comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sermunculis ȩsusurriis quã palam suaderi nullos audebat.
s etiã occulte uenis repentib facultate quam donabat dñs
occurrendũ fuit maxime qm iactabatur iouiniano respon¬
deri non potuisse cũ laude s: cũ uituꝑ atione nuptiarum.
ꝓpter hoc edictũ ÷ librũ cuius inscriptio ÷ de bono coniugali
ubi de ꝓpagatione filiorũ priusquã hominis mortẽ peccan¬
do mererentur. Qmͣ concubitus mortaliũ corporũ resui¬
detur questio dilata ÷ magna. s in alii postea luteris nr̃is sa¬
tis quantũ arbitrot explicatur. Dixi etiã quodã loco. Qđ
enĩ cib ad salutẽ hominis hoc est conconcubitus ad salutẽ
generis. E utrumq non est sine delectatione carnali. Que
tamen modificata & temperantia refernante. inusum
naturalẽ redacta. libido eẽ. non potest. Quod ideo dictũ :
qm̃ libidonon: bonus & rectus usus libidinis Sicut enĩ ma¬

Expanded text:
sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim ma
Abbreviated transcription (Latin):
cognoui libellũ potiꝰ deconflictu uitiorũ atq uircutũ
nuncupare malui. Inquo siedificationis aliquid rep¬
repperis hunc legendum & aliis tradere debes. Er plicit¬
ouimani heresis sacrarum uirginũ meritũ ac quando
pudicicie coniuigali tantum ualuit inurbe roma ut nul¬
las etiã scĩmoniales de quarum pudicicia suspicio nulla
ꝓcesserat de uicisse innuptias diceretur. Hoc maxime
argumento cũ eas urgeret dicens. tu ergo melior quam
sacra melior quam sara siue anna: & ceteras. cõmemoran¬
do testimonio scẽ scripture cõmendatissi mas feminas
qͥb se ille meliores uel etiã pares cogitare non possent.
Hoc modo etiam uirorũ scorũ scm celibatũ cõmemoratiõe
patrum coniugatorũ & predicatione frangebat. Huic
monstro scã eccła que ibi est fidelissime ac fortissime restitit.
Remanserant autẽ iste disputationes eius. inquorum dã

Expanded text:
cognovi, libellum potius De conflictu vitiorum atque virtutum cognovi, libellum potius De conflictu vitiorum atque virtutum nuncupare malui, in quo si aedificationis aliquid repereris, hunc legendum et aliis tradere debes.Iouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc modo etiam uirorum sanctorum sanctum caelibatum. commemoratione patrum coniugatorum et conparatione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam
Abbreviated transcription (Latin):
S ibi quid aliud intelligendũ ÷ nisi quia acceptũ dicit.
intellegi uoluit qui apud incredulos uideos nonfuerunt
accepti s magis spreci. Stephano ad eos dicente. quẽ ꝓ¬
pħarũ non sunt ꝑsecuti patres ur̃i qui p̃nunciabant
de aduentu iusti. cuius uos minc homicide & ꝑditores
fuistis: Quis autẽ non uideat quante cemeritatis quan¬
te que sit presumptionis aliquẽ sibi ꝓphȩ nomen assume¬
re: Tu igitur cũ caritatis affectione tales redargue &
iuxta regulã patrũ uiuere semꝑ stude. Maxine autẽ
scĩ & confessoris henedicti. non declines abea aquoquã
uec illi aldas qui ppiã nec minuas. Totũ eiũ quod suffi¬
cit habec. & nusquã minus habet. Cuius uerba atq
imꝑia sectatores suos ꝑducant adceli palatia. Ec ce
sermonẽ nocturnis horis licet incutta uenustate dic¬
taui atq conscripsi. Quẽ quia epłarẽ modũ transire

Expanded text:
tria sua , sed ibi quid aliud intelligendum est, nisi quia acceptum dixit ntria sua , sed ibi quid aliud intelligendum est, nisi quia acceptum dixit nntelligi voluit, qui apud incredulos Judaeos non fuerunt accepti, sed magis spreti, Stephano ad eos dicente: Quem prophetarum non sunt persecuti patres vestri, qui praenuntiabant de adventu Justi, cujus vos nunc homicidae et proditores fuistis? Quis autem non videat quantae temeritatis, quantaeque sit praesumptionis aliquem sibi prophetae nomen assumere? Tu igitur cum charitatis affectione tales redargue; et juxta regulam Patrum vivere semper stude, maxime autem sancti confessoris Benedicti. Non declines ab ea quoque, nec illi addas quidpiam, nec minuas. Totum enim quod sufficit, habet, et nusquam minus habet. Cujus verba atque imperia sectatores suos perducunt ad coeli palatia. Ecce, sermonem nocturnis horis, licet inculta venustate, dictavi atque conscripsi. Quem quia epistolarem modum transire
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ut aduicinos nrõs ueniamꝰ ꝓthasius & geruasius in
ꝓpria hac mediolanensi ciuitate ꝓpriaq domo manen¬
tes. ac ꝑ decẽ annos monachorũ uitã exercentes. ita ꝑfec
t sunt ut marti res fierent. An forte sola ur̃a ꝓuincia
extra hanc regulam erit. excepta. ut non deꝓ priis. s tan
tũ de externis habeat monachos. satagendũ igitur magis
Non parentũ non ꝓpinquorũ non adfiniũ in lecebris auia
ꝑfectionis dedinet. Sic certe uixta saluatoris sententiã. pa¬
tri matriq fr̃ib sororib uxorib filũs. domib agris. &
cunctis que possidet renuitiare ualebit. Hoc autẽ dico.
non quo successores qui de regno adregniũ. de publico ad
heremũ. transeunt summa laude non ducã s quo illos eciã
qui magis affectili patriã fugiunt quã gressib felices at¬
q ꝑfectos ostendunt. Obsecro itaq illos qui hec apud uos
fieri posse denegant. ut uigilanti studio considerent. cur

Expanded text:
et vicinos nostros veniamus, Prothasius et Gervasius in propria hac Mediolanensi civitate, propriaque domo manentes, ac per decem annos monachorum vitam exercentes, ita perfecti fuerunt, ut martyres fierent. An forte sola nostra provincia extra hanc regulam erit excepta, ut non de propriis, sed tantum de extremis  Forte externis habeat monachos. Satagendum igitur magis non parentum, non propinquorum, non affinium illecebris a via perfectionis declinet . Sic certe, juxta Salvatoris sententiam, patri, matrique, fratribus, sororibusque, uxoribus, filiis, domibus, agris, et cuncnon quo successores, qui de regno ad regnum, de publico ad eremum transeunt, summa laude non ducam; sed quo illos etiam, qui magis affectibus patriam fugiunt, quam gressibus, felices atque perfectos ostendam. Obsecro itaque illos, qui hoc apud nos fieri posse denegant, ut vigilanti studio considerent, cur
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ illã extruisecus anime noxiã si ipsa seruare ffuduerit̾
uitus cordis mundiciã. Interea sicut tui ipse indicare an
dio quosdam apud uos dicere non posse aliquem inpatrie
sue natiuitatis ꝑfectũ. eẽ. Illud argumento adsumentes.
quod dñs dixit. Nemo ꝓpħa. acceptus inpatria sua. Quos
primum oportet ratione ueritatis refelli & sic demũ qua¬
liter intelligenda sit ꝓlata sententia demonstrari. Qu¬
diant igitur pacientes qui hec dicunt. quia dum sensum
sacre scripture prudenter non considerant. pene omns scõs
pud hebe̾os. qͦt qͦt ex gerinancis. apud gerinanicos. qͦt qͦt
ex aquitanicis. apud aquitanicoᷤᷤ. qͦt qͦt exbritannicis apud
britannicas. qͦt qͦt ex anglis apud anglos. religiose uiuunt.
ꝑ fecti erunt. Ecce paulus & antonius exhebreis. apud the¬
beos ꝑfecti sunt. Ecce hylarion expalestinis apud palesti¬

Expanded text:
nem illam extrinsecus animae noxiam, si ipsa servare studuerit nem illam extrinsecus animae noxiam, si ipsa servare studuerit intus cordis munditiam. Interea sicut tu ipse indicare curasti, audio quosdam apud nos dicere, non posse aliquem in patria suae nativitatis perfectum esse, illud in argumentum assumentes, quod Dominus dixit: « Nemo propheta acceptus est in patria sua . » Quos primum oportet ratione veritatis refelli, et sic demum qualiter intelligenda sit prolata sententia demonstrari. Audiant igitur patienter qui haec dicunt, quia, dum sensum sacrae Scripturae prudenter non considerant, pene omnes sanctos pud Hiberos; quotquot ex Germanis apud Germanos; quotquot ex Aquitanicis apud Aquitanicos; quotquot ex Britannicis apud Britannicos; quotquot ex Anglis apud Anglicos religiose vivunt, imperfecti erunt. Ecce Paulus et Antonius ex Thebaeis apud Thebaeos perfecti sunt. Ecce Hylarion ex Palaestinis apud Palaesti
Abbreviated transcription (Latin):
abluta. Dequo cum interrogatus fuissem. cur omp̃s deus ta¬
lem uersito serpenti potestait̃ poterit respondi ut cordis
eius inmundiciã foris ostenderet quod nunquã in exterio¬
re habitu fecisset nisi interiorẽ omĩno corrupisset. Scilicet¬
aut infidelitate & blasphemia aut certe inani & uani gła
Sanies quippe intus incorde foras ꝑuestimenta manauit.
Quẽ qui a longe positus erat. ego quidẽ non idi s tamen ut
arbitror hec millo uere p̃uidi. Quod si nonest ita: nunquid
tamen factum putatur sine causa. & ꝓpterea gestũ. ut
ineo mundiciã cordis feditas illa seruaret. Ne hanc calli¬
dus hostis. in anis głe macula fedaret. sicuti pauł ne
de magnitudine reuelationum tumeret ftimulum car¬
nis accepit. scio itaq horum qđ libet. Aut certe si non fue¬
rit nunquid tamen quod ad extremũ positurꝰ sum uerũ
nonerit. Uerui ÷ omĩno: uerũ ÷ quod dico non est colluuio¬

Expanded text:
abluta. De quo cum interrogatus fuissem cur omnipotens Deus taabluta. De quo cum interrogatus fuissem cur omnipotens Deus talem versuto serpenti potestatem in eum dederit, respondi ut cordis ejus immunditiam foris ostenderet: quod nunquam in exteriori habitu fecisset, nisi interiorem omnino corrupisset aut infidelitate et blasphemia, aut certe inani et vana gloria. Sanies quippe intus in corde foras per vestimenta fluit. Quem quia longe positus ego quidem non vidi, sed tamen ut arbitror haec in illo vere praevidi. Quod si non est ita, nunquid tamen factum putatur sine causa? Est praeterea gestum, ut in eo munditiam cordis foeditas illa servaret, ne hanc callidus hostis inanis gloriae macula foedaret, sicuti Paulus, ne de magnitudine revelationum tumeret, stimulum carnis accepit . Sit itaque horum quodlibet, aut certe si non fuerit, nunquid tamen extremum, si positurus sum, verum non erit? Verum est omnino, verum est quod dico, non esse colluvio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtrahat cũ dormientes ante horã uel tempus excitat. ut eos qͦn¬
do uigiliarũ tempore somno grauissime de primat. cumpsallen¬
tes atq orantes. sy bilis ftridib latradib diuersis & inconditis
uocib actis etiã. lapidib uelftercorib ꝑturbat. ut eos quo quo
pacto ab spiritali ope recrahens in anens efficiat. Tu autẽ hõ
dei. ugilanti studio. adtende que dico & me adhuc magis
stupenda narrante fidẽ prebeto. Cuiusdam relatione
nuꝑ cognoui quod dico. Uir quidam religiosus atq in mo¬
nachico habitu constitutus ur̃o nunc tempore antiqui
hostis ÷ in audita temptatione pulsatus. Ita ut idẽ malig¬
nus sp̃s uestimentorũ particularet. extra illum eciã in con¬
posita. in munda colluuione crebrius fedaret. Que in
tantũ erat horrenda. fecida & noxia ut pars uestiũ quã
tetigisset nulli deinceps eẽt. usui apta. quã quã fuisset

Expanded text:
pertrahat, dum dormientes ante horam, vel tempus exsuscitat, ut eos pertrahat, dum dormientes ante horam, vel tempus exsuscitat, ut eos vigiliarum tempore somno pravissimo deprimat, cum psallentes atque orantes sibilis, stridoribus, latratibus diversis, et inconditis vocibus, actis etiam lapidibus vel stercoribus perturbat, ut eos quoquo pacto a spiritali opere retrahens, inanes efficiat. Tu autem homo Dei, vigilanti studio attende quae dico, et mihi adhuc magis stupenda narranti fidem praebeto. Cujusdam relatione nuper cognovi quod dico. Vir quidam religiosus atque in monastico habitu constitutus, nostro nunc tempore antiqui hostis est inaudita tentatione pulsatus, ita ut idem malignus spiritus vestimentorum ejus particulas extra illum etiam incompositas immunda colluvione crebrius foedaret. Quae in tantum erat horrenda, fetida et noxia, ut pars vestium quam tetigisset, nulli deinceps esset usui apta, quanquam fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
ibi sit ubi tanta & talis beatitudo ꝑsistit aliter dici non
quã ÷ Quod inquis illud bonũ ÷: Quid me interrogas :¬
cor hominis ascenderunt. que preparauit deus his qui diligunt
eũ. Adhanc felicitatẽ multis scłi diuitiis constipatus dauid.
anhelabat cum diceret. Quid inichi restat incelo. & ate quid
ciabitur dũ manifestabitur gła tua. & rursum. Sitiuit ania
mea adeum uiuum. quando ueniam & parebo ante faciem dei.
Ruir sumq Heu me quod incolatus meus ꝓlongatus : Hinc ce
paulus. Cupio dissolui &e eẽ. cũ xp̃o. Multo autẽ melius. His
ita de cursis. quamquã multa pͣter miserim tamen ut michi
uidetur hostis nr̃i fortissima castra monstraui. quib pie
uiuentes inxp̃o iħu non desinit inpugnare. S nechis con¬
tentus adalia conuertitur argumenta dũ quib dam in
somnis sepus uera ꝓ nuntiat ut eos quandoq ad falsitatẽ

Expanded text:
ibi sit, ubi tanta et talis beatitudo persistit. Aliter dicere nibi sit, ubi tanta et talis beatitudo persistit. Aliter dicere nquam ibi est. Quod, inquis, bonum illud est? Quid me interrogascor hominis ascenderunt, quae praeparavit Deus his qui diligunt eum . » Ad hanc felicitatem multis saeculi divitiis constipatus David anhelabat, cum dicebat: « Quid mihi restat in coelo, et a te quid tiabor, dum manifestabitur gloria tua ; » et rursum: « Sitivit anima mea ad Dominum vivum. Quando veniam et apparebo ante faciem Dei ; » rursumque: « Quia incolatus meus prolongatus est . » Hinc et Paulus: « Cupio dissolvi et esse cum Christo . » Multo autem melius His ita decursis, quanquam multa praetermiserim, tamen, ut mihi videtur, hostis nostri fornicantis castra monstravi, quibus pie viventes in Christo Jesu non desinit impugnare: sed nec his contentus ad alia convertitur argumenta, dum quibusdam in somnis saepius vera praenuntiat, ut eos quandoque ad falsitatem
Abbreviated transcription (Latin):
bus. inceruorum & caprearũ sattib in accipitrũ uolatib in
pauonũ & columbarũ turturũq pennis & collib indomorũ
lis cantib inmulierum uenustis aspectibus earũq suꝑciliis &
crinib occulis. & genib guiture & labiis. nasu manib atq
extrinsecus adhibitis auro & geminis distinctis munilib &
si qua sunt alia que modo non recolit sensus. S amor patrie¬
est. patria ciuitas & domus qualis ÷: si talia sunt que colunt
pegrini qualia sunt ea que possident filii. si mortales & mise¬
ri inhac uita taliter remunerati. in mortales & beati. qualit᷑
sunt in illa uita ditati: Qua ꝓpter recedat amor presentis
scłi inquo nullus nascitur ut non moriatur. & succedat
amor scłi futuri in quo sic om̃s uuificantur. ut deinceps
necessitas angustat. nulla necessitas angustat nulla
molestia. inquietat. s ꝑ ennis leucia regnat. Si queris que

Expanded text:
bus, in cervorum et caprarum saltibus, in accipitrum volatibus, in bus, in cervorum et caprarum saltibus, in accipitrum volatibus, in pavonum, columbarum, turturumque pennis et collis, in domorum lis cantibus, in mulierum venustis aspectibus, earumque superciliis et crinibus, oculis et genis, gutture et labiis, naso, manibus, atque extrinsecus adhibitis auro, et gemmis distinctis monilibus: et si qua sunt alia, quae modo non recolit sensus. AMOR PATRIest, civitas et domus qualis est? Si talia sunt, quae colunt peregrini, qualia sunt ea quae possident filii? Si mortales et miseri in hac vita taliter sunt remunerati, immortales et beati, qualiter sunt in illa vita ditati? Quapropter recedat amor praesentis saeculi, in quo nullus ita nascitur, ut non moriatur, et succedat amor futuri saeculi, in quo sic omnes vivificantur, ut deinceps adversitas turbat, nulla necessitas angustat, nulla molestia inquietat, sed perennis laetitia regnat. Sed quaeres quid
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa deliquid. qui anime castimomonia non custodi¬
uit. Unde & auctor mundicie in euangelio dicit. Qui
uiderit mulierẽ ad concupiscendum eã. iam mechatus
est eã incorde suo. Quo contra ꝑbeatũ iob dicitur. Pepigi
fedus cũ oculis meis. ut ne cogitarẽ quidem de uirgine.
Quã enĩ partẽ hab̾et ds̃ in me de suꝑ. & hereditatẽ ompͣs
displiceret. nequaquã ꝑesaiam diceret. Auferte malum co¬
gitationũ urarũ aboculis meis. & ineuangelio phariseis.
Quid cogitatis mala incordib ur̃is. S nec apłs ꝓaulus di
ceret. Cogtrationũ inter se accusantiũ. aut etiã defenden¬
uid pulchrius. quid honestius quid uenustius quid ue po¬
test eẽ. delectabilius quam quod inpresenti uita cotidi¬
e cernimus: O quã mirabilis celi camera maere iotunda. in
liunine solis. in agmento lune atq defectu. inuarietate stella¬
rũ & cursu. Quam oblectabilis terra. in nemorũ florib: infruc¬
tuũ suauitatib inpratorũ riuulorumq amȩnitatib insegetũ

Expanded text:
ino delinquit, qui castimoniam animae non custodit. Unde auctor munditiae in Evangelio dicit: « Qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus est eam in corde suo . » Quo contra per beatum Job dicitur: « Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine . Quam enim partem haberet Deus in me desuper, et haereditatem Omnipotens displiceret, nequaquam per Isaiam diceret: « Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . » Et in Evangelio Pharisaeis: « Quid cogitatis mala in cordibus vestris . » Iceret: « Cogitationum inter se invicem accusantium, aut etiam defendenQuid pulchrius, quid honestius, quid venustius, quidve potest esse delectabilius, quam quod in praesenti vita quotidie cernimus? O quam mirabilis coeli camera, in aere jucundo, in lumine solis, in augmento lunae atque defectu, in varietate stellarum et cursu. Quam oblectabilis terra, in nemorum floribus, in fructuum suavitatibus, in pratorum rivulorumque amoenitatibus, in segetum
Abbreviated transcription (Latin):
tant. quib fuerint etiã post suũ repudiũ copulati uel illa ui¬
ro uel ille mulieri. Nec tamen nisi inciitate dei nr̃i in mon¬
tes cõ eius. talis est causa. cum uxore. Ceterũ aliter se habere ui¬
ragentiliũ quis ignorat ubi inter. posito repudio sine reatu
aliquo uitionis humane
& illa cui uoluerit nubit.
& ille quã uoluerit
ducit. Cui consuetudini

Expanded text:
tant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel illa uitant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu. aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipsa causa ꝓcreandi soluatur. Posset etiã homo dimit¬
tere sterilẽ uxorẽ & ducere dequa filios habeat & tamen
non licet. E nrͣis quidẽ iam temporib ac more romano
nec suꝑ ducere ut ampluis habeat quã unã uiuam. Et
utiq relicta adultera uel relicto adultero possent. plu¬
res nasci homines siuel alteri illa nuberet uel ipsde alte¬
rã. duceret. Quod tamen si non licet sicut diuina regula
prescribere uidetur quẽ non faciat intentũ quod sibi ue¬
lit tanta firmitas uimculi conuigalis. Quod nequaquã
puto tantũ ualere potuisse. nisi alicui rei maioris
ex ac infima mortalitate hominũ quodã sacramentũ adhibere¬
tur. Quod deserentib hominib atq dissoluere cupientib incon¬
cussum illis maneret adpenam. Siquidem interueniente di¬
uortio non aboletur illa confederatio nuptialis. ita ut sibi con¬
iuges non sint etiã separati. Cum illis autẽ adulteriũ cõmit¬

Expanded text:
nec ipsa causa procreandi soluatur. possit enim homo dimitnec ipsa causa procreandi soluatur. possit enim homo dimittere sterilem uxorem et ducere, de qua filios habeat, et tamen non licet, et nostris quidem iam temporibus ac more Romano nec superducere, ut amplius habeat quam unam uiuam; et utique relicta adultera uel relicto adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium commit
Abbreviated transcription (Latin):
honoretur conuigi faciat unde dampnetur Qui enĩ dimit¬
tit uxorẽ suã excepto causa fornicationis facit cã mechari.
Usq a deo fedus illud initũ nuptialẽ. cuiusdã sacramenti
res ÷ ut nec ipsa separatione irritũ fiat. Quando quidẽ ui¬
uente & aquo relicta ÷ mechatur si alteri nupserit & ille
huiuis mali causa ÷ qui reliquit. Miror aut̃e si quem ad¬
modũ licet dimittere adulterã uxorẽ. ita licet ea dimissa
alterã ducere. Facit enĩ de hac re scã scriptura difficilẽ
mo dũ dicente apło. ex precepto dñi. mulierẽ auiro suo
reconciliari. Cũ recedere utiq & manere innupta. nisi ab ad¬
ultero uiro non debet. nerecedendo abeo qui adulter ñ ÷
faciat eũ mechari. Reconłiari autẽ uiro uel tolerando
si seipsam continere non potest. uel correctã forsitan iuste
potest. Quomodo autẽ uiro possit eẽ. licentia ducende
alterius sis ad ulterato reliquerit. cũ mulier nonsit alteri

Expanded text:
honoretur, coniugi faciat, unde damnetur. qui enim dimithonoretur, coniugi faciat, unde damnetur. qui enim dimittit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. usque adeo foedus illud initum nuptiale cuiusdam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione inritum fiat, quandoquidem uiuente uiro et a quo relicta est moechatur, si alteri nupserit, et ille huius mali causa est qui reliquit. Miror autem, si, quemadmodum licet dimittere adulteram uxorem, ita licet ea dimissa alteram ducere. facit enim de hac re sancta scriptura difficilem nodum dicente apostolo ex praecepto domini mulierem a uiro noreconciliari: cum recedere utique et manere innupta nisi ab adultero uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non est, faciat eum moechari. reconciliari autem uiro uel tolerando, si se ipsa continere non potest, uel correcto forsitan iuste potest. quomodo autem uiro possit esse licentia ducendae alterius, si adulteram reliquerit, cum mulieri non sit nuben
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ corpis sui. s uir. Similiter & uir ñhabet nonha¬
bet potestatẽ corꝑis sui. s mulier. Ut & quod nonfiliorũ ꝓcre¬
andorũ s infirmitatis & in continentie causa expecit. uel ille
de matrimonio. uł illa de marito non sibi alteruttũ ne¬
gent. ne ꝑ hoc incidã indampnabiles corruptelas temp¬
tante sathana ꝓpter incontinentiã uel amborũ uł cuiꝰq
eorũ. Coniugalis enĩ concubitus generandi gr̃a non habet¬
nicatio letalem habet culpã. Ac ꝑ hoc melior est quidẽ
abom̃i concubitu contiuentia. quã uel ipse matrimoniał
concubitus qui fit causa gignendi. S quia illa. continentia quam¬
uel ipse meriti amplioris ÷ reddere uͦ debitũ conugale nullius
est criminis. exigere autẽ ultra generandi necessitatẽ culpe
uenialis. Fornicari autẽ uel mechari puniendi criminis
Cauere debet coniugalis ne dũ sibi querit unde amplus

Expanded text:
potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non hapotestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, ut et quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit uel ille de matrimonio uel illa de marito, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas temptante satana propter incontinentiam uel amborum uel cuiusquam eorum. coniugalis enim concubitus generandi granicatio letalem habet culpam. ac per hoc melior est quidem ab omni concubitu continentia quam uel ipse matrimonialis concubitus, qui fit causa gignendi. Sed quia illa continentia meriti amplioris est, reddere uero debitum coniugale nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi criminis, cauere debet caritas coniugalis, ne, dum sibi quaerit, unde amplius
Abbreviated transcription (Latin):
quid gͦ inter se coniugati inmodestũ inuerecundũ sordidũ
gerunt uitiũ hominũ non culpa nupnarũ ÷ Iam inipsa qͦq
inmoderatione ex actiore debiti carnalis obquã eis non secun¬
dũ imꝑiũ precepit s scd̾m ueniã concedit apłs. ut etiã pͣter
causam ꝓcreandi sibi misceantur. E si eos praui mores ad
talem concubitũ impellunt. nuptie tamen ab adulterio
seu fornicatione defendunt. Neq enũ illud ꝓpter nup̾tias
adiutitur. s ꝓpter nuptias ignoscitur. Debent etũ sibi con¬
iugati non solũ ipsius sexus sui cõmiscendi fidem liberorũ
ꝓcreandorũ causa que prima ÷ humani generis inista
mortalitate societas uerũ euã infirmitatis inuicẽ excipien¬
de ad illicitos concubitus euitandos mutuã quodã modo ser¬
uitutẽ. Ut & si alteri eorũ ꝑpetua continentia placeat nisi
ex alterius consensu non possit. E adhoc enĩ uxor non habec

Expanded text:
quid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum quid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum ueniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. debent ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmiscendi fidem liberorum procreandorum causa, quae prima eat humani generis in ista mortalitate societas, uerum etiam infirmitatis inuicem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitutem, ut, etsi alteri eorum perpetua continentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit; et ad hoc enim uxor non habet
Abbreviated transcription (Latin):
atq atali ꝓrsus oꝑe continere preparet adulterã quidẽ
fortassis facile appellare audeam. Nonpectare tamen quis
dixerit cum eã uiro cuius uxor non est misceri se sciat. Iã uͦ
si exillo concubitu quantũ attinet non nisi filios uelit. &
quicquid ultra causã ꝓcreandi patitur in uita patitur
multis quidẽ ista matronis ante ponenda ẽ. Que tamẽ¬
& si non sunt adultere uiros tamen suos plerũq etiã con¬
tinere cupientes adreddendũ carnale debitũ cogunt.
Non desiderio ꝓlis s. ddore concupiscentie ipsosuo iure
intemperanter utentes. Inquarum tamen nuptiis bonũ est hoc
gitimũ uimculũ nonde formis & dissoluta. fluitaret. Habens
de se ipsa ꝓgressum inmoderate coeundi de nuptiis modũ¬
castitate ꝓcreãdi. E si eni turpe ÷ libidinose uti marito ho¬
nestũ ÷ tamen nollo misceri nisi marito. Sunt itẽ uiri usq
adeo incontinentes ut coniugalib nec grauidis parcant. Niuc¬

Expanded text:
atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen nuptiis bonum est hoc gitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle misceri nisi marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quid
Abbreviated transcription (Latin):
nec ille cum altera nec illa. cũ altero id faciat utrũ nuptie
sint uocande. Ꝙ potest quidem fortasse non absurde hoc
appellari conubiũ siusq admorte alicuius eorũ id inter
eos placuerit̾. U ꝓlis generationẽ quã uis non ea causa
coniuncti sunt non tamen uitauerit & uel nolit sibi
nasci filios uel etiã oꝑe aliquo malo agant ne nascantur.
Celerũ si uel utrũq uel unũ horũ desit. non inuenio quomo¬
do has appellare nuptias possimus. Eenim si aliquã sibi
uir adhibuerit donec aliã dignã uel honorib uel faculta¬
tib suis inueniat quã cũ parem dłicat ipso animo adul¬
ter est nec cũ illa quã cupit inuenire si cum ista. cũ qua sic
cubat ut cum ea non habeat maritale corsortiũ. Unde &
ipsa hoc sciens ac uolens tmpudice utiq miscetur ei cũ quo
non habet fedus uxorũ. Uerumptamen si eit hori fidem
seruet. & cũ ille uxurẽ duxerit nubere ipsa non cogitet

Expanded text:
nec ille cum altera nec illa cum altero id faciat, utrum nuptiae nec ille cum altera nec illa cum altero id faciat, utrum nuptiae sint uocandae. et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari conubium, si usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa, quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet
Abbreviated transcription (Latin):
conqueritur. Uerum inipsa. sua querela cogitare po
tius debet bona in uita ipsi humane societati fuisse ser¬
uandã ne preda iniqua ex homine fieret si sentit quã
iniq sibi peccati societate seruata. non fuerit. Ille quippe
uti ubiq ꝑfidus ꝓfecto sceleratior iudicandus : At su d
quod male fecerant ei displicuisset. E ꝓpterea. cũ parti¬
cipe facinoris predã diuidere noliusset. ut homini cui
ablata fuerat redderetur eũ perfidum nec fidus diceret. Ita mu¬
lier si fides coniuigali uiolata fidem seruat adultero. utiq ma¬
la sua ÷ s sine adultero peior ÷ Porro si eã flagiui peniteat. & ad
castitatẽ rediens conuigalẽ pacta ac placita. adulterina. res¬
cindat ũ eã fidei uiolatricem uel ipse adulter putabit do
let etiã queri cũ masculũ nec ille maritus nec illa uxor alie¬
rius sibimet non filiorũ procreandorũ. s ꝓpter incontinen¬
tia solius concubitus causa copulantur & fide media. ut

Expanded text:
conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. ille quippe utrubique perfidus profecto sceleratior iudicandus est. at si id, quod male fecerant, ei displicuisset et propterea cum participe facinoris praedam diuidere noluisset, ut homini, ablata fuerat, redderetur, eum perfidum nec perfidus diceret. ita mulier, si fide coniugali uiolata fidem semet adultero, utique mala est; sed si nec adultero, peior est. porro si eam flagitii paeniteat et ad castitatem rediens coniugalem pacta ac placita adulterina rescindat, miror, si eam fidei uiolatricem uel ipse adulter putabit. Solet etiam quaeri, cum masculus et femina, nec ille maritus nec illa uxor alterius, sibimet non filiorum propagatione, sed propter incontinentiam solius concubitus causa copulantur ea fide media, ut
Abbreviated transcription (Latin):
fides que in reb etiã corporeis & abiectis magnũ animi
bonũ ÷ C ideo eã saluti quoq corporali qͦ etiã uita nr̃a ista conti¬
netur certũ : debere preponi. Ꝙ si enĩ exigua palea pͣmul¬
to auro peneres nulla ÷ fides tamen cũ innegotio palee
sicut inauri sincera. seruatur. non ideo minor: quia inre
mitior reseruator. Cum uͦ ad peccatũ admittendũ adhibe¬
tur fides. mirũ si fides appellanda÷ Ueruntamen quał¬
cumq sit. si est contra ipsam fit peis sit. nisi com ꝓpte¬
rea deseritur ut aduerã fidẽ aclegitimã. redeatur. id÷
ut peccatũ emendetur uoluntate prauitatis correcta tan¬
quã si quisq cũ hominẽ solus expoliare nonpossit. inueniat
sociat ininiquitatis & cũ eo pasciscatur ut simul etiã¬
id faciant spoliaq partiantur. Quo facinore cõmisso totũ
solus auferat dolo. E quidẽ ille & fidẽ sibi seruatã non. ẽẽ

Expanded text:
fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi. etsi enim exigua palea prae multo auro paene res nulla est, fides tamen, cum in negotio paleae sicut in auri sincera seruatur, non ideo minor est, quia in re minore seruatur. cum uero ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides appellanda est; uerumtamen qualiscumque sit, si et contra ipsam fit, peius fit, nisi cum propterea deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse
Abbreviated transcription (Latin):
rũ tamen rite coniugatorũ tanto sincerior. quanto ꝓba¬
tior. & tanto securior. quanto placidior castitas ꝑ seueral
Habent eciã i bonũ coniugia quod carnalis uel tuus¬
n ilis incontinentia etiã si uitiosa ÷ ad ꝓpagande ꝓlis
redigitur honestatẽ ut ex malo libidinis aliquid boni fa¬
ciat copulatio conuigalis. Deinde quia reprimitur.
& quodam modo uerecundius estuat concupiscentia carnis
quã temperat parentalis effectus. Intercedit enĩ quȩdam gͣ¬
debitas soluunt etiã siid aliquanto int̾ẽperantius & incon¬
tinentuis expectant fidem tamen sibi pariter debent. Cui
fidei tantũ uiris tribuit apostolus ut eã potestatẽ appella¬
ret dicens. Mulier non habet potestatẽ corporis sui si uir.
Huius autẽ fidei uiolatio dicitur adulteriũ cũ uel ꝓprie
libi dinis instinctu uel aliene consetisu cũ altero uel alt̾a.
contra pactũ coniugale concũbitur. Atq ideo frangitur

Expanded text:
rum tamen rite coniugatorum tanto sincerior, quanto probarum tamen rite coniugatorum tanto sincerior, quanto probatior, et tanto securior, quanto placidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honestatem, ut ex malo libidinis aliquid boni faciat copulatio coniugalis, deinde quia reprimitur et quodam modo uerecundius aestuat concupiscentia carnis, quam temperat parentalis affectus. intercedit enim quaedam gra. debitum soluunt, etiamsi id aliquanto intemperantius et incontinentius expetant, fidem tamen sibi pariter debent. cui fidei tantum iuris tribuit apostolus, ut eam potestatem appellaret dicens: mhuius autem fidei uiolatio dicitur adulterium, cum uel propriae libidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur
Abbreviated transcription (Latin):
quod etiã dñs ineuangłio confirmauit non solũ quia ꝓ¬
hibut dimittere uxorẽ nisi ex causa fornicationis sietiã
quia uenit inuitatus adnuptias cursit bonũ merito que¬
ritur. Quod michi non uidetur ꝓpter solam filiorũ ꝓcrea¬
tionẽ. sed ꝓpter ipsam etiã naturalẽ indiuerso seru societa¬
tẽ. Auoquin. non diceretur coniuigiũ in senib presert̃
si uel amississent filios uel genuissent. Nunc uero inbons
licet anno conuigio & si meruit ardor etatis inter mascu¬
lum & feminã. uiget tamen ordo caritatẽ inter marttũ
ce uxorẽ. Quia quanto meliores sunt. tanto maturius cõ¬
mixtioriẽ carnis sue pari consensu se continere cepunt.
Non ut necessitatis eẽt postea non posse quod uellent. s ut
laudis eẽt primũ noluisse quod possont. Si gͦ seruatus
honoris & obsequiorũ inuicẽ debitorũ ab altero sęxu ecũ
languefrentib & ꝓpe cadauerinis utrisq meubris. anuns¬

Expanded text:
quod etiam dominus in euangelio confirmauit, non solum quia pquod etiam dominus in euangelio confirmauit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sed etiam quia uenit inuitatus ad nuptias, cur sit bonum, merito quaeritur. quod mihi non uidetur propter solam filiorum procreationem, sed propter ipsam etiam naturalem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quanto meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent. si ergo seruatur fides honoris et obsequiorum inuicem debitorum ab alterutro sexu, etiamsi languescentibus et prope cadauerinis utrisque membris, animo
Abbreviated transcription (Latin):
bitũ aliorũ corporũ generationes subsiftere. que usq alcer¬
tum modũ haberent incrementũ. Ner uergerentur ta¬
men inisenectam aut insenũ. Nec tamen inmortẽ donce
illa. benedictionis multiplicatione terra impletur. Si
corporib obedientium precepto suo felicissimũ quodcdã
temperamentum certi status donec in melius conuerteren¬
tur. Non morte hominis qua corpus abanima deserttur
si beata cõmutatione a mortalitate ad inmortalitatẽ abaĩa¬
li ad spiritalem qualitatẽ. Harũ sententiarũ que uera
sit uelsi alia uel si alie possunt adhuc ex illis uerbis excul¬
pi querere ac disserere longum ÷ Illud nunc dicimꝰ scd̃m
istam conditionẽ nascendi & moriendi quã nouimus. &
inqua creati sumus. aliquid boni ẽẽ. coniugiũ masculi
& femine. Cuiꝰ confederatiõenr ita diuna scriptura cõ¬
re. nisi mortua. fuerit que recessit. Bonũ ergo conuigũ

Expanded text:
bitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad cerbitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum, haberent incrementum, nec vergerent tamen in senium; aut usque in senium, nec tamen in mortem, donec illa benedictionis multiplicatione terra impleretur. Si corporibus oboedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Harum sententiarum quae uera sit, uel si alia uel aliae possunt adhuc ex illis uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam condicionem nascendi et moriendi, quam nouimus et in qua creati sumus, aliquid boni esse coniugium masculi et feminae: cuius confoederationem ita diuina scriptura comre, nisi mortua fuerit, quae recessit. bonum ergo coniugii,
Abbreviated transcription (Latin):
in puectu mentis &e copia uirtutis intellegatur. Sicut in psal¬
mo positũ est. Muttiplicabis me manima inea uurtutẽ.
Nec data sit homini ꝓlis ista successio nisi postea quã cau¬
sa peccati futura erat inmorte decessio. Siue coipus uoa
spiritale illis hominis s primo anmale factũ crat ut obeli¬
eutie merito postea fieret spiritale adinmortalitatẽ capessen¬
dã non post mortẽ que inuidia diaboli intrauit in obem
terrarũ & facta : pena peccati s pillã cõmurationẽ quã
significat apłs ubi ait. deinde nos uiuentes qui reliqui sumꝰ¬
sunui cum illis rapiemur innubib: obuiam xp̃o inaera. &
illa corpora primi conuigũ & mortalia fuisse intellegamꝰ
pruma conformatione & tamen non moritura. nisi peccas¬
sent sicut minatus crat deus. tanquã siuulnus minaretur
quia uulnerabile corpus erat. Quod tamen non accidis¬
set infieret quod ille uetuisset. Ita gͦ possent etdã ꝑ concu¬

Expanded text:
i, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psali, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea in uirtutem, nec data sit homini prolis ista successio, nisi posteaquam causa peccati futura erat in morte decessio; siue corpus non spiritale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut oboedientiae merito postea fieret spiritale ad inmortalitatem capessendam non post mortem, quae inuidia diaboli intrauit in orbem terrarum et facta est poena peccati, sed per illam commutationem, quam significat apsimul cum illis rapiemur in nubibus in obviam Christo in aera : ut illa corpora primi conjugii et mortalia fuisse intelligamus prima conformatione, et tamen non moritura nisi peccassent, sicut minatus erat Deus: tanquam si vulnus minaretur, quia vulnerabile corpus erat; quod tamen non accidisset, nisi fieret quod ille vetuisset. Ita ergo possent etiam per concu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ mortis conditionẽ corpora eorũ peccando meruerint neces¬
se concubitus nisi mortalium corporũ possit. Plura enĩ de hac
re sententiȩ diuerseq extiterunt. E si examinandum sit ue¬
ritati diuinarũ scripturarũ scripturarũ que nam earũ po¬
tissinum congruat ꝓlixx disputationis nggotiũ est. Siue g si¬
ne cosendi compleni alio aliquo modo si non peccassent habiu¬
ri esseit filios ex munere om̃ĩpotentisus cr eatous qui pbruit
uia ipsos sine parentib condere qui potuit carne xp̃i itter
uirguali formare. Qut iam ipsis infidelib loquar. ⁊ i potio¬
i apib plẽ sine concubitii dare siue ibi imulta mistice pt
figurate dicta sint. alterq sit intellegendũ quod seriptũ :
implete terrã & dnãmim eiꝰ. id est ut iplenitudine ce pfeclio¬
ue uite ac potestatis id fie as rec ut ipsum quoq incremen¬
cũ & muttiplicatio qua didũ÷ crescite & multiplicamitu¬

Expanded text:
cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec escum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sententiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotium est. siue ergo sine coeundi conplexu alio aliquo modo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero uirginali formare et, ut iam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare; sine ibi multa mystice ac figurate dicta inplete terram et dominamini eius, id est, ut plenitudine et perfectione uitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamin
Abbreviated transcription (Latin):
ris par ÷ magnumq habet naturale
bonũ uim quoq amicicie. obhoc ex
uno deus uoluit omnes homines con¬
dere. ut insua societate non sola simi¬
litudine generis. s etiã cognationis
uunculo tenerẽtur. Prima itaq na¬
turalis humane societa¬
tis copula uir. & uxor
est. Quos nec ipsos
singulos condidit deus. & tanquam alienos
iunxit. s alterã creauit exaltero. signans etiã
coniunctionis inlatere unde illa detracta formata est.
Laterib enĩ sub iunguntur qui pariter ambulant. C pari¬
ter quo ambulant intuentur. Consequens conȩxio societatis in
concubitus. Poterat etũ esse inutroq sexu euiã sine tali cõmix¬
tione alterus regentis alterus obsequentis amicalis quedã
& germana coniunctio. Nec nunc opus ÷ ut scrutemur. &
inea. questione definitã sententiã ꝓferamus. Unde primorũ
hominũ proles possit existere quos benedixerat deus dicens. crel¬
cite & multiplicamini & implete terram. si non peccassent

Expanded text:
ra magnumque habet et naturale bonum, uim quoque amicitiae, ob hoc ex uno deus uoluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. consequens est conexio societatis in concubitus. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scrutemur et in ea quaestione definitam sententiam proferamus, unde primorum hominum proles posSet exsistere, quos benedixerat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent,
Abbreviated transcription (Latin):
ptanseat. ignorare te dicis. Quolq inerordio generis huma¬
ni ahoc masculũ & feminã deũ creasse ꝓfiteris. ut iutiuis¬
se amplexib miscere deberent. omĩno uerissime dicis.D quia
nubendi licentia quibusdam tribuitur. hoc est qui uirgiu¬
tatẽ &e castimoniã uidualem nequaquã ꝓfessi sunt. quibusdã
autẽ nontribuitur idẽ qui uirgines uel continentes. ẽẽ. de cre¬
uerunt. Fornicatio uͦ nulli impune conceditur non adtendis.
An contempnendũ putas quod apłs lubricis. fugite forni
carionẽ fr̃s. Quod cumq enĩ peccatũ fecerit homo. ex¬
tra corpus est. Qui autẽ fornicatur. incorpus suũ peccat
Qd si hoc parui pendendũ existimas audi quod postea

Expanded text:
pertranseat ignorare te dicis. Quod vero in exordio generis humapertranseat ignorare te dicis. Quod vero in exordio generis humani ad hoc masculum et feminam Deum creasse profiteris, ut mutuis amplexibus se miscere deberent, omnino verissime dicis; sed quia nubendi licentia quibusdam tribuitur, hoc est, qui virginitatem vel castimoniam vidualem nequaquam professi sunt, quibusdam autem non tribuitur, id est, qui virgines, vel continentes esse decreverunt; fornicatio vero quia nulli impune conceditur non attendis. 220 79. An contemnendum putas quod Apostolus lubricis dicit: Fugirit homo, extra corpus est. Qui autem fornicatur, in corpus suum peccat . » Quod si hoc parvipendendum existimas, audi quod postea
Abbreviated transcription (Latin):
tur. sepe contingit ut abonis locutio in choans.
de erit. An forte inter uinumera uerba declinantur
criminosa.S nunquid de clinari possunt. inutilia at¬
q ociosa. dequib infuturũ ratio erit reddenda: Tenend̃
ergo est modus in loquendo & abipsis non nunquã utilib
uerbis parcendũ. sicut beatus psalmista. legitur fecisse. Hu
miliatus sum & silui abonis. Inmundicia dicit.
Don est grande facinus. sine concubitu maris & femine
S integritas carnis respondit.
onsic ait apłs. Quid gͦ ait : Neq inmundi inquid reg.¬
nũ dei possidebunt. Luxuria dicit.
te sequatur ignoras. Acceptũ tempus indesiderũs
humani generis exordio masculũ & feminã nonfecisset.
olo ignorare te fingas. quid post hanc uitã recipias.
Si enĩ pie & caste uixeris. sine fine gaudebis. Si uero un¬
pie &e luxuriose. ȩternis incendus subiacebis. Inde autẽ
castus magis uiuere debes: unde quam citius tempus acceptũ

Expanded text:
tur, saepe contingit ut a bonis locutio inchoans addeerit . » Quasi forte inter innumera verba declinentur criminosa; sed nunquid declinari possunt inutilia atque otiosa, de quibus ratio in futurum erit reddenda . Tenendus ergo est modus in loquendo, et ab ipsis nonnunquam utilibus verbis parcendum, sicut beatus Psalmista legitur fecisse. Dicit: « Humiliatus sum, et silui a bonis . » IMMUNDITIA DICIT: Non est grande facinus, sive concubitu maris et femina INTEGRITAS CARNIS RESPONDET: CAP. XXII. Non sic ait Apostolus. Quid ergo ait? « Neque immundi inquit regnum Dei possidebunt . » LUXURIA DICIT: te sequatur ignoras? acceptum tempus in desideriishumani generis exordio masculum et feminam non fecisset. olo ignorare te fingas quid post hanc vitam recipias; si enim pie et caste vixeris, sine fine gaudebis; si vero impie et luxuriose, aeternis incendiis subjacebis. Inde autem eo castius vivere debes, quo quam citius tempus acceptum