comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
remꝰ ꝑ mariã dñs nr̃ iħc xp̃c qui uera radix erat in pa¬
triarchis erat. Unde ostendimus : Paulũ interrogemꝰ
Gentes iã credentes in xp̃m & quasi suꝑbire cupientes
contra uidȩos qui crucifixerunt xp̃m cũ & de ipso po¬
pło uenerit & alius paries occurrens in angulo id est
in ipso arp̃o de diuerso uenienti pariete idest gentium
cũ ergo se erigerent gentes: sic cas reprunit. Si enĩ cu
inquit ex naturali incisus oleastro insertus es in illis: no¬
li głari aduersus ramos. Nam si tu głaris. ñ radicẽ
portas tu: sed radix te. Ergo de radice patriarcharũ
dicit fractos quosdã ramos ꝓpt̾ infidelitatẽ. & insertũ
ibi oleastrũ ut esset particeps pinguedinis oliuç. id est
aeccłam ex gentib uenientẽ. Et quis inserit olcastrũ
in oliua. Oluia solet in oleastro. oleastrũ in oliua nũ¬
quã uidimꝰ Nam quisquis fecerit: non inueniet bacas
nisi olcastri. Quod enĩ inserit᷑ hoc crescit. & eius rei

Expanded text:
in Patriarchis, unde ostendemus? Paulum interrogemus. Gentes jam credentes in Christum, et quasi superbire cupientes contra Judaeos qui crucifixerunt Christum; cum et de ipso populo venerit alius paries, occurrens in angulo, id est in ipso Christo, de diverso venienti parieti praeputii, id est Gentium: cum ergo erigerent se gentes, sic illas reprimit: Si enim tu, inquit, ex naturali incisus oleastro, insertus es in illis, noli gloriari adversus ramos. Nam si gloriaris: non tu radicem portas, sed radix te. Ergo de radice Patriarcharum dicit fractos quosdam ramos propter infidelitatem, et insertum ibi oleastrum, ut esset particeps pinguedinis olivae, id est, Ecclesiam ex Gentibus venientem. Et quis inserit oleastrum in oliva? Oliva solet in oleastro; oleastrum in oliva nunquam vidimus. Nam quisquis fecerit, non inveniet baccas nisi oleastri. Quod enim inseritur, hoc crescit, et ejus rei
Abbreviated transcription (Latin):
Bene seruio. & flagellor. non seruit. & ornatur
Magnã questionẽ sibi fecit. Agit anima. transit ani¬
ma transitura ad conteninenda terrena &e concupis¬
cenda acterna. Transitus ẽ ipsius animȩ in hac cogita¬
tione ubi fluctuat in quadã tempestate. puentura ẽ
ad portũ. Et quomͦ solent egri qui lentius egrõtant
cũ sanitas longe ẽ uicina sanitate plus ęstuant. accer¬
sionẽ creticã medici uocant ꝑ quã transitur ad sanita¬
tẽ. maior ibi estus sed ducens add salutẽ. maior ibi ardor
sed uicina refectio. sic ergo & he ęstuat. Nã pericu¬
losa sunt uerba fr̃s. molesta & pene blasphema quomͣ
sciuit ds: hoc ẽ & pęne. Non dixit nescuut as. non
dixit non ẽ scientiꝗ in altissimo. seđd quasi querens.
hesitans. dubitans. Nloc ẽ quod ait paulo anto pene
effusi sunt gressus mer Quom̾ sciuit ds & si ẽ scientia
in altissimo. ñ confirinat. sed ipsa dubitatio periculo

Expanded text:
Bene servio; et flagellor, non servit, et ornatur. Bene servio; et flagellor, non servit, et ornatur. Magnam quaestionem sibi fecit. Agitatur anima, transit anima transitura ad contemnenda terrena et concupiscenda aeterna. Transitus est ipsius animae in hac cogitatione: ubi fluctuat in quadam tempestate, perventura est ad portum. Et quomodo solent aegri, qui lentius aegrotant cum sanitas longe est, vicina sanitate plus aestuant: accessionem creticam medici vocant, per quam transitur ad sanitatem; major ibi aestus, sed ducens ad salutem; major ibi ardor, sed vicina refectio: sic ergo et hic aestuat. Nam periculosa verba sunt, fratres, molesta, et pene blasphema, Quomodo scivit Deus? Hoc est et pene: non dixit, Nescivit Deus; non dixit, Non est scientia in Altissimo: sed quasi quaerens, haesitans, dubitans Hoc est quod ait paulo ante: Pene effusi sunt gressus mei. Quomodo scivit Deus, et si est scientia in Altissimo? Non confirmat; sed
Abbreviated transcription (Latin):
in altissimo. Ulnde enĩ tibi uidet non scire dñ. &c ñ
ce scientiã in altisimo. Respondet. Cece ipsi peccato¬
res & abundantes in scło optinierunt diutias. Et pec¬
catores sunt: & abundantes diuitias in scło optiniert᷑.
Confessus ẽ quia ideo nolebat eẽ peccator. ut haberet
diuitias. Carnalis anima uisibilib reb & terrenis uen¬
diderat iustitiã suã. Qualis iustitia: Qus propt᷑ au¬
rũ habetur quasi prȩtiosius sit aurũ quã ipsa uisti¬
tia. aut cũ quisquã negat res alienas. mauis damnũ pa¬
tiat᷑ cui negat quã ille qui illi negat. Ile ꝑdit uestem.
iste fidẽ. Cccc ipsi peccatores && abundantes in scło op¬
tinuerunt diuitias: Inde ergo nescit as: Et inde non
ui cor meũ. Quando seruio dõ & ista n habro. ñ sex¬
uiunt illi & his abundant. ergo sine causa iustificaui
cor meũ. Et laui int̾ innoccutes manus meas. Hoc
sine causa feci. Ubi ẽ merces bonȩ uite meae: Ubi
ẽ prȩmiũ seruitutis meas. Bene uiuo & ego. inimicꝰ

Expanded text:
 vers. 12. Unde enim tibi videtur non scire Deum, et non esse scientiam in Altissimo? Respondet: Ecce ipsi peccatores, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Et peccatores sunt, et abundantes divitias in saeculo obtinuerunt. Confessus est quia ideo nolebat esse peccator, ut haberet divitias. Carnalis anima visibilibus rebus et terrenis vendiderat justitiam suam. Qualis justitia, quae propter aurum habetur; quasi pretiosius sit aurum quam ipsa justitia, aut cum quisquam negat res alienas, majus damnum patiatur cui negat, quam ille qui illi negat! Ille perdit vestem, iste fidem. Ecce ipsi peccatores, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Inde ergo nescit Deus, et inde non vi cor meum. Quando servio Deo, et ista non habeo; non serviunt illi, et his abundant: Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas. Hoc sine causa feci. Ubi est merces bonae vitae meae? ubi est praemium servitutis meae? Bene vivo, et egeo; et iniquus
Abbreviated transcription (Latin):
poris. quando uenit ille temporalia docere contẽui
ñ habere magnũ quicquid male homines cupiunt pa¬
ti. quiequid mali homines metiuint. Factus ciua re¬
uocauit ad cogitationẽ intimã. ammonuit quid a dõ
querendu esset. Et uide de qua cogitationo reuer be¬
rata in se & quodammꝰ reuocantes fluctus impetus su
transitur ad uera cligenda Ideo reuertet᷑ popts ins
huc: & dies pleni inuenient᷑ in eis. Et dixerunt. Ui¬

Expanded text:
poris, quando venit ille temporalia docere contemni, poris, quando venit ille temporalia docere contemni, non habere magnum quidquid mali homines cupiunt; pati quidquid mali homines metuunt. Factus est via, revocavit ad cogitationem intimam, admonuit quid a Deo quaerendum esset. Et vide de qua cogitatione reverberata in se, et quodammodo revocante fluctus impetus sui, transitur ad vera eligenda. Ideo revertetur populus meus huc; et dies pleni invenientur in eis. 17. vers.
Abbreviated transcription (Latin):
am: in illa die peribunt om̃s cogitationes eius. Sea
isti dic̃ ultimũ suũ ñ cogitantes loquit᷑ supbã. & in
celũ ponunt os fuũ: & transcendunt terra.: Si alta¬
mũ suũ dic̃ ñ cogitaret id est iudici sui ultimũ diẽ
latro missus in carcere: nitnl illo esset immanius. &ee
tamen posset effugere. Quo fugis ne moriarisa
Certus erit dies ille. Quuid ẽ diu qͦđ ucturus es:
Quantũ ẽ diu quod habet finẽ: Et si diu esser.
huc accedit quia ñ est. & ñ est diu. & incertũ est ip¬
sum quod dicit᷑ diu. Quare hoc ñ cogitat. Quia
posuit in celũ os suũ. & lingua eiꝰ transiuit suꝑ ter¬
uertet᷑ huc Uidit enĩ ista abundare iniquis. u¬
dit suꝑbis. redit ad dñi. & incipit quȩ rere & dispu¬
tare. Ded quando. Qm̃ dies pleni inuenent᷑ in
eis. Quid est dies pleni : Cũ autẽ uenit plenitũ¬
do temporis. misit as̃ filiũ suũ lpsa ẽ plenitudo cẽ¬

Expanded text:
am; in illa die peribunt omnes cogitationes ejus . Sed am; in illa die peribunt omnes cogitationes ejus . Sed isti diem ultimum suum non cogitantes, loquuntur superbiam; et in coelum ponunt os suum, et trascendunt terram. Si ultimum suum diem non cogitaret, id est judicii sui ultimum diem, latro missus in carcerem, nihil illo esset immanius; et tamen posset effugere. Quo fugis ne moriaris? Certus erit ille dies. Quid est diu quod victurus es? Quantum est diu quod habet finem, etsi diu esset? Huc accedit quia non est: et non est diu, et incertum est ipsum quod dicitur diu. Quare hoc non cogitat? Quia posuit in coelum os suum, et lingua ejus transiit super tervertitur huc. Vidit enim ista abundare iniquis, vidit superbis: redit ad Deum, et incipit quaerere et disputare. Sed quando? Cum dies pleni invenientur in eis. Quid est, dies pleni? Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . Ipsa est plenitudo tem
Abbreviated transcription (Latin):
quando ei ñ concȩdit᷑ fructus penitentiȩ. Non enĩ
pęnitentia ñ dat᷑. sed sempiterna erit penitentia. &
nulla salus post penitentiã. Ergo isti transierunt
timore. Isti autẽ quomodo Iniquitatẽ in altũ la¬
cuti st̃. Non solũ locuti iniquitatẽ. sea etiã clare
audientib omnib suꝑbe. Ego facio. ego ostendo. sed¬
senties cum quo habes. Cluicre te non sinã. Qlel co¬
gitares ca. ñ etiã effunderes. Uel intra claustra co¬
gitationis mala cupiditas coherceret᷑ uel refrenaret
eã intia cogitationẽ suã. Quare: An forte macer
est: Trodiit quasi ex adipe iniquitas. iniquitatẽ in
transire terrena om̃ia. Eon se cogitat homine su¬
bito mori posse cũ loquit᷑. quasi semꝑ uisturꝰ ninat᷑
Transcendit cogitatio illiis terrena fragilitatẽ. nescit
quali uase cooꝑtus ẽ. Hescit quod scriptũ ẽ alio la¬
co de talib Exiet sp̃s eius. & reuertet in terrã lu

Expanded text:
; quando ei non conceditur fructus poenitentiae. Non enim ; quando ei non conceditur fructus poenitentiae. Non enim poenitentia, non datur; sed sempiterna erit poenitentia et nulla salus post poenitentiam. Ergo isti transierunt timore, isti autem quomodo? Iniquitatem in altum locuti sunt. Non solum locuti sunt iniquitatem; sed etiam clare, audientibus omnibus, superbe: Ego facio, ego ostendo; senties cum quo habes, vivere te non sinam. Vel cogitares ea, non etiam effunderes: vel intra claustra cogitationis mala cupiditas coerceretur, vel refrenaret eam intra cogitationem suam. Quare? an forte macer est? Prodiet quasi ex adipe iniquitas eorum. Iniquitatem in transire terrena omnia? Non se cogitat hominem subito mori posse, cum loquitur: quasi semper victurus minatur: transcendit cogitatio illius terrenam fragilitatem; nescit quali vase coopertus est, nescit quod scriptum est alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
lũ inopẽ. & afferri ab angłis in sinũ abrabe. Ille aut̃
mortuus ẽ: & sepultus c̃ Nã illuis forte sepultu¬
rã nemo curauit. Et cũ apua inferos ille diues in
tormentis eẽt. nonne eleuauit oculos suos & uidit
i infinito gaudio eũ quẽ contempsit ante ianuã suã :
Et digito eiũ aquȩ stulã desiderauit. qui de mensa
euis cadentes micas desiderauerat fr̃s. labor ille pau¬
peris quantuᷤ fuit. Peliciȩ ulius duutis quã ion¬
ge fucrunt. Quod autẽ mitauerunt: ppetũ ẽ.
ilius ergo quia ñ erat declinatio in mortẽ & fir¬
mamentũ erat in flagello eius: in laborib homi¬
nũ non fuit. & int̾ homines flagellatus non ẽ. Iue
autẽ flagellatꝰ hic requicuit ibi. quia flagellat om¬
nẽ filiũ quẽ recipit. Sed cui dicis ista. Cpulanta
splendide & induenti cotidie porpura & bisso. Qui
dicis. Qui transit in dispositionẽ cordis. Merito
sero dicturus est: mitte lararũ. dicat uel fr̃ib nicis

Expanded text:
lum, et auferri ab Angelis in sinum Abrahae: ille autem mortuus est, et sepultus est; nam illius forte sepulturam nemo curavit: et cum apud inferos ille dives in tormentis esset, nonne elevavit oculos suos, et vidit in infinito gaudio eum quem contempsit ante januam suam, et de digito ejus aquae stillam desideravit, qui de mensa ejus cadentes micas desideraverat? Fratres, labor ille pauperis quantus fuit? Deliciae illae divitis quam longae fuerunt? Quod autem mutaverunt, perpetuum est. Illius ergo quia non erat declinatio in morte, et firmamentum erat in flagello ejus; in laboribus hominum non fuit, et inter homines flagellatus non est: ille autem flagellatus hic, requievit ibi; quia flagellat omnem filium quem recipit . Sed cui dicis ista? Epulanti splendide, et induenti se quotidie purpura et bysso. Cui dicis? Qui transiit in dispositionem cordis. Merito sero dicturus est, Mitte Lazarum; dicat vel fratribus meis
Abbreviated transcription (Latin):
tergo insequunt᷑: sed in uia insidiant᷑. Unde apłs
adhuc in uia huiꝰ heremi constitutus quȩ retro inqͥt
oblitus in ea quȩ ante sunt extentus. scđm intentio¬
nẽ scquor ad palmã suꝑnę uocationis dĩ. Tamquã di

Expanded text:
tergo insequuntur, sed in via insidiantur. Unde Apostolus, tergo insequuntur, sed in via insidiantur. Unde Apostolus, adhuc in via hujus eremi constitutus, Quae retro, inquit, oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor ad palmam su
Abbreviated transcription (Latin):
in mari rubro omnes iimici popłi illius. morunt᷑ in
baptismo om̃ia peccata nr̃a. Intendite fr̃s. Post mare
illud rubrũ non continuo patria dat᷑. nec tamquã iã
hostes desint secure triũphat᷑: sed restat beremi soli¬
tudo. restant hostes insidiantes in uia. Sic & post
baptismũ restat uita xp̃iana in tẽptationib In here
mo illa suspirabat᷑ patrie ꝓmissae. Quid aliud xp̃i¬
ani suspirant iam ablũti baptismo: Numquid iã
regnant cũ xp̃o. Nondũ uentũ ẽ ad terrã ꝓmis¬
sionis nr̃am. sed ñ defecturã. Non enĩ ibi deficient
imni dauid. Hoc modo audiant om̃s fideles. sciant
ubi sint. In heremo sunt: patriȩ suspirant. Mor¬
tui sunt hostes in baptismo. sed insequunt᷑ a tergo
Quid est insequunt᷑ a tergo. Ante faciẽ futura ha¬
bemus. a tergo prȩterita. Om̃ia prȩterita peccata
deleta sunt in baptismo. Quib modo tẽptam. ñ a

Expanded text:
in mari Rubro omnes inimici populi illius ; moriuntur in in mari Rubro omnes inimici populi illius ; moriuntur in Baptismo omnia peccata nostra. Intendite, fratres. Post mare illud Rubrum non continuo patria datur, nec tanquam jam hostes desint, secure triumphatur; sed restat eremi solitudo, restant hostes insidiantes in via: sic et post Baptismum restat vita christiana in tentationibus. In illa eremo suspirabatur patriae promissae; quid aliud Christiani suspirant jam abluti Baptismo? Numquid jam regnant cum Christo? Nondum ventum est ad terram promissionis nostram; sed non defecturam, non enim ibi deficient hymni David. Hoc modo audiant omnes fideles; sciant ubi sint: in eremo sunt; patriae suspirant. Mortui sunt hostes in Baptismo; sed insequentes a tergo. Quid est, insequentes a tergo? Ante faciem futura habemus; a tergo praeterita: omnia praeterita peccata deleta sunt in Baptismo; quibus modo tentamur, non a
Abbreviated transcription (Latin):
& petrus & alii apłi de sinagoga nobis. Itaq cũ audieri
uocẽ iinagoge. noli attendere meritũ. sed intende pe¬
trũ. Loquit᷑ ergo in hoc psalmo sinagoga deficientib
imnis dauid filii iessȩ id est deficientib reb tẽporalib
ꝑ quas solebat a carnali popło laudari ds Quare aut̃
illae defecerunt nisi ut alias quererent᷑. Ut quere¬
rentur quȩ ibi non erant: Non. sed que ibi tege¬
bant᷑ figuris. quȩ ibi iã non erant. sed ibi tamquã in
radice occultabant᷑ quibusdã secretis nusteriorun.
Popłs isrł sub pharaonis & egiptioꝵ dominatione. po¬
płs xp̃ianus ante fidẽ prȩdestinatꝰ iã dõ & adhuc
seruiens dȩmonib & diabolo principi eoꝵ. Ecce po¬
płs subiugatꝰ aegiptiis. scruicns peccatis siuis. Non
enĩ nisi ꝑ peccata nr̃a potest diabolus dominari. Libe¬
rat᷑ popłs ab aegiptus ꝑ moysen. uberat᷑ popłs a prę¬
popłs ille ꝑ mare rubrũ. iste ꝑ baptismũ. Moriunt᷑

Expanded text:
 audieris vocem Synagogae, noli attendere meritum, sed intende partum. Loquitur ergo in hoc psalmo Synagoga, deficientibus hymnis David, filii Jesse; id est deficientibus rebus temporalibus, per quas solebat a carnali populo laudari Deus. Quare autem illae defecerunt, nisi ut aliae quaererentur? Ut quaererentur quae? Quae ibi non erant? Non; sed quae ibi tegebantur figuris: non quae jam ibi non erant; sed ibi tanquam in radice occultabantur quibusdam secretis mysteriorum, Populus Israel sub Pharaonis et Aegyptiorum dominatione ; populus Christianus, ante fidem praedestinatus jam Deo, et adhuc serviens daemonibus et diabolo principi eorum: ecce populus subjugatus Aegyptiis, serviens peccatis suis; non enim nisi per peccata nostra potest diabolus dominari. Liberatur populus ab Aegyptiis per Moysen; liberatur populus a praepopulus ille per mare Rubrum; iste per Baptismum. Moriuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ipse xp̃c scđm carnẽ nasciturus in radice erat occultus
in semine patriarcharũ. & quodã tempore reuelandus
tamquã fructu apparente sicut scriptũ est florebit
uirga de radice iessẽ. sic ctiã ipsum nouũ testam̃tũ
quod in xp̃o c̃ priorib illis temporib occultũ erat. so¬
lis propħis cognitũ & paucissimis pis ñ ex manifestati¬
onc prȩsentiũ sed ex reuelatione futuroꝵ. Nã quid
sibi uult fr̃s ut unũ quiddã commemorẽ quod abrabã
mittens scruu suũ fidelẽ ad desponsandã urorẽ unico fi¬
lio suo facit cũ uirare sibi. & in iuramento dicit ei po¬
ne manũ sub fęmore meo & iura. Quid erat in fe¬
more abrahe ubi ille manũ iurans posuit: Qiud erat¬

Expanded text:
ipse secundum carnem nasciturus, in radice erat occultus in semine Patriarcharum, et quodam tempore revelandus tanquam fructu apparente, sicut scriptum est, Floruit virga de radice Jesse : sic etiam ipsum Novum Testamentum, quod in Christo est prioribus illis temporibus occultum erat, solis Prophetis cognitum, et paucissimis piis, non ex manifestatione praesentium, sed ex revelatione futurorum. Nam quid sibi vult, fratres, ut unum quiddam commemorem, quod Abraham mittens servum suum fidelem ad desponsandam uxorem unico filio suo, facit eum jurare sibi, et in juramento dicit ei: Pone manum sub femore meo, et jura ? Quid erat in femore Abrahae, ubi ille manum posuit jura
Abbreviated transcription (Latin):
multi. Suscipiant ergo montes pacẽ popło. & colles u¬
stitiã. ut hoc modo utrisq concordantib fiat quod est¬
scriptũ. Iustitia & pax osculatę sunt se. Quod uero aln
codices habent suscipiant montes pacẽ popło & colles.
utrosq predicatores euangelice pacis intelligendos pu¬
to. siue precȩdentes siue subsequentes. In his autẽ codici.¬
bus illud scquit᷑ Iustitia iudicabit pauperes populi
Sed illi magis codices approbant᷑ qui habent quod su¬
perius exposuimꝰ suscipiant montes pacẽ popło & colles
iustitiã. Aliqui aut̃ habent popło tuo. aliqui ñ haber
syon. Si aut̃ distinctius intelligendũ est. pauperes acci¬
tate proficiant filios pauperũ. Quod uero supradictũ
c̃ iudicabit. & postea saluos faciet. quędã uelut expositio
ẽ quomͦ iudicabit. Ad hoc enĩ iudicabit. ut saluos faciat:
id est a ꝑdendis damnandisq discernat. Quib donat

Expanded text:
multi . Suscipiant ergo montes pacem populo, et colles jumulti . Suscipiant ergo montes pacem populo, et colles justitiam; ut hoc modo utrisque concordantibus, fiat quod scriptum est, Justitia et pax osculatae sunt se . Quod vero alii codices habent, Suscipiant montes pacem populo, et colles: utrosque praedicatores evangelicae pacis intelligendos puto; sive praecedentes, sive subsequentes. In his autem codicibus illud sequitur: In justitia judicabit pauperes populi. Sed illi magis codices approbantur, qui habent quod supra exposuimus, Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Aliqui autem habent, populo tuo; aliqui non habent Sion. Si autem distinctius intelligendum est; pauperes accitate proficiunt, filios pauperum. Quod vero supra dictum est, Judicabit, et postea, salvos faciet, quaedam velut expositio est quomodo judicabit. Ad hoc enim judicabit, ut salvos faciat, id est, a perdendis damnandisque discernat, quibus donat
Abbreviated transcription (Latin):
ciliationis. Ecce quomͦ suscipiunt montes pacc̃ popło eiꝰ.
Ds̃ enĩ erat in xp̃o mundũ reconcilians sibi. ñ reputats
illis peccata eoꝵ. & ponens in nobis uerbũ reconciliationiꝰ
In quib nisi in montib. qui suscipiunt pacẽ popło eius:
Quo circa legati pacis subsequent̃ adiungunt & dicunt.
Pro xp̃o ergo legationo fungim tamquã dõ exhortante
ꝑ nos. obsecram ꝓ xp̃o reconciliari dõ. Hanc pacẽ sus
cipiant montes pacẽ popło eiꝰ: id est prędicationẽ liga¬
tionẽq pacis eius. Colles aut̃ iustitiã. hoc ẽ obȩdientiã
quod ẽ in hominib & in omni rationali creatura om̃is
iustitiae origo atq ꝑfectio. ita ut duoꝵ hominũ id est
adã qui fuit caput mortis nr̃e & xp̃i qui ẽ caput salutis
nr̃ȩ hęc comimendat᷑ magna distinctio. quia sicut per
mobȩdientiã unius hominis peccatores constituti ft̃ mul¬
ti. ita ꝑ obędientiã unius hominis iusti constituuntur

Expanded text:
s pacem populo ejus. Deus enim erat in Christo, mundum reconcilians sibi; non reputans illis delicta eorum, et ponens in nobis verbum reconciliationis. In quibus, nisi in montibus qui suscipiunt pacem populo ejus? Quocirca legati pacis subsequenter adjungunt, et dicunt: Pro Christo ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus pcipiunt montes populo ejus, id est, praedicationem legationemque pacis ejus: colles autem justitiam; hoc est obedientiam, quod est in hominibus et in omni rationali creatura omnis justitiae origo atque perfectio; ita ut duorum hominum, id est, Adam qui fuit caput mortis nostrae, et Christi qui est caput salutis nostrae, haec commendetur magna distinctio: quia sicut per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi; ita et per obedientiam unius hominis, justi constituentur
Abbreviated transcription (Latin):
Exorabunt de ipso semꝑ. Quod habet grecus peri
auto aliqui interp̃tati sunt de ipso. aliqui ꝓ ipso uel
ꝓ eo. Quid est aut̃ de ipso nisi forte quod oranus dicen¬
tes adueniat regnũ tuũ: Ap̃i namq aduentus prę¬
sentauit fidelib regnũ dĩ. Pro co uero quomodo in¬

Expanded text:
Et orabunt de ipso semper. Quod habet graecus, περὶ Et orabunt de ipso semper. Quod habet graecus, περὶ αὐτοῦ, aliqui interpretati sunt, de ipso; aliqui, pro ipso, vel pro eo. Quid est autem, de ipso, nisi forte quod oramus dicentes: Adveniat regnum tuum ? Christi namque adventus praesentabit fidelibus regnum D
Abbreviated transcription (Latin):
cabant᷑ cũ essent gentiliũ suꝑstitionib obligati. uel suo¬
rũ maloꝵ meritoꝵ signati uocabulis antequã xp̃iani es¬
quantulocumq spatio tẽporis uiuente in hac terra. ni¬
si illa uita commendaret᷑ in qua iã non morit᷑ & mors
ei ultra non dominabitur. atq ideo & uiuet qui contẽp¬
tus est moriens. qm̃ sicut alius propħa dicit tolletur
de terra uita eius: ed quid est & dabit᷑ ei de auro a¬
rabiae. Nam quod inde aurũ c̾tiã salomon ille acce¬
pit. in hunc psalmũ figurate traiectũ est in aliũ ue¬
rũ salomonẽ id est ueru pacificũ. Hon enĩ illȩ domina¬
tus ẽ a flumine usq ad terminos orbis terrȩ. Sic ergo
credituros Per arabia etia gentes intelligimus. per
aurũ sapientiã: quȩ ita excellit int̾ om̃s doctrinas. ut
aurũ int̾ inctalla. Unde scriptũ est. Accipite pru¬
dentiã sicut argentũ. & sapientiã sicut aurũ ꝓbatum.

Expanded text:
cabantur, cum essent Gentilium superstitionibus obligati, vel suocabantur, cum essent Gentilium superstitionibus obligati, vel suorum malorum meritorum signati vocabulis, antequam essent chquantulocumque spatio temporis vivente in hac terra? nisi illa vita commendaretur, in qua jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Atque ideo et vivet qui contemptus est moriens: quoniam sicut alius propheta dicit, Tolletur de terra vita ejus . Sed quid est, et dabitur ei de auro Arabiae? Nam quod inde aurum etiam ille Salomon accepit, in hoc psalmo figurate transjectum est in alium verum Salomonem, id est verum pacificum: non enim ille dominatus est a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sic ergo uisse credituros. Per Arabiam autem Gentes intelligimus: per aurum sapientiam, quae ita excellit inter omnes doctrinas, ut aurum inter metalla; unde scriptum est, Accipite prudentiam sicut argentum, et sapientiam sicut aurum probatum .
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ad faciendã iustitiã. Cadẽ itaq duo repetita st̃
quȩ supradicta erant. Quod eiũ supra est parcet
inopi & pauperi. hoc intelligit᷑ ex usuris. Quod uero
ibi dicit animas pauperũ saluas faciet. hoc dictũ ui¬
detur ex iniquitate redimet. ad utrũq subauditur.
Nã parcendo redimet ab usuris. saluos aut̃ faciendo
redimet ab iniquitate. Ita cũ parcet pauperi & inopi
& animas pauperũ saluas facict. sic ex usuris & iniquita¬
te redimet animas eoꝵ. Et honorabile nom̃ cius corã
ipsis. Dant enĩ honorẽ nomini cius ꝓ tantis beneficus.
qui respondent dignũ & iustũ eẽ grãs agere dño dõ suo.
Uel quod habent codices aliqui. & honorabile nonĩ eoꝵ
corã illo. quia & si uident᷑ hiuc scło contẽptibiles xp̃iam.
nomen eoꝵ corã ipso est honorabile qui eis illud dedit.
iã non memor nominũ coꝵ ꝑ labia sua quib antra uo¬

Expanded text:
etiam ad faciendam justitiam. Eadem itaque duo repetita sunt etiam ad faciendam justitiam. Eadem itaque duo repetita sunt quae supra dicta erant. Quod enim supra est, Parcet inopi et pauperi, hoc intelligitur, Ex usuris: quod vero ibi dicit, Et animas pauperum salvas faciet; hoc dictum videtur, Ex iniquitate: ut redimet ad utrumque subandiatur. Nam parcendo redimet ab usuris; salvos autem faciendo redimet ab iniquitate. Ita, cum parcet pauperi et inopi, et animas pauperum salvas faciet; sic ex usuris et iniquitate redimet animas eorum. Et honorabile nomen ejus coram ipsis. Dant enim honorem nomini ejus pro tantis beneficiis, qui respondent dignum et justum esse gratias agere Domino Deo suo. Vel quod habent codices aliqui, Et honorabile nomen eorum coram ipso: quia etsi videntur huic saeculo contemptibiles Christiani, nomen eorum coram ipso est honorabile, qui eis illud dedit, jam non memor nominum illorum per labia sua , quibus antea vo
Abbreviated transcription (Latin):
uet gr̃a: quia plenitudo legis non c̃ nisi karitas quac
ñ a nobis existit in nobis. sed diffundit᷑ in cordibus nr̃is
ꝑ sp̃m sc̃m qui datus est nob̃. Ex usuris & inqͥtate
redimet animas eoꝵ. Quac sunt istę usurȩ nisi peccata
quȩ etiã debita nominant᷑. Usuras aut̃ appellatas
puto. quia plus mali inuenit᷑ in suppliciis. quã cõmissũ
ẽ in peccatis. Nã uerbi gr̃a cũ homicida corpus tan¬
tũ hominis perimat. animę aut̃ ipsius nihil nocere pos¬
sit : ipsus & anima & corpus ꝑdit̾ in gehenna. Propt̃
huiusmodi contẽptores pręsentis precepti & irrisores fu¬
turi supplicu dictũ est. Ego ueniens cũ usuris exigerẽ
Ab his usuris redimunt᷑ animae pauperũ. sanguine il¬
lo qui fusus ẽ in remissionẽ peccatoꝵ. Redimet ergo ab
usuris remittendo peccata. quȩ debebant ampliora sup¬
plicia. Redimet aut̃ ab iniguitate adiuuando ꝑ gr̃am.

Expanded text:
vet gratia; quia plenitudo Legis non est nisi charitas, quae vet gratia; quia plenitudo Legis non est nisi charitas, quae non a nobis existit in nobis, sed diffunditur in cordibus noss. 14. Ex usuris et iniquitate redimet animas eorum. Quae sunt istae usurae, nisi peccata, quae etiam debita nominantur ? Usuras autem appellatas puto, quia plus mali invenitur in suppliciis, quam commissum est in peccatis. Nam, verbi gratia, cum homicida corpus tantum hominis perimat, animae autem nocere nihil possit; ipsius et anima et corpus perditur in gehenna. Propter hujusmodi contemptores praesentis praecepti, et irrisores futuri supplicii dictum est: Ego veniens, cum usuris exigerem . Ab his usuris redimuntur animae pauperum, sanguine illo qui fusus est in remissionem peccatorum. Redimet ergo ab usuris, remittendo peccata, quae debebant ampliora supplicia: redimet autem ab iniquitate, adjuvando per gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
in domũ fortis ut eo alligato uasa eiꝰ diriperet: sic li¬
berauit egenũ a potente. & pauperẽ cui nonerat aduitar
Non enĩ hoc efficere potuit uel cuiusquã uirtus. uel
quisquã homo iustus. uel aliquis angłs. Cũ ergo nullus
esset adiutor: ipse adueniens saluos fecit eos. Occurrebat
xp̃o qui ęruit egenũ a potente peccata placucrunt:
Absit. Ded parcet ipse inopi & pauperi. id est peccata
dimittit humili &e ñ de suis meritis confidenti aut de
sua uirtute salutẽ speranti. sed indigenti gr̃a saluato¬
ris sui. Cũ aut̃ addit. & animas pauperũ saluas faci¬
et. utrũq adiutoriũ gr̃a commendauit. & quod est in
remissionẽ peccatoꝵ cũ ait parcet pauperi & inopi. &
quod est in participatione iustitiac cũ addidit. & animaᷤᷤ
pauperũ saluas faciet. Nemo enĩ sibi idoneus est ad
salutẽ. Quae salus non est ꝑfecta iustitia. nisi dĩ adiu¬

Expanded text:
in domum fortis, ut eo alligato vasa ejus diriperet , hic liin domum fortis, ut eo alligato vasa ejus diriperet , hic liberavit egenum a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Non enim hoc efficere potuit vel cujusquam virtus, vel quisquam homo justus, vel aliquis Angelus. Cum ergo nullus esset adjutor, ipse adveniens salvos fecit eos. 15. vers. Christo qui eruit egenum a potente, peccata placuerunt? Absit: sed, Parcet ipse inopi et pauperi; id est, peccata dimittet humili, et non de suis meritis confidenti, aut de sua virtute salutem speranti, sed indigenti gratia Salvatoris sui. Cum autem addidit, Et animas pauperum salvas faciet, utrumque adjutorium gratiae commendavit; et quod est in remissionem peccatorum, cum ait, Parcet pauperi et inopi; et quod est in participatione justitiae, cum addidit, Et animas pauperum salvas faciet. Nemo enim sibi est idoneus ad salutem, quae salus est perfecta justitia, nisi Dei adju
Abbreviated transcription (Latin):
rem desiderat Inimo ñ solũ lȩtantiũ fideliũ sed etiam
infideliũ gementiũ infert᷑ aspectib nisi fortasse quęren¬
dũ est quid dictũ sit dona adducent. Ca quippe adduci
solent quȩ ambulare possunt. Numquidnã ergo de
immolandis uictimis dici potuit. Absit ut talis oriat᷑
indieb eius iustitia. Sedista dona quę adducenda prę¬
dicta sunt homines min uident᷑ significare. quos in so¬
cietatẽ ęccłs xp̃i regũ adducit auctoritas. quamius reges
ctiã ꝑsequentes dona adduxerint non scientes quid fa¬
cerent scõs martires immolando. Cũ uero exponeret
causas cur ei tantus honor deferret᷑ a regib eiq ser
per. popłs ẽ credentiũ ineũ. In hoc popło sunt etiã re¬
ges adorantes eum. Non enĩ egeni dedignant᷑ ẽẽ &¬
pauperes. id est humilit̾ peccata confitentes & egentẽ
gła & gr̃a dĩ. ut eos rex ille filius regis liberaret a
potens. Sed qui humiliauit calumniatorẽ. & intrauit

Expanded text:
lum laetantium fidelium, sed etiam infidelium gementium infertur aspectibus: nisi fortasse quaerendum est quid dictum sit, dona adducent. Ea quippe adduci solent, quae ambulare possunt. Numquidnam ergo de immolandis victimis dici potuit? Absit ut talis oriatur in diebus ejus justitia. Sed ista dona quae adducenda praedicta sunt, homines mihi videntur significare, quos in societatem Ecclesiae Christi regum adducit auctoritas; quamvis reges etiam persequentes dona adduxerint, non scientes quid facerent sanctos martyres immolando. 14. vers. 12. Cum vero exponeret causas cur ei tantus honor deferretur a regibus, eique per, populus est credentium in eum. In hoc populo sunt etiam reges adorantes eum. Non enim egeni esse dedignantur et pauperes, id est humiliter peccata confitentes, et egentes gloria et gratia Dei, ut eos rex ille, filius Regis, liberet a potens. Sed qui humiliavit calumniatorem, et intravit
Abbreviated transcription (Latin):
ut intelligeret᷑ in scłm quantũ hoc scłm durat: in
scłm autẽ scłi. quod post huiꝰ finẽ futurũ ꝓmttit᷑. Et
replebitur gła eius omnis terra. fiat fiat. Iussisti
dñe. Ita fit᷑. ita fiat. donec illud quod cepit a flu¬
UTE. audite dilectissimi iuscera cor
ꝑiciatis ł salmus iste inscriptionẽ habet id est titulũ
Defecerunt mini dauid filii iessȩ. psalmꝰ ipsi asapb.
Tot habemꝰ psalmos. in quoꝵ titulis scriptũ ẽ nomen
dauid. nusquã additũ filii iessȩ nisi in hoc solo. Quod
credendũ est ñ frustra factũ neq maniter. Ulbiq
enĩ nob innuit ds̃. & ad intellectũ uocat piũ studiũ

Expanded text:
um intelligeretur, quantum hoc saeculum durat; in saeculum autem saeculi, quod post hujus finem futurum promittitur. Et replebitur gloria ejus omnis terra: fiat, fiat. Jussisti, Domine, ita fit; ita fit, donec illud quod coepit a fl. Audite, audite dilectissima viscera corppiciatis. Psalmus iste inscriptionem habet, id est titulum, Defecerunt hymni David, filii Jesse: Psalmus ipsi Asaph. Tot habemus psalmos in quorum titulis scriptum est nomen David, nusquam est additum filii Jesse, nisi in hoc solo. Quod credendum est non frustra factum, neque inaniter: ubique enim nobis innuit Deus, et ad intellectum vocat pium
Abbreviated transcription (Latin):
ferũ. sicuti ẽ frumenti. Nã & hoc fęnũ appellat᷑
in sc̃a scriptura. sicuti in genesi ussũ est producere
terrã omne lignũ & omne fęnũ. nec adiunctũ est
omne frumentũ. Quod ꝓculdubio ñ prȩteriret᷑. nisi
fęni nomine etiã hoc intelligeret᷑. Et multis aliis lo¬
cis scripturarũ hoc inuenit᷑. Si aut̃ sic accipiendũ ẽ

Expanded text:
ferum, sicuti est frumenti: nam et hoc fenum appellatur ferum, sicuti est frumenti: nam et hoc fenum appellatur in sancta Scriptura; sicut in Genesi jussum est producere terram omne lignum et omne fenum , nec adjunctum est, omne frumentum; quod procul dubio non praeteriretur nisi feni nomine etiam hoc intelligeretur; et in multis aliis Scripturarum locis hoc invenitur. Si autem sic accipiendum e
Abbreviated transcription (Latin):
pere ueluti huius scłi dignitatẽ. qm̃ mons est libanus
excelsas arbores habens. & nom̃ ipsũ interpretat᷑ can¬
didatio. Quid ergo mirũ si suꝑ huius scłi prȩclarum
omne fastigiũ fructus suꝑextollit᷑ xp̃i. cuius fructus
dilectores omnia scłaria culmina contempserunt. Si
aut̃ in bouo accipimꝰ libanũ propt̃ cedros libani quas
plantauit. quis alius fructus intelligendus ẽ qui suꝑ hc̃
libanũ extollit᷑ nisi de quo apłs dicit de Karitate locu¬
turus. adhuc supereminentẽ uiã uobis demonstro.
Noc erũ & in primo ponit᷑ muncrũ diuinoꝵ ubi ait.
contexunt᷑. Et florebunt de ciuitate sicut fenũ terrę
Qm̃ ambigue posita ẽ ciuitas. nec adiunctũ ẽ eius auł
dĩ. non enĩ dictũ ẽ de ciuitate cius uel de ciuitate dĩ.
sed tantũ de ciuitate. in bono intelligit᷑. ut de ciuitate
dĩ hoc ẽ de aeccła floreant sicut fęnũ sed fęnũ fructi¬

Expanded text:
pere veluti hujus saeculi dignitatem; quoniam mons est Libanus pere veluti hujus saeculi dignitatem; quoniam mons est Libanus excelsas arbores habens, et nomen ipsum interpretatur Candidatio. Quid enim mirum, si super hujus saeculi praeclarum omne fastigium fructus superextollitur Christi, cujus fructus dilectores omnia saecularia culmina contempserunt? Si autem in bono accipimus Libanum, propter cedros Libani quas plantavit ; quis alius fructus intelligendus est, qui super hunc Libanum extollitur, nisi de quo Apostolus dicit de charitate sua locuturus: Adhuc supereminentem viam vobis demonstro ? Haec enim et in primo proponitur munerum divinorum, ubi ait. contexuntur Et florebunt de civitate sicut fenum terrae. Quoniam ambigue posita est civitas, nec adjunctum est ejus, aut Dei; non enim dictum est, de civitate ejus, vel de civitate Dei, sed tantum de civitate; in bono intelligitur, ut de civitate Dei, hoc est, de Ecclesia floreant sicut fenum; sed fenum fructi
Abbreviated transcription (Latin):
prȩmissũ ẽ sacramentũ magnũ. erunt duo in carne una
lam uero quod sequit᷑ tota die. id est toto tempore
dĩ in illo etiã sunt. id est in illo firmatae sunt. quia
in illo impletũ ẽ quicquid ꝓ saltte nr̃a ꝓphetatũ est.
Nã summa montiũ scripturarũ diuinarũ auctores
id est ꝑ quos ministratę sunt intelligere conuenit. In
quib utiq ipse c̃ firmamentũ. qm̃ ad illũ om̃ia quae
diuinitꝰ scripta sunt referunt᷑. Hoc aut̃ in terra c̃ẽ uo¬
luit. quia propt̃ eos qui in t̾ra sunt illa conscripta sunt
Unde & ipse in terrã uenit. ut ȩa cuncta firmaret:
id est in se monstraret impleri. Oportebat enĩ inquit
impleri om̃ia quę scripta sunt in lege & ꝓpħis & psal¬
mis de me: id est in suminis montiũ. Dic enĩ uenit in
nouissimis temporib manifestus mons dñi paratꝰ in ca¬
cumine montiũ quod hic ait in sumns montiũ. Duꝑ¬
extollit᷑ suꝑ libanũ fructus eius. Libanũ solemus acci¬

Expanded text:
sacramentum magnum: Erunt duo in carne una . Jam vero quod sequitur, Tota die, id est toto tempore, Dei in illo Etiam , id est, in illo firmatae sunt; quia in illo impletum est quidquid pro salute nostra prophetatum est. Nam summa montium, Scripturarum divinarum auctores, id est, per quos ministratae sunt, intelligere convenit; in quibus utique ipse est firmamentum, quoniam ad illum omnia quae divinitus scripta sunt, referuntur. Hoc autem in terra esse voluit, quia propter eos qui in terra sunt, illa conscripta sunt: unde et ipse in terram venit, ut ea cuncta firmaret, id est, in se monstraret impleri. « Oportebat enim, » inquit, « impleri omnia quae scripta sunt in Lege et Prophetis et Psalmis de me » ; id est, « in summis montium. » Sic enim venit « in novissimis temporibus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium » ; quod hic ait, « in summis montium. Superextolletur super Libanum fructus ejus. » Libanum solemus acci
Abbreviated transcription (Latin):
perans in filiis diffidentiae. Humiliatus ẽ enĩ. quia ille
quẽ occiderunt resurrexit. & regnũ abstulit mortis:
cuius ille potestatem ita gerelat. ut ex uno homine quẽ
decȩperat om̃s ꝑ mortẽ traheret ad condemnationem.
Sed humiliatus ẽ. qm̃ si ob unius delictũ mors regna¬
accipiunt in uita regnabt̾ ꝑ unũ iłim. xp̃m. qui humi¬

Expanded text:
perans in filiis diffidentiae . Humiliatus est enim, quia ille perans in filiis diffidentiae . Humiliatus est enim, quia ille quem occiderant resurrexit, et regnum abstulit mortis; cujus ille potestatem ita gerebat, ut ex uno homine quem deceperat, omnes per mortem traheret ad condemnationem. Sed humiliatus est: quoniaccipiunt, in uita regnabunt per unum Iesum
Abbreviated transcription (Latin):
sed pauperes popłi. Supra enĩ ubi dixit iudicare po¬
płm tuũ in iustitia. & pauperes tuos in udicio. eundẽ
dixit popłm dĩ quos pauperes einus. id est tantũmodo
bonos & ad partẽ dexterã ꝑtinentes. Quia uero in hoc
scło simul dextris sinistrisq pascunt᷑ qui uelut agni&
hedi in fine scparandi sunt.: totũ sicut cominixtũ est
nomine populi nuncupauit. Et quia uidiciũ etiã hic
in bono ponit id est ad saluos faciendos: ideo ait uidi¬
cabit pauperes popłi id est eos ad salutẽ discernoet qͥ
sunt pauperes in popło. Iam quid sint pauperes supra
ex posiumus. hoc ẽ egenos intelligamus. Et humiliauit
calumniatorẽ. Hullus melius quã diabolus hic calũ¬
mator agnoscit᷑. Calumnia eius ẽ. Numquid gratis
aduuans ut gratis dm̃ colant. id est delectentur dño.
H umiliauit aut̃ sic. quia cũ in co diabolus ia est prin¬
ceps huius mundi nihil inuenisset. occidit ꝑ calumnias
uidacoꝵ quib ẽ usus calumnator tamquã uasis suis &¬

Expanded text:
pra enim ubi dixit, Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio, eumdem dixit populum Dei quos pauperes ejus; id est, tantummodo bonos et ad dexteram partem pertinentes. Quia vero in hoc saeculo simul dextri sinistrique pascuntur, qui velut agni et haedi in fine separandi sunt ; totum sicut commixtus est, nomine populi nuncupavit. Et quia judicium etiam hic in bono ponit, id est, ad salvos faciendos; ideo ait, Judicabit pauperes populi: id est, eos ad salutem discernet, qui sunt in populo pauperes. Jam qui sint pauperes supra exposuimus: hos et egenos intelligamus. Et humiliabit calumniatorem. Nullus melius quam diabolus hic calumniator agnoscitur. Calumnia ejus est: Numquid gratis adjuvans, ut gratis Deum colant, id est, delectentur in Domino . Humiliavit etiam sic: quia cum in eo diabolus, id est, princeps hujus mundi nihil invenisset , occidit per calumnias Judaeorum; quibus est usus calumniator tanquam vasis suis, o
Abbreviated transcription (Latin):
Imni laudes sunt cdĩ cũ cantico. Imni cantꝰ sunt conti¬
nentes laudẽ dr̃Si sit laus & ñ sit dĩ. non ẽ imnus. Si
sit & laus & dĩ laus & ñ cantet᷑: non c̃ imnus. Oportet
cantant᷑ in qm̃. Molestã rem & quasi luctuosã uidet᷑
nuntiare. Qui enĩ cantat laudẽ: ñ solũ laudat. sed
etiã hilarit̃ laudat. Qui laudẽ cantat. non solũ can¬
tat. sed & amat cũ quẽ cantat. In laudẽ confitentis ẽ
predicatio. in cantico amantis affectio. De fecert̃ ergo
imini dauid ait. & adlidit. filii iessac. Erat enĩ dauid
rex isrł filius iessę tempore quodã ueteris testamenti:
quo tempore nouĩ gestamentũ ibi occultũ erat tamquã
fructus in radice. Si enĩ queras fructũ in radĩce. non
muenies. Neç tam̃ inuenis in ramis fructũ. nisi qͥ de ra¬
dice ꝓcesserit. Illo ergo tempore popło primo uenienti
ex semine abrahę carnalit̾. nã & popłs scds ꝑtinens ad
nouũ testamentũ ad semen abrahę ꝑtinet. sed iã sp̃ua¬

Expanded text:
des sunt Dei cum cantico: hymni cantus sunt continentes laudem Dei. Si sit laus, et non sit Dei, non est hymnus: si sit laus, et Dei laus, et non cantetur, non est hymnus. Oportet cantantur in Deum. Molestam rem et quasi luctuosam videtur nuntiare. Qui enim cantat laudem, non solum laudat, sed etiam hilariter laudat: qui cantat laudem, non solum cantat, sed et amat eum quem cantat. In laude confitentis est praedicatio: in cantico amantis affectio. Defecerunt ergo hymni David, ait: et addidit, filii Jesse. Erat enim David rex Israel, filius Jesse , tempore quodam Veteris Testamenti; quo tempore Novum Testamentum occultatum ibi erat, tanquam fructus in radice. Si enim quaeras fructum in radice, non invenies; nec tamen invenies in ramis fructum, nisi qui de radice processerit. Illo ergo tempore, populo primo venienti ex semine Abrahae carnaliter; nam et populus secundus pertinens ad Novum Testamentum, ad semen Abrahae pertinet, sed jam spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
catholica acccła pręnuntiata ẽ ñ in aliqua parte terraꝵ
futura sicut quelibet scismata. sed in uniuerso mundo
fructificando atq crescendo usq ad ipsos ȩthñopes extre¬
mos uidelicet & teterrimos homines ꝑuentura. Reges¬

Expanded text:
catholica Ecclesia praenuntiata est, non in aliqua parte terrarum catholica Ecclesia praenuntiata est, non in aliqua parte terrarum futura, sicut quaelibet schismata; sed in universo mundo fructificando atque crescendo, usque ad ipsos Aethiopes, extremos videlicet et teterrimos hominum, perventura.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ predicat᷑ euangłm regni uniuerso orbi in testimo¬
nũ omnib gentib: & tunc ueniet finis. Corã illo deci¬
dent ȩthiopes. & inimici eiꝰ terrã lingent. Per ethopes
a parte totũ om̃s gentes significauit. cã eligens gen¬
tẽ quã potissimũ nominaret quȩ in finib terrę est.
Coram illo prõcident dictum est: adorabunt eũ. Et
qm̃ scismata futura erant ꝑ diuersa terrarũ loca quę
inuiderent ȩccłȩ catholice toto terrarũ orbe diffusę.
c̃adẽ porto scismata ꝑ hominũ nomina se fuerant di¬
iusura. & homines amando quib auctorib scissa sunt
xisset corã illo decident ȩthiopes. adiunxit & inimici
enis terrã lingent. id est homines amabunt ut inuide
Cerra es. & in terrã ibis. Hane terrã lingendo id est
taliũ auctoritate uaniloqua delectati eos amando &
suauissimos habendo contradicunt diuinis eloquiis quib

Expanded text:
cum praedicatur Evangelium regni in universo orbe, in testimocum praedicatur Evangelium regni in universo orbe, in testimonium omnibdent Aethiopes, et inimici ejus terram lingent. Per Aethiopes, a parte totum, omnes gentes significavit; eam eligens gentem, quam potissimum nominaret, quae in finibus terrae est. Coram illo procident, dictum est, adorabunt eum. Et quia schismata futura erant per diversa terrarum loca, quae inviderent Ecclesiae catholicae toto terrarum orbe diffusae; eadem porro schismata per hominum nomina se fuerant divisura, et, homines amando quibus auctoribus scissa sunt,xisset, Coram illo decident Aethiopes; adjunxit, et inimici ejus terram lingent; id est, homines amabunt, ut invideTerra es, et in terram ibis . Hanc terram lingendo, id est, talium auctoritate vaniloqua delectati, eos amando, et in suavissimos habendo, contradicunt divinis eloquiis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
mare. Mari quippe magno cingit᷑ terra qui uocatur
occanus. de quo influit quiddã exiguũ in medio terraꝵ
& facit ista maria nota nobis quę nauigiis frequentant᷑.
Proinde a mari usq ad mare a quolibet fine terrȩ usq
ad quelibet finẽ dñaturũ dixit. cuius nomen & potestaᷤᷤ
toto orbe fuerant prȩdicanda multũq ualitura. Qd
ne alit̾ posset intelligi a mari usq ad mare. continuo
subiecit. Et a flumine usq ad terminos orbis terrae:
Quod ergo ait usq ad terminos orbis terrę: hoc ante
dixerat a mari usq ad mare. Quod uero nunc ait a
flumine: euident̃ expressit inde uoluisse xp̃m potestatẽ
suã iã commendare unde & discipulos cȩpit eligere. a
flumine scilicet iordane ubi suꝑ baptizatũ dñm cum
descenderet sp̃s sc̃s sonut uox de cȩlo. Hic c̃ filius ñs
dilectus. ł inc ergo doctrina eius incipiens & magistri
celestis auctoritas dilatat᷑ usq ad terminos orbis t̾rae.

Expanded text:
mare. Mari quippe magno cingitur terra, qui vocatur mare. Mari quippe magno cingitur terra, qui vocatur Oceanus; de quo influit quiddam exiguum in medio terrarum, et facit ista maria nota nobis, quae navigiis frequentantur. Proinde, a mari usque ad mare, a quolibet fine terrae, usque ad quemlibet finem dominaturum dixit, cujus nomen et potestas toto orbe fuerant praedicanda, multumque valitura. Quod ne aliter posset intelligi, a mari usque ad mare; continuo subjecit, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Quod ergo ait, usque ad terminos orbis terrae; hoc ante dixerat, a mari usque ad mare. Quod vero nunc ait, a flumine; evidenter expressit inde voluisse Christum potestatem suam jam commendare, unde et discipulos coepit eligere; a flumine scilicet Jordane, ubi super baptizatum Dominum cum descenderet Spiritus sanctus, sonuit vox de coelo: Hic est Filius meus dilectus . Hinc ergo doctrina ejus incipiens et magisterii coelestis auctoritas, dilatatur usque ad terminos orbis terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate mortalitatis. quod erit in illo scło cuius tene
morte omnino deuicta atq destructa om̃is mortalitas
absumat᷑. Din uero uocabulo lunę ñ mortalitas carnis
ꝑ quã nunc transit acccła. sed ipsa omnino aeccłia signi¬
ficata ẽ quę ꝑmaneat in aeternũ ab hac mortalitate li¬
berata dictũ accipiendũ est. oriet̾ in dieb eius iustitia
& abundantia pacis donec tollat᷑ luna. tamquã diceret᷑
orietur in dieb eius iustitia quę contradictionẽ ac re¬
bellationẽ carnis uincat. & fiat pax intantũ crescens
gła primogenitus a mortius antecessit. ut sederet ad
dexterã patris ita cũ solȩ ꝑmanens ante lunã quo po¬
dixerat oriet̾ in dieb eiuis iustitia & abundantia pacis
donec extollat᷑ luna. Di ȩccła hic recte significat᷑ uoca¬
bulo lunȩ .: consequent̃ ostendit quã late candẽ ȩccłam
fuerat diffusurus cũ adiẽcit. Et dñabit᷑ a mari usq ad

Expanded text:
firmitate mortalitatis; quod erit in illo saeculo, cujus tenemfirmitate mortalitatis; quod erit in illo saeculo, cujus tenemmorte omnino devicta atque destructa, omnis mortalitas absumatur. Sin vero vocabulo lunae, non mortalitas carnis per quam nunc transit Ecclesia, sed ipsa omnino Ecclesia significata est, quae permaneat in aeternum, ab hac mortalitate liberata; ita dictum accipiendum est, Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna, tanquam diceretur: Orietur in diebus ejus justitia, quae contradictionem ac rebellationem carnis vincat, et fiet pax in tantum crescens gloria primogenitus a mortuis antecessit, ut sederet ad dexteram Patris ; ita cum sole permanens ante lunam, quo podixerat: Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. Si Ecclesia hic recte significatur vocabulo lunae, consequenter ostendit quam late eamdem Ecclesiam fuerat diffusurus, cum adjecit: Et dominabitur a mari usque ad