comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isccłiam usq ad cuius tracꝰ dis.¬
tationẽ liber pͥmꝰ t̾minũ
accepit sequit᷑ cordis
muncdatio. unde iste sumit exordium.
C ordis autẽ muncdatio est tamq. oculi
quo uidet᷑ ds̃. cuius simplicis habendi
tantam curam esse oportet quant am
eius rei dignitas flagitat. que tali
oculo conspici potest. Huic autẽ oculo
magna ex parte mundato difficile est nor
subripe sordes aliquas de his reb que ipsas ho
na̾nras actiones comitari solent. ueluti est
laus humana. Siquidem non recte uiue¬
re ꝑnitiosũ est. Recte autẽ uiuere & a
nullo laudari. qͥd est aliud ꝗͣ. inimicũ
esse reb humanis. Quȩ utiq tanto sunt
miseriores. ꝗͣto minꝰ placet recta uita ho¬
minũ. Si gͦ int̾ quos uiuis te recte uiuen¬
tẽ non laudauerint: illi in erore sunt.
Si autẽ lauclauerint: tu inꝑiculo. nisi tã
simplex cor habueris & mundũ ut eaque
recte facis non ꝓpt᷑ laudes hominũ facias.
magisq illis rect& lauclantib gratułis

Expanded text:
icordiam, usque ad cujus tractationem liber primus terminum accepit, sequitur cordis mundatio, unde iste sumit exordium. Cordis autem mundatio est, tanquam oculi quo videtur Deus; cujus simplicis habendi tantam curam esse opoeius rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. huic autem oculo magna ex parte mundato difficile est non subripere sordes aliquas de his rebus, quae ipsas bonas nostras actiones comitari solent, ueluti est laus humana, si quidem non recte uiuere perniciosum est. recte autem uiuere et nolle laudari quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placeret recta uita hominum? si ergo inter quos uiuis te recte uiuentem non laudauerint, illi in errore sunt; si autem laudauerint, tu in periculo, nisi tam simplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis non propter laudes hominum facias magisque illis recte laudantibus gratuleris,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝓ nobis uiuitq ꝓ nobis. In ipsis unũ
simus. qͥa factus ẽ in pace locus eius. &
habitatio eius in syon. qͥuȩ sumꝰ nos.
Sed quis ydoneus loca ista uel quȩ st̃
in locis istis sine spaciosis caparitatib
& sine corporeis molib cogitare: Non
parũ tam̃ ꝓficit᷑. si saltĩ quicqͥd tale
oculo coedis occurrit. negat᷑. respuit᷑.
imꝓbat᷑. & lux quedã in qua ista ne¬
ganda. respuenda. imꝓbanda cernunt᷑
sicut potuerit cogitat᷑. & quã sit cer¬
ta cognoscit᷑ & amat̾. ut inde surgat᷑
atq ad interiora tendat᷑. Quȩ cũ penit᷑¬
re mens inualicla & minus quã illa
st pura nequiuerit. non sine amoris
gemitu & desiderii lacrimis inde pel¬
lat᷑. & pacient᷑ ferat quãdiu fide mun¬
clat᷑. atq ut illic habitare ualeat scĩs
morib preparet᷑. Quomͦ gͦ non eriniꝰ
cũ xp̃o ubi est. quando in patre cũ il¬
lo erimꝰ in qͦ est: Neq hinc apłs nob̃

Expanded text:
est pro nobis, vivitque pro nobis. Inest pro nobis, vivitque pro nobis. Insimus; quia factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion , quae nos sumus. Sed quis idoneus loca ista, vel quae sunt in locis istis, sine spatiosis capacitatibus et sine corporeis molibus cogitare? Non parum tamen proficitur, si saltem quidquid tale oculo cordis occurrit, negatur, respuitur, improbatur: et lux quaedam in qua ista neganda, respuenda, improbanda cernuntur, sicut potuerit, cogitatur; et quam sit certa cognoscitur, et amatur, ut inde surgatur, atque ad interiora tendatur: quae cum penetrare mens invalida, et minus quam illa sunt, pura, nequiverit; non sine amoris gemitu et desiderii lacrymis inde pellatur; et patienter ferat quamdiu fide mundatur, atque ut illic habitare valeat, sanctis moribus praeparatur. 4. Quomodo ergo non erimus cum Christo ubi est, quando in Patre cum illo erimus in quo est? Neque hinc Apostolus nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
Non utiq sicut eũ cognouerunt qͥ
licet non mundi cordes tam in forma
serui clarificata. uidicantẽ uidere po¬
tuerunt. s sicut cognoscendus ẽ a
mundis caede solus uerus ds̃ cũ patre
& sp̃u sc̃o filius. qͥa ipsa trinitas est
solus uerus ds̃. Si gͦ scdm̃ id qđ filius dĩ
ds̃ est patri ȩqualis atq coetͣnis accipia¬
mus hoc dictũ. uolo ut ubi ego sũ & ipsi
sint mecũ: in patre cũ xp̃o erimꝰ: sed ille
sicut ille. nos sicut nos: ubicũq corpore
fuerimus. Si enĩ loca dicenda sunt ex
qͥb corpora non continent᷑. & locus cͤuiq
rei ubi est: locus xp̃i ȩternꝰ ubi semꝑ
est ipse pat̾ est : & locus patriꝰ filius est
qͥa ego inquit in patre & patͣ in me
est. Et in hac oratione sicut tu pat
inqͥt in me & eggo inte. & locus nr ip¬
si sunt. qͥa seqͥt᷑ ut & ipsi in nobis unũ
sint : & nos locus dĩ sumus. qͥa templũ
eius sumꝰ. sicut orat ꝓ nobis qͥ mortuus

Expanded text:
Non utique sicut eum cognoverunt qui, Non utique sicut eum cognoverunt qui, licet non mundi cordis, tamen in forma servi clarificata judicantem videre potuerunt, sed sicut cognoscendus est a mundis corde solus verus Deus cum Patre, et Spiritu sancto Filius, quia ipsa Trinitas est solus verus Deus. Si ergo secundum id quod Filius Dei Deus est Patri aequalis atque coaeternus, accipiamus hoc dictum: Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum, in Patre cum Christo erimus; sed ille sicut ille, nos sicut nos, ubicunque corpore fuerimus. Si enim loca dicenda sunt et quibus non corpora continentur, et locus est cuique rei ubi est, locus Christi aeternus ubi semper est, ipse Pater est, et locus Patris filius est, quia ego, inquit, in Patre, et Pater in me est, et in hac oratione: Sicut tu, Pater, inquit, in me, et ego in te. Et locus noster ipsi sunt, quia sequitur: Ut et ipsi in nobis unum sint. Et nos locus Dei sumus, quoniam templum ejus sumus, sicut orat pro nobis, qui mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit. ut uideant claritatẽ meã
quã dedisti mͥ quia dilexisti me ante¬
mundi constitutionẽ It uideant dix̃
non ut credant. qͥa fidei merces ẽ ista
non fides. Si enĩ fides ad hebreos in
epła recte diffinita est cognitio rerũ
quȩ non uident᷑. cur non merces fidei
definia tͣ uisio rerũ quȩ creditȩ speran¬
bant̃: Tũ uiderimꝰ enĩ claritatẽ quã
dedit pater filio. etiã si dici eã hoc lo¬
co intelligamꝰ. non quã pat̾ ȩquali fi¬
lio gignens eũ dedit. sed quã facto ho¬
minis filio dedit ei post mortẽ crucis.
Quando gͦ indebimus illã filii clarita¬
tẽ. ꝓfecto tunc fiet iudiciũ uiuoꝵ atq
est: Beati enĩ mundicordes. qͥa ipsi d̃m
uidebunt nec mundi cordes st̃ impii.
ꝓpterea non uidebuntͥ. tinc ibt̃ ipsi
in supplicũi ętͣnũ. Sic enĩ tollet᷑ im¬
pius ne uideat claritatẽ dñi. iusti au¬
tẽ ibunt in uitã ȩ̨tͣnã. Et quȩ est
uita ȩtͣna: Ut cognoscant inquit te

Expanded text:
ideant claritatem meam, quam dedisti mihi, quia dilexisti me ante constitutionem mundi. Ut videant, dixit, non Ut credant. Fidei merces est ista, non fides. Si enim fides ad Hebraeos in Epistola recte definita est convictio rerum quae non videntur , cur non merces fidei definiatur visio rerum quae creditae sperabantur? Cum viderimus enim claritatem quam dedit Pater Filio, etiamsi eam dici hoc loco intelligamus, non quam Pater aequali Filio gignens eum dedit, sed quam facto hominis Filio dedit ei post mortem crucis, quando ergo videbimus illam Filii claritatem, profecto tunc fiet judicium vivorum atque est? Beati enim mundi cordis, quia ipsi Deum videbunt . Nec mundi cordis sunt impii; propterea non videbunt. Tunc ibunt ipsi in supplicium aeternum sic enim tolletur impius, ne videat claritatem Domini, justi autem ibunt in vitam aeternam . Et quae est vita aeterna? ut cognoscant, inquit, te
Abbreviated transcription (Latin):
nus quã possit ubi non sit & xp̃s.
non est tamen ipse cũ xp̃o dũ tax¬
at ꝑ speciẽ. Nã homine̾ pie fide¬
lẽ non est dubitandũ cũ xp̃o ẽe
ꝑ fidẽ. ꝓpt̃ qđ dixit. qͥ non est me-¬
cũ. aduersũ me est: sed cũ patri
dõ dicebat. quos dedisti mͥ uolo ut
ubi ego sum & ipsi sint mecũ: de
specie illa om̃ino dicebat. in qua
uidebimus eũ sicuti est. Nemo
serenissimum sensũ nubilosa contra¬
dictione ꝑturbet. cd̃nsequentia ꝑhibe¬
ant testimoniũ p̾cedentib uerbis.
Hempe cũ dixisset uolo ut ubi ego

Expanded text:
nusquam possit, ubi non sit et Christus, nusquam possit, ubi non sit et Christus, non est tamen ipse cum Christo, duntaxat per speciem. Nam hominem pie fidelem, non est dub fidem; propter quod dicit: Qui non est mecum adversum me est . Sed cum Patri Deo dicebat: Quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum, de specie illa omnimodo dicebat, in qua videbimus eum sicuti est . Nemo serenissimum sensum nubilosa contradictione perturbet. Consequentia perhibeant testimonium praecedentibus verbis. Nempe cum dixisset: Volo
Abbreviated transcription (Latin):
futura fuerat in inferno caro in se¬
pulchro : scđm id autẽ qđ ds̃ erat
utiq & in paradiso erat: & ideo la¬
tronis anima a pristinis facinorib
absoluta & illius munere iã beata
quãuis ubiq sicut ille ẽẽ non poterat.
tamen etiã ipso die cũ illo in paradi¬
so eẽ poterat. unde ille qͥ ubiq sẽꝑ
est non recesserat. Propterea nimirũ
non satis ei fuit dicere. uolo ut ubi
ego sũ & ipsi sint mecũ. sed addi
est ille. qm̃ quicũq ubicũq fuerint
est & ille: sed beati st soli cũ illo. qͥa
beati ẽẽ non potuerunt nͥ ex illo. An
tenebris. nec eã tenebre comp̃bendt̃.
ac ꝑ hoc ut de re uisibili quãuis
longe dissimili qualecũq sumamꝰ
exemplũ : sicut cęcus etiã si ibi sit
ubi lux est non est tam̃ ipse cũ lu¬
ce sed absens est a p̾senti. ita infide¬
lis atq impius aut etiã sic fidelis
& pius nondũ tamen ad intuendũ
sapientiȩ lumen idoneus. etiã see

Expanded text:
futura fuerat in inferno, caro in sefutura fuerat in inferno, caro in sepulcro. Secundum id autem quod Deus erat, utique et in paradiso erat; et ideo latronis anima a pristinis facinoribus absoluta, et illius munere jam beata, quamvis ubique sicut ille esse non poterat, tamen etiam ipso die cum illo in paradiso poterat, unde ille qui ubique semper est non recesserat; propterea nimirum non ei satis fuit dicere: Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint, sed addidest ille, quoniam quicunque ubicunque fuerint, est et ille. Sed beati soli sunt cum illo, quia beati esse non poterunt, nisi ex illo. An tenebris, nec eam tenebrae comprehenderunt . Ac per hoc, ut de re visibili quamvis longe dissimili qualecunque sumamus exemplum, sicut caecus etiam si ibi sit ubi lux est, non est tamen ipse cum luce, sed absens est a praesente, ita infidelis atque impius, aut etiam fidelis et pius, nondum tamen ad intuendum sapientiae lumen idoneus, etiam si esse
Abbreviated transcription (Latin):
sed excitauit & sedere in celestib fe¬
cit. qͥa non mnaniter sed fidelit̾ iam
deputat factũ. quł futurũ ẽẽ non du¬
bitat. Quod uͦ attinet ad formã dĩ
in qua ȩqualis est patri. si scdm eã ue¬
limꝰ intelligere qđ dictũ est uolo ut
ubi ego sum & illi sint mecũ: absce¬
dat ab animo om̃is imaginũ corpo¬
raliũ cogitatio. quicqͥd menti occur¬
rerit longũ. latũ. crassũ. qualibet
luce corporea coloratũ. ꝑ quelibet lo¬
corũ spatia uel finita uel infinita
diffusũ. Ab his om̃ib quantũ potest
aciem suȩ contẽplationis uel inten¬
tionis auertat. & non inquirat᷑ ȩqua¬
lis patris filius ubi sit qm nemo in¬
uenit ubi non sit : sed qͥ uult quere¬
re querat potius ut cũ illo sit non
utiq sicut ille sed ubicũq ẽẽ potͤe¬
erit. Qui enĩ homini penalit᷑ pen¬
denti & salubrit᷑ confitenti ait ho¬
die mecũ eris in paradiso. scdm il
qđ homo erat anima eius ipso die

Expanded text:
sed: Excitavit, et sedere in coelestibus fesed: Excitavit, et sedere in coelestibus fecit, quia non inaniter sed fideliter jam deputat factum, quod futurum esse non dubitat. Quod vero attinet ad formam Dei, in qua aequalis est Patri, si secundum eam velimus intelligere quod dictum est: Volo ut ubi ego sum, ut illi sint mecum, abscedat ab animo omnis imaginum corporalium cogitatio. Quidquid menti occurrerit longum, latum, crassum, qualibet luce corporea coloratum, per quaelibet locorum spatia vel finita vel infinita diffusum: ab his omnibus quantum potest aciem suae contemplationis vel intentionis avertat; et non inquiratur aequalis Patri Filius ubi sit, quoniam nemo invenit ubi non sit; sed qui vult quaerere, quaerat potius ut cum illo sit, non ubique sicut ille, sed ubicunque esse poterit. Qui enim homini poenaliter pendenti et salubriter confitenti ait: Hodie mecum eris in paradiso , secundum id quod homo erat, anima ejus ipso die
Abbreviated transcription (Latin):
hodenũ. nemo ascendit in celũ nsfiliꝰ decelo¬
in celo. Nã & ibi non cdixit erit sed est.¬
ꝓpter unitatẽ ꝑsonȩ in qua & ds̃ ho¬
mo est & homo ds̃. In cęlo gͦ nos futu¬
ros ẽẽ ꝓmisit. Illa enĩ forma serui le¬
uata est quã sũpsit ex uirgine. & ad
patris dexterã conlocata. Propt᷑ speor
tanti huius boni & apłs ait. Ds autem
qͥ diues est in misccłia. ꝓpter multã di¬
lectionẽ qua dilexit nos. & cũ ẽẽmus
mortui peccatis uiuificauit nos xp̃o:
cuius gr̃ã sumus salui facti. & simul ex¬
citauit᷑. & simul sedere fecit in celestib
in xp̃o iħu. Hoc gͦ potest intelligi
dixisse dñm ut ubi ego sum & illi
sint mecũ: & ipse qͥdẽ de se dixit
qđ ibi iã eẽt. de nobis autẽ uelle diã¬
se. ut ẽẽmꝰ ibi cũ illo. non qđ iã ẽemꝰ
dixit ut fieret. tamꝗͣ. factũ fuerit
est locutus. Non enĩ ait excitatu¬
rus est & in cęlestib sedere facturus.

Expanded text:
codemum, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descecodemum, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descein coeloin qua Deus et homo est, et homo Deus. In coelo ergo nos futuros esse promisit. Illo enim forma servi levata est, qua sumpsit ex Virgine, et ad Patris dexteram collocata. Propter spem tanti hujus boni et Apostolus ait: Deus autem qui dives est in misericordia, propter multam dilectionem mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia sumus salvi facti; et simul excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus in Christo Jesu . Hoc ergo potest intelligi dixisse Dominus, Ut ubi ego sum, et illi sint mecum. Et ipse quidem de se dixit quod ibi jam esset; de nobis autem velle se dixit ut essemus ibi cum illo, non quod jam essemus dixit ut fieret, tanquam factum fuerit est locutus. Non enim ait: Excitaturus est nos, et in coelestibus sedere facturus,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis amboꝵ. Nã illud qđ dixis¬
se legit᷑ ꝓpinquante passione. uerũ
non quod ego uolo sed qđ tu uis pater. qͦsi
alia patris alia filii sit uoluntas. aut fue¬
rit : sonus est nr̃ȩ infirmitatis quãuis
fidelis. quã in se caput nr̃m transfigura¬
uit. quando etiã peccata nr̃a portauit.
Unã uͦ ẽẽ patris & filii uoluntatẽ quoꝵ
etiã sp̃s unus ẽ. qͦ adiuncto agnoscimus
trinitatẽ. & si intelligere nondũ ꝑmit¬
tit infirmitas. credat pietas. Sed qm
ipsũ quantũ ualemꝰ quid sit qđ cligna¬
tus est ꝓmittere uicleamꝰ. Quos dedisti
mͥ inquit. uolo ut ubi ego sũ & ipsi sint
mecũ. Quantũ adtinet ad creaturã
in qua factus est ex semine dauid scdm
carnẽ. neq ipse adhuc erat ubi futuruᷤ
erat. sel eo mͦ dicere potuit ubi ego sũ.
qđ intelligeremꝰ qđ cito fuerat ascen¬
surus in cęlũ. ut iã ibi ẽẽ se diceret
ubi fuerat mox futurus. Potuit & illo
modo qͦ ante iã dixerat loquens ad nie¬

Expanded text:
. Nam illud quod dixisse legitur propinquante passione: Verum non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater , quasi alia Patris, alia Filii sit voluntas, aut fuerit, sonus est nostrae infirmitatis quamvis fidelis, quam in se caput nostrum transfiguravit, quando etiam peccata nostra portavit. Unam vero esse Patris et Filii voluntatem, quorum etiam Spiritus unus est, quo adjuncto agnoscimus Trinitatem, etsi intelligere nondum permittit infirmitas, credat pietas. Sed quoipsum, quantum valemus, quid sit quod dignatus est promittere videamus. Quos dedisti mihi, inquit, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum. Quantum attinet ad creaturam in qua factus est ex semine David secundum carnem , nec ipse adhuc erat ubi futurus erat: sed eo modo dicere potuit, ubi ego sum, quo intelligeremus quod cito fuerat ascensurus in coelum, ut jam ibi esse se diceret ubi fuerat mox futurus. Potuit et in illo modo, quo ante jam dixerat loquens ad Ni
Abbreviated transcription (Latin):
suos erigit. qͥa maior om̃ino ẽe nõ
possit. Audite & estote in spe gau¬
dentes. ꝓpter qđ uita ista non aman¬
da sed toleranda sit: ut ẽẽ possitis
in eius tribulatione patientes. Au¬
dite in quã. & qͦ spes nr̃a leuet᷑ atten¬
dite. Xp̃c iħc dicit. filius dĩ unigenitꝰ.
qͥ patri coeternus ẽ & ȩqualis dicit. qͥ

Expanded text:
suos erigit, qua major omnino esse non possit. Audite, et estote in spe gaudentes, propter quod vita ista non amanda, sed toleranda sit, ut esse possitis in ejus tribulatione patientes. Audite, inquam, et quo spes nostra levetur, attendite. Christus Jesus dicit; Filius Dei unigenitus, qui Patri coaeternus et
Abbreviated transcription (Latin):
sed istors adqͥsitionẽ intueat᷑. Ad hanc
ergo regulam totũ hoc p̃ceptũ redigi¬
t᷑. ut etiam in istorũ ꝓuisione regnũ dĩ
cogitemꝰ. in militia uͦ regini di ist a ñ
cogitemꝰ. Ita enĩ etiam si aliquandoista
defuerint qđ plerũq ꝓpt᷑ exercita
tionẽ nr̃am ds sinit : non sołũ non debi¬
litant ꝓpositũ nrm. sed etiã ex aminatũ
ꝓbatumq confirmant. G łam enĩ inquit
in tͥbulationib. scientes qr tͥbulatio patien¬
tiam opatur. patientia uͦ ꝓbationẽ: ꝓbatio

Expanded text:
sed istorum adquisitionem intueatur. ad hanc sed istorum adquisitionem intueatur. ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum dirigitur, ut etiam in istorum prouisione regnum dei cogitemus, w in militia uero regni dei ista non cogitemus. ita enim, etiam si aliquando defuerint, quod plerumque propter exercitationem nostram Deus sinit, non solum non debilitant propositum nostrum, sed etiam examinatum probatumque confirmant. « Gloriamur enim, inquit, in tribulationibus, scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia autem probatione
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ diẽ uidet᷑ uictus iste ꝓcuratus.
Et qđ ide scripsit qui furabat᷑ iam non
furet᷑. magis autẽ laboret oꝑans mani¬
pꝰ suis bonũ ut habeat unde tͥbuere
cui opus est : male intelligentib non
picite uolatilia cęli qm̃ non sert᷑ neq me¬
tunt neq congregant in horrea. & con¬
siderate lilia agri quomͦ crescunt. non
laborant neq nent. Cum istis p̃cepit
ut laborent oꝑantes man ib suis ita ut
habeant qđ aliis etiam possint tͥbuere.
& qđ sepe de seipso dicit qđ manib suis
oꝑatus est ne quem grauaret. ⁊ de illo
scriptum est qł coniunxerit se aqͥle ꝓpt̾
artis similit udmẽ ut simul oꝑarentur
unde uictũ transigerent. non uidet᷑ imi¬
tatꝰ aues cęli ⁊ lilia agri. His ⁊ huiꝰmo¬
di scͥpturarũ locis satis apparet dñm
nr̃m non hoc impbare si quis humano¬
more ista ꝓcuret. sed si qͥs ꝓpt᷑ ista dõ
militet: ut in oꝑib suis non regnũ cli

Expanded text:
tantum diem videtur victus esse procuratus. tantum diem videtur victus esse procuratus. Et quod idem scribit, Qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operans manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est : male intelligentibus nonpicite volatilia coeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea; et, Considerate lilia agri quomodo crescunt; non laborant neque nent; cum istis praecipit ut laborent, operantes manibus suis, ita ut habeant quod etiam aliis possint tribuere. Et quod saepe de scipso dicit, quod manibus suis operatus sit, ne quem gravaret ; et de illo scriptum est quod conjunxerit se Aquilae propter artis similitudinem, ut simul operarentur unde victum transigerent : non videtur imitatus aves coeli et lilia agri. His et hujusmodi Scripturarum locis, satis apparet Dominum nostrum non hoc impmore ista procuret, sed si quis propter ista deo militat, ut in operibus suis non regnum dei,
Abbreviated transcription (Latin):
autem forsitan remanebo. uel etiam hie-¬
mabo. ut uos me ducatis quocumq iero.
Nolo enim uos nc̃ in transitu uide. spero
enim me aliquid temporis manere apud
uos. si ꝑmiserit dñs. ꝑ manebo autẽ ephe¬
si usꝙ ad pentecosten. Itẽ in actib apłors
scriptum est ea quȩ ad uictum necessaria
erant: ꝓcurata esse in futurũ ꝓpt᷑ immi¬
nentem famem. Sic enim legimꝰ. In
illis autem dieb descenctunt ab ieroso¬
lima ꝓpħȩ anthiochiã. eratꝙ magna
exultatio. C ongregatis autem nob̃.
surgens unus ex illis nomine agabus
significabat ꝑ sp̃m famẽ magnam fu¬
turam in uniuerso orbe. quȩ i facta est
sub el aucdio. Piscentiũ autẽ ut qͥsꝙ
habundabat st atuert̃ unusquisq eors
in ministeriũ mittere p̃sbiteros habitan¬
tib iN iudea fr̃ibꝰ. qui ⁊ misert̃ ꝑ ma¬
num barNabȩ & sauli. Et quod naui¬
ganti eicđe apło paulo imposita suN
utensilia quȩ offerebant᷑. non ad unũ

Expanded text:
autem forsitan remanebo, vel etiam hieautem forsitan remanebo, vel etiam hiemabo, ut vos me deducatis quocumque iero. Nolo enim vos nunc in transitu videre: spero enim me aliquod temporis manere apud vos, si permiserit Dominus. Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten » . Item in Actibus Apostolorum scriptum est, ea quae ad victum sunt necessaria, procurata esse in futurum propter imminentem famem. Sic enim legimus: « In illis autem diebus descenderunt ab Jerosolymis prophetae Antiochiam, eratque magna exsultatio. Congregatis autem nobis, surgens unus ex illis nomine Agabus, significabat per Spiritum, famem magnam futuram in universo mundo, quae et facta est sub Claudio Caesare. Discentium autem ut quisque abundabat, statuerunt unusquisque eorum in ministerium mittere presbyteris habitantibus in Judaea fratribus, qui et miserunt per manum Barnabae et Sauli » . Et quod naviganti eidem apostolo Paulo imposita sunt utensilia, quae offerebantur , non ad unum
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria desint uel sibi uel eis quoꝵ¬
sibi cura cõmissa est iudicemꝰ eum contͣ
p᷑ceptum dñi agere.  de crastino esse
sollicitum. Nam ⁊ ipse dñs cui ministͣ¬
bant angłi tam̃ ꝓpt᷑ exempłũ ne qͥs
postea scandalum pateret᷑ cum aliquem
seruoꝵs ȩius animaduertisset ista neces¬
saria ꝓcurare. loculos hab̾e dignatus
est cum pecunia. unde usib necessarus
quicqͥd opus fuisset p̾̃beretur. quor
loculoꝵ custos ⁊ fur sicut scriptũ est
uidas fuit qui eum tradidit. sicut ⁊
crastino cum dixit. De collectis autẽ
in scõs sicut ordinaui ecclesiis galathiȩ
ita ⁊ uos facite scđm unam sabbati. UNꝰ¬
quisꝙ urm̃ aputl se ponat thesauri¬
zans qđ sibi placuerit : ut noNcum ue¬
nero tc̃ collectȩ fiant. Cum autem
aduenero : quoscumq probaueritis ꝑ
& ego eam : mecum ibunt. U eniam au¬
tem ad uos cum macedoniam transiero.
macetdoniam enim ꝑtransibo : apud uos

Expanded text:
necessaria desint uel sibi uel eis quonecessaria desint uel sibi uel eis quosibi cura commissa est, judicemus eum contra praeceptum Domini facere, et de crastino esse sollicitum. Nam et ipse Dominus, cui ministrabant Angeli , tamen propter exemplum, ne quis postea scandalum pateretur, cum aliquem servorum ejus animadvertisset ista necessaria procurare, loculos habere dignatus est cum pecunia, unde usibus necessariis quidquid opus fuisset praeberetur: quorum loculorum custos et fur, sicut scriptum est, Judas fuit, qui eum tradidit . Sicut et ogitasse, cum dixit: « De collectis autem in sanctos, sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae, ita et vos facite: secundum unam sabbati unusquisque vestrum apud se ponat thesaurizans, quod ei placuerit, ut non cum venero, tunc collectae fiant. Cum autem advenero, quoscumque probaveritis per  fuerit ut et ego eam, mecum ibunt. Veniam autem ad vos, cum Macedoniam transiero; nam Macedoniam pertransibo: apud vos
Abbreviated transcription (Latin):
enim dicit᷑ crastinus dies nisi in tempo¬
re. ubi p̾terito succedit futurũ. Ergo¬
dum aliquid boni oꝑam̃. non tẽporalia
sed ȩt̾na cogitemꝰ: te erit illud bonũ
⁊ ꝑfectum opus. Crastinus enim dies
inquit sollicitus erit sibi ipse. Id est. ut
cum oportuerit sumas cibum uel potũ
uel indum̃tum. cũ ipsa scilicet necessi¬
tas urgere cȩꝑit. A dert̃ enimhȩc :
qr nouit pat᷑ nr̃ quod hors omĩum indige¬
amꝰ. Sufficit enim inquit diei malitia sua
idest sufficit qtt ista sumere urgebit ipsa
necessitas. Quam arbitͦr ꝓpterea mali
tinet enĩ ad hanc fragilitatẽ ⁊ mortalita¬
tem. quam peccando meruimꝰ. Huic gͦ
penȩ temporalis necessitatis noli addere
aliquid grauius. ut ñ solũ patiaris ha¬
rum rerum indigentiam. sed etiam ꝓpt᷑¬
c.hanc explendam milites dõ. Hoc autem
loco uehem̃ter cauencdũ est ne forte cũ
uiderimꝰ aliquẽ seruũ dĩ ꝓuictẽ ne ista

Expanded text:
enim dicitur crastinus dies, nisi in tempoenim dicitur crastinus dies, nisi in tempore, ubi pcum aliquid boni operamur, non temporalia, sed aeterna cogitemus: tunc erit illud bonum et perfectum opus. Crastinus enim dies, inquit, sollicitus erit sibi ipsi: id est ut cum oportuerit sumas cibum vel potum, vel indumentum, cum ipsa scilicet necessitas urgere coeperit. Aderunt enim haec, quia novit Pater noster quod horum omnium indigeamus. Sufficit enim, inquit, diei maid est: sufficit quod ista sumere urguebit ipsa necessitas, quam propterea malitertinet enim ad hanc fragilitatem et mortalitatem, quam peccando meruimus. huic ergo poenae temporalis necessitatis nolite addere aliquid grauius, ut non solum patiaris harum rerum indigentiam sed etiam propter hanc explendam milites deo. Hoc autem loco uehementer cauendum est, ne forte, cum uiderimus aliquem seruum dei prouidere, ne ista
Abbreviated transcription (Latin):
nis seruire. D uob autẽ dominis ser¬
uire conat᷑. qui ⁊ regnũ dĩ ꝓ magno
bono appetit. & hȩc temporalia. Non
poterit autẽ simplicẽ habere oculum
cetera si sunt necessaria ꝓpt᷑ hoc unũ
assumat. idest ꝓpt᷑ regnum dĩ. Sicut
autem om̃es militantes accipiunt an¬
nonam  stipendia: sic om̃es euange¬
litantes accipiunt uictũ ⁊ tegͣim̃tum.
Sed non om̃ẽs ꝓpt᷑ salutem rei publicȩ mi¬
litant. sed ppt᷑ illa quȩ accipiunt.
Sic non om̃es ꝓpt᷑ salutem eccłȩ minNistͣnt
đo. sed ꝓp̃ter hȩc temporalia quȩ tamq
annonam n stipendia consequnt᷑. aut n
ꝓpt̃ hoc ⁊ ꝓpt̃ illud. S ed supra iam
dictum est. Non potes duob dominis
seruire. E rgo simplici eorde tantũmͦ
propter regnũ dĩ debemꝰ oꝑari bonũ
ad omẽs. non autẽ in hac oꝑatione uel
solam uel cũ regNo đi mercedẽ tẽpora¬
lium cogitare. Quoꝵ omĩum tẽpora¬
lium nomme castinũ posuit dicens.
Nolite ergo solliciti esse de crastino. Non

Expanded text:
n potestis. Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei pro magno bono appetit, et haec temporalia. Non poterit autem simplicem habere oculum, caetera, si sunt necessaria, propter hoc unum assumat, id est propter regnum Dei. Sicut autem omnes militantes accipiunt annonam et stipendium, sic omnes evangelizantes accipiunt victum et tegumentum. Sed non omnes propter salutem reipublicae militant, sed propter illa quae accipiunt: sic et non omnes propter salutem Ecclesiae ministrant Deo, sed propter haec temporalia, quae tanquam annonam et stipendia consequantur; aut et opter hoc, et propter illud. Sed supra jam dictum est, Non potestis duobus dominis servire. Ergo simplici corde tantummodo propter regnum Dei debemus operari bonum ad omnes; non autem in hac operatione, vesolam, vel cum regno Dei mercedem temporalium cogitare. Quorum omnium temporalium nomine, crastinum posuit, dicens: Nolite ergo solliciti esse de crastino. Non
Abbreviated transcription (Latin):
cum incertũ est quo animo quidq
factum sit. uł cum incertũ est qua¬
lis futurꝰ sit qui nẽ uel bonꝰ uel malus
apparet. Si gͦ quispiam ũbi gr̃a con¬
questus de stomacho ieiunare nolue
rit. ⁊ tu id non credens edacitatis id
uitio tͥbueris : temere udicabis.
tẽ si manifestam eclacitatẽ ebriosita¬
temq cognoueris:⁊ ita rep̃hendĩs qua¬
si nũꝗ ille possit corrigi atq inuta¬
ri: nichilominꝰ temere iudicabis.
Non gͦ rep̃hendamꝰ ea quȩ nescimꝰ quo
animo fiant. neq rep̃hendamꝰ ita quȩ
manifesta st̃ ut desꝑemꝰ sanitatẽ. ⁊
uit abimꝰ iuliciũ de quo nc̃ dicit᷑.¬

Expanded text:
cum incertum est quo animo quidque cum incertum est quo animo quidque factum sit, vel cum incertum est qualis futurus sit qui nunc vel bonus vel malus apparet. Si ergo quispiam, verbi gratia, conquestus de stomacho jejunare noluit, et tu id non credens edacitatis id vitio tribueris, temere judicabis. Item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoveris, et ita reprehenderis quasi nunquam ille possit corrigi atque mutari, nihilominus temere judicabis. Non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant; neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut desperemus sanitatem; et vitabimus judicium de quo nunc dicit
Abbreviated transcription (Latin):
quedam facta media quȩ ignoramꝰ quo
animo fiant. qr ⁊ bono ⁊ malo fieri pos¬
st̃. De qͥb temerariũ est iudicare.
maxime ut condempnemꝰ. Hor autẽ
ueniet tẽpus ut iudicent᷑. cũ dñs illu¬
minabit absconclita tenebrarũ ⁊ manifest a¬
bit cogitationes cordis. Item alio loco
minũ peccata manifesta sunt p̃cedentia
ad udiciũ. quedam autẽ ⁊ subsequunt᷑.
Manifesta ea dicit. de quib clarũ est quo
animo fiant. Hȩc p̃cedt̃ ad iudicium.
idest qr si fuerit ista subsecutũ iudiciũ.
non est temerarium. Subsecunt᷑ autẽ
illa quȩ occulta sunt: qr nec ipsa late¬
bt tempore suo. Sicn de bonis factis
intelligendum est. N am ita subiun¬
git. S imilit᷑ ⁊ facta bona manifesta
di noti posst̃. De manifestis gͦ iudiceoꝰ
de occultis uͦ dõ iudiciũ relinquamꝰ.
qr ⁊ ipsa abscondi non posst̃ siue bona
siue mala. cum tempus aduenerit
qͥ manifestent᷑. Puo sunt autẽ in qͥb
temerarium iudiciũ cauere debemus.

Expanded text:
quae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt; de quibus temerarium est iudicare, maxime ut condemnemus. horum autem ueniet tempus ut iudicentur, cum deus inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordis. item alio loco minum peccata manifesta sunt, praecedentia ad iudicium; quaedam autem et subsecuntur. manifesta ea dicit, de quibus clarum est quo animo fiant. haec praecedunt ad iudicium, id est quia, si fuerit ista subsecutum iudicium, non est temerarium. subseountur autem illa quae occulta sunt, quia nec ipsa latebunt tempore suo. sic et de bonis factis intellegendum est. nam ita subiungit: similiter et facta bona manifesta re non posde occultis vero judicium Deo relinquamus, quia et ipsa abscondi non possunt, sive mala, sive bona, cum tempus advenerit quo manifestentur. 61. Duo sunt autem in quibus temerarium judicium cavere debemus;
Abbreviated transcription (Latin):
nent᷑ uob̃. Hic manifestissime ostendit
non hȩc esse appetenda tamq talia botia
nr̃a ut ꝓpt̃ ipsa debeamꝰ benefacere si quid
facimꝰ : sedi tam̃ esse necessaria. Quid enĩ
inter sit int̾ bonũ qđ appetendũ est. & ne¬
cessariũ qđ sum̃dũ est. hac sententia de.¬
clarauit cum ait. Querite primũ regnũ

Expanded text:
cientur vobis. Hic manifestissime ostendit non haec esse appetenda tanquam talia bona tra, ut propter ea ipsa debeamus bene facere, si quid facimus, sed tamen esse necessaria. Quid enim intersit inter bonum quod appetendum est, et necessarium quod sumendum est, hac sententia declaravit, cum ait: Quaerite primum regnum
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̾ saꝑent in t̾ra eum collocare sed
in cęlo. sic postea meliori fide uel intelli¬
gentia magis eũ intellige̾nt ĩ animis iustoꝵ ꝗͣ in
peccators requirant. Recte gͦ intelli¬
git᷑ qđ dictum est pat̾ nr̃ qui es in cęlis
in cordib iustors esse dictũ tamꝙ. IN
templo scõ suo. simul etiã ut qui orat
in se ipso qͦq uelit habitare quẽ inuocat.¬
& cum hoc affectat teneat iustitiã. qͦ
munere inuitat᷑ acl inhabitancłũ ani¬
mũ ds̃. Iam uicleamꝰ quȩ sint peteNda.
Dictum est enĩ qui sit qͥ petit᷑ ⁊ ubi habi¬
tet. Primũ autẽ omiũ quȩ peturt᷑ hoc
est. Sc̃ificetur NomeN t uum.

Expanded text:
carnaliter saperent, eum in terra collocare, sed carnaliter saperent, eum in terra collocare, sed in coelo, sic postea meliori fide vel intelligentia magis eum in animis justorum quam in peccatorum requirant. Recte ergo intelligitur quod dictum est, Pater noster qui es in coelis, in cordibus justorum esse dictum, tanquam in templo sancto suo. Simul etiam ut qui orat, in se quoque ipso velit habitare quem invocat: et cum hoc affectat, teneat justitiam; quo munere invitatur ad inhabitandum animum Deus. 19. Jam videamus quae sint petenda. Dictum est enim quis sit qui petitur, et ubi habitet. Primum autem omnium quae petuntur hoc est, Sanctificetur nomen tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
surgit. non tamꝗ ibi habitet ds̃. quasi ce¬
teras mundi partes deseruerit. qui ubi
ꝙ p̃sens est. non locors spaciis sed maiesta¬
tis potentia. secd ut ãmoneat᷑ animꝰ ad na¬
turam excellentiorẽ se conuertere. id est
ad dm̃. cum ipsum corpus eius quod terre¬
num est. ad corpus excellentius. idest ad
corpus cęleste conũtitur. Conuenit etiã
gradib religionis ⁊ plurimũ expedit. ut
ne sentiat᷑ de dõ. Et ideo qͥ usibilib adhuc
pulcͥtudinib dediti sunt nec posst̃ aliqͥd
incorporeũ cogitare. qm̃ necesse est cęlũ
p̃ferant t̾rȩ. tołabilior est opinio eoꝵ si
dm̃ quẽ adhuc corporalit᷑ cogitant in cȩ¬
lo potius credant esse ꝗͣ. in terra. ut cũ
aliquando cogitauerint dignit atem
animȩ. cȩleste etiam corpus excelere.
magis eum querant in anima quam iN cor¬
pore etiam cȩlesti. & cum cognouerint
quantum distet int̾ peccatoꝵ animas
n iustors. sicut ñ audebant cum adhuc

Expanded text:
surgit: non tanquam ibi habitet et Deus, quasi caesurgit: non tanquam ibi habitet et Deus, quasi caeteras mundi partes deseruerit qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia; sed ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem se convertere, id est ad Deum, cum ipsum corpus ejus quod est terrenum, ad corpus excellentius, id est ad corpus coeleste convertitur. Convenit etiam gradibus religionis, et plurimum expedit, ut ne sentiatur de Deo. Et ideo qui visibilibus adhuc pulchritudinibus dediti sunt, nec possunt aliquid incorporeum cogitare, quoniam necesse est coelum praeferant terrae; tolerabilior est opinio eorum, si Deum quem adhuc corporaliter cogitant, in coelo potius credant esse, quam in terra: ut cum aliquando cognoverint dignitatem animae coeleste etiam corpus excedere, magis eum quaerant in anima, quam in corpore etiam coelesti; et cum cognoverint quantum distet inter peccatorum animas et justorum, sicut non audebant, cum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possunt esse nͥ in loco: sed si in cęlis tamꝙ.
in suꝑiorib mundi partib locus di ess ẽ
credit᷑. melioris meriti sunt aues quarũ
uita est dõ uicinior. Non autẽ seriptũ
est ꝓpe est dñs excelsis hominib. aut eis
qui in montib habitant : sed scriptũ est
ꝓpe est dñs obtͥtis corde. qđ magis ꝑti¬
net ad humilitat ẽ. Sed quẽ admodũ
terra apellatus est peccator cũ ei dictũ
est. terra es ⁊ in t̾ram ibis: sic cełu iustꝰ
e contrario dici potest. Iustis enĩ dicit᷑.
Templũ eNim dĩ scm̃ est : qđ estisuos.
Quappt᷑ siin tẽplo suo habitat łs. ⁊ scĩ tẽ¬
plum eius sunt: recte dicit᷑ qui es in cęlis.
qui es inscĩs. Et accõmodatissima ista
similitudo est : ut spũalit᷑ tantũ int̾es¬
se uideat᷑ int̾ iuistos ⁊ peccatores. quan¬
tum corporalit̾ int̾ celũ ⁊ terram. Cuiꝰ
rei significandȩ grã cum ad orationem
stamus ad oraentẽ uertimur unde cełu

Expanded text:
n possunt esse, nisi in loco: sed si in coelis, tanquam in superioribus mundi partibus, locus Dei esse creditur, melioris meriti sunt aves, quarum vita est Deo vicinior. Non autem scriptum est: Prope est Dominus excelsis hominibus, aut eis qui in montibus habitant; sed scriptum est: Prope est Dominus obtritis corde ; quod magis pertinet ad humilitatem. Sed quemadmodum terra appellatus est peccator, cum ei dictum est, Terra es, et in terram ibis : sic coelum justus e contrario dici potest. Justis enim dicitur, Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Quapropter si in templo suo habitat Deus, et sancti templum ejus sunt; recte dicitur, qui es in coelis, qui es in sanctis. Et accommodatissima ista similitudo est, ut spiritualiter tantum interesse videatur inter justos et peccatores, quantum corporaliter inter coelum et terram. 18. Cujus rei significandae gratia, cum ad orationem stamus, ad orientem convertimur, unde coelum
Abbreviated transcription (Latin):
ri reꝓbi & cę̧ci. zelũ dĩ habentes sed
non scdm scientiã. & obseqͥũ se dõ¬
p̃stare credentes. occidebant eos. sed
ꝓ illis occisus colligebat eos. qͥ de his
futuris anteꝗͣ occiderat᷑ instruxerat
eos. ne ignaros atq imparatos¬
animos mala inopinata & in ꝓuisas
quãuis cito transitura turbarent.
sed p̃cognita & patient̃ accepta ad
bona sempit̾na ꝑducerent. Hanc gͦ¬
enĩ fuisse causã ut hȩc eis p̾nuntiaret.
etiã ipse demonstrauit ad iungens.
Sed hȩc locutus sũ uobis: ut cũ
uenerit hora roꝵ reminis camini
qͥa ego dixi uobis. Hora eoꝵ hora
tenebrosa. hora nocturna. Sed in
die manclauit dñs miscdam suã
& in nocte declarauit: quando
quando carnẽ occide potuit. fidẽ
tenebrare non potuit:¬

Expanded text:
ri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed ri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atqanimos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit, adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Hora eorum, hora tenebrosa, hora nocturna. Sed in die mandavit Dominus misericordiam suam , et nocte declaravit, quando quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illud qđ de his dixit apłs. xelũ dĩ
habent sed non scdm scientiã: obse¬
qͥũ se putant p̾stare dõ. in t̾ficiendo
famulos dĩ. Oerror horrendus. Itane
ut placeas dõ ꝑcutis placentẽ dõ.¬
& dĩ tẽplũ uiuũ te feriente ꝓster¬
nit᷑. ne dĩ tẽplũ lapideũ deserat᷑:
O mexecrabilis cȩcitas: sed ex parte is
rł facta ͤ ut plenitudo gentiũ intͣret.
Ex parte in quã facta est: non ex toto.
Non enĩ om̃s sed aliqͥ ex ramis fracti
sunt : ut insereret᷑ oleaster. Nã sp̃u
scõ implente discipłos xp̃i cũ linguis
om̃iũ gentiũ loquerent᷑. cũ ꝑ eos di¬
uina miracula frequentarent᷑. & di¬
uina eloquia spargerent᷑ etiã occisus
ita dilectus est xp̃c. ut eius discipłi
expulsi a congregatiõib iudeoꝵ ex
ipsis quoq uideis ingentẽ multitu¬
dinẽ congregarent. & nullã solitudi¬
nẽ formidarent. Hinc gͦ accensi cete¬

Expanded text:
est illud quod de his dixit Apostolus, Zelum Dei est illud quod de his dixit Apostolus, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam : obsequium se putant praestare Deo, interficiendo famulos Dei. O error horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placentem Deo; et templum Dei vivum te feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingentem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caete
Abbreviated transcription (Latin):
tores xp̃i dõ se p̾stare putaͬt obseqͥũ.
credens quod desererent dm̃ isrł: qͥ¬
cũq conuerterent᷑ ad xp̃m. Ut enĩ
& ipsũ xp̃m occiderent. ista ratiõe
cõmoti sunt. Nã eoꝵ de hac re
etiã uerba conscripta sunt. Uidetis
qͥa totus mundus post eũ abiit:
Si dimiserimꝰ eũ uiuere. uenient
romani & tollent nobis & locũ &
gentẽ. Et qđ caiphas dixit expe
dixerat si me ꝑsecuti sunt & uos
ꝑ sequent᷑. ut quẽ admodũ illũ occi¬
dendo dõ se p̾stitisse obseqͥũ puta¬
uerunt : sic etiã illos. Iste itaq sen¬
sus ẽ in his uerbis. extra synagogas
facient uos. Sed nolite solitudinẽ
farmidare. Separati quippe acon¬
gregatione eoꝵ tã multos in nomine
meo congregabis. ut illi metuentes ne
tẽplũ qđ erat apꝰ eos & om̃ia legis
ueteris sacram̃ta deserant᷑ int̾ficiant
uos. sic fundentes sanguinẽ ur̃m ut
dõ se pͣstare arbitrent᷑ obseqͥũ. Ecce

Expanded text:
tores Christi, Deo se praestare putavit obsequium; tores Christi, Deo se praestare putavit obsequium; credens quod desererent Deum Israel, quicumque converterentur ad Christum. Ut enim et ipsum Christum occiderent, ista ratione commoti sunt: nam eorum de hac re etiam verba conscripta sunt. Videtis quia totus mundus post eum abiit : si dimiserimus eum vivere, venient Romani, et tollent nobis et locum et gentem. Et quod Caiphas dixit: Expedixerat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur ; ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestitisse obsequium putaverunt, sic etiam illos. 4. Iste itaque sensus est in his verbis: Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare: separati quippe a congregatione eorum, tam multos in nomine meo congregabitis, ut illi metuentes ne templum quod erat apud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
uenit hora ut om̃is qͥ int̾ficit uos
arbitret᷑ obseqͥũ se p̃stare dõ: Ileq
enĩ saltẽ dictũ ẽ. sed uenit hora ut
int̾ficiant uos: quasi ut eis mors ꝓ
consolatione illius separationis acce¬
qͥ int̾ficit uos arbitret᷑ obseqͥũ se
p̃stare dõ. Proesus non mͥ uidet᷑ ali¬
ud significare uoluisse nͥ ut intel¬
ligerent atq gauderent. tam mul¬
tos se xp̃o adqͥsituros cũ iudeoꝵ ad c̾grega¬
qͥsitionib pellerent᷑: ut eos non
sufficeret pellere sed non sinerent
uiuere. ne om̃s ad nom̃ xp̃i sua p̾di¬
catione conuerterent. & ab obser¬
uatione iudaismi tamquã diuinę
ueritatis auerterent. Hoc enĩ de
uideis dictũ debemꝰ acciꝑe. de qͥb
dixerat extra sinagogas facient
uos. Nã testes idest martires xp̃i
etiã si occisi sunt a gentilib. non
tamen illi arbitrati sunt dõ sed diis suis
falsis obsequiũ pͣstare. cũ hoc facerent.
Iudeoꝵ autẽ om̃is qui occidit p̾dica¬

Expanded text:
ora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo? Neque enim saltem dictum est, Sed venit hora ut interficiant vos, quasi ut eis mors pro consolatione illius separationis acciqui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Prorsus non mihi videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se Christo acquisituros, cum de Judaeorum congregationibus pellerentur, ut eos non sufficeret pellere, sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatione converterent, et ab observatione Judaismi, tanquam divinae veritatis, averterent. Hoc enim de Judaeis dictum debemus accipere, de quibus dixerat, Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est martyres Christi, etiamsi occisi sunt a Gentilibus; non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis falsis obsequium se praestare, cum haec facerent. Judaeorum autem omnis qui occidit praedica
Abbreviated transcription (Latin):
dilexerunt eniͣ głam hominũ ma¬
gis quã dĩ. Crediderunt gͦ in eũ .s
non sic quomͦ eos uolebat credere.
qͥ dicebat. Quomͦ potestis credere
glam ab inuicẽ expectantes. & głam
quȩ a solo dõ est non querentes:
Discipulis gͦ sic in eũ credentib ut
impleti spũ scõ hoc ẽ dono gr̃ę dĩ.
non sint de numero eoꝵ qͥ ignoranteᷤ
dĩ iusticiã & suã uolentes constituere
iusticiȩ dĩ non sunt subiecti. nec de
illoꝵ de qͥb dictũ ẽ. dilexert̃ głam
hominũ magis quã dĩ. illa eis con¬
gruit ꝓphetia. quȩ de ipsis inuenit᷑

Expanded text:
dilexerunt enim gloriam hominum madilexerunt enim gloriam hominum magis quam Dei . Crediderunt ergo in eum, sed non sic quomodo eos volebat credere, qui dicebat: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Discipulis ergo sic in eum credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: illa congruit prophetia, quae de
Abbreviated transcription (Latin):
fit pax multa diligentib legẽ dĩ.
ut non sit eis scandalũ. Deinde qͥd
passuri eẽnt iã expͥmens ait. Extͣ
synagogas facient uos. Quid autem
mali erat apłis expelli de sinagogis
iudaicis quasi non inde se fuerant
separaturi. e tiã si eos nullus expelle¬
ret: Sed nimirũ hoc uoluit denun¬
tiare quia uidei xp̃m non fuerant
recepturi : a quo isti non fuerant re¬
cessuri. & ideo futurũ erat ut foras
mitterent᷑ cũ illo ab eis qͥ ẽẽ nollent
in illo. hi qͥ ẽẽ non possent sine illo.
Nã ꝓfecto quia non erat ullus alius
popłs dĩ quã illud semĩ abrahȩ : si ag
rami naturales in olea ꝑmanerent.
nec aliȩ fierent ec cłiȩ dĩ. alię sinago¬
gȩ uideoꝵ. Eedẽ quippe eeñt : si in
eoclẽ ẽẽ uoluissent. Quod qͥa noluert᷑.
qͥd restabat nͥ ut remanentes extra
xp̃m. extra sinagogas facerent qͥ non
relinquerent xp̃m: Accepto qͥppe
sp̃u sc̃o testes eius effecti. non utiq
gogis non audebant confiteri eum.

Expanded text:
fit pax multa diligentibus legem Dei, ut non sit illis scandalum. 2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat Apostolis expelli de synagogis Judaicis, quasi non inde fuerant se separaturi, etiamsi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, quia Judaei Christum non fuerant recepturi, a quo isti non fuerant recessuri; et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam illud semen Abrahae, si agnosquam rami naturales in olea permanerent ; nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae Synagogae Judaeorum: eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent. Quod quia noluerunt, quid restabat nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utiquegogis, non audebant confiteri eum:
Abbreviated transcription (Latin):
tiauit usq ad martẽ. quẽ negauerat
timens martẽ. Ideo dñs in hoc consequen¬
ti capitulo de quo nunc uobis loquen¬
dũ sit̃: hȩc inquit locutus sũ uobis ut
non scandali ⁊ emini. Canit᷑ quippe in
psalmo. Pax multa diligentib legẽ tuã
& non est eis scandalũ. Merito itaq
ꝓmisso sp̃u scõ qͦ in eis oꝑante fierent

Expanded text:
tiavit usque ad mortem, quem negaverat timens mortem. Ideo Dominus in hoc consequenti capitulo, de quo nunc vobis loquendum est, Haec, inquit, locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Canitur quippe in Psalmo, Pax multa diligentibus legem tuam, et non est illis scandalum . Merito itaque promisso Spiritu sancto, quo in eis operante fi
Abbreviated transcription (Latin):
synagogas facient uos. sed uenit ho¬
ra: Tamquã hoc dicturus eẽt: sepa¬
rabunt qͥdẽ illi uos sed ego uos colli¬
gã. aut separabunt qͥdẽ illi uos. sed
uenit hora letitiȩ ur̃ȩ. Quid gͦ ibi
facit hoc uerbũ qđ ait. sed uenit
hora. quasi consolationẽ eis ꝓmitteret
post tribulationẽ. cũ magis dicere
debuisse uidet᷑ indicatiuo modo. &
uenit hora: Sed non ait & uenit :
cũ tribulationẽ suꝑ tribulationem.
non consolationẽ post tribulationẽ
uenturã illis ẽẽ p̃diceret. An focte
sic eos illa de sinagogis separatio fue¬
rat turbatura. ut mori mallent
quã in hac uita sine iudeaꝵ congre¬
gationib immorari: Absit ut sic
turbarent᷑. qͥ dĩ non hominũ głãm
requirebant. Quid gͦ est extra syna¬
gogas facient uos. sed uenit hora.

Expanded text:
synagogas facient vos: sed venit hosynagogas facient vos: sed venit hora? Tanquam hoc dicturus fuisset: Separabunt illi quidem vos, sed ego vos colligam; aut, Separabunt quidem illi vos, sed venit hora laetitiae vestrae. Quid ergo tibi facit hoc verbum quod ait, Sed venit hora, quasi consolationem eis promitteret post tribulationem; cum magis dicere debuisse videatur indicativo modo, Et venit hora? Sed non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non consolationem post tribulationem venturam illis esse praediceret. An forte sic eos illa de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent, quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, Extra synogogas facient vos: sed venit hora;