comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isti in patribus sus sp̃m sc̃m et legem: ideo
dicit apłs. Non accepistis iterum sp̃m seruitu¬
tis. qui uos cogat ꝑtimorem ad seruitium om̃i¬
potentis dei : sed accepistis grãm euangelii. ubi
nõ cogitur aliquis uenire ad fidem xp̃i ꝑtimo
rem. Et accepistis quoq sp̃m ad optionis siue
electionis filiorum dei. qui uos inpartem dei
uocauit ad libertatem: ut iam nõ sitis seruien¬
tes deo timore seruili. sed amore et timore filiati¬
onis quo seruit bonus filius patri: timens eum
offendere. Quod uero subdit in quo sp̃u sc̃õ cla-¬
pat̾. Nisi enim sp̃m sc̃m tempore baptismatis ac¬
cepissemus : nequaquam auderemus deum om̃i¬
potentem factorem nr̃m patrem clamare. dicen¬
tes in oratione dm̃ca : pater nr̃ qui es in celis.
Nemo enim
paganorum hoc p̃sumit dicere.
Abba hebreum ẽ et syrum : pater grecum et¬
latinum. P reuidens ergo apłs utrosq populos
ad fidem colligendos. posuit duo nomina sub una

Expanded text:
isti a patribus suis Spiritum sanctum et legem, ideo isti a patribus suis Spiritum sanctum et legem, ideo dicit Apostolus: Non accepistis iterum spiritum servitutis, qui vos cogat per timorem ad servitium omnipotentis Dei, sed accepistis gratiam Evangelii, ubi non cogitur aliquis venire ad fidem Christi timore. Accepistis quoque spiritum adoptionis sive electionis filiorum Dei, qui vos in partem Dei vocavit ad libertatem, ut jam non sitis servientes Deo timore servili, sed amore ac timore filiationis, quo servit bonus filius patri, timens eum offendere. Quod vero subdit, in quo Spiritu sancto claPater; nisi enim Spiritum sanctum tempore baptismatis accepissemus, nequaquam auderemus Deum omnipotentem factorem nostrum Patrem clamare, dicentes in oratione Dominica: Pater noster, qui es in coelis . Nemo enim paganorum hoc praesumit dicere. Abba Syrum eLatinum. Praevidens ergo Apostolus utrosque populos ad fidem colligendos, posuit duo nomina sub una
Abbreviated transcription (Latin):
quiens sp̃s ẽ. caritas. gaudium. pax. patientia.
sumas mortificare ꝑ grãm sancti sp̃s oꝑa car¬
nis. Hoc modo. Uerbi gratia. Uiuit in nobis
et regnat suꝑbra. accipientes a sp̃u sc̃õ humili¬
tatem simus humiles: et sic mortificabimus
uoluptates carnis et desidia carnalia extixe¬
rits : beati eritis in uita ȩt̾na. Quicum quen
enim sp̃u dei aguntur id est regunturdet
ducuntur ad bonum. hii filii sunt dei: nõ ꝑ
naturam. sed ꝑ ad optionem. Non enim accepis¬
tis sp̃m seruitutis iterum intimore. sed acce¬
pistis sp̃m ad optionis filiorum. in quo clama¬
mus abba pater. Iudei quibus scribebat apłs:
acceꝑant a patribus suis. sp̃m seruitutis intimo¬
re ad est legem aspu scõ dictatam et scriptã.
que eos cogebat ꝑtimorem ad obseruantiam
sui: minans et dicens. Si quis hoc uel illud
fecerit: morte moriatur Ipse ętiam sp̃s sc̃s quẽ
illi acceꝑunt quando data est lex : cogebat eos
ut legem obseruarent. Et quia tunc acceꝑant

Expanded text:
quiens, Spiritus est charitas, gaudium, pax , et sumus mortificare per gratiam sancti Spiritus opera carnis? Hoc modo; verbi gratia: vivit in nobis et regnat superbia, accipientes a sancto Spiritu humilitatem, simus humiles, et sic mortificabimus voluptates carnis et desideria carnalia exstinxeritis, beati eritis in vita aeterna. Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, id est reguntur et ducuntur ad donum, hi filii Dei sunt, non per naturam, sed per adoptionem Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum Dei, in quo clamamus-Abba Pater. Judaei quibus ista scribebat Apostolus acceperant a patribus suis spiritum servitutis in timore, id est legem a Spiritu sancto dictatam et scriptam, quae eos cogebat per timorem ad observantiam sui, minans et dicens: Si quis hoc vel illud fecerit, morte moriatur. Ipse etiam Spiritus sanctus, quem illi acceperunt quando data est lex, cogebat eos ut legem observarent. Et quia tunc acceperant
Abbreviated transcription (Latin):
est : qui alicui aliquid debet. Non id circo creati
sumus ab om̃ĩpotenti deo ut scđm carnem id ẽ
scdm desid̃ia carnis uiuamus: quia nõ sumus carm
debitores sed deo. ut sp̃aliter conuersemus: cunc¬
ta transitoria et caduca ꝓnichilo ducentes. et
deo debitum nr̃m reddentes. Quid ergo accepi¬
mus ab illo. ut ei debitores essemiis. Iuicquid boni
habemus. Cum enim nõ eẽmus: ab illo conditi sumꝰ.
Et cum nr̃o uitio ꝑditi ȩẽmus. ab ipso redẽpti
sumus : donante nobis pariter bona temporalia.
ꝓmittente ȩt̾na. Et quomodo possumus ei debi¬
tum reddere : Seruendo uoluntati illus. ob¬
temꝑando mandatis eius. et quicquid boni ha-¬
bemus nõ nostris meritis sed illius gratie impu¬
tando. Si enim scđm carnem uixeritis. id est si
carnales concupiscentias et delectationes. scđm
appetitum carnalium desicdiorum oꝑe impleue¬
ritis : moriemini morte ȩt̾̃na. Quid ẽ scđm car¬
nem uiuere. Carnalia oꝑa exercere. ad hulte

Expanded text:
est qui alicui aliquid debet. Non idcirco creati sumus ab omnipotente Deo ut secundum carnem, id est secundum desideria carnis vivamus, quia non sumus carni debitores, sed Deo, ut spiritualiter conversemus, cuncta transitoria et caduca pro nihilo dicentes, et Deo debitum nostrum reddentes. Quid ergo accepimus ab illo ut ei debitores essemus? Quidquid boni habemus. Cum enim non essemus, ab ilet cum nostro vitio perditi essemus, ab ipso redempti sumus, donante nobis pariter bona temporalia, et promittente aeterna. Et quomodo possumus ei debitum reddere? Serviendo voluntati illius, obtemperando mandatis ejus, et quidquid boni habemus non nostris meritis, sed illius gratiae imputando Si enim secundum carnem vixeretis, id est, si carnales concupiscentias et delectationes secundum appetitum Carnalium desideriorum opere impleveritis, moriemini morte aeterna. Quid est secundum carnem vivere? Carnalia
Abbreviated transcription (Latin):
i diligitis mandata mea seruate. In hoc
enim ⁊ mundi huiꝰ potestates suos amieoᷤ
atq fideles ꝓbant ⁊ cognoseunt. si eis obediunt
⁊ eorũ mandata custodiunt. Probatio gͦ dilectio¬
nis eribitio ẽ. oꝑis. Qii mandatũ sꝑnit: dilec¬
tionẽ ab negat. S quo fructu din diligimus :
Qua mecede enis mandata seruamus : uis au¬
dire quare: & ego rogabo patre ⁊ alium para¬
olitum dabit uob̾ ut maneat uob̾ẽ inet̾num.

Expanded text:
i diligitis me, mandata mea servate. In hoc enim et mundi hujus potestates suos amicos atque fideles probant et cognoscunt, si eis obediunt et eorum mandata custodiunt. Probatio igitur dilectionis exhibitio est operis. Qui mandatum spernit, dilectionem abnegat. Sed quo fructu Deum diligimus? Qua mercede ejus mandata servamus? Vis audire qua? Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vob
Abbreviated transcription (Latin):
patre. si non suffiẽ tͥ ut te filius diligat: suffi¬
eiat tibi quod ille qui sapientia ẽ. qui ueritas
qui iusticia ẽ. mani festabit se ip̃m tibi. In his
enim oĩs anime beatitudo consistit. Hoe solũ
desiderabat moỹses cum dño dicẽt. si in ueni
gr̾am inoccłis tuis. ostende michi faciẽ tiram
Seimus enĩ qr eum apparuerit ⁊ reuelabitur
nob̾ similes ei erimus: quia indebimus eum

Expanded text:
Patre, si non sufficit tibi ut te Filius diligat, suffiPatre, si non sufficit tibi ut te Filius diligat, sufficiat tibi quod ille, qui sapientia est, qui veritas est, qui justitia est, manifestabit seipsum tibi. In his enim omnis animae beatitudo consistit. Hoc solum desiderabat Moyses, cum Domino diceret: « Si inveni gratiam in oculis tuis, ostende mihi faciem tuam, Scimus enim quia, cum apparuerit et revelabitur nobis, similes ei erimus, quia videbimus eum
Abbreviated transcription (Latin):
surgens amortins factusq iam et̾mis ⁊ in mor¬
xp̃s ẽ. se paratis se manifestaret. Manifestauit
autẽ se discipłis suis : ut uinus ainuentibus
man festaret᷑ ⁊ uidet᷑. In illo die uos cognoscenꝰ
quia ego sum in patre meo ⁊ uos in me ⁊ ego in
uob̾. In quo die : In illo in quo ego mittam uob̾
sp̃m ueritatis : ut maneat uob̾ cum met̾num.
Ipse enim eos docuit ipse eis fidi misteria reue¬
lauit. Unde ⁊ ipse dñs ait. Cum autẽ uenerit
ille sp̃s ueritatis docebit uos omnẽ ueritatẽ. Est
autẽ filius in patre : quia unum idemq ẽ. eũ
patre. Sumus ⁊ nos in xrp̃o : quia menbra enis.
Est ipse in nob̾ quia uita nr̃a. Illa gͥ anima mor¬
tua ẽ. ⁊ dm̃ uide non potest: que hanc uitam
non habet. Qui habet mandata mea ⁊ seruat ea:
ipse ẽ. qui diligit me. Quo fructu: Qui autẽ
dilig̃ me. diliget᷑ apatre meo. Quid inde: &
ego diligã eum. Qua utilitate : E manifestabo
ei me ipsum. Si ergo non suffic̃ ut diligaris a

Expanded text:
surgens, factusque jam aeternus et immor quae Christus est, separatis se manifestaret. Manifestavit autem se discipulis suis, ut vivus a viventibus videretur. In illo die vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. In quo die? In illo in quo ego mittam vobis Spiritum veritatis, ut maneat vobiscum in aeternum. Ipse enim eos docuit, ipse eis fidei mysteria revelavit. Unde ipse Dominus ait: « Cum autem venerit ille Spiritus veritatis. docebit vos omnem veritatem . » Est autem Filius in Patre, quia unum idemque est cum Patre. Sumus et nos in Christo, quia membra ejus. Est ipse in nobis, quia vita nostra. Illa igitur anima mortua est. et Deum videre non potest, quae hanc vitam non habet. Qui habet mandata mea et servat ea, ipse est qui diligit me. Quo fructu? Qui autem diligit me. diligetur a Patre meo. Quid inde? Et ego diligam eum. Qua utilitate? Et manifestabo ei meipsum. Si ergo non sufficit tibi ut diligaris a
Abbreviated transcription (Latin):
s in dm̃ ponunt. ⁊ uirtuti oꝑam dant: quãuis
in hoc mundo diuites sint. mundi tamen ama
& posside. uenit enĩ multocies sp̃s sc̃s etiam
in aliquẽ inquum. qualis fuit balaam ⁊ cap̃¬
phas. quales ⁊ illi qui dño inuiditio dieturi sũt
Honne in nomine tuo ꝓpħauimus : uenit qͥdẽ
s in eis non manet : sic̃ manet in istis quibus
modo dñs ait. ut maneat uob̾eũ in et̾nũ. Num¬
quam enim separatur ab eis: quod in et̾nũ nra¬
net in eis. Audiamus mͦ quare mundus non
quod apłs ait. Anmał homo non ꝑcipit ea que
sunt sp̃s dĩ. uos aũ eognoscetis eum quia apud
uos manebit ⁊ in uob̾ erit. Illi eum eognoseũt
qui cum eo manent. ⁊ eius uoluntatem faenit᷑.
Non relinquam uos orphanos: ueniam ad
uos. O phani sunt qui patrẽ non habent. Non

Expanded text:
sed in Deum ponunt, et virtuti operam dant, quamvis in hoc mundo divites sint, mundi tamen amatet possidere. Venit enim multoties Spiritus sanctus etiam in aliquem iniquum, qualis fuit Balaam et Caiphas, quales et illi qui Domino in judicio dicturi sunt: « Nonne in nomine tuo prophetavimus? » Venit quidem, sed in eis non manet y, sicut manet in istis quibus modo Dominus ait, ut maneat vobiscum in aeternum. Nunquam enim separatur ab eis. quod in aeternum manet in eis. Audiamus modo cur mundus non alis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . » Vos autem cognoscetis quia apud vos manebit, et in vobis erit. Illi eum cognoscunt, qui cum eo manent, et ejus voluntatem faciunt. Non relinquam vos orphanos. Veniam ad vos. Orphani sunt qui patrem non habent. Non
Abbreviated transcription (Latin):
inuob̾ erit. uocat᷑ enim sp̃s ueritatis. qr nicħ do¬
cet nisi ueritatẽ. uera sunt gͥ ꝓpħarum dieta:
ce quecumq a spu sc̃o composita sunt. hunc au̾
mundus non potest acciꝑe: qr mundi huius
amatores eum hab̃e ⁊ tenere non possunt. Unde

Expanded text:
s veritatis, quia nihil docet, nisi veritatem. Vera sunt igitur prophetarum dicta, et quaecunque a Spiritu sancto composita sunt. Hunc autem mundus non potest accipere, quia mundi hujus amatores eum habere et tenere non possunt. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Unum em̃ ad essentiã spectat: unus uero
ad ꝑsonam ⁊ numerum refertur. Dat gͥ as
apłis alium paraclitui : ĩdẽ aliũ consolatorẽ.
Uaraclitus enim consolator interp̃tatur. ꝑ quẽ
solebat. non ampluis inter eos corporalit̾ com̃¬
sari habebat. Uerumptam̃ quauis sed̃m huma¬
nitatẽ int̾ eos non erat: tam sed̃m diumtatẽ
ab eis non recedebat. Unde ipse ait. Nlonuos de¬
seram neq derelinquam. Ubi enim ẽ. sp̃s sc̃s:
ibi e. pater ⁊ filius. Seiendum autẽ ẽ. quia sic̃

Expanded text:
sunt Unum enim ad essentiam spectat: unus vero ad personam et numerum refertur. Dat igitur Deus apostolis alium Paracletum, id est alium consolatorem; Paracletus enim consolator interpretatur, per qusolebat, non amplius inter eos corporaliter conversari habebat. Verumtamen, quamvis secundum humanitatem inter eos non erat, tamen secundum divinitatem ab eis non recedebat. Unde ipse ait: Non vos deseram, neque derelinquam. Ubi enim est Spiritus sanctus, ibi est Pater et Filius. Sciendum est autem quia sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nentẽ: s om̃is inquit homicida. scilicet nõ
solũ ille qui ferro. uerũ et ille qui odio fra¬
trẽ insequit᷑. In hoc cognoscimꝰ caritatẽ dĩ:¬
ta caritas eẽ debeat in nob̾: dñice passionis
exemplo didicimꝰ. Maiorẽ nãq hac dilectiõe
nemo habet: ut animã suã ponat quis ꝓ
amicis siuis. Unde et paulus ait. Cõm̃dat

Expanded text:
nentem, sed: Omnis, inquit, homicida. Scilicet non solum ille qui ferro, verum et ille qui odio fratrem insequitur. In hoc cognovimus charitateta charitas esse debeat in nobis, Dominicae passionis exemplo didicimus. Majorem namque hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Unde et Paulus ait: Commendat
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinam facias. in abscondito tamen fa-¬
cis : quicumq hoc faciẽs ñ ab hominibus s
adeo uidĩ desicłas. Econtra uero qui in abs¬
condito facit :⁊ uidi cupiens. laudem exr hoc
ce głiam querit. nõ in abscondito quidem
facit. qm̃ absconditũ non uult ẽẽ quod facit:
tantumq ei ualet ac si inpublico face̾t. Beus
autẽ qui uidet in abscondito & eui abscondi¬
to nichil ẽ absconditum. qui ⁊ corda seru¬
tatur. & uidet cogitaciones : reodet unicinq

Expanded text:
eleemosynam facias, in abscondito tamen faeleemosynam facias, in abscondito tamen facis, quicunque hoc faciens non ab hominibus, sed a Deo videri desideras. Econtra vero qui in abscondito facit, et videri cupiens, laudem ex hoc et gloriam quaerit, non in abscondito quidem facit, quoniam absconditum non vult esse quod facit, tantumque ei valet ac si in publico faceret. Deus autem qui videt in abscondito, et cui abscondito nihil est absconditum, qui et corda scruta
Abbreviated transcription (Latin):
nescio quomodo alternis oꝑa. altera intel¬
ligat. Non enim inmanibꝰ s inmente ẽ. in¬
tellectus. Deniq eur dextera opus suum
sinistre abscondat. que tam concordans
ei ẽ. tamq fideliter in omĩbus ei auariliat᷑:
Aliud gͥ ꝑ derterã ⁊ sinstrã oportet in tel¬
lig̾e. Bextera em̾ nr̃a amor dĩ ẽ: sinstra
uͦ amor laudis. Hec enĩ ducit ad agnos: illa
dueit ad hedos. Re cordare illiꝰ euangłii inqͣ
agni constituuntur adextris: hedi uero asi¬
nistris. Si gͦ facis elemosinam: fac amore d̃i
qui hoc p̃cepit ut faceres. Hec ẽ. enĩ deatera
tua. Nesciat hoc sinistra: idẽ amor laudis.
Non queras inde fouorem uulgi: unde que¬
ris placere deo. Utrumq enim simul ⁊ si
habere possis non habebis: tamen si habere
quid faciat dextera: si non amore laudis. ẜ
amore dĩ ce iusticie illud agamus. Uñ ⁊ hic
dicitur: ut sit elemosina tua in abscondito.
Siue enim insinagoga. siue mincis &e plateiꝰ

Expanded text:
nescio quomodo alterius opera altera intelnescio quomodo alterius opera altera intelligat: non enim in manibus, sed in mente est intellectus. Denique cur dextera opus suum sinistrae abscondat, quae tam concordans ei est, tamque fideliter in omnibus ei auxiliatur? Aliud igitur per dexteram et sinistram oportet intelligere. Dextera enim nostra, amor Dei est, sinistra vero, amor laudis; haec enim ducit ad agnos, illa ducit ad haedos. Recordare illius Evangelii, in quo agni constituuntur a dextris, haedi vero a sinistris. Si ergo facis eleemosynam, fac amore Dei qui hoc praecepit ut faceres; haec est enim dextera tua. Nesciat hoc sinistra, id est amor laudis. Non quaeras inde favorem vulgi, unde quaeris placere Deo. Utrumque enim simul etsi habere possis, non habebis tamen, si habere quid faciat dextera, si non amore laudis, sed amore Dei et justitiae illud agimus. Unde et hic dicitur, ut sit eleemosyna tua in abscondito. Sive enim in Synagoga, sive in vicis et plateis
Abbreviated transcription (Latin):
unt insinagogis &e in uicis: ut honorificent᷑
ab hominibus. Amen dico uob̃ receperunt
mercedem suam. Dico gͦ. Quomͦ receperũt
mercedem suam : Num quid ideo quia pauꝑes
tube sonitu colligebant. quos fortasse aliter
tam facile ad unare non poterant: Aut quia
insinagogis ⁊ inuicis hoc faciebant. ubi qr
locus spatiosior erat melius fieri indebatur.
Non ido quidem. Quare hoc : bis audire
quare : Quia ido hoc faciebant. non ut a do
mercedem reciperent : s ut honorificentur
ab hominibꝰ. Tantum gͥ eis amor laudis ce
głie contulit : ut elemosinam darent & m̾¬
cedem non haberent. Quomͦ ergo elemosi¬
nas fac̾e̾ debemus : Sequitur. Te autẽ faciẽ¬
te elemosinam. nesciat sinstra tua quid
faciat deatera tua. ut sit elemosina tua
in abscondito: &e pater tuus qui idit in
abscondito. reddet tibi. Quid enim ꝑ derte¬
ram uł quid ꝑ sinistrã intelligamus : Si
enim manus nr̃as in his intellig̾e uelimus

Expanded text:
unt in synagogis et in vicis, ut honorificentur unt in synagogis et in vicis, ut honorificentur ab hominibus: amen dico vobis, receperunt mercedem suam. Dico ergo: quare receperunt mercedem suam? Nunquid ideo quia pauperes tubae sonitu colligebant, quod fortasse aliter tam facile adunare non poterant? Aut quia in Synagogis et in vicis hoc faciebant, ubi, quia locus spatiosior erat, melius fieri videbatur? Non ideo quidem. Quare ergo? Vis audire quare? Quia ideo hoc faciebant, ut non a Deo mercedem reciperent, sed ut honorificarentur ab hominibus. Tantum igitur eis amor laudis et gloriae contulit, ut eleemosynas darent, et mercedem non haberent. Quomodo ergo eleemosynas facere debemus? Sequitur: Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua, quid faciat dextera tua, ut sit eleemosyna tua in abscondito, et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi. Quid enim per dexteram vel quid per sinistram intelligamus? Si enim manus nostras in his intelligere velimus,
Abbreviated transcription (Latin):
minibus. ut indeamim ab eis : alioquin mer¬
cedem non habebitis apud patrem ur̃m qui
incelis ẽ. Si enim iustieiam nr̃am non debe¬
mus facere coram hominibus. quid ẽ. quod
suꝑus ait. sic luceat lua ur̃a corã hominibꝰ.
ut uidentes ur̃a bona oꝑa głificent patrem
ur̃m qui incelis ẽ: Quomͦ enim uidebunt
bona oꝑa nr̃a. que corã eis ipsisq uidentibus
facere non audemus : Si em̃ fecerimus: mer¬
cedem non habebimus. uideamus gͥ quid sig¬
inficet. ut indeamini ab eis. In hoc enim
tota questio soluitur. Non enim ꝑdit mer¬
cedem. sicut dicere iidetur. qui iusticiam
suam facit coram hominibus : s qui ido faeit
ut uideatur ab hominibus. Qui enim ido fac̃
ut ab hominibꝰ uideatur: non iusticie m̾cedẽ
querit. s hominum laudem ⁊ uanam głiam.
ppłiq fauorem. Icdoq non habet mercedem
apud dm̃ : qm̃ uanam mercedem laudis sus¬
cipit apud homines. Cum gͦ facis elemosinã
noli tuba canere ante te. sicut ypoerite faci¬

Expanded text:
eamini ab eis: alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Si enim justitiam nostram non debemus facere coram hominibus, quid est quod superius ait: Sic luceat lux vestra coram hominibus ut videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est? Quomodo enim videbunt bona opera nostra quae, coram eis ipsisque videntibus, facere non audemus? Si enim fecerimus, mercedem non habebimus. Videamus igitur quid significet ut videamini ab eis: in hoc enim tota quaestio solvitur. Non enim perdit mercedem, sicut dicere videtur qui justitiam suam facit coram hominibus, sed qui ideo facit, ut videatur ab hominibus. Qui enim ideo facit ut ab hominibus videatur, non justitiae mercedem quaerit, sed hominum laudem et vanam gloriam populique favorem. Ideoque non habet mercedem apud Deum, quoniam vanam mercedem laudis suscipit apud homines. Cum ergo facis eleemosynam noli tuba canere 28 ante te, sicut hypocritae faci
Abbreviated transcription (Latin):
uos ꝑfecti: sicut ⁊ pater ur̃ celestis ꝑfectus
ẽ. Non enĩ dicit u̾ simꝰ magis ꝑfecti quani
pater nr̃ celestis ꝑfectus ẽ. Hoc em̃ iapossi¬
bile ẽ : s dicit ut simus ꝑfecti sicut. ipse e̾.
Sic enim puer aliquis homo ẽ. sic̃ ⁊ iuuenis:
quamuis uiribus & scientia non sit ꝑfectus
homo. sieut niuenis. Simus gͥ ꝑfecti ꝓmo

Expanded text:
vos perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus vos perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus est. Non enim dicit, ut simus tantum perfecti, quantum Pater noster coelestis perfectus est; hoc enim impossibile est: sed dicit, ut simus perfecti, sicut ipse est. Sic enim puer aliquis homo est, sicut et juvenis, quamvis viribus et scientia non sit perfectus homo, sicut juvenis. Simus igitur perfecti pro
Abbreviated transcription (Latin):
tis fr̃es ur̃os tantũ. quid amplius facitis:
Nonne &e ethici hoc faciunt: Non enim
intellig̾e hoc debemus : ut eos qui nos diligut
dilig̾e nõ debeamꝰ. Alio quin nec dm̃ nec ꝓ¬
ximum diligeremus: que sunt duo mari¬
ma legis mandata. Quio gͥ nisi ut non diliga¬
mus eos tantum qui nos diligunt. & non ꝓpt̾
uicem redde. s quia eiꝰdẽ corporis membra su¬
mus.⁊ eiusdem patris filii sumus : Talis emĩ
amor sp̃ualis ẽ: & ideo indeficiens. Carnalis
enim amor eito dilabitur. siẽ & ipsa caro : qͣli
indelicet amore publicam atq ethinci se ui¬
cissim diligunt. S tatim enim u̾ se ab aliis n̾
diligi intelligunt: ipsi quoq alios nõ diligut.
Nos gͥ om̃s dilig̾e om̃ium salutẽ quere: om̃i¬
bus caritatis affectum ostendere debemus.
Quid enim ẽ. aliud salutare nisi caritatis &
dilectionis affectum ostendere : Sic enĩ au¬
getur amor:⁊ concordia crescit. Estote gͦ c

Expanded text:
s vestros tantum, quid amplius facitis? s vestros tantum, quid amplius facitis? Nonne ethnici hoc faciunt? Non enim hoc intelligere debemus, ut eos qui nos diligunt diligere non debeamus: alioquin nec Deum nec proximum diligeremus, quae sunt duo maxima legis mandata. Quid igitur? nisi ut non diligamus eos tantum qui nos diligunt, sed etiam evicem reddere, sed quia ejusdem corporis membra sumus, et ejusdem Patris filii sumus. Talis enim amor spiritualis est, et ideo indeficiens: carnalis enim amor cito dilabitur, sicut et ipsa caro; quali videlicet amore publicani atque ethnici se vicissim diligunt: statim enim ut se ab aliis non diligi intelligunt, ipsi quoque alios non diligunt. Nos igitur omnes diligere, omnium salutem quaerere, omnibus charitatis affectum ostendere debemus. Quid enim est aliud salutare, nisi charitatis, et dilectionis affectum ostendere? Sic enim augetur amor et concordia crescit. Estote ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
sitis filii patris ur̃i qui incelis ẽ. Qd̃ sic intelli¬
gitur: ut sic̃ estis filii dĩ ꝑereationẽ sic etiã
sitis eiꝰ filii ꝑmutacionẽ. Ipse enĩ ñ solum a¬
micis. uerum etiã immicis bene facit. & hoc
ẽ quod ait. qui solem suum orriri facit. suꝑ
bonos ⁊ malos : ⁊ pluit suꝑ iustos & in uistos.
Sic enim inunicos nutrit. ⁊ amcos. & hos ⁊
illos. sui folis splendore illuminat: i suarũ
pluiiarum in undatione utrorũq possessio¬
nes fecundet. S parua hec. Audi maiora.
Qui solem suum. filiũ suum. solem iusti¬
cie. lucem que illuminat omnẽ hominem
uemientẽ in hunc mundii. mic oriri. miẽ
occidi. nunc intenebris luc̾e. nẽ suꝑ bonos
& malos splendec̾e facit. E pluit suꝑ iustos
his bonorũ oꝑum semina nutriunt᷑ : his qͥ
infusus nõ fuerit. totus aridus in igne cre¬
mabitur. Si enim diligitis eos qui uos dili¬
gunt quam mercedem habebitis : Nonne
et publicam hoc faciunt. E si salutaueri

Expanded text:
lligitur: ut sicut estis filii Dei per creationem, sic etiam sitis ejus filii per imitationem. Ipse enim non solum amicis, verum etiam inimicis bene facit. Et hoc est quod ait: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Sic enim inimicos nutrit ut amicos; et hos et illos sui solis splendore illuminat, et suarum pluviarum mundatione utrorumque possessiones fecundat. Sed parva sunt haec, audi majora. Qui solem suum, Filium suum solem justitiae, lucem, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, nunc oriri, nunc videri, nunc in tenebris lucere, nunc super bonos et malos splendescere facit. Et pluit super justos his bonorum operum semina nutriuntur, his qui infusus non fuerit, totus aridus in igne cremabitur. Si enim diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? Nonne et publicani hoc faciunt? Et si salut
Abbreviated transcription (Latin):
mentis de p̾catione locutus sit. Hec gͥ ad bre¬
uianda ẽ. ut uaga: illa uero continuanda
ẽ. ut stabilis.⁊ firma. Hec auditur appło:
illa non auditur nisi a deo. Hec modulatio¬
ne mouetur: illa lacrimis temꝑat᷑. Hec gͥ
breuis fiat ut audiatur a ppło: illa fiat lon¬
ga. ut eraudiatur adeo. diue enim mandu¬
camus siue bibimus. siue aliquid aliud agimꝰ.
mentem tamen ad dm habere possumus :
loqui uero uł orare non possumus. ͣ qr omp̃s
d̃s ante etiam ꝗͣ petatur scit quid nob̾ sit opꝰ.
ñ ẽ. necesse ut oris orationẽ longã faciamꝰ : q̃
multis impedimentis. multocies asu conti-¬
nuatione in terrumpitur. Illa gͥ ertendatur.
illa sine intermissione fiat que laudem nõ
querit fauorem non appetit. de modulaciõe
non laudatur. de absono non rep̾henditur:
que ab homine non auditur &e que a deo exau¬
ditur. Sequit᷑. Si ͨ gͦ uos orabitis
ater noster qui es in celis: scĩficet᷑ nom̃¬

Expanded text:
mentis deprecatione locutus sit. Haec igitur abbrementis deprecatione locutus sit. Haec igitur abbrevianda est ut vaga, illa vero continuanda est ut stabilis et firma: haec auditur a populo, illa non auditur nisi a Deo. Haec modulatione movetur, illa lacrymis temperatur. Haec igitur brevis fiat ut audiatur a populo, illa fiat longa ut exaudiatur a Domino. Sive enim manducamus, sive bibimus, sive aliquid aliud agimus, mentem tamen ad Deum habere possumus; loqui vero, vel orare non possumus. Et quia optimus Deus ante etiam quam petatur, scit quid nobis sit opus, non est necesse ut oris orationem longam faciamus: quae multis impedimentis multoties a sui continuatione interrumpitur. Illa igitur extendatur, illa sine intermissione fiat, quae laudem non quaerit, favorem non appetit, de modulatione non laudatur, de absono non reprehenditur; quae ab homine non auditur, et quae a Domino exauditur. Sequitur: Sic ergo vos orabitis: XV. Pater noster, qui es in coelis, sanctificetur nom
Abbreviated transcription (Latin):
respicit. in abscondito uidet: non uerborum
compositionem s cordis conpunetionẽ ad¬
autẽ nolite multum loqui sicut ethinci fa¬
ciunt. Putant enim quod in multi loquio
suo eraudiantur. Nolite gͦ assimilari eis.
Seit enim pat̾ ur qͥd opus scit nob̾: antequã
petatis eum. Ethinci em̃ siue dicantur ab
ethna siue quod magis uidetur dicantur a
ualle ennon. a qua dr &e gehenna: ypoeritas
&e peceatores significant. Isti nescio quo errore
de cepti : inmultiloquio ⁊ longa oratione se
ecraudiri cogitabant. Nlon eñ erauditur or̃o.
quia longa ẽ : ẜ quia pio mentis affectu fit.
multũ nos loqͥ moratione ꝓhibeat: An for¬
tasse sic det̾minandũ ẽ. sine in t̾missione
orate. dum oratis. ut uidelicet uł eito ab
oratione cessemꝰ. uł interim dum oramus
attentissime & tota cordis intencione oremꝰ :
Lotest tamen ⁊ sic intelligi. ut dñs de clamo¬
sa uocis oratione apłs uero de abscondita

Expanded text:
respicit, in abscondito videt, non verborum respicit, in abscondito videt, non verborum compositionem, sed cordis compunctionem atautem, nolite multum loqui, sicut ethnici faciunt: putant enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Nolite ergo assimilari eis, scit 29 enim Pater vester, quid opus sit vobis, antequam petatis eum. Ethnici enim sive dicantur ab ethna, sive quod magis videtur, dicantur a valle Ennon, a qua dicitur gehenna, hypocritas et peccatores significant: isti autem nescio quo errore decepti in multiloquio et longa oratione se exaudiri cogitabant. Non enim exauditur oratio quia longa est, sed quia pio mentis affectu fit, multum nos loqui in oratione prohibeat? An fortasse sic determinandum est? Sine intermissione orate dum oratis, ut videlicet vel cito ab oratione cessemus, vel interim dum oramus attentissime et tota cordis intentione oremus? Potest tamen et sic intelligi, ut Dominus de clamosa vocis oratione, Apostolus vero de abscondita
Abbreviated transcription (Latin):
patrem tuum in abscondito: & pat̾ tuus qͥ
indet in abscondito reddet tibi. Onĩs enim
similitudines he pene idem significant :
atq uno modo ab solui ⁊ intelligi possunt.
Neq enim peceat aliquis quia insinagoga
horat: que ẽ. domus orationis. In plateis quo¬
q orare non ẽ peccatum. Quare gͦ ħ int̾dici¬
tur:: Audi quod sequitur: & in telliges. Ut
indeantur ab hominibus. Quid enĩ signifi¬
cet uelle uideri ab hominibus: iam suꝑuis
dictum ẽ. Hec ẽ. añ causa quare oratio tira
non suscipitur: qui a uis uidĩ ab hominibus.
ubicumq enim ores : si id̃o oras ut indearis
ab hominibus non suscipitur. oratio tua.
S si uis bene orare : intra in cubieulum tuũ.
reddi ad cor. hoc ẽ. enim cubieułm in quo
oratio continetur: hoc ẽ cubienłm in quo
ds ipse quiescit. Ibi gͥ ora: ibi loquere. ibi
& qd̃ dicis.⁊ eui dicis p̾sto sum. Claude hostiũ
non enim indiget sono oris: non indiget
clamore uoeis ille quem oras. Ad cor enu

Expanded text:
condito, et Pater tuus, qui videt in abscondito, reddet tibi. Omnes enim hae similitudines pene idem significant, atque uno modo absolvi et intelligi possunt. Neque enim peccat aliquis, quia in synagoga orat, quae est domus orationis; in plateis quoque orare non est peccatum. Quare ergo interdicitur? Audi quod sequitur, et intelliges: Ut videantur ab hominibus. Quid enim significet velle videri ab hominibus, jam superius dictum est. Haec est autem causa quare oratio tua non suscipitur; quia vis videri ab hominibus. Ubicunque enim ores, si ideo oras ut videaris ab hominibus, non suscipitur oratio tua. Sed si vis bene orare, intra in cubiculum tuum, redi ad cor, hoc est enim cubiculum in quo oratio continetur: hoc est cubiculum in quo Deus ipse quiescit. Ibi igitur ora, ibi loquere, ubi et quod dicis et cui dicis praesto sunt. Claude ostium, non enim indiget sono oris, non indiget clamore vocis ille quem oras. Ad cor enim
Abbreviated transcription (Latin):
mus : & iminicum odio habemus. Qd̃ gͦ lex
dic̃. diliges ꝓrimũ tuũ. naturã hominis
in tellige: que id̾o tibi ꝓxrima ẽ. qr de eadẽ
massa facti estis. Quod uͦ sequit᷑ ⁊ odio habeb̾
municum tuum. uicnim intellige: quod ẽ.
causa. omiũ inumciciarũ. Nulle eni in ter
homines inunmicicie eẽnt : si hoc solum de
his sublatum fuisset. Seq̃r. Benefacite his
qui oderunt uos. hoc eñ ipse dñs ⁊ docuit
& fecit: sicut uidis loquens ait. Multa bo¬
na oꝑa oꝑatus sum uob̃. ꝓpt̾ quod horum uul¬
tis me occide: & orate ꝓ ꝑsequentibus ⁊ ca¬
lummantibꝰ uos. E hoc quidẽ ipse compleuit:

Expanded text:
go lex dicit: Diliges proximum tuum, naturam hominis intellige; quae ideo tibi proxima est, quia de eadem massa facti estis. Quod vero sequitur: Et odio habebis inimicum tuum, vitium intellige, quod est causa omnium inimicitiarum. Nullae enim inter homines inimicitiae essent, si hoc solum de eis sublatum fuisset. Sequitur: Benefacite his qui oderunt vos. Hoc enim ipse Dominus et docuit et fecit, sicut Judaeis loquens ait: « Multa bona opera operatus sum vobis, propter quod horum vultis me occidere? Et orate pro persequentibus et calumniantib
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ intelligemus uerba ueritatis. u̾ ñ sint cõtͣ¬
ria legi: Quis ẽ. iste mimicus quẽ odio hab̾e
& dilig̾e p̃cipit : Inmicus iste homo e̾. Im¬
mieus qr peccator: amicus qr homo. Duo enĩ
audistis: homine̾ ⁊ peccatorẽ. Dilige gͥ hoĩem:
hodio habe peccatorẽ. Dilige naturã: ñ uiciũ.
Odi uenum: ñ naturã. hoc enim mͦ ⁊ rp̃s

Expanded text:
go intelligemus verba veritatis, ut non sint contraria legi? Quis est iste inimicus, quem odio habere, et diligere praecipit? Inimicus iste, homo est; inimicus quia peccator, amicus quia homo. Duo enim audisti, hominem et peccatorem. Dilige igitur hominem, habe odio peccatorem. Dilige naturam non vitium; odi vitium non naturam. Hoc enim modo et Christus
Abbreviated transcription (Latin):
malo: s si quis te ꝑcusserit in derteram
maxillã tuã. p̃be illi ⁊ alterã.  ei qͥ uult
tecum inuidicio contendere. & tum cam
tuam tollere: remite ei ⁊ pallium. E quic̾q
te angariauerit mille passus. uade cum
eo ⁊ alia duo. Qi petit a te da illi: ⁊ uolen¬
ti mutuari a te ne auertaris. hec enim
pauea u̾ba omĩbꝰ hominibꝰ sufficiunt ad ꝑ

Expanded text:
dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram; et ei qui vult tecum in judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte ei et pallium. Et quicunque te angariaverit mille passus, vade cum eo alia duo. Qui petit a te, da ei; et volenti mutuari a te, ne avertaris. Haec enim pauca verba omnibus hominib
Abbreviated transcription (Latin):
tas ẽ. magni regis. Ualde enim timendĩ
ẽ. ponere hec uiuramento: si ita intelligat᷑.
At uero neque caput sium ab iuret aliquis:
eui sanitatẽ sibi diuinitus ad eptam redde
non ualet. si quidem qd̾ minꝰ ẽ. unũ capillũ
album aut ingrum facere non potest. Ile¬
mo enĩ id fac̾e ualet. u̾ suo tp̃r ingri ⁊ albi
capilli non oriantur. Quomͦ gͦ dicemus: Qͦmͦ
loquem᷑ : Quomͦ u̾ba nr̃a firmabimus:
si diceret. Illud qđ ẽ : dic qr ẽ. Illud qd ñ ẽ.
dic quia non ẽ. Sic loquere : sic responde.
Quod si feceris: nõ peceabis. neq mentieriᷤ.
Nichil his addas : sit simplex sermo tuus.
Qã enĩ his habundantiꝰ ẽ: a malo ẽ. Quid

Expanded text:
itas est magni regis. Valde enim timendum itas est magni regis. Valde enim timendum est ponere haec in juramento, si ita intelligantur. At vero neque caput suum abjuret aliquis cui sanitatem divinitus ademptam reddere non valet, siquidem quod minus est, unum capillum album aut nigrum facere non potest. Nemo enim id facere valet ut suo tempore nigri, et albi capilli non oriantur. Quomodo igitur dicemus? Quomodo loquemur? Quomodo verba nostra firmabimus? si diceret: Illud quod est, dic quia est: illud quod non est, dic quia non est: sic loquere, sic responde. Quod si feceris, non peccabis, neque mentieris. Nihil his addas, sit simplex sermo tuus. Quod enim his abundantius est, a malo est. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur. Idem gͥ uterq significauit.
Querendũ ẽ. tam̃ qͣre ꝑ creaturam iurare
int̾dicam᷑. Que .N. ibi obligatio fit. ũ ꝑcelũ
& t̾ram ceteraq his similia uirare timea¬
ponimꝰ. eũ quodammꝰ mediatorem facimꝰ.¬
eiusq auxrilium abdicamus: nͥ illi pactum
seruauerimꝰ qͥ nob̾ sub tali pignore credidit.
In aliis uͦ qͣ obligacione tenem᷑: Si enĩ dicã
tibi uiro ꝑ caput meum quid intelligit᷑..
Hoc fortasse: sic mͥ caput meum sanum sit.
Si uero dixero uiro tibi ꝑcelum ⁊ t̾rã. ⁊ ꝑ¬
enuitatẽ ierłm : intelligi potest sic celum
det mͥ pluuiam. sic t̾ra det fructum sinĩ
⁊ sic ciuitatẽ istam in habitẽ. E equidem
parue oblagationes sunt: macrue autem
si allegorice intelligantur. ũ ꝑ celum apłos.
celestem patriam significemus. Hoc enim
dñs ipse significare uidetur eum de celo qͥdẽ
dicit quia sedes d̃ĩ ẽ. de t̾ra uero quia seabel¬
lum pedum etꝰ est: de ierłm autẽ quia enu¬

Expanded text:
r. Idem igitur uterque significavit. Quaerendum est tamen quare per creaturam jurare interdicamur? Quae enim ibi obligatio fit, ut per coelum et terram caeteraque his 26 similia jurare timeaponimus, eum quodam modo mediatorem facimejusque auxilium abdicamus, nisi illi pactum servaverimus, qui nobis sub tali pignore credidit. In aliis vero qua obligatione tenemur? Si enim dicam: juro tibi per caput meum, quid intelligitur? hoc fortasse: sic mihi caput meum sanum sit. Si vero dixero, juro tibi per coelum et terram erusalem, intelligi potest: sic coelum det mihi pluviam, sic terra det fructum suum, et sic civitatem istam inhabitem. Et hae quidem non parvae obligationes sunt; maxime autem si allegorice intelligantur, ut per coelum apostolos, coelestem patriam significemus. Hoc enim Dominus ipse significare videtur, cum de coelo quidem dicit, quia sedes Dei est; de terra vero, quia scabellum est pedum ejus; de Jerusalem autem, quia civ
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcelum. quia thronus d̃i ẽ. neq ꝑ t̾ram
quia scabellum ẽ. pedum eius. neq ꝑiero¬
solimam. quia enuitas ẽ. regis magni : neq
ꝑ caput tuum iurab̃. quia non potes unũ
capillum album facere aut nigrũ. Sit aũ
sermo nr̃ ẽ. est: non ñ. Quod au̾ his habun

Expanded text:
elum, quia sedes dei est, neque per terram, quia scabillum est pedum eius, neque per hierusolymam, quia ciuitas est magni regis, neque per caput tuum iuraueris, quia non potes ullum capillum album facere aut nigrum. sit autem sermo uester: est est, non non: quod
Abbreviated transcription (Latin):
dici. Cur non dicis optime dñe tradetq
te michi. Tues enĩ qui constitutus es adeo
uider innuorum ⁊ mortuorum. S quid seqͥt᷑¬
& uider tradet te ministro. Oquam iniqͦ
ministro. ad erueiandum traditur: qui bo¬
no consiliario consentire noluit. Lost ea uͦ
quid fiet : & mearcerem mittaris. Carcer
iste infermis ẽ. Quał minister: talis et
carcer. Ille enim crudelior ẽ. om̃ibus: iste
formidolosior ce orribilior uniuersis. in quo
tenebre numquam deficnunt. in quo ignis
numquam ertinguit᷑: in quo uerinis nũꝗͣ
moritur. Amen dico tͥ. nõ exies inde donec
reddas nouissimũ quadrantem. Magnũ ẽ.
hoc debitum. & infinita ⁊ innumerabilis
ẽ. ista pecuma. ad cins nouissimum qua¬
drantem numquã uenitur: que semper

Expanded text:
judici. Cur non dicis, optime Domine, tradetque judici. Cur non dicis, optime Domine, tradetque te mihi? Tu es enim qui constitutus es a Deo judex vivorum, et mortuorum. Sed quid sequitur? Judex tradat te ministro. O quam iniquo ministro ad cruciandum traditur, qui bono consiliario consentire noluit! Postea vero quid fiet? Et in carcerem mittaris; carcer iste infernus est. Qualis minister, talis et carcer. Ille enim est crudelior omnibus, iste formidolosior et horribilior universis; in quo tenebrae nunquam deficiunt, in quo ignis nunquam exstinguitur, in quo vermis nunquam moritur. Amen dico tibi non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem. Magnum est hoc debitum, et infinita, et innumerabilis est ista pecunia, ad cujus novissimum quadrantem nunq
Abbreviated transcription (Latin):
& in carcerem mitaris. Hoc aũ tale ẽ. ac si
diceret. Audistis quid dixerim: Hec uerba
uite sunt & salutis. Esto gͥ eis consentiens:
hic ẽ. enĩ ad uersarius tiuuis. Quid enim sic
ad uersatur homini ut sermo diuinus :
uult enim iste occide: dicit ille non occides
Uult enim iste mechari: dicit ille non
mecab̾is. Uult em̃ iste furari : dicit ister
non furab̾is. Q tandem uno sermone pẽ¬
ne omia comphendens : ait. Quod tibi fie¬
ri non uis: alii ne feceris. Esto gͥ consentiẽs
huic ad uersario tuo. Hoc aũ cito: interi
dum es in uia cum eo. sito enim hec uia fi¬
nitur : pauea sunt miliaria. Tanta enĩ ẽ.
uia. quanta ẽ. ⁊ uita unius einusq. Quam¬
uis autẽ aliis longior aliis breuior sit: mil¬
li tamen ualde ꝓlicra ẽ. Lostꝗͣ uero uia cõ¬
pleta fuerit. & uta finita: iam nichil ꝓde¬
rit consentire uelle. Quid gͥ: Accusabit
enim te ad uersarius tuus : tracdet te ui

Expanded text:
et in carcerem mittaris. Hoc autem tale est ac si et in carcerem mittaris. Hoc autem tale est ac si diceret: Audisti quid dixerim? haec verba vitae sunt et salutis: esto igitur eis consentiens, hic est enim adversarius tuus. Quis enim sic adversatur homini ut sermo divinus? Vult enim iste occidere; dicit ille: Non occides. Vult iste moechari; dicit ille: Non moechaberis. Vult iste furari; dicit ille: Non furaberis. Et tandem uno sermone pene omnia comprehendens ait: Quod tibi non vis, alii ne feceris. Esto igitur consentiens huic adversario tuo; hoc autem cito interim dum es in via cum eo; cito enim haec via finitur; pauca sunt miliaria. Tanta enim est haec via, quanta est et vita uniuscujusque. Quamvis autem aliis longior, aliisque brevior sit, nulli tamen valde prolixa est Postquam vero via completa fuerit, et vita finita jam nihil proderit consentire velle. Quid igitur? Accusabit enim te adversarius tuus, tradetque te
Abbreviated transcription (Latin):
quia fr̃ tinus habet aliquit aduersum te:
relinque ibi munus tuum ante altare &
uade prius reconciliari fr̃i tuo. & tunc
ueniens offeres munus tuum. Ac si dicat.
frẽm tuum fatuum uocasti. iratus ẽ. tͥ.
iustam causam habet ad uersum te. eius in¬
dignatio tuum peccatũ ẽ. nõ te recipio:
uade pꝰ reconciliari fr̃i tuo. E fortasse ido
has quas p̃dirimius inuirias nominatim
dñis posuit. quia tunc temporis magis in usũ
habebantur: & aut paruum aut nullum pec¬
catũ ẽẽ uidebant᷑. Bedit gͥ nob̾ regulam. no¬
uamq legem constituit. ut nullum peceatũ
negligamus. qm̃ etiã illa que minima ẽẽ pu¬
tantur: nisi resecata fuerint animas ꝑdũt
ce damnant: Nleq uero quasi parua negli¬
genda sunt: ꝓ quibus ds offensus munera
iam ante altare reciꝑe dedignatur. Sequitur.
Esto consentiens ad uersario tuo eito. dum
es mina cum eo. ne forte tradat te aduer¬
sarnis iudici.⁊ uider tradat te ministro:

Expanded text:
quia frater tuus habet aliquid aquia frater tuus habet aliquid arelinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus tuum. Ac si dicat: Fratrem tuum fatuum vocasti; iratus est tibi; justam causam habet adversum te; ejus indignatio tuum peccatum est, non te recipio, vade prius reconciliari fratri tuo. Et fortasse ideo has quas praediximus iujurias nominatim inus posuit, quia tunc temporis magis in usu habebantur, et aut parvum, aut nullum peccatum esse videbantur. Dedit igitur nobis regulam, novamque legem constituit, ut nullum peccatum negligamus, quoniam etiam illa, quae minima esse putantur, nisi resecata fuerint, animas perdunt, et damnant. Neque vero quasi parva negligenda sunt, pro quibus Deus offensus munera jam ante altare recipere dedignatur. Sequitur: Esto consentiens adversario tuo cito, dum es in via cum eo, ne forte tradat te adversarius judici, et judex tradat te ministro,
Abbreviated transcription (Latin):
scõrũ non solum fatuos. s hereticos alios dic̾e
non timuisse: eosq de heresibus accusatos
inctosq damnasse. Nam ⁊ apłs paulus scri¬
bens ad galatas. in sensatos ⁊ stultos eos uo¬
cauit. Quod quidem non minoris iniurie
ẽ. quam si fatuos eos dicrisset. Ait enim.
Oinsensati galathe. quis uos fae̾mauit
ueritati non obedire : Et paulo post. Sic
stulti facti estis. ut cum sp̃u ceꝑitis. mic̃
carne consummemim. Sic gͥ dicamus.
Qui suꝑbie sp̃u inflatus. non corrigendi
gr̃a ẜ inuidiose & maliciose frẽm suum
fatuum direrit. eumq contra se ad in¬
dignationem & odium ꝓucare non tunue¬
rit: tam dn gehenne ignis reus erit. do¬
nec peniten cia ductus. eu̾ quẽ imuste cõmõ¬
uerat quolibet modo quantum inse ẽ. si¬
bi reconciliet. Ut aũ ipsum dñm hoc sensis¬
se in telligas : audi quoo segiitur. Si gͦ offers
munus tuum ad altare ⁊ recordatus fueris

Expanded text:
sanctorum non solum fatuos, sed et haereticos alios dicere sanctorum non solum fatuos, sed et haereticos alios dicere non timuisse, eosque haeresibus accusatos, victosque damnasse. Nam et apostolus Paulus scribens ad Galatas, « insensatos, et stultos » eos vocavit; quod quidem non minoris injuriae est, quam si fatuos eos dixisset: ait enim: « O insensati Galatae, quis vos fascinavit veritati non obedire? » Et paulo post: « Sic stulti facti estis ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini . » Sic igitur dicamus: Qui superbiae spiritu inflatus non corrigendi gratia, sed invidiose, et malitiose fratrem suum fatuum dixerit, eumque contra se ad indignationem, et odium provocare non timuerit, tandiu gehennae ignis reus erit, donec poenitentia ductus eum quem injuste commoverat, quolibet modo, quantum in se est, sibi reconciliet. Ut autem ipsum Dominum hoc sensisse intelligas, audi quod sequitur. Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris
Abbreviated transcription (Latin):
ne ce irrisione significat: uelut cum irri¬
dendo. inflatis faucibꝰ aliquem in sufflamꝰ.
dicitur. tam̃ qd̵ racha interp̃tat᷑ uanus. S
numqͥd tam magnũ peceatum ẽ. dic̾e ra¬
cha. id ẽ aliquem quolibet sono uoeis irri¬
dere. ut quicũq hoc dicrerit. reus in conci¬
lio habeatur: Magnũ em̃ peccatũ ẽ. om̃is
inuiria. Bieat᷑ gͦ. Si quis dixrerit frĩ suo
racha. ce eum irridendo qui irrisione dig¬
nus no ẽ. ad indignationẽ & irã ꝓuocauerit:
in concilio ep̃orũ reus &e culpabilis ndicabit᷑.
Sepe em̃ erparua inuria : magne lites co¬
citantur. Que om̃s in illius caput redundãt.
Unde & in lege p̃cipitur. Si egressus ignis
ceruos. siue stantes segetes manis : reddet
Qui aũ dicrerit fatue: reus erit gehenne
ignis. Quio ẽ. hoc odñe: Quid ẽ. hoc o magis¬
ter ueritatis : Quid enim si hoc dicrerit. &
penitenciam egerit. Scimus enĩ multos

Expanded text:
ne et irrisione significat. Velut cum irrine et irrisione significat. Velut cum irridendo, inflatis faucibus aliquem insufflamus. Dicitur tamen quod raca interpretatur vanus. Sed nunquid tam magnum peccatum est dicere raca, id est, aliquem quolibet sono vocis irridere, ut quicunque hoc dixerit, reus in concilio habeatur? Magnum enim peccatum est omnis injuria: dicatur ergo: Si quis dixerit fratri suo raca, et eum irridendo, qui irrisione dignus non est, ad indignationem et iram provocaverit, in concilio episcoporum reus et culpabilis judicabitur. Saepe enim ex parva injuria magnae lites concitantur. Quae omnes in illius caput redundant, » Unde et in lege paercipitur: « Si egressus ignis frugum, sive stantes segetes in agris, reddet Qui autem dixerit, fatue; reus erit gehennae ignis. Quid est hoc, o Domine? Quid enim hoc, o magister veritatis? Quid enim si hoc dixerit, et poenitentiam egerit? Scimus enim multos
Abbreviated transcription (Latin):
Ego autẽ dico uob̃: quia omis qui irascitur.
frĩ suo reus erit iudicio. In quo iudicio :
In hoc aũ quod ineccłia fit: non tenet᷑ ita.
In illo uero districto iudicio si omĩs qui iras¬
citur damnabitur : aut nulli aut pauei
saluari poterunt. Quis aũ tam quiete m̃tiᷤ
ẽ. ut aliquando non iraseatur: Determi¬
nandũ ẽ. gͥ &e istud ut non de omi ira s de
instanti & ꝑseueranti in telligatur: que
iam alio nomine odium uocatur. Ira enĩ
inueterata odium dicitur. Uñ ⁊ bene non
p̃terito uł futuro. ẜ instanti tp̃r utit᷑: dicẽs
omnis qui irascitur. Q hoc quidem mam¬
festum ẽ. quia sic damnatur ille qui frẽm
suũ odit : sic̃ ⁊ ille qͥ occidit. Uterq enim
Omnis qui odit frẽm suũ homicida ẽ : ⁊
scitis quia om̃is honcida non habet uitã
et̾nã in se manentem. Sic gͥ omĩs qui iras¬
citur fr̃i suo reus erit iudicio: qui autẽ dicre¬
rit fr̃ĩ suo racha: reus erit concilio. Ba¬
cha enim mentis affectum cum indignatio¬

Expanded text:
Ego autem dico vobis; quia omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio. In quo judicio? In hoc enim quod in Ecclesia fit, non tenetur ita. In illo vero districto judicio, si omnis qui irascitur damnabitur, aut nulli, aut pauci salvari poterunt. Quis enim tam quiete mitis est, ut aliquando non irascatur? Determinandum est igitur et istud, ut non de omni ira, sed de instanti et perseveranti intelligatur, quae jam alio nomine odium vocatur. Ira enim inveterata odium dicitur. Unde et bene non praeterito, vel futuro, sed instanti tempore utitur, dicens: Omnis qui irascitur. Et hoc quidem manifestum est, quia sic damnatur ille, qui fratrem suum odit, sicut et ille qui occidit: uterque enim« Omnis qui odit fratrem suum homicida est: et scitis quod omnis homicida non habet vitam aeternam in se manentem . » Sic igitur omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio. Qui autem dixerit fratri suo, raca, reus erit concilio. Raca enim mentis affectum cum indignatio
Abbreviated transcription (Latin):
sola ut conuertat. Uñ si infidelis discedit.
& a fideli teneri non potest. nõ euret hoc
fidelis: discedat. Ehoc quidem diuorenim
sola formeatio facit. Que enim formeatio mai¬
or ⁊ intolerabilior ẽ. quam ut uir deo ad he¬
reat. & uaror cum idolis forncetur : Audi
nicationis uir uarorẽ dimitt̾e possit : ⁊ hoc
de utraq formcatione corporis uidelicet ⁊
amine intellerit. Quod quidẽ dnĩm quoq
intellexrisse dubitare non debemus. Iterũ

Expanded text:
sola, ut convertat. Unde si infidelis discedit, sola, ut convertat. Unde si infidelis discedit, et a fideli teneri non potest, non curet hoc fidelis, discedat. Et hoc quidem divortium sola fornicatio facit. Quae enim fornicatio major et intolerabilior est, quam ut vir Deo adhaereat, et uxor cum idolis fornicetur? Audivnicationis, vir uxorem dimittere possit, et hoc de utraque fornicatione, corporis videlicet et animae intellexit. Quod quidem Dominum quoque intellexisse dubitar