comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
studiosam obedientiã cum scandalo. Esti¬
mo enim quia meliꝰ agit iste si mobedienᷤ
abb̃i. s ñ caritati seruando unitatẽ in
iuncło pacis: qͣm illi qͥ ita obtemꝑant
homini uni. ut unũ p̾ferant unitati. fi¬
denter & ħ addidim. expedire magiᷤ cui¬
libet sola uniꝰ hominis ꝑiclitari obedien¬
tia: qͣm reliquis omĩb pietatis bonis &¬
uotis ꝓpͥe ꝓfessionis. Si quidem ut cetã
taceã. duo p̃cipua nob̾ in monast̾i̾o con¬
u̾santib obseruanda: tradunt᷑. subiec¬
tio abb̃i. & stabilitas in loco. Et ita obser¬
uanda. qͦd neutrum p̃pediat alt̾m. nec
alterutrũ s̃ p̾uidicent: ut u̾bi gr̃a.
Sic te stabilẽ in loco exhibeas. ut abb̃i
subici ñ contempnas: sic obedias subiec¬
tus abbi. ut stabilitatẽ ñ amutaᷤ. Por¬
rosi detestaris in loco licet ꝑseuerantẽ qͥ
abb̃is forte subdi contempnit imꝑiis.
miraris si rep̾hendimꝰ obedientiam quȩ

Expanded text:
studiosam obedientiam cum scandalo. Aestistudiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia melius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praeferant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pietatis bonis professionis. 15. Siquidem, ut caetera taceam, duo praecipua nobis in monasterio conversantibus observanda traduntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas. Porro, si detestaris in loco licet perseverantem, qui abbati forte subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ cõmunicabo cumelectis eoꝵ: Deni¬
q & orat dicens. Ab occultis meis munda
me dñe. & ab alienis paire seruo tuo.Uni
etiam malore qͦrum noluit participa¬
re malũ: studuit declinare ꝯsortium.
Nit &e enim. Non sedi cũ concilio uanita¬
tis: & cuminqͣ gerentib ñ introibo. hulc
u̾siculo concinit & subseq̃ns. Odiui inqͥt
eccłam malignantiũ: & cum impiis ñ
sedebo. Audi deniq & sapientis ꝯsilium
diosa ꝑu̾sitas. Obedientie uirt᷑ que
semꝑ militat uĩtati. adu̾sus uĩtatẽ
acingitur: felicem ego dixerun fr̃is henrici
mnobedientiã. cui cito resipiscenti ab eriore
&e icĩtenti itin̾e̾: talem contigit ñ exꝑiri obe¬
dintiam. Qmͣ potiorẽ nunc & dulciorẽ
sus hꝰ modi obedientiȩ carpit. iamiamq
lo concutientib ipse int̃ fr̃s in ꝓposito
& ordine suo sñ querela conu̾setur. Cuiꝰ
ego si optio det᷑ pigram potiꝰ elegerun
iuobedientiã cum ipsiꝰ conscĩa: ꝙͣ horum

Expanded text:
et non communicabo cum electis eorum? deniet non communicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et subsequens: Odivi, inquit, ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo . Audi denique et Sapientis consilium:odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque lo concutientibus, ipse inter fratres in proposito et Ordine suo sine querela conversetur? Cujus ego, si optio detur, pigram potius elegerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum
Abbreviated transcription (Latin):
entur. Ibi fures & socii furum: similẽ st̃
excepturi sententiã. Ibi par subibunt
iudicium. & qͥ lactant & qͥ lactantur
pecc̃ores. Ege gͥ iam dicẽ. quid ad me:
ille uidit. Tange picem & dic: ñ sum
inquinatꝰ ab ea. absconde ignem in
sinu tuo. & te iactato non aduri. Pone de¬
niq portionẽ tuam cum adult̾is: nicħq
tua int̾eẽ putato. Non ita ysaias. Redar¬
guit enim seipsum. ñ solum quia ipse imn¬
mundꝰ s & qͦd sociꝰ sit immundoꝵ: quia
inquiens uir pollut᷑ labiis ego sum. et
in medio ppłi ĩnunda labla hñtis egoha¬
bito. Redarguit autẽ se dix̾im. ñ quia
cum mał habitaret. s quia mala nonre¬
darguerit. Sic namq ait. ue mͥ quia
tacui. Qũ uͦ ipse malũ face acquiesceret
qđ se in aliis ñ redarguisse redarguit:
Quid enim dauid etiã ñne alieni conta¬
gione pecc̃i se senserat inquinari posse
cũdicẽt. cum hõib oꝑantib iniqͥtatẽ

Expanded text:
entur. Ibi fures et socii furum similem sunt entur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse immundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habito. Redarguit autem se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic namque ait: Vae mihi quia tacui! Quando vero ipse malum facere acquiesceret, quod se in aliis non redarguisse redarguit? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus iniquitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
dum maris: Quid gͦ: Tu ille obedien¬
tissimus discipłs illum pr̃em & p̃cep¬
torem tuum quem ne puncto quidem tẽꝑis
passus es elongari. ita ut in foueam qͦ pꝰ
ocłis cadẽ ñ cunctatꝰ sis: tu ne inꝗͣ. illũ
tuo ita beandum putasti obsequio. ut
morte illi gͣuiorem exhibueris obedienti¬
am: Reu̾a nunc ex ꝑior qͣm uera sit illa
sententia. Inimicis hominis domestici
ne si sapis gemis. & si desipis tremis. quip
ignoras quomͦ ñ trepidas: Qd sitrepidaᷤ.
quomͦ ñ emendare festinas: Alioquin
qualem hinc ad illud tͥbunal t̾rificum
conscĩam portas. uͥ uidex teste ñ indiget.
uͥ uitas discutit intentiones. uͥ inqͥsitio
culparum ꝑtingit ad abdita cordis.
uͥ deniq sec retissimos recessus mentiũ
diuinꝰ ille inuestigat intuitꝰ. & adsubitũ
illum soł iusticiȩ fulgorẽ animarũ ex¬
pansi suiꝰ. cuncta siue bona siue mala
euomunt q̃ celabant: Ibi fr̃ adam fa¬
cientes & consentientes pari pena puni¬

Expanded text:
dum maris? Quid ergo? Tu ille obediendum maris? Quid ergo? Tu ille obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem ne puncto quidem temporipassus es elongari, ita ut in foveam quoque oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc experior, quam vera sit illa sententia: Inimici hominis, domestici ne, si sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare festinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes et consentientes pari poena puni
Abbreviated transcription (Latin):
natur. Eet̾m iste nicħ inquit habeo int̾roga¬
re uidit ille quid iusserit. Dic queso si da¬
to in manꝰ gladio. suum te armari iuississ
in uigulum. acquie uisses: aut si se tuo
uoluisset impulsu in ignem uł in aqͣm
p̃cipitem dari. obtemꝑasses: Nonne etiã
ab his ñ ꝓhib̾e cum possis in crimen tͥ re¬
putatur homicidii: Age gͦ. uide ne for¬
te sub p̃textu obedientie. in quippiamei
grauiꝰ inseruieris. Non ignoras certe qͥ
dixĩt. lam mͥ hinc fortasse ñcrederes:
expedire scandala facientib. demergi po¬
tiꝰ in ꝓfundum maris. Cur ħdix̃. nͥ quia
significare uoluit. tã grauia illos in p̾t̾ũ
manere tormenta. ut eis comꝑata mors
temꝑał. ne penał ẽẽ uideatur s cõmoda:
Qui gͦ eum scandala face uiuisti. iuuisti
enim sequendo illum ͦ  sequendo illi
ñne utiliꝰ iuxta p̾missam ui̾tatis sen¬
tentiam. molam asinariam collo eiꝰ sus¬
pendes. & sic eum demergeres in ꝓfun¬

Expanded text:
natur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interroganatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservieris. Non ignoras certe quis dixerit nam mihi hinc fortasse non crederes expedire scandala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia significare voluit tam gravia illos in posterum manere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poenalis esse videatur, sed commoda? Quid ergo eum scandala facere juvisti? juvisti enim sequendo illum, obsequendo illi. Nonne utilius, juxta praemissam Veritatis sententiam, molam asinariam colle ejus suspenderes, et sic eum demergeres in profun
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ magistrũ. Docendus ñ docturꝰ: eiꝰ lat̾i
adherebam. Sequi debui ñ preire: p̃cep¬
tore in auditor. O istorũ temꝑum paule
simplex. si tñ &e ille alt̾m se tͥ exhibuis¬
set antonium. ut quicqͥd uł leuit de
labiis eiꝰ ꝓcederet. neceẽ ñ haberes discutẽ.
s sine cunctatione ad omnia nicħ hesitanᷤ
obedires. O monachũ obedientissimum.
cui ex quib libet seniorum u̾bulis. ne unu
quidẽ iota p̃teruolet. Non attendit qͣle
ita oportet sine causa legit᷑ in eccła. Sĩa
ꝓbate quod bonum ẽ tenete. Si ita
oportet deleainus iam de libro euangłii.
estote prudentes sicut serpentes. sufficiente
quippe qđ sequitur. & simplices sic̃ columbȩ.
ec dico a subditis mandata p̃positorum
c̃ẽ diudicanda uͥ nil iuberi dep̾henditur
diuiius contͣrium institutis. s necessariam
assero & prudentiam qua adu̾tatur. si qͥd
au̾satur: ꝙ lib̾tatem qͣ & ingenue contẽp¬

Expanded text:
super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri adhaerebam. Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antonium, ut quidquid vel leviter de labiis ejus procederet, necesse non haberes discutere, sed sine cunctatione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbulis ne unum quidem iota praetervolet! Non attendit qualeita oportet, sine causa legitur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tenete . Si ita oportet, deleamus jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut serpentes, sufficiente quippe quod sequitur, et simplices sicut columbae . Nec dico a subditis mandata praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium institutis: sed necessariam assero et prudentiam, qua advertatur si quid adversatur; et libertatem, qua et ingenue contem
Abbreviated transcription (Latin):
quippe ꝓ disꝑsis filiis di. ut eos cong̃ga¬
ret in unum: iuste fremebat in disꝑ¬
sores. Odit nimirũ disꝑsores: qui nõ
nouit nͥ collige̾. Magnꝰ eiꝰ clamor: & ue¬
hemens: qui corꝑa de sepulebris. aĩal
ab inferis excitauit. Terram celosq tuba
illa conuocauit inunum: quippe que ĩ t̾ra
&e que in celis sunt pacificans. In omnẽ trã
exiuis sonꝰ ille: & ur̃am ñ ualuit rumꝑe sur¬
ditatem. Dox nempe illa in iurtute: uox illa
inmagnificentia. Et quid clamat: Exurgat
as & dissipent᷑ inimici eiꝰ. Et it̾m. Disꝑge illo ᷤ
in uirtute tua. & depone eos ꝓtector meus
tuba exaltat uocẽ suam. Minatur aũ se disꝑ¬
sores disꝑgere. qui ꝓ disꝑsis colligendis effu¬
sus ẽ. Et si eiꝰ uocem tu ñ audis audit eam
de cuiꝰ latere manauit. Quomͦ namq ꝓpͥ¬
um ñ audit qui abel sanguinẽ audiebat:
S quid ad me inquis: Iue uiderit: cui
mnͥ contradicere fas non erat. Non ẽ discipłs

Expanded text:
quippe pro dispersis filiis Dei ut eos congregaquippe pro dispersis filiis Dei ut eos congregaret in unum, juste fremebat in dispersores. Odit nimirum dispersores, qui non novit nisi colligere. Magnus ejus clamor, et vehemens, qui corpora de sepulcris, animas ab inferis excitavit. Terram coelosque tuba illa convocavit in unum, quippe quae in terra et quae in coelis sunt, pacificans. In omnem terram exivit sonus ille, et vestram non valuit rumpere surditatem? Vox nempe illa in virtute; vox illa in magnificentia. Et quid clamat? Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus : et iterum: Disperge illos in virtute tua et dispone eos protector metuba exaltat vocem suam. Minatur autem se dispersores dispergere, qui pro dispersis colligendis effusus est. Et si ejus vocem tu non audis, audit eam de cujus latere manavit. Quomodo namque proprium non audit, qui Abel sanguinem audiebat? . 12. Sed quid ad me, inquis? Ille viderit cui mihi contradicere fas non erat. Non est discipulus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfectꝰ es: S si ex uoluntate: iam non ex
obedientia. Si aũ inuitꝰ: suspectum udiˢ
habuisse imꝑium cui obsequi grauabariꝰ.
Ubi uͦ suspicio. ibi discussio necessaria.
Nerum tu ut tuȩ patientiȩ dares uł caꝑeᷤ
ex ꝑimentũ. nicħ discutiens trahite passꝰ
es. ñ solum pret̾ uoluntatẽ tuam: s &
contra conscĩam. Opatientia omĩ dig¬
na impatientia. Non possum fateor. ñ
irasci huic contentiosissimȩ patientiȩ.
Uidebas disꝑ gentem & sequebaris:
Scandala dictantem audiebas & obseq̃¬
baris: Uera patientia ẽ. pati uł agere
cont᷑ qd̾ libeat. s ñ pret̃ qđ liceat. Mirũ
uͦ qͦd hominẽ audiebas furtiue susurrm¬
tem. dm̃ ñ audiebas aꝑte reclam antẽ. ta¬
li quasi celit᷑ emisso tonitruo. Ue illi ꝑ
quem scandalũ uenit. Non tantum aũ
dñs: s & sanguis ipsiꝰ. clamore nichilo¬
muiꝰ uehementi surdis licet t̾ribiliter
irrugiebat. Clamor eꝰ: eiꝰ effusio. Effusis̃

Expanded text:
profectus es? Sed si ex voluntate, jam non ex profectus es? Sed si ex voluntate, jam non ex obedientia. Si autem invitus, suspectum videris habuisse imperium, cui obsequi gravabaris. Ubi vero suspicio, ibi discussio necessaria. Verum tu ut tuae patientiae dares vel caperes experimentum; nihil discutiens, trahi te passus es, non solum praeter voluntatem tuam, sed et contra conscientiam. O patientia omni digna impatientia! Non possum, fateor, non irasci huic contentiosissimae patientiae. Videbas dispergentem, et sequebaris: scandala dictantem audiebas, et obsequebaris. Vera patientia est, pati vel agere contra quod libeat: sed non praeter quod liceat. 22 Mirum vero quod hominem audiebas furtive susurrantem, Deum non audiebas aperte reclamantem, tali quasi coelitus emisso tonitru: Vae illi per quem scandalum venit! Non tantum autem Dominus, sed et sanguis ipsius clamore nihilominus, vehementi, surdis licet, terribiliter irrugiebat. Clamor ejus, ejus effusio. Effusus
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem. crudelissimã dissensionem. obe¬
dientiȩ. modestiȩ. mansuetudinis nõib
uelas. & uelatis sordib sacͤ illa uocabu¬
la maculas: hãc ego nunꝗͣ emuler obe¬
dientiam. Talem mͥ nunqͣm liceat mo¬
destiam uł potiꝰ molestiã: imitari. huiꝰ¬
cemodi mansuetudo semꝑ longe fiat a
me. Talis si qͥdem obedientia. omĩ ẽ cõtẽp¬
tu det̾ior. Tał qͦ molestia: ultra omẽm
modũ extenditur. Ultra dicam an citra:
S ueriꝰ forsitan & utroq competentiꝰ: di¬
xerim extra. Quał deniq illa ẽ. man¬
suetudo q̃ ipso etiam auditu oĩum aure ᷤ
exasꝑat: Uolo tñ eam ipsam ut & mͥ
mͦ exhibeas. Eum tam patienssis ut a qͦli¬
bet etiam quo non licet ꝑtrahi nõ con¬
tendas: liceat & me obsecro paulo nune
confidentiꝰ agere tecum. alioquin male
multum merui de te. si quod nemini so¬
les. soli mͥ udignandum putauĩs. Igit᷑
tuam conuenio conscĩam. Nolens an inuitꝰ

Expanded text:
vitatem, crudelissimam dissensionem, obevitatem, crudelissimam dissensionem, obedientiae, modestiae, mansuetudinis nominibus velas, et velatis sordibus sacra illa vocabula maculas. Hanc ego nunquam aemuler obedientiam: talem mihi nunquam libeat modestiam, vel potius molestiam, imitari: hujuscemodi mansuetudo semper longe fiat a me. Talis siquidem obedientia omni est contemptu deterior: talis quoque modestia ultra omnem modum extenditur. Ultra dicam, an citra? Sed verius forsitan et utroque competentius dixerim, extra. Qualis denique illa est mansuetudo, quae ipso etiam auditu omnium aures exasperat? Volo tamen eam ipsam ut et mihi modo exhibeas. Cum tam patiens sis, ut a quolibet etiam quo non licet, pertrahi non contendas; liceat et me, obsecro, paulo nunc confidentius agere tecum. Alioquin male multum merui de te, si quod nemini soles soli mihi indignandum putaveris. 11. Igitur tuam convenio conscientiam. Volens, an invitus
Abbreviated transcription (Latin):
concessit: Qͥs uͦ malũ ẽẽ neget assen¬
sum p̃bere malo: Eͦd tñ sũmũ fecisse
pontificẽ nequaꝗͣ. credidim. nisi aut
cͥcum uentũ mendatio aut impor¬
tunitate uictum. Qñ & enim aliter
hꝰ cemodi uob̾ licentiam indulgeret
scminandi uidelicet scandali. scismata sus¬
citanda. amicos contͥstandi. fr̃m contur¬
bandi pacem. & confundendi unanimita¬
tem: ꝓpͥumq insuꝑ contempnendi ep̃m:
Et ħ qua necessitate necẽe ñ habeo dicere:
cum rei exit᷑ satis indicet. Profectos nempe
plangimꝰ: ꝓfectum ñ cernimꝰ. Hisgͥ talibꝰ
& tam gͣuib dare mał assensum ex hib̾e
obsequium. unpendẽ aduitorium. tu mͥ
obedientiã nominas: modestiã nuncupas.
appellas mansuetudinẽ: Tu uriqͣm conariꝰ
pessima uicia uirtutum palliare nomini¬
b e Ante putas ħ sine iniuria fac̾e dm̃
uirtutum. qđ iurtutib facis inuiriam:
Uanissimã p̃sumptionẽ turpissimam le¬

Expanded text:
concessit? Quis vero malum esse neget, assenconcessit? Quis vero malum esse neget, assensum praebere malo? Quod tamen summum fecisse Pontificem nequaquam crediderim, nisi aut circumventum mendacio, aut importunitate victum. Quando etenim aliter hujuscemodi vobis licentiam indulgeret, seminandi videlicet scandala, schismata suscitandi, amicos contristandi, fratrum conturbandi pacem, et confundendi unitatem, propriumque insuper contemnendi episcopum? Et haec qua necessitate, necesse non habeo dicere, cum rei exitus satis indicet. Profectos nempe plangimus, profectum non cernimus. 10. His ergo talibus et tam gravibus malis dare assensum, exhibere obsequium, impendere adjutorium, tu mihi obedientiam nominas, modestiam nuncupas, appellas mansuetudinem? Tu, inquam, conaris pessima vitia virtutum palliare nominibus? An te putas hoc sine injuria facere Domini virtutum, quod virtutibus facis injuriam? Vanissimam praesumptionem, turpissimam le
Abbreviated transcription (Latin):
tia ficeret. Uerum id iam suꝑiꝰ inuin¬
cibili exclusum ẽ rõne. Nec enimd̾s uͥ ait
nolite contempnere unum dex his pu¬
silł qͥ in me credunt: addidit etiã nisi
cum licentia: aut dicenf. Qui scandali¬
zauĩt unum de pusilł meis. & cet̾a.
det̾ĩminauit sub iungens. sine licentia.
in causa ñ ẽ. nec licite scandalũ qͦdlib
a quolib posse cõmitti. nec iuste p̾ci¬
pi. nec innoxie consentiri: huiꝰ tamen
patrandi mali q̃rendam pucastis ẽẽ
licentiã. S ad quid: anut qͣnto licen¬
tiꝰ tanto securiꝰ. & quo securiꝰ eo & ꝑicu¬
losiꝰ peccaretis: Mira cautela. & stupẽ¬
da ꝓuidentia. Malum quod iã corde
conceꝑant: ore tam̃ cauti fuerunt ñ
impłẽ. nͥ cum licentia. Conceꝑunt do¬
lorẽ & ñ peꝑerunt iniquitatẽ: donec
iniquo papa conceptui p̾buisset assen¬
sum. Quo lucro: Quo ue saltẽ compẽ¬
dio mali: Nunqͥd ido aut malũ ẽẽ
desiit aut uł minoratũ ẽ qͥa papa

Expanded text:
tia fieret. Verum idjam superius invintia fieret. Verum idjam superius invincibili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, Nolite contemnere unum ex iis pusillis qui in me credunt; addidit etiam, Nisi cum licentia, aut dicens: Qui scandalizaverit unum de pusillis meis , et caetera, determinavit subjungens, Sine licentia. in causa non est, nec licite scandalum quodlibet posse a quolibet committi nec juste praecipi, nec innoxie consentiri. Hujus tamen patrandi mali quaerendam putastis esse licentiam. Sed ad quid? An ut quanto licentius, tanto securius; et quo securius, eo et periculosius peccaretis? Mira cautela, et stupenda providentia! Malum quod jam corde conceperant, opere tamen cauti fuerunt non implere nisi cum licentia. Conceperunt dolorem, sed non pepererunt iniquitatem, donec iniquo Papa conceptui praebuisset assensum. Quo lucro? quove saltem compendio mali? Nunquid ideo aut malum esse desiit, aut vel minoratum est, quia Papa
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ sufficiat qđ ur̃e illi & nouitati in¬
solite & insolenti p̾sumptioni ñ tantũ
nr̃i ordinis uniu̾sitas. s etiam omĩum
monastĩoꝵ & consuetudo & institutio
mĩto timentes. nec satis de ꝓp̾a causa
confidentes. remorsaᷤᷤ ac remordentes
conscĩas : apłica conati estis delinuire li¬
ocntia. O friuolum satis remediũ: qͦd ñ
ẽ aliud nͥ more ꝓt̾oplastoꝵ cauteriatis
conscientiis texere ꝑrromata uidelicet
aduelamentũ ñ ad medicamentũ. Apłi¬
cam inquiunt licentiã quesiuimꝰ: et
impetͣuimꝰ. Utinã ñ licentiã quesissetiᷤ
s consilium. id ẽ. ñ ut liceret. s an lice¬
ret. Unde tñ querebatis licentiam
Ut liceret qđ ñ licebat: facere itaq
uolebatis: qͦd ñ licebat. S qͦd ñ lice¬
bat: malũ erat. Mala gͥ erat intentio.
que in malũ tendebat. Nisi forte tale
hoc fuisse dicatur. quod absq licentia
quidem ñ liceret: liceret aũ si cum licen¬

Expanded text:
tionem sufficiat, quod vestrae illi et novitati intionem sufficiat, quod vestrae illi et novitati insolitae, et insolenti praesumptioni, non tantum nostri Ordinis universitas, sed etiam omnium monasteriorum et consuetudo, et institutio e non immerito timentes, nec satis de propria causa confidentes, remorsas ac remordentes conscientias apostolica conati estis delinire licentia. O frivolum satis remedium! quod non est aliud, nisi more Protoplastorum cauteriatis conscientiis 21 texere perizomata, videlicet ad velamentum, non ad medicamentum. Apostolicam, inquiunt, licentiam quaesivimus, impetravimus. Utiam non licentiam quaesissetis, sed consilium; id est, non ut liceret, sed an liceret. Unde tamen quaerebatis licentiam? Ut liceret quod non licebat? Facere itaque volebatis quod non licebat. Sed quod non licebat malum erat. Mala igitur erat intentio, quae in malum tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse dicatur, quod absque licentia quidem non liceret, liceret autem si cum licen
Abbreviated transcription (Latin):
dubio malũ ẽ. Uñ consequent̃ adu̾tit᷑.
qđ iter ur̃m in multoꝵ usurpatum
scandalũ ac ꝑħ & contra cłi mandatũ
ñ purũ bonum aut mediũ: s purum
purum sic̃ in refutabilit᷑ ꝓbatum ẽ. ma¬
lum fuit. cum suꝑiꝰ nichilominꝰ alle¬
gatum sit. ea que hꝰ modi sunt idest
pura mala. ut nunꝗͣ iuste uiberi si
nec licite posse fieri: Uides ꝗͣ. inanis
excusatio de humana obedientia. uͥ in
dm̃ conuncit᷑ facta transg̾ssio: Nec
timendũ mͥ arbitror qđ ad illud dei
responsum de sͥ nuntiato scandalo
phariscorum refugias. uł quomͦ ille nichi¬
lxpendebat dicens. Sinite illos cecisunt
duces cecorum: ita & nr̃a uob̃ scandala ñ
ex tunenda ex istunes. Nides nempe qͣm
inl simile hãt in hac parte ꝓportio. Lam
si compares ꝑsonas: illic pharisei suꝑbi
hic pauꝑes.xͥ scandalizant᷑. Si causaᷤ.
hic leuitas. ibi uĩtas in causa ẽẽ dignos

Expanded text:
dubio malum est. Unde consequenter advertitur, dubio malum est. Unde consequenter advertitur, quod iter vestrum in multorum usurpatum scandalum, ac per hoc et contra Dei mandatum, non purum bonum aut medium, sed purum purum sicut irrefutabiliter probatum est malum fuit: cum superius nihilominus allegatum sit, ea quae hujuscemodi sunt, id est pura mala, ut nunquam juste juberi, sic nec licite posset fieri? Vides quam inanis excusatio de humana obedientia, ubi in Deum convincitur facta transgressio? Nec timendum mihi arbitror, quod ad illud Domini responsum de sibi nuntiato scandalo Pharisaeorum refugias, ut quomodo ille nihili pendebat dicens, Sinite illos, caeci sunt, et duces caecorum ; ita et nostra vobis scandala non esse timenda existimes. Vides nempe quam nil simile habeat in hac parte proportio. Nam si compares personas, illic Pharisaei superbi, hic pauperes Christi scandalizantur: si causas, hic levitas ibi veritas in causa esse dignosc
Abbreviated transcription (Latin):
poss ambob opponi & anteponi. roma¬
ni pontificis tanꝗͣ gͣuior auctoritatis.
cuiꝰ quippe uos aiuint. p̃munitoᷤᷤ fuisse
licentia. que & ipsa licentia suo qͥdem
loco erit discutienda: tał potiꝰ p̾feratur.
cuꝰ omĩo fas ñ sit auctoritati contradir̃e.
Certe summꝰ ille pontifex qͥ ꝑ sangui¬
nem ꝓpͥum solus & semel introuuit in
sancta et̃na redemptione inuenta. trifi¬
ca uoce denuntiat in euangłio: ne quis
unum de pusillis eiꝰ audeat scandaliꝵa¬
re. Nob̃ aũ uniꝰ donet᷑ scandalum: si nõ
ultra ꝓcessit malũ. facilis sequat᷑ uenia
culpam: ex qua ꝗͣue dampnũ ñ orit᷑.
Nunt uͦ qͦd dubium ñ ẽ plurib scan¬
dalizatis. quis aꝑte ñ uideat qͣm in¬
humane humanã uissionẽ diuine
p̃tuleritis: Ea qͥdem audere quis nͥ
amens dicere audeat. bonum ẽẽ. aut
bonũ fieri posse qͣntelibet dignitatis
homine p̾ciepiente: Quod autẽ nec
bonum ẽ. nec bñ fieri pot̾: purum ꝓcul

Expanded text:
posset ambobus opponi et anteponi Romani pontificis tanquam gravior auctoritas; cujus quippe vos aiunt praemuntios fuisse licentia quae et ipsa licentia suo quidem loco erit discutienda ; talis potius proferatur, cujus omnino fas non sit auctoritati contradicere. Certe summus ille Pontifex qui per sanguinem proprium solus et semel introivit in sancta, aeterna redemptione inventa terrifica voce denuntiat in Evangelio, ne quis unum de pusillis ejus audeat scandalizare . Vobis autem unius donetur scandalum, si non ultra processit malum. Facilis sequetur venia culpam, ex qua grave damnum non oritur. Nunc vero quod dubium non est, pluribus scandalizatis, quis aperte non videat quam inhumane humanam jussionem divinae praetuleritis? Quod quidem audere, quis nisi amens dicere audeat bonum esse aut bonum fieri posse, quantaelibet dignitatis homine praecipiente? Quod autem nec bonum est, nec bene fieri potest, purum procul
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs ep̃c meldensis. cum accepit litteras
ur̃as: forte tunc ad nos uisitandi gr̃a ue¬
mebat sumq lamedomo nr̃a rescͥbere
pararet. suis nr̃as tanq̃ ur̃i familiaris
litt̃as uingẽ curauit: suo sꝑans negotio ꝓ¬
futuras. Cui cum ñ possem negare qđ uellet̃.
ia solum uĩȩ reu̾entiȩ familiarit᷑ breuit̃a
uitimandũ putaui: qr si aduersꝰ ep̃m q̃¬

Expanded text:
scopus Meldensis cum accepit litteras vestras, forte tunc ad nos visitandi gratia veniebat. Cumque jam e domo nostra rescribere pararet, suis nostras tanquam vestri familiaris litteras jungere curavit, suo sperans negotio profuturas. Cui cum non possem negare quod vellet, id solum vestrae Reverentiae familiariter breviterque intimandum putavi quia si adversus ep
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝓ ut ẽ. Nan ex pectatio creaturee re¬
uelationẽ filiorum cd̃i ex pectat Uanitati
enim cieatura subiecta ẽ ñ uolens. De qua
unuersali nauitate inẽ. & nob & uelle lau¬
dari cum simꝰ uituꝑabiles: & nolle laudare
quos scimꝰ ẽẽ laudabiles. S & ħ uanum
ẽ quod nr̃a plerumq ignorantia. & tacet᷑

Expanded text:
exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Vanitati enim creatura subjecta est non volens . De qua universali vanitate inest nobis et velle laudari, cum simus vituperabiles; et nolle laudare quos scimus esse laudabiles. Sed et hoc vanum est, quod nostra plerumque ignorantia et tacetur
Abbreviated transcription (Latin):
empꝰ ẽ ut ꝓmissum exigam. ut q
probem ne forte frustra de uobis
semꝑ confis sin: ex qͦ ur̃am & noticiã
merui & amicitiam. Michi siquidem uos p̾s¬
titisse confidite: quicqͥd opis uĩe isti rem̾ses
legati p̾sto sͥ eẽ ꝑsenseruit. Non quia me
trum ne digne uos uiditis Ad aimeric̃¬

Expanded text:
empus est ut promissum exigam; utque probem ne forte frustra de vobis semper confisus sim, ex quo vestram et notitiam merui, et amicitiam. Mihi siquidem vos praestitisse confidite, quidquid opis vestrae isti Remenses legati praesto sibi esse persenserint. Non quia me trumne digne, vos videritis. EPI
Abbreviated transcription (Latin):
quesistis ad tͣnscbendum habetis. Opuscła
que requiritis. & pauca sunt & nicħ ẽ. in
as omĩno qͦ ur̃o studio dignum putem.
lam̃ qͥa meliꝰ uidico mͥ. nr̃m culpari inge¬
niolum qͣm uoluntatẽ & ꝑiclitari apud
uos potiꝰ imꝑiciã qͣm obedientiam: quȩ
horum & que uob̾ placet ut mittam
scͥpto nob̃ ꝑ p̾sentem nuntiũ significate.
ut qr mͦ penes me ñ sunt. ab his qͥ hñt
ea requirã. & dirigam qͦcumq mandaue¬
ritis. Et ut sciatis quid petatis. scio me scͥp¬
sisse libellum qͥ inscͥbitur de humilitate.
&.iiii. omelias in laudib uirginis matriꝰ.
nam hunc ht̃ titulum suꝑ illum uidelicet
locũ euangłii apud lucam uͥdr. Missus ẽ.
angłs gabriel. nec ñ & apologiam ad q̃n¬
dam amicũ nr̃m uͥ aliqua disserui de clu-¬
macensib. & nr̃is idest cistc̃iensib obser-¬
uantiis. S & paucas ad diu̾sos epłas
dictaui. Auqui fr̃s ex his que me coram

Expanded text:
quaesistis ad transcribendum, habetis. Opuscula nostra quaesistis ad transcribendum, habetis. Opuscula nostra quae requiritis, et pauca sunt, et nihil est in eis omnino quod vestro studio dignum putem. Tamen quia melius judico mihi, nostrum culpari ingeniolum, quam voluntatem; et periclitari apud vos potius imperitiam, quam obedientiam: quae horum, et quo vobis placet ut mittam, scripto nobis per praesentem nuntium significate; ut quae modo penes me non sunt, ab his qui habent ea requiram, et dirigam quocunque mandaveritis. Et ut sciatis quid petatis, scio me scripsisse libellum, qui inscribitur, De humilitate; et quatuor homilias in Laudibus Virginis Matris nam hunc habet titulum, super illum videlicet locum Evangelii apud Lucam, ubi dicitur, Missus est angelus Gabriel ; necnon et Apologiam ad quemdam amicum nostrum, ubi aliqua disserui de Cluniacensibus, et nostris, id est Cisterciensibus, observantiis. Sed et paucas ad diversos epistolas dictavi. Aliqui fratres ex his qui me coram
Abbreviated transcription (Latin):
daciter. delectamur inanit᷑ ut &e uani
sint qui laudant᷑. & mendaces qͥ laudant
Aii adulant᷑ & ficti sunt. alii laudant q̃s
putant & falsi sõ alii utrorũꝙ p̾coniis
głantur. & uani st̃. Solus sapiens qͥcum
apło dicit: parco aũ ne qͥs me existimet
sup̃ id qd uidet in me aut audit aliqͥd ex
me. hec int̾un uob̾ miis festine & ob ħ
minꝰ festiue exaraui potiꝰ qͣm dictaui. ac
fortassis loquaciꝰ qͣm debus. s omnino
ueraciꝰ ñ potui ꝑ ut sapui. S ut inde
sumat epła finẽ uñ sumpsit exordium
nolo uos de me incerte fame minis cre¬
dulum eẽ. que ut optime uostis sepe in
sua solet utrobiq falli sententia: & de
laude uidelicet & de uituꝑatione. Hoba
grat᷑. quo ꝓmĩtis mod̾at᷑: ut cũ laus
de grauitate iudicii. ñ de mendatio.
qͦ conferat &e honeris. Est cerde quod
magis qͣntuluscumq sum. facit ẽẽ ur̃m. quod
iidelicet in reb dĩ strenue sincereq ut aunt
aiatur: semꝑ in uob̃ uͭ inueniat᷑. Librũ q̃m

Expanded text:
daciter, delectamur inaniter; ut et vani sint qui laudantur, et mendaces qui laudant. Alii adulantur, et ficti sunt; alii laudant quod putant, et falsi sunt; alii utrorumque praeconiis gloriantur, et vani sunt. Solus sapiens qui cum Apostolo dicit: Parco autem ne quis me existimet supme . 4. Haec interim vobis nimis festine, et ob hoc minus festive exaravi potius quam dictavi, ac fortassis loquacius quam debui, sed omnino veracius non potui, prout sapui. Sed ut inde sumat epistola finem, unde sumpsit exordium, nolo vos de me incertae famae nimis credulum esse: quae, ut optime nostis. saepe in sua solet utrobique falli sententia; et de laude videlicet, et de vituperatione. Probatgratus, quo pro meritis moderatus: ut cum laus de gravitate judicii, non mendacio quoque conferat et oneris. Est certe quod me magis, quantuluscumque sum, facit esse vestrum: quod videlicet in rebus Dei strenue sincereque, ut aiudicatur, semper in vobis vere inveniatur. 5. Librum quem
Abbreviated transcription (Latin):
inualescit: ñ preualeat. Si turbat:
non ꝑturbet. Mirabiles elationes maris:
s mirabilior ĩ altis dñs. Benigne si non dissi¬
mulas egit tecum usq adhuc suꝑna mise¬
ratio: pater illustris. Ero uida namq dispẽ¬
satione ñ pͥus prefectꝰ es malis quã sociat᷑
bonis: qͦrum consortio & exemplo bonus
fieres. & sic pꝰmodum etiam int̾ malos
iuuere bonus posses. Et quidem int̾ bono ᷤ
bonum ẽẽ salutem ht̃: int̾ malos uͦ & lau¬
dem. Illud tante facilitatis ẽ: quante &
securitatis. hoc tante uirtutis: qͣnte et
difficultatis. Quale nempe ẽ istud tangẽ
picem. & ñ inquinari ex ea: in igne sine
lesione. u̾sari. & in tenebris absq caligi¬
ne: Palpabant qͦndam tenebras egyptii:
cum tñ de ppło di scͥptura dicat. Y̾cumq
isrł erat: lux erat. Erat dauid uerus isrłi¬
ta. & ideo caute se dicebat habitare non in
cedar. s cum habitantib cedar. tanquã
qui semꝑ habitaret in lumine: licet ipsi
fui̾t cum habitantib cedar corꝑalis

Expanded text:
invalescit, non praevaleat; si turbat, non perturbet. Mirabiles elationes maris, sed mirabilior in altis Dominus. Benigne, si non dissimulas, egit tecum usque adhuc superna miseratio, pater illustris. Provida namque dispensatione, non prius praefectus es malis, quam sociatus bonis, quorum 42 consortio et exemplo bonus fieres, et sic postmodum etiam inter malos vivere bonus posses. Et quidem inter bonos bonum esse, salutem habet; inter malos vero, et laudem. Illud tantae facilitatis est, quantae et securitatis: hoc tantae virtutis, quantae et difficultatis. Quale nempe est istud, tangere picem, et non inqui ari ex ea; in igne sine laesione versari, et in tenebris absque caligine? Palpabant quondam tenebras Aegyptii, cum tamen de populo Dei Scriptura dicat: Ubicunque Israel erat, lux erat . Erat David verus Israelita, et ideo caute dicebat se habitare non in Cedar, sed cum habitantibus Cedar , tanquam qui semper habitaret in lumine, licet ipsi fuerit cum habitantibus Cedar corporalis
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionẽ s ꝑ amorẽ. Nã quidã ex fiłiis
adam cum cognouissent dm̃. ñ sic̃ dm̃
glificauer̾t. aut gr̃as egerunt: s euanu¬
erunt in cogitõnib suis. Merito ꝓinde
obscuratum ẽ. insipiens cor eorum: quia cumue¬
ritatem cognoscerent & contempnerent. uire re¬
ceꝑunt in penam ut nec cognoscerent. heu
sic adħendo ui̾tati ꝑ cognitionẽ s ab illa
defluendo ꝑ amorem amando ꝓ illa scilicet
uanitatem: homo uanitati simił factꝰ ẽ.
Et quid uaniꝰ qͣm dilig̾e̾ uanitatẽ: & quid

Expanded text:
cognitionem, sed per amorem. Nam quidam ex filiis cognitionem, sed per amorem. Nam quidam ex filiis Adam cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: sed evanuerunt in cogitationibus suis. Merito proinde obscuratum est insipiens cor eorum: quia cum veritatem cognoscerent et contemnerent, jure receperunt in poenam ut nec cognoscerent. Heu! sic adhaerendo veritati per cognitionem, sed ab illa defluendo per amorem, amando pro illa scilicet vanitatem, homo vanitati similis factus est. Et quid vanius quam diligere vanitatem; et q
Abbreviated transcription (Latin):
dear recompensasse uł dimidiũ bñuiolen¬
tiȩ qͣm gͥ nr̃am humilitatẽ hĩe uoᷤ auint.
saudeo qͥdem de gr̃a: s temꝑat fateor pro
tanto fauore leticiã. qđ eundẽ mnͥ fauoremN
ñ opꝰ s opinio acquisierit. ludet nuirum
grandit᷑ ex ultare: cum sentio in me uen̾ari ⁊¬
uł diligi. ñ qͥdem qđ sum. s qͦd putror lleq
enuim ego tc̃ diligor qñ sic diligor: s nescio
quid in me ꝓ me qđ ñ sum ego. Inmo ut
ueriꝰ loquar ñ nescio: nam certissime scio
qͦd nicħ. Nicħ enim ꝓculdubio ẽ: quicqͥd
putat᷑ & ñ ẽ Porio cum amat᷑ quod ñ ẽ. s
ẽe putat᷑. ñ amor uł amans nicħ ẽ s qđ
amat᷑. Mirandũ s inagis dolendum qͣm
mirandũ: qͦd id qđ nichili ẽ amari pot̃.
hunc plane sentimꝰ. uñ. quo. uenimꝰ: quid
ꝑdidimꝰ. qͥd inuenimꝰ. Adhendo ei qͥ semꝑ
sbeate ẽ. semꝑ & nos ẽẽ ꝙ ẽe beate potera¬
mus. Adhendo aũ dixerum: ñ solum ꝑ

Expanded text:
se vel dimidium benevolentiae, quam erga nostram humilitatem habere vos aiunt. Gaudeo quidem de gratia: sed temperat, fateor, pro tanto favore laetitiam, quod eumdem mihi favorem non opus, sed opinio acquisierit. Pudet nimirum granditer exsultare, cum sentio in me 36 venerari vel diligi, non quidem quod sum, sed quod putor. Neque enim ego tunc diligor, quando sic diligor: sed nescio quid in me pro me, quod non sum ego. Imo ut verius loquar, non nescio: nam certissime scio quod nihil. Nihil enim procul dubio est, quidquid putatur et non est. Porro cum amatur quod non est sed esse putatur, non amor vel amans nihil est, sed quod amatur. Mirandum, sed magis dolendum quam mirandum, quod id quod nihil est, amari potest. Hinc plane sentimus unde, quo venimus; quid perdidimus, quid invenimus. Adhaerendo ei qui semper et beate est, semper et nos esse, et beate esse poteramus. Adhaerendo autem dixerim, non solum per
Abbreviated transcription (Latin):
plene cognitionis: in plenitudinẽ cõmutabi¬
tur dilectionis. Sienim absentes adhuc ini¬
tiat fides & desid̾ium: p̾sentes ꝓfecto consũ¬
mat intelłs & amor. Sicut autẽ fide̾ duc̃
ad plenam cognitionẽ: sic desidium ad
ñ desid̾aueritis. ñ ꝑfecte amabitis. Intel¬
lectꝰ gͥ ẽ fructꝰ fidi: ꝑfecta caritas desid̃ii.
Int̾im iustꝰ ex fide uiuit: nam ueat᷑ ex ui¬
tellectu. Int̾im iustꝰ desid̾at addm̃ sicut
ceruus ad fontes aqͣrum: nã beatꝰ haurit
iam ingaudio de fontib saluatoris. ħẽ
delectatur in plenitudine caritatis. his
gͥ fortassis quasi duob anime brachiis
ditur cum omĩb scĩs. longitudo. latitu¬
do. sullimitas & ꝓfundum: hoc ẽ et̾nitas.

Expanded text:
peregrinationis in plenitudinem commutabitur dilectionis. Si enim adhuc absentes initiat fides, et desiderium, praesentes profecto consummat intellectus et amor. Sicut autem fides ducit ad plenam cognitionem, sic desiderium anon desideraveritis, non perfecte amabitis. Intellectus igitur est fructus fidei, perfecta charitas desiderii. Interim justus ex fide vivit ; nam beatus ex intellectu. Interim justus desiderat ad Deum sicut cervus ad fontes aquarum: nam beatus haurit jam in gaudio de fontibus Salvatoris, hoc est, delectatur in plenitudine charitatis. 3. His igitur fortassis quasi duobus animae brachiis,ditur cum omnibus sanctis longitudo, latitudo, sublimitas et profundum, hoc est aeternitas,
Abbreviated transcription (Latin):
fr .s. seipsum qͣntum pot̃. Q uod ad uos
ñ ueni ut mandastis: ñ mea pigͥcia s
causa fuit ñ contempnenda. Si quidem
salua ur̃a omĩumq bonoꝵ reuerentia
in ꝓpositum ẽ nequaꝙͣ. eg̾di de monaste¬
rio ñ certis ex causis: qͣrum utiq nulla
m̃ se optulit ut licitȩ possem ur̃e in hoc.
imino & nĩȩ satiffacere uoluntati. uerũ
uos quid facitis deeo qđ ia mdudũ ur̃arũ
pͥorum litt̾arum ꝓmissione tenemꝰ. ur̃o
scilicet quẽ adhuc sustinemꝰ aduentu.: Q
ideoq nicħ ꝑauimꝰ. Ego enĩ nescio me
quippiã qñꝙ scͥptitasse de moralib. qͥd
uĩȩ excellentiȩ studio dignum putem
aliqui fr̃s ñ nulla ex his que me corã
audire loquentẽ. stilo suo exceꝑe. Q rum
unus uob̾ p̃sto ẽ. precentor iudelicet a¬
censis. & archidiaconꝰ sebiunꝰ: & facile
tunc si quid in manib inuentũ aut m̃
posse adhuc elaborari studio uisum
fuĩt quod forte delectet: uĩe omnino ꝓ uirib
ñ deero uoluntati. Diligimꝰ enim bonam

Expanded text:
RDUS, se ipsum quantum potest. Quod ad vos non veni ut mandastis, non mea pigritia, sed causa fuit non contemnenda. Siquidem salva vestra omniumque bonorum reverentia, mihi propositum est nequaquam egredi de monasterio, nisi certis ex causis, quarum utique nulla modo se obtulit, ut licite possem vestrae in hoc, imo et nostrae satisfacere voluntati. Verum vos quid facitis de eo quod jamdudum vestrarum priorum litterarum promissione tenemus, vestro scilicet, quem adhuc sustinemus, adventu? Qideoque nihil paravimus. Ego enim nescio me quidpiam quandoque scriptitasse de moralibus, quod vestrae Excellentiae studio dignum putem. Aliqui fratres nonnulla ex his quae me coram audiere loquentem, stilo suo excepere. Quorum unus vobis praesto est, praecentor videlicet Trecensis et archidiaconus Gebuinus; et facile tunc si quid in manibus inventum, aut nostro posse adhuc elaborari studio visum fuerit quod forte delectet, vestrae omnino pro viribus non deero voluntati. Diligimus enim bonam
Abbreviated transcription (Latin):
gͥnamur ab eo qͥ summe ẽ. Et quid ẽ hõ o
d̾s nͥ qd innotiustiei: Itaq si noticia dei
causa ẽ ut homo aliquid sit: ignorantia
fac̃ ut nicħ sit. S qui uocat ea q̃ ñ sunt
tanꝗͣ ea que sunt: miserat᷑ quodã mͦ redac¬
tos in nichili. magnna illud absconditũ
contemplari ꝑ sp̃em. uł p̾lene amplecti ꝑ
amorẽ dedit int̾im nob̾ & saꝑe ꝑ fidem.
& querere ꝑ desidium. ꝑ que utiq duo ad

Expanded text:
grinamur ab eo qui summe est. Et quid est homo, o Deus, nisi quod innotuisti ei? Itaque si notitia Dei causa est ut homo aliquid sit, ignorantia facit ut nihil sit. Sed qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, miseratus quodammodo redactos in nihil; manna illud absconditum contemplari per speciem, vel plene amplecti per amorem, dedit interim nobis et sapere per fidem, et quaerere per desiderium: per quae utique duo ad
Abbreviated transcription (Latin):
relinquit᷑. cum ipsa qͦ lex omĩum sine le¬
ge ñ uit : ñ tñ alia qͣm se ipsa qua &e se
ipsam & si ũ creauit. regit tñ. Ceterum
seruus & m̃cennariꝰ hñt legem ñ a dño
s qͣm ipsi sͥ fecerunt: ille dm̃ ñ aman¬
do. iste plus aliud amando. hñt inꝗͣ.
legem. ñ dñi s suam: illi tñ que dñi ẽ
subiectam. Et qͥdem suã sͥ quisq legẽ
face̾ potuerunt: ñ tñ eam incoͬmutabi¬
li et̃e legis ordini subducẽ potuerunt.
Tunc aũ dixĩm quemq sͥ fecisse suam
legẽ qñ cõmuni & et̃ne degi ꝓpͥam pre¬
tulit uoluntatem: ꝑuerse utiq uolens
suum umnitari creatorem. ut sicut ipse sͥ
lex suiq iuris ẽ. ita is qͦ seipsum regeret.
&ͥ legem sͥ suam facẽt uoluntatẽ graue
utiq & importabile iugum suꝑ om̃s
filios adam. heu inclinans & incuruanᷤ
ceruices nr̃as: adeo ut uita nr̃a infer¬
no appropinquarit Infelix ego homo.

Expanded text:
relinquitur, cum ipsa quoque lex omnium sine lerelinquitur, cum ipsa quoque lex omnium sine lege non sit; non tamen alia quam se ipsa, qua et se ipsam etsi non creavit, regit tamen. 5. Caeterum servus et mercenarius habent legem non a Domino, sed quam ipsi sibi fecerunt, ille Deum non amando, iste plus aliud amando. Habent, inquam, legem non Domini, sed suam, illi tamen quae Domini est subjectam. Et quidem suam sibi quisque legem facere potuerunt: non tamen eam incommutabili aeternae legis ordini subducere potuerunt. Tunc autem dixerim quemque sibi fecisse suam legem, quando communi et aeternae legi propriam praetulit voluntatem, perverse utique volens suum imitari Creatorem: ut sicut ipse sibi lex, suique juris est, ita is quoque se ipsum regeret, et legem sibi suam faceret voluntatem. Grave utique et importabile jugum super omnes filios Adam, heu! inclinans et incurvans cervices nostras, adeo ut vita nostra inferno appropinquarit . Infelix ego homo,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi dr: siue qđ ipse ex eo uiuat siue
quod cam nullus nͥ eiꝰ dons possideas
Nec absurdum uideatur quod dixi etiam
dm̃ uiuere ex lege: cum ñ alia dixerun qͣm
caritate. Quid uͦ in summa & beata illa tͥnita¬
tt suminã & ineffabilem illam conseruat
unitatem. nͥ caritas: Lex ẽ gͦ & lex dm̃
caritas: que tͥnitatem in unitate qͦdaminͦ
cohibet & colligat in uinculo pacis. Ne¬
mo tñ me estimet caritatẽ hic acciꝑe qͣlita¬
tem uł aliqͦd accidens: alioquin in d̾o dice¬
rem qđ absit ẽẽ aliquid qͦd d̾s non ẽ. s¬
sub̾am illã diuinã. qͦd utiq nec nouum
nec insolitum ẽ dicente ioħe. Ds̃ caritas ẽ.
Dicit᷑ gͦ recte caritas: & deus & di donum.
Itaq caritas dat caritatem: substantia
accidentalẽ. U̾ dantem significat. nom̃ ẽ
substantiȩ: uͭ donum qualitatis. hec est
lex et̾na: creatͥx & gub̾natrix uniu̾sitatiᷤ.
Siquidem in pondẽ & m̃sura & numero
ꝑ eam facta sunt uniu̾sa. & nicħ sñ lege

Expanded text:
dicitur, sive quod ipse ex ea vivat, sive quod eam nullus nisi ejus dono possideat. Nec absurdum videatur quod dixi etiam Deum vivere ex lege, cum non alia dixerim quam charitate. Quid vero in summa et beata illa Trinitate summam et ineffabilem illam conservat unitatem, nisi charitas? Lex est ergo, et lex Domini charitas, quae Trinitatem in unitate quodammodo cohibet, et colligat in vinculo pacis. Nemo tamen me aestimet charitatem hic accipere qualitatem, vel aliquod accidens alioquin in Deo dicerem, quod absit, esse aliquid quod Deus non essubstantiam illam divinam: quod utique nec novum nec insolitum est, dicente Joanne, Deus charitas est . Dicitur ergo recte charitas et Deus, et Dei donum. Itaque Charitas dat charitatem, substantiva accidentalem. Ubi dantem significat, nomen est substantiae; ubi donum, qualitatis. Haec est lex aeterna, creatrix et gubernatrix universitatis. Siquidem in pondere, et mensura, et numero per eam facta sunt universa: et nihil sine lege
Abbreviated transcription (Latin):
deuotio: ip̃m ñ annullat. s castificat.
Pena tm̃ tollitur. sine qua ẽẽ ñ potuit
um fuit seriuiił: & timor manet in
sesm scłi castꝰ & fiuialis. Nam qđ legit᷑.
ꝑfecta caritas foras mittit timorẽ. peni
intelligenda ẽ. que ser uili ut diximꝰ
nunꝙͣ. deẽ tunori: ilł. o scił gn̾e locu¬
tionis quo sepe causa ponit᷑ ꝓ esfectu.
Dem̃ cupiditas tunc recte a suꝑuenient
caritate ordinatur. cum mala qͥdem
penit᷑ respuuntur. bonis ũ meliora ps¬
feruntur: nec bona nͥ ꝓp̃ meliora appetunt᷑
Quod cum plene ꝑdi gr̃am assuetũ fuĩt.
diliget᷑ corpꝰ & uniu̾sa corꝑis bona tm̃ ꝓpt̾
Neruntũ quia caruales sumꝰ & de carnis
concupiscentia nascimur. necẽẽ ẽ cupiditaᷤ
uł amor nr̃ a carne incipiat. que sirecto
ordine dirigit᷑ quibdam suis gradib du¬
ce gr̃a ꝓficiens. sp̃u tandem consũmabit᷑.
quia ñ pͥus qͦd sp̃uale. s qͦd animale: de¬

Expanded text:
devotio ipsum non annullat, sed castificat. devotio ipsum non annullat, sed castificat. Poena tantum tollitur, sine qua esse non potuit dum fuit servilis; et timor manet in saeculum saeculi castus et filialis . Nam quod legitur, Perfecta charitas foras mittit timorem , poena intelligenda est, quae servili, ut diximus, nunquam deest timori, illo scilicet genere locutionis, quo saepe causa ponitur pro effectu. Deinde cupiditas tunc recte a superveniente charitate ordinatur, cum mala quidem penitus respuuntur, bonis vero meliora praeferuntur, nec bona nisi propter meliora appetuntur. Quod cum plene per Dei gratiam assecutum fuerit, diligetur corpus, et universa corporis bona tantum propter en quia carnales sumus, et de carnis concupiscentia nascimur, necesse est cupiditas vel amor noster a carne incipiat: quae si recto ordine dirigitur, quibusdam suis gradibus duce gratia proficiens, spiritu tandem consummabitur: quia non prius quod spirituale, sed quod animale, de
Abbreviated transcription (Latin):
his qui fine lege erant tanqͣm sine
iusti ñ hñt legem. aut iusti sunt sine
lege s stis ñ ẽ lex posita: hc̃ ñ tanquã
inuitis unposita. s uoluntariis eo lib̾ali¬
ter data. quo suauit᷑ inspirata. Unde &
pulere dñs. Tollite air iugum meũ suꝑ
uos. Ac si dicẽt. Non impono inuitis.
s uos tollite si uultis. auoquin ñ reqͥem
s laborẽ inuenietis animab ur̃is. So
na itaq lex caritas & suauis. que non
solum leuit᷑ suauit̃q portatur. s etiam
seruorũ &x m̃cennariorũ leges portabile
ac leues reddit: quas utiq ñ destruit.
s facit ut impleant᷑ dicente dño. Nõ
ueni legẽ soluere: s adimplere. Illam
temꝑat istam ordinat: utrãq leuigat.
Numꝗͣ erit caritas sine timore. s casto
nunꝗͣ sine cupiditate. s ordinata. Im¬
plet gͦ caritas legẽ serui: cũ infundit
aeuotionẽ. Implet & m̃cennarii: cum or¬
dinat cupiditatẽ. Porro timori ꝑmixta

Expanded text:
his qui sine lege erant, tanquam sinhis qui sine lege erant, tanquam sinJusti non habent legem; aut, Justi sunt sine lege: sed Justis non est lex posita; hoc est, non tanquam invitis imposita, sed voluntariis eo liberaliter data, quo suaviter inspirata. Unde et pulchre Dominus: Tollite, ait, jugum meum super vos . Ac si diceret: Non impono invitis, sed vos tollite si vultis. Alioquin non requiem, sed laborem invenietis animabus vestris. 7. Bona itaque lex charitas et suavis, quae non solum leviter suaviterque portatur, sed etiam servorum et mercenariorum leges portabiles ac leves reddit, quas utique non destruit, sed facit ut impleantur, dicente Domino: Non veni legem solvere, sed adimplere . Illam temperat, istam ordinat, utramque levigat. Nunquam erit charitas sine timore, sed casto; nunquam sine cupiditate, sed ordinata. Implet ergo charitas legem servi, cum infundit devotionem; implet et mercenarii, cum ordinat cupiditatem. Porro timori permixta