comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq uicinꝰ undiq popłs ad eccle¬
siam. eidem uiͬgim in glestoni¬
am dicatã ꝯflueret. ut deuoti¬
onis sue minist̾ium. in tanta
solsepnitate regi regũ xp̃o ꝑ
solueret. contigit patrẽ pueri
henstanũ cũ ꝯiuge sua kyne¬
drida aduenisse. accensisq lam¬
padib. sacris missarũ sollẽpni¬
is interfirisse. Iamq plurimã
diurni seruitii partẽ. clerus ab¬
soluerat: iam quẽadinołu pu¬
erũ iħm in tẽpłu parentes in¬
ducerent recitari ceperat: cũ
repente maiestas dñi. in tẽplo
apparuit. que omĩa om̃nũ lu-¬
minaria extinxit: totãq do¬
mũ tenebrosa caligine obtexit.
Hinc gelidus oĩum menbra
pauor ꝑserpit. rigent come.
genua collidunt᷑. Stabant qͥppe
sensu herentes.⁊ a alt̾nis obtu¬
tib stuporem indicantes.
S ut om̃ib cla Arũ fieret:
quid hac inre. ea que appa¬
ruit maiestas intenderet: ex¬
timplo lux celitꝰ enrissa in tem¬

Expanded text:
Cumque vicinus undique populus ad eccleCumque vicinus undique populus ad ecclesiam eidem Virgini in Glestoniam dicatam conflueret ut devotionis suae ministerium in tanta solemnitate Regi regum Christo persolveret, contigit patrem pueri Herstanum cum conjuge sua Kynedrida advenisse, accensisque lampadibus sacris missarum solemniis interfuisse. Jamque plurimam diurni servitii partem clerus absolverat, jam quemadmodum puerum Jesum in templum parentes inducerent recitari coeperat, cum repente majestas Domini in templo apparuit, quae omnia omnium luminaria exstinxit totamque domum tenebrosa caligine obtexit. Hinc gelidus omnium membra pavor perserpit, rigent comae, genua colliduntur. Stabant quippe sensu haerentes, et alternis obtutibus stuporem indicantes. Sed ut omnibus clarum fieret quid hac in re ea quae apparuit majestas intenderet, extemplo lux coelitus emissa in tem
Abbreviated transcription (Latin):
mortalib uiã ingressi. angłicis
spiritib mererent᷑ associari: fic̃
eidem filio suo postmocłu diui¬
na reuelatione innotuit.Quod
ñ alienũ ẽ diumitatis confilio
factũ comc̾e: ut uidelicet tantꝰ
infans tales parentes haberet.
qͥ cũ ipsi bene iiuerent. tũ bene
inuendi formã. nascit᷑o ex se fi¬
lio tradere possent. Magnũ qͥppe
deus illũ futum p̃itidebat. que
ibi dulcedinis sue benedictio¬
nib p̃uenerat: ubi om̃s filii
acła. natiue maledictionis sen¬
tentiã excipiunt. si nͣ ꝑ assũp¬
tam a filio dei humani habitꝰ
formã. ad pͥstinã reforment᷑
beatitudinẽ. Magnũ inquã
deus illũ futuͣm p̃uidebat.
cui tantũ muneris dona¬
tũ est. ut añ.: mundo signis
innotescẽt. qͣm hunc in mũ¬
di huiꝰ lucem mat̾ fudis¬
set. Atq ut cetera dilucide. &
ordinate ꝓcedant. hrnc dicen
puerpio intumescentib:¬
dies purificationis sc̃e ac ꝑpetue
uirginis orarie illuxit festinus

Expanded text:
mortalibus viam ingressi, angelicis mortalibus viam ingressi, angelicis spiritibus mererentur associari, sicut eidem filio suo postmodum divina revelatione innotuit. Quod non alienum est divinitatis consilio factum conjicere, ut videlicet tantus infans tales parentes haberet, qui cum ipsi bene viverent, tum bene vivendi formam nascituro ex se filio tradere possent. Magnum quippe Deus illum futurum praevidebat, quem ibi dulcedinis suae benedictionibus praevenerat, ubi omnes filii Adam nativae maledictionis sententiam excipiunt, si non per assumptam a Filio Dei humani habitus formam ad pristinam reformentur beatitudinem. Magnum, inquam, Deus illum futurum praevidebat, cui tantum muneris donatum est, ut ante mundo signis innotesceret, quam hunc in mundi hujus lucem mater fudisset. Atque ut caetera dilucide et ordinate procedant, hinc dicendpuerperio intumescentibudies Purificationis sanctae ac perpetuae Virginis Mariae illuxit festivus.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmordia natiuitatis eiꝰ. ꝓcessum
etatis cũ augm̃to gr̃e celestis: cõ¬
mutationẽ mortalis scłi ꝓ ĩmorta¬
litate et̃mi scłi. qͣm u̾issime cona¬
bor absolu̾e.omissis oĩb his
que ita fuere mirabilia. ut infi¬
delib uideant᷑ incredibia. Ac
me quide his enarrandis impa¬
rem scio: s in eiꝰ nomine. ĩ qũe
ipse fidelit̃ credidit. & cui ipse fi¬
dele oꝑis minist̾ium exibuit.
ista aggredi tẽptabo: Incipit ui¬
ta sci dunstam cantuariensis
egnante masr¬
fico angloꝵ rege
ethelstano.anno
inbribtanniam qͣdringentesimo
nonagesimo septimo: cũ idem
rex hostib circ̃quaq subactis.
pace ⁊ concordia regnũ tueretur:
natꝰ est puer d̾r ounstanꝰ Wes¬
saxonicis anglie partib: magnis
qͥd̾e ꝓ scł̃i dignitate parentib s
ad religionẽ. quȩ xͥanos decet lon¬
ge maiorib. Tanta siquidem
uirtutis ratione uiuentes am¬
mũ colebant: tot pus oꝑib labo¬
rantes insudabant: ut ꝯmunẽ

Expanded text:
m aetatis cum augmento gratiae coelestis, commutationem mortalis saeculi pro immortalitate aeterni saeculi quam verissime conabor absolvere, omissis omnibus his quae ita fuere mirabilia, ut infidelibus videantur incredibilia. Ac me quidem his enarrandis imparem scio, sed in ejus nomine in quem ipse fideliter credidit, et cui ipse fidele operis ministerium exhibuit, ista aggredi tentabo. INCIPIT VITA SANCTI DUNSTANI CANTUARIENSIS egnante magnifico Anglorum rege Ethelestano, anno in Britanniam quadringentesimo nonagesimo septimo, cum idem rex, hostibus circumquaque subactis, pace et concordia regnum tueretur, natus est puer Dei Dunstanus Wessaxonicis Angliae partibus, magnis quidem pro saeculi dignitate parentibus, sed ad religionem quae Christianos decet longe majoribus. Tanta siquidem virtutis ratione viventes animum colebant, tot piis operibus laborantes insudabant, ut communem
Abbreviated transcription (Latin):
deus. alterũ archangelus. d̾i. in
matͥs utero sc̃ificatũ asseruit. Aiq
ut excellentiorẽ grãm adu̾tas: qͣ
die filius dei. a matre uirgine
in tẽplo est p̃sentatꝰ. ea nmirũ
puer dei in matͥs utero. ad tẽpłu
est deportatꝰ. Lum̃ ad reuelatio¬
nem gentiũ. et głam isrł. sc̃s
symeon exultando ꝓclamabat.

Expanded text:
rum archangelus Dei in matris utero sanctificatum asseruit. Atque ut excellentiorem gratiam advertas, qua die Filius Dei a matre Virgine in templo est praesentatus, ea nimirum puer Dei in matris utero ad templum est deportatus. Lumen ad revelationem gentium, et gloriam Israel sanctus Simeon exsultando proclamabat
Abbreviated transcription (Latin):
irretitus. ut nullo modo se expe¬
diri ex ea posse crederet. nisi aut
incarnatione dei patris et sp̃c sc̃i.
aut de eoꝵ multiplicatione se irpe¬
diret. Quod rogo ne putet aliquis¬
me presumpsise. quasi fortitudi¬
nem fidei xp̃iane. mee existimẽ
indigere defensionis auxilio. Gup¬
pe si ego. contemptibilis homuntio.
tot scĩs et sapientib ubiq existen¬
tib. ad confirmandũ fidei xp̃iane
firmamentum. quasi mea indi¬
geat defensione. aliquid scribere
temptarem. presũptor utiq iudi¬
Si enĩ me uiderent alii homines
onustum paxillis. et fumibus et a¬
liis reb. quib nutantia ligari et
stabiliri solent. esaborare circa mon¬
tem olimpum ad confirmandũ
illum. ne alicuiꝰ impulsu tiutaret
aut subuerteretur: mirũ si se ari¬
su. et de risu contineant. Qnͣto
magis cum lapis qui abscisus de
monit sine manib. ꝑcussit et cõ¬
minuit statuam quãm uidit in
somno nabugodonosor iam factꝰ

Expanded text:
irretitus erat, ut nullomodo se expeirretitus erat, ut nullomodo se expediri ab ea posse crederet; nisi aut incarnatione Dei Patris et Spiritus sancti, aut deorum multitudine se impediret. Quod rogo ne quis putet praesumpsisse me quasi fortitudinem fidei Christianae, meae existimem indigere defensionis auxilio. Quippe si ego contemptibilis homuncio, tot sanctis et sapientibus ubique existentibus, ad confirmandum fidei Christianae firmamentum, quasi mea indigeat defensione, aliquid scribere tentarem; praesumptor utique judiSi enim me viderent homines alii onustum paxillis, et funibus, et aliis rebus, quibus nutantia ligari et stabiliri solent elaborare circa montem Olympum, ad confirmandum eum, ne alicujus impulsu nutaret aut subverteretur; mirum, si se a risu et derisu contineant; quanto magis cum lapis, qui abcissus de monte sine manibus, percussit et comminuit statuam, quam vidit in somnio Nabuchodonosor; jam fact
Abbreviated transcription (Latin):
cũ filio est incarnatꝰ. Quod cũ ad
me ꝑlatũ esset. incepi contra hũc
errorem quãdam epsam. Quam
parte quadam edita. ꝑficere con¬
tenpsi. credens non ea opꝰ esse. qm̃
rainaldo collecto. errorem suũ ab¬
iurauerat. et nullus uidebat᷑. qui
eum errare ignoraret. Partẽ tamen
illam quã fecerem. quida fres me
nesciente transcripserunt. atq alus
legendam tradiderunt. Quod iccir¬
co dico. uit si in alicuiꝰ manus pars
illa uenerit. quamqũa nichil ibi
falsum sit. tñ tanquã inperfecta.
et non exquisita relinquat᷑. & hic
quod ibi incepi. diligentiꝰ inceptu
et ꝑfectũ requiratur. Postꝗͣ. enĩ
in anglia. ad ep̃atum nescio qua
dei dispositione captus ꝯ retentꝰ
sum. audiui prefate nouitatis
auctorẽ in sua ꝑseuerantem sententia
dicere. se non ob aluid abiurasse quod
dicebat. nisi quia a p̾opulo int̾fici
timebat. Hac igit᷑ causa. quicła frẽs¬
me precib suis coegerunt. ut sol¬
uerem questionse. quia ipse sic erat¬

Expanded text:
cum Filio est incarnatus. Quod cum ad me perlatum esset, incoepi contra hunc errorem quamdam epistolam, quam, parte quadam edita, perficere contempsi credens non ea opus esse; quoniam epo Raynaldo collecto, errorem 42 suum abjuraverat et nullus videbatur qui eum errare ignoraret; partem tamen illam quam feceram quidam fratres, me nesciente, transcripserunt, atque aliis lugendam tradiderunt; quod idcirco dico ut, si in alicujus manus pars illa venerit, quanquam ibi nihil falsum sit, tamen tanquam imperfecta et non exquisita relinquatur; et hic quod illic incoepi, diligentius inceptum et perfectum requiratur. Postquam enim in Anglia ad episcopatum, nescio qua Dei dispositione, captus et retentus sum; audivi praefatae novitatis auctorem in sua perseverantem sententia dicere se non ob aliud abjurasse quod dicebat, nisi quia a populo interfici timebat. Hac igitur causa quidam fratres precibus suis me coegerunt ut solverem quaestionem, qua ipse sic
Abbreviated transcription (Latin):
uniuerse eccłie
in terra pere¬
grinantis. sũ¬
mo pontifici
urbano. frat̃
anselmus uita peccator. habi¬
tu monachus. siue iubente si¬
ue ꝑmittente d̃o. cantuarie me¬
tropolis uocatus ep̃c. debitam
subiectionẽ cum humili serui¬
tio. et deuotis orationib. Qm̃
diuina prouidentia urãm ele¬
git scĩtatem. cui fidem. et ui¬
tam. xp̃ianam custodiendam.
et eccłiam suam regendam cõ¬
miteret. ad nullum alium rec¬
tuis refert᷑. siquid contra catho¬
licam fidem orit᷑ in eccłia. ut
euiꝰ auctoritate corrigat᷑. nec
ulli alii tutiꝰ. siquid contra er¬
rorem respondet᷑. ostendit᷑. ut
eius prudentia examinet᷑.
Quaꝓpt̾ sicut nulli digniꝰ pos¬
sum. ita nulli libentiꝰ. presente
epłam. quã uestre destino sapi¬
entie. quatinꝰ siquid in ea corri¬
gendũ est. ur̃a censura castigct᷑.
et quod regula ueritatis tenet.
ur̃a auctoritate roboretur. Cum
ad huc inbecti monasterio alb̃s
essem. presũpta est a quocła cle¬

Expanded text:
universae Ecclesiae in terra peregrinantis, summo pontifici URBANO, frater ANSELMUS vita peccator, habitu monachus, sive jubente sive permittente Deo, Cantuariae metropolis vocatus episcopus, debitam subjectionem, cum humili servitio, et devotis orationibus. Quoniam divina providentia vestram elegit sanctitatem, cui vitam et fidem Christianam custodiendam, et Ecclesiam suam regendam committeret; ad nullum alium rectius refertur, si quid contra catholicam fidem oritur in Ecclesia, ut ejus auctoritate corrigatur; nec ulli alii tutius, si quid contra errorem respondetur, ostenditur, ut ejus prudentia examinetur. Quapropter, sicut nulli dignius possum, ita nulli libentius praesentem epistolam, quam vestrae destino sapientiae; quatenus si quid in ea corrigendum est, vestra censura castigetur, et quod regulam veritatis tenet, vestra auctoritate roboretur . Cadhuc in Becci monasterio essem abbas, praesumpta est a quodam cle
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ꝑ id ip̃m ẽẽ bona. ꝑ qd necesse
est. ẽẽ cuncta bona: quiqͥd illud sit
Qtus aut̃ẽ dubitet illtid ip̃m. ꝑ qd
cuncta sunt bona ẽe̾ magnũ bom̃i:
Illud gͥ est bonũ per se ip̃m. qͣmͣ õe
boniumn est ꝑ ipsum. Ergo conseqͥ¬
tur. ut om̃ia alia bona sint ꝑ aliud
qua ip̃a sunt. et ipsum solum ꝑ se¬
ip̃m. At nullum bonum qd̵ ꝑ ali¬
ud est: equale aut maiꝰ est. eo bo¬
no qd̃ ꝑ se est bonũ. Illud itaq
solum est summũ bonͣ: qd̃ solũ
est ꝑ se bom̃. Id enim sumnũ est.
qd̃ sic suꝑeminet aliis. ut nec par
habeat nec p̾stantiꝰ. S qd̾ est sum¬
me boni. ẽ eciã summe magnũ.
Est gͥ un aliqͥd summe bonũ. et
summe magnũ. id est suminũ om¬

Expanded text:
sunt, per idipsum esse bona per quod necesse sunt, per idipsum esse bona per quod necesse est cuncta esse bona, quidquid illud sit. Quis autem dubitet icuncta sunt bona esse magnum bonum? Illud igitur est bonum per seipsum; quoniam omne bonum est per ipsum. Ergo consequitur ut omnia alia bona sint per aliud quam quod ipsa sunt et ipsum solum per seipsum. At nullum bonum quod per aliud est, est aequale aut majus eo bono quod per se est bonum. Illud itaque solum est summe bonum, quod solum est per se bonum. Id enim summum est, quod sic supereminet aliis, ut nec par habeat, nec praestantius. Sed quod est summe bonum, est etiam summe magnum. Est igitur unum aliquid summe magnum, et summe
Abbreviated transcription (Latin):
gis uel minꝰ. ñ possunt intelligi iusta
nͥ ꝑ uusticiã. que ñ est aliud &̃ aliud
in diu̾sis. Ergo cũ certũ fit qd̃ om̃ia
bona. si ad inuicem conferant᷑. aut
eqͣlit̾ aut meqͣlit sint bona. necẽe
est ut om̃ia sint ꝑ aliqͥd bona. qd
ĩtelligit᷑ idẽ in diu̾sis bonis. licet
aliqͣnͣ uideant᷑ bona dici alia ꝑ
alrud. Per aliud enim uidet᷑ dici
bonꝰ equus qi fortis est. & ꝑ alrud
bonꝰ equus quia uelox est. Cum .Ni.
idcirco bonꝰ est. quomͦ fortis & ue¬
lor latro malus est: Potiꝰ gͥ qũe¬
admoctũ fortis & uelox latro id̾o
malus est. quia noxiꝰ est: it̾a foitis
et uelox equus. id circo bonꝰ est.
qͥa utilis est. Et quidem nichil
solet putari bonũ. n aut ꝓpten
et que saluti ꝓsiuit. aut ppt̾ quaml¬
bet honestatẽ. sicut pulchri¬
tudo estimat᷑ bona. & quȩ
pulchritudinẽ iuuant. Sed
qm iã ꝑspecta ratio nullo po¬
test dissoliti pacto: necesse est om̃e
quoq utile uł honestũ: si uere bona

Expanded text:
nt intelligi justa nisi per justitiam, quae non est aliud et aliud in diversis. Ergo cum certum sit quod omnia bona, si ad invicem conferantur, aut aequaliter, aut inaequaliter sint bona, necesse est ut omnia sint per aliquid bona, quod intelligitur idem in diversis bonis, licet aliquando videantur bona dici alia per aliud. Per aliud enim videtur dici bonus equus, quia fortis est; et per aliud bonus equus, quia velox est. Cum enim idcirco bonus est; quomodo fortis et velox latro malus est? Potius igitur quemadmodum fortis et velox latro ideo malus est quia noxius est; ita fortis et velox equus idcirco bonus est, quia utilis est. Et quidem nihil solet putari bonum, nisi aut propter et quae saluti prosunt; aut propter quamlibet honestatem, sicut pulchritudo aestimatur bona, et quae pulchritudinem juvant. Sed quoniam jam perspecta ratio nullo potest dissolvi pacto, necesse est omne quoque utile vel honestum, si vere bona
Abbreviated transcription (Latin):
ex ratidnib. qͦ mͥ uidebunt᷑. qͣi ne¬
cessarũi ꝯcludat᷑: ñ ob hoc tñ õi¬
no necessariũ. s tm̃ sic intim uide¬
liri posse dicat᷑. facile est gͥ ut aliqͥs
sic secũ tacitus dicat. Cum tam
innum̾abilia bona sint. quoꝵ
tam multa diu̾sitatẽ. et sensib cor¬
poreis experum᷑: et ratione mñtis
difcernimꝰ: est ne credendũ ẽẽ¬
bona quecunq bona sunt. an sunt
bona alia ꝑ altud: Certissimũ qͥd̾e

Expanded text:
ex rationibus, quae mihi videbuntur, quasi neex rationibus, quae mihi videbuntur, quasi necessarium concludatur, non ob hoc tamen omnino necessarium, sed tantum sic interim videri posse dicatur. Facile est igitur ut aliquis sic secum tacitus dicat: Cum tam innumerabilia bona sint, quorum tam multam diversitatem et sensibus corporeis experimur, et ratione mentis discernimus, estne credendum ebona quaecunque bona sunt; an sunt bona alia per aliud. Certissimum quide
Abbreviated transcription (Latin):
iquis unam natu¬
ram summã omiũ¬
que sunt. solam sibi
In eterna sua beati¬
tudine sufficientẽ¬
om̃ibq reb ali is hocip̃m
qͦs aliqͥd sunt. aut qd̃ aliquo modo
bene stint ꝑ om̃ipotentẽ bonitatẽ
suã dant̾ẽ & facientẽ. aliaq ꝑ plura
que de d̾o siue de eiꝰ creatura neces¬
sarie credimꝰ. aut ñ audiendo. aut
ñ credendo ignorat: puto quia ea
ipsa ex magna parte. si uł medi¬
ocris ingenii est. potest ip̃e saltẽ
sola ratione ꝑsuadere: Quod cũ
multis modis fac̾e possit. ũn po¬
nam qũe isli estimo. esse ꝓnitissi¬
mum. Et em̃ cũ om̃es frui solis
his appetant que bona putant.
in ꝓnitu est. ut aliq̃n mentis ocu¬
lum ꝯu̾tat ad ĩuestigandũ illud.
un sunt bona ea ip̃a que ñ appe¬
tit. nͥ qr iudicat ẽẽ boua. ut deiu¬
de ratione ducente. & illo ꝓsequen¬
te. ad ea que irrationabilit̾ igno¬
rat rationabilit᷑ ꝓficiat. In quo t̃n
siqͥd dixero. qd maior ñ monsiret
auctontas. sic uolo accipi. ut ꝗͣnis

Expanded text:
quis unam naturam summam omniuquae sunt, solam sibi in aeterna beatitudine sua sufficienteomnibusque rebus aliis hoc ipsum quod aliquid sunt, aut quod aliquo modo bene sunt, per omnipotentem bonitatem suam dantem et facientem, aliaque perplura, quae de Deo, sive de ejus creatura necessario credimus, aut non audiendo, aut non credendo ignorat, putat quia ea ipsa ex magna parte, si vel mediocris ingenii est, potest ipse sibi saltem sola ratione persuadere. Quod cum multis modis facere possit, unum ponam, quem illi aestimo esse promptissimum. Etenim cum omnes frui solis his appetant, quae bona putant; in promptu est, ut aliquando mentis oculum convertat ad investigandum illud, unde sunt bona ea ipsa, quae non appetit, nisi quia judicat esse bona, ut deinde ratione ducente et illa prosequente ad ea, quae irrationabiliter ignorat, rationabiliter proficiat. In quo tamen si quid dixero, quod major non monstret auctoritas, sic volo accipi: ut quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c nichil intelligeret. quod ab¬
surdissimũ est. Quid ergo : Si e¬
m̃ nichil intelligeret. quomͦ ẽẽt
sũma sapientia: Aut si nullo
modo aliquid eẽt p̾ter illam
qͥd illa intelligeret: S nunqͥd
se ipsam ñ intelligeret: Aut
quomͦ uł cogitari pot̾. qd̃ sũ¬
ma sapientia se aliqnͣ non
intelligat. cũ rationalis menꝰ¬
possit non solũ suimet. s ꝙ
ipsius sũme sapientie remi¬
nisci. & illã. & se intelligere:
S enĩ mens humana nulłã
eiꝰ. aut suã habere memoriã.
aut intelligentiã poss. ne¬
quaꝗͣ se ab irrationabilib
creaturis. & illã ab om̃i crea¬
tura secũ sola tacite disputan¬
do. sicut nc̃ mens mea facit
discerneret. Ergo sũmꝰ ille sp̃c
sic̃ est eternꝰ. ita eterne sui me¬
mor est. & intelligit se ad simi¬
litudinẽ mentis rationalis. un¬
ino nͣ ad ullus similitudinẽ.
s ille pͥncipalit᷑. & mens ratio
nalis ad eiꝰ similitudinẽ. At
si et̾ue se intelligit: et̾ne se

Expanded text:
s, nihil intelligeret: quod absurdissimum est. Quid igitur? Si enim nihil intelligeret, quomodo esset summa sapientia? Aut si nullo modo esset aliquid praeter illam, quid illa intelligeret? Sed nunquid seipsam non intelligeret? At quomodo vel cogitari potest quod summa sapientia se aliquando non intelligat; cum mens rationalis possit non solum suimet, sed et illius summae sapientiae reminisci; et illam, et se intelligere? Si enim mens humana nullam ejus aut sui habere memoriam aut intelligentiam posset, nequaquam se ab irrationalibus creaturis, et illam ab omni creatura, secum sola tacite disputando, sicut nunc mens mea facit, discerneret. Ergo summus ille spiritus, sicut est aeternus; ita aeterne sui memor est, et intelligit se ad similitudinem mentis rationalis; imo non ad ullius similitudinem, sed ille principaliter, et mens ratio similitudinem. At si aeterne se intelligit, aeterne se
Abbreviated transcription (Latin):
in quo om̃s quos inuenire potii.
ñ solũ qua die. uerũ etiã. quo ge
nere certaminis. uel sub quo iu¬
dice mundũ uicerint. diligent̃
de diu̾so metro. siue rithino.
Librũ epigͣmatũ. heroyco metro
siue elegiaco.De natura rerũ.
& de tẽporib libros singulos.
Item de tẽporib. librũ unũ maio

Expanded text:
in quo omnes quos invenire potui, in quo omnes quos invenire potui, non solum nere certaminis, vel sub quo judice mundum vicerint, diligenterm, diverso metro, sive rhythmo. Librum Epigrammatum heroico metro, sive elegiaco. De Natura rerum, et de Temporibus libros singulos. Item, de Temporibus librum unum majo
Abbreviated transcription (Latin):
excepto cuugłiũ. Itẽ librũ epłarũ
ad diu̾sos. quarũ de sex etatib scłi
una est. De mansionib filioꝵ isrł
una. Una de eo qͦd ait. ysaias. et
claudentur ibi in carcerem. et
post dies muldos uisitabunt᷑.
De ratione bissexti una. De eqͥ¬
noctiũ iuxta anatholium una.
Item de historiis scoꝵ. librum
uite et passionis sc̃i folicis. ꝯfesso¬
ris. de metrico paulini oꝑe. in ꝓ¬
sam transtuli. librũ uite et passi¬
onis sc̃i anastasii. male de greco
tranlatũ. et peniis a quodã im¬
ꝑito emendatũ: ꝓut potuy ad
sensũ correxi. Uitam scĩ patris
monathi simul & antistitis cuth¬
berti: e priꝰ heroico metro. ⁊ post¬
modũ plano sermone descripsi.
historiam abbatũ monast̾ii huiꝰ
in quo suꝑnȩ pietati deseruire
gaudeo. benedicti. ceolfridi. et
huetberti in libellis duob. Histo¬
riam eccłiasticam nr̃ȩ insulr ac
gentis. in libris .u. Martirologiũ
de nataliciis sc̃oꝵ mr̃m dieb:

Expanded text:
excepto Evangelio. Item librum Epistolarum excepto Evangelio. Item librum Epistolarum ad diversos, quarum de sex aetatibus saeculi una est; de mansionibus filiorum Israel, una; una de eo quod ait Isaias, Et claudentur ibi in carcerem, et post dies multos visitabuntur. De ratione bissexti, una; de aequinoctio juxta Anatolium, una. Item de historiis sanctorum librum Vitae et passionis sancti Felicis confessoris de metrico Paulini opere, in prosam transtuli. Librum Vitae et passionis sancti Anastasii, male de Graeco translatum et pejus a quodam imperito emendatum, prout potui ad sensum correxi. Vitam sancti Patris, monachi simul et antistitis Cuthberti; et prius heroico metro et postmodum plano sermone descripsi. Historiam abbatum monasterii hujus in quo supernae pietati deservire gaudeo Benedicti, Ceolfridi et Huetberti, in libellis duobus. Historiam ecclesiasticam nostrae insulae ac gentis, in libris quinque. Martyrologium de natalitiis sanctorum Martyrum diebus,
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitate ysaac. et eiectionẽ isma¬
samuelis. idest usq ad mortẽ sau¬
lis: ubros. iiͦii. De edificatione tẽ¬
pli allegorice expositionis sicut &
cetera. libros duos. Item in regũ.
librũ triginta questionũ. In ꝓt̾i¬
bia salomonis: libros tres. In can¬
tica canticoꝵ: libros .ui. In esdrã
et neemiã: libros tres. In canticũ
abacuc:. librũ unũ. In librũ beati
patris tobie. explanationis allego
Item capitula lectionũ in penta¬
trucũ moẏfi. iosue. iudicũ. In libͦs
regũ. & uerba dierũ. In libro bea¬
ti patris iob: in ꝑabolas eccliasten
& cantica canticor. In ysaiam ꝓ¬
phetã: esdram quoq &̃ neciniam
cumq in opusculis sc̃i augustini
exposita inueni: cuncta ꝑ orclinẽ
transeͥdere curaui. In actus apłoꝵ
libros duos. In epłas .uii. canoni¬
cas: libros singłos. In apocalipsim
sc̃i ioh̃is: libros tres. Item capitula
lectionũ in totũ nouũ testam̃tũ.

Expanded text:
nativitatem Isaac et ejectionem Ismanativitatem Isaac et ejectionem IsmaSamuelis, id est, usque ad mortem Saulis, libros quatuor. De aedificatione templi allegoricae expositionis, sicut et caetera, libros duos. Item in libros Regum, librum triginta Quaestionum in Proverbia Salomonis, libros tres. In Cantica canticorum, libros sex. In Esdram et Neemiam, tres. In canticum Habacuc, unum. In librum beati Patris Tobiae, explanationis allegorItem capitula lectionum in Pentateuchum Moysi, Josue, Judicum. In libros Regum et Verba dierum. In librum beati Patris Job. In Parabolas, Ecclesiasten, et Cantica canticorum. In Isaiam prophetam, Esdram quoque et Neemiam. cunque in opusculis sancti Augustini exposita inveni, cuncta per ordinem transcribere curavi. In Actus apostolorum, libros duos. In Epistolas septem canonicas, libros singulos. In Apocalypsim sancti Joannis, libros tres. Item capitula lectionum in totum Novum Testamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
wtramutha & in gyruũ. natus in
t̃ritorio eiuscde monast̾ii. cũ eẽm an¬
noꝵ septẽ. qura ꝓpinquoꝵ datꝰ sum
educandꝰ reu̾entissimo. abbati bñdic¬
.to: ac deinde dcolfrido: cunctũq exeo
tẽpꝰ uitȩ. in eiu̾sde monast̾ii habita¬
tione ꝑagens. om̃em meditandis scͥp¬
turis oꝑam dedi. atq int̾ obseruan¬
tiam discipline regularis. et cotidia¬
nam cantandi in eccła curã. semꝑ
aut discere. aut docere. aut scͥbere dul¬
ce habui. Nono decimo aut̃ uite mee
anno diaconatũ. tͥcesimo gradũ prfra¬
atus. utrũq ꝑ minist̾iũ reu̾entissimi
ep̃i ioħis. iubente ceolfrido abbate sus¬
cepi. Ex quo tp̃r accepti p̃sbiteratꝰ usq
ad annũ etatis meȩ qͥnqͣgesimũ no¬
nũ. heo inscͥpturã scãm meş meoriq ns¬
cessitati. ex opuscłis uen̾abiliũ patrũ
breuit annotare: siue etiã ad formã
sensus. ⁊ int̾pretationis eoꝵ suꝑ adicẽ
curaui.In pͥncipiũ genesis. usq ad

Expanded text:
mutha et in-Gyrvum, natus in territorio ejusdem monasterii, cum essem annorum septem, cura propinquorum datus sum educandus reverendissimo abbati Benedicto, ac deinde Ceolfrido: cunctumque ex eo tempus vitae in ejusdem monasterii habitatione peragens, omnem meditandis Scripturis operam dedi, atque inter observantiam disciplinae regularis et quotidianam cantandi in ecclesia curam semper aut discere, aut docere, aut scribere dulce habui. Nono decimo autem vitae meae anno diaconatum, tricesimo gradum presbyteratus, utrumque per ministerium reverendissimi episcopi Joannis jubente Ceolfrido abbate suscepi. Ex quo tempore accepti presbyteratus, usque ad annum aetatis meae quinquagesimum nonum haec in Scripturam sanctam mecessitati, ex opusculis venerabilium Patrum breviter annotare, sive etiam ad formam sensus et interpretationis eorum superadjicere, curavi. 5. In principium Genesis usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ egregitis quandoq scͥptor fu¬
turus beda. etatis iam t̃c undec̃i.
studii uͦ in monast̾io qͦtuor. habe¬
bat annos. hic gͥ beda in extremo
qͥdem mundi angulo uiuens la¬
duit: s post mortẽ ꝑ uniu̾sas mũ¬
di partes omib in libris suis ui¬
uens innotuit. In qͥb tertarũ re¬
gionũq diu̾sarũ sitꝰ. naturas. qͦ¬
lttates. subtilit᷑. acsi cuncta ipse
ꝑagrasset plerũq cdescribit. cum ab
insam̃ta tn quonast̾io nutͥtꝰ. totam
ibidẽ lisq eudcatidiris sue cdiem. ui¬
tam tͣnsegerit licet qͥclam eũ fuisse
romȩ asserere uelint. Ne uͦ quisqͣm
aliud qm est. dt illo nos dic̾e suspi¬
cef᷑. ip̃ius de semetip̃o dicta congru¬
um subuingert uidet᷑. Ego ĩnqͥt be¬

Expanded text:
ipsius egregius quandoque scriptor fuipsius egregius quandoque scriptor futurus Beda aetatis jam tunc undecim, studii vero in monasterio quatuor habebat annos. 3. Hic igitur Beda in extremo quidem mundi angulo vivens latuit, sed post mortem per universas mundi partes omnibus in libris suis vivens innotuit. In quibus terrarum regionumque diversarum situs, naturas, qualitates, subtiliter, ac si cuncta ipse peragrasset, plerumque describit: cum ab infantia in monasterio nutritus totam ibidem usque evocationis suae diem vitam transegerit, licet quidam eum fuisse Romae asserere velint. Ne vero quisquam aliud quam est de illo nos dicere suspicetur, ipsius de semetipso dicta congruum subjungere videtur. 4. « Ego, inquit, Be
Abbreviated transcription (Latin):
quo eiꝰ precordia irradiante. in sc̃ȩ
umu̾salis eccłe munimentũ. plu¬
rimos in uoui & ueteris testam̃ti
expositionẽ libs erat ꝯpositurus.
Et cũ in latinã erudiretur lingua:
Quippe ꝑ id tẽporis in monaff̾io
prefato dedit᷑ erat studio. quan¬
do theodorꝰ archiep̃c. & adrianꝰ
abbas. qͥ litt̾is sacris simul et se¬
cularib abundant̃ ambo erudi¬
ti erant. ꝑagrata tota brutannia
congregantes discipuloꝵ cateruã.
scientie salutaris cotidie flumina.
irrigandis eoꝵ cordib emanabatł.
ita ut etiã metͥcȩ artis. astrono¬
miȩ & arithmetice disciplinam.
int̾ sacroꝵ apicũ uolumina. siris
auditorib contͣlerent. Sic enim
de his ip̃e beda loquit᷑. Deinde
et istud subiungit. Indicio est
inqͥt qd usq hocsie. suꝑsunt de
eoꝵ discipulis: qui latinã grecã¬
q linguam eque ut ꝓpͥam. in qͣ
nati sunt norunt. Transeunte aũ
ad celestia patre cuthb̃to: ille uite

Expanded text:
quo ejus praecordia irradiante, in sanctae quo ejus praecordia irradiante, in sanctae universalis Ecclesiae munimentum plurimos in Novi et Veteris Testamenti expositionem libros erat compositurus. Et cum in Latina erudiretur lingua, Quippe per id temporis in monasterio praefato deditus erat studio, quando Theodorus archiepiscopus et Hadrianus abbas, qui litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo eruditi erant, peragrata tota Britannia congregantes discipulorum catervam, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut etiam metricae artis, astronomiae, et arithmeticae disciplinam inter sacrorum apicum volumina suis auditoribus contraderent.  Sic enim de his ipse Beda loquitur, deinde et istud subjungit : « Indicio est, inquit, quod usque hodie supersunt de eorum discipulis, qui Latinam Graecamque linguam aeque ut propriam in qua nati sunt norunt. » Transeunte autem ad coelestia patre Cuthberto, ille vitae
Abbreviated transcription (Latin):
enerabilis & deo di¬
lectus prb̃r beda.
natꝰ est in ꝓuincia
northanhimbror.
in territorio monas¬
terip̃ apostoloꝵ petri et pauli:
qͦd est ad wiramutha. & ingyru¬
quor. cũ esset septẽ annoꝵi. datꝰ
est educandꝰ reuerentissimo abba¬
tibnͣdicto. ac deinde ceolfrido. an¬
no scilicet detimo. postꝗͣ idem mo¬
nasteriũ sc̃i pet apłi fundatũ est:
ex qͦ aut sci pauli monast̾iũ fue¬
rat inceptũ anno tertio. Que utqͣ
monasteria tanta pace & concordia.
et eãde familiaritate & fr̃na socie¬
tate fuerant conuncta: ut sic̃ ip̃e
beda postea describit. ꝓ uno in du¬
ob locis posito haberent᷑ monast̾io.
Unde ip̃e in historia angloꝵ uniꝰ
mentionẽ faciens. monast̾ium in¬
qͥt pet̾ et pauli. qd̾ est ad hostium
uiri amnis.⁊ iuxta amnẽ tina.
in loco qͥ uocat᷑ ingyruũ. Hic itaq
infantulꝰ bone spei & diuina &
scłari litteratura diligent̃ imbuit᷑
quandoq sc̃ĩ sp̃c organũ futurus:

Expanded text:
enerabilis et Deo dilectus presbyter Beda natus est in provincia Northanimbrorum, in territorio monasterii apostolorum Petri et Pauli quod est ad Wiramutha et in Girvquorum, cum esset septem annorum, datus est educandus reverendissime abbati Benedicto, ac deinde Ceolfrido, anno scilicet decimo postquam idem monasterium S. Petri apostoli fundatum est: ex quo autem S. Pauli monasterium fuerat inceptum anno tertio. Quae utraque monasteria tanta pace et concordia et eadem familiaritate et fraterna societate fuerant conjuncta, ut sicut ipse Beda postea describit, pro uno in duobus locis posito haberentur monasterio. Unde ipse in historia Anglorum unius mentionem faciens, monasterium, inquit, Petri et Pauli, quod est ad ostium Wiri amnis et juxta amnem Tina, in loco qui vocatur in-Gyrvum. 2. Hic itaque infantulus bonae spei, et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur, quandoque sancti Spiritus organum futurus:
Abbreviated transcription (Latin):
laterib longe lateq deductũ. in mo¬
dum equoris natura cõpłanat. dig¬
nũ udelicet eũ ꝓ insita sibi specie
uenustatis iam olim reddens. qui
nbeati martyris cruore dicaret᷑. ap¬
n huiꝰ ergo uertice: sc̃s albanꝰ cari
sibiia deo aquã rogauit. Statime
millusd meatu. ante pedes eiꝰ fons
ꝑennis exortꝰ est: ut om̃s agnoscerent
cciã torrentẽ martyri obsequium
dictulii. Neq enĩ fieri poterat. ut
ia ardibo moritis. catumine. mat ꝑ.¬
tyr aquam. quã in fluiuo nõn reli¬
querat: peterit: si hoc oportunĩiesse ñ
uideret. Qui uidelicet fluuius minis¬
terio ꝑsoluto. deuotione cõpleta. offi¬
ciĩ testimoniũ relinquens: reu̾sus ẽ
ad naturã. Decollatꝰ itaq martir
fortissimꝰ ibidem: accepit coronam
uite. qm repmisit deus diligentib
se. S ille qui piis ceruicib impias
intulit manus: gaudere suꝑ mor¬
tuũ ñ est ꝑmissus. Namq oculi eiꝰ.

Expanded text:
lateribus longe lateque deductum in molateribus longe lateque deductum in modum aequoris natura complanat, dignum videlicet eum, pro insita sibi specie venustatis, jam olim reddens qui beati martyris cruore dicaretur. In hujus ergo vertice sanctus Albanus dari sibi a Deo aquam rogavit, statimque incluso meatu ante pedes ejus fons perennis exortus est, ut omnes agnoscerent etiam torrentem martyri obsequium detulisse: neque enim fieri poterat ut in arduo montis cacumine martyr aquam quam in fluvio non reliquerat, peteret, si hoc opportunum esse non videret. Qui videlicet fluvius ministerio persoluto, devotione completa officii testimonium relinquens, reversus est ad naturam. Decollatus itaque martyr fortissimus ibidem accepit coronam vitae quam repromisit Deus diligentibus se. Sed ille qui piis cervicibus impias intulit manus gaudere super mortuum non est permissus: namque oculi ejus
Abbreviated transcription (Latin):
as torrentẽ s. dirigons adioclũ ocłos.
ilico siccati alueo. uiditi undam¬
u suis criase ac uiã dedisse uediggͥs.¬
Quod cũ inter alios etiam ipse car¬
nifex qͥ eũ ꝑcussurus erat uidisset:
festinauit ei ubi ad locũ destinatũ
morti uenerat occurrere. diuino ni¬
mirũ admonitꝰ instinctu.
roiectoq ense quẽ strictũ tenue¬
rat. pedib eiꝰ aduoluit᷑: multũ
desiderans ut cũ martyre uel pro
martyre. quẽ ꝑcutere iubebatur.
ip̃e potiꝰ mereret᷑ ꝑcuti. Dũ ergo is
ex ꝑsecutore factus esset collega ueri¬
tatis et fidei. ac iacente ferro esset
int̾ carnifices iusta cunctatio: mon¬
tem cũ tͣbis reuerentissimꝰ dei con¬
fessor ascendit. Qui oportune letus
gr̃a decentissima. quingen̾tis fere
passib ab arena. sitꝰ est: uariis her¬
barũ florib dẽpictꝰ miniq̃ iisqueqͦq
uestitꝰ. in quo nichil repente arduũ.
nichil preccps. nichil abtuptũ. Qũẽ

Expanded text:
ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, illico siccato alveo, vidit undam suis cessisse ac viam dedisse vesQuod cum inter alios etiam ipse carnifex qui eum percussurus erat, vidisset, festinavit ei ubi ad locum destinatum morti venerat occurrere.: divino nimirum admonitus instinctu, projectoque ense quem strictum tenuerat, pedibus ejus advolvitur, multum desiderans ut cum martyre vel pro martyre quem percutere jubebatur, ipse potius mereretur percuti. Dum ergo is ex persecutore factus esset collega veritatis et fidei, ac jacente ferro esset inter carnifices justa cunctatio, montem cum turbis reverentissimus Dei confessor ascendit: qui opportune laetus, gratia decentissima, quingentis fere passibus ab harena situs est, variis herbarum floribus depictus, immo usquequaque vestitus, in quo nihil repente arduum, nihil praeceps, nihil abruptum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ferni penas ꝓm̃cede recipiet.
s auditis uidex. niio furore
cõmotꝰ cedi scm̃ dei confessorẽ
a tortorib p̃cepit. autumans se
u̾berib qmͣ uerb̃is ñ poterat. cor
cũ tormentis afficeret᷑ acerrimis:
patient̃ hec ꝓ dño. immo gauden¬
ter ferebat. At ubi iudex illum dor¬
mentis superari. uel a cultu xp̃i¬
ane religionis reuocari ñ posse ꝑ¬
sensit: capite eũ plecti uissit.
umq ad mortẽ duceret᷑. ꝑue¬
nit ad flum̃ qd̾ muro et are¬
na. ubi feriendꝰ erat meatu rapi¬
dissimo diuidebat᷑: uiditq ibi
ñ paruã hominũ multitudinẽ
uttiꝰq sexus. conditionis diu̾se et
etatis. que sine dubio diuinitatis
instinctu. ad obsequiũ beatissimi
confessoris as martyris uocabatur:
et ita fluminis ip̃ius occupabat
pontẽ. ut uitͣ uesperã transire uix
posset. Deniq cunctis pene egres¬
sis iudex sine obsequio in cuuta¬
te substiterat. Igit᷑ sc̃s albanꝰ cau
ardens merat aeuotio mentis ad
martyriũ ocius ꝑuemire accessis.

Expanded text:
ferni poenas pro mercede recipiet. His auditis judex nimio furore commotus, caedi sanctum Dei confessorem a tortoribus praecepit, autumans se verberibus, quam verbis non poterat, cordcum tormentis afficeretur acerrimis, patienter haec pro Domino, immo gaudenter ferebat. At ubi judex tormentis illum superari vel a cultu Christianae religionis revocari non posse persensit, capite eum plecti jussit. Cumque ad mortem duceretur, pervenit ad flumen quod muro et harena ubi feriendus erat, meatu rapidissimo dividebatur: viditque ibi non parvam hominum multitudinem utriusque sexus, conditionis diversae, et aetatis, quae sine dubio, divinitatis instinctu ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vocabatur, et ita fluminis ipsius occupabat pontem ut intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis pene egressis, judex sine obsequio in civitate substiterat. Igitur sanctus Albanus cui ardens inerat devotio mentis ad martyrium ocius pervenire, accessit
Abbreviated transcription (Latin):
bonis accessit studni sacre lecti¬
onis: cuiꝰ exertitio. et inciorũ im¬
portumtates euitabat. etuͥtutnͣ
augmta nitriebat. Et qm̃ studi¬
um paruam habet efficatiam.
ubi naturale ingenium. nͣ sug¬
gerit intelligentiã: auctore d̾o.
sic utraq preditꝰ erat. ut et faci¬
litate ingenũ. qualib rem acu¬
tissime intelligeret.⁊ occupati¬
one studii qd̾cunq intellectũ
surisset. firmissime retineret.
Ex quo bremi factũ est. ut neq
preceptorib suis imꝑitior. et
condiscipulorũ ꝑitissimis. mul¬
to esset ipse ꝑitior. Philosopho¬
rum scientias. quas earũ rerũ
que sunt. et que alit̃ esse non
possunt. cognitionẽ u̾itatis
uetustas esse difsinit. ut sunt
magnitudines. et earũ alie ma¬
mentes. motuq carentes. ahe uͦ
que mobili semꝑ ratione uer¬
tunt᷑. nec ullis temporib ad qui¬
escunt. multitudines quoq. et
earũ nichilominꝰ. alie ꝑse. alie in
relatione posite. horũ inquã sci¬

Expanded text:
bonis accessit studium sacrae lectibonis accessit studium sacrae lectionis, cujus exercitio et vitiorum importunitates evitabat et virtutum augmenta nutriebat. Et quoniam studium parvam habet efficaciam ubi naturale ingenium non suggerit intelligentiam: auctore Deo sic utraque praeditus erat, ut et facilitate ingenii quamlibet rem acutissime intelligeret, et occupatione studii quodcunque intellectum fuisset firmissime retineret. Ex quo brevi factum est, ut neque praeceptoribus suis imperitior, et condiscipulorum peritissimis multo esset ipse peritior. Philosophorum scientias, quas earum rerum quae sunt, et quae aliter esse non possunt, cognitionem veritatis vetustas esse diffinit; ut sunt magnitudines, et earum aliae manentes motuque carentes, aliae vero quae mobili semper ratione vertuntur, nec ullis temporibus acquiescunt, multitudines quoque, et earum nihilominus aliae per se, aliae in relatione positae. Horum, inquam, sci
Abbreviated transcription (Latin):
habitus est ut plurima illum
utriusq sexus multitudo. quã¬
uis adhuc delicatũ. uidere cupe¬
ret. Ipse qͣnto excellentiora uͦ.¬
audiebat. tanto de se mminora
sentire
tes sui. sacros ordines rogarent
suscipere. ut qͥ fuerat a pͥmeua
etate dño electꝰ: ꝑ huiꝰmodi
grãm. eidem ꝯuinctius adhe¬
reret. Quoꝵ ille uoluntati hu¬
milit̾ parens: minores gradꝰ
& habitu suscepit. ⁊ inte hones¬
tate seruainit. Tum uͦ qͦd illi
etati ñ paruo ornam̃to est. cer¬
tabat om̃s officio suꝑare gr̃a
& afsabilitate õs anteire. Ser¬
uare ꝑudiciciã. fugere lasci¬
uiã. Appetitor honesti t̃pitudi¬
nis execrator. aAlaioꝵ natu collo¬
qͥis adesse. iuuenũ ludicra de¬
clinare. Siborũ abstinens. som¬
No tẽperanꝰ: incessu grauis. neq
facile moueri loco. neq abrupte
loqui. Magne sidentie ad inci¬
piendu bom̃i.ꝯstantie ad ꝑfi¬
ciendu. Principnũ bene agen¬
did̾m semꝑ habere. sinem uero
eidem cõmendare.Morib quoq

Expanded text:
habitus est, ut plurima illum utriusque sexus multitudo, quamvis adhuc delicatum, videre cuperet. Ipse vero quanto excellentiora audiebat, tanto de se minora sentire.tes sui sacros ordines rogarent suscipere, ut qui fuerat a primaeva aetate Domino electus, per hujusmodi gratiam eidem conjunctus adhaereret. Quorum ille voluntati humiliter parens minores gradus et habitu suscepit et vitae honestate servavit. Tum vero quod illi aetati non parvo ornamento est, certabat omnes officio superare, gratia et affabilitate omnes anteire, servare pudicitiam, fugere lasciviam; appetitor honesti, turpitudinis exsecrator, majorum natu colloquiis adesse, juvenum ludicra declinare; ciborum abstinens, somno temperans, incessu gravis; neque facile moveri loco, neque abrupte loqui; magnae fidentiae ad incipiendum bonum, constantiae ad perficiendum; principium bene agendi Deum semper habere, finem vero eidem commendare. Moribus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
expetebat. talium rerum con¬
sideratione. nullo se modo
substraxerit. Scripsit & quar¬
tũ. quem titulauit. de grama¬
tico. In quo cũ discipulo. qͣm
secũ disputantẽ introducit
ones dialecticas ꝓponit & sol¬
uit. tũ qualitates ⁊ qualia qͦ¬
mͦ fint discrete accipienda. ex¬
ponit. et instruit. fecit quoq
libellum unũ. que monologi¬
on appellauit. Solus enĩ in eo
et secum loquit᷑. ac tacita om̃i
auctoritate diuine scripture
quid deus sit sola ratione
fides de deo sentit. inuincibili
ratione. sic nec aliter esse posse

Expanded text:
expetebat talium rerum conexpetebat talium rerum consideratione nullo se modo subtraxerit. Scripsit et quartum quem intitulavit De grammatico. In quo cum discipulo quem secum disputantem introducit,ones dialecticas proponit et solvit, tum qualitates et qualia, quomodo sint discrete accipienda exponit et instruit. Fecit quoque libellum unum quem Monologium appellavit. Solus enim in eo et secum loquitur, ac tacita omni auctoritate divinae Scripturae quid Deus sit sola  al., ofides de Deo sentit, invincibili ratione sic nec aliter esse p
Abbreviated transcription (Latin):
lia uice uir quidã.
nuauterus nomine cog¬
nom̾ine tirellus. eumdem ho¬
minem ꝑ terrã suã transeun¬
tem detinuit. nolens eum a se
inpransum dimitt̾e. Uerum
cũ ipse de penuria piscium con¬
quereretur. et qd̃ tanto uiro. ac
monachis eius. nisi uilia que¬
dam non haberet. que appone¬
rentur. alludens dixit ei an¬
selmꝰ. Sturio unus en tibi de¬
fertur. & animꝰ tuus de delici¬
arum inopia querit᷑: Ridet
ille. fidem his. que audiebat.
prebere nullatenus ualens.
Euestigio autem uerboꝵ an¬
selmi duo ex hominib uiri
attulerunt sturionẽ unũ p̃¬
grandem. quẽ in ripa flumi¬
nis altye dixerunt a pastorib
suis inuentũ. sibiq transmis¬
sum. Si spm̃ prophetie in his
uiro affuisse quis dubitat. ges¬
te rei ueritas. quid sit tenendũ
declarat. his temporib scrip¬
sit tractatus tres. scilicet de
ueritate. de libertate arbitrii
& de casu diaboli. In quibus
satis patet. ubi animũ fixerit.
quãuis ab eis. que alioꝵ eura

Expanded text:
lia vice, vir quidam Walterus nomine, cognomine Tirellus, eumdem hominem per terram suam transeuntem detinuit, nolens eum a se impransum dimittere. Verum cum ipse de penuria piscium conquereretur, et quod tanto viro ac monachis ejus, nisi vilia quaedam non haberet quae apponerentur, alludens dixit ei Anselmus: Sturio unus en tibi defertur, et animus tuus de deliciarum inopia queritur? Ridet ille, fidem his quae audiebat praebere nullatenus valens. E vestigio autem verborum Anselmi duo ex hominibus viri attulerunt sturionem unum praegrandem: quem in ripa fluminis Altijae dixerunt a pastoribus suis inventum, sibique transmissum. Si spiritum prophetiae in his viro adfuisse quis dubitat, gestae rei veritas quid sit, tenendum declarat. 25. His temporibus scripsit tractatus tres, scilicet De veritate, De libertate arbitrii, et De casu diaboli; in quibus satis patet ubi animum fixerit, quamvis ab eis quae aliorum cura
Abbreviated transcription (Latin):
potuit benigne consolatus. ad
altare rediit: susceptoq uite
eterne epulo. ta se qũa om̃s
sibi commissos. eterno pastori
domum letabundus ingredi¬
ens. om̃s ad se confluentes. et ci¬
bo corporis: sp̃ualis uite alimo¬
ma saginauit. Post prandiũ
uero uel magis ultimam cenã
denuo cũ fr̃ib eccłiam xͥ ing¬
dit᷑. signatoq sepulchri sui lo¬
tib conspicuo: cenacubũ pro
modo estiui temporis reqͥe¬
turus ascendit. Circũdat pau

Expanded text:
potuit, benigne consolatus, ad potuit, benigne consolatus, ad altare rediit, susceptoque vitae aeternae epulo, tam se quam omnes sibi commissos aeterno Pastori domum laetabundus ingrediens, omnes ad se confluentes et cibo corporis et spiritualis vitae alimonia saginavit. Post prandium vero vel magis ultimam coenam, denuo cum fratribus, ecclesiam Chriditur, signatoque sepulcri sui lotibus conspicuo coenaculum pro modo aestivi temporis requieturus ascendit. Circumdat pau
Abbreviated transcription (Latin):
dignatꝰ fuerit demonstrare uolen¬
te autem illo ad altare conuerti.
suspirabat popłs post eum: desi¬
derans adhuc desiderabiles uultꝰ
edocti. qd illum ulteriris in carne
non essent uisuri. Quib in amore
eterne trintatis tercio confirma¬
tis. post libatum pacis & caritatis
suȩ oscł̃m. ñ ualuit ĩmminentem
sibi głam diutus contegere. sed
rogat ut sui memores existant.
dicit uocationis sue diem instare:
nec se ulteriꝰ in hoc mundo cum
illis manere. Tunc tantã lugen¬
tis pͦpłi uideres confusionem.
tam ꝑmixt̾a lacrimis cleri con¬
clamationem. uiduarũ ac pu¬
pilloꝵ miserabilẽ ꝑturbationẽ:
ut diem iudicii adesse. & om̃ia
scla in sup̃mam horam coisse
putares. Sacerdos etiã qui tam
mirabilem in eccłia extasim in¬
dueras. cognito qͦd non in ima¬
gine. s in rerum ueritate ean¬
dem sustinuisset. palam om̃ib.
et cum magnis gemitib que
uiderat absoluit. Quoꝵ mesti¬
ciam pater p̾ciosissimꝰ prout

Expanded text:
dignatus fuerit demonstrare. Volendignatus fuerit demonstrare. Volente autem illo ad altare converti, suspirabat populus post eum, desiderans adhuc desiderabiles vultus edocti, quod illum ulterius in carne non essent visuri. Quibus in amore aeternae Trinitatis tertio confirmatis, post libatum pacis et charitatis suae osculum, non valuit imminentem sibi gloriam diutius contegere, sed rogat ut sui memores existant, dicit vocationis suae diem instare, nec se ulterius in hoc mundo cum illis manere. Tunc tantam lugentis populi videres confusionem tam permistam lacrymis cleri conclamationem, viduarum ac pupillorum miserabilem perturbationem, ut diem judicii adesse, et omnia saecula in supremam horam coisse putares. Sacerdos etiam qui tam mirabilem in ecclesia ecstasim viderat, cognito quod non in imagine, sed in rerum veritate eamdem sustinuisset, palam omnibus, et cum magnis gemitibus quae viderat absolvit. Quorum moestitiam Pater pretiosissimus, prout
Abbreviated transcription (Latin):
haberet aduocatũ. Int̾ hec felicia
felicis sponsionis gaudia. ponti¬
fex ad aram reducit᷑: tͣnsferens
om̃ipotentissimis dñi u̾bis. spe¬
ciem panis & uini. in ueram
sub̾am carnis & sanguinis xp̃i.
Iamq hora benedicendi pͦpł̃m ad¬
uenerat. & iterata uice beatus ille
ad popłm ꝓcedebat uolens illis abs¬
cessum suum denuntiare: s amo¬
re dulcedinis filioꝵ reuocabatur.
Proinde exhortatus est om̃s. ut illuc
tota mentis intentione tendant.
suꝑ illos sue auctoritatis benedic¬
tione. orabat sp̃m sc̃m illis ad eẽ:
quẽad modum filtus dei ꝓmiserat.
cum redeuntẽ illum ad patrem ce¬
lestis nuibes suscipiebat. Ego inqͥt
mittam uobis sp̃m u̾itatis: ut
maneat uobiscum met̾num. Cũ
his gͥ disserendis beatissimus pon¬
tisex diutius imimoratꝰ fuisset.
uidebant faciem eiꝰ. tanꝗͣ. faciem
angeli dei. ut uere ac uisibiliter.
esset agnoscere: qd is quẽ inuoca¬
bat sp̃c sc̃s. maiestatis sue p̾sentiã

Expanded text:
haberet advocatum. Inter haec felicia haberet advocatum. Inter haec felicia felicis sponsionis gaudia pontifex ad aram reducitur, transferens omnipotentissimis Domini verbis speciem panis et vini in veram substantiam carnis et sanguinis Christi. Jamque hora benedicendi populum advenerat, et iterata vice beatus ille ad populum procedebat, volens illis abscessum suum denuntiare, sed amore dulcedinis filiorum revocabatur. Proinde exhortatus est omnes, ut illuc tota mentis intentione tendant, super illos suae auctoritatis benedictione, orabat Spiritum sanctum illis adesse quemadmodum Filius Dei promiserat, cum redeuntem illum ad Patrem coelestis nubes suscipiebat. Ego, inquit, mittam vobis Spiritum veritatis, ut maneat vobiscum in aeternum . Cum his igitur disserendis beatissimus pontifex diutius immoratus fuisset, videbant faciem ejus tanquam faciem angeli Dei, ut vere ac visibiliter esset agnoscere, quod is quem invocabat Spiritus sanctus majestatis suae praesentiam