comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
guã sciunt. ex rebus intelle¬
gunt quas nouerunt: quarũ
aliqua nobis in notuer ꝑcor¬
poris sensus. sic̃ homo sic̃ ipse
mundus. cuius tamen uidentẽ
magnitudinẽ cernimus sicut
eorundẽ uerborũ soni: Nã
& auditus sensus ẽ. corporiss
aliqua aut̃ ꝑ anime rationẽ
sĩc id qđ dictũ est. sui eũ nõ
receperunt: Intelligitur enim
nõ in eũ crediderunt: Quod
quid sit nullo corporis sensu:
sed animi ratione cognouimꝰ:
Ipsorũ etiã uerborum non
sonitis sed significationes par¬
tim ꝑcorporis sensum partim
ꝑanimi rationẽ didicimus:
Nec ea uerba nunc primum
audiuimus. sed que iam au¬
dieramꝰ & non solum ipsa ue¬
rum &iam que significarent
cognuta memoria tenebamus
& hic agnouimꝰ hoc enim no¬
men dysyllabũ cum dicitur
mundus qm̃ sonus est res uti¬
que corporales ꝑcorpus inno¬
tuit. idest ꝑ aure Sed &iam
qđ significat ꝑcorpus in no¬
tuit idest ꝑ oculos carnis mun¬

Expanded text:
guam sciunt, ex rebus intelliguam sciunt, ex rebus intelligunt quas noverunt. Quarum aliquae nobis innotuerunt per corporis sensus, sicut homo, sicut ipse mundus, cujus tam evidentem magnitudinem cernimus, sicut eorumdem verborum soni; nam et auditus sensus est corporis: aliquae autem per animi rationem, sicut id quod dictum est, Et sui eum non receperunt: intelligitur enim, Non in eum crediderunt, quod quid sit, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognovimus. Ipsorum etiam verborum, non sonos, sed significationes, partim per corporis sensum, partim per animi rationem didicimus. Nec ea verba nunc primum audivimus: sed quae jam audieramus; et non solum ipsa, verum etiam quae significarent, cognita memoria tenebamus, et hic agnovimus. Hoc enim nomen dissyllabum cum dicitur, mundus, quoniam sonus est, res utique corporalis per corpus innotuit, id est, per aurem: sed etiam quod significat per corpus innotuit, id est, per oculos carnis. Mun
Abbreviated transcription (Latin):
lecordibus ꝑit. quando eam
nuenta ueritas pellit: Obta¬
biliter rerum uerarũ in easdẽ
res fides transit: Non enim di¬
cendũ est ꝑit quando ea que
credebatur uidentur: Num¬
quid enim adhuc fides dicen¬
da est quum definita fit ine¬
pistola allhebreos fides dictũq
sit eam esse huic cõiunctionẽ
rerũ que non uidentur Dein¬
de qđ sequitur hic uenit intes¬
timoniũ ut testetimoniũ ꝑibe¬
ret delumine ut om̃s crederẽt
ꝑ illũ: Accio ut diximus tem¬
poralis est: Temporaliter eium
testimoniũ ꝑhibetur &iã dere
sempiterna. qđ est intelligibile
lumen de quo ut testimonium
ꝑiberet uenit iohanns qui nõ
erat lux sed ut testimoniũ ꝑ¬
ibet delumine: adiungit enĩ
erat lux uera quȩ inluninat
omnẽ hominẽ uenientẽ nhũc
mundũ: Inmundo erat & mun
dus ꝑ eũ factus est. & mumdus
eũ non cognouit: In propria
uenit & sui eum non receper̃:
hec uerba om̃a quilatinã lin¬

Expanded text:
de cordibus perit, quando eam de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Optabiliter autem rerum verarum in easdem res fides transit. Non enim dicendum est, Perit, quando ea, quae credebantur, videntur. Numquid enim adhuc fides dicenda est, cum definita sit in Epistola ad Hebraeos fides, dictumque sit eam esse convictionem rerum quae non videntur ? 4. Deinde quod sequitur, Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum; actio, ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat, et munum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Haec verba omnia qui latinam lin
Abbreviated transcription (Latin):
rie comendamꝰ quo recurra¬
mus cũ uoluerimus ut illio
ea uel pocius quales cum
ima gines eorũ quas ibi fra¬
mus similiter recordatione
cernamus: Nec sic̃ hominem
uiuũ cuius animã &iã sinõ
uidemus ex nr̃a conicinius
& ex motibus corporalibus
hominẽ uiuũ sicut uidendo
didicimus in tuemur &iam
cogitando: Non sic uidetur
nitia clamat que conscientia
sum itaq propt̾ ea credere
iubeamur quia id qđ credere
iubemur uidere non possumꝰ
ipsã tam̃ fidem quando in¬
st in nobis uidemꝰ in nob̃ quia
arerũ absentum p̃sens ẽ. fi¬
des &rerũ que forissunt in¬
tus ẽ. fides & rerũ que non
uidentur uidetur fides. &ip¬
sa tam̃ temporaliter fit incor¬
dibus hominũ &siex fidelib
infideles fuint perit abeis:
Aliquando aut̃ & rebus fal¬
sis ad cõmodatur fides Loqͥ¬
mur enim sic̃ dicamus habi¬
ta est ei fides: & decepit: Qua¬
lis fides fitamen & ipsa dicen¬
da est fides non culpabiliter

Expanded text:
riae commendamus, quo recurrariae commendamus, quo recurramus cum voluerimus, ut illic ea, vel potius qualescumque imagines eorum quas ibi fiximus, similiter recordatione cernamus; nec sicut hominem vivum, cujus animam etiamsi non videmus, ex nostra conjicimus, et ex motibus corporalibus hominem vivum, sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando. Non sic videtur entia, clamatque conscientia. Cum itaque propterea credere jubeamur, quia id quod credere jubemur, videre non possumus; ipsam tamen fidem quando inest in nobis, videmus in nobis: quia et rerum absentium praesens est fides, et rerum quae foris sunt intus est fides, et rerum quae non videntur videtur fides, et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus hominum; et si ex fidelibus, infideles fiunt, perit ab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim sic, ut dicamus, Habita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est fides, non culpabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ idest corpus ꝑcorpo¬
ris lumina didicerunt: Inte¬
rionem uero idest animam
inseipsis quia & ipsi homines
sunt & ꝑhumanã uconuesa¬
tione cognitã tenent ut
po̾sint cogitare qđ dicitur.
fuit homo cuinom̃ erat io¬
annes quia & nomina sciunt
loquendo & audiendo: Qđ
autẽ ibi est misusus adõ
fide tenent qui tenent: & qui
fidẽ nontenent aut dubitatio¬
ne ambigunt: aut infide¬
litate deridunt: Utrique ti¬
men sinon sunt exnumero
ninis insipientium qui dicũt
incorde suo non est ds̃ hec
audientes uerba utrũq cogl¬
tant & quid sit ds̃. & quid sit
mitti adeo: & sinon sicut sȩ
res habent ad certe sic̃ ualens
fidẽ porro ipsã quã uidet
quisq incorde suo eẽ sicreds
uel non eẽ si noncredit aliter
nouimus: Nõ sicut corpara
quaeuidemus oculis corpores
& ꝑ ipsorũ magines quas mi¬
moria tenemus & iã abser¬
cia cogitamꝰ: Nec sic̃ ea qui
non uidimꝰ cogitatione ut
cumq formamus & memo¬

Expanded text:
partem, id est, corpus per corpopartem, id est, corpus per corporis lumina didicerunt: interiorem vero, id est, animam in se ipsis, quia et ipsi homines sunt, et per humanam conversationem cognitam tenent: ut possint cogitare quod dicitur, Fuit homo cui nomen erat Joannes: quia et nomina sciunt loquendo et audiendo. Quod autem ibi est, missus a Deo; fide tenent qui tenent: et qui fide non tenent, aut dubitatione ambigunt, aut infidelitate derident. Utrique tamen, si non sunt ex numero nimis insipientium, qui dicunt in corde suo, Non est Deus , haec audientes verba, utrumque cogitant, et quid sit Deus, et quid sit mitti a Deo; et si non sicut res se habent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam quam videt quisque in corde suo esse, si credit, vel non esse, si non credit, aliter novimus: non sicut corpora quae videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagines quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec sicut ea quae non vicumque formamus, et memo
Abbreviated transcription (Latin):
& uita erat lux hominũ &
lux intenebris lucet & tene¬
bre eã non conpreh ender:
Contemplatiuã uitã requirit
& intellectuali mente cernen¬
dũ est: Qua inre quanto magis
quis que proficerit tantofiet
sine dubitatione sapientior:
Sed ꝓpt̃ id qđ ait Lux lu¬
cet intenebris & tenebre eã
non conp̾hender̃ fide utiq
opus erat qua crederetur qđ
non uidetur: Tenebras quip¬
pe intelligi uoluit auersa ab
huius modi luce eamq minus
idonea contueri corda mor¬
taliũ ꝓpt̃ qđ adiungit & dicit
fuit homo missus adeo cuino¬
men erat iohannes: hic uenit
intestim oniũ ut testimonium
ꝑ iberet delumine ut om̃s cre
ꝑ illũ: Hoc iam temporaliter
gestũ est & ad scientiã ꝑtinet
que cognitione historica con¬
tinetur: hominẽ aut̃ iohan¬
nem infantasia cogitamus
que dehumane nature no¬
ticia in pressa est nr̃e memo¬
rie: & hoc eodem modo co¬
gitant siue quista non cre¬
dunt siue qui credunt:
Utrisq enim notũ est quid
sit homo cuius exteriorẽ

Expanded text:
ominum, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt; contemplativam vitam requirit, et intellectuali mente cernendum est. Qua in re quanto magis quisque profecerit, tanto fiet sine dubitatione sapientior. Sed propter id quod ait, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt; fide utique opus erat, qua crederetur quod non videretur. Tenebras quippe intelligi voluit, aversa ab hujusmodi luce eamque minus idonea contueri corda mortalium: propter quod adjungit et dicit, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut illum. Hoc jam temporaliter gestum est, et ad scientiam pertinet, quae cognitione historica continetur. Hominem autem Joannem in phantasia cogitamus, quae de humanae naturae notitia impressa est nostrae memoriae. Et hoc eodem modo cogitant, sive qui ista non credunt, sive qui credunt. Utrisque enim notum est quid sit homo, cujus exteriorem
Abbreviated transcription (Latin):
nlibro suꝑiore huius oꝑis dus¬
decimo satis egimus discer¬
nere rationalis mentis officie
intemporalibus rebus ubi nõ
sola cognicio uerũ etiã & aciõ
nr̃a uersatur. ab excellentiore
eiuf dẽmentis officio quod cõ¬
templandis ȩternis rebus in¬
penditur ac sola cognitione
finitur: Com modius aut̃ fier
puto ut descripturis scĩs aliqu
interserã quo facilius possit
utrũ ꝙ dinosci. euangliũ suũ
iohannes euangelista sic hor¬
sus est: In principio erat uer¬
bum & uerbum erat aput
dm̃ & ds̃ erat uerbũ: hoc erat
in princio aput dm̃: Omĩa ꝑ

Expanded text:
libro superiore hujus operis duodecimo satis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque dignosci. 2. Evangelium suum Joannes evangelista sic exorsus est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud
Abbreviated transcription (Latin):
ereditates habet enim
& scientia modũ suũ bonum
si qđ inea inflat uel inflare
ad solet & eternorũ caritate
uicatur que non inflat sed
ut sciamur edificat: Sine
scientia quippe nec uirtutes
ipse quibus recte uiuitur
possunt haberi ꝑquas hec ui¬
ta misera sic guber netur ut
ad illã que uere beata est
ꝑ ueniatur & eternã: Distat
tam̃ abeternorũ conteplatio¬
ne accio qua bene utimur
teporalibus rebus & illa sapi¬
entiȩ hec scientię deputatur
quã ius enim & illa que sapi¬
entia est. possit scientia nun¬
cupari sic̃ & apłs loquitur
ubi dicit: Nunc scio exparte
tunc aut̃ cognoscã sic̃ & cog¬
nitus sum: Quã scientiã pro¬
fecto contemplationis dĩ uult
intelli quod scõꝵ sũmũ erit
cundẽ sp̃m: hec utiq duo sine
dubitatione distinguit: Lic&
non ubi explicet quid inter¬
sit & unde possit utrũq di¬
nosci: Uerũ scripturarũ scaꝵ¬
multiplicẽ multiplicẽ copiã
scriptatus inuenio scriptũ eẽ¬
nlibro iob eodẽ scõ iuiro lo¬

Expanded text:
ernarum. Habet enim et scientia modum suum bonum, si quod in ea inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapientia est, possit scientia nuncupari, sicut et Apostolus loquitur, ubi dicit, Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum ; quam scientiam profecto contemplationis Dei vult intelligi, quod sanctorum erit eumdem Spiritum ; haec utique duo sine dubitatione distinguit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrin libro Job, eodem sancto lo
Abbreviated transcription (Latin):
uiuacitate quadã sensus excel¬
lit: Non illi dequo scriptum ẽ.
in epispitola que est adhebreos
ubi legitur ꝑfectororũ ẽẽ solidũ
cibum qui ꝑ abitũ exercitatos.
haberere sensus ad separandum xiii¬
bonum amalo Illi quippe sen¬
sus naturȩ rationalis sunt ad in¬
tellegentiã ꝑtinentes Sed iste
sensus qui est quinq ꝑtitus incor¬
pore ꝑquẽ non solũ a nob uerũ
&iã abestus corporales speties.
mortus que sentitur: Sed siue
isto siue illo siue aliquo alio
modo accipiendũ sit quod
apłs uirũ dixit imaginẽ &egłã
dĩ mulierẽ autẽ głam uiri
apperet tam̃ cum scđm dm̃ ui¬
uimus mentẽ nr̃am in uisibila
eius intentam exeius & eterni¬
tate ueritate caritate proficien¬
ter debere formari: Quiddã
uero rationalis intencionis nr̃e
hoc est eius dem mentis inusũ
mutabilisim corporaliũ que re¬
rum sine quohec uita nõ agit᷑
dirigendũ. non ut conformet᷑
huic scło finẽ constituendo inbo¬

Expanded text:
vivacitate quadam sensus excelvivacitate quadam sensus excellit: non ille de quo scriptum est in Epistola quae est ad Hebraeos, ubi legitur, perfectorum esse solidum cibum, qui per habitum exercitatos habent sensus ad separandum bonum a malo ; illi quippe sensus naturae rationalis sunt ad intelligentiam pertinentes: sed iste sensus quinquepartitus in corpore, per quem non solum a nobis, verum etiam a bestiis corporalis species motusque sentitur. 21. Sed sive isto, sive illo, sive aliquo alio modo accipiendum sit, quod Apostolus virum dixit imaginem i, mulierem autem gloriam viri ; apparet tamen cum secundum Deum vivimus, mentem nostram in invisibilia ejus intentam, ex ejus aeternitate, veritate, charitate, proficienter debere formari: quiddam vero rationalis intentionis nostrae, hoc est ejusdem mentis, in usum mutabilium corporaliumque rerum, sine quo haec vita non agitur, dirigendum; non ut conformemur huic saeculo , finem constituendo in bo
Abbreviated transcription (Latin):
ec me fugit quosdam qui
fuer̃ ante nos egregu de¬
fensores catholice fidei &
diuini eloquii tractatores cũ
in omine uno cuius huniuersã
animã bonã quendã paradi¬
sum eẽ senser̃ duo ista requi¬
rerent uirũ m̃tẽ mulierẽ uero
dixisse corporis sensum Et scđm
hanc aut̃ distributionẽ qua
uir ponitur mens sensus uero
corporis mulier uidentur ap¬
te om̃ĩa conuenire. si cõsidera¬
ta tractentur: Nisi qđ inom¬
nibus bestus & uolatilibus scrip¬
tum est. nõ eẽ inuentũ iuro
adiutoriũ simile illi & tune ẽ
ei mulier facta delatere: prop¬
ter qđ ego ego non putaui ꝓ
muliere sensum corporis eẽ
ponendũ quẽ uidemus nob̃
& bestus ẽẽ cõmunẽ sed aliquid
uolui quod bestie non haberent:
Sensum que corporis magis
pro serpente intellegendu existi¬
maui. qui legetur sapiencior
omnibus peccoribus terrȩ: In
eis quippe naturalibus bonis
que nob̃ & in rationalibus ani¬
mantib uidemus ẽẽ conmunia

Expanded text:
Nec me fugit, quosdam qui Nec me fugit, quosdam qui fuerunt ante nos egregii defensores catholicae fidei et divini eloquii tractatores, cum in homine uno, cujus universam animam bonam quemdam paradisum esse senserunt, duo ista requirerent, virum mentem, mulierem vero dixisse corporis sensum. Et secundum hanc distributionem qua vir ponitur mens, sensus vero corporis mulier, videntur apte omnia convenire, si considerata tractentur: nisi quod in omnibus bestiis et volatilibus scriptum est non esse inventum viro adjutorium simile illi, et tunc est ei mulier facta de latere . Propter quod ego non putavi pro muliere sensum corporis esse ponendum, quem videmus nobis et bestiis esse communem; sed aliquid volui quod bestiae non haberent: sensumque corporis magis pro serpente intelligendum existimavi, qui legitur sapientior omnibus pecoribus terrae . In eis quippe naturalibus bonis, quae nobis et irrationabilibus animantibus videmus esse communia,
Abbreviated transcription (Latin):
suauiter in recordatione tene¬
antur quasi mulierẽ sine ui¬
ro possedamnari. & ab sit hoc
credere: hec quippe una ꝑso¬
na est unus homo est totusq
damnabitur nisi hec que sine
uoluntate oꝑ andi sed tamen
cũ uoluntate animũ talibus
oblectandi soluis cogitationis
sentiuntur ẽẽ peccata ꝑmedia¬
toris gr̃am remittuntur. hec
itaque disputatio qua inm̃te
unus cuiusq hominis quesiui¬
mus quoddã rationale con¬
uigiũ cõtemplationis & accio¬
nis officus ꝑ quȩdã singulã
distributis tam̃ utroq mentis
unitate seruata salua illius ue¬
ritatis historia quã deduob
primis hominibus uiro scilic&
eusq muliere dequibus pro¬
pagatũ est genus umanũ di¬
uina tradit auctoritas ad
hoc tantũ modo audienda ẽ.
ut intellegatur apłs imaginẽ
di iuro tantum tribuenda.
non etiã femine quã iuis in
diuiuerso sexu duorũo homi¬
num aliquid tam̃ significare
uoluisse qđ ununo homine quȩ¬
reretur:¬
diXeRUNT

Expanded text:
suaviter in recordatione tenesuaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate animum talibus oblectandi, solius cogitationis sentiuntur esse peccata per Mediatoris gratiam remittantur. 19. Haec itaque disputatio qua in mente uniuscujusque hominis quaesivimus quoddam rationale conjugium contemplationis et actionis, officiis per quaedam singula distributis, tamen in utroque mentis unitate servata, salva illius veritatis historia, quam de duobus primis hominibus, viro scilicet ejusque muliere, de quibus propagatum est genus humanum, divina tradit auctoritas, ad hoc tantummodo audienda est, ut intelligatur Apostolus imaginem Dei viro tantum tribuendo, non etiam feminae, quamvis in diverso sexu duorum hominum, aliquid tamen significare voluisse quod in uno homine quaerereturnserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
non solum cogitandũ suauit̃
uerũ etiã efficacit̾ perpetran¬
dum mente decerni. nisi &
illa mentis intentio penes quã
summa potestas est mebra in
opus mouendi uelabo ꝑere
quiem decernens eẽ facienda
tenens tam̃ & uolens libenter
que statim ut adintingerunt
animũ respui debuer̃. negan¬
dum est eẽ peccatũ : sed lon¬
geminus quã si & opere statu¬
atur eẽ inplendũ: & ideo de
talibus quoq cogitationibus
uenia petenda est : pectusq
ꝑcuciendũ atq dicendum di¬
mit te nobis debita nr̃a faci¬
endumq qđ sequitur atq
in oratione uingandũ. sicut
et nos dimittimus debitorib
nr̃is: Neque enim sicut illis
duobus primis hominib ꝑsonã
suã quisq portabat & ideo
si sola mulier cibum & diss&
inlicitum sola utiq mortis
supplicio plecteretur: Ita dici
potest in homine uno sidelec¬
tationibus inlicitis. aquibus se
continuo deberet auertere
decernantur mala sed tantũ

Expanded text:
non solum cogitandum suaviter, non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, atque dicendum, Dimitte nobis debita nostra: faciendumque quod sequitur, atque in oratione jungendum, sicut et nos dimittimtra . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere decernantur mala, sed tantum
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudo cõ quiescat: Cum
ergo huic intencioni mentis
que in rebus temporalibus &
corporalibus ꝓpt̾ actionis offi¬
cium ratiotinandi uiuacitate
uersatur carnalis ille sensus
uel animalis ingerit quandã
bono quoddã priuato & pro¬
prio non tam quã publico atq
communi qđ est inmutabile
bonũ tunc uelut serpens ad lo¬
quitur feminã. huic aut̃ inle¬
cebre consentire deligno ꝓhibi
manducare est Sed iste consen¬
sus sisola cogitationis delectatio¬
ne contentus est suꝑioris uero
auctoritate consilu ita mem¬
bra retinentur. ut non exibean¬
tur. iniquitatis arma peccato:
Sic habendũ existimo uelut
cibum uetitũ mulier sola cõ¬
mederit: Si aut̃ in cõsensione
male utendi rebus que ꝑsensũ
corporis sentiuntur ita secerni¬
tur quod cumq peccatũ. ut po
testas sit etiã oꝑe corpore con¬
pleatur intellegenda est illa
mulier dedisse uiro suo. secum
simul edendũ uetitũ cibum:
Necq enim potest peccatum

Expanded text:
beatitudine conquiescat. Cum beatitudine conquiescat. Cum ergo huic intentioni mentis, quae in rebus temporalibus et corporalibus propter actionis officium ratiocinandi vivacitate versatur, carnalis ille sensus vel animalis ingerit quamdam bono quodam privato et proprio, non tanquam publico atque communi quod est incommutabile bonum, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno prohibito manducare est. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superioris vero auctoritate consilii ita membra retinentur, ut non exhibeantur iniquitatis arma peccato ; sic habendum existimo velut cibum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensione male utendi rebus quae per sensum corporis sentiuntur, ita decernitur quodcumque peccatum, ut si potestas sit, etiam corpore compleatur; intelligenda est illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
icut enim in illo manifesto
con iugio duoꝵ hominum
qui primi facti sunt non man¬
ducauit serpens de arbore ue¬
tita sed tantũ modo mandu¬
candũ ꝑsua sit mulier aut nõ
manducauit sola sed uiro suo
dedit. & simul manducauer̃
quã ius cum serpente sola lo¬
cuta & abeo sola seducta sit ita
&iã & in hoc quod & inomine
uno geritur & dinoscitur & oc¬
culto quodã secretoq coniu¬
gio carnalis uelut ita dicãt
qui incorporis sensus intendit᷑
sensualis animi motus qui nob̾
peccoribusq comunis est seclu¬
sus est aratione sapientie. sensu
quippe corporis corporalia sen¬
ciuntur: Aeterna uero & in cõ¬
mutabilia spiritalia rationes
sapientie intelleguntur: Ratio¬
ni aut̃ sciencie adpetitus uicinꝰ¬
est sensus quando quidem de
ipsis corporalibus que sensu cor¬
poris sentiuntur ratiotinatur
ea que scientia dicitur accio¬
nis sibene ut eã noticiã refe¬
rat ad finẽ sumi boni. Sin aut̃
male ut eis fruatur tam quã
bonis talibus. in quibus falsa

Expanded text:
icut enim in illo manifesto conjugio duorum hominum qui primi facti sunt, non manducavit serpens de arbore vetita, sed tantummodo manducandum persuasit: mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; quamvis cum serpente sola locuta, et ab eo sola seducta sit : ita et in hoc quod etiam in homine uno geritur et dignoscitur, occulto quodam secretoque conjugio carnalis, vel, ut ita dicam, qui in corporis sensus intenditur, sensualis animae motus, qui nobis pecoribusque communis est, seclusus est a ratione sapientiae. Sensu quippe corporis corporalia sentiuntur: aeterna vero et incommutabilia spiritualia ratione sapientiae intelliguntur. Rationi autem scientiae appetitus vicinus est: quandoquidem de ipsis corporalibus quae sensu corporis sentiuntur, ratiocinatur ea quae scientia dicitur actionis; si bene, ut eam notitiam referat ad finem summi boni; si autem male, ut eis fruatur tanquam bonis talibus in quibus falsa
Abbreviated transcription (Latin):
ma una quã ubi dixit apł̃s
una fides toteas audet quis¬
quã dicere qđ fideles & tam̃
qui dicit: O mulier magna
est fides tua. & alteri modice
fidei quare dubitas: suã cuiq
eẽ significat. Sed ita dicitur
eadẽ credenciũ fides una quẽ¬
admodũ eadem uolentiũ uo¬
luntas una: Cum & in ipsis
qui hocidem uolunt sua uo¬
luntas sit cuiq conspicua al¬
terius aut̃ lateat quã uis idẽ
uelit: & si aliquib signis sese
ĩdicet creditur pocius quam
uidetur Unus quisq aut̃ sui
animi conscius non credit utq
hanc esse suã sed plane ꝑuida
uoluntatẽ:¬

Expanded text:
ma una ; quam ubi dixit Apostolus, ma una ; quam ubi dixit Apostolus, Una fides , tot eas audet quisquam dicere quot fideles. Et tamen qui dicit, O mulier, magna est fides tua ; et alteri, Modicae fidei, quare dubitasti ? suam cuique esse significat. Sed ita dicitur eadem credentium fides una, quemadmodum eadem volentium voluntas una: cum et in ipsis qui hoc idem volunt, sua voluntas sit cuique conspicua, alterius autem lateat, quamvis idem velit; et si aliquibus signis sese indicet, creditur potius quam videtur. Unusquisque autem sui animi conscius non credit utique hanc esse suam, sed plane pervidet voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ista cõmunis est aduidendum
omniũ oculis quibus p̾sto est:
Exipsa quippe una omniũ
cernenciũ qđ admodo infor¬
matur aspeftus sed sicut dici
potest omnibus hominib ẽẽ
faciet humana cõmunis: Nam
hoc ita dicitur ut tam̃ singu¬
lis uas habeant: Exuna sane
doctrina in presam fidem cre¬
dentiũ cordis singulorũ qui
hocidẽ credunt uerissime di¬
cimus Sed aliut sunt ea quȩ
creduntur alia fides qua
creditur Illa quippe in rebꝰ.
sunt que ueł ẽẽ uel fuisse
uel futura ẽẽ creduntur:
hec aut̃ in amoro credentis
est ei tantum conspicua cuiꝰ
est Quã iu̾sit & alus non
ipsa similis. Non enim nume¬
ro est una sed genere: Propt̾
similitudinẽ tam̃ exnulla di¬
uersitate magis unã dicimꝰ
ẽẽ quã multas: Nam & duos
homines simillimos cum uide¬
rimus unã faciẽ dicimus &
miramur amborũ: Facilius
itaq dicitur multas animas
fuisse singulas utiq singuloꝵ¬
rum dequib legimus in acti¬
bus apłoꝵ. qđ eis fuerit ani¬

Expanded text:
a communis est ad videndum omnium oculis quibus praesto est; ex ipsa quippe una omnium cernentium quodam modo informatur aspectus: sed sicut dici potest omnibus hominibus esse facies humana communis; nam hoc ita dicitur, ut tamen singuli suas habeant. Ex una sane doctrina impressam fidem credentium cordibus singulorum qui hoc idem credunt verissime dicimus: sed aliud sunt ea quae creduntur, aliud fides qua creduntur. Illa quippe in rebus sunt quae vel esse vel fuisse vel futurae esse dicuntur: haec autem in animo credentis est, ei tantum conspicua cujus est; quamvis sit et in aliis, non ipsa, sed similis. Non enim numero est una, sed genere: propter similitudinem tamen et nullam diversitatem magis unam dicimus esse quam multas. Nam et duos homines simillimos cum videmus, unam faciem dicimus et miramur amborum. Facilius itaque dicitur multas animas fuisse singulas utique singulorum, de quibus legimus in Actibus Apostolorum quod eis fuerit ani
Abbreviated transcription (Latin):
Hides uero dequa in hoc li¬
Ibro aliquanto durtius dis¬
putare certa dispositionis nr̃ȩ
ratione conpellimur. quã qui
habẽt fideles uocantur. & qui
non habent infideles. sicut hu
qui uenientẽ inꝓpria dei filiũ
non receper̃: Quã uis exaudi¬
tu in nob̾ facta sit nõtam̃ ad eũ
sensũ corporis ꝑtinet quiappel¬
latur auditus. qm̃ non est sonꝰ:
Nec ad oculos huius carnisqm̃
nõ est color. aut corporis forma:
Nec adeũ quidicitur tactus
qm̃ corpulentie nihil abet:
Nec adullũ omnino sensũ cor¬
poris. qm̃ cordis est res ista
nõ corporis Nec foris ẽ. anob̃
sed inutimis nob̃. Nec eã quis¬
quã hominũ uidet in alio. sed
unus quisq insem&ipso: Deniq
potest & sinsimulatione con¬
fingi. & putari eẽ in qua non
est Suã quisq igitur fidem
aput seipsum uidet: In alterio
aut̃ credit eã eẽ. nonuid&. et
tanto fermius credit. quanto
fructus eius magis nouit. quos
quot aut̃ receper̃ eũ dedit eis

Expanded text:
ides vero de qua in hoc libro aliquanto diutius disputare certa dispositionis nostrae ratione compellimur, quam qui habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus, quoniam corpulentiae nihil habet; nec ad ullum omnino sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos quot autem receperunt eum, dedit eis
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum in memoria fige¬
retur: Neq eium sic̃ manet
uerbi grã quadrati corporis
incorporalis & inmutabilis ra¬
tio. sic inea manet hominis cot¬
nicio sitam̃ ad eam sine fanta¬
sia spacu localis potuit ꝑueni¬
re aut.p. siali cuius artificio¬
si & mu sici soni ꝑmoeas tem¬
poris transeuntis numerositas
conp̃hendatur: Siue tempore
stans in quoddã secreto alto¬
que silentio tam dui saltim co¬
gitari potest quã du potest
illa cantus audiri: Tament
qđ inderapuerit: Et sitransiens
mentis aspectus. & quasi gluci¬
ens inuentre ait in memoria
reposuerit: Poterit. recordan¬
do qđ ad modo ruminare &
indisciplinã qđ sic didicerit
trahicere: Qđ sifuerit omnimo¬
da obliuione delectũ rursus
doctrina duce aduenietur
iuod penitus exciderat & sic
iuenietur ut. erat:

Expanded text:
scriptum in memoria figescriptum in memoria figeretur. Neque enim sicut manet, verbi gratia, quadrati corporis incorporalis et incommutabilis ratio, sic in ea manet hominis cogitatio; si tamen ad eam sine phantasia spatii localis potuit pervenire. Aut si alicujus artificiosi et musici soni per moras temporis transeuntis numerositas comprehendatur, sine tempore stans in quodam secreto altoque silentio, tamdiu saltem cogitari potest quamdiu potest ille cantus audiri: tamen quod inde rapuerit etsi transiens mentis aspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordando quodam modo ruminare, et in disciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit omnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod penitus exciderat, et sic invenietur ut erat.
Abbreviated transcription (Latin):
incorporali: Sic intelligibila p̃¬
sto sunt mentis aspectibus sic̃
ista in locis uisibilia uel contrec¬
tabilia corporis sensibus Non
aut̃ solũ rerũ sensibiliũ. in locis
positarũ sine spatus localibus
manent intelligibiles incorpora¬
les que rationes uerũ &iam
motionũ intẽporibꝰ transeun¬
cium sine temporali transitũ:
Stant &iã ipse utiq intelligi¬
biles non sensibiles. adquas m̃tis
acies ꝑuenire paucorũ est.
Et cũ ꝑuenitur quantũ fieri
potest nõ ineis manet ipse ꝑ¬
uentor sed ueluti acies ipsa res¬
uerata repellitur: & fit rei nõ
transitoriȩ transitoria cogni¬
cio: Quȩ tamen cognitio
transiens ꝑ disciplinas quibus
eruditus animus memorie
cõmendatur ut sit quod re¬
dire posset que cogitur inde
transire. quã uis si ad memoriuã
cogitatio non redi ret atque
ibi qđ commendauerat inue¬
niret: uelut rudis ad hoc sic̃
ducta fuerat duceretur. id¬
que inueniret ubi primum

Expanded text:
incorporali sic intelligibilia praeincorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrectabilia corporis sensibus. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum sine spatiis localibus manent intelligibiles incorporalesque rationes; verum etiam motionum in temporibus transeuntium sine temporali transitu stant etiam ipsae utique intelligibiles, non sensibiles. Ad quas mentis acie pervenire paucorum est; et cum pervenitur, quantum fieri potest, non in eis manet ipse perventor, sed veluti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transitoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas quibus eruditur animus, memoriae commendatur, ut sit quo redire possit, quae cogitur inde transire: quamvis si ad memoriam cogitatio non rediret, atque quod commendaverat ibi inveniret, velut rudis ad hoc sicut ducta fuerat duceretur, idque inveniret ubi primum
Abbreviated transcription (Latin):
Satq huius modi sermo ipse mͥ
uidetur ẽẽ sermo sapientie:
Abstinere aut̃ amalis qm̃ iob
scientiã dixit ẽẽ rerũ ꝓcul
tempus inmalis sumus aquib
abstinere deberemus: ut ad
illa bona & et̾na uiniamus.
Quã obrẽ quic quid prudent̃
fortit̾ tẽporanter &iuste agimꝰ
adeã ꝑtinet scientiã siue dis¬
ciplinam qua in euitandis ma¬
lis bonisq ad petendis accio
nr̃a uersatur. & quic quid ꝓpt̃
exempla uel cauenda uelimi¬
tanda &e ꝓpt̃ quarumq rerum
que nr̃is ad comodati sunt usibꝰ
necessaria docum̃ta historica
cogitatione colligimꝰ: Dehis ergo
sermo cum fit eũ abscientie ser¬
mone puto discernendum ac
semonẽ sapientiȩ ad quã ꝑtinen
ea que non fuer̃ nec futura sunt
cuntur sine ulla mutabilitate
temporũ: Non enim sic fuer̃ ut
eẽ desinerent aut si futura sunt
quasi nunc non sint: Sedid ip¬
sum esse semꝑ habuer̃ semꝑ ha¬
bitura sunt: Manent autem
non tam quã inspaciis locorum
fixa ueluti corpora sed innatura

Expanded text:
ipse mihi videtur esse sermo sapientiae. Abstinere autem a malis, quam Job scientiam dixit esse, rerum procul tempus in malis sumus, a quibus abstinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt,utura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura
Abbreviated transcription (Latin):
ficimus uidemus nunc ꝑspicu¬
lum in enigmate tunc aut̃ in
manifestatione. hoc est enim
hoc etiã qđ ionnes ait dilectis¬
simi nunc filui dĩ sumus & nõ¬
dum apparuit. Scimus quia¬

Expanded text:
ficimus videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem in manifestatione? Hoc est enim hoc etiam quod Joannes, Dilectissimi, nunc filii Dei sumus, et nondum apparuit qui
Abbreviated transcription (Latin):
lis factus est eis: Qua igitur
tam longe transiret a sũmis ad
infima nisi ꝑmedium sui eni
nec lecta caritate sapientieq
semꝑ eodẽ modo manet con¬
cupiscitur scientia exmutabi¬
liũ temporaliũ quȩ experim̃to
in flat non edificat ita prega¬
iuatus animus quasi pondere
suor ab eatitudine expellitur &
ꝑillut sue medietatis experim̃¬
tũ pena sua dicit quid inter¬
sit tinter bonũ desertum malũ¬
q cõmissum nec redire potest
effusis acꝑditis uiribus nisi gr̃a
conditoris sui ad penitentiam
uocantis & peccata donantis:
Quis enim infe lice animam
liberauit acorpore mortis huꝰ

Expanded text:
lis factus est eis . Qua igitur lis factus est eis . Qua igitur tam longe transiret a summis ad infima, nisi per medium sui? Cum enim neglecta charitate sapientiae, quae semper eodem modo manet, concupiscitur scientia ex mutabilium temporaliumque experimento, infiat, non aedificat : ita praegravatus animus quasi pondere suo a beatitudine expellitur, et per illud suae medietatis experimentum poena sua discit, quid intersit inter bonum desertum malumque commissum, nec redire potest effusis ac perditis viribus, nisi gratia Conditoris sui ad poenitentiam vocantis et peccata donantis. Quis enim infelicem animam liberabit a corpore mortis hujus,
Abbreviated transcription (Latin):
rabilem fornicationẽ semel
abexordio ꝓsiliret sed sicut
scriptum est qui modica sper
passibus sed squamarũ minu¬
tissimis nisibus repit sic lubri¬
cos deficiendi motus nec legen¬
tes minutatim occupat & in¬
cipiens aꝑuerso appetitu simi¬
litudinis dei ꝑuenit usq ad
similitudinẽ pecorũ: Ide est
quod nudati stola prima pel¬
licias tunicas mortalitate me¬
ruerunt:. honor enim homi¬
niss uerusẽ. imago & similitu¬
dagdei: Que non custodit᷑
nisi ab ipso aquo inprimitur:
Tanto magis itaq: inher et᷑
dõ quanto minus diligituri n¬
p̃ropriũ :Capiditateaero. ex¬
tnperientbę potestatislsicȩ quodã
nutu sugradseipsum tam quã
ulmedor̃ prorint: Ita cũ ault
esse sicut ille sub nullo & abip¬
sa sui medietate penaliter ad
uma ꝓpellitur idest adea quib
pecora letantur. atq ita cum
sit honor eius similitudo dei
dedecus aut̃ eius similitudo
pecoris homo in honore positus
non intellexit: Con paratus
est umentis insensatis. & simi¬

Expanded text:
rabilem fornicationem simul ab exordio prosiliret: sed, sicut scriptum est, Qui modica spernpassibus, sed squamarum minutissimis nisibus repit; sic lubricus deficiendi motus negligentes minutatim occupat, et incipiens a perverso appetitu similitudinis Dei, pervenit ad similitudinem pecorum. Inde est quod nudati stola prima, pelliceas tunicas mortalitate meruerunt. . Honor enim hominis verus est imago et similitudo Dei, quae non custoditur nisi ad ipsum a quo imprimitur. Tanto magis itaque inhaeretur Deo, quanto minus diligitur proprium. Cupiditate vero experiendae potestatis suae, quodam nutu suo ad se ipsum tanquam ad medium proruit. Ita cum vult esse sicut ille sub nullo, et ab ipsa sui medietate poenaliter ad ima propellitur, id est, ad ea quibus pecora laetantur: atque ita cum sit honor ejus similitudo Dei, dedecus autem ejus similitudo pecoris, homo in honore positus non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et simi
Abbreviated transcription (Latin):
duorũ que non posuimus eui¬
dentissima differentia est qđ
alia sit intellectualis cognicio
& eternoꝵ rerũ alia rationalis
temporaliũ & uic illam ꝓferen¬
dam eẽ ãbigit nemo: Relin¬
quentibus itaq nobiss eaq ex
terioris sunt hominis & abeis
quȩ conmunia cum peccori¬
bus habemus introrsum as¬
cendere cupientib ate quã
ad cognicionẽ rerũ intelli¬
gibilium atq sũmarũ quȩ
sempiterne sunt uenerimus
temporaliũ rerũ cognitio
ationalis ocurrit &iam hac
igitur inueniamꝰ sipossumꝰ
ali quã trinitatẽ sic̃ inueni¬
ebamus insensibus corporis
& inhisq pereos in ammam ui¬
uel sp̃m nr̃m imaginaliter
intrauer̃: Ut ꝓcorporalibus re¬
bus quas corporeo foris po¬
sitas adtingimꝰ sensu intus
corporũ similitudines habe¬
remus in p̃sas memorie ex
quibus cogitatio formaretur.u
tertia uoluntate utrũq iun¬
gentes sic̃ formabatur foris
acies oculoꝵ: Qua uoluntas
usio fieret adhibebat rei ui¬

Expanded text:
duorum quae nos posuimus eviduorum quae nos posuimus evidentissima differentia est, quod alia sit intellectualis cognitio aeternarum rerum, alia rationalis temporalium, et huic illam praeponendam esse ambigit nemo. Relinquentibus itaque nobis ea quae sunt exterioris hominis, et ab eis quae communia cum pecoribus habemus introrsum ascendere cupientibus, antequam ad cognitionem rerum intelligibilium atque summarum quae sempiternae sunt veniremus, temporalium rerum cognitio rationalis occurrit. Etiam in hac igitur inveniamus, si possumus, aliquam trinitatem, sicut inveniebamus in sensibus corporis, et in iis quae per eos in animam vel spiritum nostrum imaginaliter intraverunt; ut pro corporalibus rebus quas corporeo foris positas attingimus sensu, intus corporum similitudines haberemus impressas memoriae, ex quibus cogitatio formaretur, tertia voluntate utrumque jungente: sicut formabatur foris acies oculorum, quam voluntas, ut visio fieret, adhibebat rei vi
Abbreviated transcription (Latin):
fectas eẽ illoꝵ mentes &iam
ugilantiũ institi ctu sp̃uum
malignorũ atq fallatiũ quib
curr est dereuolutionib ani¬
marũ falsam opinionẽ adde¬
cipiendos homines firmare uel¬
ad serere: Exhoc concipi potest
quia siuere illa recordarentur
que hic in aliis antea positi cor¬
porib uiderant multis hac pe¬
ne omnibus id contingeret:
Quando quidẽ &uiuis mor¬
tuos. ita demortuis uiuos Tã¬
quã deuigilantibus dormien¬
tes. & dedoͬmientib uigilantes
sine cessatione fieri suspicantur
Si ergo hec est sapientie & scien¬
cie recta distinctio ut ad sapa¬
entiã ꝑtineat eternarũ rerum
cognitio intellectuali ad scienciã
uero teporaliũ rerũ cognicio
rationalis quid cui preponda¬
dum siue potest ponendũ sit
non est difficile iudicare Si
aut̃ alia est adhibenda dis¬
crecio quad inoscantur hec
duo que ꝓcul dubio distare
apłs docet dicens: Alii quidẽ¬
dem sp̃m: Tam̃ &iã istorum

Expanded text:
fectas esse illorum mentes etiam fectas esse illorum mentes etiam vigilantium, instinctu spirituum malignorum atque fallacium, quibus curae est de revolutionibus animarum falsam opinionem ad decipiendos homines firmare vel serere, ex hoc conjici potest, quia si vere illa recordarentur quae hic in aliis antea positi corporibus viderant, multis ac pene omnibus id contingeret: quandoquidem ut de vivis mortuos, ita de mortuis vivos, tanquam de vigilantibus dormientes, et de dormientibus vigilantes, sine cessatione fieri suspicantur. 25. Si ergo haec est sapientiae et scientiae recta distinctio, ut ad sapientiam pertineat aeternarum rerum cognitio intellectualis; ad scientiam vero, temporalium rerum cognitio rationalis: quid cui praeponendum sive postponendum sit, non est difficile judicare. Si autem alia est adhibenda discretio, qua dignoscantur haec duo, quae procul dubio distare Apostolus docet, dicens, Alii dem Spiritum; tamen etiam istorum
Abbreviated transcription (Latin):
in hac corpore luce circũ ad¬
iacent cuiꝰ lucis capax ei que
congruens est creatus: Non enĩ
& ipse ideo sine magistro alba
& nigra discernit quia istã iam
nouerat ante quã inhac carne
crearetur: Deniq cur desolis
rebus intelligibilib id fieri potest
ut bene in terrogus quisq respon¬
deat qđ aquãq ꝑtinet discipli¬
nã &iã si eius ignarus est: Cur
hoc facere derebus singulis nul¬
lus potest nisi quas isto uidit
incorpore constitutus aut eis
qui nouerant indicantib cre¬
didit seulit teris cuiꝰ que seu uer¬
bis: Non enim ad quiescendum
est eis quisamiũ pithagorã fer̃
recordatũ fuisse talia nõ nulla
que fuera expert̾ cũ hic alio
iam fuisset in corpore: & alios
nõ nullos narrant: alui eiꝰ modi
aliquid insuis mentib passos
quas falsas fuisse memorias
quales plerũq experimur in
somnis quando nob uidemur
reminisci. quasi egerimus aut
uiderimus qd nec egimus om¬
nino uidimus Et eo modo af¬

Expanded text:
in hac corporea luce circumadin hac corporea luce circumadjacent, cujus lucis capax eique congruens est creatus. Non enim et ipse ideo sine magistro alba et nigra discernit, quia ista jam noverat antequam in hac carne crearetur. Denique cur de solis rebus intelligibilibus id fieri potest, ut bene interrogatus quisque respondeat quod ad quamque pertinet disciplinam, etiamsi ejus ignarus est? Cur hoc facere de rebus sensibilibus nullus potest, nisi quas isto vidit in corpore constitutus, aut eis quae noverant indicantibus credidit, seu litteris cujusque, seu verbis? Non enim acquiescendum est eis qui Samium Pythagoram ferunt recordatum fuisse talia nonnulla quae fuerat expertus, cum hic alio jam fuisset in corpore: et alios nonnullos narrant alii, ejusmodi aliquid in suis mentibus passos: quas falsas fuisse memorias, quales plerumque experimur in somnis, quando nobis videmur reminisci quasi egerimus aut viderimus, quod nec egimus omnino nec vidimus; et eo modo af
Abbreviated transcription (Latin):
Inde plato ille filosofus
n obilis ꝑsuadere conatus
est: uixisse hic animas hominũ
&ante quã ista corpora gere¬
rent: &hinc ẽẽ qđ ea que di¬
untur reminis cuntur pocius
cognitã qua cognoscuntur
noua: R& tulit enim puerũ
quẽ dam nescio quẽ de geo¬
metrica in terrogatũ sic respon¬
disse tam quã eẽt illius peri¬
tissimus disciplinȩ Gradatim
quippe atq artificiose introga¬
tus : uidebat qđ uidendũ erat
dicebatq cqd̃ uiderat sed sire¬
cordatio hec ẽẽt rerũ antea
cognitarũ non utiq omnes uł
pene om̃s cũ illomodo int̾ro¬
garentur hoc possẽt: Non enim
om̃s in priori uita geo metre
fuer̃ cum tam rari sint ingene¬
re humano. ut uix possit aliqͥd
inueniri: Sed potius credendũ
est mentis intellectualis ita cõ¬
ditam ẽẽ naturã ut rebus in¬
telligibilibus naturalis ordine
disponente cõ ditore sub iuncta
sicista uideat in quadã luce sui
generis incorporea quẽ ad mo¬
dũ oculus carnis uideat quȩ

Expanded text:
nde Plato ille philosophus nobilis persuadere conatus est vixisse hic animas hominum, et antequam ista corpora gererent: et hinc esse quod ea quae discuntur, reminiscuntur potius cognita, quam cognoscuntur nova. Retulit enim, puerum quemdam nescio quae de geometrica interrogatum, sic respondisse, tanquam esset illius peritissimus disciplinae. Gradatim quippe atque artificiose interrogatus, videbat quod videndum erat, dicebatque quod viderat. Sed si recordatio haec esset rerum antea cognitarum, non utique omnes vel pene omnes, cum illo modo interrogarentur, hoc possent. Non enim omnes in priore vita geometrae fuerunt, cum tam rari sint in genere humano, ut vix possit aliquis inveniri: sed potius credendum est mentis intellectualis ita conditam esse naturam, ut rebus intelligibilibus naturali ordine, disponente Conditore, subjuncta sic ista videat in quadam luce sui generis incorporea, quemadmodum oculus carnis videt quae
Abbreviated transcription (Latin):
tre unigenitum. de utroq procedentẽ
& in utroꝙ ꝑ manentẽ. spm̃ sc̃m Nullũ
tribus anticipationis uel posteritatis inter¬
perium: Non increandis consilium. regen¬
dis. ꝑficiendisq creaturis auxilium. opus¬
q diuisum: Quic quid illic naturale est:
in disruptũ : quod ꝑsonale est. in confusum¬
sustantiam cõmutari: Trinitatis mysterio.
ut in dm̃ quod ex nobis susceptum fuerat
ꝑ ueniret. & illud quod numquam non fu¬
erat. idem semꝑ qđ fuerat ꝑmanerẽt: Ge¬

Expanded text:
tre Unigenitum, de utroque procedentem et in utroque manentem Spiritum sanctum, nullum tribus anticipationis vel posteritatis interperium; non in creandis consilium, regendis perficiendisque creaturis auxilium opusque divisum. Quidquid illic naturale est, indiruptum; quidquid personale est, inconfusumsubstantiam. Trinitatis mysterio que substantia: ut in Deum quod ex nobis susceptum fuerat perveniret, et illud quod nunquam non fuerat, idem quod semper fuerat permaneret.
Abbreviated transcription (Latin):
seruire. Pulchia inrebus laudandis. crea¬
torem bonoꝵ om̃iũ ammitari. & amandis
numquam talibꝰ implicari. Uni uersa in
q uelut ꝑitura despicere. futurȩ beatitudi¬
nis uitę ꝑhennibus bonis. infatigabilit̾ in hi

Expanded text:
mere; pulchris in rebus laudandis creatorem bonorum omnium te admirari, et amandis nunquam talibus implicari; universa in  peritura despicere, futurae beatitudinis perennibus bonis infatigabiliter inhi
Abbreviated transcription (Latin):
Facnos dnẽ sine elationes ueraces. Si ne
finctione humiles. sine dissolutione hyla¬
res. sine deiectione tristes. sine t̾rore ius¬
tos sine impietate rigidos sine crudelita¬
tẽ districtos. sine hebitudine bonos. Sine
effusione misericordes. Sine iactantia mi¬
tes. Sine simuttate pacificos. Absꝙ in sa¬
nia uigilantes. Sine stupore sanos. Sine am̃¬

Expanded text:
Fac me sine elatione veracem, sine fictione humilem, sine dissolutione hilarem, sine dejectione tristem, sine errore justum, sine impietate rigidum, sine crudelitate districtum, sine hebetudine bonum, sine effusione misericordem, sine jactantia mitem, sine simultate pacificum, sine insania vigilantem, sine infir