comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iniq facerent sabini negare postulatas.
quanto fuit iniquius raꝑe ñ datas : Iustius
aut̃ bellũ cũ ea gente geri potuit. qua filias
ad matrimoniũ conregionalib: & confinalib:
suis negasse petitas. quã cũ ea quae repete¬
bat ablatas : Illud gͦ potius fieret bbi mars
filiũ suũ pugnantẽ iuiuaret. ut coniugatoꝵ
negatorũ armis ulcisceret᷑ in uriã. & eo mͦ
ad feminas quas uoluerat ꝑuenis set. Aliqͦ
enĩ fortasse iure belli in uiste negatas iuste
uictor auferret. Nullo aut̃ iure pacis non
datas rapuit : & in iustũ bellũ cũ earũ pa¬
rentib succensentib gessit. Hoc sane utilius
feliciusq successit. qđ & si ad memoriã frau¬
dis illius circensiũ spectaculũ mansit: faci¬
noris tam̃ in illa ciuitate & imꝑio ñ pla¬
cuit exemplũ. faciliusq romani in hoc erra¬
uer̃ ut post illã iniquitatẽ dm̃ sibi romulũ
consecrarent. quã ut infeminis rapiendis

Expanded text:
inique facerent Sabini negare postulatas, inique facerent Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea, quae repetebat ablatas. Illud ergo potius fieret; ibi Mars filium suum pugnantem iuuaret, ut coniugiorum negatorum armis ulcisceretur iniuriam, et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis non datas rapuit et iniustum bellum cum earum parentibus iuste suscensentibus gessit. Hoc sane utilius feliciusque successit, quod, etsi ad memoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa ciuitate et imperio non placuit exemplum, faciliusque Romani in hoc errauerunt, ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis
Abbreviated transcription (Latin):
lacedemoniis leges ex apollinis auctoritate
se instituisse con finxerit. Qđ prudent̃ roma¬
ni cređe noluer̃: ꝓpt̃ ea ñ inde acceper̃. Nu¬
ma pompilius qui romulo successit in regnũ
quasdã leges quae quidẽ regendȩ ciuitati
neqͣ quã sufficerent condidisse fert̾ : qͥ eis
multa etiã sacra constituit. ñ tam̃ ꝑhibetꝰ
eas leges anuminib: accepisse. Mala igit᷑
animi. mala uitȩ. mala morũ quae ita mag¬
na st̃ ut his doctissimi eoꝵ uiri etiã instan¬
tib urbib res publicas perire confirment
di i eoꝵ ne suis cultorib accident minime
romano ꝓpt̃ ea leges ñ sunt anuminibus
institutȩ : quia sic̃ salustius ait ius bonũq
apdđ eos ñ legib magis quã natura ualebat :
Ex hoc iure uel bono credo raptas sabinas.
Quid enĩ iustius & melius quã filias alienas
fraude spectaculi inductas ñ a parentib
accipi. sed ui ut qͥsq poterat auferri : Nã si

Expanded text:
Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen perhibetur easdem leges a numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala uitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime Romano propterea leges non sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus accipi, sed ui, ut quisque poterat, auferri? Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
malis quae p̃cipue cauenda sunt mores cor¬
rũ ꝑent᷑ humani nulla sacra ȩditua dignũ
putar̃ & romulũ suũ diis multis p̃tuler̃
quã uis & ipsũ semideũ potius quã deũ uelut
secretior eoꝵ doctrina cõmendet: Nã etiã
flaminẽ illi instituer̃ qđ sacerdocii genus
ad eo in romanis sacris testante apice ex cel¬
luit: ut tres solos flamines hab̾ent trib nu¬
minib: institutos: dialem ioui. marcialem
marti. quirinalẽ romulo. Nã beni uolentia
ciuiũ uelut receptus incȩlũ quirinus . ẽ. post¬
ea nominatꝰ : ac ꝓ hoc neptuno & plutoni fr̃i¬
b: iouis & ipsi saturno patrieoꝵ iste romulꝰ
honore p̃latꝰ .e. ut ꝓmagno sacerdotiũ qͦd ioui
tribuer̃ hoc etiã huic tribuerent. & marti
tanquã patri eiꝰ forsitan ꝓpt̃ ipsũ. Si autẽ
tuissent : ñ aliquot annos post romã conditã
abatheniensib mutuarent᷑ leges solonis.
datiores facere conati sunt : quã uis liturgus

Expanded text:
malis, quae praecipue cauenda sunt, mores cormalis, quae praecipue cauenda sunt, mores corrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt, et Romulum suum dis multis praetulerunt, quamuis et ipsum semideum potius quam deum uelut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo - in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos, Dialem Ioui, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam beneuolentia ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Iouis, et ipsi Saturno, patri eorum, isto Romulus honore praelatus est, ut pro magno sacerdotium, quod Ioui tribuerant, hoc etiam huic tribuerent, et Marti tamquam patri eius forsitan propter ipsum. CAPUT tuissent, non aliquot annos post Romam conditam ab Atheniensibus mutuarentur leges Solonis, datiores facere conati sunt, quamuis Lycurgus
Abbreviated transcription (Latin):
aut finx̃ certe uel priapouel alicui cr̃no¬
cephalo. postremo uel febri. quae romani
numina partim peregrina receper̃ partim
sua ꝓpria sacrauer̃. Quomͦ gͥ tanta animi
& morũ mala bonis p̃ceptis & legib uel
imminentia ꝓhib̾ent. uel in sita ex tirpan¬
da curarent dii tales: qͥ etiã seminanda
& augenda flagitia curauer̃ talia uel sua
uel quasi sua facta ꝑtheatricas celebritates
popłis in notescere cupientes. ut tanquã
auctoritate diuina sua sponte neqͥssima
libido accendet᷑ humana: frustra hoc ex¬
clamante cr̃cerone : Qui cũ de poetis a gene
adsos accessit inquit clamor & apꝓba¬
tio popłi quasi magni cuiusdã & sapient is
magistri : quas illi obducunt tenebras. quos
in uehunt metus. quas in flãmant cupidi¬
tates: Quae autẽ illic eligendoꝵ dõꝵ etiã
ipsor falsoꝵ ratio ac ñ potius adulatio. ẽ .n
quando istũ platonẽ quẽ semideũ uolunt
tantis disputationib laborantẽ ne: animi

Expanded text:
aut finxit, certe vel Priapo, vel alicui Cynoaut finxit, certe vel Priapo, vel alicui Cynocephalo, postremo vel Febri, quae Romani numina partim peregrina receperunt, partim sua propria sacraverunt. Quomodo igitur tanta animi et morum mala bonis praeceptis et legibus vel imminentia prohiberent, vel insita exstirpanda curarent dii tales, qui etiam seminanda et augenda flagitia curaverunt, talia vel sua vel quasi sua facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes, ut tanquam auctoritate divina, sua sponte nequissima libido accenderetur humana: frustra hoc exclamante Cicerone, qui cum de poetis ageret, Ad quos cum accessit, inquit, clamor et approbatio populi, quasi magni cujusdam et sapientis magistri, quas illi obducunt tenebras! quos invehunt metus! quas inflammant cupidint. Quae autem illic eligendorum deorum etiam ipsorum falsorum ratio ac non potius adulatio est? quando istum Platonem, quem semideum uolunt, tantis disputationibus laborantem, ne animi
Abbreviated transcription (Latin):
scȩnicos. Illi celebrari sibi iubent figm̃tis
poeticis ob ꝓbria deoꝵ: isti abopꝓbriis
hominũ de terrent impudentiã poetarũ.
Semideus autẽ ille plato & taliũ deor
libidini restitit : & ab indole romanor ũ
quid ꝑficiendũ. eẽt ostendit. qui poetas
ipsos uel ꝓ arbitrio mentientes. uel homi¬
nib miseris quasi deoꝵ facta pessima imi¬
tanda ꝓponentes om̃ino in ciuitate bene
constituta uiuere noluit. Nos quidẽ pla¬
tonẽ nec dm̃ nec semideũ ꝑhibemus. nec
ulli scõ angło summi dei. nec ueridico ꝓpħȩ.
nec apło alicui. nec cuilibet xp̃i martr̃ri.
nec cuiquã xp̃iano homini cõparamus:
Cuius nr̃ȩ sententiȩ ratio dõ ꝓsperante suo
loco explicabit᷑ : sed eũ tam̃ quando qͦidem
ipsi uolunt fuisse semideũ p̃ferendũ. eẽ.
censemꝰ si ñ romulo & herculi. quã uis istũ
nec fr̃ẽm occidisse nec aliquod ꝑpetrasse fla¬
gitiũ quisquã historicoꝵ uel poetarũ dixit

Expanded text:
scenicos: illi celebrari sibi jubent figmentis scenicos: illi celebrari sibi jubent figmentis poeticis opprobria deorum, isti ab opprobriis hominum deterrent impudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole Romanorum quid perficiendum esset ostendit, qui poetas ipsos uel pro arbitrio mentientes uel hominibus miseris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes omnino in ciuitate bene instituta uiuere noluit. Nos quidem Platonem nec deum nec semideum perhibemus, nec ulli sancto angelo summi Dei nec ueridico prophetae nec apostolo alicui nec cuilibet Christi martyri nec cuiquam Christiano homini conparamus; cuius nostrae sententiae ratio Deo prosperante suo loco explicabitur. Sed eum tamen, quando quidem ipsi uolunt fuisse semideum, praeferendum esse censemus, si non Romulo et Herculi quamuis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse flagitium quisquam historicorum uel poetarum
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ herculẽ. sic̃ Romulũ. Semideos autẽ
heroib ante ponit : sed utrosq int̾ numi¬
na collocat. Uerũ tam̃ istũ quẽ appellat
semideũ. ñ heroib tantũ: sed etiã diis
ipsis p̃ferendũ. eẽ . ñ dubito. Propinquañ
autẽ romanorũ leges disputationib pla¬
tonis: quando ille cuncta poetica figm̃ta
condẽpnat. Isti autẽ poetis ad imunt sal¬
tem in homines maledicendi licentiã. Ille
poetas aburbis ipsius habitatione : isti
saltẽ actores poeticarũ fabularũ remo¬
uent a societate ciuitatis. Ꝙ si contͣ dõs
ludorũ scenicoꝵ expetitores aliquid au¬
derent: forte undiq remouerent. Neqͥa¬
quã igit᷑ leges ad instituendos bonos
aut corrigendos malos mores adiis suis
possent acciꝑe seu sꝑare romani: quos
legib siuis uincunt atq conumeunt. Iui
enĩ honori suo de poscunt ludos scenicos
isti abhonorib om̃ib repellunt homines

Expanded text:
sicut Herculem, sicut Romulum: semideos autem sicut Herculem, sicut Romulum: semideos autem heroibus anteponit, sed utrosque inter numina collocat. Verumtamen istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum, sed etiam diis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum removent a societate civitatis, et, si contra deos ludorum scenicorum expetitores aliquid auderent, forte undique removerent. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos aut corrigendos malos mores, a diis suis possent accipere seu sperare Romani, quos legibus suis vincunt atque convincunt. Illi enim honori suo deposcunt ludos scenicos, isti ab honoribus omnibus repellunt homines
Abbreviated transcription (Latin):
greco platoni potius palma danda. ẽ : qui
cũ ratione farmaret quał. eẽ. ciuitas debeat.
tanquã aduersarios ueritatis poetas ceni¬
suit urbe pellendos. Iste uero & deor in ui¬
rias indigne tulit : & fucari corrũpiq fig¬
mentis animos ciuiũ noluit. Confernunc
platonis humanitatẽ a ciuib decipiendis
poetas urbe pellentẽ cũ deoꝵ diuinitate
honori suo ludos scȩnicos expetente. Ille
ne talia uel scriberent᷑ & si ñ ꝑsuasit dis¬
putando. tam̃ suasit leuitati lasciuia eq
grecoꝵ: isti ut talia agerent᷑ iubendo ex¬
torser̃ grauitati & modestiae romanorũ.
Nec tantũ haec agi uoluer̃ : sed sibi dicari.
sibi sacrari. sibi solemnit̃ ex hibi. Cui tan¬
dẽ honestius diuinos honores decerneret
ciuitas: utrũ platoni haec turpia & ne¬
fanda ꝓhibenti. an demonib hac hominũ
deceptione gaudentib quib ille uera
ꝑsuadere ñ potuit : Hunc platonẽ labeo
int̾ semideos cõmemorandũ putauit :

Expanded text:
Graeco Platoni potius palma danda est, qui Graeco Platoni potius palma danda est, qui cum ratione formaret, qualis esse civitas debeat, tanquam adversarios veritatis, poetas censuit urbe pellendos? Iste vero et deorum injurias indigne tulit, et fucari corrumpique figmentis animos civium noluit. Confer nunc Platonis humanitatem a civibus decipiendis poetas urbe pellentem, cum deorum divinitate honori suo ludos scenicos expetente. Ille, ne talia vel scriberentur, etsi non persuasit disputando, tamen suasit levitati lasciviaeque Graecorum: isti, ut talia etiam agerentur, jubendo extorserunt gravitati et modestiae Romanorum. Nec tantum haec agi voluerunt, sed sibi dicari, sibi sacrari, sibi solemniter exhiberi. Cui tandem honestius divinos honores decerneret civitas? utrum Platoni haec turpia et nefanda prohibenti; an daemonibus hac hominum deceptione gaudentibus, quibus ille vera persuadere non potuit? 2. Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum putavit,
Abbreviated transcription (Latin):
abicit᷑ scęnicus ꝑquẽ colit᷑ ds̃: & theatricȩ
illius turpitudinis qua fronte notat᷑ accor
si ad oratur exactor: In hac controuersia
greci romaniq contendunt. Greciputant
recte se honorare homines scȩnicos. cũ co¬
lant ludoꝵ scȩnicoꝵ flagitatores dõs: Ro¬
mani uero hominib scȩnicis nec plebeiã
tribũ. quantominꝰ senatoriã curiã de ho¬
nestari sinunt. In hac disceptatione huius¬
ce modi ratiocinatio summã quastionis
absoluit. Proponunt greci si dii tales
colendi sunt: ꝓfecto etiã tales homines
honorandi. Assumunt Romani sed nullo
mͦ tales homines honorandi st̃. Conclu¬
dunt xp̃iani: nullomͦ igit᷑ dii tales co¬
ꝓhibent᷑ famã leđe ciuiũ . tam ꝓbrosa in dõs
conuitia iaculantes. cur ñ ut sc̃ęnici habe¬
ant᷑ in honesti: qua ratione rectũ. ẽ. ut poe¬
ticors figm̃toꝵs & ignominiosors deoꝵ in fa¬
mͤnt̾ actores: honorent auctores : An forte

Expanded text:
abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? et theatricae abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor? In hac controuersia Graeci Romanique concertent. Graeci putant recte se honorare homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum flagitatores deos; Romani uero hominibus scaenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi ratiocinatio summam quaestionis absoluit. Proponunt Graeci: Si di tales colendi sunt, profecto etiam tales homines honorandi. Adsumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt Christiani: Nullo modo igitur di tales coprohibentur famam laedere civium, tam probrosa in deos convicia jaculantes, cur non ut scenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur actores, honorentur auctores? an forte
Abbreviated transcription (Latin):
grecoꝵ : sed sic̃ apud ciceronẽ idem scipio
ioquit᷑. cũ artem ludicrã scęnãq totã in
ꝓbroducerent. genus id hominũ ñ modo
honore ciuiũ reliquoꝵ carere. sed etiã tribu
moueri notatione censoria uoluer̃. Precla¬
ra sane & romanis laudib annumeranda
prudentia : sed uellẽ se ipsa sequeret᷑. se
imitaretur. Ecce enĩ recte quisquis ciuiũ
romanoꝵ. eẽ scęnicus elegisset ñ solũ ei
nullus ad honorẽ dabat᷑ locus: uerũ etiã
censoris nota tribũ tenere ꝓpriã minime
sinebatur. O animũ ciuitatis laudis aui¬
dũ: germaneq romanũ. Sed respondeat᷑
mͥ qua consentanea ratione homines scȩnici
ab om̃i honore pellunt᷑: & ludi scenici dõrs
honorib ad miscentur. Illas theatricas
artes diu uirtꝰ romana ñ nouerat: quae
si ad oblectamentũ uoluptatis humanae
quȩrerent᷑. uitio morũ irreperent huma¬
noꝵ. Di i eas sibi ex hibi petiuer̃. Quomͦ gͦ

Expanded text:
Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ fortas se si uiueret. Quomͦ nos ista im¬
punita. eẽ. nollemus quae ipsi dii sacra. eẽ
uoluer̃. cũ ludos scęnicos ubi talia cele¬
brant᷑. dictitant᷑. actitant᷑ & Romanis
morib inuexer̃. & suis honorib dicari
ex hibiq usserunt : Cur ñ gͦ hinc magis
ipsi intelecti st̃ ñ . ẽẽ. dii ueri. nec om̃ino
digni quib diuinos honores deferret
illa respublica: Quos enĩ coli minime
deceret minimeq oporteret si ludos
expeterent agendos conuitiis roma¬
noꝵ. qͦ mͦ quȩso colendi putati sunt.
qͦͥ mͦ ñ decestandi sp̃s illecti cupiditate fallen
di: qui int̾ suos honores sua celebrand cri¬
mina poposcer̃ : Itẽq Romani quã uis iã
suꝑstitione noxia p̃merent᷑. ut illos deos
colerent quos uidebant sibi uoluisse
scȩnicas turpitudines consecrari. suae tam̃
dignitatis memores ac pudoris. auctores
taliũ fabularũ nequaquã honorauer̃ more

Expanded text:
mihi fortasse, si uiueret: Quo modo nos ista inmihi fortasse, si uiueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantur actitantur, et Romanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse di ueri nec omnino digni, quibus diuinos honores deferret illa res publica? Quos enim coli minime deceret minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos conuiciis Romanorum, quo modo quaeso colendi putati sunt, odo non detestandi spiritus intellecti, quidi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamvis jam superstitione noxia premerentur, ut illos deos coscaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbris maledictisq lacerari : se potius quã
illos huiuscemodi in uiriis indignos. eẽ
duxer̃. seq ab eis etiã lege munier̃. illoꝵ
aut̃ ista etiã sacris solemnitatib miscuer̃.
ltane tandẽ scipio laudas hanc poetis ne
gatã. eẽ. licentiã. ut cuiquã obꝓbriũ infli¬
gerent romanoꝵ: cũ uideas eos nulli deoꝵ
pepcisse ur̃orũ : Itane pluris tͥ habenda¬
uisa .ẽ. existimatio curiae ur̃ae quã capi¬
tolii. immo romȩ unius quã cȩli totius.
ut linguã maledicã inciues tuos exerere
poetȩ etiã lege ꝓhiberent᷑: & in dõs suos
securi tanta conuitia. nullo senatore. nullo
censore. nullo principe. nullo pontifice
ꝓhibente iacularentur : In dignũ uide¬
licet fuit ut plautꝰ. aut neuius. publio&
gneo scipioni. aut cęlius marco catoni ma¬
ledicerent : & dignũ fuit ut terentuis ur
flagitio iouis optimi maximi adolenscen¬
tium nequitiã concitaret: Sed respondet

Expanded text:
probris maledictisque lacerari, se potius quam probris maledictisque lacerari, se potius quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam obprobrium infligerent Romanorum, cum uideas eos nulli deorum pepercisse uestrorum? Itane pluris tibi habenda est existimatio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius M. Catoni malediceret, et dignum fuit, ut Terentius uester flagitio Iouis optimi maximi adulescentium nequitiam concitaret? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
gentius disseremꝰ. Nunc ad rem p̃sentẽ quod
at tinet. siue om̃ib om̃ia tanquã bonis per¬
mixte tribuant᷑. neq enĩ. eẽ. decet dõs malos.
cũ potius isti qr immundi st̃ sp̃s om̃s sint
mali. siue certa discretione sic̃ labeoni uisũ
.ẽ. illis illa istis ista distribuant᷑ obsequia :
Cõpetentissime greci utrosq honore us¬
cunt. & sacerdotes ꝓ quos uictimȩ minis¬
trant᷑.
& scȩnicos ꝑquos ludi exhibent᷑. ne uel om¬
nib: di is suis si ludi om̃ib grati st̃. uel quod
ẽ indignius his qͦs bonos putant si ludi
ab eis solis amant᷑ facere conuincant᷑ in¬
disputatione scipio głatꝰ ꝓbris & in iurus
poetarũ subiectam uitã famãq habere
noluer̃: capite etiã sancientes tale carm̃
conꝰ dere siquis auderet. Quod erga se qͥdẽ
satis honeste constituerunt : sed erga dõs
suos suꝑbe & irreligiose. Quos cũ scirent
ñ solũ patient̃ uerũ etiã libent̃ poetarũ

Expanded text:
gentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod gentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod adtinet, siue omnibus omnia tamquam bonis permixte tribuantur neque enim esse decet deos malos, cum potius isti, quia inmundi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur indisputatione Scipio gloriatur, probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et inreligiose; quos cum scirent non solum patienter, uerum etiam libenter poetarum
Abbreviated transcription (Latin):
congruent᷑. qui nec uitã ciuiũ latrandam
linguis poetarũ & histrionũ sub trahere
ausi st̃.laquib cernebant deorũ uitã eisdẽ
ipsis diis uolentib & libentib carpi: & ipsos
homines ꝑ quos ista intheatris a gebantur
quae numinib quib subditi erant grata
.ẽẽ. cognouerant ñ solũ minime sꝑnendos
inciuitate. uerũ etiã maxime honorandos
putauer̃. Quid enĩ caus&e reꝑire possent ut
sacerdotes honorarent. quia ꝑ eos uictimas diis
acceptabiles offerebant : & scȩnicos ꝓbrosos
haberent. ꝑ quos illã uoluptatẽ siue honorẽ
diis ex hibi petentib & nisi fieret irascentib
eoꝵ ad monitione didicerant: cũ p̃sertim labeo
quẽ huiꝰ cemodi rerũ peritissimũ p̃dicant
numina bona anuminib mał ista etiã
bonos obsequiis lȩtis atq: iocundis: qualia
sunt ut ille ait. ludi. conuiuia. lecti sternia :
Qđ totũ quale sit: post ea sids̃ iuuerit dili¬

Expanded text:
congruenter, qui nec vitam civium lacerandam congruenter, qui nec vitam civium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum vitam eisdem ipsis diis volentibus et libentibus carpi; et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus, quibus subditi erant, grata esse cognoverant, non solum minime spernendos in civitate, verum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, cur sacerdotes honorarent, quia per eos victimas diis acceptabiles offerebant; et scenicos probrosos haberent, per quos illam voluptatem sive honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huiusce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam bonos autem obsequiis laetis adque iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus iuuerit, dili
Abbreviated transcription (Latin):
tor & tanta eoꝵ theatrica obꝓbria parcen¬
dũ sibi a poetis nullomͦ putauer̃. uel diis
suis: etiã si consimilari appetentes uel me¬
tuentes ne honestiorẽ famã ipsi reqͥrendo
& eis se hoc praefereNido
illos ad iracundiã ꝓuiocarent. Ad hanc
xi.
conuenientiã ꝑtinet qđ etiã scȩnicos aucto¬
res earundẽ fabularũ ñ paruo ciuitatis ho¬
nore dignos existimar̃ : si quidẽ qđ in :ͤ quoq
de re publica libro cõmemorat᷑. & eschines
atheniensis uir eloquentis simꝰ cũ ad oles¬
cens tragedias actitasset rem publicã capes¬
siuit : & aristodemũ tragicũ itẽ auctorem
maximũ de reb pacis acbelli legatũ ad¬
philippũ atthenienses sepe miserunt.
Non enĩ consentaneũ putabat᷑ cũ easdem
artes eodẽq scenicos ludos etiã diissuis
acceptos uiderent: illos ꝑquos agerentur
in famiũ loco ac numero deputari Haec
greci turpit̃ quidẽ sed sane diis suis om̃ino

Expanded text:
tot et tanta eorum theatrica obprobria parcentot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam prouocarent. CAPUT XI.conuenientiam pertinet, quod etiam scaenicos actores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Atheniensis, vir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitavisset, rem publicam capessivit, et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebPhilippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scenicos ludos etiam diis suis acceptos viderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. XI. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane diis suis omnino
Abbreviated transcription (Latin):
triae bonũ atq utilẽ: non ne tanto. ẽ. indig¬
nuis quaNIo aueritate remotius. & auita
illius alienius: Quae igit᷑ supplicia fuffici¬
unt. cũ dõ fit ista tam nefaria tam in signis
iniuria : Sed maligni sp̃s quos isti dõspu¬
tant etiã flagicia quae ñ ad miser̃ de se
diciuolunt : dũ tam̃ humanas mentes his
opinionib uelut retib induant. & ad p̃¬
destinatũ suppliciũ secũ trahant : siue ho¬
mines ista cõmiserint quos dõs haberi gau¬
dent. qui humanis errorib gaudent : ꝓ
quib se etiã colendos mille nocendi fallen¬
diq artib int̃ ponunt: siue etiã nullors
hominũ illa crimina uera sint. quae tam̃
de numinib fingi libent̃ accipiunt fallacis¬
simi sp̃s: ut ad scelesta ac turpia ꝑpetran¬
da uelut ab ipso cȩlo traduci in t̾ras satis
idonea uideatur auctoritas. Cũ igit᷑ greci
taliũ numinũ seruos se. eẽ. sensissent: int̃

Expanded text:
triae bonum adque utilem, nonne tanto est indigtriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter
Abbreviated transcription (Latin):
re si potero. Dicit deinde alia: & sic concludit
hunc locũ. ut ostendat ueterib displicuis se
romanis uel laudariquempiã inscȩna uiuũ
hominẽ. uel uituꝑari. Sed ut dixi hoc greci
quã quã inuerecundius. tam̃ conuenientiuis
licere uoluer̃ : cũ uiderent diis suis accepta
& grata. eẽ. ob ꝓbria ñ tantũ hominũ uerũ
& ipsorũ deoꝵ inscęnicis fabuł. siue a poetis
eent illa conficta. siue flagitia eoꝵ uera cõ¬
memorarent᷑ & agerent᷑ intheatris : atq ab
digna uiderent᷑. Nimis enĩ suꝑbũ fuit famȩ
parcere principũ ciuitatis & ciiũ : ubi suae
famȩ parci numina noluer̃. Nam qđ affert᷑¬
ꝓdefensione ñ illa uera indõs dici sed falsa
atq conficta: id ipsũ. ẽ. scelestus si pietatẽ
consulas religionis. Si aut̃ malitiã dȩmonũ
cogites qͦid astutius ad decipiendũ atq cal¬
lidius : Cũ enĩ ꝓbrũ iacit̾ in principẽ pa¬

Expanded text:
re, si potero. Dicit deinde alia, et sic concludit re, si potero. Dicit deinde alia, et sic concludit hunc locum, ut ostendat veteribus displicuisse Romanis, vel laudari quemquam in scena vivum hominem, vel vituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quanquam inverecundius, tamen convenientius licere voluerunt, cum viderent diis suis accepta et grata esse opprobria, non tantum hominum, verum et ipsorum deorum in scenicis fabulis; sive a poetis essent illa conficta, sive flagitia eorum vera commemorarentur et agerentur in theatris, atque ab digna viderentur. Nimis enim superbum fuit, famae parcere principum civitatis et civium, ubi suae famae parci numina noluerunt. CAPUTpro defensione, non illa uera in deos dici, sed falsa adque conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem pa
Abbreviated transcription (Latin):
patiaͣr inquit. & si eius modi ciues a censore
melius . ẽ. quã a poeta notari Sed ꝑiclem
cũ iã suae ciuitati maxima auctoritate
plurimos annos domi & belli prae fuisset
uolari uersib. & eos agi in scena ñ plus
decuit. quã si plautus inquit nr̃ uoluisset
aut neuius publio & gneo scipioni. aut
cęliꝰ marco catoni maledicere. Deinde
his hanc quoq sanciendã pu̾tauer̃. Si qͥs
oqͥactitauisset siue carm̃ condidisset quod
in famiã faceret flagitiũue alteri p̃clare :¬
iudiciis magis tratuũ disceptationib legi¬
timis ꝓpositã uitã ñ poetarũ ingeni is
habere debemus: nec ꝓbrũ audire nisi
ea lege ut respondere liceat & iudicio
defendere. Haec exciceronis libro quarto
de re publica ad uerbum excerpenda
arbitratus sũ : non nullis ꝓpt̃ faciliorẽ
intellectũ uel p̃t̃ missis uel paululũ cõmutatis.
Multũ enĩ ad rem ꝑtinet quã molior explica¬

Expanded text:
Patiamur, inquit, etsi ejusmodi cives a censore Patiamur, inquit, etsi ejusmodi cives a censore melius est quam a poeta notari: sed Periclem, cum jam suae civitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, violari versibus; et eos agi in scena, non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster voluisset, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni aut Caecilius Marco Catoni maledicere. » Deindhis hanc quoque sanciendam putaverunt, si quis occentavisset, sive carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumve alteri. PIudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de Republica libro ad verbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis, propter faciliorem intellectum, vel praetermissis, vel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinent, quam molior explica
Abbreviated transcription (Latin):
cet & tragediae. hoc ÷ fabulȩ poetarũ agendȩ
inspectaculis multa rerũ turpitudinẽ. sed
nulla saltẽ sic̃ alia multa uerboꝵ obsceni¬
tate cõpositȩ : quas etiã int̾ studia quae
honesta ac liberalia uocant᷑ pueri legere
& ediscere cogunt᷑ a senib. Quid autẽ hincs¬
senserint romani ueteres: cicero testat᷑ in
libris quos de republica scripsit. ubi scipio
disputans ait. Num quã comediȩ nisi consu¬
etudo uitȩ pateret᷑ ꝓbare sua theatris fla¬
gitia potuissent: & greci quidẽ antiqͥores
uitiosae suae opinationis quandã conue¬
nientiã seruauer̃. Apud qͦos fuit eaã lege
concessũ: ut qđ uellet comedia nominatim
uel de qͦ uellet diceret. Itaq sic̃ in eisdẽ libris
loquit᷑ affricanus quẽ illa ñ attigit uel
potius quẽ ñ uexauit. cui peꝑcit: Eesto. po¬
pula . homines imꝓbos. in republica sedi¬
tiosos. cleonem cleo fontẽ hiꝑbolũ lesit:

Expanded text:
cet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae cet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibus. CAPUT VIsenserint Romani ueteres, Cicero testatur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege concessum, ut quod uellet co diceret. Itaque, sicut in eisdem libris loquitur Africanus, « Quem illa non attigit? vel potius quem non vexavit? cui pepercit? Esto, populares homines improbos, in republica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit.
Abbreviated transcription (Latin):
quã ista theatrica. eẽ. turpiora. Hoc dico
quod negantes conuncit hẏstoria eosdem
illos ludos in quib regnant figm̃ta poe¬
tarũ ñ ꝑ imperitũ obsequiũ sacris deors
suorũ intulisse romanos: sed ipsos dõs
ut sibi solemnit̃ ederent᷑ & honori suo conse¬
erarentur a cerbe imꝑando & quodã mͦ
ex torquendo fecisse. Quod in primo libro
breui cõmemoratione ꝑstrinxi. Nã in gra¬
uescente pestilentia ludi scȩnici auctori¬
tate pontificũ romȩ primitꝰ instituti st̃.
Quis igit in agenda uita ñ ea sibi potius
sectanda arbitret᷑ quae actitant᷑ ludis
auctoritate diuina institutis: quã ea qͦae
scriptitant᷑ legib humano consilio ꝓmul¬
gatis : Ad ulterũ iouem si poetȩ fallacit̾
ꝓdider̃: dii utiq casti quia tantũ nefas
ꝑhumanos ludos confictũ ẽ. non quia neg.¬
lectũ irasci ac uindicare debuer̃. Et haec st̃
scȩnicoꝵ tolerabilio ludor comedie scili¬

Expanded text:
quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scili
Abbreviated transcription (Latin):
crudele. uel crudelit̃ turpe. in sacris taliũ
deorũ celebrari solet : quanto satius erat
ad erudiendã iustitiã uiuentutẽ publicȩ
recitari leges deorũ. quã laudari in aniter
leges atq instituta maiorũ : Oãĩs enĩ cul¬
tores taliũ dõrũ moxut eos libido ꝑpulerit
feruenti ut ait ꝑsius tincta ueneno: magis
intuent᷑ quid iuppit̾ fecerit. quã qđ docu¬
erit plato. uel censuerit cato. Hinc apud
terentiũ flagitiosus ad olescens spectat
tabulã quandã pictam in pariete. ubi in¬
erat pictura haec: louem quo pacto d anae
misisse aiunt in gemiũ hrmbrẽ aureũ:
atq abhac auctoritate adhibet patroci¬
niũ turpitudini suae: cũ in ea se iactet
imitari dm̃. At quẽ dm̃ inquit : qui templa
cęli sũmo sonitu concutit. Ego homuntio
id ñ facerẽ : Igo uero illud feci aclibens.
Et enĩ ñ traduntur ista sacris dõrs : sed fa¬
bulis poetarũ. Nolo dicere illa mystica

Expanded text:
crudele uel crudeliter turpe in sacris talium crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem Quo pacto Danaae misisse aiunt quondam in gremium imbrem aureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego uero illud feci ac libens.At enim non traduntur ista sacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica
Abbreviated transcription (Latin):
p̃diti ratiocinando uestigare qͥd in rerũ
natura latitaret . quid in morib appeten¬
dũ ec̃ atq fugiendũ. quid in ip̾is ratioci¬
nandi reguł certa connexione traheret᷑.
aut qͦid ñ. e& consequens: uel etiã repugna¬
ret. Et quidã eoꝵ quȩdã magna qͣntũ di¬
uinitus ad uiti sunt inuener̃: quantũ aut̃
humanitus impediti sunt errauer̃: ma
in suꝑna surgentẽ etiã istoꝵ cõparatione
monstraret : unde postea nob̾ erit in dĩ ueri
dñi uoluntate disquirendi ac disserendi
locus Uerũ tam̃ si philosophi aliqͥd in uener̃
qđ agendȩ bonȩ uitȩ beatȩq adipiscendȩ
satis: eẽ. possit: quanto iustius talib: diuini
honores decernerent᷑ : quanto melius & ho¬
nestius in flatonis templo libri eiꝰ legerent᷑.
quã in templis dȩmonũ galli abscidentur.
molles consecrarent᷑. in sani secarent᷑. & qͥc¬
qͦid aliud uel crudele. uel turpe. uel turpit̃

Expanded text:
praediti ratiocinando vestigare, quid in rerum praediti ratiocinando vestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus appetendum esset atque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa connexione traheretur, aut quid non esset consequens, vel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum divinitus adjuti sunt, invenerunt; quantum autem humanitus impediti sunt, erraverunt: in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter
Abbreviated transcription (Latin):
& uere frigia . sed pudoris & honestatis:
sed ubi popłi audirent qͦd dii p̃ceperint
de cohibenda auaritia. ambitione fran¬
genda. luxuria refrenanda: ubi discerent
miseri qͦd discendũ ꝑsius increpat dicens
Discite  o miseri. & causas cognoscite rerũ:
qͥd sumꝰ & qͥd nã uicturi gignim᷑. ordo qͦis
datus. aut metȩ ꝙͣ mollis flexus & unde.
qͥs modus argento qͥd fas optare . qͥd asper
utile. nummꝰ habet. patriae carisq ꝓpin¬
quis quantũ largiri deceat. quẽ te ds̃. eẽ
iussit. & humana qua parte locatus es
in re. Dicat in quib locis haec docentiũ
deoꝵ solebant p̃cepta recitari. & a culto¬
rib eoꝵs popłis frequent̃ audiri: sic̃ nos
ostendimus ad hoc eccłias institutas qͣqa
te philosophoꝵ scolas & disputationes
memorabunt᷑ : Primohaec ñ romana sed
greca sunt: aut siꝓpt̃ ea iã romana qͥ a
qui ut cũq conatist̃ in geniis acutissimis

Expanded text:
et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua  philosophorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea jam Romana, quia qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis
Abbreviated transcription (Latin):
optimũ uirũ. cũ talia quęrat insacris sus
qualia uiri optimi abhorrent suis ad hibe
conuiuiis: Hhinc ÷ qͦd de uita & moribus
ciuitatũ atq popłoꝵ a quib colebant᷑ illa
numina ñ curar̃. ut tam horrendis eos &¬
de testabilib mał ñ in agro & uitib ñ in
domo atq peccunia. ñ deniq in ipso corpore
qđ menti subditur. sed in ipsa mente iN
ipso rectore carnis animo eos impleri ac
pessimos fieri sine ulla sua t̾ribili ꝓhibi¬
tione ꝑmitterent : aut si ꝓhibebant. hoc
ostendatur potus. hoc ꝓbetur. nec nobis
nescio quos susurros paucissimoꝵ aurib
anhelatos & archana uelut religione tra¬
ditos iactent. quib uitȩ ꝓbitas castitasq
discat᷑ : sed demonstrent᷑ uel cõmemorent᷑
loca talib aliqua̾do conuenticuł consecra¬
ta. non ubi agerent᷑ ludi obscenis uocib
& motib histrionũ. nec ubi frigialia cele¬
brarent̃ effusa om̃i licentia turpitudinũ.

Expanded text:
optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiuiis? CAPUT civitatum atque populorum, a quibus colebantur illa numina, non curarunt, ut tam horrendis et detestabilibus malis, non in agro et vitibus, non in domo atque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos impleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana velut religione traditos jactent, quibus vitae probitas castitasque discatur: sed demonstrentur vel commemorentur loca talibus aliquando conventiculis consecrata; non ubi ludi agerentur obscenis vocibus  motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitudinum
Abbreviated transcription (Latin):
retur. qualib matrona urbis offenderet᷑.
Nec ullomͦ crederet uerecundiã laudabił
feminȩ ita in contrariũ diuinitate mutari :
ut honorib eã talib aduocarent cultores
sui qualib conuitiis inquẽpiã iaculatis
cũ int̾ homines uiueret nisi aures clauđet
seseq subt raheret erubescerent ꝓilla &
ꝓpinqui & maritus & liberi. Proinde cał
mat̃ deoꝵ qualẽ habere matrẽ puderet
quẽ libet etiã pessimũ uirũ romanas
occupatura mentes quesiuit optimũ uirũ :
non quẽ monendo & ad uiuando faceret.
sed quẽ fallendo deciꝑet. ei similis de qͦa
scriptũ ÷. mulier autẽ uiroꝵ p̃ciosas animas
captat: ut ille magnȩ indolis animus
hoc uelut diuino testimonio sublimatus. &
uere se optimũ existimans. uerã pietatẽ
religionẽq ñ quereret. sine qua omne lau¬
dabile ingeniũ suꝑbia uanescit. & decidit.
Quomͦ igit᷑ nisi in sidiose quȩreret dea illa

Expanded text:
retur, qualibus matrona uerbis offenderetur. retur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa
Abbreviated transcription (Latin):
illũ ipsũ nasicã scipionẽ qui uir optimꝰ
a senatu electus. ẽ. cuius manib euis dẽ
dȩmonis simulachrũ susceptũ ÷ in urbẽ q
ꝑuectũ. habere de hac re iudicẽ uellemꝰ.
Diceret nob̾ utrũ matrẽ suã tã optime de
re publica uellet mereri ut ei diuini hono¬
res decernerent᷑: sicut & grecos & romanos
derant. eosq immor cales factos atq in
deoꝵ numerũ receptos. eẽ. crediderant. Pro¬
fecto ille tantã felicitatẽ suae matrisi fi¬
eri posset optaret. Porro si ab illo deinde
quereremꝰ utrũ int̾ eiꝰ diuinos honores
uellet illa turpia celebrari. nonne se mal¬
le clamaret ut sua mat̾ sine ullo sensu mor¬
tua iaceret. quã ad hoc dea uiueret ut illa
libent̃ audiret: Absit ut senatꝰ popłi ro¬
mani ea mente p̃ditus qua theatrũ ȩdificari
in urbe fortiũ uiroꝵ ꝓhibuit. sic uellet
colimatrẽ suã : ut talib dea sacris ꝓpitia¬

Expanded text:
illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos derant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitia
Abbreviated transcription (Latin):
possit auferre : Illam ꝓinde turpitudinẽ
obscenoꝵ dictoꝵ atq factoꝵ scenicos ipsos
domi suae ꝓludendi causa corã matrib
suis agere puderet: quã ꝑpublicũ age¬
bant corã dõꝵ matre. spectante & audi¬
ente utrusq sexus frequentis sima multi¬
tudine. Quae si illecta curiositate ad. ẽẽ.
potuit circũ fusa : saltim offensa castitate
debuit abire confusa. Quae sunt sacrile¬
gia si illa erant sacra: Aut quȩ in qͥnatio:
siilla lauatio: & haec fercula appella¬
bant᷑ quasi celebraret᷑ conuiuiũ. quoueluit
suis ȩpulis immunda dȩmonia pascerent᷑.
Quis enĩ ñ sentiat qđ huius modi sp̃s tali¬
b obscenitatib delectent᷑. nisi uel nesciess
utrũ om̃ino sint ulli immundi sp̃s deorũ
nomine decipientes. uel talẽ agens uitã
in qͦa istos potius quã dm̃ uerũ & optet pro¬
qui flagitiosissimȩ consuetudini uitiis ob¬
lectari magis quã obluctari student: sed

Expanded text:
possit auferre. Illam proinde turpitudinem possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi celebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel nesciens, utrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet proqui flagitiosissimae consuetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed