comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chil sapere aut penitus sibi inter¬
dixisse ne sapiat: Ista tua nr̃ȩ igno¬
rantiȩ disertissima & luculentissi¬
ma castigatio. omĩa quȩ ad natu¬
ram hominis ꝑtinent. sic te scire
compellit: ut si eoꝵ aliguid igno¬
raueris. non meo sed tuo uidicio
pecorib compareris. Qũauis enim
nos insignius uidearis attingere
eo quod dixisti homo cum esset in¬
honore non intellexit. quia inquo
tunon es honore sumus ȩccłiȩ. ta¬
men etiam tu in eo es honore naturȩ
ut pecorib p̃feraris. quibus scdm iu¬
dicium tuum comparandus es. si ali¬
quid eoꝵ quȩ ad naturam tuam
constat ꝑtinere nescieris. Neq enĩ
eos asꝑsisti hac reprehensione tantũ¬
modo qui hoc nesciunt quod ego ne¬
scio. hoc est humanȩ animȩ originẽ
qũa quid̾ẽ non pęnitus nescio. scio enĩ
flauisse dm̃ in faciem primi hominis.
factumq esse hominem in animam
uiuam. quod tamen nisi legissem.
ꝑ meipsum scire non possem: sed dixisti.

Expanded text:
hil sapere aut penitus sibi interhil sapere aut penitus sibi interdixisse ne sapiat! Ista tua nostrae ignorantiae disertissima et luculentissima castigatio omnia, quae ad naturam hominis pertinent. sic te scire conpollit, ut, si eorum aliquid ignoraueris, non meo, sed tuo iudicio pecoribus compareris. quamuis enim nos insignitius uidearis adtingere eo quod dixisti: homo o cum e s s et inhonore, non intellexit, quia in quo tu non es honore sumus ecclesiae, tamen etiam tu in eo es honore naturae, ut pecoribus praeferaris, quibus secundum tuum iudicium comparandus cs, si aliquid eorum quae ad naturam tuam constat pertinere nesciueris. neque enim eos aspersisti hac reprehensione tantummodo, qui hoc nesciunt quod ego nescio, hoc est humanae animae originem — quam quidem non penitus nescio; scio enim deum flauisse in faciem primi hominis factumque esse hominem in animam uiuam; quod tamen nisi legissem, per me ipse scire non possem — sed dixisti:
Abbreviated transcription (Latin):
rerum om̃ium creditur ad eptus
esse notitiã. sibi ipsi habeat᷑ ignotꝰ.
Quid autẽ differt homo pecore. si nescit
de sua qualitate naturaq disquirere
atq disserere. ut merito in illum con-¬
ueniat quod scriptũ ẽ. homo cum
latus est iumentis & comparatꝰ est eis:
Nam cum ds̃ bonus nichil non ratio¬
ne condiderit. ipsumq hominẽ ani¬
mal rationale. intellectus capacem.
rationis compotem. sensuq uiuacẽ.
qui omĩa rationis exꝑtia prudentiȩ
ordinatione distribuat ꝓcreauerit.
quid tam inconuenienter dici potest.
qũa ut eum sola sui notitia frauda¬
rit: Et cum sapientia mundi. quȩ
sese usq ad ueri cognitionem suꝑua¬
cua quidem in uestigatione proten-¬
dit. quia scire nequit ꝑ qũe licet q̃
sint uera cognosci: aliqua tam̃ uici¬
na immo affinia ueritati tẽptaue-¬
rit suꝑ animȩ natura despicere. qũa
indecens atq pudendum ẽ. religio¬
sum qũequam de hoc ipso aut ni¬

Expanded text:
rerum omnium creditur adeptus rerum omnium creditur adeptus esse notitiam, sibi ipsi habeatur ignotus. quid autem differt homo pecore, si nescit de sua qualitate naturaque disquirere atque disserere, ut merito in illum conueniat quod scriptum est: h o m o latus s est ium entis et conp ar atus est eis? nam cum deus bonus nine condiderit ipsumque hominem, animal rationale, intellectus capacem, rationis compotem sensuque uiuacem, qui omnia rationis expertia prudenti ordinatione distribuat, procreauerit, quid tam inconuenienter dici potest quam ut eum sola sui notione fraudarit ? et cum sapientia, mundi, quae sese usque ad ueri cognitionem superuacua quidem inuestigatione protendit, quia scire nequit per quem licet quae sunt uera cognosci, aliqua tamen uicina, immo affinia ueritati temptauerit super animae natura dispicere, quam indecens atque pudendum est religiosum quemquam de hoc ipso aut ni
Abbreviated transcription (Latin):
primum hominem datȩ sunt uł dan¬
tur hominib. non sum ausus aliqͥd
definire. quia fateor me nescire: alteruor
quod anim̾a scire me dixi spm esse non
corpus. Sed in hoc altero. duo rep̃hen
ex hac occasione qua me tibi purgo.
in teipso disce quȩ purges. Recole uer¬
ba libri tui. ubi me primitus nominasti.
Scio inquis plerosq & facile ꝑttissimos
uiros insuꝑ & consultos tenuisse silen-¬
tium: aut nichil expressius elocutos.
cum diffinitionẽ disputationibus suis
inchoata expositione subtraherent. si¬
cuti nunc nuꝑ apud te Augustini do¬
ctissimi uiri. p̃dicatiq ep̃i comp̃hensũ
litteris lectitaui: modestius quidem ut
reor ac uerecundius huiuscȩ rei archa¬
na rimantes. intra seipsos tractatus sui
deuorasse iudicium: neq se posse ex¬
hinc aliquid determinare ꝓfessos. Sed
michi crede. satis suꝑq uidetur ab sur-¬
dum atq in congruum rationi. ut
homo ipse expers sit sui. aut is qui

Expanded text:
primum hominem datae sunt uel danprimum hominem datae sunt uel dantur hominibus, non sum ausus aliquid definire, quia fateor me nescire; alterum, quod animam scire me dixi spiritum esse, non corpus. sed in hoc altero duo reprehendex hac occasione, qua me tibi purgo, in te ipso disce quae purges. recole uerba libri tui, ubi me primitus nominasti: scio, inquis, plerosque et facile peritissimos uiros super eo consultos tenuisse silentium aut nihil expressius elocutos, cum definitionem disputationibus suis inchoata expositione subtraherent — sicuti nuper apud te Augustini doctissimi uiri praedicatique episcopi conprehensum litteris lectitaui — modestius quidem, ut reor, ac uerecundius huiusce rei arcana rimantes intra se ipsos tractatus sui deuorasse iudicium neque se posse exhinc aliquid determinare professos. sed mihi, crede, satis superque uidetur absurdum atque incongruum rationi, ut homo ipse expers sui sit aut is, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sed ideo libere. quia ꝑsonam non reue-¬
ritus. elegisti aꝑire quod sentis. Unde
te intelligere oportet. quanto esse nob
debear maior cura. dominicas oues re¬
uocare ab errorib: si & ouibus turpe
est uitia pastoꝵ siqua cognouerint. eisd̾ẽ
occultare pastoribus. O si illa rep̃hen¬
deres mea: quȩ iusta reprehensione
sunt digna. Neq enĩ negare debeo
sicut in ipsis morib ita multa esse in
tam multis opusculis meis. quȩ pos-¬
sinr iudicio q nulla temeritate
culpari. Ex quib si aliqua ipse rep̃hen¬
deres. illic & tibi fortassis ostenderem
qualem te esse in quib non ꝑperã re¬
prehenderes uellẽ. meq tibi iuniori
maior ꝙ p̃positus subdito. correctio¬
nis exempluor quanto humilius tanto
salubrius exhiberem. Sed ea in me rep̃¬
hendisti:. quȩ non corrigere humili-¬
tas. sed partim fateri. partim defendere
ueritas cogit. Hȩc autẽ sunt: unum
quod de origine animarum quȩ post

Expanded text:
sed ideo libere, quia personam non reuesed ideo libere, quia personam non reueritus elegisti aperire quod sentis. unde te intellegere oportet, quanto esse nobis debeat cura maior dominicas oues reuocare ab erroribus, si et ouibus turpe est uitia pastorum, si qua cognouerint, eisdem occultare pastoribus. o si illa reprehenderes mea, quae iusta reprehensione sunt digna! neque enim negare debeo sieut in ipsis moribus ita multa esse in tam multis opusculis meis, quae posrecto iudieio et nulla temeritate culpari. ex quibus si aliqua ipse reprehenderes, illic tibi fortassis ostenderem, qualem te esse in quibus non perperam reprehenderis uellem meque tibi iuniori maior et praepositus subdito correctionis exemplum quanto humilius tanto salubrius exhiberem. sed ea in me reprehendisti, quae non corrigere humilitas, et partim fateri, partim defendere ueritas cogit. Haec autem sunt: unum, quod de origine animarum, quae post
Abbreviated transcription (Latin):
CCIPe nunc
iam etiam de
meipso quȩ tibi
dicere cupio si
possim: hoc est
si ille donauerit
in cuius manu
sunt q nos & ser¬
mones nr̃i. Re¬
preh endisti enĩ
me bis numero. exprimens etiam
meum nomen. Et cum te in princi-¬
pio libri tui imꝑitiȩ tuȩ admodum
conscium ꝙ doctrinȩ amminiculo
destitutum. me uͦ ubi nominasti doctis¬
simum ac ꝑitissimum dixeris: tamen
quib in reb tͥ uisus es nosse. quod ego
uł nescire me fateor. uł qu̾auis nesciam
scire prȩsumo. libertate qua oportebar
non tantum senem iuuenis. & ep̃m lai¬
cus. uerum etiam hominem tuo iudicio
doctissimum ac ꝑitissimum non dubi¬
tasti reprehendere. Ego autẽ ꝙ me do¬
ctissimum ac ꝑitissimũ nescio: immo
posse non ambigo ut aliquid imꝑito
& in docto curpiam scire contingat. qd
aliquis laicꝰ doctus & ꝑitus ignorat Et
in hoc te plane laudo. quod ueritatem
& si non qũã ꝑcepisti certe quam putasti.
homini pretulisti: ideo quidem temere
quia existimasti scire te quod nescis:

Expanded text:
ccipe nunc iam etiam de me ipso quae tibi dicere cupio. si possim, hoc est, si ille donauerit, in cuius manu sunt et nos et sermones nostri. reprehendisti enim me bis numero exprimens etiam meum nomen et cum te in principio libri tui inperitiae tuae ammodum conseium et doctrinae amminiculo destitutum, me uero ubi nominasti doctissimum ac peiitissimum dixeris, tamen quibus in rebus tibi uisus os nosse quod ego uel nescire me fateor uel, quamuis nesciam, scire praesumo, libertate qua oportebat non tantum senem inuenis et episcopum laicus, uerum etiam hominem tuo iudicio doctissimum et peritissimum non dubitasti reprehendere. ego autem et me doctissimum ac peritissimum nescio, immo posse non ambigo, ut aliquid inperito et indocto cuipiam scire contingat, quod aliquis doctus et peritus ignorat, et in hoc te plane laudo, quod ueritatem, etsi non quam percepisti, certe quam putasti, homini praetulisti; ideo quidem temere, quia existimasti te scire quod nescis,
Abbreviated transcription (Latin):
prescius erat se unigeniti d̃i pueri
sui patrem futurum. dm̃ autẽ se futu¬
rum numqũa p̾sciuit. quia ingenitus
est. &. nũquam cȩpit nec p̃scire nec scire.
Quid est autẽ p̃scientia: nisi futuroꝵ
scientia: Pater autẽ generando filium
ab ipso filio est nuncupatus: & ipso re¬
uelante ab om̃ib xp̃ianis d̃s & pat̾
unigeniti di est cognitus. ꝙ. magno
maior & bono melior ẽ manifestatus.

Expanded text:
praescius erat se unigeniti Dei pueri sui patrem futurum: Deum autem se futurum nunquam praescivit, quia ingenitus est, et nunquam coepit nec praescire, nec scire. Quid est autem praescientia, nisi futurorum scientia? Pater autem generando Filium, ab ipso Filio est nuncupatus; et ipso revelante, ab omnibus Christianis Deus et Pater unigeniti Dei est cognitus, et magno major et bono melior est manifestatus.
Abbreviated transcription (Latin):
qua ꝑpetuo usus es. obhoc habeo maxi¬
me grãm. quod om̃ia quȩ contradice¬
re paratus eram. prȩoccupauit. atq
dissoluit. Nichilq om̃ino abste dere¬
lictum est quod me dubium faciebat.
de quo non ita michi responderet secre¬
tum illud oraculum. ut tuis uerbis
asserebatur.

Expanded text:
qua perpetua usus es, ob hoc habeo maxiqua perpetua usus es, ob hoc habeo maxime gratiam, quod omnia quae contradicere paratus eram, praeoccupavit atque dissolvit; nihilque omnino abs te derelictum est, quod me dubium faciebat, de quo non ita mihi responderet secretum illud oraculum, ut tuis verbis asserebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
signis ammonemur foris: ut ad eum
intro conuersi erudiamur. Quem dili¬
gere ac nosse beata uita ẽ: quam se om̃s
clamant quȩxere. pauci autẽ sunt qui
eam uere se inuenisse lȩtent᷑. Sed iam
michi dicas uelim: quid de hoc todo
meo sermone sentias. Si enim uera ẽẽ
quȩ dicta sunt nosti: etiam de singłis
sententiis interrogatus. ea te scire
dixisses. Uides ergo a quo ista didi¬
ceris. Neq enim a me cui roganti
omia responderes. Si autem uera ẽẽ
non nosti: nec ego. nec ille te docuit.
Sed ego. quia nunquam possum do¬
cere. nec ille: quia tu adhuc non potes
discere. adõ. Ego uero didici ammo
&̾ ꝑ paruum ẽẽ quod ꝑ locutionem
aliquanta cogitatio loquentis appa-¬
reret. utrum autẽ uera dicantur. euor
docere solum qui se intro habitare
cum foris loqueretur ammonuit. quẽ
iam fauente ipso.tanto ardentius di¬
ligam. quanto ero in discendo ꝓuecti-¬
or. Uerũtamen huic orationi tuȩ

Expanded text:
signis admonemur et foris, ut ad eum signis admonemur et foris, ut ad eum intro conversi erudiamur: quem diligere ac nosse beata vita est, quam se omnes clamant quaerere, pauci autem sunt qui eam vere se invenisse laetentur. Sed jam mihi dicas velim, quid de hoc toto meo sermone sentias. Si enim vera esse quae dicta sunt nosti, etiam de singulis sententiis interrogatus ea te scire dixisses: vides ergo a quo ista didiceris; neque enim a me, cui roganti omnia responderes. Si autem vera esse non nosti, nec ego nec ille te docuit: sed ego, quia nunquam possum docere; ille, quia tu adhuc non potes discere. Ad. Ego vero didici admonet perparum esse quod per locutionem aliquanta cogitatio loquentis apparet: utrum autem vera dicantur, eum docere solum, qui se intus habitare, cum foris loqueretur, admonuit; quem jam, favente ipso, tanto ardentius diligam, quanto ero in discendo provectior. Verumtamen huic orationi tuae,
Abbreviated transcription (Latin):
teriorem scilicet illam ueritatẽ pro ui¬
ribus intuentes. Cunc ergo discunt: et
cum uera dicta esse intus inuenerint.
laudant: nescientes non se doctores
potius laudare quam doctos. si tam̃
& illi quod loquunt᷑ sciunt. falluntur
autẽ homines. ut eos qui non sunt
magistros uocent: quia plerumq in¬
ter tempus locutionis. & tempus co¬
gnitionis nulla mora interponitur:
ꝙ qm̃ post ammonitionẽ sermoci¬
nantis cito intus discunt. foris se ab eo
qui ammonuit didicisse arbitrant᷑.
Sed de tota utilitate uerboꝵ. quȩ si
bene consideret᷑ non parua ẽ. alias sid̾s
siuerit requiremus. Nunc enim ne plꝰ
eis quam oporter retribueremꝰ ammo¬
nui te ut iam non crederemus tantũ.
sed etiam intelligere inciperemus. quã
uere scriptum sit auctoritate diuina
ne nobis qũequam magistrum dica¬
mus in terris. quod unus om̃ium ma-¬
gister in cęlis sit. Quid sit autẽ in cęlis.
docebit ipse a quo etiam ꝑ homines

Expanded text:
teriorem scilicet illam veritatem pro viteriorem scilicet illam veritatem pro viribus intuentes. Tunc ergo discunt: et cum vera dicta esse intus invenerint, laudant, nescientes non se doctores potius laudare quam doctos; si tamen et illi quod loquuntur sciunt. Falluntur autem homines, ut eos qui non sunt magistros vocent, quia plerumque inter tempus locutionis et tempus cognitionis, nulla mora interponitur; et quoniam post admonitionem sermocinantis cito intus discunt, foris se ab eo qui admonuit, didicisse arbitrantur. 46. Sed de tota utilitate verborum, quae si bene consideretur non parva est, alias, si Deus siverit, requiremus. Nunc enim ne plus eis quam oportet tribueremus, admonui te; ut jam non crederemus tantum, sed etiam intelligere inciperemus quam vere scriptum sit auctoritate divina, ne nobis quemquam magistrum dicamus in terris, quod unus omnium magister in coelis sit . Quid sit autem in coelis, docebit ipse a quo etiam per homines
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ea ut dixi omittamus. ne calum¬
niam uerbis de audiendi negligentia.
uł etiam de surditate hominum uide¬
ar commouere. Illa magis angunt quȩ
suꝑius enumeraui. ubi uerbis liqui¬
dissime aure ꝑceptis & latinis non ua¬
lemus. cum eiusdem linguȩ simus.
loquentium cogitata cognoscere. Sed
ecce iam remitto atq concedo. cum
uerba eius auditu cui nota sunt ac¬
cepta fuerint. posse illi esse notum
de his rebus quas significant. loquen¬
tẽ cogitasse. Num ideo etiam. quod
nunc quęrit᷑ utrum uera dixerit. discitꝰ
gitata eoꝵ ac non ipsȩ disciplinȩ qͣs
loquendo se tradere putant. ꝑcipiant̃.
atq teneant᷑. Nam quis tã stulte cu¬
riosus ẽ. qui filium suum mittat in
scolam: ut quid magister cogitat discatꝰ
Istas om̃s disciplinas quas edocere ꝓfi¬
tentur: ipsius uircutis atq sapientiȩ.
cum uerbis explicauerint. tum illi qͥ
discipłi uocantur. utrum uera dicta
sunt. apud semetipsos considerant. in¬

Expanded text:
sed ea, ut dixi, omittamus, ne calumsed ea, ut dixi, omittamus, ne calumniam verbis de audientis negligentia, vel etiam de surditate hominum videar commovere: illa magis angunt quae superius enumeravi, ubi verbis liquidissime aure perceptis et latinis non valemus, cum ejusdem linguae simus, loquentium cogitata cognoscere. 45. Sed ecce jam remitto et concedo, cum verba ejus auditu cui nota sunt, accepta fuerint, posse illi esse notum de iis rebus quas significant, loquentem cogitavisse: num ideo etiam quod nunc quaeritur, utrum vera dixerit, discit? gitata eorum, ac non ipsae disciplinae quas loquendo se tradere putant, percipiantur atque teneantur? Nam quis tam stulte curiosus est, qui filium suum mittat in scholam, ut quid magister cogitet discat? At istas omnes disciplinas quas se docere profitentur, ipsiusque virtutis atque sapientiae, cum verbis explicaverint; tum illi qui discipuli vocantur, utrum vera dicta sint, apud semetipsos considerant, in
Abbreviated transcription (Latin):
ret quid sit uircus. eluceret aiunt ñ
de re sed de uerbo es se controuersiam.
Quod ut concedam ita esse. quotus¬
quisq bonus difinitor inuenire pot̾:
Et tam̃ aduersus disciplinam difini-¬
endi. multa disputata sunt. quȩ neq
multa non bene audimꝰ. & quasi de
auditis diu multumq contendimꝰ.
uelut tu nuꝑ uerbo quodam punico
cum ego miscdđiam dixissem: pietatẽ
significari. de audisse dicebas ab eis
quibus hȩc lingua magis nota eẽt.
Ego autẽ resistens: quid acceꝑis tibi
om̃ino excidisse asserebam. Uisus enĩ
michi eras non pietatẽ dixisse sed fidẽ.
cũ & coniunctissimꝰ michi assideres. &
nullomͦ hȩc duo nomina similitudi¬
ne soni aurem deciplanr. dui te tam̃
arbitratus sum nescire. quid tͥ dictũ
sit: cum ego nescirem quid dixeris.
Nam si te bene audissem. nequaqũa
michi uidetur absurdum. pietatem
& miscdam in uno uocabulo punice
nominari. Hȩc plerumq accidunt.

Expanded text:
ret quid sit virtus; eluceret, aiunt, non ret quid sit virtus; eluceret, aiunt, non de re, sed de verbo esse controversiam: quod ut concedam ita esse, quotusquisque bonus definitor inveniri potest? et tamen adversus disciplinam definiendi multa disputata sunt; quae neque multa non bene audimus, et quasi de auditis diu multumque contendimus; velut tu nuper verbo quodam punico, cum ego misericordiam dixissem, pietatem significari te audisse dicebas ab eis quibus haec lingua magis nota esset: ego autem resistens, quid acceperis tibi omnino excidisse asserebam; visus enim mihi eras non pietatem dixisse, sed fidem, cum et conjunctissimus mihi assideres, et nullo modo haec duo nomina similitudine soni aurem decipiant. Diu te tamen arbitratus sum nescire quid tibi dictum sit, cum ego nescirem quid dixeris: nam si te bene audissem, nequaquam mihi videretur absurdum pietatem et misericordiam uno vocabulo punice vocari. Haec plerumque accidunt;
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ eadem significat quȩ cogitat.
sed plerumq tantum sibi .&. aliis
quibusdã. ei uero cui loquit᷑.ꝙͥ. item
aliis non nullis. non idem significat.
Dixerit enim aliquis. audientibus
nobis. ab aliquibus belius hominẽ
uirtute suꝑari: nos ilico ferre non
possumus. et hanc tam falsam pesti-¬
feramq sententiam. magna intentio¬
ne refellimus. cum ille fortasse. uir¬
tutem. iures corporis uocet .ꝙ. Hoc
nomine id quod cogitauit enuntiet.
nec mentitur. nec errat in rebus. nec
aliud aliquid uoluens animo. man¬
data memoriȩ uerba contexit. nec lin¬
guȩ lapsu aliud quam uolebat sonat.
sed tantummꝰ rem quã cogitat alio
quam nos nomine appellat. de qua
illi statim assentiremur. si eius cogita¬
tionem possemus inspicere. qũa uerbis
iam ꝓlatis explicataq sententia sua.
nondum nobis pandere ualuit. Huic
errori diffinitiones mederi posse di¬
cuntur. ut in hac quȩstione si diffini¬

Expanded text:
loquitur, eadem quidem significat quae cogitat, loquitur, eadem quidem significat quae cogitat, sed plerumque tantum sibi et aliis quibusdam; ei vero cui loquitur et item aliis nonnullis, non idem significat. Dixerit enim aliquis audientibus nobis, ab aliquibus belluis hominem virtute superari; nos illico ferre non possumus, et hanc tam falsam pestiferamque sententiam magna intentione refellimus: cum ille fortasse virtutem, vires corporis vocet, et hoc nomine id quod cogitavit enuntiet, nec mentiatur, nec erret in rebus, nec aliud aliquid volvens animo, mandata memoriae verba contexit, nec linguae lapsu aliud quam volvebat sonet; sed tantummodo rem quam cogitat, alio quam nos nomine appellat: de qua illi statim assentiremur, si ejus cogitationem possemus inspicere, quam verbis jam prolatis explicataque sententia sua, nondum nobis pandere valuit. Huic errori definitionem mederi posse dicunt, ut in hac quaestione si defini
Abbreviated transcription (Latin):
tibus si loqui mentientibus non
liceret. Quam qu̾a sepe exꝑti fuerimꝰ.
& in nobis & in aliis ñ earum rerũ
quȩ cogitantur uerba ꝓferri. Quod
duobus modis posse accidere uideo
cum aut sermo memoriȩ mandat᷑.
& sepe decursus alia cogitantis ore
funduntur. quod nobis cũ ymnũ
canimus sepe contingit. aut cum
alia ꝓaliis uerba pret̾ uoluntatẽ
nrãm linguȩ ipsius errore ꝓsiliunt.
Nam hic quoq non earum rerum
signa quas in animo habemus. au¬
diuntur. Nam mentientes quid̾e
cogitant iam de his reb quas lo¬
quunt᷑ ut tamen ꝯ si nesciamꝰ an
uerum dicant sciamus tam̃ eos in
animo habere quod dicunt. si ñ eis
aliquid duoꝵ quȩ dixi accidat. Quȩ
siquis & interdum accidere conten¬
dit.&. cum accidit apparere qũa quã
sepe occultum ẽ. & sepe me fefellit
audientẽ: non resisto tam̃. Sed acci¬
dit aliud genꝰ sane late patens. et
semen innumerabilium dissensio¬
num atq certaminum: cũ ille qui

Expanded text:
tibus, si loqui mentientibus non tibus, si loqui mentientibus non liceret. Quanquam saepe experti fuerimus, et in nobis et in aliis, non earum rerum quae cogitantur, verba proferri: quod duobus modis posse accidere video, cum aut sermo memoriae mandatus et saepe decursus, alia cogitandis ore funditur; quod nobis cum hymnum canimus saepe contingit: aut cum alia pro aliis verba praeter voluntatem nostram linguae ipsius errore prosiliunt; nam hic quoque non earum rerum signa quas in animo habemus, audiuntur. Nam mentientes quidem cogitant etiam de iis rebus quas loquuntur, ut tametsi nesciamus an verum dicant, sciamus tamen eos in animo habere quod dicunt, si non eis aliquid duorum quae dixi accidat: quae si quis et interdum accidere contendit, et cum accidit apparere, quanquam saepe occultum est, et saepe me fefellit audientem, non resisto. 43. Sed his accidit aliud genus, sane late patens, et semen innumerabilium dissensionum atque certaminum: cum ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
tis. uel potius ipsius locutionis. Nã
plerumq scit illa quȩ dicta sunt. eo
ipso nesciente qui dixit: ueluti si qͥsqͣ
epicureis credens. & mortalem animã
putans.eas rationes quȩ de immor¬
talitate eius a prudentiorib tracta¬
tȩ sunt eloquatur. illo audiente qui
spiritalia contueri potest. iudicat
iste uera eum dicere at ille qui dicit.
utrum uera dicat ignorat. immo etiã
falsissima existimat. Num igitur pu¬
tandus est ea docere quȩ nescit & utiq
isdem uerbis utitur: quib uti etiam
sciens posset: Quare iam ne hoc qui¬
dem relinquit᷑ uerbis: ut his saltẽ
loquentis animus indicetur. Siqui-¬
dem incertum ẽ. utrum ea quȩ lo¬
quitur sciat. Ad de mentientes atq
fallentes: ꝑ quos facile intelligas
non modo non aperiri. uerũ etiã
occultari animum uerbis. Nam
nullomodo ambigo id conari uer¬
ba ueracium. & id quodamm ꝓfite¬
ri: ut animus loquentis appareat.
quod optinerent om̃ib conceden¬

Expanded text:
tis, vel potius ipsius locutionis. Nam tis, vel potius ipsius locutionis. Nam plerumque scit illa quae dicta sunt, eo ipso nesciente quae dixit; veluti si quisquam Epicureis credens et mortalem animam putans, eas rationes quae de immortalitate ejus a prudentioribus tractatae sunt, eloquatur, illo audiente qui spiritualia contueri potest; judicat iste eum vera dicere: at ille qui dicit, utrum vera dicat ignorat, imo etiam falsissima existimat: num igitur putandus est ea docere quae nescit? Atqui iisdem verbis utitur, quibus uti etiam sciens posset. 42. Quare jam ne hoc quidem relinquitur verbis, ut his saltem loquentis animus indicetur; si quidem incertum est utrum ea quae loquitur, sciat. Adde mentientes atque fallentes, per quos facile intelligas non modo non aperiri, verum etiam occultari animum verbis. Nam nullo modo ambigo id conari verba veracium, et quodammodo profiteri, ut animus loquentis appareat; quod obtinerent omnibus conceden
Abbreviated transcription (Latin):
se uerbis meis: quandoquidẽ etiam
interrogatꝰ de singłis. & illud ignotũ
ꝙ hoc tibi notum ẽẽ iurares. Tum
uero totum illud quod negaueras
fatereris. cum hȩc ex quibus constat
clara & certa esse cognosceres. omia
scilicet quȩ loquimur aut ignora¬
re aulitorem utrum uera sint. aut
falsa esse non ignorare. aut scire
uera esse. hoꝵ trium in primo aur
credere. aut opinari. aut dubitare.
in scdõ aduersari atq renuere. in
tertio attestari. Nus quam gͥ disce¬
re. quia & ille qui post uerba nr̃a
rem nescit. ꝙ qui se falsa nouit audis¬
se. & qui posser interrogatꝰ eadem re¬
spondere quȩ dicta sunt. nichil uerbiᷤᷤ
meis didicisse conuincit᷑. Qu̾a obrẽ¬
etiam in his quȩ mente cernuntur.
frustra cernentis loquelas audit. qͥsqͥs
ea cernere non potest nisi quia talia
qu̾ãdiu ignorantur. utile est credere.
Qiuisquis autem cernere potest.intus
est discrpłs ueritatis: foris uidex loquen¬

Expanded text:
se verbis meis; quandoquidem etiam se verbis meis; quandoquidem etiam interrogatus de singulis, et illud ignotum, et hoc tibi notum esse jurares. Tum vero totum illud quod negaveras fatereris, cum haec ex quibus constat, clara et certa esse cognosceres; omnia scilicet quae loquimur, aut ignorare auditorem utrum vera sint, aut falsa esse non ignorare, aut scire vera esse. Horum trium in primo aut credere, aut opinari, aut dubitare; in secundo adversari atque renuere; in tertio attestari: nusquam igitur discere. Quia et ille qui post verba nostra rem nescit, et qui se falsa novit audisse, et qui posset interrogatus eadem respondere quae dicta sunt, nihil verbis meis didicisse convinciturin iis etiam quae mente cernuntur, frustra cernentis loquelas audit quisquis ea cernere non potest, nisi quia talia quamdiu ignorantur utile est credere: quisquis autem cernere potest, intus est discipulus veritatis, foris judex loquen
Abbreviated transcription (Latin):
totã cernere non ualebat. Quod si uer¬
bis ꝑducit᷑ eius qui interrogat. non
tamen docentib uerbis. sed eo modo
inquirentib qͦ modo ẽ ille a quo quȩ¬
ritur intꝰ discere idoneus. ueluti si
abste quererẽ hoc ipsum quod agitur.
utrumnã uerbis doceri nichil possit.¬
& absurdum tͥ primo uideret᷑. non
ualenti totum conspicere. Sic ergo
querere oportuit. ur tuȩ sese uires ha¬
bent adaudiendum illum intus
magistrum: ut dicerẽ ea quȩ loqͥn-¬
te me uera ẽẽ confiteris. & certus es.
& te illa nosse confirmas. unde di¬
dicisti: responderes fortasse quod ego
docuissem. Tum ego subnecterem.
quid si me hominẽ uolantẽ uidisse
dicerẽ. itane certũ uerba mea redde-¬
rent. ut qũeadmodũ si audires sapi¬
entes homines stultis ẽẽ meliores. ne¬
gares ꝓfecto & responderes illud te
non credere. aut etiam si crederes igno¬
rare. hoc autẽ certissime scire. ex hoc
iam mirum intelligeres. neq in illo

Expanded text:
totam cernere non valebat. Quo si vertotam cernere non valebat. Quo si verbis perducitur ejus qui interrogat, non tamen docentibus verbis, sed eo modo inquirentibus, quo modo est ille a quo quaeritur, intus discere idoneus; velut si abs te quaererem hoc ipsum quod agitur, utrumnam verbis doceri nihil possit, et absurdum tibi primo videretur non valenti totum conspicere: sic ergo quaerere oportuit, ut tuae sese vires habent ad audiendum illum intus magistrum, ut dicerem, Ea quae me loquente vera esse confiteris, et certus es, et te illa nosse confirmas, unde didicisti? responderes fortasse quod ego docuissem. Tum ego subnecterem: Quid si me hominem volantem vidisse dicerem, itane te certum verba mea redderent, quemadmodum si audires sapientes homines stultis esse meliores? Negares profecto et responderes, illud te non credere, aut etiamsi crederes ignorare, hoc autem certissime scire. Ex hoc jam nimirum intelligeres, neque in illo
Abbreviated transcription (Latin):
quam discere intelligat: Cum uͦ de his
agitur quȩ mente conspicimꝰ. id est in¬
tellectu. atq ratione. eaquidem loqui¬
mur. quȩ p̃sentia contuem᷑ in illa in¬
teriore luce ueritatis. qua ipse qui dr
homo interior illustrat᷑ & fruit᷑. Sed
tum quoq nr̃ auditor si & ipse illo
secreto ac simplici oculo uidet. nouit
quod dico sua contemplatione. non
uerbis meis. Ergone hunc quidem
doceo uera dicens. uera intuentẽ: doce¬
tur enim non uerbis meis. sed ipsis
rebus d̾o intꝰ pandente manifestis.
Itaq de his etiam interrogatꝰ respon¬
dere posset. Quid autẽ absurdius ꝙͣ
eum putare locutione mea doceri:
qui posset antequã loquerer ea ipsa
interrogatꝰ exponere: Nam quod sepe
contingit. ut int̾rogatꝰ aliquid neget.
atq ad id fatendum aliis interroga¬
tionib urgeat᷑. fit hoc imbecillitate
ammonet᷑. cum de istis partib int̃ro¬
gat᷑. quib illa summa constat. quam

Expanded text:
quam discere intelligat? 40. Cum vero de iis quam discere intelligat? 40. Cum vero de iis agitur quae mente conspicimus, id est intellectu atque ratione, ea quidem loquimur quae praesentia contuemur in illa interiore luce veritatis, qua ipse qui dicitur homo interior, illustratur et fruitur: sed tunc quoque noster auditor, si et ipse illa secreto ac simplici oculo videt; novit quod dico sua contemplatione, non verbis meis. Ergo ne hunc quidem doceo vera dicens, vera intuentem; docetur enim non verbis meis, sed ipsis rebus, Deo intus pandente, manifestis: itaque de his etiam interrogatus respondere posset. Quid autem absurdius quam eum putare locutione mea doceri, qui posset, antequam loquerer, ea ipsa interrogatus exponere? Nam quod saepe contingit, ut interrogatus aliquid neget, atque ad id fatendum aliis interrogationibus urgeatur, fit hoc imbecillitate admonetur, cum de iisdem istis partibus interrogatur, quibus illa summa constat, quam
Abbreviated transcription (Latin):
qualis aut ubi sit: hic ille qui inter-¬
rogat si non uided credit uerbis. &
sepe non credit. discit autẽ nullo-
modo nisi & ipse quod dicit᷑ uideat
& sensibus discit. Nam uerba eadẽ
sonant uidenti quȩ ñ uidenti etiã sonue¬
rant. Cũ uͦ non de hiis que corã sentimus.
sed de his quȩ aliquando sensimus
quęritur. non iam res ipsas. sed ima¬
gines ab eis impressas memoriȩq
mandatas loquimur.cum om̃ino
quomͦ uera dicamus. cũ falsa intuea¬
mur ignoro: nisi quia non nos ea
uidere ac sentire. sed uidisse ac sen-¬
sisse narramus. Ita illas imagines
in memoriȩ penetralibus rerum
ante sensarum quȩdam docum enta
gestamus: quȩ anmo contemplan-¬
tes.bona conscientia non mentimur
cum loquimur. sed nobis sunt ista
documenta. Is enim qui audit. si ea
sensit neq affuit: non discit meis uer¬
bis. sed recognoscit: ablatis secum er
ipse imaginib. Si autẽ ille non sensit:
quis non eum credere potius uerbis.

Expanded text:
qualis aut ubi sit. Hic ille qui interqualis aut ubi sit. Hic ille qui interrogat, si non videt, credit verbis, et saepe non credit: discit autem nullo modo, nisi et ipse quod dicitur videatet sensibus discit. Nam verba eadem sonant videnti, quae non videnti etiam sonuerunt. Cum vero non de iis quae coram sentimus, sed de his quae aliquando sensimus quaeritur; non jam res ipsas, sed imagines ab iis impressas memoriaeque mandatas loquimur: quae omnino quomodo vera dicamus, cum falsa intueamur, ignoro; nisi quia non nos ea videre ac sentire, sed vidisse ac sensisse narramus. Ita illas imagines in memoriae penetralibus rerum ante sensarum quaedam documenta gestamus, quae animo contemplantes bona conscientia non mentimur cum loquimur: sed nobis sunt ista documenta; is enim qui audit, si ea sensit atque adfuit, non discit meis verbis, sed recognoscit ablatis secum et ipse imaginibus: si autem illa non sensit, quis non eum credere potius verbis
Abbreviated transcription (Latin):
quantum capere ꝓpter ꝓpriam siue
malam siue bonam uoluntatẽ potest.
Et si quando fallit᷑ non frc uitio con¬
sultȩ ueritatis: & neq huiꝰ quȩ foris
est lucis uitium est. quod corporei
oculi sepe fallunt᷑. quam lucẽ de re-¬
bus uisibilib consuli fatemur. ur
eas nobis quantũ cernere ualemus
cem. & de cȩteris quȩ ꝑ corpus sentimꝰ
elementa huius mundi. eademq cor¬
pora quȩ sentimus. sensusq ipsos quibꝰ
tamqũa interpretib ad talia nõten¬
da mens utit᷑. de his autẽ quȩ intelli¬
guntur interiorem ueritatẽ ratione
consulimꝰ: quid dici potest. unde cla¬
reat uerbis nos aliquid discere. pret̾
ipsum qui aures ꝑcutit sonum: Nãq
hȩc intelligibilia. siue ut more auctoꝵ
nr̃oꝵ loquar. illa carnalia. hȩc spirita¬
lia nominamꝰ. De illis dum interroga¬
mur. respondemus si presto sunt ea
quȩ sentimus. uelut cum a nobis
quęritur intuentib lunam nouam.

Expanded text:
quantum capere propter propriam, sive quantum capere propter propriam, sive malam sive bonam voluntatem potest. Et si quando fallitur, non fit vitio consultae veritatis, ut neque hujus, quae foris est, lucis vitium est, quod corporei oculi saepe falluntur: quam lucem de rebus visibilibus consuli fatemur, ut eas nobis quantum cernere valemus,cem, et de caeteris quae per corpus sentimus, elementa hujus mundi eademque corpora quae sentimus, sensusque ipsos quibus tanquam interpretibus ad talia noscenda mens utitur; de his autem quae intelliguntur, interiorem veritatem ratione consulimus: quid dici potest unde clareat, verbis nos aliquid discere praeter ipsum qui aures percutit sonum? Namquehaec intelligibilia; sive, ut more auctorum nostrorum loquar, illa carnalia, haec spiritualia nominamus. De illis dum interrogamur, respondemus, si praesto sunt ea quae sentimus; velut cum a nobis quaeritur intuentibus lunam novam,
Abbreviated transcription (Latin):
confiteor: neq istam differentiã idem
ipsi quibus credimus nescierunt. Ait
enim ꝓpħa. Nisi credideritis: non in¬
telligitis. Quod non dixisser ꝓfecto:
si nichil distare iudicasset. Qͦd ergo
intelligo: id etiam credo. At non om̃e
quod credo: etiã intelligo. Omne autẽ
quod intelligo. scio: non omne quod
credo scio. Nec ideo nescio. qũa sit utile
credere. etiam multa quȩ nescio. Cui
utilitati honc quoq adiungo. de tri-¬
bus pueris hystoriam. Quare pleraq
cum scire non possim: quanta tamen
utilitate credantur scio. De uniuersis
autẽ quȩ intelligimus: non loquen¬
tẽ qui ꝑsonat foris. sed intꝰ ipsi menti
p̃sidentem consulimus ueritatẽ. uer¬
bis fortasse ut consulamus ammo¬
niti. Ille autẽ qui consulitur. docet
qui in interiore homine habitare
dictus ẽ xp̃c. id est in commutabilis
di. atq sempiterna sapientia. Qũa
quidem omĩs rationalis anima con-¬
sulit. sed tantum cuiq panditur.

Expanded text:
fateor: neque istam differentiam iidem fateor: neque istam differentiam iidem ipsi quibus credimus nescierunt. Ait enim propheta, Nisi credideritis, non intelligetis : quod non dixisset profecto, si nihil distare judicasset. Quod ergo intelligo, id etiam credo: at non omne quod credo, etiam intelligo. Omne autem quod intelligo, scio: non omne quod credo, scio. Nec ideo nescio quam sit utile credere etiam multa quae nescio; cui utilitati hanc quoque adjungo de tribus pueris historiam: quare pleraque rerum cum scire non possim, quanta tamen utilitate credantur, scio. 38. De universis autem quae intelligimus non loquentem qui personat foris, sed intus ipsi menti praesidentem consulimus veritatem, verbis fortasse ut consulamus admoniti. Ille autem qui consulitur, docet, qui in interiore homine habitare dictus est Christus , id est incommutabilis Dei Virtus atque sempiterna Sapientia: quam quidem omnis rationalis anima consulit; sed tantum cuique panditur,
Abbreviated transcription (Latin):
sed fortasse ad querendum ammone
ri. Quod si dixeris tegmina illa capitũ
quoꝵ nomen sono tantum tenemus:
non nos posse nisi uisa cognoscere. neq
nomen ipsum pleniꝰ nisi ipsis cognitis
nosse quod tamen de ipsis pueris acce¬
pimus. ut regem ac flammas fide ac
religione suꝑauerint. quas laudes d̾o
cecinerint. quos honores ab ipso etiaor
inimico meruerint. num alit̾ hȩc nisi
ꝑ uerba didicimus: respondeo cuncta
quȩ illis uerbis significata sunt. in no¬
titia nr̃a iam fuisse. Nam quid sint
tres pueri. quid fornax. qͥd ignis. quid
rex. quid deniq illesi ab igne. cȩteraq
omĩa iam tenebam. quȩ uerba illa si-¬
gnificant. ananias uͦ & azarias. &
misahel. tam michi ignoti sunt. qũa
ille sarabarȩ. nec ad eos cognoscendos
hȩc me nomina quicqũã ad iuuerunt
aut adiuuare iam poterunt. Hȩc au-¬
tẽ omĩa quȩ in ea leguntur historia.
ita illo tempore facta esse ut conscri¬
pta sunt. credere me potius quã scire

Expanded text:
sed fortasse ad quaerendum admoneri. sed fortasse ad quaerendum admoneri. 37. Quod si dixeris, tegmina quidem illa capitum, quorum nomen sono tantum tenemus, non nos posse nisi visa cognoscere, neque nomen ipsum plenius nisi ipsis cognitis nosse: quod tamen de ipsis pueris accepimus, ut regem ac flammas fide ac religione superaverint, quas laudes Deo cecinerint, quos honores ab ipso etiam inimico meruerint, num aliter nisi per verba didicimus? Respondebo, cuncta quae illis verbis significata sunt, in nostra notitia jam fuisse. Nam quid sint tres pueri, quid fornax, quid ignis, quid rex, quid denique illaesi ab igne, caeteraque omnia jam tenebam quae verba illa significant. Ananias vero, et Azarias et Misael tam mihi ignoti sunt quam illae saraballae; nec ad eos cognoscendos haec me nomina quidquam adjuverunt aut adjuvare jam potuerunt. Haec autem omnia quae in illa leguntur historia, ita illo tempore facta esse, ut scripta sunt, credere me potius quam scire
Abbreviated transcription (Latin):
monent tantum ut queramꝰ res. non
exhibent ut nouerimꝰ. Is me autẽ ali¬
quid docer. quod uel oculis. ul ullicor¬
poris sensui. uł ipsi etiam menti pre¬
bet. si ea cognoscere uolo. Uerbis igit᷑
nisi uerba non discimꝰ: imino sonitũ
strepitumq uerboꝵ. Nam si ea quȩ
signa non sunt. uerba esse non posst̃.
qͣmuis iam auditũ uerbũ. nescio tam̃ uer-¬
bum ẽẽ. donec qͥd significet sciam. Rebꝰ
ergo cognitis. uerboꝵ quoq cognitio
ꝑficitur: uerbis uero auditis. nec uer-¬
ba dinoscuntur. Non ea uerba quȩ
nouimus discimꝰ. aut quȩ ñ nouimꝰ
didicisse nos possumus confiteri nisi
eoꝵ significatione ꝑcepta. quȩ non au-¬
ditione uocum emissarum. sed rerum
significatarũ cognitione contigir. Ne-¬
rissima quippe ratio ẽ. & uerissime dr
cum uerba ꝓferunt᷑ aut scire nos quid
significent. aut nescire. Siscimus: com¬
memorari potius quam discere. Si au¬
tẽ nescimus: nec commemorari quid̃e.

Expanded text:
admonent tantum ut quaeramus res, non admonent tantum ut quaeramus res, non exhibent ut noverimus. Is me autem aliquid docet, qui vel oculis, vel ulli corporis sensui, vel ipsi etiam menti praebet ea quae cognoscere volo. Verbis igitur nisi verba non discimus, imo sonitum strepitumque verborum: nam si ea quae signa non sunt, verba esse non possunt, quamvis jam auditum verbum, nescio tamen verbum esse, donec quid significet sciam. Rebus ergo cognitis, verborum quoque cognitio perficitur; verbis vero auditis, nec verba discuntur. Non enim ea verba quae novimus, discimus; aut quae non novimus, didicisse nos possumus confiteri, nisi eorum significatione percepta, quae non auditione vocum emissarum, sed rerum significatarum cognitione contingit. Verissima quippe ratio est, et verissime dicitur, cum verba proferuntur, aut scire nos quid significent, aut nescire: si scimus, commemorari potius quam discere; si autem nescimus, ne commemorari quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
nem quȩ latet in sono. re ipsa quȩ
significatur cognita discimus: quã
illam tali significatione ꝑcipimus.
& quod dixi de capite. hoc etiam de
tegminib deq aliis reb innumerabilib
dixerĩ. quas tamen cũ iam nouerĩ. sarabar¬
ras illas adhucusq ñ noui. que mͥ gestu qͥs-
piam non significauerit aut pinxerir.
aut aliquid cui similes sunt ostenderit:
ne dicam non me docuerit. quod fa-¬
cile optinerem. si paulo amplius loqui
uellem. Sed dico id quod ꝓximum & ñ
uerbis docuerit. Quod si eis forte con¬
spectis. cũ simul adero me ammonue-¬
rit dicens. ecce sarabarra: discam rem
quam non sciebam. non ꝑ uerba quȩ
dicta sunt. sed ꝑ eiꝰ aspectum. ꝑ quẽ fa-¬
ctum est. ut etiam nomen illud quid
ualeret. nossem ac tenerem. Non enĩ cũ
ipsam didici. uerbis alienis credidi. sed
oculis meis: illi tamen fortasse ut atten¬
derẽ credidi. id est ut aspectum quere¬
luerunt: quib ut plurimũ tribuam.

Expanded text:
nem quae latet in sono, re ipsa quae nem quae latet in sono, re ipsa quae significatur cognita, discimus, quam illam tali significatione percipimus. 35. Et quod dixi de capite, hoc etiam de tegminibus, deque aliis rebus innumerabilibus dixerim: quas tamen cum jam noverim, saraballas illas adhuc usque non novi; quas mihi si gestu quispiam significarit aut pinxerit, aut aliquid cui similes sunt, ostenderit, non dicam non me docuerit, quod facile obtinerem, si paulo amplius loqui vellem; sed dico id quod proximum est, non verbis docuerit. Quod si eis forte conspectis cum simul adero me admonuerit, dicens, Ecce saraballas; discam rem quam nesciebam, non per verba quae dicta sunt, sed per ejus aspectum, per quem factum est ut etiam nomen illud quid valeret, nossem ac tenerem. Non enim cum rem ipsam didici, verbis alienis credidi, sed oculis meis: illis tamen fortasse ut attenderem credidi, id est ut aspectu quaereluerunt, quibus ut plurimum tribuam,
Abbreviated transcription (Latin):
audieramus tantum: nondum no-¬
ueramus. In quo tamen signo cum
duo sint. sonus & significatio: sonũ
certe non ꝑsignum ꝑcepimꝰ. sed eo ip¬
so aure pulsata. significationẽ autẽ.
re quȩ significatur. Nam illa inten¬
sio digiti. significare nichil aliud
potest. quam illud in quod intendit᷑
digitus: si intentus est autẽ non in
signum. sed in membrum. quod ca-¬
put uocatur. Itaq ꝑ illam. neq rẽ
possum nosse quam non nouerã. neq
signum in quod intentus digitus
non est. Sed de intensione digiti non
nimis curo: quia ipsius demonstra¬
tionis signum michi uidet᷑ potius
quam rerũ aliquarum quȩ demon¬
strantur: sicut aduerbium quod esse
dicimus. Nam & cum hoc ad uerbio
digitum solemus intendere. ne unũ
demonstrandi signum non sit: satius
& id maxime tibi nitor ꝑsuadere si
potero. ꝑ ea signa quȩ uerba appellan¬
tur. nos nichil discere. Potius enim
ut dixi ium uerbi id est significatio¬

Expanded text:
audieramus tantum, nondum noaudieramus tantum, nondum noveramus. In quo tamen signo cum duo sint, sonus et significatio, sonum certe non per signum percipimus, sed eo ipso aure pulsata; significationem autem re, quae significatur, aspecta. Nam illa intentio digiti significare nihil aliud potest, quam illud in quod intenditur digitus: intentus est autem non in signum, sed in membrum quod caput vocatur. Itaque per illam neque rem possum nosse quam noveram, neque signum in quod intentus digitus non est. Sed de intentione digiti non nimis curo; quia ipsius demonstrationis signum mihi videtur potius, quam rerum aliquarum quae demonstrantur, sicut adverbium quod, Ecce, dicimus; nam et cum hoc adverbio digitum solemus intendere, ne unum demonstrandi signum non sit satis. Et id maxime tibi nitor persuadere, si potero, per ea signa quae verba appellantur, nos nihil discere; potius enim, ut dixi, vim verbi, id est significatio
Abbreviated transcription (Latin):
derentur. eoꝵ est michi facta notitia.
Etenĩ cum primum istȩ duȩ sylla-¬
bȩ. cum dicimus. aures meas impu-¬
lerunt. tam nesciui quid significa-¬
rent. quam cum primo audirem
legerem ue saraballa: sed cum sepe
diceret᷑. caput notans atq animad¬
uertens quando diceret᷑. repperi uo¬
cabulum ẽẽ rei. quȩ michi iam erat
uidendo notissima. Qͦd priqũa rep¬
perissem. tantum mͥ sonus erat hoc
uerbum. signum uero ẽẽ didici qͣndo
cuius rei signum esset inueni: quã
quidem ut dixi non significatu. sed
aspectu didiceram. Ita magis signum
nunc primum audire quod dicitur
caput. & nescientes utrum uox ista sit
tantum modo sonans. an aliquid etiã
significans. querere quid sit caput.
Memento nos non rei quȩ significat᷑.
sed ipsius signi uelle habere notitiaor.
Qua caremus ꝓfecto: quã diu ciuius
signum est ignoramus. Si gͦ ita que-¬
rentibus res ipsa digito demonstrat᷑.
hac conspecta discimus signum. qd̾

Expanded text:
derentur, corum est mihi facta notitia. derentur, corum est mihi facta notitia. Etenim cum primum istae duae syllabae, cum dicimus, Caput, aures meas impulerunt, tam nescivi quid significarent, quam cum primo audirem legeremve, saraballas. Sed cum saepe diceretur, Caput, notans atque animadvertens quando diceretur, reperi vocabulum esse rei quae mihi jam erat videndo notissima. Quod priusquam reperissem, tantum mihi sonus erat hoc verbum: signum vero esse didici, quando cujus rei signum esset inveni; quam quidem, ut dixi, non significatu, sed aspectu didiceram. Itaque magis signum  primum nunc audire quod dicitur, caput; et nescientes utrum vox ista sit tantummodo sonans, an aliquid etiam significans, quaerere quid sit caput memento nos non rei quae significatur, sed ipsius signi velle habere notitiam, qua caremus profecto, quamdiu cujus signum est ignoramus: si ergo ita quaerentibus res ipsa digito demonstretur, hac conspecta discimus signum quod
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ẽẽ om̃ino quod sine signis pos¬
set ostendi. Iam enim ex his non unũ
aliquid aut alterum: sed milia rerũ
temus oro te: Nam ut hominum
omittam: innumerabilia spectacula
in om̃ibus theatris sine signo ipsis
rebus exibentium. solem certe istum
lucemq hȩc omĩa ꝑfundentẽ. atꝙ
gnuntur. non ne ꝑseipsa exibet atꝙ
ostendit d̾s & natura. cernentibus:
Quod si diligentius consideremus:
fortasse nichil inuenies quod ꝑ sua
signa discatur. Cum enim michi
signum datur. si nescientem me in¬
uenit cuius rei signum sit. docere
me nichil potes. Siuͦ scientem: qͥd
disco ꝑsignum: Non enĩ michi rẽ
quam significat ostendit uerbum.
cum lego & saraballȩ eoꝵ non sunt
commutatȩ. Nlam si quȩdam capitũ
tegmina nuncupant᷑ hoc nomine:
num ego hoc audito aut quid sit
caput. aut quid sint tegmina didi¬
ci: Ante ista noueram. neq cum appel¬
larentur ab aliis. sed cum a me ui¬

Expanded text:
nihil esse omnino quod sine signis posnihil esse omnino quod sine signis possit ostendi. Jam enim ex his non unum aliquid aut alterum, sed millia rerum temus, oro te? Nam ut hominum omittam innumerabilia spectacula in omnibus theatris sine signo ipsis rebus exhibentium; solem certe istum lucemque haec omnia perfundentem atque gnuntur, nonne per seipsa exhibet atque ostendit Deus et natura cernentibus? 33. Quod si diligentius consideremus, fortasse nihil invenies, quod per sua signa discatur. Cum enim mihi signum datur, si nescientem me invenit cujus rei signum sit, docere me nihil potest: si vero scientem, quid disco per signum? Non enim mihi rem quam significat ostendit verbum cum lego, Et saraballae eorum non sunt immutatae . Nam si quaedam capitum tegmina nuncupantur hoc nomine, num ego hoc audito, aut quid sit caput, aut quid sint tegmina didici? ante ista noveram; neque cum appellarentur ab aliis, sed cum a me vi
Abbreviated transcription (Latin):
auteps autẽ cum in se uideret atten¬
tum ostentandi se studio cannas ex¬
pediret &. ꝓpe animaduersam aliqũa
auiculam fistulam & accipitrẽ fige¬
ret. subiceret & caperet: nonne illum
expectatorem suum doceret nullo
significatu. sed re ipsa. quod ille scire
cupiebat: Adõ. Metuo ne quid hic tale
sit. quale de illo qui querit. quid src
ambulare. Neq enim uideo. & hic
totum illud aucupium esse monstra¬
tum. Aũs. facile est hac cura te exue-¬
ex hoc quod uidit. totum illud genꝰ
artis agnosceret. Satis est namq &
nibus & quosdam homines doceri
posse sine signo. Adohoc etiã ego
possum illi addere. Si enim sit bene
intelligens: paucis passibus ambu¬
latione monstrata. totum quid sit
ambulare cognoseet. Aỹs. facias per
me licet. nec tantum nichil resisto:
uerum etiam faueo. Uides enim ab
utroq nr̃m id effici. ut quȩdam doce¬
ri sine signis queant: falsumq illud
sit quod nobis pauloante uidebatur.

Expanded text:
auceps autem cum in se videret attenauceps autem cum in se videret attentum, ostentandi se studio cannas expediret, et prope animadversam aliquam aviculam fistula et accipitre figeret, subigeret et caperet; nonne illum spectatorem suum doceret nullo significatu, sed re ipsa, quod ille scire cupiebat? Ad. Metuo ne quid hic tale sit, quale de illo dixi, qui quaerit quid sit ambulare. Neque enim video, et hic totum illud aucupium esse monstratum. Aug. Facile est hac cura te exueex hoc quod vidit, totum illud genus artis agnosceret: satis est namque anibus, et quosdam homines doceri posse sine signo. Ad. Hoc etiam ego possum illi addere; si enim sit bene intelligens, paucis passibus ambulatione monstrata, totum quid sit ambulare cognoscet. Aug. Facias per me licet, nec tantum nihil resisto, verum etiam faveo: vides enim ab utroque nostrum id effici, ut quaedam quidam doceri sine signis queant, falsumque illud sit quod nobis paulo ante videbatur,