comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ: exspetie cõparabili. Aut ex confe¬
renda atq assimil anda natura iudicatur.
Contrariũ .ẽ. quod positũ ingenere diuerso
ab eodem cui contrariũ dicitur plurimum
distat ut frigus calori. Uitae mon
Disparatũ autẽ. ẽ id: quod ab aliquare. ꝑ op¬
positionẽ negationis separatur. ħ modo
Sapere & non sapere. Genus. ẽ: quod partes
aliquas amplectitur. utcupiditas. Parsi ẽ.
quȩ sub. ẽ. generi. Ut amor. auaritia
Euentus. ẽ: extus alicuius negotii. Inquꝰ
queri sola. quid ea quaque reeuegerit
mo colligi possit. quid quaq exresoleat
euenire considerandũ ẽ. ħ modo. Ex ar¬
rogantia odium. ex insolentia arrogan¬
tia. Quarta autẽ pars .ẽ. ex his quas pego¬
tiis dicebamus. eẽ. at tributas. Consecutio
In hac eȩres quȩruntur quȩ gestũ pegotiũ
consequuntur. Frimũ quod factũ ẽ.
quo id nomine appellari conueniat
De inde eius facti qui sint principes & inuen

Expanded text:
autem ex specie conparabili aut ex confeautem ex specie conparabili aut ex conferunda at- que assimulanda natura iudicatur. contrarium est, quod positum in genere diverso ab eodem, cui contrarium di- citur, plurimum distat, ut frigus calori, vitae mors. disparatum autem est id, quod ab aliqua re praeposi- tione negationis separatur, hoc modo: sapere et non sapere. genus est, quod partes aliquas amplectitur, ut cupiditas. pars est, quae subest generi, ut amor, ava- ritia. eventus est exitus alicuius negotii, in quo perspicitur, quid ex quaque re euenerit, mo colligi possit, quid quaque ex re soleat evenire, considerandum est, hoc modo: ex arrogantia odium, ex insolentia arrogantia. Quarta autem pars est ex iis rebus, quas negotiis dicebamus esse adtributas, consecutio. in hac eae res quaeruntur, quae gestum negotium consequuntur: pri- mum, quod factum est, quo id nomine appellari con- veniat; deinde eius facti qui sint principes et inven-
Abbreviated transcription (Latin):
ut diximus. differat. Iec distribuitur
intriagenera Publicũ. commune. Sin
gulaRe. Publicũ .ẽ. quod ciuitas uni¬
uersa aliqua de causa frequentat. utlu¬
di dies festus bellum. Commune quod
accidit omnib eodem fere tempore.
ut messis uindemia. calor frigus. Singu¬
lare autẽ . ẽ. quod aliqua decausa pri¬
uatim alicui sol& accedere. ut nuptiȩ
sacrifitiũ. funus. conuiuium. sumnus :
Modus autẽ . ẽ. in quoquẽ ad modũ & quo animo
factum sit ꝗr̃ Eius partes sunt prudentia
In prudentia autẽ inpurgationẽ confertur.
Cuius partessunt. inscientia casus necessi¬
tas & i affectionẽ animi hoc. ẽ molestiã
iracuNdiam. amorem. eccętera
quȩ insimili genere uersantur: Facultates
sunt aut quibus faciliussit aut sine quibus
aliquid confici non potest. Adiunctum
Negotio autẽ id intellegitur: quod mauis
exii. & exnumero & exfigura negotii sicut
extatura corporis consideratur. Simtile

Expanded text:
ut diximus, differat. haec distribuitur ut diximus, differat. haec distribuitur in tria genera: publicum, commune, sin- gulare. publicum est, quod civitas universa aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies festus, bellum. commune, quod accidit omnibus eodem fere tempore, ut messis, vindemia, calor, frigus. singulare autem est, quod ali- qua de causa privatim alicui solet accidere, ut nup- tiae, sacrificium, funus, convivium, somnus. modus autem est, in quo, quemadmodum et quo animo factum sit, quaeritur. eius partes sunt prudentia inprudentia autem in purgationem confertur, cuius partes sunt inscientia, casus, necessitas, et in affectionem animi, hoc est molestiam, iracundiam, amorem et cetera, quae in simili genere versantur. facultates sunt, aut quibus fa- cilius fit aut sine quibus aliquid confici non potest. Adiunctum negotio autem id intellegitur, quod maius ex vi et ex numero et ex figura negotii, sicut ex statura corporis, consideratur. simile
Abbreviated transcription (Latin):
&itẽ quȩ instent in presentia. & quę
maxime fiant & quȩ consequantur
In quibus potest considerari. quidociuᷤ
a quid serius futurũ sit. Et itẽ cõmunit̃
in tẽpore ꝑspiciendo longinquitas euis
est̃. consideranda. Nam sepe oporta
cõmetin cũ intẽ pore negotiũ: & uide¬
re sotuerit peaut magnitudo pegotii.
aut multitudo rerũ in co transigitẽpore
consideratur autẽ tempus & anni & men¬
sis. & dieiae noctis & iugiliȩ & horȩ & in ali¬
qua parte. alicuius horum. Occasio
autem. ẽ. pars tẽporis: habens inse ali¬
cuius rei. Ieloncã faciendi aut ñ faciendi
oportunitatem. qua re cũ tempore hoc
differt. Nã genere quidẽ utrumq idem
c̃ẽ intellegitur. Uerũ intẽpore. spa¬
tium quodã modo declaratur. qđ man¬
nis aut in anno aut in aliqua anniparte
spectatur. in occasione ad spatiũ tẽporis
faciendi quȩ dam oportunitas intellegi¬
tur adiuncta: Quare cũgenere idem sit.
fit aliud quod parte. quadam aspetiȩ

Expanded text:
in praesentia et cum maxime fiant; et quae consequan- tur, in quibus potest considerari, quid ocius t quid serius futurum sit. et item communiter in tempore per- spiciendo longinquitas eius est consideranda. nam saepe oportet commetiri cum tempore negotium et vi- dere, potueritne aut magnitudo negotii aut multitudo rerum in eo transigi tempore. consideratur autem tem- pus et anni et mensis et diei et noctis et vigiliae et horae et in aliqua parte alicuius horum. occasio au- tem est pars temporis habens in se alicuius rei idoneam faciendi aut non faciendi opportunitatem. quare cum tempore hoc differt: nam genere quidem utrumque idem esse intellegitur, verum in tempore spatium quo- dam modo declaratur, quod in annis aut in anno aut in aliqua anni parte spectatur, in occasione ad spatium temporis faciendi quaedam opportunitas intellegitur adiuncta. quare cum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam et specie,
Abbreviated transcription (Latin):
tim rationem ac commodare ut uul¬
neri presto medicamentũ sit: &odium
statim defensio mitig& NNihil prodest
tenetur negotium: ut nr̃a nihil int̃¬
sit eosalio pacto docere. Quod cum
accidit: omnino parratione super¬
sedendum. ẽ. ¶Uloco licitur: aimnon
in ea parte orationis collocatur in qua
res postulat. Quodegenere agemus.
tum cum de dispositione dicemus : Nã
hoc ad dispositionem pertin& Inonquẽ¬
ad modum causa postulat narratur :
cum aut id qđ aduersario prodest
dilucide &ornate exponitur: aut iel ꝗip
sum adiuuat: obscure dicitur. & negle¬
genter. Quare ut hoc uitium uitetur.
omnia torquendast̃ ad commodum suȩ
cause. contraria quȩ preteriri poter̃
pretereundo.quȩ illius erunt leuiter
attingendo. sua diligenter & eno date
parrando: Aede narratione quidem
satis dictum uidetur: de inceps ad par¬
titionem transeamus Rectehabita
in causa partitio. illustrem & perspi¬
cuam totã efficit orationem Parces

Expanded text:
tim rationem accommodare, ut vultim rationem accommodare, ut vulneri praesto medica- mentum sit et odium statim defensio mitiget. nihil prodest tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere. quod cum accidit, omnino narratione supersedendum est. non loco dici- tur, cum non in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispo- sitione dicemus; nam hoc ad dispositionem pertinet. non, quemadmodum causa postulat, narratur, cum aut id, quod adversario prodest, dilucide et ornate expo- nitur aut id, quod ipsum adiuvat, obscure dicitur et neglegenter. quare, ut hoc vitium vitetur, omnia tor- quenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae praeteriri poterunt, praetereundo, quae dicenda erunt, leviter attingendo, sua diligenter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; dein- ceps ad partitionem transeamus. Recte habita in causa partitio inlustrem et per- spicuam totam efficit orationem. partes
Abbreviated transcription (Latin):
dum.ẽ. Quo degenere dicendum est.
in preceptis elocutionis Frobabilis
erit parratio: si in ea uidebuntur
ueẽ. eaquȩ solent apparere inueri¬
tate. siꝑsonarum dignitates serua¬
buntur. sicausę factorũ exstabunt.
si fuisse facultates faciundi uidebun¬
tur. sitempus idoneum. sispatiisatis.
silocus oportunus ad eandemrem qua
dere parrabitur fuisse ostendetur.
sires & adeorum quiagent naturam
Et aduulgi umorem: &adeorum
quiaudient opinionem ac cominoda¬
bitur Acueri quidem similis. exhis
rationibus eẽ. poterit. Iilud inu¬
autem iam preterea considerare
o portebit. Neaut cum obsit narratio.
aut cum nibil prosit tamem interpona¬
tur: aut non loco. aut non qua admo¬
dum causa postulit narretur Obest
tiox eum ipsus reigeste expositiomas¬
nã ere oit offensiorem. quam argu
mentando. & causam agendo leniri opor¬
tebit. Quod cum acciderit membra¬
tim oportebit partesrei geste disper
gere in causas & ad unam quãq confes¬

Expanded text:
dum est; quo de genere dicendum est dum est; quo de genere dicendum est in praeceptis elocutionis. Pro- babilis erit narratio, si in ea videbuntur inesse ea, quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tempus idoneum, si spatii satis, si locus opportunus ad eandem rem, qua de re narrabitur, fuisse ostendetur; si res et ad eorum, qui agent, naturam et ad vulgi morem et ad eorum, qui audient, opinionem accommodabitur. Ac veri quidem similis ex his rationibus esse poterit: illud autem praeterea considerare oportebit, ne, aut cum obsit narratio aut cum nihil prosit, tamen inter- ponatur; aut non loco aut non, quemadmodum causa postulet, narretur. obest tum, cum ipsius rei gestae expositio magnam excipit offensionem, quam argu- mentando et causam agendo leniri oportebit. quod cum accidet, membratim oportebit partes rei gestae disper- gere in causam et ad unam quamque confes
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Accessi adaedes puerum euoca¬
ui. respondit. Quȩ siui dominum.
domine gauit eẽ. Hictamasi tot res
breuius non potuit dicere ⁊amen
quia satis fuit dixisse dominegauit eẽ:
fit rerum multitudine longius: Qua¬
re hoc quoq ingenere uitanda .ẽ. bre
uitatis inutatio. Et nonminus rerũ
Non ne cessariarum quam uerborũ
multitudine super sedendũ ẽ :aꝑta
autem narratio poterit eẽ. siut
quidq primum gestunierit. ita
primum exponetur. Et rerumn
ac temporum ordo seruabitur. utita
narrentur ut gestȩ reserunt. aut
ut potiussegeri uidebuntur sticerit
considerandum. Nequid pertur bate.
Ne quid contorte dicatur. nequa m
inaliam rem transeatur. ne Gulti¬
morepetatur. Nead extremum pro¬
adrem pertineat pretereatur : & om¬
nino quȩ precepta debre uitatesunt.
hoc quoq ingenere sunt conseruanda
am seperes parumẽ. intellecta longi¬
tudine magis quã obscuritate parra
tionis acuerbis quoq dilucidis uten¬

Expanded text:
dicit: Accessi ad aedes. puerum vocadicit: Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: domi negavit esse, fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vitatis imitatio et non minus rerum non necessaria- rum quam verborum multitudine supersedendum est. Aperta autem narratio poterit esse, si, ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur. hic erit considerandum, ne quid perturbate, ne quid con- torte dicatur, ne quam in aliam rem transeatur, ne ab ultimo repetatur, ne ad extremum proad rem pertineat, praetereatur; et omnino, quae praecepta de brevitate sunt, hoc quoque in ge- nere sunt conservanda. nam saepe res parum est in- tellecta longitudine magis quam obscuritate narra- tionis. ac verbis quoque dilucidis uten
Abbreviated transcription (Latin):
t& igitur eamtres habereres: ut aꝑ¬
ta : ut breuis ut probabilis sit :Bre¬
uiserit. siunde necesse ẽ. inde initiũ
sumetur. & non ab ultimo reperetur.
& sicuius reisatis erit sum mã dixisse.
eius partes nondicentur. Nam sȩpe
satis ẽ. quid factum sit dicere non
ut enarres quen ad modum sit fac¬
tum. Et sinon longius quam quod¬
scitu opusest. in narrando procede¬
tur. & sinullam inrem abam tran¬
sibitur &sita dicetur. ut nonnum¬
quam exeo quod dictum sit: id quod
nonsit dictum inttellegatur. et sinon
modo id qđ ob est uerum &lam id quod
Nec obest nec adiuuat preteribitur.
Et sisemel unum quodq dicetur. & si
non abeo inquo proxime desitũerit.
deinceps incipietur. Ac multos imita¬
tio breuitatis decipit: ut cum sebreues
putent eẽ. longissimi sint: cumdent
operam ut resmultas breui̾dicant.
nonut omnino paucasres dicant &
non plures quam necessesit. Nample¬
risq breuiter uidetur dicere: quiita

Expanded text:
tet igitur eam tres habere res: ut brtet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde necesse est, inde initium sumetur et non ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur—nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut ne narres, quemadmo- dum sit factum—, et si non longius, quam quo opus est, in narrando procedetur, et si nullam in rem aliam transibitur; et si ita dicetur, ut nonnumquam ex eo, quod dictum est, id, quod non est dictum, intellegatur; et si non modo id, quod obest, verum etiam id, quod nec obest nec adiuvat, praeteribitur; et si semel unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desi- tum erit, deinceps incipietur. ac multos imitatio brevi- tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita
Abbreviated transcription (Latin):
genus appius indix̃ cartaginensibus bel¬
lum. Argumentum.ẽ. fictares. quȩta¬
men fieripotuit: Huius modi apud
terentium: Nam is post quam exces¬
sit exe phebissosia: Illa autem parra¬
tio quęuersatur inpersonis: eiusmodi
ẽ. utincasinul cumrebus ipsis ꝑsonarũ
sermones & animi. perspici possint.
N ormodo: uenit adme sȩpe clamitans
Quidagis mitio: curperdis adolescentẽ
piobis: Curamat: Cur potat: Cur
tuhis rebus sumptum suegeris: Uesti¬
tu nimio indulges nimium ineptus
est. pumiumipse. ẽ. durus: preter
ȩqͣumq & bonum hoc ingenere nar¬
rationis: multadeb& in eẽfestiuitas.
confecta exrerũ uarietate: animorũ
dissimilitudine. grauitate. lenitate.
spe. metu. suspitione. desiderio. dissi¬
mulatione. errore. misericordia.
fortunę commutatione. insperato
post ea deelocutione precipientur
ornamenta: sumentur. Nunc de
narratione. ea quęcause contin& ex
positionem: dicendum uidetur : Opor¬

Expanded text:
genus: Appius indixit Cartha- giniensibus belgenus: Appius indixit Cartha- giniensibus bellum. argumentum est ficta res, quae tamen fieri potuit. huiusmodi apud Terentium: Nam is postquam excessit ex ephebis, Sosia illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo: Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio? Cur perdis adulescentem nobis? cur amat? Cur potat? cur tu his rebus sumptum suggeris, Vestitu nimio indulges? nimium ineptus es. Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum. hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, misericordia, fopostea de elocu- tione praecipientur, ornamenta sumentur. Nunc de narratione ea, quae causae continet ex- positionem, dicendum videtur. opor
Abbreviated transcription (Latin):
Aut quo nihil profecto peius. ẽ: ut contra
sit facit: Acde exordio quidem satis dic¬
tui ẽ sMarratio ẽ rerũgestarum
aut un ꝯstarum etpostio. Uarrationũ
genera triasunt : Aniumgenus ẽ. in quo
ipsa causa & omnis ratio controuersiȩ
continctur: Alterum : inquo digressio
aliqua extracau sam. aut criminationis
Aut similitudinis aut delectationis. non
alienȩ ab eonegotio quod eagitur. aut
amplificationis causa interponitur.
Tercium genus ẽ. remotum aciuilibus
causis: quod delectationis causa p̾inutili
cum exercitatione dicitur & scribitur:
Eius partes sunt duȩ. Quarum altera in
negotus alter& personis maxime uersa¬
tur. Eaquę in negotiorum expositione
posita .ẽ. tres haba partes. Fabulam
historiam. argumentum. Fabula .ẽ. in
qua necuere Necuerisimiles rescontinen¬
tur: Cuius modi ẽ. angues ingentes.
alites iuncti iugo. Historia . ẽ. gestares
ab ȩtatis nr̃ȩ memoria: remota: Quod

Expanded text:
aut, quo nihil profecto peius est, ut contra aut, quo nihil profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est. Narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expo- sitio. narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae con- tinetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur. tertium genus est remotum a civi- libus causis, quod delectationis causa non inutili cum exercitatione dicitur et scribitur. eius partes sunt duae, quarum altera in negotiis, altera in personis maxime versatur. ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumen- tum. fabula est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: Angues ingentes alites, iuncti iugo historia est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Uitia uero hȩc sunt cestissima
exordiorum: quȩ sum mopere uitare
oportebit: Uulgare. Commune.
cõmutabile. Longum sepa¬
ratum. Trans latum. contra precepta.
Uulgare .ẽ: quod in plures causas potest
accommodari. ut conuenire uideatur:
Commune: quod nihilominus in aliquã
contrariam partem causę potest con¬
uenire. Commutabile: quod ab ad¬
uersario potest ł leuiter mutatum ex
contraria partedici. Longum. ẽ. quod
pluribus uerbis aut sententiis: ultra
quam satis.ẽ. producitur eparatũ.
qd̃ non exipsa causa ductum. ẽ. Nec sic̃
quod menibrum adnexum oratio
trans latum .ẽ: quod aliud amficit
quam causȩ genus postulat. Vt si quidoci¬
lem faciat auditorem: cumbeni uolen¬
tiam causa desider&: aut si principio
utatur. cum insinuationena respostul&
Tontra precepta. ẽ: qđ nihil eorum efficit
quorũ causa de exorduis p̃cepta tradunt᷑
Hoc ẽ. ꝙeum quiaudit. Neq beniuolũ
peq attentum neq docilem efficit.

Expanded text:
tatem. Vitia vero haec sunt certissima tatem. Vitia vero haec sunt certissima exordiorum, quae summo opere vitare oportebit: vulgare, commune, com- mutabile, longum, separatum, translatum, contra prae- cepta. vulgare est, quod in plures causas potest accom- modari, ut convenire videatur. commune, quod nihilo minus in hanc quam in contrariam partem causae potest convenire. commutabile, quod ab adversario potest leviter mutatum ex contraria parte dici. longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quam satis est producitur. separatum, quod non ex ipsa causa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi. translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum beni- volentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet. contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis praecepta traduntur; hoc est, quod eum, qui audit, neque beni- volum neque attentum neque docilem efficit,
Abbreviated transcription (Latin):
ta. quȩuel apa logam uel fabulam. uel
aliquam contineat irrisionem: aut
sirei dignitas adim& iocandi facultatẽ.
aliquid triste nouum. horribile. statim
non in commodum . ẽ. inicere. Nam
ut cibi satietas a fastidium aut sub¬
amara aliquare releuatur. aut dulci
mitigatur: sic animus. defessus audien¬
do. aut admiratione. integratur. aut
risu renouatur. Acse paratim quidẽ
quȩde principio &de insinuatione.
dicenda uidebantur: hec fere sunt
N unc quiddam. communiter pᷤ
utroq precipiendum indetur. E¬
dium: sententiarum. e grauitatis plu¬
rimum: deb& habere: a omnino
omnia quȩ pertin& ad dignitatem
inse continere. Propterraq id op¬
time. faciendum.ẽ. quia oratori audi¬
torem maxime cominendat Splen¬
doris afestiuitatis & concinnitudinis
minimum: propterea quia exhissus¬
pitio quȩdam apparationis atq ara¬
siciose diligentiȩ nascitur. quȩ naximne
orationȩ fidem: oratori adimit auctori¬

Expanded text:
ta, quae vel apologum vel fabulam vel ta, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae de principio et de insi- nuatione dicenda videbantur, haec fere sunt: nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur. Exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem, in se continere, propterea quod id optime faciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, oratori adimit auctori
Abbreviated transcription (Latin):
uersariorum fidem uidebitur au¬
ditoribus fecisse: idq ei quuntelli¬
git quib rebus fides fiat facileerit
cognitu oport& autde eo quod
ad uersarii firmissimum sibiputa¬
rint. & maxime hi quiaudient ꝓba¬
ruit primumte dicturum polli¬
ceri aut ab aduersaru dicto exor¬
diri: &abeo potissimum quod ille
nuprime dixerit. aut dubitatio¬
ne uti quid primum dicas: acui
potissimum loco respondeas cũ ad¬
miratione. Nam auditor cum eũ
quem aduersarii perturbatum
putant oratione uid& animo fir¬
missimo contradicere paratum:
plerumq sepotius temere assensis¬
se. quam illum sine causa confide¬
re. arbitratur: sin auditoris stu¬
dium defatigatio ab alienauit
a causa: tebreuius quã paratus fue¬
ris et̃. dicturum. commodum. ẽ. polli¬
ceri. non imitaturũ aduersarium:
Sinres dabit: non inutile .ẽ. ab aliquarẽ
renoua autridicula incipere. aut ex
tempore quȩ nata sit : Quod genus stre¬
pitum acclamationem. aut iam para¬

Expanded text:
versariorum fidem videbitur auversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse—id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium. sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam para
Abbreviated transcription (Latin):
Sicause turpitudo anitrahet offen¬
sionen: aut proco homine in quo
offenditur alium hominẽ quidiligi¬
tur inter ponioporta: Aut proro
inqua offenditur: aliam remquȩ
probatur: Aut prore hominem:
aut prohomine. reni ut abco qđ
odit: adid qđ diligit auditur is
animus traducatur: & dissimula¬
rede id defensurum quod ex istime¬
mitior factus erit auditor. ingre¬
di pede temptim in defensionẽ. & di¬
cere ca quę indignentur aditersa¬
rii tibi quoq indigna uideri: Dein¬
de cumileneris eum quiaudiet:
de monstrare Nihil eorum adte
pertinere. & negare te quicquã
de aduersariis eẽ. dicturum peq
hoc neq illud: ut neq aperteledas
eos quidiliguntur. & tamen idobscure
facins. quo ad possis alienes abeis audi¬
torum uoluntatem: & aliquorum
iuditium similidere aut auctorita¬
tem proferre imitatione dignam:
D eude eandem aut consimilem. aut
maiorem aut minorem agirem in p̾¬
senti demons trare sinoratio ad¬

Expanded text:
Si causae turpitudo contrahit offenSi causae turpitudo contrahit offensionem, aut pro eo homine, in quo offenditur, alium hominem, qui dili- gitur, interponi oportet; aut pro re, in qua offenditur, aliam rem, quae probatur; aut pro re hominem aut pro homine rem, ut ab eo, quod odit, ad id, quod diligit, auditoris animus traducatur; et dissimulare te id defensurum, quod existimemi- tior factus erit auditor, ingredi pedetemptim in defen- sionem et dicere ea, quae indignentur adversarii, tibi quoque indigna videri; deinde, cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare, nihil eorum ad te pertinere et ne- gare quicquam de adversariis esse dicturum, neque hoc neque illud, ut neque aperte laedas eos, qui diliguntur, et tamen id obscure faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oratio ad
Abbreviated transcription (Latin):
E si pollicebimur. nos breui nr̃am aiu¬
sam demonstraturos. atq ex ponemꝰ
iudicationem : aut iudicationes siplu¬
Piscrunt: Dociles auditores faciemꝰ.
iꝑte & breuiter. sum mam causae
exponemus. Hoc est: in quo constat
controuersia. Nam ardndo cilem
uelis faceri: simul attentum facias
oportet. Nam isest maxime doci¬
lis quiattentissime.ẽ. paratus
audirȩ. Nunc insinuationes quẽ¬
ad modum tractari conuenuit.
de inceps dicendum uidetur: Insi¬
nuatione igitur utendum.ẽ. cũ ad¬
uarabile gnus cause .e: Hoc ẽ. ut
ante dxinius. cum animus audito¬
ris infistus . ẽ Id autem tribus ex
causis fit maxime: siaut in .x. in ip¬
sacausa quȩdam turpitudo.  aut
abhis quiante dixerunt iam quid¬
dam auditori persua sum cudetur:
auteo tempore locus dicendidatur.
cum iam illi quos audire oportet
defessi sunt audiendo: Nam ex hac
quoq renonminus. quam ex primis
duabus in oratorẽ. non numiquam
animus auditoris offenditur

Expanded text:
et si pollicebimur nos brevi nostram cauet si pollicebimur nos brevi nostram causam demonstraturos atque exponemus iudica- tionem aut iudicationes, si plures erunt. Dociles audi- tores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus, hoc est, in quo consistat controversia. nam et, cum docilem velis facere, simul attentum facias oportet. nam is est maxime docilis, qui attentissime est paratus audire. Nunc insinuationes quemadmodum tractari con- veniat, deinceps dicendum videtur. insinuatione igitur utendum est, cum admirabile genus causae est, hoc est, ut ante diximus, cum animus auditoris infestus est. id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo. nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam animus auditoris offenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
malitiose. factum proferctur : in ni¬
uidiam. siuis corum potentia. diuttie
cognatio. peruniȩ proferentur atq
eorum usus artogans & intolerabilis.
ut his rebus magis uideantur: quam
cause suȩ confidere. In contentio¬
nex ducentur : sicorum inercia.
entia. ignauia desidiosum
studium & litxoriosum otium profe
retur sAbauditorum persona beni¬
uolentia captabitur: sires abhis
fortiter sapienter. mansuer gestȩ
proferentur. ut nequa assentatio
nimia significetur: & sidehis quam
honesta existimatio. quaintaque eoꝵ
iuditi & auctoritatis expectatio sit
oftendetur. Abrebus ipsis: suiram
causam laudando extollemus: aduer¬
sariorum auisam ꝑ contemptionem
deprimemus. Attentos autem facie¬
mus: si de monstrabimus caquę dic¬
turierimus magna.noua. in credi¬
bilia eẽ. aut ad omnes. aut adcos qui
audient. aut ad aliquos inlustres
homines. aut ad deos in mortales.
aut ad summam reipublicę ꝑtinere

Expanded text:
malitiose factum proferetur; in inmalitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio pecuniae proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis vi- deantur quam causae suae confidere; in contemp- tionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, igna- via, desidiosum studium et luxuriosum otium profe- retur. ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae profe- rentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur; ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus. Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus, magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audient, aut ad aliquos inlustres ho- mines aut ad deos inmortales aut ad summam rem pu- blicam pertinere;
Abbreviated transcription (Latin):
riri principium poterit. ł si cõmodũ
fuerit: aut anaͣratione incipiemuᷤ.
aut alege. aut ab aliqua firmissima
ratione nr̃ȩ dictionis. Sinii prin
cipio placebit: beni uolentię parti¬
bus utendum .ẽ. ut id quod .ẽ. auge¬
atur: In obscuro causȩ genere.: per
principium dociles auditores. effi¬
cere oporiebit. Nunc qm quas res
exordio conficere oporteat dictum. ẽ
reliquum .ẽ. ut ostendatur quibus
ꝙ̃ quȩ rationibus res confici possit.
ẜ eni uolentia: quattuor exlocis com¬
paratur Ab nr̃a ab aduersariorũ:
ab iudicum persona :a causa Tonra
tia dicemus. Sicrimina inlata. aali¬
quas minus honestas suspicationes
iniectas diluemus: siquȩ in cõmoda
acciderint autquȩ instent difficulta¬
tes proferemus. Sip̃ce & obsecratione
humili ac supplici uteinur : Ao ud
uersariorum autem: sicos aut modĩu
aut in inuidiam. aut in contẽptionera
adducemus : in odium ducentur: si qͥd̃
corum spurce. superbe. crudelitert

Expanded text:
riri principium poterit vel, si commodum riri principium poterit vel, si commodum fuerit, aut a narratione incipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti prin- cipio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, quod est, augeatur. in obscuro causae genere per principium dociles auditores efficere oportebit. Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat dictum est, reliquum est, ut ostendatur, quibus quae- que rationibus res confici possit. Benivolentia quattuor ex locis comparatur: ab nostra, ab adversariorum, ab iudicum persona, a causa. ab notia dicemus; si crimina inlata et aliquas minus honestas suspiciones iniectas diluemus; si, quae incommoda acci- derint aut quae instent difficultates, proferemus; si prece et obsecratione humili ac supplici utemur. ab ad- versariorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus. in odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter,
Abbreviated transcription (Latin):
uiditur. in principium. & insinuatio¬
nem Principiũ ẽ. oratio perspicue
&protinus ꝑficiens auditorem. beni¬
uolum. autdocilem. aut attentum.
Insinuatio ẽ. oratio quadam disima
latione. & circuitione. obscurł subi¬
ens auditoris animum. In ad mirabi¬
ligenere causę. sinon omnino infesti
auditores erunt. principio beniuo¬
lentiam compararelicebit : Siner̃
uehementer abalienati. confugere
necesseerit adiisinuationem. Nã
abiratis siper spieue pax&beniuolen¬
tia axpetitur: potimodo ea non in¬
uenitur : sedaugetur. atq inflamma¬
tur odium In humiliautem genere
causȩ. contemptioniscollende causa
necessec. attentum efficert auditorẽ
Anceps genus cause. sidubiam iudica¬
tionem habebit. ab ipsa iudicatione
eiordiendum .ẽ: Sinautem partẽ
turpidinis. partem honestatis habe¬
bit: beniuolentiam captare opor¬
tebit. ut ingenus honestum. causa
trans lata uideatur. Tumautem
erit honestum ciuse genus. uel pte¬

Expanded text:
viditur, in principium et insinuatioviditur, in principium et insinuationem. principium est oratio perspicue et protinus perficiens auditorem benivolum aut docilem aut attentum. insinuatio est oratio quadam dissimu- latione et circumitione obscure subiens auditoris animum. In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolentiam conparare li- cebit. sin erunt vehementer abalienati, confugere ne- cesse erit ad insinuationem. nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea non inve- nitur, sed augetur atque inflammatur odium. in humili autem genere causae contemptionis tollendae causa ne- cesse est attentum efficere auditorem. anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudi- catione exordiendum est. sin autem partem turpitu- dinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata vi- deatur. cum autem erit honestum causae genus, vel praete
Abbreviated transcription (Latin):
pratio. partitio. confirua
rae hensio. conclusio:
edim exordium princeps deb&. eẽ.
iniui. osquo q: primum in ratione
exordenidi p̃recepia dabimus : FExor¬
dium. ẽ. oratio. animum auditoris
idonee comurans adreli quam diti¬
nem. Quod t si eurn heniuolũ.
attentum doẽgt asecerit
uinꝙ sunt: honestũ. ad mirabile.
haimilt anceps. obscurum:
uestumicause genus e: cuistatim sine
oratione nr̃a fau& auditoris animus:
Admirabile: aquo. ẽ alienatus animus.
eorum qui audituri sunt: ttumile.
qđ neglegitur ab auditore. & non mas¬
nopere attendendum uidetir In¬
ceps. in quo aut iudicatio dubiaẽ aut
causa & honestatis & turpitudinis par¬
ticeps: ut & beniuolentiã pariat ꝗof¬
fensionem. Obscurum: in quo aut
tardi auditores sunt: aut diffialirib
ad cognoscendum negor sis causi ẽ in
plicata. Quare cumtam diuersasiit
genera causarum exordiri quoq dispa¬
riratione inuno quod genere necesse
est: Igitur exordium mduas partes di¬

Expanded text:
ratio, partitio, con- firmatio, reprehensio, conclusio. Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta da- bimus. Exordium est oratio animum auditoris idonee com- parans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit. sunt quinque: honestum ammirabile humile anceps obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra fauet auditoris animus. Ammirabile, a quo est alienatus animus eorum qui audituri sunt. Humile est quod neglegitur ab auditore, et non magnopere attendendum uidetur. Anceps est in quo aut iudicatio dubia est, aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut beniuolentiam pariat et offensionem. Obscurum in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernplicata. quare cum tam diversa sint genera causarum, exordiri quo- que dispari ratione in uno quoque genere necesse est. igitur exordium in duas partes di
Abbreviated transcription (Latin):
is non intellex̃ in partitione exposito
genere partẽ segeneris admiscuisse
Namgenus ẽ. omnium nimirũ libidin: mn
cupiditas. Eiusautem generis sire dubio
pars est a uaritia. Hoc igitur uitandumie:
necuius genus posueris. eius sicuti aliquam
diuersam acdissimilem partem ponas ine¬

Expanded text:
rtitione exposito genere partem se generi admiscuisse. Nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est avaritia. Hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus posueris, eius sicut aliquam diversam ac dissimilem partem ponas. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
iminse ipsum. acsorores in reg
infamam generis. & familiȩ ut
sbea poenas liberi sui potissimuro
petere debuerint. ¶Et inceter is qͥ dẽ
itutionibus adhunc modum iudica¬
es reperiuntur: Inconiecturali
ni constitutione. quia ratio non ẽ.
enim non conceditur: p̃ potest
actione rationis nasci iudicatio.
m necesseerit questiones. ratio
deniq singulę partes totius causȩ
siderandȩ sunt: Nam non ut quid
dicendum. primum. ẽ. ita prinũ
maduertendum uidetur: ideo
a illa quȩ prima dicuntur. si uehe¬
nter uelis congruere & coherere
eausa: ex his ducas oporta que post
enda sunt. Quare: cum uldicatio
i quȩ adiudicationem oport& ar¬
nenta inueniri. diligenteꝵ erunt¬
ificio reperta. cura et cogit sione
tractata. tum deniq ordinaũdȩ s̃¬

Expanded text:
suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum petere debuerint. Et in ceteris quidem constitutionibus ad hunc modum iudicationes reperiuntur; in coniecturali autem constitutione, quia ratio non est—factum enim non conceditur—, non potest ctione rationis nasci iudicatio. totidem necesse erit quaestiones, rationes, denique sin- gulae partes totius causae considerandae sunt. nam non ut quidque dicendum primum est, ita primum animad- vertendum videtur; ideo quod illa, quae prima dicun- tur, si vehementer velis congruere et cohaerere cum causa, ex iis ducas oportet, quae post dicenda sunt. quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicationem oportet argumenta inveniri, diligenter erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae s
Abbreviated transcription (Latin):
leitur nascitut controuersia da
ure nefecerit PRatio ẽ eaquȩ
antinx causam Quȩsi sublata
set nubil incauia contro uersiȩ
relinquatur. Nlocmodo : Vt docendi
causa infacili e peruulgato exemplo
consistamus: Orestes siaccusetur
matricidi. p dsiħ dieat iure ftci alla en
patrem meum occiderat : p̃hit defen¬
sionem: Qua sublata omnis controuo¬
sa quoci sublatast Ergo cius caus
ratio e. hiec quod illa a gamca nonẽ oco
derit Nudicatio ẽ : qu&đ exinfir matio¬
ne & confirmatione rationis nascitur
controuersia. Namsit canolus ex¬
posta ratio. quam paulo ante exposi¬
imus lla enim meum inquit patrem
oceiderit. At non inquit &aduer sa¬
rius. ab stefilio matremnecari opor¬
tuit Potuit enim sinetuo scelere:
illius factum puniri. Exhae deductio¬
ne rationis. illa summa nascitur con¬
trouersia quam iudicationẽ aippella¬
mus. Ea ẽ. huius modi rectum nefu¬
erit ab orestematrem occidi: cumilla
orestis patrem occidisset .Firmamen
sum matrissuȩ fuisse in pa

Expanded text:
itur controversia, quam urene fecerit? ratio est ea, quae continet cau- sam, quae si sublata sit, nihil in causa controversiae relinquatur, hoc modo, ut docendi causa in facili et pervulgato exemplo consistamus: Orestes si accusetur matricidii, nisi hoc dicat iure feci; illa enim patrem meum occiderat, non habet defensionem. qua ratione sublata omnis controversia quoque sublata sit. ergo eius causae ratio est, quod illa Agamemnonem occi- derit. iudicatio est, quae ex infirmatione et confirma- tione rationis nascitur controversia. nam sit ea nobis exposita ratio, quam paulo ante exposuimus: illa enim meum, inquit, patrem occiderat: at non, inquiet ad- versarius, abs te filio matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri. ex hac de- ductione rationis illa summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus. ea est huiusmodi: rec- tumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset. firmamentanimum matris suae fuisse in patrem
Abbreviated transcription (Latin):
aquã obrem. & cuiusreicausa factum sit
r̃ Deinde in ipso gerendo negotio
quid artum sit. Deinde quid post ea fac¬
tuasit Ingestione autẽ negotii. qui
modus. facultates. Locus considerat᷑.

Expanded text:
quamobrem et cuius rei causa factum sit quaeritur: deinde in ipso gerendo negotio quid actum sit, deinde quid postea factum sit. In gestione negotii, qui o, facultas.
Abbreviated transcription (Latin):
anliber. peruniosus antenuis Priuatus
ancũ potestate. Si cũ potestate iure: an
iniuria. Felix clarus. anẽtra. quales
liberos habeat acsideñuiuo quȩ retur
&iam qualimorte sit affectus. erit consi¬
derandum: Habitũ autẽ hunc appella¬
mus. animi aut corporis constantem
& absolutam aliqua in reperfectionem:

Expanded text:
nuis, privatus an cum potestate: si cum potestate, iure an iniuria; felix, clarus an con- tra; quales liberos habeat. ac si de non vivo quaeretur, etiam quali morte sit affectus, erit considerandum. habitum autem hunc appellamus animi aut corporis constantem et absolutam aliqua in re perfectionem,
Abbreviated transcription (Latin):
tutio nec pars constitutionis potest
simul a suam hahere &alterius uise
uim continere: Ideo quodimaquȩq
exse atrsuanatura simplxiter consi¬
deratur. Altera assumpta nume¬
rus constitutionum duplicatur. ntm
ius constitutionis augetur: Edeli¬
beratiua causa. simulex eadem par¬
te. eodem ingenere & coniecturalẽ
agenerale. & definitiuam. & trans¬
latiuam sola habere constitutionẽ.
unani aliquãnido. a plures non¬
inquam. Ergo ipsa. neq consti¬
tutio .ẽ. neq pars constitutionis
Iaem indemonstrationẽ sola usuue¬
nire. Genera igitur ut ante diximꝰ
hȩc causarũ putanda sunt: non par¬

Expanded text:
tutio nec pars con- stitutionis potest simul et suam habere et alterius in se vim continere, ideo quod una quaeque ex se et ex sua natura simpliciter consideratur, altera assumpta numerus constitutionum duplicatur, non vis constitu- tionis augetur. at deliberativa causa simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalem et generalem et definitivam et translativam solet habere constitu- tionem et unam aliquam et plures nonnumquam. ergo ipsa neque constitutio est nec pars constitutionis. idem in demonstratione solet usu venire. genera igitur, ut ante diximus, haec causarum putanda sunt, non par
Abbreviated transcription (Latin):
sime. cũ adipsum uentũ erit: explicandũ
in causȩ dictione: post partitionẽ Atq
illud quoq ꝑtin& ad paucitatẽ. Neaut plu¬
ra quãsatis. ẽ. de monstraturos nosdica¬
mus. Hoc modo. Ostendam aduersarios
quod arguimus. & potuisse facere. & uoluis¬
se & fccisse. Namfecisse satis. ẽ. ostende

Expanded text:
entum erit explicandum in causae dictione post partitionem. atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse sati
Abbreviated transcription (Latin):
luta .ẽ. quȩ ipsa inse contina iuris & in¬
iuriȩ quȩstionem. Assumptiua: quȩ ip¬
sa ex se nihildat firmi adrecusationẽ.
foris autem: aliquid defensionis assu¬
mit Eius partes sunt quattuor
concessio. Remotio criminis. Relatio
criminis. comparatio
essio est: cumreus nonid quod fac¬
tum.ẽ. defendit: sed ut ignoscatur
tres imprudentũ. casum.
necessitatem: Dep̾catio ẽ. cũ
& peccasse: & consulto percasse reus
seconfitetur. & tamen ut ignoscatur
postulat. Quodgenus: perraro potest
accidere. RRemotio criminis. ẽ cumid
crimen quod infertur: abse & absua
culpa: & potestate: aui: in alium reus
remouere conatur. Id dupliciter
fieri poterit: siaut causa aut factum
in alium transferetur. Causa trans¬
actum rectum aut utile conten. ai¬
tur: quod ut fier& illud quosarguit᷑¬

Expanded text:
luta est, quae ipsa in se continet iuris et iniuriae quae- stionem; adsumptiva, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis ad- sumit. eius partes sunt quattuor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, conparatio. concessio est, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur, tres, imprudentiam, casum, necessitatem. Deprecatio est cum et peccasse et consulto peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat, quod genus perraro potesaccidere. remotio criminis est, cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa et potestate in alium reus removere conatur. id dupliciter fieri pot- erit, si aut causa aut factum in alium transferetur. causa transactum rectum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguit
Abbreviated transcription (Latin):
titutio generalis uocatur sagͥum
causa ex copend&. quam noca ut is
agere uidetur quem oporat: aut
non cum eo quicum opori&. aut nõ
apud quos: quotempore qualege.
quo crimine. quapoena oporta:
trans latiua dicitur constitutio.
quod actio trans litionis & cõmuta¬
tionis indigerȩ uidetur: Atque
harum aligui in omne causȩ ge¬
nus inciders necesseest. Nã inqͣm
re non inederit. meanihil ẽe pote¬
rit aftuersiȩ: Quare : eam nec
siusam Pidem conuenit putari:
aofactidudem controuersia: in
omnia tonpora potest . fribur.

Expanded text:
titutio generalis vocatur. at cum causa ex eo pendet, quia non aut is agere videtur, quem oportet, aut non cum eo, quicum oportet, aut non apud quos, quo tem- pore, qua lege, quo crimine, qua poena oportet, transla- tiva dicitur constitutio, quia actio translationis et com- mutationis indigere videtur. atque harum aliquam in omne causae genus incidere necesse est; nam in quam rem non inciderit, in ea nihil esse poterit controversiae. quare eam ne causam quidem convenit putari. Ac facti quidem controversia in omnia tempora potest tribui.
Abbreviated transcription (Latin):
facilius. ẽ. Ecce autem partim diuino
partim mortali ingenere uersant᷑:¬
A ortalium autem: purs in hominum
pars inbestiarum genere numerant᷑
Atq hominũ genus & insexu consideratur
uirile anmulie bresit: &innatione.
patria. cognatione ȩtate. Natione.
gredis anbarbarus. Patria: athenien

Expanded text:
cilius est. eae autem partim divino, partim mortali in genere ver- santur. mortalium autem pars in hominum, pars in bestiarum genere numerantur. atque hominum genus et in sexu consideratur, virile an muliebre sit, et in natione, patria, cognatione, aetate. natione, Graius an barbarus; patr
Abbreviated transcription (Latin):
inserirtione sed in aliqua argumen¬
ratio ne consistit IActum conside¬
ratsꝰ eenere cause. a cognita consti¬
futione cum simplex ncan umcta
si intellexeris. & scripti anrationis
babeat controuersiam uideris dc in
epserit uidendum. quȩ questio.
queratio. quȩ uidicatio. quod firma

Expanded text:
in scriptione, sed in aliqua argumenin scriptione, sed in aliqua argumentatione consistit. Ac tum, considerato genere causae, cognita con- stitutione, cum simplexne an iuncta sit intellexeris et scripti an rationis habeat controversiam videris, dein- ceps erit videndum, quae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmam
Abbreviated transcription (Latin):
modo. Chorinthus bellum indica¬
mus. annon. TConiuncta expluri¬
bus questionib inqua plura quae¬
runtur.: hoc pacto. Utrũ carta¬
go diruatur. ancartaginensibus
reddatur: aneo colonia deducat᷑:
Ex comparatione. inqua ꝑ contentio¬
nem utrum potius. aut quĩ potissi¬
mum queritur adhuno modum
u trum exercitus in macedoniam con¬
tra philyppum mutatur qui sotus
sit auxilio: antencatur initalia ut
quam maxime co balẽ
sa uidentũr cum sertientia scripto¬
ris dissidere : tuminterse duȩ le¬
ges aut pluros discrepare. sumid
quod scriptum est duas aut plures
res significare. tumexeo quod scrip¬
tum ẽ. aliud quoq quod nonscriptũ ẽ
inuerure: tumuis uerbi quosi indefi¬
nitua constitutione in quo posita
Ast quęri. Quare primuni ginus.
descripto aesententia: sȩcundu ex
contiariis legibus. Tercium ãbrguũ
quattam racio cmarunm. quititũ.
definitiuum nominamus PRatio.
autem .e cumomnis quȩstio non

Expanded text:
modo: Corinthiis bellum indicamodo: Corinthiis bellum indicamus an non? coniuncta ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur, hoc pacto: utrum Carthago diruatur an Carthaginiensibus redda- tur an eo colonia deducatur. ex conparatione, in qua per contentionem, utrum potius aut quid potissimum sit, quaeritur, ad hunc modum: utrum exercitus in Mace- doniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae entur cum sententia scriptoris dissidere, tum inter se duae leges aut plures discre- pare, tum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare, tum ex eo, quod scriptum est, aliud, quod non scriptum est, inveniri, tum vis verbi quasi in de- finitiva constitutione, in quo posita sit, quaeri. quare primum genus de scripto et sententia, secundum ex contrariis legibus, tertium ambiguum, quartum ratio- cinativum, quintum definitivum nominamus. ratio est autem, cum omnis quaestio non