comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum & ambitione s aeculi : ius sistia concubitu: & deipso coniugio meliusaliquid
quam conces sisti monuisti & qm̃ dedisti factumest & antequam dispensatutu
sacramentituifierem sed adhucuiuunt in memoria mea dequa multa locuitus
sum caliumrerumimagines quasibi consuetudomea fixit & occur santus enib
uigilanti quidem carentes uiribus : In sominis autem non solum usque addele¬
tationen sed&iam usque ad consensionem factumque si nulormiondi tan¬
tum ual& imaginis inlusio in anima mea a in carnemea ut londtuno cxtr̃
tunt ranio quacta libus sugiges tionibus resistit uigilans& segeis mdud sopit
ranttur inconcus sus mana : Num quid elauditur cumocules nNun qua sopit
cumsensi ins uipori sn&unde sa epe &iam in somns resistiuuos nosbuis inle
propositi memores at que ineo casti sume permanentes nullumtalibus in le¬
ebris aed loibemi os a fenisim: & tamen tantum interost ut cumaliter aatidit eu¬

Expanded text:
rum et ambitione saeculi. iussisti a concubitu et de ipso coniugio melius aliquid rum et ambitione saeculi. iussisti a concubitu et de ipso coniugio melius aliquid quam concessisti monuisti. et quoniam dedisti factum est, et antequam dispensator sacramenti fierem. sed adhuc uiuunt in memoria mea, de qua multa locutus sum, talium rerum imagines, quas ibi consuetudo mea fixit, et occursantur mihi uigilanti quidem carentes uiribus, in somnis autem non solum usque ad delectationem sed etiam usque ad consensionem factumque simillimum. et tantum ualet imaginis inlusio in anima mea in carne mea, ut dormienti falsa tunc ratio, qua talibus suggestionibus resistit uigilans et, si res ipsae ingerantur, inconcussus manet? numquid clauditur cum oculis? numquid sopitur cum sensibus corporis? et unde etiam saepe in somnis resistimus nostrique propositi memores atque in eo castissime permanentes nullum talibus inlecebris adhibemus assensum? et tamen tantum interest, ut cum aliter accidit eu
Abbreviated transcription (Latin):
rareamat: Quamuis enim gaudeat setolerare mauult tamen nones se. quod toleso
prospera in aduersis desidero: aduersa in prosperis timeo: quis inter haeemedurs
aiterum & tertio adenderio prosperitatis : & quia ipsa aduersita sdura estm line
frangat colerantia : Numquid nontem tatio est uita humana supertendo mi sine
ullo interstitio & tota spesiea nonnisi in magna ualde misericordiatuan aqđ
iubes & iube quoduis: Imperas nobis continentiam & cum sarem ait quidam quia
donum : Per continentiam quippe colligimur & redigimur inunum aquo
inmulta defluximus Minusenim teamat quitecum aliquid amat. qđ non
prooterte amat: Oamor qui semper ardes & numquamex tenibaeno duis¬
titas dis̃meus accendeme : Continentiam iubes daquod iubes & iube quoduis
Iubescerte ut continentiam a concupiscentia carnis: & concupis cendams oliduid¬

Expanded text:
rare amat; quamuis enim gaudeat se tolerare, mauult tamen non esse quod toleret. rare amat; quamuis enim gaudeat se tolerare, mauult tamen non esse quod toleret. prospera in aduersis desidero, aduersa in prosperis timeo; quis inter haec medius et iterum ac tertio a desiderio prosperitatis, et quia ipsa aduersitas dura est et ne frangat tolerantiam! numquid non temtatio est uita humana super terram sine ullo interstitio? Et tota spes mea non nisi in magna ualde misericordia tua. da quod iubes, et iube quod uis. imperas nobis continentiam; et cum scirem, ait quidam, quias esset hoc donum. per continentiam quippe colligimur et redigimur in unum, a quo in multa defluximus; minus enim te amat qui tecum aliquid amat quod non propter te amat. o amor, qui semper ardes et numquam extingueris, caritas deus meus, accende me. continentiam iubes: da quod iubes, et iube quod uis. Iubes certe ut contineam a concupiscentia carnis et concupiscentia oculo
Abbreviated transcription (Latin):
essent non essent : Vocasti& clamasti : & rupisti surditatem meam: corus casti
splenduisti & fugasti caecita temmeam: flagrasti & duxi spm & anhelotibi:
gustaui &esurio & sitio: tetigistime : & exarsi in pacemtuam : cuminhe sero
tibi exominime Nus qua merit mihidolor & labor : & uiuaerit uitamea tota ple¬
nate: Nunc autem quonia quem tuimples subleua seum quoniã tui plenus non
sumi onerimihi sum contendunt la&itiae meae flendae cumletandis maero¬
ribus & exqua parte stet uictoria nescio contendunt merores ei malicum
gaudis bonis : & ex qua partest& uictoria nescio: Eimihidñ e miserore mei ei
mihi eeceuulnera mea non abscondo medicus es aegersum miseri corses mi¬
sersum: Numquid nontemta tio est uitahum ana suꝑterram quisuelit moles¬
tias & difficultates tolerars iubescanonamari : nemo quod tolerat anat uoa tobio¬

Expanded text:
essent, non essent. uocasti et clamasti, et rupisti surditatem meam; coruscasti, essent, non essent. uocasti et clamasti, et rupisti surditatem meam; coruscasti, splenduisti, et fugasti caecitatem meam; fragrasti, et duxi spiritum et anhelo tibi; gustaui, et esurio et sitio; tetigisti me, et exarsi in pacem tuam. Cum inhaesero tibi ex omni me, nusquam erit mihi dolor et labor et uiua erit uita mea tota plena te. nunc autem quoniam quem tu imples subleuas eum, quoniam tui plenus non sum oneri mihi sum. contendunt laetitiae meae flendae cum laetandis maeroribus et ex qua parte stet uictoria nescio. contendunt maerores mei mali cum gaudiis bonis et ex qua parte stet uictoria nescio. hei mihi, domine, miserere mei; hei mihi! ecce uulnera mea non abscondo. medicus es, aeger sum; misericors es, miser sum. numquid non temtatio est uita humana super terram? quis uelit molestias et difficultates? tolerari iubes ea, non amari. nemo quod tolerat amat, etsi tole
Abbreviated transcription (Latin):
in ea quoniã tui memini ex quote didici & in eate in uenio cum recordorte : ubi
ergo te inueniut disceremte: Neque enimiameras in memoria mea prius quam
tedis cerem ubiergo te inueni ut discerem tenisunte suprame : & nusquam locus
&recedimus & accedimus : einus quam locus ueritas ubique praesides omnibus
consulentibus tesimulqueres pondes omnibus &iam diuersa consulentibus: li¬
quide turespondes sed nonliquide omnes audiunt : omnes undeuolunt consulunt:
sed non semper quoduolunt audiunt : Optimus ministertuus est qui non magis intu¬
etur hoc a te audire quod ipse uoluerit : sed pocius hoc uelle quodate audierit : sero
ce amaui pulchritudo tam antiqua & tam noua serote amaui : & eccemtus eras:
& egoforis : & ibite quaerebam & inista formosa quae fecisti deformis in rue¬
bam: mecumeras & cecum noneram: eame tenebant longeate quae si inte non

Expanded text:
in ea, quoniam tui memini ex quo te dedici, et in ea te inuenio cum recordor te. Vbi in ea, quoniam tui memini ex quo te dedici, et in ea te inuenio cum recordor te. Vbi ergo te inueni, ut discerem te? neque enim iam eras in memoria mea priusquam te inuenirem. ubi ergo te inueni, ut discerem te nisi in te supra me? et nusquam locus, et recedimus et accedimus, et nusquam locus. ueritas ubique praesides omnibus consulentibus te simulque respondes omnibus etiam diuersa consulentibus, liquide tu respondes, sed non liquide omnes audiunt omnes unde uolunt consulunt, sed non semper quod uolunt audiunt. optimus minister tuus est qui non magis intuetur hoc a te audire quod ipse uoluerit, sed potius hoc uelle quod a te audierit. Sero te amaui, pulchritudo tam antiqua et tam noua, sero te amaui! et ecce intus eras et ego foris, et ibi te quaerebam et in ista formonsa quae fecisti deformis irruebam; mecum eras, et tecum non eram et ea me tenebant longe a te, quae si in te non
Abbreviated transcription (Latin):
aer sunt scae delic iaeineae quas donastimihi misera cordia cua re sporders pauꝑ¬
fabri castitibi qudlesanc tuarium aedificastitibi tude distibane digpatiorae
memoriae meae ut m anca sinea sedinqua eius partemaneas hoc considerograns¬
conabenim parteseius quas habent a bestiae cunterecordarer quia nonibi te
inueniebam interimagines rerum corporalium & ueni ad partes eius ubi commen¬
daui affectiones animi mei necillic inuenite : & intraui adipsius animimei sedem
quae illiest in memoria mea quoniam sui quoque meminit animus necibitueras. quia
sicut nones imago corporalis nec affectio uiuentis qualis est cumla&amur contris¬
tamur cupimus metuimus meminimus obliuiscimur & quid quid huius modiest :
nec ipse animus es quia dñs ds̃ animitues & commutantur hae c omnia tuautem in¬
cominutabilis manes superomnia & dignatus es habitare in memoriamea ex quo
te didici & quid quaero quolo coeius habites quasi uer& loca ibi sint: habitascerte

Expanded text:
ae sunt sanctae deliciae meae, quas donasti mihi misericordia tua respiciens paupfabricasti tibi? quale sanctuarium aedificasti tibi? tu dedisti hanc dignationem memoriae meae ut maneas in ea; sed m qua eius parte maneas hoc considero. transcendi enim partes eius quas habent et bestiae, cum te recordarer, quia non ibi te inueniebam inter imagines rerum corporalium. et ueni ad partes eius, ubi commendaui affectiones animi mei; nec illic inueni te. et intraui ad ipsius animi mei sedem, quae illi est in memoria mea, quoniam sui quoque meminit animus; nec ibi tu eras: quia sicut non es imago corporalis nec affectio uiuentis, qualis est cum laetamur, contristamur, cupimus, metuimus, meminimus, obliuiscimur et quidquid huius modi est, ita nec ipse animus es, quia dominus deus animi tu es et commutantur haec omnia, tu autem incommutabilis manes super omnia et dignatus es habitare in memoria mea ex quo te didici. et quid quaero quo loco eius habites, quasi uero loca ibi sint? habitas certe
Abbreviated transcription (Latin):
tationũ sagittae quibus adulescentia percuti sol& huius cemodi drpeo reppellan t
Difficile ẽ quim potius in possibile ꝑturbationum in itiis carere quempiam quasi significanti¬
us greci ñ pota enac uocant. Nosut uerbum uestamus e uerbo ante passiones possumus dt
ncc duides geuini eo grta tones male bomicidia adulteria fornicationes fusta falsa testimo¬
manus as phemiae ex quo pispicuum e uxta alterius libritestimonium ꝓdiuius et corbo¬
minis apuerila admalium aenter opera carnis & sos quae a płs paulus enumerat me

Expanded text:
tionum sagittae, quibus adulescentia percuti solet, huiusce modi clipeo repellantur. difficile est, quin potius inpossibile, perturbationum initiis carere quempiam, quas significantius Graeci jzoojtadeiag uocant, nos, ut uerbum uertamus e uerbo, antepassiones pocorde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae. ex quo perspicuum est-iuxta alterius libri testimonium-procliuius esse cor hominis a pueritia ad malum et inter opera carnis et spiritus, quae apostolus Paulus e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere sed idcredebam aliquandor obustius aliquando exilius sempertamen credidi
& essete & curam nostrigerere &i am signor abam uel quid sentiendum es s& de substanti¬
atua uel quacuia ducer& aut reducer& adte Ideoq cumes semus infirmi adinuenien¬
dam liquidaratione ueritatem : & ob hoc nobis opus ess& austoritate scarum litte rarum
iamcredere coeperam nullo modo cefuisse cributurum tam excellentem illius scripturae
peromnesiamterras austoritatem . nisi & peripsam tibi credi & peripsamte quaeri uoluisses
iamenim absurditatem quae mein illis litteris solebat offendere. cum multa exeis proba¬
biliter exposita audissem ad sa cramencorum alticudinem referebam: eo quemibi illa

Expanded text:
pertinere. Sed m credebam aiiquando robustius, aliquando exilius, semper tamen credidi pertinere. Sed m credebam aiiquando robustius, aliquando exilius, semper tamen credidi et esse te et curam nostri gerere, etiamsi ignorabam uel quid sentiendum esset de substantia tua uel quae uia duceret aut reduceret ad te. ideoque cum essemus infirmi ad inueniendam liquida ratione ueritatem et ob hoc nobis opus esset auctoritate sanctarum litterarum, iam credere coeperam nullo modo te fuisse tributurum tam excellentem illi scripturae per omnes iam terras auctoritatem, nisi et per ipsam tibi credi et per ipsam te quaeri uoluisses. iam enim absurditatem, quae me in illis litteris solebat offendere, cum multa ex eis probabiliter exposita audissem, ad sacramentorum altitudinem referebam eoque mihi illa
Abbreviated transcription (Latin):
tium tam multa delocis at que urbibus quae non uideram tam multa amicis tãmul¬
ta medicis tammulta hominibus aliis atque aliis. quaenisi crederentur omnino in hacuita
nihil ageremus postremo quam in concusse fixum fider&inerem dequibus parentibus ortus esse
quod scire non possemnisi audiendo credidissem : persua sistimihi non quicrederent libristuis.
quos tanta in omnibus feregentibus austoritate fundasti. sed qui non crederent esseculpan¬
dos nec audiendo sesse siqui fortemihi dicerent undescis illos libros. unius ueri & ueracissi¬
midispũessebumanogeneri ministratos : Id ipsum enim maxime credendumerat. quonũ
nulla pugnacitas calumniosarum quaestionum. pertam multa quaelegeram intersa
confligentium philo sophorum extorquere mihi potuit : ut aliquando non crederem te
esse quid quid esses quod egonescirem aut amministrationem rerum humanarum atte

Expanded text:
tium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multa medicis, tam multa hominibus aliis atque aliis, quae nisi crederentur, omnino in hac uita\'i nihil ageremus, postremo quam inconcusse fixum fide retinerem, de quibus parentibus ortus essem, quod scire non possem, nisi audiendo credidissem, persuasisti mihi non qui crederent libris tuis, quos tanta in omnibus fere gentibus auctoritate fundasti, sed qui non crederent esse culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis illos libros unius ueri et ueracissimi dei spiritu esse humano generi ministratos?" id ipsum enim maxime credendum erat, quoniam nulla pugnacitas calumniosarum quaestionum per tam multa quae legeram inter se confligentium philosophorum extorquere mihi potuit, ut aliquando non crederem te esse quidquid esses, quod ego nescirem, aut administrationem rerum humanarum ad te
Abbreviated transcription (Latin):
manentem & exnullo deficientem sed sicut euenire assol& . ut malum medicum expertus &iã
bonotimeat secommit tere: ita erat ualitudo anime meae quaeutique nisi credendos anari
non poterat. & nefalsa creder& curari recusabat resistens manibustuis qui medicamenta
fidei confecisti &sparsisti supermorbos orbis terrarum. & tantamillis austoritatem tribu¬
isti ex hoc tamen quoque iam praepones dostrinam catholicam modestius ibi minimeque
falla citer senti ebam iuberi : ut creder&ur quod nondemonstrabatur. siue ess& quid sed cui
forte non ess& si ue nec quidess& quam illic temeraria pollicitatione scientiae creduli¬
tatem in rideri : & postea tam multa fabulo sissima & absurdissima quia de monstrari
non pocerant credenda imperari : deinde paulatim tudñe manumittissima & misericor¬
dissima pertrastans & componens cormeum consideranti quam innumerabilia creder ẽ
quae non uiderem neque cumgererentur affuissem sicut tammulta in historia gen¬

Expanded text:
per manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset — quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innumerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut tam multa in historia gen
Abbreviated transcription (Latin):
oul ans s rop ouerem auonod ere dendum es sx nonnsiltans opponetem qualta ereditumetta
quoclin der qusscor & gaerisse quodenim falsa osent posteamibni claruit rostumnta menrat
uoincao t lesent & ame aliq ando oroertis habita fuissent cum catho acamtuta neuera
ontentiomibus aes sarem & inondum compertam uera docentomin caort saln anntuso en etees
nauusrauitor di susiban: raque consindobar d con uerteba tegaudt amos neus q ceni
saginei qirgss aonecturscia nihi nomenxõ in fantia est in ditum nonsa greteis faretiles
mugos neqi hos uabere idostrnasuasaña quo de crea torentom mansa pepa tiuisn hota
uunas sumnum  oplum tamen undiquȩ terminatum noi gromiun inspatiumlo
sio ora ontruderg iuidebam a am quodu& era scriptalegis etorori a ariandannor
aoociulomili legenda propone rentur quo ante a uidebantur ab surtia a sum an uoba
aiigrdas sine commendar& saeo ei popularibus ser monibus nis di camem ambr uso¬

Expanded text:
pulsans proponerem quomodo credendum esset, non insultans opponerem quasi ita creditum esset: multa incerta quasi certa garrisse. quod enim falsa essent, postea mihi claruit. certum tamen erat, quod incerta essent et a me aliquando pro certis habita fuissent, cum catholicam tuam caecis contentionibus accusarem, etsi nondum conpertam uera docentem, non tamen ea docentem, quae grauiter accusabam. itaque confundebar et conuertebar et gaudebaici tui, in qua mihi nomen Christi infanti est inditum, non saperet infantiles nugas; neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamvis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea uidebantur absurda, cum arguebam tadiligentissime conmendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosi
Abbreviated transcription (Latin):
gant ut comedant & bibant & balneas adeant munditias app&ant unguenta non spernant
anmagis pudicitiam &ieiunia & illuuiem corporis utiq illa praecipit quae plena uirtutis suf
Faceatur ergo publice qđ domilo quitur aut & si & domi eadem doc& qua e publice: a puellarĩ
consortio separandus ẽ. Non erubescere iuuenem & monachum ut sibi uid&ur disertum
cuius deore ueneres fluunt cuitanta in sermocinando ellgantia ẽ ut comicosale ad ep¬
reconsꝑsus sit iustrare nobilium domus. herere s alutationibus matronarum religion
nrã e pugnam facere & fidem xp̃i contentione torquere uerborum atq interhaec fra¬
trisuo d&rahere : Vtiq sierrareme arbitratus est : In multis enim offendimusons
& siquis in uerbo non peccat hic ꝑfectus ẽ uir. debuit uel arguere uel interrogare ꝑ

Expanded text:
gant, ut comedant et bibant, ut balneas adeant, munditias adpetant, unguenta non spernant? gant, ut comedant et bibant, ut balneas adeant, munditias adpetant, unguenta non spernant? an magis pudicitiam et ieiunia et inluuiem corporis? utique illa praecipit, quae plena uirtutis sunt: fateatur ergo publice, quod domi loquitur, aut, si et domi eadem docet, quae publice, a puellarum consortio separandus est. non erubescere iuuenem et monachum et, ut sibi uidetur, disertum, cuius de ore Ueneres fluunt, qui tantae in sermocinando elegantiae est, ut comico sale ac lepore conspersus sit, lustrare nobilium domos, haerere salutationibus matronarum, religionem nostram pugnam facere et fidem Christi contentione torquere uerborum atque inter haec fratri suo detrahere! utique, si errare me arbitratus est — in multis enim offendimus omnes et, si quis in uerbo non peccat, hic perfectus est uir —, debuit uel arguere uel interrogare per
Abbreviated transcription (Latin):
sec mirum sime & absentem &iam diu absque usulatinae linguae semi graeculũ barbarũ q
homolatinis simus & facundissimus super& cum prae sentem iouini anum hiesubone qualem &
quantum uirũ cuius nemo scripta intelleger& quisibitantum caner& & musis eloquentiae suac
mole oppresserit: Que soigitur tepater carissime ut moneas eum nelo quatur contra ꝓpositũ
suum necastitatem habitu pollicens uerbis destruat ne uirgo uel continens ipseenim uiderit
quid eẽ sei act& maritos uirginibus conpar& & frustra aduersus hominem disestissimum tan¬
totempore digladiatus sit. Audio practerea eum libenter uirginum &uiduarum cellula
circumire & adducto suꝑcilio desacris intereas litteris philoso phari: Qui dinsecr&o quidincu¬
biculo mulierculas doc& ut hocsciant eẽ uirgines quod maritatas ut florem a&atis non negle¬

Expanded text:
nec mirum, si me et absentem et iam diu absque usu Latinae linguae semibarbarumque nec mirum, si me et absentem et iam diu absque usu Latinae linguae semibarbarumque homo Latinissimus et facundissimus superet, cum praesentem Iouinianum — Iesu bone, qualem et quantum uirum, cuius nemo scripta intellegeret, qui sibi tantum caneret et Musis! — eloquentiae suae mole oppresserit. Quaeso igitur te, pater carissime, ut moneas eum, ne loquatur contra propositum suum, ne castitatem habitu pollicens uerbis destruat, ne uirgo uel continens — ipse enim uiderit, quid esse se iactet — maritos uirgiriibus conparet et frustra aduersus hominem disertissimum tanto tempore digladiatus sit. audio praeterea eum libenter uirginum et uiduarum cellulas circumire et adducto supercilio de sacris inter eas litteris philosophari. quid in secreto, quid in cubiculo mulierculas docet? ut hoc sciant esse uirgines, quod maritas, ut florem aetatis non negle
Abbreviated transcription (Latin):
cam &uthumana contemnam sin ecausa gregorium natantenum & didimum inscriptu¬
risscis cathecistas habui. Nihilmihi hebreorum ꝓfuit eruditio & ab adulescencia usque
adhanc a&atem cotidiana in lege ꝓph&is euangeliis a postolisq: meditatio : Inuentus
tia tullium argumentis aristotelen prudentia platonem eruditione aristharcum
ris uincere tractatores : Deniq dicit᷑ materiam poscere & carneaeum aliquid refe¬
rens inutramq pastem hocẽ & ꝓpiustitia & contra iustitia disputare liberatus est
mundus depericulo & hereditariae uelcentum uirales causae debaratro eruditȩ qđ hic
forum neglegens se ad ec clesiam transtulit : quis hoc nolente fuiss& in noxius : quem
criminosum non huius seruas s& oratio cum co episs& indigitos partire causam. & sillo¬
gis morum suorum r&ia tendere: Namsi aplossis pedem intendiss& oculos rugass&
frontem Iactass& manum uerbatonass& tenebras ilico anteoculos offudiss& iudicibus

Expanded text:
 ut humana contemnam, sine causa Gregorium Nazanzenum et Didymum in scripturis sanctis xa{bY7jtas habui; nihil mihi Hebraeorum profuit eruditio et ab adulescentia usque ad hanc aetatem cotidiana in lege, prophetis, euangeliis apostolisque meditatio. Inuentus tia Tullium, argumentis Aristotelen, prudentia Platonem, eruditione Aristarchum,ris uincat tractatores. denique dicitur materiam poscere et Carneadeum aliquid referens in utramque partem, hoc est et pro iustitia et contra iustitiam, disputare. liberatus est mundus de periculo et hereditariae uel centumuirales causae de barathro erutae, quod hic forum neglegens se ad ecclesiam transtulit. quis hoc nolente fuisset innoxius? quem criminosum non huius seruasset oratio, cum coepisset in digitos partiri causam et syllogismorum suorum retia tendere? nam si adplosisset pedem, intendisset oculos, rugasset frontem, iactasset manum, uerba tornasset, tenebras ilico ante oculos iudicibus offudisset.
Abbreviated transcription (Latin):
uere carnis & spuuirginitatem felicem: Saluta reliqueum castitatis chorum &
domesticam tuam ecclesiam : cui omnia &iam qua&ua sunt: Timeo nedormiente pa¬
trifamilias in imicus homoritania suꝑ semin&: quamuis enim dicere auideant
ego ciuitas firmata ciuitas qua enon oppugnatur nullus hostili exercitus obsi¬
dente securus est nemo utbeatus crprianus ait utsatistutaus periculo pximus ex¬
emolar epistolȩ si accipere uoluerit nñt marcella tribuito & memento mei ob¬
secrans ut dñs ilĩs xp̃s conter& satanan subpedib nr̃is uel ociter

Expanded text:
uere carnis et spiritus uirginitate felicem; saluta reliquum castitatis chorum et uere carnis et spiritus uirginitate felicem; saluta reliquum castitatis chorum et domesticam tuam ecclesiam, cui omnia, etiam quae tuta sunt, timeo, ne dormiente patre familias inimicus homo zizania superseminet. quamuis enim dicere audeant: ego ciuitas firma, ciuitas, quae obpugnatur, -nullus hostili exercitu obsidente securus est. nemo, ut beatus Cyprianus ait, satis tutus periculo proximus. exemplar epistulae, si accipere uoluerit ptXoitovoto\'tt nostra Marcella, tribuito et memento mei obsecrans, ut dominus Iesus conterat satanan sub pedibus nostris uelociter
Abbreviated transcription (Latin):
hocex planꝰ atione non indig&. se dom ne luce manifestius e exiluporis sais letia
secun damilluđ quod intestionumero exposuimus: Septima conexio esquase sẽn thre¬
ma quo criniosoquoque septenario numerosit mrsticus in tellestus. cofii s. sen da
Orecce. quidhoc sacrituus sesaemento : quidabhoc sacramento uoluptdte acundi¬
us quac ubique melle sunt dulciora quamdi scire prudentiam : & in abdita eius
intnere & sensum ereatoris in spicere & sermones dñitui qui abhuius mundi sapien¬
tibus deridentur plenos docere sapientia spiritali: habeant sibi c&eri suas opes¬
gemma bibant serico niteant plausu populi delestentur : & peruarias uoluptates
diuitiassuas uincere nequeant: Nrãe diuitiȩsunt in legedñi meditaridie ac nolte
pulsa reianuam non patentem panestrinitatis accipere. & sacculi fluctus dño pre¬
cunte calcare : Salut a blesyllam & eusto chium tyrunculas nr̃as saluta felicianem

Expanded text:
Hoc explanatione non indiget, sed omni luce manifestius est, ex ScripturiHoc explanatione non indiget, sed omni luce manifestius est, ex Scripturisecundum illud quod in tertio numero exposuimus. Septima connexio est quae et extrema, quod et in ipso quoque septenari13. Oro te, quid hoc sacratius sacramento? quid hac voluptate jucundius? Qui cibi, quae mella sunt dulciora, quam Dei scire prudentiam, et in abdita ejus intrare, et sensum Creatoris inspicere, et sermones Domini Dei tui, qui ab hujus mundi sapientibus deridentur, plenos discere sapientia spiritali? Habeant sibi cgemma bibant, serico niteant, plausu populi delectentur et per uarias uoluptates diuitias suas uincere nequeant: nostrae deliciae sint in lege domini meditari die ac nocte, pulsare ianuam non patentem, panes trinitatis accipere et saeculi fluctus domino praeeunte calcare. Saluta Blesillam et Eustophium, tirunculas nostras; saluta Felicianen,
Abbreviated transcription (Latin):
intellegentiae ordo dicendus est: Aleph beth. gimel del&h prima conexio
est dostrina domus plenitudo tabularum : a quo uidelic& dostrina aeccde¬
siaequae domusdĩ ẽ. in librorum repperiatur plenitudo diuinorum : Sec n¬
da conexio ẽ.: he uau.tai. &h. ista : & haec uita. Quae enim alia potest ee
uita sine scientia scripturaerum perquam &iam ipsex p̃s agnoscitur. qui ẽ
uita credentium: testia conexio abeth. teth uoth. bonum principium. qui¬
a quamuis nunc sciamusuniuersaquae serapta sunt : tamen ex paste cognos¬
cimus & expaste ꝓphe amus &inũno perspeculum uidemus inenigmate:
Cumautem̃ meruutimus esstum xp̃o &similes angelis fuerimus : tunclibro¬
rum dostrina cessabit : Quasta conexio ẽ caf. lamecha manus disciplinȩ¬
siue cordis: manus intelleguntur ulopere : con&e disciplina interprae& ant᷑
& uinta conexio .e. mem. nun. samech. exipsis seripite tut orlrs a&etn

Expanded text:
intelligentiae ordo dicendus est Aleph, Beth, Gemel, Deleth, prima connexio intelligentiae ordo dicendus est Aleph, Beth, Gemel, Deleth, prima connexio est, doctrina, domus, plenitudo, tabularum; quod videlicet doctrina Ecclesiae, quae domus Dei est, in librorum reperiatur plenitudine divinorum. 7. Secunda connexio est, He, Vau, Zai, Heth, ista, et haec, vita. QUAE ENIM ALIA POTEST euita sine scientia scripturarum, per quas etiam ipse Christus agnoscitur, qui est uita credentium? Tertia conexio habet \'bonum principium\', quia, quamuis nunc sciamus uniuersa, quae scripta sunt, tamen ex parte cognoscimus et ex parte prophetamus et nunc per speculum uidemus in aenigmate; cum autem meruerimus esse cum Christo et similes angelis fuerimus, tunc librorum doctrina cessabit. Quarta conexio est \'masive cordis. Manus intelliguntur in opere. cor et disciplina interpretantur . Quinta connexio est, Mem, Nun, Samech, ex ipsis, sempiternum, adjutorium.
Abbreviated transcription (Latin):
m &s uonaobico supputatur ab eoloeo in quoait mulierem fostem quis inueni
da q̃uiomodo autem inhisnrĩs : ltteris non potest quis ad legenda uerbatexa¬
daqne ꝓcederenisi prius ab clementis coeperit: ⁊ ta & in scripturis diuinis ora
uaneius caqua eoia iore sunt nosse : inisi ab & hice ipsis babuerimus eordium sc̃
cundum illud quod proph&a dicit : amandatistuis intellexi. quoduidelic& post
opera coeperit habere scientiam secr& orum: Verlimiam complendum est qđ
p&isti ut sensum unius cuiusq elementi anterpra&atio ad nexa significe:
larum: Vau et taubehuita lechbonum Ioth principium Caf. manus
Lam&b disciplinae siue cordis: Nem. exipsis : Nun. sempiternum Sam&h
adiutorium ain fons siue oculur : tecasa porin nomabos se ditum intelli¬
genieliterarum ambiguitate fallaris : Sade iustitiae Cof uocatio Res
capitis. Sem derTium Thau. signa: Post interpra&ationem elementorum e¬

Expanded text:
ametro iambico supputatur ab eo loco, in quo ait: « Mulierem fortem quis inveniet? ametro iambico supputatur ab eo loco, in quo ait: « Mulierem fortem quis inveniet? » . Quomodo autem in his nostris litteris non potest quis ad legenda verba texendaque procedere, nisi prius ab elementis coeperit: ita et in Scripturis divinis non valeamus ea, quae majora sunt, nosse nisi ab ethica habucundum illud, quod propheta dicit: a mandatis tuis intellexi, quo uidelicet post opera coeperit habere scientiam secretorum. uerum iam conplendum est, quod petisti, ut sensum uniuscuiusque elementi interpretatio adnexa significet.haec. Heth, vita. Tet, bonum. Iod, principium. Caph, manus. Lamed, disciplinae sive cordis. Mem, ex ipsis. Nun, sempiternum. Samech, adjutorium. Ain, fons sive oculus. Phe, os, ab ore, non ab osse dictum intellige, ne litterarum ambiguitate fallaris. Sade, justitia. Coph, vocatio. Res, capitis. Sen, dentium. Thau, signa. 6. Post interpretationem elementorum
Abbreviated transcription (Latin):
inpriorib psalmis singulis litteris singulos uersiculos quitrim& conambico¬
ipsu constant esse subnexos iuferiores uero teta mero ambico dedino psul
lco sicut deutero nomii canticum scriptum est : Incente suĩmoo Eauo decrenrosãu¬
mo singilas ltcerus. oetoni uersus sequuntur: Incentesimo quados gesuino no
sioguss litteris singuli uersus gemini deputantur: Sunt qui& alaos p uert mae
ord ine incipere sed falsa corum opinio .e. Habes & in lamentationibr bueremnis
qua iuor u fab&a equibus duo prima quasi saffico mero scrigta suier pita
tres ueesiculos quisibi conexisunt & abuna tantum littera incipiunt herdici
comima coiadndet estium denond fabeum trim&ro scriptum ẽ & ternis. lit
secundadiler berniuersus incipiunt. Quasti oual fab&uma simile est primo&
secuindo ꝓuebia quoque salomonis extremum dudid al sabeum quodtedr¬

Expanded text:
in prioribus Psalmis, singulis litteris singulos versiculos, qui trimetro iambicoin prioribus Psalmis, singulis litteris singulos versiculos, qui trimetro iambico constant, esse subnexos. Inferiores vero tetrametro 148 iambico constare, sicuti et Deuteronomii Canticum scriptum est. In centesimo decimo octavo Psalmo singulas litteras octoni versus sequuntur. In centesimo quadragesimo quarto singulis litteris singuli versus gemini deputantur. Sunt qui et alios hoc ordine putent incipere, sed falsa eorum opinio est. Habes et in Lamentationibus Jeremiae quatuor Alphabeta, e quibus duo prima quasi Saphico metro scripta sunt: quia tres versiculos qui sibi connexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt Heroici comma concludit. Tertium vero Alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litsed eisdem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile est primo et secundo. Proverbia quoque Salomonis extremum claudit alphabetum, quod tetr
Abbreviated transcription (Latin):
legebamus uidebantur in sestȩ : Respondi secundum ordinem lit terarum eum
esse conpositum: quoduidelic& exprimalittera qua e a pud eos uocatur alephoetoi
uersus inciperent: Rursus ex sequenti b&h totidem uersus exordium sumꝓperdea
ac postea exgemel idem numerus compler&ur atq ita usque ad tauqua e apudeo
extremalittera ẽ psalmum eẽ scriptum : & ex singulis quibq elementis ielcem¬
dum interpracationem eorum debere intellegi quae sequerentur i dentidem
fateor uerum quia propter barbariem linguae memorȩ labitiunemndoo
diximus desideras commentariolum fieri utsi inaliquo foste ticuba debes oult¬
uionem letio consolar&ur acpriusquam desingulis disseram scire debesquat¬
tuorpsalmos secundum ordinem hebreorum incipere elemen : ghumc deceso
mnum Pextum cente simum decimum &centesimum. undecimum &bune dequo
nune scribimus & centesimum quad iegesimum quastum. Derum deber iGuico

Expanded text:
legebamus, uidebantur insertae. Respondi secundum ordinem litterarum eum legebamus, uidebantur insertae. Respondi secundum ordinem litterarum eum esse conpositum, quo uidelicet ex prima littera, quae apud eos uocatur aleph, octo uersus inciperent, rursus ex sequenti beth totidem uersus exordium sumerent ac postea ex gimel idem numerus conpleretur atque ita usque ad tau, quae apud eos extrema littera est, psalmum esse conscriptum et in singulis quibusque elementis secundum interpretationem eorum debere intellegi, quae sequerentur. identidem fateor; uerum, quia propter barbariem linguae memoria elabitur omne, quod diximus, desideras commentariolum fieri, ut, si in aliquo forte titubaris, obliuionem lectio consoletur. Ac priusquam de singulis disseram, scire debes quattuor psalmos secunduntesimum decimum, et centesimum undecimum, et hunc de quo nunc scribimus, et centesimum quadragesimum quartum. Verum debes scire
Abbreviated transcription (Latin):
ne pariter a depõris inueneris putestibi q̃q scripta eẽ. quae scripta sunt: albinam
comonenem matrem ualere cupio decorpore loquor qui in spũ ualeat nonignorans ẽã¬
qudepeste salutari obsecrdiaat it && duplici pi&atis officio focilari coinumaatq
eãdem xp̃iana simul diligatur & mater T LERONIMUS AOMARCILIAMN
udics testius cumcentesimum octauum decimum psalmum tibi insinu¬
are conarer & dicerem omnem moralem Locum in eo ẽẽ conprehensum&
quomodo philosophi solent disputationes suas inphisicam & oetoricam loicãq
pastiri. ita & eloquia diuina autdenatura disputare utingenesi & ecdesiaste:
aurdemoribus ut in prouerbis & i n omnib: sparsim libris. aut delorca ꝓqua
sepe proponat assumat confirm& atque condudat: quae prie astis dialesticȩ
sepe pstudio sissime per quisisti: quid sibi uelint hebre ȩ littere quae psalmo quẽ

Expanded text:
nae pariter ac leporis inueneris, putes tibi quoque scripta esse, quae scripta sunt. Albinam, nae pariter ac leporis inueneris, putes tibi quoque scripta esse, quae scripta sunt. Albinam, communem matrem, ualere cupio.- de corpore loquor, quin spiritu ualeat, non ignorans — eamque per te salutari obsecro et duplici pietatis officio focilari, quo in una atque eadem Christiana simul diligatur et mater. XXXIII. AD PAULAM. udius tertius, cum centesimum octavum decimum Psalmum tibi insinuare conarer, et dicerem, omnem moralem locum in eo esse comprehensum; et quomodo Philosophi solent disputationes suas in Physicam, Ethicam, Logicamque partiri, ita et eloquia divina aut de natura disputare, ut in Genesi, et in Ecclesiaste, aut de moribus, ut in Proverbiis, et in omnibus sparsim libris, aut de Logica, pricet Apostolus saepe proponat, assumat, confirmet atque concludat, quae proprie artis dialecticae sunt studiosissime perquisisti, quid s
Abbreviated transcription (Latin):
estimapauacepistolom scriberem causae duplicis fuit quod & tabellarius
festinabat: &ego alio opere decemptus hoc quasi par ergio meoccupare nolui
quaeras quidnam illud sit tam grande tam necessarium quo epistolicae confabula¬
dionis munus exclusum sit : lam pridem cumuoluminibus hȩbnteorum editionem
aquile confero ñequid forsitan propter odium xp̃i sinagoga mutauerit: &ut amice
mente fadbas. qua ea dnnãm fidem pestineant roborandum plura repperio Nunc
cdu n ropeiis sa lomone psalterio regnorum que libris examussim recensxises¬
ocdum teneo quem illi eles moth uocant ad leuiticum transiturus : uidesigitur quod
ullum officium huic operi praeponendum .ẽ. at tamen nec urentius foste nosteo
stoestum cucurrerit duas epistolas quas ad sorem tuam paulam ciusquepignus eu¬
te dium miseram huic sermunculo ad nexui ut dum illa legis & inhis aliquid doctri¬

Expanded text:
Ut tam paruam epistulam scriberem, causae duplicis fuit: quod et tabellarius Ut tam paruam epistulam scriberem, causae duplicis fuit: quod et tabellarius festinabat et ego alio opere detentus . hoc quasi parergio me occupare nolui. quaeras, quidnam illud sit tam grande, tam necessarium, quo epistolicae confabulationis munus exclusum sit. iam pridem cum uoluminibus Hebraeorum editionem Aquilae confero, ne quid forsitan propter odium Christi synagoga mutauerit, et, ut amicae menti fatear, quae ad nostram fidem pertineant roborandam, plura repperio. nunc iam Prophetis, . Salomone, Psalterio Regnorumque libris examussim recensetis Exodum teneo, quem illi ele smoth uocant, ad Leuiticum transiturus. uides igitur, quod nullum officium huic operi praeponendum est. attamen, ne Currentius forte noster frustra cucurrerit, duas epistulas, quas ad sororem tuam Paulam eiusque pignus Eustochium-miseram, huic sermunculo adnexui, ut, dum illa legis et in his aliquid doctri
Abbreviated transcription (Latin):
natus adseruit magis stare sententiam si scribatur frustus laborum aliꝗsem
man ducare & non labores frustuum: Vnde spiritalem intel legentiam debe¬
lebat intellegiusus ẽ persuadendi quanta semperfalsitas indig& ut uera uideatur
cum in hoc loco non lxx interpricetes sed latinide greco uerbi ambiguitate decepti
bapnoie frastus magis quam manus interp̃tati sunt cum Rapintoi manus quo que di¬
cantur quo dinebreo ponitur ctiaffacx & simmachus quintaque editio transtule¬
runt manum tuarum ut ambiguitatem prioris sermonis effugerent cum haec fur¬
tiui ut aiunt operis ad lucubratiunculam uel ox notarii manus medit tante si gna¬
re e plura dicere cogitarem ĩ amferme quasta noctis hora excesserat & re¬
pente stimulis quibus dam dolentis stomachi sus citatus inorationem pripui ut
saltem reliqua horarum patia s ubrepente somno frustretur in firmita. Ił¬
ITEM ADMARCILLAM

Expanded text:
natus adseruit magis stare sententiam, si scribatur \'fructus laborum\' aliquem natus adseruit magis stare sententiam, si scribatur \'fructus laborum\' aliquem manducare: et non labores fructuum\'; unde spiritalem intellegentiam debelebat intellegi, usus est persuadendi, quanta semper falsitas indiget, ut uera uideatur, cum in hoc loco non septuaginta interpretes, sed Latini de Graeci uerbi ambiguitate decepti xapitoac \'fructus\' magis quam \'manus\' interpretati sunt, cum xapitol \'manus\' quoque dicantur, quod in Hebraeo ponitur \'chaffach\', et Symmachus quintaque editio transtulerunt \'manuum tuarum\', ut ambiguitatem prioris sermonis effugerent. Cum haec furtiuis, ut\' aiunt, operis ad lucubratiunculam uelox notarii manus me dictante signaret et plura dicere cogitarem, iam ferme quarta noctis hora excesserat et repente stimulis quibusdam dolentis stomachi suscitatus in orationem prorui, ut saltim reliquo horarum spatio subrepente somno frustraretur infirmitas. I. AD MARCELLAM.
Abbreviated transcription (Latin):
uer sut sceptis HeX qualiter traenstulerunt &inhebreo ecincunst isedit ionio
ita repperi Beatusuir quirepleuerit phar& raem suam exupsis ant quua recca¬
forem semel sumpsercet: ex sagitas &in phar&rem quo que translatios ses¬
fetur. Excussos autem & consu&udo sermonis humani uegdos &robustos&¬
ebant opus &medui eorum habebant hastas &scutas & arcus & thoro casisepiris¬
cupes postomnem domum iuda aedificantium in muro: Ex quo anima duonut¬
nos &on pnceseniloco proadulescentib atq puberib excussos positos donut
illes oppinatus ẽ ꝓ apłis quiex cussi a pedum excusione dica ed s dici atemociouis¬
neine procreentur & insimilitudinem sagitta rum manudnicondneautu rqus
sequefui quoque psalmo heliodorus magisquam hilarius noster emocuit qui
deeo loco inquo scriptum c̃. labores fructum tuorum manducabis uaria oppi¬

Expanded text:
eptuaginta, qui aliter transtulerunt, et in Hebraeo et in cunctis editionibus eptuaginta, qui aliter transtulerunt, et in Hebraeo et in cunctis editionibus ita repperi: beatus uir, qui repleuerit pharetram suam ex ipsis, ut, quia metaphoram semel sumpserat ex sagittis, et in pharetra quoque translatio seruaretur. cexcussos\' autem et consuetudo sermonis humani \'uegetosebant opus et medii eorum habebant hastas et scuta et arcus et thoracas et principes post omnem domum Iuda aedificantium in muro. ex quo animaduertimus et in praesenti loco pro adulescentibus atque puberibus \'excussos\' positos, non, ut ille opinatus est, pro apostolis, qui excussi a pedum excussione dicantur. legi et cuiusmine procreentur et in similitudinem sagittarum manu domini contineantur. In sequenti quoque psalmo Heliodorus magis quam Hilarius noster errauit, qui de eo loco, in quo scriptum est: labores fructuum tuorum manducabis, uaria opi
Abbreviated transcription (Latin):
ter usus eaquȩ intellegere non poterat quomodo aborigene essent dicta quȩ rebatẽ
quia in hoc psalmo commentarium origenis inuenire non poterit opinionem magis
insinua resuam quam inscientiam uoluit confiteri: quamille sumptam claro sermo¬
ne disseruit: & alienum errorem disertius excusatus est Restat igitur utrursun
ad fontem ser monis recunaemus hȩbrei : &uideamnus quomodo scriptum sit ubinos
habemus sicut filii excussorum : ibilegitur cennean nauria quod aquila in¬
terpraecatus ẽ sicut filii pubestatem simmachus & theodotio sicut filiu iuuen
tutis sexta ehox Noc nor quod nos dicere possumus exacuti sensus esequoena¬
nifestum est adalescentiae populos intellegi xpianos Secundum illudeo pno
ta tacharia qͥm̃ extendite mibi iuda ut arcum & saluator desemesa pioe quesur
me sicut sagittam elestam & infar& rcsua abscondditebeeo &indinctise cinonib

Expanded text:
ter usus ea, quae intellegere non poterat, quomodo ab Origene essent dicta, quaerebat. qui, ter usus ea, quae intellegere non poterat, quomodo ab Origene essent dicta, quaerebat. qui, quia in hoc psalmo commentarium Origenis inuenire non potuit, opinionem magis insinuare suam quam inscientiam uoluit confiteri, quam ille sumptam claro sermone disseruit et alienum errorem disertius exsecutus est. Restat igitur, ut rursum ad fontem sermonis recurramus Hebraei et uideamus, quomodo scriptum sit. ubi nos habemus sic filii excussorum, ibi legitur \'chen bne annaurim\', quod Aquila interpretatus estutis. Sexta ἡκόνεος νοῦ, quod nos dicere possumus, exacuti sensus. Ex quo manifestum est, adolescentiae populos intelligi Christianos, secundum illud exempta Zacharia: « quoniam extendi te mihi Juda, ut arcum » . Et Salvator de semetipso: « Posui me sicut sagittam electam. Et in pharetra sua abscondit me » . Denique in
Abbreviated transcription (Latin):
illo nomine putauerit appellatos quibus in euangeliis sit prȩptum inquã¬
cumq ciuitatem introierirT & non fuerint recepti : excutere puluerem pedũ
suorum intestimonium non credentium : lic& tuargute procecaueris non posse
a postolos sub nomine excussorum intellegi cumaliudsit excutientium aliud ex¬
cussorum quia excutientes sint qui excutient : excussi uero qui ab aliis excũ¬
tiantur: & incongruum eẽ. excussos apostolos accipi: quimagis excutientes
debuerint appellari. Quid ĩgitur faciam: tantum uirum & suis temporib
disestis simum repracehenderẽ non audeo : qui& confessionis suae merito & uitȩ
industria & eloquentia lax sitate ubi cum que romanum nomen ẽ praedicatus nsi
quod noncius culpȩ ad scribendum ẽ quihȩ breisermonis ignarus fuit grecaruia
quoque litterum quandam auram coeperat: sedheliodori prbiquo ille familiati¬

Expanded text:
illo nomine putauerit appellatos, quibus in euangeliis sit praeceptum, in quamillo nomine putauerit appellatos, quibus in euangeliis sit praeceptum, in quamcumque ciuitatem introierint et non fuerint recepti, excutere puluerem pedum suorum in testimonium non credentium, licet tu argute praecaueris non posse apostolos sub nomine excussorum intellegi, cum aliud sit excutientium, aliud excussorum. quia excutientes sint, qui excutiant, excussi uero ab aliis excutiantur, et incongruum esse excussos apostolos accipi, qui magis excutientes debuerint appellari. quid igitur faciam? tantum uirum et suis temporibus disertissimum reprehendere non audeo, qui et confessionis suae merito et uitae industria et eloquentiae claritate, ubicumque Romanum nomen est, praedicatur; nisi quod non eius culpae adscribendum est, qui Hebraei sermonis ignarus fuit, Graecarum quoque litterarum quandam aurulam ceperat, sed Heliodori presbyteri, quo ille familiari
Abbreviated transcription (Latin):
plo sacrificare idolis sacerdotes: ut autem plenius adducaris ꝓdolore in hebreo
ido laposita hoc ipsum uerbum hõe cc sabim &iam incentesimotestio decimo psal¬
mo scriptum .ẽ. Ixx quoque idola transtulerunt : Namin eo loco ubi legimus i dola¬
gentium argentum &aurum opena manuum hominum. inhebraeo hab& asas¬
eedi quodã quila interprac&atur elabonxtionis eorum unde cumita sȩueritas
habeat: frustra quidem doloris panem aut her&icorum intellegunt sacraem¬
ta autuitae istius miserabilis &erum nosȩ interp̃tantur laborem apud quã
in sudore faciei commedimus panem nr̃m: inter quae spinas & tribulos breuis
uite alimenta nascuntur: Illud quoq deeodem psalmo interrogare dignata
es qui sint filii excussorum : Miroste inhilarii commentariis non legisse ex¬
cussorum filios credentium populos interpra&ari: quod uidelic& a postolos

Expanded text:
plo sacrificare idolis sacerdotes. ut autem plenius adducaris pro \'dolore\' in Hebraeo plo sacrificare idolis sacerdotes. ut autem plenius adducaris pro \'dolore\' in Hebraeo idola posita, hoc ipsum uerbum, hoc est \'aasabim\', etiam in centesimo tertio decimo psalmo scriptum Segentium argentum et aurum, opera manuum hominum, in Hebr. habetur, ATZABEHEM, quod Aquila interpretatur elaborationes eorum. Unde cum ita verihabeat, frustra quidam doloris panem aut hereticorum intellegunt sacramenta aut uitae istius miserabilis et aerumnosae interpretantur laborem, apud quam in sudore faciei comedimus panem nostrum interque spinas et tribulos breuis uitae alimenta nascuntur. Illud quoque de eodem psalmo interrogare dignata es, qui sint filii excussorum. miror te in Hilarii commentariis non legisse excussorum filios credentium populos interpretari, quod uidelicet apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
nonduner& hoc ideo ut̃ quia mihi deeodem psalmo ꝓposuisti quiess& panis
doloris in eo quod dicitur inuanum uobis ẽ antelucem surgere surgere postquã
sederitis quimanducatis panem doloris ostenderem medẽ origenis commentariis¬
quids en serit non habere: unde adhebreum recurrens inueni ꝓpane doloris scrip¬
tum eẽ. lema a sa bi quod aquila interp̃tatus ẽ aΡΤΟΝΓΩΝΑΙΑRΟΑΑΤΟΝid ẽ panẽ¬
elabopationum : simmachus apΤΟΝΚΑΚΑ ΠΑΤΟΥ ΜΕΝΟΝ quod ex primitur panem
erum nosum: quinta editio & theodotion quuinc&eris cum Ixxtrans latoribus facit
panem idolorum : sexta ΠΑΑΝΗC hoc ẽ erroris: nec mirandum deaquila siat aiori
tiaata pidolis ponat cum opera manuum hominis sint. & ꝓph&ice populus arguat᷑
ad templum diluculo frustra consurgere : & postqui&em ad sanctuarium festina¬
recumidola di honore uenerentur.: secundum quod ezechi el scripsit in ipsotem¬

Expanded text:
non durarit. Hoc ideo dixi, ut quia de eodem Psalmo mihi proposuisti, quid esset panis non durarit. Hoc ideo dixi, ut quia de eodem Psalmo mihi proposuisti, quid esset panis doloris, in eo quod dicitur: « Vanum vobis est ante lucem surgere, surgite postquam sederitis, qui manducatis panem dolorisquid senserit, non habere. Unde ad Hebraeum recurrens inueni pro \'pane doloris\' scriptum esse \'leem aasabim\', quod Aquila interpretatus est ἄρτον τῶν διαπονημάτῶν, id eelaborationum. Symmachus, ἄρτον μακοπαθουμένον, quod exponunt panem aerumnosum. Quinta editio et Theodotion, qui in caeteris cum LXX translatoribus facit, panem idolorum. Sexta, πλάνης, id est erroris. Nec mirandum est de Aquila, si διαπονήματν, pro idolis ponat, cum opera maad templum diluculo frustra consurgere et post quietem ad sanctuarium festinare, cum idola dei honore uenerentur, secundum quod Ezechihel scripsit in ipso tem