comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne malitic. consum mactus ccutẽ in breui repleuit tẽpora
longic placita enĩ eratdõ anima illius ꝓpt̃hoc ꝓperauit
demedic iniquitate illũ educere. his nẽ ppe uerbis scc̃ scriptura
nos doc& in hoc sȩculo xp̃i cnis sidelib: ñ uitc̃ longũ ꝓdesse sed
bonã & cd cognoscendec̃ quantum possibile est cuius lib& de¬
sunsti meritũ ñ quantũ uixerit. sed qualit̃ quisq: uix intuendũ.
sicut enĩ uitamala quantomagis fuerit tẽporcelit̃ ꝓlongreta
tanto magis delinquentib: maltiplicat poenam. Sic uitabo¬
na quãcuis hic breui tẽpore terminata magnã sempiter nãq
conquirit beneui uentibus gloricm: Vita igitur mala in¬
maturosa ceruosq: sener demergit intartacrum: uitacuesð
bonc. de functos iuuenes maturos ꝑducit ad regnum. Ñergo
sis tristis qđ teille p̃cesserit dieb pccucis. sed esto sollicitae & sic
uiam mostalis huius uitȩ ꝑage ut ced a&ernã uitic̃ uedeccs ꝑue¬

Expanded text:
ne malitia; consummatus autem in brevi replevit tempora ne malitia; consummatus autem in brevi replevit tempora longa. Placita enim erat Deo anima illius: propter hoc properavit de media iniquitate illum educere . His nempe verbis sancta Scriptura nos docet in hoc saeculo Christianis fidelibus non vitam longam prodesse, sed bonam; et ad cognoscendum, quantum possibile est, cujuslibet defuncti meritum, non quantum dixerit, sed qualiter quisque vixerit intuendum. Sicut enim vita mala, quanto magis fuerit temporaliter prolongata, tanto magis delinquentibus multiplicat poenam: sic vita bona, quamvis hic brevi tempore terminata, magnam sempiternamque conquirit bene viventibus gloriam. Vita igitur mala immaturos acerbosque senes demergit in tartarum, vita vero bona defunctos juvenes maturos perducit ad regnum. sis tristis, quod te ille praecesserit diebus paucis, sed esto sollicita, et sic viam mortalis hujus vitae perage, ut ad aeternam vitam valeas perve
Abbreviated transcription (Latin):
eorum matura uideactur in corpore mortifera. Ta men mun¬
di dilectio in macturae mentis aceruitatem r&entat incor
de Xp̃i ccnus autem qui intimore dĩ uixerit quaccũque
suerit desunctus a&ate corporis non cceruo sunere mergitꝰ.
sed placitadõ subnixus maturitate trans festur. Legimus
nãque in eodem sccpientice libid quic senectus honorabilis
ẽ non diuturna neq numero annoꝵ computata. Canis
sunt autẽ sensus hominis & a&cs senectutis uita in meccu¬
latae quaeplacitadõ ftcctac dilecta est. Deniq insubsequen¬
tib bene uiuentẽ quendã dõq placcitum obhocraptũ celeriter dic̃
Vt nullã mutationẽ ꝑferr& malitice sccecularis Nec anima
eius cliqua fuiss& fictione decepta. sic ergo dr̃ paptus est ne
malitia mutar& illius intellectum aut nefictio deciper&
ccnimcm illius. stes cinctio acutem nugacitatis obscurat
bonce & instancice concupis centicce trans uestit sensum si¬

Expanded text:
eorum matura videatur in corpore, 153 mortifera tamen muneorum matura videatur in corpore, 153 mortifera tamen mundi dilectio immaturae mentis acerbitatem retentat in corChristianus autem qui in timore Dei vixerit, quacunque fuerit defunctus aetate corporis, non acerbo funere mergitur, sed placita Deo subnixus maturitate transfertur. Legimus namque in eodem Sapientiae libro: Quia senectus honorabilis est, non diuturna, neque numero annorum computata: cani sunt autem sensus hominis, et aetas senectutis, vita immaculata; quae placita Deo facta, dilecta est . Denique in subsequentibus bene viventem quemdam Deoque placitum ob hoc raptum celeriter dicit, ut nullam mutationem perferret malitiae saecularis, nec anima ejus aliqua foret fictione decepta. Sic ergo dicitur: Raptus est, ne malitia mutaret illius intellectum, aut ne fictio deciperet animam illius: fascinatio autem nugacitatis obscurat bona, et instantia concupiscentiae transvertit sensum si
Abbreviated transcription (Latin):
ucce . ẽ acutẽ dies magnitudinis. nisi dies in quac ñ iudicaenđ
sediudiccturus ueni& dñs. Nunc enĩ cũ uenit ut ꝓnobis iudi¬
ccr&ur. NoN fuit dies magnitudinis sed minorcctionis inqua
minoratus ẽ paculominus aebangelis. Tunc ccutẽ erit dies mag¬
nitudinis quando secundũ iohannis at testationẽ om̃s mali
cbs condicupient incccuernis monciũ dicentes montib & p&ris
cad&e suꝑnos &cebsconditenos c conspectu patris sedentis su¬
ꝑ thronũ &abira cegni qm̃ uenit dies magnus irae illoꝵ & quis
poterit stare. in hac die magnitudinis mali non habebunt
allocutionẽ sed in crepationẽ. Non enim audient. uenite bene¬
disti patris mei ꝑcipiteregnũ quod uob paratũ ẽ. a constitu tione
mundi sed dr̃ eis. Ite mcdedicti inignem a&ernum qui para¬
tus ẽ diabolo & cngelis eit taler igitꝰ quantum lib& longeui
moriantur aceruo sunere demerguntur. & quam uis a& as

Expanded text:
. 6. Quae est autem dies magnitudinis, nisi dies in qua non judicandus, . 6. Quae est autem dies magnitudinis, nisi dies in qua non judicandus, sed judicaturus veniet Dominus? Nunc enim cum venit, ut pro nobis judicaretur, non fuit dies magnitudinis, sed minorationis, in qua minoratus est paulo minus ab angelis; tunc autem erit dies magnitudinis, quando, secundum Joannis attestationem, omnes mali abscondi cupient in cavernis montium, dicentes montibus et petris: Cadite super nos, et abscondite nos a conspectu Patris sedentis super thronum, et ab ira Agni, quoniam venit dies magnus irae illorum: et quis poterit stare ? In hac die magnitudinis mali non habebunt allocutionem, sed increpationem; non enim audient: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est a constitutione mundi ; sed dicetur eis: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Tales igitur, quantumlibet longaevi moriantur, acerbo funere demerguntur, et quamvis aetas
Abbreviated transcription (Latin):
nebris combulant & nesciunt ubiambulant. quia tenebre
obcecauerunt oculoseorum. Illoscobstulit a tradies quosipscc
lux uera uehementer obiurgans. hoc est cutem in quid iudicium
quic lux uenit in mundũ et dilexerunt homines magis tenebras
quamlucem erant enimeorum mala opera. Tedes sunt
qui sic uiuunt. ut cum audierint uocem filiidĩ non aduitam
sed cdiudicium suscitentur. dicented nõ quiccueni& hora quando
omnes quiin monumentis sunt audient uocẽ eius et procedent
quibona fecer̃ in resurrectionẽ uitae quimala egerunt in resurrectione
iudicii et quichis nec breui s uita potest prodesse nec longa Conse¬
quent deccclib: in libro scopienticcedicit᷑ & si quidẽ longe uitaeer̃
innihilũ computabunt᷑ et sine honoreerit nouissima senectus illor u̾
et sica elerius de functi fuerint.
NOn hcbebũspem nec in die magnitudinis allocutionẽ

Expanded text:
nebris ambulant, et nesciunt ubi ambulant, quia tenebrae nebris ambulant, et nesciunt ubi ambulant, quia tenebrae obcaecaverunt oculos eorum . Illos abstulit atra dies quos ipsa lux vera vehementer objurgans: Hoc est autem, inquit, judicium, quia lux in mundum venit, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem, erant enim eorum mala opera . Tales sunt qui sic vivunt, ut cum audierint vocem Filii Dei, non ad vitam, sed ad judicium suscitentur, dicente Domino: Quia veniet hora, quomnes qui in monumentis sunt audient vocem Filii Dei, et procedent qui bona egerunt in resurrectionem vitae, qui mala egerunt in resurrectionejudicii . Et quia his nec brevis vita potest prodesse nec longa, consequenter de talibus in libro Sapientiae dicitur: Et si quidem longae vitae erunt, in nihilum computabuntur, et sine honore erit novissima senectus illorum. Et si celerius defuncti fuerint, non habebunt spem, nec in die magnitudinis allocutionem
Abbreviated transcription (Latin):
scclubrem tristitiam sumat . In quibus se aut minus ccliquid aut secus
quamoportuit fecisse considerat. propterquod paculus utrumq
tristiti com nonminus operedoc& quam r&ributionem discr&am.
Deniq: in una scclutis prouentum incltera mortis positũ demons¬
trat exitium dicens quace enim secundũ dm̃ est tristitic. paeni¬
tentiã in sclutem stabilem opercctus. Saeculi cutem tristitico
mortemoperatus : Neigitur ultra fidei xpĩane modum indis¬
cr& comteneas demariti mortȩ tristitiam nec amissum existi¬
mes sed premissum. nec ipsiu siuuentutem putes inmaturae
praecisam quam in terminabiliuides c&ernitate firmatam e
fideliquippe animcedicitur renouabitur sicut aqui lae iuuen¬
aestimemusccutdicamus quic illumiuuenem xp̃ianum abstu¬
lit a tracdies & funere mersit a cerbo. Illo snamque a tradies
aufert qui secundũ io hannis cpłidictum intenebrissunt & in te¬

Expanded text:
salubrem tristitiam sumat, in quibus se aut minus aliquid aut secus salubrem tristitiam sumat, in quibus se aut minus aliquid aut secus quam oportuit fecisse considerat. Propter quod Paulus utramque tristitiam non minus opere docet quam retributione discretam. Denique in una salutis proventum, in altera mortis positum demonstrat exitium dicens: Quae enim secundum Deum est tristitia poenitentiam in salutem stabilem operatur; saeculi autem tristitia mortem operatur . 4. Ne igitur ultra fidei Christianae modum, indiscretam teneas de mariti morte tristitiam, nec amissum existimes, sed praemissum , nec ipsius juventutem putes immature praecisam, quam interminabili vides aeternitate firmatam. Fideli quippe animae dicitur: Renovabitur sicut aquilae juvenaestimemus aut dicamus quia illum juvenem Christianum Abstulit atra dies, et funere mersit acerbo. Illos namque atra dies aufert qui, secundum Joannis apostoli dictum, in tenebris sunt, et in te
Abbreviated transcription (Latin):
sine fine uicturus tibidoncuit ut quae sunt dni cogites. Et scđm apł pauli
uinitus dicitur . &cum dilestione spera quod promittitur. ut possis
bene facere quodiubetur. Primoigitur demariti morte ꝑccpłm
pcculum quid debes fideliter tenere cognosce : Ait enim nolumus
ccutem uos ignorare fr̃s dedormientib: ut non contristemini. sicut
& ceteri quispem non habent. Si enim credimus quod ihs̃ mortuus ẽ
ergo fidei tenacessumussi desermonibus dĩ nihil ambigimus si
ad futuramuitam spe certissima tendimus si dignedm̃ proximũ¬
quediligimus si non abhominib: in anem fed adõ ueram gloricm
xpĩani nominis expestamus. Nondebemus utique defidelib: mor¬
tuis & ut propriedicã dedormientibus nr̃is aliquam sicut infideles
habere tristitiam. Sclubris & enim noxiae que cristiticce
debet in nr̃o corde manere discr&io qua fit ut nec de amissione¬
solacii temporcclis concidat animus c&ernis rebideditus et dehis

Expanded text:
sine fine victurus; tibi donavit ut quae sunt Domini cogites et, secundum apostosine fine victurus; tibi donavit ut quae sunt Domini cogites et, secundum apostovinitus dicitur, et cum dilectione spera quod promittitur, ut possis bene facere quod jubetur. CAP. IPaulum quid debeas fideliter tenere cognosce; ait enim: Nolumus autem vos ignorare, fratres, de dormientibus, ut non contristemini, sicut et caeteri qui spem non he fidei tenaces sumus, si de sermonibus Dei nihil ambigimus, si ad futuram vitam spe certissima tendimus, si digne Deum proximumque diligimus, si non ab hominibus inanem, sed a Deo veram gloriam Christiani nominis exspectamus, non debemus utique de fidelibus mortuis, et, ut proprie dicam, de dormientibus nostris, aliquam, sicut infideles, habere tristitiam. Salubris etenim 152 noxiaeque tristitiae debet in corde nostro manere discretio qua fit ut nec de amissionesolatii temporalis concidat animus aeternis rebus deditus, et de his
Abbreviated transcription (Latin):
tiscesta narratione comperi. Non solũ tui coniugis obitũ uerũ & icm
scm̃ proposititui tramitem in quo iam ambulcs illo deducente quiẽ
uia ueritactis &uita qui fidelib: suis nouit ꝑmomenta neamtristi¬
ticcm donũ sempi ternace lacrgiri la&iticce. & quo suult sa lubriter
de terrenis adcaelestia paternae benignitatis dispenscctione
transferre. Neq: enim frustradñscuiu s in conp̃hensibilia iudicia
& in uestigabiles uias apł predicat pcculus. coniugẽtuũ religione
sincera fidelem cordehumilem. morib: mitem. operib: misericor¬
dem conuersctione pecenitus in nocentẽ a&ate iuuenẽ deperegrina¬
tione huiu suitcce cedaeternã caelestis patriae celeriter transtulit
mansionẽ nisi ut illigacudia a&erna conferr&. et tibi facultatem
meliu suiuendi concederet. illidonccuit ut corporedissolutus sitcũ xp̃o

Expanded text:
tis certa narratione comperi, non solum tui conjugis obitum, verum etiam tis certa narratione comperi, non solum tui conjugis obitum, verum etiam sanctum propositi tui tramitem, in quo jam ambulas, illo deducente qui est via, veritas et vita , qui fidelibus suis novit per momentaneam tristitiam donum sempiternae largiri laetitiae, et quos vult salubriter de terrenis ad coelestia, paternae benignitatis dispensatione, transferre. 2. Neque enim frustra Dominus, cujus incomprehensibilia judicia et investigabiles vias apostolus praedicat Paulus , conjugem tuum religione sincera fidelem, corde humilem, moribus mitem, operibus misericordem, conversatione penitus innocentem, aetate juvenem, de peregrinatione hujus vitae ad aeternam coelestis patriae celeriter transtulit mansionem, nisi ut, et illi gaudia aeterna conferret, et tibi facultatem melius vivendi concederet. Illi donavit ut corpore spoliatus sit cum Christo
Abbreviated transcription (Latin):
quia filius ininiquitate consensit. sed quia peccantes mansu&o
quamuis sermone monuerit. prohiberetam̃ conpetenti seueritate
cessauit. maegiscutẽ parentes qui uere diligunt filios beneope¬
rcndo eis consulant quam diuitias colligendo nedum filiis tena¬
citer substantia colligitur oportunitas bonio peris omittat᷑
Preomnib: ccutem fideles meminerint coniugati semꝑ orationib:
atq: aelimosinis insistendum. nec uel intiugiter in ipsa carnis
infirmitate iacere. sed festinent gccudiũ uitae potioris ascen¬
dere. Et ut cduirtutẽ continentiae ꝑueniat animus. magis magis¬
q: carnalis concupi scenticce conprimatur excessus. Vt dum dõ
adiuucnte illum superauerint gradum in quo coniugeclis infir¬
mita suenicc̃postulat celsiorem possint laudabiliter obtinere
in quo continenticce uirtus peclmam uitae melioris expestat᷑
ADGALLAM
seruorũ xp̃i ftcmulus. Ante mensescdiquot dia conimei exubere mean¬

Expanded text:
quia filiis in iniquitate consensit, sed quia peccantes mansueto quia filiis in iniquitate consensit, sed quia peccantes mansueto quamvis sermone monuerit, prohibere tamen competenti severitate cessavit. Magis autem parentes qui vere diligunt filios, bene operando eis consulant, quam divitias colligendo; ne dum filiis tenaciter substantia colligitur, opportunitas boni operis omittatur. 22. Prae omnibus autem fideles meminerint conjugati semper orationibus atque eleemosynis insistendum; nec velint jugiter in ipsa carnis infirmitate jacere, sed festinent gradum vitae potioris ascendere. Et ut ad virtutem continentiae perveniat animus, magis magisque carnalis concupiscentiae comprimatur excessus: ut dum, Deo adjuvante, illum superaverint gradum, in quo conjugalis infirmitas veniam postulat, celsiorem 151 possint laudabiliter obtinere, in quo continentiae virtus palmam vitae melioris exspectat. AD GALLAMdefuncti. --1. Ante menses aliquot diaconi mei ex urbe remean
Abbreviated transcription (Latin):
peccantibus tribuere ueniam n ut disciplinam suȩdomꝰ
existimet nec glegendam sed uigoris r&inens clementicceq: tem¬
periem seru& incorreptione mod esticm in remissione¬
censuram: Argucct. moneat. terrecct. increp&. consoletus oblectet
nectantum faciat insubditis peccantibus quantum impecus furo¬
risimpellit sed quantũ modus consultationis exposcit. & si uerbe¬
rcendusẽ propeccato famulus. non ulciscendi libido p̃ucclect
sed ccequita sxp̃i ancpotius illiclement̃ consulat quẽ flagella
Ac sic et quando iustitia persequitur culpam. non desit misericor¬
diccquae modeste nouit tenuare uindistam. Nutricntur filii
tantur inpudice aut luxoriosae uiuere. Cum non lasciuiae sed
castitati actemperantiae proles debect xp̃iana seruire. neque
enim & demcclisoperibus filiorum nonerit in illo terribili exa¬
minatione pacrentũ neglegentia iudicanda. Cu met in hoc scło
propterea heli sacerdos adñõ reprobactus fuerit & cbiectus. non

Expanded text:
peccantibus veniam tribuendam, ut disciplinam suae domus existimet negligendam, sed vigoris retinens clementiaeque temperiem, servet in correptione modestiam, et in remissionecensuram. Arguat, moneat, terreat, increpet, consoletur, oblectet; nec tantum faciat in subditis peccantibus quantum impetus furoris impellit, sed quantum modus consultationis exposcit; et si verberandus est pro peccato famulus, non ulciscendi libido praevaleat, sed aequitas Christiana potius illi clementer consulat quem flagellat; ac sic et quando justitia persequitur culpam, non desit misericordia, quae modeste novit tenuare vindictam. 21. Nutriantur fitantur impudice aut luxuriose vivere, cum non lasciviae, sed castitati ac temperantiae proles debeat Christiana servire. Neque enim et de malis operibus filiorum non erit in illa terribili examinatione parentum negligentia judicanda, cum et in hoc saeculo propterea Heli sacerdos a Domino reprobatus fuerit et abjectus, non
Abbreviated transcription (Latin):
creditur duobus denarus acceptis aliquid suꝑ erogetssepaulum
in eo quod proprui laboris sumptu euangelium praedicans. stipen¬
dium sibi debitum a fidelibus non exegit. Dignae etiam super¬
erogasse aliquid creditur. in eoquod deuirginibus praeceptum
dñi non habuit sed consilium dedit . utrumq sine dubio illo habens
largiente a quoniss accepisset super erogare non posset
LIBER SECUNDUS

Expanded text:
creditur, duobus denariis acceptis, aliquid supererogasse Paulum, creditur, duobus denariis acceptis, aliquid supererogasse Paulum, in eo quod proprii laboris sumptu Evangelium praedicans, stipendium sibi debitum a fidelibus non exegit; digne etiam supererogasse aliquid creditur, in eo quod de Virginibus praeceptum Domini non habuit, sed consilium dedit. Utrumque sine dubio illo habens largiente, a quo nisi accepisset, supererogare non posset. LIBER TERTIUS
Abbreviated transcription (Latin):
dictisuidecitur ad struere ut illud quod alter in suis dictis a eq
ueritati. congruum ponit magis pacatus ad probet quam con
mepositus ẽ forsitan in scĩ augustini dictis non inueniatur.
inscĩ optatitamen libris sicut ipse mecum nosti apertissime
positus inuenitur nectuam prudentiam lateteorum quaea scĩs
patribus qui fidei catholicae rectamindoctrinam scĩ sp̃s regulam
defenderunt. Diuersis modis uel in expositionib: uel in defensionibus
suis inueniuntur posita quic quid a nobisponatur ita nosillius loci
adstruere ueritati congruum sensum ut aliis patrum sententus
a equate ueritati congruis non denegemus ad sensum. neque enim
aueritate receditur. Si in hac suꝑ erogatione apostoli. siue quod
sc̃s ambrosius seu quod sc̃s augustinus siue quod scs̃ optatus sen¬
serunt. Anobis quoq: salua ueritate fidei senticttur qm̃ sidigne

Expanded text:
dictis videatur astruere, ut illud quod aliter in suis dictis aeque dictis videatur astruere, ut illud quod aliter in suis dictis aeque veritati congruum ponit, magis pacatus approbet quam contme po situs est, forsitan in sancti Augustini dictis non inveniatur, in sancti Optati tamen libris sicut ipse mecum nosti apertissime positus invenitur. Nec tuam prudentiam latet eorum quae a sanctis Patribus, qui fidei catholicae rectam in doctrina sancti Spiritus regulam defenderunt diversis modis, vel in expositionibus, vel in defensionibus suis, inveniuntur posita, quidquid a nobis ponatur, ita nos illius loci astruere veritati congruum sensum, ut aliis Patrum sententiis aeque veritati congruis non denegemus assensum. Neque enim a veritate receditur, si in hac supererogatione Apostoli, sive quod sanctus Ambrosius, seu quod sanctus Augustinus, sive quod sanctus Optatus senserunt, a nobis quoque salva veritate fidei sentiatur. Quoniam si digne
Abbreviated transcription (Latin):
fides spes caritas. possunt eticm multo conuenentius tresille
ubertates euangelicae tricaena sexagenacentena. ut in infimo
habitet pudicitia coniugalis suprauidualis atque hac superior
uirginalis. et siquid aliud secundum fidem ciuitatis huius in¬
telligi et dici potest. Hoc etiam deceteris quaehic exponenda
sunt dixerim. quia et si nonuno disseruntur modo adunam
tamencatholicae sidei concordiam reuocanda sunt rursusidem
beatus ccugustinus in libro primo detrinitate asserit utile eẽplu¬
res libros aplurib: fieri diuersostilo non diuersa fide etiam dequȩs¬
tionibus eisdemut ced plurimos resipsa perueniat ad aliossic ad
alio suero sic. Siergo illa quaed e arca noe beatus augustinus uno
lo coduobus posuit modis ad uobus hominib: singula codsumpta
singulis ponantur in locis. non ne uterq: digne tenax pronuntia¬
bitur uericatis. sitamen sicuterq unumhorum in suis inditũ

Expanded text:
fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici posunt dixerim, quia etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam revocanda sunt. » Rursus idem beatus Augustinus in libro primo de Trinitate asserit utile esse plures libros a pluribus fieri diverso stylo, non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios autem sic. Si ergo illa, quae de arca Noe beatus Augustinus uno loco duobus posuit modis, a duobus hominibus singula assumpta singulis ponantur in locis, nonne uterque digne tenax pronuntiabitur veritatis; si tamen sic uterque unum horum suis inditum
Abbreviated transcription (Latin):
nhoc saeculo malignotam quam indiluuio perigrinantem om¬
nia referantur. si ab eius sensum quiista conscripsit non uult
longe aberrare qui exponit expligratia uelut si quispicm
quod hic scriptum ẽ inferiora bi camerata et tricamerata
facies eam. Non quod ego in illo operedixi uelit intelligi quia
exomnibus gentibus ecclesia congregatur Bicameratamdictam
propter duo genera hominum Circumcisionem scilicet et praepu¬
tium. quos a postolus et aliomodo dicitur iuda eos. et grecos tri¬
cameratamuero eo quod omnes gentes de tribus filiis noe post
diluuium reparattesunt sed aliud dicat aliquid. quod a fidei
regula non sit alienum. Nam qm̃ solas in inferioribus mansiones
habere arcam uoluit. Verum eticm in superioribus ethaecdix̃
bicamerata et in superioribus superiorum ethaec appellauit
tricameratam ut abimo sursum uersus tertia consurgeret habita¬
tio. Possunt hic intelligi et tria illa qua e conmendat apostolus

Expanded text:
in hoc saeculo maligno, tanquam in diluvio peregrinantem, omin hoc saeculo maligno, tanquam in diluvio peregrinantem, omnia referantur, si ab ejus sensu qui ista consclonge aberrare, qui exponit. Exempli gratia, uelut si quispiam, quod hic scriptum est: Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam, non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duo genera hominum, circumcisionem scilicet et praeputium, quos apostolus et alio modo dicit Iudaeos et Graecos; tricameratam uero eo, quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluuium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam in superioribus et haec dixit bicamerata et in superioribus superiorum et haec appellauit tricamerata, ut ab imo sursum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
quam mirabiliter explicar&. quodut facilius agnoscatur
utriusq operis sicut ab eo posita sunt uerba sub nestam.
Igitur aduersus faustum haecposuit quod in in feriora
archebicamerata & tricamerata construuntur. Sicut
exomnib gentib uelbi pertitam multitudinem congregat
ecclesia propt̃ circum cisionem & preputium. ueltripestitã
propt̃tres filios noe. quorum progenie repl&us ẽ. orbis
Inquinto decimo autem libro deciuitatedĩ memoratȩ archae
proloci opostunitate ad gressus exponere s a cramentum.
Post aliqua in hoc quod dicitur bicamerata & tricamera¬
tam archamnoe debere construere illius exposionis.
quae in libris aduersus faustum manicheum continetur indidit
mentionem Haec subsequenter adiciens et fieri quidem pocest
ut et nobis quispiam et alius alio exponat. haec aptius dum ta¬
menea quaedicuntur adhanc dequa loquimur dĩ ciuitatem

Expanded text:
quam mirabiliter explicarit. Quod ut facilius agnoscatur, quam mirabiliter explicarit. Quod ut facilius agnoscatur, utriusque operis, sicut ab eo posita sunt, verba subnectam. Igitur adversus Faustum posuit haec: « Quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur, sicut ex omnibus gentibus vel bipartitam multitudinem congregat Ecclesia, propter circumcisionem et praeputium, vel tripartitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. » In quintodecimo autem libro de Civitate Dei, memoratae arcae pro loci opportunitate aggressus exponere sacramentum, post aliqua, in hoc quod dicitur bicameratam et tricameratam arcam Noe debere construi, illius expositionis quae in libris adversus Faustum Manichaeum continetur, indidit mentionem, haec subsequenter adjiciens: « Et fieri quidem potest, ut et nobis quispiam et alius alio exponat haec aptius. Dum tamen ea quae dicuntur ad hanc, de qua loquimur, Dei civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsi scĩ quorum ministerio ds̃ scripturarum succrum digna¬
tus ẽ a perire secr&u. Dixerunt pleroq nonuno modotan¬
tum sed multi pliciter sin eoffensione dumtuxat. Vere
fidei non in decenter intellegi. Sicut ipsebeatus agustinus
inmysterio archaeno e fecis secognoscitur aduersus faus¬
tum neq manicheum ad serentem in libris u&eris testam̃ti
nihil dexp̃i in carne uera futuro aduentu proph&icae conti¬
neriostendens. Idem bectissimus agustinus nramu& erẽ
scripturam proph&icis dexp̃o signi ficationib: plenam &
obhoc diuinitus inspiratam. sic interc& era illud exponit
quod memoratã arcambi cameratam &trica meratam
ds̃ imperat construendam. Vt in libro deciuitatedĩ quinto¬
decimo duob: aliis modis eius demloci mysticam explana¬
tionem non dostis humanae sapientiae uerbis. seduere
sicut apostolus dicit. Indoctrina sp̃s non minus dulciter

Expanded text:
et ipsi sancti, quorum ministerio Deus Scripturarum suarum dignaet ipsi sancti, quorum ministerio Deus Scripturarum suarum dignatus est aperire secreta, dixerunt pleraque non uno modo tantum, sed multipliciter, sine offensione duntaxat verae fidei non indecenter intelligi. Sicut ipse beatus Augustinus in mysterio arcae Noe fecisse cognoscitur adversus Faustum: namque Manichaeo asserente, in libris Veteris Testamenti nihil de Christi in carne vera futuro adventu prophetice contineri, ostendens idem beatissimus Augustinus nostram veterem Scripturam propheticis de Christo significationibus plenam, et ob hoc divinitus inspiratam, sic inter caetera illud exponit, quod memoratam arcam bicameratam et tricameratam Deus imperat construendam, ut in libro de Civitate Dei quintodecimo, duobus aliis modis ejusdem loci mysticam explanationem, non doctis humanae sapientiae verbis, sed vere sicut Apostolus dicit in doctrina spiritus, non minus dulciter
Abbreviated transcription (Latin):
confossus peccatorum uulnerib: populus commendatusẽ duos
denarios quod erogasset acceperat. Duo scilicet testamenta
baec perdo ctrinam quasi sumptus inpendit. docuĩ quo modo con
iugales xpiãni debeant uiuere. De quo cum quaereretur quid
deuirginibus praeciperet respondit sibi de uirginibus nibileẽ
mandatum confessuses eduo testamenta hocẽ duos denarios ero¬
gasse explicatierant : quodam modo sumptus sed qui saucium
commendauerat promiserat se redditurum quid quid incura
cimplius erogasset postinpensos duos denarios non praecepta sed
consiliumerogat paulus aduirginitatem nec in pedimento ẽ
uolentibus nec nolentes inpellit aut cogit. Cumitaq: hicbeati a płi
locotripertito sit modo a tribus quos nomi nauimus uirisscis expo¬
situs quisquis unum modum ex his trib posuerit aueritate utiq
nondissentit Neq enim necesseẽ ut quod multi pliciter in¬
tellegitur in omnib: scriptis multi pliciter inseratur : Nam

Expanded text:
confossus peccatorum vulneribus populus commendatus est, duos confossus peccatorum vulneribus populus commendatus est, duos denarios quos erogasset acceperat, duo scilicet Testamenta. Haec per doctriugales christiani debeant uiuere: de quo cum quaereretur, quid de uirginibus praeciperet, respondit de uirginibus nihil esse mandatum. confessus est se duo testamenta, hoc est duos denarios erogasse: expliciti erant quodammodo sumptus, sed quia, qui saucium commendauerat, promiserat se redditurum, quicquid in curam amplius erogasset, post inpensos duos denarios non praecepta, sed consilium erogat Paulus ad uirginitatem; nec inpedimento est uolentibus nec nolentes inpellit aut cogit: qui locus tripartito sit modo a tribus quos nominavimus viris sanctis expositus, quisquis unum modum ex his tribus posuerit, a veritate utique non dissentit, neque enim necesse est ut quod multipliciter intelligitur, in omnibus scriptis multipliciter inseratur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
illo erant propriis manibus laborare. Sicut ephesus ueraci¬
terdixit ipsiscitis qm̃ ad ea quae mihi opuserant & his quimecum
sunt ministrauerunt manusistae et omnia ostendiuobis. qm̃
sic laborantes oportet suscipere in firmos. Nam et thesaloni¬
Iam et ad corinthios hancdicit mercedem suamut eucngeliũ
praedicans sine sumptuponat euangelium ut non abutatur
potesta te sua in eucengelio. Cumergo hoc scs augustinus conpe¬
tenter et congrueposuis set non tamen in conpetens uideri aut in¬
congruum debet quod sc̃sambrosius beatipauli super erogatio¬
nem uel insermonib: atq epistolis eius uel innimio laborare men¬
tis et corporis conlocauit. Sc̃s autem optatus milebitanus in
sexto aduersus parmenianũ libro consilium deuirginib: paulum
supererogasse testatur his uerbis. uirginitas enim uoluntatis res
ẽ non necessitatis. De uq stabulariu sille a postolus paulus cui

Expanded text:
illo erant, propriis manibus laborare, sicut Ephesiis veraillo erant, propriis manibus laborare, sicut Ephesiis verater dixit: Ipsi scitis, quoniam ad ea quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istae. Et omnia ostendi vobis, quoniam sic laborantes oportet suscipere infirmos . Nam et Thessaloni, nam et ad Corinthios hanc dicit mercedem suam, ut Evangelium praedicans, sine sumptu ponat Evangelium ut non abutatur potestate sua in Evangelio . Cum ergo hoc sanctus Augustinus competenter et congrue posuisset, non tamen incompetens videri aut incongruum debet, quod sanctus Ambrosius beati Pauli supererogationem vel in sermonibus atque epistolis ejus, vel in nimio labore mentis et corporis collocavit. Sanctus autem Optatus Milevitanus, in sexto adversus Parmenianum libro, consilium de Virginibus Paulum supererogasse testatur his verbis: Virginitas enim voluntatis res est, non necessitatis. Denique stabularius ille apostolus Paulus, cui
Abbreviated transcription (Latin):
dõ inodorem suauitactis ut caitem redeant & spiritade
ueritatis et communionis sacrificium ds̃ libenter accipit:
quia dum caritatem suam perspm̃ scm̃ diffusam in ea cus¬
todit ipsam ecclesiam sibigratum sacrificium facit quae
ipsam semper poscit graticm spiritalis caritatis accipere per
quam sepossit hosti cmuiucm scam̃ dõ placentem iugiter
nibus autem praeceptum dnĩ non habeo consilium autem do
quod consilium in epistola quam ad tenuꝑscripsi. ad illud
pertinere memoraui. quod duobus denariis ad nõ acceptis
fidelis stabulcrius super erogacuit. Cuius locisensum licet
nonita a scõ augustino positum asseras aliostamen inlus¬
tres uiros taliter hoc posuisse confirmas. ł est quidem uerum
quia scs augustinus hoc dixit ab a postolo super erogatum
quod cum secundum praeceptum posset siuellet de euan¬
gelio uiuere. maluit ttmen non solum sibi sed et his quicũ

Expanded text:
Deo in odorem suavitatis . Ut autem redeant et spiritale Deo in odorem suavitatis . Ut autem redeant et spiritale veritatis et communionis sacrificium Deus libenter accipit: quia dum caritatem suam per Spiritum sanctum diffusam in ea custodit, ipsam Ecclesiam sibi gratum sacrificium facit, quae ipsum semper poscit gratiam spiritalis caritatis accipere per quam se poscit hostiam vivam, sanctam, Deo placentem jugiter nibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do. Quod consilium in epistola quam ad te nuper scripsi ad illud pertinere memoravi quod, duobus denariis a Domino acceptis, fidelis stabularius supererogavit . Cujus loci sensum, licet non ita a sancto Augustino positum asseras, alios tamen illustres viros taliter hoc posuisse confirmas. Est quidem verum: quia sanctus Augustinus hoc dixit ab Apostolo supererogatum, quod cum secundum praeceptum posset, si vellet, de Evangelio vivere, maluit tamen non solum sibi, sed et his qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
datus ẽ nobis. Subs equenter autem &iam quodiudas apłs
in epistola sua posuit. Remoto dubitationis ambiguo. sc̃s̃¬
agustinus exposuit. Iudas enim apostolus dicit. Hi sunt
quis egregant sem& ipsos animales spm̃ non habentes. Et
becitus agustinus de caritate dĩ quae diffus a ẽ. in cordib nr̃is
non habent qui ab eclesi aec atholicae communionẽ precisi suNt
nem redeuntib: her&icis dari quamspiritalis acrificio diui¬
nitus tribui Hoc autem qui sentit autdicit profecto nondum
intelligit quediter semetipsos exhibecent hostiam uiucm
scam̃ dõ placentem Si qui schismaticorum et hereticorum
mortiferum relinquentes errorem ad catholicae ueritatis
redeunt unitatem ubi offerentessa crificium dõspm̃ con¬
tribulcctum ipsi sunt hostiauiua scã placensdõ quia per
contritionem humiliati cordis in unitatem membrorum
redeunt illius sacerdotis qui dilex it nos. sicut dicit apos¬
tolus Et obtulit semetipsum pronobis oblationem et hostiã

Expanded text:
datus est nobis. » Subsequenter autem etiam, quod Judas apostolus in Epistola sua posuit, remoto dubitationis ambiguo, sancgustinus exposuit. Judas enim apostolus dicit: Hi sunt qui segregant semetipsos, animales, Spiritum non habentes. Et beatus Augustinus de caritate Dei, quae diffusa est in cordibus nostrinon habent qui ab Ecclesiae catholicae communione praecisi sunt. nem redeuntibus haereticis dari, quam spiritali sacrificio divinitus tribui? Hoc autem qui sentit, aut dicit, profecto nondum intelligit, qualiter semetipsos exhibeant hostiam vivam sanctam, Deo placentem, si qui schismaticorum et haereticorum, mortiferum relinquentes errorem, ad catholicae veritatis redeunt unitatem, ubi offerentes sacrificium Deo spiritum contribulatum ipsi sunt hostia viva, sancta, placens 39 Deo. Quia per contritionem humiliati cordis in unitatem membrorum redeunt illius sacerdotis qui dilexit nos, sicut dicit Apostolus: Et obtulit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam
Abbreviated transcription (Latin):
quia animales sunt idoo sp̃m non habent. Propt̃ quod
pculus apostolus dicit. Animalis homo non ꝑcipit
quae sunt s̃ p̃sdĩ tales itaq: faciles sunt ad diuisionem quia
spm̃ non habent. in quo uno membra xpr̃ caram seruant
spitacliter unitatem. undemani festum ẽ. aput homi¬
nes her&icos sp̃s scĩ gratiam non ẽẽ. Nec eorum sacrificia
quam diuher& icisunt possedõ placere. Neq spiritalis
gratiae scĩ ficationem sacrificiis eorum tribui quiofferuft
ab ecclesi astici corporis unitate disiunet. Solius emm
ecclesiae ds̃ delestatur sacrificuis. quam sacrificium dõ
intrinitate dis tantiam & pacis tenacitas. fraternam
seruae incaritate concor diam. nequis ccutem nos put&¬
dum ecclesia in sacrificii prece sp̃s sci deposcit aduentum In con¬
paternis difinitionem nram praemunire sententiis. Sc̃s et enim
augustinus in libris debaptismo cumqua estionem dehereticorũ

Expanded text:
quia animales sunt, ideo Spiritum non habent. Propter quod quia animales sunt, ideo Spiritum non habent. Propter quod Paulus apostolus dicit: Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei . Tales itaque faciles sunt ad divisionem, quia Spiritum non habent, in quo uno membra Christi caram servant spiritaliter unitatem. Unde manifestum est apud omnes haereticos Spiritus sancti gratiam non esse, nec eorum sacrificia, quandiu haeretici sunt, posse Deo placere, neque spiritalis gratiae santificationem sacrificiis eorum tribui qui offerunt ab ecclesiastici corporis unitate disjuncti: solius enim Ecclesiae Deus delectatur sacrificiis, quae sacrificia Deo fin Trinitate distantiam, et pacis tenacitas fraternam servat in caritate concordiam. CAPUT dum Ecclesia in sacrificii prece Spiritus sancti deposcit adventum, inconpaternis definitionem nostram praemunire sententiis. Sanctus enim Augustinus in libris de Baptismo , cum quaestionem de haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃s quippes c̃s quiunus ẽ patris & filii. hoco peratur in his
quibus gratiam tribuit adoptionis diuinȩ quod opera¬
tus ẽ &iam in illis. qui in libro astuum a postolorum
ntur. Eundem spm̃ accepisse. dequib: dicitur. multitu¬
dinis autem credentium erat cor  & animacuna. unum¬
enimcor & anima fecerat multitu dinis credentium indõ.
qui patris & filii unus ẽsp̃s. & cumpatre ac filio unus est ds̃.
Vnde& a postolus hanc spiritulem unitatem inuinculo
pacis sollicite dicit. ẽẽ. seruandam. sic epheseos monens
Obsecroitaq uos ego uinctus in dño ut digne ambul&is uo¬
catione quauocati estis. Cum omni humilitate & mansu
pus & unus sp̃s. hunc spm̃ discedendo amittunt. Si qui
autperfidia de prauati. aut suꝑbia inflaq Abunita¬
te corporis eoclesiae segregantur ÷ quos iudas a postołs
sine hoc spũ euidenter ostendit dicens. Hui sunt quis egr&¬
gant sem& ipsos animales spm̃ non habentes. huenim

Expanded text:
Spiritus quippe sanctus, qui unus est Patris et Filii, hoc operatur in his quibus gratiam tribuit adoptionis divinae, quod operatus est etiam in illis qui in libro Actuum apostolorum inveniuntur eumdem Spiritum accepisse. De quibus dicitur: Multitudinis autem credentium erat cor et anima una enim cor et animam fecerat multitudinis credentium in Deo qui Patris et Filii unus est Spiritus, et cum Patre ac Filio unus est Deus. Unde et Apostolus hanc spiritalem unitatem in vinculo pacis sollicite dicit esse servandam, sic Ephesios monens: Obsecro itaque vos ego vinctus in Domino, ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis, cum omni humilitate et manpus et unus spiritus . Hunc Spiritum discedendo amittunt, si qui aut perfidia depravati, 38 aut superbia inflati, ab unitate corporis Ecclesiae segregantur. Quos Judas apostolus sine hoc Spiritu esse evidenter ostendit, dicens: Hi sunt qui segregant semetipsos, animales, Spiritum non habentes . Hi enim
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Ipsa ẽ enim caritas quam non habent qui ab ecłsiȩ
catholicae communione precisi sunt. Ad tende quaeso
beatissimum agustimim inscĩs scrpturis diuinitus erudi¬
tum. quomodo uno in loco non solum sc̃ia postolipeculi.
sed &iam scĩ iudae a postoli. sensum in scĩ sp̃s nomine mira¬
biliter aperuit. Ait enim superius. Sp̃s cuitem sc̃i quod¬

Expanded text:
nobis . Ipsa est enim caritas, quam non habent qui ab Ecclesiae catholicae communione praecisi sunt. » Attende, quaeso, beatissimum Augustinum in sanctis Scripturis divinitus eruditum, quomodo uno in loco non solum sancti apostoli Pauli, sed etiam sancti Judae apostoli sensum, in sancti Spiritus nomine, mirabiliter aperuit. Ait enim superius: « Spiritus au
Abbreviated transcription (Latin):
facite qu aecutem faciunt facere nolite. Dicuntenim & non facium
Saul quoq propheticm babuit. & si mon magus credidit etbaptisimni
sacramentum accepit. Nam et daemones dumcred unt & contreme¬
cunt uidentur habere fidem sed nihileis prodest quia non habent ca¬
ritactem. Multietiam facultatessuccs pauperibus erogantes quia
non curauerunt ad quirendae caritactis studium inpendere Res
suas quidem donauerunt quod ideo nihil eis profuit. quia seipsos per¬
diderunt non ad quirendo caritatem quam ad quirere debuerunt
Hisigitur demonstratur indiciis ibi eẽ spm̃ scm̃ ubi ẽ finis praecepti
Hoc ẽ caritas decorporepuro et conscientia bona et fide non ficta
ubi autem cumfide caritasnonẽ quaecumq: dona sp̃s scĩ eẽposse ipsum
largitatem ubi sic aliquod donum sp̃s habetur ut ipse sps̃ non habect᷑
Dro indetedes et siuidentur quorum libet paternorum donorum par¬

Expanded text:
facite, quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt . facite, quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt . Saul quoque prophetiam habuit, et Simon Magus credidit, et baptismi sacramentum accepit, nam et daemones, dum credunt et contremiscunt, videntur habere fidem, sed nihil eis prodest, quia non habent caritatem. Multi etiam facultates suas pauperibus erogantes, quia non curaverunt acquirendae caritatis studium impendere, res quidem suas donaverunt, quod ideo nihil eis profuit, quia seipsos perdiderunt, non acquirendo caritatem, quam acquirere debuerunt. His igitur demonstratur indiciis ibi esse Spiritum sanctum ubi est finis praecepti, hoc est, caritas de puro corde, et conscientia bona, et fide non ficta . Ubi autem cum fide caritas non est, quaecunque dona Spiritus sancti esse posse, ipsumlargitatem, ubi sic aliquod donum Spiritus habetur, ut ipse Spiritus non habeatur. Proinde tales, etsi videntur quorumlibet paternorum donorum par
Abbreviated transcription (Latin):
Nihilaliud postulcri mihiuidetur. nisi ut ꝑgraticm spiritadem
incorpore xp̃i quod ẽ ecclesia caritatis unitasiugiter in dirupta
seruetur. Hocẽ enimprincipale scĩ sp̃sdonum sinequaquisquis
linguis hominum angelorumq: loquebatur uelut aes soncns
aut crmbalum tinniens sonum dccrepotest. uitam habere
non potest. Et sihabeat omnem prophetiam et nouerit mys¬
teria omnia et omnem scientiam & sihabeat omnem fidem
itcuit montes transferat. caritatem autem non habect nihilẽ
Et sidistribuerit incibos pccuperum omnes facultates suces
& tradiderit corpussuum ut cordect caritatem autem non ha¬
beat nihilei prodest. Nam quia legem dicit a postolus ordina¬
tam perangelos in manu medicctoris linguis locuti sunt cengelo¬
rum qui inore quaelegis sunt docebant & aduersus legem prauis
operibus militabant. De quibus ipse salucctor dicit. quaedi cunt

Expanded text:
nihil aliud postulari mihi videtur nisi ut per gratiam spiritalem nihil aliud postulari mihi videtur nisi ut per gratiam spiritalem in corpore Christi quod est Ecclesia caritatis unitas jugiter indisrupta servetur. Haec est enim principale Spiritus sancti donum, sine qua quisquis linguis hominum angelorumque loquitur, velut aes sonans, aut cymbalum tinniens, sonum dare potest, vitam habere non 35 potest. Etsi habeat omnem prophetiam, et noverit mysteria omnia et omnem scientiam, etsi habeat omnem fidem, ita ut montes transferat, caritatem autem non habeat, nihil est. Etsi distribuerit in cibos pauperum omnes facultates suas, t tradiderit corpus suum ut ardeat, caritatem autem non habeat, nihil ei prodest . Nam quia legem dicit Apostolus, ordinatam per angelos in manu mediatoris , linguis locuti sunt angelorum, qui in ore, quae legis sunt , docebant, et adversus legem pravis operibus militabant. De quibus ipse Salvator dicit: Quae dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
minui dicuntur in nobis qm̃ talium crementa decrimentaque
charismatum secundum id dicuntur. quod quibusdam seupli
seu minus in sunc Non quod inse uel cugeriuel minui possunt
Nam et soltantus ẽ cum uidetur ab oculis sconis quantus cum
uidetur a scuiciis nec ipse minuitur cumminus ab oculis turba¬
tis percipitur nec augetur cum amplius oculis sanis infunditur.
quia diuersitas illa uisionis non ex diuersitate solis euenit sed indi¬
uersitate sanitatis infirmitatisq consistit Et quam uisunum mi¬
nus alterum magis in luminet Ipsetamen unum atque idem
in selumen habet quod unusminus alteramplius uidet. Sic
eticm spũ scõ insesine augmento acdetrimento inmutabiliter
permanente duplicem sibi heliseus spm̃ poposcit in eoquod ccug¬
mentum spiritalis gratice postolauitͫ Cumergo scĩ sp̃s ad scĩfi¬
candum totius ecclesicae sacrificium postulatur aduentus.

Expanded text:
minui dicuntur in nobis. Quoniam talium crementa detrimentaque minui dicuntur in nobis. Quoniam talium crementa detrimentaque charismatum, secundum id dicuntur, quod quibusdam seu plus seu minus insunt, non quod in se vel augeri vel minui possunt. Nam et sol tantus est cum videtur ab oculis sanis, quantus cum videtur a sauciis, nec ipse minuitur, cum minus ab oculis turbatis percipitur, nec augetur, cum amplius oculis sanis infunditur. Quia diversitas illa visionis non ex diversitate solis evenit, sed in diversitate sanitatis infirmitatisque consistit. Et quamvis unum minus, alterum magis illuminet, ipse tamen unum atque idem in se lumen habet, quod unus minus, alter amplius videt. Sic etiam Spiritu sancto, in se sine augmento ac detrimento immutabiliter permanente, duplicem sibi Eliseus spiritum poposcit, in eo quod augmentum spiritalis gratiae postulavit. CAPUT IX. Qui dicandum totius Ecclesiae sacrificium postulatur adventus,
Abbreviated transcription (Latin):
initio & sine termino sempiternus: Sic est sineccugento de trimen¬
toq perfectus cuius t amendona secundum ipsius in ꝑscruttbilem¬
atq: in repraebensibilem uoluntatem: Sicut in hominibus posse
augeri credimus sicineis posseminui non negamus nam cumdona
sint sp̃s scĩ. Caritas gcudium pax longanimitas bonitas
benignitas fides modestia continentia. et cumalii detur per¬
spm̃ sermo sapientiae Alu autem sermoscientiae secundum
eundem spm̃ Alterifides in eodem spũ. haectamen omnia
possunt in hominibus et cugeri et minui. unde ẽ illud quod ipsi
apostoli augmentum fidei sibi ad nõ postolant condonari dicen¬
tes. Dnẽ auge nobisfidem In caritate quoq: nos crescere ipse
becctus demonstrat capostolus quiait. ueritatem autem
facientes in caritate crescamus in illo peromnia quomodo autem
caritate crescimus nisicumdona gratice spiritadiscre¬
spiritadibus donis quae prouniuscuiusq captuuel augeri uel

Expanded text:
initio et sine termino sempiternus, sic est sine augmento detrimeninitio et sine termino sempiternus, sic est sine augmento detrimentoque perfectus. Catque irreprehensibilem voluntatem, sicut in hominibus posse augeri credimus, sic in eis posse minui non negamus. Nam cum dona sunt Spiritus sancti, caritas, gaudium, pax, longanimitas, bonitas, benignitas, fides, modestia, continentiaSpiritum sermo sapientiae, alii autem sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alteri fides in eodem Spiritu ; haec tamen omnia possunt in hominibus et augeri et minui. Unde est illud quod ipsi apostoli augmentum fidei sibi a Domino postulant condonari, dicentes: Domine, adauge nobis fidem . In caritate quoque nos crescere, ipse beatus demonstrat Apostolus, qui ait: Veritatem autem facientes, in caritate crescamus, in illo per omnia . Quomodo autem in caritate crescimus, nisi cum dono gratiae spiritalis crespiritalibus donis, quae pro uniuscujusque captu, vel augeri vel
Abbreviated transcription (Latin):
et inquibus sp̃s dĩ in habitat immoqui templum sunt sp̃s scĩ Sicut
ut in ipso orent atq: in ipsouigilent. quomodo sp̃s scĩ tamqucm an¬
te absens mitti creditur. Cum nec orare condignae acuigilanter ali¬
quis possit nisi seilli spĩ sc̃s infuderit quo cirta sicut dicit apostolus
spiritedibus spiritadia conparantes Et inspũ quiutiq naturalit̃
cogittntes Considerare debemus nomine sp̃s sc̃ĩ nonnum quam
dona spiritedis gratice nuncupari Nam legimus in libro regum
cum esset helicos diui nomunere transferendus et discipulo prius quã
tolleretur dedisset fiduciam postulandi quoduellet ille spm quem
helia sacceperat duplicem sibi postolauit adtribui: ubiutique intel¬
ligimus sp̃s nomine donum spiritalis graticce designari neque
enim substantia sp̃s scĩ potest uelccugeri uelminui. quisicut est sine

Expanded text:
et in quibus Spiritus Dei inhabitat, imo qui templum sunt Spiritus sancti, sicut et in quibus Spiritus Dei inhabitat, imo qui templum sunt Spiritus sancti, sicut ut in ipso orent atque in ipso vigilent, quomodo Spiritus sanctus, tanquam ante absens mitti creditur? cum nec orare condigne ac vigilare aliquis possit, nisi se illi Spiritus sanctus infuderit. Quocirca, sicut dicit Apostolus, Spiritalibus spiritalia comparantes , et in Spiritu, qui utique naturaliter cogitantes, considerare debemus nomine Spiritus sancti nonnunquam dona spiritalis gratiae nuncupari. Nam legimus in libro Regum: Cum esset Elias divino munere transferendus, et discipulo, priusquam tolleretur, dedisset fiduciam postulandi quod vellet, ille spiritum, quem Elias acceperat duplicem, sibi postulavit attribui. Ubi utique intelligimus spiritus nomine donum spiritalis gratiae designari. Neque enim substantia Spiritus sancti potest vel augeri vel minui, qui sicut est sine