comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
boni potest eẽ. id ÷ cogitare. ⁊ uelle.
& ꝑficere ꝓ bona uoluntate attͥbuit
dõ ñ suo arbitrio. Sigͦ ds̃ tͥa hec. hoc ẽ
bonũ cogitare. uelle. ꝑficere. oꝑatur
in nob. primũ ꝓfecto sine nob̾. scđm
nob̾cum. t̾eiũ ꝑ nos facit. Siqͥđ mmit¬
tendo bonã cogitationẽ. nos p̃rienit. im¬
mittando etiã malã uoluntatẽ sibi ꝑ
consensũ iungit. ministrando⁊ con¬
aꝑtũ opus nr̃m int̾nus opifex in notescit.
Sane ipsi nos p̃uenire nequaqͣm possu¬
mus. Qui aut̃ bonũ neminẽ inuenit.
neminẽ saluat quẽ ñ p̃uenit. Adeo gͦ
sine dubio nr̃e fit salutis exordiũ. nec̃
ꝑ nosutiq nec nobiscũ. Uerũ consensꝰ
& opꝰ ⁊ si ñ ex nob̃. noniam tam̃ sine nob̃.¬
ec pͥmũ itaq in quo quippe nos
nil facim̃. nec ultimũ qd &e plerũ ꝙ
extorquet aut timor mmuitilis. aut simu¬
latio dãpnabilis. s tantũ mediũ nob̃
reputat᷑ inmeritũ. Sola nẽpe int̾dũ
bona uoluntas sufficit. cet̾a ñ ꝓsunt

Expanded text:
boni potest esse, idem cogitare velle et perficere pro bona voluntate , attribuit Deo, non suo arbitrio. Si ergo Deus tria haec, hoc est bonum cogitare, velle perficere operatur in nobis, primum profecto sine nobis secundum nobiscum, tertium per nos facit. Siqtendo bonam cogitationem, nos praevenit; immutando etiam malam voluntatem, sibi per consensum jungit: ministrando et conertum opus nostrum internus opifex innotescit. Sane ipsi nos praevenire nequaquam possumus. Qui autem bonum neminem invenit, neminem salvat quem non praevenit. A Deo ergo sine dubio nostrae fit salutis exordium, nec per nos utique, nec nobiscum. Verum consensus, et opus, etsi non ex nobis, non jam tamen sine nobimum itaque, in quo quippe nos nil facimus; nec ultimum, quod et plerumque extorquet aut timor inutilis, aut simulatio damnabilis; sed tantum medium nobis reputatur in meritum. Sola nempe interdum bona voluntas sufficit: caetera non prosunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uis ẽ qͥ ignorat dĩ iusticiã: Qͥ se
ipsũ iustificat. Quis ẽ qͥ se
ipsũ iustificat. Qui m̾ita sibi aliund
uaret. etiamdat unde saluet. Ipse inqmͣ
m̾̃ita donat. qui fec̃ quib donaret. Quid
adõ confitet᷑. nesi utrulibet negaret utrũ¬
q ꝑderet. amittendo utiq unde iustus est.
& sic dãpnando qđ ẽ. S si uł t̃cio loco inue¬
nit. qđ uicissim rependeret: Calicẽ ait sa¬
lutaris accipiam. Calix salutaris. sanguis
ñ qđ libi arbitrii. s diuine gr̃e inipsosiue
de ipso. Prima creatio. scda reformatio. mͫͣ. ÷
consũmatio. Primonãq in xp̃o ereati in¬

Expanded text:
Quis est qui ignorat Dei justitiam? Qui se ipsum justificat. Quis est qui se ipsum justificat? Qui merita sibi aliundeit quod salvaret, etiam dat unde salvet. Ipse, inquam, merita donat, qui fecit quibus donaret. Quid a Deo esse confitetur: ne, si utrumlibet negaret, utrumque perderet, amittendo utique unde justus est, et sic damnando quod est. Sed sic vel tertio loco invenit quod vicissim rependeret: Calicem, ait, salutaris accipiam. Calix salutaris, sanguis non quidem liberi arbitrii, sed divinae gratiae in ipso, sive de ipso. Prima, creatio; secunda, reformatio; tertia est consummatio. Primo namque in Christo creati
Abbreviated transcription (Latin):
rearis. sanaris. saluaris. Qͥd horũ
tͥ ex te o homo: Qͥd horũ ñ impos¬
sibile lib̃o arbitͥo: Nec creare qͥ ñ eras.
nec iustificare peccator. nec mortuus po¬
teras te ipsũ resuscitare. ut cet̾a p̃t̃iit.¬
tã bona q̃ aut sanandis necessaria ft̃. aut
saluandis reposita. Qd̃ dicimꝰ. de pͥmopi¬
tet &ultimo. S & de medio nemo dubi¬
tat. nͥ qͥ ignorans dĩ iusticiã. & suã uolens
constituere. nisticiedĩ ñ ẽ subiectus. Q
enĩ: Agnoscis creantis potentiã. saluan
Saname ait ⁊ sanabor. saluũ me fac a
saluus ero. qm̃ laus meatues. Iste dĩ ui¬
ticiã agnoscebat. aquo equie sꝑabat tam
sanari a pecc̃o. qm amiseria lib̾ari. ⁊ dõ

Expanded text:
rearis, sanaris, salvaris. Quid horum tibi ex te, o homo? quid horum non impossibile libero arbitrio? Nec creare qui non eras, nec justificare peccator, nec mortuus poteras te ipsum resuscitare: ut caetera praetermittam bona, quae aut sanandis necessaria sunt, aut salvandis reposita. Quod dicimus, de primo patet et ultimo. Sed et de medio nemo dubitat, nisi qui ignorans Dei justitiam, et suam volens constituere, justitiae Dei non est subjectus . Quid enim? Agnoscis creantis potentiam, salvantSana me, ait, et sanabor; salvum me fac, et salvus ero, quoniam laus mea tu es . Iste justitiam Dei agnoscebat, a quo aeque sperabat, tam sanari a peccato, quam a miseria liberari: et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatur gͦillorũ salutẽ quoꝵ noĩa
st̃ n librouite. aliqñ ꝑcreaturã
sine ipsa. aliqñ ꝑcreaturã contͣ ipsam.
aliqñ ꝑcreaturã cũ ipsa. Multa ꝓfecto
fiunt hominib salubria ꝑ insensibilẽ.
& itẽ ꝑ irracionalẽ ereaturã. quȩ icenro
dixi fieri sine ipsa. qđ ñ queat intellec¬
tii carens ẽẽ uł conscia. Multa quoq mul¬
torũ saluti utilia facit ds̃ ꝑ malos siue
homnes sitie angłos. s qm̃ inuitos. idõ
contra ipsos. Nam dũ nocere cĩprentes
iuuant. quantũ aliis ualet utilis actio.
tantũ ipsis ꝑuersa nocet intentio. Porr
ꝑquos & cum quib oꝑat᷑ ds̃. bonisunt
angłi uel homines. qui qđ uult ds̃ & a¬
gunt parit᷑ ⁊ uolunt. Qui enĩ bono qd
oꝑe complent uoluntate consentrunt.
opus om̃ino qđ ꝑ eos ds̃ explicat. ipsis
cõmimicat. Unde paulus cũ bona plu¬
rima quȩ ds̃ ꝑipsũ fecerat enarrasset.
ñ aut̃ ego ait. s gr̃ã dĩ mecñ. Potuit di¬

Expanded text:
atur ergo illorum salutem, quorum nomina sunt in libro vitae, aliquando per creaturam sine ipsa, aliquando per creaturam contra ipsam, aliquando per creaturam cum ipsa. Multa profecto fiunt hominibus salubria per insensibilem, et item per irrationalem creaturam: quae idcirco dixi fieri sine ipsa, quod non queat, intellectu carens, esse vel conscia. Multa quoque multorum saluti utilia facit Deus per malos, sive homines, sive angelos: sed quoniam invitos, ideo contra ipsos. Nam, dum nocere cupientes juvant, quantum aliis valet utilis actio, tantum ipsis perversa nocet intentio. Porro per quos et cum quibus operatur Deus, boni sunt vel angeli, vel homines, qui quod vult Deus, et agunt pariter, et volunt. Qui enim bono, quod opere complent, voluntate consentiunt, opus omnino quod per eos Deus explicat, ipsis communicat. Unde Paulus, cum bona plurima, quae Deus per ipsum fecerat, enarrasset: Non autem ego, ait, sed gratia Dei mecum . Potuit di
Abbreviated transcription (Latin):
tores enĩ dĩ sumꝰ. Ibi itaq ds̃ homini me¬
rita benigne constitiit. ubi ꝑ ipsũ & cũ
ipso boniqͥppiã oꝑari dignant᷑ instituit.
libi arbitrii opꝰ. hoc solum eiꝰ ẽ m̃itũ qđ
sensus in quo om̃e m̾itũ consistit ab ipso
sit. cũ nec cogitare qđ minꝰ ẽ qͣm consen¬
tire aliqͥd a nob̾ quasi ex nob̃ sufficientes

Expanded text:
tores enim Dei sumus I Itores enim Dei sumus I Inigne merita constituit, ubi per ipsum, et cum ipso, boni quidpiam operari dignanter instituit. liberi arbitrii opus, hoc solum ejus est meritum quod sensus, in quo omne meritum consistit, ab ipso sit: cum nec cogitare quod minus est, quam consentire aliquid a nobis, quasi ex nobis sufficientes
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationẽ qͣm posuimis. qͥd creatura qͥ
ꝓsuo ministerio mereatur. Et illa qd̃
Qͥd illa contͣ qͣm fit nͥ irram: Quid & cũ
sequenti mala. inultima bona m̾ita
conqͥrunt᷑. Nec enĩ pecudes eũ ꝑ eas bo¬
nuĩ aut malũ qđ eũq fit. boniqͥppiam
merent᷑ aut mali. Non habent qͥ ppe un
bono maloue consentiant. Multo autẽ
minꝰ lapides eũ nec sentiant. Cȩterum
diabolus uł homo inalus cũ uigeant
aut̃ qui uolens enangłirat. ne simuit᷑
dispensatio tantũ ei creditasit. & qͥcũq
similiter sapiunt. qm̃quidẽ ex consen¬
su uoluntatis obediunt. repositã sibi ẽẽ
confidt̃ coronã iusticiẽ. Utit᷑ gͦ ds̾ in sa¬
lutẽ suorũ irrationabili ⁊ itẽ insensibi
m̃tũ inutile. Utitur angłis ⁊ hominib
bone uoluntatis tanqͣm cõmilitonib ⁊
coadiutorib sis. quos ꝑ acta iic̾toria am¬
plissime mun̾abit. Deniq ⁊ paulus de se
suiq similib audact̃ ꝓnunciat. Coadiu¬

Expanded text:
operationem, quam posuimus, quid creatura quaeque pro suo ministerio mereatur. Et illa quidquid illa contra quam fit, nisi iram? quid et cum sequenti mala, in ultima bona merita conquiruntur. Nec enim pecudes, 621 cum per eas bonum aut malum quodcunque fit, boni quidpiam merentur, aut mali. Non habent quippe unde bono malove consentiant. Multo autem minus lapides; cum nec sentiant. Caeterum diabolus, vel homo malus, cum vigeant autem, qui volens evangelizat, ne, si invitus, dispensatio ei tantum credita sit ; et quicunque similiter sapiunt: quoniam quidem ex consensu voluntatis obediunt, repositam sibi esse confidunt coronam justitiae. Utitur ergo Deus in salutem suorum irrationabili, et item inmentum inutile. Utitur et angelis et hominibus bonae voluntatis, tanquam commilitionibus et coadjutoribus suis, quos peracta victoria amplissime munerabit. Denique et Paulus de se, suisque similibus, audacter pronuntiat: Coadju
Abbreviated transcription (Latin):
mia. ut &e p̃sentia ꝑ lib̾am possessio¬
nẽ nr̃a int̾im fierent merita. ⁊ fut᷑a
ꝑgratuitã sponsionẽ expectaremꝰ
ĩmo expeteremꝰ ut debitã. Utraq
paulus cõmemorans. habetis inquit
fructũ ur̃m inscificationẽ. finẽ uͦ ui¬
tã ẽt̾nam. Item. Et nos ipsi ait pͥmi¬
cias sp̃c habentes ingemiscimꝰ ad op¬
tionẽ ex pectantes filioꝵ dĩ. pͥmicias
sp̃c nocans sc̃ificationẽ. id ÷ uirtutes
sũ meuangłio eadẽ scło abrenuntiã¬
ti ꝓmittunt᷑ ubi dr̃. centuplũ acci¬
piet. & uitã et̃nã possidebit. Itaq ñ
libi arbitrii. s dñi ẽ salus. Immo ipse
salus. ipse & uia ẽ ad salutẽ qͥ ait. salꝰ
ppłi egosum. qui itẽ ꝑhibet ego sum
uia. Se fecit uiã qui& salus erat &
uita. ut ñ gloriet᷑ om̃is caro. Si igit᷑
bona uie sunt m̾ita. sic̃ & patrie salus

Expanded text:
aemia: ut et praesentia per liberam possessionem nostra interim fierent merita, et futura per gratuitam sponsionem exspectaremus, imo expeteremus ut debita. Utraque Paulus commemorans: Habetis, inquit, fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam : item: Et nos ipsi, ait, primitias spiritus habentes, ingemiscimus adoptionem exspectantes filiorum Dei ; primitias spiritus vocans sanctificationem, id est virtutes, in Evangelio, eadem saeculo abrenuntianti promittuntur, ubi dicitur: Centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . Itaque non liberi arbitrii, sed Domini est salus; imo ipse salus, ipse et via est ad salutem, qui ait: Salus populi ego sum : qui item perhibet: Ego sum via . Se fecit viam, qui et salus erat et vita, ut non glorietur omnis caro. Si ergo b
Abbreviated transcription (Latin):
cursũ consũmani. fidẽ seruaui. de reliqͦ
repositaẽ inͥ corona iusticie. quã ieddet
mͥdñs in illa die iustus iudex: Anineo
forte confidit sibi coronã eẽ repositam.
qđ ꝑipsũ illa fiebant: S multa ꝑialos
siue angłos siue homines fuint bona.
nec tam̃ reputant᷑ eis inmerita. Anqͥa
potiꝰ ⁊ cũ ipso hoc ẽ cũ eius bonauolun¬
det abipso paulo non ẽ. quo pacto eam
quã sibi repositã p̃sumit coronã uocat
iusticie: Anqm̃ iuste iã ⁊ exdebito
reqͥrit᷑ qd̾cunq uelgratis ꝓmittitur::
Deniq ait. Scio eui credidi. & certus
sũ. qͥa potens ẽ depositũ meũ seruare.¬

Expanded text:
i, fidem servavi: de reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex? An in eo forte confidit sibi coronam esse repositam, quod per ipsum illa fiebant? Sed multa per malos, sive angelos, sive homines, fiunt bona; nec tamen reputantur illis in merita. An quia potius et cum ipso, hoc est cum ejus bona volundet, ab ipso Paulo non est; quo pacto eam, quam sibi repositam praesumit, coronam vocat justitiae? An quoniam juste, jam et ex debito requiritur, quodcunque vel gratis promittitur? Denique ait: Scio cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare
Abbreviated transcription (Latin):
Nonuos facietis quȩ noluerint. s ipsi
facient uos patiemin. Menbra crucia¬
bunt. s uoluntatẽ ñ mutabunt. Seni¬
ent in carnẽ. anime aut̃ ñ habebt̃ qͥd
faciant. Sit licet corpiis patientis in po¬
testate torquentis. s uoluntas ẽ lib̾a.
Infirina si fuerit. seuiendo cognoscẽt.
ñ ẽẽ cogent. si ñ fuerit. Sane infirmi¬
renoriat᷑ cũ quẽ ad modũ docet apłs
speculando. głam dĩ ineandẽ i magi¬
nẽ transformat᷑ aclaritate inclaritatẽ.
hoc ẽ de uirtute iniurtutẽ tanqͣm a

Expanded text:
Non vos facietis quae voluerint: sed ipsi Non vos facietis quae voluerint: sed ipsi facient, vos patiemini. Membra cruciabunt, sed voluntatem non mutabunt: saevient in carnem, animae autem non habebunt quid faciant. Sit licet patientis corpus in potestate torquentis, sed voluntas est libera. Infirma si fuerit, saeviendo cognoscent; non esse cogent, si non fuerit. Sane infirmirenovatur, cum, quemadmodum docet Apostolus: Speculando gloriam Dei in eamdem imaginem transformatur a claritate in claritatem, hoc est de virtute in virtutem, tan
Abbreviated transcription (Latin):
st sane gemina cõpulsio. scd̃m qd̾ aut
pati aliqͥd. autag̾e contra ꝓpͥam cogi¬
mur uoluntatẽ. Quarũ passiua qͥđe sic
enĩ pͥor illa recte nominat᷑: pot̃ ñ nũqmͣ
fieri absq consensu uoluntario patientĩ.
s actiua nũqmͣ. Proinde malũ qđ fit in
nos siue de nobis ñ ẽ imputandũ nobis.
sitũ inuitis. Cet̾um qđ fit & a nob̾. iã ñ
sine culpa ẽ uoluntatis. Uelle plane con¬
uincim᷑. qđ ñ fieret sinollemꝰ. Est gͦ cõpul¬
sio qͤdã etiam actiua.s ñ habet excusationẽ.
cũ sit & uoluntaria. Cogebat᷑ xp̃ianꝰ ne
illa talis uolũtas intus p̃sidens os aꝑiebat.
ñ gladius quiforis apparebat. Porro talẽ
eẽ illã uoluntatẽ conuincebat gladius. ñ
cogebat. Ipsa igit᷑ se inculpã. ñ gladius
impellebat. Deniq inquib sana erat uo¬
luntas. occidi pot̾ant. flecti nequibant.
Hoc ẽ qđ eis predictũ fuerat. facient in
uos quȩcũq uoluerinit. s im̃bra ñ cordi

Expanded text:
st sane gemina compulsio, secundum quod aut pati aliquid, aut agere contra propriam cogimur voluntatem. Quarum passiva quidem sic enim prior illa recte nominatur potest nonnunquam fieri absque consensu voluntario patientis, sed activa nunquam. Proinde malum quod fit in nos, sive de nobis, non est imputandum nobis, si tamen invitis. Caeterum quod fit a nobis, jam non sine culpa est voluntatis. Velle plane convincimur, quod non fieret, si nollemus. Est ergo compulsio quaedam etiam activa: sed non habet excusationem, cum sit et voluntaria. Cogebatur christianuilla talis voluntas intus praesidens os aperiebat, non gladius qui foris apparebat. Porro talem esse illam voluntatem convincebat gladius, non cogebat. Ipsa igitur se in culpam, non gladius impellebat. Denique in quibus sana erat voluntas, occidi poterant, flecti nequibant. Hoc est quod eis praedictum fuerat, Facient in vos quaecunque voluerint ; sed in membra, non corda.
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. ñ ẽ usq ad unũ. illũ uidelicet
unũ dequo itẽ dr̃. nemobonus nͥ solꝰ
ds̃: dĩ sunt ꝓculdubio munera tam
nr̃a oꝑaqͣm eius p̃mia. & qui se fecit
debitorẽ in illis. fecit & nos ꝓm̾itores
ex his. Adquȩ tñ condenda merita di¬
gnatur sibi ad hib̾e creaturarũ mini¬
steria ñ quib egeat. s quib ꝑ hoc uelde

Expanded text:
bonum, non est usque ad unum , illum videlicet unum de quo item dicitur: Nemo bonus, nisi solus Deus : Dei sunt procul dubio munera tam nostra opera, quam ejus praemia; et qui se fecit debitorem in illis, fecit et nos promeritores ex his. Ad quae tamen condenda merita dignatur sibi adhibere creaturarum ministeria, non quibus egeat, sed quibus per hoc, vel de
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ in hoĩe lib̾um arbitriũ. id÷ huma¬
na uoluntas. ⁊ tanqͣm indenexo mon¬
tis latere ad modũ ardiu int̃ utrũq
pendens. ita in appetitu infirmatur
ꝑ carnem. ut nͥ sedulo sp̃c adiunet in¬

Expanded text:
r in homine liberum arbitrium, id est humana voluntas, et tanquam in devexo montis latere admodum ardui, inter utrumque pendens; ita in appetitu infirmatur per carnem, ut nisi sedulo Spiritus adjuvet
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ꝓpͥam ⁊ siñ mutare. occultare tam̃.
Cõpulsũ inqͣm ñ qͥdẽ recedẽ ab amore
dĩ. cedẽ tamñ aliqͣntulũ amore sui. Qͥd
ergo: forte dissoluta ẽ tota suꝑior as¬
sertio de lib̃tate uoluntatis. qͥ a minirũ
inuenta ẽ cogi potuisse uoluntas: Est
plane. s si cogi ab alio potuit. qm a se
ipsa. Qđ̃ sisese ipsa coegit. cõpulsa et
cõpellens uͥ amittere. ibi ⁊ reciꝑe uisaẽ
lib̾tatem̃. Uim qͥppe qmͣ ipsa sibi intulit.

Expanded text:
occultare tamen: compulsum, inquam, non quidem recedere ab amore Dei; cedere tamen aliquantulum amore sui. 39. Quid ergo? forte dissoluta est tota superior assertio de libertate voluntatis, quia nimirum inventa est cogi potuisse voluntas? Est plane: sed si cogi ab alio potuit quam a se ipsa. Quod si sese ipsa coegit, compulsa, et compellens; ubi amittere ibi et recipere visa est libertatem. Vim quippe, quam ipsa sibi intulit,
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis. infirme qͥđ ⁊ misere s plane
lib̾e. Peccauit aut̃ ñsꝑnendo aut odien¬
do xp̃m. s se uimis amando. Nec in hẽ
ꝑu̾sũ amorẽ sui. uoluntatẽ met̾ ille su¬
bitus cõpulit. s ẽẽ conuicit. Iã tẽ ꝓcul
dubio talis erat. s nesciebat qñ ab illo ꝗͦ
lat̾e ñ pot̾at audiuit. Priusqͣm gallus
cantet. ter me negabis. Illa itaq noliui¬
tatis infirmitas ꝑmeussũ timorẽ nota
ñ orta. notũ fecit qͣtinꝰ se. qͣtinꝰ xp̃m ama¬

Expanded text:
luntatis, infirmae quidem et miserae, sed plane luntatis, infirmae quidem et miserae, sed plane liberae. Peccavit autem, non spernendo aut odiendo Christum, sed se nimis amando. Nec in hunc perversum amorem sui, voluntatem metus ille subitus compulit; sed esse convicit. Jam tunc procul dubio talis erat, sed nesciebat, cum ab illo quem latere non poterat, audivit: Priusquam gallus cantet, ter me negabis . Illa itaque voluntatis infirmitas per incussum timorem nota, non orta, notum fecit quatenus se, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
tib inalũ debuit imputari. Neq enĩ tale
ẽ hoc qͣle originale peccatũ. quo ñ solum
ñ consentiens. uerũ plerũq & uesciens
alia ratione constringit᷑. nec dũ renatus
baptismate. Exempli causa ueniat in
mediũ apłs petrus. Ipse qͥppe uisis ẽ uega¬
re ueritatẽ. cont᷑ ꝓpriã uoluntatẽ. Siqͥdẽ
aut negare aut mori necesse erat. Moriti¬
mens negauit. Negare nolebat .s mag̃
uolebat mori. Itaq inuitus qͥde s ne¬
gauit tam̃. ne moreret᷑. Qđ si lingua
⁊ ñ uoluntate loqui hõ cõpulsus ẽ qđ
nolebat. ñ tam̃ uelle aliud qͣm uolebat.
Lingra motaẽ contͣ uoluntatẽ s ñui¬
qͥ. et mutata uoluntas: Quid enĩ uo¬
lebat: ꝓrsus qđ erat. xp̃i eẽ discipłs.
Quid loquebat᷑: Non noui hominem.
tes. unã qua uoluit ñ mori peni-¬
tus inculpabilem. alt̾am & multum
mntiri qͣm mori maluit: Hec plane uo¬
luntas rep̃hensione digna fuit. qͣ corꝑis¬

Expanded text:
tibus malum debuit imputari. Neque enim tale tibus malum debuit imputari. Neque enim tale est hoc, quale originale peccatum: quo non solum non consentiens, verum plerumque et nesciens, alia ratione constringitur necdum renatus baptismate. Exempli causa, veniat in medium Petrus apostolus: ipse quippe visus est negare Veritatem contra propriam voluntatem; siquidem aut negare, aut mori necesse erat. Mori timens negavit. Negare nolebat, sed magis nolebat mori. Itaque invitus quidem: sed negavit tamen, ne moreretur. Quod si lingua, et non voluntate loqui homo compulsus est quod nolebat: non tamen velle aliud quam volebat. Lingua mota est contra voluntatem: sed nunquid et mutata voluntas? Quid enim volebat? Prorsus quod erat, Christi esse discipulus. Quid loquebatur? Non novi hominem . es: unam, qua voluit non mori, penitus inculpabilem; alteram, et multmentiri, quam mori maluit? Haec plane voluntas reprehensione digna fuit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
eniq panlus qui captiñti se in le¬
gem trahi peccati conqͤrit᷑. haud
dubiũ qͥn ex minus plena lib̾tate ꝯsilii.
consensũ tam̃ sanũ atq in bono qͦ iam
ex magna parte se hab̾e lib̾um gloriet᷑.
iam ñego inqͥens oꝑor illud. Unde hoc
enĩ legidĩ. scd̃m int̾iorem hominẽ. Ocło
existente simplici. totũ corpꝰ lucidĩ esse
p̃sunit. Sano consensu. tractũ licet pec¬
cato uł captiuũ miseria. lib̃um se in bono
ꝓfit̾i ñ dubitat. Unde ⁊ fidens gen̾aliter
infert. Nichil gͦ dãpnationis ẽ hisqͥst̃¬
inxp̃oiħu. S uideamꝰ de his qͥ penarum
mortis ue timore fidem u̾ botenꝰ negare
cõpulsi sunt. ne forte uixta hanc assertio¬
nẽ aut culpa ñ fuerit qd̾ uel uoce negart̃.
aut coginculpã ⁊ uoluntas potuerit. ut
uellet uidl̃ hõ qđ eũ & nolle ꝯstiterit et
ꝑierit lib̾um arbitͥum. Qđ qͥa impossibi¬
le erat. uelle qͥppe & nolle idem eodẽ tẽpore
ñ pot̾at. querit᷑ unde malũ neqͣqͣm uolen¬

Expanded text:
enique Paulus, qui captivum se in legem peccati trahi conqueritur, haud dubium quin ex minus plena libertate consilii: consensum tamen sanum, atque in bono quoque jam ex magna parte se habere liberum gloriatur, Jam non ego, inquiens, operor illud. Unde hoc enim legi Dei secundum interiorem hominem . Oculo existente simplici, totum corpus lucidum esse praesumit. Sane consensu tractum licet peccato, vel captivum miseria, liberum se in bono profiteri non dubitat. Unde et fidens generaliter infert: Nihil ergo damnationis est hisitur. 38. Sed videamus de his qui poenarum mortisve timore fidem verbo tenus negare compulsi sunt: 618 ne forte juxta hanc assertionem, aut culpa non fuerit, quod vel voce negaverunt; aut cogi in culpam et voluntas potuerit, ut vellet videlicet homo quod eum et nolle constiterit; et sic perierit liberum arbitrium. Quod quia impossibile erat velle quippe et nolle idem eodem tempore non poterat, quaeritur unde malum nequaquam volen
Abbreviated transcription (Latin):
tũ exercitia. ꝑ quȩ utiq constat inte¬
riorẽ nr̃m hominẽ renouari dedie
indiem. dũ ⁊ intentio t̃renis ineurua¬
ta curis. de imis paulatĩ ad suꝑna resitr¬
git. & affectio circa carniis desidia lan¬
guens. seinsim in amorẽ sp̃e conualescit.
⁊ memoria ueterũ oꝑum t᷑pitudine sor¬
dens. nouis bonisq actib candidata in
dies hy lareseit. In his nempe tͥb int̾ior
renouatio consistit. rectituidine scilicx
intentionis. puritate affectionis. recor¬
datione hone oꝑationis. ꝑqͣm bene sibi
conscia memoria eitescit. Uerũ heccũ
certũ sit diuino innobis actitari spu. dĩ

Expanded text:
tum exercitia, per quae utique constat interiorem hominem nostrum renovari de die in diem: dum et intentio terrenis incurvata curis, de imis paulatim ad superna resurgit; et affectio circa carnis desideria languens, sensim in amorem spiritus convalescit; et memoria veterum operum turpitudine sordens, novis bonisque actibus candidata in dies hilarescit. In his namque tribus interior renovatio 623 consistit: rectitudine scilicet intentionis, puritate affectionis, recordatione bonae operationis, per quam sibi bene conscia memoria enitescit. 50. Verum haec cum certum sit divino in nobis actitari Spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ xp̃m diligebat iuĩ ꝓrsus qđ negandũ
ñ ẽ. passa ẽ illa uoliuitas ut contrase lo¬
queret᷑: qͣtinꝰ uͦ se. uoluntariȩ ꝓculdubio
consensit ut ꝓse loqueret᷑. Si xp̃m non
amasset. ñ negasset inuitus. Uerũ si se
ampliꝰ ñ amasset. ñ negasset aliquatenuᷤ.¬

Expanded text:
m diligebat, vim prorsus quod negandum non est passa est illa voluntas, ut contra se loqueretur: quatenus vero se, voluntarie procul dubio consensit, ut pro se loqueretur. Si Christum non amasset, non negasset invitus: verum si se amplius non amasset, non aliquatenu
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tatẽ. At uͦ qͣntis libet quis uitꝰ forisue
tẽptationib urgeat᷑. lib̾a ꝓfecto semꝑ
qͣntũ ad arbitͥum spectat uoluntas ent
lib̾e qͥppe de suo nichilominꝰ consensu ni¬
dicabit. Antũ aut̃ ꝑtinet ad consilium
sine cõplacitũ. carnis int̾im concupiscen¬
tia uiteq miseria reluctante. in imis
qͥdẽ se lib̾am sentit. s prorsus ñ inalã dũ

Expanded text:
 forisve tentationibus urgeatur, libera profecto semper, quantum ad arbitrium spectat, voluntas erit: libere quippe de suo nihilo minus consensu judicabit. Quantum autem pertinet ad consilium, sive complacitum, carnis interim concupiscentia, vitaeque miseria reluctante, minus quidem se liberam sentit: sed prorsus non malam, dum
Abbreviated transcription (Latin):
substantiȩ sit patͥs. portans u̾bo uniu̾sa
exutroq facile munitus apparuit.⁊ uiii¬
de reformaret deformẽ. & uñ debilem
confortaret. dũ & de splendore figurȩ fu¬
gans tenebras peccatoꝵ reddẽt sapientẽ.
& ex uirtute u̾bi contra tirannidẽ demo¬
nũ potentẽ efficeret: Uenit gͦ ipsa for¬
ma cui conformandũ erat lib̾ũ arbitum.
qͥa ut pͥstinã reciꝑet formã ex illa erat re¬
formandũ. ex qͣfuerat & formatũ. forma
aut̃ sapientia ẽ. Conformatio. ut faciat
imago incorpore. qđ forma facit in orbe.
Porro illa attingit a fine usq ad finẽ forti¬
ter. & disponit omiã suauit̃. At tingit
afiue usq ad finẽ. hoc ẽ. asũ mo cȩlo usq

Expanded text:
substantiae Patris, portans verbo universa, ex utroque facile munitus apparuit, et unde reformaret deformem, et unde debilem confortaret: dum et de splendore figurae fugans tenebras peccatorum  al.et ex virtute verbi contra tyrannidem daemonum potentem efficeret. 33. Venit ergo ipsa forma, cui conformandum erat liberum arbitrium: quia ut pristinam reciperet formam, ex illa erat reformandum, ex qua fuerat et formatum. Forma autem, sapientia est: conformatio, ut faciat imago in corpor, quod forma facit in orbe. Porro illa attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Attingit a fine usque ad finem, hoc est a
Abbreviated transcription (Latin):
saue dignitatis diuine ut dictum ẽ
p̃rogatiua. rationalẽ singłarit̃ crea¬
turã conditor insigniuit. qđ quẽ ad¬
modũ ipse sui iuris erat. sueq ipsuus
uoluntatis ñ necessitatis erat qđ bonꝰ
erat. ita & illa qͦ sui qͦdam mͦ iuris in
hac parte existeret. qͣtinꝰ ñ nͥ sua uo¬
luntate aut mala fieret &e iuste dãp¬
luntas ad salutẽ. s qđ eam nullatentis
siue sua uoluntate consequeretur.
Nemo quippe saluat᷑ inuitus. Qđ ads̃¬

Expanded text:
sane dignitatis, ut dictum est, sane dignitatis, ut dictum est, praerogativa rationalem singulariter creaturam Conditor insignivit, quod quemadmodum ipse sui juris erat, suaeque ipsius voluntatis non necessitatis erat quod bonus erat: ita et illa quoque sui quodammodo juris in hac parte existeret, quatenus nonnisi sua voluntate, aut mala fieret, et juste damicere voluntas ad salutem; sed quod eam nullatenus sine sua voluntate consequeretur. Nemo quippe salvatur invitus. Na
Abbreviated transcription (Latin):
Alioqͥn. uec ds̃ nec angłi scĩ ciunita sint
boni ut ñ possĩt eẽ. & mali. nec p̃uarica¬
tores itẽ angłi. cũ ita sint mali ut iã non
ualeant ẽẽ boni. lib̾i arbitrii ẽẽ dicentur.
S & nos illud post resurrectionẽ amis¬
suri sumꝰ. qñ utiq inseꝑabilit̃ alii bonis.
alii malis admixtifuerinus. Qđ nec dõ
nec diabolus libero careat arbitrio:¬
nec diabolus. qm̃ qđ ille cẽ ñ pot̃
malus. ĩ infirmafacit necessitas. s firina
inbono noluntas. & uolintaria firmitas.
qđq is ñ ualet in bonii respirare. non
aliena facit iuolenta oppressio. s sua
ipsius inmalo obstinata uoluntas ae
uoluntaria obstinatio. Nc̃ gͥ ex eo potiꝰ
lib̾um dr̃ arbitͥum. qđ siue inbono si¬
ue in malo eque lib̾am faciat uolunta¬
tẽ. cũ nec bonus qͥspiam nec itẽ malus
dicidebeat. aut eẽ ualeat nͥ uolens. Tali
iã ratione ñ congrue dicet᷑ ad bonum
se & ad malũ habere eqͣlit̃. qđ utrobi¬
facilitas. s iuoluntate lib̾tas. Hac

Expanded text:
Alioquin nec angelus, nec angeli sancti, cum ita sint boni, ut non possint esse et mali; nec praevaricatores angeli, cum ita sint mali, ut non valeant esse boni, liberi arbitrii esse dicerentur. Sed et nos post resurrectionem illud amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus. Caeterum nec Deus libero caret arbitrio,nec diabolus: quoniam quod ille esse non potest malus, non infirma facit necessitas, sed firma in bono voluntas, et voluntaria firmitas: quodque is non valet in bonum respirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas, ac voluntaria obstinatio. Nunc igitur ex eo potius itur arbitrium, quod sive in bono sive in malo aeque liberam faciat voluntatem, cum nec bonus quispiam, nec item malus dici debeat aut esse valeat, nisi volens. Tali etiam ratione non incongrue dicetur ad bonum se et ad malum habere aequaliter, quod utrobifacilitas
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdĩ & iͥq p̃senti fortitudine. qͣutiq uni¬
u̾sa potentissime mouet. ordinat. ãmini¬
strit. Et hȩc om̃ĩa nulla sui cogit᷑ fac̾e̾
necessitate. nec enim aliqua inhis laborat
difficultate. s disponit omĩa suauit̃. pla¬
cida uoluntate. Uel certe attingit afine.
usq ad finem. hoc ẽ. ab ortu creat̾e usq
adfinẽ destinatũ acreatore. siue inquẽ
urget nat᷑a. siue quẽ accelerat causa. siue
que concedit gr̃a. Attingit fortit᷑. dñ nil
horũ euenit. qđ ñ ꝓut uult potenti por¬
dinet ꝓuidentia. Sic gͦ & lib̾um arbitũ
suo conet᷑ p̃eẽ corpori. ut p̃ẽ. sapientia
orbi. attingens &e ipsum afine usq ad fi¬
nẽ fortit. imꝑans scił singłis senfib. ⁊ ar-¬
tub tam potent̃. qͣtinꝰ ñ sinat regnare pec¬
catũ in suo mortali corpore. nec menbra
sua det arma iniquitati. s exhibeat serui-¬
reiusticiȩ. Et ita iã ñ erit hõ seruiis pec¬
cati. cñ peccatũ ñ fecerit. aqͦ utiq lib̾atus

Expanded text:
que praesenti fortitudine, qua utique universa potentissime movet, ordinat, administrat. Et haec omnia nulla sui cogitur facere necessitate. Nec enim aliqua in his laborat difficultate: sed disponit omnia suaviter placida voluntate. Vel certe attingit a fine usque ad finem, hoc est ab ortu creaturae usque ad finem destinatum a Creatore: sive in quem urget natura, sive quem accelerat causa, sive quem concedit gratia. Attingit fortiter, dum nihil horum evenit, quod non, prout vult, potenti praeordinet providentia. 34. Sic ergo et liberum arbitrium suo conetur praeesse corpori, ut praeest sapientia orbi attingens et ipsum a fine usque ad finem fortiter; imperans scilicet singulis sensibus et artubus tam potenter, quatenus non sinat regnare peccatum in suo mortali corpore, nec membra sua det arma iniquitati, sed exhibeat servire justitiae. Et ita jam non erit homo servus peccati, cum peccatum non fecerit: a quo utique liberatus,
Abbreviated transcription (Latin):
datorẽ diligit ds̃. Sicq ꝑ om̃ia unitabi¬
tur sapientiã dũ & uiciis resistet fortit᷑.
& inconscientia reqͥescet suauit̃. Uerũ
cuiꝰ ad talia ꝓuocam᷑ exemplo. indigemꝰ¬
mͣ. atq in eandem imaginẽ transforme¬
mnͦ aclaritate inclaritatẽ. tanqͣm adĩ

Expanded text:
datorem diligit Deus . Sicque per omnia imitabitur sapientiam, dum et vitiis resistet fortiter, et in conscientia requiescet suaviter. 35. Verum cujus ad talia provocamur exemplo, indigemumur, atque in eamdem imaginem transformemur a clarit
Abbreviated transcription (Latin):
am qđ legit᷑ in euangłio. nemo ue¬
uit ad me nͥpat̾ m̃s traxerit eum.
itẽ Nialio loco cõpelle int̾re. nichilim¬
pedit. qͥa ꝓfecto quantoscũq trahere
uł cõpellere uideat᷑ ad salutẽ benignus
pat̾ qͥ om̃s uult saluos fieri. nullui tam̃ ii¬
dicat salute dignũ. quẽ ante ñ ꝓbau̾it
uoluntariũ. Hoc qͥppe intendit cũ t̾ret
Quãqͣm tam̃ semꝑ ñ inuiti trahim᷑. Nec eñ
cecus aut fessus contristatur. cũ trahitur.
Et paulus ad manꝰ tractꝰ ẽ damascũ. utiq
canticis. Trahe me ait pꝰte. modorẽ un

Expanded text:
quod legitur in Evangelio: Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum ; item in alio loco: Compelle intrare ; nihil impedit: quia profecto quantoscunque trahere, vel compellere videatur ad salutem benignus Pater, qui omnes vult salvos fieri ; nullum tamen judicat salute dignum, quem ante non probaverit voluntarium. Hoc quippe intendit, cum terret Quanquam tamen non semper inviti trahimur: nec enim caecus aut fessus contristatur cum trahitur. Et Paulus ad manus tractus est Damascum, utique Canticis: Trahe me, inquit, post te; in
Abbreviated transcription (Latin):
accendẽt. id÷ sapientia in carne appare
suã quȩ natiuospoliata decore. sub pelle
peccati sordens tamqͣm inpult̾i̾e latitabat.
inuentã terg̾et ⁊ tolłet de regione dissumm¬
litudims. pͥstinãq inspem reformata in
similẽ faceret illã ingła scõrũ. immosibi

Expanded text:
accenderet, id est, Sapientia in carne appareraccenderet, id est, Sapientia in carne apparersuam, quae nativo spoliata decore, sub pelle peccati sordens, tanquam in pulvere latitabat; inventam tergeret, et tolleret de regione dissimilitudinis; pristinamque in speciem reformatam, similem facere
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. inultũ manere uolunt quod
peccauert̃. qͥd in hoc uere sapientie. qͥd
bone uoluntatis apparet: S esto. Pem¬
tet eos peccasse. Nñ qͥd ñ tam̃ si optio detͣ
inalint ad huc peccare. qͣm penã susti¬
nere peccati : & tam̃ illud iniquum ẽ.
hoc iustum. Quando uͦ uolimtas bo¬
na magis qđ iniquũ qͣm qđ iustum ẽ
ȩligeret: Cet̾um ñuere penitent. qͥ
ñtam dolent se sibi uixisse. qͣm hoo ip¬
sũ iam ñ posse. Deniq foris ostendit᷑.
qͥd intꝰ agatur. Nam qͣmdiu corpis uuit
inflãma. tam diu constat inmnalitia ꝑsis¬
tere uoluitatẽ. Itaq de similitudine qͣ
inconsilii ⁊ itẽ cõplaciti lib̾tate continet᷑.
ap̃ inferos penitꝰ nichilẽ. nec eẽ. pot̃. ima¬
gine tam̃ etiã illic ꝑlib̾um arbitͥũ im¬
mobili ꝑmanente. S neq in hoc scło eqͣ
inueniri uspiam posset similitudo. s
ad huc hic feda & deformis iacuisset ima¬
go. siñ euangłica illa mulier lucernam

Expanded text:
possunt, inultum manere volunt quod possunt, inultum manere volunt quod peccaverunt: quid in hoc sapientiae verae, quid bonae voluntatis apparet? Sed esto, poenitet eos peccasse: nunquid non tamen, si optio detur, malint adhuc peccare, quam poenam sustinere peccati? Et tamen illud iniquum est, hoc justum. Quando vero voluntas bona magis quod iniquum, quam quod justum est eligeret? Caeterum non vere poenitent, qui non tam dolent se sibi vixisse, quam hoc ipsum jam non posse. Denique foris ostenditur quid intus agatur. Nam quamdiu corpus vivi: in flamma, tamdiu constat in malitia persistere voluntatem. Itaque de similitudine, quae in consilii, et item complaciti libertate conapud inferos penitus nihil est, nec esse potest, imagine tamen etiam illic per liberum arbitrium immobili permanente. Sed neque in hoc saeculo aeque inveniri uspiam posset similitudo, sed adhuc foeda, et deformis jacuisset imago, si non evangelica illa mulier lucernam
Abbreviated transcription (Latin):
malorũ quȩ facta sunt: Niiquis aut
intorm̃tis qͥs piam ĩ penit̾e aut pemte¬
mali. ñ eẽ saꝑe potest: Hoc aut̃ recte
opponeret᷑. si opus tantũ peccati ⁊ ñ etiã
uoluntas mala puiniret᷑. Nulli quippe
dubiũ ẽ qđ nemo intorm̃tis positus
auctũ iterare peccati delectet᷑. uerũp¬
tam̃ si uoluntas etiã intorm̃tis mala
ꝑdiuat. qͥd pondis habet oꝑis ab nega¬
tio. ut ideo saꝑe qͥs putet᷑. qđ iã ininediis
flãmis luxuriariñ libeat: Heniq in
maliuolã animã ũ introibit sapientia.
Unde aut̃ ꝓbabimus. qđ mala ⁊ in peniᷤ
uoluntas ꝑseneret: Certe ut cętera o¬
mittã. nollent om̃ino puniri. Iustũẽ
aut̃ puniri. qͥ punuenda gesserunt
iustũ ẽ. iusta enis uoluntas ũ ẽ. Eogͦ
iniusta. ac ꝑboc ⁊ mala ẽ uoluntas: qͦ
iusticiȩ ñ concordat. Duo st̃ quȩ iniustã
cõpbant uoluntatẽ. uł cũ peccare. uel
cũ impuine peocasse libet. Quib gͦ pec¬
care libut qͣmdiulieuit. ⁊ eũ iã non

Expanded text:
unt? Nunquid aut in tormentis quispiam non poenitere; aut poemali, non esse sapere potest? Hoc autem recte opponeretur, si opus tantum peccati, et non etiam voluntas mala puniretur. Nulli quippe dubium est, quod nemo in tormentis positus actum iterare peccati delectetur. Verumtamen si voluntas etiam in tormentis mala perdurat, quid ponderis habet operis abnegatio, ut ideo sapere quis putetur, quod jam in mediis flammis luxuriari non libeat? Denique: In malevolam animam non introibit sapientia . Unde autem probabimus quod mala et in poenis voluntas perseveret? Certe, ut caetera omittam, nollent omnino puniri. Justum est autem puniri, qui punienda gesserunt. justum est, justa ejus voluntas non est. Eo ergo injusta, ac per hoc et mala est voluntas, quo justitiae non concordat. Duo sunt quae injustam comprobant voluntatem, vel cum peccare, vel cum impune peccasse libet. Quibus ergo peccare libuit quamdiu licuit; et cum jam non
Abbreviated transcription (Latin):
credidit: uidit & intellexit. Et inclina¬
ut aurẽ suã uideł ad obedientiam: &
cor suum ad disciplinam. & oblita est
ppłm suũ & domũ patris sui: quia nec
ppłm suũ augere prolis successione. nec
domui patris sui relinquere eurauit
heredem: s quicquid honoris in ppło.
quicquid de paterna domo rerum terre-¬
narum habere potuisset. oñia arbitra-¬
ta ẽ. quasi stercora ut xp̃m lucri fac̾et.
Nec fefellit eam intentio: qͣndo & xp̃m
sibi filium uendicauit. nec ꝓpositum
pudicitie uiolauit. Bene gͥ gr̃a plena:
quȩ & uunrginitatis grãm tenint. & insuꝑ
fecunditatis głam acquisiuit. Aue in

Expanded text:
credidit, vidit et intellexit. Et inclinacredidit, vidit et intellexit. Et inclinavit aurem suam ad obedientiam, et cor suum ad disciplinam, et oblita est populum suum, et domum patris sui: quia nec populum suum augere prolis successione, nec domui patris sui relinquere curavit haeredem; sed quidquid honoris in populo, quidquid de paterna domo rerum terrenarum habere potuisset, omnia arbitrata est ut stercora, ut Christum lucrifaceret. Nec fefellit eam intentio, quando et Christum sibi filium vindicavit, nec propositum pudicitiae violavit. Bene igitur gratia plena, quae et virginitatis gratiam tenuit, et insuper fecunditatis gloriam acqu
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit gram coram oculis dñi: clamã¬
tib qui cucunstabant. Quȩ ẽ ista que
ascendit ꝑdesertum. sic̃ uirgula frimi
ex aromatib mirre & thuris: Statimq
rex egrediens de loco scõ suo: exultauit
ut gygas ad currendam uiam. Et licet
a sumino cȩlo egressio eius: nimio tam̃ ꝑ¬
uolaus desidio. preuenit suũ iuincium¬
ds̃ ad uirginem: qͣm amauerat. quam
sibi elegerat. cuius decorem concupierat.
Quẽ ꝓspiciens alonge uenientẽ: gratulans
et exultans ait eccła. Ecce uenit issali¬
ens inmontibus: tiansiliens colles. Meri¬
to aut̃ concupiuit rex decorem uirginis.
fecerat enĩ quicqͥd longe ante p̾monita
fuerat a patre suo dauid: dicente sibi. Au¬
difilia & uide & inclina aurem tuã: et
obliuiscere ppłm tuũ & domũ patris tui.
& si hoc feceris: concupiscet rex decorem
tuum. Audiuit quippe & uidit: ñ ut
quidam qui audientes ñ audiunt: et
uidentes ñ intelligunt. S audiuit et

Expanded text:
invenit gratiam coram oculis Domini, clamaninvenit gratiam coram oculis Domini, clamantibus qui circumstabant: Quae est ista quae ascendit per desertum, sicut vir gula fumi, ex aromatibus myrrhae et thuris? Statimque Rex egrediens de loco sancte suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam; et licet a summo coelo egressio ejus , nimio tamen pervolans desiderio praevenit suum nuntium ad Virginem quam amaverat, quam sibi elegerat, cujus decorem concupierat. Quem prospiciens a longe venientem gratulans et exsultans ait Ecclesia: Ecce venit is saliens in montibus, transiliens colles . 3. Merito autem concupivit Rex decorem Virginis. Fecerat enim quidquid longe antea praemonita fuerat a patre suo David, dicente sibi: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum et domum patris tui. Et si hoc feceris, concupiscet rex decorem tuum . Audivit quippe et vidit, non ut quidam, qui audientes non audiunt, et videntes non intelligunt; sed audivit et
Abbreviated transcription (Latin):
fugere frequentias. uitare colloquia: ne
uł orantis ꝑturbaret᷑ silentiũ. uł conti¬
nentis castitas temptarẽtur. Clauserat
itaq etiam illa hora suũ suꝑse habitacu¬
lum. prudentissima uirgo: s hominib
re angłs: s nulli hominũ facilis patebat
accessus. Ingressus gͦ angłs ad eam. dix̃.
Aue gr̃a pleua: dñs tecum. Leginus
longe dissimilit̾ a maria. Alioquin
nec millo habitauit plenitudo cdiuimi¬
tatis corporalit̃ quẽ ad modum inmana:
Aue inquit gr̃a plena: dñs tecũ. Q uid
mirũ si grã plena erat: cum ꝗͣ dñs erat:
S hoc potius mirandum ẽ. qͦmͦ qͥ angłi
miserat aduirginẽ: ab angło inuentꝰ
ẽ. eẽ. cum uirgine. Itane uelocior angio
fuit ds̃ ut festinantẽ nunciũ celerior
ipse p̃ueniret ad t̾̃ras: Nec mirũ. Nã
cñ. ẽẽt rex in acubitu suo. nardus ungi¬
nis dedit odorem siuim: et ascendit in
conspectu głȩ eius fumus aromatis. et

Expanded text:
fugere frequentias, vitare colloquia; ne fugere frequentias, vitare colloquia; ne vel orantis perturbaretur silentium, vel continentis castitas tentaretur. Clauserat itaque etiam illa hora suum super se habitaculum Virgo prudentissima, sed hominibus, re Angelus, sed nulli hominum facilis patebat accessus. 2. Ingressus ergo Angelus ad eam dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum. Legimus longe dissimiliter a Maria. Alioquin nec in illo habitavit plenitudo divinitatis corporaliter, quemadmodum in Maria: Ave, inquit, gratia plena, Dominus tecum. Quid mirum si gratia plena erat, cum qua Dominus erat? Sed hoc potius mirandum, quomodo qui Angelum miserat ad Virginem, ab Angelo inventus est esse cum Virgine. Itane velocior Angelo fuit Deus, ut festinantem nuntium celerior ipse praeveniret ad terras? Nec mirum Nam cum esset Rex in accubitu suo, nardus Virginis dedit odorem suum, et ascendit in conspectu gloriae ejus fumus aromatis, et
Abbreviated transcription (Latin):
Puto insecretarium pudicienbieuli:
ubi fortassis illa clanso suꝑ se ostio ora¬
bat patrẽ suũ mabscõndito. Solent
angłi adstare orantib: & delectatĩ
inhis quos uident leuare puras manꝰ
inoratione. holocaustum scẽ deuotio:¬
nis gaudent se offerre dõ. inodorem
suauitatis. Mariȩ aut̃ orationes qͣntũ
placuerint in conspectu altissimi an¬
głs indicauit: qui ingressus ad eã tã
reuerent᷑ salutauit. Nec fuit difficile
angło ꝑclausum ostium penetrare ad
abdita uirginis: qui utiq ex subtilitate¬
suȩ substantię hoc habet innatura. ut
nec seris ferreis eius arceatur ingressus:
quocũq suris eum impetus ferat. Angli¬
cis enĩ sp̃itib parietes ñ obsistunt. s cunc¬
ta illis uisibilia cedunt: cuncta eque cor¬
pora qͣntum libet solida uł spisa. penetra¬
bilia sunt eis ac ꝑuia. Suspicandũ gͥ ũ ẽ¬
qđ aꝑtum inuenerit angłs ostioliĩ uirgi¬
inis. cui imirum in ꝓposito erat hominũ

Expanded text:
Puto in secretarium pudici cubiculi, Puto in secretarium pudici cubiculi, ubi illa fortassis clauso super se ostio orabat Patrem suum in abscondito. Solent angeli astare orantibus, et delectari in his quos vident levare puras manus in oratione: holocaustum sanctae devotionis gaudent se offerre Deo in odorem suavitatis. Mariae autem orationes quantum placuerint in conspectu Altissimi, angelus indicavit, qui ingressus ad eam, tam reverenter salutavit. Nec fuit difficile angelo per clausum ostium penetrare ad abdita Virginis, qui utique ex subtilitate substantiae suae hoc habet in natura, ut nec seris ferreis ejus arceatur ingressus, quocunque suus eum impetus ferat. Angelicis enim spiritibus parietes non obsistunt, sed cuncta illis visibilia cedunt, cuncta aeque corpora, quantumlibet solida vel spissa, penetrabilia sunt eis ac pervia. Suspicandum igitur tum invenerit angelus ostiolum Virginis, cui nimirum in proposito erat hominum
Abbreviated transcription (Latin):
IBENTER ubi m̾congruere
uideo. uerba sc̃orum assũmo: quo uel¬
ex uasculorum pulchritudinegratiora
fiant queq in eis lectori apposuerim.
sum: qm̃ uir pollutis labiis ego sũ. Hen
quot uana. quot falsa. quot turpia. ꝑh
ipsum spurcissimũ os meũ euoinuisse
me recolo: inquo nẽ celestia reuoluere
uerba p̃sumõ. Uehement̃ timeo: ne iã¬
iã audiam ad medictum. Quare tue¬
narras iusticias meas: & assumis testa¬
mentum meũ ꝑos tuũ: Utinã & mͥ
de suꝑno altari. ñ quidẽ carbo unus s
ingens globus igneus afferatur: qͥ uideł¬
inultã & inueteratã prurientis oris mei
rubiginẽ ad plenum ex quoquere suf¬
ficiat: quatinis angłi ad uirginẽ. et
uirginis ad ipsum. grata inuicẽ ac casta
colloquia. dignus habear eo qualicũq
replicare sermone. Ait gͥ euangłista.
t ingressus angłs adeam.Haut du¬
bium qͥn ad mariã dixit. Aue grã ple¬
na: dñs tecũ. Quo ingressus adeam :

Expanded text:
. 1. Libenter, ubi mihi congruere . 1. Libenter, ubi mihi congruere video, verba sanctorum assumo, quo vel vasculorum pulchritudine gratiora fiant quaecunque in eis lectori apposuerim. sum, quoniam vir pollutus labiis ego sum! Heu! quot vana, quot falsa, quot turpia per hoc ipsum spurcissimum os meum evomuisse me recolo, in quo nunc coelestia revolvere verba praesumo! Vehementer timeo, ne jamjam audiam ad me dictum: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? Utinam et mihi de superno altari, non quidem carbo unus, sed ingens globus igneus afferatur, qui videlicet multam et inveteratam prurientis 744 oris mei rubiginem ad plenum excoquere sufficiat! quatenus angeli ad Virginem, et Virginis ad ipsum grata invicem ac casta colloquia dignus habear meo qualicunque replicare sermone. Ait igitur evangelista: Et ingressus Angelus ad eam, haud dubium quin ad Mariam, dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum. Quo ingressus ad eam?
Abbreviated transcription (Latin):
dicii horrore ꝑt̾ritus. baratro incipias
absorberi tristicie. desꝑationis abisso: co¬
gita mariam. In ꝑiculis. mnangustiis. in
rebus dubiis. mariã cogita. mariã inuo-¬
caꝰ non recedat abore. non recedat acorde:
& ut impetres enis orationis suffragium.
ne deseras conuersationis exemplum.
Ipsam sequens ũ deuias: ipsam rogans
ñ desꝑis: ipsam cogitans ñ erras. Ipsa te¬
nente ñ corruis: ipsa ꝓtegente ñ metins:
ipsa duce ñ fatigaris: ipsa ꝓpitia ꝑuenis:
& sic intemet ipso exꝑiris. qͣm merito die¬
tum sit & nom̃ uirginis maria. S iam
modice pausandum ẽ: ne & nos in tran¬
situ claritatẽ tanti buminis intueamur.
Ut enini uerbis apłicis utar. bonumẽ. nos
hic ẽẽ: & libet dulcit̃ contemplari infilẽ-¬
tio. qđ lab. oriosa ñ sufficit explicare lo¬
cutio. Interini aut̃ ex deuota scintillan¬
tis sẏderis contemplatione: feruentior
reꝑabatur in his quȩ sequuntur dispu

Expanded text:
dicii horrore perterritus, barathro incipias dicii horrore perterritus, barathro incipias absorberi tristitiae, desperationis abysso; cogita Mariam. In periculis, in angustiis, in rebus dubiis, Mariam cogita, Mariam invoca. Non recedat ab ore, non recedat a corde; et ut impetres ejus orationis suffragium, non deseras conversationis exemplum. Ipsam sequens non devias: ipsam rogans non desperas: ipsam cogitans non erras. Ipsa tenente non corruis; ipsa protegente non metuis; ipsa duce non fatigaris; ipsa propitia pervenis: et sic in temetipso experiris quam merito dictum sit, Et nomen Virginis Maria. Sed jam modice pausandum est, ne et nos in transitu claritatem tanti luminis intueamur. Ut enim verbis apostolicis utar, Bonum est nos hic esse : et libet dulciter contemplari in silentio, quod laboriosa non sufficit explicare locutio. Interim autem ex devota scintillantis sideris contemplatione, ferventior reparabitur in his quae secuuntur, dispu
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ radiꝰ uniuersum orbem illuminat. cinꝰ
splendor & prefulget insuꝑnis & inferos
penetrat: t̃ras etiã ꝑlustians. & cale facieis
magis mentes quam corpora. fonet uirtri-¬
tes. excoquit uitia. Ipsa inquã . ẽ. p̃clara
& eximia stella suꝑ hoc mare magnũ &
spatiosum necessario sublenata: inicans
meritis: illustrans exemplis. O quisqͥs
te intelligis in huiꝰ scłi ꝓfluuio magis
int̾ ꝓcellas & tẽpestates fluctuare. quã
ꝑ t̾ram ambulare: ne au̾tas ocrilos a ful¬
gore huius sideris. si ñ uis obrui ꝓcellis:
Si insurgant uenti temptationũ. si incur¬
ras scopulos tribulationũ: respicestellam.
uoca mariam. Si iactaris suꝑbiȩ undis.
si ambitionis. si detractionis. siemulatiõis:
respice stellam. uoca mariam. Si iracun-¬
dia. aut auaritia. aut carnis illecebra na¬
uiculam concusserit mentis: respice ad
mariam. Sicriminũ immanitate tur¬
batus. conscientiȩ feditatȩ confusus. iu¬

Expanded text:
cujus radius universum orbem illuminat, cujus cujus radius universum orbem illuminat, cujus splendor et praefulget in supernis, et inferos penetrat: terras etiam perlustrans, et calefaciens magis mentes quam corpora, fovet virtutes, excoquit vitia. Ipsa, inquam, est praeclara et eximia stella, super hoc mare magnum et spatiosum necessario sublevata, micans meritis, illustrans exemplis. O quisquis te intelligis in hujus saeculi profluvio magis inter procellas et tempestates fluctuare, quam per terram ambulare; ne avertas oculos a fulgore hujus sideris, si non vis obrui procellis. Si insurgant venti tentationum, si incurras scopulos tribulationum, respice stellam, voca Mariam. Si jactaris superbiae undis, si ambitionis, si detractionis, si aemulationis; respice stellam, voca Mariam. Si iracundia, aut avaritia, aut carnis illecebra naviculam concusserit mentis, respice ad Mariam. Si criminum immanitate turbatus, conscientiae foeditate confusus, ju