comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te s castitatis amori studentes.
ne ab auarib contaminarent᷑
crudoꝵ pulloꝵ carnes sibi ad
mãmas sub fascia posuerunt:
que ex calore putrefacte odorem
fetidũ exalabant. Cũq eas uel¬
lent auares contingere: non sti¬
stinentes fetorẽ putabant eas na-¬
turalit̾ ita fetẽre. ꝓculq ab eis
cũ execratione recedentes atq
dicentes om̃s langobardas fetidas
eẽ. Hac gͥ arte auaroꝵ libidinem
caste seruate sunt.⁊ utile seruan¬
de castitatis si quid tale feminis
contigerit maudauert̃ exẽplũ.
nundate: iuxta nobilitatẽ suam
dignis sunt nuptiis petite. Nam
nupsisse. Exigit uͦ nunc locus pꝰ¬
posita generalt historia pauca
o deniq tempore quo lango¬
bardorũ gens de pannouia

Expanded text:
tae, sed castitatis amori studentes, tae, sed castitatis amori studentes, ne ab Avaribus contaminarentur, crudorum pullorum carnes sibi inter mammas sub fascia posuerunt, quae ex calore putrefactae odorem foetidum exhalabant. Cumque eas vellent Avares contingere, non sustinentes foetorem, putabant eas naturaliter ita foetere, procul ab eis cum exsecratione recedentes, atque dicentes omnes Langobardas foetidas  arte Avarorum libidinem castae servatae sunt et utile servandae castitatis, si quid tale feminis contigerit, mandaverunt exemplum. nundatae, iuxta nobilitatem suam dignis sunt nuptiis potitae. Nam nupsisse. Exigit vero nunc locus, postposita generali historia, paucao denique tempore quo Langobardorum gens de Pannoni
Abbreviated transcription (Latin):
pitis inuertice ꝑcussit. Mox ad ce¬
rebrũ ictus ꝑueniens: hostis ab eqͦ
deiectus ẽ. Puer uͦ grimoasdꝰ uer¬
so equo fugã letabundus arripi¬
ens. tandẽ frĩb est uinctus: eisq
suã liberationẽ nuncians insuꝑ et
hostis int̾itũ. in estimabile gaudiũ
fecit. Auares uͦ om̃s langobardos qͥ
iam inuirili etate erant glãdio ꝑi¬
munt: mulieres uͦ ⁊ paruulos capti¬
uitatis iugo addicunt. Romildã
uͦ que totius malicie caput extit̾at
rex auaroꝵ ꝓpt̾ iusuirandũ sicut ei
spopond̾at nocte una qͣi in matͥmo¬
.xͦii. auarib tradidit. qui eam ꝑ
noctẽ totã uicib sibi succedentes
libsoine uexarent. Postmõdũ qͦ
palũ in medio campo configi p̃ci¬
piens: eandẽ ui eiꝰ acumine inse¬
ri mandauit dicens. Talem te di¬
ꝓ ditrix pate tali exicio ꝑiit: que
ampliꝰ sue libidini qͣm ciurũ⁊
consanguineoꝵ saluti ꝓspexit.
filie uͦ eius ñ matͥs libidinẽ secu¬

Expanded text:
pitis in cervice percussit. Moxque ad cepitis in cervice percussit. Moxque ad cerebrum ictus perveniens, hostis ab equo dejectus est. Puer vero Grimoaldus, verso equo fugam laetabundus arripiens, tandem fratribus junctus est, eisque liberatione sui nuntiata, insuper hostis interitu inaestimabile gafecit. Avares vero omnes Langobardos qui iam in virili aetate erant gladio perimunt, mulieres vero et parvulos captivitatis iugo addicunt. Romildam vero, quae totius malitiae caput extitit, rex Avarum propter iusiurandum, sicut ei spoponderat, nocte una quasi in matrimoodecim Avaribus tradidit, qui eam per totam noctem vicibus sibi succedentes libidine vexarent. Postmodum quoque palum in medio campum configi praecipiens, eandem in eius acumine inseri mandavitproditrix patriae tali exitio periit, quae amplius suae libidini, quam civium et consanguineorum saluti prospexit. Filiae vero ejus non matris libidinem secu
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ captiuitatis ugũ sustinere:
eũ occid̾e uoluit. Cũ igit᷑ ut eũ
ꝑcut̾et lanceã eleuasset: puer la¬
crimans exclamauit dicens. ho.¬
li frat̾ ini me pungere: quia
possũ me suꝑ equũ tenere: &
miecta manu ꝑ brachiũ app̃hen¬
dens suꝑ nudũ equidorsũ posu¬
it: eundẽq ut si posset se contine¬
ret hortatus ẽ. Puer uͦ frenũ equi
manu arripuit: fugientesq ger¬
manos ⁊ ipse secutus ẽ. Quo cõꝑto
auares:mox ascensis equis eos
insetuti sunt. S reliquis ueloci
fuga euadentib.grimoaldus
puerulus ab uno eoꝵ qui uelociꝰ
cucurrerat capit᷑. Nectam̃ eũ siuis
cõp̃ hensor gladio ferire ꝓpt̃ par:¬
uitatẽ etatis dignatus ẽ: s sibi e¬
undẽ pociꝰ in seruitutẽ reseruauit.
Cũq eũ ad castra reu̾tens appre¬
henso eiusdẽ equi freno reduc̃ẽt.
deq tam nobili preda exultaret.
erat enĩ ip̃e puerulus eleganti for¬
ma micantib ocłis. lacteo crine
ꝑfusus. Qui cũ se captiuũ trahi do

Expanded text:
m captivitatis iugum sustinere, eum occidere voluit. Cum igitur ut eum percuteret lanceam elevasset, puer lacrimans exclamavit, dicens: "Noli me pungere, quia possum me super equum tenere". Qui iniecta manu eum per brachium adprehendens super nudum equi dorsum posuit eundemque ut si posset se continere hortatus est. Puer vero frenum equi manu arripiens, fugientes germanos et ipse secutus est. Quo conperto, Avares mox ascensis equis eos persecuti sunt; sed reliquis veloci fuga evadentibus, Grimoald puerulus ab uno eorum, qui velocius cucurrerat, capitur. Nec tamen eum suus conprehensor gladio ferire propter paritatem aetatis dignatus est, sed sibi eumdem potius serviturum reservavit. Cumque eum ad castra revertens apprehenso ejusdem equi freno reduceret, deque tam nobili praeda exsultaret erat enim ipse puerulus eleganti forma, micantibus oculis, lacteo crine perfusus, qui cum se captivum trahi dol
Abbreviated transcription (Latin):
cĩderent᷑. Interea etiã mathone¬
ciuitas achaie ab aristone athe¬
niensi mitrĩdati trãdita est.
Miserat enĩ iam ad achaiam mi¬
tridates archelaũ ducem suũ.
cũ centũ uiginti milib equitũ
ac peditũ: ꝑ quẽ etiã reliqua gͦ¬
cia occupata ẽ/ Silla archelaũ
apud pẏreum non longe ab ache¬
nis obsẽdit: ⁊ psas cepit. Postea
cõmisso p̃lio contͣ archelaũ ita
lib uix decem archei̾ao suꝑẽẽnt:
ex sille aũ ex̾citu .xiiii. tantum
homines int̾ficerent᷑. Hac pu¬
gna mitridates cognita: Lxxͣ.
milia electissima ex asia. archę¬
lao misit. Contra quẽ silla ite
chelai diogenes. Scd̾o om̃s init̾¬
datis copie extincte sunt: ar¬
chelaus ip̃e triduo nũdus inpa¬
ludib latuit. hac re audita.
mitridates
ussit cũ silla de pace agi Intĩm
eo tp̃r silla etiã dardanos. scor¬
discos. dalmatas. ⁊ mofssos par

Expanded text:
ciderentur. ciderentur. civitas Achaiae, ab Aristone Atheniensi Mithridati tradita est. Miserat enim iam ad Achaiam Mithridates Archelaum, ducem suum, cum centum et viginti milibus equitum ac peditum, per quem etiam reliqua Graecia occupata est. Sulla Archelaum apud Piraeum, non longe ab Athenis, obsedit, ipsas Athenas cepit. Postea commisso proelio contra Archelaum ita libus vix decem Archelao superessent, ex Sullae exercitu XIII tantum homines interficerentur. Hac pugna Mithridates cognita septuaginta milia lectissima ex Asia Archelao misit, contra quem iterum chelai Diogenes: secundo omnes Mithridatis copiae extinctae sunt, Archelaus ipse triduo nudus in paludibus latuit. Hac re audita Mithridates iussit cum Sulla de pace agi. Interim eo tempore Sulla etiam Dardanos, Scordiscos, Dalmatas et Maedos par
Abbreviated transcription (Latin):
liquie tollerentur: mariꝰ affe¬
cłauit ut ip̃e ad bellũ mitrida¬
ticũ miteret᷑. Qua re cognita¬
silla cõmotus. cũ epercitu ao
urbẽ uenit: illic contͣ mariũ
sulpiciũ dimicauit. Primus in
urbe armatus ingressus ẽ: sul¬
piciũ int̾fecit. mariũ fugauit.
atq ordinatis consulib in fu¬
turũ annũ gneio octauo ⁊ cor
atq armeniã minorẽ ⁊ totum
ponticũ mare in circuitu in
bosforo tenebat. primo nicho¬
medẽ. amicũ romani populi
bithiria uoluit expellere: se
illaturũ. A senatu uͦ responsũ
mitridati ẽ. si id faceret qd̾ bel¬
lũ a romanis et ip̃e pateretur.
Quare ille iratꝰ capadociã statĩ
occupauit: ⁊ ex ea ariobartenẽ
regẽ ⁊ amicũ ppłi romani fuga¬
uit. Mox etiã bithiniã inuasit
⁊ paflagomã: pulsis ex ea regi¬
ne ⁊ uichomede. Inde ⁊ ephesũ
contendit. ⁊ ꝑ omnẽ asiam lit¬
teras misit. ut ubicũq inuenti
ẽent ciues romani uno die oc¬

Expanded text:
liquiae tollerentur, Marius affeliquiae tollerentur, Marius affectavit ut ipse ad bellum Metridaticum mitteretur. Qua re Sylla commotus, cum exercitu ad urbem venit, illic contra Marium et Sulpicium dimicavit, primus in urbem armatus ingressus est, Sulpicium interfecit, Marium fugavit atque ita ordinatis consulibus in futurum annum Gnaeo Octavio atque Armeniam minorem, et totum Ponticum mare in circuitu cum Bosphoro tenebat, primo Nicomedem amicum populi Romani Bithynia voluit expellere, senillaturum. A senatu responsum Mithridati est, si id faceret, quod bellum a Romanis et ipse pateretur. Quare iratus Cappadociam statim occupavit, et ex ea Ariobarzanem regem et amicum populi Romani fugavit. Mox etiam Bithyniam invasit, et Paphlagoniam, pulsis ex ea regine et Nicomede. Inde in Ephesum contendit, et per omnem Asiam litteras misit, ut ubicunque inventi essent cives Romani, uno die oc
Abbreviated transcription (Latin):
fragmentis terrã lacissime uer¬
berauit In sannitib e uastissi¬
mo t̾re hiatu flãma prupit:
zusq ti incelũ extendi uisa ẽ.¬
Tunc etiã om̃iũ generũ aialia
que int̾ hoĩes uiu̾e solita erãt.
relictis stabulis pascuisq. cũ ba¬
latu. huitu. mugituq mise¬
rabili ad siluas montesq fuge¬
runt.s Eanes quoq quoꝵ natu¬
ra ẽ extra hoĩes eẽ ñ posse. lacͣ¬
mosis ululatib uagi luporũ
ritu oberrarunt. Nsecmora p̾
hec tam grauia p̃digia: quilia
bella secuta sunt. Apud iudeos
ea tempestate pͥmꝰ aristobolus
rex parit̾ ⁊ pontifex. diadema¬
tis sũpsit insigne. Dno ueb
ẽ eodẽ anno etiã iitridaticũ.
Causam bello ciuili: gaiꝰ marꝰ
series consui dedit. Nam cũ sila
consul contra mitridatẽ gestu¬
rus bellũ qui asiã ⁊ acharã oc¬
cupauerat mitteret᷑. isq exer¬
citũ incãpania paulisꝑ teneret.¬
ut belli socialis de quo diximꝰ
qd̾ intra italiã gestũ fuerat re¬

Expanded text:
fragmentis, terram latissime uerfragmentis, terram latissime uerberauit. in Samnitibus uastissimo terrae hiatu flamma prorupit et usque in caelum extendi uisa etunc etiam omnium generum animalia, quae inter homines vivere solita erant, relictis stabulis pascuisque cum balatu hinnitu mugituque miserabili ad siluas montesque fugerunt; canes quoque, quorum natura est extra homines esse non posse, lacrimosis ululatibus vagi luporum ritu oberrarunt nec mora post haec tam gravia prodigia civilia bella secuta sunt. || apud Iudaeos ea tempestate primus Aristobolus rex pariter et pontifex diadematis sumpsit insigne. || Anno urbis  eodem anno etiam Mithridaticum. Causam bello civili C. Marius sexiens consul dedit. Nam cum Sulla consul contra Mithridatem gesturus bellum, qui Asiam et Achaiam occupaverat, mitteretur, isque exercitum in Campania paulisut belli socialis, de quo diximus, quod intra Italiam gestum fuerat, re
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ sibi equã asserere ceperunt
Pniciosũ ad modũ hoc bellũ fu¬
it. Rupliꝰ consul in eo occisus ẽ¬
ꝯscipio nobilis iuuenis: ⁊ porciꝰ
cato aliꝰ consul. Duces aũ adũs
romanos ex picentib ⁊ marsis
fuerunt titus ueteius. hierꝰ asi¬
mario qui sexies consul fuerat.
a gueio põpeio. maxime tamen
aluicio cornelio silla: qui int̾ alia
egregia. ita duentiũ. hostiũ du¬
cem. cũ magnis copiis fudit. ut
ex suis ne unũ amitt̃et. Qua¬
driennio cũ graui tam̃ calami¬
tate hoc bellũ ꝓtractũ ẽ: quinto
uͦ anno finẽ accepit ꝑluciũ cor¬
neliũ syllamq consulẽ. cũ an¬
tea in eodẽ bello ip̃e multa stre¬
nue s pretor gessisset/ Ipso in
tp̃r dira ꝓdigia uisa sunt. Nã
sub ortu solis globus ignis are¬
gione septẽtrionis cũ maximo
celi fragore emicuit᷑ Apud are¬
tinos in conuiuio cruor e pani¬
b qͣi e uuln̾ib corpoꝵ fluxiti
septẽ qͦ continuos dies grando
lapidũ immixtis etiã testarum

Expanded text:
tem sibi aequam adserere coeperunt. Perniciosum admodum hoc bellum fuit. P. Rutilius consul in eo occisus est, Caepio, nobilis iuvenis, Porcius Cato, alius consul. Duces autem adversus Romanos Picentibus et Marsis fuerunt T. Vettius, Hierius AsiMario, qui sexies consul fuerat, et a Cn. Pompeio, maxime tamen a L. Cornelio Sulla, qui inter alia egregia ita Cluentium hostium ducem cum magnis copiis fudit, ut ex suis unum amitteret. quadriennio cum gravi tamen calamitate hoc bellum tractum est. quinto demum anno finem accepit per L. Cornelium Sullam consulem, cum antea in eodem bello ipse multa strenue sed praetor gessisset. || ipso in tempore dira prodigia visa sunt: nam sub ortu solis globus ignis a regione septentrionis cum maximo caeli fragore emicuit; apud Arretinos in convivio cruor e panibus quasi e vulneribus corporum fluxit; per septem continuos dies grando lapidum inmixtis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ũsias rethoruĩ more. nichil aliud
die noctuq agere qͣm spicula
meditari. sũmeq uoluptatis di¬
uineq artis credere destinata
ferire. parcusq cibi soninq ac
libidins uictor. Cunctisq eẽt
plenus bonis:si ad cognoscendã

Expanded text:
uersias rhetorum more, nihil aliud uersias rhetorum more, nihil aliud die noctuque agere quam spiculis meditari summaeque voluptatis divinaeque artis credere destinata ferire, parcus cibi somnique ac libidinis victor, cunctisque esset plenus bonis, si ad cognoscenda
Abbreviated transcription (Latin):
et archadiũ filiũ suũ consortem
fecisset imperii: maximꝰ uir qui¬
demstrenuus ⁊ ꝓbus atq augu¬
sto dignus uisi contͣ sacram̃ti fi¬
dem ꝑ tẏrannidẽ emersisser. in
britanma inuitus ab exercitu im¬
ꝑator creatus: in galliã tͣnsiit.
At uͦ gracianꝰ dum exercitũ negli¬
geret. ⁊ paucos ex alanis quos in¬
genti auro ad se transtulerat.
ueteri ac romano milici antefer
eodẽ habitu iter fac̾et: odia con¬
tra se militũ excitauit. Maximꝰ
gͦ ab ufensis gratiano legio¬
nib exceptus. eundẽ subita incur¬
sione ꝑt̾ritũ. atq uritaliã tͣnsi¬
re meditantẽ dolis circũuentũ
habentẽ. fr̃emq eiꝰ ualentinia¬
nũ augustũ italia expulit ua¬
lentinianꝰ in orientẽ refugiens:
atheodosio pat̾na pietate suscep¬
tus: mox etiã imꝑio restitutꝰ ẽ.
fuit aũ gracianꝰ litt̾is haud me¬
diocrit̾ institutꝰ. carmen facere.
ornate loqui. explicare contro¬

Expanded text:
et Archadium filium suum consortem et Archadium filium suum consortem fecisset imperii, Maximus vir quidem strenuus et probus atque Augusto dignus, nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Brittania invitus ab exercitu imperator creatus in Galliam transiit. || at vero Gratianus dum exercitum neglegeret et paucos ex Alanis, quos ingenti auro ad se transtulerat, veteri ac Romano militi anteferrquam eodem habitu iter faceret, odia contra se militum excitavit. Maximus ergo ab infensis Gratiano legionibus exceptus eundem || subita incursione perterritum atque in Italiam transire meditantem dolis circumventum habentem fratremque eius Valentinianum Augustum Italia expulit. Valentinianus in Orientem refugiens a Theodosio paterna pietate susceptus mox etiam imperio restitutus est. || Fuit autem Gratianus litteris haud mediocriter institutus, carmen facere, ornate loqui, explicare contro
Abbreviated transcription (Latin):
naricus ergo constantinopolim
ad theodosiũ uenit: quẽ ille mi
naricus intrasset.⁊ tam edificia
ciuitatis quã exornati qͣi ad di¬
em festũ ppłi freqñtiã cerneret.
cũq deinceps imꝑatoris regiã
ingressus. obsequia officiaq
diũsa conspic̾et: sine dubio in
tra quẽ quicũq manũ leuare
uisus fu̾it: ipse sui sanguinis
reus existit. Nec mora tam̃ suꝑ¬
ueniente ualitudine: reb ex¬
cessit humanis. Cuiꝰ exequias mi¬
perator ip̃e p̃cedens: digne eum
tradidit sepulture. At unuierse
gochorũ gentes rege defuncto:
aspicientes iuirtutẽ benignitatẽq
theodosii. romano sese imperio de¬
derunt In hisdẽ etiã dieb parthi
cetereq barbare nationes roma¬
no priꝰ nomini inmice. ultro con¬
stantinopolim ad theodosiũ mise¬
re legatos. pacemq supplices po¬
poscerunt: iuuctũq cũ eis fedus ẽ.
Int̾ea cũ theodosius in oriente sub¬
actis barbaroꝵ gentib. tracias tan¬
dẽ liberas ab hoste reddidisset:

Expanded text:
aricus Constantinopolim venit ad Theodosium, quem ille mirlaricus intrasset, et tam aedificia civitatis, quamque exornati quasi ad diem festum populi frequentiam cerneret, cumque deinceps imperatoris regiam ingressus obsequia, officiaque diversa conspiceret: Sine dubio, intra quem quicunque manum levare nisus fuerit, ipse sui sangureus existit’. nec mora tamen superveniente valitudine rebus excessit humanis; cuius exequias imperator ipse praecedens dignae eum tradidit sepulturae. at || universae Gothorum gentes rege defuncto aspicientes virtutem benignitatemque Theodosii Romano sese imperio dederunt. in hisdem etiam diebus Parthi ceteraeque barbarae nationes Romano prius nomini inimicae ultro Constantinopolim ad Theodosium misere legatos pacemque supplices poposcerunt iunctumque cum eis foedus est. Interea cum Theodosius in Oriente subactis barbarorum gentibus Trachias tandem liberas ab hoste reddidisset
Abbreviated transcription (Latin):
numie ante crudelitatis extit̾at:
beati patͥs benedicti quẽ olim
adierat monitio contulit. Elap¬
si sane ex urbe aliqui e numero
senatoꝵ constantinopolim af¬
flicti ꝓperant: qͥb calamitatib
roma subiceret᷑. pͥncipi narrant.
ut afflicte rome qntociꝰ subueni¬
ret. Is ad italiã ueniens: magno
cũ gothis certamine conflixit.
Quib ad int̾nitionẽ pene ꝯsũp¬
tis: regem totilã qui ultra iam
decẽ annos regnau̾at int̾fecit:
uniu̾sãq italiã ad reipublice
iura rẽdurit. Qa uͦ restant adhuc
que de iustiniani augusti felici¬
tate dicant᷑ : inseqũti deo p̃sule
libello ꝓmenda sunt.

Expanded text:
nimiae antea crudelitatis extiterat, nimiae antea crudelitatis extiterat, beati patris Benedicti, quem olim adierat, monitio contulit. elapsi sane ex urbe aliqui e numero senatorum Constantinopolim afflicti properant, quibus calamitatibus Roma subiceretur, principi narrant. ut afflictae Romae quantocius subveniret. is ad Italiam veniens magno cum Gothis certamine conflixit. quibus ad internicionem paene consumptis regem Totilam, qui ultra iam decem annos regnaverat, interfecit universamque Italiam ad rei publicae iura reduxit. Quia vero restant adhuc quae de Iustiniani Augusti felicitate dicantur, insequenti deo praesule libello promenda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
no iugulat᷑. Dehinc sibi badiuilã
qui ⁊ totila dicebat᷑ in regnũ p̃¬
ficiunt: moxq collecto undiq ex̾¬
citu uniu̾sã rursus italiã inuadt̃.
Exiñde ꝑ cãpaniã uiriq dĩ bene¬
dicti patris cenobiũ iter facientes.
ꝑꝙ lucanie ac britiorũ fines regi¬
um ꝓficiscut᷑: net mora siculũ
transgressi fretũ siciliã inuadt̃.
Inde quoq reu̾tentes romam pe¬
tunt: eamq obsidionib circum¬
clũdunt. Que tantam tc̃ famis
penuriã passa ẽ: ut p̃ maguitudi¬
ne mopie natoꝵ suoꝵ carnes co¬
med̾e uellent fessis gͥ nimiũ ro¬
totila a porta hostiensi urbem in¬
gressus ẽ. Qͥ parcere romanis cu¬
piens. ꝑ totã noctẽ clangere buc¬
cinã iubet: quo se a gothoꝵ gla¬
diis aut eccłiis tuerent᷑. aut qͥ¬
bcũꝙ modis occulerent. Habita¬
uitq aliqͣnͣtũ tp̃ris cũ romanis:
qͣi pat̾ cũ filiis. Hanc illi ut dat᷑
conici animi benignitatẽ. qui

Expanded text:
o iugulatur. dehinc sibi Baduilam, o iugulatur. dehinc sibi Baduilam, qui et Totila dicebatur, in regnum praeficiunt. moxque collecto undique exercitu universam rursus Italiam invadunt. exinde per Campaniam virique dei Benedicti patris coenobiperque Lucaniae ac Britiorum fines Rhegium proficiscuntur nec mora Siculum transgressi fretum Siciliam invadunt. inde quoque revertentes Romam petunt eamque obsidionibus circumcludunt. quae tantam tunc famis penuriam perpessa est, ut prae magnitudine inopiae natorum suorum carnes comedere vellent. fessis nimium RoTotila a porta Ostensi urbem ingressus est. qui parcere Romanis cupiens per totam noctem clangere bucinam iubet, quo se a Gothorum gladiis aut ecclesiis tuerentur aut quibuscumque modis occulerent. habitavitque aliquantum temporis cum Romanis quasi pater cum filiis. hanc illi, ut datur conici, animi benignitatem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
solitariã uitã scõ degens cenobio.
stupendis beatissimus pat̾ benedi¬
ctus. nec minus futurorũ p̃scius ra¬
diabat uirtutib¶ Hac etiã etate
gens langobardoꝵ amica tẽ ppłi
romani apud pannonias degebat.
quib in regni gub̾nacło auido pre¬
erat. Is eo tp̃r cũ thurisendo gepi¬
darũ rege confligens: ꝑ albonisem
suũ filiũ iuuenẽ strenuũ uictoriã
nactus eDeniq int̾ ipsas albom
sis acies tirrismodũ thurisendi re¬
gis filiũ apperentẽ: a lacrit̾ aggres¬
sus extinxit. ꝑturbatisq hac occa¬
sione gepidis: suis uictoriã peꝑit.
At uͦ ap̃d̾ urbẽ romã papa uigiliꝰ
ob eandẽ qua ⁊ p̃decessor suus cau¬
sã indignatione auguste ꝑ anthi¬
mũ scribonẽ ductus constantino¬
polim indeq inexiliũ actus ẽ. Capto
gͥ guithigi gothi transpadani
heldebadũ sibi regẽ constituunt:
qui eõdẽ anno ꝑimit᷑. Cui fuccedit
herarius : ⁊ ip̃e nondũ expleto an¬

Expanded text:
solitariam vitam sancto degens cenobio solitariam vitam sancto degens cenobio stupendis beatissimus pater Benedictus nec minus futurorum praescius radiabat virtutibus. Hac etiam aetate gens Langobardorum amica tunc populi Romani apud Pannonias degebat, quibus in regni gubernaculo Audoin praeerat. is eo tempore cum Turisendo Gepidarum rege confligens per Alboin suum filium iuvenem strenuum victoriam nanctus est. denique inter ipsas Alboin sese acies Turismodum Turisendi regis filium appetentem alacriter adgressus extinxit perturbatisque hac occasione Gepidis suis victoriam peperit. At vero apud urbem Romam papa Vigilius ob eandem, qua et decessor suus, causam indignatione Angustae per Antimum scribonem ductus Constantinopolim indeque in exilium actus est. Capto igitur Witigis Gothi Transpadani Heldebadum sibi regem constituunt, qui eodem anno perimitur. cui succedit Erarius et ipse necdum anno explet
Abbreviated transcription (Latin):
erertitu. cũ belisario conflirit facta¬
q maxima suorũ strage in fugã con¬
uersus ẽ Quẽ iohes magister milicĩ
cognomento sanguinariꝰ noctu fugi¬
entẽ ꝑseqũs uiuũ cõp̃hendit: ro¬
mamq ad belisariũ adduxit. Patra
secũ guithigiu deferens.
Qͦ uiso iustinianꝰ uasce letatꝰ est.
eumq non multopost patriciũ es¬
fectũ ad amministrationẽ alliurta
psarũ t̾minos tribuit: ⁊ibiq guithi¬
gis degens uitã finiuit belisatiar
dignis euectus honorib. itato ad
africã ad u̾sus guntarith mittit.
qui guandalis rursus sollicitans
apud eos arriꝑuerat regnũs Deli¬
sariꝰ ut africã atigit. guncarit
sub dolo pacis ilico ꝑemit: resi¬
substrauit Uictor exinde belisariꝰ ro¬
mã uenit: aureamꝙ crucẽ centũ
librarũ p̃ciosissimis gemiis exorna¬
tã in qua suas uictorias descͥpserat
beato petͦ ꝑ manꝰ pape uigilii obtu¬
lit His ipsis apud cassinũ tp̃rib pꝰ

Expanded text:
exercitu cum Belisario conflixit factaexercitu cum Belisario conflixit factaque maxima suorum strage in fugam conversus est. quem Iohannes magister militum cognomento Sanguinarius noctu fugientem persequens vivum conprehendit Romamque ad Relisarium adduxit. patratsecum Witigis deferens. quo viso Iustinianus valde laetatus est eumque non multfectum administrationem illi iuxta Persarum terminos tribuit ibique Witigis degens vitam finiuit. Belisarius vero dignis evectus honoribus iterato ad Africam adversus Guintarit mittitur, qui Wandalos rursus sollicitans apud eos arriperat regnum. Belisarius ut Africam attigit, Guintarit sub dolo pacis ilico peremit resisubstravit. victor exinde Belisarius Romam venit, auream crucem centum librarum praetiosissimis gemmis exornatam, in qua suas victorias descripserat, beato Petro per manus papae Vigilii optulit. His ipsis apud Casinum temporibus post
Abbreviated transcription (Latin):
pugnant: s cuncta belisarii de¬
fensatur industria. Preter belum
stantiã: angebatur insuꝑ roma
famis penuria. łanta siquidẽ ꝑ
uiu̾sũ mundũ eo anno. maxi¬
me apud liguriã fames excreue¬
rat. ut sicut uir scĩssimus datius
mediolanensis antistes retulit.
plereq matres infeliciũ natoꝵ
membra comederent. Cumq ꝑ
annũ gothi romã obsedissent: de¬
mũ t̾riti rauennã rediere. belisa¬
riꝰ uͦ ꝓficiscens neapolim. eamq
ut cõpetebat ordinatã relinquens
romã regressus ẽ. Statimq ei ach¬
odora augusta p̃ceptio aliata est
ut papã silueriũ conuictũ accusatioe
falsorũ testiũ in exiliũ truderet. eo
Qd̾ anthimũ hereticũ constantino¬
politanũ ep̃m recuꝑare noluis ses
Qd̾ belisarius licet noleus: Nicħ mo¬
ratus effecit. Pulsus deniq papa
silueriꝰ ad pontiã insulã ẽ: in qua
et exulans obiit. Giuthigis uͦ cocie¬
to rursus inunũ magno gothoꝵ

Expanded text:
pugnant, sed cauta Belisarii depugnant, sed cauta Belisarii defensatur industria. praeter belli instantiam angebatur insuper Roma famis penuria; tanta siquidem per universum mundum eo anno maxime apud Liguriam fames excreverat, ut, sicut vir sanctissimus Datius Mediolanensis antistes retulit, pleraeque matres infelicium natorum membra comederent. cumque per annum Gothi Romam obsedissent, demum territi Ravennam rediere. Belisarius vero proficiscens Neapolim eamque, ut competebat, ordinatam relinquens Romam regressus est. statimque ei a Theodora Augusta praeceptio allata est, ut papam Silverium convictum accusatione falsorum testium in exilium truderet, eo quod Anthimum haereticum Constantinopolitanum episcopum recuperare noluisset. quod Belisarius licet nolens nihil moratus effecit. pulsus denique papa Silverius ad Pontiam insulam est, in qua et exulans obiit. Witigis vero coacto rursus in unum magno Gothorum
Abbreviated transcription (Latin):
morabantur s etiã inciues ira
deseuit: ut ñ etati ñ sexui. postre¬
mo ñ sc̃imonialib uł ip̃is etiã
sacerdotib parceret. Uiros in
conspectu coniugũ miserabile
uisuꝑimens. suiꝑstites matres ac
liberos captiuitatis iugo addĩ
Cunctq rapinis diripiens: nec
a sacroscĩs eccłiis expoliandis
abstinui¶ Indeq egrediens ro¬
mã ꝓperauit. Quo romã ingres¬
so: gothi qui in. urbe moralim¬
tur noctu egressi relictis paten¬
tib portis rauennã confugiunt.
Guithigis ut talia cõperit: mox
adu̾sus belisariũ romã cumin.¬
genti exercitu uenit. Belisariꝰ uͦ
uon aptũ sibi bellandi tempus
coniciens. intra urbis se menia
clausit: eamq munitionib
circũsepsit./ Gothi urbem obsi¬
deutes uniu̾sa ꝑ circuitũ direp¬
tionib ⁊ incendiis absumunt
quosq romanoꝵ reꝑiunt gla¬
dio extingunt. Cuncta loca sac̃
denudantes: ipsis etiã uen̾abili¬
ũ mr̃m tumulis manus impias
inferunt. Continue urbẽ im¬

Expanded text:
morabantur, sed etiam in cives ira desaevit, ut non aetati, non sexui, postremo non sanctimonialibus vel ipsis etiam sacerdotibus parceret; viros in conspectu coniugum miserabili visu perimens superstites matres ac liberos captivitatis iugo abduxit cuncta rapinis diripiens nec a sacrosanctis ecclesiis expoliandis abstinuit. indeque egrediens Romam properavit. quo Romam ingresso Gothi, qui in urbe morabantur, noctu egressi relictis patentibus portis Ravennam confugiunt. Witigis ut talia comperit, mox adversus Belisarium Romam cum ingenti exercitu venit. Belisarius non aptum sibi bellandi tempus coniciens intra urbis se moenia clausit eamque munitionibus circumsaepsit. Gothi urbem obsidentes universa per circuitum direptionibus et incendiis absumunt, quoscumque Romanorum reperiunt, gladio extingunt; cuncta sacra loca denudantes ipsis etiam venerabilium martyrum tumulis manus impias inferunt. continue urbem in
Abbreviated transcription (Latin):
bstemiũ pascens orgia rite colit
abula gͣta ferũt auidi ad spelea subulci.
ectorib letis pabula grata ferunt.
gnis ab igne ꝑit. lac̾ant dũ uisc̃a sentes.
arneus ethereo ignis ab igne perit.
Pestis iniqua latens ꝓcul ẽ dep̃hñsa sagaci.
Non tulit arma cͥcis pestis unqͤ latens.
Lenia flagͣ uagã sistunt mod̾amĩe m̃tẽ.¬

Expanded text:
Abstemium pascens, orgia rite colit. Abstemium pascens, orgia rite colit. Pabula grata ferunt avidi ad spelea subulci; Pectoribus laetis pabula grata ferunt. Ignis ab igne perit, lacerant dum viscera sentes; Carneus aethereo ignis ab igne perit. Pestis iniqua latens procul est deprensa sagaci; Non tulit arma crucis pestis iniqua latens. Lenia flagra vaga
Abbreviated transcription (Latin):
irtutũ cumulos ordiar unde tuos
uge beate pat̾ meritũ qͥ noĩe ꝓdis.
ulgida lux secli euge beate pater.
ursia plaude satis tanto sublimiᷤ alũpno.
stra ferens mundo nursia plaude satis.
puerile decus tͣnscentlens morib anuos
xuꝑansq senes o puerile decus.
los paradyse tuus despexit florida mũdi.
preuit opes rome flos paradyse tuus.
as pedagoga tulic diruptũ pectore tristi.
eta reformatũ uas pedagoga tulit.
rbe uocam̃ habẽs. tironẽ cautib abdit
ert pietatis opẽ. urbe uocam̃ habẽs.
audib antͣ sonãt mortalib abdita cuuctis.
ognita xp̃e tͥ laudib antra sonant.
rigora. flabra. niues ꝑfers tͥb ĩpigeranniᷤ.
empniᷤᷤ amore di. frigora flabra. niues.
raus uen̾anda placet. pietatis furta ꝓbant᷑.
ua sacer altꝰ erat fraus uen̾anda placet.
ignat adẽe dapes agapes. s liuidꝰ obstat.
il minꝰ alma fides signat adẽe dapes
rgia rite colit xp̃o qͥ cõmodat aurẽ

Expanded text:
Virtutum cumulos ordiar unde tuos? Virtutum cumulos ordiar unde tuos? Euge, beate pater, meritum qui nomine prodis, Fulgida lux secli, euge, beate pater! Nursia, plaude satis tanto sublimis alumno; Astra ferens mundo, Nursia, plaude satis! O puerile decus, transcendens moribus annos Exuperansque senes, o puerile decus! Flos, paradise, tuus despexit florida mundi; Sprevit opes Romae flos, paradise, tuus. Vas pedagoga tulit diremptum pectore tristi; Laeta reformatum vas pedagoga tulit; Urbe vocamen habens tyronem cautibus abdit; Fert pietatis opem Urbe vocamen habens. Laudibus antra sonant mortalibus abdita cunctis; Cognita, Christe, tibi laudibus antra sonant. Frigora, flabra, nives perfers tribus impiger annis; Tempnis amore Dei frigora, flabra, nives. Fraus veneranda placet, pietatis furta probantur. Qua sacer altus erat, fraus veneranda placet. Signat adesse dapes agapes, sed lividus obstat; Nil minus alma fides signat adesse dapes. Orgia rite colit, Christo qui accommodat aurem;
Abbreviated transcription (Latin):
occulta potentissime reserauit. hic
pͥmitꝰ consul deinde senator: ad po¬
stremũ uͦ monachus extitit. Hoc etrã
tp̃r dionisiꝰ abbas in urbe roma con¬
stitutꝰ. paschale calculũ miranda ar¬
gum̃tatiõe cõposuit. Tunc quoq a¬
pud constantiniopolim pͥscianꝰ cesa¬
riensis gramatice artis ut ita dixe¬
rim ꝓ funda rimatꝰ ẽ. Tc̃ quoq nichi¬
lominꝰ arator romane eccłie subdi¬
aconꝰ poeta mirabilis: apłoꝵ actus
uersib exametris exarauit.
Iis quoq dieb beatissimꝰ pater¬
Benedictus ⁊ priꝰ in loco qͥ sublacꝰ
arum appellat᷑. ⁊ magne uite me¬
ritis ⁊ apłicis uirtutib effulsit. Cu¬
ius uitã sic̃ notũ ẽ bs̃ papa grego¬
riꝰ in suis dialogis suaui sermone
cõposuit. Ego quoq ꝓ pariuta¬
te ingenii mei ad honorẽ canti
patris singła eiꝰ muracła ꝑ singu¬
la distica elegiaco met᷑ hoc mͦ texui
Rdiar unde tuos sacer o bñdicte tͥũphos:

Expanded text:
occulta potentissime reseravit. Hic occulta potentissime reseravit. Hic primitus consul, deinde senator, ad postremum vero monachus extitit. Hoc etiam tempore Dionisius abba in urbe Roma constitutus pascale calculum miranda argumentatione conposuit. Tunc quoque aput Constantinopolim Priscianus Caesariensis grammaticae artis, ut ita dixerim, profunda rimatus est. Tuncque nihilominus Arator, Romanae ecclesiae subdiaconus, poeta mirabilis, Apostolorum actus versibus exametris exaravit. 26. His quoque diebus beatissimBenedictus pater et prius in loco qui Sublacus Arx appellatur, et magnae vitae meritis et apostolicis virtutibus effulsit. Cuius vitam, sicut notum est, beatus papa Gregorius in suis dialogis suavi sermone composuit. Ego quoque pro parvitate ingenii mei ad honorem tanti patris singula eius miracula per singula distica elegiaco metro hoc modo contexui: Ordiar unde tuos, sacer o Benedicte, triumphos,
Abbreviated transcription (Latin):
siue iudicũ leges. que usq ad duo
tra qͥnquaguita libroꝵ numerum
redegit. eumtq cõdicẽ digestorũ
siue prandectarũ uocabulo nuncu¬
pauit. Quatuor etiã institutionũ
ubros in quib breuit̾ uniu̾sarũ¬
legũ textus cõp̃hendit᷑ nouit̾ cõpo¬
suit: nouasq leges quas ip̃e statue¬
rat in unũ uolum̃ redactas. eundẽ
codicẽ nouellã nuncupari sanci¬
uit.Extruxit quoq idem pͥnceps
intra urbẽ constantinopolĩ xp̃o
dño qui ẽ sap̃ia dei patris tẽplũ.
q̃d greco uocabulo agyan sophian
id ẽ scã sapientia nominauit. Cuiꝰ
opus ãd eo cuncta e xcellit: ut in
totis t̾raꝵ spaciis huic simile non
possit inueniri. Erat enĩ hic prin¬
ceps infide catholicꝰ. in oꝑib rectꝰ. in
iudiciis iustus. id̃oq ei om̃ia concur¬
rebant in bonũ. Huiꝰ tp̃rib cassiodorꝰ
apũd urbẽ romã tam scłari qͣm di¬
uina scientia claruit: qui int̾ cet̾a
que nobilit̾ scͥpsit. psalmoꝵ p̃cipue

Expanded text:
sive judicum leges, quae usque ad duo tra quinquaginta librorum numerum redegit, eumdemque Codicem Digestorum sive Pandectarum vocabulo nuncupavit. Quatuor etiam Institutionum libroslegum textus conprehenditur, noviter conposuit. Novas quoque leges, quas ipse statuerat, in unum volumen redactas, eodem codicem novellarum nuncupari sancivit. Extruxit quoque idem princeps intra urbem Constantinopolim Christo domino, qui est sapientia Dei patris, templum, quod Graeco vocabulo Agian Sophian, id est sanctam sapientiam, nominavit. Cuius opus adeo cuncta aedificia excellit, ut in totis terrarum spatiis huic simile non possit inveniri. Erat enim hic princeps fide catholicus, in operibus rectus, in iudiciis iustus; ideoque ei omnia concurrebant in bonum. Huius temporibus Cassiodorus aput urbem Romam tam seculari quam divina scientia claruit. Qui inter cetera quae nobiliter scripsit psalmorum praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
ma norũ quaꝵ ꝓlixitas nimia erat
⁊ inutilis dissonantia. mirabili bre¬
uitate correxit. Nam om̃s ꝯstitutio¬
nes pͥncipũ que utiq multis in uo¬
luminib habebant᷑: intͣ duodecĩ li¬
bros coartauit. eundẽq codicẽ uo¬
lumen iustinianũ appellari p̃cepit.
Rursũq singuloꝵ magistratuũ.¬

Expanded text:
manorum, quarum prolixitas nimia erat manorum, quarum prolixitas nimia erat et inutilis dissonantia, mirabili brevitate correxit. Nam omnes constitutiones principum, quae utique multis in voluminibus habebantur, intra duodecim libros coartavit eodemque volumen codicem Iustinianum appellari praecepit. Rursumque singulorum magistratuu
Abbreviated transcription (Latin):
ciã alboin: nec minꝰ attollunt lau.¬
dib turisindi maximã fidem. adhi
ac tempestate. iustinianꝰ au¬
gustus romanũ imꝑiũ felici
sorte regebat: qui ⁊ bella ꝓspere
gessit.⁊ in causis ciuilib mirificus
ertitit. Nam ꝑ belisariũ patriciũ
ꝑsas fortit̾ deuicit: ꝑq ip̃m beli¬
sariũ guandaloꝵ gentẽ capto eoꝵ
rege gelismero usq ad int̾uitio¬
t nẽ deleuit. africãq totã pꝰ annos:
nonaguita ⁊ ser. romano ĩꝑio re¬
stituit. Rursũꝙ belisarii uirib go¬
thorũ in italia gentẽ capto guiti¬
chis eorũ rege suꝑ auit. Mauros
quoq post hec africã infestantes.
eorũq regẽ anthalã ꝑ ioħ̾em exꝯ¬
sulẽ mirabili uirtute ꝓtͥuit. Pari
etiã mͦ ⁊ alias gentes belli utre com¬
p̃ssit. Quã ob causã ꝓpt̾ hoꝵ om̃iũ
uictorias. ut alamannicꝰ. gothicꝰ.
francicꝰ. g̾manicꝰ. anticꝰ. alanicus.
guandalicꝰ. africanꝰq dic̾ẽt᷑: hab̾e
hec onũa merint. Leges quoq ro¬

Expanded text:
ciam Alboin, nec minus adtollunt laudibus Turisindi maximam fidem. 25. Hac tempestate Iustinianus augustus Romanum imperium felici sorte regebat. Qui et bella prospere gessit et in causis civilibus mirificus extitit. Nam per Belisarium patricium Persas fortiter devicit, perque ipsum Belisarium Wandalorum gentem, capto eorum rege Gelismero, usque ad internitionem delevit Africamque totam post annos nonaginta et sex Romano imperio restituit. Rursumque Belisarii viribus Gothorum in Italia gentem, capto Witichis eorum rege, superavit. Mauros quoque post haec Africam infestantes eorumque regem Amtalan per Iohannem exconsule mirabili virtute protrivit. Pari etiam modo et alias gentes belli iure conpressit. Quam ob causam propter horum omnium victorias, ut Alamannicus, Gothicus, Francicus, Germanicus, Anticus, Alanicus, Wandalicus Africanusque diceretur, habeagnomina meruit. Leges quoque Ro
Abbreviated transcription (Latin):
Constat aũ aureliã emiliamq et
flamminiã a constractis que abur¬
be roma ueniunt ⁊ ab eoꝵ uocabu¬
lis a quib st̃ constructe talib no¬
minib appellari. Post flãminiã
duodecima piten̾s occurrit. hr̃s
ab austro appenninos moutes. ex
alt̾a nͦ parte adriaticũ mare ꝑtin
git. In qua sunt cuuitates firmꝰ. ascu.
⁊ pinnis. ⁊ iam uetustate ꝯsũpta
adra. que adriatico pelago nom̃
dedit. Huiꝰ habita¬
tores cũ a saumis

Expanded text:
Constat autem, Aureliam Emiliamque et Flamminiam a constratis viis, quae ab urbe Roma veniunt, et ab eorum vocabulis a quibus sunt constratae talibus nominibus appellari. Post Flamminiam dab Austro Appenninos montes, ex altera vero parte Adriaticum mare. it. In qua sunt civitates Firmus, Asculus et Pinnis et iam vetustate consumpta Hadrias, quae Hadriatico pelago nomen dedit. Huius habitatores cum a Savi
Abbreviated transcription (Latin):
ma iuga montiũ ñ possit habere
introitũ. Ab orientali uͦ qd̾ pan
tentẽ et planissimũ ht̃ ingressũ.
Igͥ ut diximꝰ dũ alboin animum
intenderet. quẽ in his locis ducẽ
constituere deberet: gisulfum
ꝓpriã machedonus appellãt. fo¬
roiulane ciuitati ⁊ toti illiꝰ regi¬
oni p̃ficere statuit. Qui gisulfus
non pruis se reginien euudẽ quita¬
tis ⁊ popłi suscepturũ edixit: nͥ er
quas ip̃e elig̾e uoluissetis ꝑh lan¬
gobardoꝵ faros. hoc ẽ gn̾ationes
uł lineas tribueret. factũq est. Et
aunuente sibi rege quas optau̾at
langobardorũ p̃cipuas ꝓsapias
ut cũ eo habitarent accepit: ⁊ ita
decnũ doctoris honorẽ adeptꝰ est.
Poposcit quoq a rege gen̾osarũ
equarũ greges: ⁊ in hoc quoq li¬
beralite pͥncipis exauditus est.

Expanded text:
ma juga montium, non possit habere ma juga montium, non possit habere introitum. Ab Orientali vero parte,tentem et planissimum habet ingressum. Igitur, ut diximus, dum Alboin animum intenderet, quem in his locis ducem constituere deberet, Gisulfum,propria Marpahis appellant, Forojulianae civitati et toti regioni illius praeficere statuit. Qui Gisulfus non prius se regimen ejusdem civitatis, et populi suscepturum edixit, nisi ei quas ipse eligere voluisset Langobardorum faras, hoc est generationes vel lineas, tribueret. Factumque est, et annuente sibi rege quas obtaverat Langobardorum praecipuas prosapias, ut cum eo habitarent, accepit. Et ita demum doctoris honorem adeptus est. Poposcit quoque a rege generosarum equarum greges, et in hoc quoque liberalitate principis exauditus est.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i suo ex̾citu uulgiq ꝓmiscui¬
sexus multitudine ad extremos
italie fines ꝑuenisset. montẽ qui
in eis locis ampliꝰ ꝓminet ascendit:
indeq ꝓut conspicere potuit par
gis appellatꝰ ẽ. ferunt in hoc mon¬
te bisontes feras enutriri. Nec mi¬
quia ⁊ ip̃a horũ aĩantiũ ferar est.
Deniq retulit in quidã ueracissi
inus senex. tale se coriũ in hoc mõ¬
te occisi bisontis uidisse: in quo
quindecim ut aiebat homines
unus uexta aliũ potuissent cuba
⁊deq alboin cũ uenecie
fines que pͥma ẽ italiae ꝓuincia.
sine aliquo obstacło hoc ẽ ciita¬
tis uł pocius castri forouilam t̾̃mi¬
los introisset: ꝑpende cepit cui
potissimũ pͥmã ꝓuinciaꝵ quam
ceꝑat cõmittere deberet. Siquid̾
om̃is italia que uersus mersdiem
ni siue adriatici maris fluctib
ambit᷑. Ab occiduo uͦ ⁊aquilone
iugis alpiũ ita circũcluditur.
ut nisi ꝑ angustos meatꝰ ⁊ ꝑsum

Expanded text:
omni suo exercitu vulgique promiscuiomni suo exercitu vulgique promiscui multitudine ad extremos Italiae fines pervenisset, montem qui in eisdem locis prominet ascendit, indeque, prout conspicere potuit, partgis appellatus est. Ferunt, in hoc monte bisontes feras enutriri. Nec miquae horum animantium ferax est. Denique retulit mus senex, tale se corium in hoc monte occisi bisontis vidisse, in quo quindecim, ut aiebat, homines, unus iuxta alium potuissent cubare. 9. Indeque Alboin cum Venetiae fines, quae prima est Italiae provincia, sine aliquo obstaculo, hoc est civitatis vel potius castri Foroiulani terminos introisset, perpendere coepit, cui potissimum primam provinciarum quam ceperat committere deberet. Siquidem omnis Italia, quae versus meridiem ni sive Adriatici maris fluctibus ambitur, ab occiduo vero et aquilone iugis Alpium ita circumcluditur, ut nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ab amicis suis uotulis saxonib
auxiliũ petit: quatinꝰ speciosã
italiam cũ plurib possessurus
intraret. Ad quẽ saxones plusqͣm
.xxͣ. milia uiroꝵ cũ uxorib simul
et paruulis ut cũ eo ad ttaliã
ꝑgerent iuxta eiꝰ uoluntatẽ ue¬
nerunt. Hec audientes clotarius
et sigebertus reges francoꝵ sue¬
uos aliasq gentes in locis de qͥb
idem sarones erierant introdu¬
xerunt. Tunc alboin sedẽ ꝓpriã
hoc est pannoniã amicis suis
om̃ib contͥbuit: eo sclł ordine
ut si quo tp̃r langobardis necẽẽ
eẽt reu̾ti: suarursus arua repet̾ent
Igit᷑ langobardirelicta pannona
cũ uxorib ⁊natis. om̃iq suppelle¬
ctili: italiã ꝓperant possessuri.
sunt mense aprili. ꝑ indictionem
pͥmã. alia die post sc̃m pascha. cu¬
ius festiuitas eo anno iuxta cal¬
culi rationẽ ip̃is kalendis apͥlis
fuit: cũ iã adm̃ incarnatione
anni quingenti seraginta ⁊ octo
eẽnt euoluti. Igͥ cũ rex albom cũ

Expanded text:
ab amicis suis vetulis Saxonibus ab amicis suis vetulis Saxonibus auxilium petiit, quatenus spatiosam Italiam cum pluribus possessurus intraret. Ad quem Saxones plus quam viginti milia virorum cum uxoribus simul et parvulis, ut cum eo ad Italiam pergerent, iuxta eius voluntatem venerunt. Hoc audientes Chlotarius et Sigibertus, reges Francorum, Suavos aliasque gentes in locis de quibus idem Saxones exierant posuerunt. 7. Tunc Alboin sedes proprias, hoc est Pannoniam, amicis suis Hunnis contribuit, eo scilicet ordine, ut, si quo tempore Langobardis necesse set reverti, sua rursus arva repeterent. Igitur Langobardi, relicta Pannonia, cum uxoribus et natis omnique supellectili Italiam properant possessuri. sunt mense Aprili, per indictionem primam, alio die post sanctum pascha, cuius festivitas eo anno iuxta calculi rationem ipsis kalendis Aprilibus fuit, cum iam a Domini incarnatione anni quingenti sexaginta octo essent evoluti. 8. Igitur cum rex Alboin cum
Abbreviated transcription (Latin):
sophia augusta t̾ritus est. ut re¬
gredi ultra constantinopolĩ non
auderet. Cui illa int̾ cetera quia
eunuchus erat hec fert᷑ mandas¬
se: ut cũ puellis in genecio lanaꝵ
sis dr̃ hec responsa dedisse: talẽ
se eidẽ telã orditurũ. qualẽ ip̃a
dũ uiueret depon̾e ñ posset. Itaq
odio metuq exagitatꝰ. in teapo
lim cãpanie secedens legatos
mox ad langobardoꝵ gentẽ di¬
rigit . nt pauꝑtina pannonie ru¬
ra desererent: ⁊ ad utaliã cunctis
refertã. bonis possidendã tͣnsirẽt.
Simulq multimoda pomoꝵ ge¬
nera. aliarũq rerũ sp̃es quarũ
Langobardi gͥ tali letati nuncio
et que ip̃i p̃optabant gratanter
suscipiunt. Demiq fucuris com¬
modis animos attollunt. Con¬
tinuo apud italiã t̾ribilia noc¬
tu signa iusa sunt: hoc ẽ ignee¬
acies in celo apparuerunt. eum
scił qui postea effusus ẽ sangui¬
nẽ choruscantẽ. Alboin uͦ ad ita¬
liã cũ langobardis ꝓfecturus

Expanded text:
Sophia augusta territus est, ut reSophia augusta territus est, ut regredi ultra Constantinopolim non auderet. Cui illa inter cetera, quia eunuchus erat, haec fertur mandasse, ut eum puellis in genicio lanarusis dicitur haec responsa dedisse: talem se eidem telam orditurum, qualem ipsa, dum viveret, deponere non possit. Itaque odio metuitatem secedens, legatos mox ad Longobardorum gentem dirigit, mandans ut paupera Pannoniae rura desererent, ad Italiam, cunctis repletam divitiis, possidendam venirent. Simulque multimoda pomorum genera, aliarumque rerum species, quarum Longobardi laeta nuntia, et quae ipsi praeoptabant, gratanter suscipiunt, denique futuris commodis animos attollunt. Continuo apud Italiam terribilia noctu signa acies in caelo apparuerunt, eum scilicet qui postea effusus est sanguinem coruscantes. 6. Alboin vero ad Italiam cum Langobardis profecturus
Abbreviated transcription (Latin):
gitur deleta ut dictũ ẽ uł suꝑa¬
ta narsis om̃i gothorũ gente. his
quoq de quib diximꝰ pari modo
deuictis. dum multũ auri ⁊ argũ¬
ti seu cet̾arũ specierũ diuitias ac¬
quisisset: magnã aromanis ꝑ qͥb
utiq multũ contra eorũ hostesd¬
lit. Qui contraeũ iustiniano au¬
gusto et eius conuigi sophie in
hec u̾ba suggesserunt dicentes.
Qͥa expedierat romanis gothis pociꝰ
serui: re quã grecis ubi narsis eu¬
nuca al chus imꝑat. ⁊ nos seruicio
p̃mit. ⁊ hec nr̃ piissunꝰ pͥnceps ig¬
norat. Ergo aut libera nos dema.¬
nueius: aut certe et ciuitatẽ ro¬
manã ⁊ nosmet ipsos gentib tra¬
dimꝰ. Cumq hoc narsis audisset:
hec breuit̾ retulit uerba. Sima¬
le feci cũ romanis: male inuensã.
Tunc augustus in tantũ adu̾sus
uarsetem cõmotus ẽ: ut statim in
italiã longinũ p̃fectũ nuteret.
quinarsens locũ obtineret. Nar¬
sis uͦ his cognitis ualde ꝑtimuit.
et intantum maxime ab eadem

Expanded text:
gitur deleta, ut dictum est, vel superata Narsis omni Gothorum gente, his quoque de quibus diximus pari modo devictis, dum multum auri sive argenti seu ceterarum specierum divitias adquisisset, magnam a Romanis, pro quibus multa contra eorum hosteslit. Qui contra eum Iustiniano augusto et eius coniugi Sophiae in haec verba suggesserunt, dicentes quia: 'Expedierat Romanis, Gothis potius servire quam Grecis, ubi Narsis eunuchus imperat et nos servitio premit; et haec noster piissimus princeps ignorat. Aut libera nos de manu eius, aut certe et civitatem Romanam et nosmet ipsos gentibus tradimus'. Cumque hoc Narsis audisset, haec breviter retulit verba: 'Si male feci cum Romanis, male inveniam'. Tunc augustus in tantum adversus Narsetem commotus est, ut statim in Italiam Longinum praefectum mitteret, qui Narsetis locum obtineret. Narsis vero, his cognitis, valde pertimuit; et in tantum maxime ab eadem
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ uulgares noctu suꝑ castra langobar¬
doꝵ irruentes agelmundi regẽ int̾fe.¬
cert̾. ⁊ filiã ipsius captiua duxerunt.

Expanded text:
 Bulgares noctu super castra Langobardorum irruentes, Agelmundum regem interfecerunt, et filiam ejus captivam duxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
aslitm langobardis ingallias. ⁊
usq muscias calines accedentib.
qui locus ebredunensi adracet ci¬
⁊cũ burgundionib illuc ꝓficisci᷑
Circũdatisq langobardis cũ erer
citu. factis etiã concisis ꝑ deuia
siluarũ arruit suꝑ eos multosqr
ex eus intfecit: nonnullos u̾ cepit.
et regi suo guntranno direrit. Lan¬
gobardi quoq his patratis: ad na
liam sunt reliersi.
Ide apud stablonẽ iullã castra con¬
stutiuit. discurrentes ꝑuillas ur¬
biũ uicinaꝵ diripientes p̃ dus. cap¬
tiuos abducentes. uł etiã cuncta
uastantes. Qd̃ cũ mũmolus cõperis

Expanded text:
autem iterum Langobardis in Gallias et autem iterum Langobardis in Gallias et usque Mustiascalmes accedentibus, qui locus Ebredunensi adiacet ciet cum Burgundionibus illuc proficiscitur. Circumdatisque Langobardis cum execitu, factis etiam concisis per devia silvarum, inruit super eos multosque ex eis interfecit; nonnullos vero cepit et regi suo Gunthramno direxit. Langobardi quoque, his patratis, ad Italiam sunt regressi. id est aput Stablonem villam, castra constituunt, discurrentes per villas urbium vicinarum, diripientes praedas, captivos abducentes vel etiam cuncta vastantes. Quod cum Mummulus conperis
Abbreviated transcription (Latin):
menter insinuaret. Ipse uͦ imposito
abetis signo: arens brachiũ sauita¬
i restiauit. Langobarduis aũ qui sa¬
tꝰ fuerat: ad fidẽ xp̃i comisus sta¬
am clicus deinde monachus effect᷑
Et. atq in eodẽ loco uiq ad finem
uite sue in dei seruicio ꝑmansit.
Beatꝰ uͦ hospiciꝰ dũ langobardis dei
u̾bũ loqueret᷑. duo duces qui eũ
uen̾ abilit̾ audierunt in co¬
lumes pate redditi sunt.
rerunt: in ip̃a ꝓiuncia miserabi¬
lit̾ pierunt. Igitur deuastantib
langobardis gallias: Amatus patri¬
ciꝰ puuitie qui guntranno regi fran¬
coꝵ parebat: contͣ eos exercitũ du¬
.nii. Cõmissoq bello terga uertit:
biq extinctus ẽ. Tantamq tunc
stragẽ langobardi de biugundio¬
nib fecerunt: ut non posset colli¬
q numerus occisoꝵ. Dicatiq in esti¬
mabili preda: ad italiã reuertunt᷑
uib discedentib: emius qui et
mũmolus accersitꝰ a rege: patͥ¬
diatus honorẽ emeruit. Irruentib

Expanded text:
menter insinuaret. Ipse vero inposito menter insinuaret. Ipse vero inposito salutis signo arens brachium sanitatis restituit. Langobardus autem qui sanatus fuerat ad fidem Christi conversus, statim clericus, deinde monachus effectus est atque in eodem loco usque ad finem vitae suae in Dei servitio permansit. Beatus vero Hospitius dum Langobardis Dei verbum loqueretur, duo duces, qui eum venerabiliter audierunt, incolomes patriae redditi sunt; xerant, in ipsa Provincia miserabiliter perierunt. 3. Igitur devastantibus Langobardis Gallias, Amatus patricius Provinciae, qui Gunthramno regi Francorum parebat, contra eos exercitum duxit, commissoque bello, terga vertit ibique extinctus est. Tantamque tunc stragem Langobardi de Burgundionibus fecerunt, ut non possit colligi numerus occisorum. Ditatique inaestimabili praeda ad Italiam revertuntur. 4. Quibus discendentibus, Eunius, qui et Mummulus, accersitus a rege, patriciatus honorem emeruit. Inruentibus