comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& igne diinitꝰ inperato: cũ & alii multi magni &
diuini uiri eodẽ sp̃u consulendo tranqͥllandis reb¬
humanis non temere fecerint. De quo helya cũ ex¬
emplũ dedissent discipłi dño. cõmemorantes quid
abeo factũ sit. ut etiã ipsis daret potestatẽ petendi de
celo ignẽ. ad consumendos eos qui sibi hospitiũ ñ pͣbe¬
rent᷑ rep̃hendit in eis dñs ñ exemplũ ꝓpħe sc̃i. s ignoran¬
ciam uindicandi quȩ adhuc erat inrudib: animad¬
uindictam. Itaq postea quã eos docuit quid ẽẽt. dili¬
gere ꝑximũ tanqͣm se ipsũ : infuso etiã scõ sp̃u. quẽ
decẽ dieb completis post aicensionẽ suã de suꝑ ut
ꝑmiserat misit: ñ defuerunt tales uindinctȩ. qͣuis
multo rarꝰ quã inueteri testamento. Ibi enĩ ex ma¬
iore pate seruientes timore prȩmebant᷑: hic aut̃ maxi¬
me dilectione liberi nutriebant᷑. Nam & uerbis apł

Expanded text:
et igne divinitus impetrato . Quod et alii multi magni et et igne divinitus impetrato . Quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu, consulendo rebus humanis, non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem, ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent reprehendit in eis Dominus , non exemplum prophetae sancti, sed ignorantiam vindicandi , quae adhuc erat in rudibus, animadvindictam. Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus completis post ascensionem suam desuper, ut promiserat, misit , non defuerunt tales vindictae quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majori parte servientes timore premebantur, hic autem maxime dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
potena est datan & ea uoluntate uindiceti gua. pañ¬
inparuubũ filiũ: quẽ ꝑ etatẽ odise nondũ pot. hine
enĩ aꝑtissimũ exemplũ qͥatur. quo satis apareat posse pec¬
catũ amore potiꝰ uindicari quã inpunitũ relinqui: ut
illũ in quẽ uindicat. ñ pęnã miserũ. s correptione be¬
atũ uelit ⁊ paratus tam̃ si opꝰ sit equo animo plura
tolerare abeo illata. quẽ uult esse correptũ: siue ineũ
habeat potestatẽ cohercendi. siue ñ habeat. Magni
aut̃ & scĩ uiri. qui oͣpͣtime scirent mortẽ istã que ani¬
mã dissoluit ã corpore ñ esse formidandã. scd̾m eorũ
tam̃ animũ qui illã timerent non nulla peccata mor¬
te pumerunt. quo & iuuentib utilis metꝰ incuteret᷑:
& illis qui morte pumiebant non ipsa mors noceret: s
peocatũ quod augeri posset si uiuerent. Non temere
illi iudicabant: quib tale iudiciũ donauerat d̃s
Inde ẽ. qd̃ helyas multos morte affecit et ꝑpͥa manu

Expanded text:
dicet, qua pater parvulum filium, quem per aetatem odisse nondum potest. Hinc enim apertissimum exemplum datur, quo satis appareat posse peccatum amore potius vindicari quam impunitum relinqui, ut illum quem vindicat, non poena miserum, sed correctione beatum velit, paratus tamen si opus sit aequo animo plura tolerare ab eo illicita , quem vult esse correptum; sive in eum habeat potestatem coercendi, sive non habeat. Magni autem et sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam quae animam dissolvit a corpore non esse formidandam, secundum eorum tamen animum qui illam timerent, nonnulla peccata morte puniverunt, quo et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur non ipsa mors noceret, sed peccatum quod augeri posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu,
Abbreviated transcription (Latin):
queum. & cet̾a I& illuo. fiant filii eius pupilli & uxoi eiꝰ
penunt᷑. quȩ uideant᷑ ẽẽ. contraria & huic p̃cepto dñi
& illi apłico quo ait. bonedicite & nolite maledic̾e ⁊ cũ
de dño scriptũ sit. qd maledixerit cuutatib quȩ uerbũ
eiꝰ ñ acceꝑunt: & memoratꝰ apłs de quodã ita dixerit. red
uo sonat: nͥ aliqͥt ei mali euenturũ merito insidelitatis.
Qd̃ futurũ dñs ñ maliuolentia obtabat: s diuinitate
& de illa ypocrisi iudeorũ dequa iam dictũ ẽ ^eusione
imͥnere cernebat: dixit. ꝑcutiet te dns paries de albate.
ꝓpħe aut̃ maxime solent figura imp̾cantis futura pre¬
dicere : sicut sigura p̾teriti temporis. ea que uent̾a
erant sepe cecinert᷑: sicuti c̃. illud. Quare fremuerunt
ditabunt᷑ in ania : cũ ea ñ quasi iam transacta me¬
minisset. s uentura ꝑspiceret. Tale etiã illudẽ. Dnu¬
serunt sibi uestiment᷑a mea: & suꝑ uestimentũ meu̾
miserunt sortẽ. Et hic enĩ non dixit diuident sibi

Expanded text:
ur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus periuntur, quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apostolico, quo ait, Benedicite, et nolite maledicere : cum et de Domino scriptum sit quod maledixerit civitatibus quae verbum ejus non acceperunt ; et memoratus Apostolus de quodam ita dixerit, Reddud sonat nisi aliquid ei mali eventurum merito infidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate et de illa hypocrisi Judaeorum, de qua jam dictum est, cui eversionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae autem maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt ditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : et hic enim n
Abbreviated transcription (Latin):
legr dictũ ẽ. odens inimicũ tuũ. uax iubentis iusto ac¬
cipienda ẽ s ꝑmittentis infirnio. Orit hic sane nullom
difimulanda questio: ꝗđ huic p̃cepto dñi quo nos hor¬
tatur diligere mimicos nr̃os. benefacere nis quinos
oderunt: & orare ꝑ eis qui nos ꝑsecunt᷑. Muttȩ alie
seripturaru̾ partes minus diligent̃ & sobrie conside

Expanded text:
Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo acLege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his qui nos oderunt, et orare pro his qui nos persequuntur, multae aliae Scr
Abbreviated transcription (Latin):
te gͦ uos ꝑfecti: sic̃ pat̾ ur qui in cęlis ẽ. ꝑfectus ẽ. Sine sta
dilectione qua etiã inimicos & ꝑsecutores nr̃os diligere
iubemur ⁊ ea quȩ suꝑiꝰ dicta sunt implere quis potest. ꝑ¬
fectio aut̃ miscd̃ie qua plurimũ animȩ laboranti con¬
sulitur. uitra dilectione̾ inimici porrigi non potest. &
celis ẽ. ꝑfectus ẽ. Ita tam̃ ut ds̃ intelligat᷑ ꝑfectus tamqͣm¬
ds. & anima ꝑfecta tamqͦm anima. Gradũ tam̃ ẽẽ. ali¬
quẽ inphariseoꝵ iusticia quȩ ad legẽ ueterẽ ꝑtinet. hinc
siẽ lipxuriosi filii parentes cohercitores suȩ lipruriȩ. As¬
cendit ⁊ ad aliquem gradũ qui ꝓpimũ diligit. quam
iuis adhuc oderit inimicũ⁊ enis aut̃ imꝑio qui uenit
legẽ implere non soluere. ꝑficiet beniuolentiã. & benig¬
nitatem: cũ eã usq ad inimici dilectionem ꝑ dipxerit̃.
lam ille gradus qͦmuis ñ nullus sit: tã pariuis ẽ. tam
ut cũ publicanis etiã possit ẽẽ. conmunis. Nec quod in

Expanded text:
r qui in coelis est, perfectus est. Nam sine ista dilectione, qua etiam inimicos et persecutores nostros diligere jubemur, ea quae superius dicta sunt implere quis potest? Perfectio autem misericordiae, qua plurimum animae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest; et perfectus est. Ita tamen ut Deus intelligatur perfectus ut Deus, et anima perfecta tanquam anima. Gradum tamen esse aliquem Pharisaeorum justitiae, quae ad veterem legem pertinet, hinc sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae. Ascendit ergo aliquem gradum, qui proximum diligit, quam vis adhuc oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis ut cum Publicanis etiam possit esse communis. Nec quod in
Abbreviated transcription (Latin):
tũ non ad mortẽ: postulabit & dabit ei ds̃ uitã qui
peccat ñ ad mortẽ. ꝑeccatũ aut̃ ẽ. ñ ad mortẽ: ñ
ꝑ illo dico ut roget quis. Aꝑte enim ostendit ẽe
quosda fr̃s ꝑ quib orare non nob̾ p̾cipit᷑: cũ dñs
etiã ꝑꝑsecutorib nr̃is oiare nos iuibeat. ħ ec ista
questio solui potest: nͥ fateatnur ẽẽ. aliqua pecca
ta in fr̃ib. quȩ inimicoꝵ ꝑ secutione graruora
sunt. Frs autͣ xp̃ianos significari: multis diuinar
scripturar docuinentis ꝑbari potest. Manifessunũ¬

Expanded text:
s vitam qui peccat non ad mortem: est autem peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget . Aperte enim ostendit esse quosdam fratres pro quibus orare non nobis praecipitur, cum Dominus etiam pro persecutoribus nostris orare jubeat. Nec ista quaestio solvi potest, nta in fratribus, inimicorum persecutione graviora. Fratres autem Christianos significari, multis divinarum Scripturarum documentis probari potest. Peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
dit enĩ t̾ ut ꝑeat unũ mẽbroꝵ tuoꝵ. ꝙͣ totũ corpꝰ
tuũ eat in gehennã : cogit querere diligentiꝰ qͥd
dixerit oculũ. In qua questione nichil mͥ occurrit
congruentiꝰ: quã dilectissimũ amicũ. llã hoc ÷ utiq
qd̾ membrũ recte possumꝰ appellare: qđ uehem̃ter¬
diligimꝰ. Et hunc ꝯsiliariũ qi ocłs est. tãꝗͣ demon¬
strans iter. & in reb diuinis qͥa dexter ẽ: ut sinistͣ
sit dilectus quidẽ ꝯsiliariꝰ. s in reb t̾renis ad neces¬
sitatẽ corporis ꝑtinentib: de quo scandalizante su¬
ꝑfluũ erat dicere:quandoqͥdẽ nec dextro parcen¬
dũ sit. In reb aut̃ diuinis ꝯsiliariꝰ scandalitatꝰ est.
si in aliquã ꝑniciosã heresim nõie religionis atq
doctrine conat᷑ inducere. Ergo & dextera manũ
accipit᷑ dilectus ad iutor: & minister in diuinie
oꝑib. Nã quẽ admodũ in ocło ꝯtẽplatio᷑ sic ĩ ma¬

Expanded text:
enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam; cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum. In qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum; nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehemdiligimus, et ipsum consiliarium, quia oculus est, tanquam demonstrans iter in rebus divinis, quia dextra est: ut sinister sit dilectus consiliarius, sed in rebus terrenis ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si in aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atque doctrinae conatur inducere. Ergo et dextera manus accipoperibus. Nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in ma
Abbreviated transcription (Latin):
uero p̃fectus pͥmo sibi reus quod suis minis ao
id uentũ ẽẽt. ꝑnũtiat tanꝙͣ in aliũ sententrã dice¬
ret de acindimꝰ bonis auri librã fisco inferendã:
cepisset induci. Nichil hic in aliqͣm partem dis¬
puto: liceat cuiq existimare quod uelit. Ñ enim
meis. s diuinis actoritatibus de promta hytoria ẽ.S cn
narato facto. ñ ita respuit hoc sensus humanus qd̾
in illa muliere uiro iubente conmissũ ẽ: quẽ ad modũ
antea cũ sine ullo exemplo res ipsa poneret᷑ horru¬
imus. S in hoc euangłi capitulo nichil fortiꝰ con¬
siderandũ ẽ. qͣm tantũ malũ ẽẽ. fornicationis: ut

Expanded text:
vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram fisco inferendam;  auro terram accepisset, induci. Nihil hinc in aliquam partem disputo; liceat cuique aestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius considerandum est, quam tantum malum esse fornicationis,
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ suũ ⁊ ꝑtulit adeũ dicens. se ẽẽ. paratã ꝑ mari¬
to id facere: si tam̃ ipse coniugalis corporis dñs cui
tota illa castitas deberet᷑. tanquã de re sua ꝑuita sua
uellet id fieri. Ggit ille gr̃as. et ut id fieret imꝑauit
nullom᷑ iudicans adulterinũ ẽẽ. concubitũ: quẽ &
libido nulla & magna mariti caritas se uolente
& iubente flagitaret. Uenit mulier in uillã ulꝰ
diuitis: fecit qd̃ uoluit inpudicus. S illa corpꝰ ñ nͥ
marito dedit: ñ concũbere ut solet. s uiuere cupi¬
enti. Accepit aurũ ⁊ s ille qui dedit. fraude subtrax̾
qd̾ dederat: & supposuit simile ligamentũ cũ terra
Qd̾ ubi mulier iam domi sue posita inuenit. ꝑsili¬
uit inpublicũ: eadẽ mariti caritate clamatura
qd̾ fecerat. qua facere coacta ẽ. Int̾pellat p̾fectũ
fatet᷑ om̃ia: quã fraudẽ passa ẽẽt. ostendit. T̃u̾

Expanded text:
virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marivirum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se jubente et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit aurum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et supposuit simile ligamentum cum terra. Quod ubi mulier jam domi suae posita invenit, prosiluit in publicum eadem mariti charitate clamatura quod fecerat, qua facere coacta est: interpellat praefectum, fatetur omnia, quam fraudem passa esset ostendit. Tum
Abbreviated transcription (Latin):
ferme annos constantie temporib. Nam acindinus
tunc p̾fectus qui etiã consul fuit. cũ quendã librȩ aur
debitorẽ fisci exiheret ⁊ nescio unde comotꝰ. qd̾ plerũq
in istis potestatib ꝑiculosũ ẽ. quib quo̾tibet licet. uł po¬
cius putant᷑ licere : cõminatꝰ ẽ. iurans et uehement̾ affir¬
mans. quod si certo die quẽ constituerat memoratũ
aurũ non solueret. occideret᷑. Itaq eũ ille ceneretur
immani custodia. po̾sset nec se debito illo expeoire.
dies metuendus imminere et ꝓpinquare cȩpit. Et forte
habebat uxorẽ pulcherrimã: s nullius pecume qua sub¬
uenire posset uiro. Cuiꝰ mulieris pulchritudine cũ qͥdã
diues ẽẽt. accensus. et cognouisset maritũ eiꝰ in illo dis¬
crimine constitutũ: misit add eam pollicens ꝑ una noc¬
te. si ei misceri uellet se auri librã daturum. Tũ illa
que sciret non se habere sui corporis potestatem sed

Expanded text:
ferme annos, Constantii temporibus. Nam Acyndinus ferme annos, Constantii temporibus. Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam consul fuit, cum quemdam librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis potestatibus periculosum est, quibus quodlibet licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affirmans, quod si certo die quem constituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere et propinquare coepit. Et forte habebat uxorem pulcherrimam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulieris pulchritudine cum quidam dives esset accensus, et cognovisset maritum ejus in illo discrimine constitutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, si ei misceri vellet, se auri libram daturum. Tum illa quae se sciret non habere sui corporis potestatem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bitũ pati non uult. adibuerit sibi alt̾am non alie¬
na neq a uiro se iunctã: possit ẽẽ. sine crimine
fornicationis. Et inhystoria qͥd̾e uet̾i destamenti
inuenit᷑ exemplũ: s nc̃ p̃cepta maiora sunt: in qͦ
ꝑ illũ gradũ generatio humana ꝑuenit. Tractan¬
da illa funt ad distingͣendas ȩtates diuine ꝓuiden
non aut̃ ad iuuendi regulas usurpanda. S tam̃ uirũ
qđ ait apłs. mulier ñ habet potestatem sui corporis s uir
similit̾ uir nͨ habet potestatem sui corporis s mulier.
possit intantũ uolere ut ꝑ mittente uxore que mari¬
talis corporis habet potestatem. possit uir cũ alt̾a quę
nec aliena uxor sit. nec &uiro disiuncta cõcumhere
S non ẽ. ita estimandũ  nec hoc etiã femina uiro
ꝑmittente facere posse uideat᷑: qd̾ om̃iũ sensus exclu
riti consensu. ꝑ ipso marito hoc facere debere uideat᷑
sicut antio chie̾ factũ ẽẽ. ꝑhibet᷑. ante quinqͥ ginta

Expanded text:
bitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non aliebitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non alienam, neque a viro sejunctam, possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationisnon autem ad vivendi regulas usurpandas. Sed tamen utrum quod ait Apostolus, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; similiter et vir non habet potestatem sui corporis, sed mulier; possit in tantum valere, ut permittente uxore, quae maritalis corporis potestatem habet, possit vir cum altera, quae nec aliena uxor sit, nec a viro disjuncta, concumbere: sed non ita est existimandum, ne hoc etiam femina, viro permittente, facere posse videatur, quod omnium sensus excludriti consensu, pro ipso marito hoc facere debere videatur: sicut Antiochiae factum esse perhibetur ante quinquaginta
Abbreviated transcription (Latin):
dixerĩ etiã defemina. Qd aut̃ dicit. qͥs qͥs solutã
a iuro duxerit mechat᷑: quęri potest utrũ qͦmͦ
mechat᷑ ille qui ducit. sic illa quã ducit. Iubet̾
enĩ & illa manere in nupta. aut uiro reconcili¬
ari: s si dicesserit inquit auiro. Multũ aut̃ int̃ :
uirũ dimittat. an dimittat᷑. Si enĩ ipsa uirũ di¬
miserit. et alt̾i nupserit ⁊ uidet᷑ cupiditate mu¬
tandi coniugii uirũ priorẽ reliquisse: quȩ siue
dubio adulterma cogitatio ẽ.Si aut̃ dimittatur
a uiro cũ quo ẽẽ.cripiebat. mechat᷑ quidẽ qui
eã duxerit. scd̾m dñi sententrã⁊ s utrũ et ipsa
tali crimine teneatur in certũ ẽ: quãuis mul¬
tonimꝰ inueniri possit. qͦmͦ cũ uit & mulier pari
consensu sibi misceat᷑. unus eorũ mechus sit.
et non sit altera. Buc accedit. qua si mechat᷑
dimittat siue dimissa fuerit: oportere illi manere
innuptam. aut uiro reconciliari. Rursus quȩxst
utrũ si uxoris ꝑmissu siuie sterilis siue quȩ concu¬

Expanded text:
48. Quod autem dicit, Quisquis solutam a viro duxerit, moechatur; quaeri potest utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, inquit, a viro. Multum autem interest utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo esse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxerit, secundum Domini sententiam, sed utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere innuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae concu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ esurunt &e siciunt iusticiã: qm̃ ipsi sat᷑abunt᷑
Uieruntam̃ in his laborib cũ qͥs qͫ ficultatẽ patit᷑.
& ꝑ dura & ꝑ asꝑa gradũ faciens. cireũuallat ua¬
riis tẽptationib. & hinc atq hinc in surg̃e pͥterl¬
tȩ uite moles intuens. timet ne aggressa imple¬
re ñ possit: arripiat consiliũ. ut auxiliũ mereat
Qđ ÷ autẽ aliud consiliũ. nͥ ut infirmitatẽ aliorũ
ferat. & ei qͣntũ potest opitulet᷑. qͥ sibi diuiutan
uident᷑. S hoc int̾est. qđ mitis de quo suꝑiꝰ tracta¬
tũ est. qͥ pietate ñ contradicit diuinis sententiis
quȩ in sua peccata ꝓferunt᷑. neq illis dei sermoni¬
b quos nondũ intelligit: s nullũ beneficiũ p̾stat
ei cui ñ contradicit. nec resistit. Misericors autẽ ita ñ re¬
sistit: ut ꝓpt̾ eiꝰ correctionẽ id faciat. quẽ reddet resisten¬

Expanded text:
qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. 55. Verum tamen in his laboribus cum quisque difficultatem patitur, et per dura et aspera gradum faciens circumvallatus variis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praeteritae vitae moles intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est autem aliud consilium, nisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quantum potest opituletur, qui suae divinitus videntur: sed hoc interest, quod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sententiis quae in sua peccata proferuntur, neque illis Dei sermonibus quos nondum intelligit; sed nullum beneficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors autem ita non resistit, ut propter ejus correctionem id faciat, quem redderet resisten
Abbreviated transcription (Latin):
cat eã que soluta ÷ auiro pulchrã. sanã. diuitẽ. fecundã.
Quȩ si fac̾e ñ licet: multo minꝰ sibi licere arbitret᷑
ad ullũ aliud illicitũ concubitũ accede. Fornicationẽ¬
qͦ sic sugiat. ut ab om̃i turpi corruptione sese extͣ¬
hat. uerũ loquat᷑ : neq id iurationib crebris s moꝵ
ꝓbitate cõmendet: rebellantes adu̾sũ se om̃iũ mala¬
rũ consuetudinũ innumerabiles turbas. de quib
ut om̃s intellig̾ent᷑ paucȩ cõmemorate st̃. fugiẽs
ad arcem xp̃iane miliciȩ tãꝗͣ de loco suꝑiore ꝓster¬
nat. S qͥs tantos labores mnire audeat⁊ nͥ qui sic
flagrat amore iusticiȩ. ut tãꝗͣ fame ac siti uehe¬
m̃tissime accensus. & nullã sibi uitã donec ea sa¬
tiet᷑ existimans. iuim faciat in regnũ celoꝵ: Non
dis consuetudinib laboriosa st̃ &e ardua. & om̃i no
difficilia: sic̃ scłi huiꝰ anatores putant. Beati e

Expanded text:
cat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. cat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. Quae si facere non licet, multo minus sibi licere arbitretur ad ullum alium illicitum concubitum accedere: fornicationemque sic fugiat, ut ab omni turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque id jurationibus crebris, sed morum probitate commendet: rebellantes adversum se omnium malarum consuetudinum innumerabiles turbas, de quibus ut omnes intelligerentur, paucae commemoratae sunt, confugiens ad arcem christianae militiae, tanquam de loco superiore prosternat. Sed quis tantos labores inire audeat, nisi qui sic flagrat amore justitiae, ut tanquam fame et siti vehementissime accensus, et nullam sibi vitam donec ea satietur existimans, vim faciat in regnum coelorum? Ndis consuetudinibus laboriosa et ardua et omnino difficilia saeculi hujus amatores putant. Beati ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dei: peccator uͦ cui dictũ ẽ t̾ra es. & in t̾rã ibis. qͥa
ꝑ iusticiã meritis digna tribuentẽ in infimiᷤ ordi¬
nat᷑: & qͥ in lege manere uoluit. sub lege punit᷑.
sius dici aut cogitari ꝓotest. ubi om̃s neruos in¬
dustriȩ suȩ animꝰ fidesis exerceat. ꝗͣ in uitiosa con¬
suetudine suꝑanda p̾cidat mẽbra ĩpedientia regnã
cȩloꝵ. nec dolore frangat᷑ Toleret in coniugali
fide oĩa. quȩ quãuis sint molestissima. crim̃ tam̃
illicite corruptionis id÷ fornicationis ñ habent
ueluti si uxorẽ qͥsꝙ habeat. siue sterilẽ. siue defor¬
mem corpore. siue debilẽ membris. uł cecã uł surdã
uł claudã uł si qͥd aliud. siue morbis & languorib¬
dolorib q confectã. & quicqͥd excepta fornicatiõe
cogitari potest. uehem̃t̃ orribilẽ. ꝓ fic̃e ꝙ societate susti¬
neat. neq solũ talẽ ñ abiciat: s etiã si ñ habeat. ñ du¬

Expanded text:
Dei: peccator vero cui dictum est, Terra es, et in terram ibis ; quia Dei: peccator vero cui dictum est, Terra es, et in terram ibis ; quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manere noluit, sub lege punitur,sius dici aut cogitari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam in vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in conjugali fide omnia, quae quamvis sint molestissima, crimen tamen illicitae corruptionis, id est, fornicationis non habent: veluti si uxorem quisque habeat, sive sterilem, sive deformem corpore, sive debilem membris, vel caecam, vel surdam, vel claudam, vel si quid aliud, sive morbis et doloribonfectam, et quidquid excepta fornicatione cogitari potest vehementer horribile, pro fide et societate sustineat; neque solum talem non abjiciat, sed etiam si non habeat, non du
Abbreviated transcription (Latin):
iurandũ debet. qͥ ꝑ terosolimã iurat. Neq ꝑcap̃ tiuĩ
iuraueris. Qd enĩ pot̾at qͥsq magis adse ꝑtinere arbi
ciendi unius capilli albi aut nigri ñ habemꝰ Ergo
deo debet iusiurandũ. in effabilit̾ tenenti oĩa. & ubiq
p̾senti: quisqͥs etiã ꝑ caput suũ iurare uoluerit. Et
hinc etiã cetera m telligunt᷑. quȩ oĩa utiq dici
dictũ est. celũ thronꝰ dei est. t̾ra scabellũ pedũ eiꝰ: qđ
sic habeat ds̃ collocata membra in cęlo & in t̾ra. ut nos
cũ sedemꝰ: s illa sedes iudiciũ significat. Et qm̃ ĩ hoc
uniu̾so mundo maximã spetiem celũ habeat. & t̾ra
minimã. tanꝗͣ p̾sentior sit excellenti pulchritudini
ius diuina: minimã uͦ ordinet in extremis. atq
m infimis: sedere in excelso dicit᷑. t̾rã q calcare.
Spiritalit̾ autẽ sc̃as animas celi nõie significat:
& t̾rȩ peccatrices. Et qm̃ sp̃italis om̃ia uidicat.
ipse autẽ a nemine iudicat᷑: conuenient̾ dicit᷑ sedẽ

Expanded text:
ebet, qui per Jerosolymam jurat. Neque per caput tuum juraveris. Quid enim poterat quisque magis ad se pertinere arbitciendi unius capilli albi aut nigri non habemus? Ergo Deo debet jusjurandum ineffabiliter tenenti omnia, et ubique praesenti, quisquis etiam per caput suum jurare voluerit: et hic etiam caetera intelliguntur, quae omnia utique dici dictum est coelum thronus Dei, et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos cum sedemus; sed illa sedes judicium significat: et qundi corpore, maximam speciem coelum habeat, et terra minimam, tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitur, terramque calcare. Spiritaliter autem sanctas animas coeli nomine significat, et terrae peccatrices. Et quoniam spiritalis omnia judicat, ipse autem a nemine judicatur, convenienter dicitur sedes
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ potest cũ diceret᷑ ego aut̃ dico uobis ñ iurare om̃ino
ad id qͦd dictũ ẽ. neq ꝑcaput tuũ. Credo ꝓpt̾ea quia ñ
putassent iudeise teneri iureurando. si ꝑ ista iurassent:
silis male intelligentib factũ ẽ. Itaq dñs docet nichil
ẽẽ. tam uilȩ in creaturis dĩ. ut ꝑ hoc qͥsq peierandum
arbitret᷑ ÷ qñ ã summis uiq ad yma. diuina ꝑuidentia
creata regerent᷑: incipiens ã throno dĩ usq ad capiltũ

Expanded text:
autem potest, cum diceretur, Ego autem dico vobis non jurautem potest, cum diceretur, Ego autem dico vobis non jurad id quod dictum est, neque per caput tuum. Credo propterea, quia non putabant Judaei se teneri jurejurando, si per ista jurassent: sed illis male intelligentibus, factum est. Itaque Dominus docet nihil esse tam vile in creaturis Dei, ut per hoc quisque pejerandum arbitretur; quando a summis usque ad ima divina providentia creata regantur, incipiens a throno Dei usque ad capillum
Abbreviated transcription (Latin):
inbonis ẜ in necessariis iutacionem habendã. refre¬
net se qͣntũ potest. ut n ea utatur nͥ necessitate:
cũ uidet pigros ẽẽ. homines ad credendũ qd̾ eis utile
ẽ. crede: nͥ iuratione firmet᷑. Adhoc itaq ꝑtiuet
qd̾ sic dicit᷑: sit sermo u̾r. est: est. non: non. Hoc bonũi
et appetendũ. Qd̾ aut̃ amipliꝰ ẽ: amalo ẽ: id÷ si iurare
cogeris. scias de necessitate uenire infirmitas eor u̾
quib aliquid suades ⁊ quȩ infirmitas utiq malũ ẽ.
unde nos cotidie lib̾ari dep̃cam᷑ cũ dicimꝰ. lib̾a nos
amalo. Itaq non dixit. qd aut̃ ampliꝰ ẽ: malũ ẽ. Tu
enĩ non malũ facis qui bene uteris iuratione ⁊ q̃ si
ñbona tñ non necessaria ẽ. ut alt̾i ꝑsuadeas quod
utlit̾ suades: s amalo ẽ. ilłłie cuius infirmitate
iurare cogeris. S nemo nouit nisi qui experitꝰ e. qͣm
sit diffitile et consuietudinẽ iurandi extinguere: & nũꝗͣ
temere facere. quod non nũqͣm face̾ necessitas cogit. Aueri

Expanded text:
in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum quod eis utile est credere, nisi juratione firmentur. Ad hoc itaque pertinet  Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: hoc bonum est, et appentendum. Quod autem amplius est, a malo est; id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, Libera nos a malo . Itaque non dixit, Quod autem amplius est, malum est; tu enim non malum facis, qui bene uteris juratione, quae etsi non bona, tamen necessaria est ut alteri persuadeas quod utiliter suades: sed a malo est, illius cujus infirmitate jurare cogeris. Sed nemo novit nisi qui expertus est, quam sit difficile et consuetudinem jurandi exstinguere, et nunquam temere facere quod nonnunquam facere necessitas cogit. 52. Quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
uindicta ꝓhibet᷑. quȩ ad correptionẽ ualet: ipsa eni
quisq paratus ẽ. ab eo quẽ correptũ ẽẽ uult plura
ꝑferre ⁊ s huic uindicte referende nͥ ẽ. ydoneus:nise
qui odiũ quo solent flagrare qui se uindicare deside¬
rant. dilectionis magnitudine superauerit. Non enĩ me¬
tuendũ ẽ ne odisse paruulũ filiũ parentes uideantur. eũ
ab eis uapulat peccans ne peccet ult̾ius. Et certorꝑterr¬
cio dilectionis ipsiꝰ dĩ patris imitatione nob̾ ꝓponatiur:
cũ in consequentib dr̃. Diligite inimicos ut̃os: bene

Expanded text:
indicta non prohibetur quae ad correctionem valet, ipsa enimquisque paratus est ab eo quem correptum esse vult, plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis mansuetudine superaverit. Non enim metuendum est, ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris imitatione nobis proponitur, cum in sequent
Abbreviated transcription (Latin):
qui conscientiȩ solus inspectorẽ. de cuiꝰ conscientie pu¬
ritate qͥcqͥd ꝑcedit tanto ẽ laudabiliꝰ. quanto humanaᷤ
laudes minis desiderat. Cauete gͦ in quit facere iusticiã
ur̃am coram hominib. ut uidea imini abeis: idẽ. caue¬
te hoc animo iuste uiuere. & ibi constituere bonũ ur̃m
ut uos uideant homines. Alioqͥm: mercedem non habeditis
apud patrẽ ur̃m qui in celis est. N Ion si abhominib iudea¬
mini: s si ꝑpt̾ea iuste uiuatis. ut abhominib uideamini.
Nam ubi erit quod inpͥntipio sermonis huiꝰ dictũ ẽ. uos
estis lum̃ mundi. non potest ciuitas abscondi suꝑ montẽ¬

Expanded text:
qui conscientiae solus inspector est; de cujus conscientiae puqui conscientiae solus inspector est; de cujus conscientiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desiderat. Cavete ergo, inquit, facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis, id est, cavete hoc animo juste vivere, et ibi constituere bonum vestrum, ut vos videant homines; alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est: non si ab hominibus videamini, sed si propterea juste vivatis ut ab hominibus videamini. Nam ubi erit quod in principio sermonis hujus dictum est: Vos estis lumen lux mundi? Non potest civitas abscondi super monte
Abbreviated transcription (Latin):
simplex cor habueris & mundũ. ut ea quȩ recte facis non
quib Nł quod bonũ ẽ placet. quã tͥ: nisi quia recte ui¬
uis &̃ si nemo laudaret ⁊ ipsãq laudẽ tuã tunc intelli¬
gas utilẽ ẽẽ laudantib. si non teipsũ in tua bona uita
ẜ dm̃ honorent cuiꝰ scissimũ templũ ẽ. qͥsqͥs uiuit bene:
ut illud impleatur quod ait dauid̃. In dño lauidabit᷑
anuna mea: audiant mansueti & letent᷑. ꝑtinet gͦ ad ocłm
mundũ. non intueri in recteᷤ laudes hominũ ÷ & ad eos referre
quod recte. facis. id ẽ. ꝓpt̾ea recte facere aliquid ut hominib
placeas: sic enĩ etiã simulare bonũ libebit. si non adtendit᷑
etiã falsa laudare. Quod qui faciunt. id ẽ. qui bonitatẽ si¬
mulant: duplici corde sunt. Non gͦ habet simplex cor. io
ẽ. muncdũ cor. nisi qui transcendit humanas laudei: &
illũ solũ intuetur cũ recte uuuit: & ei placere nititur.

Expanded text:
simplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis non simplex cor habueris et mundum, ut ea quae recte facis non quibus id quod bonum est placet, quam tibi, nisi quia recte uiuis, etiam si nemo laudaret, ipsamque laudem tuam tunc intellegas utilem esse laudantibus, si non te ipsum in tua bona uita, sed in te deum honorent, cuius sanctissimum templum est quisquis uiuit bene, ut illud impleatur quod ait Dauid: in domino laudabitur anima mea; audiant mansueti et laetentur. pertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum et ad eas referre quod recte facis, id est propterea recte facere aplaceas; sic enim etiam simulare bonum libebit, si non attendentuetiam falsa laudare: quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. Non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes, et illum solum intuetur cum recte vivit, et ei placere nititur
Abbreviated transcription (Latin):
fatigatꝰ respiceret aliquantulum: & ad cet̾a se reficiat in alio
isencordiam usq adcuiꝰ tractatione liber primus
terminũ accepit. sequit᷑ cordis mundatio: unde iste
sumnit exordiũ. Cordis aut̃ mundatio ẽ. tanqͣm ocłi
quo uidetur ds̃ ⁊ cuiꝰ simplicis habendi tantã curã esse oportet.
quanta eiꝰ rei dignitas flagitat: quȩ tali oculo conspici potest
Huic aut̃ oculo magna exparte mundato. difficile ẽ. non
subripere sordes aliquas. de his reb quȩ ipsas bonas nr̃as
actiones comitari solent: ueluti ẽ. lacuis humana. Si qͥdẽ
non recte uiuere ꝑnitiosũ ẽ. Recte aut̃ uiuere & nolle lauda¬
ri: quidẽ aliud quã inimicũ ẽẽ reb humanis: Quȩ utiq
tanto sunt miseriores: quanto minus recta uita hominum.
Si ergo inter quos in iuste recte uiuentẽ non laudauerint:
illi inerrme sunt. Si aut̃ laudauerint. tu inꝑiculo: nͥ tam

Expanded text:
fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio isericordiam, usque ad cujus tractationem liber primus terminum accepit, sequitur cordis mundatio, unde iste sumit exordium. Cordis autem mundatio est, tanquam oculi quo videtur Deus; cujus simplicis habendi tantam curam esse oportet, quantam ejus rei dignitas flagitat, quae tali oculo conspici potest. Huic autem oculo magna ex parte mundato difficile est non subrepere sordes aliquas de his rebus quae ipsas bonas nostras actiones comitarnon recte uiuere perniciosum est. recte autem uiuere et nolle laudari quid est aliud quam inimicum esse rebus humanis, quae utique tanto sunt miseriores, quanto minus placeret recta uita hominum? si ergo inter quos uiuis te recte uiuentem non laudauerint, illi in errore sunt; si autem laudauerint, tu in periculo, nisi tam
Abbreviated transcription (Latin):
sua ẽẽ. om̃ia quȩ de nichilo creauit ⁊ ut hinc ammonerem᷑
quanta liberalitate inimicis nr̃is exp̃cepto eiꝰ prestare de¬
beamꝰ. quȩ nos non creauimꝰ: s demcinerib eiꝰ accepiriᷤ.
Qs aut̃ potest uł paratꝰ ẽẽ. ab in firmis iniurias sustin̾e̾.
quantũ e saluti ꝑdest. & mala amplius iniquitatis
alienȩ ꝑ pet̾i. quã id quod ꝑpessus ẽ. reddere. Om̃i petenti
ã se aliquid quod petit᷑. si habet᷑ & si recte dari potest. uł
consiliũ bonũ tił beniuolũ animũ dare. nec se auertere
abeo qui numerari cupit. Diligere inimicos. benefacere
his qui nos oderunt. Orare ꝑ eis qui nos ꝑsecunt᷑: Es gͦ¬
hȩc facit. nisi plene ꝑfecteq misericors. quo uno consi¬
lio miseria deuitat᷑. opitulante illo qui ait miscdiã uolo¬
& non sacrificium Bati gͦ miscdes: quia ipsorũ miserebit᷑ d̾s.
S iam cõmode fieri puto. ut hic lector tam longo uolumine

Expanded text:
sua esse omnia quae de nihilo creavit: ut hinc admoneremur sua esse omnia quae de nihilo creavit: ut hinc admoneremur quanta liberalitate inimicis nostris ex praecepto ejus praestare debeamus quae nos non creavimus, sed de muneribus ejus as autem potest vel paratus esse ab infirmis injurias sustinere, quantum eorum saluti prodest; et malle amplius iniquitatis alienae perpeti, quam id quod perpessus est reddere; omni petenti a se aliquid, vel id quod petit, si habetur, et si recte dari potest, vel consilium bonum, vel benevolum dare animum, nec se avertere ab eo qui mutuari cupit; diligere inimicos, benefacere his qui se oderunt, orare pro eis qui se persequuntur? ec facit, nisi plene perfecteque misericors? Quo uno consilio miseria devitatur, opitulante illo qui ait, Miserico Oseae VI, 6: Beati ergo misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sed jam commode fieri puto, ut hic lector tam longo volumine
Abbreviated transcription (Latin):
qui adrefectionẽ corporis dati sunt. Quo ꝓbabiliꝰ intelligi existi¬
plangunt iniqui in illo libro qui sapientia salomonis inscri¬
bitur. Et sol non ortꝰ ẽ. nobis ⁊ & illa pluuia spitalis nonirriget
nisi bonos: quia. malos significabat uinea de qua dictũ ẽ.
mandabo nubib meis ne pluant suꝑ eã. S siue illud siue hoc
intelligas. magna d̃ĩ bonitate fit: quȩ nobis imitanda pcipit᷑.
si filii dĩ ẽẽ. uolumꝰ. Quantũ enĩ huic uitȩ solatiũ afferat
lux ista uisibilis & pluuia corporalis⁊ quis tam ingͣtusẽ.
ut non sentiat. quod solatiũ uidemus & iustis in hac uita
& peccatorib cõmunit̾ exiberi: Non aut̃ ait qui facit solẽ
oriri suꝑ bonos & malos. s addidit suũ. idẽ. quẽ ipse fec̾
atq constituit: & ã nullo aliquid sumpsit ut faceret. Sic̃
ingenesi de om̃ib luminarib scribit᷑. qui ꝓprie potest dice̾

Expanded text:
qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existiqui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existiplangunt iniqui in illo libro qui Sapientia Salomonis inscribitur, Et sol non ortus est nobis : et illa pluvia spiritualis non irriget nisi bonos; quia malos significavit vinea, de qua dictum est, Mandabo nubibus meis ne pluant super cam . Sed sive hoc sive illud intelligas, magna Dei bonitate fit, quae nobis imitanda praecipitur, si filii Dei esse volumus. Quantum enim hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat? Quod solatium videmus et justis in hac vita et peccatoribus communiter exhiberi. Non autem ait, qui facit solem oriri super bonos et malos; sed addidit, suum, id est, quem ipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpsit ut faceret, sicut in Genesi de omnibus luminaribus scribitur ; qui proprie potest dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ante nichil eẽmꝰ. alt̾ũ qd̾ adoptauit. ut cũ eo tanquã
filii. uita et̾na ꝑ nr̃a participatipne fruerem᷑. Itaq ñ
ait facite ista quia estis filii: s facite ista ut sitis filii.
Cũ aut̃ adhoc nos uocat ꝑ ipsũ unigenitũ: ad similitu¬
dinẽ suã nos uocat. Ille enĩ sicut consequent̾ dicit. solẽ
suũ facit oriri suꝑ bonos & malos: & pluit suꝑ iustos &
iniustos. Siue solẽ suũ non istũ carneis oculis uisibilẽ
accipias. s illã sapientiã de qua dr̃. candor ẽ. enĩ lucis et̾nȩ
dequa itẽ dicit᷑. ortꝰ ẽ: mͥ iusticie. sol. & itẽ uobis aut̃ qui
timetis nom̃ dñi oriet᷑ sol iusticie. ut etiã pluiuã accipias
irrigationẽ doctrine ueritatis. quia & bonis & malis euuãgłi
zatꝰ ẽ. xp̃c ⁊ siue istũ solẽ uis acciꝑe. ñ solũ hominũ s etiã pe¬
coꝵ corporeis oculis ꝑpalatũ: & istã pluuiã qua fructꝰ gignunt᷑

Expanded text:
ante nihil essemus; alterum, quo adoptavit, ut cum eo tanquam ante nihil essemus; alterum, quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait: Facite ista, quia estis filii; sed facite ista ut sitis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustor, Candor est enim lucis aeternae ; de qua item dicitur, Ortus est mihi justitiae sol; et iterum, Vobis autem qui timetis nomen Domini, orietur sol justitiae : ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis, quia bonis et malis apparuie non solum hominum, sed etiam pecorum corporeis oculis propalatum; et istam pluviam qua fructus gignuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã finẽ huiꝰ scłi in quo tanta exitia ꝑtulerunt. ad suã
uindictã potuerint libent̾ optare: Quod qui orant &
inimicis suis orant qui sanabiles st̃: & contͣ illos non orant
qui insanabiles ẽẽ. uoluerunt ⁊ quia ds quoq puniendo
illos ñ ẽ. maliuolus tortor: s iristissimꝰ ordinator. Sine
ulla gͦ dubitatione diligamꝰ immicos nr̃os .÷ benefacianꝰ
exilla regula ẽ. intelligendũ qua & ioħs dicit. Dedit eis po¬
testatem filios dĩ fieri. Unus ẽ. naturalit̾ enĩ filius: qui nes¬
cit om̃ino peccare. Nos aut̃ potestate accepta esficim᷑ filii: in
qͣntũ ea quȩ ab illo p̾cipiunt᷑ implemus. Unde apłica disci¬
plina adoptionẽ appellat. quã inet̾na hereditatẽ uoca
alieni. s tanꝗͣ ab illo facti & creati. hoc ẽ. conditi: ut
unũ benefitiũ sit. qd̃ nos fecit ẽẽ. ꝑ om̃ipotentiã suã. cũ

Expanded text:
etiam finem hujus saeculi, in quo tanta exitia pertulerunt, ad suam etiam finem hujus saeculi, in quo tanta exitia pertulerunt, ad suam vindictam potuerint licenter optare? Quod qui orant, et pro inimicis suis orant qui sanabiles sunt, et contra illos non orant qui insanabiles esse voluerunt: quia Deus quoque puniendo illos non est malevolus tortor, sed justissimus ordinator. Sine ulla ergo dubitatione diligamus inimicos nostros, benefaciamus ex illa regula intelligenda est qua et Joannes dicit: Dedit illis potestatem filios Dei fieri . Unus enim naturaliter Filius Dei est, qui nescit omnino peccare: nos autem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur, implemus. Unde et apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamalieni, sed tanquam ab illo facti et creati, id est conditi, ut unum beneficium sit, quo nos fecit esse per omnipotentiam suam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cera & plena iusticiȩ ac miscdiȩ uindicta martyrũ. ut
euertatur regnũ peccati: quo regnante tanta ꝑ pessi st̃.
Ad cuiꝰ euersionẽ nitit᷑ apłs dicens. Non gͦ regnet peccatũ
in ur̃o mortali corpore. Destruit᷑ aut̃ & euertit᷑ peccati
regnũ. partĩ correptione hominũ ut caro sp̾ui subiti¬
atur ⁊ partĩ dampnatione ꝑseuerantiũ inpeccato: ut
ita ordinentur. ut iustis cũ xp̃o regnantib molesti ẽẽ.
non possint. Intuere apłm paulum. Nonne tibi udet᷑
inse ipso stephanũ martyrẽ uindicare cũ dicit. ñ sic
prigno tanqͣm aerem cedens⁊ s castigo corpꝰ meũ. &
seruituti subitio: Nam hoc inseruitutẽ utiq ꝑsterne¬
bat. & debilitabat. & uictũ ordinabat: unde stephanũ
cet̾osq xp̃ianos fuerat ꝑsecutꝰ. Qs gͦ cũ uincit marty¬
res sc̃os. non talẽ suã ũindictã ã dño ẽẽ. dep̾catos ⁊ cũ

Expanded text:
cera et plena justitiae et misericordiae vindicta martyrum, ut cera et plena justitiae et misericordiae vindicta martyrum, ut evertatur regnum peccati, quo regnante tanta perpessi sunt. Ad cujus eversionem nititur Apostolus, dicens: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore . Destruitur autem et evertitur peccati regnum, partim correctione hominum, ut caro spiritui subjiciatur; partim damnatione perseverantium in peccato, ut ita justitia ordinentur, ut justis cum Christo regnantibus molesti esse non possint. Intuere apostolum Paulum; nonne tibi videtur in seipso Stephanum martyrem vindicare, cum dicit: Non sic pugno, tanquam aerem caedens; sed castigo corpus meum, et servituti subjicio ? Nam hoc in se utique prosternebat, et debilitabat, et victum ordinabat, unde Stephanum caeterosque Christianos fuerat persecutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quib dã ñ ẽ. orandũ. ita etiã contra aliquos orandũ sit
nondũ satis apparuit. G eneralit̾ enĩ dictũ ẽ: benedicite
& nolite maledicere. Et illud. Nemini malũ ꝑ malo red¬
dentes. ł quo aut̃ ñ oras: ñ etiã contͣ illũ oras. Potes enĩ
uide certã eiꝰ penã: & penitꝰ desꝑatã salutẽ. Et ñ quia
odisti eũ ideo ꝑ illo nͥ oras ⁊ s quia sentis nͥl posse ꝑsicẽ:
& orationẽ tuã ñius repelli. ã iustissimo uidice. d̾ quid
agimꝰ de his contͣ quos oratũ accipimꝰ ⁊ ñ ut corrigerent᷑:¬
Nam hoc mͦ ꝑ ipsis potiꝰ oratũ ẽ: s ad illã ultimã dampnati¬
onem: ñ sicut contͣ dñi traditorẽ ꝑ ꝓpħam. Ilam illa ut
dictũ ẽ. p̃dictio futuroꝵ. ñ optio supplicii fuit. nec sicut
pͥmꝰ martir. ut lapidatorib suis ignosceret᷑ orauerit. S
hinc ñ oportet moueri. Quis enĩ audeat affirmare cũ illi

Expanded text:
pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo non oras; sed quia sentis nihil te posse proficere, et orationem tuam non vis repelli a justissimo judice. Sed quid agimus de his contnam hoc modo potius pro ipsis oratum est; sed ad illam ultimam damnationem: non sicut contra Domini traditorem per prophetam; nam illa, ut dictum est, praedictio futurorum, non optatio supplicii fuit: nec sicut primus martyr ut lapidatoribus suis ignosceretur, oraverit. 77. Sed hinc non oportet moveri. Quis enim audeat affirmare, cum illi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ remittet᷑ ei : neq in hoc scło neq infuturo. Tam̃ uideri
potest adhoc eos monuisse ut accedant ad gr̃am: & post
acceptã gr̃ã ñ ita peccent ut nunc peccauert̃. Nunc enĩ
infiliũ hominis dixert̃ uerbũ neqͣm: & pot̾ eis dimitti si
Quo accepto si fr̃tutati inuidere: & gr̃am qͣm acceꝑunt
oppugnare uoluerint: ñ eis dimitti neq in hoc sclo neq
infuturo dicit. Nam si eos sic haberet comdempnatos. ut
nulla spes illis reliqua ẽẽt: non adhuc monendos iudi¬
caret. eĩ addidit dicens. Aut facite arborẽ & fructũ
eiꝰ bonũ: aut facite arborẽ malã & fructũ eiꝰ malũ Sic
itaq accipiat᷑ diligendos inimicos ẽẽ. & benefaciendũ¬
his qui nos oderunt. & orandũ ꝑhis qui nos ꝑ sequunt᷑:
ut ꝑ quib dã etiã fratrũ peccatũ intelligat᷑ non preceptũ
c̃ẽ. ut oremus. ne impericiam nr̃am diuina scriptura
quod fieri non potest a se disentire uideat᷑: s utrũ sicut

Expanded text:
n remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro; » tamen videri potest ad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum nequam, et potest eis dimitti, si quo accepto si fraternitati invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti, neque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum addidit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . 76. Sic itaque accipiatorandum pro his qui nos persequuntur, ut pro quibusdam etiam fratrum peccatis intelligatur non praeceptum esse ut oremus; ne per imperitiam nostram divina Scriptura quod fieri non potest a se dissentire videatur. Sed utrum sicut