comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueril est. Ege lumn qui de me testimonuil
ꝑhibeo. ⁊ testimoniũ ꝑhibet de me misit
pat̾. Exposuit illis ⁊ legem. si ingrati u̾
ẽẽnt. Magna enim questio est fres mei
et ualde mͥ uidetur in mist̾io res ẽẽ cõ¬
stituta nbi d̃s̃ dixit. in ore duoꝵ uł triũ
testium stabit omne u̾bum. Ueritas
queritur ꝑ duos testes. Ita plane. sic se
h̃t humani gen̾is consuetudo: s tñ fie¬
ri potest ut et duo mentiantur. Susã¬
na casta duob falsis testib arguebat᷑.
sũquid qr duo erant. iõ falsi testes nõ
erant.De duob dicimus.aut de trib
Uniu̾sus ppłs mentitus est contͣ xp̃m.
Si ergo ppłs constans ex magna hoĩm
multitudine falsus testis inuentus est
quõ accipiend̾ est. in ore duoꝵ uł trium
testium stabit omne u̾bum. nisi qr hoc
modo ꝑ mist̾ium trirutas ꝯmendata ẽ.
in qua est ꝑpetua stabilitas u̾itatis
Uis hr̃e bonam cãm: hẽto duos uł tres
testes prem ⁊ filiũ. ⁊ spm sc̃m. Demq¬

Expanded text:
verum est. Ego sum qui de me testimonium perhibeo, et testimonium perhibet de me qui misit me Pater. Exposuit illis et Legem, si ingrati non essent. Magna enim quaestio est, fratres mei, et valde mihi videtur in mysterio res esse constituta, ubi Deus dixit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Veritas quaeritur per duos testes? Ita plane, sic se habet humani generis consuetudo: sed tamen fieri potest ut et duo mentiantur. Susanna casta duobus falsis testibus urgebatur: numquid quia duo erant, ideo falsi testes non erant? De duobus dicimus aut de tribus? universus populus me titus est contra Christum . Si ergo populus constans ex magna hominum multitudine, falsus testis inventus est; quomodo accipiendum est, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum: nisi quia hoc modo per mysterium Trinitas commendata est, in qua eet reprehendendo Dei Verbum, non eloquens, sed mutus remaneat. Quis enim loqui
Abbreviated transcription (Latin):
et nunc ammonemus nõ boc ideo dom̃ qi
pat̾ nõ erit cum filio iudicante. s qm̃a
nis ⁊ malis in uidicio solus filius p¬
parebit in ea forma in qua passuost
et resurrexit ⁊ ascendit in celũ. discos
quippe tunc conspicientib ascendentt
uox anglica sonuit. Sic ueniet q̃ adn
uidistis eum euntem in celũ .i. infe

Expanded text:
et nunc admonemus, non hoc ideo dictum, quia Pater non erit cum Filio judicante; sed quoniam bonis et malis in judicio solus Filius apparebit, in ea forma in qua passus est, et resurrexit, et ascendit in coelum. Discipulis quippe tunc conspicientibus ascendentem, vox angelica sonuit, Sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in coelum : id e
Abbreviated transcription (Latin):
mentib ur̃is. Hec cum dñs dixisset. illi
maudierunt uos sod carnem iudicatis
uin fescau̾unt quod audierunt. Respõ¬
eriit enim dño loqñti de deo patre
uo ⁊dixͥunt Ubi est pat̾ tuus. Patrem
em iudicau̾unt. Erat aut̃ qui loq̃batur
n aꝑto caro. in occulto u̾bum. Homo mna¬
ifestus. deus occultus. Didebant indum̃
un.⁊ ꝯtempnebant indutum. Contemp¬
tant qr nesciebant. Nesciebant qr non
idebant. Nõ uidebant: qr ceci erant. Ceci
ant. qr nõ credebant. Dideamus ergo et

Expanded text:
estris. Haec cum Dominus dixisset; illi qui audierunt, Vos secundum carnem judicatis, manifestaverunt quod audierunt. Responderunt enim Domino loquenti de Deo Patre suo, et dixerunt, Ubi est pater tuus? Patrem em judicaverunt. Erat autem qui loquebatur, in aperto caro, in occulto Verbum: homo manifestus, Deus occultus. Videt contemnebant indutum: contemnebant, quia nesciebant; nesciebant, quia non videbant; non videbant, quia caeci erant; caeci erant, quia non credebant. 2. Videamus ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
oneq prẽm meũ si me sciretis: forsi
nipatrem meũ sciretis. dicitis ergo
um hec sim quod uidetis. Ergo qr me
uostis. iõ uob prẽm meũ nõ ostendo.
utis: ⁊ prẽm meũ forsitan sciretis.
quiornia scit. qñ dicit forsitan: nõ
bitat .s increpat. Atcende enim quõ
cepatiue dicatur ip̃m forsitan. qd̃
utur et̃ u̾bum dubitatõnis. S du

Expanded text:
neque Patrem meum. Si me sciretis, et Patrem meum sciretis. Dicitis ergo, totum hoc sim quod videtis. Ergo quia me non nostis, isciretis, et Patrem meum forsitan sciretis. Ille qui omnia scit, quando dicit forsitan, non dubitat, sed increpat. Attende enim quomodo increpative dicatur ipsum forsitan, quod videtur esse verbum dubitationis. Sed du
Abbreviated transcription (Latin):
sorbeantur. Qnͣtũ itaq bonũ de par¬
ticipatõne diuinitatis eius expec¬
tare ⁊spare debemus. cuins nos ⁊
ꝑturbatio tnͣquillat. ⁊ infirmitas
firmat: Siue ergo isto loco ip̃m iu¬
dam ꝑeuntem iniserando turba¬
tus est. siue sua morte ꝓpinqͣnte
turbatus est: nõ est tam̃ uno mo¬
do dubitand̾ nõ eum animi infir¬
mitate s porestate curbatĩ ne nob
delpatio lalutis oriatur. qũ nõ potedes
s nifirmitate turbamur. Carnis que
ille gerebat in firmitatem. que ntire¬
tas resurrectione consumpta est. Ex
nõ solum homo. i̾i etiam deus ete
ineffabili distantia uniũsũ gentio
mant̃ animi fortitudine suꝑabat
sõ ergo aliquo est oogente turbatis.
s turbauit semzip̃m. quod de illo eu¬
dent̾ expressum est qñ lazarũ suscita¬
uit. Nam ibi scriptũ est ꝙ turbauit
seniz ip̃m. ut hoc intlłigatur ⁊ ubi nõ
legitur scriptum. ⁊ tñ legitur eum¬
fuisse turbatum. Affectum quippe
humanũ qñ oportuisse iudicauit ĩ

Expanded text:
participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos et perturbatio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est, sive sua morte propinquante turbatus est. Non est tamen ullo modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed potestate turbatum, ne nobis desperatio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed quia non solum homo, verumetiam Deus erat, ineffabili distantia universum genus humanum animi fortitudine superabat. Non ergo aliquo est cogente turbatus, sed turbavit semetipsum: quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit. Nam ibi scriptum est quod turbavit semetipsum, ut hoc intelligatur et ubi non legitur scriptum, et tamen eum legitur fuisse turbatum. Affectum quippe humanum, quando oportuisse judicavit, in
Abbreviated transcription (Latin):
trum: Q alius est oportunior locus.
ubi nob̃ dñs aliquid donet de hoc se
tio est: dici aliquid nõ sonando. s tm̃
mͦ muuendo. Innuit inquit ⁊ dicit.
Utiq inuuendo dicit. Si enĩ cogitã¬
do aliquid dicitur sicutscriptura
loquitur. dix̾unt apud semzipõs. hñ¬
tomagis innuendo ubi tam foras
aliquib signis ꝓmitur quod fu̾at
mente ꝯceptũ: Qud ergo dixit i¬
nuendo: Quid nisi quod sequitur
quis est de quo dicit. Hec u̾ba petrͦ
corporis dyet.Itaiq cim recubusset
ille supͣ pectus ihu. Hic est utiq pecto¬
ris sinus. sapĩe secretum. dicit ei. Dñe
quid est: Respondit iħc. Ille est cui tin¬
ctum panem porrexõ. Et cũ tinxisset
panem. dedit uide symonis scariothis.
et post panem. tunc introuut ĩ illũ
sathanas. Expeessus est traditor. nu¬
date sunt latebre tenebraꝵ. Bonũ

Expanded text:
tum? Sed alius est opportunior locus, tum? Sed alius est opportunior locus, ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc sectio est, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo: Innuit, inquit, et dicit; utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt apud semetipsos ; quanto magis innuendo, ubi jam foras qualibuscumque signis promitur quod fuerat corde conceptum? Quid ergo dixit innuendo? Quid, nisi quod sequitur? Quis est de quo dicit? Haec verba Petrus corporis dixit. Itaque cum recubuisset ille super pectus Jesu: Hic est utique pectoris sinus, sapientiae secretum. Dicit ei, Domine, quis est? Respondit Jesus. Ille est cui intinctum panem porrexero; et cum intinxisset panem, dediEt post panem, tunc introivit in illum Satanas. » Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fecit. sam utiq de seipõ ait. Scio
hoĩem in xp̃o añ annos qͣtuordecim si¬
ue in corpore siue extra corpus nescio
ds scit: raptum hiꝰ usq in t̾ciũ celũ¬
Quocirca quod etiam hic b̃s euͣngłista
nõ ait eram recumbens in sinui iħu
s ait. erat recumbens unus ex disci
noscamus potius qm miremur. Nłd
enim deꝑit u̾itati. qñ ⁊ res ip̃a dicit᷑.
et modo quodam dicendi tactantia de¬
uitatur: Hoc quippe narrabat quod
ad eius laudem maximam ꝑtinebat.
Quid est aut̾ quem diligebat iħx: q̃i
alios nõ diliget. de quib idem ip̃e io¬
hannes suꝑius att. in finem dilexit i
eos. Et ip̃o dñs. Maiorem hac caritatẽ
nemo ht qm ut aĩam suam ponat
ꝑ amicis suis. Et quis enumereti
omnia diuinaꝵ testimonia paginaꝵ.
tor ostenditur: S ꝓfecto latet hic
aliquid ⁊ ꝑtinet ad sinũ in quo recũ¬
bebat qui ista dicebat. ꝑ sinũ qͥppe
significatur quid ad aliud qͣm secre¬

Expanded text:
hoc fecit. Nam utique de seipso ait: Scio hoc fecit. Nam utique de seipso ait: Scio hominem in Christo ante annos quatuordecim sive in corpore, sive extra corpus, nescio; Deus scit, raptum hQuocirca quod etiam hic beatus evangelista non ait: Eram recumbens in sinu Jesu, sed ait: Erat recumbens unus ex discipnoscamus potius quam miremur. Quid enim deperit veritati, quando et res ipsa dicitur, et modo quodam dicendi jactantia devitatur? Hoc quippe narrabat, quod ad ejus laudem maximam pertinebat. Quid est autem quem diligebat Jesus? quasi alios non diligeret, de quibus idem ipse Joannes seos . Et ipse Dominus, Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis . Et quis enumeret omnia divinarum testimonia paginarumtor ostenditur? Sed profecto latet hic aliquid, et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat. Per sinum quippe quid significatur aliud quam secre
Abbreviated transcription (Latin):
ingl̃i ⁊ in singłis cet̾i. Erat ergo re¬
ombens imus ex disciplis eus in
llm ihu queni diligebat iłs. Nuid
dix̾t in sinu. paulopost ait. ubi dicit
luꝑpectus ih̃u. Ip̃e est ioħes cuius ẽ
lt eimngłin. sicut postea manifestat.
frat enim hec eoꝵ consuetudo qui sa¬
quab aliquo eoꝵ diuina narrabat᷑
hpstoria cum ad se ip̃m uentret cam¬
qͣm de alio loqueretur. ⁊ sic se insere¬
ut ordmi narrationis sue. tamqͣm
tprgestaꝵ scriptor. nõ tamq̃m si ip¬
lus pdicator. Nam hoc ⁊ sc̃s matheus
fau. Nui cũ in textu narrationis
sueuenisset ad seip̃m: iudit inquit
leuo sedentem quenda prbii¬
ani nomine mathm̃. Etat ili oeqsre
me. Non ait uidit me ⁊ dixit mͥ. Hoc
fecit ⁊ beatus moyses. Ita de se ip̃õ tãꝙͣ
de alio cuncta narrauit. ⁊ ait dixit dñs
ad moysen. In usicatius apłs paulus
nõ in hystoria ubi reꝵ gestaꝵ suscipi¬
tur explananda narratio s in epła

Expanded text:
singuli, et singulis caeteri. Erat ergo resinguli, et singulis caeteri. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quod dixerat in sinu, paulo post ait, ubi dicit pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec consuetudo qui saquando ab aliquo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit, qui cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, Vidit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere me : non ait, Vidit me, et dixit mihi. Hoc fecit et beatus Moyses, ita de seipso tanquam de alio cuncta narravit, et ait: Dixit Dominus ad Moysen . Inusitatius apostolus Paulus, non in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narratio, sed in Epistola
Abbreviated transcription (Latin):
Comtione corporali. nõ uinculo sp̾ua
usarns adiitnctione. nõ cordis socius
uitate. Pmde nõ qui ex uob̾ est. sed
uex uob̾ exiturus est sam quõ erit
ersi quod ꝓtestatus est dñs ⁊ dixit. ui¬
nus ex uob: si uerũ est quodait idẽ
e i epła sua cuius est hoc euͣgłin
e nob̾ exierunt. s nõ erant ex nobs
sam si fuissent ex nob: mansissent
utiq nob̾cum. Non erat igitur ex ilł
uidas. Mansisset enĩ cũ illis: si eẽt ex
ilis Quid est ergo unus ex nob̾ tradet
me nisi unus ex uob̾ iturus est qui
tradet me: Quia ⁊ ille qui ait. si fins¬
sent ex nob̃ mansissent utiq nob̾̃cũ.
um dix̾at ex nob̃ exierunt. Acq ꝑhoc
lo suoꝵ ꝓpͥetatem criminũ nõ ex nob̃.
lprrebant ergo ad inuioem discipłi
resitantes de quo dicẽt. Sic quippe in
as erat erga magistrũ suũ ꝑia ca¬
ritas. ut tam̃ eos humana alt̾a de al¬
terostimularet infirmitas. Nota qͥd̃
erat certus. ut incerti eẽnt. ⁊ in cet̾is

Expanded text:
commixtione corporali, non vinculo spiritali, carnis adjunctione, non cordis socius unitate: proinde non qui ex vobis est, sed qui ex vobis exiturus est. Nam quomodo erit verum quod protestatus est Jesus et dixit, unus ex vobis? Si verum est quod ait idem ipse in Epistola sua cujus est hoc Evangelium: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum . Non erat igitur ex illis Judas; mansisset enim cum illis, si esset ex illis. Quid est ergo: Unus ex vobis tradet me? nisi: Unus ex vobis exiturus est, qui tradet me? quia et ille qui ait: Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum: jam dixerat, ex nobis exierunt, ac per hocm criminum non ex nobis. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quideerat certus, ut incerti essent et caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̾ea illud quoq ꝯmemorand̃ qr
si quid cuiq ꝑnaturam liccat q̃ritur.
circa omnia id queri debet que ih̾c
gessit. nõ circa mortem tiñif ip̃ius
Nam ⁊ cecum a natiuitate lum̃ ui¬
dere natura nõ sinit. Quod tũ iħx po
a deo ut iuidei ⁊ ip̃i exclamarent ab
mitio scłi nũqͣm fuisse utsum: ut
aliquis aꝑuisset ocłos ceci nati. Ma¬
cogat quodãmodo minime crede cogitã¬
tem quid lioeat quid ue nõ liceat ꝑ na¬
turam : Que tũ omnia nos ꝯmuniter¬
facta ab eod̾ credimus xpĩani. nõ ꝯsidã¬
cione tam nature: s potestatis tm̃ et
uirtutis dei. Legitur id quoq: quodde
suꝑcilio montis iactatus alñ a iudeis
illesus abierit. Qui ergo de sublimi
monte p̾cipitatus mortiuis non est
qr utiq noluit: cur nõ potu̾it etiam
mori cum uoluit: Et hoc quid̾ nme
a nob̾ ita responsum sit qr uob̾ placet
argum̃tari. ⁊ arma temptatis aliena
dyaletice disputare uolentes. Alioqͥn

Expanded text:
Praeterea illud quoque commemorandum, quia, Praeterea illud quoque commemorandum, quia, si quid cuique per naturam liceat quaeritur, circa omnia id quaeri debet, quae Iesus gessit, non circa mortem tantummodo ipsius nam et caecum a natiuitate lumen uidere natura non sinit. quod tamen Iesusadeo ut Iudaei ipsi exclamarent ab initio saeculi numquam fuisse uisum, ut aliquis aperuisset oculos caeci nati. macogat quodam modo minime credere cogitantem quid liceat quidue non liceat per naturam ? quae tamen omnia nos facta ab eodem credimus Christiani, non consideratione jam naturae, sed potestatis tantum et virtutis Dei. Legitur id quoque, quod de supercilio montis jactatus aliquando a Judaeis, illaesus abierit. Qui ergo de sublimi monte praecipitatus, mortuus non est, quia utique noluit; cur non potuerit etiam mori cum voluit? Et hoc quidem nunc a nobis ita responsum sit, quia vobis placet argumentari, et arma tentatis aliena, dialectice disputare volentes: alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
Et si mn uera dicenti nis crede̾: ut̾q eoꝵ
apud hebreos falsam traxit opionem
ilx de morte. ⁊ de imortalitate helyas.
Nam nec hic mortutis est: nec ille nõ
mortuus. s uos quod uultis creditis.
quod nõ redigitis ad naturam. Qua¬
pp̃ si quid nature ꝓpͥum sit queritur.
illa quid̾ nec immortalem mori uult.
nec nõ mori mortalem. Si uo potesta¬
tem in deo atq hoĩe ad efficiend̾ que
uelint q̃rimus: magis puto ihesũ
mori potuisse. qͣm nõ mori helyam.⁊
Maior enĩ potestas in iħu ꝙͣ ĩ helya.
Et si tu impotentõrem ꝯtra nature li¬
centiam leuas in celum: ꝯsecrasq
ppetuitate nature ⁊ conditõnis eius
oblitus ego iħm potuisse mori si uo¬
luit cur nõ credam: etiam si u̾e mor¬
tem illam fuisse ⁊ nõ mortis figurã
consentiam: Ut enim ab mitio sũpta
hoĩs silitudine omnes humane ꝯ di¬
tõnis siłauit affectus: sic ab re non
erat. s in fine quoq consignande oe¬
cononue grã fuisset uissus ⁊ mori

Expanded text:
icenti uis credere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit opinionem, Iesus de morte et de inmortalitate Helias; nam nec hic mortuus est nec ille non mortuus; sed uos quod uultis, creditis; quod non, redigitis ad naturam. quapropter si, quid naturae proprium sit, quaeritur, illa quidem nec inmortalem mori uult nec non mori mortalem. si uero potestatem in deo atque homine ad efficienda quae uelint quaerimus, magis puto Iesum mori potuisse quam non mori Heliam; maior enim potestas in Iesu quam in Helia. et si tu inpotentiorem contra naturae licentiam leuas in caelum consecrasque perpetuitati naturae et condicionis eius oblitus, ego Iesum potuisse mori, si uoluit, cur non concedam, etiamsi uere mortem illam fuisse et non mortis figuram consentiam? ut enim ab initio sumpta hominis similitudine omnes humanae condicionis simulauit adfectus, sic ab re non erat, sconomiae gratia fuisset uisus et mori.
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̾s si natus uõ est. quõ mortuus est.
Hoc iam sane giectura est Cõiecturis
aut̃ nemo nisi apud quem ꝓbatio¬
nes defec̾int: utitur. Respondebimꝰ
tñ etiam ad hoc: nec aliunde qͣm de
hus que credere soletis asserentes
exempla. Que si uera sunt: ꝯfirma¬
bunt ⁊ nos. Si falsa: destruent ⁊ uos.
Dicis ergo. Quõ mortuus est ih̾c si
homo nõ fuit: Et ego abs te reqͥro.
Helyas quõ mortuus nõ est cũ fu̾it
homo. An huic mortali p̾t̃ ꝯditõm
suam licuit us immortalitatis
inuadere. xpõ nõ licuit immortali
de morte si noc̃e fuit aliquid usur¬
pare: Et si helyas in et̾num uiuit
ꝯtra naturam iħm ad triduũ tm̃
cur nõ magis ꝯtra naturam mori po¬
tuisse concedas. psertim cum etiam
hoc nõ solum de helya credatis. sed de
moyse atq enoch ꝙ sint immortales
et ip̃i rapti cum corporib suis in celũ:
Quapp̃ si hoc argum̃to recte colligitꝰ
iħ̾m fuisse hoiem qr mortuus est:

Expanded text:
s si natus non est, quomodo mortuus est? s si natus non est, quomodo mortuus est? hoc iam sane coniectura est; coniecturis autem nemo, nisi quem probationes defecerint, utitur. respondebimus. tamen etiam ad hoc nec aliunde quam de his, quae credere soletis, adferentes exempla: quae si uera sunt, confirmabunt et nos; si falsa, destruent et uos. dicis ergo: quomodo mortuus est Iesus, si homo non fuit? et ego abs te requiro: Helias quomodo mortuus non est, cum fuerit homo ? an huic mortali praeter condicionem suam licuit ius inmortalitatis inuadere, Christo non licuit inmortali de morte, si necesse fuit, aliquid usurpare? et si Helias in aeternum uiuit contra naturam, Iesum ad triduum tantum cur non magis contra naturam mori potuisse concedas, praesertim cum etiam hoc non solum de Helia credatis, sed et de Moyse atque Enoch, quod sint inmortales et ipsi rapti cum corporibus suis in caelum? quapropter si hoc argumento recte colligitur legum fuisse hominem, quia mortuus est,
Abbreviated transcription (Latin):
dum. quõ infinitus modus oĩm: oĩs
cogitatio carnalis euanescit ⁊ si uult
se fieri quod nond̃ est pͥus ex eo qd̃
est erubescit. Quapp̃ hoc quod nob ꝓpo¬
nitis de deo finito ⁊ infinito. melius
tacendo finitis: donec a fine legis ꝙ
De deo aut̃ abraham ⁊ ysaac ⁊ iacobcũ
ip̃e sic omnis creature uerus deus:
cur illo nomine se ppło suo insiniia¬
re uolu̾it.iam qnͣtum sat erat dici¬
mus. De circũcisione etiam in supi
Isti aut̃ signum in ꝑte corporis con¬
grua diuinitus datum quo carnis
expoliatio figurata est. si ꝙ̃admod̾
dictum sit omnia munda mundis.
xp̃iana nõ heretica mente cogitarẽt
usso modo irriderent. S qr uerũ est
et quod sequitur. immundis aut̃ ⁊ in
fidelib nich est mundũ. s polluta
sunt eoꝵ ⁊ mens ⁊ conscĩa: ridentes
eos ⁊ dicacit̾ insultantes lenit̾ ad¬
monemus. si scd̃ ip̃os circũcisio tur¬
pis est nõ eos hr̃e quid ibi rideant
que p̃ciditur. ⁊ illi sanguini qui
distillat illigatus ⁊ inquinatus

Expanded text:
dum; quomodo infinitus, modus omnium — omnis cogitatio carnalis euanescit; et si uult se fieri, quod nondum est, prius ex eo, quod est, erubescit. quapropter hoc, quod uobis proponitis de deo finito et infinito, melius tacendo finitis, donec a fine legis, qde deo autem Abraham et Isaac et Iacob, cum ipse sit omnis creaturae uerus deus, cur illo nomine se populo suo insinuare uoluerit, iam, quantum sat erat, diximus. de circumcisione etiam in superisti autem signum in parte corporis congrua diuinitus datum, quo carnis expoliatio figurata est, si quemadmodum dictum sit: omnia munda mundis, christiana, non haeretica mente cogitarent, nullo modo inriderent. sed quia uerum est et quod sfidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia : ridentes eos, et dicaciter insultantes, leniter admonemus, si secundum ipsos circumcisio turpis est, non eos habere quod ibi rideant, quae praeciditur, et illi sanguini qui distillat, illigatus et inquinatus
Abbreviated transcription (Latin):
est d̃s Illinc enim ẽẽ mala accipiunt.
ubi bonoꝵ est finis. Augustinus
bsit ut hoc uos quisqͣm int̾roget
qui uos nouit: aut de hac oĩo re
cum talib disputet. Prius enĩ estis
a figmento carnaliũ corporaliũ q co¬
gitationum. pia fide ⁊ qͣntulacũq u̾i¬
tatis rõne mundandi: ut spĩialia quo¬
quomͦ. ⁊ ex qutacũq ꝑte oogitare possi¬
tis. Quod qͣmdui nõ potestis heresis
quippe ur̃a nicħi aliud nouit qͣm et
corpus ⁊ aĩam ⁊ dm̃ ꝑ locoꝵ spatia uel
finita uł infinita distende. cũ solum
corpus talia occupet spatia. uł spatus
talib occupetur: consulcius fec̾itis
si uos huic qõni nõ cõmiscũitis. ubi
nec docere potestis aliquid ueri sicut
nec in cet̾is: nec disce estis ydonei quod
fortasse potestis. in cet̾is si suꝑbi liti¬
giosi q nõ sitis. Cum enĩ q̃ri ceperit
quõ sit d̾s̃ finitus quem ulłs locus

Expanded text:
est deus; illinc enim esse mala accipiunt, est deus; illinc enim esse mala accipiunt, ubi bonorum est finis. AUGUSTINUS respondit: Absit, ut hoc uos quisquam interroget, qui uos nouit, aut de hac omnino re cum talibus disputet. prius enim estis a figmento carnalium corporaliumque cogitationum pia fide et quantulacumque ueritatis ratione mundandi, ut spiritalia quoquo modo et ex quantacumque parte cogitare possitis. quod quamdiu non potestis — haeresis . quippe uestra nihil aliud nouit quam et corpus et animam et deum per locorum spatia uel finita uel infinita distendere, cum solum corpus talia occupet spatia uel spatiis talibus occupetur — consultius feceritis, si uos huic quaestioni non commiscueritis, ubi nec docere potestis aliquid ueri — sicut nec in ceteris — nec discere estis idonei, quod fortasse potestis in ceteris, si superbi litigiosique non sitis. cum enim quaeri coeperit, quomodo sit deus finitus, quem nullus locus
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃: ut eoꝵ nemo appellatus respondeat.
nisi audito ognomine. Sic namq et
pastor acq armentarius pecorib notas
murunt. ne eoꝵ quisq ꝑ suousur pet
nõ solum finem ostenditis hr̃e dñi. s
ꝙ sicis etiam uos ab cod̃ alieni signi
eius ⁊ sacramenti exꝑtes. quod est uiri¬
lium mutilatio ꝑ quam idem suos ag¬
noscit. Quapp̃ si hoc est ds̃ quem colitis
liquet ex hoc ad modũ ꝙ hẽat finem. Si
u̾o infinitũ dm̃ ẽẽ uultis: huic uos añ
renuntiare noce est. ⁊ orõne muta ta
erioris p̾t̾iti ur̃i plenitudinem g̾ere.
Et hoc quid̃ dcm̃ ita est: ut de ur̃õ uos
uicisse iideamur. Alioqͥn sũmũ ⁊ uerũ
dm̃ utrũ sit idem infinitus. nec ne si
q̃ritur: de hoc u̾o nos boni ⁊ mali ꝯtra¬
rietas breuit̾ pot̾it edoce̾. Nm̃quid̃ si
nõ est malum: ꝓfecto infinicus est ds̃.
Ht aut̃ finem si malũ est Coustat
aut̃ ẽẽ malum. Non igitur infinitus

Expanded text:
nomen, ut eorum nemo appellatus respondeat nomen, ut eorum nemo appellatus respondeat nisi audito cognomine. sic namque et pastor atque armentarius pecoribus notas inurunt, ne eorum quisque pro suo usurpet non solum finem ostenditis habere deum, sed quod sitis etiam uos ab eodem alieni signi eius ac sacramenti expertes, quod est uirilium mutilatio, per quam idem suos agnoscit. quapropter hic si est deus, quem colitis, liquet ex hoc admodum, quod habeat finem. si uero infinitum deum esse uultis, huic uos ante renuntiare necesse est et oratione mutata erroris praeteriti uestri paenitudinem gerere. et hoc quidem dictum ita est, ut de uestro uos uicisse uideamur; alioquin summum et uerum deum utrum sit idem infinitus necne, si quaeritur, de hoc uero nos boni et mali contrarietas breuiter poterit edocere. quoniam quidem si non est malum, profecto infinitus est deus; habet autem finem, si malum est; constat autem esse malum . non igitur infinitus
Abbreviated transcription (Latin):
signum nauiget abrahe: Et hunc qͥd
certa de causa iudeos orare haud sur¬
dum est: ut pote circũcisos. Si enĩ cu¬
cũcisionis se inuocare designant dm̃
pp̃ deos p̃putii: nos u̾o cur hoc ip̃m fa¬
ciatis parum intlłigo. cum numine
geratis signũ quod hu̾it abraham
cuius uos uocatis dm̃i. U̾e enĩ quod
intlłigi datur cognitõnis mutue cã
ne a se scilz inuicem oberrarent: no¬
tas sibimet hi alt̾ius imposuisse u¬
dentur: iudei ac iudeoꝵ deus. Atq ip̃
quidꝰ eos circũcisionis obsceno carac¬
tere significauit. quo ubicũq t̾raꝵ
fu̾int. ubicũq gentium: ꝑ circũsio¬
nem tñ ip̃ius eẽ noscantur Idem u̾o
suũ uicissim dm̃ parentũ suoꝵ cog¬
nomine signau̾tunt. quo ubicumq
et ip̃ fuit in magna giuis dor freq̃ncia
cum ds abraham audierit ⁊ ds̃ ysaac ⁊ ds̃
iacob ꝑtinus se muccari cognoscat. Qd̃
fere in młtis fieri solum uũ hũtib

Expanded text:
signum nauiget Abrahae? et haec quidem signum nauiget Abrahae? et haec quidem certa de causa Iudaeos orare haud absurdum est utpote circumcisos; sic enim circumcisionis se inuocare designant deum propter deos praeputii . uos uero cur hoc ipsum faciatis, parum intellego, cum minime geratis signum, quod habuerit Abraham, cuius uos uocatis deum. uere enim, quod intellegi datur, cognitionis mutuae causa, ne a se scilicet inuicem aberrarent, notas sibimet huiusmodi alternis inposuisse uidentur Iudaei ac Iudaeorum deus . atque ipse quidem eos circumcisionis obscaeno charactere signauit, quo, ubicumque terrarum fuerint, ubicumque gentium, per circumcisionem tamen ipsius esse noscantur; idem uero suum uicissim deum parentum suorum cognomine signauerunt, quo, ubicumque et ipse fuerit, in magna quamuis deorum frequentia, cum deus Abraham audierit et deus Isaac et deus Iacob, protinus se inuocari cognoscat. quod fere in multis fieri solet unum habentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Si orõ ur̃a nõ fallit que dicit ds̃
abraham ⁊ ds̃ ysaac ⁊ d̾s iacob ht̃ finem
d̾s. sisi forte alit̾ est hic de quo ꝑ rogas.
et alt̾ quem oratis. Alioqͥn circũcisionis
t̾minus qui abraham ⁊ ysaac ⁊ iacob
a gentiũ cet̾aꝵ societate dissignat: ⁊̃
dei ip̃ius circa nos t̾minat potestatẽ.
Cuius aut̃ finita pocestas est ⁊ tp̃e nõ
caret fine. Deniq ne antiquoꝵ quid̾
hac orõne m̃tionem facitis qui abrahã
fu̾unt. enoch dico ⁊ noe ⁊ sem. ac reli¬
quos eoꝵ siłes: quos fuisse quid̃ iustos
in p̃putio nõ negatis. s qr idem circũ¬
cisionis insigni carebant: ne ip̃oꝵ qͥd̾
uultis ẽẽ dm̃. s solus abrahe ⁊ semĩs
eius. Igitur si est unus ⁊ infinitus ds
quid sibi uult hec innocatõnis ur̃e tã
diligens et sollicita cautio: ut nõ con¬
tenti nominasse dm̃ aditiatis ⁊ cuiꝰ
abraham scil ⁊ ysaac ⁊ iacob tamꝙͣ in
turba aliqua deoꝵ erratura aut nau¬
fragium passura ur̃a orone. nisi ad

Expanded text:
uestra non fallit, quae dicit: deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, habet finem deus, nisi forte alter est hic, de quo perrogas, et alter, quem oratis; alioquin circumcisionis terminus, qui Abraham et Isaac et Iacob a gentium ceterarum societate dissignat, etiam dei ipsius circa eos terminat potestatem, cuius autem finita potestas est, et ipse non caret fine. denique ne antiquorum quidem hac oratione mentionem facitis, qui ante Abraham fuerunt, Enoch dico et Noe et Sem ac reliquos eorum similes, quos fuisse quidem iustos in praeputio non negatis, sed quia idem circumcisionis insigni carebant, ne ipsorum quidem uultis esse deum, sed solius Abrahae et seminis eius. igitur si est unus et infinitus deus, quid sibi uult haec inuocationis uestrae tam diligens et sollicita cautio, ut non contenti nominasse deum adiciatis et cuius, Abraham scilicet et Isaac et Iacob, tamquam in turba aliqua deorum erratura aut naufragium passura uestra oratione, nisi ad
Abbreviated transcription (Latin):
se inuicem dilig̾ent discipulis
commendaret: dicit ei symon petrus.
Dñe quo uadis: Sic utiq hoc dixit n¬
magistro discipłs. ⁊ dño seruiis: tãꝙͣ
sequi ꝑatus. Propt̾ea qui ppe dñs qui
eius animũ uidit qͣre hoc int̾rogaue

Expanded text:
se invicem diligerent, discipulis commendaret, dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis? Sic utique hoc dixit magistro discipulus, et Domino servus, tanquam sequi paratus. Propterea quippe Dominus, qui eju
Abbreviated transcription (Latin):
tius hẽtur: quam in re tenetur. U̾m
sicut immortalitatem carnis ⁊ salu¬
tem animaꝵ futuram expectamus.
ꝙͣuis iam pignore accepto salui fũ
ẽẽ dicamur: ita omi notitiam qͥdlo
unigenitus audiuit a prẽ futiami
ipenre debemus.q̃ uis lo: iamse fe
Nont ep̃. son uosme clegistio in¬
qut s ego elegi uos. Hec est illa meffablis
nreum nõ eligit quõ diligit: Nũquid
am in nob̾ erat quod in psalmo cani¬
qui ⁊ ꝑditi: Neq enim iam credidera¬
mis m euni ut elig̾et nos. Nam si rã
wedentes elegit: electos elegit. Cur gͦ
nailloꝵ tõcmatio qui p̾sentiam dei de¬
fendunt ꝯtra grãm dei.⁊ tõdicũt nos
electos añ nuindi constitutõm. qr pre¬
sciuit nos ds̃ futitros bonos. nõ se ip̃m
nos facturum bonos. Nõ boc dicit qui
nos elegisset qr bonos futuros ẽẽ p̾sci¬
uerat. simul etiam p̾scisset ꝙ eũ nos
suissemus pͥus electuri. Nõ enĩ aliter
eẽ possemus boni. Nisi forte dicendus

Expanded text:
tius habetur, quam in re tenetur. Verutius habetur, quam in re tenetur. Verusicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis hoc jam se feruit: « Non vos me elegistis, inquit, sed ego elegi vos . » Haec est illa ineffabilis qui eum non elegit, quomodo diligit? Nunquid jam in nobis erat, quod in psalmo caniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. Cur ergna illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, quinos elegisset, quia bonos futuros esse praesciverat, simul etiam praescisset quod eum nos fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus
Abbreviated transcription (Latin):
dam nuta nõ dicat. qr scit eosii pr qle
nõ posse:S nimirũ quod faccuoeae
cisse se dicit qui ea que futura sins fate
Sicut enim dicit ꝑ ꝓpħami. foderĩt no¬
nus meas ⁊ pedes nec ait. fossur lint
uelut p̾t̾ita dicens. ⁊ ea tũ futura pro¬
cens ita ⁊ hoc loco ait onmia se nota fecit
scio ex parte. tunc aut̃ cognoscam sicłt̃
et cognitus sum. Et nunc ꝑspecłm in
enigmate. tunc aut̃ facie ad faciemi
sam ⁊ ipẽ apłs saluos nos dicit et̃ fcos
ꝑ lauacrũ regen̾atõnis. qui tũ aliolas
Unde etiam eius coapłs petrus. in quẽ
mͦ inquit nõ uidentes creditis. quom
cum ud̾itis exultabitis gaudio me¬
narrabili ⁊ honorato. ꝑcipientes m̾ce¬
m̾ces est fider: quis dubitet in fide que
in fine diei recipiendam ẽẽ m̾cedom.
nõ solum redemptõm corporis nr̃i de¬
qua dicit apłs paulus. umi etiam salu¬
tem auimaꝵ nr̃aꝵ. de qua dicit apłs pe¬
trus: Utriusq enim rei felicitas isto
tpr̃e atq in ista mortalitate. in spe po¬

Expanded text:
dam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit . Sicut enim dicit per prophetam, Foderunt manus meas et pedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecissscio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum; et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit esse factos per lavacrum regenerationis : qui tamen alio loco, Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercemerces est fidei; quis dubitet in fide, quae in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptapostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe po
Abbreviated transcription (Latin):
alia młda moxsi ꝯtͣria iħm dognia¬
tizare: nemo qui nesciat. Que quia
resium ꝑs magna ⁊ quod est in
ꝓmptu catholici: nicħ eoꝵ serua¬
re curant que moyses scribit. Qd
ip̃m si nõ de errore descendit aliqͦ
s ex uera illa xp̃r ⁊ discipuloꝵ eius
ttaditõne. uos oĩo bateaminu ncdẽ dͥt ꝙ̃¬

Expanded text:
alia multa Moysi contraria, Jesum dogmaalia multa Moysi contraria, Jesum dogmatizare, nemo qui nesciat. CAPUT resium pars maxima et, quod est in promptu, catholici nihil eorum seruare curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex uera illa Christi et discipulorum eius traditione, uos omnino fateamini necesse est, co
Abbreviated transcription (Latin):
niet in consortiũ ⁊ hoc ergo uidei ual¬
de credid̾ant asseuante moyse. Idcco¬
q fidem xp̃o hr̃e nõ pot̾ant infirmã¬
ti ea: ⁊ insuꝑ asseu̾anti ꝙ duplicitꝰ
gehenne filius fieret qui eet circũ¬
cissus. Item moyses carnaliũ ciboꝵ
sollicitam facit discretõm: ⁊ inter
pisces ac uolucres. ⁊ qͣdrripedia. hel¬
abliguruiri ꝓ mundis: alia uo p
iminundis ne ꝯtingi quid̾. Quorꝵ
in parte porcum taxat ⁊ leporem.
et si quid in piscib caret scama: aut
in qͣdrupedib ungulam nõ ht̃ fis
sam nec ruminat. Et hec ergo iu¬
dei fortit̾ credid̾unt scribente moy¬
seo. idcircoq xpõ iam credere nõ po¬
terant in differentiam docent ciboꝵ
et a sius quid̃ discipłis onnia pe¬
nitus remouenti. scłarib u̾outil¬
go concedenti omnia que possent
edi. atq asseu̾anti quod eos nich in¬
os in os intrans pollu̾et: qr que de
ore imprudent̾ ꝓcedant ea sola
sint que polluant hoĩem. Hocatq

Expanded text:
niet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualniet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant adseuerante Moyse, idcircoque fidem Christo habere non poterant infirmanti ea et insuper adseueranti, quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helquidem abliguriri pro mundis, alia vero pro immundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum taxat et leporem, et si quid in piscibus caret squama, aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet, nec ruminat . Et haec ergo Judaei fortiter crediderunt, scribente Moyse: idcircoque Christo jam credere non poterant, indifferentiam docenti ciborum, et a suis quidem discipulis omnia penitus removenti, saecularibus vero vulgo concedenti omnia quae possent edi, atque asseveranti quod eos nihil in os intrans pollueret; quia quae de ore impudenter procedant, ea sola sint quae polluant hominem . Haec atque
Abbreviated transcription (Latin):
et xp̃i: ut si eoꝵ alt̾i iudei crederent.
alti nccõ repugnarent. Ram moysts
quid̾ p̃ cet̾is ab oꝑe omni abstinend̃
docet in sabbato. cãm q inducit ueli¬
gionis huius hanc ẽẽ. qr ds̃ cũ nuum¬
dum ⁊ omnia que in eo sunt fabrica¬
ret sex dieb incluserit operi septĩa
insup. ut qui idem solueret occid̾etur
Hoc igitur iud̃i uehement̾ credebãt
docente moyse idcircoq xp̃ ne aures
quid ac ꝯmodandas putabant asse¬
uernti dĩi lemꝑ epuei ne ulia sibi
cessatõnis statuisse diem qr sit ugis
et infatigabilis uirtus: seq a deo id¬
circo nũqͣm debere cessare. nec sabbatis
quid̃. Pat̾ enim inquit meus semꝑ
oꝑatur: ⁊ me oportet opari. Idem moy¬
ses carnis ꝑicom̃ in sacris ⁊ deo amã¬
bilib numerat. ubetq circũcidi mas¬
culinũ onme. carnem pputii ip̃oꝵ. eẽ¬
q hoc docet noc̃m signum testamenti
illitis. quod ds̃ suus disposu̾̃it ad abͣ
de tribu sua. ⁊ hereditatis que abhe
repmisa sit ac semini eius non ue¬

Expanded text:
ti, ut si eorum alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent. nam Moyses quidem prae ceteris ab opere omni abstinendum docet in sabbato causamque inducit religionis huius hanc esse, quia deus cum mundum et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima insuper, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer credebant docente Moyse, idcircoque Christo ne aures quidem adcommodandas putabant adseueranti deum semper operari nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numquam debere cessare, ne sabbatis quidem; pater enim, inquit, meus semper operatur et me oportet operari. item Moyses carnis peritomen in sacris et deo amabilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus suus disposuerit ad Abrade tribu sua et hereditatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, non ue
Abbreviated transcription (Latin):
oĩm uideo feriri moysen. Adħ ⁊ cum
maiestatem suam loqnti eid̃ tibi sem¬
di lum̃ appellat. tuder indignantes re¬
clamarent. qr tu de te destificaris. testi¬
moniũ tuũ nõ est uerum: no̾ eitmi
uideo ꝓsequittũ ubi maxime lacus
exigebat ut dicet de se ꝓpħasde moys.
s tamq̃m te uera alientts: ⁊ ulłmhis
ex eoꝵ patrib testimoniũ respondit
Nempe in lege ur̃a scriptũ est quia
duoꝵ hoĩm testimoniũ uerũ est. Ego¬

Expanded text:
omnium uideo feriri Moysen. ad haec et cum omnium uideo feriri Moysen. ad haec et cum maiestatem suam loquenti eidem, ubi se mundi lumen appellat, Iudaei indignantes reclamarent: quia tu de te testificaris, testimonium tuum non est uerum, non eum uideo prosecutum, ubi maxime locus exigebat, ut diceret de se prophetasse Moysen, sed tamquam reuera alienus et nullum habens ex eorum patribus testimonium respondit: nempe in lege uestra scriptum est, quia duorum ho
Abbreviated transcription (Latin):
nato si eẽt mutilis nob̃ solas inde
errorib ad capiendos nosm ac re¬
digendos in ꝓpͥam seruitutem: qr
nec spiritib iminundis cũ id̾ iħm
ẽẽ filiũ dei exerte indissimulant᷑ ꝙ¬
onftrentnr plut ut minme set us
exosi. Quare si ⁊ moyses sco he testror¬
niũ de xpͥo aliquid scripsit. acc lpsm
Ita tũ ut ip̃i hoc minime ꝓsit ad capt¬
nand̾ me in ꝓpͥam legem quam nchi
uideam a paganismo distare. Qilacore
nich oĩo est quod arbitreris si papte
hoc fu̾it me minime gaussi liltẽ
tus sit ita illud etiam doceas quenan
sint ea que scripsit. Nam ego quiaen
potui. Unde in ingente positus est uor
dacem iħm. S id quid alienũ pi meio
erat:. dm̃ existimare mentitũ. Rectue
ergo uisum est scriptorib ascrisen
falsitatem: qm u̾itatis auctori men¬
datium. Quippe cũ ⁊ ip̃m dicente en¬
direm fures fuisse ⁊ latrones: omne
qui uen̾unt añ se. Qua sententia pͥm̃

Expanded text:
nato, si esset inutilis nobis, solas inde nato, si esset inutilis nobis, solas inde erroribus ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem. quia nec spiritibus inmundis, cum idem Iesum esse filium dei exerte indissimulanteonfiterentur, profuit, ut minime sint nobis exosi. quare si et Moyses secundum hoc testimonium de Christo aliquid scripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime gauisurum spirtus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae scripsit. nam ego quidem  ipse non potui. unde in ingenti positus aestu radacem Iesum. sed id quidem alienum pietatis erat deum existimare mentitum. rectius ergo uisum est scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. quippe cum et ipsum dicentem audirem fures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se: qua sententia primum
Abbreviated transcription (Latin):
uare moysen nõ accipitis cũ
Ap̃s dicat moyses de me scripsit
uelime s omnes etiam ꝓpħas iudeoꝵ
et gentium. Quid enĩ hoc nr̃e fidei no¬
ceret. aut quid nõ potius ꝑdesset. si
congrua ⁊ ꝯuenientia undiq ĩ dm̃
nr̃m testimonia carꝑemus: Siqͥdẽ
eẽt etiam tunc lib̾um nob̃. odio ma¬
nente atq exsecratione supsticõnis
ꝓphetias. Adeo mͥ ꝯtͣrium̃ nõ pt̃ esse
si ⁊ moyses ꝙͣuis sit alienus a xp̃o.
nõ nichil tñ iudeatur scripsuse dexͦ
An quisqͣm hõmi nõ optau̾it de spi¬
nis omnib florem leg̾e. de omni her¬
ba frugem: demuscis omnib mel
ꝙͣuis nec muscas nec gramen in
cibum nec spinas in corone usurpe¬
mus ornanim: An quisqͣm nollet
in omni ꝓfundo margaritam nas¬
ci in omiub t̾rts geminas. ⁊ in sa¬
ius omnib poma: At si pistem de
mari edere nõ nocet: aquam brbere
nocet. Sciuntq hoĩes utilib sũptis
mimica respitere: nob̃ lib̾um non
ẽẽt religionis cumsq ritu damꝑ¬

Expanded text:
uare Moysen non accipitis, cum Christus dicat: Moyses de me scripsit;velim, sed omnes etiam Prophetas Judaeorum et Gentium. Quid enim hoc nostrae fidei noceret, aut quid non potius prodesset, si congrua et convenientia undique in Deum nostrum testimonia carperemus? Siquidem esset etiam tum liberum nobis, odio manente atque exsecratione superstitionis ophetias: adeo mihi contrarium non potest esse, si et Moyses, quamvis sit alienus a Christo, nonnihil tamen videatur scripsisse de Christo. An quisquam hominum non optaverit de spinis omnibus florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus mel: quamvis nec muscas, nec gramen in cibum, nec spinas in coronae usurpemus ornatum? An quisquam nollet in omni profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in silvis omnibus poma? Aut si piscem de mari edere non nocet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus sumptis inimica respuere: nobis liberum non esset religionis cuiusque ritu dam
Abbreviated transcription (Latin):
qr fidem uellent exhibere morsi. lex¬
sum ergo falsum nõ erit illtid iħmi
dixule ad eos. si crede̾cis moysi. credetis
et mnͥ. cum sit longe maĩm. idcirto ma¬
gis eos noꝰ credidisde iħm qr moyst ar¬
derent. potiusse autꝰ fidem xp̃õ here.
si moysi crede̾ destitissent: Cu tam̃ ut
dixi ubinam moysos de xp̃o aliquidi
sumpserit queso nos deceas. alias m¬
quit. Si xp̃ianus es crede dicenti xp̃
qr de se scoipsit moyses. Ad si nõ cudis
xp̃iants nõ es. Inepta hec semp. ⁊ mbe¬
cilla responsio est: nich hũtium quod
ostendant. Qnͣto igitur melius fecis¬
ses: si idem confic̾eris simpłr. Et tam̃
boc mͥ quid̾ dicere potuisti: quem scias
nocẽ hr̃e ut credam causa religionis q̃
famulor xp̃o. licet hoc ip̃m adhuc q̃ra¬
tur utrimi sit ⁊ hoc xp̃i testimonum
ut credi debeat absolute: an scripto¬
ris. ut examinari sollicite. Rec si nos
nõ credidimus falsis xp̃m hinc offen¬
dimius si falsatores. Tam̃ ut cumꝙ ho

Expanded text:
 fidem uellent exhibere Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Christo aliquid scripserit, quaeso nos doceas. Alias, inquit. si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis, christianus non es. inepta haec semper et inbecilla responsio est nihil habentium, quod ostendant. quanto igitur melius fecisses, si idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere potuisti. quem scias necesse habere, ut credam causa religionis, qua famulor Christo, licet hoc ipsum adhuc quaeratur, utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute, an scriptoris, ut examinari sollicite. nec si nos non crediderimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores. tamen utcumque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dubitantem de se asꝑnatus nõ sit.ħ
quo animi eius uuln̾̃tb mederetur
corporis sui cỹcatrices ostendit. Nec
dixit si discipłs es crede. si nõ credis
discipłs nõ es. Tt mͥ hoodicas. non de
xp̃o dubitanti. s de sb̾a utrum sit ems
an sub ducta: At inquis beatiores appes¬
lat: qui nõ uid̾unt ⁊ crodid̾unt. Hxc si
ideo dictum putas: ut sme rõne ⁊ iudi¬
tio quidq credamus: esto tu beatior sñ
sensu. Ergo mͥ ꝯtentus ero: cũ rõne
beatus audisse. augustinus

Expanded text:
dubitantem de se aspernatus non sit; sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit nec dixit: si discipulus es, crede; si non credis, discipulus non es. tu mihi hoc dicas non de Christo dubitanti, sed de sententia, utrum sit eius. an subinducta. at, inquis, beatiores appellat, qui non uiderunt et crediderunt. hoc si ideo dictum putas. ut sine ratione et iudicio quidque credamus, esto tu beatior sine sensu, ego mihi contentus ero cum ratione beatus audisse. AUGUSTINUS
Abbreviated transcription (Latin):
dei hũit: hec de xp̃õ nõ dixit. Si hec
diuinus spt̃ aut maledicẽt xp̃o aut
eum iuberet int̾fici Ut ergo moysen
ab hoc crimine uindicetis: fatem¬
ni noc̃e est. ne hec quid̾ eum scͥpsisse
aut alia dabitis aut nllła erunt. Si

Expanded text:
Dei habuit, haec de Christo non dixit: si haec Dei habuit, haec de Christo non dixit: si haec diuinus spiritus aut malediceret Christo aut eum iuberet interfici. ut ergo Moysen ab hoc crimine uindicetis, fateamini necesse est ne haec quidem eum scripsisse aut alia da
Abbreviated transcription (Latin):
hac quoq ꝓbare quod ad xp̃m mintine
ꝑtincat: nich̾ cam impmptu est. Int̾
maledictoꝵ enĩ seua que ꝓmpsit in
ppłm siuim si a lege sua disced̾ent.
ctam hoc adiocit futuros eosd̃ dicẽs.
sui meditaturos dieb ac noctib. ut nec
uite ip̃ius sue fidutiam gererent. que
sibi eet a uictorib condonata qr eaden
ex incerto penderet patiens ac sollici¬
ta semꝑ sub iiminentia gladioꝵ. Re
hoc quid ergo ad xp̃m ꝑtinet. suieren¬
da sunt alia. sam illud quid̃ tux cre¬
diderim de xpõ uos dcm̃ putare male¬
dictũ eẽ oẽm qui pendet in ligno. aut
illud aliud. int̾ficiend̾̃ eẽ ppħam sũ
pͥncipem ppłi: qui eos a deo uellet a¬
uitere. aliquid ne infomg̾e mandato¬
yum. Quid ergo quid̃ xp̃m fecisse pla¬
ne negare nõ possum. S tu ꝯtra de
ip̃o hec eẽ scripta plane fati non po¬
teris: ne si hoc sit quere rursus inci¬
piamus etiam in quonam spu moỹ¬
aut eum iuberet occidi. Si enun spm̃

Expanded text:
hoc quoque probare quod ad Christum minime hoc quoque probare quod ad Christum minime pertineat, nihil tam in promptu est. Inter maledictorum enim saeva, quae prompsit in populum suum, si a lege sua desciscerent, etiam hoc adjecit, futuros eosdem dicens sui meditaturos diebus ac noctibus, ut nec vitae ipsius suae fiduciam gererent, quae sibi esset a victoribus condonata: quia eadem ex incerto penderet pavens ac sollicita semper sub imminentia gladiorum. Ne hoc quidem ergo ad Christum pertinet: quaerenda sunt alia. Nam illud quidem vix crediderim de Christo vos dictum putare, maledictum esse omnem qui pendet in ligno : aut illud aliud, interficiendum esse prophetam sive principem populi, qui eos a Deo suo vellet avertere, aliquodve infringere mandatorum . Quod ego quidem Christum fecisse plane negare non possum. Sed tu contra de ipso haec esse scripta plane fateri non poteris, ne si hoc sit, quaerere rursus incipiamus, etiam in quonam spiritu Moyaut eum juberet occidi. Si enim spiritum