comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmunt. om̃is humanor moꝵ uitiositas
continet᷑. Qđ si ita ẽ : qͥd ẽ. qđ a neas apud uir¬
gilium cũ audisset apatre apud inferos animaᷤ
rursus ad corpora reuersuras. hanc opinionẽ
mirat᷑ exclamans ⁊ o pat̾ anne aliquas ad cȩlũ
hinc ire putandũ ẽ. sublimes animas. iterũq
ad tarda reuerti corpora: Qua lucis miseris
tã dira cupido. Namquidnã hac tã dira cu-¬
pido ext̾renis artub moribundisq mẽbris
ad huc iest animarũ illi p̃dicatissimȩ puri¬
tati : Nonne ab huiꝰ modi corporeis ut dicit
pestib om̃ib eas asserit eẽ. purgatas. cũ rursꝰ
incipiunt incorpora uelle reuerti: Uride
colligit᷑ etiã si ita se hab̾et. qđ ẽ. om̃ino uanis¬
simũ. uicissim alt̾nans incessabilit̾ euntium
atq red eunciũ animarũ mundatio & inqui¬
natio: ñ potuisse ueracit̃ diei om̃s culpabiles
atq utiosos motꝰ animarũ eis ex trenis corpor¬

Expanded text:
exprimunt, omnis humanorum morum uitiositas exprimunt, omnis humanorum morum uitiositas continetur. Quod si ita est, quid est quod Aeneas aput Vergilium, cum audisset a patre aput inferos animas rursus ad corpora redituras, hanc opinionem miratur exclamans: O pater, anne aliquas ad caelum hinc ire putandum est Sublimes animas iterumque ad tarda reuerti Corpora? Quae lucis miseris tam dira cupido? Numquidnam haec tam dira cupido ex terrenis artubus moribundisque membris adhuc inest animarum illi praedicatissimae puritati? Nonne ab huius modi corporeis, ut dicit, pestibus omnibus eas adserit esse purgatas, cum rursus incipiunt in corpora uelle reuerti? Unde colligitur, etiamsi ita se haberet, quod est omnino uanissimum, uicissim alternans incessabiliter euntium adque redeuntium animarum mundatio et inquinatio, non potuisse ueraciter dici omnes culpabiles adque uitiosos motus animarum eis ex terrenis corpor
Abbreviated transcription (Latin):
iperatis uitusq nr̃ls ad creatoris inuriam
arnis accusare naturã: quȩ ingenere atq
ordine suo bona ẽ.s deserto creatore bono
uuere sođm ereatũ bonũ ñ ẽ. bonũ. ⁊ siue
qusq sedm carnẽ. siue scdm animã. siue scdm
cotũ hominẽ qͥ ex anima constat & carne. ur¬
de & nomine soluis anima & nomine solius
cirnis significari potest. eligat iuuere. Nam
qui uelut sũmũ bonũ laulat amma naturã.
e ãquã milĩ natiĩ carnis aocusat: pro¬
focto & animã carnalit̾ appetit & carnẽ car¬
nalit̃ fugit. qm̃ id uanitate sentit humana.
ñ ueritate diuma. Hon quidẽ platonici sicut
mainchei desipiunt. ut tãquã mali naturã
trena corpora decestent᷑: cũ om̃a elementa
quib iste mindus uisibił contrectabilisq
cõpactꝰ ẽ. qualittitesq eoꝵ dõ artifici tribuant.
Uerũ tam̃ extrenis artub moribundisq mẽbris
sic affici animas opinant᷑ : ut hinc eis suit mor
uł passionib ut pleriq uerbũ euerbo greco

Expanded text:
peccatis uitiisque nostris ad Creatoris iniuriam carnis accusare naturam, quae in genere adque ordine suo bona est; sed deserto Creatore bono uiuere secundum creatum bonum non est bonum, siue quisque secundum carnem siue secundum animam siue secundum totum hominem, qui ex anima constat et carne unde et nomine solius animae et nomine solius carnis significari potest eligat uiuere. Nam qui uelut summum bonum laudat animae naturam et tamquam malum naturam carnis accusat, profecto et animam carnaliter adpetit et carnem carnaliter fugit, quoniam id uanitate sentit humana, non ueritate diuina. Non quidem Platonici sicut Manichaei desipiunt, ut tamquam mali naturam terrena corpora detestentur, cum omnia elementa, quibus iste mundus uisibilis contrectabilisque conpactus est, qualitatesque eorum Deo artifici tribuant; uerum tamen ex terrenis artubus moribundisque membris sic adfici animas opinantur, ut hinc eis sint morbuel passionibus, ut plerique uerbum e uerbo Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
illa dicenda ẽ. cũ animũ contingere oĩno
nõ potest ullus affectꝰ : qͥs hunc stuporem
nõ õibꝰ uitiis uidicet ẽẽ. peiorẽ. Potest
gͦ nõ absurde dici ꝑfectã beatitudinẽ sine
stimulo cimoris. ⁊ sine ulla cristicia futurã:
sionibiautẽ futurũ amorẽ gaudiũq quis
dixerit. nͥ omimͦ aueritate se dusus: Si aũ
aphatiã illa ẽ. ubi nec metus ullus exterret.
nec angit dolor: auersanda ẽ. in hac uita.
si recte hoc ẽ. scd̾m dm̃ uiuere uolumꝰ: In
illa uͦ beatitudine quȩ sepit̾na ꝓmictitur:
płane separandus ẽ. timor ille de quo dic̃

Expanded text:
illa dicenda est, cum animum contingere omnino illa dicenda est, cum animum contingere omnino non potest ullus adfectus, quis hunc stuporem non omnibus uitiis iudicet esse peiorem? Potest ergo non absurde dici perfectam beatitudinem sine stimulo timoris et sine ulla tristitia futuram; non ibi autem futurum amorem gaudiumque quis dixerit, nisi omni modo a ueritate seclusus? Si autem ducadeux illa est, ubi nec metus ullus exterret nec angit dolor, auersanda est in hac uita, si recte, hoc est secundum Deum, uiuere uolumus; in illa uero beata, quae sempiterna promittitur, plane speranda est. Ti
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ qͥdã etiã apd scłi huiꝰ litteratos sensit idix̃:
nõ sine magna mercede ẽtingit in humanitaᷤᷤ
in anino. stupor. incorpore: Quo circa illa quȩ
aphatiã grecȩ dr̃. quȩ si latine posset inpas¬
sibilitas diceretur: si ita intelligenda ẽ. in ani¬
mo quippe nõ incorpore accipitur. ut sine
his affectionibꝰ uiuatur quȩ contra rationẽ
accidunt m̃tẽq ꝑturbant: bona plane et
maxime optanda ẽ Sed nec ipsa huiꝰ uitȩ¬
ẽ. Non enĩ qualiũcumq hominũ uox est:
sed maxime piorũ. multumq uistorũ aq
scõꝵ Si dixerimꝰ qm̃ peccatũ nõ habemꝰ:
nos ipsos seducimus. ⁊ ueritas in nob̾ nõ est:
Tunc aphatiã istaerit: quando peccatum
in homine nullũ erit: Nc̃ uͦ satis bene uuut᷑
sine cͥmine: Sine peccato aũ qͥ se muere ex¬
istimat: nõ iel agit ut pcccatũ nõ habeat.
sed ut ueniã nõ accipiat. Porro si aphatia

Expanded text:
sicut quidam etiam apud saeculi hujus litteratos sensit et dixit, sicut quidam etiam apud saeculi hujus litteratos sensit et dixit, non sine magna mercede contingit, immanitatis in animo, stuporis in corpore. Quocirca illa quae ἀπάθεια graece dicitur, quae si latine posset, impassibilitas diceretur, si ita intelligenda est in animo quippe, non in corpore accipitur, ut sine his affectionibus vivatur, quae contra rationem accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est; sed nec ipsa hujus est vitae. Non enim qualiumcumque hominum vox est, sed maxime piorum multumque justorum atque sanctorum, Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non habeat, sed ut ueniam non accipiat. Porro, si ajcofhta
Abbreviated transcription (Latin):
pensationis grã ita cũ uoluit suscepit animo
humano: ut cũ uoluit factus ẽ. homo ẜro¬
inde qđ fatendũ ẽ. etiã cũ rectas i scđm dm̃
habemꝰ has affectiones. huius uitę sunt: nõ
illiꝰ quã futurã speramꝰ. et sepe illis etiã inuti
cedimꝰ: Itaq aliqnͣdo quãuis ñ culpabilicupi¬
ditate. sed laudabili caritate moucamur:
eciam dũ nolumꝰ flemus Habemꝰ gͦ eas
ex bumanȩ intȩ ⁊ conditionis infirmitate
non autẽ ita dĩis iħ s. Cuiꝰ et infirmitas fuit ex
potestate. Seddũ.uite huiꝰ infirmitatem
gerimis: si eas omino nullas habeamꝰ tẽ pociꝰ
nõ recte uuimꝰ. Uituꝑabat enĩ et detestabat᷑
apostoluis qͦ scdã: quosetiã dix̃ sine affectione
Culpauit etiã illos sacer psalmꝰ de qͥbꝰ ait: susti¬
niu qͥsinuł ẽtristaretur. ⁊ nõ fuit: Nã sioĩno
nõ dolere dũ sumꝰ in hoc loco miseriȩ ꝓfecto

Expanded text:
pensationis gratia ita cum uoluit suscepit animo pensationis gratia ita cum uoluit suscepit animo humano, ut cum uoluit factus est homo. Proinde, quod fatendum est, etiam cum rectas et secundum Deum habemus has adfectiones, huius uitae sunt, non illius, quam futuram speramus, et saepe illis etiam inuiti cedimus. Itaque aliquando, quamuis non culpabili cupiditate, sed laudabili caritate moueamur, etiam dum nolumus flemus. Habemus ergo eas ex humanae condicionis infirmitate; non autem ita Dominus Iesus, cuius et infirmitas fuit ex potestate. Sed dum uitae huius infirmitatem gerimus, si eas omnino nullas habeamus, tunc potius non recte uiuimus. Vituperabat enim et detestabatur apostolus quosdam, quos etiam essesalmus, de quibus ait, Sustinui qui simul contristaretur, et non fuit . Nam omnino non dolere, dum sumus in hoc loco miseriae, profecto,
Abbreviated transcription (Latin):
luctũ suũ denunciantẽ de quibꝰdã. qui añ
peccauerunt. et nõ ogerunt pęnitenciam
suꝑ inmundicia. et fornicationibꝰ suis
Iimotus hi affectus de amore boni et scã
caritate uenientes: siuicia uocanda
sunt. sinamꝰ ut ea quȩ uere uitia sunt uir¬
tutes uocentur Sed cum rectã rationẽ secun¬
tur istę affectiones quando ubi oportet ad¬
hibentur: quis eas cẽ morbos seu uitiosas
passiones audeat dicere: Quã obrẽ etiã
ipse dñs informa serui agere utã dignatꝰ
humanã si nullũ habens omĩno peccatum:
adhibuit. eas ubi adhibendas ec̃. uidicauit:
Neq enĩ inqͦ uerũ erat hominis corpus et
uerus hominis animꝰ. falsus erat humanus
affectus Cũ gͦ ciꝰ in euangłio ista referunt᷑. O
datis. qđ lazarũ sustitaturus etiã lacrimaᷤᷤ
uoluit concupiuerit cũ discipłis suis man¬
ducare pascha. qđ ꝓpinquante passione
tristis fuerit anima eius. nõ falso utiq refe¬
runtur Uerum ille hos motus certe dis¬

Expanded text:
i ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et fornicationibus suis. Hi motus, hi adfectus de amore boni et de sancta caritate uenientes si uitia uocanda sunt, sinamus, ut ea, quae uere uitia sunt, uirtutes uocentur. Sed cum rectam rationem sequantur istae adfectiones, quando ubi oportet adhibentur, quis eas tunc morbos seu uitiosas passiones audeat dicere? Quam ob rem etiam ipse Dominus in forma serui agere uitam dignatus humanam, sed nullum habens omnino peccatum adhibuit eas, ubi adhibendas esse iudicauit. Neque enim, in quo uerum erat hominis corpus et uerus hominis animus, falsus erat humanus adfectus. Cum ergo eius in euangelio ista referuntur, datis, quod Lazarum suscitaturus etiam lacrimas uod concupiuerit cum discipulis suis manducare pascha, quod propinquante passione tristis fuerit anima eius: non falso utique referuntur. Verum ille hos motus certae dis
Abbreviated transcription (Latin):
amalo qđ accide potest. sed tenens in bon
qđ amitti nõ potest. Ubi enĩ boni adepai
amor immutabił ẽ. ꝓfecto si dici potest
mali cauendi timor. securus ẽ. Timoris qͥpe
casti nomine ea uoluntas signficataẽ. qua
nos nocesse erit nolle peccare. ⁊ nõsollicra¬
dine infirmitatis ne forte peccemꝰ: sedita¬
quillitate caritatis cauere peccatũ: And
nulliꝰ om̃ino generis cimor. ec̃. poterit ul
certissima securitate ꝑpetuoꝵ felicnĩꝙ pe
in scłmscłi: quẽ ad modũ dictumẽ. pacti¬
ȩt̃na erit ipsa pacientia quȩ necessani
nõ ẽ. nͥ ubi coleranda sunt mala: sedet̃io
erit quo ꝑpacienciã ꝑuenitur. Ita fond¬
Que cũ ita sint. qm̃ recta uita dicenda e
qua ꝑueniendũ sit ad beatã: om̃s affilꝰ
istos uita recta rectos habet. ꝑuersa pł¬
uersos Beata uͦ cadẽq et̃na amiorẽ hall¬
bit et gaudiũ nõ solũ rectum ueri eus
certum: timorẽ autẽ ac dolorẽ nullum
Unde iam apparet ut cumq quales cẽ alle¬

Expanded text:
a malo quod accidere potest, sed tenens in bono quod amitti non potest. Ubi enim boni adepti amor inmutabilis est, profecto, si dici potest, mali cauendi timor securus est. Timoris quippe casti nomine ea uoluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate caritatis cauere peccatum. Aut si nullius omnino generis timor esse poterit in illa certissima securitate perpetuorum feliciumque  saeculi, quem ad modum dictum est: Patiaeterna erit ipsa patientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala; sed aeternum erit, quo per patientiam peruenitur. Ita fortasQuae cum ita sint, quoniam recta uita ducenda est, qua perueniendum sit ad beatam, omnes adfectus istos uita recta rectos habet, peruersa peruersos. Beata uero eademque aeterna amorem habebit et gaudium non solum rectum, uerum etiam -certum; timorem autem ac dolorem nullum. Unde iam apparet utcumque, quales esse debe
Abbreviated transcription (Latin):
s scđm dm̃ uiuendũ fuit. ut staret inueritate &
ueritatẽ de illius ñ de suo m̃daciũ loqueret. Nen
& de homine alio loco idẽ apłs ait. Si aũ ueritas
dĩ in meo m̃datio abundauit. Nrm̃ dix̃ m̃datum
ueritatẽ dĩ. Cũ itaq uiuit homo scđm uertatẽ.

Expanded text:
 Deum uiuendum fuit, ut staret in ueritate et ueritatem de illius, non de suo mendacium loqueretur. Nam et de homine alio loco idem apostolus ait: Si autem ueritas Dei in meo mendacio abundauit. Nostrum dixit mendacium, ueritatem Dei. Cum itaque uiuit homo secundum ueritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
dur̃ astutia sua: sic & ur̃ae mentes corrũpant᷑
acastitate quae ẽ. in xp̃o. De tristitia uͦ quam
epcero magis acgritudinẽ appellat. dolorẽ aũ
urgilius uͥ ait dolent gaudentq s ideo malui
iristitiam dicere quia agritudo uł dolor usita¬
tuis incorporib dr̃: scrupulosior questio est
utrũ inueniri possit in bono. Quas enĩ greae

Expanded text:
duxit astutia sua. sic et uestrae mentes corrumpantur duxit astutia sua. sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo. De tristitia uero, quam Cicero magis aegritudinem appellat, dolorem autem Vergilius, ubi ait: dolent gaudentque\', sed ideo malui tristitiam dicere, quia aegritudo uel dolor usitatius in corporibus dicitur scrupulosior quaestio est, utrum inueniri possit in bono. CAPUT VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Amorẽ aũ in malo. qr in bono iam ostendims
Et recta itaq uoluntas ẽ. bonus amor: & u¬
tas ꝑuersa malus amor. Amor gͦ in hians
babe qđ amatur: eupiditas ẽ. Id aũ habeis
eoq fruens: latitia ẽ. Fugiens qđ ei adut¬
satur: ttmor ẽ. Idq si accidit sentiens: aisi¬
cia ẽ. Proinde mala sunt ista si malus ane i
bona sibonus. Qđ dicimus: de seripturis pi¬
anima mea concupiscere uidicia tua. Et es¬
cupiscentia sapientiae ꝑducit ad reguimn.
H& cam̃ loquendi obtiniat consuetudo: ut si
capiditais uł concupiscentia dicat᷑ nec ad dat᷑
cutꝰ rei sit. non nͥ inmalo possit intelligi. La¬
aitia in bono ẽ: latamini in dño & exultace
iusti. & dedisti latitiã meor meũ. & ad ii¬
plebis me latitia cũ uultu tuo. Timor in bono ẽ.
apud apłm: ubi ait. Cum timore & tremore
inũm ipsoꝵ salutẽ oꝑamini. & noli altũ sapere:
sed tnne. Ꝙ timeo aũ. ne sic̃ serpens euam se¬

Expanded text:
Amorem autem in malo quia in bono iam ostendimus Amorem autem in malo quia in bono iam ostendimus ae. Recta itaque uoluntas est bonus amor, et uoluntas peruersa malus amor. Amor ergo inhians habere quod amatur, cupiditas est, id autem habens eoque fruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur, timor est, idque si acciderit sentiens tristitia est. Proinde mala sunt ista, si malus amor est; bona, si bonus. Quod dicimus, de scripturis proiderauit anima mea concupiscere iudicia tua; et: Concupiscentia sapientiae perducit ad regnum. Hoc tamen loquendi obtinuit consuetudo, ut, si cupi- ■ ditas uel concupiscentia dicatur nec addatur cuius rei sit, non nisi in malo possit intellegi. Laetitia in bono est: Laetamini in Domino et exultate iusti; et: Dedisti laetitiam in cor meum; et: Adinplebis me laetitia cum uultu tuo. Timor in bono est aput apostolum, ubi ait: Cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; et: Noli altum sapere, sed time; et: Timeo autem, ne, sicut serpens Euam se
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. dilectionẽ siue caritatẽ. aliud amorem.
Dicunt enĩ dilectionẽ accipiendã eẽ. inboni
amorẽ inmalo. Sic aũ nec ipsos auctores
scłarium luterarũ locutos eẽ: certissimũ ẽ.
Sed uiderint phylosophi: utrũ uł qͦrationa
ista discernant. Amorẽ tam̃ eos inbonis re
& erga ipsum dm̃ magni pendẽ: libri coꝵ
satis loquunt᷑. S scripturas religionis ño
quarũ auctoritatẽ cȩceris om̃ib litteris anta¬
ponimus: ñ aliud dicere amorẽ. aliud dilati¬
onẽ uł caritatẽ. insinuandũ fuit. Nã & in¬
rem in bono dici iã ostendimꝰ. S neqͥs exis¬
timet amorẽ quidẽ & in bono & inmalo. dl¬
tionem aũ ñ nisi in bono eẽ. dicendã: ilid
aitendat qđ in psalmo scriptũ ẽ. Qui aũ alig
miqͥtatẽ: odit animã suã. & illud apłi ioͥis
Si quis dilexerit mundũ: ñ ẽ. diletio parisa
illo. Ecce uno loco dilectio & inbono & muli

Expanded text:
esse dilectionem siue caritatem, aliud amorem. esse dilectionem siue caritatem, aliud amorem. Dicunt enim dilectionem accipiendam esse in bono, amorem in malo. Sic autem nec ipsos auctores saecularium litterarum locutos esse certissimum est. Sed uiderint philosophi utrum uel qua ratione ista discernant; amorem tamen eos in bonis rebus et erga ipsum Deum magni pendere, libri eorum satis loquuntur. Sed scripturas religionis nostrae, quarum auctoritatem ceteris omnibus litteris anteponimus, non aliud dicere amorem, aliud dilectionem uel caritatem, insinuandum fuit. Nam et amorem in bono dici iam ostendimus. Sed ne quis existimet amorem quidem et in malo et in bono, dilectionem autem non nisi in bono esse dicendam, illud adtendat quod in psalmo scriptum est: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam, et illud apostoli Iohannis: Si quis dilexerit mundum, non est dilectio Patris in illo. Ecce uno loco dilectio et in bono et in malo.
Abbreviated transcription (Latin):
tatus inscripturis scĩs caritas appellatur:
s amor quoq sođłm easdẽ sacras literas dr̃.
Nam & amatorẽ boni apłs dicit ẽẽ. debere.
quẽ regendo popło p̃cipit eligendũ: & ipse
dñs petrũ apłm int̾rogans cũ dixisset diligis
me plus his. ille respondit. Dñe tuscis quia
amote. Q iterum dñs quȩsiuit ñ utrũ amaroe
s utrũ diligeret eum petrus: at ille respondit
iterũ. Dñe. tu scis quia amote. Tertia uͦ int̾ro¬
gatione : & ipse non ait ei diligisme s amas
me. Ubi secutus ait euangłista. contristatꝰ ẽ.
petras quia dix̃ ei certo amas me: cũ dñs
non certio s semel dixerit amas me. bis ae
dixerit diligis me. Unde intelligimꝰ qd eun
cũ dicebat dñs diligis me: nichil aluid diehie
quã amas me. Petriis aũ ñ mutauit huiꝰ unus
rei uerbũ: s etiã tertio. Dñe inquit uioña
sc̃is. tu scis quia amote. Hoc ꝓpt̾ea cõmemou¬
ndum putaui: qr ñ nulli arbitrant᷑ aliud

Expanded text:
r; sed amor quoque secundum easdem sacras litteras dicitur. Nam et amatorem boni apostolus dicit esse debere, quem regendo populo praecipit eligendum, et ipse Dominus Petrum apostolum interrogans cum dixisset: Diligis me plus his? ille respondit: Domine, tu scis quia amo te; et iterum Dominus quaesiuit, non utrum amaret, sed utrum diligeret eum Petrus; at ille respondit iterum: Domine, tu scis quia amo te; tertia uero interrogatione et ipse Iesus non ait: Diligis me?\' sed: Amas me? ubi secutus ait euangelista: Contristatus est Petrus, quia dixit ei tertio: Amas me? cum Dominus non tertio, sed semel dixerit: Amas me? bis autem dixerit: Diligis me? Unde intellegimus, quod etiam cum dicebat Dominus: Diligis me? nihil aliud dicebat quam: Amas me? Petrus autem non mutauit huius unius rei uerbum, sed etiam tertio: Domine, inquit, tu omnia scis, tu scis quia amo te. Hoc propterea commemorandum putaui, quia nonnulli arbitrantur aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ontende. & scripturas scãs negligent̃ attende.
Qud enĩ magnũ erat ñ ire longuis s̃ in eodẽ ipso
lbro paulo suꝑius legere. ꝑducat tr̃a animã
uiuentẽ. quando ammalia t̾restria cuncta creata
sunt: Deinde aliquantis int̃positis in eodẽ tam̃
ipso libro quid magnũ erat ad uertere qđ scrip¬
qui erat suꝑ aridã mortuus ẽ. cũ insinuaret
mña quȩ uiuebant int̾ra ꝑisse diluuo: Si gͦ
& anmã uiuentẽ & sp̃m uitȩ etiã in pecorib

Expanded text:
tendere et scripturas sanctas neglegenter adtendere? Quid enim magnum erat non ire longius, sed in eodem ipso libro paulo superius legere: Producat terra animam uiuentem, quando animalia terrestria cuncta creata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat aduertere quod scripqui erat super aridam, mortuus est, cum insinuaret omnia quae uiuebant in terra perisse diluuio? Si ergo et animam uiuentem et spiritum uitae etiam in pecoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ isapienti& humarae doctis uerb. potiut dici.
ñ insapientiae carnalis : sic̃ qđ dictũ ẽ. scđm
hominẽ ambulatis. potuit dici scđm carnem.
aĩ qͥs dicat ego quidẽ sũ pauli. alius aũ ego
apollo. nonne homines estis: Qđ dicebat anim¬

Expanded text:
ientiae humanae doctis uerbis, potuit dici: Non in sapientiae carnalis\'; sicut quod dictum est: Secundum hominem ambulatis, potuit dici: \'Secundum cenim quis dicat: Ego quidem sum Pauli, alius autem: Ego Apollo, nonne homines estis
Abbreviated transcription (Latin):
s quasi carnalib: & illud ex hoc eodẽ loquendi
mͦ. id a parte totũ. E ab anima nãq & acarne
que sunt partes hominis. potest totũ significari
qd ẽ. homo. Atq ita ñ ẽ. aliud animalis homo
aliud carnalis. s idem ipsũ ẽ. utrũq id ẽ. scđm
hominẽ uiuens homo: sic̃ ñ aliud quã homines
sgnificant᷑ siue uͥ legit᷑ ex oꝑib legis ñ uisteficabit᷑
om̃is caro. siue qđ scriptũ ẽ.Lxx.u. animae des

Expanded text:
quasi carnalibus; et illud et hoc eodem loquendi modo, id est a parte totum. Et ab anima namque et a carne, quae sunt partes hominis, potest totum significari, quod est homo; adque ita non est aliud animalis homo, aliud carnalis, sed idem ipsum est utrumque, id est secundum hominem uiuens homo; sicut non aliud quam homines significantur, siue ubi legitur: Ei operibus legis non iustificabitur omnis caro, si
Abbreviated transcription (Latin):
Qd gͦ ds̃ uĩxit homo nõ separet. Certũ ẽ. igit᷑
mascłm et feminã ita pͥmitꝰ institutos ut nc̃
homines duos diuersi sexus uidemꝰ et noui¬
mꝰ: unũ autẽ dici uł ꝓpt̾ c̃iunctionẽ uł ꝓpt̃
originẽ femine quę de mascłi latere creata

Expanded text:
Deus coniunxit, homo non separet. Certum est igitur masculum et feminam ita primitus institutos, ut nunc homines duos diuersi sexus uidemus et nouimus, unum autem dici uel propter coniunctionem uel propter originem feminae, quae de masculi latere cr
Abbreviated transcription (Latin):
seipsũ sed scd̾m eũ aqͦ factꝰ ẽ. uiueret. id ẽ. illius
potus quã suã faceret uoluntatẽ. Non aũ ita
uiuere quẽ ad modũ ẽ. factꝰ ut uiueret: hocẽ.
mendatiũ. Peatꝰ quippe uult eẽ: etiã ñ sic uu¬
ndo ut possit eẽ. Quid ẽ. ista uoluntate m̃dacus
Unde ñ frustra dici potest: om̃e peccatũ eẽ. m̃datu
N on enĩ fit peccatũ: nͥ ex uoluntate qua uolums
ẽ. nob̾: uł cũ fiat ut melius sit nob. hinc potus
peuis ẽ. nob̾. Unde hoc nͥ qr de dõ pocest benci
homini quẽ delinquendo deserit. ñ de seipsoli
cundũ quẽ uiuendo delinquit: Qđ itaq dixmn
hine extitisse duas ciuitates int̾ se diuersis aq
contrarias. qđ alii scđ̾m carnẽ alii seđm sp̃n ila¬

Expanded text:
psum, sed secundum eum, a quo factus est, uiueret, id est illius potius quam suam faceret uoluntatem: non ita uiuere, quem ad modum est factus ut uiueret, hoc est mendacium. Beatus quippe uult esse etiam non sic uiuendo ut possit esse. Quid est ista uoluntate mendacius? Unde non frustra dici potest omne peccatum esse mendacium. Non enim fit peccatum nisi ea uoluntate, qua uolumuest nobis, uel cum fiat ut melius sit nobis, hinc potius peius est nobis. Unde hoc, nisi quia de Deo potest bene esse homini, quem delinquendo deserit, non de se ipso, secundum quem uiuendo delinquit? Quod itaque diximus, hinc extitisse duas ciuitates diuersas inter se adque contrarias, quod alii secundum carnem, alii secun
Abbreviated transcription (Latin):
micũ. ut dicat malã carnẽ. & ñ potius malum
animũ habes ad uersũ me: Postremo sic̃ carna¬
litates ut ita dicã siqͥs audisset. ñ dubitasset carni
tribuere: ita nemo dubitat animositates ad ani.¬
mũ ꝑtinere. Cur gͦ hac om̃a & his similia doctor
gentiũ infide & ueritate oꝑa carnis appellat.
nͥ quia eo locutionis mͦ qͥ tocũ significatur a parce
ipsum hominẽ uult nomine carnis incelligi :
quoꝵ cũq uitioꝵ. eo qđ anima a carne affecta
sic uiuit: ꝑfecto ñ uinuersã hominis naturã
diligent̃ ad uertit. Nam corpꝰ quidẽ corruptibile
aggrauat annnã. Unde etiã idẽ apłsagens de h
corruptibili corpore. de qͦ paulo ante dixerat.¬

Expanded text:
micum dicat: \'Malam carnem,\' ac non potius: \'Malum micum dicat: \'Malam carnem,\' ac non potius: \'Malum animum habes aduersus me\'? Postremo sicut carnalitates, ut ita dicam. si quis audisset, non dubitaret carni tribuere, ita nemo dubitat animositates ad animum pertinere. Quur ergo haec omnia et his similia doctor gentium in fide et ueritate opera carnis appellat, nisi quia eo locutionis modo, quo totum significatur a parte, ipsum hominem uult nomine carnis intellegi? quorumcumque vitiorum, eo quod anima carne affecta sic vivit; profecto non universam hominis naturam diligenter advertit. Nam corpus quidem corruptibile aggravat animam . Unde etiam idem apostolus agens de hoc corruptibili corpore, de q
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluere quȩstionẽ: quid sit scđ̾m carnẽ uiuere.
nopib nãq carnis quȩ manifesta eẽ. dix̃ eaq
cõmemorata dã nauuit. ñ illa tantũ inuenimꝰ quȩ
aduoluptatẽ ꝑtinent carnis. sicuti s̃ fornicatio¬
des. imunditiȩ. luxuria. ebrietates. cõmes.¬
sationes: uerũ etiã illa quib animi uitia de¬
nonbrant᷑ auoluiptate carnis aliena. Quis enĩ
seruitutẽ quȩ idolis exhibet᷑. ueneficia. inimiar¬
tias. contentiones. emulationes. animositates.
dissensiones. hereses. inudias. ñ potuis incelli¬
gat anima e uitia eẽ. quã carnis. ⁊ quando qͥdẽ
fieri potest ut ꝓpt̃ idolatriã uł heresis alicuiꝰ
tunc homo quãuis carnis libidines continere
atq cohib̾e uideat᷑. scđm carnẽ uiuere hac aplica
auctoritate conumcit᷑ : & meo qđ abstinet auo¬
luptatib carnis. dãnabilia oꝑa carnis agere
demonstrat᷑. Quis iniicitias ñ inanimo habeat :
Aut quis ita loquat᷑ inmico suo uł quẽ putat mi-¬

Expanded text:
ere quaestionem, quid sit secundum carnem vivere. In operibus namque carnis, quae manifesta esse dixit, eaque commemorata damnavit, non illa tantum invenimus, quae ad voluptatem pertinent carnis, sicuti sunt fornicationes, inmunditiae, luxuria, ebrietates, comisationes; uerum etiam illa, quibus animi uitia demonstrantur a uoluptate carnis aliena. Quis enim seruitutem, quae idolis exhibetur, ueneficia, inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidias non potius intellegat animi uitia esse quam carnis? Quando quidem fieri potest, ut propter idololatriam uel haeresis alicuiustamen etiam tunc homo, quamuis carnis libidines continere adque cohibere uideatur, secundum carnem uiuere hac apostolica auctoritate conuincitur, et in eo, quod abstinet a uoluptatibus carnis, damnabilia opera carnis agere demonstratur. Quis inimicitias non in animo habeat? aut quis ita loquatur, ut inimico suo uel quem putat ini
Abbreviated transcription (Latin):
eredendiis ẽ. quia occultã eẽ uoluit. ꝓpt̃ ds¬
pensationẽ testam̃ti noui. ubi scđa mors ap¬
tissime declarat᷑. ⁊ ut pͥus ista mors pͥma qua
cõmunis ẽ. om̃ib ꝓderet᷑ ox illo uenisse pee¬
cato qđ nuno cõmune factũ ẽ. om̃ib ꝓpt̃¬

Expanded text:
credendus est, quia occultam esse uoluit propter dispensationem testamenti noui, ubi secunda mors apertissime declaratur; ut prius ista mors prima, quae communis est omnibus, proderetur ex illo uenisse peccato, quod in uno commune factum est omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ñ race accipientes quidã: putauer̃ xͦ humanã
animã defiusse. Sic̃ eñ a toto pars accipitur
uͥ mariae magdalena uerba in euangłio legunt᷑
dicentis. ab stuler̃ dñm meũ & nescio uͥ posuer̃
cum. cũ desola xp̃i carne loqueret᷑ quã sepul¬¬
tã demonum̃to prtabat ablatã: ita & a parte
totũ carne nominata intelligit᷑ homo. sicuti s̃
quȩ supͣ cõmemoraiumꝰ. Cũ gͥ multis modis
quos ꝑ serutari & colligere longũ ẽ. diuina
scriptura nuncupet carnẽ: quid sit scđm car¬
nem uiuere qđ ꝑfecto malũ ẽ. cũ ipsa carnis
natura ñ sit malũ. ut indagare possimus⁊ iN¬
nis. Quȩ ĩ fornicationes. inmunditiȩ. luxuriae.

Expanded text:
tes quidam putauerunt Christo humanam animam defuisse. Sicut enim a toto pars accipitur, ubi Mariae Magdalenae uerba in euangelio leguntur dicentis: Tulerant Dominum meum et nescio ubi posuerunt eum, cum de sola Christi carne loqueretur, quam sepultam de monumento putabat ablatam: ita et a parte totum carne nominata intellegitur homo, sicuti ea sunt quae supra commemorauimus. Cum igitur multis modis, quos perscrutari et colligere longum est, diuina scriptura nuncupet carnem: quid sit secundum carnem uiuere quod profecto malum est, cum ipsa carnis natura non sit malum ut indagare possimus, innis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuria,
Abbreviated transcription (Latin):
nduti cũ dic̃. ñ om̃is caro eadẽ cars. alia qͥdẽ
hominis. alia caro pecoris. alia uoluerũ. alia
piscũ: s & alis multis modis significatione
suꝰ nominis utt̾. Int̾ quos uarios locutionis
modos sepe etiã ipsũ hominẽ id ẽ. naturam
hominis carnẽ nuncupant. mͦ locutionis apar¬
it totũ: quale ẽ. exoꝑib legis ñ ustificabitur
om̃is caro. Qiuid enĩ uoluit incelligi. nisi om̃is
homo : Qđ aꝑtius paulo pꝰ ait. In lege nemo
instificatur. & ad galathas. Scientes aũ : quia
ñ uistificat᷑ homo ȩxoꝑib legis. Scđ̾m hoc in

Expanded text:
luti cum dicit, Non omnis caro eadem caro; sed alia quidem hominis, alia autem caro pecoris, alia volucrum, alia piscium : sed aliis multis modis significatione hujus nominis utitur, inter quos varios locutionis modos saepe etiam ipsum hominem, id est naturam hominis, carnem nuncupat, modo locutionis a parte totum, quale est, Ex operibus legis non justificabitur omnis caro . Quid enim voluit intelligi, nisi omnis homo? Quod apertius paulo post ait, In lege nemo justificatur : et ad Galatas, Scientes quia non justificabitur homo ex
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ s eoꝵ animã tali expͥmens nomine : S enĩ
dĩ flatus inquiunt. dĩ ore exisse intelligit᷑. Quẽ
si animã credidimꝰ: consequens erit ut eiꝰdẽ fate¬
amur eẽ substantiae. pͥartẽq illiꝰ sapientia q̃ dic̃.
ego ex ore altissimi ꝓdi.Non quidẽ dix̃ sapien
s de isto aere circũ fuso. quẽ inspirando ac respi¬
creatura. s etiã deniclalo potuit facere flatum
quẽ corpori hominis inserendo inspirasse uł iN¬
sufflasse conuenientissime dictꝰ ẽ: incorporeus
incorporeũ. s immutabilis mutabilẽ : qr ñ creatꝰ
oreatũ. Uerũ tam̃ ut sciant isti qui de seripturis
loqui uolunt. & scripturarũ locutionis ñ ad uertunt.
tepidus es & neq calidus neq frigidus: incipiã
te eicere exore meo. Nulla itaq causa ẽ. eur aꝑtis¬
sime loquenti resistamꝰ apło: ubi ab spĩtali corpore
corpꝰ animale discernens. id ẽ. ab illo inquo fut᷑i
sumꝰ hoc in quo nunc sumꝰ ait. Seminat᷑ corpꝰ

Expanded text:
m, sed eorum animam tali exprimens nomine. Sed enim Dei flatus, inquiunt, Dei ore exisse intellegitur, quem si animam crediderimus, consequens erit, ut eiusdem fateamur esse substantiae paremque illius sapientiae, quae dicit: Ego ex ore Altissimi prodii. Non qua homines sumus, sed de isto aere circumfuso, quem spirando ac respicreatura, sed etiam de nihilo potuit facere flatum, quem corpori hominis inserendo inspirasse uel insufflasse conuenientissime dictus est, incorporeus incorporeum, sed inmutabilis mutabilem, quia non creatus creatum. Verum tamen ut sciant isti, qui de scripturis loqui uolunt et scripturarum locutiones non aduertunt, ntepidus es et neque calidus neque frigidus, incipiam te reicere ex ore meo. Nulla itaque causa est, quur apertissime loquenti resistamus apostolo, ubi ab spiritali corpore corpus animale discernens, id est ab illo in quo futuri sumus hoc in quo nunc sumus, ait: Seminatur corpus
Abbreviated transcription (Latin):
anma nͥ uuat eẽ. ñ possit. aut quid opꝰ erat ut
alłeret uitȩ. cũ dixisset sp̃m̃. sed intelligimꝰ ani¬
nĩ uuentẽ & sp̃m̃ uite scripturã suo more dix.¬
Ne. cũ animalia id ẽ. animata corpora uellet ixe¬
asligi. quib in eẽt ꝑ animã ꝑspiciuis iste etiã cor¬
pons sensus. in hominis aũ conditione obliuisei.¬
nir quẽ ad modũ loqͥ sc̃riptura consueuerit. eũ
suo prsus more locuta sit qͦ insinuaret hominẽ

Expanded text:
erat ut adderet uitae, cum dixisset spiritum? Sed intellegimus animam uiuentem et spiritum uitae scripturam suo more dixisse, cum animalia, id eat animata corpora, uellet intellegi, quibus inesset per animam perspicuus iste etiam corporis sensus. In hominis autem conditione obliuiscimur, quem ad modum loqui scriptura consueuerit, cum suo prorsus more
Abbreviated transcription (Latin):
uonb in animo sapientis: ꝓ cupiditate uolu.¬
ntaum. ꝓlaetitia gaudiũ. ꝓ metu cautionem.
negaler̃ eẽ posse aliquid in ammo sapientis.
oluintas quippe inquiunt appetit bonum:
nͥ facit sapiens. Gaudiũ debono adepto ẽ:
Nł ubiq adipiscit᷑ sapiens. Cautio deuitat malũ:
ql debet sapiens deuitare. Tristitia porro quia
demalo ẽ. qđ iam accidit. nullũ aũ malũ ex isti.¬
mant posse accide sapienti: nichil in eiꝰ animo
ꝓla eẽ. posse dixerunt. Si gͦ illi ita loquunt᷑.
ut uelle. gaudere. ac metuere negent nisi sapi¬
antem. stultũ aũ ñ nisi cupere. latari. metuere.
antristari. & illas tres ec̃. constantias. has autẽ
nes passiones. grede aũ illx tres sic̃ dixi appel.¬

Expanded text:
us in animo sapientis, pro cupiditate voluntatem, pro laetitia gaudium, pro metu cautionem: negaverunt esse posse aliquid in animo sapientis. Voluntas quippe, inquiunt, appetit bonum, quod facit sapiens; gaudium de bono adepto est, quod ubique adipiscitur sapiens; cautio devitat malum, quod debet sapiens devitare: tristitia porro quia de malo est, quod jam accidit, nullum autem malum existimant posse accidere sapienti; nihil in ejus animo pro illa esse posse dixerunt. Sic ergo illi loquuntur, ut velle, gaudere, cavere negent nisi sapientem; stultum autem nonnisi cupere, laetari, metuere, contristari. Et illas tres esse constantias, has autem autem passiones. Graece autem illae tres, sicut dixi
Abbreviated transcription (Latin):
in poemis. cũ de amnna sola possit accipi : & illo
aut illo loco homo ille sepultus ẽ. cũ hoc nͥ de solo
corpore ñ possit intelligi: Andicturi sunt sic loqͥ
seripturã ñ solere diuinã: Inmo uͦ illa ita nob̃
in hoc aicestatur: ut etiã cũ duo ista c̃unctas int
& uuit homo. etiã singula hominis uocabulo ap.¬
pellet. ammã scilicet interiorẽ hominẽ. corpus
aũ exteriorẽ hominẽ uocans. tã quã duo sint
dr̃ inspirando indidit homini. id ẽ. hominis
corpori : hoc aũ scđm corpꝰ qualẽ hominẽ dĩ fuix̃
expuluere. eui data ẽ. anima ut fieret corpus

Expanded text:
in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis in hoc adtestatur, ut etiam cum duo ista coniuncta sunt et uiuit homo, tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet interiorem hominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, tamquam duo sint dicitur, inspirando indidit homini, id est hominis corpori; hoc autem secundum corpus, qualem hominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret corpus
Abbreviated transcription (Latin):
net consuetudo. ut hi dicantur fingere qͥ aliqͥd
mendacio simulante cõponunt. Hunc gͥ formatũ
hominẽ detix puluere siue limo qr erat pulius
humectus. hunc inquã ut exp̃sũis dicã sicut
scriptura locuta ẽ. puluerẽ detr̾a. animale corpꝰ
factũ eẽ docet apłs cũ animã accepit: & factꝰ ẽ. iste
homo in animã uiuentẽ. idẽ. formatꝰ istȩ puluis
factꝰ ẽ. in anmã uiuentẽ. lã inquiunt habebat
ammã. Alioquin ñ appellaret᷑ homo: qm̃ homo
ñ ẽ. corpꝰ solũ uł anima sola. s qͥ ex anima õstet¬
& corpore. Hoc quidẽ uerũ ẽ. Non totꝰ homo
s pars melior hominis anma ẽ. nec totꝰ homo
corpꝰ s inferior hominis pars ẽ: s cũ ẽ. utrũq
coniunctũ simul ht̃ hominis nom̃. Qđ tam̃ &
singula ñ ad mittunt: etiã cũ de singulis loqͥmͣ.
Qiuis enĩ ꝓhbetur dicere cotidiani quadã lege ser¬
monis. homo ille defunctꝰ ẽ. & nc̃ in requie ẽ. uł

Expanded text:
nuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid nuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse docet apostolus, cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem. Iam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaretur homo, quoniam homo non est corpus solum uel anima sola, sed qui et anima constat et corpore. Hoc quidem uerum est, quod non totus homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est; sed cum est utrumque coniunctum simul, habet hominis nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur cottidiani quadam lege sermonis: Homo ille defunctus est et nunc in requie est uel
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ eũ & illo loco dñs appellauit. quando eũ corpe¬
alis sui oris flatu significans discipulis dedit. &
locis om̃ib diumoꝵ eloquioꝵ ñ mͥ alit̃ unquam
nuncupatꝰ occurrit. Hic uͦ uͥ legit᷑ & finx̃ ds̃ ho¬
minẽ puluerẽ detr̃a. & in sufflauit siue inspra
etiã in illo loco apud esaiam. uͥ ds̃ dicit:⁊ Om̃en
flatũ ego feci: om̃em animã sine dubio sigs.¬
cans. Qđ itaq grece ENOEN dr̃: nr̃i aliguande

Expanded text:
sicut eum et hoc loco Iesus appellauit, quando eum corporalis sui oris flatu significans discipulis dedit; et locis omnibus diuinorum eloquiorum non mihi aliter umquam nuncupatus occurrit. Hic uero, ubi legitur: Et finxit Deus hominem puluerem de terra et insufflauit siue inspiraetiam illo loco aput Esaiam, ubi Deus dicit: Omnem flatum ego feci, omnem animam sine dubitatione significans. Quod itaque Graece
Abbreviated transcription (Latin):
npianit uł simagis ꝓpͥe dicendũ ẽ. insufflauit
s eNeuaia posuisset: nec sic eẽt. consequens ut
c̃. ñ solũ decreatore s etiã de ereatura dici solere
manifestũ ẽ. S cũ dixisset inquiunt sp̃m: ñ ad¬
dixisset factꝰ ẽ. homo inanimã ñ addet uiuentẽ.
nͥ ammę uitã significaret. quȩ illi diuinitꝰ inꝑtit᷑
dono sp̃s dĩ. Cũ enĩ uiuat anma inqͥunt ꝓprio
sua uitȩ mͦ. quid opus erat addere uiuentẽ. nͥ
ut ea uita intelligeret᷑ quȩ illi sp̃m scm̃ ꝑ datur.:¬

Expanded text:
e dicendum est, Insufflavit sed πνεῦμα posuisset, nec sic esset consequens, utest, non solum de Creatore, sed etiam de creatura dici solere manifestum est. 4. Sed cum dixisset, inquiunt, spiritum, non addixisset: Factus est homo in animam, non adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur dono Spiritus Dei. Cum enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uiuentem, nisi ut ea uita intellegeretur, quae illi per sanctu
Abbreviated transcription (Latin):
surget ingła. Seminat᷑ in infirmitate: sirge
inuirtute. Seminat᷑ corpꝰ animale: surgi
corpꝰ spĩtale. Deinde ut hoc ꝓbaret. siẽ inqͥ
corpꝰ animale: est & sp̃itale. Ꝙut quidẽ
corpꝰ anmale ostendet: sic̃ inquit scriptĩi
Faccus ẽ. pͥmus homo in animã uiuentem.
Isto gͥ mͦ uoluit ostende quid sit aorpꝰ anmale
quãuis seriptura ñ dixerit de pͥmo homine
qͥ ẽ appellatꝰ adam quando illi anima flatu da
oreata ẽ. & factus ẽ.homo incorpore annib
s factus ẽ. homo in animã uiuentẽ. Inco
qđ scriptũ ẽ. factus ẽ. pͥmus homo manna
uiuentẽ: uoluit apłs intelligi corpꝰ homius
animale. Sp̃itale aũ quẽ ad modũ medhes¬
dum eẽc. ostendit. ad dendo nouissimꝰ dia
cans. qui iã exmortuis ita resurrex̃. ut ma
deinceps om̃ino ñ possit. Demiq equit̃ edu

Expanded text:
surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in virtute; seminatur corpus animale, surget corpus spirituale. Deinde ut hoc probaret, Si est, inquit, corpus animale, est et spirituale. Et ut quid esset corpus animale ostenderet, SFactus est primus homo in animam uiuentem. Isto igitur modo uoluit ostendere quid sit corpus animale, quamuis scriptura non dixerit de homine primo, qui est appellatus Adam, quando illi anima flatu Dei creata est: Et factus est homo in corpore animali; sed: Factus est homo in animam uiuentem. In eo ergo quod scriptum est: Factus est primus homo in animam uiuentem, uoluit apostolus intellegi corpus hominis animale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit addendo: Nouissimus Adam icans, qui iam ex mortuis ita resurrexit, ut mori deinceps omnino non possit. Denique sequitu
Abbreviated transcription (Latin):
at om̃s: ꝗr sic̃ nemo corpore animali nͥ u
habuit pͥmus homo ance peccatũ: nec illud
qđ dictũ ẽ. qualis t̾renus tales & t̃reni. scđm
id intelligendũ qđ factũ ẽ. ad missione peceati.
Non enĩ existimandũ ẽ. eũ prius quã perrasset
spĩtale corpꝰ habuisse: & pecrati merito inani.¬
male mutatũ. Ut em̃ hoc putet᷑. parũ atten¬
dunt᷑ tanti uerba doctoris: qui ait. Si ẽ. corpꝰ
amiale : ẽ. & spĩtale. sic̃ scriptũ ẽ. Factus ẽ.
pͥmꝰ homo adã in anmã uiuentẽ. Numquid
hoc pꝰpeccatũ factũ ẽ. cũ sit ista hominis pͥma
conditio. de qua beatissimꝰ paulus ad corprs
ammale monstrandũ hoc testimontũ legis
quib dam uisũ ẽ: ineo qđ legitur. inspmauit
dĩ infaciem eiꝰ spm̃ uitȩ. & factus ẽ homo
ianimã uiuentẽ. ñ tunc animã pͥmo homini
datã. s eam quȩ iã merat spu scõ uiuificatã.

Expanded text:
s, quia, sicut nemo corpore animali nisi in habuit homo primus ante peccatum; nec illud, quod dictum est: Qualis terrenus, tales etssione peccati. Non enim existimandum est, eum prius quam peccasset, spirituale corpus habuisse, et peccati merito in animale mutatum. Ut enim hoc putetur, parum attenduntur tanti verba doctoris, qui ait, Si est corpus animale, est et spirituale; sicut scriptum est, Factus est primus homo Adam in animam viventem. Numquid hoc post peccatum factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus Apostolus ad corpus animale monstrandum, hoc testimonium Legis quibusdam uisum est, in eo quod legitur: Inspirauit Deus in faciem eius spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuentem, non tunc animam primo homini datam, sed eam, quae iam inerat, Spiritu sancto uiuificatam.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m eiꝰ inuob̃. Iunc gͦ erit corpꝰ in sp̃ũ uiifi¬
cante qđ nunc ẽ. manima uiuente : & tamen
mortuum dic̃ apłs quia iam moriendi necessi¬
tate constrietũ ẽ. Tunc aũ ita erat in anima
uiuente quãuis ñ in sp̃u uiuificante: ut tam̃
mortuũ dici ñ recte possec. quia nisi ꝑpetra¬
tione peccati necessitatẽ moriendi habe non
posset. Cũ uͭ & ds̃ dicendo adam ubi es mortẽ
significauerit animae quȩ facta ẽ. illo deseren.¬
te. & dicendo t̃ra es & int̾ram ibis mortem
signi ficauerit corporis. quȩ illi fie amma dis

Expanded text:
uobis. Tunc ergo erit corpus in spiritum uiuificantem, quod nunc est in animam uiuentem; et tamen mortuum dicit apostolus, quia iam moriendi necessitate constrictum est. Tunc autem ita erat in , animam uiuentem, quamuis non in spiritum uiuificantem, ut tamen mortuum dici non recte posset, quia nisi perpetratione peccati necessitatem moriendi habere non posset. Cum uero Deus et dicendo: Adam, ubi es? mortem significauerit animae, quae facta est illo deserente, et dicendo: Terra es et in terram ibis mortem significauerit corporis, quae illi fit anima dis
Abbreviated transcription (Latin):
lestis : tales & glestes. Ꝙ quomꝰ induimꝰ ima¬
gnem trem : induamꝰ & imaginẽ eiꝰ qͥ decelo ẽ.
oc apłs ia posuit: ut nunc quidẽ in nob scđm
saeram̃tũ regenerationis fiat. sicut alibi dicit.
Auor quot in xp̃o baptitati estis: xp̃m induistis.
Ae aũ ipsa tunc ꝑficietur: cũ & in nob qđ est
ammale nascendo. spĩtale factũ fuerit resur.¬
gendo. U eni eusdem uerbis utar: spe saliu
f̾itisumus. lndimus aũ imaginẽ t̾ren hominis
ꝓugatione p̾uaricationis & mortis quã nob

Expanded text:
s et caelestes. Et quo modo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius, qui de caelo est. Hoc apostolus ita posuit, ut nunc quidem in nobis secundum sacramentum regenerationis fiat, sicut alibi dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum animale nascendo, spirituale factum fuerit resurgendo. Ut enim ejus itidem verbis utar, Spe salvi facti sumus . Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione praevaricationis et mortis, quam nob
Abbreviated transcription (Latin):
unut usq ad illũ in quo natus ẽ. detrahas: qđoq
ad initiũ illa detractio ꝑducet᷑. Si aũ detraha¬
ntur retrorsus inspatio qđ anullo eoepit ex or.
dio ñ dico singillatim minuta mom̃ta. uł hora¬
rum aut dierũ aut mensiũ aut annoꝵ etiam
quantitates. s tã magna spatia quanta illa sũma
cĩphendit annoꝵ quȩ iã dici quib libet cõpuca¬
tub ñ potest. quȩ tam̃ mom̃toꝵ minutatim
decractione c̃sumit᷑. ⁊ & detrahantur hac tanta
spna ñ semel atq iterũ s& puisq s semꝑ: qͥd
si. qͥd agitur. ⁊ quando nũquã ad initiũ qđ
quermnꝰ pꝰ quinq milia & qđ exeurrit annoꝵ
pssnt & posteri etiã pꝰ annoꝵ sexcenties milia
udẽ curiositate requirere: si intantũ haec mor¬
elitas hominũ exoriendo & occũbendo. imꝑita ꝑser

Expanded text:
uiuit, usque ad illum, in quo natus est, detrahas quandoque uiuit, usque ad illum, in quo natus est, detrahas quandoque ad initium illa detractio perducetur. Si autem detrahantur retrorsus in spatio, quod a nullo coepit exordio, non dico singillatim minuta momenta uel horarum aut dierum aut mensum aut annorum etiam quantitates, sed tam magna spatia, quanta illa summa conprehendit annorum, quae iam dici a quibuslibet conputatoribus non potest, quae tamen momentorum minutatim detractione consumitur, et detrahantur haec tanta spatia non semel adque iterum saepiusque, sed semper: quid fit, quid agitur, quando numquam ad initium, quod quaerimus post quinque milia epossent et posteri etiam post annorum sescenties milies eadem curiositate requirere, si in tantum haec mortalitas hominum exoriendo et obcubando et imperita per
Abbreviated transcription (Latin):
posset cur ante ñ fecerit. Dei qui ppe ab hons¬
nis creationis cessatio retrorsus ģna sine itõ
tanta ẽ: ut si ei conferatur quã libet magia
& ineffabilis numerositas tẽpoꝵ quȩ tamei
fine conclusa certi spatii terminat᷑. ne abed
tanta uicdłi debeat. quanta si humoris brus¬
simã guitã uniuerso mari etiã quantũ oea.¬
anus eacũ fluit comparemꝰ.: qm̃ istes dus
unim quidẽ ꝑȩxiguũ ẽ. alt̾ũ cõparabilit̃ mag¬
nim. s utrũq finitũ. Ilud uͦ tẽporis spatiũ qđ
abaliquo initio ꝓgreditur & aliquo cermino
cohereet᷑. magnitudine quanta cũq tendat᷑. cõ¬
paratũ illi qđ initiũ ñ habet: nescio utrũ pro
minimo an potuis ꝓnichilo de putandum est.
inc eñ si afine uł breuissima singillatim mom̃ta
detrabantur. de crescente numero licet tã iN¬
genti ut uocabulũ ñ inueniat. retrorsũ redeun¬
do tãquã si hominis dies ab illo in quo nunc

Expanded text:
posset, cur ante non fecerit. Dei quippe ab homiposset, cur ante non fecerit. Dei quippe ab hominis creatione cessatio retrorsus aeterna sine initio tanta est, ut si ei conferatur quamlibet magna et ineffabilis numerositas temporum, quae tamen fine conclusa certi spatii terminetur, nec saltem tanta videri debeat, quanta si humoris brevissimam guttam universo mari, etiam quantum Oceanus circumfluit, comparemus: quoniam isquidem perexiguum est, alterum incomparabiliter magnum, sed utrumque finitum; illud uero temporis spatium, quod ab aliquo initio progreditur et aliquo termino cohercetur. magnitudine quantacumque tendatur, conparatum illi, quod initium non habet, nescio utrum pro minimo an potius pro nullo deputandum est. Hinc enim si a fine uel breuissima siugillatim momenta detrahantur, decrescente numero licet tam ingenti, ut uocabulum non inueniat, retrorsum redeundo tamquam si hominis dies ab illo, in quo nunc