comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudicium conueniatis: statim subtexuit. Cȩtã aũt̃. cum
uenero ordinabo. Hinc intelligi dat᷑. quia multum erat.
ut in epła. totum illis agendi ordinem insinuaret quem
uniuersa ꝑ orbem seruat ęccła. ab ipso ordinatum eẽ.
qđ nulla horum diuersitate uariatur. Ne sp̃ĩtalib¬

Expanded text:
iudicium conueniatis, statim subtexuit: Cetera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi datur, quia multum erat, ut in epistula totum illis agendi ordinem insinuaret, quae uniuersa per orbem seruat ecclesia, ab ipso ordinatum esse, quod nulla morum diuersitate uariatur. Sed nonnul
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. xp̃m manducare: Non hoc ẽ. solum. ni sacramento corpũs elͤ
acciꝑe. Multi enim accipiunt indigni de quib dic̃ apłs. Qui
ducat etbibit. S quomodo manducandus ẽ. xp̃e: quomodo
ipse dic̃. Qui manducat carnem meam ⁊bibit singuinem me¬
um. in me manet ⁊ ego in illo. Si inme manet ⁊ ego in illo:
tunc manducat tunc bibit. qui aũt non in me manet neo
ego in illo. ⁊ si accipiat sacramentum. adquirit magnum tor¬

Expanded text:
est Christum manducare? Non hoc solum est in sacramento corpus ejus est Christum manducare? Non hoc solum est in sacramento corpus ejus accipere. Multi enim accipiunt indigni, de quibus dicit apostolus: Qui ducat et bibit . Sed quomodo manducandus est Christus? Quomodo ipse dicit: Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo. Si in me manet et ego in eo, tunc manducat et bibit. Qui autem in me non manet nec ego in eo, et si accipit sacramentum, acquirit magnum tor
Abbreviated transcription (Latin):
se alteri p̃posuit zacheus ⁊ ille centurio. cum alt̾ eorum
gaudens in domum suam suscepit dñm. alt̃ dixerit. ñ
sum dignus ut subtectum meum intres. Ambo saluatorẽ
honorificantes. diuerso ⁊ quasi contrario modo. Ambo pec¬
catis miseri. Ambo miscdam consecuti. Ualet etiam ad hãc
similitudinem. qđ inprimo ppło unicuiq piorum manna
cuiusq xp̃iani. sacramentum illud quo subiugatus ẽ. mun¬
dus. Nam ille honorando non audet quotidie sumere.
⁊ ille honorando non audet ullo die p̃t̃ mittere. Contẽp¬
tum solum non uult cib iste. sic̃ nec manna fastidium.
nde enim ⁊ apłs indigne dicit acceptum ab eis. qui hoc
non discernebant acȩtĩs cibis ueneratione singulariter de¬
bita. Continuo quippe cum dixisset iudicium sibi man¬
ducat ⁊bibit: addidit ut diceret. non uidicans corpus.
đ satis toto ipso loco eple si diligent᷑ attendatur apparet. O uid¬

Expanded text:
se alteri praeposuit Zacchaeus et ille centurio, cum alter eorum se alteri praeposuit Zacchaeus et ille centurio, cum alter eorum gaudens ■/ in domum suam susceperit dominum, alter dixerit: non sum dignus, ut sub tectum meum intres: ambo saluatorem honorificantes diuerso et quasi contrario modo, ambo peccatis missimilitudinem, quod in primo populo unicuique manna ue in corde Christiani sacramentum illud, quo subiugatus est mundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemptum solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis, qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singulariter debita; continuo quippe, cum dixisset: Iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: Non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in epistula a
Abbreviated transcription (Latin):
cauerit indigne. iudicium sibi manducat ⁊bibit. Aliꝰ ꝯtra.
I mmo inquit si tanta ẽ. plaga peccati. atq impetus morbi.
ut medicamenta talia differenda sint: auctoritate anti¬
stitis debet quisq ab altario remoueri adagendã penitñ¬
ciam.⁊ cadem auctoritate reconciliari. Hoc ẽ. enĩ ĩ digne
acciꝑe.si eo tp̃r accipiat quo debet agere penitentiam. Nõ
ut arbitrio suo cumlibet uł auferat se cominunioni uel red¬
dat. Cȩcum si tanta non sunt ut ex communicandus quisq
iudicetur. non se debe acotidiana medicina dñici corporis
separare: rectius ut̾ eos fortasse quisquam dirimit litem.
qui monet ut p̃cipuȩ in xp̃i pare ꝑmaneant. faciat aũt
unusquisq qui scđm fidem suam pie credit eẽ. faciendũ.
N eut̃ enim corum exhorret corpus ⁊ sanguinem dñi. s
saluberrimum sacramentum certatim honorare conten-¬
dunt. Neq enim litigauerunt int̾ se aut quisquã eorũ

Expanded text:
cauerit indigne, iudicium sibi manducat et bibit.\' alius contra: cauerit indigne, iudicium sibi manducat et bibit.\' alius contra: Immo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconciliari - hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat, quo debet agere paenitentiam —, non ut arbitrio suo, cum libet, uel auferat se communioni uel reddat. ceterum si tanta non sunt, ut excommiudicetur, non se debere a cotidiana medicina dominici corporis separare". rectius inter eos fortasse quispiam dirimit litem, qui monet, ut praecipue in Christi pace permaneant. faciat autem unusquisque quod secundum fidem suam pie credit esse faciendum. neuter autem eorum exhorreat corpus et sanguinem domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare contendant. neque enim litigauerunt inter se aut quisquam eorum
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ide calice bilut. Quam multi de altari accipiunt et mo¬
riuntur. ⁊ accipiendõ moriuntur. Unde dic̃ apłs. Iudiciũ
sibi manducat ⁊ bibit. Non enim bucella dñica uenenum
fuit uide.⁊ tamen accepit. Et cum accepit. ineum mimicus
intrauit. Non qr malum accepit. s qr bonum malus accepit.
Uidete gͦ fr̃s. sanem celestem spĩtalit̾ manducate. in nocentiã
ad altare apportate. Peccata ⁊ si sunt quotidiana. uł non
torib nr̃is. Dimittis. dimitt̾itur tibi. Securus accede. Panis
ẽ. non uenenum. S uide si dimitis. Nam si non dimitas.
mentiris. Et ei mentiris. quem non fallis. Mentiri dõ potes.
dm̃ fallere non potes. Nouit ille quid agat. Intus te uidet.
intus te examinat. intus inspicit. intus uidicat. intus aut¬
ro damnat aut coronat. Dixerit aliquis non quotidie ac
cipiendam eucharistiam. Quęsieris quare. Qm̃ inquit eligen¬
di sunt dies quib purius homo continentiusq uiuit. qͦ
adtantum sacramentum dignus accedat. Qui enim mandu¬

Expanded text:
 Sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum aintravit; non quia malum accepit, sed quia bonum malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritaliter maad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel nontoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronacipiendam eucharistiam. quaesieris: Quare? Quoniam\\ inquit, eligendi sunt dies, quibus purius homo continentiusque uiuit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat; qui enim mandu
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enim uidas cui bucellam tradidit dñs. non malum ac
indignus quisq sumens dñicum sacramentum ñ efficit. ut qr
ipse malus ẽ. malum sit. aut qr non adsalutẽ accipit. nichil
aeceꝑit. Corpus enim dñi ⁊ sanguis dñi nichilominus erat ctiã
ilis quib dicebat apłs. Qui manducat in digne. uidicium sibi

Expanded text:
Sicut enim Judas, cui buccellam tradidit Dominus, non malum accindigne quisque sumens Dominicum sacramentum, non efficit, non quia ipse malus, malum sit, aut quia non ad salutem accepit, nihil accepit. Corpus enim Domini et sanguis nihilominus erat, etiam cum illis, quibus dicebat Apostolus: « Qui manducat indigne, judicium sibi
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad mortem. quam punitum eẽ. post mortem. De qua
re apłs cum ꝓquadam offensa commemorasset infirmita¬
tes mortesq multorum : si enim nos ipsos inquit iudica¬
remus: adño non iudicaremur. Cum iudicamur autem
adño corripimur: ne cum mundo damnemur. odo
parcit malis. ad ducens illos adpenitentiam. flagellat
bonos erudiens illos ad regnum cęlorum. Proptẽi flagellat¬
situs addexteram. tunc dicetur positis ad sinistram. ite
inignem ȩnum qui paratus ẽ. diabolo itanglis eius. Tu¬

Expanded text:
usque ad mortem, quam punitum esse post mortem. de qua usque ad mortem, quam punitum esse post mortem. de qua re apostolus, cum propter quasdam offensas commemorasset infirmitates mortesque multorum, si enim nos ipsos, inquit, iudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. parcit malis, adducens illos ad poenitentiam; flagellat bonos, erudiens illos ad regnum coelorum; «non est inisitus fueris ad dexteram, tunc dicetur positis ad sinistram: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
in regnorum libris ds̃ ꝑ ꝓpħam minari alteri ꝓpħȩ qui eiꝰ
transgressus ẽ. uerbum. qđ non inferretur cadauer eius in
sepulchrum patrum eius. Quȩ scriptura sic se habet
Hec dicit dñs. Quia in obediens fiusti ori dñi. ⁊ non custo¬
comedisti panem ⁊bibisti aquam in loco in quo p̾cepit
post corpus occisum nichil metuendum eẽ. didicimus
fieret non deleret. Hactenus enim uoluit dñs seruum
suum plectere. qui non sua contumatia sp̃uerat p̾cep¬
tum eius implere. s aliena decipiente fallatia obedire
se credidit. quando non obediuit. Neq enim putandũ
ẽ. ita cum fuisse int̾emptum morsu bestiȩ. ut ad suppliciũ
tinarcum eius deinde anima rapetur: quandoquidem ipsum
cius corpus idem leo qui occidat custodiuit. Iumento etiam
quo uehebatur illeso: ⁊ simul cum illa immanifera intrepi¬
da p̃sentia. ad sui dñi funus adstante. Quo mirabili sig¬
no. apparet hominem dĩ cohercitum potius tẽporalit

Expanded text:
in Regnorum libris deus per prophetam minari alteri prophetae, qui eius transgressus est uerbum, quod non inferretur cadauer eius in sepulcrum patrum eius. quae scriptura sic se habet. haec dicit dcomedisti panem, et bibisti aquam in loco in quo praecepi post corpus occisum, nihil metuendum esse didicimus,fieret non doleret. hactenus enim uoluit dominus seruum suum plectere, qui non sua contumacia spreuerat praeceptum eius inplere, sed aliena decipiente fallacia oboedire se credidit, quando non oboediuit. neque enim putandum est ita fuisse interemptum morsu bestiae, ut ad supplicium tartareum eius deinde anima raperetur, quandoquidem ipsum eius corpus idem leo qui occiderat custodiuit iumento etiam, quo uehebatur, inlaeso et simul cum illa inmani fera intrepida praesentia ad sui domini funus adstante. quo mirabili signo adparet hominem dei cohercitum potius temporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
accipiat. s quis accipiat. Nec quale sit qđ datur: s quat
sit ipse cui daitur. Nam ⁊ bona obsunt ⁊ mala ꝓsunt. sic̃
fucrint quib dantur. Peccatũ inquit apłs ut apparrit
peccatum. ꝑ bonum in oꝑatũ. ẽ. mortẽ. Ecee ꝑbonum
factum ẽ. malum. dum male accipitur bonum. Itemq
ipse ait. In magnitudine reuelationum mearum ne ex¬
tollar: datus ẽ. michi stimulus carnis mex angis satane
qui me colaficet. Propt̃ qđ t̃ dñm̃ rogaui ut iuferret eũ¬
ame ⁊ dix̾ mͥ. Sufficit tibi grã mea. nam uirtus in infir¬
mitite ꝑficitur. Ecce ꝑ malum factum ẽ. bonum. cum
bene accipitur malum. Quid g̃ mutaris si datus ẽ. uidȩ
panis xp̃i ꝑ quem manciparetur diabolo. cum uideas econtrario
dlatum paulo angłm diaboli. ꝑ quem ꝑficeretur in xp̃o: Ita
⁊ malo bonum obfuit. ⁊ bono malum ꝓfuit. Recordimini uiq
scriptum sit. Quicumq manducauerit panem aut biberit cali¬

Expanded text:
accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum factum est malum, dum male accipitur bonum. Itemque ipse ait, « In magnitudine revelationum mearum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae qui me colaphizet. Propter quod  Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur » . Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit cali
Abbreviated transcription (Latin):
nis dñi. Et sca possunt ob eẽ. in bonis etam sc̃a acłsa
salutem insunt. in malis adiuditium. Certe enim fi¬
nouimus quid accipiamus. Et utiq scm̃ ẽ. qđ accipimus.
⁊ nemo dic̃ ñ eẽ. scm̃. Et quid dic̃ apłs: Qui aut̃ manducat
⁊ bibit indigne. uiditium sibi manducat ⁊ bibit. Non
ait qr illa res mala ẽ: s qr ille malus male accipiendo.
ad iuditium accipit bonum qđ accipit. Non enim erat
mala bucella quȩ tradita ẽ. iude adño. absit. Medicus
non darit uenenum. Salutẽ medicus dedit. s indigne
iecipiendo. ad ꝑnitiem accepit qui ñ pacatus accepit.:
siue impios ut rep̃hendant. qđ postea quam panem tinctũ¬
suo traditori dñs dedit. intrauit in illum satanas. Dicunt
enim. Itine hoc meruit panis xp̃i porrectus demensa
xp̃i. ut post illum intraret in cius discipłm satanas. Quib
respondemus. hinc potius nos doceri. quam sit cauendũ
male acciꝑe bonum. Multum quippe int̃ ẽ. Non quid ñ¬

Expanded text:
. Et sancta possunt obesse: in bonis enim sancta ad salutem insunt; in malis ad judicium. Certe enim, frnovimus quid accipiamus, et utique sanctum est quod accipimus, et nemo dicit, non esse sanctum: et quid ait Apostolus? Qui autem manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non ait quia illa res mala est: sed quia ille malus, male accipiendo, ad judicium accipit bonum quod accipit. Num enim mala erat buccella quae tradita est Judae a Domino ? Absit. Medicus non daret venenum: salutem medicus dedit; sed indigne accipiendo, ad perniciem accepit qui non pacatus accepit. sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illenim: Itane hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. lux inquit lucet intenebris. ⁊ tenebre eam non comp̃hender̃t̃.
s ut non sint tenebre. possintq comp̃hendere. Tenebre enim pec¬
catores. tenebrȩ infideles. Utgͦ non sint tenebre possintq cõphen
dere: uerbum caro factum ẽ. ⁊ habitauit in nob̾. Uidete uerbũ
uidete uerbum carnem. Uerbum ante carnem. inprincipio erat
sanguis. ecce im auctor tuus. s nondum ẽ. p̾cium tuum. Unde
gͦ redemptus: qr uerbum caro factum ẽ. ⁊ habitauit in nob̾.¬
uomodo nos amasti pat̾ bone. qͥ filio tuo unico ñ peꝑcisti. s ꝓ
nob impiis tadidisti eum: Quomodo nos amasti ꝓ quib ille ñ¬
rapinam arbitratus eẽ. equalis tͥ factus ẽ. subditus usq ad mortẽ
crucis: Unus ille inmortui s liber. potestatẽ habens ponendi
animam. potestatem habens itum sum̃di cã. ꝓ nob tͥ uictor
iuctua. Et idõ uictor. qr uictima. Pro nob tͥ sacerdos ⁊ sacri¬

Expanded text:
cit. Lux, inquit, lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. cit. Lux, inquit, lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. Sed ut non sint tenebrae, possintque eam comprehendere; tenebrae enim peccatores, tenebrae infideles: ut ergo non sint tenebrdere, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Videte Verbum, videte Verbum carnem, Verbum ante carnem. In principio eratsanguis? Ecce jam auctor tuus, sed nondum est pretium tuum. Unde ergo redemptus? Quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobuomodo nos amasti, Pater bone, qui Filio tuo unico non pepercisti, sed pro nobis impiis tradidisti eum! Quomodo amasti nos, pro quibus ille nrapinam arbitratus esse aequalis tibi, factus est subditus usque ad mortem crucis! unus ille in mortuis liber, potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam; pro nobis victor et victima, et ideo victor, quia victima; pro nobis tibi sacerdos et sacri
Abbreviated transcription (Latin):
g̃norum. quȩ clarior certiorq distinctio ẽ. quam passio
dñi nr̃i iħu xp̃i : Incuius morte satis constitit. ñ istam ter¬
renam transitoriamq felicitatẽ adño dõ ꝓ magno munere
sꝑandam et optandam. quandoquidẽ inunigenito filio suo
quem tanta illa ꝑpeti uoluit. longe aliud ase pati expec¬
tariq oportere. aꝑtissima distinctione declarauit. Noc¬
gͦ sacrificium ubi sacerdos ẽ. uctima. redemit nos fuso
sanguine creatoris. Non tam̃ nos creauit cum sanguine. si
redemit sanguine. Creauit eium nos in principio qđ erat
uerbum. ⁊ uerbum qđ erat apud dm̃ ⁊ ds̃ erat uerbum. Ab
hoc creati sumus. Sermo contextus adiungit. Om̃a ꝑ ipsũ
facta sunt. ⁊ sine ipso factum ẽ. nichil. hoc ẽ. quo creati
sumus. Quo uero redempti: Audi. Quod factũ ẽ. inquit
meo uita ẽ. Et uita erat lux hominum. ⁊ lux intenebris luet. et tene¬

Expanded text:
aeternorum quae clarior certiorque distinctio est quam passio aeternorum quae clarior certiorque distinctio est quam passio domini nostri Iesu Christi? in cuius morte satis constitit non istam terrenam transitoriamque felicitatem a domino deo pro magno munere sperandam et optandam: . quandoquidem in unigenito filio suo, quem tanta illa perpeti uoluit, longe aliud a se peti expectarique oportere apertissima distinctione declarauit. go sacrificium, ubi sacerdos est victima, redemit nos fuso sanguine Creatoris. Non tamen creavit nos cum sanguine, sed redemit sanguine. Creavit enim nos in principio quod erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ab hoc creati sumus. Sermo contextus adjungit, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Hoc est quo creati sumus. Quo vero redempti, audi: Quod factum est, inquit, in eo vita erat, et vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tene
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. inquit dñs ad moysen ⁊ aaron dicens. Ista distinctio le¬
gis. quecumq constituit dñs. Proculdubio ñ ẽ. distinctio.
nisi int̾ aliqua duo. uł plura. Nam singularitas. distinctio¬
nem non requirit. Nec distinctionem cuiuslibet rei com¬
memorauit. s addidit legis. ⁊ secutus adiunxit. quȩcumq
constituit dñs. Precipiendo utiq non creando. Nam etiam
non nulli int̾pretes. quecumq p̾cepit dñs transtulerunt.
Si gͦ hȩc ẽ. distinctio legis. quȩcũq p̾cepit dñs. ꝓculdubio
magna ẽ. ista distinctio. ⁊ recte intelligitur duo testam̃ta
distinguere. Eadẽ quippe sunt inuetere ⁊ nouo. Ibi obumbra¬
ta.hic reuelata. Ibi p̃figurata. hic manifestata. Nam ñ solum
saeramenta diuersa sunt. uerum etiam ꝓmissa ibi uidentur
temporalia ꝓponi. quib sp̃itale p̃mium occulte significe¬
tur. hic aut̃ manifestissime sp̃italia ꝓmittuntur ⁊ ęc̃na.
Temporalium aut bonorum atq carnalium. ⁊ sp̃italium atq

Expanded text:
ad Moysen et Aaron dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus. procul dubio non est distinctio nisi inter aliqua duo uel plura; nam singularitas distinctionem non requirit. nec distinctionem cuiuslibet rei commemorauit, sed addidit: legconstituit Dominus, praecipiendo utique, non creando. Nam etiam nonnulli interpretes, quaecumque praecepit Dominus, transtulerunt. Si ergo haec est distinctio Legis, quaecumque praecepit Dominus; procul dubio magna est ista distinctio: et recte intelligitur duo Testamenta distinguere. Eadem quippe sunt in Vetere et Novo: ibi obumbrata, hic revelata; ibi praefigurata, hic manisacramenta diuersa sunt uerum etiam promissa. ibi uidentur temporalia proponi, quibus spiritale praemium occulte significetur ; hic autem manifestissime spiritalia promittuntur et aeterna. temporalium autem honorum atque carnalium et spiritalium atque
Abbreviated transcription (Latin):
facere : et putant se addm̃ non ꝑtinere si non feceruit.
pedib opus uob non habeo. Si totum corpus ołs. ubi
auditus: Si totum auditus. ubi odoratus: Ergo inmembri
nr̃is uidetis fr̃s. quomodo singula officium suum habeant
membra. Ocłs uidet. ⁊ non audit. Auris audit ⁊ non uidet.
Manus oꝑatur. nec audit nec uidit. ses ambulat. nec audit
nec uidet. nec facit qđ manus. S in uno corpore si sit
sanitas ⁊ non aduersum se litigent membra. ⁊ auris uidet

Expanded text:
facere, et putant se ad Deum non pertinere si non fecerint. pedibus, Opus vobis non habeo. Si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum corpus auditus, ubi odoratus?» Ergo in membris nostris videtis, fratres, quomodo singula officium suum habeant membra. Oculus videt, et non audit; auris audit, et non videt; manus operatur, nec audit, nec videt; pes ambulat, nec audit, nec videt, nec facit quod manus. Sed in uno corpore si sit sanitas, et non adversum se litigent membra, auris videt
Abbreviated transcription (Latin):
qđ loquutus sum. Non hoc corpus qđ uidetis manducaturi estis.
ibibituri illum sanguinem quem fusuri sunt qui me crucifigẽt.
Sacrimentum aliqđ uob̾ commendaui. Sp̃italit intellectũ uiuifica¬
bit uos. Et si necesse ẽ. illud uisibilit̾ celebrari. oportet tam̃ in uisi¬
se paneniqui de cęlo descendit. ortans ut credamus in eum. Crede¬
enim i eum hoc ẽ. mandueare panem uiuum. Qui credit maa¬
ducat. in uisibilit̾ siginatur. quia iuisibilit̾ renascitur. In¬

Expanded text:
quod locutus sum: non hoc corpus quod videtis, manducaturi estis; et bibituri illum sanguinem, quem fusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi; spiritualiter intellectum vivificabit vos. Etsi necesse est illud visibiliter celebrari, oportet tamen invisise panem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credeenim in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit, manducat; invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. In
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑ molestias ⁊ insultationes hereticorum quasi de sõno
excitentur. ⁊ imꝑitia sua erubescant sibi. ⁊ de illa imꝑitia
sua ꝑielitari se sentiant. Qui homines sibonȩ sunt fid̾i ñ
cedunt hereticis. s quid eis respondeant diligent̃ inquir̃t.
Nec eos deserit ds̃ ut petentes accipiant. ⁊ querentes inueniat.
commodi ⁊ maxime głe principatusq sui gr̃a. falsas hac
nouas opiniones uł gignit uł sequitur. Ille aut̃ qui huius¬
modi hominib credit. homo ẽ. imaginatione quadam ue¬

Expanded text:
nisi per mollestias et insultaciones hereticorum quasi de sompnio nisi per mollestias et insultaciones hereticorum quasi de sompnio excitentur et de impericia sua erubescant; sic et de illa impericia periclitari se senciant. Qui homines, si bone sunt fidei, non cedunt hereticis, sed, quid eis respondeant, diligenter inquirunt. Nec eos deserit deus, ut petentes accipiant et querentes inveniant, commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hominibus credit, homo est imaginatione quadam ue
Abbreviated transcription (Latin):
ut emineant qui ꝓbati sunt argento. Ad hoc enun here¬
ses sinuntur eẽ. ut ꝓbati manifesti fiant. Oportet ⁊¬
ire locis congruis et temporib ordinantur. ut etiam de ip¬
eiusdem damnationis fiunt in honorẽ. gr̃a illius non meritis
suis. Ille quippe donat ꝓdẽẽ. nob non solum qd docet ur¬
ritas. uerum etiam qđ obfirepit uanitas. ut cum responde¬
tur inquiecissimȩ uanitati. auscultetur sincerissime ueri¬
tati.Idõ diuina ꝓuidentia multos diuersi erroris
hereticos et̃. ꝑmittit. ut cum in sultant nob et interrogat
nos ea quȩ nescimus. uł sic discutiamus pigritiam ⁊ diui¬
nas scripturas nosse cupiamus. Propt̾ea ⁊ apłs dic̃. Oportet
multas hereses eẽ. ut ꝓbati manifesti fiant int̾ uos. hi enĩ
dõ ꝓbati sunt qui bene possunt docere. S manifesti hõib¬
eẽ. non possunt. nisi cum docent. Docere aũt̃ nolunt. nisi
eos qui doceri querunt. S multi adquerendum pigri ft̃.

Expanded text:
ut emineant qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereut emineant qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, ut probati manifesti fiant. irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ip, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veriideo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut cum insultant nobis, et interrogant nos ea quae nescimus, vel sic excutiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Propterea et Apostolus dicit: Oportet multas hereses esse, ut probati manifesti fiant inter nos. Hii enim deo probati sunt, / qui bene possunt docere, sed manifesti esse hominibus non possunt, nisi cum docent. Docere autem nolunt nisi eos, qui doceri querunt, sed multi ad querendum pigri sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
finem scłi. qđ bonis insacramentorum eius societate non ob¬
sint aduersus donatistas ⁊ luciferianos. Aliosq siqui sunt qui
simili errore aueritate dissentiunt. Quam multi contra egc̃os
hereticos quos enumerare uł cominemorare nimis longũ ẽ.
ip̃senti oꝑi non necessarium. Quorum tamen sensum pro¬
bati assertores. aut ꝓrsus laterent. aut non ita eminerent
ut eos eminere fecerunt suꝑborum contradictiones. Quos
uł ut tauros idẽ. iugo disciplinę pacifico leniq non subdi¬
tos commemorat apłs. ubi talem diẽ eligendum ad ep̃atũ.
ut potens sit exortari indoctrina sana ⁊ contradicentes redar
ceruicis inpacientes. aratri.atq doctrinȩ uani loqͥ ⁊ mentis
seductores. has mentes significauit iste psalmꝰ. appellatiõe
uaccarum. Adhane gͦ utilitatem ꝓuidentia diuina ꝑmitait
tauros congregari int̾ uaccas ppłoꝵ. ut exludantur id ẽ.

Expanded text:
finem saeculi, quod bonis in sacramentorum ejus societate non obfinem saeculi, quod bonis in sacramentorum ejus societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarcervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes significavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tauros congregari inter vaccas populorum, ut excludantur, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ait idem apłs. oportet ⁊ hereses tẽ ut ꝓbati manifesti
fiant in uob: hoc etiam hic sequitur ut exdudantur hũ
qui ꝓbati sunt argento. Idẽ qui ꝓbati sunt eloquiis dñi.
loquia quippe dñi eloquia casta argentum igne ꝓbatum
terrȩ. Nam excludantur dictum ẽ. appareant et emine¬
ant. qđ ait ille manifesti fiant. Undde et inarte argentaru
exclusores uocantur. qui de confusione masse nouerunt formam
uasisexprimere. Multi enim sensus scãrum seripturarũ latent.
et pauris intelligentioribus noti sunt. nec asseruntur comio¬
dius et aeceptabilius. nisi cum respondendi hereticis cura com¬
pellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinę. sopo
de xp̃o dõ asserti sunt contra fotinum. Quam multi de hoĩe
nos cunomianos. macedonianos. Quam multi de catholira
ȩccla toto orbe diffusa. ⁊de malorum commixtione usq in

Expanded text:
autem ait idem apostolus, Oportet et haereses esse, ut probati manifesti autem ait idem apostolus, Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis ; hoc etiam hic sequitur, Ut excludantur ii qui probati sunt argento, id est, qui probati sunt eloquiis Domini. Eloquia quippe Domini, eloquia casta, argentum igne probatum terrae . Nam excludantur dictum est, appareant, emineant; quod ait ille, manifesti fiant. Unde et in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. Multi enim sensus Scripturarum sanctarum latent, et paucis intelligentioribus noti sunt; nec asseruntur commodius et acceptabilius, nisi cum respondendi haereticis cura compellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinae, soporde Christo Deo asserti sunt contra Photinum! quam multi de hominenos, Eunomianos, Macedonianos! quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de malorum commixtione usque in
Abbreviated transcription (Latin):
obsisterent nouatiani: Sic ñ ꝑfecte de baptismate tͣctatũ ẽ.
antequam contradicerent foris positi rebaptuatores: Nlec
ratio illa urgere cȩpit fr̃s infirmos. Etiam illi qui nouerant
hȩc tͣctare atq dissoluere. ne ꝑirent infirmi sollicitati questi¬
onib impiorum. sermonib et disputationib sius obscura legu
bati sunt argento. Tauros uocant ꝓpt̾ suꝑbiam dure indo¬
miteq ceruicis significabat enim hereticos. Uaccas autem
ppłoꝵ seductiles animas intelligendas puto. qr facile se¬
quuntur hos tauros. Non tnim ppłos uniuersos seducunt
inquibus sunt graues ⁊ stabiles. unde seriptum ẽ. in ppło graui
laudabo te: s in eis ppłis quas inuenerint uaccas. Ex his enim
sunt qui penitrant domos: ⁊ captiuas ducunt mulierculas
oneratas peccatis. Quȩ ducuntur uarus desideriis. semꝑ dis
centes. ⁊ adueritatis scientiam numquam ꝑuenientes. &đ

Expanded text:
obsisterent Novatiani? Sic non perfecte de Baptismate tractatum est, obsisterent Novatiani? Sic non perfecte de Baptismate tractatum est, antequam contradicerent foris positi rebaptizatores; nec ratio illa urgere coepit fratres infirmos, ut jam illi qui noverant haec tractare atque dissolvere, ne perirent infirmi sollicitati quaestionibus impiorum, sermonibus et disputationibus suis obscura Legis robati sunt argento. Tauros vocans, propter superbiam durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. Non enim populos universos seducunt, in quibus sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis, quae ducuntur variis m nunquam pervenientes . Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Uam et ipsi ex eodẽ arcu idẽ. scripturis in animas ñ caritate in¬
flammandas. s uenenis ꝑimendas in siliunt. Qđ ñ contingit.
nisi ꝓmeritis. apt̃ea diuinȩ prudentiȩ etiam ista dispositio
tribuenda ẽ. Non qr ipsa peccatores fac̃. s qr ipsa ordinat
cum peccauerint. Malo enim uoto ꝑ peccatum legentes male
coguntur intelligere. ut ipsa sit pęna peccati. Iuorum tam̃
morte. filii catholice ȩecłȩ tanquam quibusdam spinis a sõ¬
no excitantur. ⁊ ad intelligentiam diuinarum scripturarum
ꝓficiunt. Oportet enim ⁊ hereses eẽ. ut ꝓbati inquit manife¬
sti fiant int̾ uos hoc ẽ. int̾ homines cum manifesti sint dõ.
latebant in ppło dĩ. nec asserebant solutionẽ questionum¬
am
difficilium. cum calumniator nullus obstaret. Numquid
enĩ ꝑfecte de trinitate tͣctatum ẽ. antequam oblatraret
arriani : Numquid ꝑfecte de penitentia tͣctatum ẽ. anteqͥ

Expanded text:
Nam et ipsi ex eodem arcu, id est, ex eisdem Scripturis in animas non charitate inNam et ipsi ex eodem arcu, id est, ex eisdem Scripturis in animas non charitate inflammandas, sed venenis perimendas insiliunt, quod non contingit nisi pro meritis. Propterea divinae Providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non quia ipsa peccatores facit, sed quia ipsa ordinat cum peccaverint: malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelligere, ut ipsa sit poena peccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis, a somno excitantur, et ad intelligentiam divinarum Scripturarum proficiunt. Oportet enim et haereses esse, ut probati, inquit, manifesti fiant inter vos , hoc est inter homines, cum manifesti sint Deo. latebant in populo Dei; nec asserebant solutionem quaestionum difficilium cum calumniator nullus instaret. Numquid enim perfecte de Trinitate tractatum est, antequam oblatrarent Ariani? numquid perfecte de poenitentia tractatum est, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
fiant: utamur etiam isto diuine ꝓuidentiȩ beneficio. Exhis enĩ
hominib heretici fiunt. qui etiam si eẽnt in ȩccła nichilominꝰ
errarent. Cum autem foris sunt. plurimum pro sunt. Non
uerum docendo qđ nesciunt. s aduerum querendum carnales.
⁊ aduerum aꝑiendum sp̃itales catholicos excitando. Sunt enĩ
int̾ nos. quam diu imꝑicie nr̃e. tenebris delectati dormire
malumus quam lucẽ ueritatis intueri. Qua ꝓpt̃ multi ut ue
ritatem dĩ uideant et gaudeant ꝑ hereticos de somno excitai¬
tur: utamur gͦ etiam hereticis. ñ ut eorum apꝓbemus errores.
s ut catholicam disciplinam aduersus eorum insidias asseren¬
tes. uigilantiores i cautiores simus. etiam si eos ad salutẽ reuo¬
hereticis: upsi heretici alii ab aliis: una tamen conditione ser¬
uitutis. uł ad aliquam attestationem. uł ad aliquam ꝓbationẽ.
utiles sunt eccłe. Nam ⁊ de hereticis dictum ẽ. Oporcet ⁊ hereses
parasse. Queri potest. quȩ sint uasa mortis. anforte heretici.

Expanded text:
 utamur etiam isto divinae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt; sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem revohaereticis, et ipsi haeretici alii ab aliis, una tamen conditione servitutis, vel ad aliquam attestationem, vel ad aliquam probationem utiles sunt Ecclesiae. Nam et de haereticis dictum est: Oportet et haereses parasse, quaeri potest quae sint vasa mortis. An forte haeretici?
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiam doceat cum dic̃. Om̃is uir orans aut ꝓpħans. uelato
capite confundit caput suum. Et uir quidem non debet uelare
caput. cum sit ymago ⁊ gła dĩ. Qui gͦ dicit non debet. nescit
forte docere humilitatem. S si hanc ignomuuam tp̃r eũgłu
tondeant ⁊ cilicio caput. S non erit tunc species illa uenalis.
quia sanson non cilitio s coma uelabatur. Primum quidẽ¬

Expanded text:
superbiam doceat, cum dicit: omnis uir orans aut prophetans uelato superbiam doceat, cum dicit: omnis uir orans aut prophetans uelato capite confundit caput suum, et: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei. qui ergo dicit "non debet", nescit forte docere humilitatem. sed si hanc ignominiam tempore euatondeant et cilicio caput uelent. sed non erit tunc species illa uenalis, quia Samson non cilicio, sed coma uelabatur. Iam i
Abbreviated transcription (Latin):
scõs uiros ne stultis uanorum argumentationib moneantur.
et eos in hac ꝑuersitate imitentur. quib sunt inceteris longe
dissimiles. Illi enim uenalem circumferentes ypocrisin. timent
ne uilior habeatur tonsa scĩtas quam comata. Ut uidelicet qui
cos uidet. antiquos illos quos legimus cogitet. samuhelem. ⁊cetõs
qui non tondebant. Nec cogitant quid int̾ sit int̾ illud ꝓpħicũ
uelamentum ⁊ hanc euangłii reuelationẽ. de qua dic̃ apłs. cum
transieris ad xp̃m. auferetur uelamen. Qđ enim significabat
significabat illis tẽporib etiam coma scõrum. Nam idem apłs
etiam comam ꝓuelamento ẽẽ. dic̃. cuius auctoritate isti ur¬
gentur. Aꝑte quippe ait. Uir quidem si comatus sit: ignomi¬
nia ẽ. illi. Ipsam ignominiam inquiunt suscepimus. merito pe¬
citorum nr̃orum. Ad hoc obtendentes simulate humilitatis
umbraculum. ut sub eo ꝓponant uenalem tẏpum. quasi apłs

Expanded text:
sanctos uiros, ne stultis uanorum argumentationibus moueantur sanctos uiros, ne stultis uanorum argumentationibus moueantur et eos in hac peruersitate imitentur, quibus sunt in ceteris longe dissimiles. illi enim uenalem circumferentes hypocrisin timent, ne uilior habeatur tonsa sanctitas quam comata, ut uidelicet qui eos uidet, antiquos illos quos legimus cogitet, Samuelem et ceteros, qui non tondebant. nec cogitant quid intersit inter illud propheticum uelamentum et hanc euangelii reuelationem, de qua dicit apostolus: cum transierisignificat illis temporibus etiam coma sanctorum. nam idem apostolus etiam comam pro uelamento esse dicit, cuius auctoritate isti urgentur. aperte quippe ait: uir quidem si comatus sit, ignominia est illi. ipsam ignominiam, inquiunt, suscipimus merito peccatorum nostrorum, ad hoc obtendentes simulatae humilitatis umbraculum, ut sub eo proponant uenalem typhum; quasi apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
iniquus quam uelle sibi obtẽꝑari aminorib ⁊ nolle obtẽpe¬
rare maioribus: Apło dico non nob intantum ut etiam co¬
mam nutriant. unde ille nec disputari omnino uolui dicens.
Siquis aũt uult contentiosus eẽ. nos talem consuetudinem
non habemus. neq eccła dĩ. Hoc aut̃ p̃cipio. ut scilicet non
disserentis sollertia requiratur. s p̃cipientis auctoritas atten¬
datur. Nam ⁊ hoc quo ꝑtinet queso tam aꝑte contra apłi
p̃cepta conari : an ita uacandum ẽ. ut nec tonsores oꝑentur:
Anquia euanglicas uolucres imitari se dicunt. quasi de pilari
timnent ne uolare nom possint. Uertor in hoc uitium plura di¬
cere ꝓpt̾ quosclam crinitos fr̃is quorum prit̾ hoc multa ⁊ pene om̃a
ueneramur. S quo magis eos inxp̃o diligimus. eo sollicitius ammone¬
mus. Neq enim metuimus ne humilitas eorum respuat ammoni¬
tionem nrãm. quando quidem ⁊ nos atalib ubi forte titubamus
aut ab erramus. cupimus ammoneri. hoc gͦ admonemus tam

Expanded text:
iniquius quam uelle sibi obtemperari a minoribus et nolle obtemperare maioribus? apostolo dico, non nobis, in tantum, ut etiam comam nutriant: unde ille nec disputari omnino uoluit dicens: si quis autem uult contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesiae dei. hoc autem praecipio: ut scilicet non disserentis sollertia requiratur, sed praecipientis auctoritas attendatur. nam et hoc quo pertinet, quaeso, tam aperte contra apostoli praecepta comari? an ita uacandum est, ut nec tonsores operentur? an quia euangelicas uolucres imitari se dicunt, quasi depilari timent, ne uolare non possint? uereor in hoc uitium plura dicere propter quosdam crinitos fratres, quorum praeter hoc multa et paene omnia ueneramur. sed quo magis eos in Christo diligimus, eo sollicitius admonemus. neque enim metuimus, ne humilitas eorum respuat admonitionem nostram, quandoquidem et nos a talibus, ubi forte titubamus aut aberramus, cupimus admoneri. hoc ergo admonemus tam
Abbreviated transcription (Latin):
i sincerius illud uidet. Ipsa enim cognitio qua intelligitur in
nob̾ aliud eẽ. qđ ratione dñetur. aliud qđ rationi obtemꝑet:
ipsa gͦ cognitio ueluti effectio mulieris ẽ. de costa uiri. ꝓpter
eognitionem significandam. Deinde ut quisq huic suȩ parti recte
dñetur. et fiat quasi coniugatus inse ipso. ut caro non concu
carnalis non aduersetur rationi. s potus obtemꝑando desinat
eẽ. carnalis: opus habet ꝑfectam sapientiam. Cuius contemplati.
quia interior ẽ. et secretior. ⁊ ab om̃i fensu corporis remotissima
conuenienter etiam ista soporis nomine intelligi potest. Tunc
enim ordinatissime caput mulieris ẽ. uir. cum caput uiri ẽ. xp̃e.
qui sapientia dĩ ẽ. Si pariat ista filios quamuis cum dolorib
⁊ se aduirum suum conuertat. ut eius ipse dñetur: tunc enim
potest cognosci non aliam partem in nob̾ ꝑtinere ad auctorẽ

Expanded text:
et sincerius illud videt. Ipsa enim cognitio, qua intelligitur in et sincerius illud videt. Ipsa enim cognitio, qua intelligitur in nobis aliud esse quod ratione dominetur, aliud quod rationi obtemperet; ipsa ergo cognitio veluti effectio mulieris est de costa viri, propter conjunctionem significandam. Deinde, ut quisque huic suae parti recte dominetur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non concupcentia carnalis non adversetur rationi, sed potius obtemperando desinat esse carnalis, opus habet perfecta sapientia. Cujus contemplatio quia interior est et secretior, et ab omni sensu corporis remotissima, convenienter etiam ista soporis nomine intelligi potest. Tunc enim ordinatissime caput mulieris vir est, cum caput viri est Christus, qui Sapientia est Dei. et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ. quam rerum ordo subiugat uiro. ut qđ induobus ho¬
minib eiudentius apparet adẽ. masculo ⁊ femina etiam in uno hoĩe
considari possit. ut appetitum animȩ ꝑ quem uoluptates corporis
oꝑimur. habeat mons interior tanquam uirilis ratio subiugatum.
ubi contingit. ꝑuersa imisera domus ẽ. Primo gͥ demonstrauit as
homini. quanto melior cẽt.pecorib iom̃ib inrationabilib ani¬
mintib. S hȩc facilis ratio ẽ. Cito enim homo intelligit se melio
rem eẽ. pecoribus. Illa ẽ. difficilis ratio. qua intelligit in se ipso
aliud eẽ. rationale qd regit. aliud animale qđ regitur. Et qm̃
soporis significari arbitror quem immisit ds̃ inadam quando
ei mulier facta ẽ. Ut enim hoc uideatur non ẽ. opus odis istis
coꝵporis. S quanto quisq ab istis uisibilib reb adint̾iora intel¬
ligentiȩ secesserit. hoc aut ẽ. quasi obdormiscere. tanto melius

Expanded text:
facta est, quam rerum ordo subjugat viro; ut quod in duobus hofacta est, quam rerum ordo subjugat viro; ut quod in duobus hominibus evidentius apparet, id est in masculo et femina, etiam in uno homine considerari possit: ut appetitum animae, per quem de membris corporis operamur, habeat mens interior tanquam virilis ratio subjugatum, ubi contingit, perversa et misera domus est. 16. Primo ergo demonstravit Deus homini quanto melior esset pecoribus, et omnibus irrationabilibus animantibrem esse pecoribus: illa est difficilis ratio, qua intelligit in seipso aliud esse rationale quod regit, aliud animale quod regitur. CAPUTsoporis significari arbitror, quem immisit Deus in Adam, quando ei mulier facta est. Ut enim hoc videatur, non est opus oculis istis corporeis, sed quanto quisque ab istis visibilibus rebus in interiora intelligentiae secesserit hoc est autem quasi obdormiscere, tanto melius
Abbreviated transcription (Latin):
rum.Fecit ds̃ hominem adimaginem suam. ut quemadmo¬
dum ipse ꝑ om̃ipotentiam suam p̃ẽ. unuiersȩ creaturȩ : sic hõ
ꝑ intelligentiam qua etiam creatorem suum cognoscit ⁊ colit.
p̃eẽt. om̃ib terrenis animalib fecit illi etiam adiutorium fe¬
minam. non ad carnalem concupiscentiam. quandoquidem. ñ
corruptibilia corpora tunc habebant. antequam eos mortali¬
tas inuaderet. pena peccati. s ut habet uir głam de femina
cum ei preiret addm̃. seq illi p̾beret imitandum sc̃ĩtate atq
pictate. sic̃ ipse ẽẽt. gła dĩ. cum eius sapientiam sequeretur.
emina facta dr̃ in adiutorium uiri. ut copulatione sp̃ali fruc
i caput mulieris uir. Idõq dr̃. non ẽ. bonum solum hominem
ẽẽ. Ad hoc enim erat bonum ut fieret. ut non solum anima
corpori dñaritur. quia corpus seruilem lãcum obtinet. s etiã
uirilis ratio subiugaret sibi animalem partem suam. ꝑ qđ
adiutorium imꝑet corpori. Ad huuis rei exemplum femina

Expanded text:
r: fecit et hominem ad imaginem suam; ut quemadmodum ipse per omnipotentiam suam praeest universae creaturae, sic homo per intelligentiam suam, qua etiam Creatorem suum cognoscit et colit, praeesset omnibus terrenis animalibus. Fecit illi etiam adjutorium feminam: non ad carnalem concupiscentiam, quandoquidem nec corruptibilia corpora tunc habebant, antequam eos mortalitas invaderet poena peccati; sed ut haberet et vir gloriam de femina, cum ei praeiret ad Deum, seque illi praeberet imitandum in sanctitate atque pietate; sicut ipse esset gloria Dei, cum ejus sapientiam sequeretur.et facta dicitur in adjutorium viri, ut copulatione spirituali s rationis. Ideoque dicitur: Non est bonum solum esse hominem . Ad hoc enim bonum erat ut fieret, ut non scorpori dominaretur, quia corpus servilem locum obtinet, sed etiam virilis ratio subjugaret sibi animalem partem suam, per quod adjutorium imperaret corpori. Ad hujus rei exemplum femina
Abbreviated transcription (Latin):
etiam inimici diligantur exercent eius beniuolentiam.
aut eciam beneficientiam. siue suadibili doctrina cum eis
agitur. siue terribili disciplina. Ae ꝑ hoc diabolus pͥnceps
impie ciuitatis. aduersus ꝑ egrinantem in hoc mundo ciuita¬
tem dĩ. uasa ꝓpͥ̾a commouendo. nichil ei nocere ꝑmittitur.¬
Hercticorũ genus callidũ ñ spũ sapientiȩ s impatientiȩ quo
S. hex inusum cedunt ꝓficientium. uta illud apłi. Oportet et
hereses eẽ. ut ꝓbati manifesti fiant in uob. Unde etiam sc̃ptũ ẽ
Filius eruditus sapiens erit. imprudente  autẽ ministro utir᷑.
M ulta quippe adfidẽ catholicam ꝑtinentia. dum hereaicorum
callida in quietudine exagitantur. ut aduersus eos defendi
possint: ⁊ considintur diligentius. ⁊ intelliguntur daruis. ⁊ ii¬
stantius p̃dicantur. Et ab aduersario mota questio. discendi
existit occasio. S malus fr infilio suo hoc e. mope suo puer

Expanded text:
etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadibili doctrina cum eis agatur siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittiturereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatientiae, quo ctorum ? Sed haec in usum cedunt proficientium, iuxta illud apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, inprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut aduersus eos defendi possint, et considerantur diligentius et intelleguntur clarius et instantius praedicantur, et ab aduersario mota quaestio discendi existit occasio. Quamui
Abbreviated transcription (Latin):
Uidens diabolus tẽpla demonum deseri. ⁊ in nomen lib̾antis me¬
diatoris currere genus humanum hereticos mouit qui sub¬
sub uocabulo xp̃iano. doctrinȩ resisterent xp̃ianȩ. Quasi pos¬
sent indifferenter sine ulla corruptione habi inciuitate dĩ.¬
int̾ se diuersa ⁊ aduersa sentientes. Qui gͦ in ȩccła xp̃i morbi¬
dum aliquid prauumq sapiunt. si correpti ut sanum rectũ¬
q sapiant. resistunt contumacit̃. suaq pestifera. ⁊i mortifera
doginata emendare nolunt s defensare ꝑsistunt: heretici
fiunt. Et foras exeuntes habentur inexercentib inimicis. Eaã
sic quippe ueris illis catholicis membris xp̃i. malo suo ꝓsunt.
dum ds̃ utitur ⁊ malis bene. ⁊ diligentib eum om̃a cooꝑant᷑
inbonum. Inimici enim om̃s eccłȩ quolibet errore coercent᷑
uł malitia deprauentur. sic accipiunt potestitem corporalit̃
afflgendi: exercent eius pacientiam. Si tantum modo male
sentiendo aduersantur. exercent eus sapientiam. Ut autem

Expanded text:
utem diabolus templa daemonum deseri et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dinter se diuersa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem