comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dõ patri quid generas. sub filium
equalem tibi: et mulieri beate iudeł
ne uirisuscepisti. Dequa muliere
pater: quia plasmauit eum ĩutero
uirginali. U entura misteria inter
regere⁊ suꝑ opus maulnũ inearum
ea quȩ condidi gubnẽ ⁊ hyronice ista
intelligenela sunt:quę dirimꝰ. E go
feci tram . ⁊ homunem suꝑ cam creaui¬
ego. Manus mex tetender̾ cęlos. ut ha¬
in. hoc ÷ p̃cepi quid agere debeant.
Precepi angłs ut me laudarent creato¬
rem suum.⁊ misteria sua implerent:
precepi soli ut illuminet terrã. cur
coraui ut morarentur interra cul¬
tores dĩ. quid mirũ est si filium meũ
ustum regemnisi inmundun. ut
michii ad quiteret multos filios ad¬
optiuos: &. quid mirum si cum sus¬
cittiui amortuis. ut sua morte om̃s
libaret anexu mortis. qui om̃ib qui
uiuunt presto ut uitt̃ habeant.
C gosuscitaui eum adiusticiam. sub¬

Expanded text:
dicit » Deo « Patri, Quid generas? » subauditur Filium dicit » Deo « Patri, Quid generas? » subauditur Filium aequalem tibi « et mulieri, » beatae vine viri suscepisti? De qua muliere Pater est, quia plasmavit eum in utero virginali. « Ventura » mysteria « interrregere, « et super opus manuum mearum hi qualiter ea quae condidi gubernem. Ironice ista intelligenda sunt, quae diximus. « Ego feci terram, et hominem super eam creavi. Manus meae tetenderunt coelos, » ut havi: » hoc est praecepi quid agere debeant. Praecepi angelis, ut me laudarent creatorem suum, et ministeria sua implerent. Praecepi soli, ut illuminet terram, cursorum decoravi, ut morarentur in terra cultores Dei: quid mirum est si Filium meum justum regem misi in mundum, ut mihi acquireret multos filios adoptivos? Et quid mirum, si eum suscitavi a mortuis, ut sua morte omnes liberaret a nexu mortis, qui omnibus qui vivunt praesto ut vitam habeant? « Ego suscitavi eum ad justitiam, » sub
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. quia scã trinitis. inseparabilis.
iindiuisibiił. idõq tomi trinidis dillud
oꝑatti est. Que enĩ oꝑatur pater
ne fragilitati non conceditur discu
soluere eius cornigum cilciam̃ti. Hoc
est misteria utriusq natiuittitis eius
enucleare iontialeo. Ue qui contra¬
dicit fie bori suo. testa desami̾s t̾re.
Samus eiuitti s est in qua primum
inuenta est lilla ars fingendoꝵ uas¬
cłoꝵ. et tale est qđ dicit testa desamis
t̾re. quasi diceret testa detestis terre.
Figtori et figulo comparatur ds̃ om̃ps.
quia ipse sua potentia formauit uni¬
uer sitatem huiꝰ mundi. Ue. illi¬
homini qui contradicit. omipi dõ
fic tori suo aliquid. aquo ipse formatꝰ
cens. uerb̃ omipis dĩ. Numqud dic̃
lutum figulo suo quid facis. ⁊ opus
tuum absq manib est. Sic̃ illa testa
uł lutum nõ pot̾ contradicere fac to¬
ri suo dicens. hoc quod oparis absq
manibus est sic hmana creatura ne¬
quid refistere creatori fuo. Ue qui

Expanded text:
ia sancta Trinitas inseparabilis et indivisibilis est: ideoque tota Trinitas illud operata est. Quae enim operatur Pater: nae fragilitati non conceditur discutsolvere ejus corrigiam calceamenti , » hoc est mysteria utriusque nativitatis ejus enodare non valeo. « Vae qui contradicit fictori suo, testa de samiis terrae. » Samus civitas est, in qua primum inventa est illa ars fingendorum vasculorum. Et tale est quod dicit, testa de samiis terrae, quasi diceret testa de testis terrae. Factori et figulo comparatur Deus omnipotens, quia ipse sua potentia formavit universitatem istius mundi. Vae illi qui contradicit omnipotenti Deo factori suo aliquid, a quo ipse formatuscens verbo omnipotentis Dei. « Nunquid dicit lutum figulo suo: Quid facis? et opus tuum absque manibus est. » Sicut illa testa vel lutum non potest contradicere factori suo dicens, Hoc quod operaris absque manibus est: sic humana creatura nequit resistere conditori suo. « Vae qui
Abbreviated transcription (Latin):
ẏdolas teq dep̃cabuntur pura mentis
deuotione. Tantum inte est ds̃ ⁊ nõ est
absq te ds uerus. Uor patris de filio
Sic dicent illi. T̃ antumi inte est ds̃: id
infilio. siceni ipse dicit. Ego inpatre et
pat̾ in me est ⁊ nõ est absq te as̃ sic̃ ipse
dicit. ego et pat̾ unum sumꝰ. Uere tues¬

Expanded text:
« teque deprecabuntur » pura mentis devotione. « Tantum in te est Deus, et non est absque te Deus verus. » Vox Patris de Filio. Sic dicent illi: Tantum in te est Deus, id est in Filio. Sic enim ipse dicit: « Ego in Patre, et Pater in me est . » Et non est absque te Deus, sicut ipse dicit: « Ego et Pater unum sumus .
Abbreviated transcription (Latin):
nutis. Ipse est ds̃ saluator ifrł quia ipse
saluat popłm suum apeccatis eoꝵ. Con¬
fusi sunt uerubuer̃ om̃s abier simul
in confusionem. hoc ẽ. in ꝑdicione fabri¬
catores erroꝵ. Contra scribas ⁊ phariscos
loquitur qui fabricatores extiter erroꝵ
quando in toto mundo seminauer̾ m̃da¬
tium. dicentes ab apłis dñm furtim eę
sublatum. Confusisunt gͦ stribe ⁊ phari¬
sei inmalicia sua. traditi inmanib roma¬
noꝵ. ⁊ erubuer om̃s nõ ut penitentiã
agerent s intribulatione positi. ⁊ abier¬
ifrł sunul inꝑdicionem corporis ⁊ anime
apłoꝵ ⁊ qui ꝑ apłos credider̃. saluati sunt
salute aeternia. Nonconfundemini oapłi
aliiq eredenres. ⁊ non erubescetis inpena
menta securi de gła : neq infuturao ir
beatitudine aet̾na constitiłi. Quia hec
dicit dñs creans celos. ipse ds̃ ut habi¬

Expanded text:
t Deus salvator Israel, » quia ipse salvat populum suum a peccatis eorum. « Confusi sunt et erubuerunt omnes: abierunt simul in confusionem, » hoc est in perditionem « fabricatores eorum. » Contra scribas et Pharisaeos loquitur, qui fabricatores exstiterunt errorum, quando in toto mundo seminaverunt mendacium, dicentes ab apostolis Dominum furtim esse sublatum . Confusi sunt ergo scribae et Pharisaei in malitia sua traditi in manus Romanorum, et erubuerunt omnes, non ut poenitentiam agerent, sed in tribulatione positi abierunt simul in perditionem corporis et animae. sunt salute aeterna. Non confundemini, » o apostoli, aliique credentes, « et non erubescetis » in poena menta securi de gloria, neque in futuro in beatitudine aeterna constituti. « Quia haec dicit Dominus creans coelos ipse D
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ supius dr̃ mandabo nubibus ne.
pluant suꝑ eos imbrem : ł onamꝰ
unam nubem ex multis isaiam
propħam. ⁊ considemꝰ quid nob̾ pro¬
tulerit. E cce inquit uirgo conei¬
piet. ⁊ pariet filium: ⁊ uocabitur.
nom̃ eius emmanuel. Et illud.
de petra deserti ad montem filiȩ syon.
Ecce pluuia salu toris qua inebriant᷑
corda nr̃a: ad̾celligendã natiuittitem
nr̃i redẽptoris. Seqͥtur. Apiatur
t̾ra et germinesaluatorem. Terram
appellat. beatissumam uirginẽ mariã:
quę germinauit dñm saluatorem.
A piatur t̾ra ⁊ hoc ÷ cor uirginis ad
credendum. Nam cum audiss ab an

Expanded text:
 dicitur: Mandabo nubibus, ne pluant super eos imbrem. Ponamus unam nubem ex multis Isaiam prophetam, et consideremus quid nobis protulerit: Ecce inquit virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. Et illud: de Petra deserti ad montem filiae Sion. Ecce pluvia salutaris, qcorda nostra ad intelligendam nativitatem nostri Redemptoris. Sequitur: Aperiatur terra et germinet Salvatorem. Terram appellat beatissimam virginem Mariam, quae germinavit Dominum Salvatorem. Aperiatur terra, hoc est cor Virginis ad credendum. Nam cum ab an
Abbreviated transcription (Latin):
quia inĩt n̾ascetur: etr aditiuił opꝰ ueniet.
de salus mea ⁊d filius nttit. quiꝰ saluabit
spanies inse: non morabitut ¶sta est
eni salus. dequa dicit angłs admariã.
glam meame. Ed ion risrł uirũ signasi¬
cant. dabo inquit insyon salutẽ siuẽ
salutaremi filium meũ. deqꝰ. iam supiꝰ
diximus. angłm ad mariã ex̾ loqlitem.
ocłi mei saluttire tuũ. Qđ auter
addit ⁊ ini srłmgłã meã. id quia gła
dĩ patris filius est qui omĩa que fecit
ad laudẽ ⁊głam dĩ patris egit dicens.
pater in me manens ipse facit oꝑa. Hec
autem referri possunt specialiter ad
generaliter. autẽi ad uniuersalem eediã.

Expanded text:
quia in te nascetur, et ad tuum opus veniet; et salus mea, id est, filius meus, qui salvabit sperantes in se, non morabitur. Ista est enim salus, de qua dicit angelus ad Mariam: riam meam. » Sion et Israel unum significant. Dabo inquit in Sion salutem, vel salutarem, filium meum de quo jam superius diximus angelum ad Mariam esse locutum. oculi mei Salutare tuum . » Quod autem adDei Patris Filius est: quia omnia quae fecit ad laudem et gloriam Dei Patris egit, dicens: « Pater in me manens ipse facit opera . » Haec autem referri possunt specialiter ad Generaliter autem ad universal
Abbreviated transcription (Latin):
corde. Ac si diceret aliis uerb̃. Arbi¬
trat̾es quidem obtulisse te mͥ uic tunaᷤ
⁊ĩmolasse arietes. s. scias ame nõ
ex̃ susceptos. quia ⁊ micli ⁊ ydolis com¬
munes erant. illum q sensum re¬
petit de quo suꝑius dixit. Ut quid
mͥ offertis multitudinem uic timarũ

Expanded text:
verbis: Arbitraris quidem obtulisse te mihi victimas, et immolasse arietes: sed scias a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum repetit de quo superius dixit: « Ut quid mihi offertis multitudinem victimarum
Abbreviated transcription (Latin):
uolunititem meã compleb̾: dimutendo
gentes. babylonios. chaldeos. egyptios.
medos. ⁊ ceterasq incircuitu suo sunt.¬
t dorsa regum uertam. ad fugiendum
ante eum. Multi reges dorsa uerter
regem sic crismate une ti esficiebant᷑
reges ⁊ sacerdotes: ut aaron sacer a¬
moyse. dauid asamuliel. Quare ergo
appellatur cyrus xp̃s. cum nonsit ꝑ¬
unc lus. de oleo benedic tionis: Quia
Et apiam coram eo ianuasc ⁊ portestĩ¬

Expanded text:
voluntatem meam complebis » dimittendo voluntatem meam complebis » dimittendo gentes, » Babylonios, Chaldaeos, Aegyptios, Medos, caeterasque in circuitu suo, « et dorsa regum vertam » ad fugiendum ante eum. Multi reges dorsa verterunt regem. Sic chrismate peruncti efficiebantur reges et sacerdotes, ut Aaron a Mose, et David a Samuel. Quare ergo appellatur Cyrus christus, cum non sit perunctus de oleo benedictionis? quia et aperiam coram eo januas, et portae ci
Abbreviated transcription (Latin):
ducib ꝑmutente cyro ista loquitur
Ego ds̃ qui hec feci uł completurꝰ sum.
E go dico ierłm quod iterum fundetur.
& dico etiã oiutitibꝰ uide edificabimi
et deseria eiꝰ suscutibo. Quidico pro¬
toꝵ sedebat. desolare abhabittitoribus.
tus. et flumina  tua tigrin ⁊euphra¬
ten. arefaciam. H oc ad impletũ est
adario & eyro nepote eiꝰ. Nam nocti
tes atimultos ruiulos diuiser̃. et erłica¬
tus est intantum. ut ꝑalucum illiꝰ
ꝑquem antea decurrere solebat ipsi
ouitatem ingredentur ⁊ deuastareri.
Poss̃ euam referri illa suꝑiora adeccłiam
p̾sententem. ⁊ ista adhunc mundum.
Qui dico ierłm id eccłiȩ habitabis. a creden¬
tib ex gentili ⁊udaico popło. et fiuitticibꝰ
udę id eccłiis confitentium in toto orbe
constructis. edificabimini: & quę deserta
antra erant suscittibo. Quidico ꝓfundo
id hiuc mundo iđ desolare acultoribus
pastor ms es in meis fidelib. ⁊ omnẽ

Expanded text:
ducibus permittente Cyro ista loquitur:ducibus permittente Cyro ista loquitur:Ego Deus qui hoc feci, vel completurus sum. Ego dico Hierusalem quod iterum fundetur, et dico etiam civitatibus Judae Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo. « Qui dico protorum sedebat, « Desolare » ab habitatoribus tuis: « et flumina tua » Tygrin et Euphraten, « arefaciam. » Hoc adimpletum est a Dario, et Cyro nepote ejus. Nam nocte te in multos rivulos diviserunt et exsiccatus est: in tantum ut per alveum illius per quem antea decurrebat, ipsi civitatem ingrederentur et devastarent . Possunt etiam referri illa superiora ad Ecclesiam praesentem, et ista ad hunc mundum. Qui dico Hierusalem Habitaberis a credentibus, ex gentili et Judaico populo. Et civitatibus Judae, id est ecclesiis confitentium in toto orbe constructis, Aedificabimini: et quae antea deserta erant suscitabo. Qui dico profundo, id est huic mundo, Desolare a cultoribus Pastor meus es, » in meis fidelibus: « et omnem
Abbreviated transcription (Latin):
nnib rem ꝑagunt. Diuini idem sunt
qui ⁊ phitones. id uentriloqui habon¬
tes sp̃m malignum inuentre ⁊ lo¬
cuntur multti signa & portenta. Hec
quidẽ ante ad uentum dñi multi ad¬
implebant: s crescente xpĩanittite ex
parte eradicatasunt. C onuertens sa¬
& scientiam eoꝵ stultam faciens quia
quę stultti erant elegit et sapientiã
philosophorum stultam fecit. Sus¬
cittins uerbum serui sui ⁊ consili iũ
muntioꝵ suoꝵ complens. Quis est
iste seruus dĩ patris nisi ille dequo
suꝑnis diximus. exce seruus nis sus¬
cipiam eum. et illud parum est tibi
ut michisis seruus: ĩpse est seruus qͥ
& puer. Uerbum autem istud. euan¬
glica doc trina est quam ds̃ pater ꝑ
uniuersum orbem suscuttuit ꝑmin
stantia hab̃e adnuntiarent. Hoc consili¬
um uerbotenꝰ ab illis dictum. ds̃ pat̾
rebus compleuit. Qui dico ierłm habi¬
taberis. & ciuititibus uida edificabimin
& deseriti eiꝰ suscitibo. De restiuratio.¬
ne quę fac ta est arorobabel ⁊ ceteris

Expanded text:
ncta agunt. Divini iidem sunt qui et pythones, id est ventriloqui, habentes spiritum malignum in ventre, et loquuntur multa signa et portenta. Haec quidem ante adventum Domini multi adimplebant: sed crescente Christianorum fide, ex parte eradicata sunt. « Convertens saet scientiam eorum stultam faciens, » quia quae stulta erant elegit, et sapientiam philosophorum stultam fecit. « Suscitans verbum servi sui, et consilium nuntiorum suorum complens. » Quis est iste servus Dei Patris, nisi ille de quo superius diximus: Ecce servus meus, suscipiam eum. Et illud: Parum est tibi, ut mihi sis servus? Iste est servus, qui et puer. Verbum autem istud evangelica doctrina est, quam Deus pater super universum orbem suscitavit, per nuntstantia, habere annuntiarent. Hoc consilium verbo tenus ab illis dictum, Deus pater rebus complevit. « Qui dico Hierusalem Habitaberis, et civitatibus Juda Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo. » De restauratione quae facta est a Zorobabel et caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
& qui xp̃s uocatur ꝓpt̾l dignitate imꝑii
assimi lari dicitur ddño iħu. xp̃o. tantũ
innomine. qui heredititem apatre
sascepit sicut inpsalmo habetur. pos¬
tula ame & dabo gentes hereditatem
tuã. & qui une tus est oleo leticie p̾
participib suis. Ad simi lauite inquit

Expanded text:
 etiam vocatur propter dignitatem imperii: assimilari dicitur Domino Jesu Christo tantum in nomine qui haereditatem a patre suscepit: sicut in psalmo habetur: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » Et qui unctus est oleo laetitiae prae participibus suis. Assim
Abbreviated transcription (Latin):
Sgloriosos terre humiliabo. hoc est
babilonos ⁊ chaldeos qui gloriosi habe¬
bantur toto inmundo. Portt aereos
conterã. ante te ocyre. ⁊ uec tes ferreos
confringam. Quȩ ciuittis illi non patuit
inquit beatus hieronimꝰ : Quis nõregũ
terga subiecit illi. qui muri prius in ex¬
pugnabiles nõ illius obsidione submerse
sunt : Hec qui plenius cognoscere uult.
legat historiam xenofontis de cyro malo¬
rege inuemet ineo eẽ completa quȩ
ysaias longe ante precdixit dño manifes¬
itinte. Et dabo tibi eyre thesauros regũ
absconditos. ⁊ diuersarũ urbium: et
bo. & quare hoc : ut scias quia ego
dñs qui uoco nom̃ tuũ ds̃ ifrł. longe
anteꝗͣ nascaris. sicut olim uocaui y saae
et iacob ⁊ muliti ante predixi dete.
ut de ysaae ⁊ iosia ⁊ hoc non feci ꝓpt̾ te

Expanded text:
gloriosos terrae humiliabo, » hoc est Babylonios et Chaldaeos, qui gloriosi habebantur in toto mundo. « Portas aereas conteram » ante te, o Cyre, « et vectes ferreos confringam. » Quae civitas illi non patuit inquit beatus Hieronymus? Quis non regum terga subjecit illi? Qui muri, prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Haec qui plenius cognoscere vult, legat historiam Xenophontis de Cyro majore, et inveniet ea esse completa quae Isaias longe ante praedixit, Domino manifestante. « Et dabo tibi, » Cyre, « thesauros » regum « absconditos » et diversarum urbium, « ebo. Et quare hoc? « et scias, quia ego Dominus, qui voco nomen tuum Deus Israel, » longe antequam nascaris. Sicut olim vocavi Isaac et Jacob, et multa ante praedixi de te, ut de Isaac et Josia. Et hoc non feci propter te,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽsttriẽe folmator eiꝰ quia tlabit ei ci¬
bumuds. slus.⁊ ideficiet̾ prelabor e.
quia non prebebuti ei ds̃ fiis. potim.
Artiser lignarius extenditł normanri
hoc est p̾parauit reglarnit posset
ad rec łitudinem deducere ydolum.
tile ⁊ recuruũ ex quo cauantit tabi¬
le domꝰ ut una alteri bonee ltitur.
Ferit illud ydolum in angularibiꝰ. hoc
est quadratum. ⁊ incireino. dornauit
illud hoc est intorno i rotiinditate
et fecit ibi inquad rato uił n roltindo
imaginem uiru quasi spociosumm
habitantem indomo. Q uis. oriũint
possitꝰ hoc crede: q̃ł ascialima coster¬
rerro. malleoquiformetũm as ł ⁊ uł
inprunis simulacra fundãntur. &.
incircino tor natł b dõs repenie con¬
surgant. p̃seper̃ cum uilitas artis in
siti ⁊ fame artisicis. demonstretum:
Surcidit ille lignarius cȩdros. ad
fabricanda ydola. Tulit ilicem et
quertum. que steterant ꝑmulta tẽ¬

Expanded text:
« esuriet » formator ejus, quia non dabit ei ci« esuriet » formator ejus, quia non dabit ei cibum deus, suus « et deficiet » pro labore, « et ia non praebebit ei deus suus potum. « Artifex lignarius extendit normam, » hoc est praeparavit regulam, ut posset ad rectitudinem deducere illud idolum; cile et recurvum, ex quo cavantur tabulae domus ut una alteri connectatur. « Fecit illud » idolum « in angularibus, » hoc est quadratum, « et in circino tornavit illud, » hoc est in torno et rotunditate, « et fecit » ibi in quadrato, vel in rotundo « imaginem viri quasi speciosum hominem habitantem in domo. » Quis enim possit hoc credere, quod ascia, lima, et cerebro malleoque formetur Deus, et vel in primis simulacra fundantur et in circino tornata in deos repente consurgant: praesertim cum vilitas artis in fame et siti artificis demonstretur? « Succidit » ille lignarius « cedros » ad fabricanda idola, « tulit ilicem, et quercum, quae steterant » per multa tem
Abbreviated transcription (Latin):
mundus : nullomꝰ abus est ds̃
p̃terme qui formaui istum. Plas¬
tes ẏdoli id formatores idolorum.
nichilsunt. sicut psalmista dicit.
hiȩ eraminis untuscuiꝰq. Plastes
grecum est : dr̃ formator siue egm¬
positor. Ipsi plastes sant cestess coꝵ¬
id idoloꝵ. quia non uident net
intelligunt. ut confundantur suꝑ
errore suo sub. Idõ sunt testes sicutt
eni psaluustti dicit. Aures habent
& non audient. ocłos habent et
non uident. quia nõ est sp̃s ineis.
Quis formauit dm̃. ⁊ scultile confla¬
uit ad nicll utile: ecce om̃s par¬
ticipes enus confundenturuidehiẽ
& qui formauit & qui ad orauit.
łabri enĩ sunt ex hominib ad fabri
canda ydola. Conuenient onĩs sub
fabricatores cultoresq idoloꝵ. indiȩ
iudicii stribunt ad iudicium: et
pauebunt recordantes peccatoꝵ suorum.
etꝰ confundelitur simul sub errore suo.
Fnber ferrarius litna oꝑatus est ydolũ.

Expanded text:
mundus, nullo modo alius est Deus mundus, nullo modo alius est Deus praeter me qui formavi istum. « Plastes idoli, » id est formatores idolorum « nihil sunt, » sicut Psalmista dicit: die examinis uniuscujusque. Plastes Graecum est, et dicitur formator sive compositor. « Ipsi » plastes « sunt testes eo idolorum, « quia non vident, neque intelligunt, ut confundantur » super errore suo, subaudis ideo sunt testes. Sic enim Psalmista dicit: Aures habent et non audient, oculos habent et non vident, quia non est spiritus in eis. « Quis formavit Deum, et sculptile conflavit ad nihil utile? « Ecce omnes participes ejus confundentur: » videlicet et qui formavit, et qui adoravit; « fabri enim sunt ex hocanda idola; « convenient omnes, » subaudis fabricatores cultoresque idolorum in die judicii « stabunt » ad judicium « et pavebunt, » recordantes peccatorum suorum « et confundentur simul » ab errore suo. « Faber ferrarius lima operatus est » idolum:
Abbreviated transcription (Latin):
assimilabitur. in nomine ifrł ut re¬
lictis ydolis unius dĩ cultura sit : Lo¬
quitur contra idoloꝵ cultores qui no¬
luerunt conterti. Quis simił mei
creaturarum mearũ exponat michi.
Ego ereaui exnichilo om̃ia cum non
eẽnt: exponat ille quo modo ordina¬
ta sunt. E go constitui popłm antiquũ.
uentura ⁊ quȩ futura sunt ad nlinci¬
ent eis. Popłm antiquũ appellat uł
om̃e genꝰ humanii abadam. uł popłin¬
antiq̃im aprimo homine ut michi
futura adnunciaui eis.⁊stẽ ego ed¬
nunciaui. eifofatura. si stgutt. uerr̾
dii. ad nuncient ot illi simihitentr
que futura sunt. Noli  funorẽmocre¬
dentes. ꝑ seqͣlitoꝵ senitiam. qui ydola
arlnnunciaui qđ ydolum nichilẽ.
s opus manuũ horinit᷑. Uos estis
testes mei opłi mei. quia ego sum
ds̃ uniuerse tere Ium quid est ds
absquę me.⁊ formator queego nõ
nouerim: Si aluis est ds̃ p̾ter me
et formator. necesse est ut ostendat᷑¬
& alius mundus eȩ̃. s quia non
inuenietur neq formator neque

Expanded text:
assimilabitur in nomine Israel, ut, relictis idolis, unius Dei cultura sit: loquitur contra cultores idolorum qui noluerunt converti. « Quis similis creaturarum mearum « exponat mihi; » ego creavi omnia cum non essent, « exponat » ille quomodo ordinata sunt: « ex quo constitui populum antiquum: ventura et quae futura sunt annuntient eis. » Populum antiquum appellat vel omne genus humanum ab Adam, vel popantiquum a primo homine, ut mihi futura annuntiavi eis. Et sicut ego annuntiavi eis futura, si sunt veri dii, annuntient et ipsi similiter quae futura sunt. « Nolite timere, » o credentes, persecutorum saevitiam qui idola annuntiavi » quod idolum nihil est: sed opus manuum hominum: « vos estis testes mei, » o populi mei, quia ego sum Deus universae terrae, « nunquid est Deus absque me, et formator quem ego non noverim? » Si alius est Deus praeter me et formator, necesse est ut ostendatur et alius mundus esse. Sed quia non invenietur neque formator, neque
Abbreviated transcription (Latin):
tu dñi credider̃. Cum om̃ia uti sit
ut dixi. & idola scras eę figm̃ta et
composiciones hominum. ne obliuis
la. quę in aduentu filii mei destruen¬
da sunt: tibiq ipsi iniuriam facias.
ta tua. & quasi nebulam miqͥtutes
tuas. Si audieris me isrł ⁊ ad tendis
quȩ tibi precipio. ita deleo in ad uentu
filii mei iniquitates iuas ac percattĩ
sicuti dissoluitur nubes tenebrosa. uł
nebula calore solis. uł uento raptante
ad tenuatur. Reuertere ad me o ifrł
& age penitentiam. qnĩ redemite
proeo qđ est redimam te. p̃re cioso
sanguine filii mei. Laudate cęli

Expanded text:
tu Domini crediderunt. Cum omnia ita sint tu Domini crediderunt. Cum omnia ita sint ut dixi, et idola scias esse figmenta et compositiones hominum: « nec oblivla, quae in adventu Filii mei destruenda sunt, tibique ipsi injuriam facias uitates tuas, et quasi nebulam peccata tua. » Si audieris me, Israel, et attenderis quae tibi praecipio, ita delebo in adventu Filii mei iniquitates tuas et peccata tua, sicuti dissolvitur nubes tenebrosa, vel nebula a calore solis, vel vento raptante attenuatur. « Revertere ad me, » o Israel, et age poenitentiam, « quoniam redemi te, » pro eo quod est redimam te pretioso sanguine Filii mei. « Laudate, coeli,
Abbreviated transcription (Latin):
exeis. Reliquis autem enis deum
ferit. iđ reliqum qđ remansit fabri¬
cauit sibi indolum. Non recogittĩt
ininente sua. quod ego fecerim eos.
neq cognoseunt quia ipsi non sunt
dii.s oꝑa manuũ hominũ: neq
sentiunt iđ non intelligunt. ut
dicant apud se. Mediettitem eiꝰ combussi
igne. ercori suꝑ carbones eiꝰ panes cori
carnes ereo ⁊ comedi. ⁊ dereliquo eiꝰ idolũ
faciam : Ante trũcum lignum ꝓeidã.
non faciam. Quare : quia pars eius
cuiꝰ est cor insipiens adorauit illud.
et non lib̾auit aninã suam. neq
dicet forte id forsutin mendatiũ
est in manumea. Cum fabricaret uł
ad oraret ydolum. debuerat istai coguti¬
re. & dicere apđ semetipsum. certe in
manuũ mearũ est. Hec debuerunt
uigili nĩte ꝑ pendẽ cultores ydoloꝵ.
s n onfecerunt. capientur iquutite
sua nec laborabuntur aurilio deoꝵ
seruus m̃s estu. Modo alloquitur
popłm ifrłicum. ⁊ fideles qui in aduen¬

Expanded text:
ex eis. » « Reliquum autem ejus deum fecit, » id est reliquum quod remansit, fabricavit sibi in idolum. « Non recogitant in mente sua » quod ego fecerim eos, « neque cognoscunt » quia ipsi non sunt dii, sed opera manuum hominum, « neque sentiunt, » et non intelligunt « ut dicant » apud se. « Medietatem ejus combussi igne, et coxi super carbones ejus panes: coxi carnes eo et comedi, et de reliquo ejus idolum faciam? Ante truncum ligni procidam? » Non faciam, quare? « Quia pars ejus cinis est: cor insipiens adoravit illud, et non liberavit animam suam: et neque dicet: Forte » id est forsitan « mendacium est in manu mea. » Cum adoraret vel fabricaret idolum, debuerat ista cogitare et dicere apud semetipsum: Certe in manuum mearum est. Haec debuerunt vigili mente perpendere cultores idolorum, sed non fecerunt. Capientur in iniquitate sua, nec liberabuntur auxilio deorum servus meus es tu. » Modo alloquitur populum Israeliticum, et fideles qui in adven
Abbreviated transcription (Latin):
et miracłis et intercessionibꝰ consistur.
homines habitantes in terra: quia
impsissunt fundati. sicut apłs dic.
uiruitum consistitis. saltus ⁊ om̃e
lignum eiꝰ. hoc est om̃s elec ti ⁊ iusti.
LQuare hoc ÷ : anĩ redemit diis p̾cioso
sanguine filii sui tacob ⁊ isrł glorifica¬
bitur. iđ magnus siet. O isrł siuer¬
sus fueris ad me in totocorde ⁊ egeris
penitentiam: de salute tua lerabunt᷑
scientes qm̃ redemptus es sanguine
filii eius. Hec dicit dñs redẽptor
tuus oifrł quite redepturus est¬
& formator tuus exutero id cum
non esses. Ego sum dñs faciens omĩia
Suꝑius locutus est de sub uersione
ydolorum a redemptione isrł si pe¬
nitentiam egerit.: Nunc autem
de maguitudine potentiȩ suȩ loqͥt᷑.
qđ ipse fecerit omĩa solus. nequis
dubitet de saluatione isrł. ttintum
si ad eum conuersus fuerit. Cum aũ
dicit extendens cęlos solus. ⁊stabili¬

Expanded text:
intercessionibus consistunt homines habitantes in terra, quia ipsis sunt fundati. Sicut Apostolus virtutum consistitis; « saltus et omne lignum ejus, » hoc est omnes electi et justi. Et quare hoc? « quoniam redemit Dominus » pretioso sanguine Filii sui, « Jacob; et Israel glorificabitur, » id est magnus fiet. O Israel, si reversus fueris ad me in toto corde, et egeris poenitentiam: de salute tua laetabuntuscientes quoniam redemptus es sanguine Filii ejus. « Haec dicit Dominus redemptor tuus, » o Israel, qui te redempturus est, « et formator tuus ab utero, » id est cum non esses: « Ego sum Dominus faciens omnia. » Superius locutus est de subversione idolorum et redemptione Israel: si poenitentiam ageret. Nunc autem de magnitudine potentiae suae loquitur, quod ipse fecerit omnia solus, ne quis dubitet de salvatione Israel, tantum si ad eum conversus fuerit. Cum autem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
dño qđ xpĩanus est qđ fdem eiꝰ habet
ficut egrguis. predicator suarũ ir
capit epđrum ⁊ insine dicit. Paulus
Paulus seruus iłni ep̃i scripsi hec mea ma¬
mi. Et i nomine ifrł assimibabitur
quilibet illorum. ut qđ non habet ex
care. habeat ꝑfidem. Gentiles ergo
quinon sunt scđm carnem ex prosapia
abraham assinulantur ifrłi in nomine.
qui interptatur uir uidens dm̃ : qr
ipsi ꝑfidem ⁊ oꝑationem merentur
inp̃senti scło posui contemplari dm. et
infuturo contemplabuntur facie ad faci¬
em. Nonitim̃ om̃s gentiles assimilant᷑
ifrłi. s tantũ modo credantes qͥ possident
modo legem ⁊ propłias. om̃sq gr̃ãs¬

Expanded text:
d Christianus est: quod fidem ejus habet, sicut egregius praedicator suarum in capite epistolarum et fine dicit: Paulus Paulus servus Jesu Christi scripsi haec mea manu. « Et in nomine Israel assimilabitur » quilibet illorum, ut quod non habet ex carne, habeat per fidem. Gentiles ergo, qui non sunt secundum carnem ex prosapia Abraham, assimilantur Israeli in nomine qui interpretatur vir videns Deum, quia ipsi per fidem et operationem merentur in praesenti saeculo positi contemplari Deum, et in futuro contemplabuntur facie ad faciem. Non tamen omnes gentiles assimilantur Israeli, sed tantummodo credentes qui possident modo legem et prophetas, omnesque gra
Abbreviated transcription (Latin):
spale apłorum istrips. om̃s credentes
sunt. qui eorũ p̃dicacione. erẽplis.
mirtidis. uł scͥptis illuminati. adfidẽ
uenerunt. uł futi sunt. usq adei¬
tremi iudicii diẽ. Suꝑ hoc sem̃¬

Expanded text:
stolorum et stirps omnes credentes sunt, qui eorum praedicatione, exemplis, miraculis, vel scriptis illuminati ad fidem venerunt, vel futuri sunt usque ad extremi judicii diem. Super hoc sem
Abbreviated transcription (Latin):
sicut salomon dieit. Et ineuangłio
mulierem quam satanas iunrerat. dñs
& infidelutitis. & caligine peccatoꝵ positi
erant. Ego dñs. hoc ÷ nom̃ merĩ. sub̾¬
ut dñs uocer. ab om̃ib : quia dñor oĩs
creature. Głam meam alteri nõ dabo.
Nonereludit filium agła sua. quia
ipse filius dicit in euangłio. Clarifica
me pater. iđ clarificame honorificame
pater apud temetipsum claritate quã
babui priusq̃ mundis fieret. Nonenĩ
dixit głam ineã nulli dabo. quia si dix¬
isset exclusisset utiq filium: s głam
meam alteri nondabo sub p̃ter te
cui dedi & euidaturꝰ sum: sic enum
respondit filio. ad ea que filius direrat.
& glorificaui ⁊ iterum glorificabo.
Ut sciamus pleniꝰ ꝑhanc sententiam
non exeludi filium agłi dĩ patris.s
ydola. sequentia uerba testantur: &
laudem meã inquit sculptilibꝰ. sub̃
nõ dabo. Que prima suer ecce ue¬
ner. noua quoq ego ad nuncio
Que fuer illa prima quę locutus est¬

Expanded text:
icit Sap. XVII. Et in Evangelio, mulierem quam Satanas vinxerat, Dominus et infidelitatis, et caligine peccatorum positi erant. « Ego Dominus. Hoc est nomen meum, » subut Dominus vocer ab omnibus, quia dominor omni creaturae. « Gloriam meam alteri non dabo. » Non excludit Filium a gloria sua, quia ipse Filius dicit in Evangelio: « Clarifica me, Pater, id est, honorifica me, Pater apud temetipsum, claritate quam habui priusquam mundus esset . » Non enim dixit, gloriam meam nulli dabo; quia si dixisset, exclusisset utique Filium: sed gloriam meam alteri non dabo, subaudis praeter te cui dedi, et cui daturus sum. Sic enim respondit Filio, ad ea quae dixerat Filius: Et glorificavi, et iterum glorificabo. Ut sciamus plenius per hanc sententiam non excludi Filium a gloria Dei Patris, sed idola, sequentia verba testantur. « Et laudem meam » inquit « sculptilibus » subaudis, non dabo. « Quae prima fuerunt ecce venerunt, nova quoque ego annuntio. » Quae fuerunt illa prima q
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃orũ. gram spc̃ sui ei tribuit. Bene¬
dictionẽ ⁊̃ fundit suꝑ stirpem eorũ.
quia nisi ipse illustrass corda gentium.
incassum expenderent predicationẽ. suã.
Hisi enĩ dñs corillustrauerit auditoris. inlua¬
num laborat linga doc toris. Et germr¬
nabunt inter herbas: quasi salices: iuriti
p̃ter fluentes aquas. Herba uriditate.
gaudet. Illi gͦ qui renouantur ur bap¬
tismate.n benedic tionem diu merent᷑
acciper. Herbistuirentib comparantur

Expanded text:
porum gratiam Spiritus sui ei tribuit. Benedictionem etiam fudit super stirpem eorum, quia nisi ipse illustrasset corda gentium, incassum expenderent praedicationem suam. Nisi enim Dominus cor illustraverit auditoris, in vanum laborat lingua doctoris. « Et germinabunt inter herbas, quasi salices juxta praeterfluentes aquas. » Herba viriditate gaudet; illi ergo qui renovantur in baptismate, et benedictionem Domini merentur accipere, herbis virentibus comparant
Abbreviated transcription (Latin):
tissime quẽ elegi: tile est ac si diceret᷑
⁊ isrł quẽ elegi. Effundam enĩ aqͣs
hoc ÷ doc trinam uet̾is ⁊ noui testam̃¬
ti.suꝑsicientem gentilitatẽ. ⁊ fluen¬
ta diuinorũ eloquiorũ. suparidam.
Gentilitas q̃ erat sicienis. ipsã erat ⁊ ari¬
da : qr ñ habebat humorẽ. dilectionis
dĩ et ꝓximi. ꝑffundam enĩ sp̃m suꝑ¬

Expanded text:
c si diceretur: et Israel quem elegi. « Effundam enim aquam, » hoc est doctrinam Veteris et Novi Testamenti « super sitientem » gentilitatem « et fluenta » divinorum eloquiorum « super aridam. » Gentilitas quae erat sitiens, ipsa erat et arida: quia non habebat humorem dilectionis Dei et proximi.
Abbreviated transcription (Latin):
ininfidelitate ꝑmanet ⁊ nõ uult ine
audire. Iuqui seruus m̃s es. electus
m̃s. audi mandita mea ⁊ oꝑe ad imple.
Hec dicit dñs faciens te incorpe ⁊ formaas
te manima. ab ut̾o auxilutor tuus. q
cũ nõ esses fecite. Noli timere serue
m̃s iacob ⁊ rectissue quẽ elegi. Dic̃
rectissimꝰ int̾p̃tat᷑. Hoc autẽ quod uir
uidens dm̃ dicit᷑. ñ inscripcione litt̾ar̃
est s in sono uocis consistit. ũn qđ hic

Expanded text:
ult me audire, tu qui es servus meus, electus meus, audi mandata mea et opere adimple. « Haec dicit Dominus faciens te » in corpore « et formans te » in anima, « ab utero auxiliator tuus » quia cum non esses feci te. « Noli timere, serve meus Jacob et Rectissime, quem elegi. » Dicit rectissimus, interpretatur. Hoc autem quod vir videns Deum dicitur, non in scriptione litterarum est, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
quid molestus fui : responde michi.
Marri siquid habes ut iustificeris. Loquȩ¬
re tu prior siquid boni fecisti. ne si ego
ceꝑo loqui. dicas qđ ꝓpter mea multilo¬
quia nequetis respondere. Pater tuus
primus peccauit ⁊ interp̃tes tui p̾uar¬
catisunt inme. Pater eoꝵ uł abraam
intelligendus est qui peccauit. dubitaus
in repromissionẽ ⁊ petens signũ: uł ois
ille popłs. qui mortuus est indeserto pec¬
cando contra dñm. Interp̾tes autem
diir quasi int̾ partes. qui inter duos
discurr̃ pacem ferentes quos in hoc
loco moysen ⁊ aaron possumus intellige¬
re. qui p̃uaricati sunt ad aquas contra¬
dictionis hoc est auoluntate dĩ de¬
clinauer. Et contaiminaui princi

Expanded text:
quid molestus fui tibi, responde mihi . quid molestus fui tibi, responde mihi . » « Narra si quid habes, ut justificeris, » loquere tu peccator si quid boni fecisti, ne si ego coepero loqui dicas, quod propter mea multiloquia nequeas respondere. « Pater tuus primus peccavit, et interpretes tui praevaricati sunt in me. » Pater eorum vel Abraham intelligendus est, qui peccavit dubitans in repromissione, et petens signum: vel omnis ille populus qui mortuus est in deserto peccando contra Dominum . Interpretes autem dicuntur, quasi inter partes, qui inter duos discurrunt pacem ferentes: quos in hoc loco Mosen et Aaron possumus intelligere, qui praevaricati sunt ad aquas contradictionis , hoc est, a voluntate Dei recesserunt. « Et contaminavi princi
Abbreviated transcription (Latin):
laudantib tu nequaꝗͣ me inuocare
uoluisti nec laborare ut peccatum
negationis penitentia deleret ⁊ licet
uidȩ atur̾ tibi qđ holo causta et
uic lime atq incensa que offers pla¬
ceant mͥ: non delector ieis. quia ad¬
huc inuetustate peccati ꝑmaneus non
Egosum ipse qui deleo iniquitates tuas
ꝓpt̾ me: & peccatorum du oꝵ ultra non
recordabor. Allo quitur modo iudeos
& brtatur ad penitentiam ꝓmitens
eis ueniam delictoꝵ. E gosum iꝗͣ
pius ⁊ misericors. qui deleo iniquit̾tites
penitentie feceris. Reduc me inme¬
moriam. ⁊ iudicemur simub hoc est
recordare om̃iũ bonoꝵ quȩ tibi feci.
Quomodo edurite de domo seruitu¬
tis ⁊ introdurite interram omib me¬
liorem: insignis ⁊ miracłis et po den¬
tia magna. ⁊ quẽ ad modũ deleui
a faciȩ tua gentes multas et fortes:
⁊ iudicem᷑ simul. iđ discernamꝰ quid
facere tibi debueram qđ non feceri:
⁊ argueme. Quisensus plenꝰ habetur
inmichea. P opłs m̃s quid feci tibi aut

Expanded text:
 tu nequaquam me invocare voluisti, nec laborare ut peccatum negationis poenitentia deleres. Et licet videatur tibi quod holocausta et victimae atque incensa quae offers placeant mihi: nec delector in eis, quia adhuc in vetustate peccati permanens, non  « Ego sum, ego ipse, qui deleo iniquitates tuas propter me: et peccatorum tuorum non recordabor. » Alloquitur modo Judaeos et hortatur ad poenitentiam, promittens eis veniam delictorum. Ego sum, inquit, pius et misericors, qui delebo iniquitates poenitentiae feceris. « Reduc me in memoriam, et judicemur simul. » Hoc est recordare omnium bonorum quae tibi feci, quando eduxi te de domo servitutis, et introduxi in terram omnibus meliorem in signis et miraculis et potentia magna, et quemadmodum delevi a facie tua gentes multas et fortes. Et judicemur simul, id est, discernamus quid facere, tibi debueram quod non fecerim, et argue me. Qui sensus plenius habetur in Michea: « Popule meus, quid feci tibi, aut
Abbreviated transcription (Latin):
babilonem & detraxi uec tes uniuersos.
& chaldeos in. nauib głantes. Quantũ
adliteram ꝑtinet babilon idõ int̾pretat᷑
confusio. quia ibi confusumest labiũ
uniuerse terrȩ. Quantum uꝰ ad altiorẽ
intellec tum adti net. hunc mundiun
significat: qui ad ueniente dño incarne.
inconfusione peccatoꝵ positus erat.
ꝑuec tes intelligimus reges ⁊ principes
potesttitesq istius scłi. quia se cuti uec tibꝰ
portatur aliquid sic illoꝵ munimine
pompa huiꝰ mundi ferebatur. Quantũ
uͦ istorico congruit intellec tui. ideo
dicit chaldeos glantes innauibꝰ suis
quia habentes multti ⁊ magna flumina.
pitissimi naute existebant. Altiori aũ
intelligentia. id eieo hoc dicit. quia ani¬
mas miserorum hominum. ꝑfluetus
istius mundi demones qui ꝑeos intel¬
liguntur. uagari faciebant. Propt̃:

Expanded text:
ctes universos, et Chaldaeos in navibus gloriantes. » Quantum ad litteram pertinet, Babylon ideo interpretatur confusio, quia ibi confusum est labium universae terrae. Quantum ad altiorem intellectum attinet, hunc mundum significat, qui adveniente Domino in carne in confusione peccatorum positus erat. Per vectes intelligamus reges et principes potentesque istius saeculi, quia sicut vectibus portatur aliquid, sic illorum munimine pompa hujus mundi ferebatur. Quantum vero historico congruit intellectui, ideo dicit Chaldaeos gloriantes in navibus suis, quia habentes multa et magna flumina peritissimi nautae exsistebant. Altiori autem intelligentia, idcirco hoc dicit, quia animas miserorum hominum per fluctus istius mundi daemones, qui per eos intelliguntur, vagari faciebant. Propter
Abbreviated transcription (Latin):
aliis uerbis. Idõ non feci te seruire
quia non exquisiui ate p̃ciosum qͥp¬
piam ut in preparandis cis laborare
te facerem. uł etamidõ nõfeci te ser¬
uire. quia suscipiebam sacrificͥa tua.
Non emisti m̾ argento calamum. ⁊ adi¬
pe uic timarum ur̃arum non ix¬
ebriastime. id non sum delec litus.
C alamus surculus est arboris aroma¬
tice. Thus autem ⁊ calamũ ꝓom̃ib
pigm̃tis posuit. Non emisti inquit¬

Expanded text:
is verbis: Ideo non te feci servire, quia non exquisivi a te pretiosum quippiam, ut in praeparandis eis laborare te facerem. Vel etiam ideo non feci te servire, quia suscipiebam sacrificia tua. « Non emisti mihi argento calamum, et adipe victimarum tuarum non inebriasti me, » id est, non sum delectatus. Calamus, surculus est aromaticus. Thus autem et calamum pro omnibus pigm
Abbreviated transcription (Latin):
iuterũ adme reuertentes puro cor¬
de. reduco in patriam proprie telluriꝰ
R orate cęli desuꝑ mubes pluant iustũ.
aꝑiatur terra igerninet saluatorẽ
et iusticia oriatur simul. Loquens
suꝑius sȩmo diuinꝰ de cyro rege ꝑ¬
sarum. qui captiuitatem relarauit.
qualiter longe ante. predictus sit
adño : nune de aduentu saluatoris
exconceptu illius loquitur. Oceli
rorate desuꝑ id rorem emitite. ꝑ
cȩlum debemꝰ intelligere angelos
habittitores cęlorum. ⁊ positus
⁊ plurał numerus ꝑsingulari:
augustimis. ueniat Gabrihel archã¬
ciet natuutatem dm̃ saluatoris. et
nubes pluant iustum. Qiid̃ pnubeᷤ
intelligere debemꝰ nisi propħas. qui
nob̾ pliuiam salutarẽ deder̃: uiñ¬

Expanded text:
et iterum revertentes ad me puro de coret iterum revertentes ad me puro de corde, reduco in patriam propriae telluris. « Rorate, coeli, desuper, et nubes pluant justum, aperiatur terra et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul. » Loquens superius sermo divinus de Cyro rege Persarum qui captivitatem relaxavit, qualiter ante longe praedictum sit a Domino: nunc de adventu Domini Salvatoris et conceptu illius loquitur: O coeli, rorate desuper, id est rorem emittite. Per coelum debemus intelligere angelos habitatores coelorum, et positus est pluralis numerus pro singulari. Augustinus: Veniat Gabriel archantiet nativitatem Domini salvatoris. Et nubes pluant justum. Quid per nubes intelligere debemus, nisi prophetas qui nobis pluviam salutarem dederu
Abbreviated transcription (Latin):
& pater unũ sumus. Accixi te
uirtute. ut quereres tibi regna.
ĩ cognoiustime. sicuti cognoscendꝰ
eram. Ideoq a ecinxite uirtute. et
dedĩ głam regnoꝵ: ut ꝑte sciant
qui abortu solis. ⁊ qui ab ecidente. qm̃
absq me non est ds̃. Ego dñs ⁊i nõ est
alter. legitur inuolumine libri esdre
etiam ita intelligendũ est ut ex captiuoꝵ
laxatione. di opitulante elem̃tia no¬
cior cune tis inpopłis fae tris est.
Dicit iosephis mistoria antiqͥurume
ideirco dimissum eȩ̃ popłm auinelo
captunititis. quia legit ille unlibro
pacem. ⁊creans malum iđ bellum. ul
afflicionem ego dñs faciens om̃ia hec.
Siuȩ aetiam lucem possumꝰ intelligere
larationem captiuitttis. ⁊ ꝑtenebras
captiuitite. ⁊ ꝑmalũ laborem. sic̃ ine¬
uan głio. Sufficit inquit diei ma¬
licia sua iđ labor suus. Ac si dicent
ego dñs qui uos male agentes ⁊ ame
recedentes. incaptiuitatem trãsmitto.

Expanded text:
et Pater unum sumus . » « Accinxi te » virtute ut acquireres tibi regna, « et non cognovisti me, » sicuti cognoscendus eram. Ideoque accinxi te virtute et dedi gloriam regnorum. « Ut per te sciant qui ab ortu solis sunt, et qui ab occidente, quoniam absque me non est Deus. Ego Dominus, et non est alter. » Legitur in volumine libri Esdraesrael. Vel etiam ita intelligendum est, ut ex captivorum laxatione Dei omnipotentis clementia notior cunctis in populis facta est. Dicit Josephus in Historia Antiquitatum, idcirco dimissum esse populum a vinculo captivitatis, quia legit ille in libropacem, et creans malum, » id est bellum, vel afflictionem: « ego Dominus faciens omnia haec. » Sive etiam lucem possumus intelligere laxationem captivitatis, et per tenebras captivitatem, et per malum laborem: sicut in Evangelio: « Sufficit, inquit, dici malitia sua , » id est labor suus. Acsi diceret: Ego Dominus qui vos male agentes et a me recedentes in captivitatem transmitto,
Abbreviated transcription (Latin):
Congregate st̃ gͦ gentes. ⁊ collec te sunt¬
gentis tribus. hoc est iudei: ⁊ fae tũ est
tam exgentib quam exiudeis unũ oli
uetum. in quo cotidiȩ congregantur:
Inunitate fidĩ inbaptismate. ⁊inuna ꝑcep¬
cione corporis et sanguinis xp̃i. Quis
in uob̾ ogentiles acdnunciet istud. sub̃
qui primasunt auchire nos faciet. si st̃
dii ur̃i ueri. adnuncient uob̃ preterita
siue futura sic̃ dñs nr̃. Alloquit̾ ꝓpłia
gentiles uolens eos remoriere abidolatria
et cultu demonum. Dent testes eorum. iđ
ipsi clusores dent testes suos. ut iustificent᷑.
hoc ÷ ut iusti ⁊ ueri dicantur. ⁊ audient alii
qui eos ignorant ee ueros dõs. ⁊̃ dicant quia
ueri dũ sunt. Isto inloco est iste uersiculus
distinguendus. ⁊ adsequentia ungendum:
uere uos testes mei dicit dñs. Uos uere mei

Expanded text:
Congregatae sunt ergo gentes, et collectae sunt tribus, hoc est Judaei. Et factum est tam ex gentibus quam ex Judaeis unum ovile Domini , in quo quotidie congregantur unitate fidei, in baptismate, et in una perceptione corporis et sanguinis Christi. « Quis in vobis, » o gentiles, « annuntiet istud, » subquae prima sunt audire nos faciet? » Si sunt dii vestri veri, annuntient vobis praeterita sive futura, sicut Dominus noster. Alloquitur Propheta gentiles, volens eos removere ab idololatria et cultu daemonum. « Dent testes eorum, » id est, ipsi dii testes suos, « ut justificentur, » hoc est ut justi et veri dicantur, « et audiant, » illi, qui eos ignorant esse veros deos, « et dicant » quia veri dii sunt. Isto in loco est iste versiculus distinguendus, et ad sequentia jungendus. « Vos vere testes mei, dicit Dominus. » Vere vos
Abbreviated transcription (Latin):
qđ p̾dixit futurum ueniet. Non est qͥ
demanu mea eruat aliquit. hoc ẽ. de
potestate filii mei uł de mea. Oꝑabor
salutẽ gentium. et quis auerteret. iđ
quis destruer illud qđ ego fecero: Qs
oꝑatus est salutem gentium. ⁊ quis auer¬

Expanded text:
 Non est qui de manu mea eruat » aliquid, hoc est de potestate Filii mei, vel de mea. « Operabor » salutem gentium « et quis avertet, » quis destruet « illud » quod ego fecero? Quis operatus est salutem gentium; nisi ip
Abbreviated transcription (Latin):
Eece seruus m̃s suscipiam eum. Et illud¬
Magnum tibi est uocari te puerũ meum.
me non est formatus ds̃. s melius ⁊ rec R.
formator dicere. P agan dicebant diis
Q uomodoiet̃ poitrat raliqͥs. deoꝵ falsorum
formarenir .s. Idola enĩ surda ⁊ muta &
insensibilias matnbꝰ hominum sunt formatt.
Qđ si refertur addiabolum qui sepe pydola
responga dabat. quomodo poterat farmator
esse omitiũ rerũ. qͥ ex tp̃r adõ est sac tus:
Si dixerimus amte me non est formatus.
erit sensus. Ante me non est fabricatum
aliqđ ydolum. quia ego formaui homi¬
nem tustum aquo postea iniuste sabrica¬
tasunt ydola. S non congruit plenit̾
iste sensus. Qđ autem dicit ⁊ post me
I terato sermonis. confirmatio rei est.
Cum dicit ds̃ pat̃ absq me nõ ẽ. saluator
non eccludit filium ase neq sp̃m scm̃.¬

Expanded text:
Ecce servus meus, suscipiam eum . Et illMagnum tibi est, vocari te puerum meum me non est formatus Deus. Sed melius et rectius est formator dicere. Pagani dicebant de diis Quomodo enim poterat aliquis deorum falsorum formaretur? Idola enim sunt surda et muta et insensibilia manibus hominum formata. Quod si refertur ad diabolum, qui saepe per idola responsa dabat, quomodo poterat formator esse omnium rerum, qui ex tempore a Deo est factus? Si dixerimus, ante me non est formatus Deus, erit sensus: Ante me non est fabricatum aliquod idolum, quia ego formavi hominem justum, a quo postea injuste fabricata sunt idola. Sed non congruit pleniter iste sensus. Quod autem dicit, et post me » Iteratio sermonis, confirmatio rei est. Cum dicit Deus Pater, absque me non est salvator, non excludit Filium a se, neque Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
quemlibet. uł gentilẽ. Educ popłi foras.
de infidelutite ad fidem. de morte ad uitã.
detenebris erroris: adueram lucem. Uor
dĩ patris ad filium de iudeis. qui oclos
habebant corporis. s cȩci erant mente.
similit̃ aures corporis. s surdi erant. q̃đ
obturatas habebant aures mentis. ut
nequirent audire legem dĩ. Ilam et
erat inquiẽs aure audictis ⁊ nõ intellige¬
tis. ⁊ ocłos habebitis ⁊ non ꝑspicietis. Et
notandum. primũ fac tam eȩ̨ uocationẽ
iudeorii. deinde gentiur sic̃ dñs dixit. Nõ
sũ missus. nisi ad oues ꝑdittis domꝰ isrł.
Tale quid et beatus. Paulus apłs legitur

Expanded text:
quemlibet, vel gentilem. « Educ populum foras, » de infidelitate ad fidem, de morte ad vitam, de tenebris erroris ad veram lucem. Vox Dei Patris ad Filium de Judaeis qui oculos habebant corporis, sed caeci erant mente. Similiter aures corporis, sed surdi erant: quia obturatas habebant aures mentis, ut nequirent audire legem Dei. Nam et erat, inquiens: Aure audietis et non intelligetis, et oculos habebitis, et non perspicietis . Et notandum primum factam esse vocationem Judaeorum, deinde gentium, sicut Dominus dixit: « Non sum missus nisi ad oves perditas domus Israel . » Tale quid et beatus Paulus apostolus legitur
Abbreviated transcription (Latin):
de qua fuit regina saba quȩ uenit afinibꝰ
terre audire sapientiam salomonis. Quid
ergo pethopiam isaba nisi fines uniuersi
orbis intelligendi sunt. ad quos predicatio
psalmista exiuit sonus eoꝵ: ⁊ infines orbis
terre uerba eoꝵ. Predicatioͦ gͦ et iusticia
apłoꝵ. salus istarum i ałarũ regionum

Expanded text:
de qua fuit regina Saba, quae venit a finibus de qua fuit regina Saba, quae venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Quid ergo per Aethiopiam et Saba, nisi fines universi orbis intelligendi sunt, ad quos praedicatiorram inquit Psalmista exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . » Propitiatio ergo et justitia apostolorum salus istarum et a