comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ aliqͥd remanebit ꝗ iã corrũpi nequeat.
ꝑfecto natura incorruptibilis erit: & ad hoc tam
magnũ bonũ corruptionã ꝑueni&. Acsi corrũpi
ñ desinet. nec bonũ hab̾e utiq desin&: qͦ eã possit
priuare corruptio. Quã si penitꝰ totãq. c̃sũserit.
ido nullũ bonũ inerit. qr natura nulla erit. Quo
circa bonũ c̃sumere corruptio ñ potest. nisi c̃sum̃do
naturã. Om̃is gͦ natura bonũ ÷ magnũ si corrũpi
ñ potest. Paruũ si potest. Negari tam̃ bonũ ee. nisi
stulte atq. inperite prossus ñ potest. Que si cor-¬
ruptione c̃sumit᷑. nec ipsa corruptio remanebit.
nulla ubi ẽe possit subsistente natura Ac ꝑ hoc nullũ

Expanded text:
naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nultio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura. CAPUT XIII. Nullum
Abbreviated transcription (Latin):
animors quecũ sunt uicia. naturaliũ priuatio¬
nes bonoꝵ. quȩcũ sanant᷑ non aliquo transferuntur:
sed ea que ibi erant nusquã erunt. quando in illa
sanitate non erunt. Hature igit᷑ om̃s qm̾ͥ naturaꝵ¬
sed qr ñ sic̃ earũ c̃ditor sũme atq in cõmutabilit̃
bonꝰ. ideo in eosoe minui bonũ & augeri potest. Sed
bonũ minui malũ ẽ. Quãuis quantũ cũq ininuat᷑
remaneat aliquid necesse : si adhuc natura ÷ unde
natura sit. Neq enĩ si qualis cũq & quantula¬
cũq natura ͤ cũ sumi bonũ quo natura ÷ nisi &
ipsa c̃sumat᷑ potest. Merito quippe natura incor¬
rupta laudatur. Porro si & incorruptibilis sit q̃
corrũpi omnino non possit: multa ÷ ꝓculdũbio
laudabilior. Cũ uero corrũpit᷑ ido malũ eiꝰ est
corruptio: quia eã qualicũq priuat bono.
Nã si nullo bono priuat non noc&. Nęcet aut̃ adi
mendo bonũ. Quã diuitaq natura corrũpit᷑.
in ÷ ei bonũ quo priuetir. Ac per hoc si

Expanded text:
animorum quaecumque sunt vitia, naturalium sunt privationes bonorum: quae cum sanantur, non aliquo transferuntur; sed ea quae ibi erant, nusquam erunt, quando in illa sanitate non erunt. CAPUT XII. 4. Creaturased quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si
Abbreviated transcription (Latin):
singula. simul uero uniuersa ualde bona.
quia ex om̃ibꝰ consistit uniuersitatis adm̾rabił
pulcritudo. Inqua etiã illud quod malũ dr̃
bene ordũatũ & loco suo positũ eminentius
cõmendat bona: ut magis placeat & laudabili¬
ora sint dum cõparant᷑ malis Neq enĩ ds om̃i¬
potens & quod eciã insideles fatent᷑. rerũ sũma
potestas cũ sũme bonꝰ sit ullo mͦ siner&e mali
aliquid ẽẽ in operibꝰ suis. nisi usq ad eo ess&
om̾ipotens & bonꝰ ut bene faceret & de malo
Quid ÷ aut̃ aliud quod malũ dr̾nisi pͥuatio.
boni: Nã sic̃ corporibꝰ animaliũ nichil: aliud
morbis & uulneribꝰ affici. quã sanitate priuari. neq

Expanded text:
singula. Simul vero universa, valde bona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo, in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum, et loco suo positum, eminentius coora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari ;
Abbreviated transcription (Latin):
ł inuenisse exestimant .xpianꝰ ignora: qr nec ipsi
om̃a
reppererunt tanto excellentes ingenio. flagrantes
studio. habundantes otio & quedã humana c̃iectã
inuestigantes. quedã uero hystorica experientia
ꝑscrutantes & in eis que se in uenisse gloriantur
plura opirantes potius quã scientes. Satis est
xpiãno rerũ creataꝵ causã siue celestiũ siue
terrestriũ siue uisibiliũ siue inuisibiliũ non
nisi bonitatẽ credere creatoris: qui ẽ d̃s unus &
uerus. nullãq. essenaturã que non aut ipse sit.
aut abipso. eũ que e̾e̾ trinitatẽ patrẽ scilic& et

Expanded text:
 invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit, aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem scilicet, et
Abbreviated transcription (Latin):
Porro ad olescentiã uiuentꝰ excipit. iã eer.¬
cenda munerib publicis. & dom anda sub
legib. Inqua uehem̃tior ꝓ hibitio pec¬
catoꝵ & pena peccantiũ seruilit̾ choercens car¬
nalib animis atrociores impetꝰ libidinis gis¬
nit. & om̃ĩa cõmissa congeminat. Non eni m
simplex peccatũ. ẽ. ñ solũ malũ. sed & iã ueti¬
tũ ad mittere. Post labores aut̃ uuentutis.
seniori pax ntib nulla concedit᷑: inde usq
ad mortẽ decerior ȩtas acdecolor & morbis
subiectior debilisꝙ ꝑducit. Hȩc.ẽ. uita ho¬
minis uiuentis ex corꝑe. & cupiditatib re-¬
rũ tẽꝑaliũ colligati. Hic dr̃ uetꝰ homo &
exterior & t̾renus. etiã si obtineat eã quã
uulgꝰ uocat felicitatẽ inbene consticuta
t̾ren a ciuitate. seu sub regib. seu sub pͥnci.¬
pib. seu sub legib. seu subhis om̃ib. Alit̃

Expanded text:
Porro adolescentiam juventus excipit, jam exerPorro adolescentiam juventus excipit, jam exercenda muneribus publicis, et domanda sub legibus; in qua vehementior prohibitio peccatorum, et poena peccantium serviliter coercens, carnalibus animis atrociores impetus libidinis gignit, et omnia commissa congeminat. Non enim simplex peccatum est, non solum malum, sed etiam vetitum admittere. Post labores autem juventutis, seniori pax nonnulla conceditur. Inde usque ad mortem deterior aetas ac decolor, et morbis subjectior debilisque perducit. Haec est vita hominis viventis ex corpore, et cupiditatibus rerum temporalium colligati. Hic dicitur vetus homo, et exterior, et terrenus, etiamsi obtineat eam quam vulgus vocat felicitatem, in bene constituta terrena civitate, sive sub regibus, sive sub principibus, sive sub legibus, sive sub his omnibus: ali
Abbreviated transcription (Latin):
pulis ꝑ suadere potuerunt. Nunc enĩ agit᷑
quib credendũ sit. ante quã quisq sit idone.¬
us in eundȩ rationi de diuinis & in usibilib
reb Nã ipsi rationi purgatioris animȩ qͣ
ad ꝑspicuã ueritatẽ ꝑuenit. nullo mͦ aucto.¬
ritas humana p̃ponit᷑. sed adhane nulla su¬
ꝑbia ꝑ ducit. Que si ñ ee̾t: ñ ee̾nt hereciei.
neq scismatiei neq carne circũcisi. neq cre¬
aturȩ simulachroꝵꝙ cultores. Hi aut̃ siñ
et̾nt ante ꝑfectionẽ popłi quȩ ꝓmittitur:
multo pigriꝰ ueritas quereret᷑. Dispensatio¬
dit᷑. Primo uniꝰ cuiꝰ libet hominis nascer¬
tis. natura & erudicio cogitat᷑. Prima hiuꝰ
infantia in nutrim̃tis corporalib agit᷑. pe¬
nitꝰ obliuiscenda crescenti. Eã pueritia se¬
qͥt᷑. unde incipimꝰ aliqͥd meminisse. Huic
succedit ad olescentia. cui iã ꝓpagationẽ
prolis nacura ꝓmittit. & patrẽ facit.

Expanded text:
pulis persuadere potuerunt. Nunc enim agitur pulis persuadere potuerunt. Nunc enim agitur quibus credendum sit, antequam quisque sit idoneus ineundae rationi de divinis et invisibilibus rebus; nam ipsi rationi purgatioris animae, quae ad perspicuam veritatem pervenit, nullo modo auctoritas humana praeponitur: sed ad hanc nulla superbia perducit. Quae si non esset, non essent haeretici, neque schismatici, nec carne circumcisi, nec creaturae simulacrorumque cultores. Hi autem si non essent ante perfectionem populi, quae promittitur, multo pigrius veritas quaereretur. CAPUTaditur. Primo unius cujuslibet hominis nascentis natura, et eruditio cogitatur. Prima hujus aetas infantia in nutrimentis corporalibus agitur, penitus obliviscenda crescenti. Eam pueritia sequitur, unde incipimus aliquid meminisse. Huic succedit adolescentia, cui jam propagationem prolis natura permittit, et patrem facit.
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ sũ mũ uerũ. & solum colendum ee̾. dicunt:
Si apud hos ueritas ñ eluxerit: tũ demũ mi¬
grandũ ẽ. Sicut enĩ in ipsa rerũ natura maior
est auctoritas unius adunũ omĩa redigentis.
nec in genere humano multitudinis ulla poten-¬
cia. ẽ. nisi c̃ sentientis. idẽ unũ sentientis. ĩta
in religione qͥ ad unũ uocant. eoꝵ maior & fide
dignior. ẽẽ. debet auctoritas. Altera considatio
est di ssensionis eiꝰ. que de uniꝰ di cultũ inter ho¬
mines orta .ẽ. Sed accepimus. maiores nrõs eo gra-
du quo atẽꝑ alib ad et̾na conscenditur. usibi.¬
lia miracula. Non enĩ poterant alit̾ secutos e .
ꝑ qͦs id actũ. ẽ. ut necessaria non ee̾nt posteris.
Cũ enĩ eccłia catholica ꝑ totũ orbẽ diffusa atq
& eoꝵ cons uetudine friges ceret genꝰ humanũ.
quoꝵ nouitate flagrauit. Nec iã nob dubiũ¬
ẽẽ. oporcet. his ẽẽ. credendũ qui cũ ea p̃dicent
que pauciassequuntur: se tam̃ sequendos po.¬

Expanded text:
m verum Deum, et solum colendum esse dicunt. Si apud hos veritas non eluxerit, tum demum migrandum est. Sicut enim in ipsa rerum natura major est auctoritas unius ad unum omnia redigentis, nec in genere humano multitudinis ulla potentia est nisi consentientis, id est unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, eorum major et fide dignior esse debet auctoritas. 47. Altera consideratio est dissensionis ejus quae de unius Dei cultu inter homines orta est. Sed accepimus, majores nostros eo gradu fidei, quo a temporalibus ad aeterna conscenditur, visibilia miracula non enim aliter poterant secutos esse: per quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. Cum enim Eccet eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum novitate flagravit. » Item ibiesse oportet iis esse credendum, qui cum ea praedicarent quae pauci assequuntur, se tamen sequendos po
Abbreviated transcription (Latin):
uigali. cũ anima menti copulatur & uela¬
mento pudoris obnubitur. ut iã recte ui¬
uere non cogatur. sed & iã siom̃s concedant.
peccare non libeat. Quartã iã id ipsũ multo
firmiꝰ ordinati xsq facientẽ. & emnicantem
in uirũ ꝑ fectũ atq aptũ & idoneũ om̃ib ꝑ se

Expanded text:
ugali, cum anima menti copulatur, et velaugali, cum anima menti copulatur, et velamento pudoris obnubitur, ut jam recte vivere non cogatur, sed etiamsi omnes concedant, peccare non libeat. Quartam jam idipsum multo firmius ordinatiusque facientem et emicantem in virum perfectum, atque aptam et idoneam omnibus e
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ & exteriorẽ & terrenũ descrip¬
simus. seu in suo genere mderatũ. seu
& iã seruilis uisticiȩ modũ ex cedentem.
nonnulli totũ agunt abistius uite ortu
usq ad occasũ. Nonnulli aut̃ uitã istam
neces sario ab illo incipiunt. sed renascunt᷑
intrrius. & ceteras eiꝰ partes suo robore
spũali & intrem̃tis sapientiȩ corrũpunt
&̾ necant. & incelestes leges donec post uisibilẽ
mortẽ totũ instauret᷑ astringunt. Iste dicitur
nouus homo &e interior & celestis. habers
& ipse ꝓ porcione non anannis sed ꝓfectibus
distinctas quasdã spũ ales ętates suas. Pri¬
m ã. inuberib utilis historiȩ que nutritur¬
exẽplis. Sed̾am iã obliuiscen tem humana
& ad diuinatendentẽ: in qua non auctorita.¬
tis humane continetur sinu. sed ad sũmã
& incõmutabilẽ. legẽ passib rationis inni¬
titur. Terciam iã fidentiorẽ. & carnalem
appetitũ rationis robore maritantẽ. gau¬
denteq intrinsecus in quadã dulcedine con.¬

Expanded text:
xteriorem et terrenum descripsimus, sive in suo genere moderatum, sive etiam servilis justitiae modum excedentem, nonnulli agunt totum ab istius vitae ortu usque ad occasum. Nonnulli autem istam vitam necessario ab illo incipiunt, sed renascuntur interius, et caeteras ejus partes suo robore spirituali et incrementis sapientiae corrumpunt et necant, et in coelestes leges, donec post visibilem mortem totum instauretur, adstringunt. Iste dicitur novus homo, et interior, et coelestis, habens et ipse proportione, non annis, sed provectibus distinctas quasdam spirituales aetates suas. Primam in uberibus utilis historiae, quae nutritSecundam jam obliviscentem humana, et ad divina tendentem, in qua non auctoritatis humanae sinu continetur, sed ad summam et incommutabilem legem passibus rationis innititur. Tertiam jam fidentiorem, et carnalem appetitum rationis robore maritantem, gaudentemque intrinsecus in quadam dulcedine conj
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pacientiã expectamꝰ. Cũ gͦ bona nob̾ futura esse
credunt᷑. nichil aliud quã sperant᷑. lã de amore
quid dicã sine quo fides nichil prodest: Spesuͦ
eẽ sine amore non potest. Deniq ut ait apostolus
ia cobus & demones credunt & contremiscunt. nec
tam̃ sperant uel amant: sed potius qđ ã speramus&
amamꝰ. credendo uenturũ ẽe formidant. Propt̃ quod apłs
paulus fidẽ que ꝑdilectionẽ operat᷑ ad ꝓbat.
atq cõmendat. quȩ utiq sine spe ñ potest esse.
roinde nec amor sine spe ÷. nec sine amore spes:.
nec utrũq sine fide.De fisici: IIii.¬
nem ꝑtineat non rerũ natura ita rimanda est
quẽ ad modũ ab eis quos physicas greci uocan.
nec metuendũ ẽ: ne aliquid de ui e̾ numero ele¬
mentoꝵs de motu atq ordine & defectibꝰ siderũ.
de figura celi de generibꝰ & naturis animaliũ.
fruticũ lapidũ fontiũ. fluminũ montium. de
spacus locoꝵ & tẽpoꝵ de signis inminentium

Expanded text:
 patientiam exspectamus . Cum ergo nobis bona futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Denique, ut ait apostolus Jacobus, Et daemones credunt, et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant; sed potius quod speramus et amamus credendo venturum esse formidant. Propter quod apostolus Paulus fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide. CAPUT IX.nem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium
Abbreviated transcription (Latin):
spei que cõmune ẽ. In epła quippe ad hebreos
qua teste usi sunt in lustres catholice regulȩ
defensores fides ẽẽ dicta ÷ confictio rerũ que
non uidentur. quãuis quando sequis que
non uerb nou testibꝰ. non deniq ullis argum̃tis.
sed presentiũ rerũ euidentie credidissẽ hoc ÷
fidẽ ad cõmodas sęse dicit: non ita uidetur ab¬
surdũ ut recte reprehendat᷑ in uerbo ei quedicat᷑.
uidisti ergo non credidisti unde putari podest non eẽ
consequens: ut non. uideat᷑ res quecumq. creditur.
Sed melius hanc appellamꝰ sidẽ: quam diuina eloqͥa
docuer̃. eaꝵx scilic& rerũ que non uident᷑. De speqͦq¬

Expanded text:
speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earum scilicet rerum quae non videntur. De spe qu
Abbreviated transcription (Latin):
in arte gramatica uerbi huiꝰ utunt᷑ exẽplo ad ostenden¬
dã in ꝓpriã dictionẽ. ⁊ aust sperare dix̃ ꝓtimere.
Est itaq fides & malax rerũ & bonax. quia & bona cre¬
clunt᷑ & mala: & hoc side bona non mala. Est etiã
fides & preteritaꝵ rerũ. & presentiũ. & futura rum.
sedere ad dexterã patris quod nunc ẽ: credimus
uenturũ adiudicandũ. quod futurũ est. Itẽ sides
& suaꝵ rerũ ÷ & alienaꝵ. Nam ⁊ se quisq credit
aliquando ẽe cepisse. nec fuisse utiq sempit̃nũ:
Et alia atq alia: nec solũ de aliis hominibꝰ multa
quȩ adreligionẽ ꝑtinent. uerũ etiã de angeli s
credimꝰ. Spes aut̃ non nisi bonaꝵ rerũ est. nec
nisi futuraꝵx & ad eũ ꝑtinentium: qui eaꝵ spem
gerere perhibet᷑. Que cũ ita sint. ꝓpt̾ has causas
distinguenda eratt fides. abspe. sicut uocabulo: ita rationabi
differentia. Nam quod ad tinet ad non uidere.
siue quȩ creduntur̾ siue quȩ sperantur. fidei

Expanded text:
in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. Csedere ad dexteram Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei
Abbreviated transcription (Latin):
excelat. Quo cognito. satis aparebit quantũ
homo assequi pocest. quã necessariis & inuictis
& iustis legib dõ & dnõ suo cuncta subiectasint.
Ex qͦ illa om̃ia que pͥmo credidimꝰ nichil nͥ aue¬
coritatẽs sectiti partĩ sic intelliguntur ut ui¬
deamꝰ ee̾ cercissima. partĩ sic ut uideamͦ
sierl pote atꝙ ita ficor oportuisse. doleamꝰ q ilos hecã
credlent s qui nos ante ea credentes irridere. quã nob q̃
redere maluer̃. Nonenĩ iã illa honunis satros uosta

Expanded text:
e. 14. Quo cognito, satis apparebit quantum homo assequi potest, quam necessariis et invictis et justis legibus, Deo et Domino suo cuncta subjecta sint: ex quo illa omnia, quae primo credidimus, nihil nisi auctoritatem secuti, partim sic intelliguntur, ut videamus esse certissima; partim sic, ut videamus fieri posse, atque ita fieri oportuisse, doleamusque illos haec non credentes, qui nos antea credentes irridere, quam nobiscum credere maluerunt. Non enim jam illa hominis sacrosancta
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ẽ. cognita : om̃is incellectualis & anim ał &
corꝑalis creatura: ab eadẽ trinitate ereatrice eẽ
sine ulla dubitacione ꝑspicit᷑. non ut aliã partẽ
tocius creaturę fecisse intelligat᷑. pater. & aliã
filius & aliã sps̃ sc̃s. sed & simul om̃ia & unã¬
quãq naturã patrẽ fecis selꝑfiliũ indono sp̃s¬

Expanded text:
tum est cognita, omnis intellectualis et animalis et corporalis creatura, ab eadem Trinitate creatrice essesine ulla dubitatione perspicitur; non ut aliam partem totius Filius, aliam Spiritus Sanctus, sed simul omnia et unamquanque creaturam Patrem fecisse per Filium in dono Sp
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ ex qui sita sunt in omẽs uoluntates eius.
ut miro & in fabili mͦ non fiat p̃ter eius uo¬
luntatẽ. quod & iam contra eius suoluntatẽ.
quia non fieret. si non sineret. nec utiq noleis
sinit. s uolens: nec sineret bonũ fier male. iisi
omĩp̃s & de malo facere posset bendupõrala¬
Li quando aut̃ bona uoluntate homo
uult aliquid quodd eus non uult & iã bona
N ã illius mala uoluntas eẽ nũꝙͣ potest.
Tã quã sibonꝰ filuis patrẽ uelit iuiuere quẽ
Aeus bona uoluntate uult mori Et nursũ
fieri pocest. ut hoc uelit homo uoluntate mi¬
la. quod deus uult bona: uelut simalus fus
uelit mori patrẽ uelit hoc & iam.  Nẽpe ule
tus consonat. quãius aliud uolentis: quã
huiꝰ idẽ uolentis im pietas. Tancũ inter est
quid uelle homini quio dõ congruat. & adquẽ
finẽ suã quisq referat uoluntatẽ. ut aut ꝓberur.¬

Expanded text:
s ejus, ut miro et ineffabili modo non fiat praeter ejus voluntatem, quod etiam contra ejus fit voluntatem. Quia non fieret si non sineret: nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens et de malo facere posset bene. Aliliquando autem bona voluntate homo vult aliquid quod Deus non vult, etiam ipsanam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe tius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
prestabocui misericors fueto. Qiuis enĩ nisi
insipiens dm̃ iniquũ putet. siue udicium
penale ingerat digno. siue miseri cordiam
prestet indigno : Deniq infert &e. dic̃ Igitur
non uolentis neq currentis: sed miserentis
est dĩ. Ambo itaq gemini natuta ire sili
nascebanturi nullis quidẽ oꝑib ꝓprus. seo
originalit̾ ex adam iunculo dãpnationis
obstricti. Sed qui dix̃ miserebor cui misertus etto
iacob dilexit ꝑ misericordiam gratui tã: esau aut̃
odio habuit ꝑ uidicium debitũ. Quod cũ debe¬
retur ã bobus. in altero alt̃ agnouit. non de
suis distantib meritis sibi eẽ głandum q đ
in eadẽ causa idẽ supplicium non incurrit.
sed de diuinȩ grȩ̃ largitate quia ñ uolentis
neq currentis. sed mi serentis ẽ. di. Altissimo
quippe ac saluberrimo sacramento uni uersa
faciens. atq ut ita dixerĩ uultus scãrũ scrip.¬
turarũ bene in tuens id ad monere inuenitur.

Expanded text:
praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tis nec aliquid agentib boni seu mali.
ut secundũ electionẽ ꝓ positũ dĩ maneret.¬
non ex oꝑibus sed ex uocante dictũ est ei
qm̃ maior sermae minori. Propt̃ quod ad hi-¬
buit alterũ ꝓpħicũ testi monium ubiscriptũ ÷:
Ia cob dilexi esau aut̃ odio habiu. Sentiens ant̾
quẽ admodũ posset hoc quod oictũ ẽ ꝑ mouert
eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc
altotudinẽ grẽ. quio gͦ dicenꝰ ꝗd hec. ait Nuiqo
inquitas ẽ aput dm̃  Absit. Iniquum eniin
uid etur ut sine ullis bonoꝵ maloꝵ ne oꝑuĩ
meritis. unũ ds̃ diligat. oderit alterũ. Qua in
re si futura oꝑa ł bona huiꝰ ł mala illius. que
ds̃ utiq p̾sciebat uellet intelligi. nequaquam
diceret: non ex oꝑib sed diceret ex fatian sapib
uͦ cũ respondisset absit. idẽ absit ut sit uu¬
quitas ap̾o om̃: mox ut ꝓburet nulla hoo mi¬
quitare dĩ fieri. moyses enĩ dicit inquit.
meserebor cuiꝰ misertus ero: & miseri cordi am

Expanded text:
nec qui aliquid egerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiebuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
Iam dĩ quasdã uoluntates suas utiq bonas
implet ꝑmaloꝵ hominũ uoluntates malas.
tris xp̃s ꝓ nobis occisus est. quod tantũ bonũ
factũ ẽ : ut apłs petrus quando id fieri nolebat
satanas ab ipso qui occidi uenerat diceretur. Quã¬
bonȩ apparebant uoluntates priorũ fidelium.
qui nolebant apłm paulũ hfͤrłm ꝑgere. ne ibi¬
pateretur mala que agab ꝓpħa p̃dixerat: &
tamen ds̃ hec illũ pati uolebat ꝓannuncian¬
& ad eũ pocius pertinebant qui no lebant quod
uolebat. quã illi per quos uolentes factũ est

Expanded text:
101: Deus quasdam voluntates suas utique bonas implet per malorum hominum voluntates malas: atris Christus pro nobis occisus est; quod tantum bonum fuit, ut apostolus Petrus, quando id fieri nolebat, Satanas ab ipso qui occisubonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum pateretur mala quae Agabus praedixerat; et tamen hoc illum Deus pati volebat pro annuntianet ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ec sunt magna oꝑa dnĩ exquisita inom̃es
uoluntates eiꝰ: & tã sapient̾ ex quisita. ut
cũ angłica & humana creatura peccasset.
idẽ. ñ quod ille s quoo uoluit ipsa fecisset. &iã
ꝑ eandẽ creaturȩ uoluntatẽ qua factũ est
quod creator noluit. impleret ipse quod uo¬
luit. bene utens & malis tãquã sũmȩ bonꝰ.
ad eoꝵ dãpnationẽ quos uiste pͣdestinauit
adpęnã. & ad eoꝵ salutẽ quos benigne p̃des-

Expanded text:
ec sunt magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus , et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipse fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit, bene utens et malis tanquam summme bonus ad eorum damnationem, quos juste praedestinavit a
Abbreviated transcription (Latin):
illa omĩpotentia que incelo & int̾ra. omĩa
quec̃q uoluit fec̃. si coligere filios iherłm uo-
luit & non fȩc̃: an ponus illa quidẽ filios
suos abipso colligi noluit. sed ea quoq no-¬
lente filios eiꝰ collegitipse quos uoluit. qͥ
incęlo & interra. non quedã uoluit & fecit
quedã uͦ uoluit & ñfec̃. sed omĩa quec̃q
uoluit fecit. Quis porro tã impie desipiat.
ut dicatdm̃ malas hominum uoluntates.
quas uoluerit. quando uoluerit. ubi uo-¬
uoluerit. inbonũ non posse conuertere.

Expanded text:
illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluionis. Quis porro tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere?
Abbreviated transcription (Latin):
impeditur. Quã obrẽ uidendũ ẽ. quẽ ad mo
dũ de dõdictũ sit. quia & hoc uerissime apts
dix̃: qui om̃es homines uult saluos fieri. Cũ eñ
non om̃s sed mulco plures non fiunt sȩfui. uidet
utiq non fieri quodds̃ uult fieri. humana scli.¬
cet uoluntate impediente uoluntatẽ dei.¬
ꝯuando enim quentur causa cur non omnes
salui fiant: responderi solet. quia hoc ipsi nolunt
Q uoo quidẽ oici depariuilis non pocest. quorũ noi.¬
dũ est uelle seu nolle. Nam quod infantuli moti
faciunt. si eorũ uoluntati udicaretur eẽ rem¬
buendum quando bapti z antur cũ resistunt quan¬
tũ possunt: etiã nolentes eos saluos fieri diceremꝰ.
Sed aꝑtius dñs in euanglio conpellans impiama.¬
uitate̾: quotiens inquit uoluicongregare filios
tuos sicut gallina pullos suos & noluisti tãꝗͣ
dĩ uoluntas suꝑata sit hominũ uoluntate.
& infirmissimis nolendo impedientib. non potue¬¬
rit facere potenssimos quod uolebat. Qubi est

Expanded text:
e. Quamobrem videndum est quemadmodum sit de Deo dictum, quia et hoc verissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri . Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei.uando enim quaeritur causa cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, etiam nolentes eos salvos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere potentissimus quod volebat. Et ubi est
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. opuuone grauiora. Quis enĩ fratri suo fatures di¬
centẽ reũ gehenne putaret. nis ueritas dicerete
Cui tam̃ uulneri subieat continuo medicinã. p̃ cepaũ
fratnȩ reconciliatonis adiungens. Mor qiuip pe at.
Sisͦ osfers munꝰ ciũ ad altare. & ibi recordatꝰ fueris

Expanded text:
rentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo: Fatue, rentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo: Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens; mox quippe ait: Si ergo offers munus tuum ad altare,
Abbreviated transcription (Latin):
ita h oc excus aret. & diceret uistũ se habere negotiũ:
sed in iquitatẽ sepati. quã uellet ase uidicũ senten¬
tia remouerȩ: continuo talib cogitacionib uel exͤusa¬
tionib occurrit atq ait. Quare non magis iniquita-¬
tẽ patimini: quare non potuis fraudamini. ut adilluo
redeatur quod dns ait. siquis uoluerit tunicã tuã
tollere. & iudicio tecũ contendere. dimute illi &
palliuĩ. & alio loco. qui abstulerit inquit tua noli
repetere:  ibuit itaq suos de scłarib reb cũ aliis
hominib habere uidicuĩ. e qua doctrina apłs
dicit eẽ delictũ. Tanĩ cũ sinit in ȩccła talia uidicia
finiri. int̾fratres. fratrib iudicantib. extra eccła
uero terribilit̾ uetat: manifestũ ẽ &.iã quid sc̃dm
peccã & alia licet his minora que fuint ũboꝵ
& cogitationũ offensionib. apło iacobo consicen¬
te acdicente. in multis enĩ offendimꝰ om̃s: oportet
que lͥeuissima putarent᷑. nis iin scripturis dem onsra¬

Expanded text:
ustum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium ; et alio loco, Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis hominibus habere judicium: ex qua doctrina Apc esse delictum. Tamen cum sinit in ecclesia talia judicia finiri inter fratres fratribus judicantibus, extra ecclesiam vero terribiliter vetat, manifestum est quod secundum peccata et alia licet his minora, quae fiunt, verborum et cogitationum offensionibus. Apostolo Jacobo confitente et dicente: In multis enim offendimus omnes , oportet quae levissima putarentur, nisi in Scripturis demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ uas in honorẽ. aliud uͦ in contumeliuã
Hoc loco enĩ quidã stulti putant apłm in res¬
ponsione oefecisse. & inopia reddende ra¬
tionis rep̃ssisse contradictoris aud attam.
Sed magnũ habet pondus quod dictum est.
o homo tu quis es. Et in calib questionibus
ad sue capacitatis considerationẽ reuocat
hominẽ ũbo quidẽ breui. sed reipsa magna
est redditio rationis. Sienĩ hec non capit.
quis est qui respondeat dõ. Siaut̃ capit. magis
ñ in uenit quid respondeat. Yidet enĩ si capit.¬
sic uniũ sũ genus humanũ. tã iusto iudicio di¬
uino in apostatica radice clãpnatũ. ut & iam¬
si nullus ide libera ret᷑. nemo recte posset.
dĩ ui tu perare iusticiam. Et qui liberantur sic
oportuisse liberati : ut ex pluribus non liberatis
atq in dãpnatione iustissima derelictis osten-¬
derenur quio meruisset uniu̾sa consparsio:
& quod . iustos debitũ uidicĩ dei dampna.¬

Expanded text:
aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duce
Abbreviated transcription (Latin):
ra faraoni. Quia ad hoc te exeitaui ut ostendã
inte pocentiã meã ⁊ & ut an nuncietur no-¬
men meu̾ in uniu̾sa. Quib clictis ad utrũq
concludens. idẽ ad misericordiam &. ad ui¬
diciũ : ergo inquit cuius uult miseretur.
& quẽ uult obdurat : miseretur scilicet
magna bonitate. & obdurat nulla iniqui¬
tate. uit nec liberatus de suis meritisgłet᷑.
nec dãpnatus nͥde sius meritis conquerat᷑
Sola enĩ grã redẽptos discernit aꝑtditis quos
in unã ꝑdicionis conoreuerat massã ab ori.¬
gine ducta causa cõmunis. Hoc aut̃ quieo
mͦ audit. ut dicat quis adhuc conqueritur.
nã uoluncati eiꝰ quis resistit. tãquã ꝓpterea
malus non uideatur eẽ culpandus. quia dĩ
oui uult miseretur. & quẽ uult obdurat.
ab sit ut pudeat nos hoc respond̾e. quod res¬
pondisse uidemus apłm. O homo cuquis es qͥ
res pondeas dõ Nũquid ditit figm̃ cũ ei qui se
finxit. quare me sic fecisti: An non habet
potestatẽ figulus luti. ex eadẽ massa facere

Expanded text:
oc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum abet potestatem figulus luti ex eadem massa facere,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi omp̃s fieri uelit. ł sinendo ut fiat uel ipse
ceiam sinendo sieri quecumque fiunt
male Non enim hoc nuisi iusto iuiditio
sinit. & ꝓfecto bonũ est omne quod iustũ
est Quã uis ergo eaque mala sunt inquã¬
tũ mala sunt non sunt bona: Tanĩ ut
non solũ bona sedceiam sint & mala bonum
est Naninisi essce hoc bonum ut essent &¬
mala: nullo mͦ esse sineretit᷑ ab onũ pocente
bono. cui ꝓeul dubio quã faer le : quod uult
facere . ũ faale ẽ. quod non uuilt eẽ non sinere. No
nusicre dimus. periclitatur ipsũ nrȩ consesiorus in ior

Expanded text:
nipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male. Non enim hoc nisi justo judicio sinit; et profecto bonum est omne quod justum est. Quamvis ergo ea quae mala sunt, in quantum mala sunt, non sint bona; tamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi
Abbreviated transcription (Latin):
articulos quidiligenter legunt inueniurł
nec zizania nec paleas ꝑhorrescunt. Impiꝰ
nãq pio uiuit & peccator iusto. ut eoꝵᷤ
cõꝑatione alacrius donec ꝑficiantur assur
ad illuminationẽ interioris homisuis meruit ꝑ-¬
uenire: genus humanũ ꝓ tẽꝑe aduiuit. exhi.¬
bens ei qđ etas illa poscebat. & ꝑ ꝓpħiam̃ in¬
timans id qđ exhibere oportunũ nonerat:
quales patri archȩ & ꝓpħȩ inueniuntur
ab eis qui non ꝑuerilit̃ insiliunt. sed piedili¬
gent̾q ꝑ tractantꝰ diuinaꝵ & huma naꝵ re¬
rũ tãbonũ & tã grande secrecũ. Qd̾ & iã tẽꝑib
noui popłi. amagnis & spũalib uiris eccłiȩ
catholicȩ alũpnis uideo cautissime ꝓiuderi.
ne quid populariter agant. quod non dumẽe
tẽꝑis ut cũ popło agat᷑ in celligant. Alim̃ta
fundunt. ualidiorib aut̃ cibis cũ sapienti¬
b paucis utiuntur: Sapientiã enĩ loquun

Expanded text:
articulos, qui diligenter legunt, inveniunt; articulos, qui diligenter legunt, inveniunt; nec zizania nec paleas perhorrescunt. Impius namque pio vivit, et peccator justo, ut eorum comparatione alacrius, donec perficiatur, assurad illuminationem interioris hominis meruit pervenire, genus humanum pro tempore adjuvit, exhibens ei quod aetas illa poscebat, et per prophetiam intimans id quod exhibere opportunum non erat: quales Patriarchae ac Prophetae inveniuntur ab iis qui non pueriliter insiliunt, sed pie diligenterque pertractant divinarum et humanarum rerum tam bonum, et tam grande secretum. Quod etiam temporibus novi populi, a magnis et spiritualibus viris Ecclesiae catholicae alumnis video cautissime provideri: ne quid populariter agant, quod nondum esse temporis, ut cum populo agatur, intelligunt; alimenta fundunt, validioribus autem cibis cum sapientibus paucis vescuntur. Sapientiam enim loquun
Abbreviated transcription (Latin):
nera distributũ appareat: quoꝵ in uno. ẽ
turba impioꝵ. terreni hominis imaginẽ ab
in itio scłi usq adfinẽ gerentiũ In altero
series popłi uni dõ dediti. Sed ab adã usq
ad iohannẽ baptistã terreni hominis uitã
gerentis seruili quadã iusticia cuiꝰ histo.¬
ria uetꝰ testam̃tũ uocat᷑. quasi t̾renũ pol¬
licens regnũ: quȩ tota nichil est aliud quã
imago noui popłi. & no ui cestam̃ti pollicen.¬
tis regnũ cęloꝵ. Cuiꝰ popłi uita interi tẽꝑ al
incipit adnĩ aduentu in humili tate. usq ad
diem uidicii quando in claritate uent᷑us :
quia post uidiciũ uetere homine extine:¬
to. erit illa mutacio que angelicã uitã pol¬
licetur. Om̃s enĩ resurgemꝰ. sed non oñs
immutabim᷑. Resurget gͦ pius popłs. ut
ueteris hominis sui reliquias tranformet in
no uum. Resurget aut̃ impius popłs. qui
ab initio usq ad finẽ ueterẽ hominẽ gessit
ut in sedam mortẽ p̃cipitet᷑. R tatũ autẽ

Expanded text:
at. Quorum in uno est turba impiorum, terreni hominis imaginem ab initio saeculi usque ad finem gerentium. In altero, series populi uni Deo dediti, sed ab Adam usque ad Joannem Baptistam terreni hominis vitam gerentis servili quadam justitia: cujus historia Vetus Testamentum vocatur, quasi terrenum pollicens regnum; quae tota nihil aliud est quam imago novi populi, et Novi Testamenti pollicentis regnum coelorum. Cujus populi vita interim temporalis incipit a Domini adventu in humilitate, usque ad diem judicii, quando in claritate venturus est. Post quod judicium, vetere homine exstincto, erit illa mutatio quae angelicam vitam pollicetur: Omnes enim resurgemus, sed non omnes immutabimur . Resurget ergo pius populus, ut veteris hominis sui reliquias transformet in novum. Resurget autem impius populus, qui ab initio usque ad finem veterem hominem gessit, ut in secundam mortem praecipitetur. Aetatum autem
Abbreviated transcription (Latin):
tib sustinendis atq frangendis. Nuintam
pacatã atq om̃ĩ ex parte tranquillam . ui.¬
uentẽ mopib & abundantia in cõmutabilis
regni sũme atq in effabilis sapientie. Sextã
omĩ mode mutacionis uietnã uitã & usq ad
totã obliuionẽ uite tẽꝑalis transeuntẽ. ꝑfecta
forna que facta ẽ. ad immaginẽ & similitudi¬
nẽ dĩ. Septima enĩ iã quies eterna est. & nul¬
lis ȩtatib distinguenda beatitudo ꝑ petua. Uit
enĩ finis ueteris hominis mors est: sic finisno¬
ui hominis uita ȩt̾na. Ille nãꝙ homo pecca¬
dubitante ita sunt. ut unũ eoꝵ. idẽ. ue¬
tere atq t̾renũ possit inhac tota uita unꝰ
homo agere. nouũ uͦ & celestẽ nemo inhac ui¬
ta possit nisi cũ uetere. nã & ab ipso incipi¬
at neces se . ẽ. & usq aduisibilẽ mortẽ cũ
illo quã ius eo deficiente se ꝓ ficiente ꝑdu¬
ret : sic ꝓ porcione uniũ sũ genus huma¬
nũ. cuiꝰ tãquã uniꝰ hominis uita. ẽ. ab adã

Expanded text:
tibus sustinendis atque frangendis. Quintam pacatam atque ex omni parte tranquillam, viventem in opibus et abundantia incommutabilis regni summae atque ineffabilis sapientiae. Sextam omnimodae mutationis in aeternam vitam, et usque ad totam oblivionem vitae temporalis transeuntem in perfectam formam, quae facta est ad imaginem et similitudinem Dei. Septima enim jam quies aeterna est, et nullis aetatibus distinguenda beatitudo perpetua. Ut enim finis veteris hominis mors est, sic finis novi hominis vita aeterna. Ille namque homo peccadubitante ita sunt, ut unum eorum, id est veterem atque terrenum, possit in hac tota vita unus homo agere, novum vero et coelestem nemo in hac vita possit nisi cum vetere; nam et ab ipso incipiat necesse est, et usque ad visibilem mortem cum illo, quamvis eo deficiente, se proficiente, perduret: sic proportione universum genus humanum, cujus tanquam unius hominis vit
Abbreviated transcription (Latin):
tibi manifestũ atq ꝑceptũ. nullũ errorẽ in reli¬
gione ẽẽ. potuisse. si anima ꝓ dõ non coleret animã

Expanded text:
tibi manifestum atque perceptum, nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret anima
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ ꝑfectos. carnalib uͦ & animalib & ꝗͣuis
nouis hominib adhuc tam paruulis non-¬
nulla ob tegunt. sed nulla m̃tiunt᷑. Non
enĩ uanis honorib suis consulunt & in a-¬
nib laudib. sed utilitati eoꝵ eũ quib soti¬
etatẽ uitȩ huiꝰ inire meruer. Hec enĩ lȩx
est diuine ꝓuidentię. ut nemo asuꝑiori.¬
b ad iuuetͣ ad cognoscendã & ꝑcipiendam
grãm dĩ. qui ñ ad eandẽ puro affectu infe-¬
riores adiuerit. Ita de peccato nr̃o qđ inho¬
mine peccatore ipsa natura nr̃a cõmisit.
& genꝰ humanũ factũ ẽ. magnũ decꝰ orna¬
tiȩ ꝓcuratione administratur: ut ars in ef.¬
fabilis medicinȩ. ipsã uitiorũ feditatẽ in nes¬
cio quã suigeneris pulchri tudinẽ u̾tat. Et¬

Expanded text:
inter perfectos, carnalibus vero et animalibus, quamvis novis hominibus, adhuc tamen parvulis, nonnulla obtegunt, sed nulla mentiuntur. Non enim honoribus suis vanis consulunt et inanibus laudibus; sed utilitati eorum cum quibus societatem vitae hujus inire meruerunt. Haec enim lex est divinae providentiae, ut nemo a superioribus adjuvetur ad cognoscendam et percipiendam gratiam Dei, qui non ad eamdem puro affectu inferiores adjuverit. Ita de peccato nostro, quod in homine peccatore ipsa natura nostra commisit, et genus humanum factum est magnum decus ornatiae procuratione administratur, ut ars ineffabilis medicinae ipsam vitiorum foeditatem in nescio quam sui generis pulchritudinem vertat.
Abbreviated transcription (Latin):
balneas. aut auiculã pictã uł garrulã. idẽ.
ut ex eaͦ aliquid tẽporalis uoluptatis aut cõmo
di capiat: seruiat necesse ẽ. non homini. sed qđ
ẽ. turpius tã fedo & decestabili uitio. quo non
amat hominẽ sicut homo amandus ẽ: qͦ uitio
dominante usq ad e tremã uitã uł potius mor¬
tẽ ꝑducitur. S ed nec sic quidẽ ab homine homo
diligendus ẽ. ut diliguntur carnales frs ł filiĩ
uł conuiges. uł quiq cognati aut affines aut ci.¬
ues. Nã & ista dilectio. tẽporalis ẽ. Non enĩ ullas
tales necessitudines haberemꝰ. que nascendo &
moriendo contingunt. si natura nra in p̃ceptis oe
Itaꝙ ad pͥstinã ꝑfectãq naturã nos ipsa ueritas
uocans p̃ceͥpit ut carnali consuetudini resistamꝰ.
docens neminẽ aptũ e̾e̾. regno dĩ. qui ñ istas car.¬
nales necessi tudines oderit. Neq hoc cuiꝗ inhu

Expanded text:
balneas aut auiculam pictam uel garrulam, id est balneas aut auiculam pictam uel garrulam, id est ut ex eo aliquid temporalis uoludi capiat; serviat necesse est, non homini, sed, quod est turpius, tam foedo et detestabili vitio, quo non amat hominem sicut homo amandus est. Quo vitio dominante, usque ad extremam vitam, vel potius mortem perducitur. 88. Sed nec sic quidem ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres, vel filii, vel conjuges, vel quique cognati, vel affines aut cives. Nam et dilectio ista temporalis est. Non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis, et itaque ad pristinam perfectamque naturam nos ipsa ueritas uocans praecipit ut carnali consuetudini resistamus, docens neminem aptum esse regno dei qui non istas carnales necessitudines oderit. neque hoc cuiquam inhu
Abbreviated transcription (Latin):
etiã quantũ pocest: nec potest amittere ꝓximum
quẽ diligit tãꝗ se ipsũ. quia nec inse ipso eadiligit
que oculis sub iacent. aut ullis aliis sensib corꝑis.
Ergo apõ scipsũ hab et. quẽ diligit tanꝗ seipsum.
Ea ẽ. aut̃ regula dilectionis. ut que sibi uult or
uenire & illi uelit. quȩ accidere sibi mala ñ uult
c illi nolit. Hanc igͥ uoluntatẽ erga om̃s homi¬
nes seruat. Nã erga neminẽ o ꝑandũ ẽ malum.
& dilectio ꝓximi malũ ñ oꝑat᷑. Diligamꝰ gͦ ut p̃¬
ceptũ est etiã inimicos nrõs. si uere inuicti ẽẽ.
uolumus. Non enĩ ꝑ se ipsũ quisꝗ hominũ in uic¬
tus ÷. sed ꝑ illã in cõmutabilẽ legẽ. cui qͥc̃q
seruiunt soli sunt liberi. Sic enĩ eis qđ diligt̃
auferri ñ potest: que res una inuictos facit &
ꝑfectos uiros. Nãsi uł ipsũ hominẽ homo di¬
lęxerit. ñ tanꝗ seipsũ. sed tanꝗ uim̃tũ. aut

Expanded text:
etiam quantum potest. Nec potest amittere proximum, etiam quantum potest. Nec potest amittere proximum, quem diligit tanquam seipsum; quia neque in seipso ea diligit quae oculis subjacent, aut ullis aliis corporis sensibus. Ergo apud seipsum habet quem diligit tanquam seipsum. Ea autem est regula dilectionis, ut quae sibi vult bona provenire, et illi velit; et quae accidere sibi mala non vult, et illi nolit : hanc voluntatem erga omnes homines servat. Nam erga neminem operandum est malum: et dilectio proximi malum non operatur. diligamus ergo, ut praeceptum est, etiam inimicos nostros, si uere inuicti esse uolumus. non enim per se ipsum quisquam hominum inuictus est, sed per illam incommutabilem legem, cui quicumque seruiunt soli sunt liberi; sic enim eis quod diligunt auferri non potest; quae res una inuictos facit et perfectos uiros. nam si uel ipsum hominem homo dilexerit non tamquam se ipsum, sed tamquam iumentum aut