comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luntas mala. sed ex bona hominis natura oriri uoluntas
&e bona potest & mala. Nec fuit ꝓrsus unde pͥmitꝰ oriret᷑
uoluntai tala. nisi ex angli: & hominis natura bona. Quõ de
ipse dñs eodẽ loco ubi de arbore && fructib: loquebat᷑ ap
qua tissime ossendit Ait enĩ. Aut facite arborẽ bonam¬
C &e fructũ eiꝰ bonũ: aut facite arborẽ malã & fructũ etꝰ
malũ. satis animotiens ex arbore qͥdẽ bona malos: aut ex
mala bonos nasci fructꝰ non posse: ex ipsa tam̃ t̾ra s eui
bismo ronis ille uersus placet. felix qͥ potuit rerũ cognos :¬
cere Sa eausas. non nobis uideatur adfelicitatẽ conse¬
quenda m pertinere. sisciamus causas magna inmundo
corporaliũ motionũ. que abditissimis nature sinib: occu¬
lunt᷑. unde tremor t̾ris. qua ui maria alta tumescant obi¬
cib ruptis. rursusq in se ipsa residant. & ceta huiꝰ modi: sed
bonaꝵ & malaꝵ rerũ causas nosse debemꝰ Et id hactenus.

Expanded text:
luntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas luntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum emalum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui bis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus,
Abbreviated transcription (Latin):
nec malũ ee potuisset: quia non mͦ ubi consisteret.
sed unde oriret᷑ corripnio ñ haberet: nisiee̾t qđ cor¬
rũperetur. Quod nisi bonũ eẽt nec corrũperetur. qm̃
nichil ẽ aliud corruptio. quã boni ext̃minatio. Exbo¬
nis igitur mala orta sunt. & nisi in aliquib bonis non
sunt: nec erat unde oriretur ulla malinatura. Hã si e̾et:
in quantũ natura esset. ꝓfecto bona esset. Et aut incor.¬
ruptibilis natura magnũ cͥe̾t bonũ. aut &iã naturacor.¬
ruptibilis nullo mͦ ce̾t nisi aliqđ bonũ : qđ bonũ corrũ¬
orta eẽ dicimus: non putetur hoc dñicȩ sententiȩ re-¬
fragar qua dix̃. Non potest arbor bona fructus malos
facre. Non potest enĩ sicut ueritas ait colligiuua despi.¬
nis. quia non potest uua nasci de spinis. Sed exbona
tra & uites nasci posse uidemus & spinas. Et eom tãquã
arbor mala fructꝰ bonos idẽ ꝙ abona ñ potest facere uo¬

Expanded text:
nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumorta esse dicimus, non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere vo
Abbreviated transcription (Latin):
ra ẽ. bona est. Inquantũ uitiosa ẽ. mala ẽ. Qua ꝓpt̃¬
in his cont̾rus que mala & bona uocant᷑. illa
dialecticos̾ regula deficit. qui dicun nulli rei duo
sim ul in eẽ contͣria. Nullus enĩ simul est & tene¬
brosus & lucidus. nullus cib aut potus simul dul¬
cis & a marus. nullũ corpus simul ubi albũ ibi &ni.¬
grũ. nullũ simul ibi deforme ubi formosũ. & hoc
in multis ac pęne omnib contͣriis repperit᷑. ut in
una re simul etͤ non possint. Cũ aut̃ bona &e mala
nullus ãbigat ee contraria. non solũ simul eẽ post̃:
sed mala omnino sine bonis. & nisi in bonis e̾e ñ posst̃.
quãuis bona sine malis possint. Potest enĩ homo
ł angłs ñ et iniustus. in iustus autẽ non potest esse
nisi homo uel angłs. Et bonũ qđ homobonũ quod
angłs. malũ qđ inuistus. Et hȩc duo contͣria ira
simul sunt ut sibonũ non esset inquo eẽt. ꝓrsus

Expanded text:
ra est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. ra est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Q cauendũ ÷ ne incidamꝰ in illã sententiã
ꝓphegcã ubi legit᷑ ue his qui dicunt quod bonũ
÷ malũ & quod malũ ÷ bonũ. qͥ dicunt tenebras
lucẽ & lucẽ tenebras. qui dicunt dulce amaꝵ.
& amaꝵ dulce & tam̃ dñs ait. malꝰ hõ de malo
thesauro cordis sui ꝓfert malum. de malo homise. ui.¬
uid ẽ aut̃ malus homo nisi mala nat᷑a: Quia
homo nat᷑ ẽ. Porro siho aliquod bonũ e⁊
quia natura : quidẽ malus homo nisi malũ
bonuma: Iamen cũ duo ista discernimꝰ inueninꝰ
nec ideo qula homo est . nec iđo bonũ quia ini¬
quiis est sed bonũ quia homo malũ quia iniquus
Aiusquis gͦ dicit malũ ẽ hominẽ ee. aut bonũ
ẽ in iquũ ee. ĩpse. incidit in ꝓpheticã illã sen¬
tenciã. Ue his qui dicunt qđ honũ est maluĩ. &̃
quod malũ ẽ bonũ. Opus eni eulpat qđ ẽ ho
mo. & uitiũ hominis laudat. quod ẽ. in iquitas.
Omnis itaq natura & iã si uitiosa est. inquantũ natu¬

Expanded text:
illam sententiam propheticam ubi legitur: Vae his qui dicunt quod bonum est, malum, et quod malum est, bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum. Opumo, et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa est, in quantum natu
Abbreviated transcription (Latin):
quid amari. Hȩc enĩ maximẽ ĩ mouero sola in religione se
aut herecicus. Hec sunt defendenda racione. uel a sensibus
corporis incͥoata: uel ab intelligentia mentis inuenta.
Que aut̃ nec corporeo sensu experti sumꝰ ñec menta&e ad seqͥ
ualuimꝰ acualemꝰ eis sine ulla dubitacione credenda st̃
testib a quibꝰ eaq̃ diuina uocari iam meruit scriptura
confecta ẽ: quiea siue ꝑ corpus siue per animũ diuinitꝰ
adiutĩ. uel uiderẽ. uel etiã preuidere potuerunt. Cum¬

Expanded text:
quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione seqquid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione seqaut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti, vel videre, vel etiam pr
Abbreviated transcription (Latin):
magna dicat᷑: An hoc ipsũ tͥ fortasse desideras breuiter
es breuius hoc dictũ ẽe ꝗͣ uelis ac deinde pecitur̾ea tͥ breuit̃
explicari. qułꝰ ad singula tria ista ꝑtineant. Quiꝰ credendũ
scilic&. quid sperandũ: quid amandũ. sit. Quod cũ fecero.
ibi erunt omnia que inepistola tua quereudo posuitti.
cuiꝰ exeplũ si est penes tẽ facile ÷ ut ea reuoluas & releg asiu
me fierĩ quẽ enchiridion ut dicunt habeas. & de tuis
manibꝰ non recedat continens postulata. ĩdest qͥd sequendũ iugt¬
me quid ꝓpt̃ diuersas principalit̾ hereses fugiendũ. inqͣntũ ratio
preligione contendat. Uel quid inracionẽ cũ fides sit sola
non ueniat. Quid primũ quid ultimũ teneat᷑. que tocus
definicionis sũ ma sit. quod certũ propriũq. fidei catholice
fundamentũ. Hec omnia que requiris proculdubio scies.
diligenter sciendo quid credi quid sperari debeat:

Expanded text:
magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola tua quaerendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; me fieri, quem Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat,
Abbreviated transcription (Latin):
cripsi etiã librũ de fide¬
& spe & caritate. cũ a me
ad quẽ scriptꝰ ÷ postulass&. ut
aliquod opusculũ haber& mecũ
de suis manib non reressurũ.
qd̾ genꝰ greci enchiridion uocant.
ubi satis diligent̃ mͥ uideor esse
cõplexus qͦmͦ sit colendꝰ ds̃. quã
sapientiã ẽẽ. hominis utiq uerã
diuina scriptura diffinit. hic
liber sic incipit. Dici ñ potest
sapientia pietas est habes hoc inlibro scĩ iob. Nam ibi legitur
quod ipsa sapientia dixerit homini: ecce pietas ẽ sapiencia.
si aut̃ queras quã dixerit eo loco pietatẽ. distuctius ingreco
repperies theos ebian: qui est dei cultus. Dicitur enĩ grece
pietas. & aliter. idẽ eusebian quo nomine significat᷑ bonus
cultus. Quãuis hoc precipue referatur ad colendur dm
Sed nichil ÷ cõmodiꝰ illo nomine. quo euident̃ dĩ cultus
expressus ẽ: cũ quid esset hominis sapiencia diceretur.
Queris ne aliquid dici breuius. qui pecis ame ut breuiter

Expanded text:
cripsi etiam librum de Fide, Spe et Charitate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum: quod genus Graeci Enchiridion vocant. Ubi satis diligenter mihi videor esse complexus quomodo sit colendus Deus, quam sapientiam esse hominis utique veram divina Scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potestsapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco reperies θεοσέβειαν, qui est Dei cultus. Dicitur enim graece pietas et aliter, id est εὑσέβεια quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter
Abbreviated transcription (Latin):
do fit optimꝰ. Quisquis uero angelus ꝙ cessus
suos diligit & ueritati eẽ. subditꝰ non uult. &
priuato suo letari cupiens a cõmuni omĩum
bonoꝵ & uera beatititudine lapsꝰ ẽ. cui om̃s ma¬
li sub ugandi & p̃mendi. Nullꝰ aut̃ bonus nisi
ex cercendus inpotestatẽ dacur. Nullo dubitant
nͣ ẽ colendus cuiꝰ leticia ẽ. nr̃a miseria. & cuiꝰ

Expanded text:
do fit optimus. Quisquis vero angelus excessus do fit optimus. Quisquis vero angelus excessus suos diligit, et veritati esse subditus non vult, et privato suo laetari cupiens a communi omnium bono et vera beatitudine lapsus est, cui omnes mali subjugandi et premendi, nullus autem bonus nisi exercendus in potestatem datur; nullo dubitante non est colendus; cujus laetitia est nostra miseria et cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ores & sanctiores si sunt boni angłi & omia
sca dĩ ministeria: quid metiu mus ne aliquẽ
illoꝵ offendamꝰ Si non suꝑsticiosi fuerimꝰ.
eũ ipsis ad uiuantib ad unũ onĩ cendentes.¬
& ei uni religantes animas nrãs. unde religio dicta
creditur. omĩ suꝑsticione careamꝰ
Scce unũ dm̃ colo. unũ omiũ principium.
x sapientiã qua sapiens ẽ. que c̃ꝙ anima
sapiens est. & ipsũ munus quo beata sunt quctͥs
beata sunt. Quisquis angeloꝵ diligit hunc dm̃ꝰ
certꝰ sũ qđ & iã me diligit. Quis quis in illo ma¬
net. & potest humanas p̃ces sentire: in illo me
ex audit. Ouisquis ipsũ habet bonũ suũ. inipso
me aduiuat. nec mͥ eiꝰ participacionẽ potest inui¬
dere. Dicant gͦ mͥ ad oratores aut adulatorespi¬
tiũ mundi. quid non optimũ sibi concilue᷑ qui
hoc unũ colit quod omĩs optimꝰ diligit. & cuiꝰ
cognitione gaudet. & ad qđ principuĩ recurren.¬

Expanded text:
ores atque sanctiores sunt boni Angeli, et omnia ores atque sanctiores sunt boni Angeli, et omnia sancta Dei ministeria; quid metuimus ne aliquem illorum offendamus, si non superstitiosi fuerimus, cum ipsis adjuvantibus ad unum Deum tendentes,t ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus? 112. Ecce unum Deum colo, unum omnium Principium, et Sapientiam qua sapiens est quaecumque anima sapiens est, et ipsum Munus quo beata sunt quaecumque beata sunt. Quisquis Angelorum diligit hunc Deum, certus sum quod etiam me diligit. Quisquis in illo manet, et potest humanas preces sentire, in illo me exaudit. Quisquis ipsum habet bonum suum, in ipso me adjuvat, nec mihi ejus participationem potest invidere. Dicant ergo mihi adoratores, aut adulatores partium mundi, quem non optimum sibi concillet, qui hoc unum colit, quod omnis optimus diligit, et cujus cognitione gaudet, et ad quod principium recurren
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ tep̃ꝰ qđ est post mortẽ magis metuenda: illuo etiã
cui cognoscere facile est qđ sub homine dominan¬
ce. liberas cogitaciones habere concessũ est.
Illos aut̃ domi nos in ipsis m̃tib formidamus. qui
Unus est oculus intuende ac ꝑcipiende uerita.¬
cis. Quare si om̃ib potestatib que dancur no.¬
minib ad regendã rẽ publicam ꝓ nrõ uincu¬
lo subditi sumꝰ. reddentes cesari qđ cesari sẽ.
& dõ qđ dei ẽ. non est metuendũ. ne hoc post
nostram mortẽ aliquis exigat. Et alud est
seruitꝰ animę. aliud seruitꝰ corporis. Iusti aut̃
homines inuno dõ habentes omĩa gaudia sua
quando ꝑeoꝵ facta dc̃ benedicit᷑. tũ gratulant᷑
laudantib. Cũ uero ipsi tãquã ipsi laudant᷑:
corrigunt errantes quos possunt quos aut̃
ñ possc̃: non eis gratulantur. & ab illo uitio
corrigi uolunt᷑. Quib similes uł etiã mundi.¬

Expanded text:
ipsum tempus quod est post mortem magis metuenda est. Illud etiam ipsum tempus quod est post mortem magis metuenda est. Illud etiam cuivis cognoscere facile est, quod sub homine dominante liberas cogitationes habere concessum est: illos autem dominos in mentibus ipsis formidamus, qui unus est oculus intuendae ac percipiendae veritatis. Quare si omnibus potestatibus, quae dantur hominibus ad regendam rempublicam, pro nostro vinculo subditi sumus, reddentes Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est , non est metuendum ne hoc post mortem nostram aliquis exigat. Et aliud est servitus animae, aliud servitus corporis. Justi autem homines, et in uno Deo habentes omnia gaudia sua, quando per eorum facta Deus benedicitur, congratulantur laudantibus: cum vero ipsi tanquam ipsi laudantur, corrigunt errantes quos possunt; quos autem non possunt, non eis gratulantur, et ab illo vitio corrigi volunt. Quibus si similes, vel etiam mundi
Abbreviated transcription (Latin):
credamꝰ. ut unũ cũ ipsis colamꝰ dm̃. cuiꝰ conce̾.¬
platione beatisunt. N eq enĩ & nos uidendo
angłx beati sumꝰ. sed uidendo ueritatẽ qua
& iã ipsos diligimꝰ angłos. & his congratulam.
Nec inuidemꝰ qđ ea paratiores & nullis molestiis
int̾p edientib ꝑfruuntur. sed magis eos diligi¬
mus. qm̃ & nos tale aliquid sꝑare ã cõmuni
dõ uissi sumꝰ. Quare honoramꝰ caritate non
seruitute: nec eis tẽpla constitiumꝰ. Nolunt
enĩ sic se honorari a nobis. quia nos ipsos cũ
boni sumꝰ tẽpla sũmi dĩ ee̾ nouerunt. Recte itis
scribitur hominẽ ab angelo ꝓhibitũ ne se ado¬
raret. sed unũ dm̃ sub qͦ ei e̾ẽt᷑ ille conseruus.
Qui aut̃ nos inuitant ut sibi seruiamꝰ &x tãquã
dõs colamꝰ: similes sunt suꝑbis hominib qͥb
si liceat similiter coli uolunt: sed istos homines
finitur seruitꝰ aut̃ subangeloꝵ maloꝵ suꝑbia. ꝓpt̾

Expanded text:
credamus, ut unum cum ipsis colamus Deum, cujus contemcredamus, ut unum cum ipsis colamus Deum, cujus contemplatione beati sunt. Neque enim et nos videndo angelum beati sumus; sed videndo veritatem, qua etiam ipsos diligimus Angelos, et his congratulamur. Nec invidemus quod ea paratiores, vel nullis molestiis interpedientibus perfruuntur: sed magis eos diligimus, quoniam et nos tale aliquid sperare a communi Domino jussi sumus. Quare honoramus eos charitate, non servitute. Nec eis templa construimus: nolunt enim se sic honorari a nobis; quia nos ipsos cum boni sumus, templa summi Dei esse noverunt. Recte itaque scribitur, hominem ab angelo prohibitum ne se adoraret, sed unum Dominum sub quo ei esset et ille conservus . 111. Qui autem nos invitant ut sibi serviamus, et tanquam deos colamus, similes sunt superbis hominibus, quibus si liceat, similiter coli volunt: sed istos homines finitur: servitus autem sub angelorum malorum superbia, propter
Abbreviated transcription (Latin):
mutacionẽ reformationẽq portionis suȩ: qm̃ omĩs
uita rationał si ꝑfecta ẽ in cõmutabili ueritati
secũ intrin secꝰ sine strepitu loquendi optẽpat
ñ obtẽꝑans aut̃. uitiosa fit. Non gͦ ꝑse ercellit.
sed ꝑillã cui libent᷑ obtẽꝑat. Qđ colit gͦ sũ mus
angelus. id colendũ est &iã hominẽ ultimo.
quia ipsa hominis natura id ñ colenda facta÷ ultioa.
Non eni᷑ aliunde sapiens angelus. aliunde homo. ali¬
unde ille uerax. aliunde homo. sed ab una in cõmu¬
cabili sapientia & ueritate. Nã id ipsũ actũ est
cẽꝑali dispensatione ad salutẽ nr̃am. ut natu.
rã humanã ipsa dĩ. uirtus & dĩ sapientia in¬
cõmutabilis & consustancialis patri & coet̾na
suscipere dignaret᷑. ꝑ quã nos doceret id ee̾ . ho.¬
mini colend xͣ qđ ab onũ creatora intellectua.¬
li & rationali colendũ ẽ. Hoc etiã ipsos optimo̾
angłos & er cellentissima ministeria dĩ uelle

Expanded text:
 portionis suae; quoniam omnis vita rationalis si perfecta est, incommutabili veritati secum intrinsecus sine strepitu loquenti obtemperat, non obtemperans autem vitiosa fit. Non ergo per se excellit, sed per illam cui libenter obtemperat. Quod ergo colit summus angelus, id colendum est etiam ab homine ultimo, quia ipsa hominis natura id non colendo facta est ultima. Non enim aliunde sapiens angelus, aliunde homo; aliunde ille verax, aliunde homo; sed ab una incommutabili sapientia et veritate. Nam id ipsum actum est temporali dispensatione ad salutem nostram, utrtus et Dei sapientia incommutabilis et consubstantialis Patri et coaeterna suscipere dignaretur, per quam nos doceret id esse homini colendum quod ab omni creatura intellectuali et rationali colendum est. « Hoc etiam ipsos optimos angelos et excellentissima ministeria Dei velle
Abbreviated transcription (Latin):
rudentia e. cognitio rerũ appetendaꝵ &
fugiendaꝵ. Temperantia ẽ. refrenatio cup.¬
ditatis. ab his que tẽꝑalit̾ delectañ.
ortitudo ẽ. firmitas animi. adu̾sus ea que
temporalit̾ molesta sunt.
ilectio dĩ & prorimi uirtꝰ est. bene con-

Expanded text:
rum prima est cognitio rerum appetendarum et fugiendarum; secunda refrenatio cupiditatis, ab his quae temporaliter delectant; tertia firmitas animi adversus ea quae temporaliter molesta sunt; ilectio Dei
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑ xp̃s apud quos lib& hereticos qui sexp̾ianos
uocari uolunt: re ipsa uerõ ñ ẽe apud eos Q uod
ostendere uimis longũ ÷. qm̃ cõmemorandȩ sunt
om̃s hereses. siue que fuerunt siue que st̃. siue
que poterunt eẽ sub uocabulo xp̾iano: & quã sit hoc

Expanded text:
invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive qu
Abbreviated transcription (Latin):
ponant᷑: melior ÷ tam̃ ipsis quec̃q uita. Quappt̃
si animata sunt: melior ẽ. quȩuis anima ꝑ seipsã
quã corpꝰ qđ libet animatũ: & tam̃ animã uitiosã
nemo colendã eẽ. censuerit. Non sit nob religio
cultus illiꝰ uitȩ qua dicunt᷑ arbores uiuere.
qm̃ nullas sensus in illa ẽ. & ex eo genere ẽ ista qͣ
nrĩ & iã corporis numerositas agit᷑. qua etiam
capilli & ossa uiuunt. que sine sensu p̃cidunt᷑.
hac autem melior ẽ. uita sentiens. & tam̃ uitã
bestiaꝵ colere ñ debemꝰ. Nonsit nob̾ religio uł
ipsa ꝑfecta & sapiens anima rationalis. seu in

Expanded text:
ponantur, melior tamen ipsis est quaecumque vita. Quapropter si animata sunt, melior est quaevis anima per seipsam, quam corpus quodlibet animatum; et tamen animam vitiosam nemo colendam esse censuerit. Non sit nobis religio cultus illius vitae, qua dicuntur arbores vivere: quoniam nullus sensus in illa est; et ex eo genere est ista qua nostri etiam corporis numerositas agitur, qua etiam capilli et ossa vivunt, quae sine sensu praeciduntur: hac autem melior est vita sentiens; et tamen vitam bestiarum colere non debemus. 110. Non sit nobis religio vel ipsa perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
orant: sed sine fide eẽ non possunt. ac ꝑ hoc &
fides orat. Propterea quippe dictũ ẽ: quo modo
inuocabuntꝰ. inquẽ non crediderun:Quid aut̃¬
sperari potest. quod non credit᷑: Porro aliqͥd eaã
quod non sperat᷑ c̾redi potest. Quis nãq. fidelium
penas non credit impioꝵ: Nec sperat tameN.
& quisquis eas imninere sibi credit. ac fugaci motu
animi exorr&. rectius timere dicit᷑ q̃uã sperare.
Que duo quidã distinguens ait. Liceat sperare tim̃

Expanded text:
orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non crediderunt? CAPUTsperari potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare tim
Abbreviated transcription (Latin):
non quod amaria possit onerare. Ut igit᷑ ad illa tria
redeamꝰ ꝑ que diximꝰ colendũ din.fidẽ: spẽ. caritatẽ. facile
est ut dicat᷑ quid crelendũ quid sperandũ qͥd amandũsit.
Sed quẽ ad modũ aduersus eoꝵ qui diuersa sentiunt calũp¬
nias defendat᷑: Operioriosioris uberioris que doctrinarẽ
que ut habeat᷑. non breui enchiridͥn manꝰ deb& impleris
grandi studio pectꝰ accendi. Nam eciã ibi est sybolum.¬
& dominica oracio. Quid breuiꝰ audit᷑ aut legit᷑. quid
facilius memoriȩ cõmendat᷑ Quia enĩ de peccato
graui miseria premebat᷑ genus humanũ. & diuina in-¬
digebat misericordia: gratiȩ dĩ tẽpus ꝓpħa predicens
ait. Erit. omnis qui inuocauerit nomen dñi saluus erit.
dandã hoc ꝓpheticũ cõmemorass& testimonium.
continuo subiecit. Quomodo aut̃ inubcabunt in
quẽ non crediderunt: Propt̃ hoc symbolum In his
duobꝰ t̾ria illa intuere. Fides credit. spes & haritas

Expanded text:
stringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi. CAPUT VII. 2. Symbolumet dominica oratio; quid brevius auditur aut legitur? quid facilius memoriae commendatur? Quia enim de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divina indigebat misericordia, gratiae Dei tempus propheta praedicens ait, Et erit; omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit ommemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas
Abbreviated transcription (Latin):
ici non potest dilectissime fili laurenti quantũ tua erudicione
delecter quãq te cupiã eẽ sapientẽ. non ex eoꝵ numero de quabus
dicit᷑ ubi sapiens ubi scribã ubi conquisitor huius scłi. non ne
stultã fecit ds sapientiã huiꝰ mundi: sed exeoꝵ de quibus
scriptum est. Multitudo sapientiũ sanitas est orbis terrax&
quales uult apostolus fiert quibꝰ dicit. Uolo aut̃ uos sapi¬
entes quidẽ esse in bono simplices aut̃ in malo. Hominis aut̃¬

Expanded text:
ici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter, quamque te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex eorum de quibus scriptum est, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum ; et quales vult Apostolus fieri, quibus dicit, Volo autem vos sapientes quidem esse in bono, simplices autem in malo . Sicut aut
Abbreviated transcription (Latin):
amͣ: unu  quo auctore condici sumꝰ. & similitu¬
dinẽ eiꝰ ꝑquã ad unitatẽ for mamͦ. & pacẽ qua
ꝑ quod factũ ẽ. om̃e qđ sub stantialit̾ & natura¬
lit̃ factũ ẽ. & donũ benignitatis eiꝰ. quo placu.¬
it & reconciliatũ ẽ. auctori suo ut ñ interiret.
qͥcqͥd ab eo ꝑ ũbũ factũ ẽ unũ dm̃ qͦ creatore
uiuimꝰ. ꝑquẽ refor mati sapienter uiumꝰ. quẽ
diligentes & qͦfruentes beate uiuimꝰ: unũ deũ
quo om̃ia. ꝑquẽ omĩa. in quo omĩa.

Expanded text:
amur; unum quo auctore conditi sumus, et similituamur; unum quo auctore conditi sumus, et similitudinem per quam ad unitatem reformamur, et pacem qua bstantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia, per quem omnia, in quo o
Abbreviated transcription (Latin):
riorẽ ꝑ quã illũ intelligimꝰ nulla int̾posita creat̾ꝰ
Quare ipsã quoq ueritatẽ nulla & parte dissimilem
in ipso & cũ ipso uenerem᷑. que forma ẽ om̃iũ que
ab unofacta sunt & ad unũ nituntur. Unde
apparet spũã lib animis. ꝑ hanc formã ẽẽ. facta
omiã: que sola implet qđ appetunt omĩa: quȩ
tam̃ omĩ a neq fierent apatre ꝑfiluĩ. neq suis
finib salua c̾ent: nͥ os̃ sũmȩ bonꝰ ee̾t qui &
nulli naturȩ que abipso bona ee̾. posset inuidit.¬
& inbono ipso alia quantũ uellent. alia quan¬
cũ possent ut manerent dedit. Iuare ipsũ do¬
nũ dĩ cũ patre & filio eque in cõmutabile co¬
lere & tenere nos conuenit. uniꝰ substantię tri¬
nitatẽ. unũ dñ aquo sumꝰ. ꝑquẽ sumꝰ. in qͦ
sumꝰ. a qͦ discessimꝰ. cui dissimiles facti sumus.¬
ã qͦ perire ñ ꝑmissi sumꝰ: principiũ adqd̾ re.¬
currimꝰ. & formã quã seqͥm᷑. & gram̃ qͣ reconcili.¬

Expanded text:
quam illum intelligimus, nulla interposita creatura Quare ipsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam esse facta omnia, quae sola implet quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset: qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse posset, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substantiae Trinitatem, unum Deum a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus: a quo discessim facti sumus; principium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
tunc aut̃ illuminabit dñs ab scondita tene¬
bratũ. & manifestabit cogitationes corlis. &¬
tunc laus erit unicuiq adõ. quia id laudabit᷑
& diligetur aꝓximo in ꝑximo. quod ne lateat
ab ipso illuminabit᷑ dõ. M inuetur autem
cupiditas caritate crescente. donec ueniat
hic ad tantã magnitud inẽ. qua maior eẽ
non possit. Maiorẽ enĩ caritatẽ nemo ha¬
bet: quã ut anima sua quis ponat ꝓ amicis
suis. Ibi aut̃ quis explicet quanta erit caritas.
ubi cupiditas quã uel coercendo suꝑet nulla
erit . qͣm̃ summa çinitas erit. quandoi canten¬
huiꝰ uolum inis sinis: quod ipse uideris utrũ
enchindion uel apellare debeas uel habe.
Ego tam̃ cũ sꝑnenda tua iixp̃o sttora noss
putarẽ bone ilenolos aiaouitor iomosti¬
redeptoris confidens ac sperans: teq ueuis
m̃ bris plurimũ diligens: librũ ad te sicut u¬
lui utina tã cõmodũ quã ꝓlixũ de fide a&
spe ce caritate con scrip en. Exeueri iust¬

Expanded text:
nabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Ibi autem quis explicet quanta charitas erit ubi cupiditas quam vel coercendo superet nulla erit? quoniam summa sanitas erit, quando contenhujus voluminis finis, quod ipse videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bonRedemptoris ac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe et Charitate conscripsi.
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. ut incelligeremꝰ ad illud suꝑuis quod
de tẽptacione dictũ ẽ. ꝑtinere. Ido quippe
ait sed libera. non ait &. libera. tamquam
unã peticionẽ eẽ. demonstrans. noli hoc sed
hoc: ut sciat unus quisq in eo se libetari a malo
quod non infertꝰ in teptacionẽ. pe side spe ae
side ac spe maiorẽ dix̃ apł s. quanto inquoq
queri tur quid credat. aut speret. sed quid̃
amet. Nã qui recte amat: ꝓculdubio retete.¬
dit. &t sperat. Iui uero non amat in aniter
nedit: & iã si sunt ueta que credit. In a¬
nit̃ sperat. etiã siad uetĩ felicitate doceit᷑
ptinere quod sperat. nisi & hoc credat. aespe¬
ret. quod sibi petenti dona repossit ut a¬
met. Quã ius enĩ enĩ spare sine amore non posit.
fieri tanĩ potest ut id non amet. sine quo ad
fides xpĩ quã oͣmendat apostolus. que ꝑ dilec¬
tionẽ oꝑatur. & quod indilestione non dum
habet: petit ut accipiat. querit ut inuenut.

Expanded text:
posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est, pertinere. Ideo quippe ait, Sed libera; non ait, Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans noli hoc, sed hoc: ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationem. CAPUT CXVII. squaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad fides Christi, quam commendat Apostolus, quae per dilectionem operatur ; et quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat,
Abbreviated transcription (Latin):
anus idõ dicendus ẽ. quia ͥnecessaruis. quin¬
cus anunȩ carniq tribuendus est.: siue spũ¬
alit̾ suie corporalit̾. siue utroq intelliga¬
tur modo. Hic est &iã quã poscimus remus¬
sio. ubi est cõmissio peccatoꝵ. Hic tẽptatio¬
nes quȩ nos ad peccandũ uel alliciunt uel
impellunt. Hic deniq malũ. unde cupi¬
mus libetari. Illic aut̃ nichil istoꝵ ẽ. Euan¬
gelista uero lucas in oratione dnĩca
peticiones non septem sed quinque
conplexus est. nec abisto utique discre¬
pauit. sed quo modo ista septẽ sint
intelligrnda ipsa sua breuitate cõmouit. Nom̃
quippe dĩ scĩficatur in spũ. Dei autẽ regnum
incarnis resurrectione uenturũ est. Ostendens
gͦ lucas terciã peticionẽ duarũ suꝑioꝵ eẽ quo¬
dã modo repetionẽ. magis eã p̃ter mittendo.
fec̾ intelligi. De inde.tres alias ad uingit
de pane coticliano. de remissione peccatoꝵ.
de temptacione uitanda. At uͦ quod ille
inultimo posuit sed libera nos a malo. iste nͣ

Expanded text:
ssarius quantus animae carnique tribuendus est, sive spiritaliter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis commissio peccatorum. Hic tentationes, quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt. Hic denique malum, unde cupimus liberari. Illic autem nihil istorum est. Evangelista vero Lucas in oratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est. Nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo ista septem sint intelligenda, ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodam modo repetitionem, magis eam praetermittendo facit intelligi. Deinde tres alias adjungit, de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda . At vero quod ille in ultimo posuit, Sed libera nos a malo; iste non
Abbreviated transcription (Latin):
mi nẽ grã regenerationis inuenert. ibidnant¬
cuntut p̃terita uniu̾sa peccata. .x. reatus
ille nascendo contractuis renascendo dissoluit᷑.
tãq multũ ualet quod sp̃s ubi uult spirat.
ut quidã scdm illã seruitutẽ sub lege ec̃.¬
ñ nouerint. sed cũ mandato incipi ant ad:¬
uitoriũ habere diuinum. Antequã possit
aut̾ homo capax cẽ mandati. scd̾m carnẽ ui¬
uat necesse est. Sed si iã sacramento re¬
generationis imbutus ẽ. nichil ei oberit
si tunc ex hac uita migrauerit. quia ido xp̃s
mortiius ẽ. & resurrexͣ: ut & uiuoꝵ & mor¬
euoꝵ dominetur. nec tenebit regnũ monis
cum ꝓquo mortus ẽ. ille liber in mortius.¬

Expanded text:
minem gratia regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. , ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere divinum. CAPUTautem homo capax esse mandati, secundum carnem vivat necesse est: sed si jam Sacramento regenerationis imbutus est, nihil ei oberit si tunc ex hac vita migraverit. Quia ideo Christus mortuus est et resurrexit, ut et vivorum et mortuorum dominetur ; nec tenebit regnum mortis eum, pro quo mortuus est ille liber in mortu
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ex fide tam̃ iustꝰ uiuat. uisteq uiuat.
in quantu non credit male concup istentiȩ.
uncente delectacione iusticię. Hec sunt
tercia bonȩ spei hominis. inquib si pia ꝑ-¬
seuerantia quisq ꝓficiat: postrema pax res¬
tat. que post hane uitã in requie̾ sp̃s. deui¬
de in resurrectionẽ aeniã carnis implebitur.
Harũ quatuot differentiarũ prima ẽ ance
legẽ. scda sublege. tercia sub gratia. quar.¬
ta in pate plena atq ꝑfecta. Sic est & dĩ
dõ placuit: qui in mensura & numero & pondẽ
cunsta disponit. Nam fuit primitus ance

Expanded text:
ta, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, ta, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei, sicut Deo placuit, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante
Abbreviated transcription (Latin):
ditur caritas in cordibus nr̃is iuibere lex pote¬
rit. non uiuare. & p̾uaricatorẽ uisuꝑ facere
quide ignorantia se excus arenon posit. Regit
enĩ carnalis cupiduus. ubi non e dĩ caritas.
Sed cũ in altissimis ignorantię tenebris nul¬
la resistente ratione scdm carnẽ uiuitur.
hec sunt pͥma hominis. Deinde ꝑͣ legẽ cognitio
fuerit facta peccati. si non dũ diuinus adui-¬
uat sp̃s. scd̾m legẽ uolens uiuere uinortur.
A quo aui quis deuictus ẽ. hus &e seruus adorctus
eld agence scientia mandati. ut peceatum
opͥetur in honuinẽ om̃em coneupiscentiam
amulo pͥuaricacionis ad iecto: atq ita quod
scriptũ ẽ. impleatur. Hex aut̃ sub incrauit.
ut Pabund aret delictũ. Hec sunt secunda
hominis. Si aut̃ respexent dĩ ut ad implen¬
da que mancdat ipse ad uuare credatur.
& agi homo ceꝑit dĩ spũ. concupiscitur ad¬
uersus carnẽ fortiore robore caritatis. ut
quã uis ad huc quod homini repuguet
ex homine. non dũ tota infirmitate sana-¬

Expanded text:
ditur charitas in cordibus nostris , jubere lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas.enim in altissimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat spiritus, secundum legem volens vivere, vincitur, A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sana
Abbreviated transcription (Latin):
est caritasde corde puro & conscientia bona.
Im̃is itaq precepti finis cauiras.
cintas est : id̾ ad caritatẽ resertur omẽ p̃cep¬
tum. Quod uero itasit. uel timore ponę
uel aliqua intentione carnali ut non
rescratur ad illã ciritatẽ quã diffudit

Expanded text:
st charitas de corde puro, et conscientia bona, mnis itaque praecepti finis est charitas; id est, ad charitatem refertur omne praeceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non referatur ad illam charitatem quam diffundit
Abbreviated transcription (Latin):
Collii e medio fatis urgentib om̃is.
At trabim qͦ nos uita ꝑ acta uocat.
hi nunꝗͣ. hi semꝑ. alii plectunt᷑ ad horã.
Purgatisq dat᷑ transitus ad requiẽ.
Hancͦ illis altare sacrũ. uł criminis expers:
Uita uł obsequiis emptꝰ amicꝰ enut.
Perfectis. ualdeq malis. nil uota suoꝵ.
Nil impensa p̾cũ: nil holocausta uuant.
Na nec uistꝰ eget. nec pessimꝰ ista meret᷑.
In medio ẽ: ueniã cui sacra mensa paratꝰ.
lpsa tam̃ uilios a uitȩ calle uagantes:
Particulis cedat hostia fracta trib.

Expanded text:
ollimur e medio fatis urgentibus omnes. Et trahimur quo nos vita peracta vocat. Hi nunquam, hi semper, alii plectuntur ad horam, Purgatisque datur transitus ad requiem. Hanc illis altare sacrum, vel criminis expers Vita, vel obsequiis emptus amicus emit. Perfectos, valdeque malos nil vota suorum, Nil impensa precum, nil holocausta juvant. Nam nec justus eget, nec pessimus ista meretur In medio est, veniam cui sacra mensa parat. 1150 Ipsa tamen vivos a vitae calle vagantes, s, Particulis cedat hostia fracta trib
Abbreviated transcription (Latin):
filii. consequens ẽ. ut de illo & iã nati eẽ.
dicantur. sic̾ st̃ qui ad optant᷑. Dicuntur
enĩ filu gehennȩ. ñ ex illa nati sed in illã
p̃parati sic̃ sunt filu regni qͥ p̃parant᷑ in reg.¬
nũ. Cũ itaq dealiquo nascat᷑ aliqͥd & iã ñ eomͦ
ut sit filiꝰ. nec rursꝰ om̃is quidicitur filiꝰ de illo
p̾cedentib meritis. in ipso exordio nature suȩ
quo eẽ cȩpit. u̾bo dĩ copularet᷑ in tantã ꝑsonȩ
Iunitatem¬
ut idẽ ipse eẽt filiꝰ dĩ. qui filiꝰ hominis. & filiꝰ ho
minis quifiliꝰ dĩ. ac sic innaturȩ humanȩ suscep¬
cione fieret quodã mͦ ipsa grã illi homini natu-¬
ralis. qui nullũ peccatũ posset ad mittere. Que

Expanded text:
filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo praecedentibus meritis ex ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copuletur in tantam personae unitatemut idem ipse esset fiminis qui Filius Dei, ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodammodo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum posset admittere. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
dũ istũ fecit ds̃. dici eũ fas est dĩ filiũ. aut eũ
natũ dedõ: sed factũ ł creatũ uł conditũ. ł in-¬
stitutũ ab illo. uel si quid huus modi recte pos¬
sumꝰ dicere. Hic gͦ cũ confiteam᷑ natũ de spũ
sit nacus. explicare difficile ẽ. Proculdubio
qͥppe ñsit᷑ deillo ut depatre. sic aut̃ de¬
illa ut de matre natꝰ est. Nonigit᷑ ccedendũ ẽ.¬
quidquid de aliqua re nascit᷑. continuo eiꝰdẽ
rei filiũ nun cupandũ. Ut enĩ omutã alia
alit̃ de homine nascifiliũ. alit̾ capillũ. pe.
diculũ. lũbricũ. quoꝵ nichil est filiꝰ. Ut gͦ
hec omittã. qm̃ tante rei deformit̾ cõꝑant᷑.
certe qui nascunt᷑ ex aqua & spũ scõ. ñ aque
cunt᷑ filii dĩ patris & matris eccłȩ. Siergo de
& illud quod de capillo et ceterisdiximus
adhoc tantũ ualet ut am moneam ñ om̃e qd
de aliquo nascitur. &iã filiũ eiꝰ deqͦ nascit᷑
posse dici. sicut ñ om̃s qui dicuntur aliauꝰ

Expanded text:
fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spiritu sit natus, explicare difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre, sic autilla, ut de matre natus est. Non est autem concedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, aliter pediculum et lumbricum, quorum nihil est filius; ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur, certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, non aquae cuntur filii Dei Patris et Matris Ecclesiae. Sic ergo de m illud quod de capillo et caeteris diximus, ad hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus
Abbreviated transcription (Latin):
ic omnino gradit᷑ ⁊ euident̃ gra di cõmmendatur.
Quid enĩ natura humana in homine xp̃o meruit. ut̃
opera precesser̃ quibꝰ mereretur homo iste una fieri
ꝑsoni cũ do: Nũquid antea fuit homo. & hoc ei sin-¬
& ꝓpt̃ dĩ ubũ quod illo suscepto caro factũ est utiq
ds. ut quẽ ad modũ ẽ una ꝑsonaquilibet homo ani-¬
ma scilicet rationalis & caro. ita sit xp̃s una ꝑsona
u̾bũ & homo. Unde naturȩ humanȩ tanta gła nullis
p̃cedentib meritis : sine dubitatione gratuita: nͥ quia
magna hic & sola dĩ grã. fidelit̾ & sobriȩ consid̾anti.¬
b euident᷑ ostñdit᷑. ut intelligant homines ꝑ ean-¬
dẽ grãm se iustificari apeccatis. ꝑ quã factũ ẽ ut ho-

Expanded text:
ic omnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, uopera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Nunquid antea fuit homo, et hoc ei sinter Deum Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis, sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia, fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis,
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ. ei ex semine dauid scdm̃ carnẽ. Sed cũ
illã creaturã quã uirgo concepit & peperit.
quauis adsolã ꝑsonã filu ꝑtinentẽ tota trinitas
fecerit. neq enĩ seꝑabilia sunt oꝑa trinitatis.
cur in ea facienda solꝰ sp̃s scs nominatꝰ est: An

Expanded text:
sed cum illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit, neque enim separabilia sunt opera Trinitatis, cur in ea facienda solus Spiritus sanctus n
Abbreviated transcription (Latin):
& scđmeã gradientis elefanti. quis eã dubitet
locoꝵ interuallis ac tẽꝑum nec maiorẽ ẽẽ nec
minorẽ. cũ potentia suꝑet omĩa. Hec autem
les omĩũ artiũ cũ sit omĩ no in cõmutabilis. mes
uͦ humana cui talẽ legẽ uidere concessũ est.
mutabilitatẽ pati possit erroris. satis aparet
supͣ m̃tẽ nr̃am eẽ legẽ que ueritas dr̃. Nec

Expanded text:
et secundum eam gradientis elephanti: quis eam dubitet et secundum eam gradientis elephanti: quis eam dubitet locorum intervallis ac temporum, nec majorem esse, nec minorem, cum potentia superet omnia? Haec autem lex omnium artium cum sit omnino incommutabilis, mens vero humana cui talem legem videre concessum est, mutabilitatem pati possit erroris, satis apparet supra mentem nostram esse legem, quae veritas dic
Abbreviated transcription (Latin):
stabilis tẽꝑe. Non enĩ recte dici pocest scd̾m
eã iudicari rotundum cantũ. & non scđm eã
rotundũ uasculũ & ñ scdm eã rotundũ dena-¬
riũ. Similiter in tẽporib atq in motib
corꝑũ. ridicule dr̃ scdm̃ eã iudicari equales
moueatur aliquid: eadem una & incom.¬
mutabili equalitate uidicatur. Quod
siminora & maiora spatia figurarũ atq
motionũ
tatis uł similitudinis uł congruentiȩ
iudicantur: ipsa lex maior est his om̃ib
sed potentia. Ceterũ spacio aut loci aut
tẽporis. nec maior nec minor. Quod si maior
ẽẽt : ñ scdm totã uidicarem us mi nora. Si
aut̃ minor ẽẽt: ñ sedm eã udicaremꝰ maio¬
ra. Nõnc uͦ cũ scđm totã quadrature legẽ
uidicetur. & ferrũ quardratũ. & lapis quad¬
ratus. & tabella & gẽma quadrata. rursus
scđm totã equalitatis legẽ iudicentur con-¬
uenire sibi motus pedũ currentis formicȩ.

Expanded text:
stabilis tempore. Non enim recte dici potest secundum stabilis tempore. Non enim recte dici potest secundum eam judicari rotundum canthum, et non secundum eam rotundum vasculum; aut secundum eam rotundum varium. Similiter in temporibus atque in motibus corporum, ridicule dicitur secundum eam judicari aequales moveatur aliquid, eadem una et incommutabili aequalitate judicatur. Quod si minora et majora spatia figurarum atque motionum tatis, vel similitudinis, vel congruentiae judicantur, ipsa lex major est his omnibus, sed potentia. Caeterum spatio aut loci aut temporis, nec major nec minor: quia si major esset, non secundum totam judicaremus minora; si autem minor esset, non secundum eam judicaremus majora. Nunc vero cum secundum totam quadraturae legem judicetur et forum quadratum, et lapis quadratus, et tabella et gemma quadrata; rursus secundum totam aequalitatis legem judicentur convenire sibi motus pedum currentis formicae,