comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habebat᷑. Dicebat enĩ syroꝵ uoce facun¬
diorẽ eẽ: ⁊ ꝓpt̾ hebraicȩ linguȩ cogna¬
tionẽ script᷑arũ magis sermonib in¬
litudinẽ gallinȩ cubantis uitalem
uͥtutẽ his quȩ fouebant᷑ miciens. Huius¬
modi gͦ ratio qͦd dixit suꝑferebat᷑. sic int̾¬
pretat᷑ id est ad uiuificandũ aquarũ
naturã cõpellebat. Ex qͦ sufficient etiã
illud qͦd aqͥbdã ualde reqͥrit᷑. approbari
potest. qr nec genitali potentia sꝑc sẽs
naturã luminis fabricauit ac tenebͣs
dispulit merorẽq dissoluit. & omnẽ
subito letã speciẽ iocundãq ꝓduxit.
Polus tc̃ apparuit qͥ erat interĩ celatꝰ
adnõ. tantaq eiꝰ pulchritudo ꝑclaruit
qͣntã nc̃ etiã testificat᷑ aspectꝰ. Aer autẽ
illustrabat᷑ ex ealuce qͦ sibi erat admixta.
acutãq penetͣtionẽ ꝓprii fulgoris. ubiq
om̃s suos t̾minos intendebat. Sursũ
enĩ etheri erat celoq uicinꝰ. latitudine
autẽ boreales simul ⁊ australes eoasq

Expanded text:
ebatur. Dicebat enim Syrorum vocem facundiorem esse, et propter Hebraicae linguae cognationem, Scripturarum magis sermonibus inlitudinem gallinae cubantis: vitalem virtutem his quae fovebantur injiciens. Hujusmodi ergo ratio quod dixit superferebatur, sic interpretatur, id est ad vivificandam aquarum naturam compellebat. Ex quo sufficienter etiam illud quod a quibusdam valde requiritur, approbari potest: quia nec genitali potentia Spiritus naturam luminis fabricavit, ac tenebras dispulit, moeroremque dissolvit, et omnem subito laetam speciem jucundamque produxit. Polus tunc apparuit, qui erat interim celatus a Domino; tantaque ejus pulchritudo perclaruit, quantam nunc etiam testificatur aspectus. Aer autem illustrabatur ex ea luce quae sibi erat admixta, acutamque penetrationem proprii fulgoris, ubique per omnes suos terminos intendebat. Sursum enim aetheri erat coeloque vicinus; latitudine autem boreales simul et australes, eoasque
Abbreviated transcription (Latin):
uerberis incitatꝰ. curuatis spacuis gu¬
ros explicat tortuosos acutoꝙ semel
fundamine defixꝰ semet ipse circũ¬
fert: ita nat᷑e ratio expͥore dei man¬
dato sortita pͥncipiũ. ꝑ om̃e transit
euũ. donec ad cõmunẽ terminũ finẽq
ꝑueniat. Add quẽ nos qͦꝙ bonor oꝑũ
repleti fructib ꝓperemꝰ. ut plantati
indomo dm̃ fłoreamꝰ maula dei pis¬

Expanded text:
verberis incitatus, curvatis spatiis gyverberis incitatus, curvatis spatiis gyros explicat tortuosos, acutoque fundamine semel defixus semetipse circumfert; ita naturae ratio ex priore Dei mandato sortita principium, per omne transit aevum, donec ad communem terminum finemque perveniat. Ad quem nos quoque bonorum operum repleti fructibus properemus, ut plantati in domo Domini, floreamus in aula Dei piis
Abbreviated transcription (Latin):
rationi ꝓprie. dilectionẽ creatoris ad¬
icias. inquirendo quẽadmodũ certa
lignoꝵ semꝑ facit ẽẽ uirentia: slon¬
milla quę nudent᷑ hyberno ellas¬
quȩ semꝑ uirentia st̃ quȩd̃a solent fo¬
lia mutare latenter. ut ꝑhoc numꝗͣ
possint ꝓpriis frondib spolia ari.siẽ
est oltua uel ꝑinꝰ. alia sempi ⁊ternis
induta foliis ẽẽ precepit. ut palmã.
qͥ̃b ex pͥncipali germinatione ꝑceptis.
usq ad extremũ finẽ credit᷑ eẽ conten¬
ta. Illud̃ qͦq considera. guomͦ arbor
ea quȩ mirice nominat᷑. uelut ambi¬
gui generis est qͥppe quȩ non minꝰ loci
humidiorib quam sicciorib delectat᷑.
mutabiles huic uigulto prudenter
eqͥꝑat. Germinet terra. Igit᷑ parua
ista p̃ceptio cogit eã itres ꝓprias qͣn¬
tas habet singłoꝵ curricłis adinfor
nanddũ genꝰ herbarũ seminũ. lignori
ꝓducere Illam sic̃ turbo pmeꝰ ictu poriᷤ

Expanded text:
rationi propriae dilectionem Creatoris adrationi propriae dilectionem Creatoris adjicias, inquirendo quemadmodum certa lignorum facit semper esse virentia, nonnulla quae nudantur hyberno, equae semper virentia sunt, quaedam solent folia mutare latenter, ut per hoc nunquam possint propriis frondibus spoliari, sicut est oliva vel pinus; alia sempiternis induta foliis esse praecipit, ut palmam, quibus ex principali germinatione perceptis usque ad extremum finem creditur esse contenta. Illud quoque considera, quomodo arbor ea quae myrice nominatur, velut ambigui generis est, quippe quae non minus locis humidioribus quam siccioribus delectatur mores varios et mutabiles huic virgulto prudenter aequiparat. 10. Germinet terra. Igitur parva ista praeceptio cogit eam vires proprias quantas, habet, singulis annormandum genus herbarum, seminum lignorumque producere. Nam sicut turbe pineus, ictu prioris
Abbreviated transcription (Latin):
coloris ostendit. S iam sentio mͥsermo¬
nẽ ininmñsa spacia contẽplationisaui¬
ditate ꝓserꝑe: quẽ nisi uinctũ ad
necessitatẽ creat᷑e redegero. dies me
ꝓfecto deficiet: magnificã uobis sapi¬
entiã ex minoꝵ cõparatione panden¬
tem. Germinet terra lignũ fructuo¬
sũ faciens fructũ. Mox ut preceptũ
datũ est: iuga montiũ arborib co¬
mantia crebrescebant. horti cerne¬
bant᷑ exculti. ripȩ fluminũ diu̾sis
frondiũ generib replebant᷑. Quarũ
quecła duispositȩ st̾ mensas exornare
mortaliũ. non nullȩ pabula prebe
pecudib. aliȩ medicandi ulib apian¬
titr. & ut carptim ddicã quecũq nobiᷤ
exꝑientia rerũ diurna congessit. itui¬
ctiq necessaria colligens. hec uelocis¬
sime ddispensatio conditoris ab inicio
futura ꝓspiciens generari constituti.
S tu cum uideris domestica. siluestri¬
ca. terrena. aqͣria. florea. maiora re¬
cognosce ꝑ intnima. ita tam̃ ut adlmmi¬

Expanded text:
ermonem in immensa spatia contemplationis aviditate proserpere. Quem nisi vinctum ad necessitatem creaturae redegero, dies me profecto deficiet, magnificam vobis sapientiam, ex minorum comparatione pandentem. Germinet terra lignum fructuosum faciens fructum. Mox ut praeceptum est datum, juga montium arboribus comantia crebrescebant, horti cernebantur exculti, ripae fluminum diversis frondium generibus replebantur. Quarum quaedam dispositae sunt mensas exornare mortalium, nonnullae pabula praebere pecudibus, aliae medicandi usibus aptantur; et, ut carptim dicam, quaecunque nobis experientia rerum diuturna congessit, undique necessaria colligens, haec velocissime dispensatio Conditoris, ab initio futura prospiciens generari constituit. Sed tu cum videris domestica, silvestria terrena, aquaria, florea, majorem recognosce per minima, ita tamen ut admi
Abbreviated transcription (Latin):
lis. pͥore semꝑ asequente deiecto. Lla¬
chilq nobis oꝑe prectũ est que iloꝵ
sunt infirmare. cũ ad destructionẽ
apriã sibimet ipsi sufficiant. Qnenĩ
deũ nescire potuerunt. sapientiam
reb piesse mortaliũ. nullatenꝰ conces¬
serunt: s familiari ignoratione sub¬
lapsi. uariis omĩa definitionibus
concluserunt. Propt̾ea multi eoꝵ ad
confusam informẽq se materiã rede¬
gerunt̃: elementis mundi causas rerũ
omniũ deputantes. Alii athon̾ios
&e indnudua corpora & tumores ce
meatꝰ contin̾e naturã insibiliũ tradi¬
derunt. mͦ ꝯcurrentib sibi leuib illis
rotundisq corpusculis. mͦ recedentib
ase atq discretis ortus obitꝰq ꝑficer.¬

Expanded text:
dejecto. Nihilque nobis operae pretium est, quae illorum sunt infirmare: cum ad destructionem propriam sibimet ipsi sufficiant. Qui enim Deum nescire potuerunt, sapientiam rebus praeesse mortalium nullatenus concesserunt, sed familiari ignoratione sublapsi variis omnia definitionibus concluserunt. Propterea multi eorum ad confusam informemque se materiam redegerunt, elementis mundi causas omnium rerum deputantes. Alii atomos, et individua corpora, et tumores, et meatus continere naturam visibilium tradiderunt: modo concurrentibus sibi levibus illis rotundisque corpusculis, modo recedentibus a se atque discretis, ortus obitusque perficer
Abbreviated transcription (Latin):
distabant. ꝑmixtione mutua copli¬
lata credant᷑. Ces sent gͦ fabulosis fig¬
mentis ac miserabili suarũ cogitatiõ¬
nũ sensu. uirtutẽ mente in cõp̾hen¬
sibilẽ & humanis sermonib ineffabi¬
lẽ contrectare. fecit ds celũ ⁊ t̾ram ñ
singła exdimidia parte. s integrũ
celũ. ⁊ integrã terrã. id est ipsam sub¬
stantiã cũ specie cõprehensã. Nonenĩ
schematũ reꝑtor ẽ d̾s. s tociꝰ nature
creator. Nlam respondeant nobis qͦmͦ
sibi conueniunt oꝑatrix dei uirtus
& passibilis nat᷑amat̾ie. quarũ una
qͦd subiectũ est solũmͦ sine figura pre¬
stitit. altera schematũ ꝑiciã possidens
ordinauit oblata. ut utriq qd̾ deerat
p̃beret᷑ exalt̾o. Conditori qͥde̾. ut hab̾et
inq posset artis ostentare scientiam:
materiȩ uͦ ut informitate deposita:
uultũ sumeret speciosũ. S suꝑ his
hactenꝰ. Adilla uͦ quȩ ꝓpofuimꝰ reuer¬

Expanded text:
distabant, permixtione mutua copudistabant, permixtione mutua copulata credantur. Cessent ergo fabulosis figmentis, ac miserabili suarum cogitationum sensu virtutem mente incomprehensibilem et humanis sermonibus ineffabilem contrectare. 3. Fecit Deus coelum et terram, non singula ex dimidia parte, sed integrum coelum et integram terram, id est ipsam substantiam cum specie comprehensam. Non enim schematum repertor est Deus, sed totius naturae creator. Nam rsibi conveniunt operatrix Dei virtus et passibilis natura materiae, quarum una, quod subjectum est, solummodo sine figura praestitit; altera schematum peritiam possidens, ordinavit oblata, ut utrique quod deerat praeberetur ex altero, Conditori quidem, ut haberet in quo posset artis ostendere scientiam: materiae vero ut informitate deposita, vultum sumeret speciosum. Sed super his hactenus; ad illa vero quae proposuimus rever
Abbreviated transcription (Latin):
sitppleret᷑ exarte. Lignũ quoq priꝰ fuit.
qͦdars dolatoria postmodũ ꝑcipiens in
ususq necessarios formans. cõmodita¬
tẽ nobis ñ paruã c̃tulit. Nam & remũ
nautis. & agricultorib uentilabrũ.
&e bellatorib hastã dedit. Ds̃ autẽ prꝰꝙͣ.
fierent qͣ uident᷑ omĩa m̃te cõplexus.
uolensq in natiuitate ꝓduc̃e quȩ non
erãt. consid̾auit qͣlis mundꝰ eẽ deb̾et.
eĩq speciei congruã mat̾iã congen̾auit.
& celo qͥdẽ deputauit decentẽ sibi natu¬
ñ. t̾rarũ uero schemati. familiarẽ debi¬
tãq subam cõmodauit. Ignẽ uͦ & aqͣm¬
iaeiẽ distinxit ut uoluit. & mordinẽ
deduxit. quẽ singłoꝵ ratio flagitabat.
⁊̃ otũ autẽ mundũ cũ ee̾t suidissimilis.
iexdiu̾̃sitate cõpositus. inuiolabilib
cuiꝰdã concordie utncłis artatũ. ininã
societatẽ compaginationẽq deumxit.
ut etiã illa quȩ multũ ase positione

Expanded text:
suppleretur ex arte; lignum quoque prius fuit, suppleretur ex arte; lignum quoque prius fuit, quod ars dolatoria postmodum percipiens, in ususque necessarios formans, commoditatem nobis non parvam contulit. Nam et remum nautis, et agricultoribus ventilabrum, et bellatoribcomplexus, volensque in nativitatem producere quae non erant, consideravit qualis mundus esse deberet, ejusque speciei congruam materiam congeneravit. Et coelo quidem deputavit decentem sibi naturam, terrarum vero schemati familiarem debitamque substantiam commodavit. Ignem aerem distinxit ut voluit: et in ordinem deduxit quem singulorum ratio flagitabat. Totum autem mundum, cum esset sui dissimilis, et ex diversitate compositus, inviolabilibus cujusdam concordiae vinculis arctatum, in unam societatem compaginationemque devinxit, ut etiam illa quae multum a se positione
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ia est quȩ extͥnsecꝰ assimit᷑. species
que exarte ꝓducit᷑. ꝑfectio autẽ est quȩ
exutroq cõponit᷑ id est despecie atq
mat̾ia. Sic opinant᷑ & de diuina oꝑatio¬
ne. schema qͥd̾e mundo de sapientia con¬
ditoris allatũ. mat̾iã uero extͥnsecꝰ crea¬
tori fuisse subiectã. atq ita uniu̾sũ mun¬
dũ eẽ constructũ. qͥ sub̾am qͥdẽ possidet
aliunde quesitã. schema uͦ & figuram
ex deiuͥtute ꝑceptã. Hinc illis dat᷑ occa¬
sio negandi causis dm preesse munda¬
nis. ⁊ tanꝗͣ. stipis alicuiꝰ rerũ geniture
portionẽ exiguã contulisse. minime ua¬
lentes ꝓpter intellectꝰ inopiã adculmen
respicere ueritatis. Nec c̃sid̾arunt qr hic
qͥdem arspost matariã noscit᷑ adhibi¬
ta. uitȩ grã dispensandȩ. Nam lana qͥd̃e
fuit anterior. texendi autẽ usus postea
reꝑtusẽ: ut id qͦd ꝑnaturã minꝰ fuerat

Expanded text:
materia est quae extrinsecus assumitur, species materia est quae extrinsecus assumitur, species quae ex arte producitur, perfectio autem est quae ex utraque componitur, id est de specie atque materia: sic opinantur et de divina operatione, schema quidem mundo de sapientia conditoris allatum, materiam vero extrinsecus creatori fuisse subjectam: atque ita universum mundum esse constructum, qui substantiam quidem possidet aliunde quaesitam, schema vero et figuram, ex Dei virtute perceptam. Hinc illis datur occasio negandi, causis Deum praeesse mundanis, et tanquam stipis alicujus rerum geniturae portionem exiguam contulisse: minime valentes, propter intellectus inopiam, ad culmen respicere veritatis. Nec considerarunt quia hic quidem ars post materiam noscitur adhibita, vitae gratia dispensandae. Nam lana quidem fuit anterior, texendi autem usus postea repertus est, ut id quod per naturam minus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
sit nefandiꝰ ac scerelatiꝰ. qͣm ut res c̃fu¬
sa penitusq deformis. pari dignitate
predita iudicet᷑. qͣ sapiens ⁊ potens m¬
nitũq bonꝰ. ⁊ omniũ conditor d̾̃s: De¬
inde sitanta est ut omnẽ dtutnã pos¬
sit caꝑe disciplinã nichilominꝰ eiꝰ sub¬
stantiã dei uidebunt᷑ potentiȩ coeqͣre.
sitam̃ ualet tellus cunctã ꝑ sedei sapi¬
entiã metiri. Sin autẽ minor ẽ mat̾ia
diuine potentiȩ: ⁊ sic in atrociorẽ blas¬
phemiã eoꝵ sermo ducet᷑ qͥppe qͥ ꝓpter
inopiã mat̾ie in efficacẽ & ociosũ in
suis oꝑib d̾m conant᷑ asserere. qͦs qͥdem
humanȩ nat᷑ȩ talia sentire decepit in¬
digentia. Sane qͣ̃m apud nos arsitnaqͦq
erga aliꝗͣ adhibita materiã exercet᷑. sicut
fabrilitas cura ferrũ. carpentaria cura
lignũ. & in his aliud est qͦd subiacet. ali¬
ud species. aliud qͦd format᷑ exspecie. Nlam

Expanded text:
sit nefandius ac sceleratius, quam ut res confusit nefandius ac sceleratius, quam ut res confusa penitusque deformis, pari dignitate praedita judicetur qua sapiens et potens nimiumque bonus et omnium conditor Deus? Deinde si tanta est ut omnem divinam possit capere disciplinam, nihilominus ejus substantiam Dei videbuntur potentiae coaequare, si tamen valet tellus cunctam per se Dei sapientiam metiri. Sin autem minor est materia divinae potentiae, et sic in atrociorem blasphemiam eorum sermo ducetur; quippe qui propter inopiam materiae, inefficacem et otiosum in suis operibus Deum conantur asserere, quos quidem humanae naturae talia sentire decepit indigentia. Sane quoniam apud nos ars unaquaeque erga aliquam adhibitam materiam exercetur, sicut fabrilitas circa ferrum, carpentaria circa lignum, et in his aliud est quod subjacet, aliud species, aliud quod formatur ex specie: nam
Abbreviated transcription (Latin):
obductũ sibi uelam̃tũ corporis alicuus
abscondit᷑. sic̃ ferrũ qͦd inꝑꝓfundũ iacet.
Hac itaq ratione nc̃ inuisibilẽ t̾rã dic̃¬
tã ẽẽ putandũ est: ut pote qͦaquarũ su¬
ꝑficie tegebat᷑. Deinde qr necdũ luce c̃sti¬
tuta. mirũ nonẽ si hab̾et᷑ inuisibilis. cũ
aer ipse splendore carens ẽẽt obscurus.
S obtrectatores ueritatis. sensu ꝓp̃rio
scͥpturas minime c̃sequentes. adsuũq
arbitriũ int̾p̾tationẽ tͣhentes earũ ma¬
t̾iam rerũ dict ꝑhuiꝰcemodiu̾ba mon¬
strari. qͦ qͣsi nat᷑a inuisibilis & incõposi¬
ta atq informis erat. & om̃i specie sche¬
mateq pͥuata Qͣm assũptã artifex pro
sua sapientia c̃formauit atq ita ꝑ eã
oia quȩ uident᷑ effecit. Quã si dixerimꝰ
ingenitã. sine dubio coeqͣri cũ deo inpro¬
m̾endis estimat᷑ honorib & eiscłe quibꝰ
ille pͥuilegiis digna censebit᷑. Quo qͥd

Expanded text:
obductum sibi velamentum corporis alicujus obductum sibi velamentum corporis alicujus absconditur, sicut ferrum quod in profundo jacet. Hac itaque ratione nunc invisibilem terram dictam esse putandum est, ut pote quae aquarum superficie tegebatur. Deinde quia necdum luce constituta, mirum non est si haberetur invisibilis: cum aer ipse splendore carens esset obscurus. 2. Sed obtrectatores veritatis, sensu proprio Scripturas minime consequentes, ad suumque arbitrium interpretationem trahentes earum, materiam rerum dicunt per hujuscemodi verba monstrari, quae quasi natura invisibilis et incomposita atque informis erat, et omni specie schemateque privata, quam assumptam artifex pro sua sapientia conformavit, atque ita per eam omnia quae videntur effecit. Quam si dixerimus ingenitam, sine dubio coaequari Deo cum in promerendis aestimatur honoribus, et iisdem quibus ille privilegiis digna censebitur. Quo quid
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ utrisq elem̃tis. id ẽ celo & t̾ra pariho¬
nore c̃structis. celũ qͥcłe ꝑfectũ fuerat.
tellus uͦ adhuc incõposita est: Aut qd
⁊pria fecunditas id: uniu̾sarũ gͥmina¬
quȩ paulopost diumo iussu ꝓgenita
decoratiere teslitrẽ. Quoꝵ qr nonlũ
aliqͥd exstiterat: merito eã sermo scrip¬
tius incõpositã nominauit. Hȩc autẽ
etiã de celo imꝑfecto rite dicemꝰ. q̃m
necipsũ ꝓpriũ sũpfisset ornatũ qͥppe
qͦd minime solis adhuc & lunȩ fuerat
fulgore lustratũ. nec choris syderũ co¬
ronatũ. Ita non udeberis aueritate de¬
fiect̾e. si etiã celũ in cõpositũ dixeris.
Terrã autẽ iniisibilẽ obd̾uas causas.
nulomꝰ cernebat᷑. Nondũ enĩ aqus
congregate fuerant inꝓpriis c̃ceptacłis.
qͣs munũ postea collectas dñs maria nun¬
cupauit. Inuisibile itaq ẽ. uel qͦd ocłis
ñ potest carnalib cõp̾hendisic̃ mens nr̃a.
uel illud qͦd nat᷑a qͥd̾e cerni potest. s ꝓpt̾

Expanded text:
 utrisque elementis, id est coelo et terra, pari honore constructis, coelum quidem perfectum fuerat, tellus vero adhuc incomposita est? Aut quipropria fecunditas, id est universarum germinaquae paulo post divino jussu progenita, decoravere tellurem. Quorum quia nondum aliquid exstiterat, merito eam sermo Scripturae incompositam nominavit. Haec autem etiam de coelo imperfecto rite dicemus, quoniam nec ipsum proprium sumpsisset ornatum, quippe quod minime solis adhuc et lunae fuerat fulgore lustratum, nec choris siderum coronatum. Ita non videberis a veritate deflectere, si etiam coelum incompositum dixeris. Terram autem invisibilem dixit ob duas causas, nullo modo cernebatur. Nondum enim aquae congregatae fuerant in propriis conceptaculis, quas in unum postea collectas Dominus maria nuncupavit. Invisibile itaque est, vel quod oculis non potest carnalibus comprehendi, sicut mens nostra, vel illud quod natura quidem cerni potest, sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
rantẽ. Nã fecisse dm dicit cȩlũ terram
aqͣm ⁊ aerẽ hc̃ liqͥdũ atq diffusũ. siue
qͦd magis existimo ⁊ qͦd his qͥante nos
fuere ꝓbatũ est sꝑm dridicit idẽ scm.
Reseruauit enĩ script᷑a ut p̃cipuam
huiꝰ cõpetent̾ mentionẽ nominis de¬
capiens. maius tͥ subinde cõmodũ con¬

Expanded text:
icit coelum et terram, aquam et aerem, hunc liquidum atque diffusum; sive, quod verum magis existimo, et quod his qui ante nos fuere probatum est, Spiritum Dei dicit, id est sanctum. Reservavit enim Scriptura, ut praecipuam hujus competenter mentionem nominis decapiens, majus tibi subinde commodum con
Abbreviated transcription (Latin):
me uidelicet discutientes qͣtis fit eiꝰ sub̾a.
nec c̃ficere nos cogitationib. ꝑscrutantes
qͥdei subiaceat. nec scrutari natitrã qͣlita¬
tib uacuã ⁊ informẽ. s tantũ scire nos
conuenit qr omĩa qͤ erga terrã uidemus.
adhoc solũ ut eẽnt ordinata st̃: qͥb reb
sub̾a cõpleret᷑. Itaq ad nullũ ꝑuenies
t̾minũ si singłas eiꝰ qͣlitates ꝑseqͥ sermo

Expanded text:
me videlicet discutientes qualis sit ejus substantia, me videlicet discutientes qualis sit ejus substantia, nec conficere nos cogitationibus perscrutantes quid ei subjaceat, nec scrutari naturam qualitatibus vacuam et informem, sed tantum scire nos convenit, quia omnia quae erga terram videmus, ad hoc solum ut essent ordinata sunt, quibus rebus substantia compleretur. Itaque ad nullum pervenies terminum, si singulas
Abbreviated transcription (Latin):
arbitͥo: Nongͦ queras desingłis ratio¬
nẽ. s illa quoq quȩ silentio script᷑a pre¬
teriit. exhis quȩ relata st̃ debebis aduer¬
tere. Inpͥncipio fec̃ d̾s celũ ⁊ terrã. Igit᷑
sensib exposita st̃: tam longũ nobis fa¬
ciunt narrationis affatũ. ut multo
plures sermones in huiꝰ modi examina¬
tione disserendi sint. ꝙͣ in cet̾is om̃ib
qͣ explicari possibile ẽ. Deqͣre nulla pen¬
tus cõmoditas edificande confert᷑ eccłȩ.
S suꝑ celi qͥdẽ nat᷑a contenti simꝰ his qͤ
retulit ẏsaias. qͥ u̾bis usus simplicibus.
sufficientẽ nobis deeo p̃btut intellectũ
dicens. Qui formauit celũ suꝑ fumũ.
id est qͥ minime fortẽ crassãq natitrã
incęli cõpositione substituit. Deschema¬
te etiã eiꝰ satis ab eo dictũ est: cũ głifica¬
tione dei. Quis stabiliuit cȩlũ ut camerã:
Cadem etiã de t̾ra sentiri suadem᷑. mini¬

Expanded text:
arbitrio? Non ergo quaeras de singulis ratioarbitrio? Non ergo quaeras de singulis rationem, sed illa quoque quae silentio Scriptura praeteriit, ex his quae relata sunt debebis advertere. 8. In principio fecit Deus coelum et terram. Igitur sensibus exposita sunt, tam longum nobis faciunt narrationis affatum, ut multo plures sermones in hujusmodi examinatione disserendi sint, quam in caeteris omnibus quae explicari possibile est. De qua re nulla penitus commoditas aedificandae confertur Ecclesiae, sed super coeli quidem natura contenti simus his quae retulit Isaias, qui verbis usus simplicibus sufficientem nobis de eo perhibuit intellectum dicens: Qui firmavit coelum sicut fumum , id est qui minime fortem crassamque naturam in coeli compositione substituit. De schemate etiam ejus satis ab eo dictum est, cum glorificatione Dei. Quis stabilivit coelum, ut cameram ? Eadem etiam de terra sentiri suademus: mini
Abbreviated transcription (Latin):
teriȩ coherere c̾tissimũ est: nã & ex
ferro & exlapidib ignis ꝑfricationẽ so¬
let excludi quȩ utiq de tellure nascun¬
tur. & est mirũ qͦmͦ dũ in memoratis
abstrusa ẽ flãma corporib. habet᷑ inno¬
xia. Cũ uͦ fuerit extͥnsecus elicita. deuo¬
rat eã mat̾iam inqͣ fuerat custodita.
Aquarũ qͦq natitrã uenis subeẽ t̾rarũ.
fossores indicant puteoꝵ. Quib etiã aerẽ
eẽ ꝑmixtũ. exeo cognosc̾e possumꝰ. qͦd cũ
fuerit humectata tellus & tẽꝑiem solis
acceꝑit. mox uapores exalat largissimoᷤᷤ
Deinde si naturalit̾ sedẽ suꝑiorẽ cętũ sorti¬
tũ ẽ. t̾rã uͦ habet᷑ inferior. obhoc qr quȩ
leuiora st̃. ferunt᷑ ad cęlũ. qͦ autẽ gͣuia
sunt deuehunt᷑ ad t̾rã. Contͣria autẽ sibi
st̃ inferna ⁊ suꝑna: qͥd dicendũ ẽ nisi
qr. ille qͥ res disiunctissimas p̃cepti socie¬
tate coniunxit. etiã ea qͦ mediꝰ utriq
elementi locꝰ amplectit᷑ fuo dispensauit

Expanded text:
cohaerere certissimum est: nam et ex ferro et ex lapidibus ignis per fricationem solet excuti: quae utique de tellure nascuntur. Et est mirum quomodo dum in memoratis abstrusa est flamma, corporibus habetur innoxia, cum vero fuerit extrinsecus elicita, devorat eam materiam in qua fuerat custodita. Aquarum quoque naturam venis subesse terrarum fossores indicant puteorum: quibus etiam aerem esso permixtum ex eo cognoscere possumus, quod cum fuerit humectata tellus, et temperiem solis acceperit, mox vapores exhalat largissimos. Deinde si naturaliter sedem superiorem coelum sortitum est, terra vero habetur inferior; ob hoc quia quae leviora sunt feruntur ad coelum, quae autem gravia sunt devehuntur ad terram. Contraria autem sibi sunt inferna et superna. Quid dicendum est, nisi quia ille qui res disjunctissimas praecepti societate conjunxit, etiam ea quae medius utriusque elementi locus amplectitur, suo dispensavit
Abbreviated transcription (Latin):
recognosce. qr qͦd ꝓprie malũ est: ex cõ¬
missis arbitrii liberi capit exordium.
sleq eitĩ si malũ ex necessitate descend̾et.
tantꝰ peccantib legũ metus incũb̾et.
aut tudices fupplicia criminosis digna
tẽ aut ignominiã ⁊ alia quȩ solent
mestificare mortales. necdũ in maloꝵ cen¬
seo partẽ ponenda. qr nec eoꝵ contͣriȩ
cause in maximis honoꝵ sedib collocan¬
tur. quarũ alia st̃ nat᷑alia quȩ plerũ¬
q nobis uident᷑ utilit̾ euenire. Quaꝑpt̾
fuspectã de morib narrationẽ in pre¬
sentia cõpescentes. consid̾ationẽ potiꝰ
tenebrarũ simpliciter acsine ulla calli¬
ditate nr̃is m̃tib ãtiahamꝰ. flagitat
autẽ sermo scire nos si tenebre c̃gen̾ate st̃
mundo ⁊ si anteriores putande st̃ eẽ qͣm
lum̃. Qd̾si ita ẽ. qͥ det̾ior est meliore habet᷑

Expanded text:
recognosce quia quod proprie malum est, ex comrecognosce quia quod proprie malum est, ex commissis arbitrii liberi capit exordium. Neque enim si malum ex necessitate descenderet, tantus peccantibus legum metus incumberet: aut judices supplicia criminosis digna tem, aut ignominiam, et alia quae solent moestificare mortales, necdum in malorum censeo partem ponenda; quia nec eorum contrariae causae in maximis bonorum sedibus collocantur: quorum alia sunt naturalia, quae plerumque nobis videntur utiliter evenire. Quapropter suspectam de moribus narrationem in praesentia compescentes, considerationem potius tenebrarum simpliciter, ac sine ulla calliditate nostris mentibus attrahamus. Flagitat autem sermo scire nos, si tenebrae congeneratae sunt mundo, etsi anteriores putandae sunt esse quam lux. Quod si ita est, cur deterior
Abbreviated transcription (Latin):
deiectꝰ. ⁊ in prauissimoꝵ m̃tib collocatꝰ.
Quappter nolo te malũ extͣneũ arbitͣri.
nec idem pͥncipalẽ natirã neqͥciȩ possi¬
densopinari. s suȩ qͥsq maliciȩ se auc̃¬
torẽ eẽ cognoscat. Eoꝵ enĩ quȩ nob̾eue¬
mitnt. alia st̃ exnat᷑a id est senectus ⁊
languor. alia sponte succedunt. id ÷ for¬
tuiticafus qͥ alienis plenĩq negociis in¬
cursantes. uelleticiã nobis affert̃ uel
merorẽ. sic̃ puteũ fodientib occurrit
chesautri latentis tiuentio. aut ad forũ
ꝑgentib fit obitiã rabidi canis aduentꝰ.
Alia uͦ in nr̃a st̾ potestate. sic̃ uolupta¬
tũ frenare cupidines. temꝑare libidi¬
nes. iracundiã cohib̾e. uel instigantẽ
uitare. uel u̾itatẽ seqͥ uel odisse menda¬
ciũ. mitẽ morib eẽ uel asꝑũ. humilem
uel elatũ. Quarũ gͥ uerũ dñi habemitr.
earũ aliunde non mutuam᷑ tnicia. Itaq

Expanded text:
dejectus, et in pravissimorum mentibus collocatus. 5. dejectus, et in pravissimorum mentibus collocatus. 5. Quapropter nolo te malum extraneum arbitrari, nec idem principalem naturam nequitiae possidens opinari: sed suae quisque malitiae se auctorem esse cognoscat. Eorum enim quae nobis eveniunt, alia sunt ex natura, id est senectus et languor; alia sponte succedunt, id est fortuiti casus, qui alienis a se plerumque negotiis incursantes vel laetitiam nobis afferunt, vel moerorem, sicut puteum fodientibus occurrit thesauri latentis inventio; aut ad forum pergentibus fit obviam rabidi canis adventus. Alia vero in nostra sunt potestate: sicut voluptatum frenare cupidines, temperare libidines, iracundiam cohibere; vel instigantem vitare, vel veritatem sequi, vel odisse mendacium, mitem moribus esse vel asperum, humilem vel elatum. Quarum igitur rerum domini habemur, earum aliunde non mutuamur initia. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
sibi cedentib. Uerũ si maliciã abonita¬
te suꝑari ꝓnuncient. qͤ ratio ẽ ut nat᷑a
maliciȩ ñ uideat᷑ fundit᷑ int̾isse: Sin
autẽ qd̾ dic̾e nefas ẽ: miror qͦmͦ ñ fugi¬
unt tã sacrilegã blasphemiã ꝓferen¬
tes. S nos maliciã nascendi pͥncipiũ
adeo ñ accepisse hac ratione firmamꝰ.
qr nichil eoꝵ qͤ sibi contͣria st̃. potest
sui qͥppiã gen̾are dissimile. Neq enĩ uel
ex uita mortis origo ꝓcessit. uel tenebͣs
c̃stat aluice formatas. uel exegͥtudine sa¬
nitatẽ. s inaffectiũ mutationib sem¬
ꝑ excontͣriis ad contͣria tͣnslationes ef¬
ficiunt᷑. In natiuitatib uͦ ñ excontͣriis
s ex similib res una quęq succedit. Sͦ
inquiunt. si neq genitales st̃ tenebrȩ.
neq ex d̾o facte. unde illis origo ẽ: sã
qr sint mala nullus audet repugnare
uruoꝵ. Quid gͦ nos dicimꝰ: Quia malũ
est ñ aliqͣ uiua ⁊ animata sub̾a. s af¬
fectꝰ qͥdã untuti contiariꝰ ⁊ abonitate

Expanded text:
erum si malitiam a bonitate superari pronuntient, quae ratio est ut natura malitiae non videatur funditus interiisse? Sin autem, quod dicere nefas est, miror quomodo non fugiunt, tam sacrilegam blasphemiam proferentes. Sed nos malitiam nascendi principium a Deo non accepisse hac ratione firmamus, quia nihil eorum quae sibi contraria sunt, potest sui quidpiam generare dissimile. Neque enim vel ex vita mortis origo processit, vel tenebras constat a luce formatas, vel ex aegritudine sanitatem; sed in affectuum mutationibus semper ex contrariis ad contraria translationes efficiuntur. In nativitatibus vero non ex contrariis, sed ex similibus res unaquaeque succedit. Ergo, inquiunt, si neque genitales sunt tenebrae, neque ex Deo factae, unde illis origo est? Nam quia sint malae, nullus audet repugnare vivorum. Quid ergo nos dicimus? Quia malum est non aliqua viva et animata substantia, sed affectus quidam virtuti contrarius, et a bonitate
Abbreviated transcription (Latin):
ob hoc necessario post se regionẽ relictã
carentẽ luce constituit. ut pote fulgo¬
re qͥ desuꝑ radiabat excluso. T̾ria enĩ
simul oportet inumb facienda concur¬
rere. fucẽ. corpꝰ. ⁊ obscuratũ locũ. E rgo
mundanas teneb̾s. ex umbra cȩlestis
corporis extitisse sciendũ ẽ. Tu uero ꝑ
exemplũ manifestũ adu̾te qͦ dicimus.
Si sub meridianis horis tab̾nacłm tibi
qͦddã ex mat̾ia densa nimris ⁊ opaca
fundau̾is. inspontaneis te ibidẽ tene¬
bris collocabis. Tales gͦ ⁊ illas tenebraᷤ
ẽẽ opinare. ñ pͥncipalit̾ substitutas. s
ꝓcessũ secutas alteriꝰ. Has autẽ tenebͣs
ferunt abysso suꝑferri: qr extremitas
aeris solita ẽ coniungi corpoꝵ specieb
cessario tenebͣs suꝑ abyssũ fuisse rela¬

Expanded text:
ob hoc necessario post se regionem relictam, ob hoc necessario post se regionem relictam, carentem luce constituit, ut pote fulgore qui desuper radiabat excluso. Tria enim simul oportet in umbra facienda concurrere, lucem, corpus, et obscuratum locum. Ergo mundanas tenebras, ex umbra coelesti corporis exstitisse sciendum est. Tu vero per exemplum manifestum adverte quae dicimus. Si sub meridianis horis tabernaculum tibi quoddam ex materia densa nimis et opaca fundaveris, in spontaneis te ibidem tenebris collocabis. Tales ergo et illas tenebras esse opinare, non principaliter substitutas, sed processum secutas alterius. Has autem tenebras ferunt abysso superferri: quia extremitas aeris solita est conjungi corporum speciebus. cessario tenebras super abyssum fuisse rela
Abbreviated transcription (Latin):
maere subtͣcta luce c̃fectũ. Crursꝰ que¬
rendũ est qͣluce locꝰ mundi repente pͥ¬
uatus est. Arbitiam᷑ enĩ qi si fuit qͥppiã
ante institutionẽ sensibilis huiꝰ & cor¬
ruptibilis mundi. ꝓfecto inluce fuit.¬
sleq enĩ dignitas angłoꝵ nec omniũ
cȩlestiũ miliciȩ. uel siqͥd est nominatũ
aut incõpellabile aut aliqͣ rationabiliᷤ
uͥtus uel ministͣtor sꝑc degere posset
intenebris: s in luce ⁊ lȩticia decentẽ
sibi habitũ possidebat. Deqͣre: neminẽ
puto contradicturũ. Quisqͥs gͦ lumen
enĩ dampnati in tenebͣs ultimas abi¬
gunt᷑. hiqͥ remun̾ationẽ ꝓdignis oꝑib
p̃stolant᷑. inea sine dubio luce qͣ ẽ extͣ
mundũ qͥetis domiciliũ sorciunt᷑. Igit᷑
qr c̃stat factũ eẽ cȩlũ p̃ceptione dei.
subitoq distensũ ac familiari circũ t̾rã
rotunditate conclusũ. habens corpus
spissũ ⁊ adeo ualidũ ut possit ea quȩ
extͥnsecus habent᷑ abint̾iorib separare.

Expanded text:
in aere, subtracta luce confectum. Et rursus quaerendum est qua luce locus mundi repente privatus est. Arbitramur enim quia si fuit quidpiam, ante institutionem sensibilis hujus et corruptibilis mundi; Neque enim dignitas angelorum nec omnium coelestium militiae, vel quid est nominatum aut incompellabile, aut aliqua rationabilis virtus, vel ministrator spiritus, degere posset in tenebris, sed in luce, et laetitia decentem sibi habitum possidebat. De qua re neminem puto contradicturum. Quisquis ergo lumen enim damnati in tenebras ultimas abigantur, hi qui remunerationem pro dignis operibus praestolantur, in ea sine dubio luce, quae est extra mundum, quietis domicilium sortientur. Igitur quia constat factum esse coelum praeceptione Dei, subitoque distensum, ac familiari circum terram rotunditate conclusum, habens corpus spissum, et adeo validum, ut possit ea quae extrinsecus habentur ab interioribus separare;
Abbreviated transcription (Latin):
lectus: Aqͣ numia. infinitũ habens ꝓ¬
fundũ. S scimꝰ inquiunt multa corꝑa
etiã ꝑ aqͣm lucida. plerũq spectari. Qͦ¬
mͦ gͦ tc̃ nulla pars t̾rȩ ꝑaqͣs ostendebat᷑:
Qm lumine carebat. & obscuratꝰ erat
adhuc suꝑfusꝰ aqͥs aer. Nam cũ radii
solis aꝗͣ penet᷑uerint calculos eos qͥ ha¬
bent᷑ in altũ sepe ꝓspicimꝰ. qͦd c̃te nuł
lomͦ fieri nocte potest. Causa gͦ ut ẽẽt
t̾ia intusibilis. suꝑiectio fuit aquarũ
Dic̃ enĩ abyssũfuisse qͥ retardaret aspes¬
tũ: & ipsa abyssus obscurata erat. Eigo
nec abyssu̾ contͣriarũ uirtutũ multi¬
tudinẽ ut qͥd̾a falso disputant. nec tene¬
brarũ pͥncipalẽ qͣnd̾a̾ malignãq sub̃am
bonitatiq repugnantẽ eẽ dicimꝰ. Duo
enĩ ꝓposita sibi ꝑ contͣrietatẽ necẽẽ est
alt̾nȩ fore ꝑniciosa sub̃ȩ. iurgiaq sibi
sempit̾na parientia. utpote mutus
int̾ se pugnandi c̃tentionib obligata.

Expanded text:
lectus, aqua nimia infinitum habens plectus, aqua nimia infinitum habens profundum. Sed scimus, inquiunt, multa corpora etiam per aquam lucidam plerumque spectari. Quomodo ergo tunc nulla pars terrae per aquas ostendebatur? quoniam lumine carebat, et obscuratus erat adhuc superfusus aquis aer. Nam cum radii solis aquam penetraverint, calculos eos qui habentur in altum saepe prospicimus: quod certe nullo modo fieri nocte potest. Causa ergo ut esset terra invisibilis, superjectio fuit aquarum. Dicit enim abyssum fuisse, qui retardaret aspectum: et ipsa abyssus obscurata erat. Ergo nec abyssum contrariarum virtutum multitudinem, ut quidam falso disputant, nec tenebrarum principalem quamdam malignamque substantiam, bonitatique repugnantem esse dicimus. Duo enim proposita sibi per contrarietatem, necesse est alternae fore perniciosa substantiae, jurgiaque sibi sempiterna parientia; ut pote mutuis inter se pugnandi contentionibus obligata.
Abbreviated transcription (Latin):
lignã uel potiꝰ ipsã maliciã habentẽ
ex semetipsa pͥncipiũ. adu̾sariã boni¬
tati dei. ⁊ hanc assert̾ tenebrarũ eẽ
naturã. Si enĩ d̾s lumen ẽ inqͥunt.
sine dubio repugnans ei uirtꝰ obscuri¬
tas ẽ: scd̾m rationẽ sensus non exalio
qͦd̾a mutuata sub̾am. s est malicia
sui genitͥx. labes animarũ. mortis ef¬
fectrix. ꝓbitati contͣria qͣm ⁊ subsist̾e̾
ĩ adeo factã ẽẽ c̃tendunt. Ex hoc gͥ qd̾
non impiũ & ꝓfanũ dogna fingatur.
qͥ non lupi raptores dilaniantes gregẽ
dñĩ exhac uoce sumentes exordiũ. sim¬
plicib animab obripiant: Hinc mar¬
cionis ⁊ ualentini. & execͣbilis maniche¬
oꝵ secta manauit. Quã putredinẽ qͥs
eccłastic̃ nominans non peccauit: Quid
longiꝰ aueritate secedis ohõ causas tpse
tͥ ꝑditionis exqͥrens. cũ sit sermo simplex
⁊ om̃ib planꝰ: Inuisibilis inqͥt erat
t̾ra. Cur: Quia uidelicet suꝑiecta illi
fuerat abyssus. Abyssi autẽ qͥ est intel¬

Expanded text:
lignam, vel potius ipsam malitiam habentem ex semetipsa prinicipium, adversariam bonitati Dei, et hanc asserunt tenebrarum esse naturam. Si enim Deus lumen est, inquiunt, sine dubio repugnans ei virtus obscuritas est secundum rationem sensus, non ex alio quodam mutuata substantiam, sed est malitia sui genitrix, labes animarum, mortis effectrix, probitati contraria, quam et subsistere, et a Deo factam esse contendunt. Ex hoc igitur quod non impium et profanum dogma fingatur? Qui non lupi raptores, dilaniantes gregem Domini, ex hac voce sumentes exordium, simplicibus animabus obripiant? Hinc Marcionis et Valentini, et exsecrabilis Manichaeorum secta manavit: quam putredinem quis Ecclesiarum nominans non peccabit? Quid longius a veritate secedis, o homo, causas ipse tibi perditionis exquirens, cum sit sermo simplex et omnibus planus? Invisibilis, inquit, erat terra. Cur? quia videlicet superjecta illi fuerat abyssus. Abyssi autem qui est intel
Abbreviated transcription (Latin):
nominat᷑. licet etiã nc̃ aguarũ abun¬
dantia impedim̃to est t̾re qͦ minus
fructuũ copia ministret᷑. Hec gͦ causa
exstitit ut nec uideri posset arida. &
haberet᷑ in cõposita. Si qͥd̾e t̾re cõposi¬
tio est. suus ut diximꝰ naturalis ornatꝰ.
id est segetes inplanicie fluctuantes.
necñ prata uirentia. uarioq floꝵ co¬
lore splendentia. colles uberrimi mon¬
tiũq uertices arborib excelsis opaci
quor nichis habebat t̾ra. parturiens
adhuc natiuitatẽ cunctoꝵ ꝓpt̾ insitã
sibimet a creatore uͥtutẽ. s tempus
exspectabat ut p̃ceptione atuina con¬
ceptus suos ꝓferret adlucẽ. erant
inqͥt tenebiȩ suꝑ abissũ. Rursͦq alie
fabulaꝵ occasiones ⁊ infandoꝵ figm̃toꝵ¬

Expanded text:
nominatur. Licet etiam nunc aquarum abunnominatur. Licet etiam nunc aquarum abundantia impedimento est terrae, quominus fructuum copia ministretur. Haec ergo causa exstitit, ut nec videri possit arida, et haberetur incomposita. Si quidem terrae compositio est suus, ut diximus, naturalis ornatus, id est, segetes in planitie fluctuantes, nec non prata virentia, varioque florum colore splendentia, colles uberrimi, montiumque vertices arboribus excelsis opaci, quorum nihil habebat terra, parturiens adhuc nativitatem cunctorum propter insitam sibimet a creatore virtutem: sed tempus exspectabat, ut praeceptione divina conceptus suos proferret ad lucem. 4. Et erant, inquit, tenebrae super abyssum. Rursusque aliae fabularum occasiones, et infandorum figmento
Abbreviated transcription (Latin):
celũ &e terrã. plura reticuit. id est ignẽ
aꝙͣ acrẽ. quȩ utiq passiones quȩdã
deillis pͥncipalib ꝓcreate st̃: quȩ oĩa
ut pote mundi consũmatoria simul sine
dubio ꝓcesserunt. S hystoricꝰ hȩc con¬
sulto pret̾t ut nr̃m cor acueret. ad in¬
dustriã. expaucis occasionib capiendã.
quȩ facit nos cogitantes inuestigare.
qͥ desunt. Ergo qͣm minime deaqͣ dictũ
fuerat qr fecit eã. dixit autẽ qͦd t̾ra in¬
uisibilis habebat᷑. tu tecũ reputare de¬
bebis. qͦ tegmine terra uelata non appa¬
rebat. qͣm nec ignis abscond̾e pot̾at qͥ
uitiq lucidꝰ potius qͣm tenebrosꝰ est: nec
aer oꝑtre. cuiꝰ certe nat᷑a ꝑspicua est.
qͥppe qͥ omntũ rerũ species liqͥdo uisen¬
tib manifestat. Reliquũ est gͥ ut in¬
telligamꝰ aꝗͣ fuisse sũmitati telluris
obductã: nondũ enĩ insua conceptacła
humoris nat᷑a deffuxerat. Obhoc gͦ ñ
solũ mnuisibilis t̾ra s etiã incõposita

Expanded text:
cuit, id est, ignem, aquam, aerem, quae utique passiones quaedam de illis principalibus procreatae sunt, quae omnia, ut pote mundi consummatoria, simul sine dubio processerunt. Sed historicus haec consulto praeteriit, ut nostrum cor acueret ad industriam ex paucis occasionibus capiendam, quae facit nos cogitantes investigare quae desunt. Ergo quoniam minime de aqua dictum fuerat quia fecit eam, dixit autem quod terra invisibilis habebatur, tu tecum reputare debebis quo tegmine terra velata non apparebat, quam nec ignis abscondere poterat, qui utique lucidus potius quam tenebrosus est, nec aer operire, cujus certe natura perspicua est: quippe qui omnium rerum species liquido visentibus manifestat. Reliquum est igitur ut intelligamus aquam fuisse summitati telluris obductam; nondum enim in sua conceptacula humoris natura defluxerat. Ob hoc ergo non solum invisibilis terra, sed etiam incomposita
Abbreviated transcription (Latin):
atq ideo minꝰ armoniã possumꝰ auscul¬
tare. sic̃ in officina fabrili assiduis icti¬
bus oꝑantiũ contusus hebescit auditꝰ.
Uerũ has scłartũ meditatas astucias
illis tͣctare ꝑmittentes: nos ad sermo¬
nẽ redeamꝰ eccłȩ. Dictũ ẽ itaq ap̃cesso¬
rib nr̃is ñ ẽẽ hanc scd̃i cȩli creationẽ:
s pͥoris expositionẽ. Ibi enĩ carptim

Expanded text:
atque ideo minus harmoniam possumus ausculatque ideo minus harmoniam possumus auscultare, sicut in officina fabrili, assiduis ictibus operantium contusus hebescit auditus. Verum has saeculariorum meditatas astutias illis tractare permittentes, nos ad sermonem redeamus Ecclesiae. Dictum est itaque a praecessoribus nostris, non esse hanc secundi coeli creationem, s
Abbreviated transcription (Latin):
omĩpis impossibilitate certantiũ. Nos
autẽ tantũ absumꝰ scd̃o cȩlo discredere:
qr &e terciũ ꝓfitem᷑. cuius beatissimꝰ
paulus non ẽ fraudatꝰ aspectu. slam
psalmus nominans cęloꝵ celos etiã plli¬
rimoꝵ nobis subicit intellectũ. Nec
tam̃ admirabilior ista qͥstio septẽ ilis
orbib uidet᷑. scd̾m qͦs ferri septẽ stellȩ
c̃sonant̾ ab omĩb predicant᷑. quos etiã
reconditos inise dicunt. exemplo cadoꝵ
uno suꝑ aliũ commissoꝵ. & eos contͣriiᷤ
adu̾sus se motib impulsos. & acuta cũ
gͣuib tẽꝑantes. concentũ quend̾a ⁊ ar¬
moniȩ melos redd̾e dulce confirmant.
Cunꝰ rei assertores cũ fid̾e dictoꝵ suoꝵ
ratione cõmunis sensus approbare co¬
gant᷑. hoc dict̃ qr ꝑ uet̾em consuetudi¬
nẽ intentis aurib erga crepitũ illũ
qͥ expͥma natiuitate resonuit. usu coti¬
diano oppletarũ auriũ sensꝰ obsurduit.

Expanded text:
omnipotentis impossibilitate certantium. Nos omnipotentis impossibilitate certantium. Nos autem tantum absumus secundo coelo discredere: quia et tertium profitemur, cujus beatissimus Paulus non est fraudatus aspectu . Nam psalmus nominans coelorum coelos etiam plurimorum nobis subjicit intellectum. Nec tamen admirabilior ista quaestio, septem illis orbibus videtur, secundum quos ferri septem stellae, consonanter ab omnibus praedicantur: quos etiam reconditos in se dicunt, exemplo cadorum uno super alium commissorum, et eos contrariis adversus se motibus impulsos, et acuta cum gravibus temperantes, concentum quemdam et harmoniae melos reddere dulce confirmant. Cujus rei assertores, cum fidem dictorum suorum ratione communis sensus approbare cogantur, hoc dicunt quia per veterem consuetudinem intenti auribus, erga crepitum illum qui ex prima nativitate resonuit, usu quotidiano, oppletarum aurium sensus obsurduit,
Abbreviated transcription (Latin):
cũscͥptũ. Qd̾ qr in pͥmi cęli creatione
ꝓfecit: nichil reliqui eẽ ad sccłi uelt̾cũ
cõpositionẽ. S hec dicentes mat̾iã qͣndã
ingenitã conditori opinant᷑ habitã. ex
pͥma fabulositate sequentiũ m̃dacia
ualeant ipsi ten̾e concordiã. Nonnulli
ꝓfessionẽ suꝑauerĩt acͥores ꝓbationib
qͥbdã exgeometͥcȩ necessitate collectis.
rurrsꝰ affirmare seputant eo qd̾ nat̾a
ñ ferat ut aliud celũ pret̾ unũ gen̾ari
potuerit. S eos tt̃ magis nos risu digno
ucimꝰ maxime qr uident᷑ sepe qͦq in
aqͣ fieri plurimi. Unde dubitandũ ñ
est de multitudine cȩloꝵ. & utuida crea¬
trix omniũ uirtus meoꝵ c̃structione
suffecerit. quoꝵ fortitudinẽ ⁊ magni¬
tudinẽ si dei potentiã contẽplati fueri¬
mus. non arbitbim᷑ discrepare a fluxu
liquoris. qͥ cũ inuacua uasa diffundit
qͥbda int̾dũ reflationib intumescit.
Ergo risibilis eoꝵ penitꝰ ꝓpositio ẽ: de

Expanded text:
quia in primi coeli creatione profecit, nihil reliqui esse ad secundi vel tertii compositionem. Sed haec dicentes materiam quamdam ingenitam Conditori opinantur habitam, ex prima fabulositate sequentium mendaciae, quam inter se valeant ipsi tenere concordiam. Nonnulli professionem superaverint acriores, probationibus quibusdam ex geometriae necessitate collectis, rursus affirmare se putant, eo quod natura non ferat, ut aliud coelum praeter unum generari potuerit. Sed eos tunc magis nos risu dignos dicimus, maxime quia videntur saepe quoque in aqua fieri plurimi, unde dubitandum non est de multitudine coelorum, et quod vivida creatrix omnium virtus, in eorum constructione suffecerit, quorum fortitudinem et magnitudinem, si Dei potentiam contemplati fuerimus, non arbitrabimur discrepare a fluxu liquoris, qui cum in vacua vasa diffunditur, quibusdam interdum reflationibus intumescit. Ergo risibilis eorum penitus propositio est, de
Abbreviated transcription (Latin):
fulcimine resistente fundꝰ ultimꝰ c̾tinet᷑
Sin autẽ aliud qͦddã ualidiꝰ eẽ corpus in¬
duxeris qd̾ t̾rã ꝓhibeat ad imna descen¬
dere: cogitare debebis illud qͦq ipsum
simili fundatũ repagło. qͦd ñ sinat in¬
feriꝰ aeic̾e quȩ portant᷑. huic qͦq ipsi si
qͥd ẽfingentes potuerimꝰ oppon̾e dentio
aliud subeẽ munim̃ necessario discus¬
sura ẽ mens. ⁊ ita ininfinitũ cogitatio¬
ne ducem̃ senꝑ hisqͣ inuentunt᷑ firmam̃¬
tisalia noua querentes. Ee qͣnto longiꝰ ser¬
mone. ꝓgredimͣ. tanto magis uͥtutem

Expanded text:
fulcimine resistente fundus ultimus continetur. 9. fulcimine resistente fundus ultimus continetur. 9. Sin autem aliud quoddam validius esse corpus induxeris, quod terram prohibeat ad ima descendere: cogitare debebis illud quoque ipsum simili fundatum repagulo, quod non sinat inferius decidere quae portantur. Huic quoque ipsi, si quid confingentes potuerimus opponere, denuo aliud subesse munimen: necessario discursura est mens, et ita in infinitum cogitatione ducemur, semper his quae inveniuntur firmamentis, alia nova quaerentes. Et quanto longius serm
Abbreviated transcription (Latin):
frigiditatẽ. gͣuitudinẽ. densitatẽ & eas
qͣlitates q̾ sapore gustatꝰ cõprehensibiles
habent᷑. nichilerit penitꝰ qͦd telluri
subiaceat. Hec gͥ omittentes. nec illud
hortam᷑ inqͥri suꝑ qͥd sit t̾ra firmata
⁊̃orquebit᷑ enĩ mens. ad nullũ certũ
eritũ ꝑueniente discursionis indagine.
Siue enĩ aerẽ dixeris eiꝰ subeẽ fundami¬
ni. ꝓfecto deficies cogitando. quẽadmo¬
dum liqͥda & diffusa natura tanto pon¬
dere pͥssa subsistit. ac ñ potiꝰ labit᷑ un¬
diq t̾re diffugiens densitatẽ ac sẽper
eminentior. cũ p̃mente c̃sistens. Qd̾ si
aqͣ ꝓposueris t̾renȩ stabilitati ẽẽ subditã.
nichilominꝰ ꝑcunctari necẽẽ ẽ. qͦ mͦ moleᷤ
tam gͣnis ⁊ spisia. minime sub aqͣ demer¬
git᷑ s ab infirmiore natura suꝑiectio
tanti pond̾is sustentat᷑. Siqͥd̾e ipsiꝰ etiã
aquȩ fundam̃ta qͣrenda st̃: & iterũ de¬
ficiendũ est cũ inuenire uolueris. quo

Expanded text:
rigiditatem, gravitudinem, densitatem, et eas qualitates quae sapore gustus comprehensibiles habentur, nihil erit penitus quod telluri subjaceat. Haec igitur omittentes, nec illud hortamur inquiri, super quid sit terra firmata. Torquebitur enim mens ad nullum certum exitum perveniente discursionis indagine. Sive enim aerem dixeris ejus subesse fundamini: profecto deficies cogitando, quemadmodum liquida et diffusa natura, tanto pondere depressa substitit ac non potius labitur: undique terrae diffugiens densitatem, ac semper eminentior cum premente consistens. Quod si aquam posueris terrenae stabilitati esse subditam, nihilominus percunctari necesse est, quomodo moles tam gravis et spissa, minime sub aqua demergitur, sed ab infirmiore natura, superjectio tanti ponderis sustentatur. Si quidem ipsius etiam aquae fundamenta quaerenda sunt, et iterum deficiendum est cum invenire volueris quo
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ latitudinẽ. nec ñ signiferũ circulũ
mille spaciis diuidentes aastroꝵq discur¬
sus ⁊ p̾clusiones.: ⁊ omntũ motꝰ pͥncipales
subtiliter obseruantes. ⁊ post qͣntũ tẽporiᷤᷤ
unusqͥsq planetarũ ꝓpͥam circuitionem
solet explere. unã omniũ rationẽ reꝑire
minime potuerunt. ut dit̾ent d̾m mun¬
di totiꝰ eẽ factorẽ tustoq iudicio dignam
remun̾ationẽ cuiq ꝓsus fadinorib tri¬
buturũ. Qui nec futurȩ examinationis
intuitu. congruã cõgitationẽ de rerũ om¬
niũ fine cepert̾. c̃sid̾antes qr mundũ qͦq
reformari neceẽ est. si ad aliud uitȩ schema.
animoꝵ statꝰ tͣnsferendꝰ ẽ. Sic̃ enĩ presens
uita. cognatã ht̃ mundi huiꝰ naturã. ita
& futura animoꝵ ꝯu̾satio. familiarẽ speci¬
ei suȩ sũpt᷑a est habitũ. S tantũ absunt
cred̾e. qͦd hȩcũa sint: ut passim de nobis
rideant. cũ mundi huiꝰ ꝯsũmationẽ ⁊ re¬

Expanded text:
lem latitudinem, nec non signiferum circulum lem latitudinem, nec non signiferum circulum mille spatiis dividentes, astrorumque discursus, et praeclusiones, et omnium motus principales subtiliter observantes, et post quantum temporis, unaquaeque planetarum propriam circuitionem solet explere: unam omnium rationem reperire minime potuerunt, ut dicerent Deum mundi totius esse factorem, justoque judicio dignam remunerationem cuique pro suis facinoribus tributurum. Qui nec futurae examinationis intuitu, congruam cogitationem de rerum omnium fine ceperunt: considerantes, quia mundum quoque reformari necesse est, si ad aliud vitae schema animorum status transferendus est. Sicut enim praesens vita cognatam habet mundi hujus naturam: ita et futura animorum conversatio familiarem speciei suae sumptura est habitum. Sed tantum absunt credere quod haec vera sint, ut passim de nobis rideant, cum mundi hujus consummationem et re