comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ȩ quȩ inscĩs angłis sursũ. ẽ. & origo & infor¬
matio & beatitudo. Nam si quȩrat᷑ unde sit :
ds̃ eam condidit. Siunde sit sapiers: a deo
illuminat᷑. Si unde sit felix: dõ fruit᷑. Subsis¬
tens modificat᷑. contenplans illustrat᷑. in he¬
rens iocundat᷑. est. uidet. amat. In ȩt̃nitate
dĩ uiget. in ueritate dĩ lucet: in bonitate dĩ
phi sapientiae disciplinã triꝑtitã. eẽ. uolue¬
runt : immo triꝑtitã. eẽ. animaduertere po¬
tuer̃. Neq enĩ ipsi instituer̃ ut ita. eẽt: sed
ita. ẽẽ potius in uener̃. Cuius una par ᷤ ap¬
pellaret᷑ phrsica. altera logica. t̃cia ȩthica:
quarũ nomina latina iam multorũ lit teris
frequentata sunt : ut natura ł. rationalis. mo¬
ralisq uocarent᷑. Quas etiã in octauo libro
breuit᷑ striximꝰ non quo sit consequens ut isai in
trib aliquid scđm dm̃ de trinitate cogitauerint:

Expanded text:
sanctae, quae in sanctis angelis sursum est, et origo et inforsanctae, quae in sanctis angelis sursum est, et origo et informatio et beatitudo. Nam si quaeratur unde sit: Deus eam condidit; si unde sit sapiens: a Deo inluminatur; si unde sit felix: Deo fruitur; subsistens modificatur, contemplans inlustratur, inhaerens iucundatur; est, uidet, amat; in aeternitate Dei uiget, in ueritate Dei lucet, in bonitate Dei phi sapientiae disciplinam tripertitam esse uoluerunt, immo tripertitam esse animaduertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset. sed ita esse potius inuenerunt, cuius una pars appellaretur physica, altera logica, tertia ethica quarum nomina Latina iam multorum litteris frequentata sunt, ut naturalis, rationalis moralisque uocarentur; quas etiam in octauo libro breuiter strinximus; non quo sit consequens, ut isti in his tribus aliquid secundum Deum de trinitate cogitauerint,
Abbreviated transcription (Latin):
borũ : s nichil. ẽ. aliud bonitas duuna quã
scĩtas. s fecto & illa diligentia rationis. ẽ. ñ
p̃sumptionis audatia: ut in oꝑib dĩ sȩcreto
quodã loquendi modo qͦ nr̃a exerceat᷑ inten¬
tio eadem nob insinuata in telligat᷑ trinitas.
unã quãq creaturã qui fecerit. ꝑ quid fecerit.
ꝓpt̃ quid fecerit. Pat̃ qͥppe intelligit᷑ uerbi :
qui dix̃. fiat. Quod aut̃ illodicente factũ ÷.
ꝓculdubio ꝑuerbũ factũ. ẽ. In eo uero qđ dr̃¬
uidit ds̃ qͥa bonũ. ẽ: satis significat᷑ dm̃
nulla neces sitate nulla suȩ c̃uius quã utilita¬
tis indigentia sed sola bonitate fecisse qͦd facꝰ¬
tũ ẽ. id ÷ quia bonũ. ẽ. Quod idõ post ea quã
factũ.ẽ. dr̃ : ut res quȩ facta. ẽ congruere bo¬
nitati ꝓpt̃ quã facta . ẽ. indicaret᷑. Quȩ bo¬
nitas si sp̃s sc̃s recte intelligit᷑. uniuersa nob̃
trinitas in suis oꝑib intimat᷑. Inde .ẽ. ciuitatis

Expanded text:
s diuina quam sanctitas, profecto et intellegentia rationis est, non praesumtionis audacia, ut in operibus Dei secreto quodam loquendi modo, quo nostra exerceatur intentio, eadem nobis insinuata intellegatur trinitas, unamquamque creaturam quis fecerit, per quid fecerit, propter quid fecerit. Pater quippe intellegitur Verbi, qui dixit ut fiat; quod autem illo dicente factum est, procul dubio per Verbum factum est; in eo uero quodidit Deus, quia bonum est, satis significatur Deum nulla necessitate, nulla suae cuiusquam utilitatis indigentia, sed sola bonitate fecisse quod factum est, id est, quia bonum est; quod ideo postea quam factum est dicitur, ut res, quae facta est, congruere bonitati, propter quam facta est, indicetur. Quae bonitas si Spiritus sanctus recte intellegitur, uniuersa nobis trinitas in suis operibus intimatur. Inde est ciuitatis
Abbreviated transcription (Latin):
totã molestiã non nũquã unꝰ ictꝰ corporis uel
animȩ raptꝰ int̾cipit. nec eã sentiri p̃ueniente
cũ graui sensu ad imit sensũ: pie fidelit̃q toleran¬
do auget meritũ pacientiae. ñ aufert uocabulũ
pęne. lta cũ ex hominib primis ꝑpetuata ꝓpa¬
gine ꝓculdubio sit mors pena nascentis : tamen
Et cũ sit mors peccati retributio: aliquando im¬
petrat ut nichil retribuat᷑ peccato. Nam qͥcũq¬
etiã ñ ꝑcepto regenerationis lauachro ꝓxp̃i con¬
fessione moriunt᷑ : tantũ eis ualet ad dimit tenda
peccata quantũ si abluerent᷑ sacro fonte baptis¬
matis. Qui enĩ dix̃. si qͥs ñ renatꝰ fuerit ex aqͣ &
sp̃ũ scõ ñ intrabit in regnũ cȩloꝵ: alia sententia
istos fecit exceptos ubi ñ minꝰ generalit̃ ait. Qui
me confessus fuerit corã hominib confitebor eũ
corã patre meo qui incelis. ẽ. Et alio loco. Qui ꝑdi

Expanded text:
totam molestiam nonnumquam unus ictus corporis uel totam molestiam nonnumquam unus ictus corporis uel animae raptus intercipit nec eam sentiri praeueniente orientibus, quod cum graui sensu adimit sensum, pie fideliterque tolerando auget meritum patientiae, non aufert uocabulum poenae. Ita cum ex hominis primi perpetuata propagine procul dubio sit mors pEt cum sit mors peccati retributio, aliquando impetrat, ut nihil retribuatur peccato. Ita ercepto regenerationis lavacro, pro Christi confessione moriuntur, tantum eis valet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum, alia sententia istos fecit exceptos, ubi non minus generaliter ait: Qui me confessus fuerit coram hominibus confitebor et ego eum coram Patre meo qui in caelis est; et alio loco: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipsa lex contẽpnit᷑. Cur hoc cõmemoran¬
dũ putauimꝰ : qr scilicet sic̃ lex ñ. ẽ. malũ qͣn¬
do auget peccantiũ concupiscentiã: ita nec
mors bonũ.ẽ. qͣndo auget pacit᷑iũ głam. cũ
uel illa ꝓinqͥtate deserit᷑ & efficit p̃uarica¬
tores: uel ista ꝓueritate suscipit᷑. & efficit
martires. Ac ꝑ hoc lex qͥdẽ bona ẽ. qͥa ꝓhibi¬
tio .ẽ. peccati: mors aut̃ mala. qͥa stipendiũ
.ẽ. peccati. S quẽ ad modũ iniustitia male utitͦ
ñ tantũ malis. s etiã bonis: ita iustitia bene
non tantũ bonis. s etiã malis. Hinc fit ut etiã &¬
mali male lege utant᷑. quã uis sit lex bonũ: &
boni bene moriant᷑. qͣmuis sit mors malũ. Qua
appellant᷑ : nulli bona. ẽ. Habet enĩ asperũ sen¬
sũ & cont̾a naturã. uis ipsa qͣ utrũq diuellit᷑
qđ fuerat inuiuente con uinctũ atq consertũ
quã diumorat᷑ donec om̃is adimat᷑ sensus qͥ
ex ipso merat animȩ carnisq cõplexui: quã

Expanded text:
ex ipsa contemnitur. Quur hoc commemorandum putauimus? Quia scilicet, sicut lex non est malum, quando auget peccantium concupiscentiam, ita nec mors bonum est, quando auget patientium gloriam, cum uel illa pro iniquitate deseritur et efficit praeuaricatores, uel ista pro ueritate suscipitur et efficit martyres. Ac per hoc lex quidem bona est, quia prohibitio est peccati; mors autem mala, quia stipendium est peccati; sed quem ad modum iniustitia male utitur non tantum malis, uerum etiam bonis: ita iustitia bene non tantum bonis, sed etiam malis. Hinc fit, ut et mali male lege utantur, quamuis sit lex bonum, et boni bene moriantur, quamuis sit mors malum. CAPUappellantur, nulli bona est. Habet enim asperum sensum et contra naturam uis ipsa, qua utrumque diuellitur, quod fuerat in uiuente coniunctum adque consertum, quamdiu moratur, donec omnis adimatur sensus, qui ex ipso inerat animae carnisque conplexu. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
tã utilitatẽ ñ ui sua s diuina opitulatione
conuersa ÷ ut qͦe tunc metuenda ꝓposita. ẽ. ne
peccatũ cõmitteret᷑. nunc suscipienda ꝓponiꝰ¬
t᷑ ut peccatũ ñ cõmittat᷑. cõmissũq deleatur.
magnęq uictoriae debita uistitiȩ palma red

Expanded text:
tam utilitatem non ui sua, stam utilitatem non ui sua, sta est, ne peccatum committeretur, nunc suscipienda proponatur, ut peccatum non committatur commissumque deleatur magnaeque uictoriae debita iustitiae palma red
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ. ẽ. Preciosa in conspectudñi mors scõꝵ eiꝰ.
Q id eñĩ ÷ p̃ciosius qͣm mors. ꝑ qͣm fit ut & delicta
om̃ia dimittant᷑. & merita cumulatiꝰ augeant᷑ :
Neq enĩ tanti s̃ meriti qͥcũ mortẽ differre ñ pos¬
sent baptizati st̃. deletisq om̃ib peccatis ex hac
uita emigrauer̃ : qͣnti s̃ hi qͥ mortẽ cũ possent idõ
Qđ utiq si fecissent : hoc etiã eis in illo lauachro
dimit teret᷑ qđ timore mortis negauer̃ xp̃m.
inqͦo lauachro & illis facinꝰ tam immane dimis
gr̃ȩ sp̃s illius qͥ ubi uult spirat tantũ xp̃m
amare possent. ut eũ in tanto uitȩ discrimine
sub tanta spe ueni ȩ negare ñ possent: Mors
& p̃rogata mors xp̃i ut ad eũ ad quirendum
suã ñ cunctarent᷑ impende in eos usus redac¬
tũ ẽẽ. monstrauit qđ ad pęnã peccantis ante
fuerat consatutũ: ut inde iustitiae fructꝰ ubior
nas ceret᷑. Mors gͦ ñ idõ bonũ uidĩ debet qͥa intan¬

Expanded text:
scriptum est: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum eius. Quid enim pretiosius quam mors, per quam fit ut et delicta omnia dimittantur et merita cumulatius augeantur? Neque enim tanti sunt meriti, qui, cum mortem differre non possent, baptizati sunt deletisque omnibus peccatis ex hac uita emigrarunt, quanti sunt hi, qui mortem, cum possent, ideo non Quod utique si fecissent, etiam hoc eis in illo lauacro dimitteretur, quod timore mortis negauerant Christum, in quo lauacro et illis facinus tam inmane dimissgratiae Spiritus illius, qui ubi uult spirat, tantum Christum amare possent, ut eum in tanto uitae discrimine sub tanta spe ueniae negare non possent? Mors et praerogata mors Christi, ut ad eum adquirendum suam non cunctarentur inpendere, in eos usus redactum esse monstrauit, quod ad poenam peccati antea fuerat constitutum, ut inde iustitiae fructus uberior nasceretur. Mors ergo non ideo bonum uideri debet, quia in tan
Abbreviated transcription (Latin):
mors. ẽ. ad qͥsita peccando: nunc impletur
iustitia moriendo. Uerũ hoc in scĩs martrrib :
qͥb alterutrũ a ꝑsecutore ꝓponit᷑. ut aut de¬
serant fidem aut sufferant mortẽ. Iusti enim
credendo ꝑpessi. Nisi enĩ peccassent illi. non
morent᷑ : peccabunt aut̃ iusti nisi moriant᷑.
Mortui s̃ gͦ illi qͥa peccauer̃ : ñ peccant isti qͥa

Expanded text:
mors est adquisita peccando, nunc inpletur mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum hoc in sanctis martyribus, quibus alterutrum a persecutore proponitur, ut aut deserant fidem aut sufferant mortem. Iusti enim iqui non credendo perpessi. Nisi enim peccassent illi, non morerentur; peccabunt autem isti, nisi moriantur. Mortui ergo sunt illi, quia peccauerunt; non peccant isti, quia
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo ex pectat᷑ inspe qđ mre ñ dũ uidet᷑. fidĩ
aut̃ robore atq certamine in maiorib dũ ta¬
xat̾ xetatib etiã mortis fuerat suꝑandꝰ timor
Qd in scĩs martrrib maxime eminuit. cuiꝰ pro¬
fecto certaminis. ẽẽt. nulla uictoria nulla gła.
qͥa nec ipsũ om̃ino posset eẽ certam̃ si pꝰ laua¬
chrũ regenerationis iã scĩ ñ possent mortẽ per¬
peti corporalẽ. Cũ paruulis aut̃ baptizandis
& sum̃do mercedẽ nunc uero maiore & mirabi¬
liore gr̃a saluatoris inusus iustitiȩ peccati pę¬
na conuersa ẽ. Tunc enĩ dictũ ẽ si mandatũ trat᷑¬
moriemini : nunc dr̃ si mortẽ recusa ueritis.
mandatũ trans grediemini. Qđ tunc tim̃dũ
fuerat ut ñ pecc̃aret᷑ : nunc suscipiendũ. ẽ. ne
peccet᷑. Sic ꝑ in effabilẽ dĩ miscłiã & ipsa pę¬
na uitioꝵ transit in arma uirtutis: & fit iusti
meritũ etiã suppliciũ peccatoris. Tunc enim

Expanded text:
quando expectatur in spe, quod in re nondum uidetur. Fidei quando expectatur in spe, quod in re nondum uidetur. Fidei autem robore adque certamine, in maioribus dumtaxat aetatibus, etiam mortis fuerat superandus timor, quod in sanctis martyribus maxime eminuit; cuius profecto certaminis esset nulla uictoria, nulla gloria quia nec ipsum omnino posset esse certamen, si post lauacrum regenerationis iam sancti non possent mortem perpeti corporalem. Cum paruulis autem baptizandis et sumendo mercedem. Nunc uero maiore et mirabiliore gratia Saluatoris in usus iustitiae peccati poena conuersa est. Tunc enim dictum est oriemini : nunc dicitur, Si mortem recusaveritis, mandatum transgrediemini. Quod tunc timendum fuerat, ut non peccaretur; nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma uirtutis, et fit iusti meritum etiam supplicium peccatoris. Tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
one iusta ꝓlapsus. ẽ. uel impulsus pͥmꝰ homo: s
hactenꝰ in eo natura humana uiciata atq muta
ta. ẽ: ut repugnantẽ pateret᷑ in menbris inobȩ¬
dientiã concupiscendi. & obstringeret᷑ necessi¬
tate moriendi: atq ita id qđ uitio pęnaq fac¬
tus ẽ. id ẽ. obnoxios peccato mortiq generart&:
a qͦ peccati uinculo si ꝑmediatoris gr̃am soluan¬
tur in fantes. hanc solã mortẽ ꝑpeti pos funs
quȩ animã se uingit a corpore. in scđam uͦ
illam sine fine pęnalẽ libati obligatione ñ
tus ab olet᷑: iã ista quȩstio in alio nr̃o oꝑe qđ
scripsimꝰ de baptismate paruuloꝵ tractata¬
& ab soluta ẽ: ubi dictũ: ad hoc relinqͥ animȩ
ex perim̃tũ separationis a corpore. qͣm uis ab¬
lato iam criminis nexu. qm̃ si regenerationis
sacram̃tũ continuo sequeret᷑ immortalitas cor¬
poris. ipsa fides eneruaret᷑. quȩ tunc. ẽ. fides

Expanded text:
one iusta prolapsus uel inpulsus est primus homo; sed one iusta prolapsus uel inpulsus est primus homo; sed hactenus ita est, ut repugnantem pateretur in membris inobedientiam concupiscendi, et obstringeretur necessitate moriendi; atque ita id quod vitio poenaque factus est, id est, obnoxios peccato mortique generaret. A quo peccati vinculo, si per Mediatoris gratiam solvuntur infantes, hanc solam mortem perpeti possunt, quae animam sejungit a corpore: in secundam vero illam sine fine poenaltus aboletur: iam ista quaestio in alio nostro opere, quod scripsimus de baptismo paruulorum, tractata ac soluta est; ubi dictum est ad hoc relinqui animae experimentum separationis a corpore, quamuis ablato iam criminis nexu, quoniam, si regenerationis sacramentum continuo sequeretur inmortalitas corporis, ipsa fides eneruaretur, quae tunc est fides,
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ humanũ fuit : qͣndo illa coniugũ copula di¬
uinã sententiã suae dãnationis excepit. Et qđ ho
hoc genuit. qͣntũ qͥdẽ atcinet ad peccati & mor¬
tis origiẽ. Non enĩ ad in fantilẽ hebitudinẽ
& infirmitatẽ animi & corporis qͣm uidemꝰ in
paruulis peccato uel pȩna ille redactꝰ ẽ. qũẽ
ds̃ uoluit. ẽẽ. tanquã pͥmordia catuloꝵ. quoꝵ
parentes in bestialẽ uitã mortẽq deiecerat. si c̃
scriptũ .ẽ. Homoin honore cũ. eẽt. ñ intellex̃ cõ¬
illis: nisi qđ in fantes infirmiores etiã in usu
motuq cermimꝰ m̃broꝵ & sensu appetendi atq
uitandi quã sunt alioꝵ tenerrum fȩtus anima¬
liũ: tanquã se tanto at collat ex cellentiꝰ super
cȩtera animantia uis humana. qͣnto magis im¬
petũ suũ uelut sagitta cũ arcus extendit᷑ re¬
t̾or sũ reducta distulerit. Non gͦ ad ista in fan¬
tilia rudim̃ta p̃sũptione illicita & damnati¬

Expanded text:
genus humanum fuit, quando illa conjugum copula digenus humanum fuit, quando illa conjugum copula divinam sententiam suae damnationis excepit: et quod het puniretur, hoc genuit, quantum quidem attinet ad peccati et mortis originem. Non enim ad infantilem hebetudinem et infirmitatem animi et corporis, quam videmus in parvulis, peccato vel poena ille redactus est: quae s voluit esse tanquam primordia catulorum, quorum parentes in bestialem vitam mortemque dejecerat; sicut scriptum est, Homo cum in honore esset, non intellexit; comillis; nisi quod infantes infirmiores etiam cernimus in usu motuque membrorum et sensu adpetendi adque uitandi, quam sunt aliorum tenerrimi fetus animalium; tamquam se tanto adtollat excellentius supra cetera animantia uis humana, quanto magis inpetum suum, uelut sagitta cum arcus extenditur, retrorsum reducta distulerit; — non ergo ad ista infantilia rudimenta praesumtione inlicita et damnati
Abbreviated transcription (Latin):
na. ẽe. s nulla. Cur enĩ. eẽt ulla pęna in qͥb non
eẽt ulla culpa punienda: Qͥa ꝓpt̃ fatendũ. ẽ.
pͥmos qͥdẽ homines ita fuisse institutos ut si non
peccassent nullũ mortis experirent᷑ genꝰ: s eosđ
qͥd eoꝵ stirpe . eẽt ex ortũ. eadẽ pena tenere tur
obnoxiũ. Non enĩ aluid ex eis qͣm qđ ipsi fueran
nasceret᷑. P magnitudine qͥppe culpe illiꝰ natu¬
rȩ dãnatio mutat᷑ in peius: ut qđ pęnalit̾ p̃ces¬
sit in peccantib hominib pͥmis. etiã naturalit̃
seqͥeret᷑ in nascentib posteris Neq enĩ ita homo
ex homine : sic̃ homo ex puluere. Pulius enĩ ho¬
mini faciendo materies fuit: homo aut̃ homi¬
ni gignendo parens.  inde qđ ẽ. t̾ra ñ hoc.ẽ.
caro : qͣmuis ex t̾ra facta sit caro. Qđ ẽ. aũt pa¬
rens homo: hoc ẽ & ꝓles homo. In pͥmogͥ homi¬
ne ꝑfeminã in ꝓgeniẽ transiturũ uniuersum

Expanded text:
na esse, sed nulla. Cur enim esset ulla poena, in quibus non na esse, sed nulla. Cur enim esset ulla poena, in quibus non essent ulla punienda? Quapropter fatendum est, primos quidem homines ita fuisse institutos, ut, si non peccassent, nullum mortis experirentur genus: sed eodquid de eorum stirpe esset exortum eadem poena teneretur obnoxium. Non enim aliud ex eis, quam quod ipsi fuerant, nasceretur. Pro magnitudine quippe culpae illius naturam damnatio mutauit in peius, ut, quod poenaliter praecessit in peccantibus hominibus primis, etiam naturaliter sequeretur in nascentibus ceteris. Neque enim ita homo ex homine, sicut homo ex puluere. Puluis namque homini faciendo materies fuit, homo. autem homini gignendo parens. Proinde quod est terra, non hoc est caro, quamuis ex terra facta sit caro; quod est autem parens homo, hoc est per feminam in progeniem transiturum universum
Abbreviated transcription (Latin):
mortales st̃ ñ desistente ronferre. Uerũ indã¬
natione nouissima qͣm uis homo sentire ñ de¬
sinat : tam̃ qͥa sensus ipse nec uoluntate sua-¬
uis nec qͥete salubris s dolore pęnalis .ẽ. ñ im¬
merito mors.ẽ. potius appellata qͣm uita. Idõ
aut̃ scđa: qͥa pꝰ illã primã ẽ qͦa fit coherentiũ
direptio naturarũ siue dĩ & anmȩ. siue animȩ
& corporis. De pͥma gͥ corporis morte dici potest
qđ bonis bona malis mala sit. Scđa uͦ sine du¬
bio sic̃ nulloꝵ bonoꝵ. ẽ: ita nullibona. Non aũ¬
dissimulanda nascit᷑ quȩstio: utrũ reuera mors
qͥa separat᷑ anima & corpꝰ bonis sit bona: qͥa si
ita .ẽ. qͦmͦ poterit obtineri qđ etiã ipsasit pęna
peccati: Hanc pͥmi homines nisi peccassent : ꝑ¬
pessi utiq ñ fuissent. Quo pacto gͥ bona eẽ. possit
bonis. qͥe acciđe ñ possit nisi malis : S rursus¬
si ñ nisi malis posset accide : ñ debet bonis bo¬

Expanded text:
mortales sunt, non desistente, conferre. Verum in damnatione nouissima quamuis homo sentire non desinat, tamen, quia sensus ipse nec uoluptate suauis nec quiete salubris, sed dolore poenalis est, non inmerito mors est potius appellata quam uita. Ideo autem secunda, quia post illam primam est, qua fit cohaerentium diremtio  morte. De prima corporis morte dici potest, quod bonis bona sit, malis mala. Secunda vero sine dubio, sicut nullorum bonorum est, ita nulli bona . dissimulanda nascitur quaestio, utrum re uera mors, qua separantur anima et corpus, bonis sit bona; quia si ita est, quo modo poterit obtineri, quod etiam ipsa sit poena peccati? Hanc enim primi homines, nisi peccauissent, perpessi utique non fuissent. Quo pacto igitur bona esse possit bonis, quae accidere non posssi nonnisi malis posset accidere, non deberet bonis bo
Abbreviated transcription (Latin):
Apłs cũ uellet ostende quantũ peccatũ grã ñ
subueniente ad nocendũ ualeret : etiã ipsam
legẽ qͣ ꝓhibet᷑ peccatũ ñ dubitauit dicere
desidiũ oꝑis illiciti qͣndo iustitia ñ sic diligit᷑
ut peccandi cupiditas eiꝰ delectatione uin¬
catur. Et ut diligat᷑ & delectet uera iustitia :¬
ñ nisi diuina subuenit gr̃a. S ne ꝓpt̃ ea puta¬
ret᷑ malũ qͥa uirtꝰ .ẽ. dicta peccati : idõ ipse
alio locouersan huiꝰ modi qͦęstionẽ. itaq inqͥt
Qd gͦ bonũ ẽ. inqͥt mͥ factũ. ẽ. mors ᷑ absit.S¬

Expanded text:
s cum uellet ostendere, quantum peccatum gratia non subueniente ad nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere desiderium operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincatur. Ut autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam uirtus est dicta peccati: ideo ipse alio loco uersans huius modi quaestionem: Itaque, inquit, Quod ergo bonu
Abbreviated transcription (Latin):
Uiuit itaq anima ex dõ: cũ uuit bene. Ñ
enĩ potest bene uiuere : nisi dõ in se oꝑante
qđ bonũ. ẽ. Uiuit aut̃ corpꝰex anima cũ anima
uiuit incorpore : seu uiuat ipsa seu ñ uiuat ex
dõ. Impioꝵ aut̃ incorporib uita ñ animarũ s
corporũ uita. ẽ : qͦã posst̃ eis etiã animȩ mortuȩ¬

Expanded text:
Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim potest bene uiuere nisi Deo in se operante quod bonum est; uiuit autem corpus ex anima, cum anima uiuit in corpore, seu uiuat ipsa seu non uiuat ex Deo. Inpiorum namque in corporibus uita non animarum, sed corporum uita est; quam possunt eis
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ animȩ fit cũ eã deserit ds̃: sic̃ corporis cũ id
deserit anima. łrgo utriꝰq rei id . ẽ. totiꝰ hominis
mors. ẽ : cũ anima adõ deserta deserit corpꝰ. Ita
enĩ nec ex dõ uiuit ipsa: nec corpꝰ ex ipsa. Huius
modi totiꝰ hominis mortẽ illa seqͥt᷑ quã scđam
gehennã. Qđ cũ ante ñ fiat quã cũ anima cor¬
pori sic fuerit copulata. ut nulla direptione
separent᷑ : mirũ uidi potest qͦmͦ corpꝰ ea morte
dicat᷑ occidi qͣ ñ anima deserit᷑. s animatũ
sentiensq cruciat᷑. Nã in illa pęna ultima
dũ.ẽ. recte mor animȩ dicit᷑ qͥa ñ uiuit ex
dõ. Mors aut̃ corporis quonã mͦ. cũ uiuat
ex anima : Non alit̃ potest ipsa corporalia
quȩ pꝰ resurrectionẽ futura sunt sentire tor¬
menta. An qͥa uita qͥliscũq aliqͦd bonũ . ẽ.
dolor aut̃ malũ ᷑ idõnec uiuere corpꝰ dicendũ ÷
in qͦ anima ñ uiuendi causa ÷ s dolendi :

Expanded text:
igitur animae fit, cum eam deserit Deus, sicut corporis, cum id igitur animae fit, cum eam deserit Deus, sicut corporis, cum id deserit anima. Ergo utriusque rei, id est totius hominis, mors est, cum anima Deo deserta deserit corpus. Ita enim nec ex Deo uiuit ipsa nec corpus ex ipsa. Huius modi autem totius hominis mortem illa sequitur, quam secundam gehennam . Quod cum ante non fiat, quam cum anima corpori sic fuerit copulata, ut nulla diremptione separentur; mirum videri potest quomodo corpus ea morte dicatur occidi, qua non ab anima deseritur, sed animatum sentiensque cruciatur. Nam in illa poena ultima dum est, recte mors animae dicitur, quia non uiuit ex Deo; mors autem corporis quonam modo, cum uiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae post resurrectionem futura sunt, sentire tormenta. An quia uita qualiscumque aliquod bonum est, dolor autem malum, ideo nec uiuere corpus dicendum est, in quo anima non uiuendi causa est, sed dolendi?
Abbreviated transcription (Latin):
XPEDITIS DENR̃ISCTI EX¬
ORTUET DE INIITOGENERIS
bumani difficillimis qestio¬
nib nunc iã de lapsu pͥmi
hominis immo pͥmoꝵ homi¬
nũ. & de origine ac ꝓpagine
mortis humanę dispositionẽ
a nobis insticutã rerũ ordo deposcit. Non enĩ eo
mͦ qͦ angłos condidat ds̃ homines. ut etiã si pec¬
cassent om̃ino mori ñ possent: s ita ut ꝑ func¬
tos obȩdientiae munere sine int̃uentu mortis
angłica immutabilitas & beata ȩt̃nitas seqͦe¬
retur: in obȩdientes aut̃ mor plecteret dãna¬
tione iustissima. qđ etiã in libro suꝑiore iã di¬
ximꝰ.S de ipso genere mortis uideo mͥ paulo
diligentius disserendũ. Quã uis enĩ anima hu¬
mana ueracit̃ immortalis ꝑhibeat᷑ : habet ta¬
m̃ quandã etiã mortẽ suã. Nã idõ dr̃ immorta¬
lis : qͥa mͦ qͦdã quantulocũq ñ desinit uiuere
atq sentire. Corpus aut̃ idõ mortale : qm̃ deseri
om̃i uita potest. nec ꝑse ipsũ aliqͣ tenꝰ iuuet. Mors

Expanded text:
xpeditis de nostri saeculi exortu et de initio generis humani difficillimis quaestionibus, nunc jam de lapsu primi hominis, imo primorum hominum, et de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo deposcit. Non enim eo modo quo Angelos, condiderat Deus homines; ut etiam si peccassent, mori omnino non possent: sed ita ut perfunctos obedientiae munere sine interventu mortis angelica immortalitas et beata aeternitas sequeretur; inobedientes autem mors plecteret damnatione justissima: quod etiam in libro superiore jam di de ipso genere mortis uideo mihi paulo diligentius disserendum. Quamuis enim anima humana ueraciter inmortalis perhibeatur, habet tamen quandam etiam ipsa mortem suam. Nam ideo dicitur inmortalis, quia modo quodam quantulocumque non desinit uiuere adque sentire; corpus autem ideo mortale, quoniam deseri omni uita potest nec per se ipsum aliquatenus uiuit. Mors
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit ñ mendax ds̃ ante tempora aet̃na: ma¬
ni festauit aut̃ nouissimis tẽporib uerbũ suũ.
łcce dix̃ retro qđ fuer̃ tẽpora aet̃na : quae tam̃
ñ fuerint dõ coaeterna. Si quidẽ ille ante tẽ
pora non solũ erat. uerũ etiã ꝓmisit uitã ae¬
t̃nã quã manifestauit temporib suis. id .ẽ.
congrius. Quid aliud quã uerbũ suũ : Hoc ÷ enĩ uita
aet̃na. Quomͦ aut̃ ꝓmisit. cũ hominib utiq
ꝓmiserit. qui non dũ uenerant ante tempora
aet̃na: nisi qui in eius aet̃nitate atq in ipso
uerbo eiꝰ eidẽ coaet̃no iam p̃destinatione
fixũ erat quod suo tẽpore futurũ erat:¬

Expanded text:
promisit non mendax Deus ante tempora aeterna; mapromisit non mendax Deus ante tempora aeterna; man i fe s tau ita autem temporibus suis uerbum suum. Ecce dixit retro quod fuerint tempora aeterna, quae tamen non fuerint Deo coaeterna, si quidem ille ante tempora aeterna non solum erat, uerum etiam promisit uitam aeternam, quam manifestauit temporibus suis, id est congruis, quid aliud quam Verbum suum? Hoc est enim uita aeterna. Quo modo autem promisipromiserit, qui nondum erant ante tempora saecularia, nisi quia in ejus aeternitate atque in ejus verbo sibi coaeterno, jam praedestinatione fixum erat, quod suo tempore futurum erat
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino ꝑfectis in alia uita scienda seruauit :
ultra ures meas. eẽ. confiteor. S idõ putaui
sine affirmatione tractanda. ut qui hȩc legẽ
uideant a quib quęstionũ periculis debeaN
tẽpare : nec ad om̃ia se idoneos arbitrentur.
potiusq intelligant quã sit apło obtẽꝑandũ
p̃cipienti salubrit̃ ubiait. Dico aut̃ ꝑ gr̃am dĩ
qe data .ẽ. mͥ om̃ib qui sunt int̃uos non plus
saꝑe quã oportet saꝑe. s saꝑe ad tẽꝑantiã: uni¬
uirib suis alat᷑ in fans: fiet ut crescendo plus
sapiat. Si aut̃ uires capacitatis suȩ excedat : de¬
ficiet antequã crescat. Quȩ scła p̃terierint ante¬
quã genus humanũ institueretur me fateor
ignorare : non tam̃ dubito nichil om̃ino creaturȩ
creatori. eẽ. coaeternũ. Dicit etiã apłs tẽpora
aet̾na: nec ea futura. sed qđ magis. ẽ. mirandũ
p̃terita. Sic enĩ ait. In spem uitȩ aeternȩ quã

Expanded text:
omnino perfectis in alia uita scienda seruauit, omnino perfectis in alia uita scienda seruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperandum praecipienti salubriter, ubi ait: Dico autem per gratiam Dei quae data est mihi omnibus qui sunt in uobis, non plus sapere quam oportet sapere, seviribus suis alatur infans, fiet ut crescendo plus capiat. Si autem vires capacitatis suae excedat, deficiet antequam crescat. Et ideo quam genus institueretur humanum, me fateor ignorare; non tamen dubito nihil omnino creaturae Creatori esse coaeternum. Dicit etiam apostolus tempora aeterna, nec ea futura, sed, quod magis est mirandum, praeterita. Sic enim ait: In spem uitae aeternae, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tempora ꝑ aguntur ex futuro in p̃teritũ tran¬
seunt : & idõ creatori in cuus motu dicendum
non. ẽ. uel fuisse iam quod non sit uel futurum
.eẽ. qđ non dũ sit co aet̾ni . eẽ. non possunt.
Qua ꝓpt̃ si dñs ds̃ semꝑ dñs fuit: semꝑ habu¬
it creaturã suo dominatui seruientẽ. uerum
tam̃ ñ de ipso genitã. sed ab ipso de nichilo
factã. nec ei cõaet̾nã. Erat quippe ante illã :
quã uis nullo tẽpr̃ sine illa: non eam spatio
transcurrente sed manente ꝑ petuitate p̃¬
cedens: Sed hoc si respondero eis qͥ reqͥrunt
qͦ mͦ semꝑ creator semꝑ dñs fuit. si creatura
seruiens non semꝑ fuit : aut qͦmͦ creata .ẽ. &
non potuis creatori coaet̾na. ẽ. si semꝑ fuit :
uereor ne facilius udicer affirmare qđ nes¬
cio quã docere qđ scio. Redeo gͥ ad id quod
creator nr̃ scire nos uoluit. Illa uero quȩ uł
sapientiorib in hac uita scire ꝑmittit uel

Expanded text:
tempora peraguntur, ex futuro in praeteritum trantempora peraguntur, ex futuro in praeteritum transeunt, et ideo Creatori, in cuius motu dicendum non est uel fuisse quod iam non sit, uel futurum esse quod nondum sit, coaeterni esse non possunt. Quapropter si Deus semper dominus fuit, semper habuit creaturam suo dominatui seruientem; uerum tamen non de ipso genitam, sed ab ipso de nihilo factam nec ei coaeternam; erat quippe ante illam, quamuis nullo tempore sine illa; non eam spatio transcurrente, sed manente perpetuitate praecedens. Sed hoc si respondero eis qui requirunt, quo modo semper creator, semper dominus fuit, si creatura seruiens non semper fuit; aut quo modo creata est et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: uereor ne facilius iudicer adfirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator noster scire nos uoluit; illa uero, quae uel sapientioribus in hac uita scire permisit uel
Abbreviated transcription (Latin):
fuit : ita ñ .ẽ. consequens. ut si semꝑ fuer̃ angłi
idõ non si nt creati. ut ꝓpt̾ ea semꝑ fuisse dican¬
tur quia om̃i tẽpr̃ fuerint : & ꝓpt̃ ea in om̃i tem¬
pr̃ fuer̃. quia nullo mͦ sine his. eẽ. ipsa tẽpora
potuer̃. Ubi enĩ nulla creatura. ẽ. cuius muta¬
bilib motib tẽpora ꝑ agunt᷑: tẽpora om̃ino. ẽẽ.
ñ possunt. Ac ꝑ hoc & si semꝑ fuerint. creati suñ:
nec si semꝑ fuer̃. dõ creatori coaeterni sunt. Ille
enĩ semꝑ fuit aeternitate immutabilis : isti aut̃
facti sunt S idõ semꝑ fuisse dicunt᷑ : quia om̃i
tẽpr̃ fuer̃. sine quib tempora nullo mͦ. eẽ. potu¬
erunt. Tempus aut̃ qm̃ mutabilitate transcur¬
rit : aet̾nitati im mutabili non potest. ẽẽ coaet᷑̃¬
nũ. Ac ꝑ hoc etiã si immortalitas angłoꝵ non
transit in tẽpr̃. nec p̃terita. ẽ. quasi iam nonsit.
nec futura quasi nondũ sit : tam̃ eoꝵ motꝰ quib

Expanded text:
fuit: ita non est consequens, ut, si semper fuerunt angeli, fuit: ita non est consequens, ut, si semper fuerunt angeli, ideo non sint creati, ut propterea semper fuisse dicantur, quia omni tempore fuerunt, et propterea omni tempore fueujus mutabilibus motibus tempora peragantur, tempora omnino esse non possunt. Ac per hoc et si semper fuerunt, creati sunt; nec, si semper fuerunt, ideo Creatori coaeterni sunt. Ille enim semper fuit aeternitate immutabili: isti autem facti sunt; sed ideo semper fuisse dicuntur, quia omni tempore fuerunt, sine quibus tempora nullo modo esse potuerunt; tempus autem quoniam mutabilitate transcurrit, aeternitati inmutabili non potest esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi inmortalitas angelorum non transit in tempore, nec praeterita est quasi iam non sit, nec futura quasi nondum sit: tamen eorum motus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tempus. Quis hoc stultissimꝰ dixerit : Possumꝰ gͦ
recte dicere. erat tempus quando ñ erat roma.
erat tẽpus quando ñ erat ierłm. erat tẽpꝰ quando¬
ñ erat abraham. erat tẽpus quando ñ erat ho¬
mo: & si quid huius modi. Postremosinon cum
mitio tẽporis sed post aliquod tempus factꝰ est
mundus: possumꝰ dicere erat tempus qͦando ñ
erat mundus. At uero erat tempus quando nul¬
lũ erat tempus inconuenient̃ dicimꝰ. ac siqͥs ꝗ
dicat. erat homo quando nullus erat homo
aut erat iste mundus quando ñ erat mundus.
Si enĩ de alio atq alio intelligat᷑ : potest dici ali¬
quo mͦ. hoc. ẽ. erat alius homo quando ñ erat
iste homo. Sic gͦ erat aliud tempus quando ñ
erat hoc tempus recte possumꝰ dicere : at uero
erat tempus quando ñ erat tempꝰ. quis uel insi¬
pientissimꝰ dixerit : Sic̃ gͦ dicimꝰ. erat tempus.
cũ idõ semꝑ fuisse dicat᷑ quia om̃i tẽpr̃ tẽpus

Expanded text:
tempus. Quis hoc stultissimus dixerit? Possumus enim tempus. Quis hoc stultissimus dixerit? Possumus enim recte dicere: Erat tempus, quando non erat Roma; erat tempus, quando non erat Hierusalem; erat tempus, quando non erat Abraham; erat tempus, quando non erat homo, et si quid huius modi; postremo si non cum initio temporis, sed post aliquod tempus factus est mundus, possumus dicere: Erat tempus, quando non erat mundus; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, tam inconuenienter dicimus, ac si quisquam dicat: Erat homo, quando nullus erat homo, aut: Erat iste mundus, quando iste non erat mundus. Si enim de alio adque alio intellegatur, potest dici aliquo modo, hoc est: Erat alius homo, quando non erat iste homo; sic ergo: Erat aliud tempus, quando non erat hoc tempus, recte possumus dicere; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, quis uel insipientissimus dixerit? Sicut ergo dicimus creatum tempus, cum ideo semper fuisse dicatur, quia omni tempore tempus
Abbreviated transcription (Latin):
& sint in signa & tempora. & indies & man¬
nos: sed in aliquo mutabili motu cuiꝰ aliud
prius aliud posterius p̃terit. eo qđ simul
.ẽẽ. ñ possunt: si gͦ ante celũ in angłicis mo¬
tib tale aliquid fuit᷑. atq  asigłi ex qͦ factist̃
tẽporalit̃ mouebant᷑ : etiã sic om̃i tẽpore fu¬
er̃. quando quidẽ cũ illis facta sunt tẽpora.
Quis aut̃ dicat non semꝑ fuit qđ om̃i tẽpore
fuit : Sed si hoc respondo: dicet᷑ mͥ. Quo mͦ¬
fuer̃ : Quomͦ etiã creati dicendi sunt. si semꝑ fu¬
isse intelligant᷑ : Ad hoc qͥd res pondebit᷑ : An
dicendũ. ẽ. & semꝑ eos fuisse qm̃ om̃i tẽpore fu¬
erunt qui cũ tẽpore facti sunt. aut cũ qͥb fac¬
ta sunt tempora. & tam̃ creatos : neq enĩ & ipsa
tẽpora creata. eẽ. negabimꝰ : quã uis om̃i tẽpre
tempus fuisse nemo ambigat. Nã si ñ om̃i tẽpore
fuit tẽpus : erat gͦ tempus quando nullũ erat

Expanded text:
Et sint in signa, et in tempora, et in dies, et in anEt sint in signa, et in tempora, et in dies, et in annos : sed in aliquo mutabili motu, cujus aliud prius, aliud posterius praeterierit , eo quod simul esse non possunt: si ergo ante coelum in angelicis motibus tale aliquid ftemporaliter mouebantur: etiam sic omni tempore fuerunt, quando quidem cum illis facta sunt tempora. Quis autem dicat: Non semper fuit, quod omni tempore fuit? Sed si hoc respondero, dicetur mihi: Quo mofuerunt? Quo modo etiam creati dicendi sunt, si semper fuisse intelleguntur? Ad hoc quid respondebitur? An dicendum est et semper eos fuisse, quoniam omni tempore fuerunt, qui cum tempore facti sunt, aut cum quibus facta sunt tempora, et tamen creatos? Neque enim et ipsa tempora creata esse negabimus, quamuis omni tempore tempus fuisse nemo ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus, erat ergo tempus, quando nullum erat
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ꝑuices tẽporũ semꝑ fuisse creaturam
decidentẽ aliã aliã succedentẽ. immortalẽ
uero ñ. eẽ. cȩpisse nisi cũ ad nr̃m scłm uentũ
.ẽ. quando & angłi creati funt si eos recte lux
illa pͥmũ facta significat. aut illud potius
cȩlũ de quo dictũ. ẽ. in principio fecit deus
cȩlũ & trã. cũ tam̃ ñ fuer̃ antequã fierent.
ne immortales si semꝑ fuisse dicunt᷑ dõ co¬
aet̃ni. eẽ. credant᷑. Si aut̃ dixero ñ intẽpore
creatos. eẽ. angłos. sed ante om̃ia tẽpora & ip¬
facti sint. si tam̃ a cęlo cȩpta sunt tẽpora &
illi iã erant ante cęlũ at si tempus ñ a cęlo
uerũ & ante cȩlũ fuit. ñ quidẽ in horis & di¬
eb. & mensib. & annis: nam iste dim̃siones
temporaliũ spatioꝵ quȩ usitate ac ꝓpri e
dicunt᷑ tẽpora manifestũ. ẽ. qđ a motu sydum
cȩꝑint: Unde & dĩ cũ hȩc institueret dix̃.

Expanded text:
quidem per uices temporum semper fuisse creaturam, quidem per uices temporum semper fuisse creaturam, decedentem aliam, aliam succedentem; inmortalem uero non esse coepisse, nisi cum ad nostrum saeculum uentum est, quando et angeli creati sunt, si eos recte lux illa primum facta significat aut illud potius caelum, de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, cum tamen non fuerint, antequam fierent, ne inmortales, si semper fuisse dicuntur, Deo coaeterni esse credantur. Si autem dixero non in tempore creatos angelos, sed ante omnia tempora et ipfacti sint: si tamen a coelo coepta sunt tempora, et illi jam erant ante coelum. At si tempus non a coelo, verum et ante coelum fuit; non quidem in horis, et diebus, et mensibus, et annis nam istae dimensiones temporalium spatiorum, quae usitate ac proprie dicuntur tempora, manifestum est quod a motu siderum coeperint; unde et Deus, cum haec institueret, dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit si semꝑ creatura ñ fuit: affirmare ali¬
qͥd ꝑtimesco: quia & me ipsũ intuens in tueor.¬
& scriptũ. eẽ. recolo. Quis hominũ potest scire
consiliũ dĩ. aut quis poterit cogitare qͥd uelit
ds̃ : Cogitationes enĩ mortaliũ timidȩ. & in¬
certȩ ad inuentiones nr̃ȩ. Corruptibile em̃ cor
pus aggrauat animã: & depͥmit t̾rena in habi¬
tatio sensũ multa cogitantẽ. Ex his igit᷑ in hac t̃¬
rena in habitatione multa cogito: idõ utiq
multa. quia unũ qđ ex illis uel p̃t̃ illa qͦd for¬
te ñ cogito uerũ. eẽ. inuenire ñ possũ. Si dixe¬
ro semꝑ fuisse creaturã cuius dñs. e&̃. qͥ semꝑ¬
.ẽ. dñs. nec dñs umquã non fuit s nunc illã.
nunc aliã ꝑ alia atq alia tẽporũ spacia. ne
aliquã creatori coaet̃nã. eẽ. dicamꝰ. qđ fides
ratioq sana condẽpnat: cauendũ. ẽ. ne sit
absurdũ & alienũ a luce ueritatis. mortalẽ

Expanded text:
fuerit, si semper creatura non fuit, adfirmare alifuerit, si semper creatura non fuit, adfirmare aliquid pertimesco, quia et me ipsum intueor et scriptum esse recolo: Quis hominum potest scire consilium Dei, aut quis poterit cogitare quid uelit Dominus? Cogitationes enim mortalium timidae et inceam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Ex his igitur, quae in hac terrena inhabitatione multa cogito ideo utique multa, quia unum, quod ex illis uel praeter illa. quod forte non cogito, uerum est, inuenire non possum, si dixero semper fuisse creaturam, cuius dominus esset. qui semdominus nec dominus umquam non fuit; sed nunc illam, nunc aliam per alia adque alia temporum spatia, ne aliquam Creatori coaeternam esse dicamus, quod fides ratioque sana condemnat: cauendum est, ne sit absurdum et a luce ueritatis alienum mortalem
Abbreviated transcription (Latin):
ma fruat᷑ aet̃nitate continuo subiecit. In çir¬
cuitu impii ambulant. Tanquã ei diceret᷑. Qid
gͦ tu credis. sentis. intelligis : Nũ qͥd nã exisa
mandũ . ẽ. subito dõ placuisse hominẽ facere
quẽ nũquã antea in finita retro aet̾nitate fe¬
cisset. cui nichil noui accide potest. in qͦo mu¬
tabile aliqͥd non.ẽ : continuo respondit ad ipsũ
dm̃ loquens: Scđm altitudinẽ tuã multiplica¬
st filios hominũ. Sentiant inquit homines
qđ putant. & qđ eis placet opinent᷑. & dis¬
putent : scđm altitudinẽ tuã quã nullus po
test nosse hominũ multiplicasa filios homi¬
fuis se hominẽ. & quẽ nũquã fecerat ex aliqͦ
tẽpore primũ facere uoluisse: nec con silium
aliquando dñm non fuisse dicere ñ audeo :
ita hominẽ nũ quã antea fuisse s ex quodã
tẽpore primũ hominẽ creatũ. eẽ. dubitare
non debeo. Sed cũ cogito cuius reidñs semꝑ

Expanded text:
mae servatur aeternitas, continuo subjiciens, In cirmae servatur aeternitas, continuo subjiciens, In circuitu impii ambulant: tanquam ei diceretur, Quid ergo tu credis, sentis, inimandum est subito Deo placuisse hominem facere quem nunquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil novi accidere potest, in quo mutabile aliquid non est? continuo respondit, ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur et disputent, secundum altitudinem tuam quam nullus hominum potest nosse multiplicasti filios homifuisse, et hominem quem nunquam fecerat ex aliquo tempore primum facere voluisse, nec consilium aliquando dominum non fuisse dicere non audeo, ita hominem numquam antea fuisse et ex quodam tempore primum hominem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum cogito cuius rei dominus semper
Abbreviated transcription (Latin):
errantes nec ad itũ nec exitũ inueniunt :
Quia genus hominũ atq ista nr̃a mortalitas
nec quo initio cepta sit sciunt. nec qͦ fine clau¬
datur. quando quidẽ altitudinẽ dĩ penitrare
ñ possunt: qua cũ ipse sit aet̾nꝰ & sine initio
ab aliquo tam̃ initio ex orsus. ẽ. tẽpora: & homi¬
nẽ hiũquã antea fecerat fecit intẽpore : ñ tam̃
nouo & repentino s immutabili aet̃noq con¬
silio. Quis hanc ualeat altitudinẽ in uesti¬
gabilẽ inuestigare. & inscrutabilẽ scrutari.
scđm quã ds̃ hominẽ tẽporalẽ ante quẽ nemo
umquã hominũ fuit ñ mutabili uoluntate
in tẽpore condidit. & genus hominũ ex uno
multi plicauit : Quando quidẽ psalmꝰ iste cũ
p̃misisset atq dixisset. tudñe seruabis nos &
cus todies nos a generatione hac in aet̃nũ ac
deinde reꝑcussis set eos in quoꝵ stulta impiaq
doctrina nulla lib̾ationis & beatitudinis ani¬

Expanded text:
errantes nec aditum nec exitum inueniunt, errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio. quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem inuestigare et inscrutabilem scrutari, secundum quam deus hominem temporalem, ante quem nemo umquam hominum fuit, non mutabili uoluntate in tempore condidit et genus humanum ex uno multiplicauit? quando quidem psalmus ipse cum praemisisset atque dcustodies nos a generatione hac in aeternum; ac deinde repercussisset eos, in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis ani
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ isto scło plato philosophus in urbe atheni¬
ensi. & in ea scola quȩ achademica dicta est
discipulos docuit: ita ꝑ innumerabilia ret&o
scła multũ quidẽ ꝓlixis int̾ uallis sed tamen
ceras & idẽ plato & eadẽ ciuitas & eadẽ sco¬
la idemq discipuli repetiti. & ꝑ innumerabi¬
lia demde scła repetendi sint. Absit inquam
ut nos ista credamꝰ. Semel enĩ xp̃s mortuus . ẽ.
ꝓ peccatis nr̃is. Surgens a mortius iã noni
morit᷑: & mors eiultra ñ dominabitur.
It nos post resurrectionẽ semꝑ cũ dñoerimꝰ: cui
mͦ dicimꝰ qđ sacer ad monet psalmꝰ. Tu dñe ser¬
uabis nos: & custodies nos a generatione hac in
aet̃nũ. Satis aut̃ istis exisaimo conuenire qđ
sequiturꝰ: In circuitu impii ambulant. Non qͥa
ꝑcirculos quos opinant᷑ eoꝵ uita . ẽ. recursura.
sed quia mͦ talis . ẽ. erroris eoꝵ uia. id ÷ falsa
doctrina. Quid aut̃ mirũ . ẽ. si in his circuitib

Expanded text:
sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Athenisicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi et in ea schola, quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula multum quidem prolixis interuallis. sed tamen certis, et idem Plato et eadem ciuitas et eadem schola idemque discipuli repetiti et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. Absit, inquam, ut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; surgens autem a mortuis iam non moritur, et mors ei ultret nos post resurrectionem semper cum Domino erimus; cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: Tu, Domine, servabis nos, et custodies nos a generatione hac in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta reuocantes dictũ in telligi uolunt qͦod
ille aut de his reb dix̃ de quib suꝑius loqͥeba¬
tur. hoc ÷ generationib aliis euntib aliis ueni¬
entib de solis anfractib de correntiũ lapsib
aut certe de om̃iũ rerũ generib quȩ oriunt᷑
atq occidunt. Euer̃ enĩ homines ante nos. suN
& nobiscũ : er̃ & post nos. Itaq animantia & ar¬
busta monstra quoq ipsa quȩ in usitata nascun
miracula & monstra st̃ utiq & fuer̃ & er̃. nec
recens & nouũ. ẽ. ut monstrũ subsole nascat᷑.
quã uis hȩc uerba quidã sic intellexer̃ tanqͦã
in p̃destinatione dĩ iam facta fuisse om̃ia sapi¬
ens ille uoluisset intelligi. & idõ nichil recers
ẽẽ. subsole: Absit aut̃ a recta fide ut his salo¬
monis uerbis illos circuitꝰ significatos eẽ. cre¬
damus: quib illi putant sic eadẽ tẽporũ tẽpo¬
raliũ q rerũ uolumina repeti. ut uerbi grã

Expanded text:
cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus. aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus: aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque occidunt. Fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos: ita quaeque animantia uel arbusta. Monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntmiracula et monstra sunt, utique et fuerunt et erunt. nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. Quamuis haec uerba quidam sic intellexerint, tamquam in praedestinatione Dei iam facta fuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi, et ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta fide, ut his Salomonis uerbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum uolumina repeti, ut uerbi gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
ne cessatione redeuntẽ. Quomͦ enĩ uera beatitudo ÷.
de cuius nunquã a et̾nitate confidit᷑. dũ anima
uenturã miseriã aut imꝑiassime inueritate nes¬
cit. aut in felicissime inbeatitud ine ꝑtimescit:
dut si ad miserias nunquã ulterius reditura ex his
ad beatitudinẽ ꝑgit: Lit gͦ aliquid noui in tẽ¬
pore. qđ finẽ ñ habet temporis. Cur ñ gͦ & munim¬
dus: cur ñ & homo factꝰ inmundo ut illi nescio
qͥ falsi circuitꝰ a falsis sapientib fallacibq com¬
ꝑti in doctrina sana tramite recti itineris eui¬
tent᷑ : Nã quid ẽ. & illud quod legit᷑ in libro sa¬
lomonis qui uocat᷑ ecclesiastes. quid ÷ qđ fuit :
ipsũ qđ erit. Et qͥd ÷ quod factũ. ẽ : ipsũ qͦd fiet :
& ñ ÷ om̃e recens subsole. Qui loqͥt᷑ & dicit. Ecce
hoc nouũ. ẽ. iam fuit in scłis quȩ fuer̃ ante nos.
Propt̃ hos circuitꝰ in eadẽ redeuntes & in eadẽ

Expanded text:
ne cessatione redeuntem. Quo modo enim uera beatitudo est, ne cessatione redeuntem. Quo modo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uenturam miseriam aut inperitissime in ueritate nescit aut infelicissime in beatitudine pertimescit? At si ad miserias numquam ulterius reditura ex his ad beatitudinem pergit: fit ergo aliquid noui in tempore, quod finem non habet temporis. Quur non ergo et mundus? quur non et homo factus in mundo? ut illi nescio qui falsi circuitus a falsis sapientibus fallacibusque conperti in doctrina sana tramite recti itineris euitentur. Nam quidam et illud, quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur ecclesiastes: Quid est quod fuit? Ipsum quod erit. Et quid est quod factum est? Ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. Qui loquetur et dicet: Ecce hoc nouum est: iam fuit saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem