comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittit tẽptari uossuꝑ id qđ potestis
Estimo quippe aduersus carnẽ &
sanguinẽ eẽ certamina quȩ ibi tẽpta¬
tiones appellant᷑ humanȩ : quando ca¬
ro concupiscit ad ũsus sp̃m. & ꝓuocat
nos facere oꝑa sua. fornicationẽ. im¬
munditiã. Tuxuriã. idolatriã. in imi¬
citias contentiones. ȩmulationes. iras.
rixas dissensiones. hereses. insidias.
ebrietates. comessationes. & reliqua
hissimilia. Porro ñ ẽ humana tẽpta¬
tio nec adũsus carnẽ & sanguinem
pugnare: quando aut ipse satanas transfi¬
guratus in angelũ lucis ꝑsuadere nititur. it
eũ angłm luminis arbitrem̃. aut aliquiah¬
rũ simile facit in om̃i uirtute. signis & por¬
tentis m̃dacib in om̃i deceptione iniqͥtatis
Nam cũ aliquẽ illa queauerit inimicus it
recipiat se & loquat᷑ in eo. hȩc dicit dñs n
quasi caro & sanguis eũ decipit. aut quasi
humana tẽptatio. sed quasi pͥncipatus. po¬
testas: rector tenebrarũ. & nequitia spir¬

Expanded text:
mitti vos tentari supra id quod potestis . Existimo quippe adversus carnem et sanguinem esse certamina, quae ibi tentationes appellantur humanae, quando caro concupiscit adversus spiritum, et provocat nos facere opera sua, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam, inimicitias, contentiones, aemulationes, iras, rixas, dissensiones, haereses, insidias, ebrietates, comessationes et reliqua his similia. Porro non est humana tentatio, nec adversus carnem et sanguinem pugna, quando aut ipse Satanas transfiguratus in Angelum lucis, persuadere nititur, ut eum Angelum lucis arbitremur, aut aliquid horum simile facit, in omni virtute, signis et portentis mendacibus, in omni deceptione iniquitatis. Nam cum aliquem illaquearit inimicus ut recipiat se, et loquatur in eo, haec dicit Dominus, non quasi caro et sanguis eum decipit, aut quasi humana tentatio, sed quasi principatus et potestas, rector tenebrarum et nequitia spir
Abbreviated transcription (Latin):
in cõmune p̃ceͥpit. ut in dño & in eius
potentia confortati. p̃parent se aduer¬
sus diabolũ. de quo in consequentibus
scribit Indiute om̃a arma dĩ: ut possi¬
usstare contͣ uersutias diaboli. Ex his
quȩ infra legimꝰ & his quȩ in scriptu¬
ris om̃ib de dño saluatore dicunt᷑. ma¬
nifestissime cõꝑbatur. om̃a arma dĩ

Expanded text:
in commune praecipit, ut in Domino et in ejus potentia confortati, praeparent se adversum diabolum, de quo in consequentibus scribit. Induite omnia arma Dei, ut possitis stare contra versutias diaboli. Ex his quae infra legimus, et his quae in Scripturis omnibus de Domino Salvatore dicuntur, manifestissime comprobatur, omnia arma
Abbreviated transcription (Latin):
lentia in seruos. quia. einoiã utrũq so¬
nare potest: unꝰquisq enĩ qd̃ fecerit bon
hoc recipiet a dño. siue famulus seriue¬
rit ut p̃dictũ ẽ. siue liber dñatus fue¬
rit ut oportet. ut ñ sit t̾ribilis. ñ ꝓmpͥ¬
tus ad uerbera:. sciens quia & ipse habo¬
at dñm in cęlis. apud quẽ ñ ẽ acceptio
ꝑsonarũ. & qui solas tantũ uidicet uo¬
luntates. & iuxta eas deteriori p̃ferat
meliorẽ. eligens facta ñ homines
De cetero confortamini in dño & ii
potentia uirtutis eius Seio in greco
ꝓuirtute fortitudinẽ positã id est
appellatur. Sed hȩc apud nos consuttus
est scripturarũ. ut indifferent̃ & icxis
oc ãpctiu uirtutẽ nominent: maxumns
quia fortitudo corporis. uirtus an¬
mi existimat᷑. quãquã ec apud philo¬
sphos int̾ quatuor uirtutes. fortitudo sit¬

Expanded text:
lentia in servos, quia εὔνοια utrumque solentia in servos, quia εὔνοια utrumque sonare potest. 669 Unusquisque enim quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive famulus servierit, sicut dictum est, sive liber dominatus fuerit, ut oportet: ut non sit terribilis, non promptus ad verbera: sciens quia et ipse habeat Dominum in coelis, apud quem non est acceptio personarum, et qui solus tantum judicet voluntates, et juxta eas deteriori praeferat meliorem, eligens facta, non homines. De caetero confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus. Scio in Graeco pro virtute, fortitudinem positam, id est, appellatur. Sed haec apud nos consuetudo est Scripturarum, ut indifferenter ἰσχὺν et ἀρετὴν, virtutem nominent: maxime quia fortitudo corporis virtus animi existimatur. Quamquam et apud philosophos inter quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
ant dñis adiecit quasi xp̃o. & iterum.
ut serui xp̃i facientes uoluntatẽ dĩ:
ut scilicet ñ audiat seruus carnalem
dñm. si contraria dĩ p̃ceptis uoluerit
imperare. Quomͦ autẽ ad corinthios
scd̾m tẽpus rescripserat. ne ꝑ occasio¬
nem fidei in xp̃m. int̾ maritos& uxo¬
res diuortia fierent. si eduob unꝰ crede¬
re noluisset: ita ad ephesios &e ad colosen¬
sesquia plurimi int̾ initia fidei putal
tiles dños contẽpnendos. nc̃ conditioni
moderate p̃cepta constituit: ut & serui¬
tia ñ uideatur contra dños concitare. &
rursũ nequaquã dños doceat audiendo
si uitiosa & nefanda p̃eipiant
Et dñi eadẽ facite ad illos remitten
eũ Quȩnã sunt hȩc quȩ seruis suꝑiu
imꝑauit. ut diceret dnĩs eadẽ facienda
quȩ seruis: Puto illa quȩ dixerat. in sin¬
plicitate cordis facientes uoluntatẽ di
& ex animo & cũ fidelitate siue beniuo¬

Expanded text:
ant dominis, adjecit, quasi Christo: et iterum, ant dominis, adjecit, quasi Christo: et iterum, ut servi Christi, facientes voluntatem Dei: ut scilicet non audiat servus carnalem dominum, si contraria Deo praeceptis voluerit imperare. Quomodo autem ad Corinthios secundum tempus rescripserat , ne per occasionem fidei in Christum inter maritos, et uxores divortia fierent, si e duobus unus credere voluisset: ita ad Ephesios et ad Colossenses, quia plurimi inter initia fidei putabant Gentiles dominos contemnendos, nunc conditionum moderate praecepta constituit: ut et servitia non videatur contra dominos concitare: et rursum nequaquam dominos doceat audiendos, si vitiosa et nefanda praecipiant. Et domini, eadem facite ad illos, remitteneum. Quaenam sunt haec quae servis superius imperavit, ut diceret dominis eadem facienda quae servis? Puto illa quae dixerat, in simplicitate cordis, et, facientes voluntatem Dei: et, ex animo: et, cum fidelitate sive benevo
Abbreviated transcription (Latin):
more in simplicitate cordis sui & sic ei
seruire fidelit̾ ut xp̃o. ñ ad oculũ serui¬
ensut hii faciunt qui hominib pla¬
cere desiderant. sed ut necessitatẽ in
uoluntatẽ uertat. &t faciat de serui.¬
tute mercedẽ: maxime cũ dñs carnis.
quod ait. Non ad oculũ seruentes. ut
hominib placentes sed ut serui xp̃i. fa¬
cientes uoluntatẽ di Sed & ipsã fideli¬
tatẽ ñ coac tã seruus habeat. sed sponta¬
neã or ex animo. sic seruiens dño suo
sicut xp̃o a quo recepturus ẽ fidelita
tis p̃miũ & seruitutis. ñ minus quã si
liber uoluntate seruisset. Simul & hoc
notandũ. qđ obȩdientiȩ filioꝵatq seruo¬
rũ diũsa subiunxerit. ad filios enim
dicit. obȩclite parentib ur̃is in dño. ad
seruos uero. obȩdite dñis carnalibuscũ
timore ot tremore: ut sicut int̾ seruũ
& uxorẽ habet metus diũsitatẽ. ita & int̾
filios& seruos obedientia discreparet:
Et pulchre imperans seruis ut oboedi¬

Expanded text:
more, in simplicitate cordis sui, et sic ei servire fideliter ut Christo. Non ad oculum serviens, ut hi faciunt qui hominibus placere desiderant, sed ut necessitatem in voluntatem vertat, et faciat de servitute mercedem: maxime cum dominus carniquod ait: Non ad oculum servientes, ut hominibus placentes, sed ut servi Christi, facientes voluntatem Dei. Sed et ipsam fidelitatem non coactam servus habeat, sed spontaneam et ex animo: sic serviens domino suo sicut Christo, a quo recepturus est fidelis praemium servitutis, non minus quam si liber voluntate servisset. Simul et hoc notandum, quod obedientiae filiorum atque servorum diversa subjunxerit. Ad filios enim dicit: Obedite parentibus vestris in Domino: ad servos vero, Obedite dominis carnalibus cum timore et tremore. Ut sicut inter servum et uxorem habet metus diversitatem: ita et inter filios et servos obedientia discreparet. Et pulchre imperans servis ut obedi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ p̃parata. beati quippe mites q̃ ipsi
possidebunt terrã. quȩ uere ẽ t̃ra uiui¬
tiũ: psalmista quoq dicente credo uiq¬
re bona dñi in regione uiuentiũ Nu
uitȩ longitudinẽ & sapientiã habet
manu dextera: in sinistra tenens diu¬
Et patres nolite ad iracundia ꝓuoc
filios ur̃os. sed educate illos in disciplin
& conũsatione dñi. Peccatũ filiorũ
ñ obedire parentib Et qr poterant pan¬
tes aliquid imperare ꝑuersũ: adiunxit
in dño. Peccatũ uͦ parentũ ẽ. paruuloss
lios atq lactantes ad iracundiã ꝓuoca
aut certe iã adolescentib & maturioi
ȩtatis ea imꝑare quȩ gͣuia st̃ Sicutt gͥi
filiis obsequiũ & subiec tionis merces t̃a
monstrata: ita in parentib moderatũ
bet̾ imꝑiũ. ut ñ quasi seruis. sed quasi fi¬
luspeẽ se nouerint. Nec hoc p̃cepti fine
contentus ẽ: sed & illud adiungit. Ẽdi¬
cate il los in disciplina & correptione e

Expanded text:
est praeparata: Beati quippe mites: quoniam ipsi est praeparata: Beati quippe mites: quoniam ipsi possidebunt terram , quae vere est terra viventium, Psalmista quoque dicente: Credo videre bona Domini in regione viventium . Hujus vitae longitudinem et sapientia habet in manu dextera, in sinistra tenens divEt patres nolite ad iracundiam provocare filios vestros: Sed educate illos in disciplina et conversatione Domini. Peccatum filiorum est non obedire parentibus, et quia poterant parentes aliquid imperare perversum, adjunxit, in Domino. Peccatum vero parentum, 666 parvulos filios atque lactentes ad iracundiam provocare, aut certe jam adolescentibus et maturioris aetatis, ea imperare quae gravia sunt. Sicut igitur in filiis obsequium, et subjectionis merces est demonstrata: ita parentibus moderatum jubetur imperium, ut non quasi servis, sed quasi filiis praeesse se noverint. Nec hoc praecepti fine contentus est; sed et illud adjunxit: Educate illos in disciplina et correptione Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
plebitur bonis & sepultura ñ sit ei. di¬
xi melius ẽ suꝑ eũ abortiuũ. quia in
uanitate uenit. & in tenebris nom̃ eiuᷤ
opietur: &t quide solẽ ñ uidit. & cȩtera.
Sienĩ laudant᷑ suꝑ uiuos mortui. &r
iuxta quoscdã qui ante quã in corpora
ista descendant animas degere in cȩ¬
lestib arbitrantur. melior eẽ dr̃ duo¬
nnc reꝑmittitur honorantib patrẽ
& matrẽ quod longeui sint suꝑ t̾rã
quã dñs ds̃suus dederit eis: Quęren¬
da ẽ gͦ t̾ra. quã dñs reꝑmittit retri¬
bui his qui spiritałe egiptũ relique¬
rinta cũ om̃i patientia. magna &e ter¬
ribilia uitȩ istius deserta transierint.
& uicerint reges magnos quos ꝑcutit
dñs. & transierint in iudȩã quȩ lacte
ce melle fluet. & sub iesu duce iericho
corruente & uastata ai. quȩ int̾preta¬
tur abruptũ. ierłm uenerint & ȩdifi¬
cetur eis tẽplũ sub salomone rege pa¬
cifico & possideant t̾rã quȩ mansuetiᷤᷤ

Expanded text:
pleatur bonis, et sepultura non sit ei: dipleatur bonis, et sepultura non sit ei: dixi melius est super eum abortivum, quia in vanitate venit, et in tenebris nomen ejus operietur: et quidem solem non vidit , et caetera. Si enim laudantur super vivos mortui et juxta quosdam qui, antequam in corpora ista descendant, animas degere in coelestibus arbitrantur, melior esse dicitur duonunc repromittur honorantibus patrem et matrem quod longaevi sint super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis? Quaerenda est ergo terra, quam Dominus repromittit et tribuit his qui spiritualem Aegyptum reliquerint, et cum omni patientia, magna et terribilia vitae istius deserta transierint, et vicerint reges magnos, quos percutit Dominus: et transierint in Judaeam quae lacte et melle fluit, et sub Jesu duce, Jericho corruente, atque vastata Hai, quae interpretatur, abruptum, Jerusalem venerint, et aedificetur eis templum sub Salomone rege pacifico , et possideant terram, quae mansuetis
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ potuerit apꝓbare. frustra & in aliiᷤ
p̃ceptis hanc repmissionẽ ad iuncta eẽ
memorabit. Post hȩc retractandũ: ꝑ ho-¬
nore patris & matris ñ iudaicũ & carna¬
le eẽ ꝓmissũ. ut longeui sint filii suꝑ t̾rã
quã dñs ds suus dederit eis Multos enĩ
fuisse credendũ. qui & parentib obsequen¬
tes cito mortui sint: & in parentes im-¬
pii.usq ad extrema uenerint senectu¬
tẽ Respondeant enĩ iudei. & similes
iudeorũ. Si uitȩ istius longitudo ẽ in
ꝓmissis. & diu in corpore ꝑmanere feli¬
citas ẽ : quid sibi uult in p̾salmis illud.
heu mͥ quia in colatus m̃s plongatius ẽ.¬
habitaui cũ habitantib cȩdar: & hoc sa¬
lomonis in ȩccłaste. laudaui ego om̃s
mortuos qui olim mortui st̃ suꝑ uiuen
om̃e opis malũ qł factũ ẽ sub sole c pꝰ
paululũ. si genuerit uir centũ filios .&
annos multos uixerit. & multi fuerint
dies annorũ illius & anima illius re-¬

Expanded text:
si non potuerit approbare, frustra et in aliis si non potuerit approbare, frustra et in aliis praeceptis hanc repromissionem adjunctam esse memorabit. Post haec retractandum, pro honore patris et matris, non Judaicum et carnale esse promissum, ut longaevi sint filii super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. Multos enim fuisse credendum, qui et parentibus obsequentes cito mortui sint, et in parentes impii usque ad extremam venerint senectutem. Respondeant enim Judaei et similes Judaeorum, si vitae istius longitudo est in repromissis, et diu in corpore permanere felicitas est, quid sibi vult illud in Psalmis: Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus ehabitavi cum habitantibus Cedar . Et hoc Salomonis in Ecclesiaste: Laudavi ego omnes mortuos qui olim mortui sunt, super viomne opus malum quod factum est sub sole ; et post paululum: Si genuerit vir centum, et annos plures vixerit, et multi fuerint dies annorum ejus, et anima illius re
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds̃tuus dabit tibi. in hoc uerꝰ mandati
idẽ ñ facies tibi idolũ. neq omẽm simi.¬
litudinẽ. ñ seorsũ. sed sub uno textu atq
sermone : ñ tã ꝓmissionẽ datã quã senten¬
tiã in laude dĩ ẽẽ finitã. facientis miscłiam
in milia his qui eũ diligunt. & custodi¬
unt mandata ipsius. Rursũ is qͥ tota deca¬
logi mandata pͥmũ mandatũ ẽẽ conten¬
dit: reꝓmissionẽ in qua scriptũ ẽ ut sis
longeius suꝑ t̾rã quã dñs dstuus da-¬
bit tͥ. ñ solũ ad eos ꝑtinere monstrabit
qͥ parentib obsequant᷑. sed etiã ad alia
innumerabilia p̃cepta. & necesse habe¬
bit cuncta replicare mandata in quib
merces hec & p̃miũ ꝓmittant᷑: ut sint lon¬
geui suꝑ terrã quã dñs ds̃ suus dederit
eis. A quo diũsos ille exigere debebit int̃¬
pres. ut doceat ante hoc mandatũ illa quȩ
ab eo ꝓlata st̃ scripta ẽẽ mandata. Qd̃

Expanded text:
Dominus Deus tuus dabit tibi. In hoc vero mandato, Dominus Deus tuus dabit tibi. In hoc vero mandato, id est: Non facies tibi idolum, neque omnem similitudinem, non seorsum, sed sub uno textu atque sermone, non tam promissionem datam, quam sententiam in laudes Dei esse finitam, facientis misericordiam in millia his qui eum diligunt, et custodiunt mandata ejus. Rursum is qui tota Decalogi mandata, primum mandatum esse contendit, repromissionem in qua scriptum est: ut sis longaevus super terram, quam Dbit tibi, non solum ad eos pertinere monstrabit, qui parentibus obsequantur: sed etiam ad alia innumerabilia praecepta; et necesse habebit cuncta replicare mandata, in quibus merces haec et praemium promittantur, ut sint longaevi super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. A quo diversus ille exigere debebit interpres, ut doceat ante hoc mandatum, illa quae ab eo prolata sunt, scripta esse mandata. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ficies tibi idolũ: neq om̃em similitudinẽ
orũ quȩ incȩlo sursũ. & quȩ in t̾ra deorsũ.
a quȩ in aquis subtus t̾rã. Non adorabis
ca. & ñ immolabis illis. Ego eni sũ dñs ds̃
tius ds relotes qui reddo peccata patrũ in
llios usq ad tertiã & quartã generationẽ
ns qui me odert̃. & facia miscdĩam in mi¬
ia hnis qͥdiligunt me . & custodiunt man¬
lata mea. Obserua enĩ qđ ũba sint sponsio¬
us faciens miscdiam in milia his qui diligt̃
ie. & custodiunt mandata mea. Forsitan
qr decalogus exeiti de egipto popło pri¬
na lex cdata ẽ. unũ qdq mandatũ decalo
ipͥmũ mandatũ ẽ appellandũ. ad cõꝑa.¬
onẽ eorũ p̃ceptorũ quȩ postea in lege con¬
riptast̃. Qui uͦ expositionẽ suꝑiorẽ tene¬
e conabit᷑. in eo qđ distinxerat. qđ ẽ man¬
dicit seꝑatim ẽẽ mandatũ. honora patrẽ
tuũ & matrẽ tuã. & postea reꝓmissionẽ suo
loco positã. ut sis longeuus suꝑ t̾rã quã

Expanded text:
s tibi idolum, neque omnem similitudinem eorum quae in coelo sursum, et quae in terra deorsum, et quae in aquis subtus terram: non adorabis ea, et non immolabis illis: Ego enim sum Dominus Deus tuus, Deus zelotes, qui reddo peccata patrum in filios usque ad tertiam et quartam generationem, his qui me oderunt, et facio misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea . Observa enim quod verba sint sponsionis: Faciens misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea. Forsitan ergo quia Decalogus exeunti de Aegypto populo, prima Lex data est, unumquodque mandatum Decalogi, primum 664 mandatum est appellandum, ad comparationem eorum praeceptorum, quae postea in Lege conscripta sunt. Qui vero expositionem superiorem tenere conabitur, in eo quod distinxerat, quod est mandicet separatim esse mandatum: Honora patrem tuum loco positam, ut sis longaevus super terram, quam
Abbreviated transcription (Latin):
I qui dicunt᷑ inferi cõmorent᷑. Quinã
isti sint. & quã uel cognationẽ uel di¬
uersitatẽ habeant ad eos qui spiritalia
equitiȩ in cȩlestib appellant᷑: ñ ẽ p̃sen¬
stẽporis disputare Reliquũ ẽ. ut
quid int̃ colluctationẽ carnis oe sangui¬
nis. & int̾ rectores tenebrarũ istarũ. &
piritalia nequitiȩ in cęlestib sit: in duo¬
s apud apłm manifestius discamꝰ ag¬
minibus Quando enĩ uult humanas
tẽptationes. hoc ẽ colluctationẽ carnis
& sanguinis indicare: despiciens eas
atq contemnens loquit᷑. Quis nos seꝑa¬
bit a caritate d̃i. Cribulatio. an angu¬
stia. an ꝑsecutio. anfames. an nuditas.

Expanded text:
hi qui dicuntur inferi, commorentur. Quinam vero hi qui dicuntur inferi, commorentur. Quinam vero isti sint, et quam vel cognationem, vel diversitatem habeant, ad eos qui spiritualia nequitiae in coelestibus appellantur, non est praesentis temporis disputare. Reliquum est, ut quid inter colluctationem carnis et sanguinis, et inter rectores tenebrarum istarum, et spiritualia nequitiae in coelestibus sit, in duobus apud Apostolum manifestius discamus agminibus. Quando enim vult humanas tentationes, hoc est, colluctationem carnis et sanguinis indicare, despiciens eas atque contemnens loquitur: Quis nos separabit a charitate Dei: tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames et nuditas,
Abbreviated transcription (Latin):
pluiuia ecȩlo ueniat. philosophi quippe
nunt ñ ampliꝰ quã duob milib passuũ
t̾ra distare nubes ex quib fundantur
pluinȩ & imber irroret: iuxta quẽ sen¬
sĩ catharactȩ quoq cęli in diluuio aꝑtae
ĩ referunt᷑. Uerũtam̃ quanto quis pei¬
orfuerit: tanto uicinior erit t̃rȩ locis.
apinguiori substantiȩ Siquidẽ &. t̾rȩ.
acircũdatus nobis aer. habent pingue¬
dinẽ suã. Aiunt quidẽ & animas corpo¬
rib liberatas. si attenuatȩ fuerint in
p̃senti uita & limatȩ .&. ut ita dicã ackñ¬
cõc atq uirtutũ in subtile corpus attri¬
it ñ habitaturas in pinguiorib locis.
sed dõ qui incorporeus ẽ. uicinas fore:
siuͦ tales fuerint de quib dici possit.
slu hominũ usq quo graui seu pingui
urde: scdm̃ crassitudinis suȩ pondus.
ad infima detrahi. & pinguedine p̃gra-¬
uari. Post hoc o illud parit̃ disserendũ:
in hac t̾ra &e aere aliquis pinguior locuˢ
sit. qui a plerisq appel lat̾ infernꝰ in qͦ

Expanded text:
pluvia e coelo veniat. Philosophi quippe aiunt, non amplius, quam duobus millibus passuum a terra distare nubes, ex quibus fundantur pluviae, et imber irroret. Juxta quem sensum cataractae quoque coeli in diluvio apertae esse feruntur. Verumtamen quanto quis pejor fuerit, tanto vicinior erit terrae locis, et pinguiori substantiae. Siquidem et terra, et circumdatus nobis 676 aer habent pinguedinem suam: Aiunt quidam et animas corporibus liberatas, si attenuatae fuerint in praesenti vita, et lima, ut ita dicam, ἀσκήσεως atque virtutum, in subtile corpus attritae, non habitaturas in pinguioribus locis: sed Deo, qui incorporeus est, vicinas fore. Si vero tales fuerint, de quibus dici possit; Filii hominum, usquequo gravi, sive pingui corde , secundum crassitudinis suae pondus ad infima detrahi, et pinguedine praegravari. Post hoc et illud pariter disserendum, an hac terra et aere aliquis pinguior locus sit, qui a plerisque appellatur Infernus, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
seruientes sicut dño & ñ hominib sei¬
entes qdđ unus quisq qđ fecerit boni hoc
recipiet a dño. siue seruus siue liber
Fropħha loquente ad ierłm. quare
tu timiusti ab homine mortali & afi¬
lio hominis. & petro in epła sua timo¬
occidere corpus & plus ñ hñt qđ uobis
faciu̾nt. sed timete eũ qui potest & ani¬
mã & corpus occidere in gehenna. sa¬
lomone quoq paria testante. fili hono¬
ra dm̃ & confortaberis. p̃ter il lũ autẽ
ne timeas aliũ. indet᷑ apłs diũsa p̃ciꝑe.¬

Expanded text:
ominibus: scientes quod unusquisque quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive servus, sive liber. Propheta loquente ad Jerusalem: Qualis tu timuisti ab homine mortali, et a filio hominis ? et Petro in Epistola sua: Timooccidere corpus, et plus non habent quod vobis faciant: sed timete eum qui potest et animam et corpus occidere in gehennam : Salomone quoque paria testante. Fili, honora Dominum, et confortaberis: praeter illum autem ne timeas alium : videtur Apostolus dive
Abbreviated transcription (Latin):
de quorũ ordine ad timotheũ scribit
dicens filios habentẽ in obsequio. cũ om̃i
honestate. & id ipsũ ad titũ inculcat & re¬
plicat. filios habentẽ fideles. ñ in accusa-¬
none luxuriȩ. aut ñ subditos: Et quasi
uicia filiorũ parentib imputentur: con¬
iunctionẽ causalẽ int̾serens. ait. Oporcet
enĩ ep̃m sine crimine ẽẽ: tanquã di dis¬
pensatorẽ. Non ẽ gͦ sine crimine ep̃s cuiꝰ

Expanded text:
de quorum ordine ad Timotheum scribit, de quorum ordine ad Timotheum scribit, dicens: 667 Filios habentem in obsequio, cum omni honestate . Et idipsum ad Titum inculcat et repetit: Filios habentem fideles: non in accusatione luxuriae, aut non subditos : et quasi vitia filiorum parentibus imputentur, conjunctionem causalem interserens, ait; Oportet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei dispensatorem . Non est ergo sine crimine episcopus,
Abbreviated transcription (Latin):
suã effundens quilibet pauꝑ obtulera
hoc calendariũ. strenã & saturnali
sportulã & mineruale i unus gras¬
ticus & orator. aut in sũptus domesi¬
cos. aut in tẽpli stipes. aut in sordi
sicerdos ipse sc̃s̃ fuit. sed quia filios suos
ñ erudiuit in om̃i disciplina & correp¬
none. supinus cecidit & mortuus ẽ Non
qũ poterat ad pͥora extendi. sed retrorsũ
ruit. & opis totoͫ in sanabili lapsus in tgũ
id sodomã cũ loth uxore respexit. Et cer¬
et corripuerat filios suos dicens. quare fa¬
citis ũba hȩc quȩ ego audio de uobis mala
ib om̃i popło: Nolite filii mei. qm̃ ñ ẽ
bona fama quã ego audio de uobis De
istius modi patrib & esaias lacrimabili
uoce causatur dicens. &. filii alienigena¬
rũ natisunt eis Qđ si hȩc ephesuis laicis.
a plerisq ut in popłõ solet uitȩ huius ne¬
gotiis occupatis p̃cipit. ut filios suos eru¬
diant in om̃i disciplina & ad monitione
dñi. quid de sacerdotibus ȩstimandũ ẽ.

Expanded text:
ilibet pauper obtulerat, hoc kalendariam strenam, et Saturnalitiam sportulam et Minervale munus Grammaticus, et Orator, aut in sumptus domesticos, aut in templi stipes, aut in sordida sacerdos ipse sanctus fuit, sed quia filios suos non erudivit in omni disciplina et correptione, supinus cecidit, et mortuus est . Non enim poterat ad priora extendi, sed retrorsum ruit, et opisthotono insanabili lapsus in tergum, ad Sodomam cum Lot uxore respexit. Et certe corripuerat filios suos, dicens: Quare facitis verba haec quae ego audio de vobis mala ab omni populo? Nolite, filii mei: quoniam non est bona fama, quam ego audio de vobis . De istiusmodi patribus et Isaias lacrymabili voce causatur, dicens: Et filii alienigenarum nati sunt eis . Quod si hoc Ephesiis laicis, et plerisque, ut in populo solet, vitae hujus negotiis occupatis, praecepit, ut filios suos erudiant in omni disciplina, et admonitione Domini: quid de sacerdotibus aestimandum est,
Abbreviated transcription (Latin):
& eruditionẽ magis quã austeritatẽ
nant. Legant ep̃i atq p̃s biteri. quis
os suos sc larib litteris erudiunt.&. fas¬
unt comedias legere & inimorũ turp
scripta cantare. de ȩccłasticis suptibs

Expanded text:
 eruditionem quam austeritatem sonat. Legant episcopi atque presbyteri, qui filios suos saecularibus litteris erudiunt, et faciunt comoedias legere, et mimorum turpia scripta cantare, de Ecclesiasticis fors
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ. Ad quȩ qui simplicius responde¬
bit. hȩc clicet. ñ ꝑfectis seruis & eis qui
sapientiȩ secreta cognouerint. hȩc p̃cep¬
ta constitui. sed his qui pͥncipia habe¬
bant fidei. & doc trinis humiliorib
indigebant. Alius nͦ asseret eũ qui ñ
habeat sp̃m seruitutis iterũ in timore.
nequaquã huic subiacere sententiȩ.
ut cũ timore & tremore obȩdiat dñis
carnalib hoc idẽ &e de uxore dicturuꝰ.
quȩ iubetur ut timeat uirũ. Porro
tertius in hoc quoq loco. sicut in mu¬
liere timorẽ ꝓ reuerentia dic tũ pu¬
tabit. sed artabitur ex eo qđ addititᷤ
ẽ timori tremor Potest enĩ uxori re¬
uerentia conuenire. ut reuerens ti¬
meat uirũ: ubi autẽ tremor ẽ. metus
ñ sonabit reuerentiã. sed timorem:
Necessario itaq in seruis additũ ẽ.
ut post timorẽ clñi habeant
& tremorẽ: & ad distinctionẽ dñi spiri¬
talis nc̃ carnalis dñs appellat᷑. ita ut ser

Expanded text:
virum. Atque qui simplicius respondebit, haec dicet: non perfectis servis et eis qui sapientiae secreta cognoverint haec praecepta constituti, sed his qui principia habebant fidei, et doctrinis humilioribus indigebant. Alius vero asserat eum qui non habeat spiritum servitutis iterum in timore, nequaquam huic subjacere sententiae, ut cum timore et tremore obediat dominis carnalibus, hoc idem et de uxore dicturus, quae jubetur ut timeat virum. Porro tertius in hoc quoque loco, sicut in muliere, timorem pro reverentia dictum putabit: sed arctabitur ex eo quod additus est timori tremor. Potest enim uxori reverentia convenire, ut reverens timeat virum. Ubi autem tremor est, metus non sonabit reverentiam, sed timorem. Necessario itaque in servis additum est, ut post timorem Domini habeant t tremorem, et ad distinctionem Domini spiritualis, nunc carnalis 668 dominus appellat
Abbreviated transcription (Latin):
bene sit tͥ. & sis longeuus suꝑ t̾rã quã dñs
ãs tuus dabit tͥ. de quo nc̃ ultima ũba sub¬
aaxit qͦd mandatũ in decalogo quintũ ẽ
llnde quȩrendũ. quare nc̃ dixerit qͦd ẽ man¬
ditũ pͥmũ. cũ pͥmũ mancdatũ sit. ñ erunt
ubi dii alii p̃ter me Quãobrẽ ñ nulli ita
ligunt qđ ẽ mandatũ primũ in ꝓmissio.¬
ne: quasi quatuor expulsis alia manda¬
tquȩ ante hȩc dicta st̃ ñ habeant ꝓmissio¬
nes & in hac sola pollicitatio ferat᷑ adiũc¬
ta ut bene sit tͥ & sis longeuus suꝑ t̾rã.
quã dñs ds̃ tuus dabit tͥ. Sed uidet᷑ mͥ
n obseruasse subtilius. & in scđo man¬

Expanded text:
sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi : de quo nunc ultima verba subtraxit, quod mandatum in Decalogo quintum est. Unde quaerendum quare nunc dixerit, quod est mandatum primum: cum primum mandatum sit: Non erunt tibi dii alii praeter me. Quamobrem nonnulli ita legunt, quod est mandatum primum in promissione: quasi quatuor alia mandata, quae ante dicta sunt, non habeant promissiones, et in hoc solo pollicitatio feratur adjuncta, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram quam Dominus Deus tuus dabit tibi. Sed videntur mihi non observasse subtilius
Abbreviated transcription (Latin):
eadem in ꝓximũ & in uxorẽ caritas erit
Qđ si ꝓximus iuxta int̾pretationẽ sal¬
uatoris om̃is homo ẽ homini: nulla
gͦ erit int̾ uxorẽ & quorũ libet ho
minũ dilectionẽ differentia caritatis.
quod dicere ualde absurdũ ẽ In ꝓxi¬
mo enĩ similitudo ponitur: ut sic eũ
diligas sicut te & cupias ẽẽ saluatũ:
in uxore autẽ cõparationis aduerbiũ
sicut. ñ simi litudinẽ. sed apꝓbatio¬
nen & confirmationẽ. cũ quod am
pondere sonat. quomͦ dicimꝰ de uiro.
quasi uir fecit. & de saluatore scriptũ ẽ.
uidimꝰ glam eius quasi głam unigeni¬
ti ñ quo ipse saluator glam habuerit
ad cõꝑationẽ alterius unigeniti. ipse ẽ
enĩ unigenitus. & unigenitus si & alt̃
fuerit unigenitus ñ potest appellari:
unde alterius unigeniti ñ indigebat
exẽplo.sed sicut unigenitũ. hoc ẽ semet¬
ipsũ decebat głam habere. posse. H loc

Expanded text:
eadem in proximum et in uxorem charitas erit. eadem in proximum et in uxorem charitas erit. Quod si proximus, juxta interpretationem Salvatoris, omnis homo est homini: nulla ergo erit inter uxorem et quminum dilectionem differentia charitatis, quod dicere valde absurdum est. In proximo enim similitudo ponitur, ut sic eum diligas sicut te, et cupias esse salvatum. In uxore autem comparationis adverbium, sicut, non similitudinem, sed approbationem et confirmationem, cum quodam pondere sonat. Quomodo dicimus de viro: quasi vir fecit, et de Salvatore scriptum est: Vidimus gloriam ejus, quasi gloriam unigeniti . Non quo ipse Salvator gloriam habuerit ad comparationem alterius unigeniti: ipse est enim unigenitus. Et unigenitus si et alter fuerit, unigenitus non potest appellari. Unde alterius unigeniti non indigebat exemplo: sed quasi unigenitum, hoc est, ut semetipsum decebat gloriam habere, possedit. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
erbũ caro factũ sit Et quia ñ om̃a ȩqua¬
a sacram̃ta sunt. sed ẽ aliud sacram̃tũ
aius & aliud minus: ꝓpt̾ea nunc dicit.
crantũ hoc magnũ ẽ dimulq humi¬
litatis eius inditiũ ẽ inferentis ego autẽ
ris ad pͥme eruditus. cũ de hoc mecũ
trac taret loco: solebat dicere. Uide qͥn¬
se ita asserat ut testimonii postulabat
dignitas exp̃ssisse. sed quodamͦ dixerit.
scio quia locus iste in effabilibus plenus
sit sacram̃tis. & diuinũ cor querat int̾¬
p̃tis: Ego autẽ ꝓ pusillitate sensus mei
in xp̃o interim illud & in ȩccła intel¬
ligendũ puto. ñ quo aliquid xp̃o or
eccła manissit: sed quod totũ qđ de
Uerũtam̃ & uos singuli unus quisq
suã uxorẽ sicut se diligat. Eestimet
aliquis. eandẽ int̾ maritũ & uxorẽ ii.¬
beri ab apło caritatẽ. quȩ in ꝓximũ
p̃cepta ẽ. Sic eni scriptũ ẽ. diliges ꝓxi.¬
mũ tuũ sicut te ipsũ & nunc dr̃. unus¬
quisq suã uxorẽ sicut se diligat. Ergo

Expanded text:
factum sit. Et quia non omnia aequalia sacramenta sunt, sed est aliud sacramentum majus, et aliud minus: propterea nunc dicit: Sacramentum hoc magnum est: simulque humilitatis ejus indicium est inferentis: Ego autemris apprime eruditus, cum de hoc mecum tractaret loco, solebat dicere: Vide quanse ita asserat, ut testimonii postulabat dignitas, expressisse: sed quodammodo dixerit: Scio quia locus iste ineffabilibus plenus sit sacramentis, et divinum cor quaerat interpretis. Ego autem pro pusillitate sensus mei, in Christo interim illud, et in Ecclesia intelligendum puto: non quo aliquid Christo et Ecclesia majus sit; sed quod totum quod dVerumtamen et vos singuli unusquisque suam uxorem sicut se diligat. Aestimet aliquis eamdem inter maritum et uxorem juberi ab Apoic enim scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , et nunc dicitur: Unusquisque suam uxorem sicut se diligat. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cam intel ligentiã sermo referatur: &
dicamꝰ qͥd illa carnẽ quȩ uisura sit sa¬
lutare di. anima diligat & nutr iat &t
foueat eã. disciplinis erudiens. & celesti
saginans pane . &. xp̃i sanguine irriganꝰ.
ut refecta & nitida possit libero cur
militudinẽ xp̃i nutrientis & fouentiᷤᷤ
eocłam. & dicentis ad ierusalem. quoti
sti. animȩ quoq fouent corpora sua:
ut corruptiuũ hoc induat incorrup¬
tionẽ. & alarũ leuitate suspensũ in
in animas.e nequaquã sit sexuũ ulla
diũsitas sed quomͦ apud angłos ñ est
uir & mulier: ita & nos qui sim iles
angłis futuri sumꝰ iam nc̃ incipiamꝰ
eẽ quod nobis in cęlestib reꝑmissũ ẽ¬

Expanded text:
cam intelligentiam sermo referatur, et cam intelligentiam sermo referatur, et dicamus, quod illam carnem quae visura sit salutare Dei, anima diligat, et nutriat et foveat, eam disciplinis erudiens, et coelesti saginans pane, et Christi sanguine irrigans, ut refecta et nitida possit libero cursmilitudinem Christi nutrientis, et foventis Ecclesiam, et dicentis ad Jerusalem: Quotiesti? animae quoque fovent corpora sua, ut corruptivum hoc induat incorruptionem, et alarum levitate suspensum, 659 in in animas. Et nequaquam sit sexuum ulla diversitas: sed quomodo apud angelos non est vir et mulier: ita et nos, qui similes angelis futuri sumus, jam nunc incipiamus esse quod nobis in coelestibus repromissum e
Abbreviated transcription (Latin):
quã scło. mulier ẽẽ cessabit. & dicetur
uir. quia om̃sinuirũ ꝑfectũ cupimus¬
occurrere. Qd si ad tropologiã & hec
referimꝰ: Amabimꝰ nr̃m corpus. &t cor¬
poris sensus uilioris quidẽ conditionĩ
ab animo. sed ꝑ quos ad m̃tẽ. bonarũ
artiũ & uirtutũ transeant disciplinȩ
Qui uxorẽ suã diligit. se ipsũ diligit
Nemo enĩ unquã carnẽ suã odio ha-¬
buit. sed nutrit & fouet eã. sicut xp̃c ȩccłam.
Quantũ ad simplicẽ intelligentiã ꝑti¬
net sc̃a int̾ uirũ & uxorẽ caritate p̃cepta:
nunc iubem̾ ut nutriamꝰ & foueamꝰ
coniuges. ut scilicet eis uictũ atq uestitũ
& ea quȩ sunt uecessaria p̃beamus. Sed
opponi uobis potes quod ñ sit uera sen¬
tentia dicentis apłi. nemo enĩ unquã
carnẽ suã odit. cũ morbo regio labo¬
rantes. & odici & cancere. & distilla¬
tionibus mortẽ uitȩ p̃ferant: & sua
oderint corpora. Magis itaq ad tropoͥ¬

Expanded text:
quam saeculo, mulier esse cessabit, et dicetur quam saeculo, mulier esse cessabit, et dicetur vir, quia omoccurrere. Quod si ad tropologiam et haec referimus, amabimus nostrum corpus, et corporis sensus, vilioris quidem conditionis ab animo, sed per quos ad mentem bonarum artium, et virtutum transeant disciplinae. Qui uxorem suam diligit, seipsum diligit: nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed nulligentiam pertinet, sancta inter virum et uxorem charitate praecepta, nunc jubemur ut nutriamus, et foveamus conjuges, ut scilicet eis victum atque vestitum, et ea quae sunt necessaria praebeamus. Sed opponi nobis potest, quod non sit vera sententia dicentis Apostoli: Nemo enim umquam carnem suam odit, cum morbo regio laborantes, et ptysi, et cancere, et distillationibus, mortem vitae praeferant, et sua oderint corpora. Magis itaque ad tropi
Abbreviated transcription (Latin):
itiscorporũ uenustatẽ. ita & animȩ om̃i
ercatorũ sorde purgandȩ sunt. ut ruga
et̃is hominis iuuentute tendatur: & re¬
iouetur in nouũ hominẽ de die in diẽ
taa uiri debent diligere uxores suas:
eut sua corpora Et ui genesi ex ꝑsona
oentis ada scriptũ ẽ. hoc nc̃ os exossi¬
bus meis & caro ex carne mea: & ipsoᷤ in
creauit abinitio masculũ & feminã fecit
eos & dixit. ꝓpt̾ hoc relinquet homopa¬
trẽ & matrẽ & ad herebit uxori. or
ert̃ duo in carne und: Cũ gͥ uir & uxor
una caro sint. ita uxorib ut nr̃is cor¬
poribus ꝓuidendũ. Nemo autẽ corpus
suũ turpit̃ amat. aut semet ipsũ ꝓpt̃
coitũ diligit: sed quasi uasculũ animȩ
suȩ fouet corpus &e nutrit. ne fracto
uase id qͦd continebatur effluata erũ pat
Necñ & iuxta litterã quã diu mulier
partun seruit & liberis: hanc habet ad
uirũ differentiã quã corpus ad animã
Sin autẽ xp̃o magis uoluerit seruire

Expanded text:
ritis corporum venustatem: ita et animae omni ritis corporum venustatem: ita et animae omni peccatorum sorde purgandae sunt, ut ruga veteris hominis juventa tendatur, et renovetur in novum hominem de die in diem. Ita et viri debent dsicut sua corpora. Et in Genesi ex persona loquentis Adam scriptum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro ex carne mea . Et idipsumcreavit ab initio, masculum et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Cum igitur vir et uxor una caro sint: 658 ita uxoribus ut nostris corporibus providendum. Nemo autem corpus suum turpiter amat, aut semetipsum propter coitum diligit; sed quasi vasculum animae suae fovet corpus et nutrit, ne fracto vase, id quod continebatur, effluat, et erumpat. Nec non et juxta litteram, quamdiu mulier partui servit et liberis, hanc habet ad virum differentiam, quam corpus ad animam. Sin autem Christo magis voluerit servire
Abbreviated transcription (Latin):
Quitẽ quȩ demnetricũ capiunt᷑ amplexi¬
lis inuxore cdlamnatȩ Hoc legens om̃is
ur & uxor. intelligant sibi pꝰ conceptum
nagis orationi quã conubio seruiendũ
scqd in animalib & bestiis ipso naturȩ
ure p̃scriptũ ẽ. ut p̃gnantes ad partũ
heramꝰ. sic diligat anima corpus quo.
uilute eius & eã scĩficet ũbo doctrinȩ.
ut exhibeat sibi eã ñ habentẽ maculã
uit rugã aliquã uetustatis. maxime cũ
uat illã in resurrectione saluandã :
xinsurã eẽ salutare dĩ. Talis uir. caput
crnis se humilians. factus fuerit cum
more sua una caro: retrahit eã ad sp̃m.
⁊ dño copulatus caro ẽẽ desistit. Pulchre
quoq maculã & rugã. quia de coniugio
oquebat᷑ de exẽplo mulierũ. ad decorẽ
raxit ȩccłȩ Sicut enĩ solent in mulie¬
ĩ corporib uel sordere neui. uel ruga
contrahi. uel lentigo uariare. & hoc ẽ
pm̃e studiũ mulierũ feminarũ. ut qͦd
edare uidet᷑ abstergant & exhibeant ma¬

Expanded text:
utem quae de meretricum capiuntur amplexibus, in uxore damnatae. Hoc legens omnis vir, et uxor intelligant, sibi post conceptum, magis orationi quam connubio serviendum. Et quod in animalibus et bestiis ipso naturae jure praescriptum est, ut praegnantes ad partum dixeramus, sic diligat anima carnem  Al.salute ipsius, et eam sanctificet verbo doctrinae, ut exhibeat sibi eam non habentem maculam aut rugam aliquam vetustatis: maxime cum sciat illam in resurrectione salvandam, et visuram esse salutare Dei. Talis vir caput rnis se humilians, factus fuerit cum uxore sua una caro, retrahit eam ad spiritum, et Domino copulatus, caro esse desistit. Pulchre quoque maculam aut rugam, quia de conjugio loquebatur, de exemplo mulierum ad decorem traxit Ecclesiae. Sicut enim solent in mulierum corporibus vel sordere naevi, vel ruga contrahi, vel lentigo variari: et hoc est omne studium feminarum, ut quod foedare videtur abstergant, et exhibeant ma
Abbreviated transcription (Latin):
uełim factus ẽ enĩ nouissimꝰ adam in
puiauuificantẽ. Et quomͦ de adam &
iore eius om̃e hominũ nascitur genus:
ic de xp̃o & de ȩccła. om̃is credentiũ mul¬
ittudo generata ẽ. Quȩ unũ eccłe corpit
ffecta rursũ in latere xp̃i ponit᷑. & co-¬
le locũ replet & unũ uiri corpus effici¬
pr ipso dño id in eugło postulante Pat̃.
la ut quomͦ ego & tu unũ sumꝰ. sic & ipsi
nnobis unũ sint. Int̾rogemꝰ marcionẽ
qua consequentia locũ istũ qui de uet̃i

Expanded text:
esiam. Factus est enim novissimus Adam in spiritum vivificantem . Et quomodo de Adam et uxore ejus omne hominum nascitur genus: sic de Christo et Ecclesia omnis credentium multitudo generata est. Quae unum Ecclesiae corpus effecta, rursum in latere Christi ponitur, et costae locum replet, et unum viri corpus efficitur, ipso Domino id in Evangelio postulante: Pater, da, ut quomodo ego et tu unum sumus: sic et ipsi in nobis unum sint . Interrogemus Marcionem qua consequent
Abbreviated transcription (Latin):
sinule & inepła ad thessalonicenses
pͥma scriptũ ẽ. Semꝑ gaudete. sine int̾.¬
missione orate: in om̃ib grãs agite. Qd̾
p̃ceptũ ille solus custodire potest. qui
ꝓuidentia di nouit. etiã qͥnq passeres
qͥ uendunt᷑ dipondio gubernari. quoꝵ
unꝰ ñ cadit in laqueũ. sine patris uolun¬
tate. Qd autẽ ait. grãs agentes semper

Expanded text:
ses prima scriptum est: Semper gaudete, sine intermissione orate, in omnibus gratias agite . Quod praeceptum ille solus custodire potest, qui providentia Dei novit etiam quinque passeres, qui venduntur dipondio, gubernari: quorum unus non cadit in laqueum sine Patris voluntate . Quod autem ait: Gratias agentes, et semper
Abbreviated transcription (Latin):
hio dr & ad herebit uxori suȩ. hic pen¬
tus p̃t̃misit. & tantũ qđ sequebat᷑ hoc q¬
tũ suꝑiorib copulauit: & posuit. & erĩ
duo in carne una. Hoc autẽ totũ n
id circo obseruauimꝰ ut etiã in cȩteri
locis sicubi testimonia quasi de ꝓpħi
& de uet̃i testam̃to ab apłis usur patast
& in nr̃is codicib ñ habent̾. nequaqua
statim ad apocriforũ in eptias & delira¬
nĩta curramꝰ. sed sciamꝰ scripta quidẽ
ea eẽ in uet̾i testam̃to. sed ñ ita ab apli
edita. & sensũ magis usurpatũ: nec facll
nͥ astudiosis posse ubi seripta sint in¬
niri. Igitur ad exhortationẽ mutui al¬
fectus int̃ uxorẽ & uirũ. adam & ensꝰ
sũpsit exemplũ: ut quomͦ costa tollitas
de adam & ȩdificatur in coniugẽ .& ii
rursũ coniumx in unã uiri carnẽ s¬
sui.quia qui uxorẽ diligit se ipsũ dili
Esic & nos nr̃as amemus uxores. Id ipsũ
utẽ ꝑ allegoriam in xp̃o int̾pretatur &¬

Expanded text:
c penitus praetermisit, et tantum quod sequebatur hoc dictum, superioribus copulavit, et posuit, et erunt duo in carne una. Hoc autem totum nunc idcirco observavimus, ut etiam in caeteris locis, sicubi testimonia quasi de prophetis, et de veteri Testamento ab apostolis usurpata sunt, et in nostris codicibus non habentur, nequaquam statim ad apocryphorum ineptias, et 660 deliramenta curramus, sed sciamus scripta quidem ea esse in veteri Testamento, sed non ita ab apostolis edita, et sensum magis usurpatum: nec facile nisi a studiosis posse ubi scripta sint, inveniri. Igitur ad exhortationem mutui affectus inter uxorem et virum, Adam et Evae sumpsit exemplum. Ut quomodo costa tollitur de Adam, et aedificatur in conjugem: et ipsa rursum conjux in unam viri carnem redigitur: quia qui uxorem diligit, seipsum diligit: sic et nos nostras amemus uxores. Idipsum autem per allegoriam in Christo interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
głosa ȩccłam ñ habentẽ maculã. Aut ri¬
gam aut aliquid eiusmodi: sed ut sit ses
& immaculata. Quãusinuicẽ marit
&t coniunx amore teneant᷑. qualis illa
uxor memorat᷑ hasdrybalis quȩ capto
uiro in patriȩ se iecit incendiũ. & ceter
quȩ uiris mortuis suꝑ uiuere noluert
nũquã tam̃ dilectionẽ illã uir sapiens
patientia : & de t̾ra mesopotamiȩ quȩ sõ
huius ex om̃i parte fluctib cingit᷑. mo
rã eã repmissionis induxit. ut consola¬
ret᷑ ꝓ morte matris suȩ Interitũ quip
sinagogȩ. coniũc tione eccłȩ tẽperauit
Ista dicentes occasionẽ hereticis damꝰ qͥ
om̃s om̃ino nuptias repudiandas putas
& hoc uel maxime utunt̾ testimonio
bus breuit respondendũ: passiones hi
& immunditiã & luxuriã. ab apło in
maritũ & uxorẽ uetari. ñ scãm coniun¬
tionẽ Alioquin si conugiũ om̃ino pb¬
bebat. quid necesse fuit dicere uxores
debent diligere uxoressuas. sicut suao¬
pora :ot ad huc manifestius qui uxore

Expanded text:
osam Ecclesiam, non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi, sed ut sit sancta et immaculata. Quamvis sui invicem maritus et conjux amore teneantur qualis illa uxor memoratur Hasdrubalis, quae, capto viro, in patriae se jecit incendium, et caeterae quae viris mortuis supervivere noluerunt numquam tamen dilectionem illam vir sapiens patientia: et de terra Mesopotamiae, quae saeculi hujus ex omni parte fluctibus cingitur, in terram eam repromissionis induxit, ut consolaretur pro morte matris suae. Interitum quippe Synagogae, conjunctione Ecclesiae temperavit. Ista dicentes occasionem haereticis damus qui omnes omnino nuptias repudiandas putant: et hoc vel maxime utuntur testimoniopassiones hic et immunditiam, et luxuriam ab Apostolo inter maritum et uxorem vetari, non sanctam conjunctionem: alioquin si conjugium omnino prohibebat, quid necesse fuit dicere, uxoresdebent diligere uxores suas, sicut sua corpora: et adhuc manifestius: Qui uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
in ueteri testam̃to. paulus hec legerit.
aut qua auctoritate quȩ minime scrip¬
ta st̃ publicarit: & conicimus ex his quȩ
de p̃liis & singulari certamine. ũbi causa
lauid ad uersũ goliath. & filiorũ isrł
contra alienigenas o& cȩteras gentes scrip¬
ta st̃ in lege. & in iħi. & in libro iudicũ
eregnorũ et paral ipomenonis altius
intellexisse apłm & spiritale bellũ
sensisse de carneo. quo pugnantes uicti
sint. siue superarint: & satrapas quidẽ
cia potestatũ. reges autẽ gentiũ singłarũ
imagines eorũ qui nc̃ rectores mundi
tenebrarũq dicunt᷑: malos uͦ homines.
spiritales neqͥtias incȩlestib demonstras¬
se Et uidet᷑ nobis apłs aliis ũbis hec

Expanded text:
in veteri Testamento Paulus haec legerit, aut qua auctoritate quae minime scripta sunt, publicarit. Et conjicimus ex his quae de praeliis et singulari certamine, verbi 673 causa, David adversum Goliam, et filiorum Israel contra alienigenas, et caeteras gentes, scripta sunt in Lege, et Jesu, et libro Judicum, et Regnorum, et Paralipomenon, altius intellexisse Apostolum ; et spirituale bellum sensisse de carneo, quo pugnantes victi sint, sive superarint, et satrapas quidem cia potestatum: reges autem gentium singularum, imagines eorum qui nunc rectores mundi, tenebrarumque dicuntur: malos vero homines spirituales nequitias in coelestibus demonstrasse. Et vi
Abbreviated transcription (Latin):
ximꝰ grãs agit do. patri. in mehiatore die
hominũ referat eas xp̃o iħu: quia nͥ ꝑi
lũ accedere ñ ualemꝰ ad patrẽ:
Dubiecti inuicẽ in timore xp̃i Nud¬
ant hȩc ep̃i. audiant prb̃i. Aucdiat om̃iss¬
do doctorũ subiectis suis se eẽ subiectos
oe imitent᷑ dicentẽ apłm. cũ enĩ eẽm lib
ex om̃ib om̃ib me ipsũ seruũ feci ut ou

Expanded text:
ximus, gratias agit Deo et Patri, in mediatore Dei et ximus, gratias agit Deo et Patri, in mediatore Dei et hominum referat eas Christo Jesu: quia nisi per illum accedere non valemus ad Patrem. Subjecti invicem in timore Christi. Audiant horthodoxi, subjectis suis se esse subjectos, et imitentur dicentem Apostolum: Cum enim essem liber ex omnibus hominibus, meipsum servum feci, u
Abbreviated transcription (Latin):
accidunt gratulam̃. Sed hoc &t gentilis
facit & iudeis. &x publicanus & ethnicitꝰ
A p̃ianorũ ꝓpͥa uirtus ẽ etiã inhis quȩ
adũsa putantur referre grãs creatori:
sidomꝰ corruerit. si amantissima uxor.
si filii. uel captiuitate. uel ueneno. uel
naufragio int̾cepti sint. si diuitias
ꝓscriptione ꝑdiderimꝰ. si sanitatẽ in¬
numerabiles morbi. &t semꝑ exspectan¬
da miseris podagrȩ debilitas fregerit.
Quisibi sanc tiores uident᷑. solent dõ
referre grãs quod de periculis uel de
miseriis liberati sunt. Sed iuxta apłi
hec uirtus ẽ maxima. ut in ipsis ꝑicul
atq miseriis do gr̃ȩ referant᷑ & sempa
camꝰ benedictus ds minora me scio su¬
stinere quã mereor Hȩc ad mea pecca
sequit᷑ saluatorẽ. quẽ nec orbitas nec da¬
na debilitant: quẽ ut flacus in lirico es¬
mine ait. si fractus illabat᷑ orbis impau¬
dũ me ferient ruinȩ Qui autẽ sicut ã¬

Expanded text:
accedunt, gratulamur. Sed hoc et gentilis accedunt, gratulamur. Sed hoc et gentilis facit, et Judaeus, et publicanus, et ethnicus. Christianorum propria virtus est, etiam in his quae adversa putantur, referre gratias Creatori. Si domus corruerit, si amantissima uxor et filii vel captivitate, vel veneno, vel naufragio intercepti sint, si divitias proscriptione perdidimus, si sanitatem innumerabiles morbi, et semper exspectanda miseris podagrae debilitas fregerit. Qui sibi sanctiores videntur, solent Deo referre gratias quod de periculis, vel de miseriis liberati sunt. Sed juxta Apostolum haec virtus est maxima, ut in ipsis periculis atque miseriis, Deo gratiae referantur, et semper dicamus: Benedictus Deus, minora me scio sustinere quam mereor: haec ad mea peccatsequitur Salvatorem, quem nec orbitas, nec damna debilitant. Quem, ut Flaccus in lyrico carmine ait: Si fractus illabatur orbis, Impavidum ferient ruinae. Qui autem, sicut di