comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia non addiolit proximum
tuum: sicut falsum testimoniũ
cum uetasset. falsum inꝗt testiõ¬
niũ non dices aduersus proxiũ
tuũ. Nec ioleo tamen si aduersus
seipsum quisquã falsum testimo¬
niũ dixerit: ab hoc crimine se
putauerit alienum: quoniã regu¬
lan diligenli proximũ a semẽt
ipõ dilector accepit: quandoꝗdẽ
scriptũ est: diliges proximum
tuum sicut teipm̃. Porro si falsi
testimonii non minus reꝰ est.
qui scipsum falsum fatetur: quã
si aoduersus proximũ hoc faceret
cum in eo precepto quo falsum
testimoniũ prohibetur aduersus
proximũ prohibeatur: possitq
non recte intelligi gentibus ui¬
deri non esse prohibitum ut
aduersus se ipsum quisq falsus
testis adsistat: quantomagis
intelligenlum est non licere hoĩ
se ipsum occiolere: cum ieo qđ
scriptum est. Nenoccioles nihi¬
Lo de mode addito: nullus nec ipẽ¬
utiq cui precipitur intelligat᷑
exceptus: Unole quidam hoc
preceptum etiã in bestias ac peco¬

Expanded text:
quia non addidit: \'proximum quia non addidit: \'proximum tuum\', sicut falsum testimonium cum uetaret: Falsum, inquit, testimonium non dices aduersus proximum tuum. Nec ideo tamen si aduersus se ipsum quisquam falsum testimonium dixerit, ab hoc crimine se putauerit alienum, quoniam regulam diligendi proximum a semet ipso dilector accepit, quando quidem scriptum est: Diliges pro x i mum tuum tamquam te ipsum. Porro si falsi testimonii non minus reus est qui de se ipso falsum fatetur, quam si aduersus proximum hoc faceret, cum in eo praecepto, quo falsum testimonium prohibetur, aduersus proximum prohibeatur possitque non recte intellegentibus uideri non esse prohibitum, ut aduersus se ipsum quisque falsus testis adsistat: quanto magis intellegendum est non licere homini se ipsum occidere, cum in eo, quod scriptum est: Non occides, nihilo deutique cui praecipitur, intelligatur exceptus? Unde quidam hoc praeceptum etiam in bestias ac peco
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa patienter. Non hoc fecerũt
femine christiane: quẽ passe sni¬
lia uiuunt. Tamen nec in se ulte
sunt crimẽ alienum: ne aliorum sce¬
leribus adderent sua: si quoniam
hostes in eis concupiscendo stupra
commiserant. ille in scipsis hoĩ¬
cidia erubescendo committerent.
Nabent quippe intus gloriã casti¬
tatis testimoniũ conscientie: ha¬
bent autẽ corã oculis dei sui: nec
requirunt amplius ubi quã
recte faciant non habent ampli¬
us: ne deuient ab auctoritate
legis diuine: nullam cum male
deuitant offensionem suspitiois̃
humane :
tatem que christianis in
qualibet caula ius uolunta¬
rie niecis attribuat. Cap̃.¬
Eque enim frustra
in sanctis canoni¬
cis libris nusquã
nobis diuinitus preceptum ꝑmis¬
sumue reperiri potest. ut uel ip¬
sius adipiscende immortalitatis
uel ullius cauendi carendiue
mali causamobi smetipĩs necem
inferamus. Namet prohibitos
nos esse intelligendum est. ubi
ait lex. non occioles: presertim

Expanded text:
ipsa patienter. Non hoc fecerunt ipsa patienter. Non hoc fecerunt feminae Christianae, quae passae similia uiuunt tamen nec in se ultae sunt crimen alienum, ne aliorum sceleribus adderent sua, si, quoniam hostes in eis concupiscendo stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia erubescendo committerent. Habent quippe intus gloriam castitatis, testimonium conscientiae; habent autem coram oculis Dei sui nec requirunt amplius, ubi quid recte faciant non habent amplius, ne deuient ab auctoritate legis diuinae, cum male deuitant offensionem suspicionis humanae. tatem, quae Christianis in qualibet causa ius uoluntariae necis tribuat. que enim frustra in sanctis canonicis libris nusquam nobis diuinitus praeceptum permissumue reperiri potest, ut uel ipsius adipiscendae inmortalitatis uel ullius cauendi carendiue mali causa nobismet ipsis necem inferamus. Nam et prohibitos nos esse intellegendum est, ubi lex ait: Non occides, praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
tus: ubi dicitur. Si adultera cur
laudata: Si pudica: cur occisa:
Nobis tamẽ in hoc tam nobili feiẽ
huius exemplo ad istos refut an¬
dos qui christianis feminis in cap¬
tiuitate compressis alieni: ab oĩ
cogitatione sanctitatis insultant:
sufficit quod in preclaris eius lau¬
dibus dictum est: Duo fuerunt
et adulteriũ unus admisit. Talis
enim ab eis Iucretia magis credita
est: que se nullo adulterino potue¬
rit maculare consensu. Quod ergo
se ipãm quoniã adulteriũ pertulit
etiam non adultera occidit: nõ est
pudicicie caritas: sed puoloris in¬
firmitas. Puduit enim eam turpi¬
tudinis aliene in se commisse etũ¬
si non secum: et romana mulier
laudis auida nimium uerita est
ne putaretur quod uiolenter est
passa cum uiueret: libenter passa
si uiueret. Unde ad occulos hoim
benolam putauit: quibus consciẽ¬
tiam demonstrare non potuit. Sociuã
quippe facti se credi crubuit: si qdđ̃
alius mea fecerat turpiter: ferret

Expanded text:
tus, ubi dicitur: Si adulterata, quur tus, ubi dicitur: Si adulterata, quur laudata; si pudica, quur occisa? Nobis tamen hoc tam nobili feminae huius exemplo ad istos refutandos, qui Christianis feminis in captiuitate conpressis alieni ab omni cogitatione sanctitatis insultant, sufficit quod in praeclaris eius laudibus dictum est: Duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Talis enim ab eis Lucretia magis credita est, quae se nullo adulterino potuerit maculare consensu. Quod ergo se ipsam, quoniam adulterum pertulit, etiam non adultera occidit, non est pudicitiae caritas, sed pudoris infirmitas. Puduit enim eam turpitudinis alienae in se commissae etiamsi non secum, et Romana mulier, laudis auida nimium, uerita est ne putaretur, quod uiolenter est passa cum uiueret, libenter passa si uiueret. Unde ad oculos hominubendam putauit, quibus conscientiam demonstrare non potuit. Sociam quippe facti se credi erubuit, si, quod alius in ea fecerat turpiter, ferret
Abbreviated transcription (Latin):
tristioq palusamabilis unda
alligat. An forte ideo ibi non est
quia non insontem seol male sibi
consciam se peremit: Quidisi eĩꝙ
ipsa tantumiodo nosse poterat
quanuis iuuen uiolenter irru¬
enti: et sua libioline illecta cõ¬
sensit: idq in se pumiens ita
doluit: ut morte putaret expi¬
andum. Quanquam ne sic ꝗdẽ
se occiolere debũit. Si fructuosã
possit apud deos falsos agere
penitentiã. Uerũtamẽ si forte
ita est falsumq est illud quod
duo fuerunt: et adulteriũ unus
admisit. sed potius ambo adulte¬
rium cõmiserunt: Unus mani¬
festa inuasione: altera latente
consensione non se occidit insõtẽ:
et ideo potest a litteratis eius de¬
fensoribus dici non esse apud
inferos inter illos qui sibi letũ
insontes peperere manu. Sedita
hec causa ex utroq latere coar¬
tatur: ut si extenuatur homicidiũ
adulterium confirmetur: si purga¬
tur adulteriũ homicidiũ cumule¬
tur. Nec omnino inuenitur exi¬

Expanded text:
tristisque palus inamabilis undae tristisque palus inamabilis undae Adligat. An forte ideo ibi non est, quia non insontem, sed male sibi consciam se peremit? Quid si enim quod ipsa tantummodo nosse poterat quamuis iuueni uiolenter inruenti etiam sua libidine inlecta consensit idque in se puniens ita doluit, ut morte putaret expiandum? Quamquam ne sic quidem se occidere debuit, si fructuosam posset aput deos falsos agere paenitentiam. Verum tamen si forte ita est falsumque est illud, quod duo fuerunt et adulterium unus admisit, sed potius ambo adulterium commiserunt, unus manifesta inuasione, altera latente consensione, non se occidit insontem, et ideo potest a litteratis eius defensoribus dici non esse aput inferos inter illos, <qui sibi letum insontes peperere manu.\' Sed ita haec causa ex utroque latere coatatur, ut, si extenuatur homicidium, adulterium confirmetur; si purgatur adulterium, homicidium cumuletur; nec omnino inuenitur exi
Abbreviated transcription (Latin):
tria cum patre pulsus est: hec sũ¬
mo est mactata supplicio. Si non
est illa impudicicia: qua iuita
comprimitur: non est hec iusticia
qua casta punitur. Uos appello leges
iudicesq romani. Nempe post per¬
petrata facinora nec quẽquã sceles¬
tum molennatũ impune uoluistis.
occidi. Si ergo aod uestrum iudiciũ
quisquã deferret hoc crimẽ uobq̃r
probaretur non solum mlẽnatã
uerũetiã castam et innocentẽ inter¬
fect am esse mulierem: nonne eũ
qui iol fecisset seueritite congrua
plecteretis: Noc fecit illa Iu̾crecia
Illa sic predicata lucrecia: innocen¬
tẽ castam uimperressam Iucreciã
insuper interemit. Proferte sentẽ¬
cum. Quod si propterea nõ potestis
quii non adstat quam punire possitis
cur interfectricẽ innocentis et cas¬
te tanta predicatione liudatis: quã
certe apud inferos iudices et tales
quales poetarum uestrorũ car¬
si proiecere animas: cui ad su¬
perna redire cupienti fata obstãt:

Expanded text:
tria cum patre pulsus est. haec sumtria cum patre pulsus est. haec summo est mactata supplicio. Si non est illa inpudicitia qua inuita obprimitur, non est haec iustitia qua casta punitur. Vos appello, leges iudicesque Romani. Nempe post perpetrata facinora nec quemquam scelestum indemnatum inpune uoluistis occidi. Si ergo ad uestrum iudicium quisquam deferret hoc crimen uobisque probaretur non solum indemnatam, uerum etiam castam et innocentem interfectam esse mulierem, nonne eum, qui id fecisset, seueritate congrua plecteretis? Hoc fecit illa Lucretia; illa, illa sic praedicata Lucretia innocentem, castam, uim perpessam Lucretiam insuper interemit. Proferte sententiam. Quod si propterea non potestis, quia non adstat quam punire possitis, quur interfectricem innocentis et castae tanta praedicatione laudatis? Quam certe aput infernos iudices etiam tales, quales poetarum uestrorum carsi Proiecere animas; cui ad superna redire cupienti Fas obstat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ucretiã certe matronĩ
nobilem ueterem ro¬
manã puolicicie mag¬
nis efferunt liudibus. Huius cor¬
pore cum uiolenter oppresso Tar¬
quinii regis filius libiolinose potits
esset: illa scelus improbissimi iuue¬
nis marito collatino et propinquo
bruto uiris clarissimis ac fortissi¬
mis inlicauit: eoso ad iuĩdictã
constrinxit: demole fedi in se cõ¬
missi egra atq impatiẽs se perimit
Quid dicemus: Adultera hec an
casta iudicanda est: Quis in hac
controuersia laborandum putaue¬
rit: Egregie quidam ex hoc uera¬
citerq declamãs ait. Mirabile
odic tu. Duo fuerunt et acdulteriũ
unus admisit. Splenolide ac uen¬
ssime. Intuens enĩ in duorum
corporum comixtione unius ĩꝗ¬
natissimã cupiditatẽ alterius cas¬
tissimã uoluntatẽ: et non quid
coniunctione inembrorum: sed
quid anmorum diuersit.ite age¬
retur attenodens: Duo inquit
fuerunt et adulterium unus ad¬
misit. Sed quid est hoc quod in
cam grauius uindicatur: que
adulteriũ non admisit: Ille pa¬

Expanded text:
ucretiam certe, matronam nobilem ueteremque Romanam, pudicitiae magnis efferunt laudibus. Huius corpore cum uiolenter obpresso Tarquinii regis filius libidinose potitus esset, illa scelus inprobissimi iuuenis marito Collatino et propinquo Bruto, uiris clarissimis et fortissimis, indicauit eosque ad uindictam constrinxit. Deinde foedi in se commissi aegra adque inpatiens se peremit. Quid dicemus? Adultera haec an casta iudicanda est? Quis in hac controuersia laborandum putauerit? Egregie quidam ex hoc ueraciterque declamans ait: \'Mirabile dictu, duo fuerunt et adulterium unus admisit.\' Splendide adque uerissime. Intuens enim in duorum corporum commixtione unius inquinatissimam cupiditatem, alterius castissimam uoluntatem, et non quid coniunctione membrorum, sed quid animorum diuersitate ageretur adtendens: Duo., inquit, fuerunt, et adulterium unus admisit.\' Sed quid est hoc, quod in eam grauius uindicatur, quae adulterium non admisit? Nam ille pa
Abbreviated transcription (Latin):
eis uel affligi tantum: uel etiã
subiici ac decipi iustum est.
Quam uero perniciose uela cultu
uere dutinitatis aliene: ille luterꝑ
uadicate sint hinc intelligi potest
quod eas maluit senatus incendẽ
quas pompilius occultauit: quã
timere quod timuit: qui hoc au¬
dere non potuit. Qui ergo nec¬
habere uult piam: talibus sacris¬
mortem querat eternam. Qui aũt̃
cum malignus demonibus non uult
habere societatem: noti supers lutõ¬
nem qua coluntur noꝵiam perti¬
mescit. sed ueram religionem qua
produntur et uinciiitur agno¬

Expanded text:
eis uel adfligi tantum, uel etiam eis uel adfligi tantum, uel etiam subici ac decipi iustum est. Quam uero perniciosae uel a cultu uerae diuinitatis alienae illae litterae iudicatae sint, hinc intellegi potest, quod eas maluit senatus incendere, quas Pompilius occultauit, quam timere quod timuit, qui hoc audere non potuit. Qui ergo habere uult piam, talibus sacris quaerat aeternam; qui autem cum malignis daemonibus non uult habere societatem, non superstitionem, qua coluntur, noxiam pertimescat, sed ueram religionem, qua produntur et uincuntur, agno
Abbreviated transcription (Latin):
appareret. qui tam multa in ipĩs
sacris erubescenda susceperant.
aut illi omnes nibil aliud quam
homines mortui prodebantur.
quos tam prolia temporis uelu¬
stas: et fere omnes populi gẽtiũ
deos immortales esse crediderãt.
cum et talibus sacris iidem illi
demones oblectarentur: qui se
colendos pro ipĩs mortutis quos
deos putari fecerant quabusdam
fallacium miraculorum autesta¬
tionibus supponebant. Sed occul¬
ta dei ueri prouidentia factum
estut et Pompilio amico suo
illis conglutinati artibus ꝗbus
hydromantia fieri potuit: cũc¬
ta illa confueri permitterẽtur
et tamen ut moriturus incẽde¬
ret ea potius quam obrueret
admonere non permiterẽtur:
qui ne mnotescerent: nec aratro
quo sunt eruta obsistere potu¬
erunt: nec stilo Uarrortis quo
quo ea que de hacre gesta sunt
m nos tram memoriam peruene¬
runt. Non enim possunt: ꝗd
non sinuntur efficere. Sintĩtur
autẽ alto dei sunmiiustoq tudi¬
cio pro meritis eorum: quos ab

Expanded text:
appareret, qui tam multa in ipsis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri permitterentur, et tamen, ut moriturus incenderet ea potius quam obrueret, admonere non permitterentur; qui ne innotescerent nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo ea, quae de hac re gesta sunt, in nostram memoriam peruenerunt. Non enim possunt quod non sinuntur efficere; sinuntur autem alto Dei summi iustoque iudicio pro meritis eorum, quos ab
Abbreviated transcription (Latin):
illorum sacrorum alias nescioꝗͣs
causas uelut physicas ĩniexp̃tatur.
quales si libri iili habuissent :
non titiq arsissent. act et is tos
Uarronis ad Cesaren pontificem
scriptos atq editos prẽs conscrip¬
ti similiter incendissent. Quol
ergo aquam egesserit idest eꝵ¬
portauerit Numa Pompilius.
unde hydromantiã faceret: ideo
Nympham Egeriam coniugem
dicitur habuisse: quẽ adinodũ
in supradicto Uarronis expoĩtur
Ita enim solent res geste alper sio¬
ne mendaciorum in fabulas uer¬
ti. In illa igitur hydromiantia
curiosissimus ille rex ronianus
et sacra didicit: que in libris suis
pontifices haberent: et eorum
causas quas preter se nemiuem
scire uoluit. Itaq eas seorsum scͥp¬
t̃is secum quodamiodo mori
fecit: quando ita subtrabendas
hominum noticie sepeliendasq
curauit. Aut ergo olemonum
illic tam sordide et noꝵie cupi¬
ditates erant conscripte. ut e
his tota illa theologia ciuilis etiã
apudtales homines execrabilis

Expanded text:
illorum sacrorum alias nescio quas illorum sacrorum alias nescio quas causas uelut physicas interpretatur? quales si libri illi habuissent, non utique arsissent, aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos adque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales homines execrabilis
Abbreviated transcription (Latin):
nũ imaginibus ludificaba¬
Am ei ĩpẽ riuma ad
quem nullus dei propbe¬
ta. nullus sanctus angelus miite¬
batur. hydr omantiam facere com¬
pulsus est: ut in aqua uideret
imagines deorum Uel potiuo ludi¬
ficationes demonum: aquibus au¬
diret quid in sacris cons litueret
atq obseruare deberet. Quod ge¬
nus diuinationis idem Uarro a
persis dicit allatum: quo et ipsũ
Riumam: et postea Pythagorã
phylosophumusum fuisse cõme¬
morat: ubi adhibito sanguine
etiam inferos perhibet suscitari.
idipm est: ubi uidentur moritũ
diuitiare. Quibus hec artibus fi¬
ant ipsi uiderint. N olo enim
dicere has artes etiam ante nri
saluatoris aduentumm ipsis ci¬
uitatibus gentium legibus solere
prohiberi: et pena seuerissima
Uindicari. Nolo inquam hoc dicere
fortassis enim talia tunc licebãt
Mis tamen artibus didicit sacra
illa Pompilius: quorum sacroꝵ
facta prodidit: causas obruit: ita
timuit et ipẽ quod didicit: quar
causarum proditos libros seriatus
incendit. Quid mihi ergo Uarro

Expanded text:
num imaginibus ludificabaam et ipse Numa, ad quem nullus Dei propheta, nullus sanctus angelus mittebatur, hydromantian facere conpulsus est, ut in aqua uideret imagines deorum uel potius ludificationes daemonum, a quibus audiret, quid in sacris constituere adque obseruare deberet. Quod genus diuinationis idem Varro a Persis dicit adlatum, quo et ipsum Numam et postea Pythagoram philosophum usum fuisse commemorat; ubi adhibito sanguine etiam inferos perhibet sciscitari id ipsum est, ubi uidentur mortui diuinare. Quibus haec artibus fiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quod didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro
Abbreviated transcription (Latin):
rum humilia descenderunt. Isti in
il lorum sublimia crimia nonue¬
nerunt. De Iano quidem nõ nuhi
facile quicquani oocurrit: quod ad
probrum pertiuent.. Et fortassis
talis fuerit: uit Innocentius ut erit.
et a facinoribus flagituisq remolius
Saturnum fugientem benignus
excepit: cun hospite partitus est
regirui. ut etiam ciuitates singulas
conderent. Iste Ianiculam.: Ille Sa¬
iurtham. Sed is tim cultu deorum
omĩs dedecoris appetitores: cuius
uitam minus turpem inuenerũt:
eulii simulacri monstruosa desor¬
mitate turparunt. Nuiic eum
Bifrontem: trunc etiam quadrifrõ¬
tem tanquam geminum faciẽtes.
An forte uoluerunt: ut quoniã
plurnui dii selecti erubescenda
perpetranda amiserant frontem:
quanto iste innocentior esser:
tanto frontosior appareret

Expanded text:
rum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt, nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tamquam geminum, facientes. An forte uoluerunt, ut, quoniam plurimi di selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior appareret?
Abbreviated transcription (Latin):
ambienti non pepercerunt.
Siillana porro tabula illa pos¬
trema. ut omittamus aliusd
innumerabiles mortes: plures iu¬
gulauit senatores: quam uiotthi
uel expoliare potuerunt. Qua
ior fronte: ouo corde: qua im¬
pudentia. qua insipientia: uel
potius amentia illa diis sicis
non imputant. et hec nro impu¬
tant christo¬

Expanded text:
amplexibus non pepercerunt? amplexibus non pepercerunt? Syllana porro tabula illa postrema, ut omittamus alias innumerabiles mortes, plures iugulauit senatores, quam Gothi uel spoliare potuerunt. CAigitur fronte, quo corde, qua impudentia, qua insipientia, vel potius amentia, illa diis suis non imputant, et haec nostro imputant Christo
Abbreviated transcription (Latin):
Uid Roma funes¬
tius tetrius ama¬
Utrum olim gallorum et paulo
ante gotthorum irruptionem:
anMarii et Sylle aliorumque
in eorum partibus uirorum cla¬
ris simorum tanquam suorum
luminum in sua inembra ferocita¬
tem. Clalli quidem trucidauert
Seniatum: quicquid eius inur¬
be tota preter arcem capitolinã.
que sola utcunor defensa est re¬
perire potuerunt. Sed in illo col¬
le constitutis auro uitam saltẽ.
uendiderunt. quam et si fer¬
ro rapere non: possent tamen
obsidione consumere. Gotthi
uero tam multis senatoribus
pepercerunt: ut magis mirtu
sit quod aliquos peremerunt
At uero Sylla uiuo adhuc Ma¬
rio ipsum capitolium quod a
gallis tutum fuit. ad decernen¬
das cedes uictor insedit. Et
ferocio cruentiorq rediturus.
iste in capitolio per senatusetiã
consultum multos uita rebusq
priuauit. Marianas autem pti¬
bus Sylla absente quid sanctũ
cui parcerent fuit. quando
Mutio ciui senatori pontificiarĩ
ipsam ubi erant ut auant fata
romana miscris amplexibus

Expanded text:
uid Roma funestius taetrius amautrum olim Gallorum et paulo ante Gothorum inruptionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est, reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis auro uitam saltem uendiderunt, quam etsi ferro rapere non possent, possent tamen obsidione consumere: Gothi uero tam multis senatoribus pepercerunt. ut magis mirum sit quod aliquos peremerunt. At uero Sylla uiuo adhuc Mario ipsum Capitolium, quod a Gallis tutum fuit, ad decernendas caedes uictor insedit, et ferocior cruentiorque rediturus, . iste in Capitolio per senatus etiam consultum multos uita rebusque priuauit : Marianis autem partibus Sylla absente quid sanctum cui parcerent fuit, quando Mucio ciui senatori pontifici aram ipsam, ubi erant ut aiunt fata Romana, miseris ambienti
Abbreviated transcription (Latin):
Pompeii ꝗppe uictorem Caium
Celarem: qui uictoriam ciuilem
clementer exercuit: suisq aduer¬
sariis uitam dignitatemq donauit.
tanquam regni appetitorem quorũ¬
dam nobilium coniuratio senatoꝵ
uelut pro reipublice libertate in
ipã curia trucidauit. Huius de ĩde
potentiam multum moribus dispar
uiciisq omnibus inquinatus atq
corruptus affectare uidebatur:
Antoniuis. Cui uehementer pro
eadem illa uelut patrie libertate
Cicero resis tebat. Tunc emerserat
mirabilis indolis adolescens ille
alius Ccsar. illits Caii cesaris
filius adoptiuus: qui ut dixi postea
appellatus est Augustus riuio
adolescenti Cesari ut cius potentu
contra. Anthontum nutr irẽtur
Cicero fauebat: sperans eum depul¬
sa et oppressa An tonii lominatõe
instauraturum rei publice libor¬
tatem: usqueadeo cecus atq imꝓ¬
uidus futurorum: ut illeripẽ uiue¬
nis cutus dignitatem ao potestate
fouebat. et eundem Giceronem
ocidendum Anthonio quadã

Expanded text:
Pompeii quippe victorem Caium Pompeii quippe victorem Caium Caesarem qui victoriam civilem elementer exercuit, suisque adversariis vitam dignitatemque donavit tanquam regni appetitorem quorumdam nobilium conjuratio senatorum velut pro reipublicae libertate in ipsa curia trucidavit. Hujus deinde potentiam, multum moribus dispar, vitiisque omnibus inquinatus atque corruptus, affectare videbatur Antonius, cui vehementer pro eadem illa velut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis adolescens ille alius Caesar, illius Caii Caesaris filius adoptivus: qui, ut dixi, postea appellatus est Augustus. Huic adolescenti Caesari, ut ejus potentia contra Antonium nutriretur, Cicero favebat; sperans eum depulsa et oppressa Antonii dominatione instauraturum reipublicae libertatem, usque adeo caecus atque improvidus futurorum, ut ille ipse juvenis, cujus dignitatem ac potestatem fovebat, et eumdem Ciceronem occidendum Antonio quadam
Abbreviated transcription (Latin):
Rudelia bella ciui¬
lia omnibus bellis
hos tilibus aucto¬
ribus ctiam corum fatentibus
amariora. quibus illa respub
nec afflicta. sed perdita omnino
iudicati est. longelante aduen¬
tum Christi exorta funt: et
sceleratarum concatenatione cau¬
sarum a bello mariano atq sylli¬
no ad bella sertorii et catiline
quorum a Sylla fuerat ille ꝓs¬
criptus ille nutritus: Inde lepi¬
di et Catuli bellum: quorum al¬
ter gesta syllana rescindere: al¬
ter defendere cupiebat: inde ud
Pompeii et cesaꝑis quoram fo¬
peius sectator sylle fuerit
eiueq potentiam uel equauerat:
uel iam etiam superauerat. Ce¬
sar autem Pompeii potentiami nõ
ferebat. sed quiamnon habebat.
quanrt amen illo uioto ĩterfectoꝵ
transcendit. Hinc ad alium Cesa¬
rem: qui post augustus appellatus
peruenerunt. quo imperante natus
est Christus. Namet ipc̃ Augus¬
tus cum multis gssit bella ciuuilia.
et in eis etiã multi clarissimi dari
perierunt: inter quos et Cicero
disertus ille artife regende reip

Expanded text:
rudelia bella civilia omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amariora, quibus illa respublica nec afflicta, sed perdita omnino judicata est, longe ante adventum Christi exorta sunt, et sceleratarum concatenatione causarum a bello Mariano atque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae, quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus: inde ad Lepidi et Catuli bellum, quorum alter gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat: inde ad Pompeii et Caesaris, quorum Pompeius sectator Syllae fuerat, ejusque potentiam vel aequaverat, vel jam etiam superaverat; Caesar autem Pompeii potentiam non ferebat, sed quia non habebat, quam tamen illo victo interfectoque transcendit. Hinc ad alium Caesarem, qui post Augustus appellatus est, pervenerunt, quo imperante natus est Christus. Nam et ipse Augustus cum multis gessit bella civilia: et in eis etiam multi clarissimi viri perierunt, inter quos et Cicero, disertus ille artifex regendae reipublicae.
Abbreviated transcription (Latin):
nobiles cuuitates: una uero
uelut unus reus duci iubere¬
tur: sic tota uissi est ciuitas¬
trucidari. Hec facta sunt in
pace post bellum: non ut accele¬
raretur obtinenda uictoria: sed
ne contenmeretur obtenta
Pax cumbello de crudelitate
certauit et uicit. Illud enim
prostrauit armatos. ista nu¬
datos. bellum erat: ut qui feri¬
ebatur si posset feriret. Pan au¬
tem non ut qui euaserit uiuer:
sed ut moriens non repugnaret.
que seuicia barbarorum: huic
de ciuibus uictorie ciuium
comparari potest

Expanded text:
nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnaret. quae saeuitia barbarorum huic de ciuibus uictoriae ciuium conparari potest
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando prenunnant. Deniq
sepe isti nunquam illi omnino
falluntur. Alta est enim tem¬
poralibus temporalia: et inuta
bilibus mutabilia comectare:
eisq temporalem et irrutabi¬
lem mnodum sue uoluntatis
et facultatis inserere: quod de¬
monibus cerra ratione permis¬
sum est. aliua autem in ẽter¬
nis atque in cõniutabilibus
dei legibus que in eius sapiẽtia
uitunt mnutationes iemporũ
preuidere deiq uoluntatẽ:
que tamn certissima quam
potentis lima est diuni spi¬
ritus eius participatioue cogno¬
scere: quod sanctis angelis rec¬
ta dilcretione donatum es
Itaq non solum eterni: uerũ
ctiam beati sunt boniam actẽ
quo beiti sunt: deus illis est a
quo ereati sunt: Illũas quippe
indeclinabiliter participatione
et contemplatione perfruuntuꝵ
diis gentiũ quod tamẽ et
angelis sanctis et homĩbus
iustis & diuiarũ scriptura¬
rum auctoritate cõmune

Expanded text:
aliquando praenuntiant. Denique aliquando praenuntiant. Denique saepe isti, numquam illi omnino falluntur. Aliud est enim temporalibus temporalia et mutabilibus mutabilia conjectare, eisque temporalem et mutabilem modum suae voluntatis et facultatis inserere, quod daemonibus certa ratione permissum est: aliud autem in aeternis atque incommutabilibus Dei legibus, quae in ejus Sapientia vivunt, mutationes temporum praevidere, Deique voluntatem, quae tam certissima quam potentissima est omnium, Spiritus ejus participatione cognoscere; quod sanctis Angelis recta discretione donatum est. Itaque non solum aeterni, verum etiam beati sunt. Bonum autem quo beati sunt, Deus illis est, a quo creati sunt. Illius quippe indeclinabiliter participatione et contemplatione perfruuntur.diis Gentium, quod tamen et Angelis sanctis et hominibus justis ex divinarum Scripturarum auctoritate commune
Abbreviated transcription (Latin):
Is igitur angȩlis boĩs
omnis corporaliũ
temporaliumq rerum scientia:
qua inflantur demones: uilis ẽ:
non quod earum ignari sint.
sed quod illis dei qua sanctificã¬
tur caritas cara est: pre cuius
nion tantum incorporali. Uerum
etiam incõiutabili et inefabili
pulcritudine: cuttis sancto amo¬
re in ardescunt: oninia que ĩfra
sunt. et quod illud es ł. non sũt
seq ipsos inter illa conteinnũt
Ut ex toto quod bom sunt eo
bonoe quo boni sunt perfrciã¬
tur. Et ideo certius etiam tẽpo¬
ralia et matabilia ista noue¬
runt: quia eorum principa¬
les causas in uerbo dei conspaci¬
unt: per quod factus est mũ¬
dus: quibus causis quedam pro¬
bantur: quedam reprobantur.
cuncta ordinantur. Dernoẽs
autem non eternas iemporũ
cauisas: et quodaminodo cardi¬
nales in dei sapientia contem¬
planiur: sed quorundam signo¬
rum nobis occultorum: maio¬
re experientia multo plura
quam homines futura prolpici¬
unt. dispositiones quoq suas

Expanded text:
His igitur angelis bonis omnis corporalium temporaliumque rerum scientia, qua inflantur daemones, uilis est: non quod earum ignari sint, sed quod illis Dei, qua sanctificantur, caritas cara est, prae cuius non tantum incorporali, uerum etiam incommutabili et ineffabili pulchritudine. cuius sancto amore inardescunt, omnia, quae infra sunt et, quod illud est, non sunt seque ipsos inter illa contemnunt, ut ex toto, quod boni sunt, eo bono, ex quo boni sunt, perfruantur. Et ideo certius etiam temporalia et mutabilia ista nouerunt, quia eorum principales causas in Verbo Dei conspiciunt, per quod factus est mundus; quibus causis quaedam probantur, quaedam reprobantur, cuncta ordinantur. Daemones autem non aeternas temporum causas et quodam modo cardinales in Dei sapientia contemplantur, sed quorundam signorum nobis occultorum maiore experientia multo plura quam homines futura prospiciunt; dispositiones quoque suas
Abbreviated transcription (Latin):
Hec dicere compulsi sumus: quo¬
niã pessimis moribus ciuiũ roma¬
nam rempublicã iam antea perditã
fuisse: nullamq remansisse ante
aduentum domini nostri lesu chri
sti auctores eorum dicere et scribẽ
minime dubitauerunt. Quã perdi¬
tionẽ diis suis non imputant: qui
mala transitoria quibus mali: siue
riantur: perire non possunt. christo
nirõ imputant: cum christus nr̃
tanta frequenter pro moribus op̃tis
precepta contra perolitos mores.
dii uero ipõrum nullis talibus pre¬
ceptis egerint aliꝗd cum suo cultoe
populo: pro illa re publica ne peri¬
ret: immo eosolem mores uelut
sus exemplis auctoritate nõ ia
corrumpenolo egerunt potius ut
periret. Quam non ideo ut arbi
audebit: quia discessere omnes
aditis: arisꝗ relictis dii uelut
amici uirtutibus cõuitiis hominũ
offenderentur: quia tot signis eto¬
rum: auguriorum: uaticiniorum.
ꝗbus setanꝗͣ prescios futurorum.
adiutoresq preliorum iactare et

Expanded text:
Haec dicere conpulsi sumus, quoHaec dicere conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus ciuium Romanam rem publicam iam antea perditam fuisse nullamque remansisse ante aduentum Christi Iesu domini nostri auctores eorum dicere et scribere minime dubitarunt. Quam perditionem dis suis non inputant, qui mala transitoria, quibus boni, seu riantur, perire non possunt, Christo nostro inputant: cum Christus noster tanta frequentet pro moribus optimis praecepta contra perditos mores; di uero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo pro illa re publica, ne periret; immo eosdem mores uelut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo egerunt potius, ut periret. Quam non ideo tunc perre audebit, quia \'discessere omnes adytis arisque relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum adiutoresque proeliorum iactare et
Abbreviated transcription (Latin):
torum magisq arolor incresceret.
mox hi demones quos illi deos pu¬
tant: et colendos ac uenerandos ar¬
bitrantur: inter se pugnantes hoĩ¬
bus apparere uoluerunt: ne imita¬
ri tales pugnas ciuica trepidaret
affectio: sed potius humanũ scelę
diuino excusaretur exemplo.
Hac astutia maligni Ppiritus etiã
ludos. unde multa iam disĩ. sce¬
nicos ĩbi dicari sacrariq uisserũt:
ubi deorum tanta flagitia thea¬
tricis canticis atq fabularũ actio¬
nibus celebrata sunt: ut ꝗs quis
eos talia fecisse crederet. et ꝗsꝗs
non crederet: sed tamẽ illos liben¬
tissime sibi uelle talia ex hiberi
cerneret: securus imitaretur.
Ne quis itaꝗ existimaret ĩ dos
conuicia potius q̃ eis dignũ aliꝗd
scriptitasse: ubicunꝗ illos inter
se pugnasse poete comiemorarũt.
ipsi ad decipiendos homines poetar
carmina firmauerunt: pugnas ui¬
delicet suas non solum per scenicos
mtbeatro: uerumetiã per scipõs i
campo humanis oculis exhibentes.

Expanded text:
 magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deos putantes colendos et venerandos arbitrabantur, inter se pugnantes hominibus apparere voluerunt; ne imitari tales pugnas civica trepidaret affectio, sed potius humanum scelus divino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa jam dixi, scenicos sibi dicari sacrarique jusserunt: ubi deorum tanta flagitia theatricis canticis atque fabularum actionibus celebrata, et quisquis eos talia fecisse crederet, et quisquis non crederet, sed tamen illos libentissime sibi talia velle exhiberi cerneret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos convicia potius, quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt; ipsi ad decipiendos homines poetarcarmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas non solum per scaenicos in theatro, uerum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes.
Abbreviated transcription (Latin):
te dei potius uocarentur. In quos
decimo libro non debuit pro mira¬
culo poni i Abrae sacrificio flã¬
mam celitus factam inter diui¬
sas uictimas cucurrisse: quõiã
hoc illi in uisione monstratũ
est. in decimo septimo libro qđ
dictum est de Samuele non
erat de filiis Aaron: dicendũ
potius fuit: non erat filius sa¬
cerdotis. Filios quippe sacer¬
dotum defunctis sacerdotibus
succedere magis legitt imi mo¬
ris fuit. Nam in filiis Aaron
reperitur pater samuelis: sed
sacerdos non fuit: nec ita in fi¬
liis ut eum ipse genuerit Aarõ:
sed sicut omnes illius populi di¬
cuntur filii Israel:¬

Expanded text:
te Dei potius vocarentur. In quorum te Dei potius vocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in Abrahae sacrificio, flammam coelitus factam inter divisas victimas cucurrisse ; quoniam hoc illi in visione monstratum est. In septimo decimo libro, quod dictum est de Samuele, Non erat de filiis Aaron ; dicendum potius fuit, Non erat filius sacerdotis. Filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit: nam in filiis Aaron reperitur pater Samuelis; sed sacerdos non fuit, nec ita in filiis ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israel
Abbreviated transcription (Latin):
unquam nec de futura morta¬
libus: et ea nunc magna nunc
parua locis temporibus personis¬
qr uariari. Sed deorum multorũ
cultum quo eis sacrificatur: prop¬
ter uitam post mortem futurã
esse utilem disputant. His er¬
go decem libris due iste uane
opiniones christiane religioni
aduersarie refelluntur. Sed ne
quisquam nos aliena redarguis¬
se: non autem nostra asserius¬
se reprehenderet: id agit pars
altera operis huius que duode¬
cim libris continetur. Quanꝗͣ
ubi opus est: et in prioribus decẽ
que nostra sunt asseramus: et in
duodecin posterioribus redargua¬
mus aduersa. Duodecim ergo libro¬
rum sequentiũ primi quatuor cõ¬
tinent exortum duarum ciuita¬
tum: quarum est una dei: altera
huius mundi. Secundi quatuor
excursum earum: seu procursum
Tertii uero qui et postremi: debi¬
tos fines. Ita omines uiginti duo
libri: cum sint de utraq ciuita¬
te conscripti: titulum ł amen a
meliore acceperunt: ut de ciuita¬

Expanded text:
unquam, nec defutura mortaunquam, nec defutura mortalibus, et ea nunc magna, nunc parva, locis, temporibus, personisque variari: sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter vitam post mortem futuram esse utilem disputant. His ergo decem libris duae istae vanae opiniones christianae religioni adversariae refelluntur. 2. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet; id agit pars altera operis hujus, quae libris duodecim continetur. Quanquam ubi opus est, et in prioribus decem quae nostra sunt asseramus, et in duodecim posterioribus redarguamus adversa. Duodecim ergo librorum sequentium primi quatuor continent exortum duarum civitatum, quarum est una Dei, altera hujus mundi. Secundi quatuor, excursum earum sive procursum. Tertii vero, qui et postremi, debitos fines. Ita omnes viginti et duo libri cum sint de utraque civitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de Civita
Abbreviated transcription (Latin):
Roma Ci ottorum
irruptione agentiũ
sub rege Alarico atq
impetu magne cla¬
dis euersa est: eius¬
euersionem deorũ
falsorum: mut orũq
Cultores: quos usitato nomine
paganos uocamus: in christiana
religionem referre conantes: soli
to acerbius et amarius deum
uerum blaffemare ceperunt.
Unde ego exardescens zelo do¬
mus dei aduersus eorum blasphe¬
mias uel errores: libros de ciui¬
tate dei scribere institui. Quod
opus per aliquot annos me tenu¬
it: eo quod alia multa intercur¬
rebant: que differri non oporte¬
ret: et me prius ad soluendum
occupabant. Hoc autem de
ciuitate dei grande opus tandẽ
uiginti duobus libris est teriã¬
tum: quorum quinque primi
eos refellunt: qui res humanas
ita prosperari uolunt: ut ad hoc
multorũ deorum cultum quos
pagan colere consueuerunt.
necessarium esse arbitrentur: et
quia prohibentur: mala ist a
exoriri atque abundare contẽ¬
dunt. Sequentes autem quinq
aduexsus eos loquuntur: qui fa¬
tentur hec mala nec de fuisse

Expanded text:
Roma Gothorum irruptione, agentium sub rege Alarico, atque impetu magnae cladis eversa est; cujeversionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine Paganos vocamus, in christianam religionem refeto acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei aduersus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuviginti duobus libris est terminatum. Quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari volunt, ut ad hoc multorum deorum cultum quos Pagani colere consueverunt, necessarium esse arbitrentur; et quia prohibetur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. Sequentes autem quinque adversus eos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse
Abbreviated transcription (Latin):
in illa quod ex eterno non
fuit esse cepit ez tempore:
cur non fieri potuerit ut ipã
esse ex tempore: que antea
non fuisset. Deinde beatitu¬
do quoq eius post ex perien¬
tum malorum firiior et
sine fine mansura: sicut
Ite confitetur: proculdubio
cepit ex tempore: et tamen
semper erit: cum anteanon
fuerit. Illa ig̃r omnis argu¬
mentatio dissoluta est: qua
putatur iihil esse posse sine
fine temporis nisi quod ini¬
itum non habet temporis.
Inuenta eTenim anime ber¬
titudo: que cum initĩ tempoi
habuerit. finem temporis non
habebit. Qua propter diuine
auctoritati huniana cedat
infirmitas eisq beatis et ĩmor¬
talibus de uera religione creda¬
mus: qui sibi honorem nõ eN¬
petunt. quem deo suo qui ciiã
noster eh deberi sciunt: nec
iubent ut sacrificiũ saciamus
nisi ei tantũ modo cuius et nos
cum illis: Ut sepe diNi. et sepe
dicendum et: sacrificiũ esse
debeinus: per eum sacerdotem
offerendi. qui in hoctiine quẽ

Expanded text:
in illa, quod ex aeterno non in illa, quod ex aeterno non fuit, esse coepit ex tempore, quur non fieri potuerit, ut ipsa esset ex tempore quae antea non fuisset? Deinde beatitudo quoque eius post experimentum malorum firmior et sine fine mansura, sicut iste confitetur, procul dubio coepit ex tempore, et tamen semper erit, cum antea non fuerit. Illa igitur omnis argumentatio dissoluta est, qua putatur nihil esse posse sine fine temporis, nisi quod initium non habet temporis. Inuenta est enim animae beatitudo, quae cum initium temporis habuerit, finem temporis non habebit. Quapropter diuinae auctoritati humana. cedat infirmitas, eisque beatis et inmortalibus de uera religione credamus, qui sibi honorem non expetunt, quem Deo suo, qui etiam noster est, deberi sciunt, nec iubent, ut sacrificium faciamus, nisi ei tantum, cuius et nos cum illis, ut saepe dixi et saepe dicendum est, sacrificium esse debemus, per eum sacerdotem offerendi, qui in homine, quem
Abbreviated transcription (Latin):
nollent credere: hanc utior
cauisam idoneã sibi uidebat
afferre. quia nisi quod semꝑ
antea fuis Tet: sempiternum
deinceps esse non posset.
Quaniquã et de mundo et de
his quos in mundo deos adeo
factos scripsit Plato: apertis¬
sime dicat cos esse cepisse.
et habere irituim: finẽ tamẽ
non habituros: sed per condi¬
toris potentis simam uolun¬
titem in eternum ꝑmansuros
esse perhibeat. Uerum id quo
modo intelligant: inuenerĩt
non esse hoc uidelicet temꝑis
sed substitunoĩs inituĩ. Sicut
enĩ inquiunt si pes ex cterni¬
tate semper fuisset in puluef:
semper ei subesse ues tigium.
quodtamẽ uestiguĩ acalcãte
factum nenio dubitaret.
nec alterum altero prius esset
quanuis alterum ab altero
factum esset. Sic inquiunt
et mundus atq in illo crea¬
ti. et semper fuerunt: et semꝑ
exilTente qui fecit: et tainẽ
Facti sunt. Nunquid ergo
si atrima semper fuit: etiam
miseria cius semper fuis le di¬
cenda eh: Porro si aliquio

Expanded text:
nollent credere, hanc utique nollent credere, hanc utique causam idoneam sibi uidebantur adferre, quia, nisi quod semper antea fuisset, sempiternum deinceps esse non posset; quamquam et de mundo et de his, quos in mundo deos a Deo factos scribit Plato, apertissime dicat eos esse coepisse et habere initium, finem tamen non habituros, sed per conditoris potentissimam uoluntatem in aeternum mansuros esse perhibeat. Verum id quo modo intellegant inuenerunt, non esse hoc uidelicet temporis, sed substitutionis initium. Sicut enim, inquiunt, si pes ex aeternitate semper fuisset in puluere, semper ei subesset uestigium, quod tamen uestigium a calcante factum nemo dubitaret, nec alterum altero prius esset, quamuis alterum ab altero factum esset: sic, inquiunt, et mundus adque in illo di creati et semper fuerunt semper existente qui fecit, et tamen facti sunt.\' Numquid ergo, si anima semper fuit, etiam miseria eius semper fuisse dicenda est? Porro si aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Alio igitur a ꝗbus¬
dam platonicis
etcreditus: quasi neces sa¬
rius orbis ille ab eisdem abe¬
undi et ad cadem reuertendi.
Quod etiam si uerũ esset: ꝗo
hoc scire prodesset: insi forte
inde se nobis auderent pre¬
ferre platonici: quia id nos
in hac uita iam nesciremus
quod ipsi in alia meliore uita
purgatis simi et sapiẽtis simi¬
fuerarit nescutiri: et falsum
credendo beati futuri : Quodsi
absurdissimum et Ntultissi¬
iũ est dicere. porphyrii pro¬
fecto es⁊ preferendda senten¬
tia: his qui animarũ circulos
alternante semper beatitate
et miseria sulpicati sunt
Quod si ita est. ecce platoni¬
cus in melius a Platone dis¬
sentit: ecce uidit hic quod
ille non uidit. nec post talẽ
ac ranium magiltrum resu¬
git correctionem. sed homĩ
preposuit ueritatẽ. Cur ergo¬
non potius duuntati non cre¬
dimus de his rebus quas huã¬
no ingenio peruestigare nõ
possumus: que animam qͦ
ipsã non deo coctertiam sed
creatam dicit esse que non
erat. Ut enim hoc platonici

Expanded text:
also igitur a quibusdam est Platonicis creditus quasi necessarius orbis ille ab eisdem abeundi et ad eadem reuertendi. Quod etiamsi uerum esset, quid hoc scire prodesset, nisi forte inde se nobis auderent praeferre Platonici, quia id nos in hac uita iam nesciremus, quod ipsi in alia meliore uita purgatissimi et sapientissimfuerant nescituri et falsum credendo beati futuri? Quod si absurdissimum et stultissimum est dicere, Porphyrii profecto est praeferenda sententia his, qui animarum circulo alternantem semper beatitudinem et miseriam suspicati sunt. Quod si ita est, ecce Platonicus in melius a Platone dissentit; ecce uidit, quod ille non uidit, nec post talem ac tantum magistrum refugit correctionem, sed homini praeposuit ueritatem. Cnon potius diuinitati credimus de his rebus, quas humano ingenio peruestigare non possumus, quae animam quoque ipsam non Deo coaeternam, sed creatam dicit esse, quae non erat? Ut enim hoc Platonici
Abbreviated transcription (Latin):
Rege igitur deoꝵ
regnum hominũ
potuit et propaga¬
cur non etiam ipsum regnum ali¬
quis deus est: Cur em̃m non
ita sit si uuictoria dea est: Aut
quidipõ Ioue in hac causa opus
est si uictoria faueat sito pro¬
picia: et semper erat ad illos quos
uult esse uictores. Hac dea
fauente et propitia etiam Ioue
uacante uel aliudagente: que
gentes non subdite remanerent:
Que regna non cederent. An for¬
te non displicet bonis mniqssiã
improbitate pugnare: et finiti¬
mos quictos nullamq iniuriã
facientes ad dilatandum regnũ
bello spont aneo prouocare: Pla¬
ne si iti sentiunt approbo et
laudo
CAn conoruat bonis la¬
tius uelle regnare

Expanded text:
rege igitur deorum rege igitur deorum regnum hominum potuit propagaquur non etiam ipsum regnum aliquis deus est? Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt adprobo et laudo. XV. An congruat bonis latius uelle regnare