comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usq indiem sepulturȩ inmatrẽomniũ ut &iam
paruulos uide am post lauacrũ regenerationis
diuersorũ malorũ afflictione cruciari: ut intelle¬
gam totũ quod salutarib agitursa cramentis.
magis ad spem futuroꝵ bonorũ quã hr&entionẽ
ud ad eptionem prȩsentiũ pertinere: multa&iã
hic̃ uidentur ignosci & nullis supplicii suindicare:
sed eorũ poenȩ reseruantur in posterũ : peq enim
frustra illepro priȩ dicitur dies iudii i. quando
uenturus est iud e uiuorum atq. mortuorum:
sicut econtrario uindicantur. hic aliqua & tam̃
si remittuntur profecto infuturo scło non nocebunt
Propterea dequib: am temporalib p̾enis qui inhac
uita peccantib inrogantur. eis quorum ꝑeccata
delentur ueseruentur in finẽ ait apostolus:
Sienim nosipsos iudicaremus. adnõ noniudicarem᷑.
Cum iudica muraũt ad nõ corripimur: necum
hoc mundo damnemur. DEHIS QUIEIDE¬
reduntur a quib:dam &iam hiquinomen xp̃i non
relinquunt. & eius lauãcro inecclesiabaptizant᷑.

Expanded text:
ulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur . CAPUT LXVIreduntur a quibusdam et jam hi, qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tiurunubere abstinere ac ybis quos ds̃ creauit
a ꝑcipiendũ cum gratiarum actione. fidelibus
& his quicognouerunt ueritatem : Audiant illi:
bonum est non manducare carnẽ. Neq bibere uinũ
ne unuo sratertuus scandalitatur :÷ Audiant isti¬
qie dieunꝰ uno utere proptor stomachum a re¬
quenites ibi firmitates. Quatenus & illi discant er ba
carnis inordinate non a pp&ere. &u isticreaturandũ
quamnon abp&unto non audeant condeminanel¬

Expanded text:
re a cibis, quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus et his qui cognoverunt veritatem. Audiant illi: Bonum est non manducare carnem, neque bibere vinum: neque in quo frater tuus scandalizatur . Audiant isti: Modico vino utere propter stomachum et frequentes tuas infimitates . Quatenus et illi discant cibos carnis inordinate non appetere, et isti creaturam Dei quam non appetunt, non audeant condemnare
Abbreviated transcription (Latin):
nummis tribuere arbitrent᷑ sẽ posse in ulte
pauperib largit᷑. sed tamenanima uel corporis ini¬
quitate pollu&. qđ mmꝰ est iustitiae obtulit &
quodmais est culpae  Sua enim dõ dedit &
sediabolo: Atcontra ammonendi sunt qui
adhuc & aliena rapere intendunt ut sollicite
audiant. quid ueniens iniudiciũ dñs dicat
Ait namq esuriui & non dedis tismihi manducare.
sitiui & non dedistis mihi potum: hospes eram & non
collegistis me : nudus. & non operuis tisme: infirmꝰ¬
& incarcere. & non uisitastisme. Quib &iam
premittit dicens. Discedite ame maledicti in
ignem a&ernũ. quisparatus est diabolo & ange¬
lis eius E nequaquam audiunt: quirapinas
gehennae ignib mancipant᷑. Hinc ergo colli¬
gendum est quanta damnatione plectendisunt
quialiena rapiunt: sitanta anim aduersione
feriuntur qui sua indiscr&e tenuerunit.
perpendant quo eos oblig& reatu resapta sitale
subuica poenae nontradita Perpendant quid

Expanded text:
nummos tribuere, arbitrentur se posse inulte nummos tribuere, arbitrentur se posse inulte pauperibus largitur, sed tamen animae vel corporis iniquitate polluitur, quod minus est justitiae obtulit, et quod majus est, culpae; sua enim Deo dedit, et se diabolo. At contra admonendi sunt qui adhuc et aliena rapere contendunt, ut sollicite audiant quid veniens in judicium Dominus dicat. Ait namque: Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non dedisticollegistis me; nudus, et non operuistis me; aeger et in carcere, et non visitastis me . » Quibus praemittitur: « Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus . Ecce nequaquam audiun quia rapinas gehennae ignibus mancipantur. Hinc ergo colligendum est, quanta damnatione plectendi sunt qui aliena rapiunt, si tanta animadversione feriuntur, qui sua indiscrete tenuerunt. Perpendant quo eos obliget reatu res rapta, si tali subjicit poenae non tradita. Perpendant quod
Abbreviated transcription (Latin):
indigne dis tribuant : Nequedam quib nulla
penulla quib quedam. nemulta quibus pauebu
nepauca prebeant quibus inpendere multa debuer
Ne precipitatione hoc quod tribuunt inutiliterspargaNT
Qoarditate petentes noxiae crucient.
Nerecipienide hicgratia interitio subrepat.
nedationis lum̃ laudis transitariȩ app&itio extinguat.
Neoblatummunus. coniuncta tristitia obsideat.
Ne in bene oblatomunere anim plusquã dec& hilarescat
Nesibi quic quam cum totum recte impleuerint
tribuant. & simtl omnia post quã peregerint
perdant. Neenimsibi uirtutems uae libertatis de¬
putent. audiant quod scriptũ est. Etsiquis am¬
ministrat tam quam & uirtute quã amminis trat
ds̃ Nein bene factis inmoderatius gaudeant.
audiant quodescriptum est Cum feceritis omã
quae praecepta sunt uobis. diciteserui inutiles
trifcitia corrumpat. Audiant quod scriptũ est
munere transitariã laudem querant. Audiant

Expanded text:
indigne distribuant; ne quaedam quibus nulla, indigne distribuant; ne quaedam quibus nulla, ne nulla quibus quaedam; ne multa quibus pauca, ne pauca praebeant quibus impendere multa debuerunt; ne praecipitatione hoc quod tribuunt inutiliter spargant; ne tarditate petentes noxie crucient; ne recipiendae hic gratiae intentio subrepat; ne dationis lumen laudis transitoriae appetitio exstinguat; ne oblatum munus conjuncta tristitia obsideat; ne in bene oblato munere animus plus quam decet hilarescat, ne sibi quidquam, cum totum recte impleverint, tribuant, et simul omnia postquam peregerint perdant. Ne enim sibi virtutem suae liberalitatis deputent, audiant quod scriptum est: Si quis administrat, tanquam ex virtute quam administrat Deus . Ne in benefactis immoderatius gaudeant, audiant quod scriptquae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles tristitia corrumpat, audiant quod scriptum est:munere transitoriam laudem quaerant, audiant
Abbreviated transcription (Latin):
Anmonendi namq sunt qui iamsua misericorditer
tribuunt. Necogitatione tumida supeos sequibas
terrena largiuntur etollant : neidcircosemeui¬
ores estiment quia continere perse c&ero suident
Namterrenae dñs domus famulorum ordines
minis teriaq desꝑtiens. hõs ut regant. illos uero
statu&. ut ab aliis regantur. Istos iub& ut ne¬
cessaria c&eros prebeant . Illos ut accepta ab aliis
sumant: Et tamen plerumq offendunt qui regunt¬
& inpatris familias gratia ꝑmanent qui regunt᷑
Ira merentur: qui dis peri satores sunt. Sineof¬
fensione ꝑdurant. qui & aliena dispensatione sub¬
sistunt: Ammonendisunt igitur. quuam quȩ
possident misericorditer tribuunt: utꝰ caelesti¬
dño dispensatores se poticis sub
& aliẽna esse intellegunt quȩ dispensant
Cumq in illorũ ministerio quibus acceptalargi us
conscitutos seesie considerant nequaquã eorue
mentes tumor subleu& sed timor premato. Vinde
&riecesse est ut sollicite ꝑpendant. Neccommissa

Expanded text:
Admonendi namque sunt qui jam sua misericorditer tribuunt, ne cogitatione tumida super eos se quibus terrena largiuntur, extollant; ne idcirco se meliores aestiment, quia contineri per se caeteros vident. Nam terrenae domus dominus famulorum ordines ministeriaque dispertiens, hos ut regant, illos vero statuit ut ab aliis regantur. Istos jubet ut necessaria caeteris praebeant, illos ut accepta ab aliis sumant. Et tamen plerumque offendunt qui regunt, et in patrisfamilias gratia permanent qui reguntur. Iram merentur qui dispensatores sunt, sine offensione perdurant qui ex aliena dispensatione subsistunt. Admonendi sunt igitur qui jam quae possident misericorditer tribuunt, ut a coelestino dispensatores se positos subset aliena esse intelligunt quae dispensant. Cumque in illorum ministerio quibus accepta largiuntur 64 constitutos se esse considerant, nequaquam eorum mentes tumor sublevet, sed timor premat. Unde et necesse est ut sollicite perpendant ne commissa
Abbreviated transcription (Latin):
a nec auendum est. nequisquã & istim& infanda illa.
crimina qualia quia gunt regnũ dĩ non possidebunt.
cotidie ꝑp&randa & elemosinis cotidieredimenda:
depeccatis pr&eritis est propitiandusds̃. non ad hoc
emendus quodam modo. ut ea semꝑliceat inpune
commitere: nemine enim dedit laxamentum
peccandi quã uis miserando deleat iam facta peccata.
sinon satis factio congruo neglegat᷑: BICIT QUIA SIQUIS

Expanded text:
ane cavendum est ne quisquam existimet infanda illa crimina, qualia qui agunt regnum Dei non possidebunt , quotidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimenda. de peccatis praeteritis est propitiandus Deus, non ad hoc emendus quodammodo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi , quamvis miserando deleat jam facta peccata, si non satisfactio congrua negligatur. CAP. 122. - Levia
Abbreviated transcription (Latin):
suphos fundamentũ aurum argentum lapides
pneosos  et qui a edificat ligna fenum̃ stipulã:
cumenim hocdixiss& adiunxit : Vniuscuiusq
opus qualesit ignis probahit: sic uius op̃ ꝑmanserit.

Expanded text:
super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit,
Abbreviated transcription (Latin):
dici neq rapaces regnum dĩ possidebunt : si enim
&iam inistis ꝑseuerantes criminib tam̃ ꝓpt̃
sed quia haec a postolica manifestissima & aꝑtissima
testimonia falsa esse nonpossunt: Quia nou aaie
uud quod obscuredictũ est ẜ dehis qui supaed fiatit
mentimerito non peribunt sicest intellegendũ
ut hismanifestis non inuenia tures se contrariũ :
ligna quippe &fenũ &stipula non absurde
accipipossunt rerũ sȩculariũ quamius liote
conces sarũ talescupiditates. ut amittisine animi
dolore non possint: Cum aũt istedolor urit.
sixp̃s in corde funda mentiba b&locum. ides tut
ei nibilante ponatur & malitshomo quitalidolore
acsȩculares tempore temptationis maluerit
tenere. quam xp̃m eum in funda menta ñhabuit
Qui haec priore locohabuit cuminȩdificio
prius nonsit aliquid fundamento : Ignisenim de
quo eoloco est locutus apłs talis deb& in tellegi.
ut ambo peum transeant: id est & quia edificat

Expanded text:
i, neque rapaces regnum Dei possidebunt. Si enim etiam in istis perseverantes criminibus, tamen pr11. « Sed quia haec apostolica manifestissima et apertissima testimonia falsa esse non possunt; illud quod ud quod obscure dictum est, de his qui superaedificant menti merito non peribunt, sic intelligendum, est ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum inprius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt. tanto tardius citiusquis aluari: uontam̃
tales dequi bus dictum est quodregnũdĩ nonpos¬
sidebunt nisi conuenienter pȩnitentibus eo dẽcrimina
Timittantur : Conuenienter a ũt dixi . utsteriles inȩ¬
lemosinis non sint: quib: tantũ tribuit scripturaus
diuina. ut earum tantũ modo fructum se inputatbrũ
prȩnunti& dñs dextris. & earum tantũ modo ste¬
rilitatem sinistris. quando his dicturus est :uenite
benedicti patrismei. ꝑcipite regnũ: illisaut.ite

Expanded text:
dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite
Abbreviated transcription (Latin):
estullas afigili probat fornax & omi iustos temo¬
tatio tribulationis: Iste ignis in hac interimuta
fanit quod apłsait siaccedat di obis fidelibus
unispili a cogitanit quae sunt di quomodo placat
argentum lapides praciosos: Alteriaũt cogi¬
tanti ea quȩ s unt mundi quomodo placeat uxori
idestaedificanti suꝑidem fundamentũ. ligna feriũ
stipulã : Illius enimopus non euritur : quia non
ea dilexit qͥorũ amissione cruci&ur : Exuritur
amore posses sa sunt : sed qm̃ alterutrã condicione
more amittendi taliadeserit xp̃m: Quã uisdeleat
dum amittit. saluus est qͥdemsic tamen quasi ꝑ ignẽ :
quia urit eũ dolor rerum quasdilxerat amissarũ
sed  onsubuertit neq consumit fund amenti sta¬
lilitate atq incorruptionem unitum iltale aliquid
&iam posthanc uitam fieri in credibile nionest :
Et utrum itasit quaeri potest. & aut inueniris
aut latere non nullos fidelis ꝑrgnem quemdam purga¬
torium Quantomagisminus ue bona pereuntiau

Expanded text:
est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit, quod Apostolus ait: Si accedat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae sunt Dei, quomodo placeat argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae mundi sunt, quomodo placeat uxori, id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit, quorum amissione crucietur; exuritur amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra conditione more amittendi talia deserit Christum, quamvis doleat dum amittit; salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia
Abbreviated transcription (Latin):
largiuntur aspiciunt. sed quanta rapiunt Nonꝑ
pendunt. in ꝑtuso sacculum mercedes m&unt.
quia profecto has inspemsuae fiduciã intuentes con¬
getunt. sed non intuentes
perdunt
ALITER PACATI¬
is cordes namq: ammonendi sunt : ut certissime
sciant quia quantis lib& uirtutibus polleant.
spiritales fieri nullatenus possunt. si uniriꝑ con
ssc prona cem uonicuat ferre fructus spsrecusa t
Aoc paulinaars umsst inter uos telus e conter¬
dionsonne carnales estis : hinc iterum dient¬

Expanded text:
largiuntur aspiciunt, sed quantum rapiunt non largiuntur aspiciunt, sed quantum rapiunt non perpendunt, in pertuso sacculo mercedes mittunt, quia profecto has in spem suae fiduciae intuentes congerunt, sed non intuentes perdunt.aliter pacatiiscordes namque admonendi sunt ut certissime sciant quia quantislibet virtutibus polleant, spiritales fieri nullatenus possunt, si uniri per servare pacem non curat, ferre fructum spiritus recusat. Hinc Paulus ait: Cum sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis ? Hinc iterum
Abbreviated transcription (Latin):
reprobat dicens. Egodns diligens iudicium &odio
habens rapĩnam inholo causto. Hinc iterum dicit
Hostiȩ impiorũ ab ominabilis. quae offerunitur &ce¬
lere Quisepe quoq & indigentibus subtra huN.
qua edo largiuntur sed quanta eos aniaduensione
rennoperquendam sapientem dñ de monstraer
diteni Qui offert sacrificium & substantia pauperis.¬
quasi quiuictimat filiũ in conspectu patris sui. Quid
namq esse intolerabilius potest. quam mors filii
ante oculos patris : Hoc itaq sacrificium quantaira
aspiciatur ostenditur. quod orbati patris dolõre
comparatur. Et tamenplerũq quanta tribuunt
pensant. quanta aũt rapiunt considerare dissimulant
quasi mercedem numerant & ꝑpendere culpas recusant.
audiant itaq quod scriptum est. Qui mercedes con¬
gregauit. misit eas insacculum ꝑtusum. In sacculam
quippe pertustim uid&ur. quando pecunia mittitur.
sed quando ammittit᷑. ponuid&ur Qui ergo quanta

Expanded text:
reprobat, dicens: Ego Dominus diligens judicium, et odio reprobat, dicens: Ego Dominus diligens judicium, et odio habens rapinam in holocausto . Hinc iterum dixit: Hostiae impiorum abominabiles, quae 68 offeruntur ex scelere . Qui saepe quoque et indigentibus subtrahunt quae Deo largiuntur. Sed quanta eos animadversione renuat per quemdam sapientem Dominus demonstrat, dicens: Qui offert sacrificium de substantia pauperis,quasi qui victimat filium in conspectu patris sui . Quid namque esse intolerabilius potest, quam mors filii ante oculos patris? Hoc itaque sacrificium quanta ira aspiciatur ostenditur, quod orbati patris dolori comparatur. Et tamen plerumque quanta tribuunt, pensant; quanta autem rapiunt, considerare dissimulant. Quasi mercedem numerant, et perpendere culpas recusant. Audiant itaque quod scriptum est: Qui mercedes cogregavit, misit eas in sacculum pertusum . In sacculo quippe pertuso videtur, quando pecunia mittitur; sed quando amittitur, non videtur. Qui ergo quanta
Abbreviated transcription (Latin):
& deboni specie d&eriores fiant hicenim ꝓpriahi¬
discr&e tribuentes. non ut supra iam diximus¬
edin pati entae nar murationem proruunt sed eo¬
pua tese u ropia usq ad auaritiam deuol uuntur
Quid uero corum menteus infelicius quibus de largi¬
Etpeccatorum seges
quass xurtute seminatur Prius itaq ammonen¬
ditunt deut tenere sua rationabiliter sciannio
fatine demum ut aliena non ambiant Sierum
rduli cul pae in ipsa effusone on euritur
suumquam pramos exuberans auaritiae spina
edccasio ergo rapiendi subtrahitur sibene.
tribuant: Quando nimirum didicerint utbona
miusericordiae per inter iectam rapinae Nequita
non confundant Uiolenter enim &quirunt
quae misericorditer largiantur. Sed aliud est pro
peccatis misericordiam facere. aliud promisericor¬
dia facienda peccare Quaeiam. nec misericordiȩ
nuncupari potest. quia addulcem fructũ Mon pro¬
ficit. quae ꝑ uirds pestifere radĩces amarescit

Expanded text:
 de boni specie deteriores fiant. Hi etenim propria i de boni specie deteriores fiant. Hi etenim propria indiscrete tribuentes, non solum ut supra jam diximuimpatientiae murmurationem proruunt; sed cogente se inopia, usque ad avaritiam devolvuntur. Quid ergo eorum mente infelicius, quibus de largpeccatorum seges quasi ex virtute seminatur? Prius itaque admonendi sunt ut tenere sua rationabiliter sciant, et tunc demum ut aliena non ambiant. Si enim radix culpae in ipsa effusione non exuritur, nunquam per ramos exuberans avaritiae spina ccasio ergo rapiendi subtrahitur, si benetribuant, quando nimirum didicerunt ut bona misericordiae per interjectam rapinae nequitiam non confundant. Violenter enim exquirunt quae misericorditer largiuntur. Sed aliud est pro peccatis misericordiam facere, aliud pro misericordia facienda peccare: quae jam nequaquam misericordia nuncupari potest, quia ad dulcem fructum non proficit quae per virus pestilerae radicis amarescit.
Abbreviated transcription (Latin):
Eumq. post
hanc uitam ultrix gehennasuscepit. Nonquia
aliquid inlicitum gessit. sed quia in moderato usu
tũ se licitis tradidit. Ammonendisunttinaces
it nouerint quod hanc primamdõ iniuriã faciuNt
quiadanti sibi omnia nullam misericordiae hostiã
reddunt. Hinc &enim psalmista ait Nondabit
dõ propitiationem suã nec preiũ redemptioNuis
animaesuae. Pr&ium namq. redemptionis dare .ẽ
opus bonũ preuenientenos gratia reddere. Hinc
iohannes & clamãbat dicens. Iam secũris adradĩcẽ
arborũ positaest omnis arbor quȩ non facit fructũ
bonũ excid&ur & inigne mitt&ur. Quiergo se inno¬
xias qui: aliena non rapiunt aestimant. ic tum
secũris uicĩne praeuideant & torporẽ inprouide
securitatis amittant. Nriferre fructds boni operis
neglegunt. a praesenta uita funditus. quasi uiri¬
ditate radicis & secentur. At contra ammonendis
quicea quae habent tribuunt. & aliena rapere non
desistunt: Neualde munifici uidẽre app&ant.¬

Expanded text:
ue post ue post hanc vitam ultrix gehenna suscepit, non quia aliquid illicitum gessit, sed quia immoderato usu totum se licitis tradidit. Admonendi sunt tenaces, ut noverint quod hanc primam injuriam faciunt Deo, quia danti sibi omnia, nullam misericordiae hostiam reddunt. Hinc enim Psalmista ait: Non dabit Deo propitiationem suam, nec pretium redemptionis animae suae . Pretium namque redemptionis dare, est opus bonum praevenienti nos gratiae reddere. Hinc Joannes exclamat dicens: Jam securis ad radicem arboris posita est. Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur . Qui ergo se innoxios, quia aliena non rapiunt aestimant, ictum securis vicinae praevideant, et torporem improvidae securitatis amittant, ne cum ferre fructum boni operis negligunt, a praesenti vita funditus quasi a viriditate radicis exsecentur. At contra admonendi sunt, qui et ea quae habent tribuunt, et aliena rapere non desistunt, ne valde munifici videri appetant, et
Abbreviated transcription (Latin):
ustũ profecto est. ut quiq accipiunt communiter¬
utantur ÷ Hinc &iam salamon ait Qui iustus est
tribu& & non cessabit¬
ut sollicite attendant quod ficulnea quesruota
nonhabuit. contra hanc districtus agricola
queritur. quod &iam terram occupauiti
Terram quippe ficulnea sine fructu occupat. quando
mens tenaciũ hoc quod prodesse multis poterat
occupat. quando locũ quem ꝙercẽre alius ꝑsolẽ
boni operis ualuit. stultus ꝑdesidiae umbram
premit. Hi autem dicere nonnum quã solent :
concessis utimur. aliena non querimꝰ Etsĩ dignã
misericordiae r&ributionem non agimus. Nullo
tamen peruersa perpetramꝰ. Quod idcirco
sentiunt. quia uidelic& aurem cordis a uerbis
caelestibus claudunt Neq enim diues uneuiangelio
caelestibus claudunt
Neq enim diues in euangelio
qui in duebatur purpura & bysso. quie pulabatunr
cotidie splendide aliena rapusse. sed in fructuose
oropriis usus fuisse perhib&ur. Eumq. post¬

Expanded text:
justum profecto est, ut quicunque accipiunt, eo communitejustum profecto est, ut quicunque accipiunt, eo communiteutantur. Hinc etiam Salomon ait: Qui justus est, tribuet et non cessabiut sollicite attendant quod ficulnea quae fructum non habuit, contra hanc districtus agricola queritur, quod etiam terram occupavit. 67 Terram quippe ficulnea sine fructu occupat, quando mens tenacium hoc quod prodesse multis poterat,occupat, quando locum quem exercere alius per solem boni operis valuit, stultus per desidiae umbram premit. Hi autem nonnunquam dicere solent: Concessis utimur, aliena non quaerimus, et si digna misericordiae retributione non agimus, nulla tamen perversa perpetramus. Quod idcirco sentiunt, quia videlicet aurem cordis a verbis coelestibus claudunt. Neque enim dives in Evangeliocoelestibus claudunt. Neque enim dives in Evangelio, qui induebatur purpura et bysso, qui epulabatur quotidie splendide , aliena rapuisse, sed infructuose propriis usus fuisse perhibetur, eumq
Abbreviated transcription (Latin):
mmonendinamq sunt quinec aliẽna app&unt.
nec sua largiunt᷑. ut sollicite sciant qđ ea
de qua sum ptisunt. cunctis hominib terra
communis est Et idcirco alimenta quoq omĩb
communiter prefert : in cas sum se ergo in no¬
centes putant. qui commune dĩ munus sibi
priuatum uindant: Quicum accepta nontri¬
buunt . in proximorũ nece grassantur: quia tot
Boene cotidie perimunt. quod morientiũ pauperũ
apudse subsidia abscondunt: Namcumq lib&
ueces saria indigentibus ministramus sua illis reddimꝰ¬
non nostra largimur: Iustitiae potius debitum
soluimus: quanunuseri cordiae opera implemu¬
uordia cante ehibenda loquero ur ade Aseton¬
dii n cisentiam uestram faciatis corã hominibus
Quiuos fencentiae otam psalmista concineni alt
Dis pnt de dit pauperibur iustista cun simens ant
drerun : Enienim largitatem in pensam pauperd
prenus se nonbanc uocare miseri cordiam sedus ti¬
tãmaluit Quia quod a commune dñõ tribuasir

Expanded text:
dmonendi sunt qui nec aliena appetunt, nec sua largiuntur, ut sciant sollicite quod ea de qua sumpti sunt, cunctis hominibus terra communis est, et idcirco alimenta quoque omnibus communiter profert. Incassum ergo se innocentes putant, qui commune Dei munus sibi privatum vindicant; qui cum accepta non tribuunt, in proximorum nece grassantur, quia tot pene quotidie perimunt, quot morientium pauperum apud se subsidia abscondunt. Nam cum quaelibet necessaria indigentibus ministramus, sua illis reddimnon nostra largimur. Iustitiae potius debitum soluimus, quam misericordiae opera implemucordia caute exhibenda loqueretur, dixit: Attendite ne iustitiam uestram faciatis coram hominibus. Cui quoque sententiae etiam Psalmista concinens dicit: Dispersit dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum . Cum enim largitatem impensam pauperibus praemisisset, non hanc vocare misericordiam, sed justitiam maluit; quia quod a communi Domino tribuitur,
Abbreviated transcription (Latin):
urpatiquo pueriorun amicitus uita nr̃a concorda¬
puraome disuna ipacuti nesi ad eorre ptaonis uenur
psileant. temporalem pacem sibi pttirptensue¬
mĩdent ÷ Rursumq: ammonendisunt: ut candem
pacem dilectione integra intrinsecus teneant.
quam ꝑinuectionem uocis sibi &xtrinsecus turbant
dicitii Cumbis qui oderant pacem eram pacificus.
cum loquebar illis impugnabant me gratis
Ecceloquens impugnabatur. & tamen impugnatꝰ
erat pacificus: Quia nec insanientes cessabat
reprehendere : nec reprehensos negle gebat amare
Dinc &iam paulus ait: Si fieri potest quod & uobest
etornapre sencia et dĩciuep et angelis equales sumnus  indice¬
dic nubi goconsumat none lacio inflat : Norambico ternt na

Expanded text:
ersorum amicitiis vita nostra concordat. Admonendi sunt pacati, ne si ad correptionis verba prosiliant, temporalem pacem sibi perturbare formident. Rursumque admonendi sunt, ut eamdem pacem dilectione integra intrinsecus teneant, quam per invectionem vocis sibi extrinsecus turbant. dicit: Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus, cum loquebar illis, impugnabant me gratis . Ecce et loquens impugnabatur; et tamen impugnatus, erat pacificus, quia nec insanientes cessabat reprehendere, nec reprehensos negligebat amare. Hinc etiam Paulus ait: Si fieri potest, quod ex vobis aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindiceidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena
Abbreviated transcription (Latin):
quod ꝑsem& ipsã ueritas dicat: habee sal in uobis.
& pacem hab&e inuos Sal quippe sine pace nonuir¬
tutis est donum. sed damnationis argumeritunu
Quo enim quisq melius sapit. eo d&erius delin qu&
& idcrco in excusabiliter merebitur supplicium:
quia prudenter si uoluiss& potuit uitare peccatum
Quibus recte quoq ꝑia cobũ dicitur: Quodsi telum
amarũ hab&is : & contentiones sunt in cordib uris.
uolite gloriare &mendaces esse aduersũ ueritatem:
Non est ista sapientia desursum descendens. sed terrena
animalis diabolica: Quae aut̃ desursum est sapi¬
entia. primum quidem pudica est. de inde pacci¬
fica Pudĩca uidelic&. quia caste intellegit:
pacifica aũt. quia ꝑelationem minime se aproximorũ
soci&ate disiungit: Ammonendisunt dissidentes.
ut nouerint quođ tam diu nullũ bonioperis dõ sacri¬
ficium immolant. quam diu a proximorũ caritate
dis cordant: Scriptũ namq est. Sio fferes munus

Expanded text:
quid per semetipsam Veritas dicat: Habete sal in vobis, quid per semetipsam Veritas dicat: Habete sal in vobis, et pacem habete inter vos . Sal quippe sine pace non virtutis est donum, sed damnationis argumentum. Quo enim quisque melius sapit, eo deterius delinquit; et idcirco inexcusabiliter merebitur supplicium, quia prudenter 69 si voluisset, potuit vitare peccatum. Quibus recte quoque per Jacobum dicitur: Quod si zelum amarum habetis, et contentiones sunt in corde vestro, nolite glorNon est ista sapientia desursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica; quae autem desursum est sapientia primum quidem pudica est, deinde pacifica . Pudica, videlicet, quia caste intelligit; pacifica autem, quia per elationem se minime a proximorum societate disjungit. Admonendi sunt dissidentes, ut noverint quod tandiu nullum boni operis Deo sacrificium immolant, quandiu a proximorum charitate discordant. Scriptum namque est: Si offers munus
Abbreviated transcription (Latin):
Sollioti seruarie unitatem sp̃s in uinculo pacis una
corpus asumus spt̃: sicut uocatiesta in pnas s peo
uoca tionis uestraer Adunam igitur uocationus s̃pe
menuta qua ptingitur sinon ad eam unita cũpxmu
mente curratur : Atsȩpe non nulli quoqͣuȩ dã sp̃ai¬
liter dona pcipiunt. suꝑliendo do nuoale on cor¬
diae quod maius est ammittunt. Ntr one
carnem prȩc&eris gulae refrenationẽ quisẽ dora
concordareris quos superat abstinendo contempnat
sed quia abstinentia a concordia sẽparat. quid ani¬
moneat psalmista ꝑpendat. Ait enim. Laudate
eum intymphano &choro : Intymphano namq
sicca & ꝑcus sa pellis resonat : inchoro aut̃ uoces soci¬
&ate concordant. Quis quis itaq corpus affligit.
sed concordiam deserit. dm̃ quidem laudat intym¬
phano. sed non laudat inchoro. Saepe uero dum
quosdam maior scientia erigit. acgerorũ soci¬
etate disiungit: & quasi quo plus sapiunt. eo
a concordiae uirtute desipiscunt: Hi itaq audiaN

Expanded text:
s, in vinculo pacis, unum corpus et unus spiritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestrae. Ad unam igitur vocationis spem nequaquam pertingitur, si non ad eam unita cum mente curratur. At saepe nonnulli quo quaedam specialiter dona percipiunt, eo superbiendo donum concordiae quod majus est, amittunt; ut si fortasse carnem prae caeteris gulae refrenatione quis edomat, concordare eis quos superat abstinendo contemnat. Sed qui abstinentiam a concordia separat, quid admoneat Psalmista perpendat; ait enim: Laudate eum in tympano et choro . In tympano namque sicca et percussa pellis resonat, in choro autem voces societate concordant. Quisquis itaque corpus affligit, sed concordiam deserit, Deum quidem laudat in tympano, sed non laudat in choro. Saepe vero dum quosdam major scientia erigit, a caeterorum societate disjungit, et quasi quo plus sapiunt, eo a concordiae virtute desipiscunt. Hi itaque audiant
Abbreviated transcription (Latin):
duon dilsificia potest ÷ Ati subiunxit quod e nobis est
difiense quippe erat. ut simale acta cordepon tet
habere paeii cum omnibus possentu Sedcre patpe¬
Sed cum tempo¬
ralis pax in prauorum cordibus ge nr̃a uerepatione
consund& in iuiolata nec esse est ut in nr̃o cordur
seriiar de Recte itaq ait quod exuobis est. Acsinimĩrũ
dicat: quia pax &duarum partiũ consenso subsis int
si ab eis qui corripiunt᷑ &pellitur. integra tameruir
urã qui corripitis mente seru&ur. Vndeis demrursũ

Expanded text:
 Si fieri potest, atque subjunxit, quod ex vobis est, difficile quippe erat, ut si male acta corriperent, habere pacem cum omnibus possint, sed cum temporalis pax in pravorum cordibus ex nostra increpatione confunditur, inviolata necesse est ut in corde nostro servetur, recte itaque ait, quod ex vobis est, ac si nimirum dicat: quia pax ex duarum partium consensu subsistit, sed ab eis qui corripiuntur expellitur, integra tamen in vestra, qui corripitis, mente teneatur. Unde idem rursu
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne quite oderant ds̃ oderã illos & suꝑ inimicostuos
it bescebarn ÷ Perfecto odio oderam illos inimici
factisunt mihi: Inimicos cenimdĩ ꝑfecto odio odis se
est. &quid facti sunt diligere. & quod faciunt incre¬
pare: Mores prauorum praemere. uitae ꝓdesse:
Pensandum est igitur quando abincrepatione. quies¬
cit᷑: quanta culpa cum pessimis pax teneat᷑ siꝓphea
tus hoc uelut ihostiãdõ obtulit. quod contrase
prodnõ prauorum inimicitias excitauit: Hincest
quod leuitis moses assumptis gladiis. ꝑ castrorũ media.
transiens quia feriendis noluit peccatorib pardere.
dõmanus dictaest consecrasse: Hinc finees peccari¬
tium ciuiũ gratiam sꝑnens. coeuntes cũ madianĩtis

Expanded text:
Nonne qui te oderant, Deus, oderam illos, et super inimicos tuos Nonne qui te oderant, Deus, oderam illos, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos, inimici facti sunt mihi . Inimicos etenim Dei perfecto odio odisse, est et quod facti sunt diligere, 70 et quod faciunt increpare; mores parvorum premere, vitae prodesse. Pensandum ergo est, quando ab increpatione quiescitur, quanta culpa cum pessimis pax tenetur, si propheta tantus hoc velut in hostiam Deo obtulit, quod contra se pro Domino pravorum inimicitias excitavit. Hinc est quod tribus Levi assumptis gladiis per castrorum media transiens, quia feriendis noluit peccatoribus parcere, Deo manus dicta est consecrasse . Hinc Phinees peccantium civium gratiam spernens, coeuntes cum Madianitis
Abbreviated transcription (Latin):
Et quo delectant praesentia. eo non inquirantur
a&erna : Vnde & persem& ipsam ueritas loquens.
cum terrena pace super nadistinguer&. atq: aduenturã¬
do uobis. pacem relinquo uobis. Relinquo sci
lic& transitariam. dõ mansũram Siergo in eam con
quae relicta est figitur. Numquam adillã quae
danda est ꝑuenitur Paxigitur praesens ita tenen¬
daest. ut & diligi debeat. & contempni. Nssi in mo¬
deratȩ diligitur. iligeñs anuniuis dncul pa teneateus¬
qan redaom uande a consentiendo per ueri soabaue . oris
suil sepace dis iungant. Nedum bumana fornis iurgia
Ie iubade anterni foederis discessione ferantues ligu¬
Quidestiqum pax transittiria: pusiquoddamues tigium
padis aacernae  Quid ergo ese dementius potestuquã
destigia inpuluere in pressa diligere. sed ipsũ quorure¬
pressisunt non amare : Hinedauid dum totum sẽ
ad federa pacis internę constringeret. testadur
quod cum malis concordiam nion tenuerit dicens

Expanded text:
et quo delectant praesentia, eo non inquirantur et quo delectant praesentia, eo non inquirantur aeterna. Unde et per semetipsam Veritas loquens, cum terrenam pacem a superna distingueret, atque ad venturaret, ait: Pacem relinquo volicet transitoriam, do mansuram. Si ergo in ea cor quae relicta est figitur, nunquam ad illam quae danda est pervenitur. Pax igitur praesens ita tenenda est, ut et diligi debeat et contemni: quae si immoderate diligitur, diligentis animus in culpa capituuam redarguant; et consentiendo perversis, ab auctoris sui se pace disjungant: ne dum humana foris jurgia metuunt, interni foederis discissione feriantur. Quid enim pax transitoria, nisi quoddam vestigium pacis aeternae? Quid ergo esse dementius potest, quam vestigia in pulvere impressa diligere, sed ipsum a quo impressa sunt non amare? Hinc David dum totum se ad foedera pacis aeternae constringeret, testatur quod cum malis concordiam non teneret, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ueo prȩceptione pensandum est. quorũ hostia
repellitur. quam intolerabiles culpa monstratur
Iam cum mala cuncta bonissequentib: diluantur.
pensemꝰ quanta sint mala discordiae. quȩ nisi &tincta
fanditus boiiẽ subsequi nion pmittunt : Ammo¬
qendisnt dneordes ues aure amandatis caelesti
deelorant mentes oculos ad consideranda la quae
in inrtirus uersantur aperiant: Quod sacpe auesun¬
Iuo d iueloq generis scse socialiteruola ndo non deser
dod gregator animalia bruta pascuntua queso
solerter aspicimꝰ concordando sibi inrationabilis
natura indicat : quantumi alit perdis cordiamiationa¬
lis piatura committat. Quando haes orationus antrai¬
tione ꝑdidit. quod illa moto naturali custodit
Anor recammomendi sunt pacati nedum plus quã
neces se esł pacem quam possidentam plus a qpo¬
poluam ꝑuenire non app&ant : Plerumque enĩ
grauius intentionem mentium rerum tranquil¬
litas temptat : ut quo non sunt molestaquȩte¬
nent . e eo minus amabilia fiant quae uocant

Expanded text:
et perceptione pensandum est, quorum hostia repellitur, quam intolerabilis culpa monstratur. Nam cum mala cuncta bonis sequentibus diluantur, pensemus quanta sint mala discordiae, quae nisi exstincta subsequi non permittunt. Admonendi sunt discordes, ut si aures a mandatis coelestibus declinant, mentis oculos ad consideranda ea quae in infimis versantur aperiant; quod saepe aves unius ejusdemque generis sese socialiter volando non deserunt, et quod gregatim animalia bruta pascuntur. Quia si solerter aspicimus, concordando sibi irrationalis natura indicat, quantum malum per discordiam rationalis natura committat, quando haec a rationis intentione perdidit, quod illa motu naturali custodit. At contra admonendi sunt pacati, ne dum plus quam necesse est, pacem quam possident amant, ad perpetuam pervenire non appetant. Plerumque enim gravius intentionem mentium rerum tranquillitas tentat; ut quo non sunt molesta quae tenent, eo minus amabilia fiant quae vocant;
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ faciat : Acsiaꝑtedicat: Quid prodest
homini si totũ quod &xtrase est congregat. si hoc
solum quod ipse estdamnat: plerumq autem
citius raptorũ auaritia corrigit᷑. Si in uerbis
am monentis quam fugitiua sit presens uita
qui & ditari in hoc mundo diu conatisema. &etanien
madeptas diuitias diu manere nequiuerunt.
quib festin mors repente &simul abstulit
quic quid corũ nequitiam nec simul necrepente
congregauit: Qui hic nonsolũ raptareliqier̃
sed secum adiudiciũ causas rapinȩ d&culeruntu
Horũ itaq &empla audint quos in uerbis suis
procul dubio & ipsi condemnant: Ut cum post
uerba ad cor redeunt imitare. saltim quos iudi¬

Expanded text:
mentum faciat ? Ac si aperte Veritas dicat: Quid prodest homini si totum quod extra se est congregat, si hoc ipsum solum quod ipse est, damnat? Plerumque autem citius raptorum avaritia corrigitur, si in verbis admonentis quam fugitiva sit praesens vita, qui et ditari in hoc mundo diu conati sunt, et tamen in adeptis divitiis diu manere nequiverunt, quibus festina mors repente et simul abstulit quidquid eorum nequitia nec simul nec repente congregavit; qui non solum hic rapta reliquerunt, sed secum ad judicium causas rapinae detulerunt. Horum itaque exempla audiant, quos in verbis suis procul dubio et ipsi condemnant; ut cum post verba ad cor redeunt, imitari saltem quos judi
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter aperirratq in sermonem breuẽ colligi quo nã
tate colendum dm̃. profecto dicturus es. Breuius hoc
dictũ esse quam uelles. Acde inde p&iturus eatibi
breuiter xplicar i. quae ad singula tria ista ptineant
illa quae in epistolatua quȩrendo posuisti. Cuius

Expanded text:
breviter aperiri, atque in sermonem colligi brevem, quonam breviter aperiri, atque in sermonem colligi brevem, quonam tate colendum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineanilla quae in epistola tua quaerendo posuisti: cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ici non potest dilectissime fililaurenti quantumtua
eruditione deleeter. quamq tecupiam esse sapi entẽ
stultam fecit ds̃ sapientiam huius mundic sed &eorum
de quibus scriptum est: multitudo sapientiũ sanitas est
orbis terrarũ & quales uult a postolus fieriqͣuibus dicit
Volo aut̃ uos sapientes quidẽ esse inbono. simplices autẽ
in libro scĩ iob. Nam ibilegitur. quod ipsa sapientia dixerit
hominis pi&as est sapientia siaut̃ quȩrasquã dixerit
eolo copiecatẽ. distiͫ ctius ingreco repperias. ⁊ heosebiꝰ n.
qui est dicultus dicitur enim grecepi&as & aliter. idest
eusebia. quo nomine significaturbonuscultus. Quãuis
& hiͦc prȩcipue referatur ad colendũ dm̃: sednihilẽ com¬
madius illo nomine. quo euidenter dicultus & pressus
est. Cumquid ess& hominis sapientia dicer&ur.
Quȩris ne aliquid dicibreuius. quip&isame ut breuit̃
magna dicantur : aphoc ipsum tibi fortas sedesideras

Expanded text:
ici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex eorum de quibus scriptum est, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum ; et quales vult Apostolus fieri, quibus dicit, Volo autem vos sapientes quidem esse in bono, simplices autem in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco reperies θεοσέβειαν, qui est Dei cultus. Dicitur enim graece pietas et aliter, id est εὑσέβεια quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum si est paeneste. facile est ea reuoluas & relegas ⁊
utscribis librumame fieri. quem en cheridion ut dicunt
habeas : detuis manibus non redat contines postult̾a: idẽ
quid sequendũ maxime. quid propter diuersas principaliter
heresissit fugiendum inquantũ ratio proreli gione contendat.
Vel quidrationẽ cum fides sit sola conueniat. quid primum.
quidultimum teneatur: Quȩ totius definitionis sum masit.
quidcertum propriũq fideicatholicae fundamentũ: haec
ominia quȩ requirts. procul dubioscies diligenter sciendo.
quide redi quid sperari quidãmari: baec enim maxime immo

Expanded text:
exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; ut scribis, librum a me fieri, quem Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo
Abbreviated transcription (Latin):
uero sola in releͥgione sequenda sunt. hisqui contradicit:
aut omninoꝰ xp̃i nomne alienus est. auther&icus. Haec
sunt defendenda ratione ÷ uelad sensibus corporis inchoata.

Expanded text:
ero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata
Abbreviated transcription (Latin):
populus ut hoc dicer& & in numerabilia t̃alia
sgmi suert arilliud iodoginale unumplurili numen
significatur quandodicm us me telitoli nume¬
sione baptitant paruulos pe gi cenus inreeni¬
sfione petcati. Ala est e contrario loenus irepus
pluralem significatur numerus singulariua pet
in euangelio hero dimortuo dictum est smor¬
tui sunt enim quiquerebant animam pueri uon
dictum est mortuus est et in godo fecerunt
lo quitabi deos aureos : cumunum uitulum fecerint
de quo dixerunt hi sunt diitui isrł quieduxer
ts deterra aegrpti: et hicpluralem pot̾entes
mñtrauit in mundum & in omnes homines ꝑtransit
propter quod &iam paruuli bapti zantur possint
in tellegi plura peccata. si unum ipsum insuaqua si
membra singula diuidatur: pam& suꝑbia est
illic. quahomo insua potius esse quam in dĩ po¬
tes tatedilexit: & sacrilegiũ quia dõ ñcredidit
& homicidium qr sepr aecipitauit in mortem:

Expanded text:
populus, ut hoc diceret et innumerabilia talia. populus, ut hoc diceret et innumerabilia talia. Cum ergo et illud originale unum alio plurali numero significatur, quandossionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem ponentes intravit in mundum, et in omnes homines pertransiit, propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se praecipita
Abbreviated transcription (Latin):
eratiam moriantur peccato: Mortuus dicitun : Si¬
quiamortuus est carni hocest peccatisimilitudini:
Et uiuant delauacro renascendo sicut ipse dese¬
pulchro resurgendo quam lib& corporis &a tẽgeraN
paruulo enim recens nato usquead de crepitum
senem sicut nullus est prohibendusa baptismo.
ita nullus est qui non peccato moriatur in baptis mo
Sed paruuli tantum originali. maiores aũt &iam
his omnibus moriuntur peccatis. quȩ cũq male
uiuendo addiderunt adillud quod nascendo
traxerunt. Sedideo &iam ipsi moripeccato plerũq
dicuntur. cum proculdubio non uni sed multis
peccatis. omnibus quemoriantũr quaecumque.
iam propria commiserunt. uel cogitatione uel
locutione uel opere : Quia &iam persingularẽ
numerum pluralis numerus significarȩ sol& :
Sicut ait ille: utrumq armato milite complent
litteris legitur: oraergo dm̃. ut auferat a nobis
serpentem : pona it serpentis quos patiebatur

Expanded text:
gratiam, moriantur peccato, sicut ipse peccato mortuus dicitur, gratiam, moriantur peccato, sicut ipse peccato mortuus dicitur, quia mortuus est carni, hoc est, peccati similitudini: et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet corporis aetatem geranparvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est probibendus a baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in baptismo. Sed parvuli tantum originali, majores autem etiam his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo traxerunt. Sed ideo etiam ipsi peccato mori plerumque dicuntur, cum procul dubio non uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecunque jam propria commiserunt, vel cogitatione, vel locutione, vel opere. Quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet, sicut ait ille: Uterumque armato milite complent,litteris legitur: Ora ergo ut auferat a nobis serpentem . Non ait serpentes, quos patiebatur
Abbreviated transcription (Latin):
in quibus dammendosis codicibus legitur. his
qui non nouerat peccatum. pronobis peccatum
fecit: Tamquam pronobis xp̃s ipsepeccauerit.
sedait: eum qui non nouerat peccatum idẽ. ixpr
pro nobis ds fecit peccatum: Cui reconcilandi
sumus: hoc est sacrificium propeccatis squodreconci¬
liari. ualerimus : Ipseergo peccatum ut nos iusti¬
tia pec nostra seddĩ: nec in nobis sed in ipso:
Sicut ipse peccatum nonsuum sed nrm̃ niec inse
sed in nobis constitutum similitudine carns
peccatis inqua crucifixus est demonstrauit:
Vt qm̃ peccatum ei noninerat. ita quod ammodo
peccatomorer&ur . dummoritur carni inquaerat
similitudo peccati: et cum uecus tatem peccati
num quam ipse uixiss&. nostram & morte u&eri
ippeccato mortui fueramus reuiuiscentem¬
uitam nouã sua resurrectione signar&: Ipsumest
quod in nobis celebratur magnumbaptos maetis
sacramentum : ut qui cumq adistamꝑtinent

Expanded text:
in quibusdam mendosis codicibus legitur, Is in quibusdam mendosis codicibus legitur, Is qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit; tanquam pro nobis Christus ipse peccaverit: sed ait, Eum qui non noverat peccatum, id est Christum, pro nobis peccatum fecit Deus, cui reconciliandi sumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secnunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentemvitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum, ut quicumque ad istam pertinent