ceteri qui nunc centenarii nominantur. Erant decani, denis militibus praepositi, qui nunc caput contubernii vocantur. Secunda cohors habebat centuriones ed legati imperatoris ex consulibus ad exercitus mittebantur, quibus legiones et auxilia universa obtemperabant in ordinatione pacis vel necessitate bellorum; in quorum locum nunc illustres viros constaros militum substitutos, a quibus non tantum binae legiones sed etiam plures numeri gubernantur. Proprius autem iudex erat praefectus legionis, habens comitivae primi ordinis dignitatem, qui absente legato tamquam vica
Abbreviated transcription (Latin):
Tessam qui tessorã ꝑ cõtubina militũ nũcciãt Tessera nũ de᷑
preceptũ ducis quo nel ad aliquos opus uel adbellũ mouet᷑ ex̾citꝰ
Capigeni luc aut̃ añ signary iõ sic noiãti quia eorũ oꝑa ati
uirtute oxercicy genus crascit Inicãpo metatores qui precedẽtes
tribunorũ library  ꝙ abeo inlibros referãt raciones admilites ꝑ¬
tinentes Tubicines corincines ⁊ tubicinatores qui tubas cre con
binas consequitur ãnouas simplae̾s q angulas menores qui ĩ
castris ad podisiũ demenciatur loca in quibꝰ tentoria milites
figant nel hospicia inciuitatibus p̃stant Coxquati duplices tor¬
quati simplares Torques aureꝰ solide uirtutis p̃miũ fuit quẽ
qui metuisset p̃ter lapidẽ Interdũ duplos conseq̃batur annonos
Duplares sincplares Duplares duas sinqͥplares unã semis
ꝯst quebantur annonã Condidati duplares Condidati simplares¬

Expanded text:
.Tesserarii qui tesseram per contubernia militum nuntiant; tessera autem dicitur .Tesserarii qui tesseram per contubernia militum nuntiant; tessera autem dicitur praeceptum ducis quo vel ad aliquod opus vel ad bellum movetur exercitus. Campigenii, hoc est antesignani, ideo sic nominati quia eorum opera atque virtute exercitui genius crescit in campo.Metatores qui praecedentestribunorum.Librarii ab eo quod in libros referant rationes ad milites pertinentes. Tubicines cornicines et bucinatores qui tuba vel aere binas consequuntur annonas, simplares qui singulas. Mensores qui in castris ad podismum demetiuntur loca in quibus tentoria milites figant vel hospitia in civitatibus praestant. Torquati duplares, torquati simplares: torquis aureus solidus virtutis praemium fuit, quem qui meruisset praeter laudem interdum duplas consequebatur annonas. Duplares, sesquiplares: duplares duas, sesquiplares unam semis consequebantur annonam.Candidati duplares, candidati simplares
Abbreviated transcription (Latin):
uiros desiderat quia in rͣ acie consistit ĩ medio Cohors nona
possidet corui Hys detẽ cohortibus legio plena fundatur q̃ lit̃ pe¬
cohorte ẜ eciã alias nuliadas fuit̾ iussa sustipere
Nomina et gradus principũ legionis
Ntiqua ordinacõne legionis exposita pnᷝᵐ ilitũ ⁊ ut ꝓpõ
uerbo utar principioꝵ nonuã ac dignitates scdĩ pñtes me
culos indicabo Exibinꝰ maior ꝑ eplam̃ sacrã imꝑatoris iudicio
destinatur Minor tribunꝰ ꝑuenit ut exlabore tribunꝰ uocatur aut
extribu quia pre est mlitibus quos extribu pmꝰ romulꝰ legit Ordi¬
naxy dicĩdur qui inp̃lio quia p̾mi sunt ordines ducut augustales
mpellãtur qui abaugusto ordinarys iũcti sunt flamoles tamꝙͣ
ferunt Optiones aboptando appellati quidẽ añcedentibꝰ egri¬
iudine ppeditis hy tamꝙͣ adoptati eorũ siue uicary solent uniu̾sa
ꝑcurara Signifferi qui signa portãt quos mũ draconaios uacãt¬

Expanded text:
iros, quia in secunda acie consistit in medio. Cohors nona possidet cornum. His decem cohortibus legio plena fundatur, quae habet pecohortem sed etiam alias miliarias fuerit iussa suscipere. VII NOMINA ET GRADVS PRINCIPIORVM LEGIONIS Antiqua ordinatione legionis exposita principalium militum et ut proprio verbo utar principiorum nomina ac dignitates secundum praeseculas indicabo.Tribunus maior per epistolam sacram imperatoris iudicio destinatur; minor tribunus pervenit ex labore. Tribunus autem vocatur ex tribu, quia praeest militibus, quos ex tribu primus Romulus legit.Ordinarii dicuntur qui in proelio quia primi sunt ordines ducunt. Augustales appellantur qui ab Augusto ordinariis iuncti sunt. Flaviales itemmperatoris imagines ferunt. Optiones ab adoptando appellati, quod antecedentibus aegritudine praepeditis hi tamquam adoptati eorum atque vicarii solent universa curare. Signiferi qui signa portant, quos nunc draconarios vocant