comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰdiluuiũ: Propt̃ qđ eũ nõ nulli. ⁊ siñ in cerra
ubi omẽm carnẽ quã uiuere in aqͥs natura
nõ sinit. constat fuisse deletã. cũ patre suo
qͥ tramlatꝰ fuerat aliquantũ fuisse. acq ibi
donec diluiũ p̃t̃iret uixisse arbitͣntur: no¬
lentes de rogare fidẽ codicibꝰ quos in auctorita¬
tẽ cȩlebriorẽ suscepit eccła: icredentes uidȩoꝵ
pociꝰ quã istos nõ hab̾e qđ uerũ ẽ Nonenĩ

Expanded text:
diluuium. Propter quod eum nonnulli, etsi non in terra, ubi omnem carnem, quam uiuere in aquis natura non sinit, constat fuisse deletam, . cum patre suo qui translatus fuerat aliquantum fuisse adque ibi, donec diluuium praeteriret, uixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem codicibus, quos in auctoritatem celebriorem suscepit ecclesia, et credentes Iudaeorum potius quam istos non habere quod uerum est. N
Abbreviated transcription (Latin):
fuisso c̃questũ. nõ hec uelud poetica figm̃ta
deridens: s in historicã fidem tanquam
miraculorũ naturaliũ scriptor assumens
Uerbũ ut dixi antiquorũ magnitudines
na st̃: etiã multo posterioribꝰ scłis ꝓdunt.
annorũ autẽ numcrositas cuiꝰq hominis
quę tẽꝑibꝰ illis fuit nullis nuc calibꝰ docum¬
tis uenire in exꝑim̃tũ potest: Nec tam̃ ido
fides sacrę huic historie de roganda est.
cuiꝰ tanto impudenciꝰ narrata nõ credimus.
quanto implen cerciꝰ p̃nunciata c̃spicimꝰ
Dic̃ tam̃ etiã pliniꝰ idẽ eẽ. adhuc gentem
ubi.c̾cᷤᷤ. annis uiuitur: Sigͦ humanarum
uitarum diuturnitates quasexꝑti non
sumꝰ. hodie hab̾e croduntur in cognita nob̾
loca. cur nõ habuisse credantur et cẽpora
an uͦ credibile ẽ. alicubi cẽ. qđ hic nõ eft

Expanded text:
fuisse conquestum, non haec velut poetica figmenta fuisse conquestum, non haec velut poetica figmenta deridens, sed in historicam fidem tanquam miraculorum naturalium scriptor assumens . Verum, ut dixi, antiquorum magnitudines na sunt, etiam multo posterioribus saeculis produnt. Annorum autem numerositas cujusque hominis qui temporibus illis fuit, nullis nunc talibus documentis venire in experimentum potest. Nec tamen ideo fides sacrae huic historiae deroganda est, cujus tanto impudentius narrata non credimus, quanto impleri certius praenuntiata conspicimus. Dicit tamen etiam idem Plinius, esse adhuc gentem, ubi ducentos annos vivitur. Si ergo humanarum vitarum diuturnitates, quas experti non sumus, hodie habere creduntur incognita nobis loca, cur non habuisse credantur et tempera? An vero est credibile alicubi esse quod hic non
Abbreviated transcription (Latin):
ra ct̃ corꝑa ꝓducere solere tellurẽ. Quanto
magis igitur cẽꝑibꝰ recencioribꝰ mundi. ante
illud nobile diffamatũq diluiuũ: S de cor¬
porũ magnitudine. plerumq incredulos
nudata ꝑuetustatẽ siue ꝑium fluminũ uan¬
osq casus sepulchra c̃iuncunt: ubi apparu¬
erunt uł unde cęcidunt incredibił magnitu¬
dinis ossa mortuorũ Uidi ipse nõ solus
s aliquot iccũ. in uticensi lictore molarem
hominis dentẽ tã ingentem ut si in nr̃orũ
denciũ modulos minutatim concideretur:
centũ nob̃ uderet᷑ facere potuisse S illũ
gigantes longe cęt̃is ante ibant. sic̃ ali is de¬
inde nr̃isq cẽꝑibꝰ rara quidẽ s nunquam
ferme defuerunt. quȩ modũ aliorũ pluri¬
mũ excederent Plinius scds doctissimꝰ
homo quantomagis magisq prȩterit scłi
excursus: minora corꝑa nacurã ferre cestat᷑
Qd etiam homerũ cõmemorat sepe carmins

Expanded text:
ra tunc corpora producere solere tellurem. Quanto ra tunc corpora producere solere tellurem. Quanto magis igitur temporibus recentioribus mundi, ante illud nobile diffamatumque diluvium? Sed de corporum magnitudine plerumque incredulos nudata per vetustatem sive per vim fluminum variosque casus sepulcra convincunt, ubi apparuerunt, vel unde ceciderunt incredibilis magnitudinis ossa mortuorum. Vidi ipse non solus, sed aliquot mecum in Uticensi littore molarem hominis dentem tam ingentem, ut si in nostrorum dentium modulos minutatim concideretur, centum nobis videretur facere potuisse. Sed illum gigantes longe caeteris anteibant. Sicut aliis deinde nostrisque temporibus rara quidem, sed nunquam ferme defuerunt, quae modum aliorum plurimum excederent. Plinius Secundus, doctissimus homo, quanto magis magisque praeterit saeculi excursus, minora corpora naturam ferre testatur. Quod etiam Homerum commemorat saepe carmine
Abbreviated transcription (Latin):
popłi ex egypto sexcenta hominũ milia fusse
referantur bellicȩ uiuentutis: ut omitamꝰ
gentẽ idumcorũ nõ ꝑtinentẽ ad popłm isrł
quã genuit fr̃ eius esiu nepos abrabȩ non¬
prudens rerũ existimator dubitauerit cain
nõ solum aliquã. uerũ etiã magnã potuisse
condere cuutatẽ. quando intam longum
tempꝰ ꝓtendebat᷑ uita mortaliũ. nͥ forte in fide¬
lium quispiam ex ipsa numerositate annoꝵ
nob̾ ingerat questionẽ quauxisse tuc̃ homi¬
nes scͥptũ ẽ. mauctoritatibꝰ nr̃is: ⁊ hoc nogetꝰ
eẽ. credendũ Ita qͥppe nõ credut̃ etiã magni¬
tudines corꝑũ: longe ampliores tunc fusse
quã nc̃ sunt: Uñ ⁊nobilissimꝰ eorũ pocta uir¬
giliꝰ. de ingenti lapide quẽ in agrorũ limite
infixum uir forcissimꝰ illorũ tẽporũ pugnans
et rapuit et cucurrit. et intorsit et inmisit:
uix illũ inqͥt lectibissex ceruice subiret qͣlia
nc̃ hominũ ꝑduc̃ corꝑa tellꝰ. significans maio¬

Expanded text:
populi ex Aegypto sexcenta millia hominum fuisse referantur bellicae juventutis , ut omittamus gentem Idumaeorum non pertinentem ad populum Israel, quam genuit frater ejus Esau, nepos Abrahae, prudens rerum existimator dubitauerit Cain non solum aliquam, uerum etiam magnam potuisse condere ciuitatem, quando in tam longum tempus protendebatur uita mortalium; nisi forte infidelium quispiam ex ipsa numerositate annorum nobis ingerat quaestionem, qua uixisse tunc homines scriptum est in auctoritatibus nostris, et hoc neget esse credendum. Ita quippe non credunt etiam magnitquam nunc sunt. Unde et nobilissimus eorum poeta Virgilius, de ingenti lapide, quem in agrorum limite infixum vir fortis illorum temporum pugnans et rapuit, et cucurrit, et intorsit, et misit, Vix illum inquit lecti bis sex cervice subirent, Qualia nunc hominum producit corpora tellus: significans majo
Abbreviated transcription (Latin):
bentissime spectantẽ gaudere cũ gaudenti¬
b̾ fiere cũ fientibꝰ. foris habentẽ pugnas. intꝰ
amores: cupientẽ dissolui et cũ xpo eẽ. desi¬
deuntẽ iudere romanos ut aliquẽ fructũ
habeat et millis sicut et inecc̃is gentibꝰ. emu¬
lantẽ corinthios. et ipsi emulatione. metu¬
entẽ ne seducant᷑ eoꝵ m̃tes a castitate quȩ
in xp̃o ẽ: magnã tͥsticiã ic̃tinuũ dolorẽ
cond̃ de israelitis habentẽ. qđ ignor antesdi

Expanded text:
libentissime spectant gaudere cum gaudentilibentissime spectant gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulatione metuentem, ne seducantur eorum mentes a castitate, quae in Christo est, magnam tristitiam et continuum dolorem cordis de Israelitis habentem, quod ignorante
Abbreviated transcription (Latin):
fientẽ. Ut gaudeat intẽptationib audiunt
uobũ dicentẽ: Om̃e gaudiũ existimate fr̃s
mei. cũ intẽptaciones uarias incideritis: Non
solĩ aũ ꝑꝑt̾ se ipsos his mouentur affectibus.
uerũ etiã ꝑpt̃ eos qͦs libari cupiunt. ⁊ ne pe¬
rant metuũt̃. et dolent si ꝑcant: ⁊ gaudẽt
alib̾antur. Illũ quippe optimũ et fortissimũ
urũ. qͥ insuis infirmitatibꝰ głatur potissimũ¬
cõmemoremꝰ. qͥ ineccłam xp̃i ex gentibꝰ ueni¬
mꝰ doctoremgentiũ infide et ueritate: qͥ et
plis om̃ibꝰ suis coapłis laborauit. et pluribus
epłis popłos dĩ nõ cos tantum qͥ p̃sentes ab illo
undeluntur. uerũ etiã illos qͥ futum p̃uide¬
bintur instruxit : illũ inquã uerũ athlecã
ep̃ĩ doctũ ab illo. unctũ de illo. crucifixũ
cũ ilo. głosũ in illo intheatro hiuͦmundi
cuispectacłm factus ẽ. et angłis ihominibꝰ
lortame magnũ agonẽ certãtẽ. ⁊ palmã suꝑ¬
ne uocationis in anteriora sectantẽ ocuł fidĩ

Expanded text:
tentationibus, audiunt Iacobum dicentem: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes uarias incideritis. Non solum autem propter se ipsos his mouentur adfectibus, uerum etiam propter eos, quos liberari cupiunt et ne pereant metuunt, et dolent si pereunt et gaudent si liberantur. Illum quippe optimum et fortissimum uirum, qui in suis infirmitatibus gloriatuChristi ex gentibus uenimus, doctorem gentium in fide et ueritate, qui et plus omnibus suis coapostolis laborauit et pluribus epistulis populos Dei, non eos tantum, qui praesentes ab illo uidebantur, uerum etiam illos, qui futuri praeuidebantur, instruxit; illum, inquam, uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem et palmam supernae uocationis in anteriora sectantem, oculis fidei
Abbreviated transcription (Latin):
cor. cum cota ꝓienies cam diluiuo sit dedit
unde uidi potest in codẽ ordine generat¬
onũ pͥmogenitos fuisse cõmemoratos: cur
gͦ tam pauci sunt: Num enĩ usq addilius¬
um tot eõ. potuerunt. non uacantibꝰ usq
ad centenariã pub̾tatẽ patribꝰ ab offico
generandi : si nõ erat tunc ꝓportione loa¬
geuitatis illiꝰ etiã sera pub̾tas. ut enĩ per¬
cquȩ .xxͣx. annorũ fuerint cũ filios gen¬
are cȩꝑunt octies criceni qm̃ octo sunt
generationes cum adam et cũ eis qͦs genut
de inde epr usq ad diluuiũ nõ generaue¬
runt: Qua candẽ causa qui hȩc scͥpsit gen¬
rationes cõmemorare noluit quȩ secuit᷑:

Expanded text:
or, cum tota progenies Cain diluuio sit deleta? Unde uideri potest in eodem ordine generationum primogenitos fuisse commemoratos. Quur ergo tam pauci sunt? Non enim usque ad diluuium tot esse potuerunt, non uacantibus usque ad centenariam pubertatem patribus ab officio generandi, si non erat tunc proportione longaeuitatis illius etiam sera pubertas. Ut enim peraeque triginta annorum fuerint, cum filios generare coeperunt, octiens triceni quoniam octo sunt generationes cum Adam et cum eis quos genuideinde tempore usque ad diluuium non generauerunt? Qua tandem causa, qui haec scripsit, generati
Abbreviated transcription (Latin):
Q iua timor pęnã habet Qui autẽ tumet nõi
ꝑfectus in caritate Nõ ẽ. eiꝰ generis cimor
cuiꝰ ille qͦ timebat apłs pauliis: ne corinth
serpentina seducerentur astucia hune ei
timorẽ habet caritas: immo nõ habat nisi
Karitas Sed illius generis ẽ. timor. qui nõ
ẽ. in caritate. de quo et ipse apłs paulus at
Nõ enĩ accepistis spm̃ seruitutis iterũ intunon¬

Expanded text:
qui autem timet, non est perfectus in caritate, non est eius generis timor, cuius ille, quo timebat apostolus Paulus, ne Corinthii serpentina seducerentur astutia; hunc enim timorem habet caritas, immo non habet nisi caritas; sed illius generis est timor, qui non est in caritate, de quo ipse apostolus Paulus ait: Non enim accepistis sp
Abbreviated transcription (Latin):
quando m̃bra coꝵ uoluntati repugnare nes¬
ciebant: Qua grã remota ut pena rocipca
inobȩdientia ploctert᷑. extitit in motu cor¬
poris quȩdã impudens nouitas. unde eẽt in¬
docens nuditas: ⁊ fec̃ attentos reddidito
confusos: Hinc ẽ. quod postea quã manda¬
tumdĩ aꝑta transgrossione uiolarunt scͥp¬
ui ẽ. de illis: Et aꝑti sunt ocłi ãborũ. et ag¬
uouert̃ qr nudi crant : et c̃suerunt folia
fici et fecert̃ sibi campestria Aꝑti sut̃ ĩqͥt

Expanded text:
quando membra eorum uoluntati repugnare nesquando membra eorum uoluntati repugnare nesciebant. Qua gratia remota, ut poena reciproca inoboedientia plecteretur, extitit in motu corporis quaedam inpudens nouitas, unde esset indecens nuditas, et fecit adtentos reddiditque confusos. Hinc est quod, postea quam mandatum Dei aperta transgressione uiolarunt, scriptum est de illis: Et aperti sunt oculi amborum et agnouerunt quia nudi erant, et consuerunt folia fici et fecerunt sibi cam
Abbreviated transcription (Latin):
enti libidini libido non seruit: Et cũ coa
plerumos m̃ti cohibenti aduersetur us¬
numquã ⁊ adusus se ipsã diuditur. con¬
motoq animo in cõmouendo corpore le
me pudet. merito et ipsa menbra qu ͤ
cuntur quod ante peccatũ hominis nõ
suerunt: sã sicut scriptumẽ: nudi crant
et no confundebantur. nõ qđ cis sua nudi¬
cas cẽt. incognita sod turpis nuditas
nondũ erat: quia nõdum libido m̃bra
ila p̃t̃ arbitriũ cõmouebat: nõdum
ad hominis in obedientiã redarguendã.
sua in obȩdientia caro quodãmͦ testimoniũ
phibełat: sieq enĩ coci creatierant ut imꝑi¬
cũ iuilgus opinatur: quando quidẽ et ille
iudit animalia quibꝰ nomina imposiut.
et de illa legitur iudit mulier qr bonũ¬
ẽ lignum inesca ⁊ quia placet oculis ad
iudendum: Patebant gͦ oculi eoꝵ s ad
huc nõ erant aꝑti. hocẽ. nõ attenti ut cog¬
noscerent quid eis indum̃to grẽ p̃staretur:

Expanded text:
uiendi libidini libido non seruit, et cum tota uiendi libidini libido non seruit, et cum tota plerumque menti cohibenti aduersetur, nonnumquam et aduersus se ipsam diuiditur commotoque animo in commouendo corpore se me pudet, merito et ipsa membra, quae cuntur, quod ante peccatum hominis non fuerunt. Nam sicut scriptum est: Nudi erant, et non confundebantur, non quod eis sua nuditas esset incognita, sed turpis nuditas nondum erat, quia nondum libido membra illa praeter arbitrium commouebat, nondum ad hominis inoboedientiam redarguendam sua inoboedientia caro quodam modo testimonium perhibebat. Neque enim caeci creati erant, ut inperitum uulgus opinatur; quando quidem et ille uidit animalia, quibus nomina inposuit, et de illa legitur: Vidit mulier quia bonum lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum. Patebant ergo oculi eorum, sed ad hoc non erant aperti, hoc est non adtenti, ut cognoscerent quid eis indumento gratiae praestaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc autẽ non solũ totum corpꝰ. nec solum
extrinsecus uerũ etiã intrinsetus uendet
tocumq cõmouet hominem: animi simi
affectu cum carnis appetitu conunctoas
ꝑmixto: ut ea uoluptas sequat᷑ qua mun
incorꝑis uoluptacibꝰ nulla ẽ : ita ut mom̃to
ipso temporis qͦ ad eiꝰ ꝑuenitur extre min
pene om̃is acies. ⁊ quasi uigilia cogitations
tione et honore: nõ in morbo desideri se
et gt̃s quȩ ignorant dm̃: nõ mallet sipos
sine hac libidine filios ꝓcreare. ut etiã uͥ
tatis acta nõ estu libidinis incitata Sluꝗ
ipsi amatores huiꝰ uoluptatis. siue ad coneliꝰ
conuigales siue ad inmundicias flagitioui
cum uduerint cõmouentur: sed aliqual
inportunus ẽ. ille motꝰ poscente nillou
quando autẽ destituit in hiantẽ. ⁊cũm
animo concupiscencia ferueat. frige
corpore: atq ita mirũ in modũ nõsoli
generandi uoluptati. uerum etiam ladi¬

Expanded text:
Haec autem sibi non solum totum corpus nec solum Haec autem sibi non solum totum corpus nec solum extrinsecus, uerum etiam intrinsecus uindicat totumque commouet hominem animi simul adfectu cum carnis adpetitu coniuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequatur, qua maior in corporis uoluptatibus nulla est; ita ut momento ipso temporis, quo ad eius peruenitur extremum, paene omnis acies et quasi uigilia cogitationis tione et honore, non in morbo desiderii, sicut et gentes, quae ignorant Deum, non mallet, si posset, sine hac libidine filios procreare, ut etiam in tatis acta, non aestu libidinis incitata? Sed neque ipsi amatores huius uoluptatis siue ad concubitus coniugales siue ad inmunditias flagitiorum cum uoluerint commouentur; sed aliquando inportunus est ille motus poscente nullo, aliquando autem destituit inhiantem, et cum in animo concupiscentia ferueat, friget in corpore; adque ita mirum in modum non solum generandi uoluntati, uerum etiam lasci
Abbreviated transcription (Latin):
iundictȩ nullꝰ ẽ. sensꝰ. etiã rebꝰ manibꝰ iras¬
catur. ⁊ male scribentẽ stilũ conlidat. aut
calamũ frangat iratus Uerũ et ista licet
irationabilit̃ tam̃ quedã ulciscendi libido
ẽ: i nescio quȩ ut ita dixerim quasi umbra
retribucionis. ut qui mala faciunt mala
paciantur. Est gͥ libido ulciscendi: quȩ ira
dr̃. Est libido habendi pecumã: quȩ aua¬
ricia ẽ: Libido qͦ mͦ cũq uincendi quȩ ꝑ¬
uicacia ẽ Libido głandi: quȩ iactancia nun¬
cupatur Sunt multȩ uarieq libidines.
quarũ nõnulle habent etu uocabula ꝓpͥa
quȩdam uero non habent: Quis em fadledd¬
rit quid uocetur libido dnãndi. quã tam
plurimũ ualere intirannoꝵ aninis atã
ciuilia bella cestantur: Cumigitur snt¬
multarum libidines rerũ: tam̃ cũ libido
dr̃ neq cuiꝰ rei libido sit additur. non
fere assolet animo occurreret nisi illa
qua obscene. partes corporis excitantur

Expanded text:
uindictae nullus est sensus, etiam rebus inanimis irasuindictae nullus est sensus, etiam rebus inanimis irascatur, et male scribentem stilum conlidat uel calamum frangat iratus. Verum et ista licet inrationabilior, tamen quaedam ulciscendi libido est, ut nescio qua, ut ita dixerim, quasi umbra retributionis, ut qui male faciunt, mala patiantur. Est igitur libido ulciscendi, quae ira dicitur; est libido habendi pecuniam, quae auaritia; est libido quomodocumque uincendi, quae peruicacia; est libido gloriandi, quae iactantia nuncupatur. Sunt multae uariaeque libidines, quarum nonnullae habent etiam uocabula propria, quaedam uero non habent. Quis enim facile dixerit, quid uocetur libido dominandi, quam tamen plurimum ualere in tyrannorum animis etiam ciuilia bella testantur? CAPUT multarum libidines rerum, tamen, cum libido dicitur neque cuius rei libido sit additur, non fere adsolet animo occurrere nisi illa, qua obscenae partes corporis excitantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qđ concupiscere caro đruł dolere: aut
ipse homo ẽ. sic̃ disseruimꝰ: aut aliquid
animȩ qđ carnis afficit passio uł asꝑa ut
faciat dolorem: uel lenis ut uoluptatem
Seddolor carnis tantũmͦ offensio ẽ. animȩ
ex carne. et quȩdã mali eius ꝑpassionem
dissensio. sicut animidolor qui cristicia
nuncupatur dissensio ẽ. abhis rebꝰ quȩ
nob̾ nolentibꝰ acciderunt: Sed tristiciã
plerumq precedit metus: quiet ipse in
anima ẽ. non in carne. Dolorẽ autẽ carnis
non precedit ullꝰ quasi metus carnis: qui
ante dolorẽ in carne senciatur Uoluptatẽ
uͦ precedit appecitꝰ quidã qui sentitur.:
in carne quasi cupiditas eiꝰ sicut fames et
sitis:: et ea quȩ ingenitalibꝰ usitacius libido
nominatur: cum hoc sit generale uocabu¬
lũ om̃is cupiditatis: Nã et ipsã irã nichil
aliudoẽ. quã ulciscendi libidinẽ uoceres
diffimerunt: quãius nõnũquã homo ubi

Expanded text:
Sed quod concupiscere caro dicitur uel dolere, aut Sed quod concupiscere caro dicitur uel dolere, aut ipse homo est, sicut disseruimus, aut aliquid animae, quod carnis adficit passio, uel aspera, ut faciat dolorem, uel lenis, ut uoluptatem. Sed dolor carnis tantum modo offensio est animae ex carne et quaedam ab eius passione. dissensio, sicut animi dolor, quae tristitia nuncupatur, dissensio est ab his rebus, quae nobis nolentibus acciderunt. Sed tristitiam plerumque praecedit metus, qui et ipse in anima est, non in carne. Dolorem autem carnis non praecedit ullus quasi metus carnis, qui ante dolorem in carne sentiatur. Voluptatem uero praecedit adpetitus quidam, qui sentitur in carne quasi cupiditas eius, sicut fames et sitis et ea, quae in genitalibus usitatius libido nominatur, cum hoc sit generale uocabulum omnis cupiditatis. Nam et ipsam iram nihil aliud esse quam ulciscendi libidinem ueteres definierunt; quamuis nonnumquam homo, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
multa quȩ nõ potest uelit : dũ sibi ipse idẽ
uoluntati eius ipse animꝰ eus eoq inferior
caro cius nõ optẽꝑat. Ipso nãq in uito
et animus plerumq turbatur. et caro
dolet et ueterascit et moritur: qͥc qͥd aliud
patimur: qđ nõ pat̾emur inuiti si uoluntati
nr̃ȩ nr̃a natura om̃imͦ atq ex oĩbꝰ partibꝰ
obediret:. At enĩ aliqͥd caro patitur. quo
seruire non sinitur. Quid int̾ẽ. unde. dũ
tam̃ piusticiã dnãntis dĩ ciu subditi serure¬
noliumꝰ: caro nr̃a nob quȩ sublita fuerat nõ
seruendo molesta sit: Quãuis nos dõ nõ serui¬
endo molesti nob potuerimꝰ eẽ. nõ illi Neq
enĩ sicille nr̃õ ut nos seruitio corꝑis indigemꝰ
et idõ nr̃a ẽ. qđ recepimꝰ nõ illiꝰ pena qđ fecimꝰ
Dolores porro qui dicuntur carnis: animȩ
sunt in carne: et ex carnę. Quid enĩ caro ꝑ
se ipsã sine anima uł dolet uel c̃cupiscit:

Expanded text:
multa quae non potest uelit, dum sibi ipse, id est multa quae non potest uelit, dum sibi ipse, id est uoluntati eius ipse animus eius eoque inferior caro eius, non obtemperat? Ipso namque inuito et animus plerumque turbatur et caro dolet et ueterescit et moritur, et quidquid aliud patimur, quod non pateremur inuiti, si uoluntati nostrae nostra natura omni modo adque ex omnibus partibus oboediret. At enim aliquid caro patitur, quo seruire non sinitur. Quid interest unde, dum tamen per iustitiam dominantis Dei, cui subditi serunoluimus, caro nostra nobis, quae subdita fuerat, non seruiendo molesta sit, quamuis nos Deo non seruiendo molesti nobis potuerimus esse, non illi? Neque enim sic ille nostro, ut nos seruitio corporis indigemus, et ideo nostra est quod recipimus, non illius poena quod fecimus. Dolores porro, qui dicuntur carnis, animae sunt in carne et ex carne. Quid enim caro per se ipsam sine anima uel dolet uel concupiscit?
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. obȩdiens usq ad mortẽ: ita in obȩdien¬
cia pͥmi hominis eo de testabilior. quo
factus ẽ. in obȩdiens usq ad mortem:
Ubi enĩ magna ẽ. in obędientiȩ pena ꝓposi¬
ta ⁊ res acreatore facił imꝑata: qͥs nã satis
explicet quantum malũ sit nõ obędire
in re facili et cante potestatis imperio.
et tanto terrente supplicio: Deniq ut
breuit̃ dicat᷑. in illiꝰ peccati pęna quid
in obȩdientiȩ nͥ in obȩdientia retributa
ẽ: Nãꝗ̃ hominis ẽ. alia miseria. nͥ ad u̾sꝰ
eũ ipsũ in obedientia eius ipsius: ut qm̃
noluit qđ potuit quod nõ pocest uelit.
Inparadiso enĩ etiã si nõ omĩa poterat
ante peccatum. qͥdqͥd tam̃ non poterat
nõ uolebat: et idõ poterat omĩa que uole¬
bat: Nunc uͦ sicut in eiꝰ stirpe cognoscimus
et diuina scriptura testatur: homo uani¬
tati simił factus ẽ. Quisenĩ enumerat ꝙ

Expanded text:
est oboediens usque ad mortem: ita inoboedienest oboediens usque ad mortem: ita inoboedientia primi hominis eo detestabilior, quo factus est inoboediens usque ad mortem. Ubi enim magna est inoboedientiae poena proposita et res a Creatore facilis imperata, quisnam satis explicet, quantum malum sit non oboedire in re facili et tantae potestatis imperio et tanto terrente supplicio? Denique, ut breuiter dicatur, in illius peccati poena quid inoboedientiae nisi inoboedientia retributa est? Nam quae hominis est alia miseria nisi aduersus eum ipsum inoboedientia eius ipsius, ut, quoniam noluit quod potuit, quod non potest uelit? In paradiso enim etiamsi non omnia poterat ante peccatum, quidquid tamen non poterat, non nolebat, et ideo poterat omnia quae uolebat; nunc uero sicut in eius stirpe cognoscimus et diurna scriptura testatur: Homo uanitati similis factus est. Quis enim enumerat, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo qui custodiendo mandatũ futurꝰ
suerat etiã carne sp̃ualis: fieret etiã m̃te
carnał Et quia sua suꝑbia sibi placuerat
di iusticia sibi donaretur: nec sic ut in
sua eet̃. oĩmodis potestate. s ase ipse qͦq
dissentiens. sub illo cui peccando consensit
ꝓlib̾tate quã c̃cupiuit durã miserãq a¬
geret seruicutẽ : mortuus sp̃uuolens. et
cope morturꝰ inuitus: desercor ec̃nȩ uitȩ.
et iã ȩt̃na nͥ grã lib̾et. morte dãpnatus.
Qiusqͥs huiꝰmodi dãpnationẽ uł nimiã uel
iniustã putat. metiri ꝓfecto nescit quanta
fuerit iniquitas inpeccando: ubi cantaerat
nõ peccandi facilitas Sicut enĩ habrahȩ
nõ inmerito magna obędientia p̃dicatur.
quia ut occidet filiũ res difficillima im
ꝑatur: ita in paradiso canto maior. in¬
obȩdientia fuit. quanto id qđ preceptũ
ẽ. nulliꝰ difficultatis fuit Et sic̃ obędien¬
tia scd̃i hominis eo p̃dicabilior qͦ factus

Expanded text:
ut homo, qui custodiendo mandatum futurus ut homo, qui custodiendo mandatum futurus fuerat etiam carne spiritalis, fieret etiam mente carnalis et, qui sua superbia sibi placuerat, Dei iustitia sibi donaretur; nec sic, ut in sua esset omnimodis potestate, sed a se ipse quoque dissentiens sub illo, cui peccando consensit, pro libertate, quam concupiuit, duram miseramque ageret seruitutem, mortuus spiritu uolens et corpore moriturus inuitus, desertor aeternae uitae etiam aeterna, nisi gratia liberaret, morte damnatus. Quisquis huius modi damnationem uel nimiam uel iniustam putat, metiri profecto nescit, quanta fuerit iniquitas in peccando, ubi tanta erat non peccandi facilitas. Sicut enim Abrahae non inmerito magna oboedientia praedicatur, quia, ut occideret filium, res difficillima est imperata: ita in paradiso tanto maior inboedientia fuit, quanto id, quod prae- . ceptum est, nullius difficultatis fuit. Et sicut oboedientia secundi hominis eo praedicabilior, quo factus
Abbreviated transcription (Latin):
alium quęrit referre qđ ꝑperã fecit: suꝑ¬
bia mulieris inserpentẽ. suꝑbia uiri inmu¬
berem: Sed accusatio pocius quã excusatio
uera ẽ: ubi mandati diuni ẽ. aꝑta transgres¬
sio: seq enĩ hoc ꝓꝑterea nõ fecerunt. qr id
mulier serpente suadente. uir muliere in¬
ꝑciente cõmisit. quasi quicquã dõ cui uł
eredetur uł cęderetur ante ponendũ fuit:¬
auia gͦ contẽptꝰ ẽ. ds̃ iubens qͥ creauerat: qͥ
ad suã imaginẽ fecerat. qͥ cȩt̃is animalibus
p̃posuerat: qui in paradiso constituerat. qui
rerũ om̃iũ copiã salutisq p̃stiterat. qͥ p̃cep¬
tis nec pluribꝰ nec grandibus nec difficilibus
bonerauerat : s unũ breussimũ acq leuis¬
simũ ad obȩdientiȩ salubritatẽ ãminicłm¬
dederat. qͦ eã creaturã cui lib̾a seruitus
expodiret se cẽ. dñm cõmonebat: iusta
dãpnatio subsecuta ẽ: Tał qͥdem dãnatio.

Expanded text:
aliud quaerit referre quod perperam fecit: superaliud quaerit referre quod perperam fecit: superbia mulieris in serpentem, superbia uiri in mulierem. Sed accusatio potius quam excusatio uera est, ubi mandati diuini est aperta transgressio. Neque enim hoc propterea non fecerunt, quia id mulier serpente suadente, uir muliere inpertiente commisit, quasi quidquam Deo, cui uel crederetur uel cederetur, anteponendam fuitQuia ergo contemtus est Deus iubens, qui creauerat, qui ad suam imaginem fecerat, qui ceteris animalibus praeposuerat, qui in paradiso constituerat, qui rerum omnium copiam salutisque praestiterat, qui praeceptis nec pluribus nec grandibus nec difficilibus onerauerat, sed uno breuissimo adque leuissimo ad oboedientiae salubritatem adminiculauerat, quo eam creaturam, cui libera seruitus expediret, se esse Dominum commonebat: iusta damnatio subsecuta est, talisque damnatio,
Abbreviated transcription (Latin):
ruina eẽ. non putatur Quis enĩ exala¬
nẽ ruinam non putat: cum iam ibisi
defectus. quo ẽ. relictus excelsus: aul
autem ruinã eẽ. nõ uideat: quandosi
mandati euidens atq indubitata tͥnsi¬
sio: Propt̃ hoc ds̃ illad prohibuit. qlꝰ
cumeet. ad missũ: nulla defendi pola
imaginatione iusticiȩ. Et audeo dicen
suꝑbis eẽ. utile cadere inaliquod apo
manifestumq peccatũ: unde sibi dis¬
ceant qui iam sibi placendo egaderae
Salubrus enĩ petrus sibi displicut qis
qui sibi placuerant quȩrendo suum. Sed÷
peior dãpnabiliorq suꝑbia. qua etiam in
peccatis manifestis suffugiũ in quisitionis
inquiritur: sic̃ illi pͥmi homines quorum
et illa dix. serpens sedux̃ me et manduca¬
ui: et ille dix̃ mulier quã dedisti mecum
hȩc mͥ dedit aligno et edi: Nusquã hic
sonat petitio ueniȩ: nusquam imploratio
medicinȩ. Nã licet isti nõ sic̃ cam qđ com¬
miscrant negent: adhuc tam̃ suꝑbia in

Expanded text:
ruina esse non putatur. Quis enim exaltaruina esse non putatur. Quis enim exaltationem ruinam putat, cum iam ibi sit deautem ruinam esse non uideat, quando fit mandati euidens atque indubitata transgressio ? propter hoc deus illud prohibuit, quod cum esset admissum, nulla defendi posset imaginatione iustitiae. et audeo dicere superbis esse utile cadere in aliquod apertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceant, qui iam sibi placendo ceciderant. salubrius enim Petrus sibi displicuit, quando qui sibi placuerant quaerendo suum. Sed est peior damnabiliorque superbia, qua etiam in peccatis manifestis suffugium excusationis inquiritur; sicut illi primi homines, quorum et illa dixit: Serpens seduxit me, et manducaui, et ille dixit: Mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. Nusquam hic sonat petitio ueniae, nusquam inploratio medicinae. Nam licet isti non sicut Cain quod commiserunt negent, adhuc tamen superbia in
Abbreviated transcription (Latin):
na differentia. qua ciuitas unde loquim̃
utraq discernitur. Una scilicet societas
piorum hominũ. altera impiorũ: et siugͥo
non cepisset: nisi iam ille sibi placere
cepisset: Hinc enĩ et delectatus ẽ. q̃ dic¬
tumẽ. eritis sicut dii: Quod meliꝰ eẽ pos¬
set̃ summo ueroq principio choerendo
per obedientiam: non sibi existendo pͥ¬
cipium per suꝑbiam: Dũ enĩ creaa: ño
suaueritate si dĩ ueri participatione ft̃
dii Plus autẽ appetendo: minꝰẽ. Quidi
sibi sufficere diligit : ab illo qui ei uere
sufficit deficit: Illud itaq malũ quo
cum sibi homo placet tanquam sit et p̃s
lumen. auertitur ab eo lumine quode
si placeat et ipse fit lum̃: illud inqua n
lũ precessit in abdito. ut sequeretur ha
malum quod perpetratũ ẽ. in aꝑto
Uerum ẽ. enĩ qđ scriptumẽ. ante riuia
Prorsus ruina quę fit in occulto preadi
ruinam quȩ fit in manifesto: dum illa

Expanded text:
na differentia, qua ciuitas, unde loquimur, na differentia, qua ciuitas, unde loquimur, utraque discernitur, una scilicet societas piorum hominum, altera inpiorum, singula nem non cepisset, nisi iam ille sibi ipsi placere coepisset. Hinc enim et delectauit quod dictum est: Eritis sicut di. Quod melius esse possent summo ueroque principio cohaerendo per oboedientiam, non suum sibi existendo principium per superbiam. Di enim creati non sua ueritate, sed Dei ueri participatione sunt di. Plus autem adpetendo minus est, qui, dum sibi sufficere deligit, ab illo, qui ei uere sufficit, deficit. Illud itaque malum, quo, cum sibi homo placet, tamquam sit et ipse lumen, auertitur ab eo lumine, quod ei si placeat et ipse fit lumen — illud, inquam, malum praecessit in abdito, ut sequeretur hoc malum quod perpetratum est in aperto. Verum est enim quod scriptum est: Ante ruinam ur. Illa prorsus ruina, quae fit in occulto, praecedit ruinam, quae fit in manifesto, dum illa
Abbreviated transcription (Latin):
orsum faciat cor Hoc quidẽ quasi contra¬
rium uidetur: ut elatio sit deorsũ ⁊ humi¬
litas sursum. Sed pia humilitas facit sub¬
ditum suꝑiori Nichil ẽ. autẽ superiꝰ dõ
Et idõ exaltat humilitas quę facit subdi¬
cum dõ. elatio autem quȩ inuitio ẽ. eo ipso
respuit subiectionẽ et cadit ab illo qͦ nõ ẽ.
quicquã suꝑiꝰ: et ex hoc erit inferius. et sit
quod scriptũ ẽ: deiecisticos cũ extollerent᷑:
Non enĩ. ait cumelati fuisset̃. ut prius excol¬
lerentur et postea deicerentur: sed cum
extollerentur tunc deiecti sunt: Ipsud qͥppe
extolli: iã deiciẽ Qua ꝑꝑt̾ qđ nunc in
ciuitate dĩ. et ciuitati dĩ in hoc peregrinãti
scło maxime cõmendatur humilitas. et
in cuis rege qui ẽ. xp̃s maxime p̃dicat᷑:
c̃trariumq huic urtuti elationis uiciũ
in eiꝰ aduersario qͥ ẽ. diabolꝰ maxime dñari
sacris litteris gdocetur: profecto istaẽ nux¬

Expanded text:
orsum faciat cor. Hoc quidem quasi contraorsum faciat cor. Hoc quidem quasi contrarium uidetur, ut elatio sit deorsum et humilitas sursum. Sed pia humilitas facit subditum superiori; nihil est autem superius Deo; et ideo exaltat humilitas, quae facit subditum Deo. Elatio autem, quae in uitio est, eo ipso respuit subiectionem et cadit ab illo, quo non est quidquam superius, et ex hoc erit inferius et fit quod scriptum est: Deiecisti eos, cum extollerentur. Non enim ait: \'Cum elati fuissent\\ ut prius extollerentur et postea deicerentur; sed cum extollerentur, tunc deiecti sunt. Ipsum quippe extolli iam deici est. Quapropter quod nunc in ciuitate Dei et ciuitati Dei in hoc peregrinanti saeculo maxime commendatur humilitas et. in eius rege, qui est Christus, maxime praedicatur contrariumque huic uirtuti elationis uitium in eius aduersario, qui est diabolus, maxime dominari sacris litteris edocetur: profecto ista est mag
Abbreviated transcription (Latin):
seq enĩ fieret ille fructus malus: nͥ ab arbore
inala. Ut autẽ eet̃. arbor mala contͣ naturã
factũ ẽ : qr nͥuitio uoluntatis qđ contrana¬
cumã ẽ. nõ utiq fieret. Sed uicio de prauari
nͥ ex ichilo facta natura nõ posset. Ac ꝑ
hoc ut natura sit ex eohabet qđ adõ facta
ẽ: ut autẽ ab eo qđ est deficiat. ex hoc qđ¬
Nec sic defecit homo ut omino nichil eẽt.
scd ut inclinatus ad se ipsum minꝰ eẽt. quã
erat. cum ei qͥ sũme ẽ. inherebat. Relicto
itaq dõ eẽ. in semetipso hoc ẽ. sibi placere.:
nõ iam nichil eẽ .ẽ. sunchilo propinquare:
Unde suꝑbi scłm scripturas scãs alio nomi¬
ne appellantur sibi placentes Bonum ẽ.
enĩ sursũ habere cor. nõ tamen ad se ipsũ
quod ẽ. suꝑbiȩ sed ad dñm qđ est obȩdi¬
entiȩ : quȩ nisi humiliũ non potest eẽ.
Est gͥ aliqͥd humilitatis miro mͦ qđ sursum
faciat cor : et ẽ. aliquid elationis. qđ de¬

Expanded text:
Neque enim fieret ille fructus malus nisi ab arbore Neque enim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, centra naturam factum est, quia nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, non utique fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nihilo facta natura non posset. Ac per hoc ut natura sit, ex eo habet quod a Deo facta est; ut autem ab eo quod est deficiat, ex hoc qNec sic defecit homo, ut omnino nihil esset, sed ut inclinatus ad se ipsum minus esset, quam erat, cum ei qui summe est inhaerebat. Relicto itaque Deo esse in semet ipso, hoc est sibi placere, non iam nihil esse est, sed nihilo propinquare. Unde superbi secundum scripturas sanctas alio nomine appellantur sibi placentes. Bonum est enim sursum habere cor; non tamen ad se ipsum, quod est superbiae, sed ad Dominum, quod est oboedientiae, quae nisi humilium non potest esse. Est igitur aliquid humilitatis miro modo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod de
Abbreviated transcription (Latin):
Initiũ enĩ oĩs peccati: suꝑbia ẽ. Quidẽ. autẽ
suꝑbia nisi ꝑuerse celsitudinis appetitus
Peruersa enĩ ẽ. celsitudo deserto eo cuui debet
animus inherere: pͥncipiũ sibi qͦdã mͦ fieri.
atq eẽ. pͥncipiũ. Hoc fit cum sibi nimis pla¬
cet. Sibi uͦ ita placet. cũ ab illo bono immu¬
tabili deficit: qđ ei magis placere debuit
quã ipse sibi. Spontaneus est autẽ istę de¬
fectus. qm̃ si uoluntas in amore suꝑioris
immutabilis boni. aqͦ in lustratur ut uidẽt
et accendebatur ut a maret stabilis ꝑma¬
neret : nõ inde ad sibi placendũ auerceret᷑
et ex hoc tenebrasceret et frigesceret ut
uel illa credet uerum dixisse serpentem.
uł ille dĩ mandato uxoris p̃poneret uolun¬
tatem: putaretq se uenialit̾ crangressorẽ
eẽ. precepti: si uitȩ suȩ sociã. desereret
etiã insocictate peccati: Nõ gͦ malũ opus
factum ẽ. idẽ. illa transgressio. ut cibo ꝓibito
uescerentur: nisi ab eisqui iam mali erant:

Expanded text:
Initium enim omnis peccati superbia est. Quid est autem superbia nisi peruersae celsitudinis adpetitus? Peruersa enim est celsitudo deserto eo, cui debet animus inhaerere, principio sibi quodam modo fieri adque esse principium. Hoc fit, cum sibi nimis placet. Sibi uero ita placet, cum ab illo bono inmutabili deficit, quod ei magis placere debuit quam ipse sibi. Spontaneus est autem iste defectus, quoniam, si uoluntas in amore superioris inmutabilis boni, a quo inlustrabatur ut uideret et accendebatur ut amaret, stabilis permaneret, non inde ad sibi placendum auerteretur et ex hoc tenebresceret et frigesceret, ut uel illa crederet uerum dixisse serpentem, uel ille Dei mandato uxoris praeponeret uoluntatem putaretque se uenialiter transgressorem esse praecepti, si uitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa transgressio ut cibo prohibito uescerentur, nisi ab eis qui iam mali erant.
Abbreviated transcription (Latin):
more qͥcũ pͥmis hominibꝰ ꝑcreaturã sil¬
iectã uelud corũ sociꝰ forma c̃grualoqus¬
batur quid ei ꝓfuit: Nonne c̃ceptũ si
innecando fre. etiã post uerbũ diuns
ãmonicionis impleuit: Nã cũ sachca
discreuiss ãborũ millius respiciens bas
despiciens: qđ nõ dubitandũ e. poruil
cognosei signo aliqͦ atcestante usbir
hocido feciset ds quia mala erant opera huiꝰ
satris ñ euus bona contristatꝰ ẽ. cam ualde
etc̃cidit facies eiꝰ. Sic enĩ scriptũ ẽ. & dix̃
dñs adc̃m: Quart cristis factus es: et qͣre

Expanded text:
more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis ao inpleuit? Nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens, quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo adtestante uisibili, et hoc ideo fecisset Deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona: contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. Sic enim scriptum est: Et dixit Dominus ad Cain: Quare tristis fac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficientibꝰ bonis ex fide in hac ꝑegrinatioẽ
uiuentibꝰ. Inuicẽ honera ura portate: et
sic adimplebitis legem xp̃i. Itẽ alibi dr̃
Corripite inquictos: consolamini pusillammes
suscipite infirmos. pacientes estote ad omnes:
U idete neqͥs malũ ꝓmalo alicui reddat: Itẽ
alio loco. Si p̃occupatꝰ fuerit homo in aliqͦ
delicto. uos qui spũales estis instruite huiꝰ
modi in spũ mansuetudinis: intendens ce

Expanded text:
hac peregrinatione uiuentibus: In uicem onera uestra portate, et sic adinplebitis legem Christi; item alibi dicitur: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes; uidete ne quis malum pro malo alicui reddat; item alio loco: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, nos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansu
Abbreviated transcription (Latin):
contra semctipsum Et in uno quippe homine.
caro c̃cupistit adũsus spm̃.: et sp̃s aduersus
carnẽ: Concupiscencia gͦ sp̃alis contra alteriꝰ
potest pugnare carnalẽ. uł concupiscencia
carnalis c̃tra alt̾iꝰ sp̃alẽ: sic̃ int̾ se pugnant
boni et mali: uł certȩ ipse concupiscencie
carnales. int̃ se bonorũ duorũ nondũ utiq
ꝑfectorũ : sic̃ int̾se pugnant maliet mali.
donec eorum qui curantur adultimã iuctoriã

Expanded text:
contra semet ipsum; et in uno quippe homine contra semet ipsum; et in uno quippe homine caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem. Concupiscentia ergo spiritalis contra alterius potest pugnare carnalem uel concupiscentia carnalis contra alterius spiritalem, sicut inter se pugnant boni et mali; uel certe ipsae concupiscentiae carnales inter se duorum bonorum, nondum utique perfectorum, sicut inter se pugnant mali et mali, donec eorum, qui curantur, ad ultimam uictoriam
Abbreviated transcription (Latin):
diabolica qua inuident bonis mali: nulla
alia causa. nͥ qulliboni sunt illi mali: stullo
enĩ mͦ fit minor accedente seu ꝑmanente
consorte possessio bonitatis. immo possessio
bonitas: quã tanto latius. quanto con¬
cordius indiuidua sociorũ possidet caritas
Non habebit deniq istã possessionẽ: qui cã
noluerit habere communẽ Et tanto eam
repperiet ampliorẽ : quanto ãplius ibi
potuerit amare consortem Illud igitur
qđ int̾ remũ ⁊ romulũ exortũ ẽ quẽ aomodũ
adusꝰ se ipsam cerre naciuitas diuidatur osten¬
dit. qđ autẽ int̾ cain et habel. int̃ duas ipsas
cuutate sdĩ ⁊ hominũ inimicitias demonstraũ
Pugiant gͦ int̃ se mali et mali: itẽ pugnant int̾
se mali ⁊i boni:. Soni uͦ iboni si ꝑfecti sunt. int̃
se pugnari nõ possunt: Proficientes autem
nondumq ꝑfecti ita possunt ut bonꝰ qͥsq
ex ea parte pugnet contra alterum: qua etiã

Expanded text:
diabolica, qua inuident bonis mali, nulla diabolica, qua inuident bonis mali, nulla alia causa, nisi quia illi boni sunt, illi mali. Nullo enim modo fit minor accedente seu permanente consorte possessio bonitatis, immo possessio bonitas, quam tanto latius, quanto concordius indiuidua sociorum possidet caritas. Non habebit denique istam possessionem, qui eam noluerit habere communem, et tanto eam reperiet ampliorem, quanto amplius ibi potuerit amare consortem. Illud igitur, quod inter Remum et Romulum exortum est, quem ad modum aduersus se ipsam terrena ciuitas diuidatur, ostendit; quod autem inter Cain et Abel, inter duas ipsas ciuitates, Dei -et hominum, inimicitias demonstrallit. Pugnant ergo inter se mali et mali; item pugnant inter se mali et boni: boni uero et boni, si perfecti sunt, inter se pugnare non possunt. Proficientes autem nondumque perfecti ita possunt, ut bonus quisque ex ea parte pugnet contra alterum, qua etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Iam et illic sic. sicut ipsum facinus qͥdã
pocta cõmemorauit illoꝵ: fraterno
pͥmi maduerunt sanguine muri Sic enim
condita ẽ. roma. quando occisum remum
a frẽ romulo romana testatur historia:
nisi qđ isti terrenȩ ciuitatis ambo ciues
erant. ambo głam de romanȩ rei publice
institucione quęrebant : s ambo cã tantam
quantam si unus eẽt. habe non poterant:
Qui enĩ uolebat dnãndo głari: minꝰ utiq
dñaretur. si eius potestas uiuo consorte mi¬
nueretur. Ut gͦ totam dñationẽ haberet
unus: ablatus est socuis Et scelere creuit in
peuis : qđ innocentia minus eẽt. ⁊ melius
hi autẽ fratres cainethabel: non habebat
ambo int̾ se similẽ rerum cerrenarum
cupiditatẽ Nec in hoc alt̃ alteri inuidit
qđ eius dñatus fieret angustior qͥ alt̾um
occidit. si ãbo dñarentur: abel quippe
non quȩrebat dñationẽ in ea ciuitate
quȩ condebatur afrẽ: sed inuidencia illa

Expanded text:
Nam et illic, sicut ipsum facinus quidam Nam et illic, sicut ipsum facinus quidam poeta commemorauit illorum, Fraterno primi maduerunt sanguine muri. Sic enim condita est Roma, quando occisum Remum a fnisi quod isti terrenae civitatis ambo cives erant. Ambo gloriam de Romanae reipublicae institutione quaerebant: sed ambo eam tantam, quantam, si unus esset, habere non poterant. Qui enim volebat dominando gloriari, minus utique dominaretur, si ejus potestas vivo consorte minueretur. Ut ergo totam dominationem haberet unus, ablatus est socius: et scelere crevit in pejus, quod innocentia minus esset et melius. Hi autem ambo inter se similem rerum terrenarum cupiditatem, nec in hoc alter alteri inuidit, quod eius dominatus fieret angustior, qui alterum occidit, si ambo dominarentur Abel quippe non quaerebat dominationem in ea ciuitate, quae condebatur a fratre, sed inuidentia illa
Abbreviated transcription (Latin):
quas simul hab̾e poterant infelici egestate
certantes. Hanc pacẽ reqͥrunt laboriosa bella:
hanc adipiscitur quȩ putatur głosa uictoria:
duando autẽ iuncũt qui causa ustiore pug¬
nabint: quis dubitet gratulandũ cẽ. iuc̃¬
toriã ꝓuenisse. et obtabilem pacẽ: hȩc bona
suit.: et sine dubio dĩ dona st̃: S si neglec¬
tisindioribꝰ quȩ ad suꝑnã ꝑcinent cuutatẽ.
ubient uictoria inȩt̾na et sũma pace secura
bonaista sic concupiscuntur ut ut sola cẽ.
eredantur. uł his quȩ meliora creduntur
apliꝰ diligantur. necesse ẽ. miseria conseqͥt᷑:
ciutdas conditor fratricida: slã suũ frẽm
ciuẽ cuitatis et̃nȩ in hac terra ꝑegrinantem:
in uidentia uictus occidit Unde mirandum
nõ ẽ. qđ tanto post in ea ciuitate conden¬
daque fuerat huiꝰ terrenȩ ciuitatis de qͣ
loquimur caput futura. et tam multis
gentibꝰ regnatura: huic pͥmo exemplo et
quȩdã sui generis imago respondit

Expanded text:
quas simul habere non poterant, infelici egestate quas simul habere non poterant, infelici egestate certantes. Hanc pacem requirunt laboriosa bella, hanc adipiscitur quae putatur gloriosa uictoria. Quando autem uincunt qui causa iustiore pugnabant, quis dubitet gratulandam esse uictoriam et prouenisse optabilem pacem? Haec bona sunt et sine dubio Dei dona. sunt. Sed si neglectis melioribus, quae ad supernam pertinent ciuitatem, ubi erit uictoria in aeterna et summa pace secura, bona ista sic concupiscuntur, ut uel sola esse credantur uel his, quae meliora creduntur, amplius diligantur: necesse est miseria consequatur ciuitaciuem ciuitatis aeternae in hac terra peregrinantem inuidentia uictus occidit. Unde mirandum non est, quod tanto post in ea ciuitate condenda, quae fuerat huius terrenae ciuitatis, de qua loquimur, caput futura et tam multis gentibus regnatura, huic primo exemplo et, quaedam sui generis imago respondit.
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus se ipsam plerumq diuiditur.
litigando: belligerando. atq pugnando:
et aut mortiferas aut certe mortales uicto¬
rias reqͥrendo: sam ex quacumq sui parte
adu̾sus alteram sui partem bellando surrexe-¬
rit: quęrit eẽ. uittrix gentium cum sit
captiua uitiorum: Et siquidẽ cum uicerit
suꝑbius extollitur : etiam mortifera: Si uͦ
conditionẽ cogitans casusq cõmunes : magis
quȩ accide possunt aduersis angitur quã
ciquȩ ꝓuenerunt scđis rebꝰ inflatur Tan¬
cũmodo mortał ẽ. ista uictoria: Neq enim
semꝑ dñari poterit ꝑmanendo eis: quos
potuerit subugare uincendo: Nõ autem
redȩ dr̃ ea bona nõ eẽ. quȩ concupiscit
hȩc cuntas: quando ẽ. et ipsa in suo genere
humano melior Concupiscit enĩ terrenã
quandã ꝓrebꝰ infimis pacem. ad eã quȩ
desiderat ꝑuenire bellando Qm̃ suucerit
lunt parces inuicẽ aduersantes. ⁊ phis rebꝰ

Expanded text:
aduersus se ipsam plerumque diuiditur aduersus se ipsam plerumque diuiditur litigando, bellando adque pugnando et aut mortiferas aut certe mortales uictorias requirendo. Nam ex quacumque sui parte aduersus alteram sui partem bellando surrexerit, quaerit esse uictrix gentium, cum sit captiua uitiorum; et si quidem, cum uicerit, superbius extollitur, etiam mortifera; si uero condicionem cogitans casusque communes magis quae accidere possunt aduersis angitur, quam eis quae prouenerunt secundis rebus inflatur, tantummodo mortalis est ista uictoria. Neque enim semper dominari poterit permanendo eis, quos potuerit subiugare uincendo. Non autem recte dicitur ea bona non esse, quae concupiscit haec ciuitas, quando est et ipsa in suo humano genere melior. Concupiscit enim terrenam quandam pro rebus infimis pacem; ad eam namque desiderat peruenire bellando; quoniam si uibant partes in uicem aduersantes et pro bis rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
gratis grã largiretur : sic oportuit dan
filiũ : quẽ ad modũ naturȩ nõ debebat᷑
excursibꝰ. Negat enĩ natura iã filios tal
cõmixtioni maris et feminę qualis eẽ p¬
terat abrahȩ et sarȩ. in illa iã ętate cũ
mulieris accedente sterilitate: quȩ noc
cunc parere potuit quando nõ ȩassę¬
cunditati sed gcati fecunditas de fut
Qđ naturȩ sic affectę fructꝰ posteritatis
non debebatur significat qđ naturagene¬
ris humani peccato uiciata ac ꝑhoc urę
dampnata : nichil uere felicitatis ĩposta
merebatur Recte igitur significat ilias
ꝑ reꝓmissionẽ natꝰ filios grẽ ciues cinta¬
tis liberȩ : socios pacis et̃nę : ubi sit nõ
amor ꝓpriȩ ac pͥuatȩ qͦdãmͦ uoluntatis
s cõmuni eodẽq immutabili bonogal¬
dens. atq ex multis unũ cor faciens
cate lȩtatur: quał eẽ. de talibꝰ lȩticiarebus
potest Et qm̃ nõ ẽ tale bonũ ut nullas angꝰ.¬
cus faciat amatoribiis suis: idõ ciuitas ista

Expanded text:
tuit dari filium, quemadmodum naturae non debebatur excursibus. Negat enim natura jam filios tali commixtioni maris et feminae, qualis esse poterat Abrahae et Sarrae in illa jam aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic affectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod natura generis humani peccato vitiata, ac per hoc jure damnata, nihil verae felicitatis in posterum merebatur. Recte igitur significat Isaac per repromissionem natus filios gratiae, cives civitatis liberae, socios pacis aeternae, ubi sit non amor propriae ac privatae quodammodo voluntatis, sed communi eodemque immutabili bono gaudens, atque ex multis unum cor faciens, tate laetatur, qualis esse de talibus laetitia rebus potest. Et quoniam non est tale bonum, ut nullas angustias faciat amatoribus suis, ideo ciuitas ista