comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sacrilego ꝓtulisti ausus esdi¬
cere montẽ de quo abscisus ẽ
indaniele lapis sine manib
ẽẽ diabolum et lapidẽ xp̃m
qui quia adsũpsit corpus adã
qui diabolo ante ꝑuitia coese¬
rat. natũ ẽẽ de iurgine. Ut a
monte hoc ẽ adiabolo homi¬
nem separaret. O precidendã
linguã ac ꝑ partes et frustra
lacerandã: quisqͣm. Ne xͥanus
dm̃ patrẽ om̃ĩpotentẽ inꝑsona
diaboli int̾pretatur. et tanti pia¬
culo totius orbis aures maculat:
nõ dicã catholicoꝵ. s hereticoꝵ
siue gentiliũ ũqͣm recipit. Liũ
tem interp̃tatus ẽ. qui dixerat
ero similis altissimo. Age peni
tentiã et insacco uersare et cinere.
et tantũ scelũs iugib absterge
lacrimis: si tamen tibi dimitta¬
tur hec impietas et iuxta erro¬
rem origenis tunc ueniã conse¬
quaris: Quando consecuturꝰ
ẽ et diabolus qui nũqͣm plus
qͣm ꝑ os tuũ de prehenditur
blasphemasse: meã imuriam
patienter tuli impietatem co¬

Expanded text:
sacrilego protulisti, ausus es disacrilego protulisti, ausus es dicere, Montem de quo abscissus est in Daniele lapis sine manibus , esse diabolum; et lapidem Christum, qui quia assumpsit corpus ex Adam, qui diabolo ante per vitia cohaeserat, natum esse de Virgine: ut a monte, hoc est, a diabolo hominem separaret. O praecidendam linguam, ac per partes et frusta lacerandam. Quisquam ne Christianus Deum Patrem omnipotentem in persona diaboli interpretatur, et tanto piaculo totius orbis aures maculat? non dicam Catholicorum, sed haereticorum, sive Gentilium unquam recepit, pium tem interpretatus est, qui dixerat: « Ero similis Atentiam et in sacco nersare et cinere et tantum scelus iugibus absterge lacrimis, si tamen tibi dimittatur haec inpietas et iuxta errorem Origenis tunc ueniam consequaris, quando consecuturus est et diabolus, qui numquam plus quam per os tuum deprehenditur blasphemasse. meam iniuriam patienter tuli: inpietatem con
Abbreviated transcription (Latin):
statim accepta epła inconditũ.
telligerem. Tam̃ rusticitatẽ et
simplicitatẽ magis inte arbi¬
trabar quã ue cordiã. Nec rep̾¬
hendo scm uirum. maluit eñi
apud me dissimulare qd̾ no¬
uerat qmͣ portitorẽ elientulũ
suis litt̾is accusare. Sed met¬
ip̃m arguo qui alterius potius
ac quieui qͣm meo iudicio. et
oculis aliud cernentib aliud sce
et uoluminib tuis obruere.
Parce saltłm nũmis tuis quib
notarios liberariosq conducẽs
eisdem et scriptorib uteris et
fautorib qui te ad eo forsitan
nium trade te gramaticis at¬
q rethorib disce dialecticam
sectis instruere phylosophoꝵ:
ut cum omia didiceris saltim
tunc tacere incipias. Quãqͣm
stultũ faciã magistro cunctoꝵ
tacere non potest᷑. Uerum ẽ
illud apud grecos ꝓuerbiũ.
oncolyra. Ego reor et nomen
iam tota mente dormitas. et
ꝓfundissimo. Nõ tam sõpno
stertis quã lethargo. Inter cet̾as
quippe blasphemias quas ore

Expanded text:
statim accepta epistola statim accepta epistola telligerem: tamen rusticitatem et simplicitatem magis in te arbitrabar, quam vecordiam. Nec reprehendo sanctum virum; maluit enim apud me dissimulare quod noverat, quam portitorem clientulum suis litteris accusare. Sed memetipsum arguo, qui alterius potius acquievi, quam meo judicio: et oculis aliud cernentibus, aliud scet voluminibus tuis obruere. Parce saltem nummis tuis, quibus notarios librariosque conducens, eisdem et scriptoribus uteris et fautoribus: qui te ideo forsitan nium, trade te Grammaticis atque Rhetoribus, disce Dialecticam, sectis instruere Philosophorum: ut cum omnia didiceris, saltem tunc tacere incipias. Quanquam stulte faciam, magistro cunctorum tacere non potest. Verum est illud apud Graecos proverbium, ὄνῳ λύρα. Ego 351 reor, et nomen Nam tota mente dormitas, et profundissimo non tam somno stertis, quam lethargo. Inter caeteras quippe blasphemias, quas ore
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm sapis. ne uel innocentiam
uł simplicitatẽ tuã uł certe ea
que taceo et te non intelligen¬
te cet̾i intelligunt. Stilo ꝓfe¬
ras. in eptiarum tuarũ cunctiᷤᷤ
cachinnũ p̾beas aliud a parua¬
etate didicisti. aliis ad suetus es
disciplinis. Non est eiusdem
hominis et aureos nũmos et
scripturas ꝓbare. Degustare ui
Me laceras. sc̃m frẽm oceanum
inculpam hereseos uocas. Pres¬
bit̾erũ tibi uincenti et paulini¬
ani et frater eusebii iudicium
displicet. Solus es cato romani
generis dissertissimus qui tes¬
timonio tuo et prudentie ue¬
lis credi. Recordare queso illiꝰ
diei quando me de resurrecti¬
one et ueritate corꝑis predicã¬
te ex latere susultabas. et a
conclamabas. Post qͣm nauiga¬
re cepisti. et ad intimũ cerebrũ
tuũ senti ne putredo ꝑuenit
Tunc nos hereticos recordatus
es. quid tibi faciam: Credidi
scĩ presbiteri paulini epłis. et
illius suꝑ nomine tuo nõ pu¬
taui errare iudicium. Et licet

Expanded text:
quam sapis, ne uel innocentiam quam sapis, ne uel innocentiam uel simplicitatem tuam uel certe ea, quae taceo et te non intellegente ceteri intellegunt, stilo proferas et ineptiarum tuarum cunctis cachinnum praebeas. aliud a parua aetate didicisti, aliis adsuetus es disciplinis. non est eiusdem hominis et aureos nummos et scripturas probare, degustare uinme laceras, sanctum fratrem Oceanum in culpam hereseos uocas, presbyterorum tibi Uincentii et Pauliniani et fratris Eusebii iudicium displicet: solus es Cato, Romani generis disertissimus, qui testimonio tuo et prudentiae uelis credi. recordare, quaeso, illius diei, quando me de resurrectione et ueritate corporis praedicante ex latere suconclamabas. Postquam navigare coepisti, et ad intimum cerebrum tuum sentinae putredo pervenit, tunc nos haereticos recordatus es. Quid tibi faciam? Credidi sancti Presbyteri Paulini epistolis, et illius super nomine tuo non putavi errare judicium. Et licet
Abbreviated transcription (Latin):
alios eicere debibliotecis alios
reciꝑe. Et cum tibi placuerit
me uł catholicũ uł hereticum
ꝓnuntiare. Nobis nõ licet ꝑu̾¬
sa respuere et dãpnare qd̾ sepe
dãpnauimus. Lege ad ephesi¬
os libros. lege cet̾a opuscula me¬
a. et maxime in eccłiasten cõ-¬
mentarios et liquido ꝑ uidebiᷤᷤ
me abadolescentia: Numqͣm
alicuius auctoritate de terri¬
tum ad quieuisse heretice pra-¬
uitati. Non parũ ẽ scire qd̵ nes¬
cias. Pudentis hominis est nosse
mensurã suã. Nec zelo diabo¬
li concitatũ imꝑitie sue cũc¬
tum orbem testem facere. Sci¬
licet głari cupis ut in patria tu¬
a lactites me. non potuisse res¬
pondere eloquentie tue et a¬
cum̃ĩte crisippi formidasse. Xͥa¬
na uerecundia teneor et cellu¬
le mee latebras nolo mordaci
sermoni reserare. Alioquin ꝓ¬
rum quoq uoce cantatũ. Sed
hec aliis aut loquendo aut
ridenda dimitto. Ego quasi xͥa
cro te fr̃ ne plus uelis sapere

Expanded text:
alios eicere de bibliothecis, alios alios eicere de bibliothecis, alios recipere et, cum tibi placuerit, me uel catholicum uel hereticum pronuntiare: nobis non licet peruersa respuere et damnare, quod saepe damnauimus? lege ad Ephesios libros, lege cetera opuscula mea et maxime in Ecclesiasten commentarios, et liquido peruidebis me ab adulescentia numquam alicuius auctoritate deterritum adquieuisse hereticae prauitati. Non parum est scire, quod nescias: prudentis hominis est nosse mensuram suam nec zelo diaboli concitatum inperitiae suae cunctum orbem testem facere. scilicet gloriari cupis, ut in patria tua iactites me non potuisse respondere eloquentiae tuae et acumen in te Chiysippi formidasse. Christiana uerecundia teneor et cellulae meae latebras nolo mordaci sermone reserare. alioquin prum quoque uoce cantatum. sed haec aliis aut loquenda aut ridenda dimitto: ego quasi Chricro te, frater, ne plus uelis sapere,
Abbreviated transcription (Latin):
lauit maxima sacramenta.Si
igitur que bona sunt transtu
cui. arguendus sũ: Cur ꝑme
latini bona. eius habeant et ig¬
norent mala. Si hoc crimenẽ
arguatur confessor hylarius.
qui psalmoꝵ interp̾tationẽ et
omelias in iob ex libris eius id
ẽ exgreco in latinum transtu¬
lit.Sit inculpa eiusdẽ confes¬
sionis uercellensis eusebius. qͥ
om̃ium psalmoꝵ cõmentarios
heretici hominis uertit in nr̃m
eloquium licet heretica prẽt̃.¬
mittens. optima queq trans¬
tulerit. Taceo de uictormo pic¬
tauionensi. et ceteris qui orige¬
nem in explanationẽ dũ ta¬
rat scripturarũ secuti sunt. et
exp̃sserint ne nõ tam defende
qͣm socios criminis uidear que¬
rere. Ad te ip̃m ueniã. Cur trac¬
tatus eiꝰ in iob descriptos habes.
inquib contra diabolũ et de
stellis celoq disputans. quedã
locutus ẽ que eccłia nõ recipit
rariuo. De cunctis et grecis et la¬
tinis tractator ibi ferre senten¬
tiam et quasi censoria uirgula

Expanded text:
lauit maxima sacramenta. si lauit maxima sacramenta. si igitur, quae bona sunt, transtulcui, arguendus sum, cur per me Latini bona eius habeant, ignorent mala? si hoc crimen est, arguatur confessor Hilarius, qui psalmorum interpretationem et homilias in Iob ex libris eius, id est ex Graeco, in Latinum transtulit, sit in culpa eiusdem confessionis Uercellensis Eusebius, qui omnium psalmorum commentarios heretici hominis uertit in nostrum eloquium, licet heretica praetermittens optima quaeque transtulerit. taceo de Uictorino Petobionensi et ceteris, qui Origenem in explanatione dumtaxat scripturarum secuti sunt et expresserunt, ne non tam me defendere quam socios criminis uidear quaerere. ad te ipsum ueniam: cur tractatus eius in Iob descriptos habes, in quibus contra diabolum et de stellis caeloque disputans quaedam locutus est, quae ecclesia non recipit? κρανίω, de cunctis et Graecis et Latinis tractatoribus ferre sententiam et quasi censoria uirgula
Abbreviated transcription (Latin):
Ego ne hereticus: et cur me
queso heretici nõ amant: ẽu
orthodoxus. qui etiam contra
scientiam tuã et linguã alia
p̾dicantẽ aut in uitus subscrip.¬
sisti. et p̃uaricator es aut uolẽs
et hereticus. Duisisti egyptũ
cunctas ꝓuincias reliquisti. an
quib sectã suã libera pleriq
fronte defendunt. et legisti me
ad sectandũ qui omĩa contra
eccłe dognata publica uoce con¬
dempno. Origenes hereticus qͥd
adme: qui illũ in plerisq here¬
ticum non nego. Errauit de re¬
surrectione corꝑis errauit de
animarũ statu de diaboli pe¬
nitentia. Et qd̃ his maius est:
esaie seraphin ẽẽ testatus ẽ. si
errassem non dic̾em. Et hec co
tidie nõ anathematizarẽ: ẽẽm
erroris illius socius. Neq enim
ita debemus bona eius reciꝑe.
ut mala quoq susciꝑe cogam᷑.
at idem et scripturas in mul¬
tis bene interp̃tatus ẽ. Et ꝓpħa¬
rum obscura disseruit et tam
noui qͣm ueteris testam̃ti reue¬

Expanded text:
egone hereticus? et cur me, egone hereticus? et cur me, quaeso, heretici non amant? tu orthodoxus? qui etiam contra conscientiam tuam et linguam alia praedicantem aut inuitus subscripsisti et praeuaricator es, aut uolens et hereticus. dimisisti Aegyptum, cunctas prouincias reliquisti, in quibus sectam suam libera plerique fronte defendunt, et elegisti me ad insectandum, qui omnia contra ecclesiae dogmata publica uoce condemno. Origenes hereticus: quid ad me, qui illum in plerisque hereticum non nego? errauit de resurrectione corporis; errauit de animarum statu, de diaboli paenitentia et — quod his maius est — seraphin esse testatus est. si errasse non dicerem et haec non cottidie anathematizarem, essem erroris illius socius. neque enim ita debemus bona eius recipere, ut mala quoque suscipere cogamur. at idem et scripturas in multis bene interpretatus est et prophetarum obscura disseruit et tam noui quam ueteris testamenti reue
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ fuerat nequaqu tibilit¬
teris satisfacere qui tuis aurib
non credidisti. Neq enĩ cedule
potes ac quiescere qui uiuo ser¬
moni nõ ac cõmodasti fidem.
Dans osculũ ꝓditori et latronis
penitentiã inpatibulo suscipi¬
ens: Eadem absenti significo qͤ
inp̃senti quoq locutus sũ. Me
ita origenẽ legisse uel legere.
Ut apollinarẽ et cet̾os tͣctatores.
quoꝵ in quibdã libros ecclesia
non recipit. Non quo omia di¬
cam ẽe dãpnanda que in illoꝵ
uoluminib continentur sib
quo quedam reprehendenda¬
est confitear. Uerũ quia oꝑis
mei est. et studii multos lege¬
re ut explurimis diu̾sos flo¬
res carpam. Non tam ꝓbaturꝰ
om̃ia quan qͤ bona sunt elec¬
turus: assumo multos in ma¬
nu mea ut amultis multa
cognoscam scd̃m illud qd̃ scͥp¬
tum est. Om̃ia legentes que
bona sunt retinentes. Unde
satis miror te uoluisse orige¬
nis michi obicere dogniata cu¬
ius inplerisq errorem usq ad
hanc etatem penitus ignoras.

Expanded text:
quidem fuerat nequaquam tibi litteris satisfacere, qui tuis auribus non credidisti — neque enim scidulae potes adquiescere, qui uiuo sermoni non adcommodasti fidem —dans osculum proditori et latronis paenitentiam in patibulo suscipiens, eadem absenti significo, quae in praesenti quoque locutus sum, me ita Origenem legisse uel legere ut Apollinarem, ut ceteros tractatores, quorum in quibusdam libros ecclesia non recipit; non quo omnia dicam esse damnanda, quae in illorum uoluminibus continentur, sed quo quaedam reprehendenda confitear. ueruni quia operis mei est et studii multos legere, ut ex plurimis diuersos flores carpam non tam probaturus omnia, quam, quae bona sunt, electurus, adsumo multos in manu mea, ut a multis multa cognoscam secundum quod scriptum est: omnia legentes, quae bona sunt, retinentes. unde satis miror te uoluisse Origenis mihi obicere dogmata, cuius in plerisque errorem usque ad hanc aetatem penitus ignoras.
Abbreviated transcription (Latin):
eis iussit me sine mora reg̃¬
di. Ego uͦ libent̃ et si me in¬
derent. ingͣssus sũ it̃. hoc so¬
lõ dolore ꝑcitus qd̃ hyginũ
ep̃m senem in exiliũ duci cũ¬
peri. cũ nicħ iam nisi extͣ¬
uenirẽ comites eius. ne sine
ueste sine plumatio patẽn¬
tur exttrudi senẽ. extrusus
ip̃e sum. hec ẽ expositio lega¬
tionis meẽ. Uale imꝑator.
et esto tucior aduersus ho-¬
minẽ pacis in uoluchro bel¬

Expanded text:
eis jussit me sine mora regreis jussit me sine mora regredi. Ego vero libenter, etsi me plderent, ingressus sum iter, hoc solo dolore percitus, quod Hyginum episcopum senem in exsilium duci comperi, cui nihil jam nisi extrvenirem comites ejus, ne sine veste, sine plumario paterentur extrudi senem, extrusus ipse sum. 13. Haec est expositio legationis meae. Vale, Imperator; et esto tutior adversus hominem pacis involucro bel
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ credi qd̾ ei nõ inuideris ui¬
tam. cui etiã sepulturã inui-¬
des: S ad me reu̾tar. Audio
te queri qd̃ se ad teodosium
imꝑtorẽ potuis contulerint.
qui sũt cũ ualentiniano im¬
ꝑatore. Quid gͥ futurũ sꝑa¬
bas cũ tu refugientes eos ad
penã posceres. captos necares.
theodosiꝰ aũt muneribꝰ dita¬
ret. donaret honorib.: Qͦs
inqͥt occidi : Respondi ei.
Uallionẽ. At q̃m uirum. qͣlẽ
bellatorẽ. heccine fuit iusta
causa exitu. qd̃ imꝑatori su¬
o fidẽ seruauit.: Non inqͥt¬
ego eũ iussi occidi. Respondi.
cabilonnũ et ibi iuuũ exu¬
ri. Respondi. Ergo ꝓpterea et
illũ creditũ ẽ qd̾ eũ occideris.
Quis aut sibi parcendũ pu¬
taret. cũ octisus sit bellator
strenuꝰ. miles fidelis. comes
utilis. Ita tum discessi ut
se tractaturũ dic̾e̾t. Postea
cũ uid̾et me abstin̾e ab ep̃is
qui cõmunicabãt ei aił qui
aliqͦs deuios licet afide ad
necem petebant. cõmotus

Expanded text:
igitur credi quod ei non invideris viigitur credi quod ei non invideris vitam, cui etiam sepulturam invides? 11. Sed ad me revertar. Audio te queri quod se ad Theodosium imperatorem potius contulerint, qui sunt cum Valentiniano imperatore. Quid igitur futurum sperabas, cum tu refugientes eos ad poenam posceres, captos necares: Theodosius autem muneribus ditaret, donaret honoribus? Quos, inquit, occidi? Respondi ei, Vallionem. At quem virum? qualem bellatorem? Haeccine fuit justa causa exitii, quod imperatori suo fidem servavit? Non ego, inquit, eum jussi occidi. Respondi: Cabillonum, et ibi vivum exuri. Respondi: Ergo propterea et illud creditum est, quod eum occideris. Quis autem sibi parcendum putaret, cum occisus sit bellator strenuus, miles fidelis, comes utilis? Ita tum discessi, ut se tractaturum diceret. 12. Postea cum videret me abstinere ab episcopis, qui communicabant ei, vel qui aliquos, devios licet a fide, ad necem petebant; commotus
Abbreviated transcription (Latin):
utͥusq factũ. Ille tibi fratrem
tuũ iiuentẽ remisit. tu illi uł
mortuũ redde. Qͥd illi reliqͥas
germani negas. qui tibi ad¬
uersũ se auxilia nõ negauit:
S uereris ne exiuiuarũ redi¬
tu renouetur militib dolor.
hoc eñi allegas. Quẽ iuen¬
tem deserũt. eũ defendent
ꝑemptũ. Qͥd eũ mortuum
times. quẽ occidisti cũ posses
reseruare: Hostẽ inquit
meũ ꝑemi. Non ille tiis hoᷤ¬
tis. s tu illiꝰ. Ille iam nõ sen¬
tit tuã defensionẽ. Causã cõ¬
sidera. Si quis aduersũ te ho¬
die imꝑiũ in his partib usur¬
pandũ putet. quero utrũ
te hostẽ illius dicas an illũ
tͥ. Nisi fallor usurpator belbã
infert. imꝑator ius suũ tue¬
tur. Ergo quẽ nõ debueras
occid̾e euis reliquias negas:
Habeat ualentinianꝰ imꝑator
uł fratͥs exuiias pacis tue
obsides. Et quomͦ allegabas
qd̃ eum nõ mandau̾is occidi
quẽ ꝓhibes sepeliri: Poterit

Expanded text:
utriusque factum. Ille tibi fratrem utriusque factum. Ille tibi fratrem tuum viventem remisit, tu illi vel mortuum redde. Quid illi reliquias germani abnegas, qui tibi adversum se auxilia non negavit? 10. Sed vereris ne exuviarum reditu renovetur militibus dolor; hoc enim allegas. Quem viventem deseruerunt, eum defendent peremptum? Quid eum mortuum times, quem occidisti, cum posses servare? Hostem, inquis, meum peremi. Non ille tuus hostis, sed tu illius. Ille jam non sentit defensionem, tu causam considera. Si quis adversum te hodie imperium in his partibus usurpandum putet, quaero utrum te hostem illius dicas, an illum tibi? 891 Nisi fallor, usurpator bellum infert, imperator jus suum tuetur. Ergo quem non debueras occidere, ejus reliquias negas? Habeat Valentinianus imperator vel fratris exuvias pacis tuae obsides. Et quomodo allegabas quod eum non mandaveris occidi, quem prohibes sepeliri? Poterit
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ stipatus agminib italie
te infundes. Ualentinianus
hunos atq alanos apppinqͣn¬
tes galle ꝑ alamannie terras
reflexit. Qͥd habet inuidie si
bauto barbaros eũ barbaris
fecit de cernere: Qm̃ dũ tu
militẽ romanũ occupas. dũ
his adu̾sum se utrimq pre¬
tendit in medio romani in¬
ꝑii sinu. iuithungi popula¬
bantur retias et ideo aduer¬
sus uithungũ hunos ad sci¬
tus ẽ. Idẽ tam̃ quia de finiti¬
mo ꝓterebat alamaniã et
iam de uicinia mali urgebat
gallias. coactus ẽ tͥumphos
suos deserere. ne tu timeres.
sari retias. ualentinianus suo
tibi auro pacẽ redemit. Aspi¬
ce illũ quoq qui tibi ad dex¬
terã assistit. quẽ ualentinia¬
nus cũ possit suũ dolorẽ ul¬
cisci. honoratũ ad te redire fã.¬
Tenebat eũ insuis terris. atq
in ip̃o nuntio necis frat̃ne.
frenauit impetus. nec tibi
uicẽ et si nõ parilis dignitatiᷤᷤ
eiusdẽ tam̃ necessitudinis
reculit. Confer gͦ te iudicẽ

Expanded text:
rorum stipatus agminibus Italiae rorum stipatus agminibus Italiae te infunderes: Valentinianus Hunnos atque Alanos appropinquantes Galliae per Alemanniae terras reflexit. Quid habet invidiae, si Bauto barbaros cum barbaris fecit decernere? Quoniam dum tu militem Romanum occupas, dum is adversum se utrinque praetendit, in medio Romani imperii sinu Juthungi populabantur Rhetias; et ideo adversus Juthungum Hunnus accitus est. Idem tamen quia de finitimo proterebat Alemanniam, et jam de vicinia mali urgebat Gallias; coactus est triumphos suos deserere, ne tu timeres. sari Rhetias, Valentinianus suo tibi auro pacem redemit. 9. Aspice illum quoque, qui tibi ad dexteram assistit, quem Valentinianus, cum posset suum dolorem ulcisci, honoratum ad te redire feciTenebat eum in suis terris, atque in ipso nuntio necis fraternae frenavit impetus: nec tibi vicem etsi non parilis dignitatis, ejusdem tamen necessitudinis retulit. Confer ergo, te judice,
Abbreviated transcription (Latin):
erat. me certe nichil spondlis¬
se. ad eo ut dic̾es. Expectemꝰ
qͥd uictor responsi referat. Il¬
lum aũt liquet. me retento.
ꝑuenisse mediolanũ. nega¬
tũq ei qd̃ postulabat depace.
tantũ conspirare studia nõ
de aduentu imꝑatoriᷤᷤ quẽ
mou̾i nõ oporteret. Presens
erãt uͥ uictor recdiit. Quomͦ
gͦ reuocaui ualentinianũ:
Legati iterũ missi ad gallias
qui eiꝰ aduentũ negarent. a¬
pud ualentiã galloꝵ me
reperunt milites utriusq
partis. qui custodirent iuga
montiũ offendi reu̾tens us
ego tuos reuocaui exercitus:
Quas de italia reflexi aqͥlas:
Quos immisit barbaros. bau¬
to comes. Et qͥd mirũ si hoc
bauto fecisset tͣnfrenanus
genere. cũ tu miniteris impe¬
rio romano barbaroꝵ aui¬
lia et turmas tͣns luitan᷑s
quib cõmeatus ꝓuincialium
tͥbita soluebant: Uide aũt
quid inter sit inter tuas mi-¬
nitationes et ualentiniani
augusti pueri mansuetudi¬
nẽ. Cu flagitabas qd̃ barba¬

Expanded text:
erat: me certe nihil spopondiserat: me certe nihil spopondisse, adeo ut diceres: Exspectemus quid Victor responsi referat. Illum autem liquet, me retento, pervenisse Mediolanum; negatumque ei, 890 quod postulabat. De pace tantum conspirare studia, non de adventu imperatoris, quem moveri non oporteret. Praesens eram, ubi Victor rediit. Quomodo ergo revocavi Valentinianum? Legati iterum missi ad Gallias, qui ejus adventum negarent, apud Valentiam Gallorum me repererunt: milites utriusque partis, qui custodirent juga montium, offendi revertens. Quos ego tuos revocavi exercitus? quas de Italia reflexi aquilas? quos immisit barbaros Bauto comes? 8. Et quid mirum si hoc Bauto fecisset, Transrhenanus genere; cum tu miniteris imperio Romano barbarorum auxilia, et turmas translimitanas, quibus commeatus provincialium tributa solvebant? Vide autem quid intersit inter tuas minitationes, et Valentiniani augusti pueri mansuetudinem. Tu flagitabas quod barba
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi ego tuis legationib obs¬
titi. quo minus influeres in
italiã: Quib rupib. qua a¬
cie. quib numeris: An uero
corꝑe meo clausi tibi alpes:
utinã hoc meũ ẽẽt. Obiectio¬
nẽ ñ timerẽ. nõ uererer cͥmi¬
nationes tuas. Quib ꝓmissis
lusi te ut paci ad quiesc̾es
Nonne intra gallias iuxta
urbẽ magontia cũ comes uic¬
tor occurrit michi. quẽ dire¬
xisti ut pacẽ rogaret: In quo
gͦ te fefellit ualentinianus.
qui pͥus pacẽ ate rogatus ẽ
qͣm postularet: In quo fefel¬
lit bauto qui deuotionẽ im¬
patori exhibuit suo An qi.
pͥcipem suũ nõ ꝓdidit. In
quo ego te circũscͥpsi: Qͥ ubi
primũ ueni cũ dic̾es qd̃ ualẽti¬
nauꝰ ad te qͣi filius ad patrẽ
uenire deberet. responderim
traret alpes. Sine matre
aũt tanto itineri dubiis
reb cõmitteret᷑. de pace no¬
bis legationẽ cõmissam nõ
deaduentu eius ꝓmissionẽ
spondere nos. id nõ potuis¬
se certũ ẽ. qd̃ mandatũ non

Expanded text:
ubi ego tuis legionibus obsubi ego tuis legionibus obstiti, queminus influeres in Italiam? Quibus rupibus? qua acie? quibus numeris? An vero corpore meo clausi tibi Alpes? Utinam hoc meum esset! objectionem non timerem, non vererer criminationes tuas. Quibus promissis lusi te, ut paci acquiesceres? Nonne intra Gallias juxta urbem Moguntiacum comes Victor occurrit mihi, quem direxisti, ut pacem rogaret? In quo ergo te fefellit Valentinianus, qui prius pacem a te rogatus est, quam postularet? In quo te fefellit Bauto, qui devotionem imperatori exhibuit suo? An quia principem suum non prodidit? 7. In quo ego te circumscripsi? Qui ubi primum veni, cum diceres quod Valentinianus ad te quasi filius ad patrem venire deberet; responderim traret Alpes: sine matre autem tanto itineri dubiis rebus committeretur? De pace nobis legationem commissam, non de adventu ejus promissionem: spondere nos id non potuisse certum est, quod mandatum non
Abbreviated transcription (Latin):
no regnũ qd̾ decłat reserua¬
uit. Ad postremũ erupit di¬
cens. Qm̃ me lusistis. uideli¬
cet tu et ille bauto. qui sibi
regnũ sub sp̃e pueri uendica¬
re uoluit qui etiã barbaros
mͥ ĩmisit. qͣi ego nõ habeam
quos possim adduc̾e cũ mi¬
chi tot milia barbaroꝵ mi¬
litent et annonas ame ac¬
cipiant. Qd̃ si ego tũc tp̃ris
q̃n uenisti ñ ẽẽm retentus.
quis mͥ obstitiss et uirtuti
mee: Ad hec ego lenit̃. ñ opuᷤ
ẽ inqͣm ut cõmouearis cũ
causa nulla sit cõmotionis.
s patient̃ audias que referã¬
tur istis. Propt̾ea et ego ueni.
quia pͥma legatione dũ mͥ
credis ꝑme cleceptũ te ẽẽ asse
te pupilli imꝑatoris. Quos
eñi ep̃i magisqͣm pupillos
debemus tueri: Scͥptũ ẽ eñi.
Iudicate pupillo et iustifica¬
te uiduã. et cripite in uiriã
accipientẽ. Et alibi. Iudices
uiduarũ et patres orphanoꝵ.
Tam̃ non exꝓbrabo beneficiũ
meũ ualentiniano ut eloqͣr.

Expanded text:
no regnum, quod dederat, reservano regnum, quod dederat, reservavit. 4. Ad postremum erupit dicens: Quoniam me lusistis tu et ille Bauto, qui sibi regnum sub specie pueri vindicare voluit, qui etiam barbaros mihi immisit: quasi ego non habeam, quos possim adducere; cum mihi tot millia barbarorum militent, et annonas a me accipiant. Quod si ego tunc temporis quando venisti, non fuissem retentus, quis mihi obstitisset et virtuti meae? 5. Ad haec ego leniter: Non opus est, inquam, ut commovearis, cum causa nulla sit commotionis: sed patienter audias, quae referantur istis. Propterea et ego veni, quia prima legatione, dum mihi credis, per me deceptum te esse asserte pupilli imperatoris. Quos enim episcopi magis, quam pupillos debemus tueri? Scriptum est enim: Judicate pupillo, et justificate viduam, et eripite injuriam accipientem ; et alibi: Judices viduarum, et patres orphanorum . 6. Tamen non exprobrabo beneficium meum Valentiniano. Ut verum eloquar,
Abbreviated transcription (Latin):
de quib serio hab̃em cũ suo
pͥncipe confabulari. Quid
plura: Consuluit eũ s eadẽ
referenda credidit. ut liq̃ret
etiam pͥora exillius arbitͥo
de ꝓmpta. Dixi tñ alienum
id quidẽ a nr̃o mun̾e. s me
recepto officio nõ defuturũ
gratã mͥ ẽẽ humilitatẽ intu¬
o p̾sertim et qd̃ uerũ ẽ frat̃¬
ne pietatis negotio. Ubi se¬
dit inconsistorio: ingressuᷤ
sũ. assurrex̃ ut osculũ da¬
ret. Ergo int̃ consistoriandͤ
steti. hortari ceꝑunt alii ut
ascenderem uocare ille ce¬
pit respondi ego. Quid os¬
cularis eũ qͣm agnoueris:
Si enĩ me agnouisses non
hoc loco uicłes. Cõmotus
es inquit ep̃e. Non inquã
in iuria s uerecundia. qd̃
alieno consisto loco. Et pͥma
inquit legatione ingressus
es consistorrũ. Nec illud inꝙͣ
mei erroris fuit Uocantis ñ
ingredientis uitiũ ẽ. Cur in¬
ut equali. Cuiꝰ inquit bene¬
ficio equali: Respondi. Om̃i¬
potentis dei. qui ualentinia¬

Expanded text:
de quibus serio deberem cum suo de quibus serio deberem cum suo principe confabulari. Quid plura? Consuluit eum, sed eadem referenda credidit; ut liqueret etiam priora ex illius arbitrio deprompta. Dixi tamen alienum id quidem a nostro munere, sed me recepto officio non defuturum; gratam mihi esse humilitatem in tuo praesertim, et quod verum est, fraternae pietatis negotio. 3. Ubi sedit in consistorio, ingressus sum, assurrexit ut osculum daret. Ego inter consistorianos steti. Hortari coeperunt alii, ut ascenderem: vocare ille. Respondi ego: Quid oscularis eum, quem non agnoveris? Si enim me agnovisses, non hoc loco videres. Commotus es, inquit, episcope. Non, inquam, injuria, sed verecundia, quod alieno consisto loco. Et prima, inquit, legatione ingressus es consistorium. Nec illud, inquam, mei erroris fuit: vocantis, 889 non ingredientis vitium est. Cur, inut aequali. Cujus, inquit, beneficio aequali? Respondi: Omnipotentis Dei, qui Valentinia
Abbreviated transcription (Latin):
t si suꝑioris legationis
mee. fides ita aꝓbata sit
tibi ut ratio enus ame ñ q̃¬
ratur. satis eñi claruit eo ip¬
so qd̃ aliqͦt dies retentus sũ
intra gallias. me uolenti¬
a maximo nõ recepisse ne¬
q his ad stipulatũ que ad
uoluntatẽ eiꝰ magisquam
pacem ꝓtende̾nt. Deniq
nõ cõmisisses scd̃am legati¬
onem. uisi pͥmã ꝓbasse̾. S
quia regredienti mͥ descer-¬
nendi secũ ĩpossuit necessi¬
tatem. icło hac epła exposi¬
tionẽ legationis mee insinu¬
andam putaui. ne cuiꝰqͣm
sermo ueri priꝰ uana inte¬
xeret. qͣm reditus meus in¬
tegra et sincere ueritatis ex¬
p̾ssa signaculo manifestaret.
Cũ ꝑuenissẽ treuiros post¬
tridie ꝓcessi ad palatiũ. Egres¬
sus ẽ adme uir gallicanus
p̃positus cubiculi. eunuchus
regius. poposci ad eundi co¬
piam. quesiuit num rescͥp¬
tum haberẽ elem̃tie tue. res¬
pondi haberi. retulit non
posse me nisi in consistorio
uideri. dixi ñ ẽe hũc morẽ
sacerdotalẽ. certe ẽe aliqua

Expanded text:
tsi superioris legationis meae fides ita approbata sit tibi, ut ratio ejus a me non quaeratur, satis enim claruit eo ipso quod aliquot dies retentus sum intra Gallias, me volentia Maximo non recepisse, neque iis adstipulatum, quae ad voluntatem ejus magis, quam ad pacem propenderent: denique non commisisses secundam legationem, nisi primam probasses. Sed quia regredienti mihi decernendi secum imposuit necessitatem, ideo hac epistola expositionem legationis meae insinuandam putavi; ne cujusquam sermo veris prius vana intexeret, quam reditus meus integra, et sincerae veritatis expressa signaculo manifestaret. 2. Cum pervenissem Treviros, postridie processi ad palatium. Egressus est ad me vir Gallicanus, praepositus cubiculi, eunuchus regius. Poposci adeundi copiam, quaesivit num rescriptum haberem clementiae tuae. Respondi habere. Retulit non posse me, nisi in consistorio videri. Dixi non esse hunc morem sacerdotalem, certe esse aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ inpurissimũ manicheũ
ẽẽ. dicunt᷑. scorte sũt estunan¬
de nõ uirgines. Si enĩ corꝑi ea¬
rum auctor ẽ diabolus quo¬
modo possũt honorare plas¬
mationẽ horti sui. S quia sci¬
unt uirginale uocabulũ glo¬
riosũ sub ouium pellib lupoᷤ
tegunt. xp̃m mentitur anti¬
xp̃c. Et turpitudinẽ uite fal¬
so nominis honore c̃uestiũt:
gaude soror. gaude filia. gaude
uirgo. qd̃ alie simulant. tu u̾e
ẽẽ cepisti hec om̃a que gessi¬
mus dura uidebunt᷑ ei qui
nõ amat xp̃m. Qui aũt om¬
nem secul pompã ꝓpurga¬
mento habuerit. et uana du¬
xerit uniu̾sa subsole ut xͣ.
lucri faciat. Qui con mortu¬
us ẽ dño suo et consurrex̃. et
crucifixit carnẽ. cũ uitiis et
concupiscentiis libere ꝓclama¬
bit. Qui nos separabit a cari¬
tate dĩ. tribulatio an angustia.
an ꝑsecutio. an fames. annu

Expanded text:
apud inpurissimum Manicheum apud inpurissimum Manicheum esse dicuntur, scorta sunt aestimanda, non uirgines. si enim corporis earum auctor est diabolus, quomodo possunt honorare plasticam hostis sui? sed quia sciunt uirginale uocabulum gloriosum, sub ouium pellibus lupos tegunt. Christum mentitur antichristus et turpitudinem uitae falso nominis honore conuestiunt. gaude, soror, gaude, filia, gaude, mi uirgo: quod aliae simulant, tu uere esse coepisti. Haec omnia, quae digessimus, dura uidebuntur ei, qui non amat Christum. qui autem omnem saeculi pompam pro purgamento habuerit et uana duxerit uniuersa sub sole, ut Christum lucrifaciat, qui conmortuus est domino suo et conresurrexit et crucifixit carnem cum uitiis et concupiscentiis, libere proclamabit: quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an famis? an nu
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ formidabat. cũ angło
fabulatur intrepida. potes et
tu ẽẽ mater dñi. Accipe tͥ to¬
mũ magnũ nouũ et scribe in
eum stilo hominis uelociter
spolia detrahe et cum accesseriᷤᷤ
ad ꝓpħissam et conceꝑis inut̾o
et peꝑis filiũ et dic atimore tu
o dñe concepimꝰ et doluimꝰ
et peꝑimꝰ sp̃m saluationis tue
quã fecimus suꝑ t̾ram. Tũc et
dicet. Ecce in latitudine pecto¬
ris tu. paulo ante dĩscͥpseras
que mͥ nouitate cordis stilo
signaueras. post qͣm spolia ex
hostib receꝑit: Postqͣm denu¬
dauerit pͥncipatus et potestates.
et ad flixerat eas cruci conceptus
ad olescit. et maior effectus spõ¬
sam de incipit habere de ma¬
tre. Grandis labor s grande pre-¬
sa tunc ꝓsunt cũ ineccłia fiunt.
Cũ inuna domo pascha celebra¬
mus. si archã ingredimur cũ
noe. Si ꝑeuntẽ cũ ihericho ra¬
ab meretͥx iustificata nos con¬
tinet. Ceterũ uirgines quales
apud diuersas hereses. et qͣles

Expanded text:
hominem formidabat, cum Angelo hominem formidabat, cum Angelo fabulatur intrepida. Potes et tu esse Mater Domini. Accipe tibi tomum magnum, novum, et scribe in eo stilo hominis: velociter spolia detrahe: et postquam accesseris ad Prophetissam, et conceperis in utero, et pepereris filium, dic. « A timore tuo, Domine, concepimus, et doluimus, et peperimus spiritum salvationis tuae, quem fecimus super terram » . Tunc etille, quem in latitudine pectoris tui paulo ante descripseras, quem in nouitate cordis stilo uolante signaueras, postquam spolia ex hostibus ceperit, postquam denudauerit principatus et potestates et adfixerit eas cruci, conceptus adolescit et maior effectus sponsam te incipit habere de matre. grandis labor, sed grande praersa tunc prosunt, cum in Ecclesia fiunt: cum in una domo Pascha celebramus; si Arcam ingredimur cum Noe; si pereunte Jericho, Rahab meretrix justificata nos continet. Caeterum virgines, quales apud diversas
Abbreviated transcription (Latin):
sunt fracti. nec figello et alexĩ¬
dro facientes naufraugiũ. acur¬
su fidei substiter̃. nec dicas illa
et illa suis reb fruitur. honora¬
tur abhoĩb. fr̃s ad eam conue¬
niunt. et sorores. nũquid ideo
uirgo ẽẽ desiuit. Primũ dubi¬
um anuirgo sit talis. nõ eñi
que modo uidet homo iudet
d̃s. homo uidet infaciẽ d̃s aũt
uidet incorde. De hinc etiam
si corꝑe uirgo ẽ an sp̃u uigo
sit nescio. Apłs aut̃ tra uirgi¬
nẽ definiuit᷑ ut sit sc̃a et cor¬
pore et sp̃u. Ad extremũ habe¬
at sibi głam suã. Uincat pauli
sententiã. deliciis fruatur et
uiuat. Nos meliorẽ exempla
sectemur. Propone tͥ beatam
mariã que tante extitit puri¬
tatis ut mat̾ ẽẽ dñi mereret᷑.
Ad qͣm cũ angłs gabriel inui¬
ri specie descendisset dicens. A¬
ue grã plena dñs tecũ. Conster¬
nata et ꝑterrita respondere ñ
rat fuerat salutata. Deniq nun¬
tium discit et loquitur. et que

Expanded text:
sunt fracti nec Phygelo et Alexansunt fracti nec Phygelo et Alexandro faciente naufragium ceteri a cursu fidei substiterunt. nec dicas: \'illa et illa suis rebus fruitur; honoratur ab omnibus; fratres ad eam conueniunt et sorores: numquid ideo uirgo esse desiuitr\' primum dubium, an uirgo sit talis. non enim, quomodo uidet homo, uidebit deus. homo uidet in facie, deus uidet in corde. dehinc, etiam si corpore uirgo est, an spiritu uirgo sit, nescio. apostolus autem ita uirginem definiuit: u t sit Sancta et corpore et spiritu. ad extremum habeat sibi gloriam suam. uincat Pauli sententiam, deliciis fruatur et uiuat: nos meliorum exempla sectemur. propone tibi beatam Mariam, quae tantae extitit puritatis, ut mater esse domini mereretur. ad quam cum angelus Gabriel in uiri specie descendisset dicens: aue, gratia plena, dominus tecum, consternata perterrita respondere non ro fuerat salutata. deniqtium discit et loquitur. Et quae
Abbreviated transcription (Latin):
alienũ seruũ iudices. suo dño
stat aut cadit. stabit aũt. potẽs
est enĩ dñs statuere illum.
nec sibi duo ieunaueris putes
de a nõ ieuinantib ẽẽ meliorẽ.
Tu ieiunas et irasceris. ille co¬
medit et forte blanditur. Tu
uexationẽ m̃tis et uentris
esuriẽ rixando digeris. ille
moderatiꝰ alit᷑ et deo gr̃as agit.
Uñ cotidie clamat ysaias. Nõ
tale ieuiniũ elegi dic̃ dñs.  tt̃m.
Indieb ieiuinioꝵ inueniunt᷑
uoluntates ur̃e. Et om̃s qui
subpotestate ur̃a sunt stimu¬
latis. In iudiciis et litib ieui¬
natis. et ꝑcutis pugnis hu¬
milem. Ut quid mͥ ieumatis.
Quale illud pot̃ ẽe ieiuniũ.
cuiꝰ iram nõ dicã. nox occu¬
pat. sed lunã integrã derelin¬
quit. Te ipsam considerans
noli in alterius rumã. s in tu
o oꝑe głare. Nec illarũ tibi exẽ¬
pla ꝓponas que carnis curã
facientes possessionũ recditus.
et cotidianas domos impen¬
sas subportant. Neq enĩ un¬

Expanded text:
alienum seruum iudices? suo domino alienum seruum iudices? suo domino stataut cadit. stabit autem; potens estenimdeus statuere illum. nec, si biduo ieiunaueris, putes te a non ieiunante esse meliorem. tu ieiunas et irasceris, ille comedit et forte blanditur; tu uexationem mentis et uentris esuriem rixando digeris, ille moderatius alitur et deo gratias refert. unde cotidie clamat Esaias: non tale ieiunium elegi, dicit dominus, et iuoluntates uestrae et omnes, qui sub potestate uestra sunt, stimulatis. si in iudiciis et litibus ieiunatis et percutitis pugnis humilem, ut quid mihi ieiunatis? quale illud potest esse ieiunium, cuius iram, non dicam nOl occupat, sed luna integra derelinquit? te ipsam considerans noli in alterius ruina, sed in tuo opere gloriari. Nec illarum tibi exempla proponas, quae carnis curam facientes possessionum reditus et cotidianas domus inpensas subputant. neque enim un
Abbreviated transcription (Latin):
dicam aurũ atq argentũ et
cet̾as opes s ipsam t̾ram et ce¬
lum despiciens et xp̃o copula¬
ta cantabis. Pars mea dñs. post
hec quã qͣm apostolꝰ semꝑ ori¬
re nos iubet et scĩetiã ipse sõp¬
nus oratio sit. Tam̃ diuisas o¬
randi horas debenius habere.
Ut si forte aliquo fuerimus
oꝑe de tenti. ipsum nos ad ofi¬
ficiũ tempꝰ admoneat. Horã
t̾ciã sextam nonã diluculo qͦ
et uesꝑam. Nemo qui nescrat
nec cibi añ sumantur nisio¬
ratione p̃missa. Nec recedat᷑
am̃sa nisi referatur gr̃a crea¬
tori. noctib bis terq surgen¬
dũ reuoluenda de scripturis
que memorit̾ retinemꝰ. Egre¬
dientes hospitiũ armet ora¬
tio. Regredientib de platea
oratio occurrat antequã ses¬
sio. nec prius corpusculũ reqͥ¬
escat quã aĩa pascatur. Ad
omnẽ actũ ad omnẽ incessũ
manꝰ pingat crucẽ. Nulli de¬
trahas. nec adu̾sus filiũ matris tu¬
e ponas scandalũ. Tu que es ut

Expanded text:
dicam aurum et argentum et dicam aurum et argentum et ceteras opes, sed ipsam ten-am caelumque despicies et Christo copulata cantabis: pars mea dominus. Post haec, quamquam apostolus semper orare nos iubeat et sanctis etiam ipse somnus oratio sit, tamen diuisas orandi horas habere debemus, ut, si forte aliquo fuerimus opere detenti, ipsum nos ad officium tempus admoneat: horam tertiam, sextam, nonam, diluculum quoque et uesperam nemo, qui nesciat. nec cibus a te sumatur nisi oratione praemissa nec recedatur a mensa, nisi referantur gratiae creatori. noctibus bis terque surgendum, reuoluenda de scripturis, quae memoriter tenemus. egredientes hospitium armet oratio, regredientibus de platea oratio occurrat ante, quam sessio, nec prius corpusculum requiescat, quam anima pascatur. ad omnem actum, ad omnem incessum manus pingat crucem. nulli detrahas nec aduersus filium matris tuae ponas scandalum. tu quae e s, ut
Abbreviated transcription (Latin):
io syppus grecos liuius insecũ¬
da iudaice captiuitatis hysto¬
ria ẽẽ nos refert. Uerũ quia
nc̃ deuirginib scribens pene
suꝑfluũ de monachis dispu¬
tans. Ad terciũ genus ueniam
qͦs anachoritas uocant et qͥ
de cenobiis exeunte ᷤᷤ excepto
pane et sale et ampliꝰ adde¬
serta nicħ ꝑferunt. huiꝰ uite
auctor paulus. in lustrator an¬
tonius. et ut ad suꝑiora cons¬
cendam: pͥnceps ioħs baptista
fuit. Talẽ uero uirũ iheremi¬
as quoq ꝓpħa describit dicẽs.
Bonũ ẽ uiro cũ portauerit ui¬
gum ab adolescentia sua. sede
bit solitarius et tacebit. Qm̃
sustulit suꝑ se uigũ et dabit
ꝑcutienti se maxillã saturabi¬
tur obꝓbriis quia nõ insem¬
pit̾num abiciet dñs. horum
laborem et conu̾sationẽ incar¬
ne nõ carnis alio tp̃re si uolue¬
ris explicabo. Nũc ad ꝓpositum
redeã quia de auaritia disserẽs
ad monachos ueneram. Quoꝵ
tibi exempla ꝓponens. Non

Expanded text:
Iose- phus, Graecus Livius, in secunIose- phus, Graecus Livius, in secunda Iudaicae captivitatis historia Essenos refert. Verum quia nunc de virginibus scribens paene superflue de monachis disputavi, ad tertium genus veniam, quos anchoretas vocant et qui de coenobiis exeuntes excepto pane et sale amplius ad deserta nil perferunt. Huius vitae auctor Paulus, inlustrator Antonius et, ut ad superiora conscendam, princeps Iohannes baptista fuit. Talem virum Hieremias quoque propheta descripsit dicens: Bonum est viro, cum portaverit iugum ab aduleit solus et tacebit, quoniam sustulit super se iugum, dabit percutienti se maxillam, saturabitur inproperiis, quia non in sempiternum abiciet dominus. horum laborem et conuersationem in carae, non carnis, alio tempore, si uolueris, explicabo. nunc ad propositum redeam, quia de auaritia disserens ad monachos ueneram. quorum tibi exempla proponens, non
Abbreviated transcription (Latin):
Statutũ ẽ qd̾ decano redłitũ
fertur adeo animĩl. qui et ipe
ꝑsingulos m̃ses patͥ om̃ium
cũ magno reddit tremore ra¬
tione. Aquo etiã fibi cũ facti
fuerint degustantur. Et qͥa
nõ licet dicere cuiqͣm tunicã
et sagũ textaq iuncis strata
ñ habeo ille ita uniu̾sa mode¬
ratur. ut nemo qͥd postulet
nemo debeat. Si uero quis ce¬
perit egrotare trans fertur ad
excelerã latiorẽ et tanto senũ
ministerio confouetur ut
nec delicias urbium nec ma¬
tris querat affectũ. Bñicis die¬
bus orationi tantũ et lectioni¬
bus uacant. Quod quidẽ et
omi tp̃re cõpletis opusculis
faciunt cotdie aliqͥd de scriptu
ris dicitur ieiuniũ totiꝰ anni
equale ẽ excepta quadragesi¬
ma inqua sola conceditur diᷤᷤ¬
trictius uiuere. Pentecosten
cene mutatur inpranclia. Qꝰ
et traditioni eccłiastice satis¬
fiat. et uentrẽ cibo nõ onerẽt
duplicato. Talis phylosophati¬
ci sermonis imitantur. Tales

Expanded text:
statutum est, quod decano redditum statutum est, quod decano redditum fertur ad oeconomum, qui et ipse per singulos menses patri omnium cum magno reddit tremore rationem. a quo etiam cibi, cum facti fuerint, degustantur et, quia non licet dicere cuiquam: tunicam et sagum textaque iuncis strata n habeo, ille ita universa moderatur, ut nemo quid postulet, nemo dehabeat. Si vero quis coeperit aegrotare, transfertur ad exedram latiorem et tanto senum ministerio confovetur, ut nec delicias urbium nec matris quaerat affectum. Dominicis diebus oratione tantum et lectionibus vacant; quod quidem et omni tempore conpletis opusculis faciunt. Cotidie de scripturis aliquid discitur. Ieiunium totius anni aequale est excepta quadragesimo, in qua sola conceditur restrictius vivere. Pentecoste cenae mutantur in prandia, quo et traditioni ecclesiasticae satisfiat et ventrem cibo non onerent duplicato. Tales Philo, Platonici sermonis imitator, tales
Abbreviated transcription (Latin):
domadas uicissim ministrãt.
Nullus in cibo strepitus ẽ.
nemo comedens loquitur ui¬
uitur pane leguminib et
olera que sale solo cordiunt᷑
uinũ tantũ senes accipiũt
quib et paruulis sepe fit
prandiũ ut alioꝵ fessa sustẽ¬
tetur etas. Alioꝵ nõ frangim¬
tur incipiens de hinc con¬
surgunt parit̾. et hymno dic¬
to adp̾sepia recdeunt ibi usq
ad uesꝑum cũ suis unusqͥsq
loquitur et dicit. Uidistis il¬
lum et illũ quanto in ipso
sit grã quantũ silentiũ qͣm
moderitus incessus. Si infir¬
mũ iuiderint consolant᷑. Si
indei amore feruentẽ cohor¬
tantur ad studiũ. Et quia noc¬
te extra orationes publicas in
suo cubili unusquisq uigilat
circũeunt cellulis singuloꝵ
et aure ad posita. Quid faci¬
ant diligenter explorant q̃m
tardiorẽ dep̃henderint et ñ
increpant s dissimulato qd̃ no¬
rũt eũ sepius uisitant et priꝰ
incipientes ꝓuocant magis
orare quã cogunt opus diei

Expanded text:
domadas uicissim ministrant. domadas uicissim ministrant. nullus in cibo strepitus, nemo comedens loquitur. uiuitur pane, leguminibus et olere, quae sale et oleo condiuntur. uinum tantum senes accipiunt, quibus et paruulis saepe fit prandium, ut aliorum fessa sustentetur aetas, aliorum non frangatur incipiens. dehinc consurgunt pariter et hymno dicto ad praesepia redeunt. ibi usque ad uesperam cum suis unusquisque loquitur et dicit: \'uidistis illum et illum, quanta in ipso sit gratia, quantum silentium, quam moderatus incessus? \' si inSrmum uiderint, consolantur; si in dei amore feruentem, cohortantur ad studium. et quia nocte extra orationes publicas in suo cubili unusquisque uigilat, circumeunt cellulas singulorum et aure adposita, quid faciant, diligenter explorant. quem tardiorem deprehenderint, non increpant, sed dissimulato, quod norunt, eum saepius uisitant et prius incipientes prouocant magis orare, quam cogunt. opus diei
Abbreviated transcription (Latin):
nent seꝑati s uinctis cellulis
usq ad horam nonã institu¬
tũ est. uemo ꝑgit ad alium
exceptis his decanis quos di¬
xumus ut sicogitationibus
forte quis fluctuat illiuis cõ¬
soletur alloquiis. Post horã
nonã in cõmune coneurri¬
tur psalmi resonant scrip
ture recitantur ex more. Ex¬
cõpletis orationib cunctisq
residentib medius quẽ pa¬
trem uocant incipit dispu¬
tare. Quo loquente tantũ
silentiũ fit. ut nemo alium
respic̾e nemo audeat excrea¬
re dicentis laus infletũ est
audiendũ tacite uoluunt᷑
ꝑora lacrime. Et ne insin¬
gultus quidẽ erũpit dolor.
Cum uero de regno xp̃i et de
futura beatitudine de gła ce¬
perit ad nuntiare uentura
uideas cunctos mod̾ato sus¬
pirio et oculis ad celũ leuatis
intra se dicere. Quis dabit mͥ
pennas sic̃ colum be et uola¬
ba et requiescã post hec cori¬
ciliũ soluitur et unaqueq̃
de curia cũ suo parente ꝑgit
ad m̃sas quib ꝑsingulas eb¬

Expanded text:
nent separati, sed iunctis cellulis. nent separati, sed iunctis cellulis. usque ad horam nonam quasi iustitium est: nemo pergit ad alium exceptis his, quos \' decanos diximus, ut, si cogitationibus forte quis fluctuat, illius consoletur alloquiis. post horam nonam in commune concurritur, psalmi resonant, scripturae ex more recitantur et conpletis orationibus cunctisque residentibus medius, quem patrem uocant, incipit disputare. quo loquente tantum silentium fit, ut nemo ad alium respicere, nemo audeat excreare. dicentis laus in fletu est audientum. tacite uoluuntur per ora lacrimae et ne in singultus quidem erumpit dolor. cum uero de regno Christi, de futura beatitudine, de gloria coeperit adnuntiare uentura, uideas cunctos moderato suspirio et oculis ad caelum leuatis intra se dicere: quis dabit mihi pinnas sicut columbae, et uolabo et requiescam? post hoc concilium soluitur et unaquaeque decuria cum suo parente pergit ad mensas, quibus per singulas eb
Abbreviated transcription (Latin):
dicione uiuentes et de eo qd
laborauerint in meliũ par¬
tes conferunt. ut habeant ali¬
menta cõmunia: habitant aũ
qͣm plurumi inurbib et castel¬
lis et quasi arsit scã nõ uita. qͥc¬
quid uenderint maioris ẽ pre¬
tii inter hos sepe sũt uirgia.
quia suo iuuentes cibo non
patiunt᷑ se alicui ẽẽ subiectos.
Reuera solent certare ieuniis
et rem secreti uictorie faciũt
apud hos affectata st̃ omĩa la¬
xaemanichȩ calige folicantes
uestis grossior. Creba suspiria
iusitatio uirginũ de tractio
clericoꝵ et si quando dies fes
tus uenerit saturantur aduo¬
mitum. his gͥ quasi quibdã
pestibus exterminatis. Uenia¬
inꝰ adeos qui plures sunt et¬
incõmune habitant id ẽ quos
uocari cenobiũ dixi. Prima ap̃
eos confederatio ẽ obedire ma¬
ioribus. et quicqͥd usserint
facere. Diuisi sũt ꝑdecurias
atq centurias ita ut nouem
hominib decimus p̾sit. Et
rursũ derẽ prepositos. sub
se centesimũ habeant. Ma¬

Expanded text:
dicione uiuentes et de eo, quod dicione uiuentes et de eo, quod laborauerint, in medium partes conferunt, ut habeant alimenta communia. habitant autem quam plurimum in urbibus et castellis, et, quasi ars sit sancta, non uita, quidquid uendiderint, maioris est pretii. inter hos saepe sunt iurgia, quia suo uiuentes cibo non patiuntur se alicui esse subiectos. re uera solent certare ieiuniis et rem secreti uictoriae faciunt. apud hos afIectata sunt omnia: laxae manicae, caligae follicantes, uestis grossior, crebra suspiria, uisitatio uirginum, detractatio clericorum, et si quando festior dies uenerit, saturantur ad uomitum. His igitur quasi quibusdam pestibus exterminatis ueniamus ad eos, qui plures in commune habitant, id est, quos uocari coenobium diximus. prima apud eos confoederatio est oboedire maioribus et, quidquid iusserint, facere. diuisi sunt per decurias atque centurias, ita ut nouem hominibus decimus praesit et rursus decem praepositos sub se centesimus habeat. ma