comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
calcauit. N on igitur propter aliꝙͣ
utilitatẽ cuiuscumq auimalis cor¬
pus horrescit. Qua propt̾ eciam si
aliquo diuino iudicio bruta queli¬
bet auinalia non solum sacro sc̃a
deuorare nulla tamien ex h nobis rõ
obuiat que ueritatem dominice car¬
nis ⁊ sanguinis qnͣi tenenius in sa¬
cris msteriis nos negare cõpellat.
Quo circa sufficientꝰ excussa eciam
hac blasfenia cetera indeamus. De
igne enim grandis quoq questio
uetitur pro eo quod inquihusdam
ut aiunt canombus iguita inꝙͣ
absumenda nusteria sacra tradi
iubentur. Tlerimptamen nõ ut
cõbustione consumantur id p̾ci¬
pitur s tauqmͣ om̃i elementoꝵ p᷑¬
gatissimo ac muindissimo dignis¬
simoq qd̾ omina reliqua elementa
purgat ip̃m uero ex reliquis nec ĩ¬
quinari ualet nec iudiget expur¬
gari uenerabilit̾ cõmitti iubentur.
Satis tamen mͥ placeret quando
aliqua necligencia uł certe miracu¬
lum nonũ de tantis nusteriis acci¬

Expanded text:
calcavit: non igitur propter aliquam calcavit: non igitur propter aliquam vilitatem cujuscunque animalis corpus horrescit. Quapropter, etiam si aliquo divino judicio bruta quaelibet animalia non solum sacrosancta devorare, nulla tamen ex hoc nobis ratio obviat quae veritatem Dominicae carnis et sanguinis, quam tenemus in sacris mysteriis, nos negare compellat. Quocirca sufficienter excussa et hac blasphemia, caetera videamus. De igne grandis quoque quaestio oritur, pro eo quod in quibusdam, ut aiunt, canonibus igni tanquam absumenda, sacra mysteria tradi jubentur. Verumtamen non ut combustione consumantur, id praecipitur, sed tanquam omnium elementorum purgatissimo ac mundissimo dignissimoque, quod omnia reliqua elementa purgat, ipsum vero ex reliquis nec inquinari valet, nec indiget expurgari, venerabiliter committi jubentur. Satis tamen mihi placeret, ut quando aliqua negligentia vel certe miraculum novum de tantis mysteriis acci
Abbreviated transcription (Latin):
sione uideatur tamen ne quid uec¬
lixisse uł enitasse pulennir respõ¬
deri potest si quoniam si placet xͦ
uł propter eas quas modo dicimus
uł propt̾ alias quaslibet quas ip̃e
nouerit causas ut hec sacramenta
absq sui corrupcõne a bestiis seu
aub comedi possint quid hoc ad
ueritatem qmͣ credimus dominici
corporis obstat. Certe enim non
magis bestiarum uł auiuru qui
nr̃o leditur gustu. Set nec proui¬
fugit qui in lapide sepulcri ia qiit
qui post resurexionis eciam glĩam
terram calcauit. Manifestissimũ
quippe est ex ordine dei auimata cor¬
pora in animatis sensibilia insen¬
sibilibus meliora ẽe. Neq huic sẽ¬
tencie ullum uł tenuit᷑ sciolum re¬
fragatun credo. Quͤ autem melio¬
ra sunt apud optimũ deũ cariora
i deoꝙ honorabiliora sunt. Quo fit
ut corpus cuiussibet uii animalis
nou sit apud uinu uilius qmͣ t̾ra
⁊ lapis. Set ip̃mi xp̃i corpus sicut iã
diximus in lapide iacuit ⁊ terraiu

Expanded text:
sione videatur, tamen ne quid negsione videatur, tamen ne quid neglexisse vel evitasse putemur, responderi potest, quoniam si placet Christo, vel propter eas quas modo diximus, vel propter alias quaslibet, quas ipse noverit causas, ut haec sacramenta absque sui corruptione a bestiis sive avibus comedi possint: quid hoc ad veritatem, quam credimus, Dominici corporis obstat? Certe enim non magis bestiarum, vel avium, quam nostro laeditur gustu. Sed nec pro utifugit, qui in lapide sepulcri jacuit, qui post resurrectionis etiam gloriam, terram calcavit. Manifestissimum quippe est ex ordine Dei, animata corpora inanimatis, sensibilia insensibilibus meliora esse. Neque huic sententiae ullum vel tenuiter sciolum refragaturum credo. Quae autem meliora sunt, apud optimum Dominum chariora, ideoque honorabiliora sunt: quo fit ut corpus cujuslibet vivi animalis non sit apud Deum vilius quam terra et lapis. Sed ipsum Christi corpus, sicut jam diximus, in lapide jacuit, et terram
Abbreviated transcription (Latin):
eotenus ad corpus xp̃i posse accedẽ
quousq potest humanus uisus
aspicere deide auteni mox inui¬
sibilit̾ angeloꝵ sibi semꝑ assistẽ¬
ciũ ministerio uł suapte uirtute
raptum ni in celis q constitui. Cu¬
ius sentencie martir glĩosus tay¬
sicius nobis ydoneus testis occͣcit.
Qui cum ueneranda domiuia corpo¬
ris sacramenta portaret a paganis
forte suꝑuemientibus ⁊ quid nam fer¬
ret exquirentibus comprehensus est.
⁊t ille mori pocius quam sanctũ da¬
re cambus eligens paliuam precio¬
se mortis emeruit. Illi uero curiosis¬
sime omnia scrutinantes rapto ce¬
litus diuino corpore nichil penitꝰ
uisi sola lintheamina repperunt.
Porro uero si quis se uidisse dicat
nam isti contra quos agimnus nõ
curant quid proferant dum tamẽ
aliquid ne recte credant semꝑ obi¬
ciant ħꝰ abrutis animalibus deuo¬
rari ⁊ intra eorimidem corpora in¬
ueniri. licet tale testimoniũ non
facile recipiendum dignũ ne respõ¬

Expanded text:
eatenus ad corpus Christi posse accedere, eatenus ad corpus Christi posse accedere, quousque potest humanus visus aspicere. Deinde aut mox invisibiliter angelorum sibi semper assistentium ministerio, vel suapte virtute raptum iri, in coelisque constitui. Cujus sententiae martyr gloriosus Tarsidus nobis idoneus testis occurrit. Qui cum veneranda Dominici corporis sacramenta portaret, a paganis forte supervenientibus, et quidnam ferret exquirentibus comprehensus est. At ille mori potius quam sanctum dare canibus eligens, palmam pretiosae mortis emeruit. Illi vero curiosissime omnia scrutantes, rapto coelitus Dominico corpore, nihil penitus, nisi sola linteamina repererunt. Porro vero si quis se vidisse dicat nam isti contra quos agimus non curant quid proferant, dum tamen aliquid ne recte credant semper objiciant haec a brutis animalibus devorari, et intra eorumdem corpora inveniri, licet tale testimonium non facile recipiendum, dignumve respon
Abbreviated transcription (Latin):
let ueritatem tamen ẽencie dominice
carnis ⁊ sanginnis euacua e non
p̃t. Promide ergo nen istas ecclĩe
dei hereticoꝵ uersucias metuatq
ip̃am eciam totam carnalem int̾¬
ris dispensacõnem domini sin sͥ
quidem salutem scanda lũ auteni
semꝑ fuisse reprobis non ignorat.
cemodi quibuslibet aminalib cor¬
rodi uł consumi ħꝰ sacramenta pos¬
se obiciunt. Guiminidus.
Ichi quidem sacramenta hꝰ
nequaquam a mitribus ul
aliquib brutis animalibus uidẽtꝰ
posse corrodi. Qd̾ si aliquando ne¬
lud corrosa indeantur qd̾ nũc de or¬
tolano deꝑegrino de leproso dixiinꝰ
responderi potest .i. non ẽẽ corrosa
s uł ad puniendam seu corrigendã
ministroꝵ necligenciam uł ad pro¬
bandam eoꝵ qui hoc uideriir fidẽ
intali sp̃e posse inderi. Ad hoc uero
ꝙ abrutis animalib consimmi pos¬
se dicuntur respondere possimus
ob predictas causas i. probande fi¬
dei aut dampuande sine corrigẽde
custodum necligencie bruta aĩalia

Expanded text:
e Dominicae carnis et sanguinis evacuare non potest. Proinde ergo nec istas Ecclesia Dei haereticorum versutias metuat: quae ipsam etiam totam carnalem in terris dispensationem Domini sui sibi quidem salutem, scandalum autem semper fuisse reprobis non ignorat. cemodi quibuslibet animalibus corrodi, vel consumi haec sacramenta posse objiciunt. GUITMUNDUS. Mihi equidem sacramenta haec nequaquam a muribus vel aliquibus brutis animalibus videntur posse corrodi. Quod si aliquando velut corrosa videantur, quod tunc de hortulano, de peregrino, vel leproso diximus, responderi potest, id est non esse corrosa; sed vel ad puniendam seu corrigendam ministrorum negligentiam, vel ad probandam eorum qui hoc viderint, fidem, in tali specie posse videri. Ad hoc vero quod a brutis animalibus consumi posse dicuntur, respondere possumus ob praedictas causas, id est, probandae fidei, aut damnandae seu corrigendae custodum negligentiae, bruta animalia
Abbreviated transcription (Latin):
significare potest. Rogerius.
Derge quo intenderas. Nau de hiis
insamssimũ est amplius dubitare.
mouere ꝑ maxinre solet qd̃ in ex¬
posicõne supradicti nonagesimi
octaui psalim beatus augustimis
de uerbis domini ad discipulos ita
dicit. Cuui remansissent cum illo
discipuli duodecim instruxit illos
⁊ ait illis. Spiritus est qui uiuificat
caro autem nichil prodest. uerba qͤ
loqutus sum uobis spiritus ⁊ uita
sunt. Non hoc corpus quod iudetis
manducaturi estis et bibituri illũ
sanguinem quem uisuri sunt qͥ
me crucifigent. Si ergo ait berẽ¬
garius non hoc corpus ueq illũ
sangumeni restat ut qd̃ de altari
sumitur inubra tautum sit corpo¬
ris ⁊ sanguinis ⁊ figura. Quod
si suꝑiora beati augustini uerba
in exposicõne eiusdem palmi uel
certe nexposicõne ewẜangelii ubi
hec eadem uerba domini tractantur
diligenter aduertisset muriquam
ex hiis forsitan erroris huius calũp

Expanded text:
significare potest. ROGERIUS. significare potest. ROGERIUS. Perge quo intenderas; nam de his insanissimum est amplius dubitare. movere permaxime solet quod, in expositione supradicti nonagesimi octavi psalmi, beatus Augustinus de verbis Domini ad discipulos ita dicit: « Cum remansissent cum illo discipuli duodecim, instruxit illos, et ait illis: Spiritus est qui vivificat; caro autem nihil prodest. Verba quae locutus sum vobis, spiritus et vita sunt . Non hoc corpus quod videtis manducaturi estis, et bibituri illum sanguinem quem fusuri sunt qui me crucifigent. » Si ergo, ait Berengarius, non hoc corpus, neque illum sanguinem, restat ut quod de altari sumitur, umbra tantum sit corporis et sanguinis et figura. Quod si superiora Augustini verba in expositione ejusdem psalmi, vel certe in expositione Evangelii ubi haec eadem verba Domini tractantur, diligenter advertisset, nunquam ex his forsitan erroris hujus ca
Abbreviated transcription (Latin):
geriꝰ. Constat equi dem satis q
probatum est nunc abste quia sui
ip̃ius yp̃c est signum. Ueripta¬
men id quomodo ẽẽ possit desidero
planius declarari. Gmmindus.
Uid suꝑ hoc miraris. Res e¬
nim ita sollempius est ut ue¬
miuem de ceat dubitare. Quis enĩ
oumium est uerbi causa. ut oꝑans
quidlibet uel eciam solo suo motu
spontaneo non siguficet se inuentẽ.
Itaq fit ut unus homo ni substan¬
cia quidem semꝑ idem secundũ diu̾¬
sa opera seip̃m significare possit.
Ita ergo xp̃c substancialiter semꝑ
idem tamen uisibilia operans seip¬
sum significat in uisibilia operan¬
tem. Set et uerbo et habitudine seu
specie corporis hiis quibus aliquãdo
apparuit significauit se propiciũ
uł iratum. Adhunc quoq modũ
sacri altaris oblacio cum substau¬
cia corporis xp̃i ueraciter sit scdm̃
uisibilem speciem ⁊ uisibilia mis¬
teria uel de ip̃o domino uł de eius
eclĩa absq fidei nr̃e ꝑiculo aliqua

Expanded text:
GERIUS. Constat equidem satisque GERIUS. Constat equidem satisque probatum est nunc abs te quia sui ipsius Christus est signum; verumtamen id quomodo esse possit, desidero plenius declarari. GUITMUNDUS. Quid super hoc miraris? Res enim ita solemnis est ut neminem deceat dubitare. Quis enim hominum est verbi causa qui operans quidlibet, vel etiam solo suo motu spontaneo non significet se viventem? Itaque fit ut unus homo in substantia semper idem, secundum diversa opera seipsum significare possit. Ita ergo Christus substantialiter semper idem, tamen visibilia operans, seipsum significat invisibilia operantem. Sed et verbo et habitudine, seu specie corporis his quibus aliquando apparuit, significavit se propitium vel iratum. Ad hunc quoque modum sacri altaris oblatio, cum substantia corporis Christi veraciter sit, secundum visibilem speciem et visibilia mysteria, vel de ipso Domino, vel de ejus Ecclesia, absque fidei nostrae periculo aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
uenitur. Et quarum rerum illa eaꝵ¬
ita sint nemo tameu iccirco dicit xp̃m
mus significatinũ est. imibra ticum
et non uerum corpus existere. Ne¬
mo gͥ dicat eis karistiam nr̃am prop¬
ter predictas siguificancias umbrã
tas saluatoris cibi proprie induit ⁊
non ipsum uerum ⁊ proprium sal¬
uatoris corpus existere. Nam si
ob predictas significancias ip̃a nõ
est uerum corpus xp̃i et proprium
mentimi xp̃c. id circo ens ueritas
ullatenus euacuetur. Absit igitur
pariter ab omniũ cordibus ut eu¬
karistia nr̃a quoniam nobis ea demi
bona significat. idcirco ueruni xp̃i
et proprium corpus ẽẽ uegetur. Qͥ¬
propter satis ut arbitror ab unde¬
q monstratum est. quicquio expͥ¬
dicta beati augustini scriptura aut
ex nominibus sacramenti uidelic
⁊ figure ⁊ signi que in usu tenet ec¬
dĩa adu̾sarius obicit nr̃e fidei nichil
ob ẽẽ uerum quam pueriliter eciã
in aliis di sipiat ex hiis patere. Ro¬

Expanded text:
significare invenitur: et quarum rerum illa, earsignificare invenitur: et quarum rerum illa, earita sint nemo tamen idcirco dicit Chrismus, significativum est, umbraticum et non verum corpus existere. Nemo igitur dicat eucharistiam nostram propter praedictas significantias umbram tas Salvatoris sibi proprie induit, et non ipsum verum et proprium Salvatoris corpus existere; nam si ob praedictas significantias ipsa non est verum Christi et proprium amentum Christus, idcirco ejus veritas ullatenus evacuetur. Absit ergo pariter ab omnium cordibus ut eucharistia nostra, quoniam nobis eadem bona significat, idcirco verum Christi et proprium corpus esse negetur. Quapropter satis, ut arbitror, abundeque monstratum est, quidquid ex praedicta beati Augustini scriptura, aut ex nominibus, sacramenti videlicet, et figurae, et signi, quae in usu tenet Ecclesia, adversarius objicit, nostrae fidei nihil obesse, verum quam pueriliter etiam in aliis desiniat, ex his patere. RO
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ de filio dei. in eplã ad hebreoᷤ
paulus dicit. Qui cum sit splendor
glĩe ⁊ figura substancie enis .i. pat̾s.
Numquid non est filius id ꝙ pater
absit. ffilius enim id omnino ꝙ pa¬
ter est ⁊ nichił aliud quͣi id ꝙ pater
est.ffalsim est igitur dicere quod
nulla figura sit. id cuius est figura.
Deniq ⁊ xp̃c osim doceus muracula
facieus. iussime inter homines.ui¬
uens. manducans. bibens. cormi¬
ens. ceteras ꝙ nr̃e humanitatis ꝓ¬
pnetates nise ostendeus quid nobis
aliud qm seip̃m deum hominemq
designabat. Set et minc quoq pro
nobis interpellans hodie q corpus
sutm cum cicatricibus uultu pa¬
tus ostendens. se pro nobis natuni.
passum ac resurrexisse atis ad ce¬
los ascendisse designat.I dem igitꝰ
xp̃c sui ip̃nis est sacrii signum
q. sacranientum. Hec eadem quoq
diuina nobi oblacio fine fidei nr̃e
ꝑiculo figurare potest. Cum hec gͥ
ita sint eadem nobis ꝑ omnia q̃

Expanded text:
Quid ergo de Filio Dei in epistola ad Hebraeos Quid ergo de Filio Dei in epistola ad Hebraeos Paulus dicit: Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus , id est Patris? Nunquid non est Filius id quod Pater? Absit. Filius enim id omnino, quod Pater, est; et nihil aliud quam id quod Pater est. Falsum est igitur dicere quod nulla figura sit id cujus est figura. Denique et Christus olim docens, miracula faciens, justissime inter homines vivens, manducans, bibens, dormiens, caeterasque nostrae humanitatis proprietates in se ostendens; quid nobis aliud quam seipsum Deum hominemque designabat? Sed et nunc quoque pro nobis interpellans, hodieque corpus suum cum cicatricibus vultui Patris ostendens, se pro nobis natum, passum ac resurrexisse, atque ad coelos ascendisse designat. Idem igitur Christus sui ipsius est sacrum signum, id est sacramentum. Haec eadem quoque divina nobis oblatio, sine fidei nostrae periculo signare potest. Cum haec igitur ita sint eadem nobis per omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
feriorem molam contricis id est hu¬
miliatis per aquani baptisiui et
ignem sancti spiritus in unũ col¬
lecte atq compacte dicit᷑ signum.
Ip̃ius uero corporis quo duuinitas
saluatoris proprie induta est apud
quempiam auctorum aut misꝙͣ
aut nx signum aꝑte dici reperies
ubi sane nnienz ur eucharistia dici
sacramentũ corporis dñi aut con¬
struccõnem uerboꝵ sicut resolui¬
nnis eułi aristia est sacramentũ qd̾
est corpus domini in ip̃a quidem sit
uere corpus domini sacramentũ
uero sit aliarum rerum predictoꝵ
uidelicet bonorum sicut solenuis
dicere. Deus est fons bouitatis .i.
mus ꝙ ip̃a quidem sit corpus dñi
si uspiam inueniretureciam ip̃ius
corporis quo uerbum dei indutũ ẽ
qd̾ tm̃ uusquiͣ aut uix lare occurrit
sacranentum dici quod nobis office¬
ret in quo fidem nr̃am labe. factaret.
Numquid enim nullũ sacramentũ
est id cuius enis sacramentũ. Aut
milla figura est id cuius est figura.

Expanded text:
feriorem molam contritis, id est, huferiorem molam contritis, id est, humiliatis, per aquam baptismi, et ignem Spiritus sancti in unum collectae atque compactae, dicitur signum. Ipsius vero corporis quo divinitas Salvatoris proprie induta est apud quempiam auctorum, aut nusquam, aut vix signum aperte dici reperies. Ubi sane invenitur eucharistia dici sacramentum corporis Domini, aut constructionem verborum, sic resolvimus: Eucharistia est sacramentum quod est corpus Domini, ut ipsa quidem sit vere corpus Domini; sacramentum vero sit aliarum rerum, praedictorum videlicet bonorum, sicut solemus dicere: Deus est fons bonitatis, id mus quod ipsa quidem sit corpus Dominsi uspiam inveniretur etiam ipsius corporis quo Verbum Dei indutum est quod tamen nusquam aut vix clare occurrit sacramentum dici; quid nobis officeret, in quo fidem nostram labefactaret? Nunquid enim nullum sacramentum est, id cujus est sacramentum? Aut nulla figura est id cujus est figura?
Abbreviated transcription (Latin):
Demq unanmnitate xp̃ianos fur¬
na sibi atq iiseꝑabili caritate cõ¬
nexos eciam ip̃a domiuica sacrifi¬
cia declaraut. Naui qũ doiiꝰ cor¬
pus suuni panem uocat de multoꝵ
grauorum adinacione congestum
populum nr̃ui quem portabat ni¬
dicat aduuatum. Et quando san¬
giuuem suum uinum appellat de
botris atq acuns pluriiis expres¬
sum atq in unũ coactum ingregẽ
item nr̃m significat cõmixtione ad¬
unate multitudinis copulatum.
Uinde ⁊ beatus augustinus suꝑ io
hannem dicit. Hunc utique cibũ
⁊ potum societatem uult intelligi
corporis ⁊ membroꝵ suoꝵ qui est scã
eccliã. Et paulo post. Propterea qͥp¬
pe sicut ante nos iutellexerunt ait
eis rebus cõmendauit que ad mũ
aliquid redigunt᷑. ex inultis. ã¬
q aliud in unum ex multis granis
conficitur. Aliud in unum ex mł¬
tis a ciuis. Aptissime gͥ et racõna¬
populis uelud ganis inter duo tes¬
tamenta tanquͣi superiorem ⁊ in¬

Expanded text:
denique unanimitate christianos firdenique unanimitate christianos firma sibi adque inseparabili caritate conexos etiamipsadominicasacrificiadeclarant. nam quando dominus corpus suum panem uocat de multorum granorum adunatione congestum, populum nostrum quem portabat indicat adunatum; et quando sanguinem suum uinum appellat de botruis adque acinisplurimisexpressumadque in unum coactum, gregem item nostrum significat commixtione adunatae multit» Unde et beatus Augustinus super Joannem dicit : « Hunc itaque cibum et potum, societatem vult intelligi corporis et membrorum suorum, quod est sancta Ecclesia. » Et paulo post: « Propterea quippe, sicut ante nos intellexerunt, ait, suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud unum ex multis granis conficitur; aliud unum ex multis acinis. » Aptissime igitur et rationapopulis velut granis, inter duo Testamenta, tanquam superiorem et in
Abbreviated transcription (Latin):
tisfaciam neq tamen racõnes altis¬
simas diuinoꝵ nustenoꝵ passim
prodam de h certe uniuersalis ecclĩa
testis est quia quociensciiq id
sumiimis uos utiq xp̃ianos esse
id est sp̃ualiter natos osteridimus.
Consequenter ergo ⁊ concrucifixos
et comimortuos. et consepultos do¬
mino nr̃o ꝑ baptismum in mor¬
tem set et consurrexisse nos decla¬
rannis. ꝑ hauc quoq incia expel¬
liimus ꝑ hauc nos in noua uita cõ¬
firmari confidimus ꝑ hanc post¬
modum ꝑfectos ad regnimu eter¬
num nos ascensuros speramus.
Ian uero ꝙ unitatem corporis ec¬
dĩe sacra figuret oblacio non est
necesse ut h probaudo laborem.
Paulus enim id sufficienter de¬
clarat aplũs dicens. Pauis queni
fangins et calix cui benediciuus
nonne participacõ corporis ⁊ sau¬
guinis dm̃i est. Quia multi unũ¬
corpus summus in xp̃o. Qd̾ beatus
Ciprianus intelligens inepła ad
magnum queuidam ita proseqͥt.¬

Expanded text:
tisfaciam, neque tamen rationes altistisfaciam, neque tamen rationes altissimas divinorum mysteriorum passim prodam: de hoc certe universalis Ecclesia testis est, quia quotiescunque id sumimus, nos utique Christianos esse, id est, spiritualiter natos ostendimus. Consequenter ergo et concrucifixos, et conmortuos, et consepultos Domino nostro per baptismum in mortem, sed et consurrexisse nos declaramus. Per hanc quoque vitia expellimus, per hanc nos in nova vita confirmari confidimus; per hanc postmodum perfectos ad regnum aeternum nos ascensuros speramus. Jam vero quod unitatem corporis Ecclesiae sacra figuret oblatio, non est necesse ut hoc probando laborem. Paulus enim id sufficienter declarat apostolus dicens: Panis quem frangimus, et calix cui benedicimus, nonne participatio corporis et sanguinis Domini est? quia multi unum sumus in Christo . Quod beatus Cyprianus intelligens in epistola ad magnum quemdam ita proseq
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluatur ꝙ hĩtacõnem h̃emus
a deo donnum non mainifactam iu
celis. In hiis igitur omnibus sue
sua auctoritate ip̃e confirmauit di¬
cens. Deus meus. Deus meus ut ꝙ
dereliquisti me. Uͥi enim pater eiu
aut quando dereliquid. cum ip̃e dix¬
erit. Non sum solus quia pater me¬
cum est. Et iterum. pater sco qͥa
me semꝑaudis. In se erge ecclĩam
suam quondam in adam de relictã
sine dubio figurabat. Cuniq sicut
nos beatus aplũs paulus docuit ip̃e
capud ecclĩe sit ⁊ ecclĩa corpus eius
ip̃m suum propriũ ꝙ de beata uirgi¬
me simpserat corpus corporis sui
quod est ecclĩa signum est ⁊ figura
⁊ sacramentum. Quod indelicet ec¬
clĩe corpus adiustar capitis sui de
spiritu sancto ⁊ ecclĩa uirgine cotidie
uascitur ⁊ ex onubus gentibus tã¬
quaui ex diuersis uiembris in unũ
nouum homniẽ congregatur. Oĩa
porro ħ ꝑ id quoq ꝙ de altare doͥco
sumitur in congrue credimus figu¬
rari. Naii ut iude facili cõpendio sa¬

Expanded text:
habitationem habemus ex Deo, domum non manufactam in coelis . In his igitur omnibus suae sua auctoritate ipse confirmavit, dicens: Deus, Deus meus, ut quid dereliquisti me ? Ubi enim Pater eum, aut quando dereliquit, cum ipse dixerit: Non sum solus, quia Pater mecum est ? et iterum: Pater scio quia semper me audis ? In se ergo Ecclesiam suam quondam in Adam derelictam sine dubio figurabat. Cumque sicut nos beatus apostolus Paulus docuit: Ipse caput Ecclesiae sit, et Ecclesia corpus ejus : ipsum suum proprium, quod de beata Virgine sumpserat corpus, corporis sui, quod est Ecclesia, signum est, et figura et sacramentum. Quod videlicet Ecclesiae corpus ad instar capitis sui, de Spiritu sancto et Ecclesia virgine corde nascitur; et ex omnibus gentibus, tanquam ex diversis membris in unum novum hominem congregatur. Omnia porro haec, per id quod de altari Dominico sumitur, non incongrue credimus figurari. Nam ut inde facili compendio sa
Abbreviated transcription (Latin):
sacro saucta altaris oblacõ a nobis
creditur signum. Set et illud ꝙ de
uirgine natus est xp̃c nobis est sig¬
renascimur quai dispondit apłs
uni uiro uirginem castam exhibere
xp̃o qui est ecclĩa. In xp̃o crescente
omes ad uirum ꝑfectum presig¬
natum attendinius. Ip̃e demonia
sũmatur. Et nos pͥmo quidem uicia
expellimus uirtutes deide initrinꝰ
tercio ꝑficimur. Et quid amplius
referam cum tota enis in hoc mũ¬
do carnalis conuersacõ omniis q
secundum carnem dispeusacio nos¬
tre uite xp̃iaue proponatur insig¬
num. Si enim dicimus nos in xp̃o
mauere debemus sicut ambulauit
et nos ambulare ut tamen et de fi¬
ne aliquid memor est idem crucifix¬
us. mortuns sepultus. resurgens. ⁊¬
ad patris dexteram deuiũ ascendens.
nonne iuxta aplm̃ hoc nobis designat
riamur consepulti quoq ei iam nõ
attendanius p̾sencia. set si cut fili re¬
surreccõnis ambulemus in noua uita
nt post labores huius seculi consen¬

Expanded text:
sacrosancta altaris oblatio a nobis sacrosancta altaris oblatio a nobis creditur signum. Sed et illud quod de Virgine natus est Christus, nobis est sigrenascimur, quam despondit Apostolus uni viro virginem castam exhibere Christo , quae est Ecclesia. In Christo crescente omnes in virum perfectum , praesignatum attendimus. Ipse daemonia summatur. Et nos primo quidem vitia expellimus, virtutes deinde nutrimus, tertio perficimur. Et quid amplius referam, cum tota ejus in hoc mundo carnalis conversatio, omnisque secundum carnem disputatio, nostrae vitae Christianae proponatur in signum? Si enim dicimus nos in Christo manere, debemus sicut ipse ambulavit et nos ambulare . Ut tamen et de fine aliquid memorem, idem crucifixus, mortuus, sepultus et resurgens, ad Patris dexteram demum ascendens, nonne juxta Apostolum hoc nobis designat,riamur, consepulti quoque etiam non attendamus praesentia, sed sicut filii resurrectionis ambulemus in nova vita, ut post labores hujus saeculi conscen
Abbreviated transcription (Latin):
tamen fidelium de hac re sicut do¬
minus dederit aliquam dicam. x
enim quoniam seip̃m pro nobis
obtulit. Ft̃actus est nobis signum¬
pronobis redempcõnis. Omne enĩ
precium trauslacõnis eius rei tuiꝰ
id est nr̃e redempcõmis est signũ.
Non absurde ergo credinus si simi¬
li quoq racõne cibum altaris d̾oci
⁊ propter uirtutem diuiuitatis in
eo plenissime habitantis ñr̃e salu¬
tis effectiuum ⁊ quoniam p̾cium
nr̃m est eiusdem salutis nr̃e credi¬
mus esse significatinim. xp̃c de¬
niq inter deum ⁊ homines media¬
tor dum nobis semꝑ uelud arcus
in nubibus ex diuina consisteus et
himaua substancia fulget inpredi¬
cacõnib euniq pater pro uobis ĩ¬
terpellantem semꝑ aspicit inter de¬
uin ⁊ homines signun est federis
sempiterm iuxta qd̃ scriptum est.
Pouam arcum meum in nibib
et erit signum federis inter me ⁊ ĩ¬
ter terrani. Huns quoq diuini fe¬
deris huns tam saluberime pacis

Expanded text:
tamen fidelium, de hac re sicut Dotamen fidelium, de hac re sicut Dominus dederit aliqua dicam: Christus enim, quoniam seipsum pro nobis obtulit, factus est nobis signum redemptionis. Omne enim pretium translationis, ejus rei cujus id est, nostrae redemptionis est signum. Non absurde ergo credimus, si simili quoque ratione cibum altaris Dominici, et propter virtutem Divinitatis in eo plenissime habitantis, nostrae salutis effectivum, et quoniam pretium nostrum est, ejusdem salutis nostrae credimus significativum. Christus denique inter Deum et homines mediator , dum nobis semper velut arcus in nubibus, ex divina consistens et humana substantia, fulget in praedicatoribus, cumque Pater pro nobis interpellantem semper aspicit, inter Deum et homines signum est foederis sempiterni, juxta quod scriptum est: Ponam arcum meum in nubibus, et erit signum foederis mei inter me et inter terram . Hujus quoque divini foederis, hujus tam saluberrimae pacis,
Abbreviated transcription (Latin):
quid sibi queso in ħ conferent. Qͥd
uobis oberunt. Nos quippe illaui
non uerennir dicere figuraui ⁊ sa¬
cramentum. Hic fortasse respon¬
deoit inubraticus quod ⁊ dicere so¬
ritas Omale cordati hominis in¬
sulsissima racõ. Non legisti in euuã¬
gelio ip̃m xp̃m signum appella
dicente symeone ecce positus est ħ¬
iu rumai ⁊ in resurrexionem ml̾¬
torum in israel ⁊ signum cui contͣ¬
dicetur. Et incauticis canticoꝵ ip̃e
ad sponsam suamn dicit. Pone me
ut signaculum suꝑ cor tuum. In
ysaia quoq legitur. Ecee radixies¬
se qui stat insignum populoꝵ. Qͥ¬
num nichil nos impedit si hoc qd̾
de altari dñi sumimus cuiu sit ue¬
rum xp̃i corpus dicatur ⁊ signũ.
Set cuis rei forsitan iuquies nisi
dominici corporis est signum. Et
ego uicissim abste requiro. Cuius
rei xp̃c est siguum. Si michi respõ¬
des tu ip̃e quod interrogas solius.
Si illud non respoudes nec me res¬
pondere hic cogis. Adiustruccõnẽ

Expanded text:
quid sibi, quaeso, in hoc conferent, quid quid sibi, quaeso, in hoc conferent, quid nobis oberunt? Nos quippe illam non veremur dicere figuram et sacramentum. Hic fortasse respondebit umbraticus, quod et dicere soritas? O male cordati hominis insulsissima ratio. Non legisti in Evangelio ipsum Christum signum appellari? dicente Simeone: Ecce hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur . Et in Canticis canticorum ipse ad sponsam suam dicit: Pone me ut signaculum super cor tuum . In Isaia quoque legitur: Erit radix Jesse, qui stat in signum populonum: nihil nos impedit, si hoc quod de altari Domini sumimus, cum sit verum Christi corpus, dicatur et signum. Sed cujus rei, forsitan inquies, nisi Dominici corporis est signum? Et ego vicissim abs te requiro, cujus rei Christus est signum? Si mihi respondes, tu ipse quod interrogas solvis. Si illud mihi non respondes, nec me respondere hoc cogis. Ad instructionem
Abbreviated transcription (Latin):
ionis eius ⁊ uulucraconis eius hoc
est. occisionis ur̃eq conniuicaçõ¬
nis cum ea id est ut imntemur x
et comminicemus passiom eius
compaciendo manfestissime figu¬
rani ẽẽ demonstrat pauso quoq
apło concordante qui ait. Quoci¬
enscumq pauem hunc manduca¬
bitis ⁊ calicen domini bibetis mor¬
tem domini annũciabitis douec
ueniat. Quod si queramus quid
hic figurani augustiuus dixerit ni¬
chil utiq tam congiue uidetur oc¬
currere qui id quod paulo supra
doctor idem iam dixerat .i. celebra¬
cio ip̃a corporis ⁊ sanguinis dñi.
Quas obres stulte ⁊ nisipientissi¬
me berengariaui librumi de doct᷑¬
na xͥana nobis obiciunt cum cib
altaris domini nusqm ibi figura
nusquami ibi signum dicatur et
quicquid illud sit quod signũ ibi
nis cum ea certissime demonstretͦ
Porro autem si ip̃am eukaristiã
contenciose asserinit ab ecclĩa uoca¬
ri signum ⁊ figuram. Tlocatur em̃
sacramentũ id est sacrum signimi

Expanded text:
ionis ejus et vulnerationis, hoc ionis ejus et vulnerationis, hoc est, occisionis nostraeque communicationis cum ea, id est, ut imitemur Christum et communicemus passioni ejus compatiendo, manifestissime figuram esse demonstrat. Paulo quoque apostolo concordante, qui ait: Quotiescunque panem hunc manducabitis, et calicem Domini bibetis mortem Domini annuntiabitis donec veniat . Quod si quaeramus quid hic figuram Augustinus dixerit, nihil utique tam congrue videtur occurrere, quam id quod paulo superius doctor idem jam dixerat, id est, celebratio ipsa corporis et sanguinis Domini. Quas ob res, stulte et insipientissime Berengariani librum De doctrina Christiana nobis objiciunt, cum cibus altaris Domini nusquam ibi figura, nusquam ibi signum dicatur: et quidquid illud sit, quod signum ibi nis cum ea, certissime demonstretur. Porro autem si ipsam eucharistiam contentiose asserunt ab Ecclesia vocari signum et figuram vocatur enim sacramentum, id est, sacrum signum,
Abbreviated transcription (Latin):
sibus ⁊ carnem quia indutum erat
uerbum ueluti fuisam quonio¬
do incadanere dilamatur aut in
macello uenditur distribueret cre¬
dentibus non sicut spu uegetatur.
Hoc est ergo facinu uł flagiciũ
quod ut ait beatus augustinus
indebatur dominus ibere non
quia facimus aut flagicium ni¬
beret iubendo manducari carnẽ
suani set iudetur inquit iubere il¬
lis iudelicet qui putauerunt ꝙ hͦ
nibendo necessario eciam se nibe¬
ret occidi ⁊ meuibratim conscindi
atq ita demum carnem eius cru¬
dam uł cottam manducari. Pro¬
inde ergo figura est inquit in hac
Noli prepostere umbratice noli p̾¬
cipitantꝰ glĩari. tuiis rei figura
dicatur hic ẽẽ diligenter ⁊ pacient
aduerte. ffigura ergo est ait augꝰ¬
tinis precipiens. Quid precipiens.
Quid figurans. hoc enini figurat
Deo gracias. Quicquid gͥ illud est
ꝙ augustinus hic figuram appel¬
lat. uam quid figuram dicat ĩ hiis
eius uerbis agnosci no tam facile
p̃t non utiq corpus dm̃ s crucifix¬

Expanded text:
at Verbum veluti concisam, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, distribueret credentibus, non sicut spiritu vegetatur. Hoc est ergo facinus vel flagitium, quod, ut ait beatus Augustinus, videbatur Dominus jubere, non quia facinus aut flagitium juberet, jubendo manducari carnem suam, sed videtur inquit jubere, illis videlicet, qui putaverunt, quod hoc jubendo, necessario etiam se juberet occidi, et membratim conscindi, atque ita demum carnem ejus crudam vel coctam manducari. Proinde ergo figura est, inquit, in hac. Noli praepostere, umbratice, noli praecipitanter gloriari: cujus rei figura dicatur hic esse, patienter et diligenter adverte. Figura ergo est, ait Augustinus, praecipiens. Quid praecipiens? Quid figurans? Hoc enim figurat, Deo gratias. Quidquid igitur illud est, quod Augustinus hic figuram appellat nam quid figuram dicat in his ejus verbis cognosci non tam facile potest non utique corporis Domini, sed crucifix
Abbreviated transcription (Latin):
prononien non posse ideui pati. Au
quia berengario non hẽnti unde
suam aliter muniat heresim id nõ
placet. Placuit tamen summe
auctoritatis quibusdam auctorib
gramatice artis non solum figura¬
te qualitates in pronominibus pos¬
se accipi set eciam qualis ⁊ talis que

Expanded text:
ossit idem pati? An quia Berengario non habenti unde suam aliter muniat haeresim, id non placet? Placuit tamen summae auctoritatis quibusdam auctoribus grammaticae artis non solum figurate qualitates in pronominibus posse accipi, sed etiam talis et qualis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
menta ip̃arum reruni nomina ac¬
cipiunt. De iude a geuere ad partẽ
descendens ꝑ simile id quod intende¬
rat conclusit diceus. Si cut ergo se¬
cundum quenidam modum sacra¬
nientum corporis xp̃i est corpus x¬
et cetera. Quo libera facultate in¬
telligere possumus ẽẽ dictum de

Expanded text:
menta ipsarum rerum nomina acmenta ipsarum rerum nomina accipiunt. Deinde a genere ad partem descendens, per simile id quod intenderat conclusit, dicens: Sicut ergo secundum quemdam modum sacramentum corporis Christi est corpus Christi, etc, quod libera facultate intelligere possumus di
Abbreviated transcription (Latin):
quam igitur uersimi fugias ex hiis
palam est quia doctorem precipu¬
inn augustinum maxime iiteba¬
ris diligententer aduertis huius
erroris .s. umbratici pestem abꝙ
ulla respiratõne prorsus euertis.
Prouide hac dissoluta calumpina
ad illud eciam qd̃ de epistola sancti
augustini ad bonefacuui beren¬
garius obiat trauseaunis. Qua
nre contencionis amore magis
quam racõne aliqua laborare sa¬
tis aꝑte indetur. Quod enim art
sanctus angustimis sicut sacra¬
mentũ corporis xp̃i secundum quẽ¬
dam modum corpus xp̃i est et sa¬
cramentum sanguinis xp̃i secũ¬
dam quenidam moduni sang̾¬
nis xp̃i est. ita sacramentũ fidei
fides est non id de sacramentis nũ
altaris est ñre intelligi. Generalit̾
eniui de sacramentis dixerat. Sie¬
nim sacramenta qmͣdam snuili¬
tudiuemi xeruni earum quaꝵ sacra¬
menta sunt non hẽrent onmino
sacramenta non tẽnt. Ex hac enĩ
sumlitudine plerum iaui sacra¬

Expanded text:
aquaversum igitur fugias, ex his aquaversum igitur fugias, ex his palam est, quia si doctorem praecipuum Augustinum, quo maxime nitebaris, diligenter advertis, hujus erroris scilicet umbratici pestem absque ulla respiratione prorsus evertis. Proinde hac dissoluta calumnia, ad illud etiam quod de epistola sancti Augustini ad Bonifacium Berengarius objicit, transeamus. Qua in re contentionis amore magis quam ratione aliqua, laborare satis aperte videtur. Quod enim ait sanctus Augustinus: Sicut sacromentum corporis Christi, secundum quemdam modum, corpus Christi est, et sacramentum sanguinis Christi, secundum quemdam modum, sanguis Christi est, ita sacramentum fidei fides est, non id de sacramentis nostri altaris est necesse intelligi. Generaliter enim de sacramentis dixerat. Si enim sacramenta quamdam similitudinem earum rerum quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac enim similitudine plerumque jam sacra
Abbreviated transcription (Latin):
i. huius corporis figuram accipite
in pane et ad huc modum cetera
si hoc inquain dicas ⁊ nos eo deui
modo tinm pronouieu resoluiuiꝰ
dicentes. Non hoc corpus quod
uidetis dabo nobis id est huius cor¬
poris figurani non uiubrami set
ueritatem dabo uobis. Illas enĩ
tuas resoluciones talis resolucio
sequit᷑. Si ergo nim resoluendi fi¬
guras in pronominibus contra nos
suscipis qua fronte eadem tontra
te recusare possis. Aut igitͤ eas ad¬
hibe et tuas uubras tibi auferunt
aut respue et nobis plurimum con¬
ferunt. Nam si predicas resoluciones
pronominuni contra uos proponiᷤ
quod uobis opposueras capitulum
contra te et iunbras tuas mani¬
feste conuertis. Si autem respuis
⁊ substantiuami significanciam sẽ¬
per in pronominibus obstinate
requirs angustiminu in multis
aliis ut dixi huic uni capitulo ad¬
uersantem tibiq ⁊ sibi contrariũ
aut non recipinus aut pluribus
testimoniis magis credentes quai
corpus domini manducamus. Qͥ¬

Expanded text:
id est hujus corporis figuram accipite id est hujus corporis figuram accipite in pane, et ad hunc modum caetera; si hoc, inquam, dicas, et nos eodem modo tuum pronomen resolvimus, dicentes: non hoc corpus, quod videtis, dabo vobis, id est, Non hujus corporis figuram; non umbram, sed veritatem dabo vobis. Illas enim tuas resolutiones talis resolutio sequitur. Si ergo resolvendi figuras in pronominibus contra nos suscipis, qua fronte easdem contra te recusare possis? Aut igitur eas adhibe, et tuas tibi umbras auferunt; aut respue, et nobis plurimum conferunt. Nam si praedictas resolutiones pronominum contra nos proponis, quod nobis opposueras capitulum, contra te et umbras tuas manifeste convertis. Si autem respuis, et substantivam significantiam semper in pronominibus obstinate requiris. Augustinum in multis aliis, ut dixi, huic uni capitulo adversantem, tibique et sibi contrarium aut non recipimus, aut pluribus testimoniis magis credentes quam corpus Domini manducamus. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
latere substanciam corporis et san¬
guinis xp̃i non figurani nos mau¬
ducare ⁊ bibere declarauit. hec igitꝰ
arguiuentacio tua o. quisquis ea in¬
teris si quidem infirma est nobis a¬
deo curauda non est. Si autei fir¬
ma plus nobis quam tibi prodest
cuni eam tu non isi in uno loco
hẽas nos uero in multis. Cumꝙ
sibi augustinus ita contrarius sit
aut non est ian recipiendus aut
inpluribus testimoniis magis ꝙͣ
in uno credendus. ffacilius quippe
in uuo quaui inpluribus uł ip̃e ex¬
rare uł codices eius ab aliquo fal¬
satore corumpi potuerunt. Elige
infiria est ubi dicitur non hoc cor¬
pus. non de substancia dictum ẽẽ
comprobat. si autem finnia ubi di¬
citur ip̃am carnem nobis mandu¬
caudam dedit et h accipite et cet̾a
similia de substaucia intelligenda
ẽẽ confiruat. Aut si forsitan dicas.
ego resoluam sic illa pro nomina
ip̃am carnem nobis manducandã
ad salutem dedit .i. ip̃ius cariuᷤꝰᷤ fi¬
gurani. Et hoc accipite in paue

Expanded text:
m corporis et sanguinis Christi, non figuram nos manducare et bibere declaravit. Haec igitur argumentatio tua o quisquis ea niteris, si quidem infirma est, nobis adeo curanda non est. Si autem firma, plus nobis quam tibi prodest, cum eam tu nonnisi in uno loco habeas, nos vero in multis. Cumque sibi Augustinus ita contrarius sit, aut non est jam recipiendus, aut in pluribus testimoniis magis quam in uno credendus: facilius quippe in uno quam in pluribus vel ipse errare, vel codices ejus ab aliquo falsatore corrumpi potuerunt. Elige infirma est, ubi dicitur, non hoc corpus, non de substantia dictum esse comprobat. Si autem firma, ubi dicitur, ipsam carnem nobis manducandam dedit, et hoc accipite, et caetera similia, de substantia intelligenda esse confirmat. Aut si forsitan dicas: Ego sic illa pronominamanducandam ad salutem dedit, id est ipsius carnis figuram, et hoc accipite in pane,
Abbreviated transcription (Latin):
dest quicquͣi sicut illi intellexerũt
carnem non sicut ego do ad man¬
ducandini meam caruem. Cer¬
te ergo satis in hiis uerbis decla¬
rauit sauctus augustiuus qd̃ fla¬
gicium uł facimis uidebatur do¬
minus inbere h uidelicet quod eis
qui audiebant dũm usum est.
unde ⁊ scaudalizati sunt quia acce¬
perunt inquit stulte ⁊ carnaliter.
Set quare stulte ⁊ carualiter. Qͥa

Expanded text:
dest quidquam, sicut illi intellexerunt dest quidquam, sicut illi intellexerunt carnem, non sicut ego do ad manducandum meam carnem. » Certe ergo satis in his verbis declaravit sanctus Augustinus quod flagitium vel facinus videbatur Dominus jubere: hoc videlicet, quod eis qui audiebant, durum visum est. Unde et scandalizati sunt quia et acceperunt, inquit, stulte et carnaliter. Sed q
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant scandalisati hic plane si iu¬
telligerent. Illi enim putabaut ero¬
gaturum corpus suum ille auteni
dixit se ascensurum in celum utiq
nitegumi. Cum uideritis filium ho¬
minis assendentem ubierat prius
certe uel tunt uidebitis quia non
eomodo quo putatis erogat corpꝰ
Certe uł tunc intelligetis quia gr̃a
enis non consumitur morsibus. Et
iteꝵ. Isti autem sito defecerunt ta¬
lia loquente domino ihũ. Non cre¬
diderunt aliquid magnũ dicentẽ
et uerbis illis aliquami graciam
cooꝑientemi s pro ut noluerunt
ita intellexerunt et more hominĩ
quia poterat Ih̃c aut h dispone¬
bat. Ihc carnem qua iudutũ erat
uerbum ueluti corssam distri¬
buere credentibus inse. Et paulo
post. Quid ergo. Non prodest qͥc¬
quam caro. Non prodest quicꝙͣ s
quomodo intellexerunt illi. Car¬
nem quippe sic intellex̾unt illi qͦ¬
modo incadauere dilaniatur aut
in macello uenditur non quomi
est qui uiuificat. caro auteniꝰ pro¬

Expanded text:
fuerant scandalizati: hic plane si infuerant scandalizati: hic plane si intelligerent. Illi enim putabant erogaturum corpus suum, ille autem dixit se ascensurum in coelum utique integrum. Cum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius, certe vel tunc videbitis quia non eo modo quo putatis, erogat corpus suum: certe vel tunc intelligetis, quia gratia ejus non consumitur morsibus. » Et iterum: « Isti autem cito defecerunt, talia loquente Domino Jesu. Non crediderunt aliquid magnum dicentem, et verbis illis aliquam gratiam cooperientem; sed prout voluerunt ita intellexerunt, et more hominum, qua poterat Jesus aut hoc disponebat Jesus, carnem qua indutum erat Verbum, veluti concisam distribuere credentibus in se. » Et paulo post: « Quid ergo? Non prodest ququomodo illi intellexerunt? Carnem quippe sic intellexerunt: quomodo in cadauere dilaniatur aut in macello venditur, non quomodo est qui vivificat, caro autem non pro
Abbreviated transcription (Latin):
sit in qua re facimus ut flagiciũ
uideatur precipere ip̃e augustins
in alio loco satis diligentꝰ exponit.
Non nr̃am oppinioneni in uerbis
augustin sequannir s ip̃m se
diligentissime exponenten au¬
diamus. Exponeus enim p᷑alimũ
nonagesimum octauum sic dicit.
Durum illis iusum est quod ait.
nisi quis mauducai̾t carnemme¬
ani non hẽbit uitam eteruam ⁊
acceperunt illud stulte carnalit
precisurus ẽẽt dominus ꝑticułas
quasdam de corpore suo et daturus
illis ⁊ dixerunt. Durus est hic ser¬
mo. Set et suꝑ euuangeliũ secũ¬
dum iohẽm. ubi hec eadem uer¬
ba copiosius tractaiit hoc ip̃m fła¬
gicium uł facinus qd̾ eum preci¬
ꝑe putabant latissima exposicõe
posequtus est dicens. Hoc nos
scandalizat quia dixi. Carnem
meani do uobis manduca e et
sangunem meũ bibere. Hoc nos
uemipe scandalizat. Si ergo ind̾itis
filnum honiuis ascendentem ubi
erat prius. Quid est hoc. Hic soluit
qd̾ illos mouerat. hic apparuit unde

Expanded text:
sit. » In qua re facinus vel flagitium videatur praecipere, ipse Augustinus in alio loco satis diligenter exponit. Non nostram opinionem in verbis Augustini sequamur, sed ipsum se diligentissime exponentem audiamus. Exponens enim psalmum nonagesimum octavum, sic dicit: « Durum illis visum est quod ait: Nisi quis manducaverit carnem meam, non habebit vitam aeternam. Acceperunt stulte, carnalitpraecisurus esset Dominus particulas quasdam de corpore suo, et daturus illis, et dixerunt: Durus est hic sermo. » Sed et super Evangelium secundum Joannem, ubi haec eadem verba copiosius tractavit, hoc ipsum flagitium vel facinus quod eum praecipere putabant, latissima expositione prosecutus est dicens: « Hoc vos scandalizat, quia dixi carnem meam do vobis manducare, et sanguinem meum bibere? Hoc vos nempe scandalizat. Si ergo videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius. Quid est hoc? Hic solvit quod illos moverat, hic aperuit unde
Abbreviated transcription (Latin):
consepulti ei ꝑ baptisimum in mortẽ.
Uit quemadmodũ xp̃c resurrexit a
mortuis ꝑ glĩam patris. ita ⁊ uos iu
nitate uite ambulemus. Naui ꝙ pꝰ
hanc uitam bene gestam celestia¬
orthodoxoꝵ testis est fides. Sciuius

Expanded text:
mum in mortem, ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus . Nam quod post hanc vitam bene gestam coelestiorthodoxorum testis est fides. Scimus
Abbreviated transcription (Latin):
cius libertate uenerent᷑. Ut autẽ
literau sequi ⁊ signa pro rebus q̃
hiis significantur acciꝑe seruilis
infirmitatus est ita in utiliter
signa int̾pretari male uagantis
Deinde infert. Que umisquisq
cum ꝑcipit quo referautur imbu¬
tus agnosat ut ea non caruali ser¬
uitute s spirituali pocius liberta
te ueneranda ẽẽ ita dicit. Et quasi
quereres quid est caruali seruitu¬
te signa uenerari litteram inquit
sequi ⁊ signa pro rebus que hiis
significantur accipere serilis ui¬
firmitatis est. Item insequentidus.
Si autẽ flagicium aut facinus iu¬
bere aut utilitatem ⁊ beneficienci¬
am udetur necare figurata loqucõ

Expanded text:
eneretur. Ut autem litteram sequi et signa pro rebus quae his significantur accipere servilis infirmitatis est, ita inutiliter signa interpretari, male vagantis Deinde infert: « Quae unusquisque cum percipit, quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spiritualte veneranda esse ista dicit? Et quasi quaereres quid est carnali servitute signa venerari. « Litteram, inquit, sequi, et signa pro rebus quae his significantur accipere, servilis infirmitatis est. » Item in sequentibus: « Si autem flagitium aut facinus jubere, aut utilitatem et beneficentiam videtur vetare, figu
Abbreviated transcription (Latin):
n domini ẽẽ comnicandũ ⁊ suauitꝰ
atq utiliter recondendum in me¬
moria ꝙ prouobis caro eius cruci¬
fixa ⁊ uuluerata sit. Audisti ergo
amut figuram. Quid amplius re¬
quiris. Adde tanien qd̃ apud om̃s
ecclĩasticos auctores s ⁊ incollectis
nssarum quas ubiq eclĩa cele¬
brat. Pauis altaris dicitur sacra
nec augustinũ minidus.
nec ceteros auctores sauctos nec cõ¬
sueta ecclĩe uerba intelligentis aut
certe male ꝑuertentis p̾clara intel¬
ligencia. Nusquam ⁊ enim augus¬
tinuis in li ͦ. de doctrina xͥaua cibũ
altaris domini signun uł figurã
uocauit. s celebracõm dominici cor¬
poris signum dixit. quod item et d¬
nos credimus. Naui quociens ce¬
lebracio corporis ⁊ sangunus domi¬
ii agitur non equidem xp̃m iteꝵ
occidimus set mortem eius in ip̃a
et per ip̃am celebracõnem memo¬
ramus estq ip̃a celebracio passio¬
nis xp̃i quedam cominemoracõ. Cõ¬
memoracio auteni passionis ip̃am¬

Expanded text:
 communicandum, et suaviter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. » Audisti ergo, aiunt, figuram. Quid amplius requiris? Adde tamen quod apud omnes ecclesiasticos auctores, sed et in collectis missarum quas ubique Ecclesia celebrat, panis altaris dicitur sacramnec Augustinum, nec caeteros auctores sanctos, nec consueta Ecclesiae verba intelligentes, aut certe male pervertentes praeclara diligentia! Nusquam etenim Augustinus in libro De doctrina Christiana cibum altaris Domini, signum vel figuram vocavit, sed celebrationem Dominici corporis signum dixit, quod idem et nos credimus. Nam quoties celebratio corporis et sanguinis Domini agitur, non equidem Christum iterum occidimus, sed mortem ejus in ipsa, et per ipsam celebrationem memoramus; estque ipsa celebratio, passionis Christi quaedam commemoratio. Commemoratio autem passionis Ch
Abbreviated transcription (Latin):
nonne tantũdem si uult pote¬
rit presencia sue maiestatis et
uirtute uerbi sin deus ut indel¬
cet in carnem et sangumem su¬
um panem uinuiq trausfo¬
met. Quod si uel tantum uelu̾t
xpĩam concedere deo. quantum
concessit paganorum magnus
dixit ẽẽ id quod uult deus. qͥd õ¬
ꝙͣ erit absindiꝰ ꝙͣ id qd uult deꝰ. dõ io

Expanded text:
nonne tantumdem, si vult, potenonne tantumdem, si vult, poterit praesentiae suae majestatis, et virtute verbi sui Deus, ut videlicet in carnem et sanguinem suum panem vinumque tranformet. Quod si vel tantum volunt Christiani concedere Deo quantum concessit paganorum magnus dixit esse id quod vult Deus, quid unquam erit absurdius quam id quod vult D