comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ & loci nat᷑a & manu munitissimis
castris sese teneret. de suo ac legionis
ꝑicło nicħ timebat. Ne qm occ̃onem
rei bene gerende dimitteret: cogitabat
Itaq a cintetorige atq eiꝰ ꝓpinquis.Ø¬
racione induciomari cognita. qͣmͣ in
concilio habuerat: nũcios mittit ad
fmittunas ciuitates. eqͥtesq undiq
euocat. His certũ diem cõueniendi di¬
cit. Int̾im ꝓpe cotidie cũ om̃i eqͥtatu
indisciomarus sub castris eiꝰ uagabat᷑.
alias ut sitũ castroꝵ cognosceret. ali¬
as: colloquendi aut territandi cã.
eqͥtes płmq om̃s tela int᷑ uallũ coni¬
ciebant. Labienꝰ suos intͣ munitõnẽ
dies contentione iuduciomarꝰ ad cast᷑
acced̾et. nocte una intromissis eqͥti¬
b omniũ finittimaꝵ ciuitatũ. qͦs ac¬
cersiendos curauerat. tanta diligen¬
eta om̃is suos custodiĩs intra castra ꝯ¬
tinuit. ut nułia racione ea res eni¬
ciari aut ad treuiros ꝑferri posset.

Expanded text:
cum et loci natura et manu munitissimis cum et loci natura et manu munitissimis castripericulo nihil timebat; ne quam occasionem rei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque eius propinquis oratione Indutiomari cognita, quam in concilio habuerat, nuntios mittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat: his certum diem conveniendi dicit. Interim prope cotidie cum omni equitatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset.
Abbreviated transcription (Latin):
timq peterent. Ubi iitellexit ultꝰ adse
ueniri. alt̾a ex parte senones carmi¬
cesq conscĩa facinoris inftigari. alte¬
ra neruios aduatucosq bellum roma¬
nis parare. neqꝰ uoluntarioꝵ copias de¬
fore. si exfinib suis progredi cepisset
Armatum concilium indicit. hoc mo¬
re galioꝵ est initum bellum. quo lege
cõmuni om̃s puberes & armati conue¬
nire consuerunt. Qͥ ex hiĩs nouissi¬
mis conuenit. inconspectu multitu¬
dinis om̃ib cruciatibꝰ affectus netat᷑.
In eo concilio cintetorigem alteriꝰ pͥn¬
cipem fastionis. generũ suũ quẽ supͣ
demonstrauimꝰ. cesaris secutum fi¬
dem ab eo nõ dicessisse. hostem iudicat
bonaq eiꝰ publicat. His reb̾ꝰ confectis
in concilio ꝓnunciat. accersitum se a
senonibꝰ ac carnutib alũsq compłibꝰ
gallie ciuitatibꝰ. huc iturum ꝑ fineꝯ tͤ¬
qmͣ io faciat. castra labieni oppugna¬
turum. q̃ fieri uelit precep̃. Labienꝰ

Expanded text:
timque peterent. Vbi intellexit ultro ad se timque peterent. Vbi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnutesque conscientia facinoris instigari, altera Nervios Aduatucosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est initium belli, quo lege communi omnes puberes armati convenire consuerunt; qui ex eis novissimus convenit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus affectus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Rem id faciat, castra Labieni oppugnaturum; quae fieri velit praecipit. Labienus
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Ioq adeo haut scio mirandũ ne
sit. cum compłibꝰ aliis decarisis. tũ maxi¬
me qd̾ ei qui uixtute belli om̃ib gentibꝰ
p̃ferebantur. Tantum se eiꝰ opimonis
grauissime dolebant. Treuiri uͦ ates in¬
duciomarus.tociꝰ hienis nullũ tp̃s
intermiserit. quin renũ tͣns. legatos
mitterent. ciuitates sollicitarent.
petunias pollicerent᷑. magna parte
ex̾citus nr̃i interfecta. multo minorẽ
suꝑẽe dr̃ent ꝑtem. Neq tam̃ ulli ci¬
uttati germanoꝵ ꝑsuaderi potuit
ut transiret. cũ se bis exꝑtos dr̃ent
ar iouistico bello. & tinchteroꝵ tͣnsi¬
tu. non ẽẽ ampliꝰ fortunam tẽptat᷑os
Hac spe lapcꝰ induciomarꝰ. nicħomi¬
nͦ copias coꝑ exercere. a fimitimiꝰ
equos ꝑare. exules dampnatosq to¬
ta gallia. magnis p̃miss ad se allic̾e̾
cepit. Ac tantam sͥ iam his reb in
gallia auctoritatem comꝑauerat. ut
undiq ad eũ legaciones concurperẽt
gram atq amieiciami pisblice p̃ua¬

Expanded text:
nobis. Idque adeo haud scio mirandumne nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opinionis gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam atque amicitiam publice priva
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑. At cesar pͥncipib cuiꝰq ciuita¬
tis ad se euocatis. Alias territando cũ
in officio tenuit. Tam̃ senonẽs qͣ ÷
ciuitas inpͥmis firma & magne int̾
gallos auctoritatis. Cauarmũ quẽ
cesar apd̾ eos regem constituerat. cuiꝰ
fiater moristasgus aduentu ingalliã
ceclaris. cuꝰꝙ maioes reginũ obrmuerãt.
interficere publico consilio conati. cũ
ille presensisset ac profugiss usq ad fi¬
nes insecuti regno domoq expulerunt.¬
& missis ad cesarem satisfaciendi cã lega¬
tis. cum is omnẽ ad se senatum uenire
iussisset: dicto audientes nõ fuer̃t. Tan¬
tũ apd̾ homines barbaros ualuit. ẽẽ ali¬
qͦs reꝑtos pͥncipes inferendi belli. tantãq
om̃ib uoluntatum cõmutatõnem atꝰ¬
tulit. ut preter heduos & remos. quos
p̾cipuo semꝑ hondre cesar habuit. alte¬
alteros pro recentibꝰ gallici belli officiis
ulła fere ciuitas fuerit non suspecta

Expanded text:
deretur. At Caesar principibus cuiusque civitaderetur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evocatis alias territando, cumin officio tenuit. Tamen Senones, quae est civitas in primis firma et magnae inter Gallos auctoritatis, Cavarinum, quem Caesar apud eos regem constituerat, cuius frater Moritasgus adventu in Galliam Caesaris cuiusque maiores regnum obtinuerant, interficere publico consilio conati, cum ille praesensisset ac profugisset, usque ad fines insecuti regno domoque expulerunt et, missis ad Caesarem satisfaciendi causa legatis, cum is omnem ad se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, altealteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta
Abbreviated transcription (Latin):
onib circũ samarobriuã trinis hib̾nis
hiem are constituit. & quod tanti motꝰ
gallie exstiterant. totam hiemẽ ip̃e ad
excitũ man̾e decreuit. Nam illo incom¬
modo de sabini morte ꝑlato. om̃es fere
gallie ciuitates de bello consultabãt. Nũ¬
cios legatõnes ĩ om̃s ꝑtes dimittebãt.
& quid reliqͥ consilii caꝑent. atq unde
iniciũ belli fieret : explorabant. nocturꝰ¬
naq in locis desertis concilia habebant
Neq ullum fere tociꝰ hiemis tp̃s. sme
sollicitudine cessaris intercessit. quin
aliquem de confilũs ac motu gallorũ
nuncium acciperet. Inhis ab lucio rõ¬
cio q̃store quem legioni tercie decime
p̃fecerat. cercior factus est. magnas
galloꝵ copias eaꝵ ciuitatum qͤ armo¬
rice appellant᷑. oppugnandi sui cau¬
sa conuenisse. neq longiꝰ milia pas¬
suũ octo ab hibernis suis abfuisse. s
nuncio allato de inctoria cesaris dices¬
sisse. adeo ut fuge similis dicessus ui¬

Expanded text:
onibus circum Samarobrivam trinis hibernis onibus circum Samarobrivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum fere totius hiemis tempus sine sollicitudine Caesaris intercessit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus vi
Abbreviated transcription (Latin):
su sãbini & cotte certiꝰ ex captiuis cognos¬
ait. Dostero die concione habita. reni
gestam pponit. milites consolatur ⁊ cõ¬
firmat᷑. quod detrimentũ culpa ⁊ temi¬
tate legati sit acceptum. Hoc equiore
aĩo ferendum docet. quod bñficio deoꝵ
ĩmortalium. & uirtute eoꝵ expiato in¬
cõmodo. neq hostib diuina letacio. neq
ip̃is longior dolor relinquatur. Interĩ
adlabienũ ꝑ remos incredibili celeritate
de iustoria cesaris fama ꝑfert᷑. ut cum
ab hsbernis ciceronis milia passuũ abẽẽt
circiter. Ix. eoq post horam nonam diei
ciltmo puenisset: ao mediã noetẽ io pora
castroꝵ clamor oriret᷑. Q clamore
significatio uictorie. gratulacioq ab
remis labieno fieret. Hac fama adtͤ¬
uiros ꝑlata. induciomarꝰ qͥ postero die
castra labieni oppugnare decreuerat.
noctu ꝓfugit. copiasq om̃s intreuiros
reducit. Cesar fabium cũ sua legione
remuitit inhiberna. ip̃e cum trib legi¬

Expanded text:
su Sabini et Cottae certius ex captivis cognossu Sabini et Cottae certius ex captivis cognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe uidebantur aliĩ uallum scidere manu.¬
Mii fossas compłe inciꝑent. Tunc cesar oĩ¬
pꝰ portis eruptõne facta. eqͥtatuq emisso.
celertter hostes infugam dat.Sic. uti
omnino pugnandi cã resisteret nemo.
magnũq ex eis numerũ occtoit. atq om̃is
armis exuit. longiꝰ ꝓsequi ueritus quod
silue paludesq intercedebant. Neq etiã
ꝑuilo detͥm̃to illũ locum relinqͥ uidebat.
Om̃ib suis incolumib copũs. eodem die
ad ciceronem ꝑuenit. institutas turres
testudines munitõnesq hostiũ admirat᷑
Legione ꝓducta. cognoscit nõ decimũ q̃ s
eẽ reliquũ militem sine uulu̾e. Ex om̃i¬
b iudicat rebꝰ. qnto cum ꝑicło. & qnta cũ
uirtute res sint administrate. Cicero¬
nem ꝓ eiꝰ mito legionẽq collaudat. cen¬
t̾ione singillatim tribimnosq militum
appeliat. quoꝵ eg̾giam fuisse uirtutem
testimonio ciceronis cognouerat. De ca¬

Expanded text:
pere videbantur, alii vallum manu scindere, apere videbantur, alii vallum manu scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De ca
Abbreviated transcription (Latin):
ut exploratis itin̾ibꝰ minore cũ periculo
uallem ruiũq transiret. Prima luce
hosturmi eqͥtatus ad castra accedit. p̾liũq
ci nr̃is eqͥtib cõmittit. Cesar consulto
eqͥres cedere. seq in castra reciꝑe uibet. Si¬
mia ex om̃ib ꝑtib castra altiore uallo
muniri. portasq obstrui. atq ihis ad¬
ministrandis reb qͣm maxime conc̾sari
& cura simulatõne agi timoris iisbet. Qͥ¬
tꝰ om̃fbꝰ rebꝰ hostes inuitati. copias tra¬
ducunt. aciemq iniquo loco constitu¬
unt. Nrĩs uͭ & iam de uallo dẽductis ꝓpꝰs
acceount. & tela intra munitõnẽ ex õibͦꝰ
ꝑtib comciunt. Preconibq circũmissis
ꝓnunerari uibent. seu qus galltis seugs
romanul uelit añ horam caam aodle
tñsite. sie ꝑicło licere. Post io tempꝰ ñ
tore potestatem. Ac sio nr̃os contẽpserunt.
ut obstructis inspeciem portis singłis ordi¬
nibꝰ cespitum. quod eas nõ posse introrũ¬

Expanded text:
ut exploratis itineribus minore cum periculo ut exploratis itineribus minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrum
Abbreviated transcription (Latin):
ma mouet castra. & circiter milia passu¬
ura quatitior ꝓ gressus. tius uatiem & ri¬
uim multitudinem hostumi conspicat᷑.
Crat magni ꝑicli res t antulis copus mi¬
quo loco dnincare. tum q̃m obsidione li¬
beratum ciceronem sciebat. equo animo
remitendum de celeritate ex istimabat.
Conseoit &e qm equissimo loco potest cas¬
da cõmunit. atq ħ & si erant exigua ꝑ
se uix hominũ mslium septẽ. p̾sertĩ ułłis
cũ impedm̃tis. tam̃ angustũs uraꝵ qmͣ
maxime porest contrahit. eo consilio ut ĩ
sũnam conten̾tionẽ hostib ueniat. Int̾im
specislatorib in omnẽ ꝑtem d imissis. explo¬
rat quo cõmodissime i tm̾e ualles transi¬
re possit. Eo die ꝑuulis eq̾strib prelũs
ad aqfn factis. utriq sese suo loco continẽt.
Gani: quos ampliores copias q̃ nõdum
ꝯuen̾ant ex pectabant. Cesar: si forte ti¬
moris simulatõne hostes insuũ locum
elicere posset. ut citra uallem pro castriᷤᷤ
p̃lio contenderet. Si io efficere nõ p̾set

Expanded text:
passuum quattuor progressus trans vallem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset,
Abbreviated transcription (Latin):
accidit. ut p̾sidio literaꝵ diligenciã inꝑ
discendo ac memoriam remutant. Inpri¬
mis hoc uolunt ꝑsuadere non interire
animas. s abaliis post mortẽ transire ad
alios. atq hoc maxime adiurtutẽ exctari
putant. metu mortis neglecto. MMulta
ptea desid̾ibꝰ atq eoꝵ motu. de nuumdi ac
terraꝵ magnitudme. de rerum nata ade
deoꝵ ĩ nortalium ii ac porestate disputãt.
& iuuentuti tradunt. Alterũ graꝰ est
equitum. hiĩ cũ ẽ. usus. atꝙ aliq̃s bellũ
incidit. qo fere añ cesaris aduentũ. qͦt au

Expanded text:
accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere, non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de sideribus atque eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant et iuventuti tradunt. Alterum genus est equitum. Hi, cum est usus atque aliquod bellum incidit
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵq decretis iudicũꝰq parent. Disci¬
puna mbritannia reꝑta. atq inde ĩ
galliam transiata eẽ ex istimatur.
Et nuc qui diligenciꝰ eã rem cognos¬
t̾e uolunt. płmq alo discendi causa
ꝓficiscuntur. Oruides abello abẽe as¬
suerunt. neq tributa una cũ reliquiꝰ
pendunt. milicie uacatõnem om̃iũꝙ
rerum hñt inmunitatem. Tantis
excitati p̃mũs & sua sponte musst ĩ
disciplinamꝰ uentant. & aparentibus
ꝓpinquis mittuntur. Magnũ ibi ni¬
merum uersum̃ edilce dicunt᷑. Itaꝙan¬
nos nułli xr. indisciplina ꝑmanent᷑.
nec fas eẽ existimant ea litt̾is man¬
dare. cũ inreliquis fere rebꝰ publici pͥ¬
uatisq rõnib gretis litteris utant᷑. I
p̾a duab de causis instituisse uident᷑.
qd̃ neq uruulgumi disciplinam esferri
uelint. neq eos qͥ discunt literis confisos
ramꝰ memorie studere. quod fere płis ꝓ

Expanded text:
eorumque decretis iudiciisque parent. Discieorumque decretis iudiciisque parent. Disciplina in Britannia reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur, et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consuerunt neque tributa una cum reliquis pendunt; militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis et sua sponte multi in disciplinam conveniunt et a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itanonnulli in disciplina permanent, neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id  duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint neque eos, qui discunt, litteris confisos minus memoriae studere: quod fere plerisque
Abbreviated transcription (Latin):
tigq constituunt. Et si quod est adimiꝰ¬
sum facfnꝰ. si cedes facta. si de heredita¬
De de finibꝰ controuersia est: idem dis¬
ceriunt. p̃mia penasq constituunt.
Si qui aut pͥnatus aut ppłs eoꝵ decre¬
to non stetit: sacrificũs interdicunt.
Hec pena apd̾ eos grauissima. qͥbꝰ ita ẽ
interdictũ. Hiĩ nimi̾o impioꝵ ac sce¬
leratoꝵ habent᷑. his om̃s decedunt.
aditum sermonemꝙ defugiunt. neqͥd
ex cogitatõne incõmodi accipiant.
Neq his petentibꝰ ius redditur. Nleq
honos utius comunicatur. His aũt
om̃ib druidib preẽ iniꝰ. qͥ simman
inter eos hñt auctoritatem. Hoc mor¬
tuo. aut si qui ex reliqͥ excellit digni¬
tate succedit. Aut si sunt płes pares.
suffragio druidum nõ nũqmͣ etiam
certo anni tp̃r infinibꝰ carnictũ. que
regio tociꝰ gallie media habet᷑. consi¬
dunt inloco consecrato. Huc om̃s i¬
ddiq qͥ cont̾uersias hũt conueniunt.

Expanded text:
tisque constituunt, et, si quod est admistisque constituunt, et, si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de hereditate, de finibus controversia est, idem decernunt, praemia poenasque constituunt; si qui aut privatus aut populus eorum decreto non stetit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac sceleratorum habentur, his omnes decedunt, aditum sermonemque defugiunt, ne quid ex contagione incommodi accipiant, neque his petentibus ius redditur neque honos ullus communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo aut si qui ex reliquis excellit dignitate succedit, aut, si sunt plures pares, suffragio druidum, nonnumquam etiam certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco consecrato. Huc omnes undique, qui controversias habent, conveniunt
Abbreviated transcription (Latin):
ni pͥncipatum dimiserant. In eoꝵ
locũ remi successerant. Qͦs qd̾ adeqͣ¬
re apd̾ cesarem gr̃a intelligebat᷑. Hi
qͥ ꝑꝑter ueteres inimicicias nłlo mͦ
cũ hedius coniungi pot̾ant: se re¬
nus melientelam dicabant. Hos illi di¬
ligent̾ tuebant᷑. Ita & nouã & repente
collectam auctoritatem tenebant. Eotũ
In om̃i gallia eoꝵ hominũ qͥ aliqͦ sũt
nũo atq honore gña sunt duo. Nam
cũ aũ ere alieno. aũ magnitudine
tributoꝵ. aũ inuria potencioꝵ pre¬
muntur. sese inseruitutẽ dicant
nobilibꝰ. Inhos eadem omĩa sũt iu¬
ra. que dñis inseruos. S dehũs du¬
obꝰ gñibꝰ. alt̃m ẽ. druidũ : alt̾m eqͥtũ.
Illi rebꝰ diuinis intersunt. sacrificia
piolica ac p̾iata peurant ueligiõs
interp̃tant᷑. Ao hos magnus adoles¬
ceuꝯiũ nunnerꝰ difcipłme cã concueriat.
magnoq hii sunt apd̾ eos honore. Nã
fere de om̃ibꝰ controuersus publicis pͥua¬

Expanded text:
ni principatum dimiserant. In eorum ni principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intellegebatur, ei, qui propter veteres inimicitias nullo modo cum Aeduis coniungi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, religiones interpretantur: ad hos magnus adulescentium numerus disciplinae causa concurrit, magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis priva
Abbreviated transcription (Latin):
g̾manos atq ariouistũ ꝯ adiunre¬
rant. eosq adse magnis iacturis pol¬
licitatõmbꝰq ꝑduxerant. Preliis uͦ cõ¬
płib factis secundis. atꝙ om̃i nobi¬
litate heduorum int̾fecta tãtũ po¬
tencia aũcesserant. ut magnam ꝑtẽ
elientium ab hedius adse traduc̾e̾nt.
obsidesq abhis pͥncipum filios acciꝑẽt.
tra sequanos consilii iniuros. & ꝑtẽ
finittimi agͥ ꝑ uim occupatã posside¬
rent. gallieq tociꝰ pͥncipatũ obtine¬
rent. Qa necc̃itate adductꝰ diuicia¬
cꝰ. auxiliĩ petendi cã romam adsena¬
tũ ꝓfectus. inꝑfecta re redierat. Ad¬
uentu cesaris facta cõmutatõne rerũ
obsidibꝰ hedius redditis. uet̾ib clien¬
telis restitutis. nouis ꝑ cesarẽ cõꝑa¬
tis. qrõ h& qͥ se adeoꝵ amiciciã ag̾ga¬
uerant. meliore conditõne atq eqͥore
imꝑio se uti uidebant. Reliqͥs rebꝰ eoꝵ
gr̃a dignitateq amplificata. sequa¬

Expanded text:
Germanos atque Ariovistum sibi adiunxeGermanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent tra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequa
Abbreviated transcription (Latin):
manieq moribꝰ. & quo differant he na¬
ciones intersese ꝓponere. Ingallia nõ
solum mom̃ib ciuitatib atq ĩ om̃ibꝰ
pagis ꝑtibꝰq. sec pene etiam singulis
domibus factiones sunt. Eaꝵq facti¬
onũ pͥncipes sirit. qͥ sũmã auctorita¬
tem eoꝵ udicio hr̃e existimãt᷑. quoꝵ
ad arbitrium iudiciumq sumina oĩ¬
um rerum consilioꝵq redeat. Ita eiꝰ
rei cã antiquitꝰ institutũ uidetur. ne
quis ex plebe contͣ potenciorẽ auxi¬
liĩ egeret. Suos enĩ qͥsq opprimi et
cirꝯueniri nõ patit᷑. Nl alit̾ si faciat.
ullam int̾ suos ht̃ auctoritatem. Hec
ead̾ racio est: insumma tociꝰ gallie.
slamq om̃s ciuitates inꝑtes diuise st̃
duas. Cum cesar ingalliam uenit. al¬
teriꝰ fastionis pͥncipes erant hedu:
alteriꝰ seqͣni. Hii cũ ꝑ se minꝰ uat̾e̾nt.
qd̾ sũma auctoritas antiqͥtꝰ erat in he¬
duis. magneq eoꝵ erant clientele.

Expanded text:
maniaeque moribus et quo differant hae namaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae,
Abbreviated transcription (Latin):
is imꝑat ut pecora deducant. suaq
omĩa ex agͥs inoppida conferant. spe¬
rans barbaros atq imꝑitos homĩes
inopia cibarioꝵ adductos. ad mi¬
qmͣ pũgnandi conditõnem posse de¬
duci. Maudat ut crebros explorato¬
res in suebos mittant. queq apud
eos gerant᷑ cognoscant. Irli imꝑata fa¬
clunt. Et pancais dieb inter iñisis t¬
ferunt suebos om̃s p̾ea qm̃ certio¬
res nun ciĩ de exercitu romanoꝵ ue¬
nerant. cũ om̃ibꝰ suis socioꝵq copiis
qͣs coegisent. penitꝰ ad extremos fineᷤᷤ
se recepisse. Silu am ẽẽ ibi infinita
magniticoine. qͦ appellat᷑ bacenis. ac
longe introrꝰ ꝑtinere. & ꝓ natiuo
muro obiectam. cheruscos ab suebis
Suebosq ab cheruscis. inuiriis incͤsi¬
ombꝰq ꝓhibere. Ad eiꝰ mitium silue su¬
ebos aduentum romanoꝵ ex pectare con¬
stituisse. Qñm adhunc locũ ꝑuentũ
est. ñ alienum ẽẽ uidet᷑. de gallie. ger¬

Expanded text:
is imperat ut pecora deducant suaque is imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Ger
Abbreviated transcription (Latin):
ex̃citum traduxerat. facere pontem in¬
stituit. nota atq instituta ratione
magno militum studio. paucis diebͦ
opꝰ efficit᷑. Firmo intreuiris ad pontẽ
p̃sidio relicto. ne quis abhis subito
motꝰ oriretur. reliqͣs copias eqͥtatũq
traoucit. Ubi qui añ obsides dederãt
atq indeditõnem uenerant. purgã¬
di sui cã adeum legatos mittũt. qui
doceant᷑ Auxilia ex sua ciuitate intre¬
uiros missa. neq abse fidem lesam.
Petunt atq orant. ut ꝯͥ parcat. ne cõ¬
muni odio g̾manoꝵ. in nocentes pro
nocentib penas pendant. Si ampliꝰ
obsidum uellet. dare pollicent᷑. Cog¬
nita cesar cã. repꝑit ab sueuis axilia
missa ẽẽ. Ubi hoꝵ satisfactionẽ acce¬
pit. aditꝰ uiasq insueuos ꝑ qͥrit. Ince¬
rim paucis pꝰ diebꝰ fit abubũs cer¬
xilia peditatꝰ eqͥtat᷑q mittant. His
cognitis rebꝰ. rẽ frum̃tariam proui¬
det. castris rooneũ locũ deligit. Ubi¬

Expanded text:
exercitum traduxerat facere pontem inexercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satisfactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis cerxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbi
Abbreviated transcription (Latin):
menta dimissis. reliqͦs equites ad
latera disponit. Celeriter nr̃i clamo¬
re sublato. pila inhostes inmittũt.
Illi ubi precer spem quos fugere ẽ¬
debant. infestis signis ad se ire uide¬
runt. impetum modo ferre ñ po¬
tuert̃. ac pͥmo concursu infugã cõ¬
iecti ꝓximas siluas petierunt. Qͦs
labienꝰ eqͥtatu conset᷑utꝰ. magno nu¬
mero interfecto. complibꝰ captis
paucis pꝰ diebꝰ ciuitatem recepit. Nã
g̾mani qͥ auxilio ueniebant. ꝑcepta
treuiroꝵ fuga. sese domũ recepert᷑.
Cum hiis ꝓpinqui induciomari. qͥ
defectiomis auctores fuerant comi¬
tati eos. ex ciuitate excesserant. Cm¬
getori quem ab initõ ꝑmansisse in
officio demonstrauimꝰ. pͥncipatus
atq imꝑium est traditum. Cesar pꝰ¬
qũ g mienapis intreuro uenuit.
Duabꝰ detansis penũ tãlire conltituit.
qͣrum una erat. qd̃ auxilia contra se
eos ambiorix receptum haberet. His cõ¬
stitutis rebꝰ. pausũ supͣ eũ locũ quo añ

Expanded text:
menta dimissis reliquos equites ad menta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est traditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante
Abbreviated transcription (Latin):
ratores añ luceni ad hostes deferunt᷑.
Uix agm̃ nouissimũ exͣ munitõnes
ꝑ rocesserat. cũ galli cohortati interse.
ne sꝑatam p̃dam ex manib dimitderẽt¬
locũ eẽ ptrinis romanis. germanoꝵ
auxilium expectare. necpluam pati
dignitatem. ut tantis copiis tam ex¬
iouam manum p̃sertim fugientem
atq impeditam adoriri nõ audeant.¬
flum̃ transire & iniqͦ loco cõmitt̾e p̾li¬
um nõ dubitant. Qe fore suspicatꝰ
l abienꝰ ut om̃s circa flumen elicet. Ca¬
dem usus simulatõne itineris. placi¬
de ꝓgrediebatur. Tum p̃missis paii¬
lum impedim̃tis. atq intimitlo qͦ¬
dam collocatis: habetis inqͥt milites
qmͣ petistis facuitatem. hostem impe¬
dito atq iniquo loco tenetis. presta¬
te eandem nobis ducib uirtutem.
qmͣ sepe numero imꝑatori presti¬
tistis. atq illum adẽẽ. & hec corã cer¬
nere existimate. Simul signa ad hoᷤ¬
tem conuerti. aciemq dirigi iubet.¬
̾ paucis turmis p̃sidio ad impedi¬

Expanded text:
rorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedi
Abbreviated transcription (Latin):
es ase fieri intelligebat. tum magni
inter sẽẽ arbitrabatur eiꝰ auctoritatẽ¬
otgiam inse uoluntatem ꝑspexisẜ.
so tili factum grauiter inducionia¬
rus. suam grãm inter suos minui
ae qui iam añ mimico innos animo
fiusl multo grauiꝰ hoc dolore exar¬
sit. His rebꝰ constitutis cesar adpor¬
rumicium cum legionibꝰ ꝑuenit.Ibi
cognoscit hx. naues que inmeldis
facte erant: tempestate reiectas cur¬
sum tenere non potuisse. atꝙ edd
untoe erant ꝓfecte reuertisse. reliqͣs
patas ad nau̾igandum atq om̃ib re¬
Pꝰinstructas inuenit. Eodem eqͥtatus
toci gallie conuenit. nimero miliũ
ꝗdior. pͥncipesq ex om̃ib ciuitatib¬

Expanded text:
eius a se fieri intellegebat, tum magni eius a se fieri intellegebat, tum magni interesse arbitrabatur eius auctoritateegregiam in se voluntatem perspexisset. Id tulit factum graviter Indutiomarus, suam gratiam inter suos minui, et, qui iam ante inimico in nos animo fuisset, multo gravius hoc dolore exarsit. His rebus constitutis Caesar ad portum Itium cum legionibus pervenit. Ibi cognoscit LX naves, quae in Meldis factae erant, tempestate reiectas cursum tenere non potuisse atque eodem unde erant profectae revertisse; reliquas paratas ad navigandum atque omnibus rebus instructas invenit. Eodem equitatus totius Galliae convenit, numero milium quattuor, principesque ex omnibus civitatib
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Ne suis pͥuatim reb ab eo pe¬
tere ceꝑunt. qm̃ ciuitati consułe nõ
poss. ueritus ne ab hostib deseretur.
tit. sese ab suis iccuro discedere. atq
ad eũ uenire nolusse: quo facilius
ciuitatem inosficio contieret. Ne
om̃i nobilitatis discessu plebs ꝓꝑt̾
ĩprudenciam laberet᷑. Itaq ẽẽ cuu¬
piuas cuntatisq fortumas eiꝰ fidei per¬
massurum: Cesar & si intelligebat qͣ
decausa ea dicerent᷑. q̃cumq eũ res
ab inftituto consilio deterreret: tam̃
ne estatem intreuiris consumere cõ¬
geretur: om̃sb adbrittanniam rebꝰ
betium comꝑatis. induciomarũ ad
se cum ducertis obsidib uenire iussit.
Hig adouctis. inhĩs filio ꝓpinquisꝙ
eiꝰ om̃ib quos nominatim euocaue¬
rat. consoiatus induciomarũ hor¬
tatusq est uti in officio maneret. ni¬
chilo tam̃i setiis pͥncipibꝰ treuirorũ
tose conuocatis. hos singillatim cinge¬
torigi conciliauit. quod tam merito

Expanded text:
runt et de suis privatim rebus ab eo perunt et de suis privatim rebus ab eo petere coeperunt, quoniam civitati consulere non possent, veritus ne ab omnibus desereretur tit: sese idcirco ab suis discedere atque ad eum venire noluisse, quo facilius civitatem in officio contineret, ne omnis nobilitatis discessu plebs propter imprudenurum civitatisque fortunas ejus fidei permissurum. Caesar etsi intellegebat, qua de causa ea dicebantur, quaeque eum res ab instituto consilio deterreret, tamen, ne aestatem in Treberis consumere cogeretur, omnibus rebus ad Brittannicum bellum comparatis, Induciomarum ad se cum ducentis obsidibus venire jussit. His adductis, filiis propinquisque eius omnibus, quos nominatim evocaverat, consolatus Indutiomarum hortatusque est uti in officio maneret; nihilo tamen setius principibus Treverorum ad se convocatis hos singillatim Cingetorigi conciliavit, quod cum merito
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑio parebant. g̾manos ꝙ tnͣsbena¬
nos sollicitare dicebantur. Hec aui¬
tas longe płimum tociꝰ gallie eqͥta¬
tu ualet. magnasq habet copias pe-¬
ditum. renumq ut supͣdemonstra¬
uimꝰ tangit. In ea ciuitate duo depͥn¬
cipatibꝰ inter se contendebant Inducio¬
marꝰ & orgetorix. E quibꝰ alter. simul
atq de cesaris legionumq aduentu
cognitum est. ad eum uenit se suo̾q
om̃s in officio futoͣs. neq ab amicicia
po. R0. defecto᷑s confirmanit. queq
intriueris gererent᷑ ostendit. At in¬
ducioniarꝰ equitatum peditatumq
cogere. husq qui ꝑ etatem in armis ẽẽ
non poterant. insiluam arduennam
abditis. que ingenti magnitudine ꝑ
medios fines treuiroꝵ aflumme re¬
no ad iniciu remoꝵ ꝑtinet. bellim
ꝑare instituit. S ꝑostea qmͣ ñułłi
pͥncipes ex ea ciuitate. & famsliari¬
tate cingetorigis adducti. ⁊ aduentu
nr̃i exercitꝰ ꝑterriti adcesarem uene¬

Expanded text:
imperio parebant Germanosque Transrhenaimperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingetorix; e quibus alter, simul atque de Caesaris legionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque omnes in officio futuros neque ab amicitia populi Romani defecturos confirmavit quaeque in Treveris gererentur ostendit. At Indutiomarus equitatum peditatumque cogere, eisque qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitudine per medios fines Treverorum a flumine Rheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare instituit. Sed posteaquam nonnulli principes ex ea civitate et familiaritate Cingetorigis adducti et adventu nostri exercitus perterriti ad Caesarem vene
Abbreviated transcription (Latin):
euturum demonstrat. His addiem
adductis ut imꝑauerat. arbitros inter
ciuitates dat. qui litem extument. pe¬
namq constituant. His confectis rebꝰ
conuentibꝰq ꝑactis. inciteriorem gal¬
liam reuertitur. atq sude ad ex̾citum
ꝓficiscitur. Eo cum uenisset. circuitis
om̃ibꝰ hib̾nis. singłari militũ mnsum¬
ma omnium rerum mopia. circiter
sescenteͣs eius gñis cuiꝰ supͣdemonstra¬
urmꝰ naues. & longas .xx.uiii. iue¬
uit instructas. neq multũ ãbeo ãbẽẽ.
qͥn paucis diebꝰ deduci possint. Collau¬
datis militibꝰ atq hũs qͥ negocio pre¬
om̃s ad portummitiũ conuenire uib.
Qͦ ex portu comodissimũ inbrittan¬
niam traiectum eẽ cognouerat. cirti¬
ter milium passiium .xxx. tnͣsinssũ
a continenti. Huic rei qd̃ satis esse
uisum est militum reliquit. Ip̃e cũ
legionib expeditis .iiii. ⁊ equitibus
dccc. infines treuiroꝵ ꝓficiscit᷑. quod
hii neq ad conellia ueniebant. neq

Expanded text:
cuturum demonstrat. Eis ad diem cuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citeriorem Galliam revertitur atque inde ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, circumitis omnibus hibernis, singulari militum studio in summa omnium rerum inopia circiter sescentas eius generis cuius supra demonstravimus naves et longas XXVIII invenit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio promnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium passuum XXX transmissum a continenti: huic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum legionibus expeditis IIII et equitibus DCCC in fines Treverorum proficiscitur, quod hi neque ad concilia veniebant neque
Abbreviated transcription (Latin):
mari uti consueuimꝰ. Atq ideo magis.
qõ ꝑpt̾ crebras commutatõnes estium
minꝰ magnigs ibi fluctus fieri cognoue¬
rat. ad oña ad multitudinem iunĩtoꝵ
tunsportandam. paulo laciores qmͣ qͥb
in reliqͥs uti᷑ͣ marib. hac om̃s actu¬
uias imꝑat fieri. qmͣ ad rem multum
humilitas adiuuat. ea que sunt ufus
ad armandas naues ex hispania appor¬
tari subet. Ip̃e conuentib gallie cite¬
rioris ꝑactis milliricum ꝓficiscit᷑. qͦo a
pirustis finittimam ꝑtem ꝓuincie incͣ¬
sionibꝰ uastari audiebat. eo cum uenis¬
ser. ciuitatib milites imꝑat. certũq
inlocum conuenire subet. Ere nm¬
ciata ꝓ iruste legatos ad eum mittunt.
qui doceant nicħ earum rerum publi¬
to factum consilio seseq ꝑatos eẽ demõ¬
strant om̃ib rõnib de iniuriis satiffa¬
cere. ꝑcepta or̃one eoꝵ cesar obsidesim¬
ꝑat. eosq ad certam diem adduci iubet.
Nisi ita fecerint: sese bello ciuitate᷑ ꝑse¬

Expanded text:
mari uti consuevimus, atque id eo magis, mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet. Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem perse
Abbreviated transcription (Latin):
ga uercerunt. magnꝰq eoꝵ mimerus
est occisꝰ. Cesar postero dic. titũ labie¬
num leganim cũ his legionib quas ex
britannia reduxerat. in morinos qͥ re¬
belsionem fecerant misit. Qͥ cũ ꝓpt̾
siccitates palitoum quo se reciperent
bieni ꝑuenerunt. Ad quem tituriꝰ & lu
euis cotta legati. qui mmenapioꝵ fines
legiones duxerant. om̃ib eoꝵ agris uasta¬
tis. frumentis succisis. edificuĩs incensis
Qd menapii se om̃s indensissimas siluas
abdiderant. se adcesarem receperunt. Ce¬
sar inbelgis om̃ium legignũ hib̾na con
Eo due omnino ciuitates ex brtitan¬
nia obsides miserunt. relique neglexe¬
riant. His reb gestis ex litteris cesaris
dierum inginti supplicatõ a senatu
decreta est.
uis cesar. initaliam ut qͦt¬
annis facere consueuerat. legatis im¬
ꝑat quos legionib pͥfecerat. uti qm
płimas possent hieme naues edificã
ad celeritatem pnerandi. Subductõne
paulo facit humiliores qm quibꝰ ĩnr̃o

Expanded text:
rga verterunt magnusque eorum numerus rga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se reciperent bieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino civitates ex Britannia obsides miserunt, reliquae neglexerunt. His rebus gestis ex litteris Caesaris dierum XX supplicatio a senatu decreta est. nis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificanAd celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro
Abbreviated transcription (Latin):
duei ussit. quod ꝓpinqua die eqͥnoc¬
cũ infirmis naubus hiemis nauiga¬
cionem subeundam non existimabat
hp̃e ioneam tempestatem nactꝰ. pau¬
Io pꝰ mediam noctem naues soluit.
q̃ om̃s in columes ad continentem ꝑ
ex nauibꝰ cũ eent expositi milites ar¬
citer .ecc. atq incastra content̾ent.
morini qͥs cesar inbrittanniam ꝓfi¬
ciscens pacatos reliquerat. spe prede
adducti. pͥmo nõ ita magno suoꝵ nu¬
nero circũstiterunt. acsi sese inter¬
fici nolient arma pon̾e iussert̃. Cũ
Nli orbe facto sese defendẽt. esiter ad
clamorem hominũ arciter milia conue¬
uerut᷑ . Q re nunciata. cesar omnẽ ex
rcaftris equitatum suis auxilio misit. In¬
terim nr̃i milites impetum hostium su¬
stinuerunt. atq ampliꝰ horis quatuor.
fortissime pugnauerunt. & paucis uul¬
m̾ib acceꝑtis compłes exhiis occioerũt.
Doftea uero qm̃ equitatus noster incon¬
spectum uenit. hostes abiectis armis t̾¬

Expanded text:
duci iussit, quod propinqua die aequinocduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem peex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis te
Abbreviated transcription (Latin):
militim iuz p̾oicauerunt. Et qnta pre¬
de faciente. atq imꝑpetuum sui liberan¬
di faciltas daretur. si romanos castris ex¬
pulissent. demonstrauerunt. His reb
celeriter magna multrtito me equitatꝰ
peditat᷑q coacta at castra uenerunt. Pe¬
sar & si toem quod suꝑioribꝰ diebꝰ accide¬
rat. fore uidebat. Et si hostes essent pul¬
uactus crciter .xxx. quos commiꝰ attre¬
bas. decꝰ añdictum ẽ. seꝯ tnͣsporta uerat
legione macie ꝓ castris constituit.
Commisso pͥlio. dutiꝰ nr̃oꝵ militum
impetiumi hostes ferre non potuerũt.
ac terga uerterunt. Qs tanto spa¬
cio secũti. qnͣtum cursu & uiribꝰ effice
potuerunt. compłes ex hiĩs occiderunt
Deinde om̃ibꝰ longe lateq edificuis in¬
censis. se in castra receperunt. Eodem
die legati ab hostibꝰ missi ad cesarẽ de
pate uenerunt. His cesar numerum
obsidum quem añ imꝑaueratierat
dupplicauit. eosq in continentem ad¬

Expanded text:
militum suis praedicaverunt et quanta praemilitum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulequites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem ad