comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ditas ȩclificandȩ confertur eodesiȩ. sed suꝑ cȩ¬
li quidem natura contenti simus his. quȩ re¬
tulit ysayas. qui uerbis usus simplicib suffitien¬
tem nobis de eo ꝑhibuit intellectum dicens.
Q ui firmauit celum suꝑ fumũ. icl est qui mini¬
me fortem. crassamq naturã. in cȩli composi¬
tione substicuit. De schemate ȩciã enus. satis ab
co dictum est. cũ glorisicatione dei. Quis stabi¬
luit cȩlũ. & ut camerã: eadem ȩtiam de terra sentiri
suademus: minime uidelicet discutitndes. qualis
sit eiuis substantia. nec conficere nos cogitationibs
ꝑscrutantes quid ei subiaceat. nec scrutari natuiã
qualitatib uacuam. & informem. sed tantũ scire
nos conuenit. quia omnia quȩ erga terrã uidemꝰ.
ad hoc solum ut essent ordinata sunt. quib reb
substantia compleretur. Itaq ad nullũ ꝑuenies
terminũ : si singłas eius qualitates ꝑsequi sermo¬

Expanded text:
ditas aedificandae confertur Ecclesiae, sed super coeditas aedificandae confertur Ecclesiae, sed super coeli quidem natura contenti simus his quae retulit Isaias, qui verbis usus simplicibus sufficientem nobis de eo perhibuit intellectum dicens: Qui firmavit coelum sicut fumum , id est qui minime fortem crassamque naturam in coeli compositione substituit. De schemate etiam ejus satis ab eo dictum est, cum glorificatione Dei. Quis stabilivit coelum, ut cameram ? Eadem etiam de terra sentiri suademus: minime videlicet discutientes qualis sit ejus substantia, nec conficere nos cogitationibus perscrutantes quid ei subjaceat, nec scrutari naturam qualitatibus vacuam et informem, sed tantum scire nos convenit, quia omnia quae erga terram videmus, ad hoc solum ut essent ordinata sunt, quibus rebus substantia compleretur. Itaque ad nullum pervenies terminum, si singulas ejus qualitates persequi sermo
Abbreviated transcription (Latin):
acceperit. mox uapores exalat largissimos.
Deinde si naturaliter sedem superiorem celũ
sortitum est. terra uero habetura inserior. ob
hoc quia quȩ leuiora sunt feruntua ad celũ.
quȩ aut̃ grauia sunt deuebuntur ad terrã.
Contraria aut̃ sibi sunt inferna: & superna:
Quid dicendum est. nisi quia ille. qui res dis¬
iunctissimas. precepti societate conunixit. etiã
ea quȩ medius utriusq elementi locus. am-¬
plectitur. suo dispensauit arbitrio: Non ergo
queras de singulis rationem. sed illa quoq
quȩ silentio scriptura preterũt. ex his quȩ
relata sunt debebis aduertere. In principio fe¬
cit deus celũ. & terrã. Igitim terrena substan¬
tia. & inquisitio singuloꝵ. quȩ nrĩs sensib
exposita sunt. tam longum nobis faciunt nar¬
rationis affatum. ut multo plures sermones
in huiusmodi examinatione disserendi sint.
quam in ceteris omnib. quȩ explicari pos¬
sibile est. De qua re: nulla penitus comino¬

Expanded text:
acceperit, mox vapores exhalat largissimos. acceperit, mox vapores exhalat largissimos. Deinde si naturaliter sedem superiorem coelum sortitum est, terra vero habetur inferior; ob hoc quia quae leviora sunt feruntur ad coelum, quae autem gravia sunt devehuntur ad terram. Contraria autem sibi sunt inferna et superna. Quid dicendum est, nisi quia ille qui res disjunctissimas praecepti societate conjunxit, etiam ea quae medius utriusque elementi locus amplectitur, suo dispensavit arbitrio? Non ergo quaeras de singulis rationem, sed illa quoque quae silentio Scriptura praeteriit, ex his quae relata sunt debebis advertere. 8. In principio fecit Deus coelum et terram. Igitur terrena substantia, et inquisitio singulorum quae nostris sensibus exposita sunt, tam longum nobis faciunt narrationis affatum, ut multo plures sermones in hujusmodi examinatione disserendi sint, quam in caeteris omnibus quae explicari possibile est. De qua re nulla penitus commo
Abbreviated transcription (Latin):
substantiam designat extrnctrã: celo qui¬
dem priuilegia digniora contribuens. ter¬
ram uero scđo in creaturam loco constitu¬
ens. & si quid aliud est mediũ. cũ principa¬
libus istis una ꝑfectum est. Ita quamuis nichil de
aere. uel igne. uel alqua dictum sit: te tamen
prudentia ꝓpria necesse est intelligere. Primo
quidem. quia omnia in omnib sunt ꝑmixta.
Siquidem aquã. & aerem. & ignem terrȩ coherere
certissimũ est. nã ⁊ ex ferro⁊ ex lapidib ignis ꝑ fricatiõem
solec excuti: quȩ utiq de tellure nascuntua.
Et est mirum qͦmͦ dũ in memoratis abstrusa
est flamina corporib. habetus innoxia : cũ
uȩro fuerit extrinsecus elicita. deuorat eam
materiam. in qua fuerat custodita. Aquarũ
quoq naturã. uenis subesse terrarum. fossore ᷤᷤ
indicant puteorũ. Quib etiam aerem esse
ꝑmixtũ. ex eo cognoscere possumus. qđ cum
fuerit humectata tellus. & temperiem solis

Expanded text:
substantiam designat exstructam: coelo quisubstantiam designat exstructam: coelo quidem privilegia digniora contribuens, terram vero in secundo creaturarum loco constituens; et si quid alius est medium, cum principalibus istis una perfectum est. Ita quamvis nihil de aere, vel igne, vel aqua dictum sit: te tamen prudentia propria necesse est intelligere. Primo quidem, quia omnia in omnibus sunt permixta. Siquidem aquam, et aerem, et ignem terrae cohaerere certissimum est: nam et ex ferro et ex lapidibus ignis per fricationem solet excuti: quae utique de tellure nascuntur. Et est mirum quomodo dum in memoratis abstrusa est flamma, corporibus habetur innoxia, cum vero fuerit extrinsecus elicita, devorat eam materiam in qua fuerat custodita. Aquarum quoque naturam venis subesse terrarum fossores indicant puteorum: quibus etiam aerem esso permixtum ex eo cognoscere possumus, quod cum fuerit humectata tellus, et temperiem solis
Abbreviated transcription (Latin):
sed fecit Quãuis non nulli eoꝵ. qui uana
opimone preuenti sunt. sempiternũ mun¬
dum cum deo esse dicentes. nullo modo
ab ipso factum concesserunt. sed canqͣm
obũbrationem quãdam iuiitutis esse di¬
uinȩ. ftitur enim eum sponte compositũ. &
quãuis deum eius haberi fateanturr aucto¬
rem: ita tam̃ fatentur. ut sine uoluntate ip¬
sius ꝓcessisse confirment. sicut ex corpore
umbrã. uel ex luce fulgortin. Uolens itaq hu¬
usmodi errorem ꝓpħa corrigere. hac uerbo¬
rum subtilitate potius usus est dictus. In pͥn¬
cipio fecit deus. idest non causam prestitit
ut esset solum: sed fecit. ut bonus utilem.
ut sapiens optimũ. ut potens. maximum.
Cum enim dicit quia fecit: quẽdam sinedu¬
bio declarat artificem. qui singłorum com¬
positione membroꝵ. ꝑ omnia conuenien¬
tem sibimet. & congruũ formauit mundũ.
In principio fecit deus celũ. & terrã. Ex du¬
obus igitur suminatib ȩlementis. omniũ

Expanded text:
sed fecit. Quamvis nonnulli eorum qui vana sed fecit. Quamvis nonnulli eorum qui vana opinione praeventi sunt, sempiternum mundum cum Deo esse dicentes, nullo modo ab ipso factum concesserunt, sed tanquam obumbrationem quamdam virtutis esse divinae. Ferunt enim eum sponte compositum, et quamvis Deum ejus haberi fateantur auctorem; ita tamen fatentur, ut sine voluntate ipsius processisse confirment, sicut ex corpore umbram, vel ex luce fulgorem. Volens itaque hujusmodi errorem propheta corrigere, hac verborum subtilitate potius usus est dicens: In principio fecit Deus, id est non causam praestitit ut esset solum, sed fecit ut bonus utilem, ut sapiens optimum, ut potens maximum. Cum enim dicit: Quia fecit, quemdam sine dubio declarat artificem, qui singulorum compositione membrorum, per omnia convenientem sibimet et congruum formavit mundum. In principio fecit Deus coelum et terram. Ex duobus igitur summatibus elementis, omnium
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ principio: pauca de multis hactemus
nium. aliȩ factrices. aliȩ negotiales ap¬
pellantua. aliȩ contemplatoriȩ. & concem¬
placoriariarum quidem finis est
sola mentis uitentio. negotialium aut̃ motuᷤ
ipse corporis: qui cum desurit. nichil reli¬
qui est. nec ultra uisentibus demonstrat᷑.
slam saltationis. & cantuum. nullus exituᷤᷤ
est. sed in semetipsam operatio tota consu¬
mitua. In artibus uęro factricib. ȩtiam si
labor actusq cessauerit: manifestũ tam̃
est opus earum. sicut fabrilitatis. & archi
sex presto non fuerit. ratio tamen artis ip¬
sins apparet. Possumusq de opere conspec¬
to peritiam cuiusq artificis ad mirari.
Ergo ut certum fieret. quia mundus arte per¬
fectus est. qui cunctorũ uisibus habetur
expositus. quatinus ꝑ eum fabricatoris
sui sapientia nosceretua: non alia uoce
moyses usus est. sed dixit. in principio
fecit deus. Non construxit. aut conposuit:

Expanded text:
super principio pauca de multis hactenus super principio pauca de multis hactenus nium, aliae factrices, aliae negotiales appellantur, aliae contemplatoriae, et contemplatoriarum quidem finis est sola mentis intentio, negotialium autem motus ipse corporis: qui cum desierit, nihil reliqui est, nec ultra videntibus demonstratur. Nam saltationis et cantuum nullus exitus est: sed in semetipsam operatio tota consumitur. In artibus vero factricibus, etiamsi labor actusque cessaverit, manifestum tamen est opus earum, sicut fabrilitatis, et archifex praesto non fuerit, ratio tamen artis ipsius apparet, possumusque de opere conspecto peritiam cujusque artificis admirari. Ergo ut certum fieret quia mundus arte perfectus est, qui cunctorum visibus habetur expositus, quatenus per eum fabricatoris sui sapientia nosceretur: non alia voce Moyses usus est, sed dixit: In principio fecit Deus. Non construxit aut composuit,
Abbreviated transcription (Latin):
conspitiuntur. forcassis aut̃ ꝓpter celeritatẽ
creaturȩ. qu sine ullo momento temporis est
constructa. dictũ est in principio fecit. qm̃
indiuidua quȩdam res est. & indistincta pͥn¬
cipium. Sicut enim initium uiȩ necdum
na est. & untium domus. necdum domus
est: sic &̾ temporis mitium. necdum plenũ
tempus est. sed nec exigna pars temporis.
Q uod si repugnans forte quisqpiam. principi¬
um dixerit esse tempus. sciat ħ ẽẽ diuisurũ
in multiplices portiones. idest in primam
mediam. & extirmam. Principiũ aut̃ prin¬
cipii querere: ridiculum penitus. & inep¬
tum est. Et qui diuidit principiũ. duas ne¬
cessario faciet ꝓ una partes. uel potius plu
sine dubio scinditur portiones. Ergo ut do¬
ceremur sunul cum dei uoluntate mun¬
dum sine tempore substitisse: dixit. in pͥn¬
cipio fecit. Quam rem. certi interpretes.
planius exponentes: dixerunt sumina¬
tim fecit deus. idest breui subitoq. Igitur

Expanded text:
conspiciuntur . Fortassis autem propter celeritatem conspiciuntur . Fortassis autem propter celeritatem creaturae, quae sine ullo momento temporis est constructa, dictum est: In principio fecit; quoniam individua quaedam res est, et indistincta, principium. Sicut enim initium viae necdum via est, et initium domus, necdum domus est: sic et temporis initium, necdum plenum tempus est; sed nec exigua pars temporis. Quod si repugnans forte quispiam principium dixerit esse tempus, sciat hoc esse divisurum in multiplices portiones, id est in primam, mediam et extremam. Principium autem principii quaerere ridiculum penitus et ineptum est. Et qui dividit principium, duas necessario faciet pro una partes, vel potius, plusine dubio scinditur portiones. Ergo ut doceremur simul cum Dei voluntate mundum sine tempore substitisse, dixit: In principio fecit. Quam rem certi interpretes planius exponentes, dixerunt: Summatim fecit Deus, id est brevi subitoque. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
principio. considera si non presens uox om¬
nibus signiticatis accominoda est. & enum
ex co tempore. quo mundi cepit institutio.
possibile tibi est dicete. si de presentibus ad
precerita repedand& principalem diem muin¬
danȩ creationis inquitas: unde tempori motus
primus accesserit. Deinde quia uelud sedes. & re¬
pagula quȩdam. cȩlum. terraq fundata sunt.¬
& quia est artifex uerbũ qđ decorationem om¬
nium quȩ uidentua effecit. sicut uox relati
monstrat initii: & quia non sine ratione. uł¬
i. frustra formatus est mundus. Quippe qui
utilem necessariũq rebus esset exitum pre¬
biturus. si re uera animorum rationabilium
sicut diximus magisteriũ. & diuinȩ notioniᷤ
eruditionẽ. ꝑ uisibilia hȩc. & sensibilia. tribu¬
it menti nĩx regens nos. ut ita dixerim manu.
quo facilus inuisibilia contemplemur. sicut
dicit apostolus. quia inuisibilia cuis. a mundi
compositione. ꝑ ea quȩ facta sunt. intellecta

Expanded text:
principio, considera si non praesens vox omprincipio, considera si non praesens vox omnibus significatis accommoda est. Etenim ex eo tempore quo mundi coepit institutio, possibile tibi est dicere, si de praesentibus ad praeterita repedando, principalem diem mundanae creationis inquiras: unde tempori motus primus accesserit. Deinde quia velut sedes et repagula quaedam, coelum terraque fundata sunt; et quia est artifex Verbum, quod decorationem omnium quae videntur effecit, sicut vox relati monstrat initii: et quia non sine ratione, vel frustra formatus est mundus. Quippe qui utilem necessariumque rebus esset exitum praebiturus, si revera animorum rationabilium, sicut diximus, magisterium, et divinae notionis eruditionem, per visibilia haec et sensibilia tribuit menti nostrae regens nos, ut ita dixerim, manu, quo facilius invisibilia contemplemur, sicut dicit Apostolus: Quia invisibilia ejus, a mundi compositione per ea quae facta sunt, intellecta
Abbreviated transcription (Latin):
dixit in prmprincipio fecit ds. sed post illa
inuisibilia. & intellectibilia initium generati¬
onis. eorum. quȩ cernuntur. sensuq compre¬
benduntira. enarrat. Dicitur quidem princi¬
pium. & prima motio: sicut principiũ ⁊ecti
bus. incitamir ad beatȩ uiuendum. Dicitur cti¬
am principtum eius rei. quȩ fit ex aliqua sub¬
sistente materia. sicut in domibus fundarĩ¬
tum. in nauibus carina. & scđm qđ dictũ
est. initium sapientiȩ timor dñi. Et enim
tamqͣm munimentũ. & fulcimentũ quoddã
ad fidei firmitatem: prefertur semꝑ cum timo¬
re religio. Sed & structibilium operum. prima
pars principrum nuncupatua: sicut sapi¬
eutia beselehel. erga tabernaculi decus. Actu¬
um quoq sit plerumq principium bonus exi¬
tus inceptorum: sicut in largitate misericor¬
die. sequitur ꝓsperitas dei. & ioptratione
uirtutum. finis ille habetua. qui in ꝓmissi¬
onibus est locatus. Totiens igitua nominato

Expanded text:
dixit In principio fecit Deus, sed post illa dixit In principio fecit Deus, sed post illa invisibilia et intellectibilia initium generationis eorum quae cernuntur, sensuque comprehenduntur, enarrat. Dicitur quidem principium, et prima motio: sicut principium recti bus incitamur ad beate vivendum. Dicitur etiam principium ejus rei quae fit ex aliqua subsistente materia, sicut in domibus fundamentum, in navibus carina, et secundum quod dictum est: Initium sapientiae timor Domini . Etenim tanquam munimentum et fulcimentum quoddam ad fidei firmitatem, praefertur semper cum timore religio. Sed et structibilium operum prima pars principium nuncupatur: sicut sapientia Beselehel erga tabernaculi decus. Actuum quoque fit plerumque principium bonus exitus inceptorum: sicut in largitate misericordiae, sequitur prosperitas Dei, et in operatione virtutum, finis ille habetur, qui in promissionibus est locatus. 6. Toties igitur nominato
Abbreviated transcription (Latin):
congenerata dinoscitur: caq semꝑ urge¬
tur. & esfluit. finemq nequaquã ꝓcipit
commeandi. Aut non eismodi tempus
eist dicimus. cuins pars quȩ emensa est ñ
uidetua. quȩ aut̃ uentura est necdum adfuit.
quȩ uęro presto est. antequam sensui nr̃o no¬
tescat. elabitur : Talis ȩtiam natura gignentiũ
est. aut crescens uidelicet. aut decrescens: cꝰ
stabilitas. &e fundatio. nichil habet certi. Par fuit
ergo. animantium. arbustorumq corpora. tã-¬
quam ui cuisclam torrentis. ad necessitatem
insitam relegata. & illi motui subiecta. qui ad
ortus. obitusq ꝑducit. & ex natura temporis
continetur. cognatam ꝓprictatem. rebus mu¬
tabilibus possidente. Hinc consequenter rela¬
tor exorsus est. manifeste de mundi construc¬
tione nos edocens. in principio fecisse deum.
Principium aut̃ est qđ ad tempus ꝑcinet.
non quod ad antiquitatem respicit: quȩ est
omnibus rebus anterior. Ergo non sccłm eã

Expanded text:
congenerata dignoscitur: eaque semper urgecongenerata dignoscitur: eaque semper urgetur, et effluit, finemque nequaquam percipit commeandi. Aut non ejusmodi tempus esse dicimus, cujus pars quae emensa est non videtur, quae autem ventura est necdum adfuit, quae vero praesto est, antequam sensui nostro notescat, elabitur? Talis etiam natura gignentium est, aut crescens videlicet, aut decrescens: cujus stabilitas et fundatio nihil habet certi. Paria fuerunt ergo animantium arbustorumque corpora, tanquam vi cujusdam torrentis ad necessitatem insitam relegata, et illi motui subjecta, qui ad ortus obitusque perducit, et ex natura temporis continetur, cognatam proprietatem rebus mutabilibus possidente. Hinc consequenter relator exorsus est, manifeste de mundi constructione nos edocens, in principio fecisse Deum. Principium autem est quod ad tempus pertinet, non quod ad antiquitatem respicit, quae est omnibus rebus anterior. Ergo non secundum eam
Abbreviated transcription (Latin):
tucib. orta sine tempore. sempitetna sibĩq
ꝓpria: in qua conditor omnium deus. optia
cerra constituit. idest lumen intellectibie cõn¬
ueniens beatitudini amantium dñm. Rati¬
onabiles. inuisibiles q dico naturas. & omĩũ
intellectibilium decorationem. quȩ capatitatẽ
nĩe mentis excedunt. quoꝵ nec nocabula.
repperare possibile est. Hec substantiã minsi¬
bilis mundi replc̾uisse sciendum est. ficut
docit nos paulus diceris. Quia in tpso creata
sunt omnia. siue insibilia. siue innisibilia.
siue thromi. siue dominationes. siue princi¬
patus. siue potestates. seu uirtutes. seu ange¬
lorum militie. scu archangeloꝵ conuentus.
Cum uen neuue cat suꝑduci rebus. hunc mun¬
dum. qui en pricipue castigatio. & doctrina.
humanorqm aonunorum: deiide cunctis
quȩ ortantim. & occidunt. oportunũ dlo¬
miciliom: tunc etiam aecͣsio tẽporis. simł cũ
ipso mundo. & amantib que in eo sunt.

Expanded text:
tutibus, orta sine tempore, sempiterna sibique tutibus, orta sine tempore, sempiterna sibique propria: in qua conditor omnium Deus opera cuncta constituit, id est, lumen intellectibile conveniens beatitudini amantium Dominum. Rationabiles, invisibilesque dico naturas, et omnium intellectibilium decorationem, quae capacitatem nostrae mentis excedunt, quorum nec vocabula reperire possibile est. Haec substantiam invisibilis mundi replevisse sciendum est, sicut docet nos Paulus dicens: Quia in ipso creata sunt omnia, sive visibilia, sive invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, seu virtutes , seu angelorum militiae, seu archangelorum conventus. Cum vero necesse erat superduci rebus hunc mundum, qui est praecipue castigatio, et doctrina humanorum animorum, deinde cunctis quae oriuntur et occidunt, opportunum domicilium: tunc etiam decursio temporis, simul cum ipso mundo, et animantibus quae in eo sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
onem de rerum omnium fine cȩperunt: anside¬
rantes. quia mundũ quoq reformari na
ist. si ad aliud uitȩ schema. animorum status
transferendus est. Sicut enim presens uita.
cognatam habet mundi huius naturam: ĩta
& fucura anunorum conuersatio. familiarem
spetiei suȩ sumptura est habitum. Sed tantũ
absunt credere. quod hec uera sint: ut passim
de nobis rideant. cum mundi huius consummna¬
tionem. & reformatioẽm sȩculi predicamus.
Sane qm̃ naturalitea ominum rerum sunt pri¬
ma principia: idcirco suꝑ his quȩ ex tempore
ceperunt. scriptor disserens. hanc uocem pre¬
misit dicens. In principio fecit. Erat enuim quȩ¬
dam ut uideo. ante hunc mundũ intellectui
quidem nr̃o contemplabilis. sed maudita re¬
licta est. ꝓpierea quod ab his qui imouebant᷑
ꝓpter sensus paruitatem. facile conprehendi
non poterat. Eint antiquissima creatunit or¬
dinatio. illis quȩ extra midũ sunt. apta uit¬

Expanded text:
onem de rerum omnium fine ceperunt: consideonem de rerum omnium fine ceperunt: considerantes, quia mundum quoque reformari necesse est, si ad aliud vitae schema animorum status transferendus est. Sicut enim praesens vita cognatam habet mundi hujus naturam: ita et futura animorum conversatio familiarem speciei suae sumptura est habitum. Sed tantum absunt credere quod haec vera sint, ut passim de nobis rideant, cum mundi hujus consummationem et reformationem saeculi praedicamus. Sane quoniam naturaliter omnium rerum sunt prima principia, idcirco super his quae ex tempore coeperunt, scriptor disserens hanc vocem praemisit dicens: In principio fecit. 5. Erat enim quaedam, ut vides, ante hunc mundum substantia intellectui quidem nostro contemplabilis, sed inaudita relicta est: propterea quod ab his qui imbuebantur propter sensus parvitatem, facile comprehendi non poterat. Erat antiquissima creaturae ordinatio; illis quae extra mundum sunt, apta vir
Abbreviated transcription (Latin):
quando sapientia secularis. formidinẽ fu¬
ture condempnationis initiet. qui sic acu¬
te res uanissimas intuentes. ad concupis¬
cendam ueritatis prudentiam. sponte
cęcati sunt: Alii stellarum interualla
dinumerant. earumq artoas. semꝑ lucen¬
tes describunt. & quantȩ illarum quȩ sub
axe mouentua australi. a certis quidem
suscipuntun hominib. nobis aut̃ ha¬
bentua ignote. Uel borealem latitudinẽ.
nec non signiferum circalum. mille spa¬
iis diuidentes. astrorumq discursus. &
preclusiones. & omnium motus princi¬
pales. subtiliter obstruantes. & post qͣn¬
tum temporis. unaqueq planetarum.
ꝓpriam circuitionem solet explere: unam
omnium rationem repperire in tintine
potuerunt. ut dicerent deum mundi to¬
tius esse factorem. iustoq iuditio dignã
remimerationẽ. cuiq ꝓ suis facinorib
tributurum. Qui nec futurx exa ⁊mina¬
tionis intintu. congruam cogi tati¬

Expanded text:
quando sapientia saecularis, formidinem fuquando sapientia saecularis, formidinem futurae condemnationis initiet, qui sic acute res vanissimas intuentes, ad concipiendam veritatis prudentiam, sponte caecati sunt. Alii stellarum intervalla dinumerant, earumque arctoas semper lucentes describunt, et quantae illarum quae sub axe moventur australi, a certis quidem suspiciuntur hominibus, nobis autem habentur ignotae. Vel borealem latitudinem, nec non signiferum circulum mille spatiis dividentes, astrorumque discursus, et praeclusiones, et omnium motus principales subtiliter observantes, et post quantum temporis, unaquaeque planetarum propriam circuitionem solet explere: unam omnium rationem reperire minime potuerunt, ut dicerent Deum mundi totius esse factorem, justoque judicio dignam remunerationem cuique pro suis facinoribus tributurum. Qui nec futurae examinationis intuitu, congruam cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩq scripturȩ. & fabulosa astrologia. idest oc¬
cupatissima uanitas. Ad qualem igitua ter¬
minum. concludenda est. cum hii qui cura
memoratarum rerum indaginem uacaue¬
runt. coȩternum creatori omnium deo. insi¬
bilem hunc mundum esse ꝓnuntiant. ad il¬
lius gloriam itferentes circuinscriptum bunc̃
orbem. corpusq habentem. compositum quȩ
est incomprehensibilis. inuisibilisq na¬
tura: Qui ne hoc quidem perspicere potu¬
erunt: quia cui singula menbra. solutioni
corruptelȩq subiecta sunt. eius etiam uni¬
uersum corpus. Hisdem casib interire
necesse est. Sed usq adeo cogitationib eua¬
nuerunt. & excecatum est inrationabile
dr eorum dicentesq se sapientes. stulti
rorsus effecti sunt. ut etiam quidã eoꝵ
sempiternũ esse cũ deo polum. & sine pͥn¬
cipio. ac fine haberi. rerumq per parteᷤᷤ
institutarum acdorem. dispensatoremq
esse audeant affirmare. Quibus ubi uel

Expanded text:
tiaeque scripturae, et fabulosa astrologia, id est octiaeque scripturae, et fabulosa astrologia, id est occupatissima vanitas. Ad qualem igitur terminum concludenda est, cum ii qui circa memoratarum rerum indaginem vacaverunt, coaeternum creatori omnium Deo, visibilem hunc mundum esse pronuntiant, ad illius gloriam referentes circumscriptum hunc orbem, corpusque habentem compositum, quae est incomprehensibilis invisibilisque natura? Qui ne hoc quidem perspicere potuerunt: quia cui singula membra solutioni corruptelaeque subjecta sunt, ejus etiam universum corpus iisdem casibus interire necesse est. Sed usque adeo cogitationibus evanuerunt, et excaecatum est irrationabile cor eorum, dicentesque se esse sapientes, stulti prorsus effecti sunt , ut etiam quidam eorum sempiternum esse cum Deo polum, et sine principio ac fine haberi, rerumque per partes institutarum auctorem, dispensatoremque esse audeant affirmare. 4. Quibus, ubi, vel
Abbreviated transcription (Latin):
qł sub imo puuẽto continetur. quia
nostrũ diffugit intellectũ. nec unde cȩ¬
perit. aut quo reciderit possumus inus¬
nie: ob hoc etiam non esse compositũ de¬
bemus asserere. aut quia sensus omnino
nostros alabitura. ideo re uera. minus ali¬
unde cepisse putabitur. Sic & tu non
quia in semetipsa feruntira. ea quȩ uol¬
uenda ciumspicis. & qđ planities coꝵ.
nullis medus interpolatira obstaculis.
ob hoc sine principio uel fine mundũ
haberi decipiaris. Transit cnĩ scema eius.
& glũ termq preteribit: predicatio aut̃
cunctoꝵ de comsuimnatione sȩculi man¬
datorum. & de reformatione mundi. se¬
cundũ nocationem magisterii spiritalis.
ex his que in prescutia breunta tradita
sunt declaratur. In principio fecit deus
clũ &e terram. Omma quȩ ex tempore
ceperunt: neceise est tempore terminari.
Si est untiũ temporale. de sine non dubut.
Gtometrica. & arithinetica disciplina. cominenti¬

Expanded text:
quod sub uno puncto continetur, quia quod sub uno puncto continetur, quia nostrum diffugit intellectum, nec unde coeperit, aut quo reciderit possumus invenire: ob hoc etiam non esse compositum debemus asserere, aut quia sensus omnino nostros elabitur, ideo revera minus aliunde coepisse putabitur. Sic et tu non quia in semetipsa feruntur ea quae volvenda circumspicis, et quod planities eorum nullis mediis interponatur obstaculis, ob hoc sine principio vel fine mundum haberi decipiaris. Transit enim schema ejus ; et, coelum terraque praeteribit : praedicatio autem cunctorum de consummatione saeculi mandatorum, et de reformatione mundi, secundum notationem magisterii spiritalis, ex his quae in praesentia breviter tradita sunt declaratur. In principio fecit Deus coelum et terram. Omnia quae ex tempore coeperunt, necesse est tempore terminari. Si est initium temporale, de fine non dubites. Geometrica et arithmetica disciplina, commenti
Abbreviated transcription (Latin):
re quis illi dedit principium. & quis eius fa¬
bricator est. Quod ne bumana forsitan co¬
gitatione discuciens. a ueritatis tramite de¬
uiares: preuenit instruens nos doctrinis.
& animis nostris. tamquã signaculũ cuits¬
dam custodiȩ figens. uenerabile mox dei no¬
men inseruit dicens. In principio fecit ds̃
Igitira beata natura & opulenta bonitas.
dilectissimaq cunctis rationem habentib.
ac nimium carissima pulcbritudo. principᷤ
omnium quȩ sunt. fons uite. intellectibi¬
le nomen. inaccessibilis sapientia. ipse se¬
cit in principio celum. & terram. Non
ergo infacta esse uł inprouida. quȩ uiden¬
tua opineris o homo: nec quia circumte
discurrunt ea quȩ mouentura in celo. nec
quod ipsius cuculi mnitium. nr̃o sensu
comprehensibile non habetira. id circo
sine principio esse uertibiliũ corporum
natura credenda est. Neq enim orbis is¬
te. id est planũ boc rotundũq schema.

Expanded text:
re quis illi dedit principium, et quis ejus fare quis illi dedit principium, et quis ejus fabricator est. Quod ne humana forsitan cogitatione discutiens, a veritatis tramite deviares: praevenit instruens nos doctrinis, et animis nostris, tanquam signaculum cujusdam custodiae figens, venerabile mox Dei nomen inseruit dicens: In principio fecit Deus. Igitur beata natura, et opulenta bonitas, dilectissimaque cunctis rationem habentibus, ac nimium carissima pulchritudo, princeps omnium quae sunt, fons vitae, intelligibile lumen, inaccessibilis sapientia, Ipse fecit in principio coelum et terram. 3. Non ergo infecta esse vel improvida quae videntur opineris, o homo; nec quia circum te discurrunt ea quae moventur in coelo, nec quod ipsius circuli initium, nostro sensui comprehensibile non habetur, idcirco sine principio esse vertibilium corporum natura credenda est. Neque enim orbis iste, id est, planum hoc rotundumque schema,
Abbreviated transcription (Latin):
texunt. qui ista aescribunt: & qui tam ue¬
cua. inania ꝑ principia. celo. terrȩ. mariq
conscribunt. Neq enim sciebant dicere.
in principio fecit deuis cȩlum. & derram:
ꝓpterea sine moderamine. & guber natiõe
sortuitoq casu. agi & serri omĩa. insite sibi
impietatis decepti errore. dixerunt. Quod
ne nos quoq pateremur. primis statim
suȩ natrationis elogus niundi btimᷤᷤ
uiuminans. dixit. In prapio stt etes.
Quam bonus ordo. principts̃ p po
suit: ut non ingenitũ quidam muandum
arbitrarentua. Deinde Abdidit quia fecit:
ut ostenderet quia crri opus. pars exi¬
gna uircutis est conditoris. Nlam sicut fi¬
gulus nasis deforinatis. nec artem potest
amittere. nec uirtutem: sic opisex rerum
deus. non uni facture sufficientem potenti¬
am possidens. sed instnitate potius excedenꝰ.
solo momento ꝓpriȩ uoluntatis. magnitudinẽ
eorum quȩ cernuntur extruxit. Quod si &
principim mundus habet. & factus est: que¬

Expanded text:
texunt, qui ista describunt: et qui tam vatexunt, qui ista describunt: et qui tam vacua inaniaque principia, coelo, terrae, marique conscribunt. Neque enim sciebant dicere: In principio fecit Deus coelum et terram: propterea sine moderamine, et gubernatione, fortuitoque casu, agi et ferri omnia, insito sibi impietatis decepti errore, dixerunt. Quod ne nos quoque pateremur, primis statim suae narrationis elogiis mundi fabricailluminans, dixit: In principio fecit Deus. Quam bonus ordo principium primo posuit: ut non ingenitum quidam mundum arbitrarentur. Deinde subdidit, quia fecit: ut ostenderet quia creaturae opus, pars exigua virtutis est conditoris. Nam sicut figulus, vasis deformatis, nec artem potest amittere, nec virtutem: sic opifex rerum Deus, non uni facturae sufficientem potentiam possidens, sed infinitate penitus excedens, solo momento propriae voluntatis, magnitudinem eorum quae cernuntur exstruxit. Quod si et principium mundus habet, et factus est; quae
Abbreviated transcription (Latin):
purima suꝑ rerum natura grecorum phy¬
losophi disputarunt: sed nullus apud cos
sermo fixis habetur. & stabilis. priore semꝑ
a sequente deiecto. Nichilq nobis operepie¬
tium est. quȩ illorũ sunt infirmare: cum
ad destructioem ꝓpriam. sibimet ipsi suffi¬
ciant. Qui enim deum nescire potuerunt:
sapientiam rebus preesse mortalium. nul¬
latenus concesserunt. scd familiari ignorati¬
one sublapsi uaruĩs omnia desmnitionib
concluserunt. Fropterea multi eorũ. ad con¬
fusam. informemq se materiam redegert̃:
elementis mundi. ausas omniũ terum de¬
putantes. Ilii athomos. & indiuidua corpa
& tumores. & meatus continere naturam:
uisibilium tradiderunt: modo concurren¬
tibus sibi leuio illis. rotundisq corpusculis.
modo ircedentibus a se. atq discittis. ortus. o¬
brtusq ꝑficere. & in ꝑseuetatiorib corporib.
complexioem athomorũ locatã. ualidiuis cau¬
sas ȩcernitatis exprimere. Uere telam aranȩ

Expanded text:
Plurima super rerum natura Graecorum phiPlurima super rerum natura Graecorum philosophi disputarunt: sed nullus apud eos sermo fixus habetur et stabilis, priore semper a sequente dejecto. Nihilque nobis operae pretium est, quae illorum sunt infirmare: cum ad destructionem propriam sibimet ipsi sufficiant. Qui enim Deum nescire potuerunt, sapientiam rebus praeesse mortalium nullatenus concesserunt, sed familiari ignoratione sublapsi variis omnia definitionibus concluserunt. Propterea multi eorum ad confusam informemque se materiam redegerunt, elementis mundi causas omnium rerum deputantes. Alii atomos, et individua corpora, et tumores, et meatus continere naturam visibilium tradiderunt: modo concurrentibus sibi levibus illis rotundisque corpusculis, modo recedentibus a se atque discretis, ortus obitusque perficere, et in perse veratioribus corporibus complexionem atomorum locatam, validius causas aeternitatis exprimere. Vere telam araneae
Abbreviated transcription (Latin):
rorum uacius negotiorum. ꝑ antios qua¬
draginta. rerum contemplationi dans ope¬
ram. octogesimumq etatis agens annium.
indit deã. ut erat homini uidere possibile im¬
mo ut nemini potius licuit alii. scł̾m triti¬
moniũ ipsius ddñi. quia si fuerit ꝓpba qͥs
us u ysis: qui in omni domo mea fidelis
estisnlos collo quan ei. in specie: & ñ
ꝑ sigim. Bic itaq qui in potienolis pre¬
sentil alti conspec̾tib angelis futrat coc¬
qualis: quȩ anscaltauit a deo. disserit no¬
bis. Audiamus o ueritatem uerboꝵ.
non in ꝑsuasione humanȩ sapientis sid
in probatissimis spiritalis doctrino ser¬
monib: quorũ finis non audientiũ laus
est. sed listentiũ salus. In principio fecit
deus glum. & itriam. Rctandat igitur
sermonem meũ mentis admiratio: cogitans
Qud primũ dicam. uel unde capiam natra¬
tionis exordium. arguam ne uanitatem sedu¬
larium. aut nr̃oꝵ potus predicem ueritatẽ.

Expanded text:
eterorum vacuus negotiorum, per annos quaeterorum vacuus negotiorum, per annos quadraginta rerum contemplationi dans operam, octogesimumque aetatis agens annum, vidit Deum, ut erat homini videre possibile, imo ut nemini potius licuit alii, secundum testimonium ipsius Dei: Quia si fuerit propheta us Moyses, qui in omni domo mea fidelis est. Ore ad os colloquar ei: in specie, et non per figuram . Hic itaque qui in potiendis praesentibus Dei conspectibus, angelis fuerat coaequatus: quae auscultavit a Deo disserit nobis. Audiamus igitur veritatem verborum, non in persuasione humanae sapientiae, sed in probatissimis spiritalis doctrinae sermonibus, quorum finis non audientium laus est, sed discentium salus. 2. In principio fecit Deus coelum et terram . Retardat igitur sermonem meum mentis admiratio: cogitans quid primum dicam, vel unde capiam narrationis exordium, arguamne vanitatem saecularium, aut nostrorum potius praedicem veritatem?
Abbreviated transcription (Latin):
becillitatem nr̃i uidelicet intellectus: attam̃
prtrogatiua loquentis inspecta. ultro ad con¬
sentiendũ his quȩ dicta sunt adducemua.
Moyses itaq est edior buisce scriture. moyse̾
ille qui ꝑbibetu uenu̾stus apud m fusst.
cum adbuc materns uberib inbiaret. quẽ
adoptanit filia pharaonis. &̃ regio cultirli¬
beralitea educauit phylosopbys egyptiorũ
eruditioni euis magistris adhibitis. qui faᷤᷤ¬
tum tirantdis exhorruit. & ad humilitatẽ
suorũ cunũ se conuertit. conteneru aislictan
potis cum populo dei. quam fruct̃ pecca¬
ti capere temporalem. Qui amorem iisticie
de ipsa natura sortitus est. quippe. qui ꝑti¬
usquã plebis acciperet principatã. ꝓpter
odium nequitiȩ naturaleusq ad necem
inditi improbos ꝑsicatus. Qui ab his es¬
sugatus est. quib ipst fucrat opitulatus:
qui libentissime cumultib egy ꝑti dcrelio¬
tis. ad echyopiam prosectus eit ibiq occ¬

Expanded text:
becillitatem nostri videlicet intellectus: attamen becillitatem nostri videlicet intellectus: attamen praerogativa loquentis inspecta, ultro ad consentiendum his quae dicta sunt adducemur. Moyses itaque est editor hujusce scripturae, Moyses ille qui perhibetur venustus apud Deum fuisse, cum adhuadoptavit filia Pharaonis, et regio cultu liberaliter educavit, philosophis Aegyptiorum eruditioni ejus magistris adhibitis , qui fastum tyrannidis exhorruit, et ad humilitatem suorum civium se convertit, contentus afflictari potius cum populo Dei, quam fructum peccati capere temporalem. Qui amorem justitiae de ipsa natura sortitus est, quippe qui priusquam plebis acciperet principatum, propter odium nequitiae naturale, usque ad necem videtur improbos persecutus. Qui ab his effugatus est, quibus ipse fuerat opitulatus: qui libentissime tumultibus Aegypti derelictis, ad Aethiopiam profectus est, ibique ca
Abbreviated transcription (Latin):
uissisti. Non enim meo uitio. sco tuo iu¬
ditio. quod euenerit imputabis. Michi
satis est ꝑegisse mandata. Explicit¬
ii principio fecit ds cglum
& terram. Conueniens exordiũ. de mun¬
di compositione narraturus. assumpsit
decorationem gestorum operum. sui fa¬
ciens sermonis initium. Eeli enim ter¬
rȩq factura. rescrenda est non sponte
formata. ut quidã opinati sunt. sed ex
dit causas ꝓprie nacta sustantis. Qua¬
lis igitim auditus dignus sit magnitu¬
dinẽ relatorum. uel quẽadmodũ instruc¬
tus esse debeat animus. ad itrum eus¬
modi ꝑcepticnem: iinirũ qui uitus
carnalib est immunis. & crumnis mi¬
niine sccularib obfuscatus. quinetiam
ut meritam dei notionem. possit au x¬
ti.Sid antequã de uerborũ subtilitate dis¬
ceplemus. & ꝓscrutemua quanta sit harũ
uocũ signisicatio: cegitemus quis est qui
nos asfatur. Nam licet altitudinem cordis
historici non ualeamus attingere ꝓpter im¬

Expanded text:
jussisti. Non enim meo vitio, sed tuo jujussisti. Non enim meo vitio, sed tuo judicio, quod evenerit imputabis: mihi satis est peregisse mandata. HEXAEMERcipio fecit Deus coelum et terram. Conveniens exordium de mundi compositione narraturus assumpsit decorationem gestorum operum, sui faciens sermonis initium. Coeli enim terraeque factura referenda est non sponte formata, ut quidam opinati sunt, sed ex Deo causas propriae nacta substantiae. Qualis igitur auditus dignus sit magnitudine relatorum, vel quemadmodum instructus esse debeat animus, ad rerum ejusmodi perceptionem! nimirum qui vitiis carnalibus est immunis, et aerumnis minime saecularibus obfuscatus, quin etiam ut meritam Dei notionem possit attrahere. Sed antequam de verborum subtilitate disceptemus, et perscrutemur quanta sit harum vocum significatio, cogitemus quis est qui nos affatur. Nam licet altitudinem cordis historici non valeamus attingere propter im
Abbreviated transcription (Latin):
eligiosus. simulq studio¬
sus animus tue germa¬
nitatis. dum plenitudi¬
nem celestium nosse de¬
fiderat scripturarũ. cunc¬
tas bibliothecas ecclesias¬
ticas. & earum qui fue¬
rint conditores. crebris lectionib inuesti¬
gans peruenit tandem ad exameron scĩ
ac uenerabilis ep̃i basilii. greco sermone
conscric̾tam. Quam dum monimentis in¬
scre lingue latialis affectat. michi hanc
dutam censuit esse mandandã. Sed ego
considerans. quia hoc amore potius quã
iudicio precepisti: festinabam quidem
simplicib uissis obsequi. tua comioni¬
tus caritate: sed promittere non audebã.
ꝓpriam contemplatus infantiam. Itaq ge¬
mina cogitatione distractus. quid agerem
nesciebam Utrebar enim si negare malius¬
sem: mentem pie de me presumentis
offendere. Si parere: susceptãitium
nauare non posse. Quȩ cum it essent.
statui opetã meã fidelitea exhibers. qũa
sermonem ꝑtinaciter excusare: confidcus
quia si displicutro. dabis ueniam quę

Expanded text:
eligiosus, simulque studiosus animus tuae germanitatis, dum plenitudinem coelestium nosse desiderat Scripturarum, cunctas bibliothecas ecclesiasticas et earum qui fuerint conditores, crebris lectionibus investigans, perveni tandem ad Hexaemeron sancti ac venerabilis episcopi Basilii, Graeco sermone conscriptum: quod dum monumentis inserere linguae Latialis affectat, mihi hanc curam censuit esse mandandam. Sed ego considerans, quia hoc amore potius quam judicio praecepisti: festinabam quidem simplicibus jussis obsequi, tua commonitus caritate: sed promittere non audebam, propriam contemplatus infantiam. Itaque gemina cogitatione distractus quid agerem nesciebam: verebar enim si negare maluissem, mentem pie de me praesumentis offendere. Si parere, susceptum officium navare non posse. Quae cum ita essent, statui magis operam meam fideliter exhibere, quam sermonem pertinaciter excusare: confidens quia si displicuero, dabis veniam quae
Abbreviated transcription (Latin):
cut ionas in mare refugiat. Quãobrem
mdetur michi disputationis series. nre
multis implexa miraculoꝵ milib. ac suȩ
mediocritatis oblita. similis esse nauigan¬
tibus in alto. qui ad certũ locũ minime
dirigentes. ignorant quantũ spatii ueli¬
ficando ꝑegerint. Quod utiq nr̃o sermo¬
ni ꝓuenisse ꝓbauimus: qui dũ ꝑ creatu¬
rȩ tramites latius euagatur. multitudi¬
sit cupidus audiendi cȩtus. astantiũ. io¬
cundissimaq cordib eoꝵ uideatus dm̃co¬
rum narratio mirabiliũ: tam̃ hic finem
icimus disserendi. sequenti die residua
tenoris solacuri. Nuint uero simul om̃s
grãs suꝑ his quȩ dicta sunt referamus: & sap¬
plementũ eoꝵ quȩ minus explicuimus. pos¬
tulemus faciatq uos inter ipsas epulas remi¬
nisci: quȩ uel mane. uel ad uesperã n̾r af-¬
fatus exprompsit eoꝵq memoriã coherere
uobis. etiã cũ somno quiescitis. & suauita¬

Expanded text:
cut Jonas in mare refugiat. Quamobrem cut Jonas in mare refugiat. Quamobrem videtur mihi disputationis series nostrae, multis implexa miraculorum millibus, ac suae mediocritatis oblita, similis esse navigantibus in alto, qui ad certum locum cursum minime dirigentes, ignorant quantum spatii velificando peregerint. Quod utique nostro sermoni provenisse probavimus, qui dum per creaturae tramites latius evagatur, multitudisit cupidus audiendi coetus astantium, jucundissimaque cordibus eorum videatur dominicorum narratio mirabilium; tamen hic finem facimus disserendi, sequenti die residua fenoris soluturi. Nunc vero simul omnes gratias super his quae dicta sunt referamus: et supplementum eorum quae minus explicuimus, postulemus, faciatque nos inter ipsas epulas reminisci, quae vel mane, vel ad vesperam noster affatus exprompsit, eorumque memoriam cohaerere vobis, etiam cum somno quiescitis, et suavita
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ. uentoq ꝓspero uolitantes in pelago.
piscis tenuissimus ita retardat. ac retinet.
ut diutius effitiantur immobiles. uelut qͥ¬
busdã fundatȩ radicib in ꝓfundo. Nonne
& hoc ꝑ minimũ animal. diuine uirtutis
ccipies documentũ: Neq enĩ solus canis
ut xifius. aut balena formidolosa est: s
tiã pastinacȩ aculeus. & certȩ defunctȩ. le¬
pusq marinus. pari timore cauẽtua: inde¬
linabilem celeremq portando ꝑnitiem.
uȩ cũ ita sint: maluit te ꝓuidentia con¬
itoris semꝑ esse ꝑuigilem. quatinus in
tĩ fidens. cunctas subinde noxias peste ᷤᷤ
isfugias. S iam de gurgite pelagi reme-¬
ntes: reuertamur ad terrã. Nam alia no¬
bis ex aliis occurrentia. creature miracu-¬
la: uelut quidã fluctus. crebris alternisq
ictationib nr̃m submersere sermonem.
sane mirabor. si non sensus nr̃. causis
ingentiorib occupatus: in terrã denuo. si¬

Expanded text:
lorum, ventoque prospero volitantes in pelago lorum, ventoque prospero volitantes in pelago piscis tenuissimus ita retardat ac retinet ut diutius efficiantur immobiles, velut quibusdam fundatae radicibus in profundo: nonne et per hoc minimum animal divinae virtutis accipies documentum? Neque enim solus canis aut xifius, aut balaena formidolosa est; sed etiam pastinacae aculeus, et certe defunctae, lepusque marinus, pari timore caventur; indeclinabilem celeremque portando perniciem. Quae cum ita sint, maluit te providentia Conditoris semper esse pervigilem: quatenus in eum fidens, cunctas subinde noxias pestes effugias. Sed jam de gurgite pelagi remeantes revertamur ad terram. Nam alia nobis ex aliis occurrentia creaturae miracula, velut quidam fluctus crebris alternisque jactationibus nostrum submersere sermonem. Et sane mirabor, si non sensus noster causis ingentioribus occupatus in terram denuo, si
Abbreviated transcription (Latin):
pinnȩ: uel unde purpurã conchilia mi¬
nistrant imperatorib. quȩ florũ omniũ
pulchritudinẽ. uenustate ꝓprii coloris ex¬
uperat. eitiunt aquȩ. Quid non necessan¬
um factũ est. aut quid ñ obtimũ uitȩ nĩ
conlatũ est : quoꝵ pars ministeriis hom¬
num ꝓficit. alia sibi centemplatio mira¬
bilis uendicat creaturȩ: Non nulla ter¬
ribilia. que nr̃am scilicet desidiã coert¬
rent fecit ds̃. cctos magnos. ñ uariis qr ãb
ris aliis piscib exiguis maus est. idcu¬
co magnũ dr᷑: s quia immanitate m̃¬
brorum. montib coequatur excelsis. qđ etiã se¬
pe putatur esse insula. cũ se ad sũmas undaᷤᷤ
leui natatu sustulerit. Hoc tam̃ non in lito¬
rib usitatis. aut in locis habitabilib diu̾¬
satuR s antiquũ pontũ fertur incolere.
Tales igit᷑ ad incutiendũ nobis timorẽ. atq
terrorem beluȩ sunt formatȩ. Cũ uͦ audieriᷤᷤ
quia naues ingentes. sinu tumerte uente¬

Expanded text:
pinnae; vel unde purpuram conchilia mipinnae; vel unde purpuram conchilia ministrant imperatoribus, quae florum omnium pulchritudinem, venustate proprii coloris exsuperat. Ejiciant aquae. Quid non necessarium factum est? aut quid non optimum, vitae nostrae collatum est? quorum pars ministeriis hominum proficit, alia sibi contemplatio mirabilis vindicat creaturae. Nonnulla terribilia, quae nostram scilicet desidiam coercerent. Fecit Deus cetos magnos, non vero quia ab aliis piscibus exiguis majus est, idcirco magnum dicitur, sed quia immanitate membrorum, montibus coaequatur excelsis, quod etiam saepe putatur esse insula, cum se ad summas undas leni natatu sustulerit. Hoc tamen non in littoribus usitatis, aut in locis habitabilibus diversatur, sed antiquum pontum fertur incolere. Tales igitur ad incutiendum nobis timorem atque terrorem belluae sunt formatae. Cum vero audieris, quia naves ingentes, sinu tumentes ve
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ comparant᷑. Itaq unũ est semꝑ ꝓposi¬
tum. quo possit eccłia fabricari: & ob hoc
hortor. ut cessent libidines flagitiosoꝵ. ma¬
rins exemplis. & terrestrib castigandȩ.
Hic me sermonẽ statuere. tam uesꝑtinũ it̃¬
pus quã corporis cogit infirmitas. Nam
plura forent quȩ tractatui deberemus a¬
icere. presertim cũ studiosi sint audito¬
res. & suꝑ his quȩ in mari nascuntur.
admiratioẽ dignissimis. uel de ipso ma¬
ri. quomͦ aqua eius gelatur in salem.
uel quomodo lapis ille prȩgciosus. qͥ
corallius nominatur. herba est dũ ha¬
betur in pelago. postquã uero in acrem
fuerit. inde educta. mox mutatur in la¬
pidem. Uel unde uilissimis animanctũ
ostreis. margaritã precio grauẽ. natura
subiecit. ut eã quã reges magnoꝑe de¬
siderant. ꝑ litus & asperas cautes. testa in¬
clusam concȩ. pauꝑ piscator inueniat.
Unde aurosam lanam. maritimȩ nutrumt

Expanded text:
tiae comparantur. Itaque unum est semper propositiae comparantur. Itaque unum est semper propositum, quo possit Ecclesia fabricari: et ob hoc hortor, ut cessent libidines flagitiosorum marinis exemplis et terrestribus castigandae. Hic me sermonem statuere, tam vespertinum tempus, quam corporis cogit infirmitas. Nam plura forent quae tractatui deberemus adjicere, praesertim cum studiosi sint auditores, et super his quae in mari nascuntur, admiratione dignissimis, vel de ipso mari, quomodo aqua ejus gelatur in salem, vel quomodo lapis ille pretiosus, qui corallius nominatur, herba est dum habetur in pelago, postquam vero in aerem fuerit inde educta, mox mutatur in lapidem. Vel unde vilissimis animantium ostreis, margaritam pretio gravem natura subjicit, ut eam quam reges magnopere desiderant, per littus et asperas cautes testa inclusam conchae, pauper piscator inveniat. Unde aurosam lanam maritimae nutriunt
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓfundo maris. ad consortiũ nuptiale ꝓ¬
cedere. Quȩ mox obediens copulatur ei.
Q uid igit᷑ iste sermo desiderat: Quia li¬
cet asper sit uir. & morib habeatur im¬
mitis: huuc tam̃ uxor ferre necessario de¬
bet. nullis occasionib. contractã semel di¬
rimens affectionẽ. At uero dicis illũ ira¬
cundũ esse. uel crũdelem: s maritus. ẽ ui¬
noientũ: s coniunctus tibi est ꝑ naturã.
Durũ. & implacabilem: s corporis tui pars
habetua pretiosior. Audiat & maritus con¬
gruã sibi ammonitioẽm. uiꝑea pestife¬
rũ uirus euomit. nuptialis causa reue¬
rentiȩ: tu feritatẽ animi. & a maritudinẽ
non deponis. coactus pudore coniugu:
Fors aut̃ uipere nobis exemplũ. alias etiã
repperiemus esse conueniens: quia ma¬
gis adulteriũ naturȩ facit coitio uiperȩ
cũ murena. Recognoscant igit᷑. qui alienᷤ
matrimoniis insidias parant. quali bes¬

Expanded text:
de profundo maris, ad consortium nuptiale pde profundo maris, ad consortium nuptiale procedere, quae mox obediens copulatur ei. Quid igitur iste sermo desiderat? quia licet et asper sit vir et moribus habeatur immitis, hunc tamen uxor ferre necessario debet, nullis occasionibus contractam semel dirimens affectionem. At vero dicis illum iracundum esse vel crudelem, sed maritus est; vinolentum, sed conjunctus tibi est per naturam; durum et implacabilem, sed corporis tui pars habetur pretiosior. 6. Audiat et maritus congruam sibi admonitionem. Vipera pestiferum virus evomit nuptialis causa reverentiae; tu feritatem animi, et amaritudinem non deponis, coactus pudore conjugii? Forte autem viperae nobis exemplum alias etiam reperiemus esse conveniens, quia magis adulterium naturae facit coitio viperae cum muraena. Recognoscant igitur, qui alienis matrimoniis insidias parant, quali bes