comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ei dicat. fac qd̾ nõ licet: Eur¬
citũ sit. sine adult̾am occitere.
illa uiuente siue alt̾am ducere
adultium. ⁊ nõ faciat homici¬
diũ ut uiuente uxore alt̾am
ducat. ⁊ ñ humanũ sangnem
fundat. Qd̾ si ẽ uttumq nefa¬
riũ ñ debet alt̾um ꝓ altero ꝑpe¬
trare. s utrumq uitare. hic iu¬
deo quid dici ad incontinentibꝰ
possit. Quod qui diunttit iu
delicet ⁊ niuiere ꝑmittit adul
tam. qͣmdiu prior illa uiuat.¬
ter est. nec agit penitẽciã fiuc¬
tuosã aflagicio ñ recedens:
tens potest in eadem nequicia
ꝑseu̾ans. Si autẽ accusando ad¬
ulteram occiderit: Hoc peccatũ
ꝙ transactũ est. ⁊ in eo nõ ꝑma¬
net᷑. ⁊ si a cathetumino factũ ẽ
bapt̃e abluit᷑. ⁊ si a baptirato:
penitencia ⁊ reconciliatõe sa¬
natur. S ñquid pp̃ea dcĩrri su¬
mus adult̾ium non ẽẽ adult̾¬
iũ ꝙ sine dubio cõmittitur. si
coniuge adultera ninente al¬

Expanded text:
qui ei dicat: fac, quod non licet, uqui ei dicat: fac, quod non licet, uinlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere,adulterium et non faciat homicidium, ut uiuente uxore alteram ducat et non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefarium, non debet alterum pro altero perpetrare, sed utrumque uitare. Hic uideo, quid dici ab incontinentibus possit: quod uidelicet qui dimittit et uiuere permittit adult, quamdiu prior illa viter est, nec agit poenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; tens potest in eadem nequitia perseverans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc peccatum quoniam transactum est, et in eo non permanet, et si a catechumeno factum est, ate abluitur et, si a baptizato, paenitentia et reconciliatione sanatur. sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine dubio committitur, si coniuge adultera uiuente al
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus. trñ adulteras istas
dimtite. ⁊ ear̃ nolite sangͥnẽ
q̃rere. quicqͥd doloris ex eãr sla¬
giciis habetis consolabunt᷑. uos
alie quas duxeritis. m̾ito enp
auferre si ear̾ uita imꝑedim̃to
ẽet qͦ minꝰ alias ducetis. nñc uͥ¬
alia matrimonia ꝓuidere. qͥd eas
tamoꝑe uultis occidere: Hec si di¬
timꝰ ñne attendis qmͣ ura suasio
longe sit a caractere xͥano. qͥa
⁊ falsum dnĩs eis licere ꝙ ñ licet.
hoc est istis iuuentib ut aliis
copulentur. ⁊ si pp̃ea illis peꝑce¬
rint nõ parcent pp̃ pietatẽ. s
pp̃ alianim iptiarũ lib̾am po¬
testatẽs Postremo quero abste
utrum marito xp̃iano liceat.
uł scdm uet̾em dei legem uł ro¬
.i. ⁊ alicto illa peccante supplicõ
⁊ ab illicito ilła uuente conin¬
gio. Quod si alt̾utrũ eligere ꝑ¬
senerat satius est ei facere qd
licet ut adultera puniatur:
qmͣ id quod nõ licet ut ip̃a uiua
terã cõiugem occidere. s tantũ
uinuit̾e. quis est tam demens

Expanded text:
dicamus, Tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur vos aliae quas duxeritis: merito enim auferre, si earum vita impedimento esset, quominus alias duceretis; nunc ve matrimonia providere, quid eas tantopere vultis occidere? Haec si dicimus, nonne attendis quam nostra suasio longe sit a charactere christiano: quia et falsum dicimus, eis licere quod non licet, hoc est, istis viventibus ut aliis copulentur; et si propterea illis pepercerint, non parcunt propter pietatem, sed propter aliarum nuptiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum marito christiano liceat uel secundum ueterem dei legem uel roet a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua teram coniugem occidere, sed tantum dimittere, quis est tam demens,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ mui̾e delecta est ampliore. tũc¬
ibi quippe erunt: si adult̾i non
erunt. Si a̾ ñ continent: adult̾i
erunt: qr nuentib coniugib
pͥstinis. nõ conugib alt̾is sed
adult̾is adhebunt. Et si a regno
celoꝵ aberunt. uͥ erunt nͥ ubi
salui ñ erunt: hos gͥ alloqͦr.
ut quod facere deberent. si ha¬
berent coniuges diuturno lan¬
gnore marcescentes uł loco sͥ
inaccessibili absentes uł ammo¬
sitate illicita ꝯtinentes ħ faci¬
ant si hitint coniuges adult̾ina¬
inquinatione sordentes. ⁊ p̃p hoc
a suo consortio diuortientes.
Non alia querant coniugia. qr
ño erunt coniugia s adult̾ina.
Eum enĩ pax forma sit in hoc
uinculo uiri ⁊ uxoris sicut ux¬
or uiuente marito uocabitur
adultera si fuerit cũ alio iuiro:
ita ⁊ iur uuente uxore uoca¬
uit adulter si fu̾it cu̾alia mu¬
liere. ⁊ si eiũ gramꝰ qui ꝑret̾
causã formconis: omis tamẽ
qͥ dimisent uiorem suã ⁊ ałiã

Expanded text:
pro munere dilecta est ampliore. tuncpro munere dilecta est ampliore. tunc quippe ibi erunt, si adulteri non erunt; si autem non continent, adulteri erunt, quia uiuentibus coniugibus pristinis non coniugibus alteris, sed adulteris adhaerebunt. et si a regno caelorum aberunt, ubi erunt, nisi ubi salui non erunt? Hos igitur alloquor, ut quod facere deberent, si haberent coniuges diuturno languore marcentes uel loco sibi inaccessibili absentes uel animositate inlicita continentes, hoc faciant, si habuerint coniuges adulterinainquinatione sordentes et propter hoc a suo consortio diuortientes, non alia quaerant coniugia, quia non erunt coniugia sed adulteria. cum enim par forma sit in hoc uinculo uiri et uxoris, sicut uxor uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, ita et uir uiuente uxore uocabitur adulter, si fuerit cum alia muliere. etsi enim grauius, qui praeter causam fornicationis, omnis tamen, qui dimiserit uxorem su
Abbreviated transcription (Latin):
occulta. s iusta. S ĩ om̃ib qͥ se
ipõs castͣuerunt pp̃ regnũ celoꝵ:
alii sunt qͥ ĩutroq sexu ꝯcubitũ
nesciũt. alii qui exꝑti ⁊ auersi
sunt: partim qͥdem illicite ꝑtim
u̾o licite exꝑti. Porro hii qui lici¬
te exꝑti suñt: quidã sunt qui ñ¬
nͥ illicite. qͥdam ⁊ illicite ⁊ licite.
Sunt quippe ĩ eis qͥ ꝯiugia sua
tantũ sciunt. sũt & qui ⁊ alias fe¬
minas ac stupͣ quelibet. S qͥ post
ꝯcubitũ conugiũ se ip̃os castrãt
pp̃ regnũ celoꝵ. aũ morte amit¬
tunt cõinges. au̾ ex consensu cũ
eis ꝯtinentia ꝓfitent᷑. aũ ncc̃itate
diuortiũ ne uinis coniugib se
aliis copłando adult̾ia ꝑpetrant:
castrant se ip̃os pp̃ regnum celoꝵ
ñ ut dariores ibi ẽẽ possint. ẜ qd
appetione melioris: possent ibi
ẽe ⁊̃ seruata puditicia ꝯiugali.
pͥorib ꝯiugib uiuis timent aliis
ram debent gerere ꝓsalute quã
gesserunt illi a quib ꝯtinencia

Expanded text:
 his omnibus, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. alii sunt, qui in utroque sexu concubitum nesciunt, alii, qui experti et auersi sunt, partim quidem inlicite, partim uero licite experti. porro in his, qui licite experti sunt, quidam sunt, qui nonnisi licite, quidam et licite et inlicite. sunt quippe in eis, qui coniugia sua tantum sciunt; sunt autem, qui et alias feminas ac stupra quaelibet. sed qui post concubitum coniugum se ipsos castrant propter regnum caelorum, aut morte amittunt coniuges aut ex consensu cum eis continentiam profitentur aut necessitate diuortiorum, ne uiuis coniugibus se aliis copulando adulteria perpetrent, castrant se ipsos propter regnum caelorum, non ut clariores ibi esse possint, sed qadpetitione melioris, possent ibi esse etiam seruata pudicitia coniugali, prioribus coniugibus uiuis timent aliis ram debent gerere pro salute. quam gesserunt illi, a quibus continentia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃a qr uirginitas ẽ. s qr deo di¬
cata est honorat᷑  que licet ĩ car¬
ne seruetur. sp̃c tñ religione ac
⁊ seruat continentia pietatis. Sic̃
enĩ nemo impudice utit᷑ corꝑe ũ
nemo pudiciciã sernat incorꝑe.
a̾ si pudicicia coniugał qmͣuis cus¬
todiat᷑ ĩcarne. Amino tam̃ nõ
carni tubuit᷑. quo ꝑfide atq rec¬
tore nulli p̾ter ꝓpͥum comugiũ
caro ip̃a mudetur᷑. qnͣto mag̾ qnͣ¬
toq honoratłꝰ manimi bomi il¬
la coptinentia nuim̾anda ẽ. qͣ

Expanded text:
itate A1 ginitas est, sed quia deo dicata est, honoratur, quae licet in carne seruetur, spiritus tamen religione ac s, quam uouet et seruat continentia pietatis. sicut enim nemo inpudice utitur corpore nemo pudicitiam seruat in corporautem si pudicitia coniugalis, quamuis custodiatur in carne, animo tamen, non carni tribuitur, quo praeside atque rectore nulli praeter proprium coniugium caro ipsa miscetur, quanto magis quantoque honoratius in animi bonis illa continenti
Abbreviated transcription (Latin):
dicis uiris: s qͥ sine pcc̃o est. et si eẽ
se dixerint: seipos seducũt. ⁊ u̾tas
in eis nõ ẽ porro si ñ seseducunt.
⁊ ẽ in eis u̾itas ñ erit ĩ eis auenta
seu̾itas. Scientes .n. se ñ ẽẽ sñ pͭ¬
cato: dimittũt u̾ dimittat᷑ eis.
Nec ab eis benignitas ⁊ pietas ex¬
dudit᷑. Magis enĩ ħ excludiantur
sĩ peccatis coniugũ ab eis impe
licet eis alteras ducere. ⁊ ñ pocsꝰ¬

Expanded text:
dicis viris; sed, Qui sine peccato est: quod si esse se dixerint, se ipsos seducunt, et veritas in eis non est . Porro si non se seducunt, et est in eis veritas, non erit in eis cruenta severitas. Scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt ut dimittatur eis; nec ab eis benignitas et pietas excluditur. Magis enim haec excluduntur, si peccatis conjugum ab eis impetlicet eis alteras ducere, et non po
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾am duc̾e. Si autẽ adult̾ium
ẽ ut ea q̃ sunt disputata docuert.
quid obtend̾r ꝓcreandoꝵ causa
ꝑmittenda licentia. An u̾e tãca¬
uendũ ẽ sũ postis mori. qmͣ elig̾¬
dũ inposterũ uiuere. Q ñ sinentꝰ
adulteri quos necc̃e est post po
mã mortẽ. scd̃e mortis et̾itit
dampnari. Nam ꝓcreandoꝵ fila¬
rũ ista cansatio ⁊ nõ adult̾as sed
castissimas feminas si forte siit
st̾iles cogit dimttti. ⁊ alt̾as duci.
adult̾ia. qnͣto minꝰ excusant᷑ ꝓcͤ¬
andoꝵ causa filioꝵ. Illi quippei¬
firmitati hoc ẽ in ꝯtinentie. uolu¬
it apłs subueniri honestate nup¬
tiar̃. Non enĩ ait si filios ñ hab
nubat. s si se ñ ꝯtinet nibat. fili¬
oꝵ quidẽ ꝓpagatiõe ꝯpensatꝰ. qd̾
i continẽtie nubendo cedit᷑. Nam

Expanded text:
alteram ducere. si autem adulterium alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtenditur procreandorum causa permittenda licentia. aut uero tam cauendum est sine posteris mori quam eligendum in posterum uiuere? quod non sinentur adulteriimam: mortem secundae mortis aeternitate damnari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, sed castissimas feminas, si forte sint steriles, cogit dimitti et alteras duci: adulteria, quanto minus excusantur procreandorum causa filiorum!\' Illi quippe infirmitati, hoc est incontinentiae uoluit apostolus subuenire honestate nuptiarum. non enim ait: si filios non habet, nubat, sed: si se non continet, nubat. filiorum quidem propagatione conpensatur, quod incontinentiae nub
Abbreviated transcription (Latin):
a mecho. siue a continente dimis¬
sa sit: qm̃ mulier alligata ẽ qmͣ¬
diu ir eius miuit. S mĩc dequere¬
lis inꝯtinenciũ disputamꝰ. Quid
imitandam ẽẽ diuinã. ut istam
ñ iudicemꝰ adult̾am: absit. s res¬
pondebis ñ eam debuisse dimitti.
qr fornicõnis nulla cã p̾cesserat.
uerũ dicis. Nampcc̃m manti eiꝰ
dñs exp̾ssit il ait. qui dimisexit ux¬
orem suã excepta cã fornic̃õnis fac̃
eam mechari. S munqͥd ista ĩo
nubendo postea ñ petcauit. quia
pͥus dimittendo ille peccauit. Qͥ o
gͦ ei ꝓdest qd̃ de lege mulier ĩ con¬
mat᷑. Iam nũc ⁊ illa uideamꝰ que
alio loco intꝑonens addidist n
adea respondere uolusti. U temo¬
uet ⁊ miseraris hominẽ qͥ cubare
cũ adult̾a ⁊̃ si non incontinencia
certe filioꝵ ꝓcreandoꝵ necc̾itate
compelłr. si nõ ei licet sic eam di¬
mitte. ut ea uinente alt̾am ducat.
Unde recte mou̾eris si adult̾ium
ñ eẽt qmͣuis adult̾a uiuauxore

Expanded text:
a moecho, sive a continente dimisa moecho, sive a continente dimissa sit; quoniam mulier alligata est, quamdiu vir ejus vivit. Sed nunc de querelis incontinentium disputamus. Quid mutandam esse divinam, ut istam non judicemus adulteram? Absit. Sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. Verum dicis: nam peccatum mariti ejus Dominus expressit, ubi ait, Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari. Sed numquid ista ideo nubendo postea non peccavit, quia prius dimittendo ille peccavit? Quid ergo ei prodest, quod de lege Christi niatur? Iam nunc etiam illa uideamus, quae alio loco interponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hominem, qui cubare cum adultera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate conpellitur, si non ei licet sic eam dimittere, ut ea uiuente alteram ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore
Abbreviated transcription (Latin):
qui dimiserit uxorẽ suã excepta
causa fornicõnis facit eam me¬
chari: ⁊ qui dimissam duxerit
adult̾at. Scce dimissa ẽ ñ dimi¬
sit. ⁊ quia contin̾e paucoꝵ est:
ĩ ꝯtinencie cessit ⁊ npsit. ⁊ nup¬
sit. ⁊ tamen adult̾. adult̾am dux.
Ambo rei. ambo dampnandist᷑.¬
⁊ q̃ duxit npsit uiuo maxito:
⁊̃ qui duxit eam cuiꝰ uiuit ma¬
ritus. Numquid hic legem xͥdi
cimꝰ ĩ humanã. qͣ constituitur
rea tanti criminis atq pĩr.
qͣm uir nulla eius p̾cedente for¬
incatõne dimisit. ⁊ qr pancoꝵ ẽ¬
ꝯtinere. dimuttendo compulit
ꝓmortuo qui male dimittendo
pͥor comugale uincłm rupit:
Nam qͣ ratione dcũrus ei eum
rupisse uinculũ cõiugale qui
licet sit mechꝰ ñ dimi̾sit uxorem.
⁊ eũ ñ rupisse. qui ⁊̃ castã dimisit
uxorẽ: ego ã dico mutroq ma¬
nere hoc iuncłm. quo mulier al¬
ꝯtinens. siue mechus. Et iõ mecha¬
ri eam q̃ dimissa impserit ⁊ me¬
chari eũ qui dimissã duxerit sir

Expanded text:
miserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui dimissam duxerit, adulterat. ecce dimissa est,, non dimisit et quia continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucotinere, dimittendo compulit bendum esse pro mortuo, qui male dimittendo prior conjugale vinculum rupit? Nam qua ratione dicturus es eum rupisse vinculum conjugale, qui licet sit moechus, non dimisit uxorem; et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? Ego autem dico in utroque manere hoc vinculum, quo mulier alcontinens, sive moechus: et ideo moechari eam quae dimissa nupserit, et moechari eum qui dimissam duxerit, sive
Abbreviated transcription (Latin):
ret quis deilla fuerat nascitur
nirgo statuerat ꝑmanere: ir¬
gmitatẽ scãm approhare noluit
qmͣ imꝑare. ac sic ⁊̃ imp̃a femĩa
inqͣ formã serui accepit: u̾gini¬
tatẽ c̃ẽ lib̾am uoluit. Non est
gͦ cr dei nirgines conttistent᷑.
quod ip̃e ⁊̃ uirginitate seruata
ille uuiꝰ sancte nͣginis partꝰ.
oĩum sanctaꝵ uͥginũ ẽ cecus.¬
Et ip̃e cum maria mr̃es x sunt
si patus eiꝰ faciunt uoluntatẽ
Hinc enĩ ⁊ maria laudabiliꝰ
Sͥ om̃s ꝓpiiquitates inppło quẽ
redemit spuritałr exhibet. fratres
⁊ sorores h̃t scõs iros ⁊ sanctas
feminas. qm̃ sunt illi incelesti
hereditate coheredes. Mat̾ ẽ eiꝰ
tota eccłia qr memibra enus .i. fide¬
les eius ꝑ d̾i gr̃am ip̃a utriq
parit. Item mr᷑ eius est om̃isña
pia. faciens uoluntatẽ pris et̃
fecundissima caritate in huis qͦs
parturit donec meis ip̃e forme¬
tur. Mharia gͦ faciens uolũtatẽ

Expanded text:
ret quis de illa fuerat nasciturus, ret quis de illa fuerat nasciturus, virgo statuerat permanere, virginitatem sanctam approbare maluit, quam imperare. ac sic etiam in ipsa femina, in qua formam serui accepit, uirginitatem esse liberam uoluit. Non est ergo, cur dei uirgines contristentur, quod etiam ipsae uirginitate seruata ille unius sanctae uirginis partus omnium sanctarum uirginum eEt ipsae cum Maria matres Christi sunt, si Patris ejus faciunt voluntatem. Hinc enim et Maria laudabilius sibi omnes propinquitates in populo, quem redemit, spiritaliter exhibet: fratres et sorores habet sanctos uiros et sanctas feminas, quoniam sunt illi in caelesti hereditate coheredes. mater eius est tota ecclesia, quia membra eius, id est fideles eius per dei gratiam ipsa utique parit. item mater eius est omnis anima pia faciens uoluntatem patris eius fecundissima caritate in his quos parturit, donec in eis ipse formetur. Maria ergo faciens uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
Noui enĩ quid p̾sentis temꝑis¬
tui coniugia suiunt neccitas
cogat: ut ea que deisunt muiꝰ
cogitent᷑. qmͣ sufficit adipiscen¬
de illi głie q̃ nõ erit oĩum qmͣ¬
uis inet̾na uita ac salute ma¬
nenciũ. Stella enim abstella
differt ingłia. sic ⁊ resurredio
mortuoꝵ. Bonĩ ẽ gͦ homini
sic c̃ẽ. Deinde adiungit idem
apłs: ⁊ dicit. Aniganus es uxori.
ne quesieris sołom. Solutus es
ab uxore ne quesieris uxorem.
hoꝵ duoꝵ qd̾ pͥus posuit. ad
preceptũ ꝑtinet contͣ ꝙ nõ li¬
cet racere. Non emĩ licet di¬
mitt̾e uxorem nͥ ex causa for¬

Expanded text:
noui enim quid praesentis tempocui coniugia seruiunt, necessitas cogat, ut ea quae dei sunt minus cogitentur, quam sufficit adipiscendae illi gloriae, quae non erit omnium quamuis in aeterna uita ac salute manentium; stella enim ab stella differt in gloria. sic et resurrectio mortuorum. bonum est ergo homini sic esse. Deinde adiungit idem apostolus et dicit: adligatus es uxori? ne quaesieris solutionem; solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem. horum duorum quod prius posuit ad praeceptum pertinet, contra quod non licet facere. non enim licet dimittere uxorem nisi ex causa for
Abbreviated transcription (Latin):
gͥem. nõne lexxp̃i ĩcontinenti¬
b displicet. qui uxores littigio¬
sas. ĩuriosas. imꝑiosas. fastidi¬
osas. ⁊ ad reddendũ debitum cõ¬
ingale diffiallimas. repudio
interpot̃to abice̾ uolunt ⁊ alt̾as
duce̾: Iam gͦ qr istoꝵ ĩcontinẽ¬
porro si maritũ relinquat uxor.
uł maritꝰ uxorem. ñõ causa for¬
ucatonis. s pociꝰ ꝯtinentie. sit¬
q ĩ continens cͥ repudiũ pp̃ hoc¬

Expanded text:
niugem? nonne lex Christi incontinentiniugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, iniuriosas, imperiosas, fastidiosas et ad reddendum debitum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinena est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium p
Abbreviated transcription (Latin):
tare debemus. Te quippe sola e¬
oꝵ querela ꝑmouet: qui cõiu¬
ges cansa formcatõnis int̾ceden¬
te dimittũt. si alias ducere iso
sinant᷑. qm̃ contin̾e pancoꝵ est.
atq ad id debent lance adhortari.
nõ lege compelli. Itaq si dimis¬
sa adult̾a ñ ducit ᷑ altera: instã
q̃relam. sicut putas hẽbit ho¬
minũ ĩ continencia. S attente
quam plura sint ubi si q̃relas ĩ¬
continenciũ uelimꝰ admitt̾e nob̾
ncce erit adult̾ia facienda ꝑmit¬
tere. Quid sa enĩ aliquo duitur¬
no ⁊ insanabili morbo corporis
teneat᷑ coniunx. quo concubitꝰ
impedit᷑ quid si captiuitas uł
uis aͣ seꝑet ita ut stiat uiuere
mantus uxorẽ auꝰ sͥ copia de¬
negatur. censes ne admittẽda
ĩ continenciũ murmura ⁊ ꝑtuit¬
tenda adult̾ia. Quid in hoc ip̃o
unde int̾rogatꝰ est dominus. res¬
ponditq fieri non debere. s ad
duriciã cordis eoꝵ moysen per¬
misisse dari libellum repudii ex
quacumq causa dimitt᷑e ꝯm¬

Expanded text:
tare debemus. te quippe sola illorum querella permoueret, qui coniuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent laude adhortari, non lege conpelli. itaque si dimissa adultera non ducitur altera, iustam querellam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. sed adtende, quam plura sint, ubi, si querellas incontinentium uelimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. quid? si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur coniux, quo concubitus inpeditur? quid? si captiuitas uel uis aliqua separet, ita ut sciat uiuere maritus uxorem, cuius sibi copia denegatur, censesne admittenda incontinentium murmura et permittenda adulteria? quid in hoc ipso, unde interrogatus est dominus responditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii et quacumque causa dimittere co
Abbreviated transcription (Latin):
ult̾ia: Muliex .n. alligata ẽ qmͣ¬
diu uir eiꝰ uiuit. Ergo conseq̃nt̾
⁊ uir alligatus ẽ qͣmdiu musier
eͦ uiuit. Hec alligacõ facit ũ aliis
ꝯnngi sine adult̾ia copłone no
possint. Unde ncc̃e ẽ ex duob ꝯ¬
iugib qͣtuor adult̾os fieri. s ⁊ uͥ¬
la alteri nupserit. ⁊ ille alt̾am dux¬
erit. Qmͣuis emĩ sceleracius meche¬
tur qui ñ cansa fornicatõnis ux¬
ore dimissa alt̾am duxerit. quod
genus adult̾ii ꝯmemoranit ma¬
theus: cũ nõ solũ ip̃e mechat᷑. sed
sicut ẽ apud marchũ. quicũq di¬
misent ucorẽ suam ⁊ aliam dux

Expanded text:
ulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus coniugibus quattuor adulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram ducit — quod genus adulterii commemorauit Matthaeus — tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud Marcum, quicumque dimiserit
Abbreviated transcription (Latin):
sme modo. Sic enimi decet nos im¬
plere omnem iustitiam. Ounc di¬
misit cum. Accestantur aũt ⁊ cet̾i
uenisse iesima ih̃m ad ioħem. bapti¬
Acum aũt tres ꝯmemorant. S ta¬
cet quod matheus ait dixisse dño¬

Expanded text:
sine modo, sic enim decet nos implere omnem iustitiam. tunc dimisit eum. adtestantur et ceteri uenisse Iesum ad Iohannem. baptizatum autem tres commemorant, sed tacent quod Mattheus ait dixisse d
Abbreviated transcription (Latin):
lee uidit duos fres. S sine ulla
conseq̃ntis temꝑis diffe̾ncia. Am¬
rau̾it quod non post ea fcm erat.
S quod p̾us p̾miserat. ut cum
illo intelligant᷑ uenisse caphar¬
naum quo iohes dicit et ip̃m et
matrẽ eius et discipulos ueĩsse.
An pocius alii discipuli fuerunt.
Sicut eum iam philippꝰ sequeba¬
tur quem sic uocau̾at᷑. ut dicͥet
ei. Sequete me. Quo .n. ordine
onis. Si nec ip̃a uocatio ꝯme¬
mora est oĩm. S tantũ philipi
et petri et andre et filioꝵ dete¬
dei et mathei publicani qui ⁊ le¬
ui uocabatur. Singillatim cam̃
ab eo uomen et pͥmus ⁊ solus pe¬
trus accipit. Nam filios rebe¬
dei non singillatim. S simul
ambos appellant filios donitrui
Sane aiãdu̾tend̾ est ꝙ script᷑a
esingelica et apłica. non solum is¬
los .xii. applłat discipulos suos ei
S omines in eum credentes eius
magist̾io ad regnũ celoꝵ erudi¬
ebantur. Ex quoꝵ mulcitudine
uit : sicut lucas ꝯmemorat.

Expanded text:
laeae uidit duos fratres\', sed sine ulla laeae uidit duos fratres\', sed sine ulla consequentis temporis differentia: amrauerit non quod postea factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur uenisse Capharnaum, quo Iohannes dicit et ipsum et matrem et discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli fuerunt, sicut eum iam Philippus sequebatur, quem sic uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim ordine onis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Matthei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eised omnes qui in eum credentes, magisterio ejus ad regnum coelorum erudiebantur. Ex quorum multitudine vit, sicut Lucas commemorat.
Abbreviated transcription (Latin):
ecet quod matheus ⁊ marcħ uar¬
tunt qñ eos binos uocauit et
ie misit ut eum sequerent᷑. pͥ¬
mo duob petro ⁊ andree. Deinde
alis duob filiis debedei. Gunc
enim non sp̾ductis ad t̾ram na¬
uib tamqmͣ cura redeundi. S
ita eum securi sunt tamqͣm uo¬
cantem ac iubentem. ut eum se¬
querentur. Illud ⁊̃ requirend̾ est
qũo iohes euĩgelista anteqͣm io
lisbapͣ missus eẽt in cart̾em dic̃
llee fecit de aqua uinũ. et descẽ¬
dit capharnaum cum mr̃e ⁊ dis¬
cipuł. et ibi:ͥ manẜunt nõ mł¬
tis dieb: Dicit eum deinde ascen¬
disse ierosolimam pp̃ pascha. pꝰ
hecuenisse in iudcam terram. et
discipulos eius . et illic demora¬
tum cumeis et baptizantẽ. ubi
secutus ait. Erat autẽ ⁊ iohes
baptizaus in ennon iuxͣ salim
quia aque multe erant illic. et
adueniebant et baptizabant᷑. Nõ¬
dimi .n. missus erat in carcere iohec
atheus aũt dicit. Cum autẽ

Expanded text:
eret quod Matthaeus et Marcus nareret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit, et ipse jussit ut eum sequerentur; primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis duobus filiis Zebedaei. tunc enim non subductis ad terram nauibus tamquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tamquam uocantem ac iubentem, ut sequerentur.. Illud etiam requirendum est, quomodo Iohannes euangelista, antequam Ioista missus esset in carcerem, dicit lilaeae fecit de aqua uinum et descendit Capharnaum cum matre et discipulis et ibi manserunt non multis diebus, dicit eum deinde ascendisse Hierosolymam propter pascha, post haec uenisse in Iudaeam terram et discipulos eius et illic demoratum cum eis et baptizantem, ubi secutus ait: erat autem et Iohannes baptizans in Aeno iuxta Salim, quia aquae multae erant illic, et adueniebant et baptizabantur: nondum enim missus erat in carcerem Iohannes—, Mattheus autem dicat: cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
homiies .xii. Aliis quoq scptu¬
tarum locis. hoc euident̾ aꝑet.
discipulos eius om̃s applłatos
qui ab eo discerent quod ad eter
de nauiculis piscatores. pͥmo ꝑ¬
trum et andream. deinde dey¬
gtessus paululum alios duost
lios gebedei sicut uartant matu
et marchꝰ: cum lucas dicat am¬
bas earum nauiculas impleas
magna illa captura piscĩ. so¬
ciosq petri ꝯmemoret iacobũ e
iohrm filios zebedei uocatos ꝗs¬
ad adiuuand̃ cum recia extrale
plena non possent. simulq mii¬
ratos cantam uniltitudine pis¬
cium que capta erat. et cũ petͤ
cantũ dixiss noli tim̾e. exħ ian
etis homines capiens. Simileũ
tanien sb̾ductis ad t̾ram nauib
secutos fuisse. Unde intlligend̾
est loe primo fcm̃ ẽẽ qd lucas in¬
asurectionem dm̃ legimu ede
cibiscatos. Deinde est ergo ox de
ntps capturus eẽc homines.
aoi dcm est ꝙ iam non eẽt cap¬
amis pisces. Unde datur locus in¬
telligi eos ad copturam piscium
es more remeasse: ut postea fi¬

Expanded text:
homines duodecim. aliis quoque scripturarum locis hoc euidenter apparet discipulos eius omnes appellatos qui ab eo discerent quod ad aeterde nauiculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrat Mattheus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum nauiculas impletas magna illa captura piscium sociosque Petri commemoret Iacobum et Iohannem filios Zebedaei uocatos ad adiuuandum, cura retia extrahere plena non possent, simulque miratos tantam multitudinem piscium, quae capta erat, et cum Petro tantum dixisset: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens, simul eum tamen subductis ad terram nauibus secutos fuisse. unde intellegendum est hoc primo esse factum quod Lucas inresurrectionem domini legimus eos esse piscatos. dictum est ergo, quod deinceps capturus esset homines, non dictum est quod jam non esset capturus pisces. Unde datur locus intelligere eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fi
Abbreviated transcription (Latin):
senciatur eoꝵ narr̃ones. ħ inponĩ¬
cium in eisdem dieb et locis esse
u̾satas. Nam matheꝰ het ita
dicit. Et secute sunt eum turbe mbe
de gałilea. et decapoli. ⁊ de iecłimis
et idea. et de tnͣsiordanẽ. uidenca
turbas ascendit in montẽ. et et¬
cum sediss accesẜunt ad eũ disci¬
pulieius. Et aꝑiens os suũ doceba
luisse et obhoc ascendisse in mon¬
tem camꝙͣ secedendo a turb̾utso¬
lis suis discipulis loqueretur cr
rei udetur attestari etiam lucas
ita narrare. fcm̃ est autẽ. In dicͥb
illis. exiit in montem orare. ettnt
ꝑ noctans in orõne d̾i. Et cumdis
fcũs ess uocauit discipulos suos.
et elegit .xn. exip̃is quos ⁊ apło
noĩauit. Symonem ꝯgnomĩantt
petrum. et andream fr̃ẽm eius la¬
cobum ⁊ ioħem. phiłippũ et barthͥ¬
lomeum. matheũ et thomam.
iacobum alfer et symonem qu
uocatur Selotes. iudam iacobi
et iudam scarioth qui fuir ꝓdi¬
tor. et descendens cum illis stec

Expanded text:
sentiatur eorum narrationes haec interponensentiatur eorum narrationes haec interponentium in eisdem locis et diebus esse uersatas. nam Mattheus hoc ita dicit: et secutae sunt cum turbae multae a Galilaea et Decapoli et Hierosolymis et Iudaea et de trans Iordanen. uidens as, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat luisse, et ob hoc ascendisse in montem, tanquam recedendo a turbis, ut solis suis discipulis loqueretur, cui rei videtur attestari etiam Lucas, ita narrans: Factum est autem in illis diebus exiit in montem orare, et erat pernoctans in oratione Dei; et cum dies factus esset vocavit discipulos suos, et elegem cognominavit Petrum et Andream fratrem eius Iacobum et Iohannem Philippum et Bartholomeum Mattheum et Thomam Iacobum Alphei et Simonem qui vocatur Zelotes Iudam Iacobi et Iudam Scarioth qui fuit proditor et descendens cum illis stetit
Abbreviated transcription (Latin):
est regnum dei. Deinde multa
que secuntur eciam in luce nar¬
ratione silia sunt. et ad extremũ
ẜmonis ip̃a conclusio ꝓrsus eadẽ
reꝑit᷑ de homine prudente qui edifi¬
cat sup̃ petram. et de stulto qui
edificat suꝑ arenam. nisi ꝙ ibi flu¬
men tm̃ dicit illisum domui. ⁊ ñ
plunam et uentus sicut matheꝰ.
Poss ergo facillime credi eundem
non dixit. Quasdam ĩ non eidem
uerbis. custodita tamẽ u̾itatis ĩte¬
gritate similit̾ explicasse. poss hoc¬
sicut dixi facillime credi. insi mo¬
ueret quod matheus in monte di¬
cit. hunc hĩtum ẽẽ ẜmonen a dño
sedente. Lucas ancem in loco cam¬
restri a dño stante. Hec itaq diu̾si¬
tas facit id̾i alium fuisse illum.
dixerat. aut tt̃m̃ quedam fat̾s qͥ
antea iam fecerat: Nõsane
istos duos sermones. quoꝵ: mul
matheus. alterum lucas inẜuit
longa temꝑis distancia seꝑar.
hinc ꝓhabilit̾ creditur ꝙ ⁊ ante
et post ea quedamsiłia nł eadem
ambo narrarunt. ut non absurb

Expanded text:
est regnum Dei. Deinde multa quae sequuntur etiam in Lucae narratione similia sunt. Et ad extremum sermonis ipsa conclusio prorsus eadem reperitur, de homine prudente, qui aedificat super petram, et de stulto qui aedificat super arenam: nisi quod ibi flumen tantum dicit illisum domui, non et pluuiam et uentos, sicut Mattheus. posset ergo facillime credi eundem non dixit, quasdam etiam non isdem uerbis, custodita tamen ueritatis integritate similiter explicasse. Posset hoc, ut dixi, facillime credi, nisi moueret, quod Mattheus in monte dicit hunc habitum esse sermonem a domino sedente, Lucas autem in loco campestri a domino stante. haec itaque diuersitas facit uideri alium fuisse illum, xerat aut iterum quaedam facere quae ante iam fecerat? non sane istos duos sermones, quorum unum Mattheus, alterum Lucas inseruit, longa temporis distantia separari hinc probabiliter creditur, quod et ante et postea quaedam similia uel eadem ambo narrarunt, ut non absurde
Abbreviated transcription (Latin):
deos u̾o audisse ꝙ plures disciplos
fac̾et ⁊ baptizaret qm fec̾at et bap¬
tizau̾at ioħes. Iam nunc de illo
in monte hũit dominus. uideamꝰ
utrum ei ceteri eunͣgeliste nicħ ad¬
uͥ sarii uideantur. Q artus quippe
non eum ꝯmemorauit ommõ. nec
Aliquid eius siłe dixit. nisi quasdã
siñas. non conteytim. s sꝑsii. quas
dñs locis aliis repetiuit. reliquit
tamen locum intextu narrõnis sue.
ubi intelligannis hunc dcm ẽẽ ser¬
monem. S ab eo pͥt̾missim. Et erat
inquit p̾dicans insynagogis eoꝵ
et omnigalilea et demonia eiciẽs
In hac p̾dicatione quamdicit eum
habuisse inomini galilea intlłigit
etiam ẜmo iste h̃itus in monte. cͥ¬

Expanded text:
daeos uero audisse, quod plures discipulos faceret et baptizaret, quam fecerat et baptizauerat Iohannes. Iam nunc de illo in monte habuit dominus, uideamus, utrum ei ceteri euangelistae nihil aduersari uideantur. Marcus quippe non eum commemorauit omnino nec aliquid eius simile dixit nisi quasdam sententias non contextim, sed sparsim, quas dominus locis aliis repetiuit. reliquit tamen locum in textu narrationis suae, ubi intellegamus hunc dictum esse sermonem, sed ab eo praetermissum: et erat, inquit, praedicans in synagogis eorum et omni Galilaea et demonia eiciens. in hac praedicatione, quam dicit eum habuisse in omni Galilaea, intellegitur etiam sermo iste habitus in monte, c
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum leꝓsus dep̾tans enu. Et ge¬
nii flexo dixit. Si uis potes me mũ¬
dare et t̃. De hoc leꝓso mundato tali¬
a connectit. ut ip̃e intelligat᷑ quẽ
matͣheus ꝯmemorat tunc ẽẽ mũ¬
datum. quando post illur ẜmonem
dñs de monte descendit. Sic enmi
ait matheus. Cum descendiss de
monte. secute sunt enm turbe młte
et ecce leꝓsus ueniens adorabat eum
dicens. Dñe siuis potes me mũdare
et c̾. Huius leꝓsi ⁊̃ lucas memmnit
non sane lec ordine. s ut solent p̾t̾¬
missa recordari uł post̾ius fc̃a p̾cctu¬
pari sicut d̾muitus sugg̾ebant᷑ que
antea cognita postea recordando
in isto matħs. Hic enim dixit. Bĩ¬

Expanded text:
ad eum leprosus deprecans eum, et genuflexo dixit: Si vis, potes me mundare , et caetera de hoc leproso mundato talia connectit, ut ipse intelligatur, quem Matthaeus commemorat tunc esse mundatum, quando post illum sermonem Dominus de monte descendit. Sic enim ait Matthaeus: Cum autem descendisset de monte, secutae sunt eum cce leprosus ueniens adorabat eum dicens: domine, si uis, potes me mundare, et cetera. Huius leprosi etiam Lucas meminit non sane hoc ordine, sed ut solent praetermissa recordari uel posterius facta praeoccupari, sicut diuinitus suggerebantur quae ante cognita postea recordando in isto Mattheus. hic enim dixit b
Abbreviated transcription (Latin):
et pͥnunciandũ maxime ꝑtineret
quod ꝓmittebatur. ex qua ẽẽt gẽ¬
te uenturus. Cum enini quater
deuas gnͣones trib distiuxiss arti¬
culis dicens ab abraham us ad dd̾

Expanded text:
et praenuntiandum maxime pertineret, quod promittebatur, ex qua esset gente uenturus. cum enim quater denas generationes tribus distinxisset articulis dicens ab Abraham usque ad Dauid
Abbreviated transcription (Latin):
intelligẽ debemus hos dies .i. tẽpꝰ haꝵ
dic̾e̾t in illis dieb. S in młto longi¬
oris temꝑis spatio uoluisse accepi qd̾
ait in dieb illis. Moxenĩ ut narta¬
uit regressum de egypto xp̃m mor¬
tuo herode. qd̾ utiq temꝑe infancie
uł puericie eiꝰ fc̃m est. ut possit ꝯstare
quod lucas de ilło cum .xii. annoꝵ
eẽt gestũ nartauit ĩ templo ierłm.
Cum gͦ infantẽ uł puerum ex egyp¬
to reuocatũ ꝯmemorass mathe. cõ

Expanded text:
intellegere debemus hos dies, id est hoc tediceret in illis diebus, sed in multo longioris temporis spatio uoluisse accipi quod ait in illis diebus. mox enim ut narrauit regressum de Aegypto Christum mortuo Herode, quod utique tempore infantiae uel pueritiae eius factum est, ut possit constare quod Lucas de illo, cum duodecim annorum esset, gestum narrauit in templo Hierusalem, cum ergo infantem uel puerum ex Aegypto reu
Abbreviated transcription (Latin):
dam carnem exillo geuere. quo et
nos ẜm naturam nr̃am sumus.
ut ilło ꝑticipante inortalitatem
nr̃am ꝑ dilectionem nos efficeres
ꝑticipes diuinitatis sue ꝑ adoptioe
Ita enim dicit. Cum autem ueñ
plenitudo temꝑis. misit deus fu

Expanded text:
dum carnem ex illo genere, quo et dum carnem ex illo genere, quo et nos secundum naturam nostram sumus, ut illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enim dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ narrabat.  Cõmodius enim fili
non erat natus. Matheus autem
dicens abraham genuit ysaac.
ysaat genuit iacob. atq ita inhe
u̾bo quod est genuit ꝑseuerans do¬
nec in ultimo dice̾t ia cob autem
genuit ioseph: satis expͥssit adci
prẽm se ꝑduxisse originem gene¬
tancium a quo iosepħ non adopui¬
tus. s genitꝰ erat qͣmqͣmsi ⁊̃ lucs
genitum dice̾t ioseph ab hely. Nec
sic nos hoc u̾bum ꝑturbare dełet
ut aliud crederemus qm̃ ab imo
eumn gelista gignenteni. Ab alten
adoptantem prẽm fuisse ꝯmemo¬
ratum. Neq enm ab surde quis
dicitur non carne. S caritate geni¬
isse: quem filium sibi ad optan̾t
At uero etiam nos auib dedit an
potestatem filios eius fieri. Dena¬
tura sua atq so̾stancia sua nos
genuit sicut unicum filium: s
ntiq disectione adoptauit. Quo
u̾bo apłus sepe utinon ob aliud in¬
telligitur. nisi ad disc̾nendum uai¬
genitum ante omnem creatura
ꝑ qua fc̃a sunt omma. qui solus

Expanded text:
esse narrabat? commodius enim filius esse narrabat? commodius enim filius non erat natus. Mattheus autem dicens: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat. Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic nos hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab altero adoptantem patrem fuisse commemoratum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate genuisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero etiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus saepe uti non ob aliud intellegitur, nisi ad discernendum unigenitum ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia, qui solus
Abbreviated transcription (Latin):
a quo genitus. alterum a quo fu̾it
adoptatus. Antiqua est enim consu
etudo adoptandi eciam millo ppło
dei. ut sibi filios fac̾ent quos non
ip̃i genuissent. Nam excepto ꝙ
filia pharaonis moysen adoptau̾at
illa quippe alienigena fuit. Ip̃e ia¬
cobnepotes suos ex iosephuatos u̾¬
bis manifestimis adoptauit dicẽs.
Nunc itaq filiitui duo qui fc̃ĩ a̾
tibi prius qͣm aduenirem: meisunt.
Effrem ⁊ manasses tamqm ruben ⁊
sẏmeon erunt michi. Natos aũt
ta tribu leui que in templo ẜuiebat.
lucas prem iosepħ non a quo gẽitꝰ
S a quo fuerat adoptatus suscepis¬
se in eunͣgelio suo. cuius ꝓgenitoreᷤᷤ
sursum u̾sus ꝯmemorat donet exin
ad dauid. Cnmenim nc̃ce sit utroq
enͣgelista uera narrante ⁊ matheo
ginem tenuerit qui genu̾at alt̾ eius
qui adoptau̾at ioseph: q̃m ꝓ babilius
intelligimus a doptantis originem
remusse. qm enm qui noluit io
genitum dice ab illo. cuius eũ fuln

Expanded text:
a quo genitus, alterum a quo fuerit a quo genitus, alterum a quo fuerit adoptatus. aetudo adoptandi etiam in illo populo Dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. Nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptaverat, illa quippe alienigena fuit ipse Jacob nepotes suos ex Joseph natos, verbis manifestissimis adoptavit dicens: Nunc itaque filii tui duo, qui nati sunt tibi, priusquam ad te venirem mei sunt: Ephraim et Manasse tanquam Ruben et Simeon, erunt mihi. Natos autemta tribu Levi, quae templo serviebat, Lucas patrem Joseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in Evangelio suo. Cujus progenitores sursum versus commemorat, donec exiret ad Dauid. cum enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Matthpatris originem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoptauerat Ioseph, quem probabilius intellegimus adoptantis originem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph genitum dicere ab illo, cuius eum filium
Abbreviated transcription (Latin):
si ei ẽẽt aliunde adoptatus. Uñ ma¬
nifestum est illd̾ quod ait. ut pu¬
cabatur filius ioseph: pp̃ illos dix¬
isse qui cum ex iosephsicut alii ho¬
mines nascuntur. natum arbitrabã¬
tur. ac ꝑ hoc eciam si demonst̃te aliqͥs
posser mariam ex dauid nlłam con
sanguinitatis originen ducete: sat
aliquam consanguinitatem duxisse
dubitare utiq non debenns. cuius fe¬
mine qm̃ nec sacerdotale genus ta¬
cetur insimiante luca qd̾ cognata eiꝰ
ẽẽt elizabet qm̃ dicit defiliab a aron
firmissime tenendum est carnem
xp̃i ex utroq genere ꝓpagatam. et
regnũ .s. ⁊ sacerdocium. In quib ꝑ¬
sonis apd̾ illum ppłm hẽbreoꝵ eciã
mistica unctio figurabat᷑ .i. crisma.
unde xp̃i nomen elucet. canto ante
eciam ista euidentissima significa
descendens a dauidus ad ioseph. Ali¬
os autem lucas ascendens a ioseph
us ad dauid: facile est ut au̾tant
duos pres hr̃e potuisse ioseph. unũ

Expanded text:
si esset aliunde adoptatus? Unde masi esset aliunde adoptatus? Unde manifestum est illud, quod ait, Ut putabatur, filius Ioseph, propter illos dixisse, qui eum ex Ioseph, sicut alii homines nascuntur, natum arbitrabantur. II. Ac per hoc, etiamsi demonstrare aliquis posset Mariam ex Dauid nullam consanguinitatis originem ducere, sat aliquam consanguinitatem duxisse dubitare utique non debemus! cuius feminae quoniam nec sacerdotale genus tacetur insinuante Luca, quod cognata eius esset Elisabeth. quam dicit de filiabus Aaron, firmissime tenendum est carnem Christi ex utroque genere propagatam, et regum scilicet et sacerdotum, in quibus personis aput illum populum Hebraeorum etiam mystica unctio figurabatur, id est chrisma, unde Christi nomen elucet tanto ante etiam ista euidentissima significatdescendens a Dauid usque ad Ioseph, alios autem Lucas ascendens a Ioseph usque ad Dauid, facile est, ut aduertant duos patres habere potuisse Ioseph, unum
Abbreviated transcription (Latin):
quem non ex sua coniuge ꝓcreatũ
aliunde adoptasset. Putabat᷑ quid̃
eus omĩo carne ꝓgenitꝰ. S ab eis ħ
putabatur. quia marie latebat uir¬
giuitas. Nam lucas ait. et ip̃e
iłx erat incipiens quasi aunoꝵ .xxx.
ut ꝑutabatur filius ioseph. Qui tñ
lucas non eius parentem solam nia¬
nam. S ambos ꝑentes eius appllãre
minime dubitauit ubi ait. Puer ã
crescebat ⁊ conforta batur plenus
sapiencia ⁊ gra dei erat in illo. Et i¬
bant pentes eus ꝑ omnes annos
in ierłm in die sollempnimtis pasche
S ne quisqͣm hic pentes consangui¬
neos pocius marie cum ip̃a matre
eius intelligendos putaret putet.
Cuid ad illud andebit quod ip̃e idem
lucas suꝑius dixit. Et erat pater eius
de illo. Cum igitur ip̃e narret non
ex concubitu Io. s ex maria uirgĩẽ
natum xp̃m. Unde eum prem etus
applłat. nisi quia et uirum marie
recte intelligimus sine ꝯmixtione
qui ex eius coniuge natus sit. qmͣ

Expanded text:
quem non ex sua coniuge procreatum quem non ex sua coniuge procreatum alicunde adoptasset. Pulabatur quideeius omnino carne progenitus, sed ab eis hoc putabatur quos Mariae latebat uirginitas. nam Lucas ait: et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Ioseph. qui tamen Lucas non eius parentem solam Mariam, sed ambos parentes eius appellare minime dubitauit, ubi ait: puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia dei erat in illo. et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae. sed ne quisquam hic parentes consanguineos potius Mariae cum ipsa matre eius intellegendos putet, quid ad illud respondebit quod ipse item Lucas superius dixit: et erat pater eius cebantur de illo? cum igitur ipse narret non ex concubitu Ioseph, sed ex . Maria uirgine natum Christum, unde eum patrem eius appellat, nisi quia et uirum Mariae recte intellqui ex ejus conjuge natus sit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
bis quid miscd̾it̾ dignatꝰ sit esse
pro nobis. Nam illa suꝑna et
gruitus est ante omnem creaturã.
quia omnia ꝑ ip̃m fc̃a sunt. Ita in¬
afabilis est. ut de illa dcm̃ a ꝓpħa
iucelligatur. Gen̾ationem eiuᷤ
quis ennarrabit : Exequit᷑ gͦ
humanam gen̾ationẽ xp̃i matheꝰ
ababraham generatores ꝯmemo¬
tanis quos ꝑducit ad ioseph uinĩ
mane. De qua natus est iłxͣ. Neq
enim fas erat. ut enm obloo a con¬
iugio seꝑandum putaret. ꝙ nõ ex
Hoc enim ex templomagnifice ĩsi¬
nuatur fidelib coniugatis etiam ẜ¬
uata pari consensu continencia
posse ꝑmanere. uocariq ꝯiugiũ ñ
ꝑmixto corꝑis sensu sexu. S custo¬
dito mentis affectu. p̾sertim quia
nascieis eciam filius potuit sine
ullo complexu carnali: qui p̃p̃ solos¬
filios gignendos adhibendus est.
Neq enim pp̃ ea nonerat appel¬
landus iosehs ioseph pater xp̃i. qr
non cum concumbendo genu̾at. qñ
quidem recte pater eẽt eciam eius

Expanded text:
bis quod misericorditer dignatus sit esse bis quod misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et genitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta intellegatur: generationem eius quis enarrabit? exsequitur ergo humanam generationem Christi Mattheus ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Ioseph uirum Mariae, de qua natus est Iesus. neque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex hoc enim exemplo magnifice insinuatur fidelibus coniugatis etiam seruata pari consensu continentia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis sexu, sed custodito mentis affectu, praesertim quia nasci eis etiam filius potuit sine ullo conplexu carnali, qui propter solos gignendos filios adhibendus est neque enim propterea non erat appellandus Ioseph pater Christi, quia non eum concumbendo genuerat, quando quidem recte pater esset etiam eius
Abbreviated transcription (Latin):
quem libro imo ꝯplex
sumus reflitauimꝰ eoꝵ uanitatẽ
qui discipulos xp̃i emͣigelium con¬
scribentes ideo contempuendos pu¬
tant. quia ip̃ius xp̃i. que lic nõ ut
deun. tamen ut hominem sapĩa
longe pͥcer̾is excellentem honorãd
eẽ non dubitant milla scripta ꝓse¬
runtur anobis. et cura talia scrip¬
sisse ui deriuolunt qualia ꝑ usi di¬
ligunt non qual lectis et credits
i pilsitate corrigi possunt. Nunt
iam uideains ea que quatuor
tingeliste de xpõ scripserunt. q̃m¬
amodum sibi atq int̾ se congru¬
tioues sunt. qui nouut cumq ꝑ¬
lems. s quasi diligencius ꝑscru¬
catis cimgelicis libris in ꝯuenien¬
cia quedam ⁊ repugnantia se rep̾¬
hendisse existimantes mag̾ ea cõ¬
tentiose obiectanda qͣm prudent̾
consid̾anda ẽẽ arbitrant. Ma¬
theis emm̃igelista sic exorsus est.
dab̾ generationis iħu xp̃i filii¬
nem narrandam. Scd̾m hant enĩ
ep̃ filius hominis est. quod ⁊̃ scip̃e
scepssime appllat. cominendans no¬

Expanded text:
quem libro uno complexi sumus, refutavimus eorum vanitatem, qui discipulos Christi Evangelium conscribentes, ideo contemnendos putant, quia ipsius Christi quem licet non ut Deum, tamen ut hominem sapientia longe prae caeteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis; et eum talia scripsisse videri volunt, qualia perversi diligunt, non qualibus lectis et creditis a perversitate corrigi possunt: nunc jam videamus ea quae quatuor Evangelistae de Christo scripserunt, quemadmodum sibi atque inter se congruciores sunt, quod non utcumque perlectis, sed quasi diligentius perscrutatis euangelicis libris inconuenientia quaedam et repugnantia se deprehendisse existimantes magis ea contentiose obiectanda quam prudenter consideranda esse arbitrantur. Mattheus euangelista sic orsus est: liber generationis Inarrandam. Secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam seipse saepissime appellat, commendans no
Abbreviated transcription (Latin):
ge que scciuit᷑. hic est .n. qui dc̃s
u̾ba eius mathens ira narrationẽ¬
eius contexat. Ipẽ autẽ ioes ł̃¬
bat uestimentum de pilis camue¬
brum ⁊ c̃. quod siita est. nõ mi¬
um. si et interrogatus quid di¬
cr de seip̃o. sicut uarrat ioh̾es e¬
igelista. Ego ait uox clamãtis
indeserto sicut iam dix̾at p̾cipi¬
ensut agerent pnĩam. De uesti
nergo eius et uictu ita matheꝰ
auitur dicens. Ipẽ autem Iohes
dabebat uestimentũ de pilis ca¬
meloꝵ. et zonam pelliceam cͥca
lumbos eius. Esca autẽ eius erat
locusta ⁊ melsiluestre edebat. ħ¬
et marchus dicit pene totid̾ u̾bis.
cen̾ autem duotacent. Sequit᷑ gͥ
mnatheus ⁊ dicit. T̃unc exibat ie
nsolima. ⁊ omĩs iudea. ⁊ om̃is regio

Expanded text:
tur hic est enim qui dictus uerba eius Mattheus ita narrationem contexat: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum, et cetera. quod si ita est, non mirum si et interrogatus, quid diceret de se ipso, sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut agerent paenitentiam. de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur dicens: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum et zonam pelliciam circalumbos ejus. Esca autem ejus erat locustae et mel silvestre. Hoc et Marcus dicit pene totidem verbis, caeteri autem duo tacent. 26. Sequitur ergo Matthaeus, et dicit: Tunc exibat ad eum Jerosolyma, et omnis Judaea, et omnis regio