comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etpia dicta st̃: qd̾ ab hostib manu capunt᷑. Serui auͥ: aut nascunt᷑ aut fuint. Na̾cunt᷑
ex ancillis nr̃is. fuũt: aut uire gentiũ .i. ex captiuitate. aut uire ciui cuͣ ho lib̾ maior
xxx. annis ad pͥciũ participandũ sese uenundari passus ẽ. Inseruoꝵ ꝯdit̾one: nulla diffr̾a
est. Siue ex duob ingenis matͥmonio editꝰ Siue ex alt̾o. libtino. ⁊ alto̾ ingeanuo S isiqͥl
ex mat᷑ lib̾a nascat᷑ patͤ uͦ seruo: ingenuus nicħominꝰ nascit᷑. q̃m ad mod̾u qͥ exmat᷑ lib̾a:
licet ancilla ꝯceꝑit. Et ex eo ꝯͣio Si lib̃a ꝯceꝑit. demd᷑ ancilla facta pariat: eum plaͣeuit qͥ
nascitur. liber̃ nasci qr ñ debet calamitas matris ei nocẽ qͥ inut᷑o ẽ. Ex his N illud quesitũ ẽ.
Si ancilla pͥgnãs manu missa sit. dũ ancilla p̾ea facta peꝑit : lib̃m an seruu pariat et
marcellꝰ ꝓbat lib̃m nasci. Sufficit .Nt ei qͥ inuentre est lib̾am matrem ł medio tꝑe habuisse

Expanded text:
cipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiantur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt: nascuntur ex ancillis nostris, fiunt aut iure gentium, id est ex captivitate, aut iure civili, cum homo liber maior XX annis, ad pretium participandum sese venundari passus est. In servorum conditione nulla differentia tinis, sive ex altero libertino, altero ingenuo. sed et si quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilo minus nascitur: quemadmodum qui ex matre libera et licet ancilla conceperit. et ex contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta peperit, liberum an servum pariat? et Marcellus probat, liberum nasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse:
Abbreviated transcription (Latin):
sorib datun .ẜ. qr qui alios ꝓdebitore obligat. ħ maxime ꝓspicit: ut eren
facuitatib suis lapsus fuerit debiter possit ab his quos ꝓ eo obligauit suũ
H ꝯsequi.

Expanded text:
o quia, qui alios pro debitore obligat hoc maxime prospicit, ut, cum facultatibus lapsus fuerit debitor, possit ab his quos pro eo obligavit suum consequi.
Abbreviated transcription (Latin):
his petitur. id ab ip̃o debitore peti sudr. q mandati uiditio reoditurꝰ ẽ eis ꝙ hii
ꝓ eo solur̾nt. qm roͣnes. ⁊ sm̃ de penitenda pecunia pactꝰ ꝙ c reo fui̾t. placu

Expanded text:
his petitur, id ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio redditurus est eis quod hi his petitur, id ab ipso debitore peti videtur, quia mandati iudicio redditurus est eis quod hi pro eo solverint. qua ratione et si de non petenda pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
ttera euetut ut excepto ꝗͣ pia fatie iusta udr lamq noceat. Nẽ accidi
alia allegone opꝰ est. adiuuandi acboris gr̃a que replicttio uoeatitr. q u
eli replicatur. atq resolututr us exceptionis ueluti ẽ pactũ est aliq̃
at si agat ẽditor n excipiat debitor. ut ita demũ ꝯdepnetur si nͥ ꝯuen̾it ne eã
becunã c̾ditor petat nocet ei except̾o. ꝯuenit . it. ita. Nãꝙ niħominꝰ ħ uerͥ manꝰ¬
let ꝓꝰea ine̾riu̾ pacti sut̃. s qr iniquũ ẽ cditorem excludi. replicatio ei dabitu
exptiore pacto guento.Rursus in t̾ct euenit replicatio q̃ pͥma facie iusta uiditꝰ
inqͥ noceat. qd̾ cum accidit alia obligõne opꝰ ẽ. adituandi rei gr̃a q̃ ditplicatio uo¬
catur. Et si rursus ea pͥma facie iusta uideatur. s ꝑꝑ aliqͣm cãm iniq noceat
ex latione digestoꝵ uolumine facile est cognoscere. Exceptiones ati quib de¬
bita defenditur: plerꝵ ꝙ accomodari. solent ⁊ fidi uissorib eiꝰ. Et recte qr ꝙ ab

Expanded text:
noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi actoris gratia, quae replicatio vocatur, quia per eam replicatur atque resolvitur vis exceptionis. veluti cum pactus est aliquis at: si agat creditor et excipiat debitor, ut ita demum condemnetur, si non convenerit, ne eam pecuniam creditor petat, nocet ei exceptio; convenit enim ita, etiamque ntrarium pacti sunt. sed quia iniquum est creditorem excludi, replicatio ei dabitur ex posteriore pacto convento. Rursus interdum evenit, ut replicatio, quae prima facie iusta sit, inique noceat. quod cum accidit, alia allegatione opus est adiuvandi rei gratia, quae duplicatio vocatur. Et si rursus ea prima facie iusta videatur, sed propter aliquam causam inique actori ex latiore digestorum volumine facile est cognoscere. Exceptiones autem, quibus debitor defenditur, plerumque accommodari solent etiam fideiussoribus eius: et recte, quia, quod ab
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ est ut admoneamꝰ ꝙ si añ rem uidicatã is ẽ qͦ actũ ẽ satis fatiat
cia absolutoria ẽẽ. De exceptionibꝰ. R̃.¬
equitur ut de exceptionib dispitiamꝰ. Citꝑate s̃. it. excepẽones ofen
errore lapsus. stipupulanti ticio ꝓmisisti. qd ñ debueras ꝓmitt̾e pała est
iuire cruili te obligatur eẽ. Et acco qua nuend̾r dare te oport̾e efficax ẽ.
s iniquui est te ꝯdẽpnari. Iõꝙ dabitur tͥ except̾o metꝰ cã aut doli aũ mali.
cã pecuniã stipulatꝰ fuit᷑ neꝙ enu̾auĩt. Nam eã pecirniã ate petẽ posse
eum c̃tũ ẽ. dare. it. te oportetͥ eum ex stipulatione tenearis. S qr ĩ iqũii
est eo noĩe te odẽpnare. placet ꝑ exceptionẽ pecuniȩ ñ nilate te de-¬

Expanded text:
Superest ut admoneamus, quod si ante rem iudicatam is cum quo actum est satisfaciat cia absolutoria esse. TIT. 13 DE EXCEPTIONIBUS Sequitur ut de exceptionibus dispiciamus. comparatae sunt autem exceptiones errore lapsus stipulanti Titio promisisti, quod non debueras promittere, palam est, iure civili te obligatum esse, et actio qua intenditur dare te oportere, efficax est: sed iniquum est te condemnari, ideoque datur tibi exceptio metus causa aut doli mali causa pecuniam stipulatus fuerit neque numeravit. nam eam pecuniam a te petere posse eum certum est: dare enim te oportet, cum ex stipulatu tenearis: sed quia iniquum est eo nomine te condemnari, placet, exceptione pecuniae non
Abbreviated transcription (Latin):
q sit exceptio neꝙ eo iuiditio quieqm ꝯseq̃rentur ꝑꝑ exceptionẽ nec pꝰ
tempꝰ ołim t̃pꝰ agẽ poi̾ant c̃ temere rem iniuditium deducebant ⁊ eor¬
fumebant qr ratione rem ãmitebant. Hodie au non ita striete her
pcetłe uoluniꝰ. s eũ qͥ añ tẽpꝰ pactõnis ł oblig̾onis lit̾e inferre ausus ẽ
Renoniane ꝯscõni subtacẽ censemꝰ qu̾a sacratissimꝰ legis lator dehis qute
ut natura accõnis ꝯtinet ꝯtẽpserit indupłu hãnt qui talem intur iã

Expanded text:
 eo iudicio quidquam consequerentur propter exceptionem nec post tempus olim agere poterant, cum temere rem in iudicium deducebant et consumebant, qua ratione rem amittebant. hodie autem non ita stricte haec procedere volumus, sed eum qui ante tempus pactionis vel obligationis litem inferre ausus est Zenonianae constitutioni subiacere censemus, quam sacratissimus legislator de his qui vel natura actionis con
Abbreviated transcription (Latin):
Pret̾ea si debitor pactꝰ fui̾t cũ oͣditore ne ase p̾tetur. Nicħ ominꝰ obligatꝰ man
qr pacto guento oblig̾ones ñ oĩmͦ dissoluitnt᷑. quia de c̾a efficaxu est. aduersus eum
accio qua actor intendit si apparet eum dare oportere. S qr iniquu est ꝯͣ pac¬
necẽe sũt exceptones ueluti si peritore deferente possessores iuratũt eã r̾em fu¬
am ẽẽ. ꝯniħominꝰ eand̾e rem petitur uendicet. licet. it. u̾m sit qd intendit.l.
rem eiꝰ ẽẽ in iquĩi ẽ. tñ possessorem ꝯdepnari. It sĩ inuiditio aot᷑ teẽ fuct siũ
intem siũ in ꝑͥm. Hiħommꝰ oblig̃o durat ⁊ io ip iure pꝰea de ead adisus te agi
pot̃. S debes ꝑ exceptõnem rei tudicate adiuitari. ħ exempli c̾a recrilisse suf¬
ficiet. Alioqn qm exmultis tiariis ꝙ eais exeptones necẽe sũt ex latioribꝰ di¬
gestoꝵ seu pandectaꝵ lib intelligi pͭ quoꝵ q̃dã exlegib ł ex his q̃ legis u¬

Expanded text:
minus obligatus manet, quia pacto convento obligationes non omnimodo dissolvuntur: qua de causa efficax est adversus eum actio qua actor intendit ‘ si paret eum dare oportere ’. sed quia iniquum est, contra pacnecessariae sunt exceptiones: veluti si petitore deferente possessor iuravent, eam rem suam esse, et nihilo minus eandem rem petitor vindicet: licet enim verum sit quod intendit, id est rem eius esse, iniquum est tamen, possessorem condemnari. Item si iudiciinus ob id actio durat et ideo ipso iure postea de eadem re adversus te agi potest: sed debes per exceptionem rei iudicatae adiuvari. Haec exempli causa rettulisse sufficiet. alioquin quam ex multis variisque causis exceptiones necessariae sint, ex latioribus digestorum seu pandectarum libris inte
Abbreviated transcription (Latin):
Olim. Nt. si ĩrem agebat᷑ satis dare possessor spellebat᷑. Ut si uictꝰ nͨ rẽ ipãm res¬
titueret. ñ litis estimat̾one eiꝰ. potestas eẽt peritori. aũ c̃eo agendi aũ fideiissoribꝰ
eiꝰ q̃ satis datio: appellatur uidicat soluĩ. Uñ añ sic appellat᷑ facile est intellig̾e. Hle
tursatis dare cogebatur si alieno noĩe udiciuꝰ accipiebat. Ip̾e aũ qui ĩ rem agebat ũ suc
noĩe petebat satis dare ñ cogebat᷑ ꝓcurator uͦ si inrem agebat satis dare uidebatur ia¬
ratores eodm̃ qͦ ꝓcinatores satis dare deb̾e iͦba edicti faciebãt. S aliqͣn his agntibuł
satis dat̾o remittebat᷑. Hita erãt si in xẽ agebat᷑. sin uͦ ĩ ꝑͣm. abactori qͥd̾ parte eade¬

Expanded text:
atur, ut, si victus nec rem ipsam restitueret nec litis aestimationem, potestas esset petitori aut cum eo agendi aut cum fideiussoribus eius. quae satisdatio appellabatur iudicatum solvi: unde autem sic appellabatur, facile est intellegere. namque tur, satisdare cogebatur, si alieno nomine iudicium accipiebat. ipse autem qui in rem agebat, si suo nomine petebat, satisdare non cogebatur. procurator vero si in rem agebat, satisdare iubebatur raratores eodem modo quo et procuratores satisdare debere, verba edicti faciebant. sed aliquando his agentibus satisdatio remittebatur. Haec ita erant, si in rem agebatur. sin vero in
Abbreviated transcription (Latin):
quadrupes ccisus occisaue fu̾it. ita exħ capite exdolo aũ culpa de cet̾o d̾apno. q teni
Dooñ dedit ac ne płrimi ꝙ ubu adicitur s sabmo rectẽ placiit. ꝑ in hnd̾a estimat̾onẽ :
aos ÷ Hac parte plurimi u̾bĩi adiectũ fuiss nam plebem romanã. q̃ aqͥ lio tͥbituio ro¬
aeite hano legem tulit ꝯtept᷑a fuise ꝙ pͥma parte eo u̾bo usa ẽ. Cetum plaeuit
sta demũ ex hac lege directam accon̾e esse: si quis pcipue eotꝑ suo dãpꝑ dedit. Iõꝙ in
eum qui alio mͣ dãpñ ded̾it: utiles acc̾ones dari solent. ułti uͥ qͥs hoĩem alieñ rit
te corpis lesus erit utił meũ acõo dat᷑. S si qͥs alieñ seru̾ii de ponte aũ de ripa ͥ
Flumen derexit ⁊ his susfocatꝰ fuit. eo qd̾ ꝓiecit: corꝑe suo d̾apnũ dedissẽ. ⁊ pot̾it¬

Expanded text:
quadrupes occisus occisave fuerit, ita ex hoc capite ex dolo aut culpa de cetero damno quemque dem verbum adicitur. sed Sabino recte placuit, perinde habendam aestimationem ac si etiam hac parte ‘ plurimi ’ verbum adiectum fuisset: nam plebem Romanam, quae Aquilio tribuno rogante hanc legem tulit, contentam fuisse, quod prima parte eo verbo usa est. Ceterum placuit, ita demum ex hac lege actionem esse, si quis praecipue corpore suo damnum dederit. ideoque in eum qui alio modo damnum dederit, utiles actiones dari solent: veluti si quis hominem alienum aut te corporis laesus erit, utilis in eum actio datur. sed si quis alienum servum de ponte aut ripa in flumen deiecerit et is suffocat
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscendo ex qͥb fete una illa legitim̃a cãm ħt ꝑ qm qͥrit᷑ analiqͥs lib̾ sit. Ce¬
tere ex ipiꝰ pͥtoris uris dictõne sub̾am capuĩt. Sic itaꝙ discns acc̃onib ẽt
que iam actonis est: magis eiꝰ fieri pot̃.Ĩ plane hodie surꝰ. qͦ mag̾ plurib acẽoni¬
accone teneantur. si paret eos dare oportere. qm̃uis sit adu̾sus eos y ħ inre̾ ac¬
Inꝑsona u acc̃ones quib are fac̾e oport̾e intenit᷑ ꝯdictões. T Condice .it. ẽ de¬
nuneiare pͥsca lingua. Nunc uͦ abusiue dñis ꝯditonem acc̃one in pͥm. ẽẽ. ꝗͣ. acꝰ¬
tor intendit dari sibi oportere: nulla .N. in ħ temꝑe eo noĩe denͣtiãtio fit. PSe¬

Expanded text:
liber sit: ceterae ex ipsius praetoris iurisdictione substantiam capiunt. Sic itaque discretis actionibus certum quae iam actoris est, magis eius fieri potest. plane odio furum, quo magis pluribus actioniactione teneantur ‘ si paret eos dare oportere ’, quamvis sit adversus eos etiam hapersonam vero actiones, quibus dare facere oportere intenditur, condictiones. condicere enim est denuntiare prisca lingua: nunc vero abusive dicimus condictionem actionem in personam, qua actor intendit dari sibi oportere: nulla enim hoc tempore eo nomine denuntiatio fit. Se
Abbreviated transcription (Latin):
deeo aqͥ ⁊ au metꝰ cã añi dolo malo fcm̃ ẽ. ł It̾e ẽ id qͦ c̾to loco ꝓmissũ ẽ: petit᷑.
dũ actor satis sĩ oporteat. Pcurare aũ debet iudex uͥ oimͦ qnͣt᷑ possibile eisit.
ete pecume. ł rei sententiã ferat. ⁊ tã si de inc̾ta qnͣtitate ap̃ eũ acꝰtti ẽ.
Siquis ages int̾tentione sua płꝰ ꝯplexꝰ fuĩt qmͣ ad eũ ꝑtinet. c̾a cadebat idẽ
reaꝰ suorit. sic inalis cãis ca ꝯdita succͣrebat᷑ si lapsus iuuentute fuerat ita ĩ
hac: ca succri solit erat. Sane si tam magna ca iusti ħroris int̾ueniebat. utt¬
le iegata data sit ¶aue esfraiebãt ut płꝰ petisse uidet᷑ petitor ꝙ. dodratẽ. Atꝙ ĩo

Expanded text:
dolo malo factum est, item qua id quod certo loco promissum est, petitur. dum actori satisfieri oporteat. Curare autem debet iudex, ut omnimodo, quantum possibile ei sit, certae pecuniae vel rei sententiam ferat, etiam si de incerta quantitate apud eum actum est. Si quis agens i sicut in aliis causis causa cognita succurrebatur si lapsus iuventute fuerat, ita et in hac causa succurri solitum erat. sane si tam magna causa iusti erroris interveniebat utis legata data sint, quae efficiebant ut plus petisse videretur petitor quam dodrantem, ad quem ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ita in parte debiti: accepti lat̾o fie̾i pot᷑.ł Est ꝓdita stipuło q̃ uulgo aqͥliana appel¬
latur. ꝑ ꝗm stipulat̾onẽ ꝯtingit ut oĩũ re oblig̾o instipulat᷑ deducat᷑. ⁊ ea
ꝑ accepti lation̾e tollat᷑. Stipulato .it. aqͥliana: renouat om̃s oligatones. ⁊ agallo
geriꝰ habeo accept᷑ ꝙ tuli. ł fret̾a nouat̾one tollit᷑ obligo. ueluti si id qͣ feiꝰ debeat a
ticio dari stipulatꝰ estł Nã int̾uẽtu noue. ꝑͭ. noua nascit᷑ oblig̃o: ⁊ pͥma tollit᷑ tͣns¬
lata inpꝰt̾iorem. adeo ut intd licet pꝰt̾ior stipulat̾o inutił sit: tͣr pͥma nouatio¬
nis uire tollitur. Ueluti si id qͣ ticio tu debeas: apupillo sñ tutoris auctoritate sti¬
pulatꝰ fui̾t: quo casu res amittit᷑. Nã ⁊ pͥer debitor lib̾atur ⁊ p̾t̾ior obligo nul¬
ia ẽ. YHͥon id uiris ẽ. si aseruo qͥs stipulatꝰ fuit. nã t̾e pͥor ꝓͥor ꝓm̾ obligatꝰ ma¬

Expanded text:
ita in partem debiti acceptilatio fieri potest. Est prodita stipulatio, quae vulgo Aquiliana appellatur, per quam stipulationem contingit ut omnium rerum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo gerius: ‘ habeo acceptumque tuli. ’ Praeterea novatione tollitur obligatio. veluti si id quod tu Seio debeas, a Titio dari stipulatus sit. nam interventu novae lata in posteriorem, adeo ut inter-dum, licet pnis iure tollatur: veluti si id quod Titio tu debebas a pupillo sine tutoris auctoritate stipulatus fuerit, quo casu res amittitur: nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est. non idem iuris est, si a servo quis stipulatus fuerit: nam tunc prior
Abbreviated transcription (Latin):
tudiꝰ tnũ ⁊ ex actõe dotis m̃uit᷑. ut bone fid̾i sit. s ⁊ tacita ei dedimꝰ hypothec̃a pͥ¬
fr̃i aũ aliis ẽditoribꝰ ĩ hypothecis tũc cenfuimꝰ c̃ ip̃a mulie̾ de dote sua exꝑiatur
eͥ soliꝰ ꝓuidentia ħ ĩduxꝰ.  Inbone ficdi aũ iuditiis lib̾a potestas ꝑmitti uid̾r iudi
ci. ex bono nequo estimandi ꝗt̾ actori restitm debeat. in qͦ ⁊ illd̾ ꝯͥtinet᷑ ut si qͦ inui¬
ee auctoiem pstare opoiteat eo ꝯpensato in reliqͦ is c̃ qͦ act̾ ẽ: od̾epnari debet ꝓ
S ii stetis iudictis exrescͥpto dun marcis opposita doli mali exceptione: ꝯpensati
ne. eui aliq ꝯpensatonis nõie ꝯponi satis ĩpiũ eẽ ẽdidimꝰ. He subp̃textu ꝯpensati¬
onis depositꝵ reꝵ qs exactõe defraudet᷑.  Pret̾ea qͣsd̾a accones arbitrias. id ẽ ex

Expanded text:
e dotis meruit ut bonae fidei sit. sed et tacitam ei dedimus hypothecam: praeferri autem aliis creditoribus in hypothecis tunc censuimus, cum ipsa mulier de dote sua experiatur, cuius solius providentia hoc induximus. In bonae fidei autem iudiciis libera potestas permitti videtur iudintum actori restitui debeat. in quo et illud continetur, ut, si quid invicem actorem praestare oporteat, eo compensato, in reliquum is cum quo actum est condemnari debeat. sed et in strictis iudiciis ex rescripto divi Marci opposita doli mali exceptione compensatine, cui aliquid compensationis nomine opponi satis impium esse credidimus, ne sub praetextu compensationis depositarum rerum quis exactione defraudetur. 3 Praeterea quasd
Abbreviated transcription (Latin):
mcede ꝯstituta: incipͣ locat̾o ⁊ ꝯduct̾o ẽe. ⁊ ut gn̾ałr dix̾imꝰ. Quib casib sine m̃cede
fuscepto officio. mandeti aut depoi̾ti ꝯtͣit᷑ negotũi: his casib int̾ueniente m̾cede:
Locatio et ꝯductio qͣtia intelligͥ. ꝯio̾ fi falloni polienda euranda ne testan̾ta dec̃io bliga¬

Expanded text:
mercede constituta, incipit locatio et conductio esse. et ut generaliter dixerimus: quibus casibus, sine mercede mercede constituta, incipit locatio et conductio esse. et ut generaliter dixerimus: quibus casibus, sine mercede suscepto officio, mandati aut depositi contrahitur negotium, his casibus, interveniente mercede, locatio et conductio contrahi intell
Abbreviated transcription (Latin):
Recte quoꝙ mandat᷑ ꝯtͣctũ si du̾ ad huc integia res sit reuocatum fui̾t. eua¬
tuo eo qui tͥ mandauĩt tu ignorans decessisse exsecutꝰ fueras mandat᷑ : te posse
ag̾e mandati acc̃one. Alioqͥn uista ⁊ ꝓbabilis ignorantia: d̾apñ tͥ afferat: ⁊ hu¬
ie simile ẽ. qd̃ placuit si debitores manumisso dispensatore ticii ꝑ ignorantia.
lib̾to solu̾it lib̃ari eos. Cũ alioqͥn stricta rõe iuiris non possent lib̾ari. qr alii sol¬
uissent qm cui soluẽ debui̾nt. Mandeit̃ ñ susciꝑe: lib̃m ẽ. Suscept̾ aũ ꝯsumand̾
tur.NIam ⁊ nͥ ita ren̾ciatur ut integra c̃a mandatori reseruet᷑ eand̾ rem
nuntiandi: aut intepestiue reñtiandi. ł Mandat᷑ ⁊ indiem differri ⁊ fubꝯditõ¬
ne fieri pͥ. Insũma sciend̾ ẽ mandat᷑ nͥgͣtuit᷑ sit in aliã forma negotii cade. Nã

Expanded text:
Recte quoque mandatum contractum, si, dum adhuc integRecte quoque mandatum contractum, si, dum adhuc integtuo eo qui tibi mandaverit, tu ignorans eum decessisse exsecutus fueras mandatum, posse te agere mandati actione: alioquin iusta et probabilis ignorantia damnum tibi afferat. et huic simile est quod placuit, si debitores manumisso dispensatore Titii per ignorantiam liberto solverint, liberari eos: cum alioquin stricta iuris ratione non possent liberari, quia alii solvissent, quam cui solvere debuerint. Mandatum non suscipere liberum est: susceptum auatur. nam nisi ita renuntiatur ut integra causa mandatori reservetur eandem rem nuntiandi aut intempestive renuntiandi. Mandatum et in diem differri et sub condicione fieri potest. In summa sciendum est mandatum, nisi gratuitum sit, in aliam formam negotii cadere: nam
Abbreviated transcription (Latin):
lud quoꝙ mandat᷑ ñ ẽ obligatorium: ꝙ ꝯͣ bonos mores ẽ. ueluti siticiꝰ de furto aut
dampno faciendo: aut de inuiria facienda tͥ mandet. Licet en̾i pen̾a istiꝰ facꝰti
nõie pͥstit̾is: ñ tñ ulła habes adu̾sus ticiu̾i acconem. is qͥ exeqͥtur mandat᷑: ñ de
bet exced̾e fines mandati. Ut ecce si qͥs usꝙ adcent̾ aureas mandaui̾t tͥut fun¬
d̾ emi̾es: ł ut ꝓticio spond̾es: neꝙ płris em̾e debes: necp in ampliorem pecuniam
fid̃i iub̾e. alioqͥn: ñ habebis c̃ eo mandati acc̃onem. ad eo ꝙ ut sabino ⁊ cassio pla¬
eiu̾t ña si usꝙ adcent᷑ aureos c̃ eo ag̾e uelis inutiłr te acturũ. Niu̾ise scole aueꝰ¬
tores recte usq ad cent̾ aureos acꝰtur̃ ex istimant. q̃ sententia sane benignior
oꝵ. fundus enĩetur. Idutic mandasse intelligͥ: ut iinoris si possit em̃etur.

Expanded text:
lud quoque mandatum non est obligatorium, quod contra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut lud quoque mandatum non est obligatorium, quod contra bonos mores est, veluti si Titius de furto aut damno faciendo aut de iniuria facienda tibi mandet. licet enim poenam istius facti nomine praestiteris, non tamen ullam habes adversus Titium actionem. Is qui exsequitur  ad centum aureos mandaverit tibi, ut fundum emeres vel ut pro Titio sponderes, neque pluris emere debes neque in ampliorem pecuniam fideiubere; alioquin non habebis cum eo mandati actionem: adeo quidem, ut Sabino et Cassio placuerit, etiam si usque ad centum aureos cum eo agere velis, inutiliter te acturum. diversae scholae auctores recte te usque ad centum aureos acturum existimant: quae sententia sane benignior orum fundus emeretur, is utique mandasse intellegitur, ut minoris, si possit, emeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
subusuris c̾des. U si sñ usuris ẽderes aliena tͣm gr̾a int̾cedit mandat᷑. Tua t̃m grͣa
int̾uenit mandatũ. ułti si tͥ mandet ut pecun̾ias tuas potiꝰ in emptones pͣdioꝵ
colloces: qm feneres. ł eꝯtia ut pecimias tuas fene̾s potiꝰ: qm in ẽptiones p̃dioꝵ
colloces. cꝰ gn̾is mandat᷑ : mag̾ ꝯsiliũ ẽ qͣm mandatũ. Et obit. ñ ẽ obligatoriũ. qr nemo
ex ꝯsilio mandati obligatur. nͣ si ñ expediat ei cui mandabit᷑. Cũ lib̃m euiq sit apd̃
se explorare: an expediat ꝯsilutm. Itaq si ociosã pecuniã domi te habent̾e ortatꝰ
fuiͣt aliquis. ut rem aliquã emeres ł eam credas ꝗͣuis ñ expediat tͥ eam emisse
uł e̾disse : ñ tn tͥ mandati tenetur. Et adeo ħ ita sunt ut qͥsit̃ sit an mandati te¬
neatur qui mandauit tͥ uͥ ticio pecuniã fen̾ares. s obtimut sabini sentenna
obligatornum in ħ casu mandat᷑. Quia ñ ałr ticio c̾didisses. qͣm si tͥ mandat᷑ ẽet. Il¬

Expanded text:
s. quodsi ut sine usuris crederes, aliena tantum gratia intercedit mandatum. Tua gratia intervenit mandatum, veluti si tibi mandet, ut pecunias tuas potius in emptiones praediorum colloces, quam feneres, vel ex diverso ut feneres potius, quem in emptiones colloces. cuius generis mandatum magis consilium est quam mandatum et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio mandati obligatur, etiamsi non expediat ei cui dabitur, cum liberum cuique sit apud se explorare, an expediat consilium. itaque si otiosam pecuniam domi te habentem hortatus fuerit aliquis, ut rem aliquam emeres vel eum crederes, quamvis non expedierit tibi eam emisse vel credidisse, non tamen tibi mandati tenetur. et adeo haec ita sunt, ut quaesitum sit, an mandati teneatur qui mandavit tibi, ut Titio pecuniam fenerares: sed obtinuit Sabini sententia, obligatorium esse in hoc casu mandatum, quia non aliter Titio credidisses quam si tibi mandatum esset. Il
Abbreviated transcription (Latin):
fug̾e ñ pͥ. ac neis qͥd̾ hac lege tenet᷑. ꝙ cafu occidit. si mͦ culpa eiꝰ: ntilla inuenitur.
dit. ł exercitatur tnseuntẽ seruittitum tͥusiecĩt distinguit᷑. Nam si amilite id in
campo eoꝙ uͥ solit̃ e. exercitari admissũ ẽ. nulla culpa eiꝰ intelligͥ. si uͦ aliꝰ tale qa
misit: culpe reꝰ ẽ. Id̾ uiris ẽ de milite si in alio loco. qͣ qͥ exercitandis militib destina¬
tꝰ ẽ: id amisit. Itẽ si putator ex arbore deiec̾to ramo serit̾u tuũ tͣnseuntẽ occi¬
d̾it. si ꝓe uiã publicã aut uicinałe id factũ ẽ: neꝙ ꝓclamauit ũ casus euitari
possit culpe reꝰ est. Si pͥclamaiiit neꝙ ille curauit᷑ eau̾e. extra culpã ẽ prtator
ꝑque extra culpam ẽẽ intelligͥ. si seoesum. auia forte ł inmedio fundo cedebat.
Licet ñ ꝓclamainit. qr eo loco nulli extͣneo iꝰ fuerat u̾sandi.  Pret̾ea si medicꝰ qui
seritũ tuũ secuit deliq̃it curatõne atꝙ obidmortus fu̾it seruꝰ: culpe reꝰ ẽ. quo

Expanded text:
fugere non potest. Ac ne is quidem hac lege tenetur, qui casu occidit, si modo culpa eius nulla invenitur: dit vel exercitatur, transeuntem servum tuum traiecerit, distinguitur. nam si id a milite quidem in Campo, locove ubi solitum est exercitari, admissum est, nulla culpa eius intellegitur: si alius tale quid admisit, culpae reus est. idem iuris est de milite, si is in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est, id admisit. Item si putator ex arbore deiecto ramo servum tuum transeuntem occiderit, si prope viam publicam aut vicinalem id factum est neque praeclamavit, ut casus evitari possit, culpae reus est: si praeclamavit neque ille curavit cavere, extra culpam est putator. aeque extra culpam esse intellegitur, si seorsum a via forte vel in medio fundo caedebat, licet non praeclamavit, quia eo loco nulli extraneo ius fuerat versandi. Praeterea si medicus, qui servum tuum secuit, dereliquerit curationem atque ob id mort
Abbreviated transcription (Latin):
onem accrpiendo: illi soli adqͥrit. Ueluti c̃ita stipuletur. ticio dno meo dare spon¬
Iꝯ sentiente ꝯditore alid̾ ꝓalio soluerit.łNec tñ uter ẽ quis soluat utrũ ip̃e qui
debet. an aliꝰ ꝓ eo. lib̾atur .it. ⁊ alio soluente. siue sciente debitore siue ignorante ł
id si uelit ticiꝰ remitt̾e : pot̾it sic fieri: ut paciatur ħ u̾ba debitorẽ dic̾e. ꝙ ego
tͥ ꝓmisi habes ne accept᷑: ticiꝰ respondeat habeo .ł S ⁊ g̾ce potͣ accept᷑ fieri. du̾¬

Expanded text:
onem accipiendo illi soli adquirit, veluti cum ita stipuletur: ‘ Titio domino meo dare sponconsentiente creditore aliud pro alio solverit. nec tamen interest, quis solvat, utrum ipse qui debet, an alius pro eo: liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel id si velit Titius remittere, poterit sic fieri, ut patiatur haec verba debitorem dicere: ‘ quod ego tibi promisi habesne acceptum? ’ et Titius respondeat ‘ habeo ’: sed et Graece potest acceptum fieri, dum
Abbreviated transcription (Latin):
ansue aliena tmi siuer sua n abiena. siue tua ⁊ aliena. At situci tm gratͥ
dati int̾ uos acc̃o nascit᷑. ⁊ Mandantis tm̃ gr̾a int̾uenit mandatu: ułti si qͥs tͥ mandet
ut negotta eiꝰ gereres uł ut fundu ei emes łut ꝓ eo spond̾es. łTua grã ⁊ mandantis:
ueluti si mandet tͥ ut pecuniã fubusuris ꝯderes ei ꝙ in rem ip̃iꝰ mutuaretur. aut
soluente te ag̾e c̾eo ex fide tussoria cͣa: mandet tibi ut ẽ reo agas ꝑicło mandatis.

Expanded text:
e alienia tantum, sive sua et aliena, sive tua et aliena. at si tua tantum grdati inter vos actio nascitur. Mandantis tantum gratia intervenit mandatum, veluti si quis tibi mandet, ut negotia eius gereres, vel ut fundum ei emeres, vel ut pro eo sponderes. Tua et mandantis, veluti si mandet tibi, ut pecuniam sub usuris crederes ei, qui in rem ipsius mutuaretur, aut si volente te agere cum eo ex fideiu
Abbreviated transcription (Latin):
sones obtme censuer s ⁊ iuiua oib que cirea res soli fui̾t ut ex hac ẽa ol xapensae
hoiese sib simeant ł ane in hac acoone ñ ut iꝙ specꝰtatur rem inbonis actoris esse.
nore sibiẽ uebmis sit suie n sit si tñ ex bonis sit loc̃ ħ acc̃o hab̾bit. Sua re siue omo¬
dara stue socata siie. ⁊ pͥignorata suie deposita sit ap̃ tietũ sic ũ int̾ sit eiꝰ eã ñ rapi.
uesuti si are deposita cuspã ꝙ̃ ꝓmisit. siue bona fide possideat. suie suui feuetũ

Expanded text:
irca res soli fiunt, ut ex hac omni rapina homines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam sive in bonis sit sive non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. quare sive commodata sive locata sive etiam pignerata sive deposita sit apud Titium, sic ut intersit eius non auferri, veluti si in re deposita culpam quoque promisit, sive bona fide
Abbreviated transcription (Latin):
ẽditorem de pignore subrepto furti ag̾e posse. ÷ si idoneũ ħat debitorem qr expedit
ei pignori poti inc̃b̾e: qͣm inꝑson̾a ag̾e. Ad eo quid̃ ut ꝗͣuis ip̃e debitor eam rem fub
sarcienda uiestim̾ta incede c̾ta accepit. eaꝙ fur amisit. ip̾e furti ħat acc̃on̾e ñ dñs.¬
qr dni neħ int̾ ẽ. eã rem ñ ꝑrre. Cũ uiditio locati afullone aut sarcinatore: suã
furti acc̃o ꝗͣ admod̾ ⁊ cditori. ł fulloni uͭ ⁊ sareinatori non ałr furti ꝯpet̾e placuit.
Qͣ s̃ soluendo. sint h ẽ. si dño rei estimation̾e posuit soluere. nã si solu̾edo ñ st̃ tũc ꝙ
ab eis fuũ cdñs ꝯsequi non possit. tp̃i chño furti acc̾o ꝯpetit. qr ħ casu tp̃tꝰ int̾ est saluiam
Nem etͣ. is̾ ẽ. ⁊ si inpartem soluendo sint: fullo aut sarcinator.Que de fullone ⁊ sarci¬

Expanded text:
editorem de pignore subrepto furti agere posse, etiamsi idoneum debitorem habeat, quia expedit ei pignori potius incumbere quam in personam agere: adeo quidem ut, quamvis ipse debitor eam rem subrsarcienda vestimenta mercede certa acceperit eaque furto amiserit, ipse furti habet actionem, n nihil interest eam rem non perisse, cum iudicio locati a fullone aut sarcinatore rem sufurti actio, quemadmodum et creditori. fulloni vero et sarcinatori non aliter furti competere placuit, quam si solvendo sint, hoc est si domino rei aestimationem solvere posdomino furti actio competit, quia hoc casu ipsius interest rem salvam esse. idem est et si in parte solvendo sint fullo aut sarcinator. 16 18. Quae de fullone et sarci
Abbreviated transcription (Latin):
rei qͥsꝙ fur t̃ ꝯmitut. ueluti. si debitor rem  editori pignoris c̾a dedit subtͣxit.
oues aut boues tuas fugait̾it: ut aliꝰ eas caꝑet. Et ħ uet̾es scͥpsert deo qͥ pantioru¬
bro fugauit arm̾̃t᷑. S si quid eoꝵ ꝑ lasciuiã ⁊ ñ data oꝑa ut furt̾ amiteret᷑ facꝰtũ¬
est: infc̃m acc̃o dari debet.ł At uͥ ope meuii ticiꝰ furtũ fecit. ambo furti tenent᷑.
Dpe ꝯsilioꝙ eiꝰ ꝙͦ furtũ admnitti uid̾r qͥ sealas ꝙͦ fenestͥs supposuit. Aut ip̃as fenestraᷤᷤ
ut hostiũ effregit: ut aliꝰ furt᷑ faces. qui ue ferram̃tta ad effringend̾ii. aut scalaᷤᷤ

Expanded text:
rei quisque furtum committit, veluti si debitor rem quam creditori pignoris causa dedit subtraxerit. oues aut boues tuas fugauit, ut alius eas exciperet. et hoc ueteres scripserunt de eo, qui panno rubro fugauit armentum; sed si quid per lasciuiam et non data opera, ut furtum committeretur, factuest, in factum actio dari debet. at ubi ope Maevii Titius furtum fecerit, ambo furti tenentur. ope consilio eius quoque furtum admitti videtur, qui scalas forte fenestris supponit aut ipsas fenestras vel ostium effringit, ut alius furtum faceret, quive ferramenta ad effringendum aut scalas,
Abbreviated transcription (Latin):
Ita d̾m tñ nepos neptis rie. ꝓnepos ꝓneptisue. suori ħed̾ nũo st̃. si p̃ced̾us pͣ esuꝰ ⁊ in¬
ꝑ id tempꝰ quo qͥs moreret᷑ filiꝰ inpotestate eiꝰ sit: nepos exeo suus ħes esse ñ pͣ. id ꝙ ⁊
in cet̾is dinceps ub̾oꝵ. ꝑͥs dictũ ĩtelligimꝰ. Posthumi ꝙͦ qͥ si uitio parente nati eenͣt in
potestate fut᷑ĩ forent: sui hedes sunt. Sui aũ ⁊̃ ignorantes fu̾it ħedes. Et licet su¬
riosi sitͣ. ħedes possũt existe̾. Qui ex qͥb causis ignorantibꝰ acqͥrit᷑ nob̾ exhis causis et
furiosis acqͥri por̃. Et statĩ morte parentis qͣi ꝯtinuat᷑ dñiũ. ⁊ io nͨ tutoris aucto¬
ritate opꝰ ẽ pupilł. õ̃ ignorantibꝰ acqͥritur suis ħedib heditas. nͨ curatoris ꝯsensu ac¬

Expanded text:
Ita demum tamen nepos neptisve et pronepos per id tempus, quo quis moriatur, filius in potestate eius sit, nepos ex eo suus heres esse non potest. idem et inceps liberorum personis dictum intellegimus. postumi quoque, qui, si vivo parente nati essent in potestate futuri forent, sui heredes sunt. Sui autem etiam ignorantes fiunt heredes et, licet furiosi sint, heredes possunt existere: quia quibus ex causis ignorantibus adquiritur nobis, ex his causis et furiosis adquiri potest. et statim morte parentis quasi continuatur dominium: et ideo nec tutoris auctoritate op
Abbreviated transcription (Latin):
sarii u ĩo dñi: qr oimꝰ siue uelint siue noliit tam ab intestato quͣa ex
testam̃to h̃edes fuit̃. S his pͣtor ꝑmittit uolentib abstm̃e se ab heditate
inpotestate nr̃a ñ st̃: hedes a nob̾ instituti extranei ħeres uidnr.Qua d
cã ⁊ qui hedes amatre instituunt᷑: eodꝰ nuo suit: q femine inpotestatel¬
eod̾ nũo het᷑. Inextͣneis hedib illd̾ obseruatur. Ut sit ẽeis testam̃ti factõ. sũ
ip̃i fedes instituantur. siue hii qͥ inpotestate eoꝵ. st̃. Et id aduob t̃ꝑibꝰ in¬

Expanded text:
ia omni modo, siue uelint siue nolint, tam ab intestato quam ex testamento heredes fiunt. Sed his praetor permittit abstinere se ab hereditate, in potestate nostra non sunt, heredes a nobis instituti, extranei heredes videntur. qua de causa et qui heredes a matre instituuntur eodem numero sunt, quia feminae in potestate l data est. In extraneis heredibus illa obseruantur: ut sit cum eis testamenti factio, siue ips‹i› heredes instituantur siue hi qui in potestate eorum sunt, et id duobus temporibus in
Abbreviated transcription (Latin):
kant añ p̾dictã successionẽ ołi claudiano. xiiii.¬
et alie ꝑunru̾sitate̾ successões: qͣlis fuerat bonoꝵ empt̾̃o ꝗ̃ de bonis debitoris uend̾ndis ꝑ multaᷤᷤ
ambages fuerat intͦducta. Et tũc locũ habebat qͣn iuditia ordinaria in usu fuer̾t. d eũ¬
extit ordinariss iudicis pꝰteritas usa ẽ: iõ c̃ ip̃is ordinaris iudiciis ⁊ bonoꝵ uendit̾ones exspiraue̾nt.
et t̃nm᷑ c̃ditorib datur offitio uidicis bona possid̾e. ⁊ ꝓut eis utile fuĩt uisũ: ea disponẽ. qd̵ ex lat̾orib̾
bera mulier seruili amore bachata ipãm lib̾tate ꝑsenatꝰ ꝯsult̾ amitte beĩt ⁊ c̃ lib̾tate subam. ꝙ¬

Expanded text:
ant ante praedictam successionem olim et aliae per universitatem successiones. qualis fuerat bonorum emptio quae de bonis debitoris vendendis per multas ambages fuerat introducta, et tunc locum habebat quando iudicia ordinaria in usu fuerunt: sed cuextraordinariis iudiciis posteritas usa est, ideo cum ipsis ordinariis iudiciis etiam bonorum venditiones exspiraverunt et tantummodo creditoribus datur officio iudicis bona possidere et, prout eis utile visum fuerit, ea disponere, quod ex latioribus bera mulier servili amore bacchata ipsam libertatem per senatus consultum amittebat et cum libertate sub
Abbreviated transcription (Latin):
stipuło. Id̾ iuris ẽ: si rem sac̾m aut religiosã qͣm humani iuris ẽe c̾debat. Uł publica
qͣusib popłi ꝑpetuo exposita sit: ut forũ ł theatr᷑. Uel lib̾m hoiem qm̃ fuũ eẽ ꝯdebat.¬
Uł e c̾om̃tiũ non hũit. Ułrem suã dari ꝗs stipulet᷑. Hec inpendenda erit sitpulatio
ob id qd̾ puolica res inpͥuat᷑ de duci pͥ. Ex lib̾o seruꝰ fieri pͭ. Et ꝯmtui ad ipisei scipulator¬
uenit extingͥtur stipuło. ⁊ ac neo statĩ abinit̾o talis stipubatio uale̾t. luciũ tieiũ
eti sl̃ erit dare spondes : ⁊ similia que nͣ. sui dñio nr̃o exempta in oblig̾one de¬
dues nullomꝰ possut᷑.ł Si quis aliũ dat᷑m fact᷑um ue ꝗd spopond̾it : ñ obligabr. ułti
quirit᷑. solui tñ seio ñ inuito eo recte possit. ut de lib̾ato ip̃o uir̾e ꝯtingit. s ille ad¬
uersus eũ hat mandati accõñe.ł Ꝙ si qͥs sibi ⁊ aliicꝰ uiri sub̾tꝰ nͥ sit dare xau

Expanded text:
stipulatio. Idem iuris est, si rem sacram aut religiosam, quam humani iuris esse credebat, vel publicam, quae usibus populi perpetuo exposita sit, ut forum vel theatrum, vel liberum hominem, quem seus commercium non habuit, vel rem suam, dari quis stipuletur. nec in pendenti erit stipulatio ob id quod publica res in privatum deduci et ex libero servus fieri potest et commerciuvenerit, extinguitur stipulatio. ac ne statim ab initio talis stipulatio valebit ‘ Lucium Titium cum servus erit dare spondes? ’ et similia: quia natura sui dominio nostro exempta in obligationem deduci nullo modo possunt. Si quis alium daturum facturumve quid spoponderit, non obligabitur, quiratur, solvi tamen Seio etiam invito eo recte possit, ut liberatio ipso iure contingat, sed ille adversus Seium habeat mandati actionem. quodsi quis sibi et ali
Abbreviated transcription (Latin):
llin s̃ptura fiebat obligatio. que nõib fiẽi dicebatur. ꝗ̃ noĩa hodie ñ Et̃ inusa.
ꝯpiars Siqͥs debe scͥpserit ꝙ ei numat᷑ non ẽ: de pecuma minime pꝰ multũ
t̃pis exceptionem opone ñ pot᷑. ħ .ii. sepissime ꝯstitutũ est. Sic fit ut ⁊ hodie dũ
ꝯqueri ñ pͣ. seͥptura obligetur.ł Et ex ea nascitur ꝯdictio cessante scͥb̾ u̾boꝵ. ob¬
ligͥone. Mult᷑ auꝰ tempꝰ in hac exceptione aña ꝙ in pͥncipalib ꝯstitutionibus
ad qͥnqͣnmniũ ꝓcedebat.⁊Siue editores diumis posset fuis pecuris forsitan oscaudcor

Expanded text:
GATIONE Olim scriptura fiebat obligatio, quae nominibus fieri dicebatur, quae nomina hodie non sunt in usu. Plane si quis debere se scripserit quod numponere non potest : hoc enim saepissime constitutum est. sic fit ut et hodie, dum queri non potest. scriptura obligetur: et ex ea nascitur condictio, cessante scilicet verborum obligatione. multum autem tempus in hac exceptione antea quidem ex principalibus constitutionibus ad quinquennium procedebat : sed ne creditores diutius possint suis pecuniis forsitan defraudar
Abbreviated transcription (Latin):
mititur stpulato. IS ⁊ si qͥs stipuletar alii c̃ eiꝰ int̾eẽt: placuit uałe stipulati
oñe. Hã si his qͥ pupilli tuteta administiare ceꝑat cessit administratõñe c̾utu¬
tori suo: ⁊ sttpulatꝰ ẽ rem pupilli salu̾a fore: qr inter est stipulatoris fiꝰ ꝙ. stipu¬
lat est Cum cobligatꝰ futurꝰ eẽt pupillo si male rem gessit̾: tenet obligo. Ergo
pignori data erant : ualet stipulatio. Persa uice qui aliu factur᷑ ꝓmisit: ui¬
bł inea ẽẽ ca ut ñ teneatur. nͥ pena ipse ꝓmifit̾. lt̾ nemo rem suã ꝯ fit᷑am in
eum casũꝰ quo suo nͣ sit: utiłr stipulat᷑. Si de alia re stipulator sensit̾ de alia ꝓmisor:
ꝙĩ nulla qͣnctur oblig̾o: ao si adint̾ogat᷑ responsũ ñ ẽẽt. ueluti si hoi̾em stichum a
te stipulatꝰ eͥs fui̾t: tri de pemphilo sensis qm̃ stichu uocari ẽdid̾is. ł Ꝙ turpi ex c̃ã ꝓ
missũ ẽ ueluti si qͥs homicidiũ aut saclegiũ se facꝰturũ ꝓmittat: ñ ualet. Cum¬

Expanded text:
stipulatio. Sed si quis stipuletur alii, cum eius interesset, placuit stipulationem valere. nam si is qui pupilli tutelam administrare coeperat, cessit administratione contutori suo et stipulatus est, rem pupilli salvam fore, quoniam interest stipulatoris fieri quod stipulatus est, cum obligatus futurus esset pupillo si male res gesserit, tenet obligatio. ergur quae pignori data erant, valet stipulatio. 2 Versa vice qui alium facturum promisit, videtur in ea esse causa, ut non teneatur, nisi poenam ipse promiserit. Item nemo rem suam futuram in eum casum quo sua fit utiliter stipulatur. Si de alia re stipulator senserit, de alia promissor, perinde nulla contrahitur obligatio ac si ad interrogatum responsum non esset, veluti si hominem Stichum a te stipulatus quis fuerit, tu de Pamphilo senseris, quem Stichum vocari credideris. Quod turpi ex causa promissum est veluti si quis homicidium vel sacrilegiu
Abbreviated transcription (Latin):
simul atts de p̃cio ꝯuenit: ⁊ fñ seͥptura res agitur: ꝑicłm rei uendite statĩ ademptorẽ
ptinet. ta ⁊ si ad huc ea res emptori tͣdita ñ sit. Itaꝙ si ħomortuꝰ sit: ꝑ aliqua parte
corꝑis lesus fu̾it. aut edes tote ł exaliqͣ experte incendio ꝯsũpte suñit: aut fundꝰ ui
fluminis totꝰ ł exaliqͣ ex parte ablatꝰ sit. suie ꝰ inundatone aq̃: aũ arboribꝰ tͦbme
deiectis longe nmor aut det̾ior eẽ ceꝑit. emptoris da̾pnũ est. cui necesse ẽ licet rem
securꝰ ẽ. S ⁊ si pꝰ ẽption̾e fundo aliqͣ ꝑ alluuionẽ accessit: ad emptoris cõmod̃ ꝑtin.
an custodiam eiꝰ usq ad tͣditionem uenditor susceꝑit. sane enim si susce ꝑit ad
ipiꝰ ꝑicłm is casus ꝑtinet. si ñ suscepit: securꝰ erit. Id̾  in cet̾is animalibꝰ ce¬
teris ꝙ reb intelligimꝰ. ytiq tñ uendĩcatõnem rei ⁊ ꝯdictionẽ ex hib̾e uenditor

Expanded text:
it, cum sine scriptura res agitur, periculum rei venditae statim ad emptorem pertinet, tametsi adhuc ea res emptori tradita non sit. itaque si homo mortuus sit vel aliqua parte corporis laesus fuerit, aut aedes totae aut aliqua ex parte incendio consumptae fuerint, aut fundus vi fluminis totus vel aliqua ex parte ablatus sit, sive etiam inundatione aquae aut arboribus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptoris damnum est, cui necesse est, licet resecurus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pertinan custodiam eius usque ad traditionem venditor susceperit. sane enim, si susceperit, ad ipsius periculum is casus pertinet: si non susceperit, securus erit. idem et in ceteris animalibus ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
uissor in .u. recte obligat᷑: ꝯͣ ñ pot᷑ obligari. łit̾ si ille pure ꝓmisi̾t. fid̾iussor sub

Expanded text:
iussor in quinque recta oiussor in quinque recta o
Abbreviated transcription (Latin):
sor ñ tͣm se obligat᷑. s. ⁊ hed̾e obligat᷑ relinꝗi. IFideiussor ⁊ p̃ced̾e obligonẽ: ⁊ seqͥ
creditori aquo uelit solid̾u pet̾e. S ex epła diui adriani ꝯpellit᷑ cͥditor asingłis ꝙ mͦ
soluendo suit litis ꝯtestate tͥꝑe: partes pet̾e. ĩoꝙ si qͥs ex fide uissorib eo t̃ꝑe solue̾¬
do n sit: ħ cet̾os honat.łS si abimo fide ussore ẽditor tot̾ ꝯsecutꝰ fui̾t. ħꝰ soliꝰ de¬
lint erit  si is ꝓ quo fide uissit soluendo non sit. ⁊ sͣ inputare debet c̃ potuũit
adiuuari ex epła diuu adriani: ꝯdesidare ut ꝓparte inse datur acc̃o.ł Fide iussorem
sta obligii non possũt. Ut płꝰ debeant ꝗͣ debet is ꝓquo obligantur. Nam ⁊ eoꝵ ob¬
ligoᷤ accessio ẽ pͥneipalis obligationis. nec plꝰ in accessione esse pot̾: qm inpͥncipali re.
At ex diliso ut nmꝰ gbeat : obligari posst̃. Itaꝙ si reꝰ.x. aureos ꝓmiserit: fide¬

Expanded text:
sed etiam heredem obligatum relinquit. Fideiussor et praecedere obligationem et sequi que liberum est creditori, a quo velit solidum petere. sed ex epistula divi Hadriani compellitur creditor a singulis qui modo solvendo sint litis contestatae tempore partes petere. ideoque si quis ex fideiussoribus eo tempore solvendo non sit, hoc ceteros onerat. sed et si ab uno fideiussore ssit solvendo non sit : et sibi imputare debet, cum potuerit adiuvari ex epistula divi Hadriani, et desiderare ut pro parte in se detur actio. Fideiussores ita obligari non possunt, ut plus debeant, quam debet is pro quo obligantur: nam eorum obligatio accessio est principalis obligationis nec plus in accessione esse potest quam in principali re. at ex diverso, ut minus debeant, obligari possunt. itaque si reus decem aureos promiserit, fide
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ẽ. Ia ẽ ⁊ de furti ⁊ de dampni iniurie actõne. ł Emptio tã sub ꝯditõne
qnͣa pure ꝯtͣhi potͥ. sub ꝯditione ueluti si stichꝰ intra cͥtũ diem tͥ placuerit: erit
tibi emptꝰ aureis tot. Noca sacra ł religiosa: Itẽ publica: ułti foru̾ basalica: fruᷤ¬
actonem exempto: ꝗ ñ habere ei liceat. Ut ꝯsequat᷑ ꝙ sua int̾ ẽ. S̾cept᷑ enͣi eũ nẽe.
id̾ iuris ẽst si hoĩem lib̃m ꝓseruo emit. De locatione ⁊ conductione. R¬

Expanded text:
de furti et de damni iniuriae actione. Emptio tam sub condicione quam pure contrahi potest. sub condicione veluti ‘ si Stichus intra certum diem tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti forum basilicam, frusactionem ex empto, quod non habere ei liceat, ut consequatur, quod sua interest deceptum eum non esse. idem iuris est, si hominem liberum pro servo emerit. TIT. 24 DE LOCATIONE
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtentiosis hõib p̾stabat forte pꝰ tͣpꝰ tales allegotones apponentib rñ psentes eẽ
uł se ł adu̾sarios suos ꝯtendentib. ĩo nr̃a ꝯstõ ꝑꝑ celeritatẽ dixim̃dar litiũ s intro¬
ducta ẽ. qm ad cesarienses aduocatos scͥpsimꝰ ꝑ qͣm disposunꝰ tales scͥpturas ꝗͣ pͥsto
esse partes indicant õtmꝰ ẽe c̃dendas. nͥ ip̃e qui talib utitur inꝑpb allegationib
quo ꝯfitiebatur instrum̃t᷑ se se ł adu̾sariũ suũ inaliis locis ee.ł Post morte̾ suã
latus erat si nauis ex asia uen̾it. hodie dare spondes: inutił eiat scipuło. q ħ
nincupetur non ẽẽ reiciend̾a existimauit: nob̾ placuit ⁊ huie ꝑ fee̾m robͥur¬

Expanded text:
litium contentiosis hominibus praestabat, forte post tempus tales allegationes opponentibus et non praesentes esse vel se vel adversarios suos contendentibus: ideo nducta est, quam ad Caesarienses advocatos scripsimus, per quam disposuimus, tales scripturas quae praesto esse partes indicant omnimodo esse credendas, nisi ipse qui talibus utitur improbis allegationibus quo conficiebatur instrumentum sese vel adversarium suum in aliis locis esse. Post mortem suam latus erat: ‘ si navis ex Asia venerit, hodie dare spondes? ’ inutilis erat stipulationuncupatur non esse reiciendam existimavit, nobis placuit et huic
Abbreviated transcription (Latin):
ob ligõnẽ. licet ap̃ nos mnẽta st̃. ¶ Non solũ res instipulat᷑ deduei possũt. s ñ facta. ut st
pulem᷑ fiꝰ aliꝗd uł ñ fie̾i. In hꝰmõi stiptilat̾onib optimũ erit penã subic̾e ne qnͣtitas sti¬
pulat᷑oñ ininc̾to sit. Ac nͣecesse sit actorib ꝓbare qd̾ eiꝰ int̾ sit. Itaq si qͥs ut fiat aliqd̃
stipulet᷑. Ita adiei pena debet. si ita factũ non er̾: tune pene noĩe .x. aureas dare spon¬
płres ue rei: fieri posst̃. ł Stipulandi ita si pꝰ oi̾ũ intogatonẽ ꝓmissor respondeat.
spondeo. ut puta c̃ duob seꝑatĩ stipulantib: ita ꝓmissor respondeat. utͥq ur̃m dare sp̃o¬
des. Nã si pꝰ ticio spopondit: deit̃ utrogãte spondeat: alia atq alia erit oblig̾o: nͨ ẽc
ligͣonib ⁊ stipulatõnib solid̾u singłis debeitir. ⁊ ꝓmittentes singłi in solidu tenent᷑. Inu
Nec inpedim̾to erit dies aut ꝯdit̾o: qͦminꝰ ab eo qͥptire obligatꝰ ẽ petatur. s nͣ ab alt̾o.
S

Expanded text:
acta: ut si stipulemur fieri aliquid vel non fieri. et in huiusmodi stipulationibus optimum erit poenam subicere, ne quantitas stipulationis in incerto sit ac necesse sit actori probare, quid eius intersit. itaque si quis ut fiat aliquid stipuletur, ita adici poena debet: ‘ si ita factum non erit, tum poenae nomine decem aureos dare sponpluresve rei fieri possunt. stipulandi ita si post omnium interrogationem promissor respondeat ‘ spondeo. ’ ut puta cum duobus separatim stipulantibus ita promissor respondeat ‘ utrique vestrum dare spondeo ’: nam si prius Titio sligationibus et stipulantibus solidum singulis debetur et promittentes sinnec impedimento erit dies aut condicio, quo minus ab eo qui pure obligatus est petatur. TIT. 17 DE S
Abbreviated transcription (Latin):
¶eruꝰ ꝙ ñ soł dño obligari ñpͣ. S ne alii ꝙ ulli. Fli uͦ familias. abss obligari possiutt. ut
neco scipulari neꝙ ꝓmitte posse palam ẽ. Qd ꝯinfurdo receptꝰ ẽ. q his quistipulat᷑
uba ꝓmitentis. ⁊ is ꝙ ꝓmittit u̾ba stipuilantis audire debet. Uñ aparet .nͥ de
e nos loꝗ ꝙ tardiuꝰ ex audit. s de eo qui omino non exaudit. Furiosꝰ nulłu negoti¬
um gere pot᷑. qr ñ intelligͣ ꝙ agit. Pupilb om̃e negotiũ recte giͥt. Ut sicl tutoris ae¬

Expanded text:
 ne alii quidem ulli: filii vero familias aliis obligari possunt. Mutum neque stipulari neque promittere posse palam est. quod et in surdo receptum est: quia et is qui stipulatur verba promittentis, et is qui promittit verba stipulantis audire debet. unde apparet, non de eo nos loqui qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non exaudit. Furiosus nullum negotium gerere potest, quia non intellegit quid agit. Pupillus omne negotium recte gerit: ut t
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ fui̾t qͥnq aureos dare spondes t di qͣs ita stipulet᷑ si in capitoliũ ñ ascend̾o dare
spondes : ꝑin erit ac si stipulatꝰ eẽt c̃ moriet᷑ dari s. Ex ꝯdip̃onali stipulat᷑one: tinspe
tioni solent. ueld cartagine dere spondes : que stipulato licet pure fi iudeatur. tam̃
re ip̃a nt t̃pꝰ uiectũ quo ꝓmissor utatur adpecuniã cartagnne dand̾a.⁊ ĩo siqͥs ita
rome stipuletur hodie cartagine dare spondes: inutił erat scipuso. ẽ impossibiliᷤᷤ

Expanded text:
inque aureos dare spondes? ’ si quis ita stipuletur ‘ si in Capitolium non ascendero, dare spondes? ’ perinde erit, ac si stipulatus esset cum morietur dari sibi. ex condicionali stipulatione tantum spes tioni solent, veluti ‘ Carthagine dare spondes? ’ quae stipulatio licet pure fieri videatur, tamen re ipsa habet tempus iniectum, quo promissor utatur ad pecuniam Carthagine dandam. et ideo si quis ita Romae stipuletur ‘ hodie Carthagine dare spondes? ’ inutilis erit stipulatio, cum impossibilis
Abbreviated transcription (Latin):
eNis obligato gͣit᷑ ex int̾ogone ⁊ responsione: ẽ ꝗd dari fie̾i ue nob̾ stipulam. ex
q̃ due ꝓficiscint᷑ accõnes. tã ꝯdicło ẽti si c̾ta sit stipulatꝰo. ꝙͦ exstipulatusi ĩ certas
Quȩ h nõie inͣ utit᷑ qi stpułu ap̃ uet̾es firm̃ appellabatur forte astipite descendens.
In hac re: olim talia u̾ba tͣdita fuer̃t.Sporides. spond̾o. ꝓinittis: ꝓmitto. sidi ꝑmitts: ndi¬
ꝓmitto. fidi uibes: fid̃i uibeo. dab̾ dabo. faties : fatiã litr̃ aũ latia ang̾ca ł qubet alia lioi

Expanded text:
esponsione, cum quid dari fierive nobis stipulamur. ex qua duae proficiscuntur actiones, tam condictio, si certa sit stipulatio, quam ex stipulatu, si incerta. quae hoc nomine inde utitur, quia stipulum apud veteres firmum appellabatur, forte a stipite descendens. In hac re olim talia verba tradita fuerunt: spondes? spondeo, promittis? promitto, fidepromittis? fidepromitto, fideiubes? fid