comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed magisterio sũmi eruditoris accipiant : quia neq qui plantat
neq quirigat ẽ aliquid. sed qui increm̃tũ dat ds̃: Om̃s hi apusil¬
lo usq ad magnũ cognoscent dm̃: quia ut uenirent ad xp̃m a
patre audierunt atq didicerunt: Om̃s educti ab errore. diri¬
gunt᷑ inuiã uitae : Om̃ib corde mutato recta sapere & recta uelle
donat᷑: om̃ib: timor quo in mandatis dĩ custodiant᷑ inseritur
F it in deserto uia. & terra arida fluminib ĩrigat᷑ : ut qui pri¬
us ad confitendũ dm̃ os ñ aperiebant. & uelut muta atq inra¬
tionalia animalia inferitatẽ transierant bestiarũ. diuinorũ
eloquioꝵ fontib inundati benedicant & laudent dm̃ enarran.¬
tes uirtutes & mirabilia misericordiae eiꝰ qui elegit eos. & infilios
ad optauit Ac noui testam̃tifȩcit heredes Si autẽ ut apłs loquit᷑.
hominis confirmatũ testam̃tũ nemospernit Aut suꝑ ordinat:

Expanded text:
sed magisterio summi eruditoris accipiant. Quia neque qui plantat, sed magisterio summi eruditoris accipiant. Quia neque qui plantat, neque qui rigat est aliquid; sed qui incrementum dat Deus . Omnes hi a pusillo usque ad magnum cognoscunt Deum: quia ut venirent ad Christum, a Patre audierunt atque didicerunt; omnes educti ab errore, 859 diriguntur in viam vitae; omnibus, corde mutato, recta sapere et recta velle donatur; omnibus timor, quo in mandatis Dei erudiantur, inseritur. Fit in deserto via, et terra arida fluminibus irrigatur: ut qui prius ad confitendum Deum os non aperiebant, et velut muta atque irrationabilia animalia in feritatem transierant bestiarum ; divinorum eloquiorum fontibus mundati, benedicant et laudent Deum, enarrantes virtutes et mirabilia misericordiae ejus, qui elegit eos, et in filios adoptavit, ac novi Testamenti fecit haeredes . Si autem, ut Apostolus loquitur, hominis confirmatum testamentum nemo spernit aut superordinat,
Abbreviated transcription (Latin):
de gr̃ã sua dñs qua ex om̃ib hominib nouã creaturã fęcit. ea¬
dẽ p̃nuntiat dicens: Ecce faciã noua quȩ nunc oriunt᷑. & cognos¬
cetis ea : & faciã in deserto uiã. & in sicca terra flumina: Bene.¬
dicent me bestiae agri sirenae & filiae strutionũ. qđ dederim in
deserto aquã & flumina in sicca terra ad potandũ genꝰ meũ electũ
popłm meũ quẽ mihi ad quisiui. ut enarrent uirtutes meas. Et ite¬
rũ. Per mem& ipsũ iuro. nisi exi& de ore meo iustitia & uerba
mea ñ auertent᷑ : quia mihi flectet᷑ om̃e genu & confitebit᷑
om̃is lingua dõ: Si ergo in possibile ẽ ista ñfieri. quia nec incera
p̃scientia dĩ ẽ nec mutabile consiliũ nec inefficax uoluntas. nec
falsa ꝓmissio : om̃s isti de quib hȩc p̃dicta sunt sine cuiꝰ quã exce¬
tione saluant᷑ Dat enĩ leges suas insensu ipsoꝵ. easq in cordib
eoꝵ digito suo scribit : ut agnitionẽ dĩ ñ doctrinae humanȩ opere

Expanded text:
de gratia sua Dominus, qua ex omnibus hominibus novam creaturam facit, eadem praenuntiat, dicens: Ecce facio nova quae nunc orientur, et cognoscetis ea: Et faciam in deserto viam, et in sicca terra flumina . Benedicent me bestiae agri, sirenae et filiae struthionum, quod dederim in deserto aquam, et flumina in sicca terra ad potandum genus meum electum, populum meum quem mihi acquisivi, ut enarrent virtutes meas. Et iterum: Per me ipsum juro, nisi exibit de ore meo justitia, et verba mea non avertentur, quia mihi flectomnis lingua Deo . Si ergo impossibile est ista non fieri, quia nec incerta praescientia Dei est, nec mutabile consilium, nec inefficax voluntas, nec falsa promissio, omnes isti de quibus haec praedicta sunt, sine cujusquam exceptione salvantur. Dat enim leges suas in sensum ipsorum, easque in cordibus eorum digito suo scribit; ut agnitionem Dei, non doctrinae humanae opere,
Abbreviated transcription (Latin):
s. in uobis gloriem᷑ in ecclesis dĩ ꝓpatientia ur̃a ae fide in om̃i¬
biꝑ secu nonib urĩs & tribulationib: quas sustinetis in exem¬
plu iustiindicu dĩ. ut digni habeamini regnodĩ ꝓquo & pato¬
nome Petrus quoq apłs ex dõ haberi fidẽ pdicans ita scribit
cientes qđ ñ corruptibilib auro & argento redepti estis de
uanaurã conuersatione paternȩ traditionis : sed p̃tiososan

Expanded text:
n omnibus persecutionibus vestris et tribulationibus, quas sustinetis in exemplum justi judicii Dei, ut digni habeamini regno Dei pro quo et patimini . Petrus quoque apostolus ex Deo haberi fidem praedicans, ita scribit: Scientes quod non corruptibilibus auro et argento redempti estis de vana convers
Abbreviated transcription (Latin):
p̃terierit & peis oratio eccłe recepta ñ fuerit. Ad occulta diui¬
na iustitiae iudicia referendũ ẽ & agnoscendũ secreti huiꝰ pro¬
funditatẽ nobis in hac uita patere ñ posse . Ex parte enĩ scimꝰ
&eex parte ꝓphetamꝰ. & uidemꝰ nunc ꝑ speculũ in enigmatẽ
nec sapientiores aut scientiores beatissimo apło sumꝰ : qui cũ
de grẽ potentia disputar& magnoꝵ mysterioꝵ ingressus ar¬
chanũ : his quȩ in possibilia erant enarrare sub cubuit Cum
eni dixiss& nolo enĩ uos ignorare fr̃s mysteriũ hoc ut ñ si tis
uobis ipsis sapientes quia caȩcitas ex parte in isrł comigit do¬
nec plenitudo gentiũ intrar& & sic om̃is issł saluus fier&
Ncut scriptũ ẽ ueni& ex syon qui eru& & auert& impetates

Expanded text:
praeterierit, et pro eis oratio Ecclesiae recepta non fuerit: ad occulta divipraeterierit, et pro eis oratio Ecclesiae recepta non fuerit: ad occulta divinae justitiae judicia referendum, et agnoscendum est secreti hujus profunditatem nobis in hac vita patere non posse. Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus: et videmus nunc per speculum in aenigmate . Nec sapientiores aut scientiores beatissimo Apostolo sumus, qui cum de gratiae potentia disputaret, magnorum mysteriorum ingressus arcanum, iis quae impossibile erat enarrare, succubuit. Cum enim dixisset: Nolo vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis vobis ipsis sapientes, quia caecitas ex parte in Israel contigit, donec plenitudo gentium intraret , et sic omnis Israel salvus fieret, sicut scriptum est: Veniet ex Sion qui erua
Abbreviated transcription (Latin):
urs  sehis maticis qui ab unitate fidei & caritatis Aieni suntn
Quid dutẽ ꝓistis petit. nisi ut relictis errorib suis conuertant᷑ u
dñi. accipiant sidẽ. accipiant caritatẽ. & de ignorantiȩ teneb¬
libe niti in agnitionẽ ueniant ueritatis : Qđ quia ipsi p̃stiro
sibi nequeunt malaȩ consuetudinis pondere oppressi & diaboli
uinculis alligati. neq deceptiones suas euincere ualent quib
ta pranacit̾ in haeserunt ut quantũ amanda ẽ ueritas tantũ di¬
ligant falsitatẽ : misericors dñs & iustus pom̃ib: sibi uult hi¬
minb supplicari. ut cũ uidemꝰ de tam ꝓfundis malis innumꝰ¬
ros erui ñ ambigamꝰ dm̃ prestitisse qđ ut p̃star&e oratꝰ ẽ uꝙ
grãs agentes ꝓ his qui salui facti sunt speremꝰ etiã eos qui nec¬
dũ illuminati sunt eodem diuina graẽ opere eximendos depo¬
testute tenebrarũ & in regnũ dĩ prius quã de hac uita exeant
trans ferendos. Qđ si aliquos sicut uidemꝰ accidere saluantis gr̃ꝰ

Expanded text:
 schismaticis, qui ab unitate fidei et charitatis alieni sunt. Quid autem pro istis petit, nisi ut, relictis erroribus suis, convertantur ad Deum, accipiant fidem, accipiant charitatem, et de ignorantiae tenebliberati, in agnitionem veniant veritatis? Quod quia ipsi praestare sibi nequeunt, malae consuetudinis pondere oppressi, et diaboli vinculis alligati, neque deceptiones suas evincere valent, quibus tam pertinaciter inhaeserunt, ut quantum amanda est veritas, tantum diligant falsitatem, misericors Dominus et justus pro omnibus sibi vult hominibus supplicari: ut cum videmus de tam profundis malis innumeros erui, non ambigamus Deum praestitisse, quod ut praestaret oratus est: et gratias agentes pro iis qui salvi facti sunt, speremus etiam eos qui nondum illuminati sunt, eodem divinae gratiae opere eximendos de potestate tenebrarum, ut in regnum Dei priusquam de hac vita exeant transferantur . Quod si aliquos, sicut videmus accidere, salvantis gratia
Abbreviated transcription (Latin):
in luxit ꝓpe mundi finẽ ad p̃teritã ñ recurrit etatẽ : ita modo quo¬
dã & ip̃si & ñ ipsi sunt de quib & quib ista dicunt᷑. dũ in aliquo
specialia ageneralib ñ diuidunt᷑. in aliquo uero a cõmunib se¬
sa certamina. dicent nos ꝑ huiꝰ modi disputationes apło contra¬
gre pleneq suscipimꝰ. ut nihilei de p̃cedentib siue subiectis quȩ
ad ipsã ꝑtinent subtrahamꝰ : qm̃ ut caetera diuinoꝵ eloquioꝵ testi¬
monia sequestremꝰ. hic loc sufficit ad euacuandũ qđ calũniose
obiciunt. & ad defendendũ qđ impie diffitent᷑. Seribens itaq
ad timotheũ magister gentiũ paulus apłs. ait. Obsecro igit᷑
primo om̃iũ fieri. obsetrationes. postulationes. gr̃arũ actiones.
ꝓ om̃ib hominib. ꝓ regib. & om̃ib qui in sublimitate sunt.

Expanded text:
illuxit prope mundi finem, ad praeteritam non recurrit aetatem. Ita modo quoilluxit prope mundi finem, ad praeteritam non recurrit aetatem. Ita modo quodam et ipsi et non ipsi sunt de quibus et quibus ista dicuntur; dum in aliquo specialia a generalibus non dividuntur, in aliquo vero a communibus sesa certamina, dicent nos per hujusmodi disputationes Apostolo contragre pleneque suscipimus, ut nihil ei de praecedentibus sive subjectis quae ad ipsam pertinent subtrahamus: quia ut caetera divinorum eloquiorum testimonia sequestremus, hic locus sufficit ad evacuandum quod calumniose objiciunt, et ad defendendum quod impie diffitentur. Scribens itaque ad Timotheum magister gentium Paulus apostolus ait: Obsecro igitur primo omnium, fieri obsecrationes, postulationes, gratiarum actiones, pro omnibus hominibus, pro regi
Abbreviated transcription (Latin):
scã popłs ad quisitionis ut uirtutes annuntietis eiꝰ quide te
nebris uos uocauit in admirabile lum̃ suũ. Qui aliquando ñ po¬
płs dĩ nunc autẽ popłs dĩ. qui ñ consecuti miseri cordiã nunc
autẽ miseri cordiã consecuti. Nũ quid cũ hȩc p̃dicarent᷑ ad hue
illi homines ꝑmanebant. quos om̃s ds̃ in p̃teritis generatio¬
nibu dimiserat in grediuias suas : Qidem ipsi qui prius tradi¬
ti fuerant uoluntatib suis. nunc de tenebris inlum admirabi¬
le uocant᷑ : Nonne illi iam defecerant in ignorantia sua. iam
in hoc mundo ñ erant. nec ab errore ad ueritatẽ reditꝰ olimi
mortuis suppetebat: Et tam̃ qđ post multa scła agebat grã.
in posteris impioꝵ sic loquendi consuetudo ꝑstrinxit. ut ipsi ui¬
deant᷑ nunc eligi qui prius fuerant derelicti. Perunent autẽ hȩc
ñ ad eosdem homines. sed ad eidem generis homines. Et uocatio quȩ

Expanded text:
sancta, populus acquisitionis; ut virtutes annuntsancta, populus acquisitionis; ut virtutes annuntis vos vocavit in admirabile lumen suum: qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei, qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti . Numquid cum haec praedicarentur, adhuc illi homines permanebant quos omnes Deus in praeteritis generationibus dimiserat ingredi vias suas , et iidem ipsi, qui prius traditi fuerant voluntatibus suis, nunc de tenebris in lumen admirabile vocabantur? Nonne illi jam defecerant in ignorantia sua, jam in hoc mundo non erant, nec ab errore ad veritatem reditus olim mortuis suppetebat? Et tamen quod post multa saecula agebat gratia in posteris impiorum, sic loquendi consuetudo perstrinxit, ut ipsi videantur nunc eligi, qui prius fuerant dereficti. Pertinent autem haec non ad eosdem homines, sed ad ejusdem generis homines: et vocatio quae
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ sibi illuminatio gratuita reseruauit : & tam̃ itade eis
sermo habet᷑. ut & in his qui pereunt & in his quis alui fiunt
nulla totius generis uideat᷑ facta discretio: Nã cũ legit᷑ scđm¬
lecti ꝓpt̃ patres. ita locutio sonat tã quã eosdem dicat dilectos
quos dixit inimicos. Sed hanc caliginẽ apłs ipse detersit dicendn
quia caetitas ex parte in issł contigit : ut unũ genꝰ induas species
intellegeremꝰ eẽ diuisũ. & omne hominẽ omne plenitudine
omnẽ issahelẽ ñ sẽꝑ ad uniuersitatẽ. sed plerũq ad partẽ ee¬
referendũ. Int̃ has autẽ formulas locutionũ. etiã illã inscrip¬
turis dictionẽ debemꝰ ad uertere . quia id qđ ad diuersoꝵ tẽpor
homines ꝑtin& ita ꝓmit᷑. quasi de una & eiusdẽ xtatis genera¬
tione dicat᷑ : sicut est qđ sc̃s petrus apłr scribens sui & futuri tẽ¬
poris gentib ait. Uos autẽ genꝰ electũ. regale sacerdotũ. gens

Expanded text:
partem sibi illuminatio gratuita reservavit: et tamen ita de eis sermo habetur, ut in his qui pereunt, et in his qui salvi fiunt, nulla totius generis videatur facta discretio. Nam cum legitpter patres ; ita locutio sonat, tamquam eosdem dicat dilectos, quos dixit inimicos. Sed hanc caliginem Apostolus ipse detersit, dicendo: Quia caecitas ex parte in Israel contigit: ut unum genus in duas species intelligeremus esse divisum, et omnem hominem, omnem plenitudinem, omnem Israelein Scripturis dictionem debemus advertere, qua id quod ad diversorum temporum homines pertinet, ita promitur, quasi de una et ejusdem aetatis generatione dicatur. Sicut est quod sanctus Petrus apostolus scribens sui et futuri temporis gentibus, ait: 863 Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens
Abbreviated transcription (Latin):
fides quȩ credit ꝑbaptismũ om̃a peccata dimitti : si gr̃a ñ ma
& impiis sed bonis & rectis doceret᷑ impendi. Origo itaq uera
uita ueraeq: iustitiae in regenerationis ẽ posita sacram̃to : ut us
homo renascit᷑. ibi etiã ipsarũ uirtutũ ueritas oriat᷑: & incipian
ad ꝑpetuã głam ꝓficere ꝑ fidẽ. quȩ uix ad tẽporalẽ uanȩ laudis
terant ꝑuenire mercedẽ: Siue enĩ iudaeus. legis scientia tumens
siue grec. studio sapientiȩ naturalis inflat̾ꝰ. priusquã iustificetꝰ
ira dĩ man& suꝑ illũ. Ila scilic& in adae p̃uaricatione contrac
de qua apłs loquit᷑ dicens. cũ essetis mortui delictis & peccatis¬
principẽ potestatis aeris huiꝰ sp̃s. quinunc operat᷑ infiliis diffi¬
dentiae . in quib: & nos aliquando conuersati sumꝰ in desiderus ca¬
nis nrãe. facientes uoluntatẽ carnis & cogitationũ. & eramꝰ n¬

Expanded text:
fides, quae credit per baptismum omnia peccata dimitti, si gratia non malis fides, quae credit per baptismum omnia peccata dimitti, si gratia non malis et impiis, sed bonis et rectis doceretur impendi. Origo itaque verae vitae, veraeque justitiae in regenerationis est posita sacramento; ut ubi homo renascitur, ibi etiam ipsarum virtutum veritas oriatur; et incipiant ad perpetuam gloriam proficere per fidem, qui vix ad temporalem vanae laudis poterant pervenire mercedem. Sive enim Judaeus legis scientia tumens, sive Graecus studio sapientiae naturalis inflatus, prius quam justificetuira Dei manet super eum, illa scilicet in Adae praevaricatione contracta, de qua Aposprincipem potestatis aeris hujus; spiritus qui nunc operatur in filios diffidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus in desideriis carnis nostrae, facientes voluntatem carnis et cogitationum: et eramus n
Abbreviated transcription (Latin):
largitas : & quid eruditionis retulit : quid rationis accȩpit :¬
on ẽ ei dispensationis reuelata iustitia. nec ad inspectionẽ secre
ti latentis admissus ẽ : sed ut adiscutiendis dĩ iudicus abstine¬
r&. opposita ẽ ei miserantis bonitas. & uolentis potestas : quasi
illi & ab apło diceret᷑. O homo tu quis es qui respondeas dõ
ũ quid dicit figm̃tũ ei qui se fincit. quare me sic fȩcisti:
m̃ib ergo hominib: cuiꝰ lib& gentis & generis cuiꝰ lib& con¬
ditionis & aȩtatis causa ꝑcipiendae grae uoluntas di ẽ : apud
quã ratio electionis abscondita ẽ ab eo grã dat᷑ incipientib men¬
tis. quã accepere sine meritis: Quȩ si possent bona eẽ sine gris
ñ diceret᷑ nisi quis renatꝰ fuerit ex aqua & spu scõ ñ in trabit
regnũ caeloꝵ. & nisi manducaueritis carnẽ filii hominis & bis¬
ritis sanguinẽ eiꝰ ñ habebitis uitã in uobis : sed diceret᷑ nisi

Expanded text:
largitas; et quid eruditionis retulit? quid rationis accepit? Nlargitas; et quid eruditionis retulit? quid rationis accepit? Non est ei dispensationis hujus revelata justitia, nec ad inspectionem secreti 871 latentis admissus est; sed ut a discutiendis Dei judiciis abstineret, opposita est ei bonitas miserantis, et volentis potestas: quasi illi et ab Apostolo diceretur: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum eOmnibus ergo hominibus cujuslibet gentis et generis, cujuslibet conditionis et aetatis, causa percipiendae gratiae voluntas Dei est, apud quam ratio electionis abscondita est, ab ea gratia incipientibus meritis quam accepere sine meritis. Quae si possent bona esse sine gratia, non diceretur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intret: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis sanguinem ejus, non habebitis vitam in vobis ; sed diceretur: Nisi quis
Abbreviated transcription (Latin):
loquim᷑ prȩferunt sortẽ : quos ad cõmendandã graẽ excellen¬
tiã in defectu diei & conclusione uit&e diuina indulgentia mune¬
rat᷑ ñ labori p̃ciũ soluens. sed diuitias bonitatis suȩ in eos quossi¬
ne operib legis elegit effundens: ut etiã hi qui multo labore su¬
darunt nec amplius quã nouissimi accȩperunt. intellegant
donũ segrãe ñ operũ accȩpisse mercedẽ : Vnde si & nos ad uersũ
patre familias murmuremꝰ eoqđ nouissime uocati totius diei
operariis exequent᷑. nec amplius multa opera quã pęne nulla
mereant᷑ : dicet᷑ nobis qđ uni eorũ responsũ ẽ. Amice ñ facio
tibi in iuriã: Nonne ex denario conuenisti mecũ : Tolle qđ tuũ
ẽ & uade: Volo autẽ & huic nouissimo dare. sicut & tibi Aut
ñ lic& mihi de remea facere qđ uolo:Aut oculus tuus neqũa
ẽ quia ego bonꝰ sũ: certe huic calũ matori iniusta uidebat᷑ hȩc

Expanded text:
loquimur praeferunt sortem, quos ad commendandam gratiae excellenloquimur praeferunt sortem, quos ad commendandam gratiae excellentiam, in defectu diei et conclusione vitae divina indulgentia muneratur, non labori pretium solvens, sed divitias bonitatis suae in eos, quos sine operibus elegit, effundens; ut etiam hi qui in multo labore sudarunt, nec amplius quam novissimi acceperunt, intelligant, donum se gratiae, non operum accepisse mercedem. Unde si et nos adversum patremfamilias murmuremus, eo quod novissime vocati totius diei operariis coaequentur, nec amplius multa opera quam pene nulla mereantur; dicetur nobis quod uni eorum responsum est: Amice, non facio tibi injuriam, Nonne ex denario convenisti mecum? Tolle quod tuum est, et vade. Volo autem et huic novissimo dare sicut et tibi. Aut non licet mihi de re mea facere quod volo? Aut oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ? Certe huic calumniatori injusta videbatur haec
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Si ergo etiã ex nequissimis in ipso uitae eaatu grã ĩnue¬
nit quos adopt&. cũ tam̃ multi etiam quiminꝰ nocentes
uident᷑ donihuiꝰ alieni sunt : quis hoc aut sine dispensatione
dĩ fieri. aut sine ꝓfunda dicat aquitate decerni: Qđ utiq ñ
ideo iniquũ ẽ quia occultũ ẽ : sed ideo &quũ ẽ. quia iudiciũ dĩ
e̾e ñ dubiũ ẽ: Qđ enĩ ab illius pend& arbitrio qua sententia
Iudicari debeat prius quã iudicet᷑ incertũ ẽ: Cũ autẽ res ad
finẽ suũ uenerit: nemini liberũ ẽ de exitu conqueri: quia
tertissimũ ẽ nihil aliter dm̃ facere debuisse: quã fȩcerit Qui
multimodae uocationis uarietatẽ: ad unã grãm ꝑtinentem.
etiã illa regula euangelicȩ cõparationis ad stritxit. qua osten¬
dit patrẽ familias diuerso tẽpore conducentẽ operarios uinee
in uineã & totius diei operariis aggregati istoꝵ de quib nunc

Expanded text:
tio? Si ergo etiam ex nequissimis in ipso vitae exitu gratia invetio? Si ergo etiam ex nequissimis in ipso vitae exitu gratia invenit 870 quos adoptet; cum tamen multi, etiam qui minus nocentes videntur, doni hujus alieni sunt: quis hoc aut sine dispensatione Dei fieri, aut sine profunda dicat aequitate decerni? Quod utique non ideo iniquum est, quia occultum est; sed ideo aequum est, quia judicium Dei esse non dubium est. Quod enim ab illius pendet arbitrio, qua sententia judicari debeat, priusquam judicetur, incertum est: cum autem res ad finem suum venerit, nemini liberum est de exitu conqueri; quia certissimum est nihil aliter Deum facere debuisse quam fecerit. Qui multimodae vocationis varietatem, ad unam gratiam pertinentem, etiam illa regula Evangelicae comparationis astruxit, qua ostendit patremfamilias diverso tempore conducentem operarios vineaein vineam, et totius diei operariis aggregati, istorum de quibus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
da facinꝰora quae possint gr̃e arcere donũ. ita nulla posse tã
p̃clara opera existere. quib hoc qđ gratis tribuit᷑ ꝑ retribun¬
onis iudiciũ debeat᷑. Uilescer& enĩ redẽptio sanguinis xp̃i.¬
nec misericordiae dĩ humanoꝵ operũ p̃rogatiua sub cũbera
si iustificatio quȩ fit ꝑ gram̃ meritis p̃cede̾ntib deberet᷑. ut
ñ munꝰ largientis sed merces ess& operantis Vnde autẽ ꝓli¬
ripossit qđ ad euacuandũ originale peccatũ nulla idonea
ess& industria: nisi & impu & facinorosi ꝑ lauacrũ xp̃i assu.¬
merent᷑ in regnũ: Agnoscerentq qui in sua iustitia glo¬
riant᷑ quã nihil dignũ agere possint ad optione filioꝵ dĩ. si
ad regenerationis non ꝑuenerint sacram̃tũ: cũ eadem qua
scelestissimi peccatores conditione teneant᷑ : pares futuri in
scĩficatione. si affuit miseratio: simul perituri. si cessarit ab ls¬

Expanded text:
nda facinora, quae possint gratiae arcere donum, ita nulla posse tam nda facinora, quae possint gratiae arcere donum, ita nulla posse tam praeclara opera exire, quibus hoc quod gratis tribuitur, per retributionis indicium debeatur? Vilescernec misericordiae Dei humanorum operum praerogativa succumberet, si justificatio quae fit per gratiam, meritis praecedentibus deberetur, ut non munus largientis, sed merces esset operantis. Unde autem probari posset, quod ad evacuandum originale peccatum nulla idonea esset industria; nisi et impii et facinorosi per lavacrum Christi assumerentur in regnum; agnoscerentque qui in sua justitia gloriantur, quam nihil dignum agere possint adoptione filiorum Dei, si ad regenerationis non pervenerint sacramentum; cum eadem qua scelestissimi peccatores conditione teneantur, pares futuri in sanctificatione, si adfuerit regeneratio; simul perituri, si cessaverit ablu
Abbreviated transcription (Latin):
petuã miseriã transeunt ñ renati: Si originalẽ culpã fateris
om̃is numerꝰ in reatu ẽ : Si moralẽ in nocentiã quȩris. om̃is
sũma sine uitio ẽ: Non m̃uenit qđ discernat humana iustra
sed hab& qđ eligat in enarrabilis dĩ grã: In abscondito ẽ con¬
siliũ : sed ñ lat& donũ Opus exerit pietas: causã obscurat po¬
testas Sed tam indubitabile ẽ qđ ñ uidet᷑ quã qđ uidet᷑: quia
auctori manifesti operis negariͤ confessio etiã ignotae ñ po¬
test aquitatis: Qdsi & ad illos dirigas mentis intuitũ. qui lon¬
gã agentes inflagitus & scelerib xtatẽ. sacram̃to baptism¬
tis ap̃i in ipso uitae fine renouant᷑: & sine ullo suffragiobo.¬
noꝵ operũ in regni caelestis consortiũ trans ferunt᷑ : quo in¬
tellectu diuinũ iudiciũ comp̃hendes. nisi ut indubitant᷑ ag¬
noscas gratuita e̾t̾ dĩ munera: Q sicut nulla sunt tã de testa¬

Expanded text:
erpetuam miseriam transeunt non renati. Si originalem culpam fateris, erpetuam miseriam transeunt non renati. Si originalem culpam fateris, omnis numerus in reatu est: si moralem innocentiam quaeris, omnis summa sine vitio est. Non invenit quod discernat humana justitia, sed habet quod eligat inenarrabilis gratia Dei. In abscondito est consilium, sed non latet donum: opus exerit pietas, causam obscurat potestas. Sed tam indubitale est quod non videtur, quam quod videtur: quia auctori manifesti operis negari confessio etiam incognitae non potest aequitatis. Quod si et ad illos dirigas mentis intuitum, qui longam agentes in flagitiis et sceleribus aetatem, sacramento baptismatis Christi in ipso vitae fine renovantur, et sine ullo suffragio bonorum operum in regni coelestis consortium transferuntur: quo intellectu divinum judicium comprehendes, nisi ut indubitanter agnoscas gratuita esse Dei munera: et sicut nulla sunt tam detesta
Abbreviated transcription (Latin):
de tenebris uos uocauit in admirabile lum̃ suũ : qui quondã
ñ populus. nunc autẽ populus dĩ: quoꝵ aliquando ñ misertꝰ ẽ:
nunc autẽ miseret᷑: Non ergo meritis minoꝵ tribuit᷑. qđ ñ
meruere maiores Par enĩ impietas. & patres accusabat & fi¬
lios : eadẽq ignorantiȩ cacitas. om̃s simul in eosdem merge.¬
discretionis istius ratio : sed ñ lat& ipsa discretio: Non intelle.
gimꝰ iudicantẽ : sed uidemꝰ operantẽ: Quid calũniam᷑ iusti¬
tiae occulte i qui grãs debemꝰ misericordiae manifestae
audemꝰ & uenerem᷑ qđ agit᷑ : quia tutũ ẽ nescire qđ te
git᷑: Respice autem & ad uniuersalẽ multitudinẽ paruuloꝵ: in
quib excepto illo quo indanationẽ nascit᷑ gens humana delieto
nec p̃terita possunt merita nec futura censeri Om̃s eni de qui
nunc loquim᷑ ante illũ intellegentiae usũ ante liberũ uoluno¬
tis arbitriũ. alii ad aeternã beatitudinẽ regenerati. alii ad ꝑ¬

Expanded text:
qui quondam non populus, nunc autem populi Dei; quorum aliquando non est misertus, nunc autem miseretur . Non ergo meritis minorum tribuitur quod non meruere majores. Par enim impietas et patres accusabat et filios, eademque ignorantiae caecitas omnes simul in eosdem mergediscretionis istius ratio, sed non lagimus judicantem, sed videmus operantem. Quid calumniamur justitiae occultae, qui gratias debemus misericordiae manifestae? Lauda et venerare quod agitur, quia tutum est nescire quod gitur. Respice autem et ad universalem multitudinem parvulorum, in quibus excepto illo quo in damnationem nascitur gens humana delicto, nec praeterita possunt merita nec futura censeri. Omnes enim de quibus nunc loquimur, ante ullum intelligentiae usum, ante liberum voluntatis arbitrium, alii ad aeternam beatitudinem regenerati, alii ad p
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qđ ꝓmisit potens ẽ & facere : Quis autẽ tã alienꝰ ẽ a fide aba
tã degener ab uniuersarũ gentiũ patre qui ꝓmissionẽ ta autr
impleri. aut ab alio p̃ter eũ qui ꝓmisit dicat impleri : Lle qus
erit mendax: ds̃ autẽ ẽ uerax: Etom̃is qui accipit testimoniũ q
hoc signat. hoc indicat. qđ ꝑlucẽ illum inantẽ factus ẽ uidens.
factus oboediens. factus intellegens: sicut ioħs euangelista testatꝰ
dicens scim̃ quia mundus om̃is in maligno posit ẽ. & scimiqui

Expanded text:
 promisit potens est et facere . Quis autem tam alienus est a fide Abrahae, tam degener ab universarum gentium patre, qui promissionem aut non impleri, aut ab alio praeter eum qui promisit dicat impleri? Ille quidem erit mendax, Deus autem verax et omnis qui accipit testimonium ejus hoc signat, hoc indicat, quod per lucem illuminantem factus est videns, factus est obediens, factus intelligens, sicut Joannes evangelista testatur dicens: Scimus quia mundus totus in maligno positus es
Abbreviated transcription (Latin):
nebris & umbra mortis sedent. ad dirigendos pedes nr̃os mninam
pacis: Hec autẽ uiscera misericordiae. dñs ñ ad unius tantũ popłi
redẽptionẽ. sed ad om̃iũ nationũ impendit salutẽ: dicente euan¬
gelista. quia iħs moriturꝰ erat ꝓgente: & ñ tantũ ꝓgente : sed etiã
ut filios dĩ disꝑsos congregar& in unũ: Hoc enĩ agit illa uox dñi:

Expanded text:
umbra mortis sedent, ad dirigendos pedes nostros in viam pacis Haec autem viscera misericordiae Dominus, non ad unius tantum populi redemptionem, sed ad omnium nationum impendit salutem. Dicit Evangelista, quia Jesus moriturus erat pro gente, non tantum pro gente, sed etiam ut filios
Abbreviated transcription (Latin):
principes: & hos qui oppressi fuerant releuans: Qui reuelat
ꝓfunda de tenebris. & ꝓducit in lucẽ umbrã mortis : Qui mul¬
tiplicat gentes & ꝑdit eas. & subuersas in integrũ restitu&.
Qui immutat cor principũ terrae: & decipit eos. ut frustra ince¬
dant ꝑ inuiũ: Palpabunt quasi in tenebris & ñ in luce : & er¬
rare eos faci& quasi ebrios: Et iterũ itẽ dicens uoluntatẽ dĩ
irritã e̾e non posse. ipse em̃ inquit solus ẽ : & nemo auertere
potest cogitationẽ eiꝰ : & anima eiꝰ qđ cũq uoluerit hoc fi&:
iberatur pars hominũ. parte pereunte : Ꝙ si hoc uolunta¬
tũ meritis uoluerimꝰ asscribere: ut malos neglexisse grã. bonos
autẽ elegisse uideat᷑: resist& nobis innumerabiliũ causa popu
nec meliores fuisse eorũ posteros possumꝰ dicere. de quib scrip.¬
tũ ẽ gentiũ populus qui sedebat in tenebris lucẽ uidit magñã.
& sedentib in tenebris & umbra mortis luxortaẽ illis: & ad

Expanded text:
pes, et eos qui oppressi fuerant relevans. Qui revelat profunda de tenebris, et producit in lucem umbram mortis. Qui multiplicat gentes et perdit eas, et subversas in integrum restituet. Qui immutat cor principum terrae, et decipit eos, ut frustra incedant per invium, palpabunt quasi in tenebris, et non in luce, et errare eos faciet quasi ebrios. Et iterum idem dicens voluntatem Dei irritam esse non posse: Ipse enim, inquit, solus est, et nemo avertere potest cogitationem ejus, et anima ejus quodcumque voluerit, hoc fiet . Liberatur pars hominum parte pereunte. Et si hoc voluntatum meritis velimus ascribere, ut malos neglexisse gratia, bonos autem elegisse videatur: resistet nobis innumerabilium causa populnec meliores fuisse eorum posteros possumus dicere, de quibus scriptum est: Gentium populus qui sedebat in tenebris, lucem vidit magnam, et sed
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tantũ ꝓgente sed etiã ut filios dĩ disꝑsos congregar& in unũ &
uni uersis dicit uenite ad me om̃s quilaboratis & oneratiestis. &
seruato sibi in cognoscibilis electionis arbitriodat sui patrisq n¬
titiã quib eã uoluerit reuelare oñis fililucis filii ꝓmissionis
abrahȩ filii dĩ genꝰ electũ regale sacerdotiũ uiri ssrahelite pcog¬

Expanded text:
non tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos congregaret in unum ; et universis dicit, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et, servato sibi incognoscibilis electionis arbitrio, dat sui Patrisque notitiam, quibus eum voluerit revelare : omnes filii lucis, filii promissionis, filii Abrahae, filii Dei, genus electum, regale sacerdotium, veri Israelitae, p
Abbreviated transcription (Latin):
qualis sit natura humana sine grã: dicat iudas apłs quid agat uel
ignorantia imperitoꝵ ł doctrina sapientiũ: Hiautẽ inquit quȩ¬
cũq quidem ignorant blasphemant : quȩcũq autẽ naturalit̃ ue-¬
lut muta animalia norunt. in his corrũ punt᷑: Dicat autẽ sub
uerbis achariae euangelista lucas. ante illuminationẽ gr̃ẽ in
qua humanũ genꝰ nocte uerset᷑: & de quib ignorantiae tenebris
dĩ populus eruat᷑: Et tu inquit puer. ꝓpħa altissimi uocaberis.
p̃ibis enĩ ante faciem dñi parare uias eiꝰ. ad dandã scientiã salu

Expanded text:
qualis sit natura humana sine gratia, dicat Judas apostolus, quid agat vel ignorantia imperitorum, vel doctrina sapientium. Hi autem, inquit, quaecumque quidem ignorant blasphemant; quaecumque autem naturaliter velut muta animalia norunt, in his corrumpuntur . Dicat etiam sub verbis Zachariae evangelista Lucas, ante illuminationem gratiae in qua humanum genus nocte versetur, et de quibus ignorantiae tenebris Dei populus eruatur. Et tu, inquit, Puer, Propheta Altissimi vocaberis: praeibis enim ante faciem Domini parare vias ejus: ad dandam scientiam sal
Abbreviated transcription (Latin):
fier& scire sufficer& dicit dñs ad moysen. Quis dedit os homin
In libro ecclesiastico legit᷑. Bona & mala uita & mors. pauꝑtas
& honestas. adõ sunt : & iob dicit Abundant tabernacula pra¬
donũ. & audacter ꝓuocant dm̃: cũ ipse dederit om̃a in manib
eorũ : & idem de om̃iũ rerũ humanarũ ꝓfectu & defectu dispu¬
tans. om̃sq mutationes ad iudicia dĩ referens. apud ipsũ ẽ in.
quit sapientia & fortitudo: ipse hab& consiliũ & intellege¬
tiã: si destruxerit nemo ẽ qui aedifc& : si incluserit homi¬
nẽ nullus ẽ qui aperiat. si continuerit aquas. om̃a sicca¬
bunt᷑: si emiserit eas. sub uertent terrã: AApud ipsũ est
fortitudo & sapientia : ipse nouit & decipientẽ. & eũ qui decipi
t. Adducit consiliarios instultũ finẽ. & iudices in stuporẽ : Bal¬
teũ regũ dissoluit. & p̃cingit fune renes eoꝵ : Duc& sacerdo

Expanded text:
fieret scire sufficeret. Dicit Dominus ad Moysen: « Quis dedit os homini, fieret scire sufficeret. Dicit Dominus ad Moysen: « Quis dedit os homini, » In libro Ecclesiastico legitur: « Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas a Deo sunt . » cter provocant Deum, cum ipse dederit omnia in manibus eorum . » Et idem de omnium rerum humanarum profectu et defectu disputans, omnesque mutationes ad Dei judicia referens: « Apud ipsum est, » inquit, « sapientia et fortitudo: ipse habet consilium et intelligentiam. Si destruxerit, nemo est qui aedificet. Si incluserit hominem, nullus est qui aperiat. Si continuerit aquas, omnia siccabuntur; si emiserit eas, subvertent terram. Apud ipsum est fortitudo et sapientia; ipse novit et decipientem et eum qui decipitur. Et adducit consiliarios in stultum finem, et judices in stuporem. Balteum regum dissolvit et praecingit fune ren
Abbreviated transcription (Latin):
ris. si deniq mille alias differentias in habitu corpoꝵ. in qualitan¬
b animoꝵ. in conditione tẽpoꝵ. in more regionũ diiudicare ñ po¬
sũ. ideo qđ om̃iũ hoꝵ ds̃ sit conditor atq: ordinator ignoro : qui
utiq singuloꝵ hominũ ita & corpora creauit & sp̃s. ut p̾ter illã
secuturã ex unius cuiꝰq studio uoluntariã diuersitatẽ. ipsa cond
tionis exordia dissimillima numerositate uariar& Turbarent
autẽ nos & in diuersũ distraherent multȩ uaniloquioꝵ opinio¬
nes. qui de in cognoscibilib definire in conuenientia p̃sũpserun
& has originales in aequalitates. fatis quȩ nulla sunt & syderibus
deputarunt : nisi certissima notitia teneremꝰ dm̃ creatorẽ de ele¬
utiq opera dĩ humanȩ intellegentiae ñ sub traherent᷑: si in notes¬
cere debuissent : & manifestaret᷑ cur ita quidq fier&: nisi qđ m

Expanded text:
ris: si denique mille alias differentias in habitu corporum, in qualitatris: si denique mille alias differentias in habitu corporum, in qualitatibus animorum, in conditione temporum, in more regionum dijudicare non possum: ideo quod omnium horum Deus sit conditor atque ordinator, ignoro. Qui utique singulorum hominum ita et corpora creavit et spiritus, ut praeter illam secuturam ex uniuscujusque studioitionis exordio dissimillima numerositate variaret. Turbarent autem nos et in diversum distraherent multae vaniloquorum opiniones, qui de incognoscibilibus definire inconvenientia praesumpserunt, et has originales inaequalitates fatis, quae nulla sunt, et sideribus deputarunt, nisi certissima notitia teneremus Deum creatorem de eleutique opera Dei humanae intelligentiae non subtraherentur, si innotescere debuissent, et manifestaretur cur ita quidque fieret, nisi quod ita
Abbreviated transcription (Latin):
pendere. quã iustissimȩ ueritatis & misericordissimȩ bonita¬
tis subtractũ ab humana conditione secretũ temeraria in qui¬
sitione discutere : nihil omittens de his quȩ ñ oporc& igno¬
rari. nihil contrectans de his quȩ ñ lic& sciri. Multa enĩ sunt
in dispensatione diuinoꝵ operũ. quoꝵ causis latentib soli
monstraͥt᷑ affectus : ut cũ pateat qđ geritꝰ. ñ pateat cur gera¬
t᷑. negotio in mediũ deducto & in occultũratione subducta :̃ ut in
eademre. & de inscrutabilib praesũptio cõprimat᷑. & de manifesis
falsitas refutet᷑: Neq enĩ si nescio cur ille gretꝰ creet᷑. hic barba
iste in diuitiis. ille in egestate nascat᷑. hunc ualida procẽri corpo¬
ris pulchritudo sublim&. illũ debiliũ menbrorũ exilitas con¬
tracta deform&. iste acatholicis editꝰ. in ueritatis cunabulis nu¬
at᷑. ille hereticoꝵ ꝓgenies: cũ ipso lacte matris hauriat uirus erro¬

Expanded text:
uam justissimae veritatis et misericordissimae bonitatis subtractum ab humana cognitione secretum temeraria inquisitione discutere: nihil omittens de iis quae non oportet ignorari, nihil contrectans de iis quae non licet sciri . Multa enim sunt in dispensatione operum divinorum, quorum causis latentibus soli monstrantur effectus, ut cum pateat quod geritur, non pateat cur geratur: negotio in medium deducto, et in occultum ratione subducta: ut in eadem re et de inscrutabilibus praesumptio comprimatur, et de manifestis falsitas refutetur. Neque enim si nescio cur ille Graecus creetur, hic Barbarus: iste in divitiis, ille in egestate nascatur: hunc valida proceri corporis pulchritudo sublimet, illum debilium membrorum exilitas contracta deformet: iste a catholicis editus in veritatis cunabulis nutriatur, ille haereticorum progenies cum ipso lacte matris hauriat virus erro
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ prius ñ ẽ facta uocatio dicat᷑ nunc ingredi plenitudo cũ
tanta ꝓmiscuae aetatis & conditionis hominũ milia in om̃ib
nationib quȩ sunt sub caelo sine xp̃i iustificatione moriant᷑.

Expanded text:
quarum prius non est facta vocatio, dicatur nunc ingredi plenitudo, cum quarum prius non est facta vocatio, dicatur nunc ingredi plenitudo, cum tanta promiscuae aetatis et conditionis hominum millia, in omnibus nationibus quae sunt sub coelo, s
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ docentis assertio locũ dabat multi modae quȩstioni. ut ua¬
riatȩ ꝑ tot populos ac tẽpora grãe causa quȩreret᷑ : cur scilic&
anteriorib sȩculis dimissae essent om̃s gentes ingredi uiassuas
uno tantũ israhele qui diuinis eloquiis erudiret᷑ exccepto & ad
cognitionẽ ueritatis electo cuiꝰ infidelitas locũ tandẽ saluan¬
dis gentib fecerit. tã quã siunꝰ popłs infide sui generis ꝑmane¬
r& misericordia dĩ caeteris nationib se p̃stare ñ poss&i cur deniq
ipsi quoꝵ diminutio salus gentiũ ẽ ab obcaecatione sua ñ liberent᷑
prius quã ingrediat᷑ gentiũ plenitudo quasi illuminari cũ om̃i¬
b nequeant qui om̃s facta om̃iũ gentiũ ad optione saluandi s̃t:
aut quomodo om̃ĩs isrł sublata obcaetatione saluandus sit : cuiꝰ
innumerabilis multitudo in sua infidelitate deficiens ad tem¬
pora saluantis ꝓmissa ñ ꝑuenit. uel quomodo ipsarũ gentiũ

Expanded text:
enim docentis assertio locum dabat multimodae quaestioni, ut variata per tot populos ac tempora gratiae causa quaereretur, cur scilicet anterioribus saeculis dimissae essent omnes gentes ingredi vias suas, uno tantum Israele, qui divinis eloquiis erudiretur, excepto, et ad cognitionem veritatis electo. Cujus infidelitas locum tandem salvandis gentibus fecerit, tanquam, si unus populus in fide sui generis permaneret, misericordia Dei caeteris nationibus se praestare non posset. Cur denique ipsi, quorum diminutio salus gentium est, ab obcaecatione sua non liberentur priusquam ingrediatur gentium plenitudo, quasi illuminari cum omnibus nequeant, qui omnes facta 194 omnium gentium adeptione salvandi sunt. Aut quomodo omnis Israel sublata obcaecatione salvandus sit, cujus innumerabilis multitudo in sua infidelitate deficiens ad tempora salvantis promissa non pervenit. Vel quomodo ipsarum gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
uidentes opera ur̃a bona magnificent patrẽ urm̃ qui in caelis ẽ:¬
fixa ergo hac fide in cordib nr̃is in mobilit̃q fundata qua salub̾ri.¬
me credimꝰ om̃abona ac maxime eaquȩ ad uitã at̃nã ꝓuehunt.
dĩ munere haberi. dĩ munere augeri. dĩ munere custodiri: Puto
qđ pius sensus ñ debeat in eaquȩstione turbari. quȩ de om̃iũ & ñ
de om̃iũ hominũ conũsione generat᷑ .: si ea quȩ clara sunt. ñ de his
quȩ occulta sunt obscuremꝰ : & dũ ꝓcacit̃ insistimꝰ clausis. excludam᷑
abaꝑtis. cũ sufficere debeat ut in eo quo ꝑuenimꝰ ambulemꝰ : Quid
enĩ mirũ si quidã aduitae sacram̃ta ñ ueniunt: De quib dicit᷑.¬
bis. mansissent utiq nobiscũ : Quoꝵ similes sunt & illi qui ꝓfi¬
tent᷑ se dm̃ scire : factis autẽ negant: Nã cũ scriptũ sit om̃ĩs
qui inuocauerit nom̃ dñi saluus erit : de quib dã tam̃ dñs ait

Expanded text:
uidentes opera uestra bona magnificent patrem uestrum qui in caelis euidentes opera uestra bona magnificent patrem uestrum qui in caelis eFixa ergo hac fide in cordibus nostris, immobiliterque fundata, qua saluberrime credimus omnia bona, ac maxime ea quae ad vitam aeternam provebunt, Dei munere haberi, Dei munere augeri, Dei munere custodiri; puto quod pius sensus non debeat in ea quaestione turbari, quae de omnium et de non omnium hominum conversione generatur, si ea quae clara sunt, non de his quae occulta sunt, obscuremus, et dum procaciter insistimus clausis, excludamur ab apertis: cum sufficere debeat ut in eo in quod pervenimus ambulemus. Quid enim mirum si quidam ad vitae sacramenta non perveniunt, cum plbis, mansissent utique nobiscum . Quorum similes sunt illi qui profitentur se Deum scire, factis autem negant . Nam cum scriptum sit, Omnis qui invocaverit nomen Domini salvus erit , de quibusdam tamen Dominus ait
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ quȩ in eã inciderunt sordiũ concretione detersa
speculũ humani cordis enubil&: Scriptũ ẽ enĩ. Quis po¬
test facere mundũ de inmundo conceptũ semine: non ne
tu quisolus es: Quaerat dñs imaginẽ suã : ut in renouatio¬
ne ac iustificatione eiꝰ grã reformantis appareat : sicut in se
iudee quȩ erant in ap̃o : tantũ auditũ habebant qđ is qui ꝑseque¬
bat᷑ uos aliquando nunc euangelizat fidẽ quã expugnabat : &
inme ta clarificabant dm̃: Si ergo tunc xp̃ianꝰ popłs didicerat
& illi s̃imi primitiui eccła quoꝵ erat unũ cor & una anima sic
crede sret᷑. bant. ut cũ uiderent quẽpiã ad agnitionẽ ueritatis
ab errore conuersũ glorificarent dm̃ & fidẽ correcti confiterent᷑
muneris ẽẽ diuini: ipse quoq dñs discipulos suos magistros om̃i¬
ũ gentiũ sic docebat. dicens sic luceat lum̃ urm corã hominib ut

Expanded text:
omnium quae in eam inciderunt sordium concretione detersa, omnium quae in eam inciderunt sordium concretione detersa, speculum humani cordis enubilet. Scriptum est enim: Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es ? Quaerat Dominus imaginem suam, ut in renovatione ac justificatione ejus gratia reformantis appareat, sicut in se Judaeae, quae erant in Christo; tantum auditum habebant, quod is qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem quam expugnabat; et in me clarificabant Deum . Si ergo tunc Christianus populus didicerat, et illi primitivae Ecclesiae, quorum erat unum cor et una anima , sic credebant, ut cum viderent quempiam ad agnitionem veritatisab errore conversum, glorificarent Deum, et fidem correcti confiterentur muneris esse divini. Ipse quoque Dominus discipulos suos magistros omnium gentium sic docebat d
Abbreviated transcription (Latin):
Tran sit animꝰ de uoluntate in uoluntat̾e : & si illa quȩ pellit̃
aliqua cunctatione remorat᷑ : ea tam̃ quȩ gignitur electi¬
ora quęq sibi uindicat : ut lex peccati & lex dĩ diuersas atq
discretas in eodẽ homine habeant mansiones : & concupis¬
cente carne aduersꝰ spm̃. carnis autẽ concupiscentiis spũ
repugnante. ꝑ exteriora quidẽ insidiari tẽptator audeat
sed mens aitxilio dĩ munita p̃ualeat: Ad magnã eñi utili¬
tatẽ fideliũ materia ẽ reseruata certaminũ : ut ñ suꝑbiat
scĩtas. dũ pulsat᷑ infirmitas. Vnde & apłsdicit. In magni
me: Sed dixit mihi. Sufficit tibi grãmea: nã uirtꝰ in infir¬
mitate ꝑficit᷑ Quaerat ergo dñs imagine suã : & errantẽ
oue bonꝰ pastor inueniat᷑: neo dedignet᷑ aegram diuq im
in uio fatigatã humeris suis ferre: & ñ reuocando tantũ
sed etiam portando saluare : Quȩrat dñs imaginẽ suã : &

Expanded text:
transit animus de voluntate in voluntatem; etsi illa quae pellitur, transit animus de voluntate in voluntatem; etsi illa quae pellitur, aliqua cunctatione remoratur; ea tamen quae gignitur electiora quaeque sibi vindicat, ut lex peccati et lex Dei diversas atque discretas in eodem homine habeant mansiones: et concupiscente carne adversus spiritum, carnis etiam concupiscentiis spiritu repugnante , per exteriora quidem insidiari tentator audeat, sed mens auxilio Dei munita praevaleat. Ad magnam enim utilitatem fidelium materia est reservata certaminum, ut non superbiat sanctitas, dum pulsatur infirmitas. Unde et Apostolus dicit: In magnitme; sed dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur . Quaerat ergo Dominus imaginem suam, et errantem ovem bonus pastor inveniat: nec dedignetur aegram diuque in invio fatigatam humeris suis ferre, et non revocando tantum, sed etiam portando salvare. Quaerat Dominus imaginem suam, et
Abbreviated transcription (Latin):
entus territi. trementẽ reã sub illius iudicio reliquissent. qui
uenerat quȩrere & saluũ facere qđ perierat : Ꝙideo inclina¬
tꝰ. idẽ adhumana dłmissus. & i opꝰ nr̃ae reformationis in¬
flexus. digito scribebat in terra : ut legẽ mandatoꝵ ꝑ grae de¬
creta uacuar& : & ostender& se ẽẽ qui dixerat . Dabo leges
meas in sensu ipsoꝵ. & in corde ipsoꝵ scribã eas isri Qđ utiq
cotidie facit : dũ cordib uocatoꝵ suã inserit uo posui lunta¬
lus inuidendo falsauit. ueritas miserendo rescribit : Cũ igit᷑
uerbũ dĩ ꝑministeriũ p̃dicantiũ aurib carnis infert᷑: misce¬
t᷑ operatio potentiae diuinae cũ sono uocis humanȩ : Et qui in¬
citauit euangelitantis officiũ. audientis quoq firmauit af¬
fectũ: Dulcescit animȩ cib uerbi : ueteres tenebrae noualue
pellunt᷑ : & obtutꝰ interior caligine antiqui erroris exuitꝰ

Expanded text:
entiis territi, trementem ream sub illius judicio reliquissent qui entiis territi, trementem ream sub illius judicio reliquissent qui venerat quaerere et salvum facere quod perierat ; et ideo inclinatus, id est, ad humana demissus, et in opus nostrae reformationis inflexus, digito scribebat in terram , ut legem mandatorum per gratiae decreta vacuaret, et ostenderet se esse qui dixerat, Dabo leges 856 meas in sensu ipsorum, et in corde ipsorum scribam eas . Quod utique quotidie facit, dum cordibus vocatorum suam inserit voluntalus invidendo falsavit veritas miserando rescribit. Cum igitur verbum Dei per ministerium praedicantium auribus carnis infertur, miscetur operatio potentiae divinae cum sono vocis humanae, et qui incitavit evangelizantis officium, audientis quoque firmavit affectum. Dulcescit enim animae cibus verbi, veteres tenebrae nova luce pelluntur, et obtutus interior caligine antiqui erroris exsuitur:
Abbreviated transcription (Latin):
quis illẽ erit qui tot opinionũ colluctationes. tot uincula
consuettidinis. tot p̃iudicia uetustatis. suo tantũ iudicio
usus abrũpat : & sola uoce extrinsecꝰ sonante doctoris. hoc
tantũ de grã habeat qđ audiuit. & totũ de uoluntate qđ
credidit: Qđ si ita ess& : nihil int̾ grãm legẽq: distar&.¬
nec indulgentiȩ quẽquã sp̃s uiuificar&: si occidens litte¬
ra ꝑmaner&: Lex enĩ qđ fieri aut ñ fieri iub&. ñ p̃stat ut
aut fiat aut ñ fiat : qm̃ seueritati eiꝰ ñ libertate sed timore
seruit᷑ : Dñs autẽ ut legẽ ñ soluer& sed impler&.ꝑ grãe
auxiliũ efficax fȩcit legis imperiũ : & multiplicando clem̃¬
tiã sustulit panã: ut peccatũ ñ ulciscendo plecter&. sed remit.¬
tendo deler&: Unde adulterã ex legis constitutione lapidan¬
dã & ueritate liberauit & grã : cũ executores p̃cepti de consci-¬

Expanded text:
quis ille erit, qui tot opinionum colluctationes, tot vincula quis ille erit, qui tot opinionum colluctationes, tot vincula consuetudinis, tot praejudicia vetustatis, suo tantum judicio usus abrumpat, et sola voce extrinsecus sonante doctoris hoc tantum de gratia habeat, quod audivit, et totum de voluntate, quod credidit? Quod si ita esset, nihil inter granec indulgentiae quemquam spiritus vivificaret, si occidens littera permaneret. Lex enim quod fieri aut non fieri jubet, non praestat ut aut fiat aut non fiat; quoniam severitati ejus non libertate, sed timore servitur: Dominus autem ut legem non solveret, sed impleret , per gratiae auxilium efficax fecit legis imperium, et multiplicando clementiam sustulit poenam; ut peccatum non ulciscendo plecteret, sed remittendo deleret. Unde adulteram ex legis constitutione lapidandam, et veritate liberavit, et gratia; cum exsecutores praecepti de consci