comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
camus in cogitationib nr̃is. Hȩc ꝑfecta religio ẽ. łter¬
no enĩ creatori adherentes. & nos ęt̾nitate afficiam᷑
uecesse ẽ Sed quia hoc anima peccatis suis corrupta
& implicata. ꝑ se ipsã uidere ac tenere ñ posset. nullo
in rebus humanis ad diuina capessenda int̃posito gra¬
dii. ꝑ quẽ ad eius similitudinẽ a terrena uita homa
niteretur. in effabili miscdia d̃i temꝑali dispensatio¬
ne ꝑ creaturã in utabilem. sed tam̃ ȩt̾nis legibus serui¬
entem. ad cõmemorationẽ pͥmȩ sue ꝑfectęq naturę.
partim singulis hominibus. partim uero ipsi homi¬
nũ generi subuenit᷑. Ea ẽ ur̃is temporibus xp̃iana re¬
ligio. quã oognoscere ac sequi securissima ac certissi¬
ma salus ẽ. De fendi autẽ aduersus loquaces. & aperi¬
ri querentibus multis modis potest. om̃pe ipso dõ per
seipsũ demonstrante quȩ uera sunt .&. ad hȩc intuen¬

Expanded text:
camus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. Aetercamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. Aeterno enim Creatori adhaerentes, et nos aeternitate afficiamur necesse est. Sed quia hoc anima peccatis suis obruta et implicata, per seipsam videre ac tenere non posset, nullo in rebus humanis ad divina capessenda interposito gradu, per quem ad Dei similitudinem a terrena vita homo niteretur, ineffabili misericordia Dei temporali dispensatione per creaturam mutabilem, sed tamen aeternis legibus servientem, ad commemorationem primae suae perfectaeque naturae, partim singulis hominibus, partim vero ipsi hominum generi subvenitur. Ea est nostris temporibus christiana religio, quam cognoscere ac sequi, securissima ac certissima salus est. 20. Defendi autem adversus loquaces, et aperiri quaerentibus, multis modis potest; omnipotente ipso Deo per seipsum demonstrante quae vera sunt, et ad haec intuen
Abbreviated transcription (Latin):
ret animã: aut corpus aut phantasmat᷑a sua. aut ho¬
rum aliqua duo coniuncta. aut certe om̃a simul: sed
in hac uita societati gnĩs humani sine dolo tempo¬
ralit̾ congruens ȩt̾na meditaret᷑. unũ dm̃ colens. Qui
nisi ꝑmaneret in cõmutabilis. nulla mutabilis natu¬
ra remaneret. Mutari autẽ animã posse. ñ quidem¬
localit̾. sed tam̃ temporalit̾ suis affectionibus quisq¬
cognoscit. Corpus uͦ & temporib & locis ẽẽ muta¬
bile. cui uis aduertere facile ẽ. Phantasmata por¬
ro nichil sunt aliud. quã de specie corporis corpo¬
reo sensu attracta figm̃ta. quȩ memoriȩ mandare
ut accepta sunt uel partiri. uel multiplicare. uel con¬
trahere. uel distendere. uel ordinare. uel ꝑturbare
uel quolibet modo figurare cogitando facil limũ est.
sed cũ uerũ queritur. cauere &. uitare difficile est. Non.
gͦ creature potius quã creatori seruiamus. nec euanes¬

Expanded text:
ret animam, aut corpus, aut phantasmata sua, aut horet animam, aut corpus, aut phantasmata sua, aut horum aliqua duo conjuncta, aut certe simul omnia: sed in hac vita societati generis humani sine dolo temporaliter congruens, aeterna meditaretur, unum Deum colens; qui nisi permaneret incommutabilis, nulla mutabilis natura remaneret. Mutari autem animam posse, non quidemlocaliter, sed tamen temporaliter, suis affectionibus quiscognoscit. Corpus vero et temporibus et locis esse mutabile, cuivis advertere facile est. Phantasmata porro nihil sunt aliud quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta: quae memoriae mandare ut accepta sunt, vel partiri, vel multiplicare, vel contrahere, vel distendere, vel ordinare, vel perturbare, vel quolibet modo figurare cogitando facillimum est, sed cum verum quaeritur, cavere et vitare difficile. 19. Non ergo creaturae potius quam Creatori serviamus, nec evanes
Abbreviated transcription (Latin):
quandã particulã substantie suȩ. cuius cõmixtione atq
miseria. hostem temperatũ ẽẽ somniant. & mundũ fa¬
bricatũ. Neq nunc eorũ opiniones refellimus. quod partĩ
iam fecimus. partim quantũ ds̃ siuerit faciemus. sed in
hoc oꝑe quomͦ aduersus eos fides catholica fit tuta . &.
quomͦ ñ ꝑturbent animũ ea quib cõmoti homines in
eorũ cedunt sententiam. rationib quas dñs dare digna¬
tur. quantũ possumus de monstrabimus. Illud sane in
primis tenere te uolo. qui bene nosti animũ meũ. ñ hoc
me fugiendȩ arrogantiȩ grã quasi sollemnit̃ dicere. qͥc¬
quid in his litteris erroris inueniri poterit. hoc solũ
mnichi eẽ tribuendũ. quicquid autẽ uerũ & conuenient᷑
expositũ. uni om̃ium bonorũ inunerũ largitori deo.¬
Quãobrem sit tibi manifestũ. atq ꝑceptũ. nullũ erro¬
rem in religione eẽ potuisse. Et anima ꝓ do suo ñ cole¬

Expanded text:
quamdam particulam suae substantiae, cujus commixtione atque quamdam particulam suae substantiae, cujus commixtione atque miscela hostem temperatum esse somniant, et mundum fabricatum. 17. Neque nunc opiniones eorum refellimus, quod partim jam fecimus, partim quantum Deus siverit faciemus: sed in hoc opere quomodo adversus eos fides catholica tuta sit, et quomodo non perturbent animum ea quibus commoti homines in eorum cedunt sententiam, rationibus quas Dominus dare dignatur, quantum possumus demonstramus. Illud sane in primis tenere te volo, qui bene nosti animum meum, non hoc me fugiendae arrogantiae gratia quasi solemniter dicere, quidquid in his litteris erroris inveniri poterit, hoc solum mihi esse tribuendum; quidquid autem verum et convenienter expositum, uni omnium bonorum Quamobrem sit tibi manifestum atque perceptum, nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non cole
Abbreviated transcription (Latin):
lere. Contra eos tam̃ potissimũ ẽ instituta. qui duas
naturas uel substantias singulis principiis aduersus
inuicẽ rebelles eẽ arbitrant᷑ Offensi enĩ quib dã reb
& rursus quib dam delectati. ñ earũ quib offendur¬
tur. sed earũ quibus delectant᷑ uolunt ẽẽ auctorem
÷ dm̃. Et cũ consuetudinẽ suã uincere nequeunt. iam
carnalib laqueis irretiti. duas animas eẽ in uno cor¬
pore existimant Unã de dõ. quȩ naturalit̾ hoc sit qd
ipse. alterã de gente tenebrarũ. quã deus nec genue¬
rit uec fecerit. nec ꝓtulerit. nec abiecerit. sed quȩ suã
uitã. suã terrã. suos fetus. & animalia. suũ postrem o
regnũ habuerit ingenitũꝙ pͥnoipiũ seã pes aetem
pore aduersus dm̃ rebellasse. dm̃ autẽ qui aliud qđ fa¬
ceret ñ haberet. & quomͦ alit̾ posset hosti resistere ñ in¬
ueniret. necessitate opp̃ssũ misisse animã huc bonã. &

Expanded text:
lere. Contra eos tamen potissimum est instituta, qui duas lere. Contra eos tamen potissimum est instituta, qui duas naturas ve. substantias singulis principiis adversus invicem rebelles esse arbitrantur. Offensi enim quibusdam rebus, et rursus quibusdam delectati, non earum quibus offenduntur, sed earum quibus delectantur, volunt esse auctorem Deum. Et cum consuetudinem suam vincere nequeunt, jam carnalibus laqueis irretiti, duas animas esse in uno corpore existimant: unam de Deo, quae naturaliter hoc sit quod ipse; alteram de gente tenebrarum, quam Deus nec genuerit, nec fecerit, nec protulerit, nec abjecerit; sed quae suam vitam, suam terram, suos fetus et animalia, suum postremo regnum habuerit, ingenitumque principium; sed pore adversus Deum rebellasse, Deum autem cum aliud quod faceret non haberet, et quomodo aliter posset hosti resistere non inveniret, necessitate oppressum misisse huc animam bonam, et
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓbati manifesti fiant int̾ uos. utamur etiã isbo diui¬
neꝰ ꝑuidentiȩ beneficio Exhis enim hominibus here¬
tici fuint. qui etiã si ẽẽnt in ȩccła nichilominus erra¬
rent Cũ autẽ foris st̃ plurinũ ꝓsunt. ñ uerũ docendo
qđ nesciunt. sed ad uerũ querendũ carnales.&. ad ue¬
rũ aperiendũ spũales catholicos excitandos St̃ enim
ñ fuuit int̾ nos. quãdiu imꝑitie nr̃e tenebris delec¬
tati dorinire malumus. quã lucẽ ueritatis intueri
Quaꝓpt̾ multi ut diem dĩ uideant. & gaudeant. ꝑ here¬
ticos de somno excitant᷑. Utamur gͦ etiã hereticis. ñ
ut eorũ apꝓbemus errores. sed ut catholicã discipli¬
nam aduersus eorũ insidias asserentes uigilantiores &
cautiores simus. etiã si eos ad salutẽ reuocare ñ possu¬
dente pietate. legentib bonis. ñ aduersiis unã aliquã
sed aduersus om̃s prauas & falsas opiniones possit ua¬

Expanded text:
ut probati manifesti fiant inter vos ; utamur etiam isto diviut probati manifesti fiant inter vos ; utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt; sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim inon fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem revocare non possudente pietate, legentibus bonis, non adversus unam aliquam, sed adversus omnes pravas et falsas opiniones possit va
Abbreviated transcription (Latin):
dat. Quo cognito. satis apparebit quantũ homo assequi
potest. quã necessaruis & inuictis & iustis legib dõ & dño
suo cuncta subiecta sint. Ex quo illa om̃a quȩ primo
credidinius nichil nͥ auctoritatẽ secuti. partĩ sic intelli¬
guntur. ut uideamus ẽẽ certissuna. partim sic ut uideamꝰ
fieri posse. atq ita fieri oportuisse. doleamusq ad huc illos
hec ñ credentes qui nos antea credentes irridere. quã
nobiscũ credere maluert̃ ñ enĩ iam illa hominis sacro¬
scã susceptio. & uirginis partus. & mors filii d̃i ꝓ nobis. &
resurrectio a mortus. & in cęlũ ascensio .&. confessus ad
dexterã patris. & peccatorũ abolitio. & iudicii dies. & cor¬
porũ resuscitatio. cagnita et̾nitate trinitatis. & muta¬
bilitate creaturȩ credunt᷑ t̾antũ. & ñ etiã iudicant᷑ ad
sũmi dĩ miscdi̾am quã gñi humano exhibet ꝑtinere.¬
Sed qm̃ uerissime dictũ ẽ. oportet multas eẽ hereses.

Expanded text:
. Quo cognito, satis apparebit quantum homo assequi potest, quam necessariis et invictis et justis legibus, Deo et Domino suo cuncta subjecta sint: ex quo illa omnia, quae primo credidimus, nihil nisi auctoritatem secuti, partim sic intelliguntur, ut videamus esse certissima; partim sic, ut videamus fieri posse, atque ita fieri oportuisse, doleamusque illos haec non credentes, qui nos antea credentes irridere, quam nobiscum credere maluerunt. Non enim jam illa hominis sacrosancta susceptio, et Virginis partus, et mors Filii Dei pro nobis, et resdexteram Patris et peccatorum abolitio et iudicii dies et corporum resuscitatio, cognita eternitate Trinitatis et mutabilitate creature, creduntur tantum et non etiam iudicantur ad summi Dei misericordiam, quam generi humano exhibet, pertinereSed quoniam verissime dictum est, Oportet multas haereses esse,
Abbreviated transcription (Latin):
eius bono indigent. sũmo scilicet bono. id est sũma essen¬
tia. Minus autẽ sunt quã erant. cũ ꝑ aninȩ peccatum.
minus ad illũ mouentur. nec tam̃ penitus separantur.
Nam om̃ino nulla essent. Qd̃ autẽ affectibus contingit
aninȩ. hoc locis corpori. Nam illa uoluntate mouet᷑.
corpus autẽ spacio. Qđ autẽ homini aꝑuerso angło.
cessitate id fecisset . nullo peccati crimine teneretur

Expanded text:
ejus bono indigent, summo scilicet bono, id est summa essenejus bono indigent, summo scilicet bono, id est summa essentia. Minus autem sunt quam erant, cum per animae peccatum minus ad illum moventur: nec tamen penitus separantur; nam omnino nulla essent. Quod autem affectibus contingit animae, hoc locis corpori: nam illa movetur voluntate, corpus autem spatio. Quod autem homini a perverso angelo cessitate id fecisset, nullo peccati crimine teneretur.
Abbreviated transcription (Latin):
turba dissentiat. Quare aut negandũ ẽ peccatũ cõm̃itti.
aut fatendũ uoluntate cõnutti. Non autẽ recte uegat pec¬
casse anunã. qui &. penitendo eam corrigi fatet᷑. & ueniã
penitenti dari. & ꝑseuerantẽ in peccatis iusta dĩ lege dãp¬
nari. Postremo si ñ uoluntate male facimus. nemo obiur¬
gandus om̃ino aut monendus est : quibus sublatis xp̃iana
lex & disciplina om̃is religionis auferatur necesse ẽ. Uo¬
luitate gͦ peccatur. Et qm̃ peccari dulnũ ñ ẽ ne hoc qͥdẽ
dubitandum uideo. habere animas liberũ uoluntatis ar¬
bitriũ. Tales enim seruos suos. & meliores. eẽ. ds̃ iudicauit.
si ei seruirent liberalit᷑ qđ nullo mͦ fieri posset. si ñ uolun¬
tate sed necessitate seruirent Liberalit̃ gͥ dõ angłi serui¬
unt. neq hoc dõ sed ipsis ꝓdest. Ds enĩ bono alterius ñ
indiget. qm̃ a se ipso est. Qd̃ autẽ ab eo genitũ ẽ. id ipsũ
est : quia ñ ẽ factũ. sed genitum. Illa uͦ quȩ facta sunt.

Expanded text:
turba dissentiat. Quare aut negandum est peccatum committi, aut fatendum est, voluntate committi. Non autem recte negat peccasse animam, qui et poenitendo eam corrigi fatetur, et veniam poenitenti dari, et perseverantem in peccatis justa Dei lege damnari. Postremo, si non voluntate male facimus, nemo objurgandus omnino, aut monendus est; quibus sublatis Christiana lex et disciplina omnis religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo peccatur, et quoniam peccari non dubium est, nec hoc quidem dubitandum video, habere animas liberum voluntatis arbitrium; tales enim servos suos meliores esse Deus judicavit, si ei servirent liberaliter; quod nullo modo fieri posset, si non voluntateunt, neque hoc Deo, sed ipsis prodest. Deus enim bono alterius non indiget, quoniam a seipso est. Quod autem ab eo genitum est, idipsum est; quia non est factum, sed genitum. Illa vero quae facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
suarũ scripturarũ lum̃. & spiritalis populi grãm qđ no¬
uum testam̃tũ uocat᷑ habere noluerunt. quos quanta po¬
tui breuitate ꝑstr̃inxi.tenenda ẽ nobis xp̃iana religio.
& eius excłȩ cõmunicatio quȩ catholica ẽ. & quȩ catholi¬
nolint enĩ ipsi quoq heretici & scismatũ alũpni. quando
ñ cũ suis sed extraneis loquiuit᷑. eccłãm catholicã ñ aliud
quã catholicã uocant. Non enĩ posst̃ uttelligere. nͥ hoc eã
nomine discernant. quo ab uniu̾so orbe nuncupat᷑. Nuius
religionis sectandȩ caput ẽ historia & ꝓphetia dispensa¬
tionis tẽporalis diuinę ꝓuidentie. ꝓ salu̾te gñis humani
in ȩt̃nã uitã reformandi atq rep̾arandi Quȩ cũ credita
fuerint. m̃tẽ purgabit uitȩ modus diuinus p̃ceptis concilia¬
tus. & idoneã faciet spiritalibus ꝑcipiendis. quȩ nec pͣterita
sunt nec futura. sed eodem modo semꝑ manentia. nulli
me. administrari. sine ulla dubitatione ꝑspicit᷑. ñ ut aliã

Expanded text:
suarum Scripturarum lumen, et spiritalis populi gratiam, quod Novum Testamentum vocatur, habere noluerunt, quos quanta potui brevitate constrinxi, tenenda est nobis Christiana religio, et ejus Ecclesiae communicatio quae catholica est, et catholiVelint nolint enim ipsi quoque haeretici, et schismatum alumni, quando non cum suis, sed cum extraneis loquuntur, Catholicam nihil aliud quam Catholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi hoc eam nomine discernant, quo ab universo orbe nuncupatur. 13. Hujus religionis sectandae caput est historia et prophetia dispensationis temporalis divinae providentiae, pro salute generis humani in aeternam vitam reformandi atque reparandi. Quae cum credita fuerit, mentem purgabit vitae modus divinis praeceptis conciliatus, et idoneam faciet spiritualibus percipiendis, quae nec praeterita sunt, nec futura, sed eodem modo semper manentia, nulli me administrari, sine ulla dubitatione perspicitur; non ut aliam
Abbreviated transcription (Latin):
natur ut uideat. Nãsi de interioribus suis oculi ui¬
derent. & serpsos sine dubitatione conspicerent. hoc
etiam pat̾ sensit augustinus Seds auditus ẽ. qui
conc auis atq cocleatis auribus sonos accipit deris
uerberatione concrepantes: ratione diiudicans qͥd
sit auditum. Tercius odoratus ẽ : qui diũ sos odo¬
res assumens uim redolentiũ corporum. quasi
quodã inuisibili fumo. naribus suscepto cõpetenti
aspiratione ꝑpendit Quartus ẽ gustus: quo mul¬
tarũ rerũ saporẽ palati. diuidicatione cognoscimꝰ.
Quintus ẽ tactus: qui etiã cunctis mbris cõmunti

Expanded text:
natur ut videat. Nam si de interioribus suis oculi vinatur ut videat. Nam si de interioribus suis oculi viderent, etiam seipsos sine dubitatione conspicerent. Hoc etiam Pater sensit Augustinus. Secundus auditus est, qui concavis et cochleatis auribus sonos accipit, aeris verberationibus concrepantes, ratione dijudicans quid sit auditum. Tertius odoratus est, qui diversos odores assumens, vim redolentium corporum, quasi quodam invisibili fumo naribus suscepto, competenti aspiramine perpendit. Quartus est gustus, quo multarum rerum saporem palati dijudicatione cognoscimus. Quintus est tactus, qui etiam cunctis membris commu
Abbreviated transcription (Latin):
dit. unde mortales nesciunt liabere defectum. qnͣ¬
do ꝑsonis pereuntib genus noscit᷑ posse seruari
contiuuum. Decorũ membrũ. siñ fuisset turpi li¬
bidine sordidatũ. Quid eiũ illo p̾ciosius eẽt. si
uide humanũ genus. sine culpa descenderet:
Sic om̃a pͣconalia creata sunt. si peccataᷤᷤ polluenti¬
bus ñ redderent᷑ obscena. Hoc autẽ corpus auima Gẽuga¬
tum. quinq seisibus administratur atq regitur.
Qui licet sint cõmunes cũ beluis: anobis tam̃ ra¬
tionabili iudicio melius distingunt᷑ atq cõplent᷑
Primus corũ uisus ẽ. qui aere illuminato colores Uisu¬
refpicit corporales. & in eis suas ꝓprietates agno¬
scit Aspectus enĩ ẽ. ut ueteres diffinire m aluert᷑.
rͥis auimȩ fpiritalis egrediens ꝑ oculi pupillã. res
ñ a deo longinquas attingens. sed ad quas potue¬
rit ꝑuenire diudicans. illud indens ad quod desti¬

Expanded text:
dit: unde mortales nesciunt habere defectum, quadit: unde mortales nesciunt habere defectum, quando, personis pereuntibus, genus noscitur servari posse continuum. Decorum membrum, si non fuisset turpi libidine sordidatum. Quid enim illo pretiosius esset, si inde humanum genus sine culpa descenderet? Sic omnia praeconialia creata sunt, si peccatis polluentibus non redderentur obscena. Hoc autem corpus animatum quinque sensibus administratur ac regitur; qui licet sint communes cum belluis, a nobis tamen rationabili judicio melius distinguuntur atque complentur. Primus eorum visus est, qui aere illuminato colores recipit corporales, et in eis suas proprietates agnoscit. Aspectus enim est ut veteres definire maluerunt vis animae spiritualis, egrediens per oculi pupillam, res non adeo longinquas attingens, sed ad quas poterit pervenire, dijudicans: illud videns, ad quod desti
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilia & honora monstrant᷑. quando in medio
locata consistunt Capiti autẽ nr̃o. qui sensus ca. Cen¬
pit uniũsos. rec te cerux quasi quedã colũna suppo¬
nitur. docens nos religionem scãm in una fidei con¬
sistere ualidissima firmitate. Lingua quoq uocis nr̃ȩ s lingu
decentiuũ plectrũ data ẽ adsermonũ nr̃orũ con¬
uenientiã tẽperandã. ut nos articulata uerba ab ani¬
maliũ confusione distinguerent. Nec illud uideatur ¶Guitur¬
incassũ. qđ uni gutturi duȩ seruiunt digestiones.
Scilicet ut om̃is intellec tus prudentis anime quasi ci¬
bus acceptus. & rationis calore decoctus. ꝑ gemina
testam̃torum itinera cõpetentibus tractatibus expli¬
cetur. Et qm̃ neq cornu. neq dente neq fuga. sicut
alia animalia corporis humani forma. se ualet
uindicare. robustus illi torax brachiaq concessa
sunt. ut illatã iniuriã manu defenderet. & obiec
nde p̃stante dõ. hominris reꝑatio fecunda p¬

Expanded text:
laudabilia et honoranda monstrantur, quando in medio collocata consistunt. Capiti autem nostro, quod sensus capit universos, recte cervix quasi quaedam columna supponitur, docens nos religionem sanctam in unam fidei consistere validissimam firmitatem. Lingua quoque, vocis nostrae decentissimum plectrum, data est ad sermonum nostrorum convenientiam temperandam, ut nos articulata verba ab animalium confusione distinguerent. Nec illud videatur incassum, quod uni gutturi duae serviunt digestiones, scilicet, ut omnis intellectus prudentis animae, quasi cibus acceptus, et rationis calore decoctus, per gemina Testamentorum itinera competentibus tractatibus explicetur. Et quoniam neque cornu, neque dente, neque fuga sicut alia animalia, corporis humani forma se praevalet vindicare, robustus illi thorax brachiaque concessa sunt, ut illatam injuriam manu defenderet, et objectUnde, praestante Deo, hominis reparatio fecunda proce
Abbreviated transcription (Latin):
er eare. & occulta quadã ratione. iustissine illis ini¬
putari. qđ primi hominis peccato tenent᷑ ob noxiȩ
Melius ẽ enim intam occultis causis confiteri igno¬
rantiã : quã periculosam assumere fortassis igno¬
audaciam. cũ dicat apłs quis enim cagnouit sensũ
diũ. aut quis consiliarius eius fuit: E iterũ ł xpar
te scimus. & exparte ꝓpħamus. Sed qm̃ in hunc locum
tenor nos difputationis adduxit : ut animas reas ꝑ tra¬
ducẽ peccati generalit᷑ ẽẽ diceremus. conuenit animã
dnĩ ih̃u xp̃i in mediũ deducere. nequis calũnosa in¬
tentione ꝑuersuis simili eũ putet condictione constric¬
tam. Audiamus gͥ originẽ eius. sc̃ę marie semp uirgi¬

Expanded text:
creare, et occulta quadam ratione justissime illis imcreare, et occulta quadam ratione justissime illis imputare, quod primi hominis peccato teneantur obnoxiae. Melius est enim in tam occultis causis confiteri ignorantiam, quam periculosam assumere fortassis audaciam, cum dicat Apostolus: Quis enim cognovit sensum Domini? Aut quis consiliarius ejus fuit ? Et iterum: Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus . Sed quoniam in hunc locum tenor nos disputationis adduxit, ut animas reas per traducem peccati generaliter esse diceremus, convenit animam Christi Domini in medium deducere, ne quis calumniosa intentione perversus, simili eam putet conditione constrictam. Audiamus igitur originem ejus sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
talibus dari. discretas atq ꝑfectas. Medendi autem
artifices. quadragesimo die humanũ ac montale
pectis animã dicunt accipere. cũ se in utero matͥs
ceꝑit cõmouere. Opinione quoq fertur aliquorũ
qd ereator ille potentissimus sic̾ de corpore nr̃o
sem̃ carnis educit. ita & de animȩ qualitate. ani¬
mã nouam posse generari. quatinus originalis
illius peccati quod catholica confitetur eccła. ꝑ traduce̾
delicti. rea possit ostendi. nisi dono fuerit baptisma
absoluta. Nam quẽ ad modũ infans qui peccan
ñ habet uotum. reus debeat ullatenus inueiuri.
nisi aliqua ratione in ipsa origine animarũ. culpã
uideatur eẽ transfusa. Unde pat̾ augustinus reli¬
giosissima dubitatione laudandus. nichil temere di¬
cit ẽẽ firmandum. sed in ipsius eẽ secreto. sicut &
alia multa sunt. quȩ nr̃a ñ potest nosse mediocritas
Hoc autẽ ueracit̾ fixeq credendũ ẽ. & dm̃ animas

Expanded text:
poribus dari discretas atque perfectas. Medendi autem poribus dari discretas atque perfectas. Medendi autem artifices quadragesimo die humanum atque mortale pecus animam dicunt accipere, cum se in utero matris coeperit commovere. Opinione quoque fertur aliquorum, quod Creator ille potentissimus, sicut de corpore nostro semen carnis educit, ita et de animae qualitate animam novam posse generari; quatenus originalis illius peccati, quod catholica confitetur Ecclesia, per traducem delicti rea possit ostendi, nisi dono baptismatis fuerit absoluta. Nam quemadmodum infans, qui peccandi non habet votum, reus debeat ullatenus inveniri, nisi aliqua ratione in ipsa origine animae culpa videatur esse transfusa? Unde Pater Augustinus, religiosissima dubitatione  ed., devotione laudandus, nihil temere dicit esse firmandum, sed in ipsius esse secreto, sicut et alia multa, quae nostra non potest nosse mediocritas. Hoc autem veraciter fixeque credendum est, et Deum animas
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. Prima ẽ attrec tatiua. rapiens de naturali: quod sibi
necessarium sentit Secunda detentoria. assũpta retuiens do¬
nec ex hns utilis decoctio ꝓcuretur. Tercia translatiua. que
accepta in aliud conũtit atq transponit. Quarta exꝑellati¬
ua : quȩ ut natura fiat libera. sibi nocitura depellit Soluimꝰ
ut datum ẽ: quasi aliũ nodũ Iuclinauimus uelut sextum. ur
difficultatis cacumine deplanato. inoffense ad reliqua gradia¬
mur. Nunc ad originẽ animȩ. quȩ difficultatibus pleua ẽ cau
ẽẽ adam in animã uiuentẽ Insufflauit enim dictũ ẽ
ad expͥmendã oꝑis dignitatẽ: ut agnosceret᷑ aliquid
exinũ. qđ enis o̾re platum ẽ. Ceterũ hoc significat
insufflatio eius. quod mandatũ & iussio Nã insuffla¬
re quẽ ad modum potest qui neq sp̃m soluit. neq
buccas habet. quȩ constat eẽ corporea. Hoc ĩmulli
secuti dixerunt. mox ut sem̃ humanum coagulatũ
fuerit. in uitalẽ substantiã. ilico creatas animas moi¬

Expanded text:
ditur. Prima est attractiva, rapiens de naturali, quod sibi necessarium sentit. Secunda, retentoria, assumpta retinens, donec ex his utilis decoctio procuretur. Tertia, translativa, quae accepta in aliud convertit atque transponit. Quarta, expulsiva, quae ut natura fiat libera, sibi nocitura depellit. Solvimus ut datum est quasi alium nodum; inclinavimus velut sextum collem; ut difficultatis cacumine deplanato, inoffense ad reliqua gradiamur. Nunc ad originem animae, quoniam difficultatibus plena est, caesse Adam in animam viventem. Insufflavit enim, dictum est, ad exprimendam operis dignitatem, ut agnosceretur aliquid eximium, quod ejus ore prolatum est. Caeterum hoc significat insufflatio ejus, quod mandatum et jussio. Nam insufflare quemadmodum potest, qui neque spiritum resolvit, neque buccas habet, quae constat esse corporea? Hoc nonnulli secuti dixerunt, mox ut semen humanum coagulatum fuerit in vitalem substantiam, illico 633 creatas animas cor
Abbreviated transcription (Latin):
aures uares labra. brachia. latera. crura. tibie pe¬
des. In hac enum mistica dualitate. cõpago tõtius
corporis continetur. Et sicut illa testam̃ta ad
unum refpiciunt. unum sapiunt. ita hȩc officia
unã se conuenientiã oꝑationẽq coniungun
Sed licet hȩc parilitas pulcherrima se distriꝰbutio¬
ne consociet .&. alterutrũ sibi mituetur ornatũ.
sunt etia singularia in medio constituta. ne ĩn
petenti decore nudarent. Nasus. os. gutur. pectus
umbilicus. & genitaliuni uirga descendens. quȩ¬

Expanded text:
aures, nares, labia, brachia, latera, crura, tibiae, peaures, nares, labia, brachia, latera, crura, tibiae, pedes. In hac enim mystica dualitate compago totius corporis continetur; et sicut illa Testamenta ad unum respiciunt, unum sapiunt, ita haec officia in unam se convenientiam operationemque conjungunt. Sed haec tamen parilitas, pulcherrima distributione consociata, alterutrum sibi mutuat ornatum. Sunt etiam singularia in medio constituta, ne in upetenti decore nudarent, nasus, os, guttur, pectus, umbilicus, et genitalium virga descendens, qu
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Sed quid tale potuisset anima. si eius fuisset̃
dignitas custodita: Dep̃ssa . ẽ. iuste ad ignoranti¬
Sam. quȩ scire uoluit contumacit̾ uetita. Modo
enim signis aut coniecturis sapit aliqua. quȩ sine
labore nosse potuit uniu̾sa. Illud tam̃ sca conuer¬
satione purgata diuinitatis auxilio recepit. qđ
insidiis decipientis illuminatã uidet acreatore.
quȩ fuscata ñ uidet potest a semnet ipsa cognosce¬
re Harrata sunt de anuna quȩ ꝓbant᷑ ẽẽ conces¬
sa. sed c̃uenit ut & de eius templo dicamus : qm̃ il¬
la imago dĩ ñ patitur. ut corpori deformi con
rocerum animal. & in effigiem pulcherrimȩ
speculationis erectum ad res suꝑnas & ratio¬
nabiles intuendas: cuuis armoniaca difpo¬
sitio ingentia nobis sacram̃ta declarat. In primis
caput ur̃ͣm sex ossibus coͣpaginatum. in similitudi
nr̃i cerebri. in cuius organa sapimus continerent
Hinc illi quasi sacroru̾m testam̃torũ pulcherri
litudinem om̃a nobis conbinata descendunt. ut

Expanded text:
mus. Sed quid tale ignorare potuisset anima, si ejus fuisset dignitas custodita? Depressa est juste ad ignorantiam, quae scire voluit contumaciter vetita. Modo enim signis aut conjecturis sapit aliqua, quae sine labore scire potuit universa. Illud tamen sancta conversatione purgata, Divinitatis auxilio recipit, quod insidiis decipientis amisit. Illuminita videt a Creatore, quae fuscata non potest a semetipsa cognoscere. Narrata sunt de anima, quanta probantur esse concessa. Sed convenit ut de ejus templo dicamus: quoniam illa imago Dei non patitur ut corpori deformi conjcorporis. Procerum animal et in effigiem pulcherrimae speculationis erectum, ad res supernas et rationabiles intuendas, cujus harmonica dispositio ingentia nobis sacramenta declarat. Imprimis caput nostrum sex ossibus compaginatum, in similitudinnostri cerebri, in cujus organo sapimus, contineret. Hinc et oculi, quasi sacrorum Testamentorum pulcherrimlitudinem omnia nobis combinata descendunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
diabolica fraude ꝑdens. qđ posteris traditurus
acceperat. ad nos ł transmittere ñ potuit qđ ami¬
sir Inde ppagatur interitus. inde humani gnĩs
nutrita. defectio Inde ignorantia rationi con¬
Straria. inde noxiȩ curę uide peuitentia consilia
Inde obscurata cognitio. turpe desiderium. iu¬
stitiȩ neglectus In de mille criminum lapsus.
& plura nobis oũ pecoribus cõmunia. que di¬
uinitas fecerat ẽẽ discreta. Prenuntiat enĩ no¬
bis proli dolor solis discessio. serenitatis ad uentũ
futuras tempestates uentorum. uel mxtione.¬
uel cõmotione dinoscimus. Uenturã scłis uber¬
tatem temporuni. ratione colligimus. Letitiã

Expanded text:
diabolica fraude perdidit, quod posteris traditurus diabolica fraude perdidit, quod posteris traditurus acceperat; et ideo ad nos transmittere non potuit quod amisit. Inde propagatus interitus, inde humani generis nutrita defectio, inde ignorantia rationi contraria, inde noxiae curae, inde poenitenda consilia, inde obscurata cognitio, turpe desiderium, justitiae neglectus, inde mille criminum lapsus, et plura nobis cum pecoribus communia quae Divinitas fecerat esse discreta. Praenuntiat enim nobis proh dolor! solis discessio serenitatis adventum, futuras tempestates ventorum commotione dignoscimus, venturam saeculis ubertatem temporum ratione colligimus, laetitiam
Abbreviated transcription (Latin):
statim capitis dolore ꝑcutitur. ut illic uideatur ani¬
ma fatigationis signa reliquisse. ubi magna uisa ẽ
uirtute contendere Ibi etiam fieri absolute senti¬
mus animȩ nr̃ȩ quosdam fluctus quosdã affectus
grandiores. ut ante oculos nr̃os ueniant que absen¬
tia nullus ignorat Tendimus quidem uigorem
animi in diuersas partes multasq regiones. & fan¬
tastica imaginatione ad capitis nr̃i iudicium ꝑdu¬
citur. quod ꝑ diũsas mundi partes cognoscitur ex¬
quisitũ. Deniq oculos nr̃os defigimus om̃ino cogi¬
tantes. auriũ sensus obstruit᷑ gustus cessat. nares
culis occupata. Hȩc gͦ ut putatur in edito coustitu¬
ta. quasi ꝓtribunałi sedeis. appetitorũ suorũ no¬
scitur eẽ moderatrix. boni maliq iudex. ambigua
discernens noxia respuens. cũ tam̃ ei grã diuinita¬
tis infulserit: fuit quide in primo homine beati¬
tudo naturalis. arbitrii liberi. potens &. in uiolaen¬
ta sententia: sed infelici transgressione deceptus

Expanded text:
statim capitis dolore percutitur; ut illic videatur anima fatigationis signa reliquisse, ubi magna visa est virtute contendere. Ibi etiam fieri absolute sentimus animae nostrae quosdam fluctus, quosdam impetus grandiores, ut ante oculos nostros veniant, quae absentia nullus ignorat. Tendimus quidem vigorem animi in diversas partes multasque regiones, et phantastica imaginatione ad capitis nostri judicium perducitur, quod per diversas mundi partes cognoscitur exquisitum. Denique oculos nostros defigimus omnino cogitantes, aurium sensus obstruitur, gustus cessat, nares culis occupata. Haec ergo, ut putatur, in edito constituta, quasi pro tribunali sedens, appetitorum suorum noscitur esse moderatrix, boni malique judex, ambigua discernens, noxia respuens, cum tamen 634 ei gratia Divinitatis infulserit. Fuit quidem in primo homine beatitudo naturalis, liberi arbitrii potens, et inviolata sententia; sed infelici transgressione deceptus,
Abbreviated transcription (Latin):
lia uideamus. Ignis iste mortalis. semꝑ tendit ad sum¬
mum. Q qđ habet subtilissimã naturã ad suꝑiora
sine dubitatione festinat. Sunt & alia huiusinodi
credulitatis indicia. Nã cũ medendi pertassimi tes¬
tam capitis humani grauissima ꝑcussione confrac¬
tam. in soliditatẽ pristinã reuocare contenduiit.
membranã qua teneritudo cerebri cõmunit᷑. cũ
a sanguinca fece det̾gere cupiunt frequent̃ attin¬
gunt. quȩ statun ut tacta fuerit in tantũ stuporẽ
homo ꝑuenit. ut uel ꝑcissus alibi grauit̃ sentire ñ
possit Sed inox iterum ut se manus acerebri im¬
p̾ssione suspenderit. ad intellectum consuetudina¬
rium redit. uocẽ sensũq recipiens quid de se tpso iã
agatur iam agnoscit. quod in aliis quoq utiq mem¬
corpori ad hanc rem ꝑtinentia ñ minima signa ꝑ¬
ueniunt. Nã cũ fuerit᷑ aliquis nimia indignationẽ
flãmatus: animũq suũ estu cogitationis accenderlt.

Expanded text:
lia videamus. Ignis iste mortalis semper tendit ad sumlia videamus. Ignis iste mortalis semper tendit ad summum, et quod habet subtilissimam naturam, ad superiora sine dubitatione festinat. Sunt et alia hujus credulitatis indicia. Nam cum medendi peritissimi testam capitis humani, gravissima percussione confractam, in soliditatem pristinam revocare contendunt, membranam qua teneritudo cerebri communitur, a sanguinea faece detergere cupientes, frequenter attingunt; quae statim ut tacta fuerit, in tantum stuporem homo pervenit, ut vel percussus alibi graviter, sentire non possit; sed mox iterum, ut se manus a cerebri impressione suspenderit, ad intellectum consuetudinarium redit, vocem sensumque recipiens, quid de seipso jam agatur agnoscit. Quod in aliis utique memcorpori ad hanc rem pertinentia non minima signa proveniunt. Nam cum fuerit aliquis nimia indignatione flammatus, animumque suum aestu cogitationis accenderit,
Abbreviated transcription (Latin):
cati sine aliqua iniuria pollutionis assu mens Sua¬
uis quidẽ nimiũ mͥ facta digressio ẽ. dũ suspicio¬
nes inꝑbas amouere contendo ded dũ ad aliud
tendimus. hinc dicere multa ñ possumus. Restat
nunc. ut ordinẽ & ꝓpositũ ꝑsequentes de sede
gitationes siue malas siue banas exire confirment. qđ Ani¬
me uirtutẽ oꝑari posse ñ dubium ẽ. Purimi autem in
capite insidere mnanifestant. si fas ẽ cũ reuerentia tam̃ di¬
cere. ad similitudinẽ aliquã diuinitatis. quȩ licet om̃a
ineffabili sua substantia repleat. scriptura tam̃ cęlos¬
eam insidere confirinat Dignũ eñ fuit ut arcẽ pete¬
ret. quȩ se nouerat cȩlesti oꝑatione sublim̃. & tali lo¬
co p̃ceteris uersari. unde reliqua m̃bra debuissent com¬
petenti regimine gubernari. Nã & ipsa figura capitis
speroides pulcherrima ẽ. in qua sibi immortalis atq ratio¬
nalis anima. dignã faceret mansionẽ. Certe corpora¬

Expanded text:
peccati sine aliqua injuria pollutionis assumens. Suapeccati sine aliqua injuria pollutionis assumens. Suavis quidem nimium mihi facta digressio est, dum suspiciones improbas amovere contendo. Sed dum ad aliud tendimus, hic  mss., hinc dicere multa non possumus. Restat nunc ut ordinem et propositum prosequentes, de sedegitationes sive bonas sive malas exire confirment; quod animae virtutem operari posse non dubium est. Plurimi autem in capite insidere manifestant si fas est cum reverentia tamen dicere ad similitudinem aliquam Divinitatis; quae licet omnia ineffabili substantia sua repleat, Scriptura tamen coelo insidere confirmat. Dignum enim fuit ut arcem peteret, quae se noverat coelesti operatione sublimem; et tali loco prae caeteris versari, unde reliqua membra debuissent competenti regimine gubernari. Nam et ipsa figura capitis sphaera  ed., sphaeroides pulcherrima est, in qua sibi immortalis atque rationalis anima dignam faceret mansionem. Certe corpora
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet inte. & uirtus altissimi obumbrabit tibi. ppter¬
ea qd nascetur ex te scm̃. uocabit᷑ filius dĩ. Quis rogo
iii hac maiestat̾e nascendi. aut originalis peccati cre¬
dat ẽẽ culpam. aut ꝓphanã aliquã carnissuspicet᷑
offensam : Absq peccato sine dubio uenit. qui erat
om̃ium peccata soluturus. Conceptuis mistico inspi¬
ramine. natus ex uirgine. nic hil de adam traxit.
simus quo nos ligabamur abruptus ẽ. Torrens qui
nos rapiebat ibi siccatus ẽ. Iura sua mors ꝑdidit : dũ
conditio nr̃a uitã redẽptoris accepit. Nam primus
edentibus contulit regnã cęlorũ. Per istũ en
reparat amissa statũ. qui ꝑ illũ ꝑdiderat meritũ.
Natus in gła. conuersatus sine macula. quid po¬
tuit deillo trahere. quẽ contraria uenit ac tione
destruere: Sc̃ę origini. sc̃a uita respondit Qui sine
peccato ẽ. genitus. nulla ẽ mundi labe suꝑatus. Sus¬
cenit uerũ hominẽ. natura ñ uicia. Respuit qđ

Expanded text:
eniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi; propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Quis, rogo, in hac majestate nascendi aut originalis peccati credat esse culpam, aut profanam aliquam carnis suspicetur offensam? Absque peccato sine dubio venit, qui erat omnium peccata soluturus, conceptus mystico inspiramine, natus ex virgine. Nihil de Adam traxit qsimus quo nos ligabamur, abruptus est; torrens qui nos rapiebat, ibi siccatus est. Jura sua mors perdidit, dum conditio nostra vitam Redemptoris accepit. Nam primus minus credentibus contulit regna coelorum. Per istum enim reparat amissum statum, qui per illum perdiderat meritum. Natus in gloria, conversatus sine macula. Quid potuit de illo trahere, quem contraria venit actione destruere? Sanctae origini vita sancta respondit. Qui sine peccato est genitus, nulla est mundi labe superatus. Suscepit verum hominem natura, non vitiis. Respuit quod
Abbreviated transcription (Latin):
te thesauros uobis in celo. ubi neq tinea neq rubigo ex
ne de carne metet corruptionẽ. qui seminat in spu
de sp̃u metet uitã eternã. Dr̃ suꝑbis. qui se exaltat ini
suꝑstitiosis regnũ dĩ intra uos est: dr̃ curiosis. nolite que¬
rere quȩ uident᷑. sed quȩ ñ uident᷑. quȩ enĩ uidentur
temporalia sunt. quę autẽ ñ uident᷑ ȩt̾na : postremo dr̃

Expanded text:
te vobis thesauros in coelo, ubi neque tinea neque rubigo extte vobis thesauros in coelo, ubi neque tinea neque rubigo extne de carne metet corruptionem; qui seminat in spiritu de spiritu metet uitam aeternam; dicitur superbis: qui se exaltat humiitur superstitiosis: regnum dei intra uos est; dicitur curiosis: nolite quaerere quae uidentur, sed quae non uidentur; quae enim uidentur temporalia sunt; quae autem non uide
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt mereret᷑. Quȩ si facta siuit. si litteris monim̃tisq
celebrantur. N ab una regione terrarum in qua sola unꝰ
celebrabatur deus & ubi talem nasci oportebat. ꝑ totũ
orbem missi electi uiri. uirtutibus atq sermonibus
diuini amoris incendia concitarunt. si confirmata
saluberrima disciplina illuminatas terras posteris reli¬
querunt. & ue de p̃teritis loquar quȩ potest quisq ñ cre¬
dere. si hodie ꝑgentes populosq p̃dicatur. in princi¬
pia erat uerbum. & uerbũ erat apud dm̃.&. ds erat
uerbũ. hoc erat in principio apud dm̃. om̃a ꝑ ipsũ fac
ta sunt . & sine ipso factũ ẽ nichil si ad hoc ꝑcipieudũ
diligendũ. ꝑ fruendũ. ut anima sanetur. & tante luci
hauriendę m̃tis acies conualescat. dr̃ auaris. nolite uo¬
his condere thesauros in t̾ra. ubi tinea & erugo exter¬
minat. &. ubi fures effodiunt & furant᷑. sed thesaurira¬

Expanded text:
esset mere retur. quae si facta sunt, si litteris monumentisque esset mere retur. quae si facta sunt, si litteris monumentisque cele brantur, si ab una regione terrarum, in qua sola unus cole batur deus et ubi talem nasci oportebat, per totum orben terrarum missi electi uiri uirtutibus atque sermonibus diuin amoris incendia concitarunt; si confirmata saluberrima disci plina inluminatas terras posteris reliquerunt; et ne de prae teritis loquar, quae licet cuique non credere, si hodie pe gentes populosque praedicatur: in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum hoc erat in principio apud deum; omta sunt, et sine ipso factum est nihil . Si ad hoc percipiendum, diligendum, perfruendum ut anima sanetur, et tantae luci hauriendae mentis acies convalescat, dicitur avaris, Nolite vobis condere thesauros in terra, ubi tinea et aerugo exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesauriza
Abbreviated transcription (Latin):
saltem si ꝑcipere ñ ualerent. ut siqui possent per¬
cipere ñ prauis opinionibus multitudinis implicati
uulgaribus orruerentur erroribus. eũ nediuinis
honoribus dignum iudicaret: responderet credo
ille. ñ posse hoc ab homine fieri. nisi quẽ forte
ipsa dei uirtus & sapientia. ab ipsa rerũnatura ex¬
ceptũ. nec hominũ magisterio. sed intima illumi¬
natione ab incunabulis illustratũ tanta houestaret
grã. tanta firitate rohoraret. tanta deniq maiestate
subueheret ut om̃a contempuendo quȩ praui homi¬
nes cupiunt. &. oña ꝑpetiendo quȩ horrescunt &
om̃a faciendo quȩ mirant᷑. genus humanũ ad tam sa¬
lulirẽ fidem sũmo aniore atq auctoritate conuerte¬
ret. De honoribiis uͦ: etus frustra se consuli cũ facile pos¬
sit existimari quanti honores debeant᷑ sapientiȩ dei
qua gestante il le & gubernante. pro uera salute gn̾is
humani magnũ aliquid propriũ. & qđ suꝑ homines

Expanded text:
saltem si percipere non valerent, aut si qui possent persaltem si percipere non valerent, aut si qui possent percipere non pravis opinionibus multitudinis implicati, vulgaribus obruerentur erroribus, eum divinis honoribus dignum judicaret; responderet, credo, ille non posse hoc ab homine fieri, nisi quem forte ipsa Dei virtus atque sapientia ab ipsa rerum natura exceptum, nec hominum magisterio, sed intima illuminatione, ab incunabulis illustratum, tanta honestaret gratia, tanta firmitate roboraret, tanta denique majestate subveheret, ut omnia contemnendo quae pravi homines cupiunt, et omnia perpetiendo quae horrescunt, et omnia faciendo quae mirantur genus humanum ad tam salubrem fidem summo amore atque auctoritate conuerteret de honoribus uero eius frustra se consuli, cum facile possi existimari quanti honores debeantur sapientiae dei, qua gestante ille et gubernante pro uera salute generis human magnum aliquid proprium et quod supra homines
Abbreviated transcription (Latin):
idem om̃i exparte seruantẽ : quã ñ crederent eẽ
homines. cũ ipsa uere sũmeq sit: cetera nasci. occi¬
dere. fluere laln. &. tam̃ in quantũ sunt ab illo
ȩt̾no dõ ꝑ eius ueritatem fabricata consistere. In
quib animȩ tantũ rationali & intellectuali datũ¬
est. ut eius ęt̾nitatis comtẽplatione ꝑfruatur. atq
afficiatur exea. ȩ tͣnãq uitã possit mereri: sed dũ
nascentium. atq transeuntium rerũ. amore acdo¬
lore sautiatur . &. dedita consuetudini huius uitę
atq sensibus corporis in anibus uanescit unagini¬
bus. irrideret eos qui dicunt ẽẽ aliquid. qđ ueq
istis uideatur. oculis. nec ullo phantasmate cogitet᷑.
sed m̃te sola & intelligentia cerni queat oũ gͦ hȩc
sibi a magistro ꝑ suaderentur: si ex eo quereret il¬
le discipulus. utrũ si quisquã uir magnus existeret
atq diuinus qui talia populis ꝑsuaderet credenda.

Expanded text:
idem omni ex parte seruantem, quam non crederent esse idem omni ex parte seruantem, quam non crederent esse homines, cum ipsa uere summeque sit; cetera nasci, occidere, fluere, labi, et tamen in quantum sunt ab illo aeterno deo per eius ueritatem fabricata constare; in quibus animae tantum rationali et intellectuali datum, ut eius aeternitatis contemplatione perfruatur atque afficiatur ex ea aeternamque uitam possit mereri; sed dum nascentium atque transeuntium rerum amore ac dolore sauciatur et dedita consuetudini huius uitae atque sensibus corporis inanibus uanescit imaginibus, inridet eos qui dicunt esse aliquid quod neque istis uideatur oculis nec ullo phantasmate cogitetur, sed mente sola et intellegentia cerni queat; cum haec ergo sibi a magistro persuaderentur, si ex eo quaereret ille distque divinus, qui talia populis persuaderet credenda,
Abbreviated transcription (Latin):
meũ. Ilud tam̃ fidentissime dixerim. pace horum
om̃ium qui eorũ libros ꝑuicacit̾ diliguitt . xꝑia¬
nis temporib quęnã religio potissiũ tenenda sit.
& quȩ ad ueritatẽ ac beatitudinẽ uia. ñ ẽẽ dubi¬
tandũ. Sieiũ plato ipse uiueret. & ine int̾rogantẽ
ñ asꝑnarctur. uel potius siquis eius disc̃iplĩ eo ipso
tempore quo uiuebat. cũ sibi ab illo ꝑsuaderetur
ñ corporeis oculis. sed pura mͣte ueritatẽ uideri: cus
cũq anima inhesisset. eã beatã fieri atq ꝑ fectam.
ad quã ꝑcipiendã nichil magis impedire quã uitã
libidiibus deditã. & falsas imagines rerũ sensibili¬
um. quȩ nobis ab hoc sensibili munda ꝑ cor pus
impressȩ uarias opiniones erroresq generarent.
quã obrem sanandũ ẽẽ animũ ad intuenda in com¬
mutabilem rerũ formã. & eodem modo semꝑ se ha¬
bentẽ. atq undiq sui similẽ pulchritudinẽ. nec
distentam locis. nec tempore uariatã. sed unũ atq

Expanded text:
VERA RELIGIONE. Fidentissime dixerim pace horum omnium, qui eorum libros peruicaciter diligunt, christianis temporibus quaenam religio potissimum tenenda sit et quae ad ueritatem ac beatitudinem uia non esse dubitandum. si enim Plato ipse uiueret et me interrogantem non aspernaretur, uel potius si quis eius discipulus eo ipso tempore quo uiuebat, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis oculis, sed pura mente ueritatem uideri; cui quaecumque anima inhaesisset, eam beatam fieri atque perfectam; ad quam percipiendam nihil magis impedire quam uitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae uarias opiniones erroresque generarent; quam ob rem sanandum esse animum ad intuendam incommutabilem rerum formam et eodem modo semper se habentem atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis nec tempore uariatam, sed unum atque
Abbreviated transcription (Latin):
homine remanserunt. Que cũ ita sint. neq in confu¬
sione paganorũ. neq in purgam̃tis hereticorũ. neq in
languore scismaticorũ. neq in cecitate iudeorũ. quȩ¬
renda ẽ religio. sed apud eos solos qui xp̃iam catho¬
ci. uel orthodoxi nominant᷑. id ẽ. integritatis custodes
& recta sectantes. Hȩc enĩ eccłã catholica ꝑ totũ orbe̾
ualide lateq diffusa om̃ibus errantibus utitur ad pro¬
uectus suos. &. ad eorũ correctionẽ eũ euigilare uolue¬
runt Utitur enĩ gentib ad materiã oꝑationis suȩ. here¬
ticis ad ꝓbationẽ doctrinȩ suę: scismaticis ad docum̃tũ
stabilitatis sue. iudeis ad cõparationẽ pulchritudinis
suȩ Alios gͦ inuitat. alios excludit. alios relinquit ali¬
os antecedit. om̃ib tam̃ grẽ dĩ participandȩ dat po¬
testatẽ. siue illi formandi sint ad huc. siue illi refor¬
mandi. siue recolligendi. siue ad mittendi Carnales

Expanded text:
homine remanserunt. quae cum ita sint, neque in confuhomine remanserunt. quae cum ita sint, neque in confusione paganorum neque in purgamentis haereticorum neque in languore schismaticorum neque in caecitate Iudaeorum quaerenda religio est, sed apud eos solos qui christiani catholici uel orthodoxi nominantur, id est integritatis custodes et recta sectantes. Haec enim ecclesia catholica per totum orbem ualide lateque diffusa omnibus errantibus utitur ad prouectus suos et ad eorum correctionem, cum euigilare uoluerint. utitur enim gentilibus ad materiam operationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad documentum stabilitatis suae, Iudaeis ad comparationem pulchritudinis suae. alios ergo inuitat, alios excludit, alios relinquit, alios antecedit; omnibus tamen gratiae dei participandae dat potestatem, siue illi formandi sint adhuc siue reformandi siue recolligendi siue admittendi. carnales