comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciendo. sicut ẜnunt rex inuenitarum
uniu̾sam ciuntatem ad placãd̾ dñm
compellendo. sicut ẜuunt darius ydolũ
frangendũ ĩpotestatem dameli dãdo
et inimicos eius leonib ingerendo. si¬
cut ẜnunt nabugodonosor. dequoia
diximus. Om̃s in regno suo positos a
blasphemando d̾o lege terribili prohi¬

Expanded text:
ciendo, sicut seruiuit rex Nineuitarum uniuersam ciuitatem ad placandum dominum compellendo. sicut seruiuit Darius idolum frangendum in potestatem Daniheli dando et inimicos eius leonibus ingerendo, sicut seruiuit Nabuchodonosor, de quo iam diximus, omnes in regno suo positos a blasphemando deo lege terribili prohi
Abbreviated transcription (Latin):
grece latreysis ał aatpeitic.talis .ii. senuitus
nõ udeo debetꝰ. Uñ dampnãt᷑ idolatres idẽ
eiusmodi fuitutẽ exhibentes ydolis q̃ debe¬
tur deo. Nec moueat qd̾ alioloco in qͣdam
scptura ꝓhib angłus hoĩem adorare se. et
ammnouet ut dñs pocis adoret᷑ talis enim
apparuerat angłs ut ꝓdeo posset adorari
et id fu̾at corrigẽd adorator. lxi.
uã ponat sb enfemore ⁊ sic eũ aduirauit ꝓdum¬

Expanded text:
im servitus nonnisi Deo debetur. Unde damnantur idololatrae, id est, ejusmodi servitutem exhibentes idolis, quae debetur Deo. Nec moveat quod alio loco in quadam Scriptura prohibet angelus hominem adorare se, et admonet ut Dominus potius adoretur . Talis enim apparuerat angelus ut pro Deo posset adorari; et ideo fuerat corrigendus adorator. LXII.suam ponat sub ejus femore, et sic eum adjurat
Abbreviated transcription (Latin):
exħ cogit ulla nccͣitas ꝑrecapitulatiõe
putare narratã ꝓfacionẽ ysaae ĩ gerara
S qusibi diuturno tp̃re fiusse scribitur¬
ysaac ⁊ puteos fodisse ⁊ dehiis cõtẽdis¬
se ꝯ⁊ditatũ fuisse peccuma mirũ nͥ recapi¬
tulando ista ꝯmemorant᷑ que ĩo fũant
p̃tmissa ut pͥmũ de filiis eiꝰ usq ad illũ
locũ delenticula narratõ ꝑueniret. qo.¬
¶ Deo qd̃ scͥptũ ẽ de ysaac bndix̃ hexu.
aũt eũ dñs et exaltatꝰ ẽ homo ⁊ ꝑcedẽs
maior fiebat quoadusq magnus fcũs
est ualde ẜi terrenã felicitatẽ dcm̃ seq̃¬
tia docent. Exequit᷑ enĩnarrator easdẽ
eis diuicias quib magus feũs ẽ ⁊ hinc
motus est abimalech. Simuit illũ ibi
ẽẽ ne potencia eiꝰ sibi eẽt infesta. Qaͣu¬
ꝙͣ gͦ spiritale aliꝙͦ ista significẽt tũ sui¬
eũ dñs ut sana fide intelligams q⁊ ista
tpralia dona uee dari posse. nec sperari.

Expanded text:
ex hoc cogit ulla necessitas, per recapitulationem ex hoc cogit ulla necessitas, per recapitulationem putare narratam profectionem Isaac in Gerara. Sed quia ibi diuturno tempore fuisse Isaac scribitur, et puteos fodisse, et de his contendisse, et ditatum fuisse pecunia; mirum nisi recapitulando ista commemorantur, quae ideo fuerant praetermissa, ut primum de filiis ejus usque ad illum locum de lenticula narratio perveniret. n eo quod scriptura est de Isaac: benedixit autem eum dominus. et exaltatus est homo et procedens maior fiebat, quoadusque magnus factus est ualde, secundum terrenam felicitatem dictum sequentia docent. exsequitur enim narrator easdem eius diuitias, quibus magnus factus est: motus est Abimelech. Timuit illum ibi esse ne potentia ejus sibi esset infesta. Quamquam ergo spiritale aliquid ista significent, eum Dominus: ut sana fide intelligamus etiam ista temporalia dona nec dari posse nec sperari d
Abbreviated transcription (Latin):
utrũpostea ꝙͣ es auuendidit pͥmo genita
sua cibo lenticule post illã quippe narratõe
ħ narrari icipit. an ut fĩ sol precapitulatõ¬
nẽ uarrator ad ea reu̾sus sit cũ progressus
de filiis eis ad eũ locũ puenisset qͥ delenti¬
cula ꝯmemoratꝰ est. Mouet ãt qr ip̃̾e mu¬
intur abymelech qui q̃ sarram cõcupnne¬
rat. Ip̃i enĩ paranimphus ⁊ pͥnceps mi¬
licie qui ibi ꝯmemorati sũt q̃ hic ꝯmeno¬
rantur utrũ uł iuere potuerĩt. Qũi enĩ
fcũs est amicus abrahe nõdũnatꝰ erat
ysaac s iam ꝓmisss. Ponauis anͣ ãmũ
ꝙͣ nasc̾etur ysaac illud fiusse fcm̃. dñ
fuisse annos. funt ãmi etatis ysaac us
ad illd̾ fcm̃ filioꝵ eis aircit̾ octognnta. ado¬
lescentẽ accipiams fiunsse abimalech qũ
inrẽm ip̃ius cõcupiuit ⁊ abrahe amicus
est fcũs. Potuit g̾ iam ẽe qͣiͣ centanaris
si pta illud fem̃ filioꝵ suoꝵ perrexit in
eã t̾ram famis nc̃citate ysaac. Nõ ergo

Expanded text:
utrum posteaquam Esau vendidit primo genita sua cibo lenticulae; post illam quippe narrationem hoc narrari incipit: an, ut fieri solet, per recapitulationem narrator ad ea reversus sit, cum progressus de filiis ejus ad eum locum pervenisset, qui de lenticula commemoratus est. Movet autem, quia ipse invenitur Abimelechrat, ipsius enim paranymphus et princeps militiae qui ibi commemorati sunt, etiam hic commemorantur, utrumvel vivere potuerit. Quando enim factus est amicus Abrahae, nondum natus erat Isaac, sed jam promissus. Ponamus ante annum quam nasceretur Isaac illud fuisse factum: deinde fuisse, fiunt anni aetatis Isaac usque ad illud factum filiorum ejus circiter octoginta. Adolescentem accipiamus fuisse Abimelech, quando matrem ipsius concupivit, et Abrahae amicus est factus. Potuit ergo jam esse quasi centenarius, si post illud factum filiorum suorum perrexit in am terram famis necessitate Isaac. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba ad ꝓphiam ꝑtinent qr ibi futurum
erat taberuaculũ qd ꝯstituit dñs ĩ hoĩb
inprimo ppło suo. Portam ãt celi sic in¬
telligere debems tãqͣm iude fiat aditus
quẽ s ad caput posuerat ⁊ ꝯstituit eum¬
titulum. ⁊ ꝑfudit illũ oleo. nõ aliquid
ydolatrie siłe fecit. Nõ enĩuł tũc uł post¬
ea. freq̃ntauit lapidẽ adorando uł ei sa¬
crificando. S signũ fũat in ꝓph̾ia euidẽ¬
tissima ꝯstitutum q̃ ꝑtinet ad inictõnẽ¬

Expanded text:
verba ad prophetiam pertinent, quia ibi futurum verba ad prophetiam pertinent, quia ibi futurum erat tabernaculum, quod constituit Dominus in hominibus in primo populo suo. Portam coeli autem sic intelligere debemus, tanquam inde fiat aditus quem sibi ad caput posuerat, titulum et perfudit illum oleo, non aliquid idolatriae simile fecit. non enim tunc uel postea frequentauit lapidem adorando aut ei sacrificando; sed signum fuit in prophetia euidentissima constitutum, quae pertinet ad
Abbreviated transcription (Latin):
Et qr sol in magnarũ rerũ reuelatõib̾
fĩ. inhac intelligendũ ẽ fc̃am ẽe sp̃itale
amonitõnẽ ut cõfirmaret bñdictõnẽ
filio suo minori. cui potius irascẽd̾ fuit
qd̾ fefellit prem. Sic et de adam ꝓph̾at᷑¬
ħ sacramẽtũ magnũ. qd dicit apostolo
in xp̃o ⁊ in ecc̃a erũt duo incatne una
dicit ꝙ extasis precesserit. qo. lexx.¬
¶uomodo ãnunciata uł ren̾̃ciata st̃
u̾ba esau rebecce. quib ꝯiinatꝰ ẽ occi¬
dere fr̃em sũ. cũscͥptura dicat hoc enĩ
in sua cogitatõe dixisse nͥ qr hic ub̃ dat
intelligese qd demitus ei reuelebant¬
oĩa. Uñ admagnũ mustĩum ꝑtinet qd filiũ
ysaac dicente filio suo uade in mesopotha¬
unani in domũ bathuel. prĩs matris tue
⁊ sume inde tibi uxorem. greci codices
Uñ intelligitur etiã ysaac cognouisse ꝙ
filius eius esau de fr̃e suo incogitatõne
⁊ timuit et dixit. ꝙͣ t̾ribilis locus hic. hic
nõ est nͥ donius dei. ⁊ hec ẽ porta celi. Hec

Expanded text:
Et quia solet in magnarum rerum revelationibus fieri, in hac intelligendum est factam esse spiritualem admonitionem, ut confirmaret benedictionem suam filio minori, cui potius irascendum fuit quod fefellerit patrem. Sic et de Adam  sacramentum magnum, quod dicit apostolus in Christo et in ecclesia: erunt duo in carne una, dicitur quod extasis praecesserit. Quomodo adnuntiata uel renuntiata sunt uerba Esau Rebeccae, quibus comminatus est occidere fratrem suum, cum scriptura dicat hoc eum in sua cogitatione dixisse? nisi quia hinc nobis datur intellegere, quodomnia? Unde ad magnum mysterium pertinet, quod filium ini codices, Isaac dicente filio suo, Vade in Mesopotamiam, in domum Bathuel patris matris tuae, et sume inde tibi uxorem; graeci codices Unde intelligitur etiam Isaac cognovisse quod filius ejus Esau de fratre suo in cogitatione et timuit, et dixit, Quam terribilis locus hic! hoc non est nisi domus Dei; et haec porta est coeli. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
lam ⁊ intrauit ad rachel. dilexit aut ra¬
chel magis ꝙͣ lyam. ⁊ ẜimuit illi .uii. ãnos
alios. Utiq apparet quia postea qͣm dux̃
rachel. tunc ẜiuuit ꝓ ea .uii. annos alios
Nimis eĩ durũ ⁊ ualde iniqũ fuit ut de¬
ceptũ adhuc differret alios annos.uii.
et tũc eã traderet ꝙͣ p̾mo debuit. Septẽ
aut dieb sole nupcias celebrari ⁊̃ liber
iudicũ ostendit insampson. qũ fecit po¬
tũ .uii. dieb. Et addidit scͥptura qd̾ sic
solerent facere iuuenes fecit autem ħ ꝑ
nupcias suas. qõ .x

Expanded text:
lam . et intrauit ad Rachel: dilexit autem Ralam . et intrauit ad Rachel: dilexit autem Rachel magis quam Liam; et seruiuit illi septem annos alios. utique adparet quia, posteaquam duxit Rachel, tunc seruiuit pro ea septem annos alios. nimis enim durum et ualde iniquum fuit, ut deceptum adhuc differret alios annos septem et tunc eam traderet quam primo debuit. septem autem diebus solere nuptias celebrari etiam liber Iudicum ostendit in Samson, quando fecit potum septem diebus. et addidit scriptura, quod sic solerent facere iuuenes; fecit autem hoc propter nuptias suas. Non
Abbreviated transcription (Latin):
bus. Dictũ ẽ gͦ p̃p labore̾m ẜuitutis quẽ fa¬
cilẽ ⁊ leuem amor faciebat. qõ. lxxxix.
Iparũ adũtat᷑ rei huiꝰ uarratõ putabit
qd̃ postea qͣm liam iacobduxit uxorem de¬
inde ẜuiuit alios septẽ. annos ꝓ rachel ⁊ tue
eam duxit. Uerũ aũt nõ ita est s laban ei
dixit. Cõsumima itaq septinia istis ⁊ da¬
bo tibi ⁊ hane ꝓ opere qd̾ operaberis apud
me adhuc septem annos alios. Qd̃ itaq
ait cõsũma septima istius ad mipciaru
celebratõ ꝑtinet q̃ septẽ dieb celebrariso¬
lent. Hoc itaq ait imple dies nupciarum.
uii. ꝑtinẽtes ad istã ꝙͣ duxisti ⁊ dabo tibi
⁊ hanc ꝓ eo qd̃ oꝑaberis apud me adhuc
septẽ annos alios. Ueide requirit᷑ fecit
aut̾ iacob sic et impleuit septima eiꝰ .l.
septem dies nupciaꝵ lic. cidedit illi labã
rachel filiã suã ip̃i uxorẽ. Hedit aũt labã
rachel filie sue bala ancillam suã ei ancil¬

Expanded text:
bus. dictum est ergo propter laborem seruitutis, quem fabus. dictum est ergo propter laborem seruitutis, quem facilem et leuem amor faciebat. Si parum aduertatur rei huius narratio, putabitur, quod posteaquam Liam Iacob duxit uxorem deinde seruiuit alios septem annos pro Rachel et tunc eam duxit. uerum autem non ita est, sed Laban ei dixit: consumma itaque septima istius, et dabo tibi et hanc pro opere quod operaberis apud me adhuc septem annos alius. quod itaque ait: consumma septima istius, ad nuptiarum celebrationem pertinet, quae septem diebus celebrari solent. hoc itaque ait: inple dies nuptiarum septem pertinentes ad istam quam duxisti, et dabo tibi et hanc pro eo quod operaberis apud me adhuc septem annos alios. deinde sequitur: fecit autem lacob sic, et inpleuit septima eius — id est septem dies nuptiarum Liae — et dedit illi Laban Rachel filiam suam ipsi uxorem. dedit autem Laban Rachel filiae suae Ballam ancillam suam ei ancil
Abbreviated transcription (Latin):
ouib. ip̃i dixerũt filiam ẽe labar qmͣ
utiq iadob uõuonerat. s illis int̾rogatõ¬
nẽ Reusionẽq illoꝵ scͥptura p̾t̾imttens
exclamaus uoce sua fleuit ⁊ indicauit
ei qr frater ẽ eiꝰ. ⁊ qr filiꝯ rebecce ẽ. ꝯsue¬
tudinis quid̃ fuit maxime iilla simpli¬
citate antiqͦꝵ ut ꝓpinqui ꝓpinquas oscularẽ¬
tur. ⁊ ħ hodie fit in mltis locis. qo. lxxxuii.¬
¶ Ed q̃ripot̾ qũo ab mꝯgnito illa osculũ
accepit si postea indicauit iacob ꝓpinqui¬
tatem suam. gͦ intelligend̃ est aut illum qͥ
iam audierat que illa eẽt fident̃ ĩ eis osculĩ
irruisse aut postea scͥpturam uarrasse per
eẽt qd plantauit deus ꝑadisum ⁊ posũit
illuc hoiem quem finxerat ⁊ multa ꝑreca
uod scͥptũ est ⁊ẜmuit iacob ꝓ rachelaiii.
ains. ⁊ erant inꝯspectuei uełt paucidies eo
qd̃ diligebat eã. Querend̃ qũo dcm̃ sit. cũ
mag̃ q̃ breue temp longũ ẽẽ soleat amãti¬

Expanded text:
iam esse Laban, quam utique Jacob non noverat; sed illius interrogationem responsionemque illorum, Scriptura praetermittens,exclamans voce sua flevit; et indicavit ei quia frater est ejus, et quia filius Rebeccae est. Consuetudinis quidem fuit, maxime in illa simplicitate antiquorum, ut propinqui propinquas oscularentur, et hoc hodie fit in multis locis: sed quaeri potest quomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicavit Jacob propinquitatem suam. Ergo intelligendum est, aut illum qui jam audierat quae illa esset, fidenter in ejus osculum irruisse; aut postea Scripturam narrasse per esset quod plantavit Deus paradisum, et posuerit illic hominem quem finxerat: et multa aod scriptum est: et seruiuit Iacob pro Rachel annis septem; et erant in conspectu eius uelut pauci dies eo quod diligebat illam, quaerendum quomodo dictum sit, cum magis etiam breue tempus longum esse soleat amanti
Abbreviated transcription (Latin):
noĩa ẜmillas natõnes qr ille post̾ĩus extite¬
runt. Uñ nonͣda loquto est. qr ⁊ postea de
qr uenit int̾rogare dñm cũ gestirẽt puerperia
ꝓphe aut sac̾dotes scd̃m ordinẽ tab̾nacłi uł
templi dñi. Quo gͦ ierit meritomouet nͥ
forte ad locũubi aram ꝯstituerat abraam.
S illic quo responsa dent᷑ oĩo tacet scͥpt᷑a
utrũ ꝑ aliq̃ sacerdotẽ qd̾ incredibile est. Si
erat nõ fuisse noĩatũ. et nullã mibi oĩo
sac̾dotũ aliquoꝵ fcãm ẽẽ mentõnẽ. In
forte ibi cũ orando allegassent desideria sua
an ad huc iuuebat melchisedech. cuius
rebecce due gentes in utero tuo sũt. ⁊duo
abit et maior seruiet mĩorispiritali ĩtelli¬
gentia carnales inppło dei significantur
ꝑ maiorẽ filiũ sp̃itales ꝑminorẽ. qr sicut
dicit apłs. nõ pris qd̾ sp̃itale. s qd̾ aĩale
postea sp̃itale. Solet et sic intelligi hoc qr
dcm̃ est. ut in esau figurats sit ma̾ior ppls

Expanded text:
ndum illas nationes, quia illae posterius extiterunt. unde notanda locutio est, quia et postea de a uenit interrogare dominum, cum gestirent puerperia prophetae aut sacerdotes secundum ordinem tabernaculi uel templi domini. quo forte ad locum ubi aram constituerat Abraham; sed illic quomodo responsa dentur, omnino tacet Scriptura, utrum per aliquem sacerdotem, quod incredibile est, si erat non fuisse nominatum, et nullam ibi omnino sacerdotum aliquorum factam esse mentionem. An forte ibi cum vel adhuc vivebat Melchisedech, cujus Rebeccae: duae gentes in utero tuo sunt et duo abit et maior seruiet minori, spiritali intellegentia carnales in populo dei significantur per maiorem filium et spiritales per minorem, quia, sicut dicit apostolus, non prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maior populus
Abbreviated transcription (Latin):
Iat excecratõ int̾ nos. ⁊ int̾ te. id est
niratõ q̃ maledc̃is obstringit que accidãt
ei qui peierauerit. ẜ qm cõsid̾andũ ẽ qd̾
⁊ seruus habrahe ꝯmemorauit narrans
eis a quib accepit uxorẽ dũo suo ysaac.
uemissẽt pueri ysaac. ⁊ dixissent fodimꝰ

Expanded text:
at execratio inter nos et inter te, id est iuratio quae maledictis obstringit, quae accidant ei qui peierauerit. secundum quam considerandum est quod et seruus Abrahae commemorauit narrans eis a quibus accepit uxorem domino suo Isaac. uenissent pueri Isa
Abbreviated transcription (Latin):
ẜisr̾a ut io iuram̃itũ appellaũit puteũ
qd ibi aqͣ nõ sit inuẽta. qm qͣm alii int̾¬
pretes pueros ysaac inuenta potius aqͣ
nũciasse dix̾unt. S q̃ sic qr quare nira¬
mentũ appellatũ est ubi nulla fẽa fuerat
¶ Bomã tanto prĩarcha ysaac añ qmmo¬
natur q̃rit afilio suo uenatõnẽ ⁊ escam
mur significatõne ꝓphicam. maxime
qu̾i festinat uxor eius ut illã bñdictõe
minor accipiat. ꝙ̃ ip̃adiligebat ⁊ cetera
meadẽ narratõe. multũ mouẽt ad ma¬
iora intelligenda uł requirẽda. qõ. lexix¬
¶od hñt latini codices. expauit at
ysaac pauore magno ualde. Greci hñt¬

Expanded text:
ram, ut ideo iuramentum appellauerit puteum, quod ibi aqua non sit inuenta? quamquam alii interpretes pueros Isaac inuentam potius aquam nuntiasse dixerunt; sed etiam sic quare iuramentum appellatum est, ubi nulla fuerat facta am tantus patriarcha Isaac, antequam moriatur, quaerit a filio suo uenationem et escammur a significatione prophetica: maxime quoniam festinat uxor eius, ut illam benedictionem minor accipiat, quem ipsa diligebat, et cetera in eadem narratione multum mouent ad maiora intellegenda uel requirenda. Quod habent latini codices: expauit autem Isaac pauore magno ualde, graeci h
Abbreviated transcription (Latin):
adlatimũ eloquiũ ꝑinet uix aut nũ¬
in bono dicit᷑. ⁊ ur̃ michi significare am̃
affectum studiosissime aliquid cogitãtiᷤᷤ
cum delectatõne cogitatõnis insĩaliud
sentiũt quibec u̾ba grẽca melian¬

Expanded text:
ad latinum eloquium pertinet, uix aut numin bono dicitur et uidetur mihi significare animi adfectum studiosissime aliquid cogitantis cum delectatione cogitationis; nisi aliud sentiunt qui haec uerba graeca meli
Abbreviated transcription (Latin):
illa fuisse fc̃a ꝓph̃iceat in utriusq ꝑsoni
mulierũ eaꝵ q filioꝵ duo testamenta.
ad futurorũ p̾mĩciatõm allegorica signi¬
ficatõ figuraret. Uñ in isto qͦ abrahe fcõ
aliquid tale querend̾ est ⁊ si nõ facile oc¬
currat ego interim ꝙ occurrit munera
q̃ acceꝑunt filii cõcubinarũuident᷑ mͥ
significare q̃dã dei dona uł insacrametis
uł in quibq signis ⁊̃ carnali ppło iudeor
⁊hereticis data uelut filiis cõcubinarũ.
cũ hereditatis mims quod ẽ caritas et
uita et̾na nõ nͥ ad ỹsaac ꝑtineat hoc ẽ ad
¶Uid sibi uult qd̾ scͥptũ ẽ ħ sũt uoĩa fi
Non eĩ satis elucet cũ additũ sit scd̃m no¬
mina gen̾atõnũ eoꝵ. cũ hii soliuoĩent᷑
qͥͦs ille genuit.nõ aͥ qui ab ip̃is genẽtist̃
insi forte liatõnes ex illis ꝓpagate eoꝵ noĩb
appellent᷑. hoc significatũ sit cũ dcm̃ ẽ. ẜin no¬

Expanded text:
illa fuisse facta prophetice, ut in utrisque personis mulierum earumque filiorum duo Testamenta ad futurorum praenuntiationem allegorica significatio figuraret . Unde in isto quoque Abrahae facto aliquid tale quaerendum est; etsi non facile occurrat, ego interim quod occurrit: munera quae acceperunt filii concubinarum, videntur mihi significare quaedam dei dona uel in sacramentis uel in quibusque signis etiam carnali populo Iudaeorum et haereticis data uelut filiis concubinarum, cum hereditatis munus, quod est caritas et uita aeterna. nonnisi ad Isaac pertineat, hoc est ad id sibi uult quod sNon enim satis elucet cur additum sit, secundum nomina generationum eorum; cum ii soli nominentur quos ille genuit, non etiam qui ab ipsis geniti sunt. Nisi forte quia nationes ex illis propagatae eorum nominibus appellantur, hoc significatum sit, cum dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
utia nõ dicit᷑ cũ aliquid ꝓpͥħat᷑. Certami
eĩ decet ẽe ꝓpheciam. qd. lui.¬
Mod rebecce dix̾iuit fre̾s en ꝓficiscẽti.
loror nr̃a es. esto inmilia miliũ. ihiditatẽ
optineat sem̃ tuũ cnuitates adusarioru
tuoꝵ nõ ꝓphe fu̾nt aut uanitate tam
magna optauerũt. s eos que ꝓmisat ds¬
¶ od scͥptũ est exiit ysaac exereen in:
caupo mieridie qui ũbũ de hac re grecũ
nescĩt exercitatõnẽ corporis putant.

Expanded text:
atur. certam enim decet esse prophetiam. Quod Rebeccae dixerunt fratres eius proficiscenti: soror nostra es; esto in milia milium et hereditate obtineat semen tuum ciuitates aduersariorum, non prophetae fuerunt aut uanitate tam magna optauerunt: sed eos quae promiserat dod scriptum est: et exiit Isaac exerceri in campo meridie, qui uerbum de hac re graecum nesciunt, exercitationem corporis putant.
Abbreviated transcription (Latin):
ppobĩami qd̾ rp̃e dũs celi ⁊ dñs tre in ea carue
uenturo ẽet queest de illo femore ꝓ pagata
q̃ petunt ẜnus. abrahe ut ei des ostenderet
ipãm ẽe futurã uxorẽ dñi siuysaae a qua
cum petiuusset ut biberet dicetur illi bibe
itii:⁊ adaquabo camelos tuos quoadus
bibere desmerẽt. Aluid cimirũ aliqs perẽ¬

Expanded text:
ominus Deus coeli et Dominus terrae in ea carne venturus esset, quae de illo femore propagataqua petivit servus Abrahae ut ei Deus ostenderet ipsam esse futuram uxorem domini sui cum petivisset ut biberet, diceretur illi: Bibe et tu, et adaquabo camelos tuos, quoadusque bibere desinerent. Aliud est enim mirum aliquid pete
Abbreviated transcription (Latin):
fũit ꝓpħia ꝙͣ utiq mag̾ debuit nosse
ip̃e ꝙͣ sarra. S intelligend̾ ẽ. uł exreuelatõ¬
ue hoc dixisse sarrã qr pͥus illi fũat reriẽ¬
latũ. illũ u̾o quẽ de hac postea dñs instru¬
ĩ pat̾no affcũ ꝓ filio fuisse ꝯmotu ułam¬
bos pris neicisse. qͥdna ulluo eet et ꝑ
sarrã nescientẽ hoc ꝓphice dem̃ ẽe. cũ illa mo¬

Expanded text:
uam utique magis debuit nosse ipse quam Sara. Sed intelligendum est, vel ex revelatione hoc dixisse Saram, quia prius illi fuerat revelatum. Illum vero quem de hac postea Dominus instruit, paterno affectu pro filio fuisse commotum, vel ambos prius nescisse, quidnam illud est, et per Sar
Abbreviated transcription (Latin):
let quo hoc uerũ sit cũdicat in epła sua
Iacob qd̾ deus nemĩe temptet ñ quod
dicit. nõ intelligit᷑ nͥ q̃ quisq ꝑcc̃o implicat᷑.
uñ apls dicit ne forte temptau̾it uos is qui
temptat. Nam. ⁊ alibi scͥptũ est. temptat uõ
dũs deus ur̃ ut sciat sidiligitis eũ. ⁊ hoc gn̾e
loqutõis ut sciat dem̃ est ac si dic̾etur. ũt
scire uos faciat qm̃ uires dilectõns sue ho¬
⁊̃ eidem ĩnotescant. qo. luii.¬
¶Ox angłi de celo ad habraam ne nuciaᷤ

Expanded text:
o hoc verum sit, cum dicat in Epistola sua Jacobus, quod Deus neminem tentet, nisi quia dicit, non intelligitur, nisi quia quisque peccato implicatur. Unde Apostolus dicit: Ne forte tentaverit vos is qui tentat. Nam et alibi scriptum est: Tentat vos dominus deus uester, ut sciat si diligitis eum. etiam hoc genere locutionis "u t sciat" dictum est, ac si diceretur: "ut scire uos faciat", quoniam uires dilectionis suae hoetiam eidem innotescant. Vox angeli de c
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fecit abraami ⁊ appellatꝰ ẽ puteus quẽ
ritati. Agar eĩ de abralx domo expulsa cũ
filio nixta puteũ sic̃ dcm ẽ miratõnis erra¬
utiq fcm̃ fũat cũ dedomo abrahe agar cũ
filio suo fiusset expulsa. Quo gͦ errabat
iue̾ puteũ iuratõns: anfcĩmiam fuisse in¬
telligẽdũ ẽ ⁊ precapitulatõnẽ postea ꝯie¬
morãtũ qd̾ egit abraam cũ ab inelech. Si
forte qui longe postea scͥpsit librũ ex noĩe
puter niratõis appellauit regionẽ in qua
fcũs. s longe an̾etatẽ scͥptoris. Sic auten
appellabatur puteus. cũ liber scriberet᷑ no¬
dit agar nicħ restat insiut precapitulatõ¬
nẽ qd̃ dissoluat᷑. Nec mou̾e d quõ puteu
q̃m fod̾at abraami nesciebat agar. Si añ est
ille fossus qͣm illa expulsa. Balde em̃fieri
potuit ut pecoꝵ suoꝵ cansa longe adomo
inq̃ cũsis hitabat puteũ foderet queni
illa nesciret. qo .lu.¬
¶eri p̾t quo ad puteu̾ iuramẽti agrũ
plantauerit abraam. Simtra illa q̃. ad̃mo¬

Expanded text:
tum fecit Abraham et appellatus est puteus quem ritati. Agar enim de Abrahae domo expulsa cum filio iuxta puteum, sicut dictum est, iurationis errautique factum erat, cum de domo Abrahae Agar cum filio fuisset expulsa. Quomodo ergo errabat juxta puteum jurationis? An factum jam fuisse intellegendum est et per recapitulationem postea commemoratum quod egit Abraham cum Abimelech ? nisi forte qui longe postea librum scripsit ex nomine putei iurationis appellauit regionem, in quafactus, sed longe ante aetatem scriptoris, sic autem appellabatur puteus cum liber scriberetur nodit Agar, nihil restat, nisi ut per recapitulationem quaestio dissoluatur. nec mouere debet quomodo puteum, quem foderat Abraham, nesciebat Agar, si ante est ille fossus quam illa expulsa. ualde enim fieri potuit, ut pecorum suorum causa longe a domo, in qua cum suis habitabat, puteum foderet, quem illa nesciret. Quaeri potest quomodo ad puteum iuramenti agrum plantauerat Abraham, si in terra illa, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
cauit angls̃ dei agar de celo ⁊ dixit ei. Qd
est agar. Nolitimere exaudiuit em̃des
uocem filu tui de loco in quo est. Siurge
⁊ accipe puerũ ⁊tene illũ imamituã. in
magnã enĩ gentẽ faciam illũ. Solet quer
quomodo cum puer eet amnoꝵ ampli
quĩdecim ꝓiecerit eũmat̾ sõarborẽ ⁊ ietu
longe qͣntum areus mictit. ne uideret eu̾
morientẽ qͣi eũ ꝙͣ portabat ꝓiec̾it ita uide¬
tur sonare qd dicit᷑ inarine qr sequitur
fleuit puer. S intelligẽdũ ẽ piectũ ee. ni
aportante. s ut fit abaiõ tanqͣm moritu
illo uideat᷑ cũ illo maneat. Intelligend ẽ aut̾
qd̾ scͥptura tacuit ita discessisse mr̃̾ez a filio:
ut puer ignoraret quomat abierit ⁊ cam
isiluestub stirpib latuisse ne filiũ sici de¬
ficientẽ uideret. Ille aut̃ etiã illa etate qd
mitũ simatre diutius nõ uisa et tanꝙͣ ꝑdi¬
ta. eo loco ubi solus remanfat fleuit. es

Expanded text:
cauit angelus dei Agar de caelo et dixit ei: quid cauit angelus dei Agar de caelo et dixit ei: quid est, Agar? noli timere; exaudiuit enim deus uocem filii tui de loco in quo est. surge et accipe puerum et tene illum manu tua; in magnam enim gentem faciam illum. solet quaeri quomodo, cum puer esset annorum amplius quindecim, proiecerit eum mater sub arborem et ierit longe quantum arcus mittit, ne uideret eum morientem. quasi enim quem portabat proiecerit, ita uidetur sonare quod dicitur, maxime quia sequitur: fleuit puer. sed intellegendum est proiectum esse non a portante, sed. ut fit, ab animo tamquam moriturillo uideatur aut cum illo maneat. intellegendum est autem, quod scriptura tacuit, ita discessisse matrem a filio, ut puer ignoraret quo mater abierit, et eam in siluestribus stirpibus latuisse, ne filium siti deficientem uideret. ille autem etiam illa aetate quid mirum, si matre diutius non uisa et tamquam perdita eo loco, ubi solus remanserat, fleuit? quod
Abbreviated transcription (Latin):
usaac.xiii. ãnoꝵ circũcisus cũeẽt abraam.
nonaginta nouẽ. ⁊ nat sit ysaac cẽtenano
patre. ludebat aũt hysmahel. cũ ysaas qu
sarra ꝯmotaest utiq grãdiusculo quiia
fũ̾at ab lactatꝰ. ꝓfecto ãnoꝵ fuit hysma¬
bel qu̾ cũ matre sua dedomo pris expulsꝰ
est ampliꝰ serdecim. Sut hoc ꝙ cũ puulo
ꝙͣ ablactaretur ysaac. ꝓfecto ⁊̃ si amplius
qmtresdeci annoꝵ puer ihumeros ma¬
tus cũutre et panib minis absurdũ est
ut impositꝰ ẽẽ credatur. Quã facile autẽ
soluitur q̃o si nõ sb̾audiamꝯ imposuit s¬
dedit. Pedit eĩ abraam sic̃ scͥptũ est matr
eiꝰ panes ⁊ utrem q̃ illa imposuit in hun¬
ros suos. Cũ aut aduĩctum ⁊idcm ẽẽt pu¬
sb̾ unã abietẽ. ⁊ discessit ⁊ sedere cepit ꝯtͣ
illũ longe qͣntũ arcus mutit. Dixit em̃.
Nonudebo mortẽ filiimei. ⁊ sedit cõtra
eũ. Exclamans ãt puer clamauit ⁊ exau¬
diuit deꝯ nocẽ pueri de celo ubi erat quo¬

Expanded text:
Isaac tredecim annorum circumcisus, cum esset Abraham nonaginta nouem, et natus sit Isaac centenario patre, ludebat autem Ismahel cum Isaac quando Sarra commota est, utique cum grandiusculo, qui iam fuerat ablactatus, profecto annorum fuit Ismahel, quando cum matre sua de domo patris expulsus est, amplius sedecim. sed ut hoc quod cum paruulo antequam ablactaretur Isaac, profecto etiam sic amplius quam tredecim annorum puer in humeros matris cum utre et panibus nimis absurdum est, ut inpositus esse credatur. quam facile autem soluitur qdedit. Dedit enim Abraham, sicut scriptum est, matri ejus panes et utrem, quae illa imposuit in humeros suos. Cum autem adjunctum et dictum est et pusub unam abietem, et discessit, et sedere coepit contra illum longe quantum arcus mittit; dicontra eum. exclamans autem puer plorauit. et exaudiuit deus uocem pueri de loco ubi erat. et uo
Abbreviated transcription (Latin):
non filii carius. s filii promissionis deputa¬
tur isenñe. ut hoc ꝓpͥe ꝑtineat adysaac q̃
nõ filius caris s filius ꝓmissionis fuit ũ¬
panes. intrẽ aqͣ. ⁊ deditiagar. ⁊ posuit in hu¬
meros ⁊ puerũ ⁊ dimsit illam. fieri solet¬

Expanded text:
s deputantur in semine : ut hoc proprie pertineat ad Isaac, qui non fuit filius carnis, sed filius promissionis, ubi prpanes et utrem aquae, et dedit Agar, et imposuit in humeros, et puerum, et dimisit illam. Fieri quae
Abbreviated transcription (Latin):
filis suꝑauit ydumeos hoc ẽ gentẽ qͣm
ꝓpagauit esau. eosq fecerũt tributari¬
os ꝑ dauid qd̃ diu fuunt usq ad rege¬
.s. iõram sb̾ quo ydumei rebellauerũt
et iugñ isrłitaꝵ ydumei aceruice sua
ei de maiori cũ ⁊ ip̃m postea benedixit.¬
plastos hoc latim simplicẽ int̾p̃tati st̃
latimi int̾p̃tes sine dolo intͣptati sunt
significandũ magnũ aliquid ħ scͥptura
p̾misit. hĩc eĩ maxime cognũ ad intelli¬
genda illo loco spiritalia qr sine dolo erat
qui dolũ fecit. Uñ quid sentiremo ĩẜmõe
quodã in ppło hĩto satis dixmis . qo. lxxiiii¬

Expanded text:
filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: quod diu fuerunt usque ad regem, sub quo Idumaei rebellauerunt et iugum Israhelitarum Idumaei a cerueidem majori, cum et ipsum postea benedi hoc latini simplicem interpretati sunt. latini interpretes, sine dolo, interpretati sunt, significandum magnum aliquid hoc Scriptura praemisit. Hinc enim maxime cogimur ad intelligenda illo loco spiritualia, quia sine dolo erat qui dolum fecit. Unde quid sentiremus, in sermone quodam ad populum habito satis diximus . LXX
Abbreviated transcription (Latin):
tur testimonũ de scͥpturis adhibuit ion
deon fecit ĩnimẽte pugne ꝑiculo cõsul¬
tacio quippe illa magis quã temptatio
fuit dei. Uñ ⁊ acha apud ysarani tunet
signũ pet̾e. ne deutemptare uideat᷑. cimi

Expanded text:
tur, testimonium de Scripturis adhibuit: Nondeon fecit, pugnae imminente periculo: consultatio quippe illa magis quam tentatio Dei fuit. Unde et Achaz apud Isaiam timet signum petere, ne Deum tentare videatur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Nom̃i ppłi iscł itinere colĩma nubis
a tenebris illm̃ati perg̾ent cũ igne ⁊ a
calore solis ꝓtecti fierent in die sub mi¬

Expanded text:
omni populi Israel itinere columna nubis a tenebris illuminari pergerent cum igne. Et a calore solis protecti fuerunt in die sub nu
Abbreviated transcription (Latin):
ius esse indignatõma contrio in li¬
uitatem conu̾t̾e̾atq tnͣsferre: ꝙͣ cor
neutra affectione p̃ocupetũ s inter
utrãq mediũ in aliquid declinare: le¬
gant ergo et intelligant intuecaitur
atq fateantur. nõ lege atq doctrina
nisonante foruisecus. s int̾na et oc¬
culta mirabili ac ineffabili potesta¬
te operari deũ in cordib hominũnõ
solum ueras reuelationes s bonas ĩ
uoluntates.

Expanded text:
ius esse indignationem a contrario in leius esse indignationem a contrario in lenitatem conuertere atque transferre quam cor neutra affectione praeoccupatum, sed inter utramque medium in aliquid declinare? legant ergo et intellegant, intueantur atque fateantur non lege atque doctrina insonante forinsecus, sed interna et occulta, mirabili ac ineffabili potestate operari deum in cordibus hominum non solum ueras reuelationes, sed bonas etiam uoluntates.
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. nõ inside arbitru libertate.
ed uellem ut iste diceret utrũ rex
ille assuerus cuius hest̾ sc̃a mułr
execrabatur cubile qnͣconsidebat ĩthio¬
no regni sui ex om̃i scola illustrationis
sue indutus erat totus auro nariatus
lapidibusq preciosis et erat formido¬
losus ualde et eleuata faciesua ĩflan¬
mata. in claritate. intuitus est eã tãꝙ̃
camius impetu nidignationis suc. et
tumt regnia. et conu̾sus ẽ color eius
per dissolutõm: et inclinauit se sr̃ ca¬
put delicate sue que p̃oedebat eam.⁊
Uellem ergo dr̃etiste nobis utrũ rex il¬
le ad dũm iam cucurrerat et ab eo se
regi cupiu̾at suamq uoluntatẽ ex eiꝰ
uoluntate suspenderat et ei iugit̾ ad¬
diderat om̃emq suam mortificau̾at
uosũtatem et cor suũ in manudei po¬
suerat. Putonon desiꝑe s insanire ho¬
minem. quisquis de ilło rege quar tũc
erat ħ senserit. Etcũ conuertit deus.
et tnͣstulit indignatõmeius in leuita¬
tem. Quis aũt nõ uideat mulcoma¬

Expanded text:
tuit nonnisi de arbitrii libertate? Sed uellem ut iste diceret, utrum rex ille Assyrius, cuius Esther sancta mulier execrabatur cubile, quando considebat in throno regni sui et omni stola illustrationis suae indutus erat, totus auro uariegatus lapidibusque pretiosis, et erat formidolosus ualde. et eleuata facie sua inflammata in claritate intuitus est eam tamquam taurus in impetu indignationis suae; et timuit regina et conuersus est color eius per dissolutionem et inclinauit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam — uellem ergo diceret iste nobis, utrum rex ille ad dominum iam cucurrerat et ab eo se regi cupiuerat suamque uoluntatem ex eius uoluntate suspenderat et ei iugiter addiderat omnemque suam mortificauerat uoluntatem et cor suum in manu dei posuerat. puto non desipere, sed insanire hominem, quisquis de illo rege, qualis tunc erat, haec senserit; et tamen conuertit deus et transtulit indignationem eius in lenitatem. quis autem non uideat multo ma
Abbreviated transcription (Latin):
torio gr̃e. S ignorantes dei iusticiã.
⁊ suã uolentes constituere. insticie
dei nõ sunt sb̾iecti. Uñ illis lex ad
cõdempnatõnem ualet. qd̾ signifi¬
cat contricio tabula. Profecto ñ
cogimur molento intellectu subau¬
dire qd̾ deꝯ scͥpserit ubi scͥptura dix̃
et erat ibi moyses in conspectu do

Expanded text:
e, sed ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti: unde illis lex ad condemnationem ualet, quod significat contritio tabularum — profecto non cogimur uiolento intellectu subaudire, quod deus scripserit, ubi scriptura dixit: et erat ibi Moyses in conspectu do
Abbreviated transcription (Latin):
signũ uł ꝓdignũ. ⁊ uenerit signũ
sine prodigĩ. qd loqutus ẽ ad te
dicens. eamꝰ a ẜuiams diis alie¬
ns. quos nescitis. nõ audieritis
quidã int̾pretes latini. nõ ita posu¬
erũt scire an diligatis ꝙͣuis eadẽ
sentencia uideatur. Uerũptũ illd̃
qd̃ dem̃ est scire faci ad illos
refertur. ut sic accipiamus. temp
scire. Ubi sane intelligiuoluit. et
precipiunt᷑ ab eis aut colantur
que colunt᷑ ab eis. Nec p̾ter suã
potestatẽ deus ostendit eẽ qd̾ ista
cõtingunt. s qͣi quereret᷑. cur ea¬
ꝑmistat cãm temptatõnis expo¬
suit ad cognoscendã eoꝵ dilectiõe
utrum eam h̾eant erga deũ simm
cognoscendã uero ab ipĩs. pocius

Expanded text:
signum uel prodigium et uenerit signum signum uel prodigium et uenerit signum siue prodigium quod locutus est ad te dicens: eamus et seruiamus diis aliis, quos nescitis, non audietis quidem interpretes Latini non ita posuerunt, scire an diligatis, quamvis eadem sententia videatur. Verum illud quod dictum est, scire, facilius ad illos refertur, ut sic acdo uos facit scire". ubi sane intellegi uoluit etiam praecipiuntur ab eis aut colantur quae coluntur ab eis. nec praeter suam potestatem deus ostendit esse quod ista contingunt, sed, qupermittat, causam tentationis exposuit, ad cognoscendam eorum dilectionem, utrum eam habeant erga Deum suum; cognoscendam vero ab ipsis potius,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ oꝑabant᷑. quõ eis dicebant cum
timore ⁊ tremore nr̃am ip̃orũ salutẽ
⁊ nos. Non enĩ autert s adiuuat
bone uoluntatis arbitriũ. qõ.xu.
¶Nillo tempore. distinxit dñs tribũ
leui portare archam testamẽti dñi. a
sistere coram dño. mĩstrare ⁊ orare
in noĩe eis usq in hũc diẽ. pp̃ hoc nõ
leuitis ꝑs ⁊ sors cũ frĩb suis. dñs i
ip̃e pars eius est sicut dixit ei. Nisi
p hanc tribũ significaret᷑ uinũ sum
regale sacerdotiũ qd̾ ad nonũ ꝑtinet
testam̃tũ nullomͦ ausus ee̾t dicere.
homo qui exeade tribu uõ erat ꝑs
mea dũs. Et in alio pͦs. dñs pars
¶Uid est qd p̾cepit moyses ꝯmen¬
d̾at ea ꝑ multis partes domus sue
an yꝑ mlica cõmendatio est sicut
QUerendũ quõ iubet decimatões
oñĩ fructuũ ⁊ primitina pecoꝵ nõ
manducari. nͥ in ciuitate ubi tẽplũ
erat cũ eas leuitis dari in lege pre¬
¶l aut̾ surrexerit in te ꝓph̾a seu
sompmator sõpmãs ⁊ dederit tibi

Expanded text:
m timore et tremore uestram ipsorum salutem r nos; non enim aufert, sed adiuuat bonae uoluntatis arbitrium. In illo tempore distinxit dominus tribum Leui portare arcam testamenti domini, adsistere coram domino, ministrare et orare in nomine eius usque in hunc diem. propter hoc non est Leuitis pars et sors cum fratribus suis; dominus ipse pars eius est, sicut dixit ei. nisi per hanc tribum significaretur uniuersum regale sacerdotium, quod ad nouum pertinet testamentum, nullo modo ausus esset dicere homo, qui ex eadem tribu non erat: pars mea dominus, et in alio psalmo: dominus pars id est qdat ea per multas partes domus suae? an hyperbolica commendatio est, sicut aerendum quomodo iubeat decimationes omnium fructuum et primitiua pecorum non manducari nisi in ciuitate ubi templum erit, cum eas Leuitis dari in lege prae autem surrexerit in te propheta seu somniator somnians et dederit tibi
Abbreviated transcription (Latin):
cipibat ut nõ in duab lapideis
tabulis scriberent᷑. S in illo libro
legis ubi multa conscripta sunt
certe illud qd̾ sequit᷑. ⁊ erat ibi mor¬
ses in conspectu dñi quadraginta
dieb ⁊ quadragita noctib.panẽ
non manducauit  aqͣm nõ bi
bit. ⁊ scripsit in tabuł uerbates¬
tamẽti. uerba decem. satis mani¬
festat eũdem moysen in tabulis
hec decem ũba scriꝑsisse nõ deũ. nͥ
forte molent̾ quidem. S certa ne¬
cessitate conpellimur. ubi dcm̃ est
qd scͥpsit in tabulis u̾batestamẽti
decem u̾ba. nõ moysen subaudire
s dñm supͣ enĩ positũ est et erat ibi
moyses in conpectu dm̃. ut a dño
in cuis conspectu erat moyses .xl.¬

Expanded text:
cipiebat, ut non in duabus lapideis tabulis scriberentur, sed in illo libro Legis, ubi multa conscripta sunt; certe illud quod sequitur, Et erat ibi Moyses in conspectu Domini quadraginta diebus et quadraginta noctibus; panem non bit. Et scripsit in tabulis verba testamenti decem, » satis manifeste dicit eumdem Moysen in tabulis haec decem verba scripsisse, non Deum: nisi forte violenter quidem, sed certa necessitate compellimur, ubi dictum est, « Et scripsit in tabulis verba testamenti decem, » non Moysen subaudire, sed Deum. Supra enim positum est: « Et erat ibi Moyses in conspectu Domini, » ut a Domino in cujus conspectu erat Moyses,
Abbreviated transcription (Latin):
cendit de monte ⁊ due tabule tes¬
timonii in manib eius. tabule la¬
pidee scripte exutraq parte. hiuc
acq hinc erant scripte. ⁊ tabule opꝰ
dei erant. et scriptura dei est scułp
ta in tabulis. Iam eĩ frĩs dixerat
easdem tabulas scͥptas digito dei.
sic loq̃ns. Et dedit moysi statim¬
ut cessauit loqui ad eũ in montẽ
syna duas tabulas testimonii ta¬
bulas lapideas scriptas digito dei.
Ibi gͦ atabule opus dei. erant. ⁊ scͥp¬
tura eaꝵ digito dei fc̃a. Scdas aũt ip̃a
tabulas moyses iubetur excidere. ut
ip̃e certe humano oꝑe intelligantur
excise. ꝙͣuis eas deus ip̃e scripserit
sicut promisit cum iuberet excidi.
Porro aut̃ si diligentius actendamꝰ
⁊ deus fecit ꝑ grãm suam opus legis
in hoĩe ⁊ homo ꝑ fidem suscipiens
gram dei ꝑtinens ad testamentum
nouũ coopator est adiuuantis dei.
iõ aũt in p̾rimis solũ opus dei cõme¬
morat᷑ qr lex spiritalis est: ⁊ lex sc̃a.
⁊ mandatũ scm̃ ⁊ iustũ ⁊ bonũ / ideo

Expanded text:
cendit de monte, et duae tabulae Testimonii in manibus ejus, tabulae lapideae, scriptae ex utraque parte earum, hinc atque hinc erant scriptae, et tabulae opus Dei erant, et scra in tabulis. Jam enim superius dixerat easdem tabulas scriptas digito Dei sic loquens: « Et dedit Moysiut cessauit loqui ad eum in monte Sina, duas tabulas testimonii, tabulas lapideas scriptas dibi ergo et tabulae opus dei erant et scriptura earum digito dei facta. secundas autem tabulas ipse Moyses iubetur excidere, ut ipsae certe opere humano intellegantur excisae, quamuis eas deus ipse scripserit, sicut promisit cum iuberet excidi. porro autem si diligentius adtendamus et deus facit per gratiam suam opus legis in homine et homo per fidem suam suscipiens gratiam dei pertinens ad testamentum nouum cooperator est adiuuantis dei — ideo autem in primis solum opus dei commemoratur, quia lex spiritalis est et lex sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum: ideo
Abbreviated transcription (Latin):
manifestatur. pp̃ euãgelistaꝵ ⁊ u̾ba
que ab inperitis ⁊ calumpniosis. tã¬
qm repugnancia rep̾hendunt᷑. Neq
eĩ magiu̾ erat moysi actendere que
in exodo sqͥptura narrat. et eisdẽ oĩo
illa repetere nsi ꝑtimeret ad scõs
doctores nrõs hoc ip̃m insimiare di¬
centib ut nichil aliud in ũbis loꝙ̃¬

Expanded text:
manifestatur, propter euangelistarum etiam uerba, manifestatur, propter euangelistarum etiam uerba, quae ab inperitis et calumniosis tamquam repugnantia reenim magnum erat Moysi attendere quae in Exodo scripserat, et eisdem omnino verbis illa repetere, nisi pertineret ad sanctos doctores nostros hoc ipsum insinuare discentibus, ut nihil aliud in verbis lo
Abbreviated transcription (Latin):
Assidue quippe scripturas hiis du¬
abus partib cõmemoratis innũ¬
sum mũdũ nult intelligi. Scd̾m
illud auxiliũ meum a dño qui fec̃
celum et t̾ram ⁊ ĩnlmrabilia eius¬
hõib et am̃ alia trena hr̃e nõ poss¬

Expanded text:
Assidue Scriptura quippe his duAssidue Scriptura quippe his duabus partibus commemoratis, universum mundum vult intelligi, secundum illud: « Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram , » et innumerabilia ejushominibus et animalia terrena habere non poss
Abbreviated transcription (Latin):
quibdam uisum est similitudine
ad amplius ẽẽ qm ymagniem. quod
hõi reformando ꝑ xp̃i graciam post¬
ea fuaretur. Miror autẽ si nõ ꝓpt̾ea
postea ymaginem solã uoluit cõme¬
morare. qr ubi ymago cõtinuo. ⁊si
Indecalogo aut̃ genalit̾ dicitur. mil¬
lam fieri debere smlitudinẽ. nec
ymago cõmemoratur. Cum eĩ ulła
simiłitudo fit ꝓculdubio nec ymago
fit. qm̃ si ymago. utiq ⁊ similitudo
ut nulła ymago. Deniq ubi ꝓhibu¬
it similitudinem ⁊ ymaginem ho¬
mines intelligi uoluit. ubi ⁊ simili¬
tudo fĩp̃t. nõ huiꝰ aut illius s cuiꝰ¬
lib hominis ⁊ ymago .i. huiꝰ qͥppe¬
uł illis hominis. cũ uo̾ de pecorib
diceretur atq irrõnabilib aniniã¬
tibus solam similitudinẽ dixit.
Quis enĩ repiri pt: Quis sibiunũ
cõstituat cane. uł quid eiusmodi.
quẽ instuens eius ymaginẽ ꝑĩgat
aut fingat᷑. Or de hoĩb̾us usicat¬
simum est. questio. uͣ¬
¶Uid aut̃ qd̾ ait similitudĩe oĩs

Expanded text:
m uisum est similitudinem aliquid amplius esse quam imaginem, quod homini reformando per Christi gratiam postea seruaretur. miror autem si non propterea postea imaginem solam uoluit commemorare, quia ubi imago, continuo et In decalogo autem generaliter dicitur nullam fieri debere similitudinem, nec imago commemoratur. Cum enim nulla similitudo fit, procul dubio nec imago fit, quoniam si imago, utique et similitudo.ut nulla imago. Denique ubi prohibuit similitudinem et imaginem, hominis intelligi voluit, ubi et similitudo fieri potest, non hujus aut illius, sed cujuslibet hominis; et imago illius hominis; cum uero de pecoribus diceretur atque inrationalibus animantibus, solam similitudinem dixit. quis enim reperiri potest, qui sibi unum constituat canem uel quid eius modi, quem intuens eius imaginem pingat aut fingat? quod de hominibus usitatissimum est. Quid est autem quod ait: similitudinem o
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ hoc et qͣntũ eet cõsequẽt aperuit
dicens. nũc scio exparte. tũc aut̃ ag¬
noscam sic̃ ⁊ cognitꝰ sum. Qd̃ q̃ ip¬
sum caute accipiendũ est. ne tantã
putetur ħiturs homo cogintõnem
dei. qͣntam nũc h̾t hoĩs deus. S pro
suo modo ita ꝑfectam ut ei nncħ ex
pectetur addendũ ut qͣm ꝑfecte mĩc
deus nouit hoĩem. s tñsicut deus
um. neq em̃ qr dcm̃n est. Estote ꝑfecte̾
sicut ꝑat̾ ur celestis ꝑfectus est. io
equalitatẽ prĩs qͣm uerbum ht u
ingeͥtũ. sperare debemus ꝙͣuis non
de fuerĩt. qui ⁊ ħ futurũ putaueñt
nisi forte quid dicant parũ intelli
deum ⁊ uos in tempore illo ãminci¬
are ub̾ u̾ba dñi. tanqͣm in loco eẽt
dñs hoc est in monte uñ illi uoces
audibant. Qd̾ sic accipiendũ est.
ut nõ ex hoc suspicemus dei sub̾am.
mullo aliquo ẽẽ corporali loco. qui
est ubiq totus. nec plocorũ inter¬
ualla ꝓpinqͣt aut recedit. S de mõ¬
tratones enis in ea creatura que nõ

Expanded text:
um esset, consequenter aperuit dicens: nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. quod etiam ipsum caute accipiendum est, ne tantam putetur habiturus homo cognitionem dei, quantam nunc habet hominis deus, sed pro suo modo ita perfectam, ut ei nihil adhuc expectetur addendum: ut quam perfecte nunc deus nouit hominem, sed tamen sicut deus um. neque enim, quia dictum est: estote perfecti, sicut pater uester caelestis perfectus est, ideo aequalitatem patris, unigenitum, sperare debemus: quamvis non defuerint qui et hoc futurum putaverint, nisi forte quid dicant parum intelligdominum et uos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini, tamquam in loco esset dominus, hoc est in monte, unde illi uoces audiebant? quod sic accipiendum est, ut non ex hoc suspicemur dei substantiam in ullo aliquo esse corporali loco, qui est ubique totus, nec per locorum interualla propinquat aut recedit; sed demonstrationes eius in ea creatura. quae non
Abbreviated transcription (Latin):
LE et feceritis imquitatem et ne¬
faciatis ub̃ ip̃is sculptilem similitu¬
dinem om̃em ymaginem. Q. uid
int̾ sit int̾similitudinẽ ⁊ ymaginẽ
queri solet. Set hic nõ uideo quid
int̾ esse uoluerit. nnsi aut duobus
istis uocabulis unãrem significaue¬
rit aut silimitudĩem dix̃it᷑ si uerbi
grã flat statua uł simulacrũ habens
effigiẽ humanã. nõ tñ alicuis hoĩs
exprimant᷑ linamẽta. sic̃ pictores
uel statuarii facrĩt intuentes eos
quos pingunt sen fingunt. Hanc
enĩ ymaginem dei nemo dubitaue¬
rit ẜm̃ qͣm distinctõnem oĩs ymago
q̃ similitudo est. nõ oĩs similitudo
⁊̃ ymago est. Uñ si gemini int̾ se siłes
sumt similitudo dicip̃t alt̾ius cuis¬
lib in altero nõ ymago. Si aũt pr̃i
filius siłis sit. q̃ ymago recte dicit᷑
ut sit pater prothotypus. Uñ illa ymͣ¬
dem sicut pictura. Uñ illud qd inge

Expanded text:
e feceritis iniquitatem, et faciatis vobis ipsis sculptilem similitudinem, omnem imaginem. Quid intersit inter similitudinem et imaginem quaeri solet. Sed hic non video quid interesse voluerit, nisi aut duobus istis vocabulis unam rem significaverit, aut similitudinem dixerit, si, verbi gratia, fiat statua vel simulacrum habens effigiem humanam, non tamen alicujus hominis exprimantur lineamenta, sicut pictores vel statuarii faciunt, intuentes eos quos pingunt seu fingunt. Hanc enim imaginem dici nemo dubitaverit: secundum quam distinctionem omnis imago etiam similitudo est, non omnis similitudo etiam imago est. Unde si gemini inter se similes sint, similitudo dici potest alterius cujuslibet in altero, non imago. Si autem patri filius similis sit, etiam imago recte dicitur; ut sit pater prototypus, unde illa imadem, sicut pictura. Unde illud quod in
Abbreviated transcription (Latin):
amplius uidisse intelligit᷑. q scͥptũ
est eũ intrasse in nebulam. uł mi¬
bum. Ubi erat deus: S et si aliudi
amplius uidit qͣm illi. Non eũ tñ ͥ
ex illis enus ũbis intelligi p̃t: quibꝰ
ait deo. Si inueni gr̃am ante te. ostẽ¬
de mͥ temetip̃m. ut scient᷑ iideami
te. Neq em̃ arbitrandũ est hũc ppłr¬

Expanded text:
amplius uidisse intellegitur, quia scriptum amplius uidisse intellegitur, quia scriptum est eum intrasse in nebulam uel nimbum ubi erat deus? sed etsi aliquid amplius uidit quam illi, non eum tamen ex illis eius uerbis intellegi potest, quibus ait deo: si inueni gratiam ante te, ostende mihi temet ipsum, ut scienter uideam te. neque enim arbitrandum est hunc p