comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mũ eius si ipse non fuerit: sicutem nec proximus erit dño resti¬
tu&ur. nein punitum remaneat quod ammissum .ẽ. quod
tamen noncedut insucrificium sed sit sacerdotis: sic sane
uerba scripture distinguenda sunt: si autem non fuerit ho¬
mini proximꝑ ita ut reddat illi delictum. Ad ipsum locutionis
est enim quod ud didit adipsũ. aut forte adipsum dixit quod
udipsum ꝑtineat idest ipse possedeat deinde sequitur: delic¬
tum quod redditur dño sacerdotis erit: delictum autẽ dicit cũ
redditur eures quȩ ꝑdelictum ablatuest
Quȩri uutem potest quomodo in exodo dicitur. siquis furatus
fuerit uitulũ aut ouem restituere debere quinq uitulos uel
quattuor oues si occiderit aut uendiderit sicuitem quod ab¬
stulerit suluum cpud eum reperitur. duplum. eẽ. restituen¬
dum. Cum hic restitui iubeat caput & quinti. quod longe ẽ.
& ium aduplo quanto magis aquad ruplo. uel quinquiens tun¬

Expanded text:
mum ejus, si ipse non fuerit; si autem nec proximus erit, Domino restimum ejus, si ipse non fuerit; si autem nec proximus erit, Domino restituetur, ne impunitum remaneat quod amissum est. Quod tamen non cedat in sacrificium, sed sit sacerdotis, sic sane verba Scripturae distinguenda sunt. Si autem non fuerit homini proximus, ita ut reddat illi delictum ad ipsum, locutionis est enim quod addidit, ad ipsum. Aut forte ad ipsum dixit, quod ad ipsum pertineat, id est, ipse possideat. Deinde sequitur: Delictum quod redditur Domino, sacerdotis erit. Delictum autem dicit cum redditur ea res, quae per delictum oblata est. Quaeri autem potest quomodo in Exodo dicitur: Si quis furatus fuerit uitulum aut ouem, restituere debere quinque uitulos uel quattuor oues, si occiderit aut uendiderit, si autem quod abstulerit saluum apud eum reperitur, duplum esse restituendum, cum hic restitui iubeat caput et quintam, quod longe est etiam a duplo, quanto magis a quadruplo uel quinquies tan
Abbreviated transcription (Latin):
ci si utem non fuerit homini proxim⁊ itaut reddat illide¬
litũ cd ipium delistum quod redditur dño siccer dotierite
excepto ari&e ꝓpitiationis perquẽ exorabit in illo ꝓeo
hic eu peccatu intelle gendu sunt quorũ in his reb ꝑpata¬
tio est quȩ pecuniu restituii poss& Non enim aliter di¬
cen& quomodo restituenda sunt nisi damni pecumiuru
fuissent iubent enim restitui caput & quintas. id est totũ
Alud quid quid ẽ & quintit eus partem excepto ari&e
qui fuerat offerendus in sucrificium adexpiendũ delictũ
iubet cutem illud quod restituitur sacer dotis eẽ id est ips̃
cuput & quintũ si non .ẽ. proximus ei inquem commissum ẽ:
ubiutiq: intellegitur tunc dño reddendum quod sit sicer¬
dotis si homo ipse non suꝑsit quid amnum passus est : Nec pror¬
imus eius quem puto heredem intellegi uoluisse. sed deipso
homine nihil dixit scriptura : uerum tumen cumdicit sinon¬
ei fuerit proximus sub hac breuitate insinuat tunc queri proxi¬

Expanded text:
utem non fuerit homini proximus, ita ut reddat illi delictum ad ipsum, delictum quod redditur domino sacerdoti erit excepto ariete propitiationis per quem exorabit in illo pro eo. hic ea peccata intellegenda sunt, quorum in his rebus perpetratio est, quae pecunia restitui possunt. non enim aliter diceret quomodo restituenda sint, nisi damni pecuniarii fuissent. iubet enim restitui caput et quintas, id est totum illud quidquid est et quintam eius partem excepto ariete, qui fuerat offerendus in sacrificium ad expiandum delictum. iubet autem illud quod restituitur sacerdotis esse, id est ipsum caput et quintam, si non est proximus ei in quem commissum est. ubi utique intellegitur tunc domino reddendum quod sit sacerdotis, si homo ipse non supersit qui damnum passus est nec proximus eius, quem puto heredem intellegi uoluisse. sed de ipso homine nihil dixit scriptura; uerum tei fuerit proximus, sub hac brevitate insinuat tunc quaeri proxi
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum ad hoc dictum eẽ in tellegendum ẽ istos it
bellasse ut noneis parcer&ur. nec ab eis ipsis ispochelitice
neglesto dĩ mandato admisericordiam flesterentur: qđ
quidem duce ihũ quia omnia diligenter diuina p̃cepta serua¬
bat. Non .ẽ. credendum fieri potuisse: uerum tamen nec
ipse istos tam cito deleuiss&. nisi conspirantissime contro¬
inent. Atq ita fieri poss& ut eis ab illo minime debellatis qui
dĩ p̃ceptac implere curabat. remansissent ad cdludtem p̾
quando eis possent parcere post mostem ihũ qui nontanta
cura dĩ mandata faciebant : Nam & ad huc eodem uiuente
quib: dam illi pepercerunt : tantum modo eos dicioni succe
subiungentes quos dam uero necuincere potuerunt: uerx
haec nom illo duce factasunt: sed cumiam senex uacar& a
bello. tantum modo eis terras diuidens. ut ipsi icm illo pon
bellante diuisas sibi temas pastim iam honeste uacuans
tenerent pastim pugnando caperent: & quod uincere ali¬

Expanded text:
mandatum, ad hoc dictum esse intellegendum est istos ita mandatum, ad hoc dictum esse intellegendum est istos ita bellasse, ut non eis parceretur nec ab eis ipsis Israhelitae neglecto dei mandato ad misericordiam flecterentur. quod quidem duce Iesu, qui omnia diligenter diuina praecepta seruabat, non est credendum fieri potuisse. uerum tamen nec ipse istos tam cito deleuisset, nisi conspirantissime contrairent atque ita fieri posset ut eis ab illo minime debellatis, qui dei praecepta inplere curabat, remansissent ad illud tempus, quando eis possent parcere post mortem Iesu, qui non tanta cura dei mandata faciebant. nam et adhuc eodem uiuente quibusdam illi pepercerunt tantummodo eos ditioni suae subiugantes; quosdam uero nec uincere potuerunt. uerum haec non illo duce facta sunt, sed cum iam senex uacaret a bello tantummodo eis terras diuidens, ut ipsi iam illo non bellante diuisas sibi terras partim iam hoste uacuas tenerent, partim pugnando caperent. et quod uincere ali
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ꝑ dñm factum .ẽ. confosti cor eo r ut obuiam¬
Mirent adbellum adisrł ut exterminarentur. Itu ut ñ¬
dominar&ur eis miseri cordiã sedut exterminarentur.¬
Sicut dixit dñs admosen: Itadictum ẽ. hoc ꝑ dñm factũ¬
est conforttricor. hoc ẽ. obduraricor eorum sicut depha¬
racone quod diuino altoque iudicio luste fieri minime du¬
bitandum .ẽ. cum deserit ds̃ & possid & in imicos quod srac¬
cipiendum ẽ quem ammodum & ibiss ed hic aliud mou& quo¬
modo dictum sit ad hoc eis confostatur cor ut ex surgerent
Ibellum aduersus isrł & obhoceis non p̃berent ipbellũ¬
miseri cordicam quasi p̃benda ess& si non bellarent cum ds̃
p̃cepent nulli eorum eẽ parcendum & obhoc gabaonitis
pepercernt quia se delonginqua terro uenisse fingentes
eorum iurationẽ tenueraent: sed quõ quibus dam ultro
p̃buerunt is pochelitae miseri cordiam. quamuis contracdĩ

Expanded text:
Quia per dominum factum est confortari cor eorum, ut obuiaQuia per dominum factum est confortari cor eorum, ut obuiam irent ad bellum ad Israhel, ut exterminarentur, ita ut non daretur eis miserisicut dixit Dominus ad Moysen. » Ita dictum est hoc per Dominum factum confortari cor eorum, hoc est, obdurari cor eorum, sicut de Pharaone: quod divino altoque judicio juste fieri minime dubitandum est, cum deserit Deus et possidet inimicus. Quod sic accipiendum est quemadmodum et ibi. Sed hic aliud movet, quomodo dictum sit, ad hoc eis confortatum esse cor, ut exsurgerent in bellum adversus Israel, et ob hoc eis non praeberent misericordiam, quasi praebenda esset si non bellarent; cum Deus praeceperit nulli eorum esse parcendum: et ob hoc Gabaonitis pepercereorum iurationem tenuerant. sed quoniam quibusdam ultro praebuerunt Israhelitae misericordiam quamuis contra dei
Abbreviated transcription (Latin):
mosi: propter hoc nullomodo putanda ẽ ista crudelitus quo
nullum uiuum inciuitatib: sibi traditis dimittebat ihs̃. quia ds̃
hoc iusserat: qui autem existimabant hicdm̃ ipsum fuisse crude¬
lem. & propter hocu&eris testamenti uerum dm̃ fuisse auc¬
torem polunt qedere tam ꝑuersa deo perib: dĩ quam depec¬
catis hominũ iudicant nescientes quid quisq: dignussit & mignũ
putantes inodũ. Cum casura deiciuntur mostidesq: moriuntur
Et nonerat ciuitits quae noneraet traeditit filiis Isrł: quice¬
ritur quomodo hocuerxsit cumnectem porb: postea ludi¬
cum nectem porb regum omnes omnino illarx septem gentiũ
ciuitates capere potuerint hebrei. sed cait sic intellegendũ ÷
quod ad nullam ciuitatem bellando accessit ihs̃ quam non
ceperit. autcesta pullacaptu .ẽ. Sed eitrx̃ quae in regionib:
suprac comiemoratis fuerunt: enume roctie sunt enim regi¬
ones inquib fuerunt ciuitates dequib facta ẽ. ista cop¬
clusio. & omnes coepit inbello

Expanded text:
Moysi. propter hoc nullo modo putanda est ista crudelitas, quod nullum uiuum in ciuitatibus sibi traditis dimittebat Iesus, quia deus hoc iusserat. qui autem existimant hinc deum ipsum fuisse crudelem et propter hoc ueteris testamenti uerum deum fuisse auctorem nolunt credere, tam peruerse de operibus dei quam de peccatis hominum iudicant nescientes quid quisque pati dignus sit et magnum putantes malum, cum casura deiciuntur mortalesque moriuntur. Et non erat ciuitas quae non erat tradita filiis Israhel. quaeritur quomodo hoc uerum sit, cum nec temporibus postea iudicum nec temporibus regum omnes omnino illarum septem gentium ciuitates capere potuerint Hebraei. sed aut sic intellegendum est, quod ad nullam ciuitatem bellando accessit Iesus quam non ceperit; aut certe nulla non capta est, sed earum quae in regionibus supra commemoratis fuerunt. enumeratae sunt enim regiones, in quibus fuerunt ciuitates de quibus facta est ista conclusio: et omnes cepit in bello.
Abbreviated transcription (Latin):
quae propriaedicitur lybia. quamuis hoc nomen uniuersae
africae conp&at & pars quaedam quae proprice dicitur
asia quamuis asiam uel dimidium teryacrũ orbem quidam uel
alii testiam pastem orbis posuerint. Nam quod constat &
cananei tum quam unagens in illis septem commemoratur &
tamenuniuersa illa tesc originditer teni canaam uocatur
ondimisit in etc ihs̃ quid quam spiroens. sicut p̃cepit dñs¬

Expanded text:
quae proprie dicitur Libya, quamuis hoc nomen uniuersae quae proprie dicitur Libya, quamuis hoc nomen uniuersae Africae conpetat, et pars quaedam quae proprie dicitur Asia, quamuis Asiam uel dimidium terrarum orbem quidam uel alii tertiam partem orbis posuerint. nam, quod constat, et Chananaei tamquam una gens in illis septem commemorantur et tamen uniuersa illa terra originaliter Chanaan uocatur. Non dimisit in ea Iesus quidquam spirans. sicut praecepit d
Abbreviated transcription (Latin):
quaceteram obtiner&. & hanc eore fidem non eos prodendo
nibeter & c&eri quattuor cum quibus obsedit gabao¬
nitits secundum septua ginta interp̃tes. Primo reges ieb useorx
cum adeos obsidentes conuenerunt. Postea uero reges a¬
tum dicantur abipsis gabaonitis. quando nuntio
miserunt adihm̃ ut eos deobsidione liberar&: sicut autem
Inspicere potuimus In ea inter p̃tatione quae & hebyeo: ẽ.
ut robique amoreorum dicuntur. Cum const& iebus eorum
fuisse regem cutatis hierusdem. quia ipsa .ẽ dictaiebus
tam quam illius gentis in &ropolis. & septem gentes sepissi¬
me scriptura comme mor& quas promisit ds̃ ex terminatũr
eẽ. ⁊ facie populi sui. ex quib: una ꝑhib&ur amorxorum
nisi foste hoc nomen uniuersede fuerat omnium. Aut po¬
is maioris pastis. ut nonuna sed plures in his septe
nomine tenerentur. quamuis ess& &iam una deseptem: quae
amoreorum propriae uocar &ur. Sicut ẽ paqs quaedam

Expanded text:
que terram obtineret; et hanc eorum fidem non eos prodendo que terram obtineret; et hanc eorum fidem non eos prodendo nibezech et caeteri quatuor cum quibus obsedit Gabaonitas, secundum Septuaginta interpretes, primo reges Jebusaeorum cum ad eos obsidendos convenerunt, postea vero reges Amorrhaeorum dicantur ab ipsis Gabaonitis, quando nuntios miserunt ad Jesum, ut eos de obsidione liberaret. Sicut autem inspicere potuimus in ea interpretatione quae ex hebraeo est, utrobique Amorrhaeorum dicuntur: cum constet Jebusaeorum fuisse regem civitatis Jerusalem, quia ipsa est dicta Jebus tanquam illius gentis metropolis; et septem gentes sme scriptura commemoret, quas promisit deus exterminaturum se esse a facie populi sui, ex quibus una perhibetur Amorrhaeorum. nisi forte hoc nomen uniuersale fuerat omnium aut potius maioris partis, ut non una, sed plures in his septem hoc nomine tenerentur; quamuis esset etiam una de septem quae Amorrhaeorum proprie uocaretur, sicut est pars quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
meduit. pec in reduriore implere iuramentum. magis dõ
placere existimans si quodiror ꝑ turbatus ad nocendum¬
Iuracuerat non feciss& quamsi ꝑ feciss&:
Cumobsessi gabaonitae aregib: amoreorum mississent ad
ihm̃ ut sibi suꝑ uenir &ur. ista scripturo. Sequitur & dicit & as¬
cendit ihs̃ agalgala ipse & omnis populus bellator cum illo.
omnis potens in fortitudine & dixit dñs a dihm. nolitimere
illos inmanus emituas tracdidieos. non subsist& ex illis quis¬
quam coram uobis. ubi neque consultus: ẽ. dñs utrum eundum
ad eos ess& sed ultrosuis pecte subuenire uolentib: futur oem
uictoricm p̃nuntiauit. sic ergo poss& quamuis non consultus
deipsis gabaonitis ammonere quiessent. cumse longin quos
esse mentirentur. nisi ei placuissent illa luratio quae subiec
as parcere coger&: Crediderant enimdõ quem audierant
suo populo promississe quod illas gentes sub uester & eorum¬

Expanded text:
maluit, nec in re duriore implere juramentum: magis Deo maluit, nec in re duriore implere juramentum: magis Deo placere existimans, si quod ira iurauerat non fecisset quam si perfecisset. Cum obsessi Gabaonitae a regibus Amorrhaeorum misissent ad Iesum, ut sibi subueniretur, ita scriptura sequitur et dicit: et ascendit Iesus a Galgala, ipse et omnis populus bellator cum illo, omnis potens in fortitudine. et dixit dominus ad Iesum: noli timere illos; in manus enim tuas tradidi eos: non subsistet ex illis quisquam coram uobis. ubi neque consultus est dominus utrum eundum ad eos esset, sed ultro suis recte subuenire uolentibus, futuram uictoriam praenuntiauit. sic.ergo posset quamuis non consultus de ipsis Gabaonitis admonere, qui essent, cum se longinquos esse mentirentur, nisi ei placuisset illa iuratio, quae subiecs parcere cogeret. Crediderant enim Deo, quem audierant suo populo promisisse quod illas gentes subverteret, eorum
Abbreviated transcription (Latin):
non in pastune utique credendi sunt & si fallere homines ꝓ
sua sidute uoluerunt. non tamen falla citer dm̃ti muisse in po¬
pulo eius. proptea pec suscensuit dñs iurantib: Aut parcen¬
tib ut postet gabaonitas ipsos trm quam populi sui homi¬
nes dedomo sacul uindicauit. sicut regnorum ostendit histos
& qũo iuratio sic seruata ẽ quamuis in omnib: quimentiti¬
sunt ut adlementiam sententia flester&ur non displicuit
dõ: Namsi econtracrio iurassentadi¬
quosse inter¬
festurus quos gabaonitas interpoc
ꝓmissionis
esse puticuissent & postea didicissent eos esse ab illa tera
extraneos & delonginquo ad seuenisse. pullo modo arbi¬
tyaendum ẽ quod eos essent debellatum causa luyationis
inplendae: cum propter ipsam parcendi dementiam.
Sc̃s dicuid &iam post uerba quib se nabad interfecturũ. eẽ.
lurauerat utiq sciens quem fuerant inter festurũ. parcere

Expanded text:
non inportune utique credendi sunt, etsi fallere homines pro non inportune utique credendi sunt, etsi fallere homines pro sua salute uoluerunt, non tamen fallaciter deum timuisse in populo eius. propterea nec suscensuit dominus iurantibus aut parcentibus. ut postea Gabaonitas ipsos tamquam populi sui homines de domo Saul uindicauerit. sicut Regnorum ostendit historia. et quoniam iuratio sic seruata est quamuis in hominibsunt, ut ad clementiam sententia flecteretur, non displicuit Deo. Nam si e contrario jurassent aliquos se interfecturos, quos Gabaonitas in terra promissionis esse putavissent, et postea didicissent eos esse ab illa terra extraneos, et de longinquo ad se venisse, nullo modo arbitrandum est quod eos essent debellaturi causa jurationis implendae; cum propter ipsam parcendi clementiam sanctus David etiam post verba quibus se Nabal interfecturum esse juraverat, utique sciens quem fuerat interfecturus, parcere
Abbreviated transcription (Latin):
ueri potest quomodo iurationem seruandã. eẽ
crederint ebrei gubconitis quib: Ita iurauerant tamquã
delonginqua terrac uenientib: sicut illi mentiti fuerant : scieban
enim se debellandos si cognitum ess& hebreis ineate ira eos
habiture quam promissam fuerant recenturimentientibus
ergo quod delonginquaterra ad eos uenissent iurauerunt
eis is rachelitae: postea quam uero cognouerunt ibi eosha¬
bitare ubiomnes quos inueneraent secundum dĩ p̃ceptum
debellare opostebanit. poluerunt tamen frangere iurati¬
onem & lic& eos mentitos. eẽ didicissent parcere maluert̃
causa iurtctionis. cum possent utiq dicere setam quami llis lu¬
rasse quos eos. eẽ crediderant. Id .ẽ. delonginquo uenientes:
cumuero aliud cognouerunt. p̃ceptum circa eos dñi inplendũ
erat ut sicuti c&er expugnarentur : ds̃ aut̃ hoc ad probaut
Nec parcentib: suscensuit. quaouis eums non interrogis sent
quinam ill essent. & ideo eos illi fallere uaduissent: unde

Expanded text:
eri potest quomodo iurationem seruandam -esse crediderint Hebraei Gabaonitis, quibus ita iurauerant tamquam de longinqua terra uenientibus, sicut illi mentiti fuerant. sciebant enim se debellandos, si cognitum esset Hebraeis in ea terra eos habitare, quam promissam fuerant interfectis habitantibus retenturi. mentientibus ergo quod de longinqua terra ad eos uenissent, iurauerunt eis Israhelitae. posteaquam uero cognouerunt ibi eos habitare, ubi omnes quos inuenerant secundum dei praeceptum debellare oportebat. noluerunt tamen frangere iurationem et, licet eos mentitos esse didicissent, parcere maluerunt causa iurationis, cum possent utique dicere se tamquam illis iurasse, quos eos esse crediderant, id est de longinquo uenientes; cum uero aliud cognouerunt, praeceptum circa eos domini inplendum erat, ut sicuti ceteri expugnarentur. deus autem hoc adprobauit nec parcentibus suscensuit, quamuis eum non interrogassent quinam illi essent et ideo eos illi fallere ualuissent. unde
Abbreviated transcription (Latin):
one pugnare conpellerent & eos superare nonpossent.
huncergo eius humanum timorem dñs poluit imputare:
& siccppor& In eo quaedam sub defestio fieri fide quaesi for¬
tis in eis && eu sequerentur. quae ipsumi hm̃ bellantem
secuta sunt : quia uero nonͥ in eis tanta fides fuit &iam cũ
Aduersacriis suis p̃ualuissent pugnare cum eis usque ad int̃¬
emtionem eorum. Timore non cusi sunt quem timorem ut
dixi non demalitia neque de suꝑbia uel contemptu p̃cepti
dominici. sed deanimi in firmitate uenientem noluit eis
dñs imputturecumeis ꝑ ihm̃ nouissima loquer&ur: unde
&apostolus Aleander inquid aeracrius multa mala mihi
ostendit red d& illi dñs secundum opero ipsius: deillis
aut qui eum periclitantem non malita sedtimore deserue¬
rent. Ita locutus. ẽ: in prima mea defensione nemomihi
ad fuit sed omnes mederelinquerunt non illis imput&ur

Expanded text:
one pugnare compellerent, et eos superare non possent. one pugnare compellerent, et eos superare non possent. Hunc ergo eis humanum timorem Dominus noluit imputare, etsi apparet in eo quaedam subdefectio fidei, quae si fortis in eis esset, ea sequerentur quae ipsum Jesum bellantem secuta sunt. Quia vero non in eis tanta fides fuit, etiam cum adversariis suis praevaluissent, pugnare cum eis usque ad internecionem eorum timore non ausi sunt. Quem timorem, ut dixi, non de malitia, neque de superbia, vel contemptu praecepti Dominici, sed de animi infirmitate venientem, nolui eis Dominus imputare, cum eis per Jesum novissima loqueretur. Unde et Apostolus: « Alexander, inquit, aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi Dominus secundum opera ipsius . » De illis autem qui eum periclitantem, non malitia, sed timore deseruerant, ita locutus est: « In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt. Non illis imputetur
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis quib: populum ad locutus .ẽ moses homodĩ nihileos
obiurgicut : Ex quo quod his gentibus pepercerunt quas dñs
usque ad internecionem cum anathemate ꝑdendas . eẽ p̃cepit.
Sic enim scriptum ẽ : & factum ẽ postquam Inualuert̃
filii isrł. & fecerunt cananeos oboedientes. Ex terminio
autemeos. non ex terminauert̃: nam primo eos id non potu¬
isse scriptura testata. ẽ: sed nunc postea quam p̃uduert̃
lta ut facerent obcadientes quod non &icm e terminaue¬
runt utique contra p̃ceptum dñi factum . ẽ. quod non. ẽ
cuiquam factum cumihs̃ ex ercitum ducer&. cur ergononeos
obiurgauit allo cutione nouissima quod in hoc dñi p̃cepta
peglexerint an foste qui prius dixit eos scripturae nonpo¬
tuisse utique antequam p̃ualerent̾ &iam cum p̃ualuissent
timuisse creden disunt. ne foste paratis oboedire si par¬
cere noluissent acrius eos aduersumse ex ipsa desperati¬

Expanded text:
uerbis, quibus populum adlocutus est Iesus homo dei, nihil eos uerbis, quibus populum adlocutus est Iesus homo dei, nihil eos obiurgauit ex eo quod his gentibus pepercerunt, quas dominus usque ad internecionem cum anathemate perdendas esse praecepit. sic enim scriptum est: et factum est postquam inualuerunt filii Israhel, et fecerunt Chananaeos oboedientes, exterminio autem eos non exterminauerunt. nam primo eos id non potuisse scriptuita ut facerent obaudientes, quod non etiam exterminaverunt, utique contra praeceptum Domini factum est, quod non est cuiquam factum cum Jesus exercitum duceret. Cur ergo non eos objurgavit allocutione novissima, quod in hoc Domini praecepta neglexerint? An forte quod prius dixit eos Scriptura non potuisse, utique antequam praevalerent, etiam cum praevaluissent timuisse credendi sunt, ne forte paratis obedire si parcere noluissent, acrius eos adversum se ex ipsa desperati
Abbreviated transcription (Latin):
legis tanta sacracmentorum & p̃ceptorum multiplicate
conscriptis. tamen &iam hic dictum ẽ disposuit ihs ad po¬
pulum testamentum in illa die. rep&itio qui ppe testam̃tum
Nouum testimentum significat quod significat. & deuters¬
nomium quod interp̃tatur secunda lex quod significant &
priorib: confracstis. tabulȩ renouate Multis enim modis
significandum quod uno modo inplendum fuit: Iamuero
quod sub terebento statutus . ẽ. lapis hoc significat quod
uirgi ad p&ram ut aqua pro fluer& quia neque hic sinelig¬
no staccutus. ẽ. lapis: Ideo autem subter quia non fuiss &
Incruce &xcdtatus nisi humilitate subiestus. uel quodillo
tem pore quo id faciebat ihs̃ naue. Ad huc obumbraendum
misterium fuit: terebinthi &iam lignum medicinidem lacri¬
mam exudct quae arbor a septuaginta inter pr&ibus hoc
loco posita : ẽ quamuis secundum alios interpr&es quer¬
cus legatur : mirum ẽ. sane quod saltem In nouissimis suis

Expanded text:
legis tanta sacramentorum et praeceptorum multiplicitate legis tanta sacramentorum et praeceptorum multiplicitate conscriptis, tamen etiam hic dictum est: disposuit Iesus ad populum testamentum in illa die. repetitio quippe testamenti nouum testamentum significat; quod significat et Deuteronomium, quod interpretatur secunda lex; quod significant et prioribus confractis tabulae renouatae. multis enim modis significandum quod uno modo inplendum fuit. iam uero quod sub<ter> terebintho statutus est lapis, hoc significat quod uirga ad petram, ut aqua proflueret. quia neque hic sine ligno statutus est lapis. ideo autem subter. quia non fuisset in cruce exaltatus nisi humilitate subiectus, uel quod illo tempore, quo id faciebat Iesus Naue, adhuc obumbrandum mysterium fuit. terebinthi etiam lignum medicinalem lacrimam exsudat, quae arbor a septuaginta interpretibus hoc loco posita est quamuis secundum alios interpretes quercus legatur. Mirum est sane, quod saltem in nouissimis suis
Abbreviated transcription (Latin):
significauit. qui fuit lapis offensionis non credentibus
iudeis & p&ra scandadi quicum reprobar&ur ab aedifican¬
tib: factus . ẽ in caput angeli quem p̃figorouit & illa p&r
quae potum sitienti populo ligno ꝑ cussa ꝓfudit dequa
dicit apostolus bibebant autem despiritdi sequenti
p&ra P&ra autem erat xp̃s: unde & cultellis p&rinis
populum circumcidit iste ductor egregius. qui culty
p&rini cum illo &iam sepulti sunt ut ꝓ fundum mistenũ
demonstrorent posteris profuturum: sicergo &i stũ
lapidem quam quam ui sibiliter statutum spiritditer de¬
bemus accipere intestimonium futurum iudaeis In fidelib:
hoc ẽ mentientib: De quibus dicit psdmus : Inimicidu
mentiti sunt ei : neque enim frustia cum lam dĩ famulus moses
uel potius ꝑ eum ds̃ disposuiss& ad populum testamentum
quod in arca erat quae dicta ẽ. arca testamenti & Iulibris

Expanded text:
significauit, qui fuit lapis offensionis non credentibus significauit, qui fuit lapis offensionis non credentibus Iudaeis et petra scandali, qui cum reprobaretur ab aedificantibus, factus est in caput anguli. quem praefigurauit et illa petra quae potum sitienti populo ligno percussa profudit, de qua dicit apostolus: bibebant autem de spiritali sequenti petra; petra autem erat Christus. unde et cultellis petrinis populum circumcidit iste ductor egregius: qui cultri petrini cum illo etiam sepulti sunt, ut profundum mysterium demonstrarent posteris profuturum. sic ergo et istum lapidem quamquam uisibiliter statutum spiritaliter debemus accipere in testimonium futurum Iudaeis infidelibus, hoc est mentientibus, de quibus dicit psalmus: inimici domini mentiti sunt ei. neque enim frustra, cum iam dei famulus Moyses uel potius per eum deus disposuisset ad populum testamentum, quod in arca erat, quae dicta est arca testamenti, et in libris
Abbreviated transcription (Latin):
& dedit illi legem & iudicium inteilo coraemtaber¬
naculo dñi dĩ isrł & scripsit uerba haec in libro legemdĩ
& accepit lapidem magnum & statuit illum ihr̃ subte¬
rebintho ante dnm: &dixit ihs̃ cdpopulum ecce lapis
iste erit uobis intestimonium. Quia hic audiuit omnia
quceditit sunt Ad nõ quaecumque locutus ẽ aduos ho¬
die & hicerit uobis intestimonium. quia hic audiuit¬
mentiti fuentis dño dõ ur̃o : haecuerba quinon in suꝑ ficie
tintum audiunt sedediquanto altius ꝑscrutuntur nequa¬
quam taontum uir& tam insipientem puttcredebent. ut uer¬
badĩ qucelocutus ẽ populo. In animum lapidem audisse
epedident qui &iam si abastifice in hominis similitudinẽ
effigiatus ess& interillos utique deputar &ur dequibus
Inp̃sadmo canitur. aures habent & nonaudient. Neq:
enim idolagentium aurum &crgentum sola nonaudiuN.
& silapidet audiunt sed ꝑhunc lapidem profecto illum

Expanded text:
et dedit illi legem et iudicium in Silo coram taberet dedit illi legem et iudicium in Silo coram tabernaculo domini dei Israhel. et scripsit uerba haec in libro legum dei; et accepit lapidem magnum et statuit illum Iesus sub<ter> terebintho ante dominum. et dixit Iesus ad populum: ecce lapis iste erit nobis in testimonium, quia hic audiuit omnia quae dicta sunt a domino, quaecumque locutus est ad uos hodie: et hic erit uobis in testimoniummentiti fueritis domino deo uestro. haec uerba qui non in superficie tantum audiunt sed aliquanto altius perscrutantur, nequaquam tantum uirum tam insipientem putare debent, ut uerba dei quae locutus est populo inanimum lapidem audisse crediderit: qui etiam si ab artifice in hominis similitudinem effigiatus esset, inter illos utique deputaretur, de quibus in psalmo canitur: aures habent et non audient. neque enim idola gentium aurum et argentum sola non audiunt et, si lapidea sint, audiunt. sed per hunc lapidem profecto illum
Abbreviated transcription (Latin):
bat auferri: quisquis enim tedem cogitat dm̃ quedis non est
ds̃ alienum dm̃ utique & folsum in cogitatione postat: quis. ẽ
autem quisic cogit& dm̃ quemam modum ille . ẽ. ac ꝑ hoc relin¬
qu&ur fidelib: quam diuꝑ egrinantur a dñõ auferre a corde
suo inruentia uana fantas mata quaese cogitantibus ingert̃
uel ut tades auttidissit ds̃ quodis utique non . ẽ. & dirigerecor
adillum fideliter ut quem ammodum & quantum nobis expedire
nouit ipse se in sinu& ꝑ spm̃ suum donec absumatur omne m̃¬
dacium : Vnde dictum ẽ : omnis homo mendix & truens acta
non solum impia falsitate. Uere &iam ipsospeculo & e¬
ngmate faciem ad faciem cognoscamus: sicut & cogniti su
mus quemammodum a postolus dĩc uidemus nc̃ ꝑspeculũ
inenigmate. tc̃ autem faciem ad faciem nuncͥ scio ex paste
tunc autem cognoscam sicut & cognitus sum.
t disposuit ihs testamentum ad populum in illodie

Expanded text:
bat auferri. Quisquis enim talem cogitat Deum qualis non est bat auferri. Quisquis enim talem cogitat Deum qualis non est Deus, alienum Deum utique et falsum in cogitatione portat. Quis est autem qui sic cogitet Deum quemadmodum ille est? Ac per hoc relinquetur fidelibus quandiu peregrinatur a Domino, auferre a corde suo irruentia vana phantasmata, quae se cogitantibus ingerunt, velut talis aut talis sit Deus, qualis utique non est, et dirigere cor ad illum fideliter; ut quemadmodum et quantum nobis expedire novit, ipse se insinuet per Spiritum suum, donec assumatur omne mendacium; unde dictum est: « Omnis homo mendax . » Et transacta non solum impia falsitate, verum etiam ipso speculo et aenigmate, facie ad faciem cognmus, quemadmodum apostolus dicit: uidemus nunc per speculum in aegnimate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Et disposuit Iesus testamentum ad populum in illo die
Abbreviated transcription (Latin):
uid .ẽ. quod ait idemihs loquens adpopulum & nunc circũ¬
aufeste deos clienos qui sunt inuobis: & dirigite cordicura
se aliqua gentium simula crac. cumsuperius eora oboedientiam p̃di¬
cauent. Aut uero si haberent posttantas legis comminationes illa
eos yspera sequaerentur. Cum sic in eos uindicatum sit qđ unus
eorum dea nathemate fustum fecerat: denque la cob dixit hoc
eis quicumillo exierant demeso potamia ubi sicidola colebcontꝰ
chel paterna furar&ur. sed postillam ammonitioner
cob dederunt quae habebant unde appacruit hoc eis ltadi Ctum. eẽ
quia sciebat eos habere illequi dixerat: punc uero post hanc am¬
monitionem ihũ naue. Nullus tade aliquid protulit Nectam̃ pii¬
tandum ẽ. hoc illum inaniter p̃cepisse: nonenimait & nc̃ aufer¬
te deos alienos siquis. In uobis. sed omnino tam quam sciens. ẽẽ
eẽ. cernebat cogitationes dedõ alienas adõ & ipsas ammone¬

Expanded text:
Quid est, quod ait idem Quid est, quod ait idem auferte deos alienos qui sunt in vobis, et dirigite corda vestse aliqua gentium simulacra, cum superius eorum obedientiam praedicaverit: aut vero si haberent, post tantas legis comminationes, illa eos prospera sequerentur, cum sic in eos vindicatum sit, quod unus eorum de anathemate furtum fecerat. Denique Jacob dixit hoc eis qui cum illo exierant de Mesopotamia, ubi sic idola colebantur, ut et Rachel paterna furaretur . Sed post illam admonitionem Jacob, dederunt quae habebant: unde apparuit hoc eis ita dictum esse, quia sciebat eos habere ille qui dixerat. Nunc vero post hanc admonitionem Jesu Nave nullus tale aliquid protulit. Nec tamen putandum est hoc illum inaniter praecepisse; non enim ait: Et nunc auferte deos alienos si qui sunt in vobis; sed omnino tanquam sciens esse, rdibus eorum esse cernebat cogitationes de Deo, alienas a Deo, et ipsas admone
Abbreviated transcription (Latin):
modicit ꝑ angelos malignos. nisi foste quis dicat non omnia
quae facta sunt eẽ conseripta. & hoc quoq uisibiliter fac¬
tum ut ueras uespas uellec intellegi.
Quid ẽ. quod dixit iħs ad populum Non potens seruire
lno qui ad s̃ sc̃s ẽ. anquia illius scĩtati ꝑ fecta seruit
quodammodo contemperari humanae fragilitate In pos¬
si bile ẽ. quo audito isti. nonsolum eius eligere seruitutẽ
sed &iam decdiutorio eius & misericordia p̃sumere debu¬
erunt. Quamille intelleit qui dicit in psalmo. Ne lntres
Inilidicio cum seruo tuo quõ ñ iustificabitur in conspestutuo
omnis uiuens. Isticutem desepotius p̃sumere delegerunt¬
quod dõ possent sine ulla offensione seruire. ut lam tunc In¬
ciperent quod deillis ex p̃ssit apostolus: Ignorantes enimdĩ
iustitiam & suam uolentes constituere iostiaae dĩ non sunt
subiesti. Itcenis lamlex sub intrabat ut habundor& de
finis ẽ legis adiustitiam omnicredenti.

Expanded text:
mo dicit: per angelos malignos? nisi forte quis dicat non omnia mo dicit: per angelos malignos? nisi forte quis dicat non omnia quae facta sunt esse conscripta et hoc quoque uisibiliter factum, ut ueras uespas uelit intellegi. Quid est, quod dixit Iesus. ad populum: non poteritis seruire domino, quia deus sanctus est? an quia illius sanctitati perfecta seruitute quodam modo contemperari humanae fragilitati inpassibile est? quo audito isti non solum eius eligere seruitutem sed etiam de adiutorio eius et misericordia praesumere debuerunt: quam ille intellexit, qui dicit in psalmo: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. isti autem de se potius pquod Deo possent sine ulla offensione servire, ut jam tunc inciperent quod de illis expressit Apostolus: « Ignorantes enim Dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; ita eis iam lex subintrabat, ut abundaret definis est legis ad iustitiam omni credenti.
Abbreviated transcription (Latin):
quaeri potest quomodo iduerum sit cum dicusis postis
semurorum ambitu tantum modo tuerentur: sed recte
dictum . ẽ: quia & cdaudere aduersum hostem postas ad
bellum ꝑtin&: Non enim miserunt legatos qui poscerent
pacem: Vn de sidictum ess& pugnauerunt aduersum uos
falsum ess& Neque enimbellum Continuas pugnas hab&
sed aliquando crebras aliquando rocrocs aliquando pullas:
bellum ÷ tamen quando ẽ. quod ammodo armata dissensio:
Quid ẽ. quod in terc&era quae ihs̃ naue ergais rachelitasdm̃
fecisse commemorat dicit misit ante uos uespas & eiecit.
illos a facieura quod &iam In libro sapientiae legitur. Nec
tiomen uspiam factum . ẽẽ. in his quae gesta sunt inuenitur
Anforte traens lato uerbo uespas intellegi uoluit acerrimos
timoris aculeos. quibus quod ammodo uolantib: rumorib
pungebantur ut fugerent. Aut aerios occultos sp̃s quod in psal¬

Expanded text:
quaeri potest quomodo id uerum sit, cum clausis portis quaeri potest quomodo id uerum sit, cum clausis portis se murorum ambitu tantummodo tuerentur. sed recte dictum est, quia et claudere aduersum hostem portas ad bellum pertinet. non enim miserunt legatos, qui poscerent pacem. unde, si dictum esset: pugnauerunt aduersum uos, falsum esset. neque enim bellum continuas pugnas habet sed aliquando crebras, aliquando raras, aliquando nullas. bellum est tamen quando est quodam modo armata dissensio. Quid est, quod inter cetera quae Iesus Naue erga Israhelitas dominum fecisse commemorat dicit: misit ante uos uespas et eiecit illos a facie uestra? quod etiam in libro Sapientiae legitur nec tamen uspiam factum esse in his quae gesta sunt inuenitur. an forte translato uerbo "uespas" intellegi uoluit acerrimos timoris aculeos, quibus quodam modo uolantibus rumoribus pungebantur, ut fugerent, aut aerios occultos spiritus, quod in psal
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc quod latinus interpres recurro posuit. non magis ꝑ currs
uel ex curro dicendum . ẽ. si hoc potest dici quod gretus hab&
ATIo Pexo. Omnes enim ꝑcurrunt uel excurrunt huius
urtae uiam cum adeius finem ꝑ uenerint: sed quia hocuerbũ
positum ẽ ubi parentes rebeccae dicunt ad seruum abrochae
& hicita hocuerbum interp̃tatum. ẽ:
uod septuaginta interp̃tes habent & assumsi patrem
urm abracham d& roens flumine & deduxi eum in om¬
nem terrom. Inter p̃tatio quae ẽ. in hebreo hab& & induxi
eum Interirm chanaam: mirx. ẽ. ergo si septuaginta proteryoc
chanaam omnem tenam ponere uoluerunt. nisi intuentes
proph&iam ut magis ex promissionedi tam quam factum
accipictur quod certissime futurum in xp̃o & in ecclesia p̃¬
batur. quod .ẽ. uerum semen a brahae non infilus
carnis sed infiliis promissionis:
tbellauerunt aduersus uos qui habitabant iericho:

Expanded text:
si hoc, quod latinus interpres "recurro. posuit, non magis percurro" si hoc, quod latinus interpres "recurro. posuit, non magis percurro" uel "excurro" dicendum est, si hoc potest dici quod graecus habet azoTir/a>. omnes enim percurrunt uel excurrunt huius uitae uiam, cum ad eius finem peruenerint. sed quia hoc uerbum positum est, ubi parentes Rebeccae dicunt ad seruum Abrahae:et hic ita hoc uerbum interpretatum est. Quod septuaginta interpretes habent: et adsumpsi patrem uestrum Abraham de trans flumine et deduxi eum in omnem terram, interpretatio, quae est ex hebraeo, habet: et induxi eum in terram Chanaan. mirum est ergo. si Septuaginta pro terra Chanaan omnem terram ponere uoluerunt nisi intuentes prophetiam, ut magis ex promissione dei tamquam factum accipiatur, quod certissime futurum in Christo et in ecclesia praenuntiabatur, quod est uerum semen Abrahae non in filiis carnis, sed in filiis promissionis. Et bellauerunt aduersus uos qui habitabant Iericho.
Abbreviated transcription (Latin):
uoddicit ihs̃ desuac propin quante : Ego aũt recurro ui¬
am sicut & omnes qui suꝑ terrom : In ea interp̃titione
quae .ẽ. & hebreo inuenimus ingredior uiam. Ituergo
accipiendum ẽ. quod septuaginta dixerunt. returro sic̃
dictum . ẽ. homini donec reuestaris interoem. unde sump¬
tus es ut secundum corpus dictum intellegatur: secundum
Animam uero siuoluerimus uero ita accipere quem ammodũ
inecdesiaste positum ẽ. & sp̃s reuesteur addm̃ quidedit dm̃¬
eum. non arbitror deomnibus possedici. sed dehis quisicuixe¬
raent ut addm̃ redire merecontur . tamquam ad auctorem
a quo cretiti sunt: Neque enim hoc & deillis recte Intellegi
potest dequibus dam dr̃ sp̃s ambulans & non reuestens:
Iste autem uir sc̃s ihs̃ naue si noncd didiss& sicut & omnes
qui sunt suꝑterram nulla. ed questio. Neque enim aliud
deillo crederemus quam quad eum dignum. eẽ legimus: Cum
uero additum ẽ. sicut & omnes qui sunt suꝑte rrom. Mirum

Expanded text:
uod dicit Iesus de sua propinquante morte: ego autem recurro uiam sicut et omnes qui super terram, in ea interpretatione quae est ex hebraeo inuenimus: ingredior uiam. ita ergo accipiendum est quod Septuaginta dixerunt ..recurro., sicut dictum est homini: donec reuertaris in terram unde sumptus es, ut secundum corpus dictum intellegatur. secundum animam uero si uoluerimus ita accipere, quemadmodum in Ecclesiaste positum est: et spiritus reuertetur ad deum qui dedit eum, non arbitror de omnibus posse dici, sed de his qui sic uixerint, ut ad deum redire mereantur tamquam ad auctorem, a quo creati sunt. neque enim hoc et de illis recte intellegi potest, de quibus dicitur: spiritus ambulans et non reuertens. iste autem uir sanctus Iesus Naue si non addidisset: sicut et omnes qui sunt super terram, nulla esset quaestio; neque enim aliud de illo crederemus, quam quod eum dignum esse legimus. cum uero additum est: sicut et omnes qui sunt super terram, mirum
Abbreviated transcription (Latin):
potes beniamin sicut enimdicit hu filiiliae quos peperit ipsi
ia cob in mesopotamia syriue. loquens &iã dehis qui nonerent
nati quia illic parentes eorum ex quib natisunt pepereret
ibi eos ꝑhibens natos quõ causa qua nascerentur ibi nata
ẽ. id ẽ. parentes eorũ quos lia ibi peperit: Ita quõ causa
intraendi in aegyptum ia cob iniosephhabuit. totum
tempus quo in aegypto uixit ioseph ingressio eraet iacob
inaegyptum persuum progeniem quae illo uiuo propaga¬
batur perquem factum .ẽ. ut ingreder&ur :¬

Expanded text:
potes Beniamin. sicut enim dicit: hi potes Beniamin. sicut enim dicit: hi Jacob in Mesopotamia Syriae . Loquens etiam de his qui non erant nati, quia illic parentes eorum ex quibus nati sunt pepererat, ibi eos perhibens natos, quoniam causa qua nascerentur ibi nata est, id est, parentes eorum quos Lia ibi pepererit. Ita quoniam causa intrandi in Aegyptum Jacob in Joseph habuit, totum tempus quo in Aegypto uixit Ioseph ingressio erat Iacob in Aegyptum per suam progeniem, quae illo uiuo propagabatur, per quem factum est ut ingrederetur
Abbreviated transcription (Latin):
in aegyptum dicit intracse quando quidem ioseph senescendo
peruenit ut eos natos uiden&. iacob autem cum ingressus est
in aegyptum iuuenis erat ioseph. & eum pater moriens quin¬
quagessimum & sextum fere a&tis annum agentem rdi¬
quit unde constat cesti mysterii causa illum numerum idẽ.
septuagenarium & quintum scriptura commenduare uolu¬
isse. si autem quisquam exigit quomodo &iam secundum
historiae fidem uerum sitꝰ iacob cum septuaginta quinque
animis in aegyptũ introesse. non illo uno die quouenit eius
ingressũ oport& intellegi sed quia infiliis suis plerumq ap¬
pellatur ia cob. hoc ẽ. in posteris suis. &ꝑ iosepheũ constat in
aegyptum intrasse. introitus eius accipiendum . ẽ. quam diu
uixit ioseph. ꝑquem factum ẽ ut intraxr& toto quippe illo
tempore nasci & uiuere potuerunt omnes qui cominemoroen¬
tur. ut septuagintaquinq animue conpleantur usq ad ne¬

Expanded text:
 Aegyptum dicit intrasse, quandoquidem Ioseph senescendo  Aegyptum dicit intrasse, quandoquidem Ioseph senescendo peruenit, ut eos natos uideret, Iacob autem cum ingressus est in Aegyptum, iuuenis erat Ioseph et eum pater moriens quinquagesimum et sextum fere aetatis annum agentem reliquit? unde constat certi mysterii causa illum numerum, id est septuagenarium et quintum scripturam commendare uoluisse. si autem quisquam exigit, quomodo etiam secundum historiae fidem uerum sit Iacob cum septuaginta quinque animis in Aegyptum intrasse, non illo uno die quo uenit eius ■ ingressum oportet intellegi; sed quia in filiis suis plerumque appellatur Iacob, hoc est in posteris suis, et per Ioseph eum constat in Aegyptum intrasse, introitus eius accipiendus est quamdiu uixit Ioseph, per quem factum est, ut intraret. toto quippe illo tempore nasci et uiuere potuerunt omnes qui commemorantur, ut septuaginta quinque animae compleantur usque ad ne
Abbreviated transcription (Latin):
qđ apud latinos nouendial appellant. unde mihi uidentur
ab hac consu&udine ꝓhibendi si qui xp̃ianorũ istũ inmortuis
suis numerũ seruant qui magis . ẽ. ingentiliũ consu&udine.
septimus uero dies auctoritatẽ inscripturis hab& unde
alio loco scriptum . ẽ. luctus mortui septem dierunt fatui
autem omnes dies uitue eius septenurius autem numerus
propter sabbati sacramentum pracecipuae qui &is indi¬
cium ẽ. unde merito mortuis tumquam requi escentibus
exhib&ur: quem tamen numerum in luctu iacob decu piue¬
runt aegyptii qui eum septuaginta dieb luxerunt: clxxiii¬
Et uixit ioseph annoscentum decem &uidit ioseph efrem filios
usq ad tertiũ genenrtionem & filii machin& filii manasse nati
sunt superfemora ioseph. cum hos filios filiorum uel nepotes
filiorum dicat scriptur ioseph uiuendo uidisse: quomodo
eos iungit illis septuagintaquinq hominib: cum quib iacob¬

Expanded text:
quod apud Latinos nouendial appellant. unde mihi uidentur quod apud Latinos nouendial appellant. unde mihi uidentur ab hac consuetudine prohibendi, si qui christianorum istum in mortuis suis numerum seruant, qui magis est in gentilium consuetudine. septimus uero dies auctoritatem in scripturis habet. unde alio loco scriptum est: luctus mortui septem dierum, fatui autem omnes dies uitae eius. septenarius autem numerus propter sabbati sacramentum praecipue quietis indicium est: unde merito mortuis tamquam requiescentibus exhibetur. quem tamen numerum in luctu Iacob decuplauerunt Aegyptii, qui eum septuaginta diebus luxerunt. Et uixit Ioseph annos centum decem. et uidit Ioseph Ephraem filios usque ad tertiam generationem; et filii Machir filii Manasse nati sunt super femora Joseph. cum hos filios filiorum uel nepotes filiorum dicat scriptura Ioseph uiuendo uidisse, quomodo eos iungit illis septuaginta quinque hominibus, cum quibus Iacob
Abbreviated transcription (Latin):
patri archȩ inquib & iacob usq ad hunc locũ quo eos aduenisse
ninatur nam postfactum ibi luctũ & planctũ magnũ. redie¬
runt ad locum quem pr&erierant rursus iordane trociecto.
nisi forte quisdicat aliquorum hostium uitandorũ causa
perheremum eos uenisse cum corpore. quia &iam populus
is rochel ductus. ẽ. permosen ab aegypto liberatus. illo quippe
itinere & plurimum circuitur & periordanẽ uenitur ad
a bracham ium. ubi sunt corpor patriarcharum id .ẽ. ad
temuem chanaan sed quomodo factumsit ut troens illa
loca adorientem uersus tuntum in&ur. & inde adea per
iordanem uenir&ur significationis causa factum esse
credendum .ẽ. quod periordanem uenturus eruet ad
ecs temes postea isrochel infiluis suis:
Et fecit lustũ patrisuo septẽ dies nescio utrum inueniatur
alicui scorx inscripturis celebratum eẽ luctũ nouem dies.

Expanded text:
patriarchae, in quibus et Iacob, usque ad hunc locum, quo eos aduenisse patriarchae, in quibus et Iacob, usque ad hunc locum, quo eos aduenisse narratur. nam post factum ibi luctum et planctum magnum redierunt ad locum quem praeterierant rursus Iordane transiecto. nisi forte quis dicat aliquorum hostium uitandorum causa per heremum eos uenisse cum corpore, qua etiam populus Israhel ductus est per Moysen ab Aegypto liberatus. illo quippe itinere et plurimum circuitur et per Iordanem uenitur ad Abrahamium, ubi sunt corpora patriarcharum, id est ad terram Chanaan. sed quoquo modo factum sit, ut trans illa loca ad orientem uersus tantum iretur et inde ad ea per Iordanem ueniretur, significationis causa factum esse credendum est, quod per Iordanem uenturus erat ad eas terras postea Israhel in filiis suis. Et fecit luctum patri suo septem diebus. nescio utrum inueniatur alicui sanctorum in scripturis celebratum esse luctum nouem dies,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod mandiuit ioseph potentes aegypti ut dicerent pha¬
roni nomine eius. patermeus adiunruit me di
monumento quo ego fodi mihi intemechanaan ibi me¬
u sepelies. quueri potest quomodo uerum sit cum haec uerba
patris eius quando desua sepultunx mandauit non legan¬
titur. sed ad sententiam uerba refeme debemus. sicut in aliis
suprac similiter Iteroctis uerbis uel nametionib: ammonuimus
uoluntati enim enuntiandae & in notitiam perferendae
oport& uerba seruire. fodisse autem sibi ia cob sepulchrum
Nusquam superius inscripturis legitur. sed nisi fier& cum
in eisdem tens essent modo non dicer&ur: clxxi¬
Iuid sibi uult qđ cum ꝑgerent ad sepeliendũ ia cobscripturoo
dicit & ad uenerunt adireũ atad quae ẽ. troens iordanem
preler gressi sunt enim locũ in quo erat mortuoͥs sepeliendus
milia sicut ꝑhibent qui nouerunt plusquam quinquaginta
tantum quippe spatii ẽ. plus minus ab eo loco ubi sepulti st

Expanded text:
Quod mandauit Ioseph, potentes Aegypti ut dicerent Pharaoni nomine eius: pater meus adiurauit me dicens: in monumento quod ego fodi mihi in terra Chanaan. ibi me sepelies, quaeri potest quomodo uerum sit, cum haec uerba patris eius. quando de sua sepultura mandauit. non legantur. sed ad sententiam uerba referre debemus, sicut in aliis supra similiter iteratis uerbis uel narrationibus admonuimus. uoluntati enim enuntiandae et in notitiam perferendae oportet uerba seruire. fodisse autem sibi Iacob sepulcrum nusquam superius in scripturis legitur. sed nisi fieret, cum in eisdem terris essent, modo non diceretur. Quid sibi uult quod cum pergerent ad sepeliendum Iacob scriptura dicit: et aduenerunt ad aream Atad, quae est trans Iordanem? praetergressi sunt enim locum in quo erat mortuus sepeliendus milia —r- sicut perhibent qui nouerunt — plus quam quinquaginta: tantum quippe spatii est plus minus ab eo loco, ubi sepulti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qui grece archi magiros dicitur sed procepositũ militiue
cui ẽẽt potestas occidendi. Nam sic appellatus . ẽ. &icm
ille quem nabuchodonosor misit poenes quem potius In¬
uenitur primatus fuisse militiue
cxxuiii

Expanded text:
qui graece ἀρχιμάγειρος dicitur; sed praepositum militiae, cui esset potestas occidendi. Nam sic appellatus est etiam ille quem Nabuchodonosor misit, penes quem potius invenitur primatus fuisse militiae. CXXVIII