comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iberusalem. Sed his perfecte animam suam hode¬
rat qui dicebat. Ego nõ sum alligari sed ⁊ mori
in iherusalem paratus sum pro nomine domini ibu
xpisti. Nec. fatio anunam meam preciosiorem quã
me. Ecce quomodo animam suam amando hode¬
rat. immo hodiens amabat. quam cupiebat. pro
ihu morti traderet. ut hanc ad uitam de peccati
morti suscitaret. Ab hac ergo discretione hodii
nr̃i : traha. mus formam ad hodium prorimi.
Ametur quilibet in hoc mundo aduersarius: s
in uia dei contraruis nõ ametur etiam propinquꝰ.
Quis enim iam eterna concupiscit : inea quam
aggrediar causa dei ęxtra patrem. extra matr̃e
extra uxorem. extra filios. extra cognatos. extra
seinctipsum. fieri debet: ut eo ueruis cognoscat:
deum quo in euis causa neminem recognoseit. In¬

Expanded text:
Jerusalem . Sed is qui animam suam perfecte odeJerusalem . Sed is qui animam suam perfecte oderat quid dicebat? Ego non solum alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum pro nomine Domini Jesu Christi , nec facio animam meam pretiosiorem quam me . Ecce quomodo animam suam amando oderat, imo odiens amabat, quam cupiebat pro Jesu morti tradere, ut hanc ad vitam de peccati morte suscitaret. Ab hac ergo discretione odii nostri trahamus formam ad odium proximi. Ametur quilibet in hoc mundo etiam adversarius, sed in via Dei contrarius non ametur etiam propinquus. Quisquis enim jam aeterna concupiscit, in ea quam aggreditur, causa Dei, extra patrem, extra matrem, extra uxorem, extra filios, extra cognatos, extra semetipsum fieri debet, ut eo verius cognoscat Deum, quo in ejus causa neminem recognoscit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui carnadit᷑ sapiens dum praua nobis ingerit nõ audit᷑.
Ut autem dominus demonstraret. hoc erga ꝓ¬
ximos hodium nõ deaffectione procedere sed
de caritate: ad didit protinus dicens. Ad huc iu¬
tem ⁊ animam suam. Odisse namq precipimi᷑¬
⁊ proximos: odisse ⁊ animam nr̃am. Qonstat er¬
go quia amando debet hodisse prorimum: qui
sic eum hodit. sicut semctipsum. Tunc ⁊ enim
bene nrãm animam hodimus cum eius carnalibꝰ
desideriis nõ ad quiescimus cum eius appetitus
frangimus. eius uoluptatibus reluctamur. Que
ergo contẽpta ad melius aucitur: quasi per hodi¬
um amatur. Sic sic nimirum ȩribere prorimis
nrĩs hodiĩ discretionem debenius: ut in eis ⁊
diligamus quod sunt: habeamus hodio quod
indei nobis itinere obsistunt. Certe dum paulus
iherosolimam pergeret propheta agabus zonã
illius apprehendit. sitisq pedibus alligauit dicens.
Uirum cuius est zona est: sic alligabunt uidei in

Expanded text:
qui carnaliter sapiens, dum prava nobis ingerit, non auditur. qui carnaliter sapiens, dum prava nobis ingerit, non auditur. Ut autem Dominus demonstraret hoc erga proximos odium non de inaffectione procedere, sed de charitate, addidit protinus, dicens: Adhuc autem et animam suam. Odisse itaque praecipimur proximos, odisse et animam nostram. Constat ergo quia amando debet odisse proximum, qui sic eum odit sicut semetipsum. Tunc etenim bene nostram animam odimus, cum ejus carnalibus desideriis non acquiescimus, cum ejus appetitum frangimus, ejus voluptatibus reluctamur. Quae ergo contempta ad melius ducitur, quasi per odium amatur. Sic sic nimirum exhibere proximis nostris odii discretionem debemus, ut in eis et diligamus quod sunt, et habeamus odio quod in Dei nobis itinere obsistunt. 3. Certe cum Paulus Jerosolymam pergeret, propheta Agabus zonam illius apprehendit, suisque pedibus alligavit, dicens: Virum cujus haec zona est sic alligabunt in
Abbreviated transcription (Latin):
tem magnitudo premiorum: sed nõ de terrẽat cer¬
tamen laborum. Unde ad se uenientibus ueritas di¬
cit. Siquis uenit adme ⁊ nõ hodit patrem suũ
res: adhuc aut̃ ⁊ animam suam nõ potes meus
esse discipulus. Set percontari libet quomodo pa¬
rentes. ⁊ carnaliter propinquos precipimur odisse.
qui iubemur ⁊ inunicos diligere. Et certe de uro
re ueritas dicit. Quod deus coniunrit: homo nõ
separet. Et paulus ait. iri diligite urores ur̃as:
sicut xpistus eccłiam. Icce discipulus urorem dili¬
gendam predicat. cum magister dicat. qui uro¬
rem nõ hodit. noͣ potest meus esse discipulus. Num¬
quid aliuo uider nuntiat. aliud preco clamat:
An simul ⁊ hodisse possumus ⁊ diligere: Bed si uim
precepti perpendimus : utrumq agere per discretio¬
nem ualemus. ut eos qui nobis carnis cognatione
iuncti sunt: ⁊ quos prorimos nouimus diligamus.
⁊ quod aduersarios in uia dei patimur. hodiendo ⁊ fu¬
giendo nesciamus. Quasi enim ꝑ hodium diligit᷑.

Expanded text:
tem magnitudo praemiorum, sed non deterreat certamen laborum. Unde 1628 ad se venientibus Veritas dicit: Si quis venit ad me, et non odit patrem suum res, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus. 2. Sed percontari libet quomodo parentes et carnaliter propinquos praecipimur odisse, qui jubemur et inimicos diligere? Et certe Veritas de uxore dicit: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et Paulus ait: Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus Ecclesiam . Ecce discipulus uxorem diligendam praedicat, cum magister dicat: Qui uxorem non odit, non potest meus esse discipulus. Nunquid aliud judex nuntiat, aliud praeco clamat? An simul et odisse possumus, et diligere? Sed si vim praecepti perpendimus, utrumque agere per discretionem valemus, ut eos qui nobis carnis cognatione conjuncti sunt, et quos proximos novimus, diligamus, et quos adversarios in via Dei patimur odiendo et fugiendo nesciamus. Quasi enim per odium diligitur
Abbreviated transcription (Latin):
i consideremus fratres harissimi que ⁊ quanta
sunt que nobis promituntur in celis uilescũt
animo. omnia que habentur interris. Terrena
namq substantia superne felicitati conparata.
pondus est non subsidium. Temporalis uita eter¬
ne uite conparata. mors est pocuis dicenda quã
uita. Ipse enim cotidianus defectus corruptiois
quid est aliud. quam quedam proliritas mortis :
Que autem lingua dicere uel quis intellectus
capere sufficit. illa superne cuutatis quanta sit̃
gaudia angelorum coris inter ẽẽ cum beatissimis
spiritibus glorie conditoris assistere. presentem dei
uultum cernere in circum scriptum lumen uidere
nullo mortis metu affici incorruptionis perpetue
muere letari: Set ad hec audita mardescit¬

Expanded text:
i consideremus, fratres charissimi, quae et quanta sunt quae nobis promittuntur in coelis vilescunt animo omnia quae habentur in terris. Terrena namque substantia supernae felicitati comparata pondus est, non subsidium. Temporalis vita aeternae vitae comparata mors est potius dicenda quam vita. Ipse enim quotidianus defectus corruptionis quid est aliud quam quaedam prolixitas mortis? Quae autem lingua dicere, vel quis intellectus capere sufficit illa supernae civitatis quanta sint gaudia, angelorum choris interesse, 1627 cum beatissimis spiritibus gloriae conditoris assistere, praesentem Dei vultum cernere, incircumscriptum lumen videre, nullo mortis metu affici, incorruptionis perpetuae munere laetari? Sed ad h
Abbreviated transcription (Latin):
te. dicat. Irilis corda hominum. ⁊ post elementa
turbantur. ut cum rerum ordo confunditur. ex
qua iam retributione ueniat de monstretur.
amquamuis finis mundi exipso suo: ordine pende¬
at: peruersiores tamen quosq inueniens qui dig¬
ne riunis illius opprimantur in notescit: cum di¬
citur. Ducentes ad reges ⁊ presides ꝓpter nomen
meum: Contingent hec uobis in testimonium.
ntestimonum uidelicet quorum. nisi eorum qui
aut persequendo mortes inferunt. aut uidendo
nõ initantur. Mors quippe iustorum bonis in
ad iutorium est. malis intestimonium. ut inde
peruersi. sine excusatione pereant. unde electi
eremplum capiunt salutis. ut uiuant. Bet
Ded auditis tot terroribus turbari poterant. in fir¬
morum corta. atq ideo consolatio ad iungitur:

Expanded text:
erte dicat: Prius corda hominum, et post elementa erte dicat: Prius corda hominum, et post elementa turbantur, ut cum rerum ordo confunditur, ex qua jam retributione veniat demonstretur. 1614 Nam quamvis finis mundi ex ipso suo ordine pendeat, perversiores tamen quosque inveniens, qui digne ruinis illius opprimantur innotescit cum subditur: Ducentes ad reges et praesides propter nomen meum. Contingent autem haec vobis in testimonium. In testimonium videlicet quorum, nisi eorum qui aut persequendo mortes inferunt, aut videndo non imitantur? Mors quippe justorum bonis in adjutorium est, malis in testimonium, ut inde perversi sine excusatione pereant, unde electi exemplum capiunt ut vivant. 3. Sed auditis tot terroribus turbari poterant infirmorum corda, atque ideo consolatio adjungitur
Abbreviated transcription (Latin):
subacta seruiebant: ut quot prius in mundo in co¬
lumes habuimus gaudia. tot de ipsis post modum
cogamur sentire tormenta. Notandum uero
quod dicitur. terroresq de celo ⁊ tempestates.
um tempestates hyemales uenire çrordine tem¬
porum soleant. cur hoc loco tempestates uenire
in perdicionis signo predicuntur: nisi quod eas
tempestates. dominus uenire denuntiat que ne¬
quaquam ordinem temporum seruant: Que
enim ordinate ueniunt: signa nõ sunt. Sed
tempestates in signo sunt: que ipsa quoq tem¬
porum. statuta confundunt. Q uod nos quoq
nuꝑ erꝑti sumus: quia estiuium tempus omne
conuersum in pluuiis hẏemalibus uidimus.
Qui autem cuncta hec nõ de iuiusticia feriendi
sunt. sed de merito mundi patientis facta prauo¬
rum hominum premituntur cum dicitur. Sed
ante hec omĩa. inicient uob manus suas ⁊ per¬
sequemur: ⁊ tradent uos in synagogis ducen¬
tes ad reges. ⁊ presides ꝓpt̾ nom̃ meum. Ac si aꝑ¬

Expanded text:
subacta serviebant, ut quot prius in mundo incosubacta serviebant, ut quot prius in mundo incolumes habuimus gaudia, tot de ipso postmodum cogamur sentire tormenta. Notandum vero quod dicitur: Terrores de coelo et tempestates. Cum tempestates hiemales venire ex ordine soleant temporum, cur hoc loco tempestates venire in perditionis signum praedicuntur, nisi quod eas tempestates Dominus venire denuntiat quae nequaquam ordinem temporum servant? Quae enim ordinate veniunt, signum non sunt; sed tempestates in signum sunt, quae ipsa quoque temporum statuta confundunt. Quod nos quoque nuper experti sumus, quia aestivum tempus omne conversum in pluvias hiemales vidimus. 2. Quia autem cuncta haec non de injustitia ferientis sunt, sed de merito mundi patientis, facta pravorum hominum praemittuntur cum dicitur: Sed ante haec omnia incipient vobis manus suas ynagogas, ducentes ad reges et praesides propter nomen meum. Ac si ap
Abbreviated transcription (Latin):
ce sterelitas terre. Terioresq de celo ⁊ tempestates:
ecce in equalitas aeris. Quia ergo omnia con¬
sumanda sunt: ante consumationem omnia per¬
turbantur. Et qui in cunctis delinquimus in cunc¬
tis ferimur. ut impleatur quod dicitur. Lugna¬
bit pro orbis terrarum: contra uisensatos. Omĩa
namq que ad usum uite accepimus ad usum conuer¬
timus culpe. Sed cuncta que ad usum prauitatis
inflerimus. ad usum nobis uerturur ultionis.
Tranquillitatem quippe humane pacis: adusum cõ¬
uertimus uacue securitatis. ⁊egrinationem terre:
pro habitationei dileximus patrie. Salutem corpo¬
rum redegumis in usum uiciorum. Ubtatis habũ¬
dantiam. nõ ad necessitate corporis: sed ad peruer¬
sitatem in trorsimus uoluptatis. Ipsa serena blandi¬
menta aeris : ad amorẽ nob̃ seruire coegimus terre¬
ne delectationis. Iure igitur restat. ut simul nos
omĩa feriant: que simul omĩa uicinis nr̃is: mala

Expanded text:
ce sterilitas terrae; terroresque de coelo et tempestates, ce sterilitas terrae; terroresque de coelo et tempestates, ecce inaequalitas aeris. Quia ergo omnia 1613 consummanda sunt, ante consummationem omnia perturbantur; et qui in cunctis deliquimus, in cunctis ferimur, ut impleatur quod dicitur: Et pugnabit pro eo orbis terrarum contra insensatos . Omnia namque quae ad usum vitae accepimus ad usum convertimus culpae, sed cuncta quae ad usum pravitatis infleximus ad usum nobis vertuntur ultionis. Tranquillitatem quippe humanae pacis ad usum vertimus vanae securitatis, peregrinationem terrae pro habitatione dileximus patriae; salutem corporum redegimus in usum vitiorum; ubertatis abundantiam non ad necessitatem carnis, sed ad perversitatem intorsimus voluptatis; ipsa serena blandimenta aeris ad amorem nobis servire coegimus terrenae delectationis. Jure ergo restat ut simul nos omnia feriant, quae simul omnia vitiis nostris male
Abbreviated transcription (Latin):
ni erunt per loca. ⁊ pestilentie ⁊ fames terroresq de
celo: ⁊ signa magna erunt. Uel sicut in quibusdã
codicibus inuenitur. Terroresq de celo: ⁊ tempestateᷤ.
Atq post subditur. Et signa magna erunt. Ulti¬
ma tribulatio: multis tribulationibus preuenitur.
t per creba mala que preueniunt: in dicantur ma¬
la perpetua que sub sequntur. Et ideo post bella
⁊ sediciones: nõ statim finis quia multa debent
mala precurrere. ut malum ualeant. sine fine nun¬
ciare. Set cum tot signa per turbationis dicta sit̃.
oportet ut eorum consideratione breuiter singula
per stringamus. Quia necesse est ut alia ecelo.
alia eterra. alia ab elementis: alia ab hominibus.
patiamur. Ait enim. Surget gens contra gentem:
ecce per turbatio hominum. Trunt terre motus mag¬
ni per loco: ecce respectus ire de super. Erunt pesti¬
lentie : ecce in equalitates corporum. Erit fames: ec¬

Expanded text:
ni erunt per loca, et pestilentiae et fames, terroresque de ni erunt per loca, et pestilentiae et fames, terroresque de coelo; et signa magna erunt. Vel sicut in quibusdam Codicibus invenitur, Terroresque de coelo et tempestates. Atque post subditur: Et signa magna erunt. Ultima tribulatio multis tribulationibus praevenitur, et per crebra mala quae praeveniunt indicantur mala perpetua quae subsequentur. Et ideo post bella et seditiones non statim finis, quia multa debent mala praecurrere, ut malum valeant sine fine nuntiare. Sed cum tot signa perturbationis dicta sint, oportet ut eorum considerationem breviter per singula perstringamus, quia necesse est ut alia e coelo, alia e terra, alia ab elementis, alia ab hominibus patiamur. Ait enim: Surget gens contra gentem, ecce perturbatio hominum; erunt terrae motus magni per loca, ecce respectus irae desuper; erunt pestilentiae, ecce inaequalitas corporum; erit fames, ec
Abbreviated transcription (Latin):
uia longuis aburbe digressi sumus. ne ad re¬
uertendum nos tardior. hora prepediat. necesse
est ut exposicionem scĩ euangelii breuior sermo
transcurrat. Dominus hac redemptor nr̃ perituri
mundi precurrentia mala de nunciat. ut eo mi¬
nus ꝑturbent uenientia quo fuerunt prescita. Minuᷤ
enim iacula feriunt. que preuident᷑ Et nos tollera¬
bilius mundi mala suscipimus si contra hec per
prescientie. clipeum munimur. Icce ⁊ enim dicit.
um audieritis prelia ⁊ sediciones: nolite terreri.
Oportet primum hec fieri: sed nõ dum statim finis.
ensanda sunt ergo uerba redemptoris nr̃i per que
nos aliud interuis. aliud exteruis passuros denunti¬
at. Bella quippe ad hostes pertinent: sediciones ad
ciues.Ut ergo nos indicet interus exteruisq turba¬
ri : aliud nos fatetur. ab hostibus alud afr̃ĩbus perpe¬
tI. Set his malis preuenientibus. quia nõ statim fi¬
nis. sequamur ad iungit. Surget gens contra gen¬
tem. ⁊ regnum ad uersus regnum. ⁊ terre motus mag¬

Expanded text:
uia longius ab urbe digressi sumus, ne ad revertendum nos tardior hora praepediat, necesse est ut expositionem sancti Evangelii brevior sermo transcurrat. Dominus ac Redemptor noster perituri mundi praecurrentia mala denuntiat, ut eo minus perturbent venientia, quo fuerint praescita. Minus enim jacula feriunt quae praevidentur; et nos tolerabilius mundi mala suscipimus, si contra haec per praescientiae clypeum munimur. Ecce enim dicit: Cum audieritis praelia et seditiones, nofieri, sed nondum statim finis. Pensanda sunt verba Redemptoris nostri, per quae nos aliud interius, aliud exterius passuros esse denuntiat. Bella quippe ad hostes pertinent, seditiones ad cives. Ut ergo nos indicet interius exteriusque turbari, aliud nos fatetur ab hostibus, aliud a fratribus perpeti. Sed his malis praevenientibus, quia non statim finis sequatur, adjungit: Surget gens contra gentem, et regnum ad
Abbreviated transcription (Latin):
sius xpisti magnus preco quando dicebat. ego enĩ¬
iam immolor: ⁊ tempus meẽ resolutionis instat.
B onum certamen certaui. cursum consumaui fidem
quam reodet michi dominus in illa die iustus ui¬
dex. Quasi diceret. Reddet michi messem cui
me ipsum impendo sementem. Hec uerba quan¬
tum intelligimus fr̃s: exultantis sunt non ploran¬
tis. Nunquid quando ista: dicebat in lacrimis
deus : Ad infirmos ergo refferamus hec uerba. ut
nec ipsi desperent qui in lacrimis seminauerunt. Quia
⁊ si seminauerunt in lacrimis: transiet dolor ⁊ genit᷑
transibit tristicia cum fine: ⁊ ueniet leticia sine fi

Expanded text:
sius Christi magnus praeco, quando dicebat: Ego ensius Christi magnus praeco, quando dicebat: Ego enim immolor, et tempus meae resolutionis instat. Bonum certamen certavi, cursum coquam reddet mihi Dominus in illa die justus judex : quasi diceret, Reddet mihi messem, cui me ipsum impendo sementem. Haec verba, quantum intelligimus, fratres, exsultantis sunt, non plorantis. Numquid quando ista dicebat, in lacrymis  Deus? CAPUT III. Ad infirmos ergo referamus haec verba, ut nec ipsi desperent qui in lacrymis seminarunt: quia etsi seminarunt in lacrymis, transiet dolor et gemitus: transit tristitia cum fine, et venit laetitia sine fi
Abbreviated transcription (Latin):
seminauerunt. Fortiter enim certauerunt: ⁊ in
magnis tribulationibus fuerunt. Nam ut eorũ
lacrimas xp̃s consolaretur. transtulit eos ⁊ trans¬
fugurauit eos inse: ⁊ dixit. Tristis est anima mea
usq ad mortem. Uerũptamen fr̃s mei uidetur.
nisi quod capud nrm infirmioribus suis membriꝰ
conpassum est: ne de se forte membra infirma desꝑ¬
transeat ame calix iste. Quis hoc dixit: Que
potestas: Q ue infirmitas: Audite quid dicit.
otestatem habeo ponendi animam meam. ⁊ po¬
testatem habeo iterum sumendi eam. Nemo tol¬
let eam ame: set ego pono eam.⁊ itum summo eã.
Hec potestas tristis erit. quando faciebat quod nõ
faceret. nisi uoluisset: Potestate enim fecit nõ cõ¬
ditione quia ipse uoluit: nõ quia uideus potuit.
ranffigurauit ergo inse infirma membra corporis
sui. Et forte de illis dictum est. qui seminant
in lacrimis in gaudio metent. id est de infirmio¬
ribus. Non enim in lacrimis seminabat. ille ip¬

Expanded text:
seminaverunt. Fortiter enim certaverunt, et in seminaverunt. Fortiter enim certaverunt, et in magnis tribulationibus fuerunt. Nam ut eorum lacrymas Christus consolaretur, transtulit eos et transfiguravit eos in se, et dixit: Tristis est anima mea usque ad mortem. Verumtamen, fratres mei, videtur mihi quod caput nostrum infirmioribus suis membris compassum est, ne de se forte membra infirma desptranseat a me calix iste . Quis hoc dicit? Quae potestas, quae infirmitas? Audite quae dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Nemo tollet eam a me, sed ego pono eam, et iterum sumo eam . Haec potestas tristis erat, quando faciebat quod non faceret, nisi voluisset. Potestate enim fecit, non conditione; quia ipse voluit, non quia Judaeus potuit. Transfiguravit ergo in se infirma membra corporis sui. Et forte de illis dictum est, Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent: id est, de infirmioribus. Non enim in lacrymis seminabat ille ip
Abbreviated transcription (Latin):
est mensa magna: nisi unde accipimus corpis xp̃i
⁊ sanguinem: Quid est scito quoniam talia te
oportet prepare nisi quod beatus ioħs exponite
Bicut rpistus pro nobis animam suam pofuit. fic
⁊ nos debemus pro fr̃ibus animas ponere. Icce quã
tum impenderunt. seo numquid perierunt. quando
securitatem a domino ⁊ iam de capillo acceperunt:
eriit manus ubi nõ periit pilus: Periit capuo. ubi
nõ periit capillus :. Ubi nõ perit palpebra. perit oł s:
Hahe ergo magna accepta securitate. impenderunt
se ipsos. Operibus ergo bonis seminemus: dum tẽ¬
pus est dicente apło. Qui parce seminat: parce
⁊ metet. In fatigabiles in quid cum tempis habe¬
mus. operemur bonum ad om̃s: maxime autem
ad domesticos fidei. Et iterum bonum inquio fa¬
cientes nõ de ficiamus : tempore enim suo mete¬
mus. Qui defecit insemine: non gaudebit in
na opera nr̃a habere debeant hylaritatem: Et qui¬
dem de martiribus dici potest: qui in lacrimis

Expanded text:
est magna mensa, nisi unde accipimus corpus Christi est magna mensa, nisi unde accipimus corpus Christi et sanguinem? Quid est, Scito quoniam talia te oportet praeparare; nisi quod beatus Joannes exponit, Sicut Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debemus pro fratribus animas t. CAPUT II. Sed numquid perierunt, quando securitatem a Domino etiam de capillo acceperunt ? Perit manus, ubi non perit pilus? Perit caput, ubi non perit capillus? Ubi non perit palpebra, perit oculus? Hac ergo accepta magna securitate, impenderunt se ipsos. Operibus ergo bonis seminemus, cum tempus est, dicente Apostolo, Qui parce seminat, parce et metet . Infatigabiles, inquit, cum tempus habemus operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Et iterum: Bonum, inquit, facientes non deficiamus; tempore enim suo metemus . Qui defecerit in semine, non gaudebit in na opera nostra habere debeant hilaritatem? Et quidem de martyribus dici potest, quia cum lacrymis
Abbreviated transcription (Latin):
domino uidetur scĩs martiribus conuenire
Set si membra xp̃i sumus sicut esse debemius: ad om̃s
nos pertinere intelligamus. Qui seminant in la¬
crimis: in gaudio metent. Quntes ibant ⁊ flebãt:
nutentes semina sua.uenientes aut̃ uenient. cum
crultatione: portantes manipulos suos. Quo eun¬
tes ⁊ unde uenientes: Quid seminantes in lacri¬
mis: Que sunt semina : Qui mamipuli: Cun¬
tes im mortem. uenientes amorte. Tuntes nascendo:
uenientes resurgendo. Seminantes oꝑa bona: meten¬
tes mercedem eternam. Semina ergo sunt nr̃a: quic¬
quid boni. fecerimus. Manipuli nr̃i: quod in fine reci¬
piemus. Si ergo bona sunt semina bona opera: quare
martires: uerlu ista pertineant. Nulli enim tantum
impenderunt quam illis qui se ipsos impenderunt. sicut
dicit apłs paulus. Et ipse impẽdar pro animabus urĩs.
mpenderunt enim se ipsos confitendo xp̃m. ⁊ implendo
in eius aduitorio quod dictum est. Ad mensam mag¬
nam sedisti. scito qm̃ talia te oportet preparare. Que

Expanded text:
Domino, videtur sanctis martyribus convenire: sed si membra Christi sumus, sicut esse debemus, ad omnes nos pertinere intelligamus. Qui seminant in lacrymis, in gaudio metent. Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua: venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos. Quo euntes, et unde venientes? Quid seminantes in lacrymis? quae sunt semina? qui manipuli? Euntes in mortem, venientes a morte. Euntes nascendo, venientes resurgendo. Seminantes opera bona, metentes mercedem aeternam. Semina ergo sunt nostra, quidquid boni fecerimus, manipuli nostri, quod in fine recipiemus. Si ergo bona sunt semina, bona opera; quare martyres verba ista pertineant. Nulli enim tantum impenderunt, quam illi qui se ipsos impenderunt: sicut dicit apostolus Paulus, Et ipse impendar pro animabus vestris . Impenderunt enim se ipsos confitendo Christum, et implendo in ejus adjutorio quod dictum est, Ad mensam magnam sedisti, scito quoniam talia te oportet praeparare . Quae
Abbreviated transcription (Latin):
seminant in lacrimis ingaudio metent. Euntes i¬
bant ⁊ flebant: mitentes semina sua. Uenientes au¬
tem uenient in exultatione: portantes in amipulos
suos. Audite si ad uiuante domino explicare potue¬
ro. quẽ ad modum ad om̃s pertineat : euntes ibant¬
⁊ flebant. Ex quo nascimur unus. Quis enim
stat: Quis nõ ex quo uiam. in trauit cogitur
ambulare : Infans natꝰ crescendo ambulat. mors
finis est. in de iam ueniendum est cum c̨xultatione.
Quis enim nõ hic plorat. in uia ista mala. quando
ipse infans inde incipit. utiq infans quando nas¬
citur de angustiis. uteri in huius mundi latitudi¬
uem funditur. De tenebris procedit ad lucem. ⁊ ta¬
men de tenebris ueniens ad lucem. plorare potest.
ridere nõ potest. Et rident homines ⁊ plorant ħomi
nes. Ut quod rident homines: plorandum est. Set
plorat alius dampnum suum: plorat alius pressurã
suam : qui in carcere est constitutus. E scĩ euãgłii¬

Expanded text:
s ibant et flebant, mittentes semina sua: venientes autem venient cum exsultatione, tollentes manipulos suos. Audite si, adjuvante Domino, explicare potuero, quemadmodum ad omnes pertineat, Euntes ibant et flebant. Ex quo nascimur, imus. Quis enim stat? Quis non ex quo viam intravit, cogitur ambulare? Infans natus est, crescendo ambulat: mors finis est. Inde jam veniendum est, sed cum exsultatione. Quis enim non hic plorat in via ista mala, quando ipse infans inde incipit? Utique infans quando nascitur, de angustiis uteri in hujus mundi latitudinem funditur, de tenebris procedit ad lucem: et tamen de tenebris veniens ad lucem, plorare potest, videre non potest. nes: et quod rident homines, plorandum est. Sed plorat alius damnum suum, plorat alius pressuram suam, quia in carcere est constitutus; plorat ali
Abbreviated transcription (Latin):
re aliena rapere si posset: concupiscere si nõ posset:
Uet celestis medicus singulis quibusq uiciis obiii. mtia
ad hibet. medicamenta. Nam sicut arte medicine ca¬
lida frigidis: frigida calitis curantur: ita dominus nr̃¬
iħs xp̃s contraria opposuit medicamenta peccatis:
ut lubricis continentiam tenatibus largitatem: iracũ¬
dis mansuetudinem: elatis ꝑciperet humilitatem. Certe
cum se sequentibus noua mandata ꝓponeret dixit.
Iisi quis renuntiauerit omnibus que possidet: nõ potest

Expanded text:
concupiscere, si non posset? Sed coelestis medicus singulis quibusque vitiis obviantia adhibet medicamenta. Nam sicut arte medicinae calida frigidis, frigida calidis curantur, ita Dominus noster contraria opposuit praedicamenta peccatis, ut lubricis continentiam, tenacibus largitatem, iracundis mansuetudinem, elatis praeciperet humilitatem. Certe cum se sequentibus nova mandata proponeret, dixit: Nisi quis renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃m ꝓficere sp̃c caro infirmã deficere.
Cognoscens ẽĩ uir sc̃s ꝓpe ẽẽ iã brauiũ solito
currebat alacus ⁊ t̾restris sue habitatois dis¬
solutõem sensiens ĩ minere: uotis ub̾ioribm
aspirabat. ad habitatõe ex d̾o: domũ nõ ma¬
mifc̃am. et̾riam ĩcelis. Incuiꝰ purissimo
pectore.sacri sese desi derii flãma nõ capiẽs.
crebris erũpebat iudiciis ⁊ ignitũ eloqͥum
uehem̃ter feruoris ĩtim uehem̃ciã declara
buntur. scintille qͣ aspectus eris cadentis.
Corp inlectulo decubans. uariis eycebatur
ĩ cõmodis: aĩmꝰ tũ ncħominꝰ liber ⁊ potẽs.
que dei erãt ex̃cebat inuictꝰ nõ cessans in
mediis doloribꝯ meditari sacrũ aͥd aut dic¬
tare. orare affectuosiꝰ. fr̃s studiosiꝯ exortai.
In oblatõe hostie salutaris ꝙͣ usq ad defcñ
ultimũ uix aliqñ int̾im sit. artus sibi uix
coherentes iugore sp̃c sustentabat: semer¬
ip̃m ꝑit̾ offerens acceptabile hostiã deo.

Expanded text:
 spiritus, et caro infirma deficere. Cognoscens enim Vir sanctus prope esse jam bravium, solito currebat alacrius, et terrestris suae habitationis dissolutionem sentiens imminere, votis uberioribus aspirabat ad habitationem ex Deo, domum non manufactam, aeternam in coelis. In cujus purissimo pectore sacri sese desiderii flamma non capiens, crebris erumpebat indiciis, et ignitum eloquium vehementer fervoris interni vehementiam declarabetera describuntur scintillae quasi aspectus aeris candentis . Corpus lectulo decubans variis exercebatur incommodis; animus tamen nihilominus liber et potens, quae Dei erant, exercebat invictus, non cessans in mediis quoque doloribus meditari sacrum aliquid, aut dictare, orare affectuosius, fratres studiosius exhortari. In oblatione hostiae salutaris, quam usque ad defectum ultimum vix aliquando intermisit, artus sibi vix cohaerentes vigore spiritus sustentabat, semetipsum pariter offerens acceptabilem hostiam Deo in
Abbreviated transcription (Latin):
gressus aliq̃n basileiam urbem:
surdũ q̾ndã signan̾at ⁊ tͣrisierat. Cũq
paululũ ꝓcessiss: uocans alexandrũ colom̃¬
sem reuertere ait q̃re utrũ audiat homo.
Redit ille ⁊ illũ reꝑit audientẽ.
Imilr̾ ip̃o die cum signass aliũ cecuni
alt̾o octo. ⁊ abiret. deus inqͥt aꝑuit ccłm
eius. Le etiam p̾dõs alexander cum ad in¬
quirendũ reflexiss it̾. ita ẽẽ cognouit. Iste
ẽ alexander. qui meisdem diesm aduri dei
sacra monita. ostensionẽq uͥtutũ. cũ aliis
feme tͥginta scło ualefecit ⁊ secutus ẽ eũ. Aqͦ
eniam r̃ꝯ modicũ tps ałbas ẽ ordinatꝰ. ĩ mo¬

Expanded text:
gressus aliquando Basileam urbem, surdum quemdam signaverat, et transierat. Cumque paululum processisset, vocans Alexandrum Coloniensem: « Revertere, ait, quaere utrum audiat homo. » Rediit ille, et illum reperit audientem. Similiter ipso die cum signasset alium caecum altero oculo et abiret: « Deus, inquit, aperuit oculum ejus. » Hoc etiam praedictus Alexander, cum ad inquirendum reflexisset iter, ita esse cognovit. Iste est Alexander, qui in eisdem diebus ad Viri Dei sacra monita, ostensionemque virtutum, cum aliis ferme triginta saeculo valefecit, et secutus est eum: a quo etiam post modicum t
Abbreviated transcription (Latin):
pagina quã qĩ in uentẽ trad̾e̾nt legendam
discipłis. ⁊ ꝓpes fieret cõsolatio secus positis
reliquis sacri corporis.⁊ ẜmonis. S extre¬
ma enulari.⁊ que hoĩes lateant. clareuall
consueuit humilitas: ⁊ ꝑferẽ inpublicum
aliqua sui iudicia. iurĩ illi nobiles erubes¬
cunt: ⁊ quieciores facit eos ꝯtẽptꝰ et abiec¬
tio.ꝙͣ. quelib oblatio dignitatis: in qua s
ꝓfessio humilitatis ꝑiclirari uidetur. Ob
huiꝯ modi causas. sese intra silentiũ. cardi¬
nes retinentes: magis insacco ħemi. qͣm
s incruce głiam q̃runt. In hoc ergo sicut ⁊
in cet̾is: eius modi negocioꝵ suoꝵ sarci¬
nas aliis libent̾ inponunt. Et nũc sub la¬
to uenerabilis memorie dopno Giułmo
qui euiscem uri sc̃i gliosa pͥmordia fidelit̾
et deuote ꝯscripsit. ad meam exiguitatem
huiꝰ oꝑis deuenit peticio: et imposuit mͥ
dilecte ec̃c̃e caritatis. ut quo ꝙͣ pulm̾tum

Expanded text:
pagina quam quasi viventem traderent legendam pagina quam quasi viventem traderent legendam discipulis, et perpes fieret consolatio secus positis reliquiis sacri corporis et sermonis. Sed extrema aemulari, et quae homines lateant, Clarae-Vallis consuevit humilitas: et proferre in publicum aliqua sui indicia viri illi nobiles erubescunt; et quietiores facit eos contemptus et abjectio, quam quaelibet oblatio dignitatis, in qua sibi professio humilitatis periclitari videtur. Ob hujusmodi causas sese intra silentii cardines retinentes, magis in sacco eremi, qused in cruce gloriam quaerunt. In hoc ergo, sicut et in caeteris ejusmodi, negotiorum suorum sarcinas aliis libenter imponunt. Et nunc sublato venerabilis memoriae domno Guillelmo, qui ejusdem Viri sancti gloriosa primordia fideliter et devote conscripsit, ad meam exiguitatem hujus operis devenit petitio, et imposuit mihi dilectae Ecclesiae charitas, ut coquam pulmentum
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ. ita ⁊ ego siquod supra me aggredi¬
ar. me ip̃m derisioni ex ponam. Quĩs eñi
ego sum. qui adscribenda gesta sc̾issimi uiri
b̾uardi clareualł albis aspirẽ qui nris tẽpo¬
ribus singłaris religione floruit et doctrina.
cuiꝯ odor ex manitus uniu̾sam repleuit ecc¬
cliam cuiꝰ gr̃a oꝑante dño. signis et mira¬
culis declaratur. Q uot in mor ast̾i̾o eius
lict̾atos uiros. quot rethores. quo ͭ e philoso¬
phos scłi huiꝰ scole miẜunt ad conuersatõ¬
nem theoricã: et mores duunos: Que nõ
floruit ibi disciplina. ubi erant examina
magr̃oꝵ.⁊ egregii uiri ex̾citatio intłłctu in¬
signes. qui diuinuis studiis inh̾entes. mł¬
tis gr̃aꝵ auctoram̃tis. in uicẽ se ip̃os edo¬
cent᷑ ⁊ accendunt. Debuerant itaq uiri illi.
quibꝰ nicħ in aliqua gr̃a de est. Hunc labo¬
rem assumere: ⁊ uenͣabili patri insculpere
monum̃ta: ut ẽet eoꝵ studio delectabilis

Expanded text:
sanguinem: ita et ego si quod supra me est aggredisanguinem: ita et ego si quod supra me est aggrediar, me ipsum derisioni exponam. Quis enim ego sum, qui ad scribenda gesta sanctissimi viri Bernardi Clarae-Vallis abbatis aspirem, qui nostris temporibus singulari religione floruit et doctrina: cujus odor exinanitus universam replevit Ecclesiam: cujus gratia, operante Domino, signis et miraculis declaratur? Quot in monasterium ejus litteratos viros, quot rhetores, quot philosophos saeculi hujus scholae miserunt adconversationem theoricam, et mores divinos? Quae non ibi floruit disciplina, ubi erant examina magistrorum, et egregii viri exercitato intellectu insignes, qui divinis studiis inhaerentes, multis gratiarum auctoramentis invicem se ipsos edocent et accendunquibus nihil in aliqua gratia deest, hunc laborem assumere, et venerabilis Patris insculpere monumenta: ut esset eorum studio delectabilis
Abbreviated transcription (Latin):
lo attollences ubis ea sollepnibus¬
colebrarunt: qͣntũ excellentis ingenii. ⁊
disserte lingue potuere conamina. Cũq
tͣcͣtator ⁊ opꝰ. uinctis conpleximꝰ pari sunt
federe cõuigati.⁊ ad ꝓpositum dema ordinã¬
dum. ingenũ ⁊ loq̾ncia conuenerũt: ꝓspere
actũ est: ⁊ ad quietũ tnquillũq portum
directo cursu. mat̾ia digne ordinateq dispo¬
sita appulit. Ut uero sublimiͤas negocii. sb̃
imꝑito artifice naufragata. eliditur scopi¬
lis: ⁊ subcũbente sensus ebitudine. tͣctatoris
lassatur p̾sũptio: sero de correctõe init᷑ cõsiliũ.
qr qr in mlt̾os ⁊ effusa sunt. nec reuocari pa¬
sunt nec corrigi: ⁊ dissonãciã scripti ⁊ oꝑũ.
uenustiꝯ ẽẽ abradi ꝙͣ emendari. Hec ego
mecũ reputans et reuoluens oĩo timeo. ne
sic̃ ip̃e multoꝵ in prudencie soleo indignaiͣ.
qui cũ scĩa ⁊ facundia careant. ad scribendũ
p̾cipites. cũ si uehem̃ter emunx̾it. elicũit

Expanded text:
bus attollentes, verbis ea solemnibuslebrarunt, quantum excellentis ingenii et disertae linguae potuere conamina. Cumque tractator et opus junctis complexibus pari sunt foedere conjugati, et ad propositum thema ordinandum ingenium et eloquentia convenerunt, prospere actum est, et ad quietum tranquillumque portum directo gressu materia digne ordinateque disposita appulit. Ubi vero sublimitas negotii sub imperito artifice naufraga illiditur scopulis, et succumbente sensus hebetudine, tractatoris lassatur praesumptio, sero de correctione initur consilium: quia quae in multos effusa sunt, nec revocari possunt, nec corrigi; et dissonantiam scripti et operum venustius esset abradi, quam emendari. Haec ergo mecum reputans et revolvens, omnino timeo, ne sicut ipse multorum imprudentiae soleo indignari, qui cum scientia et facundia careant, ad scribendum praecipites, cum se vehementer emunxerint, eliciunt
Abbreviated transcription (Latin):
ac de inceps sub silencio eos qui turbati ui¬
debantur. eduxit atq conpiscuit: ut neqͥs
giosoꝵ hõĩnũ corrũpere poss: s se ꝑderet
et conatꝰ suos exꝑiretur infirmos. Canta
siquidẽ celitate om̃ia sunt cedata: ut perso¬
nas illas que ꝓpe astabant oĩo latuerit qd̾
accid̾at. ⁊ maligꝯ hostis uelocit᷑ increpatꝰ.
nõ modo scandalum eis ꝙ parabat inferre
nequiuerit: s nec ad alioꝵ noticiã rẽ ꝑfer¬
re. Et̃mq ẽ ex eo. ut ampliori sese custodia
fies munirent. ⁊ nͣuto ⁊ numero. ⁊ possessi¬
onibꝯ deinceps cresceret clarauallis: ⁊ mul¬
tiplicatis cõuentilii. ferre ꝑ cem latituoiẽ
uliꝰ loci dilateretur religio. ip̃e etiam abbas
sc̃t ex tunc ampliꝯ solito miracdis clararet

Expanded text:
ac deinceps sub silentio eos qui turbati viac deinceps sub silentio eos qui turbati videbantur eduxit, atque compescuit; ut nequisgiosorum hominum corrumpere posset, sed se proderet, et conatus suos experiretur infirmos. Tanta siquidem celeritate omnia sunt sedata, ut personas illas, quae prope astabant, omnino latuerit quod acciderat; et malignus hostis velociter increpatus, non modo scandalum eis quod parabat, inferre nequiverit, sed nec ad illorum notitiam rem perferre. Factumque est ex eo, ut ampliori sese custodia fratres munirent: et merito, et numero, et possessionibus deinceps cresceret Clara-Vallis, et multiplicatis conventibus, fere per omnem latitudinem loci illius dilataretur religio; ipse etiam Abbas sanctus extunc amplius solito miraculis clareret
Abbreviated transcription (Latin):
iec̾ca illa uidit romanꝰ ꝙ cuꝑet. nulla ibi
suppłex eoꝵ sollicitauit aspectũ. nicħ morato¬
rio. nͥ nudo uiderunt parietes. Solis morib
pot̾ant in hiare ambitio: nec dãpnosa pote¬
rat ẽẽ fr̃ibꝰ huiꝯmodi p̾da. cũ minui non
poss asportata religio. Gaudebant om̃s in
dño: et sollempnitas ĩnon cibis. s uirtu¬
tibi agebatur. Panis ibi opirꝰ ꝓsimilia :
deliciis legumina ponebantur. Si forte pis¬
cis inuentus ẽ. dño pape inuentus ẽ.⁊ aspec¬
tu nõ usu incc̃e ꝓfecit. In uidit diabolꝰ: et
ẜuoꝵ dei ec̾cami głiam. quos tanti hospitis
nobilitatib p̾sentia ferre non ualens. dum
inchoro a la criter psalłent ⁊ deuote y̾senti¬
bus non nullis ex cardinalibꝰ. qui in audi¬
tu ⁊ aspectu eoꝵ dełctabantur. aliqͣntos fr̃m
horribili pauore turbauit. Nam ⁊ unꝰ pre
cet̾is occupatꝰ blasphema q̃dam u̾ba locut᷑
fugerũt. At ille cõu̾sus adcet̾os orate inqt:

Expanded text:
in ecclesia illa vidit Romanus quod cuperet, nulla ibi in ecclesia illa vidit Romanus quod cuperet, nulla ibi supellex eorum sollicitavit aspectum; nihil in oratorio nisi nudos viderunt parietes. Solis moribus poterat inhiare ambitio, nec damnosa poterat esse fratribus hujusmodi praeda, cum minui non posset asportata religio. Gaudebant omnes in Domino, et solemnitas non cibis, sed virtutibus agebatur. Panis ibi autopyrus pro simila, pro deliciis legumina ponebantur. Si forte piscis inventus est, domino Papae appositus est, et aspectu, non usu in commune profecit. 7. Invidit diabolus, et servorum Dei gloriam, quos tanti hospitis nobilitabat praesentia, ferre non valens, dum in choro alacriter psallerent et devote, praesentibus etiam nonnullis ex cardinalibus, qui in auditu et aspectu eorum delectabantur, aliquantos fratrum horribili pavore turbavit. Nam et unus prae caeteris occupatus, blasphema quaedam verba locutus fugerunt. At ille conversus ad caeteros, « Orate, » inquit:
Abbreviated transcription (Latin):
imipatore henrico. ꝑ maximos quide labores
⁊ młta ꝑicula rom̃ana ec̃ca uendicarat. Ad
ꝙ u̾bum ex pau̾e. ⁊ ex palluere ronani: gra¬
iuꝯ sese apud leodiũ arbitrali ꝑiculũ offen¬
disse quam declinaiunt romẽ. Nec cõsiliũ
sub petebat. donec murũ opposuit se albs sc̃c.
Audact᷑ enĩ resistens regi. uerbũ maugnum
nira libertate redargut᷑: mira auctoritate cõ¬
pescuit: Rediens autẽ leodio: clarauallem
cum nec deuaratis eugłiis occurrentibꝰ.
s pannosis agmtnilii. scopulosam bani¬
lantili crucẽi nonꝰ iumultuanciũ classico¬
rum tonitruo. no damosa iubilatõe. Q
supp̾ssa modulatõe. affectuosissime suscep¬
tus ẽ. Rlebant ep̃i : flebat ip̃e sũmꝰ ponti
qd̾ in tam sollepni gaudio. ccłi õium hu¬
ni defixi. nusquã uagabunda curiositate
cͥcumferentur. s cõplosis palpebris ip̃i ne¬
minẽ uiderent. et ab õĩh uidereritur. Nich

Expanded text:
imperatore Henrico per maximos quidem labores imperatore Henrico per maximos quidem labores et multa pericula Romana Ecclesia vindicarat. Ad quod verbum expavere et expalluere Romani, gravius sese apud Leodium arbitrati periculum offendisse, quam declinaverint Romae. Nec consilium suppetebat, donec murum se opposuit Abbas sanctus. Audacter enim resistens Regi, verbum malignum mira libertate redarguit, mira auctoritate compescuit. 6. Rediens autem Leodio, Claram-Vallenec cum deauratis Evangeliis occurrentibus, sed pannosis agminibus scopulosam bajulantibus crucem, non tumultuantium classicorum tonitruo, non clamosa jubilatione, sed suppressa modulatione affectuosissime susceptus est. Flebant episcopi, flebat ipse summus Pontiod in tam solemni gaudio oculi omnium humi defixi, nusquam vagabunda curiositate circumferrentur; sed complosis palpebris ipsi neminem viderent, et ab omnibus viderentur. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos tͣnsiens. suã eis desid̾atam exhiberet
p̾sentiã facile enĩ ꝑsuasi sũt recipere eum: ꝙ̃
iam cet̾i repissent. S detinuit eum diłctio et
de uocio ec̾ce gallicane. ⁊ singłi et om̃s iusica¬
tionẽ aplicam ex petebãt. Per lustrata gͥ frã¬
cia. remis cõuocauit cõciliũm in quo multis
adhonorẽ dei dispositis. reg̾e lodouicũ uiuen¬
te patre. ꝓphilupo fre. coronauit in rege. In
omnibꝰ his. d̃ñs papa albem a se seꝑari non
paciebatur. s cũ cardinalisi rebꝰ publicis as¬
sidebat. S ⁊ priuatim quoqͦt habebant negõa:
uirũ dei secrecius ꝯsulebant. Ip̃e uero audi¬
ta referebat ad curiam: ⁊ opp̾ssis patrocim a
ex hibebat. Igitur soluto consilio: leodiũ dñs
ppͣ romanoꝵ regi accurrit. Et honorifice qͥ¬
tem susceptꝰ ẽ. s uelocit᷑ obnubilata ẽ illa
serenitas. Si quidẽ in portune id̾e rex institit
tp̃x hre se repucans oportunũ. ep̃oꝵ sibi resti¬
tui inuesticuras: quas abeius predecessore

Expanded text:
eis desideratam exhiberet praesentiam. Facile enim persuasi sunt recipere eum, quem jam caeteri recepissent. Sed detinuit eum dilectio et devotio Ecclesiae gallicanae; et singuli et omnes visitationem apostolicam expetebant. Perlustrata igitur Francia, Remis convocavit concilium , in quo multis ad honorem Dei dispositis, regem Ludovicum, vivente patre, pro Philippo fratre coronavit in regem. In omnibus nis dominus Papa Abbatem a se separari non patiebatur, sed cum cardinalibus rebus publicis assidebat. Sed et privatim quotquot habebant negotia, Virum Dei secretius consulebant. Ipse vero audita referebat ad curiam, et oppressis patrocinia exhibebat. Igitur soluto concilio, Leodium dominus Papa Romanorum regi occurrit. Et honorifice quidem susceptus est, sed velociter obnubilata est illa serenitas. Siquidem importune idem rex institit, tempus habere se reputans opportunum, episcoporum sibi restitui investituras, quas ab ejus praedecessore
Abbreviated transcription (Latin):
ore leonis et de manu bestie ꝓtiberim intir̾re¬
nui mare elapsi: ꝓsꝑis uentis carbasa inpellẽ¬
tibi. in portu pisano felicit᷑ apulerunt
sensum: donec collecto stãpis genͣali cõuentu
lignoꝵ acquicuit errorib. nec fabricata est
dra monstrũ. Nec em̃ talibus incausis. pͥn¬
cipalia aliqñ eos t̾ruerunt edita: aut genͣalib
utilitatilii priuata comoda p̾tulerũt. Nec de¬
clinantes in ꝑtẽ ꝑsonis detulere. s causis.¬
sonuccatio igitur apud stampas consilio. ab¬
bas sc̃s clareuallensis b̾nardꝯ. sp̾alit̾ ab ipso
rege francoꝵ. et precipus quibusdã pontifi¬
cis acnets acc̾citꝰ. sic̃ p ea fatebatur non
medio criter pauidꝰ ⁊ tremebundꝰ aduenit.
ꝑiculũ quippe ⁊ ponda negecii nõ ignorans. In
itmñe tñ consolatꝰ ẽ eum dñs: ostendens ei ĩ
insu noctis. eccłiam magnã concordit̾ indei
laudibꝰ ꝯcĩnentẽ: undesꝑauit pac̃e sine dubi¬

Expanded text:
ore Leonis et de manu bestiae per Tiberim in Tyrrheore Leonis et de manu bestiae per Tiberim in Tyrrhenum mare elapsi, prosperis ventis carbasa impellentibus, in portum Pisanum feliciter appuleruntumpsit consensum, donec collecto Stampis generali conventu, lignorum adquievit erroribus: nec fabricata est dra monstrum. Nec enim talibus in causis principalia aliquando eos terruerunt edicta, aut generalibus utilitatibus privata commoda praetulerunt; nec declinantes in partem, personis detulere, sed causisonvocato igitur apud Stampas concilio, abbas sanctus Clarae-Vallensis Bernardus, specialiter ab ipso rege Francorum et praecipuis quibusque pontificibus accersitus, sicut postea fatebatur, non mediocriter pavidus et tremebundus advenit, periculum quippe et pondus negotii non ignorans. In itinere tamen consolatus est eum Deus, ostendens ei in visu noctis Ecclesiam magnam concorditer in Dei laudibus concinentem; unde speravit pacem sine dubi
Abbreviated transcription (Latin):
u̾at sane opes innumeras. tam in exactiõrib
curie quam inlegationũ negõnilii: quas ad ex¬
petendas nundinas reẜuauerat. In suꝑ ⁊ pater¬
ni census ampla congeries ea tenꝯ sigillata. mͦ
distributa inppłin: ad fas ⁊ nefas uenalem ple¬
bem armau̾at. Quibꝰ errogatis: donaria regũ
iornam̃tis ec̃ce. abip̃is euulsit altarib. Et
cũ calices frang̾e ⁊ crucifixos aureos mbrati
bescerent: uideos aiunt ẽẽ q̃sitos. qui sacͣ uasa
et ymagines deo dicatas. audactũ comunirẽt.
Igitur quisq ꝓmodo suo scd̃m magis ⁊ minus
ꝯducti a scelꝰ sacram̃tis genͣalibꝰ publice pe¬
tro uendiderunt assen sum. et in d̾em san quinẽ
manus ex posuerũt ex arma ⁊ cotianis cõgres¬
sibus. partem quẽ cũ in nocencio erat maleccis
in sectabantur et gladiis. habuere gͥ ẜ in dei cõ¬
silũ: et qr inhumana sese tueri nõ pot̾ant. ce¬
dere elegerũt. Et ꝓcuratis clam nauigiis: de

Expanded text:
verat sane opes innumeras tam in exactionibus verat sane opes innumeras tam in exactionibus curiae, quam in legationum negotiationibus, quas ad exspectatas nundinas reservarat. Insuper et paterni census ampla congeries eatenus sigillata, modo distributa in populum, ad fas et nefas venalem plebem armaverat. Quibus erogatis, donaria regum in ornamentis ecclesiae ab ipsis evulsit altaribus. Et cum calices frangere, et crucifixos aureos membratim bescerent; Judaeos aiunt esse quaesitos, qui sacra vasa et imagines Deo dicatas audacter comminuerent. Igitur quisque pro modo suo secundum majus et minus conducti ad scelus, sacramentis generalibus publice Petro vendiderunt assensum, et in omnem sanguinem manus exposuerunt et arma, et quotidianis congressibus partem, quae cum Innocentio erat, maledictis insectabantur et gladiis. 2. Habuere igitur servi Dei consilium: et quia vi humana se tueri non poterant, cedere elegerunt; et procuratis clam navigiis, de
Abbreviated transcription (Latin):
na sũmo sac̃docio habebant᷑. At uo ꝑs alta
infames ausu muolencia non ro̾e corroborãs.
petrũ leonis ad hunc apic̾e aspirante. fraudu¬
lentis macħnatõib. seorsum ⁊ p̾cipitanter
noĩauit anacletũ ⁊ cet̾is renitentibꝰ ordina¬
uit. Qui uero in ꝑte catholica erant. elec¬
tum suũ sollẽpniter ordinatũ. collecarunt
in cathedra: ⁊ ꝑ loca illa inquily sessiones hñt
ex antiqͣ consuetudine romani pontifices ccũ
nitati. Extunc sane cͥca lat̾anense palacium
morabantur. nec erat iam eis tuta indomibi
ꝓpriis mansio: cũ eos ac̾rune petͥ satellites
infestarẽt. Ibi etiam diu resistere nõ ualẽtes.
ꝑcõfederatos sibi quosdã ex nobilibꝰ romãis
ad tp̃s inturrib eoꝵ recepta cła habuerunt.
S nec in eis ꝑ seuerauit fidelitas. Nam in
breui: aut ii. aut formidine temerarie mł¬
titudĩs aut p̾cio corrupti sunt. Nam petro tñ
ꝓpͥa gen̾ͣs uͥtute.ꝙͣ adherenciũ sibi affinita¬
te multitudo tanta erat: ut fere tota eñ ciui

Expanded text:
na summo sacerdotio habebantur. At vero pars altera, infames ausus violentia, non ratione corroborans, Petrum Leonis, ad hunc apicem aspirantem, fraudulentis machinationibus seorsum et praecipitanter nominavit Anacletum, et caeteris renitentibus ordinavit. Qui vero in parte catholica erant, electum suum solemniter ordinatum collocarunt in cathedra, et per loca illa, in quibus sessiones habent ex antiqua consuetudine Romani pontifices, circnitati. Et tunc sane circa Lateranense palatium morabantur, nec erat jam eis tuta in domibus propriis mansio, cum eos acerrime Petri satellites infestarent. Ibi etiam diu resistere non valentes, per confoederatos sibi quosdam ex nobilibus Romanis ad tempus in turribus eorum receptacula habuerunt. Sed nec in eis perseveravit fidelitas. Nam in brevi, aut vi, aut formidine temerariae multitudinis, aut pretio corrupti sunt. Nam Petro tam propria generis virtute, quam adhaerentium sibi affinitate, multitudo tanta erat, ut fere tota eum civit