comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cadetis. Non gͦ quia boni sunt om̃s. Nam si propt̃ea quia bonist̃
ostendens quid uiter sit int̃ deos et homines. S in medio inquit
queritur si homines ad quos sermo nunc ẽ. dĩ factus dĩ uocan.¬
tur. utrum angłi uocandi sint dii. cum hominibꝰ sc̃ĩs maximũ
scio utrum uł possit uł facile possit reꝑiri aꝑte dictos angłos
deos. S cum de dño dõ dictum eẽt. terribilis fuꝑ omnes deos
cur hoc dix̾it continuo uelut exponendo subiunxit. Qm̃ dii gen¬
tium demonia. Suꝑtales dõs dixit dñm terribilem insc̃is fuis
fecit. Non gͦ dii sine additamento. s dii gentium demonia. Suꝑiꝰ
gentium demonia. Oꝑante sp̃u etiam hoc dici oportuit qđ di¬
ctum ẽ. dii gentium demonia. ut intelligeremus fic etiam in
hebreo positum dii gentiũ simulachra. ut demonia potus quȩ
sunt insiulacris significarent᷑. Nam qđ attinet ad ipsa simula

Expanded text:
cadcadostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquitquaeritur, si homines ad quos sermo Dei factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt dii; cum hominibus justis et sancscio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, fecit.» Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius Gentium daemonia.» ctum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simula
Abbreviated transcription (Latin):
Et eñ illi demones ñ sibi ista exigerent ut fallerent. nͥ qͥa sciunt
et rex magnus suꝑ om̃s dõs. Hic accipe homines deos. Nonenim
rex dominꝰ suꝑ demonia. Et hĩc habemus scripture testimomũ.
ds̃ stetit insinagoga dõrum. inmedio autẽ dõs discernit. deos
dixit participatione ñ natura. grã qua uoluit facere dos. Qntꝰ
dĩ ẽ. qui facit deos. aut quales diisunt quos fac̃ homo: qͣm ille
magnus dõs faciendo. tam isti nichil qui ab homine facti sunt.
Deus uerꝰ facit dõs credentes inse. quibꝰ dedit potestatẽ filios dĩ
fieri. Et idõ ipse uerus deus. quia ñ deus factus ẽ. Nos autẽ facti.¬
u non ueri diĩ meliores tam̃ illis quos homo facit.  onfitemini
risolet. Et scriptum eẽ. inuenimꝰ in alio psalmo. deos etiam ho¬
mines appellatos. Sic̃ ẽ. ds stecit insinagoga dõrum. inmedios
autẽ dõs discernit. Et paulo post. Ego dixi diĩ estis. et filĩ exel¬
si om̃s. Uos autem sic̃ homines moriemini. et sic̃ uiꝰ expͥncipibꝰ

Expanded text:
es videri dii, non sibi ista exigerent ut fallerent, nisi quia sciunt et rex magnus super omnes deos.» Hic accipe homines «deos:» non enim rex Dominus super daemonia. Et hinc habemus Scripturae testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos autem facti, non veri dii, meliores tamen illis quos homo facit. Quoniam siri solet. Et scriptum invenimus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, sicuti est, «Deus stelit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit:» et paulo post, «Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus
Abbreviated transcription (Latin):
sum sufficiens ẽẽ. Scio et habundare. noui et penuriã pati. Omĩa
possum in eo qui me confortat. Ueruintam̃ uos bene fecistis. usi.¬
bus meis mittere. S ut ostendet in eo qđ illi bene fecerunt quod
ipse quereret. ne int̾ illos eẽt qui se ipsos pascunt non oues: non
tam suȩ gaudet subuentum eẽ. necessitati. qͣm illorum gratulat᷑
fecundati. Quid gͦ ibi querebat: Non quia quero inquit datũ.
s requiro fructum. Non ut ego inquit explear: s ne uos in anes
remaneatis. Quid gͦ non possunt facere quod paulus. ut manibꝰ
suis se transigant: accipiant de lacte ouium. Sustentent stiam
necessitatem: sed non ngligant ouium infirmitatẽ. Non hoc ibi
querant tanquam commodũ suum. ut exnecessitate penuriȩ fuȩ
dictum ẽ. Sint lumbi ur̃i accincti. et nemo accẽdit lucernam¬

Expanded text:
ns esse. Scio et abundare, novi et penuriam pati. Omnia ns esse. Scio et abundare, novi et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Verum tamen vos benefecistis, usibus mittere meis . Sed ut ostenderet in eo quod illi benefecerunt, quid ipse quaereret, ne inter illos esset, qui se ipsos pascunt, non oves: non tam suae gaudet subventum esse necessitati, quam illorum gratulatur fecunditati. Quid ergo ibi quaerebat? Non quia quaero, inquit, datum, sed requiro fructum. Non ut ego, inquit, explear, sed ne vos inanes remaneatis. Qui ergo non possunt facere quod Paulus, ut manibus suis se transigant, accipiant de lacte ovium: sustentent suam necessitatem, sed non negligant ovium infirmitatem. Non hoc ibi quaerant, tanquam commodum suum, ut ex necessitate penuriae suae dictum est: Sint lumbi vestri praecincti, et luc
Abbreviated transcription (Latin):
non usurpata s. data. Plus ille forit. ut nec qđ debebãt sͥ acciꝑet.
Ipse gͦ donauit et debitum. s alius non exegit indebitum. Iile plꝰ
fecit. Fortassis enim ipsum significabat. cui egrum cum adduce¬
ret ad stabulum dixit. Siquid ampliꝰ erogaueris: in redeundo
reddam tͥ. De his gͦ qui non indigent lacte gregis quid plura di¬
camꝰ: Misericordiores funt uł potuis ipsiꝰ miscdiȩ affectum largius
impendunt: possunt. et qđ possunt faciunt. Laudent᷑ hii. nec dãp¬
nentur illi. Nam &e ipse apłs datum non querebat. Pructuositas
tam̃ ouessuas. eẽ. cupiebat. nonsteriles sine lactis ub̾tate. Itaq cũ
eẽt quodam tempore in magna indigentia uinctus inconfessione
ueritatis missum ẽ. illi afrib unde necessitati et indigentie eiꝰ
ministiaret᷑. Respondet autẽ illis gr̃as agens et dicit. Bene focistis
cominunicando necessitatibus meis. Sgo enim didici inquibꝰ

Expanded text:
non usurpata, sed data. Plus ille fecit, ut nec quod debebatur acciperet . non usurpata, sed data. Plus ille fecit, ut nec quod debebatur acciperet . Ipse ergo donavit et debitum: sed alius non exigit indebitum: ille plus fecit. Fortassis enim ipsum significabat, qui aegrum cum adduceret ad stabularium, dixit: Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi . De his ergo qui non indigent lacte gregis, quid plura dicamus? Misericordiores sunt, vel potius ipsius misericordiae officium largius impendunt. Possunt enim; et quod possunt, faciunt. Laudentur hi, nec damnentur illi. Nam et ipse Apostolus datum non quaerebat; fructuosas tamen oves esse cupiebat, non steriles sine lactis ubertate. Itaque cum esset quodam tempore in magna indigentia, vinctus in confessione veritatis, missum est illi a fratribus unde necessitati et indigentiae ejus ministraretur. Respondit autem illis gratias agens, et dixit: Bene fecistis communicare
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse collectos. Et ipsa ẽ. obtuna gub̾natio. ut omĩa suis tempori¬
bus distributa exordine gerantur. nec humanã animam turbulẽ.¬
tis inplicationib inuolutam ꝑturbent. Ibi etiam drͣ qͥd oꝑabat᷑
apłs. Posthȩc inquit egressus ab atthenis. uenit corinthum. Et
ea qđ edixiss claudius dicere omnes iudeos abroma: accessit ad illos
ce ppt̃ artis similitudinẽ mansit apud illos opus faciens. E rant
enim tabnacłorum artifices. Quis militat suis stipendiis umꝗͣ:
quis plantat uineã. & fructũ eius non edit: quis pascit gregen.
& de lacte gregis non mandueat.: Inuenimus gͦ eẽ. lac gre¬
apłs quamqͣm elegerit manibꝰ suis transigi et nec ipsum lac quȩ¬
rere ab ouib tamen lactis ꝑcipiendi potestatem hab̾e sedixit. &
sic dñm disposuisse. ut qui euuangłium annunciant de ęuuan¬
głio uiuant. Et dicit alios coapłos suos usos fuisse hac potestate.

Expanded text:
fuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis temporifuisse conlectos. et ipsa est optima gubernatio, ut omnia suis temporibus distributa ex ordine gerantur, ne animum humanum turbulentis inplicationibus inuoluta perturbent. Ibi etiam dicitur quid operabatur apostolus. posthaec, inquit, egressus ab Athenis uenit Corinthum. et ea quod iussisset Claudius discedere omnes iudaeos ab Roma, accessit ad illos et propter artis similitudinem mansit apud illos opus faciens; erant enim tabernaculorum artificquis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? quis pascit gregem, et de lacte Apostolus quanquam elegerit manibus suis transigi, et nec ipsum lac quaerere ab ovibus ; tamen lactis percipiendi potestatem habere se dixit, et sic Dominum disposuisse, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant. Et dicit alios coapostolos suos usos fuisse hac potestate;
Abbreviated transcription (Latin):
utiq attheniensium. Sic enim sequitur. Quidam uͦ epicureoꝵ et
stoicoꝵ philosophorum conferebant cum illo. Et paulo pꝰt dicit.
Atthenienses autem et aduene hospites ad nichil aliud uacabant
quam dicere aliquid noui aut audire. Putemus apłm illis omnibꝰ
diebꝰ quib fuit atthenis non fuisse oꝑatum. Propt̃ hoc enim et ex
macedonia supplebatur eius indigentia. sic̃ dicit inseda ad corinthi¬
os. Quamqͣm &e aliis horis et noctib poterat. quia ita ualebat et am¬
mo et corpore. Sed eum ab arthenis exisset: uideamiis quid dicit scrip¬
tura. dispitabat inquit insinagoga ꝑ omne sabbatum. Noc apud
corinthum. Introade gͦ ubi necessitate imminentis ꝑfectionis usq
admediũ noctis sermo protractus ẽ. una sabbati erat. qui dies do¬
minicꝰ dr̃. Unde intelligimus eum non fuisse cum iudeis: s cum
xp̃ianis. quando etiam dicit ipse narrator. ad frangendũ panem

Expanded text:
utique Atheniensium. sic enim sequitur: quidam uero epicureorum et utique Atheniensium. sic enim sequitur: quidam uero epicureorum et stoicorum philosophorum conferebant cum illo. et paulo post dicit: Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere aliquid noui aut audire. putemus apostolum illis omnibus diebus, quibus fuit Athenis, non fuisse operatum; propter hoc enim et ex Macedonia supplebatur eius indigentia, sicut dicit in secunda ad Corinthios. quamquam et aliis horis et noctibus poterat, quia ita ualebat et animo et corpore. sed cum Athenis exisset, uideamus quid dicit scriptura. disputabat, inquit, in synagoga per omne sabbatum: hoc apud Corinthum. in Troade ergo, ubi necessitate inminentis profectionis usque ad medium noctis sermo protractus est, una sabbati erat, qui dies dominicus dicitur: unde intellegimus eum non fuisse cum iudaeis, sed cum christianis, quando etiam dicit ipse narrator ad frangendum panem se
Abbreviated transcription (Latin):
Sane quia diuriis & nocturnis horis oꝑabatur. ipse non tacuit. om¬
randam itaq rem fecit apłs qui reuera intanta sollicitudine om̃iũ
sus. nͥ aderogandum uerbum dĩ certa tempora constitueret: Neq
eñ et hoc deus latere nos uoluit. Nam &e cuiꝰ artis opifex fuerit.
& quibꝰ temporibꝰ uacaret dispensando euuangłio: scã scriptura non
tacuit. Nam cum dies ꝑfectionis urgeret introade constitutũ. etiã
inima sabbati congregatis frib ad frangendum panem tanta fuit
intentio. & tam necessaria dispensatio: ut sermo produceretur us¬
q ad medium noctis tamqͣm excidisset eis qđ eo die non eẽt. ieu¬
inquisitores inuenerat. ita de illo scriptum ẽ. Disputabat gͥ eum
iudȩis insinagoga. et gentibꝰ et incolis. et inforo ꝑ omnẽ diem ad
eos qui aderant. Non eiim insinagoga ꝑ omnẽ diem ubi moserat
sabbato sermocinari: si inforo inquit ꝑ omnẽ diem propt̾ studia

Expanded text:
sane quia et diurnis et nocturnis horis operabatur, ipse non tacuit sane quia et diurnis et nocturnis horis operabatur, ipse non tacuit randam rem fecit apostolus, qui reuera in tanta sollicitudine omnium suis, nisi ad erogandum verbum Dei certa tempora constitueret? Neque enim et hoc Deus latere nos voluit. Nam et cujus artis opifex fuerit, et quibus temporibus vacaret dispensando Evangelio, sancta Scriptura non tacuit. Nam cum eum dies profectionis urgeret in Troade constitutum, etiam in una sabbati congregatis fratribus ad frangendum panem, tanta fuit intentio et tam necessaria disputatio, ut sermo produceretur usque ad medium noctis , tanquam excidisset eis quod eo die non esset jejuinquisitores inuenerat, ita de illo scriptum est: disputabat igitur iudaeis in synagoga et gentibus in uiculis in foro per omnem diem ad omnes qui aderant. non enim in synagoga per omnem diem. ubi mos erat sabbato sermocinari, sed in foro, inquit, per omnem diem; propter studia
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: quos in hac causa reuereri poss ignoro. Si uideos dixerint
patriarche peccora pauerunt. Si grecos quos etiam paganosdi¬
cimus. etiam phi losophos multũ sibi honorabiles sutores habue.¬
runt. Si eccłiam dĩ homo ille iustꝰ & ad testimoniũ coniugalis
semꝑ mansure uirginitatis electus. cui desponsata erat uirgo maria
quȩ peꝑit xp̃m: faber fuit. Quicquid eorum gͦ cum innocentia et
sine fraude homines oꝑant᷑: bonum ẽ. Nam precauet hoc ce ipse
apłs. nequisquam ex necessitate sustentande uitȩ inmala oꝑa dila¬
batur. Qui furabatur in quit: iam non furetur. Magis autem la¬
boret manib suis bonum. ut habeat unde tribuere possit eui o¬
pus ẽ. Hoc gͦ scire sufficit quia et̾ ipso oꝑe corporali id qđ bonum
ẽ. oꝑabatur apłs. Quando autẽ soleret oꝑari. idẽ. quib tempoꝵ
spatiis ne ab ȩuuangłiz ando impediretur. qͥs possit comp̃hendẽ:

Expanded text:
dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, dei, quos in hac causa reuereri posset ignoro. si Iudaeos dixerint, patriarchae pecora pauerunt; si Graecos, quos etiam paganos dicimus, etiam philosophos multum sibi honorabiles sutores habuerunt; si ecclesiam dei, homo ille iustus et ad testimonium coniugalis semper mansurae uirginitatis electus, cui desponsata erat uirgo Maria, quae peperit Christum, faber fuit. quidquid horum ergo cum innocentia et sine fraude homines operantur, bonum est. nam praecauet hoc et ipse apostolus, ne quisquam ex necessitate sustentandae uitae in mala opera delabatur. qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso opere corporali id quod bonum est operabatur apostolus. Quando autem soleret operari, id est quibus temporum spatiis, ne ab euangelizando inpediretur, quis possit conprehendere ?
Abbreviated transcription (Latin):
qđ erat ipsum opꝰ. et quando ei uacabat &e oꝑari et euuangłium
predicare: Cui respondeo. Puta me nescire. Corporalit̃ tamen
oꝑatum eẽ. et inde incarne uixissẽ ñ utentẽ potestate quam dñs
apłis dederat. ut euuangłium anmincians de euuangłio uiuer&.
ca quȩ supradicta sunt sine ulla dubitatione testantur. Unũ scio
quia nec furta faciebat. nec effractor aut latro erat. nec auriga
aut uenator. nec histrio. nec turpi lucrꝰ. s innocenter et hone¬
ste quȩ apta sunt humanis usibꝰ oꝑabatur. sic̃ sese habent oꝑa
fabroꝵa structorum sutoꝵ. rusticoꝵ et his similia. Neq enu ho¬
nestas ipsa rep̃hendit. qđ rep̃hendit suꝑbia eoꝵ qui honesti uocari
amant. sed eẽ. non amant. Non gͥ dedignaretur apłs siue rusti¬
canum aliqđ opus aggredi. siue mopificum labore uersari.
Qui enim ait. sine offensione estote iudeis et grecis et eccłiȩ

Expanded text:
quod erat ipsum opus et quando ei uacabat et operari et euangelium quod erat ipsum opus et quando ei uacabat et operari et euangelium praedicare? cui respondeo: puta me nescire; corporaliter tamen » operatum esse et inde in carne uixisse, non utentem potestate, quam dominus apostolis dederat, ut euangelium adnuntians de euangelio uiueret, ea quae supra dicta sunt sine ulla dubitatione testantur.quia nec furta faciebat nec effractor aut latro erat nec auriga aut uenator aut histrio nec turpilucrus; sed innocenter et honeste quae apta sunt humanis usibus operabatur, sicut sese habent opera fabrorum, structorum, sutorum, rusticorum et his similia. neque enim honestas ipsa reprehendit, quod reprehendit superbia eorum, qui honesti uocari amant, sed esse non amant. non igitur dedignaretur apostolus siue rusticanum aliquod opus adgredi siue in opificum labore uersari. qui enim ait: sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾ infirmitatẽ suam erga infirmos fuisse nisi compaciendi eis. in
tantũ ut ne uid̾etur uenditor euuangłi. et uerbi dĩ cursum apd̾
imꝑitos inmalã suspicionẽ decidens impediret. nollet acciꝑe qđ ei
iure dñico debebatur. Quod si uellet. non utiq mentiret᷑. quia ue¬
re debebat᷑. Et quia noluit: non utiq mentitus ẽ. Neq em̃ dix̃
ñ sibi debi. s deb̃i ostendit. et debito se usum ñ eẽ. nec om̃ino uti
uelle ꝓfessus ẽ: eo ipso factus infirmus. qͦ potestate sua uti noluit.
tam misericordi scilicet indutus affectu. ut cogitaret quẽadmo¬
dum secum agi uellet. si & ipse ita infirmaret᷑. ut posset de ilł
ꝑ quos sibi ȩuuangłm p̃dicaret᷑ si eos uidet sumptus acciꝑe qua-¬
si marcimonioꝵ nundinas suspirari. hic fortasse aliquis dicat.
Si corporale opus oꝑabatur apłs unde uitam istam sustentaret

Expanded text:
dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in dicit infirmitatem suam erga infirmos fuisse nisi conpatiendi eis in tantum, ut, ne uideretur uenditor euangelii et uerbi dei cursum apud inperitos in malam suspicionem decidens inpediret, nollet accipere, quod iure dominico debebatur? quod si uellet, non utique mentiretur, quia uere debebatur; et quia noluit, non utique mentitus est. neque enim dixit non sibi deberi, sed deberi ostendit et debito se usum non esse nec omnino uti - uelle professus est, eo ipso factus infirmus, quo potestate sua uti noluit, tam misericordi scilicet indutus affectu, ut cogitaret quemadmodum secum agi uellet, si et ipse ita infirmaretur ut posset de illis, per quos sibi euangelium praediearetur, si eos uideret sumptus accipere, quasi mercimoniorum nundinas suspicari. De hac infisi corporale opus operabatur apostolus, unde uitam istam sustentaret,
Abbreviated transcription (Latin):
se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege. Quos utiq ñ nisi
gentiles quos paganos dicimus. uult intelligi. Aliud gͦ ẽ. eẽ.
sublege. aliud in lege aliud sine lege. Sublege carnales iudei. in
lege sp̃uales & iudei et xp̃iani. Unde illi seruauerunt morem
patrͥum. sed onera insolita credentib gentib nonimposuerunt
cisi sunt. Sine lege autẽ gentes quȩ non dum credider̃. Quibꝰ ta-¬
men se apłs congruisse testatur. ꝑmisericordẽ compassionẽ. non
uł pagano: quomͦ sibi ipse si hoc eẽt. subueniri uoluisset. Portans
utiq eoꝵ infirmitatẽ in compassionis similitudine. non fallens.
inmendatĩ fictione. Sicut continuo sequitur &e dicit. Hactꝰ
sum infirmis infirmus: ut infirmos lueri facerẽ. Hinc eñĩ
loquebat᷑. ut etiam illa omnia dicer&. Sic̃ gͦ quod factus ẽ. infir.¬
imnis infirmus. ñ erat mendatiũ: sic & cȩt̾a illa suꝑiꝰ. Quam enun

Expanded text:
se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi se fuisse his qui sine lege sunt quasi sine lege, quos utique nonnisi gentiles, quos paganos dicimus, uult intellegi. aliud ergo esse sub lege, aliud in lege, aliud sine lege. sub lege carnales iudaei; in lege spiritales et iudaei et christiani, unde illi seruauerunt morem illum patrium, sed onera insolita credentibus gentibus non inposuerunt; cisi sunt; sine lege autem gentes, quae nondum crediderunt, quibus tamen se apostolus congruisse testatur per misericordem conpassionem, non pagano, quo modo sibi ipse, si hoc esset, subueniri uoluisset: portans utique eorum infirmitatem in conpassionis similitudine, non fallens in mendacii fictione, sicut continuo sequitur et dicit: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem. hinc enim loquebatur, ut etiam illa omnia diceret. sicut ergo quod factus est infirmis infirmus, non erat mendacium, sic et cetera illa superius. quam enim
Abbreviated transcription (Latin):
eẽme s in lege ẽẽm xp̃i: ut lucrifacerem eos qui sine lege erant.
Quod ñ simulandi uersutia faciebat. s compatientis misedia
id ẽ. ut quasi ñ se fingeret iudȩum sic̃ nonnulli putauerunt. qͥa
legitima uet̾a hierosolimis obseruauit. fẽcit enim hoc scđ̃m lib̾am
& manifestã sententiã suam inqua dicit. Circumcisus quis uoca¬
dicit circumcisus quis uocatus ẽ. ñ adducat preputtũ. inp̃putio
quis uocatus ẽ. non enrrumcidat᷑ fecit illa quȩ ñ intelligentibꝰ
et parum attendentib fuixisse putatus ẽ. Iudeus enim erat. et
circumcisus uocatus noluit adducere. id ẽ. noluit ita uiuere. ac sic
circumcisus non ẽẽt. hoc enim iam inpotestate habebat. Et sub
lege quidem non erat sic̃ illi qui eam scrulit̃ oꝑabant᷑: s tamen
in lege dĩ & xp̃i. Non enim alia erat lex illa & alia lexdĩ sic̃ ꝑditi
manichei solent dicere. Alioquin si cum illa fecit finxisse putan¬
dus ÷: finxit & paganũ. et sacrificauit idolis quia dicit factum

Expanded text:
ed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine lege sunt. quod non simulandi uersutia faciebat, sed conpatiendi misericordia, id est non quasi ut se fingeret iudaeum, sicut nonnulli putauerunt, quia legitima uetera Hierosolymis obseruauit. fecit enim hoc secundum liberam et manifestam sententiam suam, in qua dicit: circumcisus quis uocaicit: circumcisus quis uocatus est? non adducat. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur, fecit illa, quae non intellegentibus et parum adtendentibus finxisse putatus est; iudaeus enim erat et circumcisus uocatus; noluit adducere, id est noluit ita uiuere, ac si circumcisus non esset. hoc enim iam in potestate habebat. et sub lege quidem non erat sicut illi, qui eam seruiliter operabantur, sed tamen in lege dei et Christi. non enim alia erat lex illa et alia lex dei, sicut perditi Manichaei solent dicere. alioquin si, cum illa fecit, finxisse putandus est, finxit et paganum et sacrificauit idolis, quia dicit factum
Abbreviated transcription (Latin):
ribilis suꝑom̃s deos qm̃ dĩ gentium simulacbra. nͥ ꝑsimulacra
intelligantur. demonia quȩ terreri possunt. Unde ait apostolus.
Scimus quia nichil ẽ. idolum. hoc em̃ retulit ad mat̾iam t̾renam
sensu carentem. Item nequisquam putaret ñ eẽ. aliquam uiuentẽ
sentientemq naturam quę gentium sacrificiis delectetur adiunx̃.

Expanded text:
r omnes deos, quoniam dii Gentium simulacra,» nisi per simulacra intelligantur daemonia, quae terreri possunt? Unde ait et Apostolus, «Scimus quia nihil est idolum:» hoc enim retulit ad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunx
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi dĩ demonioꝵ. Et rex magnus suꝑ omnes dõs. abscit ut
dicat᷑ rex magnus suꝑ omnia demonia. S homines quoq inpopło
dĩ eadem scriptura dõs appellat. Ego inquit dixi dii estis. et filii
exxelsi omnes. Potest itaq intelligi horũ dõrum dĩ. qui dictus est
dõs. Uerumtamen cum a nob̃ querit᷑ si homines dicti sunt dii qđ
magis immortales eo nomine digni sunt. qui ea fruunt᷑ beati¬
tudine. ad qͣm dm̃ colendo cupiunt homines ꝑuenire quid re
ros in resurrectione ꝓmittit᷑: nec scilicet propt̾ illorum excellentiã
inppło dĩ. ut certi ac fidentes scirent eum eẽ. dm̃ suum qui dictus ẽ.¬

Expanded text:
 absit ut dicatur Rex magnus super omnia daemonia. Sed homines quoque in populo Dei, eadem Scriptura deos appellat. Ego, inquit, dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Potest itaque intelligi horum deorum Deus, qui dictus est per omnes deos. 2. Verumtamen cum a nobis quaeritur, si homines dicti sunt dii, qumagis immortales eo nomine digni sunt, qui ea fruuntur beatitudine, ad quam Deum colendo cupiunt homines pervenire? quid reros in resurrectione promittitur, ne scilicet propter illorum excellentiam in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent, eum esse Deum suum, qui dictus e
Abbreviated transcription (Latin):
tute genitam oe uirtutẽ de uirtute procedentẽ ñ iis candem habe
naturam. hoc falsum dicis. hoc contͣ fidẽ rectam & catholicam
dem sunt dii multi. et dm̃ multi. nob tamen unus ẽ. ds pat̾ ex.
ꝑipsiuns.t. N ddendo sicuti sunt cos intelligi uoluit qͥ digne etiã
seruitꝰ. s ea quȩ adreligionem ꝑtinere intelligitur. ñ debeat᷑ nͥ uni
dõ uͦ qui nob̾ẽ ds̃. Illi autem qui dicunt᷑ dii. etiam si qͥsunt ubi me¬
rito dicunt᷑ prohibiti sunt maledici non iussi sunt. sacrificiis uł
ullis latriȩ obsequiis honorari. Om̃ dĩ magnus ẽ. dñs et rex¬
magnus suꝑ om̃is dõs. Sunt gͦ dũ suꝑ quos sit magnus ds̃ nr cui
iubilamus. cui exultamus. cui laudes cantici dicimus. Sunt s ñ
nobis. Apłs enĩ ait. Nam &e si sunt qͥdicuntur dũ siue meelo si¬
ue interra. quem ad modũ sunt du multi oe dñi multi. nob̾tam̃

Expanded text:
tute genitam, et virtutem de virtute procedentem non vis eamdem habere tute genitam, et virtutem de virtute procedentem non vis eamdem habere naturam, hoc falsum dicis, hoc contra fidem rectam et catholicam dem sunt dii multi, ut et domini multi, nobis tamen unus Deus, Pater, ex ndo enim "sicuti sunt" eos intellegi uoluit, qui digne etiam seruitus, sed ea, quae ad religionem pertinere intellegitur, non debeatur nisi uni deo uero, qui nobis est deus. illi autem qui dicuntur dii, etiam si qui sunt qui merito dicuntur, prohibiti sunt maledici, non iussi sunt sacrificiis uel ullis latriae obsequiis honorari. Non eris cum pluribus in magnus super omnes deos.» Sunt ergo dii super quos sit magnus Deus noster, cui jubilamus, cui exsultamus, cui laudes cantici dicimus; sunt, sed non nobis. Apostolus enim ait: «Nam etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
multi male intelligentes sine ipso factum ẽ nichil pitare aliqͥd
eẽ. nichil. Peccatum quidẽ ñ ꝑipsum factum ẽ. Et manifestũ ẽ.
quia peccatum nichil ẽ. &e nichil fiunt homines cum peccant. Et
idolum ñ ꝑuerbum factũ ẽ. habet qͥdeni formam quandã huma¬
nam . s ipse homo ꝑũbum factus ẽ Et scriptum ẽ. scimꝰ quia nicħ¬

Expanded text:
multi male intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et idolum non per Verbum factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse homo per Verbum factus es
Abbreviated transcription (Latin):
s qđ colenda ñ sint. eisq colendum horum om̃ium conditorẽ
dm̃ inuisibilem suademus. cuiꝰ solius participatione beatus hõ
fieri pot̃. qđ om̃s uelle nemo ambigit. S quia non nulli eoꝵ in¬
uisibilem & incorporeã creaturã colunt. qđ ẽ. & anima mensq
humana. tam̃ quia noc huiꝰmodi creaturȩ participatione fit hõ¬
factꝰ beatꝰ. illł non solum inusibilis uerũ etiam incominutabił dĩ
re alia ꝑfruat᷑. Uos autem cum ea colatis quȩ om̃ino ñ sunt sed
uĩãrum fallatium fabularum uanitate fingunt᷑ ꝓpinquiores
eẽtis. uere pietatis ac religionis. si saltim pagani cẽtis. uł in eoꝵ

Expanded text:
sed quod colenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem sed quod colenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilis uerum etiam incommutabilis deure alia perfruatur. Vos autem cum ea colatis quae omnino non sunt, sed vestrarum fallacium fabularum vanitate finguntur, propinquiores essetis verae
Abbreviated transcription (Latin):
chil ẽ. idolum inmnindo. Neq eñi uos paganos dicimus. aut
scima paganorũ.s hab̾e cum eis quandam similitudinẽ eo qđ mul¬
tos colatis deos. Uerumeis eẽ. longe det̾iores. qđ illi ea colunt quȩ
sunt. s ꝓdiis colenda ñ suut. Sunt eñ et idola s ad salutẽ nichil st̃.
Et qui colit arborem ñ qͥdem orando s ad orando. ñ id colit qđ nus¬
qͣm ẽ. s qđ ita colendumꝰ ẽ. Ipsa etiam demonia unde dicit apłs.
quȩ immolant gentes demoniis immolant et ñ dõ utiq sunt.
quib illos immolarẽ dic̃. et quorum nos socios eẽ. ñ uult. Iam uͦ &
lum & t̾ram & mare et aer. & sol &e luna. & ceta sida omĩa hȩc ma.¬
nifesta ocłis apparent. atq ipsis sensibꝰ p̃sto sunt. Quȩ cũ pagani
tanqͣm deos colunt. uł tanqͣm partes uniꝰ magni dĩ. nam uniuer.¬
sum mundũ qͥdam eoꝵ putant maximũ dm̃. ea colunt quȩ st̃.
Cumqͥbꝰ qͣndo agimꝰ ut ea non colant. ñ eis dicimꝰ qđ nulla sint.

Expanded text:
cit cum quo agat? Neque enim vos Paganos dicimus, aut schisma Paganorum; sed habere cum eis quamdam similitudinem, eo quod multos colatis deos. Verum vos eis esse longe deteriores. quod illi ea colunt quae sunt, sed pro diis colenda non sunt: sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. Et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. Ipsa etiam daemonia, unde dicit Apostolus, Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo ; utique sunt quibus illos immolare dicit, et quorum nos socios esse non vult. Jam vero coelum et terra, mare et aer, sol et luna, et caetera sidera, omnia haec manifesta oculis apparent, atque ipsis sensibus praesto sunt. Quae cum Pagani tanqsum mundum quidam eorum putant maximum deum — ea colunt, quae sunt. cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus, quod nulla sint,
Abbreviated transcription (Latin):
nitus ẽ. abeo.N escientes unde habeant quod sunt. stulte
urgines sunt. Meritoq foris erunt quia int̾ne affectum grȩ
tẽ uasorum suoꝵ. s tueis potius plenitudinẽ. Uade ait apłs. Qsqͥs
se putat aliquid scire. nondum scit quemadmodũ oportet scire.
Et mox ostenden dixerit. quisqͥs autẽ inquit diligit dm̃. hic cog¬
nitus ẽ. ab illo. Nec sic dicere uoluit cognouit illum. s dicendo
cognitꝰ ẽ. ab illo. expressius uoluit cõmendare etiam hoc ab illo
nob eẽ. ut eum diligamus. Caritas enĩ diffundit᷑ in cordibꝰ nr̃is

Expanded text:
nt, sed quia nescientes, unde habeant, quod sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae tem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit, diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec sic dicere uoluit: Cognouit illum, sed dicendo \'cognitus est ab illo\' expressius uoluit commendare etiam hoc ab illo nobis esse, ut eum diligamus. caritas enim dei diffunditur in cordibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
eñi timebant de iniquitatib suis uos amate dimissorẽ iniqͥtatũ
urãrum. Scientia inflat. caritas autẽ ñ emulat᷑ ñ inflat᷑.
Sic itaq adhibeatur scientia tamquam machina quedã ꝑꝗͣ
structura caritatis assurgat quȩ manet in ȩt̃num. etiã cum
scientia destruet᷑. quȩ adfinem caritatis adhibita multũ est
itilis. ꝑse autẽ ipsa sine tali fine non mͦ suꝑflua. s etiam ꝑuitiosa

Expanded text:
enim timebant de iniquitatibus suis; vos amate dimissorem iniquitatum enim timebant de iniquitatibus suis; vos amate dimissorem iniquitatum charitas aedificat . Charitas autem non aemulatur, non inflat. Sic itaque adhibeatur scientia tanquam machina quaedam, per quam structura charitatis assurgat quae maneat in aeternum, etiam cum scientia destruetur ; quae ad finem charitatis adhibita multum est utilis; per se autem ipsa sine tali fine, non modo superflua, sed etiam perniciosa
Abbreviated transcription (Latin):
salutis accepto ꝑeius unicum saluatorem hominis et illumina.¬
torẽ. hunc ita egentẽ ac dolentem. scientia ñ inflat. qͥa caritas
edificat. Preposiuit enim scientiam scientie. p̃posuit scure infir.¬
mitatẽ suã. magisqͣm scire mundi inȩma. fundam̃ta t̾rarum.
et fastigia gloꝵ. Et hanc apponendo scientiã apposut dolorẽ.
Dolorem ꝑegrinationis suȩ. ex desidio patriȩ suȩ & conditoris eiꝰ bea¬
ti dĩ sui. Hȩc om̃ia fr̃s. quia cognouimus id qđ a pͥncipio est
quia fortes sumus. qͥa cognouimus patrẽ. omnia ista quasi cogni¬
tionẽ cõmendant. caritatem ñ cominendant. Si cognouimꝰ a me¬
mus. Nam cognitio sine caritate ñ saluos facit. Scientia inflat.
caritas edificat. Si confiteri uultis & ñ amare. incipitis demoni.¬
bus similes eẽ. Confitebantur demones filium dĩ & dicebant. qͥd
nob̾ & tͥ: et repellebant᷑. Confitemini et amplectimim. Illi

Expanded text:
salotis, per ejus unicum Salvatorem hominis et illuminasalotis, per ejus unicum Salvatorem hominis et illuminatorem: hunc ita agentem et dolentem scientia non inflat, quia charitas aedificat ; praeposuit enim scientiam scientiae, praeposuit scire infirmitatem suam, magis quam scire mundi moenia, fundamenta terrarum, et fastigia coelorum: et hanc apponendo scientiam, apposuit dolorem ; dolorem peregrinationis suae ex desiderio patriae suae, et conditoris ejus bealignum. 8. Haec omnia, fratres, quia cognovimus id quod a principio est quia fortes sumus, quia cognovimus Patrem: omnia ista quasi cognitionem commendant, charitatem non commendant? Si cognovimus, amemus: nam cognitio sine charitate non salvos fecit. Scientia inflat, charitas aedificat . Si confiteri vultis et non amare, incipitis daemonibus similes esse. Confitebantur daemones Filium Dei, et dicebant, Quid nobis et tibi ? et repellebantur. Confitemini, et amplectimini. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
appositũ si eẽ. diceret stimulũ carnis. angłm satanȩ a qͦ colaphi¬
zaret᷑. Qui colafizat᷑. cap̃eius tundit᷑ ne erigat᷑. Et ibi de scien¬
tia metus erat inflationis hoc ẽ. elationis. Ait enim. In magni¬
tudine reuelationũ mearũ ne extollar. Ibi ergo metuenda est.
um t̃restriumq rerum. magni estimare solet genus bumanũ
Inqͦ profecto meliores sunt. qͥ buic scientiȩ p̃ponunt nosse semet¬
ipsos. laudabiliorq ẽ. animus cui nota ẽ. ł infirmitas sua. qͣm
qͥ ẽa non respecta uias sidum scrutatur etiam cogniturꝰ aut qͥ
iam cognitas tenet. ignorans ipse qͣ ingrediatur. ad salutẽ ac
citatus. atq in eiꝰ amore coram se uluit. adeumq intrare uo-¬
lens. nec ualens. eoq sibi lucente attendit inse. inuenitq se su¬
amq egritudinẽ illiꝰ munditie contemꝑare ñ posse cognouit.
flere dulce ht̃. & eũ p̃cari ut etiam atq etiam misereat᷑. donec

Expanded text:
appositum sibi esse diceret stimulum carnis, angelum satanae, a quo colaphiappositum sibi esse diceret stimulum carnis, angelum satanae, a quo colaphizaretur? Qui colaphizatur, caput ejus tunditur, ne erigatur: nam et ibi de scientia metus erat inflationis, hoc est elationis. Ait enim: In magnitudine revelationum mearum ne extollar. Ibi ergo metuenda erat um coelestiumque rerum magni aestimare solet genus humanum: in quo profecto meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse semipsos; laudabiliorque est animus cui nota est vel infirmitas sua, quam qui ea non respecta, vias siderum scrutatur etiam cogniturus, aut qui jam cognitas tenet, ignorans ipse qua ingrediatur ad salutem ad fcitatus, atque in ejus amore coram se viluit, ad eumque intrare volens nec valens, eoque sibi lucente attendit in se, invenitque se, suamque aegritudinem illius munditiae contemperari non posse cognovit; flere dulce habet, cumque deprecari, ut etiam atque etiam miscreatur, donec
Abbreviated transcription (Latin):
tus ait. Scientia infiat. caritas uͦ edificat. Quod recte alit̃ ñ
intelligit᷑. nͥ scientiã tunc ꝓdẽe cum caritas in ẽ. Sinc hac autẽ
inflare id ẽ. insuꝑbiam inanissime qͣsi uentositatis extollere
Est gͦ indemonibꝰ scientia sine caritate. et idõtam inflati. hoc ẽ.
tam suꝑbi sunt. Scientia ait apłs inflat. Quid gͦ: scientiã¬
fugere debetis. et electuri estis nichil scue potiꝰ qͣm inflari: ut qͥd
uob̾ loquim᷑. si melior ẽ. ignorantia qͣm scientia : ut quid uobis
disputamꝰ : ut quid ista distinguimꝰ: ut qͥd qͦd nostisammonemꝰ.
qͦd ñ nostis inferimus. si scientia cauenda ẽ. ne inflet: ergo amate
scientiam s ante ponite caritatẽ. Scientia si sola sit. inflat. Qa
entia. ubi caritas ñ edificat. Ubi autẽ edificat. solidata ẽ. Non
ẽ. ibi inflatio ubi petra ẽ. fundam̃tũ. Tantum autẽ temptat¬
inflatio hoc ẽ. elatio. ut ꝓpter hoc uitium etiam tantꝰ ille apłs

Expanded text:
tus ait: Scientia inflat, caritas uero aedificat; quod recte aliter non intellegitur, nisi scientiam tunc prodesse, cum caritas inest; sine hac autem inflare, id est in superbiam inanissimae quasi uentositatis extollere. Est ergo in daemonibus scientia sine caritate, et ideo tam inflati, hoc est tam superbi sunt, fugere debetis, et electuri estis nihil scire potius quam inflari? Utquid vobis loquimur, si melior est ignorantia quam scientia? utquid vobis disputamus? utquid ista distinguimus? utquid quod nostis admonemus, quod non nostis inferimus, si scientia cavenda est, ne inflet? Ergo amate scientiam, sed anteponite charitatem. Scientia si sola sit, inflat. Quientia, ubi charitas non aedificat: ubi autem aedificat, solidata est. Non est ibi inflatio, ubi petra est fundamentum. CAPUT VII. inflatio, hoc est, elatio, ut propter hoc vitium etiam tantus ille Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
tis & de ultra plurib nuptiis solent homines mouere questio¬
nem Unde ut breuit̃ respondeam. nec ullas nuptias debeo
dampnare. nec eis uerecundiam numerositatis auferre. S ne
cuiquam breuitas huiꝰ responsionis meȩ forte displiceat. ubiꝰ
disputantẽ rep̃hensorẽ meũ audire paratus sum. Portassis eñi
affert aliqͣm rationem quare scđe nuptiȩ non dampnent᷑.
t̃ciȩ dampnent᷑. Nam ego sic̃ iexordio sermonis huiꝰ ãmo¬
nui. non audeo plus saꝑe qͣm oportet saꝑe. Quis enim sum
qui putẽ difiniendũ qđ nec apłm uideo defirisse: ait enm.
Mulier alligata ẽ. qͣmdiu uir eiꝰ uiuit .¶ Si autẽ mortuus fue¬
rit. uir eiꝰ lib̾ata ẽ. Cui uult nubat tantũ indño. Beatior autẽ
erit si sic ꝑmanserit. Quid huic sententiȩ qͣntũ adhanc rẽ
attinet addi uł detrahi possit ignoro. Deinde ipsum qͦq
cum proposuissent mulierẽ ñ uniiurã. uł biutrã. s si dici pot̃

Expanded text:
tis et de ultra pluribus nuptiis solent homines movere quaestiotis et de ultra pluribus nuptiis solent homines movere quaestionem. Unde ut breviter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre. Sed ne cuiquam brevitas hujus responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. Fortassis enim affert aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius admonui, non audeo plus sapere quam oportet sapere. quis enim sum, qui putem definiendum, quod nec apostolum uideo definisse? ait enim: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; non dixit: primus aurit uir eius, liberata est. cui uult nubat, tantum in domino; beatior autem erit, si sic permanserit. quid huic sententiae, quantum ad hanc rem adtinet, addi uel detrahi possit, ignoro. deinde ipsum quoqucum proposuissent mulierem non uniuiram uel biuiram, sed, si dici potest,
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ si spũalit̃ uirum. eui eccłia ipsa cuiꝰ memibra sunt coniux ẽ.
que fidei spei et caritatis integritate ñ insolis uirguubꝰ scĩs si
etiam inuiduis &e coniugatis fidelib tota urgo ẽ. Uniuersȩ
quippe ȩccłiȩ cuius illa omnia membra st̃ apłs dic̃. Aptaui
uos uni uiro. uirginem castam exhib̾e xp̃o. Nouit autẽ ille
coniugem uirginem sine corruptione fȩtare. quẽ in ipsa etiã
carne potuit mat̾ sine corruptione procreare. Qua ꝓpt̃ aꝓpo¬
uerim dicere. lapsus & riunas a castitate scĩore quȩ uocet᷑ dõ
adulteriis eẽ. peiores. Si enim qđ nullo niͦ dubitandum est
marito. quto grauius offendit᷑ cum illi ipsi ñ seruat᷑ fides in
eo qͦd exigit oblatium qͥ ñ exegerat offerendũ. Cum eñi quis¬
quis non reddit qđ ñ imꝑio compulsus s consilio cominonitꝰ
uou it. tantomagis fraudatio uoti auget iniquitatẽ. qͣnto
minus habuit uouendi necessitatẽ. De t̾ciis et de quar

Expanded text:
liter, sed spiritaliter uirum: cui ecclesia ipsa, cuius membra sunt, coniux est, quae fidei, spei, caritatis integritate non in solis uirginibus sanctis, sed etiam in uiduis et coniugatis fidelibus tota uirgo est. uniuersae quippe ecclesiae, cuius illa omnia membra sunt, apostolus dicit: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. nouit autem ille coniugem uirginem sine corruptione fetare, quem in ipsa etiam carne potuit mater sine corruptione procreare. fit auerim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore, quae uouetur domino, adulteriis esse peiores. si enim, quod nullo modo dubitandum estmarito, quanto grauius offenditur, cum illi ipsi non seruatur fides in eo quod exigit oblatum, qui non exegerat offerendum ! cum enim quisque non reddit, quod non imperio conpulsus, sed consilio commonitus uouit, tanto magis fraudati uoti auget iniquitatem, quanto minus habuit uouendi necessitatem. haec
Abbreviated transcription (Latin):
na ualde. Membra eium quedam meliora singła qͣm alia
singła. s meliora simul omĩa qͣmlibet singula. Xp̃i itaq te
doctrina sana in eius corpore sanam faciat ꝑ eius gr̃am. ut id
qđ aliis melius habes incorpore et inspũ. idẽ ipse sp̃us tuus qͥ
corpori dominatur. nec excollat insolent̃. nec discernat in¬
ut sit scã cẽ cõipore et sp̃u. Qus̨ autem nupta ẽ. sollicita ẽ. q̃
sunt mundi quomͦ placeat uiro. Non ait sollicita ẽ. ea quȩ
sunt mundi ut scã ñsit s certe minor ẽ. diuna scĩtas ex ea
parte curarum qua mundana cogitat᷑ uoluptas. Quic quid
itaq intentionis animi etiam inhis rebus impẽdetur quib
placendum eẽt. uiro colligere quodãmͦ &e redigere debet in¬
nupta xp̃iana in eam intentionẽ qua placendũ ẽ. dño. Et ui¬
de cui placeat quȩ dño placet. et utiq tanto ẽ. beatior qͣnto
plusei placet. Quanto autẽ magis cogitat ea quȩ sunt mundi

Expanded text:
na valde . Meliora enim quaedam singula quam alia na valde . Meliora enim quaedam singula quam alia singula: sed meliora simul omnia quam quaelibet singula. Christi itaque doctrina sana in ejus corpore sanam te faciat per ejus gratiam, ut id quod aliis melius habes in corpore et spiritu, idem ipse spiritus tuus qui corpori dominatur, nec extollat insolenter nec discernat inut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. non ait: sollicita est ea quae sunt mundi, ut sancta non sit. sed certe minor est diuina sanctitas ex ea parte curarum, qua mundana cogitatur uoluptas. quidquid itaque intentionis animi etiam his rebus inpenderetur, quibus placendum esset uiro, colligere quodam modo et redigere debet innupta christiana in eam intentionem, qua placendum est domino. et uide, cui placeat, quae domino placet. et utique tanto est beatior, quanto plus ei placet; quanto autem magis cogitat ea quae sunt mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
loquens ut sit scã et corpore et sp̃u. ampliorẽ innuptarũ & in
corpore ce in spũ scĩficationem intelligi uoluit. non corpus nup¬
tarum om̃i scĩficatione pͥuauit. disce itaq bonum tuũ. immo
inemĩto qđ didicisti bonum tuum plus laudari quia est illud
bonum qͦ sit ħ meliꝰ. quam si alit̾ hoc bonum eẽ. non posset nisi
illud malum eẽt. aut omĩno non eẽt. Habent ocłi incorpore
magnũ honorẽ. s minorẽ habent si soli eẽnt. et alia minoris ho¬
noris membra ñ eẽnt. Incelo ipso sua luce sollunã suꝑat. non
uituꝑat et stella abstella differt ingła. non dissidet insuꝑbia.
Idõ fecit deus omĩa. et ecce bona ualde. non tantum bona sed
etiam ualde ñ obaliud nͥ quia om̃ia. Nam & ꝑsingła oꝑa dice.¬
bat᷑ uidit dc̃ quia bonum ẽ. Ubi autẽ omĩa nominã sunt addi
tum ẽ. ualde &e dictum ẽ. uidit deus omĩa quȩ fecit et eccebo¬

Expanded text:
sit sancta et corpore et spiritu, ampliorem innuptarum et in sit sancta et corpore et spiritu, ampliorem innuptarum et in corpore et in spiritu sanctificationem intellegi uoluit, non corpus nuptarum omni sanctificatione priuauit. Disce itaque bonum tuum. immo memento quod didicisti. bonum tuum plus laudari, quia est aliud bonum, quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum esse non posset, nisi illud malum esset aut omnino non esset. habent oculi in corpore magnum honorem; sed minorem haberent, si soli essent et alia minoris honoris membra non essent. in caelo ipso sua luce sol lunam superat, non uituperat, et stella ab stella differt in gloria, non dissidet in superbia. ideo fecit deus omnia, et ecce bona ualde: non tantum bona, sed etiam ualde, non ob aliud, nisi quia omnia. nam et per singula opera dicebatur: uidit deus quia bonum est. ubi autem omnia nomitum est valde; et dictum est, Vidit Deus omnia quae fecit, et ecce bo
Abbreviated transcription (Latin):
Quod de inmiptis dixit ut sit scã et corpore &e spu. ñ sic accipi¬
endum ẽ. quasi nupta fidelis &e casta. & scđ̾m scripturam subdita
uiro. ñ sit scã corpore. s tantummꝰ sp̃u. fieri enim ñ potest. ut
scĩficato sp̃u non sit etiam scm̃ corpus quo sc̃ĩficatus utitur sp̃c.
S ne cuiqͣm nos potius argumentari qͣm hoc diuino eloquio
ꝓbare uideamur. qm̃ petrꝰ saram cominemorans scȩ inquit mnu¬
lieres tantunmꝰ ñ ait & corpore illud eiꝰ de pauli considemus. ubi
ꝓhibens fornicationes ait. Nescitis quia corpora ur̃a menbra sunt
xp̃i : tollens gͦ membrum xp̃i. faciam membrum meretricise
audeat a menibris xp̃i fidelium coniugatarum corpora separa
no. Corpꝰ fidelium et membra xp̃i eẽ. dixit & templũ sp̃c scĩ. ubi
ꝓfecto utriusq sexus fideles intelligunt᷑. Ubi gͦ sunt nupte. ibi
ce innupte. s distincte meritis & tamqͣm membris membra prela¬
ta. quorum tam̃ neutra sint a corpore separata. De innuptis itaq¬

Expanded text:
us apostolus dixit: ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, quasi nupta fidelis et casta et secundum scripturas subdita uiro non sit sancta corpore, sed tantummodo spiritu. fieri enim non potest, ut sanctificato spiritu non sit sanctum etiam corpus, quo sanctificatus utitur spiritus. sed ne cuiquam nos potius argumentari quam hoc diuino eloquio probare uideamur, quoniam Petrus Sarram commemoraturus, sanctae, inquit, mulieres tantummodo, non ait et corpore\', illud eiusdem Pauli consideremus, ubi prohibens fornicationes ait: nescitis quia corpora uestra membra sunt Christi? tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? audeat a membris Christi fidelium coniugatarum corpora separarno. corpus fidelium et membra Christi esse dixit et templum spiritus sancti. ubi profecto utriusque sexus fideles intelleguntur. ibi ergo sunt nuptae ibi et innuptae; sed distinctae meritis et tamquam membris membra praelata, quorum tamen neutra sint a corpore separata. quod i
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ aliud eẽ. qͣm propħia xp̃i ex quo nasceret᷑ etiam caro
xp̃i. Proinde sc̃a ritch cum sem̃ quale illo tempore necessari¬
um fuit inisrł non hab̾et mortuo uiro. quesunt alt̾um de
quo hab̾et. Hac itaq bis conuigata idõ anna uni uiro beatior
fuit quia &e prophissa xp̃i ẽẽ. meruit. quam credendum ẽ.
etiam si filios nullos habuit. qđ quidẽ scriptura reticendo re¬
liquit incertum eo spũ preuidisse. xp̃m exiirgine ꝓxime cẽ.
uenturum quo potuit agnoscere et paruulum. Unde meri¬
to etiam sine filiis sitam̃ eos non habuit scđas nuptias recu-¬
sauit. quia nouerat iam tempꝰ eẽ. quo. xp̃o non officio pa-¬
riendi. sed studio continendi. nec coniugalibꝰ fȩtandis uisce-¬
ruth ꝑsuam carnem propagari semen unde carnem xp̃s fue¬
rat habitaturꝰ et huic scientiȩ nubendo exhibuit ministeri¬
um. non audeo iam dicere beatiorẽ fuisse anne uiduitatẽ qͣm

Expanded text:
nihil aliud esset quam propheta Christi, ex quo nasceretur etiam caronihil aliud esset quam propheta Christi, ex quo nasceretur etiam caro. proinde sancta Ruth, cum semen, quale illo tempore necessarium fuit, in Israhel non haberet, mortuo uiro quaesiuit alterum, de quo haberet. hac itaque bis coniugata ideo Anna uniuira uidua beatior fuit, quia et prophetissa Christi esse meruit. quam credendum est, etiamsi filios nullos habuit — quod quidem scriptura reticendo reliquit incertum — eo spiritu praeuidisse Christum ex uirgine proxime esse uenturum, quo potuit agnoscere et paruulum: unde merito etiam sine filiis, si tamen eos non habuit, secundas nuptias recusauit, quia nouerat iam tempus esse, quo Christo non officio pariendi, sed studio continendi nec coniugalibus fetandis uisceRuth per suam carnem propagari semen, unde Christus carnem fuerat habiturus, et huic scientiae nubendo exhibuit ministerium, non audeo iam dicere beatiorem fuisse Annae uiduitatem quam