comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neq peccatum eius qui in dolo se offert.
et adhuc instudio delinquendi est.
Non enĩ possunt epulari in eo quod ple¬
num fraudis et serpentis interius
cicatricis est. E ibus enĩ sacerdotis est
inpeccatorum remissione. Ulude ait pͥn¬
ceps sacerdotum. Meus cibus est ut fa¬
ciam uoluntatem patris mei qui incelis
est. Que est uoluntas d̃i nisi ea. cum con¬
uersus ingemueris. tunc saluus eris:
In illo gͦ subidolo cibus nullus est. Demq
nec ipse epulandi suanitatem caꝑe potest.
in quo nõ sincera et pura conscientia est.
Amaritudo eni fraudis. epulandi suaui¬
tatem obducit. nec ꝑmitcit mala con¬
cientia ut reficiat. et pascat obnorium
animũ penitentia. Id̾o gͦ talis affectus.
talis peticio. talis penitentia. non est
usui aut uoluptati sacerdotib. Meritoq
hircus ille qui peccato oblatus est. in holo¬
caustum qͥa ñõ fuit sincera hostia. exustꝰ
est: quia in eiꝰ sacrificio ignis alienus

Expanded text:
neque peccatum ejus qui in dolo se offert neque peccatum ejus qui in dolo se offert et adhuc in studio delinquendi est. Non enim possunt epulari in eo, quod plenum fraudis et serpentis interius cicatricis est. Cibus enim sacerdotis est in peccatorum remissione. Unde ait Princeps sacerdotum: Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei, qui in coelis est. Quae est voluntas Dei, nisi ea: Cum conversus ingemueris, tunc salvus eris. In illo ergo subdolo cibus nullus est; denique nec ipse epulandi suavitatem capere potest, in quo non sincera et pura conscientia est. Amaritudo enim fraudis epulandi suavitatem obducit, nec permittit mala conscientia ut reficiat et pascat obnoxium animum poenitentia. Ideo ergo talis affectus, talis petitio, talis poenitentia non est usui aut voluptati sacerdotibus, meritoque hircus ille qui pro peccato oblatus est in holocaustum, quia non fuit sincera hostia, exustus est, quia in ejus sacrificio ignis alienus
Abbreviated transcription (Latin):
baptirat in sp̃u scõ et igni. Hic est ignis
qui siccauit emorrouse ꝑduodecim an¬
nos sanguinem ꝓfluentem. Hic est qͥ
peccatum zachei abstulit dicentis. qd̾
dimidium bonorum suorum daret pauꝑ¬
ibus. et si cui qͥcquam abstulit. redderet qͣ¬
druplum. Nic est ignis qui abstersit eul¬
pam latronis. Ignis eñĩ consumens est. qͥ
dixit ei. hodie mecum eris in paradiso.
Iuos itaq sanauit. in qͥbus simplicem
et puram repperit confessionem: nnichil
malignum. nicħ fraudulentum. Deniq
uidas ad remedium peruenire ñ potu¬
it cum diceret peccaui qd̾ tradidim san¬
guinem iustren: quia alienũ ignem uol¬
uebat in pectore suo. qui eum inflamina¬
uit ad laqueum. Indignus enĩ remedio
fuit. quia non in intimo mentis conu̾sꝰ
ingemuit. et sedulo gessit penitentiam.
Tante enĩ pietatis est dñs uĩs. ut et ipsi
donaret ueniam. si xp̃i expectasset mĩam.
Nanc gͦ culpam sacerdotes ñ auferunt.

Expanded text:
baptizat in Spiritu sancto et igne . Hic est ignis baptizat in Spiritu sancto et igne . Hic est ignis qui siccavit emorousae per duodecim annos sanguinem profluentem; hic est qui peccatum Zachaei abstulit dicentis: quod dimidium bonorum suorum daret pauperibus, et si cui quidquam abstulit, redderet quadruplum . Hic est ignis qui abstersit culpam latronis. Ignis enim consumens est, qui dixit ei, Hodie mecum eris in paradiso . Illos itaque sanavit in quibus simplicem et puram reperit confessionem, nihil malignum, nihil fraudulentum. Denique Judas ad remedium pervenire non potuit cum diceret: Peccavi, quod tradiderim sanguinem justum , quia alienum ignem volvebat in pectore suo, qui eum inflammavit ad laqueum. Indignus enim remedio fuit, quia non intimo mentis conversus ingemuit et sedulo gessit poenitentiam. Tantae enim pietatis est Dominus Jesus, ut et ipsi donaret veniam, si Christi exspectasset misericordiam. Hanc ergo culpam sacerdotes non auferunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deterioratur. Quomͦ autẽ poterat ubi
ignis alienus erat. peccatum exuri. et
hoc sub conspectu dñi. cui et oceulta s̾.
cognita: Numqͥd ꝑot̾est placere dño.
si qͥs cum adhuc uerset᷑ ininiqͥtatibus.
et iniusticiam corde inclusam teneat.
dicat se agere penitentiam: Simile est.
ac siqͥs eger sanũ sesinuilet. magis egͦta¬
tabit. qͥa nicħ ei ꝓdesse potest simulatio
est libido. Ignis alienꝰ est. om̃e iniuste in¬
cendium cupiditatis. Ignis est omnis ar¬
dor auaritie. Hoc igne nemo muncdatur.
sed exuritur. Nam ubi iste ignis alienꝰ est.
si qͥs in conspectu se offerat dñi. ignis eumi
celestis absumit. sicut abiii. et nadab. qͦs
ȩxussit ignis cȩlestis parit̾ cum his quȩ
ꝓpeccato saeris fuerant oblata altaribus.
Qui gͦ uult mundare peccatum suum.
ignẽ ase remoueat alienum: illi soli igni
se offerat. qui culpam in homine exurit.
Qui sit iste ignis. audi dicentem. quia iħ̃e

Expanded text:
deterioratur. 7. Quomodo autem poterat, ubi deterioratur. 7. Quomodo autem poterat, ubi ignis alienus erat, peccatum exuri; et hoc sub conspectu Domini, cui et occulta sunt cognita? Numquid potest placere Domino, si quis cum adhuc versetur in iniquitatibus, et injustitiam corde inclusam teneat, dicat se agere poenitentiam? Simile est ac si quis aeger se sanum simulet, magis aegrotabit: quia nihil ei prodesse potest simulatio ienus est libido, ignis alienus est omne injustae incendium cupiditatis, ignis alienus est omnis ardor avaritiae. Hoc igni nemo mundatur, sed exuritur. Nam ubi iste ignis alienus est, si quis in conspectu se offerat Domini, ignis eum coelestis absumit, sicut Abiud et Nadab, quos exussit ignis coelestis pariter cum iis quae pro peccato sacris fuerant oblata altaribus. Qui ergo vult mundare peccignem a se removeat alienum, illi soli igni se offerat, qui culpam non hominem exurit. Qui sit iste ignis, audi dicentem: Quia Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
adonenda incipit. Ita mens bona specu¬
latrix consiliorum est. suory. priusq era¬
minat quid decorum atq honestum est.
Iniquitas uͦ oꝑe cogitationi ante uercit.
Pigra gͥ et uerecunda est penitentia. qͥa
premit᷑ ⁊ reuocatur p̃sentium pudore.
Solis enĩ intendit sutͣis quorum spes
sera. tardior fructus. et ido peticio ip¬
sa tardior. Inter hec spei et irtutis mo¬
limina p̃currit impudentia: et specie
p̃sentium penitentia excluditur. et tan
ꝙͣ exuritur affectus eius. et huiusmo¬
di aboletur inuitus. Querit eam lex.
et nõ inuenit. Ambusta ẽ. enim furore.
et fumo miquitatis. et indignatio q̃dã
legis mouetur. Dicit moyses deuoran¬
dam fiusse penitentiam in scis sc̃orum:
sacerdotes quasi segniores increpat.
Respondit aa Ron ꝓuidendum esse iu¬
dicium sacerdotale. uec facile malesane
conscientiȩ commnittendum id mun̾is.
ne fiat eiror det̾ior priore. Uase enĩ fetido
uel oleum uel uinũ facile corrumpit᷑ ac

Expanded text:
adorienda incipit: ita mens boni specuadorienda incipit: ita mens boni speculatrix consiliorum suorum est, priusque examinat quid decorum atque honestum. Iniquitas vero opere cogitationi antevertit. Pigra igitur et verecunda est poenitentia, quia premitur et revocatur praesentium pudore. Solis enim intendit futuris, quorum spes sera, tardior fructus, et ideo petitio ipsa tardior. Inter haec spei et virtutis molimina, praecurrit impudentia, et specie praesentium poenitentia exclquam exuritur affectus ejus, et hujusmodi aboletur intuitus. Quaerit eam Lex, et non invenit; ambusta est enim fervore et fumo iniquitatis, et indignatio quaedam legis movetur. Dicit Moyses devorandam fuisse poenitentiam in sanctis sanctorum, sacerdotes quasi segniores increpat. Respondit Aaron providum debere esse judicium sacerdotale, nec facile malesanae conscientiae committendum id muneris; ne fiat error priore deterior. Vase enim fetido vel oleum vel vinum facile corrumpitur ac
Abbreviated transcription (Latin):
omnes subpeccato: et qui carnem gerit:
culpe obnoxius est. Ergo repugnat na¬
tura carnis. et illecebra scłi. innocentie
integritatiq: repugnat etiam uerecun¬
dia. qͥa erubescit unusquisq ꝓpriam
culpam fateri. dum presentia magis ꝗͣ
fut᷑a cogicat. Studebat autem moyses
peccati uacuam reꝑire aĩam. ut exuiuas
erroris deponeret. et nuda culpȩ sine ul¬
lo su pudore discederet. s non inuenit:
quia cito impetus irrationabilis p̃uenit.
et flamma quedã celeirimi motus aĩam
depascitur. atq exurit eiꝰ innocentiam.
Prepõderant enĩ futuris p̃sentia. et uio¬
lenta mod̾atis. et plura pautiorib. et io¬
cunda seriis. et asꝑis mollia. et tͥstibus
leta. et illecebros rigidiorib. et p̃ꝓpera
tardioribus. Uelox enĩ est iniquitas. que
ad nocendum occasiones suggerit: qͥa
ueloces pedes eius ad effundendum san¬
guinem. Lenta eñi uirtus om̃is. et dui¬
turna cunctatur. Ante iudicat. et

Expanded text:
omnes sub peccato, et qui carnem gerit omnes sub peccato, et qui carnem gerit culpae obnoxius est, ergo repugnat natura carnis et illecebra saeculi; innocentiae integritatique repugnat etiam verecundia, quia erubescit unusquisque propriam culpam fateri, dum praesentia magis quam futura cogitat. Studebat autem Moyses peccati vacuam reperire animam, ut exuvias erroris deponeret, et nuda culpae sine ullo sui pudore discederet; sed non invenit, quia cito impetus irrationabilis praevenit, et flamma quaedam celerrimi motus animam depascitur, atque exurit ejus innocentiam. Praeponderant enim futuris praesentia, et violenta moderatis, et plura paucioribus, et jucunda seriis, et asperis mollia, et tristibus laeta, et illecebrosa rigidioribus, et praepropera tardioribus. Velox enim est iniquitas quae ad nocendum occasiones suggerit. Quia veloces pedes ejus ad effundendum sanguinem. Lenta autem virtus omnis et diuturna cunctatrix antejudicat, et
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Et iratus eꝰ. moys es ad filios aaroni.
elearasi. et ithamasi. qui suꝑ fuerant diceis.
Quare non manducastis qͦd ꝓpeccato in¬
manducare. ut auferatis peccatum sina
goge. et intꝰ mandu canclum esse. sicut
p̃ceptũ est ait. Cum gͦ iratum eũ uidiss
aaron. placide respondit ei. Si hodie ob¬
tuleunt ꝓpeccato suo holocausta sua qtͣ
dñm. et acciderint mͥ talia. manducabo
qͦd ꝓpeccato hocdie obtulerunt e. Numqͥd
placebit dño: Et audiunt moyses. et
placuit ei. Quid ista significent considẽ¬
mius. Nicħ peccare soliꝰ est dei. Emenda¬
re sapientis ẽ. et corrigere erratum. et
penitentiam agere peccati. id tamen
difficile in hac uita hominum. Quid ix
tam rarum. ꝙͣ. ut iuemas uirum qui
seipsum coarguat. et factum condemp¬
net suum: Rara itaq confessio de pecc̃o.
rara penitentia: rara in hominibus u̾bi
eius asseitio. Repugnat enim natura:
repugnat uerecundia. Natura: quia

Expanded text:
fuerat: Et iratus est Moyses ad filios Aaron fuerat: Et iratus est Moyses ad filios Aaron Eleazar et Ithamar, qui superfuerant, dicens: Quare non manducastis, quod pdedit edere, ut auferatis peccatum synagogae, et intus manducandum esse, sicut mihi praeceptum est. Ait: Cum ergo iratum eum vidisset Aaron, placide respondit ei: Si hodie obtulerint pro peccato suo holocausta sua contra Dominum, et acciderunt mihi talia, manducabo quod pro peccato hodie obtulerunt, nunquid placebit Domino? Et audivit Moyses, et placuit illi. Quid ista significent consideremus. Nihil peccare solire sapientis est, et corrigere erratum, et poenitentiam gerere peccati. Id tamen est difficile in hac vita hominum. Quid enim tam rarum, quam ut invenias virum qui seipsum coarguat, et factum condemnet suum? Rara itaque confessio de peccato, rara poenitentia, rara in hominibus verbi ejus assertio. Repugnat enim natura, repugnat verecundia: natura, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uantus sit unusqͥsq in
suo munere. exemplo cle¬
bet esse lectio. que iure te mouit. qd̾
fuit. cum legem acciperet in monte. ille in¬
quam cui clabat quos loqueret᷑ sermones.
inuenitur magis aãron fratris consilium.
ꝙͣ suum probasse. fuit gͦ qͥs ꝙͣ. hominimi
moyse prudentior et instructior: At qui
ipsum aaron postea cum maria circa ȩthi¬
opisse peisonam legunꝰ errasse. S hioc ipfũ
diligent̾ discute. ubi moyses scientia p̃¬
ponderet. ubi aaron consilio. Moyces
magnus ꝓpħa qui de xp̃o dixit. sic me
ipsum audietis. & de qͦ ipse dñs ait. si mo¬
izen et ꝓpħas non audiunt. neq siqͥs exince¬
tius ad illos abierit. credent. Ergo in causa
ꝓpħie p̃fertur moyses sicut ꝓpłia. uibi autẽ
causa et munus. et officium sacerdodii est.
p̃fertur aaronsicut sacerdos. Tractemus
gͦ ipsum locum. Inmolatus erat hẏrcus
ꝓ peccato. et oblatus in holocaustũ. Quesi¬
uit eum postea moyses. et combustus

Expanded text:
uantus sit unusquisque in suo munere, exemplo debet esse lectio, quae jure te movit, quod er cum Domino fuit, cum Legem acciperet in monte : ille, inquam, cui Deus dabat, quos loqueretur, sermones , invenitur magis Aaron fratris consilium quam suum probasse. Fuit ergo quisquam hominum Moyse prudentior et instructior? Atqui ipsum Aaron postea cum Maria circa Aethiopissae personam legimus errasse. 2. Sed hoc ipsum diligenter discute, ubi Moyses scientia praeponderet, ubi Aaron consilio . Moyses magnus propheta, qui de Christo dixit: Sicut me ipsum audietis . Et de quo ipse Dominus ait: Si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis ex mortuis ad illos abierit, credent . Ergo in causa prophetiae praefertur Moyses sicut propheta: ubi autem causa, et munus, et officium sacerdotii est, praefertur Aaron sicut sacerdos. Tractemus ergo ipsum locum. 3. Immolatus erat hircus pro peccato, et oblatus in holocaustum. Quaesivit eum postea Moyses, et combustus
Abbreviated transcription (Latin):
tes transferam. caritatem autẽ non habe¬
am: nicħ mͥ ꝓdest. Et enim cum tͥa sint
marime in uiro xp̃iano. spes. fides. cari
michi qui habeat omẽm fidem. ita ut
montes transferat. caritatem non habe.
qͦmͦ ꝙ illud. si habeat aliqͥs misteria oĩa.
& omẽm scientiam. qͦmͦ ñ habeat carita¬

Expanded text:
tes transferam, charitatem autem non habetes transferam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Etenim cum tria sint maxime in viro christiano, spes, fides, charimihi qui habeat omnem fidem, ita ut montes transferat, charitatem non habere; quomodo et illud, si habeat aliquis omnia mysteria, et omnem scientiam; quomodo non habeat charita
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat ꝓ fectã circum cisionẽ demonstia¬
turus. De qͦ non puto eẽ onitiꝰ delibandũ
Nam si peceatum factus ẽ. ut nr̃a pecc̃a
mundaret. si maledictum ꝓ nob̵ factus ẽ.
ut legis maledicta euacuaret. ea ratiõe
de circũcisus ꝓ nob̾. ut circũcisioñe legis
auferret. daturꝰ salutem crucis. Sp̃i gͥ
tatẽ urãm in oceasione carnis non debere¬
conferre. Si quidem neq circiuncisio aliqͥd
ualet. neq p̃putium. s fides quȩ ꝑ caritatẽ
oꝑat᷑. Et ideo scͥptum est. Diliges dñm dm̃
dendo unꝰqͥsq diligere incipit. Deniq
abraham credidit. & si diligere cepre. ⁊cre¬
didit. non ex parte. sed ꝑ om̃ia. Aliter enim
plenam non poterat habere caritatem. qͥa
scͥptum est. caritas credit om̃ia. Si non cre¬
dit omĩa: non uidet᷑ caritas esse ꝑfecta.
Ergo perfecta cantas om̃em fidem habet.
Non tam̃ facile dixerim. qd̾ continuo om̃is
sides ꝑfectam caritatem habeat. qͥa apł̃s
dixit. Si habuero omẽm fidem ita ut mon¬

Expanded text:
ionem demonstraturus. De quo non puto esse diutius deliberandum. Nam si peccatum factus est, ut nostra peccata mundaret : si maledictum pro nobis factus est, ut legis maledicta vacuaret ; ea ratione et circumcisus pro nobis est, ut circumcisionem Legis auferret, daturus salutem crucis. 5. Spiritatem nostram in occasionem carnis non debereconferre. Siquidem neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium: sed fides quae per charitatem operatur . Et ideo scriptum est: Diliges Dominum Deum tdendo unusquisque diligere incipit. Denique Abraham creditit, et sic diligere coepit: et credidit non ex parte, sed per omnia. Aliter enim plenam non poterat habere charitatem; quia scriptum est: Charitas credit omnia . Si non credit omnia, non videtur charitas esse perfecta. Ergo perfecta charitas omnem fidem habet. 6. Non tamen facile dixerim, quod continuo omnis fides perfectam charitatem habeat; quia Apostolus dixit: Si habuero omnem fidem, ita ut mon
Abbreviated transcription (Latin):
credidit deo & reputatũ est ei
ad iusticiam. qd̾ autẽ reputatur
ad iusticiam ex credulita te ad fidem est.
utiq ex fide iustificatur. ñ exoꝑib legis.
Abrahe autẽ ipsi ouo filii. is oahel et y¬
saac. iinꝰ oe ancilla. alter de lib̾a. et res¬
ponsum huiꝰmodi. ut expelleret ancillã.
& filium ancillȩ. non enim heredem fore
ancillȩ filiũ. & iło ñ ancillȩ nos filios
Unde colligit᷑. qd̾ hũ magis abrahe si¬
lii qͥ ex fide. Prestant enin sidi ꝙ gen̾iti¬
ouis heredes. Ler pedagogꝰ ⁊ fides lib̾a.
Abiciamꝰ gͦ oꝑa seruitutis. teneamꝰ grãm
libertatis. Deseramꝰ umbram solem secuti.
ritus iudaicos deseramꝰ. Ei rrumei sio mẽ¬
bri uniꝰ. nicħ ꝓdest. Deniq ait apłs. fcce
ego paulus dico uob̾. qm̃ si cͥcũ cidamini.¬

Expanded text:
credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam , quod autem reputatur ad justitiam, ex incredulitate ad fidem est: utique ex fide justificamur, non ex operibus legis. Abrahae autem ipsi duo filii Ismael et Isaac, unus de ancilla, alter de libera . Et responsum hujusmodi, ut expelleret ancillam, et filium ancillae; non enim haeredem fore ancillae filium: et ideo non ancillae nos filios Unde colligitur quod ii magis Abrahae filii, qui ex fide; praestant enim fidei quam generationis haeredes. Lex pedagogus est, fides libera: abjiciamus ergo opera servitutis, teneamus gratiam libertatis: deseramus umbram, solem secuti: ritus Judaicos deseramus . 2. Circumcisio membri unius nihil prodest. Denique ait Apostolus: Ecce ego Paulus dico vobis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
more. omĩa suffert: omĩa sustinet. Qui gͦ per
cantatem om̃ia sustinet. non potest sustiñe
martirium. Et ideo qͣsi uictor alibi insine
ait. Michi enim mundus crucifirus est
& ego mundo. Uale fili. et nos oilige. qͥa nos

Expanded text:
more, omnia suffert, omnia sustinet. Qui ergo per more, omnia suffert, omnia sustinet. Qui ergo per charitatem omnia sustinet, non potest timere martyrium. Et ideo quasi victor, alibi in fine ait: Mihi enim mundus crucifixus est, et ego mundo . Vale, fili, et nos dilige; quia nos
Abbreviated transcription (Latin):
est. de deo natꝰ ẽ. et qͥ de deo natꝰ est non
cato obnoxiꝰ est. Ergo non oiligit qui pec¬
cat. Caritas enim multitudin̾e oꝑit pec¬
cator. Qd̾ si caritas peccandi exeludit
affectum. qñ qͥdem etiam timorem exelu¬
dixerunt. adauge nobis fidem: petentes
bono medico ut infirmantẽ in se fidem
sanaret. Infirmabatur adhue fides in his.
cum audiret etiam petRus minime fidei qua¬
re dubitasti. Ergo sides uelut p̾uia caritatis.
occupat anumam & p̃ꝑarat semitas uent᷑e
dilertiõi. Sic omĩs fides est ubi ꝑfectio ca¬
ritatis. Ileo puto dici. qͥa caritas credit oĩa.
hoc ẽ. facit fidem om̃ia credere. et habere
huiꝰ modi animã. omẽm silem. Le per hoc
ubi ꝑfecta caritas. ibi om̃is fides. siẽ ubi ꝑ¬
fecta caritas. spes om̃is. Deniq siẽ om̃ia cͤ¬
dit. ita scͥptum est. qͥa sperat oĩa. ldeo maior.
quia spem fidemq complectit᷑. hane carita¬
tem habens. nicħ timet. qͥa caritas timorem
excludit foras. Et ideo obligato ex exuto ti¬

Expanded text:
est, de Deo natus est; et qui de Deo natus est, non cato obnoxius est. Ergo non diligit, qui peccat; charitas enim multitudinem operit peccatorum . Quod si charitas peccandi excludit affectum, quandoquidem etiam timorem excludixerunt: Adauge nobis fidem , petentes a bono medico, ut infirmantem in se fidem sanaret. Infirmabatur adhuc fides in iis, cum audiret etiam Petrus: Minimae fidei, quare dubitasti ? Ergo fides velut praevia charitatis occupat animam, et praeparat semitas venturae dilectioni. Sic omnis fides est, ubi perfectio charitatis. 9. Ideo puto dici quia charitas credit omnia , hoc est, facit fidem omnia credere, et habere hujusmodi animam omnem fidem. Ac per hoc ubi perfecta charitas, ibi omnis fides: sicut ubi perfecta charitas, ibi spes omnis. Denique sicut omnia credit, ita scriptum est quia sperat omnia . Ideo major, quia spem, fidemque complectitur. 10. Hanc charitatem habens, nihil timet; quia charitas timorem excludit foras; et ideo ablegato et exuto ti
Abbreviated transcription (Latin):
te mee mentis int̾p̾tem. S flendi tem¬
pora alias non deerunt. nẽ de sepulta
eius qũi scͥpsit clem̃tia tua. ita hic ꝓcu¬
randam. si exors recessit baptismatis:
qui cognou̾um non repressi. Est hie porfy¬
reticum labrum pulcherrinũ. ꝙ. inusus
liuiꝰ modi aptissimũ. Nam et oraxinua niꝰ
diocleciani sociꝰ. ita humatus est. Sunt
tabulȩ porfyreticȩ p̃ciosissimȩ. quibus
uestiatͤ oꝑeulum. qͦ regales exuiuȩ clau¬
daud ant᷑. Hoc fuerat p̃paratũ. s expe¬
ctabatur rescriptum clem̃tiȩ tuȩ. cuius
ꝑceptiõe reereatȩ fiuit sc̃ȩ filiȩ. tuȩ. filii
tui ualentinam sorores. quȩ se grauib
afficiunt modis. ⁊ ampliꝰ exagitabant᷑.
qõ oui nicħ scͥberetur sͥ. Unde his non
parum accessit solatii. S lum in huina¬
te sunt reliqinȩ. neqͥqͣm sͥ partiunt. ui¬
dentur ip sͥ g̾mani sui funꝰ cotidianũ te¬
nere. Et reuera sine fletu magno. acsie

Expanded text:
te meae mentis interpretem. 4. Sed flendi temte meae mentis interpretem. 4. Sed flendi tempora alias non deerunt: nunc de sepultura ejus, quoniam scripsit clementia tua ita hic procurandam. Si exsors recessit baptismatis, quid cognoverim, nunc repressi. Est hic porphyreticum labrum pulcherrimum, et in usus hujusmodi aptissimum; nam et Maximianus Diocletiani socius ita humatus est. Sunt tabulae porphyreticae pretiosissimae, quibus vestiatur operculum, quo regales exuviae claudantur. 5. Hoc fuerat praeparatum, sed exspectabatur rescriptum clementiae tuae: cujus perceptione recreatae sunt sanctae filiae tuae, filii tui Valentiniani sorores, quae se gravibus afficiunt modis; et amplius exagitabantur, quod diu nihil scriberetur sibi. Unde iis non parum accessit solatii, sed dum inhumatae sunt reliquiae, nequaquam sibi parcunt; videntur enim sibi germani sui quotidianum funus tenere. Et re vera cum sine fletu magno ac sine
Abbreviated transcription (Latin):
dieb. cum scõs & suminos sa c̃lotes dñi
intͣ gallias haberet. ut ame tam sacra¬
mentis baptismatis mniciaretur. scͥben¬
dum arbitratus. ẽ. Qd̾ ce si ñ rationabi¬
liter: ama biliter tam̃ erga me suum
studiũ testificatꝰ ẽ. Aunc gͦ non intimo
anhelem sp̃u. secreasq m̃tis atq ani¬
mi uisceribꝰ amplectar: hunc michi
mortuum putem. immo magis michi
mortuum. Quas ego dño deferebam
grãs. qd̃ ita inene conu̾sus esset. qd̾
ita emendatus. quasi semoris cuiꝰdam
etatis mores in duisset. quas clemtiȩ
tuȩ. qd̾ eum non solũ regno reddidissẽ
s etiam qd̃ est ampliꝰ institusses fidei
et pietatis tuȩ discipluus: hunc gͦ
ñ doleam eui integrum. anteꝙͣ sacͣmen¬
torum que desi dauit adipiscẽtur gr̃ani.
repentina obise morte: Refrigerasti
animũ. qd̃ etiam ipse dignatus es.
ferre testinioniũ meo dolori. Te im¬
ꝑato arbitrum teneo affectus mei.

Expanded text:
diebus, cum sanctos et summos sacerdotes Domini diebus, cum sanctos et summos sacerdotes Domini intra Gallias haberet; ut a me tamen sacramentis baptismatis initiaretur, scribendum arbitratus est: quod etsi non rationabiliter, amabiliter tamen erga me suum studium testificatus est. 3. Hunc ergo non intimo anhelem spiritu, secretisque mentis atque animi visceribus amplectar? Hunc mihi mortuum putem? Immo mihi magis mortuum. Quas ego Domino deferebam gratias, quod ita in me conversus esset, quod ita emendatus, quasi senioris cujusdam aetatis mores induisset: quas clementiae tuae, quod eum non solum regno reddidisses; sed etiam, quod est amplius, instituisses fidei et pietatis tuae disciplinis? Hunc ergo non doleam, aevi integrum, antequam sacramentorum quae 1003 desideravit, adipisceretur gratiam, repentina obisse morte? Refrigerasti animum, quod etiam ipse dignatus es ferre testimonium meo dolori. Te, Imperator, arbitrum teneo affectus mei,
Abbreviated transcription (Latin):
tam tͥstib rebus. meliꝰ fac̾e̾
in animũ induxeram. ꝙͣ si fieri posset
me ipsum. abdere. S quia in secessu ali¬
quo delitesc̾e. ⁊ sac̾dotio exire nõ pot̾am.
uł silentio intͣ me latebam. Doleo eñĩ
fateor. dolore a cerbo. non solum qd̾ un¬
matura etate ualentinꝰ augustus deces¬
serit. s etiã qd̃ infirmatꝰ fide actuis in¬
stitutis tantam deuotionẽ erga dm̃ ñm
induerat atq tanto in me incubuerat af¬
fectu. ut qũe ante ꝑsequebat᷑ ñe dilig̾et
quem ante ut adueisarium repellebat.
nunc ut parentẽ putaret. Qd̃ ego ñ ꝓrecor¬
datione iniunȩ uet̾i expromsi: s ꝓ cestimo¬
nio conuersionis. Illud enĩ alienũ. hoc su¬
um. qd̃ ante infusum sibi. ita tenuit: ut
matris ꝑsuasionem excluderet. Ille sea me
nutritũ p̃ferebat. ille ut sedulũ patrem
desi cłabat. ille simulato a quibusdã acd¬
uentus mei mintio impatient̾ p̃stolabat᷑.
Quin etiam illis ipsis publi ci doloris

Expanded text:
tam tristibus rebus melius facere tam tristibus rebus melius facere in animum induxeram, quam si fieri posset, me ipsum abdere. Sed quia in secessu aliquo delitescere et sacerdotio exire non poteram, vel silentio intra me latebam. 2. Doleo enim, fateor, dolore acerbo, non solum quod immatura aetate Valentinianus augustus decesserit, sed etiam quod informatus fide, ac tuis institutis tantam devotionem erga Deum nostrum induerat, atque tanto in me incubuerat affectu, ut quem ante persequebatur, nunc diligeret: quem ante ut adversarium repellebat, nunc ut parentem putaret. Quod ego non pro recordatione injuriae veteris exprompsi, sed pro testimonio conversionis. Illud enim alienum, hoc suum, quod a te infusum sibi ita tenuit, ut matris persuasionem excluderet. Ille se a me nutritum praeferebat; ille ut sedulum patrem desiderabat, ille simulato a quibusdam adventus mei nuntio, impatienter praestolabatur. Quin etiam illis ipsis publici doloris
Abbreviated transcription (Latin):
biliꝰ est. ex lissidentib fecisti in ius ger¬
manitatis redire fr̃es. fecisti eos hac ca¬
ritate. hac gr̃a securos ẽpr qd suscipiant᷑
in ȩterna tabernacula. xp̃oigitur aucto¬
re & duob arbitris sacerdotib. te qui
formam pͥor dedisti. me qui sententiam
ꝓisi. facta pax non elaudicauit. quan¬
dotanta fidei conuenerunt suffragia.
ut ꝑficdia non possit esse sine pena.Ara¬
bit letus sorori. eui aute alienos inuide¬
bat labores. Messem letus sorori col¬
liget. in qua ante ferre ñ pot̾at a lie¬
nas donationes. deferet fructus ad
sororis horrea. ⁊ hoc letus faciet. ꝑcep¬
ta etĩã iam nõis sui ꝓpͥetate. Eu int̾ea
sio xp̃m decet. ut uirtutes sacerdotis
possideat sui. Hos fructus capiat.
qui sunt in degritatis. & continentiȩ.
et qd . ẽ. ampliꝰ ueritatis ⁊ tͣnquillitatis
Uale et nos dilige. quia nos te diligimꝰ.
slentium meum rupit sermo
clementiȩ tuȩ. Nicħ enĩ in

Expanded text:
bile est, ex dissidentibus. Fecisti in jus gerbile est, ex dissidentibus. Fecisti in jus germanitatis redire fratres, fecisti eos hac charitate, hac gratia securos esse, quod suscipiantur in aeterna tabernacula. 11. Christo igitur auctore et duobus arbitris sacerdotibus, te qui formam prior dedisti, me qui sententiam prompsi, facta pax non claudicabit; quando tanta fidei convenerunt suffragia, ut perfidia non possit esse sine poena. 12. Arabit Laetus sorori, cui antea alienos invidebat labores: messem Laetus sorori colliget, 1103 in qua ante ferre non poterat alienas donationes: deferet fructus ad sororis horrea, et hoc laetus faciet, recepta etiam jam nominis sui proprietate. 13. Tu interea sio Christum decet; ut virtutes sacerdotis possideat sui, hos fructus capiat, qui sunt integritatis et continentiae, et quod est amplius, charitatis et tranquillitatis. Vale, et nos diliSilentium meum rupit sermo clementiae tuae; nihil enim in
Abbreviated transcription (Latin):
necessitudius contulisti. Nã & fr̃i con¬
cessisti ꝓpͥetatem. et sorori usus fructũ.
Nicħ autẽ adunitur eccłiȩ. qd pietati
acquiritur. Caritas eñ ñ dampniun.
sed lucrũ xp̃i est. Deniq caritas. fru
nitio decursa est: dolebamꝰ ante. qd̾ litẽ
hab̾es. Profuit uirgium ut formam
in dueres apłicȩ uitȩ ⁊ p̃ceptionis.
Illud: sacerdotio ñ congruebat. Rec
transactio: ⁊ apłicam decet norman.
Nec uereare. ne immunis sit atq exors
eccłia lib̾alitatis tuȩ. Habet ⁊ illa fru-¬
ctus tuos. ⁊ qͥ dem uberiores. habet fru¬
ctus doctrinȩ tuȩ. habet tuȩ uite sti¬
pendium. habet feci ditatem quam
tius insticutis rigasti. His diues relli¬
tib. non querit temꝑalia. qͥa et̾na pos¬
sidet. Ad didisti autẽ ei non solum ap̃ło¬
cos. s etiam ewangelicos fristus. Dñs
enĩ dixit. facite uob̾ amicos de iniquo
mãmona. fecisti : tu anucos. ⁊ qd̾ mira¬

Expanded text:
necessitudinis contulisti. Nam et fratri connecessitudinis contulisti. Nam et fratri concessisti proprietatem, et sorori usus fructum: nihil autem adimitur Ecclesiae, quod pietati acquiritur; charitas enim non damnum, sed lucrum Christi est; denique charitas fructnitio decursa est. Dolebamus ante quod litem haberes: profuit jurgium, ut formam indueres apostolicae vitae et praeceptionis. Illud sacerdotio non congruebat, haec transactio et apostolicam decet normam. 10. Nec vereare ne immunis sit atque exsors Ecclesia liberalitatis tuae. Habet et illa fructus tuos et quidem uberiores, habet fructus doctrinae tuae, habet tuae vitae stipendium; habet fecunditatem, quam tuis institutis rigasti. His dives reditibus, non quaerit temporalia; quia aeterna possidet. Addidisti autem ei non solum apostolicos, sed etiam evangelicos fructus; Dominus enim dixit: Facite vobis amicos de iniquo mammona . Fecisti et tu amicos, et quod mira
Abbreviated transcription (Latin):
letus hunc agrum susci ciperet. et cer¬
tum num̾um frumenti . iiiiii. olei. sorori
quot annis pensaret. Ergo sc̃e germanȩ
tuȩ non ius s sollicitudo oecessit. non
fructus. s culcure labor. Non redditus
alea. Si tempestates uentorum gͣues
ꝓuentũ impedierint: sorori tam̃ cuȩ
sua ubertas manebit. Si nimia sicci¬
tate aruerint locorũ gignentia: sorori
tam̃ tuȩ sata non minnet᷑ fecunditas.
Sibi asscͥbet letus conditionẽ oblati¬
oiis sue. Si necessi tates temꝑum et
extra ordinariȩ in cubuerint exactio¬
nes. germana tua beneficio tuo ut disp̃e¬
dio leti. immunis erit. Letus autẽ se ꝓpͥ¬
etate locorum solabitur. Uicistis gͦ om̃s.
Letus: quia ius loci adeptus est. qd̾ nõ
tenebat: soror: qͥa annius potiet᷑ fruc¬
tib. iam sine lite. sine uirgio. Nemo tam̃
plemꝰ. nemo głosius ꝙͣ tu uicisti. qͥ dum
dum erga sororẽ confirmari uis lib̾ta tẽ
tuam: in utrumq eam fr̃ne consortem

Expanded text:
Laetus v. c. agrum susciperet, et cerLaetus v. c. agrum susciperet, et certum numerum frumenti, vini, olei, sorori quotannis pensitaret. Ergo sanctae germanae tuae non jus, sed sollicitudo decessit: non fructus, sed culturae labor: non reditus, vulgo, alea. Si tempestates ventorum graves proventum impedierint, sorori tamen tuae sua ubertas manebit. Si nimia siccitate aruerint locorum gignentia, sorori tamen tuae sata non minuetur fecunditas. Sibi ascribet Laetus conditionem oblationis suae: si necessitates temporum et extraordinariae incubuerint exactiones, germana tua beneficio tuo, ut dispendio Laeti, immunis erit: Laetus autem se proprietate locorum solabitur. 9. Vicistis ergo omnes: Laetus, quia jus loci adeptus est, quod non tenebat: soror, quia annuis potietur fructibus jam sine lite, sine jurgio; nemo tamen plenius, nemo gloriosius quam tu vicisti, qui dum erga sororem confirmari vis liberalitatem tuam, in utrumque eam fraternae consortem
Abbreviated transcription (Latin):
les: S ⁊ si tu non inferres. ille se passũ
dicẽt. Itaq uide quid dicat apłs. Qxe
non magis fraudem patumui: Ht ꝓpe
ui deatur qui non patitur fecisse. Tolera.¬
re enĩ debet. qui fortior est. Uerum qͥd
ego. ita tecum ago. quasi hoc ineum & nõ
tuum sit: Tu enĩ obtulisti qͣsi arbiter
litis. ut soror in diem uite sue sossidẽt
partem predii. post obitum eiꝰ fr̃i cedẽt
omĩs possessio. neq qͥs ꝙͣ eum uł tuo. uł
eccłȩ conueniret nõie. s sͥ haberet si ita
in allet: ut nicħ dispensaret eccłȩ. Hoc
cũ ego p̾dicarem ⁊ p̾ferrem tantã animo
tuo infusam lib̾alitatis gr̃am. respondit
gerinanus tuus. placere sͥ oblationemr
si metus det̾iorande possessionis dece¬
deret. Quẽ adiodũ em̃ femina.⁊ qd . i̾.
cederes. si maiora ex in cultu agri sube¬
unda sͥ lampna arbitraretur: Mo
uebat hoc utͥusq partis togatos. Itaq
omĩum conspirante assensu. placuit ut

Expanded text:
les? Sed etsi tu non inferres, ille se passum les? Sed etsi tu non inferres, ille se passum diceret. Itaque vide quid dicat Apostolus: Quare non magis fraudem patimini? Ut prope videatur, qui non patitur, fecisse; tolerare enim debet, qui fortior est. 7. Verum quid ego ita tecum ago, quasi hoc meum, et non tuum sit? Tu enim obtulisti, quasi arbiter litis, ut soror in diem vitae suae possideret partem praedii, post obitum ejus fratri cederet omnis possessio. Neque quisquam eum vel tuo, vel Ecclesiae conveniret nomine: sed sibi haberet, si ita mallet, ut nihil dispensaret Ecclesiae. Hoc cum ego praedicarem, et praeferrem tantam animo tuo infusam liberalitatis gratiam, respondit germanus tuus placere sibi oblationem, si metus deteriorandae possessionis decederet. Quemadmodum enim femina, et quod est cederes; si majora ex incultu agri subeunda sibi damna arbitraretur? 8. Movebat hoc utriusque partis togatos. 1102 Itaque omnium conspirante assensu, placuit ut
Abbreviated transcription (Latin):
de fructib possessor ages quos ꝑcepisses:
in alui uirgium compositione cetlere. qͣm
ꝓnuntiatione exacerbare. Alia enĩ habe¬
bant excitari iurgia. tum qd̾.ẽ. gͣuissimũ
et si uirgia sublata forent. erant tam̃ odia
mansura. quȩ apud bonos inores dispen¬
didii sunt. Inter hos estus positus. cũ
me ꝑsona sacerdotis. femine serus. ui¬
oue gͣuitas. amici qͦq contemplatĩo.
trino quodã ñ ꝑfunctorio. conueniret
uoie. illud se quendũ putaui. ut nemi¬
uẽ unci uellem. et om̃s iunc̾e: nec fefel¬
lit sententia. Uicistis enĩ om̃s germa¬
nitati. iuristis natͣe. uicistis scͥpture di¬
centi. Quare non mag̾ iniuriam acci¬
pitis: Quare non magis fraude pati¬
mini: S putas te gͣuatũ iactura iuris
dampno pecumȩ. Meliora utiq sac̾do¬
tib damꝑna. ꝙͣ lucra scłi sunt. Beatius
non debui pati. iniuriam ñ debui ꝑpeti.
dampnũ subire. Quid gͦ: Inferre uel¬

Expanded text:
de fructibus possessor ageres, quos percepisses; de fructibus possessor ageres, quos percepisses; malui jurgium compositione caedere, quam pronuntiatione acerbare. Alia enim habebant excitari jurgia: tum, quod est gravissimum, etsi jurgia sublata forent, erant tamen odia mansura, quae apud bonos mores dispendii sunt. 5. Inter hos aestus positus, cum me persona sacerdotis, feminae sexus, viduae gravitas, amici quoque contemplatio, trino quodam non perfunctorio conveniret nomine, illud sequendum putavi; ut neminem vinci vellem, et omnes vincere. Nec fefellit sententia; vicistis enim omnes germanitati, vicistis naturae, vicistis Scripturae dicenti: Quare non magis injuriam accipitis? quare non magis fraudem patimini ? 6. Sed putas te gravatum jactura juris, damno pecuniae. Meliora utique sacerdotibus damna, quam lucra saeculi sunt: Beatius non debui pati, injuriam non debui perpeti, damnum subire. Quid ergo? Inferre vel
Abbreviated transcription (Latin):
qui possit iundicare urt fratrem suũ s fr̾
cum fr̃e iuclicio condendit. & hoc apud
infideles: recepi cognitionẽs ita tam̃. ut cõ¬
positionis ẽẽm arbiter. Nidebam eñi qđ si
ꝓtius indicarem partib. posset ille ñ ad¬
quiescere. Si ꝓ illo ferret᷑ sententra obediret
tua & sc̃ẽ sororis defensio. Erat gͦ iniqua
decernendi conditio. Posset etiã illis ui¬
deri suspecta necessitudinis sacerdotał
gr̃a. Quando eñi uictus. qͦm uis alium.
ꝙͫ se equiorẽ putat: Et qd̾ uerũ est erant
uetusti uirgii intolerabilia utͥq parti dis
litatis solatio. Cum gͥ anceps uidicium.
ius controuersum. multiplices abutraꝙ
parte actiones cerñem. inuidiȩ plenas suꝑ¬
plicationes. rescͥptorum qͦq obreptiones
obtexerent: aduert̾em etiam graui con cli¬
tione illum si uicisset acturum de cluplis
fructib. & de sumptib annose litis. tuo
autem officio non conuenire. ut expen¬
sas urgii posceres. nec competere ut qͥcꝙͣ

Expanded text:
qui possit judicare inter fratrem suum: sed frater cum fratre judicio contendit, et hoc apud infideles ; recepi cognitionem, ita tamen ut compositionis essem arbiter. Videbam enim quod si pro tuis judicarem partibus, posset ille non acquiescere: si pro illo ferretur sententia, obediret tua et sanctae sororis defensio. Erat ergo iniqua decernendi conditio. Posset etiam illis videri suspecta necessitudinis sacerdotalis gratia. Quando enim victus quemvis alium quam se aequiorem putat? Et quod verum est, erant vetustlitatis solatio. 4. Cum igitur anceps judicium, jus controversum, multiplices ab utraque parte actiones cernerem, invidiae plenas supplicationes, rescriptorum quoque obreptiones obtexerent: adverterem etiam gravi conditione illum, si vicisset, acturum de duplis fructibus, et de sumptibus annosae litis: tuo autem officio non convenire, ut expensas jurgii posceres: nec competere, ut quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
autem scd̃m sacrȩ formã preceptionis. in qͣm
me inducit qbeatissimi apłi auetoritas. et
tuȩ doctrine ac uite forma. ⁊ discipliuna. Nã
cum ipse arguerẽ. qd̾ adhuc int̾ uos mane¬
ret uet̾norum uirgium. cognoscendi michi
necessitaten partes impostierunt. Erubui
recusare fateor. cum presertm rogati ntͥ¬
usq partis in incem se la scesserent dicen¬
tes ut meo sub examine liqueret. ei parti
maiora iurs uł iusticre: suffragia forent. Qo
plura: Eum iam conclusi ẽent dies. et
paucarum horarũ suꝑesset spacium. qͥb
tam̃ alia audiret p̾fectus negotia. pe¬
tierunt cause patroni ꝓrogari paucors
dierum temꝑa. ut ego residerem. cogni¬
tor. Cantus ardor erat xp̃ianis uiris. ne
prefectus de ep̃i iudicaret negotio. Ai¬
ebant p̃terea nescio que gesta in decore.
& ꝓsuo quisq studio iactabat. quȩ ep̃o
potiꝰ udice qͣm p̃fecto examinari opor¬
teret. His confusus simul admonitꝰ apłice
p̃ceptiomis quȩ arguit dicens. nonne

Expanded text:
autem secundum sacrae formam praeceptionis, in quam me induit et beatissimi Apostoli auctoritas, et tuae doctrinae ac vitae forma et disciplina. Nam cum ipse arguerem quod adhuc inter vos maneret veternosum jurgium, cognoscendi mihi necessitatem partes imposuerunt. 2. Erubui recusare, fateor, cum praesertim togati utriusque partis invicem se lacesserent, dicentes ut meo sub examine liqueret, cui parti majora juris vel justitiae suffragia forent. Quid plura? Cum jam conclusi essent dies, et paucarum horarum superesset spatium, quibus tamen alia audiret praefectus negotia; petierunt causae patroni prorogari paucorum dierum tempora, ut ego residerem cognitor. Tantus ardor erat christianis viris, ne praefectus de episcopi judicaret negotio. Aiebant praeterea nescio quae gesta indecore, et pro suo quisque studio jactabat, quae episcopo potius judice, quam praefecto examinari oporteret. 3. His confusus, simul admonitus Apostolicae praeceptionis, quae arguit, dicens: Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ isrł totus ubiq ẽ. uñ egressus ꝑ portã illam.
& quo ingressus ẽ. ꝑ portam illam: Si ds ẽ. in
incircũ scriptꝰ. quomͦ eum in porta sedere adlittã
accipi pot̃: Quomͦ erit clausa pͥncipi. si pͥncepᷤᷤ
ipse dñs ds̃ isrł. ingressus ꝑ eam sedebit in ea

Expanded text:
s Israel totus ubique est, unde ingressus est per portam, et quo egressus est per portam illam? Si Deus est incircumscriptus, quomodo eum in porta sedere ad litteram accipi potest? quomodo erit clausa principi, si princeps ipse Dominus Deus Israel ingressus per eam sedebi
Abbreviated transcription (Latin):
fateor summe ineptie. ĩmo dem̃tie esse seu me. seu
te. contͣ euidentia scͥpturar̃ exempla. & auctorita
ieremias ñ dixit. ñ scͥpsit. Qđ si hoc in ieremia scͥp¬
tum eẽ. inuen̾is. cet̾a uerissime dicta esse credo.
Si aut̃ in ieremia ñ inuen̾is. depone tantam ad¬
uersũ nos animositatẽ. & erubesce ad inuen
aduersum nos ꝓfertis. Ecce uirgo concipiet &
pariet filiũ. isaias ñ dixit. ñ scͥpsit. s tñ inqͥt.¬
ecce abscondita ꝯcipiet & pariet filiũ. tñ si hoc ip¬
uirgo in conceptu mansit. & post partũ uirgo ꝑ¬
mansit. Noc nec isaias dixit. nec ullus ppħ̃a.

Expanded text:
fateor summae ineptiae, imo dementiae esse, seu me, seu te contra evidentia Scripturarum exempla et auctoritatJeremias non dixit, non scripsit. Quod si hoc in Jeremia scriptum esse inveneris, caetera veracissime dicta esse concedo. Si autem in Jeremia non inveneris, depone tantam adversum nos animositatem. Erubesce contra adversus nos profertis: « Ecce virgo concipiet et pariet filium . » Isaias non dixit, non scripsit, sed tant abscondita concipiet et pariet filium. » Tamen si hoc ipvirgo in conceptu mansit et quia post partum virgo permansit. Hoc nec Isaias dixit, nec ullus a
Abbreviated transcription (Latin):
accipi non possunt. ꝑ portam aliud incelligi
oportet. ubi hec oĩa considentur: & considera¬
ta fieri posse conuenient̾ intelligant᷑. Dñs gͦ ds̃
isrł ingressus per portam illam. ad nos eͦgres¬
sus exũt. qͥa ds̃ hõ factus in ut̾o uirginis ex
carne uirginis. nã alit̾ ab originali peccato
non fieret ĩmunis. sic̃ inpsalmo łr. tanqͣm
sponsus ꝓcedens de talamo suo. ad nos hõ exut
erit. nec uir transibit ꝑ eam: clausa pͥntipi ser¬
uabit᷑. ut ꝑ eam ingrediat᷑. qͥa dñs ds̃ isrł in¬
gressus ẽ. ꝑ eam. Neq enĩ aute ꝯceptionẽ &
partũ xp̃i mat̾ eiꝰ uiro cognita fuit: qm̃ por¬

Expanded text:
accipi non possunt; per portam illud intelligi oportet, ut haec omnia considerentur, et considerata fieri posse convenienter intelligantur. Dominus ergo Deus Israel ingressus per portam illam, ad nos egressus exiit, quia Deus homo factus in utero virginis, ex carne virginis. Nam aliter ab originali peccato non fieret immunis, sicut in psalmo legitur: « Tanquam sponsus procedens de thalamo suo . » Ad nos homo exiit erit, nec vir transibit per eam. Clausa principi servabitur, ut per eam ingrediatur, quia Dominus Deus Israel ingressus est per eam. Neque enim ante cpartum Christi, mater ejus viro cognita fuit, quon
Abbreviated transcription (Latin):
essentie admut unitatem. Cõmodius uͦ dici pot̾
personaꝵ tͥnitas: ꝙͦ ꝑsonaꝵ triplicitas. ne una
qm̃ inter fideles solos de unitate deitatis. ac
ꝑsonaꝵ trinitate in deitatis unitate. sermo ha¬
tilando discutit᷑. atq auctoritatis testimonio
dirigitur: Si ius ꝓceclamꝰ ad reliqua de xͦ scͥp¬
turarũ testimonia. pꝰea ad hec ꝓut poterimus
discutienda reu̾temur. Quãuis it hoc mist̾ium
emplũ qͦd refellendo posiusti nicħ nos impedit.
cepit. de semine abrahe orta fuit: de semine
abra he xp̃s originem duxit. qͣmuis sine ullo
iuri semine. de uirgine matre ortus fuit. Indeuᷤ.
i fas est xp̃ianis hoc modo scͥturas de xp̃o
Ilegere. & interp̃tari multa. plura inuenie¬

Expanded text:
essentiae non adimit unitatem. Commodius vero dici potest personarum trinitas, quam personarum triplicitas, ne unaqquoniam inter fideles solos de unitate deitatis ac personarum trinitate in deitatis unitate, sermo hatilando discutitur, atque auctoritatis testimonio dirigitur, si vis, procedamus ad reliqua de Christo Scripturarum testimonia. Postea ad haec, prout poterimus, discutienda revertemur. Quamvis enim hoc mysterium emplum, quod refellendo posuisti, nihil nos impedit. cepit, de semine Abrahae orta fuit, de semine Abrahae Christus originem duxit, quamvis sine ullo viri semine de virgine matre ortus fuit. JUDAEUS. Si fas est Christianis hoc modo Scripturas de Christo legere et interpretari, multo plura invenie
Abbreviated transcription (Latin):
terre. qñ qͥdẽ gns humunũ sub maledicto
pͥmi parentis opp̾ssum. ꝑ eu̾ ab illo mandato
absoluitur & bñdictioni atq gr̃e pͥori resti¬
tuitui: Hã inisaae gens nulla bñdicit᷑. nulla
ggens eiꝰ dictioni subacta fuisse legit᷑. In dd̾ uͦ
& salomone qͥ regũ terre illiꝰ fortiores c po
tentiores ertitere. quomͦ om̃s gentes. benedicen¬
tur. cũ õs circunquaq p̃ter iudaicã gentes ei
aduerse & contra eos semꝑ dimicantes fuere:
De successorib eoꝵ regib regno fugatis. captiua¬
tis. ex ħedatis frustra m̃tio ulla hab̾etur. luxͦ
om̃ib modis adimpleant᷑. Ideus
iolentiam scͥpture infers. & ad fidei ur̃e
assertionem scͥpturas intorques. Nã ere¬
chiel ꝓpħa aꝑte portam appellat. & de porta
loquitur. tu feminam appellas. & de femina
ad uoluntatẽ tuam disputas. Res he oĩo st̃
deniq ultimo exemplo aꝑte tota tua dexͥ ortu
refellit᷑ disputatio. Nam ds dixit ad abraham.
de senune abirihe orundum. tu dieis eũ sine

Expanded text:
ersum genus humanum sub maledicto primi parentis oppressum, per eum ab illo maledicto absolvitur, et benedictioni atque gratiae priori restituitur. Nam in Isaac gens nulla benedicitur, nulla gens ejus ditioni subacta fuisse legitur. In David vero et Salomone qui regum terrae illius fortiores aliis et potentiores exstitere, quomodo omnes gentes benedicuntur; cum omnes circumquaque, praeter Judaicam, gentes eis adversae et contra eos dimicantes semper fuere. De successoribus eorum regibus regno fugatis, captivis, exhaeredatis frustra mentio ulla haberetur. In Comnibus modis adimpleantur. JUDAEUS. Violentiam Scripturae infers, et ad fidei vestrae assertionem Scripturas intorques. Nam Ezechiel propheta aperte portam appellat, et de porta loquitur; tu feminam appellas, et de femina ad voluntatem tuam disputas Res hae omnino sudenique ultimo exemplo aperte tota tua de Christi ortu refellitur disputatio. Nam Deus dixit ad Abraham: de semine Abrahae oriundum, tu dicis eum sine
Abbreviated transcription (Latin):
lo pꝰ subdit᷑. ego dñs creaui eũ. Aꝑta estt̾ra.
uterꝰ uidelicet uͥginis. ⁊ ꝓtulit salnatorẽ. Prin¬
ceps ipse sedebit in ea. qm̃ in ea qͦꝙ humani
lominꝰ ab angłis gła ⁊ honore coronasti eũ. oe
consticiusti eũ suꝑ oꝑa manuũ tuar̃. Comedit
panẽ corã dño. faciens uoluntatẽ patͥs sui qui
ħ dicat. & cui dño hec dicat. audi eudentiꝰ in
psalmo alio. Dñs dixit ad me filiꝰ meus es tu:
ego hodie genuite. Postula ame &e dabo tibi

Expanded text:
 Ego Dominus creavi eum: » aperta est terra, uterus videlicet virginis, et protulit Salvatorem . Princeps ipse sedebit in ea, quoniam in ea quoque lo minus ab angelis, gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum . » Comedit panem coram Domino, faciens voluntatem Patris sui, qui hoc dicat? et cui Domino hoc dicat? audi evidentius in alio psalmo: « Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Postula a me, et da
Abbreviated transcription (Latin):
deo qͥa ille gladiꝰ licet flãmeꝰ erat. ñ tñ imꝑpetu¬
genuert̃ filios sub eadem mortis ⁊ miseriar̃
conditiõe genitos. Ad laborẽ nascebat᷑ hõ
ad laborẽ moriebat᷑ hõ. In peccatis concipie¬
batur. in dolorib parturiebat᷑. miser ad erũ¬
nas ce labores nascebat᷑. In sudore uultꝰ tui
dixit dñs ad adam uesceris pane. donec re¬
uertaris ad terram de qua sumptꝰ es. qͥa t̾ra
es ⁊ interram reu̾teris. Uñ ⁊ beatꝰ iobait.
homo natus de muliere breui uiuens tẽꝑe.
replet᷑ multis miseriis. Qui qͣsi flos egre¬
ditur & cont̾itur & fugit uelud umbra:
& nunqͣm in eodẽ statu ꝑmanet. Post hanc
deniq qualẽ cũq uitã. morientes qͦ tẽ ibant:
Nemo in celũ s om̃s in infernũ. tñ iusti spe
reuerentissimos id aꝑta uoce contestantes:
Descendam inqͥt iacob patriarcha. lugens
filiũ meũ minfernũ. & alibi ad filios suoᷤ.

Expanded text:
Deo quia licet ille gladius flammeus erat, non tamen in perpetuDeo quia licet ille gladius flammeus erat, non tamen in perpetugenuerunt filios sub eadem mortis et miseriarum conditione genitos. Ad laborem nascebatur homo, ad laborem moriebatur homo; in peccatis concipiebatur, in doloribus parturiebatur, miser ad aerumnas et labores nascebatur. « In sudore vultus tui, » dixit Dominus ad Adam, « vesceris pane tuo, donec revertaris ad terram de qua sumptus es, quia terra es, et in terram reverteris . » Unde et beatus Job ait: « Homo, natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis; qui quasi flos egreditur, et conteritur, et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet . » Post hanc denique qualemcunque vitam, morientes quo tunc ibant? Nemo in coelum, sed omnes in infernum; tamen justi spe eminentissimos id aperta voce contestantes: « Descendam, inquit Jacob patriarcha, lugens filium meum in infernum . » Et alibi ad filios suos: «