comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te. Infiliis autem leui . omnẽ sacerdotalem incellege digni¬
tatem. Siaut̃ sacerdotes purgandi sunt & colandi. ut purõ
aurum remaneat & argentum. quid deccteris est dicendũ
Iuicum emundati fuerint & colati. tunc offerent dño usta
sacrificia & placebit sacrificium eorum quod offerurit
pioiuda & hierusalem. hoc est prohis quid ñm confitentur.
& pacem cius mente conspicint Sicut dies scłi & sicut anni
antiqui. Vt quo modo in prinapio placuerunt dõ. sic post pecca¬
tum & paenitentiam plagre incipiant. cumomni fuerint pec¬
catorum sorde purgati: Et accedam inquit aduos in iudicio.
& crotestis uelox. Quanta fostitudo iudicii. cum ipse sit testis
&iudex: Testis eł autem cunctis maleficis & adulteris. Hȩc
enimcrimina pespetraentur occulte. &ideo proferuntur in
medium. nediulateant: Post maleficos ponuntur adultri.
post adulteros periuri. post periuros. quicalumniantur merce¬

Expanded text:
te . In filiis autem Levi: omnem sacerdotalem intellige dignite . In filiis autem Levi: omnem sacerdotalem intellige dignitatem. Si autem sacerdotes purgandi sunt et colandi, ut purum aurum remaneat et argentum, quid de caeteris est dicendum? Qui cum emundati fuerint et colati, tunc offerent Domino justa sacrificia, et placebit sacrificium eorum, quod offerunt pro Juda, et Jerusalem, hoc est, pro his qui Dominum confitentur, et pacem ejus mente conspiciunt, sicut dies saeculi, et sicut anni antiqui; ut quomodo in principio placuerunt Deo, sic post peccatum et poenitentiam placere incipiant; cum omni fuerint peccatorum sorde purgati. Et accedam, inquit, ad vos in judicio, et ero testis velox. Quanta formido judicii, cum ipse sit testis et judex. Testis est autem cunctis maleficis et adulteris, haec enim crimina perpetrantur occulte, et ideo proferuntur in medium, ne diu lateant. Post maleficos ponuntur adulteri: post adulteros perjuri: post perjuros, qui calumniantur merce
Abbreviated transcription (Latin):
grcuiter. ignis conflans est atq consumens. Qui aut̃ leuia
peccata committunt. herba fullonum. uelotis mundiciã resti¬
tuat: Secundum illud quod scriptum est inesaia. Lauabit
dñs sordes filiorum & filiarumsion. & sanguinem emunda¬
bit demedio eorum. spũ iudicii. & spũ combustionis. Quisor¬
des habent: spũiudicii indigent utlauentur. Qui sanguine
plenisunt: spũ combustionis. ut sanguis quiineis extrinsecus
litus est auferatur. Et sedebit conflans &emundans sicut
Argentum. Ut secundum et echihel. quicquid in auro nostro
& argento idest sensu & eloquio. aere. stagno. ferro plũ¬
boque commixtum est. incamino d̃i percoquatur. & purũ
Aurum remaneat & argentum. Vnde & dñs loquitur in eu¬
Angelio. Ignem ueni mictere suꝑtemxm. & quam uolo ut¬
ardeat: Et purgabit filios leui: Tempus est enim. ut iudiciũ
incipiat adomodĩ. Et alibi scribitur. Asanctis meis incipi¬

Expanded text:
graviter, ignis conflans est, atque consumens: qui autem levia graviter, ignis conflans est, atque consumens: qui autem levia peccata committunt, herba fullonum, ut lotis munditiam restituat, secundum 973 illud quod scriptum est in Isaia: Lavabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum, spiritu judicii, et spiritu combustionis . Qui sordes habent, spiritu judicii indigent, ut laventur: qui sanguine pleni sunt, spiritu combustionis, ut sanguis qui in eis extrinsecus litus est, auferatur. Et sedebit conflans et emundans sicut argentum, ut secundum Ezechielem , quidquid in auro nostro et argento, id est, sensu et eloquio, aere, stanno, ferro, plumboque commixtum est, in camino Domini percoquatur, ut purum aurum remaneat, et argentum. Unde et Dominus in Evangelio ardeat ; et purgabit filios Levi. Tempus est enim ut judicium incipiat a domo Dei . Et alibi scribitur: A sanctis meis incipi
Abbreviated transcription (Latin):
Idest miscri cordia iustitiam tempenrt. & iustitiam misericor¬
desiam. Et quis poterit cogitare diem aduentuscius: sico¬
Siare propotentia maiestatiseius nemopotest. ferre quis pote¬
rit. Et quis stabit ad uidendum eum: hoc est quiscũ poterit
lippientibus & caecue tientibus occilis in sualaritate conspice¬
re qui est solusiustitiae . & in cuius pennis est sanicas : ipse ueniet
quasiignis conflans. & quasi herba fullonum Ignis enim incons¬
pectueius ardebit. & incircuitueius tempestas ualida : Tunc uo¬
cabit caclum desuꝑ. & temem ut diũdiet populum suum. Flu¬
mina ignis trachent ante eum peccatores nosque uoluentia
gnis autem dicitur dñs. & ignis consumens. at nostra ligna fȩnũ
stipulamque comburrt : Et non solumignis. sed & herba ful¬
lonum qua e heburicae borith appellatur. & asptuaginta
InΤIΟΑΝ idest herbam fullonum uestitur Ipse his quipeccant

Expanded text:
, id est, misericordia justitiam temperat, et justitia misericor, id est, misericordia justitiam temperat, et justitia misericor, id est, Ecclesiam Et quis poterit cogitare diem adventus ejus? Si cogitare prae potentia majestatis ejus nemo potest, ferre quis poterit? Et quis stabit ad videndum eum, hoc est, quis eum poterit lippientibus et caecutientibus oculis in sua claritate conspicere, qui est sol justitiae, et in cujus pennis est sanitas? Ipse veniet quasi ignis conflans, et quasi herba fullonum : Ignis enim in conspectu ejus ardebit, et in circuitu ejus tempestas valida . Tunc vocabit coelum desuper, et terram ut dijudicet populum suum, flumina ignis trahent ante eum, peccatores quosque volventia. Ignis autem dicitur Dominus, et ignis consumens , ut ligna nostra, fenum, stipulamque comburat. Et non solum ignis; sed et herba fullonum, quae Hebraice BORITH   appellatur, et LXX πόαν id est, herbam fullonum, vertunt. Ipse his qui peccant
Abbreviated transcription (Latin):
annis prioribo : Et accedam ad uos iniudicio & erocestis uelox
suꝑ maleficos & suꝑ adulceros & suꝑeos quiiurant in nominemco
mendacitst & qui fixudant mercedem mercennario & oppri¬
munt ꝑpotentiam uiduas. & ꝑcutiunt pupillos & ꝑuestunt¬
quaestionem. ab his quidicunt: Omnis qui facit malum. bonus
est i conspectudñi. & tales ei placent Aue ceste si displicent:
ubiost ds̃iudicii : hocest ubi est iustitiae ueritas : Ad quam
dissoluendam dĩ scimo respondit : Miccam angelum meũ
qui purepanbit uiammeam. Et ueniet ad templum suum do
minator quemuos quacritis. quiiud ex est ueritatis. De quo di¬
citur in psalmo: Dsiudicium tuum regida & iustitiam tuam
filioregis Non enim pat̃ iudicat quemquam. sedomne iudi¬
cium dedit filio. Et illeest angelus testamenti quemuos qua e¬
ritis cuimala non placent : qui ꝑsonam non accipit iniudicio qui
nulla nec miscricordia nec seueritate mutatur: Calix enim in
manudñi uinimeri plenus mixto : Et inclinauit ex hoc in hoc

Expanded text:
annis prioribus. Et accedam ad uos in iudicio, et ero testis uelox super maleficos et super adulteros et super eos, qui iurant in nomine meo mendaciter, et qui fraudant mercedem mercennario et obprimunt per potentiam uiduas quaestionem ab his qui dicunt: Omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent, aut certe si displicent, ubi est Deus judicii? hoc est, ubi est justitiae veritas? Ad quam dissolvendam Domini sermo respondit: Mittam angelum meum, qui praeparabit viam meam, et veniet ad templum suitis, qui judex est veritatis, de quo dicitur in Psalmo: Deus, judicium tuum regi da: et justitiam tuam filio regis . Non enim Pater judicat quemquam; sed judicium omne dedit Filio . Et ille est angelus testamenti quem vos quaeritis, cui mala non placent, qui personam in judicio non accipit , qui nulla nec misericordia, nec severitate mutatur: Calix enim in manu Domini vini meri plenus mixto, et inclinavit ex hoc in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
secum. stercus uidelicet quolitae sunt facies nr̃ae. quidebueramꝰ
pleni acmundi uenire in sollemnitatibus dĩ. &uelcames agni
comedere calciati. uel explecis septem ebdomadibus fructus
operum nrorum offerredõ. uel in tabernaculis huius scłi uiuere
transeuntes. & dicere. Ad uena sum ego & peregrinus. sicut
om̃s patresmei. Et quia proeo quod nos uestimus ad sume tuos
secum stercus. incerp̃tati sunt septuaginta & ad sumam uossimul.
subicitur intellegentia. quod postquam turpitudine & ignomi¬
nia coopesti fuerint sacerdotes. & intellexerint peccatum suũ
&egerint paenitentiam. tunc adsumantur adõ. & huic sen¬
sui conuenire quod sequitur. Et cognoscetis quiae gomiserim
ad uos mandatum hoc Sed superior mihi uera uidetur inter¬
p̃tatio. ne interuerba comminationis. uerba posuerit blandien¬
tis maxime cum & ea quae sequuntur. dĩ indignationẽ soneN

Expanded text:
secum stercus, videlicet quo litae sunt facies nostrae, qui debueramus secum stercus, videlicet quo litae sunt facies nostrae, qui debueramus pleni ac mundi venire in solemnitatibus Dei, et vel carnes agni comedere calciati , vel expletis septem hebdomadibus, fructus operum nostrorum offerre Deo vel in tabernaculis hujus saeculi vivere transeuntes, 958 et dicere: Advena sum ego et preregrinus, sicut omnes patres mei . Et quia pro eo quod nos vertimus: assumet vos secum stercus, interpretati sunt Septuaginta, et assumam vos simul, subjicitur intelligentia, quod postquam turpidutine, et ignominia cooperti fuerint sacerdotes, et intellexerint peccatum suum, et egerint poenitentiam, tunc assumantur a Domino, et huic sensui convenire quod sequitur: Et cognoscetis quia ego miserim ad vos mandatum hoc. Sed superior mihi vera videtur interpretatio, ne inter verba comminationis, verba posuerit blandientis, maxime cum et ea quae sequuntur, Dei indignationem sonent.
Abbreviated transcription (Latin):
Adiusticiam ore confiteamur insalutem. Inuentriculo quoq
nihil habere mostiferum. sed quodnram uitam sustentet ac
uegetet. Nisi enim cibi. uentriculo conlocentur. & eorum suco
corpus inrigetur. atcenuatum uiribus caret. & festur in mostem
Vos autem om̃a in contrarium uestimus. ut proiciant nobis dñs
bracchium. siue separec operanra asanctorum operibus : Et qui¬
bus p̃ceptum .ẽ. ungere caput nr̃m. & lauare faciem a peccatorũ
sordibus ieiunantes. & reuelata facie gł am dñi contemplari.
nuncdicimus. Confusio uultus mei operuitme. Et iuxta cam
concidit facies nr̃a. nec possumus illud implere quod p̃ceptum ẽ
Leuate oculos urõs & uidete. Sedstercore uitiorum habemus li¬
tas facies atque pollutas & dicimus Putruerunt & corruptȩ
sunt cicatricesineae. a facie insipientiae meae. Unde omnia
illa instercus uersa sunt. dicente scriptura. Et ad sumet uos

Expanded text:
ad justitiam, ore confiteamur in salutem . In ventriculo quoque ad justitiam, ore confiteamur in salutem . In ventriculo quoque nihil habere mortiferum; sed quod nostram vitam sustentet ac egetet: nisi enim cibi in ventriculo concoquantur, et eorum succo corpus irrigetur, attenuatum viribus caret, et fertur in mortem. Nos autem omnia in contrarium vertimus, ut projiciat nobis Dominus brachium, sive separet opera nostra a sanctorum operibus, et quibus praeceptum est ungere caput nostrum , et lavare faciem a peccatorum sordibus jejunantes, et revelata facie gloriam Domini contemplari , nunc dicimus: Confusio vultus mei operuit me , et juxta Cain concidit facies nostra , nec possumus illud implere quod praeceptum est: Levate oculos vestros et videte ; sed stercore vitiorum habemus litas facies atque pollutas, et dicimus: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae . Unde omnia ista in stercus versa sunt, dicente Scriptura: Et assumet vos
Abbreviated transcription (Latin):
qua e offeruntur. Et ad sumet uos inquit secum. idest stercus
sollemnitatum urarum. ut faetentes facies. putida stercoris cõ¬
mixtione turpentur. Et exeo quoduos abicio. intellegatis ipsũ
esseme qui quondam elegi patrem urm̃ leui . eit ꝑleuiaharon.
& uobis sacerdotii głam condonaui. ut eẽt. pactum meũ siue
testamentum cum leui. & aecerno mihi sacerdotio ministraret
Uocandum quod brith uerbum hebraicum. aquila c̃ΥNONRΗN
idest paccum interp̃tatur. septuaginta semper AlaΘHRΗN
idest testamentum. & inplerisque scripturarum locis. testam̃¬
tum. non uoluntatem defunctorum sonare. sed pactũ uiuen¬
tium. Noluit autem ds̃. & om̃es quidem homines sed p̃cipue
sacerdotes maculam non habere. & siue umerum. siuebrac¬
chium ornare bonis operibus. Inpectusculo significatur bona
conscientia: in lingua sancta confessio. ut quod corde credimus

Expanded text:
quae offeruntur. Et assumet vos, inquit, secum, id est, stercus quae offeruntur. Et assumet vos, inquit, secum, id est, stercus solemnitatum vestrarum, ut fetentes facies putida stercoris commixtione turpentur, et ex eo quod vos abjicio, intelligatis ipsum esse me, qui quondam elegi patrem vestrum Levi, et per Levi Aaron, et vobis sacerdotii gloriam condonavi, ut esset pactum meum sive testamentum cum Levi, et aeterno mihi sacerdotio ministraret. Notandum, quod BRITH   verbum Hebraicum, Aquila συνθήκην, id est, pactum interpretatur. LXX: semper διαθήκην, id est, testamentum, et in plerisque Scripturarum locis, testamentum non voluntatem defunctorum sonare, sed pactum viventium. Voluit autem Deus, et omnes quidem homines, sed praecipue sacerdotes, maculam non habere, et sive humerum, sive brachium ornare bonis operibus. In pectusculo significatur bona conscientia: in lingua, sancta confessio: ut quod corde credimus
Abbreviated transcription (Latin):
ego separabo uobis umerum & disꝑgam uentriculum suꝑ faciẽ
uestram uentriculum sollemnitatum ur̃arum. & suscipiam uos
simul. & cognoscecis quia ego misi aduos mandatum hoc ut . cẽc
dotes loquitur. proiciam inquit suꝑfacies urãs ea quae sanctiora
putatis inlege & uobis adõ prouistutum munere. exhostiis condo¬
nata brachium. proquo septuaginta umerum interp̃tati sunt. id ÷
armũ animalis dextrum. & dispergam inquit EnΟΙC ΥPOΝ Idẽ
uentriculum. siue iuxta hebrȩos stercus. id est phares. METΩNΥMI¬
ΚΩC. proco quod continet. id quod continetur appellans. Et ar¬
mumenim & peccusculum. & linguam. & uentriculum. & ea
quae in leuitico describuntur. accipiebant exhostiis sacerdotes
Quae om̃a propeccatis eorum se abicere . & infacies sacerdotũ mit¬
tere concestatur. ut scilicet tales sint quiofferunt. qualia & illa

Expanded text:
ego separabo vobis humerum, et dispergam ventriculum super faciem ego separabo vobis humerum, et dispergam ventriculum super faciem vestram, ventriculum solemnitatum vestrarum, et suscipiam vos simul: et cognoscetis, quia ego misi ad vos mandatum hoc, ut esset tdotes loquitur: Projiciam, inquit, in facies vestras, ea quae sanctiora putatis in Lege, et vobis a Deo pro virtutum munere ex hostiis condonata: Brachium, pro quo LXX humerum interpretati sunt, id est, armum animalis dextrum. Et dispergam, inquit, ἔνυστρον id est, ventriculum; sive juxta Hebraeos, stercus, id est, PHARES  , μετωνυμικῶς, pro eo quod continet, id quod continetur appellans, et armum enim et pectusculum, et linguam, et ventriculum, et ea quae in Levitico describuntur, accipiebant ex hostiis sacerdotes . Quae omnia pro peccatis eorum se abjicere, et in facies sacerdotum mittere contestatur , ut scilicet tales sint qui offerunt, qualia et illa 957
Abbreviated transcription (Latin):
nitate abutuntur in libidinem . & diuitias uestunt in luxuriam.
bonamque famã sordida conuersatione decurpant. hibenedictio¬
nes dĩmutant in maledictionem. Vel ceste quia adsacerdotes pro¬
priemandatum est. uestuntur benedictiones eorũ inmaledictionẽ
quando non benedicunt sanctis ex uero cordis affecta. sicut isa ac
ia cob & ia cobpatriarthis. & moses duodecim tribubus. sed ꝑdulces
sermones & benedictiones decipiunt corda innocentium. & qui in¬
que agunt benedicuntur abeis. adulanturq peccatoribus. dum¬
modo diuites sint. atque eorũ uitiis. blandiuntur. De quib dicitur
Populusm̃s quibeatos uosdicunt sedicunt uos. & semitas pedũ
urorum supplantant. Ecc ego proiciam uobis brechium. &¬
disꝑgam suꝑ uultum urm stercus sollemnitatũ uestrarum. Et
adsum et uos secum & scietis quia misi aduos mandatum istud.
ut essec mandatum meũ cum leui. dicit dñs exercituũ Lxx Ecce¬

Expanded text:
nitate abutuntur in libidinem, et divitias vertunt in luxuriam, nitate abutuntur in libidinem, et divitias vertunt in luxuriam, bonamque famam sordida conversatione deturpant, hi benedictiones Dei mutant in maledictionem. Vel certe, quia ad Sacerdotes proprie mandatum est, vertuntur benedictiones eorum in maledictionem, quando non benedicunt sanctis ex vero cordis affectu, sicut Isaac Jacob, et Jacob patriarchis, et Moyses duodecim tribubus , sed per dulces sermones et benedictiones decipiunt corda innocentium , et qui inique agunt benedicuntur ab eis, adulanturque peccatoribus dummodo divites sint atque eorum vitiis blandiuntur, de quibus dicitur: Populus meus, qui beatos vos dicunt, seducunt vos, et semitas pedum vestrorum supplantant . Eccdispergam super vultum vestrum stercus sollemnitatum vestrarum et adsumet vos secum et scietis quia misi ad vos mandatum istud ut esset pactum meum cum Levi dicit Dominus exercituum pac
Abbreviated transcription (Latin):
Pastorque cogicationum nr̃arum atque uistutum sensus est: de quo
incentesimo secundo psalmodicitur. Benedic anima mea dño &
om̃a quae intrame sunt nominis cõeius Qui si gregem suum bene
rexerit. implecur in eo illa benedictio. Benedicta armentabo
tuorum & greges ouium tuarum. Sin autem habens naturaliter
masculum idest foste rigidum ac robustum. immolet uelnimia
mollitiae femineum atque lasciuium. uel diuersis animae pesturba¬
tionibus debileat que corruptum. sentiec inse conpletum . eẽ. quod
scriptumest. Potentes. potenter cormenta patientur. Et cuiplus
dederint. plus exigent abeo. Vnde proprie sacerdotibus dicitur.
Quodsi audire noluerint & corde retinere: utdentgłam nominich̃i.
perbonam conuersationem: sed ẽ contrario nomen illius propter
eos maledicatur ingentibus. ut mittat in illos egestatem bonorũ
omnium: Et bene dictiones eorum uestat in maledictionem. Quisa¬

Expanded text:
Pastorque cogitationum nostrarum atque virtutum sensus est, de quo Pastorque cogitationum nostrarum atque virtutum sensus est, de quo in centesimo secundo Psalmo dicitur: Benedic, anima mea, Domino, et omnia quae intra me sunt nomini sancto ejus. Qui si gregem suum bene rexerit, impletur in eo illa benedictio: Benedicta armenta boum tuorum, et greges ovium tuarum . Sin autem habens naturaliter masculum, id est, forte, rigidum ac robustum, immolet leve vel nimia mollitia femineum atque lascivum, vel diversis animae perturbationibus debile atque corruptum, sentiet in se completum esse quod scriptum est: Potentes potenter tormenta patientur . Et: Cui plus dederint, plus exigent ab eo . Unde proprie sacerdotibus dicitur, quod si audire noluerint, et corde retinere, ut dent gloriam nomini Domini per bonam 956 conversationem ; sed econtrario nomen illius propter eos maledicatur in gentibus, mittat in illos egestatem bonorum omnium, et benedictiones eorum, vertat in maledictionem. Qui sa
Abbreviated transcription (Latin):
torem & eligens barabban latrocinii & seditionis auctorem.
quiiuxtamysticos intellectus. refestur addiabolum: Illis que
concemnentibus & prceferentibus diabolum saluatori. nomen
xp̃i. horribile est ingentibus. qui passionem dñi susceperunt. &
eum formidoloso honore uenerantur. De nobis quoque dicipo¬
test. si creati adõ sapientes. habentes que naturam sacris congru¬
am disciplinis. nr̃m neglegamus ingenium. & nos dedamus ui¬
tus atque luxuriae. & habentes masculum. immolemus debi¬
lem dño: Debilis autem est & macul& nostra oratio. quando
ira inuidia inimicitiis. & alia animi pesturbatione corrum¬
pitur. Si offerentes munus ad altare. & recordati quodali¬
quid fraternr̃ habeat aduersumnos non ance ꝑgimus & satis ei
facimus. Vnde & apostolus praecipit. Voloergo uiros ora¬
re in omni loco. leuantes sanctasmanus sineira & disceptatione.

Expanded text:
torem, et eligens Barabbam latrocinii et seditionis auctorem , torem, et eligens Barabbam latrocinii et seditionis auctorem , qui juxta mysticos intellectus refertur ad diabolum: illisque comtemnentibus, et praeferentibus diabolum Salvatori, nomen Christi horribile est in gentibus, quae passionem Domini susceperunt, et eum formidoloso honore venerantur. De nobis quoque dici potest: Si creati a Deo sapientes, habentesque naturam sacris congruam disciplinis, nostrum negligamus ingenium, et nos dedamus vitiis atque luxuriae, et habentes masculum, immolemus debile Domino. Debilis autem est, et maculata nostra oratio, quando ira, invidia, inimicitiis, et alia animi perturbatione corrumpitur: si offerentes munus ad altare, et recordati quod aliquid frater noster habeat adversum nos, non ante pergimus, et satis ei facimus . Unde et Apostolus praecipit: Volo ergo viros orare in omni loco, levantes sanctas manus sine ira et disceptatione .
Abbreviated transcription (Latin):
optima sunt. & offerre quaemala sunt. Ad uosigitur õsacerdo¬
tes. hoc mandatum .ẽ. Fecistis quodimpium est in contemptum
mei. Sed quia malo paenitentiam peccatoris quã mostẽ. etiam nunc
dico: Si me audire nolueritis. nec intellegere ut detis nomini meo
tis uos non habere optima quae offeratis. Et male dicã inquit
benedictionibus ur̃is. hocesthis quae nunc meis benedictionib pos
Etma ledicam illis. subauditur benedictionibus uestris. qm̃ noluis¬
tis intellegere quaedicuntur. Hoc est enim quod dicit. non posu¬
istis supercor: possumus malediccum &dolosum. accipere popu¬
lum iudaeorum. Quicum haberet ingrege suo masculum d̃m
saluatorem & in maculatũ agnum quitollit peccata mundi. &
omnium prophecarum uaticinatione commonitus. ut immola¬
ret atque susciperet anecem quiheraebat ex cornib: inuirgulto
sabec. hoc facere noluit. sed immolat debiledño. crucifigens salua¬

Expanded text:
optima sunt, et offerre quae mala sunt. Ad vos igitur, o sacerdooptima sunt, et offerre quae mala sunt. Ad vos igitur, o sacerdotes, hoc mandatum est, fecistis quod impium est in contemptum mei. Sed quia malo poenitentiam peccatoris, quam mortem, etiam nunc dico: Si me audire nolueritis, nec intelligere, ut detis nomini meo tis vos non habere optima, quae offeratis. Et maledicam, inquit, benedictionibus vestris, hoc est, his quae nunc meis benedictionibus posEt maledicam illis, subauditur benedictionibus vestris; quoniam noluistis intelligere quae dicuntur; hoc est enim quod dicitur: non posuistis super cor. 955 Possumus maledictum et dolosum accipere populum Judaeorum, qui cum haberet in grege suo masculum Dominum Salvatorem, et immaculatum agnum, qui tollit peccata mundi , et omnium prophetarum vaticinatione commonitus, ut immolaret atque susciperet arietem, qui haerebat ex cornibus in virgulto Sabec , hoc facere noluit; sed immolat debile Domino, crucifigens Salva
Abbreviated transcription (Latin):
bis quia uos nom ponicis incorurm. Hoc quod scriptum est. Et dis¬
sipabo benedictionemuram. a septuaginta additum est. & in
hebnaico non habetur. Quicquid potest in excusationẽ peccati
suihumanus animus inuenire & falsa seisatis factione defende¬
re. hoc praeuidens sermodiuinus corripit atque condempnat:
Et est sensus. Quia offestis caecum & claudum. & languidum
& hocipsum non de uestro sed derapinis & spolus. fletibus que
miserorum & insuꝑ dicitis. delabore & paupestate offerimus qđ
habemus. propterea egodico generaliter. ut uos arguat propria
conscientia: Ceste &btenditis paupestatem. & captiuitatis in iu¬
riam & tenuitatem rei familiaris: Audite quod infero. Male¬
dictus dolosus qui habet ingregesuo masculum. & uotum faci¬
ens immolat debibem dño Si non habes masculum. nihiltibi
nocet malediccio. Haec autem dicendo. ostenditeos habere quae

Expanded text:
bis; quia vos non ponitis in cor vestrum. Hoc quod scriptum est, et disbis; quia vos non ponitis in cor vestrum. Hoc quod scriptum est, et dissipabo benedictionem vestram, a LXX additum est, et in Hebraico non habetur. Quidquid potest in excusationem peccati sui humanus animus invenire, et falsa se satisfactione defendere, hoc praevidens sermo divinus corripit atque condemnat. Et est sensus, quia offertis caecum et claudum et languidum, et hoc ipsum non de vestro, sed de rapinis, et spoliis fletibusque miserorum, et insuper dicitis, de labore et paupertate offerimus quod habemus: propterea ego dico generaliter, ut vos arguat propria conscientia. Certe obtenditis paupertatem et captivitatis injuriam, et tenuitatem rei familiaris: audite quod infero: Maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino. Si non habes masculum, nihil tibi nocet maledictio. Haec autem dicendo, ostendit eos habere quae
Abbreviated transcription (Latin):
contaminatam. ad scãs scripturas referunt. si aliter quam scripta
sunt intellegantur. Maledictus dolosus. qui habet ingrege suo
masculum & uotum faciens immolat debilem dño. quia rexmagnꝰ¬
egosum dicit dh̃s exercituum. & nomen meum horribile ingentib
Etnunca duos mandatum hoc õ sacerdotes Si nolueritis audire.
& sinolueritis ponere supercor. ut detis gloriam nominimeo ait
dñs exercituum. mitcã inuos egestatem. & maledicã benedictio¬
nibus uris. & maledicã illis. qm̃ non posuistis suꝑcor. LXX. Et
maledictus quierat potens. & habebat ingrege suo masculum. &
uotum eius suꝑeo & immolat debilem dño. quia rexmagnus ego
sum dicit dñs omnipotens. & nomen meũ in lustre ingentibus. Et
nunc mandatum hoc aduos osacerdotes. sinon audieritis. Et si ñ
maledicamei. Et dissipabo benedictionem uram. & nonerit in uo¬

Expanded text:
contaminatam ad sanctas Scripturas referunt, si aliter quam scriptae contaminatam ad sanctas Scripturas referunt, si aliter quam scriptae sunt, intelligantur. Maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino. Quia rex magnet sum, dicit Dominus exercituum, et nomen meum horribile in gentibus. + Et nunc ad vos mandatum hoc, o sacerdotes: Si nolueritis audire, et si nolueritis ponere super cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum: mittam in vos egestatem, et maledicam benedictionibus 954 vestris et maledicam illis, quoniam non posuistis super cor. LXX: Et maledictus qui erat potens, et habebat in grege suo masculum, et votum ejus super eo, et immolat debile Domino: quia rex magnus ego sum, dicit Dominus omnipotens, et nomen meum illustre in gentibus. Et nunc mandatum hoc ad vos, o sacerdotes, si non audieritis, et si non i vestrae, et maledicam ei  et dissipabo benedictionem vestram ÷ et non erit vo
Abbreviated transcription (Latin):
multũ in longo itinere laborauimus. pauperes sumus. quicquid
habere potuimus. uiae labor e consumptum est Qualiacũq
habemus offerimus. Et haec dicentes. ex sufflastis ur̃a sacri¬
ficia idest ex sufflatione mea digna fecistis. siue ut in hebraeo
legi pocest. & ex sufflastisme. Haec dicendo: non sacrificio.
sed mihi cuisacrificabatis fecistis iniuriam. Quam obrem. ne¬
quaquã suscipiam illud demanu uestra. dicit dñs omni potens
Quidamputant. hoc quod adiuda eos specialiter dicitur. eo
quod uictimae eorum inmundae sint atque pollutae. & sacri¬
ficium transferatur ad gentes. intellegi debere super ecclesiȩ
sacerdotibus. quine glegentes offerunt uictimas cho. Quod si
recipimus. ergo ab ecđa rursum ad aliam religionẽ uictimae¬
trans ferendae sunt. Et quomodo legi euangelium. sic rursũ
euangelio quaenon sunt futura succedent: Mensam quoque dñi

Expanded text:
multum in longo itinere laboravimus, pauperes sumus, quidquid multum in longo itinere laboravimus, pauperes sumus, quidquid habere potuimus, viae labore consumptum est: qualiacumque habemus, offerimus; et haec dicendo exsufflastis vestra sacrificia, id est, exsufflatione mea digna fecistis: sive ut in Hebraeo legi potest: Et exsufflastis me haec dicendo; non sacrificio, sed mihi cui sacrificabatis, fecistis injuriam. Quamobrem nequaquam suscipiam illud de manu vestra, dicit Dominus omnipotens. Quidam putant hoc quod ad Judaeos specialiter dicitur, eo quod victimae eorum immundae sint atque pollutae, et sacrificium transferatur ad gentes, intelligi debere super Ecclesiae sacerdotibus, qui negligenter offerunt victimas Domino. Quod si recipimus: ergo ab Ecclesia rursum ad aliam religionem victimaetransferendae sunt. Et quomodo Legi Evangelium, sic rursum Evangelio ea quae non sunt futura, succedent. Mensam quoque Domini
Abbreviated transcription (Latin):
xerat. absque templo absque urbis aedificiis. absque exstructi¬
one murorum & putabat minorem. eẽ cultũ religionis. quia tẽ¬
pliornatus deerat: Ad quos dñs. loquitur. Pollutũ putatis altare:
& holocausta ac uictimas quae supr in ponuntur. ignem quoque
sedofferentium uoluntates. Qui aut̃ arbitrantur non altare¬
sedmensam debere intellegi inqua panesponebantur. quomodo
bant & allaticedebant inusus sacerdotum.: Aut ceste ita in tel¬
legendum. Polluitis nomen meum in eo quod dicitis. Quid pro¬
dest siofferamus optima :: qualia cumque fuerint quac offe¬
runtur. igne sunt deuoranda. Fructus autem altaris. ignis est
ibus que ignis. hostiae uelholocausta. Nec sufficit prioris sermo¬
nisimpietas. sed etiam hocdixistis Ecce delabore. Et exsufflas¬
tis illud. dicit dñs exercituum. Cuius oractionis hic sensus est Di¬
xistis De captiuitate reuersi sumus. hostibus praedae fuimus.

Expanded text:
xerunt , absque templo, absque urbis aedificiis, absque exstructixerunt , absque templo, absque urbis aedificiis, absque exstructione murorum, et putabat minorem esse cultum religionis, quia templi ornatus deerat. Ad quos Dominus loquitur: Pollutum putatis altare, et holocausta ac victimas quae supra imponuntur: ignem quoque sed offerentium voluntates. 953 Qui autem arbitrantur non altsed mensam debere intelligi, in qua panes ponebantur, quomodo bant, et ablati cedebant in usus sacerdotum . Aut certe ita intelligendum: Polluistis nomen meum in eo quod dicitis: quid prodest si offeramus optima? qualiacumque fuerint quae offeruntur, igne sunt devoranda. Fructus autem altaris ignis est, cibusque ignis hostiae vel holocausta. Nec sufficit prioris sermonis impietas, sed etiam hoc dixistis: Ecce de labore, et exsufflastis illud, dicit Dominus exercituum. Cujus orationis hic sensus est: Dixistis, de captivitate reversi sumus, hostibus praedae fuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
rendas. Et non inuna urbis prouincia iudaea nec inuna iudeȩ
urbe hierusalem sed in omni loco offerrioblationem: Nequaquã
inmundamuta populo is rahel. sed mundam ut incerimoniis xp̃i¬
anorum. Abostuenim solis usque ad occasum. magnum ẽ. nom̃
dñi ingentibus. dicente saluatore. Pater manifestaui nom̃ tuũ
hominibus. Cumque inquit nomen meum magnũ ingentib
sit futurum. uos õ principes iudaeorum polluistis illud. atque
polluitis. Sicenim futurorum texit uaticinium. ut procesens
tempus nondeserat. Propterea autem õsacerdotes & princi¬
pes iudaeorum in om̃iloco mihi offestur oblatiomunda. &
magnum est nomen meum ingentibus. quia dicitis. Mensa dñi
contaminata est. & quod suꝑponitur contemptibile est cum
igne quiillud deuorat: Reuersus debabrlone populus altare
tantum fostuitis & inpolitis lapidibus iuxta et hrac librũ extru¬

Expanded text:
rendas, et non in una orbis provincia Judaea, nec in una Judaeae rendas, et non in una orbis provincia Judaea, nec in una Judaeae urbe Jerusalem; sed in omni loco offerri oblationem, nequaquam immundam, ut a populo Israel; sed mundam, ut in caeremoniis Christianorum. Ab ortu enim solis usque ad occasum magnum est nomen Domini in gentibus, dicente Salvatore: Pater, manifestavi nomen tuum hominibus . Cumque, inquit, nomen meum magnum in gentibus sit futurum, o vos principes Judaeorum, polluistis illud atque polluitis. Sic enim futurorum texit vaticinium, ut praesens tempus non deserat. Propterea autem, o sacerdotes et principes Judaeorum, in omni loco mihi offertur oblatio munda, et magnum est nomen meum in gentibus, quia dicitis mensa Domini contaminata est, et quod superponitur, contemptibile est cum igne qui illud devorat. Reversus de Babylone populus, altare tantum fortuitis et impolitis lapidibus, juxta Ezrae librum exstru
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiam illud demanu uestra dicit dñs: LxX. Non ÷ uolun¬
ta s mea in uobis dicit dñ somni pocens. & sacrificium non susci¬
piam demanibus urĩs. Quia abostu solis usque ad occasum
nomen meumi ꝯlorio sumest ingentibus & in omni loco incensũ
offestur nominimeo & sacrificium mundum quia magnũ est
nomemeum ingentibus dicit dñs om̃ps. Vos autem conta¬
minasti sillud in eo quod dicitis mensa dñi polluta est & qui super¬
ponuntur despecti sunt cibicius : Et dixistis Ecce deafflictiones
& debilia & offerebatis sacrificisum : Si suscipiamea demanib:
tissima prophetia defuturis texitur. perincesta allegoriae
non extenuare quae scripta sunt. Ergo proprie nunc adsacerdo¬
tesiuda eorum sermofit dñi. qui offerunt caecum & laudum.
& languidum adimmolandum ut sciant carnalibus uictimis
spiritales uictimas successuras: & nequaquam taurorũ hyrcorũ¬
que sanguine & thymiama hoc est scõrum onctiones dño offe¬

Expanded text:
manu vestra? dicit Dominus. LXX: Non est voluntas mea in vobis, dicit Dominus omnipotens, et sacrificium non suscipiam de manibus vestris, quia ab ortu solis usque ad occasum nomen meum gloriosum est in gentibus: et in omni loco incensum offertur nomini meo, et sacrificium mundum, quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus omnipotens. Vos autem contaminastis illud, in eo quod dicitis, mensa Domini polluta est, et qui superponuntur despecti sunt cibi ejus, et dixistis, haec de afflictione sunt, 952 et debilia, et offferebatis sacrificium: si suscipiam ea de manibus tissima prophetia de futuris texitur, per incerta allegoriae non extenuare quae scripta sunt. Ergo proprie nunc ad sacerdotes Judaeorum sermo fit Domini, qui offerunt caecum et claudum, et languidum ad immolandum; ut sciant carnalibus victimis spirituales victimas successuras. Et nequaquam taurorum hircorumque sanguinem; sed thymiama, hoc est, sanctorum orationes Domino offe
Abbreviated transcription (Latin):
nescitis quod templum dĩestis. & sp̃sdĩ habitat inuobis : Iudȩi
hoc quod dicitur ecceegomitto angelum meum. dehelia pro¬
pheca dictum intellegunt. Et quod sequitur. statim ueniet
ad templum scum dominator quem uos quaeritis. & angelus
testamenti quem uos uultis. referunt ad ELΑIM MΕΝΟΝ
hoc est xp̃m suum quem dicunt ultimotempore . ẽẽ uenturum
Sedmiror quomodo eos rerum exitus nondoceat ue itatẽ: Quod
enim templum suum in ueniet dominator. quod usque ad fun¬
damenta destructum est: Aut si abalio exstruendum est
Ante quam xp̃s adueniat. quid xp̃seorum amplius facturus
est cum ab alio restituta sint om̃a: Dñs noster ineuangelio
heliam prophetã. iohannem baptistam interp̃tans: loquitur
Ciuultis scire. ipse est helias quiuenturus est. Dequo & hic idem
propheta quem nunc disserimus. scribit infinem. Ecceegomit¬
to uobis heliam prophetam. Ante quamueniat dies dñĩ magnꝰ

Expanded text:
Nescitis quod templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis ? Judaei Nescitis quod templum Dei estis, et spiritus Dei habitat in vobis ? Judaei hoc quod dicitur: Ecce ego mitto angelum meum, de Elia propheta dictum intelligunt, et quod sequitur: Statim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis; et angelus testamenti quem vos vultis, referunt ἠλειμμένον, hoc est, Christum suum, quem dicunt ultimo tempore esse venturum. Sed miror quomodo eenim templo suo veniet dominator, quod utique ad fundamenta usque destructum est? Aut si ab alio exstruendum est antequam Christus adveniat, quid Christus vester amplius factuest, cum ab alio restituta sint omnia? Dominus noster in Evangelio Eliam prophetam, Joannem Baptistam interpretans loquitur: Si vultis scire, ipse est Elias qui venturus est , de quo et hic idem propheta quem nunc disseruimus, scribit in fine: Ecce ego mitto vobis Eliam prophetam, antequam veniat dies Domini magnus
Abbreviated transcription (Latin):
onem peccatorum. Quod autem sequitur. & statim ueniet
adtemplũ suum dominator quem uos quaeritis & angelus
testamenti quemuos uultis: ita dese quasi de altero loquitur.
iuxta consuetudinem scripturarum. Nullique dubiũ quindo¬
minator iste saluator sit quicreator ÷ om̃ium. & angelus tes¬
tamenti. & magni consilii angelus appellatur : Alii uero hoc
quoddicitur. Ecc egomittam angelũ meum. & prcepa nebit
uiam ante faciemmeam. exꝑsona patris dictum putant. Et
quod sequitur : statim ueniet ad templum suũ dominator
quemuos quaeritis & angelus testamenti quemuos uultis. de
dño saluatore ab eodictum intellegunt Pnceparat autẽ
uiam iohannes & rectas facit semitas dĩ nr̃i incorde credentiũ.
quibus propter prixuitatem & incredulitatem prius ds̃ ambu¬
als Nion poterat. Templum autem ecđam interp̃tantur. uel
unum quem que credentium ecdesiam. Aedificamini domus
spiritalis. sacerdotium sanctum. offerres spiritales uicti

Expanded text:
sequitur: Et statim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, et angelus testamenti quem vos vultis, ita de se quasi de altero loquitur, juxta consuetudinem Scripturarum. Nullisque dubium est quin Dominator iste salvator sit, qui Creator est omnium, et angelus testamenti, et magni consilii Angelus appellatur. Alii vero hoc quod dicitur: Ecce ego mitto angelum meum et praeparabit viam ante faciem meam, ex persona Patris dictum putant: et quod sequitur: Statim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, et angelus testamenti quem vos vultis, de Domino Salvatore ab eo dictum intelligunt. Praeparat autem viam Joannes, et rectas facit semitas Dei nostri in cordibus credentium, in quibus propter pravitatem, et incredulitatem, prius Deus ambulare non poterat. Templum autem vel Ecclesiam interpretantur, vel unumquemque credentium in Ecclesia: Aedificamini domos spirituales, sacerdotium sanctum: offerentes spirituales vic
Abbreviated transcription (Latin):
tellegentes tempus iudicii. necuera bona lla esse quae per¬
petua sunt : dicunt Maliei placent. &ubi est dies iudi¬
dominator quem uos quaeritis . & angelus testam̃ti quẽ uos
uultis: LXX Ecce ego mittam angelum meum & pr̃ȩ¬
panebit uiã ante faciem meam Et subito ueniet adtẽplũ
suum dñs: quem uos quaeritis. & angelus iustitiae quẽ uos
uultis: Hoc incerp̃tatus ÷ h̃s ineuangelio. de iohanne bap¬
tista dicens. Iste est de quoscriptum est. Eccemit tam
angelum meum ante faciem tuam. & parabit uiam tuã
coramme Nechisdem ususest uerbis. quae septua ginta¬
interp̃tes trenstulerunt. Marcus quoque euangelista.
duo testimonia malachiae. & esaiae. subunius prophetae
sermone contexens. ita ex orsus est. Initium euangelu ihũ
in cum ante faciemtuam qui prre parabit uiamtuam. Hoc¬

Expanded text:
telligentes tempus judicii, nec vera bona illa esse, quae pertelligentes tempus judicii, nec vera bona illa esse, quae perpetua sunt, dicunt: Mali ei placent, et ubi est Deus judidominator quem vos quaeritis, et angelus testamenti quem vos vultis. LXX: Ecce ego mittam angelum meum, et praeparabit viam ante faciem meam: et subito veniet ad templum suum Dominus quem vos quaeritis, et angelus justitiae quem vos vultis. Hoc interpretatus est Dominus in Evangelio de Joanne Baptista, dicens: Iste est de quo scriptum est; Ecce ego mittam angelum meum ante faciem tuam, et praeparabit viam tuam coram me ; nec eisdem usus est verbis, quae LXX interpretes transtulerunt. Marcus quoque evangelista duo testimonia Malachiae, et Isaiae sub unius prophetae sermone contexens ita emeum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam. uo
Abbreviated transcription (Latin):
incircuitu nationes. ipsosque babylonios idolisseruientes.
abundare diuitiis. uigere corporibus om̃a quachona pu
squalore inedia serui tute coopestum. scandalizatur &
dicit. Non est in rebus humanis prouidentia. Om̃a casu
feruntur incesto. nec dĩiudicio gubernantur. Quin poti
cuncta diiudicat. ubi est illius aequum iustumq iudicium :
Astius modi quaestionem mens incredula futurorum. cotidiẽ
fiscitatdõ. Et cumuiderit iniquos potentes. scõs humiles
ildos rebus omnibus a fluere hosne ea quidem quae aduic¬
tum necessaria sunt habere & interdum surdis a uribus
caecisque oculis. & om̃i paste membrorum ulceribus & in¬
firmitate de pressos. qualis incuangelio latarus legicur
qui ante fores diuitis purpuneti desiderat micis quae abiciun¬
tur demensarum reliquiis in opem animam sustentare. di¬
uitem uero tantȩfericatis & crudelicatis ut non miscreatur
homo hominis. cuius etiam canum lingi a miseretur. non in¬

Expanded text:
in circuitu nationes, ipsosque Babylonis idolis servientes, in circuitu nationes, ipsosque Babylonis idolis servientes, abundare divitiis, vigere corporibus, omnia quae bona putsqualore, inedia, servitute coopertum, scandalizatur et dicit: Non est in rebus humanis providentia, omnia casu feruntur incerto, nec Dei judicio gubernantur, quin potiucuncta dijudicat, ubi est illius aequum justumque judicium? Istiusmodi quaestionem mens incredula futurorum quotidie suscitat Deo, et cum viderit iniquos potentes, sanctos humiles illos rebus omnibus affluere, hos ne ea quidem quae ad victum necessaria sunt, habere; et interdum surdis auribus caecisque oculis, et omni parte membrorum ulceribus, et infirmitate depressos, qualis in Evangelio Lazarus legitur, qui ante fores divitis 969 purpurati, desiderabat micis, quae abjiciuntur de mensarum reliquiis, inopem animam sustentare; divitem vero tantae feritatis et crudelitatis, ut non misereatur homo hominis, cujus etiam canum lingua miseretur, non in
Abbreviated transcription (Latin):
mam animalis autem homo non recipit ea quae sp̃s sunt
libus Laborare fecistis dnm insermonib: ur̃is. & dixistis
n quo cum fecimus laborare : In coquoddicitis. Omnis quĩ
facit malum bonus es inconspectudñi & tales esplacent
Autceste ubiest ds̃ iydicui :LXX. Quipro uocastis dñm
insermonibus ur̃is. & dixistis. In quo prouocauimus cum :¬
in eo quod dicits. Omnis quifacit malum bonus est in cons¬
pectudñi & in his sibi complacet : Et ubi est ds̃ iustitiae
Hunc locum plenius septua gesimus secundus psalmus ex sequit᷑.
cuicis principium est. Quam bonus is rahelds̃. his qui rectos
corde. Mei autem paene motisunt pedes. paene effusi sunt
gressusmei Quia zelatus sum suꝑiniquis. pacem peccatorũ
uidens. Quia non est respectus mostieorum. & firma m̃tũ
inplagacorum. In laboribus hominum non sunt & cũhomi
nibus non flagellabuntur. Acdeinde. Et dixi Ergo sine
causa iustificaui cormeum. & laui interin nocentesmanus
meas. Reuersus populus debabylone : Et uidescunctas

Expanded text:
mam: Animalis enim homo non recipit ea, quae spiritus sunt libus . Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, et dixistis: in quo eum fecimus laborare? In eo quod dicitis: omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent: aut certe ubi est Deus judicii? LXX: Qui provocastis Dominum in sermonibus vestris: et dixistis, in quo provocavimus te? In eo quod dicitis, omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et in his sibi complacet; et ubi est Deus justitiae? Hunc locum plenius septuagesimus secundus psalmus exsequitur, cujus principium est: Quam corde mei autem paene moti sunt pedes paene effusi sunt gressus mei quia zelavi super iniquis pacem peccatorum videns quia non est respectus morti eorum et firmamentum in plaga eorum in labore hominnibus non flagellabuntur . Ac deinde; et dixi, ergo sine causa justificavi cor meum: et lavi inter innocentes manus meas. Reversus ergo populus de Babylone, et videns cunctas
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes inde sesto baptizans & pracedicans baptismum
paenitentiac: in remissionem peccatorum Sȩd & euas¬
gelistae. uaticinium prophetarum suꝑ iohanne incerp̃ta¬
ti sunt. Cumque insensu consentiant. in uerbis discrepant
Procoenim quo& septua ginta tpenstulerunt. rectas facite semi¬
tas dĩnc̃i marcus lucasque dixerunt. rectas facite semitaseiꝰ
iohannes aut̃. dirigite ait uiam dñi. Ex quo ꝑspicuum est.
a postolos & euangelistas & ipsum dñm saluatorem : Non sep
cuaginta incerp̃tum auctoritatem sequi. qua hebrcat lingue
habentes scientiã sonindigent. sed exhebroeo tiens ferre
quodle gerint non cunentes desyllabis punctisque uerborũ
dummodo sententiarum ueritas traensferatur. Quodquidẽ
& inpluriẜ. locis cos fecisse docuimus. & maxime in eolibrou
quia nohis inscriptus est. deoptimo genere incerp̃tandi. multis
simultestimoniis ad probatum est. Hocergo quod dicitur
ecceego mitto angelummeum. & proceparabit uiam ante fa¬

Expanded text:
 baptizans, et praedicans baptismum poenitentiae, in remissionem peccatorum . Sed et evangelistae vaticinium prophetarum super Joanne interpretati sunt cumque in sensu consentiant, in verbis discrepant. Pro eo enim quod LXX transtulerunt: Rectas facite semitas Dei nostri, Marcus Lucasque dixerunt: Rectas facite semitas ejus. Joannes autem: Dirigite, ait, viam Domini. Ex quo perspicuum est, apostolos, et evangelistas, et ipsum Dominum Salvatorem non LXX interpretum auctoritatem sequi, qua Hebraeae linguae habentes scientiam, non 970 indigent; sed ex Hebraeo transferre quod legerint: non curantes de syllabis punctisque verborum; dummodo sententiarum veritas transferratur. Quod quidem et in pluribus locis eos fecisse docuimus, et maxime in eo libro qui a nobis inscriptus est, de optimo genere interpretandi, multis simul testimoniis approbatum est. Hoc ergo quod dicitur: Ecce ego mitto angelum meum et praeparabit viam ante fa
Abbreviated transcription (Latin):
leficis & adulteris & perruris & qui calumniantur merce
mercennarii: uiduas & pupillos & opprimunt pȩregrinun.
nec cimuerunt me dicit dñs exercituum. Ego enim dñs & non
bit diem introitaseius :: Rut qlis ferre poterit ut aspiciat eũ :
quia ipsẽ ingreditur qua siugnis conflatorii & quasi herba la¬
& emundabit filios leuy & fundẽt eos sicut aurum & argentũ.
& crunt dño offerentes hostias in iustitia: Et placebit dnõ¬

Expanded text:
antur mercedem mercenarii, viduas et pupillos, et opprimunt peregrinum: nec timuerunt me, dicit Dominus exercituum. Ego enim Dominus, et non bit diem introitus ejus? aut quis ferre poterit ut aspiciat eum? Quia ipse ingreditur quasi ignis conflatorii, et quasi herba la, et sicut aurum, et emundabit filios Levi, et fundet eos sicut aurum et sicut argentum, et erunt Domino offerentes hostias in justitia Al.
Abbreviated transcription (Latin):
quid autem priori populo dicitur. etiam nobis dictum putemꝰ:
ut cautiores recedamus auitis. & faciem non suscipiamas inlege
De quisumus cultores dĩ ueritatimendacium praefcramus. Nc̃¬
quid nompat̃ unus omnium nrm̃ : Numquid non ds̃ unuscreauit
nos. Quartergo despicit unusquisque nrm̃ fratrem sciũ uolans

Expanded text:
quid autem priori populo dicitur, etiam nobis dictum putemus quid autem priori populo dicitur, etiam nobis dictum putemus ut cautiores recedamus a vitiis, et faciem non suscipiamus in lege, nec qui sumus cultores Dei, veritati mendacium praeferamus. Numquid non Pater unus omnium nostrum? Numquid non Deus unus creavit nos? Quare ergo despicit unu
Abbreviated transcription (Latin):
neglegentia conuersationis suae. Quibus reccissime dicicur
Irricum fecistis pactum leui. pactum uitae & pacis. & cetera
quae pestinere adofficium diximus sacerdotis Quam obcau¬
sam & ego inquit dediuos contemtibiles & humiles omnibus
populis. ut uos contemnerent & prohonore & gloria quasi de¬
iectos humiles que calcarent : Sicut non seruastisuia sineas & ac¬
cepistis fademinlent Incerom̃a peccata leui si uecorum quiexle¬
u suni sacerdocum dĩ illud & ultimum & maximũ ponitur quare
duripiant faciem in lege ut non causas sed ꝑsonas considerent ias¬
temque paupe iem despicientes iniquos diuites suscipiant & hono¬
reri i d quos inoctogesimoprimopsalmodicitur. Vsqucqo lto¬
catis iniquitatum & facies peccatorum sumitis : Et paulus adga¬
latas Dsinquit ꝑsonam hominis non accipit Plenius que apos¬
tolus ia cobus hoc peccatum arguit atque condemnat. Quit¬

Expanded text:
negligentia conversationis suae, quibus rectissime dicitur: negligentia conversationis suae, quibus rectissime dicitur: Irritum fecistis pactum Levi, pactum vitae et pacis, et caetera, quae pertinere ad officium diximus sacerdotis. Quam ob causam, et ego, inquit, dedi vos contemptibiles et humiles omnibus populis, ut vos contemnerent, et pro honore et gloria, quasi dejectos humilesque calcarent: Sicut non servastis vias meas, et accepistis faciem in lege. Inter omnia peccata Levi, sive eorum qui ex Levi sunt, sacerdotum Dei, illud et ultimum et maximum ponitur, quare accipiant faciem in lege, ut non causas, sed personas considerint, justumque pauperem despicientes, iniquos divites suscipiant et honorent. Ad quos in octogesimo primo psalmo dicitur: Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccatorum sumitis ? et Paulus ad Galatas: Deus, inquit, personam hominis non accipit . Pleniusque apostolus Jacobus hoc peccatum arguit, atque condemnat . Quid