comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonos hoc est collis prȩputiorum locus
ingalgalis. ubi circuicidit iħc popłm-
duntur usq hodie saxa quȩ de iorda¬
ne illuc translata scriptura cõmemo¬
rat. Bcehdago locus: inquo due trib
⁊abulon &e ysachar habent confinia.
Bcchdago. quȩ interptatur domus fe¬
stiuitatis eorum. Casbi ubi geminos
iude filios thamar edidit: osteliditur
autem nunc locus desertus: iuxta odol¬
lam infinib eleutheropoleos casbi eñi
interp̾tatur calix inmensi: siue immola
mͥ. dehoc quoq inlibris ebraicarum
questronum plenius disputatũ est. E me¬
chachor quod interp̾tatur uallis achor:
idẽ. tumultꝰ atq turbarum: ubi achar
lapidibus oppressus est eo quod quae¬
dam deanathemate sustulisset: est autẽ
locus uixta hiericho: hautl ꝓcul agalga¬
lis. Male gͦ qui putat uallem achior ano¬
mine eius qui lapidatus est nuncupatã:
cum ille achar dictus sit: &e ñ achior si¬
ue achor. Fanuel lotus. inquo iacob to¬

Expanded text:
Bonos, hoc est collis praeputiorum, locus Bonos, hoc est collis praeputiorum, locus in Galgalis, ubi circumcidit Jesus populduntur usque hodie saxa, quae de Jordane illuc translata Scriptura commemorat. Bethdago, locus in quo duae tribus Zabulon et Issachar habent confinia. Bethago quoque interpretatur domus festivitatis eorum. Chaspi, ub geminos Judae filios Thamar edidit: ostenditur autem nunc locus desertus juxta Adollam in finibus Eleutheropoleos. Chaspi enim interpretatur calio immensi, sive immola mihi. De hoc quippe in libris hebraicarum quaestionum plenius disputatum est Emechachor, quod interpretatur, vallis Achor, id est, tumulus atque turbarum, ubi Achan lapidibus oppressus est, eo quod quaedam de anathemate sustulisset. Est autem locus juxta Jericho, haud procul a Galgalis. Male ergo quidam putant vallem Achior a nomine ejus, qui lapidatus est, nuncupa tam: cum ille Acheon dictus sit, et non Achior sive Achar. Fanuel locus, in quo Jacob to
Abbreviated transcription (Latin):
Areopoleos in quo & militũ ex om̃i par-
te prȩsidia distributa plenum sangui-¬
nis. & formidinis testantur ingressũ.
hic quondam moabitarum fuit. & po¬
stea seon rex amorreorum uire belli op
tinuit: sed & t̾ra filioꝵ. isrł transior¬
danem incipiens: ab arnone usq ad mon¬
tes hermon &e libanũ extenditur. Ar.
locus uł oppidum arnoñce quod a. lacx.
interp̃tib ꝑ extensam uocalem er dr̃
ar uero interp̾tatur suscitauit uł ui¬
gilia aesimon locus deserti: deniq ce
ipsum uocabulum incultam t̾ram deser¬
moab. Abelsattim locus indeserto ad me¬
ridiem moabitarum: &e interp̃tatur lu-¬
ctus litorum uł riparum. Benacan in
deserto. castra filiorum isrł. Benacan eñi.
inter p̃tatur filius necessitatis. Beroht fi¬
liorum iacim. indeserto locus in quo obi¬
it aaron: ce ostinditur usq hodie inde¬
cimo lapide urbis petre inmontis uer¬
tice. Beroht autem interp̾tatur putei

Expanded text:
AAte praesidia distributa, plenum sanguinis et formidinis testantur ingressum. Hic quondam Moabitarum fuit, et postea Seon rex Amorrhaeorum jure belli eum obtinuit: sed et terra filiorum Israel trans Jordanem, incipiens ab Arnone, usque ad montes Aermon et Libanum extenditur. Ar, locus Interpretibus per extensam vocalem Er dicitur. Ar vero dicitur suscitavit, vel vigilia. Aesinion locus deserti, denique et ipsum vocabulum incultam terram deserMoab. Abelsathim locus in deserto ad meridiem Moabitarum, et interpretatur luctus littorum vel riparum. Beniacan in deserto castra filiorum Israel. Benacham enim interpretatur filius necessitatis. Beroth filiorum Jachim in deserto locus, in quo obiit Aaron et ostenditur usque hodie in decimo lapide urbis Petrae montis Urtice. Beroch autem interpretatur, putei.
Abbreviated transcription (Latin):
Aelim castra sunt filiorum isrł ce locus
indeserto. inquo.xii. fontes. & lxoc. pal¬
marum arbores moy ses demari rubro
exi ens repperit. Nam elim interp̃tat᷑
arietes fortes. ut in exodo legitur: ce ue¬
nerunt inęlim filii isrł: ubi erant.xii. fon¬
tes. idest apłorum doctrina. Nelus in
deserto ubi filii isrł castra metati sunt.
Aelus quoq interp̃tatur frumenta si¬
ue commisce. Aseroht pars heremi ubi
maria ce aaron contra moysen locuti st̃.
habitauerunt autem quondam euehi
inaseroht. usq adurbem garam: uerum
hȩc loca non aseroht sed aserim appellari
hebrei putant. Nseroht enim interp̃tat᷑
atria. uł uestibula. Asemona. castra filio¬
rum isrł in deserto. Nam asemona int̾¬
p̃tatur os eius: ab osse. non abore Netha-¬
rim ꝓquo aquila &e simmachus ex plo-¬
ratorum uiam interp̾tati sunt: ubi ad¬
uersum chananeum: qui ab austro contͣ
isrł eruperat. in solitudine dimicatur.

Expanded text:
Aelim castra filiorum Israel, et locus Aelim castra filiorum Israel, et locus in deserto, in quo undecim fontes, et 70 palmarum arbores Moyses de mari Rubro exiens reperit. Nam Elim interpretatur arietes fortes, ut in Exodo legitur: Et venerunt filii Israel, ubi erant duodecim fontes , id est apostolorum doctrina. Aelus in deserto, ubi filii Israel castrametati sunt. Aelus quoque interpretatur fermenta, sive commisce. Aseroth pars eremi, ubi Maria et Aaron contra Moysen locuti sunt . Habitaverunt quondam Hevaei Aseroth usque ad urbem Gazam. Verum haec loca non Aseroth sed Aserim appellari Hebraei putant. Aseroth enim interpretatur atria, vel vestibula. Asemona castra filiorum Israel in deserto. Nam Asemona interpretatur os ejus, ab osse et non ab ore. Atheraim, pro quo Aquila et Symmachus exploratorum viam interpretati sunt, ubi adversum Chananaeum qui ab austro contra Israel eruperat, in solitudine dimicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
indiuinis libris nomina locoꝵ.
quȩ ce iam sine significatione
mistica non sunt: sed nos de his om̃ib
quid typice significent enarrare longr̃
esse arbitramur: ideo nomina ipsorum
tantummodo ponentes cum expositio-¬
ne historica: ceterum misterium earum-¬
dem prudenti lectori ad inuestigandũ
relinquimus. Aenam. euntib thãnam
nunc desertus est locus. & ꝓximus
thamnȩ uico grandi: qui situs est int̾
haeliam &e diospolun: est ce fons insupͣ
dicta ena loco: unde ce enam. idẽ. fons
nom̃ accepit. in quo stans idolum. maxi¬
ma illius regionis ueneratione colitur.
Porro hebrei affirmant aenam ñ lacum
significare sed biuium: ubi certo intuito
necessarium sit ad unam eduab uiis ȩli¬
gendum. Enam ce iam: interp̃tatur cor
eoꝵ. Areatat locꝰ ÷ transiordanem inqͦ
planxerunt quondam iacob: tercio ab
hierico lapide duobus milib ab iordane.
qui nunc uocatur bethagla: quod int̾¬
pretatur locus gyri. eo quod ibi more
plangentium circierint infunere iacob.

Expanded text:
in divinis libris nomina locorum, quae etiam sine significatione mystica non sunt: sed nos de his omnibus, quid typice significent, enarrare longum esse arbitramur: ideo nomina ipsorum tantummodo ponentes cum expositione historica, caeterum mysterium earumdem prudenti lectori ad investigandum relinquimus. Aenam euntibus Thamnam nunc desertus est locus, et proximus Thamnae vico grandi, qui situs est inter Heliam, et in Ospolim est. Et fons in supra dicto Ena loco. Unde et Ena, id est, fons nomen accepit, in quo stans idolum maxima illius regionis veneratione colitur. Porro Hebraei affirmant Enam non locum significare sed bivium, ubi certo intuitu necessarium sit ad unam e duabus viis eligendam. Enam etiam interpretatur cor eorum. Areatat locus trans Jordanem, in quo planxerunt quondam Jacob, tertio ab Jericho lapide, duobus millibus ab Jordane, qui nunc vocatur Bethagla, quod interpretatur, loco gyri: eo quod ibi more plangentium circumierint in funere Jacob.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Thophet inualle filiorum hennon
ubi popłs isrł simulachra ueneratur. est
autem locus insuburbanis hierłm. lo¬
phet ergo interp̃tatur ꝓtectio oris: siue
gehenna.
De confragosis locis

Expanded text:
. Thopeth in valle filiorum Israel Ennon, ubi populus simulacra veneratur. Est autem locus in suburbanis. Thopeth ergo interpretatur, protectio oris, sive gehennae. CAPUT VII. De confragosis locis
Abbreviated transcription (Latin):
istius necefsitas indicatur. Aliquan¬
do uidea desertum dicitur ꝓpter in-¬
fidelitatem. uidelicet a dño spreta atq¬
derelicta: aliquando gentilitas de qͦ
scriptum est: letabitur deserta ce in
uia exultabit: necnon ce illud plures
filii sunt deserte. magisquam eius quȩ
habuit uirum.

Expanded text:
istius necessitas indicatur. Aliquanistius necessitas indicatur. Aliquando Judaeae desertum dicimus, propter infidelitatem videlicet a Domino spretam atque relictam. Aliquando gentilitas, de qua scriptum est: Laetabitur et in via exsultabit ; nec non est illud: Plures filii sunt desertae magis quam ejus quae habet virum
Abbreviated transcription (Latin):
eserta loca uocata. quia non
seruntur. & ideo quasi dese¬
runtur: ut sunt loca siluarẽ
&e montium contraria uberrimarum
t̾rarum ubi sunt uberrime glebe. Po¬
nitur aliquando desertum ꝓ paradiso
quem homo quando peccauit desero¬
it. ut est illud in euangłio: qđ homo
qui habuit centum oues reliquit no¬
naginta nouem indeserto & abiit
querere unam ouem que perierat. Ali¬
quando autem desertum significat
indigentiam p̃sentis uite : ut est illud
psalmiste. indeserto. & ininuio &e ĩaqͦ¬
so: sic insp̃ũ apparui tibi. Indeserto di¬
cit. hoc est in mundi istius indigentia
ce sterilitate ieiuna sequitur. & in in uio.
quia mundus inse ñ habet uiam nisi
dñm saluatorem. qui iter est cȩcorum.
&e errantium rectitudo salutaris. Ad¬
didit &r in inaquoso. idẽ. sterili atq
infructuoso: aquosum enim dicimus
quod aquis habundat irriguif. In¬
aquosum uero aridum atq infertile:
ut merito eius anima siccitate dures-¬
cat. unde ꝑhȩc tria nomina mundi

Expanded text:
eserta vocata, quia non seruntur, et ideo quasi deseruntur, ut sunt loca silvarum et montium, contraria uberrimarum terrarum, ubi sunt uberrimae glebae. Ponitur desertum aliquando pro Paradiso, quem homo, quando peccavit, deseruit, ut est illud in Evangelio : quod homo, qui habuit centum oves, reliquit nonaginta novem in deserto, abiit quaerere unam ovem, quae perierat. Aliquando autem desertum significat indigentiam praesentis vitae, ut est illud Psalmistae: In deserto et in invio et inaquoso, sic in sancto apparui tibi . In deserto, dicit, hoc est, in mundi istius indigentia et sterilitate jejuna. Sequitur, et in invio: quia mundus in se non habet viam, nisi Dominum Salvatorem, qui iter est caecorum, et errantium rectitudo salutaris. Addidit: Et inaquoso, id est, sterili atque infructuoso. Aquosum enim dicimus, quod aquis abundantibus irrigatur: inaquosum vero, aridum atque infertile, ut merito ejus anima nimia siccitate durescat. Unde per haec tria nomina mundi
Abbreviated transcription (Latin):
Credo ꝓpt̾ mist̾ium. ut in duob api¬
cibus uetꝰ & nouum testamentum sig¬
naretur: qͥb expͥmit᷑ u̾bi sacram̃tum
sanguine passionis effusum. Dictus
autem calamꝰ: quod liquorem ponat.
Unde &e. apud nautas calare ponere
dr. Penna autem a pendendouocata:
id ẽ uolando. Est enim ut diximus
auium. folia autem libroꝵ apellata.
siue ex similitudine foliors arboꝵ.
seu quia ex follib fiunt. id ẽ ex pelli¬
bus qus de occisis pecudib detrahi¬
solent. Quiꝰ partes paginȩ dicunt᷑:
eo quod sͥ inuicem compingant᷑. Uersꝰ
autem inde uulgo uocati: quia sic scͥ¬
bebant antiqui sic̃ arat᷑ terra. A si¬
nistra enim ad dexteram pͥmum duce¬
bant stilum: deinde conu̾tebant᷑ ab
inferiori. Erursus ad dext̾am uersus.
qͦs hodieq rustici u̾s uocant. Sceda ẽ.
quod adhuc emendat᷑. ⁊ necdum in
libris redactum ẽ: & est nomen g̾cum.
sicut &e thomus.
De canonibus ennͣ¬
geliorum.

Expanded text:
credo propter mysterium, ut in duobus apicredo propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur, quibus exprimitur verbi sacramentum sanguine passionis effusum. 4. Dictus autem calamus quod liquorem ponat. Unde et apud nautas CALARE ponere dicitur. 5. Penna autem a pendendo vocata, id est, volando. Est enim, ut diximus, avium. 262 6. Folia autem librorum appellata, sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est, ex pellibus quae de occisis pecudibsolent; cuius partes paginae dicuntur, eo quod sibi invicem conpingantur. Versus autem vulgo vocati quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stilum, deinde convertebantur ab inferiore, et rursus ad dexteram versus; quos et hodieque rustici versus vocant. Scheda est quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est; et est nomen Graecum, sicut et tomus. De canonibus evangeliorum
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbebant᷑: unde ce portitores earũ tabel¬
larios suo cauerunt. Codex multoꝵs
libroꝵ est. liber uniꝰ uoluminis: & dic̃¬
tus codex ꝑ tͣnslationem a codicibus
arboꝵ seu uitium quasi caudex: qͦd ex
se multitudinem libroꝵ quasi ramoꝵ
contineat. Uolumen lib̃ est. a uoluendo
dictus: sic̃ apud hebreos uolumina legiꝰ.
uolumina ꝓpħarum. Lib̃ ẽ int̾ior tuni¬
ca cortieis: que ligno coheret.De quo
carte uł membranarum de libris
arboꝵ uolumina fiebant id ẽ comya
ginabant᷑. unde &e scͥptores a libris ar-¬
borum librarios uocauerunt. Libra-
brum enim greci biblumuocant. Li¬
uet̾a. Antiquarii. qui tantum modo
uet̾a. Unde ce nomensumpserunt:
A scͥbendo autem scͥba nom̃ accepit:
officium expͥmens. uocabuli quali¬
tate. Instrumenta scͥbȩ calamus ce
penna. Ex his enim u̾ba paginis in¬
figunt᷑. S calamus arboris ẽpenna
auis. Cuius acumenin duo diuidi¬
tur. in toto corpore unitate seruatai

Expanded text:
scribebantur: unde portitores earum tabelscribebantur: unde portitores earum tabellarios vocaverunt. Codex multorum librorum est, liber unius voluminis, et dictus codex per translationem a codicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod ex se multitudinem librorum, quasi Romanorum, contineat. Volumen liber est a volvendo dictus, sicut apud Hebraeos volumina legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunica corticis, quae ligno cohaeret, de quo chartae vel membranarum de libris arboruginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocaverunt. CAPUT Xbrum enim Graeci βίβλον vocant. Lira scribunt, antiquarii qui tantummodo vetera, unde et nomen sumpserunt. 2. A scribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocabuli qualitate. 3. Instrumenta scribae calamus et penna. Ex his enim verba paginis infiguntur, sed calamus arboris est, penna avis, cujus acumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servata
Abbreviated transcription (Latin):
endum: ut. non mechab̾is. ñ furtum
facies. Similit̾ &e gentilium p̃cepta uł
iubeñ. uł uetant. iubent faciendum:
ut. nudus ara: serenudus. Uetant. ut
neue int̾uites corilum sereneue flagel¬
la summa pete. Primꝰ autem apud he¬
breos p̃cepta moy ses scͥpsit: apud lati¬
nos martiꝰ uates pͥmꝰ p̃cepta composuit:
suis indieant altius se ꝑserutari opor¬
tere. Parabola qͥppe alicuiꝰ rei similitu¬
dinem ꝑse gerit. qͦd licet sit uocabu¬
lum grecuniiam tam̃ ꝓlatina usur-¬
patur: & notum est:quod in parabolis
quȩ dicunt᷑. rerum similitudines reb
de qͥb agit̾ comparant. Problemata
autem quȩ latine appellant᷑ ꝓposigo¬
nes: questiones sunt. habentes aliqͥd qͦd
disputatione soluendum sit. Questio
sit. Argumentum autem dictum qͣsi
argutum: uel qͦd sit argute inuentũ
Stola enim seu stolimissa uel missi: ante
cartȩ ce membranarum usum. inde do¬
latis ligneis codicellis epłarum alloqͥa

Expanded text:
endum, ut: Non maechaberis; non furtum endum, ut: Non maechaberis; non furtum facies . Similiter et gentilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Summa pete. Primus autem apud Hebraeos praecepta Moyses scripsit: apud Latinos Marcius vates primus praecepta composuit, suis indicant altius se perscrutari oportere? Parabola quippe alicujus rei similitudinem prae se gerit; quod licet sit vocabulum graecum, jam tamen pro latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similide quibus agitur, conparant. Problemata autem, quae Latine appellantur propositiones, quaestiones sunt habentes aliquid quod disputatione solvendum sit. Quaestio sit. Argumentum vero dictum quasi argutum, vel quod sit argute inventum Στόλα enim sive στόλοι missa vel missi. Ante cartae latis ligneis codicellis epistolarum alloquia
Abbreviated transcription (Latin):
Indefensione enim aut negatione sola
positum est: ⁊ est nomen grecum: pa¬
nagericum est licentiosum ⁊ lasciuio¬
sum genꝰ dicendi in laudibus regum:
in cuiꝰ compositione homines multis
mendaciis adulant᷑. quod malum a
grecis exortum ẽ: quoꝵ leuitas instry¬
et̾a dicendi facultate ⁊ coꝑia ineredi¬
bili multas mendacioꝵ nebulas sus¬
citauit. Fastors libri sunt. in quibus
reges ac consules scͥbunt᷑: a fascibus
dicti id ẽ potestatib unde ⁊ ouidii
libri fastoꝵ dicunt᷑: quod de regibus ⁊
consulib editi sunt: Themium ẽ initi¬
um dicendi. sunt enim ꝓhemia pͥncipia
libroꝵ: qͣ ante cause narrationem ad in¬
struendas audientium aures coaptan¬
tur. cuiꝰ nomen pleriq latinitatis ꝑiti
sine translatione posuerunt. Hoc aut̃
uocabulum apudnos int̾ptatum p̃fa-¬
cio nuncupat᷑. qͣsi p̃locutio. Precepta
sunt: aut quid faciendum. aut qͥd ñ
faciendum sit docent. Quid faciendũ:

Expanded text:
In defensione enim aut negatione sola In defensione enim aut negatione sola positum est; et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum, in cuius conpositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est, quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt in quibus reges vel consules scribuntur, a fascibus dicti, id est potestatibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cuius nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio. Praecepta sunt, quae, aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent: quid faciendum,
Abbreviated transcription (Latin):
genus excerpta sunt quȩ greci scolia
nuncupant᷑: in qͥbꝰ quȩ uident᷑ obscu¬
rauel difficilia. summatim ac breuit̾
ꝑstͥngunt᷑. Scd̾m genꝰ. omeliȩ sunt. qͣs
latini u̾bum appellant: quȩ ꝓferunt᷑
in populis. Tercium thomi. quos noᷤᷤ
libros uel uolumina nuncupamus.
tationis. Dialogꝰ est collatio duorum
uł plurimoꝵ. quẽ latini sermones cd¬
cunt. Nam qͦs g̃ei dialogos uocant:
nos sermones uocam. Sermo autem
dictus qͦd int̾ utrumq serit᷑: unde in
uirgilio: multa int̾ se serebant. Tracta¬
tus ẽ uniꝰ rei multiplex expositio: eo qͦd
trahat sensum in multa sentiendi con¬
tractandosecum. Differt autẽ sermo.
tractat᷑ & uerbum. Sermo enim alt̾a
eget ꝑsona. Tractat᷑ specialit̾ ad seipsũ
est. Uerbum autem ad om̃s.: unde ⁊ dr:
dicta quasi cum mente: sunt enim in¬
terỹtationes: ut cõmenta iuris. cõm̃ta
euangłii. Apo logeticꝰ ẽ excus atio. inqͦ
solent qͥdam accus antib respondere.

Expanded text:
 genus excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia summatim ac breviter perstringuntur. Secundum genus Homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium Tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. tationis. Dialogus est collatio duorum vel plurimorum, quem Latini sermones dicunt. Nam quos Graeci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod tractat sensum in multa sentiendi contrectando secum. Differt autem stractatus et verbum. Sermo enim alteram eget personam; tractatus specialiter ad se ipsum est; verbum autem ad omnes. Unde et dicdicta, quasi cum mente. Sunt enim interpretationes, ut commenta iuris, commenta Evangelii. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere.
Abbreviated transcription (Latin):
de sponso in cantico canticoꝵ dicit.
Genȩ illiꝰ sicut areolã aromatum.
consite a pigmentariis. In genis
saluatoris nr̃reiꝰ modesta pietas
simul &e seueritas expͥmitur. Areolis
aromatum: uirtutes & ddulcedo et
nationis eiꝰ archana patefecerunt.
Item sponsꝰ de sponsa dicit. Cortex
mali punei genȩ tuȩ: absq occul¬
tis tuis. Genȩ sẽȩ eccłiȩ sp̃itales suñ
patres:qͥ uirtutib sunt mirabiles.¬

Expanded text:
de Sponso in Cantico canticorum dicit: de Sponso in Cantico canticorum dicit: Genae illius sicut areolae aromatum consitae a pigmentariis . In genis Salvatoris nostri, ejus modestia, pietas, simul et severitas exprimitur. Areolae aromatum, virtutes et dulcedo et nationis ejus arcana patefecerunt. Item Sponsus de Sponsa dicit: Cortex mali punici, genae tuae absque oculis tuis . Genae sanctae spiritales sunt Patres, qui virtutib
Abbreviated transcription (Latin):
culparum. S ꝑ has lacrimas sig̾cat
afflictionib erudiri posse poyulum:
diem ꝓsꝑitatem debemus acciꝑe: noc¬
tem uͦ tristiciam. Cilia st̃ tegmina
quib cooꝑiunt᷑ ocłi. ⁊ dict̾a cilia ꝙͥ
celant ocłos. tegantq tuta custodla.
Suꝑcilia dicta: quia suꝑposita suns
ciliis. Que iccircopilis uestita sunt.
ut ocłis munimenta p̃tendant. a¬
sudorem a capite defluentem depel¬
lant. Int̾cilium uͦ est medium illud
intercilia &e suꝑcilia: quod sine pilisẽ.
Quid suꝑcilia significent suꝑiꝰ dictũ
est: ubi ꝑ legis latorem in emundatio¬
ne leꝓsi radi iubent᷑ capilli capitis.
barbaq & suꝑcilia. & omnis pilus
qͥ in corpore est. Genȩ ft̃ inferiores
ocłorum partes unde barbȩ incho¬
ant. Nam grecs genos. barbȩ. hinc
genȩ qͦdinde incipiant gignibar-¬
be. In genis gͦ aliquando uirtutes.
aliquando sp̃itales patres iuxta al¬
legoriam significant᷑. Nam spons a

Expanded text:
culparum. Sed per has lacrymas significat culparum. Sed per has lacrymas significat afflictionibus erudiri posse populum. Diem prosperitatem debemus accipere, noctem vero tristitiam. Cilia sunt tegmina quibus cooperiuntur oculi: et dicta cilia, quod celant oculos, tegantque tuta custodia. Supercilia dicta, quia supposita sunt ciliis, quae idcirco pilis vestita sunt, ut oculis munimenta praetendant, sudorem a capite defluentem depellant. Intercilium vero est medium illud inter cilia et supercilia, quod sine pilis est. Quid supercilia significent superius dictum est: ubi per legislatorem in mundatione leprosi radi jubentur capilli capitis, barbaque et supercilia, et omnis pilus qui in corpore est. Genae sunt inferiores oculorum partes, unde barbae inchoant. Nam Graeci geneion barbae: hinc genae, quod inde incipiant gigni barbae. In genis ergo aliquando virtutes, aliquando spiritales patres juxta allegoriam significantur. Nam Sponsa
Abbreviated transcription (Latin):
concutit St̾nutatio illius uocat᷑ illa ex¬
trema commutatio qua damnatum
hominem ingredit᷑: & ꝑ eum suꝑb̃ pͥnci¬
patur. Recte eiꝰ st̾nutatio splendor igni
uocat᷑. Reprobor emmocłos aꝑit:¬
cum signoꝵ uirtutib lucet. Et ocłi eiꝰ
ut palpebrȩ dilucłi. Nam consiliarii
eius in ocłis designant᷑: qui recte pal¬
pebris dilucłi comparant᷑. Palpebras
nanq dilucłi extremas noctis horas
accipimus: in quib nox qͣsi oculos
aꝑit. dumuenture lucis iam initia o¬
stendit. Lacͥmas quidam a laceratione
mentis putant dictas: alii existimats̃
enim lacrimȩ ex compunct̾o corde effu¬
se efficere possint: ostendit ꝓpħa diceis.
fuerunt mͥ lacrimȩ meȩ panes die ac
nocte. Audiant hoc qui dño flere ñ
appetunt iuges lacͥmas non inediam
s satietatem potiꝰ intulisse. Nec imme¬
rito. quia fletꝰ ille cibꝰ est animarum:
corroboratio sensuum:. absolutioyec.¬
catorum: refectio mentium. lauachra

Expanded text:
concutit: sternutatio istius vocatur illa exconcutit: sternutatio istius vocatur illa extrema commotio, qua damnatum hominem ingreditur, et per eum superbis principatur. Recte ejus sternutatio splendor ignis vocatur. Ante reproborum enim oculos icum signorum virtutibus lucet. Et oculi ejus, ut palpebrae diluculi. Nam consiliarii ejus in oculis designantur. Qui recte palpebris diluculi comparantur. Palpebris namque diluculi extremas noctis horas accipimus, in quibus nox quasi oculos aperit, dum venturae lucis jam initia ostendit. Lacrymas quidam a laceratione mentis putant dictas, alii existimant ienim lacrymae ex compuncto corde effusae efficere possint, ostendit Propheta dicens: Fuerunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Audiant hoc, qui Domino flere non appetunt, juges lacrymas non inediam, sed satietatem potius intulisse. Nec immerito; quia fletus ille cibus est animarum, corroboratio sensuum, absolutio peccatorum; refectio mentium, lavacra
Abbreviated transcription (Latin):
ceant contactum⁊ Nut ipsum qͦq ae¬
rem concidendo mitificent: qͦ tenuem
atq serenum faciant uisum. Palpebre
mystice possunt accipi occultȩ dispen¬
sationes di : que gerunt᷑ in homine. Un-
de dr in psalmo de dño. Ocłi eiꝰ in pay¬
perem respiciunt: palpebre eiꝰ interro¬
gant filios hominum. Gͦ quia in dñom̃¬
brorum ministeria ꝑ allegoriam freqͤnt̃
aptant᷑: dic̃ eum ñ solum q̃n intendit
ocłis. s etiam t̾c requirere id est considã¬
re filios hominum. cum eoᷤ negligere qͣsi
dormiens estimat᷑. Palpebre quippe dĩ eiꝰ
iudicia sunt: que aliquid nob̃ clauduñ.
aliquid aꝑiunt: quȩ aꝑiendo nos int̾ro¬
gant. si intelligendo non extollim̃. Vlax¬
dendo nos int̾rogant. si ñ despicimꝰ que
intelligere non ualemus. Item in iobde
leuiathan ita scͥptum ẽ. Ocłi eiꝰ ut pal¬
pebrȩ dilucłi. stermtatio eius splendor
ignis. quia st̾nutatio caput maxime

Expanded text:
ceant contactum, aut ipsum quoque aeceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum faciant visum. Palpebrae mystice possunt accipi occultae dispensationes Dei, quae geruntur in homine. Unde dicitur in Psalmo de Domino: Oculi ejus in pauperem respiciunt, palpebrae ejus interrogant filios hominum . Ergo quia in Domino membrorum ministeria per allegoriam frequenter aptantur, dicit eum non solum, quando intendit oculis, sed etiam func requirere, id est, considerare filios hominum, cum ea negligere quasi dormiens aestimatur. Palpebrae quippe Dei, ejus judicia sunt, quae aliquid nobis claudunt, aliquid aperiunt; quae aperiendo nos interrogant, si intelligendo non extollimur: claudendo nos interrogant, si non despicimus, quae intelligere non valemus. Item in Job de Leviathan ita scriptum est: Oculi ejus ut palpebrae diluculi. Sternutatio ejus splendor ignis ; quia sternutatio caput maxime
Abbreviated transcription (Latin):
me domine ut pupillam ocłi. Pupila
est enim ut supͣostendimus in mediopo¬
sita ꝑspicua pars ocłi qͣ corpoꝵ colores
uaria qͣlitate disc̾nimus. dict̃a a paruita
te sui pupilla q̃si prsilla. Huic conueni¬
enter comparatꝰ est xp̃s eui datum ẽ. in
iudicio suo iustos a peccatorib segregare.
Aptissime itaq petit custodiri se ut pu¬
pillam ocłi: q̃n &e ꝑ ipsam resuisuales
disc̾nimꝰ: &e in nr̃o corpore nicħ p̃stan¬
uent᷑. Coneurrunt enim inuicem: ut
assiduo motu reficiant obtiitum. Mu¬
nitȩ autem sunt uallo piloꝵ: ut aꝑtis o¬
culis si quid incidit repellat᷑: ce somno
comuentib tanquã inuoluti qͥescant
latentes. In summitate autem palpebra¬
rum. locis qͥb se utͣq clausa contingurt̃.
extant admoti ordine seruato capilli. tu¬
telam ocłis ministrantes: ne irruentes
facile iniurias excipiant.⁊ ex eo noceant᷑:
ut pulu̾is uł cuiꝰqͣm crassioris mat̾iȩ ar¬

Expanded text:
me, Domine, ut pupillam oculi . Pupilla me, Domine, ut pupillam oculi . Pupilla est enim ut supra ostendimus in medio posita perspicua pars oculi, qua corporum colores varia qualitate discernimus, dicta a parvite sui pupilla, quasi pusilla. Huic convenienter comparatus est Christus, cui datum est in suo judicio justos a peccatoribus segregare. Aptissime itaque petit custodiri se ut pupillam oculi, quando et per ipsam res visuales discernimus, et in nostro corpore nihil praestanventur. Concurrunt enim invicem ut assiduo motu reficiant obtutum. Munitae sunt autem vallo pilorum, ut apertis oculis si quid inciderit repellatur, et somno conniventibus tanquam involuti, quiescant latentes. In summitate autem palpebrarum locis quibus se utraeque clausae contingunt, exstant admoti ordine servato capilli, tutelam oculis demonstrantes, ut irruentes facile injurias excipiant, ne ex eo noceatur; ut pulveris vel cujusquam crassioris materiae ar
Abbreviated transcription (Latin):
Scire etenim debemꝰ quod ocłi domini
in omni loco contemplant̾ bonos ⁊ ma¬
los: qͥa nicħ illum latet. omnia enim nu¬
da & aꝑta sunt ocłis eiꝰ. S bonos respieit
miserando: malos autem ꝑ iudicium dã-¬
nando. Pupilla ẽ medius punctus ocłi.
in qͦuis uidendi ubi qͥa paruȩ imagineꝰ
nob̃ uident᷑: ꝓpt̾ea pupillȩ appellant̾.
Nam paruulrpupilli dicunt᷑. Hanc ple
riq pupulam uocant. Uocat᷑ autem pu¬
pilla quod sit pura atq impollutaut ft̾
ꝑuellȩ. Physici dicunt easdem ƿupillas
quas uidemꝰ in ocłis morituros ante tͥdu¬
um ñ hab̃e: quib nonuisis certa ẽ des¬
peratio. Circłs uͦ qͦ a pupilla albe partes
ocłiseparant᷑ disc̾ta nig̃dine corona đd̃r.
quod rotunditate sui ornet ambitum
pupulȩ. Mystice pupilla ocłi significat
intentionem puri cordis ꝑ quam cnit᷑
iusticia. & disc̾nit᷑ uerum a falso. Unde
ꝓpħa p̾catur in psalmo dicens. Custodi

Expanded text:
Scire etenim debemus, quod oculi Domini Scire etenim debemus, quod oculi Domini in omni loco contemplantur bonos et malos: quia nihil illum latet: omnia enim nuda et aperta sunt oculis ejus ; sed bonos respicit miserando, malos autem per judicium damnando. Pupilla est medius punctus oculi, in quo vis est videndi: ubi quia parvae imagines nobis videntur, propterea pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique pupulam vocant: vocatur autem pupilla quod sit pura atque inpolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio. Circulus vero, quo a pupilla albae partes oculi separantur discreta nigredine, corona dicitur, quod rotunditate sui ornet ambitum pupilintentionem puri cordis, per quam cernitur justitia, et discernitur verum a falso. Unde Propheta precatur in psalmo dicens: Custodi
Abbreviated transcription (Latin):
reb diuinis. quia dext̾ est: ut sinist̾ sit
dilectus quidem consiliariꝰ. s in rebus
terrenis ad necessitatem corporis perti¬
Ibi intellectꝰ fidelis. ⁊ simplex affectus
demonstrat᷑: qͦ dñs intuendꝰ ẽ. Nam a
in illa sententia qͣsaluator ait. Si oels
tuus fu̾it simplex. totum corpustuum
lucidum erit. Si autem nequam fuerit.
etiam corꝰ tuum tenebrosum erie. ł ocł̃m
intentionem cordis ⁊ intellectum ammi
designat: qͥa cum bona intentione &e uo
to placit o do aliqͥd agimꝰ. totum corpus
oꝑis nr̃i illuminat᷑. Quod suntentio ꝑ¬
uersa erit: etiam opꝰ ꝑ eam confectum te¬
nebrosum erit. Ocłi duo actiuam ⁊ con¬
templatiuam uitam ut quidam uolt̾:
figurare dñr. Deniq qñ legimus ocłos
dñi nos respicere. ut ẽ illud ecce ocłi dñi
suꝑ timentes eum. ce. ocłi dñi suꝑ iustos.
continuam gr̃am diuinitatis ostendit qͥa
pietas ipsiꝰ eosꝓtegit. qͦsse timere cognoscit.

Expanded text:
rebus divinis, quia dextra est: ut sinister sit rebus divinis, quia dextra est: ut sinister sit dilectus consiliarius, sed in rebus terrenis ad necessitatem corporis pertiibi intellectus fidelis et simplex affectus demonstratur, quo Dominus intuendus est. Nam et in illa sententia, qua Salvator ait: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit: si autem nequam fuerit, etiam corpus tuum tenebrosum erit , per oculum intentionem cordis, et intellectum animi designat, quia to placendi Deo aliquid agimus, totum corpus operis nostri illuminatur. Quod si intentio perversa erit, etiam opus per eam confectum tenebrosum erit. Oculi duo activam et contemplativam vitam ut quidam volunt figurare dicunt. Denique quando legimus oculos Domini nos respicere, ut est illud: Ecce oculi Domini super timentes eum; et: oculi Domini super justos : continuam gratiam divinitatis ostendit: quia pietas ipsius eos protegit, quos se timere cognoscit.
Abbreviated transcription (Latin):
Namsustos carnales adutas. quid potu¬
isset inde ꝑficere. si montes consitos silui
aut saxissqualentib legisset intendere:
s hoc si sp̃italit̾ inquiras omnino ꝓficuũ
est: ut ocłos cordissui siue ad scõsuiros
siue ad libs diumos. siue ad sublimes
angłos credat᷑ eleuasse: qͥ magnitudine
& firmitate suia uere montes st̃. Unde oẽ
competens sustinebat᷑ auxilium: &e in
euangłio ipsa u̾itas ait. Quod si ocl̃s
tuus dext̾ scandalizat te:erue eum. & ꝓ¬
ice abs te. Hiac uͦ cogitationem ⁊ sen¬
sum in diu̾sa uolitantem. nuncupauit
ocłm. Pdext̾am autem: uoluntatis et
affectuum initia demonstrant᷑. quam
sententiam ce alit̾ possumꝰ intelligere.
uidet᷑ mͥ non incongrue accipi in hoc lo¬
co deb̃e ocłm: dilectissimum amicum.
Nam hoc est utiq quod membrum rec¬
te possumus appellare quod uehem̃ter
diligimus: ce ipsum consiliarium. qͥa
ocłs est tanquam demonstrans it̾:⁊ in

Expanded text:
Nam si istos carnales advertas, quid potuNam si istos carnales advertas, quid potuisset inde perficere, si montes consitos silviaut saxis squalentibus elegisset intendere? Sed hoc si spiritualiter inquiras, omnino proficuum est; ut oculos cordis sui, sive ad sanctos viros, sive ad libros divinos, sive ad sublimes angelos credatur elevasse, qui magnitudine et firmitate sua vere montes sunt, unde etiam competens sustinebatur auxilium. Sed nEvangelio ipsa Veritas ait: Quod si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum, et projice abs te . Hic vero cogitationem et sensum in diversa volitantem nuncupavit oculum: per dexteram autem voluntatis et affectuum initia demonstrantur. Quam sententiam et aliter possumus intelligere. Videtur mihi non incongrue accipi in hoc loco debere oculum, dilectissimum amicum. Nam hoc est utique, quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus, et ipsum consiliarium, quia oculus est, tanquam demonstrans iter in
Abbreviated transcription (Latin):
eos eiliorum tegmina occultant. ne qͣ
incidentes iniuriȩ offensione ledant:
siue qͥa occultum lumen habent.idẽ
sec̃tum uł intꝰ positum. Hiint̾ õs sensꝰ
uiciniores animȩ existunt. In ocłis enĩ
omne mentis indicium ẽ. Unde ⁊ animi
ꝑturbatio uł hylaritas in ocłis apparet.
Ocłi autem idẽ ⁊ lumina dicta. Lumi¬
na qͦd ex eis lum̃ manat. uel qͦd ex initio
sui clausam teneant lucem: aut extͥnsecꝰ
acceptã ui sui p̃ponendo refundant. O¬
culus gͥ nonsolum corporis uisum s cẽ
cordis demonstrat intuitum: quod psal-¬
mista ostendit dicens. Leuaui ocłos meõ
admontes. Iiheremia. Leua inquit o¬
culos tuos & uide. Nam cum dic̃ leua-¬
ui ostendit se ad contemylationem a¬
liquam fuisse ꝓuectum. Leuare enim
ẽ aliquid ad altiora transferre. Oculos
meos utiq cordis aspectum: de quibus
scͥptum est reuela ocłos meos. & consi¬
derabo mirabilia de lege tua ⁊ illud
p̃ceptum dñi lucidum illummans ocło

Expanded text:
eos ciliorum tegmina occultunt, ne qua incidentis injuriae offensione laedantur; sive quia occultum lumen habent, id est, secretum vel intus positum. Hi inter omnes sensus viciniores animae existunt. In oculis enim omne mentis judicium est. Unde et animi perturbatio vel hilaritas in oculis apparet. Oculi autem idem et lumina: et dicta lumina, quod ex eis lumen manat, vel quod ex initio sui clausam teneant lucem, aut extrinsecus acceptam visui praeponendo refundant. Oculus igitur non solum corporis visum, sed etiam cordis demonstrat intuitum. Quod Psalmista ostendit, dicens: Levavi oculos meos in montes ; et in Hieremia, Leva, inquit, oculos tuos, et vide . Nam cum dicit: levavi, ostendit ad contemplationem aliquam fuisse provectum. Levare enim est aliquid ad altiora transferre. Oculos meos, utique cordis aspectum, de quibus scriptum est: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua . Et illud: Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos .
Abbreviated transcription (Latin):
tum est.Sit manꝰ tua ad dandum
porrecta: & ad colligendum contͣc¬
ta. Item de palmo & pugiio ꝓpħa dic̃.
domini potentiam demonstrans. Cȩ¬
lum inquit palmo metit᷑: &e t̾rampu¬
gillo concludit. Item in passione do¬
mini scͥptum est. Tunc expuerunt
in faciem eiꝰ. & colaphis eũ qcidert̃.
alii autem palmas in faciem ei dicen

Expanded text:
tum est: Sit manus tua ad dandum tum est: Sit manus tua ad dandum porrecta, et ad colligendum contracta . Item de palmo et pugillo Propheta dicit, Domini potentiam demonstrans: Coelum, inquit, palma metitur et terram pugillo concludit . Item in passione Domini scriptum est: Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis eum ceciderunt: alii autem palmas
Abbreviated transcription (Latin):
scandalizat te: abscide eam. c ꝓice
abs te. Paima est manꝰ expansis digi¬
tis sicut contractis pognus. Pugnus
autem apugillo dictꝰ. sicut palma
oppansis palmȩ ramis. In palma
amplitudo eloquentiȩ. alquando
signatur: sicut in pugno angustꝰ tracta-¬
tus argumentoꝵ. & conclusio sillogis¬
morum. Unde quidam sapientium
de dialectiea &e rethorica disputans
ait. Dialectica & rethorica est quod
inmanu hominis pugnꝰ astrictus.
& palma distensa.Illabreui oratione
argumenta concludit: ista facundiȩ
campos copioso sermone discurrit.
Iila uerba contrahit: ista distendit.
Dialectica quidem ad inueniendas
res acutior: rethorica ad inuentas di¬
cendas facundior. Illa raros & studio¬
sos requirit.hec frequenter ꝓcedit in
turbas. Item palma significat largi¬
tatem elemosinȩ: &e pugnꝰ parcitatẽ.
Unde scͥptum est in prouerbiis salo-¬
monis de muliere prudenti.Palmas
suas extendit ad pauꝑem. Ialibi scͥꝑ¬

Expanded text:
scandalizat te, abscide eam, et projice scandalizat te, abscide eam, et projice abs te . Palma est manus expansis digitis sicut contractis pugnus. Pugnus autem a pugillo dictus: sicut palma ab expansis palmae ramis. In palma amplitudo eloquentiae aliquando signatur: sicut in pugno angustus tractatus argumentorum et conclusio syllogismorum. Unde quidam sapientium de Dialectica et Rhetorica disputans ait: Dialectica et Rhetorica est, quod in manu hominis pugnus astrictus, et palma distensa. Illa brevi oratione argumenta concludit, ista facundiae campos copioso sermone discurrit. Illa verba contrabit, ista distendit. Dialectica quidem ad inveniendas res acutior, Rhetorica ad inventas dicendas facundior. Illa raros et studiosos requirit: haec frequenter procedit in turbas. Item palma significat largitatem eleemosynae, et pugnus parcitatem. Unde scriptum est in proverbiis Salomonis de muliere prudenti: Palmas suas extendit ad pauperem . Et alibi scrip
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ: &e sinistra delectationem lau¬
dis p̾sentis scłi. unde dr. Te autem fa¬
ciente elemosinam. nesciat sinistra
tua quid faciat dext̾a tua. ut sit ele¬
mosina tua in abscondito: &e pater
tuus qui uidet in absconso reddet
tibi. Quid est in abscondito.nisi in
ipsa bona conscientia: quȩ humaniᷤᷤ
ocłis demonstrari non potest. nec
uerbis aꝑiri.Rursum ꝑdexteram sig¬
nificatur futura uita. & ꝑ sinistram
templationem uultꝰ dei ꝑcipient.
Nam &e alibi inuenitur dext̾a ꝓ ꝓsꝑi¬
tate posita. siue hominum fauore. &
sinstra ꝓ adu̾sitate huiꝰuite. uel uitu¬
peratione. ut in ysaia. Hȩc ẽ uia. am-
bulate in ea:neq ad dext̾ã neq adsim¬
tem significat. & nox aduersitatem.
Alquando dext̾abona oꝑa expͥmit
quȩ dño placent: &e sinistra mala
que ei displicent. Dext̾a. amicꝰ siue
uxor. uel filii. uel quilibet ꝓpinqui.
sicut quidam uolunt intelligi: ut
in euangłio.Si dext̾a manus tua

Expanded text:
vitae: et sinistra delectationem lauvitae: et sinistra delectationem laudis praesentis saeculi. Unde dicitur: Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua: ut sit eleemosyna tua in absconso: et Pater tuus, qui videt in absconso, reddet tibi . Quid est in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest, nec verbis aperiri? Rursum per dexteram significatur futura vita, et per sinistram templationem vultus Dei percipient. Nam et alibi invenitur dextera pro prosperitate posita, sive hominum favore: et sinistra pro adversitate hujus vitae, vel vituperatione, utdexteram, neque ad sintem significat, et nox adversitatem. Aliquando dextera bona opera exprimit, quae Domino placent; et sinistra mala, quae ei displicent. Dextera amicus, sive uxor, vel filii, vel quilibet propinqui, sicut quidam volunt intelligi, ut in Evangelio: Si dextera manus tua
Abbreviated transcription (Latin):
uocata quasi sine dext̾a: siue quodrem
fieri sinat: a sinendo enim sinistra ẽ nun-¬
cupata. ꝑ dext̾am enim aliquando de¬
signatur xp̃s filius dei ꝓpt̾ effectiuam
potentiam: de qͦ scriptum est. Dextera
domini fecit uirtutem: dext̾a domini
exaltauit me. Aliquando ȩt̾na beatitu¬
do:unde ipse xp̃s dicitur in dextera d̃
sedere. hoc est in ȩt̾na beatitudine reg¬
nare.Aliquando electionem scõrum:
unde dicuntur iusti stare ao dext̾am
iudicis. hoc est ȩt̾na beatitudine dig.¬
ni: ce peccatores ad sinistram. hoc est
in partem reꝓbam. qui supplicio tra¬
ditisunt. Hic implet᷑ quod alibi scͥp¬
tum est. in dext̾a dei ignea lex: a sini¬
stra autem eius reprobi. In sinistra gͦ
dñi reprobi positierunt. qui &e si¬
nistra hoc est p̃sentia quandiu uixert.
ardenti cupiditate amauerunt: nec
ȩt̾norum que ꝑ dexteram significan¬
tur. desiderium habuerunt. Idem
dextera significat amorem ȩternȩ

Expanded text:
vocata, quasi sine dextera, sive quod rem vocata, quasi sine dextera, sive quod rem fieri sinat. A sinendo autem sinistra est nuncupata. Per dexteram enim aliquando designatur Christus Filius Dei, propter effectivam potentiam, de quo scriptum est: Dextera Domini fecit virtutem, Dextera Domini exaltavit me . Aliquando aeterna beatitudo: unde ipse Christus dicitur in dextera Dei sedere, hoc est, in aeterna beatitudine regnare. Aliquando electio sanctorum, unde dicuntur justi stare ad dexteram Judicis , hoc est, aeterna beatitudine digni, et peccatores ad sinistram, hoc est, in partem reprobam, qui supplicio traditi sunt. Hic impletur quod alibi scriptum est: In dextera Dei ignea lex , a sinistra autem ejus reprobi. In sinistra ergo Domini reprobi positi erunt, qui et sinistra, hoc est, praesentia, quandiu vixerunt, ardenti cupiditate amaverunt: nec aeternorum, quae per dexteram significantur, desiderium habuerunt. Item, dextera significat amorem aeternae
Abbreviated transcription (Latin):
tempora mea. & iacob patriarcha ad iu-¬
dam filium suum: hanꝰ inquit tua in cer-¬
discretionem iudicirut est illud exten¬
dit manum suam in retͥbuendo illis.
Manus hic uirtutem iudicii significat:
que tunc ostendit᷑. quando illa discreti-¬
onem bonorum malorumq fecerit. ¶a¬
nus ꝓbona oꝑatione aliquando ponit᷑.
ut in psalmo. manꝰ tuȩ fecerunt me. &
plas mauerunt me: ce alibi. dm̃ inqͥt
exquisiui manib meis. Item manus.
uirtꝰ animȩ. siue opꝰ bonum: ut in psal¬
mo: labores manuum tuarum man-¬
ducabis. Incontrariã uͦ partem manus
accipiunt᷑: ut est illud: sed̾m oꝑationẽ
manuum suarum retribue illis. Dex¬
tera uocat᷑ adando. Ipsa enim pignꝰ pa¬
cis dat᷑. ipsa fidei testis atq salutis adhi¬
betur: & hoc est illud apud tullium. fidẽ
publicam iussu senatꝰ dedi . id est dext̾am.
Unde ce apls. Dextras inquit dederunt
mͥ & barnabȩ societatis. Simstra autẽ

Expanded text:
tempora. Et Jacob patriarcha ad Jutempora. Et Jacob patriarcha ad Judam filium suum, Manus, inquit, tua in cervdiscretionem judicii, ut est illud: Extendit manum suam in retribuendo illis . Manus his virtutem judicii significat quae tunc ostenditur, quando illam discretionem bonorum malorumque fecerit. Manus pro bona operatione aliquando ponitur, ut in Psalmo: Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me . Et alibi: Deum, inquit, exquisivi manibus meis . Item manus virtus animae sive opus bonum, ut in Psalmo: Labores manuum tuarum manducabis . In contrariam vero partem manus accipiuntur, ut est illud: Secundum operationem manuum suarum retribue illis . Dextera vocatur a dando. Ipsa enim pignus pacis datur, ipsa fidei testis atque salutis adhibetur; et hoc est illud apud Tullium: « Fidem publicam jussu senatus dedi, » id est, dexteram. Unde et Apostolus, Dexteras, inquit, dederunt mihi et Barnabae societatis . Sinistra autem
Abbreviated transcription (Latin):
ociosus. Iitem: abscondit piger ma¬
num suam sub ascella. ce laborat
si adossuum applieuerit eam: quia
piger &e desidiosus magis appetit de¬
sidiam carnalem quam uirtutum
oꝑationem: abscondit manum suã
sub ascella. nec uult oꝑationem suam
ꝓfessioni suȩ concordem facere maxi¬
me cum scriptum sit: corde creditur ad
iusticiam: ore autem confessio fit ad sa-¬
lutem. Unde &e sapientia alibi dicit. qͥ
oꝑantur in me. ñ peccabunt. Hinc ce
ipsa ueritas ait. Non omnis qui dicit
michi dñe dñe. intrabit in regnum ce¬
lorum:s qui facit uoluntatem patris¬
mei qui in cȩlis est. ipse intrabit in reg
num cȩloꝵ. Manꝰ dicta: quod sit totiꝰ
corporis munꝰ. Ipsa enim cibum ori
ministrat: ipsa oꝑatur omnia atq dis¬
pensat: ꝑ eam accipim & dam. Abusi-¬
ue autem manꝰ etiam ars uel artifex un-¬
de & manꝰ p̾cium dicimꝰ. Manꝰ aliqͣndo
potestatem significat: ut est illud psal¬
mistȩ quo ad dñm ait. Inmanib tuis

Expanded text:
otiosus . Et iterum: Abscondit piger maotiosus . Et iterum: Abscondit piger manum suam sub ascella, et laborat si ad os suum applicaverit eam . Quia piger et desidiosus magis appetit desidiam carnalem, quam virtutum operationem; abscondit manum suam sub ascella, nec vult operationem suam professioni suae concordem facere, maxime cum scriptum sit: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde et sapientia alibi dicit: Qui operantur in me, non peccabunt . Hinc et ipsa Veritas ait: Non omnis, qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum: sed qui facit voluntatem Patris, qui im reddant. Manus dicta, quod sit totius corporis munus. Ipsa enim cibum ori ministrat; ipsa operatur omnia atque dispensat; per eam accipimus et damus. Abusive autem manus etiam ars vel artifex, unde et manus pretium dicimus. Manus aliquando potestatem significat, ut est illud Psalmistae, quo ad Dominum ait: In manibus tuis
Abbreviated transcription (Latin):
hibetur. Ulna scđm quosdam utriꝰ¬
q manꝰ extensio est. scđm alios cubi¬
tus quod magis uerum est:quia gre¬
ce olenos cubitꝰ dicit᷑. Ulna signifi¬
cat bonam oꝑationem:unde symeon
dicit᷑ xp̃m in ulnis suscepisse: & do¬
minum benedixisse.Quid ẽ enim
ulnas enimuirtutum oꝑatio expri-¬
mitur: cum enim qͥs in alio esurien¬
tem xp̃m satiat: in alio sitientem po-¬
tat: in alio hospitem suscipit: in a¬
lio nudum oꝑit: in alio infirmum
uel in carcere positum uisitat: is
ꝓculdubio deuotis act̾ionib tanꝙͣ¬
ctitur. Alȩ subbrachia sunt appel¬
latȩ: eo quod ex eis in modum alarum
motus brachioꝵ inchoat qͣs quidam
ascillas uocant: qͦd ex eis brachia cellun¬
tur. id est mouent᷑. Unde ce ascłllaᷤ di¬
ctã ab eo qͦd oscellant᷑ hoc ẽ moue¬
antur omnia: Nam cillere ẽ mouere.
Ascella aliqͣndo ꝓ desidia posita repꝑit᷑.
&e ociositate: unde est illud in ꝓuer¬
biissalomonis. In desideriis ẽ omnis

Expanded text:
hibetur. Ulna secundum quosdam utriusque manus extensio est: secundum alios cubitus, quod magis verum est; quia Graece olene cubitus dicitur. Ulna significat bonam operationem. Unde Simeon dicitur Christum in ulnis suscepisse et Dominum benedixisse . Quid est enim ulnas enim virtutum operatio exprimitur. Cum enim quis in alio esurientem Christum satiat, in alio sitientem potat, in alio hospitem suscipit, in alio nudum operit, in alio infirmum vel in carcere positum visitat: his procul dubio devotis actionibus tanctitur. Alae subbrachia sunt appellatae, eo quod in eis in modum alarum motus brachiorum inchoat. Quas quidam ascellas vocant, quod ex eis cillentur, id est, moventur. Unde et ascilla dicta ab eo, quod cillantur, hoc est, moveantur omnia. Nam cillere est movere. Ascella aliquando pro desideria posita reperitur ex otiositate: Unde est illud in Proverbiis Salomon: In desideriis est omnis