comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onum. ⁊ ceterorum uiciorum similiter passiones.
Et in qua passione uidet animam declinare. hãc
ei sub ministrat. sichil enim sic excediat demo¬
nem. quomodo si reuelentur stimulationes eꝰ.¬
tem calcandi supͣ serpentes ⁊ scorpiones. hoc
est malas cogitaciones. mundemus ꝑ humilem
confessionem corda nr̃a. et paruulos cogitatus
nostros allidamus ad xp̃m. quatinus de nobis
dicatur hoc qd scriptum ẽ. Beatus qui terebit. et
allidec paruulos suos ad petram. Q rursum. De¬
ati mundo corde. qm̃ ipsi deum iudebunt . lxu.

Expanded text:
onum et caeterorum vitiorum; similiter passiones, onum et caeterorum vitiorum; similiter passiones, et in qua passione videt animum declinare, hanc ei subministrat. Nihil enim sic extaediat daemonem, quomodo si revelentur stimulationes etem calcandi super serpentes et scorpiones, hoc est, malas cogitationes, mundemus per humilem confessionem corda nostra, et parvulos cogitatus nostros allidamus ad Christum, quatenus de nobis dicatur hoc quod scriptum est: Beatus qui tenebit, et allidet parvulos suos ad petram . Et rursum: Beati mundo cord
Abbreviated transcription (Latin):
uaret. iupit iterum demonem illum. Et dixit ei
Quo uadis iterum. Et ille respondit. Uisitare
fratres. & abiit. Dum aut̃ reuerteretur dixit ei
senex. Quomodo sunt fratres illi: Et respondit.
Male. st Senex autem. Quare: Q ille respondit.
qutatoti sẽ st̃. Et magis malum: Tura unum quẽ
habui amicum et obeodientẽ mͥ. etiam ipse nes¬
cio unde subuersus est. ⁊ nec ipse michi iam acqͥ¬
escit: s omnibus sanctior factus est. Et ꝓpterea
uraui me iã non calcare ad illum locum: nisi
post longum tempus. hec dicens transiit relĩ¬
quens senem. Sanctus uero senex intrauit cel¬
lam suam adorans. & gr̃as agens deo. Hic dat᷑
intelligi. quia nisi quis uoluntatib diaboli se
sponte suboliderit. potestatem aduersus homi¬
nem ñ habet. Et sicut suꝑius patefactum ẽ. nes¬
cit sathanas a qua passione anima seducatur.
⁊ ideo seminat quidem in ea zirama sua. Aliqñ
spargit semina fornicacionũ. aliquãdo detracti¬

Expanded text:
varet, vidit iterum daemonem illum, et dixit ei: varet, vidit iterum daemonem illum, et dixit ei: Quo vadis iterum? Et ille respondit: Visitare fratres, et abiit. Dum autem reverteretur, dixit ei senex: Quomodo sunt fratres illi? Et respondit: Male. Senex autem: Quare? Et ille respondit: Quia toti sancti sunt: et magis malum, quia unum quem habui amicum et obedientem, mihi etiam ipse, nescio unde, subversus est: nec ipse mihi jam acquiescit, sed omnibus sanctior factus est, et propterea juravi me jam non calcare ad illum locum, nisi post longum tempus. Haec dicens transiit, relinquens senem. Sanctus vero senex intravit cellam suam adorans et gratias agens Deo. Hic datur intelligi quia nisi quis voluntatibus diaboli se sponte subdiderit, potestatem adversus hominem non habet. Et sicut superius patefactum est, nescit Satanas a qua passione anima seducatur: et ideo seminat quidem in ea zizania sua, aliquando spargit semina fornicationum, aliquando detracti
Abbreviated transcription (Latin):
frater : Et ille dixit. Oracionibus tuis adiuuan.¬
tibus. bene. Et dixit senex. Non impugnant te
cogitaciones tue : Respondit iterum. Bene sũ.
Erubescebat enim dicere ei. Et dicit senex. Ec¬
ce quot annos habeo in conuersacione loci istui.
& omnes honornt me. ⁊ tamen in hac senec¬
tute infestus ess mͥ spiritus formcationis. Et res¬
pondit theotistus dicens. Crede abba. quia et mͥ.
Senex autem simulabat etiam alias cogitacio¬
nes sibi esse molestas. donec faceret eum confi¬
teri. Deinde dicit ei. Quomͦ ieuinas: Et ille dix̃
ad nonam. Dixit ei senex. Ieuina usq ad ues¬
peram.⁊ apstine. et lege euangłia. ut memorit̃
retineas. S et alias ex animo meditare scrip¬
turas. ⁊ si tibi ascend̾it cogitacio mala. nunꝙͣ
deorsum aspicias. s semꝑ sursum. et statim tẽ do¬
minus adinuabit. Et corrigens senex fr̃em illũ
reuersus est in solitudinem suam. Q cum obser¬

Expanded text:
frater? Et ille dixit: Orationibus tuis adjuvanfrater? Et ille dixit: Orationibus tuis adjuvantibus, bene. Et dixit senex: Non impugnant te cogitationes tuae? Respondit iterum: Bene sum: erubescebat enim dicere ei. Et dicit ei senex: Ecce quot annos habeo in conversatione loci istius, et omnes honorant me, et tamen in hac senectute infestus est mihi spiritus fornicationis. Et respondit Theoctistus, dicens: Crede, abba, quia et mihi. Senex autem simulabat etiam alias cogitationes sibi esse molestas, donec faceret eum confiteri. Deinde dicit: Quomodo jejunas? Et ille dixit: Ad nonam. Dixit ei senex: Jejuna usque ad vesperam, et abstine, et lege Evangelia, ut memoriter retineas. Sed et alias ex animo meditare Scripturas; et si tibi ascenderit cogitatio mala, nunquam deorsum aspicias, sed semper sursum, et statim te Dominus adjuvabit. Et corrigens senex fratrem illum, reversus est in solitudinem suam. Et cum obser
Abbreviated transcription (Latin):
transiit. & obseruabat senex custodiens uias.
donec ille remearet. & cum uideret eũ senex.
dixit ei. Sanus sis. & respondit: Nbi michi
salus: &e dixit ei senex. Quare: &e respondit.
Quia mͥ modo om̃s scĩficati sunt. ⁊ nemo micbi
acquiescit. & dixit senex. Neminẽ amicum
habes illuc: & respondit. Nnum tm̃ modo frẽm
habeo ibi. uel ipse solus mͥ acquiescit. & qͣndo
me uidet. conu̾titur uelut uentus. Senex uero
dixit ei. Quomͦ uocatur frat̃ ille : Respondit.
theo tistꝰ. & cum hec dixisset transiit. Surgens
aut abbas macharius. ꝑrexit ad fr̃s. Qui cum
audissent. acceꝑunt ramos palmarũ. et occurre¬
runt ei obuiam. & parabant singłi eoꝵ cellas su¬
as incerti. apud quem declinaret. Senex aut̃
inquirebat. quis int̃ eos theotistꝰ uocabatur.
&& inueniens eum. intrauit incellam eius. The-¬
otistus gͦ suscepit eũ gaudens. Cum aut̃ cepis¬
sent secrete loqui pirit ei senex. Quomͦ circa te ẽ

Expanded text:
transiit. Et observabat senex, custodiens vias, transiit. Et observabat senex, custodiens vias, donec ille remearet. Et cum videret eum senex, dixit ei: Sanus sis. Et respondit: Ubi mihi salus? Et dixit senex: Quare? Et respondit? Quia mihi modo omnes sanctificati sunt, et nemo mihi acquiescit. Et dixit senex: Neminem amicum habes illic? Et respondit: Unum tantummodo fratrem habeo ibi, vel ipse solus mihi acquiescit; et quando me videt, convertitur velut ventus. Senex vero dixit ei: Quomodo vocatur frater ille? Respondit: Theoctistus. Et cum haec dixisset, transiit. Surgens autem abbas Macarius perrexit ad fratres. Qui cum audissent, acceperunt ramos palmarum et occurrerunt ei obviam; et parabant singuli eorum cellas suas, incerti apud quem declinaret. Senex autem inquirebat quis inter eos Theoctistus vocabatur; et inveniens eum, intravit in cellam ejus. Theoctistus ergo suscepit eum gaudens. Cum autem coepissent secrete loqui, dixit ei senex: Quomodo circa te est
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. Nemo eiũ potest a diabolo decipi nͥ hĩ qͥ ei
qui sue uoluntatis assensũ prebere uoluerit. Si
Resistite inquit drabolo ẽt fugiet a uob̃. Quade
causa ita in collationib patrum legitur. Quodã
tempore beatus machariꝰ. habitabat in loco de¬
serto solus. ⁊ erat prope alia solituto. inqua ha¬
bitabant plurum fr̃s. Q uidit scuex satbanam
uenientem in habitu bominis. ut transiret ꝑ
cellam euis. Hidebat aut̃ eum quasi tunica uti
linea omnino uetusta. & ꝑ omnia foramina
eius pendebant ampulle. q dixit ei senex quo
uadis.Ꝙ ille respondit. Uaro cõmemorart frõ.
Senex aut̃ dixit. & ut quid tibi ampullasistas:
& dixit. Gustum frĩb porto. Dixit ei senex. Toca ᷤ
istas cum gustu portas: & respondit. Etiam. Ut
si unum alicui non placet. offeram aliud. Si aut̃
nec illuo. dabo t̃cium: ⁊ ita ꝑ ordinem ut omnino
uelunum ex eis placeat ci. & cũm hec dixisset:

Expanded text:
tantur. Nemo enim potest a diabolo decipi, nisi is qui tantur. Nemo enim potest a diabolo decipi, nisi is qui ei suae voluntatis assensum praebere voluerit. Si cobus apostolus: Resistite, inquit, diabolo, et fugiet a vobis . Qua de causa ita in Collationibus Patrum legitur: Quodam tempore beatus Macarius habitabat in loco deserto solus, et erat prope alia solitudo in qua habitabant plurimi fratres. Et vidit senex Satanam venientem in habitu hominis, ut transiret per cellam ejus. Videbat autem eum quasi tunica uti linea omnino vetusta, et per omnia foramina ejus pendebant ampullae. Et dixit ei senex: Quo vadis? Et ille respondit: Vado commemorare fratres. Senex autem dixit: Et utquid tibi ampullas istas? Et dixit: Gustum fratribus porto. Dixit ei senex: Totas istas cum gustu portas? Et respondit: Etiam; ut si unum alicui non placet, offeram aliud; si autem nec illud, dabo tertium, et ita per ordinem, ut omnino vel unum ex eis placeat ei. Et cum haec dixisset,
Abbreviated transcription (Latin):
ati fouea liberabit. lx iiii. Ut solitatii ñ solũ a ꝑu̾sis loqu inquirebat. quis int̾ eos theotistꝰ uocabatur¬
icut enĩ amalis operib et ꝑu̾sis locutioi tionibꝰ se ci¬
tet solitarios abstinere. ita etiam a stodiãt s ⁊̃¬
prauus cogitationibꝰ debent se corda illoꝵ custodi¬
re. Unde beatus ieromimus admonet dicens. Non
sinas cogitationes malas in corde tuo crescere. R
alibi. Caput cogitationis exclitoe. et cet̃a suꝑan¬
tur. Non enim potest corrumpi corpus. nisi priꝰ
corruptus sit animus. et nichil potest facere caio.
nisi quod uoluerit ammus. Iecirco munda priꝰ
a prauis cogitationib animũ. ⁊ caro non peccabit
in et̃num. Bone aut̃ cogitationes semꝑ a deo proce¬
dunt. Male cogitationes uͦ aliquociens. anob̾met¬
ipsis uenunt. ⁊ aliquociens instinctu draboli inci¬

Expanded text:
cati fovea liberabit. CAPUT LXIV. De cogitationibus cati fovea liberabit. CAPUT LXIV. De cogitationibus icut enim a malis operibus et perversis locutionibus oportet solitarios abstinere, ita etiam a pras cogitationibus debent se corda illorum custodire. Unde beatus Hieronymus admonet dicens: Non sinas cogitationes malas in corde tuo crescere. Et alibi: Caput cogitationis exclude, et caetera superantur. Non enim potest corrumpi corpus, nisi prius corruptus sit animus; et nihil potest facere caro nisi quod voluerit animus. Idcirco munda prius a pravis cogitationibus animum, et caro non peccabit in aeternum. Bonae autem cogitationes semper a Deo procedunt, malae cogitationes vero aliquoties a nobismetipsis veniunt, et aliquoties instinctu diaboli exci
Abbreviated transcription (Latin):
titit letior. s pocins uixta preceptũ dñi eos dile¬
xit. acꝙ pro cis orauit. ubi nos parit᷑ docenur
non contristari pro detradione. s magis gaude¬
re de conumeliis. Reminiscentes hoc quod scͥp¬
tum ẽ. quia ibant apłi gaudentes a conspectu ꝙ̃¬
cilsi. qr̃ digni habiti sunt pro noie ib̃u. contu¬
meliam pati. Si illi non contristabantur. de
contumeliis ⁊ uerberib. neꝙ nos contristati de¬
bemus de uerbis atꝙ detractionib. Quid gͦ ali¬
ut faciunt detrahentes nisi in puluerẽ sunflant.
atꝙ in oculos suos tram excitant. uocandi tam̃
sunt et patient᷑ incrependi. uixta p̃ceptũ dm̃i
qui dixit. Si peccauerit in te frat̃ tuns increpa
illũ. & si dixerit penitet me. climitte illi. & si
septies in die peccauerit inte. ⁊ septies dixerit
penitit me. dimicte illi. Quisqͥs gͥ hoc fucerit et
se ip̃m saluabit. ⁊ detrahentẽ proximo. de pec¬

Expanded text:
stitit laetior; sed potius, juxta praeceptum Domini, eos dilestitit laetior; sed potius, juxta praeceptum Domini, eos dilexit, atque pro eis oravit. Ubi nos pariter docemur non contristari pro detractione, sed magis gaudere de contumeliis, reminiscentes hoc quod scriptum est: Quia ibant apostoli gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Si illi non contristabantur de contumeliis et verberibus, neque nos contristari debemus de verbis atque detractionibus. Quid ergo aliud faciunt detrahentes, nisi in pulverem sufflant, atque in oculos suos terram excitant? Vocandi tamen sunt et patienter increpandi, juxta praeceptum Domini, qui dixit: Si peccaverit in te frater tuus, increpa illum. Et si dixerit, Poenitet me, dimitte illi: et si septies in die peccaverit in te, et septies dixerit, Poenitet me, dimitte illi . Quisquis igitur hoc fecerit, et seipsum salvabit, et detrahentem proximum de pec
Abbreviated transcription (Latin):
illum cultorem dei. s pocus omni uoluptati de¬
ditum. Cumꝙ idem detractor stratum una cum
detrabente socio petisset: iubente deo omniauesti¬
menta illoꝵ flamina circundans uallauit. Illi¬
co exiliente saquam urgentib uocib deposcebant.
S aqua uuecta flaminã dnunitus missam non
extinguebat. Arlebant aut̃ uequit᷑ cura natesuel
genitalia loca camisie illorum: nec a se arclentia
uestimenta ȩxuere preualebant. Quid plum. Qa
alius facere non poitrant. exiluint foras. ⁊ ad in¬
star porcorum in uolatabro luti sese uociferantes
inuoluunt. smagis ac genitalia ipsoꝵ ignis im¬
missus cremabat. Tunc quippe ut reor implitũ
ẽ suꝑ illos quod scriptum ẽ. Deciubentẽ ocalir
preximo suo hunc ꝑsequebar. Sic ꝙ diuina crn¬
sura iubente actum fuit. ut de quib uirum scm̃
decraxerant. in ipsis penam sentirent. Ipse quoꝙ
fint tristior. nec proundicta diuinitus facta ex¬

Expanded text:
esse cultorem Dei, sed potius hominem voluptati deesse cultorem Dei, sed potius hominem voluptati deditum. Cumque idem detractor stratum una cum detrahente socio petiisset, jubente Deo, omnia vestimenta illorum flamma circumdans vallavit. Illico exsilientes aquam urgentibus vocibus deposcebant, sed aqua injecta flammam divinitus missam non exstinguebat. Ardebant autem nequiter circa nates vel genitalia loca camisiae illorum, nec a se ardentia vestimenta exuere praevalebant. Quid plura? Quia aliud facere non poterant, exsiliunt foras, et ad instar porcorum in volutabro luti sese vociferantes involvunt: sed magis ac magis genitalia ipsorum ignis immissus cremabat. Tunc quippe, ut reor, impletum est super illos quod scriptum est: Detrahentem occulte proximo suo, hunc persequebar . Sicque divina censura jubente actum fuit, ut de quibus virum sanctum detraxerant, in ipsis poenam sentirent. Ipse quoquione illorum fuit tristior, nec pro vindicta divinitus facta ex
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ recurrere debemꝰ. & si in ea non inuenit᷑
bonum qu̾ de nob̃ dr. magua tristicia generat
debet. & rursũ si in ea non inuenitur malum
quod de nob̾ homines locuntur: in magna le¬
ticia prosilire debemus. Uncle deatꝰ i ob dicebat.
Ecce enim in celo testis meus: et consciꝰ meus in
detractiones hominũ in t̾ra ꝑtimescere non debet
hinc paulꝰ ait. Gła nr̃a hec ẽ testimoniũ consci¬
entiẽ nrẽ. Nisi enm fuissent qui et dẽ apostolo
malam famã imponerent et leductorẽ uocaret.
ne quaq̃mn dicatit. Pet infintam. ⁊ boniam famato.
Ut seductores. et ueraces. S quid de redemptore
nro agimus: qui auideis demoniacꝰ. et blaspbemꝰ
atq ꝑsecutor uocatus ẽ: Beatus ꝙͦ arnulfus cũ
cẽt ept̃. postea solitanus factus detractiones p᷑¬
uorum hominum equanuit᷑ tolerauit. Unde
in gesta ipsuis ita legitur. Quidam namꝙ homo
nomine notdo. cum complicib suis eidem brato
arnulfo derogare ausus ẽ. Dicebat aut̃ non eẽ

Expanded text:
i in ea non invenitur bonum quod de nobis dicitur, magna tristitia generari debet. Et rursum si in ea non invenitur malum quod de nobis homines loquuntur, in magna laetitia prosilire debemus. Unde beatus Job dicebat: Ecce enim in coelo testis meus, et conscius meus indetractiones hominum in terra pertimescere non debet. Hinc Paulus ait: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae . Nisi enim fuissent qui eidem Apostolo malam famam imponerent, et seductorem vocarent, nequaquam diceret: Per infamiam et bonam famam; ut seductor qui a Judaeis daemoniacus, et blasphemus, atque persecutor vocatus est? Beatus quoque Arnulphus cum esset episcopus, postea solitarius factus, detractiones pravorum hominum aequanimiter toleravit. Unde in gesta ipsius ita legitur: Quidam namque homo, nomine Noddo, cum complicibus suis eidem beato Arnulpho derogare ausus est. Dicebat autem illum non
Abbreviated transcription (Latin):
dicb per diuersorum cellas hospitantur: sẽ¬
per uagi ⁊ numquam stabiles. ⁊ ꝓpriis uolup¬
tatib & gule illecebris seruientes ce ꝑ omia
deteriores sarabaitis De quoꝵ omnium miser
rima conuersatione: melius est silere quam
loqui. His ergo omissis: ad cenobitatum for¬
tissimum genus disponendum aduurante do¬
semꝑ meminere debet quod dicitur.
⁊ nomen maioris factis implire. Ap̃i
enim agere uices in monasterio creditur. qnͣ¬
do ipsius uocatur p̾nomine: dicente apło
Accepistis sp̃m adoptionis filiorum: in quo
clamamus abba pater. Ideoq abbas nichil
extra preceptum dñi quod absit debet aut
in discipulorum mentib consꝑgatur. Memor¬
sit semper abbas: quia doctrine sue ut discipu
lorum obedientie utratumq terum intrem̃¬
do iudicio dei facienda ent discusao. Scotq
abbas culpe pestoris incumbet: quicquid
in ouib pater familias utilitatis minus potu¬

Expanded text:
diebus per diversorum cellas hospitantur, semdiebus per diversorum cellas hospitantur, semper vagi, nunquam stabiles et propriis voluptatibus et gulae illecebris servientes, et per omnia deteriores sarabaitis. De quorum omnium horum misera conversatione melius est silere quam loqui. His ergo omissis ad coenobitarum fortissimum genus disponendum, Domino adjsemper meminere debet quod dicitur, et nomen majoris factis implere. Christi enim vices agere in monasterio creditur quando ipsius vocatur praenomine, dicente Apostolo: accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus Domino, Abba pater . Ideoque hic abbas nihil extra praeceptum Domini, quod absit, debet aut in discipulorum mentibus conspergatur. Memor semplorum obedientiae, utrarumque rerum in tremendo judicio Dei facienda erit discussio. Sciatque abbas culpae pastoris incumbere quidquid in ovibus paterfamilias utilitatis minus potu
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor esse genera: manifestum
est. Primum cenobitarum. hoc ẽ
monast̾iale: militans sub regula uł abba¬
de. Deinde scdm genus est. anachorintarũ
id est heremitarum: horum qui non con¬
u̾sionis feruore nouitio sed monasterii pro¬
batione diuturna qui didicerunt contra dia¬
bolum multorum solatio iam docti pugna¬
re. ce bene instructi fraterna ex acie ad sin¬
gularem pugnam heremi securi iam sine
consolatione alterus sola manu uł brachio
monachorum teterrimum genus est sarabai
tia magistra sicut aurum fornacis: s in plum¬
bi natura mollici adhuc oꝑib seruantes se¬
culo fidem. mentiri deo ꝑ tonsuram noscun¬
tur. Qui bini aut terni aut certe singuli si¬
ne pastore non domuncis sed suis indusi oui¬
libus pro lege eis est desideriorum uoluptas:
cum quicquid putauerint uł elegerint hoc
dicunt sc̃m. ⁊ quod noluerint hoc putant ñ
quod nominatur gyrouagum: qui tota uita
sua ꝑ diu̾sas ꝓuincias cernis aut quat̾nis

Expanded text:
quatuor esse genera manifestum est: Primum coenobitarum, hoc est, monasteriale, militans sub regula vel abbate. Deinde secundum genus est anachoretarum, id est, eremitarum; horum qui non conversionis fervore novitio, sed monasterii probatione diuturna, didicerunt contra diabolum multorum solatio jam docti pugnare, et bene instructi fraterna ex acie ad singularem pugnam eremi, secuti jam sine consolatione alterius, sola manu, vel brachio vero monachorum deterrimum genus est sarabaittia magistra, sicut aurum fornacis; sed in plumbi natura molliti, adhuc factis servantes saeculo fidem, mentiri Deo per tonsuram noscuntur. Qui bini aut terni, aut certe singuli, sine pastore non Dominicis, sed suis inclusi ovilibus, pro lege eis est desideriorum voluptas: cum quidquid putaverint, vel elegerint, hoc dicunt sanctum; et quod noluerint, hoc putant non quod nominatur gyrovagum, qui tota vita sua per diversas provincias ternis aut quaternis
Abbreviated transcription (Latin):
babere non pateris: Et tibi quidẽ ꝓpriũ
uis esse qđ de cȩlesti grã ꝑcepisti. filio aut̃
similitudinẽ natura insitam. cũ genitore non
sinis esse cõmunem: S iam nobis silentiũ ueᷤᷤ¬
perȩ tempus indicit: dudũ ad occasũ sole
delapso. Quaꝓpter hic nos ȩtiã sermonis cur¬
ricula terminemus: his contenti quȩ dicta o¬
sunt. Tantũ enĩ in presentia disseruimus:
quantũ intentionẽ ur̃am possimus acuere.
Pleniorẽ uero de ꝓpositis questioẽm. alias uo¬
bis scõ spũ astipulante. reddemus. Ite nunc ex¬
ultantes. & ꝓ dapib copiosis. pomisq diuer¬
sis memoria relatorũ. mensas urãs instruite.
Confundatur impius. erubescat iudeus. exul¬
tet iustus. predicationib ueritatis: glorificet᷑
dñs. nunc & semꝑ & in scła scłoꝵ ameri.¬

Expanded text:
habere non pateris. Et tibi quidem proprium habere non pateris. Et tibi quidem proprium vis esse quod de coelesti gratia percepisti, filio autem similitudinem natura insitam, cum genitore non sinis esse communem. Sed jam nobis silentium vespere tempus indicit: dudum ad occasum sole delapso. Quapropter hic nos etiam sermonis curricula terminemus, his contenti quae dicta sunt. Tantum enim in praesentia disseruimus, quantum intentionem vestram possumus acuere. Pleniorem vero de propositis quaestionem alias vobis, sancto Spiritu astipulante, reddemus. Ite nunc exsultantes, et pro dapibus copiosis pomisque diversis, memoria relatorum mensas vestras instruite. Confundatur impius, erubescat Judaeus, exsultet justus praedicationibus veritatis: glorificetur Dominus, nunc et semper et in saec
Abbreviated transcription (Latin):
dissimile. Non enĩ dixit ad imagines nr̃aᷤ :
sicut & scriptura testatur. fecit ds inquit
hominẽ: non fecerunt. Prudenter uita¬
uit nunc multitudinẽ ꝑsonarum: ut ibi
quidẽ uideũ confunderet. hic ritũ genti¬
litatis excluderet. Id̾o cõmemorauit unita¬
tem. ut & filiũ simul esse cũ patre cognoᷤᷤ¬
ceres: & periculũ de ꝑsonarum multitu¬
dine declinares. Ad imaginẽ di fecit homi¬
nẽ. Rursũ cooꝑantis ꝑsonã inlucit. Non enĩdix̃.
fecit ad imaginẽ suã. s ad imaginẽ d̾i: &
in quo quidẽ dispositũ est habere hominẽ
imaginẽ d̾i. uel quomͦ recipit similitudi¬
nem diuinitatis: in sequentib xp̃o sensũ
largiente narrabitua. nunc uero tantũ di¬
xisse sufficiet. quia una imago est. Tibi uͦ.
cur incidit in mentẽ. tam sacrilege blas¬
phemare. ut diceres filiũ patri esse dis¬
similem: Daĩmũ ingratum. Similitudinem
dei quã tu ip̃e sũpsisti: benefactorẽ tuũ

Expanded text:
dissimile. Non enim dixit ad imagines nostras, dissimile. Non enim dixit ad imagines nostras, sicut et Scriptura testatur: Fecit Deus, inquit, hominem: non fecerunt. Prudenter vitavit nunc multitudinem personarum: ut ubi quidem Judaeum confunderet, hic ritum gentilitatis excluderet. Ideo commemoravit unitatem, ut et Filium simul esse cum Patre cognosceres: et periculum de personarum multitudine declinares. Ad imaginem Dei fecit hominem. Rursum cooperantes personam inducit. Non enim dixit: Fecit ad imaginem suam sed ad imaginem Dei. Et in quo quidem dispositum est habere hominem imaginem Dei, vel quomode recipit similitudinem Divinitatis, in sequentibus Chri sto sensum largiente narrabitur, nunc vero tantum dixisse sufficiet, quia una imago est. Tibi vero cur incidit in mentem, tam sacrilege blasphemare, ut diceres Filium Patri esse dissimilem? O animum in gratum! similitudinem Dei quam tu ipse sumpsisti. benefactorem tuum
Abbreviated transcription (Latin):
tiunt. hominisq ꝑfectorem uolunt angelis co¬
equare. cũ sit absurdũ ut quęlibet factura. poᷤᷤ¬
sit equalis esse factori. Consideremus qͦq se¬
quentia. faciamus hominẽ ad imaginẽ nr̃am.
Quid respondes: Nũquid đi. & angłoꝵ una i¬
mago est: Nam patris necesse est eandẽ ẽẽ
quam filii. sic tam̃. ut do decens intelliga¬
tur esse. figura. tam̃ idẽ non in habitu cor¬
poreo. s in diuina ꝓprietate. consistens. Auᷤ¬
culta tu ętiã. qui de noua circũcisione ꝓ¬
grederis. iudaismi cultũ sub xp̃ianitatis
simulatioẽ cõmendans. Cu dicit ad imagi¬
nem nr̃am. nisi illuminationi głe. & titu¬
lo paterne substantiȩ. quȩ est imago d̾i in¬
uisibilis: Suȩ ergo loquit᷑ imagini. quȩ
dixit. ego & patee unũ sumus: & qui me
uidet. & patrẽ meũ uidet. Huic dicit faci¬
amus hominẽ. ad imaginẽ nr̃am. Et enĩ
ubi unitas imaginis est. nichil potest esse

Expanded text:
ciunt, hominisque perfectorem volunt angelis cociunt, hominisque perfectorem volunt angelis coaequare, cum sit absurdum ut quaelibet factura possit aequalis esse factori. Consideremus quoque sequentia: Faciamus hominem ad imaginem nostram. Quid respondes? Nunquid Dei et angelorum una imago est? Nam Patris necesse est eamdem esse quam Filii, sic tamen, ut Deo decens intelligatur esse figura, id est, non in habitu corporeo, sed in divina proprietate consistens. Ausculta tu etiam, qui de nova circumcisione progrederis, Judaismi cultum sub Christianitatis simulatione commendans. Cui dicit, Ad imaginem nostram , nisi illuminationi gloriae, et titulo paternae substantiae, quae est imago Dei invisibilis? Suae ergo loquitur imagini, quae dixit: Ego et Pater unum sumus ; et, Qui me videt et Patrem meum videt , huic dicit: Faciamus hominem ad imaginem nostram. Etenim ubi unitas imaginis est, nihil potest esse
Abbreviated transcription (Latin):
do fuit abdita predicatio deitatis. Ubi uͦ ce¬
pit hominis expectari creatio. reuelata ẽ
fides: & euidenter dogna ueritatis emicuit.
Ausculta uidee xp̃i repugnator. quomͦ so¬
ciũ mundificationis alloquit᷑. ꝑ quẽ scła fe¬
cit. qui agit omnia uerbo potentiȩ suȩ. s
tuus animus uerba ñ recipit pietatis. Sic̃
enĩ ferȩ cũ includunt᷑ in caueis. ualuas
earũ dentib exedunt. amaritudinẽ ꝓpri¬
am demonstrances. furorem tam̃ suũ. ne¬
queunt explere: sic indeus aduersarius
ueritatis. alligationũ coartatus angustus.
multas asserit esse ꝑsonas: ad quas uer¬
bũ di ꝓcessisse m̃titur. ferunt enĩ qđ an¬
gelis dyxerit. faciamus hominẽ. Iudaica ue¬
re fictio. suȩq digna ꝑf die fabulositas. ut unũ
non recipiant. plurimos confitenturi. filiũq fa¬
mulis ꝑ participatiõem dignitatis ascisc̃t̃ &e cũ li¬
bertos nr̃os auctores humanȩ formationis effi¬

Expanded text:
do fuit abdita praedicatio Deitatis. Ubi vero coedo fuit abdita praedicatio Deitatis. Ubi vero coepit hominis exspectari creatio, revelata est fides, et evidenter dogma veritatis emicuit. Ausculta, Judaee Christi repugnator, quomodo socium mundificationis alloquitur, per quem saecula fecit, qui agit omnia verbo potentiae suae: sed tuus animus verba non recipit pietatis. Sicut enim ferae cum includuntur in caveis, vulvas earum dentibus exedunt, amaritudinem propriam demonstrantes, furorem tamen suum nequeunt explere: sic Judaeus adversarius veritatis, alligationum coarctatus angustiis, multas asserit esse personas ad quas Verbum Dei processisse mentitur. Ferunt enim, quod angelis dixerit: Faciamus hominem. Judaica vere fictio, suaeque digna perfidiae fabulositas! Ut unum non recipiant, plurimos confitentur, filiumque famulis per participationem dignitatis asciscunt, et conlibertos nostros auctores humanae formationis effi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona quȩ mistice quidẽ declarat᷑. necdũ tñ
manifeste conspicit᷑. repugnabant dicentes
sibimet ip̃m loqui dm̃. qm̃ ip̃e dixit. & ip̃e
fecit. fiat lux. & fc̃a est lux: Erant quidẽ in
ꝓmptu. & nunc quȩ mͦ ꝓferuntua ab eis in¬
eptiȩ. Quis enĩ fabee ferrarius. aut carpen¬
tarius. aut corioꝵ confector. solus in suo con¬
sistens ergastulo. cui nullius artis socius p̾s¬
d est. sibimet ipsi dicit faciamus gladiũ. uł
antrũ. conpaginemus. aut formemus calceũ.
&̾ non magis tacitus. speciem quã m̃te des¬
tinauit inceptat. Et enĩ uana gaarrulitas ẽ.
hominũ quẽpiã uelut iudicẽ aut censorem
districte sibimet aliqͥd imꝑare. Quãquã hi qͦ
qui dñm crucifixerunt. qͥd non dicturi sĩt.
exercitatas ad mendatiũ linguas. habenteᷤ.
licet psens uox eoꝵ penitus ora precluserit:
Et dixit ds. faciamus hominẽ. Donec igit᷑
minime qui doceretur existeret: in ꝓfun¬

Expanded text:
persona quae mystice quidem declaratur, necdum tamen persona quae mystice quidem declaratur, necdum tamen manifeste conspicitur, repugnabant dicentes sibimet ipsum loqui Deum, quoniam ipse dixit et ipse fecit, Fiat lux, et facta est lux? Erant quidem in promptu, et nunc quae modo proferuntur ab eis ineptiae. Quis enim faber ferrarius, aut carpentarius, aut coriorum confector solus in suo consistens ergastulo, cui nullus artis socius praesto est, sibimet ipse dicit, faciamus gladium, vel aratrum compaginemus, aut formemus calceum; et non magis tacitus speciem quam mente destinavit inceptat? Etenim vana garrulitas est, hominum quempiam, velut judicem aut censorem districte sibimet aliquid imperare. Quanquam hi quoque qui Dominum crucifixerunt, quid non dicturi sint, exercitatas ad mendacium linguas habentes, licet praesens vox eorum penitus ora praecluserit? Et dixit Deus, Faciamus hominem. Donec igitur minime qui doceretur existeret, in profun
Abbreviated transcription (Latin):
Necessariũ est ergo. nubẽ illã quȩ hominum
sensus caligat eripere: nam re uera omĩ¬
um causarũ difficillimũ est se ip̃m cognos¬
cere. Non enĩ solus oculus. ea que extrinse¬
cus habentur inspiciens. se ip̃m non ualet
intueni: s etiã mens ip̃a satis acute aliena
delicta contemplans. tardior est erga suoꝵ
cognitioẽm uitioꝵ. Unde ȩtiã nunc quoq
uelociter alienis actib sermo decursus.
obtunsior habetur & pinguuior ad examinan¬
da quȩ sunt sunt: & non tam ex elem̃toꝵ cõ¬
positione reputare possumus conditorẽ. quam
etiã ex nr̃a ip̃oꝵ formatione: si tam̃ se quisq
uelit prudenter inspicere. sicut dicit ꝓpħa.
Mirificata est notio tua ex me. idẽ dũ me ip̃m
intueor: ineffabilis tuȩ sapientie disco uirtu-¬
tem. Et dixit ds. faciamus hominẽ. Ubi st̃
nunc iudei. qui in sequentib uelut ꝑ quaᷤ¬
uam cauernas. deitatis luce fulgente. scdaq

Expanded text:
Necessarium est ergo, nubem illam quae hominum Necessarium est ergo, nubem illam quae hominum sensus caligat eripere: nam revera omnium causarum difficillimum est se ipsum cognoscere. Non enim solus oculus ea quae extrinsecus habentur inspiciens, seipsum non valet intueri: sed etiam mens ipsa satis acute aliena delicta contemplans, tardior est erga suorum cognitionem vitiorum, unde etiam nunc quoque velociter alienis actibus sermo decursis, obtusior habetur et pigrior ad examinanda quae sunt: et non tam ex elementorum compositione reputare possumus Conditorem, quam etiam ex nostra ipsorum formatione: si tamen se quisque velit prudenter inspicere, sicut dicit propheta: Mirificata est notio tua ex me ; id est, dum me ipsum intueor, ineffabilis tuae sapientiae disco virtutem. Et dixit Deus, faciamus hominem. Ubi sunt nunc Judaei, qui in sequentibus velut per quasdam cavernas Deitatis luce fulgente, secundaque
Abbreviated transcription (Latin):
sas adhibuit. Ita enĩ quis & preceptorẽ in¬
simulabit infantũ. qui officia eos discipli¬
nȩ custodire compellens. lasciuias & uanita¬
tes illoꝵ minis terrorib uerberibq casti¬
gat: quin potius confessioẽm fidei. nobis iu¬
telligimus res noxias indicare. Si enĩ confidiᷤ
in dñm: suꝑ aspidem. & basiliscũ ambula¬
bis. & conculcabis leonem & draconẽ. Remi¬
niscere nãq quomͦ paulus cũ ligna collige¬
ret. morsu uiꝑȩ sauciatus. nichil lesionis ac¬
cepit: ob hoc scilicet qđ fidei plenus uia ille
scĩssimus habeatua. Sin aut̃ fueris infideliᷤ
non tam serpentẽ metuere debebis: s infi¬
delitatẽ ꝓpriã. ꝑ quã tu te ip̃e ꝑditioni ob¬
noxiũ ꝑfecisti. S iam sermonẽ humanȩ na¬
tiuitatis debito flagitami. & auditoꝵ uooes
in cordib audio musitantes: eo qđ nr̃a qua¬
lia sint doceamus. nosmnet uͦ ipos ignoremꝰ.

Expanded text:
sas adhibuit. Ita enim quis et praeceptorem insas adhibuit. Ita enim quis et praeceptorem insimulabit infantum, qui officia eos disciplinae custodire compellens, lascivias et protervitates illorum minis verberibusque castigat. 6. Quin potius confessionem fidei nobis intelligimus res noxias indicare. Si enim confidis in Dominum, super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . Reminiscere namque quomodo Paulus cum ligna colligeret morsu viperae sauciatus, nihil laesionis accepit: ob hoc scilicet, quod fidei plenus vir ille sanctissimus habebatur. Sin autem fueris infidelis, non tam serpentem metuere debebis, sed infidelitatem propriam, per quam tu te ipse perditioni obnoxium perfecisti. Sed jam sentio me humanae nativitatis debito flagitari, et auditorum voces in cordibus audio mussitantes, eo quod lia sint doceamus, nosmet vero ipsos ignoremus.
Abbreviated transcription (Latin):
manifeste declarans. cuncta nobis ideo fuis¬
se subiugata: quia nos ad imaginẽ dei fr̃ĩ
sumus. & non solũ in maximis animalib. eius in¬
estimabilem sapientiã possumus contemplarr
s in minimis quoq bestiolis. eadẽ considera¬
re miracula. Sicut enĩ non satis admiror.
magnoꝵ uertices montiũ. quia cũ ꝓximi nu¬
bib habeantur. assiduis flatib. grauissimaᷤᷤ
ꝑferunt tempestates. uł econtra speluncarũ
cauationes. quia non solũ uentorũ fremituᷤ.
euitare solent. quib ardua quatiuntur s
sempiterna etiã temꝑie gratulantur: sic &
in animaliũ forma. non tantũ uastitudinẽ
elephanti stupeo. quantũ murẽ. qui formi¬
dolosus elepbanto est. uł aculeũ subtilissimũ
scorpii. quẽ tãquã fistulã quãdã sapientia
ꝑforauit artificis. ut ꝑ eã uirus a se uulne¬
ratis iniceret. S nullus ob hoc reprehen¬
dat conditorẽ: qđ uite nr̃e bestias ueneno¬

Expanded text:
manifeste declarans cuncta nobis ideo fuismanifeste declarans cuncta nobis ideo fuisse subjugata; quia nos ad imaginem Dei facti sumus, et non solum in maximis animalibus ejus inaestimabilem sapientiam possumus contemplari, sed in minimis quoque bestiolis eadem considerare miracula. Sicut enim non satis admiror magnorum vertices montium quia, cum proximi nubibus habeantur, assiduis flatibus gravissimas perferunt tempestates, vel e contra speluncarum cavationes, quia non solum ventorum fremitus evitare solent, quibus ardua quatiuntur, sed sempiterna etiam temperie gratulantur: sic et in animalium forma, non tantam vastitudinem elephanti stupeo, quantum murem, qui formidolosus elephanto est, vel aculeum subtilissimum scorpii, quem tanquam fistulam quamdam sapientia perforavit artificis, ut per eam virus a se vulneratis injiceret. Sed nullus ob hoc reprehendat Conditorem: quod vitae nostrae bestias veneno
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiecti ponderis subuectarent. Si enĩ gracilia
nutantiaq eius fuissent crura. sine dubio eiecti¬
ones iuncturarũ pateretur assiduas. ut pote
non suffitientiũ molem tantã subleuare. cũ
surgeret. Itaq uides quomͦ uelut quȩdã corpo¬
rex̧ turres. belli tempore locant᷑ ante aciem.
uel montes animati opponuntur hostiũ mu¬
nim̃ta rupturi. Quoꝵ si magnitudini funda¬
mina gressuũ non haberentur equalia. nul¬
latenus canta menbrositas portaretura. fert̃
aut̃ elefantũ trecentos annos & amplius
uiuere: ministerioq ꝓmuscidis cibũ sibimet
ut diximus admouere. qui uelut serpens qͥ¬
uem sinuosus & lubricus huc atq illuc flecti¬
tus. Ita uerus est sermo qui asserit: nichil mi¬
nus. nichil suꝑfluũ in rerũ creatura reppe¬
riri. Hanc tam᷑ ip̃am beluã. tã ingentẽ. ds̃
subiectã nobis esse precepit: ut & qđ do¬
ceretur intelligat. & dũ ceditur patiatur:

Expanded text:
superjecti ponderis subvectarent. Si enim gracilia superjecti ponderis subvectarent. Si enim gracilia nutantiaque ejus fuissent crura, sine dubio ejectiones juncturarum pateretur assiduas, utpote non sufficientium molem tantam sublevare, cum surgeret. Itaque vides quomodo velut quaedam corporeae turres belli tempore locantur ante aciem, vel montes animati opponuntur, hostium munimenta rupturi. Quorum si magnitudini fundamina gressuum non haberentur aequalia, nullatenus tanta membrositas portaretur. Fertur autem elephantum trecentos annos et amplius vivere, ministerioque promuscidis cibum sibimet, ut diximus, admovere; qui velut serpens quidam sinuosus et lubricus, huc atque illuc flectitur. Ita verus est sermo qui asserit nihil minus, nihil superfluum in rerum creatura reperiri. Hanc tamen ipsam belluam tam ingentem Deus subjectam nobis esse praecepit: ut et quod doceretur intelligat, et dum caeditur patiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
animalib dedit: ut pote necessarios usus p̾¬
bentẽ. Camelus igit᷑ idcirco longũ guitur bt̃.
ut coequatũ pedib. facile escã qũã querit at¬
tingeret. Breuis aut̃ humerisq suppressa cer¬
uis ursoꝵ est: itemq leonis & tigridis. & simili¬
um ferarũ. quib herbosa non sunt alim̃ta. nec
babent aliquã necessitatẽ. inclinandi se ad terrã
quippe quȩ carne uescuntur. Quid de ꝓmuscide
elephanti dicamus: Qui cũ omniũ sit maximꝰ
beluarũ. uisentibq terribilis: pas fuit ut men¬
bris immanib formaretur. Quoꝵ magnitudini
si ceruix fuisset equiꝑans. immobilis haberet᷑.
pondere ip̃o deorsũ curuatus. Nunc aut̃ pau¬
cis ossib ceruices & capud uinexũ spine cohe¬
ret. habetq ꝓmuscidem ministeriũ sibi colli
longioris explentẽ. quȩ pastũ ꝑcipit & aquã tͣ¬
hit. Pedesq eiꝰ nullis geniculoꝵ coniungunt᷑
articulis: ut tãquã columne quedã. grauitatẽ

Expanded text:
animalibus dedit, utpote necessarios usus pranimalibus dedit, utpote necessarios usus praebentem. Camelus igitur idcirco longum guttur habet: ut coaequatum pedibus, facile escam quam quaerit attingeret. Brevis autem humerisque suppressa cervix ursorum est, itemque leonis et tygridis, et similium ferarum, quibus herbosa non sunt alimenta, nec habent aliquam necessitatem inclinandi se ad terram: quippe quae carne vescuntur. Quid de promuscide elephanti dicamus, qui cum omnium sit maximus belluarum, visentibusque terribilis, par fuit ut membris immanibus formaretur? Quorum magnitudini si cervix fuisset aequiparans, immobilis haberetur, pondere ipso deorsum curvatus. Nunc autem paucis ossibus cervices et caput innexum spinae cohaeret, habetque promuscidem ministerium sibi colli longioris explentem, quae pastum percipit et aquam trahit. Pedesque ejus nullis geniculorum conjunguntur articulis, ut tanquam columnae quaedam gravitatem
Abbreviated transcription (Latin):
deuoratrices sunt aliarũ: steriliores habent᷑.
Nam deniq leoni uix leena fit mater: ungui¬
bus enĩ dũ nascitus uuluã genitricis exulce¬
rat. sicut uipera quȩ non aliter nisi matris
exeso discerptoq uentre ꝓcedit. congruã
creatrici mercedem ꝓ tali partu rependenᷤᷤ.
Ita nichil in reb bumanis habetur inprouidũ:
nec ulla diligentiȩ sibi cõpetentis immuntaᷤᷤ
est. Quod si studiosius ita pecoꝵ menbra diᷤ¬
cusseris: inuenies nichil illis suꝑfluũ dedisse
conditorem: nichil necessariũ denegasse. Be¬
luis nãq carnisumis acucos dentes apposuit:
qm̃ talib opus erat ad spetiem alimoniȩ p̾¬
finitȩ minsterus. Eis uͦ quib ex una parce
dentes mstituit. plurimoꝵ receptacula pabuloꝵ in¬
esse disposuit: ut pars quȩ prior assũpta est de sto¬
macho. denuo decurrat. ad dentes. quo facilius eã
possit ruminando conterere: ac sine labore dige

Expanded text:
devoratrices sunt aliarum, steriliores habentur. devoratrices sunt aliarum, steriliores habentur. Nam denique leoni vix leaena fit mater: unguibus enim dum nascitur, vulvam genitricis exulcerat, sicut vipera quae non aliter nisi matris exeso discerptoque ventre procedit, congruam creatrici mercedem pro tali partu rependens. Ita nihil in rebus humanis habetur improvidum: nec ulla diligentiae sibi competentis immunitas est. Quod si studiosius ipsa pecorum membra discusseris, invenies nihil illis superfluum dedisse Conditorem, nihil necessarium denegasse. Belluis namque carnisumis acutos dentes apposuit, quoniam talibus opus erat ad speciem alimoniae praefinitae ministeriis. Eis vero quibus ex una parte dentes instituit, plurimorum receptacula pabulorum inesse disposuit, ut pars quae prior assumpta est de stomacho, denuo decurrat ad dentes, quo facilius eam possit ruminando conterere, ac sine labore diger
Abbreviated transcription (Latin):
duas auferunt. in illa aut̃ quȩ reliqua est in¬
ueniunt ueritatẽ: Memoria igit᷑ canis. erga
depensũ sibi bñficium. quẽ non ingratũ bo¬
minẽ suo benesactori confundit. pudore. cũ e¬
tiã dñis interfectis. in loco deserto. multi caneᷤ
obseruatione longissima defectrunt: Alii ꝑemp¬
tis dñis indices homicidii fuerunt: reosq p̾¬
sentauere inditũs. accusatioẽm latratu ꝑagen¬
tes. Quid igit᷑ dictun sunt. qui creatorem pas¬
toremq suũ dm̃ non mͦ nondiligunt: s eciã
maledicos cius habent amicos. ce in eadem cũ
illis simul cibantira mensa: largioremq epu¬
larũ sacrilegis blaspbennoꝵ sermonib lactrare
patiuntur: S nunc ad creaturȩ cõtemplatio¬
nem redeamus. Ideo scilicet imbecilliores bestit
fecundiores sunt. idẽ lepores & daminȩ. oue̾q
siluestres: ut non facile deleretur genus ea¬
rum. a carnificib expensũ feris. Hȩ aut̃ quȩ

Expanded text:
duas auferunt, in illa autem quae reliqua est induas auferunt, in illa autem quae reliqua est inveniunt veritatem? Memoria igitur canis erga depensum sibi beneficium, quem non ingratum hominem suo benefactori pudore confundit, cum etiam dominis interfectis in loco deserto, multi canes observatione longissima defecerunt? Alii peremptis dominis indices homicidii fuerunt, reosque praesentavere judiciis, accusationem latratu peragentes. Quid igitur dicturi sunt qui creatorem pastoremque suum Deum non modo non diligunt, sed etiam maledicos ejus habent amicos, et in eadem cum illis simul cibantur mensa, largitoremque epularum sacrilegis blasphemorum sermonibus lacerari patiuntur? 5. Sed nunc ad creaturae contemplationem redeamus. Ideo scilicet imbecilliores bestiae fecundiores sunt, id est lepores et damae, ovesque silvestres: ut non facile deleretur genus earum, a carnificibus expensum feris. Hae autem quae
Abbreviated transcription (Latin):
ditoris ostentant. qui sic instructas pecudes
ad defensioẽm ꝓpriȩ salutis inscituit. Expers
quidẽ rationis est canis: s equiꝑantẽ ratio¬
ni sensũ. creditue possidere: Nlam ea que ꝑ
ociũ uitȩ longũ quidã sedentes uix inuenire potu¬
erunt. idẽ philosophi secłares sllogismoꝵ dico ten¬
diculas. bñficio naturali canis consecutus asserit᷑:
quia uestigia ferarũ sagaciter indagando. cũ ui¬
derit multipliciter intercisas semitas. om̃s discur¬
sib interrumpit. uocẽ tantũ articulatã nonemit¬
tens. Nam ꝑ ea quȩ agit indicat ꝓfecto: quo beᷤ¬
tiȩ quȩ lustrantur abierint. Nec illũ relinq̃nᷤ
inexploratũ locũ. ubi suspitio nulla uestigii est.
donec omnib odore repetitis. explicatisq fallen¬
tibus uiis cubile reppiat. Quid amplius hi fa¬
ciunt. in descriptionib. qui ociose sedentes
puluerẽ stuo signant. & ex trib ꝓpositionib

Expanded text:
ditoris ostentant, qui sic instructas pecudes ditoris ostentant, qui sic instructas pecudes ad defensionem propriae salutis instituit. Expers quidem rationis est canis, sed aequiparantem rationi sensum creditur possidere. Nam ea quae per otium vitae longum quidam sedentes vix invenire potuerunt, id est philosophi saeculares, syllogismorum dico tendiculas beneficio naturali canis consecutus asseritur: quia vestigia ferarum sagaciter indagando, cum viderit multipliciter intercisas semitas, omnes discursibus interrumpit, vocem tantum articulatam non emittens: nam per ea quae agit indicat profecto, quo bestiae quae lustrantur abierint. Nec illum relinquens inexploratum locum, ubi suspicio nulla vestigii est, donec omnibus odore repetitis explicatisque fallentibus viis, cubile reperiet. Quid amplius hi faciunt in descriptionibus, qui otiose sedentes, pulverem stylo signant, et ex tribus propositionibus
Abbreviated transcription (Latin):
laxatus agnus. mox matris uocem agnoscat:¬
& ad eam currat exultans. fontes lactis inqͥ¬
rat. Qd̾ & si forte mater stelllior habeatur: ip̃a
sola contentus. ubera prȩterit aliena. quãuis
copiosa sint. & refecta. Materq nichilominꝰ
in tantã multitudinẽ suũ recognoscit fetũ. Et
certe uox una est in diuersis. color unus. &
odor idem. Quanta nos uidelicet nr̃o possu¬
mus odore colligere. Uerũtñ est illis acutior
intellectus ab homine: ꝑ quẽ cuiq subpetit
agnitio ꝓprioꝵ. Necdũ scilicet catulo dentes
formati sunt: & tam̃ infestantes conatur
ore repellere. Nondũ uitulo cornua surrexe¬
runt: & nouit iam in qua parte futura
sibi sint arma. pugnandi. Hȩc igit᷑ indiciũ
nobis faciunt. quia naturalis prudentia doc¬
trinȩ traditioẽ non utitur: &e quia nichil in¬
ordinatũ. uel in prouidũ habetur. in rebus:
s omĩa certissimũ specimen in se sapientiȩ ꝯ¬

Expanded text:
laxatus agnus mox matris vocem agnoscat: etlaxatus agnus mox matris vocem agnoscat: et ad eam currat exsultans, fontesque lactis inquirat. Quod etsi forte mater sterilior habeatur, ipsa sola contentus ubera praeterit aliena, quamvis copiosa sint et referta. Materque nihilominus in tanta multitudine suum recognoscit fetum. Et certe vox una est in diversis, color unus et odor idem, quantum nos videlicet nostro possumus odore colligere: verumtamen est illis acutior intellectus ab homine: per quem cuique suppetit agnitio propriorum. Necdum scilicet catulo dentes formati sunt, et tamen infestantes conatur ore repellere. Nondum vitulo cornua surrexerunt, et novit jam in qua parte futura sibi sint arma pugnandi. Haec igitur indicium nobis faciunt, quia naturalis prudentia doctrinae traditione non utitur, et quia nihil inordinatum, vel improvidum habetur in rebus: sed omnia certissimum specimen in se sapientiae Con
Abbreviated transcription (Latin):
dicabitur errare. Sui enĩ semꝑ appetens est
naturaliter animus: ideoq laudanda pruden¬
tib est casticas. assequenda iusticia. sectanda
sapientia. miranda fortitudo. Quȩ res magis
animis familiares st̃: quã corporib ualitudo.
Parentes diligite filios: filii nolite parentes
exasꝑare. Nũ qͥd non hoc idẽ natura precepit:
Nichil ergo noui paulus hortatus: s astrmm¬
git altius uincla naturȩ. Cuius tanta uis est
in affectu: ut etiã lupus ꝓ catulis suis pug¬
net. Quid dicturus est homo. qui & manda¬
tum sꝑnit. & naturã despicit. cũ aut iuueniᷤ
deformat iniuriis canitiem genitoris. aut pa¬
t scdaᷤ nact̾natiuas nuptias liberos ex patri¬
monio priori contristat: Infucatus est amor
ferarum inter parentes. & filios: qm̃ qui eas
creauit deus. quod minus illis in rationabile
prȩstitit. sensus bñficio conpensauit. Ex quo
fit ut presentib tot ouiũ milib. de mandra

Expanded text:
dicabitur errare? Sui enim semper appetens est dicabitur errare? Sui enim semper appetens est naturaliter animus: ideoque laudanda prudentibus est castitas, assequenda justitia, sectanda sapientia, miranda fortitudo. Quae res magis animis familiares sunt quam corporibus valetudo. Parentes, diligite filios: filii, nolite parentes exasperare . Nunquid non hoc idem natura praecepit? Nihil ergo novi Paulus hortatur, sed astringit altius vincula naturae. Cujus tanta vis est in affectu, ut etiam lupus pro catulis suis pugnet. Quid dicturus est homo, qui et mandatum spernit, et naturam despicit, cum aut juvenis deformat injuriis canitiem genitoris, aut pater secundas nactus nuptias liberos ex patrimonio priore contristat? Infucatus est amor ferarum inter parentes et filios, quoniam qui eas creavit Deus quod minus illis in ratione praestitit, sensus beneficio compensavit. Ex quo fit ut praesentibus tot ovium millibus, de mandra
Abbreviated transcription (Latin):
rio naturalis. electionẽ utiliũ ꝑcepisse credam᷑
Nosti enĩ tu bonũ qđ facere debebis in ꝓximũ.
&e malũ qđ idem nolis ab alio ꝑpeti. Nulla
scilicet ars medendi. nec aliqͥs usus herbarũ.
remedia pecorib querenda mõstrauit: s na-¬
turalit̾ animal. unũ qđq nouit ꝓpriȩ saluti
consulere. & meffabilem diligentiã genitiua
captare prudentia. Sunt tam̃ apud nos ge¬
nera non nulla uirtutũ: quas non ex homi¬
num doctrina. s ex naturȩ traditioẽ sortim᷑.
Sicut enĩ nulla nos institutio monet odisse
languorẽ. s spontaneũ habemus erga omĩa
quȩ nos contristare creduntur. horrorẽ: sic
& animo naturale subest offitiũ noxia de¬
clinare. Omẽ aut̃ malũ morbus est animi:
uirtus aut̃ rationem sanitatis apportat.
Unde bene quidã statuerunt: asserentes sani¬
tatem esse motuũ naturaliũ constantiã. Os
etiã in animi uigore ꝓfitendo quis: non iu¬

Expanded text:
rio naturalis electionem utilium percepisse credamur. rio naturalis electionem utilium percepisse credamur. Nosti enim tu bonum quod facere debebis in proximum, et malum quod idem nolis ab alio perpeti. Nulla scilicet ars medendi, nec aliquis usus herbarum remedia pecoribus quaerenda monstravit, sed naturaliter animal unumquodque novit propriae saluti consulere, et ineffabilem diligentiam genitiva captare prudentia. 4. Sunt tamen et apud nos genera nonnulla virtutum: quas non ex hominum doctrina, sed ex naturae traditione sortimur. Sicut enim nulla nos institutio monet odisse languorem, sed spontaneum habemus erga omnia quae nos contristare creduntur horrorem; sic et animo naturale subest officium noxia declinare. Omne autem malum morbus est animi, virtus autem rationem sanitatis apportat. Unde bene quidam statuerunt, asserentes sanitatem esse motuum naturalium constantiam. Quod etiam in animi vigore profitendo quis non ju