comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Unde alio loco idem apłs interroga¬
riuetat cũ quidq de macello emit᷑.
uel abaliquo infideli quisquã uo-¬
catus inmensa eius exhiberi sͥ car-¬
nes uidet. quas isti in mundas arbi¬
trantur ꝓpter ĩmolationẽ. s quia
carnes sunt cum apłs clamet oĩa
munda ẽẽ ⁊omnẽ creaturã di bonã
onem. ⁊ tamen temꝑari ab eis si qͥs
forte infirmus offenditur: ⁊ quo¬
dam loco aꝑtissime istos significa¬
uerit. cum dicit in nouissimis tem¬
porib futuros quosdam ꝓhibentes
nubere. abstrnentes acibis quosds
creauit. Hos eñĩ ꝓpriȩ de signat. ñ
qͥ ꝓpt̾ea temꝑant acibis talib ut aut
concupiscentiã suam refrenent. aut
infirmitati alterius parcant: sed
qͥa ipsas carnes inmundas putant.
i earum creatorẽ dm̃ e̾ẽ negant Nos
autẽ teneamꝰ apłicam disciplinam
dicentẽ quod omĩa munda sint
mundis: seruata moderatione e¬
uangłica. ut ñ gͣuent᷑ corda nr̃a cru¬

Expanded text:
unde alio loco idem apostolus interrogaunde alio loco idem apostolus interrogari uetat. cum quid de macello emitur uel ab aliquo infideli quisquam uocatus in mensa eius exhiberi sibi carnes uidet, quas isti inmundas arbitrantur non propter immolationem, sed quia carnes sunt, cum apostolus clamet omnia munda esse et omnem creaturam dei bonam onem et tamen temperandum ab eis, si quis forte infirmus offenditur. et quodam loco apertissime istos significauerit. cum dicit in nouissimis temporibus futuros quosdam prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos deus creauit. hos enim proprie designat, qui non propterea temperant a cibis talibus, ut aut concupiscentiam suam refrenent aut infirmitati alterius parcant, sed quia ipsas carnes inmundas putant et earum creatorem deum esse negant. nos autem teneamus apostolicam disciplinam dicentem, quod omnia munda sint mundis seruata moderatione euangelica, ut non grauentur corda nostra cru
Abbreviated transcription (Latin):
destruere opus di. Omĩa quidem
munda: s malum ẽ homini qui ꝑ
offensionem manducat. Bonũ est
ñ manducare carnem. neq bibere
uinum: neq inquo fr̃ tuus offendi¬
tur. Tu fidem quã habes habe corã¬
do. Beatus qui ñ iudicat semetip¬
sum in quo ꝓbat. Qui autẽ duudicat:
si manducau̾it dãpnatus ẽ quia ñ
ex fide Omne autẽ quod ñ ẽ ex fide.
peccatumẽ. Nunquid opus ẽ cuiuis¬
quam interp̃tatione. ut intelligat᷑
icur hoc apłs dixerit: iquanta
isti malitia de scͥpturis certa queq
discerpant. quib circũueniant
imꝑttos: Nam ⁊ munda eẽ omnia
da qui putat in munda: itunc esse
abeis temꝑandũ. cum ꝑ offensionẽ
accipiuntur. idẽ. cum aliqͥs infirmꝰ
putat sͥ ab omĩb carnib tẽꝑandũ.
ne incidat incarnem in molaticiã:
udeo ⁊eum qui manducat potest
arbitrari in honorem idolorum id
facere. ⁊ exeo grauit̾ offendi: cũ ipsa
ĩmolaticia caro si ex fide agnoscen¬
te accipiatur: neminem maculet:

Expanded text:
quidem munda. sed malum est homini. qui per offensionem manducat. bonum est non manducare carnem neque bibere uinum neque in quo frater tuus offenditur. tu fidem quam habes pedeo. beatus qui non iudicat semetipsum in quo probat. qui autem diiudicat, si manducauerit, damnatus est. quia non ex fide. omne autem quod non est ex fide. peccatum est. numquid opus est cuiusquam interpretatione, ut intellegatur, et cur hoc apostolus dixerit et quanta isti malitia de scripturis certa quaeque decerpant, quibus circumueniant inperitos ? nam et munda esse omnia sse inmunda, qui putat inmunda et tunc esse ab eis temperandum, cum per offensionem accipiuntur. id est cum aliquis infirmus putat sibi ab omnibus carnibus temperandum. ne incidat in carnem immolaticiam, et ideo eum qui manducat potest arbitrari in honorem idolorum id facere et ex eo grauiter, offendi, cum ipsa immolaticia caro, si ex fide a nesciente accipiatur. neminem maculet.
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus ẽ: ut mortuorum ⁊ uiuo¬
rum dominetur. Tu autẽ quare
iudicas fr̃em tuum: aut tu quare
sꝑnis fr̃em tuum: Om̃s enim stabi¬
mus ante tribunal di. Scͥptum ẽ
eñi. Niuo ego dicit dñs. quia mͥ
curuabitur omne genu ⁊ confi¬
tebitur omnis lingua. Deo igitur
unusquisq nr̃m ꝓse rationẽ reddet:
Agͦ amplius inuicẽ iudicemus: sed
hoc magis iudicate. ne ponatis of¬
fendiculum aut scandalũ fratribꝰ.
Scio ⁊certus sũ in dño iħu. qͥa nichil
cõmune ꝑ illum: nͥ ei qui putat
aliquid ẽẽ cõmune. illi cõmune ẽ
Nã si ꝓpter escam frat̾ tuus contrista.¬
tur: iam ñ scđm caritatem ambu-¬
las. Noli inesca tua illum ꝑdere: ꝓ
quo xp̃s mortuus ẽ. Nongͥ blasphe¬
metur bonum nr̃m. Non ẽ enim
regnum di esca ⁊potus s iusticia

Expanded text:
t. ut mortuorum et uiuorum dominetur. tu autem quare iudicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? omnes enim adstabimus ante tribunal domini. scriptum est enim: uiuo ego. dicit dominus, quia mihi curuabit omne genu et confitebitur omnis lingua deo. igi-tur unusquisque nostrum pro se rationem reddet. non ergo amplius inuicem iudicemus. sed hoc magis iudicate. ne ponatis offendiculum aut scandalum fratribus. scio et certus sum in domino Iesu, quia nihil commune . per illum. nisi qui putat aliquid esse commune. illi commune est. nam si propter escam frater tuus contristatur, iam non secundum caritatem ambulas. noli in esca tua illum perdere. pro quo Christus mortuus est. non ergo blasphemetur bonum nostrum. non est enim regnum dei esca et potus, s
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã senectus scł̃i ceteris ȩtatib
longior. Quas etates ꝓgenerationibꝰ
positas credimꝰ: quamuis singulȩ
plurib generationib constent:
Et qm̃ tercia incipit atransinigra¬
tione babiloniȩ. quando iudȩorũ
facta ẽ captiuitas: inquarta uero
deorum a solo ꝓprio penitꝰ eradi¬
cata ẽ. hoc datur intelligi qd̾ dictũ
ẽ terciȩ ⁊ quartȩ generationi pecca.¬
ta parentum redditurum dm̃ his
utiq legitime atq debite qui parẽ¬
tum peccata ꝑseuerant̾ tenere quã
di iusticiã sequi maluerunt. Nam
ñ ꝑtinere patris peccata ad filium
iuste uiuentẽ ꝓpħa erechiel aꝑtissi¬
me ostendit. Qd̃ autẽ in euangłio
dicit᷑. estote benigni quemadmodũ
pater ur̃ cȩlestis qui solem suũ oriri
facit suꝑ bonos ⁊ malos: ñ ẽ ueteri
testam̃to contrariũ. hoc enĩ facit
ds ut inuitet ad penitentiã: sicut
dicit apłs:. Ignoras qͥa patientia di
ad penitentiã te inuitat: Nec tam̃

Expanded text:
tamquam senectus saeculi ceteris aetatibus tamquam senectus saeculi ceteris aetatibus longior. quas aetates pro generationibus positas credimus, quamuis singulae pluribus generationibus constent. et quoniam tertia incipit a transmigratione Babyloniae, quando Iudaeorum est facta captiuitas, in quarta uero,ri, gens Iudaeorum a solo proprio penitus eradicata est: hoc datur intellegi, quod dictum est tertiae et quartae generationis peccata parentum redditurum deum, his utique legitime atque debite, qui parentum peccata perseueranter tenere quam dei iustitiam sequi maluerunt. nam non pertinere patris peccata ad filium iuste uiuentem propheta Ezechiel apertissime ostendit. Quod autem in euangelio dicitur: estote benigni quemadmodum pater uester caelestis, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, non est ueteri testamento contrarium. hoc enim facit deus, ut inuitet ad paenitentiam, sicut dicit apostolus: ignoras, quia patientia dei ad paenitentiam te inuitat? nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ente iniqͥtate: id.ẽ. corripiet᷑ homo
suꝑueniente sͥ iniqͥtate sua cũ ab eo
recesserit sp̃s sc̃s. Et alio loco. hȩc
cogitauerunt. ⁊ errauerunt: ex¬
cecauit enim illos malitia eorum:
Et alio loco. Crinulis peccatorũ suoꝵ
unꝰquisq constringit᷑. O uib testi¬
moniis ueteris testam̃ti de nouo cõ¬
sentit apłs dicens. Tradidit illos
d̾s in concupiscentias cordis eorũ:
Qua concordia utriusq testam̃ti
satis ostendit᷑ ñ eẽ seuum dm̃: sed
unũquẽq in se seuire peccando: Qd̃
autẽ interciã ⁊ quartã scͥptum est
generationẽ uindictã ꝓcedere ñ
aliud significari arbitror: nͥ quod
ab ipso abraham qͥ pater ẽẽ incipit
ppłi iudeorũ. quatuor ȩtates sunt
cũ ista quȩ nunc agit᷑ quas matheꝰ
ȩuangłista distinguit. Una est ab
abrahã. usq ad dauid: alia a dauid
usq ad transmigrationẽ babiloni¬
cam. Tercia a transmigratione in
babiloniam: usq ad dñi aduentũ:
Inde usq ad finem quarta deputat᷑.

Expanded text:
nte iniquitate, id est corripietur homo superueniente sibi iniquitate sua, cum ab eo recesserit spiritus sanctus. et alio loco: haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia eorum et alio loco: criniculis peccatorum suorum unusquisque constringitur. quibus testimoniis ueteris testamenti de nouo consentit apostolus dicens: tradidit illos deus in concupiscentias cordis eorum. qua concordia utriusque testamenti satis ostenditur non esse saeuum deum, sed unumquemque in se saeuire peccando. Quod autem in tertiam et quartam scriptum est generationem uindictam procedere, non aliud significari arbitror, nisi quod ab ipso Abraham, qui pater esse incipit populi Iudaeorum, quattuor aetates sunt cum ista, quae nunc agitur, quas Matthaeus euangelista distinguit. una est ab Abraham usque ad Dauid, alia a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia a transmigratione in Babyloniam usque ad domini aduentum; inde usque ad finem quarta deputatur
Abbreviated transcription (Latin):
parentũ peccata. qui me oderunt:
hiuic loco manichei illud de ȩuan¬
głio dictum ẽẽ contrarium quod
dñs dicit. Estote benigni sicut
pater ur̃ cȩlestis. qui solẽ suũ oriri
facit suꝑ bonos ⁊ malos: ⁊ illud
aliud. quod itẽ dñs ait. ñ solum
septies peccanti fratri dimittendũ.
s etiã septuagies septies. Aquib
tam̃ si querã utrum ds ñpuniat
inimicos suos: sine dubio turba¬
bunt᷑. Ipsi enim dicunt dm̃ genti
tenebrarũ et̾nũ carcerẽ p̾parare.
quã dicunt ẽẽ iniicã dõ: ⁊ parũ
ẽ: s eum etiã sua menbra simul cũ
ipsa gente puniturum ẽẽ ñ dubi¬
tant dicere S cum ad capitula ue¬
teris & noui testam̃ti ueniunt ut
imꝑitos decipiant: ⁊ ea sͥ aduersa
ẽẽ criminent᷑ fingunt se nimis
gendum ẽ. ⁊ illud rectum ẽẽ. quod
ds tribuet parentũ peccata filiis
qͥ eũ oderunt. Ex eo eñi qd̃ addidit
qui me oderunt: intelligit᷑ eos pu¬

Expanded text:
parentum peccata, qui me oderunt. parentum peccata, qui me oderunt. huic loco Manichaei illud de euangelio dicunt esse contrarium. quod dominus dicit: estote benigni sicut pater uester caelestis. qui solem suum oriri facit super bonos et malos et illud aliud. quod item dominus ait: non solum septies peccanti fratri dimittendum sed etiam septuagies septies. a quibus tamen si quaeram, utrum deus non puniat inimicos suos, sine dubio turbabuntur. ipsi enim dicunt deum genti tenebrarum aeternum carcerem praeparare, quam dicunt . esse inimicam deo. et parum est, sed eum etiam sua membra simul cum ipsa gente puniturum esse non dubitant dicere. sed cum ad capitula ueteris et noui testamenti ueniunt, ut inperitos decipiant et ea sibi aduersa esse criminentur, fingunt se nimis gendum est et illud recte dictum esse, quod deus retribuet parentum peccata filiis, qui eum oderunt. ex eo enim, quod addidit: qui me oderunt, intellegitur eos pu
Abbreviated transcription (Latin):
serua mandata. In quib etiã illud
cõmemorat: honora patrẽ ⁊ ma-¬
trẽ. Quib mandatis ꝑfectis etiã
ad dilectionẽ dei crescitur: inqua
ẽ tota ꝑfectio. Nam dilectio ꝓximi:
certus gradus ẽ ad dilectionem
di. Et ideo respondenti qd omĩa
illa mandata seruauit: dicit ei¬
unum de ee si uult ẽẽ ꝑfectus: ut
uendat omĩa que habet ⁊ det pau¬
ꝑib: ⁊ sequat᷑ eum. Ex quo manife¬
stum ẽ honorẽ parentũ ingradu
suo ẽẽ seruandũ: ⁊ eos tam̃ indiui¬
ni amoris cõparatione p̾sertim si
impedim̃to sunt nulla dubitatio¬
ne oportere contẽpni. Nam ⁊ inscͥp¬
turis ueterib habes positũ. Qui
dicit patri aut matri ñ noui uos.¬
⁊ qui filios suos ñ agnoscit: ipse
cognouit testam̃tũ tuũ. Ergo si &¬
in nouo testam̃to cõmendat᷑ paren¬
tum dilectio. ⁊ inuetere cõmendat᷑
parentũ contẽptꝰ ex utroq capite
filiis terciȩ ⁊ quartȩ generationis

Expanded text:
serva mandata: in quibus etiam illud serva mandata: in quibus etiam illud commemorat, Honora patrem et matrem. Quibus mandatis perfectis etiam ad dilectionem Dei crescitur, in qua est tota perfectio. Nam dilectio proximi certus gradus est ad dilectionem Dei. Et ideo reilla mandata seruaui', dicit unum ei deesse, si uult esse perfectus, ut uendat omnia, quae habet, et det pauperibus et sequatur eum. ex quo manifestum est et honorem parentum in gradu suo esse seruandum et eos tamen in diuini amoris comparatione, praesertim si inpedimento sunt, nulla dubitatione oportere contemni. nam et in scripturis ueteribus habes positum: qui dicit patri aut matri: non noui uos, et filios suos non agnoscit, ipse cognouit testamentum tuum. ergo si in nouo testamento commendatur parentum dilectio et in uetere commendatur parentum contemptus, ex utroque capite filiis tertiae et quartae generationis,
Abbreviated transcription (Latin):
e eo qd̾ scͥptum ẽ in exodo. hono¬
ra patrẽ tuũ ⁊ matrẽ tuã. huic
etiã loco uͥ de honorandis parentibꝰ
d̃s p̃cepit illum ȩuangłii locũ ma¬
nichei dicunt ẽẽ contrarium: ubi
dñs cuidam dicenti. ibo pͥmũ ut
sepeliã patrẽ meũ. respondit. sine
mortuos. mortuos suos sepeliant:
tu autẽ ueni ⁊ annuntia regnũ
dĩ. Quod eodem modo soluitur
quo illud suꝑiꝰ de uxore relinquẽ¬
da dictum ẽ. ꝓpter regnũ cȩlorũ:
quia ⁊ parentes honorare debemꝰ:
& eos tam̃ ꝓpter annuntiationẽ
regni dei nulla impietate contẽ¬
nimꝰ. Nã si ueteri testam̃to contra¬
rium ẽ euangłiũ ꝓpter istã sen-¬
tentiã: incipit etiã apło ẽẽ con¬
trarium. qui &e filios monet ut
honorent parentes:⁊parentes
ut diligant filios. Non solui aut̃:
s etiam dñs uidebitur sͥ ipsi ee̾
contrariꝰ qd̾ credere nefas ẽ: quia
loco alio dicit homini querenti
uitã eternã. Si uis uenire ad uitã:

Expanded text:
De eo quod scriptum est in Exodo: HonoDe eo quod scriptum est in Exodo: Honora patrem tuum, et matrem tuam . Huic etiam loco, ubi de honorandis parentibus Deus praecepit, illum Evangelii locum Manichaei dicunt esse contrarium, ubi Dominus cuidam dicenti, Ibo primum ut sepeliam patrem meum; respondit, Sine mortuos, mortuos suos sepeliant; tu autem veni, et annuntia regnum Dei . Quod eodem modo solvitur, quo illud superius, ubi de uxore relinquenda dictum est, Propter regnum coelorum: quia et parentes honorare debemus, et eos tamen propter annuntiationem regni Dei nulla impietate contemnimus. Nam si Veteri Testamento contrarium est Evangelium propter istam sententiam, incipit etiam Apostolo esse contrarium, qui et filios monet ut honorent parentes, et parentes ut diligant filios . Non solum autem, sed etiam Dominus videbitur sibi ipsi esse contrarius quod credere nefas est, quia loco alio dicit homini quaerenti vitam aeternam, Si vis venire ad vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
doceat hoc nos aliquando amisis¬
se: renouationẽ illã uocat. Namita
loqͥtur. Expoliantes uos ueterẽ ho¬
minẽ cũ actib eius: induite nouum
qͥ renouat᷑ magnitione di scd̃m
imaginẽ eiꝰ qͥ creauit eum. filiig
d̃i sunt homines renouati ad eius
imaginẽ: ⁊ ei similes facti. usq ad
dilectionẽ inimici. sicut dñs dicit
diligere nos debere inimicos nr̃os
ut similes simꝰ patri nr̃o qͥ incelis ẽ:
Qd̃ inpotestate nr̃a ab ipso doe̾e̾ po¬
sitũ docet scͥptura. cum dicit. dedit
eis potestatẽ filios dei fieri filii aut̃
diaboli dicunt᷑ homines cũ imitã¬
tur eiꝰ impiã suꝑbiã: ⁊ aluce atq
celsitudine sapientiȩ decidunt
⁊ ñcredunt u̾itati: quales dñs ar¬
guit cũ dicit. Nos ex patre diabolo
estis. ⁊ cet̾ea: Cui loco euangłico.
ꝓph̃a consonat dicens. Ego dixi dii
estis: ⁊ filii altissimi om̃s Uos aut̃
ut homines moriemini: ⁊ sicut unꝰ
de pͥncipib cadetis:

Expanded text:
doceat hoc nos aliquando amisisdoceat hoc nos aliquando amisisse, renouationem illam uocat. nam ita loquitur: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum. qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eum. filii ergo dei sunt homines renouati ad eius imaginem et ei similes facti usque ad dilectionem inimici. sicut dominus dicit diligere nos debere inimicos nostros, ut similes simus patri nostro, qui in caelis est. quod in potestate nostra ab ipso deo esse positum docet scriptura, cum dicit: dedit eis potestatem filios dei fieri. filii autem diaboli dicuntur homines. cum imitantur eius inpiam superbiam et a luce atque celsitudine sapientiae decidunt et non credunt ueritati, quales dominus arguit, cum dicit: uos ex patre diabolo estis et cetera. cui loco euangelico propheta consonat dicens: ego dixi, dii estis et filii altissimi omnes: uos autem sic'ut homines moriemini et sicut unus de principibus cadeti
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso impietatẽ didicerunt. sic̃
de ipso diabolo apł̃s dicit qͥ nunc
oꝑat᷑ infilios diffidentiȩ uel quod
eũ imitant᷑ qd̃ magis ꝑtinet ad id
qd̾ de illo dictum ẽ. ⁊inueritate ñ
stetit: qͥa & ipsi uidei inueritate legiꝰ
testante ⁊ dicente. Si crederetis moy¬
si: crederetis ⁊mͥ. Ille enĩ de me scͥp¬
sit: Scdm eorumdem peccatorum¬
imitationẽ: uenena etiã serpentũ
iuiꝑarum genera uocant᷑. Ad ima-¬
ginem autẽ dĩ factũ hominẽ ñ tan¬
tum genesis: s etiã apłs clamat cum
dicit. Hir quidẽ ñ debet uelare caput
cũ sit imago et gla dei: mulier autẽ
gła uiri. Et ut manifeste intelligat᷑
ñ scđm uetustatẽ peccati quȩ corrũ¬
pitur. s scdm spiritalem conforma¬
tionem factum ẽe̾ hominẽ ad ima.¬
ginẽ d̃i. idem apłs monet ut exuti
consuetudine peccatorũ. id ẽ. uet̾i
homine. induam᷑ noua uita xp̃i:
quẽ nouũ hominẽ appellat. Et ut

Expanded text:
ab ipso inpietatem didicerunt, sicut ab ipso inpietatem didicerunt, sicut de ipso diabolo apostolus dicit: qui nunc operatur in filiis diffidentiae; uel quod eum imitantur, quod magis pertinet ad id, quod de illo dictum est: et in ueritate non stetit quia et ipsi Iudaei in ueritate legis, adtestante et dicente: si crederetis Moysi. crederetis et mihi: ille enim de me scripsit. secundum eorundem peccatorum uenena etiam serpentum et uiperarum genera uocantur. Ad imaginem autem dei factum hominem non tantum genesis sed etiam apostolus clamat, cum dicit: uir quidem non debet uelare caput. cum sit imago et gloria dei, mulier autem gloria uiri. et ut manifeste intellegatur non secundum uetustatem peccati, quae corrumpitur, sed secundum spiritalem conformationem factum esse hominem ad imaginem dei. item apostolus monet, ut exuti consuetudine peccatorum, id est uetere homine, induamus nouam uitam Christi. quem nouum hominem appellat. et ut
Abbreviated transcription (Latin):
patris ur̃i facere uultis. Ille homici¬
da erat abinitio. ⁊ nueritate ñ stetit
qͥa ueritas in eo ñ est: ⁊ qd̾ alio loco
iudȩi serpentiũ genera ⁊ uiꝑarum
appellant᷑. Non intelligunt illud
dictũ ẽẽ de homine ante quã pecca¬
ret. qd̃ factus ẽ ad imaginẽ ⁊ simili¬
tudinẽ dei: hoc autẽ qd̾ in euangłio
ẽ uos ex patre diabolo estis. peccato¬
rib unfidelib dicit. Trib eñi mo¬
dis inscͥpturis scĩs: filiorũ nomen
accipitur. Uno scđm naturã. quomͦ
ysaac filiꝰ abraȩ: uel etiã cet̾i iudĩ
quiex eadem origine ueniunt
Alio scđm doctrinã. ut filius eiꝰ in ea
re quisq appelletur aquo aliquid
didicit: sicut filios suos appellat
apłs qui ab illo didicerunt ȩuan¬
głium. Tercio scđm imitationem:
sicut filios habrabȩ nos uocat apłs.
qd̃ eius fidem imitam. duob ergo
modis peccatores. infideles iudei. fi¬
lii diaboli uocabant᷑ adño: uel qd̃

Expanded text:
patris uestri facere uultis; ille homicipatris uestri facere uultis; ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, quia ueritas in eo non est, et quod alio loco Iudaei serpentum genera et uiperarum appellantur. non intellegunt illud dictum esse de homine antequam peccaret, quod factus est ad imaginem et similitudinem dei, hoc autem, quod in euangelio est, "UOB ex patre diabolo estis" peccatoribus et infidelibus dici. tribus enim modis in scripturis sanctis filiorum nomen accipitur: uno secundum naturam. quomodo Isaac filius Abrahae uel etiam ceteri Iudaei, qui ex eadem origine ueniunt; alio secundum doctrinam. ut filius eius in ea re quisque appelletur, a quo aliquid didicit. sicut filios suos appellat apostolus, qui ab illo didicerunt euangelium; tertio secundum imitationem, sicut filios Abrahae nos uocat apostolus, quod eius fidem imitamur. duobus ergo modis peccatores infideles Iudaei filii diaboli uocantur a domino, uel quod
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i arborẽ fici aridã factã nullo
peccato dñi sui: Itẽ si indñi senten¬
tia delectant᷑ qd̃ discipłis dicit ne
de crastino cogitent. qd̾ de uictu
eorũ ds curã gerit: cur ñ ⁊ ꝓphetica
sententia delectant᷑ qua cecinit
dicens. abice in dño sollicitudinẽ
tuã. upse te pascet: ut hoc modo si
possent miseri intelligant. ⁊ illa quȩ
detestant᷑ inueteri testam̃to de deo
dicta. usq adeo recta eẽ ut etiam in
nouo inueniant᷑: ⁊ illa quȩ in nouo
lauoant ⁊ p̃dicant. etiã inuetere re.¬
ꝑiri. unde clarescat bene intelligen¬
tib utriusq testam̃ti manifesta
concordia:
e eo qd scͥptum ẽ ingenesi: faciamꝰ
hominẽ ad imaginẽ ⁊ similitu¬
dinẽ nr̃am. hunc locũ manichei qd̾̃
scͥptum ẽ ingenesi hominẽ factũ ẽẽ
ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ di: ꝓpt̾ea
dicunt nouo testam̃to ẽẽ contrariũ.
ꝗͥa dñs in ȩuangłio dicit iudeis Nos
ex parte diabolo estis: et desideria

Expanded text:
arborem fici aridam factam nullo peccato domini sui? item si domini sententia delectantur, qua discipulis dicit, ne de crastino cogitent, quod de uictu eorum deus curam gerat, cur non et prophetica sententia delectantur, qua cecinit dicens: abice in dominum sollicitudinem tuam et ipse te pascet, ut hoc modo, si possint, miseri intellegant et illa, quae detestantur in uetere testamento de deo dicta usque adeo recta esse. ut etiam in nouo inueniantur, et illa, quae in nouo laudant et praedicant, etiam in uetere reperiri: unde clarescet bene intellegentibus utriusque testamenti manifesta concordia. De eo quod scriptum est in genesi: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. hunc locum Manichaei. quo scriptum est in genesi hominem factum esse ad imaginem et similitudinem dei, propterea dicunt nouo testamento esse contrarium. quia dominus in euangelio dicit Iudaeis: uos ex patre diabolo estis et desideria
Abbreviated transcription (Latin):
relinquendã ẽẽ uxorẽ ꝓpt̾ regnum
cȩloꝵ et ñ ipsũ nouũ sͥ aduersari
qd̾ nefas ẽ dicere: Intelligenda eñi
sunt ñ temere accusanda: quȩ imꝑi¬
tis uident᷑ ẽe contraria. Nãce dñs
int̾rogatꝰ aideis utrũ ei placeret
dato libello repudii uxorẽ dimit.
tere: respondit eis dicens. Non
legistis qm̃ qͥ fecit abinitio mascu¬
quet homo patrẽ ⁊ matrẽ. et adhe¬
rebit uxori suȩ. ⁊erunt duoincar¬
ne una: Itaq iam ñ sunt duo: s una
caro. Qd̃ gͦ ds coniunxit inunum:
homo ñ separet. dicunt illi. Qd gͦ
moyses mandauit dari libellũ repu¬
dii. & dimittere: dicit illis iħs: Qͥa
ad duritiã cordis uri ꝑmisit uob̃
moy ses dimittere uxores ur̃as: ab
initio aut̃ ñ fuit sit dico autem
uob̃. Quicũq dimiserit uxorẽ suã

Expanded text:
relinquendam esse uxorem propter regnum relinquendam esse uxorem propter regnum caelorum, et non ipsum nouum sibi aduersariQuod nefas est dicere. Intelligenda enim sunt, non temere accusanda, quae imperitis videntur esse contraria. 2. Nam et Dominus interrogatus a Judaeis, utrum ei placeret dato libello repudii dimittere uxorem, respondit eis dicens: Non legistis quoniam qui fecit ab initio, mascuet adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una? Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus conjunxit in unum, homo non separet. Dicunt illi: Quid ergo Moyses mandavit dari libellum repudii, et dimittere? Dicit illis Jesus: Quia ad duritiam cordis vestri permisit vobis Moyses dimittere uxores vestras; ab initio autem non fuit sic. Dico autem vobis, quicumque dimiserit uxorem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
ei adiutoriũ: & inmisit ds ade som¬
num et obdormiuit: et sũpsit u¬
nam de costis eiꝰ. ex qua formauit
euam: quam adduxit ad adam et
ait: ideo relinquet homo patrẽ
et matrẽ. ⁊ adherebit uxori suȩ:
huic loco rursus manichei calum¬
niant᷑: dicentes contra nouũ testa¬
m̃tũ eẽ istã sententiã. qua ds scri¬
bit᷑ et formasse mulierẽ & uiro cõ¬
iunxisse: ꝓpt̾ea quia in euangłio
dicit dñs. Omĩs qui reliquerit do¬
mũ. aut uxorẽ. aut parentes. aut
fratres. aut filios. ꝓpter regnum
celorum: septies tantum recipiet
in hoc tẽpore: et infuturo seculo
possidebit uitã ęt̾nã. Inqua ca-¬
lunia miror eos sic ẽe cecatos: uel
potiꝰ ñ miror: excecauit enim illos
sicut scͥptũ ẽ malitia eorũ S tam̃
qͥs ñ uideat tanta in nouo testam̃¬
to p̾cepta de uxore diligenda: Cur
eñi potiꝰ uetus testam̃tũ dicunt
adu̾sari huic sententiȩ dm̃ qͣ dicit

Expanded text:
ei adiutorium. et inmisit deus Adae somei adiutorium. et inmisit deus Adae somnum et obdormiuit; et sumpsit unam de costis eius, ex qua formauit Euam, quam adduxit ad Adam et ait: ideo relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae. huic rursus loco Manichaei calumniantur dicentes contra nouum testamentum esse istam sententiam, qua deus scribitur et formasse mulierem et uiro coniunxisse, propterea quia in euangelio dicit dominus: omnis qui reliquerit domum aut uxorem aut parentes aut fratres aut filios propter regnum caelorum, septies tantum accipiet in hoc tempore et in futuro saeculo possidebit uitam aeternam. in qua calumnia miror eos sic esse caecatos uel potius non miror; excaecauit enim illos, sicut scriptum est, malitia eorum. sed tamen quis non uideret tanta in nouo testamento praecepta de uxore diligenda? cur enim potius uetus testamentum dicunt aduersari huic sententiae domini, • qua dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ollite uigum meum suꝑ uos: et
discite ame quiamitis sum. et
humilis corde: et inuenietis reqͥem
animab ur̃is. Iugum eñĩ meum
leue ẽ: et sarcina mea leuis ẽ. hoc
sabbatum id est hanc reqͥem scrip.¬
tura illa significat quam iudei ñ
intelligebant. et ꝓtemporum dispẽ¬
satione carnaliter sequebantur
umbram: cuius umbiȩ quasi corpꝰ
id est ueritas nobis danda erat. Sed
quemadmodũ illa reqͥes di post fa.¬
bricatum mundũ insinuat᷑: sic
reqͥem quȩ nobis ꝓmittit᷑ post oꝑa
quȩ in hoc mundo habemꝰ siiusta
fuerint consequem᷑: septuna scilieet
eademq ultima parte scłi: de qua¬
nunc longũ ẽ disputare: Non ergo
dñs rescindit scͥpturã ueteris testa.¬
m̃ti. s cogit intelligi: nec salbatũ
soluit ut ꝑeat quod figurabatur:
s aꝑit potius. ut appareat qd̾ tegebat᷑
De eo quod scͥptum est
ingenesi. et dixit d̃s non est
bonum solum hominẽ ẽẽ: faciamꝰ

Expanded text:
tollite iugum meum super uos et tollite iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et humilis corde et inuenietis requiem animabus uestris. iugum enim meum lene est et sarcina mea leuis est. hoc sabbatum, id est hanc requiem scriptura illa significat, quam Iudaei non intellegebant et pro temporum dispensatione carnaliter sequebantur umbram, cuius umbrae quasi corpus, id est ueritas nobis danda erat. sed quemadmodum illa requies dei post fabricatum mundum insinuatur, sic requiem, quae nobis promittitur, post opera, quae in hoc mundo habemus, si iusta fuerint, consequemur, septima scilicet eademque ultima parte saeculi, de qua longum est disputare. non ergo dominus rescindit scripturam ueteris testamenti, sed cogit intellegi, nec sabbatum soluit, ut pereat quod figurabatur, sed aperit potius, ut adpareat quod tegebatur. De eo quod scriptum est in genesi: et dixit deus: non est bonum solum hominem esse; faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
in eo sunt: ñ tam̃ ut etiam amundi
mundo a quo opere post ꝑfectionẽ
cessauerat. s in administrando oꝑa-¬
retur: inquo oꝑe eum ẽẽ dñs intima¬
uit. Nec illa requies quasi post labo¬
rem dm̃ pausam quȩsissẽ: s ab insti¬
tuendis rerum naturis post earũ
rerum ꝑfectionem cessasse significat:
quamuis usq ad huc in administran¬
dis operet᷑: Sabbati autẽ obseruatio.¬
nem ñ intelligebant iudei: qui pu¬
tabant ab his etiam oꝑib quȩ ad
salutem hominũ ualent oportere
cessari. Unde illos dñs etiam aliis
locis de oue quȩ inputeum cecidit.¬
& iumento quod soluendum ẽ. ut
ad aquam ducat᷑: mirifica compa¬
ratione redarguit. Sabbatum aut̃
ñ repudiatũ. s intellectũ axp̃ianis
destitit quidem carnalit̾ obserua¬
ri: spiritaliter retinetur a scis: qͥ
intelligunt uocem dñi uocantis
ad requiem et dicentis. Uenite ad
me qui laboratis: et ego uos reficiã:

Expanded text:
in eo sunt, non tamen, ut etiam a mundi in eo sunt, non tamen, ut etiam a mundi mundo, a quo opere post perfectionem cessauerat, sed in administrando operaretur, in quo opere eum esse dominus intimauit. nec illa requies, quasi post laborem deum pausam quaesisse. sed ab instituendis rerum naturis post earum rerum perfectionem cessasse significat. quamuis usque adhuc in administrandis operetur. Sabbati autem obseruationem non intellegebant Iudaei, qui putabant ab iis etiam operibus. quae ad salutem hominum ualent, oportere cessari. unde illos dominus etiam aliis locis de oue, quae in puteum cecidit, et iumento, quod soluendum est. ut ad aquam ducatur, mirifica comparatione redarguit. sabbatum autem non repudiatum, sed intellectum a christianis destitit quidem carnaliter obseruari, sed spiritaliter retinetur a sanctis, qui intellegunt uocem domini uocantis ad requiem et dicentis: uenite ad me, qui laboratis, et ego uos reficiam;
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ contrarium: cum alio loco unũ
dicit ex quo omĩa. ꝑ quem omnia.
in quo omĩa. et filium ñ nominat:
Quomͦ autem hic filius nominatꝰ
ñ ẽ. intelligitur tamen: ita et in
genesi. Et quomodo s hex duoca-¬
pitula pauli non adu̾sant᷑ ita nec ge¬
nesis euangelio.
De eo quod scͥptum ẽ et consũma¬
uit die sexto omĩa oꝑa sua quȩ
fecit: et in septimo requieuit abeisdẽ
omĩb oꝑib suis que fecerat. huic
etiã loco manichei calũniã mouent:
et dicunt nouotestam̃to adu̾sari
qd̃ ingenesi scͥptum ẽ đm septimo
die reqͥeuisse ab omĩb oꝑib suis quȩ
fecit: qm̃ dñs in euangłio dicit. pater
meus usq nunc oꝑat᷑: qd̾ nullo modo
contrarium ẽ Dñs enĩ iudȩorum re-¬
fellit errorẽ qui putabant sic requie¬
uisse dm̃ die septimo. ut ex illo ꝓrsꝰ
nichil oꝑaret᷑. Requieuit autẽ ab
omnib oꝑib suis quȩ fecit: ut iam
ultra ñ faceret mundũ cũ omnibꝰ q̃

Expanded text:
esse contrarium, cum alio loco unum esse contrarium, cum alio loco unum dicit: ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia et filium non nominat. quomodo autem hic filius nominatus non est, intellegitur tamen, ita et in genesi; et quomodo sibi haec duo capitula Pauli non aduersantur, ita nec genesis euangelio. De eo quod scriptum est: et consummauit deus die sexto omnia opera sua, quae fecit, et in septimo requieuit ab eisdem omnibus operibus suis quae fecerat. huic etiam loco Manichaei calumniam mouent et dicunt nouo testamento aduersari, quod in genesi scriptum est deum septimo die requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, quoniam dominus in euangelio dicit: pater meus usque modo operatur. quod nullo modo contrarium est. dominus enim Iudaeorum refellit errorem, qui putabant sic requieuisse deum die septimo, ut ex illo prorsus nihil operaretur. requieuit autem ab omnibus operibus suis. quae fecit. ut iam ultra non faceret mundum cum omnibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco longum ẽ disputare. Deinde
quia uͥ dicitur. dixit d̾s fiat & factũ
ẽ ibi necesse ẽ. intelligatur ꝑ u̾bum
eum fecisse quod fecit. Uerbum aut̃
patris ẽ filius. Non ergo repugnat
hoc capitulum geneseos. uͥ scͥptũ
ẽ. et dixit ds fiat et factum ẽ illi lo¬
co euangłii uͥ dicitur. et mundus
ꝑ eum factus ẽ id est ꝑ dñm nr̃m:¬
qͥa ipse ẽ uerbum patris ꝑ quod
facta sunt omĩa. Postremo siꝓpt̾ea
ingenesi ñ intelligitur filiꝰ. quia ñ
ẽ dicꝰtum qd̃ ꝑfilium ds fecerit:
nec in euangłio ꝑfilium ds ⁊aues
pascit. et lilia uestit. et cetera innu¬
merabilia quȩ ipse dñs dicit dm̃
facere patrem: quamuis ñdicat
qd̃ ea ꝑfilium faciat. Quod autem
omĩa ꝑ ipsum facta sunt incelis
et interris uisibilia et inuisibilia:
& hoc capitulum adu̾sum ẽẽ di-¬
cunt genesi. uͥ ds ita dicit᷑ fecisse
mundũ ut specialiter filius ibi
ñ sit nominatꝰ: uehement̾ errãt
et ñ uident sitta ẽ. ipsum apłm sͥ

Expanded text:
hoc loco longum est disputare. deinde quia ubi dicitur: dixit deus: fiat, et factum est, ibi necesse est intellegatur per uerbum eum fecisse. quod fecit. uerbum autem patris est filius. non ergo repugnat hoc capitulum geneseos, ubi scriptum est: et dixit deus: fiat, et factum est, illi loco euangelii, ubi dicitur: et mundus per eum factus est. id est per dominuma ipse est uerbum patris, per quod facta sunt omnia. postremo si propterea in genesi non intellegitur filius, quia non est dictum. quod per filium deus fecerit, nec in euangelio per filium deus et aues pascit et lilia uestit et cetera innumerabilia, quae ipse dominus dicit deum facere patrem, quamuis non dicat. quod ea per filium faciat. quod autem omnia per ipsum facta sunt in caelis et in terris. uisibilia et inuisibilia et hoc capitulum aduersum esse dicunt genesi, ubi deus ita dicitur fecisse mundum, ut specialiter filius ibi non sit nominatus, uehementer errant; ea non uident. si ita est, ipsum apostolum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dederit uxorẽ uiro: relinquenda
ẽ tam̃ si opus ẽ. ꝓpt̾ regnũ cȩlorũ. Non
eñi hoc semꝑ necesse ẽ sicut apłs dic̃.
Siquis fidelis habet infidelem uxorẽ:¬
et hȩc consentit habitare cum illo:
ñ dimittat eam. Significat utiq qd̃
si ñ consentit habitare cũ illo: id est
siexecratur in illo fidem xp̃i. ⁊ ñ eum
patit᷑ qd̾ xp̃ianus ẽ. relinquenda est
ꝓpt̾ regnũ cȩlorũ: sicut idem apłs

Expanded text:
dominus dederit uxorem uiro, relinquenda dominus dederit uxorem uiro, relinquenda est tamen, si opus est. propter regnum caelorum. non enim hoc semper necesse est. sicut apostolus dicit: si quis fidelis habet uxorem infidelem et haec consentit habitare cum illo. non dimittat eam. significat utique. quod, si non consentit habitare cum illo, id est si execratur in illo fidem Christi et non eum patitur. quod christianus est, relinquenda est propter regnum caelorum; sicut idem apos
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ꝓpt̾ duritia eorũ repudiũ dari ꝑ¬
misit: Nunquid etiã euangłiũ euan¬
głio dicunt ẽẽ contrariũ: Quod si
dicunt hoc capitulũ falsũ ee et a
corruptorib scͥpturarũ e̾ẽ additum.
nã hoc solent quando ñ inueniunt
qͥd respondeant dicere: qͥd si alius di¬
cat illud ẽẽ inmissũ ⁊ falsũ qd̾ ipsi
ꝓferunt dicente dño. omĩs qui reli-¬
querit domũ aut uxorẽ. aut paren¬
tes. aut filios. ꝓpt̾ regnũ cȩlorum
icet̾a: Non intelligunt miseri: quẽ¬
admodũ omnẽ fidẽ xp̃ianã cum ista
dicunt conent᷑ eu̾tere. fides autẽ
uera ⁊ eccłiȩ catholice disciplina
utrũq uerũ ⁊a dño dictũ ẽe confir¬
mat. et nullomodo ẽẽ contrariũ:
quia et coniuntio mariti iuxoris
a dño ẽ & relictio uxoris ꝓpt̾ regnũ
cȩlorũ adño ẽ. Non enĩ quia suscita¬
uit iħs xp̃s mortuos.: i dedit eis ui¬
tam: ꝓpt̾ea ipsis uita ñ est relinquẽ¬
da. ꝓpt̾ regnũ celorũ. Sic gͦ quãuis

Expanded text:
pter duritiam eorum repudium dari permisit. numquid etiam euangelium euangelio dicunt esse contrarium? quod si dicunt hoc capitulum falsum esse et a corruptoribus scripturarum esse additum — nam hoc solent, quando non inueniunt, quid respondeant, dicere — quid ? si alius dicat illud esse inmissum et falsum, quod ipsi proferunt dicente domino: omnis, qui reliquerit domum aut uxorem aut parentes aut filios propter regnum caelorum et cetera. non intellegunt miseri. quemadmodum omnem fidem christianam, cum ista dicunt, conentur euertere. fides autem uera et ecclesiae catholicae disciplina utrumque uerum et a domino dictum esse confirmat et nullo modo esse contrarium, quia et coniunctio mariti et uxoris a domino est et relictio uxoris propter regnum caelorum a domino est. non enim quia suscitauit Iesus Christus mortuos et dedit eis uitam. propterea ipsa uita non est relinquenda propter regnum caelorum. sic ergo quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ et factumẽ
uesꝑe & mane dies
una. hoc capitulum legis adu̾sum ee̾
euangłio stultissimi manichei arbi¬
trant᷑ dicentes ingenesi scͥptum esse.
qd̾ d̃s ꝑseipsum fecerit cȩlum ⁊ t̾ram
& lucem: in euangłio autẽ scͥptum

Expanded text:
e et factum est mane dies una. hoc capitulum legis aduersum esse euangelio stultissimi Manichaei arbitrantur dicentes in genesi scriptum esse, quod deus per se ipsum fecerit caelum et terram et lucem, in euangelio autem scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
mo apłi fecerint: unde isti conuin-¬
cunt animos uirorum sp̃italium
qui in illo ppło fuerunt. quod eos
oderant qui ꝑ ipsos diuina iusti¬
cia de hac uita uidebant᷑ aufer¬
ri: Compescant potius temeritatẽ
suã & non decipiant imꝑitos: qͥb
aut ñ uacat legere. aut nolunt
legere. aut ꝑu̾so animo legunt. &
ñ attendunt miscdiam ⁊ seu̾itatẽ
d̃i utriusq testam̃ti litteris cõmen¬
dari. Nam de inimici dilectione
ñ ut reddatur malum ꝓmalo: in

Expanded text:
mo apostoli fecerint. unde isti conuinmo apostoli fecerint. unde isti conuincunt animos uirorum spiritalium, qui in illo populo fuerunt, quod eos oderant, qui per ipsos diuina iustitia de hac uita iubebantur auferri V conpescant potius temeritatem suam et non decipiant inperitos, quibus aut non uacat legere aut nolunt legere aut peruerso animo legunt et non intendunt et misericordiam et seueritatem dei utriusque testamenti litteris commendari. nam de inimici dilectione, ut non reddatur malum pro malo, n
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ascendisset incęlum. Conso¬
lator enim tristib mittitur se¬
cundum illam eiusdem domini
sententiam. Beati lugentes: q̃m ipsi
consolabunt᷑ Ipse enim dixit. T̃uẽ
lugebunt filii sponsi: cum abeis
ablatus fuerit sponsus. In illo ergo
libro ubi aꝑtissime sp̃s sc̃s quem
dñs consolatorem ꝓmiserat uenis¬
se declaratur: legimus ad senten¬
tiam petri cecidisse homines ⁊ mor¬
tuos ẽẽ uirum ⁊ uxorem qui men.¬
tiri ausi erant sp̃ui sc̃o: quod isti
magna cecitate uituꝑant cum in
factam precib patris: ⁊hortolani
filiam ad precem ipsius petri esse
mortuam: & respondent quod eiꝰ
expediebat. ut et illa solueretur
paralisi. ⁊ illa moreretur: tamen
ad preces apł̃i factum ẽẽ ñ negant.
Quis autẽ illis dixit ñ expediebat.
gentib impiis interfici: quas tra¬
ditas ẽẽ diuinitꝰ in manꝰ ppłi ude¬
orum irridentes mirari se fingũt:
Cum autẽ illa ñ odio s bono ani¬

Expanded text:
ipse ascendisset in caelum. consoipse ascendisset in caelum. consolator enim tristibus mittitur secundum illam eiusdem domini sententiam: beati lugentes quoniam ipsi consolabuntur. ipse etiam dixit: tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus. in illo ergo libro, ubi apertissime spiritus sanctus, quem dominus consolatorem promiserat, uenisse declaratur, legimus ad sententiam Petri cecidisse homines et mortuos esse uirum et uxorem. qui mentiri ausi erant spiritui sancto. quod isti magna caecitate uituperant, cum in factam precibus patris et hortulani filiam ad precem ipsius Petri esse mortuam, et respondent. quod hoc eis expediebat, ut et illa solueretur paralysi et illi moreretur: tamen ad preces apostoli factum esse non negant. quis autem illis dixit "non expediebat gentibus inpiis interfici". quas traditas esse diuinitus in manus populi Iudaeorum inridentes mirari se fingunt cum autem illa non odio sed bono ani
Abbreviated transcription (Latin):
ci Intelligant potius sine odio
ee posse uindictam quam pauci
intelligunt: ⁊ tamen quamdiu
ñ intelligitur. tam du necesse est
ut lector in libris utriusq testa¬
menti magno labore aut errore
scͥpturas. Quam uindictam sine
odio ñdum apł̃i animo ceperant.
quando irati eis aquib ñ recipie¬
bant᷑ hospitio. quesiuerunt adñõ
utrum uellet eos petere ignem de
cȩlo ut helias fecerat: quo igne ho¬
mines in hospitales consumerent᷑:
Tunc respondit eis dñs. dicens eos
nescire cuius sp̃s filii ẽe̾nt: ⁊quod
illi animo inimico ꝑdere cupie¬
bant eos quos uolebant igne cõ¬
sumi. Postea uero cum impleti
iam possent etiam inimicos dili¬
gere: acceꝑunt potestatem uin-¬
dicandi: quia iam sine odio pote¬
rant uindicare. Qua potestate
petrus apłs usus ẽ ineo libro qͣm
isti non accipiunt: qm̃ manifeste
continet paracliti aduentũ. id est
consolatoris sc̃i sp̃s: quem lugen¬
tib misit. cum abeorum oculis

Expanded text:
ci. intellegant potius sine odio ci. intellegant potius sine odio esse posse uindictam, quam pauci intellegunt; et tamen quamdiu non intellegitur, tamdiu necesse est, ut lector in libris utriusque testamenti magno labore aut errore sse scripturas. Quam uindictam sine odio nondum apostoli animo ceperant, quando irati eis, a quibus non recipiebantur hospitio, quaesiuerunt de domino, utrum uellet eos petere ignem de caelo, sicut Helias fecerat, quo igne homines inhospitales consumerentur. tunc respondit eis dominus dicens eos nescire, cuius spiritus filii essent et quod illi animo inimico perdere cupiebant eos, quos uolebant igne consumi. postea uero cum inpleti iam possent etiam inimicos diligere, acceperunt potestatem uindicandi, quia iam sine odio poterant uindicare. qua potestate et Petrus apostolus usus est in eo libro, quem isti non accipiunt, quoniam manifeste continet paracleti aduentum, id est consolatoris sancti spiritus. quem lugentibus misit, cum ab eorum oculis
Abbreviated transcription (Latin):
sustinere non potuit: et audiuit
eam ne ulterius tedium pateretur:
Ex cuiꝰ comparatione multomagis
dm̃ qui ẽ benignissimꝰ atq iustissi¬
mus. dixit uindicare electos suos
de inimicis eorum. Hinc isti aude¬
ant obicere questionem: ⁊dicãt
sipossunt: Quid ẽ quod iussisti
ut inimicos nr̃os diligamus: et
de illis nos uindicare disponis:
Anforte contra uoluntatem sc̃oꝵ
suorum facturus ẽ. eos quos illi
diligunt puniendo atq dampnã-¬
do: Inmo ipsi potius ab ista calũp¬
niosa cecitate cou̾tantur ad dm̃:
& in utroq testam̃to eiꝰ intelligãt
uoluntatem: ne insinistra parte
inueniantur inter eos quib die¬
turus ẽ dñs. Ite in ignem ȩt̾num:
qui p̾paratus ẽ diabolo ⁊ angelis
eius. Esuriui enim & ñ dedistis
mͥ manducare: ⁊cetera talia. dis¬
plicet enim istis miseris quod
ds̃ ppło suo int̾ficiendos tradidit
inimicos: uipsi panẽ mendican¬
ti dari ꝓhibent ñ inimico s suppli¬

Expanded text:
sustinere non potuit et audiuit sustinere non potuit et audiuit eam, ne ulterius taedium pateretur: ex cuius conparatione multo magis deum, qui est benignissimus atque iustissimus, dixit uindicare filios suos de inimicis eorum. huic isti audeant obicere quaestionem et dicant, si possunt: quid est, quod iussisti, ut inimicos nostros diligamus, et de illis nos uindicare disponis? an forte contra uoluntatem suorum sanctorum facturus est eos, quos illi diligunt, puniendo atque damnando ? immo ipsi potius ab ista calumniosa caecitate conuertantur ad deum et in utroque testamento eius intellegant uoluntatem, ne in sinistra parte inueniantur inter eos, quibus dicturus est domiuus: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius. esuriui enim et non dedistis mihi manducare et cetera talia. displicet enim istis miseris, quod deus populo suo interficiendos tradidit inimicos; et ipsi panem mendicanti dari prohibent non inimico, sed subpli
Abbreviated transcription (Latin):
egri ⁊dormiunt sufficientes: Si
autẽ nosipsos diudicaremus.
ñ utiq iudicaremur. dũ iudicam᷑
autẽ adño corripimur: ne cum
mundo dampnemur. Ecce mani¬
festum ẽ dm̃cum dilectione cor¬
rigere: ñ solum infirmitatib et
egritudinib s etiã mortib tẽpo.
ralib eos quos ñ uult dampnare
cũ mundo. Attendant hȩc isti &
uideant quomodo potuerint.
impie agentes dari in manꝰ ppłi
quamuis adhuc carnales tamen
unum dm̃ colentes. ut ab eo in¬
terficerent᷑: cum in eo tamen ppło
si qui ẽent spiritales sine alicuiꝰ
odio intelligerent dispensationẽ
di: ⁊ quomodo ñ sit contrariũ qd̃
dñs nob̃ in euangłio p̃cepit. ut
diligamꝰ inimicos nr̃os: de quib
tam̃ ꝓmittat ipse uindictam.
cũ de illo iudice similitudinem
inducit qui cotidianas inter-¬
pellationes uiduȩ mulieris pe¬
tentis ut se uindicaret quam¬
uis ẽẽt in iustus nec dm̃ timens
nec homines reuerens. tamen

Expanded text:
aegri et dormiunt sufficientes. si aegri et dormiunt sufficientes. si autem nos ipsos diiudicaremus, non utique diiudicaremur. dum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur ecce manifestum deum cum dilectione corrigere non solum infirmitatibus et aegritudinibus sed etiam mortibus tralibus eos, quos non uult damnare cum mundo. Adtendant haec isti et uideant, quomodo potuerint et inpiae gentes dari in manus populi quamuis adhuc carnalis, tamen unum deum colentis, ut ab eo interficerentur ; cum in eo tamen populo si qui essent spiritales, sine alicuius odio intellegerent dispensationem dei, et quomodo non sit contrarium, quod dominus nobis in euangelio praecepit, ut diligamus inimicos nostros, de quibus tamen promittit ipse uindictam, cum de illo iudice similitudinem inducit, qui cotidianas interpellationes uiduae mulieris petentis, ut se uindicaret, quamuis esset iniustus nec deum timens nec homines reuerens, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
arbitratur. Non gͦ occidunt filios
quos diligunt homines. quando eoᷤ
corrigere uolunt: quia multi hanc
uitam ꝓ magno bono habent: et
totum quare uolunt educare filioᷤ
suos in hac uita sꝑant: fideles autẽ
atq sapientes homines qͥ credunt
ee aliam uitam meliorem ⁊quan¬
ta possunt ex parte nouerunt. nec
ipsi uindicant occidendo. cum fi¬
lios suos uolunt corrigere: quia
in hac uita eos posse corrigi credt̃:
ds̃ autẽ qui nouit quid cuiq tribu¬
at. uindicat occidendo inquos uo¬
luerit siue ꝑ homines siue occul¬
to rerum ordineͬ ñ quia eos odit
inquantũ homines sunt: s in
quantũ peccatores sunt. Nam in
ponit. Nonne apłs paulus xp̃ia¬
nis fidelib loquebatur cũ dice¬
ret: ꝓbet autẽ se homo ⁊ sic de pa¬
ne edat. ⁊ sic de calice bibat: Qui
enim manducat & bibit indig¬
ne: iudicium sͥ manducat ⁊ bi¬
bit. ñ duudicans corpus xp̃i
ꝓpterea inuobis multi infirmi et

Expanded text:
arbitratur. non autem occidunt filios, arbitratur. non autem occidunt filios, quos diligunt homines, quando eos corrigere uolunt, quia multi hanc uitam pro magno bono habent et totum, quare uolunt educare filios suos, in hac uita sperant. fideles autem atque sapientes homines, qui credunt esse aliam uitam meliorem et quanta possunt ex parte nouerunt nec ipsi uindicant occidendo, cum filios suos uolunt corrigere, quia in hac uita eos posse corrigi credunt; deus autem qui nouit, quid cuique tribuat, uindicat occidendo in quos uoluerit siue per homines siue occulto rerum ordine, non quia eos odit, in quantum homines sunt, sed in quantum peccatores sunt. nam in ponit. nonne apostolus Paulus christianis fidelibus loquebatur, cum diceret: probet autem se homo et sic de pane edat et sic de calice bibat. qui enim manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit non diiudicans corpus domini. propterea in uobis multi infirmi et
Abbreviated transcription (Latin):
quid fac̾ent nouerant᷑: ut ppłs cui
terror utilis erat. seuerissimo imꝑ¬
io domaretur: ut quemadmodum
uidebant dari inmanus suas inter¬
ficiendos inimicos impios cultores¬
q simulacrorum: sic ipsi formida¬
rent inmanus inimicorum dari.
si dei ueri iussa contempnerent. et
ad cultum idolorum atq impieta¬
tes gentium laberent᷑. Nam iin ip¬
sos similiter peccantes ñ dissimilit̾
uindicatum ẽ: s om̃s heç tempora¬
lis uindicta infirmos animos ter¬
ret᷑: ut enutritos sub disciplina e¬
rudiat. ⁊ asempiternis atq in esfa¬
bilib suppliciis possit au̾tere: quia
plus timent carnales homines
qd̃ in presenti d̾s uindicat. quam
illud quod futurum minat᷑. Potest
gͦ e̾ẽ dilectio inuindicante: quod
unꝰquisq infilio suo ꝓbat. cum eum
in mores pessimos diffluentẽ seue-¬
rissima cohertione ꝯstringit. et
tantomagis quamtomagis eum di-¬
ligit᷑ atq hoc modo corrigi posse

Expanded text:
quid facerent, noverant, ut populus cui quid facerent, noverant, ut populus cui terror utilis erat, severissimo imio domaretur. ut quemadmodum uidebant dari in manus suas interficiendos inimicos inpios cultoresque simalacrorum, sic ipsi formidarent in manus inimicorum suorum dari, si dei ueri iussa contemnerent et ad cultum idolorum atque inpietates gentium laberentur. nam et in ipsos similiter peccantes non dissimiliter uindicatum est. sed omnis haec temporalis uindicta infirmos animos terret. ut enutritos sub disciplina erudiat et a sempiternis atque ineffabilibus subpliciis possit auertere, quia plus timent carnales homines, quod in praesenti deus uindicat. quam illud, quod futurum minatur. Potest ergo esse dilectio in uindicante. quod unusquisque in filio suo probat, cum eum in mores pessimos defluentem seuerissima coherctione constringit et tanto magis, quanto magis eum diligit, atque hoc modo corrigi posse