comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est scribendu nobis totiens eius uerbiltẽ
sunt cogitatioẽ conquitende nec quotiẽs
causa dicenda ẽ totiens ad cius canse sẽpo¬
sita argumẽta reuolui nos oportet.sed
hrẽ cectos locos qui ut lrẽ ad uerbũ scribẽ¬
du sic illi ad causam explicanda statin occꝰ¬
rant. Sedhi loci demum oratoti prodẽe pñt
qui ẽ uersatus uł tebus uł usu que etas de¬
mq affert uł auditioẽ et cogitatioc̃ qͥstudio¬
et s̃tudio et diligentia precurrit etatẽ. nã
situ michi quãuis cruditu homine ad¬
Duteris quãius acrem et acutu ĩ cogitãdo
qͣius ad pronũtrandu expeditu sierit
idem inconsuetudine ciuitatis ĩ exemplis
m institutis in moribus ac uolũtatibus
ciuiu suor hospes non multu ei loci pro¬
dexunt illi ex quibus argumẽta promut
subacto michi ingemo opus ẽ ut agronõ
se mel atato sed nouato et iterato quo me¬
liores fetus possit et grandiores edere dub¬

Expanded text:
est scribendum nobis, totiens eius verbi litterae est scribendum nobis, totiens eius verbi litterae sunt cogitatione conquirendae; nec quotiens causa dicenda est, totiens ad eius causae seposita argumenta revolvi nos oportet, sed habere certos locos, qui, ut litterae ad verbum scribendum, sic illi ad causam explicandam statim occurrant. Sed hi loci ei demum oratori prodesse possunt, qui est versatus in rerum vel usu, quem aetas denique adferet, vel auditione et cogitatioe studio et diligentia praecucurrit aetatem. Nam si tu mihi quamvis eruditum hominem adduxeris, quamvis acrem et acutum in cogitando, quamvis ad pronuntiandum expeditum, si erit idem in consuetudine civitatis, in exemplis, in institutis, in moribus ac voluntatibus civium suorum hospes, non multum ei loci proderunt illi, ex quibus argumenta promuntur: subacto mihi ingenio opus est, ut agro non semel arato, sed novato et iterato, quo meliores fetus possit et grandiores edere; sub
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis extulit tres sunt roẽs ut ante dixi.
Una conciliandoru hominu. Altera uerbo¬
rum docendoꝵ tertia concitandor haru
triu partiu prina lenitatem ꝯiõnis scdã
acunien tertia uim desidetat. Nam hoc
necesse ẽ ut is qui nobis causam adiudica¬
turus sit aut inclinatioẽ uolũtatis propen¬
Deit in nos aut defensionis argumentis
adducatur aut animi per motione cogatꝰ
Sed quoma illa pars in qua teru ipãru
explicatio atq defcusio posita est uidet᷑ omnẽ
Huius generis quasi doctrina continere de
ea primu loquemur et pauca dicemus pa¬
uca ein sunt que usu iam tractata et aiõ
quasi hrẽ nõta uideamur. Ac tibi sapiẽter
monenti .L. Crasse libenter assentienur ut
singłatu causarum defensiones quas solẽt
magrĩ pueris tradere telinquamus Ape¬
riamus autem capita ea unde omĩs ad om¬
nem et causam et orõnem disputatio du¬
citur. Neq ein quotiens uerbu aliquod

Expanded text:
verbis extulit, tres sunt res, ut ante dixi: verbis extulit, tres sunt res, ut ante dixi: una conciliandorum hominum, altera docendorum, tertia concitandorum. Harum trium partium prima lenitatem orationis, secunda acumen, tertia vim desiderat; nam hoc necesse est, ut is, qui nobis causam adiudicaturus sit, aut inclinatione voluntatis propendeat in nos aut defensionis argumentis adducatur aut animi permotione cogatur. Sed quoniam illa pars, in qua rerum ipsarum explicatio ac defensio posita est, videtur omnem huius generis quasi doctrinam continere, de ea primum loquemur et pauca dicemus: pauca enim sunt, quae usu iam tractata et animo quasi notata habere videamur. Ac tibi sapienter monenti, Crasse, libenter adsentiemur, ut singularum causarum defensiones quas solent magistri pueris tradere, relinquamus, aperiamus autem capita ea, unde omnis ad omnem et causam et orationem disputatio ducitur. Neque enim quotiens verbum aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
in uobis hoc maxime admirari soleo
quod cum inter uos dicendo dissimili¬
mi sitis ita tum̃ uterq irũ Dicat ut ei
inchil neq a natura denegatu neq a
doctrina eẽ delatum uideatur. Quate cr¬
asse neq tu tua suauitate nos priuabis
ut si quid ab Antomo aut preter missu
aut telictu sit nõ explices. neq te antoi
si quid nõ dixeris extimabimus nõ spoti
ꝙͣ a crasso dici maluisse. Hic crassus quin
tu inquit Antoni omittis ista que propo¬
suisti que nemo horu desiderat quibus
ex locis ea que dicenda sunt in causis te¬
periant᷑ que ꝙͣ ꝙ̃ abste nouo quoda mõ
preclareq dicuntur sunt tñ et re facilio¬
ra et p̃ceptis peruagata Ina deprome no¬
bis unde efferas que sepissime tractas sẽ¬
perq diuimitus. Depromam equidem
inquit Antonius et quo fatiluus idate
exigam quod peto nichil ame tibi postulanti te¬
ipĩus facultatis quam modo Crassus incelu

Expanded text:
'in vobis hoc maxime admirari soleo, 'in vobis hoc maxime admirari soleo, quod, cum inter vos in dicendo dissimillimi sitis, ita tamen uterque vestrum dicat, ut ei nihil neque a natura denegatum neque a doctrina non delatum esse videatur; qua re, Crasse, neque tu tua suavitate nos privabis, ut, si quid ab Antonio aut praetermissum aut relictum sit, non explices; neque te, Antoni, si quid non dixeris, existimabimus non potuisse potius quam a Crasso dici maluisse.' Hic Crassus 'quin tu,' inquit 'Antoni, omittis ista, quae proposuisti, quae nemo horum desiderat: quibus ex locis ea, quae dicenda sunt in causis, reperiantur; quae quamquam a te novo quodam modo praeclareque dicuntur, sunt tamen et re faciliora et praeceptis pervagata; illa deprome nobis unde adferas, quae saepissime tractas semperque divinitus.' 'Depromam equidem,' inquit 'et quo facilius id a exigam, quod peto, nihil tibi a me postulanti reipsius facultatis, quam modo Crassus in caelum
Abbreviated transcription (Latin):
cicatrites auersas senis ampetatoris os¬
tendere Qui idem hoc ante sulpitio cu
hommne seditiosum furiosumq defendẽt
non dubitauit seditiones ipãs ornare ac
Demõstrare grauissimis uerbis multos se¬
pe impctis populi nõ ĩ iustos eẽ quos p̃sta¬
te nemo possit. Multas etiam seditiones
eracti ut cu tribuntia potãs ẽẽt cõstituta
illam norbam seditione ex luctu tiuiu
et ex opimonis odio qui exertitu amiserat
neq teprimi potuissetuire eẽ conflatam
potuit hic locus tam anceps tam ĩauditus
tam lubricus tam nonus sine quada nicre¬
dibili ui ac facultate dicendi tractati. quid
ego de .C. manilii et quid .q. regis cõmise¬
ratione dicam quid de aliis ĩnumerabi¬
libus in quibris hoc maxime nõ solum
enituit quod omẽs tibi danit acumẽ qd̃da
singłate Sedhec ipã que nũc ad me dele¬
gate uis ea semper inte erunia et p̃stan¬
tia fucrũt. sum Catulus ego uõ inquit

Expanded text:
rices adversas senis imperatoris osrices adversas senis imperatoris ostendere? qui idem, hoc accusante Sulpicio, cum hominem seditiosum furiosumque defenderet, non dubitavit seditiones ipsas ornare ac demonstrare gravissimis verbis multos saepe impetus populi non iniustos esse, quos praestare nemo exacti, ut cum tribunicia potestas esset constituta; illam Norbani seditionem ex luctu civium et ex Caepionis odio, qui exercitum amiserat, neque reprimi potuisse et iure esse conflatam? Potuit hic locus tam anceps, tam inauditus, tam lubricus, tam novus sine quadam incredibili vi ac facultate dicendi tractari? Quid ego de Cn. Manli, quid de Q. Regis commiseratione dicam? Quid de aliis innumerabilibus? In quibus hoc non maxime enituit quod tibi omnes dant, acumen quoddam singulare, sed haec ipsa, quae nunc ad me delegare vis, ea semper in te eximia et praestantia fuerunt.' Tum Catulus 'ego vero' inquit
Abbreviated transcription (Latin):
chi ad audiendu datis ex eo ẽ quod nichil
quisꝙͣ umꝙͣ me audiente egit orathor qd̾
non in incmoria mã penitus insederit
Atq ego isqui sum quãtuscũq sum adiudi¬
candum omĩbus auditis oratoribus sine
ulla dubitatioẽ sic statuo et iudico nemi¬
ne omniur tot et tanta ꝙͣta sint ĩcrasso
habuisse ornamẽti dicendi Ouam obrẽsi
uos quoq hoc idem existimatis nõ exit ut
opinor miqua partitio si cum ego hũc
Oratorem quẽ nũc fingo et institui. crtaro
ablucro confirma uero tradam eum cra¬
sso et uestiendu et ornandu. Tum Crassꝰ
tu uero inquit Antom perge ut ĩstitiusti
neq eni est bom neq liberalis parentis q
crearis et eduxeris eum nõ et uestire et
ornare presertim cute locupletem esse
negate non possis. Quod eni ornamẽtũ
queuis qui animus que dignitas illiora¬
thori defut qui in causa peroranda nõ
dubitauit excitare reum consularem De¬

Expanded text:
hi ad audiendum datis—ex eo est, quod nihil hi ad audiendum datis—ex eo est, quod nihil quisquam umquam me audiente egit orator, quod non in memoria mea penitus insederit: itaque ego is, qui sum, quantuscumque sum ad iudicandum, omnibus auditis oratoribus, sine ulla dubitatione sic statuo et iudico, neminem omnium tot et tanta, quanta sint in Crasso, habuisse ornamenta dicendi. Quam ob rem, si vos quoque hoc idem existimatis, non erit, ut opinor, iniqua partitio, si, cum ego hunc oratorem, quem nunc fingo, ut institui, crearo, aluero, confirmaro, tradam eum Crasso et vestiendum et ornandum.' Tum Crassus, 'tu vero,' inquit 'Antoni, perge, ut instituisti; neque enim est boni neque liberalis parentis, quem procrearis et eduxeris, eum non et vestire et ornare, praesertim cum te locupletem esse negare non possis. Quod enim ornamentum, quae vis, qui animus, quae dignitas illi oratori defuit, qui in causa peroranda non dubitavit excitare reum consularem e
Abbreviated transcription (Latin):
hec duo nobis querenda sint in causis
quod totu arte intinctu uidet᷑. tam¬
es suartem requirit tamen prudentie
est pene medioctis quid dicendusit ui¬
dero Alteru est in quo oratoris uis illa
diina uirtusq cermtur ea que dicẽda
sunt ornate copiose uarieq dicere qua
te illam partem supcriore quoina sel
ila nobis placuit nõ recusabo quoinm
perpolitam atq confitia. Interima quã¬
tum conscquar nos iudicabitis quibuã
ualent Ducatur orõ. ut et concilientut
animi et Doceatit᷑ et moneant Eco
prinus ĩntos mores induxit. qui ma¬
xiinetuuxi qui solus effecit Nainq
ego catule dicam eniz non teuerens
assentãdi suspitione nemm ẽẽ oratorem
paulo illustriorem arbitror. neq grecum neq
latinu quem etas nrã tulerit. quem nõ et sẽꝑe¬
tulerim et diligenter audierim si quid estĩ
me quod iam s̃perare uideor quoniar quidẽ
uos his ingeniis homiẽs tantu opere mi¬

Expanded text:
haec duo nobis quaerenda sint in causis,haec duo nobis quaerenda sint in causis,quod totum arte tinctum videtur, tametsi artem requirit, tamen prudentiae est paene mediocris quid dicendum sit videre; alterum est, in quo oratoris vis illa divina virtusque cernitur, ea, quae dicenda sunt, ornate, copiose varieque dicere. Qua re illam partem superiorem, quoniam semel ita vobis placuit, non recusabo quo minus perpoliam atque conficiam—quantum consequar, vos iudicabitis—quibus iendam solae valent, ducatur oratio, ut et concilientur animi et doceantur et moveantur; hprimus in nostros mores induxit, qui maxime auxit, qui solus effecit. Namque ego, Catule,—dicam enim non reverens adsentandi suspicionem—neminem esse oratorem paulo inlustriorem arbitror neque Graecum neque Latinum quem aetas nostra tulerit, quem non et saepe et diligenter audierim; itaque si quid est in me—quod iam sperare videor, quoniam quidem vos, his ingeniis homines, tantum operae mi
Abbreviated transcription (Latin):
bis in perpetuu ad omne usum simi¬
liu terum ẽe debebit. Nam et pro ta¬
bulis et contra tabulas et pro testibui ẽt
contra testes et pio questiomibus et contͣ
quęstiones et item de ceteris rebus cidẽ
gñis uł separatim dicere solemus. dego¬
nete umuerso uł definite de singulis tẽ¬
poribus hominibus causis quos quide
locos uobis hec cotta et sulpici dicomi¬
ta cõmẽtatione atq meditatione para¬
tos atq expeditos hrẽ debctis. Longu
est enim numc me explicare qria roc a
confirmare aut infitmate testes tabu¬
las questionesq oporteat. Hec em sũt
omiã ingenii uł mediocris gxercitatio¬
rus. Uel maxime artem ipãt et p̃cepta
diuntaxat hactenus tequiritnt ut cet̾is
dicendi luminibus ornent᷑.Itemq illa
que sunt alteruis genctis que tota abo¬
ratore pariunt. ex cogitatione non ha¬
bent difficile explicatione magis illu¬
strem perpolitamq desiderant. Itaq cũ

Expanded text:
bis in perpetuum ad omnem usum simibis in perpetuum ad omnem usum similium rerum esse debebit; nam et pro tabulis et contra tabulas et pro testibus et contra testis et pro quaestionibus et contra quaestiones et item de ceteris rebus eiusdem generis vel separatim dicere solemus de genere universo vel definite de singulis temporibus, hominibus, causis; quos quidem locos—vobis hoc, Cotta et Sulpici, dico—multa commentatione atque meditatione paratos atque expeditos habere debetis. Longum est enim nunc me explicare, qua ratione aut confirmare aut infirmare testis, tabulas, quaestiones oporteat. Haec sunt omnia ingeni vel mediocris, exercitationis autem maximae; artem quidem et praecepta dumtaxat hactenus requirunt, ut certis dicendi luminibus ornentur. Itemque illa, quae sunt alterius generis, quae tota ab oratore pariuntur, excogitationem non habent difficilem, explicationem magis inlustrem perpolitamque desiderant; itaque cum
Abbreviated transcription (Latin):
que non excogitantur ab oratore. sed ĩ
re posite ratione tractant᷑ ut tabule te¬
stimonia. pacta conuenta questioẽs leges
seratus consulta tes iudicate. decreta r
a causa atq areis deferunt᷑. Altera est
que tota in disputatioẽ et m argumen¬
tatione oratoris collocata est Ita insupcri¬
ore genere detractandis argumẽtis Inhoc
autem etiam de ĩueniendis cogitandu
est. Atq isti quidem qui docent cu causas
ni plura genera secuerunt singulis gene¬
ribus argumẽtoru copiam suggetũt
quod etiam ad instituendos adulescen¬
tulos magis aptum ẽ ut simulac causa
posita sit habeant quose referant un
statrn expedita possint arguinc̃ta deꝑ¬
mert samen et tardi ingenii ẽ riuusos
consectari fontis rerum nõ uidere Etiã¬
etatis est ususq nri acapite quod ueli
accexsere et o unde omĩa manant uidẽ
Et primu genus illud earu reru q̃
Ad oratorem deferunt᷑ meditatu no¬

Expanded text:
quae non excogitantur ab oratore, sed in quae non excogitantur ab oratore, sed in re positae ratione tractantur, ut tabulae, testimonia, pacta conventa, quaestiones, leges, senatus consulta, res iudicatae, decreta, a causa atque a re deferuntur; altera est, quae tota in disputatione et in argumentatione oratoris conlocata est; ita in superiore genere de tractandis argumentis, in hoc autem etiam de inveniendis cogitandum est. Atque isti quidem, qui docent, cum causas in plura genera secuerunt, singulis generibus argumentorum copiam suggerunt; quod etiam si ad instituendos adulescentulos magis aptum est, ut, simul ac posita causa sit, habeant quo se referant, unde statim expedita possint argumenta depromere, tamen et tardi ingeni est rivulos consectari, fontis rerum non videre, et iam aetatis est ususque nostri a capite quod velimus arcessere et unde omnia manent videre. Et primum genus illud earum rerum, quae ad oratorem deferuntur, meditatum no
Abbreviated transcription (Latin):
ti duersiam cadere possunt. Quid fiacftu
futuru uesit quale sitaut quoniõ nomi¬
neturs dumid quidẽ ẽ quod qdam gte¬
Et doiingunt recte neftũm sit totu ieo
est quid̾ quꝰale sit. Sediam ad institututi
reuerear meum Cum igitur accepto caẽ
grnete or eognito tem tractare cepi nchũ
pirius constituo ꝙͣ quid sit illud quo nhi
sit deferenda om̃is illa otõ que sit propria
questionis et iuditii Demde illaduo dpr¬
gentissime considero quoru alteru cõ¬
urendatione habet nrãm aut eoꝵ quos
Defendimus. Alteru est actõmodatu
adedrum animos quos dicimus adid
quod uolumus cõmouẽdos ̃ta oninis
st dicendi tribus ad persuadendu t̾b
est tiriuera U probemus uera ẽẽ ea que
defendimus ut conciliemus eos nobis¬
qui audiunt ut animos eorum adque¬
cumq causa postulabit motum uocemꝰ
Ad probandu autem duplex ẽ oratori
subiecta materies. Una rexim earum

Expanded text:
troversiam cadere possint: quid fiat factum troversiam cadere possint: quid fiat factum futurumve sit, aut quale sit, aut quo modo nominetur; nam illud quidem, quod quidam Graeci adiungunt, "rectene factum sit," totum in eo est "quale sit." Sed iam ad institutum revertar meum. Cum igitur accepta causa et genere cognito rem tractare coepi, nihil prius constituo, quam quid sit illud, quo mihi sit referenda omnis illa oratio, quae sit propria quaestionis et iudici; deinde illa duo diligentissime considero, quorum alterum commendationem habet nostram aut eorum, quos defendimus, alterum est accommodatum ad eorum animos, apud quos dicimus, ad id, quod volumus, commovendos. Ita omnis ratio dicendi tribus ad persuadendum rebus est nixa: ut probemus vera esse, quae defendimus; ut conciliemus eos nobisqui audiunt; ut animos eorum, ad quemcumque causa postulabit motum, vocemus. Ad probandum autem duplex est oratori subiecta materies: una rerum earum,
Abbreviated transcription (Latin):
duplicatur Idq aut nũꝙͣ diuidicari pt̃¬
poterit aut ita diuidicabit᷑ ut teferẽ¬
dis p̾teritis uerbis idscriptum quodcũq
Defendimus suppleatur Ita fit ut unui
genus in his causis que propter scriptu
imbigunt᷑ teliquantur sic est scriptum
aliquid ambigue. Ambignoꝵ aute com
plura genera sunt que michi uidentur¬
Dii enim melus nosce qui doaletici appel¬
lnitur hi autem nostri ignorate qui no
minus nosce debeant. Tuni illud ẽ frequẽ¬
tissima monini consuctudine ur srois
ułscripti cum idcirco aliquid ambigie
quod aut uerbum aut uerba sunt p̾ter¬
missa . Iterum autem pectant cu genui
hoc causarum quod inscripti interp̃ta¬
tione uersatur ab illis cansis in quibus
qualis queq tes sit disceptatur. sciungt̃
Nusꝙͣ enim tantu querit᷑ quaͤ sit gen
ipũm tei ꝙ nscripto quod totum a fcĩ
contiduersia separatum ẽ Ita tria sunt
omiuino genera que indisputatione et cõ¬

Expanded text:
duplicatur; idque aut numquam diiudicari pduplicatur; idque aut numquam diiudicari poterit aut ita diiudicabitur, ut referendis praeteritis verbis id scriptum, quodcumque defendemus, suppleatur; ita fit, ut unum genus in eis causis, quae propter scriptum ambiguntur, relinquatur, si est scriptum aliquid ambigue. Ambiguorum autem cum plura genera sunt, quae mihi videntur ei melius nosse, qui dialectici appellantur, hi autem nostri ignorare, qui non minus nosse debeant, tum illud est frequentissimum in omni consuetudine vel sermonis vel scripti, cum idcirco aliquid ambigitur, quod aut verbum aut verba sint praetermissa. Iterum autem peccant, cum genus hoc causarum, quod in scripti interpretatione versatur, ab illis causis, in quibus, qualis quaeque res sit, disceptatur, seiungunt; nusquam enim tam quaeritur, quale sit genus ipsum rei quam in scripto, quod totum a facti controversia separatum est. Ita tria sunt omnino genera, quae in disceptationem et con
Abbreviated transcription (Latin):
neq supersit. Quod quidem in illa causa
neq sulpitius fecitneq ego facere conat
sum. Nam quantu uterq nrũm potuit
omni copia dicendi dilatauit quid ẽẽt ma¬
uestatem minuere et eni diffinitõ pͥmũ
repithensio uino uerbo aut addito aut
Dempto sepe extorquet᷑ e manibus. Deĩde¬
de genere ipõ doctrina redolet exercita¬
tionemq pene puerilem cum etͥ sensum
et mentem iudicis intrare nõ potest añ
eni preter labitur ꝙ ptecepta ẽ Sed ĩ eo
genere in quo quale sit quid ambigitur
existit etiam exscripti interp̃tatione sẽ¬
pe contentio in quo nulla ꝑotest ẽẽ insi
ex ambiguo controuersia. Nam illud
ipum cum scriptum asmã discrepat ge¬
nus quoddam habet ambigui. quodtu
explicaturcu ea que uerba desunt sug̃¬
gesta sunt quibus additis defenditur
mã scripti perspicuam fuisse Ex cont᷑¬
riisq scriptis siquid ambigit᷑ non nouuĩ
genus nascitur sed superiotis gnns cauã

Expanded text:
neque supersit; quod quidem in illa causa neque supersit; quod quidem in illa causa neque Sulpicius fecit neque ego facere conatus sum; nam quantum uterque nostrum potuit, omni copia dicendi dilatavit, quid esset maiestatem minuere: etenim definitio primum reprehenso verbo uno aut addito aut dempto saepe extorquetur e manibus; deinde genere ipso doctrinam redolet exercitationemque paene puerilem: tum et in sensum et in mentem iudicis intrare non potest, ante enim praeterlabitur, quam percepta est. Sed in eo genere, in quo quale sit quid, ambigitur, exsistit etiam ex scripti interpretatione saepe contentio, in quo nulla potest esse nisi ex ambiguo controversia; nam illud ipsum, quod scriptum a sententia discrepat, genus quoddam habet ambigui; quod tum explicatur, cum ea verba, quae desunt, suggesta sunt, quibus additis defenditur sententiam scripti perspicuam fuisse; ex contrariisque scriptis si quid ambigitur, non novum genus nascitur, sed superioris generis causa
Abbreviated transcription (Latin):
P Affricanus de si gracto mitrrogãti
respondebat uite cͦesum iuderi si mu
autem omiã defendunit᷑ que siuit cius
generis aut ut oportu̾it aut licuerit
at necesse fu̾it aut imprudentiaaᷤ
cisu facta ẽẽ uideant. Iam tum qua
uocetur quexitur cum quo uerbo qd̃
appellandu sit contendit. Ut mihi
ipłcu hoc sulpitio fuitĩ nͦrbam ciuoã
contentio pleraq enim de us quen
isto obitiebant᷑ cum confiterer tanc
ab illo maiestate minutam negabata
ex quo uerbo lege apulcya totanacã
pendebat Atq in hoc genete sauus us
non tiulli prccipiunt ut uerbenitio
quod causam facit dilucide bre uitery
diffiniat Quod michi quidem perꝙͣ̃ pue¬
rile uideri solet Alia est eni cum int̾ doc¬
tos homiẽs de ipsis rebus que uersanture
in artibus disputatur. uerboru diffim¬
tio. Ut cum querit᷑ quid sit ars. quidsit
lex quid sit ciuitas In quibus hoc precipit
ratio et doctrina ut uis cius rei quam
definias sic exꝑrimat᷑ ut neq absit ꝗcꝙͣ

Expanded text:
i responderat iure caesum videri; iure autem omnia defenduntur, quae sunt eius generis, ut aut oportuerit aut licuerit aut necesse fuerit aut imprudentia aut casu facta esse videantur. Iam quid vocetur, quaeritur, cum quo verbo quid appellandum sit, contenditur; ut mihi ipsi cum hoc Sulpicio fuit in Norbani causa summa contentio; pleraque enim de eis, quae ab isto obiciebantur, cum confiterer, tamen ab illo maiestatem minutam negabam, ex quo verbo lege Appuleia tota illa causa pendebat. Atque in hoc genere causarum non nulli praecipiunt ut verbum illud, quod causam facit, breviter uterque definiat, quod mihi quidem perquam puerile videri solet: alia est enim, cum inter doctos homines de eis ipsis rebus, quae versantur in artibus, disputatur, verborum definitio, ut cum quaeritur, quid sit ars, quid sit lex, quid sit civitas, in quibus hoc praecipit ratio et doctrina, ut vis eius rei, quam definias, sic exprimatur, ut neque absit quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
uitus atꝙ pectatis. Tum sierunt honestio¬
raatq grauiga tñ non ẽẽ tarti ulla me¬
tolis ec̃ parata nec ad suum cõmodu ed
⁊dal orum eẽ collata seseq quamdar gso
rtam peperisse uideant tamen et sicanõ
St etqua merces poridi tamen mea nõ
delectari toramꝙ ab dricere atq deponere

Expanded text:
vitiis atque peccatis, tum, si erunt honestiovitiis atque peccatis, tum, si erunt honestiora atque graviora, tamen non esse tanta illa meculis esse parta nec ad suum commodum, sed ad aliorum eriam peperisse videatur, tametsi ea non sit iniqua merces periculi, tamen ea non delectari, totamque ab icere atque deponere:
Abbreviated transcription (Latin):
tirum Uix ninus intercessetat ab hoc
ser mone cohortationis mee cui iste ac¬
cusauit. C drbanu defendente me nõ est
credibile quid interesse sit michi uisum ĩt
cum qui tum erat et qui anno antea fue¬
rat Omnino in illud genuseũ crassi ma¬
gnificum atq preclarum natura ipã du¬
cebat set ea nõ satis perficere potuisset nͥ
primu in preceptis meis ut demõstre¬
mus quem imitemur atq ita ut que
maxiine excellant m eo quem imitabi¬
tur ea diligentissime persequatur. Tum
accedat exercitatio qua illum Delegerit
inutando effingat atq ita exprinat ut
mnultos ⁊ mititores sepe cognoui qui aut
ca que facilia sunt aut etiam illa que m¬
signia ac pene uitiosa consectent i mitã¬
Do nichil est facilius ꝙͣ amictum imitaĩ
alicuius aut statum aut motum. Si uõ
etit uutiose aliquid ẽ id sumẽ et meo

Expanded text:
turum. Vix annus intercesserat ab hoc turum. Vix annus intercesserat ab hoc sermone cohortationis meae, cum iste accusavit C. Norbanum, defendente me: non est credibile quid interesse mihi sit visum inter eum, qui tum erat et qui anno ante fuerat. Omnino in illud genus eum Crassi magnificum atque praeclarum natura ipsa ducebat, sed ea non satis proficere potuisset, nisi primum in praeceptis meis, ut demonstremus, quem imitetur atque ita, ut, quae maxime excellent in eo, quem imitabitur, ea diligentissime persequatur; tum accedat exercitatio, qua illum, quem delegerit, imitando effingat atque exprimat, non ut multos imitatores saepe cognovi, qui aut ea, quae facilia sunt, aut etiam illa, quae insignia ac paene vitiosa, consectantur imitando. Nihil est facilius, quam amictum imitari alicuius aut statum aut motum; si vero etiam vitiosi aliquid est, id sumere et in eo
Abbreviated transcription (Latin):
deceat et quã possit homĩs est. ut tu catule
ducibus ueniat eo quo sine duct pnenu
le dicpitu primu i cansa pariuulato¬
ulestentulum audim uote et formã et
motu eoxporis et reliquis rebus aptis adie
itunus de quo querimus. oros autẽ celen
et concitta quoderat ingenii sed uerbes
exferuescentibus et pauło nimiu redũ¬
dattibus quod erat etatis nõsum asper¬
natus uolo eni se efferat i adolescente
fecurditas NTm facilius sicut iutibut
ditautur sta uolo ec̃ madolesctite unde
aliquid amputem. Noneni potest meo
sucus ec̃ diuturnus quod nimis celetiter
enaturitate tonsequntu Udistatite
irdolem neꝙ dimisi ipum perdert tps
ettiun cohortatus sum ut foru sibilu¬
dirm putaret addicendu. magistru aut̃
quem uellet eligeret mequides siaudiret
LCrraissum iste acripuit et ita sese ftũrit
orifirmauit Atq etiam addidit gr̃esai
liceteiusa me quoq sibi magistre fu¬

Expanded text:
deceat et quam possit, hominis est, ut tu, Catule, deceat et quam possit, hominis est, ut tu, Catule, ducibus veniat eo, quo sine duce ipsi pele, Sulpicium primum in causa parvula adulescentulum audivi voce et forma et motu corporis et reliquis rebus aptis ad hoc munus, de quo quaerimus, oratione autem celeri et concitata, quod erat ingeni, et verbis effervescentibus et paulo nimium redundantibus, quod erat aetatis. Non sum aspernatus; volo enim se efferat in adulescente fecunditas; nam facilius sicut in vitibcitantur; item volo esse in adulescente, unde aliquid amputem; non enim potest in eo sucus esse diuturnus, quod nimis celeriter est maturitatem exsecutum. Vidi statim indolem neque dimisi tempus et eum sum cohortatus, ut forum sibi ludum putaret esse ad discendum, magistrum autem, quem vellet, eligeret; me quidem si audiret, L. Crassum: quod iste adripuit et ita sese facturum confirmavit atque etiam addidit, gratiae scilicet causa, me quoque sibi magistrum fu
Abbreviated transcription (Latin):
difficilius arte cõiũcta. Quate ego oratorẽ¬
tibi sic iam instituam si potero ut quicquid
efficere possit ante perspiciam. Siteni mͥ
tiuctus lrĩs audierit aliquid. legerit ista
ipã precepta acceperit tentabo quid d̾ceat
qud uoce quid uiribus quid spiritu quid
mos posse peruenire non solu hortabor ut
elaboret sedetiam siuir bonus quoq mͥ ui¬
Debitur ẽc obseciabo tantu ego in extellẽ¬
te oratore et eodem bono uiro pono esseor¬
namẽti uinuerse ciutati. Sin uidebitur¬
medioctis orator ec̃ uenturus. Pernuti
ipĩ quid uelit molestusq magnopere nõ
etd. Sin plane abhorrebit et erit ab suro
tit sẽ contincat aut ad aliud studiu se traus¬
ferat. idmonebo Nam neq isqui optime
tatif michi ciuusdam uidetur alteru uł
nõ ficete id quod nõ optine possis uł facẽ
quod nõ pessime fatias humanitatis ser¬
tium ueco illud quod lamare contra quã

Expanded text:
difficilius arte coniuncta. Qua re ego tibi oratoredifficilius arte coniuncta. Qua re ego tibi oratorem sic iam instituam, si potuero, ut quid efficere possit ante perspiciam: sit enim mihi tinctus litteris; audierit aliquid, legerit, ista ipsa praecepta acceperit; temptabo quid deceat, quid voce, quid viribus, quid spiritu, quid ad summos pervenire, non solum hortabor, ut elaboret, sed etiam, si vir quoque bonus mihi videbitur esse, obsecrabo; tantum ego in excellenti oratore et eodem bono viro pono esse ornamenti universae civitati; sin videbiturmediocris oratores esse venturus, permittam ipsi quid velit; molestus magno opere non ero; sin plane abhorrebit et erit absurdus, ut se contineat aut ad aliud studium transferat, admonebo; nam neque is, qui optime tatis mihi cuiusdam videtur, alterum, vel non facere quod non optime possis, vel facere quod non pessime facias, humanitatis, tertium vero illud, clamare contra quam
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc omĩs est extor quod enistimant
artifitiu ec̃ quoddam nõ disie lcie¬
teror cuimoi de ipõ uite cunlibes terto
denide singłoru partes generu t̃qne
et deẽẽ aliqua partem etͦ superare mne¬
tiones tnquibus neq ab eẽ quicꝙ̃ detet
neq sedutidate. Sed hec si nute cuisi
si etiam in parius aut mediocribus rebus
Doctores assequi possunt non idem sentio
tautab ac inteta q in mẽsa posse fieni dra
autem qui arbitrant deducendisunt ad
eos qui hec docent. ꝯimiã iam explicata et
pecpolita assequent. unt eni ĩnumera¬
biles deiis rebus libri neq abditi neq ob¬
scuri.Sed uideant quid uelint ad ludendũ
ne ad pugnandu sunt arma sũptur Ali¬
ud eni pugne et aties alud ludus campusq
noster desiderat. Attamen arsipã ludicra
armoꝵ et gladiatori et militi ꝑrodest aliqd
Sed animus acer et presens et acutus idemq
atq uersutus inuictos uiros efficit non

Expanded text:
in hoc omnis est error, quod existimant in hoc omnis est error, quod existimant artificium esse hoc quoddam non dissimile ceterorum, cuius modi de ipso iure civili hesterno deinde singulorum partes generum, in quo et deesse aliquam partem et superare menitiones, in quibus neque abesse quicquam decet neque redundare. Sed hoc si in iure civili, si etiam in parvis aut mediocribus rebus doctiores adsequi possunt, non idem sentio tanta hac in re tamque immensa posse fieri; sin autem qui arbitrantur, deducendi sunt ad eos, qui haec docent; omnia iam explicata et perpolita adsequentur; sunt enim innumerabiles de his rebus libri neque abditi neque obscuri: sed videant quid velint; ad ludendumne an ad pugnandum arma sint sumpturi; aliud enim pugna et acies, aliud ludus campusque noster desiderat; ac tamen ars ipsa ludicra armorum et gladiatori et militi prodest aliquid; sed animus acer et praesens et acutus idem atque versutus invictos viros efficit non
Abbreviated transcription (Latin):
refutate. sum aute alii conclusionẽ orõ¬
nis et quasi per oratione collocant. alniu¬
bent᷑ anteꝙ peroretur orandi aut agẽde
causa digredi deinde conducere de perorare
Nec hec quidem teprehendo sure eso sa
cõcinne distributa. Sed id quod necesse fuit
honũbus expertibus ueritatis. no perite
Que cim p̾cepta principior et natrationũ
ẽe uoluerunt ea in totis orõrabips iuc
cconseruanda Nam ego michi benauolu
iudicem facilius facete possum in cursu
orationis ꝙͣ tum omĩa surit inaudit de
Socilem autẽ non cum polliceor mede¬
mõstraturu sedtum cu doceo et expli¬
no attentu uero credo tota actione &¬
citandis mentibus iudicum noprĩ
denũtiatioẽ efficere possumus Iuuo
narratione quod iubent uerisimilem
ẽẽ et apertam et breuem recte nos iõ¬
monent. Sedq hec nartatiors tui¬
gis putant ec̃ propria ꝙ̃ totis oroois
ualde michi iudent᷑ errate orumodt

Expanded text:
refutare; tum autem alii conclusionem oratrefutare; tum autem alii conclusionem orationis et quasi perorationem conlocant, alii iubent, ante quam peroretur, ornandi aut augendi causa digredi, deinde concludere ac perorare. Ne haec quidem reprehendo; sunt enim concinne distributa, sed tamen, id quod necesse fuit hominibus expertibus veritatis, non perite: quae enim praecepta principiorum et narrationum esse voluerunt, ea in totis orationibus sunt conservanda; nam ego mihi benevolum iudicem facilius facere possum, cum sum in cursu orationis, quam cum omnia sunt inaudita; docilem autem non cum polliceor me demonstraturum, sed tum, cum doceo et explano; attentum vero crebro tota actione excitandis mentibus iudicum, non prima denuntiatione efficere possumus. Iam vero narrationem quod iubent veri similem esse et apertam et brevem, recte nos admonent: quod haec narrationis magis putant esse propria quam totius orationis, valde mihi videntur errare; omninoque
Abbreviated transcription (Latin):
ta dubitatioẽ. De causa p̾cepta dant Deal¬
tera parte dicendi miru est silentiu deide
quinq faciunt quasi membra eloquentie
Inuenite quidem dicas ĩuenta disponete
denide ordinate uerbis post meõrie mã¬
dare tum ad extremu agete ac pronũti¬
ate remsanc nõ reconditam. Quis eñ hoc
non sua sponte uiderit nc̃ine posse apti¬
dicere insi et quid diceret et quibus uerbi
et quo ordine dicetet haberet et ea menn¬
nisset Atq ego hͦ nõ reptehendo sedante
oculos posita ẽẽ dico ut eas ittm quatuor
quinq sex ue partes Dicant uł etiam sep¬
tem quonia aliter ab aluis digerunt᷑ ⁊̃ qͥs
ẽ ab hiis omĩbus orõ distributa. Iubẽt cũ
ct ordiri ita ut cum qui audiat beniuolu
nobis faciamus et docilem et attentur
Deinde tem narrare ita ut uetissmiliit
narratio aperta et brtuis. Post ante dim¬
dere causam aut proponete nra confrrri
argumẽtis ac rationibus. Demde cõtrat

Expanded text:
ita dubitatione; de causa praecepta dant; de alita dubitatione; de causa praecepta dant; de altera parte dicendi mirum silentium est. Deinde quinque faciunt quasi membra eloquentiae, invenire quid dicas, inventa disponere, deinde ornare verbis, post memoriae mandare, tum ad extremum agere ac pronuntiare; rem sane non reconditam; quis enim hoc non sua sponte viderit, neminem posse dicere, nisi et quid diceret et quibus verbis et quo ordine diceret haberet et ea meminisset? Atque haec ego non reprehendo, sed ante oculos posita esse dico, ut eas item quattuor, quinque, sexve partis vel etiam septem, quoniam aliter ab aliis digeruntur, in quas est ab his omnis oratio distributa: iubent enim exordiri ita, ut eum, qui audiat, benevolum nobis faciamus et docilem et attentum; deinde rem narrare, et ita ut veri similis narratio sit, ut aperta, ut brevis; post autem dividere causam aut proponere; nostra confirmare argumentis ac rationibus; deinde contraria
Abbreviated transcription (Latin):
populo ro. omniu gentiu uictort cer¬
tasset grecur homine qui nũꝙͣ hostem
nũꝙͣ cͤastra iudisset qui nũꝙͣ demq mi¬
nima partem ullius publici muncris
attigisset precepta de te militari daret
Hoc michi facere omẽs isti qui de artedi¬
cendi precipiunt uident quod eni
ipĩ experti non sunt id dotent ceteros
sed minus fortasse errant quod nõ te
ut hanibalem sed pueros aut adulescen¬
cile omẽs perpetior et perfero. Nam ant
aliquid afferunt quod  michinõ displi¬
coit aut efficiũt ut me nõ didicisse muror
peniteat. Dimitto autem eos non tam con¬
tunicliose ꝙ̃ phiun illum hanbal et eofor¬
tasse plus habeo etiam negoti. Sed tamẽs
corum doctrina quãtum ego indicare po¬
ssum per tidicula Diuidunt em totam
tem induas partes in canse contiduersia
et in questione causam appellant rerpo¬
sitam in disceptatione tetu et controuer¬
sia. Questione autem rem posita ĩ infim¬

Expanded text:
populo Romano omnium gentium victore cerpopulo Romano omnium gentium victore certasset, Graecum hominem, qui numquam hostem, numquam castra vidisset, numquam denique minimam partem ullius publici muneris attigisset, praecepta de re militari dare? Hoc mihi facere omnes isti, qui de arte dicendi praecipiunt, videntur; quod enim ipsi experti non sunt, id docent ceteros; sed hoc minus fortasse errant, quod non te, ut Hannibalem ille, sed pueros aut adulescencile omnis perpetior et perfero; nam aut aliquid adferunt, quod mihi non displiceat, aut efficiunt, ut me non didicisse minus paeniteat; dimitto autem eos non tam contumeliose quam philosophum illum Hannibal, et eo fortasse plus habeo etiam negoti. Sed tamen est eorum doctrina, quantum ego iudicare possum, perridicula: dividunt enim totam rem in duas partis, in causae controversiam et in quaestionis: causam appellant rem positam in disceptatione reorum et controversia; quaestionem autem rem positam in infin
Abbreviated transcription (Latin):
e grrco aliquo dottore qui michi pnial¬
gata precepti decantet cum ipẽ num qto
Sum nũq ullum iuditium aspexerit ut
peropatetitus ille dicit phormio cu hani¬
bal Raetagine expulsus ephesum adantu¬
ochum uenisset exul proqeo quod eius no¬
men erat magna apud omẽs gloria ĩ ui¬
tatus ẽẽt ab hospitibus suis ut eu quem
dixi si uellet audiret tumq is se nõ nolle
dixisset loquutus ẽc̃ dicitur homo copio¬
sus aliquot horas de imperatoris officio
et de onini te militari. lum gimi ceteriq
illum audierant uehemẽter delectati que¬
rebant ab hanibale quidna ille ipẽ de illo¬
pho uidicaret hic penus nõ optime gre¬
ce sed tñ libere r̃spondisse fextur multos
se delios seres sepe iidisse sedqui mag
ꝙͣ phorino deliraret uidisse nenuine
neq me hercule ĩ uiria. Quid em arit
arrogantius aut loquacius fieri potiit
ꝙͣ hanibali qui tot annos cu imperiocũ

Expanded text:
est Graeco aliquo doctore, qui mihi pervulest Graeco aliquo doctore, qui mihi pervulgata praecepta decantet, cum ipse numquam forum, numquam ullum iudicium aspexerit; ut Peripateticus ille dicitur Phormio, cum Hannibal Karthagine expulsus Ephesum ad Antiochum venisset exsul proque eo, quod eius nomen erat magna apud omnis gloria, invitatus esset ab hospitibus suis, ut eum, quem dixi, si vellet, audiret; cumque is se non nolle dixisset, locutus esse dicitur homo copiosus aliquot horas de imperatoris officio et de omni re militari. Tum, cum ceteri, qui illum audierant, vehementer essent delectati, quaerebant ab Hannibale, quidnam ipse de illo philosopho iudicaret: hic Poenus non optime Graece, sed tamen libere respondisse fertur, multos se deliros senes saepe vidisse, sed qui magis quam Phormio deliraret vidisse neminem. Neque me hercule iniuria; quid enim aut adrogantius aut loquacius fieri potuit quam Hannibali, qui tot annis de imperio cum
Abbreviated transcription (Latin):
cum ad tristitiam tum ad letitiam ẽ cõtor¬
quendus omniu sm̃aru grauitate otc̃
uerboru pondcribus ẽ utendum Neced̾it
oportet actio uaria uehemens plena tã
plena spũs plena doloris plena uenitatu
Inhis opcribus siquis illam artem corip¬
hendetit ut taꝙ̃ phodias mineruc signũ
efficere possit non sane quemadmodum
inclipeo idem artifer minora illa operi
facete discat laborabit. Ium Catulus quo
ista maiora ac iirabiliora fecisti eo me
maior expectatio tenet quibusuam ratio¬
mbus quibusq preceptis ea tanta uis eħit¬
paretur. Non quo mea quide iam ĩt̾sit¬
neq enim etas id mea desiderat et aliud
quoddam genus dicendi nos sequuti sir¬
mus qui nũꝙ smnãs de manibus iudicũ
iiquadam orationis extorsimus ac potio
platatis eor anus tantu quantuꝵ ipi
patiebantur accepimus. Sed tñ istatia nł¬
lum adnsum meum tantur cognoscedo
studio adductus tequito. Nec tͦichiopui

Expanded text:
tum ad tristitiam tum ad laetitiam est contortum ad tristitiam tum ad laetitiam est contorquendus; omnium sententiarum gravitate, omnium verborum ponderibus est utendum; accedat oportet actio varia, vehemens, plena animi, plena spiritus, plena doloris, plena veritatis. In his operibus si quis illam artem comprehenderit, ut tamquam Phidias Minervae signum efficere possit, non sane, quem ad modum, ut in clipeo idem artifex, minora illa opera facere discat, laborabit.' Tum Catulus 'quo ista maiora ac mirabiliora fecisti, eo me maior exspectatio tenet quibusnam rationibus quibusque praeceptis ea tanta vis comparetur; non quo mea quidem iam intersit—neque enim aetas id mea desiderat et aliud genus quoddam dicendi nos secuti sumus, qui numquam sententias de manibus iudicum vi quadam orationis extorsimus ac potius placatis eorum animis tantum, quantum ipsi patiebantur, accepimus—sed tamen ista tua nullum ad usum meum, tantum cognoscendi studio adductus requiro. Nec mihi opus
Abbreviated transcription (Latin):
sotum htminem iduo gencia sties
solum cetera inumetabilia exercitatioi
est senloudim ⁊ liquisti Seduidetone
istis duobus generibus hydiabit st
ris uidetur de unmersis generibusx
quaide singłoꝵ causis ac multo etia¬
nint Ditaenu tibititule nontam
doctus ꝙͣ id quełẽ maiuis cxpertus oins
ceter̃um rerum otõ michi crede luduse hoĩ
non hebeti neq inexercitato neq cõmuniu
lrarum et politioris humanitatis mexpto
In causaꝵ cognitionibus magnur quod op¬
e ꝯpus atq haud sciam ande humanis ope¬
ribus maximu longe in quib uix oratoris
pleriimq ab imperitis exitu et uuctoraii¬
dicatur ubi adest armatus aduersarits qui
sit feriendus et repellendus ubisepeis qui
aut om̃i ratione ad tempis ad cuisam oroẽ
moderandus. In quo sepe beniuolentia ad
odium odium autem ad beniuolentiam
conducendu ẽ quitanꝙͣ machinatioẽ aliqͥ
tum ad seueritate tum ad remissionẽ aĩ

Expanded text:
otum hominem in duo genera solum causarum, cetera innumerabilia exercitationi et similitudini reliquisti: sed videto ne in istis duobus generibus hydra tibi sit ris videtur de universis generibus rerum quam de singulorum causis ac multo etianius; 'dicam enim tibi, Catule, non tam doctus quam, id quod est maius, expertus: omnium ceterarum rerum oratio, mihi crede, ludus est homini non hebeti neque inexercitato neque communium litterarum et politioris humanitatis experti; in causarum contentionibus magnum est quoddam opus atque haud sciam an de humanis operibus longe maximum; in quibus vis oratoris plerumque ab imperitis exitu et victoria iudicatur; ubi adest armatus adversarius, qui sit et feriendus et repellendus; ubi saepe is, qui aut omni ratione ad tempus, ad causam oratione moderandus in quo saepe benevolentia ad odium, odium autem ad benevolentiam deducendum est; aut tamquam machinatione aliqua tum ad severitatem tum ad remissionem animi,
Abbreviated transcription (Latin):
ris aut ex̃nee. Si hũit bene rebus his usũ
si nõ huit sapienter cariusse si amiserit
moderate tulisse Dende quid sapient
is quẽ laudet quid liberaliter quid forti¬
ter quid iuste quid magnifice quid pie
quid grate quid huanter quid demq cũ
aliqua uirtute aut fecerit aut tulerit
Hec et que sunt eius gm̃s facile uidebit
qui uolet laudate quempiam et qui uitu¬
petae pntraria Cur igitur dubitas ĩꝯt
Patulus facere hoc tertiu genuis qnont¬

Expanded text:
ris aut extraneae; si habuerit, bene rebus eis usum; ris aut extraneae; si habuerit, bene rebus eis usum; si non habuerit, sapienter caruisse; si amiserit, moderate tulisse; deinde, quid sapienter is, quem laudet, quid liberaliter, quid fortiter, quid iuste, quid magnifice, quid pie, quid grate, quid humaniter, quid denique cum aliqua virtute aut fecerit aut tulerit: haec et quae sunt eius generis facile videbit, qui volet laudare; et qui vituperare, contraria.' 'Cur igitur dubitas,' inquit Catulus, 'facere hoc tertium genus, quon
Abbreviated transcription (Latin):
expetenda ne ẽẽt eloquẽtia expetendi ne
honoẽs Certu autem in quo quid ĩper¬
sonis et constituta reet definita querẽt¬
uersantur Ea michi uudent᷑ aut in lite
ordinanda aut in consilio dando eẽ poĩta
Nam illud tertiu quod actasso tractatũ
est et ut audio ille ipẽ Anstoteles quihec
maxime illustraut ad iunxit etiam si op
est tamẽ ornare. Neq illa elementa de¬
siderare que ut nemo tradat quis ẽ qui
nesciat que sint in honniẽ laudanda po¬
sitis enim in rebus quas crassus in illius
orationis sue quam contra collegam cen¬
sor huit principio dixitq natura aut for¬
tuna darent᷑ homĩbrs mhis rebus uinci se
posse Animo equo pati Que ipsi sibi homiẽs
parare possent in his rebris se pati uinci nõ
posse Qui laudabit quemipiam intelliget
exponenda eẽ sibi fortune bona. Ea sunt
generis petume propinquoꝵ amicoru
opum ualetudinis forme uirium nige¬
nii ceterarũq teru que sunt aut corpo¬

Expanded text:
expetendane esset eloquentia? expetendine expetendane esset eloquentia? expetendine honores? Certum autem, in quo quid in personis et in constituta re et definita quaereretversantur. Ea mihi videntur aut in lite oranda aut in consilio dando esse posita; nam illud tertium, quod et a Crasso tactum est et, ut audio, ille ipse Aristoteles, qui haec maxime inlustravit, adiunxit, etiam si opdationem ornare neque illa elementa desiderare, quae ut nemo tradat, quis est qui nesciat, quae sint in homine laudanda? Positis enim eis rebus, quas Crassus in illius orationis suae, quam contra conlegam censor habuit, principio dixit: quae natura aut fortuna darentur hominibus, in eis rebus se vinci posse animo aequo pati; quae ipsi sibi homines parare possent, in eis rebus se pati non posse vinci; qui laudabit quempiam, intelleget exponenda sibi esse fortunae bona; ea sunt generis, pecuniae, propinquorum, amicorum, opum, valetudinis, formae, virium, ingeni et ceterarum rerum, quae sunt aut corpo
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusq operis ut ait cecilius remigem aliquẽ
aut baiuilum nobis oratorem descripseras
inopem queindam inhumanitatis atq in¬
urbanum. sum. M.Antonius herien
inquit hoc michi proposueram ut site resel¬
lissem hos abste discipulos abducerem nũc
Catulo audiente et Cesare uideor debere nõ
tam pugnare tecum ꝙͣ quid ipẽ sentiam di¬
cere. Sequit ĩgitur quoma nobis ẽ hic de
quo loquimur in foro atq in oculis ciuiu
constituendus ut uideamus quid ei nego¬
tii demus cuiq eñinuneri uelimus ẽẽ p̾ro¬
positum. Nam Crassus heri cu uos catule
et Cesar non adeẽtis posuit breuiter martis
distributione idem quod greci pleriq po¬
suerũt neq sane quid ipẽ sentiret sedquid
ab illis diceretur ostendit. Duo prima ge¬
neta questionu eẽ in quib eloquẽtia uer¬
saretur Unu infinitu alterum certu.
Infinitu id michi udet᷑ dicere in quo
aliquid generatim quereretur. Hoc mõ

Expanded text:
cuiusdam operis, ut ait Caecilius, remigem aliquem cuiusdam operis, ut ait Caecilius, remigem aliquem aut baiulum nobis oratorem descripseras, inopem quendam humanitatis atque inurbanum.' Tum Antonius 'heri enim' inquit 'hoc mihi proposueram, ut, si te refellissem, hos a te discipulos abducerem; nunc, Catulo audiente et Caesare, videor debere non tam pugnare tecum quam quid ipse sentiam dicere. Sequitur igitur, quoniam nobis est hic, de quo loquimur, in foro atque in oculis civium constituendus, ut videamus, quid ei negoti demus cuique eum muneri velimus esse praepositum; nam Crassus heri, cum vos, Catule et Caesar, non adessetis, posuit breviter in artis distributione idem, quod Graeci plerique posuerunt, neque sane quid ipse sentiret, sed quid ab illis diceretur, ostendit: duo prima genera quaestionum esse, in quibus eloquentia versaretur, unum infinitum, alterum certum. Infinitum mihi videbatur id dicere, in quo aliquid generatim quaereretur, hoc modo:
Abbreviated transcription (Latin):
nichil eẽ potest ꝙͣ qd̾ omẽs artes alie sine
cloquentia sii munus prestare possut
orator sine ea nomen suu optinere nõ
potest Ut teteri si diserti sint aliquid ab
hac arte habeant hic insi domesticis se
instruxerit copiis aliunde dicendi copia
oetere non potest. Tum catulus et sic̃ ĩꝗr
Antomi minime impediendiis est inter¬
pellatioẽ iste cursus orationis tue patiere
tamen michiq ignosces. Non ei pos¬
sum quin exclamem ut ait ille intrinũ¬
mo ita uim oratoris michitum subtilit¬
exprimete uisus es. tum laudare copiosi¬
ssime quod quide eloquentem uł optimo
facere oportet ut eloquẽtia laudet. Deb
quam laudat. Sed perge porto inquit
tibi eni assentior urũm esse hoc totum
disseite dicere idq siquis mn alia re fati¬
At eum assup̃to aliunde utibono non
pcoprio nec suo Et crassus uoxi ĩqr
nobis Antom expoliit hominẽꝙ ros¬
didit. Nam hesteruo sermone unui¬

Expanded text:
esse nihil potest, quam quod omnes artes aliae sine esse nihil potest, quam quod omnes artes aliae sine eloquentia suum munus praestare possunt, orator sine ea nomen obtinere suum non potest; ut ceteri, si diserti sint, aliquid ab hoc habeant, hic, nisi domesticis se instruxerit copiis, aliunde dicendi copiam petere non possit.' Tum Catulus 'etsi,' inquit 'Antoni, minime impediendus est interpellatione iste cursus orationis tuae, patiere tamen mihique ignosces; "non enim possum quin exclamem," ut ait ille in Trinummo: ita vim oratoris cum exprimere subtiliter visus es, tum laudare copiosissime; quod quidem eloquentem vel optime facere oportet, ut eloquentiam laudet; debet  adhibere, quam laudat. Sed perge porro; tibi enim adsentior vestrum esse hoc totum diserte dicere, idque si quis in alia arte faciat, eum adsumpto aliunde uti bono, non proprio nec suo.' Et Crassus 'nox te' inquit 'nobis, Antoni, expolivit hominemque reddidit; nam hesterno sermone uni