comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stecruntq corã eo. & reliqͣ. In illo gͦ iudicio Sal pmonis pep̃i
figura fuit ubi mrulier ila impba plebs scilicet sẏnagoge
ud hereticorũ. uere matris hoͥc ẽ. eccłȩ filium appcebat:
quem ut non seruaret. sed reuera ut interimeret cupidat.
ed sicut gladis dirimente. salomonis ꝓpris matris geni¬
tu uerꝰ r̾eptus : partus. ita & sp̃u iesu xp̃i docente plerinq
ii qui amatre seducti & capti st̃ errore hereticorũ non¬
nunquã merentur ꝓsemet ipsis gementes recognoscere
eccłam matrem. Unde satis et conuenient᷑ apparet hanc
mudierẽ. synagogȩ uł hereticorũ significasse impietatem
quȩ suos nequit̾ nutriendo int̾imit: & alienos qͦusq per¬
dat illiciendo ꝑsuadet. Itẽ. alio modo quantũ ad simplicẽ
contra etatis suȩ mensurã de intimo humanȩ naturae
iulicaret affectu. Unde bene ad miratus ẽ. & ꝑtimuit illũ
omĩs isrł. qͦd scilicet eũ manifesta ñ fugerent. qͥcam pru¬

Expanded text:
teruntque coram eo, » et reliqua. In illo ergo judicio Salomonis, Christi figura fuit ubi mulier illa improba, plebs scilicet Synagogae vel haereticorum, verae matris, hoc est Ecclesiae, filium appetebat, quem non ut servaret, sed revera ut interimeret, cupiebat. Sed sicut, gladio dirimente Salomonis, propriae matris gemitu, verus repertus est partus, ita et spiritu Jesu Christi docente, plerumque hi qui a matre seducti et capti sunt errore haereticorum, nonnunquam merentur pro semetipsis gementes, recognoscere Ecclesiam matrem. Unde et satis convenienterque apparet hanc mulierem Synagogae vel haereticorum figurasse impietatem: quae suos nequiter nutriendo interimit, et alienos quousque perdat illiciendo persuadet. Item alio modo, quantum ad simplicem contra aetatis suae mensuram, de intimo humanae naturae judicaret affectu. Unde bene admiratus est et pertimuit illum omnis Israel, quod scilicet eum manifesta non fugerent, qui tam pru
Abbreviated transcription (Latin):
tium uͦ tẽpli dñs est. quia nemo uenit ad patrẽ nisi per
ipsum. Et sicut alibi dicitur ego sũ ostium. ꝑme siqui
introierit saluabitur: ostiũ portieus sermo ẽ. ꝓphetie
qui quasi recto calle ingredientes in ostiũ templi ꝑduce¬
lis. quia grãm dñi saluatoris qua mundũ erat redem¬
parus apte predicabat. factura gͦ porticꝰ cota. fideles illĩ
rinporis significat. Ostium uͦ in porticu doctores qͥ eȩce¬
bis lueẽ uitȩ ianuamq intrandi ad dñm pandebant
eprimit. & bene unum ostiũ. ꝓꝑter consonã in omnib
sis fidem ac dilectionẽ ueritatis. Qus undelicet portieus
lirta laditudinẽ dempli uiginti cubitis longa erat. quiã
hemirĩ antiqui iusti ꝑ longanimitatẽ deuote mentiea
desi derabant uenire ad clisatationẽ eecłs in caritate deiꝰ

Expanded text:
o venit ad Patrem, nisi per ipsum . » Et sicut alibi dicitur: « Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur . » Ostium porticus sermo est propheticus, qui quasi recto calle ingredientes, in ostium templi perducebat: quia gratiam Domini Salvatoris qua mundum erat redempturus, aperte praedicabat. Factura ergo porticus tota fideles illius temporis significat. Ostium vero in porticus doctores qui caeteris lucem vitae januamque intrandi ad Dominum pandebant, exprimit. Et bene unum ostium propter consonam in omnibus sanctis fidem, ac dilectionem veritatis. Quae videlicet porticus, juxta latitudinem templi viginti cubitis longa erat, quia nimirum antiqui justi per longanimitatem devotae mentis, desiderabant venire ad dilatio
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̾o loco post ifrł edificationẽ in se sui suscepere creatoris.
nae & scđs mensis inlege concessus ẽ. ad faciendũ pascha.
qui ĩmundi suꝑ anima hominis uł inuia ꝓcul positi ad
faciendũ in pͥmo mense lo ececurrere neqͥrent. Ubi nos aptissi
eul adhuc positi apopło dei ñ potuimꝰ pͥmũ pascha facere.
qͥd incarne & sanguine. agni fiebat. Celebramꝰ autẽ hodie
pascha scdm. qͦd in corpore & sanguine. redẽptoris nr̃i ao
quesiti & mundati sumꝰ actum ẽ. In quo autẽ loco tẽplum sit

Expanded text:
secundo loco post Israel aedificationem in se sui suscepere Creatoris. secundo loco post Israel aedificationem in se sui suscepere Creatoris. Unde et secundus mensis in lege concessus est ad faciendum Pascha, quia immundi super animam hominis vel in via procul positi ad faciendum in primo mense pascha, occurrere nequirent. Ubi nos apertissae, et procul adhuc positi a populo Dei, non potuimus primum pascha facere, quod in carne et sanguine agni fiebat. Celebramus autem hodie pascha, secundum quod in corpore et sanguine Redemptoris nostri, a quo quaesiti et mundati sumus, actum est. In quo autem
Abbreviated transcription (Latin):
tioni apte. conueniunt. ꝓpt̾ ipsum euangłistarũ nume¬
rum. centũ uiginti doctrinȩ legali. ꝓpter annos legis la
egitime. utunt᷑. id e̾. qui xp̃i in eo grãm cognoscente
amplectuntur: iure sp̃s eius gr̃a replentur. quia in cari¬
cate eiꝰ amplius ignescunt. Diximꝰ autem ꝑ tab̃naculum qͦd
fecit moyses & filii isrł in deserto synagogã. ꝑtẽplum uͦ
quod salomon & filii isrł cum ꝓselitorum & gentiliũ au¬
rilio construxit: eccłam gentiũ posse designari. ꝑman.¬
snt autẽ cultus & religio cabnaculi ãnnos quadr ingentos
et octoginta. ac sic eo dẽplum edificari incepit. Qͦd autẽ
quarto anno regis salomonis edificari cepta ẽ. domꝰ dñi.
potest ad eos referri qui mystice. post expletã dispensatio¬
uem dñicȩ incarnationis quȩ in quattuor ȩuangłu li
e qͥd mense scđo cepta ẽ. potest. ad electionem gentiũ que

Expanded text:
tioni apte conveniunt propter ipsum evangelistarum numetioni apte conveniunt propter ipsum evangelistarum numerum; centum viginti doctrinae legali propter annos totidem a qui lege legitime utuntur, id est, qui Christi in ea gratiam cognoscentes amplectuntur, jure spiritus ejus gratia replentur, quia in ctate ejus amplius ignescunt. Diximus autem per tabernaculum quod fecit Moyses et filii Israel in deserto, Synagogam: per templum vero quod Salomon et filii Israel cum proselytorum et gentilium auxilio construxit, Ecclesiam gentium posse designari. Permansit autem cultus et religio tabernaculi annos quadringentos et octoginta, ac sic ab eo templum aedificari incipit. Quod autem quarto anno regis Salomonis aedificari coepta est domus Domini, potest ad eos referri mystice, quod post expletam dispensationem Dominicae incarnationis, quae in quatuor EvangeliEt quod mense secundo coepta est, potest ad electionem gentium, quae
Abbreviated transcription (Latin):
oetogesimo anno egressionis filiorũ ilrł de terra eapodd
inanno quarto menise .zio. ipse ÷ mensis scđo refiosalo¬
monis suꝑ isrł edificare cepit domum dño. Quodais
salomonis supisrł. ordo ÷ sensus. in anno quarors
salomonis dilꝑ isrł mensc zio. ipse ẽ. mensis. secund
Mensem autẽ scđ̃m. maiũ dicit. Nanq aprilis qͦ pascha
celebratur principiũ mensium apud hebreos primꝰ
erat in mensib anni. Ex quo manifeste claret quia m
pacto pascha cepit edificare domũ dño. & consecratus
Inystica solennitate popłs. manꝰ ad mystĩcũ opus m¬
sitbero autẽ cõmemoratio egressionis ex egypto quando
cabernaełm c̃ificari ceptum ẽ. ut ad moneat᷑ lectos
quot annoꝵ cẽpus inter edificationẽ utriusq domis
gransierit. & huic quoq sũmȩ temporis sacramentũ in¬
easo spũale cognoscat. Quater nanq centeni & niceni qͣdr in¬
gentos & octiñginta faciunt. Quatuor autẽ cuangłicȩ ꝑfe¬

Expanded text:
 de terra Aegypti, in anno quarto, mense Zio, ipse est mensis secundus regis Salomonis super Israel, aedificare coepit domum Domino. » QuodSalomonis super Israel. Ordo sensus est, in anno quarto regis Salomonis super Israel, mense Zio, ipse est mensis secundus. Mensem autem secundum Maium dicit: namque Aprilis quo Pascha celebrabatur principium mensium, apud Hebraeos primus erat in mensibus anni. Ex quo manifeste patet, quia mox peracto pascha, coepit aedificare domum Domino, et consecratus mystica solemnitate populus, manus ad mysticum opus misit. Fit autem commemoratio egressionis ex Aegypto, quando tabernaculum aedificari coeptum est: ut admoneatur lector, quod annorum tempus, intetransierit, et hujus quoque summae temporis sacramentum spiritale cognoscat. Quater namque centeni et viceni quadringentos et octoginta faciunt; quatuor autem evangelicae perfec
Abbreviated transcription (Latin):
cente iohe de dño. Cuiꝰ uentilabrũ in manusisa. bpa¬
mundabit areã suam. Ornam qͥ int̾̃precatur. illunine
et erat natione iebuseus. natione quidẽ gentiles si¬
ficat. nos autẽ eosdem illustrandos adño atq infiliog
eccłe comutandos ostendit. quib merito dicat apłs. Nuis
stis aliquando tenebrȩ. nunc autẽ lux in dño. lebus cade
est ciuitas quȩ et ierłm. Et iebus quidẽ interpretat᷑ con¬
culcata. lerłm aute uisio pacis inqua quã diu ornam
ficaret: non iã lebus sed ierłm uocata ẽ. Quia nimirum
respexit. continuo pacis inse & locũ inuenit & nomer¬

Expanded text:
e Domino: Cujus ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam . Ornan, qui interpretatur illuminatus, et erat natione Jebusaeus, natione quidem gentiles significat, nomen autem eosdem illustrandos a Domino atque in filios Ecclesiae commutandos ostendit, quibus merito dicat Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Jebus eadem est civitas, quae et Hierusalem. Et Jebus quidem interpretatur conculcata; Hierusalem autem visio pacis: in qua quandiu Ornan ficaret, non jam Jebus, sed Hierusalem vocata est; quia nimirum respexit, continuo pacis in se; et locum invenit et nome
Abbreviated transcription (Latin):
septuaginta milia qͥ onera humeris portarent. & eeter es¬
Proselitiꝰ aute uocabant᷑ grece. qui ex aliis nationib ꝓgem¬
ti infidẽ & consortiũ popłi dei accepta circuncisione.
erunt. Fuert̃ itaq oꝑaridomꝰ dñi de filus isrł. fuct᷑i¬
ꝓselitis. fuer̾ de gentibus. De filuis uidelicet isrł. illiru¬
ta milia qͥ ad p̃cidendas de libano cedros missi st̃. De ꝓsesꝰ
isti de quib nc̃ locuti sumꝰ lapidum cesores. De gentidus
hyran ipse & serui eiꝰ qui cũ seruis salomonis ligna cebe¬
bant de libano. Om̃e gͥ hominũ genus ꝑ qͦs edificana
erat ȩccła. in edificatione tẽpli prȩcessit. Iudei nana¬

Expanded text:
septuaginta millia qui humeris onera portabant, etc. septuaginta millia qui humeris onera portabant, etc. Proselyti autem vocabantur Graece, qui ex aliis nationibus progeniti, in fidem et consortium populi Dei accepta circumcisione transierunt. Fuerunt itaque operarii domus Domini de filiis Isrselytis, fuerunt de gentibus. De filiis videlicet Israel triginta millia, qui ad praecidendas de Libano cedros missi sunt. De proselytis isti de quibus nunc locuti sumus, lapidum caesores. De gentibus Hiram ipse et servi ejus, qui cum servis Salomonis ligna caedebant de Libano. Omne igitur hominum genus, per quod aedificanda erat ecclesia, in aedificio templi praecessit. Judaei na
Abbreviated transcription (Latin):
onis quȩ octaua die id ÷ pͦt Sabbatũ in dño prȩcessit. & i
nobis quoq octaua dic simul & octaua etatẽ futura sꝑa¬
tur. Prepositi autẽ erant tria milia trecenti. ꝓpter fidẽ ni¬
mirum sc̃e trinitatis. quã ꝑsc̃a nobis eloquia prȩdicant.
uodũ ꝓ tribus milib trecentis prepositis in libro paralip¬
menon tria milia sẽscenti st̃ Seripti. ad eandẽ prorsus
sullimium uirorũ ꝑfectionem respicit. Nã quia in senario
numero dñs mundi ornatũ compleuit. recte. in eo ꝑfect a
tria milia & sescenti fuisse. ꝑhibent᷑. Nec prȩcereundũ quo
hȩc scptuaginta milia & octoginta milia portantium
oncra & latomorũ cum p̃positis suis ũ fuere de isrr
nanq õ. in libro paralipomenon. Numerauit gͥ salom
om̃s uiros ꝓselitos qui erant in derra isrł pt dinumeratu
nem qual dinumerauit. dauid pater eiꝰ. & inuentisẽ m
tum quinquaginta milia & tria milia sescenti. fecit. e

Expanded text:
onis, quae octava die, id est post sabbatum in Domino praecessit, et in onis, quae octava die, id est post sabbatum in Domino praecessit, et in nobis quoque octava die simul et octava aetate futura speratur. Praepositi autem erant tria millia trecenti, propter fidem nimirum sanctae Trinitatis, quam per sancta nobis eloquia praedicant. Quod vero pro tribus millibus trecentis praepositis, in libro Paralipomenon tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium vivorum perfectionem respicit. Nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta tria millia et sexcenti fuisse perhibentur. Nec praetereundum quod haec septuaginta millia et octoginta millia portantium onera, et latomorum cum praepositis suis, non fuere de Israenamque est in libro Paralipomenon: « Numeravit igitur Salomon omnes viros proselytos, quionem, quam dinumeravit David pater ejus: et inventi sunt centum quinquaginta millia, et tria millia sexcenti, fecitque eos
Abbreviated transcription (Latin):
endo de monte suꝑbiȩ. & in montẽ. domus dm̃i transferi¬
nur: quia eruti de potestate tenebrarũ ad arcẽ uirtutum
idm oꝑarii ita erant discributi. ut pars in monte cederent
lapided. pars item onera portarent. Diuersa nanq st̃ dona
cam habent. quidã mitiores ad consolandos pusillanimes
e infirmos sulleuandos existunt. quidã utriusq uirtutis
mim pusillanimes. suscipite infirmos. patientes estote ad om̃s
repositi autẽ qui prx̧erant oꝑibus singulis. ipsi st̃ sacrȩ con
diores scripturȩ quorũ magisterio in om̃ib erudimur.
quomodo inscios docere & contẽptores corripere. quomodo
nos inuicẽ onera nr̃a portare ut impleamꝰ legem xp̃i conue¬
niat. Recte prȩfati oꝑarii septuaginta milia. & octoginta
milia eẽ. phibentur. Seꝑtuagitita milia uidelicet ꝓpter
sabbatismum animarũ. septimꝰ enim dies insabbatum id ÷
requiem consecratus ẽ. Occoginta milia ꝓpt spem resur recti¬

Expanded text:
endo de monte superbiae, et in montem domus Domini transferiendo de monte superbiae, et in montem domus Domini transferimur: quia, eruti de potestate tenebrarum, ad arcem virtutum iidem operarii ita erant distributi, ut pars in monte lapides cederent, pars item onera portarent. Diversa sunt namque dontiam habent, quidam mitiores ad consolandos pusillanimes, et infirmos sublevandos existunt, quidam utriusque virtutismini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Praepositi autditores Scripturae, quorum magisterio in omnibus erudimur, quomodo inscios docere et contemptores corripere, quomodo nos invicem onera nostra portare , ut impleamus legem Christi, conveniat. Recte praefati operarii septuaginta millia, et octoginta millia esse perhibentur. Septuaginta millia videlicet propter sabbatismum animarum: septimus enim dies in sabbatum, id est requiem, consecratus est. Octoginta millia propter spem resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
re dignã reddere. Fuer̃t itaq salomoni septuaginta ml¬
lia eorũ qui onera portabant. & octoginta miliã latomoꝵ
inmonte: absq p̃positis qͥ prȩerant singulis oꝑib numert
trium miliũ trecentorũ precipientiũ popło & iis qui fac
ebant opꝰ. Latomi dicunt᷑ lapidũ cesores. Idem autem
lapidũ cesores qͦd & lignorũ cesores figurate. designant̃
hoc ẽ. scõs prȩdicatores. qͥ mentes insipientiũ. dolabris
uerbi dei exercent. eosq ab ea in quasst̃ cortitudine. ac
Icforinitate transmutare. contendunt. ac regulari in¬
htuto unitati fideliũ edificationi uidelicet domꝰ dei aptos
rodere curant. Qd autẽ & ligna et lapides in monte ce¬
duintur & cesa ac prȩparata u̾traq materies ad montem
damus dñi transfertur. patet sensus. qd om̃s in monte. su¬
nebis nati sumꝰ. Quicunq autẽ grã dei p̃ordinati sumꝰ
iduitam: excidimur catecitando & sacramenta fidei ꝑ ci¬

Expanded text:
re dignam reddere. » Fuerunt itaque Salomoni septuaginta milre dignam reddere. » Fuerunt itaque Salomoni septuaginta millia eorum, qui onera portabant, et octoginta millia latomorum in monte, absque praepositis, qui praeerant singulis operibus, numero triiebant opus. » Latomi dicuntur lapidum caesores, idem autem lapidum caesores quod et lignorum caesores figurate designant, hoc est sanctos praedicatores, qui mentes insipientium dolabra verbi Dei exercent, eosque ab ea qua nati sunt tortitudine ac deformitate transmutare contendunt, ac regulariter institutos unitate fidelium, aedificationis videlicet domus Dei aptos reddere curant. Quod autem et ligna et lapides in monte caeduntur, et caesa ac praeparata, utraque materies ad montem domus Domini transfertur, patet sensus, quod omnes in monte superbiae nati sumus, quicunque autem gratia Dei praeordinati sumus ad vitam, excidimur catechizando et sacramenta fidei percipi
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ꝑfectȩ. uel suȩ uł fraternȩ salutis curã gerunt. qͥ se
intuitione diuinȩ gr̃ȩ humiliter subdunt : recte sequrꝰ
Et adoniram erat suꝑ huicemodi inditionẽ a donira aux
qui latine dicit᷑ deIs meus excelsus. quẽ melius qͣm ip sũ
quẽ nomine imitat᷑ insinuat. dnm̃ uidelicet. saluatore
Et. tac adonirã oꝑariis cẽpli preponit᷑. ut sua ꝓuisione ynt
ordinet quib mensibus singuli ad oꝑandũ exeant. qb
denuo ad curandã domum suã redeant: cũ dñs& saluat
nrͣ mendes scorum predicatorũ sua familiariꝰ illustratio¬
ne informat. ad discernendũ. quando oporteat edificandi
eccłam opꝰ mire p̃dicando ut alia pietatis officia p̃stando.
et quando rursũ conueniat adsuã ipsorum conscientiam
ex aminandã quasi ad inspiciendã domum suã reuerti.
et hanc orationib ac leiuniis suꝑno inspeetore. ac uisitato¬

Expanded text:
solum perfecte vel suae vel fraternae salutis curam gerunt, qui se solum perfecte vel suae vel fraternae salutis curam gerunt, qui se in tuitione divinae gratiae humiliter subdunt recte sequitur: « Et Adoniram erat super hujuscemodi indictionem. » Adoniram quippe qui Latine dicitur Dominus meus excelsus, quem melius quam ipsum quem nomine imitatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem. Et tunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinet, quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus denuo ad curandum domum suam redeant, cum Dominus, etr mentes sanctorum praedicatorum sua familiarius illustratione informat, ad discernendum, quando oporteat, aedificandi Ecclesiam opus inire: praedicando, vel alia pietatis officia praestando, et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam domum suam, reverti, et hanc orationibus, ac jejuniis superno inspectore, ac visitato
Abbreviated transcription (Latin):
lit liberã mane & casto corpore dilectioni ualcamusm
herere semꝑnr̃i conditoris & pximi. & isti st̃ tres mensee
opariorm dẽpli. Nam quia mensis plenitudine dierism
lumnaris circuli pficit᷑. recte ꝑ illũ plenitudo uirtutis eulo
pũalis ostenditur. in quamens fideliũ a dño cotidiana si.¬
stratione. quasi lima a sole respicit᷑. Unus uͦ mensis quo llu
adopus tẽpli cedebant elemosina ẽ. id ÷ opꝰ misccłiş. quo
erga salutẽ ꝓximi. ut inunitatẽ scȩ eccłȩ bene ꝓficiendo
ꝑueniant: docendo. castigando. dẽporalia comoda im¬
pendendo. uite exẽpla monstrando laboramꝰ. Duo autens
reliqui menses quib in domib suis manere. ac suis ner¬
suatibus st̃ uacare ꝑmissi. oratio ẽ. & ieiuniũ: quib prꝰ¬
ea quȩ erga necessitatẽ fr̃m foris oꝑamur. nras salutisprs
curam intꝰ conuersi ad dñm mente gerimꝰ. Et quom ulꝰ

Expanded text:
ut libera mente et casto corpore semper dilectioni Dei ut libera mente et casto corpore semper dilectioni Dei inhaerere semper nostri Conditoris et proximi. Et isti sunt tres menses operariorum templi: Nam quia mensis plenitudine dierum lunaris circuli perficitur, recte per illum plenitudo virtutis cujusque spiritalis ostenditur, in qua mens fidelium a Domino quotidiana illustratione, quasi luna a sole respicitur. Unus vero mensis quo ligna ad opus templi caedebant, eleemosyna est, id est opus misericordiae, qua erga salutem proximi, ut in unitatem sanctae Ecclesiae bene proficiendo perveniant, docendo, castigando, temporalia commoda impendendo, vitae exempla monstrando laboramus. Duo autem reliqui menses quibus in domibus suis manere, ac suis necessitatibus sunt vacare permissi, oratio est et jejunium, quibus praeterea quae erga necessitatem fratrum foris operamur, nostrae salutis propriae curam intus conversi ad Dominum mente gerimus. Et quomodo illi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmenses singulos oꝑi scõ instarent: magis denarii numee
dacramentũ ꝑpendere debemus. Dena nanq milia uiror ũ
de isrł ad cedenda ligna in opꝰ domus dñi mitttur. quia
quicunq doctores atq insipientiũ eruditores st̃ ordinandi.
decem p̃cepta legis ꝑ om̃ia & ipsi obseruare. & auditoribus
sins debent obderuanda monstrare: sed & p̃mia in celis
futura quȩ denario solent. figurari & ipsisperare. &audito¬
ribus suis speranda debent semꝑ intimare. Terni autẽ men¬
scs quoꝵ distantia singulis erat. lignorũ cesorib imposita. ꝑfe.¬
sdionem truĩ uirtutum euanglicarũ tipice denimeiat:. ele¬
mosinȩ uidelicet orationis & ieunii. Pelemosinã nanq comi¬
prchendunt᷑ omĩa quȩ ad dilectionẽ. ꝓximi explendã beniuole¬
infr̃i opcramur. Exx oitionẽ. omĩa quib ꝑ internam com
quibus a conagioneuitiorũ & illecebris scłi obseruam

Expanded text:
per menses singulos operi instarent, magis denarii numeri per menses singulos operi instarent, magis denarii numeri sacramentum perpendere debemus. Dena namque millia virorum de Israel ad caedenda ligna in opus domus Domini mittuntur, quia quicunque doctores atque insipientium eruditores sunt ordinandi, decem praecepta legis per omnia et ipsi observare, et auditoribus suis debent observanda monstrare, sed et praemia in coelis futura, quae denario solent figurari, et ipsi sperare et auditoribus suis speranda debent semper intimare. Terni autem menses, quorum distantia singulis erat lignorum caesoribus imposita, perfectionem trium virtutum Evangelicarum typice denuntiant: eleemosynae videlicet, orationis et jejunii. Per eleemosynam namque comprehenduntur omnia quae ad dilectionem in fratres comparamus. Per orationem, omnia quibus per internam compquibus a contagione vitiorum et illecebris saeculi observamur,
Abbreviated transcription (Latin):
amilia uirorũ. mittebatq eos in libanũ decem miliã ꝑ
menses singulos uicissim: ita ut duob mensibus ee̾nt. in
comib sũis. Ubi primo notandũ qͦd non frustra salomon
oparios de om̃i isrł elegit. neq erat ulla portio popłi dequa
non digni tanto oꝑe uiri assumerentur. Quia nimirum
n nunc de una stirpe aaron sacer dotes eligendi . sed de
omni st̃ eccła quȩrendi. qui edificare domum diũ uel ex¬
emplo suo uł dicto sufficiant. & ubicunq inuentifuerint.
mor in officiũ doctorum absq ulla ꝑsonarũ acceptione
ymouendi. Tales qui cũ ad erudiendos infidelesatꝙ in col¬
larium ȩccłȩ uocandos ordinant᷑. quasi ad cedendas inliba¬
no templi materias. uiri strenu atq electi mittumt. Et qui¬
dem numerus triginta miliũ quo idem lignorũ eesores
recensebant᷑ potest᷑ adeorũ figuram apte referri. qͥ infide
see trmnitatis st̃ ꝑfecti: qͦd doctorib maxime congrut il¬
erũ quia triginta milia ita erant. ordinata. ut denamilia

Expanded text:
atque eos in Libanum decem millia, per menses singulos vicissim, ita ut duobus mensibus essent in domibus suis. » Ubi primo notandum, quod non frustra Salomon operarios de omni Israel elegit, neque erat ulla portio populi, de qua non digni tanto opere viri assumerentur. Quia nimirum non nunc de una stirpe Aaron sacerdotes eligendi, sed de omni sunt Ecclesia quaerendi, qui aedificare domum Domini vel exemplo suo vel dicto sufficiant: et ubicunque inventi fuerint, mox in officium doctorum absque ulla personarum acceptione promovendi. Tales qui cum ad erudiendos infideles in collegium Ecclesiae vocandos ordinantur, quasi ad caedendas in Libano templi materias, viri strenui atque electi mittuntur. Et quidem numerus triginta millium, quo iidem lignorum caesores recensebantur, potest ad eorum figuram apte referri, qui in fide sanctae Trinitatis sunt perfecti, quod doctoribus maxime congruit. Verum quia triginta millia ita erant ordinata, ut dena millia
Abbreviated transcription (Latin):
cationis inqua natist̃ doceamus renascendo erui. Deniq
querendi st̃ lapides p̃ciosi & grandes. atq infundamentũ
cẽpli ponendi. ut meminerimꝰ abdicata conuersatione por
eorum inom̃ibus uitã moresq inspicere. eos tr̃is auditorib
imitandos ꝓponere : qͦs ꝑ uirtutẽ humilitatis specialiter
dño adherere nouerimꝰ. Ad dendus ẽ. in altum paries ope¬
rum bonorũ. & quasi suꝑ impositis sibi inuic̾e ordinib la¬
bidum ambulandũ est ae ꝓficiendũ de uirtutȩ in uirtu¬
pso dño uerbũ audiere salutis. Suppositi autẽ lapides
ordinum siuo ligorũ. sequentes sunt suo quiq t̃po
sacerdotes ac doctores: quorũ uel p̃dicatione ac mu¬
sterio fabricitur eccla uel ordinatur uirtiti buis
uales uite coloro fuerint lapides quib factũ ÷ deimi

Expanded text:
icationis, in qua nati sunt, doceamus renascendo erui. Denique icationis, in qua nati sunt, doceamus renascendo erui. Denique quaerendi sunt lapides pretiosi et grandes, atque in fundamentum templi ponendi, ut meminerimus abdicata conversatione priori, eorum in omnibus vitam moresque inspicere, eos nostris auditoribus imitandos proponere, quos per virtutem humilitatis specialiter Domino adhaerere noverimus. Addendus est in altum paries operum bonorum, et quasi superimpositis sibi invicem ordinibus lapidum, ambulandum est ac proficiendum de virtute in virtuipso Domino verbum audiere salutis. Superpositi autem lapides ordinum sive lignorum, sequentes sunt, suo quique tempore sacerdotes ac doctores, quorum vel praedicatione ac ministerio, fabricatur Ecclesia vel ordinatur virtutibus. Quales autem co
Abbreviated transcription (Latin):
facci st̃ gubernatores cui. senes biblii & prudentes eiꝰ. ꝓ qͣ
in hebr̾eo continetur gobel siue iabal. qͦd int̾pretatur
definiens siue disterminans. Qͦd uocabulũ apte conue¬
nis eis. qͥ corda hominũ ad edificium sp̃uale qͦd ex uirtutib
animȩ construit᷑ parant. Sic etenĩ solũ modo suos auditoreᷤ
fidem & oꝑa iusticiȩ docere sufficiunt. dũ ipsi priꝰ sacris pa¬
giis edocti diligenter quȩ sit fides tenenda. quo uirtutum
calle incedendum certa definitione ueritatis didicert. Nam
frustra officiũ sibi doctoris usurpat. qͥ discretionẽ. catho¬
lie fidei ignorat. Neq scuarium dño sed ruunã sibi edificađ
qui docere alios regulã quam ipsi ñ didicere conant᷑. I
edificanda gͦ domo dei pͥmost̃ ligna & lapides cedendi de
monte. quĩa eos qͦs in fide ueritatis instituere querimꝰ ꝓͥmo
necesse ẽ. ut abrenunciare diabolo. ac de sordo pͥmȩ puar¬

Expanded text:
facti sunt gubernatores tui, senes Giblii et prudentes ejus ; pro qua facti sunt gubernatores tui, senes Giblii et prudentes ejus ; pro qua in Hebraeo continetur Gobel sive Gebel, quod interpretatur definiens, sive disterminans. Quod vocabulum apte convenit eis, qui corda hominum ad aedificium spirituale, quod ex viranimae construitur, parant. Sic etenim solummodo suos auditores fidem et opera justitiae docere sufficiunt, dum ipsi prius sacris paginis edocti diligenter quae sit fides tenenda, quo virtutum calle incedendum, certa definitione veritatis didicerint. Nam frustra officium sibi doctoris usurpat, qui discretionem catholicae fidei ignorat. Neque sanctuarium Domino, sed ruinam sibi aedificant, qui docere alios regulam, quam ipsi non didicere, conantur. In aedificanda ergo domo Dei, primo sunt ligna et lapides caedendi de monte: quia eos quos in fide veritatis instituere quaerimus, primo necesse est ut abrenuntiare diabolo ac de sorte primae praevar
Abbreviated transcription (Latin):
uadratũ nanq om̃e. quocunq uercit᷑. firũ stare consue¬
uit. Cui nimirũ figurȩ corda assimilantur. electorus.
quȩ ita infidei fir mitate consistere. didicert̃: ut nulla
ccurrentiũ rerum aduersitate. nec ipsa etiã morte ã
ui rectitudine possint statꝰ inclinari. Quos dolauert̃
canentarii salomonis & cementarii hyram. Dolantur
anq lapides p̾ciosi. cũ electi quiq p̾cedentium scõrum
nstructione & instantia quicqͥd inse habent noxiũ & mane
rlinquunt : atq ante conspectũ sui ercatoris solã insicę
sibi iusticiȩ regulã quasi stabilem quadraturȩ formã os¬
tendunt. Dolauer̃ autem hos lapides ñ solum cementarii
salomoni s sed & cementarii hẏram. quia ex utroq po¬
nulo doctores fuere sc̃ȩ eccłȩ. Porro biblii p̃parauert᷑ li¬
qna & lapides ad edificandam domũ. Biblos ẽ. ciuitas phe
ncis. cuiꝰ meminit ezechiel dicens. Sapientes tui thyre

Expanded text:
Quadratum namque omne, quocunque vertitur, fixum stare consueQuadratum namque omne, quocunque vertitur, fixum stare consuevit. Cui nimirum figurae corda assimilantur electorum, quae ita in fidei firmitate consistere didicerunt, ut nulla occurrentium rerum adversitate, nec ipsa etiam morte a sui rectitudine possint status inclinari. « Quos dolaverunt caementarii Salomonis et caementarii Hiram. » Dolantur namque lapides pretiosi, cum electi quique praecedentium sanctorum instructione et instantia, quidquid in se habent noxium et inane relinquunt: atque ante conspectum sui Creatoris, solam insitae sibi justitiae regulam, quasi stabilem quadraturae formam ostendunt. Dolaverunt autem hos lapides, non solum caementarii Salomonis, sed et caementarii Hiram, quia ex utroque populo doctores fuere sanctae Ecclesiae. « Porro Giblii praeparaverunt ligna et lapides ad aedificandans: Sapientes tui, Tyre,
Abbreviated transcription (Latin):
do construunt. Prȩcepitq rex ut collerent. lapides qran¬
des. lapides p̾ciosos infundam̃tum tẽpli. & quadrar en
eos. Fundamentũ templi nullũ ÷ aliud mistiee intellist¬
dum. quã illud qͦd ostendit apłs dicens. Funcdamentũan
aliud nemo potest ponere pret̃ id quod positũ: qui ẽ. xp̃c
ri. quia sicut ait petrus non ẽ. aliud sub clo cdatũ nomei
hominibus. in quo oporteat. nos saluos fieri. In qͦ fun¬
damento lapides grandes & p̃ciosi tollunt᷑. cum p̃cipu
factis ac sc̃itate iuri familiari mentis sc̃i̾tate suo adheros
conditori: ut quo firmiꝰ in illo spem suã ponunt. eo foraiꝰ
aliorũ uitam dirigere qͦd ẽ. latitudinem parietis portam
sufficiant. Lapidẽsgͦ qui infundamentũ templi ad por¬
tandum eoificium om̃e ponebantur. ꝓprie st̃ ꝓpħȩ &¬
apłi qui uerbũ & sacramenta ueritatis siue uisibiliter
siuc inuisibilit̾ ab ipsa dĩ sapientia ꝑcepunt᷑. Qui bene la¬
pides pͥmo quadrari. acsic in fundamento poni iubent᷑.

Expanded text:
do construunt. « Praecepitque rex, ut tollerent lapides grandes pretiosos in fundamentum templi, et quadrarent eos. Fundamentum templi nullum est aliud mystice intelligendum, quam illud, quod ostendit Apostolus dicens : Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id, quod positum est, Christus ri, « quia sicut ait Petrus non est aliud sub coelo datum nomen hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri . » In quod fundamentum lapides grandes et pretiosi tolluntur, cum praecipui factis ac sanctitate viri, familiari mentis sanctitate suo adhaerent Conditori, ut quo firmius in illo spem suam ponunt, eo fortius aliorum vitam dirigere quod est latitudinem parietis portare sufficiunt. Lapides ergo qui in fundamentum templi ad portandum aedificium omne ponebantur, proprie sunt p qui verbum et sacramenta veritatis, sive visibiliter, sive invisibiliter ab ipsa Dei sapientia perceperunt. Qui bene lapides primo quadrati ac sic in fundamentum poni jubentur.
Abbreviated transcription (Latin):
quit suꝑ mont̃ posita. ipse ÷ enĩ mons mongiuo idi
cerra quidem ꝑ originẽ assũpte carnis ortus ẽ. secl ouo
cerrigenarũ potent̾iam ac scitatem singulari eil iu
cligmitatis transcendit. In quo nimirũ monte ciuitarie
domus dñi constructa ẽ. quia nisi syon in illo radicas fu
spes & fides nra milla est. Qͥ recte mons moria idẽ. uiso¬
nis cocat quia lectos suos qͦs ad et̃nam sue claritarsio
uisionẽ conseruat. in hac interim uitalaborances uds
et aduuiare dignat᷑. Qui demonstratꝰ fuerat daluiaoar
eius. Oftensus nanꝙ erat daind sicut & ceteris. ꝓphedpat¬

Expanded text:
super montem posita . » Ipse est enim mens montium, qui de terra quidem per originem assumptae carnis ortus est, sed omnium terrigenarum potentiam ac sanctitatem singulari culmine dignitatis transcendit. In quo nimirum monte civitas, sive domus Domini, constructa est: quia nisi Sion in illo radicem figat, spes et fides nostra nulla est. Qui recte mons Moria, id est visionis vocatur: quia electos suos quos ad aeternam suae claritatis visionem conservat, in hac interim vita laborantes videre et adjuvare dignatur. Qui demonstratus fuerat David patri ejus. Ostensus na
Abbreviated transcription (Latin):
abun dantissime pͥparaui. Marmor. aute pariuminuas¬
mos candidũ dicitur qualẽ insula glgnere consueuio
pinde poeta de illa. Olearon niueamq paron sueries
ꝑ equor ciclaclas & crebris legimꝰ freta concita uestisas
uea gͦ paron dicitur. eoqͦo candidissimi marmor geners
mittat . sn aud̃ una de cycladibus. quo uidelicst lanis¬
de t̃plum funsse factũ & iosephus insinuat diceis. Pui¬
uit icd̃q templũ usq ad cameiã. ex lapide albo ẽstirucas
uo abditoe. cui eenim pater quia marmor canduiis ens
domus dlm̃ constructa ẽ. mundam electoꝵ actione simis
st conscientiã ab om̃i neuo corruptionis castigatã ani¬
qnat quales eẽ uoluit sapiens ille architectius eos quis

Expanded text:
abundantissime praeparavi . » Marmor autem Parium marmor candidum dicitur: quale eadem insula gignere consuevit. Unde poeta de illa: Olearon niveamque Paron sparsasque per aequor Cycladas, et crebris legimus freta concita terris. Niveam ergo Paron dicitur, eo quod candidissimi marmor generis mittat. Est autem una de Cycladibus, quo videlicet lapide, templum fuisse factum, et Josephus insinuat, dicens: Elevavit itaque templum usque ad cameram, ex lapide albo constructum. in abdito est; cuivis etenim patet, quia marmor candidum, ex quo domus Domini constructa est, mundam electorum actionem, simul et conscientiam ab omni naevo corruptionis castigatam designat, quales esse voluit sapiens ille architectus eos, quos
Abbreviated transcription (Latin):
scenderent cedentib cuiꝰ mensurȩ ligna fieri deberer uc̃.¬
us reifigura in ꝓmꝑtu ẽ. Quia nimirũ apłi crtius uer¬
qum eu angłii quod a dño audire nouer̃t. sed gentiles ab
ure conuersi atꝙ ad ueritatẽ euangłu transtormatrmne¬
iusipsos gentium errores nouerant. & quo certius nouerunt
partificiosius hos expugnare atq euacuare. didicerunt..¬

Expanded text:
ostenderent caedentibus cujus mensurae ligna fieri deberent. Cujostenderent caedentibus cujus mensurae ligna fieri deberent. Cujus rei figura in promptu est, quia nimirum apostoli certius verbum Evangelii, quod a Domino audiere, noverunt. Sed gentiles ab errore conversi, atque ad veritatem Evangelii transformati, melius ipsos gentium errores noverant, et quo certius noverant, eo artificiosius hos expugnare atque evacuare didicerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
prȩclaros ostendit: ꝓ quib cunctis oblationib gentilitas
a dño dona expectat graẽ cȩlestis. triticũ uidelicet uerbid
ait ad hẏram salomon. Prxcipe gͥsut pcidant mͥ cedros
de libano. & serui mei sint cũ serꝰuis tuis. Serui quippe
hyram qui p̾cidebant salomoni cedros de libano. docto
res sund electi de gentibus. quorũ officii ẽ. eos qui in hoc
mudo reb & głã lȩtabantur a suꝑbiȩ fastu corrigendo
sternere. atq ad ob̾sequiũ sui redemptoris eoru uota tran¬
ferre. Cum quib uidelicet seruis erant & serui salomonis
ac pariter memorato instabant operi. quia primi docto¬
didicerant eruditione in uerbo fidei institui. ne si absq
magistris docero inciperent: inagistri existerent er rorl.
circo etenĩ salomon seruos hyram cedero sibi uoluit
suna de libano: quia doctiores erant. seruis stusad eeden¬
um. Sed iccirco etiã seruos suos simul adesso uoluid. ut

Expanded text:
praeclaros ostendit. Pro quibus cunctis oblationibus gentilitas praeclaros ostendit. Pro quibus cunctis oblationibus gentilitas a Domino dona exspectat gratiae coelestis, triticum videlicet verbum Dei, ait ad Hiram Salomon : Praecipe genti, ut praecidat mihi cedros de Libano, et servi mei sint cum servis tuis. Servi quippe Hiram, qures sunt electi de gentibus, quorum officii est eos qui in hoc mundo rebus et gloria laetantur, a superbiae fastu corrigendo sternere, adque obsequium sui Redemptoris eorum vota transferre. Cum quibus videlicet servis erant et servi Salomonis, ac pariter memorato instabant operi, quia primi doctoDomino didicerant, eruditione in verbo fidei institui, ne, si absque magistris docere inciperent, magistri existerent erroris. Idcirco etenim Salomon servos Hiram caedere sibi voluit ligna de Libano, quia doctiores erant servis suis ad caedendum. Sed idcirco etiam servos suos simul adesse voluit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
um ab hyran. quia cũ ueniens in carne dñs dilectã sib
domũ uidelicet eccłam edificare disponeret. ñ de iud¬
is cantũ modo. uerũ etiam degentib ad iutores oꝑis elegtꝰ
Nam de utroq popło ministroð sermonis assũpsit᷑. Milit
hẏran salomoni prȩcisa de libano ligna cedrina & abieus
quȩ in domo dñi ponerent᷑: quia conuersa gentilitas mi¬
sit ad dñm uiros quondã & scđm scłm elaros. sed seeuri
dnicȩ increpationis de monte suꝑbiȩ suş iã de iectos & hu
isit etiã artifices. quia conuersos ad uerã sapientiam ph¬
losophos qui grã eruditionis popłis quoq regendis iure
prȩponerentur dño gentilitas obtulit. qualis fuit ipsis
apłorum demporib dyonisiꝰ ariopagita. qualis deinceps
doctor suauissimꝰ & fortissimus martyr cyprianꝰ. aliiq
quã plurimi. Misit & aurũ qͦd in eadem pene. significa¬
tione accipit᷑. quia nimirũ uiros sapientia & ingenio

Expanded text:
ium ab Hiram, quia cum veniens iium ab Hiram, quia cum veniens idomum videlicet Ecclesiam aedificare disponeret, non de Judaeis tantummodo, verumetiam de gentibus adjutores elegit: Nam de utroque populo ministros sermonis assumpsit. « Misit Hiram Salomoni praecisa de Libano ligna cedrina et abiegna, quae in domo Domini ponerentur. » Quia conversa gentilitas misit ad Dominum viros quondam et sedominicae praeparationis de monte suae superbiae jam dejectos et humMisit etiam artifices, quia conversos ad veram sapientiam philosophos, qui gratia eruditionis populis quoque regendis jure praeponerentur, Domino gentilitas obtulit: qualis fuit ipsis apostolorum temporibus Dionysius Areopagita, qualis deinceps doctor suavissimus atque fortissimus martyr Cyprianus, aliique quamplurimi. Misit et aurum, quod in eadem pene significatione accipitur, quia nimirum viros sapientia et ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
salomone postquã regno potitus ẽ. pacem babere iã geperat.
ꝓmptũq mox ad adiuuandũ se in om̃ib eius inuenerit ami¬
cum: ita ut artifices illi & ligna et aurũ ꝓut opus habebat
dederit. Cuiꝰ beneficii grã salomon ei ꝑ annos singulos plu¬
rimos tritici& olei choros in eibum domuieiꝰᷤ clabat. Nulli
autem dubiũ. qͦd salomon qͥ int̾pretatur pacificus & ipso
nomine. & serenissimo regni sui statu illũ significeonde &ͦ
dxit isaias. Multiplicabitur eiꝰ imꝑium. & pacis nonerit
finis. Hyramu qui latine dicit᷑ uiuens excelse. ereclertm
ex gentib & uita simul cũ fide głosos figuraliter geprimit.
ad fid psosrerum dños typice denunciet. quoꝵ op:
constat. cecłam sepius ad iuuatam ac nobilit̾ augmentata:
et contra hereticos scismaticos & paganos principalit.
erectam eẽ. decretis. Petiit gͦ salomon in oꝑe tepli auxil¬

Expanded text:
Salomone postquam regno potitus est, pacem habere jam coeperat, Salomone postquam regno potitus est, pacem habere jam coeperat, promptumque mox ad adjuvandum se in omnibus ejus invenerit amicum: ita ut artifices illi, et ligna et aurum, prout opus habebat, dederit. Cujus beneficii gratia Salomon ei per annos singulos plurimos tritici et olei choros in cibum domui ejus dabat. Nulli autem dubium quod Salomon, qui interpretatur pacificus, et ipso nomine et serenissimo regni sui statu, illum significet, de quo dixit Isaias: « Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis . » Hiram vero, qui Latine dicitur vivens excelse, credentes ex gentibus et vita simul cum fide gloriosos figuraliter exprimit. ad fidem earum rerum dominos typice denuntiet, quorum ope constat Ecclesiam saepius adjutam ac nobiliter augmentatam, et contra haereticos, schismaticos et paganos principalibus erectam esse decretis. Petiit ergo Salomon in opere templi auxil
Abbreviated transcription (Latin):
in trrã ꝓmissȩ hereditatis induceretur. hȩc ut inox inpatͥa
lsemꝑ consisteret: donec inditũ sibi futurũ celestium mu¬
nus impleret. pocest in illa p̾sentis eccłȩ labor & exiliũ. in
hac futura quies & beatitudo figurari uel certe. quia illa a
solis filuis isrł. hȩc autẽ aproselitis etiam & gentib facta est:
possunt in illa principalit̾ patres ueteris testamenti & anti¬
quus ille dĩ popłs. in hac autẽ congregata de gentib eccła
figuralit᷑. ex primi: quanuis edificiũ utriusq domꝰ enuclea¬
cius spuali sensu excursũ & labores p̾sentis ȩccłȩ cotidianos.
e prȩmia infuturo pennia: gaudiaq regni cȩlestis & electio
dis ostendatur insinuare figuris. Narrat autẽ historia quia
salomon domũ dni edificaturꝰ quęsierit auxiliũ ab hyram
rege t̾ri qui erat. amicus dauid om̃i dempore. & cũ ipso qͦq

Expanded text:
in terram promissae haereditatis induceretur, haec ut mox in patria in terram promissae haereditatis induceretur, haec ut mox in patria undamento consisteret, donec inditum sibi figurarum coelestium munus impleret: potest in illa praesentis Ecclesiae labor et exsilium, in hac futura requies et beatitudo figurari. Vel certe quia illa a solis filiis Israel, haec autem a proselytis etiam et gentibus facta est, possunt in illa principaliter patres Veteris Testamenti et antiquus ille Dei populus, in hac autem congregata de gentibus Ecclesia figuraliter exprimi. Quamvis aedificium utriusque domus enucleatius spirituali sensu excussum est ut labores praesentis Ecclesiae quotidianos, et praemia in futuro perennia, gaudiaque regni coelestis, et Ecclesiae dis ostendatur insinuare figuris. Narrat autem historia, quia Salomon domum Domini aedificaturus, quaesierit auxilium ab Hiram rege Tyri, qui erat amicus David omni tempore, et cum ipso quoque
Abbreviated transcription (Latin):
uite templũ hoc. & intrib diebus exeitabo illud. Qͦd expo¬
uens euangłista subiunxit. Hoc autẽ dicebat de tẽplo corꝑi
sui. dicit apls de nobis. Nescicis qͥa cẽplum dĩ estis. & sp̃s de
habltat in uobis  Si ergo ille templũ dei ꝑ assũptam hu¬
manitatem factꝰ est. & nos tẽplum dĩ efficim inhabi¬
tiutem sp̃m eius in nobis. constat utiq quia figurã oĩum
iem̃ & ipsiꝰ uidelicet dñi & membrorũ eius quȩ nos sumus
templũ illud materiale tenint: sed ipsiꝰ tanquã lapidis
ingularis singularit̾ electi & p̃ciosi in fundam̃to fundati.
pͣs autem tanquã lapidum uiuorũ suꝑedificatoꝵ super
qiqiat eandẽ dei domum spualem eciam cab̾naculũ quon¬
am factũ inheremo ꝑ moysen. Uerũ quia illa domꝰ in iti¬
nere: quo ad terrã repmissionis ueniebat᷑. hȩc autȩ edifica¬
beur in ipsa tra repͥmissionis q inciuitate ierłm: illa uo
deloco ad locũ crebro leuitarũ ministerio portata tandẽ

Expanded text:
tribus diebus excitabo illud . » Quod exponens Evangelista, subjunxit: « Hoc autem dicebat de templo corporis sui. » Dicit Apostolus de nobis: « Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? » Si ergo ille templum Dei per assumptam humanitatem factus est, et nos templum Dei per inhabitantem Spiritum ejus in nomini videlicet et membrorum ejus quae nos sumus, templum illud materiale tenuit. Sed ipsius, tanquam lapidis angularis singulariter electi, et pretiosi, in fundamento fundati, nostri autem tanquam lapidum vivorum, superaedificatorum super Designat eamdem Dei domum spiritualem, etiam tabernaculum quondam factum in eremo per Moysen. Verum quia illa domus in itinere quo ad terram repromissionis veniebatur, haec autem aedificabatur in ipsa terra repromissionis et in civitate Jerusalem; illa ut de loco ad locum crebro Levitarum ministerio portata, tandem
Abbreviated transcription (Latin):
animalium. quia omia nuda & aꝑta st̃ ocłis eiꝰ nec ẽ. ulla
creatura inuisibilis in c̃spectu eiꝰ : ipse nouit om̃s cogitatio
nes hoĩum. ipse numerat multitudines stellarum: ipsi patrꝰ
abissus. & infernꝰ non ẽ. absconditus corã eo. Quasi enim
disputare ipsius ẽ. cum singulorũ rationem nobisspͣonit. &
inscripturis suis manifestat sacramenta quȩ fuert᷑ abs¬
condita a scłis & generationib ut. consideremꝰ beatitudiuẽ
angłorum. ucilitatẽ hominũ. & calliditatẽ malignorum
sp̃uum. sicq qͦd malũ ÷ reꝓbantes qͦd bonũ ÷ eligamus. et
ipsum sectemur semꝑ inuicem &Ioms. Et ueniebant de
cunctis popłis ad audiendã sapientiam salomonis . et
ab uniuersis regib derrȩ: & audiebant sapientiã eiꝰ. hinc
ꝓpheta isaias ait̃. Erit in nouissimis dieb p̃paratus mons
domus dñi in uertice montiũ. & eleuabit᷑ suꝑ colles & flu¬
ent adeũ om̃s gendes: & ibunt popłi multi & dicent. Ue

Expanded text:
animalium, quia « omnia nuda et aperta sunt oculis ejus, nec est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus . Ipse enim nes hominum, ipse numerat multitudines stellarum, ipsi patet abyssus, et infernus non est absconditus coram eo. Quasi enim disputare ipsius est, cum singulorum rationem nobis proponit, et in Scripturis suis manifestat sacramenta quae fuerunt abscondita a saeculis et generationibus, ut consideremus beatitudinem angelorum, utilitatem hominum, et calliditatem malignorum spirituum; sicque quod malum est reprobantes, quod bonum est eligamus, et ipsum sectemur semper invicem et in omnes. « Et veniebant de cunctis populis ad audiendam sapientiam Salomonis, et ab universis regibus terrae, qui audiebant sapientiam ejus. » Hinc propheta Isaias ait: « Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Domus dñi quam edificauit rex salomon inierłm in
figura facta ẽ. scẽ uniu̾salis eccłȩ. quȩ aprimo electo usq ad
ulcimũ qui infine mundi nasciturus ÷. cotidie ꝑ grãm re¬
gis pacifici sui uidelicet redẽptoris edificatur. quę paraim
adhuc ꝑegrinatur ab illo interris: partim euasis ꝑegr¬
nandi erumnis cũ illo iam regnat in cęlis. ubi ꝑacto ultimns
ludicio dota ẽ. regnatura eum illo. ad hanc domũ ꝑtinent¬
electi angłi quorũ nobis simil itudo in futura uita ꝓͥmittaẽ
dicente dño. Illi autẽ qui digni habebunt᷑ scło illo & relur¬
rectione. a mortuis. neq nubent neq ducent uxores: neqens

Expanded text:
Domino. Domus Domini quam aedificavit rex Salomon in Hierusalem, in figura facta est sanctae universalis Ecclesiae, quae a primo electo usque ad ultimum, qui in fine mundi nasciturus est, quotidie per gratiam regis pacifici sui, videlicet Redemptoris aedificatur; quae partim adhuc peregrinatur ab illo in terris, partim evasis peregrinandi aerumnis, cum illo jam regnat in coelis, ubi peracto ultimo judicio tota eelecti angeli, quorum nobis similitudo in futura vita promittitur, dicente Domino: « Illi autem qui digni habebuntur saeculo illo et resurrectione ex mortuis, neque nubent, neque ducent uxores; neq
Abbreviated transcription (Latin):
noq diu̾sorum animaliũ. ñ inconuenient᷑ accipi potest
isuri rediguntur. Habebatq pacẽ. salomon ex om̃i parte
ncis eũitu. habitauitq iudas & isrł absq cimore ullo. unus¬
lusꝙ subuite sua. & sub ficu sua adan usq bersabes cunca
laebiis salomonis. & reliqua. Isaias qͦq de redẽptore nr̃o

Expanded text:
quoque diversorum animalium » non inconvenienter accipi potest quoque diversorum animalium » non inconvenienter accipi potest nostri rediguntur. « Habebat quoque in circuitu. Habitavitque Juda et Israel absque timore ullo unusquisque sub vite sua et sub ficu sua, a Dan usque Bersabee, cunctis diebus Salomonis. » Isaias