comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoq uł de qualitate uł deposicoẽ
tractare uichil prodest ad spc̃ fut
quiasusperroit t̾ram ĩinchilo. Qͥo
nobis oiscut̾e utrũ in aere peiroe¬
at an suꝑ aquam ut inrde nascat᷑
controu̾sia quõ aeris uatura temi¬
is. et mollior molem possit sustẽ¬
tare t̾renam aut quomõ sisupa
quas nõ dem̃gatur maqua grams
tracum rumã aut quõ ei macio ii¬
da nõ cedat. et in latera eius. sese
loco suo mnota diffundat. Mulci e¬
ciã in in medio aeris fram eẽ dix¬
erunt ⁊ mole sua ĩmobilemma¬
ner̾ qd in equali motuhinc atq
inde ex oĩ ꝑte ꝓpendeat de quo satis
putamus dictum adño adiobser¬
uũ suũ qñ locutus pimbem ait. uͥ
eras cum fuirdarem t̾ram. Iioica
mͥ sihẽs scienciam. Quis posint iñ¬
suram eius si nosti. et quis ẽ quisy¬
uiduxit rñsuris suꝑ eam aut sup
quid curtuli eiꝰ confixi sunt. Et.I.
Conclusi mare portis. et dixi. usq
huc ueines. et non transibis. s in
te ꝯmmnuentur. fluctus tur Non¬

Expanded text:
quoque vel qualitate vel positione tractare nihil prodest ad spem futuri, quia suspendit terram in nihilo . Quid nobis discutere, utrum in aere pendeat an super aquam, ut inde nascatur controuersia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam aut quomodo, si super aquas, non demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis et dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuentur fluctus tui. non
Abbreviated transcription (Latin):
gio trausire in libro quoq quiscri¬
bitur de niui̾ns ait scͥptura. Iitiũ
nacionum amelech et semeneis
pibit. et utiq nõ oĩm uacionũ
uoluntatem eius facientibus c̃
sem̃ ꝑibit. Semen autem eius imi¬
pu et infideles sunt: quibus ait
diĩs. uos ex prẽ diabolo estis. Et e
ciam micium misticum ut alud¬
ẽ. Ego sũ primus. et nouissimus
ĩcium et fuus. Et illiro ĩ emĩge¬
lio p̾cipue quod int̾rogatus dns
quis esset. responoit ĩicium: qd
et loquor uobis. Qui ue ⁊ secund¬
añ ipĩu ⁊ funs quia nemo ultra
ipsum. Et secundum eũgeliũ in
dĩ sequi. ⁊ opari opa derInhoc

Expanded text:
vestigio. In libro quoque, qui inscrivestigio. In libro quoque, qui inscribitur de Numeris, ait Scriptura 8: Initium nationum Amalec, et semen ejus peribit . Et utique non omnium nationum voluntatem suam facientibus, cujus semen peribit: semen autem ejus impii et infideles sunt, quibus ait Dominus, Vos ex patre diabolo estis . 15. Est etiam initium mest: ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euangelio praecipue, quod interrogatus dominus quis esset respondit: initium quod et loquor uobis. qui uere et secundante ipsum; et finis, quia nemo ultra ipsum: et secundum Salomonem iniDomini sequi, et operari opera Dei. In hoc
Abbreviated transcription (Latin):
erat tñ dispõnns et̾ne rigroo stricta
gelu ĩuiides subit ofructus laxare¬
arua atq horrentib priins floru¬
Mensis hic uobis ũiciũ insium. pͥmi
ĩmum tẽpus appellans dicebat eĩ
et ip̃am geueracõm melioribus au
us fouerb. Neq eĩ possent tenerare¬
inhanc generacionemꝰ atq in hos
usus ingressus cributꝰ quo tẽpe
rsrł egyptum reliquerunt. et ꝑmar
transiecunt baptizati ĩmibe ⁊ ĩma¬
tis amalicie nequicieq fmento ad
intacem ⁊ sinc̾itatem kegen̾atis ita¬
q dicitur. Mensis hic uobis plicpiũ
mensiũ. pͥmus ẽ uob̾ in mensibus
ãm. Delinquit eĩ et deserit qui ablu¬
itut intelligibilem illũ pharao pͥn¬
apemistius mũdi dicens. Abremĩcio
ꝑus tuis. Nec iam ẜuiet ei. uł t̾rems
hꝰ corꝑis passionib uł dep̃uate m̃tis
errorib qͥ demersa oĩ malicia uice. plũ¬
bi boms opib oetra leua que muni¬
tus ioffenso seculi hꝰ freta studet uesti¬

Expanded text:
erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in virides subito fructus arva laxare, atque horrentibus pruinis floruMensis hic vobis initium mensium, primus at enim et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rein hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus, quo tempore Istrahel Aegyptum reliquerunt et per mare transierunt, baptizati in nube et in matis, a malitiae nequitiaeque fermento ad ueritatem et sinceritatem. regeneratis itaque dicitur: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni. derelinquit enim et deserit qui abluitur intellegibilem illum Pharao, principem istius mundi, dicens: abrenuntio imperiis tuis. nec iam seruiet ei uel terrenis huius corporis passionibus uel deprauatae mentis erroribus qui demersa omni malitia uicebi, bonis operibus dextra laevaque munitus inoffenso saeculi hujus freta studet transi
Abbreviated transcription (Latin):
cõponens. Est eciam bone pͥncipiũ
dicipline. Sicut ẽ illuo. Iincuatnsa¬
piencie cimor dini. quĩ qui tun do¬
minũ declinat errorẽ. Et aduͥtutis
senitam uas suas dirigit Nisi et
qus tumuerit deum nõ pot̾ renũ¬
iare pcc̃o. Quod eq̃eciam de illo pos¬
sumus accipe. Mensis hicrunciũ mẽ
litur. qdueris iicio celebratur.
nboc gͦ pͥncipio mensiũ celũ et t̾rã
fecit: qͥuid inde capi inuudi oꝑteba
eroroium ubierat oꝑtuna oĩb uer¬
nem̃ uascentis exp̃ssit. ut post hi¬
nas glacies atq hr̃emales caligi¬
nes sebenior solito u̾m cẽpis splen¬
dori eluceat dedit eigo formam fu¬
tiis ãnoꝵ curriculis minundi pͥmꝰ
erortus ut ea lege au ͦ noꝵ indes su¬
gerent atq ĩicio cuiꝰ ͥ q ãm produ¬
deret tra noua seminum gmina
nobis ⁊ moderacõnis ꝓpetue dinap¬
indencia et sceleritas tre g̾iminan¬
tis adestimacõm u̾ne suffragatur
les pruias celestis imꝑii fotu ger¬
inans t̾ra fecum produceret: nõ

Expanded text:
am bonae principium disciplinae, sicut est illud: Initium sapientiae est timor Domini ; quoniam qui timet Dominum, declinat errorem, et ad virtutis semitam vias suas dirigit. Nisi enim quis timuerit Deum, non potest renuntiare peccato. 13. Quod aeque etiam de illo possumus accipere: Mensis hic initium menbatur, quod veris initio celebratur. in hoc ergo principio mensuum caelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium. ubi erat oportuna omnibus uerginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum uices surgerent atque initio cuiusque anni produceret terra noua seminum germina, nobis et moderationis perpetuae divina providentia, et celeritas terrae germinantis ad aestimationem vernae suffragatur les pruinas coelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret; non
Abbreviated transcription (Latin):
restitutum in utroq fidei ambigi¬
um uite piculum. An si petuiam ne¬
ges culpa ẽ Siostiam neges pu¬
tas ẽ cũ peciñe feueratorilsiroi p¬
sit nature auctoꝵ et necessituus
creditor fraudari uõ q̃at. Itaq qͣm
ubior fenoris sũma tanto gracio
sortis usura unde ingrati eẽ defir
nõ possumus quia qdͦ nature cõis
fuit reddidit. ꝙd grẽ singulatis ẽ
metuit Lius eĩ cõmuem condici¬
onem recusetur. Quis doleat. Si bi
ipͥum pignus ereptũ cũ ad solaciũ
nũ filiũ luũ unicũ pro nobis pr̃tͣ
did̾it ad mortem. Qiis exceptum
se putet esse debere acondicione mo¬
riendi qui non sit exdeptus condia¬
oue nascendi. Magnum pietatis
mistiũ ut in ors corpis nec in xp̃õ eet
ercepta ac licet nature doꝰ ciris ca¬
men qui suscepat legem uõ recusa¬
ret. Et inͥ ncc̃e ẽ mori illi uccẽ non
fint. An qui de suo dicit. uolo eum
Sit ppetuitatem iuite huiꝰ. sibi p̾ciũ

Expanded text:
restitutum. In utroque fidei ambigurestitutum. In utroque fidei ambiguum, vitae periculum est. An si pecuniam neges, culpa est: si hostiam neges, pietas est? cum pecuniae fenerator illudi possit, naturae auctor, et necessitudinis creditor fraudari non queat. Itaque quanto uberior fenoris summa, tanto gratior sortis usura. 4. Unde ingrati de fratre esse non possumus; quia quod naturae communis fuit, reddidit: quod gratiae singularis est, meruit. Quis enim communem conditionem recuset? Quis doleat sibi proprium pignus ereptum cum ad solatium nostri Filium suum unicum pro nobis Pater tradiderit ad mortem ? Quis exceptum se putet esse debere a conditione moriendi, qui non sit exceptus a conditione nascendi? Magnum pietatis mysterium, ut mors corporis nec in Christo esset excepta; ac licet naturae Dominus, carnis tamen quam susceperat, legem non recusaret. Et mihi necesse est mori, illi necesse non fuit. An qui de servo dicit: Si eum volo Sed perpetuitate vitae hujus sibi pretium,
Abbreviated transcription (Latin):
tres dilectissum
hostiam mneata
hostiam incon¬
tammatam o¬
tiam placentẽ¬
deo. Doninum
et frẽm uicum satirum. Menimie¬
ram ẽẽ mortalem. nec fefellit opi¬
mo. s suphabundauit grã. Itaq
gr̃as agam quia semꝑ optauiut
sique pͦturbaciones uł ecc̃am ues
me manerent ĩme pocius ac mẽ
recident domum. Deo gͥ gracias q
in hoc õi metu cũ oĩa motib sint
suspecta barbaricis ꝯmunem me¬
morem pͥuato dolore tũsegiet
ine cõu̾sum ẽ qui qquid timcbam
om̃s. Atq iniam hic consũmatũ
sit ut dolor meus publici dolons
tre p̾ciosius. Nachil amabilius i¬
chil carius s p̾stant pͥuatis publ¬
ca. Ip̃ius quoq siquis sentenciam
sciscitaretur. mallet occid̾e palus
bis iuue disceremus. Accedit illud
qd ingratus diuinitati ẽẽ nõ possi
tre amiseri illud eĩ mimꝰ hoc e¬
bicum ẽ Itaq profunctus sum qͥ¬
dui licuit cõmisso in fenore. Qun
deposuit pignus recipit. Nichil int¬
ẽ utr̾ abiures depositum. ancoles

Expanded text:
ratres dilectissimi, hostiam meam, hostiam incontaminatam, hostiam Deo placentem, domnum trem meum Satyrum. Memineram esse mortalem, nec fefellit opinio, sed superabundavit gratia. Itaque gratias agam; quia semper optavi, ut si quae perturbationes vel Ecclesiam vel me manerent, in me potius ac meam deciderent domum. Deo igitur gratias, quia in hoc omnium metu, cum omnia motibus sint suspecta Barbaricis, communem moerorem privato dolore transegi, et in me conversum est quidquid timebam omnibus. Atque utinam hic consummatum sit, ut dolor meus publici doloris tre pretiosius, nihil amabilius, nihil charius; sed praestant privatis publica. Ipsius quoque sententiam si quis sciscitaretur, mallet occidi pro alibis vivere disceremus . 3. Accedit illud quod ingratus divinitati esse non possumatrem amiserim; illud enim munus, hoc debitum est. Itaque perfunctus sum, quamdiu licuit, 1114 commisso mihi fenore: qui deposuit pignus, recepit. Nihil interest utrum abjures depositum, an doleas
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpsalmo docemut oꝑacõm ũbi qd̃̾
raculũ quia deus oixit et deus fec̃
spc quoq dei ferebatur supaquas.
Qũ eĩ polo celi giminaturis t̾ris pul
habeset spc̃ dei fouebat aquas.l. in
iuuficabat: ut in nouas cogeret crea¬
turas. et fotu suo ammaret adui¬
suꝑ aquas tenebrecontrariaꝵ iltu¬
tum suꝑ cas cẽ uõ pot̾ant ubi locum
Sibitanta grã uindicabat sũut qͥdĩ
uolunt aerẽ accipiant respondeat
qua racione sp̃m dei dixit cũ satis
fu̾nit spm̃ nũcupare. ¶ Hic gͦ uo¬
elem̃ta genata. celũ t̾ra mare. aerẽ
quã sint ex quib inundi spẽs cõstat
et forma. ubi gͥtenebre nequiciar
spiricualiũ lecum hẽre potuerunt
nõ auguste huiꝰ decorem figure m̃d̾
deus creauit s eruobis orta nou
acreatore deo condita mor leurta¬
ce generatur. nõullam creature habẽs
p̾rogatiuam uec auctoritatẽ substã¬
cie uaturalis s mnutabilitatis uiciũ

Expanded text:
psalmo docemur operationem uerbi, quod raculum quia deus dixit et deus fecit. spiritus quoque dei superferebatur super aquas. ornando enim polo caeli germinaturis terris pulchabet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uisuper aquas, tenebrae contrariarum uirtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. hi ergo uoelementa generata, coelum, terram, mare, aerem; qua sint, ex quibus mundi species constat et forma. Ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae hujus decorem figurae mundus Deus creavit? Sed ea ex nobis orta, non a creatore Deo condita, morum levitate generatur, non ullam creaturae habens praerogativam, nec auctoritatem substantiae naturalis, s
Abbreviated transcription (Latin):
in quo aere uolabat t̾ra. Sine aer
eiñ. uolare nõ pot̾at. S aer esse ad¬
huc nõ pot̾at quia nonerat siner̾¬
ium mat̾ia clementoꝵ fcã oistinc¬
co cũ ipã ad huc elem̃ta fc̃a non es¬
sent. ubi gͦ erat mat̾ia ista alatum
suffulta remigus. Iuaere uon era
quia aer corpus est mnuudi. Corpꝰ
łeẽ aerem docet leccõ. qr emissa sa¬
gitta in locum ꝙ̃ iaculatur inten¬
dit. Iucisus aer statim in se ipm̃n re¬
clusus ẽ. ubi gͦ erat ylen. nͥ forte di¬
catur quadã elem̃ti intencione qͥa
indeo erat: Ergo deus ĩuisibilis ne
atq ĩiuolabilis quilucem hĩtat ĩ¬
accessibilem incõp̾hensibilis. et pu
dialis. et erac indeo mũdi porcio cͥ
de hoc mũdo nõ sit mens suuloꝵ eiꝰ
sicut hemus sepͥtum de hoc mũoo
nõ sunt. sicut ⁊ ego nõ sũ denisido¬
Quẽaom gꝰinuisibilia infibilibus
et ei qui ordinem ac decorem dona¬
uit oĩbus ĩ conposita copulabant᷑
credant et nõ ĩo quia aquis oꝑta

Expanded text:
in quo aere uolabat terra? sine aere in quo aere uolabat terra? sine aere enim uolare non poterat, sed aer esse adhuc non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum adhuc ipsa elementa facta non essent. ubi erat ergo materia ista alarum subfulta remigiis ? in aere non erat, quia aer corpus est mundi, corpus autem esse aerem docet lectio, quia emissa sagitta in locum, quem iaculator intendit, incisus aer statim in se ipsum resolutus est. ubi ergo erat ὕλη, nisi forte dicatur quadam dementi intentione quia in deo erat? ergo deus inuisibilis naturae atque inuiolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, inconprehensibilis et puririae mundialis, et erat in deo mundi portio, cum de hoc mundo non sit mens seruolorum eius, sicut habemus scriptum: de hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundoQuemadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur credant et non ideo, quia aquis operta
Abbreviated transcription (Latin):
uisibiis. et icõposita. Quidẽ erat¬
et ne forte ĩmfinito. et sũ plicipio
extendant opinionemsuam et
dicant. Ecce quia mat̾ia .i. ylem¬
diuam nõ habuit iniciũ. u̾m hoc
dicentib respondebis quia scͥptũ
T̃erat ã cayi oparius terre. Et de
eo qui ubal dictus est habet scp¬
tura. hic erat pr̃ qui deinonstrauit
psaltium et citharam. et homo erat
in ausithidi regione. cui nom̃ iob.
ꝗt deus t̾ram. Erac gͦ ex quo ft̃a ẽ
Nam si sine pͥncipio eam dũt esse:
iam uonsolum deum. s eciam ylen
sũ pͥncipio dicentes. defimant u¬
uam erat. Si in loco gͦ eciam locus
sũ pͥncipio finsse ascruitur inquo
erat matia rerum q̃ pͥncipiũ non
hẽbat. Quoo si absurdum uidetur
de loco crederone forte uolatilem t̾¬
ram debeamus estimare q̃ uõ hñs
fundam̃tũ a larum remigus sus¬
pendebatur uñ gͦ ei alas sumeni
insi force huc uiruremus ꝓphetiai
digia audiuimus. et illiro. ue t̾re
naunũ pẽnate. S ut sic accipiamꝰ.

Expanded text:
nvisibilis et incomposita. Quid est, Eratsi ne forte in infinitum et sine principio extendant opinionem suam, et dicant: Ecce quia materia, id ediuinam non habuit initium. uerum hoc dicentibus respondebis quia scriptum est: erat autem Cain operarius terrae et de eo qui Iubal dictus est habet scriptura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob.cit deus terram. erat ergo ex quo facta est. nam si sine principio eam dicunt esse, iam non solum dominum, sed etiam ὕλην sine principio dicentes definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. quod si absurdum uidetur de loco credere, uidete ne forte uolatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum alarum remigiis suspendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deriuemus prophetici prodigia audiuimus et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut sic accipiamus,
Abbreviated transcription (Latin):
opta illu iat. et ꝓfindo ñsa splea¬
dore luĩs sin prooit: quis dubit
deo ea que in ꝓfundo sunt in uhb¬
lia ẽẽ nõ posse. Nisi forte sic accip¬
amnus in iisibilem t̾ram qd̾ uon¬
resperit suꝑ filios hõmi ut indeat¬
siẽ intelligens aut requirens. et
alibi dicitꝰ. De celo latum ẽ iudiciũ
t̾ra cremuit et quieuit et m̃to mu¬
sibilis quia incopoĩta: que figuram
et spẽm cõgruentem. ad huc nõ aco¬
pat aꝓpͥo coroitore. ¶Et fortasse
dicant. Cur eĩ deus sicut dreit fc̃
sunt non sił ornatus cõgcuos reb¬
ac surgentib donauit elem̃tis: E
nõ potint celum in signitum stelhe
subito ut creatum ẽ refulgere ifle¬
buo ac fructib t̾ra uestiri potuit
utiq. S io pͥo fcã postã cõposita de¬
clarantut. neuere increata. et sñ pnͥ¬
cipio credentur si spẽs rerum uelut
ingeu̾ate abĩicõnõ postã addi. ten

Expanded text:
ta inluminat et profundo mersa splendore luminis sui prodit, quis dubitet deo ea quae in profundo sunt inuisibilia esse non posse? nisi forte sic accipiamus inuisibilem terram, quod nonrespexit super filios hominum, si est intellegens aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgentibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae
Abbreviated transcription (Latin):
et̾naa q̃ uon uidentur. Quis dubi
cutus ai qui mensus est mamu
aquam et celum palmo eĩ et uni¬
u̾sam tram cbasa mamu: Quis sta¬
tint montes mlibra trupes ĩsta¬
tera ⁊ uemora in uigo. Quis cog¬
nouit sensum diũ aut quis consi¬
liarius eirs fint uł quis struxit
eum De quo eciam alibi legimus
qui ten cicuitum t̾re et t̾ram ue¬
lus inchilum fecit. Et iemias ait
di qui uõ fecerunt celum et t̾rã
pibunt at̾ra ⁊ oe subceloisto. dñs
qui fecit celũ ⁊ t̾ram ĩaitute sua et
correxit orbem usapiencia sua et
in sua prudencia extendit celim
⁊ trauiltidinem aq̃ incelo. Et add¬
dit.Infatuatus ẽ homo ascienca
sua. Em em̃ corruptibilia mimd
audias quibus cestificatur deuo
qd̾ fecerit inundum. Nolieũ siue
pͥncipio ec̃. cred̾e. quia quasi spera
ui deatur extare. sit cũ intonat
incipiat. ubi desmat. nonfacile con¬
phendas quia circuitus pͥhcpum
sensu collig̾e ĩ possibile hẽtur. so¬

Expanded text:
em quae non videntur? Quis dubitem quae non videntur? Quis dubitcutus ait: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit montes in libra et rupes in statera, et nemora in jugo? Quis cognovit sensum Domini, aut quis ejus consiliarius fuit, vel quis instruxit eum . De quo etiam alibi legimus: Quia tenet circuitum terrae, et terram velut nihilum fecit. Et Hieremias ait: i qui non fecerunt caelum et terram peribunt a terra et desub caelo isto. dominus qui fecit terram inuirtute sua et correxit absoluit sapientia sua et in sua prudentia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. et addidit: infatuatus est homo ab scientia sua. qui enim corruptibilia mundi audias, quibus testificatur deus quod fecerit mundum, noli eum sine principio esse credere, quia quasi sphaerum eius nullum uideatur extare. et cum intonat, incipiat, ubi desinat non facile conprehendas, quia circuitus principium sensu colligere inpossibile habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
momĩto sue uoluntatis maiesta
ut nec uoluntas oꝑacom pcurre¬
ret. nec opatio uoluntati.¶ Mi¬
raris opus queno opatorem. Qs
plicipi tanto oꝑi dedent quis
tam cito fec̾it subiecit statim dicẽ
quia deus fecit celum et t̾rami. Au¬
disti auctorẽ: dubitare non debes
hic ẽ in quo benedixit. Melchisedect
abrahan patrem mulcarũ genci¬
um dicens. Benedictus abraham
deo sũmo qui fecit celum et t̾ra.
Et credidit abrabã: et ait. Extendo
mauũ meam ad deum sũmum.
qui fecit celum et t̾ram. uidens qͥ
aħ nõ homo muenit. S deus an¬
nũciaut. deus ẽ eĩ melchisedech
qui ẽ rex pacis et iusticie. nec inici¬
um dierum nec finem habens.
Non mirum gͦ sideus quionia
ultute sua ꝯtin̾et. et inconphensi¬
bili inaiestate un̾sa cõplectitur fe
at ħ que indentur c̃ etiam illa fece¬
eit qui nõ uidentur. Inuisibilia ã
hus qͥ uidentur pociora ẽẽ quio ne¬
get cũ ea q̃ iudentur tempalia snt

Expanded text:
momento suae uoluntatis maiestatmomento suae uoluntatis maiestatut neque voluntas operationi praecurreret, neque operatio voluntati. 9. Miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito id fecerit? Subjecit statim, dicens quia Deus fecit coelum et terram. Audisti auctorem, dubitare non debes. Hic est in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium, dicens: Benedictus Abraham a Deo summo, qui fecit coelum et terram . Et credidit Abraham Deo, et ait: Extendam manum meam ad Deum summum, qui fecit coelum et terram. Vides quia hoc non homo invenit, sed Deus annuntiavit. Deus est enim Melchisedech, qui est rex pacis et justitiae, nec initium dierum neque finem habens. Non mirum uirtute sua continet et inconprehensibili maiestate uniuersa conplectitur, fecit haec quae uidentur, cum etiam illa fecerit quae non uidentur. inuisibilia autem his quae uidentur potiora esse quis neget, cum ea quae uidentur temporalia sint
Abbreviated transcription (Latin):
t̾us darent. Quod ut fortuito cõ¬
iũgentur ita fortuito ac timere
dissolũentur insi in suis gubna¬
cornis dinau̾tute constare̾nt. Ne
in m̾uto gub̾nacorem nescuint ql
nõ nouerunt deum ꝑ quem oĩa re¬
guntur. et gubuantut. Scquamꝰ
gͦ cumqui et auctorem nouit. et
gub̾natorem nec uanis abducam᷑
opimonibus. ¶Inpͥnapio in qł.
Qm̃ bonus ordo ut allud pͥmum
assereret qd negare consueuerunt
tur uñ et dauid cũ de celo ⁊ t̾ra et
mari loquecetur: aic oiã sapien¬
cia fecusi Deoit gͦ pͥnapiũ inũdo.
dedit ecram creature in formem¬
se estunaretur. ut uł sic inteslige¬
rent hõĩes ꝙͣ in cõꝑabilis opato
cẽt quitantum opus beeui exigu¬
oq motĩto suc opaconis absolue¬
ret ut uoluntatis afftd sensũ tepis
p̾uemret Nemo opantem uidit s u
agnouit opitum. ubigͥ mora cum
legas quia ipẽ dixit. et Rcã sunt ip̃e
mandauit et creata sut. Nec artis
gͥ usum n ͨ uͥtutis expendit. qui

Expanded text:
terris darent, quae ut fortuito conterris darent, quae ut fortuito coniungerentur ita fortuito ac temere dissoluerentur, nisi in sui gubernatoris diuina uirtute con- \'starent. nec inmerito gubernatorem nesciunt qui non nouerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negare consuerunt ettur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mari loqueretur, ait: o\'mnia in sapientia fecisti. dedit ergo principium mundo, dedit etiam creaturae infirmise aestimaretur, ut uel sic intellegerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis aeueniret. nemo operantem uidit, sed agnouit operatum. ubi legas: Quia ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt ? Nec artis igitur usum, nec virtutis expendit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
natus hoc itaq moyses apuit os
luĩ. et effudit que m eo diss ioque¬
litut secun oum ꝙ ei oieat cui eu¬
ad pharõm diriget uade et ego ape¬
riamos tuũ ⁊ iustruam te quro de¬
beas loqui Et em̃ siꝙ de populo di¬
untcendo dic̾et adeo acceꝑat. qnͣto
magis de celo loqueretur. Deuiq nõ
iuꝑsuasione huane sapiencie nec
philosophie simulatorus disputa¬
conb. s in ostensione spc̃ icͥitutis
tanquam cestis dim opis ausus
est dicere Inpͥncipio deus celum
et t̾tam non ut ille athomoꝵ cõcur¬
sionem̃rous couet serum acqo
ciosum expectauit negociũ n disci¬
puluꝙ̃ dã mac̾ie quam contẽplan¬
domundũ posset effice̾: s auctorẽ
dͤum expͥm̃ dũ pucauit. Adũtit eĩ
uir plenus prudencie ꝙ insibiliũ
atq in uisibiliũ substanciarum et
causas rerum mens solad̾ina cõ
athomor cõplexionem pseuenin¬
cic uigis pstare cam̃ idicauit qote¬
lam arene erexͬent qui sic minuta
et insubstantuia pͥnapia celo. ac

Expanded text:
natus. is itaque Moyses aperuit os suum et effudit quae in eo dominus loquebatur secundum quod ei dixerat, cum euad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. etenim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non in persuasione humanae sapientiae nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam teest dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere, sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium atque inuisibilium substantiam et causas rerum mens sola diuina coatomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac
Abbreviated transcription (Latin):
ac inspe lib̾abitur aut̃ et ipã creatu¬
ia aserintute corrupcõnis cũ grã oi
umne remuinia cõnis affulserit. De
cum celum exquatuor elem̃tis
iscrant alu qͥntam qũdam natur.
nom cors ad constitucom eiꝰ inducã
atq affingant etherum ẽẽ corpus cꝰ¬
naur ut grainora dem̃gant. et inꝓ
ni ferantur uacua et seuia ⁊ supio¬
a sesubrigant. est eĩ ꝓp̾us cuiq mo¬
turam motus mutati sunt: hoꝵ
necessatio ferunt mutari solere
qualitates substanciarum suaꝵ.
Qd gͥ defendimꝰ ethereum corpꝰ
ce ne uideatur corrupcõ in obnoxi¬
um. oruodeĩ cõpoĩtum ex corrupti¬
uilibus clem̃tis est: noc̃e ẽ resoluat᷑
lam hoc ip̃m ꝙ du̾se eadem sunt
elem̃ta nature simplicem et ĩuola

Expanded text:
 20. Liberabitur autem et ipsa creatura a servitute corruptionis, cum divinae remunerationis gratia affulserit. De tum coelum ex quatuor elementis asserant: alii quintam quamdam naturam novi corporis ad constitutionem ejus inducant, atque affingant aetnaturae, ut grauiora demergant et in pronum ferantur, uacua et leuia in superiora se subrigant — est enim proprius cuique moturam motus mutati sunt, horum necessario ferantferunt mutari solere qualitates substantiarum suarum. quid igitur defendimus aetherium corpus esse, ne uideatur corruptioni obnoxium? quod enim conpositum ex corruptibilibus elementis est necesse est resoluatur. nam hoc ipso quod diuersae eadem sint elementa naturae simplic
Abbreviated transcription (Latin):
tum quõ in edificattoi domo uoll
suto am̃tum est plicipiũ quoq et
cousionis et de pͣuacõms dici posse
spturarum cognoscimus auctori¬
tate. Est ec plicipiũ artis ars ip̃a ex
qua artificiũ diu̾soꝵ de inceps ce¬
picoꝑacio.ẽ eciam pͥncipiũ bonoꝵ
opii finis optunus ut misericordi

Expanded text:
in aedificanda domo initium fundamentum est. Principium quoque conversionis et depravationis dici posse Scripturarum cognoscimus auctoritate. Est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diversorum deinceps coepit operatio. Est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
cipio celũ fecit uñ p̾rogata gen̾a¬
cõmis est causa et t̾ram cec̾it. inq̃
ess geu̾acõnis substancia. In hus
eĩ quatuorilla elem̃ta cirata sũt
exquibus gen̾antur oiã ista que
ex lapidibus. et fr̾o freꝙ̃tͥ extutit:
et incelocum sit igintus et inicas
fulgentibus stellis polus. aqua
eẽ possit incelligi q̃ uł supͣ celum
est. uł de illo supiori loco int̾ram
lago freꝙ̃t̾ ibre dutritur. q̃
plibus collige̾ possimus: siquid
ad eoificacõm ecce̾ ista proficer
uidimus. S quia his occupari ĩ¬
fructuosum negociũ c̃ adula ma¬
gls incendamus añ inquibus
inte fit profectus etͥne. ¶ Deqͣli¬
tate gͥ. et substancia celi satis ẽ
qui mediocribus. et usitatis ẜmno¬
mombus qualitatẽ tiature electis
exp̾ssit dicens qd̾ flnaint celum
sicut fumũ subtilem eiuo uaturã
nec solidam cupiens declarate ad
spem quoq euis habuirdat qõipẽ
de celi fͥmam̃to locutus ẽ: quiafe¬
cit deus celum sicut cameram

Expanded text:
rogatiua generationis et causa, et terram fecerit, in qua esset generationis substantia. in his enim quattuor illa elementa creata sunt, ex quibus generantur omnia ista quae ex lapidibus et ferro frequenter excutitur, et in caelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aqua esse possit intellegi, quae uel supra caelum est uel de illo superiore loco in terram largo frequenter imbre demipluribus colligere possemus, si quid ad aedificationem Ecclesiae ista proficere videremus. Sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum in quibus vitae sit profectus aeternae. 21. Detate igitur et substantia caeli satis est qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae caelestis expressit dicens quod firmauerit caelum sicuti fumum, subtilem eius naturam nec solidam cupiens declarare. ad speciem quoque eius abundat quod ipse de caeli firmamento locutus est quia fecit deus caelum sicut c
Abbreviated transcription (Latin):
a subsistit: ne fulcris sin stabił ꝑseue¬
rat. s dominꝰ statuit cam et firma¬
mento uoluntatis. sue continet
quia in marui eitis om̃s fines tͥ c
et hoc fidem simplicitas arginient
oĩbus añcellit lauoent alii qd̾ ioe
misquam decidat t̾ra quia ẜmtia
turam ĩmedio regionẽ possideat su
dun. et oꝑacoris etͥm excellericiam
Quis em̃ artificium non ab illo ac¬
cepit: aut quis dedit mulierib ter¬
ture sapientiam aut uarictatis dis¬
ciplinam: Ego tũ qui ꝓfund̾ mai¬
tatis eiꝰ. et attis excellenciam nons
cõprehende non disputatoris me
libra m̃tis cõmito atq mensuris
s oĩa repofita in eius exutimo uo¬
iuntate qd uoluntas eius fudam̃¬
tũ sit uiu̾sor et pp̃ eũ ad huc mũg
iic maneat qd̾ aplice quoq licet as¬
rruere auctoritatis exemplo. Sꝙ

Expanded text:
ixa subsistit nec fulcris suis stabilis perseuerat, sed dominus statuit eam et firmamento uoluntatis suae continet, quia in manu eius omnes fines terrae. et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. laudent alii quod ideo nusquam decidat terra, quia secundum naturam in medio regionem possideat suadiuini et operatoris aeterni excellentiam — quis enim artificum non ab illo accepit aut quis dedit mulieribus texturae sapientiam aut uarietatis disciplinam? — ego tamen, qui profundum maiestatis eius et artis excellentiam non queo conprehendere, non articulis me libramentis committo atque mensuris, sed omnia reposita in eius existimo uoluntate, quod uoluntas eius fundamentum sit uniuersorum et propter eum adhuc mundus hic maneat. quod apostolicae quoque liceat astruere auctoritat
Abbreviated transcription (Latin):
it eĩ dauid. pͥnoͦpio t̾ram tu fun das¬
ti touime ⁊ oꝑa mauuũ tuarum st
celi Ipĩ pibunt tu a ꝑinanes. et õ¬
ma sicut uestim̃tum uet̾assent. et
tanquam amictum mutabis ea
et mnutabintur tu uo ipe es ⁊ ãm
tin uõ deficient. Quod adeo proba¬
int dñs in eungelio ut diceret. Ce¬
corpus ethereum intro ducenoum
putarunt cũ eq̃ uideant dissimilo
cet̾is adusctam m̃bri unsꝰ porcionẽ
labem corꝑi magis afferre cõuenis¬

Expanded text:
asti, domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. ipsi peribunt, tu autem permanes: et omnia sicut uestimentum ueterescent, et tanquam amictum mutabis ea et mutabuntur, tu uero ipse es, et anni tui non deficient. quod adeo probauit in euangelio dominus ut diceret: caecorpus aethereum introducendum putarunt; cum aeque videant dissimilem caeteris adjunctam membri unius portionem, labem corpori magis afferre consuevis
Abbreviated transcription (Latin):
defme aitialo et fac bomĩ: Euso gͦ ei
uerunt hiic marcioms hinc ualẽ¬
tan hiric pestis illa maincheoꝵ fu¬
uesta sc̃õꝵ m̃tib teptauerut inf̾re
contagia. Quto nobis ip̃i in liũe ui¬
te tenebras mortis inꝗiitiue. sꝙ¬

Expanded text:
desine a malo et fac bonum: quomodo ei uerunt. hinc Marciones, hinc Ualentini, hinc pestis illa Manicheorum funesta sanctorum mentibus temptauerunt inferre contagia. quid nobis ipsi in lumine uitae tenebras mortis inquirimus
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles płiq qui coetͥnum deo
uiuiro uolunt cẽ qua si adumba¬
cionem u̾tutis diuine assetuns
eciam sua spo nte subsistere. Et
qͣuis causam eius deuui esse face¬
antur cãm cũ ut fcm̃ uolunt. uon
ex uoluntate et dispõne siia. s it
ut causa inbre corpusẽ. aohes
eiĩ umbra ꝑ cor. et fulgor lum¬
ni naturali. magis societateq
uoluntate arbitrii. pulchre ait m¬
ses quia fecit celum ⁊ t̾ram. Roli
drit qui a subeẽ fecit nou dixit qͥa¬
ua
cam cãm mnundo ut ess p̾buit. s
fecit quasi bouus qd̾ foret utile
cabat. quasi oĩpotens qd̾ amplis¬
sunum preuidebat. Quod auten
quasi umbra esse poterat. ubi cor¬
pus uon erat cũ incorpe dei corpo¬
rca adumbracio eẽ nõ possit. Quõ
eciam in corporei luminis splendor
cossit esse corꝑeus. S si queris splẽ¬
uorem dei filius ẽ ymago dei in¬
uisibilis qualis g ͦ deus: talis et
ymago. Inuisibilis deus: eciam
ymago iisibilis est. Et eĩ splen

Expanded text:
quia gentiles plerique, qui coaeternum deo quia gentiles plerique, qui coaeternum deo mundum uolunt esse quasi adumbrationem uirtutis diuinae, adserunt etiam sua sponte subsistere. et quamuis causam eius deum esse fateantur, causam tamen factum uolunt non ex uoluntate et dispositione sua, sed ita ut causa umbrae corpus est, adhaeret enim umbra corpori et fulgur lumini naturali magis societate quam uoluntate arbitra. pulchre ergo aitMoysesquia fecit deus caelum et terram. non dixit quia subesse fecit, non dixit quia causam mundo ut esset praebuit, sed fecit quasi bonus quod foret utile, cabat, quasi omnipotens quod amplissimum praeuidebat. quomodo autem quasi umbra esse poterat, ubi corpus non erat, cum incorporei dei corporea adumbratio esse non potest? quomodo etiam incorporei luminis t splendor possit esse corporeus? sed si quaeris splendorem dei, filius est imago dei inuisibilis. qualis ergo deus, talis et imago. inuisibilis deus, etiam imago inuisibi
Abbreviated transcription (Latin):
sic siña dicens. Quia ui uisibilia
euis ꝑ ea que fc̃a sunt intelligim¬
tur. auctorẽ eĩ angeloꝵ ⁊ dñacouũ
et potestatum facile incelligimꝰ
eum qui mom̃to imꝑii suihãt cã¬
tam pulcritiroinẽ mundi ex inchi¬
lo fecit ẽẽ q̃ nõ erat. et uon de exta¬
tib aut reb auc caĩs donauic le¬
re substanciam. Est gͦ hic inuns
diuine specimen opõins. quia am
pator. Namq ut ist arum artim
alie sunt actuose que sunt iical
motu auc sotio uocis: cessauit mo¬
tus aut somis: iichil suꝑfuit iu¬
cessante quoq opacõnis officio opr
munus apparcat ut edificacio atq
textura q̃ ecian tacente artifices
iciam eisostendant ut opatoro
pis sui testuomum. Suffrage᷑
Sumilit̾ etiam hic mũdus d̾ine
maiestatis insigne ẽ ut ꝑ ipm dei
sapiencia mamifestetur. Quem
uidens ꝓpha simul ec ad ĩuisibi¬
lia oculos meutis actollens au
Quam magnificata sunt oꝑa
tua dñe oĩa usapiencia fecisti
Nec ocioso ubiq fcĩ legunus

Expanded text:
ens: Quia invisibilia ejus per ea quae facta sunt, intelliguntur . Auctorem enim Angelorum et Dominationum et Potestatum facile intelligimus eum, qui momento imperii sui hanc tantam pulchritudinem mundi ex nihilo fecit esse, quae non erat; et non de exstantibus aut rebus aut causis donauit habere substantiam. est enim hic mundus diuinae specimen operationis, quia dum operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit necessante quoque operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragetur: similiter etiam hic mundus diuinae maiestatis insigne est, ut per ipsum dei sapientia manifestetur. quem uidens propheta simul et ad inuisibilia oculos mentis adtollens ait: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. Nec otiose utique factum legimus
Abbreviated transcription (Latin):
alii utr̾ͥq in quo n figura sit decoꝵ
aut cura cõp̾hendi siquidẽ muidũ
estimacõne nobilẽ rocundum ar¬
dentem quibdam nicitatum in¬
tib sũ sensu dñi cõueniat incelis
qui alieno nõ suo motu feratur uñ
d̾ino spũ p̾uidens scs̃ moyses hos h¬
miũ enores fore ⁊ iam forte cepis¬
se inerordio s̾moms sui sic ait. Iu
ncipio fecit deus celum et t̾ram
Iniciũ rerum auctorem inũdicita¬
torẽ mac̾ie cõp̾hendens ut deuicog¬
posceres añ uiciũ mundi eẽ. uł ip̃¬

Expanded text:
alii utrumque? in quo nec quae figura sit deorumaut cura conprehendi, siquidem mundi aestimatione uolubilem rutundum ardentem quibusdam incitatum motibus sine sensu deum conueniat intellegi, qui alieno, non suo motu feratur. Unde diuino spiritu praeuidens sominum errores fore, etiam forte coepisse, in exordio sermonis sui sic ait: In principio fecit Deus, etc. Initium rerum auctorem mundi, creationem materiae comprehendens, ut Deum cognosceres ante initium mundi esse, vel ip
Abbreviated transcription (Latin):
custodiatis in aũms utĩs. Qe
utrͥ aliqͥd profectus hẽant
uos probabitis. Intͥa copiam mu¬
tam exẽploꝵ afferent. Nain ꝓpeõ
ma mnaioꝵ exempla płima quo¬
q̃dam cõpeudio exp̃sia płiũ instau

Expanded text:
custodiatis in animis vestris: quae utrum aliquid profectus habeant, vos probabitis; interim copiam multam exemplorum offerunt: nam prope omnia Majorum exempla, plurima quoquodam compendio expressa plurimum instru
Abbreviated transcription (Latin):
ge qm̃ scpͥtum ẽ Qui aspicit t̾ram
et facit cam tremere. Et alibiadhu
ego semel cõcucio t̾cam. Nongꝰ lb¬
mentis sius in mobilis manet sec
fieꝙ̃t̾ dei mitu et arbituo cõmo¬
uetur sicut. et iob dicit. Quia tos
a̾ eius exagitautir. Et alibi. Nu¬
la uif̾ua inconspectu eius. et non
ẽ morti ĩuolucrũ extendens dore¬
am pro inchilo sis pendens t̾ram
in nchilũ. Alligans aquam ĩ nubi¬
bus sins colup̃ne celi euolauerum
et expauerunt ab in crepacione es.
uirtute mitigauit mare disciplina
stauit cetumꝰ claustra ã celi timen
eum. uolu̾tate gͥ dei ĩmobił manet
⁊stat in scculum tra si eccãstis sen¬

Expanded text:
m scriptum est: qui aspicit terram et facit eam tremere et alibi: adhuc ego semel concutio terram. non ergo libramentis suis inmobilis manet, sed frequenter dei nutu et arbitrio commouetur, sicut et Iob dicit quia dominus umnae autem eius exagitantur et alibi: nuda inferna in conspectu eius, et non est morti inuolucrum. extendens boream pro nihilo, suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli euolauerunt et expauerunt ab increpatione eius. uirtute mitigauit mare, disciplina strauit cetum, claustra autem caeli timent eum. uoluntate igitur dei inmobilis manet et stat in saeculum t
Abbreviated transcription (Latin):
subscancie. Iuplicipio in quit fecꝰ.
deus celum ⁊ t̾ram. et factus ẽ
gͥ murous: et cepit ẽẽ qui nõ ert̃
uerbum ã dei myncipio erat: ete¬
rac semꝑ. S etiam ageli domna¬
cõnes et potestates et si aliqñ ce¬
perunt erant tũ iam qñ hic m̃dꝰ
est fcs̾. Oĩa uãq creata et coiroita
sunt in sibilia. et i insibilia suie
se des sũ donniãcõnes. siue pͥncipa¬
tus sũ potestaces. Oiã aiquit et ꝑ

Expanded text:
uit, fecit Deus coelum et terram. Factus est ergo mundus, et coepit esse, qui non erat: Verbum autem Dei in principio erat, et erat semper. Sed etiam Angeli, Dominationes et Potestates, etsi aliquando coeperunt; erant tamen jam quando hic mundus est factus. Omnia namque creata et condita sunt, visiblia et invisibilia, sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potesta
Abbreviated transcription (Latin):
seoisus elem̃toꝵ motus ĩpug¬
uat unus eĩ motus oĩbus aptus
u nõ pot̾: et elem̃tis distantibuo
attrabitur. Et eĩ contra naturesu
usum dorsum cogitur. Eẽ a qd in
contrauũ cogitur nõ natute serm¬
end: ł in uccitate cito soluitur. et
Nea sci ditur. ex quibus uidetur
sse cõpositu insua quꝙ rgionẽ smn¬
rantes stabilia eẽ nõ posse ethereum
corpus celi stellarumq arbitrati
sunt ẽẽ qłrdam qͥntam uaturam
corpis introducentes quodintur¬
nã celi putarent mensuram ẽẽ su¬
stanciam ¶ O nõ ista opĩo ꝓphe¬
tice potint obuiare siñe quam di

Expanded text:
ersus elementorum motus impugnet. Unus enim motus omnibus aptus esse non potest, et elementis distantibus attrahitur. Etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. Omne autem quod in contrarium cogitur, non naturae serviens, sed necessitati, cito solvitur, et in ea scinditur ex quibus videtur esse compositum, in suam quamque regionem sinrantes stabilia esse non posse, aethereum corpus coeli stellarumque esse arbitrati sunt, quintam quamdam naturam corporis introducentes, quo diuturnam coeli putarent mansuram esse substantiam. 24. Sed non ista opinio propheticae potuit obviare s
Abbreviated transcription (Latin):
qñti cepit ait sapiencia. Cũ ꝑarer ce¬
lum. cũ illo eram. ad m̾mm ã sirefe¬
ras ica cõuerit ut accipias. In pri¬
mis fecit deus celum et t̾ram: de¬
ude colles regiones.fines mhĩta¬
blles. uel sic au reliquas uisibiles qr¬
aturas diem noctem lignafructi¬
fera aĩanciũ genera diuers acelũ
et tram fecit. Si uo ad fundam̃tum
referas plicipium t̾re fundam̃ta esse

Expanded text:
icut ait Sapientia: Cum pararet coelum, cum illo eram . Ad numerum autem si referas, ita convenit, ut accipias: imprimis fecit Deus coelum et terram, deinde colles, regiones, fines inhabitabiles. Vel sic: ante reliquas visibiles creaturas, diem, noctem, ligna fructifera, animantium genera diversa, coelum et terram fecit. Si vero ad fundamentum referas, principium terrae fundamenta esse
Abbreviated transcription (Latin):
srdicas apr̃e tñsunt infiliũ. et in
piem reusa ẽ afilio. Egregie itaq
apostolus et hoc loco filium dixit.
auctorem oĩm et iuaiestate sira cou¬
tineutem omĩa:Et ad romanos de
eiss et potestate. Otm̃a eĩ ex eiuis
uoluntate ceperunt qui aunus
deus pr̃ ex quo omĩa. Et eĩ catiqũ
erluo fetit. quia unde uoluit fe¬
itꝙͣ coustruxit. Uiiuersa m ipõqͤ
Aet qͣm diu uult oĩa eiꝰ uͥtute ma¬
nent atq consistunt et funis eoꝵ
idei uoluntate recurrit. et eius
abitus resoliĩtur. Inpncipio
itaq cempis celum et t̾ram deus
fecit. Tempus eĩ ab hoc mundo nõ
añ unidum. Da es aucem: tẽporis
porcio ẽ nõ pncipium. Et qquam
leccoits senc possimus astrue¬
re qd pͥmodie fec̾it doꝰ diem et
uoctem que sunt uices tempoꝵ. et
secũdo firmauĩtum fec̾it: quo dis¬
creuit aquam que subcelo ẽ. et a¬

Expanded text:
ditas a Patre transit in Filium, et in Patrem revertitur a Filio. Egregie itaque Apostolus et hoc loco Filium dixit auctorem omnium, et majestate sua continentem omnia. Et ad Romanos de eius et potestate — omnia enim ex eius uoluntate coeperunt, quia unus deus pater, ex quo omnia; etenim tamquam ex suo fecit, qui unde uoluit featque constrinxit uniuersa, in ipsum, quia et quamdiu uult omnia eius uirtute manent atque consistunt et finis eorum in dei uoluntatem recurrit et eius arbitrio resoluuntur. I In principio itaque temporis caelum et terram deus fecit. tempus enim ab hoc mundo, uonlion ante mundum, dies autem temporis portio est, non principium. et quamquam lectionis serie possimus astruere quod primo diem fecerit dominus et noctem, quae sunt uices temporum, et secundo die firmamentum fecerit, quo discreuit aquam quae sub caelo est et a
Abbreviated transcription (Latin):
sic intelligere. Iupncipio fecit de¬
us celum et tͥrami ioẽ añ tẽpus.
Sicut miciũ ue nõ dum uia. et
ĩiciũ domus non dum domus. de
incapite quo siguificatur in brei
et mexiguo momĩto suma oꝑacoĩs
ĩpleta. Sũt gͦ et qui pͥncipium
non protempe accipiant s aute tẽ¬
mus latine quasi sũnmam oꝑis
quiarerũ insibilisi sũma celum ⁊
traẽ Quic nõ solũ admindi hut¬
spectare uidentur orua cuii hecũ

Expanded text:
ere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium domus nondum domus. Den quasi in capite, quo significatur in brevi et in exiguo momento summa operationis impleta. Sunt ergo et qui principium non pro tempore accipiant, sed ante temmus Latine quasi summam operis; quia rerum visibilium summa coelum et terra est, quae non solum ad mundi huspectare videntur ornatum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
adarbitum suum s ad spẽm ꝓpoĩ¬
tamsua opa conformaret. Pulchre
quoq ait. Inpͥlicipio fecit ut incon¬
dlensum celeritatem oꝑis expͥme¬
indicium cepte explicauissetQs
hoc dicat: adu̾tẽ debemus. Moyses
apbasaomis ut filiũ oilexit. et sb̃¬
sions regalib fultum oĩbus secu¬
lacis prudencie disciplimis infori
atq̃mstrui desiderauit. Quicũ dea¬
qua nom̃ accepit nõputauit tũ di¬
ceadum quod exaqua constarent
os̃a ut cules oixit. Et cumẽẽt in
aula educatus regia maluit tñ p
amore iusticie subire exiliũ uolũu¬
tarium quam in tyraudis fasti¬
gio peccat ꝑfuccom delicus ao¬
qirere. Demq pͥusquam ad popu
llbandi munꝰ uocaretur nãlis
qquitas scudio ꝓuocatꝰ accipientẽ
ĩuiriam depopularib suis ultus ĩ¬
uroie sese dedit uoluptati quecripu¬
it atq ontĩs regie domus declinãs
cumultus in secretum ethiopie secõ¬
culit ibiq acet̾is negocus remotis
dit ut gloriamꝰ dei uideret facie ad

Expanded text:
ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera conformaret. pulchre quoque ait: in principio fecit, ut inconprehensibilem celeritatem operis exprimeindicium coeptae explicauisset. quis hoc dicat aduertere debemus. Moyses a Pharao ut filium dilexit et subsidiis regalibus tultumfultum omnibus saecularis prudentiae disciplinis informari atque instrui desiderauit. qui cum de aqua nomen acceperit, non putauit tamen dicendum quod ex aqua constarent omnia, ut Thales dicit, et cum esset in aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exilium uoluntarium quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis adquirere. denique priusquam ad populi liberandi munus uocaretur, naturali aequitatis studio prouocatus accipientem iniuriam de popularibus suis ultus inuidiae sese dedit uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus dit, ut gloriam dei uideret faciem ad
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ coct̾ium deo mũdsi asserut et at¬
atori oĩm sociant atq equalẽ eẽ
disputant creaturam corpusq ma¬
tiale mnũdi in iusibili illi acq mac¬
huiꝰ noc̃e ẽ uinũsitatem isdem pa¬
sionib quib ꝓp̾e porciores eiuis si
obnoxie subiacere.Pncipũs

Expanded text:
go coaeternum deo mundum adserunt et creatori omnium sociant atque aequalem esse disputant creaturam corpusque materiale mundi inuisibili illi atque inachuius necesse est uniuersitatem isdem passionibus quibus propriae portiones eius sunt obnoxiae subiacere?
Abbreviated transcription (Latin):
dicent ut celum et t̾ram et mareoi¬
uins prosequerentur honoribus.
Exquo fcm̃ est ut ptes mudi deos
mediocris int̾ eos questio sit. sam
pictagoras imũ mundum assecit
alie lmim̃abiles dicunt eẽ mĩtrs
ut sꝙpͥsit democritus an pħmumde
phicis auctoritatis uctustas detu
placo non semp fuisse s semꝑfore
p̾sumit astruere. Płum uo nec fu¬
isse semp uec semꝑ fore sqͥtis siuistis¬

Expanded text:
dicerent; ut coelum, et terram, et mare divinis prosequerentur honoribus? Ex quo factum est, ut partes mundi deos mediocris inter eos quaestio sit. 3. Nam Pythagoras unum mundum asserit: alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scripsit Democritus, cui plurimum de Physicis vetustas auctoritatis detulPlato non semper fuisse, sed semper fore praesumit astruere: plurimi vero 3 nec fuisse semper, nec semper fore scriptis suis tes