comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quales liberos habeat. Aut si denon¬
÷ uiuo quęretur. &iam qualimorte
sit adfectus. erit considerandum:¬
¶ Hoc: quasinaturȩ cẽ magis uidetur.
ut seruus quis an lib̵sit. Serui enim
sȩpe nascuntur:Sed ut taceamus
utmulti semper exfortuna
serui sint. &iam illos qui nascuntur
exfortuna seruoseẽ manifestum ẽ
Et enĩ ex captius primũ serui factisunt
Captiuitas. bello. Inbello: nonnisi incer¬
ta fortuna. Itaq seruũ eẽ. fortune est
tocetiã infortuna considerandũ pecu¬
niosus. sit. antenuis. Priuatus: an cũ
potestate. Sed quia non uno modo capi¬
mus potestatẽ: recte addidit. sicum
potestate : iure an iniuria. Hoc &iam
fortune est : ut uideamus. ut rum
felix clarus. ancontrasit. Considera¬
re etiã debemus. Non utrũ liberos ha¬
beat quod naturȩ est. sed quales libe¬
ros habeat: ut est illud in uirgilio.
Uadeait ofelix: nati pietate Non
nato felix. sednati pietate. Itaq in eo
fortunã inspexit: Quippe uadeait.

Expanded text:
quales liberos habeat. ac si de nonquales liberos habeat. ac si de non vivo quaeretur, etiam quali morte sit affectus, erit considerandum Hoc quasi naturae esse magis uidetur, ut seruus quis an liber sit; serui enim saepe nascuntur. Sed ut taceamus ut multi saepe ex fortuna serui sint, etiam illos qui nascuntur ex fortuna seruos esse manifestum est. Etenim ex captiuis primum serui facti sunt; captiuitas bello; in bello non nisi incerta fortuna; itaque seruum esse fortunae est. Hoc etiam in fortuna considerandum, PECVNIOSVS SIT AN TENVIS, PRIVATVS AN CVM POTESTATE. Sed quia non uno modo capimus potestatem, recte addidit: SI CUM POTESTATE, IVRE AN INIVRIA. Hoc etiam fortunae est, ut uideamus VTRVM FELIX, CLARVS AN CONTRA SIT. Considerare etiam debemus non utrum liberos habeat, quod naturae est, sed QVALIS LIBEROS HABEAT, ut est illud in Vergilio: "uade" ait, "o felix nati pietate". Non 'nato felix', sed 'nati pietate'; itaque in eo fortunam inspexit, quippe 'uade' ait,
Abbreviated transcription (Latin):
negotio. questu. & artificiosit occupa¬
tus: quęrendũ. Necesse est enim ut in
uita nr̃a aliquid agamus quonos occupe¬
mus. Et hic actus agentium inuita ali¬
quid triplexest. Nam aut negotium
est ut mercatura. aut milicia. aut
aeri cultura. & cetr̃ At questus est
ut preco. ut parasitus. ut scenicus aut asi¬
miliaAut artificiũ. ut artẽ scilicet
aliquã plenę cognitã aut exerceas.
aut tradas. ut orator. ut rhetor. &
alia huiusmodi. Alioquin scirealiquid
quod cũq exercere: & fectio est Uerũ
unius cuiusq rei&e habitus & ad fectus
si exerceantur. & inactusint : uictus
est Anim aduertendum inquit
&lã quo modo remfamiliarem ad¬
ministret Qua consuetudine domes¬
ticasit. Exrebusenĩ priuatis & domes¬
ticis : quẽ ad modũ quis in re publi ca
uiuat. facile possumus agnoscere
Pecuniosus: antenuis Priuatus: ancũ
potestate. Si cũ potestate : iure : an
iniuria Felix: clarus: ancontra.

Expanded text:
NEGOTIO, QVAESTV ET ARTIFICIO SIT OCCVPANEGOTIO, QVAESTV ET ARTIFICIO SIT OCCVPATVS quaerendum; necesse est enim ut in uita nostra aliquid agamus quo nos occupemus. Et hic actus in uita aliquid agentium triplex est: nam aut negotium est, ut mercatura, ut militia, ut agricultura et cetera, aut quaestus est, ut praeco, ut parasitus, ut scaenicus et similia, aut artificium, ut artem scilicet aliquam plene cognitam aut exerceas aut tradas, ut orator, ut rhetor et alia huiusmodi. Alioqui scire aliquid quodcumque exercere adfectio est; uerum uniuscuiusque rei et habitus et adfectio si exerceatur et in actu sit, uictus est. Animaduertendum, inquit, etiam QVO MODO REM FAMILIAREM ADMINISTRET, QVA CONSVETVDINE DOMESTICA SIT; ex rebus enim privatis et domesticis quemadmodum quis in re publica uivat facile possumus agnoscerepecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate: si cum potestate, iure an iniuria; felix, clarus an con- tra;
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ut uictus a primis annis usꝙ
adetates alias protendatur. Ut dyxit
primo quȩrendũ. quẽ ad modũ: sit
educatus. hoc quẽ admodum intria
diuisit. apud quos. quomodo. cuius
arbitratu. Deinde educatus puer.
solet discendas litteras sortiri. easdẽq
liberales Itaq quiliberales litteras
discit. duplices habere debet magis¬
tros: quifaciant uirũ bonũ. & quifa¬
ciant dicendi peritum. & his duobus
plenũ oratorẽ Recte ergo & iam
hoc quęrendũ. quos habuerit artiũ
liberaliũ magistros quos inuendi pre¬
ceptores. Itaq nonutrum habuerit
magistros. utrũ uiuendi preceptores.
sed quos habuerit quęrendum. Deinde
&liam hic anim aduertendus ordo ẽ
Postquã litteras quis didicerit. &cer¬
tã uiuendi acceperit disciplinã: tunc
necesse est ut habere incipiat amicos
Sed quę rendum .ẽ. qualib amiois uta¬
tur. Amicus enim mihi eẽ non po¬
test : nisi similis mei. Peinde quo in

Expanded text:
itaque ut uictus a primis annis usque itaque ut uictus a primis annis usque ad aetates alias protendatur. Dixit primo quaerendum quemadmodum sit educatus; hoc 'quemadmodum' in tria diuisit, apud quos, quo more, cuius arbitratu. Deinde educatus puer solet discendas litteras sortiri easdemque liberales; itaque qui liberales litteras discit duplices habere debet magistros, qui faciant uirum bonum et qui faciant dicendi peritum, et his duobus plenus orator. Recte ergo etiam hoc quaerendum, QVOS HABVERIT ARTIVM LIBERALIVM MAGISTROS, QVOS VIVENDI PRAECEPTORES. Ita non utrum habuerit magistros, utrum uiuendi praeceptores, sed quos habuerit quaerendum. Deinde etiam hic animaduertendus ordo est: postquam litteras quis didicerit et certam uiuendi acceperit disciplinam, tunc necesse est ut habere incipiat amicos, sed quaerendum est QVALIBVS AMICIS VTATVR: amicus enim mihi esse non potest nisi similis mei. Deinde QVO IN
Abbreviated transcription (Latin):
ea autẽ quȩ industria cõparantur:
in habitu rectius considerabimus.
quos & quomore. & cuius arbitratu.
sit educatus. quos habuerit artium
liberalium magistros. quos uiuendi
p̃ceptores. quibus amicis utatur. quo
innegotio. questu artificiosit occu¬
patus quomodo remfamiliarem
mesticasit ¶ Uictus hominis est
omne illud tẽpus apueritia. usq ad
id quod agit uel quode agitur. Itaq
considerare debennus. non apud quos
natussit quod naturȩ est. sed apud
quossit educatus. unde incipit uictus
A pud quos inquit Inter est enĩ inspi¬
cert illorũ uitã. apud quos educatus
sit. Exhis enim uiuendipotuit cape¬
re disciplinam. Sed quia homines in¬
terdũ nonut uolunt educant. aliqͣ
necessitate compulsi. quippe & sepe
seueriores sepe dissolutiores sȩpe se¬
uerius educant: recte quȩrendum
sit. Deinde inquit inspicere debemꝰ.
ad cuius arbitrium sit educatus.
idest patris. patrui. cognati. an¬
alienioris. Inim aduertonius

Expanded text:
Ea autem quae industria comparantur Ea autem quae industria comparantur in habitu rectius considerabimus. quem et quo more et cuius arbitratu sit educatus, quos habuerit artium liberalium magistros, quos vivendi praeceptores, quibus amicis utatur, quo in negotio, quaestu, artificio sit occupatus, quo modo rem familiarem PORTET. Victus hominis est omne illud tempus a pueritia usque ad id quo agit uel quo de agitur. Itaque considerare debemus non apud quos natus sit, quod naturae est, sed apud quos educatus, unde incipit uictus. 'Apud quos', inquit: interest enim inspicere illorum uitam apud quos educatus sit; ex his enim uiuendi potuit capere disciplinam. Sed quia homines interdum non ut uolunt educant, aliqua necessitate compulsi - quippe et seueriores saepe dissolutius et dissolutiores saepe seuerius educant - recte quaerendum sit. Deinde, inquit, inspicere debemus ad cuius arbitrium sit educatus, id est patris, patrui, cognati, alienioris. Animaduertamus
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc dehis quę extrinsecus sunt quȩ
tantũ naturę sunt. Nunc uenit
adeaquȩ corporis & animisunt.
& quȩ tam naturȩ quã disciplinae
ẽẽ possunt. Et enĩ iuterdũ ꝑsemul¬
tum ualet natura: interdũ tenuis
& infirma est. Disciplina enim uel
usi sepe mutatur. Enumerat itaq
quȩ istasint ueluti cõmunia. ut con¬
sideremus. utrũ aliquis ualens. an
in becillis sit. longus anbreuis. formo¬
sus andeformis. Ueloxantardus
ec omnia corporissunt. quȩ facile
uidemus sepe hominibus ex natura.
sepe exarte contingere. Deude
inquit debemus inspicere. memor
an obliuiosus sit. comis. officiosus
prudens patiens. ancontra. Itec
rursus omnia animi sunt: quȩ simi¬
liter uidemus. tam exnatura nobis
quã exarte prouenire Uerũ cunc¬
ta ista inquit. que animi atorpo¬
rissuit: quã quã sepe exdiauo sei¬
plina. uel arte conungant: tamen
qualia uel quanta sint. nonnis in
sola patura considerare debomnus.

Expanded text:
Haec de his quae extrinsecus sunt, quae Haec de his quae extrinsecus sunt, quae tantum naturae; nunc uenit ad ea quae corporis et animi sunt et quae tam naturae quam disciplinae esse possint. Etenim interdum per se multum ualet natura, interdum tenuis et infirma est; disciplina enim uel usu saepe mutatur. Enumerat itaque quae ista sint ueluti communia, ut consideremus utrum aliquis VALENS AN IMBECILLVS sit, LONGVS AN BREVIS, FORMONSVS AN DEFORMIS, VELOX AN TARDVS; haec omnia corporis sunt, quae facile uidemus saepe hominibus ex natura, saepe ex arte contingere. Deinde, inquit, debemus inspicere MEMOR AN OBLIVIOSVS SIT, COMIS, OFFICIOSVS, PVDENS, PATIENS, AN CONTRA; haec rursus omnia animi sunt, quae similiter uidemus tam ex natura nobis quam ex arte prouenire Verum cuncta ista, inquit, quae animi et corporis sunt, quamquam saepe et ex disciplina uel arte contingant, tamen qualia uel quanta sint, non nisi in sola natura considerare debemus.
Abbreviated transcription (Latin):
inquit: ut consideres atheniensis.
anlare demonius. aquileiensis. an
medio lanensis sit. Cognatio est inquit:
ut consideres quibus maioribus oriun¬
dussit: unde sanguinẽ ducat . Fitq
hinc optimũ argumentũ ut illud est
in uirgilio. bellũne inferre paratis. lao¬
me dontia de: Sed & hoc argumentũ
quasi ex nomine fieriuidetur. quod
ait. laomedontia de. cũ hic exnatura
colligenda nobis insinuet argumen¬
ta: Hoc itaq inter est quod in nomine
ex sono ipsonominis colligimus argu¬
mentũ ut exuerre quode uerrat
prouinciã. Inpatura autẽ nonexõ¬
minis sono. sedex eius actuuel morib
cuius nomen est colligimus argumen¬
tum. Et enim cũ dicimus laomedon¬
tiadȩ. in sono nominis nihil est: in ac¬
tu autẽ laomedontis ꝑfidiȩ positũ. ẽ
argumentum. Aetatẽ autẽ inquit
inspicere debemus. utrum puersit:
angrandior. ansenex. Ut cuicumq
ȩtati crimen quod agitur. aut con¬
uenire aut non conuenire doceamꝰ

Expanded text:
inquit, ut consideres Atheniensis inquit, ut consideres Atheniensis an Lacedaemonius, Aquileiensis an Mediolanensis sit. Cognatio est, inquit, ut consideres quibus maioribus oriundus sit, unde sanguinem ducat; fitque hinc optimum argumentum, ut illud est in Vergilio: "bellumne inferre paratis, Laomedontiadae". Sed et hoc argumentum quasi ex nomine fieri uidetur, quod ait 'Laomedontiadae', cum hic ex natura colligenda nobis insinuet argumenta. Hoc itaque interest, quod in nomine ex sono ipso nominis colligimus argumentum, ut ex Verre quod euerrat prouinciam, in natura autem non ex nominis sono, sed ex eius actu uel moribus cuius nomen est colligimus argumentum. Etenim cum dicimus 'Laomedontiadae', in sono nominis nihil est, in actu autem Laomedontis perfidiae positum est argumentum. Aetatem autem, inquit, inspicere debemus, utrum puer sit an grandior an senex, ut cuicumque aetati crimen quo de agitur aut conuenire aut non conuenire doceamus.
Abbreviated transcription (Latin):
&naturã illã mortalẽ. quȩ bestia¬
rũ est : hancq solam inspitiamus
pliciter argumenta capiamus.
Etenim eaque in hominissunt natu¬
ra nunc tantũ naturę sunt. punc
ita naturȩ. ut &industriȩ uelartis
ẽẽ credantur. tripliciter autem
debenus in homine inspicere
atq explorare naturã. quȩ sit
natura animi. quȩ corporis. quȩ
extrinsetus Uerũquȩ in homi¬
ne extrinsecus sunt. ea tantũ na¬
turȩ sunt Quȩ autẽ in homine
animi uel corporissunt: ea & na¬
adei turȩ possunt eẽ & discipli¬
nȩ itaq primũ uideamus quȩ
natura in homine sit extrinsecus ut
sexus. Sexus enĩ tantũ naturȩ est. nec
ex disciplina potest aliquando conti¬
gere Ita & natio & patria. & cognatio:
xetas. tantum naturę sunt. Natio. ẽ
inquit: ut consideres utrũ grecus sit
anbarbarus. Hoc scđm ipsorũ greco¬
rum. sententiã. quiabsq se reliquos
barbaros appellabant. Patria est

Expanded text:
et naturam illam mortalem quae bestiaet naturam illam mortalem quae bestiarum est, hancque solam inspiciamus pliciter argumenta capiamus. Etenim ea quae in homine sunt naturae, nunc tantum naturae sunt, nunc ita naturae ut et industriae uel artis esse credantur. Tripliciter autem debemus in homine inspicere atque explorare naturam: quae sit natura animi, quae corporis, quae extrinsecus. Verum quae in homine extrinsecus sunt, ea tantum naturae sunt; quae autem in homine animi uel corporis sunt, ea et naturae possunt esse et disciplinae. Itaque primum uideamus quae natura in homine sint extrinsecus, ut sexus. Sexus enim tantum naturae est nec ex disciplina potest aliquando contingere; ita et natio et patria et cognatio et aetas tantum naturae sunt. Natio est, inquit, ut consideres utrum Graecus sit an barbarus; hoc secundum ipsorum Graecorum sententiam, qui absque se reliquos barbaros appellabant. Patria est,
Abbreviated transcription (Latin):
taꝙ partẽ illam paturȩ reliquit. quȩ in ani¬
malia generat. ei enim eius indiget.
quirhe toricam scribit. Illius autẽ nature
partes exequitur : quȩ motusuo inrebus
asit aliquid idest quȩuiuit Eteñ ile
qurhetoriã sribit. preceptis sus psonã¬
debet includere. Persona autẽ homo
Hac itaq natura indigemus: inqua est¬
homo Heciȩitur natura quȩ motusuo
inrebus aliquid agit: principaliter
induo scinditur : indiuinã
paturã & in mortalẽ. Aediuina quid ẽ
natura. ad rhetoricam non ꝑtinet.
&ideo hanc omisit. Sciritamende.¬
bet: quia loco argumenti sȩpererũ
diuinarum inducitur disputatio:
ut illud est. Quęres faciat ut iuge¬
amus. quȩ ut occidamus. Sed hoc
adrhetoricã non tamen exrhetori¬
ca descendit Itaq confertse ad
mortalem naturã. rursusq hanc
induo diuidit. in homines ambes¬
tias. Omne quod ex trahominem
uiuit. cũ anima & corpore : bestias
nominauit. Remoueamus itaq

Expanded text:
e partem illam naturae reliquit quae inanie partem illam naturae reliquit quae inanimalia generat; neque enim eius indiget, qui rhetoricam scribit. Illius autem naturae partes exequitur quae motu suo in rebus agit aliquid, id est quae uiuit. Etenim ille qui rhetoricam scribit praeceptis sudebet includere; persona autem homo; huius itaque naturae indigemus in qua homo. Haec igitur natura quae motu suo in rebus aliquid agit, principaliter in duo scinditur, in diuinam naturam et in mortalem. Ac diuina quidem natura ad rhetoricam non pertinet, et ideo hanc omisit. Sciri tamen debet, quia loco argumenti saepe rerum diuinarum inducitur disputatio, ut illud est: 'quae res faciat ut uigeamus, quae ut occidamus'. Sed hoc ad rhetoricam, non tamen ex rhetorica descendit. Itaque confert se ad mortalem naturam, rursusque hanc in duo diuidit, in homines et in bestias. Omne quod extra hominem uiuit cum anima et corpore bestias nominauit. Remoueamus itaque
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. Alioquin ostendit posse diffiniri
Deniq sapientes quidam. sic diffiniere natu¬
ram. Natura est ignis artifex. quadam
uia uadens in ressensibiles procreandas
Etenĩ manifestum est. omnia principe
igne generari. Plato autẽ: sic diffiniuit
Natura est deiuoluntas Et inter ceteras.
hȩc magis probanda definitio. Nãsideus.
& natura ita sunt. ut ex his alterũ prius
nonsit: necesse est autẽ exprimo nasci
quod scđm est. deinde siquod nascitur.
Nec deusest pec natura: recte naturam
dei dixit eẽ uoluntatẽ Deusenĩ semper
uoluerit. & uelit necesse est: Itaq qm̃
nasci natura non potuit. sed dei uoluntas
est: ut deus nasci non potuit. nec natura
Illud autẽ scire debemus: Paturã illudeẽ
quod mundũ ultra mundũ. naturam
non ẽẽ sed deum Uoluntatẽ autẽ dei:
quamundus est: eandem eẽ naturam
Itaq hic cicero naturȩ principalẽ defini¬
tionẽ dimisit : drat autẽ eẽ difficilem
Partes autẽ eius enumerat: sed quarum
in quit indigemus¬

Expanded text:
inquit; alioquin ostendit posse definiri. Denique sapientes quidam sic definiere naturam: "natura est ignis artifex quadam uia uadens in res sensibiles procreandas"; etenim manifestum est onlnia principe igne generari. Plato autem sic definiuit: 'natura est dei uoluntas'. Et inter ceteras haec magis probanda definitio; nam si deus et natura ita sunt ut ex his alterum prius non sit - necesse est autem ex primo nasci, quod secundum est, deinde si quod nascitur nec deus est nec natura -, recte naturam dei dixit esse uoluntatem; deus enim semper uoluerit et uelit necesse est. Ita quoniam nasci natura non potuit, si dei uoluntas est, ut deus nasci non potuit, nec natura. Illud autem scire debemus, naturam illud esse quod mundum, ultra mundum naturam non esse, sed deum; uoluntatem autem dei, qua mundus est, eandem esse naturam. Itaque hic Cicero naturae principalem defulitionem dimisit, dixit autem esse difficilem. Partes autem eius enumerat, sed 'quarum', inquit, 'indigemus
Abbreviated transcription (Latin):
supponi Postquã inquit partitionẽ
cȩperimus exequi: &adid genus ue¬
nerimus : tunc nos partes eius conue¬
nit explicare. In partitione tamen:
partes generi iungere non debemus
Intractatib quęstionũ: deberius de
generis partibus disputare. Atque
illud quoq ꝑtinet ad paucitatem :
quõ depaucitate tractatusest.I
Atq illud quoq ꝑtinet ad paucitatẽ:
ne aut plura quã satisest de monstra¬
turos nos dicamus: hoc modo: Osten.¬
dam aduersarios quod arguamus:
& potuisse facere. & uoluisse. & fecis¬
se: Namfecisse satis est : ostendero
aut cũ incausa partitio puilla sit:
S&cũ simplex quoddã agatur: tamenuta¬
S mur distributione. idq ꝑraro potest
Saccidere: Ie sunt alia quoq p̃cepta par¬
Ititionũ: quȩ ad hunc usũ oratoriũ nontan

Expanded text:
supponi, postquam, inquit, partitionem supponi, postquam, inquit, partitionem coeperimus exsequi et ad id genus uenerimus, tunc nos partes eius conuenit explicare; in partitione tamen partes generi iungere non debemus. In tractatibus quaestionum debemus de generis partibus disputare. ATQVE ILLVD QVOQVE PERTINET AD PAVCITATEM. Quoniam de paucitate tractatus est, ATQVE ILLVD QVOQVE PERTINET AD Pne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse; nam fecisse satis est ostendere: aut, cum in causa partitio nulla sit, et cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere. Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc usum oratorium no
Abbreviated transcription (Latin):
sariorũ: is inquit errauit. Et enĩ pau¬
citatẽ seruare pesciuit. Siquidemnon
solũ rerũ genera posuit: sed &genus. &
partẽ generis. Cupiditas enĩgenus est :
pars cupiditatis auaritia. Ergo insupe¬
rioribus quid faciendũ eẽt: ostendit
unc: quid non faciendũ. Et hȩc fere
bipertita preceptorũ omniũ: discipli¬
naest. I Hoo igitur uidmdũest
pecuius genus posueris eiis secum aliqͥm
diuersam ac dissimilem partẽ panas.
in eadem partitione. Quodsi: quod
ingenus plures incident partes: idcũ
in primȩ causȩ partitione erit simpli¬
citer expositum: distribuentur tẽpre
eo cõmodissime : cũ ad ipsũ uentũ erit:
explicandum in causȩ dictione: post
illud p̃cipi: qđ faciendũ ponsit. Quod
si: qđ ingenus plures incident partes
id cum in prima partitione causȩ erit
simplicit̾ expositũ. Genera inquit ipsa
rerũ: in partitione ponenda sunt
Sedsic ugeneri partessuas fuerit necesse

Expanded text:
sariorum', is, inquit, errauit; etenim pausariorum', is, inquit, errauit; etenim paucitatem seruare nesciuit, si quidem non sola rerum genera posuerit, sed et genus et partem generis; cupiditas enim genus est, pars cupiditatis auaritia. Ergo in superioribus quid faciendum esset ostendit, nunc quid non faciendum, et haec fere bipertita praeceptorum omnium disciplina est. HOC IGITVR VITANDVM ESTne, cuius genus po- sueris, eius  sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione. quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum, distribuetur tem- pore eo commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post illud praecipi quod faciendum non sit. QVOD SI QVOD IN GENVS PLVRES INCIDVNT PARTES, ID CVM IN PRIMA PARTITIONE CAVSAE ERIT SIMPLICITER EXPOSITVM. Genera, inquit, ipsa rerum in partitione ponenda sunt, sed, si cui generi partes suas fuerit necesse
Abbreviated transcription (Latin):
partitio: &iãgenera pauca in par¬
I titione eadem collocemus. INãqui
tatẽ. & audaciã ceauaritiã. aduer¬
sariorum: omnia in commoda adrem
publicam ꝑuenisse : isnon intellexit in:
partitione. expositogenere : partẽ segene:¬
ris admiscuisse. Namgenus est omniũ
Nimirũ libidinũ: cupiditas. Eius aut̃
generis: sine dubio parsest auaritiaN¬
In partitione quȩdicitur distributio: tria
semꝑ dicit eẽ seruanda: breuitatẽ. abso¬
lutionẽ. paucitatem. Breuitas. in uerbis
est. Absolutio: ut omnia genera quȩ in
causam incidunt: in partitione ponamꝰ
Paucitas: ut sola rerũgenera quȩ partiũ
sunt: absq partibus suis inpartitione
ponamus. Et quȩ genera: partes aliorum
generum eẽ non possint. Nunc itaq de
paucitate tractatus est : &dat exemplũ
uitiose distributionis. idest in quagenꝰ
& parseius simul posita sunt. Namqui
ita inquit partitur: ostendã propter
cupiditatẽ & audaciã & auaritiã aduer¬

Expanded text:
partitio, etiam genera pauca in parpartitio, etiam genera pauca in partitione eadem conlocemus. NAM QVI tatem et au- daciam et avaritiam adversariorum omnia incommo- da ad rem publicam pervenisse, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse. nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est avaIn partitione quae dicitur distributio tria semper dicit esse seruanda: breuitatem, absolutionem, paucitatem. Breuitas in uerbis est, absolutio, ut omnia genera quae in causam incidunt in partitione ponamus, paucitas, ut sola rerum genera, quae partium sunt, absque partibus suis in partitione ponamus, et quae genera partes aliorum generum esse non posint. Nunc itaque de paucitate tractatus est, et dat exemplum uitiosae distributionis, id est in qua genus et pars eius simul posita sunt. 'Nam qui ita', inquit, 'partitur: ostendam propter cupiditatem et audaciam et auaritiam aduer
Abbreviated transcription (Latin):
dentia sunt. Acciclunt enĩ substantiȩ
cuilibet. aut homini. aut equo. Cice.¬
ro uero hominẽ ponit : idest substantiã:
&e recte facit. huic genus dando animal
Namq animal substantia est. Non recte
autẽ cũ homini speciem supponeret :
thebanũ. & romanũ. supposuit: qm̃hec
ut diximus: accidentia sunt. Sed hoc
frustra inquestionẽ uenit. Aicet enĩ
id quod accidensest poni in substantiam:
cũ eo ipso sibi copulato cui supponitur.
ut puta. homo ut diximus: animalis
speciesest Hominis uero speties est:
thebanus: quod est accidens. Hic non
thebanũ solũ audire debeo: sed homi¬
nem thebanũ. ut simul cũ thebano.
& hominẽ audiendo: faciam id quoa
est accidens substantiale. Quare:
cicero recte hominẽ animalis spe¬
tiem posuit: &genus thebani. aut ro¬
mani hominis scilicet. Itaq inquit:
ileo diligentius genera a&species gene¬
rũ definire uolumus: ut intellectis
aperte generibus: quobreuior sit

Expanded text:
dentia sunt; accidunt enim substantiae dentia sunt; accidunt enim substantiae cuilibet, aut homini aut equo. Cicero uero hominem ponit, id est substantiam, et recte facit huic genus dando animal; namque animal substantia est. Non recte autem, cum homini speciem supponeret, Thebanum et Troianum subposuit, quoniam haec, ut diximus, accidentia sunt. Sed hoc frustra in quaestionem uenit; licet enim id, quod accidens est, poni in substantiam cum eo ipso sibi copulato cui supponitur, ut puta, homo, ut diximus, animalis species est, hominis uero species est Thebanus, quod est accidens, hic non Thebanum solum audire debeo, sed hominem Thebanum, ist simul cum Thebano et hominem audiendo faciam id quod est accidens substantiale. Quare Cicero recte hominem animalis speciem posuit, et genus Thebani aut Troiani, hominis scilicet. Itaque, inquit, ideo diligentius genera et spedes generum definire uolumus, ut intellectis aperte generibus, quo breuior sit
Abbreviated transcription (Latin):
preceptum est : infaciendis generib:
aspeciebus & indiuiduis: rem aut
substantialem in omnibus ẽẽ seruan¬
dam : aut accidentalẽ. ut cũ ingene¬
re. sit substantia. & ingenere speci
es. & indiuiduum sit. Animalnãq
substantia est. Nuic cũ supponospe¬
ciem : substantia ẽẽ debet. Suppono
autẽ hominẽ. Itẽ cũ suppono homi¬
niciceronem: substanciã pono.
Sic factum est: in omnibus substancia
seruaretur. Pari: ratione sud quod
genus est accidens fuerit: &iã speri-¬
em accidentis debeo collocare: parit̃
& indiuiduum. Ut genus ponã colorẽ
Accidit enĩ color corpori. Nuic cũsup¬
pono speciem: album. uel nigrum :
intelligo. & hoc quoq accidens esse
Eritq &iam similis ratio. cũ sub albo
pono: hoc albũ : quod est indiuiduum
Indiuiduũ est enĩ: quod oculis digitoq
monstratur. Ergo ae album: & color
accidentia cuncta sunt: corporisscilice
Quã obrem : romanus. & thebanus: acci¬

Expanded text:
praeceptum est in faciendis generibus praeceptum est in faciendis generibus et speciebus et indiuiduis, rem aut substantialem in omnibus esse seruandam aut accidens, ut cum in genere sit substantia, et in genere et in specie et in indiuiduo sit. Animal namque substantia est. Huic cum suppono speciem, substantia esse debet; suppono autem hominem. Item cum suppono homini Ciceronem, substantiam pono: sic factum est ut in omnibus substantia seruaretur. Pari ratione si id quod genus est, accidens fuerit, etiam speciem accidens debeo conlocare, pariter et indiuiduum; ut, genus ponam 'colorem'; accidit enim color corpori; huic cum suppono speciem, 'album uel nigrum', intellego et hoc quoque accidens esse. Eritque etiam similis ratio, cum sub albo pono hoc album, quod est indiuiduum; indiuiduum est enim quod oculis digitoque monstratur. Ergo et album et color accidentia cuncta sunt, corporis scilicet, quamobrem Troianus et Thebanus acci
Abbreviated transcription (Latin):
romanigenus. En: greci substantię.¬
& accidenti. genus ponunt : sed nonbene
Pars enim omnis: generisuo similis eẽ
debet. Substantia porro: resest quȩ
aliis rebus subest. capax accidentium
qualitatum. Deinde accidens est id:
quod insubstantiã cadit. Quare: qm̃
illud superius on: utrũq eẽ non potest.
nonrecte substantiȩ & accidentę genus
factum est. Ergo qm̃ precipimus ut spe¬
cies generi semper similis eẽ debeat:
uideamus. ubihic: cicero quasi uideatur.
errasse Namposuit hominẽ respectu
duplici: ut ad inferiora genussit: adsupe¬
riora species. Nuic animal p̃posuit: ut
speciem faceret. id. quod est homo Cum
id ipsum genus uellet oftendere quod
homo est : subiecit huic speciem: roma¬
nũ. thebanũ. onne uidetur ẽẽ uiti.¬
osũ. quod cũ homo substantiasit. ro¬
manus autẽ. uel thebanus. accidens.
Et enĩparũ recta subiectio est: subeo
quod substantia sit: id quod est acci¬
dens conlocari. Nam rectum illud

Expanded text:
TROIANI GENVS Ὄí Graeci substantiae eTROIANI GENVS Ὄí Graeci substantiae et accidenti genus ponunt, sed non bene; pars enim omnis generi suo similis esse debet. Substantia porro res est quae aliis rebus subest capax accidentium qualitatum; deinde accidens est et quod in substantiam cadit. Quare, quoniam illud superius ὄí utrumque esse non potest, non recte substantiae et accidenti genus factum est. Ergo, quoniam praecipimus, ut species generi semper similes esse debeant, uideamus, ubi hic Cicero quasi uideatur errasse; nam posuit hominem respectu duplici, ut ad inferiora genus sit, ad superiora species. Huic animal praeposuit, ut speciem faceret id quod homo; cum id ipsum genus uellet ostendere quod homo est, subiecit huic speciem, 'Troianum', Thebanum'. Nonne uidetur esse uitiosum quod cum homo substantia sit, Troianus autem uel Thebanus accidens? Etenim parum recta subiectio est sub eo quod substantia sit, id quod est accidens conlocari; nam rectum illud
Abbreviated transcription (Latin):
ab solutionẽ conficiamus: quod omnia.
bemus: peaut utile aliquodgenus p̃terea¬
mus: aut postea causȩ quod est uitiosius
inferamus. ¶Paucitas in partitione
seruatur. sigenera ipsarerũ ponuntur:
neq ꝑmixte cũpartib implicantur. Nã
genus est. quod plures partes amplectitur.⁊
ut animal. Parsest: quȩ sub ẽ generi. ut.
equus. Sed sepe eadem res: aligenus alis
parsest. am bomo animalis pars est :
thebani. aut troiam genus Nec ideo dilis¬
gentius inducitur p̃scriptio: ut apte in¬
Tunc inquit pauca in particione collo¬
camus: cum quid sit genus. quid sit species
lã sciamus: ne cumgeneribus species im¬
plicemus. Itat sistudere uolumus pauci¬
tati: & iãgenera pauca in partitione col¬
lo care debemus. Namgenus est: quod
plures partes amplectitur ut animal
Pars est quȩ sub est generi ut equus. Sed
sepe eademres: aluigenus. alii pars est
Nã homo animalis parsest : thebani. aut

Expanded text:
absolutionem conficiamus, quod omnia, absolutionem conficiamus, quod omnia, bemus, ne aut utile aliquod genus praetereamus aut postea causae, quod est uitiosius, inferamus. Pserva- tur, si genera ipsa rerum ponuntur neque permixtim cum partibus implicantur. nam genus est, quod plures partes amplectitur, ut animal. pars est, quae subest generi, ut equus. sed saepe eadem res alii genus, alii pars est. nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus. haec ideo diligentius inducitur di- scriptio, ut aperta inTunc, inquit, pauca in partitione conlocamus, cum quid sit genus, quid sit species iam scimus, ne cum generibus species implicemus. Itaque si studere uolumus paucitati, etiam genera pauca in partitione conlocare debemus. NAM GENVS EST QVOD PLVRES PARTES AMPLECTITVR, VT ANIMAL, PARS EST QVAE SVBEST GENERI, VT EQVVS. SED SAEPE EADEM RES ALII GENVS, ALII PARS EST; NAM HOMO ANIMALIS PARS EST, THEBANI AVT
Abbreviated transcription (Latin):
Is pandos bsolutio est: ꝑ quã omĩa¬
s quȩ incidunt in causam genera: dequib¬
sdicendũ est : amplectimur Inquapar¬
titione uidendũ est: neaut ali quod genꝰ
utile relinquatrur: aut sermo extrapar¬
titionẽ. id quod uitiosissimũ acturpissimũ
si omnia quȩ incidunt incausam partien¬
tes: ponamus. Necquę incidunt omnia:
nunc speciebus confici possunt: nunc ge¬
neribus. Quõ autẽ specierũ maior est
multitudo: angustior generũ . uis anatu¬
ra: quippe cũgenus multas inse species
contineat: qui facit partitionẽ. despecieb
omnib causȩ incidentibus: absolutionem
quidem seruat. quod omnes species in par¬
titione proponit: sed peocat. quod specie¬
rũ latior distributioest: & in partitione
amplius quã quattuor partes. omnino
ẽẽ. nondebent. Ergo ut absolutio melius
indistributione seruetur: species illȩ ad
genera reseruandę sunt. ut paucis generi¬
bus cum species omnes complexi fuerimus.

Expanded text:
s est. Absolutio est, per quam omnias est. Absolutio est, per quam omnia, quae incidunt in causam genera, de quibus dicendum est, amplectimur. In qua partitione cavendum est, ne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum si omnia quae incidunt in causam partientes ponamus. Haec quae incidunt omnia nunc speciebus confici possunt, nunc generibus. Quoniam autem specierum maior est multitudo, angustior generum uis et natura, quippe cum genus multas in se spedes teneat, qui facit partitionem de speciebus omnibus causae incidentibus, absolutionem quidem seruat quod omnes species in partitione proponit, sed peccat quod specierum latior distributio est et in partitione amplius quam quattuor partes omnino esse non debent. Ergo ut absolutio melius in distributione seruetur, species illae ad genera referendae sunt, ut paucis generibus cum species omnes complexi fuerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
habet orator. in membris negotii. siue quã in.
m̃bris: quȩ ipse format aefingit dicenda:
seruare debet hȩc tria. Preuitatẽ: abso¬
lutionẽ : paucitatẽ. Breuitas in uerbis
est Absolutio. in toto. Paucitas. ingeneri¬
bus. Preuitas est: cũ nisi necessarium
tibus causȩ. non uerbis neq extraneis or¬
E÷namentis animus auditoris: tenendus. ẽ¬
Et sisic partiamur. Dicemus dedecuma¬
no frumento. Dem dedeempto. Postremo
deestimato. Nunc dicemus de decumano
frumento. Deinde ubimaius est crimen:
de eo quod solet publicis pretus: comparari
Postremo: ubinihil auaritia uerris. intac¬
tum reliquit: dicemus &iam de ęstimato
frumento. Hȩc itaq super flua uerborũ.:
in breuitate partitionis uitare debemus.
ut animus auditorum: pon uerbis sed
rebus potius occupetur. Hȩc in hoc genere.
id circo est utił In hoc genere .i. indistri¬
butione : breuitas utił ẽ. ad animos audi¬
torum. non uerbis. sed rebus potius occu¬

Expanded text:
habet orator in membris negotii siue quam in habet orator in membris negotii siue quam in membris quae ipse format et fingit dicenda, seruare debet haec tria, breuitatem, absolutionem, paucitatem. Breuitas in uerbis est, absolutio in toto, paucitas in generibus. BREVITAS EST, CVM NISI NECESSARIVM tibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus et sic partiamur: 'dicemus de decumano frumento, deinde de empto, postremo de aestimato', non 'dicemus de decumano frumento, deinde, ubi maius est crimen, de eo quod solet publicis pretiis comparari, postremo, ubi nihil auaritia Verris intactum reliquit, dicemus etiam de aestimato frumento'. Haec itaque superflua uerborum in breuitate partitionis uitare debemus, ut animus auditoris non uerbis sed rebus potius occupetur. HAEC IN HOC GENERE IDCIRCO EST VTILIS. In hoc genere, id est in distributione, breuitas utilis est ad animos auditorum non uerbis, sed rebus potius occu
Abbreviated transcription (Latin):
rius confitetur: adse inclinat. Conside¬
ratione enĩ sanguinis: non uidetur de¬
buisse occidimater a filio. De inde sidi¬
cat orestes ueleius defensor: constat
aclite mestra agamen nonem maritũ¬
occisum: confessionẽ aduersarii sine du¬
bio adse inclinat Consideratione enĩ
uiris: occidimaritus. ab uxore non de¬
buit. Iamquid in controuersia sit. ex iu¬
dicatione colligitur. id est anrecte ores¬
tes matrem occiderit : cumilla patrẽ
occiderit orestis. Quare accusatoris
taliserit particio. Int̾ fectã matrem
a filio: cũ aduersariis mihi conuenit.
Cumilla occiderit agamen nonem. an
afilio occidi debuerit: questio est Rei
uero: taliserit partitio. Interfectum
aclite mestra agamen nonem conuenit
A nafilio clitȩ mestra debuerit occidiques¬
I tio est ¶ Quȩ autẽ partitiorerum¬
S distributã continet. expositionem: hec
habere debet. breuitatẽ. ab solutionem:
pauentatẽ: Inocnni distributione sice quã

Expanded text:
rius confitetur ad se inclinat; considerius confitetur ad se inclinat; consideratione enim sanguinis non uidetur debuisse a filio mater occidi. Deinde si dicat Orestes uel eius defensor 'constat a Clytaemestra Agamemnonem occisum', confessionem aduersarii sine dubio ad se inclinat; consideratione enim iuris occidi maritus ab uxore non debuit. Iam quid in controuersia sit, ex iudicatione colligitur, id est an recte Orestes matrem occiderit, cum illa patrem occiderit Orestis. Quare accusatoris talis erit partitio: 'interfectam matrem a filio cum aduersario mihi conuenit, cum illa occiderit Agamemnonem; an a filio occidi debuerit, quaestio est'. Rei uero talis erit partitio: 'interfectum a Clytaemestra Agamemnonem conuenit; an a filio Clytaemestra debuerit occidi, quaestio est'. QVAE AVTEM PARTITIO RERVM DISTRIBVTAM CONTINET EXPOSITIONEM, HAEC HABERE DEBET BREVITATEM, ABSOLVTIONEM, PAVCITATEM. Iri omni distributione, siue quam
Abbreviated transcription (Latin):
Nec eadem duplex. Nam aut eamen¬
bra continet. quȩ incausa sunt: aut
ea quę ingenio fingit orator. Quibus
dictis: intelligat fore ꝑ oratũ. Prȩci¬
pit ut partitione cõpleta. nihil am¬
plius dicamus p̃ter conclusionẽ I
quid non conueniat: ostendit. Hec
debet illud quod conuenit: inclinare.
ad suȩ cause cũ modũ: hoc modo.
Inter fectam matrem. ec̃. afilio. cum¬
uenit mihi cumaduersariis Item
contra Interfectum eẽ acli te mestra:
agamen nonem: conuenit Nãhie
uterq aid posuit. quod conueniebat:
& tamen suȩ causȩ cõmodo consuluit.
Deinde quid contro uersiȩ sit ponendũ÷
iniudicationis expositione. quȩ quem ad¬
modũ inueniretur. antedictũ est.I
Nhac partitione : id quod aduersarius
confitetur : ad causȩ nr̃ȩ conmodũ nosdo¬
c& inclinare debere. Etdat exemplũ.
sidicat accusator Matremoccisam ab
oreste filio constat lĩcũ ait. matrem
a filio constat occisam: id quod aduersa¬

Expanded text:
Haec eadem duplex; nam aut ea memHaec eadem duplex; nam aut ea membra continet quae in causa sunt, aut ea quae ingenio fingit orator. QVIBVS DICTIS INTELLEGAT FORE PERORATVM. Praecipit ut partitione completa nihil amplius dicamus praeter conclusionem. quid non conveniat, ostendit, haec debet illud, quod convenit, inclinare ad suae causae commodum, hoc modo: interfectam matrem esse a filio convenit mihi cum adversariis. item contra: interfec- tum esse a Clytaemestra Agamemnonem convenit. nam hic uterque et id posuit, quod conveniebat, et tamen suae causae commodo consuluit. deinde, quid contro- versiae sit, ponendum est in iudicationis expositione; quae quemadmodum inveniretur, ante dictum est.n hac partitione id quod aduersarius confitetur ad causae nostrae commodum nos docet inclinare debere. Et dat exemplum, si dicat accusator: 'matrem occisam ab Oreste filio constat'. Iam cum ait 'matrem a filio constat occisam', id quod aduersa
Abbreviated transcription (Latin):
cuius piam deferatur : hȩc duo in pͥmis
spectari oportere. quẽ maximȩ aucto¬
rem uelint hii: quieas iniurias passi
sint. & quẽ minime uelint hii: quieas
iniurias fecisse arguantur. Itẽ prosex¬
to roscio: cũ unũ crimensit parricidu:
ac propterea unũ negotiũ: partitur
tamen tullius non causã: sedorationẽ.
dicendo incrimen. audaciã. & poten¬
tiã. Eriminis confictionẽ: accusator
eruenuis suscepit. Audacie: partes
roscii sibi depoposcerunt: crisogonus
autẽ : potentia pugnat  Altera est::
inquarerũ e̾arũ dequib erimus dictu¬
ri: breuiter expositio ponitur distri¬
buta. Ex qua conficitur : ut certas ani¬
mo res teneat auditor. Quib dictis.
intellegat fore ꝑoratũ. NSunc utroq
genere partitionis. quẽ ad modũ con
artitionis duȩ partessunt. Unaquę
quid cum aduersariis conueniat: in¬
dicat & quid in contro uersiasit: demons¬
trat Altera quȩ dicitur distributio

Expanded text:
cuiuspiam deferatur, haec duo in primis cuiuspiam deferatur, haec duo in primis spectari oportere, quem maxime actorem uelint hi qui eas iniurias passi sint et quem minime uelit is qui eas iniurias fecisse arguatur". Item pro Sexto Roscio, cum unum crimen sit parricidii ac propterea unum negotium, partitur tamen Tullius non causam, sed orationem, diducendo in crimen, audaciam et potentiam: "criminis confictionem accusator Erucius suscepit, audaciae partes Roscii sibi depoposcerunt, Chrysogonus autem potentia pugnat". Ain qua rerum earum, de quibus erimus dicturi, breviter expositio ponitur distributa; ex qua conficitur, ut certas animo res te- neat auditor, quibus dictis intellegat fore peroratum. Nunc utroque genere partitionis quemadmodum con- Partitionis duae partes sunt, una quae quid cum aduersariis conueniat indicat et quid in controuersia sit demonstrat, altera quae dicitur distributio.
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ: in qua confessionẽ docet. cũ
dicit: uĩ hominibus armatis. Non
negas. Uici alteram. Post quod in
controuersia sit. proponit: cũ dicit
Dolomalo factũ negas. Behoc iudi¬
tium est. Sed qm̃ non in omini negotio ad¬
uersarius fatetur : illa altera adhibenda
partitio ẽ: quȩ distributiohi incupatur.
ubi tocius causȩ menibra ponuntur.
Uerũ hȩc membra aut ea sunt. quȩ uere
in eodem negotio continentur: ut inuer¬
rinis. dequestura. delegatione. depͣtura
urbana. deprętura siciliensi: quã qua¬
driꝑtitã distributionẽ : totius accusatio¬
nis suȩ tullius eẽ dixit. Itẽ alia distribu¬
tio: defrumento. quã fecit: dicendo.
emptum. decuimanum. ęstimatum:
aut si partitio de ipsa causa Nonsumit᷑:
eamẽbra ponit orator. quȩ ipse ingenio
inuenit. & sibi ipsa dicenda constituit.
non ex pegotii factis ad causam sũptis.
sed argumenta t̾ione oratoͬris. in causa
niis repetundis quęstiosit : sinomen

Expanded text:
partem, in qua confessionem docet, cum partem, in qua confessionem docet, cum dicit: "ui hominibus armatis non negas; uici alteram". Post, quid in controuersia sit proponit, cum dicit: "dolo malo factum negas; de hoc iudicium est". Sed quoniam non in omni negotio aduersarius fatetur, illa altera adhibenda partitio est quae distributio nuncupatur, ubi totius causae membra ponuntur. Verum haec membra aut ea sunt quae uere in eodem negotio continentur, ut in Verrinis de quaestura, legatione, praetura urbana, praetura Siciliensi, quam quadripertitam distributionem totius accusationis suae Tullius esse dixit; item illa distributio de frumento, quam fecit dicendo emptum, decumanum, aestimatum. Aut si partitio de ipsa causa non sumitur, ea membra ponit orator, quae ipse ingenio inuenit et sibi dicenda constituit, non ex negotii factis ad causam sumptis sed argumentatione oratoris in causa niis repetundis quaestio sit, si nomen
Abbreviated transcription (Latin):
trouersia. Quęstor uerres fuit. lega¬
tuf. pretor urbanus. pͣtor ficiliensis
Noc solum dicere : aperire causa est:
sed partitione ꝑ distributionẽ. At uͦ
illud. adiungere: quare : hȩc erit
quadriptita distributio totius accu¬
sationis meȩ: hoc est constituere con¬
trouersiam. Itaq ut diximus partitio:
species habet duas. Unãquę quidcũ
aduersariis conueniat docet : & quid
in controuersia sit: alterã quȩ dis¬
tributionẽ habet membrorũ : in re¬
liquã orationem. Illa superior spe¬
cies: cũ proposuerit quid conueniat:
id ipsum ad se inelinat. ut prose facut.
id qđ aduersarius confitetur. Fostea
uero subiungit. id: quod sit in contro¬
uersia. Fecit hoc cicero: protullio
Dicã inquit uimfactã apublii fabu
familia: aduersarii noa negant¬
N ic proposuit: quod aduersarii fateant᷑
Deinde ipsum: ꝓse fecit dicendo: Dam¬
num datumeẽ. m̃ tullio. concedis.
Niciunã rem. Itẽ adiunxit alteram

Expanded text:
trouersia: 'quaestor Verres fuit, legatrouersia: 'quaestor Verres fuit, legatus, praetor urbanus, praetor Siciliensis'. Hoc solum dicere aperire causam est, sed partitione per distributionem. At uero illud adiungere: "quare haec erit quadripertita distributio totius accusationis meae", hoc est constituere controuersiam. Itaque, ut diximus, partitio species habet duas, unam quae quid cum aduersariis conueniat docet et quid in controuersia sit, alteram quae distributionem habet membrorum in reliquam orationem. Illa superior species cum proposuerit quid conueniat, id ipsum ad se inclinat, ut pro se faciat id quod aduersarius confitetur; postea uero subiungit id quod sit in controuersia. Fecit hoc Cicero pro Tullio: "dicam", inquit, "uim factam a P. Fabii familia; aduersarii non negant". Hic proposuit quod aduersarii fateantur. Deinde ipsum pro se fecit dicendo: "damnum datum esse M. Tullio concedis; uici unam rem". Item adiunxit alteram
Abbreviated transcription (Latin):
controuersia: nantamen ab orato¬
re constituitur. Constituere. ẽ. enĩ:
ꝓponere. & dicere quid incontrouer¬
sia sit. Ergo intarratione aperit᷑
causa: non constituitur controuer¬
sia. At in partitione. tamasi aperia¬
tur causa: tamen & constituitur
contro uersia. ut non unum sit: sed
utrumq fiat. Nam aperit utique
causam: quia partitur. quã quam
aliomodo aperit: quã innarratio¬
ne. Cũenĩ dicit. dicturussũ de illo:
aꝑta causaest particione. hoc est
distributione. Itẽ in alia particio¬
ne. cũ dr̃ illud manifestũ est : non
negatur : illud negatur : utiq ape¬
ritur causa. sed partitione ut diximꝰ
neo tamen & consaituitur controuer¬
sia : cũ quod in confessione sit docet᷑:
quid in negatione. Alia autẽ parti¬
tio quȩ distributio nuncupatur:
potest aperire tantum causã. res.
enumerando. At cũ uel uerba iun¬
guntur. ueloratio: quȩdicat. de
hisẽẽ dicendũ: tunc constituitur con¬

Expanded text:
controuersia, non tamen ab oratocontrouersia, non tamen ab oratore constituitur: constituere est enim proponere et dicere quid in controuersia sit. Ergo in narratione aperitur causa, non constituitur controuersia. At in partitione tametsi aperitur causa, tamen et constituitur controuersia, ut non unum sit sed utrumque fiat. Nam aperit utique causam quia partitur, quamquam alio modo aperit quam in narratione: cum enim dicit 'dicturus sum de illo', aperta causa est partitione. Hoc in distributione; item in alia partitione, cum dicitur 'illud manifestum est, non negatur; illud negatur', utique aperitur causa, sed partitione, ut diximus; in eo tamen et constituiturcontrouersia, cum quid in confessione sit docetur, quid in negatione. Alia autem partitio, quae distributio nuncupatur, potest aperire tantum causam res enumerando; at cum uel uerba iunguntur uel oratio quae dicat de his esse dicendum, tunc constituitur con
Abbreviated transcription (Latin):
mus: prius dicendum uidetur: quid int̃¬
sit : inter: partitionẽ. & diuisionẽ. Par¬
titio. ẽ : totius cause : ꝑpartes constit̾utio.
Diuisio est : rerum subpartitione iacentiũ
Uerũ hic: hoc anim aduertendum est: ut dif¬
finitionẽ particionis: non abeo quidsit.
sed abeo quid faciat collegerit. Recte.
inquit habita in causa partitio: inlus¬
trem & ꝑspicuam. totam efficit orationẽ
Sarrationis porro diffinitionẽ: ab eoquio
sit. scimus eẽ collectã. NUarratio est rerũ
gestarũ: aut ut gestarũ expositio. Dicit
itaq particionẽ : duas habere partes:
distributionẽ: & aliã quȩ ostendit quio
aduersarii confiteantur. & quid in con¬
tentione uersetur. Uierũ utrarumq
harũ partium: duplex effectus est
Aperic̃ ausam: & contro uersiam consti¬
tuit. Aliud est enĩ quo aperitur causa:
aliud qͦ constituitur controuersia
Namque aperitur causa: anarratio¬
ne. Inquaetiã suntelligitur. quȩ sit

Expanded text:
mus, prius dicendum uidetur quid intermus, prius dicendum uidetur quid intersit inter partitionem et diuisionem: partitio est totius causae per partes constitutio, diuisio est rerum sub partitione iacentium. Verum hic hoc animaduertendum est, ut definitionem partitionis non ab eo 'quid sit', sed ab eo 'quid faciat', collegerit: 'recte', inquit, 'habita in causa partitio inlustrem et perspicuam totam efficit orationem'. Narrationis porro lo definitionem ab eo, quid sit, scimus esse collectam: 'narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expositio'. Dicit itaque partitionem duas habere partes, distributionem et aliam quae ostendit quid aduersarii confiteantur et quid in contentione uersetur. Verum utrarumque harum partium duplex effectus. Aperit causam et controuersiam constituit: aliud est enim quo aperitur causa, aliud quo constituitur controuersia. Namque aperitur causa et narratione, in qua etiam si intellegitur quae sit