comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
XT
& imponet᷑ eis iugũ qͦd non auferet᷑
ab eis. & uidebat᷑ dura sententia. ne¬
quaquã eis locũ pęnitentiȩ dere¬
Qͥd tͥ faciam: quate arte corripiam :
quo pot̃o sanare medicamine : Sic̃
adama. & seboĩ ponam ce: quȩ
duȩ st̃ qnq urbiũ. sicut in genesi
legimꝰ: sõdomã. & gõmorra. ad amã.
et seboĩ. & balẽ. qd̾ ẽ segor: & syro
sermone zoara dr̃. Pona itaq et
uertã te in solitudinem. & delebo
usq ad cyneres. atq fauillas: sicut
deleui ãdamã. & seboĩ. Cũq du¬
ram. immo crudelẽ sententiam ꝓ¬
tulisset: rursũ parentis affectu
miscłia uincit᷑: & austeritatẽ iudi-¬
cis pietate mitigat patris. Dicit
enim. Conuersũ est in me cor meũ:
parit̃ contͣbata ẽ pęnitudo mea.
Statim ut locutꝰ sũ me ephrami
& isrł sicut ãd amã sẽboim̃q posit᷑ũ:
mea cõmora st̃ uiscera: penituit me:
meum quondã ppłm delere ꝑpe-¬
tuo. Idcirco non faciam scd̃m fu-¬
rorem iracundie meȩ: nec de mea

Expanded text:
t et imponetur eis jugum, quod non auferetur ab eis: et quia videbatur dura sententia, nequaquam eis locum poenitentiae derequid tibi faciam? qua te arte corripiam? quo potero sanare medicamine? Sicut Adama et Seboim ponam te, quae duae sunt quinque urbium, sicut in Genesi legimus: Sodoma et Gomorrha, Adama, et Seboim et Bale, quae est Segor, et Syro sermone Zoara dicitur. Ponam itaque et vertam te in solitudinem, et delebo usque ad cineres ac favillas, sicut delevi Adama et Seboim. Cumque duram, immo crudelem sententiam protulisset, rursum parentis affectu misericordia vincitur, et austeritatem judicii pietate mitigat patris. Dicit enim: Conversum est in me cor meum: pariter conturbata est poenitudo mea. Statim ut locutus sum, me Ephraim et Israel sicut Adama Seboimque positurum, mea commota sunt viscera. Poenituit me meum quondam populum delere in perpetuum: idcirco non faciam secundum furorem iracundiae meae, nec de mea
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa dñs rugiet qͣsi leo de qͦ & amoᷤ ꝓpħa
c̃memorat: Dns de syon rugiae: & de iħrłm
dabit uocem suam. Rugit autemt¬
autem: qnͣdo dicit sicut ad amã po¬
nã te ut seboim. Cũq ille rugierit.
cunc formidabt̃ filii maris. siue a-¬
quarũ: ut lax transtulert̃. Et enim
uerbũ maĩ. qͦd ꝑ tres lict̃as scͥbit᷑.

Expanded text:
inus rugiet quasi leo. De quo et Amos propheta commemorat: Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam . Rugiet autemando dicit: sicut Adama, ponam te ut Seboim. Cumque ille rugierit, tunc formidabunt filii maris, sive aquarum, ut LXX transtulerunt. Etenim verbum MAIM  , quod per tres litteras scribit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. scuto te circũdabo. Qͦd cũ in bo¬
nam partẽ putaremus intelligi. &
significare ꝓtectionẽ: ex edicione
sym machi contͣriuꝰ nob̾ sensus subi¬
tradã te. Ex translatione qͦq theodo¬
tionis. ñ ꝓspera sed aduersa demonstrã¬
te. & auferã a te.oys aꝙ 2. hoc ẽ seutũ qͦ

Expanded text:
est, scuto circumdabo te. Quod cum in bonam partem putaremus intelligi, et significare protectionem, ex editione Symmachi contrarius nobis sensus subjitradam te. Ex translatione quoque Theodotionis non prospera, sed adversa demonstrante, et auferam a te ὅπλον, hoc est, scutum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ sina. & syon. & in sara. & in agar
fecisse cognouimꝰ. Neq enĩ ñ .ẽ.
syna mons. & non ẽ syon. non
fuit sara. & ñ fuit agar: qͥa hȩc
apłs paulus ad duo retulit testa¬
m̃ta. Sic gͥ hoc qͦd scriptũ est
paruulus isrł. & dilexi eũ: & ex
egypto uocaui filiũ meũ: dr̃ qͥdẽ¬
de ppło isrł. qͥ uocat᷑ exegypto : qͥ
diligit᷑: qͥ eo cẽpore postꝰ errorẽ
idolatriȩ. quasi infans. & paruui¬
Nã & ysaac intypo ap̃i fuit. qdđ¬
futurȩ mortis ligna s ipse porta¬
uerit: & iacob qͥ liam dolentem
oculos. & rachel pulchr̃a habuerit
uxorem. In lia quȩ maior erat.
cȩcitatẽ intelligimꝰ synagogȩ: in
rachel pulchritudinem ȩccłȩ.
Et tam̃ qͥa exparte typi fuert̃
dñi saluatoris: non om̃ia quȩ fe¬
cisse narrant᷑. in typo eiꝰ fecisse
credendi st̃. Typus enim partẽ
indicat. Qͦd si totũ p̃cedat in cy¬
po:iam ñ ẽ typus. s hystoriȩ ue¬
ritas appellanda ẽ. Hȩc breuit̃

Expanded text:
tibus Sina et Sion, et in Sara et Agar fecisse cognovimus. 124 Neque enim non est Sina mons, et non est Sion: non fuit Sara, et non fuit Agar; quia haec apostolus Paulus ad duo retulit Testamenta . Sic igitur hoc quod scriptum est: Parvulus Israel, et dilexi eum, et ex Aegypto vocavi filium meum, dde populo Israel, qui vocatur ex Aegypto, qui diligitur, qui eo tempore post errorem idololatriae quasi infans et parvuNam et Isaac in typo Christi fuit qufuturae mortis ligna sibi ipse portaverit : et Jacob quia Liam dolentem oculos, et Rachel pulchram habuerit uxorem . In Lia quae major erat, caecitatem intelligimus Synagogae, in Rachel pulchritudinem Ecclesiae: et tamen qui ex parte typi fuerunt Domini Salvatoris, non omnia quae fecisse narrantur, in typo ejus fecisse credendi sunt. Typus enim partem indicat: quod si totum praecedat in typo, jam non est typus, sed historiae veritas appellanda est. H
Abbreviated transcription (Latin):
idolis seriuiert̃. Transire hereticoᷤᷤ
instar diluculi. & regẽ eoꝵ diabo¬
lũ uel hȩresi archam intelligimuᷤ:
qͦs in infantia qnͣdo crediderunt
mine censebant᷑. dilexit eos ds̃: &
uocauit illos de tribulatione. et
tenebris egypti. Uocauit autẽ:
ameis inquit ducibꝰ sint uocati.
recessert̃ a facie eoꝵ: & ad orauert̃
beelphegor. hoc ÷ suis uiciis. & li¬
bidini seruiert̃: & postea immo¬
labant baalim. & simulachris qͦ
coꝵ habent deos suos: & qͦdcumq
simulauerint. quasi sculptile co-¬

Expanded text:
idolis servierint. Et transire haereticos idolis servierint. Et transire haereticos instar diluculi, et regem eorum diabolum, vel haeresiarcham intelligimus, quos in infantia quando crediderunt mine censebantur dilexit eos Deus, et vocavit 123 illos de tribulatione et tenebris Aegypti. Vocavit autem a meis, inquit, ducibus sint vocati, recesserunt a facie eorum, et adoraverunt Beelphegor, hoc est, suis vitiis et libidini servierunt, et postea immolabant Baalim et simulacris, quacorum habent deos suos, et quodcumque simulaverint, quasi sculptile co
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs:⁊ephraim. & iudas. Siqͥdem
innumero singulari. multꝰ est
numerꝰ qui hoc numero conti-¬
net᷑. Uȩteris recordat᷑ historiȩ.
qͥͦd uocauerit qͥdẽ eos ꝑ moysen.
& aaron. qͥ uocauert̃ eos ut egre¬
derent᷑ de t̾ra ȩgypti. Ipsi uero
uocati ab eis. recessert̃ a facie
eoꝵ. uertentes eis terga: & m̃tis
duriciam gestu corporis indi¬
cantes. Nec eis suffecit uocantes
contẽpnere. nisi immolarent ba¬
ali: & sculptilibꝰ suis. siue simula¬
chris adolerent incensũ. Ado¬
rasse eos baal. primũ sub ahab
rege isrł legimꝰ: qͥ sidonii regis
filiam hiezabel duxit uxorem:
& babylonium. ac phenicis ido¬
lũ transtulit insamariam. Ergo
distantia peccata tẽporibꝰ. uno
sermone coniungit: quomͦ pͥmũ
uocatisis deegypto. & appellati
filii: deinde insolitudine recesse¬
rint a deo. beelphegor magis co¬
lentes quam dm̃: & postea in terra
scã. baalim. & astaroth. & cęteris

Expanded text:
Ephraim et Judas: siquidem Ephraim et Judas: siquidem in numero singulari multus est numerus, qui hoc numero continetur, veteris recordatur historiae, quod vocaverit quidem eos per Moysen et Aaron, qui vocaverunt eos, ut egrederentur de Aegypto: ipsi vero vocati ab eis recesserunt a facie eorum, vertentes ei terga, et mentis duritiam gestu corporis indicantes. Nec eis suffecit vocantes contemnere, nisi immolarent Baal et sculptilibus suis, sive simulacris adolerent incensum. Adorasse eos Baal primum sub Achab rege Israel legimus, qui Sidonii regis filiam Jezabel duxit uxorem, et Babylonium ac Phoenicis idolum transtulit in Samariam. Ergo distantia peccata temporibus, uno sermone conjungit: quomodo primum vocati sint de Aegypto et appellati filii, deinde in solitudine recesserint a Deo, Beelphegor magis colentes, quam Deum, et postea in terra sancta Baalim et Astaroth, et caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
iectꝰ ẽ. rex isrł: qͥa paruulus is¬
rael. & ego dilexi eum: & ex ę¬
gypto uocaui filios eiꝰ. Sicut
uocaui eos: ita abiert̃ a facie
mea Ipsi baali immolabant: &
sculptilibꝰ suis adolebant incen¬
sũ. Diuersis figuris eundem
explicat sensũ. Qͥ supra dixe¬
rat. transire fecit samaria re-¬
gẽ suũ. quasi spumam suꝑ faciẽ
aquȩ. eo qͦd spumȩ. & bullȩ in a-¬
quarũ sũmitatibꝰ natantes ce¬
leriter dissoluant᷑: nunc eandẽ
rem sub alia ponit similitudine.
Sicut enim ortus aurorȩ. & dilu¬
culum. & principiũ diei. qͦd ap-¬
pellat᷑ mane. int̾ noctis solisq¬
uicinia transit celeriter. ita ut
finiatur nox. & clarescat dies: sic
rex isrł. id ÷ decẽ tribuum uelo¬
cit̾ transiet. Exponitq beneficia:
quȩ in ipsũ contulerit ds̃. Dum
& captꝰ inegypto teneret᷑: in tan-¬
tũ eũ dilexi. ut mitterem seruũ
meum moysen. & exȩgypto uo¬
carem filiũ meũ: de qͦ dixi in alio
loco. filiꝰ meuꝰ primogenitꝰ isrł.¬

Expanded text:
ectus est rex Israel, quia parvulus Israel, et ego dilexi eum, et ex Aegypto vocavi 122 filios suos. Sicut vocavi eos, ita abierunt a facie mea ipsi: Baalim immolabant, et sculptilibus adolebant. Diversis figuris eumdem explicat sensum. Qui supra dixerat: Transire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae; eo quod spuma et bullae in aquarum summitatibus natantes celeriter dissolvantur: nunc eamdem rem sub alia ponit similitudine. Sicut enim ortus aurorae et diluculum et principium diei, quod appellatur mane, inter noctis solisqviciniam transit celeriter; ita ut finiatur nox et clarescat dies: sic rex Israel, id est, decem tribuum velociter transiet. Exponitque beneficia quae in ipsum contulerit Deus. Dum, et captus in Aegypto teneretur, intantum eum dilexi, ut mitterem servum meum Moysen, et ex Aegypto vocarem filium meum, de quo dixi in alio loco: Filius primogenitus m
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteros duces madian. etiã salma¬
na fuisse cõmemorat dicens. Fac
eis dñe. haut dubium quin
eos significet. qͥ contra dm̃ inie¬
rt̃ pactũ siue testam̃tũ: sicut ma¬
dian. & sisarȩ. & pꝰ reliqua pone
inquit principes eoꝵ. sicut oreb &
zeb. ⁊ rebeȩ. & salmana: om̃s prin¬
cipes eoꝵ qui dixert̃. hereditate
possideamꝰ scũ ariũ dei & in hoc enĩ
psalmo duces hȩreticoꝵ descbunt᷑.¬
qui altare dei sibi uendicare
conati sunt. Quodq sequit᷑.
qd eis fecerit bethel. quã ipsi
uocant bethel. hoc ÷ domũ dei.
& falsam ęccłam. ut sit sensus.
sic uobis faciet ęccła ur̃a: quã
uocastis domũ dei. Cȩterũ sic̃
a uobis tenetur appellanda. ẽ.
bethauen. id est domꝰ idoli ꝓpt̃
multitudinem maliciarũ ur̃a¬
rũ. Sicut mane transit. per

Expanded text:
caeteros duces Madian etiam Salmacaeteros duces Madian etiam Salmana fuisse commemorat, dicens: Fac eis, Domine, haud dubium quin eos significet qui contra Dominum inierunt pactum sive testamentum, sicut Madian et Sisarae . Et post reliqua: Pone, inquit, principes eorum sicut Oreb et Zeb, et Sebee, et Salmana, omnes principes eorum qui dixerant: haereditate possidemus sanctuarium Dei. Et in hoc eodem psalmo duces haereticorum describuntqui altare Dei sibi vindicare conati sunt. Quodque sequiturus coaptatur, quod eis fecerit Bethel quam ipsi vocant Bethel, hoc est, domum Dei, et falsam Ecclesiam; ut sit sensus: Sic vobis faciet Ecclesia vestra quam vocatis domum Dei: caeterum ex quo a vobis tenetur, appellanda est Bethaven, id est, domus idoli, propter multitudinem malitiarum vestrarum. Sicut mane transiit,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ũ isrł: qd in hȩbraico pęnitꝰ ñ
habet᷑. Quasimꝰuccũq de confragõ¬
sis locis: nunc inaltũ uela tendenteᷤᷤ.
allegoriȩ pelagus transeamꝰ. Quia
confisus es o ep̾hraim inuiis. siue
incurribꝰ tuis. de quibꝰ scriptũ est.
hii incurribꝰ&hii in eqͥs. nos autem
innomine dñi dei nr̃i magnifica¬
bimur:ꝰ & confisus es inmultitudi¬
ne forcium tuoꝵ. qͦs tͥ falsa scien¬
tia roborasti:.ideo consurget cu¬
multꝰ. & sonitꝰ inppło tuo. Qcqͥd
enim locunt᷑ hęretici. ñ habent
uocem sententias explicantem: s
cumultum. clamorẽq & sonitũ:
& om̃s munitiones tuȩ̨. siue quȩ
murata st̃ uastabunt᷑. Non enĩ
testimoniis scripturarũ. s arte
dialectica. & argum̃tis philoso¬
ꝓhoꝵ munita st̃. atq constructa:
Sicut uastatꝰ ẽ quondam salma-¬
na a gedeon. matre suꝑ filiis in¬
terfecta: cuiꝰ hẏstoriȩ. & octogesimꝰ
scd̃s ꝑsalmꝰ meminit: ubi inter

Expanded text:
mus Israel, 121 quod in Hebraeo penitus non mus Israel, 121 quod in Hebraeo penitus non habetur. Evasimus utcumque de confragosis locis: nunc in altum vela tendentes, allegoriae pelagus transeamus. Quia confisus es, o Ephraim, in viis, sive, in curribus tuis, de quibus scriptum est: Hi in curribus et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri magnificabimur : et confisus es in multitudine fortium tuorum, quos tibi falsa scientia roborasti: ideo consurget tumultus et sonitus in populo tuo. Quidquid enim loquuntur haeretici, non habent vocem sententias explicantem, sed tumultum clamoremque et sonitum. Et omnes munitiones tuae, sive quae murata sunt, vastabuntur non enim testimoniis Scripturarum, sed arte dialectica, et argumentis philosophorum munita sunt atque constructa sicut vastatus est quondam Salmana a Gedeone, matre super filiis interfecta. Cujus historiae et octogesimus secundus psalmus meminit: ubi inter
Abbreviated transcription (Latin):
succidit. & ille se uindicare ñ potuit.
cognom̃tũ hierobãal sortitꝰ᷑. ẽ. id est
ulciscat᷑ sebaal: ut qͦmͦ salmana
int̾fecit filios corã matribꝰ suis. ipsiᷤ
quoq matribꝰ deinceps incfectis. sic
rimꝰ ubi scriptũ sit. qͦd salmana
matrẽ suꝑ filiis occiderit. Legimꝰ
in iudicũ libro. loquente gedeon ad
pͥncipẽ madian qm̃ absq liberis
fecit gladius tuuꝰ multas matres:
sic sine filiis erit int̾ mulieres mat̾
tua. Sicut gͥ uastatꝰ ẽ. salmana
ab hierobaal. que male qͥdã arbi-¬
trantur hieroboã filiũ nabath. qͥ
decẽ tribubꝰ p̃fuit: & uastatꝰ ẽ. ut
in hȩbraico legit᷑ a barbel. idipsum
significante. qđ & hierobaal. s bre¬
uiori disercioriq sermone: sic faciet
uobis o isrł a facie maliciarũ ur̃arũ
bethel. in qua uitulum aureum
posuistis. & estis uenerati egyptios
deos. ꝓbechel. qͦd incerpretatur
domus dei. lxͣͣx trastulerunt do¬

Expanded text:
succidit, et ille se vindicare non potuit, succidit, et ille se vindicare non potuit, cognomentum Jerobaal sortitus est, id est, ulciscatur se Baal; ut quomodo Salmana interfecit filios coram matribus suis, ipsis quoque matribus deinceps interfectis: sic rimus, ubi scriptum sit, quod Salmana matrem super filiis occiderit: legimus in Judicum libro loquente Gedeone ad principem Madian: Quomodo absque liberis fecit gladius tuus multas matres, ita sine filiis erit inter mulieres mater tua . Sicut igitur vastatus est Salmana ab Jerobaal, quem male quidam arbitrantur Jeroboam filium Nabath, qui decem tribubus praefuit, et vastatus est, ut in Hebraeo continetur, ab ARBEL  , id ipsum significante, quod et Jerobaal, sed breviori disertiorique sermone: sic fecit vobis, o Israel, a facie malitiarum vestrarum Bethel, in qua vitulum aureum posuistis, et estis venerati Aegyptios deos. Pro Bethel, quod interpretatur domus Dei, LXX transtulerunt do
Abbreviated transcription (Latin):
bãal indie p̃lii. matrę suꝑ filiis al¬
lisa: sic faciet uobis bethel a facię
maliciȩ iniquitatũ uestrarũ. LA
Quia sperasti incurribꝰ tuis. in mul¬
ticudine fortitudinis tuȩ: consurget
ꝑdicio inppło tuoͥ & om̃ia murata
tua abibt̃. sicut pͥncipes salmana de
domo hierobaal indiebꝰ belli. ma-¬
trem suꝑ filiis allisert̃: sic faciam
uobis domꝰ isrł. a faciȩ maliciarum
ur̃arum. Ideo comedistis frugem
m̃datii. & incunctis quę ꝓposuistiᷤ.
spes uos uana decepit: qͥa confisisꝰ
es o ephraim inuiis idolatriȩ cuȩ.
Hȩ sc̃ enim uiȩ tuȩ. & inmultitudine
fortiũ cuoꝵ ñ in dõ habes sp̃e. s in ex-¬
qͥbꝰ clamantibꝰ om̃s municiones tuȩ
uastabunt᷑. & ea quȩ munita arbi¬
trabaris & cuta. patebt̃ hostibꝰ: & sic
uastabunt᷑ qͦmͦ uastatꝰ ẽ. atq contri-¬
tꝰ salmana pͥnceps madianitarũ.
qͥ int̾fectꝰ ẽ. a domo hierobãal. haut
dubiũ qn gedeonem significet: qͥ
exeo qd destruxit fanũ ba̾al. lucũq

Expanded text:
lii, matre super filios allisa, sic fecit vobis Bethel a facie malitiae nequitiarum vestrarum. LXX: Quia sperasti in curribus tuis, in multitudine fortitudinis tuae, consurget perditio in populo tuo, et omnia murata tua abibunt; sicut principes Salmana de domo Jerobaal in diebus belli, matrem super filios alliserunt, sic faciam vobis, domus Israel, a facie malitiarum 120 vestrarum. Ideo comedistis frugem mendacii, et in cunctis quae proposuistis, spes vos vana decepit; quia confisus es, o Ephraim, in viis idololatriae tuae: hae sunt enim viae tuae, et in multitudine fortium tuorum, non in Deo habens spem, sed in exquibus clamantibus, omnes munitiones tuae vastabuntur, et ea quae munita arbitrabaris et tuta, patebunt hostibus, et sic vastabuntur, quomodo vastatus est atque contritus Salmana princeps Madianitarum, qui interfectus est a domo Jerobaal . Haud dubium quin Gedeonem significet, qui ex eo quod destruxit fanum Baal, lucumque
Abbreviated transcription (Latin):
to uocaui filios eiꝰ: qͦd in hȩbraico
non habet᷑. Nulliq dubium est.
matheũ de hoc loco sũpsisse testi¬
moniũ: iuxta hebraicã ueritatem.
Ergo qͥ detrahunt nr̃ȩ trans lati-¬
oni. dent scripturam de qua ex-¬
głista hoc testimoniũ sũpserit.
& interp̃tatus sit in dño saluatore:
quando de ȩgypto reductus est
in terram isrł. & cũ inuenire ñ
qͥuerint: desinant rugare fron¬
tẽ: adducere suꝑciliũ: crispare
nares: digitis concrepare. Hunc
locũ inseptimo uolumine iulianꝰ
augustꝰ qͦd aduersũ nos id est
xp̃ianos euomuit calũpniat᷑: &
dicit qđ de isrł scriptũ est. ma¬
theus ȩuangłista ad xp̃m tͣnstu¬
lit: ut simplicitati eoꝵ qͥ de genti¬
bꝰ crediderant illuderet. Cui noᷤ
breuiter respondebimꝰ. primum
matheũ ȩuangłiũ hebreis litt̃is
edidisse: qͦd non pot̾ant legere.
nisi hii qͥ ex hebreis erant. Ergo
non ꝓpt̾ea fecit: ut illuderet et¬
hnicis. Sin audem hebreis illu-¬

Expanded text:
to vocavi filios ejus, quod in Hebraico non habetur: nullique dubium est, Matthaeum de hoc loco sumpsisse testimonium juxta Hebraicam veritatem. Ergo qui detrahunt nostrae translationi, dent Scripturam, de qua Evangelista hoc testimonium sumpserit, et interpretatus sit in Domino Salvatore, quando de Aegypto reductus est in terram Israel. Et cum invenire non quiverint, desinant rugare frontem, adducere supercilium, crispare nares, digitis concrepare. Hunc locum in septimo volumine Julianus Augustus quod adversum nos, id est, Christianos evomuit, calumniatur, et dicit: quod de Israel scriptum est, Matthaeus evangelista ad Christum transtulit, ut simplicitati eorum, qui de gentibus crediderant, illuderet. Cui nos breviter respondebimus: Primum Matthaeum Evangelium Hebraeis litteris edidisse, quod non poterant legere nisi hi qui ex Hebraeis erant. Ergo non propterea fecit, ut illuderet ethnicis. Sin autem Hebraeis illu
Abbreviated transcription (Latin):
seminent. in nouo metant miscd̃iam:
& illuminent sͥ lum̃ scientiȩ. siue
innouent sͥ noualia: & reqͥrant onm̃.
qͥ docere eos pocest ueram iustitiã:¬
falsosq magistros destruant. a quibꝰ
non discunt iustitiam . s iniqͥtatem.
Arastis impietatem: iniqͥtatẽ mes¬
suistis: comedistis frugẽ mendacii.
Letx. Qͥ reticetis impietates. &
iniqͥtates eiꝰ Uindemiastis: comedi-¬
stis fructum mendacem. Cogor
contra uoluntatem meam. sẽpius
de hȩbraicȩ linguę ꝓpriȩtatibus
disputare. Neq enim rethoꝵ more
sententias repetimꝰ. uerba constru¬
imꝰ: & audientes uel legentes. in lau¬
des nr̃as declamationibꝰ suscitamꝰ:
s quȩ obscura st̃. maximȩ alienę
linguȩ hominibꝰ explanare nitim᷑.
Supra. ubi nos int̾p̃retati sumus
arabit iudas. in hȩbraico legituꝵ

Expanded text:
ovo metant misericordiam: et illuminent sibi lumen scientiae, sive innovent sibi novalia, et requirant Dominum, qui docere eos potest veram justitiafalsosque magistros destruant, a quibus non discunt justitiam, sed iniquitatem. Arastis impietatem, iniquitatem messuistis: comedistis frugem mendacii. LXX: Quid reticetis impietates, et iniquitates ejus vindemiastis: comedistis fructum mendacem. Cogor contra voluntatem meam saepius de Hebraeae linguae proprietatibus disputare: neque enim rhetorum more sententias repetimus, verba construimus, et audientes vel legentes in laudes nostras declamationibus suscitamus: sed quae obscura sunt, maxime alienae linguae hominibus explanare nitimur. Supra ubi nos interpretati sumus, arabit Judas, in Hebraico legitur
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓtegunt. uel tacent impietatem:
ne impietas esse uideat᷑: s credatur
pietaᷤ. Unde qr dixert̃ in corde suo ñ ẽ d̃s: cor¬
rupti st̃ & ab hominabileᷤᷤ facti st̃: & me̾suert.
siue uindem iauert in iqͥtates. Qͣm enĩ radix

Expanded text:
et protegunt vel tacent impietatem: et protegunt vel tacent impietatem: ne impietas esse videatur, sed credatur pietas. Unde quia dixerunt in corde suo, non est Deus , corrupti sunt et abominabiles facti sunt, et messuerunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quo lxͣx. transtulert̃. qͥd reticetis:
simili errore quo supra. silentium
ꝓaratione interp̃tantes. Est autem
sensus iste dictoꝵ. Suꝑ collũ uitulȩ
ephraim contentiose. amantisq tri¬
turã ego transiui. & ego ascendi: ut
arante uida. & confringente sulcos
ia cob. tereret aream: & solis ferret
calorẽ. Monuiq eos ut seminarẽt
in iustitia. & meterent inmiscd̾ia &
facerent sͥ noualia cẽpusq reqͥren¬
di dñm illud esse cognoscerent: qͦ
uenturus ẽ. qͥ docebit nos iusticiã.
Mle hȩc uibente. & uolente deletis no-¬
ualibꝰ fructꝰ iusticię. ac miscd̾iȩ acci¬
pere:arauert̃ impietatem. qͣ ȩgert̃
impie contra onĩn: relinquentes crea¬
torem. & colentes idola: & messuerẽ
mniquitatem. Demalo semine. malaᷤᷤ
fruges recipientes: deqͥbꝰ fȩcert̃ non
solũ panem subcinericium. s fraudu¬
lentum atq m̃dacem: quana spe de-¬
ciperet comedentẽ. Istiusmodi st̃
hęretici: qͥ arant sermone cõposito.

Expanded text:
uaginta transtulerunt, quid reticetis: simili errore quo supra, silentium pro aratione interpretantes. Est autem sensus iste dictorum: Super collum vitulae Ephraim contentiosae amantisque trituram ego transivi, et ego ascendi, ut, arante Juda, et confringente sulcos, Jacob tereret aream, et solis ferret calorem. Monuique eos ut seminarent in justitia, et meterent in misericordia, et facerent sibi novalia: tempusque requirendi Dominum illud esse 119 cognoscerent, quo venturus est qui docebit nos justitiam. Me haec jubente, et volente de laetis novalibus fructus justitiae ac misericordiae accipere, araverunt mpietatem, qua egerunt impie contra Dominum, relinquentes Creatorem, et colentes idola, et messuerunt iniquitatem, de malo semine malas fruges recipientes, de quibus fecerunt non solum panem subcinericium, sed fraudulentum atque mendacem, qui vana spe deciperet comedentem. Istiusmodi sunt haeretici, qui arant sermone composito,
Abbreviated transcription (Latin):
sulcos. siue glebas ia cob: nunc p̃cipit
ut seminent sͥ ꝑpęnitentiã: & semi¬
nent iniustitia. id ÷ in lege: metantq
inmiscd̾ia. idẽ in gr̃a ȩuangłii. Ibi enĩ
quite ꝑcusserit indextram maxillã.
prebe ei & alterã. Cũq seminaueri¬
tis in iustitia. & messueritis in miscd̾ia:
innouate uobis lȩta noualia. Red¬
ditq causas. cur seminent. cur me¬
tant: cur innouent lȩta noualia
tẽpus inquit reqͥrendi dnm ẽ cum
docebit uos iustitiam. quã nunc
speratis in lege. finis enim legis xp̃c ẽ.
ad iusticiam: om̃i operanti bonum.
messio. qua uindemiȩ.Fructꝰ autẽ
uitȩ ipse est: qͥ & lignũ uitȩ. Et ꝓ eo
qͦd nos posuimꝰ innouate uobis noua-¬
le: illi uertert̃. illuminate uobis lu¬
men scientiȩ: ut ex oꝑibꝰ atq man¬
datis legis noticiã habere meream᷑:
iuxca illud qͦd in quodam libro le-¬
gimꝰ. Desiderasti sapientiam:ͥ serua
mandata: & dñs dabit eamtͥ. Qͥ enĩ

Expanded text:
sulcos, sive glebas Jacob. Nunc praecipit sulcos, sive glebas Jacob. Nunc praecipit ut seminent sibi per poenitentiam, et seminent in justitia, id est, in Lege, metantque in misericordia, id est, in gratia Evangelii. Ibi enim: Qui te percusserit in dexteram maxillam, praebe ei et alteram . Cumque seminaveritis in justitia, et messueritis in misericordia, innovate vobis laeta novalia. Redditque causas cur seminent, cur metant, cur innovent laeta novalia. Tempus, inquit, requirendi Dominum est, cum docebit vos justitiam, quam nunc speratis in Lege: Finis enim Legis Christus est ad justitiam omni operanti bonum .messio, quam vindemia: fructus autem vitae ipse est, qui et lignum vitae. Et 118 pro eo quod nos posuimus, innovate vobis novale, illi verterunt, illuminate vobis lumen scientiae, ut ex operibus atque mandatis Legis notitiam habere mereamur, juxta illud quod in quodam libro legimus: Desiderasti sapientiam: serva mandata, et Dominus dabit eam tibi . Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
siue ut habet᷑ in hebreo centuplum.
Neq enim credendum est: qͦd patri¬
archa ysaac. hordeo studuerit. & ñ
frumento. Usq hodie uir ȩccłasticꝰ
iacob. glebas hystoriȩ. & littere duri¬
ciam confringit in partes. & spiritalit̃
diuidit: ut possint fruges reddere
sp̃uales. Qd qͥdem & dnm fecisse le¬
gimꝰ: ut qͥnq legis panes. qͦs incegroᷤᷤ
ppłs comedere non poterat. infrusta
ostendit sͥ omẽm laborantẽ labora¬
reut fructꝰ capiat sẽpit̾nos. Semi¬
nate uobis iniustitia: & mecite inore:
miscdiȩ. Innouate uobis nouale:
tempus autẽ reqͥrendi dnm. cum
uenerit qui docebit uos iustitiam:
LCͣ X. Seminate uobis iniustitia:
uindemiate fructũ uitȩ. Illumina
donec ueniant fruges iustitię uobis.
Seruat ab agricolus semel cȩptam
translationem. Dixerat ephraim
uitulam ȩdoctam triturã amare.
aut diligere. & se ascendisse super
collũ eiꝰ. & arasse iudam. & confregisse

Expanded text:
sive, ut habetur in Hebraeo, centuplum. sive, ut habetur in Hebraeo, centuplum. Neque enim credendum est quod patriarcha Isaac hordeo studuerit, et non frumento. Usque hodie vir Ecclesiasticus Jacob glebas historiae et litterae duritiam confringit in partes, et spiritaliter dividit, ut possint fruges reddere spiritales. Quod quidem et Dominum fecisse legimus, ut quinque Legis panes, quos integros populus comedere non poterat, in frusta ostendit sibi omnem laborantem laborare, ut fructus capiat sempiternos. Seminate vobis in justitia, metite in ore misericordiae. Innovate vobis novale: tempus autem requirendi Dominum, cum venerit qui docebit vos justitiam. LXX: Seminate vobis in justitia, vindedonec veniant fruges justitiae vobis. Servat ab agricolis semel coeptam translationem. Dixerat Ephrain vitulam edoctam trituram areae amare ac diligere, et se ascendisse super collum ejus, et arasse Judam, et confregisse
Abbreviated transcription (Latin):
de ephraim. quã de iuda mea
p̃cepta seruauerit: roborabit᷑ sͥ
hoc dici potest: qd ephraim qͥ eru¬
ditꝰ fuit lege dei. ut tereret areã
scripturarũ. & meditaret᷑ in ea die
ac nocte. cȩpit diligere contentionẽ.
& iugũ legis abicere. & contende con¬
tra ęccłasticos: in subuersione audi¬
entium. Unde dñs eleuatã ceruicẽ.
& sͥ sublimia ꝓmittentẽ. uel iugo
p̃mit: uel ipse transiens calcabit
pedibꝰ suis. & ascendet suꝑ eam : ut
sciat se habere dm̃. Iudas autem
hoc ẽ eccłasticus arabit: incepto oꝑę
ꝑseuerans. Siue reticebo inquit
iudam: non enim sani indigent
medico: s qͥ male habent. Ia cob uero
qui interpretat᷑ subplantator. &
cotidie subplantat uicia. atq pec¬
cata: & accipit primitiua frĩs sui.
& hȩres pat̾nȩ possessionis est. &¬
dormit inbethel. qͦd incerpretatur
domꝰ dei. sulcos glebasq confringet:
ut mollis iactam sem̃tem terra susci-¬
piat. & faciat centum modios hordei:

Expanded text:
de Ephraim, quam de Juda mea de Ephraim, quam de Juda mea praecepta servaverit, roborabitur sibi hoc dici potest, quod Ephraim qui eruditus fuit in lege Dei, ut tereret aream Scripturarum, et meditaretur in ea die ac nocte, coepit diligere contentionem et jugum Legis abjicere, et contendere contra Ecclesiasticos in subversionem audientium. Unde Dominus elevatam cervicem et sibi sublimia promittentem, vel jugo premet, vel ipse transiens calcabit pedibus suis, et ascendet super eum, ut sciat se habere Dominum. Judas autem, hoc est, Ecclesiasticus arabit, in coepto opere perseverans. Sive: Retinebo, inquit, Judam. Non enim sani indigent medico, sed qui male habent . Jacob vero qui interpretatur supplantator, et quotidie supplantat vitia atque peccata, et accipit primitiva fratris sui, et haeres paternae 117 possessionis est, dormit in Bethel, quod interpretatur domus Dei, sulcos glebasque confringet, ut molli sinu jactatam sementem terra suscipiat, et faciat centum modios hordei,
Abbreviated transcription (Latin):
posido edomui. Qͥd memorem le-¬
gis iugũ: Ipse ascendi suꝑ eam:
& me ita laborante: iudas hoc est
duȩ tribꝰ cȩperunt arua scindere
uomere: & insulcos terrã declina¬
re. Portante autẽ uigũ ephraim.
& arante iuda: confregit sͥ sulcos
iacob. Hic iacob ad distinctionẽ isrł.
& iudȩ. duodecim tribꝰ intelligamꝰ.
qͦd cęperint aratris glebas fran¬
gere. terrãq cõminuere : ut emol-¬
sita recipiat sem̃tẽ: & fecunda post
modicũ seges pullulet. ꝓtritura
ascendam suꝑ pulchritudinem colli
eius: ut discat contentiosa uacca.
atq lasciuiens. laborare qͦd ñ uult.
Iudas autẽ arabit sponte sua. qui
habet tẽplũ. & morat᷑ in lege: ut cote
certatim duodecim tribꝰ. arua p̃pa¬
rent ad serendũ. Qͦdq seq̃r iuxta
esse sensus potest. Ephraim qͥ conten¬
tiosus ẽ. & non uult legis onera por¬
tare: imponã captiuitatẽ. Iudam
autem parumꝑ relinquã: & ni¬
chil loquar de eo. Qͥ cũq autẽ tã

Expanded text:
posito edomui. Quid memorem Leposito edomui. Quid memorem Legis jugum? ipse ascendi super eam, et me ita laborante, Judas, hoc est, duae tribus coeperunt arva scindere vomere, et in sulcos terram reclinare. Portante autem jugum Ephraim, et arante Juda, confregit sibi sulcos Jacob. Hic Jacob ad distinctionem Israel et Judae, duodecim tribus intelligamus: quod coeperint aratris  Al. rastris glebas frangere, terramque comminuere: ut emollita recipiat sementem, et fecunda post modicum seges pullulet. Pro tritura, ascendam super pulchritudinem colli ejus: ut diseat contentiosa vacca atque lasciviens laborare, quod non vult. Judas autem arabit sponte sua: quia habet templum, et moratur in lege, ut tota certatim duodecim tribus arva praeparent ad serendum. Quodque sequitur juxta esse sensus potest: Ephraim qui contentiosus est et non vult Legis onera portare, imponam captivitatem. Judam autem parumper relinquam, et nihil loquar de eo: quicumque autem tam
Abbreviated transcription (Latin):
immo om̃ia quȩ hoc capitulũ secun¬
tur. magnis obscuritatibꝰ inuoluta
st̃. Unde & nos qͥ explanare conam᷑.
& prudens simul lector adcendat.⁊
ut si ueritatẽ. qͦd difficillimũ est :
saltem suspicionem ueri similium
inuestigare ualeamꝰ. Habet hanc
consuetudinẽ sermo diuinus: ut ꝑ
tropologiam. & me thaphoram. hy¬
storiȩ exprimat ueritatem. Igitur
eꝓhra similis est uaccę. uel ui¬
tulȩ. quȩ aiuuentute sua didicit
aream terere. & ferreos orbessuper
a ceruos segetũ thrahere: ut paleȩ
atritico sẽparentur. & non solum
didicit: uerũ nimia consuetudinę
cȩpit amare qͦd docta ẽ. Et ego inꝗͥtͥ
transiui suꝑ pulchritudinem
colli eiꝰ. Uerbũ hȩ̨braicum ab ar¬
do adõ dicit᷑. sẽꝑ plagas & aduer¬
in egypto transisse memoratur.
Qͥa gͦ ephraim uacca. uel uitula
diligit aream terere: ego in quid
transiui suꝑ pulchritudinẽ colli
eiꝰ: & tum̃tes ceruicũ toros iugo im¬

Expanded text:
immo omnia quae hoc capitulum sequunimmo omnia quae hoc capitulum sequuntur, magnis obscuritatibus involuta sunt. Unde et nos qui explanare conamur, et prudens simul lector attendat, ut si non veritatem, quod difficillimum est, saltem suspicionem verisimilium investigare valeamus. Hanc habet consuetudinem sermo divinus, ut per tropologiam et metaphoram historiae exprimat veritatem. Igitur Ephraim similis est vaccae vel vitulae, quae a juventute sua didicit aream terere, et ferreos orbes super acervos segetum trahere, ut paleae a tritico separentur: et non solum didicit, verum nimia consuetudine coepit amare, quod docta est. Et ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus. Verbum Hebraicum ABARdo a Deo dicitur, semper plagas et aduerin Aegypto transisse memoratur. Quia ergo Ephraim vacca vel vitula 116 diligit aream terere, ego, inquit, transivi super pulchritudinem colli ejus, et tumentes cervicum toros jugo im
Abbreviated transcription (Latin):
pugnare aduersus eum uiri eccłasti¬
ci: ut illos destruant suꝑ filios ini-¬
quitatis: Qͥ si fuerint comp̃hensi.
& suꝑati: ultra generare non potert̃.
Simulq dñs pollicet᷑. qͦd corripiat
eos atq erudiat: ut cũ suꝑati fuerĩt
magistri. congregent᷑ aduersus eos
discipłi sui. qͦs ante deceꝑãt: & ui¬
deant correptionẽ ꝓpter duas
iniqͥtates: qͥa & eccłam fontem
dñi reliquert̃: & fodert̃ sͥ lacus
contritos. speluncas scilicet hęreti¬
coꝵ: qͥ non posst̃ aquas. id est doctri-¬
nam saluatoris. & sacram̃tũ bap¬
tismi continere. Ephraun uitula
docta: diligere trituram. Et ego
transiui suꝑ pulchritudinẽ colli eiꝰ:
& ascendam suꝑ ephraim. Arabit
iudas: confringet sͥ sulcos iacob
Ltͣ .x. Ephram uitula. siue uacca
ficat. Ephraim gͦ uitula docta: dili-¬
gere contentionem. Ego autẽ ue¬
niam suꝑ pulchritudinẽ colli eius :
suꝑponam ephraim. & reticebo iu¬
dam: roborabit᷑ sͥ ia cob. Locus iste:

Expanded text:
pugnare adversus eum viri Ecclesiastici, ut illos destruant super filios iniquitatis? qui si fuerint comprehensi et superati, ultra generare non poterunt. Simulque Dominus pollicetur, quod corripiat eos atque erudiat, ut cum superati fuerint magistri, congregentur adversus eos discipuli sui, quos ante deceperant, et videant correptionem propter duas iniquitates, quia et Ecclesiam fontem Domini reliquerunt, et foderunt sibi lacus contritos, speluncas scilicet haereticorum, qui non possunt aquas, id est, doctrinam Salvatoris et sacramentum baptismi continere. Ephraim vitula docta diligere trituram: et ego transivi super pulchritudinem colli ejus, et ascendam super Ephraim: arabit Judas: confringet sibi sulcos Jacob. LXX: Ephraim vitula sive vacca: ficat, Ephraim ergo vitula edocta diligere contentionem: ego autem veniam super pulchritudinem colli ejus: superponam Ephraim, et reticebo Judam: roborabitur sibi Jacob. Locus iste,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi putant. Ibi enim bene fecerunt
ut ꝑ sequerent᷑ filios iniqͥtatis. s cor¬
ripiam inquit eos atq erudiam to-¬
ta mei animi uoluntate E con¬
gregabo aduersus illos ppłoꝵ mul¬
citudinem. qͥa duas fecert̃ iniqͥtateᷤ.
uindicando hominem. & dei sui in-¬
iuriam negligendo. Siue duas ini-
scd̾o inuitulis hieroboam. Uel certe¬
indan & in bethel. possumꝰ duas ini¬
qͥtates appellare: de qͥbꝰ & hieremiaᷤᷤ
loqͥt᷑. Duo pessima fȩcit ppłs m̃s.¬
Ae dereliquert̃ fontẽ aquȩ uiuȩ: &
fodert̃ sͥ lacus congritos. qͥ ñ possunt
aquas continere. Hȩ duȩ iniqͥtates
contra duo decalogi erupere pre-
Non ert̃ tͥ dii alieni absq me. Sep¬
tuaginta. gabãa colles incerp̃tatist̃.
Adiebꝰ ergo collium peccauit israel.
quando montes ȩccłȩ dereliquit:¬
& ad colles siue cliuos descendit hę-¬
reticos: doctiorem se putans quam
ȩccła est. & sublimius aliquid̃ reppe¬

Expanded text:
ipsi putant; ibi enim bene fecerunt ipsi putant; ibi enim bene fecerunt ut persequerentur filios iniquitatis; sed corripiam, inquit, eos atque erudiam tota animi mei voluntate, et congregabo adversus illos populorum multitudinem, quia duas fecerunt iniquitates, vindicando hominem, et Dei sui injuriam negligendo. Sive duas iniqusecundo in vitulis Jeroboam: vel certin Dan et Bethel, possumus duas iniquitates appellare, de quibus et Jeremias loquitur: Duo pessima fecit populus meus: dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi lacus contritos, qui non possunt aquas continere . Hae duae iniquitates contra duo Decalogi erupere praecnon erunt tibi dii alii absque me . Septuaginta Gabaa, colles interpretati sunt: A diebus ergo collium peccavit Israel: quando montes Ecclesiae dereliquit, et ad colles, sive clivos descendit haereticos: doctiorem se putans quam Ecclesia est, et sublimius aliquid repe
Abbreviated transcription (Latin):
Ex diebꝰ gabaa peccauit isrł: ibi
stetert̃. Hon comprehendit eos in
‸gaba̾a prelium: suꝑ filiis iniqͥtatiᷤᷤ.
Suxta desideriũ meum corripiam¬
: eos congregabunt᷑ suꝑ eos ppłi: cũ
corripientur suꝑ duas iniqͥtates suaᷤ.
x. Ex quo colles st̃ peccauit isrł.
ibi stecert̃. Non comp̃hendit eos
incolle bellum. Suꝑ filios iniqͥtatdꝰ
fuerint induabꝰ iniqͥtatibꝰ suis. Ex
eo die quo uxorẽ leuitȩ turpit̃. atq
crudeliter interfecit beniamin in
urbe gabaa: peccauit mͥ omĩs isrł.
Non qͦa ultꝰ est iniuriam. & scelus
sanguine uindicauit: s qͥa dolore ma¬
ritali ꝓsiliuit adpugnam: & sacrile-¬
gium in dm̃ suum noluit uindicare:
eoqͦd in domo michȩ ephod. & thera-¬
phim. quȩ ꝓidolis ad orabant᷑ neglexe¬
rit. Hic gͥ stetit isrł: ibi suũ repressit
gradum. ne ultra ambularet inuiis
dñi. Id circo non eos cõp̃hendst propt̃
gab̾aa p̃lium. siue captiuitas. sicut

Expanded text:
Ex diebus Gabaa peccavit Israel: ibi Ex diebus Gabaa peccavit Israel: ibi steterunt. Non comprehendet eos in Gabaa praelium super filios iniquitatis: Juxta desiderium meum corripiam eos: congregabuntur super eos populi, cum corripientur 114 super duas iniquitates suas. LXX: Ex quo colles sunt, peccavit Israel: ibi steterunt: non comprehendit eos in colle bellum super filios iniquitatis: fuerint in duabus iniquitatibus suis. Ex eo die quo uxorem Levitae turpiter atque crudeliter interfecit Benjamin in urbe Gabaa, peccavit mihi omnis Israel : non quia ultus est injuriam, et scelus sanguine vindicavit; sed quia dolore maritali prosilivit ad pugnam, et sacrilegium in Deum suum noluit vindicare: eo quod in domo Michae ephod et theraphim quae pro idolis adorabantur, neglexerint. Hic igitur stetit Israel: ibi suum repressit gradum, ne ultra ambularet in viis Domini: idcirco non eos comprehendet propter Gabaa praelium, sive captivitas, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
patet. Iste spinȩst̃ quȩ suffocant sem̃¬
tem. & crescere nonsinunt: quȩ nas¬
cunt᷑ inmanu temulenti: quas ꝓ.
uua fecit isrł. Dñs enim expectauit
ut facerat uuas. & fȩcit spinas: siue¬
labruscam habentẽ uuȩ similitudinẽ:
& amaro gustu uescentium ora cor¬
quentem. Ideo cũ iudicii tẽpus ad¬
uenerit. & fuerint cuncta subuersa:
dicent montibꝰ. quos prius excelsos
putabant. & magistris quondam
suis. operite nos: collibꝰq cadite suꝑ
nos. S qͥa in montibꝰ posuit. operite.
& incollibꝰ cadite: sacratius aliquid
exponendum est. Montibꝰ. id est
scĩs. qͥ uerã habent & nonfictam
altitudinem dicent. operite nos:
beati enim quoꝵ oꝑtȩ st̃ iniqͥtates:
& collibꝰ qui non habent altitudi¬
nem naturalem. quos dudũ puta¬
cadite suꝑ nos. Montes enim oꝑient:¬
& colles cadent. Hȩc autẽ fient. pre
pauore & incredibili formidine. ꝑꝗͣ
& montes. & colles humiliabundur.

Expanded text:
patet. Istae spinae sunt, quae suffocant semepatet. Istae spinae sunt, quae suffocant sementem, et crescere non sinunt quae nascuntur in manu temulenti, quas pro uva fecit Israel. Dominus enim exspectavit ut faceret uvas, et fecit spinas, sivelabruscam habentem uvae similitudinem, et amaro gustu vescentium ora torquentem. Ideo cum judicii tempus advenerit, et fuerint cuncta subversa, dicent montibus, quos prius excelsos putabant, et magistris quondam suis, operite nos: collibusque, cadite super nos. Sed quia in montibus posuit, operite nos: et in collibus, cadite, sacratius aliquid explanandum est. Montibus, id est, sanctis qui veram habent et non fictam altitudinem, dicent: operite nos. Beati enim quorum opertae sunt iniquitates . Et collibus qui non habent altitudinem naturalem, quos dudum putacadite super nos: montes enim operient, et colles cadent: haec autem fient prae pavore et incredibili formidine, per quam et montes et colles humiliabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut alii suspicant᷑: dicant magno hor¬
rore metuentes montibꝰ. oꝑite nos.
& collibꝰ cadite suꝑ nos: mori magis
optantes. quã cernere quȩ afferunt
mortem. S & sp̃italis nequicia sana¬
riȩ. quȩ se appło dĩdi uiserat. fecit
regem suum tnͣsire uelocit̾: sermo¬
nem uidelicet hęreticoꝵ. atq doc¬
trinam. quasi spumã. siue cremiũ
suꝑ faciem aquȩ̨. Quoꝵ aliud dum
uidet᷑ repente dissoluit᷑: aliud facile
est collere de aquarũ sũmitatibus.
& in ignẽ mittere. Tales st̃ hęretici
spumantibꝰ uerbis tum̃tes: & arsura
p̃cepta. xp̃i baptismati ac sermonibꝰ
illius cõmiscentes. Quȩ om̃ia per¬
transibt̃. & uerba magnificentia in
quibꝰ laborauert̃. qͦd interpretat᷑¬
õtĩ. ilico disꝑgent᷑. in quibꝰ peccauit
isrł. Tantaq erit solitudo doctrinȩ
pessimȩ: ut spinȩ. & tribuli ascendãt
suꝑ aras eoꝵ. Spinas & cribulos. ibi
nasci ubi agroꝵ nulla cult᷑a ẽ: om̃ibꝰ.

Expanded text:
ut alii suspicantur, 113 dicant magno horut alii suspicantur, 113 dicant magno horrore metuentes, montibus, operite nos, et collibus, cadite super nos, mori magis optantes quam cernere quae afferunt mortem. Sed et spiritalis nequitiae Samaria, quae se a populo Dei diviserat, fecit regem suum transire velociter, sermonem videlicet haereticorum, atque doctrinam quasi spumam, sive cremium super faciem aquae, quorum aliud dum videtur, repente dissolvitur, aliud facile est tollere de aquarum summitatibus, et in ignem mittere. Tales sunt haeretici spumantibus verbis tumentes, et arsura praecepta Christi baptismati ac sermonibus illius commiscentes. Quae omnia pertransibunt, et verba magnifica in quibus laboraverunt, quod interpretatur ὢν, illico dispergentur, in quibus peccavit Israel: tantaque erit solitudo doctrinae pessimae, ut spinae et tribuli ascendant super aras eorum. Spinas et tribulos ibi nasci, ubi agrorum nulla cultura est, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
bas siccaq uirgulta. quȩ camino &
posuit ñnizercã uolens õstendere
feruentis ollȩ suꝑiores aquas. & in
spumam bullasq surgentes: quas
spuma quȩ suꝑ aquã ẽ. cito dissol¬
uiturꝰ sic regnũ decem tribuum
uelociter finiet᷑: & peribt̃ ex celsa. id
est bamoth. de quibꝰ scriptum est.
Uerumtamen adhuc ppłs immola¬
bat: & ad olebat in excessis. Ipsa autẽ
excelsa õĩst̃ siue auen. id est idoli qͦd
interpretatur iutile. qͦd idolũ. &
inutile. peccatũ est isrł. Dissipato au¬
tem idolo. & excelsis eius. lappa et
tribulus ascendit suꝑ aras eoꝵ:¬
ut ne parietes quidem extrema e¬
dificioꝵ uestigia relinquantur. Fo
tempore dicent montibꝰ operite
nos. & collibꝰ cadite suꝑ nos: signum¬
mo tẽpore captiuitatis iudaicȩ dicit
esse cõplendum. Qcqͥd gͦ nunc con¬
tra decem tribꝰ. siue contra omẽm
ppłm posse transferri: ut quando ro¬
mani cȩperint hierłm. & subuercerĩt
templũ. siue cũ iudicii dies uenerit.

Expanded text:
bas siccaque virgulta, quae camino et posuit ἐπίζεμα, volens ostendere ferventis ollae superiores aquas, et in spumam bullasque assurgentes, quas spuma, quae super aquam est, cito dissolvitur: sic regnum decem tribuum velociter finietur, et peribunt excelsa, id est, BAMOTH  , de quibus scriptum est: Verumtamen adhuc populus immolabat et adolebat in excelsis . Ipsa autem excelsa ὢν sunt, sive AVEN  , id est, idoli, quod interpretatur inutile, quod idolum et inutile peccatum est Israel. Dissipato autem idolo et excelsis ejus. Lappa et tribulus ascendet super aras eout ne parietes quidem et extrema aedificiorum vestigia relinquantur. Eo tempore, dicent montibus, operite nos, et collibus, cadite super nos. Qmo tempore captivitatis Judaicae dicit esse complendum. Quidquid ergo nunc contra decem tribus, sive contra omnem populum posse transferri, ut quando Romani ceperint Jerusalem, et subverterint templum, sive cum judicii dies venerit,
Abbreviated transcription (Latin):
culum cudere.
certe intẽpta¬
cum latinis:
& quod magiᷤᷤ
cemeritatem
nostram possit arguere. quã scientiã
ꝓdere. S qͥa tͥ hortanti. immo impe¬
ranti negare nichil possumꝰ: & ꝓ offe.¬
rentium uiribꝰ. ingaxophilatium dei
multoꝵ diuicias. duo mulieris pauꝑ¬
is exa suꝑart̃: qͥcqͥd possumꝰ primũ dõ:
deinde tibi qͥdeies. possumꝰ illuisq
semper uersiculi recordam᷑. pollio. &
ipse facit noua carmina Cũq aꝑtũ
fauctorẽ ꝓ iure amiciciȩ esse te gaudeã:
tacitũ eruditionis tuȩ iudicium ꝑti¬
mesco: magisq te laudantẽ. quã aduer¬
sarios detrahentes metuo. Illis enĩ
emulatio detrahit fidem:& non tam
ꝑsonarũ. s rerũ ꝓmis sententiam:
quãquam & amor recipiat errorem:
quod tullius magis ad sensum. quã ad
io est amanciũ cȩca iudicia st̃. Attamen

Expanded text:
culum cudere, certe interpretatum Latinis, et quod magis temeritatem nostram possit arguere, quam scientiam prodere. Sed quia tibi hortanti, immo imperanti, negare nihil possumus, et pro offerentium viribus in gazophylacium Dei, multorum divitias duo mulieris pauperis aera superarunt : quidquid possumus, primum Deo, deinde tibi, qui Dei es, solvimus: illiusque semper versiculi recordamur: Pollio et ipse facit nova carmina. Cumque apertum fautorem pro jure amicitiae esse te gaudeam, tacitum eruditionis tuae judicium pertimesco: magisque te laudantem, quam adversarios detrahentes metuo. Illis enim aemulatio detrahit fidem, et non tarsonarum, sed rerum promis sententiam: quamquam et amor recipiat errorem, quod Tullius magis ad sensum, quam ad id est, amantium caeca
Abbreviated transcription (Latin):
ci. quise incustodiam mandatoꝵ.
dei. hoc est samaria habitare iacta¬
bant. Die ꝙ iudicii quando ger-¬
minabit quasi a maritudo iudici-¬
um suꝑ sulcos agri lugebit ppłs
suꝑ eũ. hoc est suꝑ uitulũ. & super
dogma ꝑuersũ. quod putabat dm̃.
S & ȩditui non dixit exultabunt
s exultauert̃. ad p̃teritũ tẽpus re¬
ferens. suꝑ gła sua qua quondam
głosa confinxerant: eo qͦd migrasset
ppłs a dõ. siue qͦd ipsa gła dei migͥs¬
set appło: a quo fuerat de relicta.
Quicqͥd autem locunt᷑ heretici &
pulchro sermone cõponunt: &mit¬
tunt munera regi suo diabolo. ad
illũ cuncta referentes: Inde con-¬
fusio capiet eos inȩt̾nũ: & confun-¬
dentur in uoluntatibꝰ suis. Qͥdam
& supra. & inp̃senti loco. in cõmenta¬
iarib id est ultorem. xp̃m incelli-¬
gendum: quod nobis omnino dis¬
plicet. Impium enim est. qͦd iuxta
hẏstoriam intelligitur derege assy¬
rio: iuxta tropologiam ad xp̃m re-¬

Expanded text:
ci, qui se in custodia mandatorum ci, qui se in custodia mandatorum Dei, hoc est, Samaria habitare jactabant, dieque judicii quando germinabit quasi amaritudo judicium super sulcos agri, lugebit populus super eum, hoc est super vitulum, et super dogma perversum, quod putabat Deum. Sed et aeditui, non dixit, exsultabunt, sed exsultaverunt, ad praeteritum tempus referens super gloria sua, qua quondam gloriosa confixerant, eo quod migrasset populus a Deo, sive quod ipsa gloria Dei migrasset a populo, a quo fuerat derelicta. Quidquid autem loquuntur haeretici, et pulchro sermone componunt, 112 mittunt munera regi suo diabolo, ad illum cuncta referentes, unde confusio eos capiet in aeternum, et confundentur in voluntatibus suis. Quidam et supra et in praesenti loco in commentaJarib, id est, ultorem, Christum intelligendum. Quod nobis omnino displicet. Impium enim est quod juxta historiam intelligitur de rege Assyrio, juxta tropologiam ad Christum re
Abbreviated transcription (Latin):
habebant. qͥa migrasset ab eo id est
appło: & translatus ẽȩtad asyrios.
Et ut sciamꝰ inqͥunt hoc ȩssȩ qͦd dr̃:
ꝑspicue sequens uersus ostendit. Si¬
quidem ipse in assur delatꝰ ẽ. munꝰ
regi ultori. Statimq sequitur. Con¬
fusio ephraim capiet: & confundet᷑
isrł inuoluntate sua. siue inconsilio
suo. Deprehensa enim fraus de aura¬
coꝵ uituloꝵ regi isrł litteris indica¬
tur & unde se placere ȩstimauerãt
inde uel maxime confunduntur &
offendunt eos quibꝰ munera mise
tum s fraude regum atq consilio
hoc esse ꝑfectum. Legimꝰ in regum
regi assyriorum p̃hul. mille argenti
talenta misisse ut esset manus eiꝰ
cum eo id est ut ei preberet auxiliũ.
incerꝙ̃ non nulli arbitrantur ȩciam
uitulos aureos esse directos. Proiarib
incelligentiam laborandum est.
quomodo om̃ia hȩreticis coaptemꝰ
Uaccas bethauen. siue domꝰ õtĩ qͦd
in t̾pretatur labor. coluert̃ hȩreti¬

Expanded text:
a; quia migrasset ab eo, id est, a; quia migrasset ab eo, id est, a populo, et translatus esset ad Assyrios. Et ut sciamus, inquiunt, hoc esse quod dicitur, perspicue sequens versus ostendit: Siquidem ipse in Assur delatus est, munus regi ultori. Statimque sequitur: Confusio Ephraim capiet, et confundetur Israel in voluntate sua, sive, in consilio suo. Deprehensa enim fraus deauratorum vitulorum regi Israel litteris indicatur, et unde se placere aestimaverant, inde vel maxime confunduntur, et offendunt eos quibus munera misertum, sed fraude regum atque consilio hoc esse perfectum. Legimus in Regum regi Assyriorum Phul mille argenti talenta misisse, ut esset manus ejus cum eo, id est, ut ei praeberet auxilium, inter quae nonnulli arbitrantur etiam vitulos aureos esse directos. Pro Jarib intelligentiam laborandum est, quomodo omnia haereticis coaptemus. Vaccas Bethaven, sive, domus Ὦν, quod interpretatur labor, coluerunt haereti