comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posimꝰ. in centiua uitiorũ: Consideremꝰ ig̾ utrũ euato
his as uitiũ stiamilis incitertt sit. S neq irtiscebat᷑ merteo
neq cupiditute uicta est: Inscdo dũ taxcit erro ͥ ut edendũ
iuiro dciret qđ iã ipsa gustauerat P rimo fuerit cupiditel
auctor erroris ut ipsa ȩderet. sequentis quȩ fint ccusci
peccati. Id enĩ icm gustauercit: desid̾are ñ poterit: et
gustando. mali fuerat scientiã c̃sequuta Malũ g
ñ debuit: neq c̃iugem ꝓpͥum p̃ucricatorem diuini facere¬
facere mandeti. Sciens igit᷑ prudens quȩ peecauit. sciens uixũ in siũ
tionit eriorẽ. Alioquin muenet᷑ fcdsiis esse deligno seuuae

Expanded text:
remus igitur utrum Eua his ad uitium stimulis incitata sit. sed neque irascebatur marito neque cupiditate uicta est; in secundo dumtaxat errat, ut edendum uiro daret quod iam ipsa gustauerat. primo fuerat cupiditas auctor erroris, ut ipsa ederet, seqpeccati. Quod enim jam gustaverat, desiderare non poterat: et gustando, mali fuerat scientiam consecuta. Malum igitur n debuit, neque conjugem proprium praevaricatorem divini facere mandati. Sciens igitur prudensque peccavit, et sciens virum in suum traxit errorem. Alioquin invenietur falsus esse de ligno scie
Abbreviated transcription (Latin):
parcas: longiores fac funiculos tuos &. palos
tuos c̃firma: aduc indextrt et siniftrã exten¬
de : & sem̃ tuũ gentes heredittitẽ possidebunł.
et ciuitates deserctis inhabittibis Habet ergo
aulea. qͥb attollit bonã uitt̃: peccaita tegit

Expanded text:
parcas: longiores fac funiculos tuos, et palos parcas: longiores fac funiculos tuos, et palos tuos confirma: adhuc in dexteram et sinistram extende, et semen tuum gentes haereditate possidebit, et civiaulaea, quibus attollit vitam bonam, peccata tegit,
Abbreviated transcription (Latin):
inquã ipse incidat : S om̃s se muicẽ diligcnł.
om̃s se inuicẽ fouetint: ⁊ qͣsi unũ corpꝰdĩ¬
uersa se mẽbra sustentent: qsͦ ñ mortifẽ¬
ri cantꝰ acroaimatũ scęnicoꝵ. quȩ m̃tẽ emol¬
liant adamores : sed concentꝰ eccłȩ s c̃sona
circa dĩ laudes popłi uox & pi uita delec
tet. Quib. ñ purpureti peripetasmata.
nõ aulẽci p̃tiosci spectare uolupttiti sit: sed
anc pulcherrimc̃i mundi fabricã. hanc dis¬
tuintẽ int̾se elem̃torũ copułã. cęlũ sic̃ caame¬
rã extentũ. ut in habittartes inoc mundo te¬
gcit : trc̃ĩ adoꝑandũ datã: diffusũ aerẽ: clatu¬
sa maria. popłm unc diuinȩ oꝑcitionis organũ.
inqͦ diuini modulcim̃ resultet oraculi. ⁊ dĩ sp̃s
tatis domiciliũ : eccłam scãm: in ꝗͦ refulgent
auleti cȩlestia deqͥb dictũ ẽ: Dilata locum
tabnciculor tuorꝑ &. auleoꝵ tuorũ. fige ne

Expanded text:
in quam ipse incidat: sed omnes se invicem diligant, in quam ipse incidat: sed omnes se invicem diligant, omnes se invicem foveant, et quasi unum corpus diversa se membra sustentent: quos non mortiferi cantus, et acroamata scenicorum quae mentem emolliant ad amores, sed concentus Ecclesiae, et consona circa Dtet, quibus non purpurea peripetasmata, non aulaea pretiosa spectare uoluptati sit, sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, coelum sicut cameram extensum, ut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc divinae operationis organum, in quo divini modulamen resultet oraculi, et Dei spirtatis domicilium, Ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea coelestia, de quibus dictum est: Dilata locum tabernaculorum tuorum, et aulaeorum tuorum: fige, ne
Abbreviated transcription (Latin):
aecełci. Dictũ ÷ hic : c̃greget᷑ aqͣ ex om̃i ualle.
& facctiiẽ c̃gregatio sp̃italis.: factꝰ ẽ unꝰ po¬
płs. ⁊ exhereticis. ex gentib. repletti eccła ẽ:
allis ÷ scęnti. uallis est circus. ubi currit m̃dax
equus ad salutẽ : ubi uilis ⁊ abiecta c̃tentio:
ubilitiũ feda deformittis E xhisgͥ qͥ circo
in herere c̃sueuerant. fides creuit ecdȩ : qͦti
rantia : palꝰ ẽ inc̃tinentia: in qͣ uoluttbra
libidinũ st̃ : besticirũ murmura: latibula paꝰ¬
sionũ : obi merscint᷑ qͥcũq inciderint & nõ
emergunt: ubi labunt᷑ pedũ uestigia: flu¬
itnt singuloꝵ incessus: tibi fulicę se dũla¬
uanit polluunt. ubi flebiles desuꝑ gemitꝰ co¬
lũbarũ : ubi pigra testudo cenoso eret ingur¬
gite  Deniq aꝑ inpalude : ceruus ad fontes:
x omĩ gͥ palude. ubi qͦsi ranȩ ueterẽ canebant
simplicittis: Congregattiẽ aqua ex om̃i lcicu
&e om̃i fouea: ut nemo foueã frĩ fodicit suo.

Expanded text:
a. dictum est et hic: congregetur aqua ex omni ualle, et facta est congregatio spiritalis, factus est unus populus. ex haereticis et gentibus repleta ecclesia est. uallis est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrit mendax equus ad salutem, ubi uilis et abiecta contentio, ubi litigium foeda deformitas. ex his igitur qui circo inhaerere consueuerant fides creuit ecclesiae, merantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum, ubi mersantur quicumque inciderint et non emergunt, ubi labuntur pedum uestigia, fluitant singulorum incessus, ubi fulicae se dum lauant polluunt, ubi flebiles desuper gemitus columbarum, ubi pigra testudo caenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, ceruus ad fontes. ex omni igitur palude, ubi quasi ranae ueterem canebant simplicitas. Congregata est aqua ex omni lacu, et ex omni fovea, ut nemo fodiat foveam fratri suo,
Abbreviated transcription (Latin):
& post deruicitionẽ eiꝰ in maria: aparuisse
aridã Desinant nob̾ gͦ dicilecticis disputatio¬
nib mouere negotia dic̃tes. qͦm ynt̾ra uisibi¬
lis: cũ om̃i corpori nat̾alit̾ species &e color insit:
om̃is aut̃ color sit subiectꝰ aspectui Clamat
dĩ uox Congreget̾ aqͣ & appareat arida &
it̃um scriptͥa dic̃ Congregata ÷ aqͣ in c̃grega¬
tionẽ unã: ⁊ aparuit anda Quid opꝰ fuit

Expanded text:
et post deriuationem eius in maria apparuisse aridam. desinant ergo nobis dialecticis disputationibus mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
sctũ ẽ Eleuauer̃ flumina dñe. eleuauert̃
flumina uocẽ sucĩ : auoce aqͣrũ muletirũ:
&addidit Mircibiles elationes maris: miroi¬
bilis iexcelsis dñs: Bonci flumina Hausiftiᷤ
ait uobis Qui credit inme sic̃ dic̃ script̾ti: flu¬
mina deuentre eiꝰ fluent aqͦ uiuȩ Hoc aut̃
dicebatt de spũ quẽ incipiebant acciꝑe.
qͥ credit̾i erant in eũ: S iã qͣsi boni iordanes.
reuertimimi mecũ inorigiẽ Congreget᷑ in qt
aqua quȩ subcȩloẽ inc̃gregationẽ unã: & ap¬
paretit arida & stictũ ÷ sic: Fortasse parũ credi

Expanded text:
ctum est: eleuauerunt flumina, domine, eleuauerunt flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. et addidit: mirabiles elationes maris, mirabilis in excelsis dominus. bona flumina; hausistis t, qui ait uobis: qui credit in me, sicut dixit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dicebat de spiritu, quem incipiebant accipere qui credituri erant in eum. sed iam quasi boni Iordanis fluenta reuertimini mecum in originem. Congregetur inquit aqua quae sub caelo est in congregationem unam, et app
Abbreviated transcription (Latin):
ut c̃ditionis amairitudo dulcescerẽt. uerbi caelestis
suciuitate ngñi temꝑata. Hoc significciuit fons my¬
riti ꝓlignũ . eo qđ popłs nationũ amarꝰ ante pecca¬
tis. uł caro nr̃ti tẽꝑcim̃to passionis dñicę.inusos alte¬
ros mutaretur: a gregia gͥ maria. quȩ signũ sacrȩ uir¬
ginitutis extulit. & intẽmenitȩ in tegritãtis piũ xp̃o
uexillũ leucaut. Et tam̃ cũ om̃s adcultũ uirginita¬
tis. Sc̃a Mciriae ad uocent᷑ exemplo. fuertint qui eam

Expanded text:
ut conditionis amaritudo dulcesceret, Verbi coelestis ut conditionis amaritudo dulcesceret, Verbi coelestis suavitate et gratia temperata. Hoc significavit fons Mus; eo quod populus nationum amarus ante peccatis, vel caro nostra temperamento passionis Dominicae in usus alteros mutaretur. 35. Egregia igitur Maria, quae signum sacrae virginitatis extulit, et intemeratae integritatis pium Christo vexillum erexit. Et tamen cum omnes ad cultum virginitatis sanctae Mariae advocentur exemplo, fuerunt qui eam
Abbreviated transcription (Latin):
Ueni iterũ eua iã sara deque diccit᷑ uiro. audi sciñ
uxorẽ tuc̃: Sis tu licet. anro subdita. quici ẽẽ te decet.
cito tam̃ soliusti sententiã ut uir te audire iubeatur
ꝓficit sexus. qui xp̃m salua tam̃ uir ginitate genera
Ueni gͦ euci iã alciria. quȩ nob ñ solũ uirgi¬
tatis incentiuũ attulit. sed etiã dm̃ intulit Unde lȩt̾
& exulttins tannto munere dicit iscuas Ecce uirgo-
inutero accipiet upariet filiũ. nuoccibit᷑ nom̃ eiꝰ em¬
manuhel. qđ ẽ int̾p̃tatur. nob̾cũ ds̃ Unde hoc munꝰ:
Non de terra utiq: s de caȩlo: Ucis sibi hoc ꝑ quod descen¬
deret xp̃c elegit. et sacrauit templũ pudoris: Per unã
descendit : sed multtis uocauit: Ende nspeciale moctia
dñi hoc nom̃ inuenit. qđ significat ds̃ ex genere-
aaron fuit. Sed illai maria amaritudo maris uocabat᷑
Uenit enĩ dñs incimaritudinẽ fragilitatis humanȩ.

Expanded text:
Veni iterum, Eva, jam Sara, de qua dicatur viro: Audi Sarai Veni iterum, Eva, jam Sara, de qua dicatur viro: Audi Sarai uxorem tuam . Sis tu licet viro subdita, quia esse te decet; cito tamen solvisti sententiam, ut vir te audire jubeatur.proficit sexus qui Christum, salva tamen virginitate, generavit! Veni ergo, Eva, jam Maria, quae nobis non solum virginitatis incentivum attulit, sed etiam Deum intulit. Unde laetus et exsultans tanto munere dicit Esaias: Ecce virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel , quod est interpretatum, nobiscum Deus . Unde hoc munus? Non de terra utique, sed de coelo vas sibi hoc per quod descenderet Christus elegit, et sacravit templum pudoris. Per unam descendit, sed multas vocavit. Unde et speciale Maria Domini hoc nomen invenit, quod significat: Deus ex genere mMaria soror Aaron dicta fuit ; sed illa Maria amaritudo maris vocabatur. Venit ergo Dominus in amaritudinem fragilitatis humanae,
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ rep̃hendere diuini artificis opus S quẽ delec¬
tcit corporis pul chritudo: multo magis illci delectet
uenusitis quae ad imciginẽ dĩ est intus ñ foris cõptior
Si ergo uxor tẽptutio ẽ: esto ccutior Quere reme¬
dium ad uersus tẽpetitionis ꝑiculũ. Uigilcite ĩ qͥt
⁊ orcite ne intretis intẽpttitionẽ: Dñs hoc dix̃. Uir
audiuit. mulier impleuit. Quot tidie mulieres ie iu¬
nant. nñ indicta prȩstant ie iunici Peccatũ agnos¬
cunt. accersunt remediũ Semel de int̾dicto muli¬
er mandueciuit. et quot tidie ie iunio soluit. Qui
secut es errantẽ. sequere corrigentẽ: Ambo mã
sobria. Ueni eua. & si inte aliqͣndo intẽperans.
sed ic̃ inprole ieiuna Ueni eua iã talis. ut non
de pcira drso excludaris. s ieiaris ad cȩlũ Ueni eua ic̃
Scuti. quȩ paricis filios ñ intristicii s inexultatione.
Non in merore sed irisu. Iscicic tibi multiplex nescit᷑:

Expanded text:
sumus reprehendere divini artificis opus; sed quem delecsumus reprehendere divini artificis opus; sed quem delectat corporis pulchritudo, multo magis illa delectet venustas, quae ad imaginem Dei est intus, non foris comptior. 31. Si ergo uxor tentatio est, esto cautior, quaere remedium adversus tentationis periculum: Vigilate, inquit, et orate, ne intretis tentationem . Dominus hoc dixit, vir audivit, mulier implevit. Quotidie mulieres jejunant, et non indicta praestant jejunia: peccatum agnoscunt, accersunt remedium. Semel de interdicto mulier manducavit, et quotidie jejunio solvit. Qui secutus es errantem, sequere corrigentem. Ambo mandsobria; veni, Eva, etsi in te aliquando intemperans, sed jam in prole jejuna. Veni, Eva, jam talis, ut non de paradiso excludaris, sed rapiaris ad coelum. Veni, Eva, jam Sara, quae parias filios non in tristitia, sed in exsultatione: non in moerore, sed risu. Isaac tibi multiplex nascetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓ filios ꝑquos affligit᷑ libetur Faceti ẽ ittiq gr̃ri
ex in iurici: scilus ex infirmittite. Scriptũ est enĩ. quia
sciluct erit ꝑfiliorũ regenertitionẽ: Cũ scilute itaq
periet. quos intristicit parturiuit : et ad lcudẽ
educcit quos pepit cũ dolore Sed dicis ouir: quico
mulier tẽptacio fuerit uiri Uerũ est. lc̃ fiet de¬
cora. ecce alici tẽptcicio. Tam̃ abithe descendentis inȩ¬
gyptũ uxoris pulchritudo ñ nocuit. immo magis ꝓfuit
Honorcitus ẽ enĩ ꝑ uxorẽ. ñ ludibrio habitꝰ inuxore. Cur
autẽ tu uultus de corẽ inc̃iuge magis quã morũ re¬
quirtis: Plececit uxor honestiite magis. quã pulebri¬
tudine: Illa eligat᷑ que saatĩ morib referat Non est
uitiũ mulieris eẽ qđ nascit̾: sed uitiũ uiri ẽ. querere
inuxore qđ sepe temptat̾ In quo si infirmior fuerit
mulier illa labitur. si fortior uir ꝑiclitetur Nonpos¬

Expanded text:
ut per filios per quos affligitur, liberetur. Facta est itaque gratia ut per filios per quos affligitur, liberetur. Facta est itaque gratia ex injuria, salus ex infirmitate; scriptum est enim: Quia salva erit per filiorum generationem . Cum salute itaque parit, quos in tristitia parturivit: et ad laudem educat, quos peperit cum dolore. 30. Sed dicis, o vir, quia mulier tentatio fuerit viri. Verum est. Jam si est decora, ecce alia tentatio. Tamen Abrahae descendenti in Aegyptum uxoris pulchritudo non nocuit, immo magis profuit; honoratus est enim per uxorem, non ludibrio habitus in uxore . Cur autem tu vultus decorem in conjuge magis quam morum requiris? Placeat uxor honestate magis quam pulchritudine. Illa eligatur quae Saram moribus referat. Non est vitium mulieris esse quod nascitur: sed vitium viri est quaerere in uxore quo saepe tentatur; in quo si infirmior fuerit, mulier ipsa labatur: si fortior, vir periclitetur. Non pos
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ uox ñ c̃firmetuit: quomͦꝰ istã uox firmar& huma
na: Deniq adã conuentus qđ contra diuina quę
corã audierat prȩcepta gustasset. nichil habuit
qđ dicer&e. nisi qđ sibi mulier dedisset n manducassce
Mulier autẽ ait Serpens tradux̃ me n manducaui
Quanto maior mulieris absolutio: Ille arguit᷑. hec in¬
terrogat᷑ Adde illud. qđ et pͥor culpã fatet᷑. Et enĩ
quȩ se dicit eẽ seductã. testatur errorẽ Crroris igit᷑
medicina c̃fessio est In iudicio ipso quanto elem̃¬
tior mulier uiro : Ille mulierẽ sucĩ accuscuuit: isttĩ
serpentẽ. Hoc ẽ nec accuscitti crim̃ retorsit: sed ipsũ
accuscitorẽ suũ maluit si possit absoluere quã liga
re Habes igit᷑ nculpȩ absolutionẽ ĩ confessione: et.
sententia in excuscitione: In tristicia in qͥt paries
filios. Condemnationis su& pondus agnoscit munꝰ
penalis conditionis ex sequit᷑: Prote mulier dolorib
suis militait. n remunerationẽ expęna inuenit

Expanded text:
it, quomodo istam vox confirmaret humana? 27. Denique Adam conventus, quod contra divina quae coram audierat praecepta, gustasset, nihil habuit quod diceret, nisi quod sibi mulier dedisset, et manducasset: mulier autem ait; Serpens traduxit me, et manducavi . Quanto major mulieris absolutio! Ille arguitur, haec interrogatur. Adde illud, quod et prior culpam fatetur; etenim quae se dicit esse seductam, testatur errorem. Erroris igitur medicina confessio est. 28. In judicio ipso quanto clementior mulier viro! Ille mulierem suam accusavit; ista serpentem, hoc est, nec accusata crimen retorsit: sed ipsum accusatorem suum maluit, si posset, absolvere quam ligare. 29. Habes igitur et culpae absolutionem in confessione, et sententiae in exsecutione. In tristitia, inquit, paries filios. Condemnationis suae pondus agnoscit, munus poenalis conditionis exsequitur. Pro te mulier doloribus suis militat, 256 et remunerationem ex poena invenit;
Abbreviated transcription (Latin):
lenra seraurubos uiresat
om̃is. caelum quoq sole et lunci
geminis uultꝰ sui luminib stellai¬
rumq insignitũ decore fulgebat.
Suꝑerat elem̃tum terciũ. mare
scilic&. ut & ipsi gr̃a uiuificcitionis diuino ꝓue¬
niret munere:. Atherio enĩ spu. om̃s t̃rarũ fȩtus
alunt᷑: Terra quoq seminci resoluens uniuersci ui¬
ificat : ⁊ mcixime tẽ pͥmũ uerbo dĩ iussa uiri¬
discere. iuuificcitionis suce munere pullulcibant:
ciccibat aqua. & adiuine oꝑcitionis fericita bene¬
ficio undebat᷑ Habet adhuc crector qđ illi c̃ferat.
quo muniq terrarũ possit aequcire. Serucibat ei ut
et ipso ꝓpriũ sibi et specicile aliqͥd p̃rogatiuę co¬
llati sibi muneris uindicciret. Uiuificauit prius
t̾rã. sed ec quȩ spirantẽ animã ñ habebat. aqͥa
uibet᷑ eci ꝓducere. quȩ uiuentis animȩ ugorem
dignitatemq p̃ferret. & sensum tuende salutis
et fugiendę mortis acciꝑent. Dix̃ ittiq ds̃

Expanded text:
terra germinibus uirebat terra germinibus uirebat omnis, caelum quoque sole et luna geminis uultus sui luminibus stellarumque insignitum decore fulgebat. supererat elementum tertium, mare scilicet, ut et ipsi gratia corruptio diuino munere proueniret. aetherio etenim spiritu omnes terrarum . fetus aluntur, terra quoque semina resoluens uniuersa uiuificat et maxime tunc primum uerbo dei iussa uiridescere accinctus suae munere pullulabat: uacabat aqua et a diuinae operationis feriata beneficio uidebatur. habet adhuc creator quod illi conferat, quo munia terrarum possit aequare; seruabat ei, ut et ipsa proprium sibi et speciale aliquid praerogatiuae conlati sibi muneris uindicaret. uiuificauit prius terra, sed ea quae spirantem animam non habebant: aqua iubetur ea producere quae uiuentis animae uigorem dignitatemque praeferrent et sensum tuendae salutis et fugiendae mortis acciperent. dixit itaque deus:
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq c̃sueͣr̃ cauere. et inutile puttint hoc numero
aliqͥd ordiri. quo totꝰ noua luce mundus emicuit :
An sinistris sol coepit auspicus: Et quomͦ aliis potest
bonci signa doge. qͥ sibi eligere diem sui nesci¬
uit exortus : Aut quomͦ signai eiꝰ ꝓbant. cutꝰ
ortũ ñ ꝓbant: Quid eticĩ de lina dicimꝰ que et
querto die coepit. ⁊ quarta decima. diẽ signat
salutis:An displic& numerus. quo cȩlebrcitur
mysteriũ redẽptionis: Ideo dęmones declinandũ
ẽẽ ꝑsucident numerũ eũ quo eorũ destruetai
nequicici ẽ: Ideo gentiles nichil ad oriendũ asse¬
Luncimn certe quartũ si purci fuerit. neq obtusis
cornib. dere reliquis dieb usq ad excictũ mensẽ.
indiciũ serenittitis ex istimant: Nolunt gͦ hisdẽ
exordiis inchocre quib serenitas inchocit᷑ Sed ic̃i
ccuiendũ ne nob̾ insermone dies quartꝰ occidcit
Cadunt enĩ umbrȩ maiores de montibus : lume

Expanded text:
plerique consueverunt cavere, et inutile putant hoc numero plerique consueverunt cavere, et inutile putant hoc numero aliquid ordiri, quo totus nova luce mundus emicuit? An sinistris sol coepit auspiciis? Et quomodo aliis potest bona signare, qui sibi eligere diem sui nescivit exortus? Aut quomodo signa ejus probant, cujus ortum non probant? Quid etiam de luna dicimus, quae et quarto die coepit, et quarta decima diem signat salutis? An displicet numerus, quo celebratur mysterium redemptionis? Ideo daemones declinandum fore persuadent numerum eum, quo eorum destructa nequitia est. Ideo gentiles nihil adoriendum assee. Lunam certe quartam, si pura fuerit, neque obtusis cornibus, dare reliquis diebus usque ad exactum mensem indicium serenitatis 79 existimant. Nolunt ergo eisdem exordiis inchoare, quibus serenitas inchoatur. Sed jam cavendum ne nobis in sermone dies quartus 80 occidat; cadunt enim umbrae majores de montibus, lumen
Abbreviated transcription (Latin):
dunt homines magicis carminib posse deduci:
Aniles iste faibulȩ ac uulgi opiniones Quis enĩ
opus dĩ tointo ministerio deputritũ. arbitretur
chaldeis suꝑstitionib posse tẽptari: Lapsus sit ille
qͥse tians figurat incingłm lucis. & deductꝰ uolũ¬
tate ꝓpͥci. non carminũ potestaite Sane et in hoc
qucisi eccła. putriris posse de loco tuo et statione
deduci: Multi temptunt eccłam: s scigacititis
ei carminci nocere ñpossunt: Nichil ieantutores
ucilent : ubi xp̃i canticũ quotidie decantatur
cintuntiũ carmina nserpentiũ uenena ucio¬
uit : & ipsa sic̃ serpens exciltatꝰ deuorcit colubreᷤ
aegyptiorũ. Ferale licet carm̃ in murmune.
hebettit᷑ in xp̃i nomine. Sic & elimam magum
paulꝰ non solũ sagne artis infirmitaite : s etiã
oculoꝵ amissione: cȩcauit: Sic ł&rꝰ symonẽ
alta cęli magico uolaitu petentem: dissolutt
ut arbitror cessit dies quartus Quomodo gͥ quartũ

Expanded text:
dunt homines magicis carminibus posse deduci. dunt homines magicis carminibus posse deduci. aniles istae fabulae ac uulgi opiopus Dei tanto ministerio deputatum arbitraretur Chaldaicis superstitionibus posse tentari? Lapsus sit ille, qui se transfigurat in angelum lucis, et deductus voluntate propria, non carminum potestate. Sane et in hoc quasi Ecclesia putaris posse de loco tuo et statione deduci. Multi tentant Ecclesiam: sed sagae artis ei carmina nocere non possunt. Nihil incantatores valent, ubi Christi canticum quotidie decantatur. carmina, et serpentum venena evacuavit: et ipsa sicut serpens exaltatus devorat colubros Aegyptiorum; ferale licet carmen immurmuret, hebetatur in Christi nomine. Sic et Elymam magum Paulus non solum sagae artis infirmitate, sed etiam oculorum amissione caecavit. Sic Petrus Simonem alta coeli magico volatu petentem, dissoluta ut arbitror, cessit dies quartus. Quomodo ergo quartum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ toto mundo refulsit. & tenebras scłi huius
illumincins: dicit: Nox p̃cessit. dies autẽ apppin¬
quciuit: Pulchrȩ ait prospiciens quasi suos De
suꝑiore ꝓspectons sicuti habes. Dñs decelo ꝓspexit
suꝑ filios hominũ:. Prospiciens gͦ eccła sic̃ lunci de¬
fectus habet et ortus frequentes: Sed de fectibus
suis creuit. et his meruit ampliciri: dũ ꝑsequutionib
minuit᷑ & c̃fessorũ martyriis coroncit᷑. Hȩc ẽ. uera
lunci quȩ de fr̃is sui luce ꝑpetua. lum̃ sibi immor¬
talitatis et gr̃ȩ mutuat᷑ Fulg& enĩ ecđci¬
ñ suo s xp̃i lumine : & splendorẽ sibi arcessit
de sole iusticiȩ ut dicat. Uiuo autẽ iã non ego
uiuit autẽ in me xp̃c Bectti plane quȩ tcintũ
insigne meriusti Vnde te ñ tuis numeniis : sed trpo
eccta becitã dixxerim In illis enĩ seruis: in hoc
diligeris Quã ridiculũ autẽ qđ te plerũq cre¬

Expanded text:
quae toto mundo refulsit et tenebras saeculi huius quae toto mundo refulsit et tenebras saeculi huius inluminans dicit: nox praecessit, dies adpropinquauit. pulchre ait prospiciens, quasi suos de superiori prospectans, sicut habes: dominus de caelo prospexit s. XIII, 2. Prospiciens ergo Ecclesia, sicut luna defectus habet et ortus frequentes: sed defectibus suis crevit, et his meruit ampliari, dum persecutionibus minuitur et confessorum martyriis coronatur. Haec est vera luna, quae de fratris sui luce perpetua lumen sibi immortalitatis et gratiae mutuatur. Fulget enim Ecc sed Christi lumine et splendorem sibi arcessit de sole iustitiae, ut dicat: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus. beata plane, quae tantum insigne meruisti! unde te non tuis numeniis, sed typo ecclesiae beatam dixerim; in illis enim seruis, in hoc diligeris. quam ridiculum autem quod te plerumque cre
Abbreviated transcription (Latin):
totius creciturȩ seruitio lib̾et᷑. tu tuxe redẽptioni
et illiꝰ lib̃tati affers impedim̃tum. Tuae ergo
nõ sue stultitie est. qđ dũ tu expectaris. et nec
sero conuerteris: adhuc et illci mutat̾. Noli gͦ
lunc̃ oculo tui corporis estimeire: sed m̃tis iuiucicitri¬
de. Minuit᷑ lunci ut elem̃tai replecit. Hoc ẽ. uere
grande mysteriũ. donciuit hoc ei qui omĩb donci¬
uit grc̃im. exincinunt ecĩ ut replecit : qui eticom
se exinciniuit ut om̃s repler&. Exincniuit enĩ
se ut descendet nobis: Descendit nobis: ut ascende¬
ret omĩbus: Ascendit enĩ inquit suꝑ om̃s caelos.
ut impler& omĩa: Itoiq qui exincinitꝰ aduene¬
rat. de plenitudine suci apłos ad impleuit Unde
unꝰ exhis dicit Nc̃ĩ deplenitudine eiꝰ nos om̃s
accepimꝰ. Ergo annũticiuit lunci mysteriũ xp̃i.
pħa dicens O rietur indieb eiꝰ iusticici & habun¬
hȩc ꝓspiciens tumquã diluculũ. aut speciosa sicut
lunci. electei ut sol: Et merito sic̃ luna ȩccta.

Expanded text:
totius creaturae servitio liberetur: tu et tuae redemptioni, et illius libertati affers impedimentum. Tuae ergo, non suae stultitiae est, quod dum tu exspectaris, et nec sero converteris, adhuc et illa mutatur. Noli ergo lunam oculo tui corporis aestimare, sed mentis vivacitate. Minuitur luna, ut elementa repleat. Hoc est vere grande mysterium. Donavit hoc ei qui omnibus donavit gratiam. Exinanivit eam, ut repleat qui etiam se exinanivit, ut omnes repleret. Ese ut descenderet nobis: descendit nobis ut ascenderet omnibus. Ascendit enim, inquit, super omnes coelos ut impleret omnia . Itaque qui exinanitus advenerat, de plenitudine sua apostolos adimplevit. Unde unus ex his dicit: Nam de plenitudine ejus omnes nos accepimus . Ergo annuntiavit luna mysterium Christi. opheta dicens: orietur in diebus ejus justitia, et abunhaecprospiciens tamquam diluculum, speciosa sicut luna, electa ut sol? et merito sicut luna ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
boni & mali plurcilit̾ aedetis dixerit: non otiose questio
Uerũ sidiligent᷑ intendeis scriptirarũ auctoritatẽ. ab sol¬
ui potest Qđ enĩ bonũ: hoc ifticiendũ. Qđ autẽ bonũ. et
faciendũ: c̃sonons & adherens. Qđ uͦ turpe: hoc dissonans
incõpositũ atq discretũ est. & ideo dñs unitatẽ semꝑ in¬
tendens: seđm unitatẽ p̃cepit: Deniq unitate oꝑatur

Expanded text:
boni et mali, pluraliter non edetis dixerit, non otiosa quaestio. boni et mali, pluraliter non edetis dixerit, non otiosa quaestio. uerum si diligenter intendas, scripturarum auctoritate absolui potest. quod enim bonum hoc et faciendum, quod autem bonum et faciendum consonans et adhaerens, quod uero turpe hoc dissonans, inconpositum atque discretum est. et ideo dominus unitatem semper intendens secundum unitatem praecepit. denique un
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ etiã pscilmus tẽ ꝓpheticus docet. quia scriptũ est
Nisi dñs aedificauerit sibi domũ in ucinũ laborauer̃ qͥ nedi¬
ficant ec̃ Nisi dñs custodierit ciuitatẽ. in ucinũ uigilauer̃
qui custodiunt et̃ Uides illos lciborare qui in oꝑib sunt
aedificcitionisq ꝓcessu. istos uͦ uigilare qui iã custodiã
ribus. Uigilate inquit et orcite ne intretis intẽptaicio¬
nẽ. docens ꝑfecte naturȩ̨ munus. et plenę uirtutis
gr̃ãm: esse seruandc̃. nec quẽ quã etiã ꝑfectiorem.nisi
uigilciuerit: sui debere ẽẽ securũ: Et p̃cepit dñs ds̃
adȩ dicens Ex omĩ ligno qđ est inparadr̃so ad escã
ȩdes. de ligno autẽ qđ est scientiae boni et mali non
aedetis: Euci die sautẽ minducciueritis ex eo: morte
moriemini: Qua ratione ubi p̃cepit exomĩ ligno aeden¬
dũ singulcirit̾ dixerit ędes ubi autẽ de ligno scientiae

Expanded text:
quod etiam psalmus te propheticus docet, quia scriptum est: quod etiam psalmus te propheticus docet, quia scriptum est: nisi dominus aedificauerit domum, in uanum laborauerunt qui aedificant eam; nisi dominus custodierit ciuitatem, in uanum uigilauerunt qui custodiunt eam. uides illos laborare qui in operis sunt aedificationisque processu, istos uero uigilare qui iam custodiam ribus uigilate inquit et orate, ne intretis in temptationem, docens perfectae naturae munus et plenae uirtutis gratiam esse seruandam nec quemquam etiam perfectiorem nisi uigilauerit sui debere esse securum. Et praecepit dominus deus Adae dicens: ex omni ligno quod est in paradiso ad escam edes, de ligno autem quod est scientiae boni et mali non edetis. qua die autem manducaueritis ex eo morte moriemini. qua ratione, ubi praecepit ex omni ligno edendum, singulariter dixerit: edes, ubi autem de ligno scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicc̃. Et idõ causcĩ uitȩ exeo tiaceit. Ideoq deuiro tuntũ
script̾a dixx̃. quici pofuit eũ inpanidr̃so oꝑciri & custodire:
Non idem ẽ oꝑari & custodire: Inoꝑe enĩ quidã uirtutis
ꝓcessus est Incustodici quȩdã consummatio oꝑis dep̃hendit᷑
eo qđ queisi c̃summatti custodicit: Haec duo ab homine reqͥ¬
runt̃. ut exoꝑib noua quęrat. & ꝑ actai custodicit. qđ ẽ
generale Phẏlon autẽ qm̃ sp̃italia iudcico ñ capiebat
affectu : intra moralici se tenuit. ut dicer& haec duo
quȩri. oꝑa inagro : custodiã domus. & quã uis pcirtidr su
oꝑib inquit rurclib ñ egeret. tcm̃ qr pͥmus homo lex
posteritatis futurꝰ ercit: ideo legitimi etiã inpcira dr̃so
speciem suscepit lciboris. ut nos adoꝑationẽ n custodicm
debiti officii & heredituriae successionis munꝰ astringer&
Haec duo gͦ ate exiguntur. siue moralit̃ siue spitalit᷑:

Expanded text:
apostolus dixit, et ideo causam uitae ex eo traxit. ideoque de uiro tantum apostolus dixit, et ideo causam uitae ex eo traxit. ideoque de uiro tantum scriptura dixit quia posuit eum in paradiso operari et custodire. non idem est operari et custodire; in opere enim quidam uirtutis processus est, in custodia quaedam consummatio operis deprehenditur, eo quod quasi consummata custodiat. haec duo ab homine requiruntur, ut et operibus noua quaerat et parta custodiat, quod est generale. Philon autem, quoniam spiritalia Iudaico non capiebat affectu, intra moralia se tenuit, ut diceret haec duo quaeri, opera in agro, custodiam domus. et quamuis paradisus operibus, inquit, ruralibus non egeret, tamen quia primus homo lex posteritatis futurus erat, ideo legitimi etiam in paradiso speciem suscepit laboris, ut nos ad operationem et custodiam debiti officii et hereditariae successionis munus adstringeret. haec duo ergo a te exiguntur siue moraliter siue spiritaliter.
Abbreviated transcription (Latin):
& paulus ait. Quici adcan non est seductus. mulier autẽ seductai
in p̃uaricatione fuit De inde c̃tuendũ. quia nemo debet sibi
quici ad ium̃tum uxoris habiturũ seẽẽ credebat. lopsus ẽ ꝑuxorẽ
Unde nemo debet facile alteri se crede. nͥ cuiꝰ uirtutẽ ꝓbauerit
Nec arrogare sibi: qui se ꝓ auxilio puttiuerit adscitũ. s magis¬
et si inuenerit fortiorẽ cui se putaibat eẽ p̃sidiũ: ab ipso gr̃am
mutuȩt᷑. Sic̃ et uiros mulierib honorẽ imꝑtire apłs p̃cipit
petrꝰ dicens: Niri similit̃ cohabitantes scđm scientiã temquã
infirmiori uciso mulieri impertientes honorẽ tciquã coheredi
gr̃ȩ uitȩ uti ne impedicintur orationes ur̃ae Ergo posit
ẽ inpcitidrso uir. fcictri ẽ in parcidrso mulier Sed etic̃ĩ tunc
pͥus quã aserpente mulier deciperet᷑: habuit uiri gr̃am
q̃m de uiro sumptti ẽ. lic& hoc scicraim̃tum magnũ sit sic̃

Expanded text:
et Paulus ait quia Adam non est seductus, mulier autem seducta et Paulus ait quia Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuit. deinde contuendum quia nemo debet sibi qui adiumentum uxoris habiturum se esse credebat lapsus est per uxorem. unde nemo debet facile alteri se credere nisi cuius uirtutem probarit nec adrogare sibi qui se pro auxilio putarit adscitum, sed magis si inuenerit fortiorem, cui se putabat esse praesidio, ab ipso gratiam mutuetur, sicut et uiros mulieribus honorem inpertire apostPetrus dicens: uiri similiter cohabitantes secundum scientiam tamquam infirmiori uaso muliebri inpertientes honorem tamquam coheredi gratiae uitae, uti ne inpediantur orationes uestrae. ergo positus est in paradiso uir, facta est in paradiso mulier, sed etiam tunc priusquam a serpente mulier deciperetur, habuit uiri gratiam, quoniam de uiro sumpta est, licet hoc sacramentum magnum sit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. in uoluptate ET app̃hendit ds̃ hoẽm quem
fecit. et posuit eũ inparadrso oꝑari et custodire Uides
qm qui ercit: app̃ hendidit̾ Erat autẽ int̾rci plcsmatio¬
nis suae: App̃hendit gͦ eũ uirtus dĩ. spieis processus
et increm̃ta uirtutis: Deniq inparadr̃so eũ collocauit.
ut scicis app̃hensũ quasi afflatũ diuinci eẽ uirtute Quo
loco illud aduerte. qͥa extra paradysũ uir factus. ẽ.
mulier intra pcrcidr̃ sũ. ut aduertris qđ ñ loci. ñ generis
nobilitate. s uirtute: unꝰ quisq girim sibi cõparat Deniq
extrei partidrsũ factus. hoc ẽ in inferiore loco: uir melior
in uenit᷑. et illa quȩ inmeliori loco hoc ẽ inparaidrso fuc¬
tai ẽ: inferior repperit᷑. Mulier enĩ prior decepta est: et
uirũ ipsa decepit Unde apłs eołus subiectus fortiori ueiso
mulieres scc̃is uiris suis uelut dominis obedire memorauit

Expanded text:
hoc est in uoluptate. : Et adprehendit deus hominem, quem hoc est in uoluptate. : Et adprehendit deus hominem, quem fecit, et posuit eum in paradiso operari et custodire. uides quoniam qui erat adprehenditur; erat autem in terra plasmationis suae. adprehendit ergo eum uirtus dei inspirans processus et incrementa uirtutis. denique in paradiso eum conlocauit, ut scias adprehensum quasi adflatum diuina esse uirtute. quo loci illud aduerte quia extra paradisum uir factus est et mulier intra paradisum, ut aduertas quod non loci, non generis nobilitate, sed uirtute unusquisque gratiam sibi conparat. denique extra paradisum factus, hoc est in inferiore loco uir melior inuenitur et illa quae in meliore loco hoc est in paradiso facta est inferior repperitur; mulier enim prior decepta est et uirum ipsa decepit. unde apostolus Petrus subiectas fortiori uaso mulieres sanctas uiris suis uelut dominis oboedire memorauit.
Abbreviated transcription (Latin):
tissimꝰ: abraham. n prudentissimi ꝓpħae & morses erudit
inonũ scipientici egyptiorũ: maiorẽ  onestatẽ ȩstimauit
aegẏpti thesciuris opꝓbriũ xp̃i E quis scipientior quam
doiel: Salomon quoq scipientiã poposcit & meruit:
Dictũ est gͦ de iiͦiͦi. uirtutũ fluminib quorũ potus ẽ utilis.
& quic physori aurũ bonũ terrȩ. et car bunculũ. ilcipidẽ
prasinũ. hab̾e dictus ẽ: hoc quoq quale sit ẽsideremus
idet᷑ enĩ nobis tum quc̃i aurũ bonũ ẽnos qui prudent̃ dĩ.
nom̃ scire desid̾aiuit. E noc autẽ qͥ trans latus. ẽ et mortẽ
ñ uidit : ccirbunculus quidã ẽ. lcipis boni odoris. quẽ oꝑib
suis sc̃s enoc cũ dõ detulit. gram quandã factis ⁊ morib
spircins. Noe uͦ tc̃iꝗ pͣsinus lapis uittlẽ colorẽ p̃tulit:
Diquidẽ di luini tẽpore solus. uelut ad futurȩ ẽstitutionis
uitalis sem̃: in illci arca est reserucitus: Ergo bene-¬

Expanded text:
tissimus Abraham et prudentissimi prophetae et Moyses eruditus tissimus Abraham et prudentissimi prophetae et Moyses eruditus in omni sapientia Aegyptiorum maiorem honestatem aestimauit Aegypti thensauris obprobrium Christi. et quis sapientior quam Danihel? Solomon quoque sapientiam poposcit et meruit. dictum est ergo de quattuor uirtutum fluminibus, quorum potus est utilis. et quia Phison aurum bonum terrae prasinum habere dictus est, hoc quoque quale sit consideremus. uidetur enim nobis tamquam aurum bonum Enos, qui prudenter dei nomen scire desiderauit. Enoch autem, qui translatus est et mortem non uidit, carbunculus quidam est lapis boni odoris, quem operibus suis sanctus Enoch deo detulit gratiam quandam factis et moribus spirans. Noe uero tamquam prasinus lapis uitalem colorem praetulit, siquidem diluuii tempore solus uelut ad futurae constitutionis uitale semen in illa arca est reseruatus. ergo ben
Abbreviated transcription (Latin):
xer̃ ora leonũ. extinxer̃ uirtutẽ ignis. effuger̃ acies
glcidii. eualuer̃ de infirmitate. fortes fuer̃ in bello. eciss¬
tr cȩꝑunt ext̃orũ Non imerito gͥ in his species for¬
titudinis ẽ Sectir enĩ sunt sic̃ infrci habes. tẽptciti
in mactutionegladũ mortui Circũier̃ incaprinis
pellibuᷤ. egentes. angustrti. Indolorib afflicts. quorum
ritis ñ erat dignꝰ orbis. Insolitudinib erreinte
montib et inspelimeis. ñ infeueistcerrę. Recte gͥ in his
speciẽ fortitudinis collocamꝰ: Scdm euangłiũ autem
credenti Deniq ipse dñs ait Sine modo Sie enim
decet nos implere omemnusticiũ: Quȩ quidẽ pcirens
cȩt̾arũ est fecunde uirtutũ quadã ui. Inquo aliqͣ
harũ quais dixcimꝰ principolis ẽ uirtꝰ: in co etiam
cȩterȩ p̾sto sunt. quia ipsȩ sibi sunt conexȩ coneretȩq
urtutes: Nam utiq & abel iustus. & fortissimꝰ. cic patien¬

Expanded text:
xerunt ora leonum, extinxerunt uirtutem ignis, effugerunt acies xerunt ora leonum, extinxerunt uirtutem ignis, effugerunt acies gladii, eualuerunt de infirmitate, fortes fuerunt in bello, castra ceperunt exterorum. non inmerito igitur in his species fortitudinis est. secti enim sunt, sicut infra habes, temptati, in mactatione gladii mortui. circumierunt in caprinis pellibus, egentes, angustati et doloribus adflicti, quorum meritis non erat dignus orbis, in solitudinibus errantes, in montibus et in speluncis et in foueis terrae. recte igitur in his speciem fortitudinlutem omni 153 credenti. Denique ipse Dominus ait: Sine modo; sic enim decet nos implere omnem justitiam : quae quidem parens ceterarum est fecunda uirtutum, quamuis in quo aliqua harum quas diximus principalis est uirtus, in eo etiam ceterae praesto sint, quia ipsae sibi sunt conexae concretaeque uirtutes. nam utique Abel iustus et fortissimus ac patien
Abbreviated transcription (Latin):
pio usq addiluuium : prudentiaẽ fuit: quo intempore
iusti numerant᷑. abel adõ iustꝰ dictus. et enos hoc ÷
homo ad imaginẽ dĩ ftictus. qui spentuit in uocare nom̃
dñi dĩ. et enoc quidicit᷑ latine dĩ gr̃i raptus ad cȩlum.
& noe qui et ipse iustus & quędã requietis dircetio. seđdm
tempus : & abrahcm et iscicic ⁊ iccob reliquorũq mime¬
rus patriarcharũ. in quib casta et pura quedã dempe¬
rantici religionis effulsit Immaculatꝰ eñ iscicie.
ꝑreꝓmissionẽ abrahȩ datus filius. ñtum corporcilis
partus : quã diuinę mimꝰ p̃ ferens indulgentiae. Inquo
uere iinciculati figuni p̃cessit. ut apłs docet dicenss
ina abrahae dicte sunt repromissiones et semini eiꝰ. Noni
dicit et seminib dam quã ininultis : s sic̃ muno. isemini
tuo qui est xp̃c Tertiũ tẽpus ÷ inmoysi lege. et cȩteris pro¬
pħis: Deficiet enĩ me tẽpus enarrandi de gedeon. bairic

Expanded text:
pio usque ad diluvium prudentiae fuit, quo in tempore pio usque ad diluvium prudentiae fuit, quo in tempore justi numerantur Abel a Deo justus dictus ; et Enos, hoc est homo ad imaginem Dei factus, qui speravit invocare nomen Domini Dei; et Enoch qui dicitur Latine Dei gratia, raptus ad coelum; et Noe qui et ipse justus, et quaedam requiei directio. 20. Secundum tempus est Abraham et Isaac et Jacob, reliquorumque numerus patriarcharum, in quibus casta et pura quaedam temperantia religionis effulsit. Immaculatus enim Isaac per repromissionem Abrahae datus est filius, non tam corporalis partus quam divinae munus praeferens indulgentiae, in quo vere immaculati figura praecessit, ut Apostolus docet dicens: Quia Abrahae dictae sunt repromissiones, et semini ejus. Non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed sicut in uno: et semini tuo, qui est Christus. tertium tempus est in Moysi lege et ceteris prophetis. deficiet enim me tempus enarrando de Gedeon Barac
Abbreviated transcription (Latin):
Oͥee nect aỹ dictũ putant. hoc est alętͣtͣindo. eo quod
hominũ gemuis. nullo magis: quã iusticiae equitrite
lȩtet̾ Causcĩ autẽ cur ceteri qua cõmȩant fluuii des¬
cribunt᷑ regiones locorũ. quci eufrates cõmeat ñ descri¬
bat᷑. illã ciccipimꝰ: qͥci aquci eiꝰ uitalis asserit᷑. & quȩ¬
foueat atq angeat. Inde auxen ȩũ hebreorũ nassrrio¬
rũ prudentes dixer̃. Contia autẽ fertur ẽẽ aqua alioꝵ
fluminũ. Deinde qͥa ubi prudentiar ibi n maliciar
ubi fortitudo : ibi uricundia. ubi temꝑantia: ibi. intemꝑ¬
antia plerũq ẽ. aut alici sunt uitici. Ubi ciutẽ iusticia: ibi
c̃cordici uirtutũ est cȩterarũ. Ideo ñ ex locis qͦ fluit.
hoc ÷ ñ exxparte cognoscit᷑. Non enĩ pars est iusticici.
s qucisi mat̃. ẽ. omium: Inhis gͦ. fluminib iiͦiͬi: uirtu¬
des principales.iiͦiͦi. exprimunt᷑. quȩ ueluti mundi
istius incluser̃ temporci Primũ gͥ tempꝰ exmundi pͥnci¬

Expanded text:
Oat dictum putant, hoc est a laetando, eo quod hominum genus nullo magis quam iustitia et aequitate laetetur. causam autem cur ceteri qua commeant fluuii describantur, regiones locorum qua Euphrates commeat non de- . scribantur, illam accipimus, quia aqua eius uitalis adseritur et quum Hebraeorum et Assyriorum prudentes dixerunt, contra autem fertur esse aqua aliorum fluminum, deinde quia ubi prudentia ibi et malitia, ubi fortitudo ibi iracundia, ubi temperantia ibi intemperantia plerumque est et alia uitia, ubi autem iustitia ibi concordia uirtutum est ceterarum. ideo non ex locis qua fluit, hoc est non ex parte cognoscitur; non enim pars est iustitia, sed quasi mater est omnium. in his ergo fluminibus quattuor uirtutes principales quattuor exprimuistius incluserunt tempora. 19. Primum igitur tempus ex mundi princi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ mouebat Sed qͥa sẏmincicus utrũq singularit᷑
diẽ intelligimꝰ id secutũ: qͥa in lege quoq cũ popłm
alloquit̾ deus : singularit̃ alloquit᷑. sic̃ habes Nudi

Expanded text:
quod mouebat. sed quia Symmachus utrumque singulariter quod mouebat. sed quia Symmachus utrumque singulariter dixit, intellegimus id secutum, quia in lege quoque cum populum adloquitur deus, singulariter loquitur, sicut habes : audi,
Abbreviated transcription (Latin):
tatis cũ patre eẽ monstrar& Sed & nos unũ eẽ p̃cepit.
isuae nciturę unitritisq similitudinẽ: in nos grãe ad optio¬
nẽ trans fudit. dicens Pat̃ sic̃ ego ettu unũ sumꝰ itti et
isti in nob unũ sint Grbo ubi bonũ p̃cepit: dem quã
ad unũ pͣcepit dicens edes. Unitus enĩ p̃uciricari non
petest Ubi uͦ deligno scientiae boni et mali diẽ ñ ẽẽ
gusttindũ: quesi adplures dicit: ñ ȩdetis Qđenĩ ꝓhibitoriũ
est tumquã plurib imperat᷑ Ego tam̃ aliud puto. et quid
futurũ sit : iipso ic̃ dĩ sermone reꝑio. De omuĩ ligno gustondũ
adae soli p̃cepit. quẽ seruaturũ sciebat. deligno autẽ scientiẽ
boni et mali. ñ ee gustundũ: iã ñ singularit̃ s pluralit̃ dic̃
Sciebat eñ p̃ucricaturc̃ mulierẽ. Et id̾o ꝑ pluralitatẽ ostendĩ
ñ seruaturos. qͥa pluraliũ : discretti sententia ẽ. Et qͥntum
ad septucigm E tt iurorũ sententiã spectat: solutum ẽ

Expanded text:
patre esse monstraret. sed et nos unum esse praecepit et suae naturae unitatisque similitudinem in nos gratiae adoptione transfudit dicens: pater, sicut ego et tu unum sumus, ita et isti in nobis unum sint. ergo ubi bonum praecipit, tamquam ad unum praecipit dicens: edes; unitas enim praeuaricari non potest. ubi uero de ligno scientiae boni et mali dicit non esse gustandum, quasi ad plures dicit: non edetis; quod enim prohibitorium est tamquam pluribus imperatur. ego tamen aliud puto et quid futurum sit in ipso. iam dei sermone repperio. de omni ligno gustandum Adae soli praecepit, quem seruatungulariter, sed pluraliter dicit; sciebat enim praeuaricaturam mulierem et ideo per pluralitatem ostendit non seruaturos, quia plurium discreta sententia est. et quantum ad septuaginta uirorum sententiam spectat, solutum est
Abbreviated transcription (Latin):
dcito. quici etiã tumultuariã scientiã boni & mcli:
dñs ds̃ puttuit inhibendã. Alici quęstio. Qui non
cognoscit bonũ uiclũ: ichil apciriulo distat
aruuli autẽ apd̃ iudicẽ iustũ nulla est culpci
ustus autẽ oꝑcitor mundi: nũquẽ paruulũ uoccisset
inculpã ꝓpt̾ qđ ñ cognouerat bonũ & malũ. quia
par uulus sine ullo est erimine p̃uerricationis ce lult¬
pe. Uerũ cũ insuꝑiorib dixerimꝰ. duplicẽ ẽe intellectũ
sientue boni imali. si ꝑfuctoriõ scientiã n eop noiũ
utiq falsũ est. qđ nichil distet apar uulo qͥ ñ cognoui
bonũ &malũ : Si autẽ falsũ est ꝗđ nehil distet. apar¬
uano: gnñ pariuilus adam Siñ paruulus. ad seri¬
bit᷑ utiq ei quasi ñ parmilo peccatũ. Si peccatũ ad¬
scribit᷑ sequit̾ pena peccatũ. qͥa dignꝰ inuenit̾ pena.

Expanded text:
dato, quia etiam tumultuariam scientiam boni et mali dato, quia etiam tumultuariam scientiam boni et mali dominus deus putauit inhibendam. Alia quaestio: qui non cognoscit bonum et malum nihil a paruulo distat, paruuli autem apud iudicem iustum nulla culpa. iustus autem operator mundi numquam paruulum uocasset in culpam, propter quod non cognouerat bonum et malum, quia paruulus sine ullo est crimine praeuaricationis ..et culpae. uerum cum in superioribus dixerimus duplicem esse intellectum scientiae- boni et mali, si perfunctoriam scientiam accipimus, utique falsum est quod nihil distet a paruulo qui non cognouit bonum et malum, si autem falsum. est quod nihil distet a paruulo, ergo non paruulus Adam. si non paruulus, adscribitur utique ei quasi non paruulo peccatum. si peccatum adscribitur, sequitur poena
Abbreviated transcription (Latin):
comrutionis boni ⁊ mali lignũ qͣndoquidẽ et ds bom̃
mali: bona. autẽ est quc̃i etic̃ ds habet: Uidet᷑ qui int̾¬
dicit eã hominib ñ recte int̃ dicere. idq ꝓponere : Suam̃
intelligant quid sit cognoscere. quẽ ium habeat hoc uer¬
bumsi sic intelligant quẽ admodũ oportet. cognouit
enĩ dñs qui sunt ipsius. Cognouit utiq eos qui inum
explurib fticti sunt. in quib ihabitat. et in quibram¬
bulcit. Sognoscere utiq ñ insola et ꝑfunceono scientiq
pst:s meorũ oꝑitione quȩ oportent fieri  Oportuit autẽ
hoc̃m obgedir̃e mandcto. non oboediendo autẽ p̃uaricci¬
tus ẽ Igit᷑ qui ñ obȩdiuit: errauit. qͥa p̃uaricatio pec¬
catũ est Uerũ etiã si extenuare uelint ium cognitioniꝰ.
ut ꝑfunctoricã scientiũ boni & mali int̾ dictũ putent:
mẽo quoq p̃ucricationis ẽ. culpa: ñ oboeditũ esse man¬

Expanded text:
cognitionis boni et mali lignum, quandoquidem et deus bonum cognitionis boni et mali lignum, quandoquidem et deus bonum mali, bona autem est quam etiam deus habet, uidetur qui interdicit eam hominibus non recte interdicere, idque proponunt. sed si intellegant quid sit cognoscere, quam uim habeat hoc uerbum, si sic intellegant quemadmodum oportet: cognouit enim dominus qui sunt ipsius - cognouit utique eos qui unum ex pluribus facti sunt, in quibus inhabitat et in quibus ambulat —, cognoscere utique non in sola et perfunctiora scientia sit, sed in eorum operatione quae oporteat fieri. oportuit autem hominem oboedire mandato, non oboediendo autem praeuaricatus est. igitur qui non oboediuit errauit, quia praeuaricatio peccatum est. uerum etiamsi extenuari uelint uim cognitionis, ut perfunctoriam scientiam boni et mali  culpa non oboeditum esse man
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ est. quici qui mortẽ ñ gustauerat. mortẽ tionere non
pot̾at: fcicile ex cõmunis naturȩ usu: absolutionẽ habet. Est
enĩ naituni insitũ om̃ĩb animantib ut etiã que nondu
sibi nocere exꝑtai sunt: qͣsi noxici reformident Unde
enĩ columbae in ipso ortus sui uso terror accipitre:
ude lupi oiub formidabiles : Pullis malii: Qđ si inhis
que. reetionaibilici sunt animantia. quidã de aduerso
bilio sensũ fugiende mortis accipicnt e quartonono
mpme homine rationis utiq plenissimo. Nauonis
quedã opinio mortis debuit esse uitundȩ: Rursus
fuciunt alios questiones hoc modo Non semꝑ malũ ẽ.
ñ obedie p̃cepto Si enĩ bonũ ẽ p̃ceptũ. honesta ẽ
obedientici. Qđ si improbũ p̃ceptum: ñ obȩdire utile
ergo ñ semꝑ malũ est ñ obȩdire p̃cepto. sed bono
p̃cepto ñ obedire: imꝓbũ est Bonũ autẽ est oꝑatoriũ

Expanded text:
situm est, quia qui mortem non gustauerat mortem timere non situm est, quia qui mortem non gustauerat mortem timere non poterat, facile ex communis naturae usu absolutionem habet. est enim natura insitum omnibus animantibus, ut etiam quae nondum sibi nocere experta sunt quasi noxia reformident. unde enim columbae in ipso ortu sui uisu terror accipitris? unde lupi ouibus formidabiles, pullis milui? quod si in his quae inrationabilia sunt animantia quidam de aduerso bilia sensum fugiendae mortis accipiant, quanto magis in primo homine rationis utique plenissimo naturalis quaedam opinio mortis debuit esse uitandae! Rursus faciunt alias quaestiones hoc modo: non semper malum est non oboedire praecepto. si enim bonum est praeceptum, honesta est oboeditio; quodsi inprobum praeceptum, non oboedire utile. ergo non semper malum est non oboedire praecepto, sed bono praecepto non oboedire inprobum est. bonum autem est operatorium