comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ce elI Religio
que uniuersalem
continet uiam anime liberãde
quoniam nulla isi hac libera¬
ri potest. Hlec est enim
quodã inodo regalis uia: que
una ducit ad regnum: non tẽpo¬
rali uestigioutabundum:
sed eternitatis sirmitate securũ¬
Cum autẽ dicit Porphyrius
in primo uil ta finẽ de regres¬
su artiine libro: mundum recep¬
iumn in unam quandam sect ã
que uiriuersalem uiam anime
contineat liberande: uel a
phylosophia ueris sirna aliqͣ
Uel ab indorum moribus ac di¬
sciplina: aut inductione chal¬
deorum: aut alia qualibet uia
nondumq in suã notitiã cand̃
uiam hys toriali cognitione por¬
latam. proculdubio confiteiur
CNe aliquam sed nondum in
suam uenis se notitiam. Ita
ei non suf ficiebat quicquid
de aniina liberanda Ttudio¬
sissime didiscerat. sibiq
uel potius aliis nosse ac tenere
uidebatur. Sennebat enim
adhuc sibi deesse aliquam
presTantis simã auctorita¬
tem: quam dere tanta sequi
oporteret. Cum autẽ dicit
uela phylosophia ueris sima

Expanded text:
c est religio, quae uniuersalem continet uiam animae liberandae, quoniam nulla nisi hac liberari potest. Haec est enim quodam modo regalis uia, quae una ducit ad regnum, non temporali fastigio nutabundum, sed aeternitatis firmitate securuCum autem dicit Porphyrius in primo iuxta finem de regressu animae libro nondum receptum in unam quandam sectam, quae uniuersalem contineat uiam animae liberandae, uel a philosophia uerissima aliqua uel ab Indorum moribus ac disciplina, aut inductione Chaldaeorum aut alia qualibet uia, nondumque in suam notitiam eandem uiam historiali cognitione perlatam: procul dubio confitetur esse aliquam, sed nondum in suam uenisse notitiam. Ita ei non sufficiebat quidquid de anima liberanda studiosissime didicerat sibique uel potius aliis nosse ac tenere uidebatur. Sentiebat enim adhuc sibi deesse aliquam praestantissimam auctoritatem, quam de re tanta sequi oporteret. Cum autem dicit uel a philosophia uerissima
Abbreviated transcription (Latin):
memoriamq compungeret.
Sed hoc quid aliuod fuit. quã
irrisio deorum: illi dee templũ
constituere: que si esset in ciui¬
tate non tantis dissentionibus
dilacerata corrueret. Misi for¬
te sceleris huius rea concordia
quia deseruerat animos cuitum.¬
meruit in illa ede tanquã in
carcere indudi. Cur enim sil
rebus gestis congruere uoluert:
non ibi potius edem discordie
fabricarunt: An tlla ratio
redditur cur concordia dea
sit et discordia dea nonsit: ut
secundum Labeonis distinxio¬
nem bona sit ista: illa uero
mala. Nec ipse altud sccutus
uĩdetur: quam quod aduertit
rome: etiam febri: sicut saluti
templum constitutum. Co ĩor
modo non tantum concordie
uerumetiã discordie constitui
debuit. Periculose it ag romani
tam mala dea irata uiuere uolu

Expanded text:
memoriamque compungeret. memoriamque compungeret. Sed hoc quid aliud fuit, quam irrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in civitate, non tantis dissensionibus dilacerata corrueret? nisi forte sceleris hujus rea Concordia, quia deseruerat animos cimeruit in illa aede tamquam in carcere includi. Quur enim, si rebus gestis congruere uoluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricarunt? An ulla ratio redditur, quur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit, ut secundum Labeonis distinctionem bona sit ista, illa uero mala? Nec ipse aliud secutus uidetur quam quod aduertit Romae etiam Febri, sicut Saluti, templum constitutum. Eo modo igitur non solum Concordiae, uerum etiam Discordiae constitui debuit. Periculose itaque Romani tam mala dea irata uiuere uolu
Abbreviated transcription (Latin):
les ignobilesq necabantur.
Post gracchi alterius interfecto¬
nem sutius opimius consul
qui aduersus eum intra urbe
arma commouerat. eoq cum
sociis oppresso et extinc to
ingentem ciutum stragẽ fecerat
cum questionem haberet iam
iudiciaria inꝗitione ceteros
persequens tria milia hominum
occidisse perhibetur. Ex quo
intelligi potest: quantam mul¬
titudiem mortium habere po¬
tuerit tarbidus conslict us
armorum: quando tantam ha¬
buit itdiciorum uelut exaiã¬
ta cognitio. Percussor Ciracchi
ipeius caput quantũ graue erat.
tanto auri pondere consuli uen¬
didit. Hec enim pactio ceolem
p̃tesserat: in quã etim occisus
est cum cum liberis Marcus
fuluius consularis.
sulto in loco seditiorrũ et cedi.¬
uim cõdita. Ca¬
Leganti sane sena¬
tu sconsulto eo
ipco loco ubi fune¬
reus tumultus ille commissus
est ubi tot ciues ordinis cuiusq
cecilerunt: coles concordie fac¬
ta est: ut gracchoꝵ pene testis:¬
et contionantium oculos ferirꝰ.

Expanded text:
les ignobilesque necabantur. les ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectionem L. Opimius consul, qui aduersus eum intra Urbem arma commouerat eoque cum sociis obpresso et extincto ingentem ciuium stragem fecerat, cum quaestionem haberet iam iudiciaria inquisitione ceteros persequens, tria milia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intellegi potest, quantam multitudinem mortium habere potuerit turbidus conflictus armorum, quando tantam habuit iudiciorum uelut examinata cognitio. Percussor Gracchi ipsius caput, quantum graue erat, tanto auri pondere consuli uendidit; haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis hi. Fuluius consularis. x senatus consulto in loco seditionum et caedium condita. Eleganti sane senatus consulto eo ipso loco, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut Gracchorum poenae testis cont
Abbreviated transcription (Latin):
ta animalia humanis usibus sub¬
dita: canes: equi: asmni boues.
et queq alia pecora sub hominũ
dominio fuerunt: subito effera¬
ta et domestice lenitatis oblita
relictis tectis libera uagaban¬
tur: et omnem non solum alior.
uerum etiã dominorũ aduersa¬
bantur accessum: non sine ex¬
tio uel periculo audentis si quis
de prox imo urgeret. Quod q̃ti
mali signum fuit: Qtic& gi hoc
signum fuit quod tantum malũ
illud: cuius hoc signum fuit:
disset. rabidiores is tos quam
illi sua animalia patereinur
fuit seditio grac¬
chorum aggrariis legibus exi¬
tata. Uolebant enim a gros poplõ
ditudere: quos nobilitas perꝑã
possidebat. Sed tam uctustã
iniotatẽ audere conuellere
periculosissimũ immo uero
ut ipã res docuit pernitiosissi¬
mum fuit. Que funera facti
sunt: cum prior gracchus occi¬
sus est: que etiam cum alius
frater eius non longo interpoĩto
tempore: neq enim legibus et
ordme potestatum: se& turbis
armorumq conflictibus nobi¬

Expanded text:
ta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini boues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictis tectis libera uagabantur et omnem non solum aliorum, uerum etiam dominorum auersabantur accessum, non sine exitio uel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum fuit, si hoc signum fuit, quod tantum malum ignum fuit, si hoc signum fuit qdisset, rabidiores istos quam illi sua animalia pateremur. fuit, seditiones Gracchorum agrariis legibus excitatae. Volebant enim agros populo dividere, quos nobilitas perperam possidebat. Sed tam vetustam iniquitatem audere convellere, periculosissimum; imo vero, ut ipsa res docuit, perniciosissimum fuit. Quae funera facta sunt, cum prior Gracchus occisus est! quae etiam, cum alius frater eius non longo interposito tempore! Neque enim legibus et ordine potestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobi
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipsa sit terra: quanuis ignẽ
mundi leutiorem qui pertineat
adusus hominum facilem: non
uiolentiorem qualis Uulcam est.
ei deputanduni ẽc̃ crediderunt.
Ac per hoc omnes istos selectos deos
hunc esse mundum uolunt: i
quibusdam uniuersum: m ꝗbus¬
dam partes eius. Uinuersũm
sicut Iouem: partes eius ut Cie¬
nuni: ot matcem magnam: ut
Solem. ut lunam: uel potius
Apollinem et Dianam: et aliꝙ̃¬
do urium deum res plures:
aliquando unam rem deos
plures faciunt. Nani unus
deus res plures sunt sicut ipẽ
Iuppiter. Et mundus enim
totus Iuppiter. et solum celum
Iuꝑpiter: et sola stella iuppitea¬
et habetur et dicitur. Itemque
Iu no sccundarum causarum
dontina: et Iuno aer. et Iuno
terra: et si Uenetem iunceret:
Iuno stella similiter. A mer¬
ua suminus ether: et Minerua
itidem luna: quam esse in
etheris infimo limite exis¬
timant. Unan uero rem
deos plures iti faciunt. Et iancs
est mundus et iuppiter. Sic et
iuno est terra et mater magna

Expanded text:
quod ipsa sit terra, quamuis ignem quod ipsa sit terra, quamuis ignem mundi leuiorem, qui pertinet ad usus hominum faciles, non uiolentiorem, qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse mundum uolunt, in quibusdam uniuersum, in quibusdam partes eius; uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus Iuppiter, et solum caelum Iuppiter, et sola stella Iuppiter habetur et dicitur; itemque Iuno secundarum causarum domina et Iuno aer et Iuno terra et, si Venerem uinceret, Iuno stella. Similiter Minerua summus aether et Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est mundus et Iuppiter; sic et Iuno est terra et Mater Magna
Abbreviated transcription (Latin):
terras usq pertendant. Uulcinum
uolunt ignem mundi. Neptunũ
aquas mundi. Ditempatrem hoc¬
r est orcum terrenani et infimam
partem mundi. liberum et Cere¬
rem preponunt seminibus: uel
illum inasculinis: illam femeni¬
nis: uel illum liquori: illam uero
ariditati seminũ. Et hoc utiq
totum refertur ad mundum idest
ad Iouem: qui propterea dictus
est progentor. genitriꝵq. qd
omina semina ex se emitteret.
et inse reciperet. Quandoquidẽ
etiam matrem magnam emdẽ
Ccrerem uolunt: quam ihil
aliud dicunt esse quã terran.
camq perhibent et Iunonem.
Et ideo ei secundas causas tribt¬
unt rerum: cui tamen Ioui sit
dictum progenitor genitrixque
deum: quia seeundum eos totus
iste mundus est Iouis. Ameruã
etiam quia cam humanis artibus
preposuerunt: nec inuenerunt
Uel stellam ubi eamponerent:
candem uel sumnum ethera. uel
etiam Iunam esse diNerunt.
Uestam quoq ipãm propterea
dearuni maꝵimam putauerũt

Expanded text:
terras usque pertendant. Vulcanum terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad mundum, id est ad Iouem, qui propteest Progenitor genitrixque, quod omnia semina ex se emitteret, et in se reciperet. Quandoquidem etiam Matrem magnam eamdem Cererem volunt, quam nihil aliud dicunt esse quam terram, eamque perhibent et Junonem. Et ideo ei secundas causas rerum tribuunt: cum tamen Jovi sit dictum, Progenitor genitrixque deûm: quia secundum eos totus ipse mundus est Ionis. Mineruam etiam, quia eam humanis artibus praeposuerunt nec inuenerunt uel stellam, ubi eam ponerent, eandem uel summum aethera uel etiam lunam esse dixerunt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam putauerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
las Mercurium et Martem ꝑtes
mnundi putant ut eos deos habere
possint: qui a utiq sermo et bellũ
non sunt partes mundi sed actus
hominum: cur Arieti et. Tauro
et Cancro: et Scorpioni:. ceterisꝑ
huiusmodi que celestia signa
tiumerant: et stellis non siglĩs
sed et singula pluribus consfãt
supertusq is tis in summo celo per¬
hibent collocata. ubi constãtior
menarrabilem meitum syderi¬
bus prebet: nullas aras: nulla
sacra: nulla templa fecerunt
nec deos non dico inter hos selec¬
tos: sed nec dicointer illos ꝗdẽ
quasi plebxios habuerunt
¶De Apolline et Diana ce¬
terisq selectis quas partes
mundi esse uoluerunt.¬
Pollinem quanuis di¬
uinatorem et medicũ
yelint:tamen: ut in aliqua parte
mundi statuerent ip̃m etiam
Solemesse dixerunt: Dianam¬
q germanam eius similiter Ionã.I
et uiis presidere: unde et uirgi¬
nem uolunt: quod uia mbil pari¬
at: et ideo ambos sagittas habere.
quod ipã duo sydera de celo radios

Expanded text:
las Mercurium et Martem partes las Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni caeterisque hujusmodi, quae coelestia signa numerant, et stellis non singulis, sed singula pluribus constant, superiusque istis in summo coelo perhibent collocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt; nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne inter illos quidem quasi plebeios habueruntDe Apolline et Diana ceterisque selectis dis, quos partes mundi esse uoluerunt.pollinem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios
Abbreviated transcription (Latin):
Uenus Iunonem uincit. Nam
multo plures cam stellam Ueneri
tribuunt: ita ut uix eorũ q ꝗͣ
reperiatur qui aliud opinetur.
Quis autẽ nonxideat cum regem
omuium Iouem dicant: quod
stella cius a stella ueneris tanta
uincitur claritate: Tanto enim
esse debuit ccteris illa fulgẽtioꝵ
quanto est ipẽ potentior. Respõ¬
dent ideo sic iuderi: quia illa
que putatur obscurior superior
est. atq a terris longe remotior.
Si ergo superiorem locum maior
dignitas meruit: quare satur¬
nus ibi est Ioue superior: An
Uanitas fabule que regem Iouẽ
facit non potuit usq ad sidera
peruenire. et quod non ualuit
Saturnus in regno suo neque
incapitolio: saltem est permis¬
autem Ianus non accepit ali
quam stellam: si propterca
qui a mundus est et omnes in
illo sunt: et Iouis mundus est:
et habettamen. An iste
causam suam composuit ut potuit.
et pro una stella quam non habet
inter lydexa tot facies accepit in
terra: Deinde si propter solas stel¬

Expanded text:
Venus uincit. Nam Venus uincit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sidera peruenire, et quod non ualuit Saturnus in regno suo neque in Capitolio, saltem obtinere eautem Ianus non accepquam stellam? Si propterea quia mundus est, et omnes in illo sunt; et Jovis mundus est, et habet tamen. An iste causam suam composuit ut potuit, et pro una stella quam non habet inter sidera, tot facies accepit in terra? Deinde si propter solas stel
Abbreviated transcription (Latin):
ture: deum belli esse dixerunt.
quod opus est hominum et opta¬
bile cis non est. Si ergo pacem perpe¬
tuam felicit is daret. Mars quid
ageret non haberet. Si autem ipĩn
bellomesMars: sicut sermo Mer¬
curius: Utinam quãmamsestum ẽ
quod non sit deus:tam non sit et
bellum: quod uel falso uocetur deus:
quas pagani suorum deorũ
nominibus nũcupauerunt.¬
Isi forte ille stelle sunt
hidii quas eorum appel¬
lauere nominbus. Mani stellam
quandam uocant Mercurium:
quandam itidem Martem: sed ibi
eNet illa quam uocint Iouem: et¬
eis tamen mundus est ouis. Ibi
quain uocant Saturnum: et tamen
ei preterea dant non paruam sũ¬
santiam: omitium uidelicet semi¬
num Ibi estet illa omniun
clarissima que ab eis appellatur
Uenus: et tamen candem Uenerẽ
esse etiam lunam uolunt:ꝗͣuis
de illo fulgentis simo sydere apud
cos tinquam de malo aureo Iuno
Uenitisq contendant. Iucifertĩ
enimquidam Ueneris quidam
dicunt esse. Iunonis: sed ut solet

Expanded text:
turae, deum belli esse dixerunt, turae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et bellum, quod uel falso uocetur deus. quas pagani deorum suorum nominibus nuncuparunt.isi forte illae stellae sunt hi di, quas eorum appellauere nominibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet,
Abbreviated transcription (Latin):
pueros: sed etiam pecora unde Runti¬
nus cognotninatus est Iouem desce¬
dere uoluisse: et curami nr̃ĩ sermoĩs
qua pecoribus antecellimus ad se
pertinere uoluisse: ac per hoc idẽ ipẽ
est Iouis atq Mercurius. Quod si
sermo ipẽ dicitur esse Mercurius
sicut illa que de eo interpretantur
ostendunt. Nam idco Mercurius
quasi medius currens dicitur appel¬
latus: quod sermocurrat inter hoiẽs
medius: ideo hermes grece quod
sermo uel interpretatio: que utiq
dicitur: ideo et mercibus preesse:
quia inter uendentes et ementes
sermofit medius: ideo alas ei in capi¬
ticue uolucreni ferri per aera seroem¬
ideo nunciũ dictum: quoinam per
sermonem omnia cogitati enuncian
confitentibus deus non est: sedcum
sibi deos faciunt eos qui nec demo¬
nes sunt immundis suplicando
spiritibus. possidentur ab eis qui
non dii sed demones sunt. Item ꝗa
niec Marti aliquod elementum uel
partem mundi inucnire potuerũt
ubi ageret opera qualiacunque na-¬

Expanded text:
pueros, sed etiam pecora, unde Rumipueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Iouem descendere uoluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse; ac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea, quae de illo interpretantur, ostendunt nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius; ideo ‛Ερμη̃ς Graece, quod sermo uel interpretatio, quae ad seία dicitur; ideo et mercibus praeesse, quia inter uendentes et ementes sermo fit medius; alas eius in capificare uolucrem ferri per aera sermonem; nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantconfitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque na
Abbreviated transcription (Latin):
deuin esse: adhoc idem utique re¬
uocat: ut tanquam uniuersalis
Cienius ipẽ mundi animus esse
credatur. Nic est igr̃ quem ap
pellant Iouem: Niam si omnis
Gienius deus: et omnis uiri animus
gemus: sequitur ut sit omnis ui¬
ri animus deus: Quod si et ipsos
abhorrere absurditas ipã compellit
restat ut eum singulariter et
excellenter dicant deum geniũ.
quemdicunt mundi aninum:
¶D Mercurii et Martis
Ercurium uero et
Martem quomodo
xeferrent ad aliquas partes mundi.
et opera dei que sunt i elementis nõ
inuenerunt: et ideo eos saltem ope¬
ribus hominum preposuerunt: ser¬
mocinandi et belligerendi ministros
Quorum Mercurius si sermonis et̃
deorum potes tatem gerit: ipĩ quoq
regi deorum dominatur: si secundũ
cius arbitriũ Iuppiter loquitur.
aut loquendi ab illo accipit facultatẽ.
quod utiq abfurdum est. Si autẽ
illi humam tantum sermonis potes¬
tas tributa perhibetur non est credi¬
bile ad lactindos manima non solũ

Expanded text:
deum esse; ad hoc idem utique redeum esse; ad hoc idem utique revocat, ut tanquam universalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius, sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi animum De Mercurii et Martis ercurium uero et Martem quo modo referrent ad aliquas partes mundi et opera Dei, quae sunt in elementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum eius arbitrium Iuppiter loquitur aut loquendi ab illo accepit facultatem; quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis potestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Edquid de ha Ioue
plura adquem fortas¬
se ceteri rẽferendi sunt ut inanis re¬
maneat deorum opinio plurimoꝵ
cum hic ipẽ sit omnes. sinc quando
partes eius uel potes tates existiãn¬
tur: suc cumuis anime quã put ĩt
percuncti diffusam: ex partibus
niolis huius in quas uisibilis mũ¬
dus il te consurgit: et multiplici
adminis tratione nature quasi
plurium deorum nomina accepit.
Quid est enim Saturnus. Unus
iiquit de principibus deus: penes
quem lationum omnium domi¬
natus est. Nonne exposiuo uer¬
luumistorum Ualerii forsani sic
se habet. Ioueni esse mundum et
euin omina semina eꝵ se emittẽ
et in se recipere. Ipẽ estigr penes
quem sationum omnium doiã¬
tus est. Quid est Cienius: Deus¬
eltinquit qui prepositus est
ac uim habet ominũ rerumgio¬
nendarum. Quem alium hanic
uim habere credunt quam mũ
dum: cui dictum est. Iuppiter
Et cum alio loco genium dicit eẽ
Uniuscuiusq amimum rauonialẽ.
er ideo esse singulos singulorum
talem autem mundi animum

Expanded text:
ed quid de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum gignendarum. Quem alium hanc uim habere cdum, cui dictum est, Jupiter Et cum alio loco Genium dicit esse uniuscujusque animum rationalem, et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum
Abbreviated transcription (Latin):
felicitatẽ: sed occulte potius proui¬
dentie dei ad istorũ ora claudẽda
cosq ab erroribus liberanodos qui
non studiis agunt: sed nec prudẽ¬
ter aduertunt. Quia et si aduer¬
tunt: aliquid in his rebus demones
possunt: tantum quantũ secreto
omnipotentis arbitrio permittũtur.
ne magnipẽdamus terrenã felicitatẽ.
que sicut Mario: malis etiã plerũꝗ
conceditur. Nec etiã rursus quasi
malam arbitremur: cum etiã mea¬
multos pios ac bonos unius dei ueri
cultores inuitis demonibus prepol¬
luisse uideamus. Nec eosdem ĩ mũ¬
dissimos spiritus: uel propter hec
ipã bona malaue terrena propiti¬
andos aut timendos existimemus.
quia sicut ipĩ mali homines in terri
sic etiã illi non omnia que uolũt
facere possunt: nisi quantũ illius
ordinatione sinuntur: cuius plene
iudicia nemo comprehendit: nc̃o
Cde Syllanis actibus quorũ
se demones ostendexũt adiuto

Expanded text:
felicitatem, sed occultae potius prouifelicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aaliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto Omnipotentis arbitrio permittuntur; ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae, sicut Mario, malis etiam plerumque conceditur; nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios et bonos unius Dei veri cultores, invitis daemonibus praepolluisse videamus; nec eosdem immundissimos spiritus vel propter haec ipsa bona malave terrena propitiandos aut timendos existimemus. Quia sicut ipsi mali homines in terra, sic etiam illi non omnia quae volunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinuntur, cujus plene judicia nemo comprehendit, juste nemo De Syllanis actibus, quorum se daemones ostentaverunt adjuto
Abbreviated transcription (Latin):
Catilina pessimus: oppressus ĩopu.
et in bello sui sceleris prostratus ĩfe¬
lix: et uerissima atq certissima
felicitate prẽpolent boni deum colẽ¬
tes: a quo solo conferri potest. Mla
igr̃ res publica malis moribus cũ
periret: nihil dii corum pro dirigẽ¬
dis uel corrigendis egerunt morib
ne periret: inmo deprauandis et
corrumpenlis addiderunt morib
ut periret. Nec se bonos fingant
ꝙ uelut ossensi cuuiũ iniquitate
discesserunt: prorsus ibi erant.
produntur: conuincuntur. Nec
subuenire precipiendo: nec laterẽ
t acendo potuerunt. Omitto qued¬
Marius a miserantibus miturnẽsib
Marice dee in luco eius cõmẽdatus
est: ut ei omnia prosperaret: et ex
lumis in urbem: duxit crudelem
crudelis exercitum. Tibi quã cru¬
enta quã mlicibilis hostiliq ĩ ma¬
nior eius uictoria fuerit. eos qui
scripserunt legant qui scire uolũt.
Seod hoc ut dixi omitto: nec marice
nescio cui tribuo Mlarii sanguncã

Expanded text:
Catilina pessimus, oppressus inopia Catilina pessimus, oppressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix: et verissima atque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. 2. Illa igitur respublica malis moribus cum periret, nihil dii eorum pro dirigendis vel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret; immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. Omitto quodMarius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omnia prosperaret, et ex lumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam
Abbreviated transcription (Latin):
disceret institerunt: si nihil etiã
in his transcuntibus et temporali¬
bus bonis: uel eis quos oderunt
nocent: uel eis quos diligunt prost̃.
ut quid coluntur: ut quid t. into
Ntudio colendi requiruntur. Cur¬
quia laboriosis tristibꝙ tpribus
tanquã offensi abscesserint murmu¬
ratur: et propter eos christiana re¬
ligio conuitiis indignissimis ledit᷑.
Si autẽ habent in his rebus: uel be¬
neficii uel maleficii potestatẽ cur
in eis affuerunt pessimo curoAla¬
rio: et optimo uiro Regulo defuert̃.
An ex hoc ipsi intelliguntur ĩuis¬
tissmi et pessimi: Quod si propte¬
rea magis timendi et colendi putã¬
tur. neq hoc putetur. Neq enĩ
minus eos inuenitur Regulus co¬
luisse quam Marius: ideo nec ui¬
ta pessima eligenola uioleatur: ꝗa
magis Mario quam Regulo dii
fauisse existimantur. Metellus
enĩ Romanorũ laudatissimus: qui
habuit ꝗnꝙ filios consulares: etiã
rerum temporalium felix fuit: et

Expanded text:
disceret institerunt; si nihil etiam disceret institerunt; si nihil etiam in his transeuntibus et temporalibus bonis uel eis quos oderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laboriosis tristibusque temporibus, tamquam offensi abscesserint, murmuratur et propter eos Christiana religio conuiciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus uel beneficii uel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos invenitur Regulus coluisse, quam Marius. Nec ideo vita pessima eligenda videatur, quia magis Mario quam Regulo dii favisse existimantur. Metellus enim, Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit; et
Abbreviated transcription (Latin):
cupilitatibus ĩplẽ¬
odis et ostenduntur non prefuisse
refrenandis. Qui enim nouum ho¬
minẽ et ignobilem cruentissimũ
auet orem bellorum ciuiliũ atꝙ
gestorẽ: ut septies consul fieret ad¬
iuuerunt: atq ut in septimo suo
consulatu moreretur senẽ: ne in
manibus Sylle futuri mox uicto¬
dii corum non iuuerunt. nõ ꝑiui
est quod fatentur: et etiam non
propitiis diis suis posse accidere
homini istam temporalem: quam
nimis diligunt tantam felicit item:
et posse homines sicut fuit Marius
Calute: uiribus: opibus. honoribus
dignitate. longuitate: cumulari
et perfrui diis iratis: posse etiã hoĩes
sicut fuit regulus: captiuitate. ser¬
uitute inopia uigiliis: doloribus
excrutiari et emoridiis amicis.
Quod siita esse concedunt: cõpẽ¬
olio ni hil eos prodesse et coli fuper¬
fluo confitentur. Nam si uirtu¬
tibus animi: et probitate uite
cuius premia post mortẽ sperãda
sunt magis contraria: ut populus

Expanded text:
cupiditatibus implencupiditatibus implendis, et ostenduntur non praefuisse efrenandis? Qui enim Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum civilium atque gestorem, ut septies consul fieret adjuverunt, atque ut in septimo suo consulatu moreretur senex, nec in manus Syllae futuri mox victodi eorum non iuuerunt, non parum est quod fatentur etiam non propitiis dis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem et posse homines, sicut fuit Marius, salute uiribus, opibus honoribus, dignitate longaeuitate cumulari et perfrui dis iratis; posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captiuitate seruitute inopia, uigiliis doloribus excruciari et emori dis amicis. Quod si ita esse concedunt, conpendio nihil eos prodesse et coli superfluo confitentur. Nam si uirtutibus animi et probitati uitae, cuius praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus
Abbreviated transcription (Latin):
leres diis dormientibus uigilarent.
Unde pene in superstitionẽ egyptio¬
rum bestias auesq colentiũ Roma
deciderat: cum anseri solẽnia cele¬
brabant. Uerum de his aduẽticiis
et corporis potius ꝗͣ animi malis: q̃
uel ab hostibus: uelalia clade acci¬
dunt: nonlum interim disputo.
Nũc ago de labe morum: quibus
primum paulatim decoloratis deiñ
torrentis modo precipitatis: tãta
quaniuis integris tectis: menibus¬
q facta est ruina rcipublice: ut
magni auctores eorum cam tunc
ammissam non dubitent dicere.
Recte autẽ abscesserant ut ãmit¬
terentur omnes adutis ariso relic¬
tis dii: si eorum de bonauita atq
custicia ciuitas precepta contẽpse¬
rat. Nunc uero quales queso dii
fuerunt: si noluerunt cum populo
cultore suo uiuere: quem malcuiuẽ¬
tem non docuerunt bene uiuere:
lium non ex fauore aut
impugnatioẽ demonũ: sed
ex ueri dei pendere iudicio.
Uid quod etiã uidẽ¬
tur eorum affuisse¬

Expanded text:
seres diis dormientibus vigilarent. seres diis dormientibus vigilarent. Unde pene in superstitionem Aegyptiorum bestias avesque colentium Roma deciderat, cum anseri solemnia celebrabant. Verum de his adventitiis, et corporis potius quam animi malis, quae vel ab hostibus vel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quiprimum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quaeso, di fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo uiuere, quem male uiuentem non docuerant bene uiuere? lium non ex fauore aut inpugnatione daemonum, sed ex ueri Dei pendere iudicio. Quid quod etiam uidentur eorum a
Abbreviated transcription (Latin):
et crudeliter gesta. crudeliusq finiti.
Quas deniq Sylla ipe. cuius uitam.
mores. facta. describente salustio
exhorreat: Quis illam rempublicam
non tunc peripsse fateatur: An forte
propter huiuscemodi ciuium mores
Uirgilianã illam sententiã sicut solẽt
pro defensione suorum deorũ opponẽ
audebunt. Discessere ommes a ditis
arisꝗ relictis dii. quibus imperiũ
hoc steterat. Primum si ita est non
habent cur querantur de religione
christiana: quod hac offensi cos lis
sui deseruerunt. quoniã ꝗdem maio¬
res eorum iampridem moribus suis
ab urbis altaribus tam multos. ac mi¬
nutos deos tanquã muscas abegrunt.
Sed tamenhec numinum turba ubi
erat. cum longe anteq̃ mores corrũpe¬
rentur antiqui: a gallis roma capta
et incensa est: An forte pũtes dormicbaĩt:¬
Tunc enimtota urbe in hostũ potes¬
tate redacta: solus collis capitolimus.
iremã serat.
qui etiã ipẽ caperetur: nisi saltem an¬

Expanded text:
et crudeliter gesta crudeliusque finita, et crudeliter gesta crudeliusque finita, quas denique Sylla ipse, cuius uitam mores facta describente Sallustio on exhorreat? quis illam rem publicam non tunc perisse fateatur? An forte propter huiusce modi ciuium mores Yergilianam illam sententiam, sicut solent, pro defensione deorum suorum obponere audebunt:. Discessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent quur querantur de religione Christiana, quod hac offensi eos di sui deseruerint, quoniam quidem maiores eorum iam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos tamquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentur antiqui a Gallis Roma capta et incensa est? An praesentes forTunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse caperetur, nisi saltem an
Abbreviated transcription (Latin):
Ed quod pertinet ad
presentem questionẽ
quanlibet laudabłe
dicant istam fuisse uel esse rẽpub.
tores iam longe ante Christi aduen¬
tum pessima ac flagitiosissima facti
erat. Immo uero nulla erat atq
omnino perierat perditissimis mo¬
ribus. Ut ergo non periret: diicus¬
todes eius populo cultori suo dare
precipue uite ac morum precepta
debuerunt: a quotot templis tot
sacerolotibus et sacrifitiorũ g neri¬
bus. tam multiplicibus uariisque
tot festis sollemtatibus: tot tantoruq¬
ludorum celebritatibus colebantur.
ubi nihil demones nisi negotiũ suũ
egerunt: non curantes quẽ id modũ
illi uiuerent: immo curantes ut etiã
perdite uiuerent: dum tamẽ honori
suo illa onmnia metu subditi ministra¬
rent: aut si dederunt proferatur.
ostendatur. legatur quas deorũ leges
illi ciuitates datas contempserint
gracchi: ut seditionibus cuncta
turbarent: quas Marius et Sylla
et Carbo: ut in bella etiam prgrederẽ¬
tur ciuilia. causis miꝗss mis suscepta:

Expanded text:
ed quod pertinet ad praesentem quaestionem, quamlibet laudabilem dicant istam fuisse uel esse rem publicam, imos iam longe ante Christi aduentum pessima ac flagitiosissima facta erat; immo uero nulla erat adque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, di custodes eius populo cultori suo dare praecipue uitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus uariisque sacris, tot festis sollemnitatibus, tot tantorumqludorum celebritatibus colebantur; ubi nihil daemones nisi negotium suum egerunt, non curantes quem ad modum illi uiuerent, immo curantes ut etiam perdite uiuerent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederunt, proferatur ostendatur legatur, quas deorum leges illi ciuitati datas contemserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent, quas Marius et Cinna et Carbo, ut in bella etiam progrederentur ciuilia causis iniquissimis suscepta
Abbreviated transcription (Latin):
lem: atq huuisinodi cetera: sicut
hanc totani mnolem atq naturam
Uiquadam inuisibili atq prepotẽ¬
ti regi atq minis trari certa animi
Nabilitate credebat: ita poterat
affirmare de Iano quod niundus
ipẽ esset: aut de Saturno muenire
quomodo et iouis pater esset: et ioui
reguanti subduus factus esset et
cetera talia:
qua error paganitatatis moleue

Expanded text:
lem, atque hujusmodi caetera, sicut lem, atque hujusmodi caetera, sicut hanc totam molem atque naturam vi quadam invisibili ac praepotenti regi atque administrari certa animi stabilitate credebat; ita poterat affirmare de Jano, quod mundus ipse esset; aut de Saturno invenire, quo modo et Iouis pater esset et Ioui regnanti subditus factus esset et cetera talia. qua error paganitatis inoleue
Abbreviated transcription (Latin):
dixiin dubitationem reuocem:
qͣtiam in hoc que perscribam: omĩa
ad aliquam dirigam suminam. It a
non solum is tum de diis incertis:
sed etiam illum de certis fecit incer¬
tum. Intertio porroisto dediis selec¬
tis pos teaquam prelocutus est. qõ
ex naturali theologia preloquẽdũ
putauit: iugressurus huitis cciulis thro¬
logie uanitates et insanias mendaces:
ubicum non solum non ducebat re¬
rum teritas: sed etian maiorum pe¬
debat auctoritas. De diisinquit po.¬
puli Romam publicis quibus ede
dedicauerunt: eoso pluribus signis
ortiatos uotauerunt in hoc libro
scribam: sedut Nenophanes colo¬
phonius scribit: quid puiemi nõ ꝗd
contendam ponam.⁊iomiuis enĩ
est hec opinari. deiscire.Reru iga
non comprehensarum. nec firmissiẽ
creditarum: sedopinatarum: et
dubitandarum serionẽ trepidus
pollicetur: dicturus ea que ab homi¬
nibus ins tuuta sunt. Neq enim
sicut sciebat esse mundum: esse
celum et terram: celum syderibus
fulgidum: terram seminibus ferti¬

Expanded text:
dixi in dubitationem revocem, quam in hoc quae perscribam omnia ut ad aliquam dirigam summam. Ita non solum istum de diis incertis, sed etiam illum de certis fecit incertum. In tertio porro isto de diis selectis, posteaquam praelocutus est quod ex naturali theologia praeloquendum putavit, ingressurus hujus civilis theologiae vanitates et insanias mendaces, ubi eum non solum non ducebat rerum veritas, sed etiam majorum premebat auctoritas: De diis, inquit, populi Romani publicis, quibus aedes dedicaverunt, eosque pluribus signis ornatos notaverunt, in hoc libro scribam; sed, ut Xenophanes Colophonius scribit, quid putem, non quid contendam, ponam. Hominis est enim haec opinari, Dei scire. Rerum igitur non comprehensarum, nec firmissime creditarum, sed opinatarum et dubitandarum sermonem trepidus pollicetur, dicturus ea quae ab hominibus instituta sunt. Neque enim, sicut sciebat esse mundum, esse coelum et terram, coelum sideribus fulgidum, terram seminibus ferti
Abbreviated transcription (Latin):
titarent: non utiq magne pe¬
ritie Uarronis tribueretur.
quod scribens de edibts sacris
tam multa ignorata cõmemorat.
Sed tunc interim elegans non
pestilentie depulsio: sed deorũ
ecusatio procurata este
sub bellis punicis triuerint
frustra deorũ prelidiis e¬

Expanded text:
titarent, non utique magnae petitarent, non utique magnae peritiae Varronis tribueretur, quod scribens de aedibus sacris tam multa ignorata commemorat. Sed tunc interim elegans non pestilentiae depulsio, sed deorum excusatio procurata est. sub bellis Punicis triuerint frustra deorum praesidiis e
Abbreviated transcription (Latin):
Quid illa itidemt ingens pestilen¬
tiã quandui seut quãmul¬
tos peremit: Quecum in ãnũ
alium multo grauiꝯ tenderet᷑
frustra presente esculapio aditũ
est ad libros sibyllmos. In quo
genere: oraculorum sicut Cicero
i libris de diuinatione commne¬
morat: magis inter pretibus ut
possunt siũe uolunt dubia con¬
iectantibus credi solet. Tunc
ergo dictum est eam esse caulã
pestilentie. quod plurnnas edes
sacras multi occupatas priuatĩ
tenerent. sic interim a magno
imperitie uel desidie crimine
Esculapiris liberatus est. Unde
autema maltis eles ille fuerint
ocupate nemine prohibente nisi
quia tante numinum turbe
du fuerãt frustri suppligitum
atq ita paulatim loca desereb an¬
tur acultoribus: ut tanquam
uacua sine ullius offensione
possent humanis saltem uisibuo
uendicari Nanque tunc ue¬
lut ad sedanlam pestilentiam
diligenter repetita fuerunt atq¬
reparata insi postea eodem mo¬
do neglecta atq tifurpata la¬

Expanded text:
Quid? illa itidem ingens pestilenQuid? illa itidem ingens pestilentia, quamdiu saeuiit, quam multos peremit! Quae cum in annum alium multo grauius tenderetur frustra praesente Aesculapio, aditum est ad libros Sibyllinos. In quo genere oraculorum, sicut Cicero in libris de diuinatione commemorat, magis interpretibus ut possunt seu uolunt dubia coniectantibus credi solet. Tunc ergo dictum est eam esse causam pestilentiae, quod plurimas aedes sacras multi occupatas priuatim tenerent: sic interim a magno inperitiae uel desidiae crimine Aesculapius liberatus est. Unde autem a multis aedes illae fuerant occupatae nemine prohibente. nisi quia tantae numinum turbae diu frustra fuerat supplicatum, adque ita paulatim loca deserebantur a cultoribus, ut tamquam uacua sine ullius offensione possent humanis saltem usibus uindicari? Namque tunc uelut ad sedandam pestilentiam diligenter repetita adque reparata nisi postea eodem modo neglecta adque usurpata la
Abbreviated transcription (Latin):
Ait enim dico te Pyrrhe uincere
posse romanos: atq iti siue Ryx¬
xhus a romanis siue Romania Ryr¬
tho uincerentur: securus fatidi¬
cus utrunlibet expectaret etien¬
tum. Que tunc et quam horrẽda
Utriusq exercitus clades: in qui
tamen superior Pyerhus &titit.
Ut iam posset apollinempro suo in¬
tellectu predicare diccinum: msi
proxime alio prelio romani absce¬
derent superiores: atq in tarita
strag bellorum etiã pestilentia
grattis exorta est mulierum.
Nam priusquam maturos partus
ederent grauude moriebantita¬
Ubi se credo Escula pius e cu¬
sabat: quod archiarum se nõ
obstetricem profitebatur.
Pecudes quoq similiter inte¬
ribant. ita ut iam defecturũ
genus animalium crederetur.
Quid hyems illa commemora¬
bilis tam incredibili immanitate
seuiens: ut nuubus horrenda
altitudine etiam inforo per
dies quadraginta manentibtrs.
tyberis quoq glacie duraretur :
Si nostris temporibus accidisset.
que isti et quanta dixissent.

Expanded text:
ait enim: <Dico te, Pyrrhe, uincere ait enim: <Dico te, Pyrrhe, uincere posse Romanos\' adque ita, siue Pyrrhus a Romanis siue Romani a Pyrrho uincerentur, securus fatidicus utrumlibet expectaret euentum. Quae tunc et quam horrenda utriusque exercitus clades! In qua tamen superior Pyrrhus extitit, ut iam posset Apollinem pro suo intellectu praedicare diuinum, nisi proxime alio proelio Romani abscederent superiores. Adque in tanta strage bellorum etiam pestilentia grauis exorta est mulierum. Nam priusquam maturos partus ederent, grauidae moriebantUbi se, credo, Aesculapius excusabat, quod archiatrum, non obstetricem profitebatur. Pecudes quoque similiter interibant, ita ut etiam defecturum genus animalium crederetur. Quid? hiems illa memorabilis tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus horrenda altitudine etiam in foro per dies quadraginta manentibus Tiberis quoque glacie , duraretur, si nostris temporibus accidisset, quae isti et quanta dixissent!
Abbreviated transcription (Latin):
cum pretore oppressus exercitᷤ
septem tribunis cum illo pereũ¬
tibus: et militum tredecim mi¬
libus: uel quando post graues et
longuas Roine scditiones: quibus
ad ultimum plebs m iamculum
hostili direptione secesserat.
cuius mali: tam dira calamitas
erat: ut ecus rei causa quod i
extremis periculis fieri solebat: et¬
dictutor ercaretur Hortensiuo.
qui plebe reuocata in eodem ma¬
gistratu expirauit: quod nulli
dictatori ante contingerat: et qdł
illis diis iam presente escu lapio
grauius crimẽ fuit. Tum uero
tam multa bella ubiq creb̾ueĩt
ut mopia militum proletarii
illi qui eo quod proli gignende
uacabant. ob egẽstatem militare
non ualentes. hoc nomen acceꝑãt.
militie conscriberentur. Accitus
etiam a Tarentinis Pyrrhusr̃&
grecie tunc moenti gloria celebra¬
tus: romanorumhostis effectus
est. Cui sane de rerũ futuro
euentu consulenti satis urbane
Apollo sic ambigitũ oraculũ
edidit: ut e duobus quicquid ac¬
cidis set: ipẽ diutinus haberetur.

Expanded text:
cum praetore oppressus exercitus, septem tribunis cum illo pereutibus et militum tredecim milibus? uel quando post longas et graues Romae seditiones, quibus ad ultimum plebs in Ianiculum hostili diremtione secesserat, huius mali tam dira calamitas erat, ut eius rei causa, quod in extremis periculis fieri solebat, dictator crearetur Hortensius, qui plebe reuocata in eodem magistratu exspirauit, quod nulli dictatori ante contigerat, et quod illis dis iam praesente Aesculapio grauius crimen fuit? Tum uero tam multa bella ubique crebruerunt, ut inopia militum proletarii illi, qui eo, quod proli gignendae uacabant, ob egestatem militare non ualentes hoc nomen acceperant, militiae conscriberentur. Accitus etiam a Tarentinis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria celebratus, Romanorum hostis effectus est. Cui sane de rerum futuro euentu consulenti satis urbane Apollo sic ambiguum oraculum edidit, ut, e duobus quidquid accidisset, ipse diuinus haberetur
Abbreviated transcription (Latin):
Ua interim de sanc¬
tis angelis ques ticẽ
delata: Uideamus quẽ ad modũ
dicant platonici medios demo¬
nes inter deos et hoiẽs constitu¬
tos. istis passionũ estibus fluc¬
tuare. Si enim mente ab his
Libera eisq dominante: motus
huiuscemodi non paterentur.
non eos diceret Apuleuis simili
motu cordis et lalo mentis per
omnes cogitationũ estus fluc¬
iuare . Ipsa igx̃ mens corum:
id est pars anmi luꝑior qua
rationales sunt et in qua uir¬
tus et sapientia si ulla eis esset.
passionibus turbulentis in fe¬
riorum animi partium regẽ¬
dis moder andisq dominare¬
tur. Ipsa inquã mens eorum
sicut iste platonicus cõfitetur
salo perturtarbationũ fluctuat
Subiecta est ergo mens demo¬
num passiombus libidinum:
formdmũ: irarum atq huiuis¬
cemodi ceteris. Que igr̃ pars
in eis libera est composq sapi¬
entie qua placeat diis: et ad
bonoram deorilm similitudiẽs
hominibus consulant. cum eoꝵ
mens passionum uiciis subiuga¬
ta et oppressa: quicquid rõnis

Expanded text:
ua interim de sanctis angelis quaestione dilata uideamus quem ad modum dicant Platonici medios daemones inter deos et homines constitutos istis passionum aestibus fluctuare. Si enim mente ab his libera eisque dominante motus huiusce modi paterentur, non eos diceret Apuleius simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare. Ipsa igitur mens eorum, id est pars animi superior, qua rationales sunt, in qua uirtus et sapientia, si ulla eis esset, passionibus turbulentis inferiorum animi partium regendis moderandisque dominaretur, — ipsa, inquam, mens eorum, sicut iste Platonicus confitetur, salo perturbationum fluctuat. Subiecta est ergo mens daemonum passionibus libidinum formidinum irarum adque huiusce modi ceteris. Quae igitur pars in eis libera est composque sapientiae, qua placeant dis et ad bonorum morum similitudinem hominibus consulant, cum eorum mens passionum uitiis subiugata et obpressa, quidquid rationis
Abbreviated transcription (Latin):
tĩs: dominum amniũ cum ho¬
minibus miseris habẽtes. parte¬
inferiore exaltati. superiore
deiecti. Unde etiamsi quisꝙ̃
propter hoc cos putauerit ĩinor¬
talitatẽ habere cuni diis: quia
nulla morte sicut animaluũ
terres triũ animicorũ soluũ¬
tura corpore: nec sic existiãn¬
dum estcorum corpus :t. inꝗͣ
honoratorũ eternũ uehiculũ.
sed eternum uinculum dam¬
nandorumi
tonis sententiã minus miseri
sunt in corpore mortali ꝗͣ
demones in eternum.

Expanded text:
tis. dominum animum cum hotis. dominum animum cum hominibus miseris habentes, partinferiore exaltati, superiore deiecti. Unde etiamsi quisquam propter hoc eos putauerit aeternitatem habere cum dis, quia nulla morte, sicut animalium terrestrium, animi eorum soluuntur a corpore: nec sic existimandum est eorum corpus tamquam honoratorum aeternum uehiculum, sed aeternum uinculum damnatorum. tini sententiam minus miseri sint homines in corpore mortali quam daemones