comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& loquitur eccepenes me. quis enim locus non penes dm̃ . ẽ.
quis nusquã .ẽ. absens sed ecclesiã significat dicendo. ecce
locus penes mẽ. tamquam templũ suũ commendans. &
stabis inquit super p&rom quia superhanc p&item ait dñs
aedificabo ecclesium meam. statim ut transi& gloria mea
id .ẽ. statim ut tronsi& gloria mea stabit suꝑ p&traem quia
post troensitum xp̃i id .ẽ. post passionẽ & resumestionẽ
xp̃i. st&it populus fidelis super p&ram: & ponic̃ te inquit
incauerna p&rce & munimen firmissimũ significat. alii
autem interpr&ati sunt inspecula p&re. sed grecus hab&
open. hoc enim foramen uel cauernam rectius inter pre¬
tumus & tegam manu mea suꝑ te doneo transeũ & au¬
fertem manum meam & tunc uidebis posterior mea.
facies autem mea non uidebitur tibi. Cum ium dixisso stu¬
bis super p&ram statim ut trnsi& gloria mea ubi intelle¬
gitur post traensitum suum promisisse superp& iem stabili¬

Expanded text:
 loquitur: ecce locus penes me. quis enim locus non penes deum est, qui nusquam est absens? sed ecclesiam significat dicendo: ecce locus penes me, tamquam templum suum commendans, et stabis, inquit, super petram — quia super hanc petram, ait dominus, aedificabo ecclesiam meam — statim ut transiet gloria mea, id est: statim ut transiet gloria mea, stabit super petram, quia post transitum Christi, id est post passionem et resurrectionem Christi, stetit populus fidelis super petram. et ponam te, inquit, in cauerna petrae: munimen firmissimum significat. alii autem interpretati sunt: in specula petrae; sed graecus habet wrijv. hoc autem foramen uel cauernam rectius interpretamur. Et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum meam et tunc uidebis posteriora mea, facies autem mea non uidebitur tibi. cum iam dixisset: stabis super petram, statim ut transiet gloria mea — ubi intellegitur post transitum suum promisisse super petram stabili
Abbreviated transcription (Latin):
De eo qđ scriptum ẽ a uolatilib: mundis & a uolatilib in mun¬
dis & a pecoribus mundis & a pecoribus inmundis & ab
noe in arca:¬
Demontium altitudine quam omnem scriptum .ẽ. trtns¬
cendisse aquam cubitis quindecim:

Expanded text:
Quod scriptum est: a uolatilibus mundis et a uolatilibus immundis, et a pecoribus mundis et a pecoribus immundis, et ab Noe in arcaDe montium altitudine, quam omnem scriptum est transcendisse aquam cubitis quindecim
Abbreviated transcription (Latin):
tentem & desisse aquum & condusos fontes abrssi & cate¬
mestus caeli & d&entum pluuiam decaelo
De eo qđ scriptum .ẽ. demissum eẽ coruum nec redisse
& demissum postea columbam & ipsum redisse qđ non
inueniss& requiem pedibus sus:¬

Expanded text:
terram, et desiisse aquam, et conclusos fontes abyssi, et cataractas coeli, et detentam pluviam de coelo; od scriptum est dimissum esse coruum nec redisse et dimissam post eum columbam et ipsam redisse, quod non inuenisset requiem pedibus su
Abbreviated transcription (Latin):
lidendum quomodo dicant scripturoce qđ assiduue dicunt
demortuis & apositus ẽ ad patressuos uel apositus ẽ. ad populũ
suum. ecce enim deia cobdicitur iam quidem mortuas sed non¬
dum sepulto & adquem populum apponatur non in promptu.ẽ.
uidere: ex illo enim populus prior nascitur quidictus .ẽ. populus
isyochel qui uero eum procecesserunt tampauici iusti nominan¬
tur ut eos populum appellare cunctemur nam sidictum e&̃
appositus .ẽ ad patres suos nulla questio fier&. anforte po¬
pulus ẽ non solum hominum scõrum. uerũ & angelorũ popu¬
lus ciuitatis illius unde dicitur ad ebreos. sed accessistis ad mon¬
temsion & ad ciuitatẽ dĩ hierusedem & admilia angelorx exul¬
tantiũ: huic populo apponuntur qui post hanc uitam placen¬
tesdõfiunt. Tc̃ enĩ dicuntur apponi quando nullaiam reman&
sollicitudo temptitionũ & periculũ peccatorũ qđ intuens ait
scripturoc ante mortem ne laudes hominem quemquam: clxviiii¬

Expanded text:
idendum quomodo dicant Scripturae, quod assidue dicunt de mortuis, Et appositus est ad patres suos: vel, Appositus est ad populum suum. Ecce enim de Jacob dicitur, jam quidem mortuo, sed nondum sepulto; et ad quem populum apponatur, non in promptu est videre. Ex illo enim populus prior nascitur, qui dictus est populus Israel: qui vero eum praecesserunt, tam pauci justi nominantur, ut eos populum appellare cunctemur. Nam si dictum esset, Appositus est ad patres suos, nulla quaestio fieret. An forte populus est, non solum hominum sanctorum, verum et Angelorum, populus civitatis illius, unde dicitur ad Hebraeos, Sed accessistis ad montem Sion, et ad civitatem Dei Jerusalem, et ad millia Angelorum exsultantium ? Huic populo apponuntur qui hanc vitam placentes Deo finiunt. Tunc enim dicuntur apponi, quando nulla jam remanet sollicitudo tentationum, et periculum peccatorum. Quod intuens ait Scriptura: Ante mortem ne laudes hominem quemquam . CLXI
Abbreviated transcription (Latin):
ent uestimentum ia cinthinum tum quã debuerit dici & adti¬
re cureum tidoperient uestimento iacinthino : Nam ed ope¬
uiddur nontum genus locutionis eẽ quã sub obscurur en¬
suse h ioc quippe in tellegi potest & sup aliare ureur sie¬
openent uestimentũ iucinthinum ut ipsum uestimentum
iu cintbinum cliure operiendum p̃ciper& quod uestimentũ
ium suꝑ alture e& : ac sic breuiter utrũq conplecten&ur
st uestimento ucinthino alttre operiendũ & uestimentũ
i cinthinum lio tegmine operiendum subiumeit deniq
unde cooperiri uell& uestimentũ iucinthinũ cumao¬
iecit & cdoperient illud operimento pellitio iacinthino:
FIir aut mulier quicumque fecerit ab omnib: pecatis

Expanded text:
ent vestimentum hyacinthinum, tanquam debuerit dici, et altaent vestimentum hyacinthinum, tanquam debuerit dici, et altare aureum adoperient vestimento hyacinthino: non adopevidetur non tam genus locutionis esse, quam subobscurus sensus; hoc enim intelligi potest: super altare aureum adoperient vestimentum hyacinthinum, ut ipsum vestimentum hyacinthinum alia re operiendum praeceperit, quod vestimentum iam super altare esset, ac sic breuiter utrumque complecteretur, et uestimento hyacinthino altare operiendum et uestimentum hyacinthinum alio tegmine operiendum. subiunxit denique unde cooperiri uellet uestimentum hyacinthinum, cum adiecit: et adoperient illud operimento pelliceo hyacinthino. Vir aut m
Abbreviated transcription (Latin):
erunt iam ds̃ ꝓprios haber& tamquã suos desuis nec possed¬
pro illis iuste computari qui deinceps primogenitido debe¬
bantur: deuniuerso quippe populo & de uniuersis pecorib
populi datu ẽ. portio dõ ꝓprimogenitis. & hȩc portioera
leuitȩ & pecora eorũ iamsiquid genuissent dĩerat. non po¬
terat hoc tamquã apopulo dari quodiam clienumerit aeꝑ
hoc debita deinceps primogenita dõ reddi oportebat. nec pro
his computuri posteros leuitarũ uel pecorum eorum:
tolli sic dicens & panes qui semꝑ suꝑ eam erunt. non utique isti
semꝑ eamerunt. sed similes eorum quicilli cuferebantur &re¬
centes cotidie ponebantur dumtamen sine panib mensa non
relinque r&ur: Ideo dixit qui semꝑ suꝑ eamerunt. hoc ẽ. quia
semꝑ panes non quia illis semper:
locutio uideri quã uel ut absurdũ & non in tegrã lactini inter¬
pr&es trans feme noluerunt. Id est suꝑ clture aureũ adoperi¬

Expanded text:
ierunt, iam dierunt, iam dpro illis juste computari, qui deinceps primogeniti Deo debebantur? De universo quippe populo, et de universis pecoribus populi data est portio Deo pro primogenitis: et haec portio erat Levitae et pecora eorum. Jam si quid genuissent, Dei erat; non poterat hoc tanquam a populo dari, quod jam alienum erat: ac per hoc debita deinceps primogenita Deo reddi oportebat; nec pro his computari posteros Levitarum vel pecorum eorum. tolli sic dicens: Et panes qui semper super eam erunt. Non utique isti semper super eam erunt, sed similes eorum: quia illi auferebantur, et recentes quotidie ponebantur; dum tamen sine panibus mensa non relinqueretur. Ideo dixit, qui semper super eam erunt: hoc est, quia semper panes, non quia illi semper. locutio videri, quam velut absurdam et non integram Latini interpretes transferre voluerunt, id est super altare aureum adoperi
Abbreviated transcription (Latin):
dicut alienigena quite tigerit mori&ur. uolens intellegieos
qui non essent de tribuleui: anforte hic teugerit ad obsequiũ
dixerit seruitutis. quod c solis leuitis deberi tabernaculo pre¬
cepit: hinc enim loquebatur:¬
Ui Q uidest quod leuitas proprimogenitis filiorum istabel sibi
ds deputui. itu ut numeratis primogenitis populi qui plures
inuenti sunt: quam erat numerus leuitarum argento redi
non ẽ fustum Cum & pecora leuitarum ꝓprimogentus pe¬
corum istahel sibi eẽ. uoluerit: quo modo deinceps primogȩ¬
nitu eorum uel pecorum eorum ꝑtinebant addm̃ ubiius sit̃¬
inmunda primogenita uel humana muturi ouibus. quomo¬
donon & proistis deinceps primogenitis computabantur
filileuitarum. manebat enim in posteris eadem tribus quȩ
poss& proprimogenitis posteriorib computari: Nisi quia illud
ustum suit ut qui nascerentur deillis quilam aportionem
dñi ꝑtinebant decitm pro primo genitis quide aegypto ex¬

Expanded text:
dicat: alienigena qui tetigerit morietur, uolens intellegi eos, dicat: alienigena qui tetigerit morietur, uolens intellegi eos, qui non essent de tribu Leui. an forte hic "tetigerit" ad obsequium dixerit seruitutis, quod a solis Leuitis deberi tabernaculo praecepit? hinc enim loquebatur. Quid est quod Leuitas pro primogenitis filiorum Israhel sibi deus deputat, ita ut numeratis primogenitis populi, qui plures inuentnon est factum cum et pecora Levitarum pro primogenitis pecorum Israel sibi esse voluerit? Quomodo deinceps primogenita eorum vel pecorum eorum pertinebant adinmunda primogenita uel humana mutari ouibus? quomodo non et pro istis deinceps primogenitis conputabantur filii Leuitarum — manebat enim in posteris eadem tribus, quae posset pro primogenitis posterioribus conputari — nisi quia illud iustum fuit, ut qui nascerentur de illis qui iam ad portionem domini pertinebant datam pro primogenitis qui de Aegypto ex
Abbreviated transcription (Latin):
quarta autẽ uigilia nostis uenit adeos ambulans suꝑ mare. hoc
est post nonã horam notis. posttres uidelic& uigilias: & multis
locis scripturarum. nr̃iuigilias interp̃tati sunt. quas greci phi¬
lacas uocant ubi nulla dubitatio ẽ. spitia nosturni temporis
signi ficari : quod puto. & hic accipiendum : quo modo enim leuitȩ
iubentur obseruare custodias aaron. & custodias filiorum
israhel. idest philacas nisi fortas se dictum ẽ. ne putarent ab
obseruandis uigilis quȩ ꝓpriȩ incastris obseruari solent ꝑp
honorem quoseruiebant tabernaculo in munes esse debere.
cum & ipsos oposter& ꝑꝑ opera tabernaculi non minus uicis¬
sim obseruare uigilius quȩ obseruarentur inalus circũquuq
custris filiorum ifruhel
Alienigena quitetigerit mori&ur : querendũ quomodo doc¬
erit inleuitico quitetigerit tabernaculũ sc̃ificabitur. cumhic

Expanded text:
Quarta autem vigilia noctis venit ad eos, ambulans super mare : hoc Quarta autem vigilia noctis venit ad eos, ambulans super mare : hoc est, post nonam horam noctis, post tres videlicet vigilias. Et multis locis Scripturarum nostri vigilias interpretati sunt, quas Graeci φυλακάς vocant. Ubi nulla dubitatio est, spatia nocturni temporis significari: quod puto et hic accipiendum. Quomodo enim Levitae jubentur observare custodias Aaron, et custodias filiorum Israel, id est φυλακάς, nisi fortasse dictum est, ne putarent ab observandis vigiliis, quae proprie in castris observari solent, phonorem, quo seruiebant tabernaculo, immunes se esse debere, cum et ipsos oporteret propter opera tabernaculi non minus uicissim obseruare uigilias, quae obseruarentur in aliis circumquaque castris filiorum Israhel? Alienigena qui tetigerit morietur. quaerendum quomodo dixerit in Leuitico: qui tetigerit tabernaculum sanctificabitur, cum hic
Abbreviated transcription (Latin):
Quod uit de tuber naculo destringendo leuando erigendo
& alienigenu qui accesserit moriatur : hic alienigenu in¬
tellegendus .ẽ. &iam ex illis filiis israhel qui non deilla tribufu¬
erunt quam tabernaculo seruire precepit. idest qui non fuerit
detribu leui : mirum .ẽ. cutẽ quo modo abusiue alienigena di¬
citur. quod magis alterius generis hominem significat. idest
allogenes & non magis allofilos. quod significat al terus trib:¬
hominem quo nomine magis utitur scriptura inaliarum
gentium hominib: ut cllofili appellentur: quasi alicrum
tribuum homines:
es eos in conspestu a aron sacerdotis &ministrabunt ei &cus¬
todient: custodias eius. & custodias filiorum israhel ante
taber naculum testimonii: quas philacus grecus dixit. has
nr̃i inter prees adii custodias. alii excubias interp̃tati sunt:
sed mirum nisi uigiliȩ melius dicuntur. quȩ solent incustris
ternurum orarum obseruationẽ habere unde scriptum. ẽ :

Expanded text:
Quod ait de tabernaculo destringendo, leuando, erigendo: et alienigena qui accesserit moriatur, hic alienigena intellegendus est etiam ex illis filiis Israhel, qui non de illa tribu fuerunt, quam tabernaculo seruire praecepit, id est qui non fuerit de tribu Leui. mirum est autem quomodo abusiue alienigena dicitur, quod magis alterius generis hominem significat, id est ἀλλογενής et non magis ἀλλόφυλος, quod significat alterius tribhominem: quo nomine magis utitur Scriptura in aliarum gentium hominibus, ut allophyli appellentur, quasi aliarum tribuum homines. es eos in conspectu Aaron sacerdotis, et ministrabunt ei: et custodient custodias ejus, et custodias filiorum Israel, ante tabernaculum testimonii. Quas φυλακάς graecus dixit, has nostri interpretes alii custodias, alii excubias interpretati sunt. Sed mirum nisi vigiliae melius dicuntur quae solent in castris ternarum horarum observationem habere. Unde scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sistit mosi ducenti populum isrochel sciat illum baluc
moabitam fuisse non idumȩum eumq. fuisse filiũ sesfor.
non filium beor sed fuisse &iam ibi tunc filium beor ba¬
lum nonbalac quem balam conduxenet idem balac ad
maledicendum populum is nchel¬

Expanded text:
titit Moysi ducenti populum Israhel, sciat illum Balac titit Moysi ducenti populum Israhel, sciat illum Balac Moabitam fuisse, non Idumaeum, eumque fuisse filium Sephor, non filium Beor, sed fuisse etiam ibi tunc filium Beor Balaam, non Balac, quem Balaam conduxerat idem Balac ad maledicendum populum Israhel
Abbreviated transcription (Latin):
Cui iobab successit in regnobudac qui primus intemacdom
rex fuisse commemonitur usq adultimum regem quem
potuit nominare moses plures genenetiones inueniuntur
quam numenentur abrocham ꝑ iacobusq ad mosen Non
illic inueniuntur fere duodecim. hic autẽ usq ad mosen
ferme septem. fieri enimpotuit ut id eo ibi plures nominamo¬
tur. quia citius moriendo plures alter alteri successerunt
sic &lium contigit ut ad aliũ ordinem sequens mattheus ib
abrichum usq adioseph quad rtegintu duus generationes
numer& . lucas autẽ in alii ordine Numerens genereti¬
ones eionꝑ sid omonem sicut illes ꝓnatham᷑ abrecham usqͥ
adioseph quinquagintu quinq commemoreet. In illo qui¬
peordine ubi plures numeraentur. citius mortui sunt
quam hic ubi pauciores. Neforte autẽ moueat aliquem
qđ interreges edom comiemonctur balac filius beor
& desimilitudine hominis existim& illum. ẽt̃ balc qui res¬

Expanded text:
cui Iobab successit in regno Balac, qui primus in terra Edom cui Iobab successit in regno Balac, qui primus in terra Edom rex fuisse commemoratur, usque ad ultimum regem, quem potuit nominare Moyses, plures generationes inueniuntur quam numerantur ab Abraham per Iacob usque ad Moysen. nam illic inueniuntur fere duodecim, hic autem usque ad Moysen ferme septem. fieri enim potuit, ut ideo ibi plures nominarentur, quia citius moriendo plures alter alteri successerunt. sic etiam contigit, ut alium ordinem sequens Matthaeus ab Abraham usque ad Ioseph quadraginta duas generationes numeraret, Lucas autem in ordine alio numerans generationes non per Salomonem sicut ille, sed per Natham ab Abraham usque ad Ioseph quinquaginta quinque commemoret. in illo quippe ordine, ubi plures numerantur, citius mortui sunt quam hic ubi pauciores. ne forte autem moueat aliquem, quod inter reges Edom commemoratur Balac filius Beor et de similitudine nominis existimet illum esse Balac. qui res
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ tempus quo bibebat scriptor commemoret. Cũ
autẽ seyr habitam& qui istos genuit nondum uenientem
in illam temuem esicu. nondum utiq appellabatur terx
edom nonenim nomen nisi ab ipso escu. indictum . ẽ. tenre
quo idem ipse .ẽ. escui & edom uocabatur. dequo propa¬
giti sunt idumȩi hoc. ẽ. gens edom:¬
Quod scriptum. ẽ. & hu reges qui regnauerunt in edom. ante¬
quam regnar& rex inisrochel. non sic accipiendum .ẽ. tã¬
quam omnes reges nominati sunt usq ad ea tempore. quib:
coeperunt reges ispochel quorũ primus fuit suul. multi
enim fuerunt inedom usq ad temporoc saul. cũ temporib
&iam iudicum quorum tempore fuerunt ante reges. sed
exhis multis eos solos potuit commemoraere moyses. qui¬
fuerunt ante quam ipse morer&ur. Nec mirum ẽ. qđ nume¬
pentib abrithum per escu patrem gentis edom adquem ꝑ̃
nteguel filium esiu & zara filium reguel & iobab filiũ ⁊un

Expanded text:
secundum tempus quo uiuebat scriptor commemorat. cum secundum tempus quo uiuebat scriptor commemorat. cum autem Seir habitaret qui istos genuit nondum ueniente in illam terram Esau, nondum utique appellabatur terra Edom. non enim nomen nisi ab ipso Esau inditum est terrae, quoniam idem ipse et Esau et Edom uocabatur, de quo propagati sunt Idumaei, hoc est gens EdomQuod scriptum est: et hi reges qui regnauerunt in Edom, antequam regnaret rex in Israhel, non sic accipiendum est, tamquam omnes reges nominati sint usque ad ea tempora, quibus coeperunt reges Israhel, quorum primus fuit Saul. multi enim fuerunt in Edom usque ad tempora Saul cum temporibus etiam iudicum, quorum tempora fuerunt ante reges; sed ex his multis eos solos potuit commemorare Moyses, quifuerunt antequam ipse moreretur. nec mirum est quod numerantibus ab Abraham per Esau patrem gentis Edom atque per Raguel filium Esau et Zara filium Raguel et Iobab filium Zara,
Abbreviated transcription (Latin):
Questio ẽ. quomodo scriptura dicat post mortemis aac
patris sui esiu abscessisse d&emae chancan & hadutasse
in monte scir. cumueniente demesopotamia ia cob fr̃e eius
legitur qđ icm illic habitabat. proinde quid fieri potuerit
ut scriptune fulli uel fallere non credatur impromptu. ẽ.
cogitare qđ sclic& escu post eaquam in mesopotumium
freter eius abscessit. Noluit habitare cum parentib suis
siue exilla commotione qua dolebat se benedictione ficu¬
dactum siue aliqua causa uel uxorum sucrum quas odiosas
uidebut eẽ parentib: ł qua lib& alia. & ceperat habitare
in monte seir: Deinde post reditum iacob fratrissui. facta
inter eos concordia reuensus .ẽ. & ipse ad parentes. & cum
mortuum patrem simul sepellissent quia eos inplurimũ
ditactos temx illa sicut scriptum .ẽ. minime capiebat absces¬
sit tussus inseir. &ibi ꝓpagauit gentem idumȩorum: exx¬
Quod scriptum .ẽ. hi principes conei filii seyr intente edom

Expanded text:
Quaestio est, quomodo scriptura dicat post mortem Isaac patris sui Esau abscessisse de terra Chanaan et habitasse in monte Seir, cum ueniente de Mesopotamia Iacob fratre eius legatur, quod iam illic habitabat. proinde quid fieri potuerit, ut scriptura falli uel fallere non credatur, in promtu est cogitare. quod scilicet Esau, posteaquam in Mesopotamiam frater eius abscessit, noluit habitare cum parentibus suis siue ex illa commotione, qua dolebat se benedictione fraudatum, siue aliqua causa uel uxorum suarum, quas odiosas uidebat esse parentibus, uel qualibet alia. et coepit habitare in monte Seir. deinde post reditum Iacob fratris sui facta inter eos concordia reuersus est et ipse ad parentes et, cum mortuum patrem simul sepelissent, quia eos in plurimum ditatos terra illa, sicut scriptum est, minime capiebat, abscessit rursus in Seir et ibi propagauit gentem Idumaeorum. Quod scriptum est: hi principis Chorraei filii Seir in terra Edom,
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ qđ ait & nondormi& in mane immolatio sollempnitactis
paschae nisi qđ superius aperte precepit ne aliquid expecore
qđ immolatur carnium relinquatur inmane. sed locutio fecit
obscuritatem dormi& enim dixit promanebit
quem ad modum intellegi possit ignoro magna tamen ẽ. de
xp̃o proph&ia &ium sifieri adlitteraẽ possit quanto mugis
si non potest insermonib enimdĩ non sunt ad propri&atem
operum omnia reuocanda sicut nec illud dep&rx & cauer¬
na eius & manus superpositione. sed plane defide namationis
hoc exigendum ẽ. ut quue dicit facta eẽ. uere factue sint.
& quae dicit dicta eẽ. uere dicta sint. quod exigitur &iac̃
quae in paraebolis dixit. tamen haec eum dixisse : non paroe¬
bola sedhistorica namctio est¬

Expanded text:
uid est quod ait, Et non dormiet in mane immolatio solemnitatis Paschae; nisi quod superius aperte praecepit, ne aliquid ex pecore quod immolatur, carnium relinquatur in mane? Sed locutio fecit obscuritatem: Dormiet enim dixit, pro Manebit. quemadmodum intelligi possit ignoro. Magna tamen est de Christo prophetia, etiam si fieri ad litteram possit; quanto magis si non potest? In sermonibus enim Dei non sunt ad proprietatem operum omnia revocanda, sicut nec illud de petra, et caverna ejus, et manus superpositione . Sed plane de fide narratoris hoc exigendum est, ut quae dicit facta esse, vere facta sint, et quae dicit dicta esse uere dicta sint. quod exigitur etiam quae in parabolis dixit, tamen haec eum dixisse non parabola, sed historica narratio est
Abbreviated transcription (Latin):
legitur. & tolle rebilius cum postulatione dictum ẽ quic̃ sialud
dicenur fortussis enimpostuladit ut d& ut eomodo stio do
facit &iam simaritus muliere non exp&at:
lxxxii

Expanded text:
ligitur, et tolerabilius cum postulatione dictum est, quam si aliud diceretur. Fortassis enim postulabit ut det, ut eo modo satis Deo faciat, etiamsi maritus mulierve non expetat. LXXXI
Abbreviated transcription (Latin):
es erit tenire sabbata dño: quomodo intellegendum est
cum introieritis interrum quum dõ uobis & requieuer&
teniem sex annos seminabis agrũtuum & c&erie
quasi tc̃fieri preceptum sit quanꝰ do tenix requie uerit
cum ꝓptereu terric requiescat qũo hoc fit requiem enim
terrȩ. septimo anno uult intel legi quod iussit nihil in cu

Expanded text:
tur quomodo intelligendum sit, cum introieritis in terram quam dabo vobis, et requieverit terra, sex annos seminabis agrum tuum, et caetera, quasi tunc fieri praeceptum sit quando terra recum propterea terra requiescat, quoniam hoc fit. requiem enim terrae septimo utique anno uult intellegi. quo iussit nihil in
Abbreviated transcription (Latin):
nis animam ꝑcutiat id .ẽ. ꝑ cutiendo uita hominẽ priu&: Cur
ergo ad didit & mortuus fuerit suum hoc ipso ostendit Homici¬
dium quod animũ hominis ꝑcussererit id ÷ uita homo aꝑcutiente
priuatus sit. an exponere uoluit quomodo accipiendum sit
quod dixerait hominis animam ꝑcussam & sic ait mostuus
fuerit tamquum dicer& id ẽ mortuus fuerit hoc ẽ enĩ ani¬
mam hominis fuisse ꝑcussũ
Cum introieritis in terrum quum ego do uobis & requieue

Expanded text:
inis animam percutiat, id est percutiendo uita hominem priuet. cur inis animam percutiat, id est percutiendo uita hominem priuet. cur ergo addidit: et mortuus fuerit, si iam hoc ipso ostendit homicidium, quod animam hominis percusserit, id est uita homo a percutiente priuatus sit? an exponere uoluit quomodo accipiendum sit, quod dixerat "hominis animam percussam", et sic ait: et mortuus fuerit, tamquam diceret: id est mortuus fuerit? hoc est enim, animam hominis fuisse percussam. Cum introieritis in terr
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum. hoc autem peceatum nefus ut &iam moste sit dig¬
num quamuis hoc loco ita intellegendum sit. quod dictum .ẽ.
nomen dñi ut cum madedisto fiat. id ẽ maledicendo nomin&:
quid ergo distit inter illud peccatum. & hoc tanti sceleris
crimen. anfoste hoc ipsum rep&endo monstrcuit. nonleue
illud. ẽẽ. peccatum sed tantum scelus: quod moste punien¬
dum sit: sed quia ꝑ distinctionem hoc intulit. non dicens
nominans enim. sed nominans autem. sub obscurum factũ ÷
& ideo sic hoc ieste intellegitur notundum est &iam
locutionisgenus. ⁊¬
Et homo qui percusserit omnem animam hominis & mor¬
tuus fuerit moste morictur. non ait qui cumq ꝑ cusserit
hominem & mostuus fuerit. sed unimam hominis. cumpatiur
corpus hominis apercusso referutur. sicut & dñs dicit no¬
lite timere eos qui corpus occidunt : eomore ergo quo sol&
scripturu appellat animam uitam ipsum corporis quie fitꝰ
per unimam & hinc uoluit ostendere homicidam quod hom¬

Expanded text:
peccatum, hoc autem tantum nefas, ut etiam morte sit dignum. quamuis hoc loco ita intellegendum sit, quod dictum est: nomen domini, ut cum maledicto fiat, id est maledicendo nominet. quid ergo distat inter illud peccatum et hoc tanti sceleris crimen? an forte hoc ipsum repetendo monstrauit non leue illud esse peccatum, sed tantum scelus quod morte puniendum sit? sed quia per distinctionem hoc intulit, non dicens: "nominans enim", sed: nominans autem, subobscurum factum est. et ideo si hoc recte intellegitur, notandum est etiam locutionis genus. Et homo qui percusserit omnem animam hominis et mortuus fuerit, morte moriatur. non ait: quicumque percusserit hominem et mortuus fuerit, sed: animam hominis, cum potius corpus hominis a percussore feriatur, sicut et dominus dicit: nolite timere eos qui corpus occidunt. eo more quo solet scriptura appellat animam uitam ipsam corporis, quae fit per animam, et hinc uoluit ostendere homicidam, quod hom
Abbreviated transcription (Latin):
coreb exaceruastis dnm ubi certe illi exccceruauerunt qui
pioptereu demala merita sua non sunt interraem promis¬
sionis inducti:
IN illo tempore dixit dñs adme excide tibi duas tabulas
lupideas quem ad modum priores & ascende adme in
montem & facias tibi arcam ligneam & scribã intabulis
uerba quȩ erant intabulis priorib: quas contruusti &¬

Expanded text:
Coreb exacerbastis dominum. ubi certe illi exacerbauerunt, qui Coreb exacerbastis dominum. ubi certe illi exacerbauerunt, qui propter eadem mala merita sua non sunt in terram promissionis inducti. In illo tempore dixit dominus ad me: excide tibi duas tabulas lapideas quemamontem, et facies tibi arcam ligneam, et scribam in tabulis verba quae erant in tabulis prioribus. Discuti
Abbreviated transcription (Latin):
Num nequis ex istim & subito istos uituperabiles fuctos qui
merito fuissent ante laudati. paulo post eis dicitur: memor
esto neobliuiscaris quanta exaceruasti dñm dm̃tuum inde¬
serto exquadie existis d& era egypti donec uenistis in locũ
hunc increduli perseuerebatis quȩ ad dñm : quod siquidam
eorum tales erant. quidamuero fideles & boni &iam sic
non utiq: illis datur terra ꝓmissionis quinesciunt dextra
cut sinistra. ut hoc sic intellegamus quasi non offende¬
rint dm̃ : Nam & patres eorum quimortui sunt nec in
eundem teram intrare ꝑmissunt. tades inueniuntur
fuisse ut in eis essent quidam & iamboni propter quod apos¬
tolus non omnes sed quos dam eorum dicit offendisse in
quibus eorum peccata commemorat: similes quippe
istos parentib suis ita euidentius doc&. &ista scriptura
deutero nomi quod consequenter adiungit. & dicit & in

Expanded text:
nam ne quis existimet subito istos uituperabiles factos, qui nam ne quis existimet subito istos uituperabiles factos, qui mento fuissent ante laudati, paulo post eis dicitur: memor esto, ne obliuiscaris quanta exacerbasti dominum deum tuum in deserto: ex qua die existis de terra Aegypti, donec uenistis in locum hunc, increduli perseuerabatis quae ad dominum. quodsi quidam eorum tales erant, quidam uero fideles et boni, etiam sic non utique illis datur terra promissionis, qui nesciunt dextra aut sinistra, ut hoc sic intellegamus quasi non offenderint deum. nam et patres eorum, qui mortui sunt nec in eandem terram intrare permissi sunt, tales inueniuntur fuisse, ut in eis essent quidam etiam boni. propter quod apostolus non omnes, sed quosdam eorum dicit offendisse, in quibus eorum peccata commemorat. similes quippe istos parentibus suis ita euidentius docet et ista scriptura Deuteronomii, quod consequenter adiungit et dicit: et in
Abbreviated transcription (Latin):
la .ẽ. uera iuratio. sed ne in peiuriũ incidatur facilita¬
te iurandi: qui enim iurat non solum uerum. sed & iam
fulsum potest iurcre: qui autem omnino non iurat ape¬
iurio longe ambulat
cer& quȩ in cord&uo sunt. si obseruabis mandatu eius
annon: hic aꝑtius dictum ẽ. quod cdibi genere locutionis
eo quod .ẽ. ut sciri faciat quo modo dilucide dictum . ẽ ut
temptar&te & cognita fucer& quȩ incor d&uo sunt:
Non enim uit & cognoscer& quod quidẽ sidixiss& intelle¬
gendum erat cognita facer&:
& scies hodie quia non ꝑꝑ iustitiastuas dñs ds̃ tuus dat
tibi tenẽ bonã istam hereditare. quo populus dura cerui¬
ce es: certe istisunt qui propter ea non meruerunt peri¬
re indeserto quia nescierunt dextra aut sinistra ecce iũ
dura ceruice appellantur: unde uidendum .ẽ. illud insuera¬
mento eẽ dictum non qđ istorum merita commendata sint :

Expanded text:
la est uera iuratio, sed ne in periurium incidatur facilitala est uera iuratio, sed ne in periurium incidatur facilitate iurandi. qui enim iurat, non solum uerum, sed etiam falsum potest iurare; qui autem omnino non iurat, a periurio longe ambulat. Et ceret quae in corde tuo sunt, si obseruabis mandata eius, an non. hic apertius dictum est, quod alibi genere locutionis eo quod est" ut sciri faciat". quod modo dilucide dictum est: ut tentaret te et cognita faceret quae in corde tuo sunt; non enim ait: "et cognosceret"; quod quidem si dixisset, intellegendum erat "cognita faceret". Et scies hodie quia non propter iustitias tuas dominus deus tuus dat tibi terram bonam istam hereditare, quoniam populus dura ceruice es. certe isti sunt, qui propterea non meruerunt perire in deserto, quia nescierunt dextera aut sinistra. ecce iam dura ceruice appellantur. unde uidendum est illud in sacramento esse dictum, non quod istorum merita commendata sint.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ domũ isrł & suꝑ domũ iuda testamentũ nouũ Non
secundũ testamentũ quod disposui ad patreseorũ: Indie
qua ad prȩhendi manum eorum ut educerem eos d&enoe
egypti : quo hoc testamentũ quod disposui adeos postdies
illos duns leges meas incoreorum & inmente eorũ suꝑ¬
scribã eas & iniquita tum eorum & peccatorum eorum non
memor ero amplius : Hic enim discreuit nouum testamentũ
au&eri. quod u& eri data ẽ lex intabulis lapideis: in no¬
uo autem Incordibi quod fit ꝑ gratiũ: unde & a postolus
dicit: non intabulis lapideis sed intabulis cordis carna¬
libus &cdio loco: Idoneos nos inquit fecit ministros noui
testamenti non littera sed sp̃s:
Quod ait dedño & in nomine eius iurabis. non ita prȩ¬
ceptum accipiendum ẽ quasi iurari iusserit. sed in al¬
terius alicuius dĩ nomine iurari ꝓhibuit: melius autẽ
fit si secundum euangelium nec iuraueris. non quia ma¬

Expanded text:
super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum non super domum Israhel et super domum Iuda testamentum nouum non secundum testamentum quod disposui ad patres eorum in die qua adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. quoniam hoc testamentum quod disposui ad eos: post dies illos dans leges meas in cor eorum et in mente eorum superscribam eas et iniquitatum eorum et peccatorum eorum non memor ero amplius. hic enim discreuit nouum testamentum a uetere, quod in uetere data est lex in tabulis lapideis, in nouo autem in cordibus, quod fit per gratiam. unde et apostolus dicit: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, et alio loco: idoneos nos, inquit, fecit ministros noui testamenti non litterae, sed spiritus. Quod ait de domino: et in nomine eius iurabis, non ita praeceptum accipiendum est, quasi iurari iusserit, sed in alterius alicuius dei nomine iurari prohibuit. melius autem fit, si secundum euangelium nec iuraueris; non quia ma
Abbreviated transcription (Latin):
sicliis quib: lib& uerbis eadem uoluntas manifestatur .
propter euangelistarum &iam uerba quȩ ab inperitis
& cudumniosis tam quã repugnantia re prehenduntur:
Neque enim magnum erat mosi attendere qu
ner& ad scos doctores nr̃os. hoc ipsum insinuare dicentib
ut nihil cliud in uerbis loquentium quȩrant nisi uolun¬
tatem propter quam enuntiandam uerba instituia sunt:¬
XI Quid ẽ. quod uit moses distum sibi. eẽ cdño depopulo he¬
breo quis dabit eẽ sic coreorũ in eis ut timeunt me &
custodiant mandata mea. An hic iam uult intellegigra¬
tia sua concedi hoc beneficium ut sit in hominib iustitia
dĩ exfide non quasi propria uelut exlege: hoc enĩ & per
ꝓph&am significat dicens: aufera eis corlapideũ & dabo
eis corcurneum quod ꝑꝑsensum dictum ẽ quem caro ha¬
b& & lcpis non hab& uerbo utiq trans lito hoc ipsum
& alibi dicit: ecce diesueniunt dicit dñs & consum mabo

Expanded text:
si aliis quibuslibet uerbis eadem uoluntas manifestatur, si aliis quibuslibet uerbis eadem uoluntas manifestatur, propter euangelistarum etiam uerba, quae ab inperitis et calumniosis tamquam repugnantia reprehenduntur. neque enim magnum erat Moysi adtendere quneret ad sanctos doctores nostros hoc ipsum insinuare discentibus, ut nihil aliud in uerbis loquentium quaerant nisi uoluntatem propter quam enuntiandam uerba instituta sunt. Quid est quod ait Moyses dictum sibi esse a domino de populo hebraeo: quis dabit esse sic cor eorum in eis, ut timeant me et custodiant mandata mea? an hic iam uult intellegi gratia sua concedi hoc beneficium, ut sit in hominibus iustitia dei ex fide non quasi propria uelut ex lege? hoc enim et per prophetam significat dicens: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum: quod propter sensum dictum est, quem caro habet et lapis non habet, uerbo utique translato. hoc ipsum et alibi dicit: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo
Abbreviated transcription (Latin):
uudito deculogo postulauit ut ꝑ mosenc&era audir&:
Restat ergo ut quod positum ẽ: dicens. proeo positũ intel¬
dñm & uos in tempore illo ad nuntiare uob uerba dñi qũ otimu¬
istis a fucie ignis. & non ascendistis in montem cumdicen&
ego sum dñs dr̃tuus. ut sub audiatur cum dicer& utiq dñs
cum enim hȩc uerba dicer& dñs quȩ consequenter exde¬
calogo cunta commemorat. Tunctimuit populus aft
cie ignis & non ascendit in montem & rogauit ut ꝑ mosen
potius uerba dñi audir&. quȩ uerba moses commemoria
in deutero nomio dicta sibi apopulo. cumaudire iam
nollent uocem dĩ. sed peum p&erent sibi diciquȩ dicebat
ds̃ id est ecce ostendit dñs ds̃ noster nobis gloriã sua &uo¬
cemeius uudiuimus emedio ignis &c&era. non eudem
prorsus leguntur in exodo ubi primũ numata sunt quȩ
modo rep&untur. unde intellegebamus quod cliquoti¬
ens iam commemoruui non . eẽ. inmendatio deputundũ

Expanded text:
audito decalogo, postulauit. ut per Moysen cetera audiret. audito decalogo, postulauit. ut per Moysen cetera audiret. restat ergo, ut quod positum est "dicens" pro eo positum intelvos in tempore illo, annuntiare vobis verba Domini; quoniam timuistis a facie ignis, et non ascendistis in montem, cum diceret, Ego sum Dominus Deus tuus: ut subaudiatur, cum diceret utique Dominus. Cum enim haec verba diceret Dominus, quae consequenter ex Decalogo cuncta cocie ignis et non ascendit in montem et rogauit, ut per Moysen potius uerba domini audiret. Quae uerba Moyses commemorat in Deuteronomio dicta sibi a populo, cum audire iam nollent uocem dei, sed per eum peterent sibi dici quae dicebat deus, id est: ecce ostendit dominus deus noster nobis gloriam suam et uocem eius audiuimus e medio ignis et cetera, non eadem prorsus leguntur in Exodo, ubi primum narrata sunt, quae modo repetuntur. unde intellegamus, quod aliquotiens iam commemoraui, non esse in mendacio deputandum,
Abbreviated transcription (Latin):
lcpi decos quem ammodum priores. & ascende adme inmon
& facias tibi arcũ ligneam & scribã intabulis u¬
quȩ erant intabulis prioribus. Discutienda nascitur ques¬
tio quod utrasq tubulas idest & priores & secundas dr̃ hic
legitur scripsisse non homo: sed si in ipso quoq: exodo uerba
dĩ leguntur ubi iub& easdem tabulas secundas excidi
Amose nihilaliud inuenitur quam ipsũ dm̃se easdem pro¬
misisse scripturum: Nam ita scriptum .ẽ: & dixit dñs ced¬
mosen: excide tibi duas tubulas lapideas sicut & priores
& ascende adme in montem & scribam intabulis uerba
quȩ erant intabulis priorib quas tu contriuisti.: excepto
libro deutero nomi. questionẽ istũ &iam solu
exodi contin&. quomodo dixerit dr̃ & scribã intabulis uer¬
ba que ȩrant intabulis prioribus. Cum paauilo post legatꝰ.
scribe tibi uerba hȩc : & enim in
uerbis his posui testa¬
ibi moses in conspectu

Expanded text:
lapideas quemadmodum priores et ascende ad me in montem; lapideas quemadmodum priores et ascende ad me in montem; et facies tibi arcam ligneamquae erant in tabulis prioribus. Discutienda nascitur quaestio, quod utrasque tabulas, id est, priores et secundas, Deus hic legitur scripsisse, non homo. Sed si ipso quoque in Exodo verba Dei legantur, ubi jubet easdem tabulas secundas excidi a Moyse, nihil aliud invenitur, quam ipsum Deum se easdem promisisse scripturum. Nam ita scriptum est Exodi as sicut et priores et ascende ad me in montem. et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, quas tu contriuisti. excepto itaque libro Deuteronomii quaestionem istam etiam solus liber Exodi continet, quomodo dixerit deus: et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, cum paulo post legatur: scribe tibi uerba haec; etenim in uerbis his posui tibi testaibi Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
to dĩ scriptȩ referan¬
tur. secundas catẽ tam diu
inarca taber naculo¬
que mansuras ipse moses scrip¬
sisse dicatur. ita ꝑhanc differentiã duotestamenta sig¬
nificataeẽ. dixi¬
mus ut inu& eri testamento lex com¬
men dar&ur
tam quã opusdĩ ubi homo nihil fece¬
rit eo quod lex timore non poss& impleri: quo cum uere
fit opus legis. curitate fit nontimore: quȩ caritas gratia
est testamenti noui: Ideo insecundis tabulis homolegitur
scripsisse uerbadĩ quia homo potest facere opus legis ꝑ
caritatem iustitiȩ quod non potest ꝑtimorem poenȩ:
Nunc ergo cum legitur in deutero nomio desecundis tabulis
ita dictum. & excidi duus tabulas lapideas sicut priores
& ascendi in montem & duȩ tabule in dub: manib: meis
&scripsit intabulis secundã scripturã priorem decẽ uer¬
bu : Non enim uit &scripsi sed scripsit. hoc .ẽ. ds̃ sicut piulo
unte dixerat uerba dĩ sibi dicta excide tibi duas tubulas

Expanded text:
to dei scriptae referanto dei scriptae referantur, secundas autem tamdiu in arca tabernaculoque mansuras ipse Moyses scripsisse dicatur, ita per hanc differentiam duo testamenta significata esse diximus, ut in uetere testamento lex commendaretur tamquam opus dei, ubi homo nihil fecerit, eo quod lex timore non posset inpleri, quoniam cum uere fit opus legis caritate fit, non timore: quae caritas gratia est testamenti noui. ideo in secundis tabulis homo legitur scripsisse uerba dei, quia homo potest facere opus legis per caritatem iustitiae, quod non potest per timorem poenae. Nunc ergo, cum legitur in Deuteronomio de secundis tabulis ita dictum: et excidi duas tabulas lapideas sicut priores et ascendi in montem et duae tabulae in duabus manibus meis. et scripsit in tabulis secundum scripturam priorem decem uerba — non enim ait: et scripsi, sed" s c ri psi t", hoc est deus, sicut paulo ante dixerat uerba dei sibi dicta: excide tibi duas tabulas
Abbreviated transcription (Latin):
di in montem. & duȩ tabule induabus manibus meis. &
scripsit intabulis secundum scripturam priorem decemuer¬
ba quȩ locutus .ẽ. dñs aduos in montem emedio ignis & dedit
eas dñs mihi : Non in merito quȩritur quomodo hȩc indeute¬
ronomio dicantur. mose recolente acrepetente quȩ gesta
sunt. Cum in exodo ubi primũ haec dicta & feccta nuntentur
itu sit scriptum : & dixit dñs ad mosen: Scribetibi uerba hȩc
&enim in uerbis his posuitibi testamentũ &israhel & erat
ibi moses in conspectudñi quadraginta dieb & quad ragin
ta noctibus: panem non manducauit: &aquã non bibit
& scripsit intabulis uerba testamenti decem uerbu: cum
ergo in exodo ipse moses intubulis decem legis uerba scrip¬
sisse nanetur. quomodo hic in deutero nomio ds̃ intabu¬
lis ecdem uerba scripsisse recolitur: Deniq illud quod
.ẽ. in exodo cumtran seunter trataremus &quid nob
in ea differentia
uisum fuerit litteris manda¬
remus. Curpriores
tabulȩ quȩ contritȩ sunt digi¬

Expanded text:
i in montem et duae tabulae in duabus manibus meis. et scripsit in tabulis secundum scripturam priorem decem uerba, quae locutus est dominus ad uos in monte e medio ignis; et dedit eas dominus mihi. non inmerito quaeritur quomodo haec in Deuteronomio dicantur Moyse recolente ac repetente quae gesta sunt, cum in Exodo, ubi primum haec dicta et facta narrantur, ita sit scriptum: et dixit dominus ad Moysen: scribe tibi uerba haec; etenim in uerbis his posui tibi testamentum et Israhel. et erat ibi Moyses in conspectu octibus; panem non manducauit et aquam non bibit, et scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. cum ergo in Exodo ipse Moyses in tabulis decem legis uerba scripsisse narretur, quomodo hic in Deuteronomio deus in tabulis eadem uerba scripsisse recolitur? Denique illud quod est in Exodo cum transeunter tractaremus et quid nobis in ea differentia uisum fuerit litteris mandaremus, cur priores tabulae, quae contritae sunt, digi
Abbreviated transcription (Latin):
rint. nisi forte quid dicant parũ intellegimus:
Quid .ẽ. quodait & egostubam interdñm &uos in tempore
illo cdnuntiare uobis uerba dñ i tamquã in loco e&̃dñs
hoc ẽ. in monte. unde illi uoces cudiebad. quod sic accipien¬
dum ẽ. ut non exhoc suspicemur dĩ substantiã inullo aliquo
ẽẽ corporadiloco. qui ẽ ubique totus. nec ꝑlocorum inter¬
ualla propinquat aut recedit. sed de monstrationes eius in
eu crectura quȩ non ẽ. quod ipse. nonaliter humanis sensib
exhibentur: unde dñs uolens aufere abhuius modi suspi¬
cionib mentem nr̃am quib putatur ds̃ loco aliquo conti¬
neri. Ueni& inquid hora quando neq in monte hoc ne¬
que in hieru solimis adorabitis patrem: uos adoratis qđ
nescitis nos adoramus qđ scimus quia sulus ex iudȩis est :

Expanded text:
rint, nisi forte quid dicant parum intellegimus. rint, nisi forte quid dicant parum intellegimus. Quid est quod ait: et ego stabam inter dominum et uos in tempore illo adnuntiare uobis uerbahoc est in monte unde illi voces audiebant. Quod sic accipiendum est, ut nec ex hoc suspicemur Dei substantiam in ullo aliquo esse corporali loco, qui est ubique totus, nec per locorum intervalla propinquat aut recedit; sed demonstrationes ejus in ea creatura, quae non est quod ipse est, non aliter humanis sensibus exhibentur. Unde Dominus volens auferre hujusmodi suspicionem mentibus nostris, quibus putatur Deus loco aliquo contineri. « Veniet, inquit, hora quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adoratis quod nescitis, nos adoramus quod scimus, quia salus e
Abbreviated transcription (Latin):
est hunc populum cuimoses loquebatur: sĩ tunc uidisse dm̃
fuciem ad fuciem quando inmonte loquebatur emedio ignis
quem ammodũ a postolus dicit infine nof eẽ uisuros ubiit
uidemus nunc ꝑspeculum inenigmate tunc cutem fudie
ad fuciem: quid aũt hoc & quantũ ẽ& consequenter ape¬
ruit dicens nunc scio ex parte tunc dutem cognoscã sicut
& cognitus sum: quod &iã ipsũ caute accipiendum ẽ. netin¬
tam put&ur habituros homo cognitionẽ dĩ : quantã nunc
hab& hominis dr̃ sed prosuo modo ita ꝑfectat̃ ut einihil ad¬
huc ex spest&ur ad dendum. ut quã ꝑfecte nunc ds̃ nouit ho¬
minẽ sed tumen sicut ds̃ hominẽ itatunc ꝑfestȩ nouerit
homodm̃ sed tamen sicut homo dm̃: Neq enim quiadistum
est. estote ꝑfesti sicut pater ur̃ cȩlestis ꝑfectus est Ideo aȩqua¬
lititem putris quam uerbum hab& unigenitũ sperare debe¬
mus. quamuis non defuerint qui & hoc futurum putaue¬

Expanded text:
est hunc populum, cui Moyses loquebatur, sic tunc uidisse deum est hunc populum, cui Moyses loquebatur, sic tunc uidisse deum facie ad faciem, quando in monte loquebatur e medio ignis, quemadmodum apostolus dicit in fine nos esse uisuros, ubi ait: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. quid autem hoc et quantum esset, consequenter aperuit dicens: nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. quod etiam ipsum caute accipiendum est, ne tantam putetur habiturus homo cognitionem dei, quantam nunc habet hominis deus, sed pro suo modo ita perfectam, ut ei nihil adhuc expectetur addendum: ut quam perfecte nunc deus nouit hominem, sed tamen sicut deus hominem, ita tunc perfecte nouerit homo deum, sed tamen sicut homo deum. neque enim, quia dictum est: estote perfecti, sicut pater uester caelestis perfectus est, ideo aequalitatem patris, quam uerbum habet unigenitum, sperare debemus; quamuis non defuerint qui et hoc futurum putaue
Abbreviated transcription (Latin):
illu quȩ fuctu & dicta sunt & uidere & cudire & memoria
retinere: Sed quid ẽ. quod uit . faciem ad faciem locutus ẽ.
aduos quos paulo ante maxime admonere curiuit quodmuil¬
lam similitudinẽ uiderint sed solam uocem de medio ignia
audierint. An propter rerum euidentiã & quodam modo
presentiã munifestatȩ diuinitatis dequa dubitaoe nemo
poss& his uerbis usus ẽ qđ siita ẽ. quid ꝓhib& de ipso mose
hoc intellegi in eo quod de illo dictum ẽ quod fuciem esdrio¬
ciem locutus sit Cumeo dñs ut nec ipse cliquidoculis uiderit
pixier ignem ancliquid amplius uidisse intellegitur
quiu scriptum ẽ. eum intrasse innebulũ uel nimbũ ubierat
ds̃ sed & sicliquid amplius uidit quam illi non cum tamen
mortulibus oculis uidisse dĩ substantiã exillis eius uerbis in¬
tellegi potest quib aitdõ: simueni gratiã antete ostende mihi
tem&ipsum ut scienter uidecmte : Neque enim arbitrandu

Expanded text:
illa quae facta et dicta sunt et uidere et audire et memoria illa quae facta et dicta sunt et uidere et audire et memoria retinere? Sed quid est quod ait: facie ad faciem locutus est dominus ad uos, quos paulo ante maxime admonere curauit, quod nullam similitudinem uiderint, sed solam uocem de medio ignis audierint? an propter rerum euidentiam et quodam modo praesentiam manifestatae diuinitatis, de qua dubitare nemo posset, his uerbis usus est? quod si ita est, quid prohibet de ipso Moyse hoc intellegi in eo quod de illo dictum est, quod facie ad faciem locutus sit cum eo dominus, ut nec ipse aliquid oculis uiderit praeter ignem? an aliquid amplius uidisse intellegitur, quia scriptum est eum intrasse in nebulam uel nimbum ubi erat deus? sed etsi aliquid amplius uidit quam illi, non eum tamen mortalibus oculis uidisse dei substantiam ex illis eius uerbis intellegi potest, quibus ait deo: si inueni gratiam ante te, ostende mihi temet ipsum, ut scienter uideam te. neque enim arbitrandum
Abbreviated transcription (Latin):
Etum in coreb non patrib ur̃is disposuit dñs testa menũ
hoc sed cduos uos hic omnes uiuentes hodie fuciem cd fu¬
ciem locutus ẽ dñs aduos inmantem emedio ignis. An quia
illi qui non ingrediuntur intertc̃ promissionis. mnortui st̃
enim omnes non ꝑtinent adhoc testamentum quorũ tunc
recognitio fata est . cum auiginti annis a&utis & supranu¬
merarentur usq cadquinquãginta annos habiles adbellũ.
quo modo ergo illis locutus ẽ dñs qui hodie uiuunt. Anquia
exuiginti annis & infra potuerunt multitunc. ẽẽ. qui hoc
bene meminissent alieni ab illa poena quadr̃ constituit
illis quitunc numerati sunt non intrare intenoẽ promis¬
sionis & hos utique appellat qui quamuis uiginti anno¬
rum & supra non essent quando ds̃ in monte loquebatur
ut numeruri tunc possent. potuerunt tumen. eẽ. decem
& nouem & in fra usq ad puerilem a&item quȩ poss&

Expanded text:
tum in Coreb; non patribus uestris disposuit dominus testamentum tum in Coreb; non patribus uestris disposuit dominus testamentum hoc, sed ad uos, uos hic omnes uiuentes hodie. facie ad faciem locutus est dominus ad uos in monte e medio ignis? an quia illi qui non ingrediuntur in terram promissionis — mortui sunt enim omnes — non pertinent ad hoc testamentum, quorum tunc recognitio facta est, cum uiginti annis aetatis et supra numerarentur usque ad quinquaginta annos habiles ad bellum? quomodo ergo illis locutus est dominus, quid hodie uiuunt? an quia ex uiginti annis et infra potuerunt multi tunc esse, qui hoc bene meminissent, alieni ab illa poena, quam deus constituit illis, qui tunc numerati sunt, non intrare in terram promissionis, et hoc utique appellat, qui quamuis uiginti annorum et supra non essent, quando deus in monte loquebatur, ut numerari tunc possent, potuerunt tamen esse decem et nouem et infra usque ad puerilem aetatem, quae posset