comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed id quero id desidero cũ pro amico
contra uis & contra quã libet salua tñ
libertate atq pace faciendũ est. & cũ
de uia sicut ipse ait declinandũ est ꝗd
⁊ ꝗͣtum & inquali cã  quo nã usq
id fucti debeat. Perides ille athenien.¬
sis egregius uir ingenio bomsq om̃ib
disciplinis ornatus in una quide spẽ
sed planius tamẽ ꝗͣ existimarot. profes.¬
sus est. Nam cũ amicus eũ rogaret / ut
pro re cãq eius falsum deuiraret his
ad cum uerbis usus est. Nõ¬
The ostastus in co quẽ dixi libro inꝗsi¬
tius quidem suꝑ hac re ip̃a & exactius
p̃ssiuisq ꝗͣ Ciccro dixerit. sed is quoq
in docendo non de uno quoq ftõ singu¬
latim existimat. neq certis exemploꝵ do¬
cumentis: sed generibus reꝵ sũmatim
uniuersimq utitur ad hunc ferme mo¬
dum. Parua inꝗt &s tenuis uł turpi-¬
tudo uel in famia subeunda est si care
magna utilitas amico queri põt.repẽ¬

Expanded text:
Set id quaero, id desidero: cum pro amico Set id quaero, id desidero: cum pro amico contra ius, contra quam licet, salva tamen libertate atque pace, faciendum est et cum de via, sicut ipse ait, declinandum est, quid et quantum et in quali causa et quonam usque id fieri debeat. Pericles ille Atheniensis, vir egregio ingenio bonisque omnibus disciplinis ornatus, in una quidem specie, set planius tamen quid existimaret professus est. Nam cum amicus eum rogaret ut pro re causaque eius falsum deiuraret, his ad eum verbis usus est: tus autem in eo quo dixi libro inquisitius quidem super hac ipsa re et exactius expressiusque quam Cicero disserit. Set is quoque in docendo non de unoquoque facto singillatim existimat neque certis exemplorum documentis, set generibus rerum summatim universimque utitur ad hunc ferme modum: Parva, inquit, et tenuis vel turpitudo vel infamiainfamnia subeunda est, si ea re magna utilitas amico quaeri potest. Repen
Abbreviated transcription (Latin):
uuandum disgressio ie in quãta uolũta¬
tis amici iniquitate nõ dicit. Quid aũt
refert sare me in huimodi ꝑiculis ami¬
coꝵ si nõ magna me turpitudo ĩ secatiã
est de uia recta esse declinandũ nisud
quoq me docuerit / quã putet magnã
turpitudinẽ : E cũ de cessero de uia quo¬
usq degredi debeam: Est cĩm inquit
quatenus dari amicitie uenia possit.
hoc ĩmo ipũm est qd̾ maxime discẽdũ
est: qd̾q ab his qui doccant minime
dicit᷑ quatenus quaq fini dari amici
hilo ille sapiens de quo paulo añ
dixi conseruandi amici cauã de
uia declinauit. sed uideo quousq pro¬
gressus est. falsum eim̃ pro amici salute
consiliũ dedit. Id ipũm tamẽ in fine
quoq uite an ure possit rep̃hendi culpa¬
riq dubitauit. Contra patriã in quit
cicero arma pro amico sumetida non
sunt. hoc profecto nemo ignouit. &
pͥus ꝗͣ theogius ꝗͣ lucilius ait nascẽtur.

Expanded text:
iuvandum digressio et in quanta voluntaiuvandum digressio et in quanta voluntatis amici iniquitate, non dicit. Quid autem refert scire me in eiusmodi periculis amicorum, si non magna me turpitudo insecutura est, de via esse recta declinandum, nisi id quoque me docuerit, quam putet magnam turpitudinem, et cum decessero de via, quousque degredi debeam? Est enim, inquit, quatenus dari amicitiae venia possit. Hoc immo ipsum est quod maxime discendum est quodque ab his qui docent minime dicitur, quatenus quaque fini dari amicitChilo ille sapiens, de quo paulo ante dixi, conservandi amici causa de via declinavit. Sed video quousque progressus sit; falsum enim pro amici salute consilium dedit. Id ipsum tamen in fine quoque vitae an iure posset reprehendi culparique dubitavit. Contra patriam, inquit Cicero, arma Pro amico sumenda non sunt. Hoc profecto nemo ignoravit, et priusquam Theognis, quod Lucilius ait, nasceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
a theophrasto existimauit ut ingeniũ
facundinq eius fuit sumpsit e trãspo¬
suit cõmodissime aptissimeq. hũc aute
locũ de quo satis quesitũ ec̃ dixi oĩum roꝵ
aliaꝵ dificilimũ strictũ atq cursim tr̃as.¬
gressus est neq ea re q̃ atheophrasto
pen siculatt atq enuclea te scripta sũt¬
oxecutus est. sed anxictate illa & qͥsi
morositate disputationis p̃termissage¬
nus ipũm rri tm̃ paucis uerbis notauit.
fa uerba cicronis si recensere ꝗsuel¬
let apposui. his gͥ finibus utendũ esse
arbitror ut cũ emendati moros ami
coꝵ sũt tum sit inter eos oiũm reru
consilioꝵ uoluntatũ sine ulla oxceptio¬
ne comunitas ut ẽ siqua fortuna acci
modo ne sũma tarpitudo sequat᷑. Est eĩ
quatemis amicitie uenia dari possit.
declinãdum est de uia: ut c̃ẽ nõꝗͣ uolũ¬
tatem illius aduocemus. Sed cuius modi
declinatio eẽ ista debeat qualisq ad ad¬

Expanded text:
a Theophrasto existimavit, ut ingenium a Theophrasto existimavit, ut ingenium facundiaque eius fuit, sumpsit et transposuit commodissime aptissimeque; hunc autem locum de quo satis quaesitum esse dixi, omnium rerum aliarum difficillimum, strictim atque cursim transgressus est, neque ea quae a Theophrasto pensiculate atque enucleate scripta suntexecutus est, sed anxietate illa et quasi morositate disputationis praetermissa, genus ipsum rei tantum paucis verbis notavit. Ea verba Ciceronis, si recensere quis vellet, apposui: His igitur finibus utendum esse arbitror, ut, cum corum sint, tum sit inter eos omnium rerum consiliorum voluntatum sine ulla exceptione communitas, ut etiam si qua fortuna accidmodo ne summa turpitudo sequatur; est enim quatenus amicitiae dari venia possit. declinandum est de via, ut etiam iniquam voluntatem illius adiutemus. Sed cuiusmodi declinatio esse ista debeat qualisque ad ad
Abbreviated transcription (Latin):
xit atq diuisit asuero atq smaero sto.
nebulonũ hoũm qui se stoicos nũcupa.¬
rent. utroq uerboꝵ & arguciarũ fuli.
gine ob oculos audientiũ iacto sanctis¬
sime disciplint noĩe mentirent᷑.
Hile p̃stabilis hõ sapĩe quonã
usq debuerit contra legẽ cõtraq
ius pro amico progredi dubitauit. Eaq
res infine epͦ iute ip̃o aiĩm eius auxit.
⁊ alii d̾ inceps multe pħię sectatores ut
tisq sollicite q̃siuerũt ut uerbis q̃ scͥpta
sunt ip̃is utar. Ea uerba sigͥficant que¬
sisse cos anunꝗͣ contra ius contra uemo¬
rem faciendum pro amico sit &e ĩ qua.¬
lib causis &s ꝗͣnam usq ad modũ suꝑ
hac q̃stionc tum ab aliis sicus dixi multis.
tum uel diligentissime a Theo fiasto di-
stissimo doctissimoq. caq disputatio scͥp¬
ta est si recte meminimus in libro eius d̾
amicita. pͥmo cum librũ. M. Ciorro uide¬
tur legise cum ip̃c quoq librũ d̾ amiciba
componiͬt. Et crtera quidem q̃ sumẽda

Expanded text:
istros Athenis essemus, in villas ei urbi nebulonum hominum qui se Stoicos nuncupaRoma in Graeciam ad capiendum ingenii gine ob oculos audientium iacta sanctissemus apud eum in villa cui nomen est hilo, praestabilis homo sapientiae, quonam usque debuerit contra legem contraque ius pro amico progredi dubitavit, eaque res in fine quoque vitae ipso animum eius anxit, et alii deinceps multi philosophiae sectatores, utnoris atque avibus personante. Erat ibidem  καὶ ποῖα. Ea verba significant, quaesisse eos an nonnumquam contra ius contrave morem faciendum pro amico sit et in qualibus causis et quemnam usque ad modum. Super hac quaestione cum ab aliis, sicuti dixi, multis, tum vel diligentissime a Theophrasto dispstissimo doctissimoque, eaque disputatio scripta est, si recte meminimus, in libro eius De Amicitia primo. Eum librum M. Cicero videtur legisse, cum ipse quoque librum De Amicitia componeret. Et cetera quidem quae sumenda
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ titulus est d̾.Q. popilio cicũ cũa.¬
liabula. In qua ita scriptum ẽ. Credo
ego inimicos meos hoc dcũꝵ iniancos
detur ne ea ratiõẽ positũ esse apud
graccũ dcũru qua est apud Cicronẽ

Expanded text:
cuius titulus est De P. Popilio circum Concicuius titulus est De P. Popilio circum Conciliabula, in qua ita scriptumscripturm est: Credo ego inimicos meos hoc dicturum. Inimicos deturne ea ratione positum esse aput Gracchum d
Abbreviated transcription (Latin):
& legum & existimationis ꝑiculo cõti¬
nent᷑ neq apud ciues solũ romanos
qui ie ẜmonis ẜ iuris e multaꝵ re¬
rum societate uĩc̃ti sut̃ fore se tutos
arbitrant᷑. Sed quocũq uenerĩt hãc
sibi rem p̃sidio sperant futurũ uide¬¬
bat᷑ ꝗͣ pluribus in extremo ꝟbo mẽda
esse: debuisse eĩm scribi putabãt nõ
futurũ sed futurã neq dubitabãt ꝗn¬
media mechꝰ. Sic eĩm mende sue illu.¬
debant. ita in qceronis orõne soloccis.¬
mus est & manifestarius. ad erat forte
ibi amicus nrẽ ħo lectione multa exer¬¬
citus cui pleraq omia uetoꝵ litterarũ
quesita meditata euigilataq erant.
Is libro inspecto ait millum ceͣ in eꝗbbo
neq mendã neq uiciũ. Ciccronẽ ꝓbe ac
uenuste locutũ. Nam futurũ inꝗt non
refertur adrem sicut legentib teme᷑
& incriose uidet᷑: neq pro participio
positũ est sed uerbum ẽ indefinitum.
g. gractus uerbo usus est in or̃one

Expanded text:
et legum et existimationis periculo contiet legum et existimationis periculo continenqui et sermonis et iuris et multarum rerum societate iuncti sunt, fore se tutos arbitrantur, sed quocumque venerint, hanc sibi rem praesidio sperant futurum. Videbatur compluribus in extremo verbo menda esse. Debuisse enim scribi putabant non futurum, sed futuram, neque dubitabant qumoedia moechus, sic enim mendae suae inludiabant, ita in Ciceronis oratione soloecismus esset manifestarius. Aderat forte ibi amicus noster, homo lectione multa exercitus, cui pleraque omnia veterum litterarum quaesita, meditata evigilataque erant. Is, libro inspecto, ait nullum esse in eo verbo neque mendum neque vitium et Ciceronem probe ac vetuste locutum. Nam futurum, inquit, non refertur ad rem, sicut legentibus temere et incuriose videtur, neque pro participio positum est, set verbum est indefinitum, C. Gracchus verbo usus est in oratione
Abbreviated transcription (Latin):
tatem saluam esse sine matͥmonioꝵ
facquentia nõ posse. Hoc quoq aliud
ex cadem orone metelli dignũ esse exi¬
scimauimus assidua lectione nõ ħele
minus ꝗͣ que a giauissimis pħis scͥo¬
ta sunt beͬba metelli hec sunt. Dii
ĩ mortales plurimũ possunt. sed nõ
plus uelle debent nobis ꝗͣ parentes.
at parentes si ꝑgunt liberi etare
bonis oxheredant: quid gͦ nos adiis
ĩ morta libus duitius expectemꝰ nisi
malis rationibus finem facimus. ii sdẽ
deos ꝓpicios esse cquũ est ꝗ sibi adu̾¬
sarii non sunt. dii ĩ mortales uirtu.¬
tem aꝓꝓbare non adhibere debent.
N orone citceronis ꝗnta muerrez
libro spectatt fidei tyromana cu-¬
ra atq disciplina ita facto ita scͥptũ
fuit. hoĩes tenues obscuro loco natina.¬
uigant adeunt ad eꝗ loca que nũꝗͣ
antea dixerãt neq nõ essent quo ue¬
neeũt/ neq semꝑ cũ cognitoribus esse
possunt. hac una tamẽ fiducia cuuta.¬
tis nõ modo apud nr̃os magistratus qui

Expanded text:
tatem salvam esse sine matrimoniorum frequentia non posse. HocHoe quoque aliut ex eadem oratione Q. Metelli dignum esse existimavimus adsidua lectione non hercle minus quam quae a gravissimis philosophis scripta sunt. Verba Metelli haec sunt: Di immortales plurimum possunt; sed non plus velle nobis debent quam parentes. At parentes, si pergunt liberi errare, bonis exheredant. Quid ergo nos ab immortalibus dissimile ius expectemus, nisi malis rationibus finem faciamus? Is demum deos propitios esse aecum est, qui sibi adversarii non sunt. Dii immortales virtutem adprobare, non adhibere debent.IN oratione Ciceronis quinta In Verrem, libro spectatae fidei, Tironiana cura atque disciplina facto, ita scriptum uit? homines tenues, obscuro loco nati, navigant, adeunt ad ea loca quae numquam antea viderunt, ubi neque noti esse iis quo venerunt, neque semper cum cognitoribus esse possunt. hac una tamen fiducia civitatis non modo apud nostros magistratus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
herculo
quã tũ inter
hoĩes fuit aĩcoͬpoisq
ingenio atq uirtuti.¬
scite sõtiliterq racio¬
cinatum pythagorã phm̃ dicit in reꝑi¬
enda modulandaq status longitudi¬
nisq euis p̃stantia. Nam cũ fere cõstae̾t
curriculũ stadii quid est pysis apud
iouem olim piũ hecculem pedib suis
mutatum idq fecisse longũ pedes sex¬
centos. cetera quoq stadia intorras
gre cit ab aliis postra in stituea pedu
ꝗdem eẽ nũo sexcentũ sed tamẽ ẽẽ ali-¬
quãtulũ breuiora facle intellexit mo¬
dui. spaciumq planee herculis ratiõe
essae ꝗͣ cetera comp̃hensa aũt mensura
est. atq ita id colligit ꝗd̾ erat ꝯseq¬
uens tanto fuisse herculem corpore
extelsiorem ꝗͣ alios ꝗͣto olimpicũ sta.¬
dium cetrris pari nuͣo fcĩs attriret.
Erodes atticus uix & grȩca facõ.¬
dia & consulari honore p̃dit̾¬
accersebat sepe nos cum apud magi

Expanded text:
Herculis quam diu inter homines fuit animi corporisque ingenio atque virtutiscite subtiliterque ratiocinatum Pythagoram philosophum dicit in reperienda modulandaque status longitudinisque eius praestantia. Nam cum fere constaret, curriculum stadii quod est Pisis apud Iovem Olympium Herculem pedibus suis metatum idque fecisse longum pedes sescentos, cetera quoque stadia in terra Graecia ab aliis postea instituta pedum quidem esse numero sescentum, sed tamen esse aliquantulum breviora, facile intellexit, modum spatiumque plantae Herculis, rationeesset quam cetera. Comprehensa autem mensura est atque ita id collegit, quod erat consequens, tanto fuisse Herculem corpore excelsiorem quam alios, quanto Olympicum stadium ceteris pari numero factis anteiret.ERODES ATTICUS, vir et Graeca facundia et consulari honore praccersebat saepe, nos cum apud magi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ d̾ his tm̃ fcõs accipi debere ꝗ impia
aut illicita dicerẽt. sod uel maxime de
hominibus quoq pe posse dici stulta &
ĩmodica blãterantib quoꝵ lingua taz
prodiga in frenisq sit ut ut fluat sẽꝑ
& estuet colluuione uerboꝵ teterima:
qd genus hoĩes a. gretis sigͥficãtissimo
uocabulo g¬
Ualeriũ ꝓbũ grãmaticũ illustẽe ex fa.¬
miliari eius docto uiro competis salusti¬
amim illud satis eloquẽtiȩ sapiẽtie pa-¬
rum breui ãnꝗͣ uita decederet sic le¬
gẽ cepisse & aͣ salustio relictũ affimas.¬
se satis eloquentiȩ sapientĩȩ paꝵ qu̾
eloquẽtia nouatori uerboꝵ salustio maxi¬
me congrueret eloquentia cũ sapien¬
tia minime cõueniret. hui̾te modi aũt
lo quacitatẽ uerboꝵ q tur bam magͥtudiẽ¬

Expanded text:
non de his tantum factos accipi debere, qui impia aut inlicita dicerent, sed vel maxime de hominibus quoque posse dici stulta et inmodica blaterantibus, quorum lingua tam prodiga infrenisque sit, ut fluat semper et aestuet conluvione verborum taeterrima, quod genus homines a Graecis significantissimo vocabulo Valerium Probum, grammaticum inlustrem, ex familiari eius, docto viro, comperi, Sallustianum illud, satis eloquentiae, sapientiae parum, brevi antequam vita decederet, sic legere coepisse et sic a Sallustio relictum affirmavisse: satis loquentiae, sapientiae parum, quod loquentia novatori verborum Sallustio maxime congrueret, eloquentia cum insipientia minime conveniret. Huiuscemodi autem loquacitatem verborumque turbam magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
neq ad hortari magis ꝗͣ dissuadere ab¬¬
debuisse sumi dicedant: ut enullas ple¬
cũq esst in matrimoniis molestias asse.¬
ueraret. & si que cm accidere nõ nũꝗͣ
uiderent᷑ paruas  leues facilesq ec̃
toleratu diceret maioribq cas emo¬
lumentis ⁊ uoluptatib oblitari casdẽq
ip̃as neq om̃ibus neq nature uicio sed
quorũdam maritoꝵ culpa e ĩ ustitia
euenire. Titus aũt castricius recte atq
condigne metellũ esst locutũ existima.¬
bat aliter inquit censor loqui deba a¬
liter rhetor. Rhetori concessum ẽ sen.¬
tentuiisuti falsis audacibus uł subdolis
captiosis si mõ uerisimiles sint & pos¬
sint ad mouendos hoiũm animos qua¬
liscũq astu ir repere / propterea turpe
esse ait rhetori siquid ĩ mala cã desti¬
tutum atq impugnatũ relinquat. Sed
cĩm metellum inquit sane uirũ illa
giauitate && fide p̃ditum cũ tanto ho¬
nore atq uite dignitate apud ppłm

Expanded text:
neque id hortari magis esse quam dissuadere absneque id hortari magis esse quam dissuadere absdebuisse sumi dicebant, ut et nullas plerumque esse in matrimoniis molestias adseveraret et, si quae tamen accidere nonnumquam viderentur, parvas et leves facilesque esse toleratu diceret maioribusque eas emolumentis et voluptatibus oblitterari easdemque ipsas neque omnibus neque naturae vitio, set quorundam maritorum culpa et iniustitia evenire. Titus autem Castricius recte atque condigne Metellum esse locutum existimabat. Aliter, inquit, censor loqui debet, aliter rhetor. rhetori concessum est, sententiis uti falsis, audacibus, versutis, subdolis, captiosis, si veri modo similes sint et possint movendos hominumn animos qualicunque astu inrepere. Praeterea turpe esse ait rhetori, si quid in mala causa destitutum atque inpropugnatum relinquat. Sed enim Metellum, inquit, sanctum virum, illa gravitate et fide praeditum cum tanta honorum atque vitae dignitate aput populum
Abbreviated transcription (Latin):
infestino grauius acerbiusq apud cõ¬
silũ iudicũ cum d̾ cã sylle querc̃tur nõ
iam hystrionẽ cum osse diceret. Sed ge¬
sticulariã dionisiamq eũ notissime sal¬
tatricule noĩe appellaret du uoce
molli atq demissa hortensius: dyonisio
inꝗt dyonisa malo equidem eẽ ꝗͣ qdẽ
tu torquate.g.¬
Ultis ut exuditis uicis audĩc̃tib
legebat᷑ dc̃o mctelli numidicigia¬
uis ⁊ diserti utei qua in censura dixit
ad ppłm dt ducendis uxoribus cũ eum
ad mates monia tapesaenda hortaret᷑:
in ca diõne ita scciptũ fuit. Si sine
uxoit possemus quirites esse om̃es ca
didit ut nec cũ illis satis cõmode nec
sine illis ullo mõ uiui possit saluti ꝑpe¬
tue potius ꝗͣ breui uoluptati cõsulẽdu
uidebat᷑. Quibusdam metellũ censorẽ
cͥ consiliũ esse aduxores ducendas ppłm
ortari nõ opportuisse de molestia ĩ com¬
modisq perpetuis ꝙ rei uxorie cõfiteri.

Expanded text:
infestivo, gravius acerbiusqueacinfestivo, gravius acerbiusqueacsilium iudicum, cum de causa Sullae quaereretur, non iam histrionem eum esse diceret, sed gesticulariam Dionysiamque eum notissimae saltatriculae nomine appellaret, tum voce molli atqueatoue demissa Hortensius Dionysia, inquit, Dionysia malo equidem esse quam quod tu, TorquateULTIS et eruditis viris audientibus legebatur oratio Metelli Numidici, gravis ac diserti viri, quam in censura dixit ad populum de ducendis uxoribus, cum eum ad matrimonia capessenda hortaretur. In ea oratione ita scriptum fuit: Si sine uxore pati possemus, Quirites, omnes ea didit, ut nec cum illis satis commode, nec sine illis ullo modo vivi possit, saluti perpetuae potius quam brevi voluptati consulendum est. Videbatur quibusdam, Q. Metellum censorem, cui consilium esset ad uxores ducendas populum hortari, non oportuisse de molestia incommodisque perpetuis rei uxoriae confiteri,
Abbreviated transcription (Latin):
debetur. Immutauit ergo inꝗt & sub¬
didit uerbum ei uerbo qd̾ obmiserat fi¬
nitimũ ut uidet᷑ & sensum debitionis
retinuisse ad hũc modũ Iulianus eno¬
dabat di iudicabatq uetoꝵ scciptorum
sententias quas apud eum adolescẽtes
Emosthenẽ traditũ & uestitu cete¬
eoq cultu corporis nitido nenustoꝙ
nimisꝙ accurato fuisse hinc ẽt̃. g̃.¬
ab emulis aduersariisꝙ ꝓbro data hĩc &̃
turpibus indignisq in eum ꝟbis nõ temꝑa.¬
tum ꝗn parũ uir ore quoꝙ polluto dice¬
retur. Ad cundem modũ hortensius õĩb
ferme oratoribus etatis sue nͥ. M. tullio
claxior qui multa mundicia & circũspe¬
cte compositeq indutus & amictus eẽt/
manusq eius inter agendũ forẽt argu¬
te admodum & gestuose maledictis com¬
pellationibusq probrosis iactatus est.
multaq in eum qiͣ in hẏstrionẽ mipsis
causis atq udiciis dcã sunt. Sed cum
lucius torquatus a gresti ho ingenio &

Expanded text:
debetur. Inmutavit ergo, inquit, et subdebetur. Inmutavit ergo, inquit, et subdidit verbum ei verbo, quod omiserat, finitimum, ut videretur et sensum debitionis m sententiae retinuisse. Ad hunc modum Iulianus enodabat diiudicabatque veterum scriptorum sententias, quae aput eum adulescentes DEMOSTHENEN traditum est vestitu ceteroque cultu corporis nitido venustoque nimisque accurato fuisse. Et ab aemulis adversariisque probro data, hinc etiam turpibus indignisque in eum verbis non temperatum, quin parum vir et ore quoque polluto diceretur. Ad eundem modum Q. Hortensius omnibus ferme oratoribus aetatis suae, nisi M. Tullio, clarior, quod multa munditia et circumspecte compositeque indutus et amictus esset manusque eius inter agendum forent argutae admodum et gestuosae, maledictis compellationibusque probris iactatus est multaque in eum, quasi in histrionem, in ipsis causis atque iudiciis dicta sunt. Sed cum L. Torquatus, subagresti homo ingenio et
Abbreviated transcription (Latin):
salua essat. Nãq debicio gr̃e & pecinie
collata uerbum utrobiq seruari pos¬¬
set. ita eĩm recte opposita inter sese gr̃e
pecunieq debicio uidebit᷑ si  pecunia
quidem deberi dicat᷑ & gr̃a. sed quid
cuemat ĩ pecuna debita soluta ue ꝗd
contra in grã debita redditaue debitiõis
xbo utcũq ẜuato disserat᷑. Ciccro aũt
inquit cũ gc̃e pecunieq debitionẽ dis.¬
similem esse dixiss&: eiuisq snĩe rati¬
onem redderet uerbũ dobet ĩ pecnia
ponit. In grã. ħt subicit. ꝑ debet. ita
er̃m dicet grãm aũt & qui refert hĩ
⁊ qui he in eo ip̃o qd̾ ht rofcit. Sed id
uerbum ħe cum ꝓposita comꝑatiõe non
satis conuenit debicio eĩm gr̃e nõ habi¬
cio cum pecunia confertͣ atq ideo cõ¬
sequens quide fuerat sic dicẽ & ꝗ deb&
in coip̃o qd̾ debet refeit qd̾ absurdu
& nimis coactum foret sinõ duz reddi.¬
tam grãm co ip̃o redditã diccret quia

Expanded text:
salva esset. Namque debitio gratiae et pecuniae salva esset. Namque debitio gratiae et pecuniae conlata verbum utrubique servari postulat. Ita enim recte opposita inter sese gratiae pecuniaeque debitio videbitur, si et pecunia quidem deberi dicatur et gratia, sed quid eveniat in pecunia debita solutave, quid contra in gratia debita redditave, debitionis verbo utrimque servato disseratur. Cicero autem, inquit, cum gratiae pecuniaeque debitionem dissimilem esse dixisset eiusque sententiae rationem redderet, verbum debet in pecunia ponit, in gratia habet subicit pro debet; ita enim dicit: gratiam autem et qui refert habet, et qui habet in eo ipso quod habet refert. Sed id verbum habet cum proposita comparatione non satis convenit. Debitio enim gratiae, non habitio, cum pecunia confertur, atque ideo consequens quidem fuerat sic dicere: et qui debet in eo ipso quod debet refert; sed absurdum et nimis coactum foret, si nondum redditam gratiam eo ipso redditam diceret, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Ntonius Iulianus rhetor ꝑ quẽ fuit
honesti atq ameni ingenii doctͥna
queq ista utiliore ac delectabili uete.¬
rũq elegantiaꝵ cura e memoria m¬
ulta fuit ad hec scͥpta omĩa antiꝗora
tam curiose ex pectabat aut uirtutes
pensitabat aut uicia rimabat᷑ ut iudi¬
cium esse fcũm adamussim dicores.
Is Iulianus supra co entimemate qd̾ ẽ
in oroñe . M. tulii qua pro. en. planciͦ
dixit & ita existimauit. sed u̾ba pͥus
de quibus iudiciũ ab eo factu ẽ ip̃a po¬
nam ꝗͣ ꝗͣ dissimilis est pecunie debitio
& gr̃e. nam qui pocuniã disoluit sta¬
tim nõ ħt id qd̾ reddidit. ꝗ aũt debet
fert hr ⁊ qui h̾t in eo ip̃o qd̾ ht refert.
Neq eͣgo nũc plan̾cio desinã debere si
hoc soluero: nec minus ei redderẽ uolũ¬
tate ip̃a si hoc molestie nõ accidisset. Cri¬
spum sane inquit agmẽ orõnis rotun¬¬
dumq ac modulo ip̃o numeroꝵ uenu¬
stũ: sed qd̾ cũ uenia legendum sit uerbi
paulũ ideo ĩmutati ut sententiȩ fides

Expanded text:
nuslulianus rhetor perquam fuit honesti atque amoeni ingeni. Doctrina quoque iste utiliore ac delectabili veterumque elegantiarum cura et memoria multa fuit; ad hoc scriptascript omnia antiquiora tam curiose spectabat et aut virtutes pensitabat aut vitia rimabatur, ut iudicium esse factum ad amussim diceres. Is Iulianus super eo enthymemate, quod est in oratione M. Tullii, quam Pro Cn. Plancio dixit, ita existimavit—sed verba prius, de quibus iudicium ab eo factum est, ipsa ponam: Quamquam dissimilis est pecuniae debitio et gratiae. Nam qui pecuniam dissolvit, statim non habet id quod reddidit, qui autem debetfert habet, et qui habet in eo ipso quod habet refert. Neque ego nunc Plancio desinam debere, si hochioc solvero, nec minus ei redderem voluntate ipsa, si hoc molestiae non accidisset — Crispum sane, inquit, agmen orationis rotundumque ac modulo ipso numerorum venustum, sed quod cum venia legendum sit verbi paulum ideo inmutati, ut sententiae fides
Abbreviated transcription (Latin):
tudo amplitudoꝙ ppłi romani atq pe-¬
ni. Neq ĩ merito existimatũ cum aliis
quidem ppłis d̾unius cuiꝰq re.p. cum
penis aũt d̾ om̃i terraꝵ imꝑio decer¬
tatũ cius rei specimen est iillo utͥ¬
usq ppłi ꝟ̾bo faim̃q . Q. fabius imꝑ¬
ator romanis dedit ad cartaginẽses
ad eos hastam & caduccũ: signa duo
belli aut patis: ex quis utrũ uellent
cligerent. qd̾ elegissent ad unũ ut cxͣ¬
esst missum existimarẽt. cartaginẽ
sed posse qui attulissent utrũ mallẽt
relinquert quod reliquissent. Ia sibi
ꝓfecto futurũ. M. aut uarro nõ ha¬
stam ipam neq ipũm caluceũ missa
dicit. sed duas tesscrulas inquaꝵ al-¬

Expanded text:
tudo amplitudoque populi Romani atque Poetudo amplitudoque populi Romani atque Poeni. Neque inmerito aestimatum. Cum aliis quidem populis de uniuscuiusque republica, cum Poenis autem de omnium terrarum imperio decertatum. Eius rei specimen est in illo utriusque populi verbo factoque: Q. Fabius, imperator Romanus, dedit ad Carthaginiensead eos hastam et caduceum, signa duo belli aut pacis, ex quis utrum vellent eligerent; quod elegissent, id unum ut esse missum existimarent. Carthaginiesed posse qui adtulissent utrum mallent relinquere; quod reliquissent, id sibi pro electo futurum. M. autem Varro non hastam ipsam neque ipsum caduceum missa dicit, sed duas tesserulas, in quarum al
Abbreviated transcription (Latin):
grediue ĩ nauigantibus uolo uti ue¬
spondeant: quãtum existimẽt itesse
ngredi atq ambulare. acq cato in¬
libro de re rustica fundus inꝗt eo in
loco hñdus est ut a opidum ꝓpe am¬
plum sit & mare: aut amnis qua
nauĩs ambulãt appetitas porro hiuiꝰ¬
cemadi tc̃as latiões ħitasq esse ꝓho
neste mentis oratiõiẽ. Lucretius qͦ
testimoniũ in hac cadem uot dicit.
In quarto eĩm libro elamorẽ ꝑarte¬
rias et ꝑ fauces gradiertt̃ dicit qd̾ est
nimio confidentius. ꝗͣ illud denauib
salustianũ : uersus lucaetii hi sunt.
prcterca radit uox fauces sepe fa.¬
citq Asꝑiora foras gradiens artc̃as
clamor. propterea Salustius in coder
libro nõ eos solũ ꝗ nauib uehẽn tur
sed t scaphas quoq nantes ꝓgressas
dicit. ꝟba ip̃a de scaphis posui: eaꝵ
alit paululũ progresse nimio simul
ce in certo onere cum pauor corpora
agitauerat depͥmebant᷑.
qd̃ par quõdam fuit uigor & acri¬

Expanded text:
ntibus, volo uti respondeant quantum existiment interesse ingredi atque ambulare. Atqui Cato De Re Rustica: Fundus, inquit, eo in loco habendus est, ut et oppidum prope amplum sit et mare aut amnis, qua naves ambulant. Appetitas porro huiuscemodi translationes habitasque esse pro honestamentis orationis, Lucretius quoque testimonium in hac eadem voce dicit. In quarto enim libro clamorem per arterias et per fauces gradientem dicit, quod est nimio confidentius quam illud de navibus Sallustianum. Versus Lucreti hi sunt: Praeterea radit vox fauces saepe, facitque Asperiora foras gradiens arteria clamor. Propterea Sallustius in eodem libro non eos solum qui navibus veherentur, sed et scaphas quoque nantes progressas dicit. Verba ipsa de scaphis posui: Earum aliae paululum progressae nimio simul et incerto onere, cum pavor corpora agitaverat, deprimebantur. quod par quondam fuit vigor et acri
Abbreviated transcription (Latin):
debet: neq E pleriq nobiliũ gatoꝵ¬
⁊ fauorinꝰ phus memoriaꝵ ueterum
oxequẽ tissimus affirmatissime sepͥser̃t.
simulacrũ colũbe ligno ab archita
ratione quadam disciplinaq micha¬
nica fcũm uolasse: ita erat scilicet
libramentis suspensum e aura sp̃s
in clusa atq occulta concitum. Libet
herele suꝑ re tam abõrenti a fide ip¬

Expanded text:
debet. Nam et plerique nobilium Gdebet. Nam et plerique nobilium Gophus, memoriarum veterum exequentissimus, affirmatissime scripserunt simulacrum columbae e ligno ab Archyta ratione quadam disciplinaque mechanica factum volasse; ita erat scilicet libramentis suspensum et aura spiritus inclusa atque occulta concitum. Libet hercle super re tam abhorrenti a fide ip
Abbreviated transcription (Latin):
leontis ferro ex igni talefacto toͬreri.
cum herba q̃ appellat᷑ eodem noĩe ca¬¬
meleonts ferro e utrũq macerari
unguento: colligiq ĩ modum pastilli
at ĩ uasmitti ligneũ. & eũ ꝗ iduas
ferat/ eẽ li il in medio palam xsetͣ.
a. nullo uideri posse his portẽtis atq
p̃stigiis a plinio ẜo sepͥtis nõ dignũ ceͣ
cognomine democriti puto. uel illud
quale est qd̾ idem plimus indecimo
libro democritũ scͥpsisse asseuerat /a¬
ues quasdam esse certis uocabulis et
eaꝵ auium cõfuso sanguine gigni scr¬
pentem. eum siquis ederit linguas
auium ⁊ collocoquia inter p̃tantũtũ.
Multa aũt uident᷑ ab hõibus. stis ma¬
le solertibus huĩ cemodi cum̃ẽta ĩ de¬
mocriti tiomẽ data nobilitatis aucto¬
ritatisq eius p̃fugio utentib. seil io
qd̾ archita pythagoricũ comẽtũ ccͣ
ati frcisse tradit᷑ neq minꝰ admi¬
rabile/ neq tam uanũ eque uderi

Expanded text:
leontis ferro ex igni calefacto torreri leontis ferro ex igni calefacto torreri cum herba, quae appellatur eodem nomine chamaeleontis, et utrumque macerari unguento conligique in modum pastilli atque in vas mitti ligneum et eum qui id vas ferat, etiamsi is in medio palam versetur, a nullo videri posse. His portentis atque praestigiis a Plinio Secundo scriptis non dignum esse cognomen Democriti puto; vel illud quale est quod idem Plinius in decimo libro Democritum scripsisse adseverat, aves quasdam esse certis vocabulis et earum avium confuso sanguine gigni serpentem; eum qui ederit linguas avium et conloquia interpretaturum. Multa autem videntur ab hominibus istis male sollertibus huiuscemodi commenta in Democriti nomen data, nobilitatis auctoritatisque eius perfugio utentibus. Sed id quod Archytam Pythagoricum commentum esse atque fecisse traditur, neque minus admirabile neque tamen vanum aeque videri
Abbreviated transcription (Latin):
se legisse plinius ẜus in nalis h⁊ stoĩe
uicesimo octauo refert/ multaq ua¬¬
na atq incolleranda auribus d̾ ind̃ qiͣ
a democato seͥpͥta tedit. ex ꝗb pau¬
ta hec inuiti meminimꝰ / ꝗa ꝑtesũ ẽ
Accipitrẽ auiu rapidissimũ atame¬
leonte humi reptante. si eũ forte su¬¬
ꝑ uole detrahi && cadere ui quadã
interiã ceterisꝙ auib laniatidũ spõtẽ
sua obite sese & dedere. Item aliud
ultra humanã fidem caput & collu
cameleontis si urat᷑ ligno quod ap¬
pellat᷑ rodue imores ⁊ tonitrua fi¬
si iecur eiꝰdem aĩalis ĩ sũmis tegu¬
lis urat᷑. Item aliud qd herele anpo¬
nerẽ dubitaui. ita est dridiculi ua.¬
nitatisi nisi Idcirco plane posui quod
oportuit nos dice̾ ꝗd de istĩmodi admi¬
rationũ fallaci ille cebra sentire mꝰ qua
plerũq capiunt᷑ & ad ꝑnitĩe elabũt᷑
ingenia maxime solertia / eaq potissi¬
mum: q̃ discendi cupidiora sũe. sed re¬¬
deo ad pliniũ sinistrũ pedẽ ait came¬

Expanded text:
se legisse Plinius Secundus in Naturalis Historiae vicesimo octavo refert, multaque vana atque intoleranda auribus deinde quasi a Democrito scripta tradit, ex quibus pauca haec inviti meminimus, quia pertaesum est: accipitrem avium rapidissimum a chamaeleonte humi reptante, si eum forte supervolet, detrahi et cadere vi quadam in terram ceterisque avibus laniandum sponte sua obiicere sese et dedere. Item aliud ultra humanam fidem: caput et collum chamaeleontis si uratur ligno quod appellatur robur, imbres et tonitrus fisi iecur eiusdem animalis in summis tegulis uratur. Item aliud, quod hercle an ponerem dubitavi, ita est deridiculae vanitatis, nisi idcirco plane posui quod oportuit nos dicere quid de istiusmodi admirationum fallaci inlecebra sentiremus, qua plerumque capiuntur et ad perniciem elabuntur ingenia maxime sollertia, eaque potissimum quae discendi cupidiora sunt. Sed redeo ad Plinium. Sinistrum pedem ait chamae
Abbreviated transcription (Latin):
alio q aduerbio dẽ .i. statim / qd inhis¬
ter ꝑticula ista poĩta esse aiuint. sic oia
facis in penais ruere. ac retro sb̾ lapsa
referri. Nonͣ ałe ꝗͣ qui adu̾so uix flu¬
mine lembum. Remigiis subigit si
brachia forte remisit. Atq illũ ĩ pre¬
ceps ꝓno rapit alueus amni.

Expanded text:
alio quoque adverbio dialio quoque adverbio ditur particula ista posita est: sic omnia fatis In peius ruere ac retro sublapsa referri; Non aliter quam qui adverso vix flumine lembum Remigiis subigibrachia forte remisit // Atque ilium in praeceps prono rapit alueus amni.
Abbreviated transcription (Latin):
faciendi grã instrueret pueros sese
existimasse ꝗ uiniores essent ãnis sep.¬
tem decem. Atq iñ ab anno septimo
decimo quo idoncosiam esse rei .p. ar
bitraret᷑ milites scͥpsisse / eosꝙ ad ã¬
num quadragesimũ sextũ Iuniores
supraq eum annũ seniores appellas¬
se. Eam rem ꝓpt̾ea notauit. ut discͥ¬
mira . que fuerunt inditio moribusq
maioꝵ pucritie iuuente senecte ox
ista censiõe seruii tullii prudentissimi
regis noscerentur.
cõuinctio esse dicitur cõnexua
E plerũq sane coniũgit uerba & cõ¬
nectit. sed interdum alias quasda po¬
te states ht nõ satis notas. nisi ĩueteꝵ
let tum dicimus ale̾ ego feci atiꝑ tu. si¬
gnificat eim ałr̾ ꝗͣ tu. & gemina si fiaͭ¬
auget intenditꝙ rem d̾ qua agit᷑ ut a¬
mãdu̾timus m. Q. fanii annalib nͥ
memoria in hoc x̾su laboratꝙ atq ac¬
cedit muros romana iuiuentus cui si¬
gnificatiotu contrauũ ost qd itidem a
ueteribus dcum est. deq or p̃terca ꝓ

Expanded text:
faciendi gratia institueret, pueros esse existimasse qui minores essent annis septem decem, atque inde ab anno septimo decimo, quo idoneos iam esse reipublicae arbitraretur, milites scripsisse, eosque ad annum quadragesimum sextum iuniores supraque eum annum seniores appellasse. Eam rem propterea notavi, ut discrimina, quae fuerint iudicio moribusque maiorum pueritiae, iuventae, senectae, ex ista censione Servi Tulli, prudentissimi regis, noscerentur. coniunctio esse dicitur conexiva. Et plerumque sane coniungit verba et conectit; sed interdum alias quasdam potestates habet non satis notas, nisi in veterlet, cum dicimus aliter ego feci atque tu, significatur enim aauget incenditque rem de qua agitur, ut animadvertimus in Q. Enni Annalibus, nisi memoria in hoc versu labor: Atque atque accedit muros Romana iuventus; cui significationi contrarium est quod itidem a veteribus dictum est, deque. Et praeterea pro
Abbreviated transcription (Latin):
posse aut pro trãsfrctatiõe tr̃as gres¬
sum. sed quero ego / cur nõ sicuti ciue¬
sus nauiũ recte dici solent ita tr̃as¬
geessus ẽ rauibus fais dici possit.
p̃sertm cũ breuitas tam angusti feti
qui terrã affricã hispaniamq ĩter¬
fluit elegntissime tr̃as gressiõis uo.¬
cabulo qiͣ paucoꝵ graduũ spaciuri
definita sit. ꝗ auctoritatẽ aũt roꝗ

Expanded text:
posse aut pro transfretatione transgresposse aut pro transfretatione transgressum. Sed quaero ego, cur non, sicuti cursus navium recte dici solet, ita transgressus etiam navibus factus dici possit. Praesertim cum brevitas tam angusti fretus, qui terram Africam Hispaniamque interfluit, elegantissime transgressionis vocabulo, quasi paucorum graduum spatium, definita sit. Qui auctoritatem aut
Abbreviated transcription (Latin):
dam alis .E. Salustq̃mꝗs dignũ nota
uisum t̃ qd̾ in pͥmo historia ꝵ maris tẽa¬
situm tr̃a smissumꝙ nauibus fõi tẽas¬
gressum appellauit. eosꝙ qui fictum
tran smiserãt quos transfectasse dici
solitũ est trans gressos dixit Aba ĩpa
salustii posuit. Itaꝙ sertorius leui
p̃sidio relicto ĩ mauretania nactus
obscuris noctem estu secundo furti
aut celeritate uitare plũ intr̃ãs¬
gressu conatus est. Ac dem̃ ĩ ita scͥp¬
sitͥ tians gressos om̃is recepit moris
p̃ceptus alusicanis. hoc gͥe auust
pe ce nullo graui auctore dc̃u aũt.
Nam tr̃a sgressus inquit atr̃as geadi¬
endo dicunt᷑ idq ipũm ab ingressu
ce a podum ģia clu appellatũ ẽ. Iocĩs
uerbum tr̃as gredi cõuenire nõ puta¬
ua̾t neq uolantibus neq stupentib
neq nauigantibus: sed his solis qui
gradiunt᷑ e pedibus itrr emctũt᷑.
ꝑꝑt̾ca negant apud scciptor̃e idone¬
um aut nouiu tr̃as gressum reꝑiei

Expanded text:
quis, dignum nota visum est, quod in primo Historiarum maris transitum transmissumque navibus factum transgressum appellavit eosque, qui fretum transmiserant, quos transfretasse dici solitum est, transgressos dixit. Verba ipsa Sallusti posui: Itaque Sertorius, levi praesidio relicto in Mauretania, nanctus obscuram noctem, aestu secundo furtim aut celeritate vitare proelium in transgressu conatus est. Ac deinde infra ita scripsit: Transgressos omnis recipit mons praeceptus a Lusitanis. Hoc igitet nullo gravi auctore dictum aiunt. Nam transgressus, inquit, a transgrediendo dicitur idque ipsum ab ingressu et a pedum gradu appellatum. Idcirco verbum transgredi convenire non putavit neque volantibus neque serpentibus neque navigantibus, sed his solis qui gradiuntur et pedibus iter emetiuntur. Propterea negant aput scriptorem idoneum aut navium transgressum reperiri
Abbreviated transcription (Latin):
TMENS IN HI¬
storiis quas orõe gre¬
ca de rebus . p. R. com.¬
posuit. &. M. uarro
in antiꝗtatib rirũ

Expanded text:
TIMAEUS in Historiis quas oratione Graeca de rebus populi Romani composuit, et M. Varro in Antiquitatibus Reru
Abbreviated transcription (Latin):
ita. M. cato ĩ or̃oe contra furiũ die
ꝓximi dixit. Quareo aũe .cii. mar¬
tius ho impense doctus in munĩabis
peo dict qd̾ nudius quartus nos di¬
cimus. in his uersibus nuꝑ die quãto
ut xecordor e cerit aquaꝵ urcũ
unitum domi fregie / hoc gͥ int̾erit
ut die quarto ꝗdem d̾ p̃tito dicamꝰ
die quarte aũt de futuro
bula q̃ in historiis ueterib sepͥ¬
libitũ forte nobis est sedentibus in
reda conquire̾: ne ꝗdem aliaꝵ inep¬
tiaꝵ uacantẽ / stupentẽq aiu occu.¬
pare que tũ gͥ suppetierant hee st̃.
hasta. pilum. phalarita. solistrca.
delingua. qm̃ est minus freques ad¬
monendum oxistimo. lingua uote¬
ros dixisse gladiolũ ob longũ in
spẽm lingue fcũ: cuiꝰ meminit ne¬
uius intragedia essona u̾su neuĩi¬
apposui: sine mͥ gerc̾ mor̃e uidear
lingua uecũ lingula. Item rupia genꝰ
teli est thract nociõis: poĩtuq hoc
uocabulum ĩ ꝗnti ennii annalium

Expanded text:
ita M. Cato in oratione Contra Furium die ita M. Cato in oratione Contra Furium die proximi dixit, die quarto autem Cn. Matius, homo impense doctus, in Mimiambis pro eo dicit, quod nudius quartus nos dicimus, in his versibus: Nuper die quarto, ut recordor, et certe Aquarium urceum unicum domi fregit. Hoc igitur intererit, ut die quarto quidem de praeterito dicamus, diequarte autem de futurobula quae in historiis veteribus scrilibitum forte nobis est sedentibus in reda conquirere, ne quid malarum ineptiarum vacantem stupentemque animum occuparet. Quae tum igitur suppetierant, haec sunt: hasta, pilum, phalarica, semiphalariDe lingula, quoniam est minus frequens, admonendum existimo, lingulam veteres dixisse gladiolum oblongum in speciem linguae factum, cuius meminit Naevius in tragoedia Hesiona. Versum Napplíngua, verum língula. Item rumpia genus teli est Thraecae nationis, positumque hoc vocabulum in Quinti Enni Annalium
Abbreviated transcription (Latin):
rome in capitoliũ cauabo tibi cena
sit cocta. Et historiã aũt &e ꝟbu
hoc sumpsit celuis ex origine. M. ca¬
tonis in quo ita seͥpͥtu est. Igit᷑ dic.¬
tatorem cartaginensiũ mag̃ẽ cꝗtũ
monuit: mitte rom̃ã mecũ equitatũ
die ꝗnei in capitolio tibi cena cocta
erit. Extremã istius uocis sillabam/
tum ꝑ .E. tũ ꝑ .i. scͥpͥtam legi. Nã
sane ꝗͣ consurtũ his ueteribus fuit:
ħ lẽis his plerũq uti indifferenter
sicuti pͥfistine & prifistini. ꝓ eliuii
⁊ ꝓeluit. Atq alia item multa hoͤ
genus uarie dixerũt. die pͥstini
opͦ eodem mõ dicrbat᷑ qd sigͥfi.¬
cabat dic pͥstino .i. pͥore. qd uulgo
pͥdic dr̃: conu̾so compõitiõis ordini
qrͣ pristino die: atꝙ idem simili figu¬
ra die crastini dicebat᷑. id erat cra.¬
stino dic. Sacerdotes ꝙͦ ppłi xomaĩ
tũ cum dicũt in diem tertiũ die por̃ẽ¬
dini dicũt. sedut pleriq die pͥstini

Expanded text:
Romae in Capitolium curabo tibi cena Romae in Capitolium curabo tibi cena sit cocta. Et historiam autem et verbum hoc sumpsit Coelius ex Origine IV. M. Catonis, in qua ita scriptum est: Igitur dictatorem Carthaginiensium magister equitum monuit: Mitte mecum Romam equitatum; diequinti in Capitolio tibi cena cocta erit. Extremam istius vocis syllabam tum per e tum per i scriptam legi; nam sane quam consuetum is veteribus fuerit, litteris is plerumque uti indifferenter, sicuti praefiscine et praefiscini, proclivi et proclive atque alia item multa hoc genus varie dixerunt; die pristini quoque eodem modo dicebatur, quod significabat die pristino, id est priore, quod vulgo pridie dicitur, converso compositionis ordine, quasi pristino die. Atque item simili figura die crastini dicebatur, id erat crastino die. Sacerdotes quoque populi Romani, cum condicunt in diem tertium, die perendini dicunt. Sed ut plerique die pristini,
Abbreviated transcription (Latin):
ab eruditis nũc ꝙͣ dici audio & ꝗ ałe
dicie pro rudi abq in docto dospicit᷑.
sed. M. tullii tate ac supra eam nõ
opinõ ita dixerũt. dic ꝗtte. ⁊ eĩm̃
⁊ die ꝗno ꝓ ad uerbio copulate di¬
ctu ost. ie secuinda in eo sillaba cor¬
repta. diuus ẽẽ augustus lingue lati.¬
ne nõ nosaius munditiaꝵ pr̃is sui
in ẜmonibus sectator in cplis plu¬¬
rifariã significatioẽm isto dieꝵ nõ
ałr usus est. Is aũt erit ꝑpetue ue¬
terũ consuetudinis de mostrande
gr̃a. ꝟba solemnia p̃toris ponẽ ꝗb
more maioꝵ ferias conciꝑe solis q̃
appellant᷑ compitalia. Ea uerba hec
pitalia erunt qñ concepta fuerit
nephas die noni p̃tor dicit . ño die
nono. neq p̃ter solum sed pleraq
om̃is uetustas sic̃ locuta est. uenit
occe illiuis uersus. pompmiani ĩ men¬
scribit᷑. dies hic sextus cum nihil
egi die quarie moriar fame. Suppe¬
tit ot̃ celianũ illud ox libro histoi̾aꝵ
cum cetero oxercitume seꝗ dic ꝗnti

Expanded text:
ab eruditis nunc quoque dici audio, et qui aliter dicit pro rudi atque indocto despicitur. Sed Marci Tullii aetas ac supra eam non, opinor, ita dixerunt, diequinte enim et diequinti pro adverbio copulate dictum est, secunda in eo syllaba correpta. Divus etiam Augustus, linguae Latinae non nescius munditiarumque patris sui in sermonibus sectator, in epistulis plurifariam significatione ista dierum non aliter usus est. Satis autem erit perpetuae veterum consuetudinis demonstrandae gratia verba sollemnia praetoris ponere, quibus more maiorum ferias concipere solet quae appellantur Compitalia. Ea verba haecibus Compitalia erunt; quando concepta fuerint, nefas. Dienoni praetor dicit, non die nono. Neque praetor solum, sed pleraque omnis vetustas sic locuta est. Venit ecce illius versus Pomponiani in menscribitur: Díes hic sextus, cúm nihil egi: diequarte Moriár fame. Suppetit etiam Coelianum illud ex libro Historiarucum cetero exercitu me sequi, diequinti
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est uino semꝑ qd̵ themetũ pͥsca
lingua appellabatur absonuisse dic̃at.
Institutũq ut cognati osculũ ferrẽt
rep̃hendendi tã ut odor inditiũ facret
si bibissent. ẜibere aũt solitas ferunt
lorcam passum muxrinã. & q̃ id genꝰ
epotant potu dulcia. Atꝙ hec ꝗde in
his quib dixilibris ꝑuulgata st̃. s .M.
sato nõ solum existimatas. sod mulcta.
tas ꝙͦ a Iudice mulieres refert non
& ad ulteriũ admisissent. x̾ba. M. ca
tonis ascͥpͥsi ex oratiõe que ĩ scribit᷑ le
dote in qua ud quoꝙ itsqͥtus ẽ in a¬
dultio upores dep̃hensas ius fuisst
maritis necare. Uix inquit cũ diuor.¬
tum facis mulieri iudex ꝓcensore
quid fecit ꝯdemnat᷑. de iure aũt
dicendi ita scpͥtum est ĩ adulterio
uxore tuam si p̃hendisses / si nõ iudicio
Impune necares. Illa te si adultera¬
ros. sũ tu adulterareris digito nõ
auderet ꝯtinge᷑ noq iuis est.

Expanded text:
hoc est vino semper, quod temetum prisca hoc est vino semper, quod temetum prisca lingua appellabatur, abstinuisse dicunt, institutumque ut cognatis osculum ferrent deprehendendi causa, ut odor indicium faceret, si bibissent. Bibere autem solitas ferunt loream, passum, murrinam et quae id genus sapiant potu dulcia. Atque haec quidem in his quibus dixi libris pervulgata sunt, sed Marcus Cato non solum existimatas, set et multatas quoque a iudice mulieres refert, non et adulterium admisissent. Verba Marci Catonis adscripsi ex oratione quae inscribitur De Dote, in qua id quoque scriptum est, in adulterio uxores deprehensas ius fuisse maritis necare: Vir, inquit, cum divortium fecit, mulieri iudex pro censore quid fecit, condemnatur. De iure autem occidendi ita scriptum: In adulterio uxorem tuam si prehendisses, sine iudicio inpune necares; illa te, si adulterares sive tu adulterarere, digito non auderet contingere, neque ius est.
Abbreviated transcription (Latin):
nam & si callidos quẽ dicc̾ hec facit ue¬
re pħie ignarus in honesta/ dignaꝙ ĩ pħos
telligamus: ne ip̃i ꝗͦ culpabões huĩdemõi
mercamur. neue merti maniq desi¬
dia cultum & studiũ phĩe mentiamur.
uerba ista suꝑ hac re platonis ex libͦ
ꝗ appellat᷑ gorgias scͥpsi qm̃ uetere
ea consiliũ non fuit cum ad ꝓpͥetates
eoꝵ nequaꝗͣ possit latina or̃o aspita¬
re. Ac multo minus aẽ mea. hec pla
to sb̾ ꝑsona ꝗdem sicuti dixi nõ ꝓba.
sed cum sensu tñ Intelligentieq cõis
fide e cum quadam ĩ dissimulabili
xtutt dissoruit: non de illa .s. pħia
beat constantus & fortiter ie ꝑĩte
administrat. sed de ista futpłi atꝙ
puerili meditatiõe argubarũ nihil
ad uitã nei tuendam neq ordinãdã
promouentem qua id genus hoĩes
consenescunt malo feriati/ quoꝰ phoꝰ
ox cuꝰ ꝑsona hec dc̃a sunt.
scͥpserũt mulicres rome/
atq in lacio etatẽ abstemias egisse.

Expanded text:
Nam etsi Callicles, quem dicere haec facit, veNam etsi Callicles, quem dicere haec facit, verae phiegamus, ne ipsi quoque culpationes huiuscemodi mereamur neve inerti inanique desidia cultum et studium philosophiae mentiamur. Verba ipsa super hac re Platonis ex libro qui appellatur Gorgias scripsi, quoniam vertere ea consilium non fuit, cum ad proprietates eorum nequaquam possit Latina oratio aspirare ac multo minus etiam meato sub persona quidem, sicuti dixi, non proba, set cum sensus tamen intellegentiaeque communis fide et cum quadam indissimulabili veritate disseruit, non de illa scilicet beat, constanter, fortiter et perite administrat, sed de ista futtili atque puerili meditatione argutiarum, nihil ad vitam neque tuendam neque ordinandam promovente, in qua id genus homines consenescunt male feriati, quos philoex cuius persona haec dicta sunt.scripserunt mulieres Romae atque in Latio aetatem abstemias egisse,
Abbreviated transcription (Latin):
concessit t pͥuilegiũ qd̾ d̾ cri.põpeii
reditu ferebat᷑ legem appellauit xba
ex ẜa cius historia hec sunt. nã sillã
consulem de reditu oius legõ ferẽtez
ex compõito.te .pl. C. herrmnus pro¬
hibuerat.
On paucis ꝟbis quoꝵ frequẽs
usus est nũc & fuit. M. cicero¬
nem noluisse. uti manise¬
stum est qd̾ ea nõ ꝓbaret uelut ẽ no
uissimus e nouissime. Nã cu a. Al.
Cato ⁊ salustius & alii quoꝙ etatis
eiꝰdem ꝟboisto ꝓmiscue usitati sint.
Nulti ẽ non indocti uiri in libris id̾
suis scripserint abstinuisse eo tñ tãꝗͣ
uissimũ ceptum uulgo qd̾ moa memo¬
ua ut lelius sic senes alii qd̾ nmũ
go ut a uetere uetustius ac uetrri.¬
mu. sic a nouo declinatũ nouius
E nouissimum.¬
Lato ueritatis hõ amicissimus:
ciusq om̃ibus oxibende ꝓmptissi¬
mus q̃ oĩo dici possint/ indesides istos
otium & lingue ute ꝙ tenebras
sequũ tur ex ꝑsona quidem nõ graui.
neq idonca uere tamẽ ingenueq dixie.

Expanded text:
concessit et privilegium, quod de Cn. Pompei reditu ferebatur, legem appellavit. Verba ex secunda eius Historia haec sunt: Nam Sullam consulem de reditu eius legem ferentem ex conposito tr. pl. C. Herennius prohibuerat.NON paucis verbis, quorum frequens usus est nunc et fuit, M. Ciceronem noluisse uti manitum est, quod ea non probaret; velut est et novissimus et novissime. Nam cum et M. Cato et Sallustius et alii quoque aetatis eiusdem verbo isto promisce usitati sint, multi etiam non indocti viri in libris id suis scripserint, abstinuisse eo tamen tamque dici coeptum volgo, quod mea memoria ut Aelius, sic senes aliquot, nimiugo, ut a vetere vetustius ac veterrimum, sic ab novo declinatum novius et novissimumLATO, veritatis homo amicissimus eiusque omnibus exhibendae promptissimus, quae omnino dici possint in desides istos otium et linguae vitaeque tenebras secuntur, ex persona quidem non gravi neque idonea, vere tamen ingenueque dixit.