comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quib cooꝑiunt᷑ ocłi. ⁊ dict̾a cilia ꝙͥ
celant ocłos. tegantq tuta custodla.
Suꝑcilia dicta: quia suꝑposita suns
ciliis. Que iccircopilis uestita sunt.
ut ocłis munimenta p̃tendant. a¬
sudorem a capite defluentem depel¬
lant. Int̾cilium uͦ est medium illud
intercilia &e suꝑcilia: quod sine pilisẽ.
Quid suꝑcilia significent suꝑiꝰ dictũ
est: ubi ꝑ legis latorem in emundatio¬
ne leꝓsi radi iubent᷑ capilli capitis.
barbaq & suꝑcilia. & omnis pilus
qͥ in corpore est. Genȩ ft̃ inferiores
ocłorum partes unde barbȩ incho¬
ant. Nam grecs genos. barbȩ. hinc
genȩ qͦdinde incipiant gignibar-¬
be. In genis gͦ aliquando uirtutes.
aliquando sp̃itales patres iuxta al¬
legoriam significant᷑. Nam spons a
de sponso in cantico canticoꝵ dicit.
Genȩ illiꝰ sicut areolã aromatum.
consite a pigmentariis. In genis
saluatoris nr̃reiꝰ modesta pietas

Expanded text:
quibus cooperiuntur oculi: et dicta cilia, quod quibus cooperiuntur oculi: et dicta cilia, quod celant oculos, tegantque tuta custodia. Supercilia dicta, quia supposita sunt ciliis, quae idcirco pilis vestita sunt, ut oculis munimenta praetendant, sudorem a capite defluentem depellant. Intercilium vero est medium illud inter cilia et supercilia, quod sine pilis est. Quid supercilia significent superius dictum est: ubi per legislatorem in mundatione leprosi radi jubentur capilli capitis, barbaque et supercilia, et omnis pilus qui in corpore est. Genae sunt inferiores oculorum partes, unde barbae inchoant. Nam Graeci geneion barbae: hinc genae, quod inde incipiant gigni barbae. In genis ergo aliquando virtutes, aliquando spiritales patres juxta allegoriam significantur. Nam Sponsa de Sponso in Cantico canticorum dicit: Genae illius sicut areolae aromatum consitae a pigmentariis . In genis Salvatoris nostri, ejus modestia, pietas,
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑. Reprobor emmocłos aꝑit:¬
cum signoꝵ uirtutib lucet. Et ocłi eiꝰ
ut palpebrȩ dilucłi. Nam consiliarii
eius in ocłis designant᷑: qui recte pal¬
pebris dilucłi comparant᷑. Palpebras
nanq dilucłi extremas noctis horas
accipimus: in quib nox qͣsi oculos
aꝑit. dumuenture lucis iam initia o¬
stendit. Lacͥmas quidam a laceratione
mentis putant dictas: alii existimats̃
enim lacrimȩ ex compunct̾o corde effu¬
se efficere possint: ostendit ꝓpħa diceis.
fuerunt mͥ lacrimȩ meȩ panes die ac
nocte. Audiant hoc qui dño flere ñ
appetunt iuges lacͥmas non inediam
s satietatem potiꝰ intulisse. Nec imme¬
rito. quia fletꝰ ille cibꝰ est animarum:
corroboratio sensuum:. absolutioyec.¬
catorum: refectio mentium. lauachra
culparum. S ꝑ has lacrimas sig̾cat
afflictionib erudiri posse poyulum:
diem ꝓsꝑitatem debemus acciꝑe: noc¬
tem uͦ tristiciam. Cilia st̃ tegmina

Expanded text:
vocatur. Ante reproborum enim oculos ivocatur. Ante reproborum enim oculos icum signorum virtutibus lucet. Et oculi ejus, ut palpebrae diluculi. Nam consiliarii ejus in oculis designantur. Qui recte palpebris diluculi comparantur. Palpebris namque diluculi extremas noctis horas accipimus, in quibus nox quasi oculos aperit, dum venturae lucis jam initia ostendit. Lacrymas quidam a laceratione mentis putant dictas, alii existimant ienim lacrymae ex compuncto corde effusae efficere possint, ostendit Propheta dicens: Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Audiant hoc, qui Domino flere non appetunt, juges lacrymas non inediam, sed satietatem potius intulisse. Nec immerito; quia fletus ille cibus est animarum, corroboratio sensuum, absolutio peccatorum; refectio mentium, lavacra culparum. Sed per has lacrymas significat afflictionibus erudiri posse populum. Diem prosperitatem debemus accipere, noctem vero tristitiam. Cilia sunt tegmina
Abbreviated transcription (Latin):
ceant contactum⁊ Nut ipsum qͦq ae¬
rem concidendo mitificent: qͦ tenuem
atq serenum faciant uisum. Palpebre
mystice possunt accipi occultȩ dispen¬
sationes di : que gerunt᷑ in homine. Un-
de dr in psalmo de dño. Ocłi eiꝰ in pay¬
perem respiciunt: palpebre eiꝰ interro¬
brorum ministeria ꝑ allegoriam freqͤnt̃
aptant᷑: dic̃ eum ñ solum q̃n intendit
ocłis. s etiam t̾c requirere id est considã¬
re filios hominum. cum eoᷤ negligere qͣsi
aliquid aꝑiunt: quȩ aꝑiendo nos int̾ro¬
gant. si intelligendo non extollim̃. Vlax¬
dendo nos int̾rogant. si ñ despicimꝰ que
intelligere non ualemus. Item in iobde
leuiathan ita scͥptum ẽ. Ocłi eiꝰ ut pal¬
pebrȩ dilucłi. stermtatio eius splendor
ignis. quia st̾nutatio caput maxime
concutit St̾nutatio illius uocat᷑ illa ex¬
trema commutatio qua damnatum
hominem ingredit᷑: & ꝑ eum suꝑb̃ pͥnci¬
patur. Recte eiꝰ st̾nutatio splendor igni

Expanded text:
ceant contactum, aut ipsum quoque aeceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum faciant visum. Palpebrae mystice possunt accipi occultae dispensationes Dei, quae geruntur in homine. Unde dicitur in Psalmo de Domino: Oculi ejus in pauperem respiciunt, palpebrae ejus interrobrorum ministeria per allegoriam frequenter aptantur, dicit eum, non solum quando intendit oculis, sed etiam tunc requirere, id est considerare filios hominum, cum ea negligere quasi aliquid aperiunt; quae aperiendo nos interrogant, si intelligendo non extollimur: claudendo nos interrogant, si non despicimus, quae intelligere non valemus. Item in Job de Leviathan ita scriptum est: Oculi ejus ut palpebrae diluculi. Sternutatio ejus splendor ignis ; quia sternutatio caput maxime concutit: sternutatio istius vocatur illa extrema commotio, qua damnatum hominem ingreditur, et per eum superbis principatur. Recte ejus sternutatio splendor ignis
Abbreviated transcription (Latin):
Scire etenim debemꝰ quod ocłi domini
in omni loco contemplant̾ bonos ⁊ ma¬
los: qͥa nicħ illum latet. omnia enim nu¬
da & aꝑta sunt ocłis eiꝰ. S bonos respieit
miserando: malos autem ꝑ iudicium dã-¬
nando. Pupilla ẽ medius punctus ocłi.
in qͦuis uidendi ubi qͥa paruȩ imagineꝰ
nob̃ uident᷑: ꝓpt̾ea pupillȩ appellant̾.
Nam paruulrpupilli dicunt᷑. Hanc ple¬
riq pupulam uocant. Uocat᷑ autem pu¬
pilla quod sit pura atq impollutaut ft̾
ꝑuellȩ. Physici dicunt easdem ƿupillas
quas uidemꝰ in ocłis morituros ante tͥdu¬
um ñ hab̃e: quib nonuisis certa ẽ des¬
peratio. Circłs uͦ qͦ a pupilla albe partes
ocłiseparant᷑ disc̾ta nig̃dine corona đd̃r.
quod rotunditate sui ornet ambitum
pupulȩ. Mystice pupilla ocłi significat
intentionem puri cordis ꝑ quam cnit᷑
iusticia. & disc̾nit᷑ uerum a falso. Unde
ꝓpħa p̾catur in psalmo dicens. Custodi

Expanded text:
Scire etenim debemus, quod oculi Domini Scire etenim debemus, quod oculi Domini in omni loco contemplantur bonos et malos: quia nihil illum latet: omnia enim nuda et aperta sunt oculis ejus ; sed bonos respicit miserando, malos autem per judicium damnando. Pupilla est medius punctus oculi, in quo vis est videndi: ubi quia parvae imagines nobis videntur, propterea pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique pupulam vocant: vocatur autem pupilla quod sit pura atque inpolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio. Circulus vero, quo a pupilla albae partes oculi separantur discreta nigredine, corona dicitur, quod rotunditate sui ornet ambitum pupilintentionem puri cordis, per quam cernitur justitia, et discernitur verum a falso. Unde Propheta precatur in psalmo dicens: Custodi
Abbreviated transcription (Latin):
bus eiꝰd̃r: ut udelicet scientia illius
ẽẽ in p̾scientia designetur. ꝑ nares
Nam incantico canticor sponsus ad
sponsam diẽ. Nasus tuus sic̃ turris
libani. In naso uerbi dei dispensato¬
rescausa discretionis designantur.
Turris qͥa eminentissimum locum te¬
nent in ȩccłia. Item in narib spiracu¬
lum fidei bonarumq uirtutum expͥ¬
mitur. Ut est illud in iob. Sp̃s diuinꝰ
innarib meis. Item in malam partẽ
narium trahit᷑ significatio: ubi dñs
de leuiathan ao iob locutus ate. De
narib eiꝰ ꝓcedit fumꝰ. id est diaboli.
quia de miracłorum insidiis ad mo¬
mentum etiam caliginosa dubietas
generat᷑. Hinc rursum de uehemõoth
ait. In sudib ꝑforabis nares eiꝰ. Qͥd ꝑ
cissimas eiꝰ insidias & uigilando cir-¬
cumspiciunt. & suꝑando tnsfigunt:
uehemooth nares ꝑforant᷑: qui cum
dm̃ incarnatum ẽẽ dubitaret: hoc

Expanded text:
ejus dicitur: ut videlicet scientia illius esse in praescientia designetur. Per nares Nam in Cantico canticorum Sponsus ads intelligi. « Nasus tuus sicut turris Libani. » In naso verbi Dei dispensatores, causa discretionis designaturris, quia eminentissimum locum tenent in Ecclesia. Item in naribus spiraculum fidei bonarumque virtutum exprimitur, ut est illud in Job: Spiritus divinus in naribus meis . Item in malam partem narium trahitur significatio, ubi Dominus de Leviathan ad Job locutus ait: De naribus ejus procedit fumus , id est, diaboli: quia de miraculorum insidiis ad momentum etiam caliginosa dubietas generatur. Hinc rursum de Behemoth ait: In sudibus perforabis nares ejus. Quid cissimas ejus insidias et vigilando circumspiciunt et superando transfigunt? Behemoth nares perforantur? Qui cum Deum incarnatum esse dubita
Abbreviated transcription (Latin):
dificioꝵ partes st̃ ts. dispositio. con¬
struet̾io. uenustas. Dispositio ẽ: aree
uł soli.⁊ fundam̃toꝵ distinct̾io. de con¬
structione

Expanded text:
dificiorum partes sunt tres: dispositio, constructio, venustas. Dispositio est areae vel solii et fundamentorum discriptio. De constructione
Abbreviated transcription (Latin):
unes dicti. qđ antea musum luminis
fuerint circudati cęra: unde et funalia.
Resteᷤ siue qd rates c̃tineant: seu qđ his
rete tendantur. Rudentes sunt funes
nauium: ex nimio stridore ita dicti
funes uͦ siue rudentes retinacła expͥm̾e
possunt uoluptatum: et animas hoĩm
ne inp̾cipitium ruant retinent. funis si¬
des trinitatatis: ut insalomone. funis tͥ¬
plex difficile rumpitur. funes ppłi fi¬
deles intͥnitatis fide c̃texti: ut in psalmo
funes ceciderunt michi inpreclaris fu¬
nes ꝓlongatio pecͤcoꝵ: ut inisaia ue qͥ
thitis iniqͥtateᷤᷤ infunicłis uanitatis.
de Recibus

Expanded text:
unes dicti quod antea in usum luminis fuerunt circumdati cera: unde et funalia. Restes sunt, sive quod rates contineant, seu quod his retes tendantur. Rudentes sunt funes navium ex nimio stridore ita dicti. Funes vero sive rudentes retinacula exprimere possunt voluptatum, quae et animas hominum, ne in praecipitium ruant, retinent. Funis, fides Trinitatis, ut in Salomone: Funis triplex difficile rumpitur . Funes populi fideles in Trinitatis fide contexti, ut in psalmo: Funes ceciderunt mihi in praeclaris . Funes prolongatio peccatorum, ut in Isaia: Vae qui trahitis iniquitates in funiculis vanitatis De retibus
Abbreviated transcription (Latin):
aberne olim uocabantur aedicu¬
dere. Dictȩ autem tabernȩ. quod exta¬
bulis lignisq erant constructe: quae
nunc cr si non speciem. nomen tamen pri¬
stinum retinent.

Expanded text:
abernae olim vocabantur aedicudere. Dictae autem tabernae, quod ex tabulis lignisque erant constructae: quae nunc etsi non speciem, nomen tamen pristinum retinent.
Abbreviated transcription (Latin):
a GANi ex pagis atheniensium dicti
ubi exortisunt: ibi enim in locis a¬
grestib & pagis gentiles lucos idolaq
statuerunt. & atali initio uocabulum pa¬
gani sortiti sunt gentileᷤᷤ st̃ qͥ sine lege sũt¬
& non dum crediderunt. Dict̃i autem gen¬
tiles qr ita st̾ ut fuert̾ geniti .i. sic̃ in car¬
ne descenderunt: sub peccato scilicet ido
lis seruientes. & nec dum regenerati: pro¬
urde qui gentiles aputd latinos nuncupã¬
tur: post fidem autem non debent uocari
gentes seu gentiles illi qui exgentib cre¬
dunt: sicut post fidẽ iã ñ pot̃ dici iu¬
deus testante paulo apło & dicente iam xp̃i
infideles. Apostate dicuntur. qui post bap¬
tismum xp̃i susceptum ad idolorum cul¬
tum & sacrificiorum contaminationes
reuertuntur: est autem nomen grecum:
De diis gentium

Expanded text:
agani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descelis servientes, et necdum regenerati. Proinde qui gentiles apud Latinos nuncupatur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non potest Iudaeus, testante Paulo Apostolo et dicente iam Chrisinfideles. Apostatae dicuntur, qui post baptismum Christi susceptum ad idolorum cultum et sacrificiorum contaminationem revertuntur. Est autem nomen Graecum. De diis gentium
Abbreviated transcription (Latin):
sa q̃rupit. appennine appellant. Monsechna
ex igne ⁊ sulphure dictꝰ.: tiñ &r gehenna: con-¬
stat autem hunc abea partȩ qua eurus
uł affricus flat. habere speluncas. ple¬
nas sulphuris. & usq ad mare deductas:
quȩ speluncȩ recipientes inse fluctus. uen¬
tum ereant. qui agitatus raignem gig¬
nit ex sulphure: unde est quod uidetur
incendium. Pirsneus & ipse acrebris fuil¬
minum ignib nuncupatus. grecȩ enim
ignis piros uocatur: iste est qui inter
galliam atq hispaniam. quasi deindu-¬
stria munim̃tum interiacet. Solurius
asingłaritate dicitur. quod om̃ib hispa¬
mons in ultimis finib o̾ceani. qui diri¬
mit europam abasfrica: quem at blan¬
tis finem esse dicunt: de quo lucanus:
esperiẽm calpem sũmumq impleuit ath¬
halantem. Athlas frat᷑ ꝓmethei fuit.
&e rex affrice: aquo astrologiȩ artem pͥ¬
us dicunt excogitatam: ideoq dictus est¬
celum sustinuisse: aberuditione igitur

Expanded text:
sa, quae rupit, Appenninae Alpes vocantur. Mons Aethna sa, quae rupit, Appenninae Alpes vocantur. Mons Aethna ex igne et sulphure dictus; unde et Gehenna. Constat autem hunc ab ea parte, qua Eurus vel Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris et usque ad mare deductas, quae speluncae recipientes in se fluctus ventum creant, qui agitatus ignem gignit ex sulphure; unde est quod videtur incendium. Pyrenaeus et ipse a crebris fulminum ignibus nuncupatus; Graece enim ignis πῦρ vocatur. Iste est qui inter Galliam atque Hispaniam quasi de industria munimentum interiacet. Solurius a singularitate dicitur, quod omnibus Hispamons in ultimis finibus Oceani, qui dirimit Europam ab Africa, quem Athlantis finem esse dicunt. De quo Lucanus1, 555: Hesperiam Calpem, summumque implevit Athlantem. Athlans frater Promethei fuit et rex Africae, a quo astrologiae artem prius dicunt excogitatam; ideoque dictus est sustinuisse caelum. Ob eruditionem igitur
Abbreviated transcription (Latin):
machir. filii manasse. Galaad autem qͥ
inter pͣtatur aceruus testimonii. uł t̾ns¬
migratio testimonii. significat scãm sc̃p¬
turam. inqua fedus &e pactum inter dm̃
et homines constitutum legitur: ibi
uam ce reconciliatio humĩni generis per
xp̃m apud dm̃ p̃dicatur. Gacd mons inde¬
sirto. ubi castra metati sunt filii isrł. Ge¬
bal mons int̾ra reꝓmissionis: ubi ce im¬
perio moysi altare constructum . ẽ. St̃
autem uixta hiericho duo montes uicini cc̃ se
ĩuicẽ respicientes: equib unus garirim.
alter gebal dicitur: p̾orro samaritani
arbitrant᷑ hos duos montes uixta nea¬
polim esse: sed uehem̃ter errant. Pluri¬
mum enim inter se distant: nec possur⁊
inuicem benedicentium siue maledicen¬
tium inter se audiri uoces: qđ script᷑a
commemorat. Gebal interptatur uo¬
rago uetus: garizim mons suꝑquem
stetert̃ hi qͥ maledict̾a resonabant. ẽ iuxta
supͣdictum montem gebal. Garitim

Expanded text:
Machir, filii Manasse. Galaad autem, qui Machir, filii Manasse. Galaad autem, qui interpretatur acervus testimonii et transmigratio testimonii, significat sanctam Scripturam, in qua foedus et pactum inter Deum et homines constitutum legitur. Ibi etiam et reconciliatio humani generis per Christum apud Dominum praedicatur. Galaad mons in deserto, ubi castra metati sunt filii Israel. Gebal mons in terra repromissionis, ubi ad imperium Moysi altare constructum est. Sunt autem juxta Hiericho duo montes vicini contra se invicem respicientes, e quibus unus Garizim, alter Gebal dicitur. Porro Samaritani arbitrantur hos duos montes juxta Neapolim esse, sed vehementer errant. Plurimum enim inter se distant, nec possunt invicem benedicentium sive maledicentium inter se audiri voces: quod Scriptura commemorat. Gebal interpretatur, vorago vetus: Garizim mons, super quem steterunt iniqui; maledicta resonabant juxta supradictum montem Gebal. Garizim
Abbreviated transcription (Latin):
Choreb mons dei inregione madian iux¬
ta montem sina suꝑ arabiam indeserto:
cui iungitur mons ce desertum sarrace¬
norum quod uocatur pharan. Michi¬
autem uidetur quod duꝓplici nomine
idem mons. nunc sinai. nunc choreb uo¬
cetur. Interp̃tatur autem choreb caluus.
uł siccitas. uł solitudo: &r sinai tempta¬
tio uł rubus. uł anphora mea: ubi mo¬
ises legem accepit. & mensuram uiuendi ex
dñi mandato rudi popło scrtpsit. sed tẽp¬
tatio ꝑfidorum ibi non defuit. nec sangui-¬
nis effu̾io penitus cessauit. Galaad mons.
phenicis. & arabie: collib libani copulat᷑:
extenditurq ꝑdesertum usq ad eum lo¬
cum. ubi transiordanẽ habitauit quon¬
dam seon rex amorreorum. Cexidit autem¬
supradictus mons insortem filioꝵ ruben
&r gad: oe dimidie tribus manasse. Sed
&r hieremias loquitur. Galaad tumͥ initi¬
um libani: aquo monte &e cuutas ineo
condita sortita uocabulum est: Quam
cexit deamorreorum manu gala ad filiꝰ

Expanded text:
Choreb mons Dei in regione Madian juxChoreb mons Dei in regione Madian juxta montem Sina super Arabiam in deserto, cui jungitur mons et desertum Sarracenerum, quod vocant Faran. Mihi videtur, quod duplici nomine idem mons nunc Sinai nunc Choreb vocetur. Interpretatur autem Choreb calvus, vel siccitas, vel solitudo, vel Sinai tentatio, vel rubrum et amphora mea: ubi Moyses legem accepit, et mensuram vivendi ex Domini mandato rudi populo scripsit: sed tentatio perfidorum ibi non defuit, nec sanguinis effusio penitus cessavit. Phoenicis et Arabiae, collibus Libani copulatus, extenditurque per desertum usque ad eum locum, ubi trans Jordanem habitavit quondam Seon rex Amorrhaeorum. Cesupradictus mons in sortem filiorum Ruben et Gad et dimidiae tribus Manasse. Sed et Jeremias loquitur: Galaad tu mihi initium Libani ; a quo monte et civitas in eo condita sortita vocabulum est quam cepit de Amorraeorum manu Galaad filius
Abbreviated transcription (Latin):
regni celestis. Arn.on mons amorreorum.
dequo dictum est. quem fȩnices uocant
sanior. & amorreus appellauit sanir:
diciturq esse inuertice eius insigne tem¬
plum. quod abethnicis cultui habet᷑.
eregione paneadis &e libani. Sed &e t̾ra
filiorum isrł transiordanen. ad solis or¬
tum ap̃rupto arnonis usq admontẽ
hermon extenditur. Aermon autem
interp̃tatur anathema. uel tristicia:
significat autẽ idolorum culturam. uł
suꝑbiȩ fastum: quib merito anathe¬
ma dr: quia ascĩs oe fidelib uiris om̃is
commnunio & societas eis inter dicitur:
quando uixta apłm nulla societa ᷤᷤẽ luci
ad tenebras: nec ulla est conuentio
xp̃i ad belial. Crata crysea idest ad au¬
rea sunt autem montes fertiles indeser¬
to. ꝓcul ai mansionib achoreb. uxta
quis moises deutero nomium scripsisse
ꝑhibetur: sed ce  metallo aeris fano quod
nr̃o tempore corruit. montes uenarum
auri plenos olim fuisse uicmnos estimant

Expanded text:
regni coelestis. Hermon mons Amorraeorum, regni coelestis. Hermon mons Amorraeorum, de quo dictum est, quem Phoenices vocant Sanior, et Amorraeus appellavit Sanir, diciturque esse in vertice ejus insigne templum, quod ethnicis cultui habetur, a regione Paneadis et Libani. Sed et terra filiorum Israel trans Jordanem a solis ortu a praerupto Arnonis usque ad montem Hermon extenditur. Hermon autem interpretatur, anathema, vel tristitia: significat autem idolorum culturam et superbiae fastum, quibus merito anathema dicitur, quia a sanctis et fidelibus viris omnis communio et societas ejus interdicitur, quando, juxta Apostolum, Nulla societas est lucis ad tenebras, nec ulla est conventio Christi ad Belial . Catachryseia, id est, ad aura. Sunt autem montes auri fertiles in deserto procul ex mansionibus a Coreb, juxta quos Moyses Deuteronomium scripsisse perhibetur, sed metallo aeris fano, quod nostro tempore corruit, montes venarum auri plenos esse vicinos aestimant.
Abbreviated transcription (Latin):
excisus: &e imminet mari mortuo. hautd
ꝓcul ab arnone. Fegor cr bcehfegor mons
moabitarum: adquem balac rex addu-¬
xit balaam ariolum insuꝑcilio libiadis:
sed &e alia uilla sodor. haud ꝓcul abethle-¬
em cernitur: que nunc faor nuncupa-¬
tur. Abarim mons. in quo mortuus est
moises. Dicitur autem mons. eẽ. nabau
interra moab contra hiericho suꝑiorda¬
nem insuꝑcilio fasge: ostenditurq as¬
cendentib delibiadȩ in herbum: antiqͦ
hodie uocabulo iuxta montem fe gor no¬
men pristinum retinentem: antiqua
circa eum regio usq nunc appellatur
fasga. Abarim autem interp̃tatur in
transitu: quod significare potest finẽ
tum callocatus. dehac uita transut. Nee
enim poterat ꝑmoisen popłs isrłiicus
transire iordanem: ce intrare int̾ram reꝓ¬
missionis: sed ꝑducatum iħu hoc factũ. ẽ.
hoc est saluatoris nr̃i: qui dedeserto istius
mundi. ꝑbaptismi sacram̃tũ fideles suos
introducit int̾ram uiuentium: &e głam

Expanded text:
excisus, et imminet mari Mortuo haud excisus, et imminet mari Mortuo haud procul ab Arnone. Fogor et Bethfogor mons Moabitarum ad quem Balaac rex adducit Balaam ariolum in supercilio Libiadis. Sed et alia villa Sodor haud procul a Bethleem cernitur, quae nunc Faor nuncupatur. Abarim mons, in quo mortuus est Moyses. Dicitur autem mons esse Nabau in terra Moab contra Hiericho super Jordanem in supercilio Fasga, ostenditurque ascendentibus de Libiade in Herbum antiquo hodieque vocabulo juxta montem Fogor nomen pristinum retinentem, a quo circa eum regio usque nunc vocatur Fasga. Abarim autem interpretatur, in transitu, quod significare potest finem tum collocatus de hac vita transiit. Nec enim poterat per Moysen populus Israeliticus transire Jordanem, et intrare in terram repromissionis, sed per ducatum Jesu hoc factum est, hoc est, Salvatoris nostri, qui de deserto istius mundi per Baptismi sacramentum fideles suos introducit in terram viventium, et gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit lib̃ .xiii. De montibus.
cti quod sint emi-¬
nentes. Quidam au-¬
tem ex ꝓpriis causis
uocatisunt: ex quibꝰ
notandi sunt qui opinione maxime
c elebrantur. Mons cacaus abindia usq
ad taurum porrectus. ꝓgentium ac
linguarum uarietate. quoquo uersũ
uadit. diuersis nominibus nuncupat᷑.
Ubi autem adorientem in excelsiorem
consurgit sublimitatem: ꝓniuium can-¬
dore. caucasus nuncupatur. Nam ori-¬
entali lingua. caucasum significat can¬
didum: idẽ. nuubus densissimis candi-¬
datum. Unde oe eum scithȩ. qui eidem
monti ungunt᷑ chrocasum uocauert:
cassim enim apud eos candor siue nix¬
dicitur: mons taurus apleriq idem uo-¬
catur &e caucasus. Ararat mons arme¬
niȩ. in quo archam historici post diluiuũ
sedisse testantur: unde & usq ibidem
Ararat. interp̃tatur descendens. Agri
spelunca. mons moabitarum. inquem
adduxit balac filius beor balaam diui¬
num ad maledicendum isrł suꝑ uerticẽ:
qui ꝓpter uehemens pͣruptum. uocatur

Expanded text:
CAPUT VIII. De montibus, cti, quod sint eminentes. Quidam autem propriis ex causis vocati sunt, ex quibus notandi sunt, qui opinione maximi celebrantur. 2. Mons Caucasus ab India usque ad Taurum porrectus, pro gentium ac linguarum varietate, quoquoversum vadit, diversis nominibus nuncupatur. Ubi autem ad Orientem in excelsiorem consurgit sublimitatem, propter nivium candorem Caucasus nuncupatur. Nam Orientali lingua Caucasum significat candidum, id est, nivibus densissimis candicantem. Unde et eum Scythae, qui eidem monti junguntur, Croacasin vocaverunt. Casim enim apud eos candor, sidicitur. Mons Taurus a plerisque idem vocatur et Caucasus. Ararat mons Armeniae, in quo arcam historici post diluvium sedisse testantur. Unde et usque hodier. Ararat interpretatur descendens a specula. Mons Moabitarum, in quem adducit Balac filius Sephor Balaam divinum ad maledicendum Israel , super verticem qui propter vehemens praeruptum vocatur
Abbreviated transcription (Latin):
gressus oꝑum nr̃orum insuꝑba doctri-¬
na herecorum offendentes: incaliginem
erroꝵ cadant: Diabolum uero significat
mons: ubi inapocalipsi scriptum est.
quod mons magnus missus sit insta¬
gnum ignis ardentis &e sulphuris: quia
contumacia diaboli ȩterna poena gehen¬
nȩ dampnatur. Fundam̃ta montium spes

Expanded text:
gressus operum nostrorum in superba doctrigressus operum nostrorum in superba doctrina haereticorum offendentes in caliginem errorum cadant. Diabolum vero significat mons, ubi in Apocalypsi scriptum est : quod mons magnus missus sit in stagnum ignis ardentis et sulphuris: quia contumacia diaboli aeterna gehenna damnatur. Fundamenta montium, spes
Abbreviated transcription (Latin):
mirabiliter comparata est cȩxa liquens:
qm̃ tanto facilius inpenitentiam de¬
fluunt: quanto se duricia immobiles
esse crediderunt. Montes diuites ce po¬
testates scłi huius: ut iniob ꝓdiabolo
dicitur: huic montes herbas ferunt:
quod est intia carnis. Mons diabolus
ꝓpter tumorem ut inysaia. lȩuate si¬
gnum suꝑ montem caliginosum. Iin
hieremia. ecce ego adte mons pestifea
Mons dogina hereticorum: ut inꝓħħa ex¬
ꝑsona eccłiȩ. indño confido: quomodo di¬
citis animȩ meȩ. transmigra inmontem
sicut passer: Montes demones uł hereti¬
ci suie iudeorum scribe: inhieremia. da-¬
te dño deo ur̃o głam. antequam offen
tes duo qui inzacharia aerei describunt᷑.
duo testam̃ta legis: de qͦrum medio qua-¬
driga dm̃. idẽ. quattuor euangłiorum p̃¬
dicatio ꝓcedit. Hereticos ergo significai
montes ubi dicitur. nequando offendat
pedes ur̃i ad montes caliginosos. Monet
enim nos ꝓpħa ut caueamus. neforte

Expanded text:
mirabiliter comparata est cera liquescens: mirabiliter comparata est cera liquescens: quoniam tanto facilius in poenitentiam defluunt quanto se duritia immobiles esse crediderunt. Montes, divites et potestates saeculi hujus, ut in Job pro diabolo dicitur: Huic montes herbas ferunt ; quod est vitia carnis. Mons diabolus propter tumorem, ut in Isaia: Levate signum super montem caliginosum . Et in Jeremia Ecce ego ad te, mons pestifer . Mons, dogma haereticorum, ut insona Ecclesiae: In Domino confido, quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer ? Montes, daemones vel haeretici, sive Judaeorum scribae. In Jeremia: Date Domino Deo vestro gloriam, antequam offendtes duo, qui in Zacharia aerei describuntur , duo Testamenta legis, de quorum medio quadriga Domini, id est, quatuor evangeliorum praedicatio procedit. Haereticos ergo significant montes, ubi dicitur: Nequando offendant pedes vestri ad montes caliginosos . Monet enim nos Propheta, ut caveamus, ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
enim significat eccłiam catholicam: qui
recipit gentes quȩerant sub anathematis
ꝑiculo constitute. Nam montes apłos ce
tia huius scł̃i quasi spinas bona conuer-¬
satione transiluint: &e habitant inmon-¬
tionibus suis inmundo solida esse cacu-¬
mina meruerunt. Item montes scõs ui-¬
ros siue libros diuinos significant. in illo
si sp̃italiter in quiras. om̃ino ꝑspicuũ ẽ:
ut ocłos cordis sui siue ad scõs uiros. sine
ad libros diuinos: siue ad sublimes an¬
głos credatur eleuasse: qui magnitudine
ce firmitate sua uere montes sunt: un¬
de & iam competens sustinebatur auxi-
lium. Mons est popłs iud eorum. dequo
fide sua repleuit uniuersum orbem t̾ra¬
rum. Incontrariam uero par tem mon¬
tes significationem trahunt. unde scͥp¬
tum est: montes sicut cera fluxerunt afa¬
ciȩ dñi. Hic montes significant homineᷤ
qui&e scłi huius altitudines appetunt:
&e insensata suꝑsticione durescunt. His

Expanded text:
enim significat Ecclesiam catholicam, quae enim significat Ecclesiam catholicam, quae recipit gentes, quae erant sub anathematis periculo constitut hujus saeculi quasi spinas bona conversatione transiliunt; et habitant in montionibus suis in mundo solida cacumina esse meruerunt. Item montes, sanctos viros sive libros divinos significant in illo si spiritualiter inquiras, omnino proficuum est; ut oculos cordis sui, sive ad sanctos viros, sive ad libros divinos, sive ad sublimes angelos credatur elevasse, qui magnitudine et firmitate sua vere montes sunt, unde etiam competens sustinebatulium. Mons est populus Judaeorum, de quo fide sua replevit universum orbem terrarum. In contrariam vero partem montis significationem trahunt. Unde scriptum est: Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini . Hic montes significant homines, qui et saeculi hujus altitudines appetunt et insensata superstitione durescunt. His
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħas: siue scõs uiros ꝓcelsitudine nir¬
tutum: & econtrario aliquando supbos
homines ee tumidos in potentia munda¬
ni regni designat: aliquando hereticos.
aliquando uero ipsum diabolum. Mons
enim dñm saluatorem in ꝓpħia signifi-¬
cat ubi ait erit in nouissimis dieb p̃pa-¬
ratus mons domus dñi inuertice mon-¬
tium: ce eleuabitur suꝑ colles: et ibunt
adeum om̃s gentes: &e reliqua. Mons au
inquit hermon: qui descendit inmontẽ
sion. Sion enim qui interpretatur specu-¬
latio. significat eccłam ut diximus: in
quam habundantia diuinȩ gr̃e des¬
cendit. oe ds cottidie contemplatur: qͥa
d̾s deorum uidebitur insion. HermoN
hebreum nomen montis est ultra iorda¬
nem fluuium constituti. cuius interp̃¬
tatio sicut supradictũ: est: significat ana¬
thema. Ros ergo montis istius nutriens
peccatores. qui sub anathematis execra¬
tione iatuerunt: descendit in montem
sion: quando adconuersationis remedi¬
um dño largiente ꝑuenerint. Syon

Expanded text:
phetas, sive sanctos viros pro celsitudine virtutum. Et e contrario aliquando superbos homines et tumidos in potentia mundana regni designat, aliquando haereticos, aliquando vero ipsum diabolum. Mons enim Dominum Salvatorem in prophetia significat, ubi ait: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et ibunt ad eum omnes gentes, et reliqua . Mons autinquit, Hermon, quod descendit in montem Sion . Sion enim, qui interpretatur speculatio, significat Ecclesiam at diximus in quam abundantia divinae gratiae descendit, et Deus quotidie contemplatur: quia Deus Deorum videbitur in Sion . Hermon Hebraeum nomen est montis ultra Jordanem fluvium constituti, cujus interpratribus traditum est significat anathema. Ros ergo montis istius nutriens peccatores, qui sub anathematis exsecratione jacuerunt, descendit in montem Sion, quando ad conversionis remedium Domino largiente pervenerint. Sion
Abbreviated transcription (Latin):
unctos & uariatos. similis emathiti: si
creditur tempestates euertunt. flumi¬
na sistunt: hic &iam illos significare
potest. qui propter celestis uite desicderi¬
um. despectum mundum habent. & coro¬
gignitur in
mari. forma ram¬
osus. colore uiri¬
xime rubens U̾ge eiꝰ candide de sub¬
aqua: & molles. detracte confestim du¬
rantur & rubescunt. tactuq protiniᷤ
laproes sunt: itaq occupari euelliq re¬
tib solet. aut acri ferramento precidi:
qua de causa corallius uocitatus. ꝙ¬
tum autem apiro nos margarltum
indicum preciosum est: tantum apud
indos corrallium hunc magi fulmi
nib resistere affirmant sicreditur:
Hic ergo lapis earum figuram merito
exprimit. qui de maris fluctib hoc ẽ
demollitia scłaris conuersionis abs¬
tracti per ruborem continentie dures¬
cunt: ꝙ soliditatem recte ficlei ac bonoꝵ
oꝑum decorem inse ostendunt. ita ut
sc̃issimis uiris merito inde compari

Expanded text:
junctos et variatos, similis haematiti: si junctos et variatos, similis haematiti: si creditur, tempestates avertit, flumina sistit. Hic etiam illos significare potest, qui propter coelestis vitae desiderium despectum mundi habent, et corogignitur in mari, forma ramosus, colore virixime rubens. Bacae eius candidae subaqua et molles; detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi, qua de causa corallius vocitatus. Quantum autem apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos cornibus resistere affirmant, si creditur. Hic ergo lapis eorum figuram merito exprimit, qui de maris fluctibus, hoc est, de mollitie saecularis conversationis abstracti, per robur continentiae durescunt, et soliditatem rectae fidei, ac bonorum operum decorem in se ostendunt: ita ut sanctissimis viris merito inde complacere
Abbreviated transcription (Latin):
rem tribuunt uenustate colorum. Ge¬
nera geminarum innume rabilia ẽẽ.
traduntur: equib nos ea tantum que
principalia sunt siue notissima ad no¬
tabimus. Gemine uocate. quod instar
gummi transluceant: pretiosi. Lapides
i deo dicti sunt. quia care ualent. siue ut
auilib discerni possint. seu quod rari
sint. Omnt᷑ eninr quod rarum est mra¬
gnum & p̃retiõsũm uocatur: sicut &¬
insamuelis uolumine legitur: & ser¬
mo dñi erat preciosus misrael. hoc est rar
Lapides p̃ciosi intelligunt᷑ scĩ apłi ⁊ õs scĩ.¬

Expanded text:
rem tribuunt venustate colorum. Gerem tribuunt venustate colorum. Genera gemmarum innumerabilia esse traduntur, e quibus nos ea tantum, quae principalia sunt sive notissima, annotabimus. Gemmae vocatae, quod instar gumi transluceant: pretiosi lapides ideo dicti sunt, quia chare valent, sive ut a vilibus discerni possint, seu quod rari sint: omne enim, quod rarum est, magnum et pretiosum vocatur, sicut et in Samuelis volumine legitur: Et sermo Domini pretiosus erat in Israel , hoc est, rarus. Lapides pretiosi intelliguntur sancti Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
B UR a barro id est elefanto diccum.
oratius: quid tibi uis mulier nigͥs
dig nissima barbaris: significat au¬
tem ebur pudititie continentiam. und
scriptum est inpsalmo de eccłia mira
& guita & ca̾sia auestimentis tuis a
domib eburneis. & cetera. Dicit enim
ꝓpħa. unde ueniat sponse głosissima
pulcritudo que ad dñi dexteram consis
tit locata: id est. ad omib eburneis: qđ
significat ornata palatia. que copioso
ebore uestiuntur sed ebur non ad solas
diuitias intelligamus aptatum. secl
qmͣ elephans cuius hec ossa sunt nimie
castitatis asseritur. qui inter quadtu¬
pedia & sensu plurimum ualet. & tẽ¬
peranter miscetur femine sue. & conui¬
ge scd̃a non utitur. hoc pudicis femi-¬
nis decenter aptatum est: quia ille in
domib eburneis mansisse noscuntur.
que per castitatem xp̃i dñi precepta secu¬
te sunt: hanc enim translationem pro¬
bauerunt doctissimi patres. augustinus
ost Marmorum genera gemine
secuntur. que multum auriꝰ deco¬

Expanded text:
bur a barro, id est, elephanto dictum: Horatius: Quid tibi vis, mulier, nigris dignissima barris? Significat autem ebur pudicitiae continentiam: unde scriptum est in Psalmo de Ecclesia: Myrrha et gutta et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis, etpropheta unde veniat Sponsae gloriosissima pulchritudo, quae ad Domini dexteram locata consistit; id est a domibus eburneis, quod significat ornata palatia, quae copioso ebore vestiuntur. Sed ebur non ad solas divitias intelligamus aptatum, sed quoniam elephas, cujus haec ossa sunt, nimiae castitatis asseritur, qui inter quadrupedia et sensu plurimo valet, et temperanter miscetur feminae suae, et conjuge secunda non utitur; hoc pudicis feminis decenter aptatum est, quia illae in domibus eburneis mansisse noscuntur, quae per castitatem Christi Domini praecepta secutae sunt. Hanc enim translationem probaverunt doctissDe gemmis. Post marmorum genera gemmae sequuntur, quae multum auro deco
Abbreviated transcription (Latin):
naretur: qͥb expͥmit᷑ u̾bi sacram̃tum
sanguine passionis effusum. Dictus
autem calamꝰ: quod liquorem ponat.
Unde &e. apud nautas calare ponere
dr. Penna autem a pendendouocata:
id ẽ uolando. Est enim ut diximus
auium. folia autem libroꝵ apellata.
siue ex similitudine foliors arboꝵ.
seu quia ex follib fiunt. id ẽ ex pelli¬
bus qus de occisis pecudib detrahi¬
solent. Quiꝰ partes paginȩ dicunt᷑:
eo quod sͥ inuicem compingant᷑. Uersꝰ
autem inde uulgo uocati: quia sic scͥ¬
bebant antiqui sic̃ arat᷑ terra. A si¬
nistra enim ad dexteram pͥmum duce¬
bant stilum: deinde conu̾tebant᷑ ab
inferiori. Erursus ad dext̾am uersus.
qͦs hodieq rustici u̾s uocant. Sceda ẽ.
quod adhuc emendat᷑. ⁊ necdum in
libris redactum ẽ: & est nomen g̾cum.
sicut &e thomus.
De canonibus ennͣ¬
geliorum.

Expanded text:
naretur, quibus exprimitur verbi sacramentum naretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine passionis effusum. 4. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud nautas CALARE ponere dicitur. 5. Penna autem a pendendo vocata, id est, volando. Est enim, ut diximus, avium. 262 6. Folia autem librorum appellata, sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est, ex pellibus quae de occisis pecudibsolent; cuius partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem vulgo vocati quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stilum, deinde convertebantur ab inferiore, et rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est; et est nomen Graecum, sicut et tomus. De canonibus evangeliorum
Abbreviated transcription (Latin):
libroꝵ est. liber uniꝰ uoluminis: & dic̃¬
tus codex ꝑ tͣnslationem a codicibus
arboꝵ seu uitium quasi caudex: qͦd ex
se multitudinem libroꝵ quasi ramoꝵ
contineat. Uolumen lib̃ est. a uoluendo
dictus: sic̃ apud hebreos uolumina legiꝰ.
uolumina ꝓpħarum. Lib̃ ẽ int̾ior tuni¬
ca cortieis: que ligno coheret.De quo
carte uł membranarum de libris
arboꝵ uolumina fiebant id ẽ comya
ginabant᷑. unde &e scͥptores a libris ar-¬
borum librarios uocauerunt. Libra-
brum enim greci biblumuocant. Li¬
uet̾a. Antiquarii. qui tantum modo
uet̾a. Unde ce nomensumpserunt:
A scͥbendo autem scͥba nom̃ accepit:
officium expͥmens. uocabuli quali¬
tate. Instrumenta scͥbȩ calamus ce
penna. Ex his enim u̾ba paginis in¬
figunt᷑. S calamus arboris ẽpenna
auis. Cuius acumenin duo diuidi¬
tur. in toto corpore unitate seruatai
Credo ꝓpt̾ mist̾ium. ut in duob api¬
cibus uetꝰ & nouum testamentum sig¬

Expanded text:
librorum est, liber unius voluminis, et diclibrorum est, liber unius voluminis, et dictus codex per translationem a codicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod ex se multitudinem librorum, quasi Romanorum, contineat. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunica corticis, quae ligno cohaeret, de quo chartae vel membranarum de libris arboruginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocaverunt. CAPUT Xbrum enim Graeci βίβλον vocant. Lira scribunt, antiquarii qui tantummodo vetera, unde et nomen sumpserunt. 2. A scribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocabuli qualitate. 3. Instrumenta scribae calamus et penna. Ex his enim verba paginis infiguntur, sed calamus arboris est, penna avis, cujus acumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servata credo propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum sig
Abbreviated transcription (Latin):
iubeñ. uł uetant. iubent faciendum:
ut. nudus ara: serenudus. Uetant. ut
neue int̾uites corilum sereneue flagel¬
la summa pete. Primꝰ autem apud he¬
breos p̃cepta moy ses scͥpsit: apud lati¬
nos martiꝰ uates pͥmꝰ p̃cepta composuit:
suis indieant altius se ꝑserutari opor¬
tere. Parabola qͥppe alicuiꝰ rei similitu¬
dinem ꝑse gerit. qͦd licet sit uocabu¬
lum grecuniiam tam̃ ꝓlatina usur-¬
patur: & notum est:quod in parabolis
quȩ dicunt᷑. rerum similitudines reb
de qͥb agit̾ comparant. Problemata
autem quȩ latine appellant᷑ ꝓposigo¬
nes: questiones sunt. habentes aliqͥd qͦd
disputatione soluendum sit. Questio
sit. Argumentum autem dictum qͣsi
argutum: uel qͦd sit argute inuentũ
Stola enim seu stolimissa uel missi: ante
cartȩ ce membranarum usum. inde do¬
latis ligneis codicellis epłarum alloqͥa
scͥbebant᷑: unde ce portitores earũ tabel¬
larios suo cauerunt. Codex multoꝵs

Expanded text:
jubent vel vetant: jubent faciendum, jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Summa pete. Primus autem apud Hebraeos praecepta Moyses scripsit: apud Latinos Marcius vates primus praecepta composuit, suis indicant altius se perscrutari oportere? Parabola quippe alicujus rei similitudinem prae se gerit; quod licet sit vocabulum graecum, jam tamen pro latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines rebus, de quibus agitur, conparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Quaestio sit. Argumentum vero dictum quasi argutum, vel quod sit argute inventum Στόλα enim sive στόλοι missa vel missi. Ante cartae latis ligneis codicellis epistolarum alloquia scribebantur: unde portitores earum tabellarios vocaverunt. Codex multorum
Abbreviated transcription (Latin):
nagericum est licentiosum ⁊ lasciuio¬
sum genꝰ dicendi in laudibus regum:
in cuiꝰ compositione homines multis
mendaciis adulant᷑. quod malum a
grecis exortum ẽ: quoꝵ leuitas instry¬
et̾a dicendi facultate ⁊ coꝑia ineredi¬
bili multas mendacioꝵ nebulas sus¬
citauit. Fastors libri sunt. in quibus
reges ac consules scͥbunt᷑: a fascibus
dicti id ẽ potestatib unde ⁊ ouidii
libri fastoꝵ dicunt᷑: quod de regibus ⁊
consulib editi sunt: Themium ẽ initi¬
um dicendi. sunt enim ꝓhemia pͥncipia
libroꝵ: qͣ ante cause narrationem ad in¬
struendas audientium aures coaptan¬
tur. cuiꝰ nomen pleriq latinitatis ꝑiti
sine translatione posuerunt. Hoc aut̃
uocabulum apudnos int̾ptatum p̃fa-¬
cio nuncupat᷑. qͣsi p̃locutio. Precepta
sunt: aut quid faciendum. aut qͥd ñ
faciendum sit docent. Quid faciendũ:
endum: ut. non mechab̾is. ñ furtum
facies. Similit̾ &e gentilium p̃cepta uł

Expanded text:
negyricum est licentiosum et lascivionegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum, in cuius conpositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est potestatibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cuius nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. Praecepta sunt quae aut quid faciendum aut quid non facendum, ut: Non maechaberis; non furtum facies . Similiter et gentilium praecepta vel
Abbreviated transcription (Latin):
genus excerpta sunt quȩ greci scolia
nuncupant᷑: in qͥbꝰ quȩ uident᷑ obscu¬
rauel difficilia. summatim ac breuit̾
latini u̾bum appellant: quȩ ꝓferunt᷑
in populis. Tercium thomi. quos noᷤᷤ
libros uel uolumina nuncupamus.
tationis. Dialogꝰ est collatio duorum
uł plurimoꝵ. quẽ latini sermones cd¬
cunt. Nam qͦs g̃ei dialogos uocant:
nos sermones uocam. Sermo autem
dictus qͦd int̾ utrumq serit᷑: unde in
uirgilio: multa int̾ se serebant. Tracta¬
tus ẽ uniꝰ rei multiplex expositio: eo qͦd
trahat sensum in multa sentiendi con¬
tractandosecum. Differt autẽ sermo.
tractat᷑ & uerbum. Sermo enim alt̾a
eget ꝑsona. Tractat᷑ specialit̾ ad seipsũ
est. Uerbum autem ad om̃s.: unde ⁊ dr:
dicta quasi cum mente: sunt enim in¬
terỹtationes: ut cõmenta iuris. cõm̃ta
euangłii. Apo logeticꝰ ẽ excus atio. inqͦ
solent qͥdam accus antib respondere.
Indefensione enim aut negatione sola
positum est: ⁊ est nomen grecum: pa¬

Expanded text:
 genus excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia summatim ac breviter Latini verbum appellant, quae proferuntur ilibros vel volumina nuncupamus. tationis. Dialogus est collatio duorum vel plurimorum, quem Latini sermones dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod tractat sensum in multa sentiendi contrectando secum. Differt autem stractatus et verbum. Sermo enim alteram eget personam; tractatus specialiter ad se ipsum est; verbum autem ad omnes. Unde et dicdicta, quasi cum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta iuris, commenta Evangelii. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est; et est nomen Graecum. Pa
Abbreviated transcription (Latin):
nium delictorum media sedebat im¬
pietas. quam alio nomine idelatriã
possumus appellare & negationẽ
dei Missa est ergo massa plumbea
in os signa goge: uideorũ. ut arroganti¬
a eius conquiescat. hec gͦ impietas sira¬
goge que sedebat super peccata isrł. &
insuo scelere głabatur: post ea mittit᷑
in medrum babilonis. & captuiatatis
malo depͥmitur. uł certe abangło:
ut q̃ primo latebat inscelere. eterno
silentio conticescat. Legimus ineuã¬
gelio quod uillicus iniquitatis de¬
bitorib domini sui qui debebant
domino suo grande debitum redde
hoc est unus .c. chados olei. alter .c.
serit priori ꝓ .c. chacdis olei scribere
quinquaginta. sequenti uͦ ꝓcentũ
choris tritici scribere octoginta: qui¬
b reb instruimur. ut misccłiam cle¬
biti remissione facientes: ipsi a mis¬
ccłie dño remissionem debitorum
nrõrum consequamur:
Denumero

Expanded text:
nium delictorum media sedebat imnium delictorum media sedebat impietas, quam alio nomine idololatriam possumus appellare, et negationem Dei. Missa est ergo massa plumbea in os synagogae Judaeorum, ut arrogantia ejus conquiescat. Haec ergo impietas synagogae, quae sedebat super peccata Israel, et in suo scelere gloriabatur, postea mittitur in medium Babylonis, et captivitatis malo deprimitur, vel certe ab angelo: ut quae prius latebat in scelere, aeterno silentio conticescat. Legimus in Evangelio , quod villicus iniquitatis debitoribus domini sui, qui debebant domino suo grande debitum reddere, hoc est, unus centum cados olei, alter centum serit priori pro centum cadis olei scribere quinquaginta: sequenti vero pro centum choris tritici scribere octoginta: quibus rebus instruimur, ut misericordiam debiti remissione facientes, ipsi a misericorde Domino remissionem debitorum nostrorum consequamur. De numero
Abbreviated transcription (Latin):
cinerib adhiberi solet: dequo poeta: ce¬
lo tegitur qui ñ habet urnam. Mecli¬
mina mensura ẽ. quinq modiorum: me¬
diona autem latina lingua uocatur.
id ẽ. dimidia. eo quod .u. modiis me¬
tiatur. qui est dimidius mimerus aꝑ
fecto denario. artaba mensura ẽ. ap̃
pleuerunt. Gomor .xu. modiorum o¬
nus appendet. Chorus .xxx. modio¬
rum mensura completur. hic ex ebra¬
ico sermone descendit: qui uocat᷑ co¬
ra asimilitudine collis: coria enim
hebraice colles appellantur: co¬
aceruati enim modii.xxͣx. instar
collis uident᷑. & onus cameli efficiunt.
Deamphora in ⁊acharia ꝓpħa ita scrip¬
tum est. & eece mulier una sedens ĩ
medio amphore: & dixit hec est im¬
pietas: & ꝓiecit massam ininedio am¬
phore: & misit plumbeã massam in
os eus: & cetera. amphora autem signi¬
ficat mensurã grandem iniquita¬
tis iudeorum: dequa saluator ad
ipsos ait Implete mensuram patrũ
ur̃orum. Suꝑ hanc mensuram om¬

Expanded text:
cineribus adhiberi solet, de quo poeta: Coecineribus adhiberi solet, de quo poeta: Coelo tegitur, qui non habet urnam. Medimna mensura est quinque modiorum: medimna autem latina lingua vocatur, id est, dimidia, eo quod quinque modios metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud pleverunt. Gomor quindecim modiorum onus appendet. Corus triginta modiorum mensura completur. Hic ex Hebraico sermone descendit, qui vocatur cora a similitudine collis. Coria enim Hebraice colles appellantur: coacervati enim modii triginta instar collis videntur, et onus cameli efficiuntur. De amphora in Zacharia propheta ita scriptum est: Et ecce mulier una sedens in medio amphorae, et dicitur: haec est impietas: et projecit eam in medio amphorae, et misit plumbeam massam in os ejus, etc. . Amphora autem hic significat mensuram grandem iniquitatis Judaeorum: de qua Salvator ad ipsos ait: Implete mensuram patrum vestrorum . Super hanc mensuram om