comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quar ab synthio amariorem dulcedine ab
ansło sachane sub p̾certu angłi luci sicien¬
ti cordi tuo infinidi non dubitat: Qmsq
astucias non ignorat. Et reu̾a quis aliꝰ
rossit ẽẽ scandalorum suggestor discidii astor.
dax abinicio: mentur ⁊ nunc. meliora polui¬
cenłque nõ nidet. Quando namq ilitas tite¬
lissime illi sentencis ⁊ obinaret. alligatut
es uxori noli querere solucõnem: Aut qñ can¬
cas scandalum suaderet. que ad oĩum scanda
uera pro falsis̾. non ut conferat᷑ quod truit᷑
speras. setut anferat quod fruttuose tenẽs
torem horrendo ani maledc̃o subiciat. ne ctũ
ꝑ q̃m scandalum uenit sec confido de sapĩa
t a deo data. s millis maligui uersucu ab¬
duci nel secudi potit spe intͥa bomi etũ ũrẽ
malum ⁊ eque cͥcum deser̾e bominiꝰ. u

Expanded text:
quar, absinthio amariorem dulcedinem ab angelo satanae sub praetextu angeli lucis, sitienti cordi tuo infundi non dubitat, quisquis ejus astutias non ignorat. Et revera quis alius possit scandalorum esse suggestor, discidii auctor, dax ab initio, mentitur et nunc, meliora pollicens quae non videt. Quando namque veritas fidelissimae illi sententiae obviaret: Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem , aut quando charitas scandalum suaderet, quae ad omnium scandalmitit etiam vera pro falsis: non ut conferat quod frustra speras, sed ut auferat quod fructuose tenes. torem horrendo illi maledicto subjiciat: Vae illi per quem scandalum venit . Sed confido de sapientia tibi a Deo data, quod nullis maligni versutiis abduci vel seduci poteris, spe incerti boni certum inire malum
Abbreviated transcription (Latin):
cet ip̃i fu̾it cum hibitantib cedar corporal
cohitacio. ynde ⁊ arguit quoldam non neroᷤ
iftaeliticas quod ꝯmixti int̾ gendes didicerũt
oꝑa eorumi ⁊ fr̾ui uł inscaudalum. Dico gͦ.
sufsiciebat tibi apud cluniacenses custõdi¬
te innocenciam sicut scͥptum. Cum uiro
innocente ĩnocens erit. Porro apud Rocho
lingare sec magis pacientem esse ad om̃es.
Nec solum pacientem. qui nolit uinci a ma¬
lo. sec ⁊ pacificum qui uincat in bono ma
centia tua possides anmiani tuam. secsis
⁊̃ pacificus ut ⁊ comissas tͥ possideas. Qui
ranta gła qm̃ diẽ posse cumi qui oderunt
pacem eram pacificus: Esto paciticus quia
lis. habeat caritaᷤ ⁊elum: sec adhibeat pro tp̃re
modum seu̾itat. Censura nunqmͣ quidem re¬
missa: int̾missa cum płmq plul ꝓficit. Uigor
iusticie semꝑ fludus: set nunqmͣ preseps. Sic
non om̃e quodlibet licet. sic non om̃e quod

Expanded text:
cet ipsi fuerit cum habitantibus Cedar corporalis cet ipsi fuerit cum habitantibus Cedar corporalis cohabitatio. Unde et arguit quosdam non veros Israelitas, quod commisti inter gentes didicerint opera eorsufficiebat tibi apud Cluniacenses custodire innocentiam, sicut scriptum est, Cum viro innocente innocens eris . Porro apud Rotomalitigare, sed magis patientem esse ad omnes ; nec solum patientem, qui nolit vinci a malo, sed et pacificum, qui vincat in bono maltientia tua possides animam tuam : sed sis etiam pacificus, ut et commissas tibi possideas. Quae tanta gloria quam dicere posse: Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus? Esto ergo patiens, quia lis. Habeat charitas zelum, sed adhibeat pro tempore modum severitas. Censura quidem nunquam remissa, intermissa tamen plerumque plus proficit. Vigor justitiae semper fervidus, sed nunquam praeceps. Sicut non omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
non p̾ualeat. si turbat. non ꝑtur fc̃¬
bet. Iirabiles elacõnes maris. set mirabilior
i altis cominus. Beigne si non dissimulaᷤ.
egit tecum usq ad hec suꝑna mifacio p̾t᷑ illus¬
tris. Puida namq dispensacõne non pͥus pre¬
foisꝰ es malis qmͣ sociatus bonis. Quoꝵ consor¬
oo ⁊ exemplo bomis fieres ⁊ sic postinodum
⁊ int̾ malos uiu̾e bonus posses ⁊ quidem int̾
bonosbonum ẽẽ salutem ht̃. Indermalos uo
⁊laudem. Iud̾ tante facilitatis: qnͣte ⁊ secu¬
ritatis. hoc tante uͥtutis qnͣte ⁊ difficulta¬
tis. Quale nempe est istud tang̾e ꝑicem ⁊ nõ
inquinau ab ea: In igne smne lesione. u̾sari. in
tenebras abiq caligine: palpabunt quondã
tenebras egẏptui. cum ⁊amen depopulo deii
scͥptura dicat yͥcumq isrł erat: Lex erat. erat
dauid netus ifrłicica ⁊ id̾o caute sedicebat ha
bitare non incedar set tum hĩtantib cedar
tamqmͣ qui semper habutaret inlumine: li¬

Expanded text:
non praevaleat; si turbat, non perturnon praevaleat; si turbat, non perturbet. Mirabiles elationes maris, sed mirabilior in altis Dominus. Benigne, si non dissimulas, egit tecum usque adhuc superna miseratio, pater illustris. Provida namque dispensatione, non prius praefectus es malis, quam sociatus bonis, quorum 42 consortio et exemplo bonus fieres, et sic postmodum etiam inter malos vivere bonus posses. Et quidem inter bonos bonum esse, salutem habet; inter malos vero, et laudem. Illud tantae facilitatis est, quantae et securitatis: hoc tantae virtutis, quantae et difficultatis. Quale nempe est istud, tangere picem, et non inqui ari ex ea; in igne sine laesione versari, et in tenebris absque caligine? Palpabant quondam tenebras Aegyptii, cum tamen de populo Dei Scriptura dicat: Ubicunque Israel erat, lux erat . Erat David verus Israelita, et ideo caute dicebat se habitare non in Cedar, sed cum habitantibus Cedar , tanquam qui semper habitaret in lumine, li
Abbreviated transcription (Latin):
carem ut anima sanaretur Ocidit auanci¬
am ut iusticie uiu̾etił. Sic ulutficato ⁊ sanato
quid sꝑandum nͥ ut iam nonsit qui nol tema¬
nu d̾i possit eru̾e. si tñ enuglicum ald̃ consiluĩ
obsuare non negligitis. Ette sanꝰ fc̃s es iam no¬
ul peccare. ne det̾ius aliquid tͥ contingat: Quod
udelicet idcͥto premonet pius p̾r qr non uult
ut contingat. quippe qui non uult mortem
peccatoris set masis ut conu̾. ⁊ uiuat. Et m̾ito.
Que cnim utilitas in sangͥue pecratoris: Nõ
enim infernus confitebitur deo neq mors
laudabit eum. set nos qui inuitis benedici¬
tis tomino ⁊ dicitis non moriar set uiuam.
⁊ nart̾. oꝑ domini. Et illud. Inpulsus eu̾sus
tanto nomini quicqmͣ aug̾e głie potuit sub¬
liiitas dignitatis. anxit enim płimũ humili¬
tas paupertatis. pauꝑiem equo animaoferre
uiltus paciencie est sponte appete sapiencie lau̾
est. Laudatur demq ⁊ admirabił p̾dicatur qui
post aurum non abiit qui uero ⁊ abienit plus

Expanded text:
carnem, ut anima sanaretur: occidit avaritiam, ut justitiae viveretis. Sic vivificato et sanato, quid sperandum est, nisi ut jam non sit qui vos de manu Dei possit eruere? si tamen evangelicum illud consilium observare non negligitis; Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius aliquid tibi contingat . Quod videlicet idcirco praemonet pius Pater, quia non vult ut contingat: quippe qui non vult mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat. Et merito. Quae enim utilitas in sanguine peccatoris? non enim infernus confitebitur Deo, neque mors laudabit eum: sed vos qui vivitis, benedictis Domino, et dicitis: Non moriar, sed vivam et narrabo opera Domini; et illud: Impulsus eversus tanto nomini quidquam augere gloriae potuit sublimitas dignitatis: auxit autem plurimum humilitas paupertatis. Pauperiem aequo animo ferre, virtus sapientiae est; sponte appetere, sapientiae laus est. Laudatur denique et admirabilis praedicatur, qui post aurum non abiit; qui vero et abjecit, plus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ non landabitur ep̃c qui ⁊ libent̾ dimisit. bus.¬
⁊ lib̾alit̾ destru̾it distribuit: Non expectauit mor¬
tem. qñ iam nec dare nec retin̾e hr̃et ⁊ in sua po
testate. quod atiq multi faciunt quorum iude¬
licet testamentum non nͥ inmortuis confͣma
s ad huc intͦ̾spem uite metumq mortis poliꝰ.
uiuens libensq disꝑsit ⁊ dedit pauꝑib ut iꝰtica

Expanded text:
t non laudabitur episcopus qui et libenter dimisit, et liberaliter distribuit? Non exspectavit mortem; quando jam nec dare, nec retinere in sua haberet potestate: quod utique multi faciunt, quorum videlicet testamentum nonnisi in mortuis confirmatur: sed adhuc inter spem vitae metumque positus mortis, vivens libensque dispersit et dedit
Abbreviated transcription (Latin):
lanit.¶ Mus meum tͥ ꝑtitus sum ut fili¬
o. ut nccͣio. ut fideli coadiutori meo. Hide qͦ¬
modo te opoiteat pat̾nam portare sarcinã.
Si enĩ portas ut me non alleues set mag̃
p̾mas. t̃n quidem es hon̾atus: set ego non
indigent. ac ꝑ hoc: net ons sunt. Quoscũ¬

Expanded text:
loribus? Onus meum tibi partitus sum ut filio, ut necessario, ut fideli coadjutori meo. Vide quomodo te oporteat paternam portare sarcinam. Si enim sic portas ut me non alleves, sed magis premas; tu quidem es oneratus, sed ego non indigent, ac, per hoc, nec onus sunt. Quoscu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate recurrit ⁊ eius aubitrio
mundo ñ aũt mũdũ. uies aũ tepo¬
poris port̾o est ñ principium. Et qmꝙͣ
Lconis serie possimus astruere cy p᷑
diem fec̾it dñs ⁊ noctem que sũt ui¬
ces teporum ⁊ ẜo die tirmament᷑ te¬
cerit quo discreuit aqm q̃ sub celo
est. ⁊ aqͣm que suꝑ celũ: tñ satis est
ad p̾sentẽ assertionẽ ꝙ in pͥncipro
celũ fec̾it. uñ pr̃gatiua gen̾atonis
causa ⁊ t̾ram fecit inqua ẽet gn̾ato¬

Expanded text:
voluntatem recurrit; et ejus arbitrio voluntatem recurrit; et ejus arbitrio mundo, non ante mundum: dies autem temporis portio est, non principium. Et quamquam lectionis serie possimus adstruere quod primo diem fecerit Dominus et noctem, quae sunt vices temporum; et secundo die firmamentum feceest, et aquam quae super coelum; tamen satis est ad praesentem assertionem, quod in principio coelum fecerit, unde praerogativa generationis et causa; et terram feceri
Abbreviated transcription (Latin):
cipio erat.⁊ erat semꝑ. s ĩ angłi. domi¬
nat᷑ones. ⁊ potestates. ⁊ si aliqñ ceper̃t
erant tñ iam qñ hic mundus esti
fc̃s. omnia namq creata ⁊ cõdita
st̃. iusuubilia ⁊ inuisibilia. siue sedes
siue dominatones. siue principat᷑
sũ potestates. omnia inquit ꝓ ip̃m
⁊ in ip̃m creata st̃. Quid est in ip̃m cre¬
ata: Quia ip̃e heres est pr̃is. eo cr a pr̃e
in ip̃m tͣnsierit. heredita s licut p̃r dic̃
reuertitur a filio. Eg̾gie itac apłs et
hoc loco filium dixit auctorem omni¬
um ⁊ maiestate sua ꝯtinentẽ omnia
⁊ ad romanos de pre ait. qm̃ ex ip̃o et
ꝑ ip̃m ⁊ in ip̃o sũt omnia. ex ip̃o prĩ¬
cipium origo q substantie uniuso¬
rum .i. exuoluntate eius ⁊ potestate.
omnia .n. ex eius uoluntate ceꝑũt
qr unus d̾s p̃r: ex quo omnia. et .n.
tanqͣm ex suo fecit qui uñ uoluit
atq ꝯstrinxit uniu̾sa in ip̃o: quia
⁊ qm diu uirit. omnia eius uirtute
manẽt atq ꝯsistũt ⁊ finis eoꝵ in dei

Expanded text:
o erat et erat semper. sed etiam angeli, dominationes et potestates etsi aliquando coeperunt, erant tamen iam, quando hic mundus est factus. omnia namque creata et condita sunt, uisibilia et inuisibilia, siue sedes siue dominationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: revertitur a Filio. Egregie itaque Apostolus et hoc loco Filium dixit auctorem omnium, et majestate sua continentem omnia. Et ad Romanos de Patre ait: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipsum sunt omnia . Ex ipso principium et origo substantiae uniuersorum, id est ex uoluntate eius et potestate — omnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde uoluit atque constrinxit universa. In ipsum, quia quamdiu vult, omnia ejus virtute manent atque consistunt, et finis eorum in Dei
Abbreviated transcription (Latin):
bat o uomodo aut qͣi umbra ee pot̾¬
at ubi corpus ñ erat cũ incorꝑei dei
corporea adumbrato ee ñ possit: Quo¬
modo est incorporei luminis iplen¬
dor possit ẽẽ corporeus: set si queris
splendorẽ derꝰ filius est ymago dei in¬

Expanded text:
bat. Quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei Dei corporea adumbratio esse non possit? Quomodo etiam incorporei luminis splendor possit esse corporeus? 19. Sed si quaeris splendorem Dei, Filius est imago Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
artificc ꝑitiam eius ostendũt. ut oꝑ¬
atori oꝑis sui testumoniũ suffraget᷑.
similr est. hic mundus diuine maies¬
bilia oculos mentis attolles: ait. o m̃
magniticata sũt oꝑa tua dñc .o. in. et.¬

Expanded text:
ostendunt, ut operatori operis sui testimonium suffragetur. Similiter hic mundus divinae majesbilia oculos mentis attollens, ait: Quam magnificata sunt opera tua, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
icm. qr solus sine peccato soł sine uani¬
tate. om̃is aũt creat᷑a subiecta uanita
uie ndum uia. ⁊ initiũ domus ñ du
on qͣi incapite quo significatur inbre
ui ⁊ exiguo mom̃to sinc uia oꝑatonis
impleta. sunt gͦ ⁊ qui principium n
ꝑ temꝑe accipiat s ante tempus ⁊ ce

Expanded text:
nem, quia solus sine peccato, solus sine uanitate, omnis autem creatura subiecta uanitatuiae nondum uia est et initium domus nondum quasi in capite. quo significatur in breui et in exiguo momento summa operationis inpleta. sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante tem
Abbreviated transcription (Latin):
ubis in eade ꝯdusit sñia dicẽs. qr inui¬
srbilia eius ꝑ ea que fc̃a st̃ intelligũt᷑
auctorem angeloꝵ .n. ⁊ domination ⁊
potestatum facile intelligimus eum
qui mom̃to imꝑii sui hanc tantam
ẽe. que ñ erat. ⁊ n e xdantib aut reb
Namq ut istaꝵ artium alie st̃ actuo¬
se que sũt incoͬꝑis motu aut sono uo¬
cis. cessauit sonus aut motus nichil
suꝑfluit nec remansit spectãtib ul

Expanded text:
iam dicens: quia inuisibilia eius per ea quae facta sunt intelleguntur. auctorem enim angelorum et dominationum et potestatum facile intellegimus eum qui momento imperii sui hanc tantam esse, quae non erat, et non extantibus aut rebus namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectantibus uel
Abbreviated transcription (Latin):
nas glacies ⁊ hiemaies primas celesti
impu totu gͥminãs t̾ra fructũ ꝓdu¬
c̾et: ñ erat tñ disporuis et̾ne. regido stric¬
ta gelu in uirides subito fructus ar¬
lacare arna. atq horientib prumius
torulenta muce. Ergo d̾stndet scrip̃¬
tura ueris tp̃ra in ostitutone mũor
est. uob inm̃sib anni. primũ men¬
sem uernũ tp̃c appllas decebat. ⁊. pͥn¬
cipium anni. principiũ ee gen̾atus
⁊ ip̃am generatõnẽ molliorib aurs
toueri. Neq enim alit̾ posset tenera
rare frigoris. aut torrentis estus in¬
qr iuire ꝯturcit. ut eo tp̃r uideat᷑ in hñc
genat̾onem atq in hos usus ing̾itus
tributꝰ quotpr ex hac gen̾atone inge¬
neratonem legittimus est tͣnsitus. si¬
qurõ u̾no tꝑr filii irł egiptum reli¬
querũt ⁊ ꝑ mare tͣnsierist baptira¬
ti in nube ⁊ in mari ut apłs dixit. et

Expanded text:
hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, est vobis in mensibus anni , primum mensem, vernum tempus appellans. Decebat enim principium anni principium esse generationis, et ipsam generationem mollioribus auris foveri. Neque enim possent tenera inconcurrit, ut eo tempore uideatur in hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem legitimus est transitus, siquidem uerno tempore filii Istrahel Aegyptum reliquerunt et per mare transierunt, baptizati in nube et in mari, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
dix̾at g̾min t̾ra ħbam feni. semi¬
nãs sc̃men scd̃m genus a ẜ similitu
uctum. et statim ꝓduxit t̾ra hbam
tem tlignũ fructiferum. In qͦ nob
⁊ moderatonis ꝓpetue diuina ꝓurden¬
cia ⁊ ceł̾itas t̾re gͥminantis ad esti¬
matonẽ uerne suttragat᷑ etatis. Nã

Expanded text:
dixerat: germinet terra herbam faeni semidixerat: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et secundum uctum . Et statim produxit terra herbam foeni, et lignum fructiferum; in quo nobis et moderationis perpetuae divina providentia, et celeritas terrae germinantis ad aestimationem vernae su
Abbreviated transcription (Latin):
biles creaturas. diem. noct̃e. ligna
fructifera ammantiũ gen̾a diu̾sa.
celum ⁊ t̾ram fec̃. si uero ad funda¬
mentũ referas pͥncipiũ: t̾re funda¬
mẽta ẽẽ: legisti dñte sapĩa. Qñ for¬
ciora faciebat fundamenta t̾re:
eram penes illũ ꝯponens. est ⁊̃ racio¬
ne principium discipline. sicut est
icium mensiũ erit uob qmͣius ⁊ de
tp̃r istud accipiat᷑. qr de pascha dñi lo¬
quebat᷑ ꝙ ueris inicio celebrat᷑. In ħ
gͦ principio m̃sium celũ ⁊ t̾ram fec.
⁊ inde mundi capi oꝑtebat exordcũ.
ubi erat oꝑtuna omnib uerna te¬
ꝑies. uñ ⁊ annus mũdi ymaginem
nascñtis expscit ut pꝰ hib̾nas glacies
atq hiemales calligines serenior so¬
lito uerni tẽpis splendor elucear. ue¬
dit gͦ formam futis annoꝵ cufculis
mundi primłs exortus. ut ea lege
annoꝵ uices surgerent atq inrrio
cuiuiq anni ꝓduc̾et t̾ra noua semi¬
num germina quo primo dñs d̾s i

Expanded text:
biles creaturas, diem noctem ligna biles creaturas, diem noctem ligna fructifera animantium genera diuersa, caelum et terram fecit. si uero ad fundamentum referas, principium terrae fundamentum esse legisti dicente sapientia: quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. est etiam bonae principium disciplinae, sicut est itium mensuum erit uobis, quamuis et de tempore istud accipiatur, quia de pascha domini loquebatur, quod ueris initio celebratur. in hoc ergo principio mensuum caelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium. ubi erat oportuna omnibus uerna temperies. unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum uices surgerent atque initio cuiusque anni produceret terra noua seminum germina, quo primum dominus deus
Abbreviated transcription (Latin):
iace. ¶prĩcipiũ gͥ ẽe docet qui dicit. In pͥnci¬
pio fecit ds celũ ⁊ t̾ram. pͥncipium gͥaut
ad tp̃c refert᷑ aut ad num. aut ad funda¬
mentũ. Quomodo medificãdo domo ini¬
ciũ furidam̃tum est pͥncipiũ qͦ ⁊ cͥouer¬
onis ⁊ depͣnacionis dici posse. scripturaꝵ
ꝯgnoscimꝰ auctoritate est pͥncipiũ artis
ars ip̃a. ex qua artiticiũ dulsorum dein¬
ceps cepit oꝑatio. Est ĩ principiũ bonoꝵ
operum finis optimus ut nũe pͥnci
pium est d̾o place ꝙ facias. Et .ni. ad
ꝯfitendũ hominib subsidiũ max¬
ime ꝓuocamur.est ⁊̃ uirtus diuina
que hac expͥmitura appłione. ad tẽp¬
us refert᷑. si ueł dr̃e. in quo temꝑe
d̃s fecit celum ⁊ t̾ram .i. in exordio
mundi qñ fi̾ cepit. sicut ait sapĩa
cũ ppararet celum cũ illo eram. ad
num aut̃ si referas: ita ꝯuenit ut
accipias. In primis fecit d̃s celũ et
terram deinde colles. regiones.fines
inħitabiles. uł sic. ante reliqͣs uisi¬

Expanded text:
. Principium igitur esse docet qui dicit: In principio fecit Deus coelum et terram. Principium autem ad tempus refertur, aut ad numerum, aut ad fundamentum; quomodo in aedificanda domo initium fundamentum est. Principium quoque conversionis et depravationis dici posse Scripturarum cognoscimus auctoritate. Est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diversorum deinceps coepit operatio. Est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut miseripium est deo placere quod facias; etenim ad conferendum hominibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac exprimitur adpellatione. ad tempus refertur, si uelis dicere in quo tempore deus fecit caelum et terram, id est in exordio mundi, quando fieri coepit, sicut ait sapientia: cum pararet caelos, cum illo eram. ad numerum autem si referamus, ita conuenit, ut accipias: inprimis fecit caelum et terram, deinde colles regiones fines inhabitabiles uel sic: ante reliquas uisi
Abbreviated transcription (Latin):
cha celebrat᷑ hec est animaꝵ tͣnsitos ⁊
uiciis ad uirtutes a passionib cͣnu ad
gr̃am sobrietateq m̃tis a malitie ni¬
quitieq ferm̃to at uitate ⁊ sincerita¬
tem regeneratonis. itaq d m̃sis. hic
nobis initium mẽsium. pͥmus erit
uob in m̃sib anni. Uerelĩquit .n. ⁊ de¬
serit qui ablutt᷑ intelligibilem illũ
pharaonem pͥncipem istius mũdi
dicẽs. abrenunto tibi dyabole ⁊ ange¬
iam seruiet ei uł t̾renii huiꝰ oͣꝑis pas¬
sionisb uł de pͣuate m̃tis errorib qui
dem̾sa omni malicia uice plũbi bonis
oꝑib dext̾ra leuaq munitus ĩ offẽso
scli huiꝰ freta studet uestigio tͣnsire in
tura.Inctium nast̾onũ a malech: et
semen eius ꝑibit. ⁊ uti ñ omniũ na¬
ptatonem amalech rex accipit᷑ iniqͦ
Iniqui aũt gẽtes sũt uide ne pͥntipem
mundi huiꝰ acciꝑe debeamus qui imꝑ
at natonib uolũtatẽ suam facienti¬
b cuiꝰ semen ꝑibit. Semen aũt euis

Expanded text:
ha celebratur. Hoc est animarum transitus a vitiis ad virtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad veritatem atque sinceritatem. Regeneratis itaque dicitur: Mensis hic vobis initium mensium, primus est vobis in mensibus anni . Derelinquit enim et deserit, qui abluitur, intelligibilem illum Pharao, principem istius mundi, dicens: abrenuntio tibi, diabole, et opeiam seruiet ei uel terrenis huius corporis passionibus uel deprauatae mentis erroribus qui demersa omni malitia uice plumbi bonis operibus dextra laeuaque munitus inoffenso saeculi huius freta studet uestigio transire. in tura: initium nationum Amalech et semen eius peribit. et utique non omnium narpretationem Amalec rex accipitur iniquorum; iniqui autem gentes sunt: vide ne principem mundi hujus accipereerat nationibus uoluntatem suam facientibus, cuius semen peribit. semen autem eius
Abbreviated transcription (Latin):
te repetis. ⁊ tamen ⁊ cepisce ⁊ desinisse ⁊
ipe tibi testis es. Nam ⁊ si sensũ subt̾fu¬
git: u̾itatem ñ subruit. que aũ initiũ
hñt: ⁊ finem hñt ⁊ quib finis dat᷑. in iti¬
um datũ ⁊ stat. finem aũ mundi futu¬
rum ec ip̃e saluatordoc euugelio suo
dicẽs p̾t̾it .n. figura huiꝰ mundi ⁊ celũ
⁊ t̾ram pteribut. et in tera. ecce ego uobu¬
ergo coet̾num deo mundũ asserunt et
creatori omniũ sociat atq eqͣlem ẽẽ dis¬
putant c̾aturã corpusq mat̾iale mun¬
di. in iusibili illi atq mnaccessibili nat᷑e
diuine ꝯungñdũ putat cum p̾tͥtim ẜ¬

Expanded text:
te repetes: et tamen et coepisse et desiuisse te te repetes: et tamen et coepisse et desiuisse te ipse tibi testis es. nam etsi sensum subterfugit, ueritatem non subruit. quae autem initium habent et finem habent et quibus finis datur initium datum constat. finem autem mundi futurum ipse saluator docet in euangelio suo dicens: praeterit enim figura huius mundi et caelum et terra praeteribunt etinfra: ecce ego uobiergo coaeternum deo mundum adserunt et creatori omnium sociant atque aequalem esse disputant creaturam corpusque materiale mundi inuisibili illi atque inaccessibili naturae diuinae coniungendum putant, cum praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
Iisto. Uñs qui fet̾ t̾ram ĩ uirtute sua et
corexit orbẽ insapĩa sua ⁊ in sua prude¬
cia extendit celũ ⁊ multitirdinẽ aque
in celo ⁊ addidit intatuatus ẽ homo a sci¬
ui enĩ coruptibilia mundi sequit
usute dilputatonis astucia: Cum ergo
tot oracula audias qͥb testificat᷑ d̾s ꝙ te
cerit mundũ noli eum sine principio
ẽe credere qr qͣsi spera mundus c̃e dicat᷑
ut pͥncipiũ enis nullũ uiteat᷑ exbare ⁊
cũ intonat qͣsi incircuitu omnia com¬
moueant᷑ ut un̾ũ incipiat ubi de ficiat
ñ facile ꝯp̾hñdas qr cucuitꝰ pͥncipium
tes iniciũ reꝑire uł ubi ceꝑit glob lune
uł ubi desinat menstrua lune defecto.
neq uero. sup̾e ñ ꝯp̃hendas id cirto nõ
cepit aut neqͣꝙͣ desunt sup̃e circuitũ
uł atram̃to uł gͣphio ducas ur centro
expͥmas: uñ ceꝑis aut delieris: int̾uallo
int̾põito ñ facile uł ocuł colligis uł mẽ¬

Expanded text:
isto. Dominus qui fecit terram in virtisto. Dominus qui fecit terram in virtcorrexit orbem in sapientia sua, et in sua prudentia extendit coelum, et multitudinem aquae in coelo . Et addidit: Infatuatus est homo a sciui enim corruptibilia mundi sequituversutae disputationis astutia? 10. Cum ergo tot oracula audias, quibus testificatur Deus quod fecerit mundum, noli eum sine principio esse credere; quia quasi sphaera mundus esse dicatur, ut principium ejus nullum videatur exstare; et cum intonat, quasi in circuitu omnia commoventur, ut unde incipiant, ubi desinant non facile comprehendas; quia circuitus principium tes initium repperire uel unde coeperit globus lunae uel ubi desinat menstrua lunae defectione. neque uero si ipse non conprehendas, idcirco non coepit aut nequaquam desinet. si ipse circuitum uel atramento uel graphio ducas uel centro exprimas, unde coeperis aut ibi desieris interuallo interposito non facile uel oculis colliges uel men
Abbreviated transcription (Latin):
ausus est dr̃e in principio fent deus ce¬
lum ⁊ t̾ram. Non itie ut achomoꝵ
ꝯcursione iiũdus coiret serum atq
ociosum expeccauit negociũ n dicip
dum posset effingere q autorem deum
aprim̃dũ putauit. Ad altit .n. uir ple¬
nus prudencie ꝙ uisibilium atz inn¬
sola diuina ꝯtineat no ut phi dispiteast
ualidiorem athomoꝵ ꝯplexionem pseue¬
rantie iugis prare am ⁊uidicauit ꝙ te¬
lam arance texerent qui nuc minuta
⁊ insubstantiua principia celo ac t̾ris
t arent ꝙ ut fortuito ꝯiungerent᷑. itai¬
ut fortuito ac tem̾e dissoluerent᷑ nisi in
lui gub̾natoris diuina iurtente ꝯstarẽt
Necͥ inm̾ito gubernatorẽ nescuut qui
non nouerũt dm̃ ꝑ quem ominia regũ¬
tur ⁊ gubnant᷑. sequamur gͦ eum qui
⁊ auctorem nouit ⁊ gubernatorem. nec
uanis abducam᷑ opinionibus. inprin¬
cipio inquit. O.mͣ bonus ordo ut illud
rent᷑. uñ ⁊ dauit cũ de celo ⁊ t̾ra ⁊ mari

Expanded text:
ausus est dicere: in principio fecit deus caeausus est dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque disdum posset effingere, sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium atque inusola diuina contineat, non ut philosophi ualidiorem atomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac terris darent, quae ut fortuito coniungerentur ita fortuito ac temere dissoluerentur, nisi in sui gubernatoris diuina uirtute con- \'starent. nec inmerito gubernatorem nesciunt qui non nouerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud rentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mari
Abbreviated transcription (Latin):
uotaretur nͣli equitatis studio ꝓtio¬
catus accipientẽ iniuriam de ppłiari¬
b suis uitus inuidie sese dedit uolup¬
tatiq eripuit atz omnes regie domu
declinans tumłtus in secieto echiopie¬
negociis remotus totsi diuine ꝯgni¬
cõm animum intenditut głiam dei
uid̾et facie ad faciem. Nui testificat᷑
scriptura qi nemo surrexit amplius
ꝓpha in isrł sit̾ moyses. qui scuit
ceum facie ad faciem. nõ in uisionen
in sompno. S os ad os cum sũmo dõ
locutus n in sp̃e. n figmata sclara¬
at ꝑspicua p̾sencie diuine dignacõ¬
ne donatus. Is itaz mouses aꝑuit os
suũ ⁊ effudit que in eo dominsꝰ logue
nem regem dirig̾et᷑. uade ⁊ ego aꝑiam
ostuũ ⁊ instruam te quid deleaa loqͥ
ꝑat. qnͣto magis qd̃ de celo loqueretu
Bentz nõ inꝑsuastone humane saptẽ
nec in philosophie simulatoris dis¬
putacõnid s in ostencone sp̃s ⁊ uir¬
tutis tamqiͣ cestis diuini oꝑis aus

Expanded text:
uocaretur, naturali aequitatis studio prououocaretur, naturali aequitatis studio prouocatus accipientem iniuriam de popularibus suis ultus inuidiae sese dedit uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopinegotiis remotus totum diuinae cognitioni animum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui testificatur scriptura quia nemo surrexit amplius propheta in Istrahel sicut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo locutus, neque in spatque perspicua praesentiae diuinae dignatione donatus. is itaque Moyses aperuit os suum et effudit quae in eo dominus loquebad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. perat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non in persuasione humanae sapientiae nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis
Abbreviated transcription (Latin):
ui quis es hedit paincipium qui lo
quor uobis. n p̃m dedisle gignendis re¬
b iniciũ ⁊ ip̃m ce sreatorem mundiñ
idda quadam duce imitatorem mat̾ie
ex qua nõ ad arbititum suum. S ad
sp̃em ꝓpoitam sua oꝑa formar ꝓuide
quo ait in prinipio fecit. ut inꝯpre¬
hensibilem celeritarem oꝑis expame¬
ret. cũ effc̃m prius oꝑatõis inplede: c̃
iudiciũ cepte explicuiss. Quis ħ dicat
adu̾tere delemus. mox̃ses utiz ille eru¬
ditus in omni sapiencia egipcõꝵ quẽ
de flumine colłan filia praraonig
ut filium dilexit ⁊ subsidtis regalib
fultum omnib sccularis prudencie dis¬
ciplinis inforri at instrui desiteratut.
Qui cũde aquia nom̃ acceꝑit no puta¬
uit tã dicend̾ ꝙ putauit ex aqua cõ¬
starent omnia ut thales dixit. Etcum
eẽt inaula educatus regia. maiuit
tñ ꝓ amore iusticie subire exilium
uoluntariũ qmͣ tyranndis fastigio
pcã ꝑfunccõm deliciis ad quire. Beni
peius ad ꝑ qm ad ppłi libati munts

Expanded text:
u quis es? respondit: Initium quod et loquor vobis : et ipsum dedisse gignendis rebus initium, et ipsum esse creatorem mundi, non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera formaret. Pulchre quoque ait, In principio fecit; ut incomprehensibilem celeritatem operis exprimeret, cum effectum prius operationis impletae, quam indicium coeptae explicuisset. 6. Quis hoc dicat advertere debemus. Moyses utique ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum, quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit, et subsidiis regalibus fultum, omnibus saecularis prudentiae disciplinis informari atque instrui desideravit. Qui cum de aqua nomen acceperit, non putavit tamen dicendum, quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dixit. Et cum esset in aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exilium uoluntarium quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis adquirere. denique priusquam ad populi liberandi munus
Abbreviated transcription (Latin):
quus tñ inuanũ cutrit ñ ĩuanũ
nauigia Ille in uanũ qͥ uacuus. ista
adutcutatẽ: qr plena frũtis. ouis
mine ubi nemo refragat᷑ s õi fautores
onͣtũ ⁊̃ distat ĩt̾ directos cͣsus ac reflexo.
Isti ꝓpetuãt᷑. hii iesoluit᷑. ad nunge remis
ꝯtex ta littora qͥb uexillum exeundi:
aura de celoe. Itaq aurige plausũ ĩ na¬
ꝯuẽ refunt. hu soluũit uota ĩuati.e
uid de iona dignũ loqͣr ꝙ̃ cetut extepͤ
ad uitã: reddidit ad ꝓphandi gr̃am.
emendauit aqͥ q̃ t̾ra deflexat: piai¬
lebat ĩ uto ceti qͥ mebat ĩ t̾ris et ut utus
p̾cessit. qr signũ filii hõis sigñ ione. s̾icut
iste mnurt̾o ceti sic iħc in corde t̾re ĩ utroq
remediũ maiꝰ tñ ĩ mari pietatis exeplũ.
ĩ fluctib q̃m negauit ĩ t̾ris. Itaq illic qi
aspectu cẽsorio ꝯuenit᷑. s iam rogemus
exibet᷑ cuturbita q̃ obumbret nos a ma¬
lis nr̃is. s ⁊ ip̃a ꝓcedente sole arefc̃a. ad mo¬

Expanded text:
quus tamen in uanum currit, non in uanum nauigia: ille in uanum, quia uacuus, ista ad utilitatem quasi plena frumenti. quid mine, ubi nemo refragator, sed omnes fautores ntum enim distat inter directos cursus ac reflexos! Isti perpetuantur, hi resolvuntur. Adjunge remigiis contexta littora, aura de caelo est. itaque aurigae plausum inanem referunt, hi soluunt uota seruati. quid de Iona dignum loquar, quem cetus excepit ad uitam, reddidit ad prophetandi gratiam? emendauit aqua quem terrena deflexerant, psallebat in utero ceti qui maerebat m terris et, ut utriusque lii hominis signum Jonae. Sicut iste in utero ceti, sic Jesus in corde terrae. In utroque remedium; majus tamen in mari pietatis exemplum; in fluctibus, tamen negavit in terris. Itaque illic quasi aspectu censorio minutis. sed iam rogemus exiuit cucurbita, quae obumbret nos a malis nostris. sed et ipsa procedente sole arefacta admo
Abbreviated transcription (Latin):
t qr de astucia sepimꝰ s̾monẽ
ssubtexere qr unꝰquisq fr̃em
suum cͥcũ uenire. ⁊ deciꝑe ni¬
titur ⁊ ĩnouas fraudes ꝯponere ut
q̃ ui optine: ñ p̃t circum scͥbat do¬
io ⁊ fuco quod̃ artis obducat. istd¬
nadoso inlitore pecͣm nactus: affli¬
git̾ ei. atq eꝰ nebuloso ingenio colo
ciũ sñ suspicone fraudit allapsos
dũ notã ñ p̃uaricãt ⁊ saxũ opinã¬
tur: casib furtiue artis includit
⁊ sinu quodam suc tͣnis ĩt̾cipit. s
spõtanea uenit p̾dã ⁊ talib capit
argum̃tis: qͣlia st̃ eoꝵ qͥ ingeniũ
suũ sepe ꝯmutat. ⁊ diu̾sas nocen¬
di artes mouẽt ut singloꝵ m̃tes
sensusq ꝑtẽptent c̃ ꝯtinet᷑ib poĩ¬
ti ꝯtinẽtiã p̾dicantes in coitu ĩ tẽꝑ¬
ãtium tãꝙͣ deuii abstudio casti¬
dum declinare ñ uorũt. nͥ cauere
qͥ noceat. cũ gͣluor ut i magis noxia
impbitas benignitatis obumbra¬
ta uela mine Et ĩo canendi sũt qui
crines sue fraudis. ⁊ brachia longe

Expanded text:
t quia de astutia coepimus sermonem subtexere, qua unusquisque fratrem suum circumvenire et decipere nititur, et in novas se fraudes componere; ut quem vi obtinere non potest, circumscribat dolo, et fuco quodam artis obducat: frvadoso in littore petram nactus, affigitur ei, atque ejus nebuloso ingenio colorcium sine ulla suspicione fraudis allapsos, dum nota non praecavent, et saxum opinantur, cassibus furtivae artis includi sinu quodam suae carnis intercipit. sic spontanea uenit praeda. et talibus capitur argumentis, qualia sunt eorum qui ingenium suum saepe commutant et diuersas nocendi artes mouent, ut singulorum mentes sensusque pertemptent cum continentibus positi continentiam praedicantes, in coetu intemperantium tamquam deuii ab studio castidum declinare non norunt, nec cavere quod noceat, cum gravior sit et magis noxia improbitas benignitatis obumbrata velamine. Et ideo cavendi sunt qui crines suae fraudis, et brachia longe
Abbreviated transcription (Latin):
sicut luna ecc̃a. que toto mũdo re¬
fulsit. ⁊ tenebͣs scłi huiꝰ illuminãs
dicit. Nox p̾cessit dies aꝓpinaiuit.
pulcͤait. ꝓspicient. qĩ suos de suꝑ¬
iore ꝓspectans. uc̃ habes. Uñs de cẽ¬
luna detc̃s ht iortus frequẽtes. G̃et
defc̃tib sint creuit ihiis m̾uit a¬
ampliari dũ ꝑ secut̃onib minuitꝰ
⁊ꝯfessoꝵ martiriis coronant᷑. ħect¬

Expanded text:
sicut luna ecclesia, quae toto mundo refulsit et tenebras saeculi huius inluminans dicit: nox praecessit, dies adpropinquauit. pulchre ait prospiciens, quasi suos de superiori prospectans, sicut habes: dluna defectus habet et ortus frequentes: sed defectibus suis crevit, et his meruit ampliari, dum persecutionibus minuitur et confessorum martyriis coronatur. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
seĩa augͥat fructꝰ. hãt ĩ pleraq a fͤ¬
tre distincta ut q̃m tota die calor hu¬
morem t̾re siccau̾it: eundem exi¬
guo noctis tp̃r ros reponat. Nam ⁊
ip̃a luna: larga roris asseritur. De¬
niq cũ serenior nox. ⁊ luna ꝑ nox
tũc largior ros fert̾ arua ꝑfurid̃re
et płiq subaere qͥescescentes mag̃
sublumine fu̾int lune: eo plus hu¬
moris se capite colligise sensint. uñ

Expanded text:
semina, augeat fructus. Habet etiam pleraque a fratre distincta; ut quem toto die calor humorem terrae siccaverit, eumdem exiguo noctis tempore ros reponat; nam et ipsa luna larga roris asseritur. Denique cum serenior nox est, et luna pernox, tunc largior ros fertur arva perfundere. Et plerique sub aere quiescentes, quo magis sub lumine fuissent lunae, eo plus humoris se capite collegisse senserunt. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
lune quibdam aspirõnib recrorsũ
in mensurã ꝓpͥã refundat᷑. uñ si mi¬
raris qͦmͦ defcm̃ lunam paciatur.
cum tantam iũ mutatonis ħat suc
eius ex cognoscis o homo nich uerx hu¬
manarũ ẽẽ posse ⁊ mundane pocus
celũ .n. ⁊ t̾ra pͥt̾ibũt. cur ñ id mod̾a¬
t̃onis assumimus. ut neq mnadu̾¬
sis abiciamus animũ. Qui .i. oĩa
fecit ex nichilo facile te q potẽs est
bra mutato: s manentẽ ĩ fut᷑um
ꝑ inꝯstanciam mentis atq incu¬
riam a suo deflexa ꝓpoĩto studia
est ꝑticeps scultieĩe. qr ñ luna mu¬
tatur ut stultꝰ. sstultꝰ ut luna. Ue¬
niq semen iusti sicut luna ꝑfecta
met̾nũ manet. ⁊ testis incelo fideł
aliud est tungi nst̾io. Aliud circ̃¬
f̾ri ingenio ⁊ sensus infirmitate
rat i pp̃d̾i uolũtatem sub̾dita est.
uanitati .n. ereatura subiecta est.
ũ sponte s ip̃ eum qͥ lubiecit inspe.
illa gͦ n iponte mutat᷑: tu sponte mu¬

Expanded text:
lunae quibusdam aspirationibus retrorsum lunae quibusdam aspirationibus retrorsum in mensuram propriam refundatur. Unde si miraris quomodo defectum luna patiatur, cum tantam uim mutationis habeat suae, eius exemplo cognoscis, o homo, nihil rerum humanarum esse posse et mundanae totiuscoelum enim et terra praeteribunt; cur non id moderationis assumimus, ut neque in adversis abjiciamus animum, qui enim omnia fecit ex nihilo, facile te quoque potens est ebra mutatio, sed manentem in futurum per inconstantiam mentis, atque incuriam a suo deflexa proposito studia est particeps stultitiae; quia non luna mutatur ut stultus, sed stultus ut luna. Denique semen justi sicut luna perfecta in aeternum manet, et testis in coelo fidelis. Aliud enim est fungi ministerio, aliud circumferri ingenio, et sensus infirat et propter uoluntatem dei subdita est; uanitati enim creatura subiecta est non sponte, sed propter eum qui subiecit in spe. illa ergo non sponte mutat
Abbreviated transcription (Latin):
expectaris ⁊ ne sero ꝯu̾t̾is: ad huc ⁊
ilia mutat᷑ Noli gͦ lunã ccło tui
corꝑis estimare s mẽtis uuacitate
minuit᷑ luna: ut ela repleat. hoc ẽ
u̾e gͣnte mist̾ium. uonauit hoc ei: qͥ
õib donauit gr̃am. Exinaniuit eam
ut repleat qui ⁊̃ se exinaniuit ut õs
omnia.Ita qͥ exinanitus uenat de
pleuitudĩe sua apłos adimpleuit
uñ unus exhus: dicit. Nam de ple¬
nitudĩe eius: nos om̃s accipimus.
Ergo nunciauit luna mist̾ium xͥ¬

Expanded text:
adhuc et illa mutatur. Noli ergo lunam oculo tui corporis aestimare, sed mentis uiuacitate. minuitur luna, ut elementa repleat. hoc est ergo grande mysterium. donauit hoc ei qui omnibus donauit gratiam. exinaniuit eam, ut repleat, qui etiam se exinaniuit, ut omnomnia. itaque qui exinanitus aduenerat a plenitudine sua apostolos impleuit. unde unus ex his dicit: nam de plenitudine eius nos omnes accepimus. ergo annuntiauit luna mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
Impoᷝ ͤ: pollucentib. quid .n. tam in¬
utile qmͣ ut unꝰqͦsqr ꝑsuadeat sibi
am.statũ moresq mutare eniti qͦ
melior fiat: s mea ꝑsuasione ma¬
uere. n ꝓbum potes laudare. ñ ꝯdep¬
nare imꝓbum. qui nc̃c̃tati nati¬
uitatis sͦue ixdere uideat᷑. Et qͦmͦ do
minus aitbonis p̾mia ꝓponit aut
imꝓbis. penessi facit neccas discipli¬
nam.⁊ ꝯuersione stellaꝵ curlus in¬
format: Et quid ẽ aliud qmͣ hoĩem
institut̾oni nicħ studus derelinqͥt᷑.
qm̃ młtos uidimus ereptos cͥmi

Expanded text:
inpossibile pollicentibus. quid enim tam inutile quam ut unusquisque persuadeat sibi am statum moresque mutare et niti quo melior fiat, sed in ea persuasione manere, neque probum potes laudare nec condemnare inprobum, qui necessitati natiuitatis suae respondere uideatur. et quomodo dominus aut bonis praemia proposuit aut inprobis poenas, si facit necessitas disciplinam et conuersationem stellarum cursus informat ? et quid est aliud quam hominem institutioni, nihil studiis derelinquitur? q
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ⁊ tñnequaꝙͣ contentꝰ libentꝰ se ad
a que añ sunt extendebat post̾iora obliuis¬
cens ⁊ seip̃o semper melioꝵ effici audens so¬
lus deut mehor se ip̃o ẽẽ idcͨto non mult qr
non ualet. Recedant a me ⁊ a nõbis qui dñt
uolumꝰ eẽ meliores qm pr̃es nostri. tepidoꝵ
⁊ disso butoꝵ se filios piotestantes. Quorũ
memoria in malediccõne est qui mandu¬
cau̾ut uuas acerbas quib filiorum dentes¬
obstupuerut᷑. Aut si sãs ⁊ bone memorie
iñdulgencial dispenlacõnesq prolege tepẽ¬
dunt᷑. Qm̃ꝙͣ sc̃s helias non sum inquit me¬
lior qm̃ pr̃es mei ⁊ non dixit. se nolle ẽẽ pa
dem eb meliorem. yidit Iacob in scala an¬
gelos ascententes ⁊ descendentes nunquso
santem qm̃ipiam su sedentem: Non est sca¬
net. Non habemus hic manentẽ ciuitatẽ¬
net fut᷑am ad huc possidemꝰ. set in quirimꝰ aut
abscondas nec̃ce÷ aut descendal. si attemp¬
tes stare. tuas necc̃e. Minime ꝑ certo est

Expanded text:
Paulus; et tamen nequaquam contentus, libenter se ad ea quae ante sunt, extendebat, posteriora obliviscens , et se ipso semper melior effici studens. Solus Deus melior se ipso esse idcirco non vult, quia non valet. 3. Recedant a me et a vobis qui dicunt: Nolumus esse meliores quam patres nostri, tepidorum et dissolutorum se filios protestantes. Quorum memoria in maledictione est, quia manducaverunt uvas acerbas, quibus dentes filiorum obstupuerunt. Aut si sanctis et bona memoriae indulgentias dispensationesque pro lege defenduut. Quanquam sanctus Elias, Non sum, inquit, melior quam patres mei : et non dixit se nolle patribus esse meliorem. Vidit Jacob in scala Angelos ascendentes et descendentes : nunquid stantem quempiam, sive sedentem? Non est stanet. Non habemus hic manentem civitatenec futuram adhuc possidemus, sed inquirimus. Aut ascendas necesse est, aut descendas: si attentas stare, ruas necesse est. Minime
Abbreviated transcription (Latin):
in religione semel accig̾it. Sel parim alcẽ¬
q̃ dat. erat autem nectͣm ad cautelam ꝓtͥ¬
mam defectui mediotͥtatem tnͣscend̾e ⁊ de¬
quidem scãm regłam. an arca eiᷤ putitatẽ
list̾e gͣ dum tantum sit ip̃¬

Expanded text:
in religione semel attigerit, vel parum ascein religione semel attigerit, vel parum asce. Erat autem et necessarium ad cautelam, proximam defectui mediocritatem transcendere, et dequidem sanctam Regulam, an citra ejus puritatem sistere gradum tutum sit, ip
Abbreviated transcription (Latin):
subiungit testimonium de enũagsio. dñs.
Qui gͥ forciori studio intend̾at recro respi¬
t̾e conuincitur. setrelittit bonis ampliorib̾
ad minima retorquetur. Item ip̃e in omeha
t̾cia suꝑ ezechielis sunt non nuilli qui bona
quidem qui nou̾int oꝑantur atq hec oꝑan¬
tes meliora delib̾ant. set recc̃antes meno¬
ra que delib̾au̾ant ĩnutant. ⁊ quidem bo¬
na agunt que ceꝑant set a melioribus que
delib̾au̾ant cuitumbunt. hinimitum añ
humana iudicia sare iudentur moꝑe set
ante omnip̃tis d̾i oculoi cecicerunt in deli
suauit reuocans salubrit mutans non adẽ
de malis bonos set de bonis faciens melio¬
tes. Quis dabit mͥ ut tnͣseam ⁊ indeam uisio¬
nem magnam: Nec enim minꝰ mira mi¬
nꝰue iocunda uta promocõ qmͣ illa muta¬
cio÷ qm ila mn nͥ ꝙ multo facilius reꝑiati
multos seculares conũti ad bonum qm̃ u̾¬
numqͣmpiam dereligiosis tñtire ad melius.
e aussima auis int̾ris:. qui de gͣ du qͦm forte

Expanded text:
subjicit testimonium de Evangelio, dicens: N« Qui igitur fortiori studio intenderat, retro respicere convincitur, si relictis bonis amplioribus ad minima retorquetur . » Item ipse in Homilia tertia super Ezechielem: « Sunt nonnulli, qui bona quidem quae noverunt, operantur, atque haec operantes meliora deliberant; sed retractantes, meliora quae deliberaverant, immutant. Et quidem bona agunt quae coeperant, sed a melioribus quae deliberaverant, succumbunt. Hi nimirum ante humana judicia stare videntur in opere; sed ante omnipotentis Dei oculos occiderunt in delisuaviter renovans, salubriter mutans, non quidem de malis bonos, sed de bonis faciens meliores. Quis dabit mihi ut transeam, et videam visionem hanc magnam? Nec enim minus mira minusve jucunda ista promotio est, quam illa mutatio: nisi quod multo facilius reperias multos saeculares converti ad bonum, quam unum quempiam de religiosis transire ad melius. Rarissima avis in terris est, qui de gradu, quem forte
Abbreviated transcription (Latin):
tͥaidinem. sepe ⁊̃ pre in nostam uolumnt atẽ¬
.O. dementistima c̾ia filios admi diuine pieta
ne ficia. non solum ubi nullum inuent mi
ad te redeamus. sm gͦ duos timores qui spra
sorto p̾sim̾ie ne diffidas. non p̾sum̾e ne corpes

Expanded text:
chritudinem; saepe etiam pie in nostram utilitatemchritudinem; saepe etiam pie in nostram utilitatemclementissima circa filios neficia, non solum ubi nullum invenit mentrarium. Sed ad te redeamus. Secundum ergo duos timores qui supra porro praesumere, ne diffidas; non praesumere, ne torpes
Abbreviated transcription (Latin):
matils. falsa humlitas u̾am inducent su¬
ꝑbiam incor talia cogitantis. Qudnamq
suꝑbius qm spontanee ⁊ tamꝙͣ hib̾e ascͥbere
ut̾tus nec necãtate compulsus. set uolens
qui esc̾e qm̃ eiꝰ oꝑi deseruie ad quod teip̃e at¬
sumpserat. Sic gͥ unnuim deum contempsisti.
inde admaiorem eiꝰ głaris contemptum. Nõ
est bona głatio tua. set taue głacom. tolle
semꝑ hũilit̾ pauidꝰ. non ilło .s. timore qui sicut
iani dixi prouocatiram: sec ulo qui mitigat.
Qui horribilis timor fidi quando t̾rendo tu¬
um puisau̾it animũ tacite sugg̾ens tuum
obsequium deo eẽ non posse acceptum ⁊ qd̃
tua sit infruttuoła penitencia qr indelicet
uũ deusa te offensus est. per te emendari
non potest̃. nec ad momentũ quidem reci¬
pias. sec fidelr ende. ⁊ dic. Male qͥ dem egi:
Malum gͦ pumat ꝙ ego fea. ẜonũ antem
inanet ꝙ ip̃e proindit. Nostris quippe mor¬

Expanded text:
malueris. Falsa humilitas, veram inducens sumalueris. Falsa humilitas, veram inducens superbiam in cor talia cogitantis. Quid namque superbius, quam spontaneae et tanquam liberae ascribere victus, nec necessitate compulsus, sed volens quiescere, quam ejus operi deservire, ad quod te ipse assumpserat. Si ergo unde Deum contempsisti, inde ad majorem ejus gloriaris contemptum, non est bona gloriatio tua. Sed cave gloriationem, tolle semper humiliter pavidus, non illo scilicet timore, qui, sicut jam dixi, provocat iram, sed illo qui mitigat. 6. Qui horribilis timor si quando terrendo tuum pulsaverit animum, tacite suggerens tuum obsequium Deo esse non posse acceptum, et quod tua sit infructuosa poenitentia, quia videlicet unde Deus a te offensus est, per te emendari non potest: ne ad momentum quidem recipias, sed fidenter responde et dic, Male quidem egi, Malum ergo puniat quod ego feci, 92 bonum autem maneat quod ipse providit. Nostris quippe inor
Abbreviated transcription (Latin):
c̾te quem timoreni t in cut̾e. ñtornon qui t
sit laqueus desꝑacõnis. set qui sꝑem adqui¬
rat beatitudinis.  si quidem timor mutilis:
tͥstis crudelis. qui quia ueniam non q̃rit nõ
consequitur. est ⁊ timor pius humilis. frut¬
tuosus qui cuilib qnͣtimilib peccͣori facile
nũam prom̾etur. baus timor gen̾at nuiͥt ⁊
seruat humilitatem. set mansuetudinem.
set pacienciam. set longanimitatem. Qm̃
non delectet tam indita proles. alt̾iꝰ uero
misera sobolesr. ꝑtinacia inmnod̾ata ⁊sti¬
cia. rancor. horior contemptis ⁊ disꝑacio:
Non hoc gͦ qui desꝑatõnem illo qui gn̾at
spem. timens ne non timeres. uł ꝑuũ time¬
res. tuam t culpam sit rememorandam ẽẽ
malefit̾int ⁊ exultant in reb pessimis. ũu qͦ
deceptusnon solum hoc putes culpam non
eẽ. set insuꝑ quod absit in corde tuo głieris
te magnum aliquid ⁊ quod a paucit salet
fiꝰ fecisse. dum qui emanciꝑatus aliis p̾eras
contempnos p̾lacõnem rursus subdi p̃lato

Expanded text:
rte quem timorem tibi incutere nitor, non qui tibi sit laqueus desperationis, sed qui spem acquirat beatitudinis. Est siquidem timor inutilis, tristis, crudelis, qui veniam, quia non quaerit, non consequitur. Est et timor pius, humilis, fructuosus, qui cuilibet, quantumlibet peccatori, facilemor generat, nutrit, et servat humilitatem, sed mansuetudinem, sed patientiam, sed longanimitatem. Quem non delectet tam inclyta proles? Alterius vero misera soboles est pertinacia, immoderata tristitia, rancor, horror, contemptus et desperatio. Non hoc ergo qui desperationem, sed illo qui generat spem, timens ne non timeres, vel parum timeres, tuam tibi culpam sic rememorandam esse malefecerint, et exsultant in rebus pessimis ; tu quoque deceptus, non solum hoc putes culpam non esse, sed insuper quod absit in corde tuo glorieris, te magnum aliquid, et quod a paucis solet fieri, fecisse: dum qui emancipatus etiam aliis praeeras, contemnens praelationem rursus subdi praelato