comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
per demones iungi in cor pore
sit. non in animo constituta
Queniam tandẽ istos media¬
tores falsos atq fallaces quasi
capite deorsum neꝗcia xel pcã
suspendit ut inferiorẽ anima¬
lis partẽ: id est corpus cum
superioribus. superiorẽ vero
id est animũ cum inferiorib
habeant: et cum diis celestib
in parte seruiente conũcti.
Cum hominibus autẽ terresꝑ¬
bus in parte dominante sint
mileri. Corpus quippe seruũ
est. sicut etiam Salus tuis ait
animi imperio. corporis serui¬
tio magis utimur. Aduĩ xit
autẽ ille: alterum nobis cum
diis alterum cum belius com¬
mune est: quoniã de homini¬
bus loquebatur: quibus sicut
belius mortale corpus est. Isti
autemꝰ quos inter nos et deos
uediatores nobis phylosophi
prouiderunt. possunt quadẽ
dicere de animo et corpore
alterum nobis cum dqͥs ualte¬
rom cũm hominibus cõmune
estu sedd sicut dii tanquam
in peruiersum ligati atq sulpe¬
siseruum corpus cum qs bra¬

Expanded text:
per daemones iungi, in corpore per daemones iungi, in corpore sit, non in animo constituta. Quaenam tandem istos mediatores falsos adque fallaces quasi capite deorsum nequitia uel poena suspendit, ut inferiorem animalis partem, id est corpus, cum superioribus, superiorem uero, id est animum, cum inferioribus habeant, et cum dis caelestibus in parte seruiente coniuncti, cum hominibus autem terrestribus in parte dominante sint miseri? Corpus quippe seruum est, sicut etiam Sallustius ait: \'Animi imperio, corporis seruitio magis utimur.\' Adiunxit autem ille: \'Alterum nobis cum dis, alterum cum beluis commune est,\' quoniam de hominibus loquebatur, quibus sicut beluis mortale corpus est. Isti autem, quos inter nos et deos mediatores nobis philosophi prouiderunt, possunt quidem dicere de animo et corpore: alterum nobis cum dis, alterum cum hominibus commune est; sed, sicut dixi, tamquam in peruersum ligati adque suspensi, seruum corpus cum dis bea
Abbreviated transcription (Latin):
Cper hoc si propterca
cõmunẽ cum diis
eternitatẽ non habent homiines:
quia corpore sunt mortales: ꝑpea
ergo demones habent: quia cor¬
pore sunt mimortales: quales¬
igr̃ mediatores sunt inter homiẽs
et deos: perquos ad deorũ amici¬
cias homines ambiant: qui hoc cũ
honiiuibus habent deterius: qđ
eNinanimante melius: id est
atiimum. hoc autẽ habent cum
diis melius quod elTin animãte
deterius: id est corpus. Cũ enĩ
animans id est ammal ex aũ
constet et corpore: quotũ duoꝵ
aĩa eUtiq corpore melior: et¬
si uiciosa et infirma: melior certe
corpore etiã sanissimo atq fix¬
missimo quoniã eius natura
excellentior. ne labe uitiorum
posponitur corpori: sicut aurtim
etiã sordidum argento seu plũbo
licet purissimo carius eltimat᷑
Iti mediatores deorũ et homiũs.
per quos interpositos dittinis hua¬
na uinguntur: cum diis habẽt
corpus eternã. uitiosum alitẽ cũ
hominibus animum: quasi reli¬
gio qua uolunt diis homimes

Expanded text:
c per hoc si propterea communem cum dis aeternitatem non habent homines, quia corpore sunt mortales: propterea ergo daemones habent, quia corpore sunt inmortales. CAigitur mediatores sunt inter homines et deos, per quos ad deorum amicitias homines ambiant, qui hoc cum hominibus habent deterius, quod est in animante melius, id est animum; hoc autem habent cum dis melius, quod est in animante deterius, id est corpus? Cum enim animans, id est animal, ex anima constet et corpore, quorum duorum anima est utique corpore melior, etsi uitiosa et infirma, melior certe corpore etiam sanissimo adque firmissimo, quoniam natura eius excellentior nec labe uitiorum postponitur corpori, sicut aurum etiam sordidum argento seu plumbo, licet purissimo, carius aestimatur: ista mediatores deorum et hominum, per quos interpositos diuinis humana iunguntur, cum dis habent corpus aeternum, uitiosum autem cum hominibus animum: quasi religio, qua uolunt dis homines
Abbreviated transcription (Latin):
tunno et Sentino: Utrum et ipõs
xelint habere ouiniumque uiuũt
et sentiunt potestatem. Quod si cõ¬
cedunt: attendant quam eos subli¬
mius locaturi sint. Nam seminib
nasci in terra et ex terra est. Uiuere
autematq sentire etiam deos sidereos
opinantur. Si autemdicunt Uitun¬
no atq sentino hec sola attributa
que in carne uiuiscunt: et sensibus
aminiculantur. Cur non deus ille
qui facit onuia uiuere atq sentire
etiani carui uitam prebet atq sensũ
uinuersali opere hoc itunus etiam
partibus tribuens: Et quidopus
est uituntio atq Sentino: Quodsi
ab illo qui uite ac sensibus uniuer¬
saliter presidet: his quasi fauiulis is¬
tacirnalia uelut extrema et yina
cominissa funt: ita nessunt illi se¬
lecti destituti familia: ut nqninue¬
nirent quibus etiã ipsr ista cõmit¬
terent : Sed cum tota sua nobili¬
tate qua nisi sunt eligendi opus fa¬
cere cumignobilibus cogerentur:
Iuno selecti et regina iouisor soron

Expanded text:
tumno et Sentino, utrum et ipsos tumno et Sentino, utrum et ipsos uelint habere omnium quae uiuunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, adtendant quam eos sublimius locaturi sint. Nam seminibus nasci in terra et ex terra est; uiuere autem adque sentire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno adque Sentino haec sola adtributa, quae in carne uiuescunt et sensibus adminiculantur, quur non. deus ille, qui facit omnia uiuere adque sentire, etiam carni uitam praebet et sensum, uniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens? et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror
Abbreviated transcription (Latin):
Inter selectos itaq deos Uitunnius
uiui ficator: et sentinus sensifica¬
ior magi baberi debuerũt. quam¬
Ianus semiius adiuissor: et satur¬
nus seminis dator uelsator: et liber
et libera seurinum commotores uel
einis sores: que semina cogitare inidig¬
num est: nisi ad uitam sensumq per¬
uenerint. Que inunera selecta nõ
dantur a diio selectis: sed aquibusd
incognitis: et pre istorum dignitate
negleclis. Quodsi respondetur om¬
niuiu iniciorum potestatem habe¬
ix lantui. Et ioleo etiam quodape¬
riiur eonceptui non inmerito at¬
tribui: et omnium seminum Satur¬
iiuni. Et ideo seminationẽ quoq
hominis non posse abeis operatioẽ
seiungi: omnium seminum emittẽ¬
dorum liberum et liberam: et ideo
his eniam preesse que ad sus tituen¬
dos homines periient: oumuĩ purgã¬
doruni et pariendoruni Iunouem:
et ideo cam non deesse purgatioĩ¬
bus feminarumet partubus hoũn:
querant quid respondeant deui¬

Expanded text:
Inter selectos itaque deos Vitumnus Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quamIanus seminis admissor et Saturnus seminis dator uel sator et Liber et Libera seminum commotores uel emissores; quae semina cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur conceptui non inmerito adtribui, et omnium seminum Saturnum et ideo seminationem quoque hominis non posse ab eius operatione seiungi, omnium seminum emittendorum Liberum et Liberam et ideo his etiam praeesse. quae ad substituendos homines pertinent, omnium purgandorum et pariendorum Iunonem et ideo eam non deesse purgationibus feminarum et partubus hominum: quaerant quid respondeant de Vi
Abbreviated transcription (Latin):
Tertium.
Ue igitur causa tot selecꝰ¬
tos deos ad hec opera
tninitua compulit. Uhi auituimo
et Sentino: quos fama obscura recõ¬
dit: in huuis inuinficentie partitione
superentur: Consert enim selectus
Iauus aditum et quasi Ianumi semi¬
ni. Confert selectus Saturnus semeu
ip̃m. Consert selec tus liber eiuscdem
seminis emissionem uiris. Confert
hoc idem libexa que Ceres seu Uenus ẽ
feiuiuis. Conlert selecta iuno: et hec
non sola. sedcumi Mena filia Ious fluo¬
res mens truos: ad eius quod cõceptũ
est incrementum. Et confert uitũ¬
nus obscurus et ignobilis uitam.
Consert Sentinus obscurus et igno¬
bilis sensum. Que duo tanto illis
rebus prestantiora sunt: quanto
et ipẽ res ab his intellectu ac ratione
uincuntur. Sicut enim que ratio¬
cinantur et intelligunt: profecto
pociora sunt his que sine intellec¬
u atq ratione ut pecora uiuunt
et sentiunt: ita et illa que uita sen¬
suq sunt predita. his que nec uiuũt
nec sentiunt inerito preferuntur

Expanded text:
tetur. Quae igitur causa tot selectos deos ad haec opera minima conpulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in huius munificentiae partitione superentur? Confert enim selectus Ianus aditum et quasi ianuam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno, et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruos ad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enim, quae ratiocinantur et intellegunt, profecto potiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt: ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt nec sentiunt, merito praeferuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
homo bonum: aut quid
deus exquirat ate: nisi
facere iudicium et diligere
misericordiam: et paratũ
else ire cum domino deo
uo: Et in huius propheie
uUerbis utrunque dil Tiuc
deum: quibus significantur
la que scributr ad hebreos.
Ex me facere inquit et cõmu¬
rricitores esse nolite obliuui¬
sei talibus enĩ sacrificiis pla¬
catur deus. Ac per hoc ubi
scripium e. Misericor¬
diamimagis uolo quam sa¬
crificdũ: inhil aliud quam
sacrificio sacrisiciũ prelatũ
oporter intelligi: quoniam
illud quod ab hominibus
appellatur sacrifictũ: signiũ
ehueri sacrificii. Porror
autem i̾sericordia uerũ
lacrificiũ el A Unde dictũ
el A quod pauloante cõme¬
moraui Talibus enim sacri¬
ficiis placatur deus. Quecũꝙ.

Expanded text:
homo, bonum, aut quid homo, bonum, aut quid Dominus exquirat a te, nisi facere judicium, et diligere misericordiam, et paratum esse ire cum Domino Deo tuo? Et in huius prophetae uerbis utrumque distinctuDeum, quibus significantur la, quae inscribitur ad Hebraeos: Bene facere, inquit, et communicatores esse nolite obliuisci; talibus enim sacrificiis placetur Deo. Ac per hoc ubi scriptum est: Misericordiam uolo quam sacrificium nihil aliud quam sacrificium sacrificio praelatum oportet intellegi; quoniam illud, quod ab omnibus appellatur sacrificium, signum est ueri sacrificii. Porro autem misericordia uerum sacrificium est; unde dictum est, quod paulo ante commemoraui: Talibus enim sacrificiis placetur
Abbreviated transcription (Latin):
ne ipsi deo desiderabilia:
uel certe in tobis accepta¬
bilia: ac non potius que
his sigitificata sunt crede¬
renuur. Hinc et alio loco
psalii altertus. Si esurie¬
ro inquit non dicam tibi¬
meus elTenini orbis terre
et pleuitudo eiusNunqo¬
in anducabo carnes taurorũ.
aut sanguinein hyrcorum
potabo: tanquam diceret
Utiq si mihi necel sapia
essent non ate peterem
que habco in potes tatent
Peitide subiungens quid illa
significent. Inmola inꝗt
deo sacrificium laudis. et
redde altissimo uota tua
Et inuoca me in dic tribu¬
lationis et eripiam it. et
magnificabis me Iterti apd̃
alium prophetami. In quo
inquit apprehendam do¬
minum: et assumani deũ
ineum e celsurti: Si ap¬
prchendam illum in holo¬
caultism uitulis anni¬
culis:Si acceptauerit in
milibus arietum dominus.
aũt indenis milibus Hyrco¬
rum pinguum: Si dedero
primogenita mex pro impie¬
tate mea fructum uẽtris
mei pro peccato atxime mac:
Si arrnunciatum est tibi

Expanded text:
ne ipsi Deo desiderabilia ne ipsi Deo desiderabilia uel certe in nobis acceptabilia, ac non potius quae his significata sunt crederentur. Hinc et alio loco psalmi alterius: Si esuriero, inquit, non dicam tibienim orbis terrae et plenitudo eius. Numquid manducabaut sanguinem hircorum potabo ? tanquam diceret, Utique si mihi necessaria essent, non a te peterem, quae habeo in potestate. Deinde subjungens quid illa significent: Immola, inquit, Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et invoca me in die tribulationis, et eximam te, et glorificabis me . Item apud alium prophetam: In quo, inquit, apprehendam Dominum, assumam Deum meum excelsum? Si apprehendam illum in holocaustis, in vitulis anniculis? si acceptaverit Dominus in millibus arietum, aut in denis millibus hircorum pinguium? si dedero primogenita mea pro impietate mea, fructum ventris mei pro peccato animae meae? si annuntiatum est tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
est. Unde ille peniteris apua
prophetam. uel ipẽ propheta
querens deum peccatis suis habe¬
re propitium: Si uoluissẽ inꝗt
sacrisicium dedis se. unque
holoc aus tis non delectiberis.
Sacrificium deo Ipiritus con¬
tribulatus: cor contrium et
humiliatum deus non sper¬
net. Intucamur quẽ ad mo¬
dum ubi deum dixit uolle
sacrisicium. ⁊bideuiri ostẽdit
uelle sacrificium. Non uult
ergo sacrificium trucidati
pecoris: sed uult sacrificium
contriti cordis. Illo igitum
quod eum nolle dixit. hoc
significatur quod eum uelle
subiecit. Sic itaq illa deum
nolle dixit: quoinodo a
¶Tultis ea uelle creditur:
uelut sue gratia xoluptatis.
Mamsi ca lacrificia que
uult quorum hoc unũ est
cor contritum et humilia¬
tum dolore pemtendi: nol¬
let eis sacrificiis significari
que uelut sibi delect abilia
desiderare putatus el.
non vtique de his offeren¬
dis in lege ueteri precepis¬
set. et ideo mutanda erãt
opportuno certoq iam ipit̃:

Expanded text:
est. Unde ille paenitens aput est. Unde ille paenitens aput prophetam uel ipse propheta quaerens Deum peccatis suis habere propitium: Si uoluisses, inquit, sacrificium, dedissem utique; holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernet. Intueamur quem ad modum, ubi Deum dixit nolle sacrificium. ibi Deum ostendit uelle sacrificium. Non uult ergo sacrificium trucidati pecoris, sed uult sacrificium contriti cordis. Illo igitur quod eum nolle dixit, hoc significatur, quod eum uelle subiecit. Sic itaque illa Deum nolle dixit, quo modo ab stultis ea uelle creditur, uelut suae gratia uoluptatis. Nam si ea sacrificia quae uult quorum hoc unum est: cor contritum et humiliatum dolore paenitendi nollet eis sacrificiis significari, quae uelut sibi delectabilia desiderare putatus est: non utique de his offerendis in lege uetere praecepisset. Et ideo mutanda erant opportuno certoque iam tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
UIs autem ita de¬
sipiat ui existiẽt
aliquibus usibus dei el se neces¬
saria que in sacrificiis offerũ¬
tur: Quod cum multis locis
diu̾ina scriptura tes Terur:
ne longum faciamus: breue
illud de psalmo commnemo¬
rare sufficiat.Dixi domĩo Ps̃ ihͦ¬
deus meus es tu: quoniam bo¬
norum incorum non eges.
Nuion solum igitur pecore uel
qualibet alia recorruptibi li
atq terrena. sed ne ipsa ꝗdẽ
uil. titia hominis deum ege¬
re credendum est. totamq
quod recte colitur deus homĩ
prodesse non deo. Nieq eĩ
sonti se quisquã dixerit pro¬
fitisse si biberit: aut luci si uide¬
rit. N ec quod ab antiquis
patribus talia sacrificia facta
lunt in uictitiis pecorum:
que nune dei populus legutiẽ
non facit. aliud itelligendũ
elt. inisi rebts illis easres fuis¬
se significatas que aguntur in
riohis ad hoc ut inhereamus do
et ad eundẽ finem proxnno cõ¬
sulamnus: Sacrificium ergo uisi¬
bile mussibilis sacrificii sacra¬
mentum: ides t sacrum signũ

Expanded text:
uis autem ita desipiat, ut existimet aliquibus usibus Dei esse necessaria, quae in sacrificiis offeruntur? Quod cum multis locis diuina scriptura testetur, ne longum faciamus, breue illud de psalmo commemorare suffecerit: Dixi Domino, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Non solum igitur pecore uel qualibet alia re corruptibili adque terrena, sed ne ipsa quidem iustitia hominis Deus egere credendus est, totumque quod recte colitur Deus homini prodesse, non Deo. Neque enim fonti se quisquam dixerit consuluisse, si biberit; aut luci, si uiderit. Nec quod ab antiquis patribus alia sacrificia facta sunt in uictimis pecorum, quae nunc Dei populus legit, non facit, aliud intellegendum est, nisi rebus illis eas res fuisse significatas, quae aguntur in nobis, ad hoc ut inhaereamus Deo et ad eundem finem proximo consulamus. Sacrificium ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum, id est sacrum signum
Abbreviated transcription (Latin):
Trum et beatus
et mortalis homo
esse possit: magna est inter
homines questo. Quidam
conditionem suanti humilius
inspexcrunt negaueruntque
homitiem capacem esse beau¬
tudinis posse quamdiu mor¬
taliter uiuit. Quidam uero
extulerunt se: et ausi sunt
dicere sapientie compotes.
beatos esse posse mortales
Quod sita est: cur non ipsi
potius medii constituuntur in¬
ter mortales miseros et immor¬
tales beatos. beititudinem habe¬
tes cum immort alibus beatis:
mortalitatem cum mortalib
miseris: Profecto enim sibra¬
ti sunt ĩnuident neminiꝙ
Nam quid iiserius inui¬
dentia. Et udeo mori alib
mileris quantum possunt
ad consequendam beatitudiẽ
consulant: Ut etiam mimnor¬
tales ualeant esse post mor

Expanded text:
tem et beatus et mortalis homo esse possit, magna est inter homines quaestio. Quidam enim conditionem suam humilius inspexerunt, negaveruntque hominem capacem esse posse beatitudinis, quamdiu mortaliter vivit: quidam vero extulerunt se, et ausi sunt dicere, sapientiae compotes, beatos esse posse mortales. Quod si ita est, cur non ipsi potius medii constituuntur inter mortales miseros et immortales beatos, beatitudinem habentes cum immortalibus beatis, mortalitatem cum mortalibus miseris? Profecto enim si beati sunt, invident nemini: nam quid miserius invidentia? et ideo mortalibus miseris, quantum possunt, ad consequendam beatitudinem consulunt; ut et etiam immortales valeant esse post mort
Abbreviated transcription (Latin):
Emota itaq uis¬
ticia: quid sunt
regna nisi magna
latrocinia: Quiã et latrocima
quid sunt nisi parua regna:
Manus et enim ip̃a hominum
cum imperio principis regitur pac¬
to societatis astringitur: placĩti
lege preda duuditur. Noc malũ
si in tantum perditorum hoĩ¬
nium accessibus crescit: ut
et loca teneat: sedes constitu¬
at. ciuitates occupet. popłos
subiuget: euidentius regnino¬
men assumit. Quod cis iam
in manifesto confert. non
adempta cupiolitas: sed addi¬
ta impunitas. Cleganter enĩ¬
osio et ueraciter Alexandro illi
Mmagno quidem comprehen¬
d sus pirata respondit. Nam
ecum idem rex hominẽ inter¬
irũ rogasset quid ei uderetur
ut mare haberet infestum
ille libera contumacia: ꝗd tibi
inquit.: ut orbem terrarũ¬
id ego exiguo nauigio facio
latro uocor: quia tu magna
CDe fugititus gladiatorib
quortun potentia similis
fuerit regie dignitati. Cap̃.

Expanded text:
emota itaque iustitia quid sunt regna nisi magna latrocinia? quia et latrocinia quid sunt nisi parua regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis adstringitur, placiti lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescit, ut et loca teneat sedes constituat, ciuitsubjuget, evidentius regni nomen assumit, quod ei jam in manifesto confert non adempta cupita inpunitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi Magno quidam conprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem terraruid ego exiguo nauigio facio, latro uocor; quia tu magna De fugitiuis gladiatoribus, quorum potentia similis fuerit regiae digni
Abbreviated transcription (Latin):
fidei mensuram. Sicut enĩ
in uno corpore multa mẽm¬
bra habertius: omura au̾tem
membra non eosdem̃ actus
habent ita malti unũ corpos
sumus in Christo: singuli au¬
tem alter alteriũs membra:
habentes dona ddiuersa secũdũ
gratiam que data est nobis.
Nioc est sacrificium christra¬
niorum: multi unum corpus¬
sumus in Christo: quod etiã
sacramento altaris fidelibus
noto frequentat ecelesia
ubi ei demonstratur quos
in ea oblationẽ quam offert
ipsa offeratur
rum ea sit in nos dilectio
ut nos non suos sed unius

Expanded text:
fidei mensuram. Sicut enim fidei mensuram. Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent: ita multi unum corpus sumus in Christo; singuli autem, alter alterius membra, habentes dona diversa secundum gratiam, quae data est nobis . Hoc est sacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam Sacramento altaris fidelibus noto frequentat Ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re quam offert, ipsa offeratur.rum ea sit in nos dilectio, ut nos non suos, sed unius
Abbreviated transcription (Latin):
eN. Mihi autem adherere deo
bonium est: prosecto effior
Ut tota ipa redempta ciuitas:
hoc el⁊ congregatio societasor
sanctorũ uniuersale sacrificiũ
offeratur deo per sacerdotẽ mag¬
num: qui etiam se obiulit ni
passione pro nobis ut tanti
capitis corpus essemus secũdũ
forman serui. Hiauo enim
obtulit: in hac oblatus est.
quia secundum hanc media¬
tor est: in hac sacerdos: in hac
sacrificium el Cuimitaq
nos hortatus el set apos tolus
Ut exhibeanius corpora nr̃a
hostiari uiuam: sanctatti:
deo placentẽ: rationabilem
obsequiũ nol trum:ernon
conforiteniur huic seculo
sed reformemur in iiouitate
mentis nol tre ad probardũ
que sit uoluntas dei: quõd
bonium et berieplacitũ et per¬
fectum: quod totum sacrifi¬
cium nos ip̃si sumnus: Dĩco
enim inquit pergratiã dei
que data estmihi: omitib
qui sunt in uobis: non plus
sapere quam oportet sapere: sed
sapere ad temperantiã: sicut
Uniccuq deus partitus est

Expanded text:
est: Mihi autem adhaerere Deo est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota iphoc est congregatio societasque sanctorum, universale sacrificium offeratur Deo per sacerdotem magnum, qui etiam se ipsum obtulit in passione pro nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum formam servi. Hanc enim obtulit, in hac oblatus est; quia secundum hanc mediator est, in hac sacerdos, in hac sacrificium est. Cum itaque nos hortatus esset Apostolus, ut exhibeamus corpora nostra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium nostrum, et non conformemur huic saeculo, sed reformemur in nouitate mentis nostrae: ad probandum quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum, quod totum sacrificium nos ipsi sumus: Dico enim, inquit, per gratiam Dei, quae data est mihi, omnibus, qui sunt in usapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est
Abbreviated transcription (Latin):
Tanctani: deo placentẽ rationa¬
bile obsequium uel trum. Si
ergo corpus quo inferiore tanꝗͣ
fainulo uel tanquã instrumẽ¬
to utitur anima: cum eius bo¬
rius et rectus usus ad deum re¬
fertur: sacrisicium est: quanto
magis anima ipsa cum se relert
ad deum. Ut igne amoris eius
accensa formam concupiscẽtie
secularis armiitat: eiq tanquã
in cominutabili forme subdita
reformetur. hinc ei placens:
quod ex eius pulcritudine ac¬
ceperit: sit sacrificiũ. Quod idẽ
apos tolus consequenter adiun¬
genis: Et nolite inquit cõsorãti
Huic seculo: sed reformamini
in nouitate mentis ueltre.
ad probandam que sit uolun¬
tas dei: quod bonum et benepla¬
citum et perfectum. Cum igr̃
Uera sacrificia opera sint miseri¬
cordie: suue in nosipõs suie in
proꝵimos que referuntur ad
deum: opera uero misericordie
non ob aliuod fiant. nisi ut a
miseria liberemur ac per hoc
Ut beati simus: quod non fit
nisi a bono illo: de quo dictum

Expanded text:
sanctam, Deo placentem, rationasanctam, Deo placentem, rationabile obsequium uestrum. Si ergo corpus, quo inferiore tamquam famulo uel tamquam instrumento utitur anima, cum eius bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est: quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. ut igne amoris eius accensa formam concupiscentiae saecularis amittat eique tamquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex eius pulchritudine acceperit, fit sacrificium! Quod idem apostolus consequenter adiungens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo; sed reformamini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum. Cum igitur uera sacrificia opera sint misericordiae siue in nos ipsos siue in proximos, quae referuntur ad Deum, opera uero misericordiae non ob aliud fiant, nisi ut a miseria liberemur ac per hoc ut beati simus quod non fit nisi bono illo, de quo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Noinde uetum
sacrificium.
ne opus quod agitur ut sãcti
societate inhereamus deo. re¬
latum scilicet ad illum finẽ
botri quo ueraciters bomi esse
pos simus. Unde et ipsa mi¬
sericordia qua homini subue¬
nitur. si propter deum non¬
fit. non esłlacrificium
Et si enim ab homine fit uel
offertur: tamen sacrificium
res diuina el Aita ut hoc qͦ
uocabulo idlatini ueteres
appellauerunt. Unde ipse
hortio dei nomini conscena¬
tus et deo deuotus: inquãtũ
mundo moritur ut deo uiuat.
sacrificium est. Nam et hoc
ad misericordiã pertinet: quã
quisq in seipsum facit. Pro¬
ꝑterea scriptum est. Miserere
anime tue placens deo. Cor¬
pus etiam nol trũ cum per¬
temperantiã castigamus
si hoc quẽ admodumꝰ debemus
propter deuin facimus: Ut
non exhibeimus membra
nr̃a arma inquitatis pctõ
sed arma iul ticie deo: Tacri¬
fictum esAd quod ex hor¬
tans apostolus ait. Obsecro
itaq uos fratres per misericor¬
diam dei. Ut exhibeatis cor¬
pora ur̃a hos liam uiuatti

Expanded text:
oinde uerum sacrificium ne opus, quod agitur ut sancta societate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum finem boni, quo ueraciter beati esse possimus. Unde et ipsa misericordia, qua homini subuenitur, si non propter Deum fit, non est sacrificium. Etsi enim ab homine fit uel offertur, tamen sacrificium res diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quantum mundo moritur ut Deo uiuat, sacrifad misericordiam pertinet quam quisque in se ipsum facit, propterea scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo. Corpus etiam nostrum cum temperantia castigamus, si hoc quemadmodum debemus propter Deum facimus, ut non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, sed arma justitiae Deo, sacrificium est, ad quod exhortans apostolus ait: Obsecro itaque vos, fratres, per miserationem Dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam,
Abbreviated transcription (Latin):
dum suggesserit uesana cõtẽtio
quiliber tanit impietatis desen¬
soregregius. Me admonere.
sufficiat sacrorum causas a rege
Pompilio romanioru sacrorum
institutore conscriptas: nec
populo nec senatiti:nec saltẽ ipis
sacerdotibus innotescere debuis¬
se: ipsumq Numam põpiliũ
curiositate illicita ad ea denio¬
num peruienisse secreta: que
ip̃e quidem scriberet ut haberet
Unde legendo commoneretitr
Sedea ramen cum re esset ꝗ
minime quenquam metueret:
nec docere aliquem: nec delẽdo
Uel quo quomodo consumendo
perdere audent: ita quod scire
neminem uoluit: ne homines
nefaria doceret. Uiolare autem
timuit ne demones iratos habe¬
xet. obruit ubi tutum putauit.
sepulcro suo propmquare aratiũ
posse non eredens. Senatus aurẽ
cum teligiones forinidaret dannare
maiorum: et ideo ⁊ ume assentire
cogeretir:illos tamen libros tam
permtiosos esse iudiciuit: ut nec
obruirursus iuberet: ne humana
curiositas multo uehemenitus rẽ

Expanded text:
dum suggesserit uesana contentio, dum suggesserit uesana contentio, quilibet tantae inpietatis defensor egregius. Me admonere suffPompilio, Romanorum sacrorum institutore, conscriptas, nec populo, nec senatui, nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere debuisse, ipsumque Numam Pompilium curiositate illicita ad ea daemonum pervenisse secreta, quae ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur: sed ea tamen, cum rex esset, qui minime quemquam metueret, nec docere aliquem, nec delendo vel quoquo modo consumendo perdere auderet; ita quod scire neminem voluit, ne homines nefaria doceret, violare autem timuit, ne daemones iratos haberet, obruit ubi tutum putavit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare majorum, et ideo Numae assentiri cogeretur; illos tamen libros tam perniciosos esse judicavit, ut nec obrui rursus juberet, ne humana curiositas multo vehementius rem
Abbreviated transcription (Latin):
Ed contra inuenimts
sicut ipẽ uir doctis siuĩs
prodidit de Nume pompilii libris
redditas sacrorum causas: nullo
modo potuis se tollerari: nec dignas
habitas que non solum lecte inno¬
tescerent religiosis: sed saltem sqͥꝑte
reconderentur in tenebris. Iam eni
dicam: quodiutertio huius operis
libro. me suo loco dicturum esse¬
esse promiserans. Nam sicut
apud eundem̃ Uarronem legitur
in librode cultu deorum: Teren¬
tius quidam cum haberet ad iani¬
culum fundum. et bubulcus eius
iuxta sepulerũ Nume põpilii
traiiciens aratrum eripuisset &
terra libros eius ubi sacrorum ĩs¬
titutorum scripte erãt cause: in
urbem pertulit ad pretorem. At
ille cum inspexisser principia.
rem tantam detulit ad senatuit.
ubi cum primores quasdam cau¬
sas legissent: cur quicq in sacs
fuerit instituium Nume moꝵ¬
tuo senatus assensus est. cose
libros tanquã religiosi patres cõ¬
scripti: pretor ut combueret cẽ¬
sũcrunt. Credat quisq quod pu¬
tat: nmo uero dicat quod dicẽ¬

Expanded text:
ed contra inuenimus, sicut ipse uir doctissimus prodidit, de Numae Pompilii libris redditas sacrorum causas nullo modo potuisse tolerari nec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae reconderentur in tenebris. Iam enim dicam, quod in tertio huius operis libro me suo loco dicturum esse promiseram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro de cultu deorum, <Terentius quidam cum haberet ad Ianiculum fundum et bubulcus eius iuxta sepulcrum Numae Pompilii traiciens aratrum eruisset ex terra libros eius, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus adsensus est, eosque libros tamquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt\'. Credat quisque quod putat; immo uero dicat, quod dicen
Abbreviated transcription (Latin):
t Uno deo colendo nou
solum propter eterria: sed
etiam propter temporalia be¬
neficia que uniuersa in ipsi¬
us prouidentie potestate cõsi¬
Ni de promerenda beata
uita his angelis sit credendũ
qui se coli exigunt honore
diuino: an uero illis qui non
sibi sed uni deo sancta pre¬
cipiunt religione seruairi
QE archa tel Larnenti
miraculiso signorum que
ad cominendandam legis
ac promis sionis auctorita¬
tem ddiuinitus facta sunt

Expanded text:
 uno Deo colendo non solum propter aeterna, sed etiam propter temporalia beneficia, quia uniuersa in ipsius prouidentiae potestate consiAn de promerenda beata uita his angelis sit credendum dum, qui se coli exigunt honore diuino; an uero illis, qui non sibi, sed uni Deo sancta praecipiunt religione sel\'uiri. e arca Testamenti miraculisque signorum, quae ad commendandam Legis ac promissionis auctoritatem divinitus facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ueram beatitudinẽ siue ãge¬
lis siue hominibus per unũ
deum tribui etiam platoni¬
cos definisse: sed utrum
hi quos ob hoc ipsum colen¬
dos putant unĩ tantũ deo:

Expanded text:
eram beatitudinem sive Angelis, sive hominibus, per unum Deum tribui, etiam Platonicos definisse: sed utrum hi, quos ob hoc ipsum colendos putant, uni tantum Deo
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiun certe nullus hoĩ¬
nũ el ł qui audeat dicere
Multa deniq de culiu duu¬
no usurpata sunt: que hono¬
ribus deferuntur humaris
sude humilitate nimia: siue
adulatiore peltifera. ita ta¬
men ut quibus ea deferũiur
homines haberentur qui ddi¬
cuntur colendi et uenepandi:
si autem eis multum addi¬
tur es adorandi. Quis uero
sacrificandum censuit nisi er
quem deum aut sciuit aut
putauit aut sinxit: Quam
porro antiquus sit in sacrifi¬
cando dei cultus: duo illi fra¬
tres: Cam et Abel satis iudli¬
cant: quorum maioris deus
reprobauit sacrifictam: mi¬
noris aspezit.
¶De sacrificiis que deus
non requirit sed ad signi¬
ficationẽ eorum obseruari
uoluit que requirit

Expanded text:
sacrificium certe nullus homisacrificium certe nullus hominum est qui audeat dicere Multa denique de cultu diuino usurpata sunt, quae honoribus deferrentur humanis, siue humilitate nimia siue adulatione pestifera; ita tamen, ut, quibus ea deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et uenerandi, si autem multum eis additur, et adorandi: quis uero sacrificandum censuit nisi ei, quem deum aut sciuit aut putauit aut finxit? Quam porro antiquus sit in sacrificando Dei cultus, duo illi fratres Cain et Abel satis indicant, quorum maioris Deus reprobauit sacrificium, minoris aspexit. CAPUT V. De sacrificiis, quae Deus non requirit, sed ad significationem eorum offerri uoluit, quae requirit.
Abbreviated transcription (Latin):
tuum tanquam te ipsum
Ut enim homo sese diligere
nosset: cons uitatus eslei
sinis quo referret omnia que
ageret ut beatus eTset. No
enim qui se diligit aliud uualt
else quam beatus Hic auiẽ
finis el adherere deo. Iam
igitur scienti diligere se ipsũ
cominendatur de proximo
diligendo sicut se ipsũm¬
In quo quid aliud mandatur:
nisi ut ei quantum potes
commenodet diligendum
deum: Iic estdei culius:
hec uera religio: hec recta pie¬
tas: hec tantum deo debita
seruitus. Quecunq igitur
iimortalis põtestas quanta¬
libet uirtute predita. si nos
diligit sicut seipsam: ei uuli
esse subditos ut beati sinus:
cui et subdita beata estrsi
ergo non colit decim misera
CII quia deo priuatur: si aupẽ
colit deum non uuilt se coli
pro deo. Illi enim poiius di¬
uine sententie lussr agatuꝵ
et dilecnonis uiribus fauet
qua scriptum eht Sacrificãs
diis exadicabitur. iisi dominio
am que pertinent ad religiõis
oblequium quo colitur deus:

Expanded text:
tuum tanquam te ipsum tuum tanquam te ipsum . Ut enim homo sese diligere nosset, constitutus est ei finis quo referret omnia quae ageret, ut beatus esset. Non enim qui se dilesse quam beatus. Hic autem finis est adhaerere Deo. Iam igitur scienti diligere se ipsum, cum mandatur de proximo diligendo sicut se ipsum, quid aliud mandatur, nisi ut ei, quantum potest, commendet diligendum Deum? Hic est Dei cultus, haec uera religio, haec recta pietas, haec tantum Deo debita seruitus. Quaecumque igitur inmortalis potestas quantalibet uirtute praedita si nos diligit sicut se ipsam, ei uult esse subditos, ut beati simus, cui et ipsa subdita beata est. Si ergo non colit Deum, misera est, quia priuatur Deo; si autem colit Deum, non uult se coli pro Deo. Illi enim potius diuinae sententiae suffragatur et dilectionis uiribus fauet, qua scriptum est: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino am, quae pertinent ad religionis obsequium, quo colitur Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
et cupidit atum malarum
labe mundamur: et cius no¬
mine consecramur. Ipse
enim fons nos tre beatitudis.
Ipse omnis appetitionis est
finis. Hunc eligentes: uel
potius reeligentes: amisera¬
mus enim negligentes: hũc
ergo religentes unde et religio
dicta perhibeuar. ad eum dile¬
Ctione tendimius: Ut perueni¬
endo quiescamus: ideo beati
quia illo fine perfec li. Bonũ
enim nos trum de etuis fi¬
ne inter phylosophos magna
contentio elt: nallum est
aliud quam illi coherere.
cuius unius anima intelle¬
tualis incorporeo si dici potest¬
amplexa: ueris inipletur fe¬
cundaturq uirtutibus. Iioe¬
enim borram diligere: in toio
corde. in tota aimitia: et in
tota uiriute precipimur
Ad hoc bonum debenius. et
a quibus diligunur duci et
quos diligimus ducere si com¬
plenitur duo illa precepta in
quibus tota lex pendẽt et pro¬
plete. Diliges doniiuũ deũ
tuum in toto corde tuo: er in
tota auina tua: et intota mẽ¬
te tua: et diliges proꝵimuin

Expanded text:
et cupiditatum malarum et cupiditatum malarum labe mundamur, et ejus nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis appetitionis est finis. Hunc eligentes, vel potius religentes, amiseramus enim negligentes: hunc ergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perveniendo quiescamus: ideo beati, quia illo fine perfecti. Bonum enim nostrum, de cujus fine inter philosophos magna contentio est, nullum est aliud, quam illi cohaerere: cujus unius anima intellectualis incorporeo, si dici potestamplexu, veris impletur fecundaturque virtutibus. Hoc bonum diligere in toto corde, in tota anima, et in tota virtute praecipimur. Ad hoc bonum debemus, et a quibus diligimur duci, et quos diligimus ducere. Sic complentur duo illa praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae: Diliges Dominum Deum tuum in toto corde tuo, et in tota anima tua, et in tota mente tua; et, Diliges proximum
Abbreviated transcription (Latin):
Uic nos seruitute
que latria grece
dicitur suic in quibusque
sacramentis suic in nobis
metipĩs debeius. Iuius
eiim templum simul orimes
et singuli templa sumts.
quia et omniũ concordiam:
et singulos inhabitare dig¬
tiatur. non in omnibus quã
in singulis maior: quoniam
nec mole dil tenditur: nec
particione minuitur. Cum
ad illum sursum elt. eiuis
estaltare cor nos trum:
etus unigemio cum sacerdo¬
te ꝑlacamur: ei cruentas
uictimas cedimus. quãdo
Usque ad sanguinen. pro
eius ueritate certamus: ei
suauis simum adolemus
incensum cum in eius cõ¬
Ipec tu pio sanc tq amore
flagramus: ei dona eius in
nobis nosq ipõs uouemus
et reddinius: ei beneficioꝵ
ciuis solennitatibus fes fis
et diebus ¶tatutis dicamus
sacramusq memoriam: ne
Uoluinine temporũ ingrat a
scibrepat obliuio: ei sacrifica¬
nius hos tiam hummilitatis et
Laudis in ara cordis igne fer¬
uũde caritatis : Ad hunc uidẽ
sicut uideri poterit: ciq cohe¬
rendum ab oinni peccatorum

Expanded text:
uic nos seruitutem, quae Xatpeia Graece dicitur, siue in quibusque sacramentis siue in nobis ipsis debemus. Huius enim templum simul omnes et singuli templa sumus, quia et omnium concordiam et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus quam in singulis maior, quoniam nec mole distenditur nec partitione minuitur. Cum ad illum sursum est, eius est altare cor nostrum; eum Unigenito eius sacerdote placamus; ei cruentas uictimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius ueritsuavissimum adolemus incensum, cum in ejus conspectu pio sanctoque amore flagramus: ei dona ejus in nobis, nosque ipsos vovemus, et reddimus: ei beneficiorum ejus solemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne volumine temporum ingrata subrepat oblivio: ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne fervidae charitatis. Ad hunc videndum, sicut videri potest, eique cohaerendum, ab omni peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ue cum ita sint.
si platonici uel
quicunque alii ita senserũt.
cognoscentes deum sicut
deum glorificarent et grãs
agerent. nedd euanescerent
in cogitat anonibus suis: nec
popalorum erxoribus par¬
tim auetores fierent. partĩ
resisũ eremon auderent:
profȩe Io conliterentur et
illis immortalibus ac beatis
et nobis mortalibus ac mi¬
seris. ut ĩmortales ac beati
cDe pol limus unum deũ
deorum colendum qui et
nolIer cLt et illorum

Expanded text:
e cum ita sint, si Platonici, vel quicumque alii ista senserunt, cognoscentes Deum, sicut Deum glorificarent, et gratias agerent, neb evanescerent in cogitationibus suis, nec populorum erroribus partim auctores fierent, partim resistere non auderent; profecto confiterentur, et illis immortalibus ac beatis, et nobis mortalibus ac miseris, ut immortales ac beati esse possimus, unum Deum deorum colendum, qui et noster est et illorum
Abbreviated transcription (Latin):
De felicitate quam romani mul¬
torum ueneratores deorum diu
non coluerunt honore diuino
cumpro omnibus sola sufficeret¬
Qua ratione defendant pagani.
quod inter deos colant ĩpsa dona
diuina

Expanded text:
De Felicitate, quam Romani, multorum ueneratores deorum, diu non coluerunt honore diuino, cum pro omnibus sola sufficeretQua ratione defendant pagani, quod inter deos colant ipsa dona diuina
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis rebus inuenit. Et quo¬
niam in fine primi libri que
deinde dicenda essent breuitea
posuimus: et ex his quedam in
duobus consequentibus diimus
expectationi legentium que res
Romiseramus er¬
g quedam nos cẽ
dicturos aduer¬
sus cos qui romane rei publice
claoles in religionem nostrã refe¬
runt: et cominemoraturos q̃cũo
et quantacunꝗ occurrere potius¬
sent. uel satis esse uiderentur ma¬
li que illa ciuitas pertulit uel
ad eius imperuim prouincie per¬
tinentes: antequam eorum sacri¬

Expanded text:
diuinis rebus inuenit. Et quodiuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restmiseramus ergo quaedam nos esse dicturos aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, et commemoraturos quaecumque et quantacumque occurrere potuissent uel satis esse uiderentur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinentes
Abbreviated transcription (Latin):
et malignissimos ac fallacis¬
simos demones: usq adeo ut
aut ueris aut fictis etiam: sus
tamen criminibus delectẽtuꝵ
que sibi celebrari per sua festa
uoluerunt: ut a perpetrandis
damnabilibus factis: huma¬
na reuocari non possit infirĩ¬
tis: dum adhec imitanda uelut
diuina prebetur auctoritas.
ticenon ex nos tra coniectura
probauimus: sed partim ex
recenti memoria: quia et ipsi
uilimus talia ac talibus nuĩ¬
nibus exhiberi partim ex lrĩs
eorum qui non tanquã in con¬
tumeliam: sed tanquam in ho¬
norem dcorum suorum ipsa
conscripta posteris reliquerũt.
iti ut uir doctis simus apud eos
Uarro et grauissime auctori¬
tatis: cum rerum humanarum
atq diuinarum dispertitos face¬
ret libros alios humanis. alios
diuinis pro sua cittusq rei dio
et honesti homines in cieuitite
essent nec inrebus humanis
ludi scenici esse debuissent
Quod profecto non auctorita¬
te sua fecit: sed quoniam eos
Rome natus et educatus in

Expanded text:
et malignissimos ac fallaciset malignissimos ac fallacissimos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti mevidimus talia ac talibus numinibus exhiberi; partim ex litteris eorum, qui non tanquam in contumeliam, sed tanquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios diuinis pro sua cuiusque rei dignet honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus humanis ludi scaenici esse debuissent Quod profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in
Abbreviated transcription (Latin):
E Cittitate
dei dicere
exorsus sũ
prius tespo¬
dendum pu¬
taui eius mi¬
micis: qui
terrena gaudia consectantes
rebusq fugacibus inhiantes:
quicquidm eis triste miseri¬
cordia potius admonẽtis dei quã
peinientis seueritate patiuntur
religioni increpitant christiaẽ:
que una est salubris et uera re¬
ligio. Et quoniam cum sit meis
ctiam uulgus indoctum: uelut dos¬
torum auctoritate in odium no¬
strum grauius irritintur: exis¬
timantibus imperitis: ea que suis
Itemporibus meolite acciderunt.
per alia retro tempori accidere
non solere: corumq opinionem
etiam hic qui falsam esse noue¬
runt: ut aduersum nos iusta
murmura habere uide intur: sue
scientie dissimulatione firmã¬
tibus: de libris quos auctores
eorum ad cognostendam prete¬
ritorum temporum historiam
memorie mandauerunt. longe
aliter quam putant demons¬
trandum foãt. et simul docen¬
dum deos falsos: quos uel palam
colebant uel oculte adhuc colũt.
eos esse immundissimos sprus¬

Expanded text:
e civitate Dei dicere exorsus, prius respondendum putavi ejus inimicis, qui terrena gaudia consectantes, rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste, misericordia potius admonentis Dei, quam punientis severitate patiuntur, religioni increpitant christianae, quae una est salubris et vera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam vulgus indoctum, velut doctorum auctoritate in odium nostrum gravius irritantur, existimantibus imperitis ea, quae suis temporibus insolite accideruper alia retro tempora accidere non solere, eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae mandauerunt, longe aliter esse quam putant demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos sp
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt regna omnia: quanq¬
cos nhil aduiuerint hi quos deꝗs
putant:et potius quantum deci¬
piendo et fallendo nocuerint
Unode nunc mihi uideo esse dicẽ¬
dum et magis de merementis ĩpe¬
rii romani. Nãde noxia falla¬
ciã demonum: quos uelut deos
colebant: quantum malorũ inue¬
Nerit moribus eorum: in secũdo
maxime libro non pauca iam di¬
cta sunt. Per omnes autẽ absolu¬
tos tres libros ubi opportunum
uisum est commendauimus ẽtiã
in ipis bellicis malis: quantum
solitiorum deus per chris ti nomẽ
cui tantum honoris harbari de¬
tulerunt. preter bellorum motẽ
bonis malisq contulerit: quomo¬
doqui facit solem suum oriri
super bonos et malos. et pluit super
uistoe et iniustos
non nisi bellis acquiritur in

Expanded text:
te sunt regna omnia; quamqte sunt regna omnia; quamque nihil eos adjuverint hi quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc mihi video esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nacia daemonum, quos uelut deos colebant, quantum malorum inuexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca iam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum uisum est, commendauimus, etiam in ipsis bellicis malis quantum solaciorum Deus per Christi nomen, cui tantum honoris barbari detulerunt praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quo modo qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos.non nisi bellis ad adquiritur, in
Abbreviated transcription (Latin):
et interceptas urbes cum popũl
dicit: abrutis etiam imbribus
prolutis totas esse regiones
illas etiam que prius fuerant
continentes hospitibus atque
aduenis fluctibus insulatas alias¬
qr desidia de nubibus pedestri
accessu per uias factas: uentis
ac procellis euersas esse ciuita¬
tes: incendia de nubibus emicu¬
is se: quibus orientis regiones
conflagrate perierunt: et in occi¬
dentis plagis scaturigines qͣdã
ac proluuuones easdem strages
dedisse. Sic ex Ethne uerticibus
quondam effusis crateribus di¬
uini mcendii per decliuia torren¬
tis uice flaminarum flumina
concurris se. Si hec atq huuis
modi que habet hystoria unde
possem colligere uoluissem: quã¬
dofiriissem que illis temporib
euenerunt: antequam Christi
nomen ulla istorum uana et ue¬
re saluti pernitiosa comprimeret:.
Promiseram me etiam demons¬
traturum: quos eorum mores.
et quamob ciusam deus uerus
ad augendum imperium aduiua¬
re dignatus est. in cuius potesta

Expanded text:
et interceptas urbes cum populis et interceptas urbes cum populis dicit; abruptis etiam imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fuerant continentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu peruias factas; uentis ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae saluti perniciosa conprimeret. Promiseram etiam me demonstraturum, quos eorum mores et quam ob causam Deus uerus ad augendum imperium adiuuare dignatus est, in cuius po