comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum cum eorum sententia sit om̃s
cleos colendos ee: sapienti. Cur gͦ
anumero ceterorum iste reiec¬
tus ẽ: Si plurimum ualet: cur
ab eis solus non colitur: Si pa¬
rum aut nichil ualet: cur con¬
tritis eorum simulacris. ab om̃i¬
bus gentibus solus pene. iam
colitur: Numquam huius qͥs¬
tionis uinculo erimi poterũt
qui cum maiores et intores
deos colant. quos deos putant.
lunc acum non colunt qui p̃¬
ualuit omnib quos colunt.
Sicnim magne. iurtutis ẽ. cur
Cristimatus ẽ inꝓbandus: si

Expanded text:
tim cum eorum sententia sit omnes tim cum eorum sententia sit omnes deos colendos esse sapienti? cur ergo a numero ceterorum iste reiectus est? si plurimum ualet, cur ab eis solus non colitur? si parum aut nihil ualet, cur contritis eorum simulacris ab omnibus gentibus solus paene iam colitur? numquam huius quaestionis eximi uinculo poterunt, qui cum maiores et minores deos colant, quos deos putant, hunc deum non colunt, qui praeualuit omnibus, quos colunt. si enim magnae uirtutis est, cur existimatus est inprobandus? si
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificioritin. et confractio simula¬
chrorum. non ꝑ doctrinam. xp̃i
fiat. s ꝑ discipulorum eius: qͦs
aliud. quos quam ab illo didice¬
runt docuisse contendunt. tta uo¬
norantes laudantes q conuel¬
lere quia utiq ꝑ discipulos
.xp̃i. et facta et dicta. rp̃i annũ¬
tiata sunt. quibꝰ constat religio
xp̃iana. adhue istis iam paucis¬
simis. nec iam obpugnantib s
tam̃ adhuc musitantibꝰ inimi-¬
ca. S si nolunt credere. xp̃m talia
docuisse: ꝓph̾as legant. qui non
solum suꝑͣstitiones idolorum e¬
uerti p̾ceperunt: ucrum etiam
xp̃ianis temporibus hanc euer¬
sionem futuram p̃direrunt. Qui
si fefellerunt: cur tanta manifes¬
tatione conpletur: Siuerum di¬
.rerunt: cur tante diuinitati re¬
sistitur: yeruntam̃ diligentius
ab istis querendum ẽ. quem nã
putent. ẽẽ deum isit: cur eum
colendum non receꝑint: sicut a¬
liarum gentium deos quas ro¬
manum fubegit imꝑtum. p̃ser¬

Expanded text:
sacrificiorum et confractio simulasacrificiorum et confractio simulacrorum non per doctrinam Christi fiat, sed per discipulorum eius, quos aliud quam ab illo didicerunt docuisse contendunt, ita uonorantes laudantesque conuellere, quia utique per discipulos Christi et facta et dicta Christi adnuntiata sunt, quibus constat religio christiana adhuc istis iam paucissimis, nec iam obpugnantibus, sed tamen adhuc mussitantibus, inimica. sed si nolunt credere Christum talia docuisse, prophetas legant, qui non solum superstitiones idolorum euerti praeceperunt, uerum etiam christians temporibus hanc euersionem futuram praedixerunt. qui si fefellerunt, cur tanta manifestatione conpletur? si uerum dixerunt, cur tantae diuinitati resistitur? Verum tamen diligentius ab istis quaerendum est, quemnam putent esse deum Israhel. cur eum colendum non receperunt sicut aliarum gentium deos, quas Romanum subegit imperium, praeser
Abbreviated transcription (Latin):
ad suadendum quod ꝓferunt.
contra doctrinam. xp̃i. nullum
sibi eẽ. pondus audoritatis si
non habeat nom̃. xp̃i. Quid qd̃
isti uani. xp̃i laudatores et. xp̃i¬
ane religionis obliqui obtrecta¬
tores ꝓptea non audent blasphe¬
mare. xp̃m. quia quidam philo¬
sopla eorium sic̃ in libris suis porphiliꝰ
si culus. ꝓdidit consuluerunt dos
suos qui de xp̃o responderent: il¬
li autem oraculis fius. xp̃m lau¬
dare conpulfi sunt: Nec mirum
cum et in euangelio legamus.
eum demones fuisse conffessos.
Scriptum est aũt in ꝓpħis nr̃is.
quoniam diz gentium demonia.
de ꝑhoc tsti ne contra deorum su¬
orum responsa conentur: conti-¬
nent blasphemiam a xp̃o. et eas in
discipulos eius effundunt. Michi
aut uidetur quod illi dii gentiũ
quos philosophi paganoriun. cõ¬
fulere potuerunt. etiam si de disci¬
pulis. xp̃i introgarentur: ipsos
quoq laudare cogerentur. Uerũ
tamen isti tta disputant. quod
hec euersio templorum. et dannatio

Expanded text:
ad suadendum quod proferunt ad suadendum quod proferunt contra doctrinam Christi nullum sibi esse pondus auctoritatis, si non habeat nomen Christi. Quid quod isti uani Christi laudatores et christianae religionis obliqui obtrectatores propterea non audent blasphemare Christum, quia quidam philosophi eorum, sicut in libris suis Porphyrius Siculus prodit, consuluerunt deos suos, quid de Christo responderent, illi autem oraculis suis Christum laudare  conpulsi sunt? nec mirum, cum et in euangelio legamus eum demones fuisse confessos; scriptum est autem in prophetis nostris: quoniam di gentium demonia. ac per hoc isti, ne contra deorum suorum responsa conentur, continent blasphemias a Christo et eas in discipulos eius effundunt; mihi autem uidetur, quod illi di gentium, quos philosophi paganorum consulere potuerunt, etiam, si de discipulis Christi interrogarentur, ipsos quoque laudare cogerentur. Verum tamen isti ita disputant, quod haec euersio templorum et damnatio
Abbreviated transcription (Latin):
um p̃mintiarentur: non magici
tus. Nam et illius iam deleti reg¬
ni populus ubiq disꝑsus. inira¬
bili dei ꝓuidentia quamus sine. il¬
la unctione. regis sacerdotisq remã¬
serit: in quo chrifmate. ⁊ p̃i nomẽ
apparet: tenet tam̃ reliquias qua¬
rumdam obseruatiomun suarũ.
Romana autem sacra illa cde ido¬
lorum cultu. nec uictus ac subtu¬
gatus accepit. ut libros ꝓpheticos
Ad testimonium gerat. ip̃i ac si de
imimicorum codicibus ꝓbetur ue¬
ri adhic.xp̃m male laudando.
se ipos indicant. si aliqua magi¬
ca sub erus nomine scripta fuiit.
cum uehem̃ter his artibus. xp̃i
doctrina inumca sit: hrnc po¬
tuis intelligant quantum sit¬
sit illud nomen. quo addito eti¬
am illi qui contra eius p̃cepta
uiunt suas nefarias artes
honorare conantur. Sicut e¬
nun diuersis hominum erro¬
ribus multi etiam uarias he¬
reses aduersus ueritatem sub
eius nomine condiderunt. ita
sentiint etiam inimici. xp̃i.

Expanded text:
um praenuntiarentur, non magicis um praenuntiarentur, non magicis tus. nam et illius iam deleti regni populus ubique dispersus mirabili dei prouidentia, quamuis sine ulla unctione regis sacerdotisque . remanserit, in quo chrismate Christi nomen apparet, tenet tamen reliquias quarundam obseruationum suarum, Romana autem sacra illa de idolorum cultu nec uictus ac subiugatus accepit, ut libros propheticos ad testimonium gerat Christi ac sic de inimicorum codicibus probetur ueri Christum male laudando se ipsos indicant? si aliqua magica sub eius nomine scripta sunt, cum uehementer his artibus Christi doctrina inimica sit, hinc potius intellegant, quantum sit illud nomen, quo addito etiam illi qui contra eius praecepta uiuunt suas nefarias artes honorare conantur. sic enim diuersis hominum erroribus multi etiam uarias hereses aduersus ueritatem sub eius nomine condiderunt, ita sentiunt etiam inimici Christi
Abbreviated transcription (Latin):
unus qui fecit celuin et t̾ram
et res hitmanas iuste. ac misericor¬
dit̾ curat: ita ut nec p̃cludat ius¬
ticia miscłiam. nec impediat.
miscdia iusticiam: quod non ip̃e
sit uictus in hebreho populo su¬
o: quia regnum sacerdotium q
eius romanis ei pugnandum de
sacerdotis. quod illo regno et sacer¬
dotio futurum p̃figurauit: nũc
ipse deris isrł ubiq delet idola
gentium. que utiq ne delerentur
reciꝑe sacra eius romani nolue¬
runt: sicut receꝑunt deorum. a¬
liarum gentium quas uicerũt
Ita et regnum sacerdotium q ꝓ¬
phetice. gentis abstulit: quia iã
qui ꝑ ea ꝓmittebatur aduenerat
et romanum imꝑuam aquo illa
gens uicta ẽ. ꝑ. rp̃m regem suo
nomini subiugauit. atq. ideuer¬
tenda idola. ꝓpter quorum hono¬
rem sacia eius recepta non erant.
xp̃iane fidei robore. ac deuotione
conuertit Puto quia de se hec fu¬
tura ut ꝑ tot ꝓpħas. et ꝑ cutusclam
etiam gentis regnum. ac sacerdoti¬

Expanded text:
unus, qui fecit caelum et terram unus, qui fecit caelum et terram et res humanas iuste ac misericorditer curat, ita ut nec praecludat iustitia misericordiam, nec inpediat misericordia iustitiam, quod non ipse sit uictus in Hebraeo populo suo, quia regnum sacerdotiumque eius Romanis expugnandum delsacerdotis, quod illo regno et sacerdotio futurum praefigurauit, nunc ipse deus Israhel ubique delet idola gentium, quae utique ne delerentur, recipere sacra eius Romani noluerunt, sicut receperunt deorum aliarum gentium, quas uicerunt. ita et regnum sacerdotiumque propheticae gentis abstulit, quia iam qui per ea promittebatur aduenerat, et Romanum imperium, a quo illa gens uicta est, per Christum regem suo nomini subiugauit adque ad euertenda idola, propter quorum honorem sacra eius recepta non erant, christianae fidei robore ac deuotione conuertit Puto, quia de se futura ut per tot prophetas et per cuiusdam etiam gentis regnum ac sacerdoti
Abbreviated transcription (Latin):
le. xp̃i nomen elucet. et ꝓpr̃ quam
reges suos.⁊põs tpsa gens appella¬
bat. non fuisse. nisi p̃numtiando
.xp̃o deputatam: quam quod oc¬
cisi. xp̃i resurrectio post ea quam ce¬
pit credentib gentib p̃dicari: illa
omnia cessauerunt. nescientib ro¬
manis ꝑ quorum uitoriam: nes¬
cientib iudeis ꝑ quorum subiuga¬
tionem factumn ẽ ut illa cessarent.
Rem sane mirabilem non acduertũt
pauci pagani qui remanserunt.
deum hebreorum offensum aiuie¬
tis. nec receptum auictorib: nune
p̃dicari et coli ab omnib gentibꝰ
Ipse ẽ: enim deus ifrł. de quo tanto
ante. ꝓpħa plebem dei sic allocutꝰ ẽ.
et qui eruit te: deus isrł uniuerse
t̃re uocabitur. hoc factum ẽ ꝑ nom̃
.xp̃i uenientis ad homines ex semi¬
ne. ipsius isrł. qui nepos fuit abra¬
he aquo gens cepit. hebreorum..
hamꝰ ipsi if rł dictitm ẽ. In semine.
tuo benedicentur om̃s tribus t̃re
Hinc ostenditur deus ifri: deus

Expanded text:
de Christi nomen elucet et propter quam de Christi nomen elucet et propter quam reges suos christos ipsa gens appellabat, non fuisse nisi praenuntiando Christo deputatam, quam quod occisi Christi resurrectio postea quam coepit credentibus gentibus praedicari illa omnia cessauerunt nescientibus Romanis, per quorum uictoriam, nescientibus Iudaeis, per quorum subiugationem factum est, ut illa cessarent. Rem sane mirabilem non advertunt pauci Pagani qui remanserunt, Deum Hebraeorum offensum a victis, nec receptum a victoribus, nunc praedicari et coli ab omnibus gentibus. Ipse est enim Deus Israel, de quo tanto ante Propheta plebem Dei sic allocutus est: Et qui eruit te, Deus Israel universae terrae vocabitur . Hoc factum est per nomen Christi venientis ad homines ex semine ipsius Israel, qui nepos fuit Abrahae, a quo gens coepit Hebraeorum: nam et ipsi Israel dictum est, In semine tuo benedicentur omnes tribus terrae . Hinc osten
Abbreviated transcription (Latin):
git occulto iudicio non conturu¬
o beatos facturus quib t̾remum
regnum dederit. nec continuo.
miseros quib ademerit: s beatos
uel miseros ꝓpt̾ aliud. et aliun¬
de faciens. temporalia regna.atq
t̃rena. quibus uoluerit. et quam¬
diu uoluerit. scd̃m p̃destinatum
ordinem scłorum uelsmendo uł
donando distribuit. Unde nec
illud possunt dicere: Cur gͦ deus
hebreorum quem summitm et
uerum deum dicitis. non solum
romanos eis non subuigauit.
ẜ nec ipsos hebreos ne a romanis
subiuigarentur adiuuit: Preces¬
serunt enim manifesta peccata
Et maxtine quia impio furore
xp̃m occidunt. in quo peccato a¬
liorum occultorum peccatorum.
meritis. ercecati sunt. Et quod
illiꝰ passio eẽt gentib ꝓfutura:
eadem ꝓphetica constestatione. p̃¬
dicatum ẽ. Nlec alia re magis cla¬
ruit illiꝰ gentis regnum: et tem¬
plum. et sacerdotutm. et sacrifi¬
cium. et unctionem: illam misti¬
cam quod crisma grece dicitur. un¬

Expanded text:
git occulto iudicio, non continugit occulto iudicio, non continuo beatos facturus quibus terrenum regnum dederit, nec continuo miseros quibus ademerit, sed beatos uel miseros propter aliud et aliunde faciens temporalia regna adque terrena quibus uoluerit et quamdiu uoluerit secundum praedestinatum ordinem saeculorum uel sinendo uel donando distribuit. Vnde nec illud possunt dicere: cur ergo deus Hebraeorum, quem summum et uerum deum dicitis, non solum Romanos eis non subiugauit, sed nec ipsos Hebraeos, ne a Romanis subiugarentur, adiuuit? praecesserunt enim manifesta peccata nt, et maxime, quia impio furore Christum occiderunt, in quo peccato aliorum occultorum peccatorum meritis excaecati sunt quod illius passio esset gentibus profutura, eadem prophetica contestatione praedictum est. nec alia re magis claruit illius gentis regnum et templum et sacerdotium et sacrificium et unctionem illam mysticam, quod chrisma Graece . dicitur, un
Abbreviated transcription (Latin):
iugassent. Neq enim possunt dic̾e
pietatem ac mores suos adus gen¬
tium quas uicerunt dilectos.
et electos. Numꝗͣ. hoc dicent: sipͥ¬
mordia sua recolant facinoroso¬
rum. asxtum. et romuli fr̃icidium.
Ileq enum quando asplum cons¬
tituerunt. remus et romulus. ut
quisquis cutuslibet sceleris reus eo
cõ fugisset. multum hab̾et cominis¬
fum: p̃cepta penitentie dederunt ad
sanandas antinas miseroritm
ac non potius collectam timenti¬
um manum contra suas ciuita¬
tes quorum leges timebant. mer¬
cede impunitatis armarunt. ut
quando romulus frẽm quim
chil in eo mali. Ppetrarat occidit:
tusticiam iundicandi ac non pͥn-¬
cipatum dominandi cogitauit.
Ita ne istos mores. dilererunt dii
hostes suarum cuutatum. fauen¬
do hostib earum: Cumpotius hos
nec illas deserendo psserunt. nec
ad istos transeitndo eos aliquio
adiuuerunt: quia non habent
in potestate regnum dare. et auf¬
ferre: sed deus unꝰ eruerus. hoc a¬

Expanded text:
iugassent. Neque enim possunt dicere iugassent. Neque enim possunt dicere pietatem ac mores suos a dis gentium, quas uicerunt, dilectos et electos. numquam hoc dicent, si primordia sua recolant, facinorosorum asylum et Romuli fratricidium. neque enim, quando asylum constituerunt Remus et Romulus, ut quisquis cuiuslibet sceleris reus eo confugisset multum haberet commissum, praecepta paenitentiae dederunt ad saluandas animas miserorum ac non potius collectam timentium manum contra suas ciuitates, quarum leges timebant, mercede inpunitatis armarunt, aut quando Romulus fratrem, qui nihil in eum mali perpetrarat, occidit, iustitiam uindicandi ac non principatum dominandi cogitauit. itane istos mores dilexerunt di hostes suarum ciuitatum fauendo hostibus earum? quin potius nec illas defendendo presserunt nec ad istos transeundo eos aliquid adiuuerunt, quia non habent in potestate regnum dare et auferre, sed deus unus et uerus hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
fecit celum et t̾ram et omnia q̃
ineis sunt: quo offenso. sepe sius
hostib subdebantur. Nunc aũt
pro grauissimo scelere occisi. xp̃i.
ex ipsa ierosoli ma quod erat reg¬
nieorum caput penitus eradica¬
ti. et romano imꝑio subiugati
sunt. Solebant aũt romani cleos
gentium quas subtugabant co¬
lendo ꝓpitiare: et eorum sacra
suscipere. hoc de deo gentis he¬
breȩ: cum eam uel obpugnauert̃
uel uicerunt facere noluerunt
credo quod uidebant. sieius dĩ
sacra reciꝑent. qui se solum etiã
deletis simulachris coli iuberet.
dimiitenda eẽ. omnia quȩ priꝰ
colenda susceꝑant. quorum re¬
lionib imꝑtum fuum creuisse
arbitrabantur: in quo eos ptu¬
runum fallatia demonum. de¬
cipiebat. Nam utiq intelligere. de¬
bebant occulta dei ueri uolunta¬
te. penes quem rerum sumina
potestas sibi cdatum et auctum
regnum: non ulorum cleorum
fauore: qui si aliquid in hac re. ha
ne a romanis suparentur aut
ip̃os eis romanos edomitos fub¬

Expanded text:
fecit caelum et terram et omnia quae fecit caelum et terram et omnia quae in eis sunt. quo offenso saepe suis hostibus subdebantur, nunc etiam pro grauissimo scelere occisi Christi ex ipsa Hierosolyma, quod erat regni eorum caput, penitus eradicati et Romano imperio subiugati sunt. solebant autem Romani de dis gentium, quas subiugabant, colendos propitiare et eorum sacra suscipere. hoc de deo gentis Hebraeae, cum eam uel obpugnauerunt uel uicerunt, facere noluerunt. credo, quod uidebant, si eius dei sacra reciperent, qui se solum deletis etiam simulacris coli iuberet, dimittenda esse omnia quae prius colenda susceperant, quorum religionibus imperium suum creuisse arbitrabantur. in quo eos plurimum fallacia demonum decipiebat. nam utique intellegere debebant occulta ueri dei uoluntate, penes quem rerum summa potestas est, sibi datum et auctum regnum, non illorum deorum fauore, qui si aliquid in hac re potene a Romanis superarentur, aut ipsos eis Romanos edomitos sub
Abbreviated transcription (Latin):
ni er mr̃is cum adhuc sautus appel¬
laretur et eos qui in xp̃m crediderãt
grauit᷑ ꝑsequeretur de celo uocauit.
et sicm dici discipulitm atꝙ apłm
fecit. Quomͦ igitur potuit libros qͦs
antequam inoreretur erum scripsis¬
se putari uolunt addiscipulos tan¬
quam familiarissimos petrum et
paulitm scrib̾e cum paulus nondũ
qui magicis artibus tanta potuisse
et nomen suum ad populos in se
conuertendos arte sua consecrasse
delirant: utrum potuerit magicis
qui de illo talia futura p̃locuti fr̃.
qualia iam p̃terita in euangłio le.¬
gimꝰ. et qualia morbe t̾rarum pre¬
sentia nunc iuidemus. Neq enim
si magicis artib fecit ut coleretur
et mortuus: magus erat ante ꝙͣ¬
eẽt natus. Cui ꝓphando uenturo
geno seputa e: cuius reiplubu¬
ce tota administratio ꝓpħia eẽt il¬
lius regis uenturi: et cuutatem
celestem ex omnib gentib condi¬
turi. Prouide illiꝰ hebree gentis.
erat: nͥ unus ds̃. deus uerus qͥ

Expanded text:
ni et martyris, cum adhuc Saulus appelni et martyris, cum adhuc Saulus appellaretur et eos qui in Christum crediderant grauiter persequeretur, de caelo uocauit et suum discipulum adque apostolum fecit. quomodo igitur potuit libros, quos antequam moreretur eum scripsisse putari uolunt, ad discipulos tamquam familiarissimos Petrum et Paulum scribere, cum Paulus nondum tendant, qui magicis artibus tanta potuisse et nomen suum ad populos in se conuertendos arte ipsa consecrasse delirant, utrum potuerit magicis qui de illo talia futura praelocuti sunt, qualia iam praeterita in euangelio legimus et qualia in orbe terrarum praesentia nunc uidemus. neque enim, si magicis artibus fecit, ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus, cui prophetando uenturo gens una deputata est, cuius reipublicae tota administratio prophetia esset illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei omnibus gentibus condituri. Proinde illius Hebraeae gentis aerat nisi deus unus, deus uerus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
scripserat. In qua fallacussima au¬
datia sic excecati sunt ut etiam a
pueris qui ad huc puerilit in gra¬
du lectorum. xp̃ianas litt̃as norũt:
merito rideantur. Cum enim uellẽt
tale aliquid fingere. xp̃m scripssisłe
ad discipulos fuos: cogitauerunt ad
quos potissimum scribe potusse: fa¬
cile crederetur: tanquam adulos. qͥ
ei familiarius adhesissent: quibus
illud quasi secretum digne comitte¬
retur: et occurrit eis petrus et pauiꝰ
Credo quod pluribus locis. simui
eos cum illo pictos uiderunt quia
merita petri et pauli. etiam ꝓpt̃ eum¬
dem passionis diem. celebrius et soi¬
lempniter roma cõmenclat. Sic om̃i¬
no errare meruerunt: qui xp̃m et
apłos eius non inscĩs codicibus. s
in pictis parietibꝰ quesierunt. Nec
mirum si apĩgentibꝰ fingentes decep¬
ne mortali cum suis discipulis uũ.
nondum erat paulus discipulus eiꝰ
quem post passionem suam. pꝰ resur¬
rectionem. post ascensionem. post mis
fidem. post lapidationem stpħi diaco¬

Expanded text:
scripserint. in qua fallacissima audacia sic excaecati sunt, ut etiam a pueris, qui adhuc pueriliter in gradu lectorum Christianas litteras norunt, merito rideantur. Cum enim uellent tale aliquid fingere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogitauerunt, ad quos potissimum scribere potuisse facile crederetur, tamquam ad illos, qui ei familiarius adhaesissent, quibus illud quasi secretum digne committeretur, et occurrit eis Petrus et Paulus, credo, quod pluribus locis simul eos cum illo pictos uiderent, quia merita Petri et Pauli etiam propter eundem passionis diem celebrius sollemniter Roma commendat. sic omnino errare meruerunt, qui Christum et apostolos eius non in sanctis codicibus, sed in pictis parietibus quaesierunt, nec mirum, si a pingentibus fingentes decep in carne mortali cum suis discipulis uixit, nondum erat Paulus discipulus eius, quem post passionem suam, post resurrectionem, post ascensionem, post missfidem, post lapidationem Stephani diaco
Abbreviated transcription (Latin):
ualuisse aliquid non uidemꝰ:
Rogo respondeant quis ẽ deus
iste qui omnes deos gentium
sic ꝑsequitur. qui omnia eoꝵ
Quid int̾rogem homines qui e¬
uanuerunt in cogitando quis
iste sit: Alii dicunt᷑ saturni
ẽ. credo ꝓpt̾ sabbati sanctificati¬
onem: quia isti eum diem satͣ¬
no tribuerunt. Uarro autem ip¬
sorum quo dotiorem apud se
neminem inueniunt: cdeum u¬
deorum iouem putauit. nicħ
inter eẽ censens quo nomine nũ¬
cupetur: dum eadem res intel

Expanded text:
ualuisse aliquid non uidemus? rogo, respondeant: quia est deus iste, qui omnes deos gentium sic persequitur, qui omnia eoruQuid interrogem homines, qui euanuerunt cogitando, quis iste sit? alii dicunt: Saturnus est, credo propter sabbati sanctificationem, quia isti eum diem Saturno tribuerunt. Varro autem ipsorum, quo doctiorem aput se neminem inueniunt, deum Iudaeorum Iouem putauit nihil interesse censens, quo nomine nuncupetur, dum eadem res intel
Abbreviated transcription (Latin):
usc leuatis oculis ec uisa mul¬
iudine. maxtia pauisse aeam
aruanibus quinq duobus et¬
hiscibs qd̾ et ceteri euangelistȩ di¬
ant: acꝑ hoc p̃t̾misisse. illum
que illi natrando ad huius mira¬
ali cominemorationem tiene.¬
rnt: certum ẽ. Uerumptainẽ
tanꝙ ex alia nartationis uia.
cum et illi tacuissent quȩ iste
anisset ad hoc miraculum de pa¬
nibus quinq occurrerunt sibi
rulitres qui pene parit᷑ ambu¬
labant. et iste: qui secmonum
ani atta consectans ꝑ alia quȩ
uni tacuerunt circum uolauit.
quodam mͦ et reis admiracu¬
lum de qiunq panibus pari¬
ter commemorandum. non
nrsus reuolatitrus occurrit
ipsum de. quinq panibꝰ
facium. narrationem suam
rrordine ita ꝑducit. Yesꝑe aũt

Expanded text:
tunc leuatis oculis et uisa multunc leuatis oculis et uisa multitudine maxima pauisse eam de panibus quinque et duobus piscibus, quod et ceteri euangelistae dicunt. ac per hoc praetermisisse illum quae illi narrando ad huius miraculi commemorationem uenerunt certum est; uerum tamen tamquam ex alia narrationis uia, cum et illi tacuissent quae iste dixisset, ad hoc miraculum de panibus quinque occurrerunt sibi et illi tres qui paene pariter ambulabant et iste qui sermonum domini alta consectans per alia quae illi tacuerunt circumuolauit quodammodo et eis ad miraculum de quinque panibus pariter commemorandum non ora reuolaturus occurrit. ipsum de quinque panibus factum narrationem suam ex ordine ita perducit: uespere aut
Abbreviated transcription (Latin):
post ea quam commemorauit
eum relicta uidea abisse trerum
in galileam: quod tunc inteli¬
gitur factum cum et alii euan
situ etus ꝑ samatiam mult
quȩ locutus ẽr occasione illus
samaritane quam inuenit
ad puteum contęrit naruu¬
onis suȩ. et pꝰ duos dies dicit
eum inde exisse tn gallleam: et¬
inde uenisse uchana galilȩe
ubi fecerat de aqua iumm
et sanasse filium cuiusdam
ulea fecisse atq dixisse. aliidi¬
rerunt: ioħs tacet. S sane qr
illi tacuerunt: dicit ascendis¬
se eum in die festo ierosolims
et fecisse ii miraculum iuo
de homine qui triguita er o¬
to annos habebat ininfirm¬
tate nec habebat hominema
quo in piscinam deponentir
inqua uariis ualitudinibs
affecti sanabantur. Et ex hac
occasione: multa eutm locu¬
tum fuisse. cominemorat. Pꝰ
hec eum dicit. abisse trans ma¬
re galllȩe qd̾ ẽ txberiadis:
et secutam multitudinem ma¬
gnam. Deinde. abisse in mont̾e
et ibi sedisse cum discipulis su¬
is. ꝓrimo die festo uideortam:

Expanded text:
posteaquam commemorauit posteaquam commemorauit eum relicta Iudaea abisse iterum in Galilaeam. quod tunc intellegitur factum, cum et alii euangnsitu eius per Samariam multa quae locutus est ex occasione illius Samaritanae, quam inuenit ad puteum, contexit narrationi suae, et post duos dies dicit eum inde exisse in Galilaeam, deinde uenisse in Canan Galilaeae, ubi fecerat de aqua uinum, et sanasse filium reguli cun Galilaea fecisse adque dixisse alii dixerunt Iohannes tacet; sed sane, quod illi tacuerunt, dicit ascendisse eum in die festo Hierosolymis et fecisse ibi miraculum illud de homine, qui triginta octo annos habebat in infirmitate nec habebat hominem, a quo in piscinam deponeretur, in qua uariis ualetudinibus affecti sanabantur, et ex hac occasione multa eum locutum fuisse commemorat. post haec eum dicit abisse trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis, et secutam multitudinem magnam, deinde abisse in montem et ibi sedisse cum discipulis suis proximo pascha die festo Iudaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
clentes p̃uenisse: eos uluc. qua¬
rum misertum dominum do¬
cusse multa et hora iam progͣ¬
diente: factum eẽ: ut de quin¬
q panibus et duobus piscibus
omnes quiaderant pasceren¬
tur. Quod miraculum omnes
quatuor euangeliste comme¬
morauerunt. lucas etiam qui
iam longe ᷤ de iohis passione
narrauerat ex occasine quadi¬
.rimus. nunc pꝰ ea quam cõme¬
morauit illam herodis hesita¬
tionem de de dño quisnamee̾t:
hoc continuo subtungit quod
marcus. Io est redisse aplos ao¬
illum. et narrasse illi quecũ¬
q illi fecerant. et assumptis e¬
is recessisse in locum desertũ
atq eo secutas turbas. et locu¬
tum eẽ de regno dei. et eos qui
cura indigebant sanasse. atq
inde etiam ipse: die declinan¬
te: cõmmorat miraculum de
quinq panibus factum. atu̾
ioħs qui multum ab eis irrbꝰ
euangelistis eo distat quia ma¬
gis in sermonibus quos domi¬
nus habuit immoratur qu̾a
in factis quȩ mirabiliter fect:

Expanded text:
identes praeuenisse eos illuc, quaidentes praeuenisse eos illuc, quarum misertum dominum docuisse multa, et hora iam progrediente factum esse, ut de quinque panibus et duobus piscibus omnes qui aderant pascerentur. quod miraculum omnes quattuor euangelistae commemorauerunt. Lucas etiam, qui iam longe supra de Iohannis passione narrauerat, ex occasione qua diximus nunc, posteaquam commemorauit illam Herodis haesitationem de domino quisnam esset, hoc continuo subiungit quod Marcus, id est redisse ad illum apostolos et narrasse illi quaecumque illi fecerant et adsumtis eis recessisse in locum desertum, adque eo secutas turbas et locutum esse de regno dei et eos qui cura indigebant sanasse. adque inde etiam ipse die declinante commemorat miraculum de quinque panibus factum. At uero Iohannes, qui multum ab eis tribus euangelistis eo distat, quia magis in sermonibus, quos dominus habuit, inmoratur quam in factis, quae mirabiliter fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ioħ̃s occisus eẽt: et ita narta¬
tionem contexit. Quod cum au¬
disset inquit iħc: secessit inde
in nauiculam in locum deser¬
tum seorsum. Et cum audissẽt
turbe: secute funt eum pedes¬
tres de ciitatibus. Et exiens
uidit turbam multam: et mi¬
sertus ẽ eius. et curauit longͥ¬
dos eorum. hoc continuo pꝰ ioħis
passionem factiun ẽẽ comme¬
morat. Unde pꝰ hec facta sunt u¬
la quȩ primo nartata sunt.
quibus motus hetodes. diit
ioh̃em ego decollaui. Iua entm
posteriora debent intelligi quȩ
ad herodem ꝑtulit fama: ut
moueretur et hefitaret quis¬
nam iste ẽẽ posset. de quo audi¬
ret talia cum iohem ipse occidi¬
sset. Marcus autem quam pas¬
sionem iohis. postea narrauit.
cominemorat discipulos missos
redisse: ad iħm et tenumtiasse.
illi omnia quȩ egerant et docu¬
erant et dominum eis quod ip¬
se solus commnemorat dirisse.
ut requiescerent post iuum ĩ
deserto: et ascendisse cum eim
nauem. et isse: et turbas hocu¬

Expanded text:
d Iohannes occisus est, et ita narrationem contexit: quod cum audisset, inquit, Iesus, secessit inde in nauicula in locum desertum seorsum. et cum audissent turbae, secutae sunt eum pedestres de ciuitatibus. et exiens uidit turbam multam et misertus est eius et curauit languidos eorum. hoc continuo post Iohannis passionem factum esse commemorat. unde post haec facta sunt illa quae primo narrata sunt, quibus motus Herodes dixit: Iohannem ego decollaui. illa enim posteriora debent intellegi, quae ad Herodem pertulit fama, ut moueretur et haesitaret, quisnam iste esse posset, de quo audiret talia, cum Iohannem ipse occidisset. Marcus autem, posteaquam passionem Iohannis narrauit, commemorat discipulos missos redisse ad legum et renuntiasse illi omnia quae egerant et docuerant et dominum eis — quod ipse solus commemorat — dixisse, ut requiescerent pusillum in deserto, et ascendisse cum eis in nauem et isse, et turbas hoc u
Abbreviated transcription (Latin):
milia iuirorum: exceptis mu¬
lieribus et pariulis. Hoc gͦ mi¬
taccilitin quos om̃s quatuor
ȩuangeliste commemorant:
pare ꝯsid̾andum atq tractan¬
cdum ẽ. ut ex hoc etiam ad cete¬
ra similia regule locutionum
discantur quibus tam diu̾sis
eacdem tam̃ sententia retinetur.
et eacdem rerum ueritas custo¬
ditur. Et inchoanda quid ẽ coͣ¬
sid̾atio non a matheo scd̃m or¬
dinem euangelistarum. s a io¬
hanne potiꝰ a quo ita exp̾ssa ẽ.
ista natratio. ut etiam nomi¬
na discipulorum diceret cum
quibꝰ de hac re locutus ẽ: onͣs
ita enim dicit. Cum subleuas¬
set gͦ oculos iħc. et uidiss qui¬
a multitudo marima uenit
ad eum: dicit ad philipum. Un¬
cde ememꝰ panes: ut mandu

Expanded text:
uirorum exceptis mulieribus et paruulis. hoc ergo miraculum, quod omnes quattuor euangelistae commemorant pare, considerandum adque tractandum est, ut ex hoc etiam ad cetera similia regulae locutionum discantur, quibus tam diuersis eadem tamen sententia retinetur et eadem rerum ueritas custoditur. et inchoanda quidem est consideratio non a Mattheo secundum ordinem euangelistarum, sed a Iohanne potius, a quo ita expressa est ista narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus de hac re locutus est dominus. ita enim dicit: cum subleuasset ergo Iesus oculos et uidisset quia multitudo maxima uenit ad eum, dicit ad Philippum: unde e
Abbreviated transcription (Latin):
fidem legentium uel audientium. ita
sctipsit. ut soł eiꝰ liber fide dignꝰ haberet᷑
ꝓliatis omnibus qui non ea fide qua
oportuit facta dictaq apłorum ausi
sunt scribere: eo quipe tempore scrip¬
serunt martus et lucas. quo non so

Expanded text:
fidem legentium uel audientium, ita fidem legentium uel audientium, ita scripsit, ut solus eius liber fide dignus haberetuprobatis omnibus qui non ea fide, qua oportuit, facta dictaque apostolorum ausi sunt scribere. eo quippe tempore scripserunt Marcus et Lucas, quo non so
Abbreviated transcription (Latin):
dum totum non potuisse capere
libros illos. cum etiam constet. ab
alus euangłistis non pauca nar¬
rata quȩ lucas ipse natrando nõ
attigit. De om̃ibus gͦ fecit sermo¬
nem eligendo de om̃ib unface¬
ret sermonem quȩ iudicauit ap¬
ta et congrua sufficere offitio dis¬
pensationis suȩ. Et qd̾ dicit mul¬
tos cognatos ordinate narratio¬
nem quȩ in nobis conpleta sunt
rerum: uidetur significare non¬
nullos qui non potuer̾t hoc sus-¬
ceptum munꝰ implere. Ideo aut
dicit sͥ uisum ẽe ex ordine diligẽ¬
ter scribere: qm̃ multi conati sũt
S eos debemꝰ acciꝑe quoꝵ in ecclia
nulla extat auc̃toritas : quia id
qd̾ conati sunt implere minime
potuerunt. Iste auĩt non solum
usq ad resurrectionem assumpti¬
onemq dñi ꝑduxit narrationem
suam ut in quatuor auctoribus
euangłiçe scripturȩ dignum suo
labore haberet locum: uerum etiã
dem pceps quȩ ꝑ apłos gesta sũt¬
quȩ sufficere credidit adedificandam

Expanded text:
dum totum non potuisse capere dum totum non potuisse capere illos libros, cum etiam constet ab aliis euangelistis non pauca narrata, quae Lucas ipse narrando non adtigit. de omnibus ergo fecit sermonem eligendo de omnibus, unde faceret sermonem, quae iudicauit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. et quod dicit multos conatos ordinare narrationem, quae in nobis conpletae sunt. rerum. uidetur significare nonnullos, qui non potuerunt hoc susceptum munus implere; ideo autem dicit sibi uisum esse ex ordine diligenter scribere, quoniam multi conati sunt; sed eos debemus accipere, quorum in ecclesia nulla extat auctoritas, quia id quod conati sunt implere minime potuerunt iste autem non solum usque ad resurrectionem adsumtionemque domini perduxit narrationem suam, ut in quattuor auctoribus euangelicae scripturae dignum suo labore haberet locum, uerum etiam deinceps quae per apostolos gesta suntquae sufficere credidit ad aedificandam
Abbreviated transcription (Latin):
omnia diligent᷑ ex ordine tibi scͥ¬
bere optime teophile. ut cognos¬
caseoꝵ u̾boꝵ de quibꝰ eruditus es:
ueritatem: hoc principium ad eu̾a¬
geli narrationem nondum ꝑti-¬
net. Admonet au̾t ut nouerimꝰ eum¬
dem lucam etiam illum librum
Nonsolum quia theophili nom etiã
illicui est. Nam poss fieri ut et aliꝰ
aliquis theophilus eẽt. et si idem
ipͥe eẽt. ab alio ad illum aliquio scri¬
beretur sicut aluca euangłin: s quia
et ibi ita exorsus est ut diceret. pͥmũ
quid sermonem fecide omnibus
o theophile. quȩ cepit iħc facere et do¬
qd̾ iamscripserit euangłii librum
unum ex quatuor. quoꝵ est in
eccłia sublunis auctoritas. hec ideo
quia dũ de omnibꝰ se. fecisse sermo¬
nem quȩ cepit ihe facere et docere.
usq indiem quo mandauit apłis.
puta debet omnia scripsisse in eu̾a¬
głio suo que iħc cum apłis int̾ra
u̾satus fecit et dũ. ne sit contrari¬
um ioħi quiait multa alia fecis¬
se iħm. quȩ siscriberentur. mun¬

Expanded text:
diligenter ex ordine tibi scribere, optime Theophile, ut cognoscas eorum verborum, de quibus eruditus es, veritatem . Hoc principium ad Evangelii narrationem nondum pertinet. Admonet autem ut noverimus eumdem Lucam etiam illum librum catur, non solum quia Theophili nomen etiam illic inest; nam posset fieri, ut et alius aliquis Theophilus esset, et si idem ipse esset, ab alio ad illum aliquid scriberetur, sicut a Luca Evangelium: sed quia et ibi ita exorsus est ut diceret, Primum quidem sermonem de omnibus feci, o Theofile, quae coepit Iesus facere et doquod iam scripserit euangelii librum unum ex quattuor, quorum est in ecclesia sublimis auctoritas. nec ideo, quia dixit de omnibus se fecisse sermonem quae coepit Iesus facere et docere usque in diem, quo mandauit apostolis, putari debet omnia scripsisse in euangelio suo quae Iesus cum apostolis in terra uersatus fecit et dixit, ne sit contrarium Iohanni, qui ait multa alia fecisse Iesum, quae si scriberentur, mun
Abbreviated transcription (Latin):
equitur marcꝰ. Et inde exur¬
gens uenit in fines uiche ul¬
tra iordanem et conuenium m¬
rum turbȩ ad eum. et sicut uon¬
sueuerat iterum docebat illos.
et cetera usq ad illud ubi ait. dñs
enim ex eo qd̃ habundabat ilis.
miserunt. hec uͦ de penuria suae
quȩ habuit misit totum uicdi
suum. In hac tota contexione:.
omnia suꝑiora consid̾ata sunt
ne quid uiderentur habere q̃¬
trarium: qñ cum mathei ordint
ceteros conferebamus. Hoc aul
de uidua pauꝑcula quȩ dus
minuta mistt ĩngato philatũ
duo soli dicunt marcus et lucas. et
sne ulla questione concordant
finc iam usq ad cenam dñi. un om̃i¬
um omnia consid̾ata tracdauimus:
iondicit et marcus qd̃ cogat cum
iiquo conꝑari. adinquirendum
ne quid repugnare uideatur. Nũc
gͥdeuceps luce euangłm ex ordine
pitactemꝰ. exceptis his quȩ ht cum
matheo marcoq communia: qm̃
illa iam omnia ꝑtractã sunt.
Sic gͦ incipit lucas. Qm̃ quid̃
multi conati sunt ordinare

Expanded text:
equitur Marcus: xet inde exsurgens uenit in fines Iudae ultra Iordanen et conueniunt iterum turbae ad eum et, sicut consueuerat, iterum docebat illos, et cetera usque ad illud ubi ait: 44 omnes enim ex eo quod abundabat illis miserunt, haec uero de penuria sua omnia quae habuit misit, totum uictum suum. in hac tota contextione omnia superiora considerata sunt, ne quid uiderentur habere contrarium, quando cum Matthei ordine ceteros conferebamus; hoc autem de uidua paupercula, quae duo minuta misit in gazophylacium, duo soli dicunt, Marcus et Lucas, sed sine ulla quaestione concordant. hinc iam usque ad cenam domini, unde omnium omnia considerata tractauimus, non dicit et Marcus quod cogat cum aliquo conparari ad inquirendum, ne quid repugnare uideatur., Nunc ergo deinceps Lucae euangelium ex ordine per- tractemus exceptis eis quae habet cum Mattheo Marcoque communia, quoniam illa iam omnia pertractata sunt. sic ergo incipit Lucas: Quoniam quidem multi conati sunt ordinare
Abbreviated transcription (Latin):
dicit duos fuisse qui legionẽ.
iliam demonum patiebantur.
quȩ in porcos ire ꝑmissaẽ: mar¬
cus autem et lucas unum com¬
memorant intelligas unum
eorum fitisse ꝑsonȩ aliciuius
clarioris et famosioris. quem re¬
gio illa maxune dolebat: et pro
cuius sauite plurimum sata¬
gebat. hoc uolentis significare
duo euangelistȩ: solum com¬
memorandum iudicauerunt:
de quo fama hutus facti iatiꝰ
preclarius q fraglauerat. Nec
quoo uerba demonum diuerse
ab euangelistis dicta sunt. ha¬
bent aliquio scrupuli: cum
uel ao unam redigi sententiã.
uel omina clicta possint intel¬
ligi. Nec quia pluralit̃ apuo.
matheum. apuo alios autem
singularit loquitur: cum et
ipsi narrent quod interrogatus
quio uocaretur. legionem se eẽ

Expanded text:
duos dicit fuisse, qui legionem duos dicit fuisse, qui legionem illam daemonum patiebantur, quae in porcos ire permissa est, Marcus autem et Lucas unum commeeorum fuisse personae alicuius clarioris et famosioris, quem regio illa maxime dolebat et pro cuius salute plurimum satagebat. hoc uolentes significare duo euangelistae solum commemorandum iudicauerunt, de quo facti huius fama latius praeclariusque fraglauerat. nec quod uerba demonum diuerse ab euangelistis dicta sunt, habet aliquid scrupuli, cum uel ad unam redigi sententiam uel omnia dicta possint intellegi. nec quia pluraliter aput Mattheum, aput illos autem singulariter loquitur, cum et ipsi narrent, quod interrogatus quid uocaretur legionem se e
Abbreviated transcription (Latin):
eum direrunt matheus sic oo¬
mine salua nos ꝑunus: marcꝰ
magister non adte ꝑtinet quia
ꝑimus. lucas p̃ceptor ꝑtinus:
una eademq sententia ẽ excitã¬
tium domurum uolentium q
saluari. Nec opus est querere quio
horum pottus ip̃o dictum sit.
siue entm aliquio horum trcum
direrint siue aua uerba quȩ mil¬
lus euangelistarum cominemo¬
rauit. tantum dem tamen ualẽ¬
tia ad eamdem sententiȩ uerita¬
tem: quio adrem inter ẽ: Quam¬
quam et hoc fieri potuit ut plu¬
ribus eum simul excitantibus
omnia hec aliuo ab alio dicerẽ¬
tur: Item quos secdata tempesta¬
us est hic quia uenti et mare o¬
bediunt ei. scõm marcum quis
putas ẽ iste quia uentus et ma
tis imperat. et mari obediunt
ei. quis non uideat unam eẽ.
sententiam: tantumdem eñi
prorsus ualet quis putas ẽ iste
et qualis est hic. Et ubi non est
dictum imꝑat: utiq conseqũe¬
ter intelligitur quia imꝑanti
obeditur. Quoo uero matheus

Expanded text:
eum dixerunt Mattheus sic: doeum dixerunt Mattheus sic: domine, salua nos, perimus, Marcus: magister, non ad te pertinet, quia perimus? Lucas: praeceptor, perimus, una eademque sententia est excitantium dominum uolentiumque saluari, nec opus est quaerere, quid horum potius Christo dictum sit. siue enim aliquid horum trium dixerint, siue alia uerba quae nullus euangelistarum commemorauit, tantundem tamen ualentia ad eandem sententiae ueritatem, quid ad rem interest? quamquam et hoc fieri potuit, ut pluribus eum simul excitantibus omnia haec, aliud ab alio, dicerentur. item quod sedata tempestas est hic, quia venti et mare obediunt ei? Secundum Marcum, Quis putas est iste, quia et ventus et maris imperat et mari, et obediunt ei? quis non videat unam esse sententiam? Tantumdem enim prorsus valet, Quis putas est iste? et, Qualis est hic? et ubi non est dictum, imperat, utique consequenter intelligitur, quia imperanti obeditur. 56. Quod vero Matthaeus
Abbreviated transcription (Latin):
deincenps matheus fubtunq.
ham idem matheus ordinem
temporum adhuc tenet: ita nar¬
rans. et ascendente eo in naui¬
culam: secuti sunt cum disci¬
puli eius et ecce in. otus mas¬
nus factus est in mari: usq ad
illuo ubi ait etuenit in ciui¬
tatem suam. Ista duo facta cõ¬
tinuati quȩ narrat matheus.
de tranquillato mari postea¬
quam uentis imꝑauit iħe a
oino excitatus. et de ĩis qui
abebant seirum demonium rup¬
seitum: similiter narrant mar¬
cus et uicas. Uerbis aliis dictȩ ft̃:
ab alio atq alio. quȩdam senten¬
tie. non tamen aliȩ: uelut iliuo
quos eum dicit cdirisse matheus
Qio timidi estis modice fidei :
marcus ita dicit. Quid tunidi es¬
tis: Nondum habetis fidem. Io
ẽ uiam ꝑfectam uelut granum
sinapis. hoc ergo et ille ait: mo¬
dice fidei. lucas autem. Ubi ẽ fi¬
des ur̃a: et totum quidem dici
potuit. qluio trmidi estis: ubi est
fidesura: modice fider: Unde
aliuo ulus. aliuo ille comine¬
morat. Et uiuo quoo excitantes

Expanded text:
deinceps Mattheus subiungit. deinceps Mattheus subiungit. nam idem Mattheus ordinem temporum adhuc tenet ita narrans: Et ascendente eo in nauiculam secuti sunt eum discipuli eius. et ecce motus magnus factus est in mari, usque ad illud ubi ait: et uenit in ciuitatem suam. ista duo facta continuatim quae narrat Mattheus de tranquillato mari, posteaquam uentis imperauit Iesus a somno excitatus, et de illis qui habebant saeuum demonium rupsertum, similiter narrant Marcus et Lucas : verbis aliis dictae sunt ab alio atque alio quaedam sententiae, non tamen aliae, uelut illud quod eum dicit dixisse Mattheus: quid timidi estis, modicae fidei? Marcus ita dicit: quid timidi estis? necdum habetis fidem? id est illam perfectam uelut granum sinapis. hoc ergo et ille ait: modicae fidei. Lucas autem: ubi est fides uestra? et totum quidem dici potuit: quid timidi estis? ubi est fides uestra? modicae fidei. unde aliud hic, aliud ille commemorat. et illud quod excitantes
Abbreviated transcription (Latin):
dit ͤ prorsus eadẽ quȩ math̃s
cominemorat. quos̃ autem
matħ̃s dicit istuo tune gestũ
eẽ: quando uissit ut trent tͣnf
fretum: lucas uero ambulan¬
tibus uiis in uia: non e contra¬
rium: quia uia utiq ambula¬
runt. ut uenirent ad fretum
Et deulo qui petit primum se¬
pelire patrem suum: et math̾s
et uicas omnino consentuut
ouod enim matheus primo
etusdem uerba posuit. hocpꝑ¬
ter patrem suum petentis et
deinde domini dicentis seque¬
re me: lucas autem primo di
centis sequere me: et deinde.i¬
lius hoc petentis. ad sententiam
nichil uiter est. commemoraur
lucas et alium dixisse. Sequar
te domine: sed prunun ꝑmitte
michi renumtiare. his qui domi
sunt. Ne. quo tacet matheus.
Inde iam lucas in aliuo prerit.
non in illus quos ordine: tempo¬
ris sequebatur. Post hȩc autem
inquit clesignauit dominus
et alios septuaginta duos. Post
hȩc quidem manifeste: seo qua¬
to temporis interuallo. post hec
fecerit dominus noͣn apparer.
Imipso tamen int̾uallo fit: qu

Expanded text:
e Mattheus commemorat. quod autem Mattheus dicit tunc istud gestum esse, quando iussit, ut irent trans fretum, Lucas uero ambulantibus illis in uia, non est contrarium, quia in uia utique ambulabant, ut uenirent ad fretum. et de illo qui petit primo sepelire patrem suum Mattheus et Lucas omnino consentiunt. quod enim Mattheus primo eiusdem uerba posuit hoc propter patrem suum petentis et deinde domini dicentis sequere me, Lucas autem primo domini dicentis sequere me et deinde illius hoc petentis, ad sententiam nihil interest commemorauit Lucas et alium dixisse: sequar te, domine, sed primum permitte mihi renuntiare his qui domi sunt, de quo tacet Mattheus. inde iam Lucas in aliud perrexit, non in illud quod ordine temporis sequebatur. post haec autem, inquit, designauit dominus et alios septuaginta duo. post haec quidem manifeste, sed quanto temporis interuallo post haec fecerit illud dominus, non apparet. in ipso tamen interuallo fit quod
Abbreviated transcription (Latin):
equitur ergo mateus di¬
cens. Uespere autem facto
obtulerunt ei multos demonia
habentes. Et eitiebat sp̃c uerbo:
ut adimpleretur quoo dictum
diei tempus ꝑtinere satis indi¬
cat: cum conungit: uesꝑe aũt
facło. Sic et martus cum de ip̃a
soctu petri sanata dixisset. et mi¬
nistrabat eis: hoc idem subiun¬
git. Uesꝑe autem facto cum occi
male habentes. Et erat omnis ciui¬
tas congregata ad iantiam: et
curauit multos qui uerabant᷑
auarus langoribꝰ et demonia
de surgens: egeressus ẽ. et abut in
in desertum locum. Uidetur hic or¬
dinem tenuisse marcus. ut post
uluo quod dictum ẽ uespere au¬
tem facto. deinde. diceret. Et diu¬
culo ualde furgens. Quanuis nec
uluo neccesse sit ubi dicitur ues¬
pere autem facto etusdem diei
uesperum acciꝑe: nec ubi dicit᷑¬
diluculo. euisdem noctis diu¬
culum: tamen ut cumq uideri
potest hic rerum gestarum ordo
seruatus: ꝓpter digestum ordi¬
nem temporum. lucas quoq cũ
de socru petri narrasset: non a¬

Expanded text:
equitur ergo Mattheus dicens: uespere autem facto optulerunt ei multos demonia habentes et eiciebat spiritus uerbo eut adimpleretur quod dictum diei tempus pertinere satis indicat, cum coniungit uespere autem facto. sic et Marcus, cum de ipsa socru Petri sanata dixisset et ministrabat eis, hoc idem subiecit: uespere autem facto cum occidmale habentes et demonia habentes, et erat omnis ciuitas congregata ad ianuam. et curauit multos qui uexabantur uariis languoribus et demonia de surgens egressus est et abiit in desertum locum . Videtur hic ordinem tenuisse Marcus, ut post illud quod dictum est, Vespere autem facto, deinde diceret, Et diluculo valde surgens. Quamvis nec illud necesse sit, ubi dicitur, Vespere autem facto, ejusdem diei vesperum acci\'diluculo\', eiusdem noctis diluculum, tamen utcumque uideri potest hic rerum gestarum ordo seruatus propter digestum ordinem temporum. Lucas quoque, cum de socru Petri narrasset, non a
Abbreviated transcription (Latin):
tues filius dei. Et increpans nõ
sinebat ea loqui: quia sciebant
ipsum eẽ. xp̃m. facta autem die
egressus ibat indesertum locum
Et hic uidemus eundem ordi¬
nem prorsus temporum custo¬
ditiu: quem comperimus a¬
pud marcum. Matheus autem
qui uidetur non ordine. quo
gestitn ẽ. s quo p̃terinissum re¬
colit. hoc de socru petri comine¬
morasse: post ea quam narrauit
quio ipso die facto etiam ues¬
pere. gestum sit: iam non sub¬
nngit diluculum: s ita nariat
yidens autem turbas ih̾c multas
circumisse: uissit ire trans fre¬
tum iam hoc anuo ẽ. non iuuo
quos marcus et uicas conterũt
qui post uesperum diluculum
ponunt. Quod ergo dictum ẽ.¬
hic. iuidens autem ih̾c turbas
nultas circumise uissit ire tr̃a
ffrctum: aliuo etm recordatũ

Expanded text:
ncrepans, non sinebat ea loqui, quia sciebant ipsum esse Christum. Facta autem die, egressus ibat in desertum locum . Et hic videmus eumdem prorsus ordinem temporum custoditum, quem comperimus apud Marcum. Matthaeus autem qui videtur non ordine quo gestum est, sed quo praetermissum recolit, hoc de socru Petri commemorasse, posteaquam narravit quid ipso die facto etiam uespere gestum sit, iam non subiungit diluculum, sed ita narrat: uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum. iam hoc aliud est, non illud quod Marcus et Lucas contexunt, qui post uesperum diluculum ponunt. quod ergo hic dictum est uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
eum genit eius matrem fratris
defuncti comugem duꝓcerat. Item
ubi dixi. lucas uero ad ipsum da¬
uid per nathan ascendit per quem ꝓ¬
phetam deus peccatum illius expiauit:
per cuius nominis ꝓph̃am dicere debui.
ne putaretur idem fuisse homo cũ
alter fuerit: quanuis et ipse hoc uo¬
caretur. hoc opus fic incipit. Inter õs
diuinas auctoritates. Aurelii aug̾tiui

Expanded text:
eum genuit eius matrem, fratris eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit: Inter omnes diuinas auctoritates. CAPVT XLII