comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta¶ Suprainquit. quid in princi¬
pus faciendũ ẽẽt quid in insinuatione.
separatim disputauimus: Nunc inquit.
breuiter inutrũq p̃cepta dabimus
Exordiũ. sententiarũ: a grauitatis: pluri¬
mum. debet habere. Sententiarum
inquit. non illarũ : quȩ generaliter di¬
cuntur : ut ẽ. illud. obsequiũ amicos:
ueritas odiũ parit. Preceptum est autẽ:
ne quid in principiis generaliter dicatur:
sed hic sentencias accipiamus: sensus. atq
intentiones plur̾imas. atq easdem graues
Preterea inquit : ut conmendatisimus
auditoribus: in exordio omnia illa habe¬
re debemus: quȩ nobis. uel orationinr̃ȩ
pariant dignitatem. Splendoris & fefa¬
uitatis. & concinitudinis minimũ Inex¬
ordio inquit: pihil splendidũ. nihil dili¬
genter accuratũ: habere debemus: ne
ipsa dicendi diligentia: diffidentiam nego¬
ti demonstremus. Docuit: quid inprin¬
cipis. quid in insinuatione. quid gene¬
raliter in utroq obseruare debemus

Expanded text:
T. Supra, inquit, quid in principiis faciendum esset, quid in insinuatione, separatim disputauimus; nunc, inquit, breuiter in utrumque praecepta dabimus. EXORDIVM SENTENTIARVM ET GRAVITATIS PLVRIMVM DEBET HAGERE. Sententiarum, inquit, non illarum quae generaliter dicuntur, ut est illud: "obsequium amicos, ueritas odium parit" - praeceptum est autem ne quid in principiis generaliter dicatur -, sed hic sententias accipiamus sensus atque inuentiones plurimas atque easdem graues. Praeterea, inquit, ut commendati simus auditoribus, in exordio omnia illa habere debemus quae nobis uel orationi nostrae pariant dignitatem. SPLENDORIS ET FESTIVITATIS ET CONCINNITVDINIS MINIMVM. In exordio, inquit, nihil splendidum, nihil diligenter accuratum habere debemus, ne ipsa dicendi diligentia diffidentiam negotii demonstremus. Docuit quid in principiis, quid in insinuatione, quid generaliter in utroque obseruare debemus;
Abbreviated transcription (Latin):
tendit. Sed quia multi modisunt diffi¬
nitionis: uideamus interim: quid inter¬
sit inter diffinitionẽ: & descriptionẽ.
Diffinitio talisest Homo: animal. ẽ.
rationale. bipes. risus capax. Descrip¬
tio uero talis. ẽ Homo ẽ: quierectũ
uerticẽ rotundo capitis attollit : cuis
sub collo humeri: brachiaq demissa:
& cetera in hunc modũ. Sedut ipseait:
breuiter describenda. Ergo quõ defi¬
ne tractauimus: nunc quoq quid trac¬
tur dequalitate uideamus.I
factũ sit conuenit: & quo id factum nos¬
mine appellari oporteat constat. & s
tamen quantũ & cuius modi &omni¬
no quale sit quęritur hor modo : iuss¬
tũ an in iustũ. utile an inutile. xoms¬
ulla nominis contro uersia Fucit¬

Expanded text:
tendit, sed quia multi modi sunt defitendit, sed quia multi modi sunt definitionis, uideamus interim quid intersit inter definitionem et descriptionem. Definitio talis est: 'homo animal est rationale, bipes, risus capax'. Descriptio uero talis est: homo est qui erectum uerticem rotundo capitis attollit, cui sunt sub collo umeri brachiaque demissa, et cetera in hunc modum, sed, ut ipse ait, 'breuiter describenda'. Ergo quoniam de fine tractauimus, nunc quoque quid tractetur de qualitate uideamus. factum sit, convenit et, quo id factum nomine appellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi et omnino quale sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, utile an inutile, et omulla nominis controversia. hui
Abbreviated transcription (Latin):
uel nomine controuersia. ẽ. Int̾ factũ
enĩ aerem: hoc int̾ est. Res. ẽ : certam
sui formã &speciẽ: circa cognitionem
retinens. Ergosi species reinota est: no¬
men quoq notũ sit necesseẽ. Factũ est:
confusũ quid dã &incertũ. Hocsolo: cer¬
tũ quod scitur: quid factũ. ẽ Infine itaq
factũ constat: sedres non constat. Etqui
rei nom̃ sẽꝑ adiunctum. ẽ: ideo de nomi¬
ne controuersia. ẽ. Quod inquit nom̃
breuiter nobis diffiniendũ. ẽ: & contra
atq aduersarius dicat describendum:
aedit exemplũ : ut siquis sacrũ expͥuato
surripuerit: fur ansa crilegus sit iudi¬
candus Factũ constat. Nam sacrũ:
expriuato constat eẽ. sub latum. Deno¬
mine incertum. ẽ: utrũ ille fur ansa¬
crilegus iudicetur. Quarę diffinitio¬
nibus nr̃is nomen illi aliud quã aduer¬
sarii uolunt: imponere debemus. Dif¬
finienda res: erit uerbis: & breuiter
describenda. Ad unũ quidem: utrũq

Expanded text:
uel nomine controuersia est. Inter factum uel nomine controuersia est. Inter factum enim et rem hoc interest: res est certam sui formam et speciem circa cognitionem retinens - ergo si species rei nota est, nomen quoque notum sit necesse est -, factum est confusum quiddam et incertum, hoc solo certum, quod nescio quid factum est. In fine itaque factum constat, sed res non constat. Et quia rei nomen semper adiunctum est, ideo de nomine controuersia est. Quod, inquit, nomen breuiter nobis definiendum est et contra atque aduersarius dicat describendum; et dat exemplum: VT SI QVI SACRVM EX PRIVATO SVBRIPVERIT, FVR AN SACRILEGVS SIT IVDICANDVS. Factum constat: nam sacrum ex privato constat esse sublatum; de nomine incertum est, utrum ille fur an sacrilegus iudicetur. Quare definitionibus nostris nomen illi aliud quam aduersarii uolunt imponere debemus. DEFINIENDA RES ERIT VERBIS ET BREVITER DESCRIBENDA. Ad unum quidem utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ controuersiã : quod dere ipsa non
conueniat: non quod defacto non
constet: sed quod id quod factum sit
aliud alii uideatur ẽẽ: & idcirco
alius alio nomine id appellet Qua¬
re. ineius modi generibus: definienda¬
S reserit uerbis: & breuit̃ describenda:¬
S ut siquis sacrũ expriuato subripuerit:
Sutrũ fur ansacrilegus sit iudicandus
Namid cũ quȩritur : necesse erit definire
Sutrũq quid sit fur : quid sacrilegus: & sua
descriptione ostende : alio nomine illã
Srem dequa agitur appellari oportere:¬
tractat. Cũ nominis inquit . eͦ contro¬
uersia: id est cũ quȩritur. quoio quod
factum ẽ. nomine appelletur. Uerum
cũ de nomine ambigitur: et dere neces¬
se.ẽ. ãbigatur. Nomen enĩ reiest: res
uero nũquã sine nomine. ẽ. Quarẽ. cũ
de nomine dubitatio ẽ : dere quoq dubi¬
tetur necesse. ẽ Ergo diffinitiuus status
huius modi ẽ Cũ defacto constat ad ere

Expanded text:
esse controver- siam, quod de re ipsa non esse controver- siam, quod de re ipsa non conveniat; non quod de facto non constet, sed quod id, quod factum sit, aliud alii videatur esse et idcirco alius alio nomine id appellet. quare in eiusmodi generibus definienda res erit verbis et breviter describenda, ut, si quis sacrum ex privato subripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandus; nam id cum quaeritur, necesse erit definire utrumque, quid sit fur, quid sacrilegus, et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua agitur, appellare opor- teretractat: cum 'nominis', inquit, 'est controuersia', id est cum quaeritur quo id quod factum est nomine appelletur. Verum cum de nomine ambigitur, et de re necesse est ambigatur: nomen enim rei est, res uero numquam sine nomine est, quare, cum de nomine dubitatio est, de re quoque dubitetur necesse est. Ergo defulitiuus status huiusmodi est, cum de facto constat et de re
Abbreviated transcription (Latin):
plis docet. Sedhoc scire debemus:
nullã rem iniudiciũ. idẽ iniudiciale
genus cadere posse : nisi dep̃terito.
Omnia enĩ argumenta. nonde futuris
quȩ incerta sunt : sed de p̃teritis colli¬
guntur Itaq coniectura quanquam
habeat tria tẽpora: tamen principa¬
lis. cẽ non potest : nisi de p̃terito sit
Dep̃senti uero ł defuturo : incidere pos¬
sunt p̾statũ aliũ principalem. Ergo
nec hanc conierturã principalem
ẽẽ. posse credamus: bonone animo
sint erga populũ romanũ fregellia¬
ni In hoc themate: demonstratio
continetur. Nam describendi nob
sunt fregelliani: qui semꝑ uidebant᷑
aduersi Ita & quod ait. si cartaginẽ
liberatiua potest ẽẽ. Deliberat sena¬
tus: anbsartagini parcat. Ergo ni¬
hil iniudiciũ nisi dep̃terito cadit¶
Nominis ẽ controuersia : cũ de fac¬
to conuenit : & queritur iđ qͥuod fac¬
tum.ẽ: quonomͦine appelletur.
Quoin genere necesse ẽ. ideo nominis

Expanded text:
plis docet. Sed hoc scire debemus, plis docet. Sed hoc scire debemus, nullam rem in iudicium, id est in iudiciale genus, cadere posse nisi de praeterito: omnia enim argumenta non de futuris, quae incerta sunt, sed de praeteritis colliguntur. Itaque coniectura, quamquam habeat tria tempora, tamen principalis esse non potest nisi de praeterito sit; de praesenti uero uel de futuro incidere possunt post statum alium principalem. Ergo ne et hanc coniecturam principalem posse esse credamus: BONONE ANIMO SINT ERGA POPVLVM ROMANVM FREGELLANI. In hoc themate demonstratio continetur: nam describendi nobis sunt Fregellani, qui semper uidebantur aduersi. Ita et quod ait SI CARTHAGINEM ic deliberatiua potest esse: deliberat senatus an Carthagini pareat. Ergo nihil in iudicium nisi de praeterito cadit. NOMINIS EST CONTROVERSIA, CVM DE FACTO CONVENIT ET QVAERITVR ID, QVOD FACTVM SIT, QVO NOMINE APPEquo in genere necesse est ideo nominis
Abbreviated transcription (Latin):
harũ nulla fuerit inuenta: ubinul¬
la.ẽ. controuersia. Quare : Neccau¬
sa eẽ : iudicandaẽ Sienĩ constitu¬
tio nulla. ẽ: unũ latus recedat opor¬
tet. Idenim constat: quod utruimq
latere concurrente fułcitur. Igitur
si constitutio nonerit: nec causa esse
iudicanda ẽ Est enĩ asistata contro¬
uersia. IAc̃ facti quidem con
trouersia : in omnia tẽpora po̾tests
distribui Namquid factum sit:
potest queri hoc modo: occideritnes
si cartaginem reliquerimus in colu¬
men: nd̃n quid sit in cõmodi adrem
publicã peruenturũ. u̾nc¬
post quã constitutiones &rebus &
nominibus indicauit. ut has mani¬
festius agnoscere possemus: isdem
statibus exempla supponit. Ae fac¬
ti quidem controuersia inquit: in
omnia tẽpora diuiditur. Et sup̃ dixi¬
mus cũ de facto sit quęstio: coniectu¬
ram uocari. Ergo hic: coniecturȩ.
tria tẽpora ad signat: p̃teritum.
p̃sens. futurum. Quod: quid ẽ exẽ¬

Expanded text:
harum nulla fuerit inuenta, ibi nulharum nulla fuerit inuenta, ibi nulla est controuersia; quare nec causa esse iudicanda est. Si enim constitutio nulla est, unum latus recedat oportet: id enim constat, quod utrimque latere concurrente fulcitur. Igitur si constitutio non erit, nec causa esse iudicanda est: est enim asystata controuersia. troversia in omnia tempora potest tribui. nam quid factum sit, potest quaeri, hoc modo: occideritne si Carthaginem reliquerimus incolumem, num quid sit incommodi ad rem publicam perventurum. Npostquam constitutiones et rebus et nominibus indicauit, ut has manifestius cognoscere possimus, isdem statibus exempla supponit. 'Ac facti quidem controuersia', inquit, 'in omnia tempora diuiditur'. Et supra diximus, cum de facto sit quaestio, coniecturam uocari; ergo hic coniecturae tria tempora adsignat, praeteritum, praesens, futurum, quod quidem exem
Abbreviated transcription (Latin):
latione actionis controuersia. ẽ: agit᷑
Nuic q̃q constitutioni: exmodo actionis
nomen imposuit: agitur enim. ut ac¬
tio transferatur. Uerũ quod ait. non
hoc crimine sed illo: nonne & infine.
cũ quęritur utrum fur. ansacrilegus
sit : idquęr̾itur quonam magis crimi¬
ne accusandus sit: Sed hoc interẽ:
quod infine crimina utraq iungunt᷑
Nonenim cumsacri leguni dico. furem
nego. Intrans latione uero: uno ẽ.
accusandus crimine: siue illo. quod
intendimus: siue illo: ad quodrꝰeus
transferri postulat actionẽ.I
tq harum aliquam: In omne caus
sȩgenus: incidere necesse est. Nams
inquã rem non inciderit: in eanihils
eẽ poterit controuersiȩ:. Quare: eã
necauisam quidem conuenit putari:
Siu̾e inquit iniudic̾iali. siue in deli¬
beratiua. siue in de monstratione:
nece̾sse ẽ. aut con iecturalem aut fini¬
tiuã. aut generalem. aut translatiũ
in cidere constitutionẽ. Ubi inquit

Expanded text:
latione actionis controuersia est, latione actionis controuersia est, quoque constitutioni ex modo actionis nomen imposuit; agitur enim, ut actio transferatur. Verum quod ait NON HOC CRIMINE, SED ILLO, nonne et in fine, cum quaeritur utrum fur an sacrilegus sit, id quaeritur, quonam magis crimine accusandus sit? Sed hoc interest, quod in fine crimina utraque iunguntur - non enim, cum sacrilegum dico, furem nego -, in translatione uero uno est accusandus crimine, siue illo quod intendimus, siue illo ad quod reus transferri postulat actionem. ATQVE HARVM Aae genus incidere necesse est; nam in quam rem non inciderit, in ea nihil esse poterit controversiae. quare eam ne causam quidem convenit putari. Siue, inquit, in iudiciali siue in deliberativa siue in demonstratione necesse est aut coniecturalem aut finitiuam aut generalem aut translativam incidere constitutionem. Vbi, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
catur. qualitas scilicet. Uerũ huic
constitutioni: non ex modo actionis
ut superioribus duabus. Et post quar¬
tȩ : sedexre id est ex negotio nomen
imp̾osuit sic enĩ res illa ẽ : quod de
negotii genere uelqualitate quȩrit̾
Itaq exre huic constitutioni nomen
imposuit : ut generalis uocetur: id. ẽ¬
Is qualitas ¶ At cũ causa ex eopen¬
s det. quod non. aut is agere uidetur.¬
s quem oportet : aut non cũ eo quicũ¬
s oportet: aut non apud quos : quotẽ¬
s pore : qualege : quocrimine : qua¬
s poena oportet: trans latiua dicit᷑¬
s constitutio: quia actio trans latio¬
nis & cõmutationis indigere uidet᷑:¬
ICũ in quit talisfuerit controuersia.
ut in hoc sit tota contentio: cũ aut
ab alio. non abhoc: nos accusari debere
dicimus. aut non nos. sed alios accusari:
aut non apud hos sedillos: Non haclege.
sed illa : non hoc crimine. sedillo: non hac
poena. sedilla: qm̃ in his ominib detrans¬

Expanded text:
catur, qualitas scilicet. Verum huic catur, qualitas scilicet. Verum huic constitutioni non ex modo actionis, ut superioribus duabus et post quartae, sed ex re, id est ex negotio, nomen imposuit. Hic enim res illa est, quod de negotii genere uel qualitate quaeritur. Itaque ex re huic constitutioni nomen imponit, ut generalis uocetur, id est qualitas. AT Cdet, quod non aut is agere uidetur quem oportet, aut non cum eo quicum oportet, aut non apud quos, quo te- pore, qua lege, quo crimine, qua poena oportet, transla- tiva dicitur constitutio, quia actio translationis et com- mutationis indigere videtCum, inquit, talis fuerit controuersia ut in hoc sit tota contentio, cum aut ab alio nos accusari debere dicimus, aut non nos sed alios accusari, aut non apud hos sed illos, non hac lege sed illa, non hoc crimine sed illo, non hac poena sed illa, quoniam in his omnibus de trans
Abbreviated transcription (Latin):
qũo facti uocabulũ ꝓnecessitate
suscepti negotii nobis: apposita dif¬
finitione nud andũ est: constitu¬
tio diffinitiua nominatur. Nuic
quoq constitutioni: non exre: sed
ex modo actionis nomen imposuit
Res ẽ. enĩ huius constitutionis: nomi¬
nis ambiguitas Modus actionis. ẽ.
nominis diffinitio. Recte ergo hu-¬
ic constitutioni. non exre: sed ex mͦ¬
Is actionis nomen imposuit.¶Cũ¬
S uero qualis ressit quęritur: quia
S & deui adegenere negotii controuer¬
s sia ẽ : constitutio generalis uocatur.
Eisupra ostendimus: cũ degenere artis
rheioricȩ disputaremus: ge̾nus intri¬
plici significatione consistere. Esse
genus sanguiem: esse genus. sub qͣm
similia multa teneantur: eẽgenus
qualitatis: id est quo unius cuiusq rei
qualitas in̾dicetur. Ego inquit cũ
& defacto & denomine c̃ue̾nit: sed
quęritur qualesit id quod iniudicio
uersatur : quõ degenere negotu con¬
trouersia ẽ: constitutio generalis uo¬

Expanded text:
quoniam facti uocabulum pro necessitate quoniam facti uocabulum pro necessitate suscepti negotii nobis adposita definitione nudandum est, constitutio definitiva nominatur. Huic quoque constitutioni non ex re, sed ex modo actionis nomen imposuit; res est enim huius constitutionis nominis ambiguitas, modus actionis est nominis definitio. Recte ergo huic constitutioni non ex re, sed ex modo actionis nomen imposuit. CVum qualis res sit quaeritur; et quia de ui et genere negotii controuersia est, constitutio generalis uocatur.Et supra ostendimus, cum de genere artis rhetoricae disputaremus, genus in triplici significatione consistere: esse genus sanguinem, esse genus sub quo similia multa teneantur, esse genus qualitatis, id est quo unius cuiusque rei qualitas indicetur. Ergo, inquit, cum et de facto et de nomine conuenit, sed quaeritur quale sit id quod in iudicio uersatur, quoniam de genere negotii controuersia est, constitutio generalis uo
Abbreviated transcription (Latin):
bemus facta intelligere: quod dicta
ut enim utrũ aliquid factum sit querit᷑:
ita &utrũ aliquid dictũ sit: potest
quęrit᷑ Quare: huic constitutioni:
quõ incerta & non apparentia: con¬
iecturis uel. suspitionibus indagant᷑:
recte coniecturȩ nomen im posuit.
Alui hanc constituti onen rerilem uo¬
cauerunt: quod in ea quȩritur.
utrumres dequa agitur : facta eẽ uide¬
quidem: quod in ea de incerto inues¬
tigando inquimũ certamen habeatur
Vnde astadium dr̃. quodibi exertean¬
tur certamina. Sed cicero constitu¬
tioni huic: ex modo actionis: nom̃
imposuit. In hac autẽ constitutio¬
ne modus actionis hicẽ: quodres
coniecturis quęritur Ideo ergo :¬
coniecturã uocauit: ¶ Cũ autem
nominis: quiauis uocabuli defini¬
enda uerbisest: constitutio defini¬
tiua nominatur. ¶ Nominis in¬
quit .ẽ. controuersia: cũ de facto
constat. Sed quęritur : quo iofictũ
nomine : appelletur. Atq ideo

Expanded text:
bemus facta intellegere quod dicta: bemus facta intellegere quod dicta: ut enim utrum aliquid factum sit quaeritur, ita et utrum aliquid dictum sit potest quaeri. Quare huic constitutioni, quoniam incerta et non apparentia coniecturis uel suspicionibus indagantur, recte coniecturae nomen imposuit. Alii hanc constitutionem realem uocarunt, quod enim quaeratur utrum res de qua agitur facta esse uidecabulo, quod enim de incerto inuestigando maximum certamen habeatur unde et 'stadium' dicitur, quod ibi exerceantur certamina. Sed Cicero constitutioni huic ex modo actionis nomen imposuit; in hac autem constitutione modus actionis hic est, quod res coniecturis quaeritur. Ideo ergo coniecturam uocauit. CVM AVTEM NOMINIS, QVIA VIS VOCABVLI DEFINIENDA VERBIS EST, CONSTITVTIO DEFINITIVA NOMINATVR. Nominis, inquit, est controuersia, cum de facto constat, sed quaeritur quo id factum nomine appelletur. Atque ideo
Abbreviated transcription (Latin):
aut facti. aut nominis. aut generis aut
actionis questionẽ ẽẽ oportere. Dehis
enĩ reb sit: quȩ cũq controuersia neces¬
se t̃ o edante quã nominadet consti¬
tet ionibus: diffinit quod sit constitutio
uel unde nascatur. Quystionẽ inquit
ex qua naseitur causa: hanc constitu¬
tionẽ uocare debemus. Quȩstionẽ
porro eẽ diximus: uocẽ utriusq partis
id .ẽ. fecisti. nonfeci. aut recte feci. Cau¬
sã uero illã : aniuste fecerit: Noc &iam
diximus: quod cicero idem uelit. ques¬
tionẽ eẽ : qđ causam. & qd̾ his circa ean¬
dem significantiã cõmuniter utatur
Deniq statim demonstrauit. se: hisuti
cõmuniter. Cã igitur questionem:
ex qua causa nascitur. Hic primam
fecit quȩstionẽ. De inde ubi ostendit
quid sit constitutio: ait
onstitutio. est prima conflictio
causarũ: exde pulsione intentionis ꝓ¬
est. Inciꝑit constitutionibus: Nomi¬
tituo coniecturalis appellatur ¶de

Expanded text:
aut facti aut nominis aut generis aut aut facti aut nominis aut generis aut actionis quaestionem esse oportere; de his enim rebus sit quaecumque controuersia necesse est. Sed ante quam nomina det constitutionibus, definit quid sit constitutio uel unde nascatur: quaestionem, inquit, ex qua nascitur causa, hanc constitutionem uocare debemus. Quaestionem porro esse diximus uocem utriusque partis, id est 'fecisti', 'non feci', uel 'recte feci'; causam uero illam, an iuste fecerit. Hoc etiam diximus, quod Cicero idem uelit quaestionem esse quod causam, et quod his circa eandem significantiam communiter utatur. Denique statim demonstrauit se his uti communiter. EAM IGITVR QVAESTIONEM, EX QVA CAVSA NASCITVR. Hic primam fecit quaestionem; deinde ubi ostendit quid sit constitutio, ait: CONSTITVTIO EST PRIMA CONFLICTIO CAVSARVM EX DEPVLSIONE INTENTIONIS PEST. Incipit constitutionibus nomistitutio coniecturalis appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis res quȩ habet inse positam in
dictione acdisceptatione aliquã contro¬
uersiam. Recte indictione acdiscep¬
tatione. Sunt enim multȩ controuer¬
siȩ : ñ dictione. ut opificum. Uerũ quod
ait. que habet inse positã indictione
acdisceptatione aliquã controuersiã :
dictio potest. eẽ. de monstratiua mate¬
ria: disceptatio uero: deliberatiua iudi¬
cialis. Deinde : dictio potest eẽ: narra¬
tionis : ut ipse ait. dicendo : explanun¬
da sunt omnia. Disceptatio uero: quęs¬
tionis Ibienĩ totius controuersiȩ pus¬
na: uersatur Ergo quęcũq resposita
indictione acdisceptatione. facit aliquã
controuersiã : necesseest habeat ques¬
tionẽ. idest constitutionẽ. aut facti.
aut nominis. aut generis. aut actionis
Et primũ rebus indicat quȩstiones siue
constitutiones: posthis dabit nomina:
partim ex rebus sũpta : partĩ ex modo
actionis Itaq nunc rebus indicat cons¬
titutiones: cũ ait in omni controuersia

Expanded text:
OMNIS RES, QVAE HABET IN SE POSITAM IN OMNIS RES, QVAE HABET IN SE POSITAM IN DICTIONE AC DISCEPTATIONE ALIQVAM CONTROVERSIAM. Recte 'in dictione ac disceptatione'; sunt enim multae controuersiae non dictione, ut opificum. Verum quod ait 'quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam controuersiam', dictio potest esse demonstrativa materia, disceptatio uero deliberativa et iudicialis. Deinde dictio potest esse narratio, ut ipse ait DICENDO EXPLANANDA SVNT OMNIA, disceptatio uero quaestiones; ibi enim totius controuersiae pugna uersatur. Ergo quaecumque res posita in dictione ac disceptatione facit aliquam controuersiam, necesse est habeat quaestionem, id est constitutionem aut facti aut nominis aut generis aut actionis. Et primum rebus indicat quaestiones siue constitutiones; post his dabit nomina partim ex rebus sumpta, partim ex modo actionis. Ita nunc rebus indicat constitutiones, cum ait in omni controuersia
Abbreviated transcription (Latin):
rimus quidsit: &.ẽ. finis: aut cũ uidemꝰ
quid sit. & quȩrimus qualesit : & est qua¬
litas. Trans latio porro: ab har similitu¬
dine uidetur eẽ remota Igitur consti¬
tutionẽ eẽ. dicit : quȩstionẽ ex qua causa
nascitur. Quȩstio ẽ. uox intentionis:
& negationis: idc̃. fecisti. nonfeci. aut iu¬
refecii In hac ergo questione semꝑsit ne¬
cesse.ẽ: constitutio. Causa. ẽ. uero quȩ
nascitur exquestione: id est anfecerit. an
recte fecerit Noctamen tenere debemꝰ.
quod acicerone & causa. & quęstio. ad
eandem significantiã ꝓferatur: ut nunc
causam. ꝓquestione. nunc questionem
procausa ponat. Itaq constitutio facile
inueniri potest: si extremã partẽ the¬
matis attendamus. in qua: cũ intentionẽ
ex nr̃a ꝑsona ꝓposuerimus: debemus
attendere. quid ad intentionẽ cõpeten¬
ter responderi possit. Tunc in respon¬
sione : constitutionẽ necesse. ẽ. inueniri:

Expanded text:
rimus quid sit, et est fanis; aut cum uidemus rimus quid sit, et est fanis; aut cum uidemus quid sit, et quaerimus quale sit, et est qualitas. Translatio porro ab hac similitudine uidetur esse remota. Igitur constitutionem esse dicit quaestionem ex qua causa nascitur; quaestio est uox intentionis et negationis, id est 'fecisti' 'non feci' aut 'iure feci'. In hac ergo quaestione semper sit necesse est constitutio. Causa est uero quae nascitur ex quaestione, id est an fecerit, an recte fecerit; hoc tamen tenere debemus, quod a Cicerone et causa et quaestio ad eandem significantiam proferatur, ut nunc causam pro quaestione, nunc quaestionem pro causa ponat. Itaque constitutio facile inueniri potest, si extremam partem thematis attendamus. In qua cum intentionem ex nostra persona proposuerimus, debemus attendere quid ad intentionem competenter responderi possit; tunc in responsione constitutionem necesse est inueniri.
Abbreviated transcription (Latin):
tractatus incipit inuentionis Etpri¬
mũ hoc debemus scire cõpendiũ: quod
omnis inuentio quinq locis constat
Pebemus enim primo considerare : quȩ
sit confaitutio Deinde. simplex nesit
causa: anduplex. Tercio: scripti
ma mentũ. Quinto: ut omnes causȩ
diuisio: confirmatio. rep̃hensio. con¬
clusio: Ergo ut se ordo habet: pri¬
mum demonstratione dicemus Hoc
tamen anim aduertamus: quodcice¬
ro hos quattuor status rationales:
constitutiones uocet. atq hossem ꝑ
in omnib negotiis dicat eẽ principa¬
les id est coniecturã. finem. qualita¬
tẽ. trans lationẽ Hlos ergo: confututio¬
nes appellauit: illos autẽ alios quinq
legales: non constitutiones: sed status
uocat: nec unquã horũ aliquẽ princi¬
palem dicit ẽẽ posse. Sedut originem
statuũ melius nosse possimus: formã
similitudinis attendamus. Omnis cons¬
titutio: sic. ẽ: ut aspectus. Aut enĩ aliquid
uidere uolumus. Nec uidemus: & est con¬
iectura: aut cũ uidemus aliquid. & quȩ¬

Expanded text:
tractatus incipit inuentionis. Et primum hoc debemus scire compendium, quod omnis inuentio quinque locis constat. Debemus enim primo considerare quae sit constitutio, deinde simplexne sit causa an duplex; tertio, mamentum diuisio, confirmatio, confutatio, conclusio. Ergo, ut se ordo habet, primum de constitutione dicemus. Hoc tamen animaduertamus, quod Cicero hos quattuor Status rationales constitutiones' uocet atque hos semper in omnibus negotiis dicat esse principales, id est coniecturam, finem, qualitatem, translationem. Has ergo constitutiones appellauit, illos autem alios quattuor legales non constitutiones, sed 'status' uocat nec umquam horum aliquem principalem dicit esse posse. Sed ut originem statuum melius nosse possimus, formam similitudinis attendamus. Omnis constitutio sic est ut aspectus. Aut enim aliquid uidere uolumus nec uidemus, et est coniectura; aut cum uidemus aliquid et quae
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ diligentiȩ nascitur. quę maxime ora¬
tioni fidem: oratori adimit auctorita¬
tẽ Uitia uero hȩc sunt certissima exor¬
diorum: quȩ sum mopere uitari o porte¬
bit. uulgare. cõmune. cõmutabile. lon

Expanded text:
sae diligentiae nascitur, quae maxime orasae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, oratori adimit auctoritatem. Vitia vero haec sunt certissima exordiorum, quae summo opere vitare oportebit: vulgare, c
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. ut extat illa demure & leone. Ergo
simquit negotii dignitas: patietur : risũ
uel iocũ mouere oportebit. Sinautem
tale negotiũ fuerit. ut ocandũ nonsit:
are aliqua tristi. & se uera : cõmodũ erit
incipere. Nãut inquit cibi fastidium.
nunc dulci. re: nunc subamara releuat᷑:
Ita inquit studiũ audiendi. apud iudices
Nunc rebus ridiculis. Nunc asperiorib
Credintegratur  Ac se paratim quidẽ
quȩ de principio &de insinuatione dicen¬
Sda uidebantur : hȩc feresunt. Nunc¬
S quiddã breuiter: cõmunit̃. deutroq
Sprecipiendũ uidetur. Exordiũ. senten¬
tiarũ & grauitatis plurimũ debetha¬
bere. &omnino omnia quȩ ꝑtinent ad
Sdignitatẽ in se continere. Proptereaq
Sid optime faciendũ. ẽ: quod oratorem
auditori: maxime cõmendat Splen¬
Idoris. & festiuitatis. & concinnitudinis
minimũ: propterea quod exhis suspi¬
cio quędã apparationis atq artifitio¬

Expanded text:
dum, ut exstat illa de mure et leone. Ergo dum, ut exstat illa de mure et leone. Ergo si, inquit, negotii dignitas patietur, risum uel iocum mouere oportebit; sin autem tale negotium fuerit, ut iocandum non sit, a re aliqua tristi ac seuera commodum erit incipere. NAM VT, inquit, CIBI FASTIDIVM NVNC DVLCI RE, NVNC SVBAMARA RELEVATVR, ita, inquit, studium audiendi apud iudices nunc rebus ridiculis, nunc asperioribus redintegrquae de principio et de insi- nuatione dicenda videbantur, haec fere sunt: nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur. Exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem, in se continere, propterea quod id optime faciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificio
Abbreviated transcription (Latin):
as. quod aduersarius nuper dixerit:
aut si inquit cũ ad miratione dubi¬
tes: cui potissimũ respondeas questi¬
oni. Cũenĩ inquit te uidices uide¬
rint paratũ arespondendũ: estima¬
bunt. sibi non recte abhis quiante
dixerunt : id quod crediderant fuis¬
se ꝑsuasũ. Postremo docet: quopao¬
to beniuolentiã nobis aiudicibus
cõparemus. Siforte ipsi iudices de¬
fatigati fuerint multos audiendo :
primo inquit oportebit. polliceri
Deinde suta se habebit negotiũ: uti¬
le erit rebus nouis uel ridiculis: risũ
iudicibus aut iocũ mouere. Atque
id duplici modo: aut extẽpore. si for¬
te clamor autfcrepitus alicunde:
fuerit exortus: aut cogitatis. paratis¬
q ut uela fabula incipias: uelaba¬
pologo ad prȩsens negotiũ ꝑtinentib¬
ꝑ abule sunt: quas fere uidemus exti¬
tisse : exphedris. medeis. clytemestris. ab¬
isq similib. A pologisunt exreb humilib
cõposite quȩ dã formȩ acspeaes: ad uiuen¬

Expanded text:
as quod aduersarius nuper dixerit, as quod aduersarius nuper dixerit, aut si, inquit, cum admiratione dubites cui potissimum respondeas quaestioni. Cum enim, inquit, te iudices uiderint paratum ad respondendum, aestimabunt sibi non recte ab his qui ante dixerunt id quod crediderant fuisse persuasum. Postremo docet quo pacto beniuolentiam nobis a iudicibus comparemus, si forte ipsi iudices defetigati fuerint multos audiendo. Primo, inquit, oportebit 'polliceri Deinde, si ita se habebit negotium, utile erit rebus nouis uel ridiculis risum iudicibus aut iocum mouere, atque id duplici modo: aut ex tempore, si forte clamor aut strepitus alicunde fuerit exortus, aut cogitatis paratisque, ut uel a fabula incipias uel apologo ad praesens negotium pertinentibus. Fabulae sunt quas fere uidemus extitisse ex Phaedris, Medeis, Clytaemestris aliisque similibus. Apologi sunt ex rebus humilibus compositae quaedam formae ac species ad uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
negare.te. quicquã deaduersariis eẽ
dicturũ : neq hoc neq illud: ut neq aꝑ¬
te lȩdas. eos quidiliguntur: & tamen
id obscure. faciens: quo ad possis. ab ali-¬
enes abhis: auditorũ uoluntatẽ Fos¬
tremo docet : ut aiudicũ ꝑsona. beni¬
uolentiã cõparemus: cũait. & aliquo
rum iudiciũ similidere: aut auctori¬
tatẽ ꝓferre : imitatione dignã Uerũ¬
quodait : deinde eandem aut similem.
aut maiorem. aut minorẽ agi: rem:
in presentia de monstrare. Et enim
semꝑ post exemplum facienda est:
cõparatio Comparatio porro: nunc
apari. niunc amaiori. nunc aminori.
primũ fuit. siꝑ causȩ tur pitudinem
auditores offensi extissent: quibus modis
abhis posset beniuo lentia cõparari
Nunc inquit: sioratio aduersariorum
dictis fidem fecerit : & ideo iudices
uidentur ab alienati. Tribus modis
beni uolentiã cõparamus: siaut ab eo
argumento quod sibi firmissimum
crediderant: aduersarii tedicturũ
eẽ. ꝓmittas: autsi abeo dicto incipi¬

Expanded text:
QVAM DE ADVERSARIIS ESSE DICTVRVM, NEQVE HOC NEQVE ILLVD, VT NEQVE APERTE LAEDAS EOS QVI DILIGVNTVR, ET TAMEN ID OBSCVRE FACIENS QVOAD POSSIS ABALIENES AB HIS AVDITORVM VOLVNTATEM. Postremo docet ut a iudicum persona beniuolentiam comparemus, cum ait: ET Arum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem IN PRAESENTIA DEMONSTRARE, etenim semper post exemplum facienda est comparatio. Comparatio porro nunc a pari, nunc a maiori, nunc a minori primum fuit, si per causae turpitudinem auditores offensi extitissent, quibus modis ab his posset beniuolentia comparari. Nunc, inquit, si oratio aduersariorum dictis fidem fecerit et ideo iudices uidentur abalienati, tribus modis beniuolentiam comparamus, si aut de eo argumento quod sibi firmissimum crediderant aduersarii te dicturum esse promittas, aut si ab eo dicto incipi
Abbreviated transcription (Latin):
aefensionẽ. Post quã mitiores reddi¬
deris auditores: paulatim ingredi
in eandem defensionẽ. adicere eaq
aduersariis displicaint: tibietiam
displicere. sednihilhorũ adtuũ nego¬
tiũ ꝑtinere. Deinde inquit: occul¬
te. & de aduer sariis detrahere debe¬
bis. Fostremo inquit : desimili ne¬
gotio: aliquorũ iudicũ ad ferriopor¬
tebit exemplũ. Anĩ aduerteres
tamen debemus: ut & initi sinuatio¬
ne quattuor locis preceperit beni¬
uolentiã conparandã: id est ab ipsa
causa. a nr̃a persona. ab aduersarioꝵ.
aiudicum. Acausa diat posse beniuo¬
lentiã cõparari: ubiait. aut proeo ho¬
mine in quo offenditur aliũ hominẽ
qui diligitur interponi oportet: arłq
Deinde ostendit quemadmodũ a nr̃a per

Expanded text:
defensione: postquam mitiores reddidefensione: postquam mitiores reddideris auditores, paulatim ingredi in eandem defensionem et dicere ea quae aduersariis displiceant tibi etiam displicere, sed nihil horum ad tuum negotium pertinere. Deinde, inquit, occulte et de aduersariis detrahere debebis. Postremo, inquit, de simili negotio aliquorum iudicium adferri oportebit exemplum animaduertere tamen debemus, ut et in insinuatione quattuor locis praeceperit beniuolentiam comparandam, id est ab ipsa causa, a nostra persona, ab aduersariorum, a iudicum. A causa dixit posse beniuolentiam comparari, ubi ait: AVT PRO EO HOMINE IN QVO OFFENDITVR ALIVM HOMINEM QVI DILIGITVR INTERPONI OPORTET et reliqua. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
sit. ab aliqua re: noua aut: ridicu¬
la incipere. aut extẽpr̃. quȩ natasit:
Quod genus strepitũ acclamationem.
aut iã parata: quȩ uel apologum.
uel fabulã. uel aliquã contineat
in risionẽ. aut sirei dignitas adimet
iocandi facultatẽ: aliquid triste. nouũ¬
s horribile : statim non in cõmodũ est
s uncere. Nam ut cibi satietas. & fasti¬
s diũ. aut sub amara aliquare. releua¬
tur: aut dulci. mitigatur: sic animus
defrssus audiendo. aut ad miratione
integratur. aut risu: renouatur:¬
Quobus modis causa contrahit: tur¬
pitudinẽ. Aut enĩ res turpisest: aut
ꝑsona. Sunquit ꝑsona turpis fuerit
aut aliũ hominẽ subicias qui amatur:
aut rem ꝓꝑsona. Deinde sires turpis
fuerit : aut aliã rem quȩ honesta est
subicies: aut ꝓre hominẽ Siutrũq
tur pe fuerit. &res & ꝑsona: cõmodũ
erit causam non suscipere. Lamen
si qđ leuiter turpe fuerit: potest susci¬
pi. Deinde inquit de beb dissimulare.

Expanded text:
est ab aliqua re nova aut ridicuest ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facul- tatem, aliquid triste, novum, horribile statim non in- commodum est inicere. nam, ut cibi satietas et fasti- dium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci miti- gatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novaturuobus modis causa contrahit turpitudinem: aut enim res turpis est aut persona. Si, inquit, persona turpis fuerit, aut alium hominem subicies qui amatur, aut rem pro persona. Deinde si res turpis fuerit, aut aliam rem quae honesta est subicies aut pro re hominem. Si utrumque turpe fuerit, et res et persona, commodum erit causam non suscipere; tamen si quid leuiter turpe fuerit, potest suscipi. Deinde, inquit, debebis dissimulare de
Abbreviated transcription (Latin):
tate. ꝓferre imitatione dignã.: deinde
seandem aut consimilem. aut mnaiorẽ.
aut minorẽ. agi: rem: in pręsentia
demonstrare. Sin oratio aduersario¬
rũ fidem uidebitur auditoribus fecis¬
se: idq ei quiintelligit quibus rebus
fides fiat. facile erit cognitu: opor¬
tet aut deeo quod aduersaru sibi fir¬
missimũ putarint. & maxime hu:
quiaudierunt ꝓbarint : primũ te
dicturũ polliceri. aut ab aduersaru
dicto ex ordiri : & abeo potissimum
quod ille nuꝑrime dixerit : aut dubi¬
tatione uti. quid primũ dicas. aut
Icui potissimũ locorespondeas cumad¬
miratione. Nam auditor cũ eum
quem aduersarii perturbatũ pu¬
tant oratione. uidet animo firmis¬
simo contradicere paratũ : plerũq
s. potius temere assensisse : quã illũ
Isine causa confidere arbitratur
Sin auditoris studiũ defatigatio. ab¬
alienabit acausa te. breuius quam
paratus fueris eẽ. dicturũ : cõmodũ
est polliceri: non imitaturũ aduer¬
sarium. Sinres dabit: non inutile

Expanded text:
ione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare. Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse—id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu— oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi pu- tarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut du- bitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione. nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, vi- det animo firmissimo contra dicere paratum, plerum- que se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur. Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium. sin res dabit, non inutile
Abbreviated transcription (Latin):
in se susceperit: lam inse colorem
aliũ non admittit. Similiter & ho¬
mo substantia. ẽ. Potest autem id
quod homo est: nunc seruus eẽ:
nunc dominus. Sed post quã dixe¬
ris dominũ : In eo quod dominus est :¬
ẽẽ. & seruus non potest. Aut cũ
dixeris seruum: in eo quod seruus ẽ:
& dominus eẽ. non potest. Ita ergo
& hic deliberatio & demonstratiores
est : sed illa substantia : quȩ quã diu
sola. ẽ: patet accidentibus id est ge¬
neri causȩ: & causȩ partibus Ita
quãdiu in incertosunt: genus alii:
alii partes eẽ possunt. Cũ ueroge¬
neris nomen acceperint: in eo qud
genussunt: & parteseẽ non possuns¬
N ocẽ. quod ait. Eidem g̾enus. idest¬
non potest. Ergo sigenus generis
parseẽ non potest : multominus
partis generis partes putabuntur
Peliberatio autẽ edemonstratio:
genera sunt causarum Id quod pri¬
mo dubie ꝓposuit: assũpsit sine dubi¬
tatione: Neq enĩ dic̃. sideliberatio:

Expanded text:
in se susceperit, iam in se colorem in se susceperit, iam in se colorem alium non admittit. Similiter et homo substantia est. Potest autem id quod homo est nunc seruus esse, nunc dominus; sed postquam dixeris dominum, in eo quod dominus est esse et seruus non potest, aut cum dixeris seruum, in eo quod seruus est esse et dominus non potest. Ita ergo et hic deliberatio et demonstratio res est, sed illa substantia, quae quam diu sola est patet accidentibus, id est generi causae et causae partibus. Ita quam diu in incerto sunt, genus alii, alii partes esse possunt. Cum uero generis nomen acceperint, in eo quod genus sunt, et partes esse non possunt: hoc est quod ait 'eidem genus esnon potest'. Ergo si genus generis pars esse non potest, multo minus partis generis partes putabuntur. DELIBERATIO AVTEM ET DEMONSTRATIO GENERA SVNT CAVSARVM. Id quod primo dubie proposuit, adsumpsit sine dubitatione. Neque enim dicit 'si deliberatio',
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. & pars non potest. Aristoteles ait:
res omnes quȩ indictis & factis & in
omnimundo aguntur: decẽ eẽ: qua¬
rũ rerũ nomina ponemus. Prima
substantia est : deinde quantitas. qua¬
litas. ad aliquid. ubi. quando situs
habere. facere. pati. Greco autem
ut diximus: substantia uocatur.
Reliquȩ nouẽ : in substantia sunt: quȩ
accidentes uocantur: ut puta. mem¬
brana substantia. ẽ. Accidunt autẽ
ei: crocũ. scriptura. & cȩtera. Cũ inte¬
rea & supstantia res. sit. & eaquę acci¬
dunt ressint: nunc adid quodenune
agitur reuertamur. Eadem enim
res inquit aliigenus ẽẽ. aliipars potest
Nicrem substantiã illã ponamus: quȩ
dũ solaest: patet omnibus accidenti¬
bus: Sedcũ ab uno accidenti fuerit
occupata: iã inse accidens aliud non
admittit: ut puta. lana albares
est: sed substantia. Hec res: patet
multis accidentib Potest enim
lana illa aut rosea fieri: aut uene¬
ta. aut nigra. Sedsi unũ colorem

Expanded text:
ESSE ET PARS NON POTEST. Aristoteles ait ESSE ET PARS NON POTEST. Aristoteles ait res omnes quae in dictis et factis et in omni mundo aguntur decem esse; quarum rerum nomina ponemus. Prima substantia est, deinde quantitas, qualitas, ad aliquid, ubi, quando, situs, habere, facere, pati. Graeco autem ut diximus, substantia uocatur, reliquae nouem in substantia sunt, quae accidentes uocantur. Vt puta, membrana substantia est; accidunt autem ei crocum, scriptura et cetera, cum interea et substantia res sit et ea quae accidunt res sint. Nunc ad id quo de nunc agitur reuertamur. 'Eadem enim res', inquit, 'alii genus esse, alii pars potest'. Hic rem substantiam illam ponamus quae, dum sola est, patet omnibus accidentibus, sed cum ab una accidenti fuerit occupata, iam in se incidentem aliam non admittit. Vt puta, lana alba res est, sed substantia. Haec res patet multis accidentibus; potest enim lana illa aut russea fieri aut ueneta aut nigra, sed si unum colorem
Abbreviated transcription (Latin):
Primũ igitur pon̾amus ge̾nus cau̾se:
secundum: partes generis causȩ : id ẽ
coniecturã. finẽ. qualitatẽ. transla¬
tionẽ. Tertiũ sit illud: quic ꝗd quali¬
tati subicitur : ubihermagoras de li¬
berationẽ & demonstrationẽ constitu¬
it. Ergo cicero primũ dicit: delibe¬
rationẽ & demonstrationẽ : quia pri¬
masunt : sed unda eẽ non possunt.
Q uodsi secunda non sunt: multominus
tercia eẽ posse : quod hermagoras
constituisse conspicitur: Itaq memi¬
nis se debemus ciceronẽ deduobus
tractare : idest deprimo & secundo
scilicet degenere causȩ : & partibus gene¬
ris. Siinquit deliberatio &demons¬
tratio genesunt causarũ: non recte.
partes generis causȩ possunt putari:
id.ẽ. constitutiones Qu̾od cũ docet
constitutiones eẽ non posse : multo
magis uidentur partes constitutio¬
niseẽ non posse. Eadem enĩ res: alii
genus ẽẽ alii pars potest: eidem genꝰ

Expanded text:
Primum igitur ponamus genus causae, Primum igitur ponamus genus causae, secundum partes generis causae, id est coniecturam, finem, qualitatem, translationem, tertium sit illud quidquid qualitati subicitur, ubi Hermagoras deliberationem et demonstrationem constituit. Ergo Cicero primum dicit deliberationem et demonstrationem, quia prima sunt, secunda esse non posse; quod si secunda non sunt, multo minus tertia esse posse, quod Hermagoras constituisse conspicitur. Itaque meminisse debemus Ciceronem de duobus tractare, id est de primo et secundo, scilicet de genere causae et partibus generis. 'Si, inquit, deliberatio et demonstratio genera sunt causarum, non recte partes generis causae possunt putari', id est constitutiones; quod cum docet constitutiones esse non posse, multo magis uidentur partes constitutionis esse non posse. EADEM ENIM RES ALII GENVS ESSE, ALII PARS POTEST; EIDEM GENVS
Abbreviated transcription (Latin):
hec ẽ: quod non recte hermagoras
deliberationẽ & demonstrationem
sub qualitate posuerit. Cicero ergo
ait. Non recte. deliberationẽ & de¬
monstrationẽ subqualitate positas:
quia genera causarũ sunt. Quod
sigenera causarũ eẽ hermagoras
fuerit confessus: sine dubio non hȩc
debuit subqualitate ponere. Sinnega¬
uerit: docebit cicero generaẽẽ causa¬
rum Igitur m̾ale hermagoras delibe¬
rationẽ &demonstrationẽ sub qualita¬
te collocauit. Ac primo ꝑ condiciona¬
lem quȩstionẽ : id est ypoteticã ingre¬
ditur propositionẽ. Ubicũq enim
siest subquadã conditione propositio
est Sunquit hoc .ẽ: illud non est.
Hoc autẽ est. Igitur illud non est. ita
& hic. Side liberatio inquit & demors¬
tratio genera sunt causarũ: non pos¬
sunt recte partes alicuius generis cau¬
sȩ putari. Genera autẽ causarũ sunt
Igitur generis causȩ partes eẽ non pos¬
sunt : & docet genera eẽ causarum.

Expanded text:
haec est, quod non recte Hermagoras haec est, quod non recte Hermagoras deliberationem et demonstrationem sub qualitate posuerit. Cicero ergo ait non recte deliberationem et demonstrationem sub qualitate positas, quia genera causarum sint; quod si genera causarum esse Hermagoras fuerit confessus, sine dubio non haec debuit sub qualitate ponere, sin negauerit, docebit Cicero genera esse causarum. Igitur male Hermagoras deliberationem et demonstrationem sub qualitate collocauit. Ac primo per condicionalem quaestionem, id est hypotheticam, ingreditur propositionem. Vbicumque enim 'si' est, sub quadam condicione propositio est. Si, inquit, hoc est, illud non est: hoc autem est; igitur illud non est. Ita et hic: 'si deliberatio', inquit, 'et demonstratio genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari'; genera autem causarum sunt; igitur generis causae partes esse non possunt. Et docet genera esse causarum.
Abbreviated transcription (Latin):
suerit: cũipsa qualitas id est consti¬
tio: sub deliberatiua & demonstra¬
tiua sit. Pequare: in consequentib
latius disputabitur. Quod eius ut nos
putamus non medioere peccatũ: rep̃¬
hendendũ uidetur. Ait graue her¬
magorȩ peccatũ sedebere rep̃hende¬
re: &id breuiter. Nesi inquit tacea¬
mus. quod primũ est : hermagorȩ
artes approbare uideamur: & qua¬
re eas dem artes nonsimus secuti: cau¬
sas dare neque̾ amus Deinde in quit.
n̾esi latissime. hermagorȩ peccatum
ꝑsequi uoluerimus. quod quidem est
tertium: nr̃is inquit p̃ceptis moram
uide̾amur afferre. Sed quod ꝑmedi¬
um est: depeccato hermagorȩ breu̾it̃
disputauimus¶ Side liberatio
S&e demons tratio genera sunt causa¬
Srũ : non possunt recte partes alicu¬
Sius generis causȩ putari. Eadem enĩ
Sres: aliigenus eẽ. aliipars potest:
Scidemgenus eẽ. & pars: non potest.
Deliberatio autẽ & demonstratio:
genera sunt causarum: Quęstio¬

Expanded text:
suerit, cum ipsa qualitas, id est constitusuerit, cum ipsa qualitas, id est constitutio, sub deliberativa uel demonstrativa sit. De qua re in consequentibus latius disputabitur. QVOD EIVS, VT NOS PVTAMVS, NON MEDIOCRE PECCATVM REPREHENDENDVM VIDETVR. Ait graue Hermagorae peccatum se debere reprehendere, et id breuiter, ne si, inquit, taceamus, quod primum est, Hermagorae artes adprobare uideamur, et quare easdem artes non simus secuti, causas dare nequeamus; deinde, inquit, ne si latissime Hermagorae peccatum persequi uoluerimus, quod quidem est tertium, nostris, inquit, praeceptis moram uideamur adferre. Sed quod medium est, de peccato Hermagorae breuiter disputabimus. SI DELIBERATIO ET DEMONSTRATIO GENERA SVNT CAVSARVM, NON POSSVNT RECTE PARTES ALICVIVS GENERIS CAVSres alii genus esse, alii pars potest, eidem genus esse et pars non potest. deliberatio autem et demon- stratio genera sunt causarum.
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ & quid factũ sit conuenit: tulit con¬
iecturã. Demde cũait. & qu̾oid factũ
nomine appellari oporteat constat:
tulit finem. Ergo suꝑ est: ut quale.
uel quantũ sit id quod factum. ẽ. uid̾e¬
amus. Etdat exemplũ: utrũ iustum
aniniustũsit : utrũ utile: aninutile¬
sit. Quod cũ quęritur: non nõmẽ rei:
sedrei qualitas quęritur. Et idõ: qua¬
litas appellata. ẽ. Incipit hermago¬
ram rep̃hendere: quide monstratio¬
nẽ. & deliberationẽ : sub qualitate
constituerit. ¶uic generi:
posuit : deliberatiuã. demonstrati¬
uã. iuridicialẽ. negotialem. Quod
eius Quodeius ut nos putamus non
m̾edio ere pecc̾atũ rep̃hendendum
ude̾tur. Uerũ breui: neaut sitaci¬
ti p̃terierimus: sine causa non secu¬
ti pu̾temur : aut sidiutius in hoc conss¬
titerimus: mor̾am atq impedim̃
tũ reliquis p̃ceptis int̾ulisse u̾idea
m̃us Rep̃hendit ut diximus.
hermagorã : qd̾ demonstrationem
& deliberationẽ sub qualitate po¬

Expanded text:
quid factum sit conuenit', tulit coniecturam; deinde cum ait 'et quo id factum nomine appellari oporteat constat', tulit finem. Ergo superest ut quale uel quantum sit id quod factum est uideamus, et dat exemplum: VTRVM IVSTVM AN INIVSTVM SIT, VTRVM VTILE AN INVTILE. Quod cum quaeritur, non nomen rei, sed rei qualitas quaeritur, et ideo qualitas appellata est. Incipit Hermagoran reprehendere, qui demonstrationem et deliberationem sub qualitate constituerit. HVIC GENERI POSVIT, DELIBERATIVAM, DEMONSTRATIVAM, IVRIDICIALEM, NEGeius, ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehendendum videtur, verum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimen- tum reliquis praeceptis intulisse videaM. Reprehendit, ut diximus, Hermagoran, quod demonstrationem et deliberationem sub qualitate po