comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicła ꝓnomune xp̃i passuros. uultqi. signi¬
ficare ꝑaquas. ⁊ flumina. ⁊ ignem.⁊ flãmas:
ꝑsequtorum impetum seuiciam furoremq.
qui saliiti gentium inuiderunt. nolen¬
tes sermonem. euangłicum predicari
ab apłis. Hebrei tñ ꝑaquas uolunt intelli¬
gere egiptios. propt̾ magnũ noli flunĩ.
ꝑ flumina chaldeos. quia habent mogna
flumina: ꝑignem macetlones. ꝓpter asꝑi¬
tatem eorum. ꝑflaminam romanos. qui
uti conati sunt delere p̾dicatores: sicuti
flamna consumit omĩa. ꝑ ista enim
neq paueant duriciam ⁊ ferocitttem.
quia dñs ds̃ isrł saluator ⁊ protee tor.
corum est. Licet enĩ corpore necarent᷑.
traditi diuersis ⁊ exquisitis tormĩtis.
anima tñ illesi. ꝑuener ad gaudia cęles¬
tis patriȩ: cursu consũmato. Dedi ꝓpicia¬
tum ethiopiam & saba. Ethiopia regio
est infinib terre posita. Saba ciuittis
magna est insinb eiusdem regionis.

Expanded text:
pericula pro nomine Christi passuros: vultque signipericula pro nomine Christi passuros: vultque significare per aquas et flumina et ignem et flammas, persecutorum impetum, saevitiam, furoremque: qui saluti gentium inviderunt, nolentes sermonem evangelicum praedicari ab apostolis. Hebraei tamen per aquas volunt intelligere Aegyptios, propter magnum Nili flumen. Per flumina Chaldaeos, qui habent multa flumina. Per ignem Macedones, propter asperitatem eorum. Per flammam Romanos, qui ita conati sunt delere praedicatores, sicuti flamma consumit omnia. Per ista enim neque pavescant duritiam et ferocitatem, quia Dominus Deus Israel salvator et protector eorum est. Licet enim corpore necarentur traditi diversis et inexquisitis tormentis, anima tamen illaesi pervenerunt ad gaudia coelestis patriae cursu consummato. « Dedi propitiatum, Ethiopiam, et Sabest in finibus terrae posita Saba civitas magna est in finibus ejusdem regionis,
Abbreviated transcription (Latin):
ista paterer᷑ & succendit eum uł
ipsum popłm igne tnbulationis. uł tẽplũ.
inon intellerit obquam causam pateret᷑.
I radunt istorię quia nec romani cogno
tur inmanus eoꝵ: nec ipsi uidei intellex
płs isrł induo diuiditur: incredentibus
⁊ non credentib Similirer ⁊ gentiles.
Paulo insuꝑi orib locutus est de capti¬
uitate ultima iudeoꝵ. ⁊ de infidelitti¬
tate illoꝵ qui in malicia ꝑseuerauere.
N unc uͦ alloquitur primituiã ercłiam.
que constitit in apłis. ⁊ eis qui ꝑeos er
nideis credidere. Et nune inquit liee
dicit dñs. Ac sidiceret aliis uerbis. Quia
illi inꝑfidia sua manserunt. nolentes
pore. ⁊ formauit inanima: iacob quim
terpttitur supplantator. ⁊ isr ł qͥ int̾pretat᷑
uir uidens din. apłos significat ⁊ apłicos
uiros: qui supplauerunt uitia. ⁊ meruer̃
non oꝑient te. ꝑ hec uerba ostendit ser¬
mo diuinus. apłos multti corm̃ta et

Expanded text:
ista paterentur. « Et succendit eum, » vel ista paterentur. « Et succendit eum, » vel ipsum populum igne tribulationis, vel templum. « Et non intellexit » ob quam causam pateretur. Tradunt historiae, quod nec Romani cognovderentur in manus eorum nec ipsi Judaei intellexepulus Israel in duo dividitur, in credentes et non credentes. Similiter et gentiles. Paulo in superioribus loquutus est de captivitate ultima Judaeorum, et de infidelitate illorum qui in malitia perseveravere: nunc vero alloquitur primitivam Ecclesiam, quae constitit in apostolis, et eis qui per eos ex Judaeis credidere. Et nunc, inquit, haec dicit Dominus. Ac si diceret aliis verbis: Quia illi in perfidia sua manserunt, nolentes pore, et formavit in anima . Jacob qui interpretatur supplantator et Israel qui interpretatur vir videns Deum apostolos significat et apostolicos viros, qui supplantaverunt vitia, et meruerunt non operient te. » Per haec verba ostendit sermo divinus, apostolos multa tormenta et
Abbreviated transcription (Latin):
uł bona uł mala: Orttitur eos propħa:
ut si oins audire non possunt. quȩ ille
annunciaturus est. saltim uł pauci futura
cognoscant. et intelligant aquo ista per¬
pessisunt: causasq uastatione̾s suȩ considẽnt.
Quis dedit indireptionem iaeob ⁊ ifrł uastan¬
tibus: Nonne ds̃ ipse cui peccauimꝰ. Dẽ
omp̃s pater cui peccauer dampnantes
filium eiꝰ iuste uiigenitum ipse tra¬
didit eos indireptionem. hoc est incõ¬
culcationem romanorum. quia noluer̃
agere penitentiam de suis facinoribus.
N oluer inuiis eiꝰ ambulare. hoc ÷ in
mandatis eiꝰ: ⁊ non audier̾ legem eiꝰ.
quam ꝑfilium suum eis dabat. ẽt effudit
suꝑ eum indignationem furoris sui ꝑ
romanos. ⁊ forte bellum. Forte bellum
appellat tribulationem grauissimam.
inqua ꝑierunt om̃s fame. gladio. et cap¬
tiutate : ⁊ combussit eum in circuitu.
id consũpsit igne tribulationis: ⁊ nori

Expanded text:
el bona vel mala. Hortatur eos Propheta, el bona vel mala. Hortatur eos Propheta, ut si omnes audire non possunt quae ille annuntiaturus est: saltem vel pauci futura cognoscant, et intelligant a quo ista perpessi sunt, causasque vastationis suae considerent. « Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Deus ipse cui peccavimus? » Deus omnipotens Pater, cui peccaverunt, damnantes injuste Filium ejus unigenitum, ipse tradidit eos in direptionem, hoc est, in conculcationem Romanorum, quia noluerunt agere poenitentiam de suis facinoribus. « Noluerunt in viis ejus ambulare, » hoc est, in mandatis ejus. « Et non audierunt legem ejus, » quam per Filium suum eis dabat. « Et effudit super eos indignationem furoris sui » per Romanos « et forte bellum. » Forte bellum dicit debellationem gravissimam in qua perierunt omnes fame, gladio, et captivitate. « Et combussit eum in circuitu, » id est consumpsit igne tribulationis. « Et no
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenes appellant᷑:. ꝓpt̃ simpliditatẽ. Fa¬
cile enĩ decipiebant᷑. ne in xp̃m ere¬
derent. S qr sub iectos deceperunt.
& dño laqueos tetender̃. Cõtigit illis
qđ salomon dicit. Q parat foueã ꝓximo
suo: ipse incidet ineã. Illi parauerũt̃
dño laqueũ: s ipsi illaqueati sc̃ in
peccatis suis. Bene aut̃ dr̃. Laqueus¬
iuuenũ om̃s simul. scribe ⁊ pharisei
insidias dño p̃parantes. & in domib
carcerũ absconditi sunt. Nõ incõgrue
pectora scribarũ & pbariseorũ. carce¬
ri cõparant᷑. Nũqͥd nõ erant abscon¬
diti in carcere. qͣndo dicebant dño
tẽptantes eũ: magist̃ scimꝰ qr uerax
es & uiã dĩ in ueritate doces. & cet̾a
moyses inheremo. conuertens iram dñi ad
miscdiam. Indireptionem uunucorum
hoc est incaptuntatẽ ⁊ predam. ⁊ non est
quidicat redde. sub̃ lib̾tatẽ eis dñe. Quis
est inuob̾ qui audiat hoc. adtendat et aus¬
cultet futura sub̃ quȩ ego aununcio uobis:¬

Expanded text:
enes appellantur, propter simplieitatem. Facile enim decipiebantur, ne in Christum crederent. Sed quia subjectos deceperunt, et Domino laqueos tetenderunt, contigit illis quod Salomon dicit: Qui parat foveam proximo suo, ipse prior incidet in eam ; Illi paraverunt Domino laqueum, sed ipsi illaqueati sunt in suis peccatis. Bene  omnes scribae et pharisaei, insidias Domino praeparantes, et in domibus carcerum absconditi sunt, Non incongrue pectora scribarum et pharisaeorum carceri comparantur. Nunquid non erant absconditi in carcere, quando dicebant Domino tentantes eum: « Magister, seimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces : » caeteraque Moses in eremo, convertens iram Domini ad misericordiam . « In direptionem » inimicorum, hoc est, in captivitatem et praedam, « et non est qui dicat, redde, » subaudis, libertatem eis, Domine. « Quis est in vobis qui audiat hoc? Attendat et auscultet futura, » subaudis, quae ego annuntio, v
Abbreviated transcription (Latin):
genui. Dicam aquilotri hoc : diabolo.
apłis meis ⁊ austro dicam noli ꝓhib̾e.
filios meos uenire ad fidẽ eccłiȩs affer
terrȩ. ab india scilicet ⁊ethiopia uł ꝑfilias
intelligamus mulieres: quȩ ad dñi sidem ue¬
nerunt. Crediderunt nempe uin credi¬
der et femine. Ad hoc autem qđ dicit
affer filios ieos gentiles delonginquo ꝑ¬
tinet qđ beatus apłs loquitur dicens.
Uos qui eratis longe. fac ti estis prope in san¬
guine xp̃i. Et omnem hominẽ qͥ inuocat
noñ meũ angłam meam. sub ad ducam ad
societatem elec toꝵ meoꝵ. Creaui eum
corpore. qui inme crediturus est: formaui eũ¬

Expanded text:
genui. » « Dicam aquiloni, » id est, diabolo «apostolis meis. « Et austro dicam, noli prohibere » filios meos, venientes ad fidem Ecclesiae. « Aufer terrae, » ab India, scilicet Aethiopia. Vel per filias intelligamus mulieres, quae ad Dominum per fidem venerunt. Crediderunt nempe viri, crediderunt et feminae. Ad hoc autem quod dicit, affer filios meos gentiles de longinquo, pertinet quod beatus Apostolus loquitur, dicens: « Vos qui eratis longe, facti estis prope in sanguine Christi . » « Et omnem hominem, qui invocat nomen meum in gloriam meam, » subaudis, adducam ad societatem electorum meorum. « Creavi eum » corpore, qui in me crediturus est. « Formavi eu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib melius est ut dicamus. leuet gͦ
de infidelittite ad fidem. de tenebris ad
ueram lucem. & de morte adiuitĩ. n
debuissent mincucupari. quia hẏsinael
aquo originem duxerunt. filius fuit
agar ancille sarẽ. S quia procerto cognos¬
cunt se filios eę ancille non lib̾e. in propne
nom̃ lib̾ititis sibi asciuer̃. non solum illi
quia cedar filio hismaelis ꝓcesserunt. s
om̃s posteri eoꝵ: qui ab om̃ibꝰ filiis hisma¬
generauit : & quantum ad lateram atti¬
net. cedar id saracem nonin domibus
habitant s uitentoriis & tabnacłis. Quan¬
tum ad altiorem intelligentiã. in domibus
hoc ÷ ineccliis habitabit cedar:
ueniens ad fidẽ ꝑ predicationẽ apłoꝵ.
agens contra consuetuditem suam. ut
qui insolius erat habitare indomibus.
habitet ineccłus iam fidelis existens. Potest
& aliter intelligi. ꝑ cedar qͥ intp̃rectitur
tenebre. significantur gentiles. qui intene¬

Expanded text:
omnibus melius est ut dicamus, levet. Leomnibus melius est ut dicamus, levet. Lede infidelitate ad fidem, de tenebris ad veram lucem, et de morte ad vitam. « In debuissent nuncupari: quia Ismael a quo originem duxerunt, filius fuit Agar ancillae Sarae. Sed quia pro certo cognoscunt se filios esse ancillae, et non liberae, improprie nomen libertatis sibi asciverunt: non solum illi qui a Cedar filio Ismaelis originem duxerunt, sed omnes posteri eorum qui ex omnibus filiis Ismageneravit. Et quantum ad litteram attinet, Cedar, id est Saraceni, non in domibus habitant, sed in tentoriis et in tabernaculis. Quantum ad altiorem intelligentiam, in domibus, hoc est, in ecclesiis habitabit Cedar, veniens ad fidem per praedicationem apostolorum, agens contra consuetudinem suam, ut qui insolitus erat habitare in domibus, habitet in ecclesiis, jam fidelis exsistens. Potest et aliter intelligi. Per Cedar qui interpretatur tenebrae significantur gentiles, qui in tene
Abbreviated transcription (Latin):
inmundũ gentium. ubi sustinuerunt
tẽpestates ꝑsecutionum: ⁊ ꝓcellas tribu¬
lationis. Ple nitudinẽ istius maris. apel¬
lat homines: insulas uocat diuersitates
gentium ⁊ eccłiarum. O apłi qui descendi¬
tis ĩmare istius scł̃i. & plenitudo eius:
id homines habitantes ineo. Insule hoc est
diuerse gentes. diuerseq eccłie: ⁊̃ habitaitores
carum insularum. laudate dñm. Cantan¬
tes canticum nouum: euangłice p̃dicationis.
Leuet desertum hoc ÷ popłs gentium ⁊ ciuittites
eiuocem suam: quidesertus & dereͥe tus erat
adõ ꝓpter ydolatriam. Quidam codices
hant lete tur desertum. quidã laudet
desertum. quidam etiam subleuetur. s istud
unum non conuenit. Si dixerimꝰ letetur.
erit sensus. Lecetur desertum quia redemit
illum dñs de morte ad iutam. Si laudet¬
direrimus. erit sensus. Laudet desertũ
creatorem suum qui eũ redemit deuinłis
peccatoꝵ & ad opitiuit infilium. S ex his

Expanded text:
in mundum gentium, ubi sustinuerunt in mundum gentium, ubi sustinuerunt tempestates persecutionum, et procellas tribulationis. Plenitudinem istius maris appellat homines, insulas vero diversitates gentium ecclesiarum. O populi qui descenditis in mare istius saeculi, et plenitudo ejus, id est, homines habitantes in eo. Insulae, hoc est, diversae gentes diversaeque ecclesiae, et habitatores earum insularum, laudate Dominum, cantate canticum novum evangelicae praedicationis. « Levet desertum, » hoc est, populus gentium « et civitates ejus » vocem suam, qui desertus et derelictus erat a Deo propter idololatriam. Quidam codices habent laetetur desertum, quidam laudet desertum, quidam etiam sublevetur. Sed istud unum non convenit. Si dixerimus laetetur, erit sensus: Laetetur desertum, quia redemit illud Dominus de morte ad vitam. Si dixerimus laudet, erit sensus: Laudet desertum creatorem suum, qui eum redemit de vinculis peccatorum, et adoptavit in filium. Sed ex his
Abbreviated transcription (Latin):
innouo : & laudem eiꝰ resonet. usq ad
extrema terre. hoc ÷ liniuerso mundo
adnuncient laudem natiuitatis eius:
passionis. resurree tionis. ascensionisq
adcelos. Qui descenditis inmare ⁊ pleni¬
tudo eius: insule ⁊ habitatores earum.
laudem eiꝰ narrate. Quisunt illi qui
canere debeant euangłium: sequentia
manifestant. Qui descenditis inquit
inmare. & nauigatis illud. Apłi inlitore
iustti mare genesar reficiebant recia¬
sua. quando adño uocatisunt. & post
ascensionem dñi ꝑdiuersa maria tran¬
sierunt ad gentes : quidam de ierłm
usq hylliricum. p̃dicauer̃ euangłium.
& usq ispaniã: capientes in breui tp̃r. sua
p̃dicatione : multa genera hominum.
Ipsam quoq romane urb potentiam
ut̾ piscatores hominum. Uł etiam
paer mare possumus intelligere hunc
mundum. inquẽ illi descenderunt.
audientes a dño. Ite inmundum
uniuersum: p̃dicate euangłium. Illi
autem cuntes descender̃ ĩmare. hoc :

Expanded text:
in novo. « Et laudem ejus resonent ad extrema terrae, » hoc est, universo mundo annuntient laudem nativitatis ejus, passionis, resurrectionis, ascensionisque ad coelos. « Qui descenditis in mare, et plenitudo ejus, insulae et habitatores earum, » laudesque ejus narrate. Qui sint illi qui canere debeant, Evangelii sequentia manifestant. Qui descenditis, inquit, in mare, et navigatis illud . Apostoli in littore juxta mare Genesar retia sua reficiebant, quando a Domino vocati sunt. Et post ascensionem Domini per adversa maria transierunt ad gentes . Et quidam de Hierusalem usque Illyricum praedicaverunt Evangelium, et usque Hispaniam, capientes in brevi tempore sua praedicatione multa genera hominum ipsam quoque Romanae urbis potentiamvos piscatores hominum. » Vel etiam per mare possumus intelligere hunc mundum, in quem illi descenderunt, audientes a Domino: « Ite in mundum universum, praedicate Evangelium . » Illi autem euntes descenderunt in mare, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ ad eccłiam tuã ⁊ aboccidente cõ¬
gregabote. ꝑ has duas partes mundi
quatu or climatti debemus intelligere
exquib colliguntur elect ad fidem:
& congregabuntur ad unitatẽ scẽ¬
eccłiȩ. ⁊ sinõ corpore. ttim̃ mente. Unde¬
& dicit ineuangłio. Multi uenient
aboriente ⁊ aboceidente ⁊ recũbent
cum abraham ⁊ẏsaac ⁊ iacob inregno

Expanded text:
 ad Ecclesiam meam, « et ab Occidente congregabo te. » Per has duas partes mundi, quatuor climata debemus intelligere, ex quibus colliguntur ad fidem, et congregantur ad unitatem Ecclesiae, et si non corpore tamen mente. Unde dicit in Evangelio: « Multi venient ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ ⁊ ꝓpħas. nõne custodies quȩ ibi
dicunt᷑ qui habes aꝑtas aures cord¬
ł corporis. nõne audies hoc ẽ nõne obe¬
dies: & dñs uoluit ut scificar& eũ.
subaudis popłm: & magnificaret legẽ.¬
idẽ magnã faceret obseruando eã: & ex
tollera. hoc ẽ eleuar& eos de uitiis ad
uirtutes: s quia noluit implere uo
simul. & indomibꝰ carcer̃ abscõditi
sunt. Nũc reuertit᷑ ad tẽpꝰ p̃dicatio¬
nis dni. loquens de scribis & phariseis.
Scribe ⁊ pharisci laqueo cõparant᷑. qͥa¬

Expanded text:
legem et prophetas « nonne custodies » quae ibi dicuntur? « Qui habes apertas aures » corporis, « nonne audies » hoc est, nonne obedies? « Et Dominus voluit ut sanctificaret eum » subaudis populum « et magnificaret legeeam faceret observando eam, « et extolleret, » hoc est, elevaret eos de vitiis ad virtutes. Sed quia noluit implere volsimul, et in domibus carcerum absconditi sunt. « Nunc revertitur ad tempus praedicationis Domini, loquens de scribis et pharisaeis. Scribae et pharisaei laqueo comparantur, q
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicauer ubiq dño cooꝑante. Et dabo
homines ꝓrote : ⁊ popłos ꝓanima tua
& est sensus. Quantos cumq poteritis cõ¬
uertere ad fidem meam predicatione
urã. ex om̃ib gentibꝰ. ꝓ om̃ib merredem
accipietis. Uoli timere ochorus apłoꝵ¬

Expanded text:
dicaverunt ubique Domino cooperante. « Et dabo homines pro te, et populos pro anima tua. » Et est sensus: Quantoscunque poteritis convertere ad fidem meam per praedicationem vestram ex omnibus gentibus, pro omnibus mercedem recipietis. « Noli timere, » o chorus ap
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dicunt cõflatili. uos dii nr̃i. Dee
gentilibus loquit᷑. qui p̃dicantib
apłis credẽ noluer̃. ꝑmanentes in
suis erroribꝰ Surdi audite. & ceci
intuemini: ad uidendũ. de quibus
ista ꝓpħicus sermo dicat. in sub se¬
quentibꝰ ostendit dicens. Quis est
cecus nisi ad quẽ seruos  nuntios
deis dicta ẽẽ ꝯstant. Qui surdi e¬
rant nõ corporis auribꝰ. s illis: qͣs
dñs requirit in euangłio dicens.
Qui hab& aures audiendi audiat.
id ÷ qui babet intelligentiã intelli¬
bus corꝑis : & nõ intelligetis aurib
m̃tis. Ceci intuemini ad uidendũ.
id qui intenebris infidelitatis. aꝑite oclos
m̃tis.: ad uidendũ saluatorẽ urm. Quis

Expanded text:
icunt conflatili: Vos dii nostri. » De gentibus loquitur qui praedicantibus apostolis credere noluerunt, permanentes in suis erroribus. « Surdi audite, et caeci intuemini ad videndum. » De quibus ista propheticus sermo dicat, in subsequentibus ostendit, dicens: Quis est caecus nisi ad quem servos et nuntiosdaeis dicta esse constet, qui surdi erant non corporis auribus, sed illis quas Dominus requirit in Evangelio, dicens: « Qui habet aures audiendi audiat , » id est, qui habet intelligentiam, intellibus corporis, et non intelligetis auribus mentis. Caeci, intuemini ad videndum, id est, qui in tenebris infidelitatis estis, aperite oculos mentis ad vidend
Abbreviated transcription (Latin):
quia ab illo sum redemptus. Etille aliꝰ
fideł uocabit peccatores ad penitantiam
ut detiro cinio nouo głetur se milite
ex̃ xp̃i. Quidam codices habent seribet
inmanu sua dño. s beatꝰ ieronimus

Expanded text:
quia ab illo sum redemptus. « Et ille » alius quia ab illo sum redemptus. « Et ille » alius « fidelis vocabit » peccatores ad poenitentiam ut de tirocinio novo glorietur se militem esse Christi. Quidam codices habent: Scribet in manu sua Domino; sed beatus Hier
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑum. germinabunti frue tus bone
oꝑationis. inten credentes: qui iam fimati¬
his radicibus. uitditum ⁊ ipsi plenam
possident. ꝑ salicem quȩ uifrue tuosa
est ncito ad crescit maxime siui̾ta p̃ter¬
fluentes aquas suti sit. hoc est si hinc in¬
de aquis uallatur. et quȩ etiã sumpta
fuerit incybo uł por sieut fisici dicunt.
sterilem rediti aqilo sumitur. significat᷑
gentilitus. quę steritis ante aduentum
dm̃ extitito afrueto bonoꝵ oꝑum: s
postea iaquas. docł łrine euangłicȩ iux¬
ta se habens. quei ante infruc tuosa
erat quasi fcontra naturam ꝓtulit frue¬
tus uirtutum. Possumꝰ etiam ꝑherba
et salices. geminam uocationẽ intelli¬
gere gentium. uideliẽ ac iudeoꝵ. ut
pherbas intelligamus multitudinem
gentium uenientium ad fidem. ꝑsalices
uero primitiuã eccłiam er iudeis quę
p̃dicantib apłis cito creuit. Iste. sub
unus credens ⁊ fidelis. dicet dñiuegosũ
seruus ꝑfidem & oꝑationem non ydoloꝵ

Expanded text:
um, germinabunt fructus bonae operationis inter credentes, qui jam firmati radicibus viriditatem et ipsi plenam possident. Per salicem quae infructuosa est et cito accrescit, maxime si juxta praeterfluentes aquas sita sit, hoc est si hinc inde aquis vallatur, et quae etiam si sumpta fuerit in cibo vel potu, sicut physici dicunt, sterilem reddit a quo sumitur significatur gentilitas, quae sterilis ante adventum Domini exstitit a fructibus bonorum operum: sed postea aquas doctrinae evangelicae juxta se habens, quae antea infructuosa erat, quasi contra naturam protulit fructum virtutum. Possumus etiam per herbas et salices geminam vocationem intelligere gentium, videlicet ac Judaeorum: ut per herbas intelligamus multitudinem gentium venientium ad fidem, per salices vero primitivam ecclesiam ex Judaeis, quae praedicantibus apostolis cito crevit. « Iste, » subaudis unus credens et fidelis, « dicet: Domini ego sum » servus per fidem et operationem, non idolorum,
Abbreviated transcription (Latin):
croꝵ. Forte lignum id durabile eleg̃
artifex sapiens. ut faciat inde dĩ
suum. Ex lignis inputribilibꝰ. & ex
auro & argento aliisq metallis. facie¬
bant antiqͥ simulacra. ut longua
ꝑ tt durare possent. his uerbis. ostenditur.
quia robur nichil sit iidolis. ad di eõpara¬
tionem. Num quid nonscitis ogentes ꝑ
natutalem legem. et cognitionem ercatu¬
rarum: me aet̾num . &. idolum nichil et :
Numquid nõ audistis legem quȩ ꝓmoyseu
datti est : Numqͥd non adnunciatum est

Expanded text:
crorum. « Forte lignum, » id est durabile « elegit crorum. « Forte lignum, » id est durabile « elegit artifex sapiens » ut faciat inde deum suum. Ex lignis imputribilibus, et ex auro, et argento, aliisque metallis faciebant antiqui simulacra, ut longa per tempora durare possent. His verbis ostenditur, quod nullum robur sit in idolis ad Dei comparationem. « Nunquid non scitis, » o gentes, per naturalem legem, et cognitionem, creaturarum me aeternum, et idolum nihil esse? « Nunquid non audistis » legem quae per Mosen data est? « Nunquid non annun
Abbreviated transcription (Latin):
radio solis uidetur. & pocius sentitur
mocłis quam uideatur. Et libanus no
sufficiet ad succendendum a mnimalia
eiꝰ adolocaustum ut reuocet gentes ab
ylolatria. idõ talia loquitur. Libanꝰ
mons: mi te magnitudinis uberri¬
mis pascus habundans. cuiꝰ ligeria
omia. ⁊ peccora ibi pascentia. nõ satis ee
qunt dñi sacrificus. E t est similitu¬
do quedam. Ac si diceret aliis. uerb̃.
Etiam si omiia animalia immolauitis
& lingna succeditis ad conburenda ho¬
locaustti : nonsufficient ad placandam
sic sunt coram. hoc ÷ in cõparatione
illius qui om̃ia implet. Cui gͦ similt̾
fecistis dm̃ uiuum ogentiles. ex om̃ib
simulacris manu fac tis: aut quam
imaginem ponetis ei exom̃ib dus
simił eẽ dõ qui ubiq est : Aesi
diceret. Nũquid sculpendo fecit eũ
aliquis: Non. ipse qui om̃ia fecit.
anemine est factus. Hec uor dĩ om̃i¬
potentis stulticiam gentium redar¬
guit. ut recedant acultura simula¬

Expanded text:
radio solis videtur, et potius sentitur radio solis videtur, et potius sentitur in oculis quam videatur. « Et Libanus non sufficiet ad succedendum, et animalia ejus ad holocaustum. » Ut revocet gentes ab idololatria, ideo talia loquitur. Libanus mons est mirae magnitudinis, uberrimis pascuis abundans cujus ligna omnia et pecora ibi pascentia, non satis esse queunt Domini sacrificiis. Et est similitudo quaedam. Acsi diceret aliis verbis: Etiam si omnia animalia immolaveritis, et ligna succenderitis ad comburenda holocausta, non sufficient ad placandam sic sunt coram eo, » hoc est, in comparatione illius qui omnia implet. « Cui ergo similem fecistis Deum » vivum, o gentiles, ex omnibus simulacris manufactis, « aut quam imaginem ponetis ei » ex omnibus simile esse Deo qui ubique est? Acsi diceret: Nunquid sculpendo fecit eum aliquis, et non ipse qui omnia fecit a nemine est factus? Haec vox Dei omnipotentis stultitiam gentium redarguit, ut recedant a cultura simula
Abbreviated transcription (Latin):
qui illi dat salubre consilium. inquẽ
ille sp̃s qualiter oꝑari debuisset. & i
strixxit & doeuit eum semitttm iusti¬
ciȩ. id rec titudinem oꝑationis: et
erudiuit eum scientia. et uiã pruden¬
tiȩ ostendit illi: Nullus. Prudentia
est inappetendis bonis & uitandis mał.
Ecce gentes ydola colentes. uł om̃e huma¬
num genus. ad comparationẽ dĩ qͣsi
stilla situle. & quasi momitũ statere
reputtite sunt. Sicuti modica stilla
asitula decidens. a portente ꝓnichilo du¬
citur: ⁊ sic monitũ statere qđ leui pocdẽ
maliam partem declina tur : sic õs
gentes act̾nititi dĩ comparite pro
nidulo reputantur. Mom̃tũ amotu
dr̃. Est autem mom̃tum minima
inclinatio libre & celerrima inalia
partem. quę fit exparuo pondẽ
Ecce iisule om̃ium terrarũ quȩ it
fluminib sunt. uł om̃s gentes. ut ꝑ
insulas gentes intelligamus. Quasi
puluis eriguis conparitione di. quin

Expanded text:
qui illi dat salubre consilium, in quo qui illi dat salubre consilium, in quo s qualiter operari debuisset, « et instruxit et docuit eum semitam justitiae, » id est rectitudinem operationis, « et erudivit eum scientia, et viam prudentiae ostendit illi? » Nullus. Prudentia est in appetendis bonis, et vitandis malis. « Ecce gentes » idola colentes, vel omne humanum genus ad comparationem Dei, « quasi stilla situlae » et quasi momentum staterae reputatae sunt. Sicuti modica stilla a situla decidens a portante pro nihilo ducitur, « et sicut momentum staterae » quod levi pondere in aliam partem declinatur: sic omnes gentes aeternitati Dei comparatae pro nihilo « reputantur. » Momentum a motu dicitur. Est autem momentum minima inclinatio librae, et celerrima in aliquam partem, quae fit ex parvo pondere. « Ecce insulae » omnium terrarum quae in fluminibus sunt, vel omnes gentes, ut per insulas gentes intelligamus, « quasi pulvis exiguus » comparatione Dei, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Palmus autem est extentt manꝰ ꝑtrãs¬
uersum asũmitate pollicis usq ad sũmitti¬
tem minumni digiti . P redieta est gͥ supra
uocatio gentium. & retributio earum.
Nunc uero nealiquis diffidẽt deuocatione
illarum. his uerb̾ magnitudo uocantis
exprimitur. Qđ autẽ pugillus dño
omipi & palmus adscribitut. nõ est intel¬
ligendum qđ ille qui sp̃s÷ humana ha¬
beat officia membroꝵ. s quedã ÷ simi¬
litudo ad exprimendã potentiȩ eiꝰ mag¬
nitudinem. Quis eni metiri potest õs
aquas. aut mpondẽ cęlum t̾ram qi
redigere : nullus nsi his qui exnichilo
suꝑ nichilum. nisi potestas trinitatis
instaitera id inpondus redegit : Quis
creature. quę trina maiesttite : fac ta:
Nullus. Ille enĩ quidat fortitudinem¬
⁊ fessis. nulliꝰ indiget auxilio. Aut quis
pater & filius. quoꝵ una ÷ potestas. iN¬
separabilis ditas. & qui tres inꝑsonis unũ
st̃ indiitite. Consiliarius est sp̃u scõ

Expanded text:
mus. Palmus autem est extenta manus, per transmus. Palmus autem est extenta manus, per transversum a summitate pollicis, usque ad summitatem minimi digiti. Praedicta est igitur supra vocatio gentium, et retributio earum. Nunc vero, ne aliquis diffideret de vocatione illarum, his verbis magnitudo vocantis exprimitur. Quod autem pugillus Doi et palmus ascribitur, non est intelligendum quod ille qui spiritus est humana habeat officia membrorum: sed quaedam est similitudo, ad exprimendam potentiae ejus magnitudinem. Quis enim metiri potest omnes aquas, aut in pondere coelum terramque redigere? Nullus nisi is qui ex nihilo super nihilum, nisi potestas Trinitatis,in statera, » id est in pondus redegit? « Quis creaturae, quae trina majestate est facta? Nullus. Ille enim qui dat fortitudinem fellis, nullius indiget auxilio. « Aut quiPater et Filius, quorum una est potestas, inseparabilis Deitas: et qui tres in personis, unum sunt in Deitate. Consiliarius est Spiritui sancto,
Abbreviated transcription (Latin):
mo dñi aduentu. Acsi diceret aliis uerb̃.
Ille qui postea in maiestate uenturus est ui¬
dicare unuersũ orbẽ inequittite. priꝰ ueni¬
et informa pastoris: sicut ipse dic̃. E gosũ
pastor bonus. Ipse. est eni pastor bonꝰ. qͥ nẽ
saciat electos suos ꝑm̃tis contẽplationem.
tunc uero saciat ꝑfec ta uisione. P rimum
docendo. post intriducendo ad gaudia ȩt̾na.
Inbrachio suo hoc ÷ infortitudine sua: cori¬
gregabit agnos. id colliget simplices. mari¬
suetos & in nocentes: ⁊ nouit̃ adfidẽ suam
uenientes. nõsuꝑbos & tumidos. Insinu suo
hoc÷ inprotec tione sua leuabit. sub̃ elec¬
tos suos ad celestia: qui innocentiã agni
uiros: qui spirittiles filios cotidiȩ in eccłia
pariunt sua p̾dicatione. exemplis et
miracłis. ⁊ ad huc parturiunt salutem
plurimoꝵ. & dicunt cum apło. Filii mei
est pugillo aquas. & celos palmo poncłauit.
Pugillum contractis digitis pugnum dici¬

Expanded text:
mo Domini adventu. Acsi diceret aliis verbis: Ille qui postea in majestate venturus est judicare universum orbem in aequitate, prius veniet in forma pastoris, sicut ipse dicit: « Ego sum pastor bonus . » Ipse est enim pastor bonus qui nunc faciat electos suos per mentis contemplationem: tunc vero satiabit perfecta visione, primum docendo, post introducendo ad gaudia aeterna. « In brachio suo, » hoc est, in fortitudine sua, « congregabit agnos, » id est colliget simplices, mansuetos, et innocentes, et noviter ad fidem suam venientes: non superbos et tumidos. « In sinu suo, » hoc est in protectione sua « levabit » subaudis electos suos ad coelestia, qui innocentiam agni et apostolicos viros, qui spirituales filios quotidie in Ecclesia pariunt sua praedicatione, exemplis et miraculis, et adhuc parturiunt salutem plurimorum, et dicunt cum Apostolo: « Filioli mei est pugillo aquas, et coelos palmo ponderavit? » Pugillum contractis digitis pugnum dici
Abbreviated transcription (Latin):
dat quia non est dño cura de nob̃.
insuꝑ nec nos uidet. Numqͥd nõ scitis
u non creditis aut non audistis ins
laborabit. quia om̃iũ creaturarum
dñs est. a omĩa continet. omĩaq sua
cis qđ uidicium non intelligit. et
uie tuȩ abscondite sunt abeo:
sunt inmalicia ut condam.fortitudi¬
nem bone oꝑationis. Nlam ds̃ om̃ps
tante fortitudinis est ut non solum
ipse non indigeat altius auxilio: sed
Deficient pueri & laborabunt. & uiue¬
nes ininfirmutite cadent. Lettitur
homo inpuericia & iuuentute & sa¬
nitate: s laborat infirmutite et
senec fute & cito decidet. Dr̃ autẽ
o puerilit̾ uiuunt. deficient & la¬
borabunt. ĩdđ inp̾senti labor erit eis
psens cuuit & corruent plertoto dapuati
Q ui autem sꝑant indño. muttibunt
fortitudinem. Nottindum qđ nõ dic it
ꝑdent fortitudinem s mutabunt: hoe :

Expanded text:
dat, quia non est Domino cura de nobis: dat, quia non est Domino cura de nobis: insuper nec nos videt. « Nunquid non scitis » id est, non creditis, « aut non audistis » inlaborabit, » quia omnium creaturarum Dominus est, et omnia continet, omniaque sua cis, quod judicium non intelligit, et viae tuae absconditae sunt ab eo. sunt » in malitia, ut quondam « fortitudinem » bonae operationis. Nam Deus omnipotens tantae fortitudinis est, ut non solum ipse non indigeat alterius auxilio: sed Deficient pueri et laborabunt, et juvenes in infirmitate cadent: » laetatur homo in pueritia, et juventute, et sanitate, sed laborat in infirmitate et senectute, et cito decidet. Deus autemet pueriliter vivunt, deficient et laborabunt, id est, in praesenti labor erit eis praesens cura, et corruent post ex toto damnati. « Qui autem sperant in Domino, mutabunt fortitudinem. » Notandum quod non dicit perdent fortitudinem, sed mutabunt: h
Abbreviated transcription (Latin):
& ininsibilia eognoscit. ⁊ cune ta it
numito ponde & mensura fecit. Qua
uia mea adño & adõ meo iudiciũ
meũ transiuit. Quando ꝓpħa liec
loquebatur : decem trib iam due te
erant incaptiuittitem. & due ad hue
morabantur intr̃a repromissionis.
& quod ille decem dicebant duc te
inassirios eduȩ dic ture erant: quan¬
do in babilonem ducende erant hoc
p̃dicebat ꝓpħa. Dicebat enĩ. Abscon¬
dit est ua mea adño hoc ÷ nõ iuidet
iusticiam meã & bona oꝑa. & adeo
meo iudicium meũ transiuit. id non
uste me iudicauit. quia ꝑmisit me
duci incaptiuittitem.cũ ego bona fe¬
cerim. Et est sensus. Ad dm̃ trena ñ
ptinent. & sedens incelos nõ considat.
quid unusquisq nr̃m faciat: ideoq
nos iniuste abostib opprimim̃. Et
sicut pisces inaquis huc illucq natant.
& sicut bestiȩ & animalia huc illucq
discurrunt. non habentes pastorem
neq rer torem: sic nos positi int̾ram.
non habemus qui nos regat & defen¬

Expanded text:
et invisibilia cognoscit, et cuncta in numero, et pondere, et mensura fecit. « Quvia mea a Domino, et a Deo meo judicium meum transivit? » Quando Propheta haec loquebaturerant in captivitatem, et duae a huc morabantur in terra repromissionis. Et quod illae decem dicebant ductae in Assyrios, et duae dicturae erant, quando in Babylonem ducendae erant: hoc praedicebat Propheta. Dicebant enim: Abscondita est via mea a Domino, hoc est, non videt justitiam meam, et bona opera. Et a Deo meo judicium meum transivit, id est, non juste me judicavit: quia permisit me duci in captivitatem, cum ego bona fecerim. Et est sensus: Ad Deum terrena non pertinent, et sedens in coelo non considerat quid unusquisque nostrum faciat: ideoque nos injuste ab hostibus opprimimur. Et sicut pisces in aquis huc illucque natant, et sicut bestiae et animalia hac illacque discurrunt, non habentes pastorem neque rectorem, sic nos positi in terram non habemus qui nos regat et defen
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uocat. p̃dicationẽ euangłii uo¬
cationem gentiũ. nouitatẽ fidĩ: & est
sensus. Que locutus sum ꝑ ꝓłias
de natiuitate mea. de p̃dicatione.
de miracłis meis. depassione. de re¬
surrec tione. u iniuersa completa st̃.
Nunc autẽ ad mincio uob̶ noua. uocatio¬
nem gentium. reprobationẽ iudeoꝵ
& sub uersionem ierłm. Anteꝗͣ oriant᷑
audit auobis faciam. Idõ adnuncio
priora cernitis rebꝰ expletai. sic ⁊ ea
que nunc p̾dico. credatis eę uentura.
Cantate dño canticũ nouũ: laus orus

Expanded text:
ionem Evangelii, vocationem gentium, novitatem fidei. Et est sensus: Quae locutus sum per prophetas de nativitate mea, de praedicatione, de miraculis meis, de passione, de resurrectione, universa completa sunt. Nunc autem annuntio vobis nova, vocationem gentium, reprobationem Judaeorum, et subversionem Hierusalem. « Antequam oriantur, audita vobis faciam. » Ideo annuntio priora cernitis rebus expleta: sic et ea quae nunc praedico, credatis esse ventura. « Cantate Domino canticum novum. » Qui
Abbreviated transcription (Latin):
recta. Praua & tortuosa corda genti¬
liũ. cõuersa st̃ in recta: ut legentes
dicta ꝓpħar̃. intelligant quȩ ibi
cõtinẽtur: & ocłis cordis clare xpͥi
lum̃ aspiciat᷑. Hȩc uerba fecieis.
ꝓ eo qđ est faciã. sub audis q̃ suꝑiuis
dixi : uidelic& uastacionẽ roma¬
norũ. & nõ dereliqui eos ꝓeo qđ ÷
nõ derelinquã si penitenciã egerit.
S qͥd fecer̃ illi nolentes agere ponitẽ¬
ciam cõuersi st̃ retrorsũ. id est in
infidelitatẽ. Post ꝗͣ dñs ascendit ad
celos. dimisit apłos in iudea: ut pre¬
dicarent uideos. & baptizarent in
nomine scẽ trinitatis: deditq eis

Expanded text:
recta. Prava et tortuosa corda gentilium conversa sunt in recta: ut legentes dicta prophetarum intelligant quae ibi continentur, et oculis cordis clare Christi lumen aspiciant. « Haec verba feci eis » pro eo, quod est faciam, subaudis quae superius dixi, videlicet vastationem Romanorum. « Et non dereliqui non derelinquam, si poenitentiam egerint. Sed quid fecerunt illi, nolentes agere poenitentiam? « Conversi sunt retrorsum, » id est, in infidelitatem. Postquam Dominus ascendit ad coelos, dimisit apostolos in Judaea ut praedicarent Judaeis, et baptizarent in nomine sanctae Trinitatis, deditque eis
Abbreviated transcription (Latin):
unuersitatis creatorem ⁊ dñm mani¬
festuis ostendit ista dixisse. cũ subiunxit.
Hec dicit dñs ds̃ creator om̃iũ rerum.
Hoc etiam sciendum & dicendũ illo in
loco. abi dicit. dans flatum popło. sicut
in principio creaturarũ animã creauit
exnichilo quani dedit primo homini:
ita cotidie ereat nuas animas. quas tri¬
buit nascentib hominib. E go dñs uo¬
cauite iniusticia. & adphendi manũ tua
ille qui om̃ia que suꝑius diximꝰ fecit.
Allo quitur filium suum dicens. E go
ds̃ pater uocauite exoriente in occiden¬
te. hoc ÷ de iudea inonis gentes. iniusti¬
cia iđ cum uisticia: ꝑ predicationem apłoꝵ¬

Expanded text:
eatorem et Dominum manifestius ostendit ita dixisse, cum subjunxit: Haec dicit Dominus Deus creator omnium rerum. Hoc etiam sciendum est, et dicendum illo in loco ubi dicit, dans flatum populo: quia sicut in principio creaturarum animam creavit ex nihilo, quam dedit primo homini : ita quotidie creat novas animas, quas tribuit nascentibus hominibus. « Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendi manum tuam. » Ille qui omnia quae superius diximus fecit, alloquitur Filium suum, dicens: Ego Deus Pater vocavi te ex Oriente in Occidentem, hoc est, de Judaea in omnes gentes, in justitia, id est, cum justitia per praedicationem apo
Abbreviated transcription (Latin):
det unicuiq iusto examine. scđ qđ
gessit. siue bonũ siue malum. Nor
erit tristis neq turbulentus omi tp̃r
hylaris. semꝑq iocundus extitit. Donec
ponat int̾ra iudicium. hoc ÷ indiȩ
uidicii suꝑ terrenos homines. & legẽ
eius insule exper tabunt. Manifestiꝰ
mus acciꝑe legem moysi : s legem
euangłii. Quare insule gentes uocen¬
tur. suꝑius dic tum est. Hec dicit
dedit ei ispm̃ calcantib eam. sub terram¬

Expanded text:
det unicuique justo examine secundum quod det unicuique justo examine secundum quod gessit, sive bonum sive malum. « Non erit tristis, neque turbulentus. » Omni hilaris, semperque jucundus exstitit. « Donec ponat in terra judicium, » hoc est, in die judicii super terrenos homines. « Et legem ejus insulae exspectabunt. » Manifestimus accipere legem Moysi, sed legem Evangelicam. Quare insulae gentes vocentur, superius dictum est. « Haec dicit dedit ei
Abbreviated transcription (Latin):
uor eiꝰ. sub aiudea uł agalilea. Licet
tates erant gentium: nusquã inuenimiꝰ
scriptum ingressum eẽ inciuitates uel
regiones. s iiudea et galilea: & marune
cirea ierłm. Calamum quassatum nome
conteret & linum fumigans nõ extinguet
ꝑ calamum qui extrinsecus ÷ nitidꝰ &intrin¬
secus uacuus possumꝰ intelligere regnũ
iudeoꝵ: quod inscribis ⁊ phariseis extrin¬
secus. ꝑsimulationem nitidum erat
intrinsecus autẽ uacuũ abono ope
uł etiam nitidum: quia ydola nõ cole¬
bat. Illo intp̃r. s uacuum. quia fidem
non habebat: ꝑlinum sumigans ex quo
sacerlotalia uestim̃tti fiebant. signisicat᷑
sacerdocium uideoꝵ. quod deficiebat¬
& quasi fumigabat. Ueniens gͥ dñs et
inueniens regnum iudeoꝵ concassatũ
iam enĩ regem ex se non habebant. sed
alienigenam: & sacerdotium eoꝵ iam
quando reddet unicuiq scdm oꝑa sua.
Indie enĩ iudicii sola filii ꝑsona appare¬
bit. & qui dapnatus est iniuste. red¬

Expanded text:
udis a Judaea vel Galilaea. Licet i, quae civitates erant gentium, nusquam invenimus scriptum ingressum esse in civitates vel regiones: sed in Judaea et Galilaea, et maxime circa Hierusalem. « Calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non exstinguet. » Per calamum, qui extrinsecus est nitidus et intrinsecus vacuus, possumus intelligere regnum Judaeorum: quod in scribis et pharisaeis extrinsecus per simulationem nitidum erat, intrinsecus autem vacuum a bono opere. Vel etiam nitidum, quia idola non colebat illo in tempore: sed vacuum quia fidem non habebat. Per linum fumigans ex quo sacerdotalia vestimenta fiebant, significatur sacerdotium Judaeorum, quod jam deficiebat, et quasi fumigabat. Veniens ergo Dominus, et inveniens regnum Judaeorum conquassatum jam enim ex se regem non habebant, sed alienigenam et sacerdotium eorum jam quando reddet unicuique secundum opera sua. In die enim judicii sola Filii persona apparebit. Et qui damnatus est injuste, red
Abbreviated transcription (Latin):
ereo qđ nõ: adcultores ydoloꝵ. Quantum
ꝑtinet ad matheriam uñ idola fiebant
uideliẽ aurũ uł tale huiꝰmodi aliquid
erit .s ipse cultus nichil erat insuꝑ ⁊ ad cõ¬
parationem aurũ ⁊ es uł illud uñ fiebant
nichil erat. Abhominatio est qui elegit uo̾.
hoc : abiec tio ⁊ de testatio est ille homo qͥ
conflauit uos oydola. Suscitaui ab aqͥlone
&ueniet abortu soł. Uordĩ patris. Aquilo:
uentus frigidis ⁊ contrariꝰ. significat diabolũ.
Suscutiuit gͦ ds̃ pater gentiles sub aquilone
de gentes. hoc ÷ qui figus erroris paciebantur.
solis inquem credent. Abortu soł uenire
di: quia uidea inorientis partib est. Ille
ueniet ab ortu soł. dequo supra dic tũ est.¬
loco. E cce uir oriens nom eiꝰ. Idõq suscitti¬
bit gentes. de infidelitaite ad fidem. ũt cre¬
dant ineum qui uenit abortu soł. Et
quare dicit dñm uenire abortu soł ad
gentes. cum ipse ᷤ nõ p̾dicauĩt : ad gentes

Expanded text:
on est, ad cultores idolorum, quantum pertinet ad materiam unde idola fiebant, videlicet aurum vel aliud hujusmodi, aliquid erat, sed ipse cultus nihil erat. Insuper et ad comparationem auri et aeris, vel illius unde fiebant, nihil erat. « Abominatio est, qui elegit vos, » hoc est abjectio et detestatio, ille homo, qui conflavit vos, o idola. « Suscitavi ab aquilone, veniet ab ortu solis. » Vox Dei Patris. Aquilo est ventus frigidus et contrarius, et significat diabolum. Suscitavit ergo Deus Pater gentiles ab aquilone degentes, hoc est qui frigus erroris patiebantur, solis, in quem credent. Ab ortu solis venire dicitur, quia Judaea in Orientis partibus est. Ille veniet ab ortu solis, de quo supra dictum estloco: « Ecce vir oriens nomen ejus . » Ideoque suscitabit gentes de infidelitate ad fidem, ut credant in eum, qui venit ab ortu solis. Et quare dicit Dominum venire ab ortu solis ad gentes, cum ipse non praedicaverit gentibus?
Abbreviated transcription (Latin):
tionis suscepit. eleuans eum suꝑ om̃ia
sida ⁊ suꝑ om̃s celos: & collocans index¬
tera maiesttitis suȩ. E lec tus m̃s. con¬
placuit sibi in illo anima mea
baptismatis et etiam inmonte uox
ꝓtulit missa apatre. Hic ÷ filiꝰ m̃s dilee¬
tus. in quo mͥ com placui. iđ inquo
placitum meũ posui. E lec tus ÷ quia
in illo est om̃is plenitudo uirtutum.
Et hoc ÷ qđ dicit. Conplacuit sibi
inillo anima mea : hoc ÷ con placuit
uoluntati meȩ ut habittiret in illo.
conceptionis sic̃ dixit angłs mariȩ.¬

Expanded text:
tionis suscepit, elevans eum supra omnia sidera et super omnes coelos, et collocans in dextra majestatis suae. « Electus meus, complacuit sibi in illo anima mea.ut tempore baptimatis et etiam in monte vox protulit missa a Patre: « Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui , » id est, in quo placitum meum posui. Electus est, quia in illo est omnis plenitudo virtutum , Et hoc est quod dicit, complacuit sibi in illo anima mea, hoc est, complacuit voluntati meae, ut habitaret in illo. conceptionis, sicut dixit angelus Mari
Abbreviated transcription (Latin):
nouissima eoꝵ id ad quati siqem ꝑueniant.
que uentura sunt indicate nob oydola. hoc
⁊ aduentum filii mei ⁊ cet̾ta quȩ suꝑiꝰ dic tt
ds coli debeat abhominibꝰ. Hsis uerbis osten¬
ditur quia post aduentum filii dĩ omĩa
ydola contieuer̃. ⁊ nichil de xpõ potuer¬
signum est idola deos non eȩ. qđ nec bene
possunt facere nec male. non qđ ydola
uł demones assidentes ydoł. mala sepe
nonfecerint: s qđ nisi potestas cõcesta
eis fuerit adño hoc facere non possunt.
Maxime uͦ talia dabant resporsadceban
duplicit᷑ posset intelligi. ut est illua
Aio te eacida romanos uincere posse. Loqͣ
sunt. ut inpsalmo habetur. Similes illis
siunt qui faciunt ea hoc ÷ nichilsunt ydola
& quantum adcultum ꝑtinet qui faciunt
nonestis dii. P ossumꝰ etiam hoc refer̃e ad

Expanded text:
eniant. « Quae ventura sunt indicate nobis, » o idola, hoc est, adventum Filii mei, et caetera quae superius dicta Deus coli debeat ab hominibus. His verbis ostenditur, quia post adventum Filii Dei omnia idola conticuerunt, et nihil de signum est, idola deos non esse, quod nec bene possunt facere, nec male. Non quod idola, vel daemones assidentes idolis, mala saepe non fecerunt, sed quia nisi potestas concessa eis fuerit a Domino, hoc facere non possint. Maxime vero talia dabant responsa, ut dupliciter posset intelligi. Ut est illud: Aio te Aeacida Romanos vincere posse. « Loqsunt . » Ut in Psalmo habetur: « Similes illis fiant qui faciunt ea , » hoc est nihil sunt idola, et quantum ad cultum pertinet, qui faciunt n
Abbreviated transcription (Latin):
Uoxdĩ patris sua interrgationes gentesm
docentis. quod ignorant. Aboriente as̃
qua illum primum incarnari constitiut.
uocauit eum ut sequeretur. id ut eitu
uoluntati pareret. Seͥitus ÷ sili patiẽ.

Expanded text:
Dei Patris, sua interrogatione gentes docentis quod ignorant. Ab Oriente Deus Pqua illum primum incarnari constituit. « Vocavit eum ut sequeretur » id est, ut ejus voluntati pareret. Secutus
Abbreviated transcription (Latin):
nunciauit : quia iudei ꝓnichilo dure¬
runt eiꝰ p̃dicationẽ.⁊ pauci eoꝵ meũ
credider̃. Tentes autem pꝰ̾ꝗͣ errorem
suum ab apłis audierunt. quã quã
dñm presentem nonuidissent crede
ineũ. & conuerti auia sua mala. morã
non fecer̃. N onclamabit id nõ suble¬
uabit inaltum uocem suam. quia erit
mitis ⁊ mansuetus: sicut alio inloco

Expanded text:
t? Quia Judaei pro nihilo duxerunt ejus praedicationem, et pauci eorum in eum crediderunt. Gentes autem postquam errorem suum ab apostolis audierunt, quanquam Dominum praesentem non vidissent, credere in eum et converti a via sua mala moram non fecerunt. « Non clamabit, » id est, non sublevabit in altum vocem suam, quia erit mitis et mansuetus. Sicut alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
solis. ⁊ adducet iđ rediget magistratus
quasi lutum. hoc ÷ principes huiꝰ mundi
uł demones. qui magisteriũ tenebant
suꝑ genꝰ humanii. Et uelud plastes
cõculeans humũ. P lastes est figulus
fabricator litti. Sic sigulus cõ culcat
lutum et humum. ad conponendas ollas.
sic dñs iłic insuo aduentu. concalcauit¬
& redegit ad nichuilũ omnem potentiam
istius scłi. ut faceret exinde qđ damuas
inhonorem qđ dam incontumelia. Quis
annunciauit aberordio ut sciamꝰ : & a
principio ereaturarũ pre dirit sutura
ut dicamꝰ quia iustus es. Et est sensus.
Quis ds̃ fure ingentib ut adnuntiaret
aduentũ filii dĩ : Si est aliqͥs ds̃ qui hec
predicens futura ex om̃ib dus ur̃ĩs

Expanded text:
cet, » id est rediget « magistratus quasi lutum, » hoc est, principes hujus mundi vel daemones, qui magisterium tenebant super genus humanum. « Et velut plastes conculcans humum. » Plastes est figulus, fabricator arcuum. Sicut figulus conculcat lutum, et humum ad componendas ollas: sic Dominus Jesus in suo adventu conculcavit et redegit ad nihilum omnem potentiam istius saeculi: ut faceret exinde quoddam vas in honorem, quoddam in contumeliam. « Quis annuntiavit ab exordio ut sciamus et a principio, » creaturarum praedixit futura « ut dicamus quia justus est. » Et est sensus: Quis Deus fuit in gentibus, ut annuntiaret adventum Filii Dei? Si est aliquis Deus qui haec praedicens » futura ex omnibus diis
Abbreviated transcription (Latin):
astatu. Uite p̃sentis quia non habuerunt
semꝑ ee ut ipse. Caro enĩ fuerunt. Qui¬
um codices ħent neq planititus neq era¬
dicatus tuncus eoꝵ s melius est ut di¬
cimus ꝑablatuuĩ neq sato nec eradicato.
⁊ icut tempestas aufert stipulam. sic ds̃ omp̃s
sua potentia tallit ab̾ac uitti reprobos.
e lu as sunilastis me ⁊ adequastis me dicit
cos aqͦ gentiles idola colentes. Cii ad¬
similastis me inquid oiudei uł gentiles
exom̃ib diĩs ur̃is: leuate in excelso hoc
telligite quis creauit hec quȩ ibi cori¬
sistunt : ⁊⁊ si aliter non uultis ꝑereatu¬
rm intelligite creatorẽ. Qui educ̃

Expanded text:
a statu vitae praesentis, qui non habuerunt a statu vitae praesentis, qui non habuerunt semper esse et posse: caro enim fuerunt. Quidam codices habent: Neque plantatus, neque radicatus truncus eorum: sed melius est ut dicamus per ablativum: neque sato, neque radicato. Sicut tempestas aufert stipulam, sic Deus omnipotens sua potentia tollit ab hac vita reprobos. « Et cui assimilastis me, et adaequastis me, dicitJudaeos quam ad gentiles idola colentes. Cui assimilastis me inquit, o Judaei, vel gentiles ex omnibus diis vestris? « Levate in excelso, » hoctelligite « quis creavit haec » quae ibi consistunt. Ut si aliter non vultis, per creaturam intelligatis Creatorem. « Qui educit