comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ef ficiunt: Aspiciebant aut̃ infide istas
promissiones. salutabant desiderio. etcon
ficebantur sermone: quod peregrini
essent: Iuxta qđ psalmista dicit:
Qm̃ peregrinus sũ apudte :sicut om̃s patres
mei: peregrinus. a peregre id ÷ longe
proficiscendo dictũ est peragrare
eni : perambulare dicimus: Nã qui
intaber niculis habitant: qui sepulcra
pecuniis emȩbant : certũ est qͥ m̃pere¬
grini erant: In tantũ ut & iã ubi suos
sepelirent non habebant: Qua propt̃
prima uirtus est peregrinũ eẽ. mundi
cũ regibus huis scđi sed renoueri ab eis
sicut peregrinus: Ideo confunditur. ił ÷
non erubescit ds̃ uocari ds̃ illorum :
parauit enĩ illis ciuitatẽ: Ideo inquit
quia illi dõ credider̃ nihilq de t̃renis
sibi p̃sũpser̃. ad hoc utin illis spẽsuã
ponerent: idcirco non erubescit opm̃s
ds̃ uocari ds̃ illorũ: Sicenĩ ipse dicit
egosũ ds̃ abraham. ds̃ isaac: et ds̃ iacob

Expanded text:
efficiunt. Aspiciebant autem in fide istas efficiunt. Aspiciebant autem in fide istas promissiones, salutabant desfitebantur sermone quod peregrini essent, juxta quod Psalmista dicit, quoniam peregrinus sum apud te, sicut omnes patres mei . Peregrinus a peregre, id est a longe proficiscendo dictus est. Peragrare enim perambulare dicimus. Nam qui in tabernaculis habitabant, qui sepulcra pecuniis emebant, certumque est quoniam peregrini erant, in tantum ut etiam ubi suos sepelirent non haberent. Quapropter prima virtus est peregrinum esse mundi cum regibus hujus saeculi, sed removeri ab eis sicut peregrinus Ideo non confunditur, id est non erubescit, Deus vocari Deus illorum. Paravit enim illis civitatem. Ideo, inquit, quia illi Deo crediderunt, nihilque de terrenis sibi praesumpserunt, ad hoc ut in illis spem suam ponerent, idcirco non erubescit omnipotens Deus vocari Deus illorum. Sic enim ipse dixit: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob,
Abbreviated transcription (Latin):
diues in argento & auro : aliquas
degustaciones promissionũ ꝑceper̃:
In hoc uero quia plenã promissi onem
patriȩ cielestis non sunt consecuti.
quisi non perceper̃ promissiones. De
longe tam̃ aspiciebant promissiones
aue sorores. aut patrẽ: autmatrẽ: ꝓpt̃
me: centuplũ accipiet & uitãae t̾nam
Istã promissionẽ nons̃
consecuti illi ante dnĩ aduentũ: licet
omia sua reliquissent sicut et apłi: Siue
er im promissiones dedñi aduentu non sunt
consecuti : qm̃licce eis promissus et̃̃tam̃
nonuider̃ eũ p̃sentẽ inmundo: Salutabant
quoq easdẽ promissiones : iel ÷ optabant
& desiderabant sicut dñs ait in eigłio:
Muld reges & prophoxȩ uoluer̃ uidere
quȩ uos uicdetis: & non uider̃.: Et audire
queauditis. et non audier̃ . ex mea¬
phoranauigantium dixit salutantes
quia longe prospicientes desicleratas
ciuitites antequã ingrediantur eas. saluta¬
tione. p̃ueniunt. easq sibi familiares

Expanded text:
dives in argento et auro, aliquas dives in argento et auro, aliquas degustationes promissionum perceperunt. In hoc vero quia plenam promissionem patriae coelestis non sunt consecuti, quasi non perceperunt promissiones, de longe tamen aspiciebant promissiones,aut sorores, aut patrem, aut matrem propter me, centuplum accipiet, et vitam aeternamIstam promissionem non sunt consecuti illi ante Domini adventum, licet omnia sua reliquissent, sicut et apostoli: sive etiam promissiones de Domini adventu non sunt consecuti, quoniam, licet eis promissus esset, tamen non viderunt eum praesentem in mundo. Salutabant quoque easdem promissiones, id est optabant et desiderabant, sicut Dominus ait in Evangelio: Multi reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis et non audierunt. Ex metaphora navigantium dixit, salutantes, qui a longe prospicientes desideratas civitates, antequam ingrediantur, eas salutatione praeveniunt, easque sibi familiares
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ qđ om̃s illimortui sunt
p̃ter solũ enoc quẽ nouimus eẽ trans latũ:
Quoduero sub intulit non acceppisse eos
repromissiones: manifestũ est quia
in quib clamreb: acceperunt. in quib:¬
dã mini me neq plenitudinẽ: Accepit
si quidẽ enoc neuicleret mortẽ: accepit
noe ut saluaretur. acceper̃ & alii plurimi
sed hȩc quȩlã erant illis libamina.
quȩ lã erant & prime degus taciones
futurorũ non plenicudo promissionũ:
Ds̃ enĩ non solũ que futuras unt nobis
largitur: sed &x iam quȩ huius uicęsunt
necessaria prestat: sicut discipłis suis
dicebat: primũ querite regnũ dĩ
& iusticiam eĩ : & haec om̃ia tẽ poralia
inquantũ uobis expediunt adicient᷑
uobis: In hoc enĩ quia in p̃senti scło
ex parte laudẽ iusticiȩ promerfer̃
neccũ impiis perier̃: locupletesq
fuer̃ bonis tẽporalib lice peregrini
eeñt ut pote: legitur deabraham qđ erat

Expanded text:
intelligendum: Omnes isti mortui sunt, intelligendum: Omnes isti mortui sunt, praeter solum Enoch, quem novimus esse translatum. Quod vero subintulit, non accepisse eos repromissiones, manifestum est quia in quibusdam rebus acceperunt, in quibusdam minime, neque plenitudinem. Accepit siqNoe ut salvaretur, acceperunt et alii plurimi. Sed haec quidem erant illis libamina quaedam, erant et primae degustationes futurorum, non plenitudo repromissionum. Deus enim non solum quae futura sunt nobis largitur, sed etiam quae hujus vitae sunt necessaria praestat, sicut discipulis suis dicebat: Primum quaerite regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia, temporalia vitae, inquantum expediunt, adjicientur vobis . In hoc enim quia in praesenti saeculo ex parte laudem justitiae promeruerunt, nec cum impiis perierunt locupletesque fuerunt bonis temporalibus, licet peregrini essent, ut pote legitur de Abraham, quia erat
Abbreviated transcription (Latin):
biles existunt iuxta fidem: Id ÷ cũ fiele
functi sunt om̃s isti. nonacceptis
repromissi onib: seda longe eas aspici¬
entes & salutantes ec confitentes : quia
peregrini & hospites sunt suꝑ t̾ram:
suꝑt̾rã : significant sepatriam inqui¬
rere: etsiquidẽ illius. sub t̾rȩ
meminis sent dequa exier̃ ad hoc
utuellent reuerti : habebant utiq tẽp̃.
reuertendi: Nuncaut̃ dũ nolunt
reuerti adeam dequa exier̃ sed morant᷑
quasi peregrini
meliorẽ appetunt id ÷ celestẽ:
Duo quedã hic dignũ est querere :
Cũ enĩ supra dixis set trans latũ eẽ ȩnoc¬
om̃s isti:. Et cũ haec dixiss& non acce¬
pisse eos repromissiones sed alonge
as pexisse: superius dix̃ de abel
quiatestimoniũ consecutus est qđ
eẽciustus: & de enoc quia trans latus
est: De noe quoq ꝗ a saluatus est¬
de cõdẽpnatione mundi. deabra ham & iam
modi solucione egent:: Quod primũ
dixitom̃s istimortuis cũfide : ita est

Expanded text:
biles existunt. Juxta fidem, id est cum fide, biles existunt. Juxta fidem, id est cum fide, defuncti sunt omnes isti, non acceptis repromissionibus: sed a longe eas aspicientes, salutantes, et confitentes quia peregrini et hospites sunt super terram. super terram, significant se patriam inquirere. Et siquidem illius terrae meminissent de qua exierant, ad hoc ut vellent reverti, habebant utique tempus revertendi: nunc autem, quia nolunt reverti ad eam de qua exierunt, sed morantur quasi peregrini, meliorem appetunt, id est coelestem. Duo quaedam hic dignum est quaerere. Cum enim supradixisset, translatus est Henocsunt. Et cum iterum dixisset: Non accepisse eos repromissiones, sed a longe eas aspexisse, superius dixit de Abel: Quia testimonium consecutus est, quod esset justus. Et de Enoch, quia translatus est. De Noe quoque, quia salvatus est condemnatione mundi. De Abraham nihilomodi solutionem gerunt, quod primo dixit: Omnes isti mortui sunt cum fide, ita est
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ genuit sara:: uerũc& iã etplures
quã aliqua fecundarũ mulierũ: Unum
aut̃ corpus dicit habere illos duos: propt̃
hoc qđ ingenesi dr̃: Quiaer̃ duo incarne
una : Addidit quoq al huc: et hoc
in quiens corpore emortuo natisunt
nonuita mortua sed semine: Senex enim
homo sem̃ quidẽ tantũ fundere potest.
sed tamen soliditate seminis car&&. ut filios
pro creare possit. nisi forte deadolescentula
utaliiferunt : Sicut sẏdera in quit cȩli
ułarena maris: Niꝑbolicos dictũ est.
per sidera aut̃ cȩli : boni intelligendi sunt
ex utroq ppło filii abrahȩ tem
perfidẽ:: at uͦ perarenã maris : reprobi
accipiuntur exiuelaico ppło filii abrahȩ
ꝑ carnẽ. quiterrena sẽper quȩrentes:
pondere peccatorũ grauantur: Et si hominib:
stelle cęli siuea renamaris uł & iam
illi quides gnatisunt ꝑ hoc innumera¬
biles sunt: dõ aut̃ cũ omĩa patent numera¬

Expanded text:
non solum Isaac genuit Sara, verum etiam plures non solum Isaac genuit Sara, verum etiam plures quam aliqua fecundarum mulierum. Unum autem corpus dicit habere illos duos, propter hoc quod in Genesi dicitur, quia erunt duo in carne una . Addidit quoque adhuc, et hoc, inquiens, corpore emortuo nati sunt non vita mortua, sed semine. Senex enim homo semen quidem jam fundere potest: sed tamen soliditate seminis caret, ut filios procreare possit, nisi forte de adolescentula, ut alii fuerunt. Sicut sidera, inquit, coeli vel arena maris. Hyperbolice hoc dictum est. Per sidera autem coeli, boni intelligendi sunt ex utroque populo filii Abrahae per fidem, at vero per arenam maris reprobi accipiuntur ex Judaico populo filii Abrahae per carnem, qui terrena semper quaerentes, pondere peccatorum gravantur. Et si hominibus stellae coeli, sive arena maris vel etiam illi qui designati sunt per hoc, innumerabiles sunt, Deo autem cui omnia patent numera
Abbreviated transcription (Latin):
erat &ate & sterilis . Duplex enĩ erat
p̃clusio . Unatẽporis. senuerat quippeiã:
Alia uero exnatura: sterilis enĩ erat:
Sed ad suscipiendũ & retinendũ semen.
accepit uirtutẽ.: Mulieres nãq exluab:
p̃cipue reb steriles eẽ solent: Siue qr¬
excoquant semen. qđ & in senec tute
euenit cũ deficiunt muliebria: siue
quando uulua conduditur & iam in iuuen¬
tute. ut non perueniat semen ad loca concepti¬
onis: Contra quae deđ ds̃ uircutẽ. hoc est
& enim conceptionis satis peruenit dea¬
semen: & postquã peruenit ded partus
soliditatẽ mulieri: factũq est ut fidei
soliditate uteri in solida confortarentur:
& omĩa possibilia fierent credenti: ꝓpt̃
quȩ est ad orãmaris innumerabilis :
propter hoc inquit. qi ut̃q uerã fidẽ habuit.
abraham uidelic& etsara : ab uno corpore
abiahȩ & sarȩ ortisunt innumerabiles
ppłi: His uerbis uoluit ostendere quia

Expanded text:
erat aetate et sterilis. Duplex enim erat erat aetate et sterilis. Duplex enim erat praeclusio: Una temporis, senuerat quippe jam; alia vero ex natura, sterilis enim erat; sed ad suscipiendum et retinendum semen accepit virtutem. Mulieres namque ex duabus praecipue rebus steriles esse solent, sive qexcoquant semen, quod et in senectute evenit cum deficiunt muliebria; sive quando vulva concluditur etiam in juventute, ut non perveniat semen ad loca conceptionis. Contra quae dedit Deus virtutem: hoc est, tem. Ad locum etenim conceptionis satis pervenit semen: et postquam pervenit, dedit partus soliditatem mulieri. Factumque est ut fidei soliditate uteri insolida confortarentur, et omnia possibilia fierent credenti. Propter ut arena quae est ad oram maris, innumerabilis. Propter hoc, inquit, quia uterque veram fidem habuit, Abraham videlicet et Sara, ab uno corpore Abrahae et Sarae orti sunt innumerabiles populi. His verbis voluit ostendere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatẽq sui: inqua quise mel locũ
inuenerit nũquã poterit ex hereditari
neq: euelli : Iđo inquit illi fidemoratis
in t̾rare promissionis quasialiena: quia
repromissiones interra factas non attendebant.
sed futurã qui& ẽ querebant: Ostender
enĩ se ipsos maioribus eẽ. dignos : id circo
non ꝑmisit eos accipere ista: quia maiora
dare uolebat: Fide & ipsa sara asterelis.
uirtutẽ. in concepcionẽ seminis accepit
qui promiserat:. Questio hicoritur quare
dicat fide accepisse sarã uirtutẽ concipiendi:
cũ ab angło reprehensasit. curri serit
causa infidelitatis. Risus emĩille: & iam¬
sigaudiifuit plene fidei non fuit :
Risus aut̃ abrahȩ : et gaudii et plenefidei fuit:
Iuȩita soluitur: quia & si primũ dubitauit.
postmodũtam̃ uerbis angłi solidataest
infide & euacuata dubitacionis causa.
introducta est fides. Uirtutẽ in concep¬
tionẽ seminis accepit: quia iam mortificata

Expanded text:
firmitatemque sui: in qua qui semel locum firmitatemque sui: in qua qui semel locum invenerit, nunquam poterit exhaeredari neque evelli. Ideo, inquit, illi fide morati sunt in terra repromissionis, quasi in aliena. Repromissiones in terra factas non attendebant, sed futuram quietem quaerebant. Ostenderunt enim seipsos majoribus esse dignos: idcirco non permisit eos accipere ista, quia majora dare volebat. Fide et ipsa Sara sterilis virtutem in conceptione seminis aqui repromiserat. Quaestio hic oritur quare dicat fide accepisse Saram virtutem concipiendi, cum ab angelo reprehensa sit, cur riserit causa infidelitatis? Risus enim ille etiamsi gaudii et plenae fidei non fuit, risus autem Abrahae et gaudii et plenae fidei sunt. Quae ita solvitur: Quia etsi primum dubitavit, postmodum tamen verbis angeli solidata est in fide, et evacuata dubitationis causa, introducta est fides. Virtutem in conceptione seminis accepit, quia jam mortificata
Abbreviated transcription (Latin):
aust̃ quia ficles habrah&̧uplicatur
promagnitudine fidei. Unde & caput
fidei licit̃.: Nam sicut fide exiuit
clet̾rasua nesciens quo ir&: sic fide
mansit et demoratus ẽ. int̾rasua qua si
in aliena: Uiditfilium ibi ut peregrinũ
habitantẽ uidit nepotẽ uidit seipsũ
in alienat̾ra peregrinantẽ: & nichil turba¬
batur: Quana: quã eñ ad ipsum dictũ
eẽt. quiatibi dabo et seminituo. non ꝑsem̃
tibi sed tibi & seminituo: tam̃ neq ipse
neq isaac neq iã cob potitis. hac pro¬
missione sed successio illorũ: et qr
quando oboediuit dõ exiens clet̾ra
sua non uocabatur abraham seda brã.
ideo considerate dix̃ a płs fide quiuocat᷑
nunc abraham tuncaut̃ uocabatur abr ã
moratus est in terra repromissionis
quasi inaliena: primũ quidẽ uocatus ẽ.¬
abraham.: Expectabant eñfunclam̃ta¬
habentẽ ciuitatẽ: cuius artifex
et conditor ds̃.. Cruitas suꝑna funda¬
menta aberedr̃ propt̃ stabilitatem

Expanded text:
autem quia fides Abrahae duplicatur autem quia fides Abrahae duplicatur pro magnitudine fidei. Unde et caput fidei dicitur. Nam sicut fide exivit de terra sua, nesciens quo iret, sic fide mansit et demoratus est in terra sua quasi in aliena. Vidit filium ibi ut peregrinum habitantem, vidit nepotem, vidit seipsum in aliena terra peregrinantem, et nihil turbabatur. Quanquam enim ad ipsum dictum esset, quia tibi dabo et semini tuo, non per semen tibi, sed tibi et semini tuo, tamen neque ipse, neque Isaac, neque Jacob potiti sunt hac promissione, sed successio illorum. Et quia quando obedivit Deo, exiens de terra sua, non vocabatur Abraham, sed Abram. Ideo considerate, dixit Apostolus: Fide qui vocatur nunc Abraham, tunc autem vocabatur Abram, moratus est in terra repromissionis quasi in aliena. Primum quidem vocaAbraham. Exspectabat enim funhabentem civitatem, cujus artifex et conditor Deus. Civitas superna fundamentum habere dicitur, propter stabilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
repromissionis tãquã in aliena : incasulis
habitando. cũisaac & ia cob coheredib
repromissionis ẽ ĩdẽ. Casula diminut uũ est
a casa id : clomo.. Hicaut̃ protentoriis
tabernaculisq positũ est: inquib
abraham cũisaac & iacob habitauit
moreuiatorũ et peregrinatorũ. docens
cosfidẽ dĩ ut pote coheredib promissi¬
onis suȩ. Etenĩ promissio quȩ facta est
adabraham: facta adisa acest et iacob:
Om̃sq simul coheredes sunt in repromissi¬
onib abrahȩ. Abrahȩ nãq dictũ est:
inte benedicentur om̃s gentes terrȩ:
et inisaac uocabitur tibi semen: Adisa ac
aut̃: complens in quidds̃ iuram̃tũ qđ
spopondit abrahȩ patrituo: multipli¬
cabo sem̃tuum sicut stellas cȩli claboq
posteris cuis uniuersas regiones has:
Adia cob quoq: dixit: Ego ds̃ omp̃s:
crescere & multiplica re gentes faciam
eate: daboq tibitrã quã dedihabrahã
etisa ac: eccequomodo om̃is coheredes
sunt in promis sionib a brahȩ: notandũ

Expanded text:
onis tanquam in aliena in casulis ab inhabitando cum Isaac et Jacob cohaeredibus repromissionis ejusdem. Casula diminutivum est a casa, id est domo, hic autem pro tentoriis tabernaculisque positum est, in quibus Abraham cum Isaac et Jacob habitavit, more viatorum et peregrinorum, docens eos fidem Dei, ut pote cohaeredes promissionis suae. Ea enim promissio quae facta est ad Abraham, facta est ad Isaac et Jacob, omnesque simul cohaeredes sunt in repromissionibus Abrahae; Abrahae namque dictum est: In te benedicentur omnes gentes terrae, et in Isaac vocabitur tibi semen. Ad Isaac autem: Complens, inquit, Deus juramentum quod spopondit Abrahae patri tuo: Multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, daboque posteris tuis universas regiones has. Ad Jacob quoque dixit: Ego Deus omnipotens: crescere et multiplicare faciam gentes ex te, daboque tibi terram qet Isaac . Ecce quomodo omnes cohaeredes sunt in repromissionibus Abrahae. Notandum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo moysi tota exterior fuit: qm̃
maximã fidẽ de dĩ auxilio habebat :
Vndeapłs dicit: in uisibilẽ inquiens dm̃:
tanquã p̃sentẽ sustinuit: Quod est
dicere: itaerat fisus cledĩ adiutorio.
& ita semper de eiꝰ protectione securus

Expanded text:
ergo Moysi tota fuit exterior: quoniam ergo Moysi tota fuit exterior: quoniam maximam fidem de Dei auxilio habebat. Unde Apostolus dicit: Invisibilem, inquiens, Dominum tanquam praesentem sustinuit. Quod est dicere: Ita erat fidens de Dei adjutorio, et ita semper de ejus protectione securus
Abbreviated transcription (Latin):
aquodã helbreo qui faciebat in iuriã
fratri quẽ moyses uoluit increpare.
Numquit int̾ficere meuis sicut inter¬
fecisti aegyptũ: Fugit moy ses
inuerbo isto: eo quod pharao audito
hoc quȩrer & eũ eum int̃ficere :
Sedcũ manifestũsit fuigisse illũ
in madian quid ÷ qđ beatus apłs dicit
non ueritus animositatẽ regis.
Sienĩ nontimuit: quare fugit: qđ
ergo fugit fidei fuit credens ad õ¬
liberari: & p̃tendit exterius
timorẽ cũ interius nullũ haber&
metũ : idoq siceire putatur quas i nontimuisset:
idcirco enĩ noluit ibi manere: necausa iactanciȩ
uideretur sein apertũ periculũ p̃cipitare.
actẽptare dnm̃ dm̃ suum qđ omnino
diabolicũ est: Sc̃i& enĩ quandiuhabent
quid faciant. dm̃ tẽptare nondebent:
sed lebent imitari dnm̃ suũ quifrequent̾
locũ dedit iudȩ is udientes qđ ipse
p̃cipit dicens cũuos ꝑsecuti fuerint
inciuitate una: fugite inaliam: Fuga

Expanded text:
a quodam Hebraeo qui faciebat injuriam a quodam Hebraeo qui faciebat injuriam fratri, quem Moyses voluit increpare: Nunquid interficere ut me vis sicut interfecisti heri Aegyptium? Fugit Moyses in verbo isto, eo quod Pharao audito hoc quaereret eum interficere: sed cum manifestum sit fugisse illum in Madian, quid est quod beatus Apostolus dicit: Non veritus animositatem regis? Si enim non timuit, quare fugit? Quod ergo fugit fidei fuit, credens liberari a Deo et praetendit exterius timorem cum interius nullum haberet metum, ideoque sic ei reputatur, quasi non timuisset. Idcirco enim noluit ibi manere, ne causas jactantiae videretur se in apertum periculum praecipitare, ac tentare Dominum Deum suum, quod omnino diabolicum est. Sancti etenim viri quandiu habent quod faciant, Deum tentare non debent, sed debent imitari Dominum suum, qui frequenter locum dedit Judaeis, audientes quod ipse praecipit dicens: Cum vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam. Fuga
Abbreviated transcription (Latin):
ultroq seproiecit intanta pericula cũ ei
licer& etpie uiuere etscłarib bonis
perfrui : Maiores inquit diuicias.
aestimans̃ thesauro aegypciorũ .¬
improperium xp̃i. Improperium xp̃i
dicit: quia prox põ sustinuit moy ses
im properiũ qui unius essenciȩ scđm
diunitatẽ cũ patre est: Siue impro¬
uenerat redi mere quando en¬
dixer̃ de moniũ habes ec cetera¬
mala ei intuler̃ usq ad passionẽ.
itaetmor ses improperiũ sustinuit
a fratrib suis quos uolebat liberare:
Dicelunt enĩei: Quiste constituit principẽ
aut iudicẽ suꝑnos.: Num int̾ficeremeuis
sicut int̃fecisti heri aegẏpciũ : similit̾
quando quilib& ad omesticis uł habeis
deb& reducere ad memoriam quã
remuneracionẽ ad nõ ex indesit recepturus:
Fide reliquit aerptũ: nonueritus
animositatẽ regis: In uisibilẽ enĩ
tanquã p̃sentẽ sustinuit. Legimus
in exodo. quia cũ moyse dictũ eẽt

Expanded text:
ultroque se projecit in tanta pericula, cum ei ultroque se projecit in tanta pericula, cum ei liceret pie vivere, et saecularibus bonis perfrui. Majores, inquit, divitias aestimans thesauro Aegyptiorum improperium Christi. Improperium Christi dicit, quia pro Christo sustinuit Moyses improperium, qui unius essentiae secundum divinitatem est cum Patre. Sive improvenerat redimere, quando nt: Daemonium habes, et caeteramala ei intulerunt usque ad passionem, ita et Moyses improperium sustinuit in fratribus suis, quos volebat liberare; dicebant enim ei: Quis te constituit principem aut judicem super nos? Nunquid interficere me vis, sicut interfecisti heri Aegyptium? Siquando quilibet a domesticis, vel ab eis debet reducere ad memoriam quam remunerationem a Domino exinde sit recepturus. Fide reliquit Aegyptum, non veritus animositatem regis: invisibilem enim tanquam praesentem sustinuit. Legimus in Exodo, quia cum Moysi dictum esset
Abbreviated transcription (Latin):
thes auro aegiptiorũ: improperiũ
xp̃i. A spiciebat enĩ in remuneracionẽ:
Tam quã sidicer& ad eos quibus haec
scribebat: Nullus urm̃ dimisit
aulã regiã amplã et claram. neq:
ta les thesauros. ne q: cũ pos set
filius regis contẽp sitq¬
eẽ sicut moyses fecit. ꝗ non solũ
contẽpsit sed & iam ab negauit: Celoꝵ
quippe p̃positd noluit ad mirari ȩgypciã
regnipul chritulinẽ: magis eligens
cũ ppło dĩ affligi quã peccati habere
iocunditatẽ: peccatũ nãq deputauit.
simaneret in aula regis leticia tẽporali¬
fruens. suosq frr̃ intribulacione rel in¬
quȩr& : non affligiinquã cũ alus.
peccitũ. eẽ putauit.: Si igitur ille non
affligi acriter cũ aliis peccatũ e̾ẽ. putauit.
quantũ cumulũ peccati abiturisunt.
qui congregacionẽ fidelium deser̃.
uos inquit ꝓuobis ipsis patimini: Ille
aut̃ non solũ prose solũmodo prospiciens
in remuneracione: Sed etiam proali is
hocelegit ut maiorẽ mercedẽ reciper&.

Expanded text:
thesauro Aegyptiorum improperium Christi: aspiciebat enim in remunerationem. Tanquam si diceret ad eos quibus haec scribebat: Nullus nostrum dimisit aulam regalem amplam et claram, neque tales thesauros, neque cum posset filius regis esse contempsit, sicut Moyses fecit, qui non solum contempsit, sed etiam abnegavit: coelo quippe proposito, noluit admirari Aegyptiaci regni pulchritudinem: magis eligens cum populo Dei affligi quam peccati habere jucunditatem. Peccatum namque deputavit, si maneret in aula regis laetitia tefruens, suosque fratres in tribulatione relinqueret. Non affligi, inquam, cum aliis peccatum esse judicavit. Si igitur ille nova affligi acriter cum aliis peccatum esse judicavit, quantum cumulum peccati habituri sunt, qui congregationem fidelium deserunt? Vos, inquit, pro vobisipsis patimini, ille autem non solum pro se solo, aspiciens in remunerationem, sed etiam pro aliis hoc elegit, ut majorem mercedem reciperet,
Abbreviated transcription (Latin):
immiser̃ carecto fluminis habentes
ita reputatur illis: Unde ergo isti
sperauer̃ saluare puerũ nisi ꝑfidẽ:
uider̃ inquid elegantẽ in fantẽ : Siꝗdẽ
abortunatiuitatis: magna fuit illi
infusa gra uenustatis.:
Non natura hoc operante qđ natus est
honestus in fantulus : sed graẽ diuine
dono: Qui &iã barbarã illã mulierẽ
aegrptiam filiã uidelic& pharaonis
ad hoc excitauit. uta mar& eũ : ut
sumer& et nutrir&: fidemoy ses
grandis factus negauit seeẽ. fili ũ

Expanded text:
immiserunt carecto fluminis, habentesimmiserunt carecto fluminis, habentesita reputasperaverunt salvari puerum, nisi fide? Viderunt, inquit, elegantem infantem: siquidem ab ortu nativitatis magna fuit illi infusa gratia venustatis: non natura hoc operante, quod natus est honestus infantulus, sed gratiae divinae dono, qui etiam barbaram illam mulierem Aegyptiam, filiam videlicet Pharaonis, ad hoc excitavit, ut amaret eum, ut sumeret, et nutriret. Fide Moyses grandis factus, negavit se esse filiu
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus eoresur gente. pariter cũeo
resurgerent:. Nosaut̃ non debemus
pusilanimes fieri ubicũq: sepeliamur
cũ plurimorũ martirũ nesciamus ubi
cor porae orũ gloriosa iaceant humata:
Fide morses natus occultatus est mensib:
trib a parentib suis: eo qđ uidissent
elegantẽ infantẽ & nontimuer̃ regis edictũ :
Non sua fide occultatus est moyses qui ad huc
fariñ poterat: sed fide parentũ suorum
custodier̃ eũ tribus m̃sib: Deinde uero
cũ non potuisset eũ cȩlare propt̃ uagitus
ipsius: posuer̾ eũ infiscellã scirpeam
posuer̃q in carectũ fluminis: edictũ
eñi huius modi regis erat : ut om̃is pueri
in flumine iactarentur: Sed quid est
qđ dicit nontimuisse eos regis aedictũ:
Siñtimuer̃ quare non custodier̃ ⁊ in hoc
ergo timuer̃ : quia nonsunt ausireti¬
nere eũ: In hoc uero quasi nontimuer̃
quia non pro iecer̃ illũ in apertũ
fluuiũ. sed infiscella posuer̃ eũ: sicq

Expanded text:
quatenus eo resurgente, pariterque cum eo quatenus eo resurgente, pariterque cum eo resurgerent. Nos autem non debemus pusillanimes fieri ubicunque sepeliamur, cum plurimorum martyrum nesciamus ubi eorum corpora gloriose jaceant humana. Fide Moyses natus, occultatus est mensibus tribus a parentibus suis, eo quod vidissent elegantem infantem et non timuerunt regis edictum. Non sua fide occultatus est Moyses qui adhuc fari non poterat: sed fide parentum suorum, custodierunt illum tribus mensibus, deinde vero cum non potuissent eum celare propter vagitus ipsius, posuerunt in fiscellam sirpeam, posueruntque in carecto fluminis. Edictum enim hujusmodi regis erat, ut omnes pueri in fluvium jactarentur. Sed quid est quod dicit, non timuisse hos regis edictum? Si non timuerunt, quare custodierunt? In hoc ergo timuerunt, quia non sunt ausi retinere eum: in hoc vero quasi non timuerunt, quia non projecerunt illum in apertum fluvium, sed in fiscella posuerunt eum, sicque
Abbreviated transcription (Latin):
Ne quaquã ergo desuis ossib mandar&
ioseph: Nisi plena fidȩ sperar & reditũ
eorũ interra repromissionis :: Dicit enĩeis:
uisitans uis itabituos dñs post dies
multos: efferte ossamea. hinc uobis cũ:
& non solũtrib ioseph ossapatris sui
deportauer̃ secũ perdesertũ interrã
repromissionis: sed &iam reliquae
tribus omnium patriarcharũ ossasecũ
deculer̃. sepelier̃q ea insichẽ quȩ
euenit in possessione tribus io seph
Nam & abraham &isaac & iacob inspe
emerat a filiis hechsepulti sunt
cũ sara. et rebecca & lia: ubi &adam
cũ eua sepultus quiescebat: Fortas sis
uero querit aliquis quȩ causa extiterit.
ut om̃s illiscĩpatres in t̾ra repromissionis
maluer int. sepeliri quã al iomn loco:
Cuires pondendũ est. noncurã agendo
sepulchrorũ hocagebant: sed pocius qr
humanũ redẽpturũ. i biqs resur recturũ.
sũmoq desiderio ibi consepelirioptabant.

Expanded text:
nequaquam ergo de suis ossibus mandaret nequaquam ergo de suis ossibus mandaret Joseph, nisi plena fide speraret reditum eorum in terram repromissionis. Dicit enim eis visitans: Visitabit vos Dominus post dies multos: efferte ossa mea hinc vobiscum . Et non solum tribus Joseph ossa patris sui deportaverunt secum per desertum in terram repromissionis, sed etiam reliquae tribus: omnium patriarcharum ossa secum detulerunt, sepelieruntque ea in Sichem, quae evenit in possessionem tribus Joseph. Nam Abraham, Isaac et Jacob in spelemerat a filiis Heth, sepulti sunt cum Sara et Rebecca et Lia, ubi et Adam cum Eva sepultus quiescebat. Fortassis vero quaerit aliquis quae causa exstiterit, ut omnes illi sancti patres in terra repromissionis maluerint sepeliri quam alio in loco? Cui respondendum est, non curam gerendo sepulcrorum hoc agebant, sed potius quihumanum redempturum, ibique resurrecturum summo cum desiderio ibi consepeliri optabant,
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ xp̃i : ꝑfastigiũ uero. id ÷
sũ mitatẽ uirgȩpotentiã & honorẽ regnixp̃i:
Pequa psalmista dicit.. Uirga recta est.
uirga rengnitui: Ergo non uirgã ad ora uit
pro dõ scđm ritũ gentilium qui idola
colebant: sed inuir gaxpm̃: Cuius
regnũ et potentiam p̃uidebat figurari
in illa: Quantũ uero ad literã ꝑtinet:
fortas sis scłm consuetudinẽ illius
tẽporis ad orauit uirgã ioseph quem
uidebat dnm̃eẽ tocius t̾rę aegipti ea
scilic& racione quęster legitur adorasse
uir gam assueri: fide iosephmoriens
deprofectione filiorũ isrł memorat᷑ ẽ.
et deos sibus suis mandauit.. Depro¬
fectione filiorũ isrł locutus est.
credens omĩa uera eẽ qꝰ s promiserat
patrib eorũ: p̃cipue qđ dixerat ad abraliã:
Scito p̃noscens qr peregrinũ erit sem̃tuũ
inter ra aliena: male que tractabt̃ il los
annis quad rigentis. uerũ tam̃ genti cui
seruierint iudicaboego dicit dñs. & posthȩc
reuertentur int̾ra patrũ suorũ:

Expanded text:
fastigium vero, id est summitatem virgae potentiam et honorem regni Christi, de qua Psalmista ait: Virga recta est virga regni tui . Ergo non virgam adoravit pro Deo secundum ritum gentilium qui idola colebant, sed in virga Christum, cujus regnum et potentiam praevidebat praefigurari in illa. Quantum vero ad litteram pertinet, fortassis secundum consuetudinem illius temporis adoravit virgam Joseph, quem videbat Dominum esse totius terrae Aegypti, ea, scilicet ratione qua Esther legitur adorasse virgam Assueri . Fide Joseph moriens de profectione filiorum Israel memoratus est, et de ossibus suis mandavit. De profectione filiorum Israel locutus est, credens omnia vera esse quae promiserat Deus patribus eorum, praecipue quod dixerat ad Abraham: Scito praenoscens quia peregrinum erit semen tuum in terra aliena, maleque tractabunt illud annis quadringentis; verumtamen gentem cui servierint judicabo ego, dicit Dominus, et posthaec revertentur in terram patrum suorum :
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta uicer̃: Fide enĩ quacredidit
moyses dõ ad uerbũ illius ꝑcus sit
mare: et diuisit illud ĩ ii diuisiones.
iuxta qđ impsalmo dr̃ Credentesq
om̃s ille tribus sico uestigio posse
iuda inquit princeps cũdo in mari:
Qua propt̃ illud mare hebreis sunt
ad extris & sinistris promuro. p̃bens
eis sicicũit̾: Aegiptios aut̃ submersit:
Vnde dicit apłs quia exꝑti il lud aegiptii
deuorati sunt: cognouer̃ enĩ qđ mare
ed̃ : Ex hoc enĩ apparuit aquã eẽ. quia
illi uenientes obsortis unt: et ex hoc
apparuit noneẽ. fantasiam sedrerũ
ueritatẽ : qr ex ꝑti aegyptii deuorati sunt :
Allegoricȩ aut̃ marerubrũ. baptis muest :
rubore sanguinis xpi consecratus.
Nebrei quiexier̃ de aegypto et transier̃
ꝑ manere rubrũ: fideles st̃ qui
derelinquentes tenebras infidelitatis
transier̃ ꝑ fontẽ baptis matis: pharao
&eȩ gyptii mortui sunt in mari: quia

Expanded text:
cuncta vicerunt. Fide enim, qua credidit cuncta vicerunt. Fide enim, qua credidit Moyses Deo, ad verbum illius percussit mare, et divisit illud in duodecim divisiones: juxta quod in psalmo dicitur: Credentesque omnes illae tribus sicco vestigio posse Lauda, inquit, princeps, cum Deo in mari: quia propter illud mare Hebraeis fuit a dextris et sinistris pro muro, praebens eis siccum iter, Aegyptios submersit. Unde dicit Apostolus: Quia experti illud Aegyptii devorati sunt. Cognoverunt enim quod mare esset: ex hoc enim apparuit aquam esse, quia illi venientes absorpti sunt; et ex hoc apparuit non esse phantasiam, sed rerum veritatem: quia experti Aegyptii devorati sunt. Allegorice autem mare Rubrum baptismus est, rubore sanguinis Christi consecratus. Hebraei qui exierunt de Aegypto, et transierunt per mare Rubrum, fideles sunt, qui derelinquentes tenebras infidelitatis, transierunt per fontem baptismatis. Pharao et Aegyptii mortui sunt in mari, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dio egyptiorũ & intanta uastacione
in lesos seruauit iude os quorũ potes
fuer̃ resꝑsi illosanguine : multo ãplius
saluauit nos sanguis ueri sgnihoc ÷ xpĩ.
quorũ hostia id ÷ frontes munite s̃ signo
passionis xp̃i. Timuit enĩ illũ sanguinẽ
angłs. in telligens sibidominicã mortẽ:
is rahelitarũ potes. neuastator ang̃łs aude at
inferre mortẽ : signantur dominicȩ
passionis signo fideles ppłi infrontibus
ad cucelam salutis ut ab interitu liberent᷑:
Fide transier̃ mare rubrũ tãquã peraridã
t̃rã qđ ex ꝑti aegypcii deuoratisunt:
Ac sidiceret illis quibus istascribebat:
Intantũ fidẽ firmit̃ sperare debemus:
ut quando indesperationẽ aliquã animꝰ
act sideom̃ib nobis ab om̃ib desperet᷑:
Quȩnã spes poterat eẽ illis : ex una enĩ
parte erat marȩ: ex altera cingebant
altissimis montib a tercia erant ostes eis:
Si uellent fugere aut in mari erant
perituri : aut in manus aegypciorũ
inciderent: Habentes aut̃ fidẽ

Expanded text:
dio Aegyptiorum, et in tanta devastatione illaesos servavit Judaeos quorum postes fuerunt respersi illo sanguine: multo amplius salvabit nos sanguis veri Agni, hoc est Christi: quorum hostia, id est frontes signo munitae sunt passionis Christi. Timuit enim illum sanguinem angelus, intelligens ibi dominicam mortem: Israelitarum postes, ne vastator angelus audeat inferre mortem: signantur dominicae mortis signo fideles populi in frontibus ad tutelam salutis, ut ab interitu liberentur. Fide transierunt mare Rubrum, tanquam per aridam terram: quod experti Aegyptii, devorati sunt. Ac si diceret illis quibus ista scribebat: Intantum fidem firmiter tenere debemus, ut quando in desperationem aliquam animus ac si de nobis ab omnibus desperetur. Quaenam spes poterat esse illis? ex una enim parte erat mare, ex altera cingebantur altissimis montibus, a tertia erant hostes: si vellent fugere, aut in mari erant perituri, aut in manus Aegyptiorum inciderent: habentes autem fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ oport& accedentẽ ad dm̃ quia est.
& in quirentib: seremunerator fit: Qui¬
cũq ad dm̃ accedit credendo. credere
oport& illũ quids̃ est: hoc est sẽper
habee eẽ. iuxta qđ ipse dixit ad morsen:
Egosũ qui sũ: et quiestmis it me aduos:
Credere & iam deb&:quia inquirentib
seperbona opera iuxta qđ psal mista
dicit. quęrite dnm̃ et confir mamini: & nus
& uerus remunerator fit: ꝑ ide noe

Expanded text:
enim oportet accedentem ad Deum quia est, enim oportet accedentem ad Deum quia est, et iniquirentibus se remunerator sit. Quicunque ad Deum accedit credendo, credere oportet illum quia Deus est, hoc est, semper habet esse, juxta quod ipse dixit ad Moysen : Ego sum qui sum. Et: Qui est misit me ad vos. Credere etiam debet, quia inquirentibus se per bona opera, juxta quod Psalmista dicit, Quaerite Dominum, et confirmamini , aeternus et verus remunerator sit. Fid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illã placeredõ: Qua propt̃ trans latus
in para disũ terrenũ unde condã adã
eiectus fuerat: uidelic& neex peri¬
ret᷑ mortẽ tẽporalẽ donectẽpus adõ
constitutũ ꝑcurrat Quo habitu uero
uł quostatu consistat modo in paradiso.
non est nrm̃ inquirere :: Hoctacen
credendũ est: quia sine aliqua
molestia itanisihomo primus
peccasset: cõpleco omninumero electoꝵ
a paradiso t̃renotrans ferentur ad
paradisũ cęlestẽ: Ut aut̃ trans¬
ferretur. causa fuit ꝑ qđ placuerat dõ
sedut placeret dõ causa fuit ẽi fides:
Nisienĩ creder& qđ redditurꝰ ẽẽt eids̃
mercedẽ quomodo placer& ei: Ante
trans lacionẽ enĩ testimoniũ habuit
placus sedodicente scriptura: quia
ambulauit e noc cũ dõ obtẽperans uolun¬
titiẽi: Sine fide enĩ inpossibile est
placere dõ: Credebat eni enocq siquis
crediderit ẽẽ lm̃ & ad eũ accesserit.
retributionẽ haber&: Quia ergo ficles
fundam̃tũ est. omnium uirtutũ: ideo sine

Expanded text:
placere Deo: quapropter translatus est in paradisum terrenum, unde quondam Adam ejectus est: videlicet ne experiretur mortem corporalem, donec tempus a Deo constitutum percurrat: quo habitu vitae, vel quo statu consistat modo in paradiso, non est nostrum inquirere. Hoc tamen credendum est, quia sine aliqua mpeccasset, completo omnium numero electorum, a paradiso terreno transferretur ad paradisum coelestem. Ut autem transferretur, causa fuit quod placuit Deo: sed ut placeret Deo, causa fuit ejus fides. Nisi enim crederet quod redditurus esset ei Deus mercedem, quomodo placeret ei? Ante translationem enim testimonium habuit placuisse Deo, dicente Scriptura quia ambulavit Henoch cum Deo, obtemperans voluntati ejus. Sine fide enim impossibile est placere Deo. Credebat Henoch, quia si quis crediderit esse Deum, et ad eum accesserit, retributionem haberet. Quia ergo fides fundamentum est omnium bonorum, ideo sine
Abbreviated transcription (Latin):
aptauit archã insalutẽ domus suȩ:
cõparacione scilic&e melioris fidei.
ducturus eẽt aquas suꝑ terrã. dicente
sibi illo finis uniuerse carnis uenit corã me
et inducã aquas super eos. factibi archam
familia sua :: perfectũ aut̃ operis aut
racionis: experimentonihil incausa
ꝑfecit: Nubebant inquit alii utdñs ait
in eugłio: etaer serenus erat. signaquoq:
nulla apparebant diluuii: uerũta men
illetimuit atq perfidẽ dehisq ad huc
nonuide bantur metuens. construxit
archã insalutẽ familiȩ suȩ: per quam
fidẽ dãpnauit mundũ cõparatione ficlei
suȩ quã mundus habere noluit: Ostendit
enĩeos clignos hoc supplicio: quineq
percentũ annorũ spaciũ illius arcȩ
constructione corrigi noluerunt :
perfidẽ quoq: non ꝑlegẽ heres iusticiȩ
estinstitutus. dũ ipse solus fidẽ
patrũtenuit. & ab illocȩteri discedebant :
heresaut̃ regnicȩlorũ. uł heres mundi
clicitur : quia de suo semine fuit
reparatio mundi. etex hoc apparuit

Expanded text:
tavit arcam in salutem domus suae, Comparatione scilicet melioris fidei educturus esset aquas super terram, dicente sibi illo: Finis universae carnis venit coram me, et inducam aquas super eos: fac tibi arcam familia sua. Perfectum autem operis aut rationis, experimento nihil in hac causa profecit: Nubebant, inquit, alii, ut Dominus in Evangelio, et aer serenus erat: signa quoque nulla apparebant diluvii. Verumtamen ille timuit, atque per fidem de his quae adhuc non videbat, metuens, construxit arcam in salutem familiae suae: per quam fidem damnavit mundum comparatione fidei suae, quam mundus habere noluit; ostendit enim eos dignos hoc supplicio, qui neque per centum annorum spatium illius arcae constructione corrigi voluerunt: per fidem quoque, non per legem, haeres justitiae est institutus, dum ipse solus fidem patrum tenuit, et ab illo caeteri discedebant. Haeres autem regni coelorum, vel haeres mundi dicitur, quia de suo semine reparatio mundi, et ex hoc apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
placue dõ: Statĩ enĩ ut eidixit ls̃.
exidet̾ratua & uade inter rãtu quã mostra¬
uerotibi claboq illãtibi & seminituo
crediditdõ et exiuit in locũ inquẽ p̃ceperat¬
ei. nesciens quohabir&: Ignotus enim
eierat locus & habitacio illius t̃rȩ : et in
quantũ ambulauit. perfidẽ ambulauit.
siuenesciens quoir&: qm̃quẽ imitaretur¬

Expanded text:
tatim enim ut ei dixit Deus: Exi de terra tua, et vade in terram quam monstravero tibi, daboque illam tibi et semini tuo , credidit Deo, et exivit in locum in quem ei praeceperat, nesciens quo abiret. Ignotus enim ei erat locus et habitatio illius terrae: et in quantum ambulavit per fidem ambulavit. Sive nesciens quo iret, q
Abbreviated transcription (Latin):
Sanguis abel clamat ad me de t̾ra:
Siue adhuc loquitur: hoc est int̾emit
quidẽ eũ corpore: Sed eiꝰ głam
non potuit interimere cũ eo: ⁊ Dũenĩ
gła illius in toto mundo p̃elicatur
clũei laus in orehominũ uersatur. dũ
eũ om̃s ad mirantur:
Quotidie ad huc.¬
lico defunctus loquitur: Quienĩ
aliosuo exẽplo ad mon&e ut iustisi nt.
quomodo non loquit᷑ Fide henoc

Expanded text:
ad me de terra. Sive adhuc loquitur, hoc est interemit quidem eum corpore, sed ejus gloriam non potuit interimere cum eo: dum enim gloria illius in toto mundo praedicatur, dum laus ejus in hominum ore versatur, dum eum omnes admirantur, quotidie adhuc defunctus loquitur. Qui enim alios suo exemplo admonet, ut justi sint, quomodo non loquitur? Fide Enoc
Abbreviated transcription (Latin):
na & intelligit: & ad utilitatem alioꝵ
exponit: sic̃ hieronimus augustinus
hilarius: & ipse gregorius. scientia
autem quando illorum exposicio
E st &iam sapientia qua abstinet quis
a prauo opere: Scientia: quando
non ex nob ipsis. sed ex dantis sp̃s¬

Expanded text:
na, et intelligit, et ad utilitatem aliorum na, et intelligit, et ad utilitatem aliorum exponit, sicut Hieronymus, Augustinus, Hilarius et ipse Gregorius; scientia vero quando illorum expositionEst etiam sapientia, qua abstinet quis a pravo opere, scientia vero, quando non ex nobis ipsis, sed ex dantis s
Abbreviated transcription (Latin):
dei laudem excitantur: sicut dñs
monet: luceat lux ura. corã hominib:
ipsum eius donum in telligitur.
quod ipsi homini mani festat: di¬
tum se ei adutilitatẽ suam. ut recte
credat. sc̃ȩ̃ uiuat. et ut alii ex eo
utilita tẽ ꝑcipiant: Siue manifes¬
tatio sp̃s idcirco dicitur: quia ubi¬
cumq ꝑ dona sua fuerit. ilico ꝑo
perationem iufticiae manifestatur:
Hinc scriptum . ẽ.: Ignẽ ueni mittere
interram : Et quid uolo. nisi ut arde¬
exponere diuisiones gr̃arum &
uero in disponendis. ordinandisq
humantis: && enim fundossiue agros
ex colgre domũ prudenter aedifi¬
care. familiam cumpetenter ordi¬
nare: ad scientiam uidetur ꝑtinere:
Aliter: Sapientia ꝑtin et ad cog¬
nitionẽ a et̃narum : qua credimꝰ
dm̃ trinitatem habere in ꝑsonis
unita tẽ in substantia: Scien¬
tia uero humanarũ rerũ sicut
supra diximꝰ: Siue sapientia est
scđm gregorium: quando quis uete¬
ris testtimenti & noui legit uolumi¬

Expanded text:
Dei laudem excitantur, sicut Dominus Dei laudem excitantur, sicut Dominus monet: Luceat lux vestra coram hominibus ipsum ejus donum intelligitur, quod ipsi homini manifestat datum esse ad utilitatem suam, ut recte credat, sancte vivat, et ut alii ex eo utilitatem percipiant. Sive manifestatio Spiritus idcirco dicitur, quia ubicunque per dona sua fuerit, illico per operationem justitiae manifestatur. Hinc scriptum est: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeexponere divisiones gratiarum vero in disponendis ordinandisque humanis. Etenim fundos sive agros excolere, domum prudenter aedificare, familiam competenter ordinare, ad scientiam videtur pertinere. Aliter, sapientia pertinet ad cognitionem aeternam qua credimus Deum trinitatem habere in personis, unitatem in substantia; scientia vero humanarum rerum, sicut supra diximus. Sive sapientia est, m Gregorium, quando quis Veteris Testamenti et Novi legit volumi
Abbreviated transcription (Latin):
coeterisq ordinib: qui sp̃ũ scõ dis¬
tribuente a eccłae ministricons¬
tituuntur: Nonꝑ propri am
hominis deliberationem: sed ꝑ sp̃sseĩ
uero ds̃. qui o peratur om̃ia in omni¬
bus: Quem superius appellauit
Et ter idem dicendo. manifestat se
loqui despũ sc̃o. sed nonsparat inde
patrem & filium : quia corum una. ẽ
uirtus naturȩ. & subs tantia huna.
horũ una .ẽ. operatio indiuisa
qui uidelicet deus oꝑatur omĩa bona
iomnibus:: Quibus ub tollitur
humana arro gantia: cumsine sp̃u
sc̃o nec magna nec minima bona ope¬
rari possit nr̃a fragilitas: Alcius
monet apłs int̾initat̾e nullos faci¬
endos građ: dum primum ponit.
patrem: qui unus deus distribuit
dona sua manens inse indiuisus:
Unicuiq autem sub̵ fidelium: datur
manifesttitio sp̃s adutilitatem: & illi¬
us uidelicet quiꝑcipit donum
sp̃s scĩ & aliorum: quia aut ab illo
erudiuntur. aut exẽplo ipsius in
meliorem uitã instruuntur. & in

Expanded text:
caeterisque ordinibus, qui Spiritu sancto distribuente Ecclesiae ministri constituuntur, non per propriam hominis deliberationem, sed per Spirituvero Deus, qui operatur omnia in omnibus. Quem superius appellavit et ter idem dicendo manifestat se loqui de Spiritu sancto, sed non separat inde Patrem et Filium, quia quorum una est virtus naturae, et substantia una, horum una est operatio indivisa, qui videlicet Deus, operatur omnia bona in omnibus. Quibus verbis tollitur humana arrogantia, cum sine Spiritu sancto nec magna, nec minima bona operari possit nostra fragilitas. Altius monet Apostolus in Trinitate nullos faciendos gradus, dum primum ponit Sum, tertio Deum Patrem, qui unus Deus distribuit dona sua, manens in se indivisus. Unicuique autem, subaudis fidelium, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem, et illius videlicet, qui percipit donum Spiritus sancti, et aliorum, qui aut ab illo erudiuntur, aut exemplo illius in meliorem vitam instruuntur, et in
Abbreviated transcription (Latin):
secus edoctus Nam ille di c̃iħm
& spũi scõ coaequalem & co omni¬
fitetur seruando p̃cepta illius
quibus uera dilectio cõprolutur:
Dicamus & hoc ipsum breuiter.
cum cõ clusione: Nemo potest
luminatus: Diuisiones uero
gr̃arum sunt : sub̵ non meritorũ:
ldem autem sp̃s ss̃ sub sc̃s manet
semꝑ unus in omnib: & in diuisus:
Iotandum qđ non ait: diuisiones
meritorum sunt sed grãrũ : quia
dona dĩ gratis dantur non huma¬
nis meritis tribuuntur: Vnde¬
ut ad romanos: Quis prior. deđ
illi id .ẽ. deo fidem suam. Aut
aliquod. & retribuetur ei ͫ Sp̃s
manet : id ẽ in mensus indiuisus:¬
& inseparabilis cumpatre & filio.
sed dona illius diuisa sunt: quia non
omnibus a equaliter conferuntur:
Unde fatendum. ẽ: quia cum ds̃ ꝑdi
unitatis potentiam ubiq sit.
& aduenientes scđm capacitatẽ
uasorum suorum & differentiam
haurunt. & ñ ex inanitur mare

Expanded text:
secus edoctus. Nam ille dicit Jessecus edoctus. Nam ille dicit Jeset Spiritui sancto coaequalem et coomnifitetur, servando praecepta illius quibus vera dilectio comprobatur. Dicemus et hoc ipsum breviter cum conclusione: Nemo potest luminatus. Divisiones vero gratiarum sunt, subaudis, non meritorum, idem autem Spiritus sanctus manet semper unus in omnibus et individuus. Notandum quod non ait, divisiones meritorum sunt, sed gratiarum, quia dona Dei gratis dantur, non humanis meritis tribuuntur. Unde ad Romanos ait: Quis prior dedit illi, id est Deo, fidem suam aut aliquid, et retribuetur ei ? Spirimanet, id est immensus, indivisus, inseparabilis cum Patre et Filio, sed dona illius divisa sunt, quia non omnibus aequaliter conferuntur. Unde fatendum est quia cum Deus per divinitatis potentiam ubique sit, t advenientes secundum capacitatem vasorum suorum et differentiam hauriunt, et non exinanitur mare,
Abbreviated transcription (Latin):
tur & in cnibus ꝓmaledictione.
legitur & pro occisione : sic̃ ipse
apłs ait in epła ad romanos: Ob¬
tabam ego anathema esse ꝓ
fr̃ib meis: id ẽ. obtabã interfici
pro cis scđm carnẽ: Ponitur &ꝓ
ab ominatione : Hic uero prose¬
paratione ponitur: Itaq nul¬
lus sp̃ũ dĩ afflatus dic̃ ipsi ihu.
Tues anathema: id ẽ separatus adeo
patre. et spũ scõ & aliqua parte
inferi or :: Hoc quorun dam he¬
reticorum. uesania insamendo
dicere non timuit: id circo ana¬
themate id ẽ. separatione adeo¬
& aeccła pro ulsi sunt.: Etne¬
mo potest dicere dñs iħs. nisi
in sp̃u scõ: In sacra scriptura
dicere. aliquando ꝓsimplici ser
ꝓipsare & facto: sicut ait etehias
rex adisayam: Non fuit uerbum
id÷ res indomo mea. qđ non osten¬
derim eis: Sic & in hoclo co: pre
& facto ponitur:. Nemo inquid
potest dicere . id ẽ. corde credere :¬
ore confiteri. & digna opera fidei
rere : nisi spũ sc̃i gr̃a fuerit intrin¬

Expanded text:
itur et in canonibus pro maledictione. itur et in canonibus pro maledictione. Legitur et pro occisione, sicut ipse Apostolus ait in Epistola ad Romanos : Optabam ego anathema esse pro fratribus, id est, optabam interfici pro eis secundum carnem. Ponitur et pro abominatione, hic vero pro separatione ponitur. Itaque nullus Spiritu Dei afflatus dicit ipsi Jesu: Tu es anathema, id est separatus a Deo Patre et Spiritu sancto, et aliqua parte inferior. Hoc quidam haereticorum vesani insaniendo dicere non timuerunt; idcirco anathemate, id est separatione a Deo, Ecclesia perculsi sunt. Et nemo potest dicere Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto. In sacra Scriptura dicere aliquando pro simplici sermipsa re et facto, sicut ait Ezechias rex ad Isaiam: Non fuit verbum, id est res, in domo mea quod non ostenderim eis . Sic et in hoc loco pro re et facto ponitur. Nemo, inquit, potest dicere, id est corde et ore confiteri, et digna opera fidei rere, nisi Spiritus sancti gratia fuerit intrin