comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad eyt̾iora nuncianda mittantur. Quidam putont alios eẽ ĩ illã
multitudine qͥ foras ꝓ officio ad ext̾tora nuncianda exeunt. alios
qui intus semꝑ assistunt. sic̃ scͥptum ÷ͥ. Milia milium munstrabãt
ei ⁊ decies nulies centena nilia assistebant ei. Apts aut̃ excellenti¬
am filii ꝯmendans p̃ angłis om̃s amministratorios sp̃s e̾e̾ in mi¬
nisterium missos ꝓpt̾ eos qͥ hereditatem capuint salutis confir¬
mat. hinic questio nascitur quomꝰ om̃s mittunt᷑ si quidam sem ꝑ
assistunt. & si om̃s nuntii sunt quotuͦ quidam semꝑ assistere
dur̃: Si euĩ om̃s nuntii sunt. om̃s aagłi. sunt. Ꝙ siom̃s angli
putant in illa celesti curia om̃s quidem mitu s alios ex officio qͥ ꝓptie
angłi siue arch angłi noĩantur. alios ex tempore ⁊ c̾ausa extra ꝯ¬
muriẽ dispensationẽ oborta. qui ⁊ ipsi quoq cũ angłoꝵ ministi¬
ũ ex temꝑe suscipiunt nom̃ in ministerio assimiunt siẽ scͥptũ ÷

Expanded text:
ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt, sicut scriptum est: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei . Apostolus autem excellentiam Filii commendans pro angelis omnes administratorios spiritus esse in ministerium missos, propter eos qui haereditatem capiunt salutis confirmat. Hinc quaestio nascitur quomodo omnes mittuntur si quidam semper assistunt, et si omnes nuntii sunt, quomodo quidam semper assistere dicuntur. Si omnes nuntii sunt, omnes angeli sunt; et si omnes angeli ur? Quidam putant in illa coelesti curia, omnes quidem mitti, sed alios ex officio qui proprie angeli sive archangeli nominantur; alios ex tempore et causa extra communem dispensationem oborta. Qui et ipsi quoque cum angelorum ministerium ex tempore s
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m rationẽ alia supra rationẽ. ⁊ pret̾ ħ contra rati ouẽi
Ex ratione st̃ necessaria. sed̾m racionem sunt ꝓbabisia
supͣ rationẽ mirabilia. contra rationẽ incredibilia.⁊ duo
qͥde extrema omĩno fidem non capiunt. Que eĩ st̃ ex rõne
oĩno uota st̃. ⁊ credi non posst̃ qm sciunt᷑. que uͦ coutra rõnẽ
sunt nulia similt̃ ratione oredi possẽ. qm̃ non suscipunt

Expanded text:
t contra rationem. Ex ratione sunt necessaria, secundum rationem sunt probabilia, supra rationem mirabilia, contra rationem incredibilia. Et duo quidem extrema omnino fidem non capiunt. Quae enim sunt ex ratione omnino nota sunt et credi non possunt, quoniam sciuntur. Quae vero contra rationem sunt nulla similiter ratione credi possunt, quoniam non susci
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ st̃ ipsa q signa ⁊ demonstrationes uosuntatis sũine ⁊ õ pla¬
cici et̾mi ꝑ approbationẽ ⁊ dileotionẽ ñ similia quidem sigipa
iti in eo qͥd bonũ sit ⁊ ñ ineo quid et̾ bonũ sic. siue bonũ pp
suie malũ sit. Ꝙ iõ sig̾can.t ipsa ñ ħ q̃d̾e qͥd in sũma sit uolun¬
rate ut fiat. s quid ĩ ꝯplacrit ⁊ approbatione sit si fiat. ⁊ tam̃

Expanded text:
igna et demonstrationes voluntatis summae et complaciti aeterni per approbationem et dilectionem; et non similia quidem signa paciti in eo quod bonum sit; et non in eo quid esse bonum sit, sive bonum ipsum sive malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc quidem quod in summa sit voluntate, ut fiat, sed quid in complacito et approbatione sit si fiat; et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
fenalicui nonẽ bonũ. ⁊ qͦd magis conducit ⁊ expedit iuire
semꝑ masꝰ estimatur bonũ. qm̃ in fructu suo ÷. omẽ bonũ
sapt̾ se pciptt. aut ꝓpt̾ uiũ eui precipit. Si ꝓpt se pcipit ad
bonum eiꝰ ÷ qͦd p̾cipit. ⁊ bonũ illi ÷ p̃cepti sui im plecio. S ꝙiomͦ
p̾cipit ꝓpt̾ se qͥ ꝓfectu non indiget in se noq bono alieno adiuuan
pot qͥ melior eẽ ñ pot̾. Clamat ħ soͥptuia ⁊ ꝑfector mandati in
man dacum. bonũ ipsiꝰ eẽ debet cui mandatur mandatũ. Neq aliud
mandari debet. nͥ qͦd bonũ illi ÷ cui mandat᷑ mandatũ. frustra enĩ
mandatũ fieret. si illi ꝑꝑ quẽ fieret bonũ non ee̾t. maxime eũ
abono mandacũ e̾e̾t qͥ nioħ p̾ter bonũ mandate debet. Neq enim
c̾ature stie ds auctor mali ẽẽ debet. neq cansacioẽm illiꝰ assum̾e
sͥ qͣsi docendo corruꝑit qͦd cirau̾at incorruptã. Non itaq haber
aliud illi p̾ciꝑe. nͥ solũ qͦd bonũ ÷ illi a qͦ ht̃ illatotũ. qͦd bonũ ht̃

Expanded text:
est et alicui bonum non est; et quod magis conducit et expedit, jure semper majus aestimatur bonum; quoniam in fructu suo est omne bonum, se praecipit, an propter illum cui praecipit. Si propter se praecipit ad bonum ejus est quod praecipit, et bonum illi est praecepti sui impletio. Sed quomodo praecipit propter se qui profectu non indiget in se, neque bono alieno adjuvari potest, qui melior esse non potest? Clamat hoc Scriptura, et perfector mandati in datum; bonum ipsius esse debet cui mandatur mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deberet. Neque enim Creaturae suae Deus auctor mali esse debet, neque causationem illius assumere sibi quasi docendo corruperit quod creaverat incorruptum. Non itaque habet aliud illi praecipere nisi solum quod bonum est illi; a quo habet illa totum quod bonum habet,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ fuit bonũ ⁊ de suo. ⁊ amicũ sibi ⁊ suo. & dilexit̾ suũ ⁊ appt¬
bauit ⁊ concupiũ ad se namauit ui se desid̾io eterno. & malũ
qͦd suũ non fuit in se non dil exit. neq ad se concupiũ s repro¬
brauit ⁊ renuit amõ dileotionis ⁊ non suscepit consensu can¬
tatis. ut locũ illi daret in beneplacias siuis. Qd̃ sẽꝑ implet᷑¬

Expanded text:
uo, et dilexit suum et approbavit, et concupivit ad se et amavit in se desiderio aeterno. Et malum quod suum non fuit in se non dilexit, neque ad se concupivit; sed reprobavit et renuit animo dilectionis: et non suscepit in se consensu charitatis, ut locum ei daret in beneplacitis suis. CAP. XIV. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ beuti erant. s ea bonitate ⁊ iusticia ⁊ b eatitudine quã natura
incipiens acceꝑat. non quã fecerat ipsa ł meruerat faciendo.
Si eiũ boni dñr. boni erant quẽ admodũ bonũ erat qͦd bonꝰ fec̾at
totum. E si meliores erant si c̃ erant. meliores erant ꝓ eo qͦd facti
solum ħ illis erat iniustos non fuisse. ⁊ qͦd beati non miscros ex
trcisse. Uerũtũ neq iusti ad m̾i̾tum ueq iniusti ad culpã. quẽ ad¬
modũ neq ad glificationẽ ł ꝯsũmationẽ beati. ł ad tormentũ
aut penã miseri uenssime affirmant᷑. & forte exp̾ssiꝰ ⁊ ad intel¬
ligentiã euidentiꝰ sit nec bonos nec malos. neo uistos necĩusto
nec cõn̾sos nec au̾sos. nec beatos nec miseros conditos asserenti
Nã qͥ bonos dic̃ sig̾cat uͥtutẽ. qͥ iustos meritũ. qͥ conu̾sos disec¬

Expanded text:
nt. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo qs erat injustos non fuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neque injusti ad culpam, quemadmodum neque ad glorificationem vel consummationem beati, vel ad tormentum vel poenam miseri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ non ampliꝰ quid ħ est aliud qm eiꝰ potentiã q̃ infiita ẽ ꝯclud̾e ⁊ res¬
tringere ad m̃surã : Auint enĩ. Non pot̾ dc̃ aliud face̾ ꝗͣ facit. nec
meliꝰ face̾ qm fac̃. Si enĩ aliud p̃ face̾ qmfacit. pot̾ facere qͦd non p̾¬
uidit. & si pot̾ face̾ qͦd non p̾uidit. pot̾ sine ꝓuidentia oꝑari dĩ. qr
omẽ qͦd p̾uidit se facturũ facit nec fac̾ aliqͥd qd̾ ñ p̃uidit. Sigͦ non
pot̾ ꝓuidentia eiꝰ aut mutari ut aliud fiat qͣm ꝓuisũ ẽ. aut cassan

Expanded text:
et non amplius; quid hoc est aliud quam ejus potentiam quae infinita est concludere et restringere ad mensuram? aiunt enim: Non potest Deus aliud facere quam facit, nec melius facere quam facit. Si enim aliud potest facere quam facit, potest facere quod non praevidit; et si potest facere quod non praevidit, potest sine providentia operari Deus; quia omne quod praevidit se facturum, facit, nec facit aliquid quod non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari ut aliud fiat quam praevisum est; aut cassari,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ficit᷑ ⁊ ꝯ sũmat᷑ ⁊ manifestat᷑ duob his que subsecunt᷑ intẽpore.
ꝑ missione. ⁊ oꝑatione diuna. que ⁊ ipsa uerũ onũum que effec t
capiunt ł subsistunt uniu̾sitatẽ ꝯplectunt᷑. ⁊ respondent illi qͦd
unũ ÷ in utroq ⁊ indissimile ad dissimisia omĩa beneplacitum
monstrat se uelle ut fiat.⁊ cũ quid fieri ꝓhibet monstratase¬

Expanded text:
subsequuntur in tempore permissione et operatione divina, quae et ipsa rerum omnium quae effectum capiunt vel subsistunt universitatem complectuntur, et respondent illi quod unum est in utroque, et indissimile ad dissimilia omnia beneplacitum monstrat se velle ut fiat; et cum quid fieri prohibet monstrat s
Abbreviated transcription (Latin):
coartam̃ ⁊ ducinur in ambiguũ ut ñ facile aud eamꝰ huł hoc
sit. E cam̃ e duob unũ faciliꝰ approbamꝰ. qr uoluit qͦd p̾cepĩt
s malũ qͦd ꝑmisit. Leue enĩ ÷ ⁊ sine conscientie scrupulo dr̃ ds uult
qr malũ uult. Uidet᷑ enĩ hoc solũ dici cũ dicit᷑ ds uult malum.
q bonꝰ malũ diligit ⁊ approbat qͦd prauũ ÷. ⁊ amicã sͥ reputat
ĩ iquitatem. ⁊ gaudet quasi de cõsimili ⁊ bonĩ putat qͦd malum ÷
⁊iõ refutat ħ mens pia non qͥa qͦd dicit᷑ non bñ dicit᷑. s q qͦd benedr̃¬

Expanded text:
coarctamur et ducimur in ambignum, ut non facile audeamus hoc vel sit. Et tamen e duobus unum facilius approbamus, quod voluit quod praecepit sed malum quod permisit. Leve enim est et sine conscientiae scrupulo dicitur: Deus vult quod malum vult. Videtur enim hoc solum dici cum dicitur Deus vult malum, quia bonus malum diligit et approbat quod pravum est, et amicam sibi reputat iniquitatem, et gaudet quasi de consimili et bonum putat quod malum est; et ideo refutat hoc mens pia; non quia quod dicitur non bene dicitur, sed quia quod bene
Abbreviated transcription (Latin):
forma ĩ toto q dispõ partiũ mutat᷑ q̃ ẽ forma totiꝰ. ꝰ ita inutatio
forme in toto fier ñ pot̾ sine mutatione loci ĩ partib. s ñ dr̃
mutatio loci nͥ cũ totũ locũ mitat ꝯsistentib partib in totõ.
Sic mutatio tp̃is sequit᷑ mutationẽ loci ⁊ forme. ⁊ ñ ÷ uiqͣm
qm̃ ñ mutant eẽ rei s c̾ca rẽ aliqͥd hocͤmtatio loci ⁊ tp̃is. It̾um

Expanded text:
forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine mutatione loci in partibus. Sed non dicitur mutatio loci nisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem loci et formae; et non est unquam m non mutant esse rei, sed circa rem aliquid: hoc est mutatio loci et temporis. Iterum
Abbreviated transcription (Latin):
fragilia ⁊ corruptioĩ ꝓxima ⁊ ufirma. ⁊ feculenta ⁊ uilia et
ista diuersitas in qua minꝰ bonũ inalũ non ÷ ⁊ differeus bonũ maiꝰ
bonũ : Adlic̃ gͦ modũ rõnabile ÷ illas qͦ spuitales naturas que¬

Expanded text:
fragilia et corruptioni proxima et infirma et feculenta et vilia et fragilia et corruptioni proxima et infirma et feculenta et vilia et ista diversitas, in qua minus bonum malum non est, et differens bonum majus bonum est. Ad hunc ergo modum rationabile est illas qu
Abbreviated transcription (Latin):
omĩb ineraut q̃ cõmunia oĩb erant de quib nicħ excipiebat᷑
qͦd ñ erat in omĩb. s nondũ constat si equa le erat qͦd equalit̃
in erat. & ħ querendũ ÷ pͥmũ de suba. postea de forma. acdenĩ
&: ad sub̃am quid̾e ꝑtinet nature subtilitas. ad formã aut intelligen¬
tie claritas. ad potestatem uͦ mnotꝰ intelligibił ⁊ appetitꝰ ⁊ uoluntatis
Ioc gͦ queritur si centie ille r̃nales que spͥs erant ⁊ natura
simptices. ⁊ uica immortales tiniꝰ subtilicatis uł ꝑiuitatis siue uigoris
eiusdem uł quolibet alio. nomine significaudũ sic. quelibet eẽntia
bona siue alia melior aut decentior forma iure appellat᷑ create sint
Sic enĩ corꝑum natura sedemonstrat ⁊ st̃ quedã corꝑa solida magis
⁊ firma. ⁊ alia putiora apparent ⁊ ext̾sa magis ⁊ munda ⁊ clara
⁊ quasi meliorem ⁊ digniorem sub̾am ł ẽẽntiam ł formã hũtia ⁊
alia leuia ⁊ ooaptata ⁊ ꝓmpta ⁊ integͣ⁊ incorrupta magis ⁊ alia

Expanded text:
rant quae communia omnibus erant, de quibus nihil excipiebatur quod non erat in omnibus. Sed nondum constat an aequale erat quod aequaliter inerat. Et hic quaerendum est primum de substantia, postea de forma, ac deind Ad substantiam quidem pertinet naturae subtilitas; ad formam autem intelligentiae claritas. Ad potestatem vero motus intelligibilis et appetitus et voluntatis t natura simplices, et vita immortales, unius subtilitatis vel puritatis sive vigoris ejusdem vel quolibet alio nomine significandum sit quaelibet essentia bona, sive alia melior aut decentior forma jure appellatur, creatae sunt. Sic enim corporum natura se demonstrat; et sunt quaedam corpora solida magis et firma, et alia puriora apparent et extersa magis et munda et clara et quasi meliorem et digniorem substantiam vel essentiam vel formam habentia; et alia levia et coaptata et prompta et integra et incorrupta magis; et alia
Abbreviated transcription (Latin):
s̃olus qͥde̾ sũtũ solitariꝰ q cũ ipõ erat sapiã sua. in qua onĩã ab etuo
ꝑ ꝓuidentiam fuerunt. q̃ ab ip̃o ĩ tp̃r ꝑ ee̾ntiam facta sunt. Solus
aliena sociecate non eguit. qͥ sibi sufficiens fuit. cuinicħ de fuit
qm̃ sic̃ dictũ ÷ totũ ĩ ipso ꝑ ꝓudentiã fuit. qͦd ab ipso ꝑ ee̾ntiam
faciendum fuit. Hgͦ duo disigent̾ ⁊ int̾ se distinguendã st̃. ĩ se
ꝯ sid̾anda creator scuł ⁊ c̾atura. neuł creatira etema credat᷑. uł cre¬
ator temꝑał. In his it duob omĩs̃ cognitio constat uentatis. Primũ
qͣ considare opoccet que decreatore dicenda sunt ł idenda. Ciratorẽ
¶ omĩum rerũ unũ confitem᷑ ⁊t̾nũ. unũ inc̾e̾ntia tͥnũ in ꝑsonis
dñ inuua anima mens ÷ ⁊ intellectꝰ ⁊ gaudiũ. ⁊ mem qͥd̾e a se
e uitellectꝰ uide sola mente ÷. de mente aũ ⁊ intellectu gaudiũ¬

Expanded text:
sed tamen non solitarius, quia cum ipso erat sapientia sua in qua omnia ab aeterno per providentiam fuerunt quae ab ipso in tempore per essentiam facta sunt. Solus aliena societate non eguit qui sibi sufficiens fuit; cui nihil defuit, quia, sicut dictum est, totum in ipso per providentiam fuit, quod ab ipso per essentiam faciendum fuit. Haec ergo duo diligenter et inter se distinguenda sunt et in se consideranda; Creator scilicet et creatura; ne vel creatura aeterna credatur, vel Creator temporalis. In his enim duobus omnis cognitio constat veritatis. Primum ergo considerare oportet quae de Creatore dicenda sunt vel credenda. Creatorem igitur omnium rerum unum confitemur et trinum, unum in essentia, trinum in personisdum in una anima mens et intellectus et gaudium; et mens quidem a se est; intellectus vero de sola mente est; de mente autem et intellectu gaudiu
Abbreviated transcription (Latin):
ed inspirari a patre aduentu ad̾ nos.¬
n filio ħ ⁊ illi uenientẽ ee̾ a pacre ⁊ filio. Qd̃ ecernũ illi ÷ ne nomen
sit ꝑ functioĩs qͥ dat᷑ ex tpr ⁊ accipit᷑. qr temꝑale ñ ÷ illi ee̾ apacre
⁊ filio. s eternum ꝓ quo dari dr̃ cũ uenit apatre ⁊ filio q ÷ apatre
pacris ⁊ filii. ⁊ cũ dat᷑ ex t̾emp̾e dat᷑. ⁊ dat᷑ a patre ⁊ filio. ⁊dari a pa
⁊ filio ñ aliud illi ÷ qͣm cũ datur ee̾ a patre ⁊ filio. ex eo qͦd eternũ
illi ẽ a patre ⁊ filio. & ẽ int̾nitate pat̾. ⁊ filiꝰ ⁊ sp̃s sc̃s. pat̾ͥ a se ipso¬

Expanded text:
ed inspirari a Patre et Filio: hoc est illi venientem esse a Patre et Filio. Quod aeternum illi est ne nomen sit perfunctionis qui datur ex tempore et accipitur; quia temporale non est illi esse a Patre et Filio, sed aeternum. ProPatris et Filii. Et cum datur ex tempore datur et datur a Patre et Filio; et dari a Patre et Filio, non aliud illi est quam cum datur esse a Patre et Filio; ex eo quod aeternum illi est a Patre et Filio. Et est in Trinitate Pater, et Filius, et Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
sumatũ cotrĩ. Piopt̾ea tͥa hec specialit̾ discreta st̃ ⁊ suscep̾ fides ca¬
holica tͥuicatem. quã nec nuo augere uoluit. ne extͣ tria aliqͥd confi¬
ten uidetur. uec natura conftind̾e netriũ aliqͥd negare ꝯuincẽt᷑
& inuenit in deo tria et᷑.⁊ in deo tͥa unũ eẽ. neo ppt̾ea tria ñ eẽ quia
unũ erant neq unũ non ec̃ ꝓpt̾ea qͦd tria erant. & tͥb ãmonita di x

Expanded text:
Propterea tria haec specialiter discreta sunt; et suscepit fides catholica Trinitatem, quam nec numero augeri voluit, ne extra tria aliquid confiteri videretur; nec natura confundere, ne trium aliquid negare convinceretur. Et invenit in Deo tria esse; et in Deo tria unum esse. Nec propterea tria non esse, quia unum erant. Neque unum non esse, propterea quod tria erant: et tribus admonita, dixit
Abbreviated transcription (Latin):
uitate . q trinꝰ ÷ sine diuisiongtunitatis. ⁊ unꝰ sine confufioẽ
tͥuitatis. & quomͦ trinitas sũma inuenta ẽ. ꝑ eam q ue erat unago
illiꝰ. in nob̃. ⁊ quomͦ arguit non ee̾ ꝑsonas tria in nob̃. ⁊ indeo
sunt. nec demi ailiqͥd oꝵ discreta st̃. & quom distineta st̃
que ĩ deo sunt. scd̾̃m ea que discreta sunt an nob̾ qmͣ imago

Expanded text:
fusione Trinitatis. Et quomodo Trinitas summa inventa est per eam quae erat imago illius in nobis; et quomodo arguit non esse personas, tria in nobis; et in Dsunt; nec demi aliquid, quia discreta sunt. Et quomodo distincta sunt quae in Deo sunt et secundum ea quae discreta sunt in nob
Abbreviated transcription (Latin):
suũ quẽ nonuidet agnoscit. cũ se ipsã ad illiꝰ imaginẽ factã iutel¬
ligit. In ħ gͣ pͥmũ tͥnitatis uestigiũ inuentũ ÷. cũ agnosce cepit
ipsa qͦd erat in se. ⁊ ex eo ꝯsid̾auit qͦd erat supͣ se. Hidit it qmͣ ex ipsa
amor ex ipsa. ⁊ sapĩa sua qͦ amat eã genitã de sec⁊ ĩ se manentem
ñ diuidit a se. Ꝙ apparent tͥa quedã in uno. mons. sapĩa ⁊ amor.¬
⁊ ẽ iens ⁊ sapiã de mente ⁊ de mente ⁊ sapiã amor. & surgit tri¬

Expanded text:
itudinem factam intelligit. In hoc ergo primum Trinitatis vestigium inventum est, cum agnoscere coepit ipsa quod erat in se, et ex eo consideravit quod erat supra se. Vidit enim quod ex se ipsa amor ex ipsa et sapientia sua, quo amat ipsam genitam de se, et in se manentem non dividit a se. Et apparent tria quaedam in uno, mens, sapientia et amor. Et est sapientia de mente,
Abbreviated transcription (Latin):
non pot̾ melior eẽ qr bonũ ampliꝰ qͦd ei de ÷ caꝑe ipsa ñ pot̾. iam
ħ ipsũ ñ posse defectioĩs : ñ ꝯsũmationis. ⁊ pot̾ melior ẽe̾ sifiat
lior ee̾ nonpͭ. s qͦd fec̃ omẽ melius eẽ potest. si cñ ipse uoluerit
qui pot̾. & ipse qͦd fecit meliꝰ face̾ potest ñ tam̃ corrigeus male fem̃
s bene factũ ꝓmouens in meliꝰ. ñ ut ipse qͣntũ ad se meliꝰ faciat

Expanded text:
non potest melior esse, quia bonum amplius quod ei deest capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est non consummationis; et potest melior esse si fiat lior esse non potest. Sed quod fecit omne melius esse potest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad s
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ adipsis. ⁊ ipsa aliqñ sine ipsa extit̾ant. & erant tͥaħ diseret
ĩ aiã.⁊ in his tͥb tͥnitas aĩe inuenta ÷ ascendit aiã abhis ad
sũmã tͥnitatẽ ⁊ inuenit ibi patiẽ qͥ a nullo erat. sic̃ in se poten¬
⁊ filio erat sic̃ in se dilectio. apotentia ⁊ sapiã ꝓcesserat. Hiõ
potentiã patͥ tͥbuit qr inse similitudo fuerat uliꝰ. & sap̃iam fili
qm̃ ħ inse imago illiꝰ erat. que a potentia orta erat. E dilecti¬
onẽ spiũ scõ attͥ̾buit. qm̃ inse a potentia : sap̃ia processit. sic̃¬

Expanded text:
tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nullo erat, sicut in se potenm qui a Patre et Filio erat, sicut in se dilectio a potentia et sapientia processerat. Et ideo potentiam Patri tribuit, quia in se similitudo fuerat illius; et sapientiam Filio, quoniam haec in se imago illius erat, quae a potentia orta erat; et dilectionem Spiritui sancto attribuit, quoniam in se a potentia et sapientia processit, sic
Abbreviated transcription (Latin):
euat n sine ipso mens sap̃ia ñ erat. & ꝓceslit nouissime amoꝵr
siue gaudiũ m̃ais ad saprãm sua̾ ⁊ ipse sotu duectio erat. q sa
ipso inm̃te ⁊ sapiã dilectio ñ erat. Ꝙ posita st̃ hec nomina ad ꝓprie¬
tatẽ. qͥa unũ qdq ꝑ se erat. ⁊ distincta st̃ tͥa ħ. pͥmũ potentia. a qͣ
sapiã erat. deiñ ipsa sapiã q̃ de potentia uata fuerat. Nouissime
amor qͥde potentia simł ⁊ sapĩa ꝓcesserat: distinguebant᷑ ħ quia
ꝓrsus h idem non erant q̃ seꝑabant᷑ ab inuicem ⁊ ñ constabant
in uno. ł ropd̾ea ĩm̃te rõnali aliud potentia erat. qr pͥor erat sine
sapiã ⁊ ad huo sapiã non erat : uenit pꝰ ea sapiã ⁊ cũ potentia e̾e̾
cep̃ quasi aliud ĩ alio. ⁊ erant iã duo. potentia ⁊ sapĩa. ⁊ additũ ÷
tͥciũ ⁊ tͥa eẽ ceꝑunt. potentia: sapiã ⁊ amor. & ñ erat potentia de
exierat. Neq rursũ amor pocentia ł sapĩa dici pot̾at. q ꝓ cesserat

Expanded text:
pso mens sapientia non erat: et processit novissime amor sive gaudium mentis ad sapientiam suam; et ipse solum dilectio erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio non erat. Et posita sunt haec nomina ad proprietatem, quia unumquodque per se erat; et distincta sunt tria haec: primum potentia a qua sapientia erat; deinde ipsa sapientia, quae de potentia nata fuerat; novissime amor qui de potentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur haec, quia prorsus haec idem non erant qui separabantur ad invicem, et non constabant in uno. Propterea in mente rationali aliud potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum potentia esse coepit, quasi aliud in alio. Etria esse coeperunt, potentia, et sapientia, et amor. Et non erat potentia de exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. ⁊ ĩ eo qͦ appiobat᷑ actus rẽi. ⁊ distinguitur oꝑatio in eo q
oꝑat᷑ ⁊ in eo qͦd cooꝑat᷑ qr alia fac̃ deus oꝑando que solus facit.
alia cooꝑando que solus ñ fac̃. & distinguit᷑ p̾ceptio in eam
q̃ fit extri secꝰ ꝑ sermonẽ. ⁊ in eã que fit intͥnsecꝰ ꝑ aspiratio ẽn
& constat inhis omib qͦd de uoluntate dĩ dicendũ fuerat. qͦd ẽ
bñplacitũ eiꝰ ⁊ signũ beneplaciti ipsiꝰ. ł ropt̾ qͦd ⁊ mulis dñt

Expanded text:
actus rei. Et distinguitur operatio in eo quod operatur, et in eo quod cooperatur; quia alia facit Deus operando quae solus facit, alia cooperando quae solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus per sermonem, et in eam quae fit intrinsecus per inspirationem. Et constat in his omnibus quod de voluntate Dei dicendum fuerat, quod est beneplacitum ejus et signum beneplaciti ipsius. Prop
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdit ⁊ reuelat u̾bũ qͦd ÷ occultũ. Sic ⁊ in deo u̾bũ intͥnsecũ ⁊ oceultũ
⁊ ĩuisibile u̾bũ fuit cordis eiꝰ. Ꝙ sapĩa erat ħ u̾bũ ⁊ inuisibile. donee
manifestatũ ÷ ꝑ u̾bũ extͥnsecũ qͦd uisibile fem̃ ÷ qͦd erat opꝰ eiꝰ. sicut
ꝑ u̾bũ oris manifestatũ ÷ uerbũ cordis. Sic loquit᷑ omĩs natura aucto¬
reisuũ. ⁊ indicat qͦd factũ ÷ opificem intelligendi sensũ hñtib¬

Expanded text:
dit et revelat verbum quod occultum est. Sic et in Deo verbum intrinsecum et occultum et invisibile verbum fuit cordis ejus; et sapientia erat hoc verbum et invisibile, donec manifestatum est per verbum extrinsecum quod visibile factum est, quod erat opus ejus. Sicut per verbum oris manifestatum est verbum cordis; sic loquitur omnis natura ad auctorem suum, et indicat quod factum est opificem intelligendi sensum hab
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatio eiꝰ ⁊ ꝑmissio eiꝰ ꝑ omĩa tendunt᷑. qr sine his non fit aliqͥd
sic ⁊ p̾ceptum eiꝰ ⁊ ꝓhibitio eiꝰ  ad rationalẽ. creaturã ditigunt᷑
hec duo cantũ que sola capax ÷ p̾cepti ⁊ ꝓhibitionis cauta scd̾m
insitam racionẽ ad utrũq. Itaq signa st̃ ex parte ħ que ñꝑtinẽt
ad omĩa neq uniu̾salit̾ sũmã uoluntatẽ ⁊ que in ea sc̃ omĩa edu¬
ct̾ ad mainifestationẽ. sic̃ oꝑatio ⁊ ꝑmissio. s ea tm̃ que ad ipsos
spectant quib fcunt ħ. hoc ẽ p̾ceptũ ⁊ ꝓhibitio signi ficant. qm¬

Expanded text:
n fit aliquid, sic et praeceptum ejus et prohibitio ejus. Sed ad rationalem creaturam diriguntur hic duo tantum, quae sola capax est praecepti et prohibitionis cauta secundum insitam rationem ad utrumque. Itaque signa sunt ex parte haec quae non pertinent ad omnia neque universaliter summam voluntatem et quae in ea sunt omnia educunt ad manifestationem, sicut operatio et permissio; sed ea tantum quae ad ipsos spectant quibus fiunt haec, hoc est praeceptum et prohibitio significant, q
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat. aut errare bonũ estimans qͦd malũ ÷ͥ u̾diligat ilid̾ qͦd
ũ oportet. ⁊ pꝰ ea quasi penitens ⁊ mucans cor ⁊ affectũ uaria
cũ ceꝑit agnoscere errorẽ suũ qr ħ digna dõ ñ sunt. nec probat
mutabilitas in eo ulla cũ oĩa gnã mutabilitatis fuerint ĩ con¬
sid̾atione ad ducta. siue que ĩ corꝑib inueniut᷑. siue q̃ spĩus
naturã contingt᷑. Ub modis corpora mutantur
mẽ it eopꝰ aut loco mutat᷑ aut forma aut tpr. & que formg
habetur ⁊ ñ fit sine loco hec qm̃ partes locũ trans inutant in
eodem consistente toto. Et non fit tĩr nͥ scd̾m locũ uec tam̃ dr̃¬
scdm locũ. ꝑꝑ totũ qͦd locũ ñ mutat. s apparet tm̃ forma alia in

Expanded text:
 diligat illud quod non oportet; et postea, quasi poenitens et mutans cor et affectum varians cum coeperit agnoscere errorem suum. Quia haec digna Deo non sunt, nec probat  invenitur mutabilitas in eo ulla, cum omnia genera mutabilitatis fuerint in consideratione adducta; sive quae in corporibus inveniuntur, sivent. CAP. XV. Quibus modis corpora mutantur. Omne enim corpus aut loco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma habetur. Et non fit sine loco hoc quoniam partes locum transmutant in eodem consistente toto; et non fit tamen nisi secundum locum; nec tamen dpter totum quod locum mutat, sed apparet tantum forma alia in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ anuco ⁊ cognato ⁊ ꝓximo. Ꝙ ꝑꝑ ħ bene souat ⁊ libent̾ accipummꝰ
cũ dr̃ deus ult bonũ. q illud tm̃ diligit. ⁊ non inalũ cũ qͦ s
participatio nullã neq simi litudo siue hisque st̃ ab iꝑo. ⁊ q̃
hñt similitudinẽ cũ ipso. Itoq uult deus bonũ. ⁊ ñ uult. malũ.
⁊uult omẽ bonũ ⁊oẽ in alũ nonuult. ⁊ ħ totũ suscipimꝰ ⁊ ap¬
probamꝰ. ⁊ dicimꝰ q uerũ: totũ hoo q̃m diliga qͦd suum :

Expanded text:
ne sonat et libenter accipitur cum dicitur Deus vult bonum, quia illud tantum diligit et non malum cum quo sibi participatio nulla est, neque similitudo, sine his quae sunt ab ipso et quae habent similitudinem cum ipso. Itaque vult Deus bonum, et non vult Deus malum; et vult omne bonum, et omne malum non vult. Et hoc totum suscipimus et approbamus et di
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ aprobaũ b iõ : ad quieuit ⁊ dix̃ quia unꝰ. Nec collechõe
diusort netuibam faceret. nec cõpositione partiõ ne masam
formaret. uec simi licudinẽ multoꝵ ue pluralitas suꝑfiua.
ł singulantas ĩꝑfecta appareret. Omĩs enĩunncas uisimilitu¬
diune sola consistens plurimoꝵ aut unꝑfectionẽ ostendit
in parte si minꝰ hñt singła aut suꝑfluã gemiinationẽ in
toto. si ꝑseota it̃ uniu̾sa. & non ÷ in his omĩb unitasuera

Expanded text:
 ratio et acquievit, et dixit quod unus, nec collectione diversorum ne turbam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si minus habent singula, aut superfluam geminationem in toto, si perfecta sunt universa. Et non est in his omnibus uni
Abbreviated transcription (Latin):
afferre sedictint. & dicunt singłas qͥdẽ creaturas ꝑse considatas a
ꝓfecto minꝰ hr̃e. uiniu̾sitatẽ aut̾ rerũ omĩum iutanta ꝯsũmatione boni
exp̃ssam. ut ñ possit e̾e melior qͣm ẽ. Nbi mͥ pͥmũ respondi expostulo
aĩdicunt unuisitatẽ rerũ non posse meliorẽ e̾e̾ qͣm ẽ. qualit̾ id accipi¬
endũ sit qͦd dicunt meliorẽ eã eẽ non posse. Siue iõnon pot̾ e̾e̾ me¬
lior qr sũme bona ẽ. ita ut nulla õm̃o bom ꝑfectio ei desit. siue iõ
ũ ꝑ ot̾ et̾ melior ꝙ maiꝰ bonũ qͦd ei de ẽ caꝑe ipsa non potͥ. S si
ita sũme bona dr̃ ut nulla ei boni ꝑfectio desit. iam opꝰ sirã plane e

Expanded text:
affeaffeperfecto minus habere. Universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo, cum dicunt universitatem rerum non posse meliorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem eam esse non posse. Sive ideo non potest melior esse quia summe bona est ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit, sive ideo non potest esse melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed, si ita summe bona d
Abbreviated transcription (Latin):
t gͦ inciꝑet qͦd non erat ab alio factum ÷ pͥnçipio est.
qui erat. quẽ icc̾co ipsũ ab alio non cepisse neceẽ ÷ qm̃ qui al
ab alio eẽ accepit. pͥmꝰ omĩb existendi auctor ẽẽ non potuit.
Nongͦ ab alio acciꝑe ẽe̾ potuit. qͥ om̃ib eẽ dedit. quẽ ꝓpt̾ea sẽꝑ
fuisse ⁊ numqͣm cepisse fat̾i oportet. qm̃ oẽ qͦs aliqñ ce incepit¬

Expanded text:
go inciperet quod non erat ab alio factum est qui erat. Quem idcirco ipsum esse ab alio non coepisse necesse est; quoniam qui ab alio esse accepit primus omnibus existendi auctor esse non potuit. Non ergo ab alio accipere esse potuit qui omnibus esse dedit, quem propterea semper fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
s sigua tñ q̃ foris fuunt. quib iratꝰ ostenor. tra ipsiꝰ noĩancur.
& ẽ figura dicendi scd̾m quã ñ ÷ falsũ qͦd dicit᷑ s qͦd dicit᷑ uerũ.
similitudinis respectu obumbrat᷑. Ꝙ scd̾m istos modos figurar̃
quasi diu̾se uoluntates dõ attͥbuunt᷑. q diu̾sa st̃ illa q̃ ꝑ figͣam
dnt᷑ uoluntas eiꝰ. cũ ea que scd̾m ꝓͥetatẽ dr̃ una sit uoluntas

Expanded text:
ipsius nominantur. Et est figura dicendi secundum quam non est falsum quod dicitur sed quod dicitur similitudinis respectu obumbratur. Et secundum istos modos figurarum quasi diversae voluntates Deo attribuuntur, quia diversa sunt illa quae per figuram dicuntur voluntas ejus, cum ea q
Abbreviated transcription (Latin):
deus ÷ uł qͥd erat credi. Modi sunt duo ⁊ iue due. ⁊ manifesta¬
tione dicina. & ratio qͥdem humana duplici inuestigatione
deũ dep̾hendit partun uideł in se partĩ in his que erant extra
se. Similr̃ ⁊ reuelatio diuina duplici ĩ sinuatione eũ qͥ nesciebat᷑
⁊ dubie credebat᷑ ⁊ ñ cognitũ indicauit ⁊ partĩ creditũ asseruit
Nã humanã ignorantĩã nc̃ ab ĩtͦ ꝑ aspiratioẽm illuminãs edocu

Expanded text:
Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestaDeus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestatione divina. Et ratio quidem humana duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspira
Abbreviated transcription (Latin):
poss ignorati. Trȩ ds nec totꝰ sciri nec totꝰ ignorari p
Iropt̾ea quippe ds̃ apͥncipio uec totꝰ ꝯscientie humane in anifestꝰ
eẽ uoluit nec totꝰ absconditꝰ. ne si totꝰ manifestꝰ eẽt meritum
fides ũ hr̾et nec infidelitas locũ. Iufidelitas enĩ de manifesto con¬
uincetur. ⁊ fides deocculto ñexerceret᷑. Siuͦ absconditꝰ totꝰ e̾e̾t
fides qͥdem ad scientiã ñ adiuuaret᷑. yinfidelitas de ignorantia
excusaret᷑. Quo cͥca oportuit ut ꝓderet se oocultũ deus ne totꝰ
celaret᷑. ⁊ prsus nesciret᷑. ⁊ rursũ ad aliqͥd ꝓditũ se ⁊ agnitũ
occultaret netotꝰ manifestaret᷑. ut aliqͥd eet qͦd cor hominis en¬
triret cognitũ. ⁊ rursus aliquid qͦd absconditũ ꝓ uocaret.
t illud nẽ Qor modis cognitio dĩ ad hoĩem uenit.
consid̾andũ ÷ quom pͥmũ deus occultꝰ ⁊ absconditꝰ ⁊ latens in¬
tantũ a corde humano de prehensus ÷ ut sciri potuiss quia

Expanded text:
sciri, nec totus ignorari potest. Propterea quippe Deus a principio nec totus conscientiae humanae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifesto convinceretur: et fides de occulto non exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cognitum, et rursus aliquid quod absconditum provocaret. CAP. III. Quibus modis cognitio Dei ad hominem venitconsiderandum est quomodo primum Deus occultus et absconditus et latens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia
Abbreviated transcription (Latin):
tia his que intꝰ erant ꝓͥa. & probata ẽ tͥitas uera in oꝑib surs. nec
potuitiõ his adicere quicqͣm que ꝑfecta erant. neq tollere aliqͥ
que constabant discreta. St̃ enĩ tͥa ħ que omẽ rõnale ꝑ ficiunt
oĩa ꝯsũmant᷑. ħ sunt potentia. sciõ ⁊ uoltnntas. ex quib sicollas
tnũ aliqͥd ꝑfectionẽ ĩminuis. Si cuncta parit constitudẽ
nicħ de eẽ confic̾is. his gͣ⁊ ipse rerũ condidor oꝑa sua ꝑtecit
n constat ipse ꝑ fectas. qm̃ in ipso ꝑfecta st̃ que nec mparte
auger possunt ꝙ plena sunt: nec in toto con sũmari quia

Expanded text:
quae intus erant propria. Et probata est Trinitas vera in operibus suis; nec potuit ratio his adjicere quidquam quae perfecta erant, neque tollere aliquid quae constabant discreta. Sunt enim tria haec quae omne rationale perficiunt,omnia consummantur Haec sunt potentia, scientia et voluntas; ex quibus si tollas unum aliquod, perfectionem imminuis; si cuncta pariter constituas, nihil deesse confiteris. His ergo et ipse rerum conditor opera sua perfecit, et constat ipse perfectus, quoniam in ipso perfecta sunt quae neque in parte augeri possunt, quia plena sunt; neque in toto consummar
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ dĩ non eqͣt tp̃s. nec ĩmensitatẽ locꝰ. sic uec sapĩam eiꝰ sensꝰꝰ
nec bonitatẽ turtꝰ. nec potentiã opꝰ. De uoluntate dei ⁊ ꝓuidentia
multa querenda restant. Primũ si uim fac̃ reb p̾scientia ⁊ ꝓud̾n¬
tia dei. de qͦ iã multa dicta st̃. pꝰ ea de uoluncate dĩ. de qua quedaͣ
dicenda sunt. ita tñ ut pͥꝰ ad ipsũ fidei ocuł contẽplandũ respici¬
ainꝰ. quantũ possibile ÷ humane infirmitati. Capicula cͣcie

Expanded text:
em locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primum utrum vim facit rebus praescientia et providentia Dei. De quo jam multa dicta sunt. Postea de voluntate Dei de qua quaedam dicenda sunt. Ita tamen ut prius ad ipsum fidei oculis contemplandum respiciamus quantum possibile est humanae fragilitati
Abbreviated transcription (Latin):
⁊datũ ÷ illi & ẽ inala. & modicũ ÷ ad ꝑfectũ totũ. Eria eiuĩ inuen
inse ⁊ ex his tͥnitatẽ dep̾hendit que erat supͣse ⁊ contestata est
ilinatura foris sicut de unitate ditatis ⁊ apparuert̃ tͥa foris sig¬
na t̾nitatis. s ñ imago ut illa que intꝰ erant ⁊ ħ ipsa inꝑfecta
simi litudine erãt. Erat enĩ ꝑ ͣ ͭ ͤit intꝰ. ⁊ sapiã ⁊ amor oł tria
ħ uimago erant potentie creatoris ⁊ sapiẽ ⁊ amoris. quia herant

Expanded text:
icum est ad perfectum totum. Tria enim invenit in se et ex his Trinitatem deprehendit quae erat supra se. Et contestata est illi natura foris, sicut de unitate deitatis. Et apparuerunt tria foris signa Trinitatis, sed non imago ut illa quae intus erant: et haec ipsa imperfecta similitudine erant. Erat enim potentia intus, et sapientia, et amor. Et tria haec imago erant potentiae Creatoris; et sapientiae, et amoris, quia hic erant
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ꝓculdubio ⁊ fine ⁊ m̃sura tͥminari declarat᷑. Aua ꝓpt̾ ueuł his
qͣ uid̾ent᷑ rationes sine causa assenstĩ negare uideam᷑. ł omĩno creduli
si ne ꝯsid̾acione falsũ ꝓ uero reciꝑe. opõrtet ꝓ ꝯpendio p̃senti breuit̾
ad ea que dicta sc̃ respond̾e. Primu consid̾andũ ÷ si di ulla rõne neq¬

Expanded text:
ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, quae videntur rationes, sine causa assensum negare videamur, vel hominum creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro compendio praesenti breviter ad ea quae dicta sunt respond
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Ampliꝰ. Quicqͥd facit dĩ si meliꝰ pot̾ facere qͣm facit. in ħ ipso ñ
bene fac̃ qͦd optime qͥde̾ ũ fac̃ qͦd fac̃. Meliꝰ enĩ facẽt. si qͦd facit
meliꝰ faceret. facere qͥppe ⁊ nolle meliꝰ fac̾e̾ etiã bonũ facientis
male ẽ facere. S ħ piamens u dm̃ diei ñ sustinet. & ob hoc ꝓ¬
xunũ uidet᷑ ⁊ consequens qr meliꝰ fac̾e̾ non pͭ. qͣm fac̃. qͥ sic facit
uͥ ñ faciat male ueo qͦs sic facit. ꝑł moĩ causis atq rõnib
quidam inducunt᷑. ut dicant dm̃ suorum oꝑmi mensura ac lege ita as¬
trictũ acq alligatũ. ut pret̾ qͣm fac̾ quicqͣm nec aliud facere possit
nec melsꝰ. Ac ꝑ ħ plane infinitã illã atq ĩmensã diuinitatis poten¬
tiã sub t̾mino ac mensuara alligare conuincunt᷑. qͥ usq ad aliquid
qͦd u fiuẽ ipsũ ht̃ eam extendt̃. ⁊ ultͣ negant ꝓced̾e. Certũ ẽ enm
suũ ht̃. ⁊ iocͥco si ad oꝑis mensurã creatoris potentia modũq cõponitͥ

Expanded text:
t, in hoc ipso non bene facit, quod optime quidem non facit quod facit. Melius enim faceret si quod facit melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non sustinet; et ob hoc proximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid quod vere finem ipsum habet eam extendunt et ultra negant procedere. Certum est enim suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nulla in creatore fuiss: manifeste consequit᷑ qm̃ nec ipe ereator fuiss
qͥ utiq sine scientia eẽ ñ potuisset. cui idem ÷ ee qͦd scire. Utgͣ sciã¬
ee potuiss cũ sic̃ dictũ ÷ si de nichilo eet nulla ẽe̾t. Omĩs q scĩa ali¬
cuiꝰ : scientia ⁊ de aliqͦ ÷ Sigͣ ex creaturis pendet p̾sciencia c̾atoras
causalit pͥꝰ eẽ uidebitur qͦd creatum ÷ ipso qui creauit iliud.

Expanded text:
nulla in Creatore fuisset, manifeste consequitur, quoniam nec ipse Creator fuisset; qui utique sine scientia esse non potuisset, cui idem est esse quod scire. Ut erg dictum est si de nihilo esset nulla esset. Omnis enim scientia alicujus est scientia, et de aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet praescientia Creatoris causaliter, prius esse videbitur quod creatum est, ipso qui creavit illud.
Abbreviated transcription (Latin):
ratio alia que nonsolum eẽ dm̃ s unũ ee̾ ⁊ tͥnum ꝯprobaret. Et
pͥmũ ꝑ se derñ ꝑ ea que erant extra se facta scd̾m se. Nnapietas
una deuotio una cultura. dim̃ iũ ⁊ diũ unũ. Sic dix̃ rõ ⁊ cõpro¬
bauit in se ne scisma mentiũ fieret in plura pͥncipia. ⁊ñ eet e̾ta
salus. Et meliꝰ eẽ consonũ magͥ ueritati ⁊ ꝯsentaneũ nate pͥnci¬
piũ unũ. ⁊ finem unuim. in quẽ hr̃e possent conu̾sionẽ q̃ abillo
existerent omĩa. Auo quin dissipationem ẽẽ uruu̾sitotis sine
capite ⁊ pͥncipio ⁊ mod̾a̾tore. Ꝙ olamauit illi nat᷑a foris ⁊ con¬
tesfata ͥ ad eande uentatẽ. ⁊ dixit opꝰ unũ. auctorem unum

Expanded text:
ratio quae non solum esse Deum, sed unum esse et trinum comprobaret; et primum per se deinde per ea quae erant extra se facta secundum se. Una pietas, una devotio, una cultura, Dominum unum et Deum unum. Sic dixit ratio et comprobavit in se, ne schisma mentium fieret in plura principia: et non esset certa salus. Et melius esse et consonum magis veritati et consentaneum naturae principium unum et finem unum in quem habere possent conversionem quae ab illo existerent omnia. Alioqui dissipationem esse universitatis sine capite et principio et moderatore. Et clamavit illi natura foris, et contestata est ad eamdem veritatem; et dixi
Abbreviated transcription (Latin):
ialoꝵ auctor non ÷ s ordinacor. De p̃destinacione diuina.
redestinatio ẽ grẽ p̃̾paratio. ꝑ ropositũ gͦ dei ĩ qͦ grãm electis siusdare
disposuit. ipsũ ÷ predestinatio. q̃ icciro p̾destinatio nocatur qm in
ea qͦd faciendum fuit dispositũ ÷ pͥꝰ qͣm fuit. ꝑ ot̾ aut̃ p̾destinatio gn̾¬
lit̾ aliqñ intelligi ipsa faciendoꝵ dispõ. ut dicat᷑ deus qͥcqͥd facturꝰ¬

Expanded text:
 XXI. De praedestinatione divina. Praedestinatio est gratiae praeparatio. Propositum ergo Dei in quo gratiam electis suis dare disposuit ipsum est praedestinatio, quae idcirco praedestinatio vocatur; quoniam in ea quod faciendum fuit, dispositum est priusquam fuit. Potest autem praedestinatio generaliter aliquando intelligi ipsa faciendorum dispo
Abbreviated transcription (Latin):
i psahumana rõ exiusito ł lumine ueritatis ꝯualuent dignũ :
ꝯsidatione. nesi ut totũ hoĩ det᷑ negare comiuneam᷑ grãm. aut si
toliat᷑ tocũ ignorantiã excusare. Itaq utrũq modũ hutime
ĩ uestigatiõis ordine ꝓseq̃uam᷑. qͦ rõ hominis ⁊ ꝑ se directa ł ao
his q̃ extra se nat᷑alia erant uisibilia ãmonita ad uerũ cogno¬

Expanded text:
ibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine prosequamur, quo ratio hominis vel per se directa vel ab iis quae extra se naturalia erant visibilia admonita, ad verum cogno
Abbreviated transcription (Latin):
e ilt aquis que supͣ celuni s̃ non dix̃ scͥptura qͦd congiegate ĩ ui locãunũ
quẽadmodũ. de ilł que erant sub celo. Magua stͣ in his onũb sacͣmenta
nec explicabilia p̾senti abbreuiatioĩ qͦd aq̃ que sub celo s̃ ꝯgregant᷑
ĩ locũ unũ. qͦd apparet auda. ⁊ germuna ꝓduc̃. simulq ipsa aen̾s spacia
contͣcta tand̾e caligine serenant᷑. ⁊ aquarũ tractus ad irragandã att
ĩfiuidendã t̾iã ꝑcorpꝰ illiꝰ quae̾q spargunt᷑ ⁊ nichil sine causa fcm:¬

Expanded text:
is aquis quae supra coelum sunt non dixit Scriptura quod congregatae sunt in locum unum; quemadmodum de illis quae erant sub coelo. Magna sunt in his omnibus sacramenta, nec explicabilia praesenti abbreviatione, quod aquae quae sub coelo sunt congregantur in unum locum, quod apparet arida et germina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad irrigandam atque infundendam terram per corpus illius quacunque sparguntur; et nihil sine causa f
Abbreviated transcription (Latin):
diuinoꝵ ueritatem ñ scd̃m humana disce̾t estimare. cũ contͣ con¬
suetudinẽ humanã quedã de dõ dici audiret. D̾s gͦ tͥnitas truia hac
uutute oĩa oꝑa sua ꝯsũmauit. ut ꝑfectũ ꝑfecta sequerent᷑ ⁊ emula¬
rent᷑ auctorẽ suũ cuncta q̃ fecerat. Quicqͥd enĩ intemꝑe apparuit añ
tempora ĩ et̾iutate dispositũ fuit.⁊ ipsa dispõ eterna coeternam
hũit causã rerũ omiũ uoluntatẽ creatoris qua factũ: ut fieret

Expanded text:
divinorum veritatem non secundum humana aestimare disceret, cum contra consuetudinem humanam quaedam de Deo dici audiret. Deus ergo Trinitas trina hac virtute omnia opera sua consummavit, ut perfectum perfecta sequerentur, et aemularentur auctorem suum cuncta quae fecerat. Quidquid enim in tempore apparuit, ante tempora in aeternitate dispositum fuit; et ipsa dispositio aeterna, coaeternam habuit causam omnium rerum voluntatem Creatoris, qua factum est ut fieret
Abbreviated transcription (Latin):
mamanui . Ccuia die congiegate st̃ aque. Quarta die factast̃ lumius¬
ria. Quinta die pisces ⁊ uoluetes. Sexta die bestie. ium̃ta. reptilia. nouissime
eadeni tam̃ die homo. Hoc pͥmũ inħ loco lectorem ãtonere uolumꝰ ut qͣi
ñ m pͥmũ cum facta dur hecde nichilo creata fuisse existimet. s potiꝰ de
ipsa que pͥus creata erac de nichilo mat̾ia formata intelligat. ⁊ si aliqn̾
u̾bũ cieationis positũ reppererit. ut ÷ ibi. creauit deus cete gͣndia ⁊ om̃eni
aminã uiuentẽ atq motabilem. ñ ad mat̾iam qua ee̾ ceꝑunt s ad formã¬

Expanded text:
mamentum; tertia die, congregatae sunt aquae; quarta die, facta sunt luminaria; quinta die, pisces et volucres; sexta die, bestiae, jumenta, reptilia; novissime eadem tamen die homo. Hoc primum in hoc loco lectorem admonere volumus, ut qunon modo primum cum facta dicuntur, haec de nihilo creata fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem ; non ad materiam qua esse coeperunt, sed ad forma
Abbreviated transcription (Latin):
ħ eẽ dicebat᷑. s qr muiꝰ ħ eẽ solus pat̾ putabatur. Rursũ cũ dice̾t
scͥptura filiũ deũ ne putaret hõ qͥ humana uouat diuina ñ nou̾at
minorationẽ quandã sensꝰ ⁊ intelligentie ẽẽ infilio. quasi adhu
ui fra ꝑ fectionẽ etatis ꝯsũmate addidit sapientẽ. ñ qr singłarit᷑
ħ ipse erat qͦd eẽ ꝯmune omĩb erat. s qr singularit̾ ipse erat de qͦ mag̾

Expanded text:
 sed quia minus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, addidit sapientem; non quia singulariter hoc ipse erat quod esse commune omnibus erat; sed quia singulariter ipse erat de quo magis
Abbreviated transcription (Latin):
que de bis dieb rustica dici potuerunt. S nos quasi extra mnat̾iam
nram cursum ista ꝑstmximꝰ. ut ad eand̾e mat̾iam t̾ctandõ quasi
ex pͥodenti accessũ comuenientiorẽ hab̾emꝰ. Nos si quide ꝓpositum
habemꝰ de sacram̃to redempcioĩs humane qͦd apͥncipio in oꝑib
restauratiõis ftrmatũ÷ quantũ dñs. dedĩt in ħ oꝑe tractare. S ꝙr

Expanded text:
quae de his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos siquidem propositum habemus de sacramento redemptionis humanae quod a principio in operibus restaurationis formatum est quantum Dominus de
Abbreviated transcription (Latin):
diuina q̃ facta illis fuerat. s etiã rõne humana q̃ inilł erat
notũ illis factũ erat. Cũ aut̃ subiung̾ deus enĩ iłł reuelauit¬
ostendit qr rõ humana ad ħ sublimia ⁊ alta inuestiganda ⁊ in¬
celligenda ĩfirma ⁊ ĩsufficiens omĩno fuiss. nͥ diuina reuela¬
tio illi ĩ adiutoriũ ⁊ firmamentũ cognoscende u̾itatis adiuncta
fuisset. ł ostea ostenso eo qͥ ab intꝰ erat inuestigationis ⁊ reuela¬
tioĩs mͦ. statim de illo qͥ foris fit utͦq sententiã simul subum
dicens. In iusibilia it ⁊psiꝰ acatura mundi ꝑ ea que fca st̃ ui

Expanded text:
divina quae facta illis fuerat, sed etiam ratione humana in illis quae erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem i sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae fa
Abbreviated transcription (Latin):
qucexina ongine ꝓdeunt. s non unã mansionẽ sorunt᷑. łisces
m orĩgiali sede ꝑmanent. uolatilia sursũ tolsunt᷑ ⁊ fiunt quasi
supͣ id̾ qͦd fasta st̃. Sio de una nassa corruptibit nat̾e ⁊ sua imuitabi¬
lidate defluentis uniu̾sa gnis humam ꝓpagotiuhit᷑.s alus deorsi
mea quanat sunt coruptione i̾te reliotis. alii sursu dono grẽ ad

Expanded text:
una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis