comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis p̾tĩtis ẽ. ꝓpitiandus ds̃. non ad hoc emendꝰ
quodã mͦ. ut ea sẽꝑ liceat impune cõmittere. Ne¬
mini enĩ dedit laxam̃tũ peccandi. quando mise-¬
rando deleat iã facta peccata: siñ satisfactio con-¬
De coridianis aut̃ breuib leuibq peccatis. sine
quib hec uita nͣ ducit᷑ c̃otidi ana oratio fideliũ
satisfacit. Eoꝵ ẽ enĩ dicere pat̾ nr qͥ es in celis. qͥ
iã patri tali regeneratisunt ex aqua & spũ scõ
Delet omĩno hec oratio minima & cotidiana pec¬
cata: &elet & illa aqͥb uita sideliũ & iã scelerate
gesta. sed penitendo in meliꝰ mutata discedit. si¬
qui dẽ quẽ admodũ ueracit᷑ dr̃. dimite nobis

Expanded text:
peccatis praeteritis est propitiandus Deus, non ad hoc emendus peccatis praeteritis est propitiandus Deus, non ad hoc emendus quodammodo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi, quamvis miserando deleat jam facta peccata, si non satisfactio conDe quotidianis autem brevibus levibusque peccatis, sine quibus haec vita non ducitur, quotidiana oratio fidelium satisfacit. Eorum est enim dicere: Pater noster, qui es in coelis , qui jam Patri tali regenerati sunt ex aqua et Spiritu sancto . Delet omnino haec oratio minima et quotidiana peccata. Delet et illa a quibus vita fidelium etiam scelerate gesta, sed poenitendo in melius mutata discedit, si quemadmodum veraciter dicitur: Dimitte nobis
Abbreviated transcription (Latin):
litate atq incorruptione munitũ. Iale aliquid
& iã post hanc uitã fieri incredibile non est. &
utrũ ita sit queri potest : & aut inueniri aut late¬
re. ñ nullos fideles pignẽ quendã purgatorium.
quanto magis minus ue ꝑeuntia dilexer̃. tanto tar¬
diꝰ citiꝰq saluari: ñ tam̃ tales de qualib dictũ est.
quod regnũ dei ñ possidebt̃. nisi conuenient᷑ pe¬
nicentib eadẽ crimina remutantꝰ. Conueni ent᷑
aut̃ dixi. ut steriles in elemosinis nonsint. quib tantũ
tribuit scriptura diuina: ut eaꝵ tantũmodo fructũ se
tatẽ sinistris. quando his dicturꝰ ẽ. uenite ben es ieti
patris mei ꝑcipite regnũ. illis aut̃ ite inignẽ ȩc̃nũ.
ane cauendũ ẽ ne quisꝗͣ existim& infanda illa crimi¬
na qualia qui agunt regnũ dĩ ñpossidebr̃. cottidie
ꝑpetranda. & elemosinis cotidie redimerda.
n meliꝰ q̃uippe uita mutanda. & ꝑ elemosinas de

Expanded text:
litatem, atque incorruptione munitum, tale aliquid litatem, atque incorruptione munitum, tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est. Et utrum ita sit quaeri potest, et aut invenire aut latere quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se icti Patris mei, percipite regnum. » Illis autem, « Ite in ignem aeternum . » Sane cavendum est, ne quisquam existimet infanda illa crimina, qualia qui agunt regnum Dei non possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimenda. In melius quippe est vita mutanda, et per eleemosynas de
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. De quo aꝑte alio loco scriptũ ẽ: uasa
siguli ꝓbat fornax. & homines iustos tẽptatiꝯiribulati.¬
onis. Iste ignis in hac interĩ uita facit quod apłs
ait. Suaccidat duob fidelib uni scilicet cogitan¬
tique sunt dĩ quomͦ placeat dõ. hoc ẽ edificanti
suꝑ xpm̃ fundam̃ tũ. aurũ. argentũ: lapides pa¬
osos. alteri aut̃ cogitanti ea que sunt mundi
quomͦ placeat uxori idẽ edificanti suꝑ sundamñ
tũ idẽ ligna fenũ stipulã. Illiꝰ enĩ opus non exuriarꝰ
quia non ea dilex̃ quorũ amnussione crũciet᷑. exuritͦ
aut̃ huiꝰ opꝰ. quoniã sine dolore non ꝑeunt. quec̃q ano.¬
re possessa sunt̃. Sed qm̃ alterutra conditione
ꝓposita eis potius mallet carere quã xpo. nectuno¬
re am ittenidi talia deserit xpm̃. quãuis doleat cũ
ami tat: saluus ẽ quidẽ. sic cam̃ quasi ꝑignem:
quia urit euͣ dolor rerũ quas dilexerat amissaꝵ.
sed non subuertit neq consumit: fundam̃ti stabi¬

Expanded text:
s, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti super Christum fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae mundi sunt, quomodo placeat uxori, id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit, quorum amissione crucietur; exuritur autem opus hujus, quoniam sine dolore non pereunt quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra conditione proposita, eis mallet carere quam Christo, nec timore amittendi talia deserit Christum, quamvis doleat cum amittit, salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem, quia urit eum dolor rerum quas dilexerat amissarum, sed non subvertit, neque consumit fundamenti stabi
Abbreviated transcription (Latin):
SANE qui sceleratissime uiuunt nec curant tale
uitã moresq corrigere. & intͣ ipsa facinora & flagita
sua elemosinas frequentare non cessant. frustra
& ecce omĩa munda sunt uobis. Hoc eni quã late
pateat non intelligunt. Sed ut intelligant: ad¬
tendant quib dixerit. Nempe in euangelio sic
scriptũ ẽ. Cũ loqueret᷑. rogauit illũ quidã pha-¬
riseus ut pranderet apud se. & ingresus recubiuit

Expanded text:
Sane qui sceleratissime vivunt, nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra et ecce omnia munda sunt vobis. » Hoc enim quam late pateat non intelligunt, sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: « Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus, ut pranderet apud se. Et ingressus recubuit
Abbreviated transcription (Latin):
intꝰ ẽ fecit.: Ueru̾tam̃ quod suꝑẽ. date elemosinam:
& ecce omĩa munda sunt uobis. Itane hoc intellectu¬
ri sumꝰ. ut phariseis ñ habentib fidẽ xpĩ. & iã siñ in eũ cre.¬
diderint. nec renati fuerint ex aqua & spũ scõ.
niunda sint omĩa tantũ si elemosinas dederint si cuti
istã eas danclas putant : cũ sint in mundiomnes quos
ñ niundat fides xpi. dequa scriptũ ẽ: mundans fide cor¬

Expanded text:
intus est fecit? Verumtamen quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . » Itane hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiam si non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu sancto, munda sint omnia: tantum si eleemosynas dederit, sicut isti eas dandas putant? cum sint immundi omnes, quos non mundat fides Christi. De qua scriptum est: Mundans fide cor
Abbreviated transcription (Latin):
sit difficile. sicut difficile erat. quan do inimicicias
nitenti ex corde dimittit. nullo mͦ existimer ad nõ¬
sua peccata dimitti: qm̃ mentiri ueritas ñ potest.
Quẽ uͦ euangelii lateat auditorẽ siue lectorẽ quis dis¬
rit ego sũueritas. qui cũ docuisset orationẽ hanc ineã
positã sententiã uehem̃t᷑ cõm̃dauit dicens. Si enim
dimiseritis hominib peccata eoꝵ. dimitet & uob

Expanded text:
sit diffsit diffittenti ex corde sua peccata dimitti, quoniam mentiri veritas non potest. Quem vero Evangelii lateat auditorem, sive electorem quis dixerit: Ego sum veritas? Qui cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam vehementer commendavit, dicens. Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vob
Abbreviated transcription (Latin):
bene fcite his qui uos oderunt : orate ꝓ eis qui uos
ꝑsecunt᷑. Sed qnĩ ꝑfectoꝵ st̃ ista filioꝵ dĩ. quoqui dẽ
se debet om̃ĩs fidelis extendere. & humanũ animum
adhuncaffectũ orandodm̃ sec̃q agendo luctandoq ꝑ¬
ducere: tam̃ quia hoc tã magnũ bonũ tantę mulcitu¬
dinis ñ est quantã credimꝰ exaudiri cũ inoratione
dr̃. dinutte nobis debita nr̃a sicũt & nos dimittimꝰ¬
dimictimꝰ debitorib nostris: ꝓculdubio uba spon-¬
sionis huiꝰ ĩplent᷑. si homo quiñdũ ita ꝓficit. ut iã
diligat in imicũ. tam̃ quando rogant᷑ ab homine
qui peccauit ineũ ut ei dimictat. dimittit ex cor-¬
de. quia & iã sibi roganti utiq uult dimiti. cũ orat
& dicit. sicut & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. idẽ sic
dimicte debita nr̃a rogantib nobis. sicut & nos di¬
inquẽ peccauit hominẽ rogat. si peccato suo mouetur
ut roget. ñ ẽ adhu̾c depu candus inimicꝰ ut eũ diligere

Expanded text:
t orate pro eis qui vos persequuntur . Sed quoniam perfectorum sunt ista filiorum Dei, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere: tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantam credimus exaudiri, cum in oratione dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; procul dubio verba sponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit, ut jam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum, ut ei dimittat, dimittit ex corde: quia etiam sibi roganti utique vult dimitti, cum orat et dicit, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; id est, Sic dimitte debita nin quem peccavit, hominem rogat, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere
Abbreviated transcription (Latin):
tui eẽ peccato. quia in morte xp̃i baptizati sumꝰ.
ꝓfecto & paruuli qui baptiz ant᷑ in xp̃o peccato
moriunt᷑. quia in morte ipsiꝰ baptiz ant᷑. Nullo
eñ excepto dictũ est quic̃q bapti ⁊ ati sumꝰ uxp̃o¬
tħu in morte ipsiꝰ baptiz ati sumꝰ. Etido dictũ ẽ
ut ꝓbaret᷑ mortuos nos cẽ̾ peccato. Cui aut̃ pec¬
cato paruuli renascendo moruint᷑. nisi qd nascen¬¬
do traxer̃. Ac ꝑhoc & iã ad ipsos ꝑtinet quod
seqͥt᷑ dicens. cõsepulti enĩ sumꝰ illi ꝑ baptis mũ
in mortẽ. ut quẽ ad modũ surrex̃ xp̃s amortuis

Expanded text:
tui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus, profecto parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo enim excepto dictum est, quia quicunque baptizati sumu in morte ipsius baptizati sumus, et ideo dictum est, ut probaretur mortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: Consepulti enim sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Christus a mortu
Abbreviated transcription (Latin):
Icẽq angłi quis explicet : qualib corporib apparue¬
rint hominib. ut ñ solũ cernerent᷑ uerũ etiam
tangerent᷑. & rurs ñ solida corpulentia s spũali
potentia quasdã uisiones ñ oculis corporeis sed spũ-¬
alib uł mentib ingerant. uł dicant aliquio ñad
aurẽ forinseoꝰ. s itꝰ animȩ hominis & iã ipsi ibidẽ¬

Expanded text:
Itemque angeli quis explicet cum qualibus corporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis corporeis, sed spiritualibus, vel mentibus ingerant, vel dicant aliquid non ad aurem forinsecus, sed intus in animo hominis, etia
Abbreviated transcription (Latin):
indie sepulturȩ in matrẽ om̃iuĩ: ut & iã pariu¬
los uideamꝰ pꝰ lauacrũ sgenerationis diũsoꝵ ma¬
loꝵꝰ afflictione cruciari. ut intelligamꝰ totũ qđ
salutarib agit᷑ sacram̃tis magis adspe̾ futoe
bonord quã adrecentionẽ uł adeptionẽ psentiũ
ꝑtinere. Mlulta etiã hic uilent᷑ ignosci & nuilis

Expanded text:
ulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosc
Abbreviated transcription (Latin):
Q uo mͦ gͦ phariscis omiã munda eent si elemosinas darent.
credere atq in eius gratia renasci nolussent. Et
cam̃ uerũ ẽ quod audier. date elemosina: & ec ce
dare elemosinã: a se ipso debet inciꝑe. & eã sibi
pͥmũ dare. Est enĩ elemosina opꝰ miscdiȩ. uerissi.¬
meq dictũ est: miserere animȩ tuę placens dõ.
plicet. q̃d nascendo con traximꝰ.¬
ec est pͥma lemosina quã nobis dedimus. qmͣ nos ipsos
miseros ꝑ miserantis dei misericordiã requisiuimꝰ. iustũ
udiciũ ciꝰ confitentes quo miseri effecti sumꝰ: dequo dicit
apostolus. Iudicuĩ quidẽ ex uno incondẽpnanonẽ & magi

Expanded text:
 omnia Pharisaeis munda essent, si eleemosynas darent, credere, atque in ejus gratia renasci noluissent? Et tamen verum est quod audierunt: « Date eleemosynam, et ecce dare eleemosynam, a seipso debet incipere et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo . plicet quod nascendo contraximueleemosyna, quam nobis dedimus, quoniam nosmetipsos miseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus. De quo dicit Apostolus: « Judicium quidem ex uno in condemnationem ; » et
Abbreviated transcription (Latin):
siopeccatorũ. Per hanc enĩ stat ȩccła quȩ int̾ris est.
E oanenonpenit id quos pierat. cr inuenti ẽ. Excepto
quuppe baptismatis munere: quod cont᷑ peccatũori¬
ginale donatũ ẽ. ut quod generatione ade adtẽ
pa e. regeneratione detrabat᷑. & tam̃ actiua quoq
pecata quecd corde ore oꝑe cõmissa iuenerit collit:

Expanded text:
nim stat Ecclesia quae in terris est. Per hanc non perit, quod perierat, et inventum est. Excepto quippe baptismatis munere, quod contra peccatum originale donatum est, ut quod generatione attractum est, regeneratione detrahatur; activa quoque peccata, quaecunque corde, ore, o
Abbreviated transcription (Latin):
angłis congruunt: & iã sicredat᷑ bonꝰ. non ẽerror xp̃i.¬
anȩ fidĩ periculosus aut morbidus. Cũ uero ꝑ hec ali¬
ena adsua incipit ducere: tunc eũ dinoscere necire
posteũ. magna & necessaria uigilantia est. Sed qͦmͦ
eiꝰ euadere. nͥ regat atq tueat᷑ dc̃ : et ipsa huiꝰ rei difi¬
cultas adhoc ẽ utilis ne sit spes sibiqͥsq aut homo al.¬
t̃ alteri: s as̃ suis onũb. Id enĩ nobis pociꝰ expedire
ꝓrsꝰ pioꝵ ãbigit nemo. Nec gͦ que quȩ in scĩs anglis¬
& urtutib dĩ ẽ. ȩccła tc̃ nobisisicuti ẽ in nocescet:
cũ ei cũiuncti fueri mꝰ infineadsimul habendã bea¬
titirdinẽ sẽpitñã. Ista uͦ que ab illa ꝑegri natur in
t̾ris. eo nobis notior ẽ. quod inu illa sumꝰ &. quia honui.¬
nũ ẽ. qõ & nos sumus. N ec sanguine mediatoris
nullũ habentis peccatũ : ab omĩ ẽ. redẽpta

Expanded text:
angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error Chrisangelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error Christianae fidei periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia opus est.  evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nemo. CAPUT et Virtutibus Dei est Ecclesia, tunc nobis sicuti est innotescet, cum ei conjuncti fuerimus in finem, ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus. Haec sanguine Mediatoris nullum habentis peccatum, ab omni redempta
Abbreviated transcription (Latin):
mes. uł appareant in somnnis & colloquant᷑ more som.¬
niorũ. habemꝰ quipperieuanglio. Ecce angelus
dnĩ apparuit illi in somnis dicers. His enĩ modis
uelud indicant se angłi contractabilia corpora non
habere : faciuntq difficillimã questionẽ. quomͦ pa-¬
tres eis pedes lauer̃. qͦmͦ iacobcũ angelo tã solida
concͤcta tione luctatꝰ sit. Cũ ista querunt᷑. & ea
sicut potest quisq coniectat. non in utiliter
exercent᷑ ingenia. si adhibeat᷑ disceptatio mode¬
rata & absit error opinantiũ se scire qd̃ nesciunt:
Quid enĩ opꝰ ẽ. ut hec atq huiꝰ modi firmentur uel
negent᷑. uł definiant᷑ cũ discrimine. quando aine eri.
nas transfigurat uelut in angłm lucis. ne fallendo ad
aliqua ꝑnitiosa seducat.Nam quãndo sensus corpotis
fallit. mentẽ uͦ non mouet auera rectaq sententia. ͦ
quisq uitã fidelẽ gerit. nullũ ÷ in religione ꝑiculũ.
uł cũ se bonũ singens ea facit siue dicit. que bonis

Expanded text:
me. Vel appareant et in somnis, et colloquantur more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint , quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione luctatus sit . Cum ista quaeruntur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur ingenia, si adhibeatur disceptatio moderata, et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est ut haec atque hujusmodi affirmentur, vel negentur, vel definiantur cum discrimine, quando sine criminas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculufacit vel dicit, quae bonis
Abbreviated transcription (Latin):
quunt. & eius lauacro in eccła bapti ⁊ ant᷑. nec ab ea
ullo scismate uł heresi p̾cidunt᷑. in quantislibet
scelerib uiuant. que nec diluant penitendo. nec
elemo sinis redimant: sed in eis usq ad huius
uite ultimũ diẽ. ꝑtina cissime ꝑfeuerent. salu
futiꝰ ꝑ ignẽ. licet ꝓ magnitudine facinoꝵ atq fla¬
gitioꝵ diuiꝰno non tam̃ ȩm̃o igne punituri. Sed
qui hoc credunt. & tam̃ catholici sunt. humana
quadã beniuolentia mͥ falli uident᷑. Nã duuna¬
scriptura aliud consulta respondit. L ibrũ aut
de hacquestione conscripsi. cuiꝰ titulus ẽ de fide
& opib. ubi sed̾m scripturas scas quantũ dõ adiuuante
potui demonstraui eã fidem saluos facere quã sats

Expanded text:
quunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi, eam fidem salvos facere, quam satis
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinaꝵ. que cũ facimus adiuuamur
ex corde dimittimꝰ quod in nos quisq peccauit. O mus
enĩ magnũ ẽ. gͣ eũ eẽ beniuolũ. siue & iã beneficum.
quitͥ nichil malifecerit. Illud multo gradius & ma¬
gnificentissime bonitatis ẽ ut tuũ qͦq inimicũ diligas.
& ei qui cibi malũ uult. & si potest facit : cubonũ sẽꝑ¬

Expanded text:
eleemosynarum, quae cum facimus, adjuvamur eleemosynarum, quae cum facimus, adjuvamur ex corde dimittimus, quod in nos quisque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum, sive etiam beneficum, qui tibi mali nihil fecerit: illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum
Abbreviated transcription (Latin):
esuꝑienti eybũ sitienti potũ. nudo uestimꝰ tin
peregri nãti hospitiũ fugienti latibulũ egroli
cdluso uisitationẽ. captiuo redeptionẽ debili siuie¬
tionẽ. cȩco deductionẽ. tristi consolationẽ ao
sano medelã. erranti iuã. deliberanti consiliun
as quod cuuq necessariũ ẽ. incligenti: uerĩ auuu
qui dat ueniã peccanti. elemosinã dat. E t quiet̃¬
dat uerbere inquẽ potestas dat᷑ uł coercet aliqu
discipliuia: & tamen peccatũ eius quod abillo lauis
aut offensus ẽ. dimitat ex corde. uel orat uta
dimitat᷑. non solũ in eo quod dimitut atqͥ at
uerũ &iã ieo quod corripit. & aliqua em̃ daco¬
nia pęna plectit. elemosinã dat. quia misidian
prestat. Multa enĩ bona prestant᷑ in uitis. quin¬
do eoꝵ consulit᷑ utilitati: non uoluncati qua
ipsi sibi inuenunt᷑ eẽ inimici. amici u eoꝵ po
tꝰ uliquos in imicosputant. & reddunt erran¬
do mala ꝓbonis. cũ reddere malaxpi anus non
debeat nec ꝓmalis. Nulta itaq genera sunt

Expanded text:
esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegro vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliberanti consilium, et quod cuique necessarium indigenti, verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat. Et qui emendat verbere, in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus quod ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat; quia misericordiam praestat. Multa enim bona praestantur invitis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati: quia ipsi sibi inveniuntur esse inimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala christianus non debeat nec pro malis. Multa itaque genera sunt
Abbreviated transcription (Latin):
grã habundet. & dixerat. simortui sumꝰ pecca¬¬
to. quomodo uiuimꝰ in eo: Atq ut ostender&
mortuos nos eẽ peccato subiecerat. an ignoratis
qm̃ quic̃q baptiz atisumꝰ in xp̃o iħu. in morte
il liꝰ baptizati sumꝰ. Sic itaq totũ locũ clausit
ut cȩpit. Mortẽ qͥppe xp̃i sic insinuauit. ut¬
to nisi carni. in qua erat ñpeccatũ sed similitu
do peccati. & idõ nomine appellata peccati:
bapti atis itaq in mortẽ xp̃i. inqua ñ soli ma¬
iores. uerũ & iã paruuli baptizant᷑: ait. Sic
uos mortuos eẽ peccato. uiuere aut̃ dõ in xp̃o
iħu. Quicquid igͥ gestũ ẽ in cruce. xp̃i. in se¬¬
pultura. in resurrectione t̃cio die. Ina scensi¬
one incȩlũ. & sede ad dexterã patris. ita gestũ
est. ut his reb ñ mystice tantũ dictis. s & iã
gestis configuret᷑ uita xp̃iana. ꝗ̃ hic gerit᷑.

Expanded text:
xerat: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet nos mortuos esse peccato, subjecerat: An ignoratis, quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte illius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit; mortem quippe to, nisi carnis in qua erat, non peccatum, sed similitudo carnis peccati, et ideo nomine appellat peccati? Baptizaris itaque in morte Christi, in qua non soli majores, verum etiam parvuli baptizantur. Ait: Sic os mortuos esse peccato; vivere autem Deo, in Christo Jesu. » Quidquid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sessione ad dexteram Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur.
Abbreviated transcription (Latin):
ñsolũ ex parte qua ꝑegrinat᷑ int̾ris. a solis ortu
uetustatis cantats canticũ nouũ: uerũ & iã
ex illa quȩ in cęlis sẽꝑ ex quo condita ẽ. cohesit
dgnec ullũ malũ sui casus experta ẽ. Hec inscĩs an-¬
głis beata ꝑsistit & suȩ parti peregrinanti sic opor¬
cet opitulat᷑. quȩ utraq una erit cͥsorcio ȩt̾nita¬
tis. & nc̃ una est uinculo caritatis: que tota in-¬
stituta est ad colendũ dm̃. Unde nectota neculla
pars eius uult secoli ꝓđo. nec cuiquã eẽ dr̃ ꝑtinen-¬
ti ad tẽplũ dĩ quod edificatur exdis quosfacit ñfac-
creatura racionalis eẽt. Ipsa est enĩ sũma creatura
Et id̾o in regula sidĩ ñ poneret᷑ ante ȩccłam. quia
& ipse ad eccłam ꝑtineret in illa eiꝰ parte que inçȩ-¬
lis ẽ. nec haberet tẽplũ sed &iã ipse tẽplũ esset.

Expanded text:
non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu vitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Haec in sanctis Angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio aeternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quae tota instituta est ad colendum unum Deum. Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur ex diis quos facit non facreatura rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in illa ejus parte quae in coelis est. Nec haberet templum, sed etiam ipse templum esset.
Abbreviated transcription (Latin):
no scđ̃m quod dictũ ẽ. ds̃ in nomine tuo saluũ
mefac: & in uurtute tua uidica me. ꝑ uidiciũ
qͥppe dĩ fit ipsabonoꝵ maloꝵq discretio. ut libas¬
di amalo ñ ꝑdendi cũ malis boni addexterã segre¬
gent᷑. ꝓpt̃ qd illeclamat. udi came ds̃. & quod dixe¬
rit ueluð exponens & discerne inquit causã
ũ aut̃ de iħu xp̃o filio dĩ unico dnõ nr̃o quo
ad breuitatẽ c̃fessionis ꝑtinet dixerimꝰ. aduin.¬
cõpleat᷑ quȩ dẽ ẽ. Deinde scã cõmemorat᷑ ȩccła.
Unde dat᷑ intelligi rationalẽ creaturã ad ierłm
liberã ꝑ tinentẽ. pꝰ cõmemorationẽ creatoris
idẽ sũ mȩ illiꝰ trinitatis fuisse subdendã. Qm̃
quic qͥ d de homine xpo dictũ est: ad unitatẽ ꝑ¬¬
sonȩ unigeniti ꝑtinet. Rectꝰ itaq confessionis
ordo poscebat ut trinitati sub uingeret᷑ eccła.
tãquã habitatori domꝰ sua. & dõ tẽplũ suũ. &
conditori ciuitas sua. quȩ tota hic accipienda ÷

Expanded text:
m quod dictum est, Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me . Per judicium quippe Dei fit ipsa bonorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni ad dexteram segregentur . Propter quod ille clamabat, Judica me, Deus: et quid dixerat velut exponens, Et discerne, inquit, causam um autem de Jesu Christo Filio Dei unico Domino nostro, quod ad brevitatem Confessionis pertinet, dixerimus, adjuncompleatur, quae Deus est: deinde sancta commemoratur Ecclesia. Unde datur intelligi rationalem creaturam ad Jerusalem liberam pertinentem , post commemorationem Creatoris, id est summae illius Trinitatis, fuisse subdendam. Quoniam quidquid de homine Christo dictum est, ad unitatem personae Unigeniti pertinet. Rectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut Trinitati subjungeretur Ecclesia, tanquam habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda est,
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ est. et uiuos uidicatu rꝰ & mortuos. ñꝑti¬
net aduitã nr̃am que hic gerit᷑: quia nec in reb
gestis eiꝰ ẽ. sed infine scłi gerendis. Ad hoc ꝑ¬
Duob aũ modis accipi potest quod uiuos & mor-¬
tuos udicabit. siue uiuos intelligamꝰ quos
hio nondũ mortuos. sed adhuc inista carne
uiuentes inuenturꝰ est eiꝰ aduentꝰ: mortuos aut̃
qͥ ecorpore pͥꝰ quã ueniat exier̃ ł exiturist᷑.
siue uiuos iustos mortuos iniustos: qm̾ iusti¬

Expanded text:
turus est, vivos judicaturus ac mortuos, non pertinet ad vitam nostram quae hic geritur; quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pbus modis accipitur, quod vivos et mortuos judicabit. Sive vivos intelligimus quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos autem qui de corpore priusquam veniat, exierunt vel exituri sunt. Sive vivos justos et mortuos injustos, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
de illaq̃ in celo est. adfirmare quid possumus.
nisi quod nullꝰ in ea malꝰ est. necquisquã dei-¬
ceps inde cecidit. aut casurꝰ est ex quo d̃ angłis
percantib ñ pepertit.: sic̃ scribit apłs petꝰ.
sed carterib caliginis inferi retrudens tradi
se habeat beatissima illa & suꝑnaso cietas.
que ibi sint difficentiȩ p̃posituraꝵ. ut cũ
om̃s cãquã generali nomine ñcupentur.
sicͣ in epła ad hebreos i egimꝰ. cuienĩ angłoꝵ
dixit aliquando sede ad extris meis. hocqͥppe
mͦ significauit oñs uniũsalit̃ angłos dici:
sint illic tam̃ archangłi. & utrũ iłe archan¬
głi appellent᷑ uirtutes. atq ita dictũsit.
cõplexus dicendo. siue sedes siue dñationes
suie pͥncipatꝰ siue potestates. dicant qͥ posst̃. sitam̃
posst̃ ꝓbare qd̃ dicunt. ego ne ista ignorare confireor.
Eri ne illud quidẽ certũ habeo. utrũ adean dẽ soti-¬
etatẽ ꝑtineant sol de sole & luna uł corporib angłoꝵ¬

Expanded text:
de illa quae in coelo est, affirmare quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis ise habeat beatissima illa et superna societas, quae ibi sint differentiae praepositurarum, ut cum omnes tanquam generali nomine Angeli nuncupentur sicut in Epistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Angelos dici, sint tamen illic Archangeli: et utrum iidem Archangeli appellentur Virtutes; atque ita dictum sit, tolus esse complexus, dicendo, Sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates , dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeo, utrum ad eamdem societatem pertineant sol et l
Abbreviated transcription (Latin):
natũ adãpnatione liberari. Dequa ꝑunũ hominẽ
pena & punũ hominẽ grã cũ locutꝰ fuisset. quan:¬
tũ illi epłȩ suȩ loco sufficere uidicauit: ocindesa¬
cri baptismatis in cruce xpi grande misteriũ o¬
nis peccati similitudinẽ. ut quẽ admodũ in illa
uera mors facta est. sic in nobis uera remissio pe¬
catoꝵ. & quẽ ad modũ in illo uera resurrectio. ita
innobis uera ustificatio. Ait eni. Quid g dicemnꝰ:
ꝓpt̃ habundantiã gr̃e consequendã in peccato
sit ꝑmanendũ. sed respondit. Absit. Atq sub-¬
iecit si mortui sumꝰ peccato. qͦmͦ iuuimꝰ in eo.
Oeinde ut ostenderet mortuos nos eẽ peccato:
In ignoratis de baptismo paruulorum. XXX.

Expanded text:
ibus. De qua per unum hominem poena et per unum hominem gratia cum locutus fuisset, quantum illi Epistolae suae loco sufficere judicavit, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium conis peccati similitudinem: ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait enim, Quid ergo dicempropter abundantiam gratiae consequendam in peccato sit permanendum. Sed respondit, Absit: atque subjecit, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Deinde ut ostenderet nos mortuos esse peccato: An ignoratis,
Abbreviated transcription (Latin):
niat. Sed de peccatis alioꝵ parentũ quibꝰ ab ipso
adã usq ad patrẽ suũ ꝑ genitoribꝰ suis quisq
succedit. non inmerito disceptari potest. utrũ
om̾iũ malis actibꝰ ⁊ multiplicatis delictis
originalib qui nascit᷑ implicet᷑. ut tanto peiꝰ

Expanded text:
niat. niat. Adam usque ad patrem suum progeneratoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest: utrum omnium malis actibus et multiplicatis delictis originalibus qui nascitur implicetur, ut tanto
Abbreviated transcription (Latin):
isrł parabolã illã. patres manducauer̃ uuã acer.¬
renascit᷑: ut soluat᷑ ineo quicqͥd peccati: cũ quo
nascit᷑. Nam peccata que male agendo pꝰea cõmit¬
tunt᷑ possunt & penitendo sanari. sic̃ etiã post
baptismũ fieri uidemꝰ. Et ꝑ hoc ñ est instituta re-¬
generatio. nisi quia uiciosa est generatio. usq adeo
ut &iã delegitimo matrimonio ꝓcreatꝰ dicat. in-
iniquitatib conceptꝰ sũ: & inpeccatis mat̾ mea
me inutero aluit: neq hic dix̃. in iniquita te
ł inpeccato. cũ & hoc recte dici posit: sed iniqui¬
tates & peccata dicere maluit. quia & in illo
uno quodin om̃s homines ꝑtransut. atq tã mag¬
nũ ẽ. ut eo mu taret᷑ & conũteret᷑ in necessitatẽ
mortis humana natura. repperuint᷑ sic̃ sup dis-¬
serui plura peccata. & alia parentũ. quȩ & si non
ita possunt mutare naturã. reatu tam̃ obligant
filios. nisi gratuita grã & miscd̃ia diuina subue-¬

Expanded text:
Israel parabolam illam: "Patres manducauerunt uuam acerIsrael parabolam illam: "Patres manducauerunt uuam acerrenascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post Baptismum fieri videmus. Ac per hoc non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Neque hic dixit, In iniquitate, vel peccato, cum et hoc recte dici posset: sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia et in illo uno, quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est, ut eo mutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata, et alia parentum, quae etsi non ita possunt mutare naturam, reatu tamen obligant filios, nisi gratuita gratia et misericordia divina subve
Abbreviated transcription (Latin):
trauit inmundũ. & in om̃s homines ꝑtransit.
ꝓpt̾ q̃d etiã paruuli bapti ⁊ ant᷑. possint intel.¬
ligi plura peccata: sumũ ipsũ in sua quasi m̃ bra
singła diuidat᷑. N ã & suꝑbia est illic. qua homo
insua potiꝰ eẽ quã indĩ potestate dilex̃. Et saclegi¬
ũ. quia dõ ñ credidit Et̃ homicidiĩ. quia sep̃.¬
cipitauit in mortẽ. &̾ forni catio spũ alis. quia
in tegritas m̃tis humanȩ: serpentina suasione
corrupta ẽ. Et furtũ. quiacib ꝓhibitꝰ usurpatꝰ
est. Et auaricia. quia plusquã sufficere illi de¬
buit appetitit. Et siquid aliud in hoc uno ad.¬
misso diligenti consideratione inueniri potest.
diuina sentencia reddã peccata patrũ infilios
tenet eos utiq antequã ꝑ regenerationẽ ad tes:¬
tamentũ nouũ incipiant ꝑ tinere. Quod testam̃.¬
tũ ꝓpħabat᷑ cũ diceret᷑ ꝑ eechielẽ ñ accepturos
filios peccata patrũ suoꝵ. nec ulterius fturã in

Expanded text:
travit in mundum, et in omnes homines pertransiit, propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se praecipitavit in mortem; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia prohibitus usurpatus est cibus; et avaritia, quia plus quam sufficere illi debuit appetivit, et si quod aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione poterit inveniri. diuina sententia "Reddam peccata patrum in filios" tenet eos utique antequam per regenerationem ad Testamentum Nouum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur cum dicitur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum nec ultra futuram in
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ crucis eiꝰ siuie quȩ int̾ris sunt siue q̃ in celis
Paxista p̃cellit sicut scriptũ ẽ. omẽm intellectĩ neq
sciri anobis. nͥ cũ ad eam ueneripiꝰ potest. Quomͦ enum
pacificant᷑ celestia nisi in nobis. idẽ concordandono.¬
biscũ: Nã ibi sẽꝑ ẽ pax. & int̾se uniũsis intelledi¬
alib creaturis: & cũ suo creatore. Que pax p̾cel

Expanded text:
sanguinem crucis ejus, sive quae in terris sunt, sive quae in coelis. sanguinem crucis ejus, sive quae in terris sunt, sive quae in coelis. Pax ista praecellit, sicut scriptum est , omnem intellectum, neque sciri a nobis, nisi cum ad eam venerimus, potest. Quomodo enim pacificantur coelestia, nisi nobis id est, concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax, et inter se universis intellectualibus creaturis, et cum suo creatore; quae pa
Abbreviated transcription (Latin):
głis sit quicquid hominũ ꝑ eius mortẽ redimitur.
& liberat᷑ amalo: qm̃ cũ eis quodã mͦ redit ingra¬
tiã post in unicias. quas int̾ homines & scõs angłos
peccata fecer᷑: & ex ipsa hominũ redẽptione. ruine illius
de dõ. cuiꝰ ueritatis ȩtna contẽplatione beati st̃. quan.¬
tos in numeri supplem̃tũ de genere humano inte.¬
gritas illiꝰ ciuitatis expectet. Propt̃ hoc ait apłs.
instaurari omia inxp̃õ que in celis suñ. & que in t̾ris.
In ipso instaurant᷑ quippe que incęlis sunt. cũ id qđ
inde in angłis lapsũ ẽ. ex hominib reddit᷑. Instau¬
rant᷑ aut̃ que intr̃is sunt : cũ ipsi homines qui p̃desti
natisuns in et̾nam uitã. a corruptione uetustatis
renouant᷑. Ae sic ꝑillud singłare sacrificiũ. inquo
mediator ẽ imolatꝰ. quod unũ multe in lege uic¬
ait. in ipso conplacuit omẽm plenitud inẽ habita.
re. & ꝑ eũ reconciliari om̃ia in ipso: pacificans per

Expanded text:
elis fit, quidquid hominum per ejus mortem redimitur et liberatur a malo, quoniam cum eis quodammodo redit in gratiam, post inimicitias quas inter homines et sanctos Angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redemptione ruinae illius de Deo, cujus veritatis aeterna contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis exspectet. Propter hoc ait Apostolus instaurari omnia in Christo, quae in coelis sunt, et quae in terris, in ipso . Instaurantur quippe quae in coelis sunt, cum id quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur: instaurannati sunt ad aeternam vitam, a corruptionis vetustate renovantur. Ac sic per illud singulare sacrificium in quo Mediator est immolatus, quod unum multae in Lege vicdicit, In ipso complacuit omnem plereconciliare omnia in ipsum, pacificans per
Abbreviated transcription (Latin):
interciã ⁊ quartã generationẽ deꝰ peccatis
parentũ. eoꝵ posteris cõminet᷑. qr irã suã qͣntũ
adꝓgeneratoꝵ culpas ñ extendit ulterius
moderatione miserationis suȩ. ne illi qͥbus re¬
generationis grã ñ confert᷑. nimia sarcina in
ipsa ȩt̾na dãpnatione sua p̾merent᷑. si cogerent᷑
ab initio generis humani om̃iũ p̃cedentiũ pa.¬
rentũ suoꝵ originalit̾ pecã contͣhere. et pę-¬
nas ꝓ eis debitas pendere. analiquid aliud de
re tanta scripturis sanctis diligentiꝰ ꝑscruta.¬
tis atq tͣctatis ualeat uł ñ ualeat repperim.
temere adfirmare ñ audeo. Illud tam̃ unũ pei¬
catũ quod tã magnũ in loco & abitu tante feli

Expanded text:
ationem de peccatis parentum eorum posteris comminetur , quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae, ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temere affirmare non audeo. CAPUT XLVIII. 14. Peccatum o
Abbreviated transcription (Latin):
les angłis dĩ fuerimꝰ. dinc quẽ admodũ ipsi iude.¬
bimꝰ ficie ad faciẽ: tantãq pacẽ habebimꝰ erga
eos. quantã & ipsi erga nos. quia tantũ eos dilec¬
turi sumꝰ. quantũ ab eis diligim᷑. Itaq pax eoꝵ
nota nobis erit. quia & nr̃a talis ac tanta erit:
nec p̃ cellet tunc intellectũ nrm̃. Dĩ uͦ pax que ili
ẽ erga eos. & nostrũ & illoꝵ intellectũ sine dubi¬
tatione pͣcellit. De ipso quippe beata est ratio.¬
nalis ereatura. quec̃q beata est. non ipse de
illa. Unde scd̾m hoc meliꝰ accipit᷑ quõd scripitũ ẽ.
pax dĩ que p̃cellit omẽm intellectũ: ut in eo q̃d dix̃¬

Expanded text:
les Angelis Dei fuerimus ; tunc quemadmodum et ipsi, videbimus facie ad faciem ; tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos; quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra talis ac tanta erit, nec praecellet tunc intellectum nostrum: Dei vero pax quae illic est erga eos, et nostrum et illorum intellectum sine dubitatione pnabilis creatura, quaecunque beata est; non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur quod scriptum est, pax Dei, quae praecellit omnem intellectu
Abbreviated transcription (Latin):
adbeniuolentiã. Etquãꝗͣ tẽporalia non dili¬
homi nb consulit. sicqualit᷑ non potest omib. Qua¬
re si aliquẽ familiariũ suoꝵ p̾ptiꝰ quã quelibe
allo quit᷑: non eum magis diligit. sed ad eũ maio¬
tat enĩ tẽpori deditos. canto meli. quanto ipse
riter diligit. ꝓdesse non possit. nͥ coniunctiorib

Expanded text:
ad benevolentiam: et quanquam temporalia non dilihominibus consulit, si aequaliter non potest omnibus. Quare si aliquem familiarium suorum promptius quam quemlibet alloquitur, non eum magis diligit, sed ad eum habetat enim tempori deditos tanto melius, quanto ipse riter diligit prodesse non possit, nisi conjunctior
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est oportet muitus eẽ hereses ut ꝓbati mani¬
festi fiant in ceruosi ĩutam etiã isto duinȩ piu¬
dentiȩ beneficio. Ex his eiũ hominib heretici.
siunt: qͥeciã si e̾e̾nt ineccłia nichilominꝰ errarent
Cũ aut̃ foris suneiꝰ plurimũ ꝓsunt:. non uerũ doco¬
do quod nescuunt. sechad uerũ querendũ carnales
& ad uerũ aperiendũ. spũales catholicos ȩxcitando
Sunt enĩ in numerabiles inscã ȩccłia dõ ꝓbati iuri

Expanded text:
rtet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos, utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiam, si essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt, sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in sancta Ecclesia Deo probati viri
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ posse. q ñ eisdẽ sacram̃tis tenetur popte nr̃
quib uidei tenebantur. uł ad huc teuentur. pot̾
dicere. non posse fieri. ut unꝰ pat̾ familias uistissi¬
mꝰ aluid imꝑet eis quib seruicutem duriorem ut¬
lem iudicat. Aliud eis quos in filioꝵ gradũ adopta¬
re dignatur. Si aut̃ p̃cepta uitȩ mouent. qđ n
uegere lege minora sunt. in euangłio maiora. &
idõ putat᷑ non ad unũ dñ utiaq ptinere. pocest
quihoe putat ꝑturbari. si unus medicus alia ꝑ
ministros suas inbecilliori aua ꝑ sepsi. ualen¬
ciorib ꝑ̃ cipiat. ad reparandã ut oprcin endor
salutẽ. Ut enĩ ars medicine cũ eidẽ maneat
neq ullo pacto ipsa mutetur. mutat ram p̃cepta
lng uentib. quia mutabilis est nra ualitudo ita
diuina pudentia cũ sit ipsa om̃ino in cõmucabi
lis nutabili tam̃ creaturȩ uarie sabuesit icp
auifici te morboꝵ aliis aua uibet alt uet it. ut

Expanded text:
esse posse, quia non eisdem sacramentis tenetur populus noster, esse posse, quia non eisdem sacramentis tenetur populus noster, quibus Judaei tenebantur vel adhuc tenentur; potest dicere non posse fieri ut unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent, quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus praecipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat tamen praecepta languentibus, quia mutabilis est nostra valetudo: ita divina providentia, cum sit ipsa omnino lis, mutabili tamen creaturae varie subvenit; et pro diversitate morborum aliis alia jubet, aut vetat: ut
Abbreviated transcription (Latin):
positio ad ea dirigitur que aꝑtissime dictast̃.
t si ea tantũ ee̾nt. que facillime. in telligunt᷑.
actio conueniret. Nlunc uͦ qm̃ pietas timore
mehoatur. caritates ꝑficit᷑: popłs cimore cont¬
strictus cẽꝑe seruitutis. in ueterȩ lege multis
sacram̃tis ouerabatur. Hloc enĩ calib utiseciat
ad desiderandam grãm dĩ. que ꝑ ꝓphetas uentu¬
ra einebat᷑. Que ubi uenit ab ipsa dĩ sapientia
homine assũpto: quo in lib ertatẽ uocati suinus.
pauea saeram̃ta saluberrima constituta sunt.
que sotietatẽ xp̃iani popłi. hoc est sub uno dõ
lbere multitu dintus concinerent. Multa uͦ que po¬
plo hebreo hoc est sub codem uno dõ cõpedite
muilticudini impositaerant: ab achione remotast̃.
infide acq in in tp̃cacione manserunt. Itanec serut¬
licer alligant. & epercent uberaliter animum. us
quis aut̃ idõ negat utrũꝙ testam̃tũ ab uiio do

Expanded text:
positio ad ea dirigitur quae apertissime dicta sunt; positio ad ea dirigitur quae apertissime dicta sunt; et si ea tantum essent quae facillime intelleguntur, actio conueniret. nunc uero quoniam pietas timore inchoatur, caritate perficitur, populus timore constrictus tempore seruitutis in uetere lege multis sacramentis onerabatur. hoc enim utile talibus erat ad desiderandam gratiam dei, quae per prophetas uentura canebatur. quae ubi uenit ab ipsa dei sapientia homine assumto pauca Sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno Deo liberae multitudinis, continerent. Multa vero quae populo Hebraeo, hoc est sub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt. Ita nunc nec serviliter alligant, et exercent liberaliter animum. 34. Quisquis autem ideo negat utrumque Testamentum ab uno Deo
Abbreviated transcription (Latin):
topis ꝑ hominẽ quẽ susciꝑe dignatꝰ ẽ. discipli¬
na morꝰ fuit. Resurrectiouͦ eiꝰ amortuis. nichil:¬
satis indicauit: & quẽ ad mod ũ seruiant cuno¬
ta creatori suo. seu ad uindictã peccatoꝵ. seuad
hominis liberationẽ: quãquã facile corpꝰ animo
seruiat cũ ipse subicitur dõ. Quib ꝑfectis non
solũ nulla substancia malũ. ẽ. qđ fieri nũ quã
potest. sed o iã nulloꝰ mͦ afficit᷑. qđ fieri ꝑpecca¬
tũ & uindictã potuit. Et hec ẽ. disciplina na-¬
cura ł xpĩanis minꝰ intelligentib plena fide.
digna intelligentib aut̃ om̃i errore purgata
ã uͦ ipse totiꝰ doctrinȩ modus. partĩ aꝑtissimꝰ.
partĩ similitudinib indictis. infactis. insacra¬
m̃tis. ad om̃em animȩ instructionẽ eercitaci¬
onẽq accõmodatus. quid aliud quã rationatis
disciplinȩ̃ regulã ĩpleuit: Nã & misterioꝵ ei.¬

Expanded text:
terris per hominem, quem suscipere dignatus est, discipliterris per hominem, quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. resurrectio uero satis indicauit, et quemadmodum cuncta seruiant creatori suo siue ad uindictam peccatorum siue ad hominis liberationem quamque facile corpus animae seruiat, cum ipsa subicitur deo. quibus perfectis non solum nulla substantia malum est, quod fieri numquam potest, sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri tum et uindictam potuit. et haec est disciplina naturalis christianis minus intellegentibus plena fide digna, intellegentibus autem omni errore purgata. Iam uero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus partim similitudinibus in dictis, in factis, in sacramentis ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus quid aliud quam rationalis disciplinae regulam impleuit? nam et mysteriorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
Doctrina enĩ ds̃ apparebat. ȩtatib homo.
uenit hora mea. Cũ aut̃ uenisset hora qua
ut homo moreretur: decruce cognitã matrẽ
cõmendauit discipło. quẽ pͣcet̾is diligebat.
Satellites uoluptatũ diuitias ꝑniciose popł
appetebant. pauꝑ ee̾. uoluit. Honorib a
imꝑiis inhiabant: tex fieri noluit. Carnalẽ.¬
suos filios magnũ bonũ putabant. tale conugiĩ
ꝓlẽq contẽp sit. Contumelias. suꝑbississe
horrebant. omẽ genus contum eliaꝵ susti¬
nuit. In uirias. in tolerabiles ee̾. arbitrabans
quȩ maior iniuria. ẽ. quã iustũ in nocentẽ
morte multatꝰ. ẽ. Ignomi niosissimũ mor.¬
tis genꝰ crucẽ putabant. crucifixꝰ est. Om̃ia
que habere cupientes ñ recte ui uebadꝰ.
carendo ui lefecit. Omĩa que uitare cupien¬
deiecit. Non enĩ ullũ peccatũ cõmitti potest
nͥ dũ appetunt᷑ ea que ille contẽpsit. aut sugi¬
unt᷑ quȩ ille sustinuit. Tota itaq uita eiꝰ in

Expanded text:
Doctrina enim Deus apparebat, aetatibus homo. Doctrina enim Deus apparebat, aetatibus homo. venit hora mea . Cum autem venisset hora, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit. Carnales filios magnum bonum putabant: tale coniugium prolemque contemsit; contumelias superbissime horrebant: omne genus contumeliarum sustinuit; iniurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae maior iniuria quam iustum innocentemque morte multatus est; ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est; omnia quae habere cupientes non recte uiuebamus carendo uilefecit; omnia quae uitare cupiendeiecit. non enim ullum peccatum committi potest nisi dum appetuntur ea quae ille contemsit aut fugiuntur quae ille sustinuit. tota itaque uita eius in