comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. & in cȩlo peccasse nos nesci¬
mus: in terris arguimur. peccatores:.
Et ideo in concordiam rediuimus.
ut michi loqui contra hereticos non
liceret: ne si illos descripsero. tu te ap¬
petitum putes: Qũadiu non renue¬
bam laudationem tuam: sequebaris
me ut magistrum. fratrem & collegã
uocabas: & catholicum in om̃ibus fa¬
tebaris. Post quam non agnoui lau¬
des tuas. & me indignum tanti uiri
prȩconio iudicaui. ilico uertis stilum.
& omnia laudata prius uituperas: de
eodem ore & dulce proferens & ama¬
rum. Sentisne quid taceam. quod ȩstu¬
anti pectori uerba non cõmodem. &
cum psalmista loquar. pone dñe
custodiam ori meo. & ostium circum¬
stantiȩ labiis meis. ne declines cor
meum in uerba malitiȩ. & alibi. cũ
consisteret aduersus me peccator. ob¬
mutui & humiliatus sum & silui
a bonis. & rursum. factus sum qͣsi
homo non audiens. nec habens in
ore meo increpationes:. Sed pro me
tibi ultor dñs respondebit. qui dicit

Expanded text:
sumus, et in coelo nos peccasse nescisumus, et in coelo nos peccasse nescimus, in terris arguimur peccatores? Et ideo in concordiam redivimus, ut mihi loqui contra haereticos non liceret, ne, si illos descripsero, tu te appetitum putes? Quamdiu non renuebam laudationem tuam, sequebaris me ut magistrum, fratrem et collegam vocabas, et catholicum in omnibus fatebaris. Postquam non agnovi laudes tuas, et me indignum tanti viri praeconio judicavi, illico vertis stylum, et omnia laudata prius vituperas, de eodem ore et dulce proferens et amarum. Sentisne quid taceam, quod aestuanti pectori verba non commodem? et cum Psalmista loquar: Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium munitum labiis meis. Non declines cor meum in verba malitiae . Et alibi: Cum consisteret adversum me peccator, obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis . Et rursus: Factus sum quasi homo non audiens, nec habens in ore suo increpationes ? Sed pro me ultor tibi Dominus respondebit, qui dicit
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia quȩ in baptisinate ꝓmisisti: Quic¬
quid monachi uocabulum flagitat.
nostrum uterq compleuit: Caue quȩso:
ne ꝑ trabem tuam. festucã meam uideã
Inuitus loquor & retractantẽ lingũa
dolor in uerba compellit. Non tibi
sufficiunt quȩ de uigilante confin¬
gis: nisi & somnia crimineris : Tan¬
tam habes curiositatẽ meoꝵ actuũ:
ut quid dormiens fecerim dixerun¬
ue discutias. Prȩtermitto quȩ con¬
tra me loquens tuum ꝓpositum de-¬
turpasti. quȩ in depompationẽ om̃i
ris. Hoc unum denuntio. & repetens
iterum iterumq monebo. Cornutam
bestiam petis: & nisi cauerem illud
apł̃i. maledici regnum dĩ non posside¬
bunt. &. mordentes inuicem. consum¬
pti estis ab inuicem: iam nunc senti¬
res de paruula subdolaq concordia.
magnam in mundo ortam esse discor¬
diam. Quid tibi prodest apud notos
pariter & ignotos in nos maledicta
congerere: An quia origenistȩ non

Expanded text:
omnia quae in baptismate promisisti? Quidomnia quae in baptismate promisisti? Quidquid monachi vocabulum flagitat, nostrum uterque complevit? Cave, quaeso, ne per trabem tuam, festucam meam videas. Invitus loquor, et retrectantem linguam dolor in verba compellit. Non tibi sufficiunt quae de vigilante confingis, 488 nisi et somnia crimineris. Tantam habes curiositatem meorum actuum, ut quid dormiens fecerim, dixerimve, discutias. Praetermitto, quae contra me loquens, propositum tuum deturpasti: quae in depompationem omniuris. Hoc unum denuntio, et repetens iterum iterumque monebo. Cornutam bestiam petis: et nisi caverem illud Apostoli, Maledici regnum Dei non possidebunt ; et, Mordentes invicem consumpti estis ab invicem , jam nunc sentires de parvula subdolaque concordia, magnam in mundo ortam esse discordiam. Quid tibi prodest, apud notos pariter et ignotos in nos maledicta congerere? An quia Origenistae non
Abbreviated transcription (Latin):
non doleo nec me penitet tarditatis.
Id enim in legendo patior: quod tu pate¬
uigilans promisissem. Nunc autẽ no
uum impudentiȩ genus: obicit michi
somnium meum. Utinam celebritas
loci & scõꝵ de toto orbe conuentus. sine¬
ret me diuinas scripturas legere. Intan¬
tum. spatium non habeo externa medi-¬
tandi. Sed tamen qui somnium crimi-¬
natur. audiat ꝓpħarum uoces. somniis
non esse credendum: quia nec adulteriũ
somnii me ducit ad tartarum. nec coro¬
na martyrii in cęlum leuat. Quoties¬
me uidi e̾ẽ mortuum. ꝙ in sepulchro
positum: quoties uolare suꝑ terras. ꝙ.
montes ac maria natatu aeris transfre¬
tare. Cogat me ergo nen uiuere. uel
pennas habere ꝑ latera. quia uagis
imaginibus mens sepe dilusa est. Qñ¬
ti in somnis diuites. aꝑtis oculis repen¬
te mendici sunt. Sitientes flumina bibt̃.
& experrecti siccis faucibus ȩstuant.¬
u a me somnii exigis sponsionẽ. ego
te uerius strictiusq conueniam. fecisti

Expanded text:
non doleo, nec me poenitet tarditatis: non doleo, nec me poenitet tarditatis: id enim in legendo patior, quod tu pateuvum impudentiae genus, objicit mihi somnium meum. Utinam celebritas loci, et sanctorum de toto orbe conventus, sineret me divinas Scripturas legere! Intantum spatium non habeo externa meditandi. Sed tamen qui somnium criminatur, audiat Prophetarum voces, somniis non esse credendum, quia nec adulterium somnii ducit me ad tartarum, nec corona martyrii in coelum levat. Quoties vidi me esse mortuum, et in sepulcro positum! Quoties volare super terras, et montes ac maria natatu aeris transfretare? Cogat ergo me non vivere, vel pennas habere per latera, quia vagis imaginibus mens saepe delusa est. Quanti in somnis divites, apertis oculis repente mendici sunt? Sitientes flumina bibunt; et experrecti, siccis faucibus aestuant. Tu a me somnii exigis sponsionem: ego te verius strictiusque conveniam. Fecisti
Abbreviated transcription (Latin):
q uirum disertissimum Gregorium pari
eloquii splendore transferre. Unde tibi
tanta uerboꝵ copia. sententiarum lum̃.
transiationum uarietas. homini qui
oratoriam uix primis labris in ado¬
lescentia degustasti: Aut ego fallor.
aut tu ciceronem occulte lectitas: &
ideo tam disertus es: michiq lectionis
eius crimen intendis. ut solus inter
ȩccł̃iasticos tractatores ȩloquentiȩ fu-¬
mine glorieris. Licet magis philoso¬
phos sequi uidearis. spinas cleantis.
& contorta chrisippi. non ex arte ꝙͣ
nescis. sed de ingenii maggnitudine.
Et qm̃ stoici logicam sibi uindicant.
& tu huius scientiȩ deliramenta con¬
temnis: in hac parte epicureus es. Nec
quȩris quomodo. sed quid loquaris.
Quid enim ad te ꝑtinet si alius non
intelligat quid uelis dicere: quia non
ad om̃s sed ad tuos loqueris: Deniq
& ego seripta tua relegens. qũaquam in¬
terdum non intelligam quid loquaris.
& heraclitum me legere putem: tamen

Expanded text:
et virum disertissimum Gregorium pari et virum disertissimum Gregorium pari eloquii splendore transferre. Unde tibi tanta verborum copia, sententiarum 487 lumen, translationum varietas, homini, qui oratoriam vix primis labris in adolescentia degustasti? Aut ego fallor, aut tu Ciceronem occulte lectitas. Et ideo tam disertus es, mihique lectionis ejus crimen intendis, ut solus inter ecclesiasticos tractatores eloquentiae flumine glorieris. Licet magis philosophos sequi videaris, spinas Cleantis, et contorta Chrysippi, non ex arte quam nescis, sed de ingenii magnitudine. Et quoniam Stoici logicam sibi vindicant, et tu hujus scientiae deliramenta contemnis, in hac parte Epicureus es: nec quaeris quomodo, sed quid loquaris. Quid enim ad te pertinet, si alius non intelligat quid velis dicere, quia non ad omnes, sed ad tuos loqueris? Denique et ego scripta tua relegens, quamquam interdum non intelligam quid loquaris, et Heraclitum me legere putem: tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ante rethorem controuersiam declama-¬
re. Cumq experrectus fuero. gratulor
me dicendi ꝑiculo liberatum. Crede
michi. multa ad purum recordat᷑ in¬
sta ingenioli tui quo semel fuisser imn¬
buta. Lanarum conchilia: nullȩ aquȩ
diluunt. Etiam asini &̃ bruta anima¬
lia quamuis in longo itinere. nouert̃
scdo diuerticula. Miraris si ego latinas
litteras non sum oblitus: cum tu gre¬
cas sine magistro didiceris: Septem mo¬
dos conclusionum dialectica me elemen¬
ta me docuerunt: quid significet arioma.
quod nos ꝓnuntiatum possumus dice¬
re: quomodo absq uerbo & nomine
nulla sententia sit soritarum gradus.
pseudomeni argutias. sophismatum
fraudes. iurare possum me postquam
egressus de scola sum. hȩc nũqũa om̃ino
legisse. Bibendum igitur michi erit
de letheo gurgite. uixta fabulas poetarũ.
ne arguar scire quod didici: En tu
ris. & uideris tibi litteratus. atq rabbi:
responde. cur scribere aliqua ausus sis.

Expanded text:
ante rhetorem controversiolam declamaante rhetorem controversiolam declamare. Cumque experrectus fuero, gratulor me dicendi periculo liberatum. Crede mihi, multa ad purum recordatur insta ingenioli tui, quo semel fuisset imbuta. Lanarum conchylia nullae aquae diluunt. Etiam asini et bruta animalia, quamvis in longo itinere, noverunt secundo diverticula. Miraris si ego litteras Latinas non sum oblitus, quum tu Graecas sine magistro didiceris? Septem modos conclusionum dialectica me elementa docuerunt; quid significet ἀξίωμα, quod nos pronuntiatum possumus dicere: quomodo absque verbo et nomine nulla sententia fit, soritarum gradus, pseudomeni argutias, sophismatum fraudes. Jurare possum me postquam egressus de schola sum, haec numquam omnino legisse. Bibendum igitur mihi erit de Lethaeo gurgite juxta fabulas poetarum, ne arguar scire quod didici. En tu am, et videris tibi litteratulus atque Rabbi, responde, cur scribere aliqua ausus sis,
Abbreviated transcription (Latin):
oratorem non magnam mouerat
cimus. Nunc quod instat ꝓ sacri¬
legio atq ꝑiurio somnii responden¬
dum est. Dixi me seculares litteras
non lecturum. De futuro sponsio ẽ:
non de prȩcerito memoriȩ abolitio.
Et quomodo inquies tenes. quod
tanto tempore non relegis: Rursũ
si aliquid de ueteribꝰ libris respon
re multum est: dum renuo crimen
incurro. & pro me testimonium ꝓfe¬
rens. hoc ipso arguor. quo defendor.
Scilicet nunc longo sermone texentũ
est: quod probant conscientię singu¬
loꝵ. Quis nr̃m non meminit infan¬
tiȩ suȩ: Ego certe ut tibi homim seue¬
rissimo risum moueã. ꝙ imiteris
aliquando crassum qũe semel in uita
dicit risisse lucilius: memini me pue¬
rum cursitasse ꝑ cellulas seruuloꝵ. diẽ
feriatum duxisse lusibꝰ. ꝙ adorbilium
seuientẽ de auiȩ sinu tractum esse capti¬
uum. Et quo magis stupeas. nunc ca¬
no & recaluo capite sepe michi iudeor
in somnis comatulus. ꝙ sumpta toga

Expanded text:
Oratorem, non magnam moverat Oratorem, non magnam moverat cimus. Nunc quod instat, pro sacrilegio atque perjurio somnii respondendum est. Dixi me saeculares litteras deinceps non lecturum: de futuro sponsio est, non praeteritae memoriae abolitio. Et quomodo, inquies, tenes, quod tanto tempore non relegis? Rursum si aliquid de veteribus libris respondre multum est : dum renuo, crimen incurro, et pro me testimonium proferens, hoc ipso arguor, quo defendor. Scilicet nunc longo sermone texendum est, quod probant conscientiae singulorum. Quis nostrum non meminit infantiae suae? Ego certe, ut tibi homini severissimo risum moveam, et imiteris aliquando Crassum, quem semel in vita dicit risisse Lucilius, memini me puerum cursitasse per cellulas servulorum, diem feriatum duxisse lusibus, et ad Orbilium saevientem de aviae sinu tractum esse captivum. Et quo magis stupeas, nunc cano et recalvo capite, saepe mihi videor in somnis comatulus, et sumpta toga,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ asperis locis enauigauit oratio.
& hereseos crimen impactum tota fron
sationis eius partes. quibus nos mor¬
dere nititur. transeamꝰ. Equibꝰ prima
est. me hominẽ maledicum. om̃ium
detractorẽ. in p̃cessores meos genui¬
num semꝑ infigere. Det unum cuus
in opusculis meis nomen taxauerim.
uel quem uixta artẽ illius figura¬
ta laude ꝑstrinxerim. Sin autẽ con¬
tra inuidos loquor. & luscium la¬
nuinum uel asinium pollionem de
genere cornelioꝵ. stili mei mucro con¬
uulnerat. si histriculȩ & liuidȩ men¬
tis hominem a me submoueo. & ad
unum stipitem cuncta iacula dirigo.
quid uulnera sua partit᷑ in multos.
qui ex impatientia respondendi
ostendit se esse qui petit᷑. Obicit mͥ
& ꝑ uirium mixtum sacrilegio: qd̃
in libro quo ad instruendam xp̃i
uirginem loquor. ante tribunal
iudicis dormiens pollicitus sim nũ¬
rum operam: & nichilominus dam¬
natȩ eruditionis interdum memi¬
nerim. Nimirum iste est salustianꝰ
calpurnius. qui nobis ꝑ magnum

Expanded text:
et asperis locis enavigavit oratio, et haereseos crimen impactum tota frontsationis partes, quibus nos mordere nititur, transeamus. E quibus prima est, me hominem maledicum, omnium detractorem, in praecessores meos genuinum semper infigere. Det unum, cujus in opusculis meis nomen taxaverim, vel quem juxta artem illius figurata laude perstrinxerim. Sin autem contra invidos loquor, et Luscium Lavinium, vel Asinium Pollionem de genere Corneliorum, styli mei mucro convulnerat, si histriculae et lividae mentis hominem a me submoveo, et ad unum stipitem cuncta jacula dirigo, quid vulnera sua partitur in multos? quid ex impatientia respondendi, ostendit se esse qui petitur? Objicit mihi perjurium, et mixtum sacrilegio, quod in libro quo ad instituendam Christi virginem loquor, ante tribunal judicis dormiens pollicitus sim, numrum operam, et nihilominus damnatae eruditionis interdum meminerim. Nimirum iste est Sallustianus Calpurnius, qui nobis per Magnum
Abbreviated transcription (Latin):
to naturam corpoꝵ sed augeo głam.
Necnon quod sequit᷑. alarum leuita¬
te suspensum in aerẽ facilius eleuetur:
qui alas assumit. id est immortalitatẽ
ut leuuis ad cęlum uolet. ñ ꝑdit ẽẽ
quod fuerat. Sed dices. Oouent me
quȩ sequuntur. foueamꝰ igitur &̃ ui¬
ri uxores. & animȩ nr̃ȩ corpora. ut
& uxores in uiros. ꝙ corpora redigan¬
tur in animas: & nequaquam sit

Expanded text:
to naturam corporum, sed augeo gloriam. to naturam corporum, sed augeo gloriam. Nec non quod sequitur, alarum levitate suspensum in aerem facilius sublevetur: qui alas assumit, id est, immortalitatem, ut levius ad coelum volet, non perdit esse quod fuerat. Sed dices, movent me quae sequuntur: « Foveamus igitur et viri uxores, et animae nostrae corpora, ut et uxores in viros, et corpora redigantur
Abbreviated transcription (Latin):
ita y nos qui similes angłis futuri
sumus. iam nunc incipiamus esse
quod nobis in cęlestibus reꝓmissũ
est. Supra. simplicem expositionem
quȩ nobis in testimonio isto esse
uidebatur exprȩssimus. dicentes.
Quantum ad simplicem intelligen¬
ut nutriamus ꝙ foueamꝰ coniuges: ut
scilicet eis uictum atq uestitũ ꝙͥ ea
quȩ sunt necessaria prebeamꝰ. Hȩc
nr̃a sententia est. Igitur omne quod
sequituꝵ dicentes. opponi nobis pot̾.
ostendimus non nr̃a sed ex contra-¬
dicentium intelligi debere ꝑsona.
Quȩ cum breuis sit &̃ absoluta re¬
sponsio. & uixta id quod supradixi¬
mus. etiam allegoriȩ umbris de eo
quod est ad id quod non erat depra¬
uata: tamen accedam ꝓpius. ꝙ sisci¬
tabor quid tibi in hac disputatione
displiceat. Nempe quia dixerim. ani¬
mas ut uiros fouere quasi uxores
corpora sua: ut corruptiuum hoc
induat incorruptionem. & alarum
leuitate suspensum. in aerem facilius
eleuetur. Quando dico corruptiuum
hoc induat incorruptionẽ: non mu¬

Expanded text:
qui similes Angelis futuri sumus, jam nunc incipiamus esse quod nobis in coelestibus repromissum est. » 29. Supra simplicem expositionem 484 quae nobis in testimonio isto esse videbatur, expressimus, dicentes: « Quantum ad simplicem intelligenut nutriamus et foveamus conjuges: ut scilicet eis victum et vestitum, et ea quae sunt necessaria praebeamus. » Haec nostra sententia est. Igitur omne quod sequitur deinceps, et opponi nobis potest, ostendimus non ex nostra, sed ex contradicentium intelligi debere persona. Quae quum si brevis et absoluta responsio, et juxta id quod supra diximus, etiam allegoriae umbris, de eo quod est, ad id quod non erat, depravata: tamen accedam propius, et sciscitabor quid tibi in hac disputatione displiceat. Nempe quia dixerim, animas ut viros fovere quasi uxores corpora sua, ut corruptivum hoc induat incorruptionem, et alarum levitate suspensum, in aerem facilius sublevetur. Quando dico corruptivum hoc induat incorruptionem, non mu
Abbreviated transcription (Latin):
nobis in cęlestibus repromissum est.
Recte mouerent. nisi post priora di¬
xissem: iam nunc incipiamus esse
quod nobis in cęlestibꝰ repromissum ẽ.
Quando dico. hic esse incipiamꝰ in ter¬
ris: non naturam tollo sexuum. sed
libidinem & coitum uiri & uxoris au¬
fero. dicente apło. Tempus breue est:
reliquum ẽ. ut & qui habent uxores
sic sint quasi non habeant. Et dñs inter¬

Expanded text:
nobis in coelestibus repromissum est. » Recte moverent, nisi post priora dixissem, jam nunc incipiamus esse, quod nobis in coelestibus repromissum est. Quando dico, hic esse incipiamus in terris, naturam non tollo sexuum; sed libidinem, et coitum viri et uxoris aufero, dicente Apostolo: Tempus breve est: reliquum est, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habeant I Cor.
Abbreviated transcription (Latin):
uelit. nec alterius decretum nr̃a sen¬
tentia subuertentes. Neq enim am-¬
bimus ad sacerdotium. qui latemus
in cellulis. nec humilitate damnata.
episcopatum auro redimere festinamꝰ:
nec electum pontificem a dõ rebelli
cupimus mente iugulare. nec fauen¬
do hereticis hereticos nos docemus.
Pecunias nec habemus. nec habere
uolumus. Habentes uictum & ue¬
stitum. his contenti sumus: illud de
ascensore montis dñici iugit̃ decantan¬
tes. Qui pecuniam suam non dedit
ad usuram: & munera suꝑ innocentes
non accepit. Qui facit hȩc: non mo¬
uebitur ineternum. Ergo qui non fa

Expanded text:
velit, 490 nec alterius decretum nostra senvelit, 490 nec alterius decretum nostra sententia subvertentes. Neque enim ambimus sacerdotium, qui latemus in cellulis; nec humilitate damnata, episcopatum auro redimere festinamus; nec electum pontificem a Deo, rebelli cupimus mente jugulare: nec favendo haereticis, haereticos nos docemus. Pecunias nec habemus, nec habere volumus: Habentes victum et vestitum, his contenti sumus : illud de ascensore montis Dominici jugiter decantantes: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et munera super innocentem non accepit. Qui facit haec, non movebitur
Abbreviated transcription (Latin):
ponebas scandalum. Hȩc fecisti. ꝙ
tacui. Existimasti inique quod ero
tui similis: Arguam de & statuam
contra faciem tuam: ut in te uideas
condemnata. quȩ falso in aliis cri¬
michi a chrisogono sectatore eius.
cur in baptismate dixerim uniuersa
peccata dimitti. & mortuo bimarito.
nouum uirum in xp̃o resurgere
atq istiusmodi sacerdotes in ȩccłiis
esse non nullos. Cui breui sermone
respondeo. Habet libellum quem in
crimen uocant. Illi respondeat. hc̃
sua disputatione subuertat: & scri¬
pta scriptis arguat. Quid austerita¬
te frontis. & contractis rugatisq
naribus concaua uerba trutinatur:
ꝙ scĩtatem apud uulgus ignobile
simulato rigore mentitur: Audiat nos
iterum ꝓclamantes. ueterẽ adam in
lauachro totum mori: & nouum cũ
xp̃o in baptismate suscitari. perire
choicum. ꝙ nasci suꝑ cȩlestem. Hec di¬
cimus non quo ipso ꝓpitio xp̃o hac
quȩstione teneamur. sed interrogati
a fr̃ibꝰ quid nobis uideretur respon¬
dimus: nulli p̃udicantes sequi quod

Expanded text:
alum. Haec fecisti et tacui: existimasti, inique, quod ero tui similis; arguam te, et statuam contra faciem tuam ; ut in te videas condemnata, quae falso in aliis crimihi a Chrysogono sectatore ejus, cur in baptismate dixerim universa peccata dimitti, et mortuo bimarito, novum virum in Christo resurgere: atque istiusmodi Sacerdotes in Ecclesiis esse nonnullos. Cui 489 brevi sermone respondebo: habent libellum , quem in crimen vocant: ille respondeat, hunc sua disputatione subvertat, et scripta scriptis arguat. Quid austeritate frontis, et contractis rugatisque naribus, concava verba trutinatur, et sanctitatem apud vulgus ignobile simulato rigore mentitur? Audiat nos iterum proclamantes, Veterem Adam in lavacro totum mori, et novum cum Christo in baptismate suscitari: perire choicum, et nasci supercoelestem. Haec dicimus, non quod ipsi, propitio Christo, hac quaestione teneamur, sed interrogati a fratribus, quid nobis videretur, respondimus, nulli praejudicantes sequi quod
Abbreviated transcription (Latin):
nobis: nec iste sit terminꝰ habere noti-¬
tiam suꝑeminentis caritatis xp̃i. nisi
addamus & aliud. ut suꝑeminentẽ cari-¬
tatem scientiȩ consequamur. Ex quo ani¬
maduertendum quia grandem ꝙ imm̃¬
sam xp̃s scientiȩ habeat caritatẽ. id est
eorum qui se scire desiderant. qui in lege
eius meditantur die ac nocte. qui uerba
uertunt in oꝑa. & quod ore meditan¬
tur consummant manui. Qui autẽ ta¬
lis est. ut dignus sit ꝑ scientiam suã
habere xp̃i suꝑeminentem caritatẽ. iste
nichil debet aliud prȩter scientiam co¬
gitare: atq ita implebitur in omni ple-¬
nitudine di. non solum in presenti se¬
culo sed etiam in futuro. ut qui nunc
plenius ẽẽ cȩpit in studio. opere. lectio¬
ne: postea ꝑfectius impleatur dõ qui
est plenitudo om̃ium se complente.
i autẽ qui potens est suꝑ omĩa facere
abundantius quam petimus aut in¬
telligimus scđm uirtutẽ quȩ oꝑatur

Expanded text:
nobis: nec iste sit terminus habere notinobis: nec iste sit terminus habere notitiam supereminentis charitatis Christi, nisi addamus et aliud, ut supereminentem charitatem scientiae consequamur. Ex quo animadvertendum, quia grandem et immensam Christus scientiae habeat charitatem, id est, eorum qui se scire desiderant, qui in lege ejus meditantur die ac nocte, qui verba vertunt in opera, et quod ore meditantur, consummant manu. Qui autem talis est, ut dignus sit per scientiam suam habere Christi supereminentem charitatem, ille nihil debet aliud praeter scientiam cogitare. Atque ita implebitur in omni plenitudine Dei: non solum in praesenti saeculo, sed etiam in futuro: ut qui nunc plenus esse coepit in studio per lectionem, postea perfectius impleatur Deo, qui est plenitudo omnium, se complente. Ei autem qui potest super omnia facere abundantius quam petimus aut int
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ altitudinem q ꝓfundum ꝙ longitu-¬
dinẽ & latitudinẽ tenet. Nec mirum
si crux xp̃i uniuersa possideat: cum etiã
is qui crucifixus fuerit cum xp̃o eande
habeat potestatẽ. Sciet quippe primũ
latitudinem ab inferioribus incipiens
& minora cognoscens. deinde longi¬
tudinẽ. eos qui in terra positi ad subli¬
mia & alta festinant. post hȩc ꝓfundum
aduersarias contrariasq uirtutes. q̃
contra nos in hoc mundo bellum ge¬
runt. & ad extremum altitudinẽ: qr
postquam notitiam earum habentes.
fecerimus nobis eas esse sub pedibus.
tunc merebimur ad alta & excelsa con¬
scendere. Nit putandum in hoc finẽ
laboris nr̃i esse. ut radicati & fundati
in caritate possimus comprehendere
cum om̃ibꝰ scĩs quȩ sit latitudo & lon¬
gitudo & ꝓfundum & altitudo. nisi eti¬
am om̃i studio nosse cupiamꝰ eminen-¬
tem scientiȩ caritatẽ xp̃i. ut non sim-¬
plex caritas sed suꝑeminens nota sit

Expanded text:
et altitudinem, et profundum, et longituet altitudinem, et profundum, et longitudinem, et latitudinem tenet. Nec mirum si crux Christi universa possideat, cum etiam si quis crucifixus fuerit cum Christo, eamdem habeat potestatem. Sciet quippe primum latitudinem ab inferioribus incipiens, et minora cognoscens. Deinde longitudinem, eos qui in terra positi, ad sublimia et alta festinant. Post haec profundum, adversarias contrariasque virtutes, quae contra nos in hoc mundo bellum gerunt. Et ad extremum altitudinem: quia postquam notitiam earum habentes, fecerimus nobis eas esse sub pedibus: tunc merebimur ad alta et excelsa conscendere. Nec putandum in hoc finem laboris nostri esse, ut radicati et fundati in charitate, possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitudo et profundum, et altitudo, nisi etiam omni studio nosse cupiamus, eminentem scientiae charitatem Christi, ut non simplex charitas, sed supereminens nota sit
Abbreviated transcription (Latin):
altitudo quȩ supra cęlestia sublimatur.
Sed qm̃ a plerisq iuxta eccłiasten cęlum
affirmatur rotundum. & in spere modũ
uolui. nulla autẽ Rotunditas latitu¬
dinem & longitudinem habet. altitu¬
dinem quoq & ꝓfundum. sed ex uni-¬
uersis partibus coequalis ẽ: necessita¬
gitudinem autẽ & latitudinẽ media
quȩ inter superos inferosq consistunt.
Et quia consequens est aut suꝑis aliquẽ
aut inferis esse uicinum: quȩcumq
incipiunt ad meliora ꝓficere. & ad cȩ¬
lestia & alta consurgere. longitudo
appellentur. quȩ uero inferiori parti
ꝓxima sunt. & ad uitia delabuntur.
his latitudinis nomen impositum sit.
Lata quippe & spatiosa uid quȩ ducit
ad mortẽ. Hȩc uniuersa ͤ in cruce dñi
nr̃i uĩu xp̃i intelligi queunt. Ascendeis
quippe in altum. captiuam duxit ca¬
ptiuitatẽ. & descendit in inferiora terrȩ.
& post altitudinẽ & pfundum in omnẽ
terram exiit predicatio crucis. atq ita

Expanded text:
altitudo, quae supra coelestia sublimatur. altitudo, quae supra coelestia sublimatur. Sed quoniam a plerisque juxta Ecclesiasten , coelum affirmatur rotundum, et in spherae modum volvi. Nulla autem rotunditas, latitudinem et longitudinem habet, altitudinem quoque et profundum; sed ex universis partibus coaequalis est, necessitagitudinem autem et latitudinem, media quae inter superos inferosque consistunt. Et quia consequens est, aut superis aliquem, aut inferis esse vicinum, quaecumque incipiunt ad meliora proficere, et ad coelestia, et ad alta consurgere, longitudo appellentur. Quae vero inferiori parti proxima sunt, et ad vitia delabuntur, his latitudinis nomen impositum sit. Lata quippe et spatiosa via, quae ducit ad mortem . Haec universa, et in cruce Domiristi intelligi queunt. Ascendens quippe in altum, captivam duxit captivitatem : et descendit in inferiora 604 terrae. Et post altitudinem et profundum, in omnem terram exiit praedicatio crucis. Atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
obrem ait. Habitare xp̃m ꝑ fidem in
cordibus ur̃is. Habitatio autẽ ista quȩ
ꝑ exordium fidei fabricatur. radices &
fundamentum in caritate habet: ut
qm̃ dĩ agricultura sumus. dĩ ȩdificatio.
om̃ia in caritate succrescant atq ȩdi¬
ficentur. Cum autem radicati & fun¬
dati in caritate. in interiore homine
habitare xp̃m tota mentis fidutia no-¬
uerimus: tunc incipiemus cum cȩteris
scĩs etiam ad illa nos tendere. ut saga¬
ci animo comprehendamus. quȩ sit la
fundum. Et non solum hoc. sed etiam
suꝑeminentẽ scientiȩ caritatẽ xp̃i scire
cupiemus: ut postquam hȩc om̃ia fue¬
rint in nobis ordine & ratione cõple¬
ta. tunc impleamur in om̃i plenitu
libus ante discamus: ut ꝑ ea ad spiri¬
talia transire ualeamꝰ. Uerbi grã. sit
latitudo cęli istius & terrȩ id est totius
mundi ab oriente usq ad occidentem.
longitudo a meridie usq ad septẽ trio¬
nem: ꝓfundum in abyssis & in inferno:

Expanded text:
obrem ait: Habitare Christum per fidem in obrem ait: Habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Habitatio autem ista quae per exordium fidei fabricatur, radices et fundamentum in charitate habet: ut quoniam Dei agricultura sumus, Dei aedificatio , omnia in charitate succrescant atque aedificentur. Cum autem radicati et fundati in charitate , in interiore homine habitare Christum tota mentis fiducia noverimus: tunc incipiemus cum caeteris sanctis etiam ad illa nos tendere: ut sagaci animo comprehendamus quae sit latititudo: et non solum hoc, sed etiam supereminentem scientiae charitatem Christi scire cupiemus; ut postquam haec omnia fuerint in nobis ordine et ratione completa, tunc impleamur in omnibus pleni corporalibus ante discamus, ut per ea ad spiritualia transire valeamus. Verbi gratia, sit latitudo coeli istius et terrae, id est, totius mundi, ab Oriente usque ad Occidentem: longitudo, a Meridie ad Septentrionem: profundum, in abyssis, et in inferno:
Abbreviated transcription (Latin):
dicati ꝙ fundati: ut possitis comprehen¬
dere cum om̃ibus scĩs. quȩ sit latitu-¬
do & longitudo & profundum & alti¬
tudo. scire etiam suꝑeminentẽ scientię
caritatẽ xp̃i: ut impleamini in omni
plenitudine di.
patrem ad cuius similitudinẽ om̃is in
cęlo & in terra paternitas nominat᷑. depre¬
cans eum atq obsetrans. ut tribuat uo¬
bis uircutẽ głȩ suȩ id est maiestatis suȩ
habere consortium: uosq roboret atq
do absq sp̃ũ sc̃o est : Roboret autẽ atq con¬
firmet in interiorem hominem. Non enĩ
corporis uires sed animȩ quęrimus: nec
exteriorem sed interiorem hominẽ cupi-¬
mus roborari: ut postquam habitaue¬
rit xp̃s in interiorem hominẽ. in ipsius
interioris hominis habitet principali.
id est in cordibus nr̃ĩs. nequaꝙͣ ꝑ cuncta
membra eius discurrens. sed in rationa¬
bili eius habitans. ꝙ in eo domiciliũ
sedemq suam ponens. hoc autẽ totũ
ꝑ fidem fiet: si credamus in eum. Quam¬

Expanded text:
dati: ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis quae sit latitudo, et longitudo, et profundum, et altitudo: Scire etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, ut impleamini in omni plenitudine Al.Patrem, ad cujus similitudinem omnis in coelo et in terra paternitas nominatur, deprecans eum atque obsecrans, ut tribuat vobis virtutem gloriae suae, id est, majestatis suae habere consortium: vosque roboret atquedo absque Spiritu sancto est: Roboret autem atque confirmet in interiorem hominem. Non enim corporis vires, sed animae quaerimus: nec exteriorem, sed interiorem hominem cupimus roborari: ut postquam habitaverit Christus in interiore homine, in ipsius interiori hominis habitet principali, id est, in cordibus nostris: nequaquam per cuncta ejus membra discurrens, sed in rationabili ejus habitans: et in eo domicilium, sedemque suam ponens. 603 Hoc autem totum per fidem fiet, si credamus in eum. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ego sũ pauli. ego appollo. ego ce¬
phȩ. diuidimus sp̃s unitatẽ. & eam
in partes ac membra discerpimus. Nec
statim aliquis illud opponat. Quomͦ
ergo diuersȩ funt gr̃ę. & uaria carisma¬
ta: cum unitas custodienda sit sp̃s:
Sunt quidem uariȩ donationes. sed
in eodem sp̃u: ꝙ diuersa ministeria. sed
idem dñs. & multiplices oꝑationes. sed
ipse d̾s qui oꝑatur om̃ia in om̃ibus.
Quod autẽ ait. unum corpus. & unus
sp̃s. uel simpliciter unum corpus xp̃i
intelligitur quȩ est ȩccłia. uel certe quod
ex uirgine est dignatus assumere: ne illũ
quidam putent. totiens corporatum.
quotiens in ueteri apparuit testamen-¬
to. Et unus sp̃s sc̃s: umis quippe largi¬
tor & scĩficator est om̃ium. Uel certe
unum corpus ad uitam refert̃ & opera.
unus sp̃s ad scientiam & contemplationẽ

Expanded text:
dicit: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cedicit: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae , dividimus spiritus unitatem, et eam in partes ac membra discerpimus. Nec statim aliquis illud opponat: Quomodo ergo diversae sunt gratiae, et varia charismata, cum unitas custodienda sit spiritus? Sunt quidem variae donationes, sed in eodem spiritu: et diversa ministeria, sed idem Dominus: et multiplices operationes, sed ipse Deus qui operatur omnia in omnibus . Quod autem ait: Unum corpus, et unus spiritus, vel simpliciter unum corpus Christi intelligitur, quae est Ecclesia, vel certe quod ex Virgine est dignatus assumere: ne illum quidem putent toties corporatum, quoties in veteri apparuit Testamento. Et unus Spiritus sanctus: unus quippe largitor, et sanctificator est omnium. Vel certe unum corpus, ad vitam refertur et opera unus spiritus. ad scientiam et co
Abbreviated transcription (Latin):
manum: sustinuit eum in caritate. Siue
autẽ suꝑiorem sensum. siue posteriorem
sequamur: nec peccantẽ frẽm nec in opẽ
consolatur. qui non habet caritatẽ. ꝙ con-¬
temnit uerba apłi cõmonentis. Debemus
autẽ nos qui fortiores sumus infirmita¬
tes imbecilloꝵ portare. ꝙ non nobis¬
met ipsis placere.
olliciti seruare unitatẽ sp̃s in uinculo
pacis. Unum corpus & unus sp̃s:
sicut & uocati estis in una spe uocatio
phesiis qui iam unitatẽ scĩ sp̃s Inis ur̃ȩ.
fuerant consecuti recte dicitur. solliciti
seruare unitatẽ sp̃s in uinculo pacis.
Qui enim quid habet. seruandi illi
sollicitudo p̃cipitur: qui autẽ non ha-¬
bet. studium illi ut habere ualeat in¬
peratur. Hic locus uel maxime aduer¬
sum hereticos facit. qui pacis uinculo
dissipato atq corrupto. putant se te¬
nere sp̃s unitatẽ: cum unitas sp̃s in pa¬
cis uinculo conseruetur. Quando enim
non id ipsum om̃s loquimur. ꝙ aliꝰ

Expanded text:
manum, sustinuit eum in charitate. Sive manum, sustinuit eum in charitate. Sive autem superiorem sensum, sive posteriorem sequamur: nec peccantem fratrem, nec inopem consolatur, qui non habet charitatem, et contemnit verba Apostoli commonentis: Debemus autem nos, qui fortiores sumus, infirmitates imbecilliorum portare, et non nobismetipsis placere . Solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Unum corpus, et unus spiritus, sicut phesiis, qui jam unitatem sancti Spiritus fuerant consecuti, recte diservare unitatem spiritus in vinculo pacis. Qui enim quid habet, servandi illi sollicitudo praecipitur. Qui autem non habet, studium illi ut habere valeat, imperatur. Hic locus vel maxime adversum haereticos facit, qui, pacis vinculo dissipato atque corrupto, putant se tenere spiritus unitatem: cum unitas spiritus in pacis vinculo conservetur. Quando enim non idipsum omnes loquimur, et alius
Abbreviated transcription (Latin):
quod inter se inuicem sufferant: sed hi
qui quasi homines aliqua adhuc passio¬
ne superantur. Net mirum si ephesii
hȩc audiant: cum in multitudine cre¬
dentium sint aliqui qui adhuc inuicẽ
sufferre se debeant. Hoc ipsum michi ui-¬
detur significare & illud quod ad gala-¬
thas scribitur. Alterutrum onera ur̃a
portate. Possumus ergo utrumq testimo¬
nium & aliter interpretari: ut uel alteru¬
trum onera portare. uel sufferre in uicẽ
in caritate. eos complere dicamus qui di¬
uites sunt. ꝙ in opiam pauperum suble¬
uant. Siquis ȩgrotanti frĩ prebet obse-¬
quium: suffert eum in caritate. Siquis in
celibatu beatam transigit uitã. aliumq
qui & uxorem habet & liberos. ꝙ seipsũ
uix potest pascere adiuuerit. ꝙ utcũq po¬
test fuerit consolatus: alienum onus por¬
tasse laudabitur. Est qui matre uel sororẽ
uiduam cernens egestate tabescere non
potest adiuuare. Huic siquis porrexerit

Expanded text:
quod inter se invicem sufferant: sed hi quod inter se invicem sufferant: sed hi qui quasi homines aliqua adhuc passione superantur. Nec mirum si Ephesi haec audiant, cum in multitudine credentium sint aliqui qui adhuc invicem sufferre se debeant. Hoc ipsum mihi videtur significare et illud quod ad Galatas scribitur: Alterutrum onera vestra portate . Possumus ergo utrumque testimonium et aliter interpretari: ut vel alterutrum onera portare, vel sufferre invicem in charitate, et eos complere dicamus, qui divites sunt, et inopiam pauperum sublevant. Si quis aegrotanti fratri praebet obsequium, suffert eum in charitate. Si quis in coelibatu beatam transigens vitam, alium qui et uxorem habet et liberos, et seipsum vix potest pascere, adjuverit, et utcumque potest, fuerit consolatus, alienum onus portasse 608 laudabitur. Est qui matrem vel sororem viduam cernens egestate tabescere, non potest adjuvare: huic si quis porrexerit
Abbreviated transcription (Latin):
mente est: ut humiles nos esse consci¬
entia nouerit. & nũquam nos uel scire
uel intelligere uel esse aliquid estime¬
mus. Oansuetudo quoq illa est quȩ
nulla passione turbatur. & spetialiter
ira & furore non rumpitur: qũa qui
habuerit beatitudinem quȩ domini
uoce ꝓmissa est. consequet᷑ ut possideat
terram id est imperet corpori suo do¬
mineturq subiecto: ꝙ hȩc sit eiꝰ pri¬
ma hereditas. in carne non carnalit̃
uiuere. Nonnulli rugata fronte. dimis¬
so suꝑcilio uerbisq trutinatis. auctorita¬
tem sibi doctoꝵ & iudicum uindicant:
non quod ipsi dignum aliquid arrogan-¬
tiȩ nouerint. sed quod simplices quiq
fratrum. sui quȩdam uideantur compa-¬
ratione nescire. Sufferentes inuicem in
caritate. Siquis intelligit quid sit suffe¬
rentes inuicem in caritate. non putabit
in scõs uiros hoc conuenire mandatũ.
uerum in eos qui sunt in uirtutum ini¬
tiis constituti. Scĩ quippe non habent

Expanded text:
mente est, ut humiles nos esse conscimente est, ut humiles nos esse conscientia, noverit, numquam nos vel scire, vel intelligere, vel esse aliquid aestimemus. Mansuetudo quoque illa est, quae nulla passione turbatur: et specialiter ira et furore non rumpitur. Quam qui habuerit, beatitudinem, quae Domini voce promissa est, consequetur: ut possideat terram, id est, imperet corpori suo, domineturque subjecto; et haec sit ejus prima haereditas, in carne non carnaliter vivere. Nonnulli rugata fronte, demisso supercilio, verbisque trutinatis, auctoritatem sibi doctorum, et judicum vindicant. Non quo ipsi dignum aliquid arrogantia noverint: sed quo simplices quosque fratrum, sui quaedam videant comparatione nescire. Sufferentes invicem in charitate. Si quis intelligit quid sit, sufferentes invicem in charitate, non putabit in sanctos viros hoc convenire mandatum: verum in eos qui sunt in virtutum initiis constituti. Sancti quippe non habebunt  Al. habent
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autem ait. ut digne ambule¬
tis uocatione qua uocati estis. digne
uocatione ambulare credendus est.
qui ingredit᷑ ꝑ eum qui dicit. ego
sum uia. & non declinat neq ad de¬
xteram neq ad sinistram. ꝙ auertit
pedem suum ab om̃i uia mala. com¬
pleturq in eo. a dño gressus hominiˢᷤ¬
um omni humilitate. & dirigunt᷑.
mansuetudine. cum pati entia.
Ui terram & cinerem esse se nouit.
& post paululum in puluerẽ dissoluen¬
dum. numquam suꝑbia eleuabitur.
& qui dĩ ȩternitate ꝑ specta breue ꝙ
pene ad puncti instar humanȩ uitȩ
spatium cogitarit. ante oculos suos
semꝑ habebit interitum. & erit humi¬
lis atq deiectus. Corruptibile enim
corpus aggrauat animam. ꝙ terre¬
num hoc tabernaculum sensum oppͥ¬
mit multa curantem. Propter quod
cum omni humilitate dicamꝰ. Dñe.
non est exaltatum cor meum. neq
elati sunt oculi mei. Om̃ĩs autẽ hu¬
militas non tam in sermone qũa in

Expanded text:
Quod autem ait: Ut digne ambuleQuod autem ait: Ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis. Digne vocatione ambulare credendus est, qui ingreditur per eum qui dicit: Ego sum via , et non declinat, neque ad dextram, neque ad sinistram, avertit pedem suum ab omni via mala , completurque in eo: A Domino gressus hominium omni humilitate et mansuetudine, cum patientia. Qui terram et cinerem esse se novit, et post paululum in pulverem dissolvendum, numquam superbia 607 elevabitur. Et qui Dei aeternitate perspecta, breve et pene ad puncti instar humanae vitae spatium cogitarit, ante oculos suos semper habebit interitum, et erit humilis atque dejectus. Corruptibile enim corpus aggravat animam, et terrenum hoc tabernaculum, sensum opprimit multa curantem . Propter quod cum omni humilitate dicamus: Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei . Omnis autem humilitas, non tam in sermone, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
gnoꝵ libro legimus. Factum est post
uerba hȩc: colligata ẽ anima ionathȩ. cũ
anima dauid. Et ꝓpħa de apłis: post te
inquit sequentur. iunctis ferro manibꝰ.
Qui enim xp̃m diligunt. secunt᷑ eum
caritatis iunculis colligati. Est ꝙ alia
expositio. quȩ recipienda sit necne. erit
in potestate lectoris. unculum animȩ
corpus hoc dici: & quia paulus obmim¬
sterium ȩuangłii corpus acceperit. conse¬
quenter xp̃i uinctus sit appellatus. Corpꝰ
hoc uinculum dici. & eos qui incorpo¬
re uincti sunt uinctos terrȩ appellari.
ieremias quoq in scdo alphabeto testa¬
tur dicens: ut humiliaret sub pedibus
suis om̃s uinctos terrȩ. Et alibi hoc ipsu
erant in uinculis. exite: & qui in tene¬
bris. reuelamini. Potest quidem uincu¬
dissolutas. Sed & suꝑior sensus habet
locum quod unculum corpus sit: &
tenebre terrena hȩc habitatio. ubi suĩs
rectores tenebrarum. montes tenebrosi.
ad quos pedes phibemur offendere.

Expanded text:
gnorum libro legimus: Factum est post gnorum libro legimus: Factum est post verba haec, colligata est anima Jonathae cum anima David . Et propheta de apostolis: Post te, inquit, sequentur vinctis ferre manibus . Qui enim Christum diligunt, sequuntur eum charitatis vinculis colligati. Est et alia expositio, quae recipienda sit, necne, erit in pocorpus hoc dici, et quia Paulus ob ministerium Evangelii corpus acceperit, consequenter Christi vinctus sit apphoc vinculum dici, et eos qui in corpore vincti sunt, vinctos terrae appellari, Jeremias quoque in secundo alphabeto testatur, dicens: Ut humiliaret sub pedibus suis omnes vinctos terrae . Et alibi hoc ipsumerant in vinculis, exite, et qui in tenebris, revelamini . Potest quidem vincudissolutas. Sed et superior sensus habet locum: quod vinculum, corpus sit, et tenebrae, terrena haec habitatio, ubi sunt rectores tenebrarum, et montes tenebrosi, ad quos pedes prohibemur offendere.
Abbreviated transcription (Latin):
non iuxta meritum nr̃m sed supra uota
dat nobis aliqua quȩ nec petere ausi
fiumus. nec si petissemus ȩstimauimus
nos mereri: ita ꝙ cęt̾a tribuat quȩ nec
mens potest cogitare. nec lingua ꝓferre.
Ipsi itaq dõ sit gła primum in ȩccłia
quȩ est pura non habens maculam neq
rugam. & quȩ ꝓpterea głam dĩ recipere
potest. quia corpus est xp̃i: deinde in
xp̃o uu quia in corpore assumpti homi¬
nis cuius sunt uniuersa mẽbra credenti¬
um. om̃is diuinitas in habitat corpora¬
liter. Quȩ quidem gła non inpresens
tantum tempus extendit᷑. & futuris
seculis terminatur: sed in om̃s generatio
bsecro itaq uos ego uinctus in dño. ut
digne ambuletis uocatione qua uocati estiᷤ.
otest ꝙ in xp̃i uinculis et in carcere ꝓ
martẏrio constitutus hȩc scribere. Meliꝰ
dicamus. cuius rei ꝙ cledrens ad corinthi¬
os testis est scribens: unculum caritatis
dĩ quis poterit enarrare. Et̃ in primo re¬

Expanded text:
non juxta meritum nostrum, sed supra vota non juxta meritum nostrum, sed supra vota dat nobis aliqua, quae nec petere ausi fuimus, nec si petissemus, aestimavimus nos mereri: ita et caetera tribuat, quae nec mens potest cogitare, nec lingua proferre. Ipsi itaque Deo sit gloria: primum in Ecclesia quae est pura, non habens maculam neque rugam, et quae propterea gloriam Dei recipere potest, quia corpus est Christi. Deinde in Christo Jesu, quia in corpore assumpti hominis, cujus sunt universa membra credentium, omnis divinitas inhabitet corporaliter. Quae quidem gloria non in praesens tantum tempus extenditur, et futuris saeculis terminatur; sed in omnes generatiocro itaque vos ego vinctus in Domino, ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis. Potest et in Christi vinculis, et in carcere pro martyrio constitutus haec scribere: meliusdicamus. Cujus rei et Clemens ad Corinthios testis est scribens: Vinculum charitatis Dei quis poterit enarrare Et in primo Re
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ qui potens est suꝑ omĩa facere abun-¬
dantius quam petimus aut intelligimꝰ.
Hic ostendit se quidem iuxta imbetilli¬
tatẽ hominis postulasse quȩ eis condu-¬
cibilia uidebantur: cęterum quantum
ad rei ipsius ꝑtinet ueritatẽ plus dm̃
ualere tribuere quã rogat᷑. ꝙ spes nr̃as
uinci effectibꝰ: quia scdm id quod opor¬
tet orare nescimus. & sepe contra nos
petimus. ȩstimantes esse ꝓ nobis. Quan-¬
to enim melius erat fornicatori egrota¬
re & debilitate torqueri.: quam xp̃i tem¬
plum facere membra meretricis: Potens est
ergo ds̃ non solum suꝑ id quod petimꝰ.
sed etiam suꝑ id quod intelligimus tri¬
buere. Euenit interdum ut sensum nr̃m
non exprimamꝰ in uocem. ꝙ mentẽ
uerba non explicent: tacitoq cogitatu
gemitibus inenarrabilibꝰ ut ipse apłs
ait nescio quid quod dicere non possumꝰ
deprecemur. Prestabit igitur suꝑ qũa peti¬
mꝰ aut intelligimus. scđm eam uirtutẽ
quȩ oꝑatur in nobis: ut quomodo nũc

Expanded text:
abundantius quam petimus, aut intelligimus, hoc ostendens, se quidem juxta imbecillitatem hominis postulasse, quae eis conducibilia videbantur: caeterum quantum ad rei ipsius pertinet veritatem, plus Deum valere tribuere, quam rogatur, et spes nostras vinci effectibus: quia secundum id quod oportet orare, nescimus, et saepe contra nos petimus, aestimantes esse pro nobis. Quanto enim melius erat fornicatori aegrotare, et debilitate torqueri, quam Christi templum facere membra meretricis? potens est ergo Deus, non solum super id quod petimus, sed etiam super id quod intelligimus, tribuere. Evenit interdum, ut sensum nostrum non exprimamus in vocem, et mentem verba non explicent, tacitoque cogitatu gemitibus inenarrabilibus, ut ipse Apostolus ait, nescio quid, quod dicere non possumus, deprecemur. Praestabit igitur super quam petius, aut intelligimus, secundum eam virtutem quae operatur in nobis: ut quomodo nunc
Abbreviated transcription (Latin):
est. ꝙ unigenitus non ẽ adoptione filiꝰ
sed natura: cȩterȩ quoq creaturȩ pater¬
nitatis nomen adoptione meruerunt.
Quicquid autẽ de patre ꝙ̃ filio dicimꝰ:
hoc sciamus dictum esse de sp̃u scõ. Nã
& saluator nr̃ patrem se esse nouit dic̃s.
fili dimittuntur tibi peccata . &. filia fides
tua te saluam fecit .s. filioli mei ad huc
modicum uobiscum sum: ꝙ ꝑ sp̃m sc̃m̃¬
iusti quiq adoptantur ir filios. Ualen¬
tinus scłoꝵ suorum ꝓbolas atq coniu¬
gia ex hoc uel maxime loco confirman¬
das putat: nequaquam intelligens ut
supra diximus ad similitudinẽ dĩ patͥs
& in cęlo & in terra pat̾nitates ñ fieri. sed

Expanded text:
est, et unigenitus non est adoptione filius, est, et unigenitus non est adoptione filius, sed natura. Caeterae quoque creaturae paternitatis nomen adoptione meruerunt. Quidquid autem de Patre et Filio dicimus, hoc sciamus dictum esse de Spiritu sancto. Nam et Salvator noster Patrem esse se novit dicens: Fili, dimittuntur tibi peccata . Et: Filia, fides tua te salvam fecit . Et: Filioli mei, adhuc modicum vobiscum sum . Et per Susti quique adoptantur in filios. Valentinus saeculorum suorum probolas atque conjugia, ex hoc vel maxime loco confirmandas putat: nequaquam intelligens, ut supra diximus, ad similitudinem Dei Patris, et in coelo, et in terra, paternitates non fieri, sed
Abbreviated transcription (Latin):
hi qui geniti sunt ex adam: patrem
illum intelligunt ex quo orti sunt.
Unde & in euangłio scđm lucam cũ
paulati a xp̃o dauid ꝙ abraham retror¬
sum esset generatio supputata. ad extre¬
mum scriptura ait. filii sech. filii adã.
filii dĩ. ut paternitatis in terra uoca¬
bulum a do primum ortum esse mon¬
straret. Quęritur uero quam obcausam
&̃ in cęlis ab eo omis paternitas appel¬
letur. Quomodo nos qui non sumus
de genere abraham si fidem illius ha¬
buerimus filii uocamur abraham. pa-¬
triarchas quoq & ꝓpħas si tam̃ nos
ab eis peccata non separent nr̃os patres
dicimus: ita puto & angłos cȩterasq
uirtutes habere principes sui generis
in cȩlestibus. quos patres gaudeant
appellare. Archangłs enim nisi ange¬
loꝵ dici non potest. ꝙ dominatio & princi-¬
patus & potestas nisi inferiores subie¬
ctos habeant non uocantur. Potest gͦ
nr̃i iñu xp̃i uixta substantiam pater

Expanded text:
hi qui geniti sunt ex Adam, patrem hi qui geniti sunt ex Adam, patrem illum intelligunt, ex quo orti sunt. Unde et in Evangelio secundum Lucam, cum paulatim a Christo David, et Abraham retrorsum esset generatio supputata, ad extremum Scriptura ait: Filii Seth, filii Adam, filii Dei ; ut paternitatis in terra vocabulum, a Deo primum ortum esse monstraret. Quaeritur vero quam ob causam, et in coelis ab eo omnis paternitas appelletur. Quomodo nos, qui non sumus de genere Abraham, si fidem illius habuerimus, filii vocamur Abraham: patriarchas quoque et prophetas si tamen nos ab eis peccata non separent ndicimus, ita puto et Angelos caeterasque virtutes habere principes sui generis in coelestibus, quos patres gaudeant appellare. Archangelus enim nisi angelorum dici non potest, et dominatio principatus et potestates nisi inferiores subjectos habeant, non vocantur. Potest ergi Jesu Christi juxta substantiam pater