comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Eque enimnos chris¬
tianos quosdam impe¬
ratores ioro felices dicimus quia
uel otutius imperant: Uel imperã¬
tes filios morte placida reliquerũt.
uel hostes reipublice domuerũt.
uel iuimicos ciues aduersus le ilur¬
gentes et cauere et opprimere
potuerunt Hlec et alia uite hu¬
ius erumpnose uel munera uel
solacia: quidam etiam cultores
demonum accipere meruerunt:
qui non pertinent ad regnum dei
quo pertinent isti: et hoc ipius mi¬
sericordia factum est: ne ab illo
isti quim eum crederent uelut
summa bona desiderarent. Sed
felices eos dicimus: si iuste imperãt
si i̾nter linguas sublimiter honorã¬
tiũ et obsequia nimis humiliter
salutantiũ non extolluntur: sed
se homines esse meniinerint: si suã
potest item ao dei cultum maxĩe
dilatandum inaiestats eius fa¬
mulam faciunt. Si deuntunẽt
diligunt: colunt. si plus amant
illud regnum: ubi non timent
habere consortes. Si tardius cũ¬
dicant facile ignoscunt. Si eãdẽ
iumniciciarum odiis exerunt.

Expanded text:
eque enim nos Christianos quosdam imperatores ideo felices dicimus, quia uel diutius imperarunt uel imperantes filios morte placida reliquerunt, uel hostes rei publicae domuerunt uel inimicos ciues aduersus se insurgentes et cauere obprimere potuerunt. Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera uel solacia quidam etiam cultores daemonum accipere meruerunt, qui non pertinent ad regnum Dei, quo pertinent isti; et hoc ipsius misericordia factum est, ne ab illo ista qui in eum crederent uelut summa bona desiderarent. Sed felices eos dicimus, si iuste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, et se homines esse meminerunt; si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum maiestati eius famulam faciunt; si Deum timent diligunt colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes; si tardius uindicant, facile ignoscunt; si eandem inimicitiarum odiis exerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
Uod per solam christianam
religionem manifestari potuerit
Fallacia spirituum malignorum
de hominum errore gaudentium
Capitul X X XIII.
Dt libris Nume pompilii
quos seuatus ne sacrorum caule
quales in eis habebãtur innotes¬
cerent iussit incendiXxꝙ¬
C hydromantia per quam
Niuma uisis quibu dam demo¬
mn imaginibus ludificabatur

Expanded text:
uod per solam Christianam religionem mani- festari potuerit fallacia spirituum malignorum de hominum errore gaudentiumCAPUT XXXIIII. De libris Numae Pompilii, quos senatus, ne sacrorum causae, quales in eis habebantur, innotescerent, iussit incendi hydromantia, per quam Numa uisis quibusdam daemonum imaginibus ludificabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
t terra quam uaro dean esse con¬
firinat eo quod ille animus mundi
quen opinatur deum etiam hanc cor¬
poris sui insiniam partem permeet eiq
Sii diuinam imparciatur.NN3.
De telluris cognominibus: corumo
sigmficationibus que etiam sinonerãt
multirum rexum indices: nõ mul¬
torum deorum debuerunt firmare

Expanded text:
 Terra, quam Varro deam esse confirmat, eo quod ille animus mundi, quem opinatur deum, etiam hanc corporis sui infimam partem permeet, eique vim divinam impertiat. 1. De Telluris cognominibus eorumque significationibus, quae etiamsi erant multarum rerum indices, non debuerunt multorum deorum firmare
Abbreviated transcription (Latin):
q sine peccato: Ut in ip̃o sacerdote
ac sacrificio fieret remis sio pec¬
catorum idest per mediatorem
dei et hominũ hoiẽm Christum
Iesum: per quẽ facta peccatorum
purgatione recõciliamur deo
Nion enĩ isi peceatis homine.
separantur a deo: quorũ in hac
Uita nõ fit nos tra uiriute sed
diuina miseratione purgatio:
per indulgentiã illius nõ per nrãs
potertiã. quia et ipsa quantula¬
cunq uirtus que dicutr nos tra
illius est nobis bonitate cocessa
Multum autẽ nobis in hac carto
tribueremus: nisi usq ad eius de¬
positionẽ sub uenia uiueremus
Propterea ergo nobis per mediato¬
rem preltita est gratia. Ut pollu¬
ti carne peccati: carnis peccati simi¬
litudine mundaremur. Hac
dei gratia qua in nos ol tendit
magnam imisericordiam suam:
et inhac uita per fidem regimur
et pos rhanc uitam per ipsam
speciem incõmutabilis ueritatis
ad perfectionẽ plemfsimam
perducemut

Expanded text:
que sine peccato, ut in ipso sacerdote que sine peccato, ut in ipso sacerdote ac sacrificio fieret remissio peccatorum, id est per Mediatorem Dei et hominum hominem Christum Jesum, per quem facta peccatorum purgatione reconciliamur Deo. Non enim nisi peccatis homines separantur a Deo, quorum in hac vita non fit nostra virtute, sed divina miseratione purgatio; per indulgentiam illius, non per nostram potentiam. Quia et ipsa quantulacumque virtus, quae dicitur nostra, illius est nobis bonitate concessa. Multum autem nobis in hac carne tribueremus, nisi usque ad ejus depositionem sub venia viveremus. Propterea ergo nobis per Mediatorem praestita est gratia, ut polluti carne peccati carnis peccati similitudine mundaremur. Hac Dei gratia, qua in nos ostendit magnam misericordiam suam, et in hac vita per fidem regimur, et post hanc vitam per ipsam speciem incommutabilis veritatis ad perfectionem plenissimam perducemur.
Abbreviated transcription (Latin):
lisq nolẽtibus bona ꝓodesse nõ posst̃.
nocere autẽ mala possũt: nõ sibi
ualentibus resistere boĩs. Nõ est
ita uere ueraciterq sancte religõ¬
nris uia: nõ sic Iunonẽ hoc ẽ aereas
potãtes piorũ Uirtutib ĩudẽtes nrĩ
martyres uĩcũt. Niõ oĩnosi dici
Usitate posset. heroes nr̃i supplcib
doĩs sed uirtutib diuinis heram
superãt. Cõmodius ꝗppe Scipio afri¬
canus elt cognominatus: quod
Uirtute africã uicerit: quã si hostes
¶Unde sit sanctis aduer¬
sum demones potestas et
Unde cordis uera pur̃gatio.
Era pietate hoiẽs dei
paereã potestatẽ ini¬
micã cõtrariãq pietati exorci ãdo
eiiciũt nõ placando: omtes tẽpta¬
tiones aduersitatesq uincũt: orã¬
do nõ ipãm sed suũ deũ aduersus
ipsã. Nion enĩ aliquẽ uincit
aut subiugat insi societate peccas¬
ti. In eius ergo nomine uincitur
qui hontinem assumpsit: egit¬

Expanded text:
lisque nolentibus bona prodesse non possunt; lisque nolentibus bona prodesse non possunt; nocere autem mala possunt, non sibi ualentibus resistere bonis. Non est ista uerae ueraciterque sanctae religionis uia; non sic Iunonem, hoc est aerias potestates piorum uirtutibus inuidentes, nostri martyres uincunt. Non omnino, si dici usitate posset, heroes nostri supplicibus donis, sed uirtutibus diuinis Heran superant. Commodius quippe Scipio Africanus est cognominatus, quod uirtute Africam uicerit, quam si hostes CAPUT XXII. Unde sit sanctis aduersum daemones potestas et unde cordis uera purgatio. Vera pietate homines Dei aeriam potestatem inimicam contrariamque pietati exorcizando eiciunt, non placando, omnesque tentationes aduersitatis eius uincunt orando non ipsam, sed Deum suum aduersus ipsam. Non eniaut subjugat, nisi societate peccati. In ejus ergo nomine vincitur, qui hominem assumpsit, egit
Abbreviated transcription (Latin):
habitare: quo noĩe appellãt alicu¬
ius meriti aiãs desfuctorũ. Sed
a cõtrario martyres nr̃i hertes nũ¬
cupãtursi ut diNi usus ecclãsti¬
ci sermoĩe adiniiteret: nõ qđ eis
esset cũ demoĩbus ĩ aere socieras:
sed ꝗd eosdẽ demoes idestaercas
uincerẽt ptãtes: et ĩ eis ipãm ꝗc¬
ꝗd putãt significare Iunonẽ que
nõ usq quaq ĩcõueniẽter a poctis
ĩducr̃ mimica uirtutib: et celũ
petẽtibus uiris fortibus inuida.
Sed rursus eis succũbit ĩfelicite
ceditq Uirgilius: ut cũ apud euns¬
ena illa dicat. Uncor ab Enca. ip̃ ł nea
adioneat helenus: quasi cõsilio
religioso et dicat. Iunoni cane uota
libes. doĩamq potẽtẽ. Supplicib
suꝑa dontis. E qua opiõe Por phi¬
rius: quãuis nõ ex sua sẽtentia:
sed ex aliorũ bonũ dicit deũ uel
gemũ nõ uerire in hoiẽ isi mals
fuerit ante Placatus: tanꝗͣ fortoͬa
norũ: isi eis placata dẽt locũ: ma¬

Expanded text:
habitare, quo nomine appellant alicuhabitare, quo nomine appellant alicuius meriti animas defunctorum. Sed a contrario martyres nostri heroes nuncuparentur, si, ut dixi, usus ecclesiastici sermonis admitteret, non quo eis esset cum daemonibus in aere societas, sed quod eosdem daemones, id est aerias uincerent potestates et in eis ipsam, quidquid putatur significare, Iunonem, quae non usquequaque inconuenienter a poetis inducitur inimica uirtutibus et caelum petentibus uiris fortibus inuida. Sed . rursus ei succumbit infeliciter ceditque Vergilius, ut, cum aput eum illa dicat: Vincor ab Aenea, ipsum Aenean admoneat Helenus quasi consilio religioso et dicat: Iunoni cane nota libens, dominamque potentem Supplicibus supera donis. Ex qua opinione Porphyrius, quamuis non ex sua sententia, sed ex aliorum, dicit bonum deum uel genium non uenire in hominem, nisi malus fuerit ante placatus; tamquam fortionorum, nisi eis placata dent locum, ma
Abbreviated transcription (Latin):
Oderatis autẽ p̃fini¬
tisq tẽporibus: et̃
potestas permissa demoĩbus ut
hoĩbus quos pol lidẽt excitatis:
itimicicias aduersus dei ciuiti¬
tẽ tyrãnce exerceãt sibiq sacni¬
ficia nõ solũ ab offerẽtibus su¬
mãt: et auolẽtib expetãt: uer
etiã ab ĩuitis ꝑsequẽdo uiolẽter
extorq̃ant. nõ solũ permitiosa
nõ esR. sed ẽt utilis inuenitur
ecclẽ: ut martrtũ numerus ĩple¬
atur: quos ciuitas dei tãto clario¬
res et honoratiores ciues habet.
ꝗͣto forituis aduersus ĩpietatẽ potes¬
tatũ eĩ usq ad sanguĩnẽ certatit.
Hos mnulto elegantius si ecclas¬
tica loquẽdi cõsuetudo piteretur:
nrõs heroas uocaremus. Hloc eĩ
nomẽ a Iunone dr̃ tractũ: qđ
grece Iuno hera appellatur: et ido
nescioq filius eius secũdũ grecoh
fabulas heros fuerit nũcupatus:
hoc uidlicet ueluti mysticũ sigͥfi¬
cãte fabula: qđd aer Iunoĩ dpute¬
tur: ubi uolũt cũ dõnib hero as

Expanded text:
oderatis autem praefinitisque temporibus etiam potestas permissa daemonibus, ut hominibus quos possident excitatis inimicitias aduersus Dei ciuitatem tyrannice exerceant sibique sacrificia non solum ab offerentibus sumant et a uolentibus expetetiam ab inuitis persequendo uiolenter extorqueant, non solum perniciosa non est, sed etiam utilis inuenitur ecclesiae, ut martyrum numerus inpleatur; quos ciuitas Dei tanto clariores et honoratiores ciues habet, quanto fortius aduersus inpietatis peccatum et usque ad sanguinem certant. Hos multo elegantius, si ecclesiastica loquendi consuetudo pateretur, nostros heroas uocaremus. Hoc enim nomen a Iunone dicitur tractum, quod Graece Iuno Ἥρα appellatur, et ideo nescio quis filius eius secundum Graecorum fabulas Heros fuerit nuncupatus, hoc uidelicet ueluti mysticum significante fabula, quod aer Iunoni deputetur, ubi uolunt cum daemonibus heroas
Abbreviated transcription (Latin):
Teniui urgens cauła
et artissima eogit
demones medios inter homines
et deos agere: ut ab hominibus
auferant desiderata: et ad eos refe¬
ranit impetrata. Que nam tindẽ
caula est ista: et quanta necessi¬
tas: quia nullus inquiunt deus
miscetur homini: Preclara igꝑ
sanctitas dei que non miscetur
honuni penitenti supplicanti: et
miscetur demoni arroganti: Nõ
diuinitatem: et misceiur demoĩ deitat
fingenti diuinitatem: Non mi¬
scetur homini petenti indulgẽnã
et mscetur demonisuadenti ne¬
quiciã: Nion iniscetr houũ
per phy losophicos libros poetas
de benie ins tituta ciuitate pel¬
lenti: et niscetur demoni a
principibus et pontificibus
ciuitaus per scenicos ludos poȩ¬
tarum ludibria requirenti:
Non miscetur homini deoꝵ
crimitia fingere prohibenti:
et iniscetur demoni se falsis do¬
rum criuintibus oblectanti:
Nonuuscetar homnĩ magorũ¬

Expanded text:
enim urgens causa et arctissima cogit daemones medios inter deos et homines agere, ut ab hominibus offerant desiderata, et a diis referant impetrata. Quaenam tandem causa est ista, et quanta necessitas? Quia nullus, inquiunt, Deus miscetur homini. Praeclara igitur sanctitas Dei, qui non miscetur homini supplicanti, et miscetur daemoni arroganti; non divinitatem, et miscetur daemoni fingenti divinitatem; non miscetur homini petenti indulgentiam, et miscetur daemoni suadenti nequitiam; non miscetur homini per philosophicos libros poetas de bene instituta civitate pellenti, et miscetur daemoni a principibus et pontificibus civitatis per scenicos ludos poetarum ludibria requirenti; non miscetur homini deorum crimina fingere prohibenti, et miscetur daemoni se falsis deorum criminibus oblectanti; non miscetur homini magoru
Abbreviated transcription (Latin):
seelera ius tis Iegibus partienti
et miscetur demoni magicas artes
docenti et implenti. Non mi¬
scetur honuni imitationẽ demo¬
num fugienti: et iiscetur demo¬
ni deceptionẽ hominis aucupãti¬
interpretibus dii utantur fal¬
liq ab eis aut ignorent aut

Expanded text:
scelera iustis legibus punienti, et miscetur daemoni magicas artes docenti et inplenti; non miscetur homini imitationem daemonis fugienti, et miscetur daemoni deceptionem hominis aucupanti. nuntiis et interpretibus di utantur fallique se ab eis aut ignorent aut
Abbreviated transcription (Latin):
homini accidunt colenolos deos
quandoquidẽ ille carere his oĩ
deos colenti u cidere potiuisse fate¬
antur et christianis temporibus
non calunniẽtur. Uerum quia
de illis christians orta questio
est qui etiã captiuati sunt hoc
intucantur et taceant qui salu¬
berrime religioni exhinc impru¬
olenter atq impudenter illudũt.
quia si diis corum probro nõ
fuit attentissimus cultor illos
dum eis iurisuirandi fidẽ ser¬
uaret patria caruit cum aliã
non haberet: captiuusq apuod
hostes longa morte supplicio noue¬
crudelitatis occisus est: multo
minus nomẽ criminandum est
christianum in captiuitate sa¬
cramentorũ suorum: qui supernã
patriam ueraci fiode expect antes
etiam in suis sedibus peregrinos
se esse nouerunt s
est passa captiuitas conta¬
minari potuerit uirtus aĩ
sine uoluntatis assensu

Expanded text:
homini accidunt, colendos deos, homini accidunt, colendos deos, quando quidem ille carere his odeos colenti accidere potuisse fateantur et Christianis temporibus non calumnientur. Verum quia de illis Christianis orta quaestio est, qui etiam captiuati sunt, hoc intueantur et taceant, qui saluberrimae religioni hinc inpudenter adque inprudenter inludunt, quia, si dis eorum probro non fuit, quod adtentissimus cultor illorum, dum eis iuris iurandi fidem seruaret, patria caruit, cum aliam non haberet, captiuusque aput hostes per longam mortem supplicio noucrudelitatis occisus est, multo minus nomen criminandum est Christianum in captiuitate sacratorum suorum, qui supernam patriam ueraci fide expectantes etiam in suis sedibus peregrinos se esse nouerunt. CAest passa captiuitas, contaminari potuerit uirtus animi sine uoluntatis adsensu
Abbreviated transcription (Latin):
quia deos suos ciere destitit
cum potuerit ẽt los diligẽtissiẽ
colens tam infelx ficri: quã
ille regulus fuit insi forte con¬
tra clarissimã uritatẽ tanta
quisquã demenia mire cecita¬
tis obnititur: urontendere
audeat. uniuerim ciuitatẽ
deos colentem milicẽ esse nõ
posse:Unum ueo hominem
posse: quod iudacet potẽtia
deorum suorũ niltos potius
sit iolonea conser are: quã sin¬
gulos. cum multiudo constet
ex singulis. Si auẽ dicũt Mlar¬
cum regulum eti in illa cap¬
tiuitate illisq cutiatibu cor¬
poris. animii cuitee beatum ẽe
potiusse. uirtus ptius uera
queratur qua beata esse possit
et ciuitas. Neq enim aliunole
beata ciuitas: aliunde homo:
cum aliud ciuitas non sit quã
concors hominum multitudo.
Quamobrẽ nondum interim dis¬
puto: qualis in Regulo uirtus
fuerit. Sufficit quod nunc isto
nobilissimo exemplo coguntur
fateri non propter corporis bona
uel cirum rerum que extrĩsecus

Expanded text:
quia deos suos colere destitit, quia deos suos colere destitit, cum potuerit etiam illos diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille Regulus fuit? Nisi forte contra clarissimam ueritatem tanta quisquam dementia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat uniuersam ciuitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum uero hominem posse, quod uidelicet potentia deorum suorum multos potius sit idonea conseruare quam singulos, cum multitudo constet ex singulis. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captiuitate illisque cruciatibus corporis animi uirtute beatum esse potuisse, uirtus potius uera quaeratur, qua beata esse possit et ciuitas. Neque enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Quam ob rem nondum interim disputo, qualis in Regulo uirtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo coguntur fateri non propter corporis bona uel earum rerum, quae extrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
infligi. Qui ergo propterea cole¬
bantur: ut iutam istam pros¬
peram redderẽt. siuerunt iurã
ro grauius irati facere põtuerũt:
Sedcur non ratiocmationẽ meã
potius adutrumq concludam:
Deos certe ille sic coluit ut pro¬
pter iurisiurandi fidem: nec ma¬
neret in prĩa: nec mole quo libet
iret: sed ad suos acerrimos ĩmi¬
cos reolire minime dubitaret.
Hoc si huic uite utile existiãbit.
cuius tam horrendum exitum¬
meruit. proculcubio fallebat᷑.
Suo quippe docuit exemplo
nihil oleos ad issm temporalẽ
felicitatẽ suis prolesse cultorib
quandoꝗdẽ illeorum deditus
cultui et uict uret captiuus
adluctus est.⁊ quia noluit aliter
quam per eos iunuerat facere:
nouo ac prius inalito nimiũq
horribili suplicigenere crucia¬
tus extinctus et. Si autem
dcorum cultus ꝑst hanc uitã
uelut mercedenreddit felici¬
tatem: cur calumiantur tprĩ¬
bus christians deo dicentes
Urbi accidisse illai calamitatẽ

Expanded text:
infligi. Qui ergo propterea coleinfligi. Qui ergo propterea colebantur, ut istam uitam prosperam redderent, si uerum iurantro grauius irati facere potuerunt? Sed quur non ratiocinationem meam potius ad utrumque concludam? Deos certe ille sic coluit, ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, nec inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicos redire minime dubitaret. Hoc si huic uitae utile existimabat, cuius tam horrendum exitummeruit, procul dubio fallebatur. Suo quippe docuit exemplo nihil deos ad istam temporalem felicitatem suis prodesse cultoribus, quando quidem ille eorum deditus cultui et uictus et captiuus abductus et, quia noluit aliter quam per eos iurauerat facere, nouo ac prius inaudito nimiumque hon\'ibili supplicii genere cruciatus extinctus est. Si autem deorum cultus post hanc uitam uelut mercedem reddit felicitatem, quur calumniantur temporibus Christianis, ideo dicentes Urbi accidisse illam calamitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
romani captiuus apud Cartha¬
gmenses fuit: qui cum sibi mal¬
Pent a romanis suos redli quã
corum tenere captiuos: ad hoc
impetranolum etiam istum pre¬
cipue Regulum cum legatis suis
romam miserunt: prius uiratõ¬
ne constrictum: si quod uole¬
bant minime peregisset reditue.
esse carthaginẽ. Perrexit ille. atq
in senatu contraria persuasit: qm̃
non arbitrabatur utile esse ro¬
mane rei publice mutare cap¬
tiuos. Nec post hanc persualio¬
nẽ a suis ad hostes redire cõpul¬
sus est: sed quia uirauerat: id
sponte compleuit. At illi eum
excogitatis atq horrendis cru
ciatibus necauerunt. Inclusũ
oppe angusto ligno ubi stare coge¬
retur: clauisq accutissimis un¬
diq confixo: ut se in nullã eius
partẽ sme penis atrocissimis ĩdi¬
naret: etiam uigilando peremer̃t.
Merito certe laudant uirtutẽ:
tam magna infelicitate maiorẽ.
Et per deos ille iurauerat: quoꝵ¬
pro cultu prohibito: has generi
humano clades isti opmantor

Expanded text:
Romani, captivus apud Carthaginenses fuit. Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi, quam eorum tenere captivos, ad hoc impetrandum etiam istum praecipue Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius juratione constrictum, si quod volebant minime peregisset, rediturum esse Carthaginem. Perrexit ille, atque in senatu contraria persuasit, quoniam non arbitrabatur utile esse Romanae reipublicae mutare captivos. Nec post hanc persuasionem a suis ad hostes redire compulsus est; sed quod juraverat, id sponte complevit. At illi eum excogitatis atque hciatibus necauerunt. Inclusum quippe angusto ligno, ubi stare cogeretur, clauisque acutissimis undique confixo, ut se in nullam eius partem sine poenis atrocissimis inclinaret, etiam uigilando peremerunt. Merito certe laudant uirtutem tam magna infelicitate maiorem. Et per deos ille iurauerat, quorum cultu prohibito has generi humano clades isti opinantur
Abbreviated transcription (Latin):
ta: nullomodo poterit perueniie. Ueꝵ
ista mysteria doctrine qualia snit.
quantiq pendenda: que secuntur
ostendent. Patetur interim uiriste
doctis simus. animam mundi ac
partes eius esse ueros deos:Unde.
intelligitur totam eius theologiam
eam ipam scilicet naturalem: cui
plurimum tribuit: usq ad anime
rationalis naturam se extendere
potusse. De naturali enim paucissiã
debimus utrum per inter pretationes
physioloicas adhanc naturalem possit
referre ciuilem: quam de diis selectis
ultimam scripsit: Quodsi potuerit.
tota naturalis erit. Et quid opus erat.
ab ea ciuilem tantaira distinctiois
abiungere. Si autem recto discrimie
separata est: quando nec ista uera
est que illi naturalis placet: perueĩt
enrimusq ad animan: nonusq ad
uerum deum qui fccit et aniuiam.
Quanto est abiectior ifta ciuilis:
que maxime: circa corporum est
occupatanaturam: sicut ipẽ interpre¬
tationes eius. ex quibus quedam
necessaria me cominemorare opor¬

Expanded text:
ta, nullo modo potuit peruenire. Verum ta, nullo modo potuit peruenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim uir iste doctissimus animam mundi ac partes eius esse ueros deos; unde intellegitur totam eius theologian, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima debimus utrum per interpretationes physioloreferre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea ciuilem tanta cura distinctionis abiungere? Si autem recto discrimine separata est: quando nec ista uera est quae illi naturalis placet peruenit enim usque ad animam, non usque ad uerum Deum qui fecit et animam, quanto est abiectior et falsior ista ciuilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam, sicut ipsae interpretationes eius, ex quibus quaedam necessaria commemorare me opor
Abbreviated transcription (Latin):
nun in istis doctrine mysteriis
illam prudentiam perdidisti:
qua tibi sobric uisum est: quod
hi qui primum populis simulacra
constituerunt: et metum depres¬
serunt ciuibus suis: et errorem
addiderunt: castiusq deos sine
simulacris ueteres obseruasse ro¬
manos: Hli enim tibi fuerunt
auctores: ut hec contra posterioas
romanos dicere auderes. Nlam
et si illi antiquissimi simulacra
colussent: fortassis totum istum
sensum de simulacris non cõstituẽ¬
dis interemissent. Uerum timoris
silentio premeres: et in huiusce
modi pernitiosis uanisq figinen¬
tis mysteria ista doctrine loqua¬
cius et elatius predicares. Anima
tua tamentam docta et ingeniosa
ubi te multum dolenius per bec mi¬
Neria doctrine ad deum summũ
idest a quofacta: non cuni quo
facta est: nec cuius porcio: sed
cuius condicio est. nec qui est
omuiũ aniia: sed qui fecit ouinem
aminam que solo illustrante auima
fit beata: si cius gratie non fit ingra¬

Expanded text:
num in istis doctrinae mysteriis num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, timoris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque figmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec cuius portio, sed cuius conditio est; nec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, quo solo inlustrante anima fit beata, si eius gratiae non sit ingra
Abbreviated transcription (Latin):
Ed ipõrum pocius inter¬
pretationes physicas
audiamus: Quibus turpitudinẽ
miserrimi erroris uelut altioris
doctrine specie colorare conantur:
Prinium eas inter pretatiosiẽs sic
Uarro cõminendatiut dicat ãti¬
quos simulacra deorum etinisignia
ornatusq finxisse. Que cumecũ¬
lis aninii adueptisset hiquꝑaudis¬
lent doctrine iuisterra: possentu
pauiuiam mundi ac partes eirii
idest ddeos ueros aniuio uiderci
quorum simulacraqui secie hois
secerunt: hoc uideri secutos: quod
corporehuinano. simillimus esl
ninnortalis animi: t anquam sin
uasa ponerentur causa notandor
deorui: etinhibert eden& nophos
sis tepetur. quo signisicatur iinũ
per id quod continet id quod cõ¬
tinetur. Ita per simulacrum quod
formam haberet humanam significa¬
rihabere animam rationalem: quod
eo uelut uase natura soleat ista conti¬
neri: cuius nature deum uolunt
esse ueldeos. Nec sunt mys teria
doctrine: que iste uirdoctissimus
penetrauerat. Unide in lucem ista
proferret. Sedo homo acutissiẽ

Expanded text:
ed ipsorum potius interpretationes physicas audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius, id est deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc uideri secutos, quod corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime,
Abbreviated transcription (Latin):
ita sentiunt: nobiscum sentiunt
Sed ideo cum platonicis magis
placuit hanc causamagere: quia eoꝵ
sunt liuere notiores. Namet oreci
quorum lingua in gentibus p̃minet
cas magna predicatione celebrarũt.
et latini permotiearum uel excellẽ¬
ua uel gloria uelgratia ipãs libẽnus
didiscerunt: atq in nr̃m eloquiũ
tranfferendo nobiliores clariores
fecerunt

Expanded text:
ista sentiunt, nobiscum sentiunt. ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis magis agere placuit hanc causam, quia eorum sunt litterae notiores. Nam et Graeci, quorum lingua in gentibus praeminet, eas magna praedicatione celebrarunt, et Latini permoti earum uel excellentia uel gloria, ipsas libentius didicerunt adque in nostrum eloquium transferendo nobiliores clarioresque fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ec silrãs eorum chri¬
stianus iguoratis
Uerbis que non didiscit in dispu¬
tatione non uittur: ut uel natura¬
lem latine uel physicam grece
appellet eam partem: in qua de
inquisitione nature tractatur: et
rationalem siue logicam: inqua que¬
ritur quonamnido uexitas percipi
possit: et moralem uel ethycam
in qua de moribus agitur bonorũq
sinbus appetendis: malorumq
itandis: ideo nescit ab uno vero do
atque optimo et naturam nobis
esse qua facti ad cius yinaginem
sunius: erdotrinamqua eum:
nosq nouerinus: et gratiam qua
illi coherendo beati sumus. H lec
itaque causa est: curis tos ceteris
preferamus: quia cum alii phylolo¬
eris phi ingema suas Iadiaq cõtriuerĩt¬
in requirendis rerum causis: et qnã
esset modus discendi atq uiuendi.
iti deo cognito reppererunt ubi essẽt
et cause cons titute Uniuersitatis:
et lux percipiende ueritatis: et fõs
bibende felicitatis. Siue ergo is ti
platonici: siue ꝗcunq alii quarũ¬
libet gentium phylosophi de deo

Expanded text:
eras eorum Christianus ignorans uerbis, quae non didicit, in disputatione non utitur, ut uel naturalem Latine uel physicam Graece appellet eam partem, in qua de naturae inquisitione tractatur. et rationalem siue logicam, in qua quaeritur quonam modo ueritas percipi possit, et moralem uel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus adpetendis malorumque uitandis, ideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et naturam nobis esse, qua facti ad eius imaginem sumus, et doctrinam, qua eum nosque nouerimus, et gratiam, qua illi cohaerendo beati simus. Haec itaque causa est quur istos ceteris praeferamus, quia, cum alii philosophi ingenia sua studiaque contriuerin requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi adque uiuendi, isti Deo cognito reppererunt ubi esset et causa constitutae uniuersitatis et lux percipiendae ueritatis et fons bibendae felicitatis. Siue ergo isti Platonici siue quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo
Abbreviated transcription (Latin):
factum non esset: et ex quo fa¬
cta cuncta essent . Ita quodno¬
tum es ł dei ipẽ mamfestauit eis:
cum ab eis inuisibilia etus per ea
que facta sunt intellecta cõlpec¬
ta sunt: sempiterna quoq uirius
de illa parte quam physicam: id
est naturalem nancupant dicta

Expanded text:
factum non esset, et ex quo fafactum non esset, et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, ipse manifestavit eis, cum ab eis invisibilia ejus, per ea quae facta sunt intellecta conspecta sunt; sempiterna quoque virtus de illa parte quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dicta
Abbreviated transcription (Latin):
motu sicut est cantilena: de qua
non aniinus iudicet: quod prolecto
non posset nisi melior in illo esset
hec ipecies sine tittiore molis: sine
Ttrepitu sme Patio uelloci: uel
temporis. Sedibi quoque insi
mutabilis esset: non alius alio me¬
lius cde Ipecie sensibili iudicaret
melius ingeniosior quamtardior:
melius peritior quam imperitior:
meltus exercitatior quã minus
exercitatus:. et idem ipẽ unos cũ
prosicit inelius utiq pos teaꝗ̃ pͥuo¬
Quod auiem recipit mat̾us et minos
sine dubitatione mutabile es.
Uude ingeniosi et docti et in his
exercitat homines facile collegert
nonesse in eis rebus primani seiẽ
ubimutabilitas esse conuincitor
Cumisx̃ in eorum conlpec tu
et corpus et animus magis minu
speciola essent: et si omni specie
carere possent omirino nulla
essent. Uiderunt esse aliquid
xbiprinia es set inconimutabilis
IPecies et ideo nec cõparabilis:
atque ibi esse rerum principiũ
rectis sime crediderunt quod

Expanded text:
motu, sicut est cantilena, de qua motu, sicut est cantilena, de qua non animus judicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu vocis, sine spatio vel loci vel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili judicaret: melius ingeniosior quam tardior, melius peritior quam imperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus cum proficit, melius utique posteaquam priQuod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, et si omni specie carere possent, omnino nulla essent, viderunt esse aliquid ubi prima esset et incommutabilis , et ideo nec comparabilis: atque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
trisi ab illo esse non posse qui sim¬
pliciter est: quia non altud illi
est esse: altud uiuere: quasi pos¬
sit es se non uiuens. nec aliud illi
est utuere: aliud intellioere. quasi
possit uiuere non intelligens: nec
aliudilli est intelligere: altud bea
tum esse: quasi possit intelligere
et non beatus esse: sed quod est illi
Yuere: intelligere: beatum esse:
hoc est illiesse. Propter hanc ĩcõ¬
mutabilitatem et simplicitatem
intellexerunt eum et omnia ista
focisse et ip̃m a nullo fieri potul se:
Consider auerunt enim quicquid
est. uelcorpus esse uel uitam meli¬
usq aliquid uitam esse quã corpus.
spetiemq corporis esse sensibilem:
intelligibilemq uite. Proide
intelligibilem speciem sensibili pre¬
tulerunt. Sensibilia dicimus que
Uisutactuq corporis seritiriqueũt
Intelligibilia que conspectu mentis
intelligi possunt. Nulla est enĩ
pulcritudo corporalis siue in statu
corporis: sicut el⁊figura: suie in

Expanded text:
nisi ab illo esse non posse, qui simnisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intellegens; nec alitum esse, quasi possit intelligere et non beatus esse; sed quod est illi vivere, intelligere, beatum esse, hoc est illi esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Consideraverunt enim, quidquid est, vel corpus esse, vel vitam; meliusque aliquid vitam esse, quam corpus; speciemque corporis esse sensibilem, intelligibilem vitae. Proinde intelligibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae visu tactuque corporis sentiri queunt: intelligibilia, quae conspectu mentis intelligi possunt. Nulla est enim pulchritudo corporalis, sive in statu corporis, sicut est figura, sive in
Abbreviated transcription (Latin):
Iderunt ergo istiphy¬
Iosophi quos ceteris
non inmerito fama atq gloria pre¬
latos uidemus: nullum corpus esse
deum: et ideo cuncta corpora trãsce¬
derunt querentes deum. Uiderũt
ꝗcquid mutabile est: non esse sũ¬
mum deum: et ideo omnem aiãm
mutabilesq omnes spiritus trãs¬
cenderunt: querentes sumnum
deum. Deinde uiderunt omnium
speciem in requacunque mutabi¬
li.que est quicquid illud est: quo¬
quomodo: et qualiscunor natura
est: non esse posse nisi ab illo qui
uert est: qui et incommut abili¬
ter est. Ac per hoc suic uiniuersi
mundi corpus figuras: qualitates:
ordinatumq motum: et elementa
disposita a celo usq adterram: et qũ¬
q corporam eis sunt: suic omnem
xitam. uel que nutrit et continet
qualis est in arboribus: uel que er
hochabet et sentit: qualis est inpec¬
coribus:. uel que et hec habet et
intelligit qualis sit in homiinibus:
uel que nutritorio subsidionon in¬
diget. sedtantum continet: sentit¬
et intelligit qualis est iangelis

Expanded text:
iderunt ergo isti philosophi, quos ceteris non inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt, quidquid mutabile eat. non esse summum Deum, et ideo animam omnem mutabilesque omnes spiritus transcenderunt quaerentes summum Deum. Deinde uiderunt omnem speciem in re quacumque mutabili, qua est, quidquid illud est, quoquo modo et qualiscumque natura est, non esse posse nisi ab illo, qui uere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc siue uniuersi mundi corpus figuras qualitates ordinatumque motum et elementa disposita a caelo usque ad terram et quaecumque corpora in eis sunt, siue omnem uitam, uel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus, uel quae et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus, uel quae et haec habet et intellegit, qualis est in hominibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit intellegit, qualis est in angelis,
Abbreviated transcription (Latin):
inuitat malos: sicut flagellũ
olei ad patientiam erudit bonos.
Itemq misericordia dei fouẽ¬
dos amplectitur bonos. sicut
seueritas dei puniendos cor¬
ripit malos. Placuit quidẽ
diuine prouidentie prepara¬
re in posterum bona iustis
quibus non fruentur iniusti
et mala impiis quibus non
eScruciabuntur boni

Expanded text:
inuitat malos, sicut flagellum inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni
Abbreviated transcription (Latin):
dat: ingratus: quisquis laudã¬
ti reluctatur insanus est.
Absit ut prudens quisquam
hoc feritati imputet barbaroꝵ.
Truculentissimas et seuissiãs
mentes ille terruit. ille frena¬
uit: ille mirabiliter temperiuit
qui per prophetã tanto ante
predixit: ut sitabo in uirga ini¬
quitates corum: et in flagellis
peccata corum: misericordiã
autẽ meã non dispergam ab
diuina misericordia etiam ad
impios ingratosq peruenit.
Cur putamus nisi quia eam p̃
buit: qui quotidie facit oriri
solem suum super bonos et
malos: et pluit super iustos
et iniustos. Quanuis enim
quidam ista eorum cogitãtes
penitenolo ab impietatese cor¬
rigant. Quidam uero sicut apo¬
stolus olicit diuitias honitatis
et longanimitatis dei contẽ¬
nentes secundum dduritiam
cordis sui: et cor impenitẽs
thesaurisent sibi iram in die
ire et reuelationis iusti iudi¬
tii dei qui redolet unicuiq
secundum opera cius. tamẽ
patientia dei ad penitentiam

Expanded text:
dat, ingratus, quisquis laudandat, ingratus, quisquis laudanti reluctatur, insanus est. Absit, ut prudens quisquam hoc feritati inputet barbarorum. Truculentissimas et saeuissimas mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis peccata eorum; misericordiam autem meam non dispergam ab diuina misericordia etiam ad inpios ingratosque peruenit?\' Quur putamus, nisi quia eam ille praebuit, qui cottidie facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? Quamuis enim quidam eorum ista cogitantes paenitendo ab inpietate se corrigant, quidam uero, sicut apostolus dicit, diuitias bonitatis et longanimitatis Dei contemnentes secundum duritiam cordis sui et cor inpaenitens thesaurizent sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
Um igitur nec illius
fletum: nec huius
risum: nec illius cas¬
tam misericordiam: nec huius fa¬
cetam continentiã romanorum
rerum gestarum scriptores tacere
potuerunt: quando pretermitte¬
retur si aliquibus hominibus in
honorẽ cuiusꝑiam deorum suo¬
rum sic pepercissent: ut in quocũ¬
q templo cedem uel captiuitatem
fieri prohiberent. Quicquid erxo¬
uastationis: trucidationis: depre¬
dationis: concremationis: afflic¬
tionis in ista recentissima roma¬
na clade commissum est: fecit
hoc consuetudo bellorum. Quod
autẽ more nouo fac tum est:
quod inusitata rerum facie ĩ¬
manitas barbara tam mitis
apparuit ut amplissime ba¬
silice miplende populo cui ꝑce¬
retur eligerentur et decernere¬
tur: ubi nemo feriretur: unde
nemo raperetur quo liberandi
multi a miserantibus hostibus
ducerentur: unde captiu ãdi
nulli nec acrudelibus hostib
abdlucerentur: hoc Christi noĩ¬
ni. hoc christiano tempori tri¬
buendum quisquis non uidet
cecus: quisquis uidet nec lau¬

Expanded text:
Cum igitur nec illius fletum nec huius risum, nec illius c:Rtam misericordiam nec huius facetam continentiam Romanarum rerum gestarum scriptores tacere potuerint: quando praetermitteretur. si aliquibus hominibus in honorem cuiuspiam deorum suorum sic pepercissent, ut in quoquam templo caedem uel captiuitatem fieri prohiberent? CAPUT uastationis trucidationis depraedationis concremationis adflictionis in ista recentissima Romana clade commissum est, fecit hoc consuetudo bellorum; quod autem nouo more factum est, quod inusitata rerum facie inmanitas barbara tam mitis apparuit, ut amplissimae basilicae inplendae populo cui parceretur eligerentur et decernerentur, ubi nemo feriretur, unde nemo raperetur, quo liberandi multi a miserantibus hostibus ducerentur, unde captiuandi ulli nec a crudelibus hostibus abducerentur: hoc Christi nomini, hoc Christiano tempori tribuendum quisquis non uidet, caecus, quisquis uidet nec lau
Abbreviated transcription (Latin):
et uiolentssinum. pro inmẽse
nature temperamento ei creauit
et regit: qui uniuersarũ aquarũ
creator et gubernator est: qui
solemfecit corporalium clarissi

Expanded text:
ementissimum, pro immense nature temperamento et creavit et regit, qui universarum aquarum creator et gubernator est, qui solem fecit corporalium clarissi
Abbreviated transcription (Latin):
quã ruentẽ: quandoquidẽ in rui¬
na eius lapioles et ligna: mn istoꝵ
autẽ uita omnia: non murorum:
sel morum munimenta atq or¬
namenta ceciderunt: cum funes¬
tioribus corum corola cupiolitati¬
bus. quã ignibus tecta illius ur¬
bis arolerent. Quibus dictis pri¬
mum terminaui librũ. Deinceps
itaq olicere institui quanta mala
ciuitas illa perpessa sit ab origiẽ
sua: siue apud scipsam: suic inpro¬
uinciis iam sibi subiectis que oiã
christiane religioni tribuerent.
si iam tunc euangelica doctrina
aduersus falsos et fallaces eorum
deos testificatione liberrima per¬
¶ De assumenda hystoria
qua ostenditur que mala
acciderĩt romãis cum deos
colerent antequã religio
christiana cresceret.

Expanded text:
quam ruentem, quando quidem in ruiquam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima perIII. De adsumenda historia, qua ostendatur, quae mala acciderint Romanis, cum deos colerent, antequam religio Christiana obcresceret.
Abbreviated transcription (Latin):
bus: uel hominum cladibus: que¬
quoniã utraq bene uel male uiuẽ
permixte atq mdiscrete sepe acci¬
dunt: solent multos mouere: ut
pro suscepti operis necessitate dis¬
soluerẽ: aliquantum immoratus
sum: maxime ad consolandas sac̃¬
tas feminas: et pic castas: in ꝗb
ab hoste aliquid perpetratum est
quod intulit uerecunolie dolorẽ:
et si non abstulit pudicitie firmi¬
tatem: ne peniteat cas uite:.quas
non est unde possit penitere neqtie
Demole pauca dixi meos qui chris¬
tianos aduersis illis rebus affectos
et precipue pudorem humili ata¬
rum feminarum quãuis c. istarũ
atq sanctarum proter uitate ĩpu¬
dentissima exagitant: cum sit
nequissimi: et ir reuerentissimi
longe ab eis ipis romanis degeneres.
quorum preclara multa laudan¬
tur: et litterarũ memoria celebrã¬
tur: mimo illorũ glorie uehemẽ¬
ter aduersi. Romam quippe cura¬
structam ueterum auctamq la¬
boribus fediorem stantẽ fecerãt

Expanded text:
bus uel hominum cladibus, bus uel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum feminarum quamuis castarum adque sanctarum proteruitate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant
Abbreviated transcription (Latin):
periore itaq: libro
cum de citritate dei
dicere instituissem:
unole hoc uniuersum opus illo ad¬
iuuante in manus sumptũ est.
occurrit mihi relpondenolum eẽ
primitus eis. qui hec bella ꝗbuo
mundus iste conteritur: maxnneq
romane urbis recentem a barbaris
uastationẽ christiane religionitri¬
buunt: qua prohibentur nephãdis
sacrificiis seruire demonibus: cum
potius hoc deberent tribuere christo
quod propter eius nomẽ contra
institutum moremq bellorum
cis quo confugerent religiosa et
amplissima loca barbari ubera pre¬
buerunt: atq in multis famula¬
tum debitum christo: non solum
uerum: sed etiã timore confictum sic
honorauerunt: ut quod in eos
belli iure fieri licuisset: illicitum
sibi esse iudicarent. Inde incidit
questio: cur hec oliuina beneficia et
ad impios ingratosq peruenerint.
et cur illa itidem dura que hostili¬
ter facta sunt: pios cum impiis pa
riter afflxerint. Quam questio¬
nemper multa diffusam in huius
eui quott idianis: uel dei munen¬

Expanded text:
periore itaque libro, cum de civitate Dei dicere instituissem, unde hoc universum opus, illo adjuvante, in manus sumptum est; occurrit mihi respondendum esse primitus eis qui haec bella, quibus mundus iste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a Barbaris vastationem christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrificiis servire daemonibus: cum potius hoc deberent tribuere Chquod propter eius nomen contra institutum moremque bellorum eis, quo confugerent, religiosa et amplissima loca barbari libera praebuerunt, adque in multis famulatum deditum Christo non solum uerum, sed etiam timore confictum sic honorauerunt, ut, quod in eos belli iure fieri licuisset, inlicitum sibi esse iudquaestio, cur haec divina beneficia etiam ad impios ingratosque pervenerint; et cur illa itidem dura, quae hostiliter friter adflixerint? Quam quaestionem per multa diffusam in omnibus enim cottidianis uel Dei muneri
Abbreviated transcription (Latin):
tate p̃sũptum non posse uincisb̃
defensoribus uictis: et ideope¬
risse: quia custodes perdidit
deos: cum uel sola potuerit eẽ¬
causa pereundi: custodes habe¬
re uolusse perituros: Non
itaq cum de diis uictis illa
conscriberentur et cinerentur
poetas licebat mentiri: sed corda¬
tos homines cogebat ueritas cõ¬
fiteri. Uerum isti oportunius
alio loco diligenter copioseq
tractanda Sunt. Nunc qđ
instituerã de ingratis dicere¬
hominibus parumper explicẽ
ut possum qui ea mala que
pro suorum morum peruersita¬
te merito patiuntur blasphe¬
mantes Christo imputant.
Quod autẽ illis etiam talibus
propter christum parcitur:
nec dignantur attendere: et eas
linguas aduersus eius nomen
dementia sacrilege peruersitatis
exercent: quibus linguis usurpa¬
uerunt menolaciter ipsum nomẽ
ut uiuerent
¶De Asylo Iunoitis in
troia quod nẽminẽ liberau
a gxccis: et basilicis apostoloꝵ
que omnes ad se cõfugiẽtes

Expanded text:
tate praesumtum non posse uinci sub tate praesumtum non posse uinci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumper expediam ut possum, qui ea mala, quae pro suorum morum peruersitate merito patiuntur, blasphemantes Christo inputant; quod autem illis etiam talibus propter Christum parcitur, nec dignantur adtendere et eas linguas aduersus eius nomen dementia sacrilegae peruersitatis exercent, quibus linguis usurpauerunt mendaciter ipsum nomen, ut uiuerentDe asylo Iunonis in Troia, quod neminem liberauit a Graecis, et basilicis apostolorum, quae omnes ad se confugientes