comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ idõ nec ꝓditurũ debuit p̃te¬
rire. ut aduerterent om̃s. quod
in electione etiã ꝓditoris sui.
seruandoꝵ om̃ium insigne p̾ten¬
oit. Nec in eo lesus ẽ. uel adam
qͥamandatũ accepit: uel iuda qͥa
electus ẽ. Non enĩ necessitatem
õs. uel illi preuaricationis. uel
huic ꝓditionis imposuit: quia
iiit̾q ssi qͦd acceperat custodis¬
set. ialpeccato potuit abstine¬
itrei. Denĩq nec iuideos om̃s cre¬
udituros sciȩbat : ꝙ tam̃ ait.
Nomuenã nisi ad oues ꝑditas
ꝯomꝰ isrł. Ergo ñ in mandan¬
te culpã est: s in p̾uarican¬
te peccatũ est aEt. qͦd in oõ fuit.
ostendit om̃ib qͦd om̃s uoluit li¬
berare: nec tam̃ dico quia p̾ua¬
ricationẽ nesciebat futurã. immo
qͥa sciebat assero. s ñ ideo ꝑe¬
untis ꝓditoris inuidiã in se de¬
buit deriuare. ut ascriberet᷑
deo qͦd ut̾q sit lapsus. Nunc
autem uterq redarguit᷑ atq
reconiuncit᷑: quia & ille manda-¬

Expanded text:
et ideo nec proditurum debuit praeteet ideo nec proditurum debuit praeterire, ut aduerterent omnes quod in electione etiam proditoris sui seruandorum omnium insigne praetendit nec in eo laesus est uel Adam, quia mandatum accepit, uel Iuda, quia electus est. non enim necessitatem deus uel illi praeuaricationis uel huic proditionis inposuit, quia uterque, si quod acceperat custodisset, a peccato potuit abstinere. denique nec ludaeos omnes credituros sciebat et tamen ait: non ueni nisi ad oues perditas domus Istrahel. ergo non in mandante culpa est, sed in praeuaricante peccatum est, et quod in deo fuit ostendit omnibus quod omnes uoluit liberare. nec tamen dico quia praeuaricationem nesciebat futuram, immo quia sciebat adsero, sed non ideo pereuntis proditoris inuidiam in se debuit deriuare, ut adscriberetur deo quod uterque sit lapsus. nunc autem uterque redarguitur atque reconuincitur, quia et ille manda
Abbreviated transcription (Latin):
enim noui testam̃ti ñ refitant
fidẽ. exemplo sunt arguendiut
uetus credant: qm̃ cũ sibi diui¬
na precepta & facta conueniũt.
unius auctoris testam̃tũ. testam̃tũ¬
lirũq liquet esse credendum.
Discat gͥ non suꝑfluũ. ñ iniustũ:
eã p̾uaricaturo prescriptũ
esse mandatum. Nam & ipse
dñs iħo elegit iudã: quẽ ꝓditorẽ
sciebat. Quẽ si ꝑ imprudentiam
electũ putant: diuine derogant
potestati. S hoc estimare non poᷤ¬
sunt: cũ scriptura dicat. qͥa scie¬
bat iħc qͥ eum ꝓditurus esset
Conticescant gͥ: repugnatores isti
ueteris testamenti. Sed qm̃ etiã
gentilib si forte istud obiecerint
respondendũ uidetur: qͥ exemplũ
non accipiunt. rationem exigunt:
accipiant etiã ipsi. qua ratioẽ
dĩ filius. uel p̾uaricaturo man¬
dauerit. elegerit proditurum
Henerat oñs iħc om̃s saluos fa¬
cere peccatores: etiã circa impioᷤ
ostendere suã debuit uoluntatẽ:

Expanded text:
enim noui testamenti non refutant enim noui testamenti non refutant fidem, exemplo sunt arguendi, ut uetus credant, quoniam cum sibi diuina praecepta et facta conueniunt, unius auctoris testamentum utrumque liquet esse credendum. discant igitur non superfluum, non iniustum etiam praeuaricaturo praescriptum esse mandatum. nam et ipse dominus Iesus elegit Iudam, quem proditorem sciebat. quem si per inpiudentiam electum putant, diuinae derogant potestati. sed hoc aestimare non possunt, cum scriptura dicat quia sciebat Iesus qui eum proditurus esset. conticescant igitur repugnatores isti ueteris testamenti. sed quoniam etiam gentilibus, si forte istud obiecerint, respondendum uidetur, qui exemplum non accipiunt, rationem exigunt, accipiant etiam ipsi qua ratione dei filius uel praeuaricaturo mandauerit uel elegerit proditurum. uenerat dominus Iesus omnes saluos facere peccatores; etiam circa impios ostendere suam debuit uoluntatem.
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Pulcritudo ipsa & grac¬
corporis forma: frequent̾ in ui¬
tiũ. quã deformitas trahit. Hũqͥd
igit᷑ quisquã deformiores quãm
pulcriores filios habere desid̾at:¬
& inopes potuis liberos suos cupit
esse quã diuites: Plura sunt huiꝰ¬
modi. que ñ ad impudentiã largi¬
entis referenda st̃. s ad male uten¬
tis errorem: & idõ utentẽ accusan¬
dũ potius quã donantẽ. Iterũ
questio. Sciebat preuaricaturũ
deus adam mandata sua. annes¬
ciebat: Si nesciebat: ñ est ista
diune poteᷤtatis assertio. Si autẽ
sciebat. & nichilominꝰ sciens negli¬
genda manoauit: non ẽ dĩ aliqͥo
suꝑfiuũ precipere. Suꝑfluo aut̃
p̃cepit primoplasto illi ade. qͦd
eũ nouerat minime seruaturũ
Hichil autẽ ds̃ suꝑfiuo facit. rgo
non ẽ scriptura ex deo. Hoc enĩ
obiciunt. qui uetus ñ recipiunt
testamentũ : & has int̾serunt qͦsti¬
ones. Uerũ michi sua sententia
& opinione uincendi sunt. Cũ

Expanded text:
tate. pulchritudo ipsa et gratate. pulchritudo ipsa et gracorporis forma frequenter in uitium quam deformitas trahit. numquid igitur quisquam deformiores quam pulchriores filios habere «lesiderat et inopes potius liberos suos cupit esse quam diuites? plura sunt huiusmodi quae non ad inprudentiam largientis referenda sunt, sed ad male utentis errorem. et ideo utentem accusandum potius quam donantem. Iterum quaestio: sciebat praeuaricaturum deus Adam mandata sua an nesciebat? si nesciebat, non est ista diuinae potestatis adsertio, si autem sciebat et nihilominus sciens neglegenda mandauit, non est dei aliquid superfluum praecipere. superfluo autem praecepit primoplasto IJU Adae quod eum nouerat minime seruaturum. nihil autem deus superfluo facit; ergo non est scriptura ex deo. hoc enim obiciunt qui uetus non recipiunt testamentum et has interserunt quaestiones. uerum hi sua sententia et opinione uincendi sunt. cum
Abbreviated transcription (Latin):
torie utrũq cognouit. Grauat
enĩ scire. quod uel exequi. uel ui¬
tare non possis: grauat sciresi¬
ne usu absq opere cognitionis:
ꝓfunde obesse ad existimationẽ.
medico scire qͥd ꝓsit & qͥd noce¬
at egro. nisi cognitione ea que¬
admodũ oportet utat᷑: & idõ nͨ
ẽ cognitio bona. nͥ ea utaris ut
oporcet. Item accipe. Non frus¬
tra lignũ scientie boni & mali
pouctũ est in medio paradi¬
so i & si cuicũq homini. ꝓductũ
ẽẽt suꝑflua interdictio. S neq
frustra factũ est. neq alii nisi
homini factũ ẽ: qͥ mandatũ ac¬
cepit ut ñ solo eo. s eo cũ cet̾is
uteretur. Hã si multa discutias.
cõplura repperies. & plane in¬
numera. que ei qͥ uti nesciat pos¬
sint nocere: nec ipsas ꝯ̾uitiasin¬
uenies fructuosas. si habens di¬
ues subsidia largitatis. neget
alim̃ta pauꝑib: excludat ins¬
pẽ subsidio destitutũ: aliena
extorqueat. qͥa preualet pots¬

Expanded text:
torie utrumque cognouit. grauat torie utrumque cognouit. grauat enim scire quod uel exequi uel uitare non possis, grauat scire sine usu atque opere cognitionis profundae. obest ad existimationem medico scire quid prosit et quid noceat aegro, nisi cognitione ea quemadmodum oportet utatur, et ideo non est cognitio bona, nisi ea utaris ut oportet. item accipe: non frustra lignum scientiae boni et mali productum est in medio paradiso, et si cuicumque homini productum esset, superflua interdictio. sed neque frustra factum est neque alii nisi homini factum est, qui mandatum accepit, ut non solo eo, sed eo cum ceteris uteretur. nam si multa discutias, conplura repperies et plane innumera, quae ei qui uti nesciat possint nocere. nec ipsas diuitias inuenies fructuosas, si habens diues subsidia largitatis neget alimenta pauperibus, excludat inopem subsidio destitutum. aliena extorqueat, quia praeualet potes
Abbreviated transcription (Latin):
p̾scripserit egrotanti cũ quib
udeatur cauendũ atq ille abint̾¬
dictis ñ putauerit abstinenoũ.
causa ei mortis ẽ me dicus. sed
utiq ipse sibi reus mortis est
ẜprie itaq os. quasi bonus me¬
dicus. ꝓhibuit ne adam nocit᷑a
gustaret. Iterũ accipe. Scire
bonũ meliꝰ est quã nescire: & ei
qui bonũ sciat. pulcrũ ẽ scire
quod malũ est. ut sciat cauere
quod malũ ẽ : prudens subeat
custo die cautionẽ. Rursus aut̃
ñ satis ẽ hoc solũ scire qͦd malũ
est : ne cũ malũ sciens. scientia
boni incipias defraudari. Pul¬
criꝰ ẽ igitur utrũq norimus :
ut & quia scimꝰ bonum. fugia¬
mus quod malũ ẽ: & ex eo qͦo
cognoscimus malũ. boni gratiam
preferamus. Sed ita debes utrũq
scire. ut ꝓfunde noueris. & quod
noueris exequaris: actusq scien¬
tie tue congruat. Alioquin tole.¬
rabiliorẽ scriptura indicat ei
qͥ utrũq nescĩat : quã qui ꝑfunc¬

Expanded text:
praescripserit aegrotanti quibus praescripserit aegrotanti quibus uideatur cauendum atque ille ab interdictis non putauerit abstinendum, causa ei mortis est medicus, sed utique ipse sibi reus mortis est propriae. itaque deus quasi bonus medicus prohibuit ne Adam nocitura gustaret. iterum accipe: scire bonum melius est quam nescire et ei qui bonum sciat pulchrum est scire quod malum est, ut sciat cauere quod malum est et prudens subeat custodiae cautionem. rursus autem non satis est hoc solum scire quod malum est, ne cum malum scieris, scientia boni incipias defraudari. pulchrius est igitur ut utrumque norimus, ut et, quia scimus bonum, fugiamus quod malum est et ex eo quod cognoscimus malum boni gratiam praeferamus. sed ita debes utrumque scire, ut profunde noueris et quod noueris exequaris actusque scientiae tuae congruat. alioquin tolerabiliorem scriptura indicat eum qui utrumque nesciat quam qui perfunc
Abbreviated transcription (Latin):
sarbore manducauit. scientiam¬
boni & mali habere ñ potuit.
Qͦo si uerus ẽ sermo: cupidi¬
tatis utiq causam habere non
potuit. Licet pleriq sic excu¬
sandũ putent. quod diligens ui¬
rũ ab eo timuerit separari: et
hanc causã cupiditatis p̃ten¬
dant. quod ẽẽ uoluerit cũ ma¬
rito. Iterũ alia questio subri¬
pit. unde mors acciderit ade:
utrũ a natura ligni eiusmodi.
an uͦ a deo. Si nature hoc ligni
ascribimꝰ iuoet᷑ ligni huiꝰ fructꝰ
uuuficanti insufflacioni dĩ p̾stare
Siquidẽ uiuificauerat insuffla¬
tio. fructus huiꝰ ligni traxit ad
mortẽ: ut si dm̃ oꝑatorẽ mortis
esse memoramꝰ. dicant qͦd gemi¬
na opinione accusemus: q uod
aut ita immitis. ut noluerit
ignoscere cũ posset ignoscere.
aut si ignoscere ñ potuit. uide¬
atur infirmus. Uideamꝰ gͥ qͦmͦ
tis causa inobedientia fuit. et
idõ homo ipse sibi mortis est
causa: non habens deũ sue mor¬
tis auctorẽ. Neq enĩ si medicuᷤᷤ

Expanded text:
arbore manducauit, scientiamarbore manducauit, scientiam mali habere non potuit. quodsi uerus est sermo, cupiditatis utique causam habere non potuit, licet plerique sic excusandum putent, quod diligens uirum ab eo timuerit separari et hanc causam cupiditatis praetendant, quod esse uoluerit cum marito. Iterum alia quaestio subripit, unde mors accident Adae, utrum a natura ligni eiusmodi an uero a deo. si naturae hoc ligni adscribimus, uidetur ligni huius fructus uiuificanti insufflationi dei praestare, siquidem quem uiuificauerat insufflatio fructus huius ligni traxit ad mortem. aut si deum operatorem mortis esse memoramus, dicunt quod gemina opinione accusemus, quod aut ita inmitis, ut noluerit ignoscere, cum posset ignoscere, aut si ignoscere non potuit, uideatur infirmus. uideamus igitur tis causa inoboedientia fuit, et ideo homo ipse sibi mortis est causa, non habens deum suae mortis auctorem. neque enim si medicus
Abbreviated transcription (Latin):
candi. uel ira. uel cupiditas ẽ.
uel plerũq formido. licet ex
formidine oriat᷑ cupiditas. dũ
unusqͥsq uult uitare qͦd me¬
cuit. Et idõ recte iracundiam
&cupiditatem: duoꝵ aliquoꝵ
posuimus incentiua uitiorum
Consideremꝰ igit᷑. utrũ eua hic
ad uitiũ stimulis incitata sit.
S neq iraᷤcebat᷑ merito. neq cu-¬
piditate uicta est: in scdo du̾tarat
erat. ut edendũ uiro daraet quod
iam ipsa gustauerat. Primo fuerit
cupiditas auctor erroris ut ipsa
ederet : sequens utiq fuit causa
peccati. Quod enĩ iam gustaue¬
rat. desiderare ñ poterat: & gustã¬
do. mali fuerat scientia conse¬
cuta. Malũ igit᷑ quod adu̾terat
in uirũ deriuare non debuit:
neq coniugẽ ꝓpriũ. preuarica¬
torem diuini facere mandati.
Sciens gͥ pruoensq peccauit:
sciens. uirũ in suũ traxit erro¬
rẽ. Alioquin inuenietur falsus ẽẽ
de ligno scientie boni & mali
sermo: si etiã postea quã de ea

Expanded text:
candi uel ira uel cupiditas est candi uel ira uel cupiditas est uel plerumque formido, licet ex formidine oriatur cupiditas, dum unusquisque uult uitare quod metuit. et ideo recte iracundiam et cupiditatem duo reliquorum posuimus incentiua uitiorum. consideremus igitur utrum Eua his ad uitium stimulis incitata sit. sed neque irascebatur marito neque cupiditate uicta est; in secundo dumtaxat errat, ut edendum uiro daret quod iam ipsa gustauerat. primo fuerat cupiditas auctor erroris, ut ipsa ederet, sequentisque fuit causa peccati. quod enim iam gustauerat desiderare non poterat et gustando mali fuerat scientiam consecuta. malum igitur quod aduerterat in uirum deriuare non debuit neque coniugem proprium praeuaricatorem diuini facere mandati. sciens igitur prudensque peccauit, sciens uirum in suum traxit errorem, alioquin inuenietur falsus esse de ligno scientiae boni et mali sermo, si etiam, posteaquam de ea
Abbreviated transcription (Latin):
ido ei
quod ipsa gustauerat: ñ uitauit
s iterauit peccatũ. Non utiq si
uere rationẽ spectes. eũ quem
diligebat trahere ad consortiũ
pene. s magis ab eo qͦd cognoue¬
rat ipsa esse peccatũ. uel insci¬
entẽ reuocare debuerat:. quauiᷤᷤ
uideat᷑ hec mulier sciens quod
post culpã in paradrso esse ñ
posset. metuisse ne sola de ꝑa¬
dyso eiceretur. Deniq abscon¬
der̃t se ambo post culpã. Ex¬
cludendã igitur se ẽẽ cognoscenᷤ:
consortio uiri quẽ diligebat no¬
luit defraudari. Iterũ accipe.
hon cognitio mali malũ ẽ: s cũ
actus implet malciam. Non enĩ
statim qͥ nouit malũ qͦd malũ
est facit : s qui quod malũ esse
nouit operatur. Incentuũi autẽ
ad oꝑandũ qͦd malũ ẽ: aut ira¬
cundia. aut cupiditas esse con¬
sueuit. Nec statim necesse ut
habens scientiã mali. faciat qͦd
imꝓbũ nouit: nisi aut iracon¬
diã. aut cupiditate uincatur
Unde qͦd diximꝰ incentuĩu pec¬

Expanded text:
do ei quod ipsa gustauerat non uitauit, sed iterauit peccatum. nam utique si uere rationem spectes, eum quem diligebat non trahere ad consortium poenae, sed magis ab eo quod cognouerat ipsa esse peccatum uel inscientem reuocare debuerat, quamuis uideatur haec mulier sciens quod post culpam in paradiso esse non posset metuisse ne sola de paradiso eiceretur. denique absconderunt se ambo post culpam. excludendam igitur se esse cognoscens consortio uiri quem diligebat noluit defraudari. iterum accipe: non cognitio mali malum est, sed cum actus inplet malitiam. non enim statim qui nouit malum quod malum est facit, sed qui quod malum esse nouit operatur. incentiuum autem ad operandum quod malum est aut iracundia aut cupiditas esse consueuit. nec statim necesse, ut habens scientiam mali faciat quod inprobum nouit, nisi aut iracundia aut cupiditate uincatur. unde quod diximus incentiuum pec
Abbreviated transcription (Latin):
seruiatis dñis cũ pacientia: mer¬
cedem habebitis. Siquidẽ ipse
dñs iustus ab iniustis passus est.
& patientia mirabili peccata
nr̃a sue affixit cruci: ut qͥ illũ
imitatꝰ fuerit. peccata sua san¬
guine suo diluat. Na sũmam
conu̾timini om̃s ad dñm iħm:
sit in uobis uite huiꝰ delectatio.
in bona conscientia: pacientia
mortis. cũ spe immortalitatis.
confirmatio resurrectionis. cũ
xp̃i gr̃a: ueritas cũ sim plicita¬
te.fides cũ confidentia: abstinen¬
tia cũ scĩtate. industria cũ so¬
brietate: conuersatio cũ modes¬
tia. eruditio sine uanitate: sobri¬
etas doctrine fidelis. sine here¬
sis temulentia.

Expanded text:
serviatis dominis cum patientia, mercedem habebitis. Siquidem ipse Dominus justus ab injustis passus est, et patientia mirabili peccata nostra suae affixit cruci: ut qui illum imitatus fuerit, 1050 peccata sua sanguine suo diluat. 113. Ad summam, convertimini omnes ad Dominum Jesum. Sit in vobis vitae hujus delectatio in bona conscientia, patientia mortis cum spe immortalitatis, confirmatio resurrectionis cum Christi gratia, veritas cum simplicitate, fides cum confidentia, abstinentia cum sanctitate, industria cum sobrietate, conversatio cum modestia, eruditio sine vanitate, sobrietas doctrinae, fidelitas sine haeresis temulentia.
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq tm scriptum est
Dñm deũ tuũ adorabis: ꝙ ipsi
soli seruies. Hec gͥ seruitus:
dei donũ ẽ. Deniq int̾ bene¬
dictiones. numeratur huius
seruitutis obs equiũ. Nam et
isaac. in loco benedictionis eã
dedit esau filio suo: ut ser¬
uiret fratri suo. Deniq be¬
nedictionẽ ille poscebat: et¬
si unam sibi cognouisset ẽẽ
prereptã: tam̃ aliam postula¬
bat dicens. Numqͥd una bene¬
dictio tibi ẽ pater: Per haue
igitur seruitutẽ. illum qui p
gulam prinitias suas antẽ
uendiderat. & studio uenati¬
onis agrestis. gratiã benedic¬
tionis amiserat. creoit se ipso
futurũ ẽe̾ meliorem: si typũ
xp̃i ueneratur in fratre. Hac
enĩ seruitute pollet populud
xpianus: sic̃ & oñs ad discipu¬
los suos ait. Quĩ uult int̾ uos
primus e̾ẽ: sit omniũ serius.
Deuiq hanc seruitutẽ oꝑat᷑
caritas: que spe maior est. et

Expanded text:
denique scriptum est: denique scriptum est: dominum deum tuum adorabis et ipsi soli seruies. haec igitur seruitus dei donum est. denique inter benedictiones numeratur huius seruitutis obsequium; nam et Isaac iii loco benedictionis eam dedit Esau filio suo, ut seruiret fratri suo. denique benedictionem ille poscebat. etsi unam sibi cognouisset esse praereptam, tamen aliam postulabat dicens: numquid una. benedictio tibi est, pater? per hanc igitur seruitutem ille qui per gulam primitias suas ante uendiderat et studio uenationis agrestis gratiam benedictionis amiserat credidit se ipsum futurum esse meliorem, si typum Christi ueneraretur in fratre. hac enim seruitute pollet populus Christianus, sicut et dominus ad discipulos suos ait: qui uult inter uos primus esse sit omnium seruus. denique hanc seruitutem operatur caritas, quae spe maior et
Abbreviated transcription (Latin):
ta est: ut cũ eiꝰ angelis fiagelle¬
tur. qui cũ hominib noluit fla
hominib non flagellabuntur.
licet culpam preuaricationis
inciderat. tamen de ꝑadisi lig¬
nis habebat adhuc uirtutis escã:
& idõ dixit peccatũ peccatum¬
sum. et reputatũ ei ad ueniam.
Iustus enĩ accusator sui: in
prĩcipio sermonis. Neq enĩ pocest
quisquã iustificari a pecca¬
to: nisi fuerit peccatũ ante
confessus. Unoe dñs ait. Dic
iniquitates tuas: ut iustifice¬
ris. Ergo quia eua ipsa con¬
fessa delictum ẽ. mitior seqͥt᷑
& ꝓfutura sententia: que con¬
dempnaret errorẽ. & ueniã
ñ negaret: ut ad uirũ suum
conuersa seruiret. Primum
ne eam facile delectaret er¬
rare: deinde ut sub fortiore
uase locata. ñ trans duceret ui¬
rum: s magis uiri consilio
ipsa regeretur. In qͦ quidem.
misteriũ xp̃i & ecclesie eiu¬
dent̾ agnosco. Designat᷑ enĩ
dita dĩ uerbo: que multosit
melior quã scłi huiꝰ libertas

Expanded text:
ta est; ut cum ejus angelis flagelleta est; ut cum ejus angelis flagelletur, qui cum hominibus noluit flaghominibus non flagellabuntur . licet culpam praeuaricationis inciderat. tamen de paradisi lignis habebat adhuc uirtutis escam et ideo dixit peccatum suum, et reputatum est ei ad ueniam. iustus enim accusator est sui in principio sermonis; neque enim potest quisquam iustificari a peccato, nisi fuerit peccatum ante confessus. unde dominus ait: dic iniquitates tuas, ut iustificeris. : ergo quia Eua ipsa confessa est delictum, mitior sequitur et profutura sententia, quae condemnaret errorem et ueniam non negaret, ut ad uirum suum conuersa seruiret. primum ne eam facile delectaret errare, deinde ut sub fortiore uase locata non transduceret uirum, sed magis uiri consilio et ipsa regeretur. in quo quidem mysterium Christi et ecclesiae euidenter agnosco. designatur enimdita dei uerbo, quae multo sit melior quam saeculi huius Hbei-tas.
Abbreviated transcription (Latin):
deũ tuũ quẽ ante querebas.
Fortasse moueat.cur ante in¬
crepatur adam. cũ mulier
ante gustauerit: s a p̾urica¬
doneꝰ sexus infirmior cepe¬
bit a uerecundia. & excusati¬
one fortior: ut femina erroris cau¬
sa fuerit. uir pudoris. Ꝙ dixit
mulier. Serpens decepit me:
& manducaui. Ueniabilis culpa
quã sequit᷑ ꝓfessio delictoꝵ ⁊
ideo non desꝑata mulier que
ñ reticuit deo. s magis confes¬
sa peccatũ est: quã medicabilis
secuta sententia ẽ. Bonũ condẽp¬
nari in peccato. ꝙ flagellari in
delicto: ut cũ hominib flagel¬
lemur. Deniq cai quia uolu¬
it crimen negare in dignꝰ ui¬
dicatus ẽ. qui puniretur in
peccato: seo remissus ẽ sine p̾¬
scripto pene. Fortassis nͨ tam
maiori crimine parricidii.
illud enĩ commisit in fratrẽ.
quã sacrilegii qͦd dõ credi¬
dit mentiendum : dicens nes
cio. Nũquid ego custos fr̃is
mei sum: Et ĩdõ accusatori
diabolo. eiꝰ accusatio reserua¬

Expanded text:
deum tuum. quem ante quaerebas? deum tuum. quem ante quaerebas? fortasse moueat cur ante increpatur Adam, cum mulier ante gustauerit? sed a praeuaricatione sexus infirmior coeperit, a uerecundia et excusatione fortior, ut femina erroris causa fuerit, uir pudoris. Et dixit mulier: serpens decepit me, et manducaui. ueniabilis culpa, quam sequitur professio delictorum. ideo non desperata mulier, quae non reticuit deo, sed magis confessa peccatum est, quam medicabilis secuta sententia est. bonum est condemnari in peccato et flagellari in delicto, ut cum hominibus flagellemur. denique Cain quia uoluit crimen negare indignus iudicatus est qui puniretur m peccato, sed remissus est sine praescripto poenae, fortasse non tam maiori crimine.. parricidii — illud enim conmisit in fratrem — quam sacrilegii, quod deo credidit mentiendum diccio: numquid ego custos fratris mei sum ? Et ideo accusatori diabolo ejus accusatio reserva
Abbreviated transcription (Latin):
latentem. Deniq ideo dixit.
factus ẽ adam unus ex nobis
qͥa aperuit oculos. & hic qͥd̃ꝰ
aperuit oculos: ut culpall
suam uderet quã uitare non
potuit. Magis enĩ postquã pec¬
cauimus. nescio quomodo nr̃a
delicta cognoscimus : & tunc
peccatũ esse intelligimꝰ. qͦd ante¬
quã peccaremus. non putaba¬
mus ẽẽ peccatum. Certe non
quasi peccatũ dampnandũ ẽẽ
mus. ñ admitteremꝰ. Deus autẽ.
om̃ium uidet culpas. & om̃iũ
delicta cognoscit: suꝑ omniũ
animã. suꝑ om̃ium occulta. ocu¬
los habet. Quio ergoͦ Adam
tio. De quib inquit bonis: deqͣ
beatitudine. de qua gratia. in
quã miseriam recidistu᷑ De¬
reliquisti uitã eternam. & ad¬
tumulatus es morti: consepul¬
tus errori. Ybi es: Ila tuabe¬
ne sibi conscia confidentia ti¬
moris. culpã fatetur: latebra
preuaricationẽ. Ubi ergo esͦ
hoc ẽ non in quo loco quero.
sed in quo statu: qͦ te ꝑduxe¬
runt peccata tua. ut fugias

Expanded text:
latentem. denique ideo dixit: latentem. denique ideo dixit: factus est Adam unus ex nobis, quia aperuit oculos. et hic quidem aperuit oculos, ut culpam suam uideret, quam uitare non potuit; magis enim postquam peccauimus, nescio quomodo nostra delicta cognoscimus et tunc peccatum esse intellegimus, quod antequam peccaremus non putabamus esse peccatum, certe non quasi peccatum putabamus esse mus, non admitteremus. deus autem omnium uidet culpas et omnium delicta cognoscit; super omnium animam, super omnium occulta oculos habet. quid ergo Adam utio. de quibus, inquit, bonis, de qua beatitudine, de qua gratia in quam miseriam recidisti? dereliquisti uitam aeternam et adtumulatus es morti, consepultus errori. ubi est illa tua bene sibi conscia confidentia? timor iste culpam fatetur, latebra praeuaricationem. ubi ergo es? hoc est non in quo loco quaero, sed in quo statu. quo te perduxerunt peccata tua, ut fugias
Abbreviated transcription (Latin):
uocẽ euis ꝓphete audierunt: han
uocem fioeles audiunt: impii ñ
intelligunt. Deniq in euuangłio
habes. qͥa audiuit euuangłista dicen¬
tẽ patrẽa clarificaui. & iterũ cla¬
rificabo: sed uidei non audierunt
Deniq dicebant. Tonitruũ fac¬
tũ est. Illi gͦ sic̃ supra habes qͥad
sentiebatur deambulans ds̃ qui
non deambulabat: sic audiebat᷑
loquens ds̃. qui ñ loquebatur.
Seo qͥd loquat᷑ consideremus.
Adam ubi es: Ad huc in hisre¬
mediũ sc̃ĩtitatis est: quia auoi¬
sibi clauserunt aures ne au¬
dirent: hodieq ñ merentur
audire. Deinde habent reme¬
dium. qui se abscondert̃. Nam
qͥ absconditur erubescit. qui
erubescit conuertit᷑: sic̃ scrip¬
tũ est. Confundantur & conuer¬
tantur om̃s ualde uelociter.
Deinde hoc ipsũ quod uocat
inditiũ : sanaturi: quia dñs qͦs
miseretur & uocat. Dicendo ait̃
ubis es: non locũ querit. qui
nouit archanũ. Neq d̃s clauso
oculos habebat: ut non uideris

Expanded text:
uocem eius prophetae audierunt, hanc uocem eius prophetae audierunt, hanc uocem fideles audiunt, impii non intellegunt. denique in euangelio habes quia audiuit euangelista dicentem patrem: et clarificaui et iterum clarificabo, sed Iudaei non audierunt. denique dicebant: tonitruum factum est. illic ergo sicut supra habes quia sentiebatur deambulans deus qui non deambulabat, sic audiebatur loquens deus qui non loquebatur. sed quid loquatur consideremus: Adam ubi es? adhuc in his remedium sanitatis est qui audisibi clauserunt aures ne audirent, hodieque non merentur audire. deinde habent remedium qui se absconderunt. nam qui absconditur erubescit, qui erubescit conuertitur, sicut scriptum est: confundantur et conuertantur omnes ualde uelociter. deinde hoc ipsum quod uocat indicium sanaturi est, quia dominus quos miseratur et uocat. dicendo autem: ubi es? non locum quaerit qui nouit arcanum; neque enim deus clausos oculos habebat, ut non uideret
Abbreviated transcription (Latin):
sero cognoscit. & sero uenit qͦdã
erroris preteriti uerecundia. q̃
errorem preuenire debuerat:
Nam dũ culpa feruet in corpo¬
re. & anima eragitat᷑ corporis
passionib. ñ cogitat dm̃ sensuᷤᷤ
errantis : hoc est non audit dm̃.
ambulantẽ in scripturis diui¬
nis: ambulantẽ in mentibus
singulorũ. Dicit enĩ deus. Qm̃
inhabitabo in illis. et int̾ eos am¬
bulabo: & ero illoꝵ ds̃. Ergo
cũ in anime sensũ redierit po¬
testatis formido diuine. tunc
erubescimꝰ: tunc nos gestimuᷤ
abscondere. tẽ in peccatoꝵ nr̃oꝵ
positi cogitationib. in medio
ligni ꝑadisi ubi peccauimꝰ de¬
prehendim᷑. latere cupientes:
et arbitrantes quod deus non
requirat oculta. Sed serutator
animoꝵ & cogitationũ: usq ad
diuisionẽ anime penetͣns dicit.
Aoam ubi es: Quomodo loqͥt᷑
deus: Nũquid uoce corporeas
Non utiq s uirtute quadam
prestantiore. quã uex corporiᷤᷤ
pocest esse. funo it oracula. Han

Expanded text:
sero cognoscit et sero uenit quaedam sero cognoscit et sero uenit quaedam erroris praeteriti uerecundia, quae errorem praeuenire debuerat? nam dum culpa feruet in corpore et anima exagitatur corporis passionibus, non cogitat deum sensus errantis, hoc est non audit deum ambulantem in scripturis diuinis, ambulantem in mentibus singulorum. dicit enim deus: quoniam inhabitabo in illis et inter eos ambulabo et ero illorum deus. ergo cum in animae sensum redierit potestatis formido diuinae, tunc erubescimus, tunc nos gestimus abscondere, tunc peccatorum nostrorum positi cogitationibus in medio ligni paradisi, ubi peccauimus, deprehendimur latere cupientes et arbitrantes quod deus non requirat occulta. sed scrutator animorum et cogitationum usque ad diuisionem animae penetrans dicit: Adam, ubi es? quomodo loquitur deus? numquid uoce corporea? non utique, sed uirtute quadam praestantiore quam uox corporis potest esse fundit oracula. hanc
Abbreviated transcription (Latin):
uocẽ domini: deambulantis ad
uesperũ. Que ẽ ambulatio dei:
qui ubiq semꝑ est: Sed puto
deambulationem quandã esse dĩ.¬
ꝑ diuinarũ seriem script᷑arũ:
in quib dei quedã uersatur
presentia. cum audimꝰ qͥa ipse
aspicit om̃ia. & oculi dñĩ sũꝑ
iustos: cũ legimus quia iħs sci¬
ebat cogitationes eoꝵ: cũ legi¬
mus quio cogitatis mala in
cordib uestris. Ergo dũ hec
recensemus: quasi deambulan¬
tem cognoscimus dm̃. Fugerat
ergo peccator. ñ quo dei posset
latere conspectum: s intra con¬
scientiã suam latere cupiebat:
opera sua lucere nolebat. Iusti
enĩ facie ad faciem uidere est:
qͥa iusti mens non solũ dõ pre¬
sens est. seo etiã cũ oõ disputat.
sicut scriptũ est. uidicate pu¬
pillo. & iustificate uiduã: & ueni¬
te disputemus dicit dñs. Ergo
cũ legit peccator has scriptu¬
ras: audiuit uocẽ dei quasi am¬
bulantis ad uesperũ. Quid ẽ ad
uesꝑam: nisi quia culpam suam

Expanded text:
uocem domini deambulantis ad uocem domini deambulantis ad uesperum. quae est ambulatio dei, qui ubique semper est? sed puto deambulationem quandam esse dei per diuinarum seriem scripturarum, in quibus dei quaedam uersatur praesentia, cum audimus quia ipse aspicit omnia et oculi domini super iustos, cum legimus quia Iesus sciebat cogitationes eorum, cum legimus: quid cogitatis mala in cordibus uestris? ergo dum haec recensemus, quasi deambulantem cognoscimus deum. fugerat ergo peccator, non quo dei posset latere conspectum, sed intra conscientiam suam latere cupiebat, opera sua lucere nolebat. iusti enim faciem ad faciem uidere, quia iusti mens non solum deo praesens est, sed etiam cum deo disputat, sicut scriptum est: iudicate pupillo et iustificate uiduam et uenite disputemus, dicit dominus. ergo cum legit peccator has scripturas, audit uocem dei quasi ambulantis ad uesperum. quid est ad uesperum nisi quia culpam suam
Abbreviated transcription (Latin):
paulus ait. ego plantaui. apol¬
lo rigauit: manducabit ex ea
fructum. Mala autẽ interpre¬
tatio: forme uiriditatẽ serua¬
re non poterit. Quod igit᷑ gra-¬
uius est. hac se adam interpre¬
tatione succinxit: eo loci. ubi
fructu magis castitatis se suc¬
cingere debuisset. In lumbis
enim qͥb precingitur: quedã
semina generationis esse dicun¬
tur. Et idõ male ibi succinc¬
dus ẽ adam. foliis inutilib ubi
future generationis ñ fructũ
futurum. s quedã peccata sig¬
naret: que manserunt usq in
aduentum dñi saluatoris. Cece¬
rum postea quã dñs aduenit.
ficũ inuenit incultã: rogatus
ne eam iuberet excidi: ut cole¬
retur ꝑmisit. Et idõ iam non
foliis seo duuno sermone succin¬
gimͦ : quia ipse dñs ait. Sint lũ¬
ꝥi ur̃i succincti: & lucerne arden¬
tes. Unde etiã pecuniã in zonis
nr̃is portari ꝓhibet. Non enim
scłaria. sed eterna debet zona
nr̃a seruare. Ꝙ audierunt inqͥt

Expanded text:
Paulus ait: ego plantaui, ApolPaulus ait: ego plantaui, Apollo rigauit, manducabit ex ea fructum; mala autem interpretatio fructum ferre, uiriditatem seruare non poterit. quod igitur grauius est hac se Adam interpretatione succinxit eo loci, ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset. in lumbis enim quibus praecingimur quaedam semina generationis esse dicuntur: et ideo male ibi succinctus est Adam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret, quae manserunt usque in aduentum domini saluatoris. ceterum posteaquam dominus aduenit, ficum inuenit incultam. rogatus ne eam iuberet excidi ut coleretur permisit. et ideo iam non foliis, sed diuino sermone succingimur, quia ipse dominus ait: sint lumbi uestri praecincti et lucernae ardentes. unde etiam pecuniam in zonis nostris portari prohibet; non enim saecularia, sed aeterna debet zona nostra seruare. Et audierunt inquid
Abbreviated transcription (Latin):
men peccator intexitut pu¬
denda sua contegat. Iacit enũ
suꝑ se folia. qui culpã uelare
desiderans. aut diabolũ delicti
memorat auctorẽ aut carnis p̃¬
tendit illecebras: aut aliũ quẽ¬
piam ꝑsuasorẽ ꝓdit erroris
et de scripturis diuinis fre¬
quent̾ ꝓmit exempla. quibu
iustos in culpã ꝑbibet incidi¬
se: dicens. si forte in stupris fue¬
rit deprebensus. & abraham cũ
ancilla concubuit: et dauid ali¬
enam ad amauit. et sibi a adsciuit
uxorem. Assuit enĩ quedam
sibi. quedã exempla de ꝓpheti¬
carum serie script᷑aru. fructũ
earũ non putat requirendũ
Nonne tibi uidentur etiã udei
folia assuere. dũ legis spũalis
uerba corporaliter interpre¬
tantur: quorũ interp̃tatio. frue¬
tum omnẽ uiriditatis amittit.
dampnata maledicto ariditatis
eternȩ: Bona igitur int̾pre¬
tatio. hoc ẽ spũalis ficus & fruc¬
tuosa. sub qua iusti scĩq reqͥ¬
escunt: quam qui plantaue¬
rit in animis singulorũ. sicut

Expanded text:
men peccator intexit, ut pumen peccator intexit, ut pudenda sua contegat. iacit enim supra se folia qui culpam uelare desiderans aut diabolum delicti memorat auctorem aut carnis praetendit inlecebras aut alium quempiam persuasorem prodit erroris. et de scripturis diuinis frequenter promit exempla, quibus iustos in culpam perhibet incidisse dicens, si forte in stupris fuerit deprehensus: et Abraham cum ancilla concubuit et Dauid alienam adamauit et sibi adsciuit uxorem\': adsuit enim quaedam sibi exempla de propheticarum serie scripturarum, fructum earum non putat requirendum. nonne tibi uidentur etiam Iudaei folia adsuere, dum legis spiritalis uerba corporaliter interpretantur? quorum interpretatio fructum omnem uiriditatis amittit damnata maledicto ariditatis aeternae. bona igitur interpretatio, hoc est spiritalis ficus, est fructuosa, sub qua iusti sanctique requiescunt. quam qui plantauerit in animis singulorum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uite & ficu requiescunt scͥp
tura memor auerit: & salo mon
direrit. quis plantat ficum
& de fructu eiꝰ non manducat:
Q dñs ad ficũ uenerit. s ideo
sit offensus quia ñ inuenerit
fructũ: s folia tantũ. Doc et
ergo me adam qͥd sint folia. qͥ
postea quã peccauit de foliis ficꝰ
fecerit sibi succinctoriũ. quide
fructib magis eiꝰ gustare debu¬
erit. Iustus fructum eligit. fo
modestia: continentia. dilectio.
Non habebat fructum: qͥ gaudi¬
um non habebat. Non habebat
fidem: qui p̃uaricatus erat mã¬
datũ dei. Non habebat conti¬
nentiã: qͥ de interdicto sibi
gustauerat ligno. Ergo qͥcũq
preuaricat᷑ mandatum dĩ spo¬
liatur atq nudatur: & fit ip
se turpis sibi. Uult se oꝑire
quib dam ficus foliis. quibu̾dã
fortasse inanib. uel umbratilib
sermonib : qͦs compositis men¬
datiis assuens. & uerbũ de u̾bo
struens. ad operiendã conscien¬
tiam. sue mentis: factiq uela¬

Expanded text:
uite uite tura memoraverit , et Salomon dixerit: Quis plantat ficum, et de fructu ejus non manducat , et Dominus ad ficum venerit; sed ideo sit offensus, quia non invenerit fructum, sed folia tantum. Docet ergo me Adam quid sint folia, qui posteaquam peccavit, de foliis ficus fecerit sibi succinctorium, qui de fructibus magis ejus gustare debuerit. Justus fructum eligit, folmodestia, continentia, dilectio . Non habebat fructum, qui gaudium non hfidem qui praeuaricatus erat mandatum dei, non habebat continentiam qui de interdicto sibi gustauerat ligno. ergo quicumque praeuaricatur mandatum dei spoliatur atque nudatur et fit ipse sibi turpis. uult se operire quibusdam ficus foliis, fortasse quibusdam inanibus uel umbratilibus sermonibus, quos conpositis mendaciis adsuens et uerbum de uerbo struens ad operiendam conscientiam suae mentis factique uela
Abbreviated transcription (Latin):
culpa. sed uitio lapsus uxoris
&̾ cognouerunt qͦd nudi essent
Et ante quioẽ nudi erant: s ñ
sine uirtutũ integumentis.
Nuoierant ꝓpter morũ simpli¬
citatem. & quod amictũ fraudiᷤᷤ
natura nesscirent: nẽ autẽ mul¬
tis simulationũ in uolucris
mens humana uelatur. Ergo
postea quã spoliatos se illa sin¬
ceritate & sim plicitate uidert᷑.
integre incorrupteq nature.
querere mundana & manu fac-¬
ta ceperunt. qͥb nuda sue m̃tis
operirent. delectationes delecta¬
tionib. & mundi huiꝰ umbrati-¬
les uoluptates. uelut folia foli¬
is assuentes. qͥ obũbrarent ge¬
nitale secretum. Nam qͦ modo
clausos oculos habuit adam.
corporis qui om̃ia animantia
ita uidit. ut &e his nom̃ impo¬
neret: Quomo cognouerunt
id ẽ interiori & altiori scientia.
ñ tunicã sibi sed uirtutũ dees¬
toria. Ficũ hoc loco ꝓ qua spe¬
cie debeamꝰ accipere. diuinarũ
nos docent series lectronum.
quandoqͥdẽ scõs esse qui sub

Expanded text:
culpa, sed uitio lapsus uxorio culpa, sed uitio lapsus uxorio et cognouerunt quod nudi essent. et ante quidem nudi erant, sed non sine uirtutum integimentis. nudi erant propter morum simplicitatem et quod amictum fraudis natura nesciret; nunc autem multis simulationum inuolucris mens humana uelatur. ergo posteaquam spoliatos se illa sinceritate et simplicitate uiderunt integrae incorruptaeque naturae, quaerere mundana et manu facta coeperunt, quibus nuda suae mentis operirent, delectationes delectationibus et mundi huius umbratiles uoluptates uelut folia foliis adsuentes, quibus obumbrarent genitale secretum. nam quomodo clausos oculo qui omnia animantia ita uidit, ut his et nomen inponeret? quomodo cognouerunt, id est interiore et altiore scientia non tunicam sibi, sed uirtutum deesctoria. ficum hoc loco pro qua specie debeamus accipere diuinarum nos docet series lectionum, quandoquidem sanctos esse qui sub
Abbreviated transcription (Latin):
debunt. S statim adglutinatũ
mendatiũ est: quia adiunxit. Et
eritis sic̾ dii: scientes bonũ & ma¬
lum. In quo licet aduertere ido¬
latrie auctorẽ esse serpentemi
eoquod plures deos induxisse
in hominũ uideat᷑ errorẽ. quedã
serpentis astucia. Et hoc fefel¬
lit: quia homo sic̃ dii. Hon solũ
enĩ sicut dii e̾ẽ homines desier̃t:
sed etiã qui quasi dii erant. qͥb
dictũ est ego dixi dii estis: sui
gratiã ꝑdiderunt. Ꝙ uidit mu¬
lier qͥa bonũ lignũ ad mandu¬
candum. & quia gratũ oculis
ad uidendum: et spetiosũ ẽ ad
intuendũ. Infirma auctor uidi¬
cii. que de eo qͦd non gustauerat
iudicabatae ideo ñ facile nͥ quod
diligentiꝰ ꝑtractauerimus. quod
interiore ꝓbauerimꝰ affectu. ui¬
detur ad oͣpus aliquod ẽẽ sum̃¬
dũ. Accipiens inquit de fructu
eiꝰ manducauit: & dedit uro
suo simul. et manducauerunt
ambo. Bene p̃termissũ ẽ ubi
decipitur adam: qͥa non sua

Expanded text:
debunt sed statim adglutinatum debunt sed statim adglutinatum mendacium est, quia adiunxit:et eritis sicut dii scientes bonum et malum. in quo licet aduertere idolatriae auctorem esse serpentem, eo quod plures deos induxisse in hominum uideatur en-orem quaedam serpentis astutia. et hoc fefellit, quia homo sicut dii; non solum enim sicut dii esse homines desierunt, sed etiam qui quasi dii erant, quibus dictum est: ego dixi: dii estis, sui gratiam perdiderunt. Et uidit mulier quia bonum est lignum ad manducandum et quia gratum oculis ad uidendum et speciosum est ad intuendum. infirma auctor iudicii. quae de eo quod non gustauerat iudicabat. et ideo non facile nisi quod diligentius pertractauerimus, quod interiore probauerimus affectu uidetur ad opus aliquod esse sumendum. accipiens inquit de fructu eius manducauit et dedit uiro suo simul. et manducauerunt ambo. bene praetermissum est ubi decipitur Adam, quia non sua
Abbreviated transcription (Latin):
malũ hoc ago: et tu arbitrariᷤ
homini ꝓdesse scientiã: que de¬
licti augeatis. inuidiam Esto
tam̃: ut ꝑfectus peccare non
possit. In adam deus om̃s homi¬
nes preuidebat: et idõ ꝓmiscue
generi ñ conueniebathumano
habere scientiã boni & mali:
quã ꝑ carnis uitia. ut oporte¬
bat exercere non poterat. Dis¬
camꝰ igitur teptamenta diabo¬
li plena esse mendacii. Uix enĩ
unum uerũ uidetur ex hisque
pollicitus est: reliqua falsa cõ¬
posuit. Sic enĩ habes. Et dixit
serpens mulieri: non morte mo¬
riemintn Ecce unũ falsũ. Ham
morte. mortuus est homo: qui
secutus ẽ promissa serpentis
Deinde addidit. Sciebat inquid
deus. quia quacũq die manduca¬
ueritis ex eo. aperient᷑ oculi ũri.
Hoc solum uerũ: quia infra ha¬
bes. quia manducauerunt ambo.
& aꝑti sunt oculi eoꝵ: s hoc ue¬
rum quos noceret. Deniq non
om̃ib aperire oculos utile: qͥa
scriptum ẽ: uidebunt & non ui¬

Expanded text:
malum hoc ago: et tu arbitraris malum hoc ago: et tu arbitraris homini prodesse scientiam, quae delicti augeat inuidiam? esto tamen ut perfectus peccare non possit: in Adam deus omnes homines praeuidebat et ideo promisce generi non conueniebat humano habere scientiam boni et mali, quam per carnis uitia ut oportebat exercere non poterat. discamus igitur temptamenta diaboli plena esse mendacii; uix enim unum uerum uidetur ex iis quae pollicitus est, reliqua falsa conposuit. sic enim habes: et dixit serpens mulieri: non morte moriemini. ecce unum falsum; nam morte mortuus est homo, qui secutus est promissa serpentis. deinde addidit: sciebat enim inquit deus quia quacumque die manducaueritis ex eo adaperientur oculi uestri. hoc solum uerum, quia infra habes quia manducauerunt ambo et aperti sunt oculi eorum, sed hoc uerum quod noceret. denique non omnibus aperire oculos utile, quia scriptum est: uidebunt et non ui
Abbreviated transcription (Latin):
tib lignũ edendũ ẽẽ preceꝑit
Nam & si bona scientia ꝑfecto:
imꝑfecto tam̃ inutilis est. Im¬
ꝑfectũ auserim omnẽ hominẽ
dicere: quando ipse paulus qͣsi
imꝑfectus dicat. Non quo iam
acceperim. aut iã ꝑfectus sun.
sequor autẽ si comp̃hendam
Et idõ imꝑfectis dicit dñs
Holite iudicare: ut ñ iudice¬
mini. Ergo imꝑfecto ĩnutilis
scientia. Peniq peccatũ nesci¬
ebam: nͥ lex diceret non coneu¬
pisces. Et infra. Sine lege enĩ
peccatũ mortuũ est. Quid enĩ
mͥ ꝓderat scire qͦd uitare ñ
poteram⁊ qͥd mͥ ꝓoerat scire.
quod lex carnis mee impugna¬
ret: Impugnatur paulus. et
uidet legem carnis sue repls¬
nantẽ legi mentis sue. & captiua¬
ri se in lege peccati. nec de con¬
scientia sua presũpsit. s ꝑ xp̃i
gratiam confidit se a mortis cor¬
pore liberandũ: & tu quẽ quã
opinaris scientia non posse
peccare᷑ Paulus dicit. Honenĩ
quod uolo facio bonũ. s qͦd nolo

Expanded text:
tibus lignum edendum esse praeceperit. tibus lignum edendum esse praeceperit. nam etsi bona scientia perfecto, inperfecto tamen inutilis est. inperfectum auserim omnem hominem dicere, quando ipse Paulus quasi inperfectus dicat: non quo iam acceperim aut iam perfectus sim, sequor autem si conprehendam, et ideo inperfectis dicit dominus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo inperfecto inutilis scientia. denique peccatum nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces et infra: sine lege enim peccatum mortuum est. quid enim mihi proderat scire quod uitare non poteram? quid mihi proderat scire quod lex carnis meae inpugnaret? inpugnatur Paulus et uidet legem carnis suae repugnantem legi mentis suae et captiuari se in lege peccati, nec de conscientia sua praesumit, sed per Christi gratiam confidit se a mortis corpore liberandum : et tu quemquam opinaris scientem non posse peccare? Paulus dicit: non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo
Abbreviated transcription (Latin):
cares manducasti: Quod uide¬
retur dare aliquẽ interpretan¬
di locũ: nͥ mulier in superiori¬
b dicente serpente. qͥd utiq
dixit ds̃ ne edatis ab om̃i ligno
quod est in paradiso respondiᷤᷤ¬
set: quod ẽ in medio ꝑadysi.
dixit ds̃ non manducabitis ex
eo. In quo quãuis mulieris p̃¬
uaricature fides uideatur in¬
firmior̃tam̃ non om̃ib adã
spoliabo uirtutib: ut iudeatur
in paradiso nullã assecutus fu-¬
isse uirtutẽ: nichil de ceteris
gustauisse lignis priꝰ quã cul-¬
pam incidisset. quã fructus aliqs¬
esse consecutũ. Non spoliabogͦꝰ
adam. ne genus humanũ om̃e
dispoliem: quod innocens est.
tũ est. nisi conuersi fueritis&
efficiamini sic̃ puer iste: non
intrabitis in regnũ celoꝵ. Pu¬
er enĩ cũ maledicit᷑: ñ remale¬
dicit. Cũ ꝑcutit᷑ non reꝑcutit.
Ambitionum et rapinarũ cẽp¬
tam̃ta non nouit.Ergo uerius
puto: qͦd ne cũ aliis quidẽ fruc¬

Expanded text:
cares, manducasti? quod uidecares, manducasti? quod uideretur dare aliquem interpretandi locum, nisi mulier in superioribus dicente serpente: quid utique dixit deus, ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? respondisset: quod est in medio paradisi, dixit deus: non manducabitis ex eo. in quo quamuis mulieris praeuaricaturae fides uideatur infirmior, tamen non omnibus Adam spoliabo uirtutibus, ut uideatur in paradiso nullam adsecutus fuisse uirtutem, nihil de ceteris gustauisse lignis priusque culpam incidisse quam fructus esse aliquos consecutus. non spoliabo ergo Adam, ne genus humanum omne dispoliem, quod innocens est, tum est: nisi conuersi fueritis et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum caelorum. puer enim cum maledicitur, non remaledicit, cum percutitur, non repercutit, ambitionum et rapinarum temptamenta non nouit. ergo uerius puto quod ne cum aliis quidem fruc
Abbreviated transcription (Latin):
docti instructiq caueamus.
Sunt hoc loco qui dubitatio¬
nẽ habeant. utrũ ex om̃i ligno
ita dixerit deus esse gustandũ:
aut cũ de om̃i ligno. ita de sci¬
entia boni & mali ligno gustare
dum. Qui ne id quidẽ p̾utant
inutilis esse rationis. quod quã¬
uis noxia esca huiꝰ ligni fuerit.
tam̃ si cũ ceteris ederetur nouia
noria esse ñ posset. quanooqͥdẽ
antidotũ chiriacũ de corpore
serpentis confici solere dicat᷑.
Quod utiq uirus corpusq ser¬
pentis. cum solũ sumitur no¬
cet: cũ admiscet᷑ aliis. sanitati
ẽ & saluti. Scientia qͦ boni et
mali. si quis sapientiam habe¬
at. si quis uite semꝑ intendat.
si qͥs cetera uircutum genera
consequat᷑. nequaquã inutilis esti¬
matur. hac igitur ratione pleriq
putauerunt posse etiã illud in¬
isse cũ ceteris: & hoc ideo putatł
dictum. quia ait ds ad adam.
Quis tibi indicauit qm̃ nudus¬
esses: nisi de ligno a quo p̾cepe¬
ram tibi. ab hoc solo ne mandu¬

Expanded text:
docti instructique caueamus. docti instructique caueamus. Sunt hoc loco qui dubitationem habeant utrum ex omni ligno ita dixerit deus esse gustandum, ut cum de omni ligno ita de scientiae boni et mali ligno gustaretdum? qui ne id quidem putant inutilis esse rationis quod, quamuis noxia esca huius ligni fuerit, tamen si cum ceteris ederetur, noxia esse non posset, quandoquidem antidotum theriacum de corpore serpentis confici solere dicatur, quod utique uirus corpusque serpentis, cum solum sumitur, nocet, cum admiscetur aliis, sanitati est et saluti. scientia quoque boni et mali, si quis sapientiam habeat, si quis uitae semper intendat, si quis cetera uirtutum genera consequatur, nequaquam inutilis aestimatur. hac igitur ratione plerique putauerant posse etiam illud inisse cum ceteris. et hoc ideo putant dictum. quia ait deus ad Adam: quis tibi indicauit quoniam nudus es, nisi de ligno a quo praeceperam tibi, ab hoc solo ne mandu
Abbreviated transcription (Latin):
docuit queadmodũ dĩ uerbũ
inuestigare deberent: ñ ꝑfunc¬
torie. non inꝓuide. s diligenter
atq sollicite᷑: quod erat inquit
ab initio. quod audiuimꝰ et qͦd
uidimus. oculis nr̃is ꝑspeximꝰ.
e manus nostre ꝑserutate.
sunt. de uerbo uite: & uidimus
et testam᷑. & annuntiamus uobis.
Uides quod ante manib qͥbus¬
dam ꝑscrutatus sit dei uerbũ.
& postea annunciauerit: & ideo
nichil adam et euã fortasse no
Infirmi enĩ: ꝑtractando & dili¬
gentius requirendo. unius ciiꝰq
quã non intelligunt. possunt
inuestigare naturam. Certe illi
infirmi. id lignũ in quo scien¬
tiam mali esse cognouerant:
ante quẽ admodũ tangerent.de¬
buerant ꝑscrutari. Nam & ma¬
li sepe nobis potest ꝓdesse cog¬
nitio: & idõ diaboli fraudes. uel
in hac legimꝰ lectione. uel in¬
ꝓphetia: ut discamus quẽ admo¬
dum artes eiꝰ cauere possimus.
Cognoscẽnda enĩ sunt tempta¬
menta eiꝰ: non ut sequam᷑. s ut

Expanded text:
docuit quemadmodum dei uerbum docuit quemadmodum dei uerbum inuestigare deberent, non perfunctorie, non inprouide, sed diligenter atque sollicite. quod erat inquit ab initio, quod audiuimus et quod uidimus oculis nostris, perspeximus et manus nostrae perscrutatae sunt de uerbo uitae: et uidimus et testamur et adnuntiamus uobis. uides quod ante manibus quibusdam perscrutatus sit dei uerbum et postea adnuntiauerit. et ideo nihil Adam et Euam fortasse nocinfirmi enim pertractando et diligentius requirendo uniuscuiusque quam non intellegunt possunt inuestigare naturam. certe illi infirmi id lignum, in quo scientiam mali esse cognouerant, ante quemadmodum tangerent, debuerant perscrutari. nam et mali saepe nobis potest prodesse cognitio. et ideo diaboli fraudes uel in hac legimus lectione uel prophetia, ut discamus quemadmodum artes eius cauere possimus; cognoscenda sunt enim temptamenta eius non ut sequamur, sed ut