comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ⁊ subditur. Exinde cepit iħs p̃dicare ⁊
dicere: pentenciam agite. appropinquauit
enim regnũ celorum. his enim saluator nr̃¬
uerbis: suos auditores & illuminat ⁊ sanat.
Xp̃i enim p̃dicatio ⁊ lumen ⁊ uita ẽ. S ubi
ẽ. necessarnim accendere lucem nisi intene¬
bris : Ninbus necessariũ ẽ. dare mediemam.
nisi infirmis: At uero anima que in pecca¬
tis ẽ: ⁊ in firma ⁊ sine lumine ẽ. hinc gͥ pe¬
nitencia datur: cuius medicamine sanatur
⁊ illuminatur. Bene aũ apenitencia p̃dicare
dñs inchoat: qui mentes hominum infirmaᷤ
⁊ errorũ nebulis excecatas. hoc uno singłari
medicamine sanare ⁊ illuminare uenerat.
Id ipsum em̃ p̃dicacionis ex ordiũ ioħs quoq
baptista suscepit. Ilisi enĩ hec mediema p̃¬
cesserit : nullum aliud ẽ. remedium quod
infirmis mentibus ualeat subuenire. Nlam
⁊ si paruli penitere nesciant: fides tamen

Expanded text:
Unde et subditur: Exinde coepit Jesus praedicare, et Unde et subditur: Exinde coepit Jesus praedicare, et dicere; poenitentiam agite. appropinquavit enim regnum coelorum. His enim verbis Salvator noster suos auditores et illuminat, et sanat: Christi enim praedicatio et lumen, et vita est. Sed ubi est necessarium accendere lucem, nisi in tenebris? Quibus necessarium est dare medicinam, nisi infirmis? At vero anima quae in peccatis est, et infirma, et sine lumine est. Huic igitur poenitentia datur, cujus medicamine sanatur, et illuminatur. Bene autem a poenitentia praedicare Dominus inchoat, qui mentes hominum infirmas, et errorum nebulis excaecatas, hoc uno, et singulari medicamine sanare, et illuminare venerat. Idipsum enim praedicationis exordium Joannes quoque Baptista suscepit. Nisi enim haec medicina praecesserit, nullum aliud remedium est, quod infirmis mentibus valeat subvenire. Nam etsi parvuli poenitere nesciant, fides tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ligi quod nazareth non inplena ꝓuincia gali¬
lee. s mextremis fimbus sita sit. Se cessit gͥ
ingalileam : id ẽ inipsius ꝓuieie plenitudinẽ.
bentium aũ illarum ppłs qui ibi in tenebris
sedebat. ⁊ ueritatis noticiam non habebat.
quia legem sp̃ualiter non intelligebat : tune
udit lucem magnam. uere utiq magnam.
ipsa ẽ. enim que illuminat omnem hominẽ
uementem in hunc mundum. Quam qui se¬
quitur non ambulat intenebris: s habebit
lumen ite. E sedentibus in regione umbre
mortis: lu&c orta ẽ. eis. Illi enĩ subumbra mor¬
tis sedent : qui inte arborem ignorant. Mala
umbra que sic refrigerat ut occidat. sic obs¬
eurat ut penitus lunen tollat. his gͥ nisi luꝙ
ista illucrisset: uita pariter ⁊ lumine caruis¬
sent. qm̃ ⁊ umbra lumen eis tollebat. ⁊ mors
uitam eis auferebat. uenit gͥ lux. uenit dñs
iħs. qui simul eos ⁊ illummauit ⁊ sanauit.

Expanded text:
ligi quod Nazareth non in plena provincia Galiligi quod Nazareth non in plena provincia Galilaeae, sed in extremis finibus sita sit. Secessit igitur in Galilaeam, id est, in ipsius provinciae plenitudinem. Gentium autem illarum populus, qui ibi in tenebris sedebat, et lumen veritatis non habebat quia legem spiritualiter non intelligebat, tunc vidit lucem magnam. Vere utique magnam; ipsa est enim, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, quam qui sequitur, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae. Et sedentibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Illi enim sub umbra mortis sedent, qui vitae arborem ignorant. Mala umbra, quae sic refrigerat, ut occidat; sic obscura, ut penitus lumen tollat. His igitur nisi lux ista illuxisset, vita pariter, et lumine caruissent, quoniam et umbra lumen eis tollebat, et mors vitam eis auferebat. Venit igitur lux, venit Dominus Jesus, qui simul eos et illuminavit, et sanavit.
Abbreviated transcription (Latin):
non alicunis rei timore secessit dñs ingalilea.
relieta ciuitate sua naz areth. sed ut ꝓpħia cõ¬
pleretur. que infines ⁊ abulon ⁊ neptalim eũ
uenturum eẽ p̃direrat. Sic enĩ ait p̃saias. Pri¬
mo tp̃r allemata ẽ. t̾ra ⁊abulon ⁊ t̾ra neptalim.
S quare pͥma tẽpore: Qina statim in sue p̃di¬
cacionis initio ⁊ antequam apłos elegisset.
ueniens illuc. petrum. ⁊ andream. iacobum
⁊ ioħm de piseatione uocauit. & eis ut post
se uenirent imꝑauit. Sic g primo tp̃r. suo
pondere peceatorum t̾ra ⁊ abulon ⁊ t̾ra nep¬
talim alleuata ẽ. Que ideo quidẽ uia maris
dicitur: quia portuosa erat ⁊ nauigiis dedi¬
ta. Uñ ⁊ aaeob inbenedietionibus ait. Tabu¬
lon inlittore maris habitabit. ⁊ instacione
nauium ꝑ tingens usq ad sydonem. s quare
ingalileam se secisse dicitur. cum lucas euan¬
głista naz areth ingalileam ẽẽ ostendat dicẽs.
missus ẽ. gabrihel angls ado menutatẽ gali

Expanded text:
non alicujus rei timore sesessit Dominus in Galilaeam, relicta civitate sua Nazareth, sed ut prophetia compleretur, quae in fines Zabulon, et Nephtalim eum venturum esse praedixerat. Sic enim ait Isaias . « Primo tempore alleviata est terra Zabulon et terra Nephthalim. » Sed quare primo tempore? quia statim in suae praedicationis 18 initio, et antiquam apostolos elegisset veniens illuc, Petrum et Andraeam, Jacobum et Joannem de piscatione vocavit, et eis ut post se venirent, imperavit. Sic igitur primo tempore suorum pondere peccatorum terra Zabulon, et terra Nephthalim alleviata est. Quae ideo quidem via maris dicitur, quia portuosa erat, et naufragiis dedita. Unde et Jacob in benedictionibus ait: « Zabulon in littore maris habitabit, et in statione navium pertingens usque ad Sidonem. » Sed quare in Galilaeam secessisse dicitur? cum Lucas evangelista Nazareth in Galilaea esse ostendat, dicens: « Missus est Gabriel angelus a Deo in Gali
Abbreviated transcription (Latin):
ueteribus finem ⁊ terminum ponentes:
nouis autẽ eremplum ⁊ regulam dantes.
Tunc dimisit eum. Quid ẽ dimisit eum : Nõ
ulterus restitit. non ult̾ius contra dicrit: qͥn
imino acquieũ. & eum scđm suam uolunta¬
tem facere ꝑmisit. Baptizatus aũ iħs: con¬

Expanded text:
veteribus finem, et terminum ponentes, veteribus finem, et terminum ponentes, novis autem exemplum et regulam dantes. Tunc dimisit eum. Quid est, dimisit eum? non ulterius restitit, non ulterius contradixit, quin immo acquievit, et eum secundum suam voluntatem facere permisit. Baptizatus au
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Baptizatur aũ iħs non sibi s nob̾. Lauat
aquas ⁊ sc̃ificat suo tactu : nõ ipse lauatur
ab aquis. Ibi uetus circumcisio ꝑit: ibi noue
fidi innouatio cepit. Ibi ioħs primum bapti¬
zare didicit : ubi toenis trinitatis misteria
cognouit. audunt. ⁊ uidit. Territus tunc ioħs.
& ad diim accedere contremiscẽs: ꝓhibebat
eum dicens. Ego a te debeo baptizari:⁊ tu ue¬
nis ad me: Respondens aũ iħs. diã Sine mͦ.
sic em̃ dicet nos implere omnem iusticiam.
Tu inquit maior es tu dñs es ego minor ⁊ ser¬
ulis: me oportet minui. te autẽ crescere. Qͥd
ẽ. ergo quod tu uenis ad me: Ego potius debin
ire ad te. Tu mundus es ⁊ omĩa mundas : nõ
tu a me sed ego a te ⁊ mundari ⁊ baptizari
debeo. At ille. Sine modo. misterium ẽ. quod
ago: dum ego baptizor tu quoq mine bapti¬
zaris. quia membrum es illuis qui baptizat᷑.
Sic em̃ decet nos implere omnem iusticiam

Expanded text:
rat. Baptizatur autem Jesus non sibi, sed nobis. Lavat rat. Baptizatur autem Jesus non sibi, sed nobis. Lavat aquas, et sanctificat suo tactu, non ipse lavatur ab aquis. Ibi vetus circumcisio periit: ibi novae fidei innovatio coepit. Ibi primum Joannes baptizare didicit, ubi totius Trinitatis mysteria cognovit, audivit, et vidit. Territus tunc Joannes, et ad Dominum accedere contraptizari, et tu venis ad me? Respondens autem Jesus dixit: Sine modo; sic enim decet nos implere omnem justitiam. Tu, inquit, major es, tu Dominus es; ego minor et servus; me oportet minui, te autem crescere. Quid est ergo quod tu venis ad me? ego potius debui ire ad te. Tu mundus es, et omnia mundas: non tu a me, sed ego a te et mundari, et baptizari debeo. At ille: Sine modo; mysterium est quod ago, dum ego baptizor, tu quoque in me baptizaris, quia membrum es illius, qui baptizatur. Sic enim decet nos implere omnem justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
et tamen iuenta ẽ inutero habens de sp̃u sc̃o.
Quererem ergo ego a quo muenta finsset. s
tales inuenire difficile eẽt. Multa enĩ signa
sunt. quibus grauide milieres cognoseunt᷑.
Alidebatur igitur grauida ab his qui ei familia¬
res erant: nemo tamen eam in aliquo suspec¬
tam habebat. qm̃ desponsatam esse sciebat.
ab hedis separabit. tota sc̃a eccłia inquorum
consortio lib̾a ⁊ ͤ mundata : tunc bonos ad reg¬
num inuitabit. dicens. benite benedicti pa¬
tris mei : ꝑcipite regnum quod uob̾ paratum
ẽ aborigine mundi. Paleis aũ id est inquis
quit dicet. Ite maledicti in ignẽ et̾num.
unc uenit iħs agalilea in iordanem ad ioh¬
amẽ: ut baptizaretur abeo. Quod autẽ
ait tunc intelligendum ẽ. quando ioħs talia p̃¬
dicabat. ⁊ baptizabat. non aũ quando p̃diea¬
re ceꝑat. Iam enim tricesimum annum ut̾q
intrauerat : quando ad baptismum dñs uene¬

Expanded text:
Et tamen inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Et tamen inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Quaererem ego a quo inventa fuisset, si talem invenire difficile esset? Multa enim signa sunt, quibus gravidae mulieres cognoscuntur. Videbatur igitur gravida ab his qui ei familiares erant: nemo tamen eam in aliquo suspectam habebat, quoniam desponsatam esse sciebant.ab haedis separabit, tota sancta Ecclesia iniquorum consortio libera, et emundata, tunc bonos ad regnum invitabit dicens: Venite benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab origine mundi. Paleis autem, id est, iniquis quid dicet? Ite maledicti in ignem aeternum. Tunc venit Jesus a Galilaea in Jordanem ad Joannem, ut baptizaretur ab eo. Quod enim ait tunc, intelligendum est, quando Joannes talia praedicabat, et baptizabat, non autem quando praedicare coeperat: jam enim tricesimum annum uterque intraverat, quando ad baptismum Dominus vene
Abbreviated transcription (Latin):
fugere oportebat. Sic enim a deo fuerat disposi¬
tum. sic a ꝓpħis antea nunciatum: sic futurũ
erat ⁊ mutari non poterat. Hec ẽ gͥ eausa cur
desponsata fuerit. Cum aũ eẽt desponsata mat̾¬
re prius qualis filius. Non habet filius in homi¬
mbus parem : non habet mater in mulieribꝰ
similem. Speciosus ille p̃filiis hominum spe¬
ciosa illa qͣsi aurora consurgens. Fecit ille
matrẽ suam quoo nemo alius fecit : peperit
illa filium ⁊ uirgo mansit. quod nulla alia fec̃
Fint ille antequã mat̾ : non fint ista anteꝗͣ si¬
luis. Quid enim horum mirabilius tibi ẽẽ in¬
detur: Utrumq mirabile ẽ: quia neutrũ nec
prius nec postea factum ẽ. Antequã comiem¬
rent inquid inuenta ẽ inutero habens de spu
scõ. Quid ẽ antequam conuenirent: Antequã
simul muna domo habitarent. Non dum enĩ
conuenerant: non dum simul habitabant.
Ille in sua ⁊ illa ad huc insua domo manebat.

Expanded text:
fugere oportebat. Sic enim a Domino fuerat disposifugere oportebat. Sic enim a Domino fuerat dispositum, sic a prophetis antea nunciatum; sic futurum erat, et mutari non poterat. Haec est ergo causa, cur desponsata fuerat. Cum autem esset desponsata matre prius, qualis filius? Non habet filius in hominibus parem: non habet mater in mulieribus similem. Speciosus ille prae filiis hominum: speciosa illa, quasi aurora consurgens. Fecit ille matrem suam; quod nemo alius fecit: peperit illa filium, et virgo permansit; quod nulla alia fecit. Fuit ille antequam natus: non fuit ista antequam filius. Quid enim horum mirabilius tibi esse videtur? Utrumque mirabile est; quia neutrum nec prius, nec postea factum est. Antequam convenirent, inquit, inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Quid est, antequam convenirent? Antequam simul in in una domo habitarent: nondum enim convenerant, nondum simul habitabant; ille in sua, et illa adhuc in sua domo manebat.
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽẽt desponsata mat̾ eius maria io¬
seph: antequam conuenirent. inuen¬
ta ẽ. in hutero habens de sp̃u sc̃o. Primum
autẽ querendum ẽ. cur beata maria despon¬
sata fuerit. que ante partũ uirgo. in partu
uirgo.post partũ uirgo. num quam uirum
cognitura erat. Multe enĩ ex hoc rationes
reddi possunt. Si enĩ uirum non habuisset.
& grauida inderetur: nulla ercusatio sub¬
uenire posset. ut quasi ad ultera ñ lapida¬
retur. Quis enĩ ei crederet sine uiro conce
et sine eremplo. Meluis ergo fuit ut semꝑ
uirgo. ad tempus non uirgo putaretur: quã
ut accusata scãm legẽ lapidaretur. Nonꝰ in olat᷑
uirginitas falsa opinone: occiditur autem in¬
nocens plerumq falsa accusatione. Loterat enĩ
dñs ⁊ aliter matrẽ suam non solum a iusta dam¬
natione. uerũ etiam a falsa opinione defende¬
quicqͥt uellet. Cur aũ hoc magis uoluerit: ipse
seit. nõ ego. Sic ei placuit. Placeat igitur ⁊ nob̾.
paritura erat.⁊ eam simul cum filio inegẏptũ

Expanded text:
desponsata mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Primum autem quaerendum est cur beata Maria desponsata fuerit? quae ante partum virgo, in partu virgo, post partum virgo, nunquam virum cognitura erat. Multae ex hoc rationes reddi possunt. Si enim virum non habuisset et gravida videreretur, nulla excusatio subvenire posset, ut quasi adultera non lapidaretur. Quis enim ei crederet sine viro concepet sine exemplo. Melius ergo fuit ut semper virgo, ad tempus non virgo putaretur, quam ut accusata secundum legem lapidaretur. Non enim violatur virginitas falsa opinione. Occiditur autem innocens plerumque falsa accusatione. Poterat enim Dominus et aliter matrem suam, non solum ab injusta damnatione, verum etiam a falsa 7 opinione defendvellet. Cur autem hoc magis voluerit, ipse scit, non ego. Sic ei placuit: placeat ergo et nobis. paritura erat; et eam simul cum filio in Aegyptum
Abbreviated transcription (Latin):
lumbam. ⁊ uementem suꝑ se.  ecce uoa
decelis dicens. Hic ẽ. filius meus dilectus. in quo
mͥ complacui. Quidẽ. quod baptizato dño celi a¬
ꝑiuntur  Magnũ ẽ. hoc misterium : ma̾namq
his qui baptizantur leticiam p̃figurat. Clausũ
erat pͥus : nemo illur ante baptismum ingre¬
diebatur. Nlunc aũ aꝑtũ ẽ : s baptizatis ẽ. aꝑtũ.
Sic enim ipse dñs ait. Nlisi quis renatus fue
rit ex a qua ⁊ sp̃u scõ : non intrabit in regnũ
celorum. uidit aũ sp̃m di descentẽ sic̃ colum¬
bam. non quod sp̃s sc̃s incolumba in carnatus
sit. solus enim filius ẽ. in earnatus: ẜ quia
in columba sp̃e d̃i se ostende uoluit. Iam ⁊
in nob̾ ẽ. sp̃s sẽs. Hoc eni dicit apłs. Nescitis

Expanded text:
m, et venientem super se; et ecce vox coelis dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Quid est enim, quod baptizato Domino coeli aperiuntur? Magnum est hoc mysterium, magnamque his, qui baptizantur, laetitiam praefigurat. Clausum erat prius coelum, nemo illuc ante baptismum ingrediebatur; nunc autem apertum est, sed baptizatis est apertum. Sic enim Dominus ait: « Nisi quis renatus rit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum. » Vidit autem Spiritum Dei descendentem sicut columbam, non quod Spiritus sanctus in columba incarnatus sit; solus enim Filius est incarnatus; sed quod in columba Spiritus Dei se ostendere voluit. Nam et in nobis est S
Abbreviated transcription (Latin):
ethora ꝑturbationis ac litiũ ne nob̃
ira subripiat caueamꝰ. aut si forte subripu¬
erit: intͣ oris septa eiꝰ choibeamꝰ impetũ: et
exacta hora discriminis. liberius eam ad in¬
tegrũ a nostro corde ꝑ tẽpꝰ expurgemꝰ: uel
certe tardos ad irã nos ẽẽ p̃cipit. ut nõ qͣs¬
libet ob causas serenitatẽ nr̃i uultus in au¬
steritatẽ uertamꝰ : s certa existente ratioẽ.
Uerbi gr̃a. si alit̾ corrigi ꝓximos maxime qͥ
nob̾ cõmissi sũt nõ posse cernamꝰ. seueritatẽ
erga eos uerbi uel ȩtiã iudicii districtionis
exhibeamꝰ : manente tam̃ quantũ natura
humana patitur statu mentis nr̃e sereno.
fuerũt ad irã: et tamen peccantes uel gla¬
dio uel uerbo ꝑemerũt. S et moyses cum
ẽẽt uir mitissimꝰ. exiuit a pharaone: quẽ
incorrigibilẽ uidit iratꝰ nimis cõminatꝰ ei
penã quã ⁊ oꝑe patrauit. Ira enĩ uiri:
iusticiã dĩ nõ oꝑatur. Facilis ẽ sensus. quia

Expanded text:
hora perturbationis ac litium ne nobis ira subripiat caveamus; aut si forte surripuerit, intra oris septa ejus cohibeamus impetum, et exacta hora discriminis liberius eam ad integrum a nostro corde per tempus expurgemus; vel certe tardos ad iram nos esse praecipit, ut non quaslibet ob causas securitatem nostri vultus in austeritatem vertamus, sed certa existente ratione, verbi gratia, si aliter corrigi proximos, maxime qui nobis commissi sunt, non posse cernamus, severitatem ergo eos verbi, vel etiam judicii districtioris exhibeamus, manente tamen quantum natura humana patitur statu mentis nostrae serenfuerunt ad iram, et tamen peccantes, vel gladio, vel verbo, peremerunt. Sed et Moyses, cum esset vir mitissimus, exivit a Pharaone quem incorrigibilem vidit, iratus nimis, comminatus est ei poenam, quam et opere patravit. Ira enim viri justi
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis ꝑ aquã regeneratioĩs. de filiis tene¬
brarũ nos in filios lucis mutauerit: ut simꝰ
iitiũ aliquod creature eiꝰ. Ne in eo quod ait
genuit. hoc nos fieri putaremꝰ qd ipse ẽ: idõ
principatũ quendã in creatura nob̾ hac ad¬
optione cõcessũ ostendit. hos etenim uersicu¬
los quidã ita transtulit. Holens genuit nõ uer¬
bo ueritatis. ut simꝰ primiciȩ creaturarũ eiꝰ.
Idẽ ut ceteris quas cernimꝰ creaturiᷤ simꝰ me¬
liores. Primicias nãq frugũ uel animantiũ.¬

Expanded text:
luntatis per aquam regenerationis de filiis teneluntatis per aquam regenerationis de filiis tenebrarum nos in filios lucis mutaverit. Ut simus initium aliquod creaturae ejus. Ne in eo quod ait genuit, hoc nos fieri putaremus quod ipse est, ideo principatum quemdam creaturae nobis hac adoptione concessum ostendit. Hos etenim versiculos quidam ita transtulit: volens genuit nos verbo veritatis ut simus primitiae creaturarum ejus, id est, ut caeteris quas cernimus creaturis simus meliores. Primitias namque frugum et animantiu
Abbreviated transcription (Latin):
cendens a patre luminũ. Postꝗͣ. docu¬
it uitia quibꝰ temptamur nõ a dõ nob̾ sed a
nob̾ ipsis meẽ: ostendit ecõtra. qr quicquid bo¬
ni agimꝰ: hoc dõ donante ꝑcepimꝰ. Unde et¬
cũ patrẽ lummũ appellat: quia auetorẽ no¬
uit sp̃aliũ carismatũ. sui cõsonat illud apłi pau¬
li. Quid enĩ habes. qd̾ nõ accepisti: Ap̃d quẽ nõ
ẽ transmutatio: nec uicissitudinis obũbratio. qr
in dĩ natura mutabilitas nõ ẽ: neq lum̃ eiꝰ
sic̃ lum̃ huiꝰ mundi aliqua uicissitudinis um¬
bra int̾cidit. liquet utiq qr sola nob̾ dona lu¬
cis. et nõ ȩtiã tenebras mittit errorũ. Holunta¬
rie enim genuit nos uerbo ueritatis. Et dñs
in ȩuãgłio. Nõ uos me elegistis: s ego elegiuo̾.
Et in osee ꝓpħa. diligam eos spontanee. Quod¬
eg̾o dixerat om̃e datũ optimũ ⁊ om̃e donũ
ꝑfectũ a deo descendere: cõsequent̃ astruit ad¬
dendo. qr nõ nr̃is meritis. s sue bñeficio uo¬

Expanded text:
ndens a Patre luminum, etc. Postquam docuit vitia quibus tentamur non a Deo nobis, sed a nobis ipsis inesse, ostendit e contra quod quidquid boni agimus, hoc a Deo donante percepimus. Inde etenim Patrem luminum appellat, quia auctorem novit spiritalium charismatum, cui consonat illud Apostoli: Quid enim habes quod non accepisti? Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis oin Dei natura mutabilitas non est, neque lumen ejus sicut lumen hujus mundi aliqua vicissitudinis umbra intercidit, liquet utique quia sola nobis dona lucis, et non etiam tenebras immittit errorum. Voluntarie enim genuit nos verbo veritatis. Et Dominus in Evangelio: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Et in Osea ergo dixerat: Omne datum optimum et omne donum perfectum a Deo descendere, consequenter astruit addendo quia non nostris meritis sed suae beneficio vo
Abbreviated transcription (Latin):
in metallis. Scitis fr̃s mĩ dilectissimi. Notissi¬
mũ inquit uob̃ ẽ qr a uob̾ ipsis habuistis ad
uitia labi. a dño aut̃ uos illustrari nõ ur̃a
ꝓ uisione sed suꝑna gr̃a uos p̃ueniente cõti¬
git. Sit aut̃ om̃is hõ uelox ad audiendum.
tardꝰ aũ ad loquendũ: et tardꝰ ad iram. hinc
auditorẽ moralibꝰ instituit p̃ceptis. Et recte
primo admonet aurẽ quẽq citiꝰ accomoda¬
re docenti. sero aut̃ os ad docendũ aꝑire: qr
stultũ ẽ quelibet que ipse nõ didicerat aliis
uelle p̾dicare. Qui gͦ sapientiã diligit. pͥmo
ut supͣ ãmonuit hanc a deo postulet: dehĩe
magistrũ ueritatis humilis auditor inqͥrat.
Et inter agendũ suã cautissime linguã nõ
solũ ab ociosis sermonibꝰ choerceat. uerũ⁊
ab ipsa quã nuꝑ didicit ueritate p̃dicãda
cõtineat. Hic salomon de distantia tẽporũ
scribens ait. Tẽpꝰ tacẽdi: et tẽpꝰ loquendi.
hinc ꝓhitagorici naturał scientiȩ magiste¬

Expanded text:
is autem, fratres mei dilectissimi. Notissimum inquit, vobis est, quod a vobis ipsis habuistis ad vitia labi: a Domino autem vos illustrari, non vestra provisione, sed superna gratia vos praeveniente, cogit. Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus ad loquendum, et tardus ad iram. Hinc auditorem moralibus instruit praeceptis, et recte primo admonet aurem quemque citius accommodare docenti, sero autem os ad docendum aperire: quia stultum est quemlibet quae ipse non didicerat aliis velle praedicare. Qui ergo sapientiam diligit, primo ut supra admonuit, hanc a Deo postulet, dehinc magistrum humilis veritatis auditor inquirat, et inter agendum suam cautissime linguam non solum ab otiosis sermonibus coerceat, verum ab ipsa, quam nuper didicit veritate praedicanda contineat. Hinc Salomon de distantia temporum scribens, ait: Tempus tacendi, et tempus loquendi . Hinc Pythagorici, naturalis scientiae magiste
Abbreviated transcription (Latin):
scit: mutari nõ potest. Propt̾ quod abicien¬
tes omẽm mmimũdiciã.⁊ habundantiã mali-¬
ciȩ: in mansuetudine suscipite insitũ uerbũ.
Primo et corpꝰ et mentẽ a uitiis iubet expͦ¬
gare: ut digni existere possint qui uerbũ
salutis ꝑcipiãt. Qui enĩ nõ declinat prius
a malo: nõ potest facere bonũ. Omnẽ qͥppe
immundiciã : et carnis et aĩȩ nuncupat.
Malicia autẽ ꝓprie ad interioris hoĩs praui¬
tatẽ respicit. Suscipite inquit insitũ uerbũ¬
dei: id est uerbũ quod ur̃is cordibꝰ p̾dicãdo
imponimꝰ. uos discendo suscipite. Uel certe ita
sentiendũ. Uerbũ qd̾ uob̃ in die redẽpti¬
onis insitũ ẽ. quando uolũtarie geninit uos
ds̃. iam nũc ꝑfectius suscipite: ętiã oꝑibus
implendo. qd̾ iam in misterio tenetis. Iuod
potest saluare animas ur̃as. Etiã si in corpo¬
re tẽptatiões patiamini: uel a ꝑfidis morte cõ¬
sumamini

Expanded text:
abjicientes omnem immunditiam et abundantiam malitiae, in mansuetudine suscipite insitum verbum. Primo et corpus et mentem a vitiis jubet expurgare, ut digni existere possint, qui verbum salutis percipiant. Qui enim non declinat prius a malo, non potest facere bonum. Omnem quippe immunditiam, et carnis et animae nuncupat. Malitia autem proprie ad interioris hominis pravitatem respicit: Suscipite, inquit, insitum verbum, id est, verbum Dei, quod vestris cordibus, praedicando imponimus, vos discendo suscipite, vel certe ita sentiendum. Verbum quod nobis in die redemptionis insitum est, quo voluntarie genuit nos Deus, jam nunc perfectius suscipite, etiam operibus implendo, quod jam in mysterio tenetis. Quod potest salvare animas vestras. Et jam si in corpore tentationes patiamini, vel a perfidis morte consummamini
Abbreviated transcription (Latin):
tulacũq iactantia. hinc hieremias bene in¬
stituti adolescentis uitã describens. mode¬
stiam taciturnitatis int̾ pͥma uirtutũ studi¬
a cõputat. Bonũ ẽ uiro inquit cũ portaue¬
rit uigũ ab adolescentia sua. sedebit solita¬
rius: et tacebit. Et tardus inquit ad iram.
qr maturitas sapientiȩ. nõ isi tranquilla
m̃te ꝑcipit᷑. Seriptũ ẽ em̃: qr ira in sinustul¬
ti requiescit. Nõ ita uelocitatẽ irȩ uetat. ut

Expanded text:
tulumcunque jactantiae. Hinc Jeremias bene instituti adolescentis vitam describens, modestiam taciturnitatis inter prima virtutum studia computat. Bonum est vero, inquit, cum portaverit jugum ab adolescentia sua. Sedebit solitarius et tacebit . Et tardus ad iram. Quia maturitas sapientiae non nisi tranquilla mente percipitur. Scriptum est enim, quia ira in sinu stulti requiescit . Non a
Abbreviated transcription (Latin):
deducũt ad mortẽ. Uisitare pupillos et uiduaᷤ
in tribulatiõe eoꝵ: et ĩmacłatũ se custodire
ab hoc scło. Quia dixxerat factorẽ oꝑis beatũ
in facto suo futurũ: nũc que facta dõ maxi¬
me placeant dicit. Miscđia scilicet ⁊ innocẽ¬
tia. Nãq in eo qd̾ pupillos et uiduas in tribu¬
latione eoꝵ uisitare iussit. cuncta que erga
ꝓximũ misericordit̾ agere debeamꝰ insinuat:
qd̾ quantũ ualeat. ipso uidicii tẽpore pande¬
tur: ubi dicturꝰ ẽ udex. Iuãdui fecistis umi
de his fr̃ibꝰ meis minimis: mͥ fecistis. Porro in
eo qd̾̃ ĩmacłatos nos ab hoc scło custodire p̾ce¬
pit: uniuersa in quibꝰ nos ipsos castos serua¬
re docet ostendit. In quibꝰ sũt ⁊ ea que supͣ
seruare monuerat: ut tardi ad loquendum.¬

Expanded text:
. Visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum, et immaculatum se custodire ab hoc saeculo. Quia dixerat factorem operis beatum in facto suo futurum, nunc quae facta Deo maxime placeant, dicit, misericordia scilicet et innocentia. Nam quae in eo quod pupillos et viduas in tribulatione eorum visitare jussit, cuncta quae erga proximum misericorditer agere debeamus, insinuat. Quod quantum valeat, ipso judicii tempore pandetur, ubi dicturus est judex: Quandiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis. Porro in eo, quod immaculatos nos ab hoc saeculo custodire praecepit, universa, in quibus nos ipsos castos servare docet, ostendit. In quibus sunt et ea quae supra observare monuerat, ut tardi ad loquendum
Abbreviated transcription (Latin):
tractiõibꝰ. mendatiis. blasphemiis. stultiloquiis.
ab ipso ȩtiã multilo quio. ceterisq quibꝰ pec¬
care solet refrenauerit: frustra se de oꝑum
iusticia iactet. sic̃ paulꝰ gentilis poetȩ senten¬
tiã cõꝓbans ait. Corrũpũt mores bonos colloqͥ¬
a mala. Religio aut̃ munda ⁊ immacłata ap̃d
dm̃ et patrẽ hȩc ẽ. Pulcre addit ap̃d dm̃ ⁊ pa¬
trẽ: qr sũt qui hõibꝰ religiosi uident᷑. cũ deo¬

Expanded text:
tractionibus, mendaciis, blasphemiis, stultiloquiis, tractionibus, mendaciis, blasphemiis, stultiloquiis, ab ipso etiam multiloquio, caeterisque quibus peccare solet, refrenaverit, frustra se de operum justitia jactat. Sicut Paulus gentilis poetae sententiam comprobans, ait: Corrumpunt mores bonos colloquia mala . Religio autem munda et immaculata apud Deum et Patrem, haec est. Pulchre addidit apud Deum et Patrem, quia sunt qui ho
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ : ꝓtinꝰ adiunxit. ⁊ seruãt ea quȩ in ea
scripta sũt. Qui aũ ꝑspexerit in lege ꝑfecta
lib̾tatis et ꝑmanserit in ea. Legẽ ꝑfectã lib̃¬
tatis. grãm dicit euãgłii. Nichil enĩ ad ꝑfec¬
tũ adduxit lex. Et alibi. Nõ enĩ accepistis
spm̃ seruitutis iterũ in timore: s accepisti
sp̃m adoptiõĩs filiorũ. Et iterũ. ubi enĩ sp̃c
dñi : ibi lib̾tas. Et ipse dñs. Si uos inquit fi¬
lius lib̾auerit: uere liberi eritis. Nõ auditor
obliuiosus factus. sed factor oꝑis : hic beatꝰ in
facto suo erit. Nõ auditu uerbi suꝑuacuo. sed
oꝑis exsequutiõe beatitudo p̃parat᷑: sic̃ dñs lo¬
quens ad discipłos. si hȩc scitis inquit. beati e¬
ritis si feceritis ea. Si quis aut̃ putat se religi¬
osũ ẽẽ nõ refrenans linguã suã. sed seducens
cor suũ: huiꝰ uana ẽ religio. Monuerat supra.
uerbũ dm̃i nõ solũ audire s et facere: nũc ad
tis exercere uidetur : si nõ ⁊ iã linguã a de¬

Expanded text:
 adjunxit: Et servat ea quae in illa scripta sunt . Qui autem perspexerit in lege perfectae libertatis, et permanserit in ea. Legem perfectae libertatis, gratiam dicit Evangelii. Nihil enim ad perfectum adduxit lex . Et alibi: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum . Et iterum: Ubi enim spiritus Domini, ibi libertas . Et ipse Dominus: Si vos, inquit, Filius liberaverit, vere liberi eritis . Non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit. Non auditu verbi supervacuo, sed operis exsecutione beatitudo praeparatur. Sic et Dominus loquens ad discipulos: Si haec scitis, inquit, beati eritis si feceritis ea . Si quis autem putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio. Monuerat supra verbum Dei non solum audire, sed et facere. Nunc addtis exercere videtur, si non etiam in linguam a de
Abbreviated transcription (Latin):
Iue si semꝑ nob̃ maneret: forsitan amorȩ siu
implicaret ammũ nr̃m. Similiter quando
sumus positi in infirmitate. causa ꝓbationis
aut em̃dationis: imploramus lib̃ari. Que si
a nos̃ tolleretur. fortasse ad peccata pͥstina
reuerteremur: aut remissius in bono oꝑe
laboraremus. Ideoq nescimus orare sicut opor¬
tet. nisi sp̃u scõ docente: sed ipse sp̃s sc̃s postu¬
lat ꝓ nobis gemitibus in ennarrabilibus. diẽ
beatus ambrosius. quia si quando fideles aliqͥd
petunt. contra salutẽ suam ꝑ ignorantiam.
nõ ꝑ iactantiam : sp̃s sc̃s qui uniꝰ substantre
est cum patre ⁊ filio. inter ponit se in nre¬
dio inter nos et dm̃ patrẽ: et postulat ꝓnob̃
que utilia sunt

Expanded text:
quae si semper nobis maneret, forsitan amore sui quae si semper nobis maneret, forsitan amore sui implicaret animum nostrum. Similiter, quando sumus positi in infirmitate, causa probationis aut emendationis imploramus liberari: quae si a nobis tolleretur, fortasse ad peccata pristina reverteremur aut remissius in bono opere laboraremus. Ideoque nescimus orare sicut oportet, nisi Spiritu sancto docente, sed ipse Spiritus sanctus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Dicit beatus Ambrosius, quia si quando fideles aliquid petunt contra salutem suam per ignorantiam, non per jactantiam, Spiritus sanctus, qui unius substantiae est cum Patre et Filio, interponit se in medio inter nos et Deum Patrem, et postulat pro nobis quae utilia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quod uidet quis quid sꝑat. Illud quod
uidemus: nõ spamus. Uerbi gr̃a. Uideo te sta¬
re inp̃sentia mea : nõ te sꝑo uenturum. Si aut̃
q̃d nõ uidemus sꝑamus : ꝑ patientiam expecta¬
mus. id ẽ nõ deficimus inter spem et rem. Me¬
dicina ẽ patientia qͥa ꝑpatientiam qua sancti
id est sicut spes ⁊ patientia ad iuuant & susti¬
nent infirmitatẽ mentis nr̃e: ita et sp̃s sc̃i. In¬
firmitas autẽ animi ẽ plerumq illa petere
que nob̾ nõ cõueniant : sicut sequentia mani
festant. Nam quid oremꝰ sicut oportet nescimꝰ.
Plerumq dum uolumus nobis bona petere.
contraria et ad uersa petimus si nob̃ illa conce¬
derentur sicut beatus apłs contraria sibi pete¬
bat. quando dep̃cabatur auferri a se sp̃m temp
tationis et infirmitatẽ. Si enim exaudiretur.
forsitan reuelationũ magnitudine se exctolleret :
et caderet in lapsum. Sic etram plerumq po-¬
siti inꝓsꝑitate: petimus illam nobis conseruari.

Expanded text:
quid sperat? Illud quod videmus non speramus. Verbi gratia: video te in praesentia mea stare, non te spero venturum. Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus, id est, non deficimus. Inter spem et rem media est patientia, quia per patientiam qua sancti atem nostram. Id est, sicut spes et patientia adjuvant et sustinent infirmitatem mentis nostrae, ita et Spiritus sanctus. Infirmitas autem animae est plerumque illa petere quae nobis nofestant: nam quid oremus sicut oportet nescimus. Plerumque dum volumus bona nobis petere, contraria et adversa petimus; si nobis illa concederentur, sicut beatus Paulus contraria sibi petebat, quando petebat ferri a se spiritum tentationis et infirmitatem. Si enim exaudiretur, forsitan revelationum magnitudine se extolleret, et caderet in lapsum. Sic etiam plerumque positi in prosperitate, petimus illam nobis conservari,
Abbreviated transcription (Latin):
to legis: quare modo dixerit expectare nos
ad optionem siue electionẽ filiorum dei. et re-¬
dẽptionẽ corporis nr̃i id est totiꝰ eccł̃iȩ que ẽ
corpus axp̃i. Que questio in sequentibꝰ soluitur:
iam filii dei sumꝰ om̃s credentes. ⁊ redẽpti passi¬
one xcp̃i : sed ad huc expectamus. ut quomodo
sumꝰ et tenemus in spe. quandoq simꝰ et possi¬
deamus in re. Om̃s quidem credentes fidem
habemꝰ qđ simus filii dei : et simus redẽpti san¬
guine passionis eiꝰ. S nõ ꝓderit aliis passio eiꝰ
nisi electis. qͥ et filii dei erunt: sicut ioħs dicit.
l̾imĩ filii dei sumus modo inspe. ⁊ nõ dum ap¬
paruit quid erimus in re. Scimus aut̃ qm̃ eũ
apparuerit similes ei erimus : qm̃ uidebimus¬

Expanded text:
to legis , quare modo dixerit exspectare nos to legis , quare modo dixerit exspectare nos adoptionem, sive electionem filiorum Dei, et redemptionem corporis nostri, id est totius Ecclesiae, quae est corpus Christi? Quaestio haec in sequentibus solvitur, jam filii Dei sumus omnes credentes, et redempti passione Christi; sed adhuc exspectamus ut quod modo sumus et tenemus in spe, quandoque simus et possideamus in re. Omnes quidem credentes fidem habemus quod simus filii Dei, et simus redempti sanguine passionis ejus, sed non proderit aliis passio ejus, nisi electis qui et filii Dei erunt sicut Joannes dicit: Charissimi, filii Dei sumus modo in spe, et nondum apparuit quid erimus in re . Scimus autem quia, cum apparuerit, similes ei erimus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
famanda erat : maiora dona sp̃s scĩ acciꝑent.
Alit̃. Non solum inquit alii ingemisc̃t: sed
etiam nos qui pͥmitias sp̃s scĩ. id ẽ qui ratio¬
nabilitatẽ et deuotionẽ mentis nr̃e. deo iã
habemus oblatam in holocaustum: qđ igne
dilectionis dei et ꝓxcimi ardet. Dequo igne
dñs ait. Ignẽ ueni mittere in t̾ram. ⁊ quid
uolo nisi ut ardeat: Numqͥd pͥmitias mentiᷤᷤ
sue idem apłs nõ habebat deo oblatas. qͥ dõce¬
bat mente seruio legi dei. carne autẽ legi
peccati. A płs et enim rationabilitate mentis
et intentione seruiebat legi dei. consentien¬
do ei in hoc quia nolebat concupiscentie car¬
nali subiacere: carne autẽ lege peccati. id ẽ
consuetudini male : quia concupiscebat. E A¬
pectantes ad optionẽ filiorum dei. id ẽ redẽp¬
tionem corporis nr̃i. Questio oritur in ħ loco
cum apłs insuꝑioribꝰ locis huiꝰ epl̃ȩ dicat.
filii dei : et alibi. xp̃s nos redemit demaledic¬

Expanded text:
famanda erat, majora dona Spiritus sancti acciperent. famanda erat, majora dona Spiritus sancti acciperent. Aliter: Non solum, inquit, alii ingemiscunt, sed etiam nos qui primitias spiritus nostri, id est qui rationabilitatem et devotionem mentis nostrae Deo jam habemus oblatas in holocaustum: quod igne dilectionis Dei et proximi ardet, de quo igne Dominus ait: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat? Nunquid primitias mentis suae idem Apostolus non habebat Deo oblatas, qui dicebat: Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Apostolus etenim rationabilitate mentis et intentione serviebat legi Dei, consentiendo ei in hoc quia nolebat concupiscentiae carnali subjacere: carne autem legi peccati, id est consuetudini malae qua concupiscebat. Exspectantes adoptionem filiorum Dei, redemptionem corporis nostri. Quaestio oritur in hoc loco: cum Apostolus in superioribus locis hujus Epistolae dicat: quod sumus filii Dei; et alibi: Christus nos redemit de maledic
Abbreviated transcription (Latin):
inp̃senti uita: sed et nos ipsi sub auditur apłi
dolemus ⁊ ipsi intra nos: gemimꝰ in corde et
mente sustinentes carceres. penurias. egesta¬
tes. multasq angustias et afflictiones. Bene et
conuenient᷑ dixit. nõ solum alii ingemiscunt
sed et nos ipsi apłi pͥmitias sp̃s scĩ habentes :
qͥa sicut illos pͥmos elegit dñs. ita p̾mi acciꝑe
dixit eis. Accipite sp̃m sc̃m : die quoq pentecostes:
quando in linguis igneis uenit suꝑ eos sp̃s sc̃s.
tium linguis loquerentur. In miraculis quoq
petro. saltẽ umbra. illius ueniret suꝑ illos.:
et sanarent᷑. Beatum quoq andream legimꝰ
uno die triginta et eo amplus mortuos susci¬
obtima ⁊ cariora : sicut in lege habetur. Offe¬
ras pͥmitias auri et argenti tui dño: id est
optima et cariora. Re enim uera ita dignũ
erat. ut ꝑ quorum ministeriũ doctrina euã¬
glica et fides dm̃ca ꝑ quadrifidum orbem dif¬

Expanded text:
in praesenti vita, sed et nosipsi, subaudis apostolin praesenti vita, sed et nosipsi, subaudis apostoldolemus, et ipsi intra nos gemimus in corde et mente, sustinentes carceres, penuriam, egestates, multasque angustias et afflictiones. Bene et convenienter dicit: Non solum alii ingemiscunt, sed et nos ipsi apostoli primitias Spiritus sancti habentes, quia sicut illos primos elegit Deus, ita primi accipere dixit eis: Accipite Spiritum sanctum . Die quoque Pentecostes, quando in linguis igneis venit super eos Spiritus tium linguis loquerentur, in miraculis quoquePetro saltem umbra illius veniret super illos et sanarentur. Beatum quoque Andream legimus uno die triginta et eo amplius mortuos suscima quaeque et chariora, sicut in lege habetur: Offeres primitias auri et argenti tui Domino, id est optima et chariora. Re enim vera ita dignum erat, ut per quorum ministerium doctrina evangelica, et fides Dominica per quadrifidum orbem dif
Abbreviated transcription (Latin):
uitam. unde et postea crediderunt. Scimus enĩ
qui om̃em creaturam rationabilẽ et irrationa-¬
bilem. corporalem et incorporalem comp̃hen¬
dunt. Nõ enim oĩs creatura ingemiscit ut illi
uolunt : s homo qui cũ om̃i creatura quandã
cõmumonẽ habet eo modo quo paulo suꝑtus
diximus. Om̃is inquit creatura id ẽ om̃is hõo
ingemiscit. affligitur. tristatur indolore. infame.
et siti. et frigore. & nuditate. in carceribꝰ et
parturit. Siue ut melius habetur in greg̾o.
dolet in multis angustiis usq ad huc id est
usq indiẽ uiditii. Et quamdii dicit᷑ ad huc.
uł quanidiu dicitur hodie. semꝑ subiacebit
creatura humana angustiis et doloribꝰ Illi aut̃
qui tam regnant cũ deo et cotidie transeunt
ad requiẽ sempit̾ñam: postquam ab huiꝰ scłi
erumpnis liberantur : nõ ingemiscunt. Nõsolũ
aut̃ illa sub auditur creatura. id ẽ nõ solum
credentes ⁊ nõ credentes ingemisẽt et dolẽt

Expanded text:
vitam, unde et postea crediderunt. Scimus enim vitam, unde et postea crediderunt. Scimus enim qui omnem creaturam rationabilem et irrationabilem, corporalem et incorporalem comprehendunt. Non enim omnis creatura ingemiscit, ut illi volunt; sed homo, qui cum omni creatura quamdam communionem habet, eo modo quo paulo superius dixit: Omnis, inquit, creatura, id est omnis homo ingemiscit, affligitur, tristatur in dolore, in fame et siti, in frigore et nuditate, in carceribus et parturit; sive quod melius habetur in Graeco dolet in multis angustiis usque adhuc, id est usque ad diem judicii; et quandiu dicitur adhuc, vel quandiu dicitur hodie, semper subjacebit creatura humana angustiis et doloribus; illi autem qui jam regnant cum Deo, et quotidie transeunt ad requiem sempiternam, postquam ab hujus saeculi aerumnis liberantur, non ingemiscunt. Non solum autem illa, subaudis creatura, id est, non solum credentes et non credentes ingemiscunt et dolent
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Quia et ipsa creatura id est homo qui
lib electus. liberabit᷑ in die iudicii aseruitute¬
corruptionis: in libertatẽ glorie filiorum dei.
Nd̃ inp̃senti scł̃o positus. sub seruitute corrup¬
tionis aut mortalitatis ẽ positus: quia subia¬
cet mutabilitati et uiciis. liberabitur autẽ in
die iuditii ab om̃i fece mortalitatis et peccati:
qͣndo mortale corpꝰ acceꝑit immortalitatẽ.
et corruptibile hoc induerit incorruptionẽ:
et transibit inlib̾tatẽ glorie filioꝵ dei. quia
erit similis cep̃o ingł̃a et ilib̾tate filiationiᷤ
ad optiue. de qua ait dñs uideis. Si uos filius li¬
berauerit: uere liberi eritis. Et potest differen¬
tia eẽ in ħ loco. inter creaturam et creaturam.
possunt intelligi. qͥ iam credebant. hic uero ubi
dicit ipsa creatura hib̃abitur aseruitute corrupti¬
onis. in fideles intelligi possunt qͥ nec dũ tempo¬
ribꝰ apłoꝵ credid̾ant : p̃destinati tam̃ erant ad

Expanded text:
dicitur. Quia et ipsa creatura, id est quilibet dicitur. Quia et ipsa creatura, id est quilibet homo electus, liberabitur in die judicii, agloriae filiorum Dei. Homo in praesenti saeculo sub servitute corruptionis et mortalitatis est positus, quia subjacet mutabilitati et vitiis; liberabitur autem in die judicii ab omni faece mortalitatis et peccati, quando mortale corpus acceperit immortalitatem, et corruptibile hoc incorruptionem, et transibit in libertatem gloriae filiorum Dei, quia erit similis Christo in gloria, et in libertatem filiationis adoptivae, de qua ait Dominus Judaeis. Si vos Filius liberaverit, vere liberi estis . Potest etiam differentia esse in hoc loco inter Creatorem et creaturam; possunt intelligi, qui jam credebant, hic vero ubi dicit: Ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, infideles intelligi possunt, qui necdum temporibus apostolorum crediderant, praedestinati tamen erant ad
Abbreviated transcription (Latin):
re cũ animalibus. intelligere id ẽ racionalita¬
tẽ habere cũ angelis. Creatura enim id ẽ hõ
uiuens in carne uanitati hoc ẽ mutabilitati.
mortalitati. corruptioni. subiectus est nõ uolẽs:
quia sponte quidẽ peccauit in paradiso. sed nõ
sponte neq uolens subiectus ẽ mortalitati et
penis. Uerbi grã. Sicut latro qui sponte com¬
mittit furtum : sed nõ sponte suspenditur. Et
licet ipse nollet : tamen subiectus est uanitati
ꝓpt̃ eum. id est ꝓpter iustum om̃ipotentis dei
uiditium. qui subiecit eũ inspe liberationis &
uenie. Nam in hoc ostenditur deus om̃ips ẽe
iustus: quia eiꝰ peccatum nõ dimisit inpunitũ.
Et in hoc p̃dicatur ẽẽ misericors: quia nõstatĩ
illum penitus dãpnauit ⁊ occidit. sed reserua¬
uit ad penitentiam : dans ei spem uenie et libe¬
rationis. regressionisq in gradum p̾stinum :¬
ut expectetur et illud quod insequentibus

Expanded text:
re cum animalibus; intelligere, id est rationabilitare cum animalibus; intelligere, id est rationabilitatem habere, cum angelis. Creatura enim id est omnis homo vivens in carne, vanitati, id est mutabilitati, mortalitati, corruptioni subditus est, non volens, quia sponte quidem peccavit in paradiso, sed non sponte neque volens subjectus est mortalitati et poenae. Verbi gratia: sicut latro qui sponte committit furtum, sed non sponte suspenditur, et licet ipse nollet, tamen subjectus est vanitati propter eum, id est propter justum omnipotentis Dei judicium, qui subjecit eum in spe liberationis et veniae. Nam in hoc ostenditur Deus omnipotens esse justus, quia ejus peccatum non dimisit impunitum, et in hoc praedicatur esse misericors, quia non statim illum penitus damnavit et occidit, sed reservavit ad poenitentiam, dans ei veniae spem et liberationis, regressionisque in gradum pristinum ut exspectet illud quod in sequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tristiciã ut homo. uel cetere oĩũ rerũ crea¬
ture cõparatione oĩpotentis dĩ qui semper
idẽ ẽ. uanitas sint sic̃ dicit eccłiastes. uani¬
tas uanitatũ ⁊ oĩa uanitas: tam̃ nõ ideo
om̃is ingemiscit. sic̃ angłi deo adherentes:
qui iã ĩmutabiles sut effecti. sic̃ ezechieli
monstratũ ẽ in cristallo que erat suꝑ capita
animaliũ: ⁊ sic̃ illa que irrationabił ẽ uel
anima caret. Iuappt̾ creature nõie debemꝰ
intelligere hominẽ qui cũ oĩbꝰ creaturiꝰ qͣn¬
dam cõmunionẽ N ͤt: quia om̃is creatura in
tria duditur. Aut enim est corporalis quod
potest moueri et uolui ꝑ loca: aut est animalis.
que anima iuiuificat᷑ : aut ẽ sp̃alis ut angli qui
ratione utuntur. Nã ergo in hoc quod habet
bonum ⁊ malũ: sp̃alibꝰ. Quod beatus grego¬
rius aliis uerbis sub eodẽ sensu ita exponit
dicens. habet inquit homo cõmune esse cũ
lapidibus. uuere cũ arboribꝰ sentire et uiue¬

Expanded text:
ti, ut homo vel caeterae omnium rerum creaturae, comparatione omnipotentis Dei qui semper idem est, vanitas sint, sicut dicit Ecclesiastes, Vanitas vanitatum, et omnia vanitas : tamen non ideo omnis ingemiscit, sicut angeli Deo adhaerentes, quia jam immutabiles sunt effecti, sicut Ezechieli monstratum est in crystallo quod erat super capita animalium, et sicut illa quae irrationabilis est, vel anima caret. Quapropter creaturae nomine debemus intelligere hominem qui cum omnibus creaturis qdam communiotria dividitur: aut enim est corporalis, quae potest moveri et volvi per loca; aut est animalis, quae anima vivificatur; aut est spiritualis, ut angeli qui ratione utuntur. Homo ergo in hoc quod corpusbonum et malum, spiritalibus. Quod beatus Gregorius aliis verbis, sed eodem sensu ita exponit dicens: Habet homo, inquit, esse cum lapidibus, vivere cum arboribus, sentire et vive
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ nõ uolens: s ꝓpt̾ eũ qui subiecit in spe. In
hoc loco etiã et in subsequentibꝰ ubi dicit apłs
qd̃ om̃is creatura ingemiscit: rep̃hendit acu-
mine qd̾ ẽ creatura cõp̃hendit nõ solũ bestiã.
sed ȩtiã solẽ ceteraq fidera. ⁊ angłos pariter
cũ hoĩe. dicens om̃ia uanitati subiecta eẽ: ⁊
quod maiꝰ ẽ ingemiscere in suo cursu ⁊ oꝑa¬
tione. S licet om̃is creatura que potest mu¬
tari in meliꝰ aut deteriꝰ sic̃ angłi quondã po¬

Expanded text:
ta est non volens, sed propter eum, qui subjecit eam in spe. In ta est non volens, sed propter eum, qui subjecit eam in spe. In hoc loco et etiam subsequentibus, ubi dicit Apostolus quod omnis creatura ingemiscit, reprehendit beatmine quod est creatura, comprehenderit non solum bestias, sed etiam solem, caeteraque sidera et angelos pariter cum homine, dicens omnia vanitati subjecta esse, et, quod majus est, ingemiscere in suo cursu et operatione. Sed, licet omnis creatura quae potest mutari in melius aut deterius, sicut sancti an
Abbreviated transcription (Latin):
miles ei erimꝰ : qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. Nam
expectatio creature reuelationẽ filiorũ dei ex¬
pectat. Creaturã in hoc loco appellat hominẽ.
qui merito creatura appellatur: quia uitio
homo fidelis. manifestationẽ filioꝵ dei expec¬
tat: ut appareat qd̃ ꝓmissũ ẽ. quãdo re ipsa
manifestabit᷑ qui sint filii dĩ: quod modo
tenemꝰ in spe. Eccłia siqͥdẽ in p̃senti ꝑmixta ẽ
dicens iustis uenite benedicti patris mei: tũc
reuelabit᷑ qui sint filii dei in re. Quod gͦ di¬
cit expectatio creature siue expectatio nr̃a.
reuelationẽ filioꝵ dĩ expectat: sic uident᷑
hec uerba sonare quasi aliud sit creatura. at¬
q aliud filii dĩ: cũ unũ sit. Sic deniq soliti
sũt homines dicere uidentes in p̃sentia sui
multos colores ꝑ diuersa ordinatos. Expec¬
tatio uel exp̃ssio istoꝵ colorũ manifestatio¬
nẽ imaginis expectat: cũ nõ sit aliud imago
et aliud colores. llanitati enĩ creatura subiec¬

Expanded text:
miles ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Creaturam in hoc loco appellat hominem, qui merito creatura appellatur, quia vitio homo fidelis, manifestationem filiorum Dei exspectat, ut appareat quod promissum est, quando ipsa re manifestabitur qui sint filii Dei, quod modo tenemus in spe: Ecclesia si quidem in praesenti permista est dicens justis: Venite, benedicti Patris mei , tunc revelabitur qui sint filii Dei in re. Quod autem dicit, Exspectatio creaturae, sive exspectatio nostra revelationem filiorum Dei exspectat, sic videntur haec verba sonare, quasi aliud sit creatura, atque aliud Filius Dei, cum unum sit. Sic denique soliti sunt homines dicere, videntes in praesentia sui multos colores per diversa vasa ordinatos: exspectatio vel expressio istorum colorum manifestationem imaginis exspectat, cum non sit aliud imago, et aliud colores. Vanitati enim creatura subjec
Abbreviated transcription (Latin):
siones huiꝰ tp̃ris: ad futurã głiã que
reuelabit᷑ in nob̃. Si quilibet hõnim
oĩa p̾cepta ueteris ac noui testamenti potuiss
implere. et oĩa genera torm̃toꝵ ꝑferre: carce-¬
res uidelicet. aculeos. ungulas.ͥ stulationes.
lapidationes. crucifixiões. ꝑfixioes in sartagi¬

Expanded text:
poris ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis. Si quilibet hominum omnia praecepta Veteris et Novi Testamenti potuisset implere, et omnia genera tormentorum despicere, carceres videlicet, aculeos, ungulas, ustulationes, lapidationes, crucifixiones, frixiones in sartagi