comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ro eñi. cur epłe huiꝰ pͥncipium sit ma¬
ꝑaclitus manicheum nusit: curlego.
scͥpture ubi dñs ait. et alium ꝑaclitum
nuttam uobis. Si aut̃ ideo xp̃i nomen
recte positum putas. nõ quia ip̃e ẽ xp̃c
qui et ꝑaclitus. s quia eiusdem sunt
ambo substantie. id est nõ quia unus
est s quia unum sunt. potetat ⁊ pau¬
lus dicere. paulus apl̃s dei patris. qͥa
dixit dñs. ego et pater unum sumꝰ
Nusqͣm hoc dicitur. S nec quisquã
apłorum patris se apłm scribit. Qd
sibi gͦ uult ista nouitas: Nonne no¬
bis udetur nescio qͣm redolere falla¬
ciam: Certe si nichil int̾esse arbitratꝰ
est. cur nõ uarie in aliis epłis apłm
ꝑ audiui. quotienscũq audiui. ꝑacly¬
ti aut̃ nec semel. Qd hoc ẽẽ cause arbi¬
tramur. nisi quia illa suꝑbia mat̾ om¬
nium h̾eticoꝵ impulit hominẽ. ut nõ
missum se a ꝑaclyto uellet uideri: sed
ita susceptum ut ip̃e ꝑaclytus dic̾e̾tur:

Expanded text:
ro enim, cur epistulae huius principium sit: Maro enim, cur epistulae huius principium sit: Maparacletus Manichaeum misit, cur lego: scripturae, ubi dominus ait: et alium paracletum mittam uobis. si autem ideo Christi nomen recte positum putas, non quia ipse est Christus, qui et paracletus, sed quia eiusdem sunt ambo substantiae, id est. non quia unus est, sed quia unum sunt, poterat et Paulus dicere: Paulus apostolus dei patris, quia dixit dominus: ego et pater unum sumus. nusquam hoc dicit, sed nec quisquam apostolorum patris se apostolum scribit. quid sibi ergo uult ista nouitas ? nonne uobis uidetur nescio quam redolere fallaciam ? certe si nihil interesse arbitratus est, cur non uarie in aliis epistulis aper audiui, quotienscumque audiui, paracleti autem nec semel. quid hoc esse causae arbitramur, nisi quia illa superbia, mater omnium haereticorum, inpulit hominem, ut non missum se ab paracleto uellet uideri, sed ita susceptum, ut ipse paracletus diceretur?
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. Si aut̃ aliquid inde manifestum
ꝓ manicheo leg̾is: nec illis nec tͥ Illis
quia de te mͥ m̃titi sunt: tibi aut̃ qͥ a
eam scͥpturam mͥ profers. cui ꝑ illos
credideram. qui mͥ mentiti sunt. Sed
absit ut euͣngłio ego non credam qͥlli
en̾i credẽs ñ inuenio quom̾ possem euã
tibi tredere. Apłoꝵ eñi nomina que ibi
leguntur: non inter se continent no¬
men manichei. In loco aut̃ traditoris
xp̃i qui suctesserit: in apłoꝵ actibus
legimus. Cui libro necesse est est metre¬
dere. si credo euͣngłio qm̃ utramq scrip¬
turam similit̾ mͥ catholica cõmendat
auctoritas. In eodem etiã libro de uoca¬
tione atq apłatu pauli: iugilantissi¬
mã tenemus hystoriam. lege mͥ iam si
potes in eurͣgelio ubi manicheus apl̃s
dictus est: uel in aliquo alio libro. cui
iam me credidisse confiteor. An illud
quot etꝰ qͣnta sint. que me reuocent ⁊¬
deterreant: ne manicheo credam. Que¬

Expanded text:
tibi. si autem aliquid inde manifestum tibi. si autem aliquid inde manifestum pro Manichaeo legeris, nec illis nec tibi: illis, quia de te mihi mentiti sunt; tibi autem. quia eam scripturam mihi profers, cui per illos credideram, qui mihi mentiti sunt. sed absit. ut euangelio ego non credam. illi enim credens non inuenio, quomodo possim etiam tibi credere; apostolorum enim nomina, quae ibi leguntur. non inter se continent nomen Manichaei. in locum autem traditoris Christi quis successerit, in apostolorum actibus legimus: cui libro necesse est me credere, si credo euangelio. quoniam utramque scripturam similiter mihi catholica commendat auctoritas. in eodem etiam libro de uocatione atque apostolatu Pauli uulgatissimam tenemus historiam. lege mihi iam, si potes, in euangelio, ubi Manichaeus apostolus dictus est, uel in aliquo alio libro, cui me iam credidisse confiteor. an illud quot et quanta sint, quae me reuocent et deterreant, ne Manichaeo credam. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
didisti illis uituꝑantib manicheũ: usꝙ
adeo me stultum putas. ut nulla redor¬
ta ratione. qd̾ ius credam. qd̾ ius nõ cre¬
dame Multo eñi iustius atq cautuis
facio. si catholicis qm̃ semel credidi ad
te non transeo: nisi me nõ credere uisse¬
ris s aꝑtissime ac manifestissime scire
aliqͥd fr̃ceris. Quo circa si mͥrationẽ red¬
didicurus es: dimite euͣngłium. Si ad
eungłium te tenes. ego ad eos deneam
quib p̃cipientib eungłio credidi: ⁊ his
uibentib tibi omĩno non credam. Qd̃¬
si forte in eungłio aliquid aꝑtissimũ
de manichei apłatu inuenire potu̾rs.
infirmabis michi catholicoꝵ autorita¬
tem. qui iubent ut tibi non credami.
Qua infurmata iami nec eusiglio cre¬
dere potero: quia ꝑ eos illi credid̾am. Ita
nichil apud me ualebit quicqͥd inde
ꝓtuleris. Quaꝑpter si nichil manife¬
stum de manichei apłatu in euͣngłio
reꝑꝑitur: catholicis potius credam qͣm

Expanded text:
didisti uituperantibus Manichaeum, usque didisti uituperantibus Manichaeum, usque adeo me stultum putas, ut nulla reddita ratione, quod uis credam, quod non uis. non credam? multo enim iustius atque cautius facio, si catholicis quoniam semel credidi, ad te non transeo, nisi me non credere iusseris, sed apertissime ac manifestissime scire aliquid feceris. quocirca si mihi rationem redditurus es. dimitte euangelium. si ad euangelium te tenes, ego me ad eos teneam, quibus praecipientibus euangelio credidi, et his iubentibus tibi omnino non credam. quodsi forte in euangelio aliquid apertissimum de Manichaei apostolatu inuenire potueris, infirmabis mihi catholicorum auctoritatem, qui iubent, ut tibi non credam: qua infirmata iam nec euangelio credere potero. quia per eos illi credideram. ita nihil apud me ualebit, quicquid inde protuleris. quapropter si nihil manifestum de Manichaei apostolatu in euangelio reperitur, catholicis potius credam quam
Abbreviated transcription (Latin):
uobis ꝓlatum temere credere. Quero g
aut facias nõ habebis ꝓmittebas eñi
scientiam u̾itatis. et nũc qd nescio cogis
ut credam. Eungłium m fortasse lectu¬
rus es: et inde manichei ꝑsonam temp¬
tabis asserere. Si gͦ inuenires aliqͤm qu
eiungłio nundum credit: qd faceras dicẽ¬
titibi non credo: Ego uo̾ eungsio nõ cce¬
dereni: nisi me catholice cõmoueret au¬
ctoritas. Quib g obtemꝑaui diceritib
crede eingłio: cur eis non obtemꝑem di¬
centib m noli credere manicheis: Eli¬
De qd uelis. Si dixeris crede catholicis: ip̃i
me monent ut nullam fidem accõmode
nobis. Cuapter non possum illis credens.
nisi tibi non credere. Si dixeris noli ss¬
tholicis credere: nõ recte facies ꝑ euͣngłi¬
um me cogere ad manichei fid̾em. cͥa
ip̃i eungłio catholicis p̃dicantib credidi
Ei aut̃ dixeris. reste credidisti catholicis
laudantib eungłium. S nõ recte cre¬

Expanded text:
uobis prolatum temere credere. quaero ergo, uobis prolatum temere credere. quaero ergo, aut facias, non habebis. promittebas enim scientiam ueritatis, et nunc quod nescio cogis, ut credam. euangelium mihi fortasse lecturus es et inde Manichaei personam temptabis adserere. si ergo inuenires aliquem, qui euangelio nondum credit, quid faceres dicenti tibi: non credo? ego uero euangelio non crederem, nisi me catholicae ecclesiae conmoueret auctoritas.I quibus ergo obtemperaui dicentibus: crede euangelio, cur eis non obtemperem dicentibus mihi: noli credere Manichaeis ? elige, quid uelis. si dixeris: crede catholicis, ipsi me monent, ut nullam fidem adcommodem uobis; quapropter non possum illis credens nisi tibi non credere. si dixeris: noli catholicis credere, non recte facies per euangelium me cogere ad Manichaei fidem, quia ipsi euangelio catholicis praedicantibus credidi. si autem dixeris: recte credidisti catholicis laudantibus euangelium, sed non recte illis cre
Abbreviated transcription (Latin):
tholica eccłia: etiã si ꝓpter nr̃e intelligẽ¬
tie tarditatem. uel uite m̾itum u̾itas
nondũ se aꝑtissime ostendat. Apud uos
aut libi nichil horum est qd̾ me inuret
ac teneat: sola ꝑsonat pollicitatio iu̾ta¬
tis. Que quidem si tam manifesta mon¬
stratur. ut in dubio uenire nõ possit: p̃¬
ponenda est illis om̃ib rebus quib ĩ ca¬
tholica teneor. Si aut̃ tantummͦ ꝓmit¬
titur et non exhibetur nemo me moue¬
bid ab ea fide que animũ meũ tot ⁊ tã¬
tis nexib xp̃iane religionis astringre.
Uideamus gͥ quid me doceat manicheus
et potissimũ illum consi deremus librum
quem fundamenti epłan dicitis: ubi pe¬
ne totum qd̃ creditis continetur Ipsa
eñi nobis illo tempore miseris qͥndo¬
lecta est incdinatis dicebatur auobis. Cer¬
te sic incipit
lubria u̾ba de ꝑhenni ac uiuo
fonte. Iam cum bona patien¬
tia si placet. attendite quid
piatis. Nostis en̾i me statusse. nichilꝰ

Expanded text:
tholica ecclesia, etiamsi propter nostrae intellegentholica ecclesia, etiamsi propter nostrae intellegentiae tarditatem uel uitae meritum ueritas nondum se apertissime ostendat. apud uos autem, ubi nihil horum est, quod me inuitet ac teneat, sola personat pollicitatio ueritatis: quae quidem si tam manifesta monstratur, ut in dubium uenire non possit, praeponenda est illis omnibus rebus, quibus in catholica teneor; si autem tantummodo promittitur et non exhibetur, nemo me mouebit ab ea fide, quae animum meum tot et tantis nexibus christianae religioni astringit. Uideamus igitur, quid me doceat Manichaeus, et potissimum illum consideremus librum, quem Fundamenti epistulam dicitis, ubi totum paene, quod creditis, continetur. ipsa enim nobis illo tempore miseris quandolecta est, inluminati dicebamur a uobis. certe sic incipit:lubria uerba de perenni ac uiuo fonte. iam cum bona patientia, si placet, adtendite, quid piatis. nostis enim me statuisse nihil a
Abbreviated transcription (Latin):
t̾am quippe turbam nõ intelligendi ui¬
uacitas. s credendi simplicitas tutissimã
facit. ut gͦ hanc omittam sapientiã qͣm
in eccłia eẽ catholica non creditis: multa
sunt alia que in eius gremio me iustis¬
sime teneant. Tenet consensio ppłoꝵ at¬
q gentium. Tenet auctoritas miratulis
inchoata. spe nutrita. caritate aucta. uetu¬
state firmata. Tenet ab ip̃a sede petͥ apłi
cui pascendas oues suas post resurrectio¬
nem dñs cõmendauit: usq ad presentem
episcopatũ suctessio sacerdotum. Tenec
postremo ip̃m catholice nomen. qd̃ nõ sũ
causa int̃ tam multas hereses. sic ecclra¬
ista sola optinuit: ut cum om̃s heretici
se catholicos dici uelint. querenti tamẽ
ꝑegrino alicui ubi ad catholicã conue¬
niatur: nullus h̾eticoꝵ uel basilicã suam
uel domum audeat ostendere. Ista gͦ tot
eo tanta nominis xp̃iani clarissina uin¬
cula recte hominẽ tenent credentẽ in ea¬

Expanded text:
teram quippe turbam non intellegendi uiteram quippe turbam non intellegendi uiuacitas, sed credendi simplicitas tutissimam facit — ut ergo hanc omittam sapientiam, quam in ecclesia esse catholica non creditis. multa sunt alia, quae in eius gremio me iustissime teneant. tenet consensio populorum atque gentium; tenet auctoritas miraculis inchoata, spe nutrita, caritate aucta, uetustate firmata; tenet ab ipsa sede Petri apostoli, cui pascendas oues suas post resurrectionem dominus commendauit, usque ad praesentem episcopatum successio sacerdotum; tenet postremo ipsum catholicae nomen. quod non sine causa inter tam multas haereses sic ista ecclesia sola obtinuit. ut cum omnes haeretici se catholicos dici uelint, quaerenti tamen alicui peregrino, ubi ad catholicam conueniatur, nullus haereticorum uel basilicam suam uel domum audeat ostendere. ista ergo tot et tanta nominis christiani carissima uincula recte hominem tenent credentem in ca
Abbreviated transcription (Latin):
ni : quoius iudice impetrare me oportet
Auobis ut ex utraq ꝑte omĩs arrogan¬
tia deponatur. Nemo nr̃m dicat iam se
inuenisse ueritatem. Sic eam queramꝰ.
quasi ab utrisq nesciatur. Ita eñi diligẽ¬
ter et concorditer queri pot̾it: si nulla
temeraria p̾sumptione inuenta ⁊ cog¬
nita ẽẽ credatur. Aut si et hoc a uobis
impetrare nõ possumus: faltem illud
concedite. uit uos tanqm incognitos
nunc p̾mum audiam. nũc pͥmum discutiã
Iustum puto eẽ qd̾ postulo. Hac sane lege
seruata. ut uobiscum nõ orem nõ conuẽ¬
ticula celebrem. nõ manichei nonĩ accipi¬
am: si nõ mͥ de om̃ib rebus ad salutem¬
anime ꝑtinentibus. sine ulla caligine
ratõnem ꝑspicuã dederitis. In catholica
eñ eccłia. ut omittam sincerissimã sa¬
pientiã ad cuiꝰ cognitionẽ pauci spũ ales
in hac uita ꝑueniunt: ut eam ex mini¬
ma quidem ꝑte quia homines sunt. S
tamen sine dubitatione cognoseant. ce¬

Expanded text:
ni, illud quouis iudice inpetrare me oportet ni, illud quouis iudice inpetrare me oportet a uobis, ut ex utraque parte omnis adrogantia deponatur. nemo nostrum dicat iam se inuenisse ueritatem; sic eam quaeramus, quasi ab utrisque nesciatur. ita enim diligenter et concorditer quaeri poterit, si nulla temeraria praesumptione inuenta et cognita esse credatur. aut si hoc a uobis inpetrare non possum, saltem illud concedite, ut uos tamquam incognitos nunc primum audiam, nunc primum discutiam. iustum puto esse, quod postulo, hac sane lege seruata, ut uobiscum non orem, non conuenticula celebrem.nonManichaei nomen accipiam.sinon mihideomnibus rebus ad salutemanimae pertinentibus sine ulla caligine rationem perspicuam dederitis. In catholica enim ecclesia, ut omittam sincerissimam sapientiam, ad cuius cognitionem pauci spiritales in hac uita perueniunt, ut eam ex minima quidem parte, quia homines sunt, sed tamen sine dubitatione cognoscant — ce
Abbreviated transcription (Latin):
animi mei uariis opmiõibꝰ ⁊ erroribus
collectas. iix miser merui dño opitu¬
lante conuincere: qui me ad decergendã
caliginem mentis tam tarde clementissi¬
mo medico uocanti blandientiq subieti.
qui diu fleui ut incõmutabilis et ĩma¬
culabilis substantia. concinentib dimniᷤ
libris. sese michi ꝑ suadere intͥnsẽcus dig¬
naretur: qui deniq illa omĩa figmenta
que uos durturna consuetudine ĩplica¬
tos et constrictos tenent. et q̃siui curio¬
se et attente audiui. et tem̾e credidi ⁊
instanter. quib potui ꝑsusisi. et aduer¬
sus alios ꝑtinaciter animoseq defendi:
seuire in uos om̃ino nõ possum. quos si¬
cut meipm illo tempore. ita nunc debeo su¬
stin̾e et tanta patienta uobiscum agere
qͣnta metum egerunt ꝓximi mei. cũ in
ur̃o dogmate rabiosus et cecus errarem.
Ut aut̃ facilius mitescatis. et nõ inimi¬
co animo uobisꝙ ꝑnitioso mͥ adu̾semi¬

Expanded text:
animi mei uariis opinionibus erroribusque animi mei uariis opinionibus erroribusque conlectas uix miser merui domino opitulante conuincere: qui me ad detergendam caliginem mentis tam tarde clementissimo medico uocanti blandientique subieci; qui diu fleui, ut incommutabilis et inmaculabilis substantia concinentibus diuinis libris sese mihi persuadere intrinsecus dignaretur; qui denique omnia illa figmenta, quae uos diuturna consuetudine inplicatos et constrictos tenent, et quaesiui curiose et adtente audiui et temere credidi et instanter, quibus potui, persuasi et aduersus alios pertinaciter animoseque defendi: saeuire in uos omnino non possum, quos sicut me ipsum illo tempore ita nunc debeo sustinere et tanta patientia uobiscum agere. quanta mecum egerunt proximi mei, cum in uestro dogmate rabiosus et caecus errarem. Ut autem facilius mitescatis et non inimico animo uobisque pernicioso mihi aduersemi
Abbreviated transcription (Latin):
res. Illi in uos seurant qui nesciunt
qͣm rarum et arduũ sit. carnalia phã¬
t asmata pie mentis serenitate suꝑare.
Illi in uos seurant qui nesciunt cim qͣn¬
ta difficultate sanetur oculus int̾ioris ho¬
minis. ut possit intueri solem suũ: non
istum q̃m colitis celesti corꝑe oculis carne¬
is et hominũ et pecorũ fulgentẽ atq
radiantem. s illum de quo scͥptum est.
ꝑ ꝓpħam. ortus est mͥ iusticiesol ⁊ de qͦ dc̃m
est in eungłio. Erat lumen uerũ qd̃ illu¬
nunat omnẽ hominẽ uenientẽ in hũc
mundum. Illi in uos seiuant qui nesci¬
unt quib suspiriis et gemitib fiat: ut
ex qͣntulacumq ꝑte possit indelligi d̾s.
Postremo illi in uos seuiant qui nullo
tali errore decepti sunt: quali uos deceptoᷤ
uident. Ego aut̃ qui multum diuq iac¬
tatus. tandem respit̾e potui qͥd sit illa sin¬
ceritas que sine manis fabule narratio¬
ne ꝑcipitur. qui uanas imaginatõnes

Expanded text:
res; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, res; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, quam rarum et arduum sit carnalia phantasmata piae mentis serenitate superare; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, cum quanta difficultate sanetur oculus interioris hominis, ut possit intueri solem suum — non istum, quem colitis caelesti corpore, oculis carneis et hominum et pecorum fulgentem atque radiantem, sed illum, de quo dictum est per prophetam: ortus est mihi iustitiae sol, et de quo dictum est in euangelio: erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum —: illi in uos saeuiant, qui nesciunt, quibus suspiriis et gemitibus fiat. ut ex quantulacumque parte possit intellegi deus; postremo illi in uos saeuiant, qui numquam tali errore decepti sunt, quali uos deceptos uident. Ego autem. qui diu multumque iactatus tandem respicere potui, quid sit illa sinceritas, quae sine inanis fabulae narratione percipitur; qui uanas imaginationes
Abbreviated transcription (Latin):
nõ molestiis corꝑis sui. s cupiditatum.
suaꝵ. laq̃is animus puniatur. sicuti ẽ
dampnum. exilium. orbitas. contumeli¬
A. et his sinulia. quedam u̾o non sint
cruciamenta. s quasi fomenta languen¬
tium. ut sunt consolationes cohortatio¬
nes. disputationes. et quecũq talia sũt
hoꝵ om̃ium quedam eciã ꝑ malos ne
et optare meliora. ut ad ur̃am correstio¬
nem Aditum haberemꝰ: nõ in contentio¬
ne ed emulatione. et ꝑsecutõnib s mã¬
suete consolando. beniuoleq hortando.
lentterq disputando sicut scͥptum ẽ. S er¬
uum aut̃ dñi non oportet litigare. s mi¬
tem ẽẽ ad om̃s: docibilem. patientẽ⁊ in
modestia corripientẽ. diuersa sentientes
Nrm̃ gͦ fuit uelle has partes expetere:
d̾i est uolentib et petentib donare qd̾
bonum est. Illi in uos seiuant qui ne¬
sciunt: cum quo labore uerum inueni¬
atur: et qͣm difficile caueantur erro¬

Expanded text:
non molestiis corporis sui, sed cupiditatum non molestiis corporis sui, sed cupiditatum suarum laqueisan imus puniatur, sicut est damnum, exilium, orbitas, contumelia et his similia; quaedam uero non sint cruciamenta, sed quasi fomenta et lenimenta languentium, ut sunt consolationes, cohortationes, disputationes et quaecumque sunt alia: horum omnium quaedam etiam per malos neset optare meliora, ut ad uestram correctionem aditum haberemus, non in contentione et aemulatione et persecutionibus, sed mansuete consolando, beniuole cohortando, leniter disputando. sicut scriptum est: seruum autem domini non oportet litigare, sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem diuersa sentientes. nostrum ergo fuit uelle has partes expetere; dei est uolentibus et petentibus donare, quod bonum est. Illi in uos saeuiant. qui nesciunt, cum quo labore uerum inueniatur et quam difficile caueantur erro
Abbreviated transcription (Latin):
num deum uerũ om̃ipo¬
tentem . ex quo omĩa. per
quẽ omĩa. in quo omnia.
et rogaui et rogo: ut ĩ re¬
fellenda et reumcenda h̾e¬
si ur̃a manichei. cui et
uos fortasse imprudentiꝰ
qͣm malitiosius adhesistiᷤ.
det mͥ mentẽ pacatã at
tͣnquillam. et magis de ur̃a correstione
qͣm de subu̾sione cogitantem. Qmͣqͣm
eñĩ dñs ꝑ suos seruos regna subu̾tat
erroris. ipõs tamen homines in qͣntũ
homines sunt: emendandos eẽ potius
qͣm ꝑdendos iubet. Et quicqͥd diuinitꝰ
ante illud ultimũ iudicium uindicat᷑
siue ꝑ imꝓbos. siue ꝑ iustos. siue ꝑ ne¬
scientes sͣiue ꝑscientes. sie occułte. si¬
ue palam. non ad int̾ccum hominum.
s ad medicinam ualere credendũ est: qͣm
qui respuerint extremo supplicio p̃ꝑan¬
tur. Quaꝓpter cum in hac uniu̾sate re¬
rum alia sint que ualent ad corꝑalem uin¬
dictam. sicut ignis et uenenũ. et morbus
et cet̾a huiꝰmodi. alia quib apud se ipsũ

Expanded text:
num uerum deum omnipotentem, ex quo omnia, per quem omnia. in quo omnia, et rogaui et rogo, ut in refellenda et reuincenda haeresi uestra, Manichaei. cui et uos fortasse inprudentius quam malitiosius adhaesistis, det mihi mentem pacatam atque tranquillam et magis de uestra correctione quam de subuersione cogitantem. quamquam enim dominus per suos seruos regna subuertat erroris, ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos esse potius quam perdendos iubet. et quicquid diuinitus ante illud ultimum iudicium uindicatur, siue per inprobos siue per iustos siue per nescientes siue per scientes siue occulte siue palam: non ad interitum hominum, sed ad medicinam ualere credendum est; quam qui respuerint, extremo subplicio praeparantur. quapropter cum in hac uniuersitate rerum alia sint, quae ualent ad corporalem uindictam, sicut ignis et uenenum et morbus et cetera huiusmodi, alia, quibus apud se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
incerta. s etiam falsa ẽẽ que dicit. deo
et dño nr̃o mͥ opitulante monstrauo:
Quid infelitius ista suꝑstitõne inueni¬
ri potest. que nõ mͦ non echibet scien¬
tiam qͣm ꝓmittit atq u̾itatem. s ea di¬
cit que uehement̾ sunt scientie iu̾itatiq
contraria: Qd̃ in seq̃ntib manifestiꝰ ap̃¬
tem ac latus illustris illuis ac scẽ terre.
erat tenebraꝵ terra ꝓfunda. et ĩmensa
magnitudinẽ: in qua habitant ignea
corꝑa. gen̾a scilicet pestifera. Hinc infi¬
nite tẽnebre ex eadem manantes na¬
tura inestimabiles: cum ꝓpriis fetib
Ultra quas erant aque cenose ac tur

Expanded text:
incerta, sed etiam falsa esse. quae dicit. deo incerta, sed etiam falsa esse. quae dicit. deo et domino nostro mihi opitulante monstrauero. quid infelicius ista superstitione inueniri potest., quae non modo non exhibet scientiam, quam promittit, atque ueritatem, sed ea dicit, quae uehementer sunt scientiae ueritatique contraria? qtem ac latus illustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et immensa magnitudine, in qua habitabant ignea corpora, genera scilicet pestifera. Hic infinitae tenebrae, ex eadem manantes natura inaestimabiles, cum propriis fetibus: ultra quas erant
Abbreviated transcription (Latin):
nõ certa cognoscendo. s incerta creden¬
do: quales nos imꝑitos adolescentulos ali¬
qͣndo decepit. Debuit gͦ non nobis polli¬
ceri scientiam neq manifestam cognitio¬
nem. neq ad id qd̃ querit᷑ sine ulla am¬
biguitate ꝑuentionem: s dicere potius
sibi ẽẽ istã monstrata. illos aut̃ quibus
narrantur. credere sibi debere que nesci¬
unt. S si hoc diceret. quis nõ ei respon-¬
deret. si gͦ incognita crediturus sũ. cur
non ca potius credam que iam consen¬
sione doctoꝵ indoctoꝵ q celebrantur
et ꝑ om̃s ppłos grauissima auctorita¬
te firmata sunt:Hoc ille metuens
ne sibi diceretur: offudit nebulas imꝑ¬
tis. pͥmum pollicens rerũ certarũ cog̃¬
nitionem. et postea incertarũ imꝑans
fidem. Cui tamen si hoc dieatur. ut
saltem uel sibi hõc doceat eẽ monstrata.
similit̾ deficit: et hoc quoq ut credamꝰ
iubet. Quis ferat tantam fallaciam:
tantamq suꝑbiam:. Quid si nõ solum

Expanded text:
non certa cognoscendo, sed incerta credennon certa cognoscendo, sed incerta credendo, quales nos inperitos adulescentulos aliquando decepit. debuit ergo non nobis polliceri scientiam neque manifestam cognitionem neque ad id. quod quaeritur, sine ulla ambiguitate peruentionem, sed dicere potius sibi esse ista monstrata, illos autem, quibus narrantur, credere sibi debere, quae nesciunt. sed si hoc diceret, quis non ei responderet: si ergo incognita crediturus sum, cur non ea potius credam, quae iam consensione doctorum indoctorumque celebrantur et per omnes populos grauissima auctoritate firmata sunt? hoc ille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas inperitis, primum pollicens rerum certarum cognitionem, postea et incertarum imperans fidem. cui tamen si hoc dicatur, ut saltem uel sibi haec doceat esse monstrata, similiter deficit et hoc quoque ut credamus iubet. quis ferat tantam fallaciam tantamque superbiam? Quid? si non solum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ego uicissim laudauero qd̃ cre¬
do. et quid credis irrisero: quid putas
nobis eẽ iudicandũ. quidue faciendũ.
nisi ut eos relinquamus qui nos inui¬
tant certa cognoscere. et postea imꝑant
ut incerta credamus. et eos sequamur
qui nos inuitant prius credere qd̾ nõ¬
dum ualemus intueri. ut ip̃a fide ua¬
lentiores facti qd̃ credidimꝰ intelligere
meamur: nõ iam hominib s ip̃o do
intͥnsecus mentem nr̃am illuminante
atq firmante: Et qm̃ quesiui unde mͥ
ꝓbet: nunc q̃ro unde ip̃e cognou̾it Si
dicit sibi ẽẽ spũ scõ reuelatũ suamq
mentẽ duunitꝰ illustratã. ut ea que
dicit certa et manifesta cognosceret:
ip̃e significat quid int̾sit int̾ cogno¬
scere ⁊ cred̾e. Ip̃e eni cognoscit: cui aꝑ¬
tissime ista demonstrant᷑. Eis aut̃ qͥb
hec narrat. non cognitõnem infinuar.
sed cdulitatem suadet. Cui quisqͥs te¬
mere consensit. manicheus efficituꝵ.

Expanded text:
etiam ego uicissim laudauero, quod creetiam ego uicissim laudauero, quod credo et quod credis, inrisero, quid putas nobis esse iudicandum quidue faciendum, nisi ut eos relinquamus, qui nos inuitant certa cognoscere et postea imperant, ut incerta credamus et eos sequamur, qui nos inuitant prius credere, quod nondum ualemus intueri, ut ipsa fide ualentiores facti, quod credimus, intellegere mereamur, non iam hominibus, sed ipso deo intrinsecus mentem nostram inluminante atque firmante ? Et quoniam quaesiui, unde mihi probet, nunc quaero, unde ipse cognouerit. si dicit sibi esse spiritu sancto reuelatum suamque mentem diuinitus inlustratam, ut ea, quae dicit, certa et manifesta cognosceret, ipse significat, quid intersit inter cognoscere et credere. ipse enim cognoscit, cui apertissime ista monstrantur; eis autem, quibus haec narrat, non cognitionem insinuat, sed credulitatem suadet. cui quisquis temere consenserit, Manichaeus efficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
cum ip̃e qui iam cepit incerta narra¬
re: plenam ac firmam scientiã pau¬
loante ꝓmiserit. Seude qm̃ si michi
fides imꝑanda est: magis me terreret
illa scͥptura. ubi lego uenisse sp̃m̃ scm̃
nussurum eẽ ꝓmiserat. Quappter aut
ea que dicit. ꝓba michi uera eẽ ut os¬
tendas que non possum credere: aut
credam q̃ ñ potest ostendere. Ego nãq
catholicam fidem ꝓfiteor: et ꝑ illã me
scientiam trade si potes. ut id qd̃ credi¬
di tem̾e me credidisse conuincas. Duo
sunt que mͥ ꝓfers. Unum cum dicis spi¬
ritũ sc̃m ẽẽ qui loquit᷑. et alt̾m cũ dicis
manifesta eẽ que loquit᷑. Utrumq abs
te sine ulla dubitatõne cognoscere de¬
bui. S non sum auarus. unũ horum
spm̃ scm̃ eẽ etiã si nesciam. Ilunqͥd eq̾us
aut beniuolentiꝰ tecum agi potest: Q
tu nec hoc nec illud uales ostendere.
Nichil aliud delegisti. nisi laudare
qd̾ credis: et irridere qd̃ credo. Cum gͥ

Expanded text:
cum ipse, qui iam coepit incerta narracum ipse, qui iam coepit incerta narrare, plenam ac firmam scientiam paulo ante promiserit Deinde quoniam, si mihi fides imperanda est, magis me terret illa scriptura, ubi lego uenisse spiritum samissurum esse promiserat. quapropter aut ea, quae dicit, proba mihi uera esse, ut ostendas, quae non possum credere, aut credam, quae non potes ostendere. ego namque catholicam fidem profiteor et per illam me scientiam trade, si potes, ut id, quod credidi, temere me credidisse conuincas. duo sunt, quae mihi profers: unum, cum dicis spiritum sanctum esse, qui loquitur, et alterum, cum dicis manifesta esse, quae loquitur. utrumque abs te sine ulla dubitatione cognoscere debui; sed non sum auarus, unum horum sse, etiamsi nesciam. numquid aequius aut beniuolentius tecum agi potest? sed tu nec hoc nec illud uales ostendere. nihil aliud elegisti nisi laudare, quod credis, et inridere, quod credo. cum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
et sensus uitales ꝑ quos etiã duodeã
membra luminis sui comp̾hendit : re¬
gni uidebit ꝓprii diuitras affluentes
In uno quoq aut̃ membroꝵ eius st̃
recondita milia ĩnumerabiliũ et un¬
mensoꝵ thesauroꝵ. Ipe u̾o pater in
sua laude p̃cipius. magnitudĩe ĩcõ¬
p̃hensibilis: copulata sibi ht̃ beata
et głosa secula. neq numero neq ꝓ¬
lixitate eftimanda. Cum quib ĩde̾m
sc̃s atq illustris. pat̾. ⁊ genitor de¬
git: nullo in regnis euis insignib aut
indigente. aut infimo constituto. Ita ã
fundata sunt eiusdem splendidissima
regna supralucidam et beatã terram:
ut a nullo uiqͣm aut mou̾i aut cõ¬
cuti possint. Hec mͥ unde ꝓbaturꝰ est:
Aut hec ip̃e unde cognouis: Noli me
t̾rere ꝑ aclyti in nomĩe. Primo. qr nõ
credere incognita. s certa cognoscere
accessi: A uobis ip̃is factus timidior.
uos eñi nostis temere credentib qͣm
uehement̾ insultare soleatis. Presertĩ.

Expanded text:
et sensus uitales. per quos etiam duodecim et sensus uitales. per quos etiam duodecim membra luminis sui conprehendit; regni uidelicet proprii diuitias adfluentes. in unoquoque autem membrorum eius sunt recondita milia innumerabilium et inmensorum thesaurorum. ipse uero pater in sua laude praecipuus, magnitudine inconprehensibilis copulata sibi habet beata et gloriosa saecula neque numero neque prolixitate aestimanda, cum-quibus idem sanctus atque inlustris pater et ge-nitor degit nullo in regnis eius insignibus aut indigente aut in\'fimo constituto. ita autem fundata sunt- eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram. ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. Haec mihi unde probaturus est, aut haec ipse unde cognouit? noli me terrere paracleti nomine. primo quia non credere incognita, sed certa cognoscere accessi a uobis ipsis factus timidior. uos enim nostis, temere credentibus quam uehementer insultare soleatis, praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
ullum p̃lium fuisse cõmissum : Et
tamen si est credibile: mͦ nos nõ cred̾e.
s tognoscere uenimus. Nam qͥ dicro
psas ⁊ scytas ante multos annos
secum bellasse. rem dicit tredibilẽ. eã
tamen qͣm uel auditam uel lectam
possunuis credere. nõ exxꝑtam cõprehẽ¬
samq cognoscere. Cum gͦ istum repu¬
diarem. si tale aliquid diceret. nõ eñi
eam ꝓmisit que cogeret credere. s que
possem sine ulla ambiguitate cogno¬
scere: quomͦ eum nõ repudiabo. qͣndo
non mͦ incerta dicit. s etiam incredi¬
bilia: S quid si aliquib rõnib ea per¬
sꝑitua et cognita facietꝰ Audiamus
gͦ si possumus. cum tota patientia & le¬
nitate qd̾ sequitur. Hec qͥppe inquit
in exordio fuerunt. due substantie a
sese diuise. Et luminis quidẽ imꝑiũ
tenebat d̾s pater. in sua sc̃a stirpẽ ꝑ¬
petuus. in nirtute magnificus. na¬
tura ip̃a uerus. etͥnitate ꝓpria semper
exultans. continens apud se sapientia

Expanded text:
ullum proelium fuisse commissum? et ullum proelium fuisse commissum? et tamen si esset credibile, modo nos non credere. sed cognoscere uelimus. nam qui dicit Persas et Scythas ante multos annos secum bellasse, rem dicit credibilem, eam tamen, quam uel auditam uel lectam possumus credere, non expertam conprehensamque cognoscere. cum ergo istum repudiarem, si tale aliquid diceret — non enim ea promisit, quae cogerer credere, sed quae possem sine ulla ambiguitate cognoscere —, quomodo eum non repudiabo, quando non modo incerta dicit, sed etiam incredibilia ? sed quid? si aliquibus rationibus ea perspicua et cognita faciet? audiamus ergo, si possumus, cum tota patientia et lenitate. quod sequitur. -! Haec quippe, inquit, in exordio fuerunt duae \'Śubstantiae a se diuisae. et luminis quidem impe rium tenebat deus pater in sua sancta stirpe perpetuus, in uirtute magnificus, natura ipsa uerus, aeternitate propria semper exultans, continens apud se sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
qm corruptioni et morti subiacerent.
Manifestam gͦ cognitionẽ huiꝰ rei. no¬
bis pollicetur: ne corruptoni ⁊ mor¬
ti subiciamur. Et adhuc parumm e slci
Uide quid sequatur. Necessario e ĩqͥt
plura sunt ante cõmemoranda uit
ad istud myst̾ium sine ulla possit am¬
bigutate ꝑueniri. Hoc est qd̾ dicebã
sic mͥ demonstrari debere i̾itatem:
ut ad eam sine ulla ambiguitate ꝑue¬
niam. Qd̃ si ip̃e non polliceret᷑. me tam̃
hoc exigere et flagitare oportebat: ut
tanta mercede cognitõnis nudentissi¬
me atq certissime. ex catholico xp̃ra¬
no quib libet contradicentib maniche¬
um me fieri nõ puduerit. Iam gͥ audi¬
amus qͥd afferat. Unde si tibi uidetur
inquid ausculta prius que fu̾int añ
constitutõnem mundi. et quo pacto sit¬
p̃lium agitatum. ut possis luminis se¬
uingere naturã. ac tenebraꝵ. Iam in¬
credibilia om̃ino falsa ꝓposuit. Quis
eñi credat ante constitutõnem mũdi

Expanded text:
quam corruptioni et morti subiacerent. quam corruptioni et morti subiacerent. manifestam ergo cognitionem huius rei nobis pollicetur, ne corruptioni ac morti subiciamur. et si adhuc parum est, uide, quid sequatur. necessario ergo, inquit, plura sunt ante commemoranda ut ad istud mysterium sine ulla possit ambiguitate perueniri. hoc est, quod dicebam, sic mihi demonstrari debere ueritatem, ut ad eandem sine ulla ambiguitate perueniam. quod si ipse non polliceretur, me tamen hoc exigere et flagitare oportebat, ut tanta mercede cognitionis euidentissimae atque certissimae ex catholico christiano quibuslibet contradicentibus Manichaeum me fieri non puderet. iam igitur audiamus, quid adferat. Unde si tibi uidetur, inquit, ausculta prius, quae fuerint ante constitutionem mundi et quo pacto proelium sit agitatum, ut possis luminis seiungere naturam ac tenebrarum. iam incredibilia et omnino falsa proposuit. quis enim credat ante constitutionem mundi
Abbreviated transcription (Latin):
lia diceret. om̃ib legendũ et amplectẽ¬
tera luminis tueatur. et eripiat uos
ab om̃i incursione maligna. et a laq̃is
mundi. Om̃ino quicqͥd in huiꝰ epłe pͥnci¬
pio scͥptum est. donec ueniatur ad causã.
nolo rep̾hend̾e: ne in reb minorib mł¬
tum oꝑe consumamus. Iam gͦ euiden¬
tissimãm pollicitationẽ hominis uideamꝰ
De eo gͥ inquit fr̃ dilectissime audisti. de¬
eo mͥ significasti dicens. nosse te cupere
ciuꝰmodi natiuitas ade et eue utrum
u̾bo sint idem ꝓlati an ꝓgeniti ex cor¬
ꝑe: respondebitur tibi ut congriut.Nã¬
q de his aplerisq in uariis scͥpturi sre¬
sationibq dissimili mͦ insertum atꝙ
cõmemoratum est. Quappter ueritas
istius rei ut sese ht̃ ad uniu̾sis fere
gentib ignoratur. et ab om̃ib qui
etiã de hoc dui multumq disputart̃.
Si eñi illis suꝑ ade ⁊ eue gen̾atõne
ꝑuenisset manifesto cognoscere enũ¬

Expanded text:
lia diceret, omnibus legendum et amplectenlia diceret, omnibus legendum et amplectentera luminis tueatur et eripiat uos ab omni incursione maligna et a laqueis mundi. et omnino quicquid in huius epistulae principio scriptum est, donec ueniatur ad causam, nolo reprehendere, ne in rebus minoribus multum operis consumatur. iam ergo euidentissimam pollicitationem hominis uideamus. De eo igitur, inquit, frater dilectissime Pattici, quod mihi significasti dicens nosse te cupere, cuiusmodi sit natiuitas Adae et Euae, utrum uerbo sint idem prolati, an progeniti ei corpore, respondebitur tibi, ut congruit. namque de his a plerisque in uariis scripturis reuela tionibus que dissimili modo insertum atque commemoratum est. quapropter ueritas istius rei ut sese habet. ab uniuersis fere gentibus ignoratur et ab omnibus. qui etiam de hoc diu multumque disputarunt. si enim illis super Adae et Euae generatione prouenisset manifesto cognoscere. num
Abbreviated transcription (Latin):
eñi diceret hec sunt pestifera uerbã ex
uenenoso fonte. que qui audierit. et
hisdem pͥmum credid̾it deĩde que in¬
sinuãt custodierit. nunqͣm erit uite resti¬
tuendus. uerum penali et erumpnosa
morte afficietur. Nam profecto miser ÷
udicandus. qui inferna implicatus. ĩꝑiti¬
a fu̾it ꝑ qͣm dimersus in sempit̾nis cru¬
ciatib ꝑmanebit. si gͦ hec diceret. uerũ
diceret: & libro huic nõ solum nullũ
conciliaret lectorem. s om̃s quoꝵ ĩ ma¬
nus incidiss. in maxima odia concita¬
ret. Qmobrem ad conseq̃ntia tnseamꝰ
nec nos ista decipiant que possunt eẽ
bonis et malis. doctis et indoctis u̾ba
cõmunia. Quid gͦ sequitur: Pax inqͥt
d̾i inuisibilis. et u̾itatis noticia sit cũ
Ita sit ut dicit. Nam ⁊ ista benigna ⁊
acceptissima optatio est. tantũ memi¬
nimus hec. et a bonis doctorib ⁊ a dece¬
ꝑtorib posse dici. Itaq si nulla nisi ta¬

Expanded text:
enim diceret: haec sunt pestifera uerba ex enim diceret: haec sunt pestifera uerba ex uenenoso fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde. quae insinuant, custodierit, numquam erit uitae restituendus, uerum poenali et aerumnosa morte adficietur — nam profecto miser est iudicandus, qui hac inferna inplicatus inperitia fuerit. per quam demersus in sempiternis cruciatibus permanebit —: si ergo hoc diceret, uerum diceret, sed libro huic nom solum nullum conciliaret lectorem, sed omnes, quorum in manus incidisset, in maxima odia concitaret. quamobrem ad consequentia transeamus nec nos ista decipiant, quae possunt esse bonis et malis, doctis et indoctis uerba communia. quid ergo sequitur? Pax. inquit, dei inuisibilis et ueritatis notitia sit cum ita sit, ut dicit. nam et ista benigna et acceptissima optatio est. tantum meminerimus haec et a bonis doctoribus et a deceptoribus posse dici. itaque si nulla nisi ta
Abbreviated transcription (Latin):
minus urĩs litt̾is credam. Quare aud
om̃s libros auferte de medio. et dispu¬
tando pandite u̾itatem de qua dubita¬
re nõ possim: aut tales ꝓferte libros. qͥ¬
b nõ mͥ cum arrogant᷑ia imponatur
qd̃ credam. s exhibeatur sine fraude
qd̃ discam. fortasse inquis. et hec epła
talis est. Nolo gͦ in eius lumine ult̾tꝰ
ĩmorari: int̾iora uideamus. Hec sunt
inquit salubria u̾ba. ex ꝑhenni fonte
uiuo. que qui audierit. ⁊ hisdem pri¬
mũ crediderit. deinde que insinuant
custodierit. nunqͣm erit morti obnoxꝰ
uerum etiam et̾na et głosa uita fruet᷑.
Nam ꝓfecto beatus est iudicandꝰ. qͥ hec
duun̾a instructus cognitione fuerit:
ꝑ qͣm liberatus in sempit̾na uita per¬
manebit. Et hec ut uidetis pollicita¬
tio est: nondũ exhibitio u̾tatis. Et
uos quoꝙ animadu̾tere facillime po¬
testis. uto uelamine quolib errores
fucari posse. ut imꝑttoꝵ animis ꝑ
ornatam ianuam lãtent᷑ irrepet. Si

Expanded text:
minus uestris litteris credam. quare aut minus uestris litteris credam. quare aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem, de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros, quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam, sed exhibeatur sine fraude. quod discam. fortasse. inquis, et haec epistula talis est. nolo ergo in eius limine ulterius inmorari: interiora uideamus. Haec sunt, inquit, salubria uerba ex perenni ac uiuo fonte; quae qui audierit mum crediderit, deinde quae insinuata sunt custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina instructus cognitione fuerit, per quam liberatus in sempitmanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime potestis isto uelamine quoslibet errores fucari posse, ut inperitorum animis per ornatam ianuam latenter inrepant. si
Abbreviated transcription (Latin):
tus. quia ihc nundum erat clarificatus.
Si gͦ ꝓpterea nundũ erat datus. quia nõ¬
dumi ihc erat clarificatus: clarificato
iħ̃u necessario statim datus est. Et ꝓꝑter
ipãm geminã clarificatõnem scd̃m ho¬
minẽ. et scd̃m d̾m: bis datus est. etiã sp̃c
sc̃s̃. Semel postqͣm resurrexit a mortu¬
is. cum insufflauit in faciem discipłoꝵ
Qui numerus ꝑfectionẽ significat. cum
septenario numero quo condita unilisa
consistunt. additur tͥnitas conditoris:
de quib reb int̾ spũ ales iuros pie cau¬
teq multa tractantur. S ego a ꝓposito
nõ recedam. Suscepi enĩ prius uobiscũ
sic agere. is non ego uos doceam qd̃ suꝑꝑ¬
bum fortasse arbitramin: S tanq̃m
ip̃e auobis discere studeam qd̾ nouem
annis non potui. Quaꝓpter habeo. qͥb
litt̾is credam de aduentu sp̃c scĩ. Quib
me credere si ꝓhibetis. ne credam tem̾e
qd̃ nescio sic eñi soletis mon̾e: multo

Expanded text:
tus, quia Iesus nondum erat clarificatus. tus, quia Iesus nondum erat clarificatus. si ergo propterea nondum erat datus, quia Iesus nondum erat clarificatus, clarificato Iesu necessario statim datus est. et propter ipsam geminam clarificationem, secundum hominem et secundum deum, bis datus est etiam spiritus sanctus: semel, postquam resurrexit a mortuis, cum insufflauit in faciem discipulorqui numerus perfectionem significat, cum septenario numero. quo condita uniuersa consistunt, additur trinitas conditoris. de quibus rebus inter spiritales uiros pie cauteque multa tractantur. sed ego a proposito non recedam; suscepi enim prius uobiscum sic agere, ut non uos ego doceam, quod superbum fortasse arbitramini. sed tamquam ipse a uobis discere studeam, quod nouem annis non potui. quapropter habeo, quibus litteris credam de aduentu spiritus sancti: quibus me credere si prohibetis, ne temere credam quod nescio — sic enim soletis monere —, multo
Abbreviated transcription (Latin):
tionis sunt galilee: Et quom agnos¬
cimus in illis sermonẽ in quo nati su¬
mus: Parthi. et medi. elamite. et qui
inhabitant mesopotamiã armeniam.
et capadociam. pontum asiam. et phryg¬
am. et pamphyliam egyptum ⁊ regi¬
onem affrice que est ad cyrenen: et qui
aduenerant romani et iudei. et incole
et cretenses ⁊ arabes:Audiebant loq̃n¬
tes illos suis linguis magnalia d̾i. Stu¬
pebant aut̃ et hesitabant ob id qd̾ fa¬
ctum est dicentes. Quid nam uult hoc
ẽẽ : Alii aut̃ irridebant dicentes. Hi mꝰ¬
to omẽs onerati sund. Ecce ubi uenit
sp̃c sc̃s. Quid uult amplius: Si scͥptu¬
ris credendum ẽ. cur nõ his potius
credam. que robustissima auctoritate
firmate sunt. que cum ip̃o eungłio
ĩnofescere ppłis. et cõmendari posteris
predicariq meruerunt: Hos gͦ actus
de hac re locus relinqueret᷑ errorib. Cla
surrestio est a mortius. et in celum as¬
censio. Scͥptum est aut̃ in ip̃o eungłio

Expanded text:
tione sunt Galilaei? et quomodo agnostione sunt Galilaei? et quomodo agnoscimus in illis sermonem, in quo nati sumus? Parthi, Medi, Elamitae et qui inhabitant Mesopotamiam. Armeniam et Cappadociam, Pontum. Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Aegyptum et regiones Africae, quae est ad Cyrenen; et qui aduenerant Romani et Iudaei incolae et Cretenses et Arabes audiebant loquentes illos suis linguis magnalia dei. stupebant autem et haesitabant ob id. quod factum est, dicentes: quidnam hoc uult esse? alii autem inridebant dicentes: hi musto omnes onerati sunt. ecce, ubi uenit spiritus sanctus. quid uultis amplius? si scripturis credendum est, cur non his potius credam, quae robustissima auctoritate firmatae sunt, quae cum ipso euangelioinnotescere populis et commendari posteris praedicarique meruerunt? Hos ergo Actude hac re locus relinqueretur erroribus. CAsurrectio est a mortuis, et in coelum ascensio. Scriptum est autem in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ uolunt: ab errore uincuntur.
iber contra epistolam maniche. q̃
uocant fundamentũ pͥncipia euis
sola redarguit. s in cet̾ͥis illius ꝑtibue
Adnotationes ubi uidebatur affyce sũt.
quib tota subu̾titur. et quib cp̃erio¬
nerer si qͣndo contra totam scribere
uacauisset. Sic liber sic incipit̾. U̾nũ
uerum deum̃ omnipotentem

Expanded text:
hominem uolunt, ab errore uincuntur.hominem uolunt, ab errore uincuntur.iber contra epistulam Manichei, quam uocant fundamenti, principia eius sola redarguit, sed in ceteris illius partibus adnotationes, ubi uidebatur, adfixae sunt, quibus tota subuertitur et quibus admonerer, si quando contra totam scribere uacuisset. Hic liber. sic incipit: Vnum uerum deum omnipotentem
Abbreviated transcription (Latin):
illa ꝑte spc̃ uidet. qua corpoꝵ capuint̾
imagines: et mente nõ uidet. S plerũ¬
QAd modũ intellecta sunt. uit ũtas uilio
in qua totus fructus est exexcendis lecto¬
rib seruaretur. S ex multis que aꝑte
sunt scͥpta maruifestatur nobis. quom̾
illa intellexerint. que sic in libris posu¬
erunt quom figurate illis demonitra¬
ta sunt. Ad duo eñi geni̾a illa iusionis.
ꝑtinent figurate demones. ad mẽtis
Aut idest ad intelligentie uisionis. sim¬
plex et ꝓpria ꝑtinet reuelatio rerũ ĩtel¬
lectarum atq certarum. Omĩa tamẽ
hec genera mirificis et iesfabilib di¬
stributionib exhibet. atꝙ moderatir
sts spc̃. sũme in cõmutabilisꝙ sapiẽtie
apostolicam sententiã ubi iui sibilem
dicit. Si enĩ alter obiciat. huic apłico
iuderi: Ulerbo eñi premunt imꝑito
et quatinꝰ inuisibilis d̾s dic̃tus sit: et¬
si cognoscunt cognosci timend. Tanta
est ꝑnities animoꝵ qui cũ uincere

Expanded text:
illa parte spiritus uidet, qua corporum capiuntur illa parte spiritus uidet, qua corporum capiuntur imagines, et mente non uidet. sed plerumadmodum intellecta sunt; ut mentis visio, in qua totus fructus est, exercendis lectoribus servaretur. Sed ex multis quae aperte sunt scripta, manifestatur nobis quomodo illa intellexerint, quae sic in libris posuerunt, quomodo figurate illis demonstrata sunt. Ad duo enim genera illa visionis pertinent figuratae demonstrationes: ad mentis autem. id est ad intellegentiae uisionem simplex et propria pertinet reuelatio rerum intellectarum atque certarum. omnia tamen haec genera mirificis et ineffabilibus distributionibus exhibet atque moderatur sanctus spiritus summae incommutabilisque sapientiae. apostolicam sententiam, ubi inuisibilem dixit. si enim alter obiciat huic apostoliuideri? uerbo enim premunt inperitos et quatenus inuisibilis deus dictus sit, etsi cognoscunt, cognosci timent. tanta est pernicies animorum, qui cum uincere
Abbreviated transcription (Latin):
manũ scribentem ante oculos suos in
ꝑiete conspexit: Cui uisioni quata nõ
potuit adiungere mentis aspestum.
querebat adhuc uidere qd̃ uiderat. Ca¬
li aut̃ acie luminis qua ista intelligũ¬
tur. damel preditus mente iudit: qd
ille uiderat corꝑe. Rsꝰ illa ꝑte animi
que imiagines corpoꝵ capit. iudit som¬
niũ nabugodonosor rex. Et q̃m non
habebat idoneum oculũ mentis adre¬
hus udendũ qd̾ iuderati idẽ ad intelli¬
gendiũ qd̾ uid̾at. id̾o ad incpretaredũ ui¬
sum siuum. aspectũ quesuut alienum.
eiuusdem scilicet damelis. Cui tamena¬
ꝑienti. ut certam accõmodaret fidem.
etã ip̃m sompniũ sibi ut dicetur exe¬
git. Danihel aut̃ reuelante scõ di spũꝰ
et qd̾ ille uidisset in sompnis ea ꝑte iu¬
Dit. qua corpoꝵ capunt᷑ imagines: Et
qͥd significaret mente conspexit. Nõ est
dutẽ ꝓpħa d̾i ueri et summi. qui obla¬
ta duunitꝰ uisa uel solo corꝑe. uel etiam

Expanded text:
manum scribentem ante oculos suos in manum scribentem ante oculos suos in -pariete conspexit? cui uisioni quia non potuit adiungere mentis aspectum, quaerebat adhuc uidere, quod uiderat. tali autem acie luminis, qua ista intelleguntur, Danihel praeditus mente uidit, quod ille uiderat corpore. rursus illa parte animi, quae imagines corporum capit, uidit somnium Nabuchodonosor rex: et quoniam non habebat idoneum oculum mentis ad melius uidendum, quod uiderat, id est ad intellegendum quod uiderat, ideo ad interpretandum uisum suum aspectum quaesiuit alienum, eiusdem scilicet Danihelis: cui tamen aperienti, ut certam adcommodaret fidem, etiam ipsum somnium sibi ut diceretur exegit. Danihel autem reuelante sancto spiritu. et quid ille uidisset in somnis ea parte uidit, qua corporum capiuntur imagines. et quid significaret mente conspexit. non est autem propheta dei ueri et summi, qui oblata diuinitus uisa uel solo corpore uel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc gen̾e est eciam illud ysaie. qd̾ imꝑi¬
tissime impii rep̾hendunt. Non enun
dm̃ forma corꝑea cutũ t̾minat. s quẽad¬
modum figurate non ꝓprie multa di¬
cuntur: ita etiam figurate multa mõ¬
strantur. Tertiũ aut̃ genus iusiorus
est scd̃m mentis intuitum: quo intelle¬
cta conspioiuntur u̾itas atq sapientia
Sine quo gen̾e illa duo que priuis expo¬
sui. uel infructuosa sunt. uel etiã in e¬
rorem mittunt. Cum eni ea que siue
corꝑis sensib. siue illi ꝑti anime que ꝑ
corꝑalum rerum ymagines capit dicũ¬
nitus demonstrantur. nõ solum sentiũ¬
tur his modis. S etiam mente intelligũ¬
tur: tunc est ꝑfecta reuelatio. Es hoc
dicente apło. Inuisibilia em̃ di a consti¬
tutione mundi: ꝑ ea que facta sunt in¬
tellecta conspiciuint᷑. Hac uisione uidet᷑
d̾s. cum ꝑ pietatem fidei. et ꝑ agnitionẽ
di. morum optimoꝵ corda mundant᷑.
Quid eñi ꝓfuit balthasari regi. quod

Expanded text:
hoc genere est etiam istud Esaiae, quod inperihoc genere est etiam istud Esaiae, quod inperitissime inpii reprehendunt. non enim deum forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurate. non proprie multa dicuntur, ita etiam figurate multa monstrantur. tertium autem genus uisionis est secundum mentis intuitum. quo intellecta conspicitur ueritas atque sapientia: sine quo genere illa duo, quae prius exposui, uel infructuosa sunt uel etiam in errorem mittunt. cum enim ea, quae siue corporeis sensibus siue illi parti animae. quae corporalium rerum imagines capit, diuinitus demonstrantur, non solum sentiuntur his modis sed etiam mente intelleguntur, tunc est perfecta reuelatio. ex hoc dicente apostolo: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. hac uisione ut uideatur deus per pietatem fidei et per actionem dei morum optimorum corda mundantur. quid enim profuit Balthasari regi. quod