comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs de uim miracło ait. hoc ieium signorũ
fecit iħis in chana galilee. ⁊ manifestauit głiã
suam. Intelligendum ẽ. gͥ quia toto illo anno
quo saluator nr̃ baptizatus fuerat : neq in
sinagogis neq publice p̾dicauit. neq miracula
aliqua fecit. Habebat paucos discipłos sicut
⁊ ioħs. qui eum sequebantur ⁊ audiebant.
Anno autẽ iam fere euoluto cum iterum ioħs
eum ambulantem uidiss: ait. Ecce agnus di.
ꝙ audientes duo discipłi eiꝰ quorum alter erat
andreas frat̾ simonis petri : secuti sunt iłm.
ce manserunt cum illo die illo. Illo inquam:
&e non amplius. Tunc autẽ andreas duã fre̾m
suum simonẽ ad iħm. Cin dñs. Tues in quit
simon filus iohanna: Tu uocab̃is cephas quod
in terpretatur petrus. In crastinum aũ uoluit
erire ingalileam : ⁊ inuenat philippum ⁊ die

Expanded text:
it initium signorum Jesus in Chana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam . » Intelligendum est igitur quia toto illo anno, quo Salvator noster baptizatus fuerat, neque in Synagogis publice praedicavit, neque miracula aliqua fecit. Habebat tamen paucos discipulos, sicut et Joannes, qui eum sequebantur et audiebant. Anno autem jam fere evoluto, cum iterum Joannes eum ambulantem vidisset, ait: « Ecce Agnus Dei ; » et audientes duo discipuli ejus, quorum alter erat Andraeas frater Simonis Petri, secuti sunt Jesum, et manserunt cum illo die illo. Illo, inquam, et non amplius. Tunc autem Andraeas duxit fratrem suum Simonem ad Jesum. Cui Dominus: « Tu es, inquit, Simon filius Jona? Tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus. In crastinum autem voluit exire in Galila
Abbreviated transcription (Latin):
quebatur recte. Non em̾ insi recte loqui poterat:
que dĩ uirtus ⁊ sapientia sic tangendo ⁊ medendo
sanauerat. E p̾cepit illis ne ein dicerent. Quanto
autẽ eis p̾cipiebat. tantomagis plus p̾dicabant: ⁊
eo amplus ammirabantur dicentes. Bene om̾ia
fecit : ⁊ surdos facit audire ⁊ mutos loqui. Quid ẽ
hoc: Quare eis dñs hoc p̾cipiebat. unde eos in obe¬
dientes fore seiebat: Nob̾ fr̾s nob fuint ista ad nos
respiciunt. ⁊ nr̃am iactanciam inelmant. Qui si
aliquid dignum laude aliquando fec̃imꝰ. hoc non
ad uilgi fauore extollere ⁊ p̾dicare: inmo humilit̾
abscondere ⁊ celare debemus. Q hoc in contrariũ
uertitur: quia plus illilaudantur qui faeta sua abs¬
conde uolunt. quam illi qui ꝓuana głia ea manifes¬

Expanded text:
quebatur recte. Non enim nisi recte loqui poterat, quebatur recte. Non enim nisi recte loqui poterat, quem divina virtus et sapientia sic tangendo et medendo sanaverat. Et praecepit illi, ne cui diceret: quanto autem eis praecipiebat, tanto magis plus praedicabant, et eo amplius admirabantur, dicentes: Bene omnia fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui. Quid est hoc? Quare eis Dominus hoc praecipiebat, unde eos inobedientes fore sciebat? Nobis, fratres, nobis fiunt ista; ad nos respiciunt, et nostram jactantiam inclinant: qui si aliquid dignum laude aliquando fecerimus; hoc non ad vulgi favorem extollere et praedicare, imo humiliter abscondere et celare debemus. Et hoc in contrarium vertitur; quia plus laudantur illi qui facta sua abscondere volunt, quam illi qui ea per van
Abbreviated transcription (Latin):
hec salnia xrp̃i pellit antiquum uenenum. omneq
amaritudine delinga fidelium. hec aũ saliua illo¬
rum lingas non tetigit qui arp̃m non confitent᷑:
ce qui de fide int̾rogati. se eredere non respondẽt.
ae supieiens incelum ingemuit. In celum namq
añs superit: quia scdm humanitatẽ ꝓ nob̾ ad pa¬
trem interpellat. S quare ingemint nisi q ho¬
minem quem ad imaginem ⁊ similitudinẽ suã
creauerat nunc surdum ⁊ mutum ⁊ ꝑ omn̾a in¬
felicem ẽẽ uidebat. quẽ etiam ꝑ multas tribulacio¬
nes ⁊ angustias ad pristmã dignitatẽ redire opor¬
tebat: Post hec au̾ om̾a ait illi. effeta quod ẽ. ad¬
aꝑire. quia non prius sensus nr̃i do aꝑiuntur nsi
prius euis doctrine pluuiis fecundentur : quamq
axp̾o de turba trahamur eiꝰq manu tangamur. ⁊
ipsuis saliue dulcedine. omi amaritudine munde¬
mur atq sanemur. Unde ⁊ hic dr. E statim aꝑte
sunt aures eiꝰ :⁊ solutum ẽ. uincłm lingue euis :⁊ lo¬

Expanded text:
i pellit antiquum venenum, omnemque amaritudinem de lingua fidelium: haec autem saliva illorum linguas non tetigit, qui Christum non confitentur; et qui de fide interrogati, se credere non respondent. Et suspiciens in coelum ingemuit. In coelum namque Dominus suspexit; quia secundum humanitatem pro nobis ad Patrem interpellat. Sed quare ingemuit, nisi quia hominem quem ad imaginem et similitudinem suam creaverat, nunc surdum et mutum, et per omnia infelicem esse videbat: quem etiam per multas tribulationes et angustias, ad pristinam dignitatem redire oportebat? Post haec autem omnia ait illi: Effeta, quod est adaperire; quia non prius sensus nostri Domino aperiuntur; non prius ejus doctrinae pluviis fecundantur, quam a Christo de turba trahamur, ejusque manu tangamur, et ipsius salivae dulcedine omni amaritudine mundemur atque sanemur. Unde et hic dicitur: Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus; et lo
Abbreviated transcription (Latin):
&e absq illorum in sidiis ẽẽ apd̃ eos. Quare hoc :
Eo ꝗd ipse noss õs : ⁊ qr sciebat quid fraudis ⁊ inqͥ
nomine princeps iudeorũ. Hic uenit ad eum
noete.: ⁊ diarit ei. Rabbi seimus quia ado ue¬
nisti magister. Bonus iste homo nichodemus ia
credulus quidẽ. s non dum incaritate ꝑfectus.
ꝑ fecta enim caritas foras mittit timorem. Hic
autẽ noete ueniebat. quia uideos timebat. ⁊ ta¬
men illuminari uolebat. S quid dic: Seimus in¬
quit quia adeo uenisti magister. Unde autẽ hac̃
fidem susceꝑit: adiungit. Nemo enim potest
hec signa face que tu facis: nisi ds fuerit cum
illo. ualde melius diar nathanael. Tues filius

Expanded text:
et absque eorum insidiiis esse apud eos. Cur hoc? et absque eorum insidiiis esse apud eos. Cur hoc? Eo quod ipse nosset omnes, et quia sciebat quid fraudis et iniqnomine, princeps Judaeorum. Hic venit ad eum nocte, et dixit ei: Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Bonus homo iste Nicodemus jam credulus quidem, sed non in charitate perfectus. Perfecta enim charitas foras mittit timorem. Hic autem nocte veniebat, quia Judaeos timebat, et tamen illuminari volebat. Sed quid dicit? Scimus, inquit, quia a Deo venisti magister. Unde autem hanc fidem suscepit, adjungit: Nemo enim potest haec signa facere, quae tu facis, nisi fuerit Deus cum illo. Valde melius dixit Nathanael, qui ait:
Abbreviated transcription (Latin):
mis in pascha indie festo. multi credid̾unt
in nomine eiꝰ uidentes signa que faciebat.
fece iterum euuangłista loquendi ordinem mu¬
tare uidentur: ut non de illo pascha loquat᷑.
de quo usq modo locutus ẽ. Illo .ti. pascha quo
dñs erucifirus ẽ. nec multa signa eum fecisse
aut de alio pascha loquitur. aut non semel tan¬
tum uendentes ⁊ ementes de templo dñs eie¬
cit. Sequitur. Ipse aũ iłis non credebat semet¬
ipsum eis. eo quod ipse noss om̃s ⁊ quia opus ei
non erat ut quis testimonium ꝑhib̾et de homi¬
ue. Ipse enim sciebat quid eẽt in homine. Si em̾
de illis intelligatur qui credid̾unt in nomine
enis. inconueniens eẽ uidetur ut iħs non credat
semet ipsum eis. De aliis gͥ hoc intelligatur.
Quodammꝰ enim se ipsum iħs ⁊ credebat eis
&e non credebat eis. Credebat enim semet ipsũ
eis. quia cum eis cõu̾sabat᷑ ⁊ eis cotidie insina¬
gogis ⁊ in templo p̾dicabat. s non credebat se¬
metipsũ eis id est non credebat se ipsum secure

Expanded text:
Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ecce iterum evangelista loquendi ordinem mutare videtur, ut non de illo pascha loquatur, de quo usque modo locutus est. Illo enim pascha, quo Dominus crucifixus est, nec multa signa 220 eum fecisse,aut de alio pascha loquitur, aut non semel tantum vendentes et ementes de templo Dominus ejecit. Sequitur: Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis, eo quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat, ut quis testimonium perhiberet de homine. Ipse autem sciebat quid esset in homine. Si enim de illis intelligatur qui crediderunt in nomine ejus, inconveniens esse videtur ut Jesus non credat semitpsum eis. De aliis igitur hoc intelligatur. Quodammodo enim se ipsum Jesus et credebat eis, et non credebat eis. Credebat enim semetipsum eis, quia cum eis conversabatur et eis quotidie in synagogis et templo praedicabat. Sed non credebat semetipsum eis, id est, non credebat se ipsum secure
Abbreviated transcription (Latin):
cabatur. om̃s peccatores in patriam reuertunt᷑.
Restat nunc ut de serta ydria dicamus. que
aliis om̃ibus nobilior ẽ : de qua ⁊ om̃s alie sapo¬
rem suscipiunt. In hac enim quatuor euuan¬
głiorũ libri ⁊⁊ om̃ia apłorũ dicta continentur.
hanc ipse dñs ꝑ se ipsum impleuit hanc suis
discipłis dedit. ut om̃s gentes er ea saciarentur
dicens eis. Ite in uniu̾sum mundum : p̃dica¬
te euuangłiũ om̃i creature. Huiꝰ aqua dulcis¬
sima huius uinum suauissimũ ẽ. Si uis bib̾e
de aqua eiꝰ audi ipsũ dñm. Simile inquit fac¬
tum ẽ regnum celorũ homimi qui seminauit
bonum semen inagro suo. Cum autẽ dormi¬
rent homines. uenit umicus eiꝰ ⁊ suꝑ semi

Expanded text:
cabatur, omnes peccatores in patriam revertuntur. cabatur, omnes peccatores in patriam revertuntur. Restat nunc, ut de sexta hydria dicamus, quae aliis omnibus nobilior est, de qua etiam omnes aliae saporem suscipiunt. In hac enim quatuor Evangeliorum libri, et omnia apostolorum dicta continentur. Hanc ipse Dominus per se ipsum implevit. Hanc suis discipulis dedit, ut omnes gentes ex ea satiarent, dicens eis: « Ite in universum mundum, praedicate Evangelium omni creaturae . » Hujus aqua dulcissima. Hujus vinum suavissimum est. Sed vis bibere de aqua ejus? Audi ipsum Dominum: « Simile, inquit, factum est regnum coelorum homini qui seminavit bonum semen in agro suo. Cum autem dormirent homin
Abbreviated transcription (Latin):
tiet inunum aquã cõuersã. Illa enim captiui¬
tas. Hanc nr̃am quam in hoc patimur inundo
captiutatem significabat. In qua dum ppłos
peccantes ⁊ semꝑ quasi aquas ad inferiora
labentes. aque enim multe. ppłi multi. scĩ d̃i
conspiciunt. flent dolent illnis suꝑne beati¬
tudinis recordantes. & qui a uel pauei uł nulli
sunt qui eorũ monitis acquiescere uelinit : sc̃e
p̃dicacionis organa suspendunt in salicibus id ẽ
quasi quibusdam uincłis tenacissimis memorie
commendant. dicentes eum psalmista. Incorde
meo abscondi eloquaia tua ut non pͤccem tibi.
Memoria enim quia que intelligit firmiter li¬
gat ⁊ tenet. non in merito salia uocatur. Silet᷑
enĩ p̃dicatores multocies ⁊ ap̃dicacione cessant.
dum ⁊ uerba sua paripendi.⁊ seipsos contẽp¬
tui haberi conspienint. S sicut tunc ita ⁊ mͦ
post penitenciam ⁊ satisfactionẽ duce iħu sa¬
cerdote magno qui tunc ꝑ illum iħm signifi¬

Expanded text:
tiet in vinum aquam conversam. Illa enim captivitiet in vinum aquam conversam. Illa enim captivitas hanc nostram, quam in mundo patimur, captivitatem significabat. In qua dum populos peccantes, et semper quasi aquas ad inferiora labentes  aquae enim multae populi multi  sancti Dei conspiciunt, flent et dolent, illius supernae beatitudinis recordantes. Et quia vel pauci, vel nulli sunt, qui eorum monitis acquiescere velint, sanctae praedicationis organa suspendunt in salicibus, id est, quasi quibusdam vinculis tenacissimis, memoriae commendant, dicentes cum Psalmista: « In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . » Memoria enim, quia ea quae iutelligit firmiter ligat et tenet, non immerito salix vocatur. Silent enim praedicatores multoties, et a praedicatione cessant, dum et verba sua parvipendi, et se ipsos contemptui haberi conspiciunt. Sed sicut tunc, ita et modo per poenitentiam et satisfactionem, duce Jesu Sacerdote magno, qui tunc per illum Jesum signifi
Abbreviated transcription (Latin):
diabolum cum om̃i uiciorũ exercitu int̾ficien¬
tes. sc̃os di in t̾ram uiuentium ⁊ in ꝓmissam eis
hereditatem introducunt. Nlunc autẽ ad quar¬
&e ỹsaias clamat dicens. Si cientes uenite ad
aquas.: ⁊ qui nõ habetis p̾cium ꝓperate emite
ce comedite. Ad hanc autem implendam ⁊ er¬
ponendam non unus s multi dies necessarii
sunt. Que sola si uinum iudis conuersa fuiss.¬
passio ⁊ resurrectio ⁊ ascensio plenissime cõ¬
tinetur. Cunis aqua quomͦ inuinum conu̾sa
sit : qui ꝓpħarũ erpositiones legit intelligit.
Transeamus ⁊ ad quintam ydriam inqua ppłs
ꝓpt̾ peccata sua ductus in captiuitatẽ: plorat
dicens. Suꝑ flumina babilonis illic sedimꝰ ce
fleuimus: dũ recordarem᷑ tui sỹon. Insalicibꝰ
in medio eiꝰ suspendimus organa nr̃a. Qui tam̃
ꝑ pemtenciam ad dm conuersi sub ib̃u sacerdo¬
te magno. leti postea inpatriam remearunt.
U hec quidem siquis sp̾ualiter intelligat: sen¬

Expanded text:
diabolum, cum omni vitiorum exercitu interficiendiabolum, cum omni vitiorum exercitu interficientes, sanctos Dei in terram viventium et in promissam eis haereditatem introducunt. Nunc autem ad quaret Isaias clamat dicens: « Sitientes venite ad aquas, et qui non habent pretium, properate, emite, et comedite . » Ad hanc autem implendam et exponendam non unus, sed multi dies necessarii sunt. Quae sola si in vinum Judaeis conversa fuisspassio, resurrectio, et ascensio plenissime continetur. Cujus aqua quomodo in vinum conversa sit, qui prophetarum expositiones legit, intelligit. Transeamus et ad quintam hydriam, in qua populus propter peccata sua ductus in captivitatem plorat dicens: « Super flumina Babylonis illic sedimus, et flevimus, dum recordaremur tin medio ejus suspendimus organa nostra . » Qui tamen per poenitentiam ad Deum conversi, sub Jesu Sacerdote magno, laeti postea in patriam remearunt. Et haec quidem si quis spiritualiter intelligat, sen
Abbreviated transcription (Latin):
cin benediait dñs. De quo ꝓpħa. Nisi inquit
dñs d̃s sabaoth reliquiss nob̾ semen quasi sudo¬
ma fuissemus. ⁊ quasi gomorra similes eẽmus.
Nemo enim saluabitur quicũq ex tra hanc
archam inuentus fuerit. Dicamus ergo de
tercia ydria que utiq tanta ẽ. ut eius aqua
cunctis unuientibus ⁊ bib̃e. uolentibus abun¬
danter suffice̾ possit. In hac em̾ etate abraam.
ysaac.⁊ iacob. ⁊ duodecim patriarche fuerunt.
In hac fuit moises ⁊ aaron qui ppłm de egipto
lib̾antes: ⁊ ꝑ mare rubrum ducentes. legem sus¬
ciꝑe meruerunt. ꝓpt̾ quos dñs flagellauit egip¬
tios ⁊ pharaonem eum omĩ suo exerertu inꝓ
fundum maris demersit. S huiꝰ quoq ỹdrie
aqua inuinum conuertitur si spu̾aliter in tel¬
ligatur. ut in moise ap̃m. in aaron ep̃orũ ⁊ sac̾¬
dotum ordinẽ significemus. Isti em̃ ppłm d̃i
ꝑ baptismatis undas ducentes. ⁊ pharaonẽ. idẽ.

Expanded text:
cui benedixit Dominus. De quo propheta: « Nisi, inquit, cui benedixit Dominus. De quo propheta: « Nisi, inquit, Dominus Deus Sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus . » Nemo enim salvabitur, quicunque extra hanc arcam inventus fuerit. Dicamus modo et de tertia hydria, quae utique tanta est, ut ejus aqua cunctis viventibus, et bibere volentibus abundanter sufficere possit. In hac enim aetate Abraham, Isaac, et Jacob, et duodecim patriarchae fuerunt. In hac fuit Moyses et Aaron, qui populum Dei de Aegypto liberantes, et per mare Rubrum ducentes, legem suscipere meruerunt. Propter quos Dominus flagellavit Aegyptios, et Pharaonem cum omni suo exercitu in profundum maris demersit. Sed hujus quoque hydriae aqua in vinum convertitur, si spiritualiter intelligatur. Ut in Moyse Christum, in Aaron episcoporum et sacerdotum ordinem significemus. Isti enim populum Dei per baptismatis undas ducentes, et Pharaonem, id est
Abbreviated transcription (Latin):
telligamis de quo apłs ait. Quicum informa dĩ
eet non rapinam arbitratus ẽ. eẽ se equalem do.
At uero ꝑeuam omñ uiuentium matrem sam
eccłiam intelligamus. Sic̃ enim de latere adam
dormientis una costa sub traeta facta ẽ. eua:
ita de latere rp̃i ineruce morientis sanginne ef¬
fuso facta ẽ. eccłia. Unde ⁊ ioħs apłus ait. Qui
dilerit nos ⁊ lauit nos apeccatis nr̃is insangui¬
ne suo. ueniamus mͦ ad scdam idriam: non ut
eam impleamus s ut ea aliquantula aqua eam
infundamus. In sed̾a namq etate de lignis lem¬
gatis facta ẽ. archa. in qua om̃nim animalium
genera colleeta sunt ut saluaretur semen uni¬
uerse carnis qea. ⁊ non ꝑiret. Hec ẽ gͥ aqua.
Que muinum quidem conuertitur. si spĩra¬
liter intelligatur. Archa em̃ que delignis lem
gatis facta ẽ. sc̃am eccłiam significat. que ⁊ seĩs
&e ꝑ fectis om̃ibus fabricata. non habet macłam
neq rugam. In qua omĩa om̃iu̾ genera sunt
collecta : ut illud semen saluetur ⁊ non ꝑeat.

Expanded text:
s ait: « Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo . » At vero per Evam omnium viventium matrem, sanctam Ecclesiam intelligamus. Sicut enim de latere Adam dormientis, una costa subtracta facta est Eva: ita et de latere Christi in cruce morientis sanguine effuso facta est Ecclesia. Unde nobis Apostolus ait: « Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. » Veniamus modo ad secundam hydriam, non ut eam impleamus, sed ut aliquantula aqua eam infundamus. In secunda namque aetate de lignis laevigatis facta est arca, in qua omnium animalium genera collecta sunt, ut salvaretur semen universae carnis in ea, et non periret. Haec est igitur aqua, quae in vinum quidem convertitur, si spiritualiter intigatis facta est, sanctam Ecclesiam significat, quae ex sanctis et perfectis hominibus fabricata, non habet maculam, 218 neque rugam. In quo omnia hominum genera sunt collecta, ut illud semen salvetur, et non pereat,
Abbreviated transcription (Latin):
possunt hec fieri: ẜ espondit iħs. i dix̃ ei. Iu
es magist̃ in isrł ⁊ hec ignoras: Amen dico tibi
qui a quod sennus loquimur. & quod in dimus
testamur. ⁊ testimoniũ nr̃m non acripitis.
affirmat saluator nr̃ uerum ẽẽ quod diẽ. ut po¬
te qui ea lo quitur que seit. ⁊ hoc cestatur quod
indit. Ignorancia enim parit mendatium: ⁊ tes¬
tis non suscipitur nisi qui se ⁊ udisse ⁊ p̾sentẽ
affinsse testatur. E tale ẽ. ac si diceret. Crede
tantummꝰ ⁊ noli dubitare. ne queras de his qͦ¬
modo fiant. Celestia enim sunt : ⁊ t̾reno utellee¬
tu eapi non possunt. Unde ⁊ subditur. Si t̾rena
dicci uob̾ ⁊ non ereditis. quomodo si dixero uob̾
celestia eredetis : ueruptamen aliquid tibi
dicam de celestibus. Enemo ascendit in celũ.
nisi qui descendit de celo. filius hominis qui
ẽ in celo. Hec enim celestia sunt. Unus enim¬

Expanded text:
possunt haec fieri? Respondit Jesus, et dixit eipossunt haec fieri? Respondit Jesus, et dixit ei amen dico tibi, quia quod scimus loquimur, et quod videmus testamur, et testimonium nostrum non accipitis. Affirmat Salvator noster verum esse quod dicit, utpote qui ea loquitur, quae scit, et hic testatur quod vidit. Ignorantia enim parit mendacium, et testis non suscipitur, nisi qui se et vidisse, et praesentem affuisse testatur. Et tale est ac si diceret: Crede tantummodo, et noli dubitare. Ne quaeras de his quomodo fiant. Coelestia enim sunt, et terreno intellectu capi non possunt. Unde et subditur: Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Verumtamen aliquid tibi dicam de coelestibus. Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo. H
Abbreviated transcription (Latin):
nat quẽ uult sõĩficat. ⁊ sp̾ualem ⁊ mundũ fac.
ce uocẽ ens aucdis. s non seis unde uenrat aut
quo uadat. Ac si dieat. Ille sp̃s qui sic scĩficat
płis meis audire ualeas : non seis tamen unde
ueniat aut quo uadat. Quis enim sciat. unde
ueni at aut quo uadat. qui ubiq ẽ. ⁊ omña. com¬
plet: Sp̃s enim dm̃ repleuit orbẽ t̾raru̾. Nlemo
em̃ scit quomodo apatre filioq ꝓcedat. Sie ẽ.
om̃is qui natus ẽ. ex sp̃u. Sicut inquit sp̃s ubi
uułt spirat sic ⁊ om̃is qui natus ẽ. ex sp̃u. si t̾n
non separetur a sp̃u. Si em̾ aspu separatur.
lis autem om̾ia scrutatur.: etiam ꝓfunda d̃i.
spirat gͣ ubi uult: siquidẽ omia serutatur.
flam᷑ si modo fortasse non ad plenum udeat
spiret ⁊ intelligat queeũq uelit. neq ad om̃ia se¬
ereta rimanda in trodueatur. tam̃ post hanc ui¬
tam quic quid uoluerit uidebit ⁊ habebit. homo

Expanded text:
nat, quem vult sanctificat, et spiritualem et mundum facit. nat, quem vult sanctificat, et spiritualem et mundum facit. Et vocem ejus audis, sed non scis unde veniat, aut quo vadat. Ac si dicat: Ille Spiritus, qui sic sanctificat in me, et in discipulis meis audire valeas, non scis tamen unde veniat, aut quo vadat. Quis enim sciat unde veniat et quo vadat, qui ubique est et omnia complet? « Spiritus enim Domini replebit orbem terrarum . » Nemo enim scit quomodo a Patre Filioque procedit. Sic est omnis, qui natus est ex Spiritu. Sicut, inquit, Spiritus ubi vult spirat, sic et omnis qui natus est ex Spiritu, si tamen non separetur a Spiritu. Si enim a Spiritu separatur, lis autem omnia scrutatur, etiam profunda Dei. Spirat igitur ubi vult, siquidem omnia scrutatur. Nam etsi modo fortasse non ad plenum videat, spiret, et intelligat quaecunque velit, neque ad omnia secreta rimanda introducatur, tamen post hanc vitam, quidquid voluerit videbit et habebit homo
Abbreviated transcription (Latin):
cum illo ꝑbaptismũ in morte: ut quomodo sur¬
rexit xp̃s amortuis ꝑ głiam patris. ita ⁊ nos
in nouitate uite ambulemus. His em̾ uerbis
quid baptismus significet ostendit. Cum enim
ĩfide xp̃i baptizam.⁊ sub aquas mergunur.
quodamm ei ⁊ cominorimur ⁊ cõsepelim᷑. ut ui¬
de abluti ⁊ pentus innouati resurgentes: sic
postea innouitate ambulemus. sic̃ di filus patͥs
głiam non amisit. Tanta ẽ. enim hec uirtus.
ut subito mundet hominẽ ab om̃i peccato. Unde
⁊ subtlitur. Quod natum ẽ. ex carne caro ẽ : ⁊
quod natum ẽ. ex sp̾u sp̾s ẽ. Sic̃ inquit ex car¬
ne corrupta ⁊ peccatrice caro ei consimilis nas¬
citur. tota iudelibet inciata ⁊ plena peccatis :
ris quia dicri tibi. oportet uos nasci denuo. No̾
enim hoc dicri de carnali : s de sp̾uali natiuita¬
te. Carnalis em̃ natiuitas non fit nisi semel.
S qui semel ex carne oritur. nisi iterum er sp̃u
oriatur. non ad uitam s ad mortẽ oritur. Sp̾s ubi

Expanded text:
baptismum in morte, ut quomodo surrexit Christus a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus . » His enim verbis, quid baptismus significet ostendit. Cum enim in fide Christi baptizamur, et sub aquas mergimur, quodammodo ei et commorimur, et consepelimur: ut inde abluti et penitus innovati resurgentes, sic postea in novitate vitae ambulemus, sicut Dei Filius Patris gloriam non amisit. Tanta est enim virtus hujus sacramenti, ut subito mundet hominem ab omni peccato. Unde et subditur: Quod natum est ex carne caro est, et quod natum est ex Spiritu spiritus est. Sicut, inquit, ex carne corrupta et peccatrice caro ei consimilis nascitur, tota videlicet vitiata et plena peccatis; ris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. Non enim hoc dixi de carnali, sed de spirituali nativitate. Carnalis enim nativitas non fit nisi semel. Sed qui semel ex carne oritur, nisi iterum ex Spiritu oriatur, non ad vitam, sed ad mortem oritur. Spiritus ubi
Abbreviated transcription (Latin):
teatur. Respondit iħs ⁊ diã ei. Amen am̾
dieo tibi nisi quis renatus fuerit denuo: nõ
potest uid̾e regnum d̃i. Ad baptismũ enim in¬
uitat. ubi dum intrinitate homo baptizatur.
qui crede debeat ꝑfecte cognoscit. S quia obs¬
eure loquitur. non dum nicoͥdemus eum intel¬
ligit. Unde ⁊ ait. Quomodo potest homo nasci
cum sit sener. Nlumquid potest muentrem
matris sue iterato introire ⁊ renasci : uidẽs

Expanded text:
en, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Ad baptismum eum invitat, ubi dum in Trinitate homo baptizatur, quod credere debeat, perfecte cognoscit. Sed quia obscure loquitur, nondum Nicodemus eum intelligit. Unde et ait: Quomodo potest homo nasci, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris suae it
Abbreviated transcription (Latin):
funicłis. om̃s eiecit de templo. E hoc quidẽ
inmatħo erposita sunt que alii euuangłiste
tunc dñm fecisse narrant. quando suꝑ pullu
asine sedens ierosolimam uenit. Unde mani¬
festum ẽ. beatum ioħem historie ordinem nõ
Bespondit iħs ⁊ dixit eis. Soluite templum
hoc : ⁊ in tribus diebus excitabo illud. Hoc au̾
uid̃i non intelligentes.⁊ de tẽplo lapideo ⁊
manu facto eum loqui putantes dixerunt.
Quadraginta ⁊ ser annis edificatũ ẽ. templũ
hoc ⁊ intribus diebus ereitabis illud: Ille autẽ
inquit euuangłista dicebat de templo corpori
sin: quod uidi ꝑerueiꝰ tormentum illis diebus
erant soluituri. Non mauis tam̾ muracłm
erat templum illud in tribus diebꝰ reedifieare:
quam se ipsum post mortem die tereia resus¬
in tribus diebus reedificare. Cum gͦ resurrexis¬
set a mortins. tunc recordati sunt discipłi eiꝰ
quia hoc dicebat. In quo apparet ipsos quoq
xp̃i discipłos hoc uerbum non in tellerisse.

Expanded text:
is, omnes ejecit de templo. Et haec quidem in Matthaeo exposita sunt. Quae alii evangelistae Dominum tunc fecisse narrant , quando super pullum asinae sedens Jerosolymam venit. Unde manifestum est, beatum Joannem historiae ordinem non s: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Hoc autem Judaei non intelligentes, et de templo lapideo, et manufacto eum loqui putantes, dixerunt: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu in tribus diebus excitabis illud? ille autem, inquit evangelista, dicebat de templo corporis sui, quod Judaei per crucis tormentum illis diebus erant soluturi. Non majus tamen miraculum erat templum illud in tribus diebus reaedificare, quam se ipsum post mortem die tertia resuss diebus reaedificare. Cum ergo resurrexisset a mortuis, recordati sunt discipuli ejus, quia hoc dicebat. In quo apparet ipsos quoque Christi discipulos hoc verbum non intellexisse.
Abbreviated transcription (Latin):
iħm. Intintus aũ eum iħs diã. Tues sẏmon filiꝰ
iohanna: tu uocab̾is cephas. E hoc euãgłista ex¬
posuit dicens : qd̾ interp̾tatur petrus. T̃ues in¬
quit simon quod obediens dicitur : quẽ genuit
iołis idẽ dĩ gr̾a. Tu uocabiscephas idẽ. petrus:
apetra de nominatus. a xp̃o corroboratus. quod
tam̃ agnoscens intẽp̾tatur. Ipse enĩ p̾cet̾is. agnos
dens ⁊ bene cognoscens. Non ẽ autẽ. intelligen¬
dum ut petrum ⁊ andream tunc temporis dñs
elegiss : quos sic̃ alii euuangłiste seribunt de
piscatione xp̃s uocauit. Unde ⁊ hic dđr. qui a
manserunt apd̾ illum die illo. Postꝗͣ enim eoꝰ
elegit. non uno die s omibus diebus cum eo
manserut᷑. In crastinũ autẽ uoluit exrire inga¬
lileam : ⁊ inuenit philippũ ⁊ diar ei iħs. Seque¬
re me. Erat au̾ philippus ab ethsaida ciuitate

Expanded text:
 Tu es Simon filius Jona, tu vocaberis Cephas. Et hoc evangelista exponit, dicens: Quod interpretatur Petrus. Tu es, inquit, Simon, quod obediens dicitur, quem genuit Jonas, id est Grandis. Tu vocaberis Cephas id est Petrus, a petra denominatus, a 216 Christo corroboratus, quod tamen agnoscens interpretatur. Ipse enim prae caeteris Dodens, et bene agnocens. Non est autem intelligendum, ut Petrum, et Andraeam tunc temporis Dominus elegisset, quos, sicut alii evangelistae scribunt , de piscatione Christus vocavit. Unde et hic dicitur, quia manserunt apud illum die illo. Postquam enim eos elegit, non uno die, sed omnibus diebus cum eo manserunt. In crastinum voluit exire in Galilaeam, et invenit Philippum, et dicit ei Jesus: Sequere me.
Abbreviated transcription (Latin):
chana galilee ⁊ maifestauit głiam suam. ꝓ
crediderunt in eum discipłi eiꝰ in scarum nãq
scripturarũ spͥuali exposicione. que utiq ꝑ
hoc uinum significatur xp̃i głia manifestat᷑.
& credentium fides augetur. Post hec descen¬
dit qua pharnaum ipse ⁊ mat̾ eius ⁊ fr̃s eiꝰ.⁊¬

Expanded text:
Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam, et Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam, et crediderunt in eum discipuli ejus. In sanctarum enim Scripturarum spirituali expositione, quae utique per hoc vinum significatur, Christi gloria manifestatur, et credentium fides augetur. Post haec descendit Capharnaum ipse, et mater ejus, et fratre
Abbreviated transcription (Latin):
cum mebriati fueruit. tunc io quod de terus ẽ.
Tu aũ seruasti uinum bonum usq ad huc. Qͥs
ẽ. iste architriclinꝰ cui hoc nouum & mirabile
uinum pͥus a ffertur: Iste em̾ archi triclinis
intellectus mͥ ẽe uidetur. aquo solo bonum uin̾
eognoscitur ⁊ laudatur. Habet eium unus quisq
homo hunc architriclinũ inpalacio eordis sin.
Ipse ẽ. princeps donnis ipse regit ⁊ disponit
omia. Huic autẽ eccłie mimstri scãrũ scpt̾arũ
uinum cotidie offerunt. quod ille bibens quã¬
ius neciat unde sit tamen ammiratur ⁊ lau¬
dat. Quando enim hec inecłns recitantur. nul¬
li alia dant saporem. nisi his qui ea intelli¬
gunt. Merito gͥ hoc unum arc hi trielino fer
gunt. ⁊ litteram uenerantur ⁊ sp̃m. Unde ⁊
hic architrielimis dicit. Tu aũ seruasti bonu̾
uinum usq ad huc.⁊ primum uidelicet ⁊ ulti¬
mum laudans. Qui uero minoris intelligencie
sunt. aquam bibant. ⁊ seripturarũ planissima
audiant. hoc fec̃ initium. signorum iłs in

Expanded text:
cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est. Tu autem servasti vinum bonum usque adhuc. Quis est iste architriclinus, cui hoc novum et mirabile vinum prius affertur? Iste enim architriclinus intellectus mihi esse videtur, a quo solum bonum vinum cognoscitur et laudatur. Habet enim unusquisque homo hunc architriclinum in palatio cordis sui. Ipse est princeps domus: ipse regit et disponit omnia. Huic autem Ecclesiae ministri sanctarum Scripturarum vinum quotidie offerunt, quod ille bibens, quamvis nesciat unde sit, tamen admiratur et laudat. Quando enim haec in ecclesiis recitantur, nulli alii dant saporem, nisi his qui ea intelligunt. Merito igitur hoc vinum architriclino ferrgunt, et litteram venerantur, et spiritum. Unde et hic architriclinus dicit: Tu autem servasti bonum vinum usque adhuc, et primum videlicet, et ultimum laudans. Qui vero minoris intelligentiae sunt, aquam bibant, et Scripturarum planissima audiant. Hoc fecit initium signorum Jesus in
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus om̃iũ apłorũ philippus uidetur ẽẽ uoeatus.
& merito quidẽ primus uocatur ille qui hos lã¬
padis int̾p̾tatur: quatemus ⁊ ipse ⁊ ceteri post
receꝑunt. quando in linguis igneis sp̾s sẽs suꝑ
tunc aliquantos discipłos iħs. eum quibus ut
in sequentibus legitur ad niptias uocatus ẽ:
s qui illi fuerant nescimus. Inuenit philippꝰ
nathanael: i dir̃ ei. Quẽ seripsit moyses in
lege ⁊ ꝓpłs in uenimus iłmm filium ioseph ana¬
zareth. Rudis ad huc erat philippus. p̃dicare uo¬
lebat nec sciebat. Dicit se inuenisse iħm de
qͦ ⁊ moyses scripsit ⁊ ceteri ꝓpħe. uerum quidẽ

Expanded text:
orum Philippus videtur esse vocatus. Et merito quidem primus vocatur ille, qui os lampadis interpretatur; quatenus et ipse, et caeteri post receperunt, quando in linguis igneis Spiritus sancttunc aliquando discipulos Jesus, cum quibus, ut in sequentibus legitur, ad nuptias vocatus est. Sed qui illi fuerint, nescimus. Invenit Philippus Nathanael, et dixit ei: Quem scripsit Moyses in prophetae, invenimus, Jesum filium Joseph a Nazareth. Rudis adhuc erat Philippus, praedicare volebat, nec sciebat. Dicit se invenisse Jesum, de quo et Moyses scripsit, et caeteri prophetae. Verum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ẽ. ⁊ int̾ra ⁊ in celo. Descendit enim no
locum mutando. s se humiliando ⁊ carnem sus¬
cipiendo. Ascendit uero: quantũ quidẽ ad huma¬

Expanded text:
semper est et in terra, et in coelo. Descendit enim non locum mutando, sed se humiliando, et carnem suscipiendo. Ascendit vero, quantum quidem et ad huma
Abbreviated transcription (Latin):
tis ibi erit fletus ⁊ stridor dentium. Sic gͥ
inuinum aqua conuertitur. si ͤ in sp̾ualẽ in¬
telligentiam littera mutatur. Dietũ ẽ. autẽ
quid ser ydrie significent. Que bene quidẽ
scđm purificacionẽ. uideorũ ibi posite erant :
qm̃ quicquid in eis continentur. baptismus qui¬
dam ẽ. ⁊ purificatio animarũ. sapiebant autẽ
singłe metretas binas uel t̾nas: ꝑ quod significa¬
tur quia d̃i ꝓarimiq dilectionis:⁊ fidi trinitatiᷤ

Expanded text:
is; ibi erit fletus, et stridor dentium . » Sic igitur in vinum aqua convertitur: sic in spiritualem intelligentiam littera mutatur. Dictum est autem quid sex hydriae significent. 219 Quae bene quidem secundum purificationem Judaeorum ibi positae erant, quoniam quidquid in eis continetur, baptismus quidam est, et purificatio animarum. Capiebant autem singulae metretas binas, vel ternas, per quod significatur, quia Dei, proximique dilectionis, et fidei Trin
Abbreviated transcription (Latin):
ad messem ⁊ in tẽpore messis dicam messoribꝰ.
solligite prius ⁊izama ⁊ alligate fascicłos ad
comburendum. triticum aũ reponite in hor
Dñe edissere nob̵ parabolam istam. Ager in¬
quit dñs. ẽ mundus. Bonũ uero semen hi su̾t
filii regni.zizama autem filii funt nequã.
Inmieus autẽ qui seminauit ea ẽ. diabolus.
Messis uero consummatio scł̃i. Messores au̾

Expanded text:
re messis dicam messoribus: Colligite prius zizania, et alligate ea in fesciculos ad comburendum: triticum autem reponite in horrs: « Domine, edissere nobis parabolam istam. Ager, inquit Dominus, est mundus. Bonum vero semen, hi sunt filii regni. Zizania autem, filii sunt nequam. Inimicus autem, qui seminavit eam, est diabolus. Mess
Abbreviated transcription (Latin):
eis resꝑieit. ⁊ eum eis loquitur. clementie ⁊ bo¬
ne uoluntatis inditum ẽ. Sciebat enim quales
erant ⁊ quales postea futuri erant. ⁊ quo af¬
fectui eum sequebantur. Om̃s enm diligit iħs.
qui eum secunt᷑ : neminẽ ad se uenientẽ repel¬
eos mintare uideretur. Uener̃ ⁊ uider̾ ubi ma¬
neret: ⁊ apud eum manser̃ die illo. cunetis
diebꝰ mansuri cum illo. Hora aũ erat quasi de¬
cima. Erat aũ. andreas fr̾ simoniꝰ petri imus
ea duobus qui audierant ex ioħe ⁊ seeuti fue¬

Expanded text:
et cum eis loquitur, clementiae et boet cum eis loquitur, clementiae et bonae voluntatis indicium est. Sciebat enim, quales erant, et quales postea futuri erant, et quo effectu eum sequebantur. Omnes enim diligit Jesus, qui eum sequuntur. Neminem ad se venientem repeleos invitare videretur. Venerunt, et viderunt ubi maneret, et apud eum manserunt die illo, cunctis diebus mansuri cum illo. Hora autem erat quasi decima. Erat autem Andraeas, frater Simonis Petri, unus ex duobus, qui audierant ab Jo
Abbreviated transcription (Latin):
fine appropinquante. eum nõdũ palam ⁊ in
sinagogis p̾dicass. paucos tamen secum discipłoᷤ
habuiss quos familiariter docebat: uenit it̾m
ens duo. ⁊ respiciens iħm ambulantem:
dicrit. Ecce agnus d̃ĩ. Altera eni hoc in loco nõ
ad eat̾nam spectat. ẜ ꝓ alia ponitur. Non em̃
ꝓpͥe illa dies altera dr. que pꝰ tam multos dies
subsequitur. E de his quidem inluca sufficient̃
dicimus. E audierunt duo discipłi ioħis loq̃n¬
tem. ⁊ secuti sunt iħm. Credidunt enim ma¬
inuenisse. de quo tocies ioħem loquentem au¬
dierant. ⁊ relinquentes ioħm secuti sunt eum
quẽ ipsus ioħis testimonio cognouerunt ẽẽ ⁊
magistrũ ipsius quoq ioħis. Conuersus autẽ
iħs ⁊ uidens eos sequentes se diar eis. Qind que¬
ritis : Qui dicrerunt ei. Rabbi ubi habitas:
Quid em̃ significet rabbi : euuangłista exposuit
dicens. Quod dr̃ int̾p̾tatum magister. Nđ̃ em̃
dñs ad eos conuertitur. qd̾ eos respicit. ⁊ cum¬

Expanded text:
inquante, cum nondum palam, et in synagogis praedicasset, paucos etiam secum discipulos haberet, quos familiariter docebat, venit iteruejus duo, et respiciens Jesum ambulantem, dixit: Ecce Agnus Dei. Altera enim hoc in loco non ad hesternam spectat, sed pro alia ponitur. Non enim proprie illa dies altera dicitur, quae post tam multos dies subsequitur. Et de his quidem in Lucu sufficienter diximus. Et audierunt eum duo discipuli loquentem, et secuti sunt Jesum. Crediderunt enim mainvenisse, de quo toties Joannem loquentem audierant. Et relinquentes Joannem, secuti sunt eum, quem ipsius Joannis testimonious quoque Joannis. Conversus autem Jesus, et videns eos sequentes se, dicit eis: Quid quaeritis? Qui dixerunt ei: Rabbi, ubi habitas? Quid autem significet Rabbi, evangelista exposuit, dicens: Quod dicitur interpretatum Magister. Quod enim Dominus ad eos convertitur, quod eos respicit,
Abbreviated transcription (Latin):
baptizare. ille michi dixit. Suꝑ quem uidis
sp̃m descendentẽ ⁊ manentẽ super eum. Hic
ẽ. qui baptizat in sp̃u sc̃o. Desrendit enim sp̃s
tenus mtem ⁊ simplicem. sine felle om̃iq a¬
maritudine eum ee ostenderet. Mansit autẽ
suꝑ eum : quia non ad horam uel temporaliter
ineo ẽ. s semꝑ ⁊ essencialiter ineo manet. Quã¬
ins enim de suꝑ ueniebat: in eo tamen semꝑ
erat. S nisi illo modo ueniss: ioħs eum non
uidiss. Hoc enim diumnitꝰ ei dietum fuerat.

Expanded text:
xit: Super quem videris Spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Descendit enim Spiritenus mitem et simplicem, sine felle, omnique amaritudide eum ostendit. Mansit autem super eum, quia non ad horam, vel temporaliter in eo est, sed semper et essentialiter in eo manet. Quamvis enim desuper veniebat, in eo tamen semper erat. Sed nisi illo modo venisset, Joannes eum non vidisset. Hoc enim divinitus ei dictum fuerat:
Abbreviated transcription (Latin):
babilonis : usq ad xp̃m. Sexta: usq ad finem
scłi. Dicit ei iħs. Implete ydrias aqua.  imple¬
uerunt eas usq ad summum. Quid enim ꝑ hos
ministros qui iubente dño implent ydrias
aqua. nisi apłos ⁊ doctores intelligimus : Quo¬
cies enim narramus ce p̾dicamus quid inuna¬
quaq etate factũ sit : tocies has ydrias aqua un¬
plemus. Multis enim in locis diuina scriptura
aqua uocatur. In prima namq etate. celum. t̾rã
maria ⁊ omĩa que meis sunt creauit ds: ⁊ tunc
fecit hominẽ ad imagniem ⁊ similitudinem suã.
Diãq. Non ẽ bonum eẽ hominem solum. facia¬
mus ei ad iutorium simile sibi. In misit gͥ sopo
rem in adam.⁊ tulit unam de costis eius exqua
mulier facta ẽ. Hoc aũ dicentes implemus primã
ydriam aqua. Totum em̃ hoc ad litteram intel¬
lectum. quid aliud ẽ. nisi aqua: Hec aũ aqua
iniium conu̾titur si spu̾alit̾ intelligatur: ut¬

Expanded text:
usque ad Christum; sexta usque ad finem saeculi. Dicit eis Jesus: Implete hydrias aqua. Et impleverunt eas usque ad summum. Quid enim per hos ministros, qui, jubente Domino, implent hydrias aqua, nisi apostolos et doctores intelligamus? Quoties enim narramus et praedicamus quid in unaquaque aetate factum sit, toties has hydrias aqua plemus. Multis enim in locis divina Scriptura aqua vocatur. In prima namque aetate « coelum, terram, maria, et omnia, quae in eis sunt, creavit Deus , » et tunc fecit « hominem ad imaginem, et similitudinem suam . » Dixitque: « Non est bonum esse hominem solum: faciamus ei adjutrem in Adam, et tulit unam de costis ejus , » ex qua mulier facta est. Hoc autem dicentes implemus primam hydriam aqua. Totum enim hoc ad litteram intellectum, quid aliud est, nisi aqua? Haec autem aqua in vinum convertitur, si sp
Abbreviated transcription (Latin):
nocentiam ⁊ simplicitatem : quia sic̃ agnus
ad uictimam ductus ẽ. ⁊ non aꝑuit os suum.
et ipse quidem tulit peccata mundi : non au̾
illius de quo supͣ dr. ⁊ mundus eum non cogno¬
uit. s illius qui eius fidem ⁊ doetrinam secutꝰ
ẽ. Hic ẽ. de quo diri. Post me uenit uir qui ante
me factus ẽ. quia prior me erat. Hoc autem
iam suꝑius expositum ẽ. E ego nesciebam eum.
Quid ẽ. nesciebam eum. insi uultu ad huc ⁊
facie illum ignorabam. ut pote que nondum
descendens baptrzare cepi ut ppło isrłitico undi¬
q ad me confluenti eum mamfestarẽ. E testi¬
monium ꝑhibuit ioħs dicens. quiꝰ indi sp̃m
descendentẽ quasi columbam de celo ⁊ mansit¬

Expanded text:
nocentiam et simplicitatem, quia sicut agnus ad victimam ductus est, et non aperuit os suum ; et ipse quidem tulit peccata mundi: non autem illius de quo supra dicitur: Et mundus eum non cognovit; sed illius qui ejus fidem et doctrinam secutus est. Hic est de quo dixi: Post me venit vir, qui ante me factus est, quia prior me erat. Hoc autem jam superius expositum est. Et ego nesciebam eum. Quid est nesciebam eum, nisi vultu adhuc et facie illum ignorabam, utpote quem nondum d 215 planitiem descendens, baptizare coepi, ut populo Israelitico undique ad me confluenti eum manifestarem. Et testimonium perhibuit Joannes dicens: Quia vidi Spiritum descendentem, quasi columbam de coelo
Abbreviated transcription (Latin):
de te suscepi non uirtutes ⁊ miracła facere. s
incruce pendere ⁊ mori uidebis. ⁊ tunc quidẽ
faciam uinum nouum. tunc faciam omĩa noua:
tunc litt̾e uetustate relicta. ad nouam ⁊ sp̾ualẽ
intelligentiam cumeta conuertam. Hoc eñi ipse
significans ait. Non bibam de hoc genunine ini¬
tis amodo usq indiem illum eum illud bibam
nob̾eum nouũ in regno meo. dicit mat̾ euis mi¬
nistris. Quod cumq dicxerit uob̾ facite. Inter
se loquebantur mat̾ ⁊ filius. ipsi se intelligebat᷑.
ipsi sua seereta nouerãt. ipsi quod tunc fieri opor¬
tebat ⁊ quod postea futurũ erat sciebant: ceti
autem quid ipsi dicerent ignorabant. Erant aũ
ibi lapidee ỹdrie sex posite scđm purificaeio¬
nem uid̾orum: capientes singłe metretas binas
uel ternas. Ser namq hydrie ser mundi etates
sunt. Prima abadam usq ad noe. Scda a noe usq oa¬

Expanded text:
de te suscepi, non virtutes et miracula facere, sed de te suscepi, non virtutes et miracula facere, sed in cruce pendere, et mori videbis. Et tunc quidem faciam vinum novum, tunc faciam omnia nova, tunc litterae vetustate relicta, ad novam et spiritualem intelligentiam omnia convertam. Hoc enim ipse significans ait: « Non bibam amodo de hoc genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Dei . » Dicit mater ejus ministris: Quodcunque dixerit vobis, facite. Inter se loquebantur mater et filius. Ipsi se intelligebant. Ipsi sua secreta noverant. Ipsi quid tunc fieri oportebat, et quid postea futurum erat, sciebant. Caeteri autem quid ipsi dicerent ignorabant. Erant autem ibi lapideae hydriae sex positae secundum purificationem Judaeorum, capientes singulae metretas binas, vel ternas. Sex namque hydriae, sex mundi aetates sunt: prima ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usq
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat. quando insua maiestate rp̃s dñs apparebit.
⁊ die tereia nuptie facte sũt in
hana galilee: ⁊ erat mat̾ iłu ibi. Pri¬
ma dies ante legẽ. sca sub lege. tereia sub gr̾a.
errores destrueret qui nuptiis contra dicunt.
Non enĩ abicit iħs conuigatos. cum ⁊ uirgines ⁊
continentes meliores sint. E de ficiente uino.
dieit mat̾ iħu ad eum. uinum non habent.
Clena enim spͥu sco uirgo maria iam tune illud
miracłm p̾indebat. quod filius eius facturus erat.
Quod gͦ iłis fac̾e̾ cogitabat. hoc illa ut faceret am¬
monebat. E dicit ei iħs. Quid mͥ ⁊ tibi ẽ. mulier:
caro mortalis ⁊ humanitas ista quã fero. que fa¬
mem pati.sitire ⁊ mori nouit. miracła autẽ
facere non nouit. Quod em̃ inuinum aqua eõ¬
uertitur. non humanitatis s diuinitatis ẽ. Non¬
dum uenit hora mea. nondum uenit hora pas¬
sionis mee in qua quid michi ⁊ tibi cominue
sit omibus in noteseat. Tunc en̾i carnem quam

Expanded text:
videbit: quando in sua majestate Christus Dominus apparebit.videbit: quando in sua majestate Christus Dominus apparebit. die tertia nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae, et erat mater Jesu ibi. Prima dies ante legem: secunda sub lege: tertia sub gratia. errores destrueret, qui nuptias contradicunt. Non enim abjicit Jesus conjugatos, etsi virgines et continentes meliores sint. Et deficiente vino, dicit mater Jesu ad eum: Vinum non habent. Plena enim Spiritu sancto Virgo Maria jam tunc illud miraculum praevidebat, quod Filius ejus facturus erat. Quod ergo facere Jesus cogitabat, hoc illa ut faceret admonebat. Et dicit ei Jesus: Quid mihi et tibi est, mulier? caro mortalis, et humanitas ista quam fero quae famem pati, sitire et mori novit, miracula autem facere non novit: Quod enim in vinum aqua convertitur, non humanitatis, sed divinitatis est. Nondum venit hora mea. Nondum venit hora passionis meae, in qua quid mihi et tibi commune sit omnibus innotescat. Tunc enim carnem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
runt inquibus generatio fit: ⁊ ex quibus totum
genus hominum exiuit. Ibi gͥ simul eum aliis erat
nathanael. E hoc ẽ. fortasse quod ait. sum eẽs sub
ficu id ẽ subfolisᷤ ficus. udi te. uidit em̾ dñs na¬
thana el ⁊ tunc qui omi̾a cognoscit ⁊ uidet anteꝗͣ
fiant. Respondit ei nathanael. Rabbi tues filius
d̃i. tues rex isrł. Unde enim tam cito nathana el
eum cognosc̾e potint. nisi quia sp̃s sc̃s qui ubi uult
spirat eiꝰ mentem illuminauit : respondit ihs.¬
illuminatus credidisti: multa maiora uidebis
ad tue fidi corroborationẽ. E dic̃ ei iħs. Amen am̃
dico uob̾ uidebitis celum aꝑtum ⁊ angl̃os d̃i ascẽ¬
dentes ⁊ descendentes. supͣ filium hominis. Hec
autẽ mamfesta sunt si ad diem illum referantur
quo in sue maiestatis sede ad uidienum uemiet
& angłos ascendentes ⁊ descentlentes sci uidebut᷑.
Tunc ⁊ nathanael qui tam facile credidit maiora

Expanded text:
runt, in quibus generatio fit, et ex quibus totum runt, in quibus generatio fit, et ex quibus totum genus humanum exivit: ibique simul cum aliis erat Nathanael. Et hoc est fortasse, quod ait: Cum esses sub ficu, id est, sub foliis ficus, vidi te. Vidit enim Dominus Nathanael etiam tunc, qui omnia cognoscit, et videt, antequam fiant. Respondit ei Nathanael, et ait: Rabbi, tu es Filius Dei, tu es Rex Israel. Unde enim tam cito Nathanael eum cognoscere potuit, nisi quia Spiritus sanctus, qui ubi vult spirat , ejus mentem illuminavit? Respondit Jesilluminatus credidisti, multo majora videbis ad tuae fidei corroborationem. Et dicit eis Jesus: Amen, amen dico vobis, videbistis coelum apertum, et angelos Dei ascendentes et descendentes supra Filium hominis. Haec autem manifesta sunt, si ad illum diem referantur, quo in suae majestatis sede ad judicandum Dominet angelos ascendeutes, et descendentes sancti videbunt. Tunc et Nathanael, qui tam facile credidit, majora
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit ei philippus. Ueni ⁊ uide. Ueni inquit ⁊
uide. loquere cum eo. audi uerba ipsus ut quis
ce qualis sit intellig̾e ualeas credidit enim natha¬
nael ⁊ secutus ẽ. eũ. uidit iħs nathanael uenien¬
tem ad se: ⁊ ait de eo. Ecce uere isrłita in quo dolꝰ
non ẽ. Magnus uir iste nathanael ein ipse dñs
tale ꝑhibet testimonium. Magnus utiq ille e̾. in
quo dolus nullus ẽ. S quare isrłita uocatur. nisi
quia dm iam uide .⁊ in eum eredere incipiebat:
Isrłita namq indens dm̃ in terp̾tatur. E dieit ei
nathanael. Unde me nosti. Respondit iħs ⁊ diã
ei. Priusꝗͣ te philippus uocaret : eum eẽs sub fien
uidi te. Hoc enim quam uis ad litteram intelligat᷑.
ut reuera subficu e̾e̾t nathanael quando eum
philippꝰ uocauit. potest tamen altiori sensu intelli¬
gi. Primi namq parentes nr̃i postꝗͣ peceaueunt.
cognoscentes se eẽ. nudos consuerunt folia ficus.
& faeientes sibi ꝑizomata. illas corporis partes oꝑue¬

Expanded text:
Dicit ei Philippus: Veni, et vide. Veni, inquit, et vide. Loquere cum eo, audi verba ipsius, ut quis, et qualis sit intelligere valeas. Credidit enim Nathanael, et secutus est eum. Vidit Jesus Nathanael venientem ad se, et ait de eo: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Magnus vir iste Nathanael, cui ipse Dominus tale perhibet testimonium. Magnus utique ille est, in quo dolus nullus est. Sed cur Israelita vocatur, nisi quia jam Deum videre, et in eum credere incipiebat? Israelita namque, vir videns Deum interpretatur. Et dicit ei Nathanael: Unde me nosti? Respondit Jesus, et dixit ei: Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te. Hoc enim quamvis ad litteram intelligatur, nt revera sed ficu esset Nathanael, quando eum Philippus vocavit, potest tamen altiori sensu intelligi. Primi namque parentes nostri, postquam peccaverunt, cognoscentes se esse nudos, consuerunt folia ficus, et facientes sibi perizomata , illas corporis partes operue
Abbreviated transcription (Latin):
sur gͦ non credunt uidi eum ẽẽ filium dĩ:
hec enim uerba non erse s diabolieo afflatu
dicebant iudei. Iam em̾ se diabolus uinei
se̾ciebat: ⁊ crueis uirtutẽ ferre non pote¬
rat. ⁊ ideireo xp̃i passionem impedire cona¬
batur. Similiter ⁊ principes sacerdotum
illudentes cum seribis ⁊ semoribus dicebant.
Alios saluos fecit. seipsum non potest saluũ

Expanded text:
Cur ergo non credunt Judaei, eum esse Filium Dei? Cur ergo non credunt Judaei, eum esse Filium Dei? Haec enim verba non ex se, sed diabolico afflatu dicebant 132 Judaei. Jam enim se diabolus vinci sentiebat, et crucis virtutem ferre non poterat: et idcirco Christi passionem impedire conabatur. Similiter et principes sacerdotum illudentes cum scribis et senioribus dicebant: Alios salvos fecit, se