comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit ioħs dicens. Stabat autẽ
soror matris eius mariȩ cleo¬
pȩ Mlaria aut̃ cleopȩ : uidet᷑
eã dicere apatre siue a cogna¬
tione. Vocabat᷑ aut̃ minor
ia cobus: ad distinctionẽ maio¬
ris ia cobi uidelicet filii Rebe¬
dei qui int̃ pͥmos apłos uocatꝰ
ẽ. & electus a dño. Consuetudinis
aut̃ iudaicȩ fuit nec ducebat᷑
inculpã more gentis antiqͦ:
ut mulieres desubstantia sua
uictũ atq uestitũ p̃ceptoribus
ministrarent. Hoc qr scanda¬
lũ facere poterat innationib::
paulus abiecisse se memorat.
Nũ quid ñ habemus potestatem
sororẽ mulierẽ circũ ducendi
sic̃ & cȩteri apłi faciunt: ali¬
nistrabant aut̃ dño desubstan
tia sua. ut meteret eoꝵ carna¬
lia cuius illȩ metebant spiri¬
talia: non quo indigeret cibis
dñs creaturarũ sed ut typũ
ostenđet magistrorũ qđ uicta
atq uestitu exdiscipłis debent
.eẽ. contenti. Sed uideamus qͣles
comites habuerit. Mlariam
magdalenã a qua septẽ de¬
monia eicerat: & mariam

Expanded text:
tem soror matris ejus Maria Cleophae . Mariam autem Cleophae videtur eam dicere a patre sive a cognatione. Vocabatur vero minor Jacobus ad distinctionem majoris Jacobi, videlicet, filii Zebedaei, qui inter primos apostolos vocatus est et electus a Domino. Consuetudinis autem Judaicae fuit, nec ducebatur in culpam more gentis antiquo, ut mulieres de substantia sua victum atque vestitum praeceptoribus ministrarent; hoc, quia scandalum facere poterat, in nationibus, Paulus abjecisse se memorat: Nunquid non habemus potestatem sorores mulieres circumducendi, sicut et caeteri Apostoli faciunt ? Minitia sua, ut meteret earum carnalia, cujus illae metebant spiritalia. Non quo indigeret cibis Dominus creaturarum, sed ut typum ostenderet magistrorum, quod victu atque vestitu ex discipulis deberent esse contenti. Sed videamus quales comites habuerit: Mariam Magdalena a qua septem daemonia ejecerat, et Maria
Abbreviated transcription (Latin):
Alanifesta causa miraculi cen¬
turionis exponit᷑: qđ uidens
dñm sic expirasse hoc ẽ . spm̃
ꝓemisisse dixerit. Uere homo
hic filius dĩerat. Nullus enĩ
habet potestatẽ emittendi spm̃:
nisi qui animarũ conditor
est Et hoc considerandũ : qđ
centurio ante crucẽ inipso
scandalo passionis uere dĩ
filiũ confiteat᷑ & arrius in
eccłia p̃dicet creaturã Vde
merito ꝑcenturionẽ fides
eccłiȩ designat᷑: quȩ uelo
misteriorũ cȩlestiũ ꝑ mortẽ
dñi reserato. continuo iħm
& uere iustũ hominẽ & uere
dĩfiliũ sinagoga tacente c̃¬

Expanded text:
Manifesta causa miraculi centurionis exponitur, quod videns Dominum sic expirasse, hoc est, spiritum emisisse, dixerit: Vere homo hic Filius Dei erat. Nullus enim habet potestatem emittendi spiritum, nisi qui animarum conditor est. Et hoc considerandum est, quod centurio ante crucem in ipso scandalo passionis, vere Dei Filium confiteatur, et Arius in Ecclesia praedicet creaturam. Unde merito per centurionem fides Ecmysteriorum coelestium per mortem Domini reserato, continuo Jesum et vere justum hominem, et vere Dei Filium synagoga tacente co
Abbreviated transcription (Latin):
bis : non ueritatẽ desiderabant.
sed calũniã p̃parabant. Siqͥdem
xp̃m hominẽ tantũ mͦ destirpe
dauid uenturũ sꝑantes sic̃ ei int̃¬
roganti alias ipsi responderunt.
hoc promagno ab eo querebant
calũmarent᷑ qđ sibi arrogaret
regiã potestatẽ. Sepe illis dixe¬
rat ap̃m se. ẽẽ : uidelicet quando
Aiebat. Ego & pat̃ unũ sumus. Et
iterũ. Oꝑa quȩ ego fatio in nomi¬
ne patris mei: hȩc testimonium
ꝑhibent deme. sed uos non credi¬
tis. Et cetera talia. In terroga¬
eẽ. dauid cũ ipse dauid inspũdñm
suũ illũ uocauerit. ut tali nimirũ

Expanded text:
bis. Non veritatem desiderabant, sed calumniam praeparabant. Siquidem Christum hominem tantummodo de stirpe David venturum sperantes, sicut ei interroganti alias ipsi responderunt, hoc pro magno ab eo quaerebant,calumniarentur quod sibi arrogaret regiam potestatem. rat Christum se esse, videlicet, quando aiebat: Ego et Pater unum sumus ; Et iterum: Opera quae ego facio in nomine Patris mei, haec testimonium perhibent de me, sed vos non creditis , et caetera talia. Interrogaesse David, cum ipse David in spiritu Dominum suum illum voc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ uerũ hominẽ quia filiũ đđ.
Uerũ illi neq dicenti cređe sequendo.
neq int̃̾roganti responde querendo.
neq eũ qͥ in noxius apꝓbatꝰ ẽ minu¬
nẽ dimitt̃e uolebant. Et qm̃ om̃is

Expanded text:
erum hominem, quia filium David, Verum illi neque dicenti credere sequendo, neque interroganti respondere quaerendo, neque eum qui innoxius approbatus est, immunem dimittere volebant. Qui autem s
Abbreviated transcription (Latin):
Ira p̾ceps & impatiens non in¬
ueniens calũmȩ locũ. excutit
desolio pontificẽ : ut insaniaon
mentis. motu corporis demons¬
traret. Quanto iłs tacebat ad
indignos responsione sua falsos
testes & sac̃dotes impios. tanto
magis pontifex furore superatꝰ
eũ ad respondendũ ꝓuocat. ut qua¬
libet occasione sermonis. locũ inue¬
mat accusandi : nchilominꝰ iħs
tacet. Sciebat enĩ quasids̃. quic¬
qͥd respondisset torquendũ ad
calũmã. Priceps aut̃ sac̃ dotũ¬
qͥs ait illi. Adiuro te ꝑ h̃ uiũu: ut¬
s dicas nobis sĩ tues xp̃s filius dei¬

Expanded text:
Ira praeceps et impatiens, non inveniens calumniae locum, excutit de solio pontificem, ut insaniam mentis motu corporis demonstraret. Quanto Jesus tacebat ad indignos responsione sua, falsos testes et sacerdotes impios, tanto magis pontifex furore superatus, eum ad respondendum provocat, ut ex qualibet occasione sermonis locum inveniat accusandi. Nihilominus Jesus tacet. Sciebat enim quasi Deus quidquid respondisset torquendum ad calumniam. Et princeps sacerdotum ait illi: Adjuro te per Deum vivum ut dicas nobis si tu
Abbreviated transcription (Latin):
orussime aut̃ uener̃ duo falsi
testes. & dixer̃. Hic dixit. Possũ
destruere tẽplũ dĩ: & post triduũ
Pedificare illud. Quomͦ falsi tes¬
tes sunt s̃ ea dicunt quȩ dñm¬
dixisse legimꝰ: Sed falsus testis est:
qͥ non eodẽ sensudicta intelligit qͦ
dicunt᷑. dñs enĩ dixerat detẽplocor¬
poris sui. Sed & in ipsis uerbis calũp¬
mant᷑ : & paucis additis uł mutatis
quas iustã calũmiã faciunt. Salua¬
tordixerat soluite tẽplũhoc: isti
cõmutant & aiunt. Ego dissoluã tẽ¬
plũ manufactũ. Uos inquit solui¬
te non ego: quia illicitũ. ẽ ut ipsi no¬
bis inferamꝰ mortẽ. Demde illi uer¬
tunt : & post triduũ aliud non ma¬
nũfactũ edificabo ut ꝓprie detẽplo
iudaico clixisse uideat᷑. Dñs autem
ut ostendet animal uiuũ & spirans
tẽplũ: dixerat & ego intriduo sus¬
citabo illud. Aliud .ẽ. edificare :
aliud suscitare Et surgens pri¬

Expanded text:
 venerunt duo falsi testes, et dixerunt: Hic dixit: Possum destruere templum Dei et post triduum reaedificare illud. Quomodo falsi testes sunt, si ea dicunt quae Domidixisse legimus? Sed falsus testis est qui non eodem sdicuntur. Dominus enim dixerat de templo corporis sui, sed in ipsis verbis calumniabantur, et paucis additis vel mutatis, quasi justam calumniam faciunt. Salvator enim dixerat: « Solvite templum hoc, » isti commutant et aiunt: « Ego dissolvam templum hoc manufactum. » Vos, inquit, solvite, non ego: quia illicitum est ut nos ipsi nobis inferamus mortem. Deinde illi vertunt: « Et per triduum aliud non manufactum aedificabo, » ut proprie de templo Judaico dixisse videatur. Dominus autem, ut ostenderet animal vivum et spirans templum, dixerat: « Et ego in triduo suscitabo illud. » Aliud est aedificare, aliud suscitare. « Et exsurgens s
Abbreviated transcription (Latin):
pagane & heretice contẽptꝰ infir¬
mitas & crux contumelia est :
uide qđ ꝑ hȩc filiꝰ hominis addexterã
dĩ patris sessurus & expartuuir¬
ginis homo natꝰ insua cũ cȩlinu¬
be. ẽ maiestate uenturus. Unde et
apłs cũ crucis abiecta descripsis¬
set. adiunxit. dicens. Propt̃ quod
& ds̃ illũ exaltauit & donauit

Expanded text:
pagane, et haeretice, contemptus, infirmitas, et crux, contumelia est, vide quia per haec filius hominis ad dexteram Dei patris sessurus, et ex partu virginis homo natus, in sua cum coeli nubibus est majestate venturus. Unde et Apostolus, cum crucis abjecta descripsisset, adjunxit, dicens: Propter quod et Deus illum exaltavit, et don
Abbreviated transcription (Latin):
cedit᷑ etiã nunc blasphemus falsoꝵ
xp̃ianoꝵ. Qui tunc consputus est
saluus infideliũ : nunc usq uesanis
nominetenꝰ fideliũ exhonoratur
atq irritat᷑ opꝓbrus. Uelauer̃
aut̃ faciẽ eiꝰ non ut eoꝵ ille scelera
non uideat : sed ut adse ipñ sic̃ quon¬
dã morñ fecer̃. grãm cognitionis
eiꝰ abscondant. Si enĩ crederent
moysi : crederent forsitan᷑ dño
Qđ uelam̃tũ usq hodie manet
suꝑ cor eoꝵ non reuelatũ: nobis
aut̃ in xp̃m credentib: ablatũ ÷
Neq enĩ frustra eo moriente
uelũ tẽpli sc̃issũ. ẽ. mediũ. & ea
quȩ toto legis tẽpore latuerant
& abscondita carnali isrł fue¬
rant: noui testim̃ti cultorib sunt pate¬
facta scã scoꝵ archana. Qđ uͦ dicurit¬

Expanded text:
caeditur etiam nunc blasphemiis falsorum Christianorum. Qui tunc consputus est salivis infidelium, nunc usque vesanis nomine tenus fidelium exhonoratur atque irritatur opprobriis. Velaverunt autem faciem ejus, non ut eorum ille scelera non videat, sed ut a seipsis, sicut quondam Moysi fecerunt, gratiam cognitionis ejus abscondant. Si enim crederent Moysi, crederent forsitan et Domino. Quod velamentum usque hodie manet super cor eorum non revelatum. Nobis autem in Christum credentibus ablatum est. Neque enim frustra eo moriente velum templi scissum est medium, et ea quae toto legis tempore latuerant, et abscondita carnali Israel fuerant, Novi Testamenti cultoribus sunt patefacta sancta sanctorum arcana. Quod ver
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗs dĩ  Quiait. Uos dicitis quia ego¬
s sũ. Ita responsionẽ tẽpat suã: ut
& uerũ dicat & sermo eiꝰ calũniȩ
non pateat. Maluit enĩ se xp̃m
filiũ dĩ ꝓbare: quã dicere: ut con¬
dẽpnandi causa tolleret᷑ his qui
Ipsienĩ audiuimꝰ deore eiꝰ. Testimo¬
rit dĩ meo acceper̃ qđ ait. Erit filiꝰ¬
hominis sedens ad extris uirtutis dĩ.
& interrogantib tuergo es filiꝰdĩ.
respondit uos dicitis quia ego sum
Sua sẽ gͦ sententia condẽpnant. qͥ eũ
morti tradunt quẽ & oris & oꝑis
sui testimonio hñ. eẽ cognoscunt.
Condẽpnant & arrianos qͥ uerba
diuin& maiestatis nuntia clarifica¬
to iã post mortẽ ch̃o nolint intelli¬
gere quȩ eo uicto adhuc flagella¬
toq & irriso ipñ qͥ crucifixerant
intellexere carnifices. Punc pri¬

Expanded text:
i? Vos dicitis quia ego sum. Ita responsionem temperat suam, ut et verum dicat, et sermone ejus calumniae non pateat. Maluit enim se Christum Filium Dei probare, quam dicere, ut condemnandi causa tolleretur his qui Ipsi enim audivimus de ore ejus. Testimorit Dei, in eo acceperunt quod aithominis sedens a dextris virtutis Dei. Et interrogantibus: Tu ergo es Filius Dei? Respondit: Vos dicitis quia ego sum. Sua se ergo sententia condemnant, qui eum morti tradunt, quem et oris et operis sui testimonio Deum esse cognoscunt. Condemnant et Arianos, qui verba divinae majestatis nuntia, clarificato jam post mortem Domino, nolunt intelligere, quae, eo vincto adhuc flagellatoque, et irriso, ipsi qui crucifixuri erant intellexere carnifices. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
qum potiꝰ & s̃ iud ȩi. sigentiles. si he¬
retici ñ malicatholicihumilitatem
dñi saluatoris contẽpnant: eiꝰ tam̃
usq ad consũmationẽ scłi millis quos
sõrs electionis inuenerit minolata
:sit ꝑmansura castitas. unc expu¬

Expanded text:
Quin potius et si Judaei, si gentiles, si haeQuin potius et si Judaei, si gentiles, si haeretici, si mali catholici humilitatem Domini Salvatoris contemnant, ejus tamen usque ad consummationem in illis, quos sors electionis invenerit inviolata sit permansura castitas. At
Abbreviated transcription (Latin):
tali fdror excusserat: eadẽ rabies
ad scindendas uestes prouocat.
Scindit uestim̃ta sua ut osten¬
dat iudȩos sac dotalẽ głam ꝑdi¬
disse & uacuã sedẽ habe pontifi¬
cis. Sed & consuetudiis iudaice
ẽ. cũ aliqͥd blasphemiȩ & quan
contra dm̃ audierint scindere
uestim̃ta sua. Qđ paulũ quoq
& barnabã quando in licaonia
dõꝵ cultu honorabant᷑. fecisse le¬
gimꝰ. Herodes aut̃ quia ñ dedit
honorẽ dõ. sed adquieuit immo¬
derato fauori popłi statĩ ab angło
ꝓcussus ẽ. Altiore aut̃ misterio
factũ ẽ. ut in passione dm̃ ponti¬
fex iudȩoꝵ sua ipse uestim̃ta sciđit
cũ tunica h̃i nec ab ipsis qui eũ cru¬
cifixere militib scindi potuerit.
ł igurabat᷑ enĩ qđ sac̃ dotiũ uidȩoꝵ
ꝓscelerib ipsoꝵ pontificũ. ẽẽt scmden¬
dũ: & asuiȩ statu integritatis omñ¬
modis soluendũ Soliditas uͦ sc̃ȩ &
uniuersalis eccłȩ quȩ uestis sui redẽp¬
toris solet appellari nũquã disrũpi

Expanded text:
tali furor excesserat, eadem rabies ad scindendas vestes provocat. Scindit vestimenta sua, ut ostendat Judaeos sacerdotalem gloriam perdidisse, et vacuam sedem habere pontifices. Sed et consuetudinis Judaicae est, cum aliquid blasphemiae, et quasi contra Deum audierint scindere vestimenta sua. Quod Paulum quoque et Barnabam quando in Lycaonia deorum cultu honorabantur, fecisse legimus . Herodes autem quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est Altiori autem mysterio est factum ut in passione Domini pontifex Judaeorum sua ipsius vestimenta disciderit. Cum tunica Domini nec ab ipsis qui eum crucifixere militibus scindi potuerit. Figurabatur enim quod sacerdotium Judaeorum pro sceleribus ipsorum pontificum esset scindendum, et a suae statu integritatis omnimode solvendum. Soliditas vero sanctae universalis Ecclesiae, quae vestis sui Redemptoris solet appellari, nunquam valeat disrumpi.
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria ẽ. Respicere nãq eiꝰ mise¬
reri ẽ. Vnde psalmista. Vsq qͦ
inquit exaltabit᷑ inmicus meus
suꝑ me : Respice & exaudi me
iuiua. Quã nociua sane allo quia
ꝑfidoꝵ: Petrus int̾ iudȩos uel
hominẽ se nosse negauit: quẽ in¬
t̃ condiscipłos dĩfiliũ confessus erat:
Sed nec inatrio caiphe retentus.
poterat a gere penitentiã: egre¬
dit᷑ foras ut ab impioꝵ concilio
secretus. pauidȩ negationis sor¬
des liberis fletib abluat Ma¬

Expanded text:
cessaria est. Respicere namque ejus, misecessaria est. Respicere namque ejus, misereri est. Unde Psalmista: Usquequo inquit exaltabitur inimicus meus super me? respice et exajuva. Quam nociva sane alloquia perfidorum Petrus inter Judaeos vel hominem se nosse negavit, quem inter condiscipulos Dei Filium confessus erat. Sed nec in atrio Caiphae retentus poterat agere poenitentiam. Egreditur foras, ut ab impiorum concilio secretus, pavidae negationis sordes liberis fletibus abluat
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib Solet scriptura sacra¬
sepe meritũ causarũ ꝑstatũ
deñgnare tẽporũ Unde petrus
qui media nocte negauit ad gal¬
licantũ penituit : qui etiã post
resurrectionẽ dm̃ diurna sub
luce illũ quẽ tertio negauerat.
tertio ȩque se amare ꝓfessus . ẽ.
quia mmirũ qđ intenebris obluu¬
onis errauit: & spate iã lucis re¬
muneratione correxit. & eiꝰdẽ
uerȩ lucis adepta p̃sentia plene
totũ quicquid nutauerat erex̃
hunc opmor gallũ aliquẽ doc¬
torẽ intelligendũ: qui nos iacen¬
tes excitans & somnolentos in¬
crepans dicat. Cingilate iusti
& nolite peccare. Et conuer¬
sus dñs : respexit petrũ. Etre¬
scordatus ẽ. petrus uerbi d̃
sic̃ dixerat : quia prius quã gal¬
Slus cantet ter me negabis: Et
Segressus foras petrus. fleuit
a mare. Respiciente dño petrus
adcor reuersus. maculã nega¬
tionis. penitentiȩ lacrimis tergit:
quia ñ solũ cũ agit᷑ pęnitentia.
uerũ etiã ut agat᷑ dĩ miscđia ne¬

Expanded text:
 Solet Scriptura sacra meritum causarum, per statum designare temporum. Unde Petrus, qui media nocte negavit, ad galli cantum poenituit: qui etiam post resurrectionem Domini diurna sub luce illum, quem tertio negaverat, tertio aeque se amare professus est. Quia nimirum, qui in tenebris oblivionis erravit, et speratae jam lucis rememoratione correxit, et ejusdem verae lucis adepta praesentia plene totum quidquid mutaverat, erexit. Hunc opinor gallum aliquem doctorum intelligendum, qui nos jacentes excitans et somnolentos increpans, dicat: Evigilate, justi, et nolite peccare Et conversus Dominus respexit Petrum. Et recordatus est Petrus verbi Domini sicut dixerat: Quia prius quam gallus cantet, ter me negabis. Et egressus foras Petrus flevit amare. Respiciente Domino, Petrus ad cor reversus, maculam negationis poenitentiae lacrymis tergit, quia non solum cum agitur poenitentia, verum ut agatur, Dei misericordia ne
Abbreviated transcription (Latin):
morte p̃dixit. Pradet᷑ enĩ gentib
& illudet᷑ & flagellabit᷑ & conspu¬
et᷑ Et postquã flagellauerint
occident eũ. Gentib quippe : roma¬
nos significat Nã pilatꝰ romanꝰ
erat : eũq in iudȩã romani p̃sidẽ
miserant. Cui crucifigendũ tra¬
dunt dñm uidei: quasi isto modo
ab eiꝰ int̾fectione uelut immunes
sed etiã ad heredẽ ductus .ẽ. ut ut̃¬
q dño illuderet. Et cerne sollici¬
tudinẽ sac̃dotũ in malo. Tota
nocte uigilauerunt : ut homici¬
diũ facerent & uinctũ tradent
pilato. Habebant enĩ hunc morẽ

Expanded text:
 gentibus, et illudetur, et flagellabitur, et conspuetur. Et postquam flagellaverint, occident eum . Gentibus quippe Romanos significat. Nam Pilatus Romanus erat, eumque in Judaeam Romani praesidem miserant, cui crucifigendum tradunt Dominum Judaei, qui se isto modo ab ejus interfectione velut alienos sed etiam ad Herodem ductus est, ut uterque Domino illuderet. Et cerne sollicitudinem sacerdotum in malo. Tota nocte vigilaverunt ut homicidium facerent, et vinctum tradiderunt Pilato. Habebant enim hunc more
Abbreviated transcription (Latin):
qđ prima eũ ꝓdit ancilla. cũ uiri
utiq magis eũ potuerint recognos¬
cere. niñ ut & iste sexus peccasse
meret᷑ ꝑ ch̃̃ passionẽ : Et idõ mu¬
lier resurrectionẽ accepit prima

Expanded text:
quod prima eum prodit ancilla, cum viri utique magis eum potuerint recognoscere, nisi ut et iste sexus peccasse meretur per Domini passionem? Et ideo mulier resurrectionis accepit prima
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cognoscimꝰ. In hac aut̃ negatione
petro. discipłm meũ te negabis. sed
medenegabis. Negaũ̃ gͦ ipsũ: cũ
se negauit ẽẽ eiꝰ discipłm Et pꝰ¬
dixer̃ petro. Ueretu ex illis es. NR
& galileus es Non qđ alia lingua
galilei quã hierusolimitȩ loqueren¬
t᷑. qͥ utriq fuerunt hebrei: sed qđ
una quȩq ꝓumtia & regio suas habe¬
bat ꝓprietates ac uernaculũ loquen¬
di sonũ uitare ñ possit. Unde macti

Expanded text:
nt ibi . » In hac autem negatione Petro: Discipulum meum te negabis, sed « me negabis. » Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. « Et podicebant Petro: Vere tu ex illis es. Nam et Galilaeus es. Non quod alia lingua Galilaei quam Jerosolymitae loquerentur, qui utrique fuerint Hebraei, sed quod unaquaque provincia et regio suas habeat proprietates, ac vernaculum loquendi sonum vitare non possit. Unde in Acti
Abbreviated transcription (Latin):
qui se apłis ꝓpħam uoluerit haberi
Sed ipso dispensante qui patit᷑ omnia
ꝓnobis funt : ut sic̃ petrus hortat᷑
xp̃o incarne passo nos eadẽ cogita¬
tione armem᷑ atq ad toleranda pro
nomine eiꝰ irribnũ oppbria p̃pare¬
mur. Heretici aut̃ uł iudei usq ho¬
die qui iħm dm̃ negant & mali
catholici qui eũ reprobis actib exa¬
cerbantes. uideri ab illo suas cogita¬
tiones & oꝑa tenebrarũ non autu¬
mant : quasĩ ei illudentes aiunt.

Expanded text:
us prophetam voluerit haberi. Sed ipso dispensante, quae patitur omnia pro nobis fiunt, ut, sicut Petrus hortatur , Christo in carne passo nos eadem cogitatione armemur, atque ad toleranda pro nomine ejus irrisionum opprobria praeparemur. Et haeretici autem, vel Judaei usque hodie qui Jesum Deum negant, et mali catholici, qui, eum reprobis actibus exacerbantes, videri ab illo suas cogitationes et opera tenebrarum non autumant, quasi ei illudentes aiunt:
Abbreviated transcription (Latin):
in pruma : iustificationes non sũ
oblitꝰ. In quib cũq. aut̃ flãmã cari¬
tatis turbida uitioꝵ flumina obru¬
uit iniquitas. refrigescit caritas
multoꝵ. Quo frigore torpens ad
horã apłs petrus: quas̃ pruis mi¬
nistroꝵ caiphe calefieri cupiebat
quia tẽporalis cõmodi solatiũ ꝑfi¬
doꝵ societate querebat. Sed nͨ mora
respectus adño cũ ignẽ prauors
corpore tũ infidelitatẽ corde reliqͥt:
ac post resurrectionẽ dm̃ scõ igni
recreatꝰ. funditꝰ excessũ trinȩ ne¬
gationis. trina dilectionis confes¬
ssone purgauit. Tunc & eni cõple¬
ta illa memorabili pisciũ captura
cũ ueniret ad dñm uidit cũ condis¬
cipłis sius prunas positas & piscem
suꝑ positũ. & panẽ. Moxq uidens :
sui cordis archana prunis inflãmauit

Expanded text:
in pruina, justificationes tuas non sum oblitus . In quibuscunque autem flammam charitatis turbida vitiorum flumina obruvit iniquitas, refrigescit charitas multorum . Quo frigore torpens ad horam apostolus Petrus, quasi prunis ministrorum Caiphae calefieri cupiebat, quia temporalis commodi solatium perfidorum societate quaerebat. Sed non mora, respectus a Domino cum ignem pravorum corpore, tum infidelitatem in corde reliquit; ac post resurrectionem Domini sancto igni recreatus, funditus excessum trinae negationis trina dilectionis confessione purgavit. Tunc etenim completa illa memorabili piscium captura, cum venisset ad Dominum cum condiscipulis suis, prunas positas, et piscem superpositum, et panem mox videns, sui cordis arcana prunis inflammavit
Abbreviated transcription (Latin):
dine fiant. Et ipse dñs
in euangłio discipłis suis
p̃cipiens ait. Ite docete
om̃s gentes. baptit antes
eos in nomine patris &
ronimus in cõm̃tario
suo quẽ in euangłio scĩma¬
thei scripsit ita ex posuit.
łrimũ docent om̃s gentes.
demde doctas intingunt
aqua. Non enĩ potest fie¬
ri ut corpus baptisim acci¬
piat sacram̃tũ : nin ante
amma fidei susceperit ueri¬
tatẽ. Baptitant᷑ aut̃ in
nomme patris. & filii . & sp̃s
scĩ : ut quoꝵ una ẽ diumitas

Expanded text:
dine fiant . Et ipse Dominus dine fiant . Et ipse Dominus in Evangelio discipulis suis praecipiens ait: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et ronymus in commentario suo, quem in Evangelium sancti Matthaei scripsit, ita exposuit: Primum doceant omnes gentes, deinde doctas intinguant aqua. Non enim potest fieri ut corpus baptismi capiat sacramentum, nisi ante anima fidei susceperit veritatem. Baptizantur autem in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ut quorum una est divinita
Abbreviated transcription (Latin):
iugũ imponere decimarũ.
ut᷑ plena fiat ꝑ singulas
domos exactio illarũ an
edocti & ad p̃dicandũ mis¬
sĩ exactionesq decimarũ
exxegissent uł alicubi deman¬
dassent dare: consideran¬
dũ .ẽ. Scimus enuĩ quia de¬
cimatio substantiȩ nr̃ȩ ual¬
debona ẽ. sed melius ẽ. il¬
la a mittere quã fidem
perdere Nos uero infide
catholica nati. nutriti. et
edocti uixum quã consen¬
timus substantiã nram
plenit̃ decimarẽ quanto
magis tenera fides & infan¬
tilis anmus & auara mens
illarũ largitate non consen¬
tit. Roborata uͦ fides & con¬
firmata consuetudine xp̃i¬
anitatis : tunc quañ uiris
ꝑfectis fortiora danda
sunt p̃cepta. quȩ solidata
mens religione xp̃iana ñ
abhorreat᷑. Illud quoq ma¬
xima considerandũ. ẽ dili¬
gentia: ut ordinate fiat
p̃dicationis offitiũ. & baptis¬
mi sacram̃tũ ne nicbil
prosit sacri ablutio baptis¬
mi incorpore. si manma
fidei agnitio non p̃cesserit

Expanded text:
jugum imponere decimarum, jugum imponere decimarum, ut plena fiat per singulas domus exactio illarum: an edocti et ad praedicandum mundo missi exactiones decimarum exegissent, vel alicubi demandassent dari, considerandum est. Scimus quia decimatio substantiae nostrae valde bona est. Sed melius est illam amittere quam fidem perdere. Nos vero in fide catholica nati, nutriti et edocti vix consentimus substantiam nostram pleniter decimare. Quanto magis tenera fides et infantilis animus, et avara mens illarum largitati non consentit? Roborata vero fide, et confirmata consuetudine Christianitatis, tunc quasi viris perfectis fortiora danda sunt praecepta, quae solidata  mens religione Christiana non abhorreat. Illud quoque maxima considerandum est diligentia, ut ordinate fiat praedicationis officium, et baptismi sacramentum: ne nihil prosit sacri ablutio baptismi in corpore, si in anima fidei agnitio non praecesserit
Abbreviated transcription (Latin):
scientia sacrȩ fidei edoctos
& euangłicis p̃ceptis imbu
suauia p̃cepta suis audi¬
torib in mitio fidei mi¬
nistrare solebant. dicente
potui uobis loqui quasĩ fp̃i¬
ritalib: sed quañ carnalib
tanquã paruulis inxp̃o lac
uobis potũ dedi non escam.
non dũ enĩ poteratis. sed
necdũ potestis. Hoc enim
totius mundi. p̃dicator
xp̃o inse loquente signifi¬
uit: ut noua popłoꝵ ad fi¬
dẽ conuersio molliorib p̃¬
ceptis quañ infantilis etas
lacte . eẽt. nutrienda. ne ꝑ
austeriora precepta fragi
ieiunarent dicens: Nemo
mittit umũ nouu. in utres
ueteres. alioqumn rũpunt᷑¬
utres peribunt. Alia. ẽ enĩ
ut beatus hieronimus dic̃
puritas uirginalis animȩ
& nulla prioris uitu con¬
tagione pollutȩ : & alia
quȩ sordib multoꝵ & libi¬
dm̃i subiacuerit: his ita
consideratis : ur̃a sc̃issima
pietas sapienti consilio pre¬
uideat. s̃ melius sit rudi¬
b: popłis in principio fidĩ

Expanded text:
scientia sacrae fidei edoctos scientia sacrae fidei edoctos et evangelicis praeceptis imbutsuavia praecepta, suis auditoribus in initio fidei ministrare solebant, dicente potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam. Nondum enim poteratis, sed necdum potestis . Hoc enim totius mundi praedicator, Christo in se loquente, significavit, ut nova populorum ad fidem conversio mollioribus praeceptis quasi infantilis aetas lacte esset nutrienda: ne per austeriora 38 praecepta fragiljejunarent, dicens: Nemo mittit vinum novum in utres veteres; alioquin utres rumpuntutres peribunt . Alia est enim, ut beatus Hieronymus dicit, puritas virginalis animae et nulla prioris vitii contagione polluta, et alia quae sordibus et multorum libidini subjacuerit. His ita consideratis, vestra sanctissima pietas sapienti consilio praevideat, si melius sit rudibus populis in principio fidei
Abbreviated transcription (Latin):
plurimos longe lateq po¬
płos. aberrorib: impietatis
inuiã ueritatis deduxit
Qualis erit tibi gła .o. bea¬
tissime rex. in die eternȩ
ra. ad cognoscendũ uerũ
dm̃. conuersi sunt. Te ante
beata sorte stantẽ sequentur.
& ex his om̃ib ꝑpetue beati¬
tudinis merces augeatur.
Ecce quanta deuotione & be¬
nignitate prodilatatione no
quia electio necdũ diuma
in illis fuisse uidet᷑: remanent
huc usq multi ex illis. cũ dia¬
bolo dãnandi in sordib con¬
suetudinis pessime. Tuam
tam̃. o ueritatis & salutis
multoꝵ amator optimã
uoluntatẽ. maiore gła &
laude xp̃o remimeraripla¬
cuit gentes popłosq hunoꝵ
antiqua feritate & fortitu¬
eline formidabiles. tuis suo
honori militantib subdidit
sceptris: Preuemienteq gr̃a
colla diu suꝑbissima sacrȩ
fidei iugo deunrxit: & ce¬
cis ab añtiquo tẽpore m̃tib
nunc pręuideat sapientis¬
sima & dõ placabilis deuo¬
tio ur̃a. pios popło nouello
p̃dicatores morib honestos

Expanded text:
plurimos longe lateque populos ab erroribus impietatis in viam veritatis deduxit. Qualis erit tibi gloria, o beatissime rex, in die aeternaera ad cognoscendum verum Deum conversi sunt, te ante beata sorte stantem sequentur? Et ex his omnibus perpetuae beatitudinis merces augetur. Ecce quanta devotione et benignitate pro dilatatione nomquia electio necdum in illis divina fuisse videtur, remanent hucusque multi ex illis cum diabolo damnandi in sordibus consuetudinis pessimae. Tuam tamen, o veritatis et salutis multorum amator, optimam voluntatem majore gloria et laude Christo remunerare placuit. Gentes populosque Hunorum antiqua feritate et fortitudine formidabiles, tuis suo honori  militantibus subdidit sceptris: praevenienteque gratia colla diu superbissima sacrae fidei jugo devinxit, et caecis ab antiquo tempore mentibus nunc praevideat sapientissima et Deo placabilis devotio vestra pios populo novello praedicatores, moribus honestos,
Abbreviated transcription (Latin):
homo & preparatus. bap¬
titandus . ẽ: Et sic tempore
oportimo sepius euangeli¬
ca p̃cepta danda sunt ꝑse
dule p̃dicationis officium.
donec adcrescat in uirũ
ꝑfectũ & digna efficiat᷑
sp̃ui sc̃o habitatio. Et sit
perfectus filius dĩ inoꝑi
& regnat intrinitate per¬
fecta & unitate benedic¬

Expanded text:
homo et praeparatus baphomo et praeparatus baptizandus est. Et sic tempore opportuno saepius evangelica praecepta danda sunt per sedulae praedicationis officium, donec accrescat in virum perfectum et digna efficiatur Spiritui sancto habitatio, et sit perfectus filius Dei in ope regnat in Trinitate perfecta, et unitate benedic
Abbreviated transcription (Latin):
claui uobis: ut qui credicle¬
rint qui in trinitate fue¬
rint baptitati omia faci¬
ant quȩ p̃cepta sunt.
Igitur infantes ratione
non utentes alioꝵ pecca¬
tis obnoxii. alioꝵ fide &
confessione ꝑbaptismi sa¬
cram̃tũ saluari possunt:
si confesse prose fidei in
ut arbitror seruandus est
quẽ beatus augustmnus
ordimaut in libro. cuide
cathetitandis rudibus
titulũ prenotauit. Primo
instruendus ẽ. homo de
anime immortalitate
& de uita futura. & dere¬
tributione bonoꝵ maloꝵ¬
q. & de eternitate utrius¬
q sortis Postea proquib
peccatis & scel enib penas
cũ diabolo patiat᷑ eternas
et ꝓquib bonis uł benefac¬
tis gła cũ xp̃o fruat᷑ sẽpi¬
terna. Demde fides sc̃ȩ tri¬
nitatis diligentissime : do¬
cenda ẽ et aduentus pro
salute humani generis filii
misterio passionis illius &
ueritate resurrectionis.
& gła ascensionis in cęlos.
& futuro eiꝰ aduentu adiu¬
in bonos. utq p̃diximus
mens nouella firmanda
ẽ. Et hac fide roboratus

Expanded text:
davi vobis. Ut qui crediderint, qui in Trinitate fuerint baptizati, omnia faciant quae praecepta sunt. Igitur infantes ratione non utentes, aliorum peccatis obnoxii, aliorum fide et confessione per baptismi sacramentum salvari possunt, si confessae pro se fidei intut arbitror, servandus est, quem beatus Augustinus ordinavit in libro cui De catechizandis rudibus titulum praenotavit. Prius instruendus est homo de animae immortalitate, et de vita futura, et de retributione bonorum malorumque, et de aeternitate utriusque sortis. Postea pro quibus peccatis et sceleribus poenas cum diabolo patiatur aeternas; et pro quibus bonis vel benefactis gloria cum Christo fruatur sempiterna. Deinde fides sanctae Trinitatis diligentissime docenda est, et adventus pro salute humani generis Filii us. Et de mysterio passionis illius, et veritate resurrectionis et gloria ascensionis in coelos, et futuro ejus adventu ad juin bonos, ut mox praediximus, mens novella firmanda est. Et hac fide roboratus
Abbreviated transcription (Latin):
gligent̃ altaria dĩ absq
tecto. auiũ stercorib uel
canũ minctu fedata.
qđ facile ur̃a ueneran¬
da in dõ uoluntas ꝑ ep̃os
emendare ualet ut cũ
honore condigno mane
fice tractetur seu altare
xp̃i. seu consecratio corpo¬
ris & sangumnis illius.
et p̃cipuũ salutis nr̃e
sacram̃tum. om̃i uene¬
ratione consecretur.
habeatur et custodiat᷑¬

Expanded text:
gligentes altaria Dei absque gligentes altaria Dei absque tecto, avium stercoribus vel canum mictu foedata. Quod facile vestra veneranda in Deo voluntas per episcopos emendare valet: ut cum honore condigno maneatiam; et honorifice tractetur seu altare Christi, seu consecratio corporis et sanguinis illius, et praecipuum salutis nostrae sacramentum omni veneratione consecretur, habeatur, et custodiat
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinis. ẽ. in quibus¬
dã eccłiis tacere pres¬
biteros. et p̃sentib ep̃is
non loqui. quas̃ aut in¬
uideant aut non dignen¬
tur audire. Et si alii in¬
quit paulos apłs fuerit
reuelatũ sedenti priorta¬
ceat. Potestis enĩ ꝑsingulos
prophetare ut om̃is discant
ẽ. filius sapiens. Gaude¬
at ep̃s iudicio suo cũ ta¬
les xp̃o elegerit sac̃dotes.
docente te in eccła ñ clamor
popłi sed gemitus suscitet᷑¬
lacrimȩ auditoꝵ. laudes
mirabilis doctor huictã
malȩ consuetudini obposu¬
it. P lura exinde dici pos¬
sunt: sed sapienti pauea
sũfficiunt. Nec nr̃ȩ rusti¬
citatis ẽ ur̃ȩ. laudabilis ra¬
pientiȩ aures plurimis
aggrauare uerbis sed tan¬
tũ suppliei deprecari deuo¬
tione. ut talia paterna
prouisione iubeatis ñ uera
sint em̃dare : quatinꝰ subli¬
me regalis potentię regi¬
m̃ om̃ib ubiq proficiat
ad salutẽ. et tibi cũ xx̃o¬
mia perpetui honoris
augeantur. Uidimus
quoq aliquib in locis ne¬

Expanded text:
suetudinis est in quibusdam ecclesiis tacere presbyteros et praesentibus episcopis non loqui, quasi aut inuideant aut non dignentur audire. et si alii, inquit Paulus apostolus, fuerit reuelatum sedenti, prior taceat. potestis enim per singulos prophetare, ut omnes discant est filius sapiens: gaudeat episcopus iudicio suo, cum tales Christo elegerit sacerdotes.. Dicente te in ecclesia non clamor popLacrymae auditorum laudes mirabilis doctor huic tam malae consuetudini opposuit. Plurima exinde dici possunt, sed sapienti pauca sufficiunt. Nec nostrae rusticitatis est, vestrae laudabilis sapientiae aures plurimis aggravare verbis; sed tantum supplici deprecari devotione, ut talia paterna provisione jubeatis, si vera sint, emendare. Quatenus sublime regalis potentiae regimen omnibus ubique proficiat ad salutem, et tibi cum mia perpetui honoris augeantur. Vidimus quoque aliquibus in locis ne
Abbreviated transcription (Latin):
celo cadentẽ. Exipsius enĩ
loci ꝓspicua. ac pura beatiti¬
dine peccatisui merito de¬
iectus. in inferioris spacii. hoc
ẽ. nebulosi ac brumosĩ aeris¬
huiꝰ infelicẽ ae miserã ha¬
bitationẽ destinatus. ẽ sicut
taulus apłs contestat᷑ dicens

Expanded text:
coelo cadentem . Ex ipsius enim coelo cadentem . Ex ipsius enim loci perspicua ac pura beatitudine peccati sui merito dejectus, in inferioris spatii, hoc est, nebulosi ac brumosi aeris, infelicem ac miseram habitationem destinatus est; sicut apostolus Paulus contestatur, dice
Abbreviated transcription (Latin):
disi dĩ fuisti. Quẽ ad modũ
enĩ homines ꝑ peccatũ suũ
de terren paradisi felicita¬
de deiecti. in huiꝰ terre ma¬
leclictioni obnoxiȩ plaga¬
li modo habitationẽ trus st̃
ut dũ interra peccauerunt
indeterioris terrȩ mansio¬
ne postea sub pęna delicti
uiuerent: ita et angłos qui¬
suꝑ aereo imo etiã aeres
ipsius puriore spatio peccas¬
se putant᷑ in inferiorẽ et
ipni aeris huiꝰ obscurioris
& turbulentiorẽ locũ dȩ¬
turbati de suꝑm et puriae.¬
ris suȩq dignitatis felicis¬
sima sede misere c infe¬
licit̃ sub expectatione futu¬
ri examinis in quo durius
dãpnabunt᷑ uiuere estiman¬
tur : ut dũ aerea corpora
habent. et maere nimoleõ¬
morant᷑. non in conuenient᷑
estim̃t᷑ etiã priorẽ suȩ bea¬
titudinis sedẽ maere sed
puriore et subtiliore pridẽ
habuisse. Qui tam̃ locus dũ
cęlo firmam̃ti ut p̃dixi ꝑ¬
tinet cęli nomine censetur
sic̃ dñs ipse ꝑbibet dicens.
Uidi satanan sic̃ fulgur de

Expanded text:
admodum enim homines, post peccatum suum, de terreni paradisi felicitate dejecti, in hujus terrae maledictioni obnoxiae plagali modo habitationem trusi sunt, ut dum in terra peccaverunt, in deterioris terrae mansione postea sub poena delicti viverent, ita et angelos, qui aereo, imo etiam aeris ipsius puriore, spatio peccasse putantur, in inferiorem et ipso aere hoc obscuriorem et turbulentiorem locum deturbatos de superni et puri aeris, suaeque dignitatis felicissimae sede, misere et 595 infeliciter sub exspectatione futuri examinis, in quo durius condemnabuntur, vivere aestimant; ut dum aera corpora habent, et in aere nunc commorantur, non inconvenienter aestimentur etiam priorem suae beatitudinis sedem in aere, sed puriore et subtiliore, pridem habuisse. 8. Qui tamen locus, dum coelo firmamenti, ut praedixi, pertinet, coeli nomine censetur, sicut Dominus ipse perhibet, dicens: Vidi Satanam sicut fulgur de
Abbreviated transcription (Latin):
possit. In quo tam̃ ostendit᷑.
naturã quȩ descendit mons¬
ratione etiã firmamenti
spatiũ qđ supͣ igneũ.ẽ. leuius
ac tenuius putant quia eoc¬
celsius his om̃ib quas p̃li¬
ximus naturis constat. In
quo spatio etiã stellarũ fulgoran¬
tiũ lucẽ inęqualẽ. ẽẽ. idcir¬
co estimant: quod in illo tã
amplo spatio ex illis aliȩ
longius. aliȩ propius cur¬
rant. Sed hanc putationẽ
qͥ minus suscipiunt supra
illud aere atq igni subti¬
lius & manius ae penitra¬
bilius spatiũ constareaquas
minime posse dicunt: nisi
forte ut illi quos p̃diximus
aiunt. om̃i ua poralitate
tenuiores. et subtiliores ibi
consistunt. Quib etiã ab
aliis contra respondetur:
Quȩ ũquã quãuis tenuisñ¬
ma aquarũ uaporalitas
que firmam̃to leuior. eẽt¬

Expanded text:
possit. In quo tamen ostenditur possit. In quo tamen ostenditur natura, quae descendit, monsratione etiam firmamenti spatium quod supra ignem est levius ac tenuius putant, quia ecelsius his omnibus quas praediximus naturis constat. In quo spatio etiam stellarum fulgurantium lucem inaequalem esse idcirco aestimant, quod in illo tam amplo spatio ex illis aliae longius, aliae proprius currant; sed hanc putationem qui minus suspiciunt, supra illud aere et igne subtilius, et inanius, et penetralius spatium constare aquas minime posse dicunt; nisi forte, ut illi quos praediximus aiunt, omni corporalitate tenuiores et subtiliores ibi consistunt. 8. Quibus etiam ab aliis contra respondetur: Quae unquam, quamvis tenuissima, aquarum vaporalitas quae firmamento levior e
Abbreviated transcription (Latin):
ac penitrale fieri plus di¬
ligunt ad confirmationẽ
sententię sue om̃iũ elem̃to¬
rũ naturas conferunt. Ter¬
rã et enĩ om̃iũ creaturarũ
corporaliũ grauissimã. ẽẽ
non minus ostendunt quã
dr̃: atq illã idõ humiliũ
increaturis locũ tenere
aiunt quia natura aliqͣ
nisi se ipra sufferrinonua¬
let. Aquã uͦ quanto leuiorẽ
terra uidemus : tanto gra¬
uiorẽ aere dep̃bendimus.
Aer nãq sub aqua ꝑse sub¬
sistere non ualet sed ad sua
spatia et si aliqua necessita¬
tis uiaquis subluctus fue¬
rit statĩ euadit. Ignis qͦq
natura suꝑ aerẽ eẽ depre¬
henditur. Qđ etiã in illo ig¬
ni qui in materia terrena
ardet facile cõprobatur.
qm̃ statĩ ut accensus fuerit.
flãmã ad suꝑna quȩ sũꝑ
Aerẽ sunt sp̃atia. ubi illius
ẽ. abundantia & locus di¬
rigit. sed circũ fusione cras¬
si aeris extinctus. in mollẽ
Aerẽ cito euaneseit. ut ad
suȩ naturȩ locũ ꝑuenire ñ

Expanded text:
ac penetrale fieri plus diac penetrale fieri plus diligunt, ad confirmationem sententiae suae omnium elementorum naturas conferunt. 5. Terram etenim omnium creaturarum corporalium gravissimam esse non minus ostendunt quam dicunt; atque illam ideo humillimum in creaturis locum tenere aiunt, quia natura aliqua nisi seipsam sufferre non valet. Aquam vero quanto leviorem terra videmus, tanto graviorem 590 aere deprehendimus. Aer namque sub aqua per se subsistere non valet, sed ad sua spatia, etsi aliqua necessitatis vi alicubi subductus fuerit, statim evadit. 6. Ignis quoque natura supra aerem esse deprehenditur; quod etiam in illo igne, qui in materis terrena ardet, facile comprobatur, quoniam statim ut accensus fuerit, flammam ad superna quae super aerem sunt spatia, ubi illius est abundantia et locus, dirigit, sed circumfusione crassioris aeris exstinctus, in mollem aerem cito evanescit, ut ad suae naturae locum pervenire non
Abbreviated transcription (Latin):
intra clausam creaturam
undiq cingat. ut riusq esti¬
mationis non desunt puta¬
tores. Nã & illud quodele
hoc psalmista commemo¬
rat cũ dicit Extendens
cęlũ sc̃ pellẽ. utriusq esti¬
mationis assertionibia ñ
c̃trafacit Nã cũ ammalis
carnẽ cuiuscũq sua pellis
uestiat om̃ia sua m̃bra
ȩqualit̃ undiq circundat.
Cũ uͦ excissa de carne seor¬
sũ extenditur : siue rectã
siue curua camera uesti
re posse non dubitatur.
Utrũ ergo terrã de super
uelut extensa pellis tab¬
naculũ tegat. An sĩcut
animalis m̃bra corio con¬
tegunt᷑ mundi molẽ un¬
diq firmam̃tũ cingat.
utriq assertioni non dif¬
ficulter suffragat᷑. De huiꝰ
quoq firmam̃tisitu utrũ
inancan penitrale. an soli¬
dũ ac firmũ sit. diuernĩ
auctores suas estimationes
uelut qͥd se adhas dedueat
protulerunt. Quoꝵ senten¬
tias utilius quã nomia
exponere curabo. Eorũ
enĩ illi qͥ firmam̃tũ inane

Expanded text:
introclusam creaturam introclusam creaturam undique cingat, utriusque aestimationis non desunt putatores. 2. Nam et illud quod de hoc Psalmista commemorat, cum dicit: Extendes coelum sicut pellem , utriusque aestimationis assertionibus non contra facit, quoniam cum animalis carnem cujuscunque sua pellis vestiat, omnia sua membra aequaliter undique circumdat; cum vero excisa de carne seorsum extenditur, sive rectam, sive curvam cameram posse facere non dubitatur. 3. Utrum ergo terram desuper, velut extensa pellis tabernaculum, tegat, an sicut animalis membra corio conteguntur, mundi molem undique firmamentum cingat, utrique assertioni non difficulter suffragatur. 4. De hujus quoque firmamenti situ, utrum inane, ac penetrale, an solidum, ac firmum sit, diversi auctores suas aestimationes, velut quid se ad has deducat, protulerunt. Quorum sententias utilius quam nomina ponere curabo. Eorum enim illi qui firmamentum inane
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Sed qm̃ et nubes de
quib pluuiarũ ibres
terreni soli fertilitatem
irrigant atq etiã aer
in quo hemisperia om̃ia
et aurȩ concipiunt᷑ cęloꝵ
nomine ꝑscripturas diuinas
sȩpe censent᷑. quẽ ad modũ
dr̃ Et pluit illis manna
admanducandũ. et panẽ
et terra dabit fructu suũ
Quibusdã doctorib placet
ex illo inferiore nubiũ ce¬
lo tantarũ aquarũ habun¬
dantiã fuisse diffuson ut
scđm illã consuetudinẽ
qua ꝑ om̃e tẽpꝰ agit᷑ etiã
tunc pluuiarũ copiã nu¬
bes effunderent . In quib
tam̃ cataractas apertas
scriptura cõmemorat.
eo quod plus solito aqua¬
rũ diffusio inmissa fuerit
Ceteri uͦ et easdẽ aquas supͣ
firmamtũ pontas idcirco
asserunt. ut igneũ ignẽ
qui inluminarib ardet
& siderib calorẽ tẽpera¬
rent. ne plusquã sufficit
inferiora spatia estatei
a quas creaturarũ corpo
De cuius etiã statu utrũ ue¬
lut discus terrã desuꝑ ope¬
riat. ant ut testa oui omnẽ

Expanded text:
tibus . Sed quoniam et nubes, de quibus pluviarum imbres terreni soli fertilitatem irrigant, atque etiam aer, in quo hemisphaeria omnia et aurae corripiuntur, coelorum nomine per Scripturas divinas saepe censentur, quemadmodum dicitur: Et pluit illis manna ad manducandum; et panem et terra dabit fructum suum ; quibusdam doctoribus placet, ex illo inferiore nubium 589 coelo tantarum aquarum abundantiam fuisse diffusam, ut secundum illam consuetudinem, qua per omne tempus agitur, etiam tunc pluviarum copiam nubes effunderent, in quibus tamen cataractas apertas Scriptura commemorat, eo quod plus solito aquarum diffusio immissa fuerat. Caeteri vero easdem aquas supra firmamentum positas idcirco asserunt, ut igneum, qui in luminaribus ardet, et sideribus, calorem temperarent, ne plusquam sufficit, inferiora spatia aestu toaquas creaturarum corporde cujus etiam statu, utrum velut discus terram desuper operiat, an uti testa ovi omnem
Abbreviated transcription (Latin):
prima uiuentus.
Fulgeat ut magno
laudis honore senex
Utere quisq legas librũ.
felicibus annis.
dic. miserere ds̃.
Si nr̃am lector festucã
tollere quȩras :
Robora de proprio
lumine tolle prius
Disce tuas iuuenis ut
agat facundia causas.
Utsis defensor. cura.
salusq: tuis
Disce precor iuuenis motus
moresq uenustos.
Laudetur toto
nom̃ in orbe tuũ¬

Expanded text:
prima juventus, prima juventus, Fulgeat ut magno laudis honore senex. Utere, quisque legas librum, feliciter annis dic, miserere Deus. Si nostram, lector, festucam tollere quaeras, Robora de proprio lumine tolle prius. Disce tuas, juvenis, ut agat facundia causas, Ut sis defensor, cura, salusque tuis. Disce, precor, juvenis, motus moresque venustos. Laudetur toto ut nomen in orbe tuu
Abbreviated transcription (Latin):
R. Quis. ẽ. qui nos frustra
sermocinari audeat dice¬
re. si aut honestarũ est
scłi sc̃rutator curiosus
artiũ. aut excellentiũ
sectator uirtutũ. Nam
me ut fateor adhas in¬
quȩsi tiones. scientiȩ amor
adduxit. Et tibi grãm
hrbeo : qđ inquisita non
negasti. Ac idõ hanc tu¬
arũ responsionũ beniuolen¬
tiã probo .&. studiosis pro¬
futuram. eẽ. arbitror: si
modo macula liuoris
legentẽ non corrumpit
Qui rogo ciuiles cupiat
cognoscere mores.
hec prȩcepta legat.
quȩ liber iste tenet
Scripserat hȩc int̃ curas
rex uarolus aulȩ.
Albinusq simul. hic
dedit. ille probat
unũ opus amboꝵ: dispar
sed causa duorũ.
Ille pater mundi. Hic
habitator in ops
Nec temnas modico
lector ꝓcorpore librũ.
corpore premodico
mel tͥ portat apis
quib apta legendi.
Discite. eunt anni. more
fluentis aquae
Atq dies dociles uacius
non ꝑlite rebus.
Nec redit unda fluens :
nec redit hora ruens
Floreat instudiis uirtutũ

Expanded text:
CAR. Quis est, qui frustra CAR. Quis est, qui frustra sermocinari audeat dicere, si aut honestarum est saeculi scrutator curiosus artium, aut excellentium sectator virtutum? Nam me, ut fateor, ad has inquisitiones scientiae amor adduxit: et tibi gratiam habeo, quod inquisita non negasti. Ac ideo hanc tuarum responsionum benevolentiam probo, et studiosis profuturam esse arbitror; si modo macula livoris legentem non corrumpitQui, rogo civiles cupiat cognoscere mores Haec praecepta legat quae liber iste tenet. Scripserat haec inter curas rex Carolus aulae, Albinusque simul; hic dedit, ille probat. Unum opus amborum, dispar sed causa duorum; Ille Pater mundi, hic habitator inops. Neu temnas modico, lector, pro corpore librum, Corpore praemodico mel tibi portat apis quibus apta loquendi Discite: eunt anni, more fluentis aquae. Atque dies, dociles, vacuis ne perdite rebus. Nec redit unda fluens, nec redit hora ruens. Floreat in studiis virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ diuine scriptũrȩ nil
aliud nobiscũ agant. nisi
qui fallere ignorat : iugũ
inquit meu suaue . ẽ. &
onus meũ leue: labori¬
osior. ẽ. enĩ huiꝰ mundi
amor: quã xp̃i. Quod enĩ
inillo anima quȩrit non
recedit : uł amantem
deserit. uł ab amante
deseritur. Teneat igitur
anima ordinẽ suũ
K. Quis . ẽ. ordo animȩ.¬
A. ut diligat qđ suꝑius est
id. ẽ. dm̃: & regat quod
inferius. ẽ. id .ẽ. corpus.
& socias animas dilectio¬
ne nutriat & uehat his
enĩ sacrificiis flagrata
atq: exhonerata anima
abhac laboriosa uita. &
ł. Magnũ quendã uirũ &
uere beatũ prȩdicas. o¬
magister¬
A. Magnũ te faciat ds̃. et
uere beatũ domine mi
rex : & in hac uirtutum
quadriga de qua paul o
ante egimus. ad celestis
regni arcem geminis di¬
lectionis pennis scłm
hoc nequã transuolare
concedat :¬
K fiat fiat. gracia diuina
donante¬
habeat finẽ. Nec aliquis
nos incassum tantũ dis¬
putandi itineris ꝑegisse
contendat

Expanded text:
cum divinae Scripturae nil cum divinae Scripturae nil aliud nobiscum agant, nisi,qui fallere ignorat: Jugum, inquit, meum suave est, et onus meum leve . Laboriosior est enim hujus mundi amor, quam Christi. Quod enim in illo anima quaerit, nonrecedit, vel amantem deserit, vel ab amante deseritur. Teneat ergo anima ordinem suum. CAR. Quis est ordo animae?--ALB. Ut diligat, quod superius est, id est, Deum; et regat, quod inferius est, id est, corpus; et socias animas dilectione nutriat et foveat. His enim sacrificiis purgata atque exonerata anima ab hac laboriosa et aeruCAR. Magnum quemdam virum et vere beatum praedicas, magister.--ALB. Magnum te faciat Deus et vere beatum, domine mi rex, et in hac virtutum quadriga, de qua paulo ante egimus, ad coelestis regni arcem geminis dilectionis pennis saeculum hoc nequam transvolare concedat. CAR. Fiat, fiat, gratia divina donantehabeat finem, ne aliquis nos incassum tantum disputando itineris peregisse contendat.