comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ quȩ s̃ corpora sine dubitatione t̾rena. Sed ille in¬
quiunt ignis ẽ. tranqͥllus. purus. in noxius. sẽpit̃nꝰ:
iste aut̃ turbidus. fumeus corruptibilis. atq: corrup¬
tor. Nec tam̃ corrũpit montes. in qͥb iugit̃ estuat. ca¬
uernasq trarũ. Uerũ esto: sĩt illi iste dissimilis ut
damꝰ naturã corporũ t̾renoꝵ aliqͣndo in corruptibi¬
lem factã. cȩlo conuenientẽ futurã. sic̃ nunc ignis
corruptibił his conuenit t̃ris : Nichil igit᷑ afferuis
ex pondib atq ordine elem̃toꝵ unde om̃i potenti
dõ qͦ minꝰ faciat corpora nr̃a talia ut etiã incęlo
possint habitare p̃scribant. sed scrupulosissime qͦȩ
rere. & fidẽ qͣ credimꝰ resurrecturã carnẽ ita qͦeren¬
do assolent irride. utrũ foetus abortiui resurgañ :¬
& qm̃ dñs ait. Am̃ dico uob̾ capillus capitis ur̃i ñ
ꝑibit: utrũ statura & robur eqͣla futura sint om¬

Expanded text:
citur, quae sunt corpora sine dubitatione terrena. Sed ille, incitur, quae sunt corpora sine dubitatione terrena. Sed ille, inquiunt, ignis est tranquillus, purus, innoxius, sempiternus; iste autem turbidus, fumeus, corruptibilis adque corruptor. Nec tamen corrumpit montes, in quibus iugiter aestuat. cauernasque terrarum. Verum esto, sit illi iste dissimilis, ut damus naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibilem factam coelo convenientem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his convenit terris? Nihil igitur afferunt ex ponderibus atque ordine elementorum, unde omnipotenDeo quo minus faciat corpora nostra talia ut etiam in coelo possint habitare, praescribant. rere, et fidem qua credimus resurrecturam carnem, ita quaerendo, assolent irridere, Utrum fetus abortivi resurgant? EDominus ait: Arnen, dico uobis, capillus capitis uestri non peribit, utrum statura et robur aequalia futura sint om
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ & t̃ras . ẽ. constitutꝰ : Postremosi ita. ẽ elem̃teꝵ
ordo dispositꝰ. ut scđm platonẽ duob medus id ÷
aere & aqua. duo extrema id ÷ ignis & t̃ra un¬
gant᷑. cęliq optineat  sũmi locũ. Haec aut̃ imi uelut
fundaminis mundi. & idõ in cęlo. eẽ. ñ potest t̃ra.
cur ÷ ipse ignis in t̾ra : Scđm hanc qͥppe rationẽ
ita ista duo elem̃ta in locis ꝓprus imo ac sũmo t̃ra
& ignis. eẽ debuer̃. ut quẽ ad modũ nolunt in sum¬
mo ẽẽ posse qđ imi. ẽ: ita nec in imo posset. eẽ. qͦd
sũmi .ẽ. Sic̃ gͦ nullã putant uel. eẽ. uel futurã. eẽ
t̃rȩ particulã in cęlo: ita nullã particulã uidere
debuimꝰ ignis int̃ra. Nunc uͦ ñ solũ int̾ris uerũ etiã
sub t̾ris ita.ẽ: ut eũ eructent uertices montiũ p̃t̃
qͥd inusib hominũ &. eẽ ignẽ int̾ra & eũ nasci
uidemꝰ ex t̾ra. qͣndo qͥdẽ & de lignis & de lapidib nas¬

Expanded text:
ipsum et terras est constitutus? Postremo si ita est elementorum ipsum et terras est constitutus? Postremo si ita est elementorum ordo dispositus, ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua, duo extrema, id est ignis et terra, iungantur caelique obtineat ille summi locum, haec autem imi uelut fundaminis mundi. et ideo in caelo esse non potest terra: quur est ipse ignis in terra? Secundum hanc quippe rationem ita ista duo elementa in locis propriis, imo ac summo, terra et ignis esse debuerunt, ut, quem ad modum nolunt in summo esse posse quod imi est, ita nec in imo posset esse quod summi est. Sicut ergo nullam putant uel esse uel futuram esse terrae particulam in caelo, ita nullam particulam uidere debuimus ignis in terra. Nunc uero non solum in terris, uerum etiam sub terris ita est, ut eum eructent uertices montium, praeter quod in usibus hominum et esse ignem in terra et eum nasci uidemus ex terra; quando quidem et de lignis et de lapidibus nas
Abbreviated transcription (Latin):
ior . ẽ. dõ qͥ fecit hunc mundũ : si dȩmont nunqͥd po¬
tentior .ẽ. angło qͥ dõ seruit. aqͦ factꝰ ÷ mundus:
Sigͦ ds̃ minor. uel angłs. uel dȩmon. potuit pondꝰ
humidi elem̃ti sic suspende ut aquarũ uideat᷑ fu¬
isse mutata natura: itane dĩ om̃p̃s qͥ om̃ia ipsa
creauit elem̃ta t̾reno corpori graue pondus aufer¬
re ñ poterit. ut in eodẽ elem̃to habitet uiuificatũ
corpus in qͦ uoluerit inuificans sp̃s : deinde cũ aera
mediũ ponant int̾ ignẽ de suꝑ & aqͥam subt̃: qͥd¬
nimꝰ : Quid enĩ uolunt. eẽ. a qͦsas nubes. int̾ qͣs &
maria aer medius reꝑit᷑: auonã quȩso elem̃toꝵ pon¬
dere atq ordine efficitur ut torrentes uiolentissi¬
miatq undosis simi antequã sub aere int̾ris curratĩ
suꝑ aera in nubib pendeant : Cur deniq aer. ẽ. me¬
dius. int̾ summa cęli & nuda t̾rarũ qͣ qͣ uersũ orbis
extendit᷑. si locus eiꝰ int̃ cȩlũ & aqͣs. sic̃ aqͣrũ int̃

Expanded text:
ecit hunc mundum? Si daemon, numquid potentior est angelo, qui Deo seruit, a quo factus est mundus? Si ergo deus minor uel angelus uel daemon potuit pondus umidi elementi sic suspendere, ut aquarum uideatur mutata fuisse natura: itane Deus omnipotens, qui omnia ipsa creauit elementa, terreno corpori graue pondus auferre non poterit, ut in eodem elemento habitet uiuificatum corpus, in quo uoluerit uiuificans spiritus? Deinde cum aera medium ponant inter ignem desuper nimus? Quid enim uolunt esse aquosas nubes, inter quas et maria aer medius reperitur? Quonam, quaeso, elementorum pondere adque ordine efficitur, ut torrentes uiolentissimi adque undosissimi, antequam sub aere in terris currant, super aera in nubibus pendeant? Quur denique aer est medius inter summa caeli et nuda terrarum, quaqua uersum orbis extenditur, si locus eius inter caelum et aquas, sicut aquarum inter
Abbreviated transcription (Latin):
to uiuere si cogat᷑ continuo suffocat᷑ : & ut uiuat
uiuit in t̾cio: An erat hic ordo elem̃toꝵ uel potus
ñ innatura rerũ. sed in istoꝵ argum̃tationib desi¬
multa grauia t̾rena sint corpora. sic̃ plũbũ & fer¬
mã. tam̃ ab artifice accipiant qͣ natare ualeant
suꝑ aqͣm & ut accipiat qualitatẽ corpus humanuĩ
tifici contͣ dicit᷑. lam uͦ contͣ illud qͦd iã dixi supi¬

Expanded text:
erram est, elemento uiuere si cogatur, continuo suffocatur et ut uiuat erram est, elemento uiuere si cogatur, continuo suffocatur et ut uiuat uiuit in tertio? An errat hic ordo elementorum, uel potius non in natura rerum, sed in istorum argumentationibus defimulta grauia terrena sint corpora, sicut plumbum, et formam tamen ab artifice accipiant. qua natare ualeant super aquam; et ut accipiat qualitatem corpus humanum, rtifici contradicit
Abbreviated transcription (Latin):
platone didicer̃ mundi duo corpora maxima &
postrema duob mediis aere scilicet & aqͣ. eẽ. co¬
pulata atq conuncta. Ac ꝑ hoc in quiunt. q̃m t̃ra
ab hinc sursũ uersus. ẽ. pͥma scđa aqͦa suꝑ terrã.
t̃ciꝰ aer suꝑaqͣm. qͣrtũ suꝑ aera cȩlũ. ñ potest. eẽ
t̃renũ corpus in cęlo: mom̃tis enĩ ꝓpͥis ut ordinẽ
suũ teneant. singula elem̃ta librant᷑. Ecce qͣlibus
argum̃tis om̃ĩ potentiȩ dĩ humana contͣ dicit in¬
firmitas: quã possidet uanitas. Q id gͦ faciunt in
aerȩ tot t̾rena corpora cũ a t̾ra sit aer t̃ciꝰ. nisi for¬
te qͥ plumarũ & pennarũ leuitatẽ donauit auiũ
t̃renis corporib ut portent᷑ in aerȩ im mortalibus
factis corporib hominũ ñ poterit donare uirtutẽ
qͣͥ etiã in sũmo cȩlo ualeant habitare : Animalia
qͦq ipsa t̃rena quȩ uolare ñ possunt in qͥb & hões¬
sed elem̃to t̾cio t̃renũ animal carpit hanc uitãi

Expanded text:
Platone didicerunt mundi duo corpora maxima adque Platone didicerunt mundi duo corpora maxima adque postrema duobus mediis, aere scilicet et aqua, esse copulata adque coniuncta. Ac per hoc, inquiunt, quoniam terra abhinc sursum uersus est prima, secunda aqua super terram, tertius aer super aquam, quartum super aera caelum, non potest esse terrenum corpus in caelo; momentis enim propriis, ut ordinem suum teneant, singula elementa librantur. Ecce qualibus argumentis omnipotentiae Dei humana contradicit infirmitas, quam possidet uanitas. Quid ergo faciunt in aere terrena tot corpora, cum a terra sit aer tertius? Nisi forte, qui per plumarum et pennarum leuitatem donauit auium terrenis corporibus, ut portentur in aere, inmortalibus factis corporibus hominum non poterit donare uirtutem, qua etiam in summo caelo ualeant habitare. Animalia quoque ipsa terrena, quae uolare non possunt, in quibus et homde elemento tertio terrenum animal carpit hanc uitam?
Abbreviated transcription (Latin):
cia fecer̃. Nos aut̃ martrrib nr̃is ñ tẽpla sic̃ diis
sed memorias sic̃ hominib mortus. quoꝵ apͦd dm̃
uiuunt sp̃s. fabricamꝰ. Nec ibi erigimꝰ altaria in qͥb
sacrificemꝰ martrrib: sed unidõ ÷ & martrrũ & nr̃o¬
ad qͦd sacrificiũ. sic̃ homines dĩ qͥ mundũ in eiꝰ con¬
fessione uicer̃. suo loco & ordine nominant᷑: ñ tam̃
a sacerdote qͥ sacrificat in uocant᷑. Dõ qͥppe ñ ipsis
sacrificat : quã uis in memoria sacrificet eoꝵ qͥ a dĩ
hab̾i dõs abhis qͥb ea faciunt: an eis qͥ ut in dm̃n
eisne qͥ sacra sua etiã crimina sua. eẽ. uoluer̃ ⁊ an
eis qͥ nec laudes suas uolunt.ẽẽ. saera sua: sed totũ
qͣd ueracit᷑ laudant᷑. ad eiꝰ głam ꝓficere qͦ laudan¬
tur. in dño qͥppe laudant᷑ animȩ eoꝵ. Credamꝰ gͦ
eis & uera dicentib & mira facientib. Dicendo enĩ
uera passi s̃ : ut possent facere mira. In eis ueris ÷
nobis affaturã uel in pͥncipio noui scłi uel inhuiuis

Expanded text:
cia fecerunt. Nos autem martyribus nostris non templa sicut diis, sed memorias sicut hominibus mortuis, quorum apud Deum vivunt spiritus, fabricamus. Nec ibi erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et noad quod sacrificium sicut homines Dei, qui mundum in eius confessione uicerunt, suo loco et ordine nominantur, non tamen a sacerdote, qui sacrificat, inuocantur. Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamuis in memoria sacrificet eorum, quia Dhaberi deos ab his quibus ea faciunt, an eis qui, ut in DeuEisne qui sacra sua etiam crimina sua esse uoluerunt, an eis qui nec laudes suas uolunt esse sacra sua, sed totum, quod ueraciter laudantur, ad eius gloriam proficere in quo laudantur? in Domino quippe laudantur animae eorum. Credamus ergo eis et uera dicentibus et mira facientibus. Dicendo enim uera passi sunt, ut possint facere mira. In eis ueris esnobis adfuturam uel in principio noui saeculi uel in huius
Abbreviated transcription (Latin):
capitis ñ ꝑibnit. łrit gͦ spũu subdita caro spũalis:
lis. sed tam̃ sp̃s ñ caro. Cuiꝰ reihabemꝰ ex ꝑim̃tũ in
nr̃ȩ pene deformitate. Non enĩ scđm carnẽ. sed utiq

Expanded text:
capitis non peribit. erit ergo spiritui subdita caro spiritaliscapitis non peribit. erit ergo spiritui subdita caro spiritalislis, sed tamen spiritus, non caro. cuius rei habemus experimentum in nostrae poenae deformitate. non enim secundum carnem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
in ea quẽq: statura corporis resurrecturũ. eẽ. in qͣ
defunctꝰ. ẽ : ñ pugnacit̾ resistendũ. ẽ. tantũ absit
om̃is de formitas. om̃is in firmitas. om̃is tarditas:
om̃isq corruptio. & si qͥd aliud illud ñ decet reg¬
nũ in qͦ resurrectionis & ꝓmissionis filii aqͣles
er̃ angłis dĩ. si ñ corpore ñ & tate. certe felicitate¬
Restituet᷑ gͦ qͥcqͥd de corporib uiuis uel post mortẽ¬
de cadauerib periit. & simul cũ eo qͦd in sepulchris
remansit inspualis corporis nouitatẽ ex animalis
corporis uetustate mutatũ resurget in corruptione
atq immortalitate uestitũ. Sed & si casu aliqͦ graui
uel inimicoꝵ immanitate totũ penitꝰ conteratur in
puluerẽ atq in auras uel in aqͥs disꝑsũ qͣntũ fieri
potest nusquã. eẽ sinat᷑: om̃ino nullo mͦ subtrahi
poterit om̃i potentiȩ creatoris. sed capillus in eo

Expanded text:
in ea quemque statura corporis resurrecturum esse, in qua in ea quemque statura corporis resurrecturum esse, in qua defunctus est, non pugnaciter resistenomnis deformitas, omnis infirmitas, omnis tarditas omnisque corruptio, et si quid aliud illud non decet regnum, in quo resurrectionis et promissionis filii aequales erunt angelis dei, si non corpore, non aetate, certe felicitateRestituetur ergo quidquid de corporibus uiuis uel post mortede cadaueribus periit, et simul cum eo quod in sepulchris remansit in spiritalis corporis nouitatem ex animalis corporis uetustate mutatum resurget incorruptione atque immortalitate uestitum. sed etsi uel casu aliquo graui uel inimicorum immanitate totum penitus conteratur in puluerem atque in auras uel in aquas dispersum, quantum fieri potest, nusquam esse sinatur omnino, nullo modo subtrahi poterit omnipotentiae creatoris, sed capillus in eo
Abbreviated transcription (Latin):
tatis qͣ dictũ .ẽ. capillus capitis ur̃i ñ ꝑibit: absur¬
dũ. ẽ. ut putemꝰ cũ capillus hominis ꝑire ñ possit.
tantas carnes fame de pastas atq consũptas ꝑire
atq tractatis : hȩc sũma conficit᷑. ut in resurrec¬
tione carnis in ȩt̃nũ eas m̃suras habeat corporũ
magnitudo qͣs habebat ꝑficiendȩ siue ꝑfecte
cuisq indita corpori ratio uiuentutis. in m̃broꝵ
qͦq om̃iũ modulis congruo decore seruato. Quod
decus ut seruet᷑: si aliqͥd dẽptũ fuerit in decenti
ui granditati in parte aliqͣ constitutȩ qͦd ꝑ totum
spargat᷑. ut neq id ꝑeat. & congruentia partiũ
ubiq teneat᷑ : ñ ab surdũ ut aliqͥd inde etiã sta¬
turȩ corporis posse addi credamꝰ. cũ om̃ib par¬
tib ut decorẽ custodiant id distribuit᷑ qͦd si enor¬
mit̾ in una. ẽẽt utiq ñ deceret. Aut si contendit᷑

Expanded text:
tatis, qua dictum est, Capillus capitis vestri non peribit; absurtatis, qua dictum est, Capillus capitis vestri non peribit; absurdum est ut putemus, cum capillus hominis perire non possit, tantas carnes fame depastas atque consumptas periratque tractatis, haec summa conficitur, ut in resurrectione carnis in aeternum eas mensuras habeat corporum magnitudo, quas habebat perficiendae sive perfectae cujusque indita corpori ratio juventutis, in membrorum quoque omnium modulis congruo decore servato. Quod decus ut servetur, si aliquid demptum fuerit indecenti alicui granditati in parte aliqua constitutae, quod per totum spargatur, ut neque id pereat, et congruentia partium ubique teneatur, non est absurdum, ut aliquid inde etiam staturae corporis addi posse credamus, cum omnibus partibus, ut decorem custodiant, id distribuitur, quod si enormiter in una esset, utique non deceret. Aut si contenditur
Abbreviated transcription (Latin):
testatur historia. & nr̃oꝵ tẽpoꝵ infelicia ex ꝑim̃ta¬
docuer̃ : ñ qͥsquã ueridica ratione contendet totum
digestũ fuisse ꝑimos meatꝰ. nichil inde in eiꝰ carnẽ
mutatũ atq conuersũ cũ ipsa macies quȩ fuit & ñ
.ẽ satis indicet quȩ illis ȩscis detrim̃ta suppleta
carniũ ex hausit fames: utiq in auras. ẽ. ex halatũ.
Unde dixximꝰ om̃i potentẽ dm̃ posse reuocare qͦd fu¬
git. Reddet᷑ gͦ caro illa homini: in qͦ. eẽ. carohuma¬
na pͥmitꝰ cȩpit. Ab illo qͥppe altero tanquã mutuo
sũpta deputata. ẽ : quȩ sic̃ aes alienũ ei reddenda
.ẽ. unde sũpta.ẽ. Sua uͦ illi quẽ fames exi nanierat
ab eo qͥ potest etiã ex halata reuocare reddetur :
qͣm uis & si om̃ib perisset modis. nec ulla eiꝰ ma¬
teries in ullis naturȩ latebris remansisset unde
uellet eã repararet om̃ps. Sed ꝓpt̾ sententiã ueri¬

Expanded text:
testatur historia et nostrotestatur historia et nostrodocuerunt, num quisquam veridica ratione contendet totum digestum fuisse per imos meatus, nihil inde in ejus carnem mutatum atque conversum, cum ipsa macies quae fuit, et non est, satis indicet quae illis escis detrimenta suppleta carnium exhausit fames, utique in auras est exhalatum, unde diximus omnipotentem Deum posse revocare quod fugit. Reddetur ergo caro illa homini in quo esse caro humana primitus coepit, ab illo quippe altero tanquam mutuo sumpta deputanda est: quae sicut aes alienum, ei redhibenda est, unde sumpta est. Sua vero illi, quem fames exinanierat, ab eo qui potest etiam exhalata revocare, reddetur. Quamvis etsi omnibus perisset modis, nec ulla ejus materies in ullis naturae latebris remansisset, unde vellet, eam repararet Omnipotens. Sed propter sententiam Veri
Abbreviated transcription (Latin):
solutũ. uel in auras. ẽ. ex halatũ. Absit ut sinis
ullus secretũq naturȩ ita recipiat aliqͥd sub¬
tractũ sensib nr̃is. ut om̃iũ creatoris aut cos¬
nitionẽ lateat. aut effugiat potestatẽ. Deũ
certe uolens sic̃ poterat definire ercero tali
auctor ipsoꝵ: mens quȩdã ÷ inqͥt soluta &el ͦ
secreta ab om̃i concretione mortali. om̃ia sentiens &
mouens. ipsaq p̃dita nutu sẽpit̾no. Hoc aut̃ reꝑit
in doctrinis magnoꝵ phylosophoꝵ. Ut igit᷑ scđm
ipsos loqͣr qͦmꝰ aliqͥd uel latet omĩa sentientẽ. uel
irreuocabilit̃ fugit om̃ia mouentẽ : Unde iã etiã
qͥestio illa soluenda ẽ. quȩ difficilior uidet cȩteris.
ubi qͣerit᷑ eũ caro mortui hominis etiã alteriꝰ fit ui¬
uentis caro: cui potius eoꝵ in resurrectione redlat᷑.
Si enĩ qͥspiã confectꝰ fame atq cõpulsus uescat᷑ cada¬
uerib hominũ. qͦd malũ aliqͦtiens accidis se & uetꝰ

Expanded text:
solutum uel in auras est exhalatum. Absit ut sinus solutum uel in auras est exhalatum. Absit ut sinus ullus secretumque naturae ita recipiat aliquid subtractum sensibus nostris, ut omnium Creatoris aut cogni tionem lateat aut effugiat potestatem. Deum certe uolens, sicut poterat, definire Cicero, tantus auctor ipsorum: <Mens quaedam est, inquit, soluta et libera, secreta ab omni concretione mortali, omnia sentiens et mouens ipsaque praedita motu sempiterno.\' Hoc autem repperit in doctrinis magnorum philosophorum. Ut igitur secundum ipsos loquar, quo modo aliquid uel latet omnia sentientem uel inreuocabiliter fugit omnia mouentem? Unde iam etiam quaestio illa soluenda est, quae difficilior uidetur ceteris, ubi quaeritur, cum caro mortui hominis etiam alterius fit uiuentis caro, cui potius eorum in resurrectione reddatur. Si enim quispiam confectus fame adque conpulsus uescatur cadaueribus hominum, quod malum aliquotiens accidisse et uetus
Abbreviated transcription (Latin):
cicatrices qͥe ꝓ axẽi nomine ꝑtuler̃. Et fortasse
uidebimꝰ. Non enĩ deformitas in eis sed dignitas
erit : & quȩdã quã uis in corpore ñ corporis sed
uirtutis pulchritudo fulgebit. Nec idõ tam̃ si
aliqͣ martrrib amputata s̃ & ablata m̃bra sine
ipsis m̃bris er̃ in resurrectione mortuoꝵ qͥbus
dictũ ÷ capillus capitis ur̃i ñ ꝑibit. Sed si hocdẽ¬
cebit i illo nouo scło ut indicia głiosoꝵ uulne¬
rũ in illa im mortali carne cernant᷑. ubi m̃bra
ut p̃cident᷑ ꝑcussa uel secta st̃ ibi cicatrices. s
tam̃ eisdẽ m̃bris redditis ñ ꝑditis apparebuntꝰ
qͣmuis itaq om̃ia quȩ accider̃ corpori untiatin
ñ er̃: ñ s̃ tam̃ deputanda uel appellanda iuirt¬
uitȩq reddenda ñ possit omĩ potentia creators
omĩa reuocare quę uel bestiȩ uel ignis absũpsi
uel in puluerẽ cinerẽ ue collapsũ uel in humos

Expanded text:
cicatrices, quae pro Christi nomine pertulerunt; et fortasse cicatrices, quae pro Christi nomine pertulerunt; et fortasse uidebimus. Non enim deformitas in eis, sed dignitas erit, et quaedam, quamuis in corpore, non corporis, sed uirtutis pulchritudo fulgebit. Nec ideo tamen si aliqua martyribus amputata et ablata sunt membra, sine ipsis membris erunt in resurrectione mortuorum, quibus dictum est: Capillus capitis uestri non peribit Sed si hoc decebit in illo nouo saeculo, ut indicia gloriosorum uulnerum in illa inmortali carne cernantur, ubi membra, ut praeciderentur, percussa uel secta sunt, ibi cicatrices, sed tamen eisdem membris redditis, non perditis, apparebunt. Quamuis itaque omnia quae acciderunt corpori uitia tunc non erunt, non sunt tamen deputanda uel appellanda uitia uirtuitaeque reddenda non possit omnipotentia Creatoris omnia reuocare, quae uel bestiae uel ignis absumsit, uel in puluerem cineremue conlapsum uel in umorem
Abbreviated transcription (Latin):
cipłoꝵ potuis abscondita fuisse quã defuisse cre¬
denda .ẽ. Non enĩ eã ferret humanus atq infirmꝰ
aspectꝰ qͣndo ille a suis deb̾et attendi. ut posset
agnosci. qͦ ꝑtinuit etiã ut contrectantib osten¬
deret suoꝵ uulnerũ eicatrices. ut etiã cibũ potũq
sumeret. ñ alim̃toꝵ indigentia. sed ea qͣ & hoc
poterat potestate. Cũ aut̃ aliqͥd ñ udet᷑. quã¬
uis adsit aqͥb alia quȩ parit̾ ad sunt uidentur
latinȩ dicere ñ ualentes in libro geneseos cȩci¬
tatẽ int̃p̃tatis. Hanc enĩ sunt passi sod omitȩ :¬
qͣnlo quȩrebant ostiũ iusti uiri. nec poterant
inuenire. Iuȩ si cęcitas fuis set. qͣ fit ut nichil
possit uideri. ñ ostiũ qͦ ingredent᷑ sed duces
itineris a qͥb inde abducerent᷑ inqͥrerent. Nescio
qͦ aut̃ mͦ sic afficimꝰ amore martrrũ beatoꝵ ut
uelimꝰ inillo regno in eoꝵ corporib uide uulnerĩ

Expanded text:
cipulorum potius abscondita fuisse quam defuisse crecipulorum potius abscondita fuisse quam defuisse credenda est. Non enim eam ferret humanus adque infirmus adspectus, quando ille a suis ita deberet adtendi, ut posset agnosci. Quo pertinuit etiam, ut contrectantibus ostenderet suorum uulnerum cicatrices, ut etiam cibum potumque sumeret, non alimentorum indigentia, sed ea qua et hoc poterat potestate. Cum autem aliquid non uidetur, quamuis adsit, a quibus alia, quae pariter adsunt, uidentur,Latine dicere non ualentes in libro geneseos caecitatem interpretati sunt. Hanc enim sunt passi Sodomitae, quando quaerebant ostium iusti uiri nec poterant inuenire. Quae si caecitas fuisset, qua fit ut nihil possit uideri, non ostium qua ingrederentur, sed duces itineris a quibus inde abducerentur, inquirerent. Nescio quo autem modo sic adficimur amore martyrum beatorum, ut uelimus in illo regno in eorum corporibus uidere uulnerum
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ etiã atq monstruosas quȩ huic miserȩ uitȩ
congruunt. abhorrent aut̃ ab illa futura felicita¬
te scõrũ. sic auferre aut ꝑđe ut quȩcũq earũ fa¬
ciunt & si naturalia tam̃ in decora excrementa
substantiȩ corporalis nulla eiꝰ diminutione tollan¬
tur : Ac ꝑ hoc ñ ÷ macris pinguibq metuendũ :
ne ibi eciã tales sint qͣles si possent nec hic. eẽ. uo¬
non ÷ partiũ congruentia. aut idõ offendit quia
p᷑uũ. ẽ. aut idõ qͥa parũ: aut idõ qͥa nimiũ. Prom¬
de nulla erit deformitas qͣm facit in congruentia
partiũ. ubi & quȩ praua sunt corrigentur. & qͦd mi¬
nus ÷ quã decet unde creator nouit inde supple¬
bit᷑ : & qͦd plus ÷ quã decet materiȩ seruata in te¬
gritate de trahet᷑. Coloris porro suauitas qͣnta erit
ubi iusti fulgebunt sic̃ sol in regno patris sui. as
claritas in xxp̃i corpore cũ resurrexit ab oculis dis¬

Expanded text:
uerum etiam raras adque monstrosas, quae huic miserae uitae uerum etiam raras adque monstrosas, quae huic miserae uitae congruunt, abhorrent autem ab illa futura felicitate sanctorum, sic auferre ac perdere, ut, quascumque earum faciunt etsi naturalia, tamen indecora excrementa substantiae corporalis, nulla eius deminutione tollantur? Ac per hoc non est macris pinguibusque metuendum, ne ibi etiam tales sint, quales si possent nec hic esse uonon est partium congruentia, aut ideo quid offendit quia um est, aut ideo quia parum, aut ideo quia nimium. Proinde nulla erit deformitas, quam facit incongruentia partium, ubi et quae praua sunt corrigentur, et quod minus est quam decet, unde Creator nouit, inde subplebitur, et quod plus est quam decet, materiae seruata integritate detrahetur. Coloris porro suauitas quanta erit, ubi iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris sui! Quae claritas in Christi corpore, cum resurrexit, ab oculis dis
Abbreviated transcription (Latin):
telligi. Unde & alibi dicit. Capilli capitis ur̃i nu¬
merati s̃. Neq hoc idõ dixerim qͦd aliqͥd existimem
corpori cuiq periturũ. qͦd naturalit̾ inerat: sed qͦd
deforme natũ fuerat. Nonutiq ob aliud nisi ut hinc
qͦq ostendet᷑ qũa sit pęnalis conditio ista mortaliũ
sic eẽ. rediturũ: ut seruata in tegritate substantiȩ
deformitas pereat. Si enĩ statuã potest artifex homo
quã ꝓpt̃ aliqͣm causã deformen fecerat conflare
&e pulcherrimã reclintegrare ita ut nichil inde
substantiȩ sed sola deformitas pereat: ac si qͥd in
illa figura priore indecent̃ extabat. nec parilitate
partiũ congruebat. ñ de toto unde fecerat ampu¬
tare atq separare. sed ita consꝑgere uniuersdatq
miscere. ut nec foeditatẽ faciat nec minuat qͣntitatẽ:
qͥd de om̃ipotenti artifice sentiendũ. ẽ : Ergone ñ po¬
terit qͣsq deformitates humanoꝵ corpoꝵ ñ mͦ usitatas

Expanded text:
tellegi; unde et alibi dicit: Capilli capitis uestri nutellegi; unde et alibi dicit: Capilli capitis uestri numerati sunt. Neque hoc ideo dixerim, quod aliquid existimem corpori cuique periturum, quod naturaliter inerat; sed quod deforme natum fuerat non utique ob aliud, nisi ut hinc quoque ostenderetur, quam sit poenalis condicio ista mortalium, sic esse rediturum, ut seruata integritate substantiae deformitas pereat. Si enim statuam potest artifex homo, quam propter aliquam causam deformem fecerat, conflare et pulcherrimam reddere, ita ut nihil inde substantiae, sed sola deformitas pereat, ac si quid in illa figura priore indecenter exstabat nec parilitate partium congruebat, non de toto, unde fecerat, amputare adque separare, sed ita conspergere uniuerso adque miscere, ut nec foeditatem faciat nec minuat quantitatem: quid de omnipotenti artifice sentiendum est? Ergone non poterit quasque deformitates humanorum corporum, non modo usitatas,
Abbreviated transcription (Latin):
me nichil sit in corpore : simul in telligit᷑ ea quȩ
deformeni factura fuerant enormitatẽ massȩ ipsi
accessura. ee ñ locis in qͥb m̃broꝵ forma turpetur
uelut sĩ de limo uas fieret qd rursus in eundẽ limũ
redactũ totũ de toto iterũ fieret. non. eẽt necesse ut
illa pars limi quȩ in ansa fuerat ad ansã rediret
aut quȩ fundũ fecerat ipsa rursus faceret fundũ
dũ tam̃ totũ reuerteret᷑ in totũ. id÷ totus ille limꝰ
in totũ uas nulla sui ꝑdita parte remearet. Qua ꝓpt̃
si capilli totiens tunsi unguesue de secti ad sua loca
deforinit᷑ redeunt ñ redibunt. Nec tam̃ cuiq resur¬
genti peribunt: qm̃ in eandẽ carnẽ. ut quẽq ibilo¬
cũ corporis teneant. seruata partiũ congruentia
materiae mutabilitate uertent᷑: quã uis qͦd ait dñs.
capillus capitis ur̃i ñ peribit. ñ de longitudine sed
de numero capillorũ dictũ multo aptius possit in¬

Expanded text:
me nihil sit in corpore, simul intellegitur ea, quae me nihil sit in corpore, simul intellegitur ea, quae deformem factura fuerant enormitatem, massae ipsi accessura esse, non locis in quibus membrorum forma turpetur. Velut si de limo uas fieret, quod rursus in eundem limum redactum totum de toto iterum fieret, non esset necesse ut illa pars limi, quae in ansa fuerat, ad ansam rediret, aut quae fundum fecerat, ipsa rursus faceret fundum, dum tamen totum reuerteretur in totum, id est, totus ille limus in totum uas nulla sui perdita parte remearet. Quapropter si capilli totiens tonsi unguesue desecti ad sua loca deformiter redeunt, non redibunt; nec tamen cuique resurgenti peribunt, quia in eandem carnem, ut quemcumque ibi locum corporis teneant, seruata partium congruentia materiae mutabilitate uertentur. Quamuis quod ait Dominus: Capillus capitis uestri non peribit, non de longitudine, sed de numero capillorum dictum multo aptius possit in
Abbreviated transcription (Latin):
nunc agimꝰ. donec occurramꝰ om̃s in unitatẽ fidĩ & in
agnitionẽ filii dĩ. in uirũ ꝑfectũ inm̃surã ętatis ple¬
nitudinis xp̃i. & cȩtera. Donec eadẽ mensura in quo
corpore intelligenda. eẽt. ostendet : dicens. Augea¬
scđm oꝑationẽ in m̃surã uniꝰ cuiꝰq partis. Sic̃ gͦ est
m̃ sura uniꝰ cuiꝰq partis: ita totius corporis qđ om¬
nib suis partib constat. Est utiq m̃sura plenitu¬
ubi ait de xp̃o. Et ipsũ dedit caput suꝑ omnẽ eccle¬
siã quȩ ÷ corpus eiꝰ: & plenitudo eiꝰ qͣ om̃ĩa in om̃ib
imple t᷑. Uerũ si hoc ad resurrec tionis formã in qua
erit unꝰ qͥsq referendũ. eĩt: qͥd nos impediret nomi¬
nato uiro intelligere & feminã᷑ ut uirũ ꝓhonine
positũ acciꝑemꝰ. sic̃ in eo qͥd dictũ. ẽ. beatus uir qͥ timet
pondeam de capillis atq unguib : semel qͥppe in¬
tellecto ita nichil periturũ. eẽ. de corpore. ut defor¬

Expanded text:
unitatem fidei et agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et cetera; donec eadem mensura in quo corpore intellegenda esset, ostenderet dicens: Augeaem, inquit, in mensuram uniuscujusque partis. Si ergo est mensura uniuscujusque partis, ita totius corporis, quod omnibus suis membris constat, est utique mensura plenitut caput super omnia ecclesiae, quae est corpus eius, plenitudo eius, qui omnia in omnibus inpletur. Verum si hoc ad resurrectionis formam, in qua erit unusquisque, referendum esset, quid nos inpediret nominato uiro intellegere et feminam, ut uirum pro homine positum acciperemus? sicut in eo quod dictum est: Beatus uir qui timet pondeam de capillis adque unguibus? Semel quippe intellecto ita nihil periturum esse de corpore. ut defor
Abbreviated transcription (Latin):
sine. Namquis alius nr̃ ÷ finis nisi ꝑ uenire ad
regnũ cuiꝰ nullus . ẽ. finis : Uideor mͥ debitum
huniꝰ ingentis oꝑis ad uiuante dño reddidisse.
Quib parũ uel quib nimium. est: michi ig¬
noscant. Quib aut̃ satis. ẽ: ñ michi sed dõ mecũ grãs
congratulantes agant. A meN.

Expanded text:
enire ad regnum, cuius nullus est finis? Videor mihi debitum ingentis huius operis adiuuante Domino reddidisse. Quibus parum uel quibus nimium est, mihi ignoscant; quibus autem satis est, non mihi, sed Deo mecum gratias congratulantes agant. Arnen.
Abbreviated transcription (Latin):
apoena plerũq singulos uindicat. Unde merito qͥe¬
rit᷑ utrũ recte fecerint saguntini qͣndo uniuersã ci¬
uitatẽ suã in terimere maluer̃. quã fidẽ frangere aͥ
cũ ipsa romana re publica tenebant᷑. In qͦ suo factolau¬
dabant᷑ ab om̃ib t̾renȩ rei publicȩ ciuib Sed qͦ modo
huic disputationi possent obȩdire ñ uideo ubi dr̃
nullũ suscipiendũ eẽ. bellũ nisi aut ꝓfide aut ꝓsa¬
lute. nec dr̃ si in unũ simul ꝑiculũ ita duo ista concii¬
rerint. ut teneri alterũ sine alteriꝰ amissione ñ pot
qͥd sit potiꝰ eligendũ. Profecto enĩ saguntim si salutẽ
eligerent: fides eis fuerat deserenda. Si fides tenenda
amit tenda utiq salus. sic̃ factũ .ẽ. Salus aut̃ ciuitatis
dĩ talis. ẽ. ut cũ fide ac ꝑfidẽ teneri uel potiꝰ ad qͥri
possit: fide aut̃ ꝑdita ad eã qͥsq uenire ñ possit. cͥȩ
cogitatio firmissimi ac pacientis simi cordis tot ac

Expanded text:
a poena plerumque singulos uindicat. Unde merito quaea poena plerumque singulos uindicat. Unde merito quaeritur, utrum recte fecerint Saguntini, quando uniuersam ciuitatem suam interire maluerunt quam fidem frangere, qua cum ipsa Romana re publica tenebantur; in quo suo facto laudantur ab omnibus terrenae rei publicae ciuibus. Sed quo modo huic disputationi possent oboedire, non uideo. ubi dicitur nullum suscipiendum esse bellum nisi aut pro fide aut pro salute, nec dicitur, si in unum simul periculum ita duo ista concurrerint, ut teneri alterum sine alterius amissione non possit, quid sit potius eligendum. Profecto enim Saguntini si salutem eligerent, fides eis fuerat deserenda: si fides tenenda, amittenda utique salus, sicut factum est. Salus, autem ciuitatis Dei talis est, ut cum fide ac per fidem teneri uel potius adquiri possit; fide autem perdita ad eam quisque uenire non possit. Quae cogitatio firmissimi ac patientissimi cordis tot ac
Abbreviated transcription (Latin):
berib elabunt᷑ sȩpe p̃riuati oblata mortis celeritate.
ciuitatib aut̃ mors ipsa pęna. ẽ: quȩ uidet᷑ apęna
singulos uindicare. Debet enĩ constituta sic. ẽẽ ciui¬
tas: ut ȩt̃na sit. Itaq nullus interitꝰ ÷ reipublicȩ na¬
turalis ut hominis: in qͦ mors ñ modo necessaria. ẽ. ue¬
rũ etiã optanda ꝑsȩpe. Ciuitas aut̃ cũ tollit᷑: delet᷑.
ex tinguit᷑. Simile .ẽ. qͦdã mͦ ut parua magnis con¬
feramꝰ: ac si om̃is hic mundus intereat & concidat.
cis sentit. Constat gͦ eũ ꝓea salute uoluis se bellũ
suscipi aciuitate qͣ fit ut maneat hic ciuitas sic̃ dic̃
ȩt̃na᷑: quã uis morientib & nascentib singulis sic̃ ꝑen¬
nis ÷ opacitas oleȩ. uel lauri atq huiꝰ modi cȩterarũ an¬
boꝵ. singuloꝵ lapsu ortuq foliorũ. Alors qͥppe ut dic̃
ñ hominũ singuloꝵ sed uniuersȩ pęna ÷ ciuitatis: q̃

Expanded text:
beribus, elabuntur saepe priuati oblata mortis celeritate; beribus, elabuntur saepe priuati oblata mortis celeritate; ciuitatibus autem mors ipsa poena est, quae uidetur a poena singulos uindicare. Debet enim constituta sic esse ciuitas, ut aeterna sit. Itaque nullus interitus est rei publicae naturalis, ut hominis, in quo mors non modo necessaria est, uerum etiam optanda persaepe. Ciuitas autem cum tollitur, deletur, exstinguitur: simile est quodam modo, ut parua magnis conferamus, ac si omnis hic mundus intereat et concidat.\cis sentit. Constat ergo eum pro ea salute uoluisse bellum suscipi a ciuitate, qua fit ut maneat hic ciuitas, sicut dicit, aeterna, quamuis morientibus et nascentibus singulis. sicut perennis est opacitas oleae uel lauri adque huius modi ceterarum arborum singulorum lapsu ortuque foliorum. Mors quippe, ut dicit, non hominum singulorum, sed uniuersae poena est ciuitatis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
manoꝵ siñ fieret posse putabat᷑ existere : cõpelle¬
bat aliqͣs ciuitates positas sub iure romano tanquã
dm̃ colere romulũ. Axp̃o aut̃ dõ ñ solũ colendo uerũ
huc peregrinaret᷑ in t̾ris. & hab̾et tam magnoꝵ ag¬
mina popłoꝵ aduersus impios ꝑsecutores suos pro
tẽporali salute pugnauit : sed potiꝰ ut optineret
ȩt̾nã ñ repugnauit. Ligabant᷑. includebant᷑. cedeban¬
tur. torquebant᷑. urebant᷑. laniabant᷑. trucidabant᷑
& multiplicabant᷑. Ñ erat eis ꝓsalute pugnare: nisi
salutẽ ꝓ saluatore cõtẽpnere. Scio in libro erceronis
t̃cio nisi fallor de re publica disputari nullũ bellũ
suscipi a ciuitate optima : nisi aut ꝓ fide aut ꝓsalute.
Quid aut̃ dicat ꝓ salute uel intelligi qͣm salutẽ uelit
alio loco demonstrans: sed his penis in qͥt qͣs etiam
stultissimi sentiunt. egestate. exilio uinculis uer¬

Expanded text:
manorum, si non fieret, posse putabatur existere, compellemanorum, si non fieret, posse putabatur existere, compellebat aliquas civitates positas sub jure Romano tanquam deum colere Romulum; a Christo autem Deo non solum colendo, uerum etiam huc peregrinaretur in terris et haberet tamen magnorum agmina populorum, aduersus inpios persecutores suos pro temporali salute pugnauit; sed potius, ut obtineret aeternam, non repugnauit. Ligabantur includebantur, caedebantur torquebantur, urebantur laniabantur, trucidabantur — et multiplicabantur. Non erat eis pro salute pugnare nisi salutem pro Saluatore contemnere. Scio in libro Ciceronis tertio, nisi fallor, de re publica disputari nullum bellum suscipi a ciuitate optima, nisi aut pro fide aut pro salute. Quid autem dicat pro salute uel intellegi quam salutem uelit, alio loco demonstrans: \'Sed his poenis, inquit, quas etiam stultissimi sentiunt, egestate exsilio, uinculis uer
Abbreviated transcription (Latin):
apatrib ad huc credunt᷑ implendȩ. sed iã demonstran¬
tur implete. De romulo aut̃ qͥa condidit romã in eaq
regnauerit: audit᷑ legit᷑ue qͦd factũ ÷ non qͦd ante
fierbe ꝓpħatũ. sed qͦd sit receptꝰ in dõs creditũ tenent
lit cerȩ ñ factũ docent. Nullis qͥppe rerũ mirabiliũ
signis id ei uere ꝓuenisse monstrat᷑. Lupa qͥppe illa
nutrix̧ qͦd uidet᷑ qͦsi magnũ extitisse portentũ qle aut qͣͥntũ
.ẽ. ad demonstrandũ dm̃: Certe enĩ & si ñ meretrre
fuit lupa illa sed bestia cũ cõmime fuerit ambob:
aut herculẽ aut alios cales homines dõs dicere & mori
maluit quã ñ dicere : aut uͦ aliqͣ gentiũ col re inter
dõs romulũ nisi romani nominis metꝰ cogeret : &uis
porro numeret quã multi qͣntalibet seuitia crude¬
litatis occidi quã xp̃m dm̃ negare maluer̃ :  inde
metꝰ qͣm libet leuis indignationis quȩ ab animis ro¬

Expanded text:
a patribus adhuc creduntur implendae, sed jam demonstrana patribus adhuc creduntur implendae, sed jam demonstrantur impletae. De Romulo autem quia condidit Romam, in eaque regnavit, auditur, legiturve quod factum est, non quod ante fuerat prophetatum; sed quod sit receptus in deos, creditum tenent litterae, non factum docent. Nullis quippe rerum mirabilium signis id ei vere provenisse monstratur. Lupa quippe illa nutrix, quod videtur quasi magnum exstitisse portentum, quale aut quantum est ad demonstrandum deum? Certe enim etsi non meretrix lupa fuit illa, sed bestia, cum commune fuerit ambobus, aut Herculem, aut alios tales homines deos dicere, et mori maluit, quam non dicere? Aut vero aliqua gentium coleret inter deos suos Romulum, nisi Romani nominis metus cogeret? Quis porro numeret, quam multi quantalibet saevitia crudelitatis occidi, quam Christum Deum negare maluerunt? Proinde metus quamlibet levis indignationis, quae ab animis Ro
Abbreviated transcription (Latin):
altiore qͦdã loco alias qͦq gentes qͥb dñaret᷑ hac sua
opinione ꝑ fundet: ut ñ qͥdẽ credent sed tam̃ dice¬
rent dñi romulũ. ne ciuitatẽ cui seruiebant de condi¬
tore eiꝰ offendent. alit̾ eũ nominando qͣm roma. qͦȩ
didit. sed idõ potiꝰ ÷ condenda quia credidit. Roma
conditorẽ suũ iã constructa & dedicata tanqͥã dm̃
coluit intẽplo: hȩc aut̃ ierłm conditorẽ suũ deum
xp̃m ut construi posset & dedicari posuit in fidei
fundam̃to Illa illũ amando. eẽ dm̃ credidit: ista
istũ dm̃. eẽ. credendo amauit. Sic̃ gͦ p̃cessit unde
amaret illa & de amato iã libent̃ etiã falsũ bonũ
credet : ita p̃cessit unde ista credet ut recta fide
ñ temere qͦd falsũ sed qͦd uerũ erat amaret. ł x ceptis enĩ
tot & tantis miraculis quȩ ꝑsuaser̃ dm̃. eẽ xp̃m. ꝓpħiȩ¬
qͦq diuinȩ fide dignissimȩ p̃cesser̃ quȩ in illoñ sic̃

Expanded text:
altiore quodam loco, alias quoque gentes, quibus dominaretur, hac sua altiore quodam loco, alias quoque gentes, quibus dominaretur, hac sua opinione perfunderet, ut non quidem crederent, sed tamen dicerent deum Romulum, ne ciuitatem, cui seruiebant, de conditore eius offenderent. aliter eum nominando quam Roma, quae didit, sed ideo potius est condenda, quia credidit. Roma conditorem suum iam constructa et dedicata tamquam deum coluit in templo; haec autem Hierusalem conditorem suum Deum Christum, ut construi posset et dedicari, posuit in fidei fundamento. Illa illum amando esse deum credidit, ista istum Deum esse credendo amauit. Sicut ergo praecessit unde amaret illa et de amato iam libenter etiam falsum bonum crederet: ita praecessit unde ista crederet, ut recta fide non temere -quod falsum, sed quod uerum erat amaret. Exceptis enim tot et tantis miraculis, quae persuaserunt Deum eque divinae fide dignissimae praecesserunt, quae in illo, non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
net sensũ. Ex qͦ intelligi potest in qͥt ꝑmultos an¬
nos ante homerũ fuisse quã romulũ. ut iã doctis
hominib ac tẽporib ipsis eruditis ad fingendũ inx
qͥcqͣm. eẽt. loci. antiqͥtas enĩ recipit fabulas fictas :¬
etiã non nũqͣm in condite. Haec ętas aut̃ iã exculta
p̃sertim eludens om̃e qͦd fieri ñ potest respuit. Unis
enumero doctissimoꝵ hominũ idẽq eloquentis simꝰ
om̃iũ marcus tulliꝰ crcero ꝓpt̃ ea dicit diuinitatẽ
romuli mirabilit̃ creditã. qͥd erudita iã tẽpora fu¬
er̃ quȩ falsitatẽ ñ reciꝑent fabularũ. Quis aut̃ ro¬
mulũ dm̃ nisi roma credidit: atq id parua & inci¬
piens. Tũ deinde posteris seruare fuerat necesse :¬
qͦd acceꝑant amaiorib ÷ ut cũ ista suꝑstitione in lac¬
te qͦdã mͦ matris ebibita cresceret ciuitas atq ad tã
magnũ ꝑueniret imꝑiũ: ut ex eiꝰ fastigio uelut ex

Expanded text:
net sensum: \'Ex quointellegi potest, inquit, permultis annet sensum: \'Ex quointellegi potest, inquit, permultis annis ante Homerum fuisse quam Romulum. ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam esset loci. Antiquitas enim recipit fabulas, fictas etiam nonnumquam incondite; haec aetas autem iam exculta, praesertim eludens omne quodfieri non potest, respuit.\' Unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem Romuli mirabiliter creditam. quod erudita iam tempora fuerunt, quae falsitatem non reciperent fabularum. Quis autem Romulum deum nisi Roma credidit, adque id parua et incipiens? Tum deinde posteris seruare fuerat necesse quod acceperant a maioribus, ut cum ista superstitione in lacte quodam modo matris ebibita cresceret ciuitas adque ad tam magnum perueniret imperium, ut ex eius fastigio, uelut ex
Abbreviated transcription (Latin):
unũ in credibile qͦd de carnis resurrectione atq in
cȩlũ ascensione dr̃ multoꝵ incredibiliũ testimonia
tanta congerimꝰ. & ñ dũ ad credendũ horrenda du¬
deret᷑ resurrectionẽ atq ascensionẽ p̃dicantibus
xp̃i. etiã ista miracula facta. eẽ. ñ crecdunt: hͦ nob
grande unũ miraculũ sufficit. qͦd eã t̾rarũ orb̾sine
ullis miraculis credidit. Recolamꝰ etiã hoc loco illud
qͦd de romuli credita diuinitate tulliꝰ ad miratur.
Uerba eiꝰ ut scripta s̃ in serã. Magis ÷ in qͥt in romulo
admirandũ : qͦd cȩteri qͥ dii ex hominib facti. ẽẽ
dicunt᷑ minꝰ eruditis hominũ scłis fuer̾. ut fingen¬
dis ꝓcluns. eẽt ratio. cũ imꝑiti facile ad credendũ
impellerent᷑. Romuli aut̃ ętatẽ minꝰ bis sexcentis an¬
inculta hominũ uita errore sublato fuisse cernimꝰ.
Et paulo pꝰ de eodẽ romulo ita loqͥt᷑. qͦd ad hunc ꝑti¬

Expanded text:
unum incredibile, quod de carnis resurrectione atque in unum incredibile, quod de carnis resurrectione atque in caelum ascensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus et nondum ad credendum horrenda duderetur resurrectionem atque ascensionem praedicantibus Christi, etiam ista miracula facta esse non credunt, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod eam terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco illud quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. Verba eius ut scripta sunt inseram. <Magis est, inquit, in Romulo admirandum, quod ceteri. qui di ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi procliuis esset ratio. cum inperiti facile ad credendum inpellerentur; Romuli autem aetatem minus his sescentis aninculta hominum uita errore sublato fuisse cernimus.\' Et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc perti
Abbreviated transcription (Latin):
resurrexisse. & cũ incęlũ ascendisse ñ uid̾ant: id se
uidisse narrantib ñ loquentib tantũ sed etiã mirifi¬
ca facientib signa credebant. Homines qͥppe qͦs uniꝰ
uel ut multũ duarũ linguarũ fuisse nouerant: re¬
pente linguis om̃iũ gentiũ loquentes mirabilit̾ au¬
diebant. Claudũ abuberib: matris: ad eoꝵ uerbũ in
xpĩ nomine pꝰ.xl. annos in columen constitisse: suda¬
riũ de corporib eoꝵ ablatũsanandis ꝓfuisse langͥen¬
tib. in uia qͥ fuerant transituri. positos in ordine in¬
umerabilit̃ morbis uariis laborantes. ut ambulantiũ
suꝑ eos umbra transisset continuo salutẽ solere reci¬
pere. & alia multa stupenda in xp̃i nomine ꝑ eos fac¬
ta: postremo etiã mortuos resurreisse cernebant.
Quȩ siut legunt᷑ gesta. eẽ. concedunt: ecce tot inere¬
dibilia trib illis in credibilib addimꝰ. Et ut credat᷑

Expanded text:
resurrexisse et cum illa in caelum ascendisse non uiderant, id se resurrexisse et cum illa in caelum ascendisse non uiderant, id se uidisse narrantibus, non loquentibus tantum sed etiam mirifica facientibus signa crediderunt. homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabiliter audiebant. claudum ab uberibus matris ad eorum uerbum in Christi nomine post XL annos incolumem constitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in uia, qua fuerant transituri, positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta, postremo etiam mortuos resurrexisse cernebant. quae si, ut leguntur, gesta esse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus et, ut credatur
Abbreviated transcription (Latin):
sit factũ : si ñ credunt t̃ciũ. Resurrectio certe xp̃i &
in cȩlũ cũ carne in qua resurreoẽ ascensio: totoiã mun¬
do p̃dicat᷑ & credit᷑. Si credibilis ñ. ẽ: undetoto trarũ
iã credita. ẽ: Si multi nobiles. sublimes. docti etiã se ui¬
disse dixer̃. & qͦd uider̃ diffamare curar̃. eis mundũ
credidisse ñ mirũ. ẽ: Sed istos adhuc cređe nolle: ꝑdu¬
rũ. ẽ. Siue aut̃ ut uerũ ÷ paucis. obscuris. minimis: in¬
doctis etiã se uidisse dicentib & scribentib credidit
mundus. ⁊ cur pauci obstinatissimi qͥ remanser̃ ipsi mun¬
do iã crecdenti ad huc usq ñ credunt : Qui ꝓpt̃ ea nume¬
roexiguo ignobiliũ. infirmoꝵ. imꝑitoꝵ hominũ credi¬
dit : qͥa intã contẽptilib testib multo mirabiliꝰ diui¬
nitas se ipsa ꝑsuasit. Eloqͥa nãq ꝑsuadentiũ quȩ di¬
cebant. mira fuer̃ facta ñ uerba. Qui enĩ xp̃m incarne

Expanded text:
sit factum, si non credunt tertium. resurrectio certe Christi et sit factum, si non credunt tertium. resurrectio certe Christi et in caelum cum carne, in qua resurrexit, ascensio toto iam mundo praedicatur et creditur. si credibilis non est, unde toto terrarum orbe iam credita est? si multi, nobiles, sublimes, docti eam se uidisse dixerunt et quod uiderunt diffamare curarunt, eis mundum credidisse non mirum est, sed istos adhuc credere nolle perdurum est; si autem, ut uerum est, obscuris, paucis, minimis, indoctis eam se uidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, cur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo iam credenti adhuc usque non credunt ? qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum, imperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit. eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba. qui enim Christum in carne
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinas attinet impolitos. ñ peritos grãmatica. ñ ar¬
matos dialectica. ñ rethorica in flatos. piscatores xẽc cũ
retib fidĩ ad mare huiꝰ scłi paucissimos misit. atq ita &
ex om̃i genere tã multos pisces. & tanto mirabiliores
qͣnto rariores etiã ipsos phrlosophos cȩpit. Duob illis
incredibilib si placet immo qͥa placere debet. ad damꝰ
hoc t̃ciũ. lã gͦ tria s̃ in credibilia: quȩ tam̃ factas. Incre¬
dibile ÷ xẽm resurreoxisse in carne. & in cęlũ ascen
disse cũ carne. In credibile . ẽ. mundũ rẽ tã in credibi¬
lẽ credidisse. Incredibile ÷ homines infirmos. ignobi¬
les. paucissimos. imꝑitos. rem tam in credibilẽ. tam effi¬
cacit̃ mundo & in illo etiã doctis ꝑsuade potuisse. hoꝵ
triũ incredibiliũ primũ nolunt isticũ qͥb agimꝰ cređẽ.
Scdm: cogunt᷑ & cernere. Quod ñ inueniunt unde

Expanded text:
doctrinas attinet, impolitos, non peritos grammatica, non ardoctrinas attinet, impolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica inflatos, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare hujus saeculi paucissimos misit, atque ita et ex omni genere tam multos pisces, et tanto mirabiliores, quanto rariores etiam ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, imo quia placere debet, addamus hoc tertium. Jam ergo tria sunt incredibilia, quae tamen facta sunt. Incredibile est Christum resurrexisse idisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos, rem tam incredibilem tam efficaciter mundo et in illo etiam doctis persuadere potuisse. horum trium incredibilium primum nolunt isti cum quibus agimus credere; secundum coguntur et cernere; quod non inueniunt unde
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. Si aut̃ res incredibilis credita. ẽ: etiã hoc utq
credibile. ẽ. sic creditũ. eẽ. qͦd in credibile. ẽ. Hȩc
igit᷑ duo in credibilia resurrectionẽ scilicet nr̃i
corporis in ȩt̃nũ : & remtã in credibilẽ mundũ. eẽ
crediturũ : idem ds̃ antequã uel unũ horũ fieret.
ambo futura. eẽ p̃diã. Unũ duoꝵ incredibiliũ iã sas¬
tũ udemꝰ: ut qͦd erat incredibile cređet mundus
Cur id qͦd reliquũ ẽ. desꝑat᷑. ut etiã hoc ueniat qͥd
ncredibile credidit mundꝰ sic̃ uenit qͦd similit̃ incredibile
fuit ut rẽ tã in credibilẽ cređet mundus. qͣndo qͥdẽ hoc
utrũq incredibile qͦrũ uidemꝰ unũ. alterũ credimꝰ. in eis¬
dẽ lit teris p̃dictũ sit ꝑ qͦͣs credidit mundꝰ: & ipse modus
qͦ mundꝰ credidit. si considet᷑ in credibilior inuenit᷑. In¬
eruditos libalib disciplinis & om̃ino qͣntũ ad istorũ

Expanded text:
dunt; si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique dunt; si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est. sic creditum esse, quod incredibile est. Haec igitur duo incredibilia, resurrectionem scilicet nostri corporis in aeternum et rem tam incredibilem mundum esse crediturum, idem Dambo futura esse praedixit. unum duorum incredibilium iam factum uidemus, ut quod erat incredibile crederet mundus: cur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc ueniat quod incredibile credidit mundus, sicut iam uenit quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crebile, quorum videmus unum, alterum credimus, in eisdem Litteris praedictum sit, per quas credidit mundus? Et ipse modus quo mundus credidit, si consideretur, incredibilior invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis, et omnino, quantum ad istorum