comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ anima. illius peccati qͦd ꝑ
solam carnẽ & in sola carne des-¬
cendit particeps fiat. Nam caro
sine anima quomͦ peccatũ habe¬
re potest. quȩ sine anima om̃ino
peccare non potest: Si gͦ in car¬
ne sine anima peccatum ñ fuit.
qͦm ꝑ carnẽ aut in carne ad ani¬
mã peccatũ transire potuit: Qd̃
enim aliquando in carne ñ fuit.
ex carne illud postmodũ anima
non accepit:¬

Expanded text:
quomodo anima illius peccati quod per quomodo anima illius peccati quod per solam carnem et in sola carne descendit, particeps fiat. Nam caro sine anima quomodo peccatum habere potest, quae sine anima peccare omnino non potest? Si ergo in carne sine anima peccatum non fuit, quomodo per carnem aut in carne ad animam peccatum transire potuit? Quod enim aliquando in carne non fuit, ex carne illud postmodum anima non accepit
Abbreviated transcription (Latin):
magis credendum elegit. animaᷤᷤ
andas de nichilo fieri. quã scd̾m
corporis naturam & carniᷤ huma¬
nȩ ꝓpͥetatẽ de traduce ꝓpagari
Si autem animȩ extradice ee di¬
cerentur. non tanta questio eet.
quia manifestior iusticia e̾e̾t in
eo qđ peccatũ originale a patribꝰ
infilios transire dicit᷑. s nos si oc¬
culta dĩ iudicia ratione comp̃hen¬
dere non possumꝰ. tamen ꝓ soluen-¬
dis dubiis dubia alia asserere non
debemꝰ: Querit᷑ tamen si animȩ
extraduce non ft̃. qͦmͦ peccato pa-¬
rentũ filii obnoxii efficiunt᷑. Qd
eñĩ in parente peccatũ est. ꝑ illã
utiq naturã solam in filiũ descen¬
dit. quȩ sola ꝑ generationẽ a pa¬
tre in filium transit. Si gͥ sola
caro seminat᷑. ꝑ solam utiq carnem
peccatum originale transducitur:
Qđ si uerũ est duo nobis querenda
occurrunt. unũ scilicet qͦmͦ ꝑ so¬
lam carnẽ sine anima peccatum
a patre in filium transeat: alterũ.

Expanded text:
magis credendum elegit animas magis credendum elegit animas andas de nihilo fieri quam secundum corporis naturam et carnis humanae proprietatem de traduce propagari. Si autem animae ex traduce esse ducerentur, non tanta quaestio esset, quia manifestior justitia esset in eo quod peccatum originale a patribus in filios transire dicitur. Sed nos si occulta Dei judicia ratione comprehendere non possumus, tamen pro solvendis dubiis dubia alia asserere non debemus. Quaeritur tamen si animae ex traduce non sunt, quomodo peccato parentum filii obnoxii efficiuntur? Quod enim in parente peccatum est per illam utique naturam solam in filium descendit, quae sola per generationem a patre in filium transit. Si ergo sola caro seminatur, per solam utique carnem peccatum originale traducitur. Quod si verum est duo nobis quaerenda occurrunt. Unum scilicet quomodo per solam carnem sine anima peccatum a patre in filium transeat, alterum
Abbreviated transcription (Latin):
Et uidelicet quẽ admodũ in pͥmo
homine pͥus corpꝰ formatũ dein¬
de animam infusam legimus.
ita etiam in subsequentibꝰ om̃ibꝰ
pͥus in uulua corpꝰ humanũ for¬
mari. deinde animã infundi cre¬
damꝰ. Qͦd sicui forte mirũ uideat᷑
qͣm pat̾nũ semen in uulua ante
animationem uł crescere possit
uł uegetari. uł etiam usq ad ipsã
humani corporis effigiem ꝓmo¬
ueri. uideat qͦmͦ arbusta & plan-¬
tȩ & germina uniuersa. eiusmo¬
di animã non habentia sola ui¬
riditate uegetant & crescunt. &¬
motu suo in formã ꝓpͥo generi
conuenientẽ ꝓducunt᷑ His gͥ
& huiuscemodi rationibꝰ ꝓbabi¬
le factum est animas extraduce
non eͥe. s nouas de nichilo creataᷤᷤ
nouis cotidie corporibꝰ de pat̾no
uficationẽ infundi In qͥbꝰ tamen
om̃ibꝰ nulla uniquã ratio siue aue¬
toritas in tantum p̾ualere potu¬
it. ut dubietatẽ tolleret qͤstionis.
excepto eo solo qđ fides catholica

Expanded text:
Ut videlicet quemadmodum in primo Ut videlicet quemadmodum in primo homine prius corpus formatum, deinde animam infusam legimus; ita etiam in subsequentibus omnibus prius in vulva corpus humanum formari, deinde animam infundi credamus. Quod si cui forte mirum videatur quomodo paternum semen in vulva ante animationem vel crescere possit vel vegetari vel etiam usque ad ipsam humani corporis effigiem promoveri; videat quomodo arbusta et plantae et germina universa ejusmodi animam non habentia sola viriditate vegetantur et crescunt, et motu suo in formam proprio generi convenientem producantur. His igitur et hujuscemodi rationibus probabile factum est, animas ex traduce non esse; sed novas de nihilo creatas novis quotidie corporibus de paterno vificationem infundi. In quibus tamen omnibus nulla unquam ratio sive auctoritas in tantum praevalere potuit ut dubietatem tolleret quaestionis, excepto eo solo quod fides catholica
Abbreviated transcription (Latin):
sine p̃iacente materia ꝑsolam
creatoris potentiam ee accepit. sic̃
corpꝰ ab illo est ex quo materiam
traxit. sic sp̃c ab illo ẽ ꝑ quẽ & a qͦ
ee̾ accepit: Pillũ uidelicet cũ fecit.
ab illo autem cum dedit Dicit rur¬
sum psalmista. qui finxit singil¬
latim corda eoꝵ: Corda quippe id
ẽ. rationales sp̃c siue animas deus
singillatim fingere dicit᷑. qͥa ea
non alia ex aliis quẽadmodũ in
corporali nat᷑a apparet. s singła
ꝑ se de nichilo creare ꝑhibet᷑: Prop¬
terea cum in lege scͥptum sit. Si
quis ꝑcusserit mulierẽ pregnan¬
tem & illa abortuium fecerit si
mã ꝓ anima. aꝑte declarat᷑. quia
cũ caro ex carne seminat᷑. anima
similiter ex anima non trahit᷑
Si enim cũ carne anima seminat᷑.
quare in abortiuo & non formato
anina ꝓ anima non redderetur.
Cum gͦ in abortiuo tamen forma¬
to anima ꝓ anima reddi iubetur.
qͥd nͥ in eo qͦd necdũ formatum
est animã adhuc non e̾eͥ ostendit᷑.

Expanded text:
sine praejacente materia per solam sine praejacente materia per solam Creatoris potentiam esse accepit. Sicut corpus ab illo est ex quo materiam traxit, sic spiritus ab illo est per quem et a quo esse incoepit. Per illum videlicet cum fecit, ab illo autem cum dedit. Dicit autem rursum Psalmista: Qui finxit sigillatim corda eorum . Corda quippe, id est rationales spiritus sive animas Deus sigillatim fingere dicitur; quia ea non alia ex aliis quemadmodum in corporali natura apparet, sed singula per se de nihilo creare perhibetur. Propterea cum in lege scriptum sit: Si quis percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum fecerit; si mam pro anima ; aperte declaratur quod cum caro ex carne seminatur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim cum carne anima seminatur, quare in abortivo et non formato anima pro anima non redderetur? Cum ergo in abortivo tantum formato anima pro anima reddi jubetur, quid nisi in eo quod necdum formmam adhuc non esse ostenditur?
Abbreviated transcription (Latin):
s caro de carne materialit trans¬
ducat᷑ Quauis enim nr̃a corpora
pͥmo loco materialit de t̾ra sump¬
ta non sint. id circo tamen ñ incon-¬
uenient de t̾ra sumpta e̾e dicunt᷑.
qͥa pͥmi hominis corpꝰ a quo nr̃a cor-¬
sub eodem intellectu de spiritibꝰ
qͦq nr̃is etiam si de traduce esse
crederent᷑ dici posset. quia a dño
dati sunt. in eo qđ a dño datus ẽ
pͥmꝰille sp̃c. a quo ꝑ materiã des¬
cenderunt. tamen in hoc ꝓbabi-¬
lius constat. animas extraduce ñ
ẽẽ. qđ sicut in pͥmo homine corpꝰ
de terra sumptũ. sp̃c uͦ a dño datꝰ
legit᷑. ita etiam ratio expostulat.
ut insequentibꝰ quoq omnibꝰ caro
quidem de carne descendere. sp̃c
autẽ a dño uenire credat᷑ Uerun-¬
tamen cum sp̃m rationalẽ adño
datum siue inspiratũ legimꝰ. neqͣ¬
quam eum quasi materialit̃ de
diuina e̾entia siue substantia sũp¬
tum credere debemꝰ S quia corpꝰ
ꝑ materiam de t̾ra uenit. sp̃c autẽ

Expanded text:
 caro de carne materialiter traducatur. Quamvis enim nostra corpora primo loco materialiter de terra sumpta non sint; idcirco tamen non inconvenienter de terra sumpta esse dicuntur, quia primi hominis corpus a quo nostra corsub eodem intellectu de spiritibus quoque nostris etiam si ex traduce esse crederentur posset dici, quod a Deo dati sunt in eo quod a Domino datus est primus ille spiritus a quo per materiam descenderunt. Tamen in hoc probabilius constat animas ex traduce non esse, quod sicut in primo homine corpus de terra sumptum; spiritus vero a Deo datus legitur, ita et ratio expostulat ut in sequentibus quoque hominibus caro quidem de carne descendere, spiritus autem a Domino venire credatur. Verumtamen cum spiritum rationalem a Domino datum sive inspiratum legimus, nequaquam eum quasi materialiter de divina essentia sive substantia sumptum credere debemus. Sed quod corpus per materiam de terra venit; spiritus autem
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑ qͦ studio uita humana
si homo non peccasset colenda et
exercenda fiusset. non inconueni-¬
enter dr᷑ preter in t̾na & sp̃alia stu¬
dia sapientiȩ & diuinȩ contẽpla-¬
tionis. foris etiam in t̾rę culturas
siue in arando siue in seminando
siue in plantando. & ceteris eiꝰmodi
oꝑibꝰ quibꝰ nat᷑a bona exculta ꝓfec¬
tum capit in meliꝰ. pͥmũ hominem
non ad laborẽ s ad delectationem
exercendum. ut & opus eͥet ad de¬
lectationẽ. & exemplum ad eruditio¬
nẽ: Sic namq exterior homo exer¬
cendus erat. ut ab ipso studio exte¬
rioris oꝑis forma sumeret᷑ studii in¬
terioris. & in eoqd foriᷤᷤ fac̾et. agnosce¬
ret qͥd sibi intus faciendũ eͥet Nam
& intus similit̾ quȩdã t̾ra erat. qͥ
bona qͥdẽ creata erat. & tamen si¬
bene excoleret᷑ adhuc melior eẽ
poterat. quȩ culta fructus bonos
daret. neglecta uͦ: mala & noxia
germina ꝓferret:
Si not peccasset hõ qͣles filioᷤᷤ

Expanded text:
quaeritur quo studio vita humana si homo non peccasset colenda et exercenda fuisset; non inconvenienter dicitur praeter interna et spiritualia studia sapientiae et divinae contemplationis, foris etiam in terra culturas sive in arando, sive in seminando, sive in plantando, et caeteris ejusmodi operibus quibus natura bona exculta profectum capit in melius, primum homines non ad laborem, sed ad delectationem exercendum, ut et opus esset ad delectationem, et exemplum ad eruditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio exterioris operis, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod foris faceret, agnosceret quid sibi intus faciendum esset. Nam et intus similiter quaedam terra erat quae bona quidem creata erat, et tamen sibene excoleretur adhuc melior esse poterat; quae culta fructus bonos daret, neglecta vero mala et noxia germina proferret. Si non peccasset homo quales filio
Abbreviated transcription (Latin):
redẽptionis qͥ ab initio instituta st̃.
ad scĩficationẽ susceꝑunt. & in ipsis¬
iã eandẽ redẽptionẽ suã quasi in
umbra & figura portauert̃. Quod
bene duo illi uiri signauert̃. qͥ bo¬
trũ in uecte suspensũ de t̾ra ꝓmis¬
sionis ad filios ifrł in deserto por-¬
tauert᷑ Botrus siqͥd̾e in uecte xp̃c
in cruce est. cuiꝰ misteriũ in sacram̃¬
to duo popłi portant Qui p̾cessert̃
cedentes aduentũ eiꝰ. sacramenta
Seqͤnte ᷤᷤ aut̾ẽ & portant & uident.
qͥa fideles qui post aduentũ eiꝰ in
carne subsecuntur. sacramentum
passionis eiꝰ. & ꝑfid̾e suscipiunt
& ꝑ reuelatã cognitionẽ agnoᷤcin:
Un de beda in eande qͥstionẽ unũ
inqͥt idẽq dñicȩ crucis tropheũ
uerant & p̾dicabant. s ꝓpħȩ hoc
aliqͦtienᷤ figuratiᷤᷤ uelatisq sermo
patefacta luce ȩuangłii sẽꝑ aꝑte
p̾dicabant. ita ut nunc om̃is popłs
xp̃ianꝰ scire & confiteri debeat fid̾e
quã eo tẽpore pauci admodũ & ꝑ

Expanded text:
is, quae ab initio instituta sunt, ad sanctificationem susceperunt; et in ipsis eamdem redemptionem suam, quasi in umbra et figura portaverunt. Quod bene illi duo viri signaverunt, qui botrum in vecte suspensum, de terra promissionis ad filios Israel in desertum portaverunt. Botrus siquidem in vecte Christus in cruce est, cujus mysterium in sacramento duo populi portant. Qui praecesserunt, ecedentes adventum ejus; sacramenta Sequentes autem et portant et vident: quia fideles qui post adventum ejus in carne subsequuntur; sacramentum passionis ejus, et per fidem suscipiunt, et per revelatam jam cognitionem agnoscunt. Unde Beda in eamdem quaestionem: Unum, inquit, idemque Dominicae crucis trophaeum, verant et praedicabant, sed prophetae hoc aliquoties figuratis vepatefacta luce Evangelii semper aperte praedicabant: ita ut nunc omnis populus christianus scire et confiteri debeat fidem, quam eo tempore pauci admodum, et
Abbreviated transcription (Latin):
me intellexi. qͥa testimꝰ. tua. me.m̾.¬
ẽ: Et rursũ: Suꝑ senes intellexi S
& ꝓpħa daniel. ꝑtransibunt ait
plurimi. & multiplex erit scientia.
ãpliore scilicet noticiã ꝓmittens
& ipse posteris: Si gͦ ut ait etiam
sc̃s papa gregoriꝰ. scđm incremen¬
ta tempoꝵ creuit & scientia sp̃ua¬
lium patrũ. & qͣnto uicinioreᷤ ad¬
uentui saluatoris extitert᷑. tanto
misteriũ salutis pleniꝰ ꝑceꝑunt.
ñ est dubiũ quin in his qͥ & p̃senteᷤᷤ
fuert᷑ multo ampliꝰ contulerit re-¬
rum ipsarũ exhibitio atq p̃sentia
exhibentis Deniq & audiunt:. Bea-¬
ti ocłi qui uident qͣuos uidetis:
I tẽ. Uos autẽ dixi amicos qͥa omĩa

Expanded text:
me intellexi, quia testimonia tua meme intellexi, quia testimonia tua meest: et rursum, Super senes intellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut ait etiam sanctus papa Gregorius, secundum incrementa temporum crevit et scientia spiritualium patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tũ tͥbuamꝰ ueteribꝰ. qͣntũ nec ioħi uen¬
dicare ualemꝰ: Non utiq fit iniuria
ioħi si qͥd ignorasse credit᷑ aut dici¬
t᷑. nimirũ quia & ipse ñ diffitetur
S si qͦd p̃coniucritatis negamꝰ con¬
tra p̃coniũ ueritatis alteri damꝰ.
ñ tantũ iniuiria s blasphemia ẽ.
& plane contradicere ioħi ñ. sed
ueritati Qͥd gͦ : Amicuᷤᷤ sponsi
dubitat & querit. tu es qͥ uenturꝰ
es. an aliũ expectamꝰ. & nos milibꝰ
hominũ certitudin̾e de om̃ibꝰ nr̃o
mendatio confirmamꝰ: Nec ipso ᷤᷤ
de se ita ueteres sensisse. paucis aduer¬
tere possumꝰ. moyses scͥbit dm̃ ad
se loquentẽ dixisse sic Ego sũ ds
abraham. & ds̃ ysaac. & ds̃ iacob.
& nomen meũ adonay ñ indicaui
gͦ se de dĩ noticia plus aliqͥd p̃ce¬
dentibꝰ patribꝰ accepisse: Dauid qͦq
suꝑ doctores suos & seniores donũ¬
sibi intelligentiȩ. audacter presu-¬
mit ita dicens Suꝑ om̃s docenteᷤᷤ

Expanded text:
 tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria i, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et quaerit, Tu es qui venturus es, an alium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi ergo se de Dei notitia plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque supra doctores suos et seniores donum intelligentiae sibi audacter praesumit ita dicens: Super omnes docentes
Abbreviated transcription (Latin):
dere quȩ uos uidetis & ñ uidert̃. &
audire quȩ auditis & ñ audierunt:
Quare: Ut uidelicet clariꝰ largiusq
ꝑciꝑent. qͦd iuix tenuit᷑ obscureq
p̃senserant: Alioqͥn qͥd opꝰ erat fo¬
ris uidere carnẽ. & carnis audire
sermones. si iã intꝰ a sp̃u fuerant
ꝑfecte instructi de om̃ibꝰ p̃sertim
cũ dñs dicat. caro ñ ꝓdest quicꝗͣ¬

Expanded text:
dere quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intus a Spiritu fuerant perfecte instructi de omnibus? praesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest qui
Abbreviated transcription (Latin):
consequent᷑ fateri necesse ẽ. ut po¬
te qͦs non lectio sicut nos aut pre-¬
dicatio. s ipsa unctio docuerit õs
de om̃ibꝰ: Esto tamen. toleremꝰ noᷤᷤ
to merito ñ ferimꝰ. ut dñs uidelicet
głȩ sentiat᷑ uł falli umquã potu¬
isse. uł fallere uoluisse. & qͥd̃e ipse¬

Expanded text:
consequenter fateri necesse est? Utpoconsequenter fateri necesse est? Utpote quos non lectio sicut nos aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus? Esto tamen, toleremus nos to merito non ferimus, ut Dominus videlicet gloriae sentiatur, vel falli unquam potuisse, vel fallere voluisse, et q
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã hanc fuerit apellandum.
inquo tot & tantȩ dei popło diui-¬
tiȩ sp̃c affluebãt. ut illud ꝓrsuᷤ in¬
credibili felicitate cerneretur im¬
pletum. qͦd moyses optat cũ dice¬
ret Quis dabit ut om̃s ꝓphetent:
Queso quid simile attulit᷑ euangłiũ:
Frustra głat᷑ paulus de pͥmiciis sp̃e¬
accepisse. cum nichil tale in diebꝰ
suis potuit exꝑiri: Deniq aiebat:
Iũqͥd om̃s ꝓpħȩ: Frustra inquam
głat᷑ de euangłio suo. qͥa non ab
homine neq ꝑ homine illud ac-¬
ceꝑit. sed quasi fpeciali quadam
popłis reuelatũ. d nec apls petrꝰ
ꝓfecto debuit ꝓpħicũ illud ad sua
tepora retorquere Effundam de
dantior iã p̃cesserat transactis scłis
apłica cum hoc diceret intuebat᷑.
ñ plane effundã s subtrahã ma-¬
gis desp̃u meo dixisse debuerat
Quid enim: Si filiis ȩuangłii om̃s
ueteres iustos pares facimꝰ in scien¬
tia. nũqͥd ñ & suꝑiores om̃s in gr̃a

Expanded text:
tentiam hanc fuerit appellandum, tentiam hanc fuerit appellandum, in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiraccepisse; cum nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numquid omnes prophetae? Frustra, inquam, gloriatur de Evangelio suo, quia non ab homine, neque per hominem illud acceperit, sed quasi speciali quadam populis revelatum. Sed nec apostolus Petrus profecto debuit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Effundam de dantior jam praecesserat transactis saeculis apostolica cum hic diceret intuebatur, non plane effundam; sed subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? Si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, nunquid non et superiores omnes in gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
tamentũ qͦd in seruitutẽ generat.
non lex quȩ non sic est data ut poᷤ¬
sit uiuificare. s gr̃a dĩ ꝑ iħm xꝑm¬
qͥa sicut no ᷤᷤ credimꝰ xꝑm in carne
uenisse. sic illi uenturũ. sicut noᷤᷤ
mortuũ. ita illi moriturũ. sicut noᷤᷤ
resurrexisse. ita illi resurrecturũ.
ra st̃ sicut ab illis estimant᷑. & sic̃
a ꝓpositis auctoritatibꝰ affirmari
rara salus. aut nimiũi numerosa ꝑ¬
fectio. quoꝵ qͥdẽ qͦdlibet saꝑe dis¬
cretionis t̾mino ᷤᷤ excedere ẽ. Quod
tasse scła illa multitudine ꝑfectoꝵ.
quã saluandoꝵ. tanta fuisse pau-¬
citate contentũ. quatmꝰ & salui
non pauci tunc fierent. & om̃s ni¬
chilominꝰ repleti sp̃u ꝓpħico. necdũ
reuelata mysteria iam tunc pene¬
trarent. si in quã hoc recipit᷑. bene-¬
dicimꝰ qͥde dm̃ in donis suis. sed qͥd
tẽpori gr̃ȩ reseruatũ sit. ñ uidemus.
nͥ qͦd tempꝰ gr̃ę illud potiꝰ uxta sen¬

Expanded text:
tamentum quod in seruitutem generat, tamentum quod in seruitutem generat, non lex quae non sic est data, quae posset uiuificare, sed gratia dei a sicut nos credimus Christum in carne venisse, sic illi venturum; sicut nos mortuum, ita illi moriturum; sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum; ra sunt sicut ab illis existimantur, et sicut a propositis auctoritatibus affirmari rara salus; aut nimium numerosa perfectio, quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. Quod tasse saecula illa multitudine perfectorum, quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti spiritu prophetico, necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent: si, inquam, hoc recipitur, benedicimus quidem Deum in donis suis; sed quid tempori gratiae reservatum sit, non videmus: nisi quod tempus gratiae illud potius juxta sen
Abbreviated transcription (Latin):
sione saluatoris nr̃i. mundo iam
manifesta st̃. om̃ibꝰ ab initio mun¬
di iustis & fidelibꝰ tã minoribꝰ quã
maioribꝰ eadẽ cognitione patuisse
uent᷑a qua a nobis nunc cognos-¬
cunt᷑ p̾terita Alioquin non uere
dicendũ fidem hoꝵ om̃iũ habuis¬
se. qui ista nͣ agnouerint: Ista autẽ
omĩa gͦ in sacramento nr̃ȩ redẽptio¬
nis completa st̃. eos & credidisse
& agnousse. ñ solũ hacratione ꝓ¬
bare se putant. qͦd queadmodum
nos mͦ ad illã redẽptionẽ ñ ꝑtine¬
remꝰ nͥ hȩc omĩa iam & facta agnoᷤᷤ¬
ceremꝰ. & agnita crederemꝰ. sic qui¬
dẽ illi ꝑ hȩc saluati non fuissent. nͥ
hȩc omĩa & facienda agnouissent.
& agnita credidissent. uerũ etiam
qͥa aliqͦtiens scͥpt᷑ȩ testant᷑. nullũ
ab initio sine fide xp̃i e̾ẽ saluatũ.
& beatus augustinꝰ de hoc ipso lo¬
qͣns sic ait E adem fides mediato¬
ris saluos iustos faciebat antiquoᷤ
pusillos cũ magnis. non uetuᷤᷤ tes¬

Expanded text:
o jam manifestata sunt, omnibus ab initio mundi justis et fidelibus, tam majoribus quam minoribus, eadem cognitione patuisse ventura; qua a nobis nunc cognoscuntur praeterita. Alioquin non vere dicendum fidem horum omnium habuisse qui ista non agnoverunt. Ista autem omnia quae in sacramento nostrae redemptionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se putat, quod quemadmodum nos modo ad illam redemptionem non pertineremus nisi haec omnia jam et facta agnosceremus, et agnita crederemus; sic quidem illi per haec salvati non fuissent, nisi haec omnia facienda agnovissent et agnita credidissent. Verum etiam quia aliquoties Scripturae testantur, nullum ab initio sine fide Christi esse salvatum; et beatus Augustinus de hoc ipso loquens sic ait: Eadem fides mediatoris saluos iustos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, non uetus tes
Abbreviated transcription (Latin):
mus Bene gͦ cũ dictũ eͥe̾t honora pa¬
trẽ tuũ & matrẽ tuã. subiuncta est
causa. ut bene sit tͥ. & sis longeuus
suꝑ t̾ram. scilicet uiuentiũ. quia
hoc diligere debemꝰ in auctore uite
huiꝰ. qd̾ ab illo ꝑhanc uitã ad utã
futurã initiati sumꝰ & pulchre ho¬
noranti pͥncipiũ suũ longeuitas ꝓ¬
mittit᷑ qͥa dõ ꝑ dilectionẽ adherere.
ȩt̃nitat̾ẽ ꝓmeret᷑. Sane qͣntũ spectat
ad sensũ litterȩ duobꝰ modis paren¬
tes nr̃os honorare debemꝰ. & obedien¬
do.D. & de patribꝰ sp̃alibꝰ id ẽ p̃latis
nr̃is id ipsũ intelligere nichil impe¬
dit. qͥbꝰ obedientiã debemꝰ qͣnta nrã
habet possibilitaᷤ. & auxiliũ immo
seruitiũ qͣntũ suppetit facultas:¬

Expanded text:
mus. Bene ergo cum dictum esset: Honora pamus. Bene ergo cum dictum esset: Honora patrem et matrem, subjuncta est causa, ut bene tibi sit, et sis longaevus super terram, scilicet viventium, quia hoc diligere debemus in auctore vitae hujus quod ab illo per hanc vitam ad futuram vitam initiati sumus. Et pulchre honoranti principium suum, longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerentes aeternitatem promerentur. Sane quantad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare debemus, et obediendo. Sed et de patribus spiritualibus, id est praelatis nostris, idipsum intelligere nihil impedit, quibus obedientiam debemus quantum nostra habet possibilitas, et auxilium, imo servitium quantum suppetit facultas
Abbreviated transcription (Latin):
dstuus d̾s unꝰ ẽ. hoc totũ ante p̃cep¬
tũ p̾mittit᷑ ipsũ p̃ceptũ postea sub¬
infert᷑ ipsũ adorabis & illiseriues.
Hic p̃ceptũ p̃cedit honora patrẽ tuũ
& matr̃e tuã. deinde subiungit ut
bene sit tͥ. & sis longeuus suꝑ t̾ram.
infert᷑ nͥ qͥa ds̃ diligendus ẽ ꝓpter
seipsũ. & homo ꝓpt᷑ dm̃ Nam et
amor parentũ si ad solã carnem
diligendꝰ ẽ a nobis. quia eiꝰ gr̃a nr̃a
dilectio p̃uenit᷑. & nr̃a dilectio ꝑ eiꝰ
gram excitata subseqͥt᷑. In patribꝰ
autẽ carnis nr̃ȩ. si ad id solũ benefici¬
ũ nr̃a dilectio tendit᷑. qͦ carnalit̃ ab
his nr̃m meritũ p̃uenit̃. qͥa ultra car¬
nis affectũ. & supra carnis intuitum
ñ ꝓficit: ad ꝑfectionẽ p̃mii sp̃ualis
ñ ꝑtingit Ergo ꝓpt̾ uitã ȩt̾nitatiᷤᷤ
diligendꝰ est auctor uite tẽporalis.
ut scilicet ñ hoc diligat᷑ qͥa hanc
ab illo immo ꝑ illũ uitã accipimus.
ẜ qͥa ꝑ hanc ad illã uitã intraturi su¬

Expanded text:
tuus, Deus unus, hoc totum ante praeceptum praemittitur, ipsum praeceptum postea subinfertur: Ipsum adorabis, et ei soli servies. Hic praeceptum praecedit, honora patrem tuum et matrem tuam, deinde subjungitur, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram. infertur, nisi quia Deus diligendus est propter seipsum, et homo propter Deum? Nam et amor parentum si ad solam carnem diligendus est a nobis, quia ejus gratia nostra dilectio praevenitur, et nostra dilectio per ejus gratiam excitata subsequitur. In patribus autem carnis nostrae si ad id solum beneficium nostra dilectio tenditur, quo carnaliter ab his nostrum meritum praevenitur, quia ultra carnis affectum, et supra carnis intuitum non proficit, ad perfectionem praemii spiritualis non pertingit. Ergo propter vitam aeternitatis, diligendus est auctor vitae temporalis, ut scilicet non hoc diligatur, quia hanc ab illo, imo per illum, vitam accipimus, sed quia per hanc ad illam vitam intraturi su
Abbreviated transcription (Latin):
Rimũ p̃ceptũ scdȩ tabulȩ ad
patr̃e ꝑtinet hominẽ. sic̃ pͥmũ
pͥmȩ ad patrẽ dm̃ Utrobiq pat̾nitaᷤᷤ
p̃ponit᷑. utrobiq pͥncipii dignitate
honorat᷑. qͥa scd̃m qͣndã modũ sic
habemꝰ pͥncipiũ nascendi ꝑ genera¬
tionẽ a patre homine. sic̃ principiũ
existendi ꝑ conditionẽ accepimꝰ a dõ
patre. & pat̾nitaᷤᷤ hominis sacͣmentũ
ẽ & imago diuinȩ pat̾nitatiᷤᷤ ut dicat
cor humanũ in eo pͥncipio qͦd uidet.
qͥd debeat illi pͥncipio a qͦ est & qđ
ñ uidet: Sic gͦ dictũ ẽ. honora patr̃e
tuũ & matr̃e tuã ut benesit tͥ. & sis¬

Expanded text:
ad patrem pertinet hominem, sicut primum primae ad Patrem Deum, utrobique paternitas praeponitur, utrobique principii dignitate honoratur, quia secundum quemdam modum sic habemus principium nascendi per generationem a patre homine, sicut principium existendi per conditionem accepimus a Deo Patre. Et paternitas hominis sacramentum est et imago divinae paternitatis. Ut discat cor humanum in eo principio quod videt, quid debeat illi principio a quo est et quod non videt. Sic ergo dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit t
Abbreviated transcription (Latin):
di necessitas: Caro gͥ quȩ in con¬
cupiscentia seminatur. cũ morta¬
litate concipit̃. cũ necessitate con-¬
cupiscendi nascit᷑. in eo a quo se¬
minat᷑ culpam habet & actum
culpȩ In eo qd̾ seminat᷑ nec cul¬
pam habet nec actum culpȩ sed
causam: In eo qͦd nascit᷑. causam
culpȩ & culpam habet. s actum
non habet: Causa culpȩ. corrup¬
tio mortalitatis ẽ Culpa concupis¬
centia est. actꝰ culpȩ concupiscere
est: Causa culpȩ radix est Culpa
ipsa arbor Actus culpȩ fructus
tur. corruptio mortalitatis ẽ. In
tiam. actus. qui amotu uolunta¬
tis inchoat᷑: motu oꝑis ꝑficitur
Non itaq nascentes ꝓpt̾ea sine ui-¬
tio e̾eͥ existiment᷑. qͦuia ñ concu¬
piscunt. qm̃ radicitꝰ uitiũ con-

Expanded text:
di necessitas. Caro igitur quae in condi necessitas. Caro igitur quae in concupiscentia seminatur cum mortalitate concipitur, cum necessitate concupiscendi nascitur. In eo a quo seminatur culpam habet et actum culpae. In eo quod seminatur nec culpam habet nec actum culpae, sed causam. In eo quod nascitur causam culpae et culpam habet, sed actum non habet. Causa culpae corruptio mortalitatis est, culpa concupiscentia est. Actus culpae concupiscere est, causa culpae radix est. Culpa ipsa arbor, actus culpae fructus. tur, corruptio mortalitatis est. In tiam, actus qui a motu voluntatis inchoatur, motu operis perficitur. Non itaque nascentes propterea sine vitio esse existimentur, quia non concupiscunt, quoniam radicitus vitium c
Abbreviated transcription (Latin):
tia uocat᷑. naturalis scilicet appe¬
titus siue affectꝰ ordinem trans¬
grediens & mensurã transcen¬
dens Ordinem transgrediens. qͣn¬
do mouet᷑ ad ea quȩ non debet
Mensurã trãscendens. qͣndo moue-¬
tur aliter quã debet Ordinem
enim appetitꝰ transgredit᷑. qͣndo
ea appetimꝰ quȩ appetere non de-¬
bemus. Mensuram autẽ appeti-¬
tus non tenet. qͣndo etiã ea quȩ
appetenda st̃ aliter appetimꝰ quã
debemꝰ: Sic gͥ culpa prima & pe-¬
na ultima. duo media st̃ orta cul¬
pa & pena: Ignorantia boni. cul-¬
pa & pena in mente: Concupis-¬
centia mali culpa & pena in car-¬
ne: In qͥbꝰ peccati originalis radix
consistit Quia gͥ caro humana
a parentibus cum mortalitate
seminat᷑. in eo ipso qd seminata
subiacet mortalitati. uiuificata
postmodũ carnalis concupiscen¬
tia subiecta inuenit᷑ necessitati.
qͥa ipsa mortalitatis infirmitas
causa ẽ quã sequit᷑ concupiscen-¬

Expanded text:
tia vocatur, naturalis scilicet appetia vocatur, naturalis scilicet appetitus sive affectus ordinem transgrediens et mensuram transcendens. Ordinem transgrediens, quando movetur ad ea quae non debet; mensuram transcendens, quando movetur aliter quam debet. Ordinem enim appetitus transgreditur, quando ea appetimus quae appetere non debemus. Mensuram autem appetitus non tenet, quando etiam ea quae appetenda sunt aliter appetimus quam debemus. Sic igitur ex culpa prima et poena ultima duo media orta sunt, culpa et poena. Ignorantia boni, culpa et poena in mente; concupiscentia mali, culpa et poena in carne. In quibus peccati originalis radix consistit. Quia igitur caro humana a parentibus cum mortalitate seminatur, in eo ipso quod seminata subjacet mortalitati vivificata postmodum carnalis concupiscentiae subjecta invenitur necessitati, quia ipsa mortalitatis infirmitas causa est quam consequitur concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
UOuitia humana natura
a pͥma sui corruptione con¬
cepit. a quibꝰ subsequentiũ maloꝵ
om̃ium ꝓpago postmodũ pullu-¬
lauit: Hȩc aute erant ignoran-¬
tia boni. & concupiscentia mali
Quoꝵ unum id est ignorantia men-¬
tem infecit. alterum .i. concupis¬
centia carnem maculauit Igno¬
rantia pena fuit elationis. con¬
cupiscentia effectus mortalitatiᷤ.
Ita quatuor mala in homine ap¬
parent: Suꝑbia. Ignorantia. Mor¬
talitas concupiscentia. Duꝑbia.
mentis culpa tantũ: Mortalitas.
carnis pena tantũ Ignorãtia culpa &
pena ĩm̃te: Concupicetia culpa⁊ pena ĩ carne. Ept̃
elationẽ: animꝰ obscuratꝰ est ꝑ ig¬
norantiã: Propt̃ mortalitatem:
caro emollita ꝑ concupiscentiã
tionem tumuit. ignorantia ꝑcus-¬
sus lumen ueritatis amisit: Quia
uͦ caro mortalitate ꝑcussa ẽ. ipsa
sui languoris infirmitatẽ dissolu-¬
ta extra mensuram pͥmȩ dispositio¬
nis desideria sua extendit. Hec ẽ
enim ipsa quȩ carnis concupiscen¬

Expanded text:
uo vitia humana natura a prima sui corruptione concepit, a quibus subsequentium omnium malorum propago postmodum pullulavit. Haec autem erant ignorantia boni et concupiscentia mali, quorum unum, id est ignorantia, mentem infecit; alierum, id est concupiscentia, carnem maculavit. Ignorantia poena fuit elationis, concupiscentia effectus mortalitatis. Ita quatuor mala in homine apparent: superbia, ignorantia, mortalitas, concupiscentia. Superbia mentis culpa tantum; mortalitas carnis poena tantum; ignorantia culpa et poena in mente; concupiscentia poena et culpa in carne. Propter elationem animus obscuratus est per ignorantiam, propter mortalitatem caro emollita per concupiscentiam. tra Deum tumuit, ignorantia percussus lumen veritatis amisit. Quia vero caro mortalitate percussa est, ipsa sui languoris infirmitate dissoluta extra mensuram primae dispositionis desideria sua extendit. Haec est enim ipsa quae carnis concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
de sua substantia erat: Sicut qui
gignit de sua substantia gignit.
& non ẽ qͥ gignit ipse quẽ gignit.
sed alt̃ ab altero. & non altera na¬
tura gignentis & geniti Et erat
in hoc similitudo int diuina et
humana. & ꝓpt̾ea ex hoc dictus
ẽ pat̾ & filus. qͥa genuit ille. et
iste genitꝰ ẽ. & non est qͥ genuit
pat᷑ ille qui genitꝰ ẽ filius. & ta¬
men qͥa nat᷑a una ẽ gignentis &¬
geniti. & substantia una. ñ aliud ẽ
gignens agenito qͥa d̃s ẽ. & d̃s unus
gignens & genitꝰ quia d̾itas una
gignentis & geniti ꝓpt̾ea unũ in¬
uenti st̃ in illo qͥa d̾s erant quia
unũ erant totum qđ erant. sed ñ
unꝰ in uno. qͥa pat̾ erat qͥ anullo
erat. & filiꝰ qui a patre erat. & sp̃s¬

Expanded text:
de sua substantia erat. Sicut qui de sua substantia erat. Sicut qui gignit de sua substantia gignit, et non est qui gignit ipse quem gignit, sed alter ab altero. Et non altera natura gignentis et geniti. Et erat in hoc similitudo inter divina et humana; et propterea ex hoc dictus est Pater et Filius, quia genuit ille, et iste genitus est. Et non est qui genuit Pater, iste qui genitus est Filius; et tamen quia natura una est gignentis geniti; et substantia una non alius est gignens a genito, quia Deus est; et Deus unus, gignens et genitus, quia deitas una gignentis et geniti. Propterea unum inventi sunt in illo quod Deus erant; quia unum erant totum quod erant; sed non unus in uno, quia Pater erat qui a nullo erat; et Filius qui a Patre erat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. tamen qđ ẽ tacet᷑. ne credatur
qͦd ñ est Dicit᷑ enim pater potens.
& est pat̾ potens. & non solus pat᷑.
non tres potentes. sed unꝰ potens.
qͥa potentia una in natura una. &
substantia una Et est filiꝰ sapiens.
sed non solus. qͥa sapiens est pater.
tes. sed unꝰ sapiens. qͥa sapientia una
in natura una. & substantia una
sp̃c benignꝰ & bonꝰ est. sed bonus &
tamen tres benigni. & tres boni.
sed unus benignus. & unꝰ bonꝰ. quia
benignitas una. & bonitas una. in
natura una. & substantia una Sed
casu scͥptura conscientiȩ humanȩ
ñ erraret in dõ suo. similia homi¬
nibꝰ quȩ ñ erant in ipso arbitrans.
qm̃ ab hominibꝰ sumpta erant uo¬
cabula quedã. ñ ad omnẽ similitu¬
dinẽ. ad significanda quȩ di erañ
supra homines. Et erat aliquid
simile ibi. ne mutatio aliena e̾et.
sed non totũ. ne id̾e crederet᷑. qđ
in tantũ differebat. & dictus ẽ in
d̾itate pat̾. qm̃ ibi erat a qͦ erat. qͥ

Expanded text:
est; tamen quod est tacetur, ne credatur quod non est. Dicitur enim Pater potens: et est Pater potens; et non solus Pater,us sanctus; et non tres potentes, sed unus potens. Quia potentia una in natura una, et substantia una. Et est Filius sapiens, sed non solus, quia sapiens est Pater, tes, sed unus sapiens. Quia sapientia una in natura una et substantia una. Spiritus benignus et bonus est, sed bonus estamen tres benigni et tres boni, sed unus benignus et unus bonus; quia benignitas una, et bonitas una in natura una, et substantia una. Sed cavit Scriptura conscientiae humanae ne erraret in Deo suo similia hominibus quae non erant in ipso arbitrans, quoniam ab omnibus sumpta erant vocabula quaedam, non ad omnem similitudinem sed ad significanda quae Dei erant supra homines; et erat aliquid simile ibi ne imitatio aliena esset, sed non totum, ne idem crederetur quod in tantum differebat; et dictus in deitate Pater, quoniam ibi erat a quo erat qui
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ab utroq erat. & ȩqualit̃ erat:
Et dictȩ st̃ tres ꝑsonȩ tria hȩc. quia
unũqđq trium totũ hoc erat. &
ꝑsona erat. nec tamen una ꝑsona
quia unũ hoc totũ. sed tres ꝑsonȩ.
quia tria in hoc uno. & hoc unũ
totũ Et hȩc tria tres ꝑsonȩ. & hoc
unũ unꝰ d̃s. & hȩc tria hoc unũ. et
stantia filiũ genuit. & erat in hoc
similitudo. sed ne putaret᷑ pͥor pat̃
filio. sicut semꝑ in hominibꝰ ẽ. et
num quã alit̾ ẽẽ potest. nͥ pat̾ fili¬
um antecedat. ꝓpt̾ea potens dic¬
tus ẽ pat᷑. non qđ solus erat. qͥa po
dicendus erat potens qͥa de ipso
solo magis dubitari poterat. qͦ¬
si de pͥore & antiqͦ & annoꝵ nume¬
rositate defecto. & dictꝰ ẽ filiꝰ sapienᷤ.
ñ qd solus erat. sed quia de ipso so¬
lo magis dubitari poterat. quasi
de posteriore. & ȩtate adhuc in ma¬
turo sensu inꝑfecto Idcirco dictus
ẽ pat᷑ potens. ne putet᷑ pͥor. filio.
& filiꝰ sapiens. ne credatur patre

Expanded text:
erat et aequaliter erat, et dictae sunt tres personae tria haec; quia unumquodque trium totum hoc erat; et persona erat; nec tamen una persona, quia unum hoc totum; sed tres personae, quia tria in hoc uno, et hoc unum totum; et haec tria tres personae, et hoc unum unus Deus; et haec tria hoc unum, et stantia Filium genuit, et erat in hoc similitudo. Sed ne putaretur prior Pater Filio sicut semper in hominibus est; et nunquam aliter esse potest nisi Pater Filium antecedat; propterea potens dictus est Pater non quod solus erat, quia potdicendus erat potens, quia de ipso solo magis dubitari poterat quasi de priore et antiquo et annorum numerositate defecto. Et dictus est Filius sapiens, non quod solus erat, sed quia de ipsa solo magis dubitari poterat quasi de posteriore et aetate adhuc immaturo et sensu imperfecto. Idcirco dictus est pater potens, ne putetur prior Filio; et Filius sapiens, ne credatur Patre
Abbreviated transcription (Latin):
Red estinatio
ẽ gr̃ȩ̃ p̃paratio. Propositũ gͦ
dei inquo grãm electis suis dare
dispofuit ipsũ ẽ p̃destinatio. quȩ
idcirco p̃destinatio uocat᷑. qm̃ in
ea. qd̾ faciendũ fuit dispositũ est
pͥusquã fuit Potest autẽ p̃destina¬
tio generalit̾ aliqͣndo intelligu p¬
sa faciendoꝵ dispositio. ut dicatur
d̃s qͥcquid facturus fuit ab ȩt̾no p̃-¬
destinasse. qd̾ autẽ facturꝰ non fuit
sed ꝑmissurꝰ. ñ p̃destinasse sed p̾cis¬

Expanded text:
edestinatio est gratiae praeparatio. Propositum ergo Dei in quo gratiam electis suis dare disposuit ipsum est praedestinatio, quae idcirco praedestinatio vocatur; quoniam in ea quod faciendum fuit, dispositum est priusquam fuit. Potest autem praedestinatio generaliter aliquando intelligi ipsa faciendorum dispositio; ut dicatur Deus quidquid sic facturus fuit ab aeterno praedestinasse. Quod autem facturus non fuit sed permissurus non praedestinasse, sed praescis
Abbreviated transcription (Latin):
E cognominatione sp̃uum
hoc hic p̃cipue cõmemoran¬
dum putamꝰ. quia nomina illis ñ
ꝓpt̾ se s ꝓpt̾ nos data sc̃. Qui enĩ
sibi noti st̃ contẽplatione. nobi ᷤᷤ
innotescunt cognominatione: Il
lagͦ dona gr̃arum in singłis deno¬
tantur ex nomine non quȩ singu¬
lariter s quȩ excellent᷑ data fc̃ in
participatione: In illa enĩ cȩlesti pa-¬
tria ubi plenitudo boni ẽ. licet
quȩdã data sint excellent᷑. nichil
possidet᷑ singłarit᷑. Omĩa eñi in
om̃ibꝰ st̃ non qͥde ȩqualit̃. qͥa alii
aliis quȩdã sublimius possident.
s cõmunit᷑ qͥa om̃s om̃ia habent.
Itẽ sciendũ quia omĩa dona gr̃aꝵ
suꝑiores ordines sublimiꝰ & ꝑfectiꝰ
quentibꝰ post se ordinibꝰ ad cogno¬
minationẽ relinquunt. Ut uerbi
gratia seraphin qͥ ordo excellentiᷤᷤ¬
simꝰ om̃ium estimat᷑. tam dilectio¬
nẽ quã cognitionẽ diuinitatis & cȩ¬
tera uirtutũ dona cȩteris om̃ibꝰ subli

Expanded text:
e cognominatione spirituum hoc hic praecipue commemorandum putamus, quia nomina illis non propter se sed propter nos data sunt. Qui enim sibi noti sunt contemplatione, nobis innotescunt cognominatione. Illa ergo dona gratiarum in singulis denotantur ex nomine; non quae singulariter sed quae excellenter data sunt in participatione. In illa enim coelesti patria ubi plenitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt non quidem aequaliter quia alii aliis quaedam sublimius possident, sed communiter, quia omnes omnia habent. Item sciendum quod omnia dona gratiarum superiores ordines sublimius et perfecquentibus post se ordinibus ad cognominationem relinquunt. Ut verbi gratia Seraphim qui ordo excellentissimus omnium existimatur tam dilectionem quam cognitionem divinitatis, et caetera virtutum dona
Abbreviated transcription (Latin):
tiori dono id est caritate uocabulũ
trahens. cȩt̾a sequentibꝰ post se or¬
dinibꝰ ad denominationẽ reliquit:
Eximus post hunc ordo a ꝓximo
dono id est cognitione ueritatis
ꝓpt̾ ignem dilectionis ardens uel
succendens dr̃. Ad hunc modum
est ai de se quentibꝰ intelligendũ
est ordinibus:.

Expanded text:
id est charitate vocabulum trahens, caetera sequentibus post se ordinibus ad denominationem reliquit. Proximus post hunc ordo a proximo dono, id est cognitione veritatis propter ignem dilectionis ardens vel succendens dicitur. Ad hunc modum etiam de sequentibus intelligendum est ordinibus.
Abbreviated transcription (Latin):
De eo qd̾ tria sunt considanda circa
reꝑationẽ hominis.
Rlo A culpa homi¬
nis fuit suꝑbia. quã
triplex pena subsecu-¬
ta est: Una quȩ pęna ẽ tantum.
id est mortalitas corporis. duȩ reliq.¬
una est concupiscentia carnis. al¬
tera est ignorantia mentis: Quod
gͥ homo tali pena ꝑeussus est. ꝑ
quam culpa non purgaret᷑ s auge-¬
retur. nͥ ꝑ grãm postmodũ liberatꝰ
fuisset ꝑ penam temporalẽ ad pe-¬
nam eternam descenderet. ne au-¬
t̃e dampnandꝰ inueniret᷑. si statim
penitentiȩ & correptionis assigna-¬
uit. quatinus eũ interim ꝑ grãm
suam talem efficeret. quẽ tandẽ
ñ solum miscđiter s etiam uiste
ad salutẽ iuidicare ualeret: Tria
gͦ hȩc in reparatione hominis pͥ¬
mo loco consideranda occurrunt:
Tempus. Locus. Remedium. Tempꝰ
est presens uita ab initio mundi
usq ad finem scłi Locus ẽ mun-¬
dus iste Remedium in tribꝰ con-¬
stat. in fidȩ. in sacramentis. in oꝑi-¬

Expanded text:
De eo quod tria sunt consideranda circa reparationem hominis. Prima culpa hominis fuit superbia, quam triplex poena subsecuta est. Una quae poena est tantum, id est mortalitas corporis. Duae reliquna est concupiscentia carnis; altera est ignorantia mentis. Quod igitur homo tali poena percussus est per quam culpa non purgaretur sed augeretur, nisi per gratiam postmodum liberatus fuisset; per poenam temporalem ad poenam aeternam descenderet. Ne autem damnandus inveniretur si statim oenitentiae ei et correctionis assignavit, quatenus eum interim per gratiam suam talem efficeret, quem tandem non solum misericorditer sed etiam juste ad salutem judicare valeret. Tria ergo hic in reparatione hominis primo loco consideranda occurrunt: tempus, locus, remedium. Tempus est praesens vita ab initio mundi usque ad finem saeculi. Locus est mundus iste. Remedium in tribus constat: in fide, in sacramentis, in oper
Abbreviated transcription (Latin):
uł puritatis siue uigoriᷤᷤ eiꝰdem. uel
qͦlibet alio nomine significandum
sit quȩlibet e̾entia bona. siue alia
melior aut decentior forma iure
appellat᷑: creatȩ sint: Sic enĩ corpo-¬
rũ nat᷑a se demonstrat. & st̃ qͦd am
corpora solida magis & firma. & alia
puriora apparent & ext̃sa magis
& munda & clara & quasi meliorẽ
& digniore substantiã uł eͥentiã uel
formã habentia & alia leuia & co-¬
aptata & ꝓmpta & integra & incor¬
rupta magis. & alia fragilia & cor-¬
ruptioni ꝓxima & infirma & fecu-¬
lenta & uilia & ponderosa & incon-¬
grua: Et est pulchra tamen in uni¬
uersitatis compage & ordine ista
diuersitas. in qua minꝰ bonũ ma-¬
lum non ẽ. & differens bonũ maiꝰ
bonũ ẽ. Ad hunc gͦ modũ ratio¬
nabile est illas qͦq sp̃ales naturaᷤᷤ
quȩ uniu̾salit̾ bene conditȩ sunt
conuenientes suȩ puritati & excel¬
lentiȩ non indignas. & in e̾entia
& in forma differentiaᷤ & gradus
in ipso mox exordio conditionis

Expanded text:
 puritatis sive vigoris ejusdem vel quolibet alio nomine significandum sit quaelibet essentia bona, sive alia melior aut decentior forma jure appellatur, creatae sunt. Sic enim corporum natura se demonstrat; et sunt quaedam corpora solida magis et firma, et alia puriora apparent et extersa magis et munda et clara et quasi meliorem et digniorem substantiam vel essentiam vel formam habentia; et alia levia et coaptata et prompta et integra et incorrupta magis; et alia fragilia et corruptioni proxima et infirma et feculenta et vilia et ponderosa et incongrua. Et est pulchra tamen in universitatis compage et ordine ista diversitas, in qua minus bonum malum non est, et differens bonum majus bonum est. Ad hunc ergo modum rationabile est illas quoque spirituales naturas quae universaliter bene conditae sunt, convenientes puritati suae et excellentiae; non indignas et in essentia et in forma differentias et gradus in ipso mox exordio cognitionis
Abbreviated transcription (Latin):
a multiplicitate ad simplicitatẽ
reducat. quȩ pͥus a simplicitate
ad multiplicitatẽ ꝓduxerat. sicut
scire non possumus ita etiã ꝑtina-¬
citer negare non debemꝰ: Hoc tan¬
tum considerandum ẽ. quia ali-¬
ud opus est cum simplex e̾entia
multiplicat᷑. aliud cũ multiplex
in simplicitatẽ reducit᷑. Post ista
tria oꝑa quȩ soli deo possibilia ft̃.
sequitur quartum & quintum
unt. in quibꝰ nichil aliud ẽ facere
quã uł conuncta disiungere uł
separata conungere: Sextum opꝰ
hoc est aliqͥd in nichilum redige¬
re soli dõ possibile est Qͦd siue
d̃s. hoc tamen om̃ino certum est.
qͥa qui potuit de nichilo omĩa crea¬
re. posset etiam si uellet creata in
nichilum redigere Post senarium
oꝑibꝰ deputatum. septenariꝰ sequit᷑
cui non opus s quies debet᷑ Hȩc
oꝑa idcirco distinximus ꝓpt̾ eoᷤ
qͥ mirari solei ł potiꝰ dubitare. qͦmͦ
de costa uiri mulier facta sit. & qͦ¬

Expanded text:
a multiplicitate ad simplicitatem a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in simplicitatem reducitur. Post ista tria opera quae soli Deo possibilia sunt, sequitur quartum et quintum unt; in quibus nihil aliud est facere quam vel conjuncta disjungere, vel separata conjungere. Sextum opus hoc est aliquid in nihilum redigere. Soli Deo possibile est. Quod sive us, hoc tamen omnino certum est; quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomo
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris formando sufficere potuis¬
set. qm̃ si hoc uerum e̾e̾t. ñ de costa
qͥde s de illo qđ pret̾ costam addi¬
tum est. qđ utiq multo maius fuit
corpus mulieris factũ eͥeͥ conuenien¬
tius dici debuisset Noc si qͥđ in ma-¬
teria maius & pͥncipalius fuisset.
& pͥncipalis mat̾ia uocari debuisset
uina uirtute oꝑante multiplicata
ẽ. quẽadmodũ postea naturam hu-¬
manam a pͥmis parentibꝰ in subse-¬
quentẽ generationẽ seminatã. amo¬
dico iam in tantum multiplicatã
cernimꝰ. ut multa hominũ milia
ex ea iam excreuisse uideamꝰ & hoc
totũ ad scđm opꝰ ꝑtinet. qͣndo de
aliquo fiunt aliqua in maiꝰ: Cum
autem ꝑ collectionẽ & unionem
multa in simplicẽ e̾e̾ntiam rede-¬
unt. sicut pͥus crescendo ꝑmulti¬
plicationem a simplici eẽntia plu¬
rima exiuerunt. t̾cium opus est
quod utrum in occulto nat̾e simi
circa aliquas e̾entias diuna po-¬
tentia oꝑet᷑. ut scilicet aliqua

Expanded text:
mulieris formando sufficere potuismulieris formando sufficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa quidem, sed de illo quod praeter costam additum est quod utique multo majus fuit corpus mulieris factum esse convenientius dici debuisset. Hoc siquidem in materia majus et principalius fuisset et principalis materia vocari debuisset. vina virtute cooperante multiplicata est, quemadmodum postea naturam humanam a primis parentibus in subsequentem generationem seminatam a modico jam in tantum multiplicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc totum ad secundum opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in majus. Cum autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua