comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fide passionis xp̃i et resurrectionis ĩ¬
buta. Quõd si fieri potuit et potest.
hoc et ego dico quod de lege dixit aplũs.
hoc isle dixit de sege quam accepit gens
una iudeorum. qnͣto iustius dicit᷑ de le¬
ge nature quam accepit uiniuer sum
omnis humana natura iustificari ⁊
rdimi ab ira dei iustissima. hoc est a
uindicta nullo modo potest. misi ꝑ fidẽ
et facramentum fangiũs xp̃i. Natura
quippe hominis primitus inculpata
et sine ullo uicio creata est. Nat᷑a uero
ista hominis quã unusquisq ex adã
nascitur.iam mẽdico idiget quia sa¬
na non ẽ. Omma quidem bona que
hẽt in formatione. uita. sensib. mẽte
uero quõd ista naturalia bona ꝯtenebrat
et infirmat. ut illuminatione et curatiõe
opus hẽat. non ab inculpabili artifice cõ¬
tractum est: sed ex origniali põco quod cõ¬
missum est libero arbitrio. ac per hoc
natura penałis ad uindictam iustissimã
pertinet. Di enim iam sumus in xp̃o ro

Expanded text:
fide passionis Christi et resurrectionis imfide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit apostoluhoc ille dixit de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum tuus est, ergo omnis humana natura iustificari et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Christi. Xatura quippe hominis primitus inculpata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, mentiuero, quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
auit in aliquo superiore tempore fides eã
latuit sanguinis xp̃i. Non enĩ ĩiustus
deus qui iustos fraudet mercẽde iusticie:
si eis non ẽ annunciatum sacramentũ
diuintatis et humanitatis xp̃i. quod
mamfestum est in carne. Quomodo eĩ
crederent quod non audierũt. Aut qu̾o
audirent sine predicante. Fides enim
ex auditu sicut scriptũ ẽ. Auditus aũt
per uerbum xp̃i. sed dico in quit. nũqͥd
non audierunt. In om̃em tertũ exuit
sonus eoꝵ: et in fines orbis tetre uerba
corũ.S anteꝙͣ hoc inciperet fieri. añꝙͣ
dicatio ip̃a perueniret. Quoniam non
desunt adhuc ustime gentes licet ut ꝑ¬
hibetur paucissime quib hoc nondum
fuerit prẽdicatum. Quid faciet huma¬
na natiunues quid fecitique uelante
non audrerat hoc futurum. uel adhuc
non comꝑit factũ: nisi credendo ĩ deũ
qui fecit celum et terram. a quo et se
factam naturaliter sentit. et rectẽ ui¬
ueñdo eius impleat uosumtatẽ. milla

Expanded text:
aut aliquo superiore tempore fides eam aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crederent quod non audierunt ? aut quomodo audirent sine praedicante? fidos enim ex auditu, sicut scriptum est, auditus autem per uerbum Christi. sed dico, inquit: numquid non audierunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequdicatio ipsa perueniat — quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla
Abbreviated transcription (Latin):
quam solam utiliter legis uelut pe¬
dagogi timor dricit constitutã ẽẽ qui
intelligit. ip̃e intelligit quare sit xp̃i¬
amis. llam si per legem iusticia: gͦ
ip̃s gratis mortuus ẽ. Si autẽ non
gratis mortuus ẽ: i illo solo iustifi¬
catur impius. cui crẽdenti in eũ qui
iustificat impium depritatur fides
ad iusticiam. Omnes enĩ peccauerũt
et egent głoria dei: iustificati gratis
per sanguinem ip̃ius. Quicũq aũt
non putantur pertinere ãd hos om̃s
qui peccauerunt et egent głoria dei.
profecto mullam necessitatem hẽnt
ut xp̃ian fiant: quia non est opris
sans mẽdicus. s egrotantib. Uñde
non benit isse uocare iustos. sed pẽco¬
res. Ac per hoc natura hũam gn̾is
erissius unius preuaricatoris carne
procreata si potest sibi sufficere ad ĩ¬
pleñdam legem perficiendamq iu¬
sticiam de prerio debet ẽẽ secura. hoc
ẽ de uita eterna. etiam sim aliqua gente

Expanded text:
quam solam utiliter legis uelut paequam solam utiliter legis uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit Christianus. nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non gratis mortuus est, in illo solo iustificatur impius, cui credenti in cum qui iustificat impium deputatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius. quicumque aut, m non putantur pertinere ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitatem habent ut Christiani fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente
Abbreviated transcription (Latin):
misistis carissim fugr̃a felici¬
tres chimasi et iacobe. inter ter¬
missis paululum que in manib erãt
crsim quidem sed non mediocri intẽ¬
cone pe: segi. Et iudi hominem zeso a¬
dentissimo accensum aduersus eos qͥ
cũ in sius pc̃cis humanam uolũtatem
debeant accusare. naturam potius
actusantes hominum per illam se
ertusare conantur. Nimis exarsit ad¬
uetsus hanc pestilentiam quam etiã
utterarũ seculariũ auctores grauiter
uguere: exclamantes. falso queritur
unatura sua genus humanũ. Hãc
piorsus etiam iste sententiam ꝙͣtis
potuit ingenii uirib aggerauit. De¬
rmptamen timeo ne illis potiꝰ suf¬
fingetur qui zelum dei hẽnt. sed non
ecidum scientiam Ignorantes enĩ
dei iusticiam et suam uolentes cõsti¬
tuere iusticie dei non funt subiecti.
Que sit autẽ iusticia dei de qua hic lo¬
quitur: consequenter aperit ãdiun¬
aene. sinis enĩ legis xp̃us ad iusticiã
omm crẽdenti. Hanc itaq iusticiam
dei non in precepto segis quo timor

Expanded text:
misistis, carissimi filiTimasi et Iacobe, intermissis paululum, quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi et uidi hominem zelo ardentissimo accensum aduersus eos, qui cum in suis peccatis humanam uoluntatem debcant accusare. naturam potius accusantes hominum per illam st excusare conantur. nimis exarsit aduersus hanc pestilentiam. quam etiam litterarum saccularium auctores grauiter arguerunt exclamantes: falso queritur de natura sua genus humanum. hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii uiribus aggorauit. uerum tamen timeo nc illis potius suffragetur, qui zelum dei habent, sed non secundum scientiam; ignorantes enim dei iustitiae et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto legis, quo timor
Abbreviated transcription (Latin):
ãdolestentule. insi amime singuloꝵ que
depofuerunt istius corporis senectutẽ.
denouate per sp̃m sanctum. Attrahe nos.
post odorem unguentoꝵ tuoꝵ currimꝰ
ide quid dicat. Non potes sequi xp̃m
nisi ip̃e atenihat. Deniq ut scias: cũ
crastatus inquit fuero om̃ia truham
ad mie ip̃m. Indurit merex ĩ cubiculum
suu Grecus in promptuarium suũ et ĩ
allarium suũ habet. Ubi bona libani¬
na. ubi bomi odores: mella suauia. ubi
faictus diuersi. ubi epule uarie. ut plu¬
inis epusis tuum prandiũ condiatur.
fngo benisti ad altare. accepisti corpus
ep̃i: audi iterum que sacramenta sis
Quare: qui acceperit corpus xp̃i non
esuriet meternum. Quotiens audisci
uicesimum secundum psalmmum et nõ
intelleristi. uĩde quemãdmodũ aptus
si celestibus sacramentis. Dñs pascit

Expanded text:
adolescentulae, nisi animae singulorum, quae adolescentulae, nisi animae singulorum, quae deposuerunt istius corporis senectutem, renovatae per Spiritum sanctum? 10. Attrahe nos, post odorem unguentorum tuorum curremus . Vide quid dicat. Non potes sequi Christum, nisi ipse te attrahat. Denique ut scias: Cum exaltatus, inquit, fuero, omnia traham ad me ipsum . 11. Induxit me Rex in cubiculum suum. Graecus: In promptuarium suum, et in cellarium suum, habet. Ubi bona libamina, ubi boni odores, ubi mella suavia, ubi fructus diversi, ubi epulae variae; ut plurimis epulis tuum prandium condiatur.go venisti ad altare, accepisti corpus Christi. Audi iterum quae sacramenta es Quare? Quia qui acceperit corpus Christi, non esuriet in aeternum. 13. Quoties audisti vicesimum secundum psalmum, et non intellexisti? Vide quemadmodum aptus sit coelestibus sacramentis : Dominus pascit
Abbreviated transcription (Latin):
tius. Uis ad animam tuam. nichil io¬
cundius. osculetur me. Uides te mun¬
dum ẽe ab omni peccato quia desicta
de terra sunt: ideo te sacramentis cele¬
stibus dignum iũdica. et ĩdeo ĩuitat
ad celeste conuiuium. osculetur me
ab osculis oris sui. Tamen propter se¬
quentia: amma tua uel humana
coñditio. uel ecc̃a. iũdet se ab omnibus
mundatam ẽẽ pcc̃is. dignam que ad
altare xp̃i possit accẽdere. Quĩd est
enim altare nisi forma corporis xp̃i:
Uidit sacramenta mirabilia: et ait.
Osculetur me ab osculis oris sui. Hoc
ẽ osculum michi xp̃us infigat. Quare.
qruia melcora ubera tua super uinum.
Hoc ẽ meliores sensus: meliora sacra¬
menta tua super uinum. duper illũd
uinum: quõd et si suauitatem habet.
leticiam habet. grntiam habet. tamẽ
in illo leticia secularis. inte autẽ iocũdi¬
tus ẽspiritasis. Iam tunc ergo salomon
tum ermanitum ẽ nomen tuũ: ꝓpterea
adosescentule dilexerient te. Que sũt iste

Expanded text:
tius. Vis ad animam tuam? Nihil jutius. Vis ad animam tuam? Nihil jucundius. 6. Osculetur me. Vides te mundum esse ab omni peccato, quia delicta detersa sunt; ideo te sacramentis coelestibus dignum judicat et ideo invitat ad coeleste convivivum: Osculetur me ab osculis oris sui. 7. Tamen propter sequentia anima tua, vel humana conditio, vel Ecclesia videns se ab omnibus mundatam esse peccatis, et dignam quae ad altare Christi possit accedere quid est enim altare, nisi forma corporis Christi vidit sacramenta mirabilia, et ait: Osculetur me ab osculis 375 oris sui, hoc est, osculum mihi Christus infigat. 8. Quare? Quia meliora ubera tua super vinum ; hoc est, meliores sensus, meliora sacramenta tua super vinum. Super illud vinum, quod etsi suavitatem habet, laetitiam habet, gratiam habet; tamen in illo laetitia saecularis, in te autem jucunditas est spiritalis. Jam tunc ergo Salomon tum exinanitum est nomen tuum, propterea adolescentulae dilexerunt te . Quae sunt istae
Abbreviated transcription (Latin):
trã uñdam maximam fũdit. sicut apo¬
stolus ait. Bibebant autem de conse
non immobilis petra que populũ se¬
quebatur. Et tu bibe: ut te xp̃s sequat᷑.
Dide misterium. Moyses hoc ẽ ꝓpha.
Uirga hoc ẽ uerbum dei. Sacerdos u̾bo
deitangit petram: et fluit aqua. etbi¬
bit populus dei. Tangit ergo sacerdos
redundat aqua in calice. salit in uitã
eternam. et bibit populus dei qui dei
gr̃am consecutus ẽ. Didicsti ergo hoc:
Accipe aliũd. In tempore dominice passi¬
ons cum sabbatum magnum ĩtraret
latrones missi sunt qui percuterent
lancea tetigit latus eius: et de la terẽ
eius aqua fluxit et sanguis. Quare
aqua. quare sangius. aqua ut emũ¬
daret: sanguis ut redimeret. Quare
delatere. quia unde culpa. inde gr̃a.
Culpa per feminam: gr̃a per dñm
ihm xp̃m. Uenisti ad altare: uocat te
dominus ihr̃ĩs. ues animam tuam ues
ecc̃am et ait. Osculetur me ab osculis
oris sui. Uis ãd xp̃m aptare: nchil gra¬

Expanded text:
tra undam maximam fudit, sicut Apotra undam maximam fudit, sicut Apostolus ait: Bibebant autem de spiritNon immobilis petra quae populum sequebatur. Et tu bibe, ut te Christus sequatur. Vide mysterium. Moyses, hoc est, propheta: virga, hoc est, verbum Dei. 374 Sacerdos verbo Dei tangit petram, et fluit aqua, et bibit populus Dei. Tangit ergo sacerdos, redundat aqua in calice, salit in vitam aeternam, et bibit populus Dei, qui Dei gratiam consecutus est. Didicisti ergo hoc. 4. Accipe et aliud. In tempore Dominicae passionis cum sabbatum magnum instaret,latrones, missi sunt qui percuterent lancea tetigit latus ejus, et de latere ejus aqua fluxit et sanguis . Quare aqua? quare sanguis? Aqua, ut emundaret: sanguis, ut redimeret. Quare de latere? Quia unde culpa, inde gratia. Culpa per feminam, gratia per Dom 5. Venisti ad altare, vocat te Dominus Jesus, vel animam tuam, vel Ecclesiam, et ait: Osculetur me ab osculis oris sui . Vis ad Christum aptare? Nihil gra
Abbreviated transcription (Latin):
ic tractatus. usq ad sancti al¬
faris sacramenta dẽductus ẽ:
et cognouimus sacramentoꝵ istorũ fi¬
guram abrahe temporib precesfisse. ꝙͣ¬
do obtulit sacrificium sc̃s melchisẽdech.
breos. Ubi sunt qui filium dei dicũt ẽẽ
de tempore melchi sedech: dictũ ẽ: quia
neq initium dierũ neq finem habet.
Si melchisedech non hẽt mitim dierũ.
num xp̃us habere potuit : fed nõ ẽ plus
figura ꝙͣ ueritas. Uide ergo quia ip̃e pͥmꝰ
s quõd uniuer sa concludat. Diximꝰ ergo
qd̾ in altari constituatur calix et panis.
In calicem inquit mittitur uinũ. Et qͥd
aliũd: aqua: sed tu michi dicis. Quomi
ergo melchisedech panem et uinũ obtu¬
lit. Quĩd sibi uult ãdmixtio a que: ra¬
tionem accipe. Primo omnium figura
que ante precessit tempore moysi quĩd
habet: quia cum sitiret populus iuĩdeoꝵ
et murmuturet q̃d̾ aquam inuenire nõ
possent: iussit deus moysi ut tungeret
petram de uirga. Tetigit petium: et pe¬

Expanded text:
c tractatus usque ad sancti altaris sacramenta deductus est. Et cognovimus sacramentorum istorum figuram Abrahae temporibus praecessisse, quando obtulit sacrificium sanctus Melchisedech , lus ad Hebraeos. Ubi sunt qui Filium Dei dicunt esse de tempore Melchisedech? Dictum est, quia neque initium, neque finem dierum habet: si Melchisedech non habet initium dierum, num Christus habere potuit ? Sed non est plus figura quam veritas. Vides ergo quia ipse primused quod universa concludat. 2. Diximus ergo quod in altari constituatur calix et panis. In calicem quid mittitur? Vinum. Et quid aliud? Aqua . Sed tu mihi dicis: Quomodo ergo Melchisedech panem et vinum obtulit? Quid sibi vult admixtio aquae? Rationem accipe. 3. Primum omnium figura quae ante praecessit tempore Moysi, quid habet? Quia cum sitiret populus Judaeorum, et murmuraret quod aquam invenire non possent, jussit Deus Moysi ut tangeret petram de virga. Tetigit petram, et pe
Abbreviated transcription (Latin):
pẽdibus eoꝵ terra dehiscens. aperto ore
in infernum deglitiens uorauit. In qͥb
manifeste osteñditur q̃d̾ tantummõdo sẽ¬
sibiles et insensibiles creature dei dicto obe¬
diunt. dum quemadmõdum uiuantes ce¬
leriter cum eius imperio ueniunt. ita et
que non uiuunt. uelut uiuentes quõd pre¬
cipitur peragunt. Sẽd quanius qͣi uiuẽs
terra istũd uindicte officium ꝑagit: con¬
tra naturam tamen i ilło nequaquam
aliquĩd fit. Uitam enĩ insensibilem terra
habere indubitanter dinosatur: ꝑ quã
in se crescentia arboꝵ et olerũ frutecta
mouere iũdentur. Unde quasi ĩ uiuenti
carne palpitantes uene sanguinis discur¬
runt: ita etiam per terram uiuentium a¬
quaꝵ riui profluunt. per quam utam
insensibilem deo imperante terra os suu̾
aperuit. quañdo hominrũ peccatoꝵ quasi
seruiens in ministerio iũdicte taber nacła

Expanded text:
pedibus eorum terra dehiscens, aperto ore pedibus eorum terra dehiscens, aperto ore in infernum deglutiens, voravit . In quibus manifeste ostenditur, quod tantumdem sensibiles et insensibiles creaturae Dei dicto obediunt; dum quemadmodum viventes celeriter cum ejus imperio veniunt, ita et quae non vivunt, velut viventes, quod praecipitur peragunt. Sed quamvis quasi vivens terra illud vindictae officium peragit, contra naturam tamen in illo nequaquam aliquid fit: vitam enim insensibilem terra habere indubitanter dignoscitur, per quam in se crescentia arborum et olerum fruteta moveri videntur. Unde quasi in vivente carne palpitantes venae sanguinis discurrunt, ita etiam per terram viventium aquarum rivi profluunt: per quam vitam insensibilem Deo imperante terra os suum aperuit, quando hominum peccatorum, quasi serviens in ministerio vindictae, tabernac
Abbreviated transcription (Latin):
ria scribitur. qd̾ ex parte m̃die adheret.
et m cronicis cinombus eusebn refertue.
q̃d̾ ethiopes ab indo flumine consurgẽtes
uixta ethiopiam consẽderunt. Ex quo in¬
tessigitur q̃d̾ terra illa in qua primitꝰ ethi¬
opes habitauerunt ethiopia dicta ẽẽ po¬
tuerit: ex qua ethiopia si moyses uxorẽ
suam acceperat. ideo ethiopissã ducta fue
moysi et aaron. et dathan et aby¬
n filn eliab. et hon filius phelet de tͥbu
ruben et preterea ducenti quinquaginta
uiri proceres synagoge. qui tempore con¬
silii per nomina uocitabantur: suꝑtilioso
superbie tumore contra moysen et aaron
steterunt. Etenim chore uendicare sibi sa¬
cerdotium uoluerat: et reliqui alii de pͥn¬
cipatu populi contendebant: s illũ qui
ignem holocausti deo non precipiente offer¬
re appetiuit. holocausti tempore celestis
ignis cum his qui ad eum pertinebanit
absumpsit: et cos qui se in excelsum eleuã¬
tes dei ordinationi resistere ceperant. sub

Expanded text:
ria scribitur quod ex parte Indiae adhaeret. ria scribitur quod ex parte Indiae adhaeret. Et in Chronicis Canonicis Eusebii refertur, quod Aethiopes ab Indo flumine consurgentes juxta Aegyptum consederunt. Ex quo intelligitur, quod terra illa in qua primitus Aethiopes habitaverunt, Aethiopia dicta esse potuerit; ex qua Aethiopia si Moyses uxorem suam acceperat, ideo Aethiopissa dicta fuerMoysi et Aaron; et Dathan, et Abiron filii Eliab; et Hon, filius Phelech de tribu Ruben, et praeterea ducenti quinquaginta viri proceres synagogae, qui tempore consilii per nomina vocitabantur, supercilioso superbiae tumore contra Moysen et Aaron steterunt. Etenim Chore vindicare sibi sacerdotium voluerat, et reliqui alii de principatu populi contendebant. Sed illum qui ignem holocausti Deo non praecipiente offerre appetivit, holocausti tempore, coelestis ignis cum his, qui ad eum pertinebant, absumpsit; et eos qui se in excelsum elevantes Dei ordinationi resistere coeperant, sub
Abbreviated transcription (Latin):
spus sancti dictã describunt: s cum t̾res
tantum illos in tabernaculum uocusset.
aaron castigatus dei sermone oleo unc¬
tionis a undicta defenditur.mariẽbero
sopre candore corpus saceratur. Quapro¬
pter etiam extra castrn manere precipit.
sed orante pro ea moyse septimõ die iterũ
reuocatur sana. At uero moysi de ista
ethiopissa conuge duplex magr̃oꝵ ĩue
initur intentio: utrũ de ethiopia cum eẽt
i domo pharnonis de qua quã dragenari
egrẽditur acceꝑit. que per multos pegri¬
nationis eius dies illum expectauit. an
signoꝵ ten ore cum post peregrinati¬
onem in egiptum reuersus est ethiopis¬
sam uxorem sibi iumxerat. quam de ethi¬
opia secum et per desertum ducebut. quõd¬
equẽ de sephora dicitur qd̾ ethiopissa sit.
quam ad aquilonem maris rubri ubi
prius ethiopes fuerunt ethiopiam al¬
teram ẽẽ in multis locis historiaꝵ satp¬
ture describunt. de qua in ecc̃astica hasto¬

Expanded text:
Spiritus sancti dicta describunt. Sed cum tres Spiritus sancti dicta describunt. Sed cum tres tantum illos in tabernaculum vocasset, Aaron castigatus Dei sermone, oleo unctionis a vindicta defenditur; Mariae vero leprae candore corpus maceratur, quapropter etiam extra castra manere praecipitur. Sed orante pro ea Moyse, septimo die iterum revocatur sana . At vero de ista Moysi Aethiopissa conjuge duplex magistrorum invenitur intentio: utrum de Aethiopia cum esset in domo Pharaonis, de qua quadragenarius egreditur, acceperit, quae per multos peregrinationis ejus dies illum exspectavit; an signorum tempore, cum post peregrinationem in Aegyptum reversus est, Aethiopissam uxorem sibi junxerat, quam de Aethiopia secum et per desertum ducebat; an aeque de Sephora dicitur quod Aethiopissa sit, quando ad aquilonem maris Rubri, ubi prius Aethiopes fuerunt, Aethiopiam alteram esse in multis locis historiarum Scripturae describunt. De qua in ecclesiastica histo
Abbreviated transcription (Latin):
b̾uitur: qui osim creaturam auiũ condi¬
tam et in abdito mundi quodã angulo
reconditum in necessitate populi sui p̃¬
stare iũdetur. quamuis in libro sapiẽtie
scribitur. nouam creaturam auiũ uide¬
runt niper utiq ostensam non miper cre¬
atum. Quõdosim deus cum ceteris coea¬
turis i principio coñdĩdit. hoc ĩ tempore
necossitatis plebi sue ministrauit. Sẽd
tamen ĩdcirto coturnices ad tale ministe¬
rium que prius cum mannia contribute
mil. aduersi ẽdentibus contulerant ista
uice iterum detulit. ne quisquam puta¬
ret q̃d̾ esca auium sine murmurationis
cuspa mortem populo prestitit. Quomã
et in hat uiñdicta sana conscientia come¬
dentes incolumes seruauit: et quando
cum mannã data est tote multitũdini
ms incominõdum prebuit. R¬
ostinõdum propter ethiopissam¬
eius uxorem aaron et maria
contra moysen insolentia u̾ba
depromunt: quem ominium qui tunc
in terra morabantur mitissimũ hõĩm

Expanded text:
buitur, qui olim creaturam avium condibuitur, qui olim creaturam avium conditam, et in abdito mundi quodam angulo reconditam, in necessitate populi sui prestare videtur. Quamvis in libro Sapientiae scribitur, Novam creaturam avium viderunt : nuper utique ostensam, non nuper creatam. Quod olim Deus cum caeteris creaturis in principio condidit, hoc in tempore necessitatis plebi suae ministravit. Sed tamen idcirco coturnices ad tale ministerium, quae prius cum manna contributae nihil adversi edentibus contuferant, ista vice iterum detulit, ne quisquam putaret, quod esca avium sine murmurationis culpa mortem populo praestitit: quoniam et in hac vindicta sana conscientia comedentes incolumes servavit; et quando cum manna data est, toti multitudini nihil incommodi praebuit. ostmodum propter Aethiopissamejus uxorem, Aaron et Maria contra Moysen insolentia verba depromunt, quem omnium qui tunc in terra morabantur, mitissimum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
enim illos mense incegro carnib saturabo.
Cui imbecillitate incieatus humana moy¬
ses. sexcenta respondit pẽditum pugnatoꝵ
ercepto innumerabili uulgo huiꝰ populi¬
imlia mimerantur. nimiqrũd ẜoum et o¬
uium uniuersa multitũdo cẽdetur: Aut
ad saturationem nnumerabilis turbe ꝑi¬
sces maris in uniem congregabuntur. Et
idcuro ut ml ex his que moysi mens fragi¬
lis ut pote humana arripue in pastum
popusi cẽderet. uentus a domio egrẽdiens
arreptus transmare coturnices ad castroꝵ
locu detulit. casq duobus cubitis ĩ aere
uosantes arta castroꝵsoca. quãtũ uno
die confici potest orcogometram inseruit:
quam populus colligens mense incegro
idest crignta diebus comẽdit. sed incrẽdu¬
łos imitiminitionis ultio consequitur.
nam ĩ illo loco priusquam populus egre¬
decetur. qui concupierant ira dominica
mactati sepesiuntur. Certe in hoc mł no¬
uum ues contra naturam a dño contri¬

Expanded text:
enim illos mense integro carnibus saturabo. enim illos mense integro carnibus saturabo. Cui imbecillitate incitatus humana Moyses, Sexcenta millia, respondit, peditum pugnatorum, excepto innumerabili vulgo hujus populi numerantur: numquid boum et ovium immensa multitudo caedetur, aut ad saturationem innumerabilis turbae pisces maris in unum congregabuntur? Et idcirco ut nihil de iis, quae Moysi mens fragilis, utpote humana arripuit, in pastum populi cederet. Ventus a Domino egrediens, arreptas trans mare coturnices, ad castrorum loca detulit, easque duobus cubitis in aere volantes circa castrorum loca, quantum una die confici potest. Ortygometram inseruit: quam populus colligens, mense integro, id est, triginta diebus comedit. Sed incredulos murmurationis ultio consequitur. Nam in illo loco, priusquam populus egrederetur, qui concupierant, ira dominica mactati sepeliuntur . Certe in hoc nihil novum vel contra naturam a Domino contri
Abbreviated transcription (Latin):
tus dei famine moyses quãdraginta
dies ieumauit: et siberatõ dei populo
de egiptio⁊ o decem plagis. ꝯunigua¬
sgesims die ex quo in egipto pascha ce¬
lebratum est. decem mandatoꝵ legem̃ de
monte sinay induabus lapĩdeis tabulis
detulit.: quas cum offensus eẽt populi pec¬
cantis piaculo ãd montis radices cõfregit.
restauratisq totidem nui eiusdem materie
tabulis. rursus quãdragintã dieb ieiunus
dei sargitoris munere eãdem precepta re¬
cipere meruit: sed per hoc tempus contra
consuctudinem humani moris his taliter
ut predexi milło facigatus mẽdie labore.
millam terrene comierfationis escã man¬
ducauit. Quoniam diuini sermonis con¬
sortio fultus tam longuam mẽdiam fine
esurie sustinere potuit.
infidelis populi pars flagrane
murimirauit. et manne celesti
ollas cãrmum egiptiarũ prepofuit. Sẽd et
moysi cum ẽet intoleranda res uisa. dñs
populum inquit sanctifica crastino: ego

Expanded text:
tus Dei famine Moyses, quadraginta tus Dei famine Moyses, quadraginta dies jejunavit, et liberato Dei populo de Aegyptiorum decem plagis, quinquagesimo die, ex quo in Aegypto Pascha celebratum est, decem mandatorum legem de monte Sinai in duabus lapideis tabulis detulit . Quas, cum offensus esset populi peccantis piaculo, ad montis radices confregit . Restauratisque totidem numeri ejusdem materiae tabulis, rursus quadraginta diebus jejunus, Dei largitoris munere, eadem praecepta recipere meruit . Sed per hoc tempus contra consuetudinem humani moris, bis taliter, ut praedixi, nullo fatigatus inediae labore, nullam terrenae conversationis escam manducavit; quoniam divini sermonis consortio fultus, tam longam inediam sine esurie sustinere potuit. infidelis populi pars flagrans murmuravit, et mannae coelesti ollas carnium Aegyptiorum praeposuit. Sed et Moysi cum esset intoleranda res visa, Dominus, Populum, inquit, sanctifica crastino: ego
Abbreviated transcription (Latin):
de nature ẽẽ pateat igne resolutũ lique¬
scit. Dum ergo ex que humore lapĩdum
naturum gigni comprobatur.qiĩd ob¬
stat si dei gubernatoris uoluntute lapis
m aquam uersa uice mutetur: ut nat᷑a
ad suam originem redire festinet. cum
deus aquam de petru populo suo preberi
moysi cognatus cum sephoram
illuis moysi uxorem et duos si¬
lios eius detuletnt. ocius ip̃i ĩ occurfum
moyses pes desertum exrre festinat: cuiꝰ
consilio quannus gentilis. cum ad castro¬
rum locum uenitur: tribum et centuri¬
ones. et quiquagenarii. et decuriones
in dei populo constituuntur. Sẽd de moy¬
si filiis questio nascitur cur patris siui
in dutatu populi herẽdes non sunt: sa¬
cerdotio saltim priuantur. dum ꝑ psal¬
iistum dicitur. Moyses et aaron in fa
douincitur: cum filii moysi de gentili
matre peregimationis causa gen̾ant᷑.
dicetemm de moyse cum primogenitũ
gemusset. ifertur. Et uocauit nomen
eius gersam dicens. quia ãduena fui

Expanded text:
dae naturae esse non pateat, igne resolutum liquedae naturae esse non pateat, igne resolutum liquescit. Dum ergo ex aquae humore lapidum natura gigni comprobatur, quid obstat si Dei gubernatoris voluntate lapis in aquam versa vice mutetur, ut natura ad suam originem redire festinet, cum Deus aquam de petra populo suo praeberiMoysi cognatus, cum Sephoram illius Moysi uxorem et duos filios ejus detulerat, ocius ipsi in occursum Moyses per desertum exire festinat. Cujus consilio quamvis gentilis, tamen cum ad castrorum locum venitur, tribuni et centuriones et quinquagenarii et decuriones in Dei populo constituuntur . Sed de Moysi filiis quaestio nascitur, cur patris sui in ducatu populi haeredes non sunt, sacerdotio saltem privantur, dum per Psalmistam dicitur, Moyses et Aaron in sactionem dando vincitur, cum filii Moysi de gentili matre peregrinationis causa generantur. Sic etenim de Moyse, cum primogenitum genuisset, refertur: Et vocavit nomen ejus Gersan, dicens, Quia advena fui i
Abbreviated transcription (Latin):
longe admõdum etatis mare ad terras
procecit super posite rocce nagarba uidẽ¬
tur. quas non de maris glarẽa eleuatas.
s ex ip̃a marini humoris qualitate et
corextrema corporo indiunta cute ad¬
modum ẽẽ concretas ip̃a consideratione
probamus. plurima etiã marina reptisia
testũdimb coctaneis induũt. i quib du¬
ncies plusquam plurimoꝵ lapidũ ũdet᷑.
Et quibus ommnibus manifestis appro¬
butiombus sapĩdes ex aqua tantum nũc.
et nonuissos de aqua et humo minc ge¬
nitos ẽẽ doctus quisq non denegat. sicut
et lacrimosi marmoris natura et confue¬
taido in̾dicat. dasis etiam naturã de siquo¬
te in łapidis duritiam concreta uertitur:
et iterum in liquorem solui contuetur.
Lapis quoq ut iob libri narrat historia
resolutus calore in es conuertitur: quõd
non potest insi prius in liquoris natiuã
moueatur. preterea quoq omne metassũ
quantecũq duricie fuerit. quatinꝰ liqui¬

Expanded text:
longe admodum aetatis mare ad terras longe admodum aetatis mare ad terras projecit, superpositae morae nagarbae videntur, quas non de maris glarea elevatas, sed ex ipsa marini humoris qualitate, et eorum extrema corporum indurata cute admodum esse concretas, ipsa consideratione probamus. Plurima etiam marina reptilia testudinibus coaetaneis induuntur, in quibus durities plusquam plurimorum lapidum videtur. Ex quibus omnibus manifestis approbationibus, lapides ex aqua tantum nunc, et nonnullos ex aqua et humo nunc genitos esse, doctus quisque non denegat; sicut et lacrymosi marmoris natura et consuetudo indicat. Satis etiam natura de liquore in lapidis duritiam concreta vertitur, et iterum in liquorem solvi contuetur. Lapis quoque, ut Job libri narrat historia, resolutus calore in aes convertitur ; quod non potest, nisi prius in liquoris naturam moveatur. Praeterea quoque omne metallum quantaecumque duritiae fuerit, quamvis liqui
Abbreviated transcription (Latin):
stum rẽdigitur: quomõdo aque natura
in duro sapĩde occultutur. De aqua uero¬
lapides in principio factos qualiter igno¬
nit. qui cristalli naturam nue ꝑ mul¬
tum temporis congesante incominuta¬
bilem lapĩdrs duriciam procẽdere nõ am¬
bigat. presertim cum glebas non de terre
ip̃ius humo sed de fem̃ primitus increm¬
to in summis arboribus uel scopulis sepe
consideramus. in quibus iam lapillos ꝑ
pluuiar infusionem. et ip̃ius fen ĩ hu¬
inum motionem gemtos inuenimue.
Nonnullas quoq terras argillosas tnͣs¬
fluentiũ aquaꝵ assueto cursu suꝑfusas
induritiam lapĩdum iudimus ꝯuersas :
in quibus etiam duriores uelut antiqui¬
oris etatis lapr̃des quos ip̃a humus ĩ se
prius habuenit animãduertimus inser¬
tos. quasiter iam nonnullis lapĩdibus
iam concauos hostreos. quos quando
moslis humus fuerat interpositos ha¬
bebat ueluti sue naturali duricie minc
insertos ilidemus. In cetis quoq quos

Expanded text:
stum redigitur, quomodo aquae natura stum redigitur, quomodo aquae natura in duro lapide occultatur. De aqua vero in principio lapides factos, qualiter ignorat, qui crystalli naturam, nive per multum temporis congelante, in commutabilem lapidis duritiam procedere non ambigat? praesertim cum glebas non de terrae ipsius humo, sed de feni primitus incremento in summis arboribus vel scopulis saepe consideramus, in quibus jam lapillos per pluviarum infusionem et ipsius feni in humum motionem genitos invenimus. Nonnullas quoque terras argillosas transfluentium aquarum assueto cursu superfusas in duritiam lapidum vidimus conversas: in quibus etiam duriores velut antiquioris aetatis lapides, quos ipsa humus prius in se habuerat, animadvertimus insertos. Qualiter jam nonnullis lapidibus quoque concavos ostreos, quos quando mollis humus fuerat, interpositos habebat, veluti suae naturali duritiae nunc insertos videmus. In caeteris quoque quos
Abbreviated transcription (Latin):
uaporibus insertum aerem terram pro¬
pheta nominauit: et anteꝙͣ inferioris t̾¬
re que postea subinfertur. spatia perue¬
mat. In illa ergo superiore terre paxte uͥ
grañdo et nix gignitur. nascebat᷑ mãna.
et in cibum inferioris terre partib hõib
per angelos ministrabatur. Ex quo faci¬
le dinoscitur. non ex aliunde extra natu¬
um quesisse: sed de terra deus uictũ pre¬
parasse. Non q̃d deus quotidie illis illũ
panem communem etiam in deserto pre¬
stare non posset: sedut homo pastus de
nubibus sciret quia non in pane solo
uiuit. sed in omni uerbo quõd de ore dei
procedit. dicut enim nature imperauit
ut homo saturaretur pane: ita etiam de
omni quacunq re si ita illi iusserit. qͦ¬
mõdo habebat et tunc de nibib pluuiã.
uictum habebit incolumem. .xxui.
tamenti refocillationem postulauit. Un¬
de moyses princeps deo imperante uirga
percussa in oreb: aquam de petrri produ
rit. In hoc nature inuestigator in angu¬

Expanded text:
vaporibus insertum aerem, terram Provaporibus insertum aerem, terram Propheta nominavit, et antequam ad inferioris terrae, quae postea subinferuntur, spatia perveniat. In illa ergo superiori parte terrae, ubi grando et nix gignitur, nascebatur manna, et in cibum inferioris terrae partis hominibus per Angelos administrabatur. Ex quo facile dignoscitur, non aliunde extra naturam quaesiisse, sed de terra Deus victum praeparasse. Non quod Deus quotidie illis panem illum communem etiam in deserto praestare non posset, sed ut homo pastus de nubibus, sciret quia non in solo pane vivit, sed in omni verbo quod de Dei ore procedit . Sicut enim naturae imperavit, ut homo saturaretur pane, ita etiam de omni quacumque re, si ita illi jusserit, quomodo habebat et tunc de nubibus pluviam, victum habebit incolumem. CAPUT Xtamenti refocillationem postulavit. Unde Moyses princeps, Deo imperante, virga percussxit . In hoc naturae investigator in angu
Abbreviated transcription (Latin):
enm auium uolantiũ corpora sufferre
ualuisset. si non aliquid terrene solldita
tis aer contineret: Quapropter illa sub¬
stantia et nibes fulte. et terre ip̃ius na¬
ture etiam in mues et grandines conge¬
lascunt: qui pene duritiam lapĩdũ ꝯtra¬
hunt. Quid igitur capacibus animis
reprignat si sicut mibes grandinis lapil¬
los concipiunt. sic et manne grana gi¬
ueluti cum cognito rore si illũd solort᷑
inueniret. quasi grañdo in terra liquescẽs
deperiret. atq ita fieri poterit ut manna
in terrem aeris partibus genitum t̾renis
et enim pars inferior terra etiam in scrip¬
tura diuina nominatur:cum in centesiõ
quãdragesimo octauo psalmo. ꝓphetali
spiritu in dñi creatoris lau̾dem om̃es cre¬
ature incitantur. Sic namq ꝯsummatis
his que ad superiorem ornatum celi per¬
tinent. cum ad partes aeris huius inferio¬
res uenitur: taliter subinfertur. laũda
cius. Ecce nunc crassiorem mibibus et

Expanded text:
enim avium volantium corpora sufferre enim avium volantium corpora sufferre valuisset, si non terrenae soliditatis aliquid aer contineret? Quapropter illa substantia et nubes fultae terrae ipsius natura, etiam in nives et grandines congelascunt, qui pene duritiam lapidum contrahunt. Quid igitur hoc capacibus animis repugnat, si sicut nubes grandinis lapillos concipiunt, sic et mannae grana gi veniens, veluti cum cognato rore, si illud sol ortus inveniret, quasi grando in terra liquescens deperiret? Atque ita fieri poterit, ut manna in terreni aeris hujus partibus genitum, terrenis etenim pars inferior aeris, terra etiam in Scriptura divina nominatur, dum in centesimo quadragesimo octavo psalmo, prophetali spiritu in Domini creatoris laudem omnes creaturae incitantur. Sic namque consummatis his quae ad superiorem ornatum coeli pertinent, cum ad partes aeris hujus inferiores venitur, taliter subinfertur: Laudate verbum ejus. Ecce nunc crassiorem nubibus et
Abbreviated transcription (Latin):
angełoꝵ ꝯuocatur: et si cibrs ille ml
terrene nature habuisse describitur.
quomõdo ad huc in derra positi et ui¬
ciis carnalibus subiecti ex eo honñes
sustentantur. Panis enim ĩ psalmi¬
ste prẽdicto uer siculo ut diximus cele¬
stis ẽẽ scribitur: qui de mibib pariter
cũm pluuia tribuatur. Que mibes
ut ante iam diximus per scripturas
cełoꝵ nomine uocitantur. Panis
autem angeloꝵ cibus ille dicitur.
non qd̾ angeli qui cibo non egent isto
saturarentur: sed q̃s per angesoꝵ mi¬
nisterium tale officium sicut lex et cetera
populo prebebatur: que disposita ꝑ an¬
gelos in manu mẽdiatoris tribuitur.
Qualiter ergo homines qualescunqz su¬
stentare potuisset. in si terrenũ aliquĩd
in sua substantia haberet: Sed unde mi¬
bibus manna pluens terrenam substan¬
tiam habere monstrabitur: insi forte ae¬
ris ip̃ius pars inferior. terrenã aliquam
naturam retinere ostendatur. Quomõdo

Expanded text:
Angelorum vocatur: et si cibus ille nihil Angelorum vocatur: et si cibus ille nihil terrenae naturae habuisse describitur, quomodo adhuc in terra positi, et vitiis carnalibus subjecti ex eo homines sustentantur. Panis enim in Psalmistae praedicto versiculo, ut praediximus, coelestis esse scribitur, qui de nubibus pariter cum pluvia tribuatur: quae nubes, ut ante jam diximus, per Scripturas, coelorum nomine vocitantur. Panis autem Angelorum cibus ille dicitur, non quod illo Angeli, qui cibo non egent, saturarentur, sed quod per Angelorum ministerium tale officium, sicut Lex et caetera populo praebebantur, quae disposita per Angelos in manu Mediatoris tribuitur . Qualiter ergo homines qualescumque sustentare potuisset, nisi terrenum aliquid in sua substantia haberet? Sed unde nubibus manna pluens terrenam substantiam habere monstrabitur, nisi forte aeris ipsius inferior pars terrenam aliquam naturam retinere ostendatur? Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
draginta manna ĩdest celesti pane sa¬
turauit. Deniq de illo pane et psalmista
postmõdum commemorans dixit. Panẽ
ceu dẽdit eis: panem angeloꝵ mandu¬
cuuit homo. Qui per noctem semper ex¬
cepta nocte sabbati cum rore descendẽs.
circa castroꝵ socum candorem nuis o¬
steñderat. Erat enim inquit scciptura
nix. Hoc autẽ solis ortum sufferre non
poterat sed contimio liquefiebat: cum
uersa uice collectum et mola ꝯfractum
in coñdendis panibus ignis ardorem
sustinebat. Et si quis in mane alteriꝰ
diei residuum aliquĩd ex eo reliqu̾et
uerimbus scatebat: tum tamẽ gomor
mensura manna sana per longa post¬
mõdum tempora plena archa reserua¬
bat. In quo et mirabili et necessario
time signo exceptis his que ad figura¬
lem expositionem pertinent. studio¬
sismentibus subueniunt.que sue
expłanationis issuminationem dñi
aduitorio exigunt. Primum e̾i utrũ
sit panis queritur. ec quomõdo panis

Expanded text:
draginta manna, id est, coelesti pane sadraginta manna, id est, coelesti pane saturavit . Denique de illo pane et Psalmista postmodum commemorans dixit, Panem coeli dedit eis, panem Angelorum manducavit homo . Qui per noctem semper, excepta nocte sabbati, cum rore descendens, circa castrorum locum candorem nivis ostenderet. Erat enim, inquit Scriptura, nix . Hoc autem solis ortum sufferre non poterat, sed continuo liquefiebat; cum versa vice collectum et mola confractum, in coquendis panibus ignis ardorem sustentabat. Et si quis in mane alterius diei, residuum aliquid ex eo relinqueret, vermibus scatebat; cum tamen gomor mensura manna sanum post longa postmodum tempora plena Arca reservabat . In quo et mirabili et necessario tunc signo, exceptis iis quae ad figuralem expositionem pertinent, studiosis mentibus subveniunt, quae suae explanationis illuminationem Domini adjutorio exigunt. Primum enim utrum panis sit quaeritur: et quomodo panis
Abbreviated transcription (Latin):
per infusionem terre aut nubiũ depo¬
mnt. Similiter quoq et dulces aque
cum eas homines per marinoꝵ hoserũ
cineres hauriunt. salsum et plusꝙͣ oc
ceani saporem reddunt. Hanc ergo im¬
mutatioriem insitam sibi naturaliter
aque habent: sed celerius per preceptũ
conditoris illam quam per efficatiã
nis exhibent. per alterius enim rer ad¬
uimentum humaria diligentia uel ip̃a
perficiem mutat. Ip̾e uero creaturarĩ
conditor et gubernator. naturam oc¬
cultam que per aliam rem manifestã¬
dam fieret in re ip̃a solã demĩdat. sicut
et nunc aqua amara dulcẽdinem quã
in occulto sue nature continuerat. per
humum aut mibem ab amaritũdine
purgatam osteñderet. Ita iussu gube¬
natoris potentissimi naturam per se
cudiem huius populi sexcenta
ferme misia peditum pugnatoꝵ.
excepto plirgamento ex̾citus idest innu¬
merabili et promiscuo uulgo. quod de e¬
gipto conscenderat. deus per annos qua¬

Expanded text:
per infusionem terrae aut nubium depoper infusionem terrae aut nubium deponunt. Similiter quoque et dulces aquae, cum eas homines per marinorum olerum cineres hauriunt, salsum et plusquam Oceani saporem reddunt. Hanc ergo immutationem insitam sibi naturaliter aquae habent; sed celerius per praeceptum Conditoris illam, quam per efficaciam um ministrationis exhibent. Per alterius enim rei adjumentum humana diligentia, vel ipsa superficiem mutat; ipse vero creaturarum conditor et gubernator, naturam occultam, quae per aliam rem manifestanda fieret, in re ipsa sola denudat. Sicut et nunc amara aqua dulcedinem quam in occulto suae naturae continuerat, per humum aut nubem ab amaritudine purgata, ostenderet; ita jussu gubernatoris potentissimi naturarum per se udinem, hujus populi sexcenta ferme millia peditum pugnatorum, excepto purgamento exercitus, id est innumerabili et promiscuo vulgo quod de Aegypto conscenderat , Deus per annos qua
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ decernat. Dum autem lignũ mł
ihoc naturaliter fecisse approbauimus:
restat nuinc ut quomõdo per naturam
factum sit exponamus. Quõdcuq ergo
per stũdium quamuis longi temporis
in re asiqua iuenitur: non aliunde m
eandem per industriam ex aliena nata
conducitur. Sẽdcum in nature abdito
recessu occultatur. prius hoc perplexi
temporis industriam. et alteriꝰ nature
ãdiunientum redditur. et quõd ꝑ huma¬
num seu etiam rerum effectum longo
cultu efficitur. hoc dei uoluntate cum
necesse habet ip̃a natura operat᷑. Aquas
igitur amaras. uel etiam ip̃as salsissi¬
mas ĩdulci sapore uerti posse frequent̾
naute comprobant: qui illas ꝑ humũ
optime terre infusas et hoc artificio e¬
tiam iñdulcatas. sepe sitim temperant.
Nubes ꝯuoq de marinis finib uapores
leuant salsi liquoris: sed easdẽ dulces
quando pluunt terrenis usibus mini¬
strant. Quoniam salsuginis iuicium
quõd in semetip̃is eque infitũ capiunt

Expanded text:
tione decernat. Dum autem lignum nihil tione decernat. Dum autem lignum nihil in hoc naturaliter fecisse approbavimus, restat nunc ut quomodo per naturam factum sit, exponamus. Quodcumque ergo per studium quamvis longi temporis in re aliqua invenitur, non aliunde in eamdem per industriam ex aliena natura conducitur; sed cum in naturae abdito recessu occultatur, prius hoc perplexit temporis industria, et alterius naturae adjumentum reddit. Et quod per humanum seu etiam rerum effectum longo cultu efficitur; hoc Dei voluntate, cum necesse habet, ipsa natura operatur. Aquas igitur amaras, vel etiam ipsas salsissimas in dulcem saporem verti posse, frequenter nautae comprobant, qui illas per humum optimae terrae infusas, et hoc artificio etiam indulcatas, saepe sitim temperant. Nubes quoque de marinis finibus vapores levant salsi liquoris, sed easdem dulces, quando pluunt, terrenis usibus ministrant. Quoniam salsuginis vitium quod in semetipsis aquae insitum capiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eleuauit. uel ut aquam flaminis in san¬
guinem uerteret. ues etiam cimphes de
puluere suscitaret. ut cenebras dẽduce̾t
decelo. Si enim aliquis preter moysen.
et non cum dei precepto mare iterum ex
illa pertussisset: procerto eius ꝑcussiom
tetis nequaꝙͣ cẽderet. et si iterum aquas
fortuito percuteret: et profecto illas m̃¬
ꝙ̃ in sanguinem mutaret. sic et illã ar¬
borem per quam in manith aqua salsa
indulcatur.et si mamarim liquorem
aliquis intingu̾et. si non ĩdem deus
ut primitus imperaret. procerto non il¬
lam salsugmem in suauem saporem cõ¬
mutaret. Uñde periudendum est qd nõ
ĩdeo deus hec ligna. uel etiam de fornace
puluerem in his mirabilibus interesse
preceperat. ut aliquid in illis per eoꝵ
naturam uel amministrationẽ effectũ
fiusse qiuis credat: sed per hec futuroꝵ
misteria presignata ẽẽ instituit. Ut
quid in hrs minc in ecc̃e profectib ista
faciant. sapienõ doctor figurali exposi¬

Expanded text:
elevavit, vel ut aquam fluminis in sanelevavit, vel ut aquam fluminis in sanguinem verteret, vel etiam sciniphes de pulvere suscitaret, vel tenebras deduceret de coelo. Si enim aliquis praeter Moysen, et non cum Dei praecepto, mare iterum ex illa virga percussisset, pro certo ejus percussioni Thetis nequaquam cederet. Et si iterum aquas fortuitu percuteret, profecto illas nunquam in sanguinem mutaret. Sic et illam arborem per quam in Marath aqua salsa indulcatur, si in amarum liquorem aliquis intingeret, et non idem Deus ut primitus imperaret, pro certo non illam salsuginem in suavem saporem commutaret. Unde pervidendum est, quod non ideo Deus haec ligna, vel etiam de fornace pulverem in his mirabilibus interesse praeceperat, ut aliquid in illis per eorum naturam vel administrationem effectum fuisse quis credat. Sed per haec futurorum mysteria praesignata esse instituit, ut quid in his nunc in Ecclesiae provectibus ista faciant, sapiens doctor figurali exposi
Abbreviated transcription (Latin):
tactu amari fluminis aqua indulcat᷑.
eiuisq de hinc dulci sapore populus si¬
tis ardorem depotatus depofuit. Qm̃
illũd usq incessabiliter feruor fatigauit.
sed qualiter nature iuestigator. natu¬
raliter ẽẽ factum approbabit. qd̾ amare
aque in momento signi attactu protinꝰ
indulcantur: Cuius ergonature ut tã¬
tẽdulcẽdinis lignum fuisse ũderetur.
quo semel intinctu fluminis aqua a¬
marissima suauis et sapida fit: Et¬
enim si fauum mellis aliquis minc ĩ
amaram uñdam iecerit. nonne potius
fauus amarus. ꝙͣ uñda sapĩda exit. Ex
quo intelligitur. non turit lignũ ꝯtra
naturam aquam effecisse dulcem. sed
precepto conditoris et nature guberna¬
toris limpham mutauit in saporem.
Nam et uirga illa qua a moyse mare
rubrum percutitur. et flumen et celu
et terra flagellantur. Quando terra
egiptĩ diuersis plagis maceratur. non
hanc in se nature iurtutem hũit. cum
eam moyses ue aaron ad hec facienda

Expanded text:
tactu amara fluminis aqua indulcatur; tactu amara fluminis aqua indulcatur; ejusque dehinc dulci sapore populus sitis ardorem depotatus deposuit, quem illuc usque incessabiliter fervor fatigavit . Sed qualiter naturae investigator naturaliter esse factum approbabit, quod amarae aquae in momento ligni attactu protinus indulcantur? Cujus ergo naturae aut tantae dulcedinis lignum fuisse videtur, quo semel intincta fluminis unda amarissima, suavis et sapida fit? Etenim si favum mellis aliquis nunc in amaram undam jecerit, nonne potius favus amarus, quam unda sapida erit? Ex quo intelligitur, non tunc lignum contra naturam aquam effecisse dulcem; sed praecepto conditoris et naturae gubernatoris lympham mutavit in saporem. Nam et virga illa qua a Moyse mare Rubrum percutitur, et flumen et coelum et terra flagellantur, quando terra Aegypti diversis plagis maceratur, non hanc in se naturae virtutem habuit, cum eam Moyses vel Aaron ad haec facienda