comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussus c̃ primo morte ꝓpt̃ peccatũ suũ. Mortales ergo inc
homines cũ pena nascunt᷑. Huic poenȩ addunt quicumq fu¬
erint homines persecuti. Iam enĩ homo hic moriturꝰ ñ esset.
nisi illum ds̃ percussisset. Quid ergo tu homo sȩuis ampluis:
Parumne homini ẽ quod aliquando moriturus ẽ. Portat er¬
go unusquisq nr̃m pęnã suã. Huic poenȩ uolunt addere qͥ
nos ꝑsegunt᷑. Hȩc pęna ꝑcussio dñi est. Dñs quippe senten¬
tia ꝑcussit hominẽ. Qua die inquit tetigeritis. morte morio¬
mini. Ex hac mortę carnẽ susceperat. & uetꝰ homo nr̃ simul
crucifixus c̃ cã illo. Ex illius uoce ista dixit. Quẽ tu ꝑcusisti¬
ipsi ꝑsecuti st̃: & suꝑ dolorẽ uulnerũ meoꝵ addidert̃. Suꝑ
quẽ dolorẽ. Uulnerũ. Suꝑ dolorẽ peccatoꝵ ipsi addidert̃.
Uulnera enĩ sua peccata dixit. Sed ne ad caput respicias.

Expanded text:
percussus est primo morte propter peccatum suum . Mortales ergo hic percussus est primo morte propter peccatum suum . Mortales ergo hic homines cum poena nascuntur: huic poenae addunt, quicumque homines fuerint persecuti. Jam enim homo hic moriturus non esset, nisi illum Deus percussisset: quid ergo tu homo saevis amplius? parumne homini est, quod aliquando moriturus est? Portat ergo unusquisque nostrum poenam suam: huic poenae volunt addere qui nos persequuntur. Haec poena percussio est Domini. Dominus quippe sententia percussit hominem: Qua die tetigeritis, inquit, morte moriemini . Ex hac morte carnem susceperat, et vetus homo noster simul crucifixus est cum illo . Ex illius voce ista dixit: Quem tu secuti sunt, et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Super quem dolorem vulnerum? Super dolorem peccatorum ipsi addiderunt: vulnera enim sua peccata dixit. Sed ne ad caput respicias;
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Fiat habitatio eoꝵ deserta. & in tabernaculis coꝵ non
sit qͥ inhabitet. Non sit qͥ inhabitet. sed ex numero eorũ
Nã loca om̃a illa ce hominib plena st̃: & iudacis inania.
Quare hoc: Qm̃ que tu ꝑcussisti ꝑsecuti sunt.: &e suꝑ
dolorẽ uulnerũ meoꝵ addidert̃. Quid ergo peccauert̃. si
a dõ ꝑcussũ persecuti sunt. Quid animo coꝵ imputatur
malitia. Nã id in xp̃o factũ est quod oportebat. Pati
utiq uenerat. & puniuit ꝑ quẽ passus est. Ham uidas
traditor punitus ẽ: & xp̃s crucifixus est. Dea redemit¬
nos de sangume suo. & puniuit illũ de p̃tio suo. Proiecit
enĩ pretiũ argenti quo ab illo dñs uenditus erat. nec cog¬
nouit pretiũ quo ipse a dño redẽptus erat. Factũ est hoc
in uida. Ded cũ iudeamꝰ mensurã quandã retributionis e̾e¬
in om̃ib. nec quemquã ꝑmitti amplius posse seuire quã accę¬
unde carnẽ assũpserat. id est generis bumani. ipsuis adę. qui

Expanded text:
tur: Fiat habitatio eorum deserta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet. Non sit qui inhabitet, sed ex numero illorum. Nam loca illa omnia et hominibus plena sunt, et Judaeis inania.i sunt, et super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Quid ergo peccaverunt, si a Deo percussum persecuti sunt? Quid animo eorum imputatur? Malitia. Nam id in Christo factum est quod oportebat. Pati utique venerat, et punivit per quem passus est. Nam Judas traditor punitus est, et Christus crucifixus est; sed nos redemit sanguine suo, et punivit illum de pretio suo. Projecit enim pretium argenti quo ab illo Dominus venditus erat, nec agnovit pretium quo ipse a Domino redemptus erat . Factum est hoc in Juda. Sed cum videamus mensuram quamdam esse retributionis in omnibus, nec quemquam posse permitti amplius saevire quam acceunde carnem assumpserat, id est generis humani, ipsius Adae qui
Abbreviated transcription (Latin):
mare &e om̃a reptilia in eis. Et creatura sola ista laudat
in corporat unigenito suo. Non fraudat credentes in se
premio ꝓmissionis suȩ. Qm̃ dĩ saluã faciet sẏon. Et
edificabunt᷑ cuutates uidȩ. Ipsae sunt ęcłe. Nemo dicat
Quando erit istud. ut ȩdificent᷑ ciuitates iudę. O si
uelis cognoscere structurã & c̾e̾ lapis uiuus. ut intres in
ea. & nc̃ ciuitates uidȩ ȩdificant᷑. Iuda enĩ confessio int̾¬
pretat᷑. De confessione humilitatis ȩdificant᷑ cuntates ui

Expanded text:
mare et omnia repentia in eis. Et creatura sola ista laudat mare et omnia repentia in eis. Et creatura sola ista laudat incorporat Unigenito suo; non fraudat credentes in se praemio promissionis suae. Quoniam Deus salvam faciet Sion: et aedificabuntur civitates Judaeae. Ipsae sunt Ecclesiae. Nemo dicat: Quando erit istud ut aedificentur civitates Judaeae? O si velis agnoscere structuram, et esse lapis vivus, ut intres in eam! Et nunc civitates Judaeae aedificantur. Juda enim Confessio interpretatur. De confessione humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
peres dñs. Exaudiut pauperes. Hec araudiret pau¬
peres. nisi pauperes. Uis exaudiri. Pauꝑ esto. Dolor de
te clamet. ñ fastidiũ. Qm̃ exaudiit pauperes dñs. Et
cõpeditos suos ñ spreuit. Offensus a serius fecit esse
cõpeditos. sed clamantes de cõpedib ñ contẽpsit. Quȩ sunt
istae com̃pedes. Mortalitas. corruptibilitas carnis sunt
compedes quib ligati sumꝰ Et uultis nosse istarũ gra
uolunt. istis cõpedib pannos quȩrt̃. Sed sufficiant panni
compedũ. Tantũ quȩre. quantũ depellendȩ necessitati sa¬
tis est. Cũ aut̃ suꝑflua queris. cõpedes tuas onerare desi¬
deras. In tali ergo custodia uel solȩ cõpedes remancant.
Dufficiat dici malitia sua. De ista malitia clamamꝰ ad dm̃
Qm̃ exaudiuit pauperes dñs. & cõpeditos suos ñ spreuit
Laudent illũ cęli & terra. mare & om̃a reptilia in eis
Uere diuitiȩ huiꝰ pauperis st̃ istae. considerare creatu¬
ram & laudait creatorem. Laudent illũ cęli & terra.

Expanded text:
peres Dominus. Exaudivit pauperes; nec exaudiret pauperes, nisi essent pauperes. Vis exaudiri? Pauper esto: dolor de te clamet, non fastidium. Quoniam exaudivit pauperes Dominus; et compeditos suos non sprevit. Offensus a servis, fecit eos compeditos; sed clamantes de compedibus non contempsit. Quae sunt istae compedes? Mortalitas, corruptibilitas carnis, compedes sunt quibus ligati sumus. Et vultis nosse istarum compsse volunt, istis compedibus pannos quaerunt. Sed sufficiant panni compedum: tantum quaere, quantum depellendae necessitati satis est. Cum autem superflua quaeris, compedes tuas onerare desideras. In tali ergo custodia vel solae compedes remaneant. Sufficiat diei malitia sua . De ista malitia clamamus ad Deum: Quoniam exaudivit pauperes Dominus; et compeditos suos non sprevit omnia repentia in eis. Verae divitiae hujus pauperis istae sunt, considerare creaturam et laudare Creatorem. Laudent illum coeli et terra,
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ inde delent᷑. ubi numquã scripti sunt. Hoc dictũ est
scđ̾m spẽ ipsoꝵ. quia ipsi se scriptos putabant. Quid est dele¬
ant᷑ de libro uitȩ. Et ipsis constat ñ illos ibi esse. E& bas lo¬
cutione dictũ est in alio psalmo. cadent a lãtere tuo mille
& dena milia adextriᷤ tuiᷤᷤ id est multi scandalit abunt᷑. & ex co numero
qͥ sc sꝑabant sẽsuro̾ tecũ. et ex eo numero qͥse sꝑalunt staturoᷤ ad dȩiterã
tuã separati abhediꝰ sinistriᷤ ñ quia cũ ibi steterit aliqͥs postra
cadit. aut cũ sederit cũ illo quisquã abicict᷑: sed quia casuri
erant multi in scandalũ qͥ iam ibi se cͥe putabant. id ost mule¬
ti qui se sperabant sessuros tecũ. multi qui so sperauerunt

Expanded text:
quomodo inde delentur, ubi nunquam scripti sunt? Hoc dictum est quomodo inde delentur, ubi nunquam scripti sunt? Hoc dictum est secundum spem ipsorum, quia ipsi se scriptos putabant. Quid est, Deleantur de libro vitae? Et ipsis constet non illos ibi esse. Ex hac locutione dictum est in alio psalmo, Cadent a latere tuo mille, et dena millia a dextris tuis ; id est, multi scandalizabuntur, et ex eo numero qui se sperabant sessuros tecum, et ex eo numero qui se sperabant staturos ad dexteram tuam, separati ab haedis sinistris : non quia cum ibi steterit aliquis, postea cadet, aut cum sederit cum illo quisquam, abjicietur; sed quia multi casuri erant in scandalum, qui jam ibi se esse putabant; id est, multi qui
Abbreviated transcription (Latin):
rando. sed non sanando. Quomͦ enĩ auges febrẽ. auges mor¬
bum. ñ morbũ adhibendo sed ñ succurrendo : sic quia tales
fuert̃ ut curari ñ mererent᷑ in ipsa malitia quodammͦ ꝓ
fecert̃. sicut scriptũ est. mali autẽ & facinorosi ꝓficiunt
in peiis. & apposita est iniquitas suꝑ iniquitatẽ ipsorũ
Et ñ intrent in iustitia tua. Hoc planũ est. Deleant᷑
ut deleat illũ. Si homo dixit quod scripsi scripsi de titu¬
lo ubi scriptũ erat tex iudaeoꝵ. ds̃ quenquã scribit & de¬
let. Pręscius est: prȩdestinauit om̃s ante constitutionem
mundi regnaturos cũ filio suo in ęternũ. Hos conscripsit.
ipsos com mnet liber uitȩ. Deniq in apocalipsi quid ait sp̃s dĩ:
Cũ de p̃ssuris ab antichristo futuris loqueret᷑ ẽadc̃ scriptura.
consentient illi inquit om̃s qͥ non st̃ scripti in libro uitę. Proinde
sine dubitatione ñ erunt consensuri qui scripti sunt. Isti ergo

Expanded text:
rando, sed non sanando. Quomodo enim auges febrem, auges morrando, sed non sanando. Quomodo enim auges febrem, auges morbum, non morbum adhibendo, sed non succurrendo: sic quia tales fuerunt ut curari non mererentur, in ipsa malitia quodammodo profecerunt, sicut dictum est, Mali autem et facinorosi proficiunt in pejus ; et apposita est iniquitas super iniquitatem ipsorum. Et non intrent in justitia tua. Hoc planum est. 13. vers vitae, et deleat illum. Si homo dixit, Quod scripsi, scripsi, de titulo ubi scriptum erat, Rex Judaeorum ; Deus quemquam scribit et delet? Praecisus est; praedestinavit omnes ante constitutionem mundi regnaturos cum Filio suo in vita aeterna . Hos conscripsit; ipsos continet liber vitae. Denique in Apocalypsi quid ait Spiritus Dei, cum de pressuris ab Antichristo futuris loqueretur eadem Scriptura? Consentient illi, inquit, omnes qui non sunt scripti in libro vitae Proinde sine dubitatione non erunt consensuri qui scripti sunt. Isti ergo
Abbreviated transcription (Latin):
pone iniquitatẽ suꝑ iniquitatem. Quomͦ id intellesturi su¬
mus. AT sit dñs ut dicamus. & ꝓpt̃ fatigationẽ ur̃am bre¬
uiter dicere ualeamꝰ: Iniquitas ipsoꝵ erat. quia hominẽ iuis¬
tum occiderunt. Addita est alia. quia filiũ dĩ crucifi¬
xert̃. Deuire ipsoꝵ tamquã in hominẽ fuit: sed si cogno¬
tamquã hominẽ occidere uoluert̃. apposita ẽ iniquitas suꝑ
iniqͥtatẽ ipsoꝵ. ut filiũ dĩ crucifigerent. Quis hanc iniqui¬
tatem apposuit: Ille qui dixit. Forte reuerebunt᷑ filiũ meũ.
ipsum mittã. Dolebant enĩ occidere missos ad se seruos ex¬
actores locationis atq mercedis. Misit ipsũ filiũ. ut &
ipsũ occiderent. Apposuit iniquitatẽ super iniqͥtatẽ ipsoꝵ
Et hȩc ds̃ seuiendo fecit. an potius iuste retribuendo.
Fiat enim eis inquit in retributionẽ & in scandalũ. Meri¬
ti erant sic excȩcari. ut filiũ dĩ non agnoscerent. Et hoc
fecit ds̃ apponens iniquitatẽ suꝑ iniqͥtatẽ ipsoꝵ ñ uulne¬

Expanded text:
intellecturi sumus? Adsit Dominus ut dicamus, et propter fatigationem vestram breviter dicere valeamus. Iniquitas ipsorum erat, quia hominem justum occiderunt: addita est alia, quia Filium Dei crucifixerunt. Saevire ipsorum tanquam in hominem fuit: sed si cognotaquam hominem occidere voluerunt: apposita est iniquitas super iniquitatem ipsorum, ut Filium Dei crucifigerent. Quis hanc iniquitatem apposuit? Ille qui dixit: Forte reverebuntur Filium meum; ipsum mittam . Solebant enim occidere missos ad se servos, exactores locationis atque mercedis. Misit ipsum Filium, ut et ipsum occiderent. Apposuit iniquitatem super iniquitatem ipsorum. Et haec Deus saeviendo fecit, an potius juste retribuendo? Fiat enim illis, inquit, in retributionem, et in scandalum. Meriti erant sic excaecari, ut Filium Dei non agnoscerent. Et hoc fecit Deus, apponens iniquitatem super iniquitatem ipsorum; non vulne
Abbreviated transcription (Latin):
in sapientia sic notos ds̃ fecit in nouo test amento. ut ꝓ fide
quã iudęoꝵ gentiliũq detestabat᷑ impietas om̃ia contẽneren.
& eis se priuari paterent᷑ quae magna putant promissa in tes
erent ut illa contennerent. & desiderandis acternis ꝑ suas pis¬
siones testimoniũ perhiberent. unde & testes dicti sunt. sic enĩ
grece martires appellantur. multa & multũ mala & acerba
temporalia ꝑtulerunt. Hoc attendit iste homo di. & sp̃s ꝓ¬

Expanded text:
in sapientia» sic notos Deus fecit in Novo Testamento, ut pro fide in sapientia» sic notos Deus fecit in Novo Testamento, ut pro fide quam Judaeorum et Gentilium detestabatur impietas, omnia contemnerent; et eis se privari paterentur, quae magna putant promissa in Veteerent, ut illa contemnerent, et desiderandis aeternis per suas passiones testimonium perhiberent unde et testes dicti sunt; sic enim graece martyres appellantur, multa et multum mala et acerba temporalia pertulerunt; hoc attendit iste homo Dei, et sp
Abbreviated transcription (Latin):
suis prosperari siit plus irascendo. sed in mansue tudine sinistrã
flagellat. ut emendatũ ad dexterã ponat. Et illud quod codiceᷤ
pleriq habent dexterã tuã notã fac nubi: ad utrũq referri po¬
test. siue ad xp̃m. siue ad acternã felicitatẽ. Nã dsita ñ haber
corporalis forme dexterã. sicut nec irã commotionib turbulen¬
tã. Quod uero adiungit & compeditos corde in sapientia. alii
codices ñ habent cõpeditos sed eruditos. Uerbũ enĩ grecũ ita
in utraq significatione simile resonat. ut una sillaba paululũ
differat. Sed cũ illi erudiant᷑ in sapientia qui miciunt sicut ẽ¬
scriptũ pedẽ in com̃pedes eius. ñ utiq pedẽ corporis sed pedẽ cor¬
dis. & eius uelut aurcis uinculis illigati a uia dñi ñ exorbitant.
nec fiunt ab illo fugitiui. quodlibet horũ legat᷑ salua est ueri¬
tatis sententia. Et ipsos enĩ compeditos uel eruditos corde

Expanded text:
suis prosperari sinit plus irascendo, sed in mansuetudine, sinistra suis prosperari sinit plus irascendo, sed in mansuetudine, sinistra flagellat, ut emendatum ad dexteram ponat . Et illud quod plerique codices habent, «Dexteram tuam notam fac mihi,» ad utrumque referri potest, sive ad Christum, sive ad aeternam felicitatem: nam Deus ita non habet corporalis formae dexteram, sicut nec iram commotionibus turbulentam. 13. Quod vero adjungit, «Et compeditos corde in sapientia:» alii codices non habent, «compeditos,» sed, «eruditos.» Verbum enim graecum ita in utraque significatione similiter sonat, ut una syllaba paululum differat. Sed cum illi erudiantur in sapientia, qui injiciunt, sicut scriptum est, «pedem in compedes ejus» non utique pedem corporis, sed pedem cordis, et ejus velut aureis vinculis illigati a via Dei non exorbitant, nec fiunt ab illo fugitivi; quodlibet horum legatur, salva est sententia veritatis. Et ipsos enim «compeditos,» vel «eruditos corde
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est ergo dexterã tuã notã fac. nisi xp̃m tuũ de quo ẽ¬
discant fideles in eo ea magis a te poscere & sperare prȩmia
fidei. quȩ ñ apparent inueteri testamento sed reuelant᷑ in
nouo. ne arbitrent᷑ ꝓmgno habendã & cupiendã uel amandã
esse terrenoꝵ ac temporaliũ bonorũ felicitatẽ. & cõmoueant᷑
pedes eoꝵ cũ eam uiderint &e in eis qui te non colunt cegreᷤᷤ¬
sus eoꝵ effund ant᷑ in lapsum.dũ nesciant dinumerare irã tuã
Deniq scđm hanc orationẽ hominis sui sic notũ fecit ap̃m siũ.
ut suis passionib demonstraret ñ ea munera quȩ uident᷑ so¬
nare in ueteri testamento ubi sunt umbrȩ futuroꝵ. sed et̾na
esse concupiscenia. Potest inisto sensu ẽtiã dĩ dextera intelli¬
gi in qua iustos suos ab impus segregabit. quia & ipsa bene in
notescit sic: cũ flagellat omnẽ filiũ quẽ recipit. nec in peccatis

Expanded text:
Quid est ergo, «Dexteram tuam sic notam fac;» nisi Christum tuum, de quo Quid est ergo, «Dexteram tuam sic notam fac;» nisi Christum tuum, de quo discant fideles tui ea magis a te poscere et sperare praemia fidei quae non apparent in Vetere Testamento, sed revelantur in Novo; ne arbitrentur pro magno habendam et cupiendam vel adamandam esse terrenorum ac temporalium bonorum felicitatem, et commoveantur pedes eorum, cum eam viderent et in eis qui te non colunt; et gressus eorum effundantur in lapsum, dum nesciunt dinumerare iram tuam? Denique secundum hanc orationem hominis sui, sic notum fecit Christum suum, ut suis passionibus demonstraret, non ea munera quae videntur sonare in Vetere Testamento, ubi sunt umbrae futurorum, sed aeterna esse concupiscenda. Potest in isto sensu etiam Dei dextera intelligi, in qua justos suos ab impiis segregabit: quia et ipsa bene sic innotescit, cum flagellat omnem filium quem recipit, nec in peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
dat & ad eã intelligat ꝑtinẽre quod nonnullis quib irasce¬
ris parcere uidearis. ut ꝓsperet̾ peccator in uia sua. & maio¬
ra recipiat in nouissimo. Potestas quippe humanȩ irȩ cum
corpus occiderit amplius ñ habet quid faciat: dsuero habet
potestatẽ & hic punire. & post corporis mortẽ mittere in gehen¬
nã. Et a paucis eruditis maior ira eiꝰ intelligit᷑ uana & sedu¬
ctoria felicitas impioꝵ. Hanc ille ñ nouerat cuius pęne cõmo¬
ti sunt pedes. quia zelauit in peccatorib pacẽ peccatoꝵ intu¬
ens. Sed didicit eã cum intraret in scũariũ dĩ. & intelligeret
in nouissima. Quo pauci intrant ut discant prȩ timore dĩ di¬
numerare irã eius. & prosperitatẽ hominũ malorũ numero
applicare pęnarũ. Dexterã tuã sic notã fac. Hoc enĩ magis lu¬
bent codices greci. ñ sicut quidã latini dexterã tuã notã fac mͥ

Expanded text:
dat, et ad eam intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus irascedat, et ad eam intelligat pertinere, quod nonnullis, quibus plus irasceris, parcere videaris, ut prosperetur peccator in via sua, et majora recipiat in novissimo? Potestas quippe humanae irae cum corpus occiderit, amplius non habet quid faciat; Deus vero habet potestatem et hic punire, et post corporis mortem mittere in gehennam . Et a paucis eruditis major ejus ira intelligitur vana et seductoria felicitas impiorum. Hanc ille non noverat, cujus pene commoti sunt pedes, quia zelavit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens: sed didicit eam, cum intraret in sanctuarium Dei, et intelligeret in novissima ; quo pauci intrant, ut discant prae timore Dei dinumerare iram ejus, et prosperitatem hominum malorum numero applicare poenarum. 12. «Dexteram tuam sic notam fac.» Hoc enim magis habent codices graeci; non sicut quidam latini, «Dexteram tuam notam fac mihi.»
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficiatur. Quidã sane codices ñ habent corripiem᷑ sed eru¬
diem̃. quod ad eandẽ mansuetudinẽ reuocanur. Non enim
potest erudiri quisquã sine labore & dolore. quia uirtus in
timore irã tuã dinumerare: Ualde paucoꝵ hominũ ẽ inqͥt
nosse irȩ tuȩ potestatẽ. quia plerisq ita magis cũ parcis iras¬
ceris. ut non ad irã sed potius ad mansuctudinẽ ꝑtinẽre intel¬
ligat᷑ labor & dolor quo corripis erucdisq quos diligis. ne penis
crucient᷑ aeternis. Sicut enĩ legit᷑ in alio psalmo irritauit
dñm peccator. ꝓ magnitudine irȩ suȩ non exquiret. Quis
ergo nouit. id est quotus quisq reperitur. qui nouerit po¬
testatẽ irȩ tuȩ. & prȩ tunore irã tuã dinumerare. Etiam
hic subaudit᷑ quis nouit. Quã difficile inuenitur qui noue¬
rit ita prę timore tuo dinumerare irã tuã. ut etiã hoc ad¬

Expanded text:
perficiatur . Quidam sane codices non habent, «corripiemur;» sed «eruperficiatur . Quidam sane codices non habent, «corripiemur;» sed «erudiemur,» quod ad eamdem mansuetudinem revocatur. Non enim potest erudiri quisquam sine labore et dolore; quia virtus in o iram tuam dinumerare?» Valde paucorum hominum est, inquit, nosse irae tuae potestatem; quia plerisque ita magis, cum parcis, irasceris, ut non ad iram, sed potius ad mansuetudinem tuam pertinere intelligatur labor et dolor, quo corripis erudisque quos diligis, ne poenis excrucientur aeternis: sicut enim legitur in alio psalmo, «Irritavit Dominum peccator; pro magnitudine irae suae non exquiret» . «Quis» ergo «novit,» id est, quotusquisque reperitur qui noverit «potestatem irae tuae, et prae timore tuo iram tuam dinumerare?» Etiam hic subauditur, «quis novit.» Quam difficile invenitur qui noverit ita prae timore tuo dinumerare iram tuam, ut etiam hoc ad
Abbreviated transcription (Latin):
octoginta anni. Quod nouũ testamentũ in spe est renouati¬
onis & resurrectionis in aet̾nũ. Et amplius eoꝵ labor & dolor:
la est. Quisquis hanc fidẽ transgredit᷑. & amplius aliquid
quęrit: labores inuenit & dolores. Potest & sic intelligi. Quia
licet in nouo testamento constituti simus quod octonarius
significat numerus: amplius habet haec uita nr̃a laborẽ &
dolorẽ. dũ in nobismetipsis ingemiscimꝰ adoptionẽ exspectantẽ
redemptionẽ corporis nr̃i. Spe enĩ salui facti sumus. & quod
nondũ uidemꝰ ꝑ patientiã exspectamus. Et hoc ad miscđiam
dĩ ꝑtinet. Vnde sequitur & dicit. Qm̃ superuenit super
nos mansuetudo. & corripiem᷑. Quẽ enĩ diligit dñs corripit.
flagellat autẽ omnẽ filiũ quẽ recipit. Et dat etiã magnis
quibusdĩ stimulũ carnis a quo colaphizent᷑. ne extollant᷑ in
magnitudine reuelationũ suarũ: ut uirtus in infirmitate

Expanded text:
«octoginta anni;» quod Novum Testamentum in spe est renovati«octoginta anni;» quod Novum Testamentum in spe est renovationis et resurrectionis in aeternum: «et amplius eorum labor et dolor;» id est, quisquis hanc fidem transgreditur, et amplius aliquid quaerit, labores invenit et dolores. Potest et sic intelligi: Quia licet in Novo Testamento constituti simus, quod octogenarius significat numerus, amplius habet haec vita nostra laborem et dolorem, dum in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri: spe enim salvi facti sumus; et quod nondum videmus, per patientiam exspectamus . Et hoc ad misericordiam Dei pertinet: unde sequitur, et dicit, «Quoniam supervenit super nos mansuetudo, et corripiemur.» Quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit : et dat etiam magnis quibusdam stimulum carnis, a quo colaphizentur, ne extollantur in magnitudine revelationum suarum, ut virtus in infirmitate
Abbreviated transcription (Latin):
sabbati obseruationẽ testamentũ uetus. scđs testam̃tũ
nouũ ꝓpt̾ dñi resurrectionẽ. Hinc sunt in templo
quindecĩ gradus. hinc sunt ui psalmis quindecĩ cantica
graduũ hunc quindecĩ cubitis summnos montes aqua di¬
suiui superauit: & siquib aliis locis sacratꝰ conuñdat᷑
hic numerus. Ergo anm nr̃i inquit sicut aranea
meditabant᷑ In reb corruptibilib laborabamꝰ. corrup¬
tibilia opera texebamꝰ. quae nos scđm isaiã. ꝓpham
mimime contegebant. Dies annoꝵ nr̃oꝵ in ipsis septuaginta an¬
nis. Si autẽ in potentatib octoginta anni. Aluid est in ipsis. ali¬
ud in porentatib. In ipsis. hoc est in annis uel dieb ĩpsis quas
dat᷑ intelligi in temporalib. Ideo septuaginta.: quia tẽporalia
ꝓmitti uident᷑ in ueteri testamento. Si autẽ non in ipsis an¬
nis sead in potentatib. id est ñ in reb tẽporalib sed in ȩternis.

Expanded text:
sabbati observationem Testamentum Vetus, secundus Testamentum sabbati observationem Testamentum Vetus, secundus Testamentum Novum propter Domini resurrectionem. Hinc sunt in templo quindecim gradus; hinc sunt in Psalmis quindecim cantica graduum; hinc quindecim cubitis summos montes aqua diluvii superavit ; et si quibus aliis locis sacratus commendatur hic numerus. Ergo, «Anni nostri,» inquit, «sicut aranea meditabantur.» In rebus corruptibilibus laboramus, corruptibilia opera texebamus: quae nos, secundum Isaiam prophetam, minime contegebant . «Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni: si autem in potentatibus octoginta anni.» Aliud est «in ipsis,» aliud «in potentatibus. In ipsis,» hoc est in annis vel diebus ipsis quod datur intelligi in temporalibus rebus: ideo «septuaginta;» quia temporalia promitti videntur in Vetere Testamento. «Si autem,» non in ipsis annis, sed «in potentatibus,» id est, non in rebus temporalibus, sed in aeternis,
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑ exprimere breuitatẽ miscriãq uits huiꝰ. quia
longeui appellant̾ hoc tempore etiã qui septuaginta
annos uixert̃ usq ad octoginta autẽ uident᷑ aliquas
uires habere. His uero amplues si uixerint. multipli¬
catis labore dolorib uiuunt. Sed multi intra septua.¬
ginta annos gerunt infirmissimã & aerũ nosissimã
senectutẽ. & sepe ultra octoginta annos senes mi ta¬
bilit̾ iugere ꝓbati sunt. Meluis ẽ ergo in his numeris
cũ & uitę ipsoꝵ irrisa sit longitudo. ubi nlle anni cõ¬
parati st̃ diei hesterno atq preterito. & horis trib
Et utiq tunc multũ uiuebant. quando irã dĩ ꝓue¬
cauert̃ usq ad diluiũ quo perirent. Septuaginta¬
pgrro anni & octoginta fuint centũ quinquaginta.
Quẽ sacratũ numerũ ẽẽ satis insinuat liber isto psal¬
moꝵ. Hanc eiũ habent in significatione rationẽ cen¬
tũ quinquaginta. quã quindecim. Qui numerus fit
septẽ & octo coniunctis. Quoꝵ primus insinuat ꝓpt̃

Expanded text:
riamque vitae hujus; quia longaevi appellantur hoc tempore etiam qui septuaginta annos vixerunt. Usque ad octoginta autem videntur aliquas vires habere: his vero amplius si vixerint, multiplicatis labore doloribus vivunt. Sed multi et intra septuaginta annos gerunt infirmissimam et aerumnosissimam senectutem, et saepe ultra octoginta annos senes mirabiliter vigere probati sunt. Melius est ergo in his numeris cum et vitae ipsorum irrisa sit longitudo, ubi mille anni comparati sunt diei hesterno atque praeterito, et horis tribus: et utique tunc multum vivebant, quando iram Dei provocaverunt usque ad diluporro anni et octoginta, fiunt centum quinquaginta; quem sacratum esse numerum satis insinuat liber iste Psalmorum. Hanc enim habent in significatione rationem centum quinquaginta, quam quindecim: qui numerus fit septem et octo conjunctis; quorum primus insinuat propter
Abbreviated transcription (Latin):
pretib grecis reperiunt᷑. in septuaginta uero interp̃tatione
ñ sunt. Quẽ uersũ si uelimus exponere: id mihi uidet᷑ habe¬
te sententie. quod om̃ia bona opera nr̃a unũ opus ẽharitatis.
Plenitudo eni legis Raritas. Nã superiore uer su cũ diris¬
set ce opera manuũ nr̃arũ dirige suꝑ nos. isto ultimo non
opera sed opus dixit manuũ nr̃arũ dirige. tamquã ultimo
uersũ uolens ostendere ipsa opera unũ opus ẽẽ. id est ad unũ
opus dirigi. Tunc enĩ recta sunt opera. cũ ad hunc unũ fi¬
nẽ dirigunt᷑ finis enĩ praecepti karitas de corde puro. & con¬
scientia bona & fide ñ ficta. Opus ergo unũ est in quo suił
om̃ia. fides quaę ꝑ dilectionẽ operatur. Ulnde etiã dñs in
euangłio dicit. Hoc est opiis dĩ. ut credatis in eũ quẽ misit

Expanded text:
rpretibus graecis reperiuntur, in Septuaginta vero interpretatione rpretibus graecis reperiuntur, in Septuaginta vero interpretatione non sunt. Quem versum si velimus exponere, id mihi videtur habere sententiae, quod omnia bona opera nostra, unum opus est charitatis: plenitudo enim Legis charitas . Nam superiore versu cum dixisset, «Et opera manuum nostrarum dirige super nos;» isto ultimo non «opera,» sed «opus» dixit «manuum nostrarum dirige:» tanquam ultimo versu volens ostendere ipsa opera unum opus esse, id est, ad unum opus dirigi. Tunc enim recta sunt opera, cum ad hunc unum finem diriguntur: finis enim praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Opus ergo unum est, in quo sunt omnia, fides quae per dilectionem operatur : unde etiam Dominus in Evangelio dicit, «Hoc est opus Dei, ut credatis in
Abbreviated transcription (Latin):
ra tua sunt ñ solũ ut homines sint: sed etiã ut sint serui tui.
id est obȩdientes iussis tuis. Ipsuis enĩ sumꝰ fignientũ non solũ in
adam sed ẽtiã creati in xp̃o iħu in operib bonis. quae prȩparauit
ds ut in illis ambulemus. Ds enĩ est qui operat᷑ in uobis & uelle
& operari ꝓ bona uoluntate. Et dirige filios coꝵ. Ut sint
sicut ille cui cõmoti sunt pedes. quia pacẽ peccatoꝵ intuenti dis¬
plicere cȩperat ds̃ quasi ista nesciens. quasi ista ñ curans. & ab hu¬
Et opera manuũ nr̃arũ dirige suꝑ nos. Et ñ ea pro rerum
terrenarũ mercede faciamus. Tunc enĩ non directa sed curua
sunt. Hucusq psalmũ istũ multi codices habent. sed in nonnul.¬
lis legit᷑ alius ultimus uersus. & opus manuũ nr̃arũ dirige.
Cui uer sui diligentes & docti praenotant stellam quos aste¬
riscos uocant. quib significant ea quac in hebreo uel aliis int̾¬

Expanded text:
ra tua sunt, non solum ut homines sint, sed etiam ut sint servi tui, ra tua sunt, non solum ut homines sint, sed etiam ut sint servi tui, id est obedientes jussis tuis. Ipsius enim sumus figmentum, non solum in Adam, sed etiam creati in Christo Jesu, in operibus bonis, quae praeparavit Deus ut in illis ambulemus . Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . «Et dirige filios eorum:» ut sint sicut ille cui commoti sunt pedes, quia pacem peccatorum intuenti displicere coeperat Deus, quasi ista nesciens, quasi ista non curans, et ab hu«Et opera manuum nostrarum dirige super nos:» ut non ea pro rerum terrenarum mercede faciamus; tunc enim non directa, sed curva sunt. Huc usque psalmum istum multi codices habent; sed in nonnullis legitur alius ultimus versus, «Et opus manuum nostrarum dirige.» Cui versui diligentes et docti praenotant stellam, quos asteriscos vocant, quibus significant ea quae in hebraeo vel aliis inte
Abbreviated transcription (Latin):
anni sunt qui ꝓ nillo habent᷑. aut dies sunt qui sicut um¬
bra declinauerunt : sed dies sunt qui sunt quoꝵ numerũ no¬
tũ sibi ficri precabat᷑ qui dicebat. notũ mibi fac dñe finẽ meũ
quo ꝑueniendo ꝑmaneã. & niluil ulterius iam requiram. &
numerũ dicrũ meoꝵ qui est. utiq qui est ñ qui non est. quia
dies isti de quib & illic consequent̃ dicit ecce ueteres posusti di¬
es meos non sunt. quia ñ stant. ñ manent. celerrima mut abi¬
litate transcurrunt. nec una hora in eis inuenit᷑ in qua ita
simus ut ñ alia pars eius transierit. alia sit uentura. nulla
defectu reficim̾ exęstuet anima nr̃a. illoꝵ dierũ desiderio siti¬
at ardent̃ atq uebement̃. ut illic repleam. ibi satieniur. ibidi¬
Nunc autẽ in dieb malignis adhuc dicamus quod sequitur.
Et respice in seruos tuos & in opera tua. Ipsi enĩ serui tu ope¬

Expanded text:
anni sunt qui pro nihilo habentur, aut dies sunt qui sicut umanni sunt qui pro nihilo habentur, aut dies sunt qui sicut umbra declinaverunt : sed dies sunt qui sunt, quorum numerum notum sibi fieri precabatur qui dicebat, «Notum fac mihi, Domine, finem meum» quo perveniendo maneam, et nihil ulterius jam requiram, «et numerum dierum meorum qui est;» utique «qui est,» non qui non est. Quia dies isti, de quibus et illic consequenter dicit, «Ecce veteres posuisti dies meos» , non sunt, quia non stant, non manent, celerrima mutabilitate transcurrunt; nec una hora in eis invenitur in qua ita simus, ut non alia pars ejus transierit, alia ventura sit, nulla defectu reficiemur. Exaestuet anima nostra illorum dierum desiderio, sitiat ardenter atque vehementer; ut illic repleamur, ibi satiemur, ibiNunc autem in diebus adhuc malignis dicamus quod sequitur: «Et respice in servos tuos, et in opera tua.» Ipsi enim servi tui ope
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enĩ alibi ait satiabor dũ manifestabit᷑ gła tua. unde
dicit᷑ ostende nob̾ patrẽ &esufficit nobis. & ipse dñs. ostendam
meipsũ illi. quod donec fiat nihil boni nob̾ sufficit. nec debet¬
sufficere. ne desideriũ nr̃m in uia remaneat. quod donec ꝑue¬
mat extendendũ est: repleti sumus mane miscłia tua. Et
exultauimus & delectati sumꝰ in omnib dieb nr̃is. Dies illę.
dies est sine fine. Simul sunt om̃s illi dies. ideo satiant. Non
enĩ succędentib cȩdunt. ubi non ẽ aliquid quod ñ ueniendo
nondũ sit: & ueniendo iã non sit. Om̃s simul sunt:. quia unꝰ
est qui stat. non transit. ipsa est aeternitas. Hi sunt dies de
quib dicit᷑. Quis ẽ homo qui uult uitã. & diligit iudere di¬
es bonos. Hi dies & alio loco anni appellant᷑. ubi dõ dicit᷑.
Tu autẽ idemipse es: & anni tui non deficient. Non enim

Expanded text:
sicut enim alibi ait: Satiabor cum apparuerit gloria tua. Unde sicut enim alibi ait: Satiabor cum apparuerit gloria tua. Unde dicitur, Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Atque ipse Dominus: Ostendam meipsum illi. Quod donec fiat, nihil boni nobis sufficit, nec sufficere debet, ne desiderium nostrum in via remaneat. Et post pauxtendendum est. «Repleti sumus mane misericordia tua; et exsultavimus, et jucundati sumus» «in omnibus diebus nostris.» Dies ille, dies est sine fine. Simul sunt illi omnes dies; ideo satiant. Non enim succedentibus cedunt, ubi non est aliquid quod non veniendo nondum sit, et veniendo jam non sit. Omnes simul sunt, quia unus est qui stat et non transit: ipsa est aeternitas. Hi sunt dies de quibus dicitur: «Quis est homo qui vult vitam, et diligit videre dies bonos» ? Hi dies et alio loco anni appellantur, ubi Deo dicitur: «Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient.» Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
tientiȩ. Sane quod hnc positũ est dep̾cabilis esto. alii uerbũ de
uerbo dep̃cart interp̃tati sunt. Sed qui ait de p̾cabilis esto. ii¬
tauit ambiguũ. quia dep̃care commune est uerbũ. Nã & ille
dep̃cat᷑ qui dep̃cationẽ fundit. & ille cui funditur. Dicimꝰ enun
anticipans ce uelut facta iã dẽputans. repleti sumus inquit
mane miscđia tua. Ergo in his uelut nocturnis laborib & do¬
lorib ꝓphetia est nobis accensa sicut lucerna in obscuro loco.
donec dies lucescat. & lucifer oriat᷑ in cordib nr̃is. Beati enim
mundi corde quia ipsi dñ uidebunt. Tunc replebunt᷑ eo bono
uisti quod ninc esuriunt &e sitiunt. cũ ꝑfidẽ ambulantes pere¬
grmant᷑ a dño. Unde & illud dicit᷑ replebis me lȩtitia cũ iuul¬
tu tuo. manc astabunt & contẽplabuntur. & sicut alii interp̃
tes dixert̃ satiati sumus mane miscd̾ia tua : tunc satiabuntur.

Expanded text:
tientiae. Sane quod hic positum est, «deprecabilis esto;» alii verbum e tientiae. Sane quod hic positum est, «deprecabilis esto;» alii verbum e verbo, «deprecare,» interpretati sunt. Sed qui ait, «deprecabilis esto,» vitavit ambiguum; quia deprecari commune verbum est: nam et ille deprecatur qui deprecationem fundit, et ille cui funditur; dicimus enimanticipans, et velut jam facta deputans: «Repleti sumus,» inquit, «mane misloribus prophetia nobis accensa est: sicut lucerna in obscuro loco donec dies illucescat, et Lucifer oriatur in cordibus nostris: Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Tunc replebuntur eo bono justi, quod nunc esuriunt et sitiunt, cum per fidem ambulantes peregrinantur a Domino. Unde et illud dicitur, Replebis me laetitia cum vultu tuo: mane astabunt et contemplabuntur. Et, sicut alii dixerunt interpretes, Satiati sumus mane misericordia tua. Tunc satiabuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
deprecabilis esto suꝑ seruos tuos. Uox est coꝵ uel pro cis.
qui multa ꝑsequente isto scło mala tolerantes innotescunt
compediti corde in sapientia. ut nec tantis malis coacti refu¬
giant a dño ad hnuus scłi bona. Scd̾m illud autẽ quod alibi
scriptũ est quousq auertis faciẽ tuã a me: etiã hoc dictũ est
conuertere dñe quousq Et ut sciant quia multũ carnalit̃
dõ tribuunt humani corporis formã. auersionẽ uultus eius
& conuersionẽ non fieri motu simili motib corporis nr̃i in
hoc eodẽ psalmo recolant superiora. posiusti iniquitates nr̃ais
in conspectu tuo. scłm nr̃m in illuminatione uultus tui. Hic¬
ergo quomodo dicit conuertere ut sit ꝓpituis quasi facic̃. auer¬
tisset iratus. cũ ibi sic insinuet irã ut ñ auerterit faciẽ ab
ctu suo & in illuminatione uultus sui posuerit: Quod autẽ
dicit᷑ quousque: uerbũ est orantis iustitiȩ. ñ indignantis impa¬

Expanded text:
deprecobilis esto super servos tuos.» Vox est eorum, vel pro eis, qui multa, persequente isto saeculo, mala tolerantes, innotescunt compediti corde in sapientia, ut nec tantis malis coacti refugiant a Domino ad hujus saeculi bona. Secundum autem illud quod alibi scriptum est, «Quousque avertis faciem tuam a me» ? Etiam hoc dictum est, «Convertere, Domine; quousque?» Et ut sciant qui multum carnaliter Deo tribuunt humani corporis formam, aversionem vultus ejus et conversionem non fieri motu simili motibus corporis nostri; in hoc eodem psalmo recolant superiora: «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo, saeculum nostrum in illuminatione vultus tui.» Quomodo ergo hic dicit, «Convertere,» ut sit propitius, quasi faciem avertisset iratus; cum ibi sic insinuet iratum, ut non averterit faciem ab ctu suo et in illuminatione vultus sui posuerit? Quod autem dicitur, «quousque,» verbum est orantis justitiae, non indignatis impa
Abbreviated transcription (Latin):
ta mortalis & uita uitalis. & anni qui ꝓ nihilo habent᷑ & dieᷤᷤ
habentes plenitudinẽ miscđiae uereq lȩtitiae. id est & penã
primi hominis & regnũ scdi satis aperteq distincta sint: ad
hoc existimo hominis dĩ moysi nomen titulo eiꝰ inscriptum.
ut eis qui pie recteq scrutant᷑ scripturas eo modo intima¬
ret᷑ etiã legẽ dĩ quae ꝑ moysen ministrata ẽ. ubi ꝓ bonis
operib sola uel pene sola prȩmia terrenoꝵ bonorum ds̃ ui¬
detur polliceri. sine dubio habere sub uelamento tale aliqͥd
quale iste psalmus ostendit. Sed cũ quisq transierit ad
xp̃m. auferet᷑ uelamen. & reuelabunt᷑ oculi eius ut conside¬
rent mirabilia de lege dĩ. donante illo cui dicimus. Reuela
oculos meos. & considerabo mirabilia de

Expanded text:
mortalis et vita vitalis, et anni qui pro nihilo habentur et dies habentes plenitudinem misericordiae veraeque laetitiae, id est, et poena primi hominis et regnum secundi, satis aperteque distincta sint; ad hoc existimo hominis Dei Moysi nomen titulo ejus inscriptum, ut eis qui pie recteque scrutantur Scripturas, eo modo intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen ministrata est, ubi pro bonis operibus sola vel pene sola praemia terrenorum bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio habere sub velamento tale aliquid, quale iste psalmus ostendit. Sed cum quisque transierit ad Christum, auferetur velamen , et revelabuntur oculi ejus, ut consideret mirabilia de lege Dei; donante illo cui dicimus, «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis ostendit᷑ penalis ẽẽ ista mortalitas Defecisse
dies dicit. siue quod in eis deficiant homines amando
quac transeunt. siue quod ad paucitatẽ redacti sint
Quod uidet᷑ in consequentib aperire cum dicit. Anni
nr̃i sicut aranea meditabunt᷑. dies annoꝵ nr̃oꝵ in ipsis
septuaginta annis. si autẽ in potentatib octoginta an

Expanded text:
verbis ostenditur poenalis esse ista mortalitas. Defecisse verbis ostenditur poenalis esse ista mortalitas. Defecisse dies dicit, sive quod in eis deficiant homines amando quae transeunt, sive quod ad paucitatem redacti sint; quod videtur in consequentibus aperire, cum dicit: «Anni nostri sicut aranea meditabantur. Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni: si autem in potentatib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ magno bono expetiuerunt a dũo dõ suo. Hanc legeni
accipere meruit in occulta eius ꝓuidentia quã uidetur
recitare moyses. Quac ꝓ nihilo habent᷑ anni erunt eoꝵ.
Tro nihilo enĩ habent᷑. quȩ antequã ueruiant adhuc ñ st̃.:
cũ uenerint iã non crunt. Non enĩ ut assint ueniunt.
re. arescat in puluerẽ. Quae. nisi caro ubi ẽ concu¬
piscentia damnata carnaliũ. Om̃is enĩ caro fenũ.
Qm̃ defecimꝰ inira tua. & in indignatione tua con¬
turbati sumus. Defecimꝰ infirmitate. conturbati sumꝰ
mortis timore. Infirmi enĩ facti sumꝰ. & infirmitatẽ
finire trepidamꝰ Ater te inquit cinget. & feret quo
tu ñ uis. quamius martirioñ puniendo sed coronan¬
do. & ipsius dñi anima nos in se transfigurans erat
Non ab his dissimulasti. Scłm nr̃m in illuminatia¬
ne uultus tui. Dubaudit᷑ posiusti. In illuminatione

Expanded text:
pro magno bono expetiverunt a Domino Deo suo, hanc legem pro magno bono expetiverunt a Domino Deo suo, hanc legem accipere meruit in occulta ejus providentia, quam videtur recitare Moyses: «Quae pro nihilo habentur, anni erunt eorum.» Pro nihilo enim habentur, quae antequam veniant, adhuc non sunt; cum venerint, jam non erunt: non enim ut adsint veniunt, re; «arescat» in pulvere. Quae, nisi caro, ubi est concupiscentia damnata carnalium? Omnis enim caro fenum, «Quoniam defecimus in ira tua, et in indignatione tua conturbati sumus. Defecimus,» in infirmitate; «conturbati sumus,» mortis timore. Infirmi enim facti sumus, et infirmitatem finire trepidamus. «Alter te,» inquit, «cinget, et feret quo tu non vis» ; quamvis martyrio non puniendum, sed coronandum: et ipsius Domini anima nos in se transfigurans, trisnon ab eis dissimulasti. «Saeculum nostrum in illuminatione vultus tui:» subauditur, «posuisti. In illuminatione»
Abbreviated transcription (Latin):
horas. & tam̃ ausi sunt homines presumere scientiã tẽ¬
porũ. quod scire cupiontib discipulis dñs ait. non ẽ ur̃m
scire tempora quę pater posuit in sua potestate. & defi
posse finiri. nec attenderunt quod dictũ est tamquã dies
unus qui prȩteriit. Non ciũ quando dictũ est soli mil¬
le anni preterierant. maxinc debuit ammonere. ne tem¬
porũ luderent᷑ incerto quod est sicut ugilia in nocte
Neq enĩ sicut de sex dieb aliquid ueri sinile udentur
opinati propt̃ sex primos dies quib ds̃ ꝑfecit opora sua: sic
ctiã sex ugilias id est horas decẽ & octo possunt illi opina¬
taliũ peccatrici constituit ꝓcurendi modũ ac morgalitatis
acrumnã uidetur quodammͦ recitare cũ dicit. Quace ꝓ
nihilo habent᷑ anni erunt eoꝵ. mane sicut herba tran¬
scat. mane floreat & prȩtereat: uespere dẽcidat. durescat
&e arescat. Felicitas ergo herẽdũ ueteris testamenti. quam

Expanded text:
horas. Et tamen ausi sunt homines praesumere scientiam temhoras. Et tamen ausi sunt homines praesumere scientiam temporum; quod scire cupientibus discipulis Dominus ait, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater pposse finiri. Nec attenderunt quod dictum est, «tanquam dies unus, qui praeteriit:» non enim, quando dictum est, soli mille anni praeterierant. Et eos maxime debuit admonere, ne temporum luderentur incerto, quod est, «sicut vigilia in nocte:» neque enim, sicut de sex diebus aliquid verisimile videntur opinati, propter sex dies primos quibus Deus perfecit opera sua; sic etiam sex vigilias; id est horas decem et octo, possunt illi opinatalium peccatrici constituit procurrendi modum ac mortalitatis aerumnam, videtur quodam modo recitare, cum dicit, «Quae pro nihilo habentur, anni erunt eorum. Mane sicut herba transeat, mane floreat, et praetereat; vespere decidat, durescat, et arescat.» Felicitas ergo haeredum Veteris Testamenti, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tentis exaudiendo & adiuuando uolentis fidẽ. Qm̃
preteriit. Ideo debemꝰ ad refugiũ tuũ ubi sine ulla mu¬
tabilitate tu es ab his prȩtereuntib labentibusq conũ¬
ti: qm̃ quantumlibet huic uitę longũ tempis optet᷑.
mille anni ante oculos tuos tamquã dies hesternꝰ est
qui prȩteruit. ñ saltẽ tamquã dies crastinꝰ qͥ uenturꝰ ẽ
Ita om̃ia quae temporis fine claudunt᷑ ꝓ transactis ba¬
benda sunt. Unde & ea sibi apłi postposuit intentio
quae retro sunt obliuiscenti .. ubi temporalia cuncta
oportet intelligi. & in ea quae ante sunt extenti. Quę
appetitio ẽ acternoꝵ. Ne autẽ putarent aliqui mil¬
le annos sic computari apud dm̃ ꝓ uno die quasi tam
longos dies ds̃ habeat. cũ hoc ad contemnendã tẽporis
longitudinẽ dictũ sit: ideo addidit. Et sicut uigilia
in nocte. Cũ uigilie spatiũ ñ habeaT amplius quã tres

Expanded text:
tentis exaudiendo, et adjuvando volentis fidem. 5. tentis exaudiendo, et adjuvando volentis fidem. 5. dies hesterna, quae praeteriit.» Ideo debemus ad refugium tuum, ubi sine ulla mutabilitate tu es, ab liis praetereuntibus labentibusque converti; quoniam quantumlibet huic vitae longum tempus optetur, «millqui praeteriit;» non saltem tanquam dies crastinus, qui venturus est: ita omnia quae temporis fine clauduntur, pro transactis habenda sunt. Unde et ea sibi Apostoli postposuit intentio, quae retro sunt obliviscentis, ubi temporalia cuncta oportet intelligi; et in ea quae ante sunt extenti , quae appetitio est aeternorum. Ne putarent autem aliqui mille annos sic computari apud Deum pro uno die, quasi tam longos dies Deus habeat, cum hoc ad contemnendam temporis longitudinem dictum sit: ideo addidit, «Et sicut vigilia in nocte;» cum vigiliae spatium non habeat amplius quam tres
Abbreviated transcription (Latin):
ea & mutabunt᷑. tu autẽ idemipse es: & annui tui ñ defici¬
ent. Ecce quas aet̾nitas facta ẽ nobis refugiũ. ut in ca
mansuri ad ecã de hac temporis mutabilitato fugiamus
uiumus. quib ne auertam ab isto refugio metuendũ ẽ¬
intucamur quid consequent̾ oratio posat hominis dĩ
Ne auertas hominẽ in humilitatẽ Ia est. Ne a tius
aeternis atq sublimib homo auersus temporalia concu¬
piscat. sapiatq terrena. Et hoc a dõ petit quod dĩ ipse
precepit simili ominio sententia. qua in oratione nos dici¬
mus. ne nos inferas in tẽptationẽ. Deniq & hic adiungit
Et dixisti. conuertimini filii hominũ. Taniquã diceret
Hoc a te peto quod ipse iussisti. dans eius gr̃e głam
uoluntatis temptationes huius uitȩ superare ñ possumꝰ.
Ne auertas inquit hominẽ in humilitatẽ. & dixisti ẽ¬
uertimini filii hominũ Sed da quod iussisti. precẽ pe¬

Expanded text:
ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficiea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient» . Ecce quae aeternitas facta est nobis refugium, ut in ea mansuri, ad eam de hac temporis mutabilitate fugiamus.vivimus, quibus ne avertamur ab isto refugio metuendum esintueamur quid consequenter oratio poscat hominis Dei. «Ne avertas hominem in humilitatem:» id est, ne a tuis aeternis atque sublimibus homo aversus, temporalia concupiscat, sapiatque terrena. Et hoc a Deo petit quod Deus ipse praecepit; simili omnino sententia qua in oratione dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Denique et hic adjungit: «Et dixisti, Convertimini, filii hominum.» Tanquam diceret, Hoc a te peto quod ipse jussisti: dans ejus gratiae glvoluntatis tentationes hujus vitae superare non possumus. «Ne avertas,» inquit, «hominem in humilitatem:» et nvertimini, filii hominum.» Sed da quod jussisti, precem pe
Abbreviated transcription (Latin):
terra formata ẽ Nam hoc uerbo scriptura utitur
de limo terras. Ergo priusquam fierent ea quȩ in crea¬
tura tua sũma atq magna sunt. quid enĩ mauis ratio¬
nali cęlestiq creatura. & priusquã fingeret̾ terra ut essc
qui te agnosceret & laudaret in terra. & hoc parũ est
quia ista cęperunt siue in tempore siue cũ tempore: sed
ab acterno in acternũ. Non enĩ a scło ds qui est ante
scła. aut usq in scłm cuius ẽ finis: cũ sit ille sino funo
Sed ex ambiguo uerbo greco fit plerũq in scripturis.
ut uel scłm ꝓ acterno uel aeternũ ꝓ scło ponat latinꝰ
interpres. Optime autẽ non ait a scło tu fiusti & usq in
scłm tu cris: sed pręsentis significationis uerbũ posuit
insinuans dĩ substantiã omnimodo in cominutabilẽ. ubi ñ
est fuit & crit. sed tantũ est. Vnde dictũ est. Ego sũ
qui sum. Et. Qui est: misit me ad uos. Et. Mutabis

Expanded text:
terra formata est. Nam hoc verbo Scriptura utitur, terra formata est. Nam hoc verbo Scriptura utitur, de limo terrae» . Ergo priusquam fierent ea quae in creatura tua summa atque magna sunt; quid enim majus rationali coelesti creatura? et priusquam fingeretur terra, ut esset qui te agnosceret et laudaret in terra: et hoc parum est, quia ista coeperunt, sive in tempore, sive cum tempore; sed Ab aeterno in aeternum: non enim a saeculo Deus, qui est ante saecula; aut usque in saeculum, cujus est finis, cum sit ille sine fine. Sed ex ambiguo verbo graeco fit plerumque in Scripturis ut vel saeculum pro aeterno, vel aeternum pro saeculo ponat latinus interpres. Optime autem non ait, A saeculo tu fuisti, et usque in saeculum tu eris: sed praesentis significaubi non est, Fuit, et Erit; sed tantum, Est. Unde dictum est; «Ego sum qui sum;» et, «Qui est, misit me ad vos» ; et, «Mutabis