comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad intelligendũ altiora ꝓhibet᷑
mens ascendere sine fide. et man¬
datoꝵ dei obedientia. s etiã aliqñ
datꝰ intellectꝰ subtrabit᷑. & fides
ipsa subuertit᷑. neglecta bona
conscientia. Ait enu de qͣbisda
apłs. Cum cognouissent dm̃. ñ
sicut dm̃ głificauerunt. aut gr̃as
eger̃t. s euantier̃t in cogitatiomi¬
bus suis. et obscuratũ est insipi¬
ens cor eoꝵ. Et cum preciꝑet
tare. ait. Habens fidem & bonã
conscientiã. quã quidam repel¬
lentes circa fidem naufragaue¬
runt. Nemo ergo se temere in¬
mergat incondensa diuinarũ
questionũ. nisi priꝰ in solidita¬
te fidei. conquisita moꝵ & sa¬
pientie grauitate. ne multipli¬
cia sophismatũ diu̾ticula. incau
ta discurrens leuitate. aliqua
tenaci illaqueet᷑ falsitate. Cun¬
q om̃s ut cautissime. ad sacre
pagine questiones accedant.
sint cõmonendi. illi utiq nr̃i
tp̃is dialectici. ĩmo dialectice
heretici. qui ñ nisi flatũ uocis
putant uniu̾sales esse substan¬

Expanded text:
ad intelligendum altiora prohibetur mens ascendere sine fide et mandatorum Dei obedientia, sed etiam aliquando datus intellectus subtrahitur, et fides ipsa subvertitur, neglecta bona conscientia. Ait enim de quibusdam Apostolus: Cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum . Et cum praeciperet nam, ait habens fidem, et bonam conscientiam, quam quidam repellentes, circa fidem naufragaverunt . Nemo ergo se temere immergat in condensa divinarum quaestionum, nisi prius in soliditate fidei, conquisita morum et sapientiae gravitate ne per multiplicia sophismatum diverticula incauta levitate discurrens, aliqua tenaci illaqueatur falsitate. Cumque omnes, ut cautissime ad sacrae paginae quaestiones accedant, sint commonendi; illi utique nostri temporis dialectici imo dialectice haeretici, qui non nisi flatum vocis putant esse universales substan
Abbreviated transcription (Latin):
quã plures epłas. ꝑ eas ñnullis
ea que sccłm diuersitatem cau¬
sarum. sua inter erant procurare¬
mancdans. & ñnullis consilium
de negocio suo querentib. ꝓ rati¬
one respondens. Et quidem de
hus. que diu̾se cause scribi coge¬
bant. mentionẽ facere suꝑsede¬
mus. Quid autẽ consilii cuidam
lanzoni. nouit̃ apud clumacũ
facto monacho ꝑ unã manda¬
uerit. huic oꝑi inserere curaui.
quatinꝰ in hac una cognoscatur.
quid de aliis ꝑpendatur. Scribit
itaq int̾ alia sic. Ingressus es
iuolentia est propellanda. s et qͣi
consulentis astutia cauenda.Se¬
pe nãq dũ tironem xͥ uulnere
male uoluntatis aꝑte maliuolꝰ
ñ ualet ꝑimere. sitientẽ eum
re. Nam cũ monachũ nequit
obruere. uite quã ꝓfessus est o¬
dio. nitit᷑ eum conuersationis
in qua est. subruere fastidio. Ꝙ
licet illi monachicũ ꝓpositam
tenendum qͣi concedat. tamen
quia hoc sub talib. aut int̾ tales

Expanded text:
quamplures epistolas, per eas nonnullis quamplures epistolas, per eas nonnullis ea, quae secundum diversitatem causarum sua mandans, et nonnullis consilium de negotio suo quaerentibus, pro ratione respondens. Et quidem de his quae diversae causae scribi cogebant, mentionem facere supersedemus. Quid autem consilii cuidam Lanzoni, noviter apud Cluniacum facto monacho, per unam mandaverit, huic operi inserere curavi, quatenus in hac una cognoscatur quid de aliis perpendatur. Scripsit itaque inter alia sic: Ingressus es,violentia est propellenda, sed et quasi consulentis astutia cavenda. Saepe namque dum tironem Christi vulnere malae voluntatis aperte malevolus non valet perimere, sitientem eum re. Nam cum monachum nequit obruere, vitae quam professus est odio, nititur eum conversationis in qua est subruere fastidio. Et licet illi monachicum propositum tenendum quasi concedat, tamen quia hoc sub talibus, aut inter tales,
Abbreviated transcription (Latin):
pariter anselmo reportantur.
Adunat ipse ceram. et licet
uix scripturam recuperat.
Uerens autem nequa incuria pe¬
nitus ꝑditũ erat eam in nomine
dñi ꝑgameno iubet tradi. Compo¬
suit gͦ inde uolumen paruulũ
s sententiarũ. ac subtilissime
cõtẽplationis pondere magnũ
qd̾ ꝓslogion nominauit. Alloqͥ¬
tur et enim in eo oꝑe. aut se¬
ipsum. aut dm̃. Quod opus cũ
in manus cuiusdam uenisset.
et is in quadam ipsius oꝑis ar¬
gumentationẽ. non parum of
gumentationẽ. ratam non esse
Quã refellere gestiens. quoddã
scriptũ apposuit. Quod cum si¬
bi ã quodam amico suo trans¬
missum anselmꝰ considerasset.
gauisus est. & reprehenson suo
grãs agens. suam ad hoc respon¬
sionem edidit. eamq libello sibi
directo subscriptam. sub uno ei
qui miserat amico. remisit. hoc
ab eo. & ab aliis. qͥ libellum illũ
habere dignantur pentũ in
sio. & rep̃hensioni sira responsio
subscͥbatur. Int̾ hec scͥpsit etiam

Expanded text:
pariter Anselmo repertantur; pariter Anselmo repertantur; adunat ipse ceram, et, licet vix, scripturam recuperat. Veritus autem ne qua incuria penitus perditum eat, eam in nomine Domini pergameno jubet tradi. Composuit ergo inde volumen parvulum, sed sententiarum ac subtilissimae contemplationis pondere magnum, quod Prostagion nominavit. Alloquitur etenim in eo opere aut seipsum, aut Deum. Quod opus, cum in manus cujusdam venisset, et is in quamdam ipsius operis argumentationem non parum offgumentationem ratam non esse: quam refellere gestiens, quoddam scriptum apposuit. Quod cum sibi a quodam amico suo transmissum Anselmus considerasset, gavisus est; et reprehensori suo gratias agens, suam ad hoc responsionem edidit, eamque libello sibi directo subscriptam sub uno ei qui miserat amico remisit. Hoc ab eo et ab aliis, qui libellum illum habere dignantur petitum iri sio; et reprehensioni sua responsio subscribatur. 27. Inter haec scripsit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
xit in corde eius. & respatuit
intellectui eius. immensoq gau¬
dio. &. iubilatione repleuit om¬
nia intima eius. Reputans gͦ
apud se hoc ipsum. et alus si
sciretur placere posse liuore
carens rem ilico scripsit in ta¬
bulis. easq sollicitius custodi¬
endas. uni ex monasterii frĩb
tradidit. Post dies aliquot. ta¬
bulas repetit a custode. Que¬
runt᷑ in loco ubi reposite fue¬
rant. nec inueniuntur. Requi¬
runt᷑ a fratrib. ne forte aliquis
eas acceperit. s nequiquã. Nec
enu hucusq uuentus est. qͥ
recognouerit se. quicquã inde
scunisse. Reparat anselmus ali¬
ud de eadem materia dicta¬
mem in alus tabulis. & illas
eidem sub cautiori custodia
tradit custodi. Ille in secreti¬
ori parte lectuli sui tabulas
reponit. ⁊ sequenti ddie nil
sinistri suspicatꝰ. easdem in pa¬
uimento sparsas ante lectum
repperit. cera que in ipsis erat
hac illac frustatim disꝑsa. Le¬
uant᷑ tabule. cera colligitur. &

Expanded text:
xit in corde ejus, et res patuit xit in corde ejus, et res patuit intellectui, immensoque gaudio et jubilatione replevit omnia intima ejus. Reputans ergo apud se hoc ipsum, et aliis si sciretur posse placere, livore carens, rem illico scripsit in tabulis, easque sollicitius custodiendas uni ex monasterii fratribus tradidit. Post dies aliquot, tabulas repetit a custode. Quaeruntur in loco ubi repositae fuerant, nec inveniuntur. Requiruntur a fratribus, ne forte aliquis eas acceperit, sed nequaquam. Nec enim huc usque inventus est, qui recognoverit se quidquam inde scivisse. Reparat Anselmus aliud de eadem materia dictamen in aliis tabulis, et illas eidem sub cautiori custodia tradit custodiendas. Ille in secretiore parte lectuli sui tabulas reponit, et sequenti die nil sinistri suspicatus, easdem in pavimento sparsas, ante lectum reperit, cera quae in ipsis erat hac illac frustatim dispersa. Levantur tabulae, cera colligitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
probat. et astruit. Post hec inci¬
dit sibi in mentẽ inuestigare
utrũ uno solo. & breui argum¬
to probari posset id qd̃ de deo
credit᷑ & predicat᷑. uidelicet qd̾
sit eternus. oincõmutabilis. om¬
nipotens. ubiq totus. incõpre¬
hensibilis. iustus. puis. misericoi̾.
uerax. ueritas. bonitas. nisticia.
et nonnulla alia.⁊ quom hec
omĩa in ipso unum sint. Que
res sicut ipse referebat. magna
sibi peperit difficultatẽ. Nam
hec cogitatio. partim illi cibũ
potum. & somnũ tollebat. par¬
tim et qd̃ magis eum graua¬
bat. intentionẽ eius. qua ma¬
tutinis. & alii seritio dei in¬
tendere debebat. ꝑturbabat.
Quod ipse animadu̾tens. nec
adhuc qd̃ querebat. ad plenũ
rcapere ualens. ratus est huiꝰ¬
modi cogitationẽ. diaboli ẽẽ
temptationẽ. insusq eam ꝓcul
repellere a sua intentionẽ. Ue¬
rum qͣnto plus in hoc desuda¬
bat. tanto ip̃sa illum cogitatio
magis ac magis infestabat.
d ecce quadã nocte int̾ noc¬
turnas ingilias dei grã illux¬

Expanded text:
probat et astruit. 26. Post haec incidit sibi in mentem investigare utrum uno solo et brevi argumento probari posset id quod de Deo creditur et praedicatur: videlicet quod sit aeternus, incommutabilis, omnipotens, ubique totus, incomprehensibilis, justus, pius, misericors, verax, veritas, bonitas, justitia, et nonnulla alia, et quomodo haec omnia in ipso unum sint . Quae res, sicut ipse referebat, magnam sibi peperit difficultatem. Nam haec cogitatio partim illi cibum, potum et somnum tollebat, partim et quod magis eum gravabat, intentionem ejus qua matutinis et alii servitio Dei intendere debebat, perturbabat. Quod ipse animadvertens, nec adhuc quod quaerebat ad plenum capere valens, ratus est hujusmodi cogitationem, diaboli esse tentationem, nisusque est eam procul repellero a sua intentione. Verum quanto plus in hoc desudabat, tanto illum cogitatio ipsa magis ac magis infestabat. Et ecce quadam nocte inter nocturnas vigilias, Dei gratia illu
Abbreviated transcription (Latin):
esse patr̃e aut filium. hoc quia
contentꝰ est memoria aut intel¬
ligentia sua. cũ ñ sit memoria
gignens. aut intelligentia geni¬
ta. s solũ quicqͥd est. ꝓcedit. Quid
gͥ ꝓhibet concludi. quia unus
tantũ est in summa ẽentia pãt.
unꝰ filius. unꝰ sp̃c. ⁊ non tres pa¬
tres. aut filii. aut sp̃c. ͤ¬
ed ne forte repugnet huic
assertiom. quod intueor.
Nãm dubiũ esse ñ debet. quia
sic̃ se:⁊ alios intelligit. quod si
ita est. quomͦ non sunt in sũma
essentia tot u̾ba. quot sunt di¬
centes: ⁊ quot sunt qͥ dicunt᷑ :

Expanded text:
esse Patrem aut Filium, hoc, quia esse Patrem aut Filium, hoc, quia contentus est memoria aut intelligentia sua, cum non sit memoria gignens, aut intelligentia genita, sed solum, quidquid est, procedat. Quid igitur prohibet concludi quia unus tantum est in summa essentia Pater, unus Filius, unus Spiritus; et non tres Patres, aut Filii, aut Sped ne forte repugnet huic assertioni quod intueor: nam dubium esse non debet quia Psicut se, et alios intelligit. Quod si ita est, quomodo non sunt in summa essentia tot verba quot sunt dicentes, et quot sunt qui dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
uãdam hic uideo questio¬
nẽ occurrere. Nam si pater
it᷑a est intelligentia:⁊ amor. sic̃
est memoria. ⁊ filius sic est me¬
moria:⁊ amor. quomͦ est intelli¬
gentia.: ⁊ utͥusq sp̃c non minus
est memoria: ⁊ intelligentia. ꝙ
licuiꝰ filius: Sic quippe intelli¬
gebat᷑. qd memoria esset pater.
filius intelligentia. utriusq sp̃c
amor. uerũ hec questio ñ diffici¬
le soluitur. si ea que iam ratiõe
inuenta sunt. considerent᷑. Iccir¬
co enĩ ñ est pater filius. aut al¬
teris sp̃c. licet sit intelligentia.
⁊ amor. quia non est intelligen¬
tia genita. aut amor. aut amor¬
ab aliquo ꝓcedens. s quicquid ẽ
gignens est tantũ:⁊ a quo ꝓcedit
alius. filius quoq ideo non est
pater. aut alicuius sp̃c. quauis
se ipso memor sit ⁊ amet. quia
non est memoria gignens. aut
amor ab alio. ad similitudinem
sui sp̃c ꝓcedens. s quicquid exis¬
tit tantũ gignit᷑. ⁊ est a quo sp̃c
ꝓcedit. Spiritũ quoq non cogit.

Expanded text:
m hic video quaestionem occurrere. Nam si Pater ita est intelligentia et amor, sicut est memoria, et Filius sic est memoria et amor, quomodo est intelligentia; et utriusque Spiritus non minus est memoria et intelligentia, qulicujus Filius? sic quippe intelligebatur quod memoria esset Pater, Filius intelligentia, utriusque Spiritus amor. Verum haec quaestio non difficile solvitur, si ea quae jam ratione inventa sunt considerentur. Idcirco enim non est Pater Filius, aut alicujus Spiritus, licet sit intelligentia et amor; quia non est intelligentia genita, aut amor ab aliquo procedens; sed quidquid est, gignens est tantum, et a quo procedit alius. Filius quoque ideo non est Pater, aut alicujus Spiritus; quamvis seipso et memor sit, et amet; quia non est memoria gignens, aut amor ab alio, ad similitudinem sui Spiritus, procedens; sed quidquid existit, tantum gignitur, et est a quo Spiritus procedit. Spiritum quoque non cogit
Abbreviated transcription (Latin):
am ñ inn̾to ualde.
moueor. ꝗͣ studiose possim ĩ¬
quirere. quid om̃iũ: que de a¬
liqͦ dici possunt. huic tã ad¬
mirabili nature. queat ꝯue
si possit ĩ nõib uł uerbis. que
aptamꝰ reb factis de nichilo. re¬
Eperiri qd digne dicat᷑ de creatͥce

Expanded text:
Jam non immerito valde moveor quam studiose possum inquirere quid omnium, quae de aliquo dici possunt, huic tam admirabili naturae queat convsi possit in nominibus vel verbis, quae aptamus rebus factis de nihilo, reperiri quod digne dicatur de creatrice
Abbreviated transcription (Latin):
infestũ ẽ qm̃ ñ eiꝰ nat᷑ałe de¬
signat ẽẽntia᷑. Si eniͣ nulla
earũ rerũ unquã ẽẽt quaruͣ
relatione su̾ma & maior dicit᷑.
ipsa nec sũma. nec maior in¬
telligeret᷑. nec tñ idcirco muꝰ
bona ẽẽnt. aut eẽntialis sue
magnitudinis in aliqͦ detrim̃¬
tũ pateret᷑. Quod ex eo manifeste
sic potest intelligi ñ sũma. ut
tñ nequaꝗͣ sit maior. aut mi¬
nor. quã cũ intelligit᷑ sũma oĩũ.¬

Expanded text:
designat essentiam. Si enim nulla earum rerum unquam esset, quarum relatione summa et major dicitur; ipsa nec summa, nec major intelligeretur: nec tamen idcirco minus bona esset, aut essentialis suae magnitudinis in aliquo detrimentum pateretur. Quod ex eo manifeste sic potest intelligi non summa, ut tamen nequaquam sit major aut minor, quam cum intelligitur summa o
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͥ negligent̃ pretereun¬
dam huiꝰ locutionis conside¬
rationẽ puto. s priꝰꝗͣ. de illa
diose inuestigandas existimo.
onstat ergo ꝑ sũma na¬
turam. esse factũ qͥc qͥd
non ẽ idem illi. Dubiũ autem
ñ nͥ irrationabili menti ẽẽ pot.
qd̃ cuncta que facta sunt. eo¬
dem ipso sustinente uigent. &
perseuerant ẽẽ quãdu sunt.
quo faciente de nichilo. habent
ẽẽ qd̃ sunt. Simili nãq ꝑ om̃ia
ratione. qua collectũ est. ontĩa
que sunt. ẽẽ ꝑ unũ aliqͥd. unde
ipsũ solum est ꝑ se ipsum. &
alia ꝑ aliud. simili inꝗͣ. ratio¬
ne potest ꝓbari. quia quecunq
ugent. ꝑ unum aliquid iugent.
unde illud solum uiget ꝑ seip̃m
& alia ꝑ aliud. Quod qm̃ alit̃
ẽẽ ñ potest. nͥ ut ea q̃ sunt fac¬

Expanded text:
Non igitur negligenter praetereundam hujus locutionis considerationem puto: sed priusquam de illa diose investigandas existimo.onstat ergo per summam naturam esse factum, quidquid non est idem illi. Dubium autem nonnisi rationali menti esse potest, quod cuncta, quae facta sunt, eodem ipso sustinente vigent et perseverant esse quandiu sunt, quo faciente de nihilo habent esse quod sunt. Simili namque per omnia ratione, qua collectum est omnia, quae sunt, esse per unum aliquid, unde ipsum solum est per seipsum, et alia per aliud; simili, inquam, ratione potest probari quia quaecunque vigent per unum aliquid vigeant: unde illud solum viget per seipsum, et alia per aliud. Quod quoniam aliter esse non potest, nisi ut ea, quae sunt fac
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ. Quappt̾ si nulla de quali¬
bet reloentio. tantũ ꝓpinquat
reu qͣntũ illa que huiusmodi
Iu̾bis constat. nec aliqͥd aliud ta
simile rei uł future. uel iam ex¬
istentis ui ratione alicuiꝰ potest ẽẽ

Expanded text:
verbum. Quapropter si nulla de qualiverbum. Quapropter si nulla de qualibet re locutio tantum propinquat rei, quantum illa quae hujusmodi verbis constat; nec aliquid aliud tam simile rei vel futurae, vel jam existenti in ratione alicujus potest esse:
Abbreviated transcription (Latin):
uersalem ẽẽntiã. que ẽ aminal
rationale mortale cogitat. He uͦ
tres loquendi uarietates. singłe
u̾bis sui generis constant. S illiꝰ
quã terciã. & ultimam posui lo¬
cutionis u̾ba. cũ de reb non
ignoiatis sunt. naturalia sunt.
& aput om̃s gentes sunt eadem.
aliud u̾bum est necessariũ ad
rem cognoscendam. & uͥ ista ẽẽ
non possunt. nullũ aliud est
utile ad rem ostendendam.
Possunt etiã ñ absurde dici
tanto u̾iora. qͣntomagis reb
quarũ sunt uerba similia sunt.
& eas exp̃ssius signant. Excep¬
tis nãq reb illis. quib ipsis
utim᷑ ꝓ nominib suis ad easd̾e
significandas. ut sunt qued̾a
uoces. uelut .a. uocalis. exceptis
inquã his. nullum aliud u̾bũ
sic uidet᷑ rei simile. cuiꝰ est u̾bũ.
aut sic eam expͥmit. qͦmͦ illa si¬
militudo. que in acie m̃tis rẽ
ipsam co gitantis expͥmit.
Illud gͥ iure dicendũ est.
maxime ꝓpͥum. & pͥncipale rei

Expanded text:
versalem ejus essentiam, quae est, animal versalem ejus essentiam, quae est, animal rationale mortale, cogitat. Hae vero tres loquendi varietates singulae verbis sui generis constant; sed illius, quam tertiam et ult mam posui, locutionis verba, cum de rebus non ignoratis sunt, naturalia sunt, et apud omnes gentes sunt eadem. aliud verbum est necessarium ad rem cognoscendam; et ubi ista esse non possunt, nullum aliud est utile ad rem ostendendam. Possunt etiam non absurde dici tanto veriora, quanto magis rebus, quarum sunt verba, similia sunt, et eas expressius significant, exceptis namque rebus illis, quibus ipsis utimur pro nominibus suis ad easdem significandas, ut sunt quaedam voces, velut A vocalis: exceptis, inquam, his, nullum aliud verbum sic videtur rei simile, cujus est verbum, aut sic eam exprimit, quomodo illa similitudo quae in acie mentis rem ipsam cogitantis exprimitur. Illud igitur jure dicendum est maxime proprium et principale rei
Abbreviated transcription (Latin):
uoces rerum significatiue cogi¬
tant᷑. s cũ res ip̃se. uel future. ut
ĩã existentes. acie cogitationis
ĩ m̃te conspiciunt᷑. frequenti nãq
usu cognoscit᷑. quia rem unã tri¬
plicit̾ loqͥ possumꝰ. Aut enĩ res
loqͥm᷑ signis sensibilib. id÷ que
sensib corporeis sentiri possunt
sensibilit̾ utendo. aut eadem
signa. que foris sensibilia sunt.
int᷑ nos insensibilit̾ cogitando.
aut nec sensibilit̾. nec ĩsensibilit̾.
his signis utendo. s ipsas res. uł
corpoꝵ imaginatione. uł rationis
ĩtellectui. ꝓ rerũ ipsarũ diu̾sitate.
intꝰ in nr̃a mente dicendo. Alit̃
nãq dico hominẽ. cũ eũ hoc no¬
mine. qd̃ est homo significo. ali¬
ter cũ idem no men tacitꝰ co¬
gito. alit̾ cũ eũ ipsũ hominẽ.
mens aut ꝑ corporis imagi¬
nem. aut ꝑ rationem intuetur.
Per corporis quid̃e imagiuem.
ut cũ eiꝰ sensibilem figurã ima¬
ginat᷑ ꝑ rationẽ uͦ. ut cũ eiꝰ uni¬

Expanded text:
voces rerum singnificativae cogivoces rerum singnificativae cogitantur; sed cum res ipsae, vel futurae, vel jam existentes acie cogitationis in mente conspiciuntur. Frequenti namque usu cognoscitur quia rem unam tripliciter loqui possumus. Aut enim res loquimur signis sensibilibus, id est, quae sensibus corporeis sentiri possunt, sensibiliter utendo; aut eadem signa, quae foris sensibilia sunt, intra nos insensibiliter cogitando; aut nec sensibiliter, nec insensibiliter his signis utendo, sed res ipsas, vel corporum imaginatione, vel rationis intellectu, pro rerum ipsarum diversitate, intus in nostra mente dicendo. Aliter namque hominem dico, cum eum hoc nomine, quod est, homo, significo; aliter cum idem nomen tacens cogito; aliter cum eum ipsum hominem mens, aut per corporis imaginem, aut per rationem intuetur; per corporis quidem imaginem, ut cum ejus sensibilem figuram imaginatur: per rationem vero, ut cum uni
Abbreviated transcription (Latin):
erũ uideor mͥ uidere quid̃¬
dam. qd ñ negligent̃ dis¬
cernere cogit. secł̃m quid ea qͣ
facta sunt. anteꝗͣ fierent. dici
possint fuisse nichil. Nullo
namq pacto fieri potest. ali¬
qͥd rationabilit̾ ab aliqͦ. nͥ in fa¬
cientis ratõne p̾cedat. aliqͦd
rei faciende. quasi exemplum.
siue aptiꝰ dicitur forma. ut si¬
militudo. aut regula. Patet
itaq. qm̃ priusquã fierent uni¬
uersa. erant in ratione summe na¬
ture. quid aut qualia. aut qͦmͦ
futura ẽẽnt. Quare cũ ea que
facta sunt. clarũ sit nichil fu¬
isse auteꝗͣ fierent. quantũ ad
hoc. quia ñ erant. qd̃ nunc sunt.
nec erat ex qͦ fierent. ñ tñ nicħ
erant. qntum ad rationẽ facien¬
Illa autẽ rerum forma. que in eiꝰ
ratione res creandas p̃cedebat.
quid aliud est qũa rerũ quedam
in ipsa ratione locutio. ueluti cũ
faber facturus aliqͦd sue artis opꝰ.
priꝰ illud intͣ se dicit mentis con¬
ceptione: mentis autẽ sue ratio¬
nis locutionẽ hic ĩtelligo. ñ cũ

Expanded text:
erum videor mihi videre quiddam quod non negligenter discernere cogit, secundum quid ea quae facta sunt, antequam fierent, dici possint fuisse nihil. Nullo namque pacto fieri potest aliquid rationabiliter ab aliquo, nisi in facientis ratione praecedat aliquod rei faciendae quasi exemplum, sive ut aptius dicitur forma, vel similitudo, aut regula. Patet itaque quoniam priusquam fierent universa, erat in ratione summae naturae, quid aut qualia aut quomodo futura essent: quare cum ea quae facta sunt, clarum sit nihil fuisse antequam fierent, quantum ad hoc, quia non erant quod nunc sunt, nec erat ex quo fierent; non tamen nihil erant, quantum ad rationem facienIlla autem forma rerum, quae in ejus ratione res creandas praecedebat, quid aliud est quam rerum quaedam in ipsa ratione locutio; veluti cum faber facturus aliquod suae artis opus, prius illud intra se dicit mentis conceptione? Mentis autem sive rationalis locutionem hic intelligo, non cum
Abbreviated transcription (Latin):
pe his om̃ib. meliꝰ est aliqͥd qͦd
ñ est qd ipsa sunt. Mens enim
rationalis. que nullo corpoieo
sensu quid uł qͣlis. uł qͣnta sit
percipitur. qͣnto minor ẽẽt. si
ẽẽt aliqͥd eoꝵ: que corporeis sen¬
sib subiacent. tanto maior est.
qͣ. qdͣlibet eoꝵ. Penitꝰ enĩ ipsa
sũma ẽe̾ntia tacenda est ẽẽ ali¬
qͥd eoꝵ. quib est aliqͥd qd̃ nͣ est
quod ipsa sunt suꝑius . &. est
om̃mo sic̃ ratio docet dicenda
qdlibet eoꝵ. qͥb est om̃e qd ñ ẽ
qd ipsa sunt inferiꝰ. Quare necc̃e
est eam ẽẽ iuuent̾ẽ. sapientẽ. poten¬
tem .x. om̃ipotentẽ. ueram. iusta.
beatã. eternam. & quicqͥd similit̃
absolute meliꝰ est. quã nͣ ipsum.
Quid ergo querat᷑. quid meliꝰ sũ¬
ma illa sit natura si manifestũ

Expanded text:
pe his omnibus melius est aliquid quod pe his omnibus melius est aliquid quod non est quod ipsa sunt. Mens enim rationalis, quae nullo corporeo sensu quid, vel qualis, vel quanta sit percipitur; quanto minor esset, si esset aliquid eorum quae corporeis sensibus subjacent, tanto major est, quam quodlibet eorum. Penitus enim ipsa summa essentia tacenda est esse aliquid eorum, quibus est aliquid, quod non est quod ipsa sunt, superius: et est omnino, sicut ratio docet, dicenda quodlibet eorum, quibus est omne, quod non est quod ipsa sunt, inferius. Quare necesse est eam esse viventem, sapientem, potentem et omnipotentem, veram, justam, beatam, aeternam, et quidquid similiter absolute melius quam non ipsum. Quid ergo quaeratur amplius quid summa illa sit natura, si manifestu
Abbreviated transcription (Latin):
homo ꝗͣ aurũ. qͣnͣto inferions
bũ tanto uiliꝰ est. qͣnto p̾ciosiꝰ
eẽt. si aurũ ẽẽt. Patet aut̾e ex
eo qd̃ sũma natura sic intelli¬
gi pot̾. ñ sũma. ut nec sũmũ oĩo
meliꝰ sit. ꝗͣ nͣ su̾mũ. nec ñ sũ¬
mũ alicui meliꝰ ꝗͣ sũmũ. mul¬
ta relatiua ẽẽ. que nequaꝗͣ
hac contineant᷑ diuisione. Utrũ
uͦ aliqua contineant᷑: inquirere
suꝑsedeo. cũ ad ꝓpositũ sufficiat.
qd̃ de illis notũ est. nullũ scilicet¬
aliud ẽ. si singła despiciant᷑. aut
ipsum sit meliꝰ ꝗͣ. nͨ ipsum. auc
non ipsũ ĩ aliqͦ sit meliꝰ ꝗͣ. ip̃m.
sicut nefas ẽ putare. qͦd sub̾a
sup̃me nature sit aliqd̃. quo
meliꝰ sit aliqͦ mͦ ñ ipsum. sic
necẽe est. ut sit quicqͥd om̃ino
meliꝰ est. ꝙͣ. non ipsum. Illa e¬
nĩ sola est. qua penitꝰ nichil
est meliꝰ. & que melior ẽ om̃ib.
que ñ sunt qd̃ ipsa est. Non est
igit᷑ corpꝰ uł aliqͥu eoꝵ. que
corporei sensus discernunt. Quip¬

Expanded text:
inferioris bum tanto vilius est quanto pretiosius esset, si aurum esset. Patet autem ex eo quod summa natura sic intelligi potest non summa, ut nec summum omnino melius sit quam non summum; nec non summum alicui melius quam summum: multa relativa esse, quae nequaquam hac contineantur divisione. Utrum autem aliqua contineantur, inquirere supersedeo, cum ad propositum sufficiat quod de illis notum est, nullum, scilicetaliud est, si singula dispiciantur, aut ipsum sit melius quam non ipsum, aut non ipsum in aliquo sit melius quam ipsum: sicut nefas est putare quod substantia summae naturae sit aliquid, quo melius sit aliquo modo non ipsum; sic necesse est ut sit quidquid omnino melius est quam non ipsum. Illa enim sola est, qua penitus nihil est melius; et quae melior est omnibus, quae non sunt quod est ipsa. Non est igitur corpus, vel aliquid eorum quae corporei sensus discernunt. Quip
Abbreviated transcription (Latin):
singła diligent̃ intueat᷑. quic¬
qͥd ẽ p̾ter relatiua. aut tale ẽ.
ut ipsũ oĩo meliꝰ sit. ꝗͣ. ñ ipsũ.
aut tale. ut nͣ ipsũ in aliqͦ me¬
liꝰ sit. quã ipsũ. Ipsũ aute ⁊ nͣ
ipsũ. non aliud hic intelligo.
et lns similia. Meliꝰ est quidẽ oĩo
aliquid. ꝗͣ nͣ ipsũ: ut sapiens. ꝗͣ
ñ ipsum sapiens. id÷ meliꝰ ẽ sa¬
piens. ꝗͣ. ñ sapiens. Qũauis eñ
iustꝰ ñ sapiens melior uideat᷑.
simplicit᷑. ñ sapiens ꝗͣ. sapiens.
Om̃e quippe ñ sapiens simpli¬
cit᷑. in qͣntũ ñ sapiens est. minꝰ¬
ẽ qͣ. sapiens. qr om̃e nͣ sapiens.
meliꝰ ẽẽt. si eẽt sapiens. Similit̾
oĩo meliꝰ ẽ uerũ ꝙͣ ñ ipsum. id

Expanded text:
diligenter intueatur, quidquid est praeter relativa, aut tale est, ut ipsum omnino melius sit, quam non ipsum; aut tale, ut non ipsum in aliquo melius sit, quam ipsum. Ipsum autem et non ipsum, non aliud hic intelligo, et his similia. Melius quidem est omnino aliquid quam non ipsum: ut, sapiens quam non ipsum sapiens, id est, melius est sapiens quam non sapiens. Quamvis enim justus non sapiens melior videatur, simpliciter est, non sapiens quam sapiens: omne enim non sapiens, simpliciter inquantum non sapiens, est minus quam sapiens; quia omne non sapiens melius esset, si esset sapiens. Similiter omnino melius est verum
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑum faciendoꝵ intime locu¬
tiones. qd illa nec assũpta. nec
adiuta aliunde. s pͥma ⁊ sola
causa suffic̾e̾ potuit suo ar¬
tifici ad suũ opꝰ ꝑficiendũ.
ista uͦ nec pͥma. nec sola. nec
sufficiens est. ad suũ incipien¬
dum. Quappt̃ ea que ꝑ illam
creata sunt. om̃ino ñ sunt a¬
liqͥd. qd̃ ñ sunt ꝑ illam. que

Expanded text:
operum faciendorum intimae locuoperum faciendorum intimae locutiones, quod illa nec assumpta, nec adjuta aliunde, sed prima, et sola causa sufficere potuit suo artifici ad suum opus perficiendum; ista vero nec prima, nec sola, nec sufficiens est ad suum incipiendum. Quapropter ea quae per illam creata sunt, omnia non sunt quod non sunt per illam. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
ed qũauis summã substan¬
tiam.constet priꝰ in se quasi
diicisse cuncta creaturam. quã
eam sccłm eamdem. & ꝑ eandem
suã intimã locutionẽ conderet.
quemadmodũ faber priꝰ mͣte
concipit. qd postea sccłm mtis
conceptionẽ oꝑe ꝑficit. multam
tñ ĩ hac similitudĩe intueor dis¬
similicudinẽ. Illa namq mchil
om̃ino aliunde assũpsit. unͣ uł
eoꝵ. que factura erat. formam
inse ipsa cõpingeret. uel ea ipsa
hoc qd̃ sunt ꝑfĩceret. Faber uero
penitus nec mente potest aliqͥd
ꝑ partes exaliqͥbus reb. aliqͦ mͦ
iam didicit. nec opus m̃te con¬
ceptũ ꝑficere. si desit aut mate¬
sine qͦ opꝰ precogitatũ fieri non
possit. Quãqͣ. enĩ homo tale a¬
liqd̃ animal possit cogitando
siue pingendo. qͣle misqͣ. sit
confingere. nequaꝗͣ tñ hoc fac̾e
ualet nisi cõponendo ĩ eo par¬
tes alias. quas ex reb cognitis
in memoriã traxerit. Quare ĩ
hoc differunt ab ĩuicẽ ille ĩ
creatͥce sub̾a & in fa. bro. suoꝵ

Expanded text:
Sed quamvis summam substantiam constet prius in se quasi dixisse cunctam creaturam, quam eam secundum eamdem, et per eamdem suam intimam locutionem conderet; quemadmodum faber prius mente concipit, quod postea secundum inentis conceptionem opere perficit. Multam tamen in hac similitudine intueor dissimilitudinem. Illa namque nihil omnino aliunde assumpsit, unde vel eorum quae factura erat, formam in se ipsa compingeret, vel ea ipsa, id quod sunt, perficeret; faber vero penitus nec mente potest aliquidt per partes, ex aliquibus rebus aliquo modo jam didicit; nec opus mente conceptum perficere, si desit aut matesine quo opus praecogitatum fieri non possit: quanquam enim homo tale aliquod animal possit cogitando vel pingendo, quale nusquam sit, confingere; nequaquam tamen hoc facere valet, nisi componendo in eo partes, quas ex rebus alias cognitis in memoriam attraxit. Quare in hoc differunt ab invicem illae in creatrice substantia, et in fabro suorum
Abbreviated transcription (Latin):
At qm̃ absurdum est. ut scilicet
quemadmodũ nullatenꝰ aliqͥd cre¬
atũ potest exire creantis & fouen¬
tis inmensitatem: sic creans &
Fo uens. nequaꝗͣ ualeat ali¬
qͦ mͦ exced̾e factorp uniu̾si¬
tatem. liquet qm̃ ipsa est. que
cuncta alia portat. & suꝑat. clau¬
dit. & penetrat. Si gͥ hec illis. q̃¬

Expanded text:
At quoniam absurdum est, ut, scilicet, quemadmodum nullatenus aliquid creatum potest exire creantis et foventis immensitatem; sic creans et fovens nequaquam valeat aliquo modo excedere factorum universitatem; liquet quoniam ipsa est quae cuncta alia portat et superat, claudit et penetrat. Si igitur haec illis, q
Abbreviated transcription (Latin):
absurde nasci. tanto congruen¬
tius dici potest u̾bũ sũm sp̃c
ex illo existere nacendo. qͣnto
perfectius quasi ꝓles parentis
trahit eius sunilitudinem ex
illo existendo.
uod si conuenientissime
dr̃ nasci. & tam simile
est illi de quo nascit᷑. cur esti¬
met᷑ simile qͣi proles parenti.¬
& non potiꝰ asserat᷑. quia tan¬
to uerior est ille parens. & is¬
tud proles qnͣtomagis & ille
ad huiꝰ natiuitatis ꝑfectionẽ
solus sufficit. & qd̃ nascit᷑. eiꝰ
similitudinem expͥmit.:
Namq in rebus aliis. quas
parentis ꝓlisq. certũ est ha¬
bitudinem habere. nulla sic
gignit. ut om̃ino nulliꝰ indi¬
gens sola ꝑ se ad gignendam
plem sufficiat. nulla sic gig¬
nitur. ut nulla admixta dissi¬
militudine om̃imodam sum¬
litudinẽ parentis exibeat. Si
gͦ uerbũ summi sp̃c sic est
omĩno ex ipsiꝰ sola essentia. &
sic singularit᷑ est illi simile.
ut nilla proles sic sit omĩno
ex sola parentis ẽentia. aut

Expanded text:
absurde dicuntur nasci, tanto congruenabsurde dicuntur nasci, tanto congruentius dici potest Verbum summi Spiritus ex illo existere, nascendo; quanto perfectius, quasi proles parentis, trahit ejus similitudinem ex illo existendo.Quod si convenientissime dicitur nasci, et tam simile est illi de quo nascitur, cur aestimetur simile, quasi proles parenti; non potius asseratur quia tanto verior est ille parens, et istud proles, quanto magis et ille ad hujus nativitatis perfectionem solus sufficit, et quod nascitur ejus similitudinem exprimit? Namque in rebus aliis, quas parentis prolisque certum est habitudinem habere, nulla sic gignit ut omnino nullius indigens sola per se ad gignendam prolem sufficiat; nulla sic gignitur, ut nulla admista dissimilitudine omnimodam similitudinem parentis exhibeat. Si ergo Verbum summi Spiritus sic est omnino ex ipsius sola essentia, et sic singulariter est illi simile ut nulla proles sic sit omnino ex sola parentis essentia, aut
Abbreviated transcription (Latin):
uod ipsum nullo utiq u̾¬
po uidet᷑ familiariꝰ posse
proferri. quã si dicatur ꝓpͥum
esse unius nasci ex altero. & ꝓpͥ¬
um alteriꝰ. nasci alterũ ex ipso.
Certũ nãq ĩa constat. quia u̾¬
bum summni sp̃e ñ sic est ex eo.
quẽadmodum ea. que ab illo
facta sunt. s quẽadmodũ cre¬
ator de creatore. summũ de
summo. & ut plena breuitate
om̃imoda absoluat᷑ similitu¬
do. penitꝰ idem ipsum est de
eius quasi proles parentis te¬
neat similitudinem. nec sic ẽẽ
ex ip̃o ut fiat ab eo. ꝓfecto nul¬
lo modo conuenientius cogi¬
tari potest ẽẽ ex illo. qũa nas¬
cendo. N empe si innumerabi¬
les res indubitant̃ dicuntur
nasci ex his. ex quib habent
ut sint. cũ nullam eoꝵ. ex qͥb
nasci dicunt᷑. teneant simili¬
tudinem. sicut proles paren¬
tis. dieimꝰ enĩ capillos nasci
de capite. et poma ex arborẽ.
licet nec illi capitis. nec ista
arboris similia sint. si inquã
multa huiꝰ modi dicunt᷑ non

Expanded text:
uod ipsum nullo utique verbo videtur familiarius posse proferri, quam si dicatur proprium esse unius nasci ex altero; et proprium alterius, nasci alterum ex ipso. Certum namque jam constat quia Verbum summi Spiritus non sic est ex eo, quemadmodum ea quae ab illo facta sunt; sed quemadmodum Creator de Creatore, summum de summo. Et ut plena brevitate omnimoda absolvatur similitudo, penitus idem ipsum est de ejus quasi proles parentis teneat similitudinem: nec si esse ex ipso ut fiat ab eo, profecto nullo modo convenientius cogitari potest ex illo esse quam nascendo. Nempe si innumerabiles res indubitanter dicuntur nasci ex his ex quibus habent ut sint; cum nullam eorum, de quibus nasci dicuntur, teneant similitudinem sicut proles parentis. Dicimus enim capillos nasci de capite et poma ex arbore, licet nec illi capitis, nec ista arboris similia sint. Si, inquam, multa hujusmodi non
Abbreviated transcription (Latin):
ducens. monuit ut si factum
uiri dei non tisq quaq illi hac
prima uice profuit. mane redi¬
ret. poslicens quod hoc ipsum.
isli repetita uice fien impetra¬
re. Ad quem ille. Ego equidem
bone dñe hac de causa non re¬
dibo. quia grã dei. & fidelis fa
muli eius om̃i cecitate fuga¬
ta clarissime uideo. Hec ita
scripsi sicuit ab ore illius alexan¬
driqui presentem se fussse testa¬
tur. accepi. Rex autem henricꝰ.

Expanded text:
ducens, monuit ut si factum ducens, monuit ut si factum viri Dei non usquequaque illi hac vice primo profuit, mane rediret, pollicens quod hoc ipsum illi repetita vice fieri impetraret. Ad quae ille: Ego quidem, bone domine, hac de causa non redibo, quia gratia Dei et fidelis ejus famuli, omni caecitate fugata, clarissime video. Haec ita scripsi, sicut ab ore ipsius Alexandri, qui praesentem se fuisse testatur, accepi. 63. Rex autem Henricus
Abbreviated transcription (Latin):
frater. & socuis nr̃ alexander
monachus scilicet eccłe cantua¬
riensis. qui ꝓ forib egressum
patris prestolabatur intuens
eccłiam subire uolentem. deti¬
nuit scicitans. quid nam uel¬
let. At ille clamosa uoce se ocu¬
loꝵ lumen amisisse respondit.
ac uelle ut seruus dei manũ¬
ei imponeret. sciens qd̾ sc̃a me¬
rita eiꝰ sibi subuenirent. Pater
gͥ clamorem audiens. s uerba
minime discernens. innuit p̃¬
f ato fratri uenire ad se. & cau¬
Tunc ille. Dñe pater ait. pauꝑ
quidam uenit huc. conque¬
rens se. in ocłis grauiter affligi.
precaturq ꝑ uos. eis signũ sc̃e
crucis imponi. At ipse pio uul¬
tu. ueniat dixit. Itaq tercio
suꝑ oculos eius quod petebat.
signum crucis cum pollice pin¬
gens. orauit sic. Uirtus crucis
xp̃i illuminet ocłos istos & ab
eis om̃em infirmitatem depel¬
lat. integreq sanitati restituat.
Et asꝑgens eos aqua scĩficata.
hominem precepit abire. A¬
lexander uero mox illum re¬

Expanded text:
frater et socius noster Alexander frater et socius noster Alexander monachus Ecclesiae scilicet Cantuariensis, qui pro foribus egressum Patris forte praestolabatur, intuens Ecclesiam subire volentem detinuit, suscitans quidnam vellet. At ille clamosa voce se oculorum lumen amisisse respondit, ac velle ut servus Dei sibi manum imponeret, sciens quod sancta merita ejus sibi subvenirent. Pater igitur clamorem audiens, sed verba minime discernens, innuit praefato fratri venire ad se, et cauTunc ille: Domine Pater, ait, pauper quidam venit conquerens se in oculis affligi, precaturque per vos ei signum sanctae crucis imponi. At ille ipse pio vultu, veniat dixit: Itaque tertio super oculos ejus quod petebat signum crucis cum pollice pingens, oravit sic: Virtus crucis Christi illuminet oculos istos, et ab eis omnem infirmitatem depellat, integraeque sanitati restituat. Et aspergens eos aqua sanctificata, hominem praecepit abire. Alexander vero mox illum re
Abbreviated transcription (Latin):
multis hominib. quos suis la¬
queis irretitos. pro sua uolun¬
tate. in diuersa uicia ꝑtrahit.
Sunt enim quidam. ut uer¬
bi grã dicam auaricie. seu luxu¬
rie. & similtum flaminis suc¬
illis addicti. His contingit ali¬
quando. ut facta sua conside¬
rent. defleant. seq amͦ a talib
cessaturos sibi ꝓmittant. En
more auis liberos uolare se
su ill ecti ab hoste tenentur.
uolantes in eadem uicia deici¬
untur. fitq hoc sepuis. Nec om̃i¬
modis liberantur. nisi magno
titam licentiam romam eun¬
di a rege petiuit. s eam nͣ ob¬
tinirit. P ost hec in mense ot¬
tobri inuitatus a rege.Winto¬
niam uacdit. & qd̾ iam bis ro¬
gauerat. attentiꝰ ꝑ internunci¬
os tercio rogat. Turbatur ille.
ipse pater celebrato sollempni
misse officio. solus prout ei con¬
suetudinis erat in oratorio ꝑ
fletum deo sese mactaret. ut
quidam homo pedes suos ba¬
culo regente adueniret. oratori¬
¶um
ipsum irrumpere gestiens. Qmͣ

Expanded text:
multis hominibus, quos suis lamultis hominibus, quos suis laqueis irretitos pro sua voluntate in diversa vitia pertrahit. Sunt enim quidam, ut verbi gratia dicam, aut avaritiae, aut luxuriae, et similium flammis sucillis addicti, his contigit aliquando ut sua facta considerent, defleant, seque amodo a talibus cessaturos sibi promittant. Et more avis se liberos volare su irretiti  al., allecti ab hoste tenentur, volantes in eadem vitia dejiciuntur. Fitque hoc saepius. Nec omnimodis liberantur, nisi magno titam licentiam Romam eundi a rege petivit, sed eam non obtinuit. Post quae in mense Octobri invitatus a rege Wintoniam vadit; et quod jam bis rogaverat, attentius per internuntios tertio rogat. Turbatur ille, ipse Pater celebrato solemni missae officio, solus, prout ei consuetudinis erat, in oratorio per fletum Deo sese mactaret, ut quidam homo pedes suos baculo regente adveniret oratorium ipsum rumpere gestiens. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
no in iter rediit. bestiam ultra
ꝑsequi clara uoce canib inter¬
dicens. Tunc illa ab om̃i lesidne
inmunis. exultans & hylaris
prepͥcii eursu. campos siluasq
rẽuisit. Nos uerõ depositis iocis.
s ñ iodice afacres effecti. detã
pia libxratiõne pauidi amima¬
lifreeprꝰ it inere uiam detri¬
ilia uice conspexit pue¬
rum cũ auicula in uia
ludentem. Que auis pedem fi¬
lo innexum habens. sepe cũ
laxius ire ꝑmittebat. fuga sibi
consulere cupiens auolare ni¬
tebat᷑. At puer filum manu
tenens. retractam ad se usq dei¬
ciebat. & hoc ingens gaudium
illi erat. factum est id frequen¬
tius. Quod pater aspiciens. mi¬
sere condoluit aii. acut rup¬
to filo libertati. redderet᷑. opta¬
uit. Et ecce filum xim̃¬
runpitur. auis auo¬
lat. puer plorat. patera
exultat. Et uocatis nob̾.
considerastis inquit io¬
cum puerũm. Et confessis
considerasse ait. Simili consi¬
deratione iocat᷑ diabolus cũ

Expanded text:
no, in iter rediit, bestiam ultra no, in iter rediit, bestiam ultra persequi clara voce canibus interdicens. Tunc illa ab omni laesione immunis exsultans et hilaris praepeti cursu campos silvasque revisit. Nos vero depositis jocis, sed non modice alacres effecti de tam pia liberatione pavidi animalis, coepto itinere viam detriAlia vice conspexit puerum cum avicula in via ludentem. Quae avis pedem filo innexum habens, saepe cum laxius ire permittebatur, fuga sibi consulere cupiens avolare nitebatur. At puer filum manu tenens, retractam usque ad se dejiciebat, et hoc ingens gaudium illi erat. Factum est id frequentius. Quod Pater aspiciens, misere condoluit avi, ut rupto filo libertati redderetur optavit. Et ecce filum rumpitur, avis avolat, puer plorat, Pater, exsultat. Et vocatis nobis: « Considerastis, inquit, jocum pueri? » Et confessis considerasse, ait: « Simili consideratione jocatur diabolus cum
Abbreviated transcription (Latin):
bestiem uoluit presidium de¬
negare. Quam canes circun
grato obsequio hinc inde lingen¬
tes. nec de sub equo poterant
eicere. nec in aliquo ledere. Qd̃
uidentes admirati sumꝰ. At an¬
selmꝰ ubi quodam ex equit xb
aspexit ridere. et quasi ꝓ cap¬
ta bestia leticie frena laxare
solutus in lacrimas ait. Ridetis:
Et utiq infelici. huic nullus
risus. leticia nulla est huit
Hostes eius circa eam sunt. et
ipsa de uita sollicita confugit
ad nos presidium flagitans.
Hoc plane est. & amme homi¬
nis. Nam cum de corpore exit.
gentem ꝑ anfractus uicioꝵ mul¬
tis modis ꝑsecuti sunt. crudelit̃
assunt. parati eam rapere. & in
mortẽ eternam precipitare. At
ipsa nimis anxia. huc illucq
Icircunspicit. et qua tue¬
at᷑ defensionis & auxi¬
li manũ. sibi porrigi
ineffabili desiderio con¬
cupiscit. Demones autẽ
econtrario rident. & mag¬
no gauchio gaudent. si illam
nullo fulta adminiculo inue¬
niunt. Quib dictis. laxato fre¬

Expanded text:
bestiae voluit praesidium debestiae voluit praesidium denegare. Quam canes circumd omit. l. s. haud grato obsequio hinc inde lingentes, nec de sub equo poterant ejicere, nec in aliquo laedere. Quod videntes, admirati sumus. At Anselmus, ubi quosdam ex equitibus aspexit ridere, et quasi pro capta bestia laetitiae frena laxare, solutus in lacrymas, ait: « Ridetis? Et utique infelici huic nullus risus, laetitia nulla est. Hostes ejus circa eam sunt, et ipsa de vita sollicita confugit ad nos praesidium flagitans. Hoc plane est et animae hominis. Nam cum de corpore exit, gentem per anfractus vitiorum multis modis persecuti sunt, crudeliter adsunt parati eam rapere et in mortem aeternam praecipitare. At ipsa nimis anxia huc illucque circumspicit, et qua tueatur defensionis et auxilii manum sibi porrigi ineffabili desiderio concupiscit. Daemones autem econtrario rident, et magno gaudio gaudent, se illam nullo fultam adminiculo inveniunt. » Quibus dictis laxato fre
Abbreviated transcription (Latin):
lia ꝓnichilo posse oriri. et se
eis occupatum semꝑ ab offi cio
pontificali posse impediri.
tractauit secum fibi romam
eundum. et consilium a sede
beati petri suꝑ his petendum.
Cum igit᷑ in sollempnitate pen¬
uit. sibi ꝑ necessarium esse
romam ire. et hoc si ei place¬
ret. se ꝑlicentiã eius facere uel¬
le. At ille nequaquã inquit.
Nec enĩ eum. aut in his que
agenda sunt. cuiusuis consilis
inscium. aut alicui graui pec¬
cato obnoxiũ esse scimꝰ. unde
uel papam consulere. uel illiꝰ
absolutionẽ. illi necesse sit im¬
plorare. Et res gͥ ita tunc qͥdẽ
remansit. Discedente autem
anselmo a curia. & ad uillam
suam. nomine hesiam proꝑan¬
te. pueri quos nutriebat lepo¬
rem sibi occursantẽ. in uia ca¬
nibus insecuti sunt. & fugitan¬
tem. infra pedes equi. quẽ pa¬
ter ipse sedebat subsidentem
consecuti sunt. Iile sciens mise¬
ram bestiam. sibi sub se refugio
consuluisse. retentis habenis
equũ loca fixit. nec cupitum

Expanded text:
lia pro nihilo posse oriri, et se lia pro nihilo posse oriri, et se eis occupatum semper ab officio pontificali posse impediri, tractavit secum sibi Romam eundum, et consilium a sede beati Petri super his petendum. Cum igitur in solemnitate Penvit sibi pernecessarium esse Romam ire; et hoc si ei placeret, se per licentiam ejus facere velle. At ille: « Nequaquam, inquit. Nec enim eum, aut in his, quae agenda sunt, cujusvis consilii inscium, aut alicui gravi peccato obnoxium esse scimus, unde vel papam consulere, vel illius absolutionem necesse sit illi implorare. » Et res igitur ita tunc quidem remansit. 27. Discedente autem Anselmo a curia, et ad villam suam nomine Heysem properante, pueri quos nutriebat, leporem sibi occursantem in via canibus insecuti sunt, et fugitantem infra pedes equi, quem Pater ipse sedebat, subsidentem consecuti sunt. Ille sciens miseram bestiam sibi sub se refugio consuluisse, retentis habenis equum loco fixit, nec cupitum
Abbreviated transcription (Latin):
dari precant᷑. & obtinent. ac
sic eum. ne regno decedat. im¬
pediunt. Spondet g rex se
reb eius. usq ad prefixum tem¬
pus induciarũ plenam pacem.
et tranquillitatem indulturũ.
et tunc uoluntati illius ꝓ sua
religione multũ in negotio qd
emerserat. condescensurũ. Ue¬
rum omino in contraria lapsus
est. & anselmꝰ domno baldumo
extra regnũ depulso. homini¬
bq suis captis & spoliatis. ter¬
risq uastatis in immensum afł¬
lictus. At tamen post hec. et
urbanum ꝑ walterum al¬
banense.m epm̃. qui pal¬
lium anselmo a roma
can  tuariam detulit. ꝓ pa¬
pa suscepit. et principum
suo.rum consilio accus. in
amicitiam suam uirum rece¬
pit. Uerum post aliquantum
tempus. idem rex a gallis uir¬
tor regressus. renouata ira ꝓpt̃
milites. quos sicut falso a ma¬
lignis dicebat᷑. male instructos.
in expeditionẽ anselmꝰ direxe¬
rat. contra ipsum conturbatꝰ
est. Tiuiic anselmus conside¬
rans. apud se om̃i tempore ta¬

Expanded text:
usque dari precantur et obtinent; ac usque dari precantur et obtinent; ac sic eum ne regno decedat impediunt. Spondet igitur rex se rebus ejus usque ad praefixum tempus induciarum plenam pacem et tranquillitatem indulturum, et tunc voluntati illius pro sua religione multum in negotio quod emerserat condescensurum. Verum omnino in contraria lapsus est, et Anselmus, Domino Balduino extra regnum depulso, hominibusque suis captis et exspoliatis, terrisque vastatis in immensum afflictus. 26. Attamen post haec, et Urbanum per Walterum Albanensem episcopum, qui pallium Anselmo Roma Cantuariam detulit, pro papa suscepit, et principum suorum consilio actus, in amicitiam suam virum suscepit. Verum post aliquantum tempus idem rex a Gallis victor regressus, renovata ira propter milites, quos, sicut falso a malignis dicebatur, male instructos in expeditionem Anselmus direxerat, contra ipsum conturbatus est. Tunc Anselmus considerans apud se omni tempore ta
Abbreviated transcription (Latin):
archiep̃o suo. atq primati oẽm
subiectionẽ. ꝓfessam obedien¬
tiam uno impetu abnegant.
eiq unitatem fraterne societatis
pari uoto miserandi abuirant
ex parte urbani pa pe pre¬
ciperet illi.se obe.¬
dituros
negant. Episcopi itaq om̃s
qui affuerant ro¬
fensi
solo excepto. aut uno.au
alio mͦ debitam illi sub¬
tionẽ. & obedientiam ab.¬
negant. Rex etiam ipse
cunctã ei confidentiã. & secu¬
ritatem. in suis om̃ib adimit.¬
nec se illum pro archieꝑo. uel
patre amplius habiturum ui¬
rat. nisi ipse uicario beati pet
se ulterius obediturũ statim de¬
neget. Tres dies in isto negotio
clamorib in anselmum & con¬
tumeliis grauidi expensi sunt.
et tandem in hoc. quem dixi
fine conclusi sunt. Tunc ansel¬
mꝰ in suo ꝓposito constans. per
internumtios conductũ a rege
postulat. quo tutus regno de¬
cedat. Quod principes multis
dampnosum fore dinoscentes.
ꝓ restituenda pace inducias
utrinq. usq ad pente costen

Expanded text:
archiepiscopo suo atque primati omnem archiepiscopo suo atque primati omnem subjectionem professam obedientiam uno impetu abnegant, eique unitatem fraternae societatis pari voto miserandi abjurant;ex parte Urbani papae prciperet, illi se obedituros negant. Episcopi itaque omnes qui adfuerant, Rofensi solo excepto, aut uno aut alio modo debitam illi subjectionem et obedientiam abnegant. Rex etiam ipse cunctam ei confidentiam et securitatem in suis omnibus adiminec se illum pro archiepiscopo vel patre amplius habiturum jurat, nisi ipse vicario beati Petri se ulterius obediturum statim deneget. Tres dies in isto negotio clamoribus in Anselmum et contumeliis gravidi expensi sunt, et tandem in hoc quem dixi fine conclusi sunt. 25. Tunc Anselmus, in suo proposito constans, per internuntios conductum a rege postulat, quo tutus regno decedat. Quod principes multis damnosum fore dignoscentes, pro restituenda pace inducias utrinque ad Pentecostem