comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se e̾e: sine peccato. qd̾ sicut credimus. non fil¬
laci animo dicunt. Si aut̃ mentiunt᷑: eo
ipso incipiunt uł augere uł hibere peccatũ.
lamgͦ. qd̾ loco t̾cio posui uideamꝰ : cũ uolunta¬
tem humanam gr̾a adiuuante diuina sine
peccato in hac uita possit e̾ẽ. homo cur ñ sit.
Possem facillune ac ueracissime respondere: qͣͥa
homines nolunt. S si ex me querit᷑. quare no¬
unt: imus in longum. Uerum tam̃ etiã hoc
sine p̃iudicio diugentioris inquisitionis bre¬
uiter dicã. Nolunt homines facere quodiu¬
stũ ẽ: siue quia latet an iustũ sit. siue quia
ñ delectat. Tanto enĩ qͥdq uchemĩtius uolumꝰ
quanto certius quã bonũ sit. nouimꝰ. eoq de¬
lectamur ardentius. Igit᷑ ignorantia & infir¬
mitas uitia sc̃. quȩ impediunt uoluntatẽ:
ne moueatur ad faciendũ opusbonũ. uł ab
oꝑe malo abstinendũ. Ut aut̃ innotescat qd̾
latebat. & suaue fiat. qd̾ ñ delectabat: gr̾a

Expanded text:
se esse sine peccato. quod, sicut credimus, non false esse sine peccato. quod, sicut credimus, non fallaci animo dicunt; si autem mentiunter, eo ipso incipiunt uel augere uel habere peccatum. Iam ergo quod loco tertio posui uideamus. cum uoluntatem humanam gratia adiuuante diuina sine peccato in hac uita possit homo esse, cur non sit, possem facillime ac ueracissime respondere: \'quia homines nolunt\'. sed si ex me quaeritur, quare nolint, imus in longum; uerum tamen etiam hoc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis breuiter dicam. nolunt homines facere quod iustum est, siue quia latet an iustum sit siue quia non delectat. tanto enim quidque uehementius uolnmus, quanto certius quam bonum sit nouimus eoque delectamur ardentius. ignorantia igitur et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum uel ab opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpitius eras illis: & uindicans in om̃s affec¬
tiones eorũ. In filios quippe danationis uin¬
dicat iratus: in filios aut̃ gr̾e iundicat ꝓ¬
pitius. dr̃i quẽ diligit corripit. Nlagellat¬
aut̃ omẽm filiũ quẽ recipit. Nulla autem
iundicta nulla correptio. nullũ dĩ flagellũ
debetur nisi peccato: excepto illo qui in fla¬
gblla ꝑatus est. ut experiretur omĩa scd̾m
daciter etiam de se. quisq dicit. Dimitte nob̾
debita nr̃a. sicut & nos dimittimꝰ debitoribus
nr̃is. Unde & ipsi qui contra hec disputant. cũ
sint casta uita moribq laudabiles. nec dubi¬
tent facere qd̾ illi diuiti ꝓ consequenda uita
ȩt̾na consiliũ requirenti. cũ se repondisset
ĩã omĩa legis impleuisse mandata. p̃depit
dñs. si uellet ẽẽ. ꝑfectus. uenderet omĩa q̃
habebat & daret pauꝑib thesuirũ tranffer¬
ret in cȩlum: nemo tam̃ eorũ audet dicere

Expanded text:
propitius eras illis et uindicans in omnes affecpropitius eras illis et uindicans in omnes affectiones eorum. in filios quippe damnationis uindicat iratus, in filios autem gratiae uindicat propitius, dum quem diligit corripit et flagellat omnem filium quem recipit. nulla autem uindicta, nulla correptio, nullum dei flagellum debetur nisi peccato excepto illo, qui in flagella paratus est, ut experiretur omnia secunddaciter etiam de se quisque dicumnt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. unde et ipsi qui contra haec disputant, cum sint casta uita moribusque laudabiles nec dubitent facere, quod illi diuiti pro consequenda uita aeterna consilium requirenti, cum se respondisset iam omnia legis inpleuisse mandata, praecepit dominus, si uellet esse perfectus, uenderet omnia quae habebat et daret pauperibus thesaurumque transferret in caelum, nemo tamen eorum audet dicere
Abbreviated transcription (Latin):
cebat ꝑ quȩ istis uisus ẽ. nullũ habuisse pecca¬
tũ. iam fuerat ab illo ablatus stimulus ille¬
carins: de quo a se auferendo dñm ter roga¬
uerat. responsumq acceperat. sufsicit tibi
gr̾a mea. Nam uirtus in infirmitate ꝑficit᷑.
Hinc tanto uiro ꝑficiendo necessariũ fuit. ut
ab illo angłs sathane non auferretur. a quoꝑ
pt̾e̾a colafizabatur ne magnitudine uisionũ
extolleretur. & audet qͥsquã quẽquã uł puta¬
re uł dicere positum subonere uitȩ huiꝰ abom¬
ni omĩo mundũ eẽ. peccato: Sint licet homi¬
nes tanta excellentites iusticia. ut ad eos de
colunna nubis loquatur ds̃: quał moyses &
aaron in sacerdotib eiꝰ. & samuel in his qui
inuocant nom̃ eiꝰ. Cuiꝰ magnȩ laudes pieta¬
tis & innocentiȩ scriptura ueridica p̃dicant᷑
ab ineunte puericia: ex quo eũ mat̾ uotũ
soluens. in tẽplo dĩ constituit. & seruum
dño dedicauit. Etiã de talib scriptũ ẽ: Tu

Expanded text:
cebat, per quae istis uisus est nullum habuisse peccacebat, per quae istis uisus est nullum habuisse peccatum, iam fuerat ab illo ablatus ille stimulus carnis, de quo a se auferendo dominum ter rogauerat responsumque acceperat: sufficit tibi gratia mea; uirtus in infirmitate perficitur. huic tanto uiro perficiendo necessarium fuit, ut ab illo angelus satanac non auferretur, a quo propterea colaphizabatur, ne magnitudine reuelationum extolleretur, et audet quisquam quemquam uel putare uel dicere positum sub onere uitae huius ab omni omnino mundum esse peccato ? Sint licet homines tanta excellentes iustitia, ut ad eos de columna nubis loquatur deus, qualis Moyses et Aaron in sacerdotibus eius et Samuhel in his qui inuocant nomen eius, cuius magnae laudes pietatis et innocentiae scriptura ueridica praedicantur ab ineunte pueritia, ex quo eum mater uotum soluens in templo dei constituit et seruum domino dedicauit, etiam de talibus tamen seriptum est: tu
Abbreviated transcription (Latin):
factȩ. s de rei futurȩ ꝑfectione dxxississe. Sic
enĩ ad ipsius cursus consĩmationẽ ꝑtinebat.
nullũ habere peccatũ. qd̾ isti putant. eũ hȩc
diceret iam in illo fuisse cõpletũ: queadmodũ
ad ipsiꝰ cursus passionem ꝑtinebat etiã in certa
mine passionis adu̾sartũ suꝑare qd̾ etrã ipsi ne¬
cesse ẽ. fateant᷑. eũ hȩc diceret adhuc in illo su¬
isse complendũ. hoc gͦ. totũ nos dicimus. tunc
firisse adhuc ꝑficiendũ: quando de dei ꝓmis¬
missione p̃fidens. totũ ita dicebat. tanquã
fuisset effectum. Ad ipsiꝰ qͥppe cursus cũ sũma¬
tionem. ꝑtinebat. ettã quod peccata dimitte¬
bat debitanbꝰ sius. atq ita sibi ut dimitteret᷑
orabat. Qua dm̃ pollicitacione certissimus erat
in illo fine quẽ adhuc fiturũ iã confidendodi¬
cebat impletũ: nullũ se habiturũ eẽ. peccatũ
Nam ut alra omittam. miror si cũ u̾ba illa di¬

Expanded text:
factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. Sic factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. Sic enim ad ipsius cursus consummationem pertinebat nullum habere peccatum, quod isti putant, cum haec diceret, jam in illo fuisse completum; quemadmodum ad imine passionis aduersarium superare, quod etiam ipsi necesse est fateantur, cum haec diceret, adhuc in illo fuisse conplendum. hoc ergo totum nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quandoiam de dei promissione praefidens totum ita dicebat, tamquam fuisset effectum. ad ipsius quippe cursus consummationem pertinebat etiam quod peccata dimittebat debitoribus suis atque ita sibi ut dimitterentur orabat; qua domini pollicitatione certissimus erat in illo fine, quem adhuc futurum iam fidendo dicebat inpletum, nullum se habiturum esse peccatum. nam, ut alia omittam, miror si, cum uerba illa di
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ s̃ sedccce inquiunt a plꝰ dicio. Bonũ certamen
certaui. cursũ consũmani. fidem seruaui. Suꝑẽ
michi corona iusticiȩ. Quod ñ diceret. si haberet
ullũ peccatũi. Inmo uꝰ respondeant. quomͦ po¬
tinit hec dicere: cui adhrc restabat ipsius pas¬
sionis qũa sibi ĩa impendere dixerat tam ma¬
gna conflictacio. tam molestũ ac grande cer¬
tamen. Anad eiꝰ consũmandũ cursũ parũ adhi.c
deerat. quando illud deerat ubi erat futurus a
crior & crudelior inimicus:: Quodsi idõ talib
u̾bis certꝰ securusq gaudebat. qͥa de uictora
futuri certaminiꝰ eum certum securumq iã
fecerat qui eandem passionem iam illi reuȩ¬
lauerat inuinere non re plenissima s spe fir¬
missima hȩc dirit. & qd̃ futurũ e̾e. p̃sũpsit : tan¬
quã factũ fuerto indicauit. Si g̾. his u̾bis etiã
hoc adderet. ut diceret nullum habeo iã pec¬
catũ : hoc quoq illum intelligeremꝰ ñ de rei

Expanded text:
est? Sed ecce, inquiunt, apostolus dicit: bonum certamen est? Sed ecce, inquiunt, apostolus dicit: bonum certamen certaui, cursum consummaui, fidem seruaui; superest mihi corona iustitiae; quod non diceret, si haberet ullum peccatum . immo uero respondeant, quomodo potuit haec dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi iam inpendere dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum et grande certamen. an ad eius consummandum cursum parum adhuc deerat, quacrior et crudelior inimicus? Quod si ideo talibus verbis certus securusque gaudebat, quia de victoria futuri certaminis certum eum securumque jam fecerat, qui eamdem passionem jam illi revelaverat imminere; non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit, et quod futurum esse praesumpsit, tanquam factum fuerit indicavit. Si ergo his verbis etiam hoc adderet, ut diceret, Nullum habeo jam peccatum: hoc quoque illum intelligeremus non de rei
Abbreviated transcription (Latin):
rũ : Hoc mͦ etiã dici pot̾. cur pͥmis illis homimi¬
b usserit qui duo soli erant. qd̾ sciebat cos ñ ẽẽ.
facturos. Neq enĩ dicendũ ẽ. idõ usfisse ut nr̃m
aliquis id faceret. si illi non facerent. Hoc eñne
dbila scilicet arbore cibum sumerẽt. ñ nisi uł
solis os iusit. Quia sicut sciebat qͥd iusticiȩ de
minib ut ñ faciant ullũ peccatũ. quãus sit
pseius hoc neminẽ impleturũ. ut quicũq im¬
pie ac damnnabilit᷑ eiꝰ p̃cepta contẽpserint. ipse
facias deum damnatione quod iustũ ẽ. quicũ¬
q aut᷑ in eis p̃ceptis obedient᷑ & pie ꝓficientes.
nec tim̃ omĩa quȩ p̾cepit implentes sic̃ sibi di¬
nutti uolunt: sic aliis peccata duniserint. Ipse
ficiat in corũ mundatione qd̾ bonũ ẽ. Quo modo
dimittenti dimittitur ꝑ dĩ miscd̾iã. si peccatũ.
nes dut quo mͦ ñ uetatur ꝑ dĩ iusticiã si peccatũ

Expanded text:
rum? hoc modo etiam dici potest, cur primis illis hominirum? hoc modo etiam dici potest, cur primis illis hominibus iusserit, qui duo soli erant, quod sciebat eos non esse facturos. neque enim dicendum est ideo iussisse, ut nostrum aliquis id faceret, si illi non facerent; hoc enim, ne de illa scilicet arbore cibum sumerent, non nisi illis solis deus iussit, quia, sicut sciebat quid iustitiae faminibus ut non faciant ullum peccatum, quamuis sit praescius neminem hoc inpleturum, ut, quicumque impie ac damnabiliter eius praecepta contempserint, ipse faciat eorum damnatione quod iustum est, quicumque autem in eius praeceptis oboedienter et pie proficientes nec tamen omnia quae pmitti volunt, sic aliis peccata dimiserint, ipse faciat in eorum mundatione quod bonum est. Quomodo enim dimittenti dimittitur per Dei misericordiam, si peccatum non est? aut quomodo non vetatur per Dei justitiam, si peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectus. id÷. utrũ quos diligit tantũ diligat. ꝗͣ¬
tum illa in comittabilis regula ueritatis diligen¬
dos ẽẽ. p̃scribit. Cum gͦ. legitur in scripturis
intelligit᷑. qͥa in aliqua re dicit᷑ eẽ. ꝑfectus. Quã¬
quã hoc possit ita dici. ut ñ qͥa iã ñ ẽ. quo ꝑsiciat.
s qͥa ex marima parte ꝓfecit: hoc nomine
dignus habeat᷑: sic̃ in doctrina legis dici pot̾
qͥsqu̾a ꝑfectus si ẽtiã eũ aliqͥd adhuc latet. sic̃
ꝑfectos dicebat aplꝰ. Quibꝰ tam̃ ait. & siqͥd alit̃
sapitis : id quoq ds uobis reuelauit. Uerũtam̃
in quo ꝑuenimꝰ. in eo ambulemꝰ. Neq negan¬
dĩi ẽ. hoc dm̃nita iubere: ita nos in facienda ui¬
iusticia ẽe. debere ꝑfectos. ut nullũ habeamꝰ.
om̃io peccatum. Nam nec peccatũ erit siquid
erit. si ñ diuinitꝰ iubetur ut nonfit. Curgͦ. iu¬
bet inquiunt. qd̾ seit nullũ hominũ eẽ. factu¬

Expanded text:
perfectus, id est, utrum quos diligit, tantum diligat, perfectus, id est, utrum quos diligit, tantum diligat, tum illa inconmutabilis regula ueritatis diligendos esse praescribit. cum ergo legitur in scripturis intellegitur, quia in aliquare dicitur esse perfectus. quamquam et in hoc possit ita dici, ut non quia iam non est quo proficiat, sed quia ex maxima parte profecit, hoc nomine dignus habeatur, sicut in doctrina legis dici potest quisque perfectus, etiamsi eum aliquid adhuc latet; sicut perfectos dicebat apostolus, quibus tamen ait: et si quid aliter sapitis, id quoque uobis deus reuclabit; uerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. Xeque negandum est hoc deum iubere ita nos in facienda iustitia esse debere perfectos, ut nullum habeamus omnino peccatum. nam neque peccatum erit, si quid erit, d non diuinitus iubetur ut non sit. cur ergo iubet, inquiunt, quod scit nullum hominum esse factu
Abbreviated transcription (Latin):
tetur in acceptione iusticiȩ: qũã desid̾at non dũ ẽẽ.¬
ꝑfectũ. & tam̃ continuo dicit. Quotqͦt gͦ. ꝑferti. hoc
sapiamꝰ. Qd̾ utrũq ñ diceret. nisi in aliare ꝑfectus
eẽt. in alia ñ ẽc̾t. uerũ si ĩa fit qͥsqu̾a sapientiȩ ꝑ¬
fectuis auditor. qd̾ nondũ erant illi qrtibꝰ dicebat.
lac uobis potũ dedi ñ escã. nondũ enĩ poteratis. s
nec adhiic quid̃e potestis. eis qͥppe & illud ait. sa¬
pientiã loquimur int̾ ꝑfectos. utiq ꝑfectos au¬
ditares uolens intelligi: pot̾ gͦ. fieri sicut dixi. ut
ĩa fit aliqͥs sapientiȩ ꝑfectus auditor. ciniꝰ nondũ
sit ꝑfectus & doctor. Pot̃ ꝑfectus ee̾. iusticiȩ cogni
tor: non dũ iusticiȩ ꝑfectus effector. Pot̃ ꝑfectiis ẽẽ.
tt diligat inimicos : qui non dũ ẽ. ꝑfectus ut suf.¬
ferat. Et qui ꝑfectus ẽ. in eo qd̾ om̃s homines di¬
ligit. qͥppe qui etiã ad inimicorũ dilectionem ꝑ¬
uenerit: quenitur utr̃u iã sit in ista dilectione

Expanded text:
tetur in acceptione iustitiae, quam desiderat, nondum esse perfectum et tamen continuo dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; quod utrumque non diceret, nisi in alia re perfectus esset, in alia non esset. uelut si iam sit quisquam sapientiae perfectus auditor-quod nondum erant illi, quibus dicebat: lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis; eis quippe et illud ait: sapientiam loquimur inter perfectos, utique perfectos audit ores uolens intellegi —, potest ergo fieri, sicut dixi, ut iam sit aliquis sapientiae perfectus auditor, cuius nondum sit perfectus et doctor; potest perfectus esse iutor, nondum perfectus effector: potest perfectus esse ut diligat inimicos, qui nondum est perfectus ut sufferat. Et qui perfectus est in eo quod omnes homines diligit, quippe qui etiam ad inimicorum dilectionem pervenerit; quaeritur utrum jam sit in ista dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ resurrectio mortuorũ. sic̃ eñĩ in adam
onĩs mornuitur sic & in xp̃o om̃s urui ficabũ¬
tur. Neuio qͥppe ambigit. hoc ibi de corpore miar¬
tis dictũ : qui do irsurrectione corꝑoris mag¬
na apłi intentione questio uersabatur. & iad
uidetur ibi de peceato tacuisse. qͥa non erat qͣsti¬
ode iustĩa. hic aut̃ ad romanos utrũq posuit
̃ utrũq dutissime cõmendauit : peccatum
in adam. iusticiã in. xp̃o. & morte̾ in adã. in
tam in rp̃o. Que om̃ia u̾ba sermonis apłici ꝗͣ¬
uliorũ libro ꝑserutatus aꝑeriũ. Quãquã etiã ibi¬
ad coriithios. locũ ipsũ de resurrectione: dui trac¬
tatum sic in fine coneliserit: ut nos dubitare
non sineret mortem quoq corporis merito ac¬
cidisse peccati. Cum enĩ dixisset. Oportet dorrup¬
tibile hoc induere incorruptonẽ. & mortale hoc
induere immortalitatẽ. eũ aut̃ corruptuule hoe¬

Expanded text:
urrectio mortuorum: sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur. Nemo quippe ambigit, hoc ibi de corporis morte dictum, quoniam de resurrectione corporis magna Apostoli intentione quaestio versabatur: et ideo videtur ibi de peccato tacuisse, quia non erat quaestio de justitia. Hic autem ad Romanos utrumque posuit, et utrumque diutissime commendavit, peccatum in Adam, justitiam in Christo; et mortem in Adam, et vitam in Christo: quae omnia verba sermonis apostolici, quillorum libro perscrutatus aperui. ad Corinthios locum ipsum de resurrectione diu tractatum sic in fine concluserit, ut nos dubitare non sineret mortem quoque corporis merito accidisse peccati. cum enim dixisset: oportet corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitate
Abbreviated transcription (Latin):
generant᷑. Sacram̃tũ aut̃ baptismi. ꝓfecto sacram̃tũ
regenerationis c̃. Quocnea. sic̃ homo qui ñ uixerit
mori ñ pot̾. & qui mortiuis ñ fuerit resurgere non
pot̾: ita qui natꝰ non fuerit. renasci ñ pot̃. Ex quo c̃¬
ficitur. neminẽ in suo parente renasci potuisse. non
natu. oportet aut̃ ut si natꝰ fuerit renascatur: nͥq
quis natꝰ ẽ. & suerit denuo. ñ pot̾ uidere regnũ

Expanded text:
generantur. sacramentum autem baptismi profecto sacramentum generantur. sacramentum autem baptismi profecto sacramentum regenerationis est. quocirca sicut homo, qui non uixerit, mori non potest et qui mortuus non fuerit resurgere non potest, ita qui natus non fuerit renasci non potest. ex quo conficitur neminem in suo parente renasci potuisse non natum. oportet autem ut, si natus fuerit, renascatur, quia nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere re
Abbreviated transcription (Latin):
in filiis fideltũ eẽ. dixit aplꝰ. ad istã de baptismo &
de peccati origine uł remissione questionẽ omtĩo
ñ ꝑtinet. Nam & contuges infideles in coniugi¬
b fidelib sc̃ificari dicit eo loco ita loquens. Sõi¬
ficatur em̃ uir infidelis in uxore fideli: &¬
scificat᷑ mulier infidetes. in ubro fideli. Alio¬
qͥn filii ur̃i uimundi eent. Nc̃ aut̃ scĩ fc̃. Non
opinor quisquã tam infidelit᷑ intelligit. qd̾libet
in his u̾bis intelligat. tit ob hoc existim et etiam
neq ia baptitari oportere & ad peccatorũ remis¬
sionem ꝑuenisse & in regnũi cȩlorũ ẽẽ. intratu¬
rum. qͥa scificatꝰ dictus ẽ. in ixore. Quisqͥs uero
adhuc mouetur. quare baptizentur qui ĩa de
baptitatis nascuntur. hoc breuit̃ accipiat. Sicut
generatio carnis peccati ꝑ unũ adã ad condenãti¬
onem trahit om̃s qui eo modo generantur: sic

Expanded text:
in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et de peccati origine uel remissione quaestionem omnino non pertinet. nam et coniuges infideles in coniugibus fidelibus sanctificari dicit eo ipso loco ita loquens: sanctificatur enim uir infidelis in uxore eificatur mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. non, opinor, quisquam tam infideliter intellegit, quodlibet in his uerbis intellegat, ut ob hoc existimet etiam neque iam baptizari oportere et ad peccatorum remissionem iam peruenisse et in regnum caelorum esse intraturum. quia sanctificatus dictus est in uxore. Quisquis uero adhuc monetur, quare baptizentur qui iam de baptizatis nascuntur, hoc breuiter accipiat. sicut generatio carnis peccati per unum Adam ad condemnationem trahit omnes qui eo modo generantur, sic
Abbreviated transcription (Latin):
parari. hanc absuroitatem. talia ingemañ
uidere quis credat: Hx aut̃ immo ipsius
apłi sententiȩ. qui dixit. ex uno om̃s ad cõ¬
dẽnationẽ. ex uno om̃s ad iustificationẽ utȩ.
quã ñ sit contrariũ hoc qd̾ aro cũ de alia reage¬
ret. alioqͥn filii ur̃i immundi ee̾nt. ne̾ aut̃
st̃ scĩ : paululũ adtende. Non untus modi ẽ
scĩficatio. Nam & cateruminos scd̃m quendam
cibi quib alimur. qm̃ sacram̃tũ ẽ. uerũ & ip¬
sos cibos quib ad necessitatem substantiȩ uitȩ
orationẽ. qua mamus utiq nr̃a corpuscula re¬
ut qd̾ nos intrauerit ñ in uentrẽ uadit. & in
secessum emittatur. ꝑ corruptionẽ qna omĩa
t̾rena soluunt᷑. unde & aliam escam quȩ ñ cor-¬
rũpit᷑ dñs nos hortatur: ita scificatio catecumi¬
n si ñ fuerit baptitatꝰ ñ ei ualet ad intrandum
regnũ cȩlorũ. aut ad peccatorũ remissionem.
Ac ꝑ hoc & ilia sci̾ficio euiuscũq sit modi. quiam

Expanded text:
parari. hanc absurditatem talia ingenia non uidere quis credat ? Nostrae autem, immo ipsius apostoli sententiae qui dixit: ex uno omnes ad condemnationem et: ex uno omnes ad iustificationem uitae, quam non sit contrarium hoc quod ait, cum de alia re ageret: alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt, paululum adtende. Non unius modi est sanctificatio; nant et catechumenos secundum quendam cibi quibus alimur, quoniam sacramentum est. uerum et ipsos cibos, quibus ad necessitatem sustentandae uitae orationem, qua oramus utique nostra corpuscula reut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum emittatur per corruptionem, qua omnia terrena soluuntur, unde et ad aliam escam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cõcedant oportet eos egere illis benefictis mediatoris.
ut abliiti ꝑ sacram̃tũ karitatẽq fideliũ. acfic in¬
corporati xp̃i corpori qd̾ ẽ. ecłia. recontilient᷑ dõ. ut
in illo uiui. ut salui. ut lib̾ati. ut redẽpti. ut
illuminati fiant. Unde. nͥ a morte. intus. reatu.
subiectione. tenebris peccatorũ. Quȩ qm̃ nulla
in illa ȩtate ꝑ suã uitã ꝓpͥa cõmiserunt: restat ori¬
ginale peccatũ. hȩc ratiotinatio tunc erit forti¬
or: cũ ea quȩ ꝓmisi testimonia multa congesse¬
ro. Iam suprapositimꝰ : ñ ueni uocare iustos s
peocatores. Item. cũ ad ⁊acheũ eẽt. in gressits:
hodie inquit salus domui huic facta ẽ: qm̃ &
iste filiꝰ ẽ. abrahe. Uenit eñ filiꝰ hominis: que¬
rere & saluare qd̾ ꝑierat. Hoc & de oue ꝑdita. & re¬
lictis nonagita nouẽ. quesita & inuenta. hooꝰ de
dragia quȩ ꝑierat ex decẽ. Unde oportebat ut
dicit. p̾dicari in nomine eiꝰ pęnitentiã & re¬

Expanded text:
concedant oportet eos egere illis beneficiis mediatoris, ut abluti per sacramentum earitatemque fidelium ac sic incorporati Christi corpori, quod est ecclesia. reconcilientur deo, ut in illo uiui, ut salui, ut liberati, ut redempti, ut inluminati fiant. unde. nisi a morte, uitiis, reatu, subiectione, tenebris peccatorum? quae quoniam nulla in ea aetate per suam uitam propriam commiserunt, restat originale peccatum. Haec ratiocinatio tunc erit fortior, cum ea quae promisi testimonia multa congessero. iam supra posuimus: non ueni uocare iustos, sed peccatores. item cum ad Zaccheum esset ingressus: hodie, inquit, salus domui huic facta est, quoniam et iste filius est Abrahae. uenit enim filius hominis quaerere et saluare qlictis nonaginta novem quaesita, et invento hoc et de drachma, quae perierat ex decem . unde oportebat, ut dicit: « praedicari in nomine ejus poenitentiam, et re
Abbreviated transcription (Latin):
debuisse. Cur enĩ inquiunt inlumbis patris fui.¬
ñ potuit baptizari. si scd̾m epłam quiȩ ad hebreos
scrpta ẽ. in lumbis abrahȩ leui potuit decima¬
ri: hoc qui dicunt. adtendant ñ ꝓꝑt̾ea leui pꝰ¬
ea ñ fuisse decinatũ. qͥa iam fuerat decimatus.
i lumbis abrahȩ: s qͥa sic ordinatꝰ ẽ. honore sa¬
cerdotii. ut acciperet decimas. ñ redderet. Alioqͥn
nec ceteri fr̃s eiꝰ qui eidecimas p̃bebant oecimaren¬
tin: qͥa & ipsi inlunibis abrahȩ. a melchisedech.
iã fuerant decimati. S ne quis dicat ꝓpte̾a rec
iam fuissent in lumbis patris sui decimati.
qͥa decimatio talis res erat quȩ in tmo¬
quoq homine fuerat facienda. sic̃ ifta
helitȩ annis omt̃ibꝰ immo ex fru¬

Expanded text:
debuisse. cur enim non, inquiunt, in lumbis patris suidebuisse. cur enim non, inquiunt, in lumbis patris sui potuerit baptizari, si secundum epistolam, quae ad Hebreos scripta est, in lumbis Abrahae Leui potuit decimari? hoc qui dicunt adtendant non propterea Leui postea non fuisse decimatum, quia iam fuerat decimatus in lumbis Abrahae, sed quia sic ordinatus est honore saeerdotii, ut acciperet decimas, non praeberet; alioquin nec ceteri fratres eius, qui ei praebebant, decimarentur, quia et ipsi in lumbis Abrahae a Melchisedech iam fuerant decimati. Sed nc quis dicat propterea rectiam fuissent in lumbis patris sui decimati, quia decimatio talis res erat. quae in unoquoque homine saepe fuerat facienda, sicut helitae annis omnibus, immo ex fru
Abbreviated transcription (Latin):
nunquã au̾stis manet equalis do̾: Nos parti¬
cipes uitę et̾nȩ: ille utta ȩt̃na. Solus gͦ ille etrã
homo fictus manens d̃s peccatũ nullũ umquam
habiit. nec uenit cũ carne peccati. quauis de mat̾¬
na carnis peccati. Quod enĩ carnis inde suscepit.
id ꝓfecto aut suscipiendũ mundauit: aut suscipi¬
endo inundauit. Idõ uirginẽ matraem ñ lege carnis
peccati. Item ñ concupiscentiȩ carnalis motu cõci¬
pientem. s ipsa fide scã gerien in se fieri ꝓmeren¬
tem. qu̾ã eligeret creauit: de qua erearetur elegit.
Quantomagis gͦ. caro peceati baptitanda ẽ: ꝓpter
enadendũ irdiciũ: si baptirata ẽ. carosine pecca¬
to. ꝓpt̾ imitationis exemplum. Quodant̃ supra res¬
pondimus. adu̾sus eos qui dicunt. si peccator ge¬
nuit peccatorem. iustus quoq iustũ ginnere de¬
buit. hoc etiã his respondemꝰ. qui dicunt de homi¬
ne baptitato natũ iam uelud baptiratũ hab

Expanded text:
nunquam aversus manet aequalis Deo: nos partinunquam aversus manet aequalis Deo: nos participes vitae aeternae, ille vita aeterna. Solus ergo ille etiam homo factus manens Deus, peccatum nullum habuit unquam, nec sumpsit carnem peccati, quamvis de materna carne peccati. Quod enim carnis inde suscepit, id profecto aut suscipiendum mundavit, aut suscipiendo mundavit. Ideo Virginem matrem, non lege carnis peccati, id est, non concupiscentiae carnalis motu concipientem, sed pia fide sanctum germen in se fieri tem quam eligeret creauit. de qua crearetur elegit. quanto magis ergo caro peccati baptizanda est propter euadendum iudicium, si baptizata est caro sine peccato propter imitationis exemplum! Quod autem supra respondimus aduersus eos qui dicunt: si peccator genuit peccatorem, iustus quoque iustum gignere debuit. hoc etiam his respondemus, qui dicunt de homine baptizato natum iam uelut baptizatum haberi
Abbreviated transcription (Latin):
feriora nr̃a. ut nr̃a ee̾t. in suꝑiora illiꝰ: tenuit
quandã & in carnis natiuitate medietatem.
ut nos quidẽ nati e̾e̾mꝰ. in carne peccati. ille
aut̃ in si militudine carnis peccati. Nos non
solũ excarne & sanguine. uerũ etiã ex uolun¬
tate uiri. & uoluntate carnis : ille aut̃ tantũ
excarne & sanguine. ñ eruoluntate uiri. ne¬
q ex uoluntate carnis. s exdõ natꝰ ẽ. Etidõ
nos in mortẽ ꝓpt̾ peccatũ : ille ꝓpt̾ nos in
mortem sine peccatti. Sic̃ aut̃ inferiora eiꝰs
quib ad nos descendit. ñ om̃imodaͦ coequa¬
ta st̃ inferiorib nr̃is. in quib nos hic inuentt
sic & suꝑiora nr̃a quib ad eũ ascendimus.
nͥ coȩquabunt᷑ sciꝑiorib eiꝰ. in quibꝰ eũ ulic
inuentitri sumꝰ. Nosem̃ ipfiꝰgr̾a fictierimꝰ
filii dĩ: ille semꝑ natitra erat filiꝰ dĩ. Nos ali¬
quando conuersi adherebimꝰ impares dõ: ⁊ine

Expanded text:
feriora nostra, ut nostra esset in superiora illius, tenuit feriora nostra, ut nostra esset in superiora illius, tenuit quandam et in carnis natiuitate medietatem, ut nos quidem nati essemus in carne peccati, ille autem in similitudine carnis peccati, nos non solum ex carne et sanguine, uerum etiam ex uoluntate uiri et uoluntate carnis; ille autem tantum ex carne et sanguine, non ex uoluntate uiri neque ex uoluntate carnis, sed ex deo natus est. et ideo nos in mortem propter peccatum, ille propter nos in mortem sine peccato. sicut autem inferiora eius, quibus ad nos descendit, non omni modo coaequata sunt inferioribus nostris, in quibus nos hic inuenit, sic et superiora nostra, quibus ad cum ascendimus, non coaequabuntur superioribus cius, in quibus cum illic ifilii Dei, ille semper natura erat filius Dei: nos aliquando conversi adhaerebimus impares Deo, ille
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. s qͦtqͦt receperunt eũ. ut dõ renas¬
cerentur sp̃u. qui scło nati erant carne.¬
Sic enĩ de his dictũ ẽ. Quotqͦt ant̃ receperunt
eũ dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. qui ñ ex car
ne. ñ ex sanguine. nͨ ex uoluntate uiri. ñ ex
uoluntate carnis. s ex dõ nati sunt. Secritus aut᷑
addidit. Et uerbũ caro factũ ẽ. & habitauit in
nobis. tanquã dicens. Magnũ qͥspem hoc inhis
factũẽ. ut dõ nasceretur exdõ. qui pͥus nati
fuerant excarne scło. quauis creati ab ipso dõ.
S longe mirabilius factũ ẽ. quod cũ istis natu¬
rȩ fuerit nasci de carne. beneficii uͦ nasci ex
ẽ. hocẽ. enĩ : & u̾bũ caro factũ ẽ. & habitauit¬
in nobis. ꝑ hoc inquit factũ ẽ. ut nati de car¬
ne nascendo. caro factũ ẽ. & habitauit in nob̾.
uerbũ enĩ qd̾ caro factũ ẽ. in pͥncipio erat. & ap̃
dm̃ d̾s erat. Uerũtam̃ ipsa participatio illiꝰ in in¬

Expanded text:
dedit, sed quotquot receperunt eum, ut deo renasdedit, sed quotquot receperunt eum, ut deo renascerentur spiritu, qui saeculo nati erant carnesic enim de his dictum est: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fien ex sanguine, non ex uoluntate uiri nec ex uoluntate carnis, sed ex deo nati sunt. Secutus autem addidit: et uerbum caro factum est et habitauit in nobis, tamquam dicens: \'magnum quidem hoc in his factum est, ut deo nascerentur ex deo, qui prius nati fuerant ex carne saeculo quamuis creati ab ipso deo; sed longe mirabilius factum est, quod, cum istis naturae fuerit nasci de carne, beneficii nero nasci esest\';hocest enim: et uerbum caro factum est et habitauitin nobis. per hoc, inquit, factum est, ut nati de carne nascendo caro factus est et habitauit in nobis. uerbum enim, quod caro factum est, in principio erat et apud deum deus erat. uerum tamen ipsa participatio illius in in
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ cerpuis mortis huiꝰ appetiatur. Unde miserũ
ista lex iniciũ mortis. queadmodũ libor quo
cuncti homines laborant in t̾ra. queadmodũ
in feminas paturitio cũ dolorib. Hec enĩ cũ de
peccato arguerent᷑. dĩ sententia meruerunt:
Quȩ ñ in eis solis. s etiã in successoribꝰ eorũ.
in aliis magis in alis minꝰ. tam̃ in om̃ib
uidemꝰ impleri. Cũ itaq pͥmorũ illorũ ho¬
minu fuerit pͥma iusticia obedire dõ. & hãc
in m̾bris adu̾sus legem m̃tis suę legem cõ¬
cupiscentiã ñ haberent: nc̃ post eorũ pecca¬
tũ. nata ex eis nr̃a caro peccati. ꝓ magno obtine¬
tur ab his qui obediunt dõ. desideriis eiusdẽ
concupiscentiȩ ñ obedire. & crucifigere
carne̾ cũ passionibꝰ & concupiscentiss. ut¬
sint iħu xp̃i. qui hoo in sua carne figu¬
rauto. quib ꝑ grãm suã dedit potestatẽ
filios di fieri. Non enĩ omib hominibus

Expanded text:
et corpus mortis hujus appellatur: unde miserum et corpus mortis hujus appellatur: unde miserum ista lex initium mortis, quemadmodum labor quo cuncti homines laborant in terra, quemadmodum in feminas parturitio cum doloribus. Haec enim, cum de peccato arguerentur, Dei sententia meruerunt, quae non in eis solis, sed etiam in successoribus eorum, in aliis magis, in aliis minus, tamen in omnibus videmus impleri. Cum itaque primorum illorum hominum fuerit prima justitia obedire Deo, et hanc in membris adversus legem mentis suae legem concupiscentiae non habere: nunc post eorum peccatum nata ex eis nostra carne peccati, pro magno obtinetur ab his qui obediunt Deo, desideriis ejusdem concupiscentiae non obedire, et crucifigere in se carnem cum passionibus sint Iesu Christi, qui hoc in sua cruce figurauit, quibus per gratiam suam dedit potestatem filios dei fieri. non enim omnibus hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
mã potestatẽ millo modo inuenire ualemuts.
S nobiis pridendũ ẽ. qd̾ imperio nr̃o caro non
sertut. Quod fit ꝑ infirmitatẽ quã peocando me¬
rirmus. uocaturq peccatũ habitans in men¬
bris nr̃is. Sicẽ. aut̃ hoc peccatũ : ut sit pęna pec¬
cati. Deniq postea quã illa facta ẽ. transgressio
& inobediens anima a lege dñi sin au̾sa ẽ : hab̾e
cepit contra cã seruiis eiꝰ hoc ẽ. corpus eiꝰ. legemin
obedientiȩ. & puduit illos homines nuditatis
stiȩ. ania du̾so in se motu que ante ñ sen¬
serant. Quȩ anima dru̾so. aꝑtio dicta ẽ. oculoꝵ
Neq em̃ oculis cdasis int̾ illas ar̾ bores aberrabãt.
Sic e̾ de agar scriptũẽ. Aꝑti st̃ oculi eiꝰ : & indit pit¬
teũ. Tunc illi hominos pudenda tererunt. quę
lege peccati. nascit᷑ caro peccati. expranda ꝑ
illius sacramttu. qui uenit in similitudine
carnis peccati. ut euactietur corpus peccati. qd̾

Expanded text:
mam potestatem nullo modo minuere ualemus, mam potestatem nullo modo minuere ualemus, sed nobis pudendum est, quod imperio nostro caro non seruit, quia hoc fit per infirmitatem, quam peccando meruimus, uocaturque peccatum habitans in membris nostris. sic est autem hoc peccatum, ut sit poena peccati. denique posteaquam est illa facta transgressio et anima inoboediens a lege sui domini auersa est, habere coepobedientiae; et puduit illos homines nuditatis suae, animadverso in se motu, quem ante non senserant: quae animadversio apertio dicta est oculorum ; neque enim oculis clausis inter illas arbores oberrabant. Sic et de Agar scriptum est, Aperti sunt oculi ejus, et vidit puteum . Tunc illi homines pudenda texerunt: quae lege peccati nascitur caro peccati, expianda per illius sacramentum, qui venit in similitudine carnis peccati, ut evacuetur corpus peccati , quod
Abbreviated transcription (Latin):
firm itate efficere ñ pot̃. ut se nolento ñ morie¬
ant᷑ menbra. & se uolente moueant᷑. Quȩ ꝓpt̃
hoc in quoitis casto merito appellant᷑ pudenda.
qd̾ adu̾sus oñinã m̃tem quasi suȩ sint potesta¬
tis. sic̃ libitũ ẽ. excitantur. idq sotũ utris in ins
hñt frena uirtutis ut ad immundas & ad ñ¬
licitas corruptiones ea ꝑuenire ñ sinant. hȩc
gͥ. carins in obedientia. quȩ in ipso motu ẽ.
etiã si habere ñ ꝑmittat᷑ effectũ. ñ erat in illis
pͥmis hominib quando nudi erant & ñ confun¬
debantur. Nondũ qͥppe anima rationalis oña
carnis. in obediens extiterat dño fuo: ut pęna
reciproca tnobedientem exꝑiretur carnemfa¬
mulam suam. cũ sensu quodã confiisionis &¬
molestie suȩ. Quẽ sensũ certe ipsa & in obedi¬
entiã suã ñ intulit dõ. Neq eni dõ molestũ ẽ.
aut prdendũ. si nos ei ñ obedimꝰ. cuiꝰ in nos stĩ¬

Expanded text:
firmitate efficere non potest, ut se nolente non mouefirmitate efficere non potest, ut se nolente non moueantur membra et se uolente moueantur. quae propter hoc in quouis casto merito appellantur pudenda, quod aduersus dominam mentem, quasi suae sint potestatis, sicut libitum est, excitantur idque solum iuris in his habent frena uirtutis, ut ad ininundas et inlicitas corruptiones ea peruenire non sinant. haec igitur carnis inoboedientia, quae in ipso motu est, etiamsi habere non permittatur effectum, non erat in illis tunc primis hominibus, quando nudi erant et non confundebantur. nondum quippe anima rationalis domina carnis inoboediens extiterat domino suo, ut poena reciproca inoboedientem experiretur carnem famulam suam cum sensu. quodamconfusionisetmolestiaesuae, quem sensum certe ipsa per inoboedientiam suam non intcuius in nos sum
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ bonũ. quã solã de famulo exigeret. cui obe
tem potius expediret : ab eo ligno fc̃ ꝓhibiti.
quo si uterentur ñ ꝓhibiti. nichil mali paterẽ¬
tur omio. ut qd̾ illud post ꝓhibitionẽ pridentes
passi st̃. satis intelligeretur. qd̾ eis hoc intule¬
rit ñ arbor cibo norio ꝑniciosa. s tantũ obedi¬
entia uiolatꝰ. hancgͦ. pͥusquã uiolassent: pla¬
cebant dõ. & placebat illis õs. & quauis corpusam¬
male gestarent: nichil inobediens in illo adu̾sũ
se moueri sentiebant. faciebat qͥppe hoc ordo iu¬
sticiȩ: ut qͥa eorũ anima famulũ corpus a dño ac¬
ceperat. sic̃ ipsa eidẽ dño suo ita illi corpiis eiꝰ obe¬
diret. atq exiberet uitȩ illi congruũ : sine ulla
resistentia famulatũ. hinc & midi erant. & non
confundebant᷑. Anima qͥppe rationał naturali ue¬
recondia nunc pridet: quod in carne inciius
seruitatẽ uis potestatis accepit. nescio qua in¬

Expanded text:
tiae bonum, quam solam de famulo exegerat, cui oboetiae bonum, quam solam de famulo exegerat, cui oboentis utilitatem potius expediret, ab eo ligno sunt prohibiti, quo si uterentur non prohibiti, nihil mali omnino paterentur, ut quod illo post prohibitionem utentes passi sunt satis ostenderetur quod eis hoc non intulerit arbor cibo noxio perniciosa, sed tantum oboedientia uiolata. Hanc ergo priusquam uiolassent, placebant deo et placebat eis deus et, quamuis corpus animale gestarent, nihil inoboediens in illo aduersum se moueri sentiebant. faciebat quippe hoc ordo iustitiae, ut, quia eorum anima famulum corpus a domino acceperat, sicut ipsa eidem domino suo ita illi corpus eius oboediret atque exhiberet uitae illi congruum sine ulla resistentia famulatum. hinc et nudi erant et non confundebantur. animam quippe rationalem naturali uerecundia nunc pudet, quod in carne, in cuius seruitutem ius potestatis accepit, nescio qua in
Abbreviated transcription (Latin):
res̾ animȩ rationali. ut atim̃to eiꝰ iuuificata ne¬
quaqrĩa in labem mortẽq nequitiȩ u̾teretur:
Dento enĩ de illa dicit᷑. lignũ uitȩ ẽ. amplectentasꝰ
eam. Sic̃ hec arbor in corporali. fic in illa in sp̃itati
padiso: ista extioris. illa int̾ioris hominis sensibus
pbens uigorem sine. ulla indet̾itis tẽparis cõmuta¬
tione uitalem. Seruiebant gͥ dõ uehem̃t᷑ sibi com¬
mendata pietate obedientiȩ. qua una colit᷑ ds̃.
Quȩ ꝑse ipsa quanta sit quãq sola sufficiat. adtu¬
endam rationalẽ sub creatore creatitram. non
potuit excellentiꝰ intimari: quã ut aligno ꝓ¬
hibentent᷑ ñ malo. Absit enĩ ut bonorũ creator
qui fecit om̃ia & ecce bona ualde. mali aliqͥd in
iiꝰ etã amporatis padisi fertilitate plantaret.
s ut ostenderet᷑ homini cui ee̾t. sub tali dño
utilissima seruitꝰ. quantũ ce̾t. soliꝰ obedien¬

Expanded text:
retur animae rationali, ut alimento ejus vivificata neretur animae rationali, ut alimento ejus vivificata nequaquam in labem mortemque nequitiae verteretur? merito enim de illa dicitur: lignum uitae est am plectentibus eam. sicut haec arbor in corporali sic illa in spiritali paradiso, ista exterioris, illa interioris hominis sensibus praebens uigorem sine ulla in deterius temporis commutatione uitalem. seruiebant igitur deo uehementer sibi commendata pietate oboedientiae, qua una colitur deus. quae per se ipsam quanta sit quamque sola sufficiat ad tuendam rationalem sub creatore creaturam, non potuit excellentius intimari, quam ut a ligno prohiberentur non malo. absit enim ut bonorum creator, qui fecit omnia et ecce bona ualde, mali aliquid in illius etiam corporalis paradisi fertilitate plantaret. sed ut ostenderetur homini, cui esset sub tali domino utilissima seruitus, quantum esset solius oboedien
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. Perinde quia utendi ad escã om̃i ligno qd̾ in
ꝑadiso erat acceꝑant potestatẽ. in quo etiã lignum
uitȩ plantauerat d̾s. ab illo aut̃ solo eos ꝓhibuerat.
qd̾ appellauerat scientiȩ boni & mali. quo nomine
signisicaret᷑ erꝑientiȩ conseqͣntia. & qͥd boni eristo¬
dita. & qͥd mali eent. transgressa ꝓhibitione sensu¬
ri: recte ꝓfecto intelligunt᷑ ante malignã diaboli
ꝑsuasionẽ abstinuisse cibo uetito. atq usi fitisse con¬
cossis. ac ꝑ hoc & cȩteris & p̃cipue ligno uitȩ. Quid em̃
absurdius. qũa ut credatur ex aliis arbonbꝰ alim̃ta
srĩpssisse. ñ aut̃ etiã exillo qd̾ & similit̾ ꝑmissto sue¬
rat. & utilitate p̾cipua ꝑ ȩtatũ labem mutari qua
iis animalia corporea. atq in mortem uetericere
ñ finebat. tribuens hoc corpori humano de suo
corpore beneficio. & mystica significatione demon¬
strans qͥo ꝑsapientiã cuiꝰ figiram gestabat. confer¬

Expanded text:
rentur. proinde quia utendi ad escam omni ligno, quod in rentur. proinde quia utendi ad escam omni ligno, quod in paradiso erat, acceperant potestatem, in quo etiam lignum uitae plantauerat deus, ab illo autem solo eos prohibuerat, quod appellauit scientiae boni et mali, quo nomine significaretur experientiae consequentia, et quid boni custodita et quid mali essent transgressa prohibitione sensuri, recte profecto intelleguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse cibo uetito atque usi fuisse concessis ac per hoc et ceteris et praecipue ligno uitae. quid enim absurdius, quam ut credantur ex aliis arboribus alimenta sumpsisse, non autem etiam ex illo, quod et similiter permissum fuerat et utilitate praecipua mvis animalia corpora, atque in mortem veterascere non sinebat, tribuens hoc corpori humano de suo corpore beneficium, et mystica significatione demonstrans quid per sapientiam, cujus figuram gestabat, confer
Abbreviated transcription (Latin):
quarto ꝓpositũ ẽ. Nam in illo utram aliqͥs in
hac uita ad ꝑfectam quȩ ꝓrsus sine ullo peccato
iusticiã ꝑfectisfimã ꝑueniret. s nullo omñioi
quam peccato eẽ. obstrictiis : hoc querit᷑. Idõ
si ilba uera ft̃ quȩ tam iulta de paruulis drxi¬
mus: noc ẽ. in filis hominũ talis quisquã. ne
fuit. nec erit. excepto uno mediatore. in quo
nobis ꝓpitiacio & iustificatio posita ẽ. ꝑ quã fim¬
tis inimiciis peccatorũ recontiliamur dõ. Nonitaq
abre ẽ. quantũ p̾senti causȩ sufficere uidetur. ab
ipso exordio generis humani pauca repetere quibꝰ
adu̾sus quędam quȩ mouere posfunt. legentis
ammus informetur. Postea qu̾a illi pͥmi homines
uir unus adam & ex illo eua uror eius accepto dĩ
p̃cepto seruare obedientiã noluerunt: iusta eospe¬
na ac debita consecuta ẽ. Sic enĩ cõminatus fuerat
dñs. qd̾ ea die qua uetitũ cibũ ederent morte more¬

Expanded text:
quarto propositum est. nam in illo, utrum aliquis in quarto propositum est. nam in illo, utrum aliquis in hac uita ad perfectam. quae prorsus sine ullo peccato iustitiam perfectissimam perueniret, sed nullo omnino umquam peccato esset obstrictus, hoc quaeritur. ideo si illa uera sunt, quae tam multa deparuulis diximus, nec est iste in filiis hominum quisquam nec fuit nec erit excepto uno mediatore, in quo nobis propitiatio et iustificatio posita est, per quam fitis inimicitiis peccatorum reconciliemur deo. non itaque ab re est, quantum praesenti causae sufficere uidetur, ab ipso exordio generis humani pauca repetere, quibus aduersus quaedam, quae mouere possent, legentis animus informetur. Posteaquam illi primi homines, uir unus Adam et ex illo Eua uxor eius, accepto dei praecepto seruare oboedientiam noluerunt, iusta eos poena ac debita consecuta est. sic enim comminatus fuerat dominus, quod ea die, qua uetitum cibum ederent, morte more
Abbreviated transcription (Latin):
habiturus ue sit. ñ solũ quisquã natorũ sit. ue¬
rũ etiũ potuerit aliquando. eẽ: uł possit. huncprisꝰ
nͥ unũ mediatorẽ dĩ & hominũ̃. hominẽ. xp̃m¬
iłim nullũ. uł ee̾. uł furisse. uł futitrũ eẽ. certis¬
simũ ẽ. Unde iam multa orrimꝰ de baptismo par¬
uulorum. Qui si nullũ peccatũ habent: ñ solũ
sunt homines innumerabiles sine peccato. ue¬
rum etiã fuerunt. & erunt. Porro si ueracit᷑ illud
constitit unde scð̾o loco egimꝰ. neminem eẽ. sine
peccato: ꝓfecto nec parituli sine peccato st̃. Erqͦ
conficitur. & si quisquã in hac utta ẽẽ. potuisset.
qui uirtute ita ꝑficeret᷑. ut ad tantã plenitudi¬
nem iusticiȩ ꝑueniret qua nullũ haberet omĩo
peccatũ : suisse tam̃ eũ antea poccatorem. unde
in istã nouitatẽ conu̾teret᷑. ñ eẽ. oubitandũ. &¬
enĩ illo scd̾o loco aliud querebatur: aliud in hoo

Expanded text:
habiturusue sit, non solum quisquam natorum hominum sit, uehabiturusue sit, non solum quisquam natorum hominum sit, uerum etiam potuerit aliquando esse uel possit. hune prorsus nisi unuIesum nullum uel esse uel fuisse uel futurum esse certissimum est. unde iam multa diximus de baptismo paruulorum, qui si nullum peccatum habent, non solum sunt homines innumerabiles sine peccato, uerum etiam fuerunt et erunt. porro si ueraciter illud constitit, unde secundo loco egimus, neminem esse sine peccato, profecto nec paruuli sine peccato sunt. ex quo conficitur. etsi quisquam in hac uita esse potuisset, qui uirtute ita perficeretur. ut ad tantam plenitudinem iustitiae perueniret, qua nullum haberet omnino peccatum, fuisse tamen eum antea peccatorem, unde in istam nouitatem uitae conuerteretur, non esse dubitandum. etenim secundo illo loco aliud quaerebatur, aliud in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
stũ ẽ: ut quantũ ꝑtinet ad integerrimã re¬
gulam ueritatis eiꝰ. ñ iustificet᷑ in cons eotu
eiꝰ om̃is uiuens. Nec in eo ipso uult nos dãpna¬
biles ce̾. s humiles: cõmendans nobis eandem
gram suam. ne facilitatẽ in om̃ib assecitti nr̃m
pritemꝰ &x. quod eiꝰ ẽ. Qui error. muitũ ẽ. religi¬
tiis nob̾ ꝑmanendum. eẽ. existimemus : s aduer¬
sus ipsam maxime suꝑbiam. ꝓpt̾ quã ieis hu¬
miliamur. & nos uigilanter coneniur. & ipsum de¬
precemur ardenter. sinul intelligentes. & quod sic
conamur. & qđ sic precamur. dono illius nos hab̾e.
ut inomnib non ad nos respicientes. s sursum cor
habentes dño dõ nr̃o gras agamus. & cum głamur
in illo głemur. Quartum autem iam illud restat.
quo explicito quantum ad iuuat dñs serma qͦq
iste tam ꝓlixus tandem terminum sumat: utrum
qui omnino nunquam ullum peccatũ habuerit.

Expanded text:
stum est. ut, quantum pertinet ad integerrimam restum est. ut, quantum pertinet ad integerrimam regulam ueritatis eius, non iustificetur in conspectu eius omnis uiuens. nec in eo ipso uult nos damnabiles esse, sed humiles commendans nobis eandem gratiam suam, ne facilitatem in omnibus adsecuti nostrum putemus esse quod eius est; qui error multum est religitiis nobis permanendum esse existimemus, sed aduersus ipsam maxime superbiam, propter quam in eis humilamur, et nos uigilanter conemur et ipsum deprecemur ardenter simul intellegentes et quod sic conamur et quod sic precamur dono illius nos habere, ut in omnibus non ad nos respicientes, sed sursum cor habentes domino deo nostro gratias agamus et, cum gloriamur, in illo gloriemur. Quartum iam illud restat, quo explicato, quantum adiuuat dominus, sermo quoque iste tam prolixus tandem terminum sumat, utrum qui omnino numquam ullum peccatum habuerit
Abbreviated transcription (Latin):
tis: ut siat in obediens ꝑ suꝑbiã. Hic aut appetitꝰ
etiã si ñ eẽt. nichil molestĩ eẽt. & cũ hoc uoluit
homo sine difficultate noluisset. Secutũ aut̃ ex
debita iusta pęna tale uitium: ut iã molestũ
eẽt. obedire iusticie. Quod uitiũ nͥ adiuuante
gr̃a suꝑeretur: ad iusticiã nemo cõu̾titur. Nisi
opante gr̾a sanet᷑: iusticiȩ pace nemo ꝑfrui¬
tur. Cuiꝰ aut̃ gr̾a uincit᷑ & sanatur. nͥ illiꝰ cui
dicitur. conu̾te nos ds sanitatũ nr̃arũ. & au̾te
iram tuã a nobis: qd̾ & si facit: miscd̃ia facit.
ut dicat᷑. Non scd̃m peccata nr̃a fecit nobis:
nec scd̃m iniquitates nr̃is retribinit nobis. &
quib ñ facit: iudicio  facit. Et qitis dicet ilti.
quid fecisti. cui miscd̃ia & iudiciũ pia sc̃orũ m̃te
cantatur Idetrco etiã scõs & fideles suos in ali¬
quib intꝰ tardius sanat. ut in eis eos minits ꝙͣ
implendȩ ex om̃i parte iusticiȩ sufficit deleo¬
tet bonũ. siue cũ latet. siue cũ etiã manife¬

Expanded text:
ut fiat inoboediens per superbiam. hic autem adpetitus etiam si non esset, nihil molestum esset, et cum hoc noluit homo, sine difficultate noluisset; secutum est autem ex debita iusta poena tale uitium, ut iam molestum esset oboedire iustitiae. quod uitium nisi adiuuante gratia superetur, ad iustitiam nemo conuertitur, nisi operante gratia sanetur, iustitiae pace nemo perfruitur. cuius autem gratia uincitur et sanatur, nisi illius cui dicitur: conuerte nos, deus sanita ium nostrarum, et a uerte iram tuam a nobis? quo et si facit, misericordia facit, ut dicatur: non secundum peccata nostra fecit nobis nec secundum iniquitates nostras retribuit nobis. et quibus non facit, iudicio non facit. et quis dicet illi: \'quid fecisti, cui misericordia et iudicium pia sanctorum mente cantatur\'? idcirco etiam sanctos et fideles suos in aliquibus uitiis tardius sanat, ut in his eos minus, quam inplendae ex omni parte iustitiae sufficit, delectet bonum, siue cum latet siue cum etiam manife
Abbreviated transcription (Latin):
nita. atq p̾dicta ẽ. ut ñ iustificet᷑ in conspectu
dĩ om̃is uiuens: ũt ut ꝑ ignorantiã uł infirmi¬
tatem ñ exertis adu̾sus eã totis uiribus uolun¬
tatis. eidẽ ad illicita etrã ñ nulla cedamꝰ. tanto
magis & crebrius qu̾ãto deteriores. tanto mi
sit. futurus ue sit: homo sine peccato in hac
uita. excepto illo qui dix̃. ecce uenit pͥnceps
mundi. & in me nichil inueniet: aliquanto
diligentius disserendũ ẽ. Iste sit huiꝰ uolumi¬
nis modus: ut illud ab alio queramꝰ ȩxordio.

Expanded text:
nita atque praedicta est, ut non iustificetur in conspectu nita atque praedicta est, ut non iustificetur in conspectu dei omnis uiuens, fit ut per ignorantiam ucl infirmitatem non exertis aducrsus cam totis uiribus uoluntatis eidem ad inlicita etiam nonnulla cedamus, tanto magis et crebrius quanto deteriores, tanto minrum sit, fuerit futurusuc sit homo sine peccato in hac uita excepto illo qui dixit: ecce uenit princeps mundi et in me nihil inueniet, aliquanto diligentius disserendum est, iste sit huius uoluminis modus, ut illud ab alio quaeramus exordio.