comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moq finit᷑. Maiores itaq orb̾e in
partibꝰ. partes in ꝓuintiis. ꝓuinti¬
as in regionibꝰ. regiones in locis. lo¬
ca in t̾ritoriis. t̾ritoria in agͥs. agͦs
in centuriis. centuriã in iugeribꝰ
iugera in climatibꝰ. deiñ climata
in actꝰ actꝰ. ꝑticas. passꝰ. gradꝰ. cubi¬
tos. pedes. palmos. untias ⁊ digitoᷤᷤ
diuiser̃. Tanta eiuĩ fuit eoꝵ soller¬
tia. Nigitꝰ ẽ pars minima. ag̾stiũ
do dicta. qͣsi portica. Om̃s enĩ p̃ce¬
dentes m̃surȩ in corꝑe st̃. ut palmꝰ.
pes. passꝰ.&. reliqͣ. Sola ꝑtica portat᷑.
Est enĩ decẽ pedũ ad instar calami in
ie zechiele templũ m̃surantis. Actus
minimꝰ ẽ. latitudine: pedũ.iiͦii. longi¬
tudine.cxl. Clima qͦ undiq u̾sum

Expanded text:
moque finitur. Maiores itaque orbem in moque finitur. Maiores itaque orbem in partibus, partes in provinciis, provincias in regionibus, regiones in locis, loca in territoriis, territoria in agris, agros in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibus, deinde climata in actus, perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima agrestium do dicta, quasi portica. Omnes enim praecedentes mensurae in corpore sunt, ut palmus, pes, passus, et reliqua; sola pertica portatur. EstEzechiele templum mensurantis. Actus minimus, est latitudine pedum quatuor, longitudine CXL. Climata quoque undique versum
Abbreviated transcription (Latin):
agros foris eat᷑. Hinc ⁊ limꝰ uocabulũ
accepit. cingulũ qͦ serui publici cu-¬
gebant᷑ obliqͣ purpura. Termini dic¬
ti. ꝙ t̾re m̃suras distinguiit.atq decla
rant. His enĩ testimonia fimũ intel¬
ligunt᷑.& agroꝵ uitentio ⁊ certam̃
aufert᷑. Lunites maximi in agris duo
ft̃. cardo ⁊ decumanꝰ. Cardo ẽ. qͥ a sep¬
tenttͥone dixectꝰ a cardine cęli ẽ. Nam
sine dubio cȩlũ u̾tit᷑ in septẽtrionali
orbe. Necumanꝰ ẽ. qͥ ab oriente in occi¬
dentẽ ꝑ tͣnsuersũ dirigit᷑. qͥ ꝓ eo qd̃
formas decẽ faciat. cdecumanꝰ ẽ appel¬
latꝰ. Ager enĩ bis cliuisus. fig̾am de¬
narii num̾i efficit.Arca ab arcendo
uocata. fines eiuĩ cͥustodit. eosq adire
ꝓhibet. Trifiniũ dictũ. eo ꝙ trrum
possessiomĩ fines adstringit Hino⁊
gustiores. & nit̾ se distant t̃paribꝰ
in t̾uallis.& nominibꝰ designatis:
qͥd pondẽ. capacitate. longitu¬
dine. altitudiue. latitudine. ani¬

Expanded text:
agros foris eatur. Hinc et limus vocabulum accepit, cingulum quo servi publici cingebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terrae mensuras distinguunt atque drant; his enim testimonia finium intelliguntur, et agrorum contentio et certamen infertur. Limites maximi in agris duo sunt, cardo et decumanus. Cardo est qui a septentrione directus a cardine celi est: nam sine dubio celum volvitur in septentrionali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirigitur, qui pro eo quod formam X faciat decumanus est appellatus. Ager enim bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arca ab arcendo vocata: fines enim agri custodit eosque adire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adstringit. Hinc egustiores et inter se distant inparibus intervallis et nominibus designatis. id pondere, capacitate, longitudine, altitudine, latitudine, ani
Abbreviated transcription (Latin):
eñ utiliꝰsale ⁊ sole. Neniq cornea ui¬
demiꝰ corpa uauticoꝵ. qͥn &. pecudes.
arm̃ta ⁊ iun̾ta sale maxime ꝓuo¬
cant᷑ ad pastũ. multũ largiores lacte.
miultoq qͣtiores casci dote. Porpa a.
sal astruigit. siceat ⁊ alligat. Ne fun¬
cta ĩ a putresoendi labe uendieat ut

Expanded text:
enim utilius sale et sole: denique cornea videmus corpora nauticorum. Quin etiam pecudes, armenta et iumenta sale maxime provocantur ad pastum, multo largiores lacte multoque gratiores casei dote. Corpora etiam sal adstringit, siccat et alligat. Defuncta etiam a putrescend
Abbreviated transcription (Latin):
uelitꝰ ẽ uia qͣ iri ab homine qͣqua¬
u̾ sum pot̾. Iter au̾ ⁊ itiner diu̾sam
sig̾cationẽ hũt. Iter eiũ ẽ locus tͣnͣ¬
situ facilis. un̾ ⁊ appellamꝰ aditum.
Itiner aũ ẽ. itꝰ longe iuiȩ.&. ipse
labor ambulandi. ut qͦ uelis ꝑuie¬
nias. Semita iineris dimidiũ ẽ. a
semi itu dicta. Semita au̾ hominũ
ẽ. callis feraꝵ ⁊ pecudũ. Callis ẽ it̃
pecudũ. int̾ montes angustũ ⁊ tͥtũ.
a callo pedũ uocatũ. siue callo pe¬
cudũ ꝑduratũ. Tramites st̃ trans¬
u̾sa in agris it inera. siue recta uia.
dicta qd tͣnsmitat. Diuortia st̃ fle¬
xiis uiaꝵ. hoc ẽ uiȩ in diu̾sa tende¬
tes. ide diu̾ticła ft̾. hoc ẽ diu̾sȩ. ac

Expanded text:
iri ab homine quaquaversum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim est locus transitu facilis; unde appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi ut quo velis pervenias. Semita itineris dimidium est, a semiitu dicta. Semita autem hominum est, calles ferarum et pecudum. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive a callo pecudum praeduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicta quod transmittat. Divortia sunt flexus viarum, hoc est viae in diversa tendente
Abbreviated transcription (Latin):
sus ager ẽ semꝑ mudꝰ. Nã humidꝰ
dr̃. qͥ aliqũ sicat᷑. Uligo enĩ humor
t̾rȩ ẽ naturał. ab ea nũqͣ. recedens.
Sub siciua st̃ ꝓprie q̃ sutor de mat̾ia
p̃cidens. qͣsi stiꝑuacua abicit. Inde
⁊ fubsierua agͥ qͦs in ꝑtica diuisos re¬
cusant. qͣsi ste riles uł palustres. Itẽ
subsiciua q̃ in diuisura agͥ ñ effici¬
unt centuriã .i. iugera ducenta. A¬
rea dr̃ tabulaꝵ eqͣlitas. Dicta aũ area
a planicie.atq eqͣlitate. Uñ ⁊ ara. Alii
eradat᷑. uł q ñ triturent᷑. in ea nͥ ari¬
da. Pratũ ẽ cuiꝰ feni copia arm̃ta tuen᷑.
ciii uetes romanii nom̃ indider̃. ab eo
ł ꝓtinꝰ sit paratũ. nec magnũ laborẽ
culture desideret. Prata aũ eẽ q̃ secar
possunt. Paludes dicte a pale pastora¬
li dea. q paleã .i. pabc ila nutͥant iu¬
nĩtoꝵ: De finibus agroꝵ .xiiii.
ines dicti. eo qͥ agri fiucłis sint
diuisi. Mensitraꝵ enĩ luicȩ in

Expanded text:
sus ager est semper uvidus. Nam humidus sus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii eradatur, vel quod non triturentur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armenta tuentur, cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae desideret. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, quod paleam, id est pabula, nutriant iumentorum. De finibus agrorum . nes dicti eo quod agri funiculis sint divisi. Mensurarum enim lineae in
Abbreviated transcription (Latin):
uirgiliꝰ in .iiiͬ. libris georgicoꝵ secu¬
tꝰ ẽ. Rura uetes in cultos agͦs dicebanł.
idẽ siluas ⁊ pascua. Agrũ uͦ qͥ colebat᷑.
Nã rus ẽ qͦ mel. qͦ lac. qͦ pecꝰ habi pot̃.
UnI. ⁊ rusticꝰ nominat᷑. Hec agͥstiũ pͥ¬
ma ⁊ ociosa felicitas. Seges ager ẽ in qͦ
uotis respondit auari agͥcolȩ. Cõ pas¬
cnus ager dictꝰ. qͥ a diuisoribꝰ agro¬
rũ relictꝰ ẽ ad pascendũ ꝯmuniter
uicinis. Alluuiꝰ ager ẽ que̾ paulatĩ
fluuiꝰ in agrũ reddit. Arcifimꝰ ager
dictꝰ ẽ. qui a certis lineaꝵ m̾suris ñ
ꝯtiuet᷑. s arcent᷑ fines eiꝰ obiectu flu¬
murũ. montrũ. arboꝵ. Uñ ⁊ in hisagͥs
nicħ subseqͥ ciboꝵ int̾uenit. Nouał
ager ẽ pͥmũ ꝓscisłis. siue qr alt̾iris
anius uacat. uonaꝵ sibi uiriũ oausa.
Noualia enĩ semel cũ fructu erunt.
⁊ semel uacua. Sqͣlidꝰ ager. qͣsi excoli¬
dꝰ. q iam ex cult᷑a exierit. sic̃ ex con¬
sul ꝙa ꝯsulatu discesserit. Uligino¬

Expanded text:
rgilius in quattuor libros Georgicorum secutus est. Rura veteres incultos agros dicebant, id est silvas et pascua; agrum vero, qui colebatur. Nam rus est quo mel, quo lac, quo pecus haberi potest; unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. Seges ager est in quvotis respondet avari agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager dictus est qui a certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil subsicivorum intervenit. Novalis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum sibi virium causa. Novalia enim semel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uligino
Abbreviated transcription (Latin):
loca prupta.⁊ asꝑa. o agalia edifi¬
cia nunudaꝵ agrestiũ oblonga.
in curuis lat̾ib tecta. qͣsi uauiũ ca¬
riuę st̃. siue rotunda in modũ fur¬
noꝵ .&. magalia dicta. qͣsi magaria.
qr magar puuici noriã uillã dñt. u¬

Expanded text:
loca praerupta et aspera. Magalia aedifiloca praerupta et aspera. Magalia aedificia Numidarum agrestium oblonga, incurvis lateribus tecta, quasi navium carinae sunt, sive rotunda in modum furnorum. Et magalia dicta quasi magaria, quia 'magar' Punici novam villam dicunt, u
Abbreviated transcription (Latin):
des genꝰ seꝑulchroꝵ qͣdratũ ⁊ fasti¬
giatũ ultͣ ominẽ excelsitatẽ q̃ fieri
manu posst̃. Uñ ⁊ m̃surã unibra¬
rũ eg̾ssȩ. nulla hab̾e umbrã dñr.
Tali aũ edificio surg̃t. ut ã lato in¬
cipiant ⁊ in angusto finiant᷑ sic̃
ignis. Pir enĩ dr̃ ignus. Hos egyptꝰ
ht̃. Apd maiores enĩ potentes aut
sub montibꝰ aut in montibꝰ sepelie¬
bant᷑. Inde tractũ ẽ. ut suꝑ cadan̾a
piramides fierent. aut ingentes
p̾alis atq uirgultis arundim¬
busq ꝯtextũ. qͥb postc̾ homines
tueri a ui frigoris uł caloris in iu¬
ria. Tuguriũ casula ẽ ꝗͣ faciunt sͥ
eustodes uineaꝵ ad tegm̃ su. quasi
teguriũ. siue ꝓpt̾ arcdorẽ soł.i radi¬
os declinandos. siue ut inde uł hoĩeᷤ
uł bestiolas q̃ in sidiari solent natiꝰ
trugibꝰ ab igant. Hauc rustici cãpan¬
nã uocant ꝙ unũ tantũ capiat. Tes¬
cua qͥła putant ẽe tuguria. qͥda

Expanded text:
des genus sepulchrorum quadratum et fastides genus sepulchrorum quadratum et fastigiatum ultra omnem excelsitatem quae fieri manu possit, unde et mensuram umbrarum egressae nullam habere umbram dicuntur. Tali autem aedificio surgunt ut a lato incipiant et in angusto finiantur sicut ignis; πῦρ enim dicitur ignis. Hos Aegyptus habet. Apud maiores enim potentes aut sub montibus aut in montibus sepeliebantur. Inde tractum est ut super cadavera aut pyramides fierent, aut ingentes palis atque virgultis arundinibusque contextum, quibus possint homines tueri a vi frigoris vel caloris iniuria. Tugurium casula est quam faciunt sibi custodes vinearum ad tegimen sui, quasi tegurium, sive propter ardorem solis et radios declinandos, sive ut inde vel homines vel bestiolas, quae insidiare solent natis frugibus, abigant. Hunc rustici capannam vocant, quod unum tantum capiat. Tescua quidam putant esse tuguria, quidam
Abbreviated transcription (Latin):
Papiliones uocant᷑ a similitudine
paruuli animał uolantis. qͦ maxĩe
abundant florentibꝰ maluis. He ft̃
auicłȩ q̃ lumine accenso que iuurt.
⁊ cirea uolitantes ab igne ꝓ rimę
aũ qͥsq in domo sua se pelieba¬
tur. Postea uetitũ ẽ legibꝰ. ne fetore
ipso corꝑa uiuentiũ ꝯtacta intfice¬
rent᷑. Monumentũ icło inincupat᷑.
eo q m̃tẽ moneat ad defuucti memo¬
riã. Cũ enĩ ñ inderis monum̃tũ. illd̃
ẽ ꝙ scͥptũ ẽ. excidi tamꝗͣ mortuus a
corde. Cũ aũ uideris monet m̃tẽ.⁊ ad
memoriã te reducit ut mortuũ re¬
corderis. Monum̃ta itaq ⁊ memoriȩ
ꝓ m̃tis admonitione dictę. Tumulus
dictꝰ. qͣsi tumens tellꝰ. Sarcofagũ gͥcũ
solea st̃ sepulchra seu monuñta re¬
gu. a mansoleo rege egyptioꝵ dicta.
Nã eo de functo uxor eiꝰ mire magni¬
tudiuis ⁊ pulchritudinis ex truxit
sepulcrũ. in tantũ ut usq hodie.
omĩa monum̃ta p̃ciosa. ex toniine
eiꝰ mausolea nuncupent᷑. Piranu¬

Expanded text:
a similitudine parvuli animalis volantis, quod maxime abundat florentibus malvis. Hae sunt aviculae quae lumine accenso conveniunt, et circa volitantes ab igne proximo autem quisque in domo sua sepeliebatur. Postea vetitum est legibus, ne fetore ipso corpora viventium contacta inficerentur, Monumentum ideo nuncupatur, eo quod mentem moneat ad defuncti memoriam. Cum enim non videris monumentum, illud est quod scriptum est: Excidit tanquam mortuus a corde. Cum autem videris, monet mentem, et ad memoriam te reducit, ut mortuum recorderis. Monumenta itaque et memoriae pro mentis admonitione dictae. 2. Tumulus dictus, quasi tumens tellus. Sarcophagus Graecum solea sunt sepulchra seu monumenta regum, a Mausoleo rege Aegyptiorum dicta. Nam eo defuncto uxor eius mirae magnitudinis et pulchritudinis extruxit sepulchrum in tantum ut usque hodie omnia monumenta pretiosa ex nomine eius Mausolea nuncupentur. Pyrami
Abbreviated transcription (Latin):
es nuncupatꝰ. qr semꝑ duo st̃ pares.
uł alatẽ uł a fronte. Siue eñi tetra¬
gonũ sine exagonũ sit. qͥse ꝯfpicuuł
ex pari erunt. Alit̾ enĩ structura fa¬
cta deformis ẽ.Parietinas dm̃is qͣsi pa¬
rictũ riuinas. St̃ enĩ parictes stanteᷤ
sine tecto. sine habitantibꝰ. Angulus.
ꝙͣ duos parietes munũ ꝯrungat. Cul¬
mina dicta ft̃ qr ap̃ antiqͦs terta cul¬
mo tegebant᷑. ut ñc rusticani faciunt.
ft̃ uolumina introrsꝰ respicientia.
appellatȩ a curuo. Cam enĩ gͣde cur¬
uum ẽ. Laqͦaria st̃ q̃ camerã subte¬
gunt ⁊ ornant. ꝗͦ ⁊ lacunaria dñr.
Principałr aũ lacus dr̃ ut luciliꝰ. re¬
sultant edesq lacꝰq. Ciuꝰ diniinutio
nitet in domo lacunar. Inde fit alia
diminutio. lacunariũ. & ꝑ atisticon

Expanded text:
 semper duo sunt pares, vel a latere vel a fronte. Sive enim tetragonum sive hexagonum sit, qui se conspiciunt ex pari erunt. Aliter enim structura facta deformis est. Parietinas dicimus quasi parietum ruinas: sunt enim parietes stantes sine tecto, sine habitantibus. Angulus, quod duos parietes in unum coniungat. Culmina dicta sunt quia apud antiquos tecta culmo tegebantur, ut nunc rusticani. rae sunt volumina introrsum respicientia, appellatae a curvo; καμουρo enim Graece curvum est. Laquearia sunt quae cameram subtegunt et ornant, quae principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio nitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon
Abbreviated transcription (Latin):
qrcedet cor. Astracꝰ ẽ pauim̃tũ testace¬
ũ. eo ꝙ fractis testis calce adiuixto fer¬
at᷑. Testa enĩ g̾ei ostra dñt. sõpliuiũ
dictũ. qr aque partes q̃ cirea ft̃ eo con¬
ueniunt. Tessella fr̃ eqͥbꝰ doniicilia
sterniuit᷑. a tesseris noĩata .i. qͣdratis
lapillis ꝑ dimuinutionẽ. Pases fult᷑e st̃¬
colũpnaꝵ q̃ a fundam̃to ꝯsurg̃t. ⁊ su¬
ꝑ posite fabrice sustinent pondꝰ. ħa¬
ses añ nomi petrȩ ẽ fortissime siro
sermone. Colũpne ꝓ longitudiue.
rotunditate uocate. in qͥb totiꝰ fabri¬
cȩ pondꝰ erigit᷑. Antiqͣ ratio erat colũp¬
naꝵ altitudinis t̾eia pars latitudi

Expanded text:
ces. Ostracus est pavimentum testaceum; eo quod fractis testis calce admixta feriatur; teste enim grece ostra dicuntur. Compluvium dictum, quia aque partes que circa sunt eo conveniant. Tessella sunt e quibus domicilia sternuntur, a tesseris nominata, id est quadratis lapillis, per diminutionem. Isidoruscolumnarum, quae a fundamento consurgunt, et superpositae fabricae sustinent pondus. Bases autem nomen petrae est fortissimae Syro sermone. Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqnarum altitudinis tertia pars latitudi
Abbreviated transcription (Latin):
postoria uł reconditoria dici posft̃.
eo q in his hommes elaboratas fru¬
ges reponunt. Uñ ⁊ entecã g̾co no¬
imine. repositã rei copiosã substan
stula qͦ ⁊ ipsa a g̾oo uocabulo nuncu¬
pant᷑. ubi deputant᷑ noxii ad aliqd̃ o¬
pꝰ faciendũ. ut solent gladiatores
⁊ exules qͥ mariuora secant .&. tanĩ
ũ g̾ce dictũ. eoq ibi ꝯuentꝰ feminaꝵ
ad opꝰ laneficii erercendũ ꝯueuiars.
Mulier enĩ g̃re. gene nuncupatur.
Pstriuũ qͣsi pilistriuũ. qr pilo antei
toudebant granũ. Uñ ⁊ apd̾ uet̾es
ũ molitore s. s pistores dicti. qͣsi pii
Clibanꝰ a cliuo dictꝰ. ab eo ꝙ meree¬
tione sit collectꝰ. Sliuũ enĩ ascensũ
dũis. siue fleruosũ. Furnũ ꝑ diri¬
uationẽ a sarre dictũ. ꝓ panis ex eo

Expanded text:
positoria vel reconditoria dici possunt, eo quod in his homines elaboratas fruges reponunt. Unde et entecham graeco nomine repositam rei copiosam substantstula quoque et ipsa a graeco vocabulo nuncupantur, ubi deputantur noxii ad aliquod opus faciendum, ut solent gladiatores et exsules, qui marmora secant, et tamen entus feminarum ad opus lanificii exercendum conveniat. Mulier enim Graece γυνὴ nuncupatur. Pistrinum quasi pilistrinum, quia pilo antea tundebant granum. Unde et apud veteres non molitores sed pistores dicti, quasi pinClibanus a clivo dictus, ab eo quod in erectione sit collectus; clivum enim ascensum dicimus sive flexuosum. Furnum per derivationem a farre dictum, quoniam panis ex
Abbreviated transcription (Latin):
qͣs urbes pꝰ alexandrũ ꝯstructas ẽẽ cog¬
noscimꝰ. Hic ẽ damascꝰ. que abrahã fu¬
turũ sͥ heredẽ dixerat. anteqͣ. eẽt illi
ꝓmissus ysaac. Gazam oppiclũ palestinȩ
ꝯcdider̃ euei. in qͣ habitauer̃ capadoceᷤᷤ
pͥstinis cultoribꝰ int̾fectis. Uocata aut̃
gaza. eo qd ibi cambisses rex ꝑsaꝵ. thesau¬
ros suos posuit. cũ bellũ egyptiis intu¬
lisset. ꝑsaꝵ enĩ lingna. thesaurꝰ gatano¬
minat᷑. Philistiim urbẽ allophili. ipsa
cupata ex noi̾e cesloim. qͥ fuit nepos ca¬
tentissima. & u̾sa uice stratonis turris.
Post ea ab herode rege iudeȩ. in qͣ honor¬
ẽ cesaris augusti cesarea nuncupata. in
ide palestim edificauer. ubi saxũ os¬

Expanded text:
s urbes post Alexandrum constructas esse cognoscimus. Hic est Damascus quem Abraham futurum sibi heredem dixerat, antequam esset illi promissus Isaac. Gazam oppidum Palaestinae condiderunt Evei, in qua habitaverunt Cappadoces pristinis cultoribus interfectis. Vocata autem Gaza eo quod ibi Cambyses rex Persarum thensauros suos posuit, cum bellum Aegyptiis intulisset; Persarum enim lingua thesaurum 'gaza' nominatur. Philistim urbem condiderunt Acupata ex nomine Cesloim, qui fuit nepos Chtentissima, et, versa vice, Stratonis turris, postea ab Herode rege Judaeae in honorem Caesaris Augusti Caesarea nuncupata. In iidem Palaestini aedificaverunt, ubi saxum os
Abbreviated transcription (Latin):
dibꝰ feriat᷑. Uĩi ⁊ calcatoriũ dr̃. s hoc
nonĩ multa siginificat. Prima fp̃ẽs
fori. locꝰ in ciutate ad exercenclas nũ¬
dinas relictꝰ. Scd̾a uͥ magistratꝰ iu¬
dicare solet. Tereia qͣm supͣ diximꝰ
ꝗͣ calcatoriũ nomunamꝰ. Quarta. spa¬
cia plaua in uauibꝰ. De qͥb uirgiliꝰ.

Expanded text:
dibus feriatur: unde et calcatorium dicitur. Sed hoc nomen multa significat: prima species fori locus in civitate ad exercendas nundinas relictus; secunda, ubi magistratus iudicare solet; tertia, quem supra diximus, quem calcatorium nominavimus. Quarta, spatia plana in navibus, de quibus Vergilius
Abbreviated transcription (Latin):
quens fornacẽ ignis. stabilim̃tũ pe¬
dũ. faudam̃tũ aquȩ. in qͦ plenitudo
diuinitatis habitat corꝑalit̾. Basili¬
⁊ nom̃ hũit. Nam basileus rex.& basi¬
lieę regię halntationes. Nẽ aũ ido di¬
uina tẽpla basilicȩ noĩant᷑. qr ibire¬
giomniũ do cultꝰ i sacrificia offerũ¬
tur. Martyriũ locꝰ mris g̾ca diriua¬
tione. eo ꝙ in menioria sit nir̃is con¬

Expanded text:
guens fornacem ignis, stabilimentum peguens fornacem ignis, stabilimentum pedum, fundamentum aquae; in quo plenitudo divinitatis habitat corporaliter. Basiliet nomen habent. Nam basileus rex, et basilicae regiae habitationes. Nunc autem ideo divina templa basilicae nominantur, quia ibi regi omnium Deo cultus et sacrificia offeruntur. Martyrium locus martyrii Graeca derivatione eo quod in memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
siguatꝰ ad orientẽ a ꝯtẽplatiõe tep¬
plũ dicebat᷑. s uꝰ partes.mii. erant.
Intiqͣ ad ortui. postica ad occasũ. sinst᷑
ad sepocintͥonẽ. dextra ad meridiẽ
expectans. Uñ ⁊ qñ templũ ꝯstruebãt.
orientẽ expectabant eqͥnoctialem.
ita ut linee ab ortu ad occidentẽ misse.
fierent partes cȩli. lertͣ sinistinq¬
eqͣles. ut qͥ ꝯsuleret ac dep̾caret᷑. rec¬
tũ aspiceret orientẽ. Fana dicta a
fanis qͥb tẽpla error gentiliũ ꝯstrue¬
bat. uñ &. ꝯsulentes demonũ refpon¬
sa audirent. Delubra uet̾es dicebãt
templa fontes habentia. qͥb ante in¬
gressũ diluebant᷑ .&. apellari delu¬
bra a deluendo. Ipse ft̃ nẽ edes cũ sa¬
cris fontib. in qͥb fideles regen̾ati
purificant᷑.&. bene qͦdani p̾sagio de¬
lubra ft̃ appellata. st̃ enĩ in ablutiõc
peccatoꝵ. Fons aũ in delubris locꝰ re
tres in ascensu. Septimꝰ uͦ is ẽ qui ⁊
qͣrtꝰ. idẽ similis filio hominis extiu¬

Expanded text:
signatus ad orientem a contemplatione templum dicebatur. Cuius partes quattuor erant: antica ad ortum, postica ad occasum, sinistra ad septentrionem, dextra ad meridiem spectans. Unde et quando templum construebant, orientem spectabant aequinoctialem, ita ut lineae ab ortu ad occidentem missae fierent partes caeli dextra sinistra aequales; ut qui consuleret atque precaretur rectum aspiceret orientem. Fana dicta a Faunis, quibuso templa error gentilium construebat unde consulentes daemonum responsa audirent. Delubra veteres dicebant templa fontes habentia, quibus ante ingressum diluebantur; et appellari delubra a diluendo. Ipsa sunt nunc aedes cum sacris fontibus, in quibus fideles regenerati purificantur: et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim in ablutionem peccatorum. Fons autem in delubris locus retres in ascensu: septimus vero is est qui et quartus, id est similis Filio hominis, extin
Abbreviated transcription (Latin):
iulabitat.&. iterũ tisiens migrat. In¬
inde
mctati ft̃ ꝓ mutauert̃. Non enĩ illie
collega crassi inforo ꝓriecit mat̾ies.uit
eẽnt loca in qͥb expectantes insist̾ent.
qͥ ex noĩe eiꝰ meomiana appellata ft̃.
hȩc ⁊ solariaqr patent soli. Post hec
alii lapide. alii mat̾ia edificare porti¬
cibꝰ memana. i foribꝰ ⁊ domibꝰ adieoer̃t.
Tabulata olim ligneę domꝰ fiebant.
ctũ sub t̾ris edificiũ. qs nos antrũi uł
speluncã dũis. Solariũ. ꝗ soli ⁊ auris
pateat. qͣlis fuit locꝰ in qͦ lanidbersa¬
bec lauantẽ aspexit. ⁊ adamauit.
Cũ hic rosolinã. antiochus obsideret.
hircanꝰ pͥneeps iudeoꝵ reserato dauid
sepulcͦ tria milia auri talenta mde
abstraxit. ex qͥbꝰ trecenta antiocho
dedit. ut obsidionẽ relinqͦret. atq ut
facti inuidiã demĩet. sert᷑ ex reliqͦ
pecuuia instituisse xenodochia qͥbꝰ
aduentũ suscipet paupũ ⁊ ꝑegrinoꝵ.
Uĩr ⁊ uocabulũ sũpsit. Nã exg̾co inla

Expanded text:
at. Inde metati sunt,' pro mutaverunt; non enim illic collega Crassi in foro proiecit materias, ut essent loca in quibus spectantes insisterent, quae ex nomine eius Moeniana appellata sunt. Haec et solaria, quia patent soli. Post haec alii lapide, alii materia aedificavere porticibus moeniana, et foribus et domibus adiecerunt. Tabulata olim ligneae domus fiebant.ctum sub terris aedificium, quod nos antrum vel speluncam dicimus. Solarium, quod soli et auris pateat, qualis fuit locus in quo David Bethsabee lavantem aspexit et adamavit. Cum Hierosolymam Antiochus obsideret, Hyrcanus princeps Iudaeorum reserato David sepulcro, tria milia auri talenta inde abstraxit, ex quibus trecenta Antiocho dedit, ut obsidionem relinqueret; atque ut facti invidiam demeret, fertur ex reliqua pecunia instituisse primus xenodochia, quibus adventum susciperet pauperum et peregrinorum; unde et vocabulum sumpsit. Nam ex Graeco in La
Abbreviated transcription (Latin):
ce. in qͦ ꝯsut̃pta laugorib atq medi¬
is miseroꝵ m̃bra fonent᷑. Ne edificus
cultib institicta. ut pote ea
ini quibꝰ altaria litantibꝰ de more a¬
pontificibꝰ. consecrant᷑. Scã iuxta
uet̾es ext̾iora templi ft̃. Sc̃ã an̾ sc̃oꝵ¬

Expanded text:
 in quo consumpta languoribus atque inediis miserorum membra foventur. De aedificiis cultibus instituta, utpote ea in quibus altaria litantibus de more pontificibus consecrantur. Sancta iuxta veteres exteriora templi sunt. Sanc
Abbreviated transcription (Latin):
loca cursoꝵ ⁊ athletaꝵ giminasia ft̃.
eo ꝙ illic hoĩes in sue arcis studiũ exer¬
citent᷑. Capitoliũ romȩ nocatũ. eo qͣ
fu̾it romane urb̃ ⁊ religionis caput
suminũ. Alii añ aiunt eũ tarqͥniꝰ
pͥseus capitolii fimidam̃ta romȩ ꝓꝑi¬
ret. in loco finidan̾ti cap̃ hoĩs litt̾is

Expanded text:
loca cursorum et athletarum gymnasia sunt, eo quod illic homines in suae artis studio exercitentur. Capitolium Romae vocatum eo quod fuerit Romanae urbis et religionis caput summum. Alii aiunt, cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti ca
Abbreviated transcription (Latin):
cit atq ꝯsumit᷑.&. rotundũ uidet᷑.
ꝓpugnacła pinnȩ muroꝵ ft̃ dicta.
qr ex his ꝓpugnat᷑. Pmurale uͦ eo qd̾
sit ꝓ munitione. muri. Est etũ murꝰ
ꝓximꝰ ante murũ. Porta cłr̾. qua pot̾
uł importari uł exportari aliqͥd. Ppͥe
aũ porta aut urb̃ aut castroꝵ uocat᷑.
sic̃ suiꝑiꝰ dictũ ẽ. Uicꝰ ut pdictũ ẽ. ip¬
sȩ habitationes urb̃ ft̃. uñ ⁊ uicini¬

Expanded text:
 rotundum videtur. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. Promurale vero, eo quod sit pro munitione muri. Est enim murus proximus ante murum. Porta dicitur qua potest vel inportari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sun
Abbreviated transcription (Latin):
rit. inurũ faciat. uͥ portã uult eẽ ara¬
trũ sustollat ⁊ portet.& portã uocu.
Icdo aũ urbs aratͦ circũdabat᷑. dispa¬
ri sexu iuuencoꝵ. ꝓpt̾ ꝯmixtionẽ
familiaꝵ. & imaginẽ serentis fructũ¬
hostile aratrũ. Appidũ qͥdam ab oppo¬
sitiõe muroꝵ dixer̃. Alii ab opib re¬
condendis. eoꝙ sit nunictũ. Alii q
sit in eo ꝯuentꝰ habitantiũ .&. opemi
mutuã det ꝯtͣ hostẽ. Na pͥmũ hoĩes
tamꝗͣ nudi ⁊ inernies. nec ꝯtͣ beluas
p̃sidia habebant. nec receptacła fri¬
goris ⁊ caloris. nec ipsi int̾ se hoĩes ab
homunibꝰ satis erant tuti. Tandeni
nat᷑ali sollertias peluncis siluestribꝰ¬
urta tutior ne his qui noce possent
aditꝰ eẽt. Hȩc ẽ origo oppidoꝵ. quȩ
ꝙ opẽ darent. idcirco noĩata oppi¬
da dixer̃. Appidũ aũ magnitudine
⁊ menibꝰ diserepare a uico. ⁊ castel¬
la a pago. Curttatis aũ aut colonię.
aut muncrpia. aut uici. aut castes¬
la aut pagi appellant᷑. Si uitas ꝓprie¬

Expanded text:
at, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tamquam nudi et inermes nec contra beluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribuquo esset vita tutior, ne his, qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepare a vico et castello et pagoaut municipia, aut vici, aut castella, aut pagi appellantur. Civitas pr
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ a pisciũ copia sẏclon appellauer̃. Nã
piscẽ fenices Rẏdon uocant. Ipsi .xͦ. tẏrũ
insẏriã. ipsi uticã in affrica. ipponẽ leb¬
tim. aliasq urbes in ora marctima
ꝯdider̃. Ipsi thebas in bortia duce cath¬
mo. ipsi pꝰtreno in ultima orb̾ tenden¬
tes urbẽ in occeano ꝯstruxer̾. eãq in
lingua sua gades noĩauer̃t. Nã mos
erat antiquitꝰ fenicũ gentes nulta ᷤ
simul mereandi caisa a donio ꝓficis

Expanded text:
quam a piscium copia Sidon appellaverunt. Nam piscem Phoenices 'sidon' vocant. Ipsi etiam Tyrum in Syria, ipsi Uticam in Africa, Hipponem, Leptim aliasque urbes in ora maritima condiderunt. Ipsi Thebas in Boeotia duce Cadmo; ipsi postremo in ultima orbis tendentes urbem in Oceano construxerunt, eamque lingua sua Gades nominaverunt. Nam mos erat antiquus Phoenicum gentis multis simul mercandi causa a domo proficis
Abbreviated transcription (Latin):
filia numȩ põpilii natꝰ. hic urbẽ in exi¬
tu tẏberis ꝯdidit. q̃ ⁊ ꝑegͥnas m̾ces
erciꝑet. ⁊ hostẽ moraret᷑. qͣ ab ipso
situ ostiã appellauit. Galli qͥła intesti¬
na discordia. & assidius dissensionibꝰ
suoꝵ ꝑmoti. sedes uonas q̃rentes ttali
a ꝓfecti ft̃. sedibꝰq ꝓprus tuscis expul¬
sis mediolanũ. atq alias urbes ꝯdidr¬
rt̃. Uocatũ aũ mediolanũ. ab eo qͥ ibi
sus media lanea ꝑhibet᷑ inuenta. his¬
toriis placet a messapo g̃co messapie
datã originẽ. u̾sa pꝰmodũ. nom̃ cala¬
briȩ. qͣ in exordio cenotri fr̃ peuoeciꝰ.
peuceciã uoiauerat. Manto tiresiȩ
filia pꝰ iit̾rtũ thebanoꝵ dr̃ delata ui
italiã. mantuã ꝯdidisse. Est aũ uue
te nope qͣđa uirgine illic sepulta. par¬
te nope appellata. ꝙ oppidũ pꝰea augꝰ¬
tꝰ neapolĩ eẽ maluit. Ad ꝓnunctori¬
ũ leucaten. incoatũ appolliuis tẽ plũ
fuit. Bellũ angustꝰ ꝯtra autoniũ

Expanded text:
pilii natus: hic urbem in exitu Tiberis condidit quae et peregrinas merces exciperet et hostem moraretur, quam ab ipso situ Ostiam appellavit. Galli quidam intestina discordia et assiduis dissensionibus suorum permoti, sedes novas quaerentes Italiam profecti sunt, sedibusque propriis Tuscis expulsis, Mediolanum atque alias urbes condiderunt. Vocatum autem Mediolanum ab eo quod ibi sus medio lanea perhibetur inventa. Historiis placet a Messapo Graeco Messapiae datam originem, versam postmodum in nomen Calabriae, quam in exordio Oenotri frater Peucetius Pfilia post interitum Thebanorum dicitur delata in Italiam Mantuam condidisse. Est autem in thenope virgine quadam illic sepulta, Parthenopea appellata, quod oppidum postea Augustus Neapolim esse maluit. 61. Ad promontorium Leucaten, in quo Actii Apollinis templum fuit, bellum Augustus contra Antonium
Abbreviated transcription (Latin):
sub urbe. Mȩnia ft̃ muri ciuitatis.
dicta ab eo q mitnant ciuitatẽ. qͣsi mu¬
dictũ qͣsi manu factũ. Sic ⁊ muri a
munitione dicti. ꝙ sint muniti sit̾pse¬
i tueant᷑ int̾iora urb̾. Menia aũ dupli

Expanded text:
sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, sub urbe. Moenia sunt muri civitatis, dicta ab eo quod muniant civitatem, quasi mudictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eet tueantur interiora urbis. Moen
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ ciuitates ñ coloniȩ mincupant᷑. Co¬
lonia uͦ ẽ quȩ defectu indigenaꝵ noui
cultoribꝰ ad implet᷑. uñ ⁊ colonia acul¬
tu agͥ ẽ dicta. Ounicipiũ ẽ qͦ manente
statu ciuitatis. ius aliqd̃ minoris aut
maioris officii a pͥncipe impetrat. Dic
reddat. Nam lib̾ales. &. famosissimȩ cau¬
se & ꝗ̃ ex pͥncipe ꝓficiscunt᷑. ibi ñ agurt᷑.
hec enĩ ad dignitatẽ cruitatũ ꝑtiuens.
Uici ⁊ castella ⁊ pagi. hi ft̃ qͥ nulla dig¬
nitate ciuitatis ornant᷑. s uulgari
hominũ ꝯuentu incolunt᷑. & ꝓpt̃ par¬
Est aũ sine minutione muroꝵ. lic
⁊ uiei dicant᷑ ipsę habitationes ur
altissimo sitũ qͣsi casam altã. cuiꝰpła¬
lis numerꝰ castra. diminitiuũ castel¬
lũ ẽ. siue qd castrabat᷑ licentia in ibr
habittutiũ. ue passim uaga hostipa¬
teret. Pagi st̃ apta edificiss loca. int̃
agros habitantibꝰ. hȩc ⁊ ꝯciliabula
& qͦ conuienit᷑ a rusticis. Suburbana
ft̃ circũ iecta ciuitatis ȩdificia. qͣsi

Expanded text:
ates, non coloniae nuncupantur. Colonia vero est quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. Municipium est quo manente statu civitatis ius aliquod minoris aut maioris officii a principe inpetrat. Dictreddant. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parEst autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbaltissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, diminutivum castellum est sive quod castrabatur licentia inibi habitantium, ne passim vaga hosti pateret. Pagi sunt apta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula et quo convenitur a rusticis. Suburbana sunt circumiecta civitatis aedificia, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
li. hac excausa nom̃ locꝰ accepit bechel.
id ẽ domiꝰ cli. Qñ aũ ibi a ieroboã uitu¬
li aurei fabricati st̃. uocata ẽ betauen.
tas dauid. q̃ inundigenuit saluatorẽ.
a iebuseis ꝯdita fert᷑.&. uocata pͥmũ ef¬
frata. Nñ aũ ibi iacob pecora sua pa¬
uit. eide loco bethleẽ nomĩ qͦdam ua¬
qͦnda uocabat᷑ arbe. ꝯdita ẽ a gygau¬
tibꝰ. aute .uii. annos ꝗͣ ab eis thauis
urbs egypti ꝯderet᷑. Ipła ẽ arbe anu¬
mero ita uocata. q ibi tres patͥarchę
sepulti ft̃.&. qͣrtꝰ adam. Ipsa ẽ ⁊ mani¬
bre uocata. ex uno amnco abrahe. Sa¬
mariã aqua oĩs regio q̃ eirea eã fuit
nomĩ accepit. senuacheribr ex assirioꝵ¬

Expanded text:
li,' hac ex causa nomen locus accepit Bethel, id est domus Dei. Quando autem ibi Ieroboam vituli aurei fabricati sunt, vocata est Bethaven, tas David, quae mundi genuit salvatorem, a Iebusaeis condita fertur et vocata primum Euphrata. Quando autem ibi Iacob pecora sua pavit, eideocabatur Arbe, condita est a gigantibus ante septem annos quam ab eis Tanis urbs Aegypti conderetur. Ipsa est Arbe a numero ita vocata, quod ibi tres patriarchae sepulti sunt et quartus Adam. Ipsa est et Mambre vocata ex uno amico Abrahae. Samariam, a qua omnis regio quae circa eam fuit nomen accepit, Sennacherib rex Assyrio
Abbreviated transcription (Latin):
t̾̃cia ẽ urbs. q̃ hodieq ꝑmanet. Si¬
chẽ samarie urbe̾. q̃ latine ⁊ g̾ce
sicuna uocat᷑. eclificauit emor. ap¬
pellauitq eã noĩe sichem filii sui.
Bethel urb̾ẽ samarie ꝯdidert̃ iebusei

Expanded text:
est urbs, quae hodieque permanet. Sichem Samariae urbem, quae Latine et Graece Sichima vocatur, aedificavit Emor, appellavitque eam nomine Sichem filii sui. ritanorum. Bethel urbem Samariae condiderunt Iebusaei,
Abbreviated transcription (Latin):
ne lubrico atq instabili fundam̃to ca¬
deret. Gades oppidũ a penis ꝯditũ. qͥ
&̃ ⁊ cartaginẽ spartariã ꝯdider̃. Sep¬
tẽ oppidũ a montibꝰ septẽ. qͥ a similitu¬
dine fr̃s uocati. gaditano ĩminent fre¬
to. Tingis eiuitatis ⁊ lix anteus auctor
ẽ. quẽ hercules fert᷑ luctȩ certamine
suꝑatũ int̾fecisse. Lix aũ a lixo flumi¬
ne mauritaniȩ nuincupata. uͥ antei
regia fuit. & sala ꝙ immineat salȩ flu¬
mini. Ce sareã mauritaniȩ oppidum
iuiba rex mauroꝵ in honorẽ cesaris¬
augusti ꝯdidit. ꝙͣ ex eiꝰ noĩe cesareã
appellauit. sic̃ herodes aliã cesareã
in palestina. q̃ nunc ẽ urbs clarissi¬
ma. Hicosiũ cesariensis mauritaniȩ
oppidũ. hercule illic tͣnseuute .xx.
ã comitatu eiꝰ discedentes ꝯstruxer̃.
Hanc ne qͥs imposito a se noĩe pͥua
fuit libiȩ. q̃ ex suo noĩe ciuitatem
cirenẽ ꝯdidit. ex qͣ i libiã cirenen¬

Expanded text:
ne lubrico atque instabili fundamento cene lubrico atque instabili fundamento cederet. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam et Carthaginem Spartariam condiderunt. Septe oppidum a montibus septem, qui a similitudine Fratres vocati Gaditano inminent fretu. Tingis civitatis et Lix Antaeus auctor est, quem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauretaniae nuncupata, ubi Antaei regia fuit, et Sala, quod inmineat Salae flumini. Caesaream Mauretaniae oppidum IuAugusti condidit, quam ex ejus nomine Caesaream appellavit, sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. 76. Icosium Caesariensis Mauritaniae oppidum, Hercule illic transeunte, viginti a comitatu ejus discedentes construxerunt, ac ne quis imposito a se nomine privfuit Libyae, quae ex suo nomine civitatem Cyrenem condidit, a qua et Libyam Cyrenen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deliciis p̃stantiꝰ ciuitatibꝰ hispaniȩ
cuuctis. atq illustriꝰ floret scõꝵ mar¬
tyrũ sepulchris. affri sub hauniba¬
le maritima hifpainȩ occupantes car¬
taguiẽ spartariã ꝯstruxert̃. q̃ mox a
rouianis capta ⁊ colonia facta. nomĩ
ĩ ꝓunitie dedit. Nunc aũ ã gothis
subu̾sa. atq i desolationẽ redacta ẽ:
Saguntũ g̾ei ex infula iaciucto ꝓfec¬
ti in hispauiã ꝯdide rt̃.qͣ affri pꝰea bel¬
lo impetitã deleuert̃. Eiueritã cesar
augustꝰ edificanit. pꝰ ꝙͣ lusitauiã ⁊ qͣs¬
cła occeami iufrilas cepit. dans ei nomi
ab eo q ibi nulites uet̾anos ꝯstituisset:
Nã emeritidñr. uet̾am solutiq iuili
ciȩ. Mlisopona ab olixe ẽ ꝯcdita ⁊ iuncu¬
t̾ra .&. maria distingiuit᷑ a t̾ris. Ispaliꝰ
cesar iuliꝰ ꝯdidit .qͣ. ex suo ⁊ romȩ urb̃
uocabulo iuliã roniulã incupanit:
Ifpalis. aũ a situ coguoi̾ata ẽ. eo q insolo
palustri subfixa ꝓfinido palis locatasti.

Expanded text:
tantius civitatibus Hispaniae cunctis, atque illustrius, florens sanctorum martyrum sepulturis. 67. Afri sub Hannibale maritima Hispaniae occupantes, Carthaginem 207 Spartariam construxerunt, quae mox a Romanis capta, et colonia facta, nomen etiam provinciae dedit. Nunc autem a Gothis subversa, atque in desolationem redacta est. 68. Saguntum Graeci ex insula Zacyntho profecti in Hispaniam condiderunt, quam Afri postea bello impetitam deleverunt. 69. Emeritam Caesar Augustus aedificavit, postquam Lusitaniam, et quasdam Oceani insulas cepit, dans ei nomen ab eo quod ibi milites veteranos constituisset. Nam emeriti dicunt veterani, solutique militiae. Olisipona ab Ulixe est condita et nuncuterra et maria distinguuntur a terris. Hispalim Caesar Iulius condidit, quam ex suo et Romae urbis vocabulo Iuliam Romulam nuncupavit. Hispalis autem a situ cognominata est, eo quod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit,
Abbreviated transcription (Latin):
hostibꝰ st̃ opposita. Fores i ualue clau¬
bilesq ft̃. s gu̾alit̾ usus uocabula
ista corrũpit. Slaust᷑ ab eo q clan¬
cdant᷑ clicta. Fenestrȩ st̃ qͥb pars
ext̾ior angusta .&. int̾ior diffisa.
ẽ. qͣles in horreis nidemꝰ. dictę eoq
det. Alii fenestiã putant dictã. eo ꝙ
clomi lucẽ niuustrat. ꝯpositũ noni
ex g̾eo latinoq sermone. fos eĩ gee

Expanded text:
ita. Fores et valvae claubilesque sunt. Sed generaliter usus vocabula ista corrupit. Claustra ab eo quod claudantur dicta. Fenestrae sunt quibus pars exterior angusta et interior diffusa est, quales in horreis videmus, dictae eo quod omo videt. Alii fenestram putant dictam eo quod domui lucem minestret, conpositum nomen ex Graeco Latinoque sermone; φῶς enim G
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ locꝰ ignis. ⁊ stilphuris. ꝗͣ appellari pu-¬
tant. a ualle ydolis ꝯsecrata. qͥ ẽ iux¬
ta murũ ierłm repleta olim cadau̾i¬
bꝰ mortuoꝵ. Ibi enĩ hebrei filios su¬
os ĩmolabant demonibꝰ. & appellabat᷑
locꝰ ipse gehennon. Futi gͦ supplicii
locꝰ ubi peccatores cruciandi st̃. huiꝰ
loci uocabulo designat᷑. Iuplicẽ aũ
eẽ gehenuã ⁊ ignis ⁊ frigoris. Inferꝰ
appellat᷑ eo q infra sit. Sieͣ añ scdm cor-¬
pꝰ si poncłis su ordinẽ teneant. infe¬
rioria ft̃ gͦrauiora. ita scd̾m fpm infe¬
riora ftͣ oia tristiora. Uñ ⁊ in g̾ca lin¬
gua origo noĩs qͦ appellat᷑ inferꝰ. ex eo ꝙ
nicħ suaue hãt. resonare ꝑhi bet᷑.

Expanded text:
 locus ignis et sulphuris, quem appellari putant a valle idolis consecrata, quae est iuxta murum Hierusalem, repleta olim cadaveribus mortuorum; ibi enim Hebraei filios suos inmolabant daemonibus, et appellabatur locus ipse Gehennon. Futuri ergo supplicii locus, ubi peccatores cruciandi sunt, huius loci vocabulo designatur. Duplicem autem esse Gehennam et ignis et frigoris. Inferus appellatur eo quod infra sit. Sicut autem secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia graviora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora; unde et in Graeca lingua origo nominis, quo appellatur inferus, ex eo quod nihil suave habeat resonare perhibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
lem. in qͣ regnũ fuit eiꝰde melchise¬
dech. hanc pꝰ ea tenuer iebusei. ex qͥ¬
bꝰ ⁊i sortita uocabulũ ẽ iebus. Sicq
hie rosolima qͣsi hie rosolomonia dicta
ẽ. Hȩc ⁊ corrupte a poetis solima ñcu
pata.&. pꝰmodũ ab helio adriano hely¬
a uocata ẽ. In ipsa eͫ  syon. q̃ hebraice
int̃p̃r speculatio. eo ꝙ in fublimi ꝯstru¬
cta sit. & delonge uenientia ꝯtẽplet᷑.
Hierłm aũ pacifica in nr̃o sermone

Expanded text:
lem, in qua regnum fuit eiusdem Melchiselem, in qua regnum fuit eiusdem Melchisedech. Hanc postea tenuerunt Iebusaei, ex quibus et sortita vocabulum est Iebus; sicque Hierosolyma quasi Hierosolomonia dicta est. Haec et corrupte a poetis Solyma nuet postmodum ab Aelio Hadriano Aelia vocitata est. In Ipsa est et Sion, quae Hebraice interpretatur speculatio, eo quod in sublimi constructa sit, et de longe venientia contempletur. Hierusalem autem pacifica in nostro sermone
Abbreviated transcription (Latin):
e auetoribꝰ conditaꝵ tibꝰ.i.
adeo ut nec urbis qͥdem romȩ origo
dere atq habitauere in initio tͦiani.
ta roma. Si gͥ tantȩ ciuitatis certa rõ
ñ apparet. ñ mirũ si in aliaꝵ opinio¬
ne dubitat᷑. Uñ nec historicos nec ꝯm̃¬
tarios uaria dicentes imꝑtte ꝯdẽpna¬
re debemꝰ. qr antiqͥtas ipsa creauit
aut historiȩ gentiũ certã originẽ re¬
fert. paucis ad modũ u̾bis rete xere
oportet. Primꝰ ante diluuiũ. cain ci¬
uitatẽ enoc ex noĩe filii sui in india
ꝯdidit. ꝗͣ urbẽ solã multitudine suȩ
post̾itatis impleuit. Primꝰ pꝰ diluui¬
ũ nenroth gygas babiloniã urbem
mee sopotamȩ fundauir. Hanc
semiranus regina assyrioꝵ ampliauit.
murũq urb̃ bitumune ⁊ cocto lat̾e
fecit. Uocabulũ aũ sit̃psit a ꝯfusione.
eo q ibi ꝯfusȩ sint atq ꝑmixtȩ linguȩ
edificantiũ turrĩ. Iudei asser.semfi¬
liũ noe quẽ dñt melchisedech. pͥmũ
pꝰ diluuiũ in syria ꝯdidisse urbẽ sa¬

Expanded text:
e auctoribus, conditarum adeo ut nec urbis quidem Romae origo dere atque habitare initio Troiani ta Roma. Si igitur tantae civitatis certa ratio non apparet, non mirum si in aliarum opinione dubitatur. Unde nec historicos nec commentatores varia dicentes imperite condemnare debemus, quia antiquitas ipsa creavit aut historiae gentium certam originem referunt, paucis admodum verbis retexere oportet. Primus ante diluvium Cain civitatem Enoch ex nomine filii sui in Naid condidit, quam urbem sola multitudine suae posteritatis implevit. Primus post diluvium Nembroth gigans Babylonem urbem Mesopotamiae fundavit. Hanc Semiramis regina Assyriorum ampliavit, murumque urbis bitumine et cocto latere fecit. Vocabulum autem sumpsit a confusione, eo quod ibi confusae sint atque permixtae linguae aedificantium turrem. Iudaei asserunt Sem, filium Noe, quem dicunt Melchisedech, primum post diluvium in Syria condidisse urbem Sa
Abbreviated transcription (Latin):
triũ magna edes ẽ. siue amplior ⁊ fpa¬
ei tres porticꝰ extrinsecꝰ. Alii atrrũ qͣsi
ab igne ⁊ ligno atrũ dixer̃. Atrũ
enĩ fit ex fumo. Palatiũ a palante
nͥ ncipe archadũ dictũ. In cuiꝰ honore
arcades palanteũ oppidũ ꝯstruxer̃.
⁊ regiã in ipsiꝰ nomine ꝯdit᷑a palaci¬
ũ uocauert̃. Thalantũ hac ex causa
uocatũ fert̃. Cũ enĩ rapte fuissent
a romianis sabinę. ex qͥb cũ una ante
alias fpẽ nobilis. cũ magna onũũ adiiui¬
ratione raꝑet᷑. talamoni eã duci ora
Egyptii qͦ lingua sua loca in qͥb mi¬
bentes sucoełt ⁊ incubant thalamũ
noĩant. Senacłm clictũ a ꝯmuniõe
uescendi. uñ.⁊ cenobiũ ꝯg̾gatio. An¬
tiqͥ enĩ publice ⁊ in ꝯmune uesce¬
bant᷑. nec ulliꝰ ꝯniuiũ singłare erat.
ne in occulto delicię lu xuriã gigne¬
rent. Triclimũ ẽ cenacłm. a tͥb lec¬
lectuli strati erant. in qͥb discũ ben
bandi locꝰ ẽ .&. secessꝰ qͣ sit locꝰ secretꝰ

Expanded text:
trium magna edes sive amplior et spaei tres porticus extrinsecus: alii atrium, ab igne et ligno atrum dixerunt: atrum enim fit ex sumo. Palatium a Palante principe Archadum dictum, in cuius honore Archades palanteum oppidum confluxerunt et regiam in ipsius nomine conditam palatium vocaverunt. Thalamum hac ex causa vocatum ferunt. Cum enim raptae fuissent a Romanis Sabinae, ex quibus cum una ante alias specie nobilis cum magna omnium admiratione raperetur, Thalamoni duci eam oracAegyptii quoque lingua sua loca, in quibus nubentes succedunt et cubant, 'thalamum' nominant. Coenaculum dictum a communione vescendi; unde et coenobium congregatio. Antiqui enim publice et in commune vescebant, nec ullius convivium singulare erat, ne in occulto deliciae luxuriam gignerent. Triclinium est coenaculum, a tribus leclectuli strati erant, in quibus discumbenbandi locus est. Secessus, quod sit locus secretus, id
Abbreviated transcription (Latin):
latine. Spicula appellata omĩa loca pe
cemodi locũ. & spiracła dũr loca ex eo.¬
oris aꝑtio. tͣnͣslata a feris. qͣꝵ auidita ᷤᷤ
oris adaꝑtione monstrat᷑. Pfundũ ꝓpͥe
qͣsi cuiꝰ porrro sit fundꝰ. Abusiue auĩ ꝓ¬
ac t̾ra. cęlũq ꝓfundũ. Baratrũ nimiȩ
altitudinis nom̃ ẽ. & dictũ baratrũ qͣ¬
si uorago atra scilic ꝓfunditate. Pre¬
bꝰ inseroꝵ ꝓfunditas atq recessus. Stix
ꝙ tristes faciat. uł qd tristiciã gignat.
Cocitꝰ locꝰ inferi. de qͦ iob loqͥt᷑. Cocitꝰ aũ¬

Expanded text:
tine. Spiracula appellata omnia loca pesuscemodi locum; et spiracula ex eooris apertio, translata a feris quarum aviditas oris adapertione monstratur. Profundum proprie quasi cuius porro sit fundus. Abusive autem pac terras caelumque profundum. Baratrum nimiae altitudinis nomen est: et dictum baratrum quasi vorago atra, scilicet a profunditate. Erebus inferorum profunditas atque recessus. Styx a, eo quod tristes faciat vel quod tristitiam gignat. Cocytus locus inferi, de quo Iob ita loquitu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ ꝯtrariꝰ acuto. Circu nflexꝰ
qr de acuto ⁊ graui ꝯstat. Inci¬
piens enĩ abacnto in gra¬
uẽ desinit. atq ita dñ ascen¬
dit ⁊ descendit. circũflexꝰ efficit᷑.
Acutꝰ aut̃ ⁊ circumflexꝰ similes st̃.
Nã uterq leuat silłam. grauuis ꝯtra¬
riꝰ uidet᷑ ambobꝰ. Nã semꝑ depͥmit
silłas. cũ illi leuent. ut ẽ. unde ue¬
nit titan ⁊ nor uͥ sẏdera condit.
Unde ⁊ hic grauis ẽ. Minꝰ enĩ sonat
qͣm acutꝰ ⁊ circũ flexꝰ. Monosillaba
aut̃ pars orationis. si nat᷑alit̾ breusᷤ
acutũ accentũ ht̃. si uͦ nat᷑alit᷑ longa
ut res. circũflexũ. Dissilła parsorõ¬
nis si pͥorẽ nat᷑alit̾ longã ht̃. ⁊ ulti¬

Expanded text:
est enim contrarius acuto; circumflexus, quia de acuto et graui constat: incipiens enim ab acuto in grauem desinit atque ita, dum ascendit et descendit, circumflexus efficitur. Acutus autem et circumflexus similes sunt; nam uterque leuat syllabam. Grauis contrarius uidetur ambobus; nam semper deprimit syllabas, cum illi leuent, ut Vnde uenit Titan et nox ubi sidera condit. Vnde hic grauis est; minus enim sonat quam acutus et circumflexus. Monosyllaba autem pars oratio < n > is, si naturaliter breuis acutum accentum habebit; si uero naturaliter longa, ut res, circumflexum. Disyllaba pars orationis, si priorem naturaliter longam habet et
Abbreviated transcription (Latin):
fluendo dictũ. Cuiꝰ cognitio sepe u¬
sũ necessariũ ht ĩ intͣpͣtatioẽ sua.
Nã dũ uideris unde ortũ ẽ nom̃.
ettiꝰ ium eiꝰ intelligis. Omis enĩ
rei inspectio. ȩ thimologia cogni¬
ta planior ẽ. Non arttͣ omĩa noĩa
a uet̾ib scd̾m natam imposita st̃.¬

Expanded text:
fluendo dictum. Cuius cognitio saepe ufluendo dictum. Cuius cognitio saepe usum necessarium habet in interpretatione sua. Nam dum videris unde ortum est nomen, citius vim eius intellegis. Omnis enim rei inspectio etymologia cognita planior est. Non autem omnia nomina a veteribus secundum naturam inposita s
Abbreviated transcription (Latin):
dubiũ referat᷑. & incerta certis ꝓ-¬
ñ ẽ analogia .i. similitudo. s ẽ a no
faciunt enĩ lupꝰ lupi. lepꝰ leporis.
Nã regłartt̾ ẽ dũ q̃ris utrũ trameᷤ
masculinũ sit. an femininũ sim ił
ẽ illi in omĩ declinatiõe limes. ⁊ e¬
rit mascłinũ. Itẽ funis si in certi
gñis eẽ credis simił ẽ illi panis in
declinatiõe. ⁊ erit mascłimĩ. Itẽ ex
ꝯpatione positiuoꝵ. ut si dicas doc¬
tus. magnꝰ. positiui st̃. ⁊ sui simileᷤ.
fit ⁊ ꝑ diminutionẽ ut puta funẽ
mascłinũ ẽẽ funicłs ostendit. sic̃
marmor neutͥ eẽ gn̾is maͬmiscu¬
lũ indicat. Nã ꝙ genꝰ in pͥncipa¬
litate ẽ id eẽ solet in diminutiõe.
S: qr scire debemꝰ ex positioe decli
ẽ origo uocabuloꝵ cũ uis u̾¬
bi uł nõis ꝑ int̾p̾tationẽ colligit᷑.
Hanc aristotiles simbolon. cicero
adnotationẽ noĩauit. qr noĩa ⁊ u̾¬
ba rerũ nota fac̃. exemplo ꝓposito.
litputa flum̃ qr fluendo creuit. a

Expanded text:
dubia refert, et incerta certis prn est analogia, sfacit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas 'doctus', 'magnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem, utputa 'funem' masculinum esse funiculus ostendit, sicut 'marmor' neutri esse generis marmusculum indicat. Nam quod genus in principalitate est, id esse solet in diminutione. Sed quia scire debemus ex positione est origo vocabulorum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo posito; utputa 'flumen', quia fluendo crevit, a