comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spius rogatꝰ a comdiscipłis qͣsdã q̃stiũ¬
culas enodare. ĩportunitati illoꝵ ñ fuit
facultas negando obiuiare. p̃sertĩ menu¬
ens illo elogio multari. si creditum talentum
mallem in terra silendo occultari. diuitias quas
dit uerbi dei famen patiente. ꝓba. Et ut labor
meus non solum p̾sertim p̃senti ꝓficiat ętati.
disputata curaui stilo transmittere posteritati.
rogans ut quiẽq his studuerit legendo in cũbe-¬
re : ꝓ me satagat dõ p̃ces effundere. Titulꝰ itaq
oꝑi si p̃ cet elucidariũ p̃sigurat᷑. qr in eo obseu¬
ritas diuersarum rerum elucidat᷑. Nom̃ aut̃ me¬
um ideo uolui silendo contegi. ne inuidia tabes¬
cens iuberet utile opꝰ contẽpnendo neglegi. Q d̃
tam̃ lector postulet ut in celo conscribatur. ne
aliquando de libro uiuentium deleatur. fun
⁊ tota machina quattuor firmis colũpnis fulci¬
at᷑. Primã colũpnam erigat ꝓpħica auctoritas.
Scd̾am: stabiliat apłica dignitas. Terciã: roboret

Expanded text:
pius rogato a condiscipulis quasdam quaestiunculas enodare, importunitati illorum non fuit facultas negando obviare praesertim metu illo elogio multari, si creditum talentum mallem in terra silendo occultari. Job enim dicitndit a verbi Dei famem patiente. Et ut labor meus non solum praesenti proficiat aetati, disputata curavi stylo transmittere posteritati, rogans ut quicunque studuerit his legendo incumbere, pro me satagat Deo preces effundere. Titulus itaque operi, si placet, Elucidarium praefigatur, quia in eo obscuritas diversarum rerum elucidatur. Nomen autem meum ideo volui silentio contegi, ne invidia tabescens suis juberet utile opus contemnendo negligi: quod tamen lector postulet ut in coelo conscribatur nec aliquando de libro viventium deleatur. Fund tota machina quatuor firmis columnis fulciatur. Primam columnam erigat prophetica auctoritas; secundam stabiliat apostolica dignitas; tertiam roboret
Abbreviated transcription (Latin):
enim explicet ꝗͣ necessarie. ꝗͣ sapient̾ factum ẽ. ut
ille qui homines erat redẽpturꝰ. ⁊ de uia mortis
⁊ ꝑditionis ad uiam uitȩ. ⁊ beatitudinis eternę.
docendo redueturꝰ cũ hominib conu̾saretur ⁊ ipsa
conu̾satione cum eos doceret ubo qualit̃ uiuere
deberent. se ipsum exemplũ p̃beret: Exemplum
autẽ se ipsum qͦmͦ daret infirmis ⁊ mortalibꝰ. ut
ꝓpt̃ inuirias aut contumelias. aut dolores. aut
mortem. a iusticia uon recederent. si ipsum hȩc

Expanded text:
enim explicet, quam neccessarie, quam sapienter factum est, ut enim explicet, quam neccessarie, quam sapienter factum est, ut ille, qui homines erat redempturus, et de via mortis et perditionis ad viam vitae et beatitudinis aeternae docendo reducturus, cum hominibus conversaretur; et in ipsa conversatione, cum eos doceret verbo qualiter vivere deberent, seipsum exemplum praeberet? Exemplum autem seipsum quomodo daret infirmis et mortalibus, ut propter injurias, aut contumelias, aut dolores, aut mortem, a justitia non recederent; si ipsum haec
Abbreviated transcription (Latin):
si tã facile uictus ẽ adiabolo. ut dm̃ peccan¬
do exhonoraret ut faciliꝰ non posset. ñne iustũ
ẽ ut hõ satisfatiens ꝓ peccato tanta difficul¬
tate uincat diabolum ad honorem dei. ut
maiori non possit: Anñ ẽ dignũ quatinꝰ qͥ se
sic abstulit dõ peccando. ut se plꝰ auferre ñ
posset. sic se det dõ satisfatiendo. ut magis se
nõ possit dare: B. Non ẽ aliqͥd rationabiliꝰ.
.A. Nichil autẽ asꝑiꝰ aut difficiliꝰ potest homo dare.¬
.B. Uera sunt omĩa hȩc. A. Talem gͥ oportet eum ẽẽ
qui ꝓ peecato honiniis satisfacere uolet. ut mori pos¬
sit si uelit.B. Uideo plaue illum hominem quẽ que¬
rimus talem ẽẽ oport̾et. qui nec ex necessitate mo
peccator erit. ⁊ mori possit ex liba uoliuitate. quia
necessarium erit. A. Sunt ⁊ alia multa. cur eũ
ualde conueniat hominũ similitudinẽ. ⁊ conu̾sa¬
tionem absq peccato habere. que faciliꝰ ⁊ clariꝰ

Expanded text:
si tam facile victus est a diabolo, ut Deum peccansi tam facile victus est a diabolo, ut Deum peccando exhonoraret, ut facilius non posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta difficultate vincat diabolum ad honorem Dei, ut majori non possit? An non est dignum quatenus, qui se sic abstulit Deo peccando, ut se plus auferre non posset, sic se det Deo satisfaciendo, ut magis se non possit dare? BOS. Non est aliquid rationabilius. ANS. Nihil autem asperius aut difficilius potest homo ad hBOS. Vera sunt omnia haec. ANS. Talem ergo oportet eum esse, qui pro peccato hominis satisfacere volet, ut mori possit, si velit. BOS. Video hominem illum plane, quem quaerimus, talem esse oportere, qui nec ex necessitate morpeccator erit; et mori possit ex libera voluntate, quia necessarium erit. ANS. Sunt et alia multa, cur eum valde conveniat hominum similitudinem et conversationem absque peccato habere; quae facilius et clarius
Abbreviated transcription (Latin):
genda ẽ ħ datio. qͥa aliqͦmͦ ponet se ad honorem
dei. ut aliqͥd de se: qͦmͦ debitor ñ erit. B. Ita seqͥt᷑
ex supͣdictis. A.Si dicimꝰ quia dabit se ipsũ ad
obediendum dõ. ut ꝑseuerant̾ seruando iusticiã.
subdat se uoluntati eiꝰ. non erit hoc dare. qd dĩ
ab illo ñ exigat ex dobito. Om̃is enĩ ronalis ere¬
atura debet hanc obedientiam deo .B.
hoc negari nequit. A. alio itaq mͦ  oportet
ut dec se ipsum dõ. aut aliqͥd de se. ẜ. Ad hoc
nos impellit ratio. A.uideamꝰ si forte ħ sit dare¬
uitã suam. siue ponere animã suã. siue tradere
se ipsum morti. ad honorem dei. Hoc enĩ ex de¬
bito. non exiget ds ab illo. Qm̃ namq nõ erit
peccatum in illo. non debet mori sic̃ diximꝰ.B. Ali¬
ter nequeo intelligere. A. Consideremꝰ adhuc.
utrũ sie rationabilit̾ cõueniat. B. Dic tu ⁊ ego
libent̃ audiã. A.Si homo ꝑ suauitatẽ peccauit.
an ñ conuenit ut ꝑ asꝑitatẽ satiffaciat : Et

Expanded text:
se ad honorem Dei, aut aliquid de se quo modo debitor non erit. BOS. Ita sequitur ex supradictis. ANS. Si dicimus quia dabit seipsum ad obediendum Deo, ut perseveranter servando justitiam subdat se ejus voluntati; non erit hoc dare, quod Deus ab illo non exigat ex debito. Omnis enim rationalis creatura debet hanc obedientiam Deo. BOS. Hoc negari nequit. ANS. Alio itaque modo oportet ut det se ipsum Deo, aut aliquid de se. BOS. Ad hoc nos impellit ratio. ANS. Videamus si forte hoc sit vitam suam dare, sive ponere animam suam, sive tradere seipsum morti ad honorem Dei. Hoc enim ex debito Deus non exiget ab illo: quoniam namque non erit peccatum in illo, non debebit mori, ut diximus. BOS. Aliter nequeo intelligere. ANS. Consideremus adhuc utrum sic rationabiliter conveniat. BOS. Dic tu; et ego libenter audiam. ANS. Si homo per suavitatem peccavit, an non convenit ut per asperitatem satisfaciat? Et
Abbreviated transcription (Latin):
bore. lux sine nube. dies sine nocte. pax sine fine
cetus confessoꝵ. corea uirginum. Itẽ si intentio cõ
tra r̾ationem aliqͥd uelit inducere. ut d̾̃s exeluda¬
tur. diaboł intrudat᷑. occuriat nobis qđ nemini¬
tenebrarum horror. dentium stridor uͥ miscdia¬

Expanded text:
morte, lux sine nube, dies sine nocte, pax sine fine;coetus confessorum et virginum. Item si intentio aliquid contra rationem molitur inducere ut Deus excludatur, diabolus inducatur, occurrat nobis tenebrarum horror, dentium stridor, et s
Abbreviated transcription (Latin):
nem dm̃ qui mori posset. ꝑ cuius iusticiam deo res¬
titueretur qđ ꝑ peccatum hominis ꝑdiderat. ita
angłi dampnati non possunt saluari nͥ ꝑ angłm
reparet qđ alioꝵ peccata abstulerunt. & sicut
homo ꝑ alium hominem qui non eẽt enisdẽ ge¬
neris. quamuis eiusdem ẽẽt nature. non debuit
reuelari. ita nullus angłs ꝑ alium angłm salua¬
ri debet: quannus om̃s fiunt uniꝰ nature. qm̃ nõ
sunt euusdem generis sicut homines. Non enĩ sic
sunt om̃s angłi de uno angło. quẽadin odũ om̃s
homines de uno hommne. hoc quoq remouet eoꝵ
restaurationem: quia sicut ceciderunt nullo alio
nocente ut caderent. ita nullo alio adiuuante
resurgere debent. Qđ ÷ illis impossibile. Aliter
enim indignitatem quam habituri erant ñ pos¬
sunt restitui. qm̃ sine alieno auxilio ꝑ potestatẽ
redemptionem usq ad illos aliquando debere ex¬
tendi. rationabilit̾ coniuncit᷑ quia irrationabi¬

Expanded text:
nem Deum, qui mori posset, per cujus justitiam Deo resnem Deum, qui mori posset, per cujus justitiam Deo restitueretur quod per peccatum hominis perdiderat: ita angeli damnati non possunt salvari, nisi per Areparet quod aliorum peccata abstulerunt. Et sicut homo per alium hominem, qui non esset ejusdem generis, quamvis ejusdem esset naturae, non debuit relevari, ita nullus angelus per alium angelum salvari debet; quamvis omnes sint unius naturae: quoniam non sunt ejusdem generis, sicut homines. Non enim sic sunt omnes angeli de uno angelo; quemadmodum omnes homines de uno homine. Hoc quoque removet eorum restaurationem: quia sicut ceciderunt, nullo alio nocente ut caderent; illa nullo alio adjuvante resurgere debent: quod est illis impossibile. Aliter enim in dignitatem quam habituri erant non possunt restitui, quoniam sine alieno auxilio per potestatem redemptionem usque ad illos aliquando debere extendi, rationabiliter convincitur quia rationabi
Abbreviated transcription (Latin):
ad liberandum hominem. s ab homine ds̃ exi¬
gebat ut diabolum uinceret &̾ qui ꝑ peccatum
dm̃ offenderat. ꝑ iusticiam satisfaceret. Si qͥdẽ
diabolo nec d̃s aliquid debeat nisi penam. nec
homo nisi uincere. ut ab illo uinctus illum
reuinceret. s quieqͥd ab illo exigebatur. dõ hoc
debebat non diabolo. Miscdiam uͦ dei q̃ tͥ ꝑire¬
nis considerabamus. tam magnam tamq con¬
cordem iusticiȩ inuenimus. ut maior nec iusti¬
or cogitari possit. Nempe quid misericordiꝰ intel¬
ligi ualet : quam cum peccatori tormentis ecermꝰ
dampnato. ⁊ unde se redimat non habenti. dĩ
pater dicit. accipe unigenitum meum & da ꝓ
te. ⁊ ipse filiꝰ tolle me & redime te: Quasi enim
hoc dicunt. quando nos ad xp̃ianttatẽ fidem uo¬
cant & trahunt. Quid etiam iustuis quã ut ille
cuI datur precium maiꝰ om̃i debito : si debito
datur affectu: dimittat om̃e debitum. Diaboli¬
enim homo non potuit reconciliari nͥ ꝑ homi¬

Expanded text:
ad liberandum hominem; sed ab homine Deus exiad liberandum hominem; sed ab homine Deus exigebat, ut diabolum vinceret, et qui per peccatum Deum offenderat, per justitiam satisfaceret. Siquidem diabolo nec Deus aliquid debebat, nisi poenam; nec homo, nisi vicem, ut ab illo victus, illum revinceret: sed quidquid ab illo exigebatur, hoc Deo debebat, non diabolo. CAPUT XXI. Quam magnnis considerabamus, tam magnam tamque concordem justitiae invenimus; ut nec major, nec justior cogitari possit. Nempe quid misericordius intelligi valet, quam cum peccatori tormentis aeternis damnato, et unde se redimat non habenti, Deus Pater dicit: Accipe Unigenitum meum, et da pro te; et ipse Filius: Tolle me, et redime te? Quasi enim hoc dicunt, quando nos ad Christianam fidem vocant, et trahunt. Quid etiam justius, quam ut ille, cui datur pretium majus omni debito, si debito datur affectu, dimittat omne debitum? CAPenim homo non potuit reconciliari, nisi per homi
Abbreviated transcription (Latin):
mine accedentem. A.Ita est: si aecedit sicut
oportet. Quem ad modum autem si ad tante gr̃e
participationem accedendum.⁊ quomͦ sub illa
uin dum. nos ubiq saera scriptura docet
quȩ supra solidam ueritatem quam dõ adiu.¬
uante aliquatenus ppeximꝰ. uelut suꝑ illus
fundamentum. fundata ẽ. B. Uere quicquid sup
fundamentum hoc edificatur. supra firmam pe¬
tram fundatur. A. Puto me iam aliquantulum
tuȩ satis fecisse questioni: quamuis hoc melior
me facerem plemus possit: ⁊ maiores atq pli¬
res quam meum mortale ingenium comprehẽ¬
dere ualeat huiꝰ rei sunt rationes. Palam etiã
ẽ quia ds̃ ut hoc faceret qđ diximus nullate¬
nus indigebat: s ita ueritas immuitabilis exi¬
gebat. Licet enim hoc qđ homo ille fecit ds̃
dicatur fecisse ꝓpt̃ unitatem ꝑsonȩ ds̃ tamen
non egebat ut de cȩlo descenderet ad uincendũ
diabolũ neq ut ꝑ iusticiam ageret contra illũ

Expanded text:
mine accedentem. ANS. Ita est, si accedit sicut mine accedentem. ANS. Ita est, si accedit sicut oportet. Quemadmodum autem sit ad tantae gratiae participationem accedendum, et quomodo sub illa vivendum, nos ubique sacra Scriptura docet, quae super solidam veritatem, quam adjuvante Deo aliquatenus perspeximus, velut super firmum fundamentum fundata est. BOS. Vere quidquid super fundamentum hoc aedificat, super firmam petram fundatur. ANS. Puto me aliquantulum jam tuae satisfecisse quaestioni, quamvis hoc melius me facere plenius possit; et majores atque plures, quam meum, aut mortale ingenium comprehendere valeat, hujus rei sint rationes. Palam etiam est quia Deus ut hoc faceret, quod diximus, nullatenus indigebat: sed ita veritas immutabilis exigebat: licet enim hoc, quod homo ille fecit Deus dicatur fecisse propter unitatem personae: Deus tamen non egebat ut de coelo descenderet ad vincendum diabolum, neque ut per justitiam ageret contra illum
Abbreviated transcription (Latin):
pater qd̾ debet non nͥ alii reddere potest .A.
Quib conitenientiꝰ fructum ⁊ retributionẽ
sue mortis attribueret. quã illis ꝓpt̃ quos
saluandos sicut ratio ueritatis nos docuit.
hominem se fecit. ⁊ quib ut diximus. mori¬
endo. exemplum moriendi ꝓpt̾ uisticiã dedit.
Frustra quippe eius immitatores erunt: si me¬
riti eius participes non erunt. Aut quos iꝰtiꝰ
faciet herodes debiti qđ ipse non eget. ⁊ ex ha¬
bundantia sue plenitudims. quam parentes
⁊ fr̾es suos quos aspicit tot ⁊ tantis debitis
obligatos egestate tabescers in ꝓfundo miseri¬
arum. ut eis dimittatur qđ ꝓ peccatis debent.
⁊ det᷑ quo ꝓpt̃ peccata carent :. Bollicħ ratio¬
nabilꝰ nichil dulcius. nichil desiderabiliꝰ. mũ¬
diis audire potest. Ego qͥdem tantã sidutiam
ex hoc concipio. ut iam dicere ñ possun qͣnto
gaudio exultet cor meum. Uidet᷑ eyũ mͥ quod
nullum hominem reitiat dĩ. ad se sub hoc no¬

Expanded text:
Pater quod debet non nisi alii reddere potest. ANS. Pater quod debet non nisi alii reddere potest. ANS. Quibus convenientius fructum et retributionem suae mortis attribueret, quam illis, propter quos salvandos sicut ratio veritatis nos docuit hominem se fecit, et quibus ut diximus moriendo exemplum moriendi propter justitiam dedit: frustra quippe imitatores ejus erunt, si meriti ejus participes non erunt? Aut quos justius faciet haeredes debiti, quo ipse non eget, et exundantiae suae plenitudinis, quam parentes suos et fratres, quos aspicit tot et tantis debitis obligatos egestate tabescere in profundo miseriarum; ut eis dimittatur quod pro peccatis debent, et detur quo propter peccata carent? BOS. Nihil rationabilius, nihil dulcius, nihil desiderabilius mundus audire potest. Ego quippe tantam fiduciam ex hoc concipio, ut jam dicere non possim quanto gaudio exsultet cor meum. Videtur enim mihi nullum hominem rejiciat Deus ad se sub hoc no
Abbreviated transcription (Latin):
dat qđ ille non habet. aut dimittit qđ ab illo
potest exigi. Prns autem quam tantam rem fa¬
cilius filius faceret om̃ia quȩ patris erant. sua
erant. nec unquam debuit qđ illi dimitti possit.
Quid gͦ retribuetur millus rei egenti ⁊ cui ñ ẽ
qł dari aut dimitti possit: ħ. Ex una parte
uideo retribuendi necessitatem. ⁊ ex altera ipos¬
sibilitatem. quia ⁊ necesse ÷ dm̃ reddere qđ de¬
bet: ⁊ non ẽ qđ reddat. A. Si tanta ⁊ tam debita
merces nec illi nec alii redditur. in uanũ filius
tantam rem fecisse uidehitur B. hoc nefas ẽ
estimare. A. Necesse ÷ gͦ ut alicui alii reddatur
quia illi non potest. Pͦ. In euitabilit̃ sequit᷑. A. Si
uoluerit filiꝰ qdđ sibi debetur alii dare: pot̾it¬
nec pater illum ꝓhibere: Aut alii cui dabit
negare: B. Inmo ⁊ iustum ⁊ necessarium in¬
telligo. ut cui uoluerit filiꝰ dare a patre red.¬
datur. quia ⁊ filio qđ suum ẽ dare licet &̃

Expanded text:
dat, quod ille non habet: aut dimittit, quod ab illo dat, quod ille non habet: aut dimittit, quod ab illo potest exigi. Prius autem quam tantam rem Filius faceret, omnia quae Patris erant, sua erant, nec unquam debuit quod illi dimitti possit. Quid ergo retribuetur nullius rei egenti, et cui non est, quod dari aut dimitti possit? BOS. Ex una parte video retribuendi necessitatem, et ex altera impossibilitatem: quia et necesse est Deum reddere quod debet, et non est cui reddat. ANS. Si tanta et tam debita merces, nec illi, nec alii redditur; in vanum Filius 96 tantam rem fecisse videbitur. BOS. Hoc nefas est aestimare. ANS. Necesse est ergo ut alicui alii reddatur; quia illi non potest. BOS. Inevitabiliter sequitur. ANS. Si voluerit Filius, quod sibi debetur alii dare; poteritne Pater jure illum prohibere; aut alii cui dabit negare? BOS. Imo et justum et necessarium intelligo, ut cui voluerit dare Filius a Patre reddatur: quia et Filio quod suum est dare licet, et
Abbreviated transcription (Latin):
manitatem suam diuinitati suȩ q̃ una eadẽ¬
q trium ꝑsonarum ẽ. Ut tam̃ in eadẽ ipsa
ueritate manentes aꝑtiꝰ loquam᷑ qđ uolu¬
mus. dicamꝰ sicut usus habet. quia filiꝰ spõ¬
te se ipsum patri obtulit. Hoc nam̃q mo¬
do aꝑtissime dicit᷑. quia ⁊ in una ꝑsona to¬
tus deus cui scđm hominem se obtulit intel¬
ligitur. ⁊ ꝑ nom̃ patris ⁊ filũ inmensa q̃¬
dam in cordib audientiuni libentissime ac¬
quanta inde ratione sequatur humana
saluatio. B. Attendit cor meum. Nam ꝗͣuiᷤᷤ
hoc uideatur intelligere. ipsam tam̃ ratio¬
ins contexionem ate uolo fieri. A. Quan¬
tũ autẽ ut qđ filiꝰ sponte dedit. ñ ÷ opꝰ expo¬
nere. D. sufficient̃ patet. A. Eum autem qui tan¬
tum domim sponte dat deo siue retributi one
debere ẽẽ non iudieabis. B. lmmo necesse ẽe uidoo.
ut pater filio retribuat. Alioquin aut iniustus
uidetur ẽẽ si nollet. aut ĩpotens si non poss. quȩ¬
adeo aliena funt. A. Qui retribuit alicui. aut

Expanded text:
i suae, quae una eadem trium personarum est. Ut tamen in eadem ipsa veritatem manentes apertius loquamur quod volumus, dicamus, sicut usus habet, quia Filius sponte seipsum Patri obtulit: hoc namque modo apertissime dicitur, quia et in una persona totus Deus, cui secundum hominem se obtulit, intelligitur; et per nomen Patris et Filii immensa quaedam in cordibus audientiam, quanta inde ratione sequatur humana salvatio. BOS. Ad hoc tendit cor meum. Nam quamvis hoc mihi videar intelligere, ipsam tamen rationis contextionem a te volo fieri. ANS. Quantum autem sit quod Filius sponte dedit, non est opus exponere. BOS. Sufficienter patet. ANS. Eum autem, qui tantum donum sponte dat Deo sine retributione debere esse non judicabis. BOS. Imo necesse esse video ut Pater Filio retribuat: alioquin aut injustus esse videtur, si nollet, aut impotens, si non posset, quae aliena sunt a Deo. ANS. Qui retribuit alicui, aut
Abbreviated transcription (Latin):
num debitis tecum pensari potest. A. An non
intelligis quia eum iniurias ⁊ contumelias aᷤ
mortem erucis cum latronib sibi sicut supra
diximus ꝓpter iusticiam quam obedienter ser¬
uabat illatas benigna patientia sustinuit exẽ¬
plum dedit hominib quatinus ꝓpt̾ nulla in¬
cõmoda quę sentire possunt a iusticia quam
do̾ debent declinẽt. qđ minime dedis. s si sed̾m
potentiam suam mortem ꝓ tali culpa illatam
declinasset: . B. Uidetur qđ nulla hoc exemplũ¬
ipse necessitate dederit. qm̃ multi ante aduen.¬
tum cius & ioħs baptista post aduentum ante
mortem eius forititer mortem ꝓ ueritate susti¬
nentes. illud sufficienter dedisse noscunt᷑.A.
Nullus unquam homo moriendo preter illum

Expanded text:
num debitis recompensari potest. ANS. An non num debitis recompensari potest. ANS. An non intelligis quia cum injurias, et contumelias, et mortem crucis cum latronibus sibi sicut, supra diximus propter justitiam, quam obedienter servabat, illatas benigna patientia sustinuit; exemplum dedit hominibus, quatenus propter nulla incommoda, quae sentire possunt, a justitia quam Deo debent declinent; quod minime dedisset si secundum potentiam suam mortem pro tali causa illatam declinasset? BOS. Videtur quod ipse nulla hoc exemplum necessitate dederit: quoniam multi ante adventum ejus, et Joannes Baptista post adventum ante mortem ejus, fortiter mortem pro veritate sustinentes, illud sufficienter dedisse noscuntur. ANS. Nullus unquam homo praeter illum
Abbreviated transcription (Latin):
se fieri. nͥ solueret homo qd dõ ꝓ peccato debe¬
bat. Qd̃ debitum tantum erat. ut illud soluere
quatimis qui in natura soluere debobat & nõ
poterat. in ꝑsona eẽt qͥs eẽt. deinde quia de uir¬
gine & a ꝑsona filii dei eẽt. assumendus homo
ille qui ds̃ eẽt. & quomͦ sine peccato de massa
peccatrice assumi potuerit montrasti. Witam
autem huiꝰ hominis tam sublimen. tam pre¬
ciosam aꝑtissime ꝓbasti. ut sufficere possit ad sol¬
uendum qđ ꝓ peceatis tocus mundi debetur
& plus infinitum. Restat gͦ nunc ostendere. qͦ¬
mͦ illa soluatur deo ꝓ peccatis hominum. Addi¬
ꝓpt̾ iusticiam se ꝑmisit occidi: ñne ad honorem
dei siam uitam dedit: B. Si possum intelli¬
gere qđ non dubito : quamuis non udeam qͦ¬
modo rationabilit̾ hoc fecerit. ⁊ cum ⁊ iusticiã
indeclinabiliter. ⁊ uitam suam ȩternalit̾ serua¬
re potuerit. fatebor illum talẽ quid sponte de¬

Expanded text:
se fieri, nisi solveret homo quod pro peccato Deo debese fieri, nisi solveret homo quod pro peccato Deo debebat: quod debitum tantum erat, ut illud eum non quatenus qui in natura solvere debebat, et non poterat; in persona esset, quae posset. Deinque quia de Virgine, et a persona Filii Dei esset assumendus homo ille qui Deus esset: et quomodo sine peccato, de massa peccatrice assumi potuerit, monstrasti. Vitam autem hujus hominis tam sublimem, tam pretiosam, apertissime probasti; ut sufficere possit ad solvendum quod pro peccatis totius mundi debetur, et plus in infinitum. Restat ergo nunc ostendere quomodo illa solvatur Deo pro peccatis hominum. propter justitiam se permisit occidi, nonne ad honorem Dei vitam suam dedit? BOS. Si possum intelligere quod non dubito: quamvis non videam quomodo rationabiliter hoc fecerit; et cum et justitiam indeclinabiliter, et vitam suam aeternaliter servare potuerit; fatebor illum tale quid sponte de
Abbreviated transcription (Latin):
cere non potest: qđ om̃is ratio comp̃hendere
necesse eẽt inuestigare. quid sit originale pecca¬
tum.⁊ quomͦ apͥmis parentib in untu̾sũ genꝰ
humanum preter illum ᷤ quo agimus hominẽ
diffindatur. ⁊ incidere in quasidam alias que¬
stiones que suum postulant tractatum. ea quã
diximꝰ ratione contempti. q̃ de incepto restant
oꝑe ꝓsequant᷑.B̾. Ut uis. sed eo pacto ut tu aliqͣn¬
do auxiliante deo illam aliam rationem quam
nc̃ inquirere uitas: quasi debitum exsoluas.
A.Qm̃ uoluntatem hanc scio me gerere. qđ petis
non denego s quia de futuris incertus sum ꝓ¬
mittere non audeo. s om̃i dispositioni cõmo̾to.
soluendum uideat᷑. B. Summa questionis fuit
cur ds̃ homo factus sit. ut ꝑ mortem suã salua¬
ret hominem. eur hoc alio mͦ facere potuisse
uideatur. Ad quam tumultis ⁊ necessarus ra¬
tionib respondens ostendisti rationem huma¬
nȩ naturȩ non debuisse remanere. nec potius¬

Expanded text:
cere potest quod hominis ratio comprehenderecere potest quod hominis ratio comprehenderenecesse esset investigare quid sit originale peccatum, et quomodo a primis parentibus in universum genus humanum, praeter illum, de quo agimus, hominem diffundatur, et incidere in quasdam alias quaestiones, quae suum postulant tractatum: ea, quam diximus, ratione contenti, quae de incoepto restant opere prosequamur. BOS. Ut vis: sed eo pacto, ut tu aliquando, auxiliante Deo, illam aliam rationem, quam nunc inquirere vitas, quasi debitum exsolvas. ANS. Quoniam voluntatem hanc scio me gerere, quod petis non denego: sed quia de futuris incertus sum, promittere non audeo; sed Dei dispositioni committo. ersolvendum videatur. BOS. Summa quaestionis fuit, cur Deus homo factus sit, ut per mortem suam salvaret hominem; cum hoc alio modo potuisse facere videatur. Ad quam tu multis et necessariis rationibus respondens, ostendisti restaurationem humanae naturae non debuisse remanere; nec potuis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. Id eo enĩ necessitate fuerunt. qͥa futura
exant. ⁊ futura erant quia fuerunt. ⁊ fuerunt
qͥa fuerunt. Et si ius om̃iũ quȩ fecit ⁊ q̃ passis
ẽ. ueram scire necessitatẽ: scito omĩa ex neces.¬
sitate fuisse quia ipse uoluit. Uoluntatem uͭ eiꝰ nul¬
la precessit uecessitas. Quare. si non fuerunt nͥ qͥa
ipse uoluit. si non uoluisset. ñ fuissent. Sic itaq
uemo tulit animam eiꝰ ab illo. s ipse posit eam
⁊ iterum sumpsit eam. quia potestatem habuit
ponendi ammani suam & iterum sumendi eam
sicut ipse dicit. B.Satisfecisti mͥ illum ñ posse ꝓ¬
bari ulla necessitate mortem subisse. nec me peni¬
tet ut hoc faceres importunum tibi extitisse. A.
Ostendimꝰ ut puto certam rationem. quomͦ dĩ as¬
sũpserit hominem si ne peccato de massa pecca¬
trice. S nequaꝗͣ neqͣuquã existimo aliam ẽẽ
p̃ter istam quam diximus. excepto hoc qd̃ d̃s fa¬

Expanded text:
voluit. Ideo enim necessitate fuerunt, quia futura voluit. Ideo enim necessitate fuerunt, quia futura erant: et futura erant, quia fuerunt: et fuerunt, quia fuerunt: et si vis omnium, quae fecit et quae passus est, veram scire necessitatem; scito omnia ex necessitate fuisse, quia ipse voluit. Voluntatem vero ejus nulla praecessit necessitas. Quare, si non fuerunt nisi quia ipse voluit; si non voluisset, non fuissent. Sic itaque nemo tulit animam ejus ab illo; sed ipse posuit eam, et iterum sumpsit eam: quia potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam, sicut ipse dixit . BOS. Satisfecisti mihi illum non posse probari ulla necessitate mortem subiisse; nec me poenitet, ut hoc faceres, importunum tibi exstitisse. ANS. Ostendimus, ut puto, certam rationem, quomodo Deus assumpserit hominem sine peccato de massa peccatrice; sed nequaquam negandum aestimo aliam esse praeter istam, quam diximus; excepto hoc, quia Deus fa
Abbreviated transcription (Latin):
quens uͦ ⁊ q̃ nichil efficit. s sic ẽ cum dico te ex
necessitate loqui. quia loqueris. Cum enĩ ħ dico
signifieo nichil facere posse ut dum loqueris ñ
loquaris non qd̾ aliqͥd te cogat ad loquendum.
Nam iuolentia natalis conditionis cogit cętũ uolui.
te uͦ nulla necessitas cogit loqͥ. S ubic̃q ÷ p̃ce¬
dens necessitas ÷ ⁊ sequens. ñ aut̃ uibi sequens. ibi
statim ⁊ p̃cedens. possumꝰ nãq dicere. necẽe ẽ cȩlũ
uolui qr uoluitur. scd ñ similit̾ ÷ uerum iccͥco
te loqͥ qr necesse ẽ ut loquaris. Ita sequens nece¬
ssitas currit ꝑ om̃a temꝑa hoc modo. Qiuequid
aristotiles de prepositionib singłarib ⁊ futuris.
indetur utrũlibet destruere: & om̃ia ẽẽ ex neces¬
sitate astruere. hac sequenti ⁊ nichil efficienti ne.
fuit ut sic ẽẽt. ac homo fact̾us ẽ. hes fecit ⁊ pas¬
sus ẽ. quicqͥd fecit ⁊ passus ẽ. hee uoluit q̃c̃q

Expanded text:
quens vero, et quae nihil efficit, sed fit, est cum dico te ex quens vero, et quae nihil efficit, sed fit, est cum dico te ex necessitate loqui, quia loqueris. Cum enim hoc dico, significo nihil facere posse, ut, dum loqueris non loquaris, non quod alius te cogat ad loquendum. Nam violentia naturalis conditionis cogit coelum volvi; te vero nulla necessitas facit loqui. Sed ubicunque est praecedens necessitas, est et sequens; non autem ubi sequens, ibi statim et praecedens. Possumus namque dicere, necesse est coelum volvi, quia volvitur: sed non similiter est verum, idcirco te loqui, quia necesse est ut loquaris. Ista sequens necessitas currit per omnia tempora, hoc modo: Quidquid Aristoteles de propositionibus singularibus et futuris videtur utrumlibet destruere, et omnia esse ex necessitate astruere. Hac sequenti et nihil efficienti necefuit, ut sic esset: hac homo factus est: hac fecit, et passus est, quidquid fecit et passus est: hac voluit, quaecunque
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq uirgo quȩ ꝑfidem inunda facta ẽ. ut de illa
posset assumi. nequaꝗͣ eredidit illum moriturum.
nͥ quia uellet quemadmodum ꝑ ꝓpħam qui de illo
dix̃. oblatꝰ ẽ quia ipse uoluit. didicerat. Quappt̾
qm̃ uera fuit fides eiꝰ necesse erat ita futurum
eẽ sieut credidit. Qđ si te iterum ꝑturbat quia
dico necesse erat. iem̃to quia ueritas fidei ugi¬
nis non fuit causa ut ille sponte moreret᷑. s quia
hoc futurum erat uera fuit fides. siue ꝓphetia
quȩ de hoc p̾cesserant. non ẽ aliud quam a dicaᷤ.
necesse fuisse ita fitturum eẽ. qm̃ sic futurũ erat
huiꝰ modi aut̃ necessitas ñ cogit rem ẽẽ. sed ec̃. rei
faciat necessitatem ẽẽ. Est nanq necessitas. p̃cedenꝰ
q̃causa ẽ ut sit res. ⁊ ẽ necessitas sequens quã
res facit. Precedens & efficiens necessitas ẽ. cum
dicitur cęlum uolui. quia necẽe ẽ ut uoluat᷑. se¬

Expanded text:
Denique Virgo, quae per fidem munda facta est, ut de illa Denique Virgo, quae per fidem munda facta est, ut de illa posset assumi, nequaquam credidit illum esse moriturum, nisi quia vellet: quemadmodum per prophetam, qui de illo dixit: Oblatus est, quia ipse voluit , didicerat. Quapropter quoniam vera fuit fides ejus, necesse erat ita futurum esse, sicut credidit. Quod si te iterum perturbat, quia dico, necesse erat: memento quia veritas fidei Virginis non fuit causa, ut ille sponte moreretur: sed quia hoc futurum erat, vera quae de hoc praecesserant; non est aliud, quam si dicas necesse fuisse ita futurum esse, quoniam sic futurum erat: hujusmodi autem necessitas non cogit rem esse; sed esse rei facit necessitatem esse. Est namque necessitas praecedens, quae causa est ut sit res: et est necessitas sequens, quam res facit. Praecedens et efficiens necessitas est, cum dicitur coelum volvi; quia necesse est, ut volvatur. Se
Abbreviated transcription (Latin):
tuit illam uoluntatem mutare. Plus enĩ ĩpoten¬
tia eẽt ꝗͣ impotentia.si posset uelle mentiri. aut
fallere. aut mutare uoluntatem. quam priꝰ ĩmuta¬
bilem eẽ uoluit. Et si quemadmodum supͣdixi cum
aliqͥs sponte ꝓponit. se facturum bonum aliquod.
⁊ eadem uoluntate pꝰea ꝑficit quam ꝓposuit. quãus
cogi possit si uolit ꝓmissum soluere. non tam̃ẽ di¬
cend̾ necessitate facere qđ fecit. s ea qua p̃posuit lib̾a
uoluntate. Non enim necessitate aut impotentia fi¬
eri uł non fieri dicit debet aliqͥd. uͥ neq necessitas.
in homine multo mag̾ necessitas aut ĩpotentia neqͣꝙͣ
nommnandȩ: sunt indeo. qui nichil ubi qđ uult fa¬
cit. ⁊ cuiꝰ uoluntatem nulla uis corrigere. aut ꝓhi¬
bere ualet. Ad hoc enim ualuit in xp̃o diu̾sitas ua¬
turarũ & iuntas ꝑsone. ut qđ opꝰ erat fieri ad homi¬
uum restaurationẽ. si humana non poss nacura
facere diuina. & si minime diuine conueniret

Expanded text:
tuit illam voluntatem mutare. Plus enim esset impotentuit illam voluntatem mutare. Plus enim esset impotentia quam potentia, si posset velle mentiri, aut fallere, aut mutare voluntatem, quam prius immutabilem esse voluit. Et si quemadmodum supra dixi cum aliquis sponte se proponit facturum bonum aliquod, et eadem voluntate postea perficit quod proposuit; quamvis cogi possit, si nolit promissum solvere; non tamen dicendus est necessitate facere quod facit; sed ea, qua proposuit, libera voluntate. Non enim necessitate aut impotentia fieri, vel non fieri dici debet aliquid, ubi neque necessitas, in homine, multo magis necessitas, aut impotentia nequaquam nominandae sunt in Deo, qui nihil, nisi quod vult, facit; et cujus voluntatem nulla vis cogere, aut prohibere valet. Ad hoc enim valuit in Christo diversitas naturarum et unitas personae, ut, quod opus erat fieri ad hominum restaurationem, si humana non posset natura, faceret divina; et si divinae minime conveniret,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qđ necesse ẽ non ẽẽ: ipossibile ÷ ẽẽ. Et conu̾sus.
Cũ aut̃ diciinꝰ aliqͥd necẽe eẽ. aut ñ eẽ in dõ. ñ intel¬
ligit᷑ qd̾ sit in illo necessitas. aut cogens aut ꝓhibens.
s significatur quia in om̃ibꝰ aliis rebꝰ ẽ necessitas ꝓ¬
hibens eas facere. ⁊ cogens non facere. contͣ hoc qd̾
de dõ dr̃. Nam c̃ dicimus qr necesse ẽ. dm̃ sẽꝑ uerum
dicere. ⁊ necesse t̃ eum nonꝗͣ mentiri. ñ dr̃ aliud. nͥ
quia tanta ẽ in illo constantia seruandi ueritatẽ. ut
necesse sit. nullam rem facere posse. ut uerũ ñ dicat
sed̾m unitatem ꝑsone sic̃ supͣdictũ ÷ idem ipse est
qui supͣ filiꝰ dĩ ds̃. non potuit non mori aut uelle
uon mori. Postquã de uirgine natꝰ ẽ. ñ significatur
ulla ĩpotentia seruandi aut uolendi seruare uitã
suam ĩmortalem. s ĩmutabilitas uoluntatis eiꝰ.
qua se sponte fecit ad hoc hominem. ut in eadem
uoliuitate ꝑseuerans moreret᷑. ⁊ quia nulla res po¬

Expanded text:
sibile est esse; et conversim. Cum autem dicimus aliquid necesse esse aut non esse in Deo, non intelligitur quod sit in illo necessitas aut cogens aut prohibens: sed significatur quod in omnibus aliis rebus est necessitas prohibens eas facere, et cogens non facere: contra hoc quod de Deo dicitur. Nam, cum dicimus quod necesse est Deum semper verum dicere, et necesse est eum nunquam mentiri, non dicitur aliud, nisi quia tanta est in illo constantia servandi veritatem, ut necesse sit nullam rem facere posse, ut verum non dicatsecundum unitatem personae sicut supra dictum est idem ipse est qui Filius Dei Deus, non potuit non mori, aut velle non mori, postquam de Virgine natus est: non significatur in illo ulla impotentia servandi, aut volendi servare vitam suam immortalem; sed immutabilitas voluntatis ejus, qua se sponte fecit hominem ad hoc, ut in eadem voluntate perseverans moreretur; et quia nulla res po
Abbreviated transcription (Latin):
dum ÷. qͥa ħ fac̃ necessitate seruande honestatis.
Quȩ scilicet necessitas: ñ ẽ aliud ꝗͣ ĩmutabilitas ho¬
nestatis enis: quam a se ipso ⁊ ñ ab alio habet. &
iccͥco in ꝓpͥe dicit᷑ necessitas. Dicamꝰ tam̃ qr necesse
ẽ ut bonitas dĩ ꝓpt̾̃ ĩmutabilitatẽ suã ꝑsitiat de
homine qđ incepit. ꝗͣuis totum sit gr̾a bonum qd̾

Expanded text:
dum est quia hoc facit necessitate servandae honestatis: quae scilicet necessitas non est aliud quam immutabilitas honestatis ejus, quam a seipso, et non ab alio habet; et idcirco improprie dicitur necessitas. Dicamus tamen quia necesse est ut bonitas Dei propter immutabilitatem suam perficiat de homine quod incoepit; quamvis totum sit gratia bonum quod
Abbreviated transcription (Latin):
Rationabilia ⁊ quib nicħ contradici possit. quȩ
dicis om̃ia mͥ uidentur. ⁊ ꝑ uniꝰ questionis quam
ꝓposuimus solutionem quieqͥd in nouo ueteriq
testamento continetur ꝓbatum intelligo. Cum
enim sic ꝓbes dm̃ fieri hominem ex necessita¬
te ut etiam si remoueantur pauca q̃ de nr̃is
satisfatias. ⁊ ipse idem d̾s homo nouum condat
testamentũ. ⁊ uetus approbet. sicut ipsum ue¬
racem ẽẽ necesse ÷ confiteri. ita nicħ qd in illis
continet᷑ uerum ẽẽ potest aliqͥs diffiteri. Adi
quid diximus qd̾ corrigendum sit: ñ renuo cor¬
rectionem. si rationabilit̾ fit. Si aut̃ uerita¬
tis testimonio roboratur qđ nos rationabiliter
inuenisse existimamus. dõ ñ nob attͥbuere debemꝰ.
Qui ẽ benedictus in sec don ał ue it deben

Expanded text:
Rationabilia, et quibus nihil contradici possit, quae dicis omnia mihi videntur; et per unius quaestionis, quam proposuimus, solutionem, quidquid in Novo Veterique Testamento continetur, probatum intelligo. Cum enim sic probes Deum fieri hominem ex necessitate; ut etiam si removeantur pauca, quae de nostris satisfacias: et ipse idem Deus homo Novum condat Testamentum, et Vetus approbet, sicut ipsum veracem esse necesse est confiteri, ita nihil quod in illis continetur verum esse potest aliquis diffiteri. ANS. Si quid diximus quod corrigendum sit; non renuo correctionem, si rationabiliter fit. Si autem testimonio veritatis roboratur quod nos rationabiliter invenisse existimamus; Deo, non nobis attribuere debemus, qui est benedictus in saecula. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
consistit. in habitu. in actione. ⁊ sermone.
⁊ qͥa ista in ext̾iorib ꝑpendent᷑. ad carnis cir¬
cincisionem ꝑtinere dicuntur. Caueamꝰ gͦ¬
ne in habiti suꝑ fluo simꝰ notabiles. in acti¬
one rep̾hensibiles. in sermone contẽptibiles

Expanded text:
consistit, habitu, actione et sermone. Et quia ista tria in exterioribus perpenduntur, ad carnis circumcisionem pertinere dicuntur. Caveamus in habitu esse notabiles, in actione repre
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ ẽ potestas posse uinci s ĩpotentia. nec iuĩ¬
ci ñ posse. impotentia ẽ s potestas. Nec dicimꝰ dm̃
necessitate facere aliqͥd. eo qđ in illo sit ulla neces
ꝓhibitio. quȩ due necessitates. com̾itunt᷑ in uicem
contrarie. sicut necesse ẽ ⁊ impossibile. Quicqͥd nãq

Expanded text:
Non enim potestas est posse vinci, sed impotentia: nec vinci non posse impotentia est, sed potestas. Nec dicimus Deum necessitate facere aliquid, eo quod in illo sit ulla necessprohibitio: quae duae necessitates convertuntur invicem contrarie; sicut necesse, et impossibile. Quidquid namque
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate uoluntas dĩ fac̃ aliquid. s sua pote¬
state. ⁊ uoluntas illius fuit. uoluntas dĩ
nulla necessitate mortiuis ẽ. s sola sua po¬
testate. B. Argumentationib tuis obuiare
nequeo. Nam nec ꝓpositiones quas p̃mitis. nec
consequentias quas infers. ullatenꝰ infirmare
ualeo. S tam̃ hoc mͥ semꝑ occurrit qđ dixi.
quia si uellet non mori. non eẽt magis hoc
posse. quam ñ ẽẽ qđ erat. Uere nanq mori¬
turus erat. qmͣ si uere non fuisset moriturꝰ.
non uera fuisset fides futurȩ mortis eiꝰ. ꝑ qͣm
⁊ illa uirgo de qua natus est & multi alii
mundati sunt a peccato. Nam si uera non
fuisset. morititrꝰ. nicħ ꝓdesse ꝓdtuisset. Quappt̃
si potuit non mori. potuit facere ñ ẽe uerũ
qd̃ uerum erat. A. Quare uerum erat ante¬
quam moreret᷑. qͥa moriturꝰ erat. B. Qm̃ħ¬

Expanded text:
cessitate facit aliquid, sed sua potestate et, voluntas illius fuit voluntas Dei, nulla necessitate mortuus est, sed sola sua potestate. BOS. Argumentationibus tuis obviare nequeo: nam nec propositiones quas praemittis, nec consequentias quas infers, ullatenus infirmare valeo. Sed tamen hoc mihi semper occurrit, quod dixi: quia si vellet non mori, non magis hoc posset, quam non esse quod erat; vere namque moriturus erat: quoniam si vere non fuisset moriturus, non fuisset vera fides futurae mortis ejus, per quam et illa Virgo de qua natus est, et alii multi mundati sunt a peccato. Nam si vera non fuisset, nihil prodesse potuisset. Quapropter si potuit non mori, potuit facere non esse verum quod verum erat. ANS. Quare verum erat, antequam moreretur, quia moriturus erat? BOS. Q
Abbreviated transcription (Latin):
it non mori. A. Ex eo quia d̃s filiꝰ dei assũpsit
hominem ea uoluntate ut morerer᷑t᷑. ñ potuit
ruit ex his q̃ dicta sunt. filium dĩ ⁊ assũptum
hominẽ unam eẽ ꝑsonam. ut idem sit dĩ ⁊ ho

Expanded text:
it non mori. ANS. Ex eo quia Filius Dei assumpsit it non mori. ANS. Ex eo quia Filius Dei assumpsit hominem ea voluntate ut moreretur, probas eumdruit ex his quae dicta sunt, Filium Dei et assumptum hominem unam esse personam, ut idem sit Deus et homo,
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ homo. ad hoc ut moreretur. quam ut
uellet mori. Quapropter sic̃ non debes dice¬
re. quia non potuit uelle non mori. aut ne¬
cessitate uoluit mori. sic ñ ẽ dicendũ. qͥa non
potuit non mori. aut necessitate mortuus
ẽ.B. Immo qm̃ eidẽ subiacent ratiom. scili¬
cet ⁊ mori. ⁊ uelle mori. utrumq uidet᷑
in illo necessitate fuisse. A.Qui se sponte
uoluit hominem facere. ut eadem ĩmu¬
tabili uoluntate moreretur. ⁊ ꝑ huiꝰ fidem
certitudinis uirgo munda fieret. de qua
homo ille assumeretur. B. ds̃ filiꝰ dĩ. A. Nõ¬
ne supra monstratum est. qr dei uoluntas
nulla cogitur necessitate. s ipsa se spontane¬
a sua seruat unutabilitate. quando aliqͥd
dr̃. necessitate facere. B. Uere monstratum ẽ.
S uideamꝰ ẽ contra. quia qđ ds̃ ĩmutabiliter
uult. non potest non eẽ. sed necesse ẽ ẽẽ. Eꝓpt̃¬
sicut ds̃ uoluit. ut homo ille moreretur. ñ potu¬

Expanded text:
tus est homo ad hoc ut moreretur, quam ut tus est homo ad hoc ut moreretur, quam ut vellet mori. Quapropter sicut non debes dicere quia non potuit non velle mori, aut necessitate voluit mori: sic non est dicendum quia non potuit non mori, aut necessitate mortuus est. BOS. imo quoniam eidem subjacent rationi, scilicet, et mori, et velle mori; utrumque videtur in illo necessitate fuisse. ANS. Quis se sponte voluit hominem facere, ut eadem immutabili voluntate moreretur, et per hujus fidem certitudinis virgo munda fieret, de qua homo ille assumeretur? BOS. Deus Filius Dei. ANS. Nonne monstratum est supra quod Dei voluntas nulla cogitur necessitate; sed ipsa se spontanea sua servat immutabilitate, quando dicitur aliquid necessitate facere? BOS. Vere monstratum est. Sed videmus econtra quia quod Deus immutabiliter vult, non potest non esse, sed necesse est esse. si Deus voluit ut ille homo moreretur, non potu
Abbreviated transcription (Latin):
seruauit. eum laudandum ẽt. B. Ita ẽ. Similit̃¬
÷ in seruando uitam. potestas uolendi seruare:
& potestas seruandi. Cũ gͦ querit᷑ utrũ hõ d̾e
idem. potuerit seruare uitam suam. ut ñqͣm
se ipso habuit. ut scilicet uelle nõ posset. nõ
necessitate sed libera potestate. animã suã po¬
suit. B. Non om̃mo similes fuerunt in illo
iste potestates mentiendi uidelicet. ⁊ seruandi¬
istam uitam. Ibi enim sequitur. quia si tiellet
poss mentiri. hic uͦ uidetur. quia si non¬
mori uellet. non magis hoc posset. quan
posset non c̃ẽ qđ erat. Nam ad hoc erat
homo ut moreretur. ⁊ propt̾ huiꝰ mortis fu
turȩ fidem. de uirgine potuit assumi. sieut
supra dixisti. A. Quemadmodum illum putas.
non potuisse non mori. aut necessitatẽ mor¬
tuum ẽẽ. quia non potuit non eẽ qd̾ erat. ita
potes asserere. illum non potusse uelle non
mori. aut necessitate mori uoluisse. qͣd erat

Expanded text:
servavit, cum esse laudandum? BOS. Ita est. ANS. Similitservavit, cum esse laudandum? BOS. Ita est. ANS. Similitservando vitam, potestas volendi servare, et potestas servandi. Cum ergo quaeritur utrum idem Deus homo potuerit servare vitam suam, ut nunquam seipso habuit, ut, scilicet, velle non posset, non necessitate, sed libera potestate animam suam posuit. BOS. Non omnino similes fuerunt in illo istae potestates, mentiendi, scilicet, et servandi vitam. Ibi enim sequitur quia, si vellet, posset mentiri: hic autem videtur quia, si non vellet, non magis hoc posset, quam posset non esse quod erat. Nam ad hoc erat homo ut moreretur; et propter hujus futurae mortis fidem de Virgine potuit assumi, sicut supra dixisti. ANS. Quemadmodum putas illum non potuisse non mori aut necessitate mortuum esse; quia non potuit non esse quod erat: ita potes asserere illum non potuisse velle non mori, aut necessitate mori voluisse; quoniam q
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ illa fuisset. ipse de illa eẽ non potuisset. Quomͦ
gͦ ñ necessitate mortuus ẽ. qui ñ nͥ quia moritu¬
rus erat potrut ẽẽ : Nam si moriturus ñ ẽẽt: uͥgo
de qua assumptꝰ ẽ munda non fuisset. qm̃ hocͣ
nequaꝗͣ ualuit ẽẽ nͥ ueram eiꝰ mortem credẽdo.
nec ille de illa potuit alit̾ assumi. Quare si ñ
mortuus ẽ ex necessitate. postquã assumptꝰ est
de uirgine. potuit ñ ẽe de uirgine assumptꝰ. pꝰꝗͣ¬
ẽ assumptus. ꝗͣ ñ ẽ possibile. A. Si bene q̃ sup
dicta sunt considasses. hanc. questionẽ in illis.
ut puto solutam intellexisses. B. Non uideo qͦ¬
mͦ. A. Nonne quando quesuumꝰ utrũ ille men¬
tiri potuerit. monstrauimꝰ in mentiendo duas ẽẽ
potestates. unam uidelicet uolendi mentiri. al¬
teram mentiendi. ⁊ qm̃ cũ mentiendi potestatẽ
habet. hoc a se ipso habuit. ut non posset uelle
mentiri. iccͥco de sua iusticia qua ueritatem

Expanded text:
nisi illa fuisset, ipse de illa esse non potuisset. Quomodo nisi illa fuisset, ipse de illa esse non potuisset. Quomodo ergo non necessitate mortuus est, qui non nisi quia moriturus erat, potuit esse? Nam si moriturus non esset, Virgo, de qua assumptus est, munda non fuisset: quoniam hoc nequaquam valuit esse, nisi veram ejus 93 mortem credendo; nec ille de illa potuit aliter assumi. Quare, si non mortuus est ex necessitate, postquam assumptus est de Virgine, potuit non esse assumpt assumptus: quod non est possibile. ANS. Si bene, quae supra dicta sunt, considerasses, sane quaestionem in illis, ut puto, solutam intellexisses. BOS. Non video quomodo. ANS. Nonne, quando quaesivimus utrum ille mentiri potuerit, monstravimus in mentiendo duas esse potestates; unam, videlicet, volendi mentiri, alteram mentiendi: et quoniam, cum mentiendi potestatem haberet, hoc a seipso habuit ut non posset velle mentiri; idcirco de sua justitia, qua veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
ceret de illis om̃s homines. quos ad cȩlestem ciuitatẽ
assumpturus erat. qđ illos duos ab hoc excluserit ꝓpo¬
sito .b. Imnios illos maxime ad hoc fecisse credi de¬
bent. ut eẽnt de illis ꝓpter quos facti sunt. A. Be¬
ne consid̾as. Nulla tam̃ anima ante mortem xp̃i.
ꝑadisum cȩlestem ingredi potuit: sicut supͣ dixi
de regis palatio. B.Sic tenemus. A. Uirgo aut̃ illa
de qua ille homo assũptꝰ ẽ de quo loquim᷑. fuit de
illis qui ante natiuitatem eius. ꝑ eum muudati ft̃
a peccatis. ⁊ in eius ipsa munditia. de illa assũptꝰ ẽ
.B. Placet mͥ multum qđ dicis. nͥ cum ipse debeat a
se ipso habere munditiam a peccato. uidetur eam
ñ fuit nͥ ab illo. ipse quoq ꝑ se ipsum. ⁊ a se mun¬
uidetur mͥ querendum. Diximus enim supra. qͥa
non necessitate moriturꝰ erat. & nc̃ uidemꝰ quia
mat̾ eius. ꝑ eius mortem futuram mnunda fuit. qđ

Expanded text:
cere de illis omnes homines, quos ad coelestem civitatem cere de illis omnes homines, quos ad coelestem civitatem assumpturus erat; quod illos duos ab hoc excluserit proposito. BOS. Imo illos maxime ad hoc fecisse credi debet, ut essent de illis, propter quos facti sunt. ANS. Bene consideras. Nulla tamen anima ante mortem Christi, paradisum coelestem ingredi potuit; sicut supra dixi de regis palatio. BOS. Sic tenemus. ANS. Virgo autem illa, de qua ille homo assumptus est de quo loquimur, fuit de illis, qui ante nativitatem ejus per eum mundati sunt a peccatis; et in ejus ipsa munditia de illa assumptus est. BOS. Placeret mihi multum quod dicis; nisi cum ipse debeat a seipso habere munditiam a peccato, videtur eam non fuit nisi ab illo; ipse quoque per seipsum et a se munvidetur quaerendum. Diximus enim supra quia non necessitate moriturus erat, et nunc videmus quia mater ejus per ejus mortem futuram munda fuit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
se. Nam aliquatenꝰ inuanum eẽ uiderent᷑. ꝗͣ diu
non ad hoc. ꝓpt̾ qd̾ maxime facta ẽẽ tuderentur
subsiftere. B. Congruenti ratione. ⁊ eui nichił¬
repugnare uidetur monstraus. uullum unquã fuisse
tempiis. ex quo factus ẽ homo absq aliquo qui ad
eam ꝑtineret. sine qua uane factus ẽẽt om̃is homo
reconciliationem. Qđ non solum conueniens sed etiam
uecessarium ẽẽ possumus concludere. Si enim conue¬
mentius ⁊ rationabiliꝰ ẽ hoc. qđ aliquando nullum fu¬
isse. de quo intentio dei qua hominem fecit ꝑficeret᷑.
nec ẽ aliquid. qđ huic obiuet ratiomi. necesse ẽ semꝑ
aliquen. ad p̃dictam reconciliationem. ꝑtinentẽ fius¬
se. Unde adam ⁊ euam ad illam ꝑtinuisse redẽptio¬
nem. dubitandum non ẽ. quanituis ħ auctoritas di¬
uina aꝑte non ꝓniuntiet. A. Incredibile qͦq uidetur
quando ds̃ illos fecit. & ꝓposuit ĩmutabilit̾ illos fa¬

Expanded text:
se. Nam aliquatenus in vanum esse viderentur, quandiu se. Nam aliquatenus in vanum esse viderentur, quandiu non ad hoc, propter quod maxime facta essent, viderentur subsistere. BOS. Congruenti ratione, et cui nihirepugnare videtur, monstras nullum unquam tempus fuisse, ex quo factus est homo, absque aliquo, qui ad eam pertineret sine qua factus esset vane omnis homo reconciliationem: quod non solum conveniens, sed etiam necessarium esse possumus concludere. Si enim convenientius et rationabilius est hoc, quam aliquando nullum fuisse, de quo intentio Dei, qua hominem fecit, perficeretur; nec est aliquid quod huic obviet rationi: necesse est semper aliquem ad praedictam reconciliationem pertinentem fuisse. Unde Adam et Evam ad illam pertinuisse redemptionem dubitandum non est, quamvis hoc auctoritas divina aperte non pronuntiet. ANS. Incredibile quoque videtur, quando Deus illos fecit, et proposuit immutabiliter fa