comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Cumq inpalatio eiꝰdem ciuitatis
cum iosleno suessionensiep̃o ꝯ sedis¬
set ÷ et magna dei eleri pleb̾q frecͤͥn¬
tia repleta domo de pace tractaret᷑.
ecce coram oĩb misera mulier filiũ
suum plenum ipitubat demone
suam. pene eam occid̾at ⁊ et mutꝰ effec¬
t et cetꝰ. et surdꝰ. aꝑtis ocłis ñ uidebat:
re matͥ. qm maxime sensus doloris
illiꝰ extruciabat÷ misero adolescenti
blandiens. et piis manib caput eiꝰ
et faciem demulcens. alloqͥ eũcepit:
et qͦmͦ in matrem suam manꝰ mitt̾e
p̾sumpserit sciscitari. Ille uͦ ad se re¬
u̾suis. ꝯtinuo pect̃m suũ recognouit.
et de inceps enĩdationem ꝓmittens
uenit ad eum mulier q̃ caduco mor¬
bo laborabat. H̾ in ip̃ahora cum sta

Expanded text:
Dei. Cumque in palatio ejusdem civitatis cum Josleno Suessionensi episcopo consedisset, et, magna cleri plebisque frequentia repleta domo, de pace tractaretur; ecce coram omnibus misera mulier filium suum, plenum ut putabatur daemone, suam, pene eam occiderat, et mutus effectus et caecus, et surdus, apertis oculis non videbat, rae matri, quam maxime 1089 sensus doloris illius excruciabat, misero adolescenti blandiens, et piis manibus caput ejus et faciem demulcens, alloqui eum coepit, et quomodo in matrem suam mittere manus praesumpserit, sciscitari. Ille vero ad se reversus, continuo peccatum suum recognovit, et deinceps emendationem promittens, venit ad eum mulier quae caduco morbo laborabat. Haec in ipsa hora, cum sta
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificatus fuerat pristino restitutus
officio: post ea iussit plures annos. At
demum annuente nutu suꝑne pietatis:
cessauit languor ille mortalis. Nerum
cessante infirmitate. non cessabat pius
nicie ueneranda cancleret: Nescius ta¬
men cedere senectuti aut oranclo aut
legendo diem continuabat. nocti: uix¬
tai illucl ꝙ inter alia debeato uiro ps¬
almista dicit. Et inlege domini metli¬
tabitur die ac nocte. Caritatis quidem
igne repletus. mom̃i exercicio uirtutĩ.
ꝑ sistebat attencus. Peccantib miseri¬
cors: sui oris inugilabat firmissimus
custos. Cui negleta sue cutis cura: tri

Expanded text:
vivificatus fuerat, pristino restitutus vivificatus fuerat, pristino restitutus officio, postea plures vixit annos. At demum annuente nutu supernae pietatis, cessavit languor ille mortalis. Verum cessante infirmitate, non cessabat pius nitie veneranda canderet, nescius tamen cedere senectuti, aut orando, aut legendo, diem continuabat nocti, juxta illud quod inter alia de beato viro Psalmista dicit: Et in lege Domini meditabitur die ac nocte . Charitatis quidem igne repletus, in omni exercitio virtutum persistebat attentius. Peccantibus misericors, sui oris invigilabat firmissimus custos. Cui neglecta suae cutis cura, tri
Abbreviated transcription (Latin):
diligenti studio funeris compositus: ex¬
tra monastium ubi locus erat sepelien¬
di. asportabatur. Ibiq eum deponen¬
tes: expectabant. quatinus expleco mis¬
saꝵ preconio. sepulture tracderetur: fle¬
bat autem tocius ecclesie conuentus:
pro tanti famuli morte. ꝓcurator. quip¬
pe diligentissimus: res f̾ratrum ammi¬
nistrabat. officiosissime. Qua de causa:
nimio abom̃ib colebatur amore. Cum
ergo pariter om̃es flerent : beatus ebrul¬
fus spiritum sanctum tota mente con¬
cipiens infremuit: dolori q fr̃m compa¬
ciens: ad nota presidia recurrit. oracioni
incubuit: pectus uehementer cedit. Tã¬
diuq sesc lacrimabiliter afflixit inpre¬
ce: donec proquo precabatur. famulus
pro reddita uita: ante pedes resuscitato¬
ris procumberet. Quo facto: ad celum cla¬
mor tollitur ⁊ nomen sancte trinitatis
incommune benedicitur: clarus et apo¬
stolicus quia mortuum suscitauerat. a¬
pud cunctos ebrulfus habetur. Qui añ

Expanded text:
diligenti studio funeris compositus, exdiligenti studio funeris compositus, extra monasterium, ubi locus erat sepeliendi asportatur, ibique eum deponentes, exspectabant quatenus expleto missarum praeconio sepulturae traderetur. Flebat autem totius ecclesiae conventus pro tanti famuli morte. Procurator quippe diligentissimus, res fratrum administrabat officiosissime, qua de causa nimio ab omnibus colebatur amore. Cum ergo pariter omnes flerent, beatus Ebrulfus, Spiritum sanctum tota mente concipiens, infremuit, dolorique fratrum compatiens, ad nota praesidia recurrit, orationi incubuit, pectus vehementer caedit, tandiuque sese lacrymabiliter afflixit in prece, donec pro quo precabatur famulus pro reddita vita, ante pedes resuscitatoris procumberet. Quo facto, ad coelum clamor tollitur, nomen sanctae Trinitatis in commune benedicitur, clarus et apostolicus, quia mortuos suscitaverit, apud cunctos Ebrulfus habetur. Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
Oriuatus namq abeatoꝵ conuiuio sẽ¬
tenciam exceperam. ut pote non habẽs
uiaticum: misere famis cruciandus
supplicio. Qua p̃ꝑ benigne pater. rogo
ne differas: quin salutaris hostie me
participem facias. Quid multa: Iube¬
tur afferri sacrificium. Quod mox ut
accepit ammirantib cunctis ꝙ reuixe¬
rat: prouida dispensacione dei. rur
pater cercior factus defratris salute: ex¬
ultant frẽs. conlaudantes dm̃ pronoui¬
remiserat: illi gloriantur habere se¬
patrem. cuius ad preces infernus expa¬
uescit. Qui et si imminentis pestis peri
tali ac tanto duce. iam formidant in¬
prouise mortis interitum. At uero eo¬
dem mortalitatis urgente incommodo:
mortui sunt exmonachis septuagin¬
ta octo. Sed et famuloꝵ: non mini¬
ma multitudo. Ceterum quid dequo¬
dam eoꝵ obtigerit: non oportet pret̾¬
re silencio. Ip̃o namq die dominice na-¬
tiuitatis ab uno ualde necessario famu¬
lo monastice rei: ablata est anima. Qui

Expanded text:
Privatus namque beatorum convivio, senPrivatus namque beatorum convivio, sententiam exceperam, utpote non habens viaticum, misere famis cruciandus supplicio. Quapropter, benigne Pater, rogo ne differas quin salutaris hostiae me participem facias. » Quid multa? Jubetur afferri sacrificium. Quod mox ut accepit, admirantibus cunctis quod revixerat, provida dispensatione Dei rursuPater, certior factus de salute fratris; exsultant fratres, collaudantes Deum pro novitae remiserat; illi gloriantur se habere Patrem, cujus ad preces infernus expavescat. Qui etsi imminentis pestis consitali ac tanto duce jam formidant improvisae mortis interitum. At vero eodem mortalitatis ingruente incommodo, mortui sunt ex monachis LXXVIII, sed et famulorum non minima multitudo. Caeterum, quid de quodam eorum contigerit, non oportet praeterire silentio. Ipso namque die Dominicae Nativitatis, ab uno valde necessario monasticae rei ablata est anima. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
igitur uelociter int̾ire cepissent: ut
plenius beati iuri sanctitas cdaresce¬
ret: quidam ex fr̃ib ansbertus nomi¬
ne. sine uiatico defunctus est. Custos
autem euis ad abbatem ueniens: ait.
Qa pater profilio: reb humanis mise¬
rabiliter iam egresso. Tua ei ducatii
prestet oratio: cuiꝰ iter non muniit
salutaris hostie communio. Qua de
re beatus ebrulfus semet ip̃m multĩi
incusans. quasi negligenter accitlerit:
adchoꝵ defuncti uenit. Et preceden¬
tib lacrimis prostratus inpuluere: a¬
ma oracionis que consueuerat. arripu¬
it. Post quam autem sibi sensit ad ẽẽ di¬
uini fauoris presidium: surgens ater¬
ra. inclamauit mortuum. Ad cuiꝰ uo¬
cem qui lumen amiserat: capud erex.
Et asꝑtis occulis sue libertatis intuens
auctorem: ait. Bene uenisti liberator
meus: bene uenisti. Me et enim quẽ
mimicus sibi uindicauerat. qr in cõ¬
municatum repperit. tua saluat or̃o:
que caliditatis eius argumenta soluit.

Expanded text:
igitur velociter interire coepissent, ut igitur velociter interire coepissent, ut plenius beati viri sanctitas claresceret, quidam ex fratribus, Ansbertus nomine, sine viatico defunctus est. Custos autem ejus ad abbatem veniens, ait: « Ora, Pater, pro filio rebus humanis miserabiliter jam egresso. Tua ei ducatum praestet oratio, cujus iter non munivit salutaris hostiae communio. » Qua de re beatus Ebrulfus semetipsum multum incusans quasi negligenter acciderit, ad torum defuncti venit, et praecedentibus lacrymis stratus in pulvere, arma orationis quae consueverat arripuit. Postquam autem sibi sensit adesse divini favoris praesidium, surgens a terra inclamavit mortuum. Ad cujus vocem, qui lumen amiserat caput erexit, et apertis oculis, suae libertatis intuens auctorem, ait: « Bene venisti, liberator meus, bene venisti. Me etenim, quem inimicus sibi vindicaverat, quia incommunicatum reperit, tua salvat oratio, quae calliditatis ejus argumenta solvit.
Abbreviated transcription (Latin):
lapso interea anno uicesimo se¬
cumdo inchoacionis eoꝵ imp̃a
heremo: in eodem monast̾io ab incursi¬
one insidiatoris generis humani. pesti¬
fera clades subitanee Mortis ingressa
ad fuit. Beatus uero ebrulfus non sic̃
mercennarius. qui inmedio luporum
derelictis ouib fugam arripuit: s
ut uerus pastor cum eis certamen iniit.
Et implens apłi monita. gaudebat
cum gaudentib flebat cum flentib.
Quib uerba exhortacionis faciens: ait.
mentis u̾r̃e: et pugna te cum antiquo
serpente. Sit uobis cor unum. ⁊ anima
una indomino. Ecce ad ꝓpinquat uocacio
nr̃a÷ et manifestabuntur opera nr̃a: red¬
det q uerus arbiter. prout exposcunt sĩ¬
guloꝵ merita. Higilate gͦ et orate: qr nes¬
citis diem neq horam. Beatus ille seruus:
quem cum uenerit dominus. inuenerit
uigilantem. His et huimocl domini¬
cis ꝑsuasionib: prudens concionator
consciencias fratrum coueniebat: ad ner¬
tens etiam que bonis gaucdia: que ma¬
ie uiuentib debeantur tormenta. Cũ

Expanded text:
lapso interea anno vicesimo secundo inchoationis eorum in ipsa eremo, in eodem monasterio ab incursione insidiatoris generis humani pestifera clades subitaneae mortis ingressa adfuit. Beatus vero Ebrulfus, non sicut mercenarius, qui in medio luporum, derelictis ovibus, fugam arripuit, sed ut verus pastor cum eis certamen iniit, et implens Apostoli monita, gaudebat cum gaudentibus, flebat cum flentibus . Quibus verba exhortationis faciens, ait: mentis vestrae, et pugnate cum antiquo serpente. Sit vobis cor unum, et anima una in Domino. Ecce appropinquat vocatio nostra, et manifestabuntur opera nostra, reddetque verus arbiter prout exposcunt singulorum merita. Vigilate ergo et orate, quia nescitis diem neque horam. Beatus ille servus, quem, cum venerit Dominus, invenerit vigilantem . » His et hujusmodi Dominicis persuasionibus prudens concionator conscientias fratrum conveniebat, adnectens etiam quae bonis gaudia, quae male viventibus debeantur tormenta. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
mo fecerat ascripsere. Ip̃o anno ansel¬
mꝰ celebrata paschali sollempnitate ĩ
curia regis apdͦ londonam abiit ad ab¬
batiam sc̃i edmundi electum inibi
altem sua auctoritate roboraturus:
et aliti qruedin⁊ officia pontificalia
ꝓsuo uire celebraturus. Que uͥ sol¬
lempnit̾ cuncta ꝑegit: grauissima fẽ¬
bre correct̾: ꝑ plures dies pene usꝙ ad
emissionem ultimi flatꝰ uexatꝰ est.
qͦ illic octauas penteostes usc de¬
tentꝰ est: ex cons: aum qd̃ se uiduatis
absentiam in hł. augusti duatum
est. Cogͥ tempore adunatis in palatio
regis londonie tunctis pͥmorib anglie.
uictoriam de lib̾tate eccłie ꝓ qͣ dui la¬
borau̾at anselmꝰ adextꝰ esti. siex enimi
m̃tessoꝵ suoꝵ risu relicto:. net ꝑsonas
e in regimen eccaz sumebant᷑ ꝑse

Expanded text:
mo fecerat, ascripsere. 70. Ipso anno Anselmo fecerat, ascripsere. 70. Ipso anno Anselmus celebrata paschali solemnitate, in curia regis apud Londoniam abiit ad abbatiam Sancti Edmundi, electum inibi abbatem sua auctoritate roboraturus, et alia quaedam officia pontificalia pro suo jure celebraturus. Quae ubi solemniter cuncta peregit, gravissima febre correptus, per plures dies pene usque ad emissionem ultimi flatus vexatus est. Pro quo illic octavas Pentecostes usque detentus est, et consilium, quod se viduatis absentiam in Kalendas Augusti dilatum est. Eo igitur tempore adunatis in palatio regis Londoniae cunctis primoribus Angliae, victoriam de libertate Ecclesiae, pro qua diu laboraverat Anselmus adeptus est. Rex enim, antecessorum suorum usu relicto, nec personas quae in regimen Ecclesiarum sumebantur pe
Abbreviated transcription (Latin):
susceptus est. Inde euolutis ñ nullis¬
clieb: anglus quidam uir nobilis qͥ¬
dem et dines. ualida corpis infirmi¬
tate grauatus. ah anselmo sͥ panem
a se bñdictum transmitti ꝑ nunti ã
pecut et accepit. Unde paululum gu¬
stans: iuxta fidem suam. statim con¬
ualestere cepit: integreq sanitati do¬
natꝰ deo et deiuito ex corde gr̃as egit.
ħ inter tex et in normannia positus:.
ualde letabat᷑ sicut ferebant hi qͥ ad
nos inde ueniebant. qd̾ fu̾at anselmi
pate potitus. U nde etiam firma s
spe a plaudebat: suo se clm̃o totam nor¬
manniam subiugatutum. Qd̾ et
fc̃m̃osteslam cum serto graui pͥlio:
frẽm suum rob̾tum normanie comi¬
tem. et alios pͥncipes qui contͣ illum
in bellum uenerunt cepit innim̾is
ꝙ ꝑemptis totam t̾ram uictor opti¬
niut : id ey ꝑ litt̾as anselmo gauient̾
et gratiosus mox intimauit. Os uͦ qͥ
hec gesta tunc temꝑis audiere: ea me¬
ritis concorclie quam rex cum ansel¬

Expanded text:
susceptus est. Inde evolutis diebus nosusceptus est. Inde evolutis diebus nonnullis, Anglus quidam vir nobilis quidem et dives valida corporis infirmitate gravatus, ab Anselmo sibi panem a se benedictum transmitti per nuntium petiit, et accepit. Unde paululum gustans juxta fidem suam statim convalescere coepit, integraeque sanitati donatus, Deo et Dei viro ex corde gratias egit. 69. Inter haec rex in Northmannia positus valde laetabatur, sicut ferebant hi qui ad nos inde veniebant, quod fuerat Anselmi pace potitus. Unde etiam firma sibi spe applaudebat, suo se dominio totam Northmanniam subjugaturum. Quod et factum est. Nam conserto gravi praelio fratrem suum Robertum, Northmanniae comitem, et alios principes, qui contra illum in bellum venerunt, coepit; innumerisque peremptis, totam terram victor obtinuit, idque per litteras Anselmo gaudentur et gratiosus mox intimavit. Omnes vero qui haec gesta tunc temporis audiere, ea meritis concordiae, quam rex cum Ansel
Abbreviated transcription (Latin):
ac remissis habenis ocior ire uicipet: qͣm
sedebat quadrupes corruit. cumq
magno cum decore tergo suo excussit.
ac ꝑ deuexum montem longo rotatu
p̾cipitatum. a iiri blasphemia lin¬
gam compesc̾e doeuit. De hinc in assũ¬
ptione beate dei genitͥcis et ꝑpetue iur¬
ginis marie rex henricꝰ beccum adue¬
selmum de sepefato negotio resid̾ant.
Mod̾ante seclis apłice sanccione dele¬
uit: atq de singulis ad q̃ tendebat si¬
e illum uoluntatis ꝯpotem fecit. Cũ
gͥ angliam repetencli iter anselmi
certis ex causis aliqͣntisꝑ demorares:
rogatꝰ ab abbe beccensi declicauit ca¬
pellam unam infra curiam ip̃uis
cenobii sitam. In qua delicatione qͥ¬
dam cłicꝰ frenesił ualitucdine tẽ no¬
uit̾ captꝰ: a siuis est añ pontificem
ductꝰ. ilicoq ad bñdictionem eiꝰ a
sue m̃tis alienatione sanatꝰ. Uũ
post het ꝓspero cursu angliam uenis¬
sete magno sc̃c ec̃ce gaudio et honore

Expanded text:
ac remissis habenis ocior ire inciperet, quem ac remissis habenis ocior ire inciperet, quem sedebat quadrupes corruit, eumque magno cum dedecore tergo suo excussit, ac per devexum montem longo rotatu praecipitatum a viri blasphemia linguam compescere docuit. 67. Dehinc in Assumptione beatae Dei genitricis et perpetuae virginis Mariae rex Henricus Beccum adveselmum de saepe fato negotio resederant, moderante sedis apostolicae sanctione delevit, atque de singulis ad quae tendebat, suae illum voluntatis compotem fecit. Cum igitur Angliam repetendi iter Anselmi certis ex causis aliquantisper demoraretur, rogatus ab abbate Beccensi, dedicavit capellam unam infra curiam ipsius coenobii sitam. In qua dedicatione quidam clericus phrenesis valetudine tunc noviter captus, a suis est ante pontificem ductus, illicoque ad benedictionem ejus a suae mentis alienatione sanatus. 68. post haec prospero cursu Angliam venisset, magno sanctae Ecclesiae gaudio et honore
Abbreviated transcription (Latin):
gocio qͦ alii occupabant᷑ nichil intendẽs
et ecce inuia qua egͣdiebat᷑ bestiolamꝙͣ
martiram uocant ꝑclicem inore fere¬
bat. Que bestiola uiso hõie suamer p̾¬
dam reliquit: sͥq fuga ꝯsuluit. At il¬
le ꝑdicem assumens: ad nos detulit.
Ex qͣ eger ñr refectꝰ: statim meliorari
ab egritudine cepit ⁊ ac demum in di¬
es meliꝰ meliꝰq habendo: pͥstinam est
in sua remeantib: remeauit etiam
nullꝰ infirmitati eiꝰ ꝯpati deb̾et. p̾sertĩ
inquiens eum ip̃e cibo ⁊ potu saluti
sue si remota iattantia uellet facile
succurrere posset: malediea uoce astru¬
ere. Qd̃ albas audiens: hoĩem monuit
ut sileret. ne detanto uiro qͥo simstri
ultra ꝓferret. Que ille subsanando
despiciens. et in iis que ceperat furore
quoda mexagitatꝰ ꝑsistens: eqͦ calcari¬
b institit.nt ab albe elongatꝰ siberus
ederet. qd̾ sue m̃tis amaritudo s̾ ꝓpon̾et.
Uerumcum ip̃e ꝑpeti cursu ferri gestirẽt.

Expanded text:
gotio quo alii occupabantur nihil intendens, gotio quo alii occupabantur nihil intendens, et ecce in via qua gradiebatur, bestiola, quam martyram vocant, perdicem in ore ferebat. Quae bestiola, viso homine, suam ei praedam reliquit, sibique fuga consuluit. At ille perdicem assumens ad nos detulit. Ex qua aeger noster refectus, statim meliorari ab aegritudine coepit, ac demum in dies melius meliusque habendo, pristinam est in sua remeantibus, remeavit etiam nullus infirmitati ejus compati deberet, praesertim, inquiens, cum ipse cibo et potu saluti suae, si remota jactantia vellet, facile succurrere posset, maledica voce astruere. Quod abbas audiens, hominem monuit ut sileret, nec de tanto viro quid sinistri ultra proferret. Quae ille subsannando despiciens, et in his quae coeperat furore quodam exagitatus, persistens equo calcaribus institit, ut ab abbate elongatus liberius ederet quod suae mentis amaritudo sibi proponeret. Verum cum ipse praepeti cursu ferri gestiret,
Abbreviated transcription (Latin):
uisitet. Cu cum ille ꝓmptus acqͥes¬
ceret et iter aggressus gementi cum
ueniret: infirmitate ne iter expłet
inibi detentꝰ est. Qua sopita: beccũ
reũtitur. regem anglie trausfretat᷑
illic p̾sto laturus. Ubi cum ꝑ recli¬
tu eius om̃s ex ultatio mira teneret:
ecce infirmitas anielmi renouata
et ip̃m lecto et iubiua exultatione
griui curctos merore ꝓstrauit. Igit᷑
ip̃e nec manclucare nec aliquid im̃ sa¬
lutem eius sperare spossemꝰ fac̾epotat:
liquid sumeret diligenti cura pete¬
batur. s ille nichil s ammo ẽẽ. qͥmͦ po¬
terat anhelo sp̃u fatebat᷑. Nob̾ tñ p̾ces
multiplicantib tandem ne penitꝰ ne¬
gando nos magisq grauaret: ne forte
ait de ꝑdice comed̾em si hr̃em. Qd plaꝰ
ꝑ campos et siluas lisꝑsi sunt qiuꝙ
suoꝵ et cdies rius in requirenda ꝑ di¬
ce casso labore consumptꝰ. Contigit aũt
ut unꝰ ex monast̾i seruientib ip̃a die
ꝑ uicinam siluam iter forte carꝑet. ne¬

Expanded text:
visitet. Cui cum ille promptus acquiesvisitet. Cui cum ille promptus acquiesceret, et iter aggressus Gemmeticum veniret, infirmitate ne iter expleret inibi detentus est. Qua sopita Beccum revertitur, regem Angliae transfretaturum illic praestolaturus. Ubi cum pro reditu ejus omnes exsultatio mira teneret, ecce infirmitas Anselmi renovata, et ipsum lecto et subversa exsultatione gravi cunctos moerore prostravit. Igitur ipse nec manducare, nec aliquid unde salutem ejus sperare possemus facere poterat, liquid sumeret diligenti cura petebatur, sed ille nihil sibi animo esse, quomodo poterat, anhelo spiritu fatebatur. Nobis tamen preces multiplicantibus, tandem ne penitus negando nos magis magisque gravaret: Forte, ait, de perdice comederem si haberem. Quid plura? Per campos et silvas dispersi sunt quique suorum, et dies unus in requirenda perdice casso labore consumptus. Contigit autem, ut unus ex monasterii servientibus ipsa die per vicinam silvam iter forte caperet, ne
Abbreviated transcription (Latin):
erat clm̃ ppͥ urbani ater paschał ad no
ueniens.: a me ꝑcunctatꝰ est quid senti¬
ret. At ille uͥ me referente accepit qͣlit̾
se asseruit. qũ idemos a corꝑe mrͣis sp¬
latum a carclinali susceꝑat. P ost
hec cum ꝓ ex̾ cendo eccͣastice cdiscipline
rigore. tum ꝓeccłiarum in anglia
constitutarum relenatione. reluta
burgundia anselmꝰ franciam iuit.
Qd̃ uͥ regi anglorum henrico inno¬
cuit rogatꝰ adeum in normanniam
uenit: ibiq rex timore simulet amo¬
re dei correptiis. reuestunt uiruinde
sius. et in amiciciam eiꝰ receptꝰ est.
Conu̾sante dehinc anselmo in nor¬
mannia. reu̾susq baldumo ⁊ Willo
qui ex iussu regis ate pontificis ro¬
main ꝓ ex pletione negocit qd de in¬
uestituris eccͣarum inter eos eo usq
u̾isai bat᷑ directi fi̾ant. Wills angliam
ad regem uadit : ac in breui beccum
ad anselinum regressus: rogat eũ
ex parte ip̃ius regis ut iam sopitis
rectrdactis querelis ocior angliam

Expanded text:
erat domini papae Urbani atque Paschalis ad nos erat domini papae Urbani atque Paschalis ad nos veniens a me percunctatus est quid sentiret. At ille ubi me referente accepit qualitese asseruit, quando idem os a corpore martyris sublatum a cardinali susceperat. CAPUThaec cum pro exercendo ecclesiasticae disciplinae rigore, tum pro Ecclesiarum in Anglia constitutarum relevatione, relicta Burgundia, Anselmus Franciam ivit. Quod ubi regi Anglorum Henrico innotuit, rogatus ad eum in Northmanniam venit, ibique rex timore simul et amore Dei correptus revestivit illum de suis, et in amicitiam ejus receptus est. Conversante dehinc Anselmo in Northmannia, reversisque Balduino et Willelmo, qui ex jussu regis atque pontificis Romam pro expletione negotii quod de investituris ecclesiarum inter eos eo usque versabatur, directi fuerant, Willelmus Angliam ad regem vadit, ac in brevi Beccum ad Anselmum regressus rogat eum ex parte ipsius regis ut jam sopitis retroactis querelis ocior Angliam
Abbreviated transcription (Latin):
quiarum habendi amore illectus: ut
ex ip̃o osse mͥ partem daret dep̾cari ep̃m
cepi. Et ille. Accipe inquit. et quantũ
inde pͥmo conati frang̾e pot̾is tuum
siti dccepi et en extra quam sꝑalam ĩ
yrincipio mei conatus una mͥ parti¬
eñ a udextera manu remansit. Cũ¬
q de prauitate ip̃ius merorem ani¬
mi dissimulareinequrem. et ut se
umpater anselmus et ait. Noli tioli
qd̃ habes susciciat tͥ. In u̾itate quippe
dico tͥquia ꝓ toto auro qd̃ constanti¬
nopolm et ultra citra ue habet᷑: non
omitt̾et clña ip̃a cuuiꝰ est quin illud
ͥ uendicaret in clie resurrectionis cũc¬
torum. uam obrem sedebitam illi
reu̾entiam exhibueris: eque suscipiet
ac si trci corpori eius exhiberes. Quod
ego audiens: acquieui et qmͣ decentiꝰ
potiu ip̃m ex hoc huc usq seruaui. De
quo osse p̃ plies clies pecrus quidam
monachus cluniacensis. uir suo t̃ꝑe
magne auctoritatis qui camerarius

Expanded text:
quiarum habendarum amore illectus, ut quiarum habendarum amore illectus, ut ex ipso osse mihi partem daret, deprecari episcopum coepi. Et ille: Accipe, inquit, et quantum inde primo conatu frangere poteris, tuum sit. Accepi, et en extra quam sperabam in principio mei conatus, una mihi particula in dextera manu remansit. Cumque de parvitate ipsius moerorem animi dissimulare nequirem, et ut semum Pater Anselmus, et ait: Noli, noli; quod habes sufficiat tibi. In veritate quippe dico tibi, quia pro toto auro quod Constantinopolim et ultra citrave habetur, non omitteret domina ipsa cujus est, quin illud sibi vindicaret in die resurrectionis cunctorum. Quamobrem si debitam illi reverentiam exhibueris, aeque suscipiet ac si toti corpori ejus exhiberes. Quod ego audiens acquievi, et quam decentius potui ipsum ex hoc huc usque servavi; de quo osse post plures dies Petrus quidam monachus Cluniacensis, vir suo tempore magnae auctoritatis, qui camerarius
Abbreviated transcription (Latin):
ut oꝑit papam insua sententia stare.
mox archiep̃atum in suum dñium re¬
degit. et anselmum suis om̃ib spolia¬
uit. Acta sunt huic int̾ eos multa: et
anno uno ac semis inclignatio regis
lo ep̃c parisiacensis. uir bñ religiosus
et eccasticaꝵ ꝯsuetuclinum institutioni¬
b ab ineunte etate ibutꝰ. Hic rome
notꝰ et apłice legationis minist̾io funtꝰ
familiaritate pr̃is anselmi pociebat. Iste
gͥ a roma ad nos ueniens qͦꝵ dam sc̃õꝵ
sͥ rome datas habebat. Itaq cũ anselmo
me p̾sente loquens: innotuit ei quid
reliquiaꝵ a roma secum detułit. ad qd̃
uetustate consumptum dirutum est.
et corpꝰ mrͣis in noua recondendum ecca
meastante leuatum. Igit᷑ cum lo ci sp̃i
carlinał reliquias sc̃e in suo uire hr̃et.
et ip̾e dem mn familiaris existet: osisd̃
qd̵ uidetis de sacͦ corpore sumptummͥ
ꝓ signo mutui amoris dedit. fuuerat
p̾sulin istis: Ast ego eariundem reli¬

Expanded text:
ut comperit papam in sua sententia stare, mox archiepiscopatum in suum dominium redegit, et Anselmum suis omnibus spoliavit. Acta sunt hinc inter eos multa, et anno uno ac semis indignatio regis lo episcopus Parisiacensis, vir bene religiosus, et ecclesiasticarum consuetudinum institutionibus ab ineunte aetate imbutus. Hic Romae notus, et apostolicae legationis ministerio functus, familiaritate Patris Anselmi potiebatur. Igitur iste a Roma ad nos veniens quorumdam sanctorum perimus, sibi Romae datas habebat. Itaque cum Anselmo me praesente loquens, innotuit ei quid reliquiarum a Roma secum detulerit. Ad quvetustate consumptum, dirutum est, et corpus martyris in nova recondendum ecclesia, me astante, levatum est. Igitur cum loci ipsius cardinalis reliquias sanctae in suo jure haberet, et ipse idem mihi familiaris existeret, os istud quod videtis de sacro corpore sumptum mihi pro signo mutui amoris dedit. Finierat praesul in istis. Ast ego earumdem reli
Abbreviated transcription (Latin):
lem dñitiu curiam relicco scło uadi
Respondit. Et quidem si uoluntas
enis in hoc est: uoluntatieiꝰ libens
inter uos saltem taicliui manere.
donxe q̃onem qmͣ de amme origine
mente reuoluo absolu̾e possem:gͣ
tiosus acciꝑemeo qd̃ nescio utrum
aliquis cam me defuncto sit absolu¬
turus. Ego quippe si comed̾e possem:
spero conualesc̾em. Namnichil dolo¬
rs in aliqua corꝑis parte sentio: nͥ cy
lescessente stomaco. ob cibum quẽ
leet: rogatus a radulfo rofensi ep̃o.
umob̾ qui aderamꝰ et alus filiis suis :
rei quoq atq regine cum lib̾is eoꝵ¬
acpło t̾re qui m eiꝰ obeclientia se sb̾
de tenuerat. suam absolutionem ⁊
br̃dictionem largiretur. dexteram
cuasi nil mali pateret᷑ erexit: et signo
se crucis edito: demuisso capite sedit. Iã
fm̃ conuentꝰ in maiori ecca matuti¬
is laudes decantabat: et unꝰ eorum qͥ
crea patrem excubabant sumptoꝙ
tieungłiorum. legit passionem o¬

Expanded text:
lem domini tui curiam, relicto saeculo vadis. lem domini tui curiam, relicto saeculo vadis. Respondit: Equidem si voluntas ejus in hoc est, voluntati ejus libens inter vos saltem tam diu manere, donec quaestionem, quam de animae origine mente revolvo, absolvere possem, tiosus acciperem; eo quod nescio utrum aliquis eam me defuncto sit absoluturus. Ego quippe, si comedere possem, spero convalescerem. Nam nihil doloris in aliqua corporis parte sentio, nisi quod lacessente stomacho, ob cibum quem leret, rogatus a Radulpho Rofensi episcopo, ut nobis qui aderamus, et aliis filiis suis, regi quoque et reginae cum liberis eoo terrae, qui in ejus obedientia se sub Deo tenuerat, suam absolutionem ac benedictionem largiretur, dexteram quasi nihil mali pateretur erexit, et signo sanctae crucis edito, demisso capite sedit. Jam fratrum conventus in majori ecclesia matutinas laudes decantabat, et unus eorum qui circa Patrem excubabant, sumpto textu Evangeliorum legit Passionem co
Abbreviated transcription (Latin):
humana natir a uegetat᷑. et alit̾ in fa¬
Sastmmi ei u̾si sunt. Manclucabat tñ:
ature i de :nn faciendo. sciens se ui¬
uere ñ posse sine cibo. Qua iu ꝑ dimi¬
duir⁊ circit̾ annum uitam qͦ qͦmͦ tus¬
sigens. sensum corꝑe deficiebat÷ animi
litute semꝑ idemi qui esse solebat exi¬
stens. Sp̃uitaq fortis s carue nimi¬
um fragilis: pedes oratorium a dire ne¬
quibat. at tñ consecrationi dñici cor¬
poris qd̾ speciali quodam deuotionis
affectu uen̾abat᷑ int̾esse desid̾ans: sin¬
gulis clieb se in sella faciebat deferri.
A quo dum nos qui ei sermeba mus
un quia multum ex inde fatiga¬
nt᷑ decli nare niterem. iux quinto
añ sui exitꝰ diem euinc̾e potiumus.
xinde gͦ assidue lectulo decubãs
anhelauoce õs qui ad eum acced̾e
merebant᷑. in suo quemq ordine dõ
uuiere ortabat᷑. Illux̾at dñica dies
palmaz et nos ꝓ more circa illumse¬
debamꝰ. Hixit itaq ei unꝰ nr̃m. Dñe
paterut nob̾ intelligi dat᷑ꝰ ad pascha¬

Expanded text:
humana natura vegetatur et alitur, in fastidium ei versi sunt. Manducabat tamen naturae suae vim faciendo, sciens se vivere non posse sine cibo. Qua vi per dimidium circiter annum vitam quoquo modo transigens sensim corpore deficiebat, animi virtute semper idem qui esse solebat existens. Spiritu itaque fortis, sed carne nimium fragilis pedes oratorium adire nequibat. Attamen consecrationi Dominici corporis, quod speciali quodam devotionis affectu venerabatur, interesse desiderans, singulis diebus illuc se in sella faciebat deferri. A quo dum nos qui ei serviebamus, eum, quia multum exinde fatigabatur, declinare niteremur; vix quinto ante sui exitus diem evincere potuimus. Exinde ergo assidue lecto decubans, anhela voce omnes qui ad eum accedere merebantur, in suo quemque ordine Deo vivere hortabatur. Illuxerat Dominica dies Palmarum, et nos pro more circa eum sedebamus. Dixit itaque ei unus nostrum: Domine Pater, ut nobis intelligi datur, ad pascha
Abbreviated transcription (Latin):
uens: phatasmati deputat. ac nocte se¬
quenti in eodem se lecto nil hesitans col¬
locat. Dormit. et ecce qui uen̾at scd̾o iam
uultu paulum minaci assistit: repetẽs
cdicta q̃ pꝰ ꝑculerat. at ille exꝑge fr̃s ac iu¬
sione ut primo post habita nocte t̾cia in
solito loco sumno se traclit. Cui obdormi¬
enti: idem qui scd̾o apparlierat t̾cio appa¬
ruit. irati mentem nultu ac uoce p̾¬
tendens. Quare ait facis. qd̵ iam tͥ se
mel et iterum ne fac̾es clixis Nunc gͥ
uel t̾cio admonitꝰ surge: et te a lecto
pontificis a mͦ cohibe. Nam clieo tͥ qr si
ultra ieo reꝑtꝰ fu̾is. exꝑieris nichil
fantasmatisẽe in istis q̃ auclis. Tunc̃
ille uehem̃t̾ ext̾rit᷑. lecto desilit ep̃m
ponit. Ep̃c̃ aũt iamcludum iuri scitatẽ
fama cliscurtente edoctꝰ ac nuprime col¬

Expanded text:
vens phantasmati deputat, ac nocte sevens phantasmati deputat, ac nocte sequenti in eodem se lecto nihil haesitans collocat. Dormit, et ecce qui venerat, secundo jam vultu paululum minaci assistit, repetens dicta quae primo protulerat. At ille expergefactus, ac visione ut primo posthabita, nocte tertia in solito loco somno se tradit. Cui obdormienti, idem qui secundo apparuerat, tertio apparuit irati mentem vultu ac voce praetendens. Quare, ait, facis quod jam semel tibi et iterum ne faceres dixi? Nunc igitur vel tertio admonitus surge, et te a lecto pontificis amodo cohibe. Nam dico tibi quia si ultra in eo repertus fueris, experieris nihil phantasmatis esse in istis quae audis. Tunc ille vehementer exterritus lecto desilit, episponit. Episcopus autem jamdudum viri sanctitatem fama discurrente edoctus, ac nuperrime
Abbreviated transcription (Latin):
clamarent. se quidem iturum respon
ꝯsilo unqm papam acturum uiua uo
serat ⁊ totaq urb̾ nobilitate honorifice
susceptꝰ est. Die de hinc constituto. Willꝰ
gis in medium tulit. ac int̾ alia qid̃ rex
ip̃e ne ꝓregni amissione in uestitiias
ruit. ad qͤ papa. Si ꝙ̃ admod̾ clicis rex
tuus nec ꝓ iegni amissione pacietur
etł̃aꝵ donario nes admitt̾e: scias ecce co¬
ram deo dico qr nec ꝓ sui capitis redemp¬
tione eas illi alicñ paschalis papa impu
neꝑmitt̾et hr̃e. In his negocium regis
finem ita tẽ tp̃is sumpsit. et anselmꝰ
aliis atq alus cum papa de eccͣasticary
reꝵ institutionib actis.: et iter reu̾sus
ciitatem florentiam usc ꝑuenit. et no¬
cce una in ea quieuit. Lecto gͥ inqͦ sopori
anstites inclulserat: dñs domꝰ eo clisce¬
dente ꝓ more decubuit.Cui obdormien¬
ti. astitit quidam ignoti uultꝰ hõ mo¬
uens ut leco ocior descend̾et. Nec enim in¬
iuane ꝯsurgens et usum m̃te reuol¬

Expanded text:
clamarent; se quidem iturum respondclamarent; se quidem iturum respondconsilio unquam papam acturum viva vocserat, totaque urbis nobilitate honorifice susceptus est. Die dehinc constituto, Willelgis in medium tulit, ac inter alia, quod rex ipse nec pro regni amissione investituras ruit. Ad quae papa: Si, quemadmodum dicis, rex tuus nec pro regni amissione patietur Ecclesiarum donationes amittere; scias, ecce coram Deo dico, quia nec pro sui capitis redemptione eas illi aliquando Paschalis papa impune permittet habere. 60. In his negotium regis ita finem tunc temporis sumpsit, et Anselmus aliis atque aliis cum papa de ecclesiasticarum rerum institutionibus actis, in iter reversus civitatem Florentiam usque pervenit, et nocte una in ea quievit. Lecto igitur in quo sopori antistes indulserat, dominus domus eo discedente pro more decubuit. Cui obdormienti astitit quidam ignoti vultus homo, monens ut lecto ocior decederet. Nec enim deui mane consurgens, et visum mente revol
Abbreviated transcription (Latin):
tes: admirati ad modum sumꝰ. At ille
singultu u̾baeiꝰ int̾rumpente: asseruit.
qr si hoc effic̾e posset. multomagis eli
mo occurrunt. lict̾as ei cum p̾cib ex
parte matͥsecc̃e angloꝵ. ex parte noui
regis henrici qui fr̃ĩ successerat. necnõ
ex parte pͥncipum regni defert: sũ oꝑe
hostulantes eum festinato gressu redi¬
re et asserentes totam t̾ram in aduen¬
tum illiꝰ attonitam. oĩaq negocia re¬
gni ad nutum eiꝰ pendedilata. His ac¬
ceptis anselmꝰ: uelox angliam petit. ue
quid de ectͣaꝵ in uestituris in romano
concilio actepit plano sermone inotuit:
turbatꝰ est rex ac uehem̃ter indoluit. nͭ
et quot eͣntas uem aias ac tͥbulationes
anselmꝰ passꝰ sit. uel uͥͦ nuntii semel⁊
iteꝵ romam ꝓ auitatione ip̃oꝵ decͤtoꝵ
missi sint quidq effec̾int qui nosse
iret. et cum nuntio quem eo cdirectuiꝰ
erat cause q̃ em̾serat ꝓ suo honore opẽ
dequin iret nullatenꝰ suꝑsed̾e debere cũ¬

Expanded text:
tes, admirati admodum sumus. At ille tes, admirati admodum sumus. At ille singultu verba ejus interrumpente, asseruit quod si hoc efficere posset, multo magis eligmo occurrunt, litteras ei cum precibus ex parte matris Ecclesiae Anglorum, ex parte novi regis Henrici, qui fratri successerat, nec non ex parte principum regni, deferunt summopere postulantes eum festinato gressu redire, et asserentes totam terram in adventum illius attonitam, omniaque negotia regni ad nutum ejus pendere dilata. His acceptis Anselmus velox Angliam petit  alquid de Ecclesiarum investituris in Romano concilio acceperit, plano sermone innotuit; turbatus est rex, ac vehementer indoluit, necet quot quantasve minas ac tribulationes Anselmus passus sit, vel quomodo nuntii semel ac iterum Romam pro mutatione ipsorum decretorum missi sint, quidque effecerint, qui nosseiret, et cum nuntio quem eo directurus erat, causae quae emerserat, pro suo honore opem re, quin iret nullatenus supersedere debere con
Abbreviated transcription (Latin):
concitꝰ uenit eoq uiso: illi mox sce cru¬
tis signum leuata dextera obiecit. Ui¬
deres e uestigio flaminam ita se de¬
mittentem: ac si ꝑ suscipienda bñdictõ¬
ne illsꝰ ꝯcuuinisc̾et. Ignis gͦ statim in se¬
met recdiens totꝰ elanguit: nec aliqͥd ab¬
sumpturꝰ usꝙͣ ꝓcessit. Qd̃q fortasis nõ
minꝰ stupeasi uoratis quib dami edib q̃
cinterant nil lesionis intulit feno mo¬
nachoꝵ qui anselmum hospitem ha¬
bebant. qͦ scilĩc feno domꝰ ferme plena
erat sĩ ꝙͣ fulgur ip̃m pͥmo corruerat.
Ex iũ duo sui monachi ad ansel¬
mum uener̃t nunciantes ei decessum
gusti qui pꝰ pͥmam uisionem quam
lugdun frãm nouit̾ retuli sed̾s. et pꝰ
scd̾am pͥmꝰ illuxit: idemrex mane in
siluam uenatum iuit. ibiq illum
sagita i corde ꝑcussit. et nulla int̾ue¬
uiente mora extixit. Quo anselmꝰ
uehem̃ti stupore ꝑcussus: mox est in
acbissimum fletum ꝯcussus. Qd̃ uidẽ¬

Expanded text:
concitus venit; eoque viso, mox illi sanctae cruconcitus venit; eoque viso, mox illi sanctae crucis signum levata dextera objecit. Videres evestigio flammam se ita demittentem, ac pro suscipienda benedictione illius conquiesceret. Ignis ergo statim in semet rediens totus elanguit, nec aliquid absumpturus usquam processit. Quodque fortassis non minus stupeas, voratis quibusdam aedibus, quae circa erant, nihil laesionis intulit feno monachorum qui Anselmum hospitem habebant, quo scilicet feno domus ferme plena erat, super quam fulgur ipsum primo corruerat. 58. Exinde duo sui monachi ad Anselmum venerunt, nuntiantes ei decessum gusti, qui post primam visionem, quam Lugduni factam noviter retuli secundus, et post secundam primus illuxit, idem rex mane in silvam venatum ivit, ibique illum sagitta in corde percussit, et nulla interveniente mora exstinxit. Quo Anselmus vehementi stupore percussus, mox est in acerbissimum fletum concussus. Quod viden
Abbreviated transcription (Latin):
ad moclum paruam legendam exhi¬
buit. Aspexit et in ea o buit rex Wills.
scͥptum iuenit. Confestim aꝑuit o eloᷤ
et nullum iuclit p̾t̾ socios. Post tͥcluũ
abhinc: ad abbaciam q̃ uocat᷑ casa dei
multis p̾cib inuitatꝰ anselmꝰ ꝑrexit.
Nbi cum honorifice susceptꝰ et hospitatꝰ
fuisset: uua clieꝵ frĩb loculliꝰ post m̃¬
sam in lectis sius pausantib subito fra¬
ccore celum intonuit. et uibrantib corꝰ¬
cis crebra ꝑ montem fulgura uolitant.
Crescit tempestas illa et multiplicata ñ
modiuuim fulminis sr̃ domum qͣ fenũ
monast̾u seruabait᷑ p̾cipitat. Unde ꝓtinꝰ
horridꝰ ignis accensus tet̾rimum ac ferẽ
dissiliunt. Remansi itaq solus cum
solo. At ille lecto decumbere uolens int̾¬
roganit me utrum nam ignis qui e¬
ruꝑat soꝑitꝰ eẽt. Cui respond̾em accum
placido atq modrsto dixit. Meliꝰ est ut
nob̾ ꝓuideamꝰ. qr tt̃ tua res agit᷑. paries
cumꝑximꝰ ardet. Quo dicto ad ignem

Expanded text:
admodum parvam legendam exhiadmodum parvam legendam exhibuit. Aspexit, et in ea, Obiit rex Willelmus, scriptum invenit. Confestim aperuit oculos, et nullum vidit praeter socios. 57. Post triduum abhinc ad abbatiam quae vocatur Casa Dei, multis precibus invitatus Anselmus perrexit. Ubi cum honorifice susceptus et hospitatus fuisset, una dierum fratribus loci illius post mensam in lectis suis pausantibus, subito fragore coelum intonuit, et vibrantibus coruscis crebra per montem fulgura volitant. Crescit tempestas illa, et multiplicata non modicum fulminis super domum, qua fenum monasterii servabatur, praecipitat. Unde protinus horridus ignis accensus teterrimum atque fedissiliunt. Remansi itaque solus cum solo. At ille lecto volens decumbere, interrogavit me utrumnam ignis, qui eruperat, sopitus esset. Cui cum responderem auctum placido atque modesto dixit: Melius est ut nobis provideamus, quia tua tunc res agitur, paries cum proximus ardet. Quo dicto ad ignem
Abbreviated transcription (Latin):
tentiamq dampnationis in eum pro¬
mulgatam. Ex quib u̾b̾admirati ñ
modice sum: s ꝓpendentes eminentiã
die cum in de digͤssi luglunum uenis¬
semꝰ. et in instanti festo b̃i petͥ qd̾ colitur
lil. augusti diccis matutinis nos qui
circa anselmum assiclie eramꝰ qiieti
indulg̾e cuꝑemꝰ: ecce quidam iuuenis
ornatu ac uultuñ iulis. cł̾ico nr̃o qͥ ꝓpe
hostium camere iacebat. et nec dlumdor¬
miens ocłos tñ ad sonmum clausos
tenebat. astitit uocans enm noie suo.
Adam inquit dormis: Tui clũ ille
respond̾et non: dixit illi. Nis auclire
noua:Et libens inquit. at ille. ꝓ certo
ait uou̾is. qr totum discidium qd̾ est
int̾ archiep̃m et anselmum et regem
Wilłm det̾minatum est: atq sedatũ.
Ad qd̾ ille a lacrior fc̃s: ilico cap̃ leuauit
et aꝑtis ocłis cir conspectans neminem
iudit. Seq̃nti aũt nocte int̾ matutinas
unꝰ nr̃m clausis ocł̾is stabat et fecebat¬
psallebat. Et ecce quidam illi cartulã

Expanded text:
tentiamque damnationis in eum protentiamque damnationis in eum promulgatam. Ex quibus verbis admirati non modice sumus, sed perpendentes eminentiam die cum inde digressi Lugdunum venissemus, et instanti festo beati Petri, quod colitur Kalendis Augusti, dictis matutinis, nos qui circa Anselmum assidue eramus, quieti indulgere cuperemus, ecce quidam juvenis ornatu ac vultu non vilis clerico nostro qui prope ostium camerae jacebat, et necdum dormiens, oculos tamen ad somnum clausos tenebat, astitit vocans eum nomine suo: Adam, inquit, dormis? Cui dum ille responderet: Non. Dixit ei: Vis audire nova? Et libens, inquit. At ille: Pro certo, ait, noveris quia totum dissidium quod est inter archiepiscopum Anselmum, et Willelmum regem, determinatum est atque sedatum. Ad quod ille alacrior factus illico caput levavit, et apertis oculis circumspectans neminem vidit. Sequenti autem nocte inter matutinas unus nostrum clausis oculis stabat et psallebat. Et ecce illi quidam chartulam
Abbreviated transcription (Latin):
redemptionis humane. Int̾ ħ urba¬
nꝰ selis apłice pontifex hui uite de¬
ceit. et ad inclucias quas de cã an¬
selmi regi ded̾at ñ ꝑuenit. uo c̃ꝑe
multa ⁊̃ de regis interitu a multis
p̾dicebant᷑ et tam ex signis q̃ noua
et musitata ꝑ angliam monstrabã¬
t᷑ q̃ et ex iusionib q̃ płib religiosis
psonis reuelabant᷑. qr ultio liuina
in ꝓximo eum ꝓ ꝑsecutione an sel¬
mi opp̾sura eẽt ferebat᷑. E anselmꝰ ĩ
nichil hoꝵ animum ponent: cotidie
Hinc exiliinr̃i anno c̾cio qui eo quo¬
a roma lugdunum uenunꝰ erat scd̃s:
iuit anselmus maciniacum loqͥ dño
abb̃i clucianensi hugoni et sc̃imo¬
iualib. U̾ cum añ ip̃m abbem ꝯsecdisse¬
mꝰ et de his q̃ int̾ anseliuni et regem
eo usq u̾sabant᷑ u̾ba ut fit ñ nulla
hunc ĩ ꝓfeͬcent᷑: intulit idem uen̾abił
a bbas subtestimonio u̾itatis ꝓxime
p̾terita nocte eumdem regem añthro¬
num dei accusatum. iudicatum: sen¬

Expanded text:
redemptionis humanae. CAPUT redemptionis humanae. CAPUT nus sedis apostolicae pontifex huic vitae decedit; et ad inducias quas de causa Anselmi regi dederat, non pervenit. Quo tempore multa etiam de regis interitu a multis praedicebantur, et tam ex signis quae nova et inusitata per Angliam monstrabantur, quam ex visionibus quae pluribus religiosis personis revelabantur, quia ultio divina in proximo eum pro persecutione Anselmi oppressura esset ferebatur. Sed Anselmus in nihil horum animum ponens, quotidie Hinc exsilii nostri anno tertio, qui ex quo Roma Lugdunum venimus erat secundus, ivit Anselmus Marciniacum loqui domino abbati Cluniacensi Hugoni et sanctimonialibus. Ubi cum ante ipsum abbatem consedissemus, et de his quae inter Anselmum et regem eo usque versabantur, verba ut fit nonnulla hinc inde proferrentur, intulit idem venerabilis abbas sub testimonio veritatis proxime praeterita nocte eumdem regem ante thronum Dei accusatum, judicatum, sen
Abbreviated transcription (Latin):
et in ẜmonemi quem ad ppłm habuit. uit
ꝯinuuit᷑ p̾carent᷑ admonuit. Dicunt
se id iam sepiꝰ fecisse. s nil effecisse. et
eare ut p̾ces eoꝵ ip̃e p̾ce sua coram deo
efficaces efficiat: magnoꝵe orant et
obsecrant. Qd licamiꝰ Nec dum prãsi
et ecce subito sttipentib cunctis sereuitas
celi in nubilum u̾tit᷑. ip̃aq die pꝰ ꝙͣ ciuii¬
tatem egͣd̾emur: pluuuia dulcis et co¬
piosa tͥris illabit᷑. Plebs gͥ uiso hoc fc̃s
bũdicit dñmꝰ et eiꝰ post cdlm̃ accorem
magnis laudib ansp̾clicant anselmũ.
Itac in habitaculum nr̃m lugelunũ
reu̾si quietam uitam ab oĩ tumultu
negocs scłaris agebamꝰ: Anselmꝰ uͦ ui¬
tam ueri serui dei in sc̃is meditatio¬
nib in om̃s sexus et atis et ordinis
hominum ad se uenientium eclifica¬
tionib: ac in ceteraꝵ uirtutum ex hi
brum unum de conceptu uirginali
et de pec̃co originali et aliud qd̃damo¬
pꝰculum multis gratum et delecta bi¬
le: cui titulum indidit. meditatio

Expanded text:
monem, quem ad populum habuit, ut communiter precarentur, admonuit. Dicunt se jam id saepius fecisse, sed nihil effecisse; et ea re, ut preces eorum ipse sua prece coram Deo efficaces efficiat, magnopere orant et obsecrant. Quid dicam? Necdum pransi eramus, et ecce subito stupentibus cunctis serenitas coeli in nubilum vertitur, ipsaque die priusquam civitate egrederemur, pluvia dulcis et copiosa terris illabitur. Plebs igitur viso hoc facto benedixit Dominum, et ejus post Deum auctorem magnis laudibus praedicant Anselmum. Itaque, in habitaculum nostrum Lugdunum reversi, quietam vitam ab omni tumultu negotii saecularis agebamus. Anselmus vero vitam veri servi Dei in sanctis meditationibus, in omnis sexus, aetatis et ordinis hominum ad se venientium aedificationibus, ac in caeterarum virtutum exhibibrum unum De conceptu virginali et De peccato originali, et aliud quoddam opusculum multis gratum et delectabile, cui titulum indidit: Meditatio
Abbreviated transcription (Latin):
pp caꝑe uolentes. s mox uiso uultu eiꝰ t̾ri¬
tos ꝓiectis armis t̾re ꝓcumb̾e. et se illiꝰ
bñdictio ne deposc̾e insigniri. H. houoreˢ¬
et horum similes uulgi fauores illorũ
uͥꝙ comitabant᷑. q mores sui in cunctis d̾o
famulabant᷑. Hinc ⁊̃ erat qid̃ ñ facile a qͦ¬
qmͣ rome simplicit̾ hõ uel arrhiep̃e. s qͣi

Expanded text:
papae capere volentes, sed mox viso vultu ejus terripapae capere volentes, sed mox viso vultu ejus territos projectis armis terrae procumbere, et se illius benedictione deposcere insigniri? Hi honoreet horum similes vulgi favores illum ubique comitabantur, quia mores sui in cunctis Deo famulabantur. Hinc etiam erat, quod non facile a quoquam Romae simpliciter homo vel archiepi
Abbreviated transcription (Latin):
et qͣi ui ꝯmune uiuentes. Nñ et ip̃e papa
ñ nunqmͣ ad anselmum ueniebat ÷ lete
cum eo sese agendo: et curiam ei faciendo.
Dedit qͦ illi hospicium in quo conu̾sabam̃
eo uire. ut si aliqñ romam rediret ꝯtͣ õs
bilium. inꝓcessionib instationib semꝑ
et ubiq a papa scd̾s erat p̾ cunctis hono¬
ratꝰ. cuuctis acceptꝰ. et ip̃e oĩb simplici
humilitate sũmisiꝰ. Pret̾ea angli illis
temꝑib romam uenientes pedes eiꝰ ĩstar
pedum romani pontificis sua oblatio¬
ne honoraie desida̾bant. Qb ille neqͣꝙͣ
aquiescens: in secͤtiorem domꝰ partem
fugiebat. et cos ꝓ tali re nullo paciebat᷑
miratꝰ in hõie humilitatem. musidiq
cienter admitt̾e. ad ille modesta qͣdepñ
referam ñ nullos ciues urb̾ qͦ ingens
multitudo ꝓpt̾ fidelitatem imꝑatorisipi
pape erat infesta ÷ ñ nunꝙͣ in unum cõ¬
globatos anselmum alateranis ad scm̃

Expanded text:
et quasi in commune viventes. Unde et ipse papa et quasi in commune viventes. Unde et ipse papa nonnunquam ad Anselmum veniebat, laete cum eo sese agendo, et curiam ei faciendo. Dedit ei quoque hospitium in quo conversabamur eo jure, ut si aliquando Romam rediret, contra  in stationibus, semper et ubique a papa secundus erat, prae cunctis honoratus, cunctis acceptus, et ipse omnibus simplici humilitate submissus. Praeterea Angli illis temporibus Romam venientes, pedes ejus ad instar pedum Romani pontificis sua oblatione honorare desiderabant. Quibus ille nequaquam acquiescens, in secretiorem domus partem fugiebat, et eos pro tali re nullo patiebatur miratus in homine humilitatem mundique tienter admittere. At ille modesta quadam vreferam nonnullos cives Urbis, quorum ingens multitudo propter fidelitatem imperatoris ipsi papae erat infesta, nonnunquam in unum conglobatos, Anselmum a Lateranis ad Sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
ced̾et. U̾m cum in qnͣtum quidem ad
effectum spectabat in nichilum labo¬
iasset: fretꝰ bñdictione eiꝰ sclauiam re¬
u̾sus est oꝑiens ibi tp̃s concilii et idẽ
papa apd̾ barum .kl. octobris erat ce¬
lebraturus. Cui concilio clum ansel¬
mꝰ se p̾sentasset. et ꝑsuasus a papa gre
pr̃e ñ afilio ꝓced̾e astruebant errantes:.
rõnabili atq catholica disputatione
confutasset: magni apd̃ om̃s habitꝰ
nito concilio: romam cum apłico pro¬
fecti sumꝰ. Transactis aũt alicnͣ¬
tis dieb uenit romam Willꝰ ille eꝰ in
exitu anglie m̃tionem fecimꝰ. Is inter
alia hoc effecit apoᷤ apłicum ut induci¬
as regi anglie daret de cã anselmi: usq
ad festum sc̃i michaeł archangeli. Qd̃
anselmꝰ agnoscens: ilico lugdunum
redire uolebat. s ꝓhibitꝰ a papa est ꝓpt̾
concilium qd se t̾cia ebdomada pasche
rone habiturum statuerat. Morati
itac rome fumꝰ ferme ꝑ dimidium
annum continue circa papan degentes:

Expanded text:
cederet. Verum cum, in quantum quidem ad cederet. Verum cum, in quantum quidem ad effectum spectabat, in nihilum laborasset; fretus benedictione ejus, Schlaviam reversus est, operiens ibi tempus concilii, quod idem papa apud Barum Kalend. Octob. erat celebraturus. Cui concilio dum Anselmus se praesentasset, et persuasus a papa GraePatre non a Filio procedere astruebant, errantes, rationabili atque catholica disputatione confutasset; magni apud omnes habitunito concilio, Romam cum apostolico profecti sumus. Transactis autem aliquantis diebus, venit Romam Willelmus ille, cujus in exitu Angliae mentionem fecimus. Is inter alia hoc effecit apud apostolicum, ut inducias regi Angliae daret de causa Anselmi usque ad festum sancti Michaelis archangeli. Quod Anselmus agnoscens, illico Lugdunum redire volebat; sed prohibitus a papa est propter concilium, quod se tertia hebdomoda Paschae Romae habiturum statuerat. Morati itaque sumus Romae ferme per dimidium annum, continue circa papam degentes,