comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quando aliter sensi. Neq enim debemꝰ
in dociles esse doctores. Et certe melius
homo corrigitur prauus. qũa fran¬
gitur durus. cum his quȩ scripsimus.
ita nr̃a uł alioꝵ exerceatur & erudiat᷑
infirmitas. ut tamen. in eis nulla uel
canonica constituat᷑ auctoritas. Si autẽ
in his uerbis apłi nullꝰ alius sensus po¬
terit reꝑiri. & hoc eum intelligi uo¬
luisse claruerit. quod uident᷑ uerba¬
ipsa clamare .i. quod futuri surt in
fine scłi & in aduentu dñi qui ñ ex¬
polient᷑ corpore sed suꝑinduantur
immortalitate ut absorbeat᷑ morta¬
le a uita. huic sententiȩ ꝓculdubio
conuenit qd in regula fidei confite-¬
mur. uenturum dñm iudicaturũ
uiuos & mortuos: ut non hic intel¬
ligamus uiuos iustos. mortuos au¬
tẽ iniustos: quanuis iudicandi sint iusti
& iniusti.s uiuos qͦs nondũ exisse. mortuos
autẽ qͦs iam exisse de corporib aduentꝰ
eius inueniet. Quȩ si ita esse constite¬

Expanded text:
quando aliter sensi. neque enim debemus quando aliter sensi. neque enim debemus indociles esse doctores et certe melius homo corrigitur paruus, quam frangitur durus. cum his, quae scripsimus. ita nostra uel aliorum exerceatur et erudiatur infirmitas, ut tamen in eis nulla uelut canonica constituatur anctoritas. Si autem in his uerbis apostoli nullus alius sensus potuerit reperiri et hoc eum intellegi uoluisse claruerit. quod uidentipsa clamare, id est quod futuri sint in fine saeculi et in aduentu domini, qui non expolientur corpore, sed superinduantur inmortalitate, ut absorbeatur mortale a uita. huic sententiae procul dubio conueniet, quod in regula fidei confitemur uenturum dominum iudicaturum uiuos et mortuos. ut non hic intellegamus uiuos iustos, mortuos autem iniustos, quamuis iudicandi sint iusti et iniusti, sed uiuos. quos nondum exisse. mortuos autem, quos iam exisse de corporibus aduentus eius inueniet. quae si ita esse constite
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ꝙ illud qͦd in plerisq codicib legitur
om̃s resurgemꝰ. unde fieri poterit. nͥ om̃s mo¬
riam᷑: Resurrectio qͥppe nͥ mors p̃cesserit. nulla
est. & quod nonnulli codices habent.
om̃s dormiemus. multo facilius &
aꝑtius id cogit intelligi. Et siquid
aliud tale in scĩs libris inuenitur.
ad id uidetur ualere. ut nullos ho¬
minum existimemus immortalitatẽ
nisi mors p̃cesserit ad epturos. Proinde
ubi dixit apłs. & nos iuiuentes qui
reliqui sumus. in aduentu dñi non p̃¬
ueniemus eos qui ante dormierunt.
ipse enim dñs in uissu & in uoce ar-¬
changłi & in tuba di descendet de cȩlo
& mortui in xp̃o resurgent primi:
deinde nos uiuentes qui reliqui sumꝰ.
simul cum illis rapiemur in nubibus
obuiam xp̃o in aera. & ita semꝑ cum
dixi. audire doctiores. ꝙ si michi po¬
tuerint hȩc ita exponi. ut in eis pos¬
sit intelligi om̃es homines qui ui¬
uunt uł post nos uicturi sunt. esse
morituros. corrigere quod hinc ali¬

Expanded text:
cibus legitur, Omnes resurgemus , unde fieri poterit, nisi omnes moriamur? Resurrectio quippe, nisi mors praecesserit, nulla est. Et quod nonnulli codices habent, Omnes dormiemus, multo facilius et apertius id cogit intelligi; et si quid aliud tale in sanctis Litteris invenitur, ad id videtur impellere, ut nullus hominum existimetur immortalitatem, nisi mors praecesserit, adepturus. proinde ubi dixit apostolus: Et nos uiuentes qui reliqui sumus in aduentum domini, non praeueniemus eos, qui ante dormierunt. ipse enim dominus in iussu, in uoce archangeli et in tuba dei descendet de caelo et mortui in Christo resurgentuiuentes qui reliqui sumus, simul cum illis rapiemur in nubibus obuiam Christo in aera et ita semper cum de his audire doctiores et. si modo potuerint haec ita exponi, ut in eis possit intellegi omnes homines, qui uiuunt uel post nos uicturi sunt, esse morituros. corrigere, quod hinc ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ id̾o rectum ẽ quod placuerit dõ:
scriptura dicente. ꝙ facta ẽ lux. Et
in ipso ex ordio inchoatȩ creaturȩ quȩ
cęli & terrȩ nomine ꝓpter hoc qd de
illa ꝑficiendum erat. cõmemorata est.
trinitas insinuet᷑ creatoris. Nã dicen¬
te scriptura. inp̾ncipio fecit ds cęlũ
& terrã. intelligimꝰ patrẽ in di nomine¬

Expanded text:
et ideo rectum est, quod placuerit deo, et ideo rectum est, quod placuerit deo, scriptura dicente: et facta est lux. et in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligim
Abbreviated transcription (Latin):
rũ gestarũ fidẽ scripsi. in hoc opusđm
transtuli. Inest inqu̾a d̾o benignitas
digentia sed beneficientia ueniens
amor in oꝑa sua. Ppter quod priꝰqũa
scriberet᷑. dixit d̾s fiat lux. p̃cessit scri¬
ptura dicens. ꝙ sp̃s di suꝑferebatur
suꝑ aqũa. Quia siue aquȩ nomine
appellare uoluit totã corporalẽ ma¬
teriam: ut eo modo insinuaret un¬
de facta & formata sint om̃ia. quȩ
in suis generib iam dinoscere possy¬
mus. appellans aquã quȩ ex humida
natura uidemus omĩa in terra ꝑspe¬
cies uarias formari. atq concrescere.
siue fpiritalẽ uitã qͣndam ante formã
ꝯuersionis quasi fluitantẽ. suꝑfereba¬
tur utiq sp̃s di: qr subiacet scilicet bo¬
nȩ uoluntati creatoris. qͥcquid illud
erat quod formandum ꝑficiendũq
inchoauerat. ut dicente do in u̾bo
suo. fiat lux. in bona uoluntate. hoc
est in bono placito eius ꝓmodo siri
generis maneret quod factum est.

Expanded text:
rum gestarum fidem scripsi, in hoc opusculum rum gestarum fidem scripsi, in hoc opusculum transtuli. « Inest, inquam, Deo benignitas digentia, sed ex beneficentia veniens amor in opera sua. Propterea priusquam scriberetur: dixit deus: fiat lux, praecessit scriptura dicens: et spiritus dei superferebatur super aquam, quia, siue aquae nomine appellare uoluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et formata sunt omnia, quae in suis generibus iam dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari atque concrescere, siue spiritalem uitam quandam ante formam conuersionis quasi fluitantem, superferebatur utique spiritus dei, quia subiacebat scilicet bonae uoluntati creatoris quidquid illud erat quod formandum perficiendumque inchoauerat, ut dicente deo in uerbo suo: fiat lux, in bona uoluntate, hoc est bono placito eius pro modo sui generis maneret, quod factum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ris. eiusq uendidit adulterium. sed
sicut illa famulam suam ñ libidim
mariti ꝑmisit. sed officio generandi
ultro optulit. nequaꝗͣ turbato or¬
dine naturali. ubi eius potestas erat
iugem castam & casto corde sibi co¬
herentẽ. de cuiꝰ animo uͥ pudicitie
uirtus habitabat. nullomodo du¬
bitabat: tacuit uxorem. dixit sororẽ.
ne se ocuso ab alienigenis atq impi¬
is captiua possideretur. certꝰ de d̾o suo
quod nichil turpe ac flagitiosum eam¬
ꝑpeti sineret: nec eum fides ac spes fefel-¬
lit. Namq pharao territꝰ monstris.
multisq ꝓpter eam malis afflictꝰ. ubi
eius esse uxorem diunitꝰ didicit. ille¬
sam cũ honore restituit. Ab imelech
autẽ sommo cõmonitꝰ⁊ doctus. similit̃
fecit.¬
ouissime exponendum poscis de
non potuit hystoriographus cũ crea¬
turis enumerare creatorem: nec huic
locum aliquẽ deputare. qui ubiq
eoꝵ quos de genesi duodecim sicut
potui. ñ scđm allegorias. sed scd̾m re¬

Expanded text:
ris, ejusque vendidit adulterium: sed ris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine niugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cuius animo, ubi pudicitiae uirtus habitabat, nullobitabat, tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque impiis captiva possideretur; certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. Nec eum fides ac spes fefellit. Namque Pharao territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus esse uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore restituit: Abimelech autem somnio commonitus et edoctus, similiter fecitovissime exponendum poscis de non potuit historiographus cum creaturis enumerare Creatorem, nec huic locum aliquem deputare, qui ubiqueeorum quos de Genesi duodecim, sicut potui, non secundum allegorias, sed secundum re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbitate ꝑuenit. illa in sc̃a uiduitate
ꝑsistit. Quid autẽ dixerim contra fau¬
stum manicheum. cum calumniare¬
tur patri abrahȩ quod uxorem suam
duob regibus ad concubitũ uendi¬
matrimonii sui in famosissimũ nun-¬
dinatorem appellans. auaritia ac uen-¬
tris causa duobus regib abimelech
& pharaoni diuersis temporib sa¬
ram coniugem suã sororẽ mentitũ.
quȩ erat pulcherrima. in concubitũ
asserit uenditasse. non hoc ore ueri¬
dico a turpitudine separat honesta¬
tẽ. sed ore maledico totum uertit
in crimen. Hoc enim abrahȩ factũ
lenocinio simile uidet᷑. sed non ualen-¬
tib ex illius ȩternȩ legis lumine a
peccatis recte facta discernere. Quib
& constantia. ꝑtinacia uideri potest:
& uirtꝰ fiducię uitium putat᷑ audaciȩ.
ꝙͣ quietũ similit̾ obiciunt. quasi ñ recte
agentib ante recte cernentib. Neq
enim abraham flagitio consensit uxo-¬

Expanded text:
probitate pervenit; illa in sancta viduitate probitate pervenit; illa in sancta viduitate persistit. 4. Quid autem dixerim contra Faustum Manichaeum, cum calumniaretur patri Abrahae, quod uxorem suam duobus regibus ad concubitum vendim matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans, avaritiae ac ventris causa duobus regibus, Abimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere, quibus et constantia, pertinacia videri potest; et virtus fiduciae, vitium putatur audaciae; et quaecumque similiter objiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. Neque enim Abraham flagitio consensit uxo
Abbreviated transcription (Latin):
corpori regio miscerent᷑. Hoc gͦ spanio
facta sunt illa quȩ scripta sunt. donec
pharao contrit̾ & exterritꝰ. marito re¬
stituisser uxorem. Abimelech autẽ qm̃
somnio ẽ ab eius commixtione ꝓhibi¬
tendunt putant utiq regẽ ut somnu¬
ret non nisi post eiꝰ concubitũ dormirẽ
potuisse. Quasi uero ut omittã tempus
quo accurabant᷑ ut supradixi ad uo¬
luntatẽ regiam corpora feminarũ. ñ
potuit ds priꝰꝙ̃ conuenirent. eũ mege¬
re in somno: ꝙ ammonere ꝑ somnuos.
Dicam quiddã quod factum ẽ. in mau¬
ui tantum uiduam in ꝓposito conti-¬
nentiȩ constitutam. celtichius qͥdã
cathetuminꝰ iuuenis. rapuit ut ha¬
beret uxorem. Anteꝗͣ concumb̾ent
p̃ssus somno. & territꝰ somnio: sitifen¬
si ep̃o eand̾e uehementissime requi¬
renti. reuocauit intactam. Uiuunt
adhuc de quib loquor. Ille baptira¬
tꝰ. ꝙ ipse in se facto miraculo conuer¬
sus ad dñm. ad epis copatũ mirabili

Expanded text:
corpori regio miscerentur . Hoc ergo spatio corpori regio miscerentur . Hoc ergo spatio facta sunt illa quae scripta sunt, donec Pharao contritus et exterritus marito restituisset uxorem. Abimelech autem quoniam somnio est ab ejus commixtione prohibitendunt, putant utique regem, ut somniaret, nonnisi post ejus concubitum dormire potuisse. Quasi vero, ut omittam tempus quo accurabantur, ut supra dixi, ad voluptatem regiam corpora feminarum, non potuerit Deus, priusquam convenirent, eum mergere in somnum, et admonere per somnium. Dicam quod factum est in Mauster. Viduam in proposito continentiae constitutam Celticchius quidam catechumenus juvenis rapuit, ut haberet uxorem. Antequam concumberent, pressus somno et territus somnio, Sitifensi episcopo eamdem vehementissime requirenti, revocavit intactam. Vivunt adhuc de quibus loquor. Ille baptizatus et ipso in se facto miraculo conversus ad Dominum, ad episcopatum venerabili
Abbreviated transcription (Latin):
patres laudant᷑ ex ordine. ipsũ sic fuisse
laudatum: ut ꝓpħasse etiã mortuus
diceret᷑. Sed si ꝙ huic libro ex hebreoꝵ
quia in eoꝵ non est canone contra¬
dicit᷑ quid de moyse dicturi sumus.
qui certe & in deuteronomio mortu¬
us. & in euangłio cũ helya qͥ mortuꝰ
non ẽ. legitur apparuisse uiuentib:¬
eptima tua ꝓpositio est.
qualiter satisfaciendum sit his
qui dicunt saram stuprũ non effugis¬
se. cũ dicant abimelech ab eiꝰ conuen
Accepit eam quid̃e uxorem: continuoq
ditatus ẽ abraham multis egyptiorym
munerib ꝓpt̾ illã. sed ñ scriptũ c̃. quod
cũ ea pharao dormierit. eiq ꝑmixtꝰ sit:
assugendo. id facere non ꝑmisit. Non
enim placitȩ regib ad coniugium
feminȩ: mox etiam carne copulabant᷑.
sed sicut in libro qui p̃notatur hestea¬
legimꝰ. ꝑ aliquot menses immo ꝑ totũ
annũ unguentis. lomentis. a roma¬
tib. accurabant᷑ earũ corpora. priusꝙͣ

Expanded text:
patres laudantur ordine, ipsum sic fuisse patres laudantur ordine, ipsum sic fuisse laudatum, ut prophetasse etiam mortuus diceretur. sed si et huic libro ex Hebraeorum — quia in eo non est — canone contradicitur, quid de Mose dicturi sumus, qui certe et in Deuteronomio mortuus et in euangelio cum Helia, qui mortuus non est, legitur apparuisse uiuentibeptima tua propositio est, « Qualiter satisfaciendum sit eis qui dicunt Saram stuprum non effugisse, cum dicant Abimelech ab ejus convenAccepit enim eam quidem in uxorem, continuoque ditatus est Abraham multis Aegyptiorum muneribus propter illam: sed non scriptum est, quod cum ea Pharao dormierit, eique permixtus se cladibus affligendo id facere non permisit. Non enim placitae regibus ad conjugium feminae mox etiam carne copulabantur. Sed sicut legimus in libro qui praenotatur Esther, per aliquot menses, imo per totum annum, unguentis, pigmentis, aromatibus accurabantur earum corpora, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
scripturȩ tractatione atq expositioẽ
admittat᷑. sed illo excluso imaginaria
similitudo samuhelis diabolico ritu
facta intelligat᷑. Sed qm̃ siue illud fie¬
ri possit. siue non possit: nec tam̃ falla¬
cia sathanȩ atq imaginum simulan¬
darum callida oꝑatio decipiendis hu¬
manis sensib multiformis inuigi¬
lat: pedetemptim quidẽ inquisitioni¬
b diligentiorib p̃scribamꝰ. sed tam̃
potiꝰ existimemustale aliquid factum
maligno sp̃u phitonisse illiꝰ mn iniste¬
rio. quãdu nobis aliqͥd amplius ex-¬
cogitare atq explicare non datur.
Hȩc sunt quȩ tunc de phitonissa
& samul ele rescripsi. Sed qua non
frustra dixerim. pedetẽptim non in hoc
genere simulatã samuhelis imaginẽ.
maligno phitonissȩ minist̾io. p̃senta¬
tam existimari debere. ne in quisitio¬
nibus diligentiorib p̃scribamꝰ: mea
posterior inquisitio declarauit. quan¬
do inuem in libro ecclesiastico ubi

Expanded text:
scripturae tractatione atque expositione scripturae tractatione atque expositione admittatur, sed illo excluso imaginaria simulatio Samuhelis diabolico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum callida operatio decipiendis humanis sensibus multiformis inuigilat, pedetemtim quidem ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed tamen potius existimemus tale aliquid factum maligno pythonissae illius ministerio, quamdiu nobis aliquid amplius excogitare atque explicare non datur." Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuhele rescripsi sed quam non frustra dixerim, pedetemtim non in hoc genere simulatam Samuhelis imaginem malignae pythonissae ministerio praesentatam existimare debere, ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, mea posterior inquisitio declarauit, quando inueni in libro Ecclesiastico, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
interiectũ esse testauaut si ꝓpt̾ea samu-¬
hel sauli dixit. metũ eris. ut ñ ad ȩqua-
nem mortis referat᷑. quod utiq homo
fuerit & uterq mori potuerit. iamq
mortuus mortẽ uiuo p̃nuntiabat: per-¬
spicit quantũ opinor prudentia tua.
scđm utrumq intellectũ habere exitũ
illam lectionẽ. qui non sit contra fidẽ.
Iisi forte ꝓfundiore & ꝑplexiore in¬
quisitione quȩ uł uirium mearum
uł temporis excedit angustias. inueni¬
atur ad liquidum. uł posse uł non posse
animã humanã cũ ex hac uita emigra¬
uerit magicis carminibus euocatam.
uiuoꝵ apparere conspectib. etiã corpors
liniamenta gestantẽ. ut ñ solum iuide¬
ri ualeat. sed & agnosci. Et si potest
utrumq. etiã iusti anima non quiðe
cogatur magicis sacris. sed dignetur
ostendi. occultiorib imꝑiis sũme legis
obtemperans: ut si fieri non posse cla-¬
ruerit. ut non uterq sensus in huuis

Expanded text:
interjectum esse testatur. Aut si propterea Samuinterjectum esse testatur. Aut si propterea Samuel Sauli dixit, Mecum eris, ut non ad aequitnem mortis referatur, quod uterque homo fuerit, et uterque mori potuerit; jamque mortuus mortem vivo praenuntiabat; perspicit, quantum opinor, prudentia tua, secundum utrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angustias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animam humanam, cum ex hac uita emigrauerit, magicis carminibus euocatam uiuorum apparere conspectibus, etiam corporis liniamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potest, utrum etiam iusti anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemperans, ut, si fieri non posse claruerit, non uterque sensus in huius
Abbreviated transcription (Latin):
pendit. anteqũa ueniat ꝑ noscendo pa-¬
tiantur. occulto apparatu ministroꝵ
suoꝵ. etiã spiritib talibus aliquid
diuinationis imꝑtiat. ut quod audi¬
unt ab angłis. p̃nuntient hominib.
Tantũ autẽ audiunt. quantũ om̃ium
dñs atq moderator uł iubet. uł sinit.
Unde etiam sp̃s phitonis in actibus
apłoꝵ attestat᷑ paulo apło: & euan-¬
głista ẽẽ conat᷑. Miscent tam̃ isti falla¬
cias: & uerũ quod nosse potuerint. ñ
docendi magis qũa decipiendi fine p̃-¬
nuntiant. Et forte. hoc ẽ. quod cũ illa
imago samuhelis. saulem p̃diceret¬
moriturum: dixit etiã secũ futurum.
quod utiq falsum est. Magno quippe
interuallo post mortẽ separari bonos
a malis in euangłio legimꝰ cũ dñs in¬
ter suꝑbum illũ diuitẽ. cum iã apud
inferos tormenta pateret᷑: ꝙ illũ qui
ad eius i anuã ulcerosus iacuerat. iã
in requie constitutũ. magnũ chaos

Expanded text:
pendet, antequam ueniat, praenoscendo papendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid diuinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus pythonicus in Actibus apostolorum attestatur Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen isti fallacias et uerum, quod nosse potuerint, non docendi magis quam decipiendi fine praenuntiant: et forte hoc est quod, cum illa imago Samuhelis Saulem pmoriturum, dixit etiam secum futurum, quod utique falsum est. Magno quippe intervallo post mortem separari bonos a malis, in Evangelio legimus; cum Dominus inter superbum illum divitem, cum jam apud inferos tormenta pateretur, et illum qui ad ejus januam ulcerosus jacebat, jam in requie constitutum, magnum chaos
Abbreviated transcription (Latin):
di imaginem augustini. aut simpli-¬
ciani. sed dicit uidi augustinũ. aut
simpliciamim: cum eo tempore quo
tale aliquid iudit. nos ignoraremꝰ. Usq
adeo manifestum ẽ. non ipsos homi
spicarum aut boum imagines.Si igit᷑
liquido constat nominib earũ rerum
quarum imagines sunt easdẽ imagi¬
nes appellari: non mirũ est. quod scri-¬
ptura dicit. samuhelẽ uisũ. etiã si forte
imago samuhelis apparuit machi-¬
namento eius. qui tranfigurat se ue-¬
lut angłm lucis. & ministros suos ue¬
lut ministros iustitiȩ Iam uero si illud
mouet. quom & amaligno sp̃u sauli
uera predicta sint: pot̾̃ ꝙͣ illud mirũ
uideri. quomͦ dȩmones agnouerint
xp̃m. quẽ iudȩi non agnoscebant. Cũ
enĩ uult ds̃ etiã ꝑ infimos infernosq spiri¬
tus aliquẽ uera cognoscere. tẽporalia
dũtaxat. atq ad istam mortalitatẽ
ꝑtinentia: facile ẽ. ꝙ ñ in congruum.
ista prȩdicunt᷑. ut malũ quod eis im¬

Expanded text:
di imaginem Augustini aut Simplidi imaginem Augustini aut Simpliciani, sed vidi Simplicianum", cum eo tempore, quo tale aliquid uidit, nos ignoraremus. usque adeo manifestum est non ipsos hominspicarum aut boum imagines. si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non mirum est, quod scriptura dicit Samuhelem uisum, etiam si forte imago Samuhelis apparuit machinamento eius qui transfigurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iam uero si illud monet, quomodo et a maligno spiritu Sauli uera praedvideri, quomodo daemones agnoverunt Christum, quem Judaei non agnoscebant: cum enim vult Deus etiam per infimos supremosque spiritus aliquem cognoscere, temporalia dumtaxat atque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ista praedicantur, ut malum, quod eis im
Abbreviated transcription (Latin):
samuhelis appellat: quia solent una¬
gines earum rerum nominib appel¬
lari. quarũ imagines sunt. sicut om̃a
quȩ pingunt᷑ atq fingunt᷑ ex aliqua
materia metalli aut ligni uł cuiꝰq
rei apte ad oꝑa hutꝰmodi. Quȩ etiã
uident᷑ in somnis. & om̃s fere imagi¬
nes: earum rerũ quarũ imagines sunt.
appellari nominib solent. Quis enĩ
est. qui hominẽ pictum dubitet uo¬
care hominẽ. quandoqͥdẽ & singłoꝵ
quoꝵq picturã. cum aspicimꝰ. ꝓpria
uelut cũ intuentes tabulam aut pa-¬
rietẽ dicimꝰ. ille cato ẽ. ille salustius.
ille achilles. ille hȩctor. hoc flumen
symois. illa Roma: cum aliud nichil
sint qũa pictȩ imagines: Unde cheru¬
bin cum sint cęlestes uirtutes. fictȩ tñ
ex metallo quod imꝑauit ds suꝑ ar-¬
cham testamenti fieri magnȩ rei si¬
gnificandȩ gra non aliud quã cheru-¬
bin illa quȩq figmenta uocitant᷑. Itẽ
quisquis uidit somniũ. non dicit ui-¬

Expanded text:
Samuhelis appellat, quia solent imaSamuhelis appellat, quia solent imagines earum rerum nominibus appellari, quarum imagines sunt: sicut omnia, quae pinguntur atque finguntur ex aliqua materia metalli aut ligni aut cuiuscumque rei aptae ad opera huius modi, quae etiam uidentur in somnis et omnes fere imagines earum rerum, quarum imagines sunt, apest qui hominem pictum dubitet vocare hominem, quandoquidem et singulorum quorumque picturam cum aspicimus, proprus velut cum, intuentes tabulam aut parietem, dicimus, ille Cicero est, ille Sallustius, ille Achilles, ille Hector; hoc flumen Simois, illa Roma, cum aliud nihil sint quam pictae imagines. Unde Cherubin, cum sint coelestes potestates, fictae tamen ex metallo, quod imperavit Deus super arcam testamenti, magnae rei significandae gratia, non aliud quam Cherubin illae quoque effigies vocitantur. Item quisquis videt somnium, non dicit vi
Abbreviated transcription (Latin):
ne diuinȩ uoluntatis ꝑmissũ fuisse.
ut non inuitus. nec dominante atq
subiugante magica potentia. sed uo¬
lens atq obtemperans. occultȩ dispen¬
sationi di. quȩ phitonissam illã & sau¬
lem latebat. consentiret sp̃s ꝓpħȩ scĩ
se ostendi aspectib regis. diuina eum
sententia ꝑcussurus. Cur enim anima
boni hominis a malis uiuis euoca¬
ta. si uenerit. amittere uideat᷑ digni-¬
tatẽ suã. cum & uiui plerumq uo
cati boni. ad malos ueniant .ꝙ agant
cum eis quod officium postulat eqͥ¬
tatis. seruato atq inconcusso decore
uirtutis suȩ: & illoꝵ uiciis pro rerũ
p̃sentium uel usu uel necessitate tra¬
ctatis: Qũa qũa in hoc facto potest
esse alius facilior exitus. & ex peditior
intellectus. ut non uere sp̃m samu¬
helis excitatum a requie sua credamus
sed aliquod fantasma ꝙ imaginariã
illusionem. diaboli machinationib
factam. Qu̾a ꝓptea scriptura nomine

Expanded text:
ne diuinae uoluntatis permissum fuisse, ne diuinae uoluntatis permissum fuisse, ut non inuitus nec dominante atque subiugante magica potentia, sed uolens atque obtemperans occultae dispositioni dei, quae pythonissam illam et Saulem latebat, consentiret spiritus prophetae sancti se ostendi aspectui regis, diuina eum sententia percussurus. cur enim anima boni hominis, a malis uiuis euocata si uenerit, amittere uideatur dignitatem suam, cum et uiui plerumque boni uocati ad malos ueniant et agant cum eis quod officium postulat aequitatis, seruato atque inconcusso decore uirtutis suae et illorum uitiis pro rerum praesentium uel usu uel necessitate tractatis? Quamquam in hoc facto potest esse alius facilior exitus et expeditior intellectus, ut non uere spiritum Samuhelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea scriptura nomine
Abbreviated transcription (Latin):
hinc ꝓpterea nulla quȩstio est: nulla
cũ anima scĩ uiri loqui potuerit.
longe utiq maior est. Quod si hoc
mouet quod licuerir maligno sp̃ui¬
excitare animã iusti. & tamquã de
abditis mortuoꝵ receptaculis euoca¬
re. nonne magis mirandum ẽ. quod sa¬
thanas ipsum dñm assumpsit. & con-¬
stituit suꝑ pinnã templi : Quolibet enĩ
modo fecerit: ille etiam modus quo
samuheli factum est ut excitaretur
similiter latet: nisi forte quis dixerit.
faciliorem diabolo fuisse licentiam
ad dñm uiuum. unde uoluit assumen¬
dum. & ubi uoluit constituendũ. qũã
ad samuhelis defuncti spiritũ a suis sedib
excitandum. Quod si illud in euangło
luit atq ꝑmisit. nulla diminutione
suȩ potestatis & diuinitatis id fieri.
sicur ab ipsis iudȩis quãqũa ꝑuersis
atq immundis ꝙ facta diaboli facien¬
crucifigi. atq interfici passus ẽ. non est
absurdũ credere. ex aliqua dispensatio¬

Expanded text:
hinc propterea nulla quaestio est, nulla hinc propterea nulla quaestio est, nulla cum anima sancti uiri loqui potuerit. longe utique maior est. quod si hoc mouet, quod licuerit maligno spexcitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum receptaculis evocare; nonne magis mirandum est quod satanas ipsum Dominum assumpsit et constituit super pinnam templi ? Quolibet enim modo fecerit, ille etiam modus quo Samueli factum est ut excitaretur, similiter latet. Nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse liad dominum uiuum unde uoluit assumendum et ubi uoluit constituendum quam ad Samuhelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. quod si illud in euangelio luit atque permisit nulla deminutione suae potestatis et diuinitatis id fieri, sicut ab ipsis Iudaeis, quamquam peruersis atque immundis et facta diaboli faciencrucifigi atque interfici passus est: non est absurdum credere ex aliqua dispensatio
Abbreviated transcription (Latin):
exta tua propositio
est. utrum iuxta hystoriam phi¬
tonissa ipsum ꝓpħam samuhelem de
inferno euocauerit. Hoc a me beatȩ
memoriȩ simplicianꝰ mediolanensis
ep̃c aliquando quȩsiuit. Quid ergo ei
rescripserim: subditum lege. Itẽ quęxis
inquam utrũ spiritus immundus qui
erar in phitonissa. potuerit agere.
ut samuhel a saule uideretur. & loque¬
retur cum ed: sed multo maioris mira¬
culi est. quod ipse sathanas princeps¬
om̃ium immundoꝵ spirituum potuit
loqui cum do: & petere temptandum
iob iustissimum uirum. qui etiã apłos
temptandos petiit. Aut si hoc ideo
non haber difficilem questionẽ. qr
ꝑ qũa uoluit creaturã cui uoluerit
creaturȩ ubiq presens ueritas loqͥt᷑
nec ꝓpterea magni meriti ẽ. cui loquit᷑
ds. Inter est enim quid loquat᷑. quia
& imꝑator cum multis innocentib
non loquit᷑. quib ꝓuidentissime con¬
sulit ad salutẽ: & cum multis nocenti-¬
bus loquit᷑. quos iuber int̾fici. Si ergo

Expanded text:
exta tua propositio est, utrum iuxta historiam pythonissa ipsum prophetam Samuhelem de inferno euocauerit. hoc a me beatae memoriae Simplicianus, Mediolanensis episcopus, aliquando quaesiuit. quid ei responderim, subditum lege. ,,Item quaeris" inquam "utrum spiritus immundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saul uideretur et loqueretur cum eo. sed multo maioris miraculi est, quod ipse satanas, princeps immundorum spirituum, potuit loqui cum deo et petere temtandum Iob iustissimum uirum; qui etiam apostolos temtandos petiuit. aut si hoc ideo non habet difficilem quaestionem, quia per quam uoluerit creaturam cui uoluerit creaturae ubique praesens ueritas loquitur nec propterea magni meriti est cui loquitur deus; interest enim, quid loquatur, quia et imperator cum multis innocentibus non loquitur, quibus prouidentissime consulit ad salutem, et cum multis nocentibus loquitur, quos iubet interfici — si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Nemo autẽ se puter quod hic
neglexit. cum obierit apud dñm ꝓ-¬
mereri. Non igit᷑ ista quȩ ꝓdefuncdtis
commendandis frequentat ȩccłia. illi
apłicȩ sunt aduersa sententiȩ. qua
dictum est. Om̃s enim astabimus
ante tribunal xp̃i: ut referat unꝰqͥsq
scdm ea quȩ ꝑ corpus gessit. siue bo¬
num. siue malum: quia etiã hoc me¬
ritũ sibi qͥsq cum in corpore uiueret cõpa¬
rauit. ut ei possint ista ꝓdesse. Non enim
om̃ib ꝓsunt. Et quare ñ omnib prosunt.
gessit in corpore: Cum ergo sacrificia
siue altaris. siue quarumq elemosi¬
narum ꝓ baptitatis defunctis om̃ib
offerunt᷑ ꝓ ualde bonis grãrum actis

Expanded text:
ri. Nemo autem speret quod hic ri. Nemo autem speret quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est: Omnes stabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum ; quia etiam hoc meritum sibi quisque dum in corpore viveret comparavit, ut ei possint ista prodesse. Non enim omnibus prosunt; et quare non omnibus prosunt, gessit in corpore? Cum ergo sacrificia sive altaris sive quarumcumque eleemosynarum pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur, pro valde bo
Abbreviated transcription (Latin):
quisq scđm ea quȩ gesserir ꝑ corpus
siue bonum siue malum. reddente dño
unicuiq scd̃m oꝑa eius. Ut enĩ hoc qd̃
impedit᷑ possit ei ꝓdesse post corpus: in
ea uita ẽ ad quisitum. quã gessit in cor¬
tium: quod ita se habet. Tempus autẽ
inquam quod inter hominis mortẽ
& ultimam resurrectionẽ positum est.
aminas abditis receptaculis continet.
sicut unaqueq digna est. uł requie
releuari: cum ꝑ illis sacrificium me¬
diatoris offertur. uł elemosinȩ in ȩccła¬
fiunt. Sed eis hȩc ꝓsunt. qui cũ uiu̾nt
hȩc sibi ut postea possent ꝓ desse merue¬
runt. Est enim quidam uiuendi modꝰ.
nec tam bonus. ut non requirat
ista post mortẽ. nec tam malus. ut ei
non possint ꝓdesse ista post mortem.
Est uero talis in bono. ut hȩc non requi-¬
rat: est & rursus talis in malo. ut ne
his ualeat cũ hȩc uita transierit adiu¬
uari. Quo circa hic omne meritũ
comparatur. quo possit post hanc

Expanded text:
squisque secundum ea quae per corpus squisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum reddente domino unicuique secundum opera eius. ut enim hoc, quod inpenditur, possit ei prodesse post corpus, in ea uita est adquisitum, quam gessit in cortium, quod ita se habet: « Tempus autem, inquam, quod intet ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet sicut unaquaeque digna est vel requie relevari, cum pro illis sacrificium mediatoris offertur, vel eleemosynae fiunt in ecclesia. Sed eis haec prosunt, qui cum viverent, haec sibi ut postea possent prodesse meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem, nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem. Est vero talis in bono, ut ista non requirat, et est rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo possit post hanc
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ: non tunc quando iam recipien-¬
dum est. quod quisq gesserit ante
mortẽ. Uerum hȩc ita soluit᷑ questio:
qm̃ quodã uitȩ genere adquirit᷑. dũ
in hoc corpore uiuitur. ut aliquid
adiuuent ista defunctos. Ac ꝑ hoc se¬
cundum ea quȩ ꝑ corpus gesserunt.
eis quȩ post corpus religiose ꝓillis
facta fuerint adiuuantur. Sunt enĩ
quos nichil adiuuant ista. suie ꝓ eis
fiant. quoꝵ tam mala sunt merita.
ut nec talib digni sint adiuuari: si¬
ue ꝓ eis quoꝵ tam bona. ut talib
non indigeant adiumentis. Genere
igitur uitȩ quod gessit quisq ꝑ cor¬
pus efficit᷑. ut ꝓsint. uł non ꝓsint. quȩ¬
cumq ꝓ illo pie fiunt. cum relique¬
rit corpus. Nam meritũ ꝑ quod illa
ꝓsint. si nullum comꝑatum ẽ in hac
uita. frustra post hanc quęxit᷑ uitam.
Ita fir. ut neq in anit̃ ȩccłia uł suoꝵ
cura ꝓdefunctis quod potuerit reli-¬
gionis impendat. & tamen ferat unꝰ¬

Expanded text:
mortem. non tunc, quando iam recipienmortem. non tunc, quando iam recipiendum est quod quisque gesserit ante mortem. uerum haec ita soluitur quaestio, quoniam quodam uitae genere adquiritur, dum in hoc corpore uiuitur, ut aliquid adiuuent ista defunctos, ac per hoc secundum ea quae per corpus gesserunt eis quae post corpus religiose pro illis facta fuerint adiuuantur. sunt enim, quos nihil omnino adiuuant ista, siue pro eis fiant, quorum tam mala sunt merita, ut nec talibus digni sint adiuuari, siue pro eis, quorum tam bona, ut talibus non indigeant adiumentis. genere igitur uitae, quod gessit quisque per corpus. efficitur, ut prosint uel non prosint, quaecumque pro illo pie fiunt, cum reliquerit corpus. nam meritum per quod ista prosint, si nullum conparatum est in hac uita, frustra post hanc quaeritur uitam. ita fit, ut neque inaniter ecclesia uel suorum cura pro defunctis quod potuerit religionis inpendat et tamen ferat unu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlatores litterarum tuarum etiam
michi scriberes. ingerens huiusce-¬
modi quȩstionem. atq ut responde-¬
rem quid michi exinde uideretur
exposcens. nec tacens ipse quid sen-¬
tias. Nam dicis uideri tibi non
esse inanes motꝰ anmarũ religioso¬
rum atq fidelium. ꝓ suis ista cu-¬
rantium. Ad iungis etiam uacare
non posse. quod uniuersa ꝓ defun-¬
ctis ȩccłia supplicare consueuit. ut
hinc & illud conici possit homini
ꝓdesse post mortẽ. si fide suoꝵ hu-¬
mando eius corpori talis ꝓuideat᷑
locus. in quo appareat opitulatio.
etiam isto modo quȩ̨sita sanctoꝵ.
Sed cum hȩc ita suit: quomͦ huic opi¬
nioni contrarium non sit. quod ait
apłs. om̃s enim astabimus ante tribu¬
nal xp̃i. ut referat unꝰquisq scđm ea q̃¬
ꝑ corpus gessit. siue bonum. siue ma-¬
lum: non te satis uidere significas. Hȩc
quippe apł̃ica sententia. ante mortem
ad monet fieri quod possir ꝓdesse post

Expanded text:
perlatores litterarum tuarum etiam perlatores litterarum tuarum etiam mihi scriberes, ingerens hujuscemodi quaestionem; atque ut responderem quid mihi exinde videretur exposcens, nec tacens ipse quid sentias. esse inanes motus animorum religiosorum atque fidelium pro suis ita curantium. adiungis etiam uacare non posse, quod uniuersa pro defunctis ecclesia supplicare consueuit, ut hinc et illud conici possit, homini prodesse post mortem, si fide suorum humando eius corpori talis prouideatur locus, in quo appareat opitulatio etiam isto modo quaesita sanctorum. Sed cum haec ita sunt, quomodo huic opinioni contrarium non sit quod ait apostolus: omnes enim adstabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea q corpus gessit, siue bonum siue malum, non te satis uidere significas. haec quippe apostolica sententia ante mortem admonet fieri quod possit prodesse post
Abbreviated transcription (Latin):
ficii in hoc loco possit esse post mor¬
tem. quanto magis sibi anima feret
ab aliis oblatio ꝓcuratur: Dixi aliqͥd
de hac re in eo libro. que nuꝑ ad scm̃
Paulinum golanum ep̃m scripsi. cũ
me consuluisser. utrum sepultura quȩ
fic in memoriis martirũ ꝓsit aliqͥd spi¬
ritib mortuoꝵ. Inde est hoc. quod his
litteris insero. Diu in qũa sc̃ĩtati tuę
coep̃e uenerande pauline. rescriptoꝵ
debitor fui. ex quo michi scripsisti ꝑ
homines filiȩ nr̃ȩ religiosissime florȩ.
querens ame utrum ꝓsit cuiq post
mortem. quod corpus eius apud scĩ
alicuius memoriam sepeliatur. Hoc
enim abste uidua memorata petie-¬
rat ꝓ defuncto in eis partib filio
suo. & rescripseras consolans eam.
idq etiam nuntians de cadauere
fidelis uiuenis cimegii: quod ma-¬
terno & pio affectu desiderauit ẽẽ
completum. ut scilicet in beatissimi
felicis confessoris basilica poneret᷑.
Qua occasione factum ẽ: ut ꝑ eos dẽ

Expanded text:
ficii in hoc locus possit esse post morficii in hoc locus possit esse post mortem, quanto magis sibi anima ferret ab aliis oblatio procuratur? » 2. Dixi aliquid de hac re in eo libro quem nuper ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum scripsi, cum me consuluisset utrum sepultura quae fit in memoriis martyrum, prosit aliquid spiritibus mortuorum. Inde est hoc, quod his ad te litteris insero: « Diu, inquam, Sanctitati tuae, coepiscope venerande Pauline, rescriptorum debitor fui, ex quo mihi scripsisti per homines filiae nostrae religiosissimae Florae, quaerens a me utrum prosit cuique post mortem, quod corpus ejus apud sancti alicujus memoriam sepelitur. Hoc enim abs te vidua memorata petierat, pro defuncto in eis partibus filio suo, et rescripseras consolans eam, idque etiam nuntians de cadavere fidelis juvenis Cynegii, quod materno et pio affectu desideravit, esse completum, ut scilicet in beatissimi Felicis confessoris basilica poneretur. Qua occasione factum est ut per eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
debunt. Quȩ si talia sunt quȩ contra-
cere nequeant: ꝓfecto aduersus eos
nos instruxit. & paratos esse uoluit
idem apłs dicens. Hoc autẽ scitote
intelligentes. qm̃ om̃is fornicator
aut immundꝰ. aut auarus. quod
est idoloꝵ seruitus: non habet here
ditatẽ in regno xp̃i &. dĩ. Nemo uos
seducat in anibus uerbis. Cuor ergo
audierimus quos dam fornicatores
& immundos & auaros ꝑ ignem sal-¬
uari. ut habeant hereditatẽ in regno
xp̃i ꝙͣ dĩ: non obsurdes camꝰ contra
istum reclamantẽ & dicentẽ. om̃is for-¬
nicator aut immundus aut auarus
non habet partem in regno xp̃i &
di. & ne adquiescamꝰ ullis uerbis.
continuo subicientẽ. nemo uos sedu¬
cat inanib uerbis.
trum oblatio quȩ fit ꝓ quiescen-¬
tib aliquid eoꝵ conferat anima-¬
bus. cũ euidenter nr̃is aut suble-¬
uemur actib. aut grauemur.
siquidem cum legamuf. quod in in-
multi dicunt quod aliquid bene¬

Expanded text:
debunt. Quia si talia sunt, quae contra debunt. Quia si talia sunt, quae contra cere nequeant, profecto adversus ea nos instruxit, et paratos esse voluit idem apostolus dicens: Hoc autem scitote intelligentes, quoniam omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod estditatem in regno Christi et Dei, nemo vos seducat inanibus verbis . Cum ergo audierimus quosdam fornicatores, et immundos, et avaros per ignem salvari, ut habeant haereditatem in regno Christi et Dei, non obsurdescamus contra istum reclamantem et dicentem, Omnis fornicator, aut immundus, aut avarus non habet haereditatem in regno Christi et Dei; et ne acquiescamus illis verbis contra continuo subjicientem, Nemo vos seducatrum oblatio quae fit pro quiescentibus, aliquid eorum conferat animabus; cum evidenter nostris aut sublevemur actibus, aut gravemur: quidem legamus, quod in infemulti dicunt quod si aliquis bene
Abbreviated transcription (Latin):
głii lectione soliusti: ubi scriptũ est. ñ
cognouit eam donec peꝑit. Sane ut
non te celem de hac re cogitationem
meam. uellem si fieri posset. immo uͦ
poris eos qui in catholica cõmumio¬
ne moriuntur. qu̾aus usq in finẽ
uitȩ huiꝰ flagitiosissime & sceleratis¬
sime uixerint. de pęnis ultricib exitu¬
ros. Hoc enim familiariꝰ meum tangu
affectum. quem habemus circa eos qͥ
nobiscum corporis & sanguinis xp̃i
sacramenta cõmunicant. quamuis
eoꝵ mores ꝑditos oderimus: quos
disciplina eccłastica emendare non
possumus: aut a mensa dñica separe.
sed a ueritate uinci uolo. quȩ sacris lit.¬
teris aꝑtissime non resistit. Non enĩ
quȩ resistit dicenda est ulla ratione
ueritas. uł putanda. Sed interim do¬
nec audiamus tale aliquid aut lega¬
mus: auscultemus ei qui dicit. Nolite
errare. Neq fornicatores. neq idolis
seruientes. & cȩtera: regnum d̾i possi¬

Expanded text:
elio locutione solvisti ubi scriptum est, Non elio locutione solvisti ubi scriptum est, Non cognovit eam, donec peperit. Sane ut non te celem de hac re cogitationem meam, vellem si fieri posset; imo vero poris, eos qui in catholica communione moriuntur, quamvis usque in finem vitae hujus flagitiosissime et sceleratissime vixerint, de poenis ultricibus exituros, familiarius meum tangit affectum, quem habemus erga eos qui nobiscum corporis et sanguinis Christi Sacramenta communicant; quamvis eorum mores perditos oderimus, quos disciplina ecclesiastica emendare non possumus, aut a mensa dominica separare: sed ea veritate vinci volo, quae sacris Litteris apertissimis non resistit. Non enim quae resistit, dicenda est ulla ratione veritas, vel putanda. Sed interim donec audiamus tale aliquid aut legamus, auscultemus ei qui dicit, Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, etc., regnum Dei possi
Abbreviated transcription (Latin):
hanc uitã fieri incredibile non est:¬
& utrum ita sit. quexi potest. & aut
inueniri. aut latere. non nullos fide¬
les ꝑ ignem quendam purgatorium.
quantomagis minus ue bona ꝑeuntia
dilexerunt. tanto tardiꝰ citiusq salua¬
ri: non tamen tales de qualib dictũ
est. quod regnum di non possidebunt.
nisi conuenient̃ pęnitentib eade cri¬
mina remittant᷑. Conuenienr̃ autẽ dũ.
ut steriles in elemosinis non sint. Qui¬
bus tantum tribuit scriptura diuina.
ut earum tantũ modo fructum se imn¬
tantũmodo sterilitatẽ sinistris: quan¬
do his dicturus est. uenite benedi¬
cti patris mei. ꝑcipite regnum: illis
autẽ. ite. in ignem ȩternum. Hȩc de
duobus opusculis meis arbitror satis
questionib tius fuisse responsa.
De illa uero sententia dñi non exies. do
nec reddas nouissimũ quadrantẽ re-¬
spondere michi necesse non fuit. cum¬
iam ipse questionẽ similem ex euan-¬

Expanded text:
hanc vitam fieri incredibile non est, ethanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se im, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite in ignem aeternum . » Haec de duobus opusculis meis satis puto quaestioni tuae fuisse responsa. 14. De illa vero sententia Domini, Non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem; respondere mihi necesse non fuit, quoniam tu ipse quaestionem simili ex Evang
Abbreviated transcription (Latin):
Non ergo uniꝰ eoꝵ. sed utriusq
opus: ignis ꝓbabit. Est quid̾a ignis
temptatio tribulationis: de quo
aꝑte alio loco scriptum est. Uasa
figuli ꝓbat fornax. & homines iu-¬
stos temptatio tribulationis. Iste
ignis in hac interim uita facit: qd̃
apłs dixit. Si accidat duobus fide¬
libus. uni scilicet cogitanti quȩ
alteri autẽ cogitanti ea quȩ sunt
mundi. quomodo placeat uxori.
id est ȩdificanti suꝑ idem fundam̃¬
tum ligna. fenum. stipulã. Illius
enim opus non exurit᷑: quia non ea
dilexit. quoꝵ amissione crucietur :
exuritur autẽ huius. qm̃ ñ sine do¬
lore ꝑeunt. quȩ cum amore possessa
sunt. Sed qm̃ alterutra conditione
rit xp̃m. quãuis doleat cũ amittit:
saluus quid̾e erit. sic tamen quasi ꝑ
ignem: quia urit eum dolor rerum
quas dilexerat amissarum. sed non
subuertro neq consumit fundam̃¬
ti stabilitate atq in corruptione
munitum. Tale aliquid etiã post

Expanded text:
Non ergo unius eorum, sed utriusque Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae alteri autem cogitanti ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori , id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit quorum amissione crucietur; exuritur autem hujus, quoniam sine dolore non pereunt, quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra conditione rit Christum, quamvis doleat dum amittit; salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post
Abbreviated transcription (Latin):
sine animi dolore non possint. Cum
autẽ iste dolor urit: si xp̃c in funda
mento habet locum. id est ut ei nichil
anteponat᷑. & malit homo qui tali
dolore uritur. rebus quas ita diligit
magis carere qũa xp̃o. ꝑ ignẽ fit sal¬
uus. Si autẽ res eiusmodi temporales
ac scłares. tempore temptationis
maluerit tenere ꝙͣ xp̃m: eum in
fundamento non habuit. qui hoc
prioreloco habure. cũ in ȩdificio priꝰ
non sit aliquid fundamento. Ignis
enĩ de quo eo loco locutus ẽ apłs.
talis deber intelligi. ut ambo ꝑ eũ
transeant. id est & qui edificat suꝑ
hoc fundamentum aurũ. argentũ.
lapides p̃ciosos: & qui ȩdificat lignũ.
fenum. stipulam. Cum enĩ hoc dixis¬
sec: ad iunxit. Uniuscuiꝰq opus qua-¬
le sit: ignis ꝓbabit. Si cuiꝰ opus ꝑman¬
serit quod suꝑ ȩlificauit: mercede
accipiet. Cuius autẽ opus exustum
fuerit. damnum patietur: ipse autẽ
saluus erit. sic tamen quasi ꝑ ignẽ.

Expanded text:
sine animi dolore non possint. Cum sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus autem exustum fuerit, damnum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem .
Abbreviated transcription (Latin):
fiteant᷑ ũm: pot̃ accipi in fundam̃tumr.
Quare: nisi quia non est fides quȩ ꝑ di
idest ea fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur.
posita in fundamento. neminẽ ꝑire
ꝑmittit. Sed quid sit ȩdificare suꝑ hoc
fundamentum. aurum. argentum. la¬
pides prȩciosos. ligna. fęnum. stipulã.
si subtilius disserere coner. uereor. ne ad
intelligendum difficilior sit ipsa expo¬
sitio. Enitar tamen quantũ dñs ad iu¬
uat. ꝙ̃ breuit̃. & quantũ potero. diluci¬
de expedire quod sentio. De his qui suꝑ¬
ȩdificant suꝑfundamentũ quod est
xp̃c. non aurum. argentum. lapides
p̃ciosos. sed ligna. fęnum. stipulam. de
his enĩ dictum ẽ. quod ꝑ ignem salui
erunt. qm̃ fundamenti merito non
ꝑibunt. sic ẽ intelligendũ: ut his ma-¬
esse contrarium. Ligna quippe. & fenũ.
ꝙ stipula non absurde accipi possunt
rerum scłarium quãuis licite conces-¬
sarum tales cupiditates: ut amitti

Expanded text:
fiteantur Iesum, potest accipi in fundamentum. fiteantur Iesum, potest accipi in fundamentum. quare? nisi quia non est fides, quae operid est ea fides, quae per dilectionem operatur, posita in fundamento neminem perire permittit. sed quid sit aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos et ligna, fenum, stipulam, si subtilius disserere coner, uereor, ne ad intellegendum difficilior sit ipsa expositio; enitar tamen, quantum dominus adiuuat, et breuiter et, quantum potero, dilucide expedire quod sentio. ecce ille, qui queraedificant super fundamentum, quod est Christus, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam de his enim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum est, ut his maesse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti