comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
g quod ẽ. in noticia. hoc ẽ. in u̾bo: tũc
e uerũm u̾bum. et u̾itas qualis ex¬
pectatur ab homine: ut quod est. in
ista. hoc sit in illo: quod si ẽ. in ista
n sit̾ in illo. hic agnoscitur. ẽ. ẽ. nõ¬
ñ. Sic accedit qͥtum pocest ista simi¬
litudo imaginis factȩ. ad illã simi¬
litudinẽ imaginis natȩ: qua deus
filius. patri ꝑ om̃ia sub̾alit similis
p̃dicatur. Animadũtenda ẽ. in hoc
enigmate. etiam ista u̾bi dĩ simili¬
tudo: quod sicut de illo u̾bo dictũ ẽ.
om̃ia ꝑ ipsum facta sunt. ubi deus
ꝑ unigenitũ u̾bum suũ p̃dicat᷑ uni¬
u̾sa fecisse: ita hominis oꝑa nulla
sunt. ꝗ ñ pͥus dicantur in corde.
Unde scriptũ ẽ. Iniciũ om̃is oꝑis u̾bũ.
s etiam hic cũ uerum u̾bum ẽ: tunc ẽ.
iniciũ boni oꝑis Uerũ aũ u̾bum ẽ:
cũ de scientia boni opandi gignitur:
ut etiam ibi seruetur. ẽ. ẽ. non. non.
Ut si ẽ. in ea scientia qua iuuendum ÷
sit et in u̾bo ꝑ quod oꝑandum ẽ. Si

Expanded text:
 quod in notitia est, hoc est in verbo, tunc est verum verbum, et veritas, qualis exspectatur ab homine, ut quod est in ista, hoc sit et in illo; quod non est in ista, non sit et in illo; hic agnoscitur, Est, est; Non, non . Sic accedit, quantum potest, ista similitudo imaginis factae ad illam similitudinem imaginis natae, qua Deus Filius Patri per omnia substantialiter similis praedicatur. Animadvertenda est in hoc aenigmate etiam ista Verbi Dei similitudo, quod sicut de illo Verbo dictum est, Omnia per ipsum facta sunt, ubi Deus per unigenitum Verbum suum praedicatur universa fecisse; ita hominis opera nulla sunt, quae non prius dicantur in corde: unde scriptum est, Initium omnis operis verbum . Sed etiam hic cum verum verbum est, tunc est initium boni operis. Verum autem verbum est, cum de scientia bene operandi gignitur, ut etiam ibi servetur, Est, est; Non, non: ut si est in ea scientia qua vivendum est, sit et in verbo per quod operandum est; si
Abbreviated transcription (Latin):
ad u̾bum ñ de dõ nate. s a dõ factȩ i¬
maginis dĩ: quod neq ꝓlatiuũ ẽ. in
sono. neq cogitatiuũ in similitudine
soni: quod alicuius linguȩ ẽẽ. necẽẽ sit:
s qd̾ om̃ia quib significatur signa p̃¬
cedit: et gignitur de scientia q̃ manet
in animo: quando eadem scientia intꝰ
dicitur sicuti ẽ. Simillima ẽ. enim
uisio cogitationis: uisioni scientiȩ.
Nam qͣndo ꝑ sonum dĩ. uł ꝑ aliqđ¬

Expanded text:
o natae, sed a Deo factae imaginis Dei, quod neque prolativum est in sono, neque cogitativum in similitudine soni, quod alicujus linguae esse necesse sit, sed quod omnia quibus significatur signa praecedit, et gignitur de scientia quae manet in animo, quando eadem scientia intus dicitur, sicuti est. Simillima est enim visio cogitationis, visioni scientiae. Nam quando
Abbreviated transcription (Latin):
Exposuit enim quid sit. dixer̃ apud
se: cũ addidit cogitantes. Huic si¬
mile ẽ. in eu̾głio. quod quidã scribe
cũ audissent a dño dictũ paralitico.
confide fili dimittuntur tͥ pecc̃a tua:
dixerunt intra se. hic blasphemat.
Deniq seqr̃. Et cũ uidisset iħc cogi¬
tationes eorũ: dixit. Ut qͥd cogitatis
mala in cordib ur̃is : Sic matheus.

Expanded text:
Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum paralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt intra se, Hic blasphemat. Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
mus: siue ad contẽplatiuã scientiam
ꝑtineant. quã ꝓpͥe sapientiã. siuie. ad
accuã. quã ꝓpͥe scientia. nuncupãdã
ẽẽ disserui. Simul enĩ utrũq mentis
ẽ unius: et imago dĩ una. Cũ uͦ de in¬
feriox distinctius et seorsũ agitur.
tunc ñ ẽ. uocanda imago dĩ: quãuis
et tunc in ea sinulla reꝑiat᷑ simili¬
mine ostendimus. Nunc gͦ simul de
uniu̾sa scientia hominis loquim᷑. in
qua nob̾ nota sunt. quȩcuq sunt
nota: quȩ utiq uera sunt. A lioqͥn:
uera ñ ẽent. Nemo enĩ falsa nouit:
nͥ cũ falsa ẽẽ. nouit. Quod si nouit.
uerũ nouit. Uerũ ẽ. enim: qđ illa
falsa sint. De his gͦ nunc dissermiꝰ
quȩ nota cogitamus: et nota sunt no¬
bis etiam si ñ cogitantur a nob̾. ded
certe si ea dic̾e uelimus: nͥ cogitata
ñ possumus. Nam ⁊ si u̾ba ñ sonent:¬
qui in corde suo dicit. utiq cogitat.
Unde illud ẽ. in libro sapientiȩ. Di¬
xerunt apud se cogitantes ñ recte.

Expanded text:
am scientiam pertineant, quam proprie sapientiam, sive ad activam, quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda imago Dei, quamvis et tunc in ea nonnulla reperiatur similimine ostendimus . Nunc ergo simul de universa scientia hominis loquimur, in qua nobis nota sunt quaecumque sunt nota: quae utique vera sunt, alioquin nota non essent. Nemo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit: quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt apud se cogitantes non recte .
Abbreviated transcription (Latin):
entia quã memoria tenemꝰ nascatur
u̾bum: quod eiꝰmodi sit om̃ino. cuius¬
modi ẽ. illa scientia de qua nascit᷑.
F ormata qͥppe cogitatio ab ea re quã
scimus. u̾bum ẽ. quod in corde dicimꝰ
quod nec g̃cum ẽ. nec latinũ. nec la¬
gue alicuius alt̾ius. S cũ id opus est.
in eorũ quib loquim᷑ ꝑferre noticiuã:
aliquod signũ quo significet᷑ assimit᷑
Et płumq sonus: aliqn etiam nutꝰ
Ille aurib. ille oculis exhibetur: ut
ꝑ signa corporalia etiã corporis sensib.
u̾bum quod m̃te gerimꝰ ĩnotescat.
Nam et innuere quid ẽ. nͥ quodãmͦ
uisibilit̾ dic̾e̾: est. in scriptis scĩs
huius sententiȩ testimoniũ. Nam

Expanded text:
catur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus loquimur perferre notitiam, aliquod signum quo significetur assumitur. Et plerumque sonus, aliquando etiam nutus, ille auribus, ille oculis exhibetur, ut per signa corporalia etiam corporis sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis sanctis hujus sententiae testimonium; nam
Abbreviated transcription (Latin):
nos uidẽ. Quia uͦ addidit in enigma¬
te: multis hoc incognitũ ẽ. qui eas
littas nesciunt in quib ẽ. doctrina
quȩdam de locutionũ modis qͦs g̃ei
tropos uocant. eoq g̃co uocabulo
etiam nunc utimur ꝓ latino. Sicut
enĩ scemata usitacius dicimꝰ ꝗ. figͣas :
ita usitacius tropos quã modos. Sin¬
głorum aũ modorũ siue troporũ nõia
ut singłis singła referantur: difficil¬
limum ẽ. et insolentissimũ latine enun¬
tiare. Unde quidam int̾pretes nr̃iqd̃¬
ait apłs. quȩ sunt in allegoria. nolen¬
des g̃cum u̾bum ponere: encũloq̃ndo
int̾pretati sunt. dicentes. q̃ sunt aliud
ex alio significantia. Huiꝰ aũ trophi.
id÷ allegorie plures sunt species: in
quib ẽ. etiam qđ dr̃ enigma. Defini¬
tio aũ ipsius nominis gn̾alis: om̃s etiã
species cõplectatur necce ẽ. Ac ꝑ hoc
sicut om̃uis equus animal. ẽ. non om̃e
animal equus ẽ: ita om̃e enigma al¬
legoria ẽ. ñ om̃is allegoria enigna :

Expanded text:
nos videre. Quia vero addidit, in aenigmate; multis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam interpretes noait Apostolus, Quae sunt in allegoria , nolentes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est.
Abbreviated transcription (Latin):
et ad eũ qͥ uocatur auditus sensum
corporis ꝑcinentes: ꝑ incorporeas qͣsdã
imagines suas p̃sto sunt cogitantib
et tacite cuncta ista uoluentib. Sed
transeunda sunt hec: ut ad illud ꝑue¬
niatur hominis u̾bum. ꝑ cuiꝰ qualem¬
cumq similitudinem sicut in enigna¬
te uideatur utcũq dĩ u̾bum. NoN
illud quod factũ ẽ. ad illũ uł illum
ꝓpłum: et de quo dictũ ẽ. u̾bum aũ
di crescebat et multiplicabatur: et
de quo itum dictũ ẽ. igitur fides ex
tus di. accepistis illud ñ ut u̾bũ ho
minũ. s sicuti ẽ. uere u̾bum dĩ: et in¬
numerabilia similit̾ in scriptis di¬
cuntur de dĩ u̾bo: quod in sonis mul
seminatur humana. Idõ aũ u̾bum
dĩ dicitur: quia doctͥna diuina tra¬
ditur ñ humana. S illud u̾bũ q̃rimꝰ

Expanded text:
et ad eum, qui vocatur auditus, sensum et ad eum, qui vocatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud perveniatur hominis verbum, per cujus qualemcumque similitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum prophetam, et de quo dictum est, Verbum autem Dei crescebat et multiplicabatur ; et de quo iterum dictum est, Igitur fides ex Cum accepissetis minum, sed sicuti est vere verbum Dei . Et innumerabilia similiter in Scripturis dicuntur de Dei verbo, quod in sonis multt ora disseminatur humana. Ideo autem verbum Dei dicitur, quia doctrina divina traditur, non humana. Sed illud Verbum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum quod foris sonat. signũ
est ubi quod intus lucet: cui magiᷤᷤ
ubi cõpetit nom̃. Nam illud quod ꝓ¬
appareret assũptum ẽ. Ita enĩ u̾bũ
nr̃m uor quodãmodo corporis fit. as¬
sumendo eam. in qua manifestet᷑
sensib hõĩum: sicut u̾bum dĩ caro
fictũ ẽ. assum̃do eam. in qͣ ⁊ ipsui
manifestaretur sensib hominum.
Et̃ sicut u̾bum nr̃m fit uox. nec mu¬
tatur in uocem: ita u̾bum dĩ caro qͥd̃
factũ ẽ. s absit ut mutaret᷑ in carnẽ.
Assum̃do quippe illam. ñ in eam se
consumendo: et hoc nr̃m uox fit: ⁊¬
qualẽcũq sumilitudinem dĩ u̾bi. qͣuis
ꝑ multa dissimilem ꝑuenire: ñ intu¬
eatur u̾bum nr̃m quod sonat ĩ aurib
net quando uoce ꝓfertur. nec qͣndo
silentio cogitatur. Om̃ium namq
sonantiũ u̾ba lingarũ. etiã in illen¬
tio cogitantur: et carmina ꝑcurrun¬
tur animo: tacente ore corporis. Nec
solum numeri sillabarũ. uerũ etiã
modi cantilenarũ. cũ sint corporales

Expanded text:
bum quod foris sonat, signum est verbi quod intus lucet, cui magis verbi competit nomen. Nam illud quod proappareret assumptum est. Ita enim verbum nostrum vox quodam modo corporis fit, assumendo eam in qua manifestetur sensibus hominum; sicut Verbum Dei caro factum est, assumendo eam in qua et ipsum manifestaretur sensibus hominum. Et sicut verbum nostrum fit vox, nec mutatur in vocem; ita Verbum Dei caro quidem factum est, sed absit ut mutaretur in carnem. Assumendo quippe illam, non in eam se consumendo, et hoc nostrum vox fit, et qualemcumque similitudinem Verbi Dei, quamvis per multa dissimilem, pervenire, non intueatur verbum nostrum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo, tacente ore corporis: nec solum numeri syllabarum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales,
Abbreviated transcription (Latin):
obscuram. et ad ꝑspiciendũ difficilẽ.
cũ gͥ specłi et enigmatis nomine. q̃cũq
similitudines ab apło significatȩ in¬
telligi possint. que accomodatȩ sunt
ad intelligendũ dm̃. eo mͦ quo pot:
nicħ tam̃ ẽ. accomodatius. quã id quad
imago enis ñ frustra dr̃. Nemo itaq
iudeamus. Nom̃ qͥppe hic n sonart
enigmatis: si eet facilitas uisionis.
Et hoc ẽ. grandius enigna: ut non
uideamus quod uidere ñ possumus
Quis enĩ iͥudet cogitationẽ suã : & qͥs
uidet cogitationẽ suã: Non oculis
quis ñ eam uidet. et quis eam uidetꝰ
quandoquid cogitatio. uisio ẽ. animi
quȩdam: siue adsint ea q̃ ocłis quaqꝙ
corporalib uideantur. uł cet̾is senti¬
antur sensib : siue ñ adsint. et corũ
similitudines cogitatione cernant᷑.
siue nicħ eorũ: s ea cogitentur q̃ nec
corporalia sunt nec corporu similitu¬
aies. sicut uͥtutes et iuicia. sic̃ ipsa
deniq cogitatio cogitatur: siue illa

Expanded text:
obscuram, et ad perspiciendum difficilem. obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur. Nemo itaque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visionis. Et hoc est grandius aenigma, ut non videamus quod non videre non possumus. Quis enim non videt cogitationem suam? et quis videt cogitationem suam, non oculis Quis non eam videt, et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam, sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa
Abbreviated transcription (Latin):
stinus. Nlam qͥ dormiunt. nocte dor¬
miunt: et qͥ inebriant᷑ nocte ȩbrii
sunt. Nlos aũ qͥ diei sumus: sobrii si¬
mus. S hec allegoria: ñ ẽ. enigma.
Nam nͥ multũ tardis: iste sensus in
ꝓmptu ẽ. E nigmna ẽ. aũ ut breuit̃
explicem. obscura allegoria: Sicuti ẽ.
cilla. alto de liba. quod ñ dictũ s etiã
factũ fuit: duo testam̃ta intelligen¬
da monstrauit. Quod anteꝗͣ expone¬
ret. obscurũ fuit. M inde. allegoria
taliᷤᷤ quod ẽ. gn̾ale nom̃. posset speci
tropi. q̃runt quid dix̾it apłs. nunc
in enigmate nos uidẽ ÷ uerũ etiam qͥ
sciunt. tam̃ quod sit illud enigia uͥ
nunc udemus nosse desidant: ex utͥq¬
una ẽ. inuenienda sententia. Et ex
illo scł quod ait. udemus ñc̃ ꝑ spedm
et ex isto quod addidit in enignate.
Una ẽ. enim cũ tota sic dr̃: uidemus
nunc ꝑ specłmn in enigmate. d inde
quantũ mͥ uidetur. sicut noie spedi
imaginem uoluit intelligi: ita nõie
enignatis quis similitudinem tam̃

Expanded text:
s. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est,cilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset speciatropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse desiderant: ex utroque invenienda una est sententia; et ex illo scilicet quod ait, Videmus nunc per speculum; et ex isto quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
& si nat᷑alem: utiq rectã ⁊ ordinatã.
Si aũ uiciosam: utiq turpẽ atq ꝑu̾sã.
Nam et animȩ in ipsis peccatis. suis
ñ nisi quadam similitudinẽ dĩ. suꝑba
et p̾postera et ut ita dicã seruili lib̾¬
tate sectantur. Ita ut nec pͥmis pa¬
rentib nr̃is ꝑsuadĩ pecc̃m potuisset:
nisi dic̾etur. eritis sicut dii. NoN
sane om̃e quod in creaturis aliqͦ mͦ
simile ẽ. dõ. etiam eiꝰ imago dicenda
e. h illa sola qua supior ip̃se solus ẽ.
Eaquippe de. illo ꝓrsus exprimito
int̾ quam et ipsũ nulla int̾ieta n
e. forma corporis ex qua fit.: S pat
illa non uera. Unde nec ista uera n
ẽ. Neq eiũ omino inde gignit᷑. qñ
aliquid aliud adhibetur corpori it
ex illo formetur: id÷ sensus uident
Quocͥca. id amare alienari e. Ito
uoluntas que utriiq cõiungit qͥ
parentemet quasi ꝓleni: magis
ritalis ẽ. quã uttulibet illorũ. Nan
corpus illud qd̃ cernitur: om̃ino pue

Expanded text:
et si naturalem, utique rectam et ordinatam; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utique turpem atque perversam. Nam et animae in ipsis peccatis suis non nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum nulla interjecta est forma corporis ex qua fit. Sed parens illa non vera; unde nec ista vera proles est: neque enim omnino inde gignitur, quoniam aliquid aliud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus videntis. Quocirca id amare, alienari est. Itaque voluntas quae utrumque conjungit quasi parentem et quasi prolem, magis spiritualis est quam utrumlibet illorum. Nam corpus illud quod cernitur, omnino spir
Abbreviated transcription (Latin):
liumq utendorum causa pepit.
Nullus eñim eis uti possẽt etiam bene.
hisi sensarũ rerũ imagines. memoria
tenerentur: & nisi maxinia parsuo¬
luntatis in suꝑiorib atq interiorib
habitet. eaq ipsa q̃ comodatur siie
foris corporib siue intus imaginibus
eorũ. nisi quicqͥd in eis capit ad meli¬
orem ueriorẽ q uitã referat: atq in
eo fine cuiꝰ incuitu hec agenda uidi¬
cat adqͥescat: qͥd aliud facimus. ñ qd̃
nos apłs facere ꝓhibet dicens. nolite
cõformari huic scło: quappt̃. non ẽ.
ista tͥnitas imago dĩ. Ex ultima qͥp¬
pe. id÷ corporea creatura. qua suꝑior
ẽ. anima. in ipsa anima fit ꝑ sensũ
corporis: nec tam ẽ. om̃i mͦ dissinulis.
Qaud enim ñ ꝓ suo genere ac ꝓ suo
modulo habet similitudinẽ dĩ. qͣndo¬
quid̃ deus fecit om̃ia bona ualde. ñ
ob aliud q ipse sume bonus est: In
quãuis. longe distantẽ. habet tam̃
⁊inullam similitudinẽ sũmi boni.

Expanded text:
liumque utendorum causa peperit. liumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et nisi pars maxima voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, atque in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid aliud facimus, nisi quod nos Apostolus facere prohibet, dicens, Nolite conformari huic saeculo ? Quapropter non est ista trinitas imago Dei: ex ultima quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro suo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem Deus fecit omnia bona valde , non ob aliud nisi quia ipse summe bonus est? In quamvis longe distantem, habet tamen nonnullam simi
Abbreviated transcription (Latin):
tas recordando retorqueat. S quia
p̃ualet animus. ñ solũ oblita. uerũ
etiã ñ sensa nec exꝑta confingere:
ea ꝗ exciderunt. augendo. minuendo.
cõmutando. et ꝓ arbitrio cõponendo
sepe imaginatur: quasi ita sit aliqͥd:
quod aut scit ñ ita ẽẽ. aut nescit ita
ẽẽ. In qͦ genere cauendũ ẽ. ne aut
m̃tiatur ut decipiat: aut opinetur
ut decipiat᷑. Quib duob malis eu¬
tatis. nicħ ei obsunt imaginata fan¬
tasmata: sicut nicħ obsunt exꝑta
sensibilia et retenta memorit̃. si neq
cupide appetant᷑ si iuuant. neq tur¬
piter fugiantur si offendunt. Cũ aũ
in his uoluntas reliccis melioribus
auida uolutatur: inmunda fit. Atq
ita et cũ ad sunt. ꝑnitiose: et cũ absũt.
ꝑniciosius. cogitant᷑. Male itaq ui¬
uitur et deformit̾ scđm t̾nitutem
hominis extĩoris: qr et illã tͥnitatẽ
quȩ licet int̾ns imaginetur. extĩora
tam̃ imaginatur. sensibiltũ corpora¬

Expanded text:
tas recordando retorqueat. Sed quia tas recordando retorqueat. Sed quia praevalet animus, non solum oblita, verum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur quasi ita aliquid sit, quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse. In quo genere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt imaginata phantasmata: sicut nihil obsunt experta sensibilia et retenta memoriter, si neque cupide appetantur si juvant, neque turpiter fugiantur si offendunt. Cum autem in his voluntas relictis melioribus avida volutatur, immunda fit: atque ita et cum adsunt perniciose, et cum absunt perniciosius cogitantur. Male itaque vivitur et deformiter secundum trinitatem hominis exterioris: quia et illam trinitatem, quae licet interius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corpora
Abbreviated transcription (Latin):
memoria continetur. Quod gͦ ẽ. ad
orporis sensil aliqd̃ corpus in loco:
hoc ẽ. ad animi aciem similitudo cor¬
poris in memoria. Et qd̾ ẽ. aspicien¬
tis uisio ad eã spẽm corporis ex qua
sensus format᷑. hoc ẽ. uisio cogitan¬
tis ad imaginẽ corporis in memoria
costitutã. ex qua format᷑ acies animi
&r qd ẽ. intentio uoluntatis ad corpꝰ
isum. iusionẽq copulandã: ut fiat
bi quedaĩ unitas triũ. ꝗͣuis eorũ sit
diuisai nat᷑a : hoc ẽ. eadẽ uoluntatis
intentio ad copulandã imaginẽ cor¬
poris q̃ mest. in memoria et uisio¬
ne cogitantis. id ÷ formã quã cepit
ades animi rediens ad memoriam:
ut fiat et hic quędã unitas ex tribus
ñ iam nature diu̾sitate discretis. s
icut aũ cũ forma..Y.
et sp̃es corporis int̾ierit. ñ
põtest ad eam uoluntas sensũ reuo¬
care cernentis: ita cũ imago quam
memoria gerit obliuone deleta ẽ.
ñerit qͦ animi aciẽ formandã uolũ¬

Expanded text:
memoria continetur. Quod ergo est ad memoria continetur. Quod ergo est ad corporis sensum aliquod corpus in loco; hoc est ad animi aciem similitudo corporis in memoria: et quod est aspicientis visio ad eam speciem corporis ex qua sensus formatur; hoc est visio cogitantis ad imaginem corporis in memoria constitutam ex qua formatur acies animi: et quod est intentio voluntatis ad corpus visum visionemque copulandam, ut fiat ibi quaedam unitas trium, quamvis eorum sit diversa natura; hoc est eadem voluntatis intentio ad copulandam imaginem corporis quae est in memoria, et visionem cogitantis, id est, formam quam cepit acies animi rediens ad memoriam: ut fiat et hic quaedam unitas ex tribus, non jam naturae diversitate discretis, sed Sicut autem cum forma et species corporis interierit, non potest ad eam voluntas sensum revocare cernentis: ita cum imago quam memoria gerit, oblivione deleta est, non erit quo aciem animi formandam volun
Abbreviated transcription (Latin):
afficiatur indutus qͥ coheret inda¬
mento suo. Ex eobein genere affiat¬
imagines ludimur. S plurunum
differt. utrũ sopitis sensib copoess
incurrat. in eas que occurrunt ima
liter spiricał sube: an sicut sanis
iq uigilantib int̾dum contingit:
ut cogitatione occupata sese uolutas
alitat a sensib : atq ita formet ani¬
maciem uariis imaginib rerũ sen¬
suiliũ. tanquã ipsa sensibilia senti¬
uitur. Nlon tantũ aũ cũ appetendo
q calia uoluntas intenditur fiunt
ste impssiones imaginũ: s etiã cũ
deuitandi et cauendi causa rapitur
animus in ea contuenda quȩ fugiat.
Unde ñ solũ cupiendo s etiã metuen¬
domfertut. uł sensus ipsis sensibilibꝰ
ilacies animi formanda imaginib
snsibiliũ. Itaq aut metus aut cupi¬
ditas quãto uehem̃tior fuerit: tanto
cxp̃sius formatur acies. seu sentien¬
tis ex corpore quod in loco adiacet: si¬
ue cogitantis ex imagine corporis q̃

Expanded text:
homo afficiatur indutus, qui cohaeret induhomo afficiatur indutus, qui cohaeret indumento suo. Ex eodem genere affectimagines ludimur. Sed plurimum differt, utrum sopitis sensibus corporis, incurrat in eas quae occurrunt imagliter spiritualis substantiae; an sicut sanis atque vigilantibus interdum contingit, ut cogitatione occupata voluntas se avertat a sensibus, atque ita formet animi aciem variis imaginibus sensibilium rerum, tanquam ipsa sensibilia sentiantur. Non tantum autem cum appetendo in talia voluntas intenditur, fiunt istae impressiones imaginum; sed etiam cum devitandi et cavendi causa rapitur animus in ea contuenda quae fugiat. Unde non solum cupiendo, sed etiam metuendo, infertur vel sensus ipsis sensibilibus, vel acies animi formanda imaginibus sensibilium. Itaque aut metus aut cupiditas quanto vehementior fuerit, tanto expressius formatur acies, sive sentientis ex corpore quod in loco adjacet, sive cogitantis ex imagine corporis quae
Abbreviated transcription (Latin):
que hac atq illac fere atq
refert aciẽ formanda. cõiungit q
formatam: si ad int̾iorem fantasiam
tota cõfiuxerit. atq a psentia corpo¬
rum quȩ cuciuacent sensib. atq ab
ipsis sensĩ corporis. anani acieni
om̃ino au̾terit. atq ad eam q̃ intus
cernitur imaginẽ penitus conu̾tent
tanta effunditur similitudo speciei
corporalis exp̃ssa ex memoria. ut ra
ipsa racio discernere sinatur utram
foris corpus ipsũ uideatur. an intus
tale aliquid cogitetur. Nam int̾dũ
homines nimia cogitatione rerum
uisibiliũ uł illecti uł t̾riti. etiã euis¬
modi repente uoces ediderunt: qͣl
re uera in mediis talib actionibu
seu passionib u̾sarentur. & memin
me audisse a quodã. qd̵ tã exp̃ssam
et quasi solidam spectem feminei
corporis in cogitando cernere solert.
ut ei se quasi miscer sentiens. etiam
genitalib fiueret. Tantil hebet in¬
rium anima in corpus suũ: et tas¬
tum ualet ad indumti qualitatm
u̾tendam atq mutandã: quomodo

Expanded text:
quae hac atque illac fert et refert aciem formandam, conjungitque formatam, si ad interiorem phantasiam tota confluxerit, atque a praesentia corporum quae circumjacent sensibus, atque ab ipsis sensibus corporis, animi aciem omnino averterit, atque ad eam quae intus cernitur imaginem penitus converterit; tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa ex memoria, ut nec ipsa ratio discernere sinatur, utrum foris corpus ipsum videatur, an intus tale aliquid cogitetur. Nam interdum homines nimia cogitatione rerum visibilium vel illecti, vel territi, etiam ejusmodi repente voces ediderunt, quasi revera in mediis talibus actionibus sive passionibus versarentur. Et memini me audisse a quodam, quod tam expressam et quasi solidam speciem feminei corporis in cogitando cernere soleret, ut ei se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus flueret. Tantum habet virium anima in corpus suum, et tantum valet ad indumenti qualitatem vertendam atque mutandam, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscitur una quedã in hoc genere
trinitas. ut unũ aliquid generalit̃
dicamus. qͥcquid corporaliũ sp̃erum
in memoria latet: et rursũ aliqͥd inũ
gñalem uisionem animi talia recor¬
dantis atq cogitantis. quorũ duoꝵ
copulationi t̃cia cõnungitur copu¬
latrix uoluntas: ut fit hoc totum
unũ quiddã ex quibꝰdam tribus :

Expanded text:
cognoscitur una quaedam in hoc genere cognoscitur una quaedam in hoc genere trinitas, ut unum aliquid generaliter dicamus quidquid corporalium specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem visionem animi talia recordantis atque cogitantis, quorum duorum copulationi tertia conjungitur copulatrix voluntas, ut sit hoc totum unum quiddam ex quibusdam tribus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum saltem hest̾num diem. et eiꝰ
cam partem qua cenari solet. & quid
sit cenare. Nam si nicħ tale recordatꝰ
cem: quid heri cenau̾im recordari uel¬
ic ñ possem. Unde intelligi potest. uo¬
luntatẽ reminiscendi ab his quidem
reb q̃ memoria cõtinent᷑ ꝓcedẽ: ad¬
iunctis simul eis q̃ inde ꝑ recordatio¬
nem cernendo expͥmunt᷑: id÷ ex copu¬
iatione rei cuiꝰdam quã recordati su¬
mus. et uisionis q̃ inde facta ẽ. in acie
cogitantis. cũ recordati sumꝰ. ipsa quȩ
utrũq copulat uoluntas requirit et
aliud quod quasi uicinũ ẽ. et conti¬
guum recordanti. Pot gͥ huiꝰ generis
trinitates. quot recordationes: quia
nulla ẽ. earum uͥ ñ hec tria sint. Ilsd̃
qd̃ in memoria recõditum ẽ. etiã añꝗͣ.
cogitetur: et illud qd̾ fit in cogitatio¬
necũ cernitur: et uolũtas utrũq cõ¬
iungens. et ex utroq ac t̃cia se ipsa
unũ aliquid cõplens. An pocius ita

Expanded text:
ipsum saltem hesternum diem, et ejus ipsum saltem hesternum diem, et ejus eam partem qua coenari solet, et quid sit coenare. Nam si nihil tale recordatus essem, quid heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi potest, voluntatem reminiscendi ab iis quidem rebus quae memoria continentur procedere, adjunctis simul eis quae inde per recordationem cernendo exprimuntur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis quae inde facta est in acie cogitantis cum recordati sumus. Sed ipsa quae utrumque copulat voluntas, requirit et aliud quod quasi vicinum est atque contiguum recordanti. Tot igitur hujus generis trinitates, quot recordationes, quia nulla est earum ubi non haec tria sint; illud quod in memoria reconditum est etiam antequam cogitetur, et illud quod fit in cogitatione cum cernitur, et voluntas utrumque conjungens, et ex utroque ac tertia se ipsa unum aliquid complens. An potius ita
Abbreviated transcription (Latin):
formsecus inuecta ẽ animo: intꝰ tam̃
agitur. & ñ ẽ. qͥcquã eius pret̃ ipsiꝰ
animi nat᷑am. Quogͥ pacto demons¬
trari potest. uoluntatẽ nec qͦsi parn¬
tem nec quasi ꝓlem ec̃. siue corpore
similitudinis q̃ memoria continet᷑.
siue eius quȩ inde cũ recordam᷑ expͥmi¬
tur: quando utrũq in cogitando ita
copulat. ut tanquã unũ singłariter
appareat. et discerni nͥ racione ñ pos¬
sit : Atq illud pͥmũ uidendũ ẽ. ñ ee
posse uolũtatem reminiscendi: n uł
tocũ uł aliquid rei eius quã reminisei
uolumus. in penetralib memoriȩ
teneamus. Quod enĩ om̃i mͦ et om̃i
ex purte obliti fuerimus : nec remi¬
niscendi uoluntas exorit᷑. qm̃ quicͥd
in memoria nr̃a e̾ẽ. uł fuisse. Uerbi
gr̃a. si recordari uolo qͥd heri cenau̾im
aut recordatus iam sũ cenasse me aitt
si et hoc ñdum. certe cirra ipsũ tempꝰ
aliquid recordatus sum. Si nicħ aliud:

Expanded text:
forinsecus invecta est animo; intus tamen forinsecus invecta est animo; intus tamen agitur, et non est quidquam ejus praeter ipsius animi naturam. Quo igitur pacto demonstrari potest, voluntatem nec quasi parentem, nec quasi prolem esse, sive corporeae similitudinis quae memoria continetur, sive ejus quae inde cum recordamur exprimitur, quando utrumque in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singulariter appareat, et discerni nisi ratione non possit? Atque illud primum videndum est, non esse posse voluntatem reminiscendi, nisi vel totum, vel aliquid rei ejus quam reminisci volumus, in penetralibus memoriae teneamus. Quod enim omni modo et omni ex parte obliti fuerimus, nec reminiscendi voluntas exoritur: quoniam quin memoria nostra esse vel fuisse. Verbi gratia, si recordari volo quid heri coenaverim, aut recordatus jam sum coenasse me, aut si et hoc nondum, certe circa ipsum tempus aliquid recordatus sum, si nihil aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
mus uidemus: quãto magis priquã
id memorie mandaremus. Quãꝗ itaq
forma q̃ fit in acie recordantis. ex ea
fiat q̃ inest. memoriȩ : ipsa tam̃ acies
ñ inde existit. S erat ante ista. Cõse¬
quens ẽ.aũ. ut si ñ ẽ. illa uera parens:
nec ista uera sit ꝓles.S: illa qͣsi purers
et ista quasi ꝓles. aliquid insinuant:
Unde intĩora atq ueriora exercitaciꝰ
ueriusq uideantur difficilius iam
plane discernitur: utrũ uoluntas q̃
memoriȩ copulat uisionem. non sit
alicuius corũ siue parens siue ꝓles.
Ethanc discretionis difficultatẽ facit
eiusdẽ naturȩ atq sub̃ȩ purilitas &
equalitas. Neq enĩ sicut foris facile
discernebatur formatus sensus a sen¬
sibili corpore. et uoluntas ab utͦq
ꝓpt̃̾ nature diu̾sitatẽ q̃ inest. ab in¬
uicem om̃ib trib de qua satis sup̾
disseruimus: ita et hic potest. Quãui
enim hȩc tͥnitas de qua nunc q̃ritur

Expanded text:
mus videremus; quanto magis priusquam mus videremus; quanto magis priusquam id memoriae mandaremus? Quanquam itaque forma quae fit in acie recordantis, ex ea fiat quae inest memoriae; ipsa tamen acies non inde existit, sed erat ante istam. Consequens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed et illa quasi parens, et ista quasi proles aliquid insinuant, unde interiora atque veriora exercitatius certiusque videantur. 12. Difficilius jam plane discernitur, utrum voluntas quae memoriae copulat visionem, non sit alicujus eorum sive parens sive proles: et hanc discretionis difficultatem facit ejusdem naturae atque substantiae parilitas et aequalitas. Neque enim, sicut foris facile discernebatur formatus sensus a sensibili corpore, et voluntas ab utroque, propter naturae diversitatem quae inest ab invicem omnibus tribus, de qua satis supra disseruimus, ita et hic potest. Quamvis enim haec trinitas, de qua nunc quaeritur,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾iore quide ista in sensibilib et¬
in sensib. s cam̃ quȩ inde cõcepta
ẽ. cũ iam ñ ex corpore sensus corporis.
s ex memoria formatur acies animi :
cũ in ipsa memoria spẽs inheserit
corporis qd̃ forinsecus sensimus. illã
sp̃em ꝗ̃ in memoria ẽ. quasi parentẽ
dicimus eius quȩ fit in fantasia co¬
gitantis. F rat enĩ in memoria.⁊ priꝰ¬
quã cogitaret᷑ a nob̾: sicut erat corpꝰ
in loco et priꝰquã sentiretur ut uisio
fieret. S cũ cogitat᷑ ex illa quã nemo¬
ria tenet. expͥmitur in acie cogitantis:
et reminiscendo format᷑ ea sp̃es q̃ qͦͣsi
ꝓles ẽ. eius quã memoria tenet. Sed
neq illa uera parens: neq ista uera
ꝓles ẽ. Acies quippe animi q̃ format᷑
ex memoria cũ recordando aliqͥd cogi¬
tamus. ñ ex ea specie ꝓcedit quã me¬
miminus uisam : qñquid̃ eorũ me¬
minisse ñ possemus nͥ uidissemꝰ. Acieᷤ
aũ animi q̃ reminiscendo formatur.
erat etiã pͥusquã corpus qđ memini¬

Expanded text:
idem, quam est ista in sensibilibus et sensibus, sed tamen quae inde concepta est, cum jam non ex corpore sensus corporis, sed ex memoria formatur acies animi, cum in ipsa memoria species inhaeserit corporis quod forinsecus sensimus, illam speciem quae in memoria est, quasi parentem dicimus ejus quae fit in phantasia cogitantis. Erat enim in memoria et priusquam cogitaretur a nobis, sicut erat corpus in loco et priusquam sentiretur, ut visio fieret. Sed cum cogitatur, ex illa quam memoria tenet, exprimitur in acie cogitantis, et reminiscendo formatur ea species, quae quasi proles est ejus quam memoria tenet. Sed neque illa vera parens, neque ista vera proles est. Acies quippe animi quae formatur ex memoria cum recordando aliquid cogitamus, non ex ea specie procedit quam meminimus visam; quandoquidem eorum meminisse non possemus, nisi vidissemus: acies autem animi quae reminiscendo formatur, erat etiam priusquam corpus quod memini
Abbreviated transcription (Latin):
finem. si adhuc refertur ad aliud:
quẽadmodũ possumus dice̾ requiẽ
pedis eẽ. in ambulando cũ ponitur.
unde alius innititur. cũ passibꝰ ꝑgit᷑
Si aũ aliquid ita placet. ut in eo cũ
aliqua delectatione uoluntas adqͥ¬
escat: ñdũ ẽ. tam̃ illud qͦ tenditur.
S et hoc si refertur ad aliud. depute.

Expanded text:
finem, si adhuc refertur ad aliud, finem, si adhuc refertur ad aliud, quemadmodum possumus dicere requiem pedis esse in ambulando, cum ponitur unde alius innitatur quo passibus pergitur. Si autem aliquid ita placet, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat; nondum est tamen illud quo tenditur, sed et hoc refer
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam ultra ñ ꝑtinet. Uoluntas enĩ
ꝓbandi uulnus fuisse. alia uolũtas
ẽ: quãuis ex illa religetur. Cuiꝰ item
finis e ꝓbatio uulneris. Et uoluntas
uidendi fenestram: finem habet. fe¬
nestrȩ uisionẽ. Alt̾ã enĩ ẽ. q̃ ex ista
nectitur uolũtas ꝑ fenestrã uidendi
transcuntes: cuiꝰ item finis ẽ. uisio
transeuntiũ. Recte aũ sunt uolun¬
tates. et om̃s sibimet religatȩ : si bo¬
na e.illa qͦ cunctȩ referuntur. Si aũ
praua ẽ: prauȩ sunt om̃s. Et ideo
rectarũ uolũtatũ cõnexio. iter est
qd̾dam ascendentiũ ad beatitudinẽ
quod certis ułut passib agitur. Pra¬
uarũ aũ atq distortarũ uoluntatũ
implicatio: iuncłm ẽ. quo alligabit᷑
qui hoc agit. ut ꝓiciat᷑ in tenebras
ext̾iores. Beati g. qui factis ⁊ morib
cantant canticũ graduũ: Et ue his
qui trahunt pecc̾a sic̃ restem longã.
Sic ẽ. aũ requies uolũtatis quẽ dicimꝰ

Expanded text:
ad eam ultra non pertinet: voluntas enim ad eam ultra non pertinet: voluntas enim probandi vulnus fuisse, alia voluntas est, quamvis ex illa religetur, cujus item finis est probatio vulneris. Et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem: altera est enim quae ex ista nectitur voluntas, per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Rectae autem sunt voluntates et omnes sibimet religatae, si bona est illa quo cunctae referuntur: si autem prava est, pravae sunt omnes. Et ideo rectarum voluntatum connexio iter est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . Beati ergo qui factis et moribus cantant canticum graduum: et vae iis qui trahunt peccata, sicut restem longam . Sic est autem requies voluntatis quem dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habet nisi uisionẽ: siue id referat
ad aliud siue ñ referat. Si enĩ non
referat ad aliud uisionem. s tantũ
uoliit ut uidet: ñ ẽ. disputandũ
quomꝰ ostendatur finem uolũtatis
e̾e. iusionem. Manifestũ ẽ. enĩ. Si
aũ referat ad aliud: uult utiq ali¬
ud. nec iam uidendi uoluntas erit.
Aut si uidendi: ñ hoc uidendi. t̃ anꝗͣ.
si uelit quisq uidẽ cicatricẽ. ut inde
doceat uulnus fuisse. Aut si uelit ui¬
dere fenestrã: ut ꝑ fenestram uideat
transeuntes. Om̃s istȩ atq aliȩ tales
uoluntates. suos ꝓpͥos fines habent.
qͥ referuntur ad finem illius uolũtatis
qua uolumus beate uiu̾e: et ad eam
ꝑuenire uitã q̃ ñ referatur ad aliud.
s amanti ꝑ se ipsa sufficiat. Uolun¬
tas gͦ uidendi finem habet uisionẽ:
et uoluntas hanc rem uidendi. finem
hubet hiuius rei insionem. Uoluntas
itaq uidendi cicatricem finem suum
expetit. hoc ẽ. uisionem cicatricis: et

Expanded text:
non habet nisi visionem, sive id referat non habet nisi visionem, sive id referat ad aliud, sive non referat. Si enim non refert ad aliud visionem, sed tantum voluit ut videret; non est disputandum quomodo ostendatur finem voluntatis esse visionem: manifestum est enim. Si autem refert ad aliud, vult utique aliud, nec jam videndi voluntas erit: aut si videndi, non hoc videndi. Tanquam si velit quisque videre cicatricem, ut inde doceat vulnus fuisse; aut si velit videre fenestram, ut per fenestram videat transeuntes; omnes istae atque aliae tales voluntates suos proprios fines habent, qui referuntur ad finem illius voluntatis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam quae non referatur ad aliud, sed amanti per se ipsam sufficiat. Voluntas ergo videndi, finem habet visionem: et voluntas hanc rem videndi, finem habet hujus rei visionem. Voluntas itaque videndi cicatricem, finem suum expetit, hoc est visionem cicatricis, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonã sp̃s insinuare incipit in illi
t̾ͥnitate. S magis ꝑtinet ad serm
formatũ: quã ad illud corpus und
formatur. Sensus enĩ animantis⁊
uoluntas animȩ ẽ: ñ lapidis. aut all¬
cuius corporis quod uidetur. Nong
ab illo quasi parente ꝓcedit: s nt
ab ista quasi ꝓle. hoc ẽ. uisione ade
forma quȩ in sensuẽ. Prius ai qđ
iusio fieret. iam erat uoluntas que
formandũ sensum cernendo corpori
admouit: s sidum erat placitũ. Q mͦ
enim placeret. qd̃ ñdum erat uisu
Placitu dũ. quieta uoluntas e. Idos
nec quasi ꝓlem usionis possumus
diccre uoluntatem: quia erat ante
uisionem: nec quasi parentẽ: quia
sex uoluntate s ex uiso corpore for
untatis et requiem possumus dic̃e
fecte uisionem: ad hoc dumtaxat
unum. Neq enĩ ꝓptẽa nicħ aliud
uolet: qr uidet aliquid qd̾ uolebat.
on itaq om̃ino
ipsa uoluntas hominis cuiꝰ
finis non ẽ. nisi beatitudo. s ad hoc
unũ intĩm uoluntas uidendi. finem

Expanded text:
sonam Spiritus insinuare incipit in illa trinitate. Sed magis pertinet ad sensum formatum, quam ad illud corpus unde formatur. Sensus enim animantis et voluntas animae est, non lapidis aut alicujus corporis quod videtur. Non ergo ab illo quasi parente procedit; sed nec ab ista quasi prole, hoc est, visione ac forma quae in sensu est. Prius enim quam visio fieret, jam erat voluntas, quae formandum sensum cernendo corpori admovit: sed nondum erat placitum. Quomodo enim placeret, quod nondum erat visum? Placitum autem quieta voluntas est. Ideoque nec quasi prolem visionis possumus dicere voluntatem, quia erat ante visionem; nec quasi parentem, quia non ex voluntate, sed ex viso corpore formuntatis et requiem possumus recte dicere visionem, ad hoc duntaxat unum. Neque enim propterea nihil aliud volet, quia videt aliquid quod volebat. Non itaque omnino ipsa voluntas hominis, cujus finis non est nisi beatitudo, sed ad hoc unum interim voluntas videndi finem
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniis. quib ut diri priores copi¬
osius usi. expugnauerunt hereticorium
tales calumpnias uel errores: insinuat᷑
fidei nr̃e unitas. & ȩqualitas trinitatis.
S quia multa in scĩs libris ꝑꝑ incarnati¬
onem u̾bi dei que ꝓ salute nr̃a reparan¬
da facta ẽ. ut mediator dei & hominum
orem patrem filio significent. uł etiam
aꝑtissime ostendant: errauer hoĩes
minus diligenter scrutantes uel in¬
tuentes uniu̾sam seriem script᷑arum :

Expanded text:
testimoniis, quibus, ut dixi, priores copitestimoniis, quibus, ut dixi, priores copiosius usi expugnauerunt haereticorum tales calumnias uel errores, insinuatur fidei nostrae unitas et aequalitas trinitatis. sed quia multa in sanctis libris propter incarnationem uerbi dei, quae pro salute nostra reparanda facta est, ut mediator dei et hominum orem Filio Patrem significent, vel etiam apertissime ostendant; erraverunt homines minus diligenter scrutantes vel intuentes universam seriem Scripturarum,
Abbreviated transcription (Latin):
Dicente apło. Nos enim sumus circũ¬
cisio qui sp̃ui dei seruientes. quod ẽ.
in greco latreuontes. Plures enim codi¬
ces etiam latini. sic habent. Qui sp̃ui
dei seruimus. Greci aũ: om̃s. aut pene
om̃s. In ñnullis aũ exemplarib lati
toritati grauiori credere detrectant:
nũquid & illud. uarium in codicib
reꝑꝑiunt: nescitis qr corpora ur̃a tem¬
plum in uobis ẽ. sp̃s scĩ. quẽ habetis
a deo: Quid aũ insanius magisq sa¬
crilegum ẽ. quã ut quisquam dicere
audeat. membra xp̃i templum ẽẽ cre¬
ature minoris scđm ipsos quam xp̃c ẽ:
Alio enim loco dicit. Corpora ues tra
membra sunt xp̃i. Si aũ quȩ mẽbra
sunt xp̃i. templum ẽ. sp̃s scĩ: non est
creatura sp̃s sc̃s. Iuia cui corpus nr̃m
templum exhibemus : necee̾ ẽ. ut huic
eam seruitutem debeamus. qua ñ nͥ
deo seruiendum ẽ: quȩ grece appellat᷑
latria. Unde consequenter dicit. Gli¬
Dis&e talibus diuinarum script᷑arum

Expanded text:
dicente apostolo: nos enim sumus circumdicente apostolo: nos enim sumus circumcisio, spiritui dei seruientes, quod est in graeco XatQetovreg; plures enim codices etiam latini sic habent: qui spiritui dei seruimus; graeci autem omnes ant paene omnes. in nonnullis autem exemplaribus latintoritati grauiori cedere detractant, numquid et illud uarium in codicibus reperiunt: nescitis, quia corpora uestra templum in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? quid autem insanius magisque sacrilegum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris secundum ipsos, quam Christus est? alio enim loco dicit: corpora uestra membra sunt Christi. si autem quae membra sunt Christi, templum est spiritus sancti, non est creatura spiritus sanctus, quia cui corpus nostrum templum exhibemus, necesse est, ut huic eam seruitutem debeamus, qua non nisi deo seruiendum est, quae graece appellatur wreeia. unde consequenter dicit: glois et talibus diuinarum scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
creatura : non tantum deus: nam ⁊ ho¬
mines dicti sunt dii: s etiam uerus ds̃.
Ergo patri &e filio ꝓrsus equalis: & in
trinitatis unitate consubstantialis. et
coet̾nus. M axime łͦi illo loco satis claret.
quod sp̃s sc̃s non sit creatura: ubi iube¬
mur non seruire creature s creatori.
Non eo modo quo iubemur ꝑ caritatẽ
s eo modo quo tantum deo seruitur.
quod ẽ. grece latreusm. unde idolatre
dicuntur qui simulacris eã seruitutẽ
ex hibent quȩ debetur deo. Scdm hanc
enim seruitutem dictum ẽ: dñm dm̃
tuum adorabis & illi soli seruies. Nã
hoc distinctius in greca script᷑a inue¬
nitur. Laikeysis. enim habet. Porro
si tali seruitute creaturȩ seruire ꝓhi¬
bemur: quandoquidem dictum ẽ. dñm
dm̃ tuum adorabis & illisoli seruies.:
unde & apłs detestatur eos qui coluert
& seruierunt creature pocius quã cre¬
talis ab om̃ib scĩs seruitus exhibetur.

Expanded text:
creatura, non tantum deus — nam et hocreatura, non tantum deus — nam et homines dicti sunt dii — sed etiam uerus deus. Ergo Patri et Filio prorsus aequalis, et in Trinitatis unitate consubstantialis et coaeternus. Maxime vero illo loco satis claret, quod Spiritus sanctus non sit creatura, ubi jubemur non servire creaturae, sed Creatori : non eo modo quo jubemur per charitatem sed eo modo quo tantum Deo servitur, quod est graece λατρεύειν. Unde idololatrae dicuntur qui simulacris eam servitutem exhibent quae debetur Deo. Secundum hanc enim servitutem dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Nam et hoc distinctius in graeca Scriptura invenitur; λατρεύσεις enim habet. Porro si tali servitute creaturae servire prohibemur, quandoquidem dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; unde et Apostolus detestatur eos qui coluerunt, et servierunt creaturae, potius quam Cretis talis seruitus exhibetur
Abbreviated transcription (Latin):
prior dedit illi. & retribuetur ei: Qm̃
ex ip̃so &e̾ ꝑ ipsum. & in ipso sunt om̃ia:
ipsi gła in scła scłorum amen. Si aũ
hoc de patre tantũmodo intelligi uolũt:
quomodo g̾ om̃ia ꝑ patrem sunt. sicut hic
alia ꝑ filium: iam ñ om̃ia ꝑ patrem. nec
om̃ia ꝑ filium. Si aũ om̃ia ꝑ patrem. &
om̃ia ꝑ filiũ : eadem ꝑ patrem q̃ ꝑ filiũ.
E qualis g ẽ. patri filius: & inseparabił
oꝑatio ẽ. patris & filii. Quia si uel filiũ
fecit pat̾ quem ñ fecit ipse filius: non
om̃ia ꝑ filium facta sunt. At om̃ia ꝑ fi¬
lium facta sunt. Ipse gͥ factus non ẽ: ut
cum patre faceret om̃ia quȩ facta sunt.
Quamqͣ nec ab ipso u̾bo tacuerit apłs.
& aꝑtissime om̃ino dixerit: qui cum in
forma dei e̾et. non rapinam arbitratus
ẽ. ẽẽ equalis deo : hic deum ꝓprie patrẽ
appellans. sicuti alibi. Caput aũ. xp̃i ds̃.
monia: quib ante nos qui hȩc disputa¬
uerunt habundantius usi sunt: quia &
ipse deus &e non creatura. Quod si non

Expanded text:
dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia; ipsi gloria in saecula saeculorum. amen. si autem hoc de patre tantummodo intellegi uolunt, quomodo ergo omnia per patrem sunt, sicut hic alia per filium, iam non omnia per patrem nec omnia per filium; si autem omnia per patrem et omnia per filium, eadem per patrem quae per filium. aequalis ergo patri est filius et inseparabilis operatio est patris et filii, quia, si uel filium fecit pater, quem non fecit ipse filius, non omnia per filium facta sunt; at omnia per filium facta sunt: ipse igitur factus non est, ut cum patre faceret omnia, quae facta sunt. quamquam nec ab ipso uerbo tacuerit apostolus et apertissime omnino dixerit: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, hic deum proprie patrem appellans, sicut alibi: caput autem Christi dmonia, quibus ante nos qui haec disputauerunt abundantius usi sunt, quia et ipse deus, et non creatura. quod si non