comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turbabuntur: nũ ideo aut sol malum
erit. aut oculi: nllomõdo. sunt enim
substantie. s malum ẽ mordinatuᷤ as-¬
pectus et ip̃a que consequitur ꝑturbatio.
quõdmalum non erit. cum oculi fuerĩt
recreati: et lucem suam congruenter as¬
pererint. Neq cum eãdem sux que ad
oculos pertinet proluce sapientie que
ad mentem pertinet colitur. ip̃a fit ma¬
lum: s superstitio malum ẽ qua creatẽ
potius ꝙͣ creatori seruitur. Quod malũ
ominino nulsum erit. cum amina recogni¬
to creatore ip̃i uni se subrecerit: et cetera
per eum sibi ẽẽ subiecta persenserit Ĩta
omnis corporea creatur si tantũmõdo
possideatur ab anima que diligit deũ
bonum ẽ infimum: et in gen̾e suo pul¬
chrum. qm̃ forma et specie continetur.
Si autem diligatur ab anima que negli¬
git deum. ne sic quidem malum fit ip̃a:
s qm̃ peccatum ẽ malum quo ita diligi¬
tur. fit penalis dilectori suo. et eum mm̃i¬

Expanded text:
turbabuntur: num ideo aut sol malum turbabuntur: num ideo aut sol malum erit aut oculi? Nullo modo; sunt enim substantiae: sed malum est inordinatus aspectus, et ipsa quae consequitur perturbatio; quod malum non erit, cum oculi fuerint recreati, et lucem suam congruenter aspexerint. Neque cum eadem lux quae ad oculos pertinet, pro luce sapientiae quae ad mentem pertinet, colitur, ipsa fit malum: sed superstitio malum est, qua creaturae potius quam Creatori servitur; quod malum omnino nullum erit, cum anima recognito Creatore, ipsi uni se subjecerit, et caetera per eum subjecta sibi esse persenserit. 40. Ita omnis corporea creatura, si tantummodo possideatur ab anima quae diligit Deum, bonum est infimum, et in genere suo pulchrum; quoniam forma et specie continetur: si autem diligatur ab anima quae negligit Deum, ne sic quidem malum fit ipsa; sed quoniam peccatum malum est, quo ita diligitur, fit poenalis dilectori suo, et eum im
Abbreviated transcription (Latin):
sit inter preceptum quod custodire no¬
luit et peccatum quod fecit. atq hoc
mõdo masum quod cauendo nõ didicit.
discit sentiendo. Et bonum quõd obtem¬
perando minus diligebat. ardentius
diligit companindo. uicium ergo aĩe
ẽ qͣd fecit et difficultas ex uicioperia
est quam patitur. Et hoc ẽ totũ malũ.
facere autem et pati non ẽ substantia:
quapropter substantia non est malũ.
sic enm nec a qua malum est. n aĩal
quod uiuit in aere. nam iste sube sũt:
s masum ẽ uoluntarie precipitatio
in aquam. et suffocatio quam mersus
patitur.Stilus ferreus alia ꝑte qua
scribamus. alia qua deleamiis a fabro
factus ẽ et in suo genere pulcher. et in
usum nr̃m accommodatus. At si quis¬
piam ea ꝑte scribere qua deletur. et ca
uelit delere qua scribitur. millo modo
stilum malum fecerit: cum ip̃m fc̃m
iuire uituperetur. Quod si corrigat ubi
crit masum: Si quis repente meridia¬
num solem intueatur. repercussi oculi

Expanded text:
sit inter praeceptum quod custodire nosit inter praeceptum quod custodire noluit, et peccatum quod fecit; atque hoc modo malum, quod cavendo non didicit, discit sentiendo; et bonum quod non obtemperando minus diligebat, ardentius diligit comparando. 39. Vitium ergo animae est quod fecit, et difficultas ex vitio poena est quam patitur; et hoc est totum malum. Facere autem et pati non est substantia: quapropter substantia non est malum. Sic enim nec aqua malum est, nec animal quod vivit in aere; nam istae substantiae sunt: sed malum est voluntaria praecipitatio in aquam, et suffocatio quam mersus patitur. Stilus ferreus alia parte qua scribamus, alia qua deleamus, affabre factus est, et in suo genere pulcher, et ad usum nostrum accommodatus. At si quispiam ea parte scribere qua deletur, et ea velit delere qua scribitur, nullo modo stilum malum fecerit, cum ipsum factum jure vituperetur: quod si corrigat, ubi erit malum? Si quis repente meridianum solem intueatur, repercussi oculi
Abbreviated transcription (Latin):
tur.Est uici̾um primum aĩe rõnałis.
uoluntas ea faciendi que uetat fũma
et intima ueritas. Ita homo de ꝑ ãdiso
in hoc seculum expulsus est. id ẽ ab et̾¬
nis ad temporalia. a copiosis ad ege¬
na. a firrnitate ad infirma. Non ergo
a bono substantiali ad malum substã¬
tiale. quia nilla substantia malũ est:
s a bono eterno ad bonum temporale.
a bono spr̃ali ad bonum carnase. a bo¬
no intellĩgibili ad bonum sensibile. a
bono summo ad bonum infimũ. Est gͥ
quoddam bonim quodsi diligat aĩa rõ¬
nalis peccut: quia infra illam ordina¬
tum est. Quare ip̃m pccm malum ẽ.
non ea substantia que pecçando diligi¬
tur. Non ergo arbor illa malum ẽ. que
in mẽdro paradisi plantata scribitur:
ẜ diuini precepti transgressio. que cum
consequentem hẽt iustam dampnatio¬
nem: contigit ex illa arbore que contr
uetitum tacta est. dinoscentia boni et
mali: quia cum pc̃co anima fuerit im¬
plicata. luendo penas discit quid inter¬

Expanded text:
autem vitium primum animae rationalis, voluntas ea faciendi quae vetat summa et intima veritas. Ita homo de paradiso in hoc saeculum expulsus est, id est ab aeternis ad temporalia, a copiosis ad egena, a firmitate ad infirma: non ergo a bono substantiali ad malum substantiale, quia nulla substantia malum est; sed a bono aeterno ad bonum temporale, a bono spirituali ad bonum carnale, a bono intelligibili ad bonum sensibile, a bono summo ad bonum infimum. Est igitur quoddam bonum, quod si diligit anima rationalis, peccat; quia infra illam ordinatum est: quare ipsum peccatum malum est, non ea substantia quae peccando diligitur. Non ergo arbor illa malum est, quae in medio paradiso plantata scribitur, sed divini praecepti transgressio. Quae cum consequentem habet justam damnationem, contingit ex illa arbore, quae contra vetitum tacta est, dignoscentia boni et mali: quia cum suo peccato anima fuerit implicata, luendo poenas, discit quid inter
Abbreviated transcription (Latin):
tentiarum. sic̾ gailea et scutum et gladiꝰ¬
ot cingulum et cetera talia. Et quod ma¬
xime querendum ẽ. quid prosit gn̾i hu¬
manio ꝯd sic nobiscum per rationale̾ et
genitalem et corporalem creaturã sibi
seruientem diuina proiũdentia locuta
ẽ. Quo uno cognito: omnis ab animis
proteruitus puerisis excluditur et intro¬
ducitur sacrosancta religio.

Expanded text:
tentiarum, sicut galea, et scutum, et gladiutentiarum, sicut galea, et scutum, et gladiut cingulum, et caetera talia. Et quod maxime quaerendum est, quid prosit generi humano, quod sic nobiscum per rationalem, et genitalem, et corporalem creaturam sibi servientem divina providentia locuta est. Quo uno cognito, omnis ab animis protervitas puerilis excluditur, et introducitur sacrosancta religio.
Abbreviated transcription (Latin):
daẽ.Et quid prosit ad intelligenda et obti
fides rerum temporalium. et quid intersit
inter allegoriam hystorie. et allegoriã facti.
et allegoriam sermonis. et allegoream sa¬
cramenti. Quomõdo et ip̃a locutio dĩnaꝵ
scripturarum secundum cuiusq lingue
proprietates accipienda sit. Hẽt ẽĩ lingua q̃q¬
sua quedam propria gener locutionum.
que cum in aliam linguam trãsferuntur
uidentur absur̃da. quid prosit tanta lo¬
quendi humilitas. ut non solum ira dei
et tristicia et a sompnis exꝑgefactio ⁊ me¬
moria et obluuo. et alia nonulla que in
bonos homines cadere possunt. sz etiam pe¬
nitentie.zeli. crapule nomina et alia hu¬
iusmõdi in sacris libris inueniant᷑. Et u¬
trum ocusi dei et manus et pedes. et asia
huius generis membra que inscripturis
nominantur ad iusibilem formã huma¬
ni corporis referenda sint. an ad signaifica¬
tiones intelligibilium et spiritualiũ po¬

Expanded text:
da sit. Et quid prosit ad intelligenda et obtinda sit. Et quid prosit ad intelligenda et obtinfides rerum temporalium. Et quid intersit inter allegoriam historiae, et allegoriam facti, et allegoriam sermonis, et allegoriam sacramenti. Et quomodo ipsa locutio divinarum Scripturarum secundum cujusque linguae proprietatem accipienda sit. Habet enim omnis lingua sua quaedam propria genera locutionum, quae cum in aliam linguam transferuntur, videntur absurda. Quid prosit tanta loquendi humilitas, ut non solum ira Dei, et tristitia, et a somno expergefactio, et memoria, et oblivio, et alia nonnulla quae in bonos homines cadere possunt, sed etiam poenitentiae, zeli, crapulae nomina, et alia hujusmodi in sacris Libris inveniantur. Et utrum oculi Dei, et manus, et pedes, et alia hujus generis membra, quae in Scripturis nominantur, ad visibilem formam humani corporis referenda sint; an ad significationes intelligibilium et spiritualium po
Abbreviated transcription (Latin):
quasi quẽdam uerba uisibilia cum in fantia
nr̃a parabolis ac similitũdinib quodãmõdo
ludere et interiores oculos nr̃os luto huiusce¬
dei. distinguamus ergo quam fidem debea¬
mus hystorie. quam fidem debeamꝰ intelli¬
gentie. Quid mandemus memorie. uerum
ẽẽ nescientes sed crẽdentes tamen. Et uͥ sit
uerum quod non uenit et transit. sed semper
eõdem modo manet. Qui s sit modus inter¬
pretande allegorie. que .o. per sapiertiã
dc̃a creditur in spũ sancto. Utrũ a iusibili¬
bus antiquioribus ad iusibilia recentiora
eam perducere sufficiat. anusq ad amime
defectiones atq naturam. an usq ad incõ¬
mutabilem eternitatem. an alie signifi¬
cent gesta uisibilia. alie motus anmorũ.
alie legem eternitatis. An alie inueniant᷑
in quib hec omnia uestiganda sunt: et
quale sit stabilis fides. siue hystoria. et
temporalis suie spũalis et eterna ad quã
omnis interpretatio auctoritatis dirigen¬

Expanded text:
quasi quaedam verba visibilia, cum infantia quasi quaedam verba visibilia, cum infantia nostra parabolis ac similitudinibus quodammodo ludere, et interiores oculos nostros luto hujuscericordia Dei. 99. Distinguamus ergo quam fidem debeamus historiae, quam fidem debeamus intelligentiae, quid mandemus memoriae, verum esse nescientes. sed credentes tamen. Et ubi sit verum, quod non venit et transit, sed semper eodem modo manet. Qui sit modus interpretandae allegoriae, quae per sapientiam dicta creditur in Spiritu sancto: utrum a visibilibus antiquioribus ad visibilia recentiora eam perducere sufficiat; an usque ad animae affectiones atque naturam, an usque ad incommutabilem aeternitatem: an aliae significent gesta visibilia, aliae motus animorum, aliae legem aeternitatis; an aliquae inveniantur, in quibus haec omnia vestiganda sint. Et quae sit stabilis fides, sive historica et temporalis, sive spiritualis et aeterna, ad quam omnis interpretatio auctoritatis dirigen
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a superat. Nec quĩd sit eternitas insi in¬
tesligendo conspicio.Mentis quippe aspec¬
tu: omnem mutabilitatem ab eternitate
seiungo: et in ip̃a eterntate missa spacia
temporis cerno. quia temporis spacia pre¬
teritis ee futuris rerum motib constant.
Nichil autem preterit in eterno. et nichil
futurum ẽ. Quia quod preterit c̃ẽ desmit:
et quod futurum est nondum ẽẽ cepit.
Eternicas autem tantummõdo ẽ. Nec fuit
Et de illa uerissime dici potuit. Qui est.
misit me. Cui nondum possumꝰ inhecere.
obiurgenus saltem nr̃a fantasmata: eti
tam mgatorios et deceptorios ludos de
spectacuso mentis eiciamus. Utamur
grãdibus quos nob̾is diuina prouidẽtia
fabricare dignata ẽ.Cum enim fig mẽtis
sudichris minium desectati euanesceremꝰ
in cogitationib̾ nris et totam uitam in
quẽdam uana sompina uerteremꝰ r̃ona¬
li crratura seruiente legibus suis ꝑsorios
ac licteras ignem fumum nubem colũpnã

Expanded text:
ipsa superat: nec quid sit aeternitas, nisi inipsa superat: nec quid sit aeternitas, nisi intelligendo conspicio. Mentis quippe aspectu sejungo et ipsa aeternitate nulla spatia temporis cerno, quia spatia temporis praeteritis et futuris rerum motibus constant. Nihil autem praeterit in aeterno, et nihil futurum est: quia et quidquid praeterit, esse desinit; et quod futurum est, nondum esse coepit. Aeternitas autem tantummodo est, nec fuit,et de illa verissime dici potuit: Qui est Cui si nondum possumus inhaerere, objurgemus saltem nostra phantasmata, et tam nugatorios et deceptorios ludos de spectaculo mentis ejiciamus. Utamur gradibus quos nobis divina providentia fabricare dignata est. Cum enim figmentis ludicris nimium delectati evanesceremus in cogitationibus nostris, et totam vitam in quaedam vana somnia verteremus; rationali creatura serviente legibus suis, per sonos ac litteras, ignem, fumum, nubem, columnam,
Abbreviated transcription (Latin):
igitur ostende quid uerum sit. quib si i¬
chil responderem isi ut illam lucem que¬
uant qua eis apparet et certum ẽ. aliud ẽẽ
crẽdere. asiud intessigere iurarent et ip̃i.
nec ocusis iũderi posse istam lucem ñ cũ
asiqua locoro uastitate cogitari et misquã
non presto esse querentibus: et nichil ea
certius atq seremus mueniri. Que rursiꝰ
omnia que de hac luce mentis nunc a me
dicta sunt missa alia ꝙͣ eãdem suce mani¬
festa sunt: Per hanc enim intelligo uera
que duta sunt. et hec me intelligere per
hanc rursus intelligo et hoc rursus ⁊ rur¬
sus ẽ. cum qui sq se aliquid intelligere ĩ¬
telsigit. et ĩd ip̃m rursus intelligit minfi¬
nitum pergere incessigo. et misla hic esse
spacia cuiusquam tũoris aut uolubilita¬
tis intessigo. Intessigo etiam nõ posse me¬
intelligere nisi uiuam et me uiuatiorem
intelligendo fieri certus intesligo. Et̾na
emm uita temporasem uitam uiuacitate

Expanded text:
igitur ostende quid verum sit. Quibus si nigitur ostende quid verum sit. Quibus si nihil respondeam, nisi ut illam lucem quaerant, qua eis apparet et certum est aliud esse credere, aliud intelligere; jurarent et ipsi, nec oculis videri posse istam lucem, nec cum aliqua locorum vastitate cogitari, et nusquam non praesto esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius inveniri. 97. Quae rursus omnia, quae de hac luce mentis nunc a me dicta sunt, nulla alia quam eadem luce manifesta sunt. Per hanc enim intelligo vera esse quae dicta sunt, et haec me intelligere per hanc rursus intelligo. Et hoc rursus et rursus cum quisque se aliquid intelligere intelligit, et idipsum rursus intelligit, in infinitum pergere intelligo, et nulla hic esse spatia cujusquam tumoris aut volubilitatis intelligo: intelligo etiam non me posse intelligere, nisi vivam, et me vivaciorem intelligendo fieri, certius intelligo. Aeterna enim vita vitam temporalem vivacitate
Abbreviated transcription (Latin):
siquid quamdiu nouimus cuius ueri
companitiorie rideatur. Sẽd disigendo
tasia excidimꝰ a uero. et non iam inueni¬
mus quarũ rerũ imitamenta sine quib
tanquam primis puscħris inhiamus et
abeis recẽdentes ampleramur nr̃a fan¬
tasmata. llam redeuntibus nobis ad ĩ¬
uestigandam ueritatem ip̃a in itmere
occurrunt. et nos trasire non simit. nul¬
lis uiribus s magnis insidiis latrocinã¬
tianon intessigentib ꝙͣ late pateat quõd
dictum ẽ. Cauete a suilachris. Itaq
asii per innumerabiles mundos uaga
cogitatione uosintati sunt: alii deum ẽẽ
non posse nisi corpus igneum putauer̃t.
alii candorem numense lucis per infinita
spatia usqquaq porrectum ex una tñ
parte qͣi ngro quodam curieo fissũ. duo
aduersa regna opinantes. et alia rebus
constituentes principia cum suis fani¬
tasmatibus fabulati funt. Quos si lu¬
rare cogam utrum hec uera ẽẽ sciant: for¬
tasse non aũdearit. s uicissim dicant. Tu

Expanded text:
liquid, quamdiu novimus in cujus veri liquid, quamdiu novimus in cujus veri comparatione rideatur. Sed diligendo talia excidimus a vero, et non jam invenimus quarum rerum imitamenta sint, quibus tanquam primis pulchris inhiamus, et ab eis recedentes amplexamur nostra phantasmata. Nam redeuntibus nobis ad investigandam veritatem, ipsa in itinere occurrunt, et nos transire non sinunt, nullis viribus, sed magnis insidiis latrocinantia, non intelligentibus quam late pateat quod dictum est: Cavete a simulacris . 96. Itaque alii per innumerabiles mundos vaga cogitatione volutati sunt. Alii Deum esse non posse, nisi corpus igneum putaverunt. Alii candorem lucis immensae per infinita spatia usquequaque porrectum, ex una tamen parte quasi nigro quodam cuneo fissum, duo adversa regna opinantes, et talia rebus constituentes principia, cum suis phantasmatibus fabulati sunt. Quos si jurare cogam utrum haec vera esse sciant, fortasse non audeant, sed vicissim dicant: Tu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ilsius delectantur scientia qui eos
ludit. Nam et si ille nesciret quib caĩs
fallantur intuentes. uel nescire cred̾etur.
paiter erranti missus plauderet. Si qͥs
autem de popuso ums eum depreheñde¬
at maiorem ilłosaudem se mereri putat:
non ob aluid nisi quia decipi falliq nõ
potuit. Si autem multis aꝑtus sit. non
ulłe saũdatur s ridentur ceteri qͥ talia
deprehendere nequeunt.ita om̃s pasma
copntioni datur et arcificio et ꝯprchensi¬
omueritatis. ad quam misso modo perue.¬
munt. qui fõris eam querunt. Itaq ĩ tan¬
tus migas et curpitudines mersi sumus.
ut cum interroganti quid sit meliue an
falsum ore uno respondeamus uerũ ẽẽ
mesius iocis et sudis tamen uͥ nos uti¬
q non uera sed ficta desectant musto pro¬
pensius ꝙͣ preceptis ip̃is ueritatis heamꝰ
Ita m̃o iudicio et errore puminur aliud
tone probantes. aliud uanitate sectanteᷤ.
Tam diu autẽ ẽ ludichrum et ioculare a¬

Expanded text:
sunt, illius delectantur scientia qui eos sunt, illius delectantur scientia qui eos eludit. Nam si et ille nesciret quibus causis fallantur intuentes, vel nescire crederetur, pariter erranti nullus plauderet. Si quis autem de populo unus eum deprehenderit, majorem illo laudem se mereri putat, non ob aliud, nisi quia decipi fallique non potuit. Si autem multis apertus sit, non ille laudatur; sed irridentur caeteri qui talia deprehendere nequeunt. Ita omnis palma cognitioni datur, et artificio, et comprehensioni veritatis: ad quam nullo modo perveniunt qui foris eam quaerunt. 95. Itaque in tantas nugas et turpitudines mersi sumus, ut cum interrogati quid sit melius, verum an falsum, ore uno respondeamus, verum esse melius; jocis et ludis tamen, ubi nos utique non vera, sed ficta delectant, multo propensius quam praeceptis ipsius veritatis haereamus. Ita nostro judicio et ore punimur, aliud ratione approbantes, aliud vanitate sectantes. Tamdiu autem est ludicrum et joculare a
Abbreviated transcription (Latin):
Nam qui se stultum diligit. nõ proficiet
ad sapientiam. Nec fiet quisqz qualis
cupit ẽẽ insi se oderit qualis ẽ. S donec
ad sapientiam perfectionemq ueniat᷑.
eo ferat stulticiam proxirir quo suam
ferret si stultus ẽẽt. et amaret sapientiã.
quapropter si et ip̃a superbia uere libertu¬
tis et ueri regni umbra ẽ. etiam ꝑ ip̃am
nos cominemorat diuina proiidentia
quid significemus uiciosi. et quo debeamꝰ¬
omnis illa que appellatur curiositas
ꝯuid asiuid querit ꝙͣ de rerũ cognitione
letitiam: Quid ergo admirabilius. quid
speciosius ip̃a ueritate. ad quam specta¬
tor omnis peruenire se cuꝑe profitetur:
cum uehementer ne fassatur muigi¬
lat. et inde se iactat si aliquid acutius
ceteris et uiuacius inspectando cogno¬
scat et iudicet. Ip̃ndemq prestigiatorẽ
inchil aliud ꝙͣ fallaciam profitentem
disigenter intuentur et cautissime ob¬
uiant. et si elũduntur quia sua nõ pos¬

Expanded text:
Nam qui se diligit stultum, non proficiet Nam qui se diligit stultum, non proficiet ad sapientiam, nec fiet quisque qualis cupit esse, nisi se oderit qualis est. Sed donec ad sapientiam perfectionemque veniatur, eo animo ferat stultitiam proximi, quo suam ferret si stultus esset, et amaret sapientiam. Quapropter si et ipsa superbia verae libertatis et veri regni umbra est, etiam per ipsam nos commemorat divina providentia, quid significemur vitiosi, et quo debeomnis illa quae appellatur curiositas, quid aliud quaerit quam de rerum cognitione laetitiam? Quid ergo admirabilius, quid speciosius ipsa veritate, ad quam omnis spectator pervenire se cupere confitetur, cum vehementer ne fallatur invigilat, et inde se jactat si quid acutius caeteris, et vivacius in spectando cognoscat et judicet? Ipsum denique praestigiatorem, nihil aliud quam fallaciam profitentem, diligenter intuentur, et cautissime observant; et si eluduntur, quia sua non pos
Abbreviated transcription (Latin):
. enĩ
spiritum sanctum qui datus ẽ nobis. Qͥs
huic nocebit. quis hunc subiugabit ho¬
minem qui prosperis rebus proficit: a¬
speris quĩd profecerit discit. Cum enim
mutabilium bonorum adest copia. non
eis confidit: s cum subtrahuntur agno¬
scit utrum eum non ceperint. Quia ple¬
rumq cum assunt nobis pritamꝰ quod
non diligamus. Sed cum abesse ceperint.
inuenimus qui sumꝰ. hoc ẽĩ sine amore
nr̃o aderat quõd sine dolore discẽdit᷑. Di
perando ad ĩd peruenit quod cũ dolore
amissurus ẽ. et uincit cum uinci uideat.
quisquis cẽdendo ad id peruenit quod ñ
amittit inuitus. Quem delectat ergo li¬
bertus. ab amore mutabilium rerum
siber ẽẽ appetat: et quem regnare descitt
uni omnum regnatori deo subditus he¬
reat: plus eum diligendo ꝙͣ serp̃m. et hec
ẽ perfecta iusticia. qua potius potiora.
et minus minora disiginus. Sapientẽ
animam atq perfectum talem diligat
quia nec se ip̃m debet stultum diligere.

Expanded text:
is Spiritum sanctum, qui datus est nobis; quis huic nocebit? quis hunc subjugabit? homo qui prosperis rebus proficit, asperis quid profecerit discet discit. Cum enim mutabilium bonorum adest copia, non eis confidit; sed cum subtrahuntur, agnoscitur agnoscit utrum eum non ceperint, quia plerumque cum adsunt nobis, putamus quod non ea diligamus; sed cum abesse coeperint, invenimus qui simus. Hoc enim sine amore nostro aderat, quod sine dolore discedet disceperando ad id pervenit quod cum dolore amissurus est; et vincit cum vinci videatur, quisquis cedendo ad id pervenit quod non amittit invitus. Quem delectat ergo libertas, ab amore mutabilium rerum liber esse appetat; et quem regnare delectat, uni omnium regnatori Deo subditus haereat, plus eum diligendo quam seipsum: et haec est perfecta justitia, qua potius potiora, et minus minora diligimus; sapientem animam atque perfectam talem diligat,quia nec seipsum debet stultum diligere.
Abbreviated transcription (Latin):
nature sue insi in suo geriere salua fit:
ab eo ẽ autem omnis salus a quo est
Sasus igitur omnis ex deo. Hinc iam
dio uane uictorie crligant atq turbant᷑.
facile intelligit omnia que uiciantur
et moriuntur bona ẽẽ ꝙͣꝙͣ ip̃m uicium
et ip̃a mors malum sit. Nisi eĩ salutẽ
asiqua priuarentur. non eis noceret ui¬
cium uel mors: s si non noceret. uicium
ti ãduersatur uicium. et nillo dubitã¬
te salus bonum ẽ.bona sunt oĩa quib
aduersatur uicium. Quibus autem
ãduersatur uicium ip̃a uiciant. Bo¬

Expanded text:
naturae suae, nisi in suo genere salva sit. naturae suae, nisi in suo genere salva sit. Ab eo autem est omnis salus, a quo est salus igitur omnis ex Deo. CAPUT XIXdio vanae victoriae caligant atque turbantur, facile intelligit, omnia quae vitiantur et moriuntur, bona esse, quanquam ipsum vitium, et ipsa mors, malum sit. Nisi enim salute aliqua privarentur, non eis noceret vitium vel mors: sed si non noceret vitium, ti adversatur vitium, et nullo dubitante salus bonum est; bona omnia sunt, quibus adversatur vitium; quibus autem adversatur vitium, ipsa vitiantur: bo
Abbreviated transcription (Latin):
chil est aliud ꝙͣ nichil. llam illud quõd
in comparatione perfectorum informe
dicitur si habet aliquid forme quarui ᷤᷤ
erxiguum. quãuis inchoatum. nondũ ẽ
nichil. ac per hoc id quoq ĩ quantũ est.
non ẽ nisi ex deo. Quapropter etiam si
de aliqua informi materia factus est
reundus. hec ip̃a facta ẽ de omnino
nchilo. Nam et quod nondũ forma¬
tum ẽ tamen aliquomõdo ut forma¬
nͥ possit inchoatum ẽ. dei beneficio for¬
mabile est. Bonum ẽ enim õe forma¬
tum. Nõ missum ergo bonum ẽ et capa¬
atas forme: et ideo bonorũ omnium aue¬
tor qui prestitit formam. ip̃e fecit etiã
posse formari. Ita omne quod ẽ ĩ qnͣtũ ẽ.
ctomne quod noridum ẽ. in qnͣtũ eẽ
pocest ex deo hẽt. Quod alio modo sic dr̃.
Omme formatum ĩquantum forma¬
tum est. et onme quod nondũ forma¬
tum e ĩquantũ formari p̃t. ex deo hẽt.
nulła autem res obtinet integritatẽ

Expanded text:
ihil est aliud quam nihil. Nam illud quod ihil est aliud quam nihil. Nam illud quod in comparatione perfectorum informe dicitur, si habet aliquid formae, quamvis exiguum, quamvis inchoatum, nondum est nihil, ac per hoc id quoque in quantum est, non est nisi ex Deo. 36. Quapropter etiam si de aliqua informi materia factus est mundus, haec ipsa facta est omnino de nihilo. Nam et quod nondum formatum est, tamen aliquo modo ut formari possit inchoatum est, Dei beneficio formabile est: bonum est enim esse formatum. Nonnullum ergo bonum est et capacitas formae: et ideo bonorum omnium auctor, qui praestitit formam, ipse fecit etiam posse formari. Ita omne quod est, in quantum est; et omne quod nondum est, in quantum esse potest, ex Deo habet. Quod alio modo sic dicitur: omne formatum, in quantum formatum est; et omne quod nondum formatum est, in quantum formari potest, ex Deo habet. Nulla autem res obtinet integritatem
Abbreviated transcription (Latin):
ture uarie subrienit. et pro diuerfitati
morborum aliis alia iubet aut uetat.
ut a uicio unde mors incipit. et ab ip̃a
morte ad natutam suam et eẽntiã ea
que deficiunt id ẽ ad nichilum tendũt.
re mutabilia sunt: quia nõ sumine
sunt. Quare non summe sunt: quia
inferiora funt eo quo facta sũt. Quis
ea fecit: qui summe ẽ. Quis est hic.
Deus incommutabilis trimitas. qm̃
et per summam sapiertiam ea fecit.
et summa benigratate conseruat. Cur
ea fecit: ut ẽẽnt. Ip̃m enim qnͣtulũcũq
ẽẽ bonum ẽ: quia summum bonum est
summe ẽẽ. unde fecit ex nichilo. Qm̃ qͥc
ita et sum̾mum bonum ⁊ amẽ bonũ
erit. et ex deo erit. Nam qm̃ sũma spẽs
minima spes. Sane aũt quõd de specie
hoc etiam de forma dici potest. Neq eĩ
frustra tam speciosissimum ꝙͣ etiam
formosissimum in laude point᷑. Id gͦ
ẽ unde deus fec̾it omnia: quod missam
spẽm hẽt muillamq formam. Quod in¬

Expanded text:
turae varie subvenit, et pro diversitate turae varie subvenit, et pro diversitate morborum alias alia jubet aut vetat; ut a vitio unde mors incipit, et ab ipsa morte, ad naturam suam et essentiam, ea quae deficiunt, id est ad nihilum tendunt, re mutabilia sunt? Quia non summe sunt. Quare non summe sunt? Quia inferiora sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit? Qui summe est. Quis hic est? Deus incommutabilis Trinitas, quoniam et per summam Sapientiam ea fecit, et summa benignitate conservat. Cur ea fecit? Ut essent. Ipsum enim quantumcumque esse, bonum est; quia summum bonum est summe esse. Unde fecit? Ex nihilo. Quoniam ita etsi minimum bonum, tamen bonum erit, et ex Deo erit. Nam quoniam summa species sminima species. Sane quod de specie, hoc etiam de forma dici potest. Neque enim frustra tam speciosissimum, quam etiam formosissimum in laude ponitur. Id ergo est, unde fecit Deus omnia, quod nullam speciem habet, nullamque formam; quod n
Abbreviated transcription (Latin):
assigant. et exercent liberaliter aĩm.
Quisquis autem ĩdeo negat utrumq
testamentum ab uno deo ẽẽ posse. quia
non eisdem sacmmentis tenetur popusꝰ
nr quibus iudei tenebantut ues adhuc
tenentur. potest dicere non posse fieri.
ue unus pate r familias iustissimꝰ aliud
impet his quibus seruitutem duriorem
utilem iudicat. aliud eis quos ĩ filioꝵ
gradum adoptare dignatur. SSi autẽ
precepta uite mouent qd̾ in uet̾i lege
minora funt. in euangelio maiora.
et inde putatur non ad unum deum
utrriqz pertinere. potest qui hoc putat
perturbari: si unus medicus alia per
ministros suos imbecilliorib. alia per
semet ip̃m ualentioribus precipiat ad
reparandam et obtinendam salutem.
Ut eñ ars medicine cum eadem ma¬
neat. neq ullo pacto ip̃a mutetur.
iutat tamen precepta languentibus.
quia mutabilis est nr̃a ualitudo. ita
diuina prouidentia cum sit ip̃a õmo ĩ¬
comimutabilis. mutabili tamen crea¬

Expanded text:
alligant, et exercent liberaliter animum. 34. alligant, et exercent liberaliter animum. 34. Quisquis autem ideo negat utrumque Testamentum ab uno Deo esse posse, quia non eisdem sacramentis tenetur populus noster, quibus Judaei tenebantur vel adhuc tenentur; potest dicere non posse fieri ut unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent, quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus praecipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat tamen praecepta languentibus, quia mutabilis est nostra valetudo: ita divina providentia, cum sit ipsa omnino incommutabilis, mutabili tamen crea
Abbreviated transcription (Latin):
pline regulam implerit. Nam ⁊ mi¬
sceriorum expositio ad ea dirigitur
que apertissime dicta sunt. Et si ea
tantum ẽent que facislime intelligũt᷑.
nee studiose quereretur: nec suauiter
inueniretur ueritas. Neq si ẽẽnt in
scripturis sacramenta. et in sacramẽ¬
tis non ẽent signacula ueritatis. sacis
ficitur. populus timore constr ictus.
tempore seruitutis in ueteri lege mus¬
tis saciumentis onerabatur. hoc enĩ
utile talibus erat ad desiderandam
gratiam dei. que per prophetas uen¬
tura canebatur. Que uͥ uenit ab ip̃a
dei sapientia homme assumpto. a qͦ
in libertatem uocati sumus. pauca sa¬
cramenta saluberrima constituta sũt:
que sociecatem xp̃ian populi. hoc est.
sub uno deo libere mustitudimis ꝯtine¬
rent. Multa uero que populo hebreo hoc
est sub eõdem uno deo compedite mus¬
titũdini imposita erant ab actiõe remo¬
ta sunt: in fide atq inter pretatione re¬
manserunt. Ita nunc nec seruiliter

Expanded text:
plinae regulam implevit? Nam et myplinae regulam implevit? Nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur, quae apertissime dicta sunt. Et si ea tantum essent quae facillime intelliguntur, nec studiose quaereretur, nec suaviter inveniretur veritas. Neque si essent in Scripturis sacramenta , et in sacramentis non essent signacula veritatis, satis ficitur; populus timore constrictus tempore servitutis in veteri Lege multis Sacramentis onerabatur. Hoc enim talibus utile erat ad desiderandam gratiam Dei, quae per Prophetas ventura canebatur. Quae ubi venit, ab ipsa Dei Sapientia homine assumpto, a quo in libertatem vocati sumus, pauca Sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno Deo liberae multitudinis, continerent. Multa vero quae populo Hebraeo, hoc est sub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt. Ita nunc nec serviliter
Abbreviated transcription (Latin):
fugiuntur ea que ille sustimut. Tota itaz
uita eius in terris per hominem quem
suscipere dignatus ẽ. disciplina nobis¬
morum fuit. Resurrectio uero eius a mor¬
tuis. nichis hominis perire nature cum
omnia salua sint deo satie indicauit.
Et quemãdmõdum cuncta seruiant crea¬
tori suo siue ad uindictam peccatorum.
siue ad hominis siberationem. quamq
facile corpus ammo seruiat. cum ip̃e subi¬
citur deo. quibus perfectis non solum
nulla substantia malum ẽ. quod fieri
nuquam potest. s etiam nullo malo
afficitur. quod fieri per peccatum ⁊ iũ¬
diccam potuit. Et hes ẽ disciplina nat᷑a¬
lis xp̃ianis minus incelligentibus ple¬
na fide digna. intelligentibus autem
omni errore purgata. Iam uero ip̃e totiꝰ
doctrine modus parcim apertissimus.
partim similitudinibus. in dictis. ĩ fc̃is.
in sacramentis. ad omnem anime in¬
structionem exercitioriemq accomino¬
datus. quid aliud ꝙͣ intioralis disci¬

Expanded text:
fugiuntur quae ille sustinuit. tota itaque fugiuntur quae ille sustinuit. tota itaque uita eius in terris per homisuscipere dignatus est, disciplina morum fuit. Resurrectio vero ejus a mortuis, nihil hominis perire naturae, cum omnia salva sunt Deo, satis indicavit, et quemadmodum cuncta serviant Creatori suo, sive ad vindictam peccatorum, sive ad hominis liberationem, quamque facile corpus animae serviat, cum ipsa subjicitur Deo. Quibus perfectis non snulla substantia malum est, quod fieri numquam potest, sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri per peccatum et uindictam potuit. et haec est disciplina naturalis christianis minus intellegentibus plena fide digna, intellegentibus autem omni errore purgata. Iam uero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus partim similituin sacramentis, ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus, quid aliud quam rationalis disci
Abbreviated transcription (Latin):
inquit mulier. Quid michi et tibi est.
nondum uenit hora mea. Cum autem
uenisset hora qua ut homo moreretur.
de cruce cognitam matrem ꝯmendauit
discipulo quem preceteris diligebat.SSa¬
tellites uoluptatum diuitias ꝑnitiose
popieli appetebant: pauper esse uoluit.
honoribus et imperiis inhiabant: rex
fieri noluit. Carnales suos filios mag¬
num bonum putabant: tale ꝯuigium
prolemqz contempsit. Contumelias su¬
perbissime horrebant: onme genus con¬
tumeliarum sustinuit. Iniurias intole¬
rabiles eẽ arbitrabantur. que maior in¬
iuria ẽ. ꝙͣ iustum innocentemq dam¬
pnari. Dolores corporis execrubant. fla¬
gessatus atq cruciatus ẽ. Mori metue¬
bant: morte musctatus ẽ. Ignominosis¬
simum mortis genus crucem putabant:
crucifirus ẽ. Omnia que hẽre cupientes
non recte uiuebamus. carendo uile fecit
omnia que uitare cupientes ab studio
ullum peccatum cominicti põt. insi dum
appetuntur ea que ille contempsit: aut

Expanded text:
, mulier; mihi et tibi quid est? , mulier; mihi et tibi quid est? nondum uenit hora mea. cum autem uenisset hora, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendauit discipulo, quem prae ceteris diligebat. satellites uoluptatum diuitias perniciose populi appetebant: pauper esse uoluit; honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit; carnales filios magnum bonum putabant: tale coniugium prolemque contemsit; contumelias superbissime horrebant: omne genus contumeliarum sustinuit; iniurias intolerabiles esse arbitrabantur: quae maior iniuria quam iustum innocentemque damnari? dolores cOrporis execrabantur: flagellatus atque cruciatus est; mori metuebant: morte multatus est; ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est; omnia quae habere cupientes non recte uiuebamus carendo uilefecit; omnia quae uitare cupientes ab studio ullum peccatum committi potest nisi dum appetuntur ea quae ille contemsit aut
Abbreviated transcription (Latin):
mente ueritatem corporeisq sensibus
deditis. ꝙͣ excelsum locum inter creatu
ms humana natur habeat: quod ñ
solum uisibrliter. nam id poterat ĩ a
liquo et hereo corpore ad nr̃orum aspec¬
tuum tolerantiam temperato. s hoĩb
in uero homine apparuit. Ip̃a enim na¬
tura suscipienda erat que liberanda.
Et ne quis forte sexus a suo creatore
se contemptum putaret. uirum fusce¬
pit natus ex femina. łlichil egit ui:
s omma suadendo et monendo. Ueti¬
quippe seruitute transacta. temprs liber¬
tatis illuxerat: et oportue iam homini
suadebatur. atq salubriter. ꝙͣ libero
eẽt creatus arbitrio. Miraculis coͣncilia¬
ius fidem deo qui erat. passione homĩ
quem gerebat. Itaq loquens ad turbas
ut deus. nunciatam sibi mr̃em negauit:
et tamen ut euangelium loquitur puer
parentibus subditus erat. Doctrina eĩ
deus appareb̾at. etatib homo. Itẽ aquã
in uinuem ꝯuerfurus ue deus recede a me¬

Expanded text:
mente veritatem, corporeisque sensibus mente veritatem, corporeisque sensibus deditis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter nam id poterat et in aliquo aethereo corpore ad nostrorum aspectuum tolerantiam temperato, sed hominibus in vero homine apparuit: ipsa enim natura suscipienda erat quae liberanda. Et ne quis forte sexus a suo Creatore se contemptum putaret, virum suscepit, natus ex femina. 31. Nihil egit vi, sed omnia suadendo et monendo. Vetquippe servitute transacta, tempus libertatis illuxerat, et opportune jam homini suadebatur atque salubriter, quam libero esset creatus arbitrio. Miraculis conciliavit fidem Deo qui erat, passione homini quem gerebat. Ita loquens ad turbas ut Deus, nuntiatam sibi matrem negavit : et tamen, ut Evangelium loquitur, puer parentibus subditus erat . Doctrina enim Deus apparebat, aetatibus homo. Item aquam in uinum conuersurus ut deus dicit: recede a me
Abbreviated transcription (Latin):
ptibili ad iusticiam tendere liceret : ⁊ de¬
positia omni superbia uni deo uero col¬
lum subdere. inchil de serp̃o fidere. illi
uni se regendum tuendumq ꝯmittere.
Ita ip̃o duce homo bone uoluntatis mo¬
lostias huius uite in usum fortitudĩs
uertit. In copia uero uoluptatum pro¬
sperisq successibus temporaliũ. temꝑ¬
antiam suam probat et roborat. Acuit
in temptationib prudentiam ut non
solum in eas non inducatur. sed fiãt
etiam uigilantior: et iamorem ueri¬
pro temporum oportunitatib que mira
sapientia eius ordinantur. de quibus
aut non ẽ tractandum. aut int̾ pios
perfectos q tractandum ẽ. nusso modo
beneficientius consuliut gem hũano.
ꝙͣ cum ip̃a dei sapientia id ẽ unicus
filius consubstantialis patri et coeter¬
nus. totum homiem suscipere digna¬
tus ẽ: et uerbum caro factum ẽ. et ha¬
bitauit in nobis. Ita enim demonstra¬
uit carnalibus et non ualentib ĩtueri

Expanded text:
ptibili ad justitiam tendere liceret, et deptibili ad justitiam tendere liceret, et deposita omni superbia uni Deo vero collum subdere, nihil de seipso fidere, illi uni se regendum tuendumque committere. Ita ipso duce homo bonae voluntatis molestias hujus vitae in usum fortitudinis vertit: in copia vero voluptatum prosperisque successibus temporalium, temperantiam suam probat et roborat; acuit in tentationibus prudentiam, ut non solum in eas non inducatur, sed fiat etiam vigilantior, et in amorem veripro temporum opportunitatibus, quae mira sapientia ejus ordinantur, de quibus aut non est tractandum, aut inter pios perfectosque tractandum est; nullo modo beneficentius consuluit generi humano, quam cum ipsa Sapientia Dei, id est unicus Filius consubstantialis Patri et coaeternus, totum hominem suscipere dignatus est, et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ita enim demonstravit carnalibus, et non valentibus intueri
Abbreviated transcription (Latin):
licet bono id ẽ summa ẽẽntia. Minꝰ
autem sunt ꝙͣ erant. cum per anime
peccatum minus ad issum mouentur:
nec tamen penitus separantur. nam
onmino milsa ẽẽnt. Quod autẽ affec¬
tibus contingit amme. hoc locis cor¬
pori: nam illa morietur uesuntate
corpus autem spacio. Quod autem hõi
a peruerso angelo per suasum dicitur.
et ãd hoc utiq uoluntate consen sie. Nã
si necessitate id fecisset misso peccati
hominis cum ante pecratuem fc̃m eẽt ĩ
suo genere optimum. post peccatum
iusti unidicta peccati sit. plus tamen
clementie dei ꝙͣ seueritatis oñdie. Ita
emn nobis suãdetur a corporis uolup¬
catibus ad eternam ẽentiam ueritatie
amorem nr̃m oportere comierti: et est
iusticie pulchritudo cum benignitatis
gratia concordans. ut qm̃ bonoꝵ inferi¬
or dulcedine decepti sumus. amaritu¬
dine penarum erudiam. Nam ita etiã
nt̃a supplicia diuina prouidentia mo¬
denita ẽ. ut et in hoc corpore tam corru¬

Expanded text:
licet bono, id est summa essentia. Minus licet bono, id est summa essentia. Minus autem sunt quam erant, cum per animae peccatum minus ad illum moventur: nec tamen penitus separantur; nam omnino nulla essent. Quod autem affectibus contingit animae, hoc locis corpori: nam illa movetur voluntate, corpus autem spatio. Quod autem homini a perverso angelo persuasum dicitur, etiam ad hoc utique voluntate consensit. Nam si necessitate id fecisset, nullo peccati hominis, cum ante peccatum esset in suo genere optimum, post peccatum justa vindicta peccati sit, plus tamen clementiae Domini quam severitatis ostendit. Ita enim nobis suadetur a corporis voluptatibus, ad aeternam essentiam veritatis amorem nostrum oportere converti. Et est justitiae pulchritudo cum benignitatis gratia concordans, ut quoniam bonorum inferiorum dulcedine decepti sumus, amaritudine poenarum erudiamur. Nam ita etiam nostra supplicia divina providentia moderata est, ut et in hoc corpore tam corru
Abbreviated transcription (Latin):
negandum ẽ pecratum cominicti. aut
facendum ẽ uosuntate comunicti. Nũc
autem non recte negat peccasse aĩam
qui et penitendo eam corrigi fatetur:
et ueniam petenti dari. et ꝑseuerantẽ
in pc̃cis iusta dei lege dampnari. Po¬
stremo si non uoluntate mala facim
nemo obiurgandus omnino. aut mo¬
ana lex et disciplina omnis religionis
auferatur necesse ẽ. uoluritate ergo pͥ¬
critur. Et qm̃ peccari nõ dubiũ ẽ. ne hoc
quidem dubitandum iudeo hr̃e aĩas
liberum uoluntatis arbitrium. Tales
enim seruos suos meliores ẽẽ iudicauit¬
deus si ei seruirent liberaliter. Quod
nullo mõdo fieri posset si ñ uolũtate
s necessitate. seruirent. Liberaliter
igitur angeli deo seruiunt. neqz hoc
deo s ip̃is prodest. Deus ẽĩ bono alt̾ius
non indiget. quia a se ip̃s ẽ. Quod aũt
ab eo genitum ẽ. id rp̃m quia non est
factum sed genitum. Illa uero que fr̃a
sunt eius bono indigent: sũmo iude¬

Expanded text:
negandum est peccatum committi, aut negandum est peccatum committi, aut fatendum est, voluntate committi. Non autem recte negat peccasse animam, qui et poenitendo eam corrigi fatetur, et veniam poenitenti dari, et perseverantem in peccatis justa Dei lege damnari. Postremo, si non voluntate male facimus, nemo objurgandus omnino, aut moana lex et disciplina omnis religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo peccatur. Et quoniam peccari non dubium est, ne hoc quidem dubitandum video, habere animas liberum voluntatis arbitrium. Tales enim servos suos meliores esse Deus judicavit, si ei servirent liberaliter: quod nullo modo fieri posset, si non voluntate, sed necessitate servirent. 28. Liberaliter igitur Deo Angeli serviunt, neque hoc Deo, sed ipsis prodest. Deus enim bono alterius non indiget, quoniam a seipso est. Quod autem ab eo genitum est, idipsum est; quia non est factum, sed genitum. Illa vero quae facta sunt, ejus bono indigent, summo sci
Abbreviated transcription (Latin):
Ille autem angelus magis se ip̃m diligẽ
do ꝙͣ deum subditus ei esse noluit: et in¬
tumuit per superbiam. et a sumia eẽnti¬
a defecit et lapsus ẽ. Et obhoc minus ẽ
ꝙͣ fuit: quia eo qd̾ minus erat frui uo¬
luit. cum magis uoluit sua potentia
frui ꝙͣ dei. Quãꝙͣ enim non sumine
tamen amplius erat. quando eo qd̾
summe ẽ sruebatur. ꝯm̃ deus solus fũ¬
me ẽ. Quicquid autem minus ẽ ꝙͣ erat.
non ĩ quantum ẽ s in quantũ minꝰ ẽ.
malum ẽ. Eo enim quo minus ẽ ꝙͣ erat.
tendit ad mortem. Quid autẽ mirum
si fit ex defectu mopia. et ex inopia in¬
udentia. qua diabolus utiq drabolus
te inuista pena uideretur: que peccã¬
tem consequitur. et que dampnatio
mincupatur. Nunc uero usq adeo pec¬
caitum uosuntariu masum ẽ. ut mil¬
lo mõdo sit peccatum si non sit uolũta¬
rium. Et hoc quidem ita manifestũ ẽ
ut mssa hinc doctorum paucitus. nl¬
la indoctor turba dissentiat. Quare aut

Expanded text:
Ille autem angelus magis seipsum quam Deum Ille autem angelus magis seipsum quam Deum diligendo, subditus ei esse noluit, et intumuit per superbiam, et a summa essentia defecit, et lapsus est: et ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis voluit sua potentia frui, quam Dei. Quanquam enim non summe, tamen amplius erat, quando eo quod summe est, fruebatur, quoniam Deus solus summe est. Quidquid autem minus est quam erat, non in quantum est, sed in quantum minus est, malum est. Eo enim, quo minus est quam erat, tendit ad mortem. Quid autem mirum si ex defectu inopia, et ex inopia invidentia, qua diabolus utique diaboluste injusta poena videretur, quae peccantem consequitur, et quae damnatio nuncupatur. Nunc vero usque adeo peccatum voluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium, et hoc quidem ita manifestum est, ut nulla hinc doctorum paucitas, nulla indoctorum turba dissentiat. Quare aut
Abbreviated transcription (Latin):
ratem: qui filius dei urricus ẽ. atq ita et
corpus per ip̃m filium dei ugebit: quia
omiia per ip̃m. Dono etiam eius quõd a¬
nime datur id ẽ sancto spiritu. ñ solũ
anima cui datur salua et paccatã sca
fit. s ip̃m etiam corpus uiuificabit erit¬
q in natura sua mundissimum. Ip̃e
enim dicit. Muñdate que intus surit:
et ca que foris sunt munda erunt Dicit et
toergo peccato: aufertur pc̃ci pena. Et
ubi ẽ malum. ubi ẽ mors coritencio tua.
ubi ẽ mors aculeus tuus. Uincit enim
essentia nichilum. et sic absorbetur
tatis masus angelus oberit: qui diabo¬
sus dicitur. quia et ip̃e ĩ quantũ ange¬
lus ẽ. non ẽmalum. s ĩquantũ peruer¬
sus propria uoluntate. Fatendũ ẽ emͣ
et angelos natura ẽẽ mutabiles. si deꝰ
ẽ solus incommutabilis. s ea uolũtate
qua magis deum ꝙͣ se diligunt firmi ⁊
stabiles manent in illo. et fruunt᷑ ma¬
iestate ip̃ius ei uni libentissae subditi.

Expanded text:
tatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et tatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, quia omnia per ipsum. Dono etiam ejus, quod animae datur, id est sancto Spiritu, non solum anima, cui datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Dicit eto ergo peccato, auferetur et poena peccati: et ubi est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur catis malus angelus oberit, qui diabolus dicitur; quia et ipse, in quantum angelus est, non est malus, sed in quantum perversus est propria voluntate. Fatendum est enim, et Angelos natura esse mutabiles, si solus Deus est incommutabilis: sed ea voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi.
Abbreviated transcription (Latin):
fine dubitutione repambitur. et a uis¬
tis mutribisibus ad unum incomimitabi¬
se reuertetur: reformata per sapientiam
non formatam. s per quam formant᷑
uinuersa. frueturq deo per sp̃m sãctũ
quod ẽ donum dei. Itasit homo spũalis.
omnia uidicans ut ip̃e a nemine uidi¬
cetur. disigens dñm deum suum ĩ toto
corde. et in tota amma. et in tota mente
et disigens prorimum suũ nõ carnasis
si tanquam se ip̃m. de ciutem spũalit
dilig it. qui ex toto quod m eo uiut de¬
uin . disigit. In his enim duobus ꝑre¬
ceptis tota sex pendet et prophete. Inde
iam erit consequens ut post mortẽ tem¬
porasem quam debemue primo pc̃co.
rompore atq or dine suo. hoc corpuis ne¬
seitilatur pristine santati. gaomi tõ
per se hebit. si per amimam stabilitam
idio. que rur sus non per se stabilit.
s pordeum quo fruitut. ideoo oiessi
ꝙͣ corpus uigebit. Corpus em uigebit¬
per ip̃am. et ip̃a per incommutabilem ueri¬

Expanded text:
sine dubitatione reparabitur, et a mulsine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam, sed per quam formantur universa, frueturque Deo per Spiritum sanctum, quod est Donum Dei. Ita fit homo spiritualis omnia judicans, ut ipse a nemine judicetur , diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, in tota anima, in tota mente, et diligens proximum suum non carnaliter, sed tanquam seipsum. Se autem spiritualiter diligit, qui ex toto, quod in eo vivit, Deum diligit. In his enim duobus praeceptis tota Lex pendet, et Prophetae . 25. Inde jam erit consequens ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum quo fruitur; ideoque amplius quam corpus vigebit: corpus enim per ipvigebit, et ipsa per incommutabilem veri