comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbationib ut cicero appellat̃. uel passionibus
ut pleriq uerbũ euerbo greco ex primunt om̃is
apud in feros animas rursus ad corpora
reuersuras. hanc opinionẽ mirat᷑ ex clamans: G
pat̃ anne aliquas ad cȩlũ hinc ire putandũ .ẽ. ani¬
mas sublimes iterũq ad tarda reuerti corpora :
quȩ lucis miseris tam dira cupido: nũqͥd nã hȩc
tã dira cupido ex t̃renis artub moribundis smbris
adhuc in .ẽ. animarũ illi p̃dicatis simȩ puritati :
Nonne abhuiꝰ modi corporeis ut dic̃ pestib om̃ib
eas asserit eas: eẽ purgatas cũ rursus incipiunt
in corpora uelle reuerti : Unde colligit᷑ etiã si
ita se habet quod ẽ. om̃ino uanis simũ uicis sim
alternans incessabilit̃ euntiũ atq redeuntiũ
animarũ mundatio & in qͥnatio ñ potuisse ue¬
racit̃ dici om̃s culpabiles atq uitiosos motus
animarũ eis ex t̾renis corporib molescere. Si

Expanded text:
perturbationibus, ut Cicero appellat, uel passionibus, perturbationibus, ut Cicero appellat, uel passionibus, ut plerique uerbum e uerbo Graeco exprimunt, omnis aput inferos animas rursus ad corpora redituras, hanc opinionem miratur exclamans: O pater, anne aliquas ad caelum hinc ire putandum est Sublimes animas iterumque ad tarda reuerti Corpora? Quae lucis miseris tam dira cupido? Numquidnam haec tam dira cupido ex terrenis artubus moribundisque membris adhuc inest animarum illi praedicatissimae puritati? Nonne ab huius modi corporeis, ut dicit, pestibus omnibus eas adserit esse purgatas, cum rursus incipiunt in corpora uelle reuerti? Unde colligitur, etiamsi ita se haberet, quod est omnino uanissimum, uicissim alternans incessabiliter euntium adque redeuntium animarum mundatio et inquinatio, non potuisse ueraciter dici omnes culpabiles adque uitiosos motus animarum eis ex terrenis corporibus inolescere, si
Abbreviated transcription (Latin):
Non igit᷑ opus. ẽ. in peccatis uitiisq nr̃is ad creatoris
in iuriã carnis accusare naturã. quȩ in genere
atq ordine suo bona ẽ.: sed deserto creatore bono
uiuere scđm creatũ bonũ ñ ÷ bonũ. siue qͥsq scłm
carnẽ siue scđm animã. siue scđm totũ hominẽ
qͥ ex anima constat & carne. unde & nomine soliꝰ
amimȩ & nomine solius carnis significari potest
eligat uiuere. Nã qͥuelut sũmũ laudat animȩ na¬
turã. & tanquã malũ naturã carnis accusat: ꝓ¬
fecto & animã carnalit̃ appetit. & carnẽ carna¬
lit̃ fugit: qm̃ id uanitate sentit humana ñ ueritate
diuina. Non qͥdẽ platonici sic̃ manichei desi piunt
ut tanquã mali naturã t̾rena corpora de test ͤnt᷑.
cõpactꝰ ẽ qualitatesq eoꝵ dõ artifici tribuant: uerũ
tam̃ ex t̾renis artub moribundisq menbris sic af¬
fici animas opinant᷑ ut hinc eis sint morbi cupidi¬
tatũ & timorũ aclȩtitiȩ siue tristitiȩ. qͥb .iiͦii. uel

Expanded text:
Non igitur opus est in peccatis uitiisque nostris ad Creatoris iniuriam carnis accusare naturam, quae in genere adque ordine suo bona est; sed deserto Creatore bono uiuere secundum creatum bonum non est bonum, siue quisque secundum carnem siue secundum animam siue secundum totum hominem, qui ex anima constat et carne unde et nomine solius animae et nomine solius carnis significari potest eligat uiuere. Nam qui uelut summum bonum laudat animae naturam et tamquam malum naturam carnis accusat, profecto et animam carnaliter adpetit et carnem carnaliter fugit, quoniam id uanitate sentit humana, non ueritate diuina. Non quidem Platonici sicut Manichaei desipiunt, ut tamquam mali naturam terrena corpora detestentur, cconpactus est, qualitatesque eorum Deo artifici tribuant; uerum tamen ex terrenis artubus moribundisque membris sic adfici animas opinantur, ut hinc eis sint morbi cupiditatum et timorum et laetitiae siue tristitiae; quibus quattuor uel
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑ menbra er̃ xp̃i:᷑ ex illis eñĩ multo plures
scđa in aet̾nũ morte amplectent᷑. Sed idõ dictũ
.ẽ. om̃s atq om̃s : qͥa sic̃ nemo corpore animali
nisi in adam morit̾. ita nemo corpore spuali nisi
in xp̃ouiuificat᷑. Pinde neqͥquã putandũ. ẽ. nos
mresurrectione tale corpus habituros qͦle ha¬
buit pͥmꝰ homo ante peccatũ: nec illud qͦd dictũ
.ẽ. qͥlis trenꝰ tales & t̾reni scd̾mid intelligendũ¬
qđ factũ . ẽ. ad missione peccati. Non enĩ existi¬
mandũ ẽ. eũ priusquã peccasset sp̃uale corpꝰ
habusse: & peccati merito in animale mutatũ.
Ut enĩ hoc putet᷑ parũ attendunt᷑ tanti uerba
doctoris qui ait. Si ẽ: corpus animale . ẽ. & sp̃u¬
ale : sic̃ scriptũ ẽ. Pactꝰ ẽ. pͥmꝰ homo adã in
animã uiuentẽ. Nunqͥd hoc pꝰ peccatũ factũ
.ẽ. cũ sit ista hominis prima conditio de qua
beatissimꝰ paulus ad corpꝰ animale monstran¬
dũ hoc testimoniũ legis assũpsit: unde & illid¬

Expanded text:
plures secunda in aeternum morte plectentur; sed ideo dictum est omnes adque omnes, quia, sicut nemo corpore animali nisi in Adam moritur, ita nemo corpore spiritali nisi in Christo uiuificatur. Proinde nequaquam putandum est nos in resurrectione tale corpus habituros, quale habuit homo primus ante peccatum; nec illud, quod dictum est: Qualis terrenus, tales et terreni, squod factum est admissione peccati. Non enim existimandum est eum prius, quam peccasset, spiritale corpus habuisse et peccati merito in animale mutatum. Ut enim hoc putetur, parum adtenduntur tanti uerba doctoris, qui ait: Si est corpus animale, est et spiritale; sic et scriptum est: Factus est primus homo Adam in animam uiuentem. Numquid hoc post peccatum factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus £aulus ad corpus animale monstrandum hoc testimonium legis adsumsit? CAPUT XXI
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualib sed quasi carnalib & illud ex hoc eo¬
dẽ loquendi mͦ. id ÷ a partȩ totũ. Et ab anima
nãq & carne quȩ st̃ parte hominis potest totũ
significari qđ ÷ homo atq ita ñ ÷ aliudanima¬
lis homo aliud carnalis: sed idem ipsũ. ẽ utrũ¬
q id ÷ scđ̾m hominẽ uiuens homo: sic̃ ñ aliud
quã homines significant᷑ siue ubi legit᷑. ex oꝑib
legis ñ iustificabit᷑ om̃is caro. siue qđ scriptũ . ẽ.¬

Expanded text:
spiritalibus, sed quasi carnalibus; et illud et hoc eodem loquendi modo, id est a parte totum. Et ab anima namque et a carne, quae sunt partes hominis, potest totum significari, quod est homo; adque ita non est aliud animalis homo, aliud carnalis, sed idem ipsum est utrumque, id est secundum hominem uiuens homo; sicut non aliud quam homines significantur, siue ubi legitur: Ei operibus legis non iustificabitur omnis caro, siue quod scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
tirati estis xp̃m indiustis. Re aut̃ ipsa tunc
ꝑficiet᷑ cũ & in nobis qđ .ẽ. animale nascen¬
do sp̃uale factũ fuerit resurgendo. Ut enĩ
eiusdẽ uerb utar : spe salui facti sumꝰ. Indui¬
mus aut̃ imaginẽ treni hominis ꝓpagatione
p̃uaricationis & mortis. quã nobis intulit ge¬
neratio: sed induimꝰ imaginẽ celestis homĩ¬
nis grãẽ indulgentiae uitȩq ꝑpetuȩ. qͦd no¬
bis p̃stat regeneratio ñ nisi ꝑ mediatorẽ dĩ
& hominũ hominẽ xẽm iħai. quẽ cȩlestẽ ho¬
minẽ uult in telligi. qͥa de cęlo uenit ut t̾renȩ
mortalitatis corpore uestiret᷑ qđ cȩlesti im¬
mortalitate uestiret. Cȩlestes idõ appellat
& alios qͥa fiunt ꝑ gr̃am m̃bra eiꝰ : ut cũ illis¬

Expanded text:
tizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis hominis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio, non nisi per mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Iesum; quem caelestem hominem uult intellegi, quia de caelo uenit, ut terrenae mortalitatis corpore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo appellat et alios, quia fiunt per gratiam membra ei
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. sic̃ eũ & alio loco dñs appellauit. quando eũ cor¬
poralis sui oris flatu significans discipłis dedit. &
locis om̃ib diuinoꝵ eloqͥoꝵ ñ mͥ alit̃ umquã nuncu¬
patus occurrit. Hic uͦ ubi legit᷑. & finx̃ ds̃ hominẽ
puluerẽ de terra. & in sufflauit siue inspirauit in
faciẽ eius sp̃m uitȩ. ñ ait grecus pneuma qđ solet
increatore frequentiꝰ legit᷑. Unde ñ nulli etiã latini
ꝓpt̃ differentiã hoc uocabulũ ñ sp̃m sed flatũ ap¬
pellare maluer̃. Hoc. ẽ. enĩ ingreco in illo loco apud
isaiã. ubi ds̃ dicit. Omnẽ flatũ ego feci. omnẽ ani
rationẽ uel aspirationẽ. quando aut̃ ds̃ dr̃ int̃pre¬

Expanded text:
r, sicut eum et hoc loco Iesus appellauit, quando eum corporalis sui oris flatu significans discipulis dedit; et locis omnibus diuinorum eloquiorum non mihi aliter umquam nuncupatus occurrit. Hic uero, ubi legitur: Et finxit Deus hominem puluerem de terra et insufflauit siue inspirauit in faciem eius spiritum uitae, non ait Graecus rcveofta, quod solet atura quam in Creatore frequentius legitur; unde nonnulli etiam Latini propter differentiam hoc uocabulum non spiritum, sed flatum appellare maluerunt. Hoc enim est in Graeco etiam illo loco aput Esaiam, ubi Deus dicit: Omnem flatum ego feci, omnem animrationem uel aspirationem, quando etiam Dei dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
S sic̃ loqͥt᷑ scriptura diuma scłm carnẽ uiuere
utriq monstrant᷑. Carnẽ qͥppe appellat ñ solũ
corpus t̃reni atq mortalis animantis. ueluti cũ
dic̃ ñ om̃is caro eadẽ caro. alia qͥdẽ hominis. alia
caro pecoris. alia uolucrũ. alia pisciũ : s & aliis
multis modis significatione huiꝰ nominis utitur.
int̃ quos uarios locutionis modos sepe etiã ipsũ
hominẽ id ÷ naturã hominis carnẽ nuncupat.
mͦ locutionis a parte totũ quale . ẽ. ex oꝑib legis
ñ iustificabit᷑ caro. Quid enĩ uoluit intelligi nisi
om̃is homo : Qđ aꝑtius paulo pꝰ ait. In lege ne mo
ius tificat᷑. Et ao calathas. Scientes aut̃ qͥa ñ iusti¬
ficat᷑ homo ex oꝑib legis. Scdm hoc intelligitur

Expanded text:
m carnem uiuere utrique monstrantur. Carnem quippe appellat non solum corpus terreni adque mortalis aninr.antis ueluti cum dicit: Non omnis caro eadem caro; alia quidem hominis, alia autem caro pecoris, alia uolucrum, alia piscium, sed et aliis multis modis significatione huius nominis utitur, inter quos uarios locutionis modos saepe etiam ipsum hominem, id est naturam hominis, carnem nuncupat, modo locutionis a parte totum, quale est: Ex operibus legis non iustificabitur omnis caro. Quid enim uoluit intellegi nisi omnis homo? Quod apertius paulo post ait: In lege nemo iustificatur, et ad Galatas: Scientes autem quia non iustificatur homo exoperibuslegis. Secundum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lxxu. homines intelligunt᷑. Et qͦd dictũ .ẽ. ñ in sa¬
pientiȩ humanȩ doctis uerbis. potuit dici ñ insa¬
pientiae carnalis : sic̃ qͦd dictũ. ẽ. scđ̾m hominẽ am¬
bulatis. potuit dici scđm carnẽ. Magis aut̃ hoc
apparuit in his quȩ sub uinx̃. Cũ enĩ qͥs dicat ego¬
qͥdẽ sũ pauli. alius aut̃ ego apollo. non ne hões
estis : qđ dicebat animales estis. & carnales estis.

Expanded text:
ue homines intelliguntur. Et quod dictum est, Non in sapientiae humanae doctis verbis, potuit dici, Non in sapientiae carnalis: sicut quod dictum est, Secundum hominem ambulatis; potuit dici, Secundum carnem. Magis autem hoc apparuit in his quae subjunxit: Cum enim quis dicat, Ego sum Pauli; alius autem, Ego Apollo: nonne homines estis
Abbreviated transcription (Latin):
beat. aut qͥs ita loqͥt᷑ inimico suo. uel quẽ putat
habes ad uersũ me : Postremo sic̃ carnalitates ut
ita dicã siqͥs audisse ñ dubitasset carni tribuere :
ita nemo dubitat an̾imositates ad animã ꝑtine¬
re. Cur gͦ hȩc om̃ia & his similia doctor gentiũ
infide & ueritate oꝑa carnis appellat. nisi qc¬
eolocutionis mͦ qͦ totũ significat᷑ a parte ipsũ
hominẽ uult nomine carnis in telligi᷑ Qđ si qͥs¬
quã dicit carnẽ causã. eẽ. in malis morib qͦorũ¬
cũq uitiorũ. eo qđ anima a carne affecta sic
unit : ꝓfecto ñ uniuersã hominis naturã dili

Expanded text:
beat? aut quis ita loquatur, ut inimico suo uel quem putat beat? aut quis ita loquatur, ut inimico suo uel quem putat habes aduersus me\'? Postremo sicut carnalitates, ut ita dicam. si quis audisset, non dubitaret carni tribuere, ita nemo dubitat animositates ad animum pertinere. Quur ergo haec omnia et his similia doctor gentium in fide et ueritate opera carnis appellat, nisi qeo locutionis modo, quo totum significatur a parte, ipsum hominem vult nomine carnis intelligi? Quod si quisquam dicit carnem causam esse in malis moribus quorumcunque vitiorum, eo quod anima carne perfecta sic vivit, profecto non universam hominis natur
Abbreviated transcription (Latin):
uidebit᷑ considatꝰ poterit dissoluere quȩstionẽ. qͥd
sit scđm carnẽ uiuere. In oꝑib nãq carnis qm̃ ma¬
nifesta. eẽ . dix̃ ea quȩ cõmemorata damnauit:
ñ illa tantũ inuenimꝰ quȩ ad uoluntatẽ ꝑtinent
carnis sicuti s̃ fornicationes immunditiȩ luxuriȩ
aebrietates. comes sationes. uerũ etaiã illa qͥb animi
uitia de monstrant᷑ a uoluptate carnis aliena
Quis enĩ seruitutẽ quȩ idolis exibet᷑. uenestaa
inimiticias. contẽtiones. aemulationes. animosi¬
tates. dissens subnes. hereses. inuidias. ñ potiꝰ in tel¬
ligat animȩ uitia. eẽ. ñ carnis: Quando quidẽ fi¬
eri potest̃ ut ꝓpt̃ idolatriã uel heresis alicuius
errorẽ a uoluptatib corporis tẽꝑetur : & tam̃
etiã tunc homo quã ius carnis libidines contine
auetoritate con uincit᷑. & in eo qđ abstineat a uo¬
luptatib: carnis damnabilia oꝑa carnis agere
de monstratur. Quis inimicitias ñ in animo ha¬

Expanded text:
estionem, quid sit secundum carnem vivere. In operibus namque carnis, quae manifesta esse dixit, eaque commemorata damnavit, non illa tantum invenimus, quae ad voluptatem pertinent carnis, sicuti sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, ebrietates, comisationes; uerum etiam illa, quibus animi uitia demonstrantur a uoluptate carnis aliena. Quis enim seruitutem, quae idolis exhibetur, ueneficia, inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidias non potius intellegat animi uitia esse quam carnis? Quando quidem fieri potest, ut propter idololatriam uel haeresis alicuius errorem a uoluptatibus corporis tempe- . retur; et tamen etiam tunc homo, quamuis carnis libidines continerauctoritate conuincitur, et in eo, quod abstinet a uoluptatibus carnis, damnabilia opera carnis agere demonstratur. Quis inimicitias non in animo ha
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ si ad huc uiuit ante mortẽ. ẽ. Si uiuere de¬
sistit : iã pꝰ mortẽ .ẽ. Nũ quã gͦ moriens id ÷ in
morte. eẽ. cõp̃hendit᷑. Ita etiã in transcursu
tẽporũ qͦerit̾ p̃sens nec inuenit᷑ : qͥa sine ullo
spatio. ẽ. ꝑ qđ transit᷑ ex futuro in p̃teritum.
Nonne gͦ uidendũ ẽ. ne ista ratione mors cor¬
poris nulla. eẽ dicat᷑ : si enĩ ẽ. qͣndo ÷ qͥe in
nullo & in qͦ nullꝰ. eẽ potest: qͣndo qͥdẽ si uiuit᷑
ad huc ñ .ẽ. qͥa hoc ante mortẽ ñ in morte : si
aut̃ uiuere iam cessatũ.ẽ. iã ñ .ẽ qͥa & hoc pꝰ
mortẽ . ẽ. ñ in morte : s rursus sinulla mors ÷
ante uel post qͥd ẽ qđ dicit᷑. ante mortẽ uel
pꝰ mortẽ : nã & hoc mnanit̃ dr̃ si mors nulla ẽ.
atq utinã in paradiso bene uiuendo egissemꝰ
ut reuera nulla mors. eẽt Nunc aut̃ ñ solũ est.
uerũ etiã tã molesta. ẽ. ut nec ulla explicari

Expanded text:
quoniam si adhuc uiuit, ante mortem est; si uiuere dequoniam si adhuc uiuit, ante mortem est; si uiuere destitit, iam post mortem est. Numquam ergo moriens, id est in morte, esse conprehenditur. Ita etiam in transcursu temporum quaeritur praesens, nec inuenitur, quia sine ullo spatio est, per quod transitur ex futuro in praeteritum. Nonne ergo uidendum est, ne ista ratione mors corporis nulla esse dicatur? Si enim est, quando est, quae in ullo et in qua ullus esse non potest? Quando quidem si uiuitur, adhuc non est, quia hoc ante mortem, non in morte; si autem uiuere iam cessatum est, iam non est, quia et hoc post mortem est, non in morte. Sed rursus si nulla mors est ante quid uel post, quid est quod dicitur ante mortem siue post mortem? Nam et hoc inaniter dicitur, si mors nulla est. Adque utinam in paradiso bene uiuendo egissemus, ut re uera nulla mors esset. Nunc autem non solum est, uerum etiam tam molesta est, ut nec ulla explicari
Abbreviated transcription (Latin):
erit moriens: Et enĩ anteꝗ mors ueniat ñ . ẽ.
moriens. s uiuens. Cũ uꝰ mors uenerit: mortu¬
us erit ñ moriens: Illud gͦ . ẽ adhuc ante mortẽ :
hoc iã pꝰ mortẽ. Quando gͦ in morte tunc. ẽ. mo¬
riens : ut qͥẽ ad modũ tria s̃ cũ dicimꝰ ante mor¬
tẽ. in morte. post mortẽ: ita tria singulis singula.
uiuens. moriens. mortiuusq: reddant᷑. Q ando
itaq sit moriens id. ẽ. in morte. ubi neq sit ui¬
uens qđ ẽ. ante mortẽ. neq: mortuus qđ .ẽ. p
mortẽ. s moriens id.ẽ. in morte difficillime
definit᷑. Q andui qͥppe . ẽ. anima incorpore.
maxime si etiã sensus ad sit ꝓculdubio uiuit
homo qͥ constat ex anima & corpore : ac ꝑ hoc
ad huc ante mortẽ ñ in morte. ẽẽ dicendũ. ẽ.
Cũ uͦ anima abscesserit omnẽq abstulerit cor¬
poris sensũ : iã pꝰmortẽ mortuusq ꝑhibetur.
Perit gͥ int̃ utrũq qͦmͦ moriens uel in morte sit :

Expanded text:
erit moriens. Etenim antequam mors ueniat, non est erit moriens. Etenim antequam mors ueniat, non est moriens, sed uiuens; cum uero mors uenerit, mortuus erit, non moriens. Illud ergo est adhuc ante mortem, hoc iam post mortem. Quando ergo in morte? Tunc enim est moriens, ut, quem ad modum tria sunt cum dicimus ante mortem, in morte, post mortem\', ita tria singulis singula \'uiuens, moriens mortuusque reddantur. Quando itaque sit moriens, id est in morte, ubi neque sit uiuens, quod est ante mortem, neque mortuus, quod est post mortem, sed moriens, id est in morte, difficillime definitur. Quamdiu quippe est anima in corpore, maxime si etiam sensus adsit, procul dubio uiuit homo, qui constat ex anima et corpore, ac per hoc adhuc ante mortem, non in morte esse dicendus est; cum uero anima abscesserit omnemque abstulerit corporis sensum, iam post mortem mortuusque perhibetur. Perit igitur inter utrumque, quo moriens uel in morte sit;
Abbreviated transcription (Latin):
morte : Nũquã gͥ inuita homo. ẽ. exqͦ ẽ. in isto
corpore moriente potius qũã uiuente. & si mn
uita & in morte simul ñ potest. ẽẽ. An potiꝰ in
uita & in morte simul. ẽ: inuita scilicet in qͣ
uiuit donec tota detrabat᷑ : in morte aut̃. qͥa
iã morit᷑ꝰ cũ uita detrahit᷑: Si enĩ ñ ẽ in uitx¬
qͥd ẽ qđ de trahit᷑. donec eiꝰ fiat ꝑfecta cõ¬
sũmatio : Si aut̃ ñ ÷ in morte : qͥd ẽ. uite ipsiꝰ de¬
tractio : Non enĩ frustra cũ uita fuerit corpori
tota detracta pꝰ mortẽ iã dr̃: nisi qͥa mors erat
cũ detraheret᷑. Nã si ea de tractio ñ ẽ. homo in
morte. s pꝰ mortẽ : qͣndo nisi cũ de trabit᷑ erit
enĩ ꝓpinquat ꝑ agendo uitȩ suȩ tẽpora si iã in
illa. ẽ. maxime qr̾ nimis. ẽ. in solens. ut simul &
uiuens. eẽ. dicat᷑ & moriens. cũ uigilans & dor¬
miens simul. ẽẽ. ñ possit: quȩrendũ ẽ. qͣndo

Expanded text:
morte? Numquam igitur in uita homo est, ex quo est in isto morte? Numquam igitur in uita homo est, ex quo est in isto corpore moriente potius quam uiuente, si et in uita et in morte simul non potest esse. An potius et in uita et in morte simul est; in uita scilicet, in qua uiuit, donec tota detrahatur; in morte autem, quia iam moritur, cum uita detrahitur? Si enim non est in uitquid est quod detrahitur, donec eius fiat perfecta consumtio? Si autem non est in morte, quid est uitae ipsa detractio? Non enim frustra, cum uita fuerit corpori tota detracta, post mortem iam dicitur, nisi quia mors erat, cum detraheretur. Nam si ea detracta non est homo in morte, sed post mortem: quando, nisi cum detrahitur, erit enim propinquat peragendo uitae suae tempora, si iam in illa est?, maxime quia nimis est insolens, ut simul et uiuens esse dicatur et moriens, cum uigilans et dormiens simul esse non possit: quaerendum est quando
Abbreviated transcription (Latin):
de spatio uiuendi demit᷑. & qͦtidie fit minꝰ quos
qͣm cursus ad mortẽ : in qͦ nemo uel paululũ sta¬
re uel aliqͥnto tardius ire ꝑmittitur. s urgent᷑
om̃s pari motu. nec diuerso impellunt᷑ accessu.
Neq enĩ cui uita breuior celeriꝰ diẽ dux̃ qͣm ille cui
longior: s cũ eqͣlit̃ & aeqͣlia momenta raperent᷑
plius uiȩ ꝑ egisse: aliud aliũ tardius ambulas¬
se. Qui gͦ usq ad mortẽ ꝓductiora spatia tem¬
poris agit : ñ lentuis ꝑgit. s plus itineris cori¬
ficit. Porro si ex illo qͥsq incipit mori. hoc ÷. eẽ
in morte ex qͦ millo agi ceꝑit ipsa mors id ÷ ui¬
tȩ detractio: qͦȩ cũ de trahendo finita fuerit pꝰ
mortẽ iã ñ erit in morte: ꝓfecto ex qͦ. eẽ incipit
in hoc corpore in morte. ẽ. Quid enĩ aliud dieb
horis mom̃tisq singulis agit᷑. donec ea consum¬
mata mors quȩ agebat᷑ impleat᷑. & incipiat ĩã
tẽpus. ẽẽ. pꝰ mortẽ qđ cũ uita detraheret era in

Expanded text:
de spatio uiuendi demitur, et cottidie fit minus minu uitae huius, quam cursus ad mortem, in quo nemo uel paululum stare uel aliquanto tardius ire permittitur; sed urgentur omnes pari motu nec diuerso inpelluntur accessu. Neque enim, cui uita breuior fuit, celerius diem duxit quam ille, cui longior; sed cum aequaliter et aequalia momenta raperenturplius uiae peregisse, aliud tardius ambulasse. Qui ergo usque ad mortem productiora spatia temporis agit, non lentius pergit, sed plus itineris conficit. Porro si ex illo quisque incipit mori, hoc est esse in morte, ex quo in illo agi coeperit ipsa mors, id est uitae detractio quia, cum detrahendo finita fuerit, post mortem iam erit, non in morte: profecto, ex quo esse incipit in hoc corpore, in morte est. Quid enim aliud diebus horis momentisque singulis agitur, donec ea consumta mors, quae agebatur, inpleatur, et incipiat iam tempus esse post mortem, quod, cum uita detraheretur, erat in
Abbreviated transcription (Latin):
accipientes qͥdã: putauer̃ xp̃o humanã ani¬
mã defuis se. Sic̃ etũ a toto pars accipit᷑ ubi ma¬
riȩ magdalene uerba in euangłio legunt᷑ dicen¬
tis. abstuler̃ dñm meũ & nescio ubi posuer̃ eũ.
cũ de sola xp̃i carne loqueret᷑ quã sepultã de.
monum̃to putabat ablatã : ita & a parte totũ
carne nominata intelligit᷑ homo. sicuti sunt qͦȩ
supͣ cõmemorauimꝰ. Cũ igit᷑ multis modis qͦs ꝑscru¬
tari & colligere longũ.ẽ. diuina scriptura nuncupet
carnẽ: quid sit scđm carnẽ uiuere qđ ꝓfecto malũ
.ẽ. cũ ipsa carnis natura ñ sit malũ ut indagare
scripsit ad galathas: ubi ait. Manifesta aut̃ sunt
oꝑa carnis. quȩ sunt fornicationes immunditiȩ

Expanded text:
quidam putauerunt Christo humanam animam defuisse. Sicut enim a toto pars accipitur, ubi Mariae Magdalenae uerba in euangelio leguntur dicentis: Tulerant Dominum meum et nescio ubi posuerunt eum, cum de sola Christi carne loqueretur, quam sepultam de monumento putabat ablatam: ita et a parte totum carne nominata intellegitur homo, sicuti ea sunt quae supra commemorauimus. Cum igitur multis modis, quos perscrutari et colligere longum est, diuina scriptura nuncupet carnem: quid sit secundum carnem uiuere quod profecto malum est, cum ipsa carnis natura non sit malum ut indagare auli apostoli quam scripsit ad Galatas, ubi ait: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in ȩt̃nũ cũ suis corporib ꝑmanebunt. nec
ab eis ulla morte soluent᷑ : qͥd ÷ qđ isti ad exa¬
gitandã xp̃ianã ciuitatẽ fingunt se nescire
qđ sciunt. aut etiã sibi repugnantes aduers
se ipsos malunt dicere . dũ nob̵ ñ disinant con¬
tra dicere : nempe platonis hȩo uerba s̃. sic̃ ea
ercero in latinũ uertit. qͥb inducit sũmũ dm̃
dõs qͦs fecit alloqͦentẽ ac dicentẽ. Uos qͥ deoꝵ
satu orti estis. attendite qͦoꝵ oꝑum ego parers
effectorq sũ. Hȩc s̃ indissolubilia me inuito:
qͣmqͥã om̃e colligatũ solui potest. Sed haud¬
qͣ qͥã bonũ ẽ ratione uinctũ dissoluere uelle.¬
S qm̃ estis orti. immortales uos qͥdẽ. eẽ. & in¬
dis solubiles ñ potestis: neqͣqͥã tam̃ dissolue¬
mini. neq uos ulla mortis fata periment. Nec
er̃ ualentiore quã consiliũ meũ: qđ maiꝰ. ẽ. uin¬

Expanded text:
quod in aeternum cum suis corporibus permanebunt, nec quod in aeternum cum suis corporibus permanebunt, nec ab eis ulla morte solventur: quid est quod isti ad exagitandam christianam fidem fingunt se nescire quod sciunt; aut etiam sibi repugnantes adversum se ipsos malunt dicere, dum nobis non desinant contradicere? Nempe Platonis haec uerba sunt, sicut ea Cicero in Latinum uertit, quibus inducit summum deum deos quos fecit adloquentem ac dicentem: Vos, qui deorum satu orti estis, adtendite: quorum operum ego parens effectorque sum, haec sunt indissolubilia me inuito, quamquam omne conligatum solui potest; sed haudquaquam bonum est ratione uinctum uelle dissoluere. Sed quoniam estis orti, inmortales uos quidem esse et indissolubiles non potestis; ne utiquam tamen dissoluemini, neque uos ulla mortis fata periment, nec erunt ualentiora quam consilium meum, quod maius est uin
Abbreviated transcription (Latin):
ent̃ sibi uident᷑ irride qđ dicimꝰ animȩ a cor¬
pore saparationẽ int̃ penas eius. eẽ. deputan¬
qͥa uidelicet eiꝰ ꝑfectã beatitudinẽ tunc illi fieri
existimant cũ om̃i ꝓrsus corpore exuta ad dm̃
simplex & sola & qͦdã mͦ nuda redierit. Ubi
sinil qͦ ista refelleret᷑ opinio in eoꝵ litteris iN¬
uenirẽ: operosius mͥ disputandũ. eẽt qͦ demors¬
trarẽ ñ corpꝰ. eẽ. animȩ s corruptibile corpꝰ
onerosũ. Unde illud. ẽ qđ de scripturis nr̃is in
suꝑiore libro cõmemoraumꝰ. Corpꝰ enĩ corrup¬
tibile aggrauat animã: ad dendo utiq cor¬
ruptibile. ñ qͦlicũq corpore sed qͣle factũ ẽ
ex peccato consequente uindicta animã ꝑ¬
hibuit aggrauari. Qđ etiã si ñ ad didisset :
nichil aliud intelligere deb̾emꝰ. S cũ aꝑtis¬
sime plato dõs a summo dõ factos hab̾e im¬
mortalia corpora p̃dicet. eisq ipsũ dm̃ a qͦ
facti s̃ indicat ꝓmagnobeneficio pollicentẽ

Expanded text:
orpore separationem inter poenas eius esse deputana uidelicet eius perfectam beatitudinem tunc illi fieri existimant, cum omni prorsus corpore exuta ad Deum simplex et sola et quodam modo nuda redierit. Ubi si nihil, quo ista refelleretur opinio, in eorum litteris inuenirem, operosius mihi disputandum esset, quo demonstrarem non corpus esse animae, sed corruptibile corpus onerosum. Unde illud est quod de scripturis nostris in superiore libro commemorauimus: Corpus enim corruptibile adgrauat animam. Addendo utique corruptibile non qualicumque corpore, sed quale factum est ex peccato consequente uindicta, animam hibuit aggravari. Quod etiamsi non addidisset, nihil aliud intelligere deberemus. Sed cum apertissime Plato deos a summo Deo factos habere immortalia corpora praedicet, eisque ipsum Deum, a quo facti sunt, inducat pro magno beneficio pollicentem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbia nominis erubescunt. eẽ. xp̃iani : ne cõmune
illis cũ uulgo uocabulũ uile faciat palliatoꝵ
tanto magis in flatã qͣnto magis exiguã pauci¬
tatẽ. & querentes qͥd in doctrina xp̃iana rep̃¬
hendant exagitant ȩt̃nitatẽ corporis. tanqͣm¬

Expanded text:
perbia nominis erubescunt esse Christiani, ne commune perbia nominis erubescunt esse Christiani, ne commune illis cum uulgo uocabulum uilem faciat palliatorum tanto magis inflatam, quanto magis exiguam paucitatem; et quaerentes, quid in doctrina Christiana reprehendant, exagitant aet
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eos alloquens ds̃ tanqͦã sollicitos neforte
moriant᷑. id ÷ dissoluant᷑ a corpore de sua
facit immortalitate securos: ñ ꝓpt̃ eoꝵ natu¬
rã quȩ cõpacta sit ñ simplex. s ꝓpt̃ suã in uicꝰ¬
tissimã uoluntatẽ qͣ potens. ẽ. facere ut nec
orta occidant. nec conexa soluant᷑. s incorrup¬
tibilit̃ ꝑseuerent: Et hoc qͥdẽ utrũ plato uerũ
de syđib dicat: alia quȩstio. ẽ. Neq enĩ ei con¬
tinuo concedendũ ẽ. globos istos luminũ siue
orbiculoluce corporea su ꝑ t̾rã seu die seu nocte ful¬
gentes suis qͥb dã ꝓpͥis annis iuuere. eisq intellecꝰ¬
tualib & beatis. etiã ede mundo uniuerso ipso tan¬
qͦã uno animali maximo qͦ cuncta cȩtera conti¬
nent᷑ animalia instant̃ affirmat. Sed hec ut di¬
xi alia quęstio. ẽ: qͥã nuno discutiendã ñ susce¬
pimꝰ. Hoc tantũ contͣ istos cõmemorandũ puta¬
ui: qͥ se platonicos uocari uel. eẽ. głant᷑. Cuiꝰ su¬

Expanded text:
quod eos alloquens Deus tanquam sollicitos, ne forte moriantur, id est dissolvantur a corpore, de sua facit immortalitate securos; non propter eorum naturam, quae sit conpacta, non simplex, sed propter suam inuictissimam uoluntatem, qua potens est facere, ut nec orta occidant nec conexa soluantur, sed incorruptibiliter perseuerent? Et hoc quidem utrum Plato uerum de sideribus dicat, alia quaestio est. Neque enim ei continuo concedendum est globos istos luminum siue orbiculos luce corporea super terras seu die seu nocte fulgentes suis quibusdam propriis animis uiuere eisque intellectualibus et beatis, quod etiam de ipso uniuerso mundo, tamquam uno animali maximo, quo cuncta cetera continerentur animalia, instanter adfirmat. Sed haec, ut dixi, alia quaestio est, quam nunc discutiendam non suscepimus. Hoc tantum contra istos commemorandum putaui, qui se Platonicos uocari uel esse gloriantur, cuius su
Abbreviated transcription (Latin):
uentẽ & sp̃m uitȩ etiã in pecorib in uenimꝰ sic̃ loqͥ
diuina scriptura consueuit. & cũ hoc qͦq loco ubi
legit᷑ om̃ia quȩ habent sp̃m uitȩ ñ grecus pneuma
sed pnoen dixerit. cur ñ dicimꝰ quid opus erat ut ad¬
deret uuentẽ cũ anima nisi uiuat. eẽ. ñ possitꝰ aut
qͥd opus erat ut adderet uite. cũ dixisset sp̃m : sed
in telligimꝰ animã uiuentẽ & sp̃m uitȩ scripturã
suo more dixisse. cũ animalia id ÷ animata corpora
uellet intelligi. qͥb in.ẽẽt. ꝑ animã ꝑspicuus iste etiã
corporis sensus. In hominis aut̃ conditione obliuisci¬
m᷑ quẽ ad modũ loqͥ scriptura consueuerit. cũ suo ꝓr
ma accepta quã ñ sic̃ aliarũ carniũ aquis & t̃ra ꝓ¬
ducentib sed dõ flante creatã uoluit intelligi. sic
tam̃ facta ut incorpore animali qđ fit anima in
eo uiuente sic̃ illa animalia uiueret de qͥb dix̃ ꝓ

Expanded text:
uentem et spiritum uitae etiam in pecoribus inuenimus, sicut loqui uentem et spiritum uitae etiam in pecoribus inuenimus, sicut loqui diuina scriptura consuelegitur, Omnia quae habent spiritum vitae, non graecus πνεῦμα, sed πνοήν dixerit: cur non dicimus, Quid opus erat ut adderet, viventem, cum anima nisi vivat esse non possit? aut, Quid opus erintellegimus animam uiuentem et spiritum uitae scripturam suo more dixisse, cum animalia, id eat animata corpora, uellet intellegi, quibus inesset per animam perspicuus iste etiam corporis sensus. In hominis autem conditione obliuiscimur, quem ad modum loqui scriptura consueuerit, cum suo proma accepta, quam non sicut aliarum carnium aquis et terra producentibus, sed Deo flante creatam uoluit intellegi, sic tamen factum, ut in corpore animali, quod fit anima in eo uiuente, sicut illa animalia uiueret, de quibus dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
de creatore s etiã de cretura dici solere manifes¬
tum. ẽ. Sed cũ dixis set inquiunt sp̃m ñ adderet
uitȩ : nisi illũ sp̃m scm̃ uellet intelligi. Et cũ fac¬
dixis set. factus. ẽ. homo in animã uiuentẽ: non
ad deret uiuentẽ nisi animȩ uitã significaret quȩ
illi diuinitꝰ imꝑtit᷑ dono sp̃s dĩ. Cũ enĩ uiuat ani¬
ma inquiunt ꝓprio suȩ uitȩ modo. qͥd opus erat
addere uiuentẽ. nisi ut ea uita in telligeret᷑ quȩ
ꝓhumana suspitione contendere. & scripturas sc̃ãs
negligent̃ attende : Quid eñĩ magnũ erat ñ ire
longius. s in eodẽ ipso libro paulo suꝑius legere.
ꝓducat t̾ra animã uiuentẽ. quando animalia t̃res¬
tria cuncta creata sunt: Deinde aliqͣntis int̃positis
in eodẽ tam̃ ipso libro quid magnũ erat ad uertere
qͥ erat suꝑ aridã mortuus ẽ. cũ in sinuaret om̃ia qͥȩ
uiuebant in t̾ra perisse diluuio: Si gͦ & animã ui¬

Expanded text:
de Creatore, sed etiam de creatura dici solere manifesde Creatore, sed etiam de creatura dici solere manifestum est. 4. Sed cum dixisset, inquiunt, spiritum, non adderet vitae, nisi illic Spiritum sanctum vellet intelligi: et cum dixisset, Factus est homo in animam, non adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur dono Spiritus Dei. Cum enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uiuentem, nisi ut ea uita intellegeretur, quaed nisi diligenter pro humana suspicione contendere et scripturas sanctas neglegenter adtendere? Quid enim magnum erat non ire longius, sed in eodem ipso libro paulo superius legere: Producat terra animam uiuentem, quando animalia terrestria cuncta creata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat aduertere qui erat super aridam, mortuus est, cum insinuaret omnia quae uiuebant in terra perisse diluuio? Si ergo et animam ui
Abbreviated transcription (Latin):
hominis. nisi sp̃s eius qͥ in ipso. ẽꝰ siue pecoris. sic̃
in salomonis libro scriptũ. ẽ. Quis scit si sp̃s ho¬
minis ascendat sursũ incęlũ: & sp̃s pecoris descen¬
dat deorsũ in terrãꝰ siue istũ corporeũ qͥ etiã uentꝰ
dr̃. Nã eius hoc nom̃. ẽ. ubi in psalmo canit᷑. Ignis
grando .iix. glaties. sp̃s tẽpestatis. siue iã ñ creatũ
sed creatorẽ : sic̃ ẽ. de qͦ dicit dñs in euangłio. acci¬
pite sp̃m scm̃. eũ corporei sui oris flatu signifi¬
cans. & ubi ait. ite baptizate om̃s gentes in nomi¬
ne patris & filii. & sp̃s scĩ. ubi ipsa trinitas ex¬
cellentissime & euidentis sime cõm̃data.ẽ. Et ubi
locis. In his qͥppe om̃ib testimoniis scripturarũ
Qua ꝓpt̃ in eo qđ scriptũ. ẽ. inspirauit uel si ma¬
gis ꝓpriȩ dicendũ. ẽ. inspirauit in faciẽ eiꝰ sp̃m
posuis set. nec si esset consequens ut creatorẽ sp̃m
remur. quando quidẽ pneuma ut dictũ.ẽ. ñ solũ

Expanded text:
hominis qui in ipso est ? sive pecoris, sicut in Salomonis libro scriptum est, Quis scit si spiritus hominis ascendat sursum in coelum, et spiritus pecoris descendat deorsum in terram ? sive istum corporeum, qui etiam ventus dicitur: nam ejus hoc nomen est, ubi in Psalmo canitur, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis : sive jam non creatum, sed Creatorem, sicut est de quo dicit Dominus in Evangelio, Accipite Spiritum sanctum; eum corporei sui oris significans flatu. Et ubi ait, Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti : ubi ipsa Trinitas excellentissime et evidentissime commendata est. Et ubi locis. In his quippe omnibus testimoniis Scripturarum, Quapropter in eo quod scriptum est, Inspiravit, vel, si magis proprie dicendum est, Insufflavit in faciem ejus spiritum posuisset, nec sic esset consequens, ut Creatorem Spirremur: quandoquidem πνεῦμα, ut dictum est, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ in arbustis hoc simile.ẽ. sensib quod
alunt᷑ & gignunt. Uerũ tam̃ & hȩc om̃ia corpora¬
lia latentes in naturas causas habent : s formas
suas quib: mundi huius uisibilis structura for¬
mosa. ẽ. sentiendas sensib p̃bent. ut ꝓeo quod
nosse ñ possunt quasi in notescere uelle uidean¬
tur: s nos ea sensu corporis ita capimꝰ ut de his
ñ sensu corporis udicemꝰ. Habemꝰ enĩ aliũ in te¬
rioris hominis sensũ isto longe p̃stantiorẽ: qͥo
usta & in iusta sentimꝰ : iusta intelligibilẽ spe¬
ciẽ. in iusta eius priuationẽ. Ad huius sensus
officiũ ñ acies pupillȩ. ñ foram̃ auriculȩ. ñ
spiram̃ta nariũ. ñ gustꝰ fauciũ. ñ ullus corpo.¬
reus tactꝰ accedit Ibi me &. eẽ. & hoc nosse certꝰ
sum : & hȩc amo atq amare me similit̃ certꝰ sũ.

Expanded text:
Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod et gignunt. Verum tamen et haec et omnia corporalia latentes in natura causas habent; sed formas suas, quibus mundi huius uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo, quod nosse non possunt, quasi innotescere uelle uideantur. Sed nos ea sensu conon sensu corporis judicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo justa et injusta sentimus: justa, per intelligibilem speciem; injusta, per ejus privationem. Ad hujus sensus officium non acies pupillae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum, et haec amo atque amare me similiter certus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
ulla saltim seminalis . ẽ. uita. ita tam̃ uel ex¬
iliunt in suꝑna uel: ĩma descendunt. uel
librant᷑ in mediis . ut. ẽẽ. iã suũ ubi scđm na¬
turã pos sunt. eẽ. cus todiant. lam uero nosse
quantũ am xt quãq falli nolit humana
natura uel hinc intelligi potest: qđ lam̃¬
tari quisq sana mente mauult quã lȩtari
in amentia. quȩ uis magna atq mirabił
mortalib p̃t̃ hominẽ animantib nulla.ẽ.
licet eoꝵ quib dã ad istã lucẽ contuendã
multo quã nobis sit acrior sensus oculoꝵ. s
lucẽ illã in corporeã contingerȩ nequeunt:
qua mens nr̃a quodã mͦ radiat᷑. ut de his om¬
nib recte iudicare possimus. Nã in quantũ
eã capimꝰ: in tantũ id possumꝰ. Uerũ tam̃ in ÷¬
nullo mͦ: aut certe quȩdã scientiȩ similitudo.
Cȩtera aut̃ rerũ corporaliũ non quia senti¬
unt s qr sentiunt᷑ : sensibilia nuncupata st̃.

Expanded text:
ulla saltem seminalis est vita, ita tamen vel exsulla saltem seminalis est vita, ita tamen vel exsiliunt in superna, vel in ima descendunt, vel librantur in mediis, ut essentiam suam, ubi secundum naturam possunt esse, custodiant. 2. Jam vero nosse quantum ametur, quamque falli nolit humana natura, vel hinc intelligi potest, quod lamentari quisque sana mente mavult, quam laetari in amentia. Quae vis magna atque mirabilis mortalibus, praeter homini, animantibus nulla est; licet eorum quibusdam ad istam lucem contuendam multo quam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his omnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum id possumus. Verum tamen inullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo; cetera autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia nuncupata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
te finire. nisi quia satis apparet quia fugi¬
at natura ñ. eẽ : Atq idõ cũ se nouerint. eẽ
morituros. ꝓmagno beneficio sibi hanc im¬
pendi miscđiã desid̾ant : ut aliquanto ꝓducꝰ¬
tius in eadẽ miseria uiuant. tardiusq mori¬
ant᷑. Procul dubio gͦ indicant immortalitatẽ
saltẽ talẽ quȩ ñ habeat finẽ mendicitatis
quanta gratulatione susciꝑent. Quid ani¬
ma onuĩa etiã irrationabilia: quib datũ ñ
est ista cogitare. ab immensis draconib: usq
ad exiguos uermiculos. nonne se. eẽ. uelle.
atq obhoc interitũ fugere om̃ib: quib: posst̃
motib indicant : Quid arbusta om̃sq fruti¬
ces quib nullus . ẽ. sensus ad uitandã ma¬
nifesta motione ꝑnitiem: nonne ut in auras
tutum culminis germ̃ emit tant altius terrȩ
radices affigunt qͦ alim̃tũ trahant: atqita
suũ quodã modo. eẽ. conseruent: Ipsa pos¬
tremo corpora quib non solũ sensus sed nec

Expanded text:
te finire, nisi quia satis apparet quam refugite finire, nisi quia satis apparet quam refugiat natura non esse? Atque ideo cum se noverint esse morituros, pro magno beneficio sibi hanc impendi misericordiam desiderant, ut aliquanto productius in eadem miseria vivant, tardiusque moriantur. Procul dubio ergo indicant immortalitatem saltem talem quae non habeat finem mendicitatis, quanta gratulatione susciperent. Quid? animalia omnia etiam irrationalia, quibus datum non est ista cogitare, ab immensis draconibus usque ad exiguos vermiculos, nonne se esse velle, atque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt motibus indicant? Quid? arbusta omnesque frutices, quibus nullus est sensus ad vitandam manifesta motione perniciem, nonne ut in auras tutum culminis germen emittant, altius terrae radices affigunt, quo alimentum trahant, atque ita suum quodammodo esse conservent? Ipsa postremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse amor uerus & certꝰ.ẽ: Lam porro
nemo ẽ.qui.eẽ. se nolit : quã nemo. ẽ. qͥ ñ. eẽ.¬
se beatũ uelit. Quomͦ enĩ potest beatꝰ. eẽ.¬
.ẽẽ. iocundũ. ẽ: ut non ob aliud & hͥi qͥ miseri
sunt nolint interire: & cũ se miseros. eẽ sen¬
tiant. non se ipsos de reb sed miseriã suã
potius auferri uelint. Illis etiã qui & sibi
miserrimi apparent. & plane sunt. & non
solũ a sapientib qm̃ stulti. uerũ & abhis qͥ
se beatos putant miseri uidicant᷑ quia pau¬
pes atq mendici sunt : siquis immortalitatẽ
daret qua nec ipsa miseria moreret᷑: ꝓposito
sibi. quod si in eadẽ miseria semꝑ. eẽ. nollent.
nulli & nusquã. eent futuri s om̃imͦ perituri:
ꝓfecto exultarent lȩtitia. & sic semꝑeligeres
.ẽẽ. quã om̃ino non. eẽ. Huius rei testis. ẽ. no¬
tissimꝰ sensus illoꝵs. Unde enĩ mori metuunt.
& malunt in illa erumna uiuere quã eã mor¬

Expanded text:
 ipse amor uerus et certus est? Tam porro  ipse amor uerus et certus est? Tam porro nemo est qui esse se nolit, quam nemo est qui non esse beatus uelit. Quo modo enim potest beatus esseesse iucundum est, ut non ob aliud et hi qui miseri sunt nolint interire et, cum se miseros esse sentiant, non se ipsos de rebus, sed miseriam suam potius auferri uelint. Illis etiam, qui et sibi miserrimi apparent et plane sunt et non solum a sapientibus, quoniam stulti, uerum et ab his, qui se beatos putant, miseri iudicantur, quia pauperes adque mendici sunt, si quis inmortalitatem daret, qua nec ipsa miseria moreretur, proposito sibi quod, si in eadem miseria semper esse nollent, nulli et nusquam essent futuri, sed omni modo perituri, profecto exultarent laetitia et sic semper eligerent esse quam omnino non esse. Huius rei testis est notissimus sensus il malunt in illa aerumna vivere, quam eam mor
Abbreviated transcription (Latin):
sonos audiendo. od ores ol faciendo. sapores
gustando dura & mollia contrectando sentimꝰ.
Quoꝵ sensibiliũ etiã imagines eis simillimas.
nec iã corporeas cogitatione uersamꝰ. memoria
tenemꝰ. & ꝑ ipsas in istorũ desidia concitam᷑:
sed sine ulla fantasiarũ uel fantas matũ ima¬
ginatione ludificatoria mͥ. eẽ .me. idq nosse
& amare certissimũ ẽ: Nulla in his ueris acha¬
demicoꝵ argum̃ta formido dicentiũ. Quid.
si falleris: Si enĩ fallor: uel sum. Nã qui non
est aut̃ ut etiã ineo qđ me noui nosse non
fallar. Sic̃ enĩ noui. eẽ. me. ita noui etiã hoc
ipsũ nosse me : eaq: duo cũ amo eundẽ qͦq
amorẽ quiddã t̃ciũ nec imparis estima¬
tionis eis quas noui reb ad iungo. Neq enĩ
fallor amare me : cũ in his quȩ amo ñ fallor.
quã quã & si illa falsa. eẽnt falsa me amare
uerũ . eẽt. Nam quo pacto recte rep̃henderer
& recte ꝓhiberer ab amore falsorũ. si me

Expanded text:
sonos audiendo, odores olfaciendo, sapores sonos audiendo, odores olfaciendo, sapores gustando, dura et mollia contrectando sentimus, quorum sensibilium etiam imagines eis simillimas nec iam corporeas cogitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum desideria concitamur; sed sine ulla phantasiarum uel phantasmatum imaginatione ludificatoria mihi esse me idque nosse et amare certissimum est. Nulla in his ueris Academicorum argumenta formido dicentium: Quid si falleris? Si enim fallor, sum. Nam qui non est autem, ut etiam in eo, quod me noui nosse, non fallar. Sicut enim noui esse me, ita noui etiam hoc ipsum, nosse me. Eaque duo cum amo, eundem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis eis quas noui rebus adiungo. Neque enim fallor amare me, cum in his quae amo non fallar; quamquam etsi illa falsa essent, falsa me amare uerum esset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohiberer ab amore falsorum, si me
Abbreviated transcription (Latin):
id .ẽ. aliunde discendo ꝑciꝑe curaremꝰ : & nr̃
amor a nob̵ ꝑ fectꝰ & ad nos relatus ad beate
uiuendũ sufficeret. nec bono alio qͦ fruerem᷑
ullo indigeret. Nunc uero quia natura nr̃a
sapiamꝰ ipsũ debemꝰ hab̾e doctorẽ: ipsũ ut
beati simꝰ suauitatis in timȩ largitorẽ. Et qͥdẽ¬
nos in nobis tam & si ñ aequalẽ immo ualde
longeq distantẽ. neq coaet̾nã. & qͦ breuius
totũ dr̃ ñ eiusdẽ substantiȩ cuius ds̃ ẽ. tam̃ qͣ
dõ nichil sit in reb ab eo factis natura ꝓpinquiꝰ
imaginẽ dĩ hoc ÷ summȩ illius trinitatis ag¬
noscimꝰ ad hanc reformationẽ ꝑficiendã ut
sit etiã similitudine ꝓxima. Nã & sumꝰ & nos
.ẽẽ. nouimus: &. eẽ. ac nosse diligimꝰ. In ͥautẽ
trib quȩ dixi nulla nos falsitas ueri similis
turbat. Non enĩ ea sic̃ illa quȩ foris sunt ullo
sensu corporis tangimꝰ: uelut colores uidendo.

Expanded text:
id est aliunde discendo, percipere curaremus; et noster id est aliunde discendo, percipere curaremus; et noster amor a nobis profectus et ad nos relatus et ad beate uiuendum sufficeret, nec bono alio quo frueremur ullo indigeret; nunc uero quia natura nostrsapiamus ipsum debemus habere doctorem, ipsum etiam ut beati simus suauitatis intimae largitorem._ uidem in nobis, tametsi non aequalem, immo ualde longeque distantem, neque coaeternam et, quo breuius totum dicitur, non eiusdem substantiae, cuius Deus est, tamen qua Deo nihil sit in rebus ab eo factis natura propinquius, imaginem Dei, hoc est illius summae trinitatis, agnoscimus, adhuc reformatione perficiendam, ut sit etiam similitudine proxima. Nam et sumus et nos esse nouimus et id esse ac nosse diligimus. In his autem tribus, quae dixi, nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim ea sicut illa, quae foris sunt, ullo sensu corporis tangimus, uelut colores uidendo,
Abbreviated transcription (Latin):
atq hoc int̃. eẽ. uideat᷑ qđ ea re frui dicimur
quȩ nos ñ ad aliud referenda nisi ꝑse ipsã de¬
lectat. uti uero ea re quã ꝓpt̃ aliuid quęrimus.
Unde temporalib magis utendũ. ẽ. quã fruen¬
dũ : ut frui meream᷑ ȩt̃nis : non sic̃ ꝑuersi qͥ frui
rũ tam̃ eo loquendi modo quẽ plus optinuit con¬
suetudo. & fructib utimꝰ: & usib fruim. Nã &
fructus iã ꝓpriȩ dicunt᷑ agrorũ: quib utiq
om̃s temporalit̃ utimꝰ. Hoc utiq more usũ di¬
xerim. in his trib quȩ in homine spectanda cõ¬
monui: quȩ sunt natura. doctrina. usus. Ex his
ꝓpt̃ obtinendã beatã uitã triꝑtita ut dixi a
phylosophis inuenta .ẽ. disciplina. naturalis
ꝓpt̃ naturã. rationalis ꝓpt̃ doctrinã: morał
ꝓpt̃ usũ. Si gͦ natura nr̃a . eẽt. a nob ꝓfecto &¬
nr̃am nos genuissemꝰ sapientiã. nec eã doctrina

Expanded text:
adque hoc interesse uideatur, quod ea re frui dicimur, adque hoc interesse uideatur, quod ea re frui dicimur, quae nos non ad aliud referenda per se ipsa delectat; uti uero ea re, quam propter aliud quaerimus unde temporalibus magis utendum est, quam fruendum, ut frui mereamur aeternis; non sicut peruersi, qui frui rum tamen eo loquendi modo, quem plus obtinuit consuetudo, et fructibus utimur et usibus fruimur; nam et fromnes temporaliter utimur. Hoc itaque more usum dixerim in his tribus quae in homine spectanda commonui, quae sunt natura, doctrina, usus. Ex his propter obtinendam beatam vitam, tripartita, ut dixi, a philosophis inventa est disciplina; naturalis propter naturam, rationalis propter doctrinam, moralis propter usum. Si ergo natura nostra esset a nobram nos genuissemus sapientiam, nec eam doctrina,
Abbreviated transcription (Latin):
quã uis plato primꝰ distributionẽ istam reperis¬
se & cõmendasse dicat᷑. Cui neq naturarũ om¬
niũ auctor nisi ds̃ uisus. ẽ. neq intelligentiȩ da¬
tor. neq amoris quobene beateq uiuit᷑ inspi¬
rator. Sed certe cũ de natura rerũ & de ratione
indagandȩ ueritatis. & de boni fine. ad quẽ
cuncta quȩ agimꝰ referre debemus diuersi di¬
uersa sentiant : in his tam̃ trib magnis & ge¬
neralib questionib om̃is eoꝵ uersat᷑ intentio.
lta cũ in una quaq earũ quid qͥsq sec tetur
multi plex discrepantia sit opinionũ: eẽ. tam̃
aliquã naturȩ causã. scientiȩ formã. uitae sũ¬
mã nemo cunctat᷑. Tria etiã sunt quȩ muno qͦq
honune artifice spectant᷑ ut aliqͥd efficiat: na¬
tura doctrina. usus. Natura ingenio. doctrina
scientia. usus fructu diuidicandus . ẽ. Nec ig¬
noro qđ ꝓpriȩ fructꝰ fruentis. usus utentis sit :

Expanded text:
quamuis Plato primus istam distributionem repperisquamuis Plato primus istam distributionem repperisse et commendasse dicatur, cui neque naturarum omnium auctor nisi Deus uisus est neque intellegentiae dator neque amoris, quo bene beateque uiuitur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum et de ratione indagandae ueritatis et de boni fine, ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diuersi diuersa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum uersatur intentio. Ita cum in unaquaque earum quid quisque sectetur multiplex discrepantia sit opinionum, esse tamen aliquam naturae causam, scientiae formam, uitae summam nemo cunctatur. Tria etiam sunt, quae in unoquoque homine artifice spectantur, ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ingenio, doctrina scientia, usus fructu diiudicandus est. Nec ignoro, quod proprie fructus fruentis, usus utentis sit,