comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in eo lam rem fuisse ut que
uxoi inciperet. Quasi dix̾it.
anteꝙꝙͣ oscula amplexꝰq misce¬
rent. anteqmͣ rem ageret᷑ nup¬
tiarum. inuenta est habens ĩ
utero. Inuenta est autem non¬
ab alio uisi a ioseph. qui spon¬
se uterum tumentem pene iã
licentia maritali. ⁊ curiosis oc¬
culis dep̾hendit. Non tñ seqͥ¬
tur. ut pͥorib docuiꝰ exẽplis.
cum cũ maria conuenisse pt
partum. cuiꝰ conueniendi desi¬
d̾ium. uteri conceptione sub¬
latum est. Q uod autem in
sompuis dr᷑ ad ioseph ne ti¬
meas accipere mariam uxorẽ
tuam. et rursum exurgens
autem ioseph a sompno fecit
sicꝰ p̾cepit ei angłs dñi. ⁊ acce¬
pit uxorem suam. nullum
uebet mouere. qͣsi ex eo quod
uxor est appellata: sponsa er̃
uesierit: cum hanc esse scͥp¬
ture diuine consuetudinem
nouerimus. ut sponsas appl¬
lerit uxores. sicut soquẽti¬
b de uterononii testimoni¬
is approbat. Siquis inquit
inuenerit uirgiem despon¬
satam uiro in campo. ⁊ uim

Expanded text:
in eo jam rem fuisse ut, quae in eo jam rem fuisse ut, quae uxor inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desiderium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph: Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. Et rursum: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, nullum movere debet, quasi ex eo quod uxor est appellata, sponsa esse desierit: cum hanc esse Scripturae divinae consuetudinem noverimus, ut sponsas appellet uxores. Sicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit, invenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim
Abbreviated transcription (Latin):
etñ ue non conuenturis eunͣglłi¬
sta dixisset. pͥusꝙͣ conuenirent.
quia nemo de nõ pnͣsuro dicit.
anteqmͣ prandet. doleam. ne a̾ ri¬
deam. nescio. Impericie arguam.
an tem̾itatis accusem. Q uasi si
qruis dixerit anteqmͣ in portu pͣn¬
uerem. ad africam nauigaui: ñ
posset stare sentencia. nisi ei in
portu quandoq prandendum sit.
aut si uelitꝰꝰ dre. paulus apłs
anteꝙͣ ad hispanias ꝑgeret. iome
illud. heluidiꝰ antequam penitẽ¬
ciam ageret. morte p̾uentꝰ est
statim. Aut paulo post uincla
ad hyspanias sit eunclum: aut
heluidio penitencia agenda ꝑt
mortem. cum scͥptura dicat
in inferno autem quis confi¬
tebitur tibi. aut non potius
intelligendum quod ante p̾po¬
que prius cogitabantur osten¬
deredat. nec neccesse sit: ut co¬
gitata fiant. cum ideo aliud ĩ
teruenerit.ne ea que cogita¬
ta sunt fierent. Igitur cum
euugłista dicit. priusquam
cõuenirent. Proximum nup¬
tiarum tempus ostendit. et

Expanded text:
enim de non conventuris Evangelienim de non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet, doleamne, an rideam, nescio. » Imperitiae arguam, an temeritatis accusem? Quasi si quis dixerit: Antequam in portu pranderem, ad Africam navigavi, non possit stare sententia, nisi ei in portu prandendum quandoque sit. Aut si velimus dicere: Paulus apostolus antequam ad Hispanias pergeret, Romae illud, Helvidius antequam poenitentiam ageret, morte praeventus est: statim, aut paulo post vincula ad Hispanias sit eundum, aut Helvidio poenitentia agenda post mortem, cum ScriptuIn inferno autem quis confitebitur tibi ? Ac non potius sit intelligendum, quod, ante, praepo tantum quae prius cogitabantur, ostendat. Unde nec necesse sit ut cogitata fiant, cum aliud ideo intervenerit, ne ea quae cogitata sunt, fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et
Abbreviated transcription (Latin):
inquit habet desponsatam nõ
cõm̃datam ut dicitis. Et urice
uon ob aliud desponsatam: nisi
qnͣdoq nupturam. Neq enim
de non conuent᷑is euuͣglista dix¬
isset pͥrsqmͣ conuenirent. quia
neno de ñ pransuro uicit ante¬
ꝙ pͣntłeret. Deinde ab angło u¬
xorem appellatam atq coriñstã¬
audiamꝰ nunc quid scͥptura
ꝓnuntiet. Exurgens inquit io¬
seph a sompno: fecit sicut p̾ce¬
perat ei angłs um̃. ⁊ accepit
uxorem suam. ⁊ non cognouit
eam uonec peperit filium. Cur
ramus per singła. et impietatẽ
hisdem quib ingressa est uesti¬
giis ꝑsequentes: pugnantia in¬
ter se dixisse doceamus. Despõsa¬
tam confitetur. ⁊ statim uxorẽ
uult esfe quam confessus est spõ¬
sam. Rursum qmͣ uxorem no¬
minat. dicit non ob aliud des¬
ponsatam. uisi qnͣdoꝙ nupturã.
Et ne parum hoc arbitremur. h̾t
inquit desponsatam non cõmen¬
uatam. id est nec olim uxorem
nec uum maritali uinculo co¬
pulatam In eo uero qtł ait neq

Expanded text:
inquit, habes desponsatam, non commendatam, ut dicis, et utique non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Neque enim de non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet. Deinde ab Angelo uxorem appellatam et conjunctaAudiamus nunc quid Scriptura pronuntiet: Exsurgens, inquit, Joseph a somno, fecit sicut praeceperat ei Angelus Domini: et accepit uxorem suam, et non cognovit eam, donec peperit filium suramus per singula, et impietatem iisdem, quibus ingressa est, vestigiis persequentes, pugnantia inter se dixisse doceamus. Desponsatam confitetur: et statim uxorem vult esse quam confessus est sponsam. Rursum quam uxorem nominat, dicit non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Et ne parum hoc arbitremur: « Habes, inquit, desponsatam, et non commendatam, id est, necdum uxorem, necdum maritali vinculo copulatam. In eo vero quod ait, Neque
Abbreviated transcription (Latin):
sunt dieo ut pareret. ⁊ peꝑit filium
suũ pͥmogenitũ: nitit ᷑ appłare pͥmoge¬
nitum ñ posse dici nͥ eum qͥ habeat &
frẽs sicut unigenitꝰ ille uocatur: qui
ita difimmꝰ. Om̃is unigenitꝰ est pͥmo¬
genitꝰ nõ om̃is pͥmogenitꝰ est unigeint
Primogenitũ esse ñ post quen ⁊ alii: si

Expanded text:
et peperit filium suum primogenitum : nititur approbare primogenitum non posse dici, nisi eum qui habeat et fratres: sicut unigenitus ille vocatur, qui ita definimus: Omnis unigenitus est primogenitus: non omnis primogenitus est unigenitus. Primogenitus est, no
Abbreviated transcription (Latin):
redimes. scã .ni. sunt. Cogit me sermo
si de mundis aĩalib sit. deo uoueam. si
de ĩmundis redimani. Dans p̃ciũ sac̾ do¬
a. Possum respond̾e ⁊ dic̾e̾. Quid me
ĩ uiuꝰ mensis stringis articło: Quid
pͥmogenitum uocas qͤm an frẽs secp¬
tur ignoro: Txpͣta doñ nascat᷑ scd̾s.
Nichil deleo sacdoti: nisi ⁊ ille fuerit

Expanded text:
Cogit me sermo si de mundis animalibus sit, Deo voveam; si de immundis, redimam: dans pretium sacerdoti. Possum respondere, et dicere. Quid me in unius mensis stringis articulo? Quid primogenitum vocas, quem an fratres sequantur, ignoro? Exspecta donec nascatur secundus. Nihi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ amplexus ꝑuuli iuderat
p̾dicantem. nunc climittis s̾
tuum in pace. quia inbert̃
ocłi mei salutare tuũ. dnĩe
qui anniam ꝓpħisam. magos
stellam. ħodem. angłos. uide¬
rat. qui inquam miracula
tanta cognouerat. clei tem¬
plum. sp̃c sanai sedem. dñi
sui mrẽm aridobat arting̾eᷤ
Et certe maria conseruabat
omnia u̾ba hec corferens ĩ
ignor asle ioseph ⁊ erant inquit lucas
pat ãliuis ⁊ mat̾ a dimrantes suꝑ hus
que dicebant᷑ de eo licet tu mira ini¬
pudentia ħ ĩ grecis codicib falsata c̃¬
teudas. que non solum om̃s pene gre¬
ae tractatores in suis uolumuib re¬
liquerunt: s ñ nulli quocꝙ e latinis
ita ut nigrecis habet᷑ assũpserunt.
Nec necesse est mĩc de exemplarum
Larietate tractare: cũ om̃e ⁊ uet̾is¬

Expanded text:
inter amplexus parvuli viderat inter amplexus parvuli viderat praedicantem, Nunc dimittis tuum in pace: quia viderunt oculi mei salutare tuum : qui Annam prophetissam, Magos, stellam, Herodem, Angelos viderat; qui, inquam, miracula tanta cognoverat, Dei templum, Spiritus sancti sedem, Domini sui matrem audebat attingere? Et certe Maria conservabat omnia verba haec, conferens in ignorasse Joseph: Et erant, inquit Lucas, pater illius, et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo. Licet tu mira impudentia haec in Graecis codicibus falsata contendas, quae non solum omnes pene Graeciae Tractatores in suis voluminibus reliquerunt; sed nonnulli quoque e Latinis, ita ut in Graecis habetur, assumpserint. Nec necesse est nunc de exemplariorum varietate tractare, cum omne et ve
Abbreviated transcription (Latin):
sũmam illud requiro. quare
se abstinuerit ioseph usq ad ꝑ¬
tus uiem. Respondebit utiq
qr angłm audierat uicentem.
quod enmi in ea natum est de
sprĩ sancto est. ad quod nosin¬
serrmus. Et certe audierat.
ioseph fili dl̃: ne tuneas acci¬
pere mariam uxorem tuam.
Phibitum ei fuerat: ne uere¬
linqueret. ne adulteram esti¬
maret. uxorem. Nunquid ⁊
a cong̾ssu coniugis fuerat se
paratus. cum utuꝵ ne seꝑare¬
tur magis suisset admimitꝰ:
Ot audebat inquit uir istꝰ.
uei in utero audiens silium.
ue uxoris coitu cogitare: Pul¬
cre. Qui ergo sompnio rredi¬
uit. ut uxorem non auderet
aitingere. is postꝙͣ pastorũ
uoce cognouerat angłm dm̃i
uerusse de celis. et dixisse ad
eos. nolite timere. ecce euã¬
głi&o uobis gaudium ma¬
guum. quod erit omi ppło
quia natus est nobis salua¬
tor. qui est xp̃c dominus ĩ
cuitate uauid. et cum ro lau¬
terram pax hoĩb bone uolũ¬
tatis. qui symeonem iustũ

Expanded text:
summam, illud requiro, quare summam, illud requiro, quare se abstinuerit Joseph usque ad partus diem. Respondebit utique, quia Angelum audierit dicentem: Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est . Ad quod nos inferimus, et certe audierat, Joseph, fili David, ne timeas accipere Mariam uxorem tuam . Prohibitum ei fuerat, ne relinqueret, ne adulteram existimaret uxorem. Numquid et a congressu conjugis separatus fuerat, cum utique ne separaretur magis fuisset admonitus? Et audebat, inquit, vir justus, Dei in utero audiens filium, de uxoris coitu cogitare? Pulchre. Qui ergo somnio tantum credidit, ut uxorem non 213 auderet attingere: is postquam pastorum voce cognoverat, Angelum Domini venisse de coelis, et dixisse ad eos: Nolite timere; ecce evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus in civitate David ; et cum eo lauterram pax hominibus bonae voluntatis: qui Simeonem justum
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. siue conscripti. Doceat gͥ
post illum diem tot iam ãnoꝵ
usq ad nos uolumnub exastis.
Aut ydola que sub therebintho
condita fuerant reꝑta. Aut mo¬
ysi tumulum inuestigatũ: qr
obuixe asserit. post donec ⁊ usq:
esse incipere qd̵ tamdiu nõ funit.
qmͣdium usq compłet᷑ ⁊ donee.
Quin ponus aĩauertat scrip¬
ture sancte ydioma ⁊ nobiscũ
Intelligat ea de quib posset am¬
bigi. si non fuissent scripta. si¬
gnati. cetera uero nr̃e intelligẽ¬
cie derelinqui. Si enim adhuc
recenti tempore. uiuentib his
qui uiderant moysen. sepulcrũ
eius potuit ignorari. młtoma¬
gis tot scłis p̃tereuntib. Iuxͣ
quod ⁊ illud intelligitur de io¬
seph. eruinͣgłistando in dicasse
ue quo scandalum poterat uio¬
ueroͥ non eam cognitam esse
a uiro suo usq ad ꝑtum: ut mł¬
tomagis intellig̾emus cognitã
uon fuisse post partum. a qua
tunc se abstinuit cum adhuc
uruisione poterat fluctitare ad

Expanded text:
ti sive conscripti sunt. Doceat igitur ti sive conscripti sunt. Doceat igitur post illam diem tot jam annorum usque ad nos voluminibus exactis, aut idola, quae sub terebintho condita fuerant, reperta, aut Moysi tumulum investigatum, quia obnixe asserit, post donec et usque, esse incipere, quod tamdiu non fuit quamdiu usque compleretur et donec. Quin potius animadvertat Scripturae sanctae idioma, et nobiscum, intelligat ea, de quibus posset ambigi, si non fuissent scripta, signari, caetera vero nostrae intelligentiae derelinqui. Si enim adhuc recenti tempore, viventibus his qui viderant Moysen, sepulcrum ejus potuit ignorari, multo magis tot saeculis praetereuntibus. Juxta quod et illud intelligitur de Joseph, Evangelistam id indicasse, de quo scandalum poterat moveri, non eam cognitam esse a vito suo usque ad partum, ut multo magis intelligeremus cognitam non fuisse post partum, a qua tunc se abstinuit, cum adhuc de visione poterat fluctuare. 8. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
impetratam miãm oculos torq̃¬
bit ad terras. qui in alio loco ui¬
cit. oculi mei defecerunt in sa
lacesscentis procacitatem testimo¬
niorum nube celare. Uerũ adħ
pauca subitiam. ut his similia
ip̃e sͥ lector inueniat. dicit legit
in genesi sermo uiuinus. Ot tͣ¬
diderrut iacob ueos alienos. qui
erant in manib corum. ⁊ in au¬
res que erant in auriculis eoꝵ
et abscondit eas iacob subtus
terebintum que est in sichiis
et ꝑdidit eas usq in hodiernũ
uiem. Item in sine de uterono¬
mii. Et uefunctꝰ est moyses
seruus uñi. in t̾ra moab ꝑ uer¬
bum dm̃ ⁊ sepelierunt eum in
geth. ꝓpe uomum phegor ⁊ ne¬
mo scit seprilerum eius usq
in hodiernum diem. Certe ho¬
diernus ures illius temꝑis ey¬
timatus est. quo hẏstoria ip̃a
contexa est. Srne moysem drẽ
uolueris austorem penthathen¬
chi. siue esoram eiusdem instan¬
tatorem operis. non recuso ⁊ sẽ
hoe queritur ut id quod dem̃
est usq in uiem istum. ad illã
referatur etatem quo libri edi¬

Expanded text:
impetratam misericordiam, oculos torquebit in terram? Qui in alio loco dicit: Oculi mei defecerunt in sallacessentis procacitatem, testimoniorum nube celare; verum adhuc pauca subjiciam, ut his similia ipse sibi lector inveniat. 7. Loquitur in Genesi sermo divinus: Et tradiderunt Jacob deos alienos, qui erant in manibus eorum, et inaures quae erant in auriculis eorum. Et abscondit ea Jacob subter terebinthum, quae est in Sichimis, et perdidit ea usque in hodiernum diem . 212 Item in fine Deuteronomii: Et defunctus est Moyses servus Domini in terra Moab per verbum Domini, et sepelierunt eum in Geth, prope domum Phegor, et nemo scit sepulcrum ejus usque in diem istum . Certe hodiernus dies illius temporis aestimandus est, quo historia ipsa contexta est, sive Moysen dicere volueris auctorem Pentateuchi, sive Ezram ejusdem instauratorem operis, non recuso. Nunc hoc quaeritur, an id quod dictum est, usque in diem istum, ad illam referatur aetatem, qua libri edi
Abbreviated transcription (Latin):
deinde fiuis. cum tradidit reg¬
num ueo ⁊ patri. cum destrux̾
enim illum regnare. donec
ponat om̃s inmicos sub pedi¬
Non negamus de eo qui pasõ
est crucem. qui postea sedere
iubetur a dextͥs. Qͥd sibi uult
hoc ꝙ ait. oportet em̃ iłlũ re¬
gnare. uonec ponat om̃s inimi¬
cos sub pedib erus  Nunqͥd
fu̾int regnare desistet. cum ini¬
q tunc magis regnare ĩcipiat

Expanded text:
Deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri, cum destituerenim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedinon negamus de eo qui passus est crucem, qui postea sedere jubetur a dextris. Quid sibi vult hoc quod ait, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejufuerint, regnare desistet? cum utique tunc magis regnare incipiat
Abbreviated transcription (Latin):
imp̃candus. ut matrem silii sui
uirginem ostendat fuisse post ꝑ¬
tum. que fuit mater anteꝙͣ nu¬
pta. Non campũ rethorici desi¬
damꝰ eloquii. non dialeticorum
tendicłas. non aristoł spineta
conquirimꝰ. Ipã scͥpturarũ uer¬
ba ponenda sunt ut ip̃is quib
adu̾sum nos usus est testimoni¬
is reuincatur. ut intelligat
tuisse que scͥpta suntͥ prima¬

Expanded text:
imprecandus, ut matrem Filii sui, imprecandus, ut matrem Filii sui, virginem ostendat fuisse post partum, quae fuit mater antequam nupta. Non campum rhetorici desideramus eloquii, non Dialecticorum tendiculas, nec Aristotelis spineta conquirimus: ipsa Scripturarum verba ponenda sunt: ipsis quibus adversum nos usus est testimoniis, revincatur, ut intelligat, tuisse quae scripta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Aper rogatus a frĩ¬
buis ut adu̾sus li¬
bellum cuiꝰdam he¬
luidii responderem:
facere listuli. nõ qͦ
uifficile fu̾it hoĩem rusticañ
et iuix pͥmis quoq imbutum
litt̾is suꝑ ueri assertione con¬
uincere. Sz ne respondendo dig¬
nus fieret qui uinceretur. huc
accedebat: quod homo turbu¬
lentus. ⁊ solus in uniu̾so mũ¬
do sibi ⁊ laicꝰ ⁊ sacerdos. qui u
ait ille. locacitatem facundiã
b. boue conscientie signumar¬
bitratur. accepta materia dis¬
putandi. amplius inciꝑet blas¬
phemare . et quasi de sublimi
loco in totum orbem ferre sen¬
tenciam. meq quia u̾itare nõ
tii mei cause ob scandalum fra¬
trum qui ad eius rabiem mo¬
uebantur. iustiore fine cessar̃t.
iam ad radices infructuosear¬
boris. euungłii securis est ad¬
monenda. ⁊ cum infecundita¬
te soliorum tradenda flaminis
ut discat aliqnͣdo reticere qͥ nũ¬
cuius becem mensib inhabta¬
tor fuit. Ab om̃i concubitꝰ suspi¬
tione turatur. Ip̃e qͦ beus pat̾

Expanded text:
per rogatus a fratribus, ut adversus libellum cujusdam Helvidii responderem, facere distuli: non quod difficile fuerit, hominem rusticanum, et vix primis quoque imbutum litteris, super veri assertione convincere; sed ne respondendo dignus fieret, qui vinceretur. Huc accedebat quod homo turbulentus, et solus in universo mundo sibi et laicus et sacerdos qui, ut ait ille, loquacitatem facundiam bus, bonae conscientiae signum arbitratur accepta materia disputandi, amplius inciperet blasphemare, et quasi de sublimi loco in totum orbem ferre sententiam: meque quia veritate non tii mei causae, ob scandalum fratrum, qui ad ejus rabiem movebantur, justiori fine cessarunt, jam ad radices infructuosae arboris Evangelii securis est admovenda , et cum infecunditate foliorum tradenda flammis, ut discat aliquando 206 reticere, qui numcujus decem mensibus inhabitator fuit, ab omni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Deus Pater est
Abbreviated transcription (Latin):
niꝰ etiam nr̃e responsionis ordo ꝓcedat.
Uult em̃ alios quoꝙ filios mariam ꝑ¬
creasse. ⁊ ex eo qđ scͥptũ est. ascendit au¬
tem ⁊ ioseph in ciuitate dauid. ut ꝓ¬
fiteret᷑ cũ maria uxore sua p̾guante

Expanded text:
nostrae responsionis ordo procedat. Vult enim alios quoque filios Mariam procreasse; et ex eo quod scriptum est: Ascendit autem Joseph in civitatem David, ut profiteretur cum M
Abbreviated transcription (Latin):
ciosus es: iam nc̃ tua mente suꝑab̾is.
Nolo michi aliciuod ĩc ꝑtũ ⁊ coitun
tempus int̾seras. Nolo dicas. mulier
quecũq cõceꝑit ⁊ peꝑerit masculũ.
canget. ⁊ reliqua. Scatim eam nua¬
dat ioseph. statini audiat ꝑ iherennã
Caui insanentes ⁊ seminas facti sũt¬
lmiebat alioquini quomodo stare pot̾¬
it. ñ cognouit eam donͨ peꝑit filiũ. si
dieb tanto temꝑe dilata libido differ¬
tur: Polluatur cruore puerꝑe. obste
at uxorem. Sic ĩcipiant nuptie ne e¬
ungfista metitꝰ sĩt. S ab̾sit. ut hoc de
matre saluatoris. & uiro iusto sit esti¬
mandũ. Nulla ibi obstetrix. nulla
muliertulaꝵ sẽdulitas int̾cessit. Ip¬
sa pãmis iuoluit ĩ fantem. Ip̃a ⁊ ma¬
t̾ ⁊ obstetrix fuit. ⁊ collocauit eum ĩ¬
quit ĩ pͥsepio: quia ñ erat ei locus ĩ
diu̾sorio. Que sentencia ⁊ apocripho¬
rũ deluamenta cõiũcit. dum maria
ip̃a panms inuoluit infantem. ⁊ hel¬
iudii expleri ũ patitur uoluntatem.

Expanded text:
tiosus es, jam nunc tua mente superaberis. Nolo mihi aliquod inter partum et coitum tempus interseras. 214 Nolo dicas: Mulier quaecumque concepit et peperit masculum, tanget, et reliqua . Statim eam invadat Joseph: statim audiat per Jeremiam: Equi insanientes in feminas facti suhinniebat . Alioqui quomodo stare poterit, Non cognovit eam, donec peperit filium: si diebus tanto tempore dilata libido differtur? Polluatur cruore puerpera: obstat uxorem. Sic incipiant nuptiae, ne Evangelista mentitus sit. Sed absit, ut hoc de matre Salvatoris et viro justo sit aestimandum. Nulla ibi obstetrix: nulla muliercularum sedulitas intercessit. Ipsa pannis involvit infantem, ipsa et mater et obstetrix fuit. Et collocavit eum, inquit, in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio . Quae sententia et apocryphorum deliramenta convincit, dum Maria ipsa pannis involvit infantem; et Helvidii expleri non patitur voluptatem,
Abbreviated transcription (Latin):
redisse quiq pͥus. ⁊ adhuc pͥ¬
ore uxore sua uiuente ac cõsen¬
tiente fortissime diu ac deuotis¬
sime cõtinentiã tenuit:. scd̾is
rursus amplexib ineptissime
atq inhonestissime implicu¬
it. Quia tñ publice ac sollemp¬
niter iuxta morẽ cet̾oꝵ hoĩm
⁊ sine q̃rela uł calũpnia ip̃m
qͣlecumq cõiugium celebra¬
tum fuitꝰ: nõ nobis uidetur tu¬
tum illum illam nõ cõsentien
perio. aut certe ec̃castico cano¬
nicoq uiditõ. Qiñ u̾o̾ hoc tam
granide hominis ꝑiculum. ad
tenimirũ nõ minima ex parte
respice̾ credimꝰ. ex eo qͥppe qd̾⁊
uolentem aut flagitantẽ suũ cõ¬
furmaie ppitum nimis suscipe
distulisti. occasiõe sumpta diabo¬
lus in hec eum mala p̃cipit auiti
omĩo ex canitate suademꝰ ⁊ cõsuli¬
mus ut qͣcũq mdustria. qͦcumq
sumiptu. uł labore potes. miserũ
om̃i modo satagas lib̾are. cõueni¬
endo scilicet aut mulierem aut

Expanded text:
redisse, quique prius, et adhuc prredisse, quique prius, et adhuc prior uxore sua vivente ac consentiente, fortissime ac diutissime continentiam tenuit, secundis rursus amplexibus se ineptissime atque inhonestissime implicuisse. Quia tamen publice ac solemniter juxta morem caeterorum hominum, et sine querela vel calumnia, ipsum qualecumque conjugium celebratum fuit, non nobis videtur tutum, illum illam non consentient vel imperio, aut certe ecclesiastico canonicoque judicio. Quoniam vero hoc tam grande hominis periculum ad te nimirum non minima ex parte respicere credimus ex eo quippe quod volentem ac flagitantem suum confirmare propositum, nimis suscipere distulisti, occasione sumpta, diabolus in haec eum mala praecipitavit, omnino ex charitate suademus et consulimus ut quacunque industria, quocunque sumptu vel labore potes, miserum omni modo satagas liberare: conveniendo scilicet aut mulierem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dum. cum ꝓpe te hab̾e̾ possis ubi
eos colloces. iam edificatũ ⁊ bñ
p̃paratũ. Nec̃ enim ut reor hinc
te excusare potest qd̾ locus ille
tuus nõ sit̃. cum certissime sci¬
garet: Inio si uelles acciꝑe gͣ
tissimũ hab̾et. nõ qr bonus non
est s qr sibi ut scis opus ñ est.
Timendum ualde est tͥ ꝑit̾ et
mͥ. ne si sollicite in oꝑib nris
nõ seruamus: quod apłs dicit.
Nemo adolescentiam tuã cõtẽp
de leuitate notemur: Q confi¬
do quia tu consultiuio ages. et
eliges. quẽ amico qͥdem tenenti
nosti oneri eẽr tͥ aut̃ necessarium
nde placuit tue dignatõni
frẽm hunc nr̃am paruita¬
tem cõsułe. sic nos quod no¬
bis uisum fuit noru̾s cõsilium
dedisse: ut saniori nõ p̃iuidicau̾¬
mus. Ne gͦ rerũ quas stis suꝑ¬
flua narratõe te grauemꝰ. hec ẽ
sumina consilii. Piculosum qͥdẽ
⁊ fortassis illicitum hoĩem post
diutinam in domo. ⁊ habitu re¬
ligionis conu̾satõẽm ad scłm

Expanded text:
dum, cum prope te habere possis, ubi dum, cum prope te habere possis, ubi eos colloces, jam aedificatum et bene praeparatum. Nec enim, ut reor, hinc te excusare potes, quod locus ille tuus non sit, cum certissime scigaret? Imo si velles accipere, gratissimum haberet; non quia bonus non est, sed quia sibi, ut scis, opus non est. Timendum valde tibi pariter et mihi ne, si sollicite in operibus nostris non servamus quod Apostolus dicit: Nemo adolescentiam tuam contemnade levitate notemur. Sed confido quia tu consultius ages, et eliges; quem amico quidem tenenti nosti oneri esse, tibi autem necessarium nde placuit tuae dignationi fratrem hunc nostram parvitatem consulere, sic nos, quod nobis visum fuit, noveris consilium dedisse, ut saniori non praejudicaverimus. Ne ergo rerum quas scis superflua narratione te gravemus, haec est summa consilii. Periculosum quidem est et fortassis illicitum, hominem, post diutinam in domo et habitu religionis conversationem, ad saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
cura te agunt᷑. ne unde te mͥ ꝑ
cere putas magis affligas.Opꝰ¬
cula mea q̃ habes: da oꝑam cum
artaldum pruliacensem ałb̃em.
lectõis impend̾e̾ sibi possũt
absentes amici: puto ⁊
me dẽbere t̾. ⁊ mn deberi ate. Nõ
solum ob consortiũ ꝓpõiti ⁊ ꝑfes¬
sionis. s etiam ex debito nr̃e in¬
uicem pͥstine sotietatis. Nue tã
grata utriq tamq debita deuotõ.
qͣntum in uo quoq nr̃m ferue¬
at in nullo euidentiꝰ agnosc̾e. seu
innocesc̾e possumꝰ: qͣm alt̾utrum
nõ celemus. si quid forte de alter¬
utro quod nõ deceat audimꝰ. audi¬
ui aut̃ ego de te qd̾ de scõ cõuen¬
tu tuo albatiam in hẏspania cõ¬
struere uelis. Quod mͥ nimirũ
in magnam ammiratõem uenit.
quid cause uidelicet sit quid cõ¬
silii quidue utilitatis. qd̾ filioᷤᷤ
tuos exulare cupis. in locũ utiq
tam longinquũ. tanto sump¬
tu ⁊ labore. ⁊ q̃rendum ⁊ edificã¬

Expanded text:
circa te aguntur, ne unde te mihi circa te aguntur, ne unde te mihi parcere putas, magis affligas. Opuscula mea quae habes, da operam, cum ARTALDUM PRULLIACENCEM ABBATEM.lectionis impendere sibi possunt absentes amici, puto et me debere tibi, et mihi deberi a te, non solum ob consortium propositi et professionis, sed etiam ex debito nostrae invicem pristinae societatis, quae tam grata utrique, tamque debita devotio quantum in unoquoque nostrum ferveat, in nullo evidentius agnoscere seu innotescere possumus, quam si alterutrum non celemus, si quid forte de alterutro quod non deceat audimus. Audivi autem ego de te, quod de sancto conventu tuo abbatiam in Hispania construere velis. Quod mihi nimirum in magnam admirationem venit, quid causae videlicet sit, quid consilii, quidve utilitatis, quod filios tuos exsulare cupis, in locum utique tam longinquum, tanto sumptu et labore et quaerendum et aedifican
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ cet̾a stripsisse. Et si intͣm mͥ pi¬
um est nullas tuas angustias dis¬
simulare tͥ tam̃ durum est sic af¬
fecto cunctas indicare. S eccei
unde meas tͥ curas credidi leuie¬
gari: inde fateor ampliꝰ grauari
me sentio. Nam ante quidẽ sola
q̃ te innotescente ꝑceꝑam aut do¬
lebam aut metuebam. Nũc aut̃
quid umqͣm mali euenire potest
q̃d ego nõ metuam: Immo uxta
tuũ oiuidiũ. Qndo ego nõ timui
graiuora ꝑicla ueris: Ego qͥppe ⁊¬
suspectus om̃ia quo incertꝰ de
om̃ib ueram sepe de falsis tristi¬
tram contrahere cogor. Mens siqͥ¬
demn quam semel affec̾it caritas s
sui iuris ẽẽ nõ sinit᷑. Mecuit que
nescit. dolet quod nõ oportet. solli¬
citatur plusqͣm uolu̾it. ⁊ unde no¬
lu̾iti compatit᷑ uolens. muiseret᷑
inuita.⁊ qr uides fili nec meã me¬
ticło̾sam industriam nec tuam
prudentiã piam in hac ꝑte ꝓdes¬
se mͥ: iam q̃so noli celare.que

Expanded text:
inter caetera scripsisse: « Et si, inquam, mihi piinter caetera scripsisse: « Et si, inquam, mihi pium est nullas tuas angustias dissimulare, tibi tamen durum est sic affecto cunctas indicare . » Sed ecce unde meas mihi curas credidi levigari, inde fateor amplius gravari me sentio. Nam ante quidem sola quae te innotescente perceperam, aut dolebam, aut metuebam; nunc autem quid unquam mali evenire potest, quod ego non metuam? Imo juxta tuum Ovidium . Quando ego non timui graviora pericula veris? eo quippe suspectus omnia, quo incertus de omnibus, veram saepe de falsis tristitiam contrahere cogor. Mens siquidem quam semel affecerit charitas, sui juris esse non sinitur. Metuit quod nescit, dolet quod non oportet, sollicitatur plus quam voluerit, et unde noluerit, compatitur nolens, miseretur invita. Et quia vides, fili, nec meam meticulosam industriam, nec tuam piam prudentiam in hac parte prodesse mihi, jam, quaeso, noli celare quae
Abbreviated transcription (Latin):
quos eligas anqui grauando iuuãt.
an qͥ uiuando grauant. Hii tͥ ꝓm̾i¬
tores: Illi frau̾datores m̾ntoꝵ exi¬
stunt. Nam qͥ sotii laboris ꝓculdu¬
bio ⁊ merte̾dis ꝑticipes erũt. Sciẽs
gͦ te missum iuuare nõ iuuari il¬
lius te agnosce uicariũ. qͥ uenit mi¬
nistrare nõ ninistrari. Plura gͦ
ad tui consolatõem scriłe̾ uolebã:
s nõ fuit necessariũ. Nam qͥd opꝰ
est u̾bis suꝑfluis. mortuã cartã
implere. ubi uiua p̾sens loqͥtur:
Uiso siqͥdem pͥore puto qd̾ ista tͥ
sufficiant. ⁊ ad eius p̃sentiã spt̃
tiuis reuixerit. ita ut iam conso¬
lationem scriptoꝵ nõ requiras.o
cui int̾im licet u̾boꝵ illius solatõ
potui. missum ẽẽ nõ dubitas. cui
qͥppe ut bene nosti idem mecum
consilium. eadem solet eẽ uolũ¬
perabam kiñe aliquid me
ꝑcepturũ meẽ ꝓ te sollicitu¬
dinis remẽdiũ si tua te ñ
indicante nescirem incõmoda. Uñ¬
⁊ in alia epła memini me ãd te sic

Expanded text:
quos eligas, an qui gravando juvant, quos eligas, an qui gravando juvant, an qui juvando gravant. Hi tibi promeritores, illi fraudatores meritorum existunt. Nam qui socii laboris, procul dubio et mercedis participes erunt. Sciens ergo te missum juvare, non juvari, illius te agnosce vicarium qui venit ministrare, non ministrari. Plura tibi ad tui consolationem scribere volebam; sed non fuit necessarium. Nam quid opus est verbis superfluis mortuam chartam implere, ubi viva praesens loquitur? Viso siquidem Priore, puto quod ista tibi sufficiant, et ad ejus praesentiam spiritus tuus revixerit, ita ut jam consolationem scriptorum non requiras, cui interim licet verborum illius solatio potui, missum esse non dubites; cui quippe, ut bene nosti, idem mecum consilium, eadem solet esse volunperabam, charissime, aliquod me percepturum meae pro te sollicitudinis remedium, si tua te non indicante nescirem incommoda. Unde et alia in epistola memini me ad te sic
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦmͦ te oporteat pat̾nã portare
sartinam. Si enim sic portas ut
me nõ alleues s magis p̃mas. tu
quidem es oneratus. s ego nõ sũ
exhon̾atus. Hoc aut̃ onus anuna¬
rum est.⁊ infirmarũ. Nam q̃ sane
sũt portari nõ indigent. ac ꝑ hr nͨ
onus sunt. Quoscũq gͥ de tuis
in uen̾is trstes. pusillanimes m
muriosos: ip̃oꝵ te prẽm. ip̃oꝵ te
nou̾is eẽ albẽm. Consolando ex¬
hortando. increpando agis opus
tuũ. portas onus tuũ. ⁊ portando
sanas. quos sanando portas. Siqͥs
uo ita sanus est ut magis iuuec
te. qͣm iuuet᷑ a te: huiꝰ te nõ pa¬
trem s parem comitẽ nõ albem
agnoscas. Quid gͥ causaris te.
aliquoꝵ qͥ tecum sunt magis gra
om̃i sanior. om̃ib fortior. qͥ oĩb
suffitias ꝑ dei grãm solatiari.⁊ a
nemine omm indigeas confortari:
Deniq inqͣntũ grauaris. in tantũ
lucraris.⁊ inqͣntũ iuuaris: in tan¬
tum tͥ tua p̃mia minuis. Elige gͦ

Expanded text:
de quomodo te oporteat paternam portare de quomodo te oporteat paternam portare sarcinam. Si enim sic portas ut me non alleves, sed magis premas; tu quidem es oneratus, sed ego non sum exoneratus. 2. Hoc autem onus animarum est, et infirmarum. Nam quae sanae sunt, portari non indigent, ac, per hoc, nec onus sunt. Quoscunque igitur de tuis inveneris tristes, pusillanimes, murmurosos, ipsorum te patrem, ipsorum te noveris esse abbatem. Consolando, exhortando, increpando agis opus tuum, portas onus tuum, et portando sanas quos sanando portas. Si quis vero ita sanus est ut magis juvet te quam juvetur a te, hujus te non patrem, sed parem, comitem, non abbatem agnoscas. Quid igitur causaris te aliquorum qui tecum sunt magis gravomnibus sanior, omnibus fortior, qui omnibus sufficias per Dei gratiam solatiari, et a nemine omnium indigeas confortari? Denique in quantum gravaris, in tantum lucraris; et in quantum juvaris, in tantum tua tibi praemia minuis. Elige ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ad plangendum. Nec enĩ tẽ dolen¬
te possum nõ dolere. nͨ mͥi molestꝰ
⁊ auxius tuas molestias ⁊ anxie¬
tates aũdire. Uerum qr hec ipsa
mala q̃ te inuenisse causaris.⁊
dixeram. puto te leuiꝰ p̃scita por¬
tare debere. ⁊ mͥ unde ꝑce̾ potes
molestum nõ eẽ. Satis namo
⁊ plusqͣm satis crucior te caren¬
do. te nõ uidendo. te dulcissimo
mͥ solatio nõ fruendo. ita ut ye¬
ne peniteat me qd̾ te elongaiu̾m
ame. Et licet caritas hoc cogẽt qͣ¬
cumq tñ necessitate quo te nõ ui¬
deam missum: plango te tamqͣm a
amissum. Cum gͦ suꝑ hoc etiã ue¬
lut quodã tue pusillanimitatis
bacło me ꝑcellis. qͥ mͥ debueras ẽẽ
bacłs sustentatõis. tristitiã suꝑ tri¬
stitiam ingeris. ⁊ cruciatũ suꝑ cru
dicare. Quid enim necesse est sa¬
tis sollicitũ sollicitare. ⁊ absentia
filii sautia pris uisc̾a gͣuiorib tor¬
q̃re dolorib: Onus meũ tibi par¬
titus sum. ut filio. ut netessa¬
rio. ut fideli coadiutori meo. Ui¬

Expanded text:
ad plangendum. Nec enim te dolente possum dolere, nec nisi molestus et anxius tuas molestias et anxietates audire. Verum quia haec ipsa mala, quae te invenisse causaris, edixeram, puto te levius praescita portare debere, et mihi, unde parcere potes, molestum non esse. Satis namque et plusquam satis crucior te carendo, te non videndo, te, dulcissimo mihi solatio, non fruendo; ita ut pene poeniteat me quod te elongaverim a me. Et licet charitas hoc cogeret, quacumque tamen necessitate, quo te non videam, missum, plango te tanquam amissum. Cum ergo super hoc etiam velut quodam tuae pusillanimitatis baculo me percellis, qui mihi debueras esse baculus sustentationis; tristitiam super tristitiam ingeris et cruciatum cruciatitas indicare. Quid enim necesse est satis sollicitum amplius sollicitare, et absentia filii saucia patris viscera gravioribus torquere dololoribus? Onus meum tibi partitus sum ut filio, ut necessario, ut fideli coadjutori meo. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
Cato enĩ eius uere est cib. ⁊ san¬
guis eius uere potus est. Panis est
dio siue consilio absq uita: Nem¬
pe haut alius qͣm picture absq
solido. Ergo nec humilitatis exẽ¬
pla. nec caritatis insignia p̃ter
redẽptõis sacram̃tũ sũt aliquid.
puer ur̃i qualia cũq tenets. ad¬
u̾sus pauca quidem noue herese¬
os capitula. Ubi ⁊ si nõ aliud ꝗ
zelum agnoscitis meũ: tam̃ ꝓ¬
pͥe interĩ conscientie satiffeci.n
Nam cũ nõ eẽt quod ag̾e̾m: quo
iniuria fidei quam dolebam oꝑe
mͥ p̃ciũ arbitror. si illũ ammonui
cuiꝰ arma potentia a deo ad destruc¬
toẽm contrariarũ assertõnũ. ad
destruendam omnẽ assertõem. ex¬
tollentem se adu̾sus scientiã dei.
⁊ in captiutatẽ redigendũ omnẽ
intellectum in obsequiũ xp̃i. Sũt¬
⁊ aliain aliis eius scriptis nõ pau¬
ca nec minuo mala capitula. ad
que nec temporis nec eplẽ angu¬
stia respondere ꝑmitit. Qmꝙͣ

Expanded text:
Caro enim ejus vere est cibus, et sanCaro enim ejus vere est cibus, et sanguis ejus vere est potus. Panis est dio, sive consilio, absque vita? Nempe haud alius quam picturae absque solido. Ergo nec humilitatis exempla, nec charitatis insignia, praeter redemptionis sacramentum, sunt aliquid. pueri vestri qualiacunque tenetis, adversus pauca quidem novae haereseos capitula: ubi etsi non aliud quam zelum agnoscitis meum, tamen propriae interim conscientiae satisfeci. Nam cum non esset quod agerem pro injuria fidei quam dolebam; operae mihi pretium arbitror, si illum monui, cujus arma potentia a Deo ad destructionem contrariarum assertionum, ad destruendam omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigendum omnem intellectum in obsequium Christi. Sunt et alia in aliis ejus scriptis non pauca, nec minus mala capitula, ad quae nec temporis, nec epistolae angustia respondere permittit. Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
hec p̃cipua. in loc opere nr̃e salutis
intueor. formã humilitatis. in qua
semet ip̃m d̾d exinaniuit. caritatis
mensurã. quam uscꝑ ad mortẽ et
mortem crucis extẽndit. redẽptõis
sacram̃tum. quo ipãm mortẽ quã
ꝑtulit substulit. Hoꝵ duo pͥora si¬
ne ultimo sic sũt ac si suꝑ mane pĩ¬
gas. slagnũ ꝓfecto ⁊ ualde neces¬
sariũ humilitatis magnũ er om¬
ni acceptõe dignũ cartatis exem¬
plum. s nõ habens furadam̃tũ ac
ꝑinde nec statum si desit redẽptõ
Uolo totis nisib humilem sequi
shm. cupio eum qui dilexit me. ⁊
tradidit semet ip̃m ꝓ me. quib dã
brachiie uicarie dilectõis amplecti:
s oportet me ⁊ agnũ manducare i¬
paschalem. Ntisi enĩ manducauero
carnẽ eiu ⁊ bibero sanguinẽ eius¬
ñ labebo uitam in memet sp̃o.
Aliud sequi iħ̃m. aliud tenere. ali¬
u̾d ⁊ manducare. Sequi: salubre
consilisi. tenere ⁊ amplecti sollẽp¬
ne gañduĩ. manducare uita beata.

Expanded text:
quaedam praecipua in hoc opere nostrae salutis intueor: formam humilitatis, in qua Deus semetipsum exinanivit; charitatis mensuram, quam usque ad mortem, et mortem crucis extendit; redemptionis sacramentum, quo ipsam mortem, quam pertulit, sustulit. Horum duo priora sine ultimo sic 657 sunt, ac si super inane pingas. Magnum profecto et valde necessarium humilitatis, magnum et omni acceptione dignum charitatis exemplum: sed non habent fundamentum, ac proinde nec statum, si desit redemptio. Volo totis nisibus humilem sequi Jesum; cupio eum qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me, quibusdam brachiis vicariae dilectionis amplecti: sed oportet me et Agnum manducare paschalem. Nisi enim manducavero carnem ejus, et bibero ejus sanguinem, non habebo vitam in memetipso. Aliud sequi Jesum, aliud tenere, aliud manducare. Sequi, salubre consilium; tenere et amplecti, solemne gaudium; manducare, vita beata.
Abbreviated transcription (Latin):
minõ dictũ est. ⁊ tu aliqͣndo cõu̾sus
confirma frẽo tuos licet indigni r
nata nobis a sña discretõe capitula. ⁊
uniu̾sa ip̃ius petri ꝑu̾sa dognata scõ¬
rũ canonũ auctoritate cum suo actore
dampnauimꝰ. eiq tamqͣm hereticõ ꝑpe¬
tuũ silentiũ imponimꝰ. Uniu̾sos qͦ er¬
roris sui sectatores ⁊ defensores a fide¬
liũ consortio sequestrandos excõicati¬
onis uncło denodandos ẽẽ censemꝰ.

Expanded text:
mino est dictum: Et tu aliquando conversus mino est dictum: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos , licet indigni renata nobis a vestra discretione capitula, et universa ipsius Petri perversa dogmata sanctorum canonum auctoritate cum suo auctore damnavimus, eique tanquam haeretico perpetuum silentium imposuimus. Universosque erroris sui sectatores et defensores, a fidelium consortio sequestrandos, excommunicationisque vinculo innodandos esse censemus.
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ius cuiꝰ libet cõnditõia de fide xͥ¬
u̾entissime sẏnodi si quis semel iu¬
dicata ⁊ recte disposita iuolu̾e. et
iterũ disputare contendit.⁊ in cõ¬
tẽptores huiꝰ legis tamqͣm in sacri¬
erit qui publice tractarẽ de religio¬
ne ausus fu̾it cõsortio cłicoꝵ remo¬
uebit᷑. Dolemus aut̃ q̃m sicut lit¬
tera rũ uestrarũ inspectõe. ⁊ missis
a frat̾nitate ur̃a nobis erroꝵ capitu
dictoꝵ hereses. ⁊ alia ꝑu̾sa dogma¬
ta catholice fidei obiuantia pullu¬
lare ceperũt. Derũ in hoc maxime
consolamur. ⁊ om̃ipotenti deo gia¬
tias agimꝰ qui in partib nr̃is pro
patrib tales filios suscitauit. ⁊ tẽ¬
pore apłatus nr̃i in eccl̃a sua tam
p̃claros uoluit ẽẽ pastores qui noui
heretici calũpniis studeant obiua¬
re ⁊ immaculatam sponsã uni uiro
iurgiẽ castam exhibere xp̃o. Nos ita¬
q qui in beati petri cathedrã cuia do¬

Expanded text:
alterius cuiuslibet conditionis de fide Christialterius cuiuslibet conditionis de fide Christieverentissimae synodi, si quis semel iudicata et recte disposita revolvere et iterum disputare contendit; et in contemptores huius legis tamquam in sacrierit, qui publice tractare de religione ausus fuerit, a consortio clericorum removebitur. Dolemus autem, quoniam, sicut litterarum vestrarum inspectione et missis a fraternitate vestra nobis errorum capituldictorum hereses et alia perversa dogmata katholicae fidei obviantia pullulare coeperunt. Verum in hoc maxime consolamur et omnipotenti Deo gratias agimus, quod in partibus vestris pro patribus tales filios suscitavit et in tempore apostolatus nostri in aecclesia sua tam preclaros voluit esse pastohaeretici calumniis studeant obviare, et immaculatam sponsam uni viro virginem castam exhibere Christo. Nos itaque qui in beati Petri cathedra, cui a Do
Abbreviated transcription (Latin):
est in eccłia tranqͥllitas magna.
S qr hostis humani gen̾is semꝑ
circuit q̃rens que deuoret ad mi¬
pugnandan sinceritatẽ fidei frau¬
dulentam hereticoꝵ fallatiã sub¬
induxit. Contra quos uiri eccłia¬
rũ pastores iurilit̾ insurgentes eo¬
rũ pͣua dogniata cũ ip̃oꝵ austorib
condẽpnauerũt. In magna nãq
nicena synodo arrius hereticus ẽ
dãpnatuo. Constantino politana
sẏnodus manicheum hereticum
debita sententra cõdẽpnauit.In
ephesina sỹnodo nestoriꝰ cõndig¬
nam sui erroris dãpnatõem snsce¬
pit. Calcedonensis qͦ synodus
nestorianam heresim.⁊ euticianã
cum dioscoro ⁊ eius complicib iu¬
stissima seutentia confut auit. It¬
Milartianus p̃terea licet laicũs
lice fidei amore suctensus. p̃decesso¬
ri nr̃o scĩssimo pape ioħ̾i sccibens ad¬
u̾sus eos qui satra misteria ꝓpha¬
nare conteñdũt. int̾ cet̾a sic loquit᷑
dicens. Nemo cłicus uł militaris uł

Expanded text:
est in Ecclesia tranquillitaest in Ecclesia tranquillitaSed quia hostis humani generis semper circuit, querens quem devoret, ad impugnandam sinceritatem fidei fraudulentam hereticorum fallaciam subinduxit. Contra quas veri aecclesiarum rectores viriliter insurgentes eorum prava dogmata cum ipsorum auctoribus condempnarunt. In magna namque Nicena synodo Arrius hereticus est dampnatus. Constantinopolitana synodus Manicheum hereticum debita sententia condempnavit. In Ephesina synodo Nestorius condignam sui erroris condempnationem recepit. Calcedonensis quoque synodus Nestorianam heresim et Euticianam cum Dioscoro et eius complicibus iustissima sententia confutavit. Martianus preterea, licet laicus, licae fidei amore succensus, predecessori nostro sanctissimo papae Iohanni scribens adversus eos qui sacra mysteria profanare contendunt inter cetera sic loquitur dicens: Nemo clericus vel militaris vel
Abbreviated transcription (Latin):
Testante apło sicut unꝰ dñs ita una
fides ẽẽ disnoscit᷑. in qua tamqͣm ĩm¬
mobili fundam̃to p̃ter quod nemo po¬
test aliũd pon̾e. firmitas catholice et¬
clesie inuiolata confistit. Inde est q̃d̾
mia huiꝰ fĩdei cõfessione a dño ac sal¬
uatore nr̃o audire meruit. Tues iu¬
quit petrus ⁊ suꝑ hanc petrã ẽdifica¬
boeccłiam meam. Petram itaq fir¬
mitatem fidei ⁊ catholice unitatis
soliditatem manifeste designans.
Hec si quidem est inconsutilis tu¬
nica redẽptoris nr̃i suꝑ qua militeᷤ
sortiti sũt. s eam diuidere minime
muerũt gentes ⁊ ppłi meditati sunt
mania. Astiterũt reges terre ⁊ pͥn¬
cipes conuenem̃t in unũ. Uerũ apłi
duces dñici gregis. ⁊ eoꝵ successo¬
res apłici uiri ardore caritatis. ⁊
zelo rectĩtũdinis suctensi fidem̃ de¬
fend̾e. ⁊ eam in cordib alioꝵ ꝓprii
sangumis effusione plantare nõ
dubitarũt. Demũ cessante ꝑsecuroꝵ
rabie imꝑauit dño uentis ⁊ fasta

Expanded text:
Testante apostolo, sicut unus Dominus, una fides esse dinoscitur, in qua tamquam immobili fundamento, preter quam nemo potest aliud ponere, firmitas katholicae aecclesiae inviolata consistit. Inde est, quod mia hujus fidei confessione, a Domino ac Salvatore nostro audire meruit: Tu es, inquit, Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam : petram utique firmitatem fidei, et catholicae unitatis soliditatem manifeste designans. Haec siquidem est inconsutilis tunica Redemptoris nostri, super qua milites sortiti sunt, sed eam dividere minime muerunt gentes, et populi meditati sunt inania; adstiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum . Verum apostoli, duces dominici gregis, et eorum successores apostolici viri, ardore charitatis et zelo rectitudinis succensi, fidem defendere, et eam in cordibus aliorum proprii sanguinis effusione plantare non dubitarunt. Demum cessante persecutorum rabie, imperavit Dominus ventis, et facta
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥens det ĩllis penitentiã ad cog¬
noscendam u̾tatem. ut resiprscãt
ã diaboli laqueis. a quo capriui te¬
nent᷑ ad ip̃iuo uolinitatẽ. Paulus
est iste qui homines a dradolo cap¬
tiuos teneri asserit. ad eius uolũ¬
tatem. Audis ad eiũo uoluntatem.
⁊ negas potestatem. Si ⁊ ptulo nõ cre¬
dis: ueniam ad ip̃m dũm. Si forte au¬
dias ⁊ quiescas. Nempe ab ip̃o appella¬
tur pͥnceps huiꝰ miuidi ⁊ fortis arma¬
tus possessorq uasoꝵ ⁊⁊ dicis eum nõ
habere potestatẽ in homines. Nisi tu
aliud putas hoc intelligi atriũ qͣm n

Expanded text:
inquiens, det illis Deus poenitentiam ad coginquiens, det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem . Paulus est iste, qui homines a diabolo captivos teneri asserit ad ejus voluntatem. Audis ad ejus voluntatem, et negas potestatem? Si et Paulo non credis, veni jam ad ipsum Dominum; si forte audias, et quiescas. Nempe ab ipso appellatur Princeps hujus mundi , et fortis armatus , possessorque vasorum : et dicis eum non habere potestatem in homines? Nisi tu aliud putas hoc loco intelligi atrium, quam
Abbreviated transcription (Latin):
gente. s ut filios dei qͥ erãt dis¬
ꝑsi congregaret in unũ. Quo
erant disꝑsi: In oñis regiones.
Ergo quos redemit de regioni¬
b congregauit eos. Non cõgre¬
garet nisi redim̾et. Frant enim
Redemit. ⁊ congregauit. rede¬
mit aut̃ de manu inimici. Non
unus: regiones multe. Si qͥdẽ
nõ de regione s de regionib cõ¬
gregauit eos. Asolis ortu ⁊ occa¬
su. ab aquilone ⁊ mari. Nius
iste unus.tam potens dñs qui
nõ uni p̃fuit regioni. s otñib.
Non alius ut arbitror qͣm isle
quod ⁊ iordanis. hoc est electio ip̃a
influat in os eius. Seati qui sic ĩ¬
fluũt ut effluant. qui sic intrant
ut exeant. S quid. siondũ forte
credis ꝓphetis. Sic igitur cõcinen¬
tib de diabolipotestate in hoĩem
ueni metum. ⁊ ad apłos. Dixisti nẽ¬
pe te nõ sentire cum illis qui post
apłos uenerũt assentias uł apłis si
forte ⁊ tͥ contingat quod unus eo¬
rum loquit᷑ de quibdam: neqͣndo

Expanded text:
gente; sed ut filios Dei, qui erunt disgente; sed ut filios Dei, qui erunt dispersi, congregaret in unum . Quo erant dispersi? In omnes regiones. Ergo quos redemit, de regionibus congregavit eos. Non congregaret, nisi redimeret. Erant enim Redemit, et congregavit: redemit autem de manu inimici. Non unus, regiones multae. Siquidem non de regione, sed de regionibus congregavit eos, a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari . Quis iste unus tam potens dominus, qui non uni praefuit regioni, sed omnibus? Non alius, ut arbitror, quam ille,quod et Jordanis, hoc est electio ipsa, influat in os ejus . Beati qui sic influunt ut effluant, qui sic intrant ut exeant. 14. Sed quid? Nondum forte credis Prophetis, sic sibi concinentibus de diaboli potestate in hominem. Veni mecum et ad Apostolos. Dixisti nempe te non sentire cum illis qui post Apostolos venerunt. Assentias vel Apostolis, si forte et tibi contingat quod unus eorum loquitur de quibusdam: Nequando,
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Saluabo te ⁊ liberabo te no¬
li timere. Queris a qua potesta¬
te : Non enim uis ut diabolus
in hominẽ habeat uł habuerit
potestatem fateor nec ego. Nou
tam̃ iocirco nõ habet qr ego ⁊
tu hoc nolumꝰ. Si nõ confiteris
tu nec coguoscis: cognostunt
⁊ dicũt. Qui redẽpti sũo adño
quos redemit de manu inims¬
ci. Quod nme uegares etͥtu¬
si nõ eẽs sub manu inimici. Non
potes gr̃as ag̾e̾ cuni redemptis:
qͥ redemptus nõ es. Nam si re¬
cemptus eẽs redemptorẽ agnos¬
cereo.⁊ nõ negares redemptõẽm.
Non querit redimi qͥ se nestit
captiuũ. Qui aut̃ scierũt clama¬
uerũt ad dñm. ⁊ dñs exaudiuit
eos. ⁊ redemit eos de manu ini¬
mici. Et ut intelligas hũc inimi¬
cum qui sit. quos redemit de
manu mimci de regionib cõgre¬
gauit eos. S pͥmũ quidem cog¬
nosce hũc cõgregatorem de quo¬
cayphas ꝓphetizat in eim głio. qr
ih̾c moreret᷑ ꝓ gente. Et qͥ nar¬
rat sequitꝰ dicens. nõ tantũ pro

Expanded text:
cens: Salvabo te, et liberabo te, noli timere . Quaeris a qua potestate? Non enim vis ut diabolus in hominem habeat, vel habuerit potestatem: fateor, nec ego. Non tamen idcirco non habet, quia ego et tu hoc nolumus. Hoc si non confiteris tu, nec cognoscis: cognoscunt et dicunt qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici. Quod minime negares et tsi non esses sub manu inimici. Non potes gratias agere cum redemptis, qui redemptus non es. Nam si redemptus esses, Redemptorem agnosceres, et non negares redemptionem. Nec quaerit redimi, qui se nescit captivum. Qui autem scierunt, clamaverunt ad Dominum, et Dominus exaudivit eos, et redemit eos de manu inimici. Et ut intelligas hunc inimicum qui sit, Quos redemit, ait, de manu inimici, de regionibus congregavit eos . Sed primum quidem agnosce hunc congregatorem, de Caiphas prophetat in Evangelio, quia Jesus moreretur pro gente. Et qui narrat, sequitur dicens: Non tantum pro