comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
petcandi lib̾um uoluntatis arbitrium:
reste fortasse ꝓ grauib eminib illo glo¬
bi supplicio plecteretur. Nunc autͥ libertatem
uoluntatis illas ꝑticulas habuisse dicere
nõ potestis. qͣm totus d̾s ip̃e nõ haburs.
Qui si eas nõ mtteret in peccatũ: totus
a tenebraꝵ gente ꝑuasus petcare cogͥetur
Qd̃ si cogi nõ posset petcauit: cum eas eo
misit ubi cogi possent. Et ideo magis ipse
illo uelut ꝑricidali culleo dignus. qͥ hoc
fecit libero imꝑio: qͣm ille que obtempe¬
rando illuc ierunt. ubi recte uiuendi li
candũ &̃ ip̃e inuasus atq possessus. cogi
posset. nisi ꝑ sue ꝑtis pͥmo flagitiũ demn¬
de supplicium sibi ꝓuidisset: nulla fuit
in deo ur̃o nec in eius ꝑtib libera uolũ¬
tas. Non se fingat uidicem. s agnoscat
reum: non qr passus est qd̃ nolebat:
s quia se simulat iusta retribuere. dãp¬
nando eos quos nouit malũ passos ẽ
potius qͣm fecisse. Qd̃ ad hoc tantũ si¬

Expanded text:
peccandi liberum uoluntatis arbitrium, peccandi liberum uoluntatis arbitrium, recte fortasse pro grauibus criminibus illo globi subplicio plecterentur. nunc autem libertatem uoluntatis illas particulas habuisse dicere non potestis, quam totus deus ipse non habuit, quia si eas non mitteret in peccatum, totus a tenebrarum gente peruasus peccare cogeretur: quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent. et ideo magis ipse illo uelut parricidali culleo dignus, qui hoc fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando illuc ierunt, ubi recte uiuendi arb peccandum et ipse inuasus atque possessus cogi posset, nisi per suae partis primo flagitium, deinde subplicium sibi prouidisset nullaque fuit in deo uestro nec in eius partibus libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnoscat reum, nec quia passus est, quod nolebat, sed quia se simulat iusta retribuere damnando eos, quos nouit malum passos esse potius quam fecisse: quod ad hoc tantum si
Abbreviated transcription (Latin):
estis. Qnͣdo ego in uos istud n iustus ne¬
cessitate fac̾e possem: Scitis et uos qd̃
tunc qͣndo uos huc misi: horrendꝰ hostiᷤ
eruꝑat. Qd̃ aut̃ nũc uos hic illigo: ti¬
meo ne rursus erũpat. Iam certe etiã
illud fatemini multomeliꝰ ẽẽ hõinũ
milia obnullam uel leuem culpã tem¬
ꝑali morte int̾ficere. qͣm mẽbra sua. id
est membra d̾i. sub̾am dei. et plane de¬
um. et in peccati uoraginẽ trudere. ꝙ
pene sempit̾ne colligatione dampnarẽ
Si enĩ ẽẽt illius memb̾s peccandi uel nõ¬
peccandi lib̾um arbitriũ: qͣmꝙͣ de sb̾stã¬
tia d̾i que uere substantia d̾i est: ac ꝑ
hoc om̃ino ĩcõmutabilis quẽ ad modũ
hoc dicatur nõ inuenit᷑. d̾s eñi om̃ino
peccare nõ potest. sicut negare seip̃m ñ
potest: Hõ aut̃ potest peccare ⁊ d̾m ne¬
gare. s si nolit nõ facit: si gͦ istis mẽ¬
bris d̾i ur̃i. uelut anime humane ac
ratõnali eẽt ut dixi peccandi uel non

Expanded text:
estis; quando ego in uos istuc nisi uictus neestis; quando ego in uos istuc nisi uictus necessitate facere possum? scitis et uos, quod tunc, quando uos huc misi, horrendus hostis eruperat; quod autem nunc uos hic inligo, timeo, ne rursus erumpat. iam certe etiam illud fatemini multo melius esse hominum milia ob nullam uel leuem culpam temporali morte interficere quam membra sua, id est membra dei. substantiam dei et plane deum et in peccati uoraginem tradere et poenae sempiternae conligatione damnare. si enim esset illis membris peccandi uel non.peccandi liberum arbitrium - quamquam de substantia dei, quae uere substantia dei est ac per hoc omnino incommutabilis, quemadmodum hoc dicatur, non inuenitur; deus enim omnino peccare non potest, sicut negare se ipsum non potest; homo autem potest peccare et deum negare, sed si nolit, non facit — si ergo istis membris dei uestri uelut animae humanae ac rationali esset, ut dixi, peccandi uel non
Abbreviated transcription (Latin):
b demonib offerret᷑: Qnͣto meliꝰ uł hu¬
mana indignatõne cõmotus ac turbidꝰ
p̾cantib et suis ⁊ alienis irasceret᷑: qͣm
ip̃e nõ solum in om̃ib irascentib. s ꝙ̃
in om̃ib timentib turbaret᷑: in peccã¬
tib om̃ib coinqͥnaretur. ĩ dampnatis
om̃ib puniret᷑: ubiq ligatus ex illa
sua ꝑte qͣm ad tale dedecus ĩnocentẽ
ip̃e dampnauit: ut ꝑ illam uinceret
qd̃ timebat. etiã ip̃e sub tam exitiosa
necessitate dampnatꝰ. ut ei dampnata
ꝑs eius posset ignoscere. si cum iam mi¬
ser sit. uel humilis eẽt: Nunc autem
qͥs ferat rep̃hendi a uobis d̾m irascentẽ
siuis alienisq peccantib. cum d̾s quẽ
fingitis. membra sua que coactus coegit
ire in fauces peccati. postea dampnet ĩ
globo: Quod qͥdem cũ faciet ut dicitis:
iram nõ habebit. S miror si frontem
habebit in ferendo in eos quasi uindic
dicere. Obsecro ignoscite: membra mea

Expanded text:
bus daemonibus offerretur! quanto melius uel hubus daemonibus offerretur! quanto melius uel humana indignatione conmotus ac turbidus peccantibus et suis et alienis irasceretur, quam ipse non solum in omnibus irascentibus, sed etiam in omnibus timentibus turbaretur, in peccantibus omnibus coinquinaretur, in damnatis omnibus puniretur ubique ligatus ex illa sua parte, quam ad tale dedecus innocentem ipse damnauit, ut per illam uinceret, quod timebat, etiam ipse sub tam exitiosa necessitate damnatus, ut ei damnata pars eius posset ignoscere, si cum iam miser sit. uel humilis esset! nunc autem quis ferat reprehendi a uobis deum irascentem suis alienisque peccantibus, cum deus, quem fingitis, membra sua, quae coactus coegit ire in fauces peccati, postea damnet in globo? quod quidem cum faciet, ut dicitis, iram non habebit. sed miror, si frontem habebit inferendo in eos quasi uindictt dicere: obsecro, ignoscite, membra mea
Abbreviated transcription (Latin):
daret humane nature qͣm peccaturã eẽ
nesciret: qͣm naturã suam diuina neces¬
sitate p̾ssus pectare cõpelleret. Euigila¬
te ⁊ dicite nobis: quomodo uicit tenebͣs.
quẽ uicit necessitas. Hec iam erat apud
illũ hostis maior. a qua uictus ⁊ iussus.
cũ minore pugnauit. Qnͣto melius ne¬
sciret quo ab eius facie fugisset adam. ꝙͣ
ip̃e pͥmo a facie dure ac dire necessita¬
tis. et pꝰa facie diu̾se atq adu̾se gentis
quo fugeret nõ haberet: Qñto melius
nature humane inuideret uttam bea¬
tam. qͣm diuinã naturã daret in mise¬
riam.desideraret sangͥnem & adipẽ sac¬
ficioꝵ potiꝰ qm̃ ip̃e totiens etiã ydolis ma¬
ctaret᷑. mixtus adipi & sangͥni om̃ium
iustimarũ : ꝑturbaret᷑ delo si illa sacͥfici¬
a et diis aliis offerent᷑. potius qͣm ipse
ligatus nõ solum in om̃ib fructib. uer̃
etiam in om̃ib carnib ꝑ om̃s aras om̃i¬

Expanded text:
daret humanae naturae, quam peccaturam esse daret humanae naturae, quam peccaturam esse nesciret, quam naturam suam diuinam necessitate pressus peccare conpelleret. euigilate et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo fugeret non haberet! quanto melius naturae humanae inuideret uitam beatam quam naturam diuinam daret in miseriam, desideraret sanguinem et adipem sacrificiorum potius, quam ipse totiens etiam idolis mactaretur, mixtus adipi et sanguini omnium uictimarum, perturbaretur zelo, si illa sacrificia et diis aliis offerrentur, potius quam ipse ligatus non solum in omnibus frugibus, uerum etiam in omnibus carnibus per omnes aras omni
Abbreviated transcription (Latin):
rantie tenebris cecabatur. Si aut̃ ħ ꝑti
sue futurũ sciebat ⁊ nõ timebat: pͥores
sunt tenebre tante crudelitatis qm uel
ignorantie uel timoris. Neꝙ eñi habebat
ds ur̃. qd̃ in sua carne qͣm nõ adeo s ab
hyle factam dementissime creditis. sic lau¬
dat apłs. Si patitur unũ membrũ: com¬
patiuntur omĩa membra. S ñ accusemꝰ:
Presciebat. timebat. dolebat. s qͥd fac̾et
nõ habebat. In hiis gͦ sue miserie tene¬
bris. ex et̾nitate u̾satus est: nec postea
nouam lucem que ab illo tenebras fuga¬
ret miratus est. s alias tenebras quas
semꝑ timuit magno malo sue lucis exꝑ¬
tus est. Qnͣto melius nõ dicam p̃ceptum
daret sicut d̾s: s p̃ceptum acciꝑet sicut
homo. qd bono suo custodiret: malo suo
contẽpnet. In utroq tam̃ motu animi
lib̾a uoluntate uteret᷑ potius qͣm contͣ
uoluntatẽ ad contenebrandã lucem suã
in euitabili necessitate prem̾etur. Nam

Expanded text:
rantiae tenebris. caecabatur; si autem hoc parti rantiae tenebris. caecabatur; si autem hoc parti suae futurum sciebat et non timebat, peiores sunt tenebrae tantae crudelitatis quam uel ignorantiae uel timoris; neque enim habebat deus uester, quod in ipsa carne, quam non a deo, sed ab hyle factam dementissime creditis, sic laudat apostolus: si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra. sed non accusamus: praesciebat, timebat, dolebat, sed quid faceret non habebat. in his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate uersatus est nec postea nouam lucem, quae ab illo tenebras fugaret, miratus est, sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. quanto melius, non dicam, praeceptum daret sicut deus, sed praeceptum acciperet sicut homo, quod bono suo custodiret, malo suo contemneret, in utroque tamen motu animi libera uoluntate uteretur potius quam contra uoluntatem ad contenebrandam lucem suam ineuitabili necessitate premeretur! nam
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto melius exortam sibi nouam
lucem ad fugandas tenebras miratus
laudaret : qͣm irruentes sibi ueteres te¬
nebras nisi sua luce contenebrata uitare
nõ posset: Infelix si ꝑturbatus: crudelis
si securus hoc fecit. Meluuis eñi certe ꝯ
se factam lucem iuderet bonam. qm a
se genitam fac̾et malam : que sic ab eo
reppulit tenebras inimicas. ut ei fier
inimica. Hoc eñi culpe imputabatur
dampnandis in globo illis reliquiis
qd̾ errare se a pͥore lucida sua nature passe st̾.
& inimice lumini scõ extit̾unt. Qd̃ anteꝙͣ
eis accid̾et ex et̾nitate. si nesciebant hoc sͥ
ficturũ. etnas ignorantie tenebras: si aũ
sciebant et̾nas timoris tenebras patieban¬
tur. Ecte u̾e ꝑs. et substantia d̾i ur̃i ĩ suis
tenebris ex eternitate u̾sata est. nec ptꝰea
lucem nouam mirata est. S alias tene¬
bras alienasq itꝑ quas semꝑ timebat ĩ¬
currit. Porro ip̃e d̃s cuiꝰ illa ꝑs erat. si ei

Expanded text:
quanto melius exortam sibi nouam quanto melius exortam sibi nouam lucem ad fugandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras nisi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inputabitur damnandis in globo illis reliquiis, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt: quod antequam eis accideret, ex aeternitate, si nesciebant hoc sibi futurum, aeternas ignorantiae tenebras, si autem sciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. ecce uere pars et substantia dei uestri in suis tenebris ex aeternitate uersata est nec postea lucem nouam mirata est, sed alias tenebras alienas, quas semper timebat, incurrit. porro ipse deus, cuius illa pars erat, si eid
Abbreviated transcription (Latin):
creditis. ac sic relic̾ta sana doctrina con¬
u̾si ad sacrilegas fabulas nimiũꝙ ꝑu̾¬
si et alienati a societate scõꝵ nec exͣ no¬
uo testamento corrigi uultis. unde ta¬
lia ꝓferimus qualia in uet̾e arguiti.
Unde fit ut adu̾sus nos. sicut adũsus pa¬
ganos utrũq testamentũ defend̾e com¬
pellamur. S facite aliquẽ prorsus ita¬
carnalit̾ desipientẽ. ut d̾m colat non
qualem colimus qui unus et uerꝰ est.
es qualem nos colere dicitis. qͥ uris
uel calumpniis uel suspitionib fictꝰ
est. Nonne etiã iste meliorem colit ꝙͣ
uos: Queso eñi adu̾tite. et quales ocu¬
los aꝑite. Neq eñĩ opus est magno
acumine ingenu. ut hoc qd̃ dicam per¬
spici possit. Om̃s prudentes ĩpruden¬
tesq appello. audite. adu̾tite ⁊ iudica¬
te. Qnͣto eñi meliꝰ d̾s ur̃ ex et̾nitate
u̾satus esset in tenebris: qͣm coet̾nam sͥ
et cognatam lucem mersisset ĩ tenebs:

Expanded text:
creditis ac sic relicta sana doctrina concreditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut deum colat, non qualem colimus, qui unus et uerus est, sed qualem nos colere dicitis, qui uestris uel calumniis uel suspicionibus fictus est, nonne etiam iste meliorem colit quam uos? quaeso enim, aduertite et qualescumque oculos aperite; neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc, quod dicam, perspici possit. omnes prudentes inprudentesque appello: audite, aduertite, iudicate. quanto enim melius deus uester ex aeternitate uersatus esset in tenebris quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras !
Abbreviated transcription (Latin):
ficium ꝓmittentẽ. nec liuida ꝑturba¬
tione. s tũquilla bonitate ⁊ elantẽ ne
uni deo debens anima castitatẽ ꝑ multos
fallos corrupta. et ꝓstituta turpetur. nec
ira uelud humana turbidine seuentem.
s alia diuina seuere iusta retͥbuentẽ que
nõ ꝓpter ulciscendi libidinẽ. s ꝓpt̾ iudicã¬
di uigorem. certe usu locutionis ira noĩa¬
tur. nec obleiua aut nulla cõmissa hõi¬
num milia ꝑimentẽ. s eqͥssimo exanũe
ꝑ temꝑales mortaliũ mortes utilitatem.
timoris sui ppłis ĩponentẽ. nec sine ul¬
lo delicto ceca confusione iustos: pcc̃ores¬
q punientẽ. s iustis salubrẽ correctio¬
nem ꝓpt̾ ꝑfectionem. peccantib autẽ
debitam seu̾itatem. ꝓpt̾ eqͥtatem distͥ¬
buentem. Unde uos apparet manichei
suspitionib ur̃is eẽ deceptos. cum ma¬
le intelligendo scͥpturas nr̃as. uel male
intellectores exꝑiendo falsa de catholicis

Expanded text:
ficium promittentem. Nec livida perturbaficium promittentem. Nec livida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni Deo debens anima castitatem, per multos falsos corrupta et prostituta turpetur. Nec ira velut humana, turbide saevientem; sed alia divina, severe justa retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter judicandi vigorem certo usu locutionis ira nominatur. Nec ob levia vel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ illius uoluntatẽ fit utrum̃q qͥ ait.
nõ ꝑcam nͦ iusto nec peccatori. illũ fla¬
gellando ut filiũ. illum puniendo ut ĩ¬
pium. Ecce ostendi qͣnͣtum potui nos nõ
colere deu̾satum ix et̾no in teneb̾s d̾m
S eum qui lux est. et tenebre in eo nõ
sunt ulle: atq in seip̃o hĩtat lucem in¬
accessibilem. cuiꝰ lucis et̾ne candor est co¬
et̾na sapientia: nec lucis in opinate am¬
miratorẽ. s lucis facte creatorem ut sub¬
sist̾et. approbatorẽ ut man̾et. nec ignar̃
futuri. s mandatorem p̃cepti et dampna¬
torem delicti. ut adu̾sus inobedĩam iuste
plata iundicta p̾sentes coherc̾et. futuros¬
q t̾reret: nec imꝑiudũ nesciendo q̃ren¬
tem.s int̾rogando uidicantẽ. nec inui¬
dum ac timentẽ. s ab et̾na uita q̃ iuste
obedienti datur p̃uaricatorẽ iuste ꝓhi¬
bentẽ: nec sanguinis nec adipis appe¬
tentẽ. s carnali ppło congrius sacͥficuis
ĩpositis ꝑ quasdam figuras uerũ sacri¬

Expanded text:
tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed mandatorem ptorem delicti; ut adversus inobendientiam juste prolata vindicta praesentes coerceret, futurosque terreret. Nec improvidum nesciendo quaerentem: sed interrogando judicantem. Nec invidum ac timentem: sed ab aeterna vita, quae juste obedienti datur, praevaricatorem juste prohibentem. Nec sanguinis et adipis appetentem: sed carnali populo congruis sacrificiis impositis, per quasdam figuras verum sacri
Abbreviated transcription (Latin):
nupsit in tribu leui: nõ unmerito et uoa¬
chim et maria et filius marie etiã sic ex
dauid semine ueracit᷑ ꝑhibent᷑. Hoc gͦ
potius tale aliqͥd crederem.si illiis apo¬
criphe scͥpture. ubi ioachim pat̾ marie
legitur austoritate detinerer: qͣm men¬
tiri euligłm in quo scͥptum est. ih̃m xoͣ¬
filiũ d̾i saluatorem nrm ex semine da¬
iuid scd̾m carnem ꝑ uirginẽ mariã ꝓ¬
creatum. Sufficit gͦ nobis qd̾ scͥpture q̃
hoc dicunt et quib credimus ab inimicis
suis de nulla possunt falsitate conuinci.
Non mn gͦ uicissim dicat. et si ego nõ osten¬
do marrã non fiusse de cognatõne daiud:
tu qd̃ inde fu̾it ostende. Hoc eñi ostendo cla¬
rissimo plane atq fertissimo documento qd
scͥptura confirmatissime auctoritatis et xͣ
dicit ex semine daiuid: et eius matrẽ line
ulluis concubitu uirginẽ mariã. Qͣm u̾
sibi faustus cuidam quasi turpitudinis
usus est uerecumdissimꝰ de testator cum

Expanded text:
nupsit in tribu Leui, non inmerito et Ioanupsit in tribu Leui, non inmerito et Ioachim et Maria et filius Mariae etiam sic ex Dauid semine ueraciter perhibentur. hoc ergo potius uel tale aliquid crederem, si illius apocryphae scripturae, ubi Ioachim pater Mariae legitur, auctoritate detinerer, quam mentiri euangelium, in quo scriptum est et filium dei saluatorem nostrum ex semine Dauid secundum carnem et per uirginem Mariam procreatum. sufficit ergo nobis, quod scripturae, quae hoc dicunt et quibus credimus, ab inimicis suis de nulla possunt falsitate conuinci. Non mihi ergo uicissim dicat: etsi ego non ostendo Mariam non fuisse de cognatione Dauid, tu quod inde fuerit ostende. hoc enim ostendo clarissimo plane atque fortissimo documento, quod scriptura confirmatissimae auctoritatis et Christum dicit ex semine Dauid et eius matrem sine ullius concubitu uirginem Mariam. quam uero sibi Faustus cuiusdam quasi turpitudinis uisus est uerecundissimus detestator, cum
Abbreviated transcription (Latin):
lud qd̃ de gen̾atõne marie faustus posu¬
it. qd̃ patrem habuerit ex tribu leui sa¬
cerdotem quendam nomine ioachun. ca¬
nonicũ nõ est: non me constͥngit S etiã¬
si hoc crederem. ip̃m potius ioachim di¬
cerem aliquomͦ ad dauid sanguinẽ ꝑ¬
tinuisse. et aliquomͦ ex tribu uda int̾ri¬
bui leui fuisse adoptatum. uł ip̃m uł eiꝰ
aliquẽ ꝓgeneratorẽ. uel certe in tͥbu le¬
ui ita natum ut de styrpe dauid consã¬
guiitatẽ aliquã duceret: sicut fieri
potuisse idem faustus fateret᷑. iit maria
de tribu leui eẽt: qm tamen constat tra¬
ditam uiro qui fuerit de styrpe dauid.
idest de tribu uida: et dicit ita potursse
filia iõseph. Pinde si filia iosepħ nupliss
in tribu leuiͣ: nõ absurde diceret᷑ etiam
filius dausd. quisqͥs de illa et in tribule¬
ui natus fuiss. Ita si mater illui ioa¬
chim quẽ patrem marie faustus cõme¬
morat de tribu uida et de genere dauid

Expanded text:
lud, quod de generatione Mariae Faustus posulud, quod de generatione Mariae Faustus posuit, quod patrem habuerit ex tribu Leui sacerdotem quendam nomine Ioachim, canonicum non est, non me constringit. sed etiamsi hoc crederem, ipsum potius Ioachim dicerem aliquo modo ad Dauid sanguinem pertinuisse et aliquo modo ex tribu Iuda in tribu Leui fuisse adoptatum, uel ipsum uel eius aliquem progeneratorem, uel certe in tribu Leui ita natum, ut de stirpe Dauid consanguinitatem aliquam duceret: sicut fieri potuisse idem Faustus fatetur, ut Maria de tribu Leui esset, quam tamen constat traditam uiro, qui fuerit de stirpe Dauid, id est de tribu Iuda, et dicit ita potuisse oseph fuisset. proinde si filia Ioseph nupsisset in tribu Leui, non absurde diceretur etiam filius Dauid, quisquis de illa et in tribu Leui natus fuisset. ita si mater illius Ioachim, quem patrem Mariae Faustus commemorat, de tribu Iuda et genere Dauid
Abbreviated transcription (Latin):
deputarent. ut sine hoc coniuges esse¬
posse nõ crederent: S potuis discerent
fidelia coniugia. multo familiari se adhere
membris xp̃i: qͣnto potuissent imuitari ꝑen¬
tes xp̃i : Nlos gͦ credimus etiã mariam fius¬
se in cognatõne dauid: qr scͥpturis eis cre¬
dimus que utrũq dicunt et xp̃m ex se¬
mine dauid scd̾m carnem. et eiꝰ matiẽ
mariã nõ cum uiro concumbendo s uir¬
ginem. Quisqͥs itaq dicit ad consangͥ¬
nitatẽ dauid mariã nõ ꝑtinuisse: ma¬
nifestum est qd̾ istarum scͥpturaꝵ tam
excellenti austoritati obluctetur Ip̃e gͦ
coniuncat nõ eam ꝑtiniusse ad semen
daiuid. et hoc ostendat non ex quib cũq
lit̾is. s eccłiasticis catholicis. canonicis.
Alie quippe apud nos nõ hñt ad has res
ullum pondus austoritatis Ip̃e sũt .n.
quas recipit et tenet eccłia toto orbe dif¬
fusa: qͣs ꝑ illas est etiã ꝓpħata. et quem¬
admodũ ꝓmissa sic reddita. Ac ꝑ hoc il¬

Expanded text:
deputarent, ut sine hoc coniuges edeputarent, ut sine hoc coniuges esse non crederent, sed potius dicerent fidelia coniugia multo familiarius se adhaerere membris Christi, quanto potuissent 'imitari parentes Christi? Nos ergo credimus etiam Mariam fuisse in cognatione Dauid, quia scripturis eis credimus, quae utrumque dicunt, et Christum ex semine Dauid secundum carnem et eius matrem Mariam non cum uiro concumbendo, sed uirginem. quisquis itaque dicit Mariam ad consanguinitatem Dauid non pertinuisse, manifestum est, quod istarum scripturarum tam excellenti auctoritati obluctetur . ipse ergo conuincat non eam pertinuisse ad semen Dauid et hoc ostendat non ex quibuscumque litteris, sed ecclesiasticis, canonicis, catholicis. aliae quippe apud nos non habent ad has res ullum pondus auctoritatis; ipsae sunt enim, quas recipit et tenet ecclesia toto orbe diffusa, quae per illas est etiam prophetata et quemadmodum promissa, sic reddita. ac per hoc il
Abbreviated transcription (Latin):
ideo nõ debuisse uirũ uirginis matͥs xͥ
riam aliqͣm de styrpe dauid uenã san¬
guinis duc̾e̾. ut caro xp̃i etiã ex uͥgine
ꝓcreata sine dauid semine ẽẽ nõ poss.
Cum u̾o unus idemq narrator utrũq
dicat. utrũq cõmendet. et uirũ marie
ioseph. et xͥ uirginẽ matrem. ⁊ xpm
ec semine dauid ⁊ ioseph in serie ꝓge¬
neratoꝵ xp̃i ex dauid: qͥd restat ut cre¬
dat qͥ mauult diuino euͣngłio qͣm h̾e¬
ticoꝵ fabulis credere. nisi et mariã nõ
fuisse extraneã a cognatõne dauid. et
eam ioseph coniugem nõ frustra appel¬
latam ꝓpt̾ ordinẽ sexus et animoꝵ cõ¬
fed̾atõnem. qͣmuis ei nõ fu̾it carne cõ¬
mixtus. et ioseph potius ꝓpt̃ dignita¬
tẽ uirilem ab ordine generatõnũ illaꝵ
nõ fuisse seꝑandum. ne hoc ip̃o uidere¬
tur ab illa femina seꝑatus. cui eũ non¬
coniungebat mentis affectus. ⁊ ne ho
ne miscentur tam magnũ in coniuigio

Expanded text:
ideo non debuisse uirum uirginis matris Chideo non debuisse uirum uirginis matris Chriam aliquam de stirpe Dauid uenam sanguinis ducere, ut caro Christi etiam ex uirgine procreata sine Dauid semine esse non posset. cum uero unus idemque narrator utrumque dicat, utrumque commendet, et uirum Mariae Ioseph et Christi uirginem matrem et Christum ex semine Dauid et Ioseph in serie progeneratorum Christi ex Dauid: quid restat, ut credat, qui mauult diuino euangelio quam haereticorum fabulis credere, nisi et Mariam non fuisse extraneam a cognatione Dauid et eam Ioseph coniugem non frustra appellatam propter ordinem sexus et animorum confoederationem, quamuis ei non fuerit carne. commixtus, et Ioseph potius propter dignitatem uirilem ab ordine generationum illarum non fuisse separandum. ne hoc ipso uideretur ab illa femina separatus, cui eum coniungebat mentis adfectus, et ne hone miscentur, tam magnum in coniugio
Abbreviated transcription (Latin):
scriberet: itane sibi etiã ip̃e in reb aꝑtis¬
simis et tam de ꝓximo contextis contria
loq̃retur: ut quẽ diceret. dauid filiũ de
maria uirgine sine cuiꝰqͣm uiri concu¬
bitu natum. eiusdẽ ꝑentes gradatim e¬
numerans. usq ad eum sine aliqͣ ratõe
ꝑduceret: quẽ nõ cõmixtũ marie ip̃e di¬
xisset: Si eñĩ alius enumi̾aret ꝓgencto¬
res xp̃i a dauid usq ad ioseph dicens
eum filium dauid: et alius eum sñ ul¬
lius uiri concubitu ex uirgine maria
natum dic̾et: nec eum filiũ dauid ap¬
pellaret. nec sic continuo putare debe¬
remus eos sibi hec contraria locutos fu¬
isse. ut uel ambo uel unus eoꝵ falsita¬
tis conuinceret᷑. Cogitare eñĩ debemus
fieri potuisse ut ambo uera dic̾ent: ut
et ioseph maritus marie diceret᷑. hñs
eam coniugem continent̾ nõ concubi¬
tu s affectũ. nõ cõmixtione corpoꝵ sed
copulatõne qd̃ est carnis animoꝵ: et

Expanded text:
scriberet, itane sibi etiam ipse in rebus apertisscriberet, itane sibi etiam ipse in rebus apertissimis et tam de proximo contextis contraria loqueretur, ut quem diceret Dauid filium de Maria uirgine sine cuiusquam uiri concubitu natum, eiusdem parentes gradatim enumerans usque ad eum sine aliqua ratione perduceret, quem non commixtum Mariae ipse dixisset? si enim alius enumeraret progeneratores Christi a Dauid usque ad Ioseph dicens eum filium Dauid, et alius eum sine ullius uiri concubitu ex uirgine Maria natum diceret nec eum filium Dauid appellaret, nec sic continuo putare deberemus eos sibi haec contraria locutos fuisse, ut uel ambo uel unus eorum falsitatis conuinceretur. cogitare enim deberemus fieri potuisse, ut ambo uera dicerent, ut et Ioseph maritus Mariae diceretur habens eam coniugem continenter non concubitu, sed adfectu. non commixtione corporum, sed copulatione, quod est carius, animorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑemus: mulierem scil morẽ locutõis
hebraice feminã appellans. Ip̃e est gͦ fi¬
lius d̾i. qui et dñs dauid scd̾m duunita¬
tem: et idem ip̃e filius dauid ex semine
dauid scd̃m carnem. Qd̃ si nobis credere
nõ ꝓdeẽt. nõ hoc tam attente idem apłs
tymocheo cõmendaret dicens. Memor es¬
to xp̃m iħm resurrexisse a mortuis ex
semine daiud scd̾m eũngłm meũ. Con¬
tra qd̃ eunͣgłm quisqͥs aliud eungłium¬
eungłitauerit: ut anathema sit mag¬
na cura fideles ammonuit. Qͥd gͦ iam
moueat scĩ eungłii sectatorem. qd̾ sine
toncubitu iosepħ xp̃c natus ex uirgine
filius daiuid tamen appellatur: cum ge¬
neratõnum seriem nõ usꝙ ad mariã s
usq ad ioseph. math̾s eungłista ꝑducat:
pͥmo qr mariti eius fu̾at ꝓpter iuxilẽ
sexum potuis honoranda ꝑsona: Ne¬
q eñi qr concubitu nõ ꝑmixtus ideo
nõ maritus. cum ip̃e matħs narret
ab angło mariam coniugẽ ipsius
nomĩe sicut manichei putant ea faisa cõ¬

Expanded text:
more locutionis hebraicae feminam appellans. ipse est ergo filius dei, qui et dominus Dauid secundum diuinitatem, et idem ipse filius Dauid ex semine Dauid secundum carnem. quod si nobis credere non prodesset. non hoc tam adtente idem apostolus Timotheo commendaret dicens: memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum. contra quod euangelium quisquis aliud adnuntiauerit, ut anathema sit, magna cura fideles admonuit. Quid ergo iam moueat sancti euangelii sectatorem, quod sine concubitu Ioseph Christus natus ex uirgine filius tamen Dauid appellatur, cum generationum seriem non usque ad Mariam. sed usque ad Ioseph Matthaeus euangelista perducat? primo quia mariti eius fuerat propter uirilem sexum potius honoranda persona; neque enim quia concubitu non permixtus ideo non maritus, cum ipse Matthaeus narret ab angelo Mariam coniugem ipsius nomine, sicut Manichaei putant. ea falsa con
Abbreviated transcription (Latin):
disset similitudinẽ de seminib frum̃¬
toꝵ qd̾ nuda grana seminant᷑. et det
illis deus corpus quomꝰ uoluerit. umni¬
cuiq seminũ ꝓprium corpus ubi nicħ¬
ominus manidei eu̾tit errorem. qui ⁊
grana et herbas. et oñis radices. et fruti¬
ces gentem tenebraꝵ dicit creare nõ deũ
et in eis formis atq gen̾ib rerũ. d̾m po¬
tus credit alligari qͣm ħoꝵ aliqͥd oꝑari.
tum gͦ contra manichei sacrilegam ua¬
nitatem etiã ista dixisset. uenit ad car¬
nium differentias. ñ oĩs ĩqͥt caro ead̾ caro
inde ad corꝑum celestium atq t̾restri¬
um: inde ãd ĩmutationẽ corꝑis nr̃i q̃
fieri possit spiritale atq celeste. Semi¬
minatur inquit in contumelia surget
in gła. Semĩat᷑ ĩ ĩfmitate surg ĩ uͥtutẽ. Se¬
mmatur corpus animale. surget corpꝰ
spũale. Atq inde uolens ostendere ori

Expanded text:
disset similitudines de seminibus frumedisset similitudines de seminibus frumentorum, quod nuda grana seminentur et deus illis det corpus, quomodo uoluerit. unicuique seminum proprium corpus — ubi nihilominus Manichaei euertit errorem, qui et grana et herbas et omnes radices ac frutices gentem tenebrarum dicit creare, non deum et in eis formis atque generibus rerum deum potius credit alligari quam horum aliquid operari — cum ergo contra Manichaei sacrilegam uanitatem etiam ista dixisset, uenit ad carnium differentias. non omnis. inquit, caro eadem caro, inde ad corporum caelestium atque terrestrium, inde ad mutationem corporis nostri, qua fieri possit spiritale atque caeleste. seminatur, inquit, in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate. surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. atq
Abbreviated transcription (Latin):
rõnalem mentem. qua cognoscat d̾m: et
om̃ib irrõnabilib eadem ratõnis excellen¬
tia p̃ponatur. S illud int̾ius concedit fa¬
ustus a deo fieri: cum renouatur inqͥt
in agnitione d̾i: scd̾m imaginem eius
qui creauit eum. Hanc apl̃icam plane
agnosco sententiam. Quare ip̃e alteram
nõ agnoscit: Deus posuit membra sin¬
gulum quodq eoꝵ in corpore ꝓut uoliit.
Ette d̾s ttiam ext̾ioris hominis effector: ab
todem apło predicatur. Quare inde eligit
qd̾ ꝓ se putat. et tacet aut respuit. qd̾
manichei fabulas amputat. Itẽ cum
de terreno et celesti homine dissereret. ⁊dẽ
paulus int̾ mortalem et intmortalem
discernens: int̾ id qd̃ in adam sumus. &
illud qd̾ in xp̃o trimus. ex ip̃a lege. Exͦͤ
ip̃o libro. ex ip̃o loco adhibuit t̾reni id
Animalis corporis testimoniũ: ubi scͥo¬
tum est. qd̾ deus etiam terrenũ hominẽ
fecit. Nam cum ageret quom resurgẽt
mortui. et quo corpore uenient. cum de¬

Expanded text:
onalem mentem, qua cognoscat deum et onalem mentem, qua cognoscat deum et omnibus inrationalibus eadem rationis excellentia praeponatur. sed illud interius concedit Faustus a deo fieri. cum "renouatur," inquit, "in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum." hanc apostolicam plane agnosco sententiam: quare ipse alteram non agnoscit "deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit?" ecce deus etiam exterioris hominis effector ab eodem apostolo praedicatur: quare inde eligit, quod pro se putat. et tacet aut respuit, quod Manichaei fabulas amputat? item cum de terreno et caelesti homine dissereret idem Paulus inter mortalem inmortalemque discernens, inter id, quod in • Adam sumus, et illud, quod in Christo erimus, ex ipsa lege. ex ipso libro et ex ipso loco adhibuit terreni, id est animalis corporis testimonium, ubi scriptum est, quod deus etiam terrenum hominem fecit. nam cum ageret, quomodo resurgent mortui et quo corpore uenient, cum de
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dederimus. et int̾iori ac nouo hõi
deferemus. Neq id temere aut p̃sũp¬
tiue : s a xp̃o discentes et eius apłis.
qͥ pͥmi eadem in mundo docuisse mon¬
strantur.
U Gustinus respondit Pauluᷤ
quidem apls int̾iorem hominẽ
in spũ mentis. ext̾iorem iło ĩ
corpore atq ista mortali uita uult intel¬
ligi. Non tamen utrumq hoꝵ simul
duos homines eum dixisse. aliqͣndo in
eius litt̾is legitur. S unum quẽ deus
totum feterit. idest ⁊ id qd̃ int̾ius est.
et id qd̾ ext̾uis. S eum ad umaginẽ sua
non fecit. nisi scd̾m id qd̃ int̾ius est: nõ
solum incorporeũ. uerũ etiã ratiouale
qd̾ petorib non iest. Non itaq unũ
hominẽ fecit ad imaginẽ suam. ⁊ al¬
t̾m fecit non ad imaginẽ suam: S qͥa
hoc utrumq int̾uis et ext̾uis simul unꝰ
homo est. hunc unum hominẽ ad una¬
ginem suam fecit. nõ scd̾m id qd̃ ht̃
corpus corporalemq uitam. s scd̾m id qd̃ ht̃¬

Expanded text:
hoc dederimus et interiori ac nouo homini hoc dederimus et interiori ac nouo homini deferamus neque id temere aut praesumptiue, sed a Christo discentes et eius apostolis, qui primi eadem in mundo docuisse monstrantur. AUGUSTINUS respondit: Paulus quidem apostolus interiorem hominem per spiritum mentis, exteriorem uero in corpore atque ista mortali uita uult intellegi; non tamen utrumque horum simul duos homines eum dixisse aliquando in eius litteris legitur, sed unum, quem totum deus fecerit, id est et id, quod interius est, et id, quod exterius; sed eum ad . imaginem suam non fecit nisi secundum id, quod interius est, non solum incorporeum, uerum etiam rationale, quod pecoribus non inest. non itaque unum hominem fecit ad imaginem suam et alterum fecit non ad imaginem suam, sed quia hoc utrumque, interius et exterius, simul unus homo est, hunc unum hominem ad imaginem suam fecit, non secundum id, quod habet corpus corporalemque uitam, sed secundum id, quod h
Abbreviated transcription (Latin):
uisit aut̃ nos pͥmus ortus idest corꝑalis
secundꝰ adiuuat intelligibilis ac dumnꝰ.
eoq restissime nos hunc quidem corpo¬
ris nature asscribendum putamꝰ. illũ
u̾o suꝑne maiestati. Quaꝓpter idẽ apls
de semet ip̃o. Cum placuit ei qui me se¬
gregauit ex utero matris mee. ut reue¬
laret filium suũ in me ut eum annũ¬
tiarem in gentes: continuo nõ acqͥeui
carni et sangumi. uides gͦ ubiq eum
in hac altera natiuitate nr̃a spiritali
dumtaxat asseuerantẽ nos a deo forma¬
ri: nõ in priore il la obscena ac ꝓpudio¬
sa. que nos nichilo p̾stantius neq mũ¬
dius animalib ceteris in utero mater¬
no et concepit. et formauit. et genuit
Qua de re animadu̾tere si uolueritis ĩ¬
uenietis hac in ꝑte nos non tam ꝓfes¬
sione a uobis distare qm intellectu. Si¬
quidem uobis placuerit hoc ueteri ꝙ
ext̾iori homini ac terreno tribuere. uit
sit a deo formatus nos u̾o econtͣ celesti

Expanded text:
uisit autem nos primus ortus, id est corporalis; uisit autem nos primus ortus, id est corporalis; secundus adunat, intellegibilis ac diuinus: eoque rectissime nos hunc quidem corporis naturae ascribendum putauimus, illum uero supernae maiestati. quapropter idem rursum de semet ipso: cum placuit ei, qui me segregauit de utero matris meae, ut reuelaret filium suum in me, ut eum adnuntiarem in gentes, continuo non adquieui carni et sanguini. uides ergo ubique eum in hac altera natiuitate nostra, spiritali dumtaxat adseuerantem nos a deo formari, non in priore illa obscaena ac propudiosa, quae nos nihilo praestantius neque mundius animalibus ceteris in utero materno et concepit et formauit et genuit. qua de re animaduertere si uolueritis, inuenietis hac in parte nos non tam professione a uobis distare quam intellectu, siquidem uobis placuerit hoc ueteri et exteriori homini ac terreno tribuere, ut sit a deo formatus, nos uero contra caelesti
Abbreviated transcription (Latin):
solum hominẽ nouũ ostendit eum eẽ.
quẽ d̾s faciat. S qͣndo eciã et quib mo¬
dis formetur edociur. idest in agnitõne
Di qd̾ significat credulitatis temp᷑. Et
Adhuc scd̾m imaginẽ inqͥt euis qui cre¬
auit eum. ut ex hoc liqueat ueterem
hominẽ nec imaginẽ eẽ di nec ab ipõ
formatum. Nam et illud quidem qre
seriuitur dicens. ubi nõ eit masculus
⁊ femina. uideus et gretus. barbarus
es scitba : magis ac magis ostendit na¬
tiuitatem hanc q̃ nos mares fecit. ⁊ femi¬
nos gretos ac uideos. scithas ⁊ barbaros.
non eam eẽ in qua oꝑatur ds cum homi¬
nẽ format. S illam que nos om̃i exui¬
tos nationum uarietate : sexusq et cõ¬
ditõnes unum reddit instar eius qͥ unꝰ
erunt.Non est iudeus neq giecus. non
est masculus neq femina. nõ est seruus ⁊
liber. s om̃s in xp̃o unum sunt. Ergo tũ
fit homo adeo. cum fit unus ex multis:
nõ cum ex uno est diuisus in multa. Di¬

Expanded text:
solum hominem nouum ostendit eum esse, solum hominem nouum ostendit eum esse, quem deus faciat, sed quando etiam et quibus modis formetur. edocuit, id est in agnitione dei, quo significatur credulitatis tempus. et adhuc secundum imaginem. inquit, eius, qui creauit eum, ut ex hoc liqueat ueterem hominem nec imaginem esse dei nec ab ipso formatum. nam illud quidem, quod sequitur dicens: ubi non est masculus et femina, Iudaeus et Graecus, barbarus et Scytha, magis ac magis ostendit natiuitatem hanc, quae nos mares fecit ac feminas, Graecos et Iudaeos, Scythas et barbaros. non eam esse, in qua deus operatur. cum hominem format, sed illam, quae nos omni exutos nationum uarietate sexusque et condicionis unum reddit ad instar eius, qui unus erunt; non est Iudaeus neque Graecus, non est masculus neque femina, non est seruus et liber, sed omnes in Christo unum sunt. ergo tunc fit homo a deo, cum fit unus ei multis, non cum ex uno est diuisus in multa. di
Abbreviated transcription (Latin):
ni aut̾ spũ mentis ur̃e: et induite no¬
uum hominẽ qui scd̾m d̾m creatus ẽ
in iusticia et scitate iu̾tatis. Uides gͦ qñ
creatur homo ad imaginem d̾i. udes ħ
et hominẽ ostendi alterũ. et natiuitatẽ
aliam: et alium nasci modũ. slam cũ
exiuite uos et indiute dicit tempus utiq
tredulitatis significat. Cum uo hominẽ
nouũ adeo creari testatur. cm indicat
ueterem. nec ab ip̃o eẽ. nec scd̃m eum foe¬
matum. Et cum ꝓsequitur dicens illum
quidem fieri in sc̃itate. et iusticia. et u̾ita¬
re: tiim significat atq demonstrat alte¬
rum illum natiuitatis morem. quẽ di¬
xi longe dissimilem huic: qui corpora
nr̃a furiosis genitoꝵ complexib semi¬
nauit: quẽꝙ etiã ostendit ex deo ñ et̃
cum illum solum monstrauit eẽ ex deo
Det non et ad colosenses id ip̃m denuo
dicit. Expoliati ueterẽ hominẽ cum ac¬
tib suis. indiute nouum qui renouat᷑
aguitõne d̾i scd̃m imaginẽ eius qui
creauit eum in uobis. Et hinc gͥ nõ

Expanded text:
e et induite nouum hominem. qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. uides ergo, quando creatur homo ad imaginem dei, uides hic et hominem ostendi alterum et natiuitatem aliam et alium nascendi modum. nam cum "exuite uos et induite" dicit. tempus utique credulitatis significat; cum uero hominem nouum a deo creari testatur, tum indicat ueterem nec ab ipso esse nec secundum eum formatum. et cum prosequitur dicens illum quidem fieri in sanctitate et iustitia et ueritate, tunc designat atque demonstrat alterum illum natiuitatis morem, quem dixi longe dissimilem huic, qui corpora nostra furiosis genitorum conplexibus seminauit quemque etiam ostendit ex deo non esse, cum illum solum monstrauit esse ex deo. necnon et ad Colossenses id ipsum denuo dicit: expoliate ueterem hominem cum actibus eius et induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum in uobis. et hinc ergo non
Abbreviated transcription (Latin):
ut ip̃m uitulũ igne combureret. minuta¬
tim conaderet. et in aqͣm spargeret. ⁊ po¬
tum ppło daret: maiorem intentionẽ ꝑ¬
scrut ande significatõnis inquirit. Si eni
dignos eos quib eas legeret indicauit.
sic deniq ut ab eis ille uitulus penitus
aboleretuꝵ: incendit eum. contruut. in
Aqua spargit atq summersit. ut quid ⁊
potum hoc ppło dedit: Quẽ nõ excitet
fastum hoc ad inqͥrendam ⁊ intelligen¬
dam ꝓpħicam significatõnem ᷤ Oocurrat
gͦ iam uitentis mentib tanqͣm dẏabłi
corpꝰ in uitulo. idest homines in om̃ib
gentib. quib ad hec sacrilegia caput.
hoc est auctor ẽ dyabolus aureum ꝓptͥe¬
a. qr uidentur ydolatrie ritus uelut᷑ a
sapientib instituti: de quib dicit apłs.¬

Expanded text:
ut ipsum uitulum igne combureret, minutaut ipsum uitulum igne combureret, minutatim concideret et in aquam spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enimdignos eos quibus eas legeret iudicauit; si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor est diabolus; aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit apos
Abbreviated transcription (Latin):
uidiose iactare consueiu̾nt. id̾eo ip̃e hoc
cõmemoraui suꝑiusq defendi: ne quicq̃m
in eo facto ẽẽ cͥminis. uel ip̃i manichei qui
corrigi uellent. uel quisqͣm alius imꝑitoꝵ
uel impioꝵ putaret. Nunc aut̃ qͥd etiam
ꝓpħice significatõnis habuerit. reqͥrendũ
est qd̾ ex eis multos qui sibi absente ipso
ydolum fabricauerunt. sine ulla cuiꝰ qͣm
necessitudinis districtionenussit int̾rmi.
facile est ut intelligatur. hominũ illoꝵ¬
occisione int̾emptionem fignificari uicio¬
rum talium: qualib illi ad eandẽ ydola¬
triam defluxerunt. In talia quippe uicia
seuire nos iubet psaimus cum dicit iras¬
cimini et nolice peccare. In talia uicia se¬
iure nos uibet apłs. cum dicit. Morti fica¬
te membra ur̃a que sunt suꝑ terram: for¬
nicatonem ĩmundiciam. luxuriam. concu¬
piscentiam. et auariciam. que est ydolorũ
seruitus. S quid sibi uelit qd̃ prius fecit.

Expanded text:
uidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc uidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui superiusque defendi. ne quicquam in eo facto esse criminis uel ipsi Manichaei. qui corrigi uellent, uel quisquam alius inperitorum aut inpiorum putaret. nunc autem quid etiam propheticae significationis habuerit, requirendum est, quod ex eis multos, qui sibi absente ipso idolum fabricauerunt, sine ulla cuiusquam necessitudinis distinctione iussit interimi. facile est, ut intellegatur hominum illorum interemptionem significare uitiorum talium, qualibus illi ad eandem idolatriam defluxerunt. in talia quippe uitia saeuire nos iubet psalmus, cum dicit: irascimini et nolite peccare. in talia uitia saeuire nos iubet apostolus, cum dicit: mortificate membra uestra, quae sunt super terram, fornicatpiscentiam malam et auaritiam, quae est idolorum seruitus. Sed quid sibi uelit quod prius fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
siue illud qd̃ ex ip̃is gentib anime p̃cio¬
se tanqͣm uasa aurea ⁊ argentea cũ suis
utiq corꝑib qd̃ uestes significant adĩu¬
gunt se ppło d̾i ut simul de hoc scło tã¬
qͣmͣ de egypto liberentur: siue hoc gͦ siue
illud siue aliqͥd aliud hinc fu̾it figura¬
tum. certum est tamen eis qui has licte¬
ras pie legunt. nõ frustra neq sine p̃nũ¬
tiatõne futuroꝵ eẽ illa iuissa facta con¬
scͥpta. Iam u̾o de bellis que ꝑ moysen ge¬
sta sunt. nimis longum est. om̃ia ꝑtra¬
ctare. Satis gͦ sit qd̾ de illo bello gesto cũ
amalẽch iam suꝑius in hoc ip̃o oꝑe qd̃
qͥd mysterii contin̾et exposui. Nunc il¬
lud uideamus in quo crudelitatis iuciũ
solẽt obicere moysi. uel inimici harum
litt̾arum uel exꝑtes om̃ium litterarũ
Qd̃ quidem faustus nõ expresse posuit.
cum diceret. Crudelia multa et manda¬
rit et fec̾it. S qr noui qͥd maxime ⁊ in¬

Expanded text:
siue illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosiue illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis utique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se populo dei, ut simul de hoc saeculo tamquam de Aegypto liberentur: siue hoc ergo siue illud siue aliquid aliud hinc fuerit figuratum, certum est tamen eis, qui has litteras pie legunt, non frustra neque sine praenuntiatione futurorum esse illa iussa, facta, conscripta. Iam porro de bellis, quae per Moysen gesta sunt, nimis longum est omnia pertractare. satis ergo sit, quod de illo bello gesto cum Amalech iam superius in hoc ipso opere. quo emitteret, quid mysterii contineret, exposui. nunc illud uideamus, in quo crudelitatis uitium solent obicere Moysi uel inimici harum litterarum uel expertes omnium litterarum: quod quidem Faustus non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et in
Abbreviated transcription (Latin):
occidit egyptium: cuiꝰ facillime occurrit.
iniuriosũ nobis in hac ꝑegrinatione dy¬
abolũ a dño xp̃o nobis defensis occidi.
Qd̃ uo̾ in harena obruis int̾emptũ. mãi¬
festum est eius iam morticinã p̃sentiam
in eis latere. qui nõ hñt stabile fundam̃¬
tum. Unde eccłiam dñs supra petrã edifi¬
cat. et eos qui audiunt u̾bum eiꝰ ⁊ faci¬
unt: comꝑat prudenti iuro. Qͥ edificat
domum suam supra petram ne tempta¬
tõnib cedat ꝙ̃ corruat: illos aut̃ qͥ au¬
diunt et nõ faciunt comꝑat stulto edifi¬
canti suꝑ harenam: cuiꝰ temptata domꝰ
ruina fit magna. Qd̃ u̾o expoliauit egy¬
iubentis. qͥd prefigurau̾it. iam in quibdã
libris quos de doctrina xp̃iana p̃notani
qͣntum tunc mͥ occurrit me recolo po¬
suisse. qd̃ auro argento ac ueste egypti¬
oꝵ. significate sunt. quedam doct̾ne que
in ip̃a consuetudine gentiũ nõ inutili
studio discantur. S siue hoc significet

Expanded text:
occidit Aegyptium, cuiuis facillime occurrit occidit Aegyptium, cuiuis facillime occurrit iniuriosum nobis in hac peregrinatione diabolum a domino Christo nobis defensis occidi. quod uero in arena obruit interemptum, manifestum est eius iam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. unde ecclesiam dominus super petram aedificat et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum suam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; illos autem, qui audiunt et non faciunt, conparat stulto aedificanti super arenam, cuius temptata domus ruina fit magna. Quod uero expoliauit Aegyiubentis, quid praefigurauerit, iam in quibusdam libris, quos de doctrina christiana praenotaui, quantum mihi tunc occurrit, me recolo posuisse, quod auro et argento et ueste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae , quae in ipsa consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siue hoc significet
Abbreviated transcription (Latin):
et̾ iste ꝓpħa filios uida ponens ꝓ uideis.
et filios ifrł ꝓ gentib: et congregabũ¬
tur inqͥt filiiꝰ uida. ⁊ filii isrł ꝑiter: et
ponent sibimet caput imum. et ascen¬
dent de terra. Huic itaq ꝓpħ̾re tam ma¬
nifeste tam ip̃o rerum effectu declarate
qͥsquis contradicit: nõ solum ꝓpħicis
uerũ etiam apłicis litt̾is. nec solum qͥb¬
libet litt̾is. uerumetiã reb impletis. ⁊
clarissima lucȩ ꝑfusis impudentissime
contradicit. Aliqͥd gͦ fortassis diligentioris
reqͥrebat intentõnis uidee factum. ut ħ¬
fornicaria que significar eccłiam de gen¬
tiliũ suꝑstitionũ ꝓstiturõne collestam.
inhabitũ mulieris illuis que thamar
appellata est posset agnosci. Hic autẽ
cum ip̃a scͥptura se aꝑiat. cumq apłoꝵ cõ¬
sonantib litt̾is illustretur : qͥd hic ułt̾ius
umorami. ac iam nõ uidemus qd̃ restat
de famulo d̾i moyse. qͥd etiã ip̃a significẽt
que faustus obiecit: Qd̃ eñi frẽm defendẽs

Expanded text:
et iste propheta, filios Juda ponens pro Judaeis, et filios Israel pro Gentibus, Et congregabuntur, inquit, filii Juda et filii Israel pariter, et ponent sibimet caput unum, et ascendent de terra. Huic itaque prophetiae tam manifeste ipso rerum effectu declaratae, quisquis contradicit, non solum propheticis, verum etiam apostolicis Litteris; nec solum quibuslibet litteris, verum etiam rebus impletis et clarissima luce perfusis, impudentissime contradicit. Aliquid ergo fortassis diligentioris reqfornicaria, quae significat ecclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam in habitu mulieris illius, quae Thamar appellata est, posset agnosci; hic autem cum ipsa scriptura se aperiat cumque apostolorum consonantibus litteris inlustretur, quid hic ulterius inmoramur ac non iam uidemus, quod restat de famulo dei Moyse, quid etiam ipsa significent, quae Faustus obiecit? Quod enim fratrem defendens