comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corporis ltibe martyru quẽ piãferuor ab soluat :
Nscd mista dicente becitiquorum remisse sunt inquita¬
tes & quorũ tec ta sunt pec cata beatus uir Q ui non inputa¬
bit dñs pec catum. Remittuntur ergo in baptis mate om̃ã
qm̃ illecitntum quae contracta post fueriNt adscribuntur
eguntur in paenitentia : quae sifuerint rep&ta reuiues¬
unt inputari autẽ in martỹrio nullapos sunto quia & primũ
preciosa sanguinis effusione delent: Rin preuidicium extinc¬
tifeliciter corporis non recurrunt: sed quã lib& adstimulcn¬
te peuitentiadi mictere grauia sue potestatis ne gaibunt
us pariter officia acꝓfessionis suae esse cognos cant autle¬
gtue quaedura sunt. aut expia ta dissoluere
ILLA ADPT FRUIM INICUIUS E SONAREONST
Imnium conuente sacerdocũ. saluatoris sententi a ꝑdo¬
unte que cũ queligei ueritis interris Vgataerunt & incae¬
us & que cum que solueritis suꝑ terã. soluta erune & incoelis

Expanded text:
corporis labe martyrii quempiam fervor absolvat, corporis labe martyrii quempiam fervor absolvat, Psalmista dicente: Beati quorum remissae sunt iniquitates; et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputabit Dominus peccatum . Remittuntur ergo in baptismate omnia, quoniam illa tantum quae contracta post fuerint, ascribuntur: teguntur in poenitentia, quae si fuerint repetita reviviscunt. Imputari autem in martyrio nulla possunt, quia et primum pretiosa sanguinis effusione delentur, et in praejudicium exstincti feliciter corporis non recurrunt. Sed quamlibet astipulante poenitentia dimittere gravia suae potestatis negabunt, cum pariter officii ac professionis suae esse cognoscant, aut ligare quae dura sunt, aut expiata dissolvere; illa ad Petrum, in cujus personam potestas omnium convenit sacerdotum, Salvatoris sententia perdocente: Quaecumque ligaveritis in terris, ligata erunt et in coelis: et quaecumque solveritis super terram, soluta erunt et in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
nis. daui dinspũ istud loquente Deł icta uiuentutis
quippe allegatio praecũ est: Annisinfirmi oribus
ꝑparata formaremis siore censeri. &cũ a&atis
priuilegio perpertm gesta dimitti : quia in hoc eoden
testimonio non otior oprofetã refertur historia
seda &is & casuũ stccilitas in cauter iei matur
inquo anuorum gradu. ueue lut specialem noca¬
tianilocũ teneant: Audiant solomonem sine ex¬
ceptione temporũ s: milia predicantom̃ quis glo¬
riabitur castũ sehaberecor & mundũ seesser
peccato Ex clusciest ergouciui tasta¬
cite falsitatis
uã lib& puris oculis uideatur humcrusi
am̃ ideo reusnon est quod sulle conscientiae dõ que pollutus
st hanc igitur nostrefragilitatis infirmitatea triuo
ndul gentĩae gradupur gecri piae tasdiuinei ꝑ mistt: do¬
iuns principio cuncta ꝑ baptismum obrepenti a postet paeni¬
tentia tegens. reputari paenitus pulla constituit siab omni

Expanded text:
nis David in Spiritu istud loquente: Delicta juventutis nis David in Spiritu istud loquente: Delicta juventutis  . Justarum quippe allegatio precum est, annis infirmioribus perpetrata forma remissionis recenseri, et cum aetatis privilegio perperam gesta dimitti; quia in hoc eodem testimonio non otiosa per prophetam refertur historia; sed aetatis ad casum facilitas incautior intimatur. In quo annorum gradu ne velut specialem Novatiani locum teneant, audiant Salomonem sine exceptione temporum similia praedicantem: Quis gloriabitur castum se habere cor, et mundum se esse a peccato ? Exclusa est ergo vanitas tacitae falsitatis: quamlibet purus oculis videatur humanis, non tamen ideo reus non est, quod suae ille conscientiae Deoque pollutus est. Hanc igitur nostrae fragilitatis infirmitatem trino indulgentiae gradu purgari pietas divina permisit, donans principio cuncta per baptismum; obrepentia postea poenitentia tegens, reputari penitus nulla constituit, si ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
concessa sint & aliqua nouatianis ad sita decorieas. Qua
postlaua crũ spiritale pollutos purgrin on posse con¬
tendtT & inui o labilis scĩ sp̃s intuus tradi per homi¬
les semelpos se amissũ res ticui nom posseconfirmet
Ad sertioni ipsorũ illo forsitan extrin secus suffro¬
te qđ a selocus paenitentiae non negetur. Sedado u
sit sportinda & satis factio explenda ꝓfecctis non
pitcanda promeritis quid ergo in huius modi intenu¬
uedurcora bus referridebocipel probarimore consus¬
tae expositionis insinua ut sermonis nostrioc casiont
& prauis correctio &uenia sua deatur adflictis dũ
se religiosorũ ꝑtincita panditur quid qui dspe
elicius quidem est in temerata spiritalis gratiad
ua feruare & in corruptũ caelestis indulgentiae
munus puro deferreiudicio : Dauid hoc ꝑdocente be
ue uentutis alisterrene feruor in lecebrẽ ad procliua
delictorũ uiaiducit sub uerbis propriae excusatio¬

Expanded text:
concessa sint, et aliqua Novatianis adsit auctoritas, qua concessa sint, et aliqua Novatianis adsit auctoritas, qua post lavacrum spiritale pollutos purgari non posse contendant, et inviolabilis sancti Spiritus munus tradi per homines semel posse, amissum restitui non posse confirment: assertioni ipsorum illo forsitan extrinsecus suffragante, quod a se locus poenitentiae non negetur, sed a Deo venia sit speranda; et satisfactio explenda pro factis, non reputanda pro meritis. Quid ergo in hujusmodi intentione durantibus referri debeat vel probari, more consuetae expositionis insinua: ut sermonis nostri occasione et pravis correctio, et venia suadeatur afflictis; dum irreligiosorum pertinacia panditur quidquid spei elicius quidem est intemerata spiritalis gratiae dona servare, et incorruptum coelestis indulgentiae munus futuro deferre judicio, David hia juventutis, alios terrenae fervor illecebrae, ad proclivem delictorum viam ducit; sub verbis propriae excusatio
Abbreviated transcription (Latin):
Verbis similibus protes tantis. Carita sinquid tegit
ulticudiuem peccatorum itahis euidenter inpectis in¬
illegis nouetianos a troci obstincitione caecata s. Malitiae.
ptius suae quã dĩ satis feccere uoluntati dũ in ꝓximos
i post conpugtionem proce cercorũ ipsisquiiudicaNt
fortassenteliores & confessa condemnant & expia¬
& non soluunt quae & donaripossuNt& occulrño port&¬
apifesta & euidens ratio est. Nondicã dĩ pepes
Qquẽ misericordiae sum maest uerũ &iam iustor
nominũ iudicio inreme abiles duci quiuittorũ praui¬
tate calcata admeliora seconferunt . & anteduel
a&is ignortntia :Neglegente s̃ uel casuũ diuersorũ
erroribus occupati iter fidei repeunt. adque abiec¬
ta quã prius praeculerant carnis in lcecebra suꝑne con¬
uerscitionis actibus diluunt quidquid terrenorũ amo¬
tepolluerant. sed forte ante in fusionẽ baptis matis. Ista

Expanded text:
verbis similibus protestantes: Charitas, inquit, tegit verbis similibus protestantes: Charitas, inquit, tegit multitudinem peccatorum . Ita, his evidenter inspectis, intelligis Novatianos atroci obstinatione caecatos, malitiae potius suae quam Dei satisfacere voluntati; dum in proximos et post compunctionem praeteritorum, ipsis qui judicant fortasse meliores, et confessa condemnant, et expiata non solvunt; quae et donari possunt, et occuli non oportanifesta et evidens ratio est, non dicam Dei, penes quem misericordiae summa est, verum etiam justorum hominum judicio irremediabiles non duci, qui vitiorum pravitate calcata ad meliora se conferunt, et antea vel aetatis ignorantia negligentes, vel casuum diversorum erroribus occupati, iter fidei repetunt, atque abjecta, quam prius praetulerant, carnis illecebra, supernae conversationis actibus diluunt quidquid ante terrenorum amore polluerant. Sed forte ante infusionem baptismatis ista
Abbreviated transcription (Latin):
& iudiciũ uitauiu& & ñ mori&ur: omnia deucta
eius que cũque fecit non commemorabuntur: Sed ca¬
m̃ uidens dĩmunus & dignissimũ piaeremissionis edic¬
tũ non solũ in abo litiotionẽ nouacianos redigiꝓhib&
sed ꝑtiuatiter: Nes a neabhis horũ que similibus
penuitus excedat leuissima quaeque & pauca dimi¬
tens inqualib& correctione ex orecȩ indil gentia
uim repellit¬
Cũ salua tor ineuangeliis mundaripele mosinam
cuncta cõ memor& ac̃sicut aqua extinguitigpẽ¬
dpmosina extingitpe catũ. Relieto denique ͦd
odumgieige unã ouẽ fide ipedtor inquirit & inuentã
umneris suꝑ ponens plus gcuidii in amisse refermatione
untituit quẽ habeb&e in saluis. a postolus cut̃ for mari
oserursũ more partus corintios ait. quos reualls cen¬
obis uitus frustra primũ in generatione m̃tis ediderat
inde &opere caritatis pec catorũ multitudin ens ã
OITRIS &IA COBUS DN FRA TER ADFIRANT

Expanded text:
et judicium; vita vivet et non morietur. Omnia delicta et judicium; vita vivet et non morietur. Omnia delicta ejus quaecumque fecit, non commemorabuntur . Sed tamen Dei munus et dignissimum piae remissionis edictum non solum in abolitione Novatianus reddi prohibet, sed pertinaciter penitus excedat, levissima quaeque et pauca dimittens, in qualibet correctione exsertae indulgentiae vim repellitcum Salvator in Evangeliis mundari per eleemosynam cuncta commemoret, ac, sicut aqua exstinguit igneinguit peccatum . Relicto denique toto admodum grege unam ovem fidei pastor inquirit, et inventam humeris superponens plus gaudii in amissae recuperatione constituit, quam habebat in salvis. Apostolus autem formari in se rursum more partus Galatas ait, quos revalescentibus vitiis frustra primum in regeneratione mentis ediderat. Unde et opere charitatis effecto peccatorum multitudinem regi, Petrus et Jacobus Domini frater affirmant,
Abbreviated transcription (Latin):
pec caterum illeutiq: quiingres susuitia nonꝑmnesidi ũ
inutus. loso enconse quentibus hoc docente cũ obrepenti ũ
delictorũ excuscicionem premittens conscius nrao fteil¬
tatis haec posuit delpeta quis intellegit idest admittip
ađ firmans sie a sibi non dominentur in quib antep¬
cauerit ec ce&iam amaximo delicto purus efficiti
qui in secrimina non reditura condemnat & in maci¬
lita honorigloriatur quie legteoe esse quo uoluit
Dũ ꝑfrui respuie quod dilexit: Similis ꝑe rechiele
sententia dĩ est hacdicentis utquid morieminifl
homiuũ conuertemini adme & conuertaraduos
id est infernuẽ uia ista quã ꝑr̃ trsna & inuenia e disie¬
ratione mors uera nonsũ ego crimina auarus abole¬
re. quitã leuiter neiam admittantur ad moneo
quiiudiciimei inuio labilem formã hissermonibus po¬
& custo dia tomnia mandata mea & faciat iustitio

Expanded text:
peccatorum, ille utique qui ingressus vitia non permansit in peccatorum, ille utique qui ingressus vitia non permansit in vitiis, ipso in consequentibus hoc docente, cum obrepentium delictorum excusationem praemittens, conscius nostrae fragilitatis haec posuit: Delicta quis intelligit ? Id est, admitti affirmans, si ea sibi non dominentur in quibus ante peccaverat. Ecce etiam a maximo delicto purus efficitur, qui in se crimina non reditura condemnat; et immaculati honore gloriatur, qui elegit hoc esse quod noluit, dum perfrui respuit quod dilexit. Similis per Ezechielem sententia Dei est, haec dicentis: Ut quid moriemini, filii hominum? convertimini ad me, et convertar ad vos . Id est: Inferni est via ista quam pergitis, et in veniae desperatione mors vera: non sum ego crimina avarus abolere, qui tam leniter ne jam admittantur admoneo, qui judicii mei inviolabilem formam his sermonibus panet custodiat omnia mandata mea, et faciat justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ntu ergeũ uenuia primum & cuius dam honoris insplicieon¬
nssione mercet s illi i aftitiae Frue tũ promietit inque nino¬
utianus duraꝓ nunciata & absolui posse cũ gratia pol¬
ldur qu eillenesauigtur expellit hiftamen non legi¬
amus sacerdotii principatus sum aque in pantificio non fute
bis sed ꝑ obreptionem uelut in quadã trranni dediscor¬
do coualescens p̃dictũ scis matis sectatur auctorem
ua confortiopiaetom munionis exclusẽcradi satane ꝑpdeuo
millunt quadõ spiritalis gratiaee x ortu tione nđ doces
n recipere in munere scripturarum exempla nollentes
qubus aue dubia int̃pr&acione cognos citur. & prouo sari
absos debere & suscipereuercentes. Psal morũ libros¬
icin choance : Beacus uir qui non habutt in consiliormpio¬
tum & inuipecatorũ nonstetit beatus ergoest quineni
ris accipiens misceriimpis destitit: Postqũa corrigipo¬
tius intellexit beatus ꝑ inde est quimuia nonste terit

Expanded text:
. Intuere cum venia praemium, et cujusdam honoris in simplici con. Intuere cum venia praemium, et cujusdam honoris in simplici confessione mercedem: Deus illi justitiae fructum promittit, in quem Novatianus dura pronuntiat; et absolvi posse cum gratia pollicetur, quem ille ne salvetur, expellit. His tamen non legitimus sacerdotii principatus, summaque in pontificio non fuit sedes, sed per obreptionem velut in quadam tyrannide discordia convalescens praedictum schismatis sectatur auctorem, et a consortio piae communionis exclusi tradi Satanae perpetuo malunt, quam Deo spiritalis gratiala nolentes, quibus haud dubia interpretatione cognoscitur et provocari lapsos debere, et suscipi revertentes, Psalmorum libro sic inchoante: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit . Beatus ergo est qui nonris accipiens misceri impiis destitit, postquam corrigi potius intellexit. Beatus perinde est qui in via non stetit
Abbreviated transcription (Latin):
colligit spargit . fuerunt hieiũ aliquando nobis cũ sed quo¬
dom nouato auctor edis rupti sunt : Nonta m̃ hȩreticisot¬
quandi quia non a confessione catholica seda caritate
dissentiunt adque in solam pieta tem rebelles dĩ miseri¬
sericordie subtrahunt quos semel inimicilaqueis in r&tos
estituti non ad mittunt mundus sead queut ipsorũ uerbo
ut arcatharo suocant diumi admonitionis sẽꝑ in memo¬
res qui a primũ in iob sp̃sdicit : quis eiũ mundus  a sord¬
bustiee suinius diei sit uita eius intra. Vnde & psal¬
ea similit̃ sentiens at iinpeccatis peperit mematme ałtio
uecauelit latere ꝑ p&uo possint. callidis simȩ supprimun¬
uri profitentibus aerũ cũ presentium emendatione p̃teruai
anlonsolũ uepuam non negecri. uerũ quapi iustitia ꝑt priullẽ¬
numcridui ds̃ ipse sicloquitur ꝑle re chiele conuersurisis
ndenunciansidictu in uscitia s tuas primussut ius tificers

Expanded text:
colligit, spargit . Fuerunt hi enim aliquando nobiscum, sed quocolligit, spargit . Fuerunt hi enim aliquando nobiscum, sed quodam Novato auctore disrupti sunt; non tamen haereticis coaequandi, quia non a confessione catholica, sed a charitate dissentiunt, atque in solam pietatem rebelles Deisericordiae subtrahunt quos semel inimici laqueis irretitos restitui non admittunt. Mundos se atque, ut ipsorum verbo utar, Catharos vocant, divinae admonitionis semper immemores, qua primum in Job Spiritus dicit: Quis enim mundus a sordibus, nec si unius diei sit ejus vita in terra ? Unde et Psalmista similiter sentiens, ait: In peccatis peperit me mater mea .ducta, velut latere perpetuo possint, callidissime supprimuntur. Profitentibus vero cum praesentium emendatione praeterita non solum veniam non negari, verum etiam justitiae privilegium tribui Deus ipse sic loquitur, per Esaiam conversis ista denuntians: Dic tu injustitias tuas prius, ut justificeris
Abbreviated transcription (Latin):
bis & uidimus gloris qua siuni geniti a patre ple¬
nũ gratiae & ueritatis. Videsergo nullũ arria¬
uis locũ relictũ quo merito a fidei nostre integrite¬
te dis sentiant.Cũ idem dĩ filius ante seeula uni goni¬
tus esenunc primo genitus praedi caur terreni corporis ip¬
nens ueritatẽ & caelestem potentiã non omiteens utaq
stattim expositionelauerat. Sedut pramptius eluet¬
r& Neces scrio firmitas doctrinae sequentis accesst
&currens ꝑ singula modas. conp&enter recexit
quidquid traditio scele rate interpraetationis obduxn
Vnde nunc ut nula a nimo de sit instructio pande quon
qua e nouatianos a nobis causa distermin& : ut e duli¬
tate catholica discidentes : Non solũ conuentus ex¬
tra ecclesiam contrahant. Sedutcredo &iam fide milli¬
us inpetaNTacuius paceunitatis odi greces serunt. ⁊aubu¬
ecte intellegis fideiunitatem penes eos eẽ conpossti
a quib aecclesiae unitassic relieta qui a non in tere
quẽ ad modũ quis recedat si ab eius corpore sponti

Expanded text:
iam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, pienum gratiae et veritatis . Vides ergo nullum Arianis locum relictum, quo merito a fidei nostrae integritate dissentiant: cum idem Dei Filius ante saecula unigenitus, et nunc primogenitus praedicetur; terreni corporis obtinens veritatem, et coelestem potentiam non omittens  Fortstatim expositione claruerat; sed ut promptius eluceret, necessario firmitas doctrinae sequentis accessit, et currens per singula modus competenter detexit quidquid traditio sceleratae interpretationis obduxerat. Unde nunc ut nulla animo desit instructio, pande, quaeso, quae Novatianos a nobis causa determinet, ut a credulitate catholica discedentes, non solum conventus extra Ecclesiam contrahant, sed, ut credo, etiam fidem illius impetant, a cujus pace unitatis odio recesserunt. ZACCH.--Recte intelligis fidei unitatem penes eos esse non posse, a quibus Ecclesiae unitas sit relicta; quia non interest quemadmodum quis recedat, si ab ejus corpore sponte
Abbreviated transcription (Latin):
ocitionis diem nobis pontius congruum fuis senescire quã.
lũ penuitus ignorcisse deniq hinc & uitae propriae
emus. si mortis aduentũ cotidie timeamus. hoc eñi
ciuima tua eaquae praeparas ticuius erunt simili¬
tera postoli p̃monentur saluatoredicente : oracte
ine intermissione quia nescitis . quando filius homi¬
usuenturus sit. Idẽ m& usuobis & expectatio incer¬
iaconsultia rest nesecurus fidutia sub ruat. & futu¬
rorũ scientia decipiat niltimentes cũ magirspe
dutur uitatis cibiecta audere stilubri terti meas
quod corrigi inspcitiopdesse noncredas Quiuersae
iam̃ here tiquorũ ꝑfidiae deutraque xp̃ĩ natiui tate
duobus uel maxime testimoniis subruuntur. IdHA¬
NIS TUANGELIO SICIN TONANTE
u principio erait uerbũ & uerbũ erat apud dm̃ &
ds̃ ertit uerbum hoc erait in principio apud dm̃¬

Expanded text:
mationis diem nobis potius congruum fuisse nescire, quam mationis diem nobis potius congruum fuisse nescire, quam illum penitus ignorasse. Denique hinc et vitae propriae emus, si mortis adventum quotidie timeamus; hoc enim anima tua: ea quae praeparasti, cujus erunt ? Similiter Apostoli praemonentur, Salvatore dicente: Orate sine intermissione ; quia nescitis quando Filius hominis venturus sit . Id est: Metus vobis et exspectatio incerta consultior est, ne securos fiducia subruat, et futurorum scientia decipiat nil timentes; cum magis spe diuturnitatis abjecta audere salubriter timeas, quod corrigi in spatio posse non credas. Universae tamen haereticorum perfidiae de utraque Christi nativitate duobus vel maxime testimoniis subruuntur, Joannis Evangelio sic intonante: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum; et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud D
Abbreviated transcription (Latin):
tuo ꝑmanebis sed his actalibus pulsi herere nihil hominus
mãlignis intellectib studeN. Illudexeuangelus asum̃¬
tes quodorã aduentilsuidiem quenes cierit. Ut illis hoo
dimitatur adsũpcũ hominem ante nescis se. quõ terrestrũ
& caelestiũ potestatem in dĩ gloria receptus ac cđper&
Nũ quid &iam uerbi diuinitã signorabit. aut cũ sit filius
semꝑ inpetre adque infilia pacter sci& aliquid unus aliones¬
ciente. It qũalib& ex uoluntatepatris a setamen faciun¬
da paeni tusignorabit. Cuun ipsa paterne uolunta tisrat¬
one non subiectio sed consensus est. Deuid in spũ sub uerbis
ipsus sic docente ut face reuo luntatem tuam ds̃ meusuolu
nonestergocea optemperans qua si subditos seduo lunta¬
item pactris insuc feiciens uolunt ate mnitti autẽ dicitur sed
calter intellegatur: Nouit que &iam secũdũ hominem.
mniaquifutura sic prenoeat ut in aperto sie consum¬

Expanded text:
tuo permanebis. Sed his ac talibus pulsi haerere nihilominus tuo permanebis. Sed his ac talibus pulsi haerere nihilominus malignis intellectibus student, illud ex Evangeliis assumentes, quod horam adventus sui diemque nescierit. Ut illis hoc dimittatur, assumptum hominem ante nescisse quam terrestrium et coelestium potestatem in Dei gloria receptus acciperet; numquid etiam Verbi divinitas ignorabat, aut cum sit Filius semper in Patre, atque in Filio Pater, sciet aliquid unus alio nesciente? Et quamlibet ex voluntate Patris a se tamen faciunda penitus ignorabit? cum in ipsa paternae voluntatis ratione non subjectio, sed consensus est; David in Spiritu sub verbis ipsius sic docente: Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui . Non est ergo ita obtemperans, quasi subditus, sed voluntatem Patris in sua faciens voluntate: mitti autem dicitur, sed ut alter intelligatur. Novitque etiam secundum hominem omnia; quae futura sic praenotat, ut in aperto sit consum
Abbreviated transcription (Latin):
no quidi non prec&eris cumte post omnia formar& indulsit
tate. Imago &similitud dĩ es : ter raeinsuꝑ praees dequa ad¬
tus es ualidioribus infirmior dominaris. Profunda modicis trab¬
bus uectus in grederis & subiee to seruiunt. Melimenta non
praesunt tbianni grate aut utiles uicesmutantur serũ qu
ucori&as dispositus uniuersorũ germinũ educat fructus tiba fio
cues decidunt & aquis nascentia aluntur. ac uiuunt : taceo
quod geuera li exein tus ruin aeinspemqua amisserasreparan
Quođ ꝑtemunere in mortalitatis exutus ꝑ illũ ta qũa a principu
dignus indueris et uelut exiguasit ista liberalitas caelũ in suꝑ
me reare. conscendens sicũ materiae tua eulterius non gra¬
uandus choris misceberis angelorũ: ac tot saeculis in uisibilon
dm̃ꝑennis laetitiae possessor aspicies : quidplura si ad obtuns
chattolice fidem serues heres dĩchogere desautẽ xp̃i ꝑpe¬

Expanded text:
mo quid non prae caeteris, cum te post omnia formaret indulsit, mo quid non prae caeteris, cum te post omnia formaret indulsit, tate imago ac similitudo Dei es; terrae insuper praees de qua assumptus es; validioribus infirmior dominaris, profunda modicis trabibus vectus ingrederis, et subjecto serviunt elementa, non praesunt: tibi anni aut gratae aut utiles vices mutantur, rerumque varietas dispositos universorum germinum educit fructus: tibi aereae aves decidunt, et aquis nascentia aluntur ac vivunt. Taceo quod generali exemptus ruina in spem quam amiseras repararis; quod per te munere immortalitatis exutus, per illum tamquam a principio dignus indueris; et velut exigua sit ista liberalitas, coelum insuper si mereare conscendes: situque materiae tuae ulterius non gravandus, choris misceberis Angelorum, ac tot saeculis invisibilem Deum perennis laetitiae possessor aspicies. Quid plura? Si adoptionis catholicae fidem serves, haeres Dei, cohaeres autem Christi perpe
Abbreviated transcription (Latin):
hiterum filippe tantotempore uobis cũ sũ & non dũme nofcis.
une uidit uidit & patrem & tertio omnia que cũque hab& pct¬
tr mea sunt & que uult filius eadem ulilt & pater & sicut opera¬
ur pccter operatur & filius. Similiter clarificari ꝑ inde apo¬
ge sepostu lact. sed rursum patrema se clarifica tũ corã homqͥ nib
protes tacur. quo autẽ pacto includiqua lib& protensione tem¬
prum potest. a quo tempora sunt creata uel quod ei initium
st ads cribendum ꝑ quem omniũ initia prodierunt. In tuere
arriani caecam ꝑ suasionem & sensũ totius mpi&atis terminos
xcidentem finge quodtrans gredirerum initia opiniones ua
ussit & solidae maiestati praeiudicium conparare : Nonne
apte in sania e est dõ cui omnia debeas nꝙi men substantiae
deterioris ad scribere acde in mensu quasi possis exiguade¬
nire quid inte one quẽ homo tantũ ille promeruitim¬

Expanded text:
. Et iterum: Philippe, tanto tempore vobiscum sum, et nondum me nostis ? . Et iterum: Philippe, tanto tempore vobiscum sum, et nondum me nostis ? Qui me videt, videt et Patrem. Et tertio: Omnia quaecumque habet Pater, mea sunt ; et quae vult Filius eadem vult et Pater; et: Sicut operatur Pater, operatur et Filius . Similiter clarificari perinde a Patre se postulat; sed rursum Patrem a se clarificatum coram hominibus protestatur. Quo autem pacto includi qualibet protensione temporum potest, a quo tempora sunt creata? Vel quod ei initium est adscribendum, per quem omnium initia prodierunt. Intuere Ariani caecam persuasionem, et sensum totius impietatis terminos excedentem. Finge quod transgredi rerum initia opinione sua possit, et solidae majestati praejudicium comparare. Nonne apertae insaniae est, Deo cui omnia debeas, nomen substantiae deterioris ascribere, ac de immenso quasi possis exigua definire? Quid in te, o nequam homo, tantum ille promeruit; im
Abbreviated transcription (Latin):
que admodũ pater si in uerbo ad sumꝑtio aliqua non natiuitas
ercest quod siuerus paiteruorus & filius : & siuinuillo dis similis tũ demũ
eia imago genatoris ad queillum consentiens in profeco eruetuitcor
ñuerbumbonum: Etiterum exutero anteluciferum genuute. Sed
sconfestimilla substituunt qua e subdñi ipsius uerbis in ꝑsonei ad sup
nominis proferuntur . pccter in quid incuorme est & nonueni uolun¬
atemm eẽ sticere sed uoluntatem eiusqui memi sit patris: altioris
iquque sensus ex uerbis solomonis scripta corripiunt . frior in quid
ne quasi in presentia sicut dixit deauetore redemptionis nostrep̃¬
ucta non cessent. & solomonẽ in eodemspũ cliud pdtant sensis se quã
aeros audi an q qualita tom substantiae & diunita tise
itoemque acfiliũ lic& inpersonis ac nominibus non eundem upũ
añ in maiestate cognoscant egomquid & pater meus uũ sumus

Expanded text:
quemadmodum Pater, si in Verbo assumptio aliqua, non nativitas quemadmodum Pater, si in Verbo assumptio aliqua, non nativitas vera est? Quod si verus Pater, verus et Filius; et si in nullo dissimilis, tum demum certa imago genitoris. Atque illud consentiens in propheta: Eructavit cor meum verbum bonum . Et iterum: Ante luciferum genui te . Sed his confestim illa substituunt quae sub Domini ipsius verbis in persona assumpti hominis proferuntur: Pater, inquit, major me est . Et, Non veni voluntatem meam facere, sed voluntatem ejus qui misit me Patris . Altioris denique sensus ex verbis Salomonis scripta corripiunt: Prior, inquit, ntia, sicut dixi, de auctore redemptionis nostrae praedicta non censent, et Salomonem in eodem Spiritu aliud putant sensisse quam caeteros; audiant aequalitatem substantiae et divinitatis unius, Patremque ac Filium licet in personis ac nominibus non eumdem, unum tamen in majestate cognoscant: Ego, inquit, et Pater meus unum sumus
Abbreviated transcription (Latin):
it clidille quidnunc sibi arria ni contrauerita tẽ nostre
credulitatis ad sumaNt similimodo pandeut siuel eius dem
tectiores ne quitiae docebuntur giecinae R cNT p̃ dic torũ
non in merito execrabilis iudican disitraditionibus subedo liem¬
gcut quod professionis titulo non recusant: ZCE CHIVS¬
ixi dudum arricuuis arcemte uere ꝑfidiae & hoc runat
maioris putandos quo celsiora proficences. uelut inte graom
fidem preferunt. qui fidei integri tatem recusant non eñim qł
rẽ quod factus exdõ pettre nongenitus sit: tempori ꝑ inde
obuoxiũ eẽ quianatus est quẽ impi & atẽ talis sencentiae
calliditatẽ confirmant erat inquid quando non erat.
o seuia impiorum maliguitas ds̃uepotuit aliquando non eẽ
aut quemadmodum genitus si& secundum diuinitatem fticus
adstruitur. Nã cũ dõ speciale solesit semꝑ fuisse. ex ipsoadque
intra ipsum nascens quid aliud potestes sequã paterest autille

Expanded text:
et clientelae. Quid nunc sibi Ariani contra veritatem nostrae et clientelae. Quid nunc sibi Ariani contra veritatem nostrae credulitatis assumant, simili modo pande; ut si vel ejusdem vel tectioris nequitiae docebuntur, gregi haereant praedictorum, non immerito exsecrabiles judicandi, si traditionibus subdolis derogant, quod professionis titulo non recusant. ZACCH.--Dixi dudum Arianos arcem tenere perfidiae, et hoc ruinae majoris putandos, quo celsiora profitentes velut integram fidem praeferunt, qui fidei integritatem recusant: non enim crerem, quod factus prius ex Deo Patre, non genitus sit: tempori perinde obnoxium esse quia natus est. Quam impietatem talis sententiae calliditate confirmant: Erat, inquit, quando non erat. O saeva impiorum malignitas! Deusne potuit aliquando non esse? aut quemadmodum genitus, si et secundum divinitatem factus astruitur? Nam cum Deo speciale soli sit semper fuisse, ex ipso atque intra ipsum nascens quid aliud potest esse quam Pater est? Aut ille
Abbreviated transcription (Latin):
giascribis & principibus sacerdotũ. & debelletca morte die
tertia ab inferis remeare ut in effectũ nostre saluationis ui¬
uorũ simulac mortuorũ accẽper& dominatũ. &illud sublimis¬
imae caritatis statuere tur exemplum . ut nos me proeo: l¬
passioais calicem biberemus quem non respuerat il ꝑcunctis
uuciest nec pccori recipimus unionem sed ceacholicam indõ ample¬
timur unita tẽ ab hac itaq: memorciti in terp̃tatione dissen¬
tiunt & feilsa in ponere moliuntur occultis dũ quod expette
est non nisi in eotantũ esse confirmat quod specialiter &x ho¬
mine in iuriae diuinitatis adscribunt: XUI APOLLONIUO
Eculta ꝑfidia eis tius uis certib sider& Nãque ad prim comt
lectionis tuae frontem. Nontã ꝑspicua fidei nostre membta
cernebam & obcuritatem noxiorũ frtuidibus in uolutam iguo¬
rtintiae potius quã maliciae deput abam it aque probabilis
doctrinaetuae ordooetoris laceram rabiem ꝑditionimis o

Expanded text:
gi a scribis et principibus sacerdotum, et debellata morte die gi a scribis et principibus sacerdotum, et debellata morte die tertia ab inferis remeare ; ut in effectum nostrae salvationis, vivorum simul ac mortuorum acciperet dominatum; et illud sublimissimae charitatis statueretur exemplum, ut nosmet pro eo passionis calicem biberemus, quem non respuerat ille pro cunctis. nec Patripassiani recipimus unionem, sed catholicam in Deo amplectimur unitatem. Ab hac itaque memorati interpretatione dissentiunt, et falsa imponere moliuntur occultis; dum quod ex Patre est, non nisi in eo tantum esse confirmant, quod specialiter ex homine, injuriae divinitatis ascribunt. CAPUT XVI. cculta perfidiae istius viscera resideret! Namque ad primam relationis tuae frontem non tam perspicua fidei nostrae membra cernebam, et obscuritatem noxiorum fraudibus involutam ignorantiae potius quam malitiae deputabam. Itaque probabilis doctrinae tuae ordo auctoris laceram rabiem perditioni miscuit
Abbreviated transcription (Latin):
corpus ad fixum est & quid quid in fra honorem caelestis poten¬
tae dĩ filius ꝑtulit non uerbo. sed homini reputatur adsump¬
to: cũ que peccatũ in primo homine fueritquẽ ad modũ clenun¬
uata totsaeculis huma nogeneri redẽptio proceue pr& nisul¬
ld scinguis. Veruterũ hominis expias s& cuus mortis licentiõ
istimonia plura docuerunt ne cam̃ aduersus seprae dicato
ueresis adstruat nihil prolactũ decopiosa exemplorũ mulettudiue
auca sumemus deuuditaq: sub uerbis dñi ipsius dicit. obe diens
factus sumus que ad mortẽ: Ititerũ posuerunt me insepul¬
chris sicit mortuis seculi & t̃tio fectus sũ sicut homo sine
adiutorio inter mortuosliber : S in aestimabilis dĩ uirtus. &in
ea scrutabilis dĩ scipientia. unde hic paulo ante sicut mortuos
saeculi: Nunc sine adiutorio inter mortuos liber est. uisi quiaut
ipse predixerat. Oportebae filiũ hominis ƿati& crucifi¬

Expanded text:
corpus affixum est; et quidquid infra honorem coelestis potencorpus affixum est; et quidquid infra honorem coelestis potentiae Dei Filius pertulit, non Verbo, sed homini reputatur assumpto. Cumque peccatum in primo homine fuerit, quemadmodum denuntiata a tot saeculis humano generi redemptio proveniret, nisi illud sanguis veri iterum hominis expiasset? Cujus mortem licet jam testimonia plura docuerunt, ne tamen adversus se praedicta haeresis adstruat nihil prolatum, de copiosa exemplorum multitudine pauca sumemus. David itaque sub verbis Domini ipsius dicit: Obediens factus sum usque ad mortem . Et iterum: Posuerunt me in sepulcris sicut mortuos saeculi . Et tertio: Factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber . O inaestimabilis Dei virtus, et inscrutabilis Dei sapientia! Unde hic paulo ante sicut mortuos saeculi, nunc sine adjutorio inter mortuos liber est? nisi quia, ut ipse praedixerat: Oportebat Filium hominis pati et crucifi
Abbreviated transcription (Latin):
itudisem in effcibils maiestatis ut cũ que intellegi fide posse
uerbis ut diguũ est patere nonposse si quidem cũ ipsa nominõ
acpersouarũ distinctionẽ efficentia ueritatis uscatus fcicit̃
substtntiae differentis qm̃ intu endam diuinitatẽ cũ&ia
sensus in parsit. Nullidubiũ est in błcilli orem multo sermonis
substantiã eẽ quommentis : Hancitaq bumcue in firmitatis
difficulta tem auctores uniuersorũ am plectuntur errorem i
ium sit adque abipso & ccirosuscepta uideatur &pcissio. ldemꝑm¬
de & sp̃s sc̃s Nec auctor intrinitate sed solus in diui sionem eliuipi¬
tactis acdis pendiũ p̃dictintis. nisun communionem trinitas redac¬
ta credatur : dequa ut creberri meme mini quod sensu ꝑcłpi.
Von potest in encrrabile potius quã nulum est aestimandum:
non solũ autẽ a patre ab esse in iuriam passionis. Verũ &iam auer¬
bomultipliciter agnosci. Nec enĩ incorporalis diuinitas sed

Expanded text:
itudinem ineffabilis majestatis utcumque intelligi fide posse, itudinem ineffabilis majestatis utcumque intelligi fide posse, verbis ut dignum est patere non posse; siquidem cum ipsa nominum ac personarum distinctionem efficientia veritatis, non status faciat substantiae differentis: quoniam ad intuendam divinitatem cum etiam sensus impar sit; nulli dubium est imbecilliorem multo sermonis substantiam esse quam mentis. Hanc itaque humanae infirmitatis difficultatem auctores universorum amplectuntur errorum. E bum sit, atque ab ipso et caro suscepta videatur et passio: idem sanctus. Nec auctor in Trinitate, sed solus in divisionem divinitatis ad dispendium praedicatur, nisi in communionem Trinitas redacta credatur: de qua, ut creberrime memini, quod sensu percipi non potest, inenarrabile potius quam nullum est aestimandum. Non solum autem a Patre abesse injuriam passionis, verum etiam a Verbo multipliciter agnoscitur. Nec enim incorporabilis divinitas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur qui sem̃ spm̃ speciciliter pefutaintes plepitudnẽ
dee mei gest atis scicrile ga titiditione contaminoi pon
aunines ullũ ut eausae nostre utilitis exegerit aut in paeti
aut in filio uut rursum hisdem in semanentibus de montian
quia lic& plene nos trecpedulitatis scilus sit Vnũ per omniasi¬
cut est dm̃ credere & confiteri ab es seca ment fide i non pars
est sedut credo perfidia e exitus similis acre tributio pra¬
cedentibus comparanda cũ sc̃m sp̃m̃ in dĩui etute ac subst¬
tia ꝑmnapentem abunttatis excipiunt tripitate & scriptur son¬
nibus r&iuentes fidem trinitatis inpugnant uerũ is quoque
inpumerast uorũ relictis residuorũ ꝑuersitas confitceui
eid quod redictũ expositione non fuerit sub praessũ podil
cestiment quamrelictũ & in quendamignem etuuilla oeh¬
ciens conualescat si quando quaeque situris mentio fac
p̃cereet quod scriptura rũ at toritas fortasse non r&ic& LaceD
ocemonuertim primae interrogatio nisi exorduis plepi¬

Expanded text:
refutantes, plenitudinem solidae majestatis sacrilega traditione contaminant; non intuentes illum ut causae nostrae utilitas exegerit, aut in Patre aut in Filio, aut rursum iisdem in se manentibus demonstrari: quia licet plena nostrae credulitatis salus sit, unum per omnia sicut est Deum credere et confiteri, abesse tamen fidei non potest, est; sed, ut credo, perfidiae exitus similis ac retributio praecedentibus comparanda; cum sanctum Spiritum in Dei virtute ac substantia permanentem ab unitatis excipiunt Trinitate, et Scripturis omnibus renitentes, fidem Trinitatis impugnant. Verum his quoque in numero profanorum relictis, residuorum perversitas confutetur, ne id quod retectum expositione non fuerit, suppressum potius aestiment quam relictum, et in quemdam ignem favilla deficiens convalescat, si quando quaesituris mentio facta praetereat, quod Scripturarum auctoritas fortasse non reticet. ZACCH.--Praemonueram primae interrogationis exordiis plen
Abbreviated transcription (Latin):
inmaiestate simplex. & consentiens in patris oeu sili uolun¬
pet inmos sub ditus a postolo sic protes tante tribuet a preen etuque
nuit uult dn pl& ominia nec minu&ur a cunctis reciptau
upsenil recpet tẽperat scõmodera mipe pias m̃tes dinulli¬
sladigens inuenitur inuidicio uistus est prãtus in munerer̃
̃ que & iustũ annaniae exitus moiut & non in aniten edabaut
nediente inuo cationem docentis p&ri cornelius ad probaute
edtam̃ non haec itantũ subsistentẽ eiusideitate ꝑsonã testan¬
ur aut cõ probaN uiuentis dĩ uiua tspecies in colũ ba suꝑ niscae¬
iorũ sedibus uenit & ab ipso ut redemtor mundies s& adque ad¬

Expanded text:
in majestate simplex, et consentiens in Patris ac Filii voluntate, non subditus, Apostolo sic protestante: Tribuit Spiritus unicuique prout vult . Implet omnia nec minuitur; a cunctis recipitur, et ipse nil recipit; temperat sancto moderamine pias mentes, et nullius indigens invenitur: in judicio justus est, promptus in munere. Namque et justum Ananiae exitus monuit; et non inaniter Deum credi ante invocationem docentis Petri Cornelius approbavit: sed tamen non haec tantum subsistentem ejus in deitate personam testantur aut comprobant. Viventis Dei viva species in columba e supernis coelorum sedibus venit, et ab ipso ut Redemptor mundi esset atque ad
Abbreviated transcription (Latin):
in in fusione in dubitabilẽ de dĩ actuali am probat in expecto¬
one ꝑ soncim dũ & ciscendens ad petqrem nihilo minus est nobid
łtbeneab ascensuro crediturdatus qui promittitur aꝓfuturus
quã uis enim apostoli anteas censum saluatoris scĩ sp̃s donũ fue¬
rint consecuti. in ipsotamen postea pleni tudinem ꝑ esperuntili
actuũ sicdocente & factus est subito decelo sonusitã quã sp̃s ualia
ciduenuentis x &impleuit domũ totã inquerant sedentes: &ap¬
rueruNT illis lingue duuduae sedit quesicut ignis super singulos
memorcorte & ait sp̃s ad filipum accede ad currũ eunu
&iterĩ separa temihipaulũ & barna banino pds in quo ad sumss
eos : dũs autẽ in euangelio scĩ sp̃s reuerentiã : cũ in termina b

Expanded text:
in infusione indubitabilem Dei actu aliam probat in exspectain infusione indubitabilem Dei actu aliam probat in exspectatione personam, dum et ascendens ad Patrem nihilominus est nobiscum, et bene ab ascensuro creditur datus qui promittitur adfuturus. Quamvis enim Apostoli ante ascensum Salvatoris, sancti Spiritus donum fuerint consecuti, in ipso tamen postea plenitudinem perceperant, libro Actuum sic docente: Et factus est subito de coelo sonus tamquam spiritus validi advenientis; et implevit domum totam in qua erant sedentes: et apparuerunt illis linguae dividuae: seditque sicut ignis super singulos memorante: Et ait Spiritus ad Philippum: Accede ad currum eunuchi . Et iterum: Separate mihi Paulum et Barnabam in opus in quo assumpsi eos . Dominus autem in Evangelio sancti Spiritus reverentiam cum inte
Abbreviated transcription (Latin):
redoceneas in p̃cidente titulo p̃nota tuma sa¬
bellianis praecipuae sc̃m spm denegari & do¬
ũ potius quã donatore impiorum traditionibus dici
nali que huius auctoritatẽ sacrisuł maxime testi¬
noniisusũpore quia & darilegatur & accipi: sal¬
tore ad a postoltis sicloquente & insuflans eis dix̃ :
scire se dixerint:
Quorũ intellectuum ratiotailis est. datorem quidem non qua
se ipsenon piest& sedutineo qui tribuit in esse monstretur : sug
enĩ paate infilio: & filius inpa tre ita sc̃s sp̃s in utroque acrursus
ipso est uterque conspicuus: hac igitur rectione post ascensi
scluatoris uenturus dicitur. quia beo dem prius dectur & quemd
postea mittendũ ꝓmittit. in seiam es se demonstratt. sequesi¬
militer posteius iduentũ suum que conscensum. nolns eum usqu
admundi consumatioue futurũ ꝓmittens idem dñsact xen
iero particlitus ille non uenui& adeo conexa & indis socia bilis deso

Expanded text:
redo teneas in praecedente titulo praenotatum, a Sabellianis praecipue sanctum Spiritum denegari, et donum potius quam donatorem impiorum traditionibus dici; malique hujus auctoritatem sactis vel maxime testimoniis usurpari, quia et dari legatur et accipi; Salvatore ad Apostolos sic loquente: Et insufflans eis dixit: scire se dixerunt. Quorum intellectuum ratio talis est. Datur quidem, non quia se ipse non praestet, sed ut in eo qui tribuit, inesse monstretur: sicut enim Pater in Filio, et Filius in Patre, ita sanctus Spiritus in utroque, ac rursus in ipso est uterque conspicuus. Hac igitur ratione post ascensum Salvatoris venturus dicitur qui ab eodem prius datur; et quem a se postea mittendum promittit, in se jam esse demonstrat; seque similiter post ejus adventum suumque conscensum nobiscum usque ad mundi consummationem futurum promittens idem Dominus, aitiero, Paraclitus ille non veniet . Adeo connexa et indissociabilis datio
Abbreviated transcription (Latin):
edem sp̃s lam uero illud ad firmare ꝑstultũ est. eundem ange¬
m aut aliquem de siperni is potes tatibus aestimare. acunto
indi inplupesan goli non que aNł qđ huic de propria eluint quus
eros sibile est illut per inde angelitantum obtinent̃ locũ adaũe
ussidem ꝓfetaita indicat fcictos. quifecet in quid angelostuon¬

Expanded text:
. Jam vero illud affirmare perstultum est, eumdem Angelum aut aliquem de supernis potestatibus aestimari, cum infundi in plures Angeli non queant, quod huic de propria divinitate possibile est. Illum perinde Angeli tantum obtinent locum, ad quem elos idem propheta ita indicat factos: Qui facis, inquit, Angelos tuo
Abbreviated transcription (Latin):
ad que a domnem caelestis gratiae ꝑfectionem in format a
rigtedño predicante : Cã aute uexcerit para cirtus illeis
egomit tã uobis apatreme o ipseuos dirig& &ipse argueimne
ui catiseorũ. Nonest egomunus sed munertitor ue edoplo sc¬
uquos sedlcorgitor doporum: Nonsanetifieator sedios eser¬

Expanded text:
fectionem informat et dirigit, Domino praedicante: Cum autem venerit Paraclitus ille quem ego mittam vobis a Patre meo , ipse vos diriget, et ipse arguet mundum a peccatis eorum . Non est ergo munus, sed munerator; nec donum aliquod, sed largitor donorum: non sanctificatur, sed ipse
Abbreviated transcription (Latin):
angelorum & hominum crpeturam ad que hane uec liber cate
priuar&. & scientia cautionis inbuer&. quod si futuri pres¬
cius ds̃ crearehuius modiautcepeteris prae ferre non debuit
ergonec hominem facereaut cunctis p̃ferredebuerat Qũ
peccaturum sciebat. & sicut tudicis ne ipsaquidem fieri ele¬
menta debuerunt sinullius errant usui profutura Vel qñm
nocere uniuersa possunt sihisdem non ita uta ris. ut fucta sun
Quan tohi diuinȩ prouidentia probabilior ordo est. Ideir¬
coilli primũ summa conmitere. quierat ausurus inlicita ut
adtentius suc cessuriscura iustitiae. & amaricre aturẽ
instituera & timer acsimul tempta rieum necab an¬
gelis in pune monstra r&. quiob pre sũptionem &iam areiu¬
gelum deiecis s& uides ergodĩ creatione bopũ fuctum as¬
que ipsius beneficio in sub limibus constitutũ Voluntate
propria quã liberam acceperat & bonita temutas se
malitia & dignitatẽ in solentia ꝑdidisse.

Expanded text:
Angelorum et hominum creaturam, atque hanc nec libertate Angelorum et hominum creaturam, atque hanc nec libertate privaret, et scientia cautionis imbueret? Quod si futuri praescius Deus creare hujusmodi, aut caeteris praeferre non debuit, ergo nec hominem facere aut cunctis praeferre debuerat, quem peccaturum sciebat: et sicut tu dicis, ne ipsa quidem fieri elementa debuerunt, si nullius erant usui profutura, vel quoniam nocere universa possunt, si iisdem non ita utaris ut facta sunt. Quanto hic divinae providentiae probabilior ordo est, idcirco illi primum summa committere, qui erat ausurus illicita, ut attentior successuris cura justitiae et amare creatorem institueret et timeret, ac simul tentari eum nec ab Angelis impune monstraret, qui ob praesumptionem etiam Archangelum dejecisset. Vides ergo Dei creatione bonum factum, atque ipsius beneficio in sublimibus constitutum voluntate propria, quam liberam acceperat, et bonitatem mutasse malitia, et dignitatem insolentia perdidisse.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra obruit sedcum sub: ruitur. non nau fragiis maria con¬
g egata sunt & tamer in tempestiueratibus adita sub mer¬
gunt num quid addetidendum celseacons tructa sunt
anisi summis cautiu s consista musierdendȩ in sulcoster¬
ie adque exidendorum ausa lignorum ferrumomini
datum est eximgladius. bella sumpserunt numquid
in restemors posita est a multiuis tam la queo siniunt
qui soͥminum lopidationibus saxaquis ligna crucibus
deputauit : Num quidsũmȩ dignitate s inurco rogibus
dantur ut uirannis facilius ad sumantus: quambona
ereatiouini est & acceptus in fusiusgignit in saniam ipsi
herbarum susi quiprofuturis medicaminibus admis¬
entur aut sȩ unuis inffus nocent autlargius ariuntur
x perimunt en endorum libero rum causȩ sunt
permis sa coniugia. & ex licitis coesis adulteridẽ dimit tuntu
in licita quid rogo aequius facere ds̃ debuit: qua mrationa bile

Expanded text:
terra obruit, sed cum subruitur: non naufragiis maria conterra obruit, sed cum subruitur: non naufragiis maria congregata sunt, et tamen intempestive ratibus adita submergunt. Numquid ad decidendum celsa constructa sunt? et nisi summis cautius consistamus, excidimus. Vertendae in sulcos terrae atque excidendorum causa lignorum ferrum hominibus datum est, et exin gladios bella sumpserunt. Numquid in resti mors posita est? et multi vitam laqueo finiunt. Quis hominum lapidationibus saxa, quis ligna crucibus deputavit? Numquid summae dignitates idcirco regibus dantur, ut tyrannides facilius assumantur? Quam bona creatio vini est! et acceptum effusius gignit insaniam. Ipsi herbarum succi qui profuturis medicaminibus admiscentur, aut saevius inseiis nocent, aut largius hauriuntur et perimunt. Creandorum liberorum causa sunt permissa conjugia, et ex licitis coitibus adulteria admittuntur illicita. Quid, rogo, aequius facere Deus debuit, quam rationabilem
Abbreviated transcription (Latin):
ihil malũ penitus in suo opere ds̃ fecit necinso¬
tũ in hiscreaturis aliquid noxiũ est sed abhis
nocerent sed primum angelis sicut hominibus poste a libe¬
ram ds̃ praestitit uoluntatem. alioquin innullo praeter
naturum mutis animalibus prestitissent. hoc est siutiã
de hominibus dixit in quodam ignorcintiae torpere con¬
positis autlicorent omnia aut̃ omnia non licerent :
pons ergo totius rationis ds̃ inratim abiles sibi ercit
crea turdsminis tros aut queipsorum sensibus ratiosi
nullo uolunta tes potestas quȩ postraemo oboedientia
aut quis dĩ cultus nisiu bentis imperuis consequens cẽto
Simili tudo stimulantum. qđ si propter unius cuius quȩ
uoluntarium malumcreator est arguendus quod dicinefas est
eideomnibus hoc modo argui potes quiaadbonumu sum facta
suntominia & malusexitus habentsi hi saliterutiuelis Num¬
quitmalumest ignis &certequae in portune admoueris exurunt᷑

Expanded text:
ihil malum penitus in suo opere Deus fecit, nec insihil malum penitus in suo opere Deus fecit, nec instum in his creaturis aliquid noxium est, sed ab his nocerent: sed primum Angelis sicut hominibus postea liberam Deus praestitit voluntatem, alioquin in nullo praeter naturam mutis animalibus praestitissent, hoc est sicut jam de hominibus dixi, in quodam ignorantiae torpore compositis aut licerent omnia, aut omnia non licerent. Fons ergo totius rationis Deus irrationabiles sibi erat creaturus ministros? Aut quae ipsorum sensibus ratio, si nulla voluntati potestas? Quae postremo obedientia, aut quis Dei cultus nisi jubentis imperiis consequens esset similitudo famulantum? Quod si propter uniuscujusque voluntarium malum creator est arguendus, quod dici nefas est; et de omnibus hoc modo argui potest, quia ad bonum usum facta sunt omnia, et malos exitus habent, si his aliter uti velis. Numquid malum est ignis? et certe quae importune admoveris exuruntur: