comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersitatem molis corporea fabricatam quae unoloco tota. ẽ
quo conlocatus ẽ mundusconsequens erat. ut impler&ur partibus
intrruni uersum quae deloco in locũ congruis motib: a gerentur cu¬
ius generis herbae atq: arbores non sunt ra dicib: quippeista fixi
sunt tera e&i quamuis habeant motus incrementorũ suorũ
delocis tamen ꝓpriis non mouentur nisib: suis sed ubi fixa sunl
ibi aluntur & crescunt ꝓpt̃ea magisꝑtinent adterrã quam ad ge¬
nene rerũ quae in aquis & terris mouentur : Qui aergo uisibi limundo
constituendo hoc ẽ. caelo ei t̃rreduos at tributidies: restat uthis mo¬
bilib: & uisibilib: partib: quae creantur intra illũ tresdies reliquid¬
putentur. & quia sic ut caelũ prius factum ẽ : ita prius ẽ ordinan¬
dũ huius modi partib: suis quarto diefiunt sideite quib: suꝑte ii
lucentib: habitatio quoq: in lustr&ur inferior nehabitatoroseius in

Expanded text:
uniuersitatem molis corporeae fabricatam, quae uno loco tota est, uniuersitatem molis corporeae fabricatam, quae uno loco tota est, quo conlocatus est mundus, consequens erat, ut inpleretur partibus intra uniuersum, quae de loco in locum congruis motibus agerentur. cuius generis herbae atque arbores non sunt. radicibus quippe istae fixae sunt terrae et, quamuis habeant motus incrementorum suorum, de locis tamen propriis non mouentur nisibus suis, sed, ubi fixa sunt. ibi aluntur et crescunt; propterea magis pertinent ad terram quam ad genera rerum, quae in aquis et terris mouentur. quia ergo uisibili mundo constituendo, hoc est caelo et terrae, duo sunt adtributi dies, restat, ut his mobilibus et uisibilibus partibus, quae creantur intra illum, tres dies reliqui deputentur; et quia, sicut caelum prius factum est, ita prius est ordinandum huiusmodi partibus suis, quarto die fiunt sidera, quibus super terram lucentibus habitatio quoque inlustretur inferior, ne habitatores eius in
Abbreviated transcription (Latin):
adimaginemdi : an quia caelũ totã superiorẽ mundi parte moc¬
cupat & hominiintotã inferiorem potestus dominan di tributa ẽ:
sed quid agimus depecorib: & bestiis quas ipsodie sexto in sua
geneur t̃rorꝓduxit. quad illiscumcaelo potest eẽ conlatio
Anpotius qm̃ primo facta intellegitur lucis nomine spiritalis creadi¬
rre formatio consequenserat : ut corporrlis quoq: creatura . Id efi
mundus iste ui sibilis fiere : qui factus t̃. biduo ꝓpt̃ duas partes sius
maximas quib: constatuniuersus caelũ scilic&s & terram secundum
hanc rationis conlationẽ qua&ipsa uniuersa creatunr spiritalis &
corponrlis sepaecelum & temĩ nominatur : Itaut globus quoq iste
turbulentiorisaeris: t̃renae partideputeiur exalationib: quippehu¬
midis corpore scit : siquiduero trenquilli aeris . ẽ. ubiuentosi atq: pro¬
cellosi motus nomposs̃ existeread cael estem partem ꝑtineat: posthar

Expanded text:
ad imaginem dei? an quia caelum totam superiorem mundi partem ocad imaginem dei? an quia caelum totam superiorem mundi partem occupat, et homini in totam inferiorem potestas dominandi tributa est ? sed quid agimus de pecoribus et bestiis, quas ipso die sexto in sua genera terra produxit? quae illis cum caelo potest esse conlatio? An potius, quoniam primo facta intellegitur lucis nomine spiritalis creaturae formatio, consequens erat, ut corporalis quoque creatura, id est mundus iste uisibilis fieret, qui factus est biduo propter duas partes suas maximas, quibus constat uniuersus, caelum scilicet et terram? secundum hanc rationis conlationem, qua et ipsa uniuersa creatura spiritalis et corporalis saepe caelum et terra nominatur, ita ut globus quoque iste turbulentioris aeris terrenae parti deputetur — exhalationibus quippe humidis corporascit — si quid uero tranquilli aeris est, ubi uentosi atque procellosi motus non possunt existere, ad caelestem partem pertineat, post hanc
Abbreviated transcription (Latin):
diei& lumina reminus in inchoationem notis : & stellus : & po¬
suit ead s̃ infirmamento caeli: sicutluceant suꝑtemrm: & ut
sint in inchoationediei & nostis : & ut diuidant᷑ interlucem &
tenebnrs & uiditds̃ quiabonum .ẽ. & facta .ẽ. uespera & factũ
ẽ manedies quartus: In hoc quarto diequaerendum ẽ.
quid sibiuelit ista ordinatio: ut prius uel fierent uel secerne¬
rentur aqua & temr priusq: temx germinar&: quamincaelo
sidepa fierent: Neque enim possumus dicere elesta. eẽ
quaeque meliore quibus dierum series ita distinguer&ur:
ut finȩs & medium maxime ornatius eminerent : septem quip¬
pedierũ medius quartus . ẽ : occurrit enimillud: quia septi¬
modienon .ẽ. facta ulla creatunt: anfortelux primidieima¬
gis respond& ad qui &iem septimi ut eomodo concinentib: finib:
isteordotexatur : eminentib: demedio luminib: caeli sed sipri¬
musdies septimo concinit deb& ergo & secundus sexto concine¬
re : Quid aut̃ simile hab& firmamentũ caelcũ homine facto

Expanded text:
s in inchoationem noctis, et stellas: et posuit ea deus in firmamento caeli. sic ut luceant super terram et ut sint in inchoationem diei et noctis et ut diuidant inter lucem et tenebras. et M uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane dies quartus. in hoc quarto die quaerendum est, quid sibi uelit ista ordinatio, ut prius uel fierent uel secernerentur aqua et terra priusque terra germinaret, quam in caelo sidera fierent. neque enim possumus dicere electa esse quaeque meliora, quibus dierum series ita distingueretur, ut finis et medium maxime. ornatius eminerent; septem quippe dierum medius quartus est. occurrit enim illud, quia septimo die non est facta ulla creatura. an forte lux primi diei magis respondet ad quietem septimi, ut eo modo concinentibus finibus iste rerum ordo texatur eminentibus de medio luminibus caeli? sed si primus dies septimo concinit, debet ergo et secundus sexto concinere. quid autem simile habet firmamentum caeli cum homine facto
Abbreviated transcription (Latin):
quae in uerbo dĩ ẽ. condendae creatunre : ut in eanatun prius quodam
mus rep&i &i diciqđ fecit ds̃ lamintellegamus in suo genere fieri ipsam
creatunã : Porrocũ audimus & uiditds̃ quia bonum ẽ. intellegamus benigni¬
tatidĩ placuis seqđ fastumẽ : ut ꝓ modo siui generis maner& đ placuit utfier&¬

Expanded text:
quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodaquae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodamus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro modo sui generis maneret, quod placuit, ut fier
Abbreviated transcription (Latin):
uident uel recte facta apꝓbant uelpeccata in ꝓbant: Necmirum .ẽ. qđ sc̃is
angelis suis in primalucis conditione formatis prius ds̃ ostendebat qđ erat
deincepscreaturis neq enim intellectum dinos sent nisi quantũ ipsemons¬
crasses . qui s enim cognouit intellestum dñ i aut quis consiliarius illi fuit
uutquis prior dedit illi & recribu&iur ei qm̃ exipso & ꝑ ipsum & inipsosunt
omnia: exipso ergo discebant angelicumineis fiereiꝰ cognitio creatunte:
deinceps faciendae ac deinde fieres ingenere ꝓprio: qua ꝓpt̃ um luce facta
inqua intellegimus ab a enaluceformatã racionalemcreatunã cũ inc&eri
creandis reb: audimu f&dixit dr̃ fiat: Intellegamus ad a cernitatẽ uer¬
bidĩrecurrentem scriptunre intentionẽ . Quũ uero audimus & sic ẽ
factũ intellegamus increatunr intellestuali fictam cognitionẽ rationis

Expanded text:
uident, uel recte facta adprobant uel peccata inprobant. Nec mirum est, quod sanctis uident, uel recte facta adprobant uel peccata inprobant. Nec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellegamus ad aeternitatem uerbi dei recurrentem scripturae intentionem. cum uero audimus: et sic est factum, intellegamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis,
Abbreviated transcription (Latin):
minariacae sic animantia orta exaquis astema. Neq enim sicut peconr
solo sensu corporis uident angel haec sensibilia sed siquo sensutalutuntur:
agnoscunt eapotius quae melius nouer̃ interius in ipsodi uerbo a quo in lumin an¬
tur ut sapient᷑ uiuant quũ fit in eis lux quae primo facta .ẽ silucem spirita¬
leminillo die factamintellegimus : Que mam moduergoratio quacrea¬
tui conditur prior .ẽ. in uerbo dĩquã ipsa creatunt quae conditur : sic eleius¬
demrationis cognitio. prius fit increatura intellestualiquae peccato nonte¬
nebnata ẽ : Acde indeipsa conditio creatune : Neq enimsicut nos ad ꝑci¬
piendã sapientiã ꝓfiaebant angel: ut inuisibiliadĩ ꝑ ea quae factu sunt in¬
tellecta conspicerent qui ex quo creatis : ipsa uerbi a eĩnitate scã &pia con¬
templatione ꝑfruuntur atq indeistadespicientersecundũ id qđ intus

Expanded text:
minaria caeli, sic animantia orta ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora minaria caeli, sic animantia orta ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora solo sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius nouerunt interius in ipso dei uerbo. a quo inluminantur, ut sapienter uiuant, cum sit in eis lux, quae primo facta est, si lucem spiritalem in illo die factam intellegimus. quemadmodum ergo ratio, qua creatura conditur, prior est in uerbo dei quam ipsa creatura, quae conditur, sic et eiusdem rationis cognitio prius fit in creatura intellectuali, quae peccato non tenebrata est, ac deinde ipsa conditio creaturae. neque enim sicut nos ad percipiendam sapientiam proficiebant angeli, ut inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspicerent . qui ex quo creati sunt, ipsa uerbi aeternitate sancta et pia contemplatione perfruuntur atque inde ista respicientes secundum id, quod intus
Abbreviated transcription (Latin):
lusturtione ueritatis ad quã conuersa formata ẽ ceer uero
qua e in fres : itacreantur : ut prius fiant in cognitionenationalis
creatunre aedeinde in generesuo . Quaꝓpt᷑ iucis condito prius ẽ¬
in uerbo di secundũ rationẽ qua condita .ẽ. hoc. ẽ in coae na patris apientia.
Acdeinde in ipsalucis conditione secundũ natunt quae condita ẽ. illic non facta :
sed genita. hic uero fastaquia ex informitate formata : Mideo dixit ds̃ fiadlux
& facta ẽ lux : ut qđibienat in uerbo hic ee in opore . Conditio uero caeli
priuserat in uerbo dĩ secundũ genitã sapientiã : de in de facta .ẽ. in creatu¬
nx spiritali hoc ẽ in cognitione angelorũ secundũ creatã in illis sapientiã :
Deinde qđ caelum factum ẽ : ut eẽ iam ipsacaelcreaturt in genere ꝓprio: sice
discreio uel species aquarũ atq tenerũ sicnatuirelignorũ & herbarũ siclu¬

Expanded text:
lustratione ueritatis, ad quam conuersa formata est, cetera uero, lustratione ueritatis, ad quam conuersa formata est, cetera uero, quae infra sunt, ita creantur. ut prius fiant in cognitione rationalis creaturae ac deinde in genere suo ? quapropter lucis conditio prius esin uerbo dei secundum rationem, qua condita est, hoc est in coaeterna patri sapientia, ac deinde in ipsa lucis conditione secundum naturam, quae condita est: illic non facta, sed genita, hic uero facta, quia ex informitate formata. et ideo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, ut, quod ibi erat in uerbo, hic esset in opere. conditio uero caeli prius erat in uerbo dei secundum genitam sapientiam, deinde facta est in creatura spiritali, hoc est in cognitione angelorum secundum creatam in illis sapientiam; deinde quod caelum factum est, ut esset iam ipsa caeli creatura in genere proprio, sic et discretio uel species aquarum atque terrarum, sic naturae lignorum et herbarum, sic lu
Abbreviated transcription (Latin):
tuncrepeiuit dicens : &i congregata ẽ. aqua quae ẽ. subcaelo
Nũ quidesiã lux non ꝑfiliũ facta ẽ : ubi pror sus nullo modorep&i¬
uit . potuit enim& illic itadicere : & dixit ds̃ fiatlux & sic ẽ. fac¬
tũ : & fec̃ ds̃ lucem & uiditds̃ qui ab ona ẽ : autcerte sicut in aqua¬
rum congregatione ut non dicer& & fecit ds̃ sed tamen iterũ re
deplacitaluce & diuisu atenebris. & utroq: appellato nominib: suis
sin eullare p&itionenamtuit .: UI. Quid sibiergo uult in c&ie¬
ris illa repeitio aneomodo demonstratur primo die quo lux facta
.ẽ. conditionem spiritalis & intellestualiscreatura elucis appella¬
tione intimari : In quanatunt intelleguntur omnes sc̃i angelratq: uir¬
tutesdi ꝓpt̃ ea non repeiuit fictũ postea quã dixit facta .ẽ. lux : quia
non primo cognouit irtionali screituni conformationem suã acde¬
in deformatu .ẽ. sed in ipsa sua conformatione cognouit hoc ẽ. in in¬

Expanded text:
tunc repetiuit dicens: et congregata est aqua, quae est sub caelo. tunc repetiuit dicens: et congregata est aqua, quae est sub caelo. numquid etiam lux non per filium facta est, ubi prorsus nullo modo repetiuit? potuit enim et illic ita dicere: et dixit deus: fiat lux. et sic est factum. et fecit deus lucem. et uidit quia bona est, aut certe, sicut in aquarum congregatione, ut non diceret: et fecit deus, sed tamen iterum repde placita luce et diuisa a tenebris et utroque appellato nominibus suis sine ulla repetitione nan-auit. Quid sibi ergo uult in ceteris illa repetitio ? an eo modo demonstratur primo die, quo lux facta est, conditionem spiritalis et intellectualis creaturae lucis appellatione intimari — in qua natura intelleguntur omnes sancti angeli atque uirtutes - et propterea non repetiuit factum, posteaquam dixit: facta est lux, quia non primo cognouit rationalis creatura conformationem suam ac deinde formata est, sed in ipsa sua conformatione cognouit, hoc est in
Abbreviated transcription (Latin):
& sic ẽ factumintellegimus factã creatunr̃ non excessisse prȩscrip¬
bonum ẽ. intellegimu s inbenignitate s p̃s eius non quasi cognitũ pose¬
quã factum ẽ. placuisse sed potius in eabonitate placuis se ut ma¬
nerei factĩ ubi placebat᷑ fier& : Ac ꝑ hoc mane adhuc causa requiren¬
d Quurposteaquã dixit & sic̃ .ẽ. factum ubi ꝑfestio iam operis
indicatur : ad didit e fec̃ ds̃ cumeo ipso quodait & dixit ds̃ fiatillud &si
.ẽ. factũ ĩ intellegatur id dm̃ dixisse in uerbo suo & factum eẽ ꝑuer
bũ eius atqibiiã non solũ patris sed eã filii possitapparere ꝑsona :
Nã siꝓpt̃ ostendendã filii ꝑsonã repitur acdicitur. & fecit dstiũ¬
qui ddergo non ꝑfilium congregauit aquã tertiodie ut apparer&
arida : quia ibi non dicitur & fecit ds̃ congregariaquã : aut congre¬
gauit dr aquas sed tamen&iã ibi posteaquã dixit & factum .ẽ. sic :

Expanded text:
et sic factum, intelligimus factam creaturam, et non excessisse termiet sic factum, intelligimus factam creaturam, et non excessisse termibonum est, intelligimus in benignitate spiritus placuisse ut maneaquam factum est, placuisse, sed potius in ea bonitate placuisse, ut maneret factum, ubi placebat, ut fieret. Ac per hoc manet adhuc causa requirendi, cur, posteaquam dixit: et sic est factum, ubi perfectio iam operis indicatur, addidit: et fecit deus, cum eo ipso, quod ait: et dixit deus: fiat illud. et sic est factum, iam intellegatur id deum dixisse in uerbo suo, et factum esse per uerbum eius, atque ibi iam non solum patris, sed etiam filii possit adparere persona. nam si propter ostendendam filii personam repetitur ac dicitur: et fecit deus, numquid ergo non per filium congregauit aquam tertio die, ut adpareret arida, quia ibi non dicitur: et fecit deus congregari aquam, aut: congregauit deus aquam? sed tamen etiam ibi, posteaquam dixit: et factum est sic,
Abbreviated transcription (Latin):
Nonergo ds̃ totiens dixit fiat illa uel illa creatumo quotiens
in hoclibrorep&itur & dixitds̃: unum quippe uerbum
illegenuit in quo dixi tomnia prius quã facta sunt singula :
sed eloquiũ scriptura edescendens ad paruulorũ capacita¬
tendum insinuat singillatim genex creatunrrũ ꝑ singulu
respicitunius cuiusq: generis acinam rationem in uerbo dĩ
necilla repesita ille tamenrepesitaȩt dixit ds̃. sienim
uell& prius dicere factum .ẽ. firmamentũ in medioa qua¬
rum ut e& diuisio int̃ aquã ei aquam siquis ab eo querer&
quomodo factum e& resteres ponder&: dixit ds̃ fiat : id .ẽ.
in uerbodĩa& noenit ut fieret indeigitur incipit namrre
unum qđ que factũ qđ euam postfacdin antetionẽ quaerentiquomodo factũ
sit in reddenda rarcone respondere deber& quũ ergo audimusei diẽ
ds̃ fiat intellegimus quod in uerbodĩ enit ut fier& cũ uero audimu

Expanded text:
Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens in hoc libro repetitur: et dixit deus. unum quippe uerbum ille genuit, in quo dixit omnia, priusquam facta sunt singula; sed eloquium scripturae descendens ad paruulorum capacitatem dum insinuat singillatim genera creaturarum per singula respicit uniuscuiusque generis aeternam rationem in uerbo dei. nec illa repetita ille tamen repetit: et dixit deus. si enim uellet prius dicere: factum est firmamentum in medio aquarum, ut esset diuisio inter aquam et aquam, si quis ab eo quaereret, quomodo factum esset, recte responderet: dixit deus: fiat, id est, in uerbo dei aeterno erat, ut fieret. inde igitur incipit narrare unumquodque factum, quod etiam post facti narrationem quaerenti, quomodo factum sit, in reddenda ratione respondere deberet. Cum ergo audimus: et d
Abbreviated transcription (Latin):
filiu fin quo sunt omnia quȩ creantur &iamantequam creentur:
& quid quid in illo ẽ : uita ẽ: quiaquid quid ꝑ eum factã ẽ : inipso
uita ẽ ei uita utiq creatrix sub illo aut̃ creatunt : alite rergo
in illo sunt eaquae ꝑ illum facta sunt quia regit & contineiea auier
autemin illo sunt ea quae ipsaȩ ẽ: Ip senimꝰuita ẽ: quaeita in illo ẽ :
ut ipse sit qm̃ipse: uita .ẽ. lux hominũ Qui aergonibilcreari
poss & siueante porr qđ quidem non ẽ. creatori coacĩnum.
siue ab exordio temporũ si ue in aliquotem pore cuius creandi po¬
tiosi tamen intiorectedicitur non indĩuerbo patricoa a no coa&¬
nauitauiuerex ꝓpt̃ ea scriptuna prius quã in sinue unãquamq:
creaturã ex ordine quo conditam dicit respicit ad dĩ uerbum:
priusponens & dixit ds̃ fiatillud non enim in uenit ullã causa
re creandȩ q̃uam in uerbo dĩ non inuenit crearidebuis se

Expanded text:
Filius, in quo sunt omnia quae creantur, etiam antequam creentur, Filius, in quo sunt omnia quae creantur, etiam antequam creentur, et quidquid in illo est, uita est, quia quidquid per eum factum est, in ipso uita est, et uita utique creatrix. sub illo autem creatura? aliter ergo in illo sunt ea, quae per illum facta sunt, quia regit et continet ea : aliter autem in illo sunt ea, quae ipse est. ipse enim uita est, quae ita in illo est. ut ipse sit, quoniam ipse uita est lux hominum. quia ergo nihil creari posset siue ante tempora, quod quidem non est creatori coaeternum, siue ab exordio temporum siue in aliquo tempore, cuius creandi ratio, si tamen ratio recte dicitur, non in dei uerbo patri coaeterno coaeterna uita uiueret, propterea scriptura, priusquam insinuet unamquamque creaturam, ex ordine, quo conditam dicit, respicit ad dei uerbum, prius ponens: et dixit deus: fiat illud. non enim inuenit ullam causam rei creandae, quam in uerbo dei non inuenit creari debuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
holi cam fidem. si aut̃ illud dequodicitur & sie .ẽ. factum hocidem
fit quumradem dicitur. & fecit ds̃: quid prohib & eundemintd¬
legere facere qđ dixit. quidixit ut fieret. Au&iam excepto eo qđ̃
scriptum ẽ &isic ẽ factuni tantũ modo inbis uerbis quib dicitur & dixit
ds fiat ei postea dicitur & fecitd s̃ patrisdi filii ꝑsonamuolunt intellegi
sed queriadhuc potest utrũ quasi iussisse filiõ patrem̃ debeamus acci¬
pere in eo qđ scriptum ẽ. & dixits̃ fiat. sed quur non scriptunr cu
unitati trinitatis: ut filius quasiius sus fecisse intellegatur. sp̃s aut̃
sc̃s Nullo sibi iubente libereuidis sebonum et̃. quod factum ẽ : quib:
enimuerbis iubere filio pat᷑ ut faceres cumi psesit principale uer
bum patris ꝑquod facta sunt omnia. A neo ips oquod scriptum ẽ
flat firmamentum haec ipsa dictio: uerbum .ẽ. patris unigenitus

Expanded text:
holicam fidem. si autem illud, de quo dicitur: et sic est factum, hoc idem holicam fidem. si autem illud, de quo dicitur: et sic est factum, hoc idem fit, cum itidem dicitur: et fecit deus, quid prohibet eundem intellegere facere quod dixit, qui dixit, ut fieret? an etiam excepto eo, quod scriptum est: et sic est factum, tantummodo in his uerbis, quibus dicitur: et dixit deus: fiat, et postea dicitur: et fecit deus, patris et filii personam uolunt intellegi? Sed quaeri adhuc potest, utrum quasi iussisse filio patrem debeamus accipere in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat. sed cur non scriptura curunitati trinitatis, ut filius quasi iussus fecisse intellegatur, spiritus autem sanctus nullo sibi iubente libere uidisse bonum esse, quod factum est. quibus enim uerbis iuberet filio pater, ut faceret, cubum Patris, per quod facta sunt omnia? An eo ipso quod scriptum est, Fiat firmamentum, haec ipsa dictio Verbum est Patris, unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
uisum ẽẽ subiungere &sic ẽ. factum Nisi ad der&ur : & fecitds̃
firmamentũ & diuisit ds̃ int̃aquã quae erat supra firmamen¬
tum & int̃aquã quae erart subfirmamento. Quod quidam sic
intellegunt ut ꝑsonã patris declanatam ẽẽ dicant in eo qđ scriptũ
.ẽ: & dixieds̃ fut firmamentum in medio aquarũ & sitdiui sio int̃
aquã & aquam  sic .ẽ. fastum: Acdein de ut intellegatur filius
fecisse qđ a patredictum .ẽ. ut fier&: arbitrantur eẽ subne¬
xum & fecitds̃ firmamentum & diui sit ds̃ &c&era, sed cum
antralegitur. & sic ẽ. factumui quo in tellegimus faltum : siafi¬
lio quidõpuserat iamdicere & fecitds̃ & quȩ sequuntur: siaut̃
qđ scriptum .ẽ. & sic ẽ factum a patre intellexerimus filtum :
noniam pat̃ dic̃. & filius facit:& potest aliquid pat̃ facere sine filio
utdeindefilius non hoc selaliud similit̃ faciat quod .ẽ. contnrcat¬

Expanded text:
uisum esse subiungeruisum esse subiungerfirmamentum; et diuisit deus inter aquam, quae erat super firmamentum, et inter aquam, quae erat sub firmamento. quod quidem sic intellegunt, ut personam patris declaratam esse dicant in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat firmamentum in medio aquarum, et sit diuisio inter aquam et aquam. et sica patre dictum est, ut fieret, arbitrantur esse subnexum: et fecit deus firmamentum et diuisit deus et cetera. Sed cum antea legitur: et sic est factum, a quo intellegimus factum? si a filio, quid opus erat iam dicere: et fecit deus et quae sequuntur? si autem quod scriptum est: et sic est factum, a patre intellexerimus factum, non iam pater dicit et filius facit, et potest aliquid pater facere sine filio, ut deinde filius non hoc, sed aliud similiter faciat: quod est contra cat
Abbreviated transcription (Latin):
cesse . ẽ. patiatur. siutdicunt caeli s ingule conuersiones dies
singulos explicant calorem maiorem debuit caelo concitatio¬
re concipere : Nimirumergo eam frigidam facitaquarũ super
caelũ conslitutarũ illauicinitas quã nolunt credere quiba ec
qua ebreuit̃ dixidemotu cael ei siderũ disputant. Hisquidã
nr̃i coniecturis agunt aduersus eos quinolunt aquas suꝑcaclũ
credere&uolunteã stellam eẽ frigidam qua e iuxta summum
caelum cireuit ut ex hoc cogantur aquarũ natunmiam non illi
uaponeli tenuiate sed glaciali soliditate pendere. Quo quo
modo aut̃ & quales lib& aquae ibi sint. ẽẽ ibi eas minime dubite¬
mus Maior ẽ quippe scriptura ehuius auctoritas quã omnis hu¬
maniingenii capacitas. sed anim aduersum .ẽ. a quib :dam quod
nec ego dissimulundũ: puto non frustra cumdixis se ds̃ fiatfir¬
mamentum in medio aquarum & sit diuisio int̃aquã &aquã parũ

Expanded text:
cesse est patiatur — sic, ut dicunt. caeli singulae conuersiones dies cesse est patiatur — sic, ut dicunt. caeli singulae conuersiones dies singulos explicant —, calorem maiorem debuit caelo concitatiore concipere. nimirum ergo eam frigidam facit aquarum super caelum constitutarum illa uicinitas, quam nolunt credere, qui haec, quae breuiter dixi, de motu caeli et siderum disputant. his quidam nostri coniecturis agunt aduersus eos.. qui nolunt aquas super caelum credere, et uolunt eam stellam esse frigidam, quae iuxta summum caelum circuit, ut ex hoc cogantur aquarum naturam iam non illic uaporali tenuitate, sed glaciali soliditate pendere. quoquo modo autem et qualeslibet aquae ibi sint, esse ibi eas minime dubitemus; maior est quippe scripturae huius auctoritas quam omnis humani ingenii capacitas. Sed animaduersum est a quibusdam, quod nec ego dissimulandum puto, non frustra, cum dixisset deus: fiat firmamentum in medio aquarum, et sit diuisio inter aquam et aquam, parum
Abbreviated transcription (Latin):
namq asserunt stellam quã saturniappellant. eẽ frigidis simã eamq:
ꝑ annos triginta signiferũ ꝑ agere circulũ eo qđ superiore acꝑ hoc
ompliore ambitugurditur. Nã soleundem circulum ꝑ annũ com¬
pl& lunã ꝑmensem tanto utdicunt breuius quanto inferius irt spa¬
lio loci spatiũ temporis congruat queritur itaq: ab eis unde illu
stellasit frigida qua &anto ardentior eẽ deber& quanto subli¬
miore caelouxpitur. Nã ꝓculdubio quumrutunda molescir¬
culari motuagitur interionreius tardiureunt ex terionr celerius¬
ut maiorespata cum breui orib: ad eosdemgi rosparit̃ occur¬
raent. Qua eaut̃ caelerius utiq feruentius. pro inde memorata
stella magis debuit calida eẽ. quã frigida : quã uis enim suomo
tuqm̃grandes patium .ẽ. triginta annis totum ambitum ꝑme &
tamen cielimotu in contnarium rotatum uelo cius qđ cotidie ne¬

Expanded text:
namque adserunt stellam, quam Saturni appellant, esse frigidissimam eamque namque adserunt stellam, quam Saturni appellant, esse frigidissimam eamque per annos triginta signiferum peragere circulum eo, quod superiore ac per hoc ampliore ambitu graditur. nam sol eundem circulum per annum conplet. et luna per mensem tanto, ut dicunt, breuius quanto inferius, ut spatio loci spatium temporis congruat. quaeritur itaque ab eis, unde illa stella sit frigida, quae tanto ardentior esse deberet, quanto sublimiore caelo rapitur. nam procul dubio cum rotunda moles circulari motu agitur, interiora eius tardius eunt, exteriora celeriusut maiora spatia cum breuioribus ad eosdem gyros pariter occurrant, quae autem celerius utique feruentius. proinde memorata stella magis debuit calida esse quam frigida; quamuis enim suo motu, quoniam grande spatium est, triginta annis totum ambitum permeet, tamen caeli motu in contrarium rotata uelocius, quod cotidie ne
Abbreviated transcription (Latin):
mõcaeio subiacet : ꝓculdubio leuior ẽ aquir Ei tamenut suꝑeum
sicit uapores illinullo pondere ꝓbibentur. sicergo & suꝑillum
cuelum potestminutiorib: guttis leuiorhabitus umoris extendi
qui ponderecadere non cogatur. Ipsi qui ppe subrilis sima rrtione
psiuedent niullũ. et̃ quã lib& exiguum corpusculũ. Ita quo diuisio
finiatur: sed infinite omnia diuidi qui aomnis parscorporiscor¬
pus ẽ & omne corpus habeat necesse ẽ dimidium quantitatis suae
ic ꝑhoc sipotest aqua sicut uidemus ad tanta sguttarũ minitis ꝑ¬
uenire ut supistum aerem uapondit̃ feratur : quinatun leuior ẽ.
aquis quur non possit & suꝑillud leuius caelũ minutiorib gutuis
& leuiorib: immanere uaporib:.: U. Quidã eiam nr̃i istosnegan¬
tes oro ꝓpt̃ pondent elementorũ aquas. Ieẽ posse suꝑcaelum side¬
rium de ipsorũ siderũ qualitatib: & meatib: conuincere moliuntur. Iden

Expanded text:
mo caelo subiaceat, procul dubio leuior est aquis, et tamen, ut super eum mo caelo subiaceat, procul dubio leuior est aquis, et tamen, ut super eum sint uapores illi, nullo pondere prohibentur. sic ergo et super illud caelum potest minutioribus guttis leuior halitus umoris extendi, qui pondere cadere non cogatur. ipsi quippe subtilissima ratione persuadent nullum esse quamlibet exiguum corpusculum, in quo diuisio finiatur. sed infinite omnia diuidi, quia omnis pars corporis corpus est, et omne corpus habeat necesse est dimidium quantitatis suae. ac per hoc si potest aqua, sicut uidemus, ad tantas guttarum minutias peruenire, ut super istum aerem uaporaliter feratur, qui natura leuior est aquis, cur non possit et super illud leuius caelum minutioribus guttis et leuioribus inmanere uaporibus? Quidam etiam nostri istos negantes propter pondera elementorum aquas esse posse super caelum sidereum de ipsorum siderum qualitatibus et meatibus conuincere moliuntur. idem
Abbreviated transcription (Latin):
pt nubesquippesicut experti sunt quunt eas in montib ambularunt
congregitione : & conglobatioñ min utis simarũ gutta ũ aulemspe¬
ciemreddunt quae si spissantur amplius ut coniunganduit in una geden¬
dem plures guttae miname noneã patitur er apud seteneri sedeus
ponderiadimadatdocum & haec ẽ. pluuia. Ego sxaegeruria s ubtfus
uopor sumido sunde superius nubila conglobantur &i mariu subt̃ fusa
ostender e ille uoluit . er. cuelũ int̃ aquã eiaquã. Hanc egodiligentiã
considenationem quelaude dignis simã iudico qđ enimdixit neq: con¬
tur fidem ẽ & in promtuposito documento credi potest. quã quam pos¬
sit uideri nonim pedire ꝓpria pondere lementorũ quomodoeium sũ ꝑ
atud sublimuecaelum possint eẽ aquae ꝑ illa sminutas. ꝑquas eiiars
sup hocspatiũ ieris. eẽ potuerunt qui q̃uãuis grauior & inferior sũ¬

Expanded text:
et nubes quippe, sicut experti sunt qui inter eas in montibus ambularunt, et nubes quippe, sicut experti sunt qui inter eas in montibus ambularunt, congregatione et conglobatione minutissimarum guttarum talem speciem reddunt: quae si spissantur amplius, ut coniungantur in unam grandem plures guttae minimae, non eam patitur aer apud se teneri. sed eius ponderi ad ima dat locum, et haec est pluuia. ergo ex aere, qui est inter uapores umidos, unde superius nubila conglobantur, et maria subterfusa, ostendere ille uoluit esse caelum inter aquam et aquam. hanc ergo diligentiam considerationemque laude dignissimam iudico. quod enim dixit. neque contra fidem est et in promtu posito documento credi potest. Quamquam possit uideri non inpedire propria pondera elementorum, quomodo etiam super illud sublime caelum possint esse aquae per illas minutias, per quas etiam super hoc spatium aeris esse potuerunt. qui quamuis grauior et inferior sum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis uisibilib: conspicuis que naturis asserer& scriptu ure fidem
& prius quidem qđ facillimũ fuit ostendit & hunc aerem cae¬
lum appella re non solum sermone cõmuni secundũ quem dicimus
serenum uel nubilum cuelum sed esiã nostrarũ ipsarum consu&udi¬
ne scriptunarũ cumdicuntur uolatili caelicumaues in hocaere
uolaremanifestum sit. &d ñscum de nubib: loquer&iur faciem
caeli inquid potestis ꝓbare. nubes aut̃ eliam ꝑproximũ terris aerem
conglobari sae pecernimus cumꝑ dediuia iugorũ itare cumbunt u
plerumq: excedantur eliam cacuminib: montium. Quũ mergo ꝓbas¬
s& & hunc aerem caelum dici. nullu alia causa &im firmamentũ¬
coniestant illius uidelices igne alucis in eas formas quas incuelo cernimus conglo¬
batas dispositi quenatunr.¬
appellitimuolute cistimuri Nisc quiunt̃iullun eusdut int quosde
iporesaquarũ &ũstas aquas quaecorpulentius rtenor flurabularunt

Expanded text:
ipsis uisi- . bilibus conspicuisque naturis adsereret scripturae fidem. ipsis uisi- . bilibus conspicuisque naturis adsereret scripturae fidem. et prius quidem, quod facillimum fuit, ostendit et hunc aerem caelum appellari non solum sermone communi, secundum quem dicimus serenum uel nubilum caelum, sed etiam nostrarum ipsarum consuetudine scripturarum, cum dicuntur uolatilia caeli, cum aues in hoc aere uolare manifestum sit; et dominus cum de nubibus loqueretur, faciem caeli, inquit, potestis probare. nubes autem etiam per proximum terris aerem conglobari saepe cernimus, cum per decliuia iugorum ita recumbunt, ut plerumque excedantur etiam cacuminibus montium. cum ergo probasset et hunc aerem caelum dici, nulla alia causa etiam firmamentuconiectant illius uidelicet igneae lucis in eas formas, quas in caelo cernimus, conglobata dispositaque naturexistimari, nisi quia interuallum eius diuidit inter quosdam uapores aquarum et istas aquas, quae corpulentius in terris fluitant.
Abbreviated transcription (Latin):
quis non sentiat quando quidem si ardentem faculam capitedeor sum
quisq: teneat nihi lominus flãmecrinis ad superione contendit. sed
qm̃ circum fusi ac suꝑ fusiaeris prrepollenti constipatione subinde
ignis extinguitur : &in eius qualitatem ꝑ abundantiã supertus sub¬
inde cõmutatur acuertitur aduniuer sam eius altitudinem traen sili¬
es a quacedit ut ad terã ꝑueniant sicaquarũ ponderi& ipse aercedit
ut uel adtenir̃ ueladaquam ꝑueni &. Vnde intellegiuolunt hoc modo
necesse fuisse : ut aerquoq: siquis eius particulũ inspatiis illis subli¬
mib: caeliposse dimittere pondere suocader & donec adaeria subt̃
spatia ꝑuenir& qua ꝓpt̃ colligunt multominus eẽ posseaquis su¬
pra illudigneũ caelum aliquid locicumillicaer. multo aquis leuior
manere non possit : II II. Talibi eorum disputationib: cedens
laudabilit̃ conatus .ẽ quidam demonsturre aquas suꝑ caelos ute

Expanded text:
quis non sentiat? quandoquidem si ardentem faculam capite deorsum quis non sentiat? quandoquidem si ardentem faculam capite deorsum quisque teneat, nihilominus flammae crinis ad superiora contendit. Sed quoniam circumfusi ac superfusi aeris praepollenti constipatione subinde ignis exstinguitur, et in ejus qualitatem per abundantiam superatus subinde commutatur ac vertitur, ad universam ejus altitudinem transiliet aqua cedit, ut ad terram perueniant, sic aquarum ponderi et ipse aer cedit, ut uel ad terram uel ad aquam perueniat. unde intellegi uolunt hoc modo necesse fuisse, ut aer quoque, si quis eius particulam in spatiis illis sublimibus caeli posset dimittere, pondere suo caderet, donec ad aeria subter spatia perueniret. quapropter conligunt multo minus esse posse aquis supra illud igneum caelum aliquid loci, cum illic aer multo aquis leuior manere non possit. Talibus eorum disputationibus cedens laudabiliter conatus est quidam demonstrare aquas super caelos, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
habeat deorsum sed in latus incdinatum intrataqua inferius exeun¬
teiere superius. Itemq: siuasis erestios paceit incaelum cumin¬
fundis aquã euaditaer sursum uersus ex aliis partib: qua non
infundis e sidocus aquae deorsumuersus intraendi qđ siui
maiore uas de primitur. ut uel ex latere uelde suꝑ aqua erepente in flu¬
ant. Mundiq: os uasis obtegant dirrumpit eas aersursumnitens uter
adima locum faciat. & ipsa dirruptio singultus uasorum ẽ dũ partib:
fugit quia totus tam cito non potest ꝓpt̃ illius orisangustias . Ita siaer
suꝑ aquas irecogitur &am confluentes eas dissicit cum exilientes
impeueius inpulsa ebulliunt & eumbullis crepantib: emittunt in sua
ꝓperante matq illis adima decidendi aditum dantem siaut̃ sub aquas
irecogatur exuase ut illocedenteuas abore inima pressoreplere uelis
faciliu sundis undiq: uersum cooperitur : quã ꝑ oseius ab inferiore

Expanded text:
habeat deorsum, sed in latus inclinatum, intrat aqua inferius exeunhabeat deorsum, sed in latus inclinatum, intrat aqua inferius exeunte aere superius. itemque si uasis erecti os pateat in caelum, cum infundis aquam, euadit aer sursum uersus ex aliis partibus, qua non infundis, et fit locus aquae deorsum uersus intrandi. quodsi maiore uas deprimitur, ut uel ex latere uel desuper aquae repente influant et undique os uasis obtegant, disrumpit eas aer sursum nitens, ut eis ad ima locum faciat; at ipsa disruptio singultus uasorum est, dum partibus fugit, quia totus tam cito non potest propter illius oris angustias. ita si aer super aquas ire cogitur, etiam confluentes eas dissicit, cum exilientes inpetu eius inpulsae ebulliunt et eum bullis crepantibus emittunt in sua properantem atque illis ad ima decidendi aditum dantem. si autem sub aquas ire cogatur ex uase, ut illo cedente uas ab ore in ima presso repleri uelis, facilius undis undique uersum cooperitur, quam per os eius ab inferior
Abbreviated transcription (Latin):
temerum siuecontinentia siue insularum accipiuntur quae superi¬
oue sunt aquis uel ipsategiminaspeluncarum quae suꝑ aquas pen¬
dula soliditate firmata sunt. Quocircanecad lit tenrmquis quam
potest sic intellegere quod dictum ẽ. fundauit temm suꝑ aquam
utaquarũ pondus terreno ponderi subportando natura hordine
quasi subiestum. eẽ arbitreur: .II. Seremuero aquis eẽ . su¬
periorem quãuis propt̃ ampliora suiAspatia &ia maridam
contegat binc intellegitur qđ mullumuas abore improssum reple
maquis potest undes atis indicat aeris naturt̃ locum p&ere su¬
periorem Vid & urenim uasinane sedaere plenum ꝓbatur
quumore imoinaquã deprimitur. quia enim ꝑ superiorem par¬
tem non inuenitemicandi locum nec deor sum uersus inruptis aquis
subtereas irenatura sinitur. plenitudine sua repellit eas & in
uas non ꝑmitat inturre cumaut̃ uas ita collocatur : utos non

Expanded text:
terrarum, siue continentium siue insularum, accipiuntur, quae superiterrarum, siue continentium siue insularum, accipiuntur, quae superiora sunt aquis, uel ipsa tegmina speluncarum, quae super aquas pendula soliditate firmata sunt. quocirca nec ad litteram quisquam potest sic intellegere, quod dictum est: fundauit terram super aquam, ut aquarum pondus terreno ponderi subportando naturali ordine quasi subiectum esse arbitretur. Aerem uero aquis esse superiorem, quamuis propter ampliora sui spatia etiam aridam contegat, hinc intellegitur quod nullum uas ab ore inpressum repleri aquis potest: unde satis indicat aeris naturam locum petere superiorem. uidetur enim uas inane, sed aere plenum probatur, cum ore imo in aquam deprimitur; quia enim per superiorem partem non inuenit emicandi locum nec deorsum uersus inruptis aquis subter eas natura ire sinitur, plenitudine sua repellit eas et in uas non permittit intrare. cum autem uas ita conlocatur, ut os non
Abbreviated transcription (Latin):
Nesforte quia scriptum ẽ in psalmis fundauit temt̃ suꝑaquuã arbauie¬
turaliqus at m aduer susistos deponderib: lementorũ subalet dis pe¬
rente sistotestmonio scripturarũ. tẽ. natendũ qurae dundudum si
uistorittr bi tenerũ nostnrũ &nescientes quẽ ammodũ ditum sit
libres scos facilius inridebunt quã illud repudubunt quoduelceras
rationib ꝑceperunt uelex porimentis manifestis simis ꝓbauerunt
cacdnatuemi ue nomine sae pieinec desia spiritales carnalesq signifi¬
cantur caelo sostenderit ꝑtinere ad serenã intellegentiã uer ttois
ditens quifecit calos imellegentia Teremuero ad fidem simpli¬
cem paruulerũ non fabulo si sopimonib: incertamatq: fallacem seuꝓ¬
pħdlicaei eiungelica priredicatione firmissimã quae ꝑbaptis mum
soliditur & ideo subiecerit dicens. fundauit tent̃ suꝑaquan aut
sudlittent̃ quis qua cogit intellegi non in congruent᷑: uel sublimia

Expanded text:
ne forte, quia scriptum est in Psalmis: fundauit terram super aquam, arbitrene forte, quia scriptum est in Psalmis: fundauit terram super aquam, arbitretur aliquis nostrum aduersus istos de ponderibus elementorum subtiliter disserentes isto testimonio scripturarum esse nitendum, quia iuctoritate Litterarum nostrarum, et nescientes quemadmodum dictum sit, Libros sanctos facilius irridebunt, quam illud repudiabunt, quod vel certis rationibus perceperunt, vel experimentis manifestissimis probaverunt. oniam coeli et terrae nomine saepe in Ecclesia spirituales carnalesque significantur, coelos ostenderit pertinere ad serenam intelligentiam veritatis, dicens, Qui fecit coelos in intelligentia ; terram vero ad fidem simplicem parvulorum, non fabulosis opinionibus incertam atqprophetica et euangelica praedicatione firmissimam, quae per baptismum solidatur, et ideo subiecerit dicens: fundauit terram super aquam; aut, si ad litteram cogit quisquam intellegi, non incongruenter uel sublimia
Abbreviated transcription (Latin):
quasi quodã pauimento solidatum ẽe cuelũ ut possit a quarum
ponder sustinere quod talis soliditas misiterris. ẽẽ non
possit & quid quid tale .ẽ. non caelum sed tera sit. Non enim
tantum locis sed &iiã qualreatibi elementa distingui ut ꝓqualita¬
tib: ꝓprus &iã loca ꝓpria sortrentur. a qua scilic& suꝑter¬
rã qua e eiã si subterastat aut labitur sicut in antris cauernis¬
q: abditir non tamen eatemre partequam suprx sedea quam
infrrse hab& conti&ur. Nãsi ex parte superiore fuerit
temre parsulladelabsa nonmane suꝑ aquã sedea ꝑrupta de¬
mergitur & ꝑgit ad temx̃ quoueniens conquiescnt᷑ tam quam
in loco suo ut supur sit aqua subt̃ aut̃ temrunde cognoscitur.
qđ dium suꝑaquascum t& nompsis iquis portabatur secompuge
tepirt tenebitur sicuitsesehabent camerespeluncarũ Hieo ccurrit
ammonorec auen dumer rorem quem in libro primo cuueapdũ menun

Expanded text:
quasi quodam pauimento solidatum esse caelum, ut possit aquarum quasi quodam pauimento solidatum esse caelum, ut possit aquarum pondera sustinere, quod talis soliditas nisi terris esse non possit et, quidquid tale est, non caelum sed terra sit; non enim tantum locis, sed etiam qualitatibus elementa distingui, ut pro qualitatibus propriis etiam loca propria sortirentur. aqua scilicet super terram, quae etiam si sub terra stat aut labitur, sicut in antris cauernisque abditis, non tamen ea terrae parte, quam supra, sed ea, quam infra se habet, continetur. nam si ex parte superiore fuerit terrae pars ulla delapsa, non manet super aquam, sed ea perrupta demergitur et pergit ad terram: quo ueniens conquiescit tamquam in loco suo, ut supra sit aqua, subter autem terra. unde . cognoscitur, quod etiam super aquas cum esset non ipsis aquis portabatur, sed conpage terrae tenebatur, sicut sese habent camerae speluncarum. Hic occurrit admonere cauendum errorem, quem in libro primo cauendum monui,
Abbreviated transcription (Latin):
cuicunsta possibilias oporterenos credere aquas diiã tĩgni uesquã no¬
uimus atq sentimus caed e sticorpore inquo sunt sidera suꝑfusas.
Nunc enim que mam modumds̃ infacueritt nitune srerũ secundum
scripturas eius nos conuenit querere non quid in eis uel exeis ad mine¬
culum potentiue suae uelit openeri. neq: enimsiuell&s dr̃ subaqua
oleum aliquando manere non fier&. non ex eo tam enole natunr
nobis. ẽ&. in cognita. Qđ ita fastasit ut appesendo suũ locũ &iã si sub¬
terfusa fuerit ꝑrumpataquas eisq: sesuꝑ positã collo&. Nuncerg
quȩrimus utrũ conditor rerum quiomnia inmensunt &i numero &
pondere disposuit. Nonunum locum ꝓprium ponderiaquarum
circat̃ nem tribuerit sed & suꝑ aaelum qđ ultr limite maeris circũ¬
fusus atq solidatum .ẽ qđ quinegantes secredendũ deponderib:
elementorũ argumentantur  Negantes ullo modo itade suꝑ

Expanded text:
cui cuncta possibilia sunt, oportere nos credere aquas etiam tam graues, quam nocui cuncta possibilia sunt, oportere nos credere aquas etiam tam graues, quam nouimus atque sentimus, caelesti corpori, in quo sunt sidera, superfusas. nunc enim, quemadmodum deus instituerit naturas rerum, secundum scripturas eius nos conuenit quaerere, non, quid in eis uel ex eis ad miraculum potentiae suae uelit operari. neque enim, si uellet deus sub aqua oleum aliquando manere, non fieret; non ex eo tamen olei natura nobis esset incognita, quod ita facta sit, ut adpetendo suum locum, etiam si subterfusa fuerit, perrumpat aquas eisque se superpositam conlocet. nunc ergo quaerimus, utrum conditor rerum, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit, non unum locum proprium ponderi aquarum circa terram tribuerit, sed et super caelum, quod ultra limitem aeris circumfusum atque solidatum est. Quod qui negant esse credendum, de ponderibus elementorum argumentantur, negantes ullo modo ita desuper
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ : & int̃aquam quae erat suꝑ firmamentũ. &uocauit
ds̃ firmamentũ caelum: &uidit ds̃ quiabonum ẽ. & falta ẽ.
uespera & factum ẽ. mane dies secundus: De uerbodĩ qđ
dixids̃ fiat firmamentũ & c&ent eideplacito eius. quouidit uiabo¬
num .ẽ. edeuespera & manenonopus . ẽ. hoc iterũ similit̃q: dissere¬
re atqutade inceps quotienscumq: ista repeuntur secumdum supe¬
rioreminqui sitionem interim considerendum. ee anmonemus
uirumaut nuncillũ caelum fiat quod ex cedit oerisominiaspatia eiusq
omnẽ ltitudinẽ. ubi eiam luminaria stellaetiue constituuntur.
quartodie. an ipse aeruoc&ur firmamentũ merito queri potest::
Iultienimasserunt istarumaquarũ natunt̃ suꝑside reum caelum
t̃ nom possequo sic habeantor dinarum pondus suũ ut uel
suꝑtenis fluitent uel inaere terris ꝓrimouaporalit̃ feraentur.
req quis quã istosdeb&ita refellere. utdicat secundũ ommipotentiã dĩ

Expanded text:
ocauit deus firmamentum caelum. et uidit deus, quia bonum est. et facta est uespera, et factum est mane, dies secundus. de uerbo dei, quod dixit deus: fiat firmamentum et cetera et de placito eius, quo uidit, quia bonum est, et de uespera et de mane non opus est hic iterum similiterque disserere, atque ita deinceps, quotienscumque ista repetuntur, secundum superiorem inquisitionem interim consideranda esse admonemus. utrum autem nunc illud caelum fiat, quod excedit aeris omnia spatia eiusque omnem altitudinem, ubi etiam luminaria stellaeque constituuntur quarto die. an ipse aer uocetur firmamentum, merito quaeri potest. Multi enim asserunt istarum aquarum naturam super sidereum caelum esse non posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, ut uel super terras fluitent uel in aere terris proximo uaporaliter ferantur. neque quisquam istos debet ita refellere, ut dicat secundum omnipotentiam dei,
Abbreviated transcription (Latin):
creatarum ordinem inserere ut dicer&ur fiat. Nonacceptun
ista residua informitate talem speciem qualemaccepenrt caelũ:
sediam inferiorem & infirmiorem atq: in formitate ꝓximam
ut his potius uerbiscumdicitur congregentur aquae &appareat
arida acceperint haecduo species proprias istas notissimas nob̵¬
qua & nestabiles aqua mobilem tesi in mobilem : Ideo deilladic¬
tum .ẽ : congregeiur dehacãppareat : aquaenim ẽ. labiliter
fluxa teniestabilit̃fixa Et dixit ds̃ germin& tena¬
herbam pabul: ferentem semen secundum genus & secundum¬
similitu dinemr& lignum frustiferum faciens fructum cuius

Expanded text:
creatarum ordinem inserere, ut diceretur: fiat, non acceptura creatarum ordinem inserere, ut diceretur: fiat, non acceptura ista residua informitate talem speciem, qualem acceperat caelum, sed iam inferiorem et infirmiorem atque informitati proximam, ut his potius uerbis, cum dicitur: congregentur aquae, et: adpareat arida, acceperint haec duo species proprias istas notissimas nobisque tractabiles, aqua mobilem, terra inmobilem: ideo de illa dictum est: congregetur, de hac: adpareat; aqua enim est labiliter fluxa, terra stabiliter fixa. Et dixit deus: germinet teherbam pabuli ferentem semen secundum genus suum, et lignum fructiferum faciens fructum, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
lis informitatem insinuare uoluisse: elegens eam usitatius appellu¬
requã obscurius : si tamentardo intel lestu i non subrepat : ut ma¬
teriã & speciem quia uerbis scriptunt sepanet condur haec duo
&iam tempore sepanrre : Tamquã prius fuerit materiu &ettem¬
poris int̃uallo int̃posito postea sit addita species : cumds̃ haecsi¬
mulcreauerit: materiã quae formatam instituerit cuius in for¬
mitatem usitato ut dixi uocabulo uel tenre uelaquae scriptum
prredixit: Temxenim& aqua e iam suis qualitatib: id exsisten¬
tia quoduidemus tamen ꝓpt̃ facilem corruptionem ꝓpinquio nr
sunt eidem in formitati: quam caelestia corpona : & qm̃ ꝑenu
merationem dierum: iam ex in formiquaeque formatanume¬
nentur & ex ista corporlimateria iamfactum caelum nar ruent:
Cuius multum distat species at errenis: iam qđ ex ea formandum:
inrerum infima parterestabat: noluit subhis uerbis inrerum

Expanded text:
alis informitatem insinuare uoluisse, eligens eam usitatius appellaalis informitatem insinuare uoluisse, eligens eam usitatius appellare quam obscurius, si tamen tardo intellectui non subrepat, ut, materiam et speciem quia uerbis scriptura separat, conetur haec duo etiam tempore separare, tamquam prius fuerit materia et ei temporis interuallo interposito postea sit addita species, cum deus haec simul creauerit materiamque formatam instituerit, cuius informitatem usitato, ut dixi, uocabulo uel terrae uel aquae scriptura praedixit. terra enim et aqua etiam suis qualitatibus id existentia quod uidemus tamen propter facilem corruptionem propinquiora sunt eidem informitati quam caelestia corpora. et quoniam per enumerationem dierum iam ex informi quaeque formata numerantur et ex ista corporali materia iam factum caelum narrauerat, cuius multum distat species a terrenis, iam, quod ex ea formandum in rerum infima parte restabat, noluit sub his uerbis in rerum