comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tunt᷑ ⁊ dimittimus. quȩ harũ quatuor
reliquarum scđa petitio est: tc̃ autem
nulla erit uenia peccators. qr nulla pec¬
cata. Et temptationes temporałẽ istã
uitam infestant. non autem er̃t cum ꝑfec¬
łum erit qł dictum est. abscondes eos iN
abscondito uultus tui. Et mału a quo
libari optamus ⁊ ipsa lib̾atio a malo ad
hanc utiq uitam ꝑtinet. quam & iusti¬
tia dĩ mortalem meruimus. ⁊ unde ipsiꝰ
tionũ congruere illi septenario numero
ex quo totus iste sermo maNauit. Si enĩ
tur iN homiNib nom̃ cłi timore casto
ꝑmanente iN scła scłors. Si pietas est
qua beati sunt mites qr ipsi hereditate pos¬
sidebt terram : petamꝰ ut ueniat regnũ ȩiꝰ
siue in nosmet ipsos ut mitescamꝰ. siue de
quo nos gaudebimꝰ ⁊ laud abimꝰ dicente
illo. U enite benedicti patris mei.
accipite regnũ qđ uob̃ paratũ est ab
origine mundi. In dño enim inquit
ꝓpħa laudabit᷑ anima mea. audiant
mites ⁊ iocundent᷑. Si scientia est qua

Expanded text:
unc dimittimus; quae harum quatuor reliquarum secunda petitio est: tunc autem nulla erit venia peccatorum, quia nulla peccata. Et tentationes temporalem istam vitam infestant; non autem erunt, cum perfectum erit quod dictum est, Abscondes eos in abscondito vultus tui . Et malum, a quo liberari optamus, et ipsa liberatio a malo ad hanc utique vitam pertinet, quam et justitia Dei mortalem meruimus, et unde ipsiutionum congruere illi septenario numero, ex quo totus iste sermo manavit. Si enim tur in hominibus nomen dei, timore casto permanente in saeculum saeculi. si pietas est, qua beati sunt mites, quia ipsi hereditate possidebunt terram, petamus, ut ueniat regnum eius siue in nos ipsos, ut mitescamus nec ei rquo nos gaudebimus et laudabimur dicente illo: uenite, benedicti patris mei, percipite regnum, quod uobis paratum est ab origine mundi. in domino, inquit propheta. laudabitur anima mea; audiant mites et iucundentur. si scientia est, qua
Abbreviated transcription (Latin):
optionem apellat qua in et̾na hereditatẽ
uocam᷑. ut coheredes xpi esse possimus.¬
tamur in regnum d̃i non tamq alieni sed
tamq. ab illo facti & creati hoc est conditi.
ut unũ sit beneficiũ quo nos fecit e̾e ꝑ omĩ¬
potentiam suam cum ante nichil essemus.
alterum qͦ adoptauit ut cũ eo tamq. filii
uita ȩt̾na ꝓ nrã participatione fruerem᷑.
Itaꝙ non ait. facite ista qr estis filii: sed faci¬
te ista ut fil iisitis. Cum autẽ adhoc nos
uocat ꝑ ipsum unigenitũ: ad similitudinẽ
suam nosuocat. Ille enimsicut consequent᷑
dicit solem suũ oriri facit suꝑ bonos & ma¬
los. & pluit suꝑ iustos & inustos. Siue
solem suũ non istũ carneis oculis uisibilẽ
accipias sed illam sapientiam de qua di¬
cit᷑ candor est lucis et᷑nȩ de qua item
sol ustitiȩ ut etiam pluuiam accipias
irrigationem doctͥnȩ ueritatis. qr & bo¬
nis & malis apparuit & bonis & malis

Expanded text:
optionem appellat, qua in aeternam haereditatem optionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes Christi esse possimustamur in regnum Dei, non tanquam alieni, sed tanquam ab illo facti et creati, id est conditi, ut unum beneficium sit, quo nos fecit esse per omnipotentiam suam, cum ante nihil essemus; alterum, quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait: Facite ista, quia estis filii; sed facite ista ut sitis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Sive solem suum non istum carneis oculis visibilem accipias, sed illam sapientiam, de qua dicitur, Candor est enim lucis aeternae ; de qua item sol justitiirrigationem doctrinae veritatis ; quia et bonis et malis apparuit, bonis et malis
Abbreviated transcription (Latin):
sed castigo corpus meu̾ & seruituti subicio.
Nam hoc inse utiq prost᷑nebat & debilita¬
bat & uictum ordinIabat. unde stephanuoi
cet̾osq xpͥianos fuerat ꝑsecutꝰ. Qͥs gͦ con¬
ucͥit martires scõs non talẽ suam uindictã
a dño esse clep̃catos. cum etiam finẽ huius
scłi in quo tanta exitia ꝑtułunt. ad suam
uindictam pot uerint libent᷑ optare.
Qđ qui orant & ꝓ inimicis suis orant qͥ sanabi¬
les sunt & contra illos non orant qui insa¬
nabiles esse uoluerunt: qr ds̃ qͦq puniendo
illos non est maliuolus tortor sed iustissimꝰ
ordinator: Sine ulla gͦ clubitatione diliga
filii patͥs urĩ qui in celis est : ex illa regu¬
la est intelligendũ qua & iohannes dicit.
Dedit eis potestatem filios dĩ fieri. Unus¬
est enim naturalit̾ filius. qui nescit. om̃ino
peccare. Nos autẽ potestate accepta effici¬
mur filii. in quantũ ea que ab illo p̃cipi¬
unt᷑ implemꝰ. Nnde apł̃ica disciplina ad¬

Expanded text:
sed castigo corpus meum, et servituti subjicio ? sed castigo corpus meum, et servituti subjicio ? Nam hoc in se utique prosternebat, et debilitabat, et victum ordinabat, unde Stephanum caeterosque Christianos fuerat persecutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum etiam finem hujus saeculi, in quo tanta exitia pertulerunt, ad suam vindictam potuerint licenter optare? Quod qui orant, et pro inimicis suis orant qui sanabiles sunt, et contra illos non orant qui insanabiles esse voluerunt: quia Deus quoque puniendo illos non est malevolus tortor, sed justissimus ordinator. Sine ulla ergo dubitatione diligamfilii Patris vestri qui in coelis est, ex illa regula intelligendum est, qua et Joannes dicit, Dedit illis potestatem filios Dei fieri . Unus enim naturaliter Filius est, qui nescit omnino peccare: nos autem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur implemus. Unde apostolica disciplina ad
Abbreviated transcription (Latin):
supplicii fuit. nec sicut apło contra alex¬
andrũ. nam & inde iam satisdictũ est
sed sicut in apocalipsi iohannis legimꝰ mar¬
tires orare ut uindicent᷑. cumille pͥmus
martir ut lapidatorib suis ignosceret᷑ ora¬
uerit. Sed hinc non oportet moueri.
Quis enim audeat affirmare cũ illi scĩ candi¬
dati se uindicari petierint utrũ contra
ipsos homines an contra regnũ peccati pe¬
tierint : Nam ipsa est sincera ac plena iusti¬
tiȩ ac miscdĩȩ uindicta martirũ. ut euer¬
tat᷑ regnũ peccati. quo regnante: tanta
cens. Nongͦ regnet peccatum iN ur̃o mor¬
tali corpore. Hestruit᷑ autẽ & eũtit᷑ pec¬
cati regnum. partĩ correctione hominũ
ut caro spũi subiciat᷑. partĩ dampnatio¬
ne ꝑseuerantiũ in peccato: ut ita ordine t᷑
possint. Intuere apłm paulũ. Nonne tͥ uide¬
tͣ inscipso s tepharuo martirem uindicare
cum dicit. non sic pugno tamq. aerem ceders

Expanded text:
supplicii fuit: nec sicut ab Apostolo contra Alexsupplicii fuit: nec sicut ab Apostolo contra Alexandrum; nam et inde jam satis dictum est: sed sicut in Apocalypsi Joannis legimus martyres orare ut vindicentur ; cum ille primus martyr ut lapidatoribus suis ignosceretur, oraverit. 77. Sed hinc non oportet moveri. Quis enim audeat affirmare, cum illi sancti candidati se vindicari petierint, utrum contra ipsos homines, an contra regnum peccati petierint? Nam ipsa est sincera et plena justitiae et misericordiae vindicta martyrum, ut evertatur regnum peccati, quo regnante tanta cens: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore . Destruitur autem et evertitur peccati regnum, partim correctione hominum, ut caro spiritui subjiciatur; partim damnatione perseverantium in peccato, ut ita justitia opossint. Intuere apostolum Paulum; nonne tibi videtur in seipso Stephanum martyrem vindicare, cum dicit: Non sic pugno, tanquam aerem caedens;
Abbreviated transcription (Latin):
orandũ ꝓ his qui nos ꝑsecunt᷑. ut ꝓ qͥ¬
b dã etiam frũm peccatis intelligat᷑
non p̃ceptũ esse ut oremꝰ. ne ꝑ imꝑitiã
nram̃ diuinia scriptura qđ fieri ñ
potest a se dissentire uideat᷑. Sed utrũ.⁊q
sicut ꝓ quib dam non est orancdũ ita etiã
contra aliquos oranłũ sit : nondũ satis
apparuit. E eneralit̾ enim dictũ est.
Oenedicite. & nolite maledicere. Et illud.
Nemini malum ꝓ malo reddentes. Pro quo
autem non oras: non etiam contra illum
oras. Hotes enim uide certam eius penã
& penitꝰ desꝑatam salutẽ. & non qr odisti
eum ideo ꝓ illo ñ oras. sed qr sentis nichil
te posse ꝓficere: & orationẽ tuã non
uis repelli a iustissimo iudice. S ed qͥd
agimus de his contra quos oratũ a scĩs
accipimus non ut corrigerent᷑. nã hoc
mͦ potius ꝓ ipsis oratũ est sed ad illam
ultimam damꝑnationem non sicut contra
dñi traditorem ꝑ prophãm. nam illa ut
dictum est pͣdictio fut᷑or. non optatio

Expanded text:
orandum pro his qui nos persequuntur, ut pro quibusdam etiam fratrum peccatis intelligatur non praeceptum esse ut oremus; ne per imperitiam nostram divina Scriptura quod fieri non potest a se dissentire videatur. Sed utrum sicut pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo non oras; sed quia sentis nihil te posse proficere, et orationem tuam non vis repelli a justissimo judice. Sed quid agimus de his contra quos oratum a sanctis accepimus, non ut corrigerentur, nam hoc modo potius pro ipsis oratum est; sed ad illam ultimam damnationem: non sicut contra Domini traditorem per prophetam; nam illa, ut dictum est, praedictio futurorum, non optatio
Abbreviated transcription (Latin):
nocens non aꝑuit os suũ. Proinde ubi
non respondebat. sicut ouis silebat. Ubi
respondebat. sicut pastor clocebat. Disca
more alterius maioris potestatis occidit.
Talẽ qͥppe ds̃ pilato dederat potestatẽ.
ut ẽẽt etiã sub cesaris potestate. Quapp¬

Expanded text:
nocens non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discammore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem, ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quaprop
Abbreviated transcription (Latin):
erit qđ xp̃ianus est. multomagis in se
contempni paratus sit si quos huiusse¬
culi honores habet. sicut idẽ apł̃s cũ
in eo ꝑsequerent᷑ homines nom̃ xp̃ianũ¬
.&. si taceret de dignitate quam habe¬
bat ir scło. non p̃buerat alteram maxil
lam cedentib dextram. Non enĩ clicer¬
do ciuis romaniꝰ sum nͥ erat paratꝰ inse

Expanded text:
ristianus est, multo magis in se contemni paratus sit, si quos hujus saeculi honores habet. Sicut idem Apostolus, cum in eo persequerentur homines nomen christianum, si taceret de dignitate quam habebat in saeculo, non praebueralam caedentibus dexteram. Non enim dicendo, Civis Romanus sum, non erat paratus
Abbreviated transcription (Latin):
qd erat de numero pisciũ cõm̃daturꝰ
augeret: De qua re etiã nos qđ ipse ap¬
posuerit dicere iã debemꝰ. Dicit gͦ symon
petrus. Uado piscari. Dict̃ ei qͥ cũ illo erant.
Uenimꝰ & nos tecũ. Et exierunt & ascen

Expanded text:
quod erat de numero piscium commendaturus quod erat de numero piscium commendaturus augeret. De qua re etiam nos quod ipse apposuerit, dicere jam debemus. 5. Dicit ergo Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei qui cum illo erant: Venimus et nos
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝙͣ ꝓfecto cũ ceteris euangłii p̾dica¬
torib habebat. non cũ ceteris uteret᷑
sed suo stipendio militaret negentes
ã nomine xp̾i penitꝰ alienas doctrina eiꝰ.
quasi uenalis offenderet alit̾ educat᷑
artẽq quã non nouerat didicit. ut dũ
suis manib transigit᷑ doctor nullus gra¬
uaret᷑ auditor: qͣnto magis beatꝰ petrus
qͥ iã piscator fuerat qđ nouerat fecit.
si ad p̃sens illud tẽpus aliud unde uiue¬
ret non inuenit: Sed respondebit qͥs¬
piã. Et cur non inuenit cũ diis ꝓmise¬
rit dicens. querite pͥmũ regnũ & iusti¬
tiã dĩ. & hec om̃ia apponent᷑ uobis:
Prorsus etiã sic dñs qͦd ꝓmisit impleuit.
Nã qͥs alius pisces qͥ caperent᷑ apposuit.
qͥ non obaliuid credendus ẽ eis ingessisse
penuriã qua cõpellerent᷑ ire piscatum.
nͥ dispositũ uolens exhibere miraculum.
ut simul & p̾dicatores euangłii sui pas¬
ceret. & ipsũ ȩuangłm tanto sacram̃to

Expanded text:
te, quam profecto cum caeteris Evangelii praedicate, quam profecto cum caeteris Evangelii praedicatoribus habebat, non cum caeteris uteretur, sed suo stipendio militaret, ne gentes a nomine Christi penitus alienas, doctrina ejus quasi venalis offenderet, aliter educatus, artem quam non noverat didicit, ut dum suis manibus transigitur doctor, nullus gravaretur auditor; quanto magis beatus Petrus, qui jam piscator fuerat, quod noverat fecit, si ad praesens illud tempus aliud unde viveret, non invenit? Sed respondebit quispiam: Et cur non invenit, cum Dominus promiserit dicens, Quaerite primum regnum et justitiam Dei, et haec omnia apponentur vobis ? Prorsus etiam sic Dominus quod promisit implevit. Nam quis alius pisces qui caperentur apposuit? qui non ob aliud credendus est eis ingessisse penuriam qua compellerentur ire piscatum, nisi dispositum volens exhibere miraculum: ut simul et praedicatores Evangelii sui pasceret, et ipsum Evangelium tanto sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ apłis imponendã sed potesta¬
tẽ clatã. Quã potestatẽ cõmemorat
idem apłs dicens. Si nos uobis sp̃ua¬
lia seminauimꝰ. magnũ ẽ si ur̃a car¬
nalia metamꝰ : Si alii potestatis ur̃ȩ
participant. non magis nos: Sed ñ
altari seruiunt inqͥt. altari cõpatiun¬
t᷑. sic & dñs ordinauit. his qͥ euangłm
annuntiant. de euanglĩo uiuere. ego¬
autẽ nullius hoꝵ usus sũ. Satis igit᷑
aꝑtũ ẽ non imꝑatũ sed in potestare
apłis positũ ut aliunde non uiuerent
nͥ ex ęuangłio & ab eis qͥb ęuangłio
p̃dicando sp̃ualia seminabant carna¬
lia meterent. hoc ẽ carnis huiꝰ sustenta¬
culũ sumerent: & tanꝗͣ. milites xp̃i
stipendiũ debitũ acciꝑent sic̃ a ꝓuinti¬
alib xp̃i. Unde ilem ipse miles e gregiꝰ
paulo suꝑius de hac re dixerat. Quis
militat suis stipendiis unꝗͣ: Qd tam̃
ipse faciebat. qͥ plus illis om̃ib labora¬
bat. Si gͦ beatus paulus ut ea potesta

Expanded text:
sitatem apostolis impositam, sed potestasitatem apostolis impositam, sed potestatem datam. Quam potestatem commemorat idem Apostolus dicens: Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Si alii potestatis vestrae participant, non magis nos? Sed nonaltari serviunt, » inquit, « altari compartiuntur; sic et Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiautem nullo horum usus sum. » Satis igitur apertum est, non imperatum, sed in potestate Apostolis positum, ut aliunde non viverent nisi ex Evangelio, et ab eis quibus Evangelium praedicando spiritualia seminabant, carnalia meterent; hoc est, carnis hujus sustentaculum sumerent, et tanquam milites Christi stipendium debitum acciperent, sicut a provincialibus Christi. Unde idem ipse miles egregius paulo superius de hac re dixerat, Quis militat suis stipendiis unquam ? Quod tamen ipse faciebat, quia plus illis omnibus laborabat. Si ergo beatu
Abbreviated transcription (Latin):
pisciũ piscatores. His gͦ quos hoc mo¬
uet respendendũ ẽ non eos fuisse ꝓhi¬
bitos arte sua licita scilicet atq con¬
cessa uictũ necessariũ querere sui apła¬
tus integritate seruata si quando un¬
de uiuerent aliud non haberent. nͥ
farte qͥspiã putare audebit aut dice¬
re apłm paulũ non ꝑtinuisse ad eoꝵ
ꝑfectionẽ qͥ relictis om̃ib xp̃m secu¬
manib transigebat. Ubi magis im¬
pletũ ẽ qđ aitꝰ plus om̃ib laboraui.
& adiunxit. non ego autẽ sed gr̃a dĩ
mecũ. ut hoc quoq appareat dĩ grͣȩ
deputandũ qđ & animo & corpore po¬
terat usq adeo plus illis om̃ib labo¬
rare. ut neq cessaret ab ęuangłio
p̾dicando neq tam̃ ex ȩuangłio sic̃
illi sustentaret hanc uitã: cũ id ꝑ tot
gentes in qͥb xp̃i nom̃ non fuerat
ꝓpħatũ multolatiꝰ atq fertilius se¬
minaret: ubi ostendit ex euangłio ui¬
uendi. hoc ẽ uictũ habendi non neces¬

Expanded text:
piscium piscatores. 3. His ergo quos hoc mopiscium piscatores. 3. His ergo quos hoc movet respondendum est, non eos fuisse prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui Apostolatus integritate servata, si quando unde viverent aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare audebit aut dicere, apostolum Paulum non pertinuisse ad eorum perfectionem qui relictis omnibus Christum secumanibus transigebat . Ubi magis impletum est quod ait: Plus omnibus illis laboravi adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Ut hoc quoque appareat Dei gratiae deputandum, quod et animo et corpore poterat usque adeo plus omnibus illis laborare, ut neque cessaret ab Evangelio praedicando, neque tamen ex Evangelio, sicut illi, sustentaret hanc vitam, cum id per tot gentes, in quibus Christi nomen non fuerat prophetarum, multo latius atque fertilius seminaret. Ubi ostendit ex Evangelio vivendi, hoc est victum habendi, non neces
Abbreviated transcription (Latin):
totos eos tenebat attentos usq ad eius
sepulturã quȩ ante uesꝑũ facta est:
sequens autẽ dies erat sabbati quando
ri utiq non licebat. tert᷑a uͦ die dñs
resurrexit eosq reuocauit ad spem
quã de illo non habere iã ceꝑant. ta¬
m̃ si tunc fecissent putaremꝰ eos illa
quȩ animos eoꝵ occuꝑauerat desꝑa¬
tione fecisse. Nunc uͦ pꝰ eũ sibi de se¬
pulchro redlitũ uiiuii. pꝰ oblatã sius
oculis & manib non solũ uidendã
uerũ etiã tangenclã atq palpandam
retliuiuae carnis eudentissimã ueri¬
tatẽ. post inspecta uulnerũ loca usq
ad apłi thomȩ confessionẽ qͥ se aliter
crediturũ non ẽẽ p̾dixerat. pꝰ accep¬
tũ eius insufflatione spm̃ scm̃. post
uerba in suas aures eiꝰ ore ꝓlata sicut
misit me pat̾ & ego mitto uos. quoꝵ
remiseritis peccata remittunt᷑ eis. &
quoꝵ retinueritis retenta st̃. subito
fiunt sicut fuert᷑ non hominũ sed

Expanded text:
totos eos tenebat attentos, usque ad ejus totos eos tenebat attentos, usque ad ejus sepulturam, quae ante vesperam facta est; sequens autem dies erat sabbati, quando ri utique non licebat; tertio vero die Dominus resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illo non habere jam coeperant: tamen si tunc fecissent, putaremus eos illa quae animos eorum occupaverat, desperatione fecisse. Nunc vero post eum sibi de sepulcro redditum vivum, post oblatam suis oculis et manibus, non solum videndam, verum etiam tangendam atque palpandam redivivae carnis evidentissimam veritatem; post inspecta vulnerum loca, usque ad apostoli Thomae confessionem, qui se aliter crediturum non esse praedixerat; post acceptum ejus insufflatione Spiritum sanctum, post verba in suas aures ejus ore prolata, Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt : subito fiunt sicut fuerant, non hominum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bedei. & alii ex discipłis eius duo. Dic̃
eis symon petrus. Uado piscari. Dicunt
ei. Uenimꝰ & nos tecũ. Queri solet de
hac piscatione discipłoꝵ cur redierint
petrus & filii zebedei ad id qđ fuer̃t
prius quã adño uocarent᷑. Erant enĩ
piscatores quando eis dixit uenite
post me : & faciã uos piscatores homi¬
nũ. Tunc eũ qͥppe illi secuti sunt.
ut magisterio eius relictis om̃ib ad¬
hererent. in tantũ ut cũ ab eo ille
diues tristis abscederet cui dixerat
uade uende quȩ habes & da pauꝑib
& habebis thesaurũ in celo & ueni
sequere me. diceret ei petrus. Ecce
nos dimisimꝰ omĩa. & secuti sumus
te. Quid ẽ gͦ qđ nc̃ quasi apłatu re¬
licto fiunt qđ fuerunt & qđ dimise¬
rant repetunt. tanꝗͣ. obliti qđ audie¬
rant. nemo ponens manũ suꝑ aratrũ
& respiciens retro aptus ẽ regno cȩlo¬
rũ : Qđ si fecissent defuncto tħu pri¬
usꝗͣ resurrexisset a martuis. qđ qͥdẽ
non poterant qm̃ dies qͦ crucifixus ẽ¬

Expanded text:
alii ex discipulis ejus duo. Dicit eis Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei: Venimus et nos tecum. » 2. Quaeri solet de hac piscatione discipulorum, cur redierint Petrus et filii Zebedaei ad id quod fuerunt priusquam a Domino vocarentur: erant enim piscatores quando eis dixit, Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Tunc eum quippe illi secuti sunt, ut magisterio ejus relictis omnibus adhaererent: in tantum ut cum ab eo dives ille tristis abscederet, cui dixerat, Vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesauram in coelo; et veni, sequere me, diceret ei Petrus, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te . Quid est ergo quod nunc quasi Apostolatu relicto fiunt quod fuerunt, et quod dimiserant repetunt, tanquam obliti quod audierant, Nemo ponens manum super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum ? Quod si fecissent defuncto Jesu, priusquam resurrexisset a mortuis: quod quidem non poterant, quoniam dies quo crucifixus e
Abbreviated transcription (Latin):
dñi quinqͣgesimo die missũ. quẽ discipłi
tra dicti sunt hi pisces & tot tanti.
rus utiq spm̃ ꝑ quẽ lex posset impleri:
tanꝗͣ. septẽ additurꝰ ad decẽ. paucissimis
uerbis int̾positis ait. Qui gͦ soluerit unũ
de mandatis istis minimis & docuerit
sic homines. minimꝰ uocabit᷑ in regno
celoꝵ. Qui autẽ fecerit & docuerit. mag¬
nus uocabit᷑ in regno celoꝵ. Iste gͦ po¬
terit ꝑtinere ad numerũ pisciũ mag¬
noꝵ. Minimꝰ autẽ ẽ ille qͥ soluit fac¬
tis qđ docet uerbis. In tali potest ȩccłia
mile est regnd̃ celoꝵ sagenȩ misse in
mare. &  om̃i genere pisciũ congregan

Expanded text:
Domini quinquagesimo die missum, quem discipulitra dicti sunt hi pisces et tot et tanrus utique Spiritum per quem Lex posset impleri, tanquam septem additurus ad decem; paucissimis verbis interpositis ait, Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem fecerit et docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum. Iste ergo poterit pertinere ad numerum piscium magnorum. Minimus autem ille qui solvit factis quod docet verbis, in tali Ecclesia mile est regnum coelorum sagenae missae in mare, et ex omni genere piscium congregan
Abbreviated transcription (Latin):
silii & fortitudinis. sp̃s scientiȩ & pie¬
tatis. & impleuit illũ sp̃s timoris clñi.
Quid in apocalypsi nonne septẽ sp̃s di
cunt᷑. cũ sit unus atq idem sp̃s diui¬
dens ꝓpͥa unicuiq ꝓ ut uult: Scoꝑa¬
tio septenarii unius sp̃s sic appellata est
ab eodẽ sp̃u qͥ scribenti affuit. ut septẽ
sp̃s dicerent᷑. Cũ itaq legis denario
fiunt decẽ & septẽ. Qui numuͤrꝰ ab io
usq ad seipsũ cõputatis om̃ib crescens.
ad centũ quinquaguita tres ꝑuenit.
Ad unũ enĩ si adicias duo. fiunt utiq
tres. His si adicias tres & quatuar: fi¬
unt om̃s decẽ. Deinde si adicias om̃s nu¬
inuͦros qͥ sequunt᷑ usq ad decẽ & septẽ :

Expanded text:
silii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et implebit illum spiritus timoris Dei . Quid in Apocalypsi? nonne septem spiritus Dei dicuntur , cum sit unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult tio septenaria unius Spiritus sic appellata est ab eodem Spiritu, qui scribenti adfuit, ut septem spiritus dicerentur. Cum itaque Legis denario fiunt decem et septem: qui numerus ab uno usque ad seipsum computatis omnibus crescens, ad centum quinquaginta tres pervenit. Ad unum enim si adjicias duo, fiunt utique tres; his si adjicias tres et quatuor, fiunt omnes decem; deinde si adjicias omnes numeros qui sequuntur usque ad d
Abbreviated transcription (Latin):
dandũ ualere carbitror qđ tanꝗͣ. finis
in t̃positus ẽ libri. qͥd̃ eẽtͣ etiã secuturȩ
narrationis quasi ꝓemiũ. qͦđ ei quodã¬
mͦ faceret eminentiorẽ locũ. Quȩ nar¬
ratio incipit ita. Postea manifestauit
se iterũ iħc ad mare tyberiadis. ma¬
nifestauit autẽ sic. Erant simul symon
petrus & thomas qͥ dr̃ dilimꝰ. & natha

Expanded text:
finis interpositus est libri, quod esset etiam secuturae narrationis quasi prooemium, quod ei quodammodo faceret eminentiorem locum, quae narratio incipit ita: « Postea manifestavit se iterum Jesus ad mare Tiberiadis; manifestavit autem sic Erant simul Simon Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
tio ad scm̃ ꝓprie ꝑtinet spm̃. unde
cũ & pat̾ spͣs sit & filius sp̃s sit. qm̃¬
ds̃ sp̃s ẽ. & pater sc̃s. & filius sc̃s sit.
ficatio: In die septimo. Non enĩ scĩ
sydera sunt creata. aut qͥntũ qͦ anuna¬
lia quȩ in aqͥs uiuunt & in aere uo¬
lant. aut sextũ in qͦ tertestris anima
uiua & ipse homo. sed scificauit diem
septimũ in qͦ reqͥeuit ab oꝑib suis.
Conuenient̃ gͥ seprte nario numero. sig¬

Expanded text:
tio ad sanctum proprie pertinet Spiritum: unde tio ad sanctum proprie pertinet Spiritum: unde cum et Pater spiritus sit, et Filius spiritus sit, qest , et Pater sanctus, et Filius sanctus sit, ficatio, nisi in die septimo? Non enim sanctsidera sunt creata, aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt, et in aere volitant, aut sextum, in quo terrestris anima viva, et ipse homo; sed sanctificavit diem septimum, in quo requievit ab operibus suis . Convenienter igitur septenario numero sig
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicati sunt suꝑ numerũ. Hic uͦ
non st̃ aliqͥd suꝑ numerũ. sed certus ẽ
numerus centũ qͥnquaginta tres: cu¬
is numeri ratio dño adiuuante
reddenda ẽ. Si enĩ numerũ consti¬
tuamꝰ qͥ legẽ significet: qͥd ert̃ nͥ de¬
cẽ : De calogũ quippe legis idest decẽ
notissima illa p̾cepta. digito dĩ dua¬
b lapideis tabulis pͥmũ fuisse con¬
scripta certissimũ ẽ nobis sed lex
qͣndo non adiuuat gr̃a pͥuaricato¬
res facit. & tantũmͦu in lictera ẽ.
Prorpt̃ hoc enĩ maxime ait apłs. Lit¬
tera occidit. sp̃s autẽ uiuificat. Accedat
gͦ ad litterã sp̃s. ne occidat littera quẽ
non uiuificat sp̃s. Sed ut oꝑem p̾cep¬
ta legis. non uirib nr̃is s munere sal¬
uatoris. Cũ autẽ accedit ad legẽ gr̃a idẽ
addit̾ septenarius. Isto qͥppe numero
idest septenario significari spm̃ scm̃. ad
uertenda litterarũ sacrarũ docum̃ta
testant᷑. Nempe enĩ scĩtas uel scĩfica¬

Expanded text:
tiplicatiplicanon sunt aliqui super numerum, sed certus est numerus centum quinquaginta tres. Cujus numeri ratio, Domino adjuvante, reddenda est. Si enim numerum constituamus qui legem significet, quid erunt nisi decem? Decalogum quippe legis, id est, decem novissima illa praecepta, digito Dei in duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta , certissimum est nobis. Sed lex, quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quem non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta Legis, non viribus nostris, sed munere Salvatoris. Cum autem accedit ad Legem gratia, idadditur septenarius. Isto quippe numero, id est septenario, significari Spiritum sanctum, advertenda Litterarum sacrarum documenta testantur. Nempe enim sanctitas vel sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
ad dexterã & intͣ xp̃iani nominis re¬
tia defungunt᷑ non nͥ in littore idẽ
in fine scłi cũ resurrexerint appare¬
bunt: Idõ non ualuert sic trahere
retia ut in nauĩ refunderent qͦs ce¬
ꝑunt pisces. sic̃ de illis om̃ib factũ ẽ
quib rep̾e disruptũ & nauiculȩ pͥsse
sunt. Habet autẽ istos dextros ȩccłia
post finẽ uite huius in sõno pacis ue¬
luit in ꝓfundo latentes: donec ad littꝰ
rete p̾ueniat qͦ trahebat᷑ quasi a cubi¬
tis ducentis. Qđ autẽ illic duab naui¬
culis ꝓpt̃ circũcisionẽ & pͣputiũ. hoc
isto loco ducentis cubitis existimo figu¬
ratũ ꝓpt̃ utriusq generis electos &
ciroutisionis & p̃putii. tanꝗͣ centũ &
centũ : qͥa in sũma centenarii numerꝰ
ad dexterã transit. Postremo in illa pis¬
catione numerus pisciũ non expͥmit᷑
tanꝗͣ illud uͥbi fiat. qđ p̃dictũ est ꝑ
ꝓpħam. annuntiaui & locutꝰ sũ. mul¬

Expanded text:
ad dexteram, et intra christiani nominis read dexteram, et intra christiani nominis retia defunguntur, nonnisi in littore, id est in fine saeculi cum resurrexerint, apparebunt? Ideo non valuerunt sic trahere retia, ut in navem refunderent quos ceperant pisces; sicut de illis omnibus factum est, quibus rete disruptum, et naviculae pressae sunt. Habet autem istos dextros Ecclesia post finem vitae hujus in somne pacis, velut in profundo latentes, donec ad littus rete perveniat quo trahebatur, quasi a cubitis ducentis. Quod autem illic duabus naviculis, propter circumcisionem et praeputium; hoc isto loco ducentis cubitis existimo figuratum, propter utriusque generis electos, et circumcisionis et praeputii, tanquam centum et centum; quia in summa centenarii numerus ad dexteram transit. Postremo in illa piscatione numerus piscium non exprimitur, tanquam illud ibi fiat quod praedictum est per prophetam, Annuntiavi et locutus sum; mul
Abbreviated transcription (Latin):
tatos. Ibi retia non mittunt᷑ in dexterã
ne solos significent bonos nec insinistrã
gamꝰ bonos & malos. hic autẽ inqͥt mit¬
tite in dexterã nauigii rete. ut signifi¬
caret eos qͥ stabant ad dexterã solos ho¬
nos. Ibi rete ꝓpt̾ significanda scismata
euangłistã dicere & cũ tanti eẽnͣt idest
tã magni non ẽ scissũ rete. tanꝗͣ. illud
respiceret ubi scissũ ẽ. & in illiꝰ mali cõ¬
paratione cõm̃daret hoc bonũ. Ibi cap¬
ta ẽ multitudo pisciũ tanta ut im¬
pleta duo nauigia mergerent᷑ idest
in submertionẽ p̃merent᷑ : non enio
mersa st̃ s tam̃ ꝑiclitata. Unde enĩ
existunt in ȩccłia tanta qua gemiorꝰ.
nͥ cũ tante multitudini obsisti non
potest quȩ al sũmergenda ꝓpemodũ
disciplinã intrat cũ morib suis a sc̃oꝵ
icinere penitꝰ alienis.ͤ Hic autem
ualebant illud trahere. Cur nͥ qͥa illi
id qͥ ꝑtinent ad resurrectionẽ uitȩ idest

Expanded text:
tatos. Ibi retia non mittuntur in dexteram, tatos. Ibi retia non mittuntur in dexteram, ne solos significent bonos, nec in sinistram, gamus bonos et malos: hic autem, inquit, Mittite in dexteram navigii rete, ut significaret eos qui stabant ad dexteram, solos bonos. Ibi rete propter significanda schismata evangelistam dicere: Et cum tanti essent, id est, tam magni, non est scissum rete, tanquam illud respiceret ubi scissum est, et in illius mali comparatione commendaret hoc bonum. Ibi capta est multitudo piscium tanta, ut impleta duo navigia mergerentur, id est, in submersionem premerentur. Non enim mersa sunt, sed tamen periclitata. Unde enim existunt in Ecclesia tanta quae gemimus, nisi cum tantae multitudini obsisti non potest, quae ad submergendam propemodum disciplinam intrat cum moribus suis a sanctorum itinere penitus alienvalebant illud trahere, nisi quia illi qui pertinent ad resurrectionem vitae, id est
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ illud fecit in inicio p̃dicationis suȩ̨.
hoc uͦ pꝰ resurrectionẽ suã. hinc ostendit
illã capturã pisciũ bonos & malos signi¬
ficare qͦs nc̃ habet ȩccłia. istã uͦ tantum¬
mͦ bonos qͦs habebit in ęt̾nũ cõpleta in
fine huiꝰ scłi resurrectione mortuorum.
Deniq ibi iħ̾c non sic̃ hie in littore sta¬
bat quando iussit pisces capi. s ascendenᷤ
in unã nauĩ quȩ erat symonis rogauit eũ
a terra reducere pusillũ. & in ea sedens do¬
cebat tͣbas. Ut autẽ cessauit loqͥ: dixit ad
symonẽ. Duc in altũ & laxate retia ur̃a
in capturã. Et illic qđ captũ ẽ pisciũ in
nauicłis fuit. non sic̃ hic retȩ extrare¬
rt̃ in terrã. Illicsignis & siqua alia potu¬
erint repperiris ȩccłia in hoc scło: hic uͦ
in fine scłi figurata ẽ. Idõ illud ante. hoc
autẽ pꝰ resurrectionẽ dm̃ factũ ẽ: qͥa ibi
nos xp̃e significauit uocatos. hic resusci¬

Expanded text:
tem illud fecit in initio praedicationis suae, tem illud fecit in initio praedicationis suae, hoc vero post resurrectionem suam, hinc ostendit illam capturam piscium, bonos et malos significare, quos nunc habet Ecclesia; istam vero tantummodo bonos, quos habebit in aeternum, completa in fine hujus saeculi resurrectione mortuorum. Denique ibi Jesus non sicut hic in littore stabat, quando jussit pisces capi; sed ascendens in unam navim quae erat Simonis, rogavit eum ut a terra reduceret pusillum; et in ea sedens docebat turbas. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Et illic quod captum est piscium in naviculis fuit, non sicut hic rete extraxerunt in terram. His signis et si qua alia potuerint reperiri, ibi Ecclesia in hoc saeculo, hic vero in fine saeculi figurata est: ideo illud ante, hoc autem post resurrectionem Domini factum est; quia ibi nos Christus significavit vocatos, hic resusci
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ magnũ sacram̃tũ in magno iohan¬
nis ȩuangłio: & ut uehem̃tius cõm̃daret᷑ loco¬
hoc ultimo scriptũ. Qđ gͦ septẽ discipłi
fuerunt in ista piscatione petrus & tho¬
mas & nathanahel & duo filii zebedei &
alii duo quoꝵ nomina tacent᷑. isti suo
septenario numero finẽ significant tẽ¬
poris uniu̾sũ qͥppe septẽ dieb uoluit᷑
tẽpus. Ad hoc ꝑtinet qđ mane facto tħc¬
stetit in littore. qr etiã liitus finis ma
ris ẽ. & ido finẽ significat scłi eundeor
finẽ scłi ostendit & qđ petrus retȩ ex¬
traxit in t̾rã hoc ẽ in littꝰ qͦ ipse dñs
aparuit. ubi alio quodã loco de sagena
in mare missa similitudinẽ dedit & eã
trahunt inqͥt ad littus. qđ littꝰ qͥđ eẽt
exponens ait. sic erit in consũ matione
scłi: sed illa uerbi ẽ non rei gestȩ parabo¬
la. re autẽ gesta sic̃ hoc loco qͣlit̃ in scłi
fine futura sit : ita dñs alia pis catione
significauit ȩccłam qualit̾ nc̃ sit. Qd̃ au¬

Expanded text:
Hoc est magnum sacramentum in magno Joannis Evangelio; et ut vehementius commendaretur, loco ultimo scriptum. Quod ergo septem discipuli fuerunt in ista piscatione, Petrus, et Thomas, et Nathanael, et duo filii Zebedaei, et alii duo quorum nomina tacentur, isti suo septenario numero finem significant temporis. Universum quippe septem diebus volvitur tempus. Ad hoc pertinet quod mane facto ore; quia etiam littus finis est maris, et ideo finem significat saeculi. Eumdem finem saeculi ostendit et quod Petrus rete extraxit in terram, hoc est in littus. Quod ipse Dominus aperuit, ubi alio quodam loco de sagena in mare missa similitudinem dedit: Et eam trahunt, inquit, ad littus. Quod littus quid esset exponens, ait: Sic erit in consummatione saeculi . 7. Sed illa verbi est, non rei gestae parabola: re autem gesta, sicut hoc loco qualiter in saeculi fine futura sit, ita Dominus alia piscatione significavit Ecclesiam qualiter nunc sit. Quod au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinentiũ: quȩ gr̃a cũ lege dĩ tanꝗͣ. cũ
aduersario concardat. ut uiuificante
sp̃ũ littera non occidat. s qđ ꝑ litterã
minꝰ fit remittat᷑. Oñs gͦ ad istã grãm
ꝑtinentes hoc numero figurant᷑. hoc
est figurate significant᷑ : qͥ numerus t̃
habet etiã qͥnquagenariũ numerũ &
insuꝑ ipsa tria ꝓpt̾ misteriũ trinita

Expanded text:
tinentium: qua gratia cum Lege Dei tanquam cum adversario concordatur; ut vivificante Spiritu littera non occidat, sed quod per litteram minus fit, remittatur. Omnes ergo ad istam gratiam pertinentes, hoc numero figurantur, hoc est figurate significantur. Qui numerus ter habet etiam quinquagenarium numerum, et insuper ipsa tr
Abbreviated transcription (Latin):
te ipsũ p̾destinatũ dicere formidabimus.
quia de nobis tantũ ut efficiam̃ confor¬
mes imaginis eius hoc dixisse uidet᷑ apłs.
Quasi uͦ quisꝗͣ regulã fidei fidelit᷑ intu¬
ens filiũ negaturus ẽ p̃destinatũ. qͥ eũ ne¬
gare hominẽ non potest. Recte qͥppe dr̃
ñ p̃destinatꝰ. scdm id qđ est uerbũ dĩ dĩ
apud dm̃. Ut quid enĩ p̃destinaret᷑. cũ iã
eẽt qđ erat. sine initio sine termino sem¬
pit̾nus: Illud autẽ p̾destinandũ erat
qđ nondũ erat : ut sic suo tẽpore fieret.
tũ negat. hunc eundẽ filiũ hominis negat.
Sed ꝓpter contentiosos etiã hinc audiamꝰ
apłm in suarũ exordio litterarũ. Nã & pͥ¬

Expanded text:
te ipsum praedestinatum dicere formidabimus, quia de nobis tantum ut efficiamur conformes imaginis ejus, hoc dixisse videtur Apostolus. Quasi vero quisquam regulam fidei fideliter intuens, Filium Dei negaturus est praedestinatum, qui eum negare hominem non potest. Recte quippe dicitur non praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei, Deus apud Deum. Utquid enim praedestinaretur, cum esset qui jam erat sine initio, sine termino sempiternus? Illud autem praedestinandum erat quod nondum erat, ut sic suo tempore fieret, um negat, hunc eumdem Filium hSed propter contentiosos etiam hinc audiamus Apostolum in suarum exordio litterarum: Pa
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudinẽ ac peccata teneat᷑. Itaq
in hoc t᷑tio gradu in qͦ seientia est. luget᷑
amissio sũmi boni. qr inheret᷑ extremis:
In quarto autẽ gradu labor est ubi ue¬
hem̃ter incũbit᷑. ut sese animꝰ auellat
ab eis qͥb pestifera dulcedine innexis est.
Hic gͦ esurit᷑ & sitit᷑ iustitia. & multũ
necessaria fortitudo: qr non relinqͥt᷑
sine dolore qđ cũ delectatione retinet᷑.
Quinto autẽ gradu ꝑseuerantib in la-¬
bore dat᷑ euadendi consiliũ. qr nͥ qͥsq
adiuuet᷑ a suꝑiore nullomodo sibi est
idoneꝰ. ut sese tantis miseriarũ inplica¬
m̃tis expediat. E st autẽ ustũ consili¬
ũ. ut qͥ se a potentiore adiuuari uult
adiuuet infirmiorẽ in qͦ est ipse poten¬
tior. Itaq beati misericordes. qr ipsor¬
miserebit᷑ᷤ  Sexto graclu est cordis mun¬
ditia de bona ronscientia bonors oꝑũ. ua leis
ad contẽplandũ illud summũ bonũ qđ solo
puro & serenio intellectu cerni potest:
ostrema est septima ipsa sapientia idest

Expanded text:
consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsomiserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est
Abbreviated transcription (Latin):
corde. tamꝗ. purgato oculo quo cerni possit
qđ corporeus oculus non uidit. nec auris
audiuit. nec in cor hominis ascendit. De
entia congruit pacificis in qͥb iã ordina¬
ta sunt om̃a. nullusq motꝰ aduersus
rationẽ rebellis est: sed cuncta obtẽꝑart
spui hominis. eũ & ipse obtemꝑat dõ.
De qͥb hic dicit᷑. O eati pacifici. U̾N uor
gradib uarie nomiNIatũ est. In primo
sicut oportebat positũ est regnũ celoꝵs.
qđ est ꝑfecta sũmaq sapientia animȩ
rationalis. Sic itaq dictũ est beati pau¬¬

Expanded text:
corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de entia congruit pacificis, in quibus ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum ipse obtemperat Deo. De quibus dicitur hic: Beati pacifici. Unum gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum est: Beati pau
Abbreviated transcription (Latin):
congruit mitib. Qui enim pie querit ho-¬
norat scãm scripturã. & non rep̾hendit qđ
nondũ intelligit : & ꝓpt̾ea non resistit. qd̃
est mitẽ esse. UNde hic dicit᷑. Beati mites.
Scientia congruit lugentib qͥ iã cognouer̃t
in scripturis qͥb malis uincti teneant᷑. quȩ
tanq bona & utilia ignorantes appetiert.
de qͥb hic dicit᷑. B eati qͥ lugent . F ortitudo
congruit esurientib & sitientib. Labo¬
rant enĩ desiđantes gaudiũ de ueris bonis.
& amorẽ a t̾renis & corporalib auertere
cupientes. de qͥb hic dicit᷑. B eati qͥ esuri¬
.III. unt & sitiunt iustitiã. Consiliũ congru¬
it misericordibꝰ. Hoc enim unũ remediũ
est de tantis malis euadendi. ut dimitta¬
mꝰ sicut nob̃ dimitti uolumꝰ : & adiuuemꝰ
in qͦ possumꝰ alios. sicut nos in qͦ notI possumꝰ
cupimꝰ adiuuari. De qͥb hic dicit᷑. beati
misericordes. Intellectꝰ congruit mundis

Expanded text:
congruit mitibus: qui enim pie quaerit, hocongruit mitibus: qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et propterea non resistit, quod est mitem esse: unde hic dicitur, Beati mites. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetiverunt: de quibus hic dicitur, Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus et sitientibus: laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis, et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes: de quibus hic dicitur, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus: hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus, sicut nobis dimitti volumus; et adjuvemus in quo possumus alios, sicut nos in quo non possumus cupimus adjuvari: de quibus hic dicitur, Beati misericordes. Intellectus congruit mundis
Abbreviated transcription (Latin):
Quis nos separabit a caritate xp̃i : Tbula-¬
tio anangustia an ꝑsecutio. an fames. an
nuditas an ꝑicułu an gladius: Septẽ
sunt gͦ que ꝑficiunt: Nam octaua cla-¬
rificat & qđ ꝑfectũ est demonstrat.
ut ꝑ hos gradus ꝑficiant᷑ & ceteri : tamq
a capite. rursus exordiens Uidet᷑ gͦ mͥ
etiam septiformis oꝑatio sp̃s scĩ de quo isa.¬
ias loqͥtur his gradib sententiisq congru. ⁊iii¬
ere : sed inter est ordinis numeratio. Nã¬
ibi & ab excellentiorib cepit. hic uero
ab inferiorib. Ibi namq incipit a sapi¬
entia. & desinit ad timorẽ dĩ. Sed
initiũ sapientie timor dĩ est. Quaꝓpt᷑
si gradatim tamꝗ ascendentes numeremꝰ.
pͥmꝰ ibi est timor dĩ. scđa pietas. tertia
scientia. quarta fortitudo. qͥntũ con-¬
siliũ. sextꝰ intellectꝰ. septima sapientia.
Timor dĩ congruit humilib de quibꝰ
hic dicit᷑. beati pauꝑes spũ idest Non
altũ sapere. sed time. id est noli extolli. Pietas

Expanded text:
nos separabit a charitate Christi, tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? Septem sunt ergo quae perficiunt, nam octava clarificat, et quod perfectum est demonstrat, ut per hos gradus perficiantur caetera, tanquam a capite rursum exordiens. Videtur ergo mihi etiam septiformis operatio Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis; nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia Dei, et desinit ad timorem Dinitium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus ibi est timor Dei, secunda pietas, tertia scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextus intellectus, septima sapientia. Timor Dei congruit humilibus, de quibus hic dicitur, Beati pauperes spiritu, id est non altum sapere, sed time ; id est, noli extolli. Pietas
Abbreviated transcription (Latin):
Mitib hereditas. tamꝗ testam̃tum patriscũ
pietate querentib. Heati mites. qm̃ ipsi he.¬
reditate possidebt̃ terram. Lugentibus
consolatio. tamꝙ scientib qͥd amiser int. &
tantib ad salutẽ. D eati qͥ esuriunt &
sitiunt iustitiã. qm̃ ipsi saturabunt ur.
Misericordib misericordia. tamq uero &
optimo consilio utentib : ut hoc eis exibe¬
at᷑ a potert iore qđ inualidiorib exibent.
Beati mise ricordes. qm̃ ipsor s miserebit᷑.
Mundis corde facultas uidendi dm. tamꝙ. UII.
purum oculũ ad intelligenda et᷑tia ge¬
rentib. D eati mundicordes. qm̃ ipsi d̃m
uidebt̃. Pacificis đi similitudo tamꝙ

Expanded text:
est, tanquam testamentum patris cum pietate quaerentibus: Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus quid amiserint, et tantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod inferioribus exhibent: Beati misericordes, quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus: Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Pacificis Dei similit
Abbreviated transcription (Latin):
uel nos in illis : ut illi unũ sint in
natura sua. nos unũ in nr̃a. Sunt
quippe ipsi in nobis tamꝙͣ dĩ in tẽ¬
plo suo. sumus autẽ nos in illis. tãqͣ
creatura in creatore suo. Deinde
cũ dixisset ut & ipsi in nobis unũ
sint: adiunxit. ut mundus credat
qͥa tu me misisti. Quid est hoc: Nũ¬
quid nã crediturus tunc est mun¬
dus. qͣndo in patre & filio unũ om̃s
erimus : Nonne ista ẽ pax illa ꝑpe¬
tuaᷤ. potius fidei merces quã fides:
Unũ enĩ erimꝰ: non ut credamꝰ. sed
qͥa credidimꝰ. Sed & si in hac uita
ꝓpter ipsã cõmunẽ fidẽ om̃s qͥ in

Expanded text:
vel nos in illis, ut illi unum sint in vel nos in illis, ut illi unum sint in natura sua, nos unum in nostra. Sunt quippe ipsi in nobis, tanquam Deus in templo suo: sumus autem nos in illis, tanquam creatura in Creatore suo. 2. Deinde cum dixisset, Ut et ipsi in nobis unum sint, adjunxit, Ut mundus credat quia tu me misisti. Quid est hoc? Numquidnam tunc crediturus est mundus, quando in Patre et Filio unum omnes erimus? Nonne ista est pax illa perpetua, et potius fidei merces quam fides? Unum enim erimus, non ut credamus, sed quia credidimus. Sed etsi in hac vita propter ipsam com
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓ nobis rogauit qđ tt᷑ ꝓ illis. ut om̃s
hoc ẽ & nos & illi unũ sĩmꝰ. Ulbi diligen¬
ter aduertendũ est non dixisse dnm
ut om̃s unũ simus. s ut om̃s unuor
sint. sicut tu pat̾ in me & ego in te:
sub intelligit᷑ unũ sumꝰ. Qd aꝑtius di¬
cit᷑ postea. qͥa & pͥus dixerat de disci¬
płis qͥ cũ illo tunc erant. ut sint unũ
sicut & nos. Quã obrẽ ita ẽ pat̾ infilio
& filius in patre ut unũ sint qͥa uniꝰ
substantiȩ sunt : nos uͦ qͥdẽ ce in eis
possumꝰ. unũ tam̃ cũ eis ẽẽ non pos¬
sumꝰ. qͥa unius substantiȩ nos & ipsi
non sumus. in quantũ filius cũ patre
ds̃ est. Nã in quantũ homo ẽ: eus¬
dem substantiȩ est cuius & nos sumꝰ.
Sed illud nunc potius uoluit cõmͣda¬
re quod alio loco ait ego & patͣ unũ
sumus. ubi eandẽ patris & suã signi¬
ficauit ẽẽ naturã. ac ꝑ hoc & cũ in
nobis sunt pater & filius uel etiam
ẽẽ nobiscũ. Sic itaq sunt in nobis

Expanded text:
nobis rogavit, quod tunc pro illis, ut omnes, hoc est, et nos, et illi, unum simus. Ubi diligenter advertendum est non dixisse Dominum: ut omnes unum simus, sed ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, subintelligitur unum sumus. Quod aptius dicitur postea, quia et prius dixerat de discipulis qui cum illo erant ut sint unum, sicut et nos. Quamobrem ita est Pater in Filio, et Filius in Patre, ut unum sint, quia unius substantiae sunt. Nos vero esse quidem in eis possumus, unum tamen cum eis esse non possumus, quia unius substantiae nos et ipsi non sumus, in quantum Filius cum Patre Deus est. Nam in quantum homo est, ejusdem substantiae est cujus et nos sumus. Sed nunc illud potius voluit commendare, quod alio loco ait, Ego et Pater unum sumus ; ubi eamdem Patris et suam significavit esse naturam. Ac per hoc et cum in nobis sunt Pater et Filius, vel etiam esse nobiscum. Sic itaque sunt in nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
głis. qͥa cũ angłi peccauerint nichil
eis tale unde sanarent᷑ impensum
est. quasi aliqͥd eis uel parũ fuerit
impensũ. & nobis amplius: Qđ si &
hoc eẽt factũ: adhuc queri posset
utrũ ideo fuisset factũ qđ stete¬
ramus excellentius. anqđ desperatius
iacebamꝰ. Cũ uͦ nouerimus bonor.
om̃i ũ creatorẽ reparandis angłis ma¬
lis nichil gr̃ȩ contulisse. cur non po¬
tius intelligimꝰ qđ tanto dãpnabili¬
or eoꝵ iudicata sit culpa. quanto
erat natura subli mior: Canto enior¬
minus quã nos peccare
quanto meliores nobis fuerunt. Nẽ
autẽ in offendendo creatorẽ tanto
execrabilius beneficio eius ingrati
extitert̃ : quato beneficentius sunt
creati. Nec eis satis fuit desertores ẽe
illius. nͥ & nr̃i fierent deceptores. Hoc
itaq nobis magnũ bonu̾ conferet.
qͥ dilexit nos sicut dilexit xp̃m. ut
ꝓpter ipsũ cuius menbra noꝰ ẽẽ
uoluit equales angłis scissimus. qͥb &

Expanded text:
gelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil gelis, quia cum et angeli peccaverint, nihil eis tale unde sanarentur impensum est? Quasi aliquid eis vel parvum fuerit impensum, et nobis amplius. Quod si et hoc factum esset, adhuc quaeri posset utrum ideo fuisset factum, quod steteramus excellentius, an quod desperatius jacebamus. Cum vero noverimus bonorum omnium Creatorem reparandis angelis malis nihil gratiae contulisse, cur non potius intelligimus quod tanto damnabilior eorum judicata sit culpa, quanto erat natura sublimior? Tanto eniminus quam nos peccare quanto meliores nobis fuerunt. Nunc autem in offendendo Creatorem tanto exsecrabilius beneficio ejus ingrati exstiterunt, quanto beneficentius sunt creati; nec eis satis fuit desertores esse illius, nisi et nostri fierent deceptores. Hoc itaque nobis magnum bonum conferet, qui dilexit nos sicut dilexit Christum, ut propter ipsum cujus membra nos esse voluit, aequales Angelis sanctis simus , quibus et