comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis uidere: Hominẽ mollib uestitũ: Ecce qui mol¬
lib uestiunt᷑: indomib regũ sunt. Si suꝑior senten¬
tia contͣ iohannẽ ꝓlata fuerat. ut pleriq arbitrant᷑.
in eo qͦcl ait. beatus. ẽ. qui ñ fuerit scandalizatus in
me. qͦmͦ nc̃ ioħes tantis laudib p̃dicature s qͥa tur¬
ba cutũstans. interrogationis mysteriũ nesciebat.
ita ut putaret iohem dubitare de xp̃o quẽ ipse mon¬
strauerat: ut intelligerent ioħ̃m ñ sibi in terrogasse
s discipłis suis: quid existis inqͥt indesertũ: Nunqͥd
ob hoc. ut hominẽ uideretis calamo similẽ. qͥ om̃i
uento circũfertur: ut leuitate m̃tis de eo ambig̾et.
quẽ antea p̃dicauerat: An forsitan stimulis contra
nt ex co querat lucra: cur diuitias cupiat: ut affiuat
dapib : Locustis uescitur: & melle siluestri. An ut
mollib uestiat᷑: Pili cameloꝵ: tegm̃ eiꝰ sunt. Istius¬
modi cib & uestis carceris hospicio recipiunt᷑: & p̃¬

Expanded text:
estitum? Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt. Si superior sententia contra Joannem prolata fuerat, ut plerique arbitrantur, in eo quod ait: Beatus est qui non fuerit scandalizatus in me, quomodo nunc Joannes tantis laudibus praedicatur? Sed quia turba circumstans interrogationis mysterium nesciebat, ita ut putaret Joannem dubitare de Christo, quem ipse monstraverat, ut intelligerent Joannem non sibi interrogasse, sed discipulis suis. Quid existis, inquit, in desertum: nunquid ob hoc ut hominem videretis calamo similem, qui omni vento circumfertur, ut levitate mentis de eo ambigeret, quem antea praedicaverat? An forsitan stimulis invidia gloriam, ut ex eo quaerat lucra? Cur divitias cupiat, ut affluat dapibus. Locustis vescitur et melle silvestri. An ut mollibus vestiatur? Pili camelorum tegmen ejus sunt. Istiusmodi cibus et vestis carceris hospitio recipiuntur, et pr
Abbreviated transcription (Latin):
liratus in me. Ioħes interrogauerat ꝑdiscipłos. tu
es qui uenturus es. an alium expectamꝰ: xp̃c signa de¬
monstrat: ñ adea respondens quȩ int̾rogatꝰ fuerat:
s adscandalũ nuntiorum. Ite inquit & dicite ioh̃i
signa quȩ cernitis: cȩcos uidentes. claudos ambu¬
la int̾ nobiles & ignobiles. int̾ diuites & egenos in
p̃dicatione distantia sit. Hȩc magistri rigorẽ. bec p̃¬
ceptoris cõpbant ueritatẽ: qͣͥndo om̃is apud eũ qͥ
saluari potest ȩqualis. ẽ. Qͦa aut̃ ait. & beatꝰ qͥ non

Expanded text:
es interrogaverat per discipulos: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Christus signa demonstrat, non ad ea respondens quae interrogatus fuerat, sed ad scandalum nuntiorum. Ite, inquit, et dicite Joanni signa quae cernitis, caecos videntes, claudos ambula inter nobiles et ignobiles, inter divites et egenos, in praedicatione distantia sit. Haec magistri rigorem, haec praeceptoris comprobant veritatem, quando omnis apud eum qui salvari potest, aequalis est. Quod au
Abbreviated transcription (Latin):
heremo. Ille zona pellicea cingebat᷑: &iste simile
habuit cingulũ. Ille qm̃ regem achab. & ierabel.
impietatis arguit. fugere compulsus. t᷑. iste quia
herodis & herodiadis illicitas nuptias arguit capi¬
te truncatur: sunt qͥdam. qͥ ꝓpt̾ca ioħem helyam
uocari putent. qͦd quomͦ in saluatoris aduentũse¬
cundo. iuxta malachiam p̃cessurꝰ ẽ. helyas. & uen¬
turũ iudicem nuntiaturꝰ ⁊ sic ioħes in pͥmo aduentu
fecerit: & uterq sit nuntiꝰ. uł pͥmi aduentus do

Expanded text:
 et iste in eremo; ille zona pellicea cingebatur, et iste simile  et iste in eremo; ille zona pellicea cingebatur, et iste simile habuit cingulum. Ille quoniam regem Achab et Jesabelem impietatis arguit, fugere compulsus est; iste quia Herodis et Herodiadis illicitas nuptias arguit, capite truncatur. Sunt quidam qui propterea Joannem Eliam vocari putent, quomodo in Salvatoris adventu secundo, juxta Malachiam , praecessurus est Elias, et venturum judicem nuntiaturus; sic Joannes in primo adventu fecerit; et uterque sit nuntius vel primi adventus Do
Abbreviated transcription (Latin):
eñ regnũ cȩlars: consequenter ã dieb illis regnũ
gȩlorũ uim patitit᷑. & uiolenti diripiunt illud.
potuimꝰ possidere. ꝑnaturã. cui.¬
runt. Non qͦ post ioħ̃em excludat ꝓpħas. legimꝰ
gines filias philippi: s quo lex & ꝓpħȩ qͦs scriptos
legimꝰ quicqͥd ꝓphauert̃. de dño uaticinati sunt.
phecauert̃. xp̃i tempꝰ ostendit᷑: ut quẽ illi dixert̃
reciꝑe: ipse. ẽ. helyas. qui uenturus. ẽ. Qui hab&e
aures audiendi: audiat. Hoc qͦd dictũ. ẽ. si uultis
reciꝑe. ipse. ẽ. helyas: mysticũ. eẽ. & egere intelli¬
gentia. sequens sermo dñi demonstrat dicens. qͥ
habet aures audiendi: audiat. Si enĩ planꝰ eẽt.
sensus. & manifesta sententia: qͥd necesse fuit. noͤ
qͥ introducunt animas in corpora alia reu̾ti: s qͦd
nixta aliud testimoniũ ȩuangłłi. uenerit insp̃u
grãm uł mensurã. S uite austeritas rigorq m̃

Expanded text:
enim regnum coelorum, consequenter a diebus illis regnum enim regnum coelorum, consequenter a diebus illis regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud. potuimus possidere per naturam. runt. Non quod post Joannemgines filias Philippi; sed quo lex et prophetae quos scriptos legimus, quidquid prophetaverunt de Domino vaticinati sunt. pherecipere, ipse est Elias qui venturus est. Qui habet aures audiendi, audiat. Hoc quod dictum est: Si vultis recipere, ipse est Elias, mysticum esse, et egere intelligentia sequens sermo Domini demonstrat, dicens: Qui habet aures audiendi, audiat. Si enim planus esset sensus, et manifesta sententia, quid necesse fuit nos aqui introducunt animas in corpora alia reverti: sed quod juxta aliud testimonium Evangelii, venerit in spirgratiam vel mensuram. Sed et vitae austeritas rigorque me
Abbreviated transcription (Latin):
Dño beatissimo de merito uerabili & in conspedu
ñ Sincera caritate karissimo patri haistulto
rchiepiscopo: rabanus in dignus presbiteR
E MOR Illius prȩcepti.
quod per uas sibi aptum
olim sapientia protulit.
dicens. in tota anima tua

Expanded text:
no beatissimo ac merito venerabili, et in conspectu Domini sincera charitate charissimo Patri HAISTULPHO archiepiscopo, RABANUS indignus presbyter Memor illius praecepti quod per vas sibi aptum olim Sapientia protulit, dicens: In tota anima tua
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Discipłi autẽ turb̾. Et manducauert om̃s. & satu¬
rati st̃. & tulert̃ reliquias. Duodecĩ oꝯphinos fragm̃¬
torũ plenos. Manducantiũm autẽ fuit numerus
quinq milia uirorũ. exceptis mulierib & par¬
uulis. Et statim iussit discipłos suos ascendere in
nauiculã. & prȩcedere. eum transfretũ. donec di¬
mitteret turbas. Et dimissa turba. ascendit m

Expanded text:
manducaverunt omnes et saturati sunt et tulerunt reliquias duodecim cofinos fragmentorum plenos manducantium autem fuit numerus quinque milia virorum exceptis mulieribus et parvulis et statim iussit discipulos ascendere in navicula et praecedere eum trans fretum donec dimitteret turbas et d
Abbreviated transcription (Latin):
istud: s quib datũ est. St̃ eñ eunuchi: quide
matris utero sic nati st̃. Et st̃ eunuchi: qͥ facti ft̃
ab hominib. Et st̃ eunuchi qͥ seipsos eunuchi¬
⁊auert̃: ꝓpt̾ regnũ cȩlorũ. Qͥ potest caꝑe: capiat.
Tunc oblati st̃ ei paruuli: ut manꝰ eis impone¬
ret & oraret. Discipłi aũt in crepabant eos. lñc uͦ¬
sut eis. Sinite paruulos uenire adme & nolite

Expanded text:
nuchi, qui de matris utero sic nati sunt; et sunt eunachi, qui facti sunt ab hominibus; et sunt eunuchi qui seipsos eunuchizaverunt propter regnum coelorum: qui potest capere, capiat. Tunc oblati sunt ei parvuli, ut manus eis imponeret, et oraret: discipuli autem increpabant eos. Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
uentus filii hominis. Sic̃ erant eñi indieb an¬
te diluuium comedentes & bibentes. nubentes
& nuptuitradentes usq ad eũ diem qͦ intrount
in archã noe. & ñ cognouer̃t̃ donec uenit dilu¬
uiũ & tulit om̃s: ita erit & aduentꝰ filii homi

Expanded text:
uentus Filii hominis. Sicut eium erant in diebus ante diluuium comedentes et bibentes, nubentes et nuptui tradentes usque ad eum diem, quo intrauit Noe in arcam, et non cognouerunt, donec uenit diluuium et tulit omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum ascendissent in nauiculam. cessauit uen-¬
tus in naui. Qui autem in nauicula erant. ue¬
nerunt & adorauerunt eum dicentes. Uere fi¬
lius dei es. Et cum transfrecassent: uenerunt in
terram genesar. Et cum cognouissent eum uiri
loci illius. miserunt in uniuersam regionẽ illã
Et obtulerunt ei om̃s male habentes. Et rogabais
eum. ut uel fimbriam uestim̃ti eius tangerent.
Et quicũq tetigerunt. salui facti sunt. Tunc ac¬
cesserunt ad eũ ab ierosolimis. scribe & phari¬
sei dicentes. Quare discipłi tui trans grediuntur

Expanded text:
savit ventus qui autem in navicula erant venerunt et adoraverunt eum dicentes vere Filius Dei es et cum transfretassent venerunt in terram Gennesar et cum cognovisloci illius, miserunt in uniuersam regionem illam et obtulerunt ei omnes male habentes, et rogabant eum, ut uel fimbriam uestimenti eius tangerent. et quicumque tetigerunt salui facti sunt. tunc accesserunt ad eum ab Hierosolymis scribae et Pharisaei dicentes: quare discipuli tui transgrediuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ioħm. & alligauit eũ. & posuit in carcerẽ. ꝓpt̾
herodiadẽ uxorẽ frĩs sui. Dicebat eñ illi ioħs
Non licec tͥ habere eam. Et uolens eũ occidere
timint popłm. qͥa sic̃ ꝓphecã eum habebant.
Die autẽ natalis herodis. saltauit filia hero¬
diadis in medio. & placuit herodi. Unde cũ
iuram̃to pollicitꝰ. ẽ. ei dare qͦdcũq postularet

Expanded text:
it eum: et posuit in carcere propter Herodiadem uxorem fratris sui. Dicebat enim illi Johannes: non licet tibi habere eam. Et volens illum occidere: timuit populum. Quia sicut Prophetam eum habebant. Die autem natalis Herodis saltavit filia Herodiadis in medio: et placuit Herodi. Unde cum juramento polli
Abbreviated transcription (Latin):
& sine fructu efficit᷑. Qui uͦ in t̾ram bonã ssmi¬
natꝰ. ẽ: hic. ẽ. qui audit uerbũ. & intelligit &
fructũ affert. Et facit aliud quidẽ centũ. aliud
autẽ sexaginta. porro aliud triginta. Aliã ꝑabo-¬
lam ꝓposuit illis dicens. Simile factũ. ẽ. regnũ
cȩlorũ hõi qui seminauit bonũ sem̃ in agro¬

Expanded text:
fficitur qui vero in terra bona seminatus est hic est qui audit verbum et intellegit et fructum adfert et facit aliud quidem centum aliud autem sexaginta porro aliud triginta aliam parabolam proposuit illis dicens simile factum est regnum caelorum homini qui seminavit bonum sem
Abbreviated transcription (Latin):
turati sunt. Et qͦd suꝑfuit de fragmentis: tulerunt
septẽ sportas plenas. Erant aut̃ qͥ manducauerunt
qͦͣsi . iiͦiiͬ. milia hominum: extra paruulos & mulie¬
res. Et dimissa turba: ascendit in nauiculã. & uenit
in fines magedan. Et accesserunt ad eũ pharisei
& sadducei temptantes: & rogauerunt eũ ut signũ
de cȩlo ostenderet eis. Et ille respondens: ait eis.¬

Expanded text:
de fragmentis tulerunt septem sportas plenas erant autem qui manducaverant quattuor milia hominum extra parvulos et mulieres et dimissa turba ascendit in naviculam et venit in fines Magedan et accesserunt ad eum Pharisaei et Sadducaei temptantes et rogaverunt eum ut signum de caelo ostenderet eis
Abbreviated transcription (Latin):
spargo. Oportuit gͦ cõmitere pecuniã meã nũmu¬
lariis: & ueniens ego recepissem utiq qͦd meum
ẽ. cum usura. Tollite itaq abeo talentũ: & date
ei qui ht̃ decem talenta. Om̃i eñĩ habenti dabit᷑
& habundabit: ei aut̃ qui ñ habet. & quod ha¬
bere uidet᷑. auferet᷑ ab eo. Et inutilem seruũ eicite
intenebras exteriores: illic erit fletꝰ & stridor
dentium. Cum aut̃ uenerit filius hominis inmaie¬
state sua. & om̃s angłi eius cum eo: tc̃ scdebit suꝑ se¬
dem maiestatis suȩ. Et congregabunt᷑ ante eũ om̃s

Expanded text:
arsi oportuit ergo te mittere pecuniam meam nummulariis et veniens ego recepissem utique quod meum est cum usura tollite itaque ab eo talentum et date ei qui habet decem talenta omni enim habenti dabitur et abundabit ei autem qui non habet et quod videtur habere auferetur ab eo et inutilem servum eicite in tenebras exteriores illic erit fletus et stridor dentium cum autem venerit Filius hominis in maiestate sua et omnes angeli cum eo tunc sedebit super sedem maies
Abbreviated transcription (Latin):
neq tinea demolitur. & ubi fures ñ effodi¬
unt nec furantur. Ubi enim. ẽ. thesaurus tu¬
ocłs tuus. Si fuerit oculus tuus simplex. to¬
tum corpꝰ tuum lucidũ erit. Si autẽ ocłs tuns
nequam fuerit: totum corpꝰ tuũ tenebrosũ

Expanded text:
tinea demolitur, et ubi fures non effodiunt nec furantur. Ubi enim est thesaurus tucorporis tui est oculus tuus. Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuus nequam fuerit, totum co
Abbreviated transcription (Latin):
cautet. t̾ me negab̾. In alio ȩuangłio legimꝰ. qi pͦ nego¬
tionẽ petri & cantũ galli. respexerit saluator pecrũ:
& intuitu suo cũ ad amaras lacͥmas ꝓuocarit. Het be-¬
ri pot̾at. ut in negationis tenebris ꝑmaneret: qͣm lipe
respexerat mundi. Michi uidet᷑ illa respectio diuinitꝰ
facta. ut ei ueniret inm̃te. qͦtiens iã negasset. & qͥdei
dñs p̃dixisset: atq ita miscdit̾ dño respiciente pen¬
teret eũ. & salubrit̾ fleret: sic̃ cotidie dicimꝰ. Dñe res¬
pece me. Et respexit eũ dñs. qͥa de aliqͦ ꝑicło ł labore

Expanded text:
cantet, ter me negabis. In alio Evangelio legimus quia post negationem Petri et cantum galli, respexerit Salvator Petrum, et intuitu suo eum ad amaras lacrymas provocarit . Nec fieri poterat ut in negationis tenebris permaneret, quem lux respexerat mundi. Mihi videtur illa respectio divinitus facta, ut ei veniret in mentem quoties jam negasset, et quid ei Dominus praedixisset, atque ita misericorditer Domino respiciente poeniteret eum, et salubriter fleret: sicut quotidie dicimus: Domine, resp
Abbreviated transcription (Latin):
Ereunte aut̃ illo: ianuã. hic martꝰ
adimplet: qͦd matheus breuitatis causa dicere omi-¬
sit. Exiit foras inqͥt ante atriũ: & gallus canta¬
uit. Cũ gͦ semel negasset pettꝰ. exiit foras: & max
gallus cantauit. Qͦreu̾se iterũ iatriũ: fit qͦd se¬
qͥtͣ uidit eũ alia ancilla: & aro his qͥ erant ibi. Et
hicerat cũ iħiu narareno. In scła gͦ negatione ã
duobꝰ cõpellatꝰ. ẽ: & ab ancilla scilicet ꝙͣ cõmemo
qͥita ait. Et pͦꝰ pusillũ aliꝰeũ uidens: ait. Eotu de
illis es. In hoc gͦ spano tleqͦ lucas dicit. & pͦ pusillũ.
petrꝰ pͦ pͥmã nigationt̃ exiuit: & gallus cantauit.¬

Expanded text:
eunte autem illo januam. Hic Marcus eunte autem illo januam. Hic Marcus adimplet, quod Matthaeus brevitatis causa dicere omisit: Exiit foras, inquit, ante atrium, et gallus cantavit. Cum ergo semel negasset Petrus, exiit foras, et mox gallus cantavit. Quo reverso iterum in atrium, fit quod sequitur: Vidit eum alia ancilla, et ait his qui erant ibi: Et hic erat cum Jesu Nazareno. In secunda ergo negatione a duobus compellatus est, et ab ancilla scilicet quam commemorqui ita ait: Et post pusillum alius eum videns dixit: Et tu de illis es. In hoc ergo spatio, de quo Lucas dicit: Et post pusillum, Petrus post primam negationem exivit, et gallus cantavit
Abbreviated transcription (Latin):
lentes. Error hereticoꝵ de xp̃o: tribꝰ generibꝰ t̾minat᷑.
Aut em̃ dediumnitate aut de humanitate: aut de
iniutroq falluntur.
etrus uͦ: sedebat foris matrio. fo̾ris sedebat:
ut uideret exitũ rei. Et ñ appropinqͦbat iħu ne
ministris aliqͦ suspicio nasceret᷑. Et accessit ad eũ¬
una ancilla: dicens. Et tu cũ ñu galileo eras. Qͥa
sͥ uult qͦd pͥma eũ ꝓdit ancilla cũ uiriutiq magis
eũ potuerint cognoscere: nͥ ut iste sexus peccasse in
necẽ dñi uideret᷑. & iste sexus redimeret᷑ ꝑpassionẽ
dnie Et ideo mulier resurrectionis pͥma accipit my¬
steriũ. & mandata custodit: ut ueterẽ p̃uaricatio¬
nis ab oleret errorẽ. At ille negauit corã om̃ib: di¬
mꝰ cens. Nescio quid dicis. Palã corã om̃ibꝰ negauit:
qͥa se manifestari expauit. Dictuipsũ se nescire res¬
pondit: qi ꝓsaluatore ad huc mori nolebat. ccexo.¬

Expanded text:
lentes. Error haereticorum de Christo tribus generibus terminatur: lentes. Error haereticorum de Christo tribus generibus terminatur: aut enim de divinitate, aut de humanitate, aut de utroque falluntur. Petrus vero sedebat foris in atrio. Foris sedebat ut videret exitum rei, et non appropinquabat Jesu, ne ministris aliqua suspicio nasceretur. Et accessit una ancilla ad eum dicens: Et tu cum Jesu Galilaeo eras. Quid sibi vult quod prima eum prodit ancilla, cum viri utique magis eum potuerint recognoscere, nisi ut et iste sexus peccasse in necem Domini videretur, et iste sexus redimeretur per passionem Domini. Et ideo mulier resurrectionis prima accipit mysterium et mandata custodit, ut veterem praevaricationis aboleret errorem. At ille negavit coram omnibus dicens: Nescio quid dicis. Palam coram omnibus negavit, quia se manifestari expavit. Dictum ipsum se nescire respondit, quia pro Salvatore adhuc mori noluit. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionis eiꝰ abscondant. Si eñ crederent moysi:
credereat forsitan & dño. Q uelam̃tum usq ho¬
uelũ tẽpli scissũ ẽ mediũ: & ea qͨ toto legis tẽpore
latuerant & abscondita carnali isrł fuerant: noui
testam̃ti cultoribꝰ st̃ patefacta scascõꝵ archana. Qa¬
uͦdicunt ei ꝓphecita. qͥs ẽ qui te ꝑcnssit: qͣsi in contu¬
meliã faciunt eꝰ qͥ se ã popłis ꝓpħam uoluerit hab̾i.
s ipso dispensante patit᷑ om̃ia ꝓ nob̾: ut sic̃ petrus
hortat᷑. xp̃o in carne passo. nos eãdẽ cogitatione ar¬
memͣ. atꝙ adcoleranda ꝓnoĩe eiꝰ irrisionũ obꝓbria
p̃paremͣ. Alit̾. Illuad qͦd diccũ. ẽ. spuer̃t infaciem
eiꝰ: significat eos qͥ eiꝰ p̃sentie grãm respuunt. Itẽ
tanꝗͥ colaphis cũ cet᷑: qͥ ei honores suos p̃fert̃. Pal¬
mas infaciem eidant: qͥ ꝑfidia cecatieũ ñ uenisse
ad firmant: tanqͣm p̃sentiã eiꝰ exterminantes. & repel¬

Expanded text:
cognitionis ejus abscondant. Si enim crederent Moysi, cognitionis ejus abscondant. Si enim crederent Moysi, crederent forsitan et Domino . Quod velamentum usque hovelum templi scissum est medium, et ea quae toto legis tempore latuerant, et abscondita carnali Israel fuerant, Novi Testamenti cultoribus sunt patefacta sancta sanctorum arcana. Qa, quis est qui te percussit? quasi in contumeliam faciunt ejus, qui se a populis prophetam voluerit haberi, sed ipso dispensante patitur omnia pro nobis, ut sicut Petrus hortatur, Christo in carne passo nos eadem cogitatione armemur , atque ad toleranda pro nomine ejus irrisionum opprobria praeparemur. Aliter, illud quod dictum est: Spuerunt in faciem ejus, significat eos qui ejus praesentiae gratiam respuunt. Item tanquam colaphis eum caedunt qui ei honores suos praeferunt. Palmas in faciem ei dant, qui perfidia caecati eum non venisse affirmant, tanquam praesentiam ejus exterminantes et repel
Abbreviated transcription (Latin):
sors electionis inuenerit. inuiolata sit ꝑmansura
castitas. At illi respondentes: dixert̃. Reus. ẽ. mortis.
Sablasphemũ putauert̃: ido illũ morti addixe¬
rt᷑. S cũ legis p̃cepta se consũmare arbitrati st̃:
contͣ legẽ eger̃t. dicente dño. Innocentẽ & iustũ:
ñ int̾ficies. Non enĩ udiciũ obseruauert̃: sed
exercuer̃t inuidiam.
Tunc expuert infaciẽ eiꝰ. & colaphis eũ cicidert᷑.
Ut compleret᷑ qͦd scͥptũ. ẽ. Dedi maxillas meas
alapis: & faciẽ meã ñ au̾ti ã confusione sputorũ.
cesus. ẽ. cclphis. siue alapis udeoꝵ: cedit᷑ ȩtiam
nẽ blas pnemiis falsoꝵ x pĩanoꝵ. qͥ tc̃ consputꝰ¬
est saliuis unfidelium: nunc us uesanis nominetenꝰ
ficdelum ex honoratur atꝙ uritatur obprobriis. Nela¬
uerunt autem faciem eiꝰ. scłm quod mareus tunc
iudeos fecisse commemorat: non ut eorum scelera
ñ uideat. scd ut ã se ipsis sic̃ quondã moysi fecert̃ giãm

Expanded text:
sors electionis invenerit inviolata sit permansura sors electionis invenerit inviolata sit permansura castitas. At illi respondentes dixerunt: Reus est mortis. Quia blasphemum putaverunt ideo illum morti addixerunt. Sed cum legis praecepta se consummare arbitrati sunt, contra legem egerunt, dicente Domino, Innocentem, et justum non interficies . Non enim judicium observaverunt, sed exeruerunt invidiam. Tunc exspuerunt in faciem ejus et colaphis eUt compleretur quod scriptum est: Dedi maxillas meas alapis, et faciem meam non averti a confusione sputorum . caesus est colaphis sive alapis Judaeorum, caeditur etiam nunc blasphemiis falsorum Christianorum. Qui tunc consputest salivis infidelium, nunc usque vesanis nomine tenus fidelium exhonoratur atque irritatur opprobriis. Velaverunt autem faciem ejus, secundum quod Marcus Judaeos tunc fecisse commemorat, non ut eorum scelera non videat, sed ut a seipsis, sicut quondam Moysi ferunt, gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
de solio sacendotali furor excusserat: eadẽ rabies ad
scindendas uestes ꝓuocat. Scindit uestim̃ta sua: it
ostendat iudeos sacerdotalẽ glam ꝑdidisse. & uacuã
sedẽ habere pontificis. S & consuctudinis iudaice ẽ
cũ aliqͥd blasphemic & qͣsi contͣ dm̃ audierint scm¬
dere uestim̃ta sua: qͦd paulũ qͦ & barnaban qͦndo
tiori aut̃ mysterio factũ c̃. ut in passione dñi pon¬
tifex iudeoꝵ sua ipse uestim̃ta discindereo: cũ tu¬
nica dni nec ab ipsis qͥ cũ crucifixere militib scincli
potuerit. figuiabat᷑ eñĩ. qͥa sacerdotiũ iudeoꝵ ꝓ sc¬
leribꝰ ipsoꝵ pontificũ eẽt scindendũ: & ã suȩ st̾atu
integritatis oĩmodis saluendũ: soliditã uͦ sce uniñ¬
salis ȩccłiȩ. qͦ uestis sui redẽptoris solet appellari nñꝙͣ
ualeat disrũpi: qͥnpotꝰ & si udei. gentiles. si heretici
simali catholici. humilitatẽ dm̃i saluatoris contẽp¬
nant: eiꝰ tam̃ usq ad consũmationẽ scłi. in illis qͦs

Expanded text:
de solio sacerdotali furor excusserat, eadem rabies ad scindendas vestes provocat. Scidit autem vestimenta sua, ut ostendat Judaeos sacerdotii gloriam perdidisse, et vacuam sedem habere pontificis. Sed et consuetudinis Judaicae est, cum aliquid blasphemum, et quasi contra Deum audierint, scindere vestimenta sua, quod Paulum quoque et Barnabam, quando tiori autem mysterio factum est, ut in passione Domini pontifex Judaeorum sua ipse vestimenta discinderet, cum tunica Domini nec ab ipsis, qui eum crpotuerit. Figurabatur enim quod sacerdotium Judaeorum pro sceleribus ipsorum pontificum esset scindendum, et a suae statu integritatis omnimode solvendum. Soliditas vero sanctae universalis Ecclesiae, quae vestis sui Redemptoris solet appellari, nunquam valeat disrumpi. Quin potius et si Judaei, si gentiles, si haeretici, si mali catholici humilitatem Domini Salvatoris contemnant, ejus tamen usque ad consummationem in illis, quos
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ inxp̃o iudex. pagane & heretice cantẽptꝰ infirmi¬
tas. & crux contumelia ẽ: uide qi ꝑhȩc filiꝰ hominᷤ
aa dext̾am dĩ patris sessurꝰ & ex partu uirginis hõ
natꝰ. in sua cũ cȩli nubibꝰ ẽ maiestate uenturꝰ. Un¬
de & apłs cum crucis abiecta descͥpsisset dicens. qͥa hu

Expanded text:
 o Judaea pagana et haeretica, contemptus infirmitas, crux contumelia est, vide quia per haec filius hominis ad dexteram Dei Patris sessurus, et ex partu virginis homo natus in sua cum coeli nubibus est majestate venturus. Unde et Apostolus cum cruc
Abbreviated transcription (Latin):
discipłos. iã di filiũ confessus fuerat. S nec matrio
caẏphe retentꝰ: pot̾at agere penitentiã. Egredit᷑ sinaᷤ.
ut ab impioꝵ concilio secretꝰ. pauide negationis sor¬
des. lib̃is fletibꝰ abluat. Ob hoc sic̃ apparet hesitare
pmissus ẽ. ut in ȩccliȩ pͥncipe remediũ penitentiȩ c̃¬
deret᷑: & nemo auderet de sua uirtute c̃fidere. qm̃
mitabilitati ꝑicł̃m. nec beatꝰ petrꝰ potuisser euadere.

Expanded text:
ssus erat. Sed nec in atrio Caiphae retentus poterat agere poenitentiam. Egreditur foras, ut ab impiorum concilio secretus, pavidae negationis sordes liberis fletibus abluat. Ob hoc sicut apparet haesitare permissus, ut in Ecclesiae principe remedium poenitentiae conderetur, et nemo auderet de sua virtute confidere, quando mutabilitatis periculum nec beatus Petrus potuisset evadere.
Abbreviated transcription (Latin):
lucis adepta p̃sentia. plene totũ qͥcqͥd nuta uerat¬
erexit. hunc opinor gallũ aliqũẽ doctoꝵ intelligendur
qͥ nos tacentes excitans. & sõpnolentos increpans dicat.
galli cantũ negauit: illos significat qͥ xp̃m ante esur¬
rectionẽ dm̃ eẽ ñ putauert̃. eiꝰ morte turbati. d uͦ bis
ante scd̃m galli cantũ negauit. illos significasse creden.
galli cantꝰ. intelligit᷑ capitis resurrectio: hoc. ẽ. ipsi dm̃¬

Expanded text:
lucis adepta praesentia, plene totum quidquid mutaveralucis adepta praesentia, plene totum quidquid mutaveraerexit. Hunc opinor gallum aliquem doctorem intelligendum, qui, nos jacentes excitans, et somnolentos increpans, dicat: gallicinium negavit illos, significat qui Christum ante resurrectionem Deum esse non putaverunt ejus morte turbati. Quod vero bis ante secundum galli cantum negavit, illos significasse credendugalli cantus intelligitur capitis resurrectio, id est, ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
riñ posset nͥ iã redisset pꝰea ꝙͣ foras exierat & for̾
cũ surgeret ut exiret animadũtit eũ & dix̃ his
qͥ erant ibi: id. ẽ. qͥ simul aderant adignẽ intꝰ in
atrio. Et hic erat cũ iħu narareno. Illi aut̃ qͥ foraᷤᷤ
exiert̃ hoc audito: rediens nirauit illis contͣ niten¬
tib. qr ñ nouisset hominẽ Unde & mathis dic. Et
sit. negat se. ec̃. xp̃ianũ. Dñs aut̃ ñ ait petro disci¬
płm meũ te negab: s me negab̾. Negauit gͦ ipsũ:
cũ se negauit eẽ eiꝰ discipłm. Scio qͦsdã pio asfec¬
tu erga apłm petrũ locũ hũc int̾pretatos ita ut
dicerent petrũ ũ dm̃ negasse. s hominẽ. Et eẽ.
sensũ. Nescio hominẽ: qi scio dm̃. hoc ꝙͣ fruiolũ
sit: prudens lectm intelliga t. Sic defendunt ui¬
apłm: ut dm̃ m̃datii reũ faciant. Si eñ iste ñ ne¬

Expanded text:
edisset, posteaquam foras exierat. Et foris surgeret ut exiret, ancilla advertit eum. Et dixit his qui erant ibi, id est, qui simul aderant ad ignem intus in atrio: Et hic erat cum Jesu Nazareno. Ille autem qui foras exierat, hoc audito rediens juravit illis contranitentibsit, negat se esse Christianum. Dominus autem non ait Petro: discipulum meum te negabis, sed: Me negabis. Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. Et post ptu erga apostolum Petrum locum hunc interpretatos, ita ut discerent Petrum non Deum negasse, sed hominem, et esse sensum, Nescio hominem, quia scio Deum. Hoc quam frivolum sit prudens lector intelligat. Sic defendunt apostolum, ut Deum mendacii reum faciant. Si enim iste non ne
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ ẽ ammiratione uenerandꝰ: qͦd dnm̃ non
reliqͥt etiã cũ timeret. Qd enĩ timet nature. ẽ:
qͦa seqͥt᷑ deuotionis. Qd negat obreptionis.
Amb̃a qͥd penitet fidei. Alit̃. Ed ad passionẽ euntẽ dnĩ alon¬
ge seqͥt᷑ petrꝰ: significabat eccł̃iam secuturã qͥdem
hoc ẽ imitaturã passiones dñis longe different̾.

Expanded text:
nobis est admiratione venerandus, quia Dominum non nobis est admiratione venerandus, quia Dominum non reliquit etiam cum timeret. Quod enim timet, naturae est; quod sequitur, devotionis; quod negat, obreptionis; quod poenitet, fidei. Aliter: quod ad passionem eumdem Dominum a longe sequitur Petrus, significabat Ecclesiam secuturam quidem, hoc est i
Abbreviated transcription (Latin):
rendo mundi reb. mat̾iam tẽptandi atq ã dõ
reuocandi adu̾sariis dare didicert̃: iuxta exẽ¬
plũ beati ioseph. qͥ relicto uimanib adulterȩ
pallio. foras exiliuit: malens dõ nudꝰ. ꝙͣ indutꝰ
cupiditatib mundi meretrici seruire.
At illi tenentes nũm. duxert ad caipham pͥnei¬
pẽ sacerdotũ: uͥ scͥbe & seniores c̃uenerant. Ductꝰ
ẽ. aut̃ ir̃c ut ioħs ostendit ad annã pͥmũ qͥ erat
socer cayphe: deinde annas misit eũ uinctũ ad
erat pontifex anni illiꝰ. De qͦ consentanea testat᷑
iosephiis: qͥ pontificatũ uniꝰ tantũ annisͥ absq
merito dignitatis emerit p̃cio ab herode pͥnti¬
peromano. Ngͦ mirũ ẽ: si inquus pontifex mi¬
q iudicat.
Detrꝰ aut̃ seqͦbat᷑ eũ ãlonge: usq inatriũ pͥn¬
cipis sac̾dotũ. Merito ãlonge seqͦbat᷑: qͥ iam
pocimo erat negaturꝰ. Neq negare possst: si
xp̃o ꝓximꝰ adhesisset. Uerũ in hoc maxima

Expanded text:
rendo mundi rebus materiam tentandi atque a Deo rendo mundi rebus materiam tentandi atque a Deo revocandi adversariis, dare didicerunt. Juxta exemplum beati Joseph, qui relicto in manibus adulterae pallio, foras exsiluit, malens Deo nudus quam indutus cupiditatibus mundi, meretrici servire . VIII. At illi tenentes Jesum, duxerunt ad Caipham principem sacerdotum ubi scribae et seniores convenerant. Ductus est autem Jesus, ut Joannes ostendit , ad Annam primum, qui erat socer Caiphae. Deinde Annas misit eum vinctum ad erat pontifex anni illius. De quo consentanea testatur Josephus, quod pontificatum unius anni tantum sibi absque merito dignitatis emerit pretio ab Herode, principe Romano. Non ergo mirum est si iniquus pontifex iue judicat. Petrus autem sequebatur eum a longe usque in atrium principis sacerdotum. Merito a longe sequebatur qui jam proxime erat negaturus. Neque enim negare posset, si Christo proximus adhaesisset. Verum in hoc maxima
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa nocte. Nã & si turba ꝑmittente ad peticio¬
nẽ dĩ fugert̃. ut ioħes scͥbit: pauorẽ tam̃ ac timi¬
ditatẽ suȩ m̃tis ostendebant: qͦd ad fuge p̃sidiũ
ꝓmtiorss quã fiducia patiendi cũ dño extiterant.
Dystice aut̃ sic̃ petrꝰ qͥ culpã negationis penitentiȩ
lacͥmis abluit. & confessione dñici amoris funditꝰ
exstirpauit. recuꝑationẽ eoꝵ ostendit. qͥ in mar¬
tyrio labunt᷑: ita cȩt̾i discipłi qͥ articulũ cõpre¬
hensionis fugiendo p̃uenerant. cautelã fugiendi.
docent eos qͥ se minꝰ idoncos ad toleranda suppli¬
cia sentiunt. Qͥb tutꝰ ẽ multo p̃sidia latebrarũ
petere: ꝙͣ se discrimini certaminũ exponere. Ita
done nudꝰ ꝓfugerit abimpiis. illoꝵ & opꝰ de sig-¬
nat & animũ. qͥ ut securiores ab incursibꝰ hosti¬
ũ fiant. qͥcqͥd in hoc mundo possidere uident᷑
abiciunt: acnudi potꝰ dño famulari. ꝙͣ ad he¬

Expanded text:
in ipsa nocte. Nam et si turba in ipsa nocte. Nam et si turba ni fugerunt, ut Joannes scribit, pavorem tamen ac timiditatem suae mentis ostendebant, quod ad fugae praesidium promptiores, quam fiducia patiendi cum Domino exstiterant. . Sicut autem Petrus, qui culpam negationis poenitentiae lacrymis abluit, et confessione Dominici amoris funditus exstirpavit, recuperationem ostendit eorum qui in martyrio labuntur, ita caeteri discipuli, qui articulum comprehensionis fugiendo praevenerant, cautelam fugiendi docent eos qui se minus idoneos ad toleranda supplicia sentiunt, quibus tutius est multo praesidia latebrarum petere, quam se discrimini certaminum exponere. Ita done, nudus profugit ab impiis, illorum et opus designat et animum; qui ut securiores ab incursibus hostium fiant, quidquid in hoc mundo possidere videntur, abjiciunt, ac nudi potius Domino famulari, quam
Abbreviated transcription (Latin):
loco dixisse ioħes cõmemorat. Calicẽ quẽ dedit mͥ
pat᷑. ñ uisut bibã illũ : lc̃ sic̃ lucas narrat. tecigit
trat ammũ. qͦ frustra ꝓph̃ȩ cecinerint: ñ dñs eos
uera dixisse passione sua asseruerit. ccc iiii.
Nilla hora: dix̃ iũc turb. Ianꝙͣ ad latronẽ ex istis
cũ gladiis & fustib cõp̾hendere me: Cotidie apud
nos sedebã doccns intẽplo: & ñ me tenuistis. Stulũ
ẽ. inqͥt eũ cũ gladiis & fustib querere. qͥ ultro se
oclõs declinantẽ ꝑ ꝓditorẽ inuestigare: qͥ cotidie
intẽplo doceat. S ido adu̾sũ me in tenebris c̃gre¬
gamini: qi potestas ur̃a intenebris. ẽ.
Hoc aut̃ totũ factũ. ẽ: ut implerent᷑ scͥpture pro
forleĩt manꝰ meas. & pedes meos. Et alibi. Sic̃ ouis
aductimã ductꝰ. ẽ. Et in alio loco. Ab iniqͥtatib
cipłi om̃s relicto eo fugert̃. Implet᷑ sermo dñi quo
dixerat: qͦd om̃s discipłĩ scandalitarent᷑ in illo.

Expanded text:
loco Joannes dixisse commemorat, Calicem quem dedit mihi loco Joannes dixisse commemorat, Calicem quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam illum? Tunc, sicut Lucas narrat, tetigit trat animum quod frustra prophetae cecinerint, nisi Dominus eos vera dixisse passione sua asseruerit. In illa hora Jesus dixit turbis: Tanquam ad latronem venistis cum gladiis et fustibus coStultum est, inquit, eum cum gladiis et fustibus quaerere, qui ultro se oculis declinantem per proditorem investigare, qui quotidie in templo doceat. Sed ideo adversum me in tenebris congrgamini, quia potestas vestra in tenebris est. Hoc autem totum fFoderunt manus meas, et pedes meos : et alibi: Sicut ovis ad victimam ductus est . Et in alio loco: Ab iniquitatibus i omnes relicto eo fugerunt. Intdixerat, quod omnes discipuli scandalizarentur in illo
Abbreviated transcription (Latin):
ut accuscs. anut credase Si ut accuses: arguunt te alii
condẽpnare tacentẽ. Si ut credas: qͦre confitenti cre¬
dere noliusti: Dicit illi ñc. Iu dixisti. Adu̾sus pila¬
tũ & adu̾sus caypham similis ẽ responsio: ut ꝓpͥa
sententia condẽpnent᷑. Hotandũ aut̃: qͦd hic uͥ ma¬
theus habet tu dixisti marcꝰ posuit ego sũ: ut uide¬
licet ostenderet. tantũ ualere qͦd ei dicto iħc. tu
dixisti. qͣntũ si diceret ego sũ.¬

Expanded text:
ut accuses, an ut credas? Si ut accuses, arguunt te alii ut accuses, an ut credas? Si ut accuses, arguunt te alii condemnare tacentem. Si ut credas, quare confitenti credere noluisti? Dicit illi Jesus: Tu dixisti. Adversus Pilatum et adversus Caipham similis est responsio, ut propria sententia condemnentur. Notandum autem quod hic ubi Matthaeus habet, Tu dixisti, Marcus posuit, Ego sum, ut videlicet ostenderet tantum valere, quod ei dicit Jesus Tu dixisti, quantum si diceret, Ego su
Abbreviated transcription (Latin):
&e pꝰtriduũ aluid manu factũ edificabo: ut ꝓpͥe de tẽ¬
plo uidaico dixisse uideat᷑. Dñs aut̃ ut ostenderet aĩa
le & spirans tẽplũ dixerat: & ego intriduo suscitabo
illud. Aliud ẽ suscitare: aliud edificare. Et surgeis
q̃ isti adu̾sũ te cestisicant᷑: Iħc aũt tacebat. Ira p̃ceps
& impatiens. ñ inueniens calũpnie locũ. excutit de so¬
lio pontificẽ: ut in saniã m̃tis motu corporis demon¬
straret. Qͣnto m̃c tacebat. ad indignos responsione
sua falsos testes & sacerdotes impios. tantomagis pon¬
tifex furore suꝑatꝰ. eũ ad respondendũ ꝓuocat: ut
ex qͣlibet occasione sermonis. locũ inueniat accusan¬
di: nichilominꝰ ũc tacet. Sciebat eñ qͦsi ds: qͥcqͥa
respondiss tor qͥndũ ad calũpnã. Et pͥnceps sacer¬
dotũ: ait illi. Adimo te ꝑdm̃ uiuũ: ut dicas nob̾. si
tu es xp̃c filiꝰ cĩ. Qd adiuras impiissime sacerdotũ:

Expanded text:
Et post triduum aliud manufactum Et post triduum aliud manufactum plo Judaico dixisse videatur. Dominus autem, ut ostenderet animal vivum et spirans templum, dixerat: Et ego in triduo suscitabo illud: aliud est aedificare, aliud suscitare. Et surgens quae isti adversum te testificantur? Jesus autem tacebat. Ira praeceps et impatiens, non inveniens calumniae locum, excutit de solio pontificem ut insaniam mentis motu corporis demonstraret. Quanto Jesus tacebat ad indignos responsione sua falsos testes et sacerdotes impios, tanto magis pontifex furore superatus eum ad respondendum provocat, ut ex qualibet occasione sermonis locum inveniat accusandi. Nihilominus Jesus tacet. Sciebat enim quasi Deus quidquid respondisset torquendum ad calumniam. Et princeps sacerdotum ait illi: Adjuro tus Filius Dei. Quid adjuras, impiissime sacerdotum?
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus xp̃m eiꝰ. Scrutati st̃ iniqͥtatẽ: defecer̃t scru¬
tantes scrutinũ. Sagitte paruuloꝵ: facte st̃ plage
eoꝵ Bene etiã conuenit nom̃ pontificis. actionis suȩ
strenintati. Int̾p̃tat᷑ eñ caẏphas inuestigator. uł sagax:
sine uomensore. Sagax eñ fuit. ad conseqͤndã & ad ex¬
plendã doli sui ncqͥtiã: s impudens ad ꝑferendũ m̃¬
datiũ. & ad petendũ homicidiũ. cccrx.¬
Nouissime aut̃ uener̃t duo falsi testes: & dixeĩt.
hic dix̃. Possũ destruere tẽplũ di: & pꝰtriduũ edifi¬
ieꝵ. care illud. qͦmͦ falsi testes st̃. si ea dicunt qͦ dnm̃ dixis
ligit. qͦ dicunt᷑. Dñs eñ dixerat de tẽplo corporis sui.
s & in ipsis u̾bis calũpmant᷑: & paucis additis uł
mutatis. qͣsi iustã calũpniã faciunt. Saluator dlpeiat
soluite cemplũ hoc: isti cõmutant & aiunt. ego dissoluã
templũ hocmanu factũ. Uos inqͥt soluite ñ ego: qͥa illiti¬
tum ẽ. ut ipsi nob̃ inferamꝰ mortẽ. Deinde illi uertuis.

Expanded text:
defecerunt scrutantes scrutinio, sagittae parvulorum factae sunt plagae eorum . Bene etiam convenit nomen pontificis actionis suae strenuitati. Interpretatur enim Caiphas investigator, vel sagax, sive vomens ore. Sagax enim fuit ad prosequendam et ad explendam doli sui nequitiam, sed impudens ad proferendum mendacium et ad petendum homicidium. Novissime autem venerunt duo falsi testes, et dHic dixit: Possum destruere templum Dei, et post triduum reaedificare illud. Quomodo falsi testes sunt, si ea dicunt, quae Dominum ligit quo dicuntur. Dominus enim dixerat de templo corporis sui. Sed et in ipsis verbis calumnmutatis quasi justam calumniam accusant. Salvator dixerat: Solvite templum hoc : Isti commutant et aiunt: Ego dissolvam templum hoc manufactum. Vos, inquit, solvite, non ego: quia illicitum est ut ipsi nobis inferamus mortem. Deinde illi vertunt:
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ hoc ẽ uilitate litters ec̃teictꝰ. Quȩ udelicet aurs
petri gladio detidit᷑: ñ qͥd ille sensũ intelligendi
audientib tollat᷑. i diuino ablatũ iudicio negligentib̾ pan¬
dat. Uerũ eadem dextra aurꝰ in his qͥ exodẽ popło credere ma¬
luert̃: diume dignatione pietatis. pͥstino ẽ restituta offi¬
cio. Alit̾. Auris ꝓdño amputata. & ãdño sanata: signifi¬
cat auditũ ablata uitustate renouatũ. ut sit in noui¬
tate sp̃c. & ñ in uetu̾state littere. Qcl cui p̃stitũ fuerit

Expanded text:
oc est utilitate litterae contentus: quae videlicet auris Petri gladio deciditur, non quod ille sensum intelligendi audientibus tollat, sed divino ablatum judicio negligentibus pandat. Verum eadem dextra auris in his qui ex eodem populo credere maluerunt, divinae dignatione pietatis pristino est restituta officio. Aliter, auris pro Domino amputata et a Domino sanata significat auditum ablata vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus et non in vetustate litterae.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃c timet et tedet atq contristatur. et dicit. ñc̃ ani¬
ma mea turbatur: petrꝰ aninam meam pono ꝓte.
Utrumq gͦ uerum ẽ. et plenum utrumq ratione:
quod et ille qui ẽ inferior non timet. et ille qͥ est
suꝑior. gerit: mentis affectum. Ille enim quasi homo
uim moitis ignoiat: iste autem quasi ds in corpore
constitutꝰ. fragilitatem carnis exponit: ut corum
qui sacramentum incarnationis abiurant. exclude¬
retur impietas. Deniq et hec dixit. et manicheus ñ
crelidit: ualentinus negauit: martion fantasma iudica¬
uit. Eousq autẽ hominẽ quẽ ueritate corporis demon¬
strabat. equabat affectu. ud diceret: s tam̃ ñ sic̃ ego.
s sic̃ tuuis. Suscepit gͦ uoluntatẽ meã. suscepit tristi¬

Expanded text:
tus timet et taedet, atque contristatur, et dicit: Nunc anitus timet et taedet, atque contristatur, et dicit: Nunc anima mea turbatur. Petrus dicit: Animam meam ponam pro te. Utrumque ergo verum est et plenum utrumque ratione, quod et ille qui est inferior non timet, et ille qui est superior gerit timentis affectum. Ille enim quasi homo vim mortis ignorat, iste autem quasi Deus in corpore constitutus fragilitatem carnis exponit, ut eorum qui sacramentum incarnationis abjurant excluderetur impietas. Denique et haec dixit, et Manichaeus non credidit, Valentinus negavit, et Marcion phantasma judicavit. Eo usque autem hominem quem veritate corporis demonstrabat aequabat affectu, ut diceret: Sed tamen non sicut ego, sed sicut tu vis. Suscepit ergo voluntatem meam, suscepit tristi
Abbreviated transcription (Latin):
incipere contristari. Contristabatur non tuore
patiendi. qui ad hoc uenerat itt pateretur. et petrũ
tiniditatis arguerat: s ꝓpter infelicissimum iudã.¬
et scandalum omnium apłoꝵ. et reiectionem po¬
puli iudeorum: et euersionem miserȩ iersm. Uncle
et ionas suꝑ ariditate cucurbitȩ uel hedere contͥsta¬
batur: nolens pire quondam tabernaculitm suum.
T uiie ait illis. Tristis est amima dalidͥs  loit¬
usq ad mortẽ. Que contristatur. anuna est: et non ꝓpt̾
mortem. s usq ad mortem. contͥstatur. donec apłos
sua liberet passione. Dicant qui irrationabilem
ih̃m sumpsisse animam suspicantur. quomͦ contri¬
stetur: et nouerit tempꝰ tristiciȩ. Quamquam enun
et bruta mereant animalia: tam̃ non norunt nec
causas nec tempꝰ. usq ad qͦd aebeant c̃tristari. Hotandũ
aut̃. qͦd mmarto ita scͥptũ. ẽ. Icepit pauere & tedere: ut
ueritatẽ scilicet nĩȩ ostenderet natur. S cur timec axp̃c:

Expanded text:
incipere contristari. Contristabatur autem non timore incipere contristari. Contristabatur autem non timore patiendi, qui ad hoc venerat ut pateretur, 219 et Petrum timiditatis arguerat; set scandalum omnium apostolorum et rejectionem populi Judaeorum, et eversionem miserae Jerusalem. Unde et Jonas super ariditate cucurbitae vel hederae contristabatur, nolens perire quondam tabernaculum suum . Tunc ait illis: Tristis est anima mea usque ad mortem. Quae contristatur anima est, et non propter mortem, sed usque ad mortem contristatur donec apostolos sua liberaret passione. Dicant qui irrationabilem Jesum sumpsisse animam suspicantur quomodo constristetur, et noverit tempus tristitiae. Quanquam enim et bruta moereant animalia, tamen non norunt nec causas, nec tempus usque ad quod debeant contristari. Notandum autem quod in Marco scriptum est: Et coepit pavere et taedere, ut veritatem scilicet nostrae ostenderet naturae. Sed cur timet Christus,
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ caritatis. ꝓ nob̾ mortẽ subiit. Humiliauit enim
semccipsũ factꝰ obediens patriusq ad mortẽ. Et maio¬
rem hac dilectionẽ nemo habet: ut animã suã ponat
Et dirit discipulis suis. Sedete hic: donec uadam
illuc & orem. E gressus de domo iħc in qua cum dis¬
cipulis pascha manducabat: iussit eos sedere pauliͦ¬
ret. qͥa eiꝰ Oratio. nr̃m omnium est redemptio. fidem
gͦ discipłorum et constantiam deuote sͥ uoluntatis ac¬
ceꝑat. s turbandos et diffisuros sciebat. quos sedere
in loco iubet. dumi ꝓgrederetur orare. Et assũpto petro
& duob filiis rebeder: cepit contristari et mestus
esse. Iuud qͦd supradiximꝰ de passione et ꝓpassione. etiã
in p̾senti capitulo ostenclitur: qͦd dñs ut ueritatem
assumpti ꝓbaret hominis. uere qͥdem contͥstatus sit:
s ne passio in animo illiꝰ dñaretur. ꝑ ꝓpassionem ce¬
perit contͥstari. Aliud est enim contristari: et aliud

Expanded text:
dinem charitatis pro nobis mortem subiit: Humiliavit enim dinem charitatis pro nobis mortem subiit: Humiliavit enim semetipsum, factus obediens Patri usque ad mortem . Et majorem hac dilectionem nemo habet, utEt dixit discipulis suis: Sedete hic donec vadam illuc et orem. Egressus de domo Jesus, in qua cum discipulis pascha manducabat, jussit eos sedere paulisret: quia ejus oratio nostrum omnium est redemptio. Fidem ergo discipulorum et constantiam devotae sibi voluntatis acceperat, sed et turbandos et diffusuros sciebat, quos sedere in loco jubet dum progrederetur orare. Et assumpto Petro et duobus filiis Zebedaei coepit contristari et moestus esse. Illud quod supra diximus de passione et propassione, etiam in praesenti capitulo ostenditur, quod Dominus, ut veritatem probaret assumpti hominis, vere quidem contristatus, sit, sed ne passio in animo illius dominaretur, per propassionem coeperit contristari. Aliud est enim contristari, et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
audeat: qͥnpotiꝰ humili uote ac m̃te ꝓclamet ds̃ ꝓpi¬
tꝰ estomͥ peccatori. Ne aridũ ã dilectione ꝓximi cor
gestans. ad placandã sͥ conditoris gr̃ãm genu flectat:
iuxta cũ qͥ centũ denarios fr̃i qͦs sͥ debedat dimitte¬
re nolens dec̃ milia talenta sͥ ã dño frustira p̃cabat᷑
remiti. Ne ieninũ ab amore conditoris pectꝰ habens.
temporalia qͥ libet potiꝰ in oratione qͣm eiꝰ uisionẽ
reqͥrat: adnumerandus in eis de qͥbꝰ ait ipse. qi rece¬
pert̃ mercedẽ suã. In imo qͥppe cogitationẽ ponere.
qͥd . c̃. aliua. qͦͣm quedã ariditas m̃tis: Qaũt intel¬
cunt. Haceñ pinguedine saginari psalmista concu¬
piecat: cũ dicebat. Sĩ adipe & pinguedint repleat᷑
anima mea. Quantũ uͦ ad ipsam dñice passionis dispt̃¬
sationẽ ꝑtinet: apte appropians morti dñs inualle pm¬
guedinis orauit. qͥa ꝑ uallem bumilitatis. & pingue¬

Expanded text:
audeat, quin potius humili voce ac mente proclamet: Deus propiaudeat, quin potius humili voce ac mente proclamet: Deus propitius esto mihi peccatori , ne aridum a dilectione proximi cor gestans, ad placandam sibi Conditoris gratiam genu flectat, juxta eum qui centum denarios fratri quos sibi debebat, dimittere nolens, decem millia talenta sibi a Domino frustra precabatur remitti , ne jejunium ab amore Conditoris pectus habens, temporalia quaelibet potius in oratione quam ejus visionem requirat, adnumerandus in eis de quibus ait ipse: Quia receperunt mercedem suam . In imo quippe cogitationem ponere, quid est aliud, quam quaedam ariditas mentis? Qui autem intelcunt. Hac enim pinguedine saginari psalmista concupierat, cum dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea . Quantum vero ad ipsam dominicae passionis dispensationem pertinet, apte appropians morti Dominus in valle pinguedinis oravit, quia per vallem humilitatis et pingue
Abbreviated transcription (Latin):
gressus. ẽ. eũ discipłis suis: trans torrentẽ cedron uͥ erat
horꝰ. Qd nullo mͦ contͣriũ. ẽ. matheo: qͥ de gechsemani
narrauit. Monstrat᷑ enĩ usq hodie locꝰ gichsemani.
in qͥ dñs orauit adradices montis oliueti: uͥ intelligimꝰ
illũ fuisse hortũ. deqͦ ioħes narrauit. nuncq desuꝑ
eccłia edificata constat. Int̾pretat᷑ aũt gechsemani.
uallis pinginũ: sine pinguodinũ. Qa uͦ ñ solũ dicta
uł oꝑa nr̃i saluatoris uerũ eciã loca & tẽpora inqͥb
oꝑat᷑ & loqͥt᷑. mysticis. ut sqre dictũ. ẽ. st̃ plena fi¬
guris: cũ inmonte orat dñs. qͣsi tacite nos admonet
iublimia tantũ orando inqͥri: & ꝓcelestibꝰ bonis
supplicare debere. At cũ in ualle orat. & hoc in ual¬
le pinguiũ. siue pinguedinis: ipsiꝰ exͦ insinuat nob
humilitatẽ sẽꝑ mnorationib. & int̾nȩ pingudĩẽ
dilectionis. ẽẽ. seruandã: ne qͥ uidelicet orans dñ
iactare sua merita in exemplũ pharisei suꝑbientis

Expanded text:
um discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus . Quod nullo modo contrarium est Matthaeo, qui de Gethsemani narravit. Monstratur enim usque hodie locus Gethsemani in quo Dominus oravit ad radices montis Oliveti. Ubi intelligimus illum fuisse hortum de quo Joannes narravit, nuncque desuper Ecclesia aedificata constat. Interpretatur autem Gethsemani vallis pinguium sive pinguedinum. Quia vero non solum dictavel opera Salvatoris, verum etiam loca vel tempora, in quibus operatur et loquitur, mysticis, ut saepe dictum est, sunt plena figuris, cum in monte orat Dominus, quasi tacite nos admonet sublimia tantum orando inquiri, et pro coelestibus bonis supplicari debere. Et cum in valle orat, et hoc in valle pinguium, sive pinguedinis ipsius, aeque insinuat nobis humilitatem semper in orationibus, et internae pinguedine dilectionis esse servandam, ne quis, videlicet, orans Deum, jactare sua merita in exemplum Pharisaei superbientis
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd aũt seriis ẽ: & hoc ꝑtinet ad illã uetustatẽ ꝙͦ in ser¬
uitute generat. qͤ ẽ agar. S cũ accessisset sanitas: figu¬
Tunc ait illi iħc. Conu̾te gladiũ tuũ: in locũ suum.
Ac si dixisset. Cesset uindicta: remissio largiat᷑. Opor¬
tuit eñi ut auctor grẽ. popłm euangłicũ suo exemplo
patientiã doceret: & potiꝰ ad sustinendũ fortit̾ ad u̾sa
trario sub dit᷑. Om̃s em̃ qͥ acceꝑnit gladiũ: gladio ꝑibit̃.
hoc. ẽ. om̃s qͥ semetipsos uice talionis ulcisciĩp̾senti desida¬
ti gladio ꝑcutiunt. nectam̃ in gladio moriuntur:
sic̃ nec ipse petrꝰ. S ne istũ dicere uenia peccatoꝵ talẽ
euasisse penã qͥs potest: Quãqͦm nichil obsurcłi qũã¬

Expanded text:
us est, et hoc pertinet ad illam vetustatem, quae in servitutem generat, quod est Agar . Sed cum accessisset sanitas, figuTunc ait illi Jesus: Converte gladium tuum in locum suum. Ac si dixisset: Cesset vindicta, remissio largiatur. Oportuit enim ut auctor gratiae populum evangelicum suo exemplo patientiam doceret, et potius ad sustinendum fortiter adversa trario subditur. Omnes enim qui acceperunt gladium gladio peribunt. Hoc est, omnes qui semetipsos vice talionis ulcisci in praesenti desidti gladio percutiunt nec tamen in gladio moriuntur? sicut neque ipse Petrus. Sed ne istum dicere venia peccatorum talem evasisse poenam quis potest? Quanq
Abbreviated transcription (Latin):
Et dicit petro sic. Non porinsti una hora ugilare metũs
Iue qͥ supͣ dixerat. etiã si om̃s scandalizati fuerint. ego
nũꝙͣ scandalitabor: nc̃ tristici̧ magnitudie sõpnũ
uincere ñ pot̃. Fectũ ideo sigillatim infra cȩt̾os mere¬
pat: qi p̃cet̾is nĩqͣm se scandalizandũ futrat głatus.
ligilate & orate: ut ñ uitretis intẽ ptatinẽ. Impos

Expanded text:
it Petro: Sic non potuistis una hora vigilare mecum? Ille qui supra dixerat: Etiamsi omnes scandalizati fuerint, ego nunquam scandalizabor, nunc tristitiae magnitudine somnum vincere non potest. Petrum ideo singillatim infra caeteros increpat, quia prae caeteris nunquam se scandalizandum fuerat gloriatus. Vigilate et orate, ut non intre