comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parte accuso maiores: sed hoc dico. qr
d̾s ꝑsonam hominis non accipit.
Non enim accepit moysi. non acce-¬
pit dauid: non accipit alioꝵ. Nec
eoꝵ ergo accipiet qui cedere qͥbuscłã
uidentur ad tempus. tam ꝙ si ipsi me-¬
cum sentiant: petro quoq dicente:
Inueritate cognosco quia non ẽ acce-¬
ptor ꝑsonarum d̾s sed in om̃i loco qͥ
timet dm̃ & oꝑatur iustitiam. acce¬
ꝑtabilis ẽ ei Quo itaq argumento
ipse sanctus apłs petrus aduersus
eos qui in cornelio ex gentibꝰ baptirato
nec circumciso scandalum sustine¬
bant utitur. ꝙ placat eos se non po¬
tuisse negare aquam his qui spm̃ scm̃
acceperant: eodem nunc sc̃s apls
paulus aduersum ipsum petrum
disputat quod ꝑsonarum acceptor¬
tate iudicet. & ita caute ꝙ pedetẽ¬
ptim inter laudem & obiurgationẽ
petrimedius incedit. ut ꝙ precesso¬
ri apło deferat. & nichilominꝰ auda-¬
cter ei resistat. in facie ueritate com-¬
ichi enim qui uidebantur I pulsus:¬

Expanded text:
parte accuso majores, sed hoc dico, quia parte accuso majores, sed hoc dico, quia Deus personam hominis non accipit. Non enim accepit Moysi, non accepit David, non accepit aliorum: nec eorum ergo accipiet, qui cedere quibusdam videntur ad tempus, tametsi ipsi mecum sentiant, Petro quoque dicente: In veritate cognosco, quia non est acceptor personarum Deus: sed in omni loco qui timet eum, et operatur justitiam acceptabilis ei est . Quo itaque argumento ipse sanctus apostolus Petrus adversum eos qui in Cornelio ex gentibus baptizato, nec circumciso, scandalum sustinebant, utitur, et placat eos se non potuisse negare aquam his qui Spiritum sanctum acceperant: eodem nunc sanctus apostolus Paulus adversum ipsum Petrum disputat, quod personarum non sit atate judicet. Et ita caute et pedetentim inter laudem et objurgationem Petri medius incedit, ut et praecessori apostolo deferat, et nihilominus audacter ei resistat in faciem, veritate compMihi enim qui videbantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cum & aliqua ob ȩccł̃iasticam pacẽ
potuerit nos necessitas excusare: q
hoc totum fecimus ut uobis nulla
fieret occasio ab euangłii grã rece-¬
dendi.Si igitur nos ierosolimis inter
tantos uideos imminentibꝰ hinc in¬
de falsis fr̃ibꝰ & his qui maiores erant
aliqua ex parte coniuentibus. nulla
potuimus ui ac ratione compelli. ut
obseruaremus circumcisionem quam
sciebamꝰ esse finitam: uos ex gentibus.
uos in galathia. uos quibus uis nul-¬
la inferri potest. ultro a grã recedenteᷤ.
ad legis iam abolite transcenditis ue-¬
esse aliquid. quales aliquando fuerint.
nichil mea interest. Ds ꝑsonam ho¬
minis non accipit.
icet inquit petrum & iohannem dñs
secum apłos habuerit. ꝙ transfigura¬
tum eum in monte uiderint. & super-
ipsos ȩccłiȩ sit positum fundamentum:
aduersum eos loquor qui eo tempo¬
re dñm sequebant᷑. sed aduersum eos
qui nunc legem p̃ponunt gr̃ȩ. nec
detraho precessoribus. nec in aliqua

Expanded text:
cum et aliqua ob Ecclesiasticam pacem cum et aliqua ob Ecclesiasticam pacem potuerit nos necessitas excusare: Et hoc totum fecimus ut vobis nulla fieret occasio ab Evangelii gratia recedendi. Si igitur Hierosolymis inter tantos Judaeos, imminentibus hinc inde falsis fratribus, et his qui majores erant, aliqua ex parte cohibentibus, nulla potuimus vi ac ratione cobservaremus circumcisionem, quam sciebamus esse finitam, vos ex gentibus, vos in Galatia, vos quibus vis nulla inferri potest, ultro a gratia recedentes, ad legis jam abolitae transcenditis veesse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Deus personam hominis non accipit. Licet, inquit, Petrum et Joannem Dominus secum apostolos habuerit, et transfiguratum eum in monte viderint, et super ipsos Ecclesiae sit positum fundamentum, adversum eos loquor qui eo tempore Dominum sequebantur, sed adversus eos qui nunc legem proponunt gratiae. Nec detraho praecessor
Abbreviated transcription (Latin):
& maneret apud galathas eugłii ueritas. quȩ
ñ eẽt in littera s in sp̃u. ñ in carnali sensu. s
in intelligentia sp̃uali: nec in manife-¬
sto iudaismo sed in occulto. Sciendũ
uero quod coniunctio. autẽ. quȩ in p̃¬
senti loco ponitur ꝓpter sub introductoᷤᷤ
autẽ falsos fr̃s suꝑflua sit: ꝙ si legatur
non habeat quod ei respondeat illaq
concludat. sed esse ordinẽ lectionis &
sensus. sed neq titus qui mecum erat
cum esset ex gentibꝰ compulsus ẽ circũ¬
cidi. statimq subiungat. quȩ causa
fuerit ut ad circumcisionem impellere¬
tur inuitus ꝓpter sub introductos
inquit falsos fr̃s qui subintroierunt
explorare libertatẽ nr̃am quam habe¬
mus in xp̃o ũu: ut nos in seruitutẽ
redigerent. Qui cum ministrorum mul
tis minis. terrore. multitudine uellent
nos a libertate xp̃i in legis transducere
seruitutẽ. ne ad tempus quidem eis ces¬
simꝰ ut circũcideremus titum maxime

Expanded text:
 maneret apud Galatas Evangelii veritas, quae  maneret apud Galatas Evangelii veritas, quae non esset in littera, sed in spiritu; non in carnali sensu, sed in intelligentia spirituali; nec in manifesto Judaismo, sed in occulto. Sciendum vero, quod, autem, conjunctio quae in praesenti loco ponitur: Propter subintroductos autem falsos fratres, superflua sit: et si legatur, non habeat quod ei respondeat, illamque concludat; sed esse ordinem lectionis et sensus: Sed neque Titus qui mecum erat, cum esset ex gentibus, compulsus est circumcidi. Statimque subjungat quae causa fuerit, ut ad circumcisionem impelleretur invitus: Propter subintroductos, inquit, falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem nostram quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem rcum minis, terrore, multitudine vellent nos a libertate Christi in legis traducere servitutem, nec ad tempus quidem eis cessimus ut circumcideremus Titum: maxime
Abbreviated transcription (Latin):
ua die. scdm legem phariseum: nichilo¬
minꝰ tamen ob xp̃i grãm uniuersa con-¬
temnere. nam cum isset ierosolunam
& falsi fr̃s qui excircũcisione credide¬
rant eum uellent impellere ut circũ¬
cideret titum: nec titum nec se cessisse
uiolentiȩ. quo minꝰ custodirẽt ȩuan¬
gelii ueritatẽ. Quod si dicit se necessi¬
tate superatum ut circũcideret titum:
quomodo galathas reuocat a circũ¬
cisione. aqua nec titum qui secum fue¬
rat exgentibus ierosolimis potuit excu¬
sare: Itaq aut uxta grecos codices
est legendum. quibus neq ad horam
cessimus subiectioni. ut consequent̃
possit intelligi. ut ueritas ȩuangelii
ꝑmaneat apud uos: aut si latini ex¬
emplaris alicui fides placet. scd̾m su¬
periorem sensũ accipere debemus. ut
ad horam cessio non circumcidendi
titi sed eundi ierosolimã fuerit: quo
scilicet iccirco subiectioni cesserint pau¬
lus & barnabas eundi ierosolunam
seditione oblegem antiochiȩ concitata:

Expanded text:
va die secundum Legem Pharisaeorum: nihilova die secundum Legem Pharisaeorum: nihilominus tamen ob Christi gratiam universa contemnere. Nam cum isset Jerosolymam, et falsi fratres qui ex circumcisione crediderant eum vellent impellere 401 ut circumcideret Titum: nec Titum, nec se cessisse violentiae, quo minus custodirent Evangelii veritatem. Quod si dicit se necessitate superatum ut circumcideret Titum: quomodo Galatas revocat a circumcisione, a qua nec Titum, qui secum fuerat ex gentibus, Jerosolymis potuit excusare? Itaque aut juxta Graecos codices est legendum, Quibus neque ad horam cessimus subjectioni; ut consequenter possit intelligi: ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Aut si Latini exemplaris alicui fides placet, secundum superiorem sensum accipere debemus: ut ad horam cessio non circumcidendi Titi, sed eundi Jerosolymam fuerit. Quo scilicet idcirco subjectioni cesserint Paulus et Barnabas eundi Jerosolymam, seditione ob Legem Antiochiae concitata:
Abbreviated transcription (Latin):
i titus cum e̾ẽt ex gentibus apud uos
nullo potuit terrore compelli ut circũci¬
deretur ierosolimis in iuidȩoꝵ metropo¬
li ciuitate in qua tanta paulus blas-¬
phemiȩ in moysen. flagrabat inuidia.
ut postea pęne a iudeis interfectus sit
quando a tribuno liberatur & romã
uincꝰtꝰ ad cę̧sarem mittit᷑. quomodo
quidam putant legendum esse quibꝰ
ad horam cessimus subiectioni ut ueri¬
tas euangelii ꝑmaneat apud uos. &
intelligendum quod titus ipse qui com¬
pelli ante non potuit ad circumcisio¬
nem rursũ circumcisus sit atq subie-¬
ctus: Aut quȩ est ista ueritas ęuangłii
hypocrisi cedere iudeoꝵ. ꝙ̃ ea quȩ priꝰ
seẏbala estimaueris & quasi damna
contempseris obseruare. & esse aliquid
estimare cum nichil sint: Sed & ipsiꝰ
epistolȩ sensui ualde repugnat: gala-¬
thas a circũcisione reuocans. Hoc in¬
toto sermonis sui textu agit. ut doceat
se hebreum ex hebreis. om̃ia quondam
legis opera seruantem. circumcisum octa¬

Expanded text:
i Titus, cum esset ex gentibus, nullo potuit terrore compelli, ut circumcideretur Jerosolymis, in Judaeorum metropoli civitate, in qua tanta Paulus blasphemiae in Moysen flagrabat invidia: ut postea pene a Judaeis interfectus sit, quando a tribuno liberatur, et Romam vinctus ad Caesarem mittitur: quomodo quidam putant legendum esse, quibus ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud vos, et intelligendum quod Titus ipse qui compelli ante non potuit ad circumcisionem, rursum circumcisus sit, atque subjectus? Aut, quae est ista veritas Evangelii, hypocrisi cedere Judaeorum; et ea quae prius scybala aestimaveris, et quasi damna contempseris, observare, et esse aliquid aestimare, cum nihil sint? Sed et ipsius Epistolae sensui valde repugnat, Galatas ad circumcisionem revocare. Hoc toto sermonis sui textu agit, ut doceat se Hebraeum ex Hebraeis, omnia quondam Legis opera servantem, circumcisum octa
Abbreviated transcription (Latin):
stamento obseruare debemus: quod me¬
moriȩ crediderint ȩuanglistȩ uel apłi.
& tantum sensu explicato sepe ordinẽ
commutauerint. non numquam uel de¬
traxerint uerba uel addiderint. Nulli
uero dubium quod in ysaac & in iacob'
siue in duodecim patriarchis & cȩteris
qui de abraham stirpe descendunt non
fuerint benedictȩ uniuerse nationes:
sed in xp̃o iñu ꝑ quem om̃s gentes
laudant dm̃. & benedicit᷑ nomen no

Expanded text:
stamento, observare debemus, quod mestamento, observare debemus, quod memoriae crediderint evangelistae vel apostoli; et tantum sensu explicato, saepe ordinem commutaverunt, nonnumquam vel detraxerint verba vel addiderint. Nulli vero dubium quod in Isaac et Jacob, sive in duodecim patriarchis, et caeteris qui de Abraham stirpe descendunt, non fuerint benedictae universae nationes; sed in Christo Jesu, per quem omnes gentes laudant Deum, et benedicitur novum no
Abbreviated transcription (Latin):
est circũcisus: soli quippe sine gentis
alterius ammixtione uiuebant. Sta¬
tim ut iordanis ripam transgressus ẽ.
popłr. ꝙ palestinȩ terrȩ iudȩum se exa-¬
men infudit: circũcisio necessaria futu¬
ro ex commixtione gentium prouidetur
errori. Quod aute a inu duce secundo
scribitur popłc circũcisus: significat
ꝙ in heremo cessasse circũcisionẽ quȩ
Prouidens autẽ scriptura quia ex fide
iustificat d̾s gentes. pręnuntiauit
abrahȩ quia benedicentur inte om̃s
gentes. Igitur qui ex fide sunt bene¬
centur cum fideli abraham: non qͦ
ipsa scriptura atramentum uidelicet
& membranȩ quȩ insensibiles sunt
possint futura p̃noscere. sed quo sp̃s
multis post scłis uentura prȩdixe¬
rint. Porro exemplum quod de ge-¬
nesi sumptum ẽ. ita in proprio uo¬
ait. Non est scriptum ex seminibꝰ
quasi in multis sed quasi in uno: &
semini tuo qui ẽ xp̃c. Hoc autẽ in
teribꝰ libris in nouo assumpta sunt te¬

Expanded text:
est circumcisus: soli quippe sine Gentis est circumcisus: soli quippe sine Gentis alterius admixtione vivebant: statim ut Jordanis ripam transgressus est populus, et in Palaestinae terram Judaeum se examen infudit, circumcisio necessaria futuro ex commixtione Gentium providit errori. Quod autem a Jesu duce, secundo scribitur populus circumcisus , significat et in eremo cessasse circumcisionem, quae Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deum, praenuntiavit Abrahae, quia benedicentur in te omnes gentes. Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Non quo ipsa Scriptura, atramentum videlicet et membranae, quae insensibiles sunt, possint futura praenoscere; sed quo Spirimultis post saeculis ventura praedixerint. Porro exemplum quod de Genesi sumptum est, ita in proprio vonterpretatus, ait: Non est scriptum ex seminibus, quasi in multis; sed quasi in uno, et semine tuo, qui est Christus. Hoc autem in teribus libris in novo assumpta sunt Te
Abbreviated transcription (Latin):
Potens est enim ds de lapidibus istis
suscitare filios abrahȩ. Lapides ibi
nemo ambigit dura significare corda
gentilium: quȩ mollita sunt postea &
fidei recepere signaculum. Uirtutes
abraham in quibꝰ ante circũcisionem
do placuit diligens lector enumera:
& quos cũq in simili opere reppereris.
dicito filios eẽ abraham iustificati in
p̃putio. qui circumcisionẽ non obme-¬
ritum operum sed in signum fidei
prioris accepit. Quia enim ex semi¬
ne eius erat xp̃s oriundus in quo uni¬
uersarum gentium fuerat benedictio
repmissa. & ab abraham usq ad xp̃m
multa erant scła transitura: ꝓuidens
ds ne soboles dilecti abrahȩ cȩteris na-¬
tionibus misceretur & paulatim fami¬
lia eius fieret incerta: gregem israheliti¬
cum quodam circũcisionis cauterio de-¬
notauit: ut uiuentes inter egyptios.
inter assirios. babilonios atq chaldeos.
hoc signaculo distinguerentur. Deniq
ꝑ quadraginta annos in heremno nullꝰ

Expanded text:
Potest enim Deus de lapidibus istis Potest enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham . Lapides ibi nemo ambigit dura significari corda Gentilium, quae mollita sunt postea, et fidei recepere signaculum. Virtutes Abraham in quibus ante circumcisionem Deo placuit, diligens lector enumera, et quoscumque in simili opere repereris, dicito filios esse Abraham, justificati in praeputio, qui circumcisionem non ob meritum operum, sed in signum fidei prioris accepit. Quia enim ex semine ejus erat Christus oriundus in quo universarum Gentium fuerat benedictio repromissa, et ab Abraham usque ad Christum multa erant saecula transitura, providens Deus, ne soboles dilecti Abrahae caeteris nationibus miscerentur, et paulatim familia ejus 424 fieret incerta, gregem Israeliticum quodam circumcisionis cauterio denotavit, ut viventes inter Aegyptios, inter Assyrios, Babylonios atque Chaldeos, hoc signaculo distinguerentur. Denique per quadraginta annos in eremo nullus
Abbreviated transcription (Latin):
quod in isaac uocaretur semen eius.
ipsum isaac offerens uictimam: & ta¬
men de dñi repromissione non dubi¬
tans. Recte & tali reputatur fides
ad iustitiam. qui legis oꝑa suꝑgressus
romanos disputat. quod fides repu¬
tata sit abrabȩ ad iustitiam non ex
circumcisione sed in prȩputio. Et dili¬
genter obseruans docet eos filios eẽ
abrahȩ: Quicumq hac mente credi¬
derint qua incircumcisus credidit
abraham: qui exultauit ut uideret
diem dñi & uidit & letatꝰ ẽ. Unde
ꝙ̾ ad infideles iudȩos dicitur: Si fi¬
lii essetis abraham: opera abrahȩ face¬
retis. Quȩ autẽ alia illo in tempore
cur hȩc dicebantur ab eis dñs oꝑa
expetebat: nisi credulitatẽ in filiumdĩ
quẽ pater miserat loquentẽ. qui credit
in me. non credit in me. sed in eum qͥ
me misit: Unde & in alio loco de
generis sibi antiquitate ꝙ nobilitate
plaudentibꝰ respondetur. Et ne dixe-¬
ritis. quia patrem habemus abraham:

Expanded text:
quod in Isaac vocaretur semen ejus, quod in Isaac vocaretur semen ejus, ipsum Isaac offerens victimam, et tamen de Domini repromissione non dubitans. Recte tali reputatur fides ad justitiam, qui Legis opera supergressus, Romanos disputat, quod fides reputata sit Abrahae ad justitiam, non in circumcisione, sed in praeputio . Et diligenter observans, docet eos filios esse Abrahae, quicumque hac mente crediderunt, qua incircumcisus credidit Abraham, qui exsultavit ut videret diem Domini, et vidit, et laetatus est . Unde et ad infideles Judaeos dicitur: Si filii essetis Abrahae, opera Abrahae faceretis . Quae autem alia illo in tempore cum haec dicebantur ab eis opera Dominus expetebat, nisi credulitatem in Filium Dei, quem Pater miserat loquentem: Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui me misit ? Unde et in alio loco de generis sibi antiquitate, et nobilitate plaudentibus respondetur: Et ne dixeritis, quia patrem habemus Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
bant. iohanne uel maxime conqueren¬
de: Prȩceptor uidimus quendam in
nomine tuo eicientẽ dȩmonia ꝙ ꝓhi¬
buimus eum. quia non sequit᷑ nobi-¬
scum. Hoc aduersum hereticos. qui
ꝓbationem fidei suȩ ex eo si signum
aliquod fecerint arbitrant᷑. Qui cum
manducauerint & biberint in nomi-¬
ne dñi. habent quippe & ipsi altare
sacrilegum. & signa multa inuocato
saluatore fecisse se iactent: in die iu¬
dicii merebuntur audire. Non noui
uos: discedite ame qͥ oꝑamini iniquitatẽ.
icut abraham credidit do. & reputa¬
tum est ei ad iustitiam.
b hoc loco usq ad eum ubi scribitur qui
ex fide sunt benedicent᷑ cum fideli abra-¬
ham: martion de suo apło erasit. Sed
quid profuit hoc culisse: cum cȩtera quȩ
reliquit insaniȩ eius aduersa sint. Cre¬
didit abrabam dõ exiens de patria sua
in terram quam nesciebat: sarram no¬
nagenariam & sterilem confidens esse
parituram: & audita repromissiont dĩ

Expanded text:
bant, Joanne vel maxime conquerenbant, Joanne vel maxime conquerente: Praeceptor, vidimus quemdam in nomine tuo ejicientem daemonia, et prohibuimus eum quia non sequitur nobiscum . Hoc adversum haereticos, qui probationem fidei suae ex eo si signum aliquod fecerint, arbitrantur. Qui cum manducaverint et biberint in nomine Domini habent quippe et ipsi altare sacrilegum, et signa multa, invocato Salvatore, fecisse se jactent, in die judicii merebuntur audire: Non novi vos, discedite a me qui operamini iniquitatem . Sicut Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Ab hoc loco usque ad eum ubi scribitur: Qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham, Marcion de suo Apostolo erasit. 423 Sed quid profuit hoc tulisse, cum caetera quae reliquit, insaniae ejus adversa sint? Credidit autem Abraham Deo, exiens de patria sua in terram quam nesciebat : Sara nonagenariam, et sterilem confidens esse parituram; et audita repromissione Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
gulas horas atq momenta semꝑ di¬
gnis sp̃m sc̃m ministrari. ꝙ quanto
quis in di opere & amore ꝓfecerit:
tantomagis scĩ sp̃s in se habere uirtutẽ
quas auditus fidei & non legis opera
consuinment. non quo legis oꝑa con¬
temnenda sint. & absq eis simplex fi-¬
des appetenda: sed quo ipsa oꝑa fide
xp̃i adornentur. Scita ẽ enim sapientiᷤᷤ
uiri illa sententia. non fidelem uiuere
ex iustitia: sed iustum ex fide. Simul
ostenditur galathas accepto post fidẽ
scõ spũ dona habuisse uirtutum: id ẽ
ꝓphetiam. genera linguarum. morboꝵ
curationes. & cȩtera quȩ adcorinthios
in donis sp̃ualibus enumerantur. &
tamen post tanta quia forsitan grãm
discernendoꝵ sp̃uum non habebant.
a falsis doctoribus irretiti sunt. Obser¬
uandum etiam quod operari uirtutes
dicantur in his qui non tenent ęuange¬
lii ueritatẽ. sicut in illis qui dñm non
sequentes in nomine eius signa facie¬

Expanded text:
gulas horas atque momenta semper digulas horas atque momenta semper dignis sanctum Spiritum ministrari; et quanto quis in Dei opere et amore profecerit, tanto magis sancti Spiritus in se habere virtutes, quas auditus fidei, et non Legis opera consummant. Non quo Legis opera contemnenda sint, et absque eis simplex fides appetenda; sed quo ipsa opera fide Christi adornentur. Scita est enim sapientis viri illa sententia, « Non fidelem vivere ex justitia, sed justum ex fide. » Simul ostenditur Galatas, accepto post fidem sancto Spiritu, dona habuisse virtutum, id est, prophetiam, genera linguarum, morborum curationes, et caetera, quae ad Corinthios in donis spiritualibus enumerantur . Et tamen post tanta quia forsitan gratiam discernendorum spirituum non habebant a falsis doctoribus irretiti sunt. Observandum etiam, quod operari virtutes dicantur in his, qui non tenent Evangelii veritatem: sicut in illis qui Dominum non sequentes, in nomine ejus signa facie
Abbreviated transcription (Latin):
uidemini non frustra sustinuisse: qui
scio legem post ȩuangłm non ualere.
Uel certe sic. Non leue erat damnũ.
si circũcisionem sequentes tantum pri-¬
stinȩ fidei ꝑdidissetis laborem. Nunc
uero ad hoc detrimentum etiã p̃uari¬
cationis pęna sociatur. ut &. preteri-¬
ta sine causa ꝑpessi sitis. & in futuro
cruciemini. Quidam coactius ita
intelligunt. Considerate pristinam
gratiȩ libertatẽ & p̃sentis onera obser-¬
uationis in lege. & uidebitis qũa mul-¬
ta casso studio feceritis. licet non pęni¬
tus fructus erroris istius desperandus
est: dum zelo dĩ ad hoc ipsum estis ad¬
ducti. Ignorantibꝰ enim concẽdi uenia
potest. si ad meliora conuersi scientiã
in uobis doceatis fluctuasse non stu-
ui ergo tribuit uobis sp̃m ꝙ Idium.
oꝑatur uirtutes in uobis. ex oꝑibus
legis an exauditu fidei:
ribuit hoc ẽ amministrat p̾̃sentis tem¬
poris ẽ legendum. ut ostendat᷑ ꝑ sin¬

Expanded text:
videmini non frustra sustinuisse, qui videmini non frustra sustinuisse, qui scio Legem post Evangelium non valere. Vel certe sic: Non leve erat damnum, si circumcisionem sequentes, tantum pristinum fidei perdidissetis laborem: nunc vero ad hoc detrimentum etiam praevaricationis poena sociatur, ut et praeterita sine causa perpessi sitis, et in 422 futuro cruciemini. Quidam coactius ita intelligunt: Considerate pristinam gratiae libertatem et praesentis onera observationis in Lege, et videbitis quam multa casso studio feceritis: licet non penitus fructus erroris istius desperandus sit, dum zelo Dei ad hoc ipsum estis adducti. Ignorantibus enim concedi venia potest, si ad meliora conversi, scientiam in vobis doceatis fluctuasse, non studium. Qui ergo tribuit vobis spiritum, et operatur virtutes in vobis, ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Tribuit, hoc est, administrat, praesentis temporis est legendum; ut ostendatur per sin
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑstitione & obseruationis labore ui¬
uant intercȩteras nationes dicentes:
Ne tetigeris. ne gustaueris. ne attrecta¬
de his dicitur qui possunt post legẽ
ad ęuangłm reuerti. Melius autẽ sic
intelligi potest quod primum creden¬
tes galathȩ in crucifixum. & a iudȩis
& a gentibꝰ obprobria multa ꝑpessi sini.
ꝙ ꝑsecutiones non minimas sustinue¬
rint: quas frustra arguuntur fuisse ꝑ¬
pessi si a grã xp̃i recedant: ꝓpter quam
tanta ꝑpessi sunt. Simul & hic aspi
ciendum. quod quicumq ob xp̃i fi¬
dem laborauerit ꝙ postea lapsus fue¬
rit in peccatum. sicut priora sine cau¬
sa dicitur passus fuisse dum peccat:
sic rursum non ꝑdat ea si ad pristinã
fidem & antiquũ studium reuertatur.
Alit̃. Si circumcisionem inquit puta¬
tis sequendam esse post grãm: ergousq
ad presens tempus sine circumcisione
uiuentes. om̃ia quȩ passi estis in irri-¬
tum sunt deducta. Quȩ quid̃e michi

Expanded text:
superstitione et observationis labore visuperstitione et observationis labore vivant inter caeteras nationes, dicentes, ne tetigeris, ne gustaveris, ne attrectade his dicitur, qui possunt post Legem ad Evangelium reverti. Melius autem sic intelligi potest, quod primum credentes Galatae in Crucifixum, et a Judaeis, et a gentibus opprobria multa perpessi sint, persecutiones non minimas sustinuerint. Quas frustra arguuntur fuisse perpessi, si a gratia Christi recedant, propter quam tanta perpessi sunt. Simul et illa spes, quod quicumque ob Christi fidem laboraverit, et postea lapsus fuerit in peccatum, sicut priora sine causa dicitur passus fuisse dum peccat, sic rursum non perdat ea, si ad pristinam fidem et ad antiquum studium revertatur. Aliter: Si circumcisionem, inquit, putatis sequendam esse post gratiam: ergo usque ad praesens tempus sine circumcisione viventes, omnia quae passi estis, in irritum sunt deducta. Quae quidem mihi
Abbreviated transcription (Latin):
militamus: melius sic indeligi potest
ut hi militare dicantur in carne qui
uetus testamentum humiliter edisse-¬
runt. qui uero sequuntur intelligen¬
tiam sp̃ualem: sint quidem in carne
quia eandem habeant literã quam
iudȩi. sed non iuxta carnẽ militant. a
carne ad sp̃m transcendentes. Quando
uideritis eum qui primum credit ex
gentibꝰ & ad xp̃i aratrum mittit ma¬
num prȩuio aliquo doctore prudente
sic ꝑ legis iter ad ȩuangłium ꝑgere.
ut om̃ia illa quȩ ibi scripta sunt de
sabbato: de arimis: de circũcisione. de
uictimis: digne dõ intelligat: & dem¬
ceps post euangelii lectionẽ a uideo
aliquo aut iudeoꝵ socio ꝑsuaderi.
ut umbras & allegoriȩ nubila dere¬
linguens sic scripturas inter prȩtetur
ut scriptȩ sunt: de hoc potestis dice¬
re: Sic stultus es: ut cum sp̃ũ cȩperis.
nunc carne consumneris. causa¬
anta passi estis sine causa. si tamen sine
onsideremus infelices iudȩos. quanta

Expanded text:
militamus , melius sic intelligi potest, militamus , melius sic intelligi potest, ut hi militare dicantur in carne, qui vetus Testamentum humiliter edisserunt. Qui vero sequuntur intelligentiam spiritualem, sint quidem in carne, quia eamdem habeant litteram 421 quam Judaei, sed non juxta carnem militent, a carne ad spiritum transcendentes. Quando videritis eum qui primum credit ex Gentibus, et ad Christi aratrum mittit manum, praevio aliquo doctore prudente, sic per Legis iter ad Evangelium pergere, ut omnia illa quae ibi scripta sunt, de sabbato, de azymis, de circumcisione, de victimis, digne Deo intelligat, et deinceps post Evangelii lectionem a Judaeo aliquo, aut Judaeorum socio persuaderi, ut umbras et allegoriae nubila derelinquens, sic Scripturas interpretetur, ut scriptae sunt: de hoc potestis dicere: Sic stultus es, ut cum spiritu coeperis, nunc carne consummeris? Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa. Consideremus infelices Judaeos, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
aures etiam. quas qui habuerit: non
magnopere indigebit his auribꝰ corporis
ad xp̃i euangelium cognoscendum. Si¬
mul autẽ etiam illud attendite qͦd hic
sp̃s absq ullo additamento sc̃s intelli¬
gatur quẽ ex dono consequimur: & ñ
omĩs. de quo alibi scribitur. incorruptꝰ
mo scit ea quȩ hominis sunt: nisi sp̃s
hominis qui in eo ẽ. Et in daniele. Be¬
nedicite sp̃s & animȩ iustorum dño.
ic stulti estis: ut cum sp̃u cȩperitis.
nunc carne consummemini.
stulti erant: Uerum statim soluitur.
cepisse quidem eos spũ sed cum carne
consũmarentur. spm̃ ab eis fuisse subla¬
tum. Unde sine causa passi sunt tan¬
ca quȩ passi sunt. Quod ne sibi post
peccatum ueniret. dauid precatur
dicens: Sp̃m scm̃ tuum ne auferas
a me. Diligenter attendite. quod qui
scripturas iuxta litteram sequit᷑ con¬
summari carne dicat᷑. Qũa obrem il¬
lud quod ad corithios scriptum est:
in carne uiuentes. non iuxta carnem

Expanded text:
aures etiam: quas qui habuerit, non aures etiam: quas qui habuerit, non magnopere indigebit his auribus corporis ad Christi Evangelium cognoscendum. Simul autem etiam illud attendite, quod hic Spiritus absque ullo additamento Sanctus intelligatur, quem ex dono Dei consequimur, et non hominis: de quo alibi scribitur: Incorruptusmo scit ea quae in homine sunt, nisi spiritus hominis qui est in eo . Et in Daniele: Benedicite, spiritus et animae justorum, Dominum . Sic stulti estis, ut cum Spiritu coeperitis, nunc carne consummemini? stulti erant? Verum statim solvitur, coepisse quidem cos Spiritum, sed cum carne consummarentur, Spiritum ab eis fuisse sublatum. Unde sine causa passi sunt tanta quae passi sunt. Quod ne sibi post peccatum eveniret, David precatur, dicens: Spiritum sanctum tuum ne auferas a me . Diligenter attendite quod qui Scripturas juxta litteram sequitur, consummari carne dicatur. Quamobrem illud quod ad Corinthios scriptum est: In carne viventes, non juxta carnem
Abbreviated transcription (Latin):
sione contentus ẽ: dicit non eum ge¬
neraliter dixisse fides om̃ium exauditu
ẽ sed fides exauditu. quod in parte &
in toto accipi potest: eoꝵ scilicet fides
exauditu qui audiunt. qui credunt.
Qui autẽ huic scrupulo satis facere co¬
natur: prius illud temptabit asserere
quod nutibus quoq & cotidiana conuer-¬
satione & ut ita dixerim totius corporis
loquente gestu surdi possint ȩuangłm
dicere. deinde etiam hoc quod di sermo
cui nichil surdum ẽ ad eas magis loqua¬
tur aures de quibus & ipse ait in ȩuan¬
głio. qui habet aures audiendi audiat:
& in apocalipsi qui habet aurem audi¬
at quid sp̃s dicat ęccłiis. Et ysaias: Do¬
minus addidit michi auriculam. Iste
est alter homo cui ds loquit᷑ in occulto.
qui clamat in corde credentis abba: pat̾.
Et ut frequenter exposuimus quomodo
corpus om̃ia mẽbra & sensus habet. ita
animam quoq uniuersos & sensus et
mẽbra habere legimus. & inter cȩtera

Expanded text:
sione contentus est, dicit, non eum gesione contentus est, dicit, non eum generaliter dixisse, fides omnium ex auditu est; sed fides ex auditu, quod et in parte, et in toto accipi potest: eorum scilicet fides ex auditu, qui audiunt, qui credunt. Qui autem huic scrupulo satisfacere conatur, prius illud tentabit asserere, quod nutibus 420 quoque et quotidiana conversatione, et ut ita dixerim, totius corporis loquente gestu, surdi possunt Evangelium discere: deinde etiam hoc, quod Dei sermo cui nihil surdum est, ad eas magis loquatur aures, de quibus et ipse ait in Evangelio: Qui habet aures audiendi, audiat . Et in Apocalypsi: Qui habet aurem, audiat quid spiritus dicat Ecclesiis . Et Isaias: Dominus addidit mihi auriculam . Iste est alius homo, cui Deus loquitur in occulto, qui clamat in corde credentis: Abba, Pater : et ut frequenter exposuimus quomodo corpus omnia membra, et sensus habet: ita animam quoque universos et sensus, et membra habere, et inter caetera
Abbreviated transcription (Latin):
uituti grãm anteponimus: dicimusq
quod iudęi ꝓpter metum faciunt id noꝰ
facere ꝓpter caritatẽ illos seruos esse
nos filios. illos cogi ad bonum: nos bo¬
num sponte suscipere. Non igitur ex
fide xp̃i licentia nascitur delinquen¬
di: sed ex dilectione fidei uoluntas bo¬
ni operis augetur: dum bona ideo fa¬
cimus non quia iudicem formidamꝰ
sed quia scimus ei ea placere in qũe
credimus. Querat quispiam: si fides
non est nisi ex auditu: quomodo qui
surdi nati sunt possunt fieri xp̃iani:
Dm̃ quippe patrem ex magnitudine
& pulchritudine creaturarum potest
quis intelligere: & a conditis conditor
consequenter agnoscit᷑ xp̃i autẽ natiui¬
tas. crux. mors. resurrectio: nisi exaudi¬
tu sciri non potest. Aut surdi igitur xp̃i¬
ani non sunt: aut si surdi sunt xp̃ian.
falsum ẽ quod alibi ab apło dicitur. Itaq
fides exauditu. auditus autem ꝑ uer-¬
bum dĩ. Ad quod qui simplici respon¬

Expanded text:
vituti gratiam anteponimus. Dicimusque, vituti gratiam anteponimus. Dicimusque, quod Judaei propter metum faciunt, id nos facere propter charitatem. Illos servos esse, nos filios: illos cogi ad bonum, nos bonum sponte suscipere. Non igitur ex fide Christi licentia nascitur delinquendi; sed ex dilectione fidei voluntas boni operis augetur, dum bona ideo facimus, non quia judicem formidamus, sed quia scimus ea ei placere in quem credimus. Quaerat quispiam, si fides non est nisi ex auditu, quomodo qui surdi nati sunt, possunt fieri Christiani. Deum quippe Patrem ex magnitudine et pulchritudine creaturarum potest quis intelligere, et a conditionibus conditor consequenter agnoscitur. Christi autem nativitas, crux, mors, resurrectio, nisi ex auditu sciri non potest. Aut surdi igitur Christiani non sunt: aut si surdi sunt Christiani, falsum est quod alibi ab apostolo dicitur: Itaque fides ex auditu: auditus autem per verbum Dei. Ad quod qui simplici respon
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sequebantur: non ex oꝑibꝰ legis
sed ex fide xp̃i datas: manifestum ẽ
re. Consideremus diligenter quia non
dixerit uolo a uobis discere utrum
ex oꝑibus sp̃m accepistis: sed adiece¬
rit ex oꝑibus legis. Sciebat enim et
cornelium centurionem: sp̃m ex oꝑibꝰ
accepisse: sed non ex oꝑib legis qũa
nesciebat. Si autẽ e contrario dicitur.
ergo & sine auditione fidei accipi sp̃s
potest: nos respondebimꝰ accepisse qui¬
dem eum sp̃m. sed exauditu fidei q
naturali lege quȩ loquatur in cordi¬
bus nr̃is bona quȩq facienda ꝙ ui-¬
tanda mala ꝑ quam dudum quoq
abraham moysen & cȩteros scõs iusti¬
ficatos retulimus: quam augere dein-¬
ceps potest operum obseruatio legisq
prȩteriit sed sp̃ualis. Lex enim sp̃ualis
est. Neq uero quia fidem preferimus:
legis oꝑa destrium᷑ nec dicimus scđm
quosdam faciamus mala donec ueniant
bona: quoꝵ damnatio iusta est: sed ser-¬

Expanded text:
Spiritum sequebantur, non ex operibus Legis, Spiritum sequebantur, non ex operibus Legis, sed ex fide Christi datas, manifestum est, re. Consideremus autem diligenter, quia non dixerit: Volo a vobis discere utrum ex operibus Spiritum accepistis; sed adjecerit, ex 419 operibus Legis. Sciebat enim et Cornelium centurionem Spiritum ex operibus accepisse ; sed non ex operibus Legis, quam nesciebat. Si autem econtrario dicitur: ergo et sine auditione fidei accipi Spiritus potest. Nos respondebimus, accepisse quidem eum Spiritum, sed ex auditu fidei, et naturali lege, quae loquitur in cordibus nostris, bona quaeque facienda, et vitanda mala: per quam dudum quoque Abraham, Moysen, et caeteros sanctos justificatos retulimus, quam augere deinceps potest operum observatio, Legisqupraeteriit, sed spiritualis, quia Lex spiritualis est. Neque vero, quia fidem praeferimus, Legis opera destruimus , nec dicimus secundum quosdam: Faciamus mala, donec veniant bona quorum damnatio justa est, sed ser
Abbreviated transcription (Latin):
gelio tantum in quo crucifixus refert᷑.
sed multo antequam descendere di¬
gnaretur ad terras & hominẽ qui est
crucifixus assumeret. nouerimꝰ. Nec
parua laus galatharum est quod ita
crediderint in crucifixum ut eis fue-¬
rat ante p̃scriptus. quo scilicet lecti¬
tantaes propħas & omia ueteris legiꝰ
sacramenta noscentes: uia & ordine
uenerint adcredendum. Legitur in
quibusdam codicibꝰ. quis uos fascina-¬
uit non credere ueritati: sed hoc quia
in exemplaribus ad amantii non ha¬
betur omisim.
oc solum uolo a uobis discere. Ex
possint interrogatione uos cogere legi
ȩuangłm prȩferendum: sed qm̃ insen¬
sati estis & nequaquam ea potestis au-¬
dire: simplici uobiscum sermone lo¬
quar & de eo quod promptum est
sciscitabor. Sc̃m sp̃m quem accepistis
utrum uobis legis oꝑai sabbati obser-¬
uatio: circumcisionis & neomeniarũ
suꝑstitio dederunt: an auditus fidei
ꝑ quam ex gentibꝰ credidistis: Quod

Expanded text:
gelio tantum, in quo crucifixus refertur; gelio tantum, in quo crucifixus refertur; sed multo antequam descendere dignaretur ad terras, et hominem qui est crucifixus assumeret, noverimus. Nec parva laus Galatarum est, quod ita crediderint in crucifixum, ut ante fuerat eis praescriptus: quo scilicet lectitantes prophetas, et omnia veteris Legis sacramenta noscentes, via et ordine venerint ad credendum. Legitur in quibusdam codicibus: Quis vos fascinavit non credere veritati? Sed hoc quia in exemplaribus Adamantii non habetur, omisimus. Hoc solum a vobis volo discere: ex possunt interrogatione vos cogere, Legi Evangelium praeferendum: sed quoniam insensati estis, et nequaquam ea potestis audire, simplici vobiscum sermone loquor, et de eo quod promptum est, sciscitor: Spiritum sanctum quem accepistis, utrum vobis Legis opera, sabbati observatio, circumcisionis, et neomeniarum superstitio dederint, an auditus fidei, per quam ex gentibus credidistis? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
& quos cũq in dĩ opere uel cȩpisse uel
ꝓfecisse cognouerint eos a bonis oꝑibꝰ
auertant. Nunc illud in causa est
quod ex opinione uulgi sumptum pu¬
tamꝰ exemplum: ut quomodo tenera¬
ȩtas noceri dicit᷑ fascino. sic etiã gala-¬
thȩ in xp̃i fide nuꝑ nati & nutriti
lacte & non solido cybo ueluti quodã
fascinante sint nociti. ꝙ stomacho fi
Quod si aliquis contradicit exponat
quomodo de communi opinione
sit sumptum uallis titanoꝵ in regno¬
rum libris. sirenȩ & onocentauri in
ysaia. arcturus & orion & pliades in
iob et cętera his similia: quȩ utiq
uocabula gentilium fabularum &
causas & origines habent. Interroge¬
mus hoc loco martionẽ qui ꝓpħas
repudiat. quomodo interp̃tatur id
xp̃s p̃scriptus est in uobis crucifyxus.
obis enim recte prȩscriptus est xp̃s.
de cuius patibulo & passione alapis
ꝙ flagellis om̃is ꝓpħarum predixit
chorus. ut crucem ipsius non de ȩuan¬

Expanded text:
et quoscumque in Dei opere vel coepisse, vel et quoscumque in Dei opere vel coepisse, vel profecisse cognoverint, eos a bonis operibus avertant. Nunc illud in causa est, quod ex opinione vulgi sumptum putamus exemplum: ut quomodo tenera aetas noceri dicitur fascino: sic etiam Galatae in Christi fide nuper nati, et nutriti lacte, et non solido cibo , veluti quodam fascinante 418 sint nociti: et stomacho fidQuod si aliquis contradicit, exponat quomodo de communi opinione sit sumptum, vallis Titanorum, in Regnorum libris , Sirenae et Onocentauri in Isaia , Arcturus et Orion, et Pleiades in Job , et caetera his similia, quae utique vocabula, Gentilium fabularum et causas et origines habet. Interrogemus ergo hoc loco Marcionem, qui prophetas repudiat, quomodo interpretetur idproscriptus est, in vobis crucifixus est. Nobis enim recte praescriptus est Christus, de cujus patibulo et passione, alapis et flagellis, omnis prophetarum praedicit chorus: ut crucem ipsius non de Evan
Abbreviated transcription (Latin):
tardiores. Quod autẽ sequitur quis
& si imꝑitus ẽ sermone non tamen sci-¬
entia debemus exponere. non quo
scierit esse fascinum qui uulgo puta¬
tur nocere: sed usus sermone sit triuii.¬
ꝙ ut in cȩteris ita in hoc quoq loco
uerbum cottidianȩ sermocinationis as-¬
sumpserit. Legimus in ꝓuerbiis. Domũ
inuidi cruciat oculus. Qui apud nos¬
inuidus. in greco significantius poni-¬
tur fascinator. Et in sapientia quȩ sa-¬
lomonis inscribitur. fascinatio mali¬
gnitatis obscurat bona. Quibus doce¬
mur exemplis quod uel inuidus aliena
felicitate cruciet᷑. uel is in quo bona
sint aliqua alio fascinante id est inui-¬
dente noceatur. Dicitur fascinꝰ ꝓprie
infantibꝰ nocere & ȩtati pariuilȩ. &
his qui necdum firmo uestigio figant
gradum. Unde & quidam de gentili-¬
bus. nescio quis teneros oculus michi
fascinat agnos. Hoc utrum uerum
nec ne sit ds uiderit: quia potest fieri
ut & demones huic peccato seruiant.

Expanded text:
tardiores. Quod autem sequitur, Quis tardiores. Quod autem sequitur, Quis etsi imperitus est sermone: non tamen scientia debemus exponere, non quo scierit esse fascinum, qui vulgo putatur nocere, sed usus sermone sit trivii: ut in caeteris, ita et in hoc quoque loco verbum quotidianae sermocinationis essumpserit. Legimus in Proverbiis: Donum invidi cruciat oculos. Qui apud nos in Graeco significantius ponitur fascinator, et in Sapientia quae Salomonis scribitur: Fascinatio malignitatis obscurat bona. Quibus docemur exemplis, quod vel invidus aliena felicitate crucietur, vel ei, in quo bona sint, aliquo alio fascinante, id est, invidente, noceatur. Dicitur fascinus proprie infantibus nocere, et aetati parvulae, et his qui necdum firmo vestigio figant gradum. Unde et quidam ex Gentilibus: Nesfascinat agnos. Hoc utrum verum, necne sit, Deus viderit: quia potest fieri, ut et daemones huic peccato serviant;
Abbreviated transcription (Latin):
athenis expeditiora nasci ingenia: phi-¬
losophi głiantur. Grecos leues & apud
cęsarem suggillat tullius dicens: aut
leuium grecoꝵ aut inmanium bar-¬
baroꝵ: & pro flacco ingenita inquit
leuitas & erudita uanitas. Ipsum
ifrł graui corde & dura ceruice om̃s
scripturȩ arguunt. In hunc ergo mo
dam ꝓfundisse questionibꝰ inserentes
quasi sub obtentu uitande hereseos
quȩ diu̾sas naturas infert dicant ty¬
rios quoq ꝙ̃ sidonios: moabitas ꝙ idu
gentes quȩ in scripturis nominentur:
habere quȩdam idiomata ex causis
prȩcedentibꝰ & merito operum pͥsti¬
norum. ne iustitia dĩ ueniat indubiũ
cum unaquȩq gens uel bonũ uel
malum habere asseratur quod alia
non habeat. Nos istas altitudines
declinantes. suꝑiora sectabimͣ: aut¬
stultitiȩ eos argui dicentes ꝑ quã sp̃m
legis et litterarum diuidicare non pos¬
sint: aut uitio gentis corripi quod in¬
dociles sint & uecordes &̾ ad sapientiã

Expanded text:
Athenis expeditiora nasci ingenia, phiAthenis expeditiora nasci ingenia, philosophi gloriantur. Graecos leves, apud C. Caesarem suggillat Tullius, dicens: Aut levium Graecorum, aut immanium barbarorum. Et pro Flacco: Ingenita, inquit, levitas, et erudita vanitas. Ipsum Israel, gravi corde, et dura cervice, omnes Scripturae arguunt. In hunc ergo modidam profundis se quaestionibus inserentes, quasi sub obtentu vitandae haereseos, quae diversas naturas infert, dicant, Tyrios quoque et Sidonios, Moabitas et AmmGentes, quae in Scripturis nominantur, habere quaedam idiomata ex causis praecedentibus, et merito operum pristinorum, ne justitia Dei veniat in dubium: cum unaquaeque gens vel bonum, vel malum habere asseratur, quod alia non habeat. Nos istas altitudines declinantes, sustultitiae eos argui dicentes, per quam spiritum legis, et litteram dijudicare non possint: aut vitio gentis corripi, quod indociles sint et vecordes, et ad sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
iustificent. Sed quamuis sint hebetes.
dicere non audebunt xp̃m sine causa
mortuum. Ad particulam itaq sillo¬
gismi quȩ hic ꝓponitur. id est si enĩ
ꝑ legem iustitia. ergo xp̃s gratis mor¬
tuus est: debemus illud assumere qd̃
consequent̾ infertur: & negari non po¬
test. xp̃s autẽ non est gratis mortuus.
& concludere: non igitur ꝑ legem iu-¬
stitia. Huc usq contra petrum: ñe ad
galathas reuertitur.
insensati galathȩ quis uos fascinanitꝰ.
upliciter hic locus intelligi potest: uel
ideo insensatos galathas appellatos a
maioribus ad minora uenientes quia
ceperint spũ & carne consũmentur uł
ob id quod unaquȩq ꝓuintia suas ha-¬
beat proprietates. Cretenses semꝑ men¬
daces: malas bestias. uentres pigros:
uere ab epimenide poeta dictos apłs
comprobat. Uanos mauros. & feroces
dalmatas. latinus pulsat historicus:
timidos frigas om̃s poetȩ lacerant.

Expanded text:
justificant  Al. justificent. Sed quamvis sint hebetes, justificant  Al. justificent. Sed quamvis sint hebetes, dicere non audebunt Christum sine causa mortuum. Ad particulam itaque syllogismi, quae hic proponitur, id est: Si enim per Legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est, debemus illud assumere quod consequenter infertur, et negari non potest: Christus autem non est gratis mortuus; et concludere: Non igitur per Legem justitia. Hucusque contra Petrum, nunc ad Galatas revertitur. O Insensati Galatae, quis vos fascinavit? Dupliciter hic locus intelligi potest. Vel ideo insensatos Galatas appellatos, a majoribus ad minora venientes, quia coeperint spiritu, et carne consummentur: vel ob id, quod unaquaeque provincia suas habeat proprietates. Cretenses semper mendaces, malas bestias, ventres pigros, vere ab Epimenide poeta dictos, Apostolus comprobat. Vanos Mauros, et feroces Dalmatas, Latinus pulsat historicus. Timidos Phrygas, omnes poetae lacerant.
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Sed pater tradidit ut saluaret per-¬
ditum mundum: it̃c ipse se tradidit:
ut patris suamq faceret uoluntatem:
iudas autẽ ꝙ sacerdotes & seniores
popłi & pilatus uitam morti nescii
tradiderunt. Quȩ cum ipsa quoq se
ꝓ nr̃a salute tradiderit: beatus multũꝙ
felix qui uiuente in se xp̃o ꝑ singulas
cogitationes & oꝑa potest dicere in fide
uiuo filii dĩ qui dilexit me ꝙ̃ tradidit
seipsum pro me.
on abitio gr̃am dĩ. Si enim ꝑ legem
iustitia: ergo xp̃c gratis mortuus est.
bicit gr̃am dĩ tam ille qui post ęuan¬
gelium uiuit in lege quam is qui pecca¬
tis post baptismum sordidat᷑. Qui autẽ
potest iuxta apłm dicere: gr̃a eius inme
non fuit uacua: iste & hoc loquit᷑ con¬
fidenter: non abicio grãm dĩ. Quod
autẽ sequitur: ualde necessarium ẽ ad¬
uersum eos qui post fidem xp̃i putant
legis p̃cepta seruanda. Dicendum qͥppe
non xp̃s gratis mortuus sit: si opera

Expanded text:
tus. Sed Pater tradidit, ut salvaret pertus. Sed Pater tradidit, ut salvaret perditum mundum: Jesus ipse se tradidit, ut Patris suamque faceret voluntatem: Judas autem et sacerdotes et seniores populi, et Pilatus, vitam morti nescii tradiderunt. Quae cum ipsa quoque se pro nostra salute tradiderit, beatus multumque felix, qui vivente in se Christo, per singulas cogitationes et opera potest dicere: In fide vivo Filii 416 Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me. Non abjicio gratiam Dei: si enim per Legem justitia; ergo Christus gratis mortuus est. Abjicit gratiam Dei, tam ille qui post Evangelium vivit in Lege, quam is qui peccatis post baptismum sordidatur. Qui autem potest juxta Apostolum dicere: Gratia ejus in me non fuit vacua , iste et hoc loquitur confidenter: Non abjicio gratiam Dei. Quod autem sequitur, valde necessarium est adversum eos qui post fidem Christi putant Legis praecepta servanda. Dicendum quippenon Christus gratis mortuus sit, si opera
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Unde ad bene uiuentes dicit᷑.
Uos aut̾ẽ non estis in carne.
N fide uiuo filii dĩ & xp̃i. qui dilexit
me & tradidit semet ipsum pro me.
d romanos de dõ loquitur quod filio
suo non pepercit sed ꝓ nob̃ tradiderit
eum: nunc uero de xp̃o quod se ipse tra¬
diderit. Qui dilexit me inquit. & tra¬
didit semet ipsum ꝓ me. In ȩuangłio
uero ubi apłi enumerantur refertur¬
& iudas scariothes qui & tradidit
eum. Rursum in eodẽ. ecce appropin¬
quauit qui tradet me. De principibus
uero sacerdotum & senioribꝰ popłi scri¬
ptura cõmemorat quod condemna-¬
uerint iãm morte. & ligantes eum¬
adduxerint ꝙ tradiderint pilato pre¬
sidi. et deinceps de pilato dimisit
eis baraban: ũm autẽ flagellatum tra¬
didit eis. ut crucifigerent illum. Igit᷑¬
& pater tradidit filium. & filius ipse
se tradidit: & iudas & sacerdotes cũ
principibus tradiderunt: & ad extre¬
mum traditum sibi tradidit ipse pila-¬

Expanded text:
possunt . Unde ad bene viventes dicitur: possunt . Unde ad bene viventes dicitur: Vos autem non estis in carne. In fide vivo Filii Dei, qui dilexit me et tradidit semetipsum pro me. Ad Romanos de Deo loquitur, quod Filio suo non pepercit, sed pro nobis tradiderit eum. Nunc vero de Christo, quod se ipse tradidit: Qui dilexit me, inquit, et tradidit semetipsum pro me. In Evangelio vero ubi Ap Al. Scarioth qui et tradidit eum . Rursum in eodem: Ecce appropinquavit qui tradet me . De principibus vero sacerdotum, et senioribus populi Scriptura commemorat, quod condemnaverint Jesum morti, et ligantes eum, duxerint et tradiderint Pilato praesidi . Et deinceps de Pilato: Dimisit eis Barrabam, Jesum autem flagellatum tradidit eis, ut crucifigerent illum . Igitur et Pater tradidit Filium: et Filius ipse se tradidit: et Judas et sacerdotes eum principibus tradiderunt, et ad extremum traditum sibi, tradidit ipse Pila
Abbreviated transcription (Latin):
apłs mortuus est. postea infert: Et ego
dedi eis prȩcepta non bona. & iustifi¬
cationes in quibus non uiuent in eis.
Idipsum significatur & in psalterio Qm̃
non cognoui litteraturam: introibo
in fortitudine domini.
p̃o confixus suor CRUci.
uia dixerat se ꝑ legem legi mortuum.
quomodo mortuus fuerit ostendit:
xp̃o confixus sum. dollens crucem suam
et xp̃m sequens. & in ipsa obsecrans
passione. memento mei cum ueneris in
regnum tuum. statimq audiens. hodie
mecum eris in paradẏso. Siquis morti¬
ficatis membris suꝑ terram & mundo
mortuus. configuratus fuerit morti
mortificationis suȩ in ligno dñicȩ passio¬
mo. pax. gaudium. cȩterȩq uirtutes.
quas qui non habet non potest dicere
uiuit autẽ in me xp̃s. Hoc autẽ totũ
sub ꝑsona sua adu̾sũ petrũ de petro dispu
uod autẽ nunc uiuo in carne.tat.¬
liud est in carne eẽ & in carne uiuere.
Qui enim in carne sunt: dõ placere ñ

Expanded text:
Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis . Idipsum significatur et in Psalterio: Quoniam non cognovi litteraturam, introibo in fortitudinem Domini . Christo confixus sum cruci. Quia dixerat se per legem legi mortuum, quomodo mortuus fuerit, ostendit: Christo confixus sum cruci, tollens crucem suam, et Christum sequens, et in ipsa obsecrans passione: Memento mei, cum veneris in regnum tuum . Statimque audiens: Hodie mecum eris in paradiso. Si quis mortificatis membris super terram, et mundo mortuus, configuratus 415 fuerit morti mortificationis suae, in ligno Dominmo, pax, gaudium, caeteraeque virtutes; quas qui non habet, non potest dicere: Vivit autem in me Christus, hoc autem totum sub sua persona adversum Petrum de Petro disputat. Quod autem nunc vivo in carne. Aliud est in carne esse, et in carne vivere. Qui enim in carne sunt, Deo placere non