comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bages. Si nos uobis inquit spualia se¬
minauimꝰ magnũ est si ur̃a carnali¬
a metamꝰ: Que sunt spũalia quȩ
seminauit. nͥ uerbũ & ministeriũ
sacramenti regni celoꝵ: Que aute
carnalia quȩ sibi licere metere diẽ
nͥ hȩc tẽ poralia quȩ uite ati indiges¬
tie carniꝰ indulta sunt: Hęc aute
sibi debita se ab eis qͥuesise nec aree¬
pisse manifestat. ne qd impedimea¬
tũ demus euangelio xp̃i. Suid restas
ut in telligamꝰ eũ operatũ e̾ẽ unde
uictũ haberae. nͥ corporale opus
corporalib & uisibilib manib suis:
Nam si de spu̾ali opere uictũ & tegu¬
mentũ querer&. id ẽ ut ab eis hȩc ac¬
aper& quos in euangło edificabat: nͦ
consequent᷑ dicer&. Si alii potestatis
ure partiꝰpͥant᷑ num magis nosꝰ Sed ñ
sumus usi hac potestate. sed omĩa tolera
nus ne qđ impedimentũ demꝰ euangło
bebat in eos adño acceptã ut eorũ carna¬
la meter& ad uictũ uitȩ huiꝰ quȩ in car¬

Expanded text:
bages. si nos uobis, inquit, spiritalia sebages. si nos uobis, inquit, spiritalia seminauimus, magnum est si uestra carnalia metamus? quae sunt spiritalia, quae seminauit, nisi uerbum et ministerium sacramenti regni caelorum? quae autem carnalia, quae sibi licere metere dicit, nisi haec temporalia, quae uitae atque indigentiae carnis indulta sunt? haec autem sibi debita se ab eis non quaesisse nec accepisse manifestat, ne quod inpedimentum daret euangelio Christi. quid restat, ut intellegamus eum operatum esse, unde uictum haberet, nisi corporaleopus corporalibus et uisibilibus manibus suis? nam si de spiritali opere uictum et tegumentum quaereret, id est, ut ab eis haec acciperet, quos in euangelio aedificabat, non consequenter diceret: si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potemus, ne quod inpedimentum demus euangelio bebat in eos a domino acceptam, ut eorum carnalia meteret ad uictum uitae huius, quae in car
Abbreviated transcription (Latin):
non edit: Quis pascit gregẽ. & ae
lacte eius nͥ percipitꝰ : Nũqd sccłm
hominẽ hȩc loquor An& lex hoc nͣ
dicit: In lege enĩ moysi seriptũ est
Noui trituranti os non in frenabis.
Nũ quid de bob pertinae ad dm̃:
An ꝓpt᷑ nos omĩno dicit Propt᷑ nos
enĩ scriptũ est quia deb& in spe qui
arat arare. & triturans in spe parti¬
cipandi. His uerbis satis doc& apł̃
paulus non sibi aliquid usurpasse ul¬
tra debitũ coapłos suos quia non ope¬
rabantur corporaliter unde haberet
huie uite necessaria. sed sicut dñs c̃¬
stituitꝰ ex euangelio uiuentes panẽ
gratuitũ manducarent ab eis quib
gratuitã grãm p̾dicabant. Stipendũ
enĩ suũ tamquã milites accipiebant.
& de uineȩ ꝑ eos plantatȩ frue tu qͦd
opus erat libere decerpebant. & de
gregis quẽ pascebant lacte potalun
& ex area quã triturabant cibũ sumn¬
bant Aꝑtius aut̃ cetera conectit
& omĩno aufert om̃s dubitationis an¬

Expanded text:
non edet? quis pascit gregem et de non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? numquid secundum hominem haec loquor. an et lex haec non dicit? in lege enim Moysi scriptum est: boui trituranti os non infrenabis. numquid de bubus pertinet ad deum? an propter nos omnino dicit? propter nos enim scriptum est, quia debet in spe qui arat arare et triturans in spe participandi. his uerbis satis indicat apostolus Paulus non sibi aliquid usurpasse ultra debitum coapostolos suos, quia non operabantur corporaliter, unde haberent huic uitae necessaria, sed, sicut dominus constituit, ex euangelio uiuentes panem gratuitum manducarent ab eis, quibus gratuitam gratiam praedicabant. stipendium enim suum tamquam milites accipiebant et . de uineae per eos plantatae fructu, quod opus erat, libere decerpebant; et de gregis, quem pascebant, lacte potabant; et ex area quam triturabant, cibum sumebant. Apertius autem cetera conectit et omnino aufert omnes dubitationis am
Abbreviated transcription (Latin):
edificatione pacis eccłiȩ : Neque enĩ
quisquã potest dicere de ip̃sa spũali
operatione dixisse apłm. an ego solus
& barnabas non habemꝰ potestatẽ ñ
operandi. Hanc enĩ non operandi po
testatẽ omnes illi habebant. Dicat
gͦ qui conat᷑ p̾cepta apostolica in sen¬
tentiam suam deprauare atq per¬
uertere : dicat si aud& om̃s euange¬
listas accepisse a dñõ potestatem
ñ euangelizandi. At si hoc ab¬
surdisimũ ẽ ꝙ in sanisimũ dicere:
cur noluit intelligereqđ om̃ibus
pater accepisse illos quidẽ potesta¬
tẽ ñ operandi. sed opera corporalia.
quibus uictũ quererent. quia
dignus est operarius cibo suo &
mercede sua sicut euangeliũ loquit᷑ :
Non gͦ solus paulus & barnabas ñ
habebant potestatẽ non operan
dendo ecclesie sicut in
illis locis ubi euangelizabant in fir¬
mis congruere uidicabant. Et ideo
militat suis stipendis umquam
Quis plantat uineã. & de fruetu &

Expanded text:
aedificatione pacis ecclesiae. neque enim aedificatione pacis ecclesiae. neque enim quisquam potest dicere de ipsa spiritali operatione dixisse apostolum: an ego solus et Barnabas nou habemus potestatem non operandi? hanc enim potestatem non operandi omnes illi habebant. dicat ergo qui conatur praecepta apostolica in sententiam suam deprauare atque peruertere, dicat, si audet, omnes euangelistas accepisse a domino potestatem non euangelizandi. at si hoc absurdissimum et insanissimum est dicere, cur nolunt intellegere, quod omnibus patet, accepisse illos quidem potestatem non operandi, sed opera corporalia, quibus uictum quaererent, quia dignus est operarius cibo suo et mercede sua, sicut euangelium loquitur? non ergo soli Paulus et Barnabas non habebant potestatem non operanddendo ecclesiae, sicut in illis locis, ubi euangelizabant, infirmis congruere iudicabant. et ideomilitat suis stipendiis unquam? Quis plantat vineam, et de fructu ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ponens ad eiꝰdẽ potestatis exẽplũ cui
fidelissimȩ mulieres talia nec essari¬
a de siuis facultatib ministrabant :
Amplus aut̃ fecit apłs paulus ut de
coapostolis suis documentũ adiber&
huiꝰ licentiȩ ad nõ permissȩ. Neq
enĩ rep̃hendens subiecit sicut & ce¬
teri apostoli & fr̃s dni & cephas .s
ut hinc ostender& hoc se accipere
noluisse qͥd ei licere accipere ceterꝵ
etiã cõmilitonũ ͤ more probaret᷑.
Amegos solus & barnabas ñ habe¬
mꝰ potestatẽ ñ operandiꝰ
Ecce abstulit omnẽ dubitationẽ etiam
tardissimis cordib ut intelligant de qͣ
operatione dicat. Ut quid enĩ ait. an
ego solus & barnabas non habemꝰ potesta¬
tẽ non operandi nisi quia om̃es euange¬
listȩ & ministri ũbi di habebant po¬
testatẽ a dño acceptã ut non operaren¬
tur manib suis sed ex euangelio uiue¬
rent. operantes tantũ modo spiritu¬
alia in predicatione regni cęlorũ &

Expanded text:
ponens ad eiusdem potestatis exemplum, cui ponens ad eiusdem potestatis exemplum, cui fidelissimae mulieres talia necessaria de suis facultatibus ministrabant? amplius autem fecit apostolus Paulus, ut de coapostolis suis documentum adhiberet huius licentiae a domino permissae. neque enim reprehendens subiecit: sicut et ceteri apostoli et fratres domini et Cephas, sed ut hinc ostenderet hoc se accipere noluisse, quod ei licere accipere ceterorum etiam commilitonum eius more probaretur. an ego solus et Barnabas non habemus potestatem non operandi? ecce abstulit omnem dubitationem etiam tardissimis cordibus, ut intellegant, de qua operatione dicat. ut quid enim ait: an ego solus et Barnabas non habemus potestatem non operandi? nisi quia omnes euangelistae et ministri uerbi dei habebant potestatem a domino acceptam, ut non operarentur manibus suis, sed ex euangelio uiuerent, operantes tantummodo spiritalia in praedicatione regni caelorum et
Abbreviated transcription (Latin):
urã. Sin autẽ. aduos reuertetur.
In eadẽ autẽ domo manete edentes
& bibentes quȩ apud illos sunt. Dig¬
nus est enĩ operarius mercede sua.
Hic apƿar&e non esse illa iussa s ꝑmis¬
sa. ut quisqͥs uti uell& eo uteretur
qͦd sibi licer& ex dĩ constitutione
si quis autẽ uti noll& ñ contra iussũ
facer&. sed de suo uire cederet mi¬
sericordius & laboriosius conuersatꝰ
in euangelio. in quo & debitã noll&e¬
mercedem accipere. Alioquin cont᷑
iussũ dñi fecit apłs qui postea quã
ostendit sibi licere. statiꝰ subiecit .S.
tamen ego ñ sũ usus hac potestate Sed
adordinẽ redeamꝰ. ac totũ ipsũ epłe
locũ diligent̃ consideremus. Nũ quid
non habemus in ꝗd licentiã sororẽ mu¬
lierẽ circũducendi : Quã licentiã
dix̃ nͥ quã dedit dñs eis quos ad p̾dican¬
dũ regnũ celorũ misit dicens ea quȩ
ab ipsis sunt manducate. dignꝰ est enĩ
operarius mercede sua: & se ipsũ pꝰ¬

Expanded text:
r. in eadem autem domo manete edentes et bibentes quae apud illos sunt; dignus enim est operarius mercede sua. hic adparet non esse illa iussa, sed permissa; ut quisquis uti uellet, eo uteretur, quod sibi liceret ex domini constitutione; si quis autem uti nollet, non contra iussum faceret, sed de suo iure decederet misericordius et laboriosius conuersatus in euangelio, in quo et debitam mercedem nollet accipere. alioquin contra iussum domini fecit apostolus, qui posteaquam ostendit sibi licere, statim subiecit: sed t a me n ego non sum usus hac potestate. Sed ad ordinem redeamus ac totum ipsum epistulae locum diligenter consideremus. numquid non habemus. inquit, licentiam lierem circumducendi? quam licentiam dixit, nisi quam dedit dominus eis, quos ad praedicandum regnum caelorum misit dicens: ea quae ab ipsis sunt manducate; dignus est enim operarius mercede sua, et se ipsum pro
Abbreviated transcription (Latin):
nolint. sed nec intelligere ipsi aut ab
alus intelligi uelint. ñ tũtes qđ scrip.¬
cũ est. Noluit intelligere ut bene
ageret. Prius eñi de monstrare debemꝰ
beatũ apłm paulũ oꝑa corporalia ser¬
uos dĩ operari uoluisse. quȩ finẽ ha¬
berent in magnã sp̃ualẽ mercedẽ.
ad hoc ut ipso uictu & tegum̃to a nul.¬
lo indigerent. sed manib sius sibi hȩc¬
ꝓeurarent: deinde ostendere illa euangłi
ca pͥcepta de quib ñ nulli ñ solũ pigritiã
sa etiã arrogantiã suã fouent. apłico p̃.¬
cepto & exẽplo non esse contraria. Uideamꝰ
itaq unde ad hoc uenerit apłs ut di¬
ceret. si quis ñ uult operari nec manducet.
a quid deinde contexat: ut ex ipsa cir¬
cũstantia lectionis appareat declarata
sententia. Denuntiamꝰ inquit uob̾ fr̃s

Expanded text:
nolint, sed nec intellegere ipsi aut ab nolint, sed nec intellegere ipsi aut ab aliis intellegi uelint, non timentes quod scriptum est: noluit intellegere, ut bene ageret. Prius ergo demonstrare debemus beatum apostolum Paulum opera corporalia seruos dei operari uoluisse, quae finem haberent in magnam spiritalem mercedem ad hoc, ut ipso uictu et tegumento a nullo indigerent, sed manibus suis haec sibi procurarent; deinde ostendere euangelica illa praecepta, de quibus nonnulli non solum pigritiam, sed etiam adrogantiam suam fouent, apostolico praecepto et exemplo non esse contraria. uideamus itaque, unde ad hoc uenerit apostolus, ut diceret: si quis non uult operari, nec manducet, et quid deinde contexat, ut ex ipsa circumstantia lectionis adpareat declarata sententia. denuntiamus, inquit. uobis, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
inparabolis & insimilitudinib soquentens
de uictu & teguiñto spũali monuisse ut nͦ
inde sint solliciti serui eiꝰ sic̃ dix̃. cũ uos at¬
sapientiȩ spũalis est. de quo illos noluit a¬
gitare. ꝓmittens qđ eis nihil inde solliciti
loquentẽ. sic̃ multa ac pene om̃ĩa se ha
porali cibo q dixisse. qͥ ñ uult operari
nec manducet. redderet᷑ illis dubia sen¬
tentia eoꝵ nͥ cetera dñica ũba conside¬
rantes inuenirent aliqͥd unde ꝓbarei
eũ deuictu & uestitu corporali ñ cls¬
rando locutũ fuisse cũ diceret. nolite
solliciti esse quid manducetis aut quls
bibatis aut quo uestiamini. uelut si
animo auerterent qđ ait. Hȩc en
om̃a gentes inquirunt. Ibi eñi ostenr¬
suci sententiã. Cũ uero multis aliis lo¬
as epłarũ suarũ quid hinc sentiat
aptissime doceat. suꝑfluo conant᷑ & sibi
a cȩteris caliginẽ ob ducere: ut qđ uti¬
uter illa caritas monet ñ solũ facere

Expanded text:
in parabolis et in similitudinibus loquentem in parabolis et in similitudinibus loquentem de uictu et tegumento spiritali monuisse, ut non inde sint solliciti serui eius — sicut dicit: cum uos adsapientiae spiritalis est, de quo illos noluit cogitare promittens, quod eis nihil inde sollicitis loquentem, sicut multa ac paene omnia sese habporali ciboque dixisse: qui non uult operari, nec manducet, redderetur illis dubia sententia eorum, nisi cetera dominica uerba considerantes inuenirent aliquid, unde probarent eum de uictu et uestitu corporali non curando locutum fuisse, cum diceret: nolite solliciti esse quid manducetis et quid bibatis, et quo uestiamini, uelut si animo aduerterent quod ait: haec enim omnia gentes quaerunt; ibi enim ostenuci sententiam; cum uero multis aliis locis epistularum suarum, quid hinc sentiat, apertissime doceat, superfluo conantur et sibi et ceteris caliginem obducere, ut quod utiliter illa caritas monet non solum facere
Abbreviated transcription (Latin):
apłs oꝑat᷑ plantando. rigando. ȩdi¬
ficando. & fundamentũ ponendo.
ita qui ñ uult oꝑari nec mandu¬
cet. QUuid enĩ ꝓdest manducare
spũaliter id est pasci u̾bo dĩ. si non
inde oꝑat᷑ alioꝵ ȩdificationẽ. sic̃ illi
pigro seruo quid ꝓfuit accipere ta¬
lentũ & abscondere. nec oꝑari lucra
dñica : An ut ei aufeͬret᷑ in fine.
& ipse in exteriores tenebras mitte¬
retur. Dic inquiunt & uos facimꝰ.
Legimꝰ cũ frĩb nr̃is qui ad nos ab
estu scłi ueniunt fatigati. ũt apud nosq
u̾bo dĩ & in orationib psalmis. ymnis. ean¬
ticis sp̃ualib reqͥescant. ANoqͥmur eos eor¬
solamur. exhortam᷑. ȩ dificantes in eis siqͥd eor
uitȩ ꝓ suo graduꝰ ẽsse ꝑspicimꝰ. Talia opa
si ñ faceremꝰ: periculose a dño alim̃ta pa
arbitrant᷑ apłicȩ & euangłicȩ obtẽperare
sententiȩ. cũ & eugłm credunt de ñ qiran¬
da corporali & tẽporali uitę huiꝰ islgigen¬
nec attendunt qr si aliꝰ diceret. Inm qͥdẽ

Expanded text:
peratur plantando, rigando, aedificando, et fundamentum ponendo; ita qui non vult operari, non manducet. Quid enim prodest manducando spiritualiter pasci verbo Dei, si non inde operatur aliorum aedificationem? Sicut illi pigro servo quid profuit accipere talentum, et abscondere, nec operari lucra dominica? An ut ei auferretur in fine, et ipse in exteriores tenebras mitteretur ? Sic, inquiunt, et nos facimus: legimus cum fratribus, qui ad nos ab aestu saeculi veniunt fatigati, ut apud nos in verbo Dei, et in orationibus, psalmis, hymnis, et canticis spiritualibus requiescant. Alloquimur eos, consolamur, exhortamur, aedificantes in eis, si quid eorum vitae pro suo gradu deesse perspicimus. Talia opera si non faceremus, periculose a Domino alimenta ipsa arbitrantur apostolicae et evangelicae obtemperare sententiae, cum et Evangelium credunt de non curanda corporali et temporali vitae hujus indigen si alius diceret dominum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
rabolas quas locutus est ad popu¬
lũ & quas soli apłi intelligunt tran¬
suit in patriã suã. ut ibiꝰ aꝑtius
doceat. Unde huic sapientia hȩc
& uirtutes: Mira stultitia na¬
tarenorũ. Mirantur unde sapi¬
entiã habeat sapientia. & uir
Honne hic est fabri filius. Hon¬
ne mater eius dicit᷑ maria & fr̃s
eius iacobus & ioseph & simon &
iudas. & sorores eius nonne om̃s
apud nos sunt. Error iudeorũ¬
salus nr̃a est. & hereticorum
condẽpnatio. In tantũ enĩ cerne¬
bant hominẽ ihm xp̃m. ut fabr
putarent filiũ. Honne hic est
fabri filius: Miraris si errent in
fr̃ibus. cũ errent in patre. Loci
iste plenius in dicto contra hel¬
uidium libello expositus est.

Expanded text:
rabolas, quas locutus est ad populum, et quas soli apostoli intelligunt, transit in patriam suam, ut ibi apertius doceat. Unde huic sapientia haec, et virtutes? Mira stultitia Nazaraenorum: mirantur unde habeat sapientiam sapienNonne hic est fabri filius, nonne mater eius dicitur Maria et fratres eius Iacob, Ioseph et Simon et Iudas, et sorores eius nonne omnes apud nos sunt? Et 1 Corsalus nostra est, et haereticorum condemnatio. Intantum enim cernebant hominem Jesum Christum, ut fabri putarent 100 filium: Nonne hic est fabri filius? Miraris si errent in fratribus, cum errent in patre? Locus iste plenius in supradicto contra Helvedium libello expositus est.
Abbreviated transcription (Latin):
to: ostendit sibi licere qđ cȩteris apłis.
id est ut ñ operet᷑ manib suis. sed ex
euangłio uiuat sic̃ dñs constituit. qđ
inconsequentib aꝑtissime de monstra.¬
uit. Ad hoc enĩ & fideles mulieres
habentes terrenã substantiã ibant cũ
illis. & ministrabant illis de substantia
sua. ut nulliꝰ indigerent horũ quȩ
qđ beatus paulus apłs licẽre quidem
sibi demonstrat. sicut & cęteri apłi
faciebant. sed ea potestate se uti no¬
luisse post ea cõmemorat. Hoc quidã
non intelligentes: non sororẽ mulie.¬
rem cũ ille diceret non quio non ha¬
benius potestatẽ sororẽ mulierẽ cir¬
cũducendi. sed uxorẽ interp̃tati st̃.
fefellit eos uerbi greci ambiguitas. qłͥ
& uxor & mulier eodẽ u̾bo grece dicitͥ.
quãquã ita hoc posuerit apłs ut falli
non debuerint. qr neq mulierẽ tan¬
tum modo ait. sed sororẽ mulierẽ. nes
ducendi sed circũ ducendi. Uerũ tam̃

Expanded text:
to ostendit sibi licere quod ceteris apostolis, to ostendit sibi licere quod ceteris apostolis, id est. ut non operetur manibus suis, sed ex euangelio uiuat, sicut dominus constituit, quod in consequentibus apertissime demonstrauit; ad hoc enim et fideles mulieres habentes terrenam substantiam ibant cum eis et ministrabant eis de substantia sua, ut nullius indigerent horum, quae quod beatus Paulus licere quidem sibi demonstrat, sicut et ceteri apostoli faciebant, sed ea potestate se uti noluisse postea commemorat. hoc quidam non intellegentes non \'sororem mulierem\', cum ille diceret: numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi? sed 'uxorem\' interpretati sunt. fefellit eos uerbi graeci ambiguitas, quod et uxor et mulier eodem uerbo graece dicitur, quamquam hoc ita posuerit apostolus, ut falli non debuerint, quia neque "mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'. uerumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. ut tantũ mͦ spũ aliter oꝑantes
manducent panẽ a corporali labore gra¬
tuitũ: & quẽ ad modũ dicit. p̃cipimus
& obsecramꝰ in xp̃o ut cũ silentio o-¬
perantes suũ panẽ manducent. ñ dis¬
putent contra manifestissima ũba apłi
debent oꝑantes manducare panẽ suũ.
Enueleatiꝰ aũt & diligentiꝰ ad huc
ista u̾ba considerarẽ ac tractarẽ. nisi habe¬
rem alia loca epłarũ eiꝰ multo manifes¬
tiora: quib collatis. & ista liquidiꝰ mani¬
festantur. Q si ista ñ essent. illa suffi¬
cerent. Ad corinthios eñĩ scribens de
tamen sũ. Signaculũ enĩ apostolatus
mei uos estis in dño. Nea defensio ad
cos qui me interrogant᷑. hȩc est. Nũ qͥd
ñ habemꝰ potestatẽ manducandi & bi¬
bendi Nũ qͥd ñ habemꝰ licentiã soro¬
rẽ mulierẽ circũducendi sicut & cȩceriapłi
e fr̃s dñi & cephas: Uide quẽ ad modũ pͥmo
est: Inde enĩ cepit. Non sũ liber:

Expanded text:
habebat, ut tantummodo spiritaliter operantes habebat, ut tantummodo spiritaliter operantes manducent panem a corporali labore gratuitum, et quemadmodum dicit: praecipimus et obsecramus in Christo, ut cum silentio operantes suum panem manducent, non disputent contra manifestissima uerba aposdebent operantes manducare panem suum. Enucleatius autem et diligentius adhuc ista uerba considerarem atque tractarem, nisi haberem alia loca epistularum eius multo manifestiora, quibus conlatis et ista liquidius manifestantur et, si ista non essent, illa sufficerent. ad Corinthios enim scribens de tamen uobis sum. signaculum enim apostolatus mei uos estis in domino. mea defensio ad eos, qui me interrogant, haec est. numquid non habemus potestatem manducandi et bibendi? numquid non habemus licentiam sororem  domini et Cephas? uide, quemadmodum primo est. inde enim coepit: non sum liber?
Abbreviated transcription (Latin):
liceret postea ñ ꝓuoluntate hoc sed pro
caritate interp̃tari. exẽplo suo docuit
quid p̃ceperit: Iili enĩ tãquã apło.
p̃dicatori eugłii. militi xp̃i. plantatori
uineȩ. pastori gregis. constituerat dñs
ut de eugłio uiueret: & tam̃ ipse stipen¬
diũ sibi debitũ non exegit. ut formã se¬
daret eis qui exigere indebita cupiebant
sic̃ ad corinthios dix̃. Quis militat suis
stipendiis umquã : Quis plantat uineã.
& de fructu eiꝰ ñ edet : Quis pascit
gregẽ. & de lacte gregis ñ ꝑcipit:
Ergo qđ sibi debebatur noluit acciꝑe.
ut exẽplo eiꝰ cohercerent᷑ qui sibi ñ ita
ordinati talia in eccła deberi arbitra¬
bantur. Quid est enĩ qđ ait. neq panẽ
gratis ab aliquo manducauimꝰ. sed in la¬
bore &e fatigatione die & nocte oꝑantes
nequẽ ur̃ni grauaremꝰ.: non qr ñ habu¬
erimus potestatẽ. sed ut nos formam
daremꝰ uobis qua nos imitaremini:
Audiant ergo quib hȩc p̃cipit. id est
qui ñ hanc potestatẽ habent quã ille

Expanded text:
liceret hoc pro uoluntate, non pro caritate interpretari, exemplo suo docuit quid praeceperit? illi enim tamquam apostolo praedicatori euangelii, militi Christi, plantatori uineae, pastori gregis constituerat dominus, ut de euangelio uiueret; et tamen ipse stipendium sibi debitum non exegit, ut se formam daret eis qui exigere indebita cupiebant. sicut ad Corinthios dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quia plantat uineam et de fructu eius ngregem, et de lacte gregis non percipit? Ergo quod sibi debebatur, noluit accipere, ut exemplo ejus coercerentur, qui sibi non ita ordinatis in Ecclesia talia deberi arbitrabantur. Quid est enim quod ait: Neque panem gratis ab aliquo manducavimus, sed in labore et fatine quem uestrum grauaremus: non quia non habuerimus potestatem, sed ut nos formam daremus uobis, qua nos imitaremini? audiant ergo quibus hoc praecepit, id est qui non habent hanc potestatem, quam ille
Abbreviated transcription (Latin):
tati sunt. Quod siquis putat ñ po¬
tuisse ab apłis fieri. ut cũ eis sc̃ȩ conũ¬
sationis mulieres circũ irent quacũq
stantia ministrarent necessaria. eugło
audiant. & cognoscant quẽ ad moduho
ipsiꝰ dñi exẽplo faciebant. Dñs eni ur
los habebat quib mitteret᷑ pecuna
quȩ conferebatur utiq a fidelib bo¬
nis eoꝵ uictui necessaria. quos locu¬
los iude cõmendauit. ut etiam fures
si euitare ñ possemus tolerare in eccła
disceremus. ille enĩ ea quȩ mittebant
sicut de illo scriptũ est auferebat. &
mulieres uoluit ut se ad p̾paranda &
minis tranda necessaria sequerentur
ostendens qͥd ȩuangelistis & ministris
dĩ tanquã militibus a plebibus dr̃ tanqu
penderet ecłȩ. non exigendo stipen¬
dium debitũ. sed cotidianũ uic tũ de
suis laborib transigendo. Audierat
enĩ stabularuis ad quȩ̃ ad quẽ uulne¬
ratus ille perductus est. si qͥd ampli¬
us erogaueris in redeundo reddã tͥ
Amplius erogabat apłs paulus. qul

Expanded text:
ti. Quod quisquis putat non potuisse ab Apostolis fieri, ut cum eis sanctae conversationis mulieres circuirent, quacumqustantia ministrarent necessaria, Evangelium audiat, et cognoscat quemadmodum hoc ipsius Domini exemplo faciebant. Dominus enim noster los habebat, quo mitteretur pecunia, quae conferebatur utique a bonis fidelibus eorum uictui necessaria: quos loculos Iudae commendauit, ut etiam fures, si euitare non possemus, tolerare in ecclesia disceremus. ille enim ea quae mittebantur, sicut de illo scriptum est, auferebat. et mulieres uoluit ut se ad praeparanda et ministranda necessaria sequerentur, ostendens, quid euangelistis et ministris dei tamquam militibus a plebibus dei tamquapenderet ecclesiae non exigendo stipendium debitum, sed cotidianum uictum de suis laboribus transigendo. audierat enim stabularius, ad quem uulneratus ille perductus est: si quid amplius erogaueris, in redeundo reddam tibi. amplius ergo erogabat apostolus Paulus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯportuit. quanto magis mͥ ex te quis¬
habitans in interiore tuo tibiq solli¬
uudinẽ paternę ac frat̾ne caritatis
Qui beato apło paulo obedire negli¬
gunt dicenti. qui ñ uult operari nec
manducet. ꝑ mittenda sit ista licen¬
tia: uoluntatẽ ac linguã tuã assu-¬
mens in opus suũ. imperauit mͥ ex
te ut hinc ad te aliquid scriberẽ.
Ad sit itaq mͥ ipse etiã quo ita pa¬
reã. ut ei me parere ex eiꝰ munere.
ipsa utilitate fructuosi laboris in¬
telligã. Primũ ergo uidendũ qͥd dicant
illiꝰ ꝓfessionis homines qui operari no.¬
lunt: de inde si eos non recte sentire
opere corporali in quo uel agricolȩ
uel opifices laborant. prȩcipit apłs
cũ diceret. qui non uult operari
nee manducet. Neq eñi euangłio
posset esse contrariꝰ. ubi ait ipse dñs.
Ideo dico uobis ne solliciti sitis atumȩ
ur̃ȩ quid manducetis. neq corpori
ur̃o qͥd induamini. Nonne anima

Expanded text:
oportuit, quanto magis mihi quis ex te ioportuit, quanto magis mihi quis ex te isus Christus habitans in interiore tuo tibique sollicitudinem paternae et fraternae caritatis s monachis, qui beato apostolo Paulo oboedire neglegunt dicenti: qui non uult operari, non manducet, permittenda sit ista licentia, uoluntatem ac linguam tuam adsumens in opus suum imperauit mihi ex te, ut hinc ad te aliquid scriberem. adsit itaque ipse etiam mihi, quo ita paream, ut ei me parere ex eius munere ipsa utilitate fructuosi laboris intellegam. Primum ergo uidendum quid dicant illius professionis homines qui operari nolunt, deinde, si eos non recte sentire opere corporali, in quo uel agricolae uel opifices laborant, praecepit apostolus, cum diceret: qui non uult operari, non manducet. neque enim euangelio posset esse contrarius, ubi ait ipse dominus: ideo dico uobis, ne solliciti sitis animae uestrae quid manducetis neque corpori uestro quid indua
Abbreviated transcription (Latin):
ubro de opere monachorũ¬
t de opere mona¬
brũ. illa necessitas
cõpulit. Cũ apud
carthaginẽ monaste¬
ria esse cepissent. alii
se suis manib transige¬
bant. obtẽperantes apło.
alii uͦ ita ex oblationib
religiosoꝵ uiuere uolebant.
ut ni hil oꝑantes unde ne¬
cessaria uel haberent uł sup¬
plerent. se potius implere p̃ceptũ
euangłicũ existimarent atq tracta¬
rent. ubi dñs ait. Respicite uolatilia
eelis & lilia agri. Unde etiã int̾ aliqͦs
nferioris ꝓpositi sed tam̃ studiose fer¬
uentes. existere cȩperant tumultuosa cer¬
amina quib ȩccła turbaret᷑. aliis hoc. aliis
lud defendentib Huc accedebat. quod
frniti erant quidã eoꝵ qui operandum
n esse dicebant. Unde contentiones hinc
ep̃hendentiũ inde quasi pugnantiũ ꝓ
partiũ stucdiis augebant᷑. Propt̃ hȩc ue¬
uerabilis senex aureliꝰ ęccłȩ ipsiꝰ ciuita¬
tis ep̃s ut hinc aliqͥd scriberẽ iussit.: a
auresi tanto deuotiꝰ obtẽperare me

Expanded text:
 De Opere Monachorut de Opere Monaberem, illa necessitas compulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant, obtemperantes Apostolo; alii vero ita ex oblationibus religiosorum vivere volebant, ut nihil operantes unde necessaria vel haberent vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aurelius, Ecclesiae ipsius civitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem jussit; et Aureli, tanto deuotius obtemperare me
Abbreviated transcription (Latin):
lena de qua demonia septẽ exierant. io¬
hanna uxor chutȩ ꝓcuratoris herodis &
usanna & alie nulte quȩ minis trabant
eis de facultatib suis. hoc exẽplũ añĩ
imitabantur apłi ad accipiendũ debitũ
ibi cibũ de quo idẽ dñs apertisime loqͥt᷑¬
ł untes in quit p̃dicate dicentes quia ap

Expanded text:
monia septem exierant, Iohanna uxor Chuzae procuratoris Herodis et Susanna et aliae multae, quae ministrabant eis de facultatibus suis. hoc exemplum domini imitabantur apostoli ad accipiendum debitum sibi cibum; de quo idem dominus apertissime loquitur. euntes, inquit, praedica
Abbreviated transcription (Latin):
perã in uia. neq duas tunicas habeatis.¬
neq caltiamenta neq uirgã. Dignus ẽ
ubi constituit dñs qđ idẽ apłs cõmemo¬
rat. Id hoc enĩ dixit illa omĩa ne por¬
taren: ut cũ opus esset ab eis accipe¬
rent quib ad nuntiabant regnũ dĩ Ne
quis aut̃ arbitret solis duodecĩ hoc fuis¬
se concessũ: uide qͥd etiã lucas narr&e
Post hȩc inquit designauit dñs & alioᷤ
septuaginta duos. & misit illos binos an¬
te faciem suã in omẽm ciuitatẽ & locũ

Expanded text:
duas tunicas neque calciamenta neque uirgam; dignus enim ubi constituit dominus quod idem apostolus commemorat. ad hoc enim dixit illa omnia ne portarent, ut, ubi opus esset, ab eis acciperent quibus adnuntiabant regnum dei. Ne quis autem arbitretur solis duodecim hoc fuisse concessum, uide quid etiam Lucas narret. post haec, inquit, designauit dominus et alios septuaginta duo et misit illos binos ante faciem suam in omnem ciuitatem et locu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib indigetis. Querite autẽ primũ
regnũ dĩ & iustitiã eiꝰ. & hȩc omia ap
ponent᷑ uob̾. Nolite gͦ solliciti esse
in crastinũ. Crastinꝰ eñĩ dies sollicitꝰ
erit sibi ipsi. Sufficit eñi diei malitia
sua. Ecce inquiunt ubi nos dñs iubet
de uictu & tegum̃to nr̃o esse securos.
set. ut nos p̃ciperet ita debere esse
sollicitos qͥd manducemꝰ aut qͥd bi-¬
bamus & unde cooperiam. ut nos etiã
opificũ artib curis. laborib oneraret:
Qua ꝓpt̾ in eo qđ̃ ait qͥ ñ uult oꝑari
nec manducet. oꝑa spũalia in quiunt
debemꝰ accipere: de quib alio loco dr̃.
Unicuiq sic̃ dñs dedit. Ego planta¬
iii. apollo rigauit: ds aũt in crem̃¬

Expanded text:
getis. quaerite autem primum regnum dei et iustitiam eius, et omnia haec adponentur uobis. nolite ergo solliciti esse in crastinum; crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipse. sufficit diei malitia sua. ecce, inquiunt, ubi nos dominus iubet de uictu et tegumento nostro esse securos. set, ut nos praeciperet ita esse debere sollicitos quid manducemus et quid bibamus et unde cooperiamur, ut nos etiam opificum artibus, curis, laboribus oneraret? quapropter in eo, quod ait: qui non uult operari, non manducet, opera spiritalia, inquiunt, debemus accipere, de quibus alio loco dicitur: unicuique sicut dominus dedit. ego plantaui, Apollo rigauit, s
Abbreviated transcription (Latin):
opoiteat imitari nos: qr ñ inquieti fu.¬
ius inter uos. neq panẽ gratis ab aliqͦ
manducauimꝰ. sed in labore & fatigatio¬
ne die ac nocte operantes nequẽ s ur̃m
grauaremꝰ : non qr ñ habuerimꝰ potesta.¬
tem. sed ut nosmet ipsos formã daremꝰ
uobis. qua nos imitaremini. Hã & cũ
apud uos essemꝰ. hoc uob̃ p̃cipiebamꝰ. qm̃
siquis non uult operari nec manducet.
Audiuanꝰ eñi quosdã inter uos ambulare
in quiete nihil operantes sed curiose agen¬
tes. Hñ aũt qui eiꝰ modi sunt p̃cipimꝰ &

Expanded text:
nos, quia noninquieti fuimus inter uos neque panem gratis ab aliquo manducauimus, sed in labore et fatigatione die ac nocte operantes, ne quem uestrum grauaremus: non quia non habuerimus potestatem, sed ut nosmet ipsos formam daremus uobis, qua nos imitaremini. nam et cum apud uos essemus, hoc uobis praecipiebaquis non uult operari, nec manducet. audiuimus enim inter. uos quosdam ambulare inquiete, nihil operantes, sed curiose agentes. his autem qui eiusmodi sunt denuntiamus et
Abbreviated transcription (Latin):
Iam nosti p̃tiũ tuũ. iã nosti quo accedis. qͥd
manduces. qͥd bibas: immo quẽ manduces.
quẽ bibas. Abstme te a fornicationibus.
ne forte dicas mͥ ad fornicẽ uado. ad mere¬
tricẽ uͭaddo. ad prostitutã eo. nec illud prȩ¬

Expanded text:
iam nosti pretium. tuum; iam nosti quo accedis, quid iam nosti pretium. tuum; iam nosti quo accedis, quid manduces, quid bibas, immo quem manduces, quem bibas. abstine te a fornicationibus ne furta dicas mihi: "ad fornicem uado, ad meretricem pergo, ad prostitutam eo, nec illud prae
Abbreviated transcription (Latin):
occides. Tangis sextã cordã. cecidit bestia
mpietatis Non furtũ facies. Tangis septi¬
m̃a cordã. cecidit bes stia rapacitatis. Non
falsũ testimoniũ dices. Tangis octauam
corddã. cecidit bestia falsitatis. Non concu¬
pisces uxorẽ praximi. Tangis nonã cordã.
cecidit bestia adulterine cogitationi
Aliud ẽ enĩ non facere aliquid tale p̃ter
Ideo duo p̾cepta st̃ non mechaberis. & ñ
concupisces uxorẽ proximi tui. N concu¬
pisces rem proximi tui. Tangis decimã
cordã. cecidit bestia cupiditatis. Ita ca¬
dentibꝰ om̃ibꝰ bestus securꝰ & innocens in
di dilectione & humana societate u̾saris.
Tangis cordas dec̾e. quot bestias occidis.
Nã multa capita sunt subistis capitibus.
In singulis cordis. ñ singulas bestias. sed
greges int̾ficis bestiarũ. Sic gͦ canticũ
nouum cũ amore ñ cũ timore cantabis.
Noli dicere tibi qͥndo forte luxuriantur
qđ uolo. Non enĩ post uxore mea pecco

Expanded text:
occides, tangis sextam chordam, cecidit bestia occides, tangis sextam chordam, cecidit bestia crudelitatis. Non furtum facies, tangis septimam chordam, et cecidit bestia rapacitatis. Non falsum testimonium dices, tangis octavam chordam, et cecidit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui, tangis nonam chordam, et cecidit bestia adulterinae cogitationis. Aliud est enim non facere aliquid tale propteIdeo duo praecepta sunt: non moechaberis, et non concupisces uxorem proximi tui. Non concupisces rem proximi tui: tangis decimam chordam; cecidit bestia cupiditatis. Ita cadentibus omnibus bestiis securus et innocens in dei dilectione et humana societate uersaris. tangens chordas decem quot bestias occides? nam multa capita sunt sub istis capitibus; in singulis chordis non singulas bestias, sed greges. interficis bestiarum. sic enim canticum nouum cum amore, non cum timore cantabis. Noli dicere tibi, quando forte luxurianter quod uolo; non enim post uxorem meam pecco".
Abbreviated transcription (Latin):
pectaculis non id. ẽ. uenator qđ eitharista.
Aliua agit uenator. aliud citharista. In
spectaculo dĩ unũ. ẽ. Tange easdẽ decẽ
cordas. & feras occidis. Utrũꝙ simul fa¬
cis Tangis pͥmã cordã. quia unꝰ colit ds̃.
cecidit bestia suꝑstitionis. Tangis scdam.
bestia erroris nefandarũ heresũ quȩ id
putauert̃. Tangis t̃tiã cordã. ubi ꝓ spe.
future quietis facis qͥcqͥd facis: int̾ficitur
eri delior ceteris bestus amor huiꝰ seculi.
amorẽ scłi huius. sed propt̾ sempit̾nã
requiẽ quã promittit ds̃. Uide qͦm
utrũq simul facis. & cordas tangis
& bestias occidis. id ẽ & citharista es. &
uenator. Non uos delectent talia specta¬
cula. ubi non ꝓmerem oculos editoris.
sea oculos redẽptoris. Hlonora patrẽ tu¬
um & matr̃e tuã. Tangis quartã cordã.
ut honorẽ parentibꝰ deferas. cecidit bestia
impietatis. A mechaberis. Tangis quin¬
ta cordã. cecidit bestia libidinis. Non

Expanded text:
spectaculis non id est venator, quod citharista; spectaculis non id est venator, quod citharista; aliud agit venator, aliuspectaculo dei unum est. tange easdem decem chordas et feras occides; utrumque simul facis. tangis primam chordam, qua unus colitur deus: cecidit bestia superstitionis. tangis secundam, bestia erroris nefandarum haeresum, quae id putauerunt. tangis tertiam chordam, ubi pro spe . futurae quietis facis quidquid facis: interficitur crudelior ceteris beatus amor saeculi huiusorem saeculi hujus, sed propter sempiternam requiem quam promittit Deus. Vide quomodo utrumque simul facis, et chordas tangis, et bestias occidis, id est, et citharista es et venator. Non vos delectant talia spectacula, ubi non promeremur oculos editoris, sed oculos Redemptoris? Honora patrem tuum et matrem tuam: tangis quartam chordam, ut honorem parentibus deferas; cecidit bestia impietatis. tam chordam, cecidit bestia libidinis. Non
Abbreviated transcription (Latin):
Si qͥs uoluptatꝰ fuerit cũ ancillis suis. amat᷑
blande accipit᷑. conũtunt᷑ uulnera in uca.
Si qͥs autẽ existat qͥ dicat se castũ. ñ facere
adulteriũ. notũ autẽ qđ ñ faciat: erubesit
accedere ad illos. ñ sui similes. ne insultent.
ne irrideant. ne dicant ñ eẽ uirũ. Ad hoc
delapsa. ẽ. humana ꝑũsitas. ut uir habeat᷑
uictꝰ a libidine. & uir ñ habeat᷑ uictor libi¬
dinis. Triũphantes exultant. & ñ st̃ uiri.
iacent ꝓstrati & uiri st̃. Sic spectabas in
neera sub bestia. qua qͥ ꝑimere bestiã. Sed
qdia disimulatis a pugna interiori. ideo
Ndoca manꝰ meas ad p̃liũ. & digitos meos
adbellũ. Est enĩ bellũ qđ secũ agit homo
umicans contꝰ c̃cupiscentias malas. frenans
auatitiã. elidens suꝑbia. suffocans ambiti.¬
mne. trucidans libidine. Has pugnas fac
inocculto. & non uinceris in aꝑto. Ad hoc
aocent᷑ manꝰ ur̃e ad p̃liũ. & digiti ur̃i ad
deliũ. Non ẽ hõc in spectaculis ur̃is. In illis

Expanded text:
si quia uolutatus fuerit cum ancillis suis, amator blande accipitur; conuertuntur uulnera in ioca. si quis autem exsistat qui dicat se castum non facere adulterium, notum autem sit quod non faciat, erubescit accedere ad illos non sui similes, ne insultent, ne irrideant, ne dicant non esse uirum. ad hoc delapsa est humana peruersitas, ut uir habeatur uictus a libidine et uir non habeatur uictor libidinis. triumphantes exsultant et non sunt uiri; iacent prostrati et uiri sunt! si spectares, iaceret sub bestia, quam qui perimeret bestiam? Sed quia dissimulatis a pugna interiore et delqui docet manus meas in proelio, digitos meos ad bellum. est enim bellum, quod secum agdimicans contra concupiscentias malas, frenans avaritiam, elidens superbiam, suffocans ambitionem, trucidans libidinem. Has pugnas facis in occulto, et non vinceris in aperto. Ad hoc docentur manus vestrae ad praelium, et digiti vestri ad bellum. Non est hoc in spectaculis vestris. In illis
Abbreviated transcription (Latin):
lectis uͦ manicheoꝵ. qͥsse coñuerti digxant
ad catholicã fidẽ. etiãsi & ipsi scđm supe¬
riorẽ formã eandẽ heresi anathematia¬
uerint. ñ facile dandȩ sunt litterȩ. sed cũ
ae seriuis ẽẽ debebunt siue clericis siue in
monasterio uł xenodochio. donec appareant
pentꝰ ipsa suꝑstitione caruisse: & tunc uł¬
baptizent᷑ si ñ fuerint baptizati. uł recon¬
ailient̾ si penitentiȩ locũ acceperint. ne
aceptis cito litteris loca in qͥb fuerant com¬
orũ sub execratione anathe matis expł.

Expanded text:
nt ad catholicam fidem, etiamsi et ipsi secundum superiorem formam eamdem haeresim anathemaverint, non facile dandae sunt litterae: sed cum Dei servis esse debebunt, sive clericis, sive laicis in monasterio vel xenodochio, donec appareant penitus ipsa subaptizentur, si non fuerint baptizati, vel reconcilientur, si poenitentiae locum acceperint, ne acceptis cito litteris loca, in quibus fuerant comorum sub exsecratione anathematis.
Abbreviated transcription (Latin):
Timor non ẽ in caritate. sed ꝑfecta cari¬
tas foras mittit timore. Caritas gͦ can¬
tat canticũ nouũ. Nã timor ille seruilis
in ueteri homine constitutꝰ potest qͥdẽ
habere psalteriũ decẽ cordarũ. qͥa & iu¬
deis carnalibꝰ data . ẽ. ipsa lex decem
p̃ceptorũ. sed cantare in illa ñ potest
canticũ nouũ. Sub lege ẽ enĩ. & imple¬
re non potest legẽ. Organũ ipsũ por¬
tat ñ tractat. ⁊ onerat psalterio non

Expanded text:
ecta charitas foras mittit timorem . Charitas ergo cantat canticum novum. Nam timor ille servilis in veteri homine constitutus, potest quidem habere psalterium decem chordarum, quia et Judaeis carnalibus data est ipsa Lex decem praeceptorum: sed cantare in illa non potest canticum novum; sub Lege est enim, et implere non potest Legem. Organum ipsum portat, non tractat; et onerat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin& ad duo p̾cepta : Si homini ñ fece¬
ris qđ pati ñ uis ab homine. ad praximi
uis facere. qͥd ẽ hoc. Non uis alteri facere¬
qdđ pati ñ uis: Carior tibi factꝰ ẽ homo
ipsũ : Vnde tibi facit inuiriã qͥ uoluerit
forte lapidare tabulã tuã inqua tabula
imago tua. ẽ. in domo inanit posita. est.¬
ad uanũ honorẽ tuũ nec sentiens nec lo¬
quens nec uidens : Si qͥs illã lapidet. ñ ẽ
contumelia: Cũ uͦ imaginẽ dĩ qđ es tu
corrũpis in te: fornicatio ẽ. Et ꝑ difflu¬
rẽ tuã nihil fecisti. quia uxorẽ ñ habes.
& ñ adtendis ad libidines inlicitas forni¬
cationis cuius imaginẽ uiolasti: Postre¬
mo ds̃ qͥ scit qͥd tͥ utile sit. qͥ uͦ sic guber¬
net seruos suos ad utilitatẽ illorũ ñ ad
suã. non enĩ indiget seruis quasi ad adiu¬
toriũ. sed tu indiges dño ad auxilium :
ipse ergo ds qui scit quid tͥ utile sit. uxo¬
rẽ concessit. nihil amplius. ⁊ loc iussit.

Expanded text:
pertinet ad duo praecepta? Si homini non feceris quod pati non vis ab homine, ad proximi uis facere, quid est hoc? non facis alteri quod pati non uis? carior tibi factus est homipsum?" unde tibi facit iniuriam qui uoluerit forte lapidare tabulam tuam pictam, in qua tabula imago tua est, in domo tua inaniter posita ad uanum honorem tuum nec sentiens nec loquens nec uidens? si quis illam lapidet, non in te it contumelia? cum uero imaginem dei, quod es tu, corrumpis in te per fornicationerem tuam nihil fecisti, quia uxorem non habes; et non attendis per libidines et illicitas fornicationis cuius imaginem uiolasti P postremo deus, qui scit quid tibi utile sit, qui uere sic gubernat seruos suos ad utilitatem illorum, non ad suam — non enim indiget semis quasi adiutorio, sed tu indiges domini auxilio — ipse ergo dominus, qui scit quid tibi utile sit, uxorem concessit, nihil amplius. hoc iussit,
Abbreviated transcription (Latin):
ta omĩa quȩ anathemate & clãpnatione
sundigna prȩdicauit & docuit. spm sc̃m ha¬
buisse paraclitũ. cũ ea omĩa docere ñ potuit
sp̃s ueritatis sed sp̃s falsitatis: anathema sit.
t p̃cipue ipse manes siue manicheus qͥ om̃s
suprascriptas inpietates & alias sacrilegis¬
ac dãpnabiles fabulas docuit & conscripsit.
& credendas miseris ꝑsuasit. intendens
spiritib seductorib & doctrinis demonioꝵ
uoniã te manicheoꝵ auditorẽ penitae
fuisse ut ipsȩ confessus es. anathema
lica saluũ fecia ⁊ fiabebis hanc epłam aduer¬
sui eos qͥt̾ tẽloras p̃teriti etrors̃ quantũ ad

Expanded text:
ta omnia, quae anathemate et damnatione sunt digna, praedicavit et docuit, Spiritum sanctum habuisse paracletum, cum ea omnia docere non potuerit Spiritus veritatis, sed spiritus falsitatis, anathema sit. X. Et praecipue ipse Manes sive Manichaeus, qui omnes suprascriptas impietates et alias sacrilegas damnabilesque fabulas docuit et conscripsit, et credendas miseris persuasit, intendens spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum Quoniam te Manichaeorum Auditorem poenitesicut ipse confessus es, anathema lica saluum fecit : habebis hanc epistulam aduersus eos, qui tibi temporis praeteriti errorem, quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb uenerat repetens. transito fluuio ad
rabionis castellũ rediit. Ubi postea cõp̃¬
hensus oblatꝰ ẽ regi. Quiq plurima aduersus
eũ indignatione cõmotꝰ. duas mortes in eũ
uindicare cupiens. unã filii. alterã carce¬
rarii: iussit eũ ante portas ciuitatis eocco¬
riatũ suspendi. & pellẽ eiꝰ medicamentis
infectã inflari. carnes uͦ uolucrib dari
iussit.

Expanded text:
quibus venerat repetens, transito fluvio, ad Arabionis castellum rediit. Ubi postea comprehensus, oblatus est regi, quique plurima adversus eum indignatione commotus, duas mortes in eum vindicare cupiens, unam filii, alteram carcerarii, jussit eum ante portam civitatis excoriatum suspendi; et pellem ejus medicamentis infectam inflari, carnes vero volucribus dari jussit.
Abbreviated transcription (Latin):
Dilectio praximi malũ ñ operat᷑ ꝑ leniti¬
do autẽ legis caritas. Ons autẽ quia di¬
xerat ñ ueni soluere legẽ sedadimplere
propterea tale mandatũ discipłis dedit
ut ab eis posset impleri. Mandatũ in qt
nouũ do uob. ut uos inuicẽ diligati.s.
Non gͦ mirũ. si mandatũ nouũ cantat
canticũ nouũ. Nã uetꝰ homo uetꝰ canti
possit ẽẽ nouus homo: audi ñ me sed a¬
postolũ dicentẽ: Exuite uos ueterẽ homiñe
nendũ ee & aliquid accipiendũ. qm̃ de
mutando p̾ciper& homine: subiecit & ait
Qua propt̾ deponentes m̃daciũ. lo qͥmini ue¬
ritatẽ. łloc . ẽ. quod ait apłs. exuite uosue.¬
terẽ hominẽ & induite nouũ. Floc drcit

Expanded text:
lum non operatur. Plenitudo autem Legis, charitas . Dominus etiam quia dixerat, Non veni solvere Legem, sed adimplere ; propterea tale mandatum discipulis dedit, unde Lex ab eis posset impleri: Mandatum, inquit, novum do vobis, ut vos invicem diligatis . Non ergo mirum, si mandatum novum cantat canticum possit esse novus homo, audi, non me, sed Apostolum dicentem, Exuite, vos, veterem hominem, nendum esse et aliquid accipiendum, cum de mutando praeciperet homine, subjecit et ait, Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Hoc est quod ait, Exuite veterem homine
Abbreviated transcription (Latin):
tenet᷑ ille qͥ se teneri ñ putabat. O m̃ia
gͦ peccata hominũ aut ad corruptelam
ptinent flagitiorũ. aut ad facinora no¬
cendi. Quia dõ noceri ñ potest in facino.¬
ribus: in flagitiis eũ offendis. in corrup¬
tionibꝰ eũ offendis. in te illi facis in iuri¬
am. Facis eñ iniuriã gr̃e ipsius. dono
ipsius. Seruũ si haberes. uelles ut ser¬
uir& tibi. Seruitu. serui te tu. meliore
añõ tuo. Seruũ tuũ non tu fecisti. et
seruũ tuũ ille fecit. Uisut seruiat t
cũ quo factꝰ es : & ñ uis seruire ei aquo

Expanded text:
tenetur ille qui se teneri non putabat. omnia enim peccata hominum ant ad corruptelam pertinent flagitiorum aut ad facinora nocendi quia deo nocere non potes in facinoribus, in flagitiis eum offendis, in corruptelis eum offendis, in te illi facis iniuriam. facis enim iniuriam gratiae eius, dono ipsius. seruum si haberes, nelles ut seruiret tibi seruus tuus: serui tu meliori domino, deo tuo. seruum tuum non tu fecisti: et te et seruum tuum ille fecit. uis ut seruiat tibi cum quo factus es: et non uis seruire ei a quo
Abbreviated transcription (Latin):
nonne dõ subiecta erit anima mea. ab ipso
enĩ salutare meũ: & enĩ ipse ẽ d̃ m̃s & salu¬
taris m̃s. susceptor m̃s ñ mouebor amplius
Nemo ibi audit uocantẽ. uenite ad me qͥ
laboratis. Dedignant᷑ ab eo discere. qm̃
mitissũ est & humilis corde. Abscondisti
eñi hȩc a sapientib & prudentib. & reue¬
lasti ea paruulis. & aliud ẽ de siluestri ca¬
cumine uidere patriã pacis. & iter ad eã ñ
inuenire. & frustra conari ꝑ inuia circum
obsidentib & insidiantib fugitiuns deser¬
corib cũ principe suo leone & dracone. &
aliud tenere uiã illuc ducentem cura
celestis imperatoris munitã. ubi non
latrocinantur qui celestẽ militiã dese.¬
ruerunt. Uitant enĩ eã sicut suppliciũ
Hec mihi inuiscerabantur miris modis:
cũ minimũ apostoloꝵ tuoꝵ legerẽ. & con¬
siderauerã opera tua & ex paueram.

Expanded text:
nima mea? ab ipso enim salutare meum: etenim ipse deus meus et salutaris meus, susceptor meus: non mouebor amplius. nemo ibi audit uocantem: uenite ad me, qui laboratis. dedignantur ab eo discere, quoniam mitis est et humilis corde. abscondisti enim haec a sapientibus et prudentibus et reuelasti ea paruulis. et aliud est de siluestri cacumine uidere patriam pacis et iter ad eam non inuenire et frustra conari per inuia circum obsidentibus et insidiantibus fugitiuis desertoribus cum principe suo leone et dracone, et aliud tenere uiam illuc ducentem cura caelestis imperatoris munitam, ubi non latrocinantur qui caelestem militiam deseruerunt; uitant enim eam sicut supplicium. haec mihi inuiscerabantur miris modis, cum minimum apostolorum tuorum legerem, et consideraueram opera tua et expaueram.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Q omĩa hȩc quȩ sibimoꝵ inuicẽ ñ conue¬
niunt. conueniunt inferiori parti rerũ
quã terrã dicimus habentẽ cȩlũ suũ nubi¬
losũ atq uentosũ. congruũ sibi. Q absit iã ut
dicerẽ non e̾e nisi ista. quia & si sola ista cer¬
nerẽ. desiderarẽ qͥdẽ meliora. Sed iã etiã de
solis istis laudare te deberẽ. qm̃ laudandũ¬
ĩ te ostendunt de terra. dracones & om̃s abẏssi.
ignis. grando. nia. glacies. sp̃s tẽpestatis. quȩ
faciunt uerbũ tuũ. montes & om̃s colles. ligna

Expanded text:
sunt. et omnia haec, quae sibimet inuicem non conuesunt. et omnia haec, quae sibimet inuicem non conueniunt, conueniunt inferiori parti rerum, quam terram dicimus, habentem caelum suum nubilosum atque uentosum congruum sibi. et absit, utdicerem: Non essent ista: quia etsi sola ista cernerem, desiderarem quidem meliora, sed jam etiam de solis istis laudare te deberem; quoniam laudandum te ostendunt de terra dracones et omnes abyssi, ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis, quae faciunt verbum tuum: