comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
burgaudo noĩe. qͥ rabie insana cõ¬
motꝰ diabolicis se irretire laqueis
ñ dubitauit. atq gentiliũ more
ꝑ arrupta itiuera & cõpita insidi¬
uilla unã cũ clericis ur̃ismanentibꝰ
& populũ salubrib instruere dog¬
matũ monitis decertantib paneq
sp̃uali uerbi uacua hominũ corda
reficientib atq laudabile salutis
apłoꝵ Petri & sauli limina uisitare.
collectis malitie sue sequacib. &
ĩ qͥtatis cõplicib nefarias inuasi¬
ones. & dep̃dationes. uiolentias.
inferre demonico ausu p̃sũpsit.
altare. sacraq dñici corporis & san¬
guinis uasa. insuꝑ & scm̃ chrisma
pollutis arriꝑe manib quasi uilia.
& ad usũ c̃munẽ apta p̃sũpsit. ut di¬
lectio ur̃anos c̃sulut. si ipse uł qͥ cũ eo¬

Expanded text:
Burgando nomine, qui, rabie insana commotus, diabolicis se irretire laqueis non dubitavit, atque gentilium more per abrupta itinera et compita insidivilla una cum clericis vestris manentibus, et populum salubribus instruere dogmatum monitis decertantibus, paneque spiritualis verbi vacua hominum corda reficientibus, atque laudabile propriae tolorum Petri et Pauli limina visitare, collectis malitiae suae sequacibus, et iniquitatis complicibus, nefarias invasiones et depraedationes violentas inferre, daemoniaco ausu praesumpserit, altare sacraque dominici corporis et sanguinis vasa, insuper et sanctum chrisma pollutis arripere manibus quasi vilia et ad usum communem apta praesumsit, dilectio nos vestra consuluit, si ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ de sac̃ fonte luptismatis susceꝑit.
aut cũ illa quã ante ep̃m tenuerit.
cũ sacro chrismate fuerit uncta
fornicationis ꝑpetrauerit scelus.
legitimã tam̃ si habuerit ñ dimittat

Expanded text:
m de sacro fonte baptismatis susceperit, aut cum illa, quam ante episcopum tenuerit, quum sacro chrismate fuerit uncta, fornicationis perpetraverit scelus; legitimam tamen, si habuit, non dimittat
Abbreviated transcription (Latin):
uxta statutũ nr̃m cũ duos illas in
partes frẽs nr̃os de stinaremꝰ ep̃os.
accidit ad nr̃am noticiã ꝑuenire.
iudicio yspiã succũbens. Qua exre
qͥd aliud dat᷑ intelligi. nisi qͥa ubi
plurimoꝵ iudiciũ p̃uenit. ibi suo
iudicio p̃uaricatorẽ se iudicauit:

Expanded text:
uxta statutum nostrum, cum duos alias in partes fratres nostros destinaremus episcopos, accidit ad nostram notitiam pervenire, judicio uspiam succumbens. Qua ex re quid aliud datur intelligi, nisi quia ubi plurimorum judicium praevenit, ibi suo judicio praevaricatorem se indicavit?
Abbreviated transcription (Latin):
neq cuiꝗͣ de eiꝰ liceat iudicari iudicio.
uixta qd bonefaciꝰ papa rufo & cę¬
teris ep̃is ꝑ thessaliã c̃stitutis scͥ¬
bens. nemo ait unquã apłico culmi¬
ni de cuiꝰ iudicio ñ licet retractari.
manꝰ obuias audacter intulit. nemo
in hoc rebellis extitit. nͥ qͥ de se uolu¬
it iudicari. & beatꝰ papa Gelasius. Nec
p̃cepert̃ iudicari udicio. sententiãq
illiꝰ c̃stituert̃ ñ oportere dissolui.
cuiꝰ potiꝰ sequenda decreta mandar̃t.
Ergo de iudicio romani p̾sulis. non
retractando. qͥa nec mos exigit qđ
diximꝰ ẽꝓbato. ñ negamꝰ eiꝰdẽ seclis
sententiã posse in meliꝰ cõmutari.
c̃ aut surreptũ aliqͥd fuerit. aut ipsa ꝓcłidatiõe
ȩtatũ et tẽpoꝵ. seu gͣuiũ necessitatũ dispẽsa¬
toriȩ qͥddã ordinare decreuit. qͣm
& egregiũ apłm Paulũ quędã fecis¬
se dispensatorie legimꝰ. q̃ postea reꝓ¬
ratione fieri delegerit. ñ qͣndo ipsa
q̃ bene st̃ definita retͣctare noluerit.¬

Expanded text:
judicare judicio, juxta quod Bonifacius papa Rufo et caeteris episcopis per Thessaliam constitutis scribit. « Nemo, » ait, « unquam apostolico culmini, de cujus judicio non licet retractari, manus obvias audacter intulit, nemo in hoc rebellis existit, nisi qui de se voluit judicari, et beatus papa Gelasius, nec praeceperunt judicari judicio, nec sententiae constiterunt oportere dissolvi, cujus potius sequenda decreta mandarunt.Ergo de judicio Romani praesulis non retractando, quia nec mos exigit quod diximus comprobato, non negamus ejusdem sedis sententiam posse in melius commutari: cum aut subreptum aliquid fuerit, aut ipsa pro consideratione aetatum, et temporum seu gravium necessitatum dispensatione quiddam ordinare decrevit; quoniam et egregium Paulum apostolum quaedam fecisse dispensatorie legimus, quae postea reproratione fieri delegerit, non quando ipsa quae bene sunt definita retractare renuerit
Abbreviated transcription (Latin):
Siqͥs cũ duab fuerit soro.Iꝓiubet.¬
rib fornicatꝰ. aut cũ his ꝑsonis
de qͥb scã script᷑a ꝓhibet. si dignã
egerit pęnitentiã. & castitatis non
ualuerit c̃tinentiã sustinere: lice¬
at ei legitimã inc̃iugio uxorẽ acci¬
pere. Similit̃ & mulier que tali
fuerit scelere lapsa. ut fornicati¬
onis ñ ꝑducat᷑ ad chaos. S hoc de
laicis uiris ac mulierib solũ modo

Expanded text:
is cum duabus fuerit sororibus fornicatus, aut cum his personis, de quibus sancta scriptura prohibet, si dignam egerit poenitentiam, et castitatis non valuerit continentiam sustinere, liceat ei legitimam in conjugio uxorem accipere. Similiter et mulieri, quae tali fuerit scelere lapsa, ut fornicationis non perducatur ad chaos. Sed hoc de laicis viris ac mulieribus solummodo
Abbreviated transcription (Latin):
e reb quȩ semel deo ẽtributȩ
atq dicate st̃. & postea sub occa¬
sione c̃cessionis pͥncipũ a qͥb dam
inuadunt᷑ atq diripiunt᷑. sancimꝰ
ut prius cõsulto principe ad rese¬
candã tam p̾sũptiuã factionẽ. &
cognoscendũ utrũ illiꝰ sit c̃cessio.
an inuasoris p̾sũptio. Qđ si pͥnci¬
pis inorlinata fuerit largitio: tp
se sit pͥnceps ꝓ em̃datione redar.¬
guendꝰ. Si autẽ inuasoris declarat᷑
p̾sũptio: usq ad em̃dationẽ excõ¬
municationis sit uindicta cohercen¬

Expanded text:
e rebus quae semel Deo contributae atque dicatae sunt, et postea sub occasione concessionis principum, a quibusdam invaduntur atque diripiuntur: sancimus, ut prius consulto principe ad resecandum praesumptivam factionem, et cognoscendum, utrum illius sit concessio an invasoris praesumptio. Quod si ppis inordinata fuerit largitio, et ipse sit princeps pro emendatione redarguendus. Si autem invasoris declaratur praesumptio, usque ad emendationem excommunicationis sit vindicta coercen
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib eccłasticis cõtrouersiis utendũ
ẽ. p̃sertĩ cũ c̃ueniat euangelicȩ ac
canonicȩ sanctioni aliqͦtiens obui¬
qͥb sepe eccła c̃tra hereticos utit᷑.
sepe c̃tra tyramios. atq contra pra¬
uos qͦsq defendit᷑: dicamꝰ penitꝰ re¬
atq canonicis decretis qͥb post po¬
nende st̃. nullũ posse inferre iudi¬

Expanded text:
iasticis controversiis utendum est, praesertim quum inveniantur evangelicae ac canonicae sanctioni aliquoties obviquibus saepe Ecclesia circa haereticos utitur, saepe circa tyrannos, atque circa pravos quosque defenditur, dicamus penitus reatque canonicis decretis, quibus postponendae sunt, nullum posse inferre praejudi
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ ẽ. ultra sibi nec imꝑator
iura pontificatꝰ arripuit. nec pon¬
tifex nom̃ imꝑatoriũ usurpauit.
qm̃ idẽ mediator dĩ & hominy
tis ut riusq discreuit ꝓpͥa. uolens
medicinali humilitate sursũ effer
res ꝓet̃na uita pontificib in dige¬
rent. & pontifices ꝓ cursu tẽpo¬
raliũ tantũmͦ reꝵ ĩꝑialib legib
uterent᷑. quatinꝰ sp̃ualis actio car¬
nalib distaret incursib. & ideo
militans dõ minime se negociis se¬
cularib ĩplicaret. ac uicifsim ñ
ille reb diuinis p̃sidere uideret᷑.¬

Expanded text:
ntificem ultra sibi nec Imperator iura Pontificatus arripuit, nec Pontifex nomen imperatorium usurpavit, quoniam idem mediator Dei et hominum, tis utriusque discrevit propria volens medicinali humilitate hominum cordaindigerent et pontifices pro cursu temporalium tantummodo rerum imperialibus legibus uterentur, quatenus spiritalis actio carnalibus distaret incursibus et ideo militans Deo minime se negociis secularibus implicaret, ac vicissim non ille rebus divinis presidere videret
Abbreviated transcription (Latin):
ubi audiat᷑. Quo & ipse regłarit᷑
uocatꝰ si eũ aut infirmitas. aut̃
uia gͣuis necessitas detinuerit. ad¬
se debebit. qͥa ult᷑ piuncie tminos
ccusandi ante licentia ñ ẽ. quã
audientia roget᷑. Nã si sius fuerit aut
eccłȩ reb sibi cõmusse expoliatꝰ. aut qd
absit. qđ alienũ ab oĩb cẽ debet. fidelib
a sede ꝓpͥa eiectꝰ. aut indetentione¬
aliqͣ a sius ouib fuerit sequestratꝰ.
tẽ canonice ante in pͥstino statu res¬
tituat᷑ cũ om̃i pͥulegio sui honoris.
& sua oĩa q̃ insidiis mimicoꝵ suo ̾ei
ablata fuert̃ legib redintegrent᷑. nec
c̃uocari nec iudicari poterit nͥ ipse ꝑ
sua necessitate minime tam̃ iudicandꝰ.
aduenire sponte elegerit. Nullatenꝰ¬
omĩa q̃ ꝑ suggestiones inimicoꝵ suor s̾
amiserat potestati eiꝰ ab honorabili d̃alio
legali ordine redintegrent᷑. Presulũ
ac secure dui suis. tc̃ regłarit᷑ infra
bilitas ei fuerit. & ñ ante c̃uocat᷑ ad

Expanded text:
udiatur. Quo et ipse regulariter convocatus si eum aut infirmitas, aut alia gravis necessitas non detinuerit adesse debebit, quia ultra provinciae terminos accusandi ante licentia non est, quam audientia rogetur. Nam si suis fuerit aut Ecclesiae sibi commissae rebus exspoliatus, aut quod absit quod alienum ab omnibus esse debet fidelibus a sede paliqua a suis ovibus fuerit sequestratus, tunc canonice ante in pristino statu restituatur, cum omni privilegio sui honoris,  quae ab insidiis inimicorum suorum ei ablata fuerint, redintegrentur, nec convocari nec iudicari poterit, nisi ipse pro sua necessitate, minime tamen iudicandi, adomnia, quae per suggestiones inimicorum suorum amiserat, potestati ejus ab honorabili concilio legali ordine redintegrentur. § 1. Praac secubilitas ei fuerit, et non ante convocatus ad
Abbreviated transcription (Latin):
nib clericũ pulsandũ crediderit.
m ꝓiuncia in ꝗͣ cõsistit ille qͥ pulsat᷑.
suas exerat actiones. nec estimet eũ
accusator alibi aut longiꝰ ꝑtͣhendũ
toritate. aut reũ se ipse c̃fiteat᷑. aut
innocentes & canonice examina¬
us regularit̃ testes comuncat᷑. Re¬

Expanded text:
nibus clericum pulsandum crediderit, in provincia in qua consistit ille qui pulsatur, suas exerat actiones, nec aestimet eum accusator alibi aut longius pertrahendum toritate, aut reum seipsum confiteatur, aut per innocentes et canonice examinatos regulariter testes convincantur
Abbreviated transcription (Latin):
incrimine ĩpetit᷑. ñ statĩ reus estime̾t᷑.
qͥ accusari potuit. ne subiectã inno¬
centiã faciamꝰ. S qͥsqͥs ille ẽ qͥcrim̃ in¬
tendit. in udiciũ ueniat. nom̃ rei
indicet. uinctilũ inscriptionis arripi¬
at. custodiat similitudinẽ. habita ta¬
men dignitatis estimatione potiat᷑.
Nec fore sibi nouerit licentiã m̃tien¬
di. cũ calũpniantes ad itndictã pos¬
cat similitudo supplici. Heretici enĩ
om̃s. & suspecti. & exc̃municati. homi¬
cidȩ qͦq. atq malefici. fures. sacͥlegi.
raptoreᷤ utnefici. adulteri. & qͥ raptỹ
feceriñ. uł falsũ testimoniũ dixerĩ.
seu qͥ ad sortilegos magosq c̃cureriñt.
nullatenꝰ ad accusationẽ st̃ admitten
di. Nulli infami unꝗͣ atq sacrilego. de
qͦcũq negocio liceat adũsus religiosũ
xxpĩanũ quãius humilis seruilisq ꝑ¬
sona sit. testimoniũ dicere. nec de
qͣlibet ratione uł inscriptione. xp̃i¬

Expanded text:
in crimine impetitur non statim reus aestimetur, quia accusari potuit ne subjectam innocentiam faciamus. Sed quisque ille est qui crimen intendit, in judicium veniat, nomen rei indicet, vinculum inscriptionis arripiat: custodiat similitudinem: habita tamen dignitatis aestimatione potiatur: nec forte sibi noverit licentiam mentiendi, cum calumniantes ad vindictam poscat similitudo supplicit. Haeretici enim omnes, et suspecti, et excommunicati, homicidae quoque atque malefici, fures, sacrilegi, raptores, venefici, adulteri, et qui raptum fecerint, vel falsum testimonium dixerint, seu qui ad sortilegos magosque concurrerint, nullatenus ad accusationem sunt admittendi. II. --Nulli infami umquam , atque sacrilego, de quocumque negotio liceat adversus religiosum Christianum, quamvis humilis servilisque persona sit, testimonium dicere, nec de qualibet re, actione vel inscriptione, Chri
Abbreviated transcription (Latin):
apud ep̃õs. qͥa alibi ñ oportet a qͣlibet
accusati: qͥcũq fuerit siue ille subli¬
mis uir honoris. siue ulliꝰ alteriꝰ dig¬
nitatis. qͥ hoc genꝰ illaudabilis intentio
huiꝰ modi ꝑsonas ñ ꝓbanda deculera
auctoritate huiꝰ sanctionis intelli¬
gat se iacturã infamiȩ sustinere.
Illud tam̃ nos statuentes uobis Ines.
& õib seruare mandamꝰ. ut ad ordi¬
nes eccłasticos sic accedant in eccła.
qͥ ordinari merent᷑. id est siqͥs ep̃c ẽẽ
meret᷑. sit pͥmo ostiarius. deinde
lector. p̃terea exorcista. inde sc̃cret᷑
acolitꝰ. demũ uͦ subdiaconꝰ. de¬
inde ch̾aconꝰ & postea prbr. et ex inde
si meretur ep̃c ordinetur.
RsocoNi pape decreta .qͥ .xxuiii.
repperi. nͥ qđ ad qͣndã uirginẽ ex hor¬
tatorias ad sufferendũ martẏrium
scripsit litteras. Uerũ cur hoc̃ accidit.
utrũ scilic& cita morte p̃uentꝰ sit. uł
aliud qͥd ei c̃tigerit: ñ satis elucet.

Expanded text:
apud episcopos, quia alibi non oportet, a qualibet cumque fuerit sive ille sublimis vir honoris, sive ullius alterius dignitatis, qui hoc genus inlaudabilis intentionhuiusmodi personas non probanda detulerit, auctoritate huius sanctionis intelligat se iacturam famae propriae sustinere; Illud tamen nos statuentes vobis et omnibus servare mandamus, ut ad ordines ecclesiasticos sic ascendant in Ecclesia; qui ordinari merentur, id est, si quis episcopus esse meretur, sit primo ostiarus, deinde lector, postea exorcista, inde sacretur acolythus, demum vero subdiaconus, deinde diaconus, et postea presbyter, et exinde, si meretur, episcopus ordinetur. decreta, qui XXVIII reperi nisi quod ad quamdam virginem exhortatorias ad sufferendum martyriam scripsit litteras. Verum cur hoc acciderit, utrum cita morte praeventus sit, vel aliud quid ei contigerit, non satis elucet.
Abbreviated transcription (Latin):
contentiones int̾ xpĩa nos orte fue¬
rint. ad ȩccłam deferant᷑ & ab ȩccłas¬
uiris terminent᷑. Maior aut̃ ñ po¬
test a minore iudicari. Nec ep̃i ponti¬
fici a qͦ cõsecrati ꝓbant᷑ p̃iudicium
inferre ullũ posst̃. Qđ si p̃sũptũ fu¬
isse cognoscitur. uirib carere ñ du¬
biũ ẽ. Nec posse int̾ eccłastica ullo mͦ
dificis sui ꝑmissu nullũ p̃sumat ad
cłare iudiciũ attrahere. nec laico quẽ¬
libet clericũ liceat accusare. Qđ nul¬

Expanded text:
contentiones inter Christianos ortae fuerint, ad Ecclesiam deferantur, et ab ecclesiasviris terminentur. II. Major autem non potest a minore judicari, nec episcopi pontifici, a quo consecrari probantur, praejudicium inferre ullum possunt. Quod si praesumptum fuisse cognoscitur, viribus carere non dubium est, nec posse inter ecclesitificis sui permissu nullus praesumat ad saecularem judicem attrahere, nec laico quemlibet clericum liceat accusare. C.
Abbreviated transcription (Latin):
Beis caritatiue c̃uentꝰ fuerit ut ip¬
ã causã em̃dare debeat. & eã corri¬
ere noluerit. ñ ołi s tẽ ad sũmos pͥ¬
nates causa eiꝰ canonice deferat᷑. qͥ
a congruo loco infra ipsã ꝓuinciã
io. conciliũ regularit̃ c̃uocare debe

Expanded text:
entus fuerit, ut ipsam causam emendare debeat, et eam corrigere noluerit: non olim, sed tunc ad summos primates causa eius canonice deferatur, qui in congruo loco infra ipsam provinciam is concilium canonice convocare debe
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃os possitis cõgregare. ñ potestis regła
inc sententia finitiua ꝓcedat. Nãsi
scłares in publicis iudiciss libellis utũ¬
tur appellatoriis. qͣntomagis sac̃dotib
bec eadẽ agere licet. qͥsuꝑ illos st. Seqͥb¬
dictũ ẽ. Ego dixi dii estis. & filii excelsi
om̃s. Et ido nullꝰ ep̃c nͥ in legitima sy¬
nodo suo tẽpore. apłica aut regłari
auctoritate c̃uocata: suꝑ qͥb libet pul¬
satꝰ criminib audiat᷑. uł iudicet᷑. ne
innocens dãpnet᷑. aut ꝑdat c̃mumonẽ.
Qđ laici aut suspecti ep̃os ñ debent ac¬
cusarb̃ neq accusatorib de inimici do¬
mo ꝓdeuntib credendũ sit: &t a beato
cLemente ipsis eũ instruentib apłis
legimꝰ definitỹ. & nos eadẽ firmamꝰ. E usebius

Expanded text:
pos possitis congregare non potestis regulahinc sententia finitiva procedat. Nam si saeculares in publicis judiciis libellis utuntur appellatoriis, quanto magis sacerdotibus haec eadem agere licet, qui super illos sunt? De quibdictum est: Ego dixi, dii estis; et filii Excelsi omnes. Et ideo nullus epnodo, suo tempore, apostolica aut regulari auctoritate convocata super quibuslibet pulsatus criminibus, audiatur vel judicetur, ne innocens damnetur, aut perdat communionem. Quod laici aut suspecti episcopos non debeant accusare, neque accusatoribus de inimici domo prodeuntibus credendum sit, et a beato Clemente, ipsis eum instruentibus apostolis, legimus definitum, et nos eadem firmamus:
Abbreviated transcription (Latin):
nos cõfirmamꝰ. qͥa multa accide¬
re solent. ut eã ñ capias. Apum
qͦq natura fera ẽ. Itaq quȩ inar.¬
bore tua c̃sederint. antequã a
te alueo meludant᷑. ñ magis tue
esse intelligunt᷑. quã uolucres
quȩ in tua arbore nidũ sece.¬
rint. Ideo sialiꝰ eas incluserit:
is eaꝵł dñs erit. Fauos qͦq fi quos
effecerint: qͥlib& eximere po.¬
test. Plane iteg̾irosi ꝓuideris
ingrediente̾ infundũ t̾uũ. potes
eũ iure ꝓhibere ne ingrediat᷑.
Examen qͦq ex alueo tuo si euola.
fit. Pauonũ & colunbaꝵ fera na¬
tura ẽ. nec adrẽ ꝑtinet. qđ ex cõ.¬
suetudine auolare & reuolare
solent. nã &e apesidem faciunt.¬
quaꝵ ostat ferã esse naturã. Cer¬
uos quoq ita qͥdã mansuetos ha.¬
bent. ut insiluas ire & redire
soleanti quaꝵ & ipsoꝵ ferã esse
naturã nemo negatt Inhis acctẽ
anmalib quȩ ex c̃suetudine abi.¬
re &eredire solent. talis regula

Expanded text:
nos confirmamus, quia multa accidenos confirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capias. Apum quoque natura fera est. Itaque quae in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in tua arbore nidum fecerint; ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit; favos quoque, si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re, si praevideris ingredientem fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingrediatur. Examen quoque ex alveo tuo si fit.Pauonum et columbarum fera natura est nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine auolare et reuolare solent: nam equarum constat feram esse naturam: cervos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in silvas ire et redire soleant, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his autem animalibus, quae ex consuetudine abire et redire solent, talis regula
Abbreviated transcription (Latin):
donant. quare donant. di.¬
cant michi quare cdant uenato¬
ri. hoc in illo amant. in qͦ ne.¬
quissimꝰ ẽ. Noo in illo pascunt.
hoo in illo uestiunt. ipsã neqͥtiã
publicã spectaculis om̃iũ. Qui
donat histrionib. qͥdonat me.¬
retricib quare aonat. Hñqͥd
ñ & ipsi hoĩb donant: N tam̃
naturã ibi attendunt oꝑĩs dei. s
neqͥtiã oꝑis humani. Itẽ. Quĩ
arti neqͥssime. Nã si homo tan.¬
tũ esset. & uenãtor ñesset: ñ
ei donares. Honoras in eo uiciũ
rẽ & delectantur. uidebunt sal¬

Expanded text:
donant, quare donant? dcant mihi, quare dant venatori? Hoc in illo amant in quo nequissimus est, hoc in illo pascunt, hoc in illo vestiunt, ipsam nequitiam publicam spectaculis omnium. Qui donat histrionibus, qui donat meretricibus, quare donat? Nunquid non et ipsi hominibus donant? Non tamen naturam ibi attendunt operis Dei, sed nequitiam operis humani. Item, pauloarti nequissimae, nam si homo tantum esset et venator non esset, non ei donares, honoras in eo vitium rem delectentur. Au
Abbreviated transcription (Latin):
adeccłam uigilat. ñ beatoꝵ mar¬
tyrũ scã loca ꝑqͥrit. s surgens
c̃gregat seruulos disꝑonit recia.
canes ꝓducit. saltus. uluasq ꝑ¬
lustrat. Seruulos in quã secum
ꝑtrahit fortasse magis ad eccłam
peccata a coumulat aliena. nesci.¬
ensreũ se futuru᷑ tã de suode.¬
licto. quã de ꝑditione seruoꝵd̾.¬

Expanded text:
vigilat, non beatorum martyrum loca sancta perquirit; sed surgens congregat servulos, disponit retia, canes producit, saltus, silvasque perlustrat, servulos, inquam, secum pertrahit, fortasse magis ad ecclesipeccata accumulat aliena, nesciens, reum se futurum tam de suo delicto, quam de perditione servo
Abbreviated transcription (Latin):
Pleriq refugientes p̃cepta ligis.
cũ dederint pecuniã negociato¬
rib ñ inpecunia usuras exggunt.
s de mercib eoꝵ ⁊ anꝗͦusurarũ e¬
molum̃ta ꝑcipiunt: ideo audiañ
qͥd lex dicat. Neq usurã in qͥt es¬
carũ accipies. neq om̃iũ reꝵi Itẽ.
Esca usura ẽ. & uestis usura ẽ. & q̃d̃¬
cũq sorti accidit usura c̃. qđ uelis
ei nom̃ ĩponas. usura ẽ. Item. Siqͥs¬
instaurandũ c̃uiuiũ p̾utati ad
negociatorẽ mittit. ut absintia.¬
ti cupellã sibi gratis deferat. ad
cauponẽ dirigit : ut picenũ iii.¬
nũ aut tyriacũ reqͥrat : ad lania
ut sibi poma adornet. Item ꝯb
to desideras. cuiure inferunt᷑ ar:
ab hoc usurã exige. quẽ ñ sit crim̃
occidere. Sine ferro dimicat. qͥ
usurã. Flagitat. Sine gladio se de
hoste ulciscit᷑. qͥ fuerit usurarius
exactor inimici. Ergo ubi iuis belli:

Expanded text:
plerique refugientes praecepta legis, cum dederint pecuniam negotiatoribus, non in pecunia usuras exigunt, sed de mercibus eorum tamquam usurarum emolumenta percipiunt, ideo audiant quid lex dicat. neque usuram inquit escarum accipies neque omnium rerum, esca usura est et uestis usura est et quodcumque sorti accedit usura est. quod uelis ei nomen inponas, usura est. siinstaurandum convivium putat, ad negotiatorem mittit, ut absynthiaci capellam sibi gratis deferat: ad cauponem dirigit, ut Picenum vinum aut Tyriacum requirat, ad laniumut sibi poma adornet. CAP. 27.to desideras, cuab hoc usuram exige quem non sit crimen occidere. sine ferro dimicat qui usuram flagitat, sine gladio se de hoste ulciscitur qui fuerit usurarius exactor inimici. ergo ubi ius belli,
Abbreviated transcription (Latin):
orits uelle cremosi¬
quid de malo facite inde bonũ.
qui ñ habetis demalo: nolite
acqͥrere de malo. Ectobonꝰ tuqđ
facis de malo. & cũ cȩperis aliqͥd
boni facere de malo: nolirema.¬
nere tumalus. Nũmi tui c̃uer.¬
tunt᷑ inbonũ. & tu remanes mal

Expanded text:
olite velle eleemosyquid de malo, facite inde bonum: qui non habetis de malo, nolite acquirere de malo. Esto bonus tu qui bonum facis de malo, et cum coeperis aliquid boni facere de malo, noli remanere tu malus. Nummi tui convertuntur in bonum, et tu remanes mal
Abbreviated transcription (Latin):
redde qđ abstulisti. nisi cũ habere
credimꝰ & negare. Ubi qͥdẽ si aliqͦs
sustinet cruciatꝰ repente : dũ ex.¬
istimat᷑ habere qđ reddat nulla
peccati qͦ male ablata ẽ. pęnas luit.
Sed inhumanũ ñ ẽ etiã ꝓtalib int᷑.¬
cedere. ñ ad hoo ut minime resti¬
tuant᷑ aliena: s ne frustra homo

Expanded text:
Redde quod abstulisti, nisi cum habere credimus et negare. Ubi quidem si aliquos sustinet cruciatus repente, dum existimatur habere quod reddat, nullapeccati quo male ablata est poenas luit. Sed inhumanum non est etiam pro talibus intercedere, non ad hoc ut minime restituantur aliena, sed ne frustra homo
Abbreviated transcription (Latin):
lusurã tantũ esse inpecuma. Id̃
ꝓuidens diuina script᷑a. om̃is rei
aufert suꝑ habundantiã: ut plꝰ
cula acciꝑe diũsi generis. & ñ in¬
telligunt usirã appellari. & suꝑ

Expanded text:
usuram tantum esse in pecunia, quod praevidens divina Scriptura, omnis rei aufert superabundantiam, ut plus cula accipere diversi generis, et non intelligunt usuram appellari et supe
Abbreviated transcription (Latin):
oiuine dispensationis ꝓusio gradꝰ di
uersos constituit. ordinesq distinctos
ut dũ reuerentiã minores potiorib
exhiberent. & potiores minorib diles¬
tionẽ impenderent: una concors fie¬
ret ex diũsitate contexio. & recte osfi¬
cioꝵ gereret᷑ administratio singłaꝵ
Neq uniũsitas pͥoͣterat ratione subsis¬
tere. nͥ huiꝰ modi magnꝰ eã differentie¬

Expanded text:
ivinae dispensationis provisio gradus et diversos constituit ordines esse distinctos, ut dum reverentiam minores potioribus exhiberent, et potiores minoribus dilectionem impenderent, una concorret ex diversitate contextio, et recte officium gereret administratio singulorum: neque universitas alia poterat ratione subsistere, nisi hujusmodi magnus eam differenti
Abbreviated transcription (Latin):
inspectis istis. siue ea q̃ ad cano¬
nes ꝑtinent. siue ea q̃ a nob̾ suñ
nuꝑ mandata seruent᷑. siue quȩ
de eccłasticis causis tuȩ reuelati¬
oni c̃tigerit. sub tua nobis insi.¬
nuatione pandant᷑. Erit hoc stu¬
dii ac sollicitudinis tuȩ. ut talẽ
te in his que iungunt᷑ ex ibeas. ut
fidẽ integritatẽ eiꝰ cuiꝰ curã sus¬

Expanded text:
sive ea, quae ad canones pertinent, sive ea, quae a nobis sunt nuper mandata, serventur, sive ea, quae de ecclesiasticis causis tuae revelationi contigerint, sub tua nobis insinuatione pandantur. Erit hoc studii ac solicitudinis tuae, ut talem te in his, quae injunguntur, exhibeas, ut fidem integritatemque ejus, cujus curam sus
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ñ dubitant᷑. si in eoꝵ facultati
simili fuerit crudelitate crassati
ꝑuasores reꝵ memorataꝵ p̃dicta
canonũ districtione feriant᷑ ut qͥ
morib ꝓpͥis ac nuilla c̃scientiȩ casti¬
gatione corrigunt᷑. saltẽ eccłastia
& canonicȩ uindicte ꝑfediant᷑ e¬
leis. Generalit̃ uͦ qͥcũq res ecłat¬
cas cõfiscare aut cõpetere. aut ꝑu¬
dere ꝑiculosa aut sȩua infesto¬
one p̃sũpserit. nͥ se citissime ꝑea¬

Expanded text:
e non dubitantur, si in eorum facultatibus simili fuerit crudelitate grassatum, pervasores rerum memoratarum, praedicta canonum districtione feriantur: ut qui moribus propriis ac nulla conscientiae castigatione corriguntur, saltem ecclesiasticae, et canonicae vindictae perfodiantur aculeis. Generaliter vero quicunque res ecclesiasticas confiscare, aut competere, aut pervadere periculosa aut saeva infestatione praesumpserit, nisi se citissime pe
Abbreviated transcription (Latin):
immanitatẽ tanti facinoris detes¬
tam᷑ : illos uehem̃tiꝰ ꝑ seq̃ndo. qͥ saeraᷤ
uirgines uł uolentes uł inuitas matr¬
monio suo sociare tẽptauerint. Qͦ
ꝓ tã nefandissimi criminis attrocia¬
a cõmunione suspendi p̃cipimus

Expanded text:
immanitatem tanti facinoris, detestamur, illos vehementius persequendo qui sacras virgines, vel volentes, vel invitas, in matrimonio suo sociare tentaverint: quos pro tam nefandissimi criminis atrocitate suspendi praecipimus
Abbreviated transcription (Latin):
clesiȩ alienare aliqͦ mͦ ꝓaliqͣ neces.¬
sitate. nec musu fructũ rura dare.
modica impensa sustent᷑. ꝗͣ lege¬
& om̃s custodes astrigunt᷑. ut dona¬
tor. assentator. uenditor honorẽ ꝑdat.
Et qͥ subscripserit. Cał UI.łs eot ẽ.

Expanded text:
ecclesiae alienare aliquo modo pro aliqua necessitate, nec in usumfructum rura dare, modica impensa sustentantur. Qua lege omnes custodes adstringantur, ut donator, accensator, venditor honorem perdat. Et qui subscr
Abbreviated transcription (Latin):
inuasione. aut tyrannica ponsi¬
te retinuerunt. &t filiis uł heredi¬
qsi hereditarias reliquerint. nͥ¬
res dĩ ãmoniti apontifice agnta
ueritate reddiderint. ꝑpetuo matͥ
feriant᷑. Iniquũ enĩ eẽ censemꝰ is
potiꝰ custodes cartaꝵ ꝗͣ defensot
reꝵ credditaꝵ ut p̃ceptũ ẽ iudia¬
ndigne ad altare dñi ꝓperare
ꝑmittit᷑. qͥ res eccłasticas audet
inuadere. aut iniuste possidere.
aut iniꝗͣ uł iniusta defensione
in eis ꝑdurat. Debet tam̃ eẽ ꝓuisio.
ut uindictã ad monitio p̃cedat.¬
& res usurpatas iniuste qͥ abstulit.
aut imuste ablatas retinet : eqͥ
tate patrocmante legib restitu¬
at. Qd si neglexerit. & neces¬
sitas cõpulerit : demũ p̃donẽ sa¬
cerdotalis districtio maturata ꝑ
suaꝵ unꝰ qͥsq uenerabili eccłȩ cõtu¬
lerit. aut certe reliq̃rit: ab his qͥb
maxime seruari c̃uenit. idest
tranfferri uł cõuerti ꝓpt̃ea qͥ hȩc
ꝑcutit anathemate feriat᷑. Sitq
accipienti & danti uł possidenti

Expanded text:
invasione, aut tyrannica potestate retinuerint, et filiis vel haereds haereditarias reliquerint, nres dei admoniti a pontifice agnita ueritate reddiderint, perpetuo anathemate feriantur. Iniquum enim esse censemus ut potius custodes cartarum quam defensores rerum creditarum, ut preceptum est, iudiIndigne ad altare Domini properare permittitur, qui res ecclesiasticas audet invadere, aut injuste possidere, aut iniqua seu injusta defensione in eis perdurat. Debet tamen esse provisio, ut vinctam admonitio praecedat, et res usurpatas injuste qui abstulit, aut injustate patrocinante legibus restituat. Quod si neglexerit, et necessitas compulerit, demum praedonem sacerdotalis districtio maturata pesuarum unusquisque venerabili ecclesiae contulerit, aut certe reliquerit, ab his, quibus haec maxime servari convenit, id est, transferri vel converti. Propterea qui haec percutit, anathemate feriatur, sitque accipienti, et danti, et possidenti
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ suȩ uirtutis obtinuit. Qͣ
sa suspicio. ut imaginet᷑ plato a papu
felice iudicio. Postea in efficacit᷑ in
sacram̃tis quę achatius usurpauit
egisse acꝑ inde eos metuere. qͥ uł in cõ¬
secrationib uł in baptismate mysteria
tradita suscepert̃. ne irrita beneficia

Expanded text:
tionem suae virtutis obtinuit. Quosa suspicio, ut imaginetur prolato a papa Felice judicio, postea inefficaciter in sacramentis, quae Acatius usurpavit, egisse: ac perinde eos metuere, qui vel in consecrationibus, vel in baptismate mysteria tradita susceperunt, ne irrita beneficia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa & nirauit ꝑ quos ñ debuit. &
buit: bis utiq peceauit. Ae ꝑ hoc
qͥutit᷑ fide illius quẽ c̃stat iuras.
fideles uocantur qͥ baptizantur
in xp̃o. Illa enĩ longe alia ẽ. longeq
discreta a fide humanoꝵ placi.¬
toꝵ atq pactoꝵ. Uerũtam̃ sine
ulla dubitatione minꝰ malũ t ꝑ deoᷤᷤ
falsos iurare ueracit᷑: quã ꝑdm̃
uerũ fallacit᷑. Quanto enĩ ꝑ qđ
iurat᷑ magis sc̃m ẽ : tantomagis
ẽ penale ꝑtuiriũ. Alia questio est.
utrũ ñ peccet qͥ ꝑ falsos dos sibi
iirari fecit : qͥa ille qͥ ei iurat
falsos deos colit. Cui q̃stiom pos.¬
sunt illa testimonia iusfragari.
quȩ ipse c̃memorasti de laban &
abimelechsi tam̃ Abimelechꝑde.
os suos iurauit. sicut laban ꝑ dm̃¬

Expanded text:
quia et iurauit, per quos non debuit, et quia et iurauit, per quos non debuit, et buit, bis utique peccauit; ac per hoc, qui utitur fide illius, quem constat iurassefideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periuutrum non peccet qui per falsos deos sibi jurari fecit: quia ille qui ei jurat falsos deos colit. Cui quaestioni possunt illa testimonia suffragari quae ipse commemorasti de Laban et Abimelech, si tamen Abimelech per deos suos juravit, sicut Laban
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑuiriũ admonendo uł ꝓhibed
a tam graui peccato reuocare. S
si ñ audierit. & corã nobis de re
quã nouimiꝰ falsũ iurauerit. utrũ
est. Sed qͥa ñ hic exp̃ssit ciuui hoc
indicatũ ẽ. utrũ illi ciu iuratur.
an sacerdoti uł cipiã. qͥñ solũ
cũ ꝑseqͥ ñ potest irrogando suppli.¬
ciũ. s etiã orare ꝓ illopotest. uide.¬
tur michi qđ se hoc soluat etiã a
peccati uinculo: si indicet talib¬
qͥ magis possint ꝓdesse quã obesse
ꝑuiro. sine ad corrigendũ eũ. siue
ad dm̃ ꝓeo placandũ. si & ipse cõ¬
fessionis adhibeat medicinã.
dũm sit qͥut eã seruet ꝑdęmonia
iurauerit. Ubi te uoloprius c̃si.¬
derare. utrũ si qͥsquã ꝑdeos falsos
iurauerit se fidẽ seruaturũ. & eã
ñ seruauerit: ñ tibi iudet᷑ bis
peocasse: Sienĩ tali iuratione
ꝓmissã seruaret fidt̾. ideo tantr̃
peccasse iudicaret᷑. qͥ ꝑ talesdos
iurauit. Illud autẽ nemo rep̃hen.¬
deret. qͥa fidẽ seruauit. Nunc uͦ

Expanded text:
ad periurium admonendo uel prohibendo a tam graui peccato reuocare; sed si non audierit et coram nobis de re quam nouimus falsum iurauerit, utrum est. sed quia non hic expressit cui hoc indicandum est, utrum illi cui iuratur an sacerdoti uel cuipiam qui non solum eum persequi non potest inrogando supplicium sed etiam orare pro illo potest, uidetur mihi quod se homo soluat etiam a peccati uinculo, si indicet talib magis possint prodesse quam obesse perjuro: sive ad corrigendum eum, sive ad Deum pro eo placandum, si et ipse confessionis adhibeat medicinam. dum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit, non tibi uideatur bis peccasse. si enim tali iuratione promissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales deos iurauit; illud autem nemo recte reprehenderet, quia fidem seruauit. nunc uero,
Abbreviated transcription (Latin):
spũalẽ hominẽ ꝓista tẽporali
uita in cuiꝰ mortẽ occidit᷑ anima
suit sua. siue alteriꝰ dcb̃e m̃tiri. S qm
aliud ẽ m̃tiri. aliud ẽ uerũ occul¬
tare: siqͥdẽ aliud est falsũ dice¬
re. aliud uerũ tacere. siqͥs forte
hominẽ ꝓdere: paratꝰ esse debet
uerũ occultare ñ falsũ dicere.
ut neq ꝓdat. neq m̃tiatur. nec
occidat animã suã ꝓcorpore
alterius. Item. Duo esse genera
pͥmũ iniocando. ideo ñ est ꝑni¬
tiosũ. qͥa ñ fallit. Nouit enĩ ille
cui dicitꝰ᷑. ioci causa esse dictũ. Se.¬
cundũ autẽ ideomitius ẽ. qͥa re.¬
tinet ñ nullã beniuolentiã. Il.¬
m̃daciũ qͥdẽ dicendũ est. tanꝗͣ
uerbi gr̃a. si cui gladius d̃m̃deiꝰ.
& ꝓmitiat se esse redditurũ cũ
ille qͥ cm̃dauit poposcerit. si forte
gladiũ suũ repetat furens: ma.¬
nifestũ ẽ ñ esse reddendũ. ne ułl
ocidat uł alios. donec ei sanitas resti¬
tuat᷑. Hoc ideo ñ habet duplexcor.

Expanded text:
temporali vita, in cujus morte non occiditur anima sive sua, sive alterius, debere mentiri. Sed quoniam aliud est mentiri, aliud est verum occultare siquidem aliud est falsum dicere, aliud verum tacere si quis forte hominem prodere, paratus esse debet verum occultare, non falsum dicere, ut neque prodat, neque mentiatur, nec occidat animam suam pro corpore alterius. Item: Duo sunt genera primum in jocando, ideo non est perniciosum, quia non fallit. Novit enim ille, cui dicitur, joci causa esse dictum. Secundum autem ideo mitius est, quia retinet nonnullam benevolentiam. Ilmendacium quidem dicendum est, tanquam verbi gratia si cui gladius commodetur, et promittit se redditurum, cum ille, qui commodavit poposcerit, et si forte gladium suum repetat, furens, manifestum est, non esse reddendum, ne vel se occidat, vel alios, donec ei sanitas restituatur. Hic ideo non est duplex cor,
Abbreviated transcription (Latin):
Cullomodo machi iuidet᷑ tropic̃a
loquutionẽ recte dici posse m̃da.¬
ciũ. Non enĩ m̃daciũ ẽ. cũ letũ.
diẽ dicimꝰ. qđ lȩtos nos faciat. aut
triste lupinũ. qđ gustantẽ ama.¬
ro sapore c̃tristet᷑. Nequaqͣ ista

Expanded text:
tropicam locutionem recte dici posse mendacium. Non enim mendacium est cum laetum diem dicimus, quod laetos nos faciat: aut triste lupinum, quod gustantem amaro sapore contristet. Nequaquam ista
Abbreviated transcription (Latin):
male iurans dignã pęnitentiã
agat. eo qđ nom̃ dñi c̃tra p̃ceptũ
illiꝰ sũpsit inuanũ. qͥa in exodo
scriptu c̃. Nec enĩ insonit᷑ habe.¬
bit dñs cũ qͥ assũpserit nom̃ dñi
dei sui frustra. Et in leuitico. g̃
ꝑiirabis in noĩe meo. neo pollues
nom̃ dm̃ dĩ tui : egodñs. Malũ
tam̃ qđ facturũ se sacram̃to de¬

Expanded text:
male jurans dignam poenitentiam agat, eo quod nomen Domini contra praeceptum illius sumpsit in vanum. Quia in Exodo scriptum est: Nec enim insontem habebit Dominus eum qui assumpserit nomen Domini Dei sui frustra . Et in Levitico: Non perjurabis in nomine meo, nec pollues nomen Domini tui; ego Dominus . Malum tamen quod facturu
Abbreviated transcription (Latin):
De forma fidelitatis aliqͥd seribe
monitꝰ. hȩo uobis quȩ sequunt᷑ bre¬
uiter ex libroꝵ auctoritate nora.¬
ui. Qui dño suo fidelitaiturat:
ista sex in memoria sẽꝑ habere de.¬
beat. Incolume. lutũ. honestũ.
Utile. facile. Possibile. Incolume
corpore suo. Tutũ: nesit ei indãp.¬
nũ de secreto suo. uł de munitio.¬
nib ꝑ quas tutus eẽ potest. Nones¬
tũ: ne sit ei indãpnũ de sua lusti.¬
cia. uł de aliis causis q̃ ad honestatẽ
eiꝰ ꝑtinere uident᷑. Utile : ne sit
ei in clãpnũ de siuspossessionib.
facile uł possibile: ne id bonũ qd̾
faciat ei difficile. ne ue id qđ pos¬
sibile erat. reddat ei ĩpossibile. Ut
fidelis hȩc nocum̃ta caueat iustũ
enĩ sufficit abstinere a malo: nisi
fiat qđ bonũ ẽ. Restat gͦ ut in eis.¬
dem sex supradictis c̃siliũ & au.¬
xiliũ dño suo fidelit᷑ p̃stet. si bene.
re deb&. Qđđ si ñ fecerit: merito
censebit᷑ malefidus. sicut ille si
in eaꝵ p̃uaricatione uł faciendo

Expanded text:
De forma fidelitatis aliquid scribere monitus, haec vobis quae sequuntur breviter ex librorum auctoritate notavi. Qui domino suo fidelitatem jurat, ista sex in memoria semper habere debet: Incolume, tutum, honestum, utile, facile, possibile. Incolume, corpore suo. Tutum, ne sit ei in damnum de secreto suo, vel de munitionibus per quas tutus esse potest. Honestum, ne sit ei in damnum de sua justitia, vel de aliis causis quae ad honestatem eei in damnum de suis possessionibus. Facile vel possibile, ne id bonum, quod faciat ei difficile, neve id, quod possibile erat, reddat ei impossibile. Ut fidelis haec nocumenta caveat, justum on sufficit abstinere a malo, nisi fiat id, quod bonum est, restat, ut in eisdem sex supradictis consilium et auxilium domino suo fideliter praestet, si benefire debet. Quod si non fecerit, merito censebitur malefidus, sicut ille, qui in eorum praevaricatione vel faciendo,
Abbreviated transcription (Latin):
falsũ. & scit eũ falsũ iurare
tacet. Tẽ autẽ scit si cirei de qͣ
iurat᷑ testis fuitr aqꝑ uidens. ant
c̃scius fuit. id est ali ñado agno.¬
uit. aut oculis sisa s exit
ille ipse qͥ uirat illi miea¬

Expanded text:
scit eum falsum jurare, et tacet. Tunc autem scit, si ei rei de qua juratur testis fuit, aut videns, aut conscius fuit, id est aliquo modo cognovit, aut oculis suis conspexit, aut ille ipse qui jurat illi i
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ ꝓferat. uas suũ in scĩfica¬
tione possideat. nec frtm circũ
tolerabilius c̃ ꝓmissũ n soluere.
quã facere qđ turpe sit. Sȩpe ple¬
riq c̃stringunt seiurisiu.¬
randi sacram̃to. & cũ ipłi cognoue.¬
rint ꝓmittendũ ñ fuisse: sacram̃¬
ti tam̃ c̃tẽplatione faciunt qd spo.¬
pondert᷑. Sicut deherode supra
scripsimꝰ. qͥ psaltatrici p̃miũ tur¬
piter ꝓmisit. crudelit soluit. Tur¬
pe qd̃ regnũ ꝓpsaltatione ꝓmit
Iuanto tolerabilius tale fiussde ꝑui.¬
riũ sacram̃to. Srtam̃ ꝑiuriũ posse
dici. qđ ebrius int̾ uina iurauerat.¬

Expanded text:
m proferat; vas suum in sanctificatione possideat, nec fratrem suumtolerabilius est promissum non facere, quam facere quod turpe sit. Saepe plerique constringunt se ipsos jurisjurandi sacramento, et quum ipsi cognoverint promittendum non fuisse, sacramenti tamen contemplatione faciunt quod spoponderunt, sicut de Herode supra scripsimus, qui saltatrici praemium turpiter promisit, crudeliter solvit. Turpe, quod regnum pro saltatione promittQuanto tolerabilius tali fuisset perjurium sacramento? Si tamen perjurium possit dici quod ebrius inter vina juraverat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ utiq turpe ẽ Non ẽ m̃tiendũ
sexto genere. neq enĩ recte etiã
testimonii ueritas ꝓ cuiꝰq tẽpora¬
li c̃modo ac salute corrũpitur.
Ad sẽpit̾nã uͦ salutẽ nullꝰ ducendꝰ
c̃ opitulante m̃dacio. Neq sep¬
timo genere m̃tiendũ ẽ. ñ enĩ euiꝰ.¬
quã cõmoditas. aut salus tẽporalis
inrecte factis nr̃is ta male mou̾et᷑
ut fiat etiã animo deterior: Longeq
a pietate remotior. Nec octauoge.¬
nere m̃tiendũ ẽ. qͥa & in bonis cas¬
titas animi: pudicitia corporis. &
imalis qđ ipsi facimꝰ eo qd feͥri si¬
nimꝰ maius ẽ. In his autẽ octo gene.¬
rib tanto qͥsq minꝰ peccat cũ mͣtit᷑.
quanto emergit ad ad octauũ.
tanto amplius qͣn itenq to mergit
ad pͥmũ. Quisqͥs app autẽ esse
aliqđ genꝰ m̃dacii qđ peccatũ ñ
sit putauerit: decipiet se ipsũ
turpit̃. cũ honestũ se deceptorẽ
arbitrat᷑ alioꝵ. Eax c̃cilio łoletano¬

Expanded text:
entiatur. Item: Non est mentiendum sexto genere; neque enim recte etiam testimonii veritas pro cujusquam temporali commodo ac salute corrumpitur; ad sempiternam vero salutem nullus ducendus est, opitulante mendacio. Neque septimo genere mentiendum est; non enim cujusdam commoditas aut salus temporalis in recte factis nostris tam male movetur, ut fiat etiam a pietate remotior. Nec octavo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas animi pudicitia corporis, et in malis id quod ipsi facimus eo quod fieri sinimus majus est. In his autem octo generibus, tanto quisque minus peccat cum mentitur, quanto emergit ad octavum; tanto amplius, quanto mergit ad primum. Quisquis autem esse aliquod genus mendacii quod peccatum non sit putaverit, decipiet se ipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratur aliorum. CAPUT CXCIII. Con
Abbreviated transcription (Latin):
Sipeccatũ esset uiratio. nec inuete¬
ro. s qͣntũ michi uidet᷑ magnani¬
cessitate ẽpulsus cũ uidero nisi facũ
michi ñ credi. & eiqͥ mͥ ñ credit ñ ꝙ¬
pedire qđ ñ credit. Hac ꝑpensa ratio¬
ne & õsidoratione librata cũ magn
timore dico corã dõ : aut testis est

Expanded text:
Si peccatum esset juratio, nec in vetero, sed quantum mihi videtur, magna necessitate compulsus. Cum videro nisi faciam mihi non credi, et ei qui mihi non credit non expedire quod non credit; hac perpensa ratione et consideratione librata, cum magno timore dico: Coram Deo, aut Testis est
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis cõuictus fuerit alios ad
falsa testimonia uł ꝑiuria at.¬
traxisse : aut quac̃q corruptiatu
ab om̃i testimonio st̃ remonendi.
ee scd̾m legẽ infamia notabune¬

Expanded text:
Si quis convictus fuerit alios ad falsa testimonia vel perjuria attraxisse, vel quacunque corruptione ab omni testimonio sunt removendi, et secundum legem infamia notabunt
Abbreviated transcription (Latin):
Si ad pecoitũ admittendũ adhibes
fides mirũ sifides appelletar. Us.
rũtam̃ qualiscũq sit si & ẽtra ipst
fit. poius fit. nisi cũ ꝓpt̾ta diserit᷑
ut ad fidẽ uerã legitimãq redeat᷑᷑
idest ut peccatũ em̃det᷑ uoluntats
prauitate correcta: tãquã qͥsq cũ
hoĩem solus expoliare ñ possit inue.¬
mat sociũ inquitatis. & cũ copaas.¬
catur. uł simul id faciant. spoliũq
partiant᷑: qͦ facinore c̃misso totũ
solus austrat. dolet qͥdẽ ille. & ser
in ipsa sua querela cognare dẽbet
potius in bona uita ipsi humane so.¬
cietait fuisse seruandã. ne p̾dami¬
qua ex hoĩe ficret. sisentit quã inique
sibi inpeccati sociotate scruata non
fucrit. Ille qͥ ꝓpe ut robiq ꝑfidus
seruet adultero. utiq mala t̃. sinco
adulteropcior est. Porroneã fla.¬
gitii peniteat. & ad castitatẽ redi¬
ens coniugalẽ pactã acpłacitã ad.¬
ulterinã rescindat. miror si cã si.¬
dei iuolatricẽ uł ipse adulter pu.¬

Expanded text:
 ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides appellanda est; uerumtamen qualiscumque sit, si et contra ipsam fit, peius fit, nisi cum propterea deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et in ipsa sua querela cogitare debet, potius in bona vita ipsi humanae societati fidem fuisse servandam ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit quam inique sibi in peccati societate servata non fuerit: ille quippe utrobique perfidus servet adultero, utique mala est: sed si nec adultero, pejor est. Porro si eam flagitii poeniteat, et ad castitatem rediens conjugalem, pacta ac placita adulterina rescindat, miror si eam fidei violatricem, vel ipse adulter pu
Abbreviated transcription (Latin):
rationabili ȩtate st̃ ñ cogant᷑ i.¬
rare. & qͥ semel ꝑuiratꝰ fuerit:
nec testis sit post hec. neo ad sacra.¬
m̃tũ accedat. nec in sua causa
uł alterius iurator existat. Matis¬

Expanded text:
rationabili aetate sunt, non cogantur iurare. Et qui semel periuratus fuerit, nec testis sit post haec, nec ad sacramentum accedat, nec in sua causa vel alterius iurator existat.
Abbreviated transcription (Latin):
uomala licet om̃ino sint cau¬
tissime p̃cauenda. tam̃ siꝑiłi
necessitas ex hisimũ tẽꝑare q̃pu¬
lerit: id debentꝰ resoluere. qdminori
nexii noscit᷑ obligari. Quid autt̃ leuiꝰ
acumine uestigemꝰ. Et onĩ dił ꝑrara.¬
re c̃pellimur. creatorẽ qͥdẽ offen¬
oimꝰ. sed nos tantũ modo maculamꝰ.
Cũ uͦ nexia ꝓmissa c̃plemus. & dei
iuissa suꝑbe c̃tẽpnimꝰ. & ꝓcimis im¬
pia crudelitate nocemꝰ. & nos ipsos
crudeliori mortis gladio trucida¬
mus. Illio enĩ duplici culpaꝵ telo
ꝑimimur. hic triplicit ngulam᷑.¬

Expanded text:
uo mala licet sint omnino cautisime praecavenda, tamen si periculi necessitas ex his unum temperare compulerit, id debemus resolvere, quod minori nexu noscitur obligari; quid autem ex his acumine vestigemus. Etenim dum perjurare compellimur, creatorem quidem offendimus, sed nos tantummodo maculamus. Cum vero noxia promissa complemus, et Dei jussa superbe contemnimus, et proximis impia crudelcrudeliori mortis gladio trucidamus: illic enim duplici culparum telo percutimur, hic tripliciter jugulam
Abbreviated transcription (Latin):
Considera qđ saluator ñ smonis.
ꝑdm̃ iurare ꝓhibuerit. sed ꝑce
fuerat lege ẽcessũ. ut qͦmodo uicti.¬
mas immolabant do. ne eas ĩmola¬
rent idolis: sic & iurare ꝑmitte.¬
rent᷑ indm̃. ñ qđ recte hoc facertã.
s qđ meliꝰ esset do id exhibere. ꝗͣ

Expanded text:
Considera quod Salvator non per Deum jurare prohibuerit, sed per fuerat lege concessum, ut quo modo victimas immolabant Deo, ne eas immolarent idolis: sic et jurare permitterentur in Deum, non quod recte hoc facerent, sed quod melius esset Deo id exhibere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uirationẽ c̾uinount: Quantũ gͦ
in ipso ẽ ñ uirat apłs. ñ enĩ appetit
iurationẽ cupiditate. aut dilecti.¬
one uirandi. Ampliꝰ est enĩ quã
est. c̃. ñ. non. & ideo amalo ẽ. s in¬
firmitatis aut incredulitatis eoꝵ
qͥñ alit̾ tia mouent᷑ ad fidem.

Expanded text:
unt? Quantum ergo in ipso est non jurat Apostolus, non enim appetit jurationem cupiditate aut delectatione jurandi. Amplius est enim quam est, est; non, non , et ideo a malo est, sed infirmitatis aut incredulitatis eorum, qui aliter moventur ad fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̃m. ut alique ledit iniuste. qd̃
tale ẽ: ut nulli ꝓsit. &t obsit alicui.
Terciũ: qđ ita ꝓdest alteri. ut obsit
alteri. quãuis ñ ad ĩmundiciã
obsit corporalẽ. Quartũ. sola m̃ti¬
endi fallendiq libidine. qđ mirũ
m̃daciũ ẽ. Quintũ. qđ fit placendi
cupiditate de suaui loquio. His
oĩb penitꝰ eiitatis atq reiectis.
seqͥtur sextũ genꝰ. q̃d & nulli ob¬
est. & ꝓdest alicui. uelut si qͥsꝗͣ
pecuniã aliouiꝰ iniuste tollendã
sciens. ubi sit nescire se m̃tiat᷑.
octauũ ẽ genꝰ m̃da cii. qđ & nul¬
li obest. & ad hoo ꝓdest: ut ab im¬
mundicia corporali aliquẽ tueat᷑.

Expanded text:
Secundum, ut aliquem laedat injuste, quod tale est, ut nulli prosit, et obsit alicui. Tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamvis non ad immunditiam obsit corporalem. Quartum sola mentiendi fallendique libidine, quod merum mendacium est. quintum, quod fit placendi cupiditate de suaui eloquio. his omnibus penitus euitatis atque eiectis sequitur sextum genus, quod et nulli obest et prodest alicui; uelut si quispiam pecuniam alicuius iniuste tollendam sciOctavum est genus mendacii, quod et nulli obest, et ad hoc prodest, ut ab immunditia corporali aliquem tueatur.
Abbreviated transcription (Latin):
moderatio sollertius obseruanda. ait
s in tale forte lapsũ uer suti hostis
incideruntꝰ insidiis. ex qͦsine aliquo
peccati c̃tagio surgere ñ possimus
illũ potiꝰ euadendi aditũ petamꝰ in
qminꝰ ꝑiculi nos ꝑpessuros et̃ cernimꝰ.¬

Expanded text:
moderatio solicitius observanda, ut si in talem forte lapsum versuti hostis inciderimus insidiis, ex quo sine aliquo peccati contagio surgere non possumus, illum potius evadendi aditum petamus, in quo minus periculi nos perpessuros esse cernim
Abbreviated transcription (Latin):
endũ sedo genere. qͥa nulla faci.¬
enda ẽ iniuria. Non ẽ m̃tiendũ
t̃cio genere. qͥa nulli cũ alterius
iniuria c̃sulendũ ẽ. Non ẽ m̃tien¬
dũ quarto genere ꝓpt᷑ m̃dacii
libidinẽ. quȩ ꝑse ip̃sã iuiciosa est.
Non ẽ m̃tiendũ qͥnto genere. qͥa
nec ipsa ueritas fine placendi ho.¬
minib enuntianda ẽ. qͣntominꝰ¬

Expanded text:
endum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsam uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas fine placendi hominibus enuntianda est, quanto min