comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ista narratio: ut lazarũ dñm significariꝰ
accipiamꝰ iacentẽ ad ianuã illius diuitis.
qr se ad aures suꝑbissimas uideoꝵ incarna¬
tionis humilitate deiecit. Cupiens sat᷑ari
de micis qͣ cadebant de m̃sa diuitis: que¬
rens ab eis uł minima oꝑa iustitie. qͣ suȩ
rent: quȩ oꝑa miscđiȩ & humilitatis
quãuis miima & sine disciplina & ꝑse¬
uerantia uitȩ bonȩ. saltẽ interdũ uł casu
facerent. sic̃ micȩ de m̃sa cade solent. Uł¬
cera passiones st̃ dñi ex infirmitate car¬
nis: quã ꝓ nob̾ susciꝑe dignatꝰ ẽ. Canes gͦ
qͥ ea lingebant gentes st̃. quos hõĩes pec¬
catores & inmunidos dicebant uider ꝙ̃ tam̃
passioẽs dñi in sacram̃tis corporis & sangui¬
nis eiꝰ ꝑ totũ iã orbẽ suauitate deuotissima
lambunt. Sinꝰ abrahȩ intelligit᷑ secretũ pa¬
tris. quo pꝰ passionẽ resurgens assũptus :
dñs. quo eũ portandũ ab angłis ideo dictũ
credo: q in ipsam receptiõem qͣ in secretũ

Expanded text:
ista narratio, ut per Lazarum Dominum significari accipiamus, jacentem ad januam illius divitis, quia se ad aures superbissimas Judaeorum incarnationis humilitate dejecit: cupiens saturari de micis quae cadebant de mensa divitis, quaerens ab eis vel minima opera justitiae, quae suae e humilitatis, quamvis minima et sine disciplina et perseverantia vitae bonae, saltem interdum vel casu facerent, sicut micae de mensa cadere solent. Ulcera, passiones sunt Domini ex infirmitate carnis, quam pro nobis suscipere dignatus est. Canes ergo qui ea lingebant, Gentes sunt, quos homines peccatores et immundos dicebant Judaei, et tamen passiones Domini in Sacramentis corporis et sanguinis ejus, per totum jam orbem suavitate lambunt devotissima. Jam sinus Abrahae intelligitur secretum Patris quo post passionem resurgens assumptus est Dominus: quo eum portatum ab Angelis ideo dictum puto, quia ipsam receptionem qua in secretum
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ qͣndo ñ uerb̃ s reb ipsis p̾sentib cre¬
dit᷑ qd futurũ est.cũ iã ꝑ spetiẽ manifestã
se contẽplandã p̃bebit sc̃is ipsa dei sapi¬
entia ꝑ quã facta st̃ oĩa. De qua fide re¬
rũ lucis q eiꝰ p̾sentate. forsitan paułꝰ apłs

Expanded text:
 ipsis praesentibus creditur; quod futurum est, cum jam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis ipsa Dei Sapientia per quam facta sunt omnia . De qua fide rerum lucisque illius praesentatae forsitan Paulus apos
Abbreviated transcription (Latin):
corona iustitiȩ. Om̃ia enĩ dici posst̃ de illa
in effabili ꝑfruitiõe ueritatis: & tanto
magis sĩa dici posst̃. quanto minꝰ dici
aliquid potest. Nã & lux ÷ illuminatoꝵ.
& requies exercitatoꝵ: & patria redeun¬
tiũ. & esca indigentiũ: ꝙ corona uincentiũ:
& quecũq bona tẽporalit̾ transeuntia
ꝑ creaturae partes error appetit infide¬
liũ. ueriora in ęt̾nũ manentia in creatore
om̃iũ simul inuent᷑a : pietas filioꝵ. xł
queri posst̃. quȩ merito querentes mo¬
uent. ñ solũ de numero qͥd sibi uelit qđ

Expanded text:
corona justitiae . Omnia enim dici possunt de illa corona justitiae . Omnia enim dici possunt de illa ineffabili perfructione veritatis: et tanto magis omnia dici possunt, quanto minus digne dici aliquid potest. Nam et lux est illuminatorum, et requies exercitatorum, et patria redeuntium, et esca indigentium, et corona vincentium: et quaecumque bona temporaliter transeuntia per creaturae partes error appetit infidelium, veriora in aeternum manentia in Creatore omnium simul inventura est pietas filiorum. Xquaeri possunt quae merito quaerentes movent. Non solum de numero quid
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. priꝰ illos fidẽ hab̾e deb̾e p̾senti
urt necessariã quȩ minime uidet᷑: quã¬
dui thesaurus ÷ in uasis fictilibꝰ. S ui maxi¬
in suũ corpꝰ qͣsi mactatos & manducatos
transferre credentes: & iã hic pascit u̾bo fidei.
& sacram̃to passioĩs suȩ: non enĩ uenit mi¬
nistrari. s ministrare. Dicant gͦ illi serui
ꝑsinapis granũ arbori huic moro. hoc:
ĩpsi euangłio crucis dñicȩ ꝑ poma san¬
guinea ħ ÷ tamꝗͣ uulnera in ligno pendẽ¬
tia uictũ popłis p̾biture. dicãt gͦ illi ut era¬
dicet᷑ de ꝑfidia iuideoꝵ & in mare gentiũ
transferat᷑ atq plantet᷑. Hȩc enĩ domestica
seruitute esurienti & sitienti dño ministra¬
bt̃. Tunc demũ querãt escis in corruptibi¬
lib in et̾nũ diuinȩ sapientiȩ ꝑfrui. cum
dixerint serui suꝑuacui sumꝰ. qd debiuimꝰ
facere fecimꝰ. Nic hil nob̾ oꝑis restat: cur¬
sũ consũmauimꝰ. agonẽ ꝑfecimꝰ. suꝑest nob̾

Expanded text:
abere debere praesenti vitae necessariam, quae minima videtur quamdiu thesaurus est in vasis fictilibus, sed vi maxiin suum corpus quasi mactatos et manducatos transferre credentes, etiam hic pascit eos verbo fidei et sacramento passionis suae. Non enim venit ministrari, sed ministrare . Dicant ergo illi servi per sinapis granum arbori huic moro, hoc est, ipsi Evangelio crucis dominicae, per poma sanguinea, tanquam vulnera in ligno pendentia, victum populis praebitura; dicant ergo illi ut eradicetur de perfidia Judaeorum, et in mare Gentium transferatur atque plantetur: hac enim domestica servitute esurienti et sitienti Domino ministrabunt. Tunc demum quaerant escis incorruptibilibus in aeternum divinae Sapientiae perfrui, cum dixerint, Servi supervacui sumus, quod debuimus facere, fecimus: nihil nobis operis restat; cursum consummavimus, agonem perfecimus, superest nobis
Abbreviated transcription (Latin):
nistratiõe linguarũ. eoꝵ mundatio decla¬
rata ẽ. Quȩ cũ ita se habeãt. iã facile ÷ etiã
illud uidere fieri posse: ut qͥsq in ȩccłiȩ
sotietate doctrinã integrã uerãq asseqͥt̃.
& oĩa scd̾m catholicã regulã edisset. distin

Expanded text:
iratione linguarum eorum mundatio declarata est . Quae cum ita se habeant, jam facile est etiam illud videre, fieri posse ut quisque in Ecclesiae societate doctrinam integram veramque assequatur, et omnia secundum catholicae
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ dicentes. Iħu p̾ceptor. miserere nr̃i. Nlam
& qđ p̃ceptorẽ uocant. qͦ nõie nescio utrũ qͥsꝗͣ
dnm interpellau̾it ꝓ medicina corporali. satis
puto sig̃ficare leprã falsã e̾ẽ doctrinã: quã
bonꝰ p̾ceptor abstergat. Sac̾dotiũ uero iudeoꝵ
nemo fideliũ dubitat figurã fuisse sac̾dotii
fut᷑i regalis qđ ÷ in eccłia. qͦ ꝯsecrant᷑ om̃s ꝑ¬
tuientes ad corpꝰ xp̃i sũmi ⁊ ueri pͥncipis¬
sac̾dotũ. Nã nc̃ & om̃s ungunt᷑. qđ t̾c re¬
gib tantũ ⁊ sac̾dotib fiebat. qd ait petrꝰ
ad xp̃ianũ popłm scͥbens. regale sac̾dotiũ:
utrũq nom̃ illi popło ꝯuenire declarauit:
qͦ illa unctio ꝑtinebat. Cetera itaq uitia
suũ ꝑ se ipsũ interiꝰ in ꝯscientia ⁊ ĩtellectu

Expanded text:
rere nostri. Nam et quod praeceptorem vocant, quo nomine nescio utrum quisquam Dominum interpellaverit pro medicina corporali, satis puto significare lepram falsam esse doctrinam, quam bonus praeceptor abstergit. Sacerdotium vero Judaeorum nemo fere fidelium dubitat figuram fuisse futuri sacerdotii regalis, quod est in Ecclesia, quo consecrantur omnes pertinentes ad corpus Christinc et omnes unguntur, quod tunc regibus tantum et sacerdotibus fiebat: et quod ait Petrus ad christianum populum scribens, Regale sacerdotium ; utrumque nomen illi populo convenire declaravit, quo illa unctio pertinebat. Caetera itaque vitia suum, per seipsum interius in conscientia et intell
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ posst̃. Qđ autẽ linguã sibi uult refri¬
gerari cũ in flãma utiq totꝰ arderet. signi¬
ficat qđ scriptũ est. mors & uita in manib
linguȩ: & quia confessio ore fit ad salutẽ.¬

Expanded text:
re non possunt. Quod autem linguam sibi vult refrire non possunt. Quod autem linguam sibi vult refrigerari, cum in flamma utique totus arderet, significat quod scriptum est, Mors et vita in manibus linguae : et quia ore confessio fit ad salute
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cadunt de m̃sa diuitis. iacens ad ianuamꝰ.
non enĩ ammutebat᷑ ad epulas eiꝰ. qͥ nec bene
eis utebat᷑. Nec egenti dabat tãquã scriba ha¬
bens claues regni cȩloꝵ: nec ipse intrans. nec
alios intrare ꝑmitens. Micȩ st̃ enĩ cadenteᷤ
de m̃sa diuitis quedã u̾ba legis quȩ illi iac¬
tantes quasi ꝓitiebãt in t̾rã: cũ suꝑbe popło
loquerent᷑. Ulcera st̃ confessiones peccatoꝵ. u e¬
lut mali humores auiscerib intimis foras
erũpentes. Canes qͥ ea lingebant iniquissimi
homines amantes peccata: quia lata lingua
etiã laudare ñ cessant oꝑa mala. que in se
alius gemens & confitens detestat᷑. Sinꝰ abra¬
hȩ requies erat horũ pauꝑũ. quoꝵ ẽ regnũ¬
cȩloꝵ. qđ pꝰ hanc uitã recipiunt. Sepultura
inferni penarũ ꝓfunditas: quȩ suꝑbos &
inmiscdes pꝰ hanc uitã uorat. quos tam̃ dñs
in ista narratiõe dic̃ uidere de longinquo:
atq sentire beatoꝵ requiẽ. quo sane̾ transi¬

Expanded text:
unt de mensa divitis jacens ad januam. Non enim admittebatur ad epulas ejus, qui nec bene illis utebatur, nec egenti dabat; tanquam Scriba claves habens regni coelorum, nec ipse intrans, nec alios intrare permittens . Micae cadentes de mensa divitis, sunt quaedam verba Legis, quae illi jactantes quasi projiciebant in terram, cum superbe populo loquerentur. Ulcera, sunt confessiones peccatorum, velut mali humores a visceribus intimis foras erumpentes. Canes qui ea lingebant, nequissimi homines amantes peccata, qui lata lingua etiam laudare non cessant opera mala, quae in se alius gemens et confitens detestatur. Sinus Abrahae, requies beatorum pauperum, quorum est regnuo post hanc vitam recipiuntur. Sepultura inferni, poenarum profunditas, quae superbos et immisericordes post hanc vitam vorat. Quos tamen Dominus in ista narratione dicit videre de longinquo atque sentire beatorum requiem, quo sane transi
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq & paulus uoce dñi audita qͥd me ꝑse¬
queris. & ego sũ iħc quẽ tu ꝑsequeris: ad ana¬
nã tam̃ missus est. ut illo sac̾dotio qd̾ ĩ eccłia
ꝯstitutũ est sacram̃tũ doctrinȩ fidei ꝑciꝑet:
& uerus eiꝰ apꝓbaret᷑ color. ñ qr ñ potest ꝑ se

Expanded text:
Itaque et Paulus voce Domini audita, Quid me persequeris? et, Ego sum Jesus, quem tu persequeris; ad Ananiam tamen missus est, ut illo sacerdotio quod in Ecclesia constitutum est, sacramentum doctrinae fidei perciperet, et verus ejus approbaretur colo
Abbreviated transcription (Latin):
cui dix̃. Uade. ostende te sac̾dotib: & offer ꝓ
te sacrifitiũ qđ p̾cepit moyses in testioniũ
ill̃. De inde qͣlis mundatio sp̃ualis possit in
telligi eoꝵ. quos ingͣtos extitisse arguit. Scd̾m
qͦmͦ mundus dici possit ingrat᷑. Querendũ :¬
igit᷑ qͥd ipsa lepra significet. Non enĩ sauati
s: mundati dicunt᷑ qui ea cauer̃t. Coloris qͥppe
uitiũ est ñ ualitudinis aut integritatis sen¬
suũ atq menbroꝵ. Leꝓsi gͦ ñ absurde intel¬
ligi posst̃. qͥ scientiã uere fidei ñ habentes
uarias doctrinas ꝓfitent᷑ erroris. Non enim
in lucẽ. & iactantiã sermonis ostentant. Nulla
porro falsa doctrina est: quȩ ñ aliqͣ uera int̾¬
misceat᷑. Ergo uera falsis inordinate ꝑmixta
in una disputatiõe uł narratiõe hõis tamꝗͣ

Expanded text:
de, ostende te sacerdotibus, et offer pro te sacrificium quod praecepit Moyses in testimonium illis . Deinde qualis mundatio spiritalis possit eorum intelligi quos ingratos exstitisse arguit. Secundum quomodo mundus dici possit ingratus. Quarendum igitur est quid ipsa lepra significet. Non enim sanati, sed mundati dicuntur qui ea caruerunt: coloris quippe vitium est, non valetudinis aut integritatis sensuum atque membrorum. Leprosi ergo non absurde intelligi possunt, qui scientiam verae fidei non habentes, varias in lucem, et jactantiam sermonis ostentant. Nulla porro falsa doctrina est, quae non aliqua vera intermisceat: Vera ergo falsis inordinate permista in
Abbreviated transcription (Latin):
fieri credentib in nõie eiꝰ ut uideamꝰ in
enigmate: Unde aut̃ tc̃ similes ei erimꝰ:
nͥ qm̃ ut ipse ait uidebimꝰ eũ sicuti est.
qd̾ etiã dictũ ẽ t̾c aũt facie ad faciem:
Illã gͦ fidẽ p̾sentissime ueritatis plerisq
ñ intelligentib uidei potest dñs ñr dis¬
cipłis suis ñ ad id qđ petierant respon¬
disse. Cũ enĩ dixissent dñe auge nobis
fidẽ: ait illis. Si habueritis fidẽ tauͣ gra¬
nũ sinapis diceretis huic arbori moro

Expanded text:
fieri, credentibus in nomine ejus , ut videamus in aenigmate ? unde autem tunc similes ei erimus, nisi quoniam, ut ipse ait, videbimus eum sicuti est? Quod etiam dictum est, Tunc autem facie ad faciem. Illam ergo fidem praesentissimae veritatis plerisque non intelligentibus videri potest Dominus noster, discipulis suis non ad id quod petiverant respondisse. Cum enim dixissent Domino, Adauge nobis fidem, ait illis: « Si haberetis fidem tanquam granum sinapis, dicer
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ: qđ debuinꝰ fac̾e ñ fecimꝰ. Quid hȩc
ꝑtineãt ad id qd dictũ ẽ dñe auge nob̾
fidẽ. difficile apparet: nͥ ut intelligamꝰ
ex fide in fidẽ .i. ex fide ista in qͣ ministrat᷑
dõ in illã fidẽ eos sig̃ficasse tͣnsferri. ubi
fruant᷑ dõ. Augebitur enĩ fides cũ pͥmo
u̾b̾ p̃dicantib. deinde reb apparentib cre¬
dit᷑. S illa contẽplatio sũmã quietẽ habet:
quies illa p̾miũ ẽ iustoꝵ laboꝵ qͥ in ȩcłiȩ
ministratiõe ꝑagunt᷑. & idõ quãuis in
agro aret seruus aut pascat. hoc ĩ uita
scłari uł t̾reno u̾set᷑ negotio. uł stultis ho¬
minib tãꝗͣ pecorib seruiat: opꝰ ẽ ut pꝰ illoᷤᷤ
labores domũ ueniat. hoc ÷ eccłȩ societur.
Laboret etiã ibi ministrans dño suo. do¬
nec manducet & bibat. Nã & esuriẽs ille

Expanded text:
sumus; quod debuimus facere fecimus. » Quid haec pertineant ad id quod dictum est Domino, Adauge nobis fidem, difficile apparet, nisi intelligamus ex fide in fidem, id est, ex fide ista in qua ministratur Deo, in illam fidem eos significasse transferri ubi fruantur Deo. Augebitur enim fides, cum primo verbis praedicantibus, deinde rebus apparentibus credetur. Sed illa contemplatio summam quietem habet, quies illa, praemium est justorum laborum, qui in Ecclesiae ministratione peraguntur. Et ideo, quamvis in agro aret servus aut pascat, hoc est, in vita saeculari vel terrena verset negotia, vel stultis hominibus tanquam pecoribus serviat; opus est ut post illos labores domum veniat, hoc est, Ecclesiae societur; laboret etiam ibi ministrans Domino suo donec manducet et bibat : manducet e
Abbreviated transcription (Latin):
głabant᷑ plus ad pompe latioris uanitatem¬
abutentes ea: quã ad necessitatẽ salutis utenteᷤᷤ.
Mendicus aut̃ noĩe lazarus qͥ int̾p̃tat᷑ aduttꝰ.
significat indigentẽ ueluti gentilẽ aliquẽ aut
publicanũ: qui tanto magis adiuuat᷑. qͣnto niinꝰ
de suarũ facultatũ copia p̾sumit. Tales erant
duo qͥ orabant in tẽplo unꝰ publicanꝰ & alter
phariseus. Diues gͦ dicit tã quã satiatꝰ ustitia ñ
int̾ illos beatos numerandus qͥ esuriunt ⁊ siti

Expanded text:
gloriabantur plus ad pompam clationis abutentes ea, quam ad necessitatem salutis utentes. Mendicus autem nomine Lazarus, quod interpretatur Adjutus, significat indigentem, veluti gentilem aliquem aut publicanum, qui tanto magis adjuvatur, quanto minus de suarum copia facultatum praesumit. Tales erant duo qui orabant in templo; unus publicanus, et alius pharisaeus. Dives ergo dicit tanquam satiatus justitia, non i
Abbreviated transcription (Latin):
recepisti bona inuita tua. illud tangitur
pret᷑ illã in qua suꝑb tumebat adama¬
uit. Lazarũ autẽ mala dic̃ recepisse: quia
intellexit huiꝰ uite mortalitatẽ labores¬
& dolores & erumnas peccati penã esse

Expanded text:
Recepisti bona in vita tua, illud tangitur, praeter istam in qua superbus tumebat, adamavit. Lazarum autem mala dicit recepisse, quia intellexit hujus vitae mortalitatem, labores, dolores, et aerumnas, poenas esse
Abbreviated transcription (Latin):
uicusq subtilissime disputantes. utilia ui¬
uendi credendiq instituta se mortalib da¬
re ꝓmittebant. seu certe ipsos sp̃c ĩmundoᷤ
qͥ uelut hominib consulendo. sese ꝓ deo co¬
lendos ingerebant. Quib certatĩ audiendiᷤᷤ
gentilitas. qͣntomagis naturalis industriȩ in¬
res expenderat : tanto minꝰ potuit ab iniqͥta¬
tis suȩ sorde purgari. S hȩc uͥ popłm iudeoꝵ
egrotasse. uerũ q decȩlo cognouit adeẽ medi¬
cũ : cȩpit & ipsa languoris sui sꝑare parit̾ &
inqͥrere remediũ. Cũ aut̃ audissec de iħu. ue¬
nit in turbam retro. & tetigit uestim̃tũ eiꝰ. Di
tẽ apppinqͣt. Uenit aut̃ retro siue uxta id qd
ipse ait. siqͥs mͥ ministrat. me sequat᷑: & alibi

Expanded text:
vitiisque subtilissime disputantes, utilia vivitiisque subtilissime disputantes, utilia vivendi credendique instituta se mortalibus dare promittebant, seu certe ipsos spiritus immundos, qui velut hominibus consulendo, sese pro Deo colendos ingerebant. Quibus certatim audiendis gentilitas quanto magis naturalis industriae vires expenderat, tanto minus potuit ab iniquitatis suae sorde purgari. Sed haec ubi populum Judaeorum aegrotasse, verumque de coelo cognovit adesse medicum, coepit et ipsa languoris sui sperare pariter et inquirere remedium. Cum audisset de Jesu, venit in turba retro, et tetigit vestitem appropinquat. Accedit autem retro sive juxta, id est, quod ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur ; et alibi
Abbreviated transcription (Latin):
fluens. s a dño curata. ȩccłia ÷ cong̾gata de gen¬
tib quȩ ingenito carnaliũ delectationũ polluta
S dũ uerbũ dei iudeam saluare decerneret. illa
paratam iã ꝓmissãq aliis p̾ripuit spe certa sa¬
lutẽ. Notandũq qđ archisinagogi duodenius
sit filia: & mulier hȩc ab annis duodecĩ sangui¬
ne fluxerit. hoc ÷ eodẽ qͦ hȩc nata sit tẽpore. il¬
la ceꝑit infirmari. Una enĩ pene eadẽq scł̃i huiꝰ
etate. & synagoga in patriarchis nasci. & genti¬
um exta̾rum natio ꝑ orbem cepit idolarriȩ sanie
fedari. Nã & fluxꝰ sangunis bifariã. hoc est &
suꝑ idolatriȩ pollutione. & suꝑ his quȩ carniᷤᷤ
ac sanguinis delectatioe gerunt᷑: potest recte
medicis. & erogauãt omia sua. nec qͥcꝗͣ ꝓfece¬
rat. s maiis det̾ius habebat. Medicos. siue fal¬
sos intellige theologos. siue phylosophos le¬
gũ q doctores scłariũ. qͥ multa de turtutib

Expanded text:
fluens, sed a Domino curata, Ecclesia est congregata de genfluens, sed a Domino curata, Ecclesia est congregata de gentibus, quae ingenito carnalium delectationum sed dum verbum Dei Judaeam salvare cerneret, illa paratam jam promissamque aliis praeripuit spe certa salutem. Notandum quod et archisynagogi duodennis sit filia, et mulier haec ab annis duodecim sanguine fluxerit, hoc est, eodem, quo haec nata sit tempore, illa coeperit infirmari: una enim pene eademque saeculi hujus aetate et Synagoga in patriarchis nasci, et gentium exterarum natio per orbem coepit idololatriae sanie foedari. Nam et fluxus sanguinis bifariam, hoc est, et super idololatriae pollutione, et super his quae carnis ac sanguinis delectatione geruntur, potest recte medicis, et erogaverat omnia sua, nec quidquam profecerat, sed magis deterius habebat. Medicos, sive falsos intellige theologos, sive philosophos legumque doctores saecularium, qui multa de virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
lucȩ ita scͥptũ ẽ. quia unica filia erat illi fe¬
re annoꝵ duodecim. & hec moriebat᷑. filia
gͦ archisinagogi ipsa est synagoga: que sola
regali institutioe cõposita. qͣsi unica moysi
nata erat. & hȩc uelut duodecimo etatis an¬
no hoc ÷ tepore pubtatis a propinqͥnte mo¬
riebatur. quia nobiliter a ꝓpħis educata pꝰꝙͣ
ad intelligibiles annos ꝑuenerat. pꝰqͣm sp̃ia¬
lem deo sobolem generare debebat. sobito erra
langniore consternata. sp̃ales uitȩ tuas ing̾di
desꝑabilit̾ omisit. & si ñ a xp̃o succurreretur
horrendam ꝑ omĩa corruisset in mortẽ. Et a¬
biit cũ illo & sequebatur eũ turba multa: & cõ¬
pͥmebant illũ. Ad puellam ꝑgens sanandã dñs
a turba cõpͥmit᷑. huia genti rudeȩ salutaria mo¬
nita p̾bens. qͥb egram uiciis eiꝰ conscientiã eri
geret. noxia carnaliũ popłoꝵ est consuetudine
grauatꝰ. & mulier quȩ erat in ꝓfluuio sangui¬
nis duodecim annis. & cet̾a. Mulier sangume

Expanded text:
 ita scriptum est quia filia unica erat illi fere annorum duodecim, et haec moriebatur. Filia ergo archisynagogi ipsa est Synagoga, quae sola legali institutione composita, quasi unica Moysi nata erat. Et haec velut duodecimo aetatis anno, hoc est tempore pubertatis appropinquante, moriebatur, quia nobiliter a prophetis educata, postquam ad intelligibiles annos pervenerat, postquam spiritalem Deo sobolem generare debebat, subito errorum languore consternata, spiritalis vitae vias ingredi desperabiliter omisit, et si non a Christo succurreretur, horrendam per omnia corruisset in mortem. Et abiit cum illo, et sequebatur eum turba multa: et comprimebant illum. Ad puellam pergens sanandam Dominus a turba comprimitur, quia genti Judaeae salutaria monita praebens, quibus aegram vitiis ejus consciegeret, noxia carnalium populorum est consuetudine gravatus. Et mulier quae erat in profluvio sanguinis duodecim annis, etc. Mulier sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
qui aydiunt uerbum & suscipiunt:
& fructificant unum triginta. & unum
seraginta. & unum centum. Terra bona.
hoc est. fidelis electorum conscientia.
omnib tribus terrȩ. nequam ꝓuentib
contraria facit: quia & cominendatum
sibi semen uerbi libenter excipit: et
exceptum inter aduersa ac ꝓsꝑa constan¬
ter ad fructus usq tẽpora conseruat
Fr̾uctificat autem & facit unum.xxxͣ.¬
licet : cum fidẽ scẽ trinitatis electorum
cordibus insinuat. Lx: cum perfectionẽ
docet . bone oꝑationis. Nam quia in se¬
nario numero mundi ornatus expletꝰ
est : recte per hunc bona operatio desig-¬
natur. Centum : cum in uniuersis quȩ
agimus. querenda nobis in regno celesti
premia demonstrat. Centum namq
quȩ computando in dexteram transfe¬
centum transeunt ad dexteram. Quã¬
uis enim magna fides quȩ nr̃i condi¬
toris nobis cognitionẽ reuelat magna
sint opera: quibus fides ne sit otiosa
consummatur : in hac tamen ambo st̃

Expanded text:
qui audiunt verbum et suscipiunt qui audiunt verbum et suscipiunt t fructificant, unum triginta, et unum sexaginta, et unum centum. Thoc est, fidelis electorum conscientia, omnibus tribus terrae nequam proventibus contraria facit, quia et commendatum sibi semen verbi libenter excipit, et exceptum inter adversa ac prospera constanter ad fructus usque tempora conservat. Fructificat autem et facit unumlicet, cum fidem sanctae Trinitatis electorum cordibus insinuat. Sexaginta, cum perfectionem docet bonae operationis. Nam quia in senario numero mundi ornatus expletus est, recte per hunc bona operatio designatur. Centum, cum in universis quae agimus quaerenda nobis in regno coelesti praemia demonstrat. Centum namque quae computando in dexteram transfecentum transeunt ad dexteram. Quamvis enim magna sit fides, quae nobis cognitionem nostri Conditoris revelat, magna sint opera quibus fides, ne sit otiosa, consummatur, in hac tamen ambo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
deceptio diuitiarum : addidit. & circa
reliqua concupiscentie. Precepit enim
scriptura. Concupiscens sapientiã: serua
mandata. & ds̃ prebebit illam tibi.
Q̾ iterum dicit. Beatus uir quitim&
dnm : in mandatis eiꝰ cupit nimis. Cui
contra qui neglecta sapientia mandatis¬
q dnĩ contẽptis. circa reliqua concupi¬
scens aberat: nec fructũ accipere sapi¬
entie. nec ad gaudium potest uere bea¬
titudinis adtingere. Suffocant enm
huius modi concupiscentie uerbum: qr
importunis cogitationibus suis guitur
mentis strangulant. Ꝙ dum bonum
desiderium intrare ad cor non sint̃:
quasi aditum flatus uitalis necant
Cui iusto uiditio contĩgit. ut quantũ
circa reliqua concupis it: tantum lon¬
ge absit abillo pauperum spũ deside¬
rio. quo cupiunt dissolui. & cum xp̃o
ẽẽ : quin potius timet miser quod
reu̾a euenturũ est ei dissolui ab hac
uita. & esse cum diabolo. Et hii sũt
qui suꝑ bonam terram seminati sunt.

Expanded text:
deceptio divitiarum, addidit: Et circa deceptio divitiarum, addidit: Et circa reliqua concupiscentiae. Praecipit enim Scriptura: Concupiscens sapientiam, serva mandata, et Deus praebet illam tibi. Et iterum dicit: Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus cupit nimis . Cui contra, qui, neglecta sapientia mandatisque Domini contemptis, circa reliqua concupiscens aberrat, nec fructum accipere sapientiae, nec ad gaudium potest verae beatitudinis attingere. Suffocant enim hujusmodi concupiscentiae verbum, quia importunis cogitationibus suis guttur mentis strangulant. Et dum bonum desiderium intrare ad cor non sinunt, quasi aditum flatus vitalis necant. Cui justo judicio contingit ut quantum circa reliqua concupiscit, tantum longe absit ab illo pauperum spiritu ac desiderio, quo cupiunt dissolvi, et esse cum Christo . Quin potius timet miser quod revera eventurum est ei, dissolvi ab hac vita, et esse cum diabolo. Et hi sunt qui super terram bonam seminati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
exulceretur. Unde apte in expositione
spinarum dñs appel laturus diuiti¬
as: premisit erumpnas dicens. Et alii
sunt qui inspinis seminantur: hii sũt
qui uerbum audiunt. & erumne scli
& deceptio diuitiarum. & circa reliqua
concupiscentie introeuntes: suffocant
uerbum. & sine fructu efficitur
Prumpnȩ inquid scłi & deceptio diui¬
tiarum. Quẽcumq enĩ superuacuus
diuitiarum decipit appetitus : necesse
est mox curarum erunpna continua¬
rum comitans. siue etiam percurrens
affligat. Quid enĩ erumpnosius illis
qui quanto plura habent tanto plus
egent: & minus sibi ipsis habere inden¬
tur. iuxta quod poetarum quid am
filargiris illudens ait. Crescit amor
nummi : quantum ipsa pecunia cres¬
cit. Quantoq feliciores non solum
appetitu uerarũ diuitiarum uerũ etiã
ipso contemptu falsarum. qui se esse
ueratiter fatentur tamquam nichil
habentes : & omnia possidentes. Bene
autẽ cum dixisset & erumpne scłi et

Expanded text:
exulceretur? Unde apte Dominus in expositione exulceretur? Unde apte Dominus in expositione spinarum appellaturus divitias, praemisit aerumnas dicens: Et alii sunt qui in spinis seminantur, hi sunt qui verbum audiunt: et aerumnae saeculi, et deceptio divitiarum, piscentiae introeuntes suffocant verbum: et sine fructu efficitur. Aerumnae inquit, saeculi, et deceptio divitiarum. Quemcunque enim supervacuus divitiarum decipit appetitus, necesse est mox curarum aerumna continuarum comitans, sive etiam praecurrens, affligat. Quid enim aerumnosius illis, qui quanto plus habent, tanto plus egent, et minus sibi ipsis habere videntur? Juxta quod poetarum quidam philargyris illudens ait: Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crescit. Quantoque feliciores non solum appetitu verarum divitiarum, verum etiam ipso contemptu falsarum, qui se esse veraciter fatentur tanquam nihil habentes, et omnia possidentes? Bene autem cum dixisset: Et aerumnae saeculi, et
Abbreviated transcription (Latin):
derium gustant: sed ne ad id quod
ꝓbant ꝑueniant : alios huius uitȩ ad¬
uersa terrendo. alios ꝓsꝑa blandiendo
retardant. Quorum primos dñs t̾re
petrose: scdos comꝑat spinose. Excipiun¬
tur sane gentiles : qui nec audire qui¬
dem uerba uite merentur. Nȩc mirũ
uideri debet . quare spinis diuitias cõ¬
parauerit dñs: cum ille pugnant. istȩ
delectent. Recte enĩ spinȩ uocantur: q
cogitationum suarum punctionibus
mentem lacerant. Et cum usq ad pec¬
catum pertrahunt: quasi inflicto uul
cruentant. S & exceptis uitiorũ punc¬
tionibus diuitiarum cupido plurimũ
mentẽ deuastat. ac securam esse. non
sinit. Cum enĩ quisq sollicitus inuigi¬
lat. quo ordine siue arte ȩa quȩ ñdũ
habet ad quirat: qua rursum ꝓuiden¬
tia ea quȩ iam adquisierat conseruet.
qua deniq gła ac dignitate ad quisi¬
torum cõpia perfruatur:
Quantis necesse est. misera mens per
horas singulas curarum stimulis

Expanded text:
derium gustant, sed ne ad id quod derium gustant, sed ne ad id quod probant perveniant, alios hujus viae adversa terrendo, alios prospera blandiendo retardant. Quorum primos Dominus terrae petrosae, secundos comparat spinosae. Excipiuntur sane gentiles, qui ne audire quidem verba vitae merentur. Nec mirum videri debet quare spinis divitias comparaverit Dominus, cum illae pugnant, istae delectent. Recte enim spinae vocantur, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant. Et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant. Sed et exceptis vitiorum punctionibus, divitiarum cupido plurimum mentem devastat, ac securum esse non sinit. Cum enim quisque sollicitus invigilat, quo ordine sive arte ea quae nondum habet acquirat, qua rursum providentia ea quae jam acquisierat conservet, qua denique gloria ac dignitate acquisitorum copia perfruatur: quantis necesse est misera mens per horas singulas curarum stimulis
Abbreviated transcription (Latin):
trina eiꝰ. in parabolis omnia fuint: et
facta scilicet & uerba saluatoris: quia
neque in his quȩ operabatur uirtutib.
neq ineis quȩ predicabat archanis: eũ
agnoscere dm̃ ualent. Ideoq ad remis¬
sionem peccatorum quȩ per gratiam
fidei ipsius obtinenda est. non merent᷑
adtingere. Hii autem qui circa uiam.
ubi seminatur atur uerbum. S̾cũ
audierint: confestim uenit sachanas
& aufert uerbum quod seminatum est.
in corda eorum. G̾ cetera. In hac dnĩ
expositione omnis eorum qui audire
quidem uerba salutis potuerunt. sed
ad salutem peruenire nequeunt: distan¬
tia comprehenditur. Sunt nãq qui¬
uerbum quod audiunt: nulla fide.
nullo intellectu. nulla saltim tẽptan¬
de utilitatis occasione ꝑcipere. dignan¬
tur. Quorum indisciplinatis ac̃ durs
cordibus mandatum uerbum: confes¬
tim immundi sp̃s quasi uiȩ trite uo¬
lucres semen eripiunt. Sunt qui au¬
diti uerbi & utilitatem ꝓbant. & desi¬

Expanded text:
trina ejus, in parabolis omnia fiunt, et trina ejus, in parabolis omnia fiunt, et facta scilicet et verba Salvatoris, quia neque in his quae operabatur virtutibus, neque in eis quae praedicabat arcanis, eum cognoscere Deum valent. Ideoque ad remissionem peccatorum quae per gratiam fidei ipsius obtinenda est, non merentur attingere. Hi autem sunt qui circa viam, ubi seminatur verbum. Et cum audierint, confestim venet aufert verbum quod seminatum est in corda eorum, et caetera. In hac Domini oppositione omnis eorum quidem verba salutis potuerunt, sed ad salutem pervenire nequeunt, distantia comprehenditur. Sunt namque quiverbum quod audiunt nulla fide, nullo intellectu, nulla saltem tentandae utilitatis occasione percipere dignantur. Quorum indisciplinatis ac duris cordibus mandatum verbum, confestim immundi spiritus quasi vitae tritae volucres semen eripiunt. Sunt qui auditi verbi et utilitatem probant, et desi
Abbreviated transcription (Latin):
uel in apocalipsi ioħis interponit᷑: misticũ
esse hoc quod dicitur. atq ad audiendũ
discendumq salubre in sinuatur. Aures
enim audiendi aures sunt cordis: & sensꝰ
interiores aures obediendi & faciendi q̃
iussa sunt. Illis autem qui foris sunt in
omnia fiunt : ut uidentes uideant & ñ
uiddeant & audientes audiant & non ĩ¬
telligant: nequando conuertantur et
dimittantur eis peccata. Notandũ in
his dnĩ uerbis. quia non solum ea q̃
loquebatur. uerum etiam quȩ faciebat
rum : cum dicuntur. illi quibus in pa¬
rabolis omnia fiebant. neq quȩ uide¬
bant neq quȩ audiebant. ad intellectũ
potuisse ꝑducere. Qd enim obstaret
intuentibus. ne ea quȩ uiderant eius
facta ueb i itinera intelligerent. si nõ¬
in his aliquid ampluis quam carnis¬
ocłis patebat spiritaliter uellet ĩtelligr.
Iuis g qui foris sunt neq appropin¬
quant pedibus dnĩ ut accipiant de doc-¬

Expanded text:
vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum esse hoc quod dicitur, atque ad audiendum discendumque salubre insinuatur. Aures enim audiendi, aures sunt cordis, et sensus interiores, aures obediendi et faciendi quae jussa sunt. Illis autem qui foris sunt in mnia fiunt, ut videntes videant, et non videant: et audientes audiant et non intelligant: ne quando convertantur, et dimittantur eis peccata. Notandum in his Domini verbis quod non solum ea quae loquebatur, verum etiam quae faciebat rum, cum dicuntur illi quibus in parabolis omnia fiebant, neque quae videbant, neque quae audiebant, ad intellectum potuisse perducere. Quid enim obstaret intuentibus ne ea quae viderent ejus facta vel itinera intelligerent, si non his aliquid amplius quam carnisoculis patebat spiritualiter vellet intelligi? Illis ergo qui foris sunt, neque appropinquant pedibus Domini, ut accipiant de doc
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinis celestibus exercitati: atq ad
auscultandum obediendumq diuinis elo¬
quiis regulariter instituti. Detrosa uͦ
loca quȩ tenui cespite correcta susceptũ
semen cito germinare queunt : sed uim
radicis figende non habent. illa nimi-¬
rum sunt p̃cordia. quȩ nullis discipli-¬
ne studiis erudita. nullis tẽptationum
ꝓbationibus emollita : dulcedine tantũ
auditi sermonis. ac ꝓmissis celestibus
ad horam delectantur. sed intẽpore tẽp¬
tationis recedunt. Quia cum momen¬
taneam celestis oraculi dulcedinẽ insitȩ
sibi austeritati p̾tendunt: quasi locus
semimi scõ deputatus. magnam lapidũ
congeriem pauco terre humo cooperit:
quȩ ideo  fłuctum uenire iusticie non
ualent : quia parum eis in est deside¬
rii salutaris quod semen uitȩ concipi
atͥ & multum in est duritiȩ nocentis:
quod fructui salutis obsistat. E dicebat.
Qui habet aures audiendi audiat.
Quotiens hȩc ammonitiuncula uel in eugłio

Expanded text:
ciplinis coelestibus exercitati, atque ad ciplinis coelestibus exercitati, atque ad auscultandum obediendumque divinis eloquiis regulariter instituti. Petrosa vero loca, quae tenui cespite contecta, susceptum semen cito germinare queunt, sed vim radicis figendae non habent, illa nimirum sunt praecordia quae nullis disciplinae studiis erudita, nullis tentationum probationibus emollita, dulcedine tantum auditi sermonis ac promissis coelestibus ad horam delectantur, sed in tempore tentationis recedunt; quia cum momentaneam coelestis oraculi dulcedinem insitae sibi austeritati praetendunt, quasi locus semini sancto deputatus, magnam lapidum congeriem pauca terrae humo cooperiunt. Quae ideo ad fructum pervenire justitiae non valent, quia parum eis inest desiderii salutaris quod semen vitae concipiat, et multum inest duritiae nocentis quod fructui salutis obsistat. Et dicebat, Qui habet aures audiendi, audiat. Quoties haec admonitiuncula vel in Evangelio,
Abbreviated transcription (Latin):
multam: & statim exortum ẽ. qm̃ non
habebat altitudinẽm terrȩ: & quando
exortus est sol estuauit. eoquod non¬
haberet radicem exaruit. Et huius misteriũ
seminis dñs exposuit. Inqua uidelicet expo¬
sitione dicimus. quia nequaquã ipse res in
una eadẽq significatione semper allegorice
ponuntur. Uamq petram duritiam ꝓteruȩ
nientis. terram. lenitatem anime obedients:
solem dicit feruorẽ persequutionis seuien¬
tis. cum ipse solem alibi in bono ponat
dicens fulgẽ iustos in futuro quasi solem
in regna patris eorũ : & instructura domꝰ
spiritalis fodiendum in altum. eiciendã¬
terram. & petram infundamento doceant
esse locandam. hoc est. ab imo cordis sinu
cogitationes terrenas expurgandas: & for¬
titudinem fidei inuictȩ. ꝓ his infunda¬
mento bonorum operum inserendam
esse moneat. In hoc gͦ loco altitudo terre
quȩ cõpetenter exculta semen uerbi de¬
buerat exciperȩ : ꝓbitas est. animi dis¬

Expanded text:
multam, et statim exortum est: quoniam non multam, et statim exortum est: quoniam non habebat altitudinem terrae. Et quando exortus est sol, exaestuavit, et eo quod nonhaberet radicem exaruit. Et hujus mysterium seminis Dominus exponit. In qua videlicet expositione discimus quia nequaquam ipsae res in una eademque significatione semper allegorice ponantur. Namque petram duritiam protervae mentis, terram lenitatem animae obedientis, solem dicit fervorem persecutionis saevientis: cum ipse alibi solem in bono ponat, dicens fulgere justos in futuro quasi solem in regno Patris eorum: et in structura domus spiritalis fodiendum in altum, terram ejiciendam, et petram in fundamento doceat esse locandam, hoc est ab intimo cordis sinu cogitationes terrenas expurgandas, et fortitudinem fidei invictae pro his in fundamento bonorum operum inferendam esse moneat. In hoc ergo loco, altitudinem terrae quae competenter exculta semen verbi debuerat excipere, probitas est animi, dis
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc semine scriptum est. Aliud oeci¬
dit secus uiam & concultatũ est: & uolu¬
cres cęli comederunt illud. Quecumq¬
gͦ dñs in hac parabola exponere ipse
dignatus est: pia fide suscipienda sunt.
Quȩ uero tacita nr̃e in telligentiȩ dere¬
liquid: ȩque pia intentionȩ perqui renda.
ac breuiter sunt perstringenda. Semen
quod circa uiam cecidit. duplici lesura
disꝑiit : & ab itinerantibus scilicet con¬
cultatum. & a uolucribus raptum. Yia
gͦ est mens sedulo malarum. cogitationũ
meatu trita. atq arefacta : ne uerbi se¬
men excipere ac germinare fufficiat.
atq ideo quicquid̃ boni seminis uicina
talis uia contigerit: periit. quia imꝑ¬
bo pessimȩ cogitationis transitu concul¬
catum: ademonibus rapitur. Qui recte
uolucres cęli. siue quia celestis spiritałq
sunt naturȩ . siue quia peraera uoli¬
tant : appellantur. Aliud uero cecidit
supra petrosa. ubĩ non habuit terram

Expanded text:
de hoc semine scriptum est: Aliud cecide hoc semine scriptum est: Aliud cecidit secus viam, et conculcatum est, et volucres coeli comederunt illud. Quaecunqergo Dominus in hac parabola exponere ipse dignatus est, pia fide suscipienda sunt. Quae vero tacita nostrae intelligentiae dereliquit, aeque pia intentione perquirenda, ac perstringenda sunt breviter. Semen quod circa viam cecidit duplici laesura disperiit, et ab itinerantibus scilicet conculcatum, et a volucribus raptum. Via ergo est mens sedulo malarum cogitationum meatu trita atque arefacta, ne verbi semen excipere ac germinare sufficiat. Atque ideo quidquid boni seminis vicinia talis viae contigerit, periit, quia improbo pessimae cogitationis transitu conculcatum a daemonibus rapitur, qui recte volucres coeli, sive quia coelestis spiritalisque sunt naturae, sive quia per aera volitant, appelsuper petrosa, ubi non habuit terram
Abbreviated transcription (Latin):
aput patrem uidit. humano generi
uel ꝑ seipsum uel per eos quos insticu¬
it ipse seminauit: iuixta quod in euis
laudibus dicit ab acuc. Existi insalutẽ
populi tui. ut saluos faceret. xpos cuo.
idest. eos quos unctione sp̃s scĩ tui
consecrare. actui scĩ nominis partici¬
pes facere dignaris. Uel certe exriit¬
ad seminandum: cum post uocatam ad fi¬
dem suam partem sinagoge electam ad
collectionem quoq gentium grẽ suȩ dona
diffudit. Quod ipsum etiam suo itinere
designauit : cum post p̾dicationẽ dnĩ¬
domi habitam ad mare docturus exiit
Deniq indomo p̾dicans. quosdam ob
blasphemiȩ suȩ scelus inremissibile dese¬
ruit: quosdam ob deuotionẽ pietatis
matrem suam appellauit & fratres. Qđ
differentiam manifeste iudeȩ gentis ex¬
primit. inqua multi dño rebelles non¬
nulli sunt diuina ad optione condigni.
dum seminat: aliud cecidit circa
uiam: & uenenerunt uolucres & cõ¬
mederunt illud. In euangelio lucȩ ita

Expanded text:
apud Patrem vidit, humano generi apud Patrem vidit, humano generi vel per seipsum, vel per eos quos instituit ipse seminavit, juxta quod in ejus laudibus dicit Abacuc, Existi in salutem populi tui, ut salvos facias christos tuos , id est eos quos unctione Spiritus tui consecrare, ac tui sancti nominis participes facere dignaris. Vel certe exiitad seminandum, cum post vocatam ad fidem suam partem Synagogae electam, ad collectionem quoque gentium gratiae suae dona diffudit. Quod ipsum etiam suo itinere designavit, cum post praedicationem domi habitam ad mare docturus exiit. Denique in domo praedicans, quosdam ob blasphemiae suae scelus irremissibile deseruit; quosdam ob devotionem pietatis, matrem suam appellavit et fratres. Quod differentiam manifeste Judaeae gentis exprimit; in qua multi Domino rebelles, nonnulli sunt divina adoptione condigni. Et dum seminat, aliud cecidit circa viam, et venerunt volucres, et comederunt illud. In Evangelio Lucae ita
Abbreviated transcription (Latin):
medio inmari posita. cum mentes fideliũ
inter infideles cõmorantium gr̃a suȩ uisi¬
tationis illustrat: dilectãq sibi inhis man¬
sionẽ consecrat. Porro turba quȩ cica
mare super terra posita uerba dñi auscul¬
tabat. ita ut nec fluctibus maris tange¬
retur. nec cum illo in naui transcensis
fluctibus sederet : illorum aptissime ges¬
tat figuram. qui nuper ad audiendum
uerbum conuenerant. Ꝙ quidem pietatȩ
animi arepborum amaritudine. obscuri¬
tate. insta̾bilitate. secreti sut̃ : sed nec dũ
celestibus misteriis quȩ desiderant imbuti.
t dicebat illis in doctrina sua. Auditȩ.
Eoce exiit seminans ad seminandum.
Ipse dñs in sequentibus hanc parabolã
exponens : semen ẽe. uerbum dei semi¬
nantem uero seipsum asseuerat. Quod
uero dicit quia exiit seminans ad se¬
minandum : nobis querendum reliqͥd.
Eciit gͦ seminans ad seminandũͥ quia
dñs de sinu patris egrediens uenit in
mundum: ac uerbum ueritatis quod

Expanded text:
medio in mari posita, cum mentes fidelium medio in mari posita, cum mentes fidelium inter fideles commorantium gratia suae visitationis illustrat, dilectamque sibi in his mansionem consecrat. Porro, turba quae circa mare super terram posita, verbis Domini auscultabat, ita ut nec fluctibus maris tangeretur, nec cum illo in navi transcensis fluctibus sederet, illorum aptissime gestat figuram qui nuper ad audiendum verbum convenerant. Et quidem pietate animi a reproborum amaritudine, obscuritate, instabilitate, secreti sunt, sed necdum coelestibus mysteriis quae desiderant imbuti. Et dicebat illis in doctrina sua: Audite; ecce exit seminans ad seminandum. Ipse Dominus in sequentibus hanc parabolam exponens, semen esse verbum Dei, seminantem vero seipsum asseverat. Quod vero dicit quia exiit seminans ad seminandum, nobis quaerendum reliquit. Exiit ergo seminans ad seminandum, quia Dominus de sinu Patris egrediens venit in mundum, ac verbum veritatis quod
Abbreviated transcription (Latin):
in credulitatem sy nagoga: ad colligendã
per apłos populi gentilis multitudinẽ
uenit. Unde apte premititur. quod eo
indomo p̾dicante mater ac fr̃s eiꝰ foris
steterint ÷ & quasi agniti ab illo non fint.
ac sic de domo ęxiens admare docturus¬
sy nagoga ad custodiam se litere foris
fixit. internisq fidei dominice archa¬
nis figuras legis ante ponere maluit:
dñs sacram̃ta salutis quȩ illa spũ erat.
externis per orbem nationibus contulit.
t congregata ẽ. ad eum turba multa.
ita ut in nauem ascendens sederet¬
circa mare suꝑ terram erat. E docebat illos
in parabolis multa. Quod turba multa ad
dnm̃ docentẽ ad mare cogregata est. signifi¬
cat frequentiã populorum predicantibus
apostolis ad fidem ueritatis confluentium
Quod uero ipse nauem ascendens sedebat i
mari: p̾figurabat eccłam in medio natio¬
num non credentium & contradicentium
edificandam. Quasi enĩ dñs sedet innaui

Expanded text:
incredulitatem Synagoga, ad colligendam incredulitatem Synagoga, ad colligendam per apostolos populi gentilis multitudinem venit. Unde apte praemittitur, quod eo in domo praedicante, mater ac fratres ejus foris steterunt et quasi agniti ab illo non sint, ac sic de domo exiens ad mare docturussynagoga ad custodiam litterae se foras fixit, internisque Dominicae fidei arcanis figuras legis anteponere maluit, Dominus sacramenta salutis, quae illa spreverat, externis per orbem nationibus contulit. Et congregatae sunt, etc. Turba multa ita ut in navem ascendens sederetcirca mare super terram erat; et docebat eos in parabolis multa. Quod turba multa ad Dominum docentem ad mare congregata est, significat frequentiam populorum praedicantibus apostolis ad fidem veritatis confluentium. Quod vero ipse navem ascendens sedebat in mari, praefigurabat Ecclesiam in medio nationum non credentium et contradicentium aedificandam. Quasi enim Dominus sedet in navi,
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ uocem amor dñi in ꝓximi m̃te ge¬
t iterum cepit docere¬
S ad mare. Ue Si euangelium mathei
inspicimus : patet ꝓfecto hanc doctri-¬
nam dnĩ ad mare eadem die qua su¬
periorem indomo celebratum ẽẽ. ser¬
monem. Terminato nãq eo sermone:
In illo die exiens de indomo. sedebat
secus mare: & congregatȩ sunt ad eũ
turbe multȩ. Non solum autem facta
& uerba dñĩ. uerum etiam itinera
ac loca inquibus uirtutes operatur & pre¬
dicat: celestibus sunt plena sacram̃tiᷤ. Et
sermonẽ quippe indomo habitum. ubi
nefanda blasphenia demonum habere
dictus est egrediens docebat admare: ut
ostenderet se relicta obculpam ꝑfidie
iudea: ad gentes saluandas esse. transi¬
turum. Gentilium namq superba & ĩ¬
credula diu corda: merito tumidis ama¬
risq fluctibus maris assimilantur.
Domum uero dnĩ perfidam fuisse iude¬
am quis nesciat: Sed relicta domo in qͣ
blasphemias perpessus ẽ. impiorum. cep̃t¬
cepit docere admare: quia derelicta ob

Expanded text:
 vocem amor Domini in proximi mente geEt iterum coepit docere ad mare. Si Evangelium Matthaei inspicimus, patet profecto hanc doctrinam Domini ad mare eadem die qua superiorem in domo celebratum esse sermonem. Terminato namque eo sermone, In illo die exiens de domo, sedebat secus mare, et congregatae sunt ad eum turbae multae, etc. . Non solum autem facta et verba Domini, verum etiam itinera ac loca in quibus virtutes operatur et praedicat, coelestibus sunt plena sacramentis. Post sermonem quippe in domo habitum, ubi nefanda blasphemia daemonium habere dictus est egrediens docebat ad mare, ut ostenderet se, relicta ob culpam perfidiae Judaea, ad gentes salvandas esse transiturum. Gentilium namque superba et incredula diu corda merito tumidis amarisque fluctibus maris assimilantur. Domum vero Domini perfidam fuisse Judaeam quis nesciat? Sed relicta domo in qua blasphemias perpessus est impiorum, coepit docere ad mare, quia derelicta ob
Abbreviated transcription (Latin):
seruiendũ eũgłio. ꝓpt̃ alioꝵ etiã salutẽ ut
deinde cũ xp̃o reqͥescat. ne cũ p̾ꝓꝑe iã uult
matħs duos dicit a demonũ legione curatoᷤᷤ
marchꝰ aut̃ & lucas unũ cõmemorant : in
lebat. & ꝓ cuiꝰ salute plurimũ satagebat.
Hoc uolentes significare duo eũgłistȩ. solũ
cõmemorandũ iudicauert̃. de quo facꝰti huiꝰ
fama latiꝰ p̾clapiꝰ q flagłauerat. S alle
gorie sũma concordat. quia sic̃ iunꝰ a de¬
monio possessus: sic &e duo gentiles popłi
typũ ñ inconuenienter expͥmunt. Nam
cũ tres filios noe generaui̾t. uniꝰ solũ familia
in possessionẽ adscita ẽ. dei. ex duob reliqͥs di¬
uersarũ nationũ quȩ idolis manciparent᷑: ꝓ¬

Expanded text:
propter aliorum etiam salutem, ut deinde cum Christo requiescat, ne cum praepropere jam vult id vero Matthaeus duos dicit a daemonum legione curatos, Marcus autem et Lucas unum commemorant, intelebat et pro cuius salute plurimum satagebat. hoc uolentes significare duo euangelistae solum commemorandum iudicauerunt, de quo facti huius fama latius praeclariusque fraglauerat. goriae summa concordat: quia sicut unus a daemonio possessus, sic et duo gentilis populi typum non inconvenienter exprimunt. Nam cum tres filios Noe generaverit, unius solum familia in possessionem ascita est Dei. Ex duobus reliquis diversarum nationum, quae idolis manciparentur, p
Abbreviated transcription (Latin):
tauit filios abrahȩ: cũ dura infideliũ corda ad
grãm pietatis conuertit. Uidens aut̃ iħm a-
longe cucurrit & adorauit eũ: & clamans uo¬
ce magna dix̃. Qͥd mͥ &e tͥ iħu fili dĩ altissimio

Expanded text:
tavit filios Abrahae, cum dura infidelium corda ad tavit filios Abrahae, cum dura infidelium corda ad gratiam pietatis convertit. Videns autem Jesum a longe, cucurrit, et adoravit eum, et clamans voce magna, dix