comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est causa ante deũ in ꝯspectu sac̾dotũ
⁊ nidicũ qui fuerint in dieb illis. Cũq
diligentissime ꝑscrutantes ĩuenerint
falsũ testem dixisse ꝯtra frẽm suũ mẽ¬
daciũ reddent ei sicut fr̃i suo reddere co¬
gitabant ⁊ auferes malũ de medio
tini. ut audientes ceteri timorẽ hẽant.
⁊ nequaqm talia audebant fact̾e̾. Non
misereberis enis. s aĩam ꝓ aĩa oculũ
ꝓ oculo. dentem pro dente. manũ pro
manui pedem pro pede exiges. Et ali
bi in eodem libro. Si genuerit homo
filiũ ꝯtumacem ⁊ ꝓteruũ. qui non
audiat pris ⁊ matris imꝑiũ ⁊ coer¬
citus obedire ꝯtempserit. appͥhendent
eũ educentq ad semores ciuitatis il¬
lius ⁊ ad portam iudicii dicentq ad
monita nr̃a audire ꝯtempint. cõmes¬
sacionib uacat ⁊ luxurie atq ꝯuiuiis
lapidib eũ obruat pplũs ciuitatis. et

Expanded text:
um in conspectu sacerdotum et iudicum, qui fuerint in diebus illis: cumque diligentissime perscrutantes inuenerint falsum testem dixisse contra fratrem suum mendacium, reddent ei sicut fratri suo reddere cogitauit, et auferes malum de medio tui: ut audientes ceteri timorem habeant et nequaqmisereberis ejus, sed animam pro anima, oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede exiges. » De bi in eodem libro: Si genuerit homo filium contumacem et proteruum, qui non audiat patris ac matris imperium et coercitus oboedire contempserit, adprehendent eum et educent ad seniores ciuitatis illius et ad portam iudicii dicentque admonita nostra audire contempsit, comissationibus uacat et luxuriae atque conuiuiis, lapidibus eum obruet populus c
Abbreviated transcription (Latin):
ris ⁊ abhominacio facta est in israel.
educens uirũ ac mulierem qui rem sce¬
leratissimã ꝑpetrarũt ad portam ciui¬
tatis tue ⁊ lapidib obruent᷑. In ore
duoꝵ uł triũ testiũ ꝑibit qui int̾ficie¬
tur. Nemo occidatur uno ꝯtra se dicente
testimoniũ. Manꝰ testiũ prima int̾fici¬
at eũ ⁊ manꝰ reliqui pplĩ extrema mit¬
tatur ut auferas malũ de medio tui.
Item post aliqua. Qui autẽ suꝑbierit
nolens obedire sac̾dotis imꝑio qui eo
tempore mĩstrat dño deo tuo ⁊ decreto
iudicis: moriatur homo ille ⁊ auferes
malũ de israel. cũctusq pplũs audiens
timebit. ut nullus deinceps intumes¬
cat suꝑbia. Et post quedam ĩt̾posita
cũ de alienigenis admon̾et. Caue ĩquit
ne imitari uelis abhominaciones illa¬
rũ genciũ. nec ĩueniat᷑ in te qua lus¬
tret filiũ siñ aut filiam ducens per
ignem. aut qui ariolos suscitet᷑. ⁊ ob¬
seruet sompnia atq anguria. Ne sis
maleficus. ne incantator. ne phitones

Expanded text:
ris, et abominatio facta est in Israel, duces virum ac mulierem qui rem sceleratissimam perpetrarunt ad portas civitatis tuae, et lapidibus obruentur. In ore duorum aut trium testium peribit, qui interficietur. Nemo occidatur uno contra se dicente testimonium. Manus testium prima interficiat eum, et manus reliqui populi extrema mittatur; ut auferas malum de medio tui. Item post aliquantum: Qui autem superbierit nolens obedire sacerdotis imperio, qui eo tempore ministrat Domino Deo tuo, et decreto judicis; moriatur homo ille: et auferes malum de Israel; cunctusque populus audiens timebit, ut nullus deinceps intumescat superbia. Et post quaedam interposita, cum de alienigenis admoneret: Caue, inquit, ne imitari uelis abominationes illarum gentium. nec inueniatur in te qui lustret filium suum aut filiam ducens per ignem, aut qui ariolos sciscitetur et obseruet somnia atque auguria, ne sit maleficus, ne incantator, nec pythones
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ego colam. Non facies similit̾ dño deo
tuo. Omes abhominaciones quas ad¬
u̾sat᷑ dñs fecerũt diis suis offerentes
filios ⁊ filias ⁊ ꝯburentes igni. Quod
p̾cipio tibi hoc tm̃ facito dño. nec ad¬
das quicqmͣ nec minuas. Si surrex¬
erit in medio tui ꝓphetes aut qui sõp¬
raũ indisse se dicat ⁊ p̾dreit signũ atq
portentũ ⁊ uem̾it quod loqutꝰ est ⁊ dixit

Expanded text:
et ego colam. Non facies similiter Domino Deo tuo. Omnes enim abominationes, quas aversatur dominus, fecerunt diis suis offerentes filios et filias et conburentes igni. quod praecipio tibi, hoc tantum facito domino: nec addas quicquam, nec minuas. Si surrexerit in medio tui prophetes aut qui somnium uidisse se dicat et praedixerit signum atque portentum et ue
Abbreviated transcription (Latin):
lũ de medio tui. Sin autẽ in agro re¬
ꝑerit uix puellam que desponsata
est. ⁊ appͥhendens ꝯcubu̾it cũ illa: ip̃e
morietur solus. puella nichil paciet
nec est rea mortis. qm̃ sicut latro con¬
surgit ꝯtra frẽm sirũ ⁊ occidit aĩam¬
eius. ita ⁊ puella ꝑpessa est. Soĩa erat ĩ
agro clamauit ⁊ nullus affuit qui libe
ra. Si ĩuenerit uir puellam uirginẽ
que nõ hẽt sponsũ ⁊ app̾hendens ꝯcu¬
buerit cũ ea ⁊ res ad iudiciũ uenerit.

Expanded text:
n autem in agro reppererit uir puellam, quae desponsata est, et adprehendens concubuerit cum illa, ipse morietur solus: puella nihil patietur, nec est rea mortis: quoniam sicut latro consurgit contra fratrem suum et occidit animeius, ita et puella perpessa est: sola erat in agro, clamauit, et nullus adfuit qui liberaret eam. si inuenerit uir puellam uirginem, quae non habet sponsum, et adprehendens concubuerit cum ea et res ad iudicium uene
Abbreviated transcription (Latin):
dei tui ⁊ auferat de de suꝑficie t̾re. Non
temptabis dñm deũ tuũ. Et paulo post
cũ de alienigenis loquit᷑. Neq sociabis
nec filiam illiꝰ accipies filio tuo. qr seducet
filiũ tuũ ne sequat᷑ me. ⁊ ut magis ser¬
inat diis aliens. nrascet᷑q furor dm̃ ⁊ de

Expanded text:
et auferat te de superficie terrae. Non tentabis Dominum Deum tuum. Item paulo post, cum de alienigenis loquitur VII.: Neque filio ejus, nec filiam illius accipies filio tuo. Quia seducet filium tuum ne sequatur me, et ut magis serviat diis alienis: iras
Abbreviated transcription (Latin):
re deceptus adores ⁊ colas que creauit
dñs deus tuus ĩ ñsterrũ cũctis gẽtib
que sub celo sũt. Et paulo post. Caue
inquit neqͣndo obliuiscaris pacti dm̃i
dei tui qd̃ pepigit tecũ ⁊ facias tibi
sculptam similitudinẽ eor que fieri
dñs ꝓhibuit. qr dñs deus tuus ignis cõ¬
sumens est deus emulator. Et in alio
loco. Non hẽbis deos alienos ĩ ꝯspectu
meo. Non facies tibi sculptile nec simi¬
litudinẽ oĩm que in celo sũt desuꝑ: ⁊
que in t̾ra deorsũ. ⁊ que u̾sant᷑ ĩ aquis

Expanded text:
us adores et colas quae creauit dominus deus tuus in ministerium cunctis gentibus, quae sub caelo sunt Et paulo post: Caue, inquit, ne quando obliuiscaris pacti domini dei tui, quod pepigit tecum, et facias tibi sculptam similitudinem eorum quae fieri dominus prohibuit: quia dominus deus tuus ignis consumens est, deus aemulator. Et alio loco: Non habebis deos alienos in conspectu meo. non facies tibi sculptile, nec similitudinem omnium, quae in caelo sunt desuper et quae in terra deorsum et quae
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾arũ falsitas. neq aliud ꝙͣ litere.
N eq xp̃c homo falsitas diti ptest.
neq aliuid quam deꝰ licet figura uł
caract̾ substancie dmuinitatis iure
uehit. Et sensib nris ut ea que
in illosunt capiamꝰ insibilem se
ostendit. S qi illum scd̾m carnẽ
celos oportuit penetͣre. ut per fiden
illuc in illo renati confidenaꝰ seu
appeterent. reliꝙͥ nobis hoc sacraũ¬
tum insibilem figuram ⁊ caracte¬
rem cauis ⁊ sanguinis: ut ꝑlis
meus ur̃a ⁊ caro nr̃a ad inuisibilia
et sp̃ualia capessenda per fidem ulerius
nutriatur. Est autem figura uel
caractꝰ hoc quod exf̾ius sentitur: s
totum u̾itas ⁊ nulla adumbracio qd̾
intrisecus percipitur. Aic per hoc:
nichil aliud hinc inde qmͣ ueritas ⁊
sacramentũ ip̃ius carnis apperitur:
tum quod per sacerdotem super
uem illam uere credis de maria
uirgine in uto siue semiue potest᷑ͣ¬
te sp̃c sc̃i creatam. ut uerbũ caro

Expanded text:
litterarum, falsitas, neque aliud quam litterae: litterarum, falsitas, neque aliud quam litterae: neque Christus homo falsitas dici potest, neque aliud quam Deus, licet figura, id est, character substantiae Divinitatis jure vehit et sensibus nostris, ut ea quae in illo sunt capiamus, visibilem se ostendit. Sed quia illum secundum carnem coelos oportuit penetrare, ut per fidem illuc in illo renati, confidentius appeterent, reliquit nobis hoc sacramentum visibile in figuram et characterem carnis et sanguinis, ut per mens nostra et caro nostra ad invisibilia et spiritalia capescenda per fidem uberius nutriatur. Est autem figura vel character hoc quod exterius sentitur, sed totum veritas et nulla adumbratio, quod intrinsecus percipitur, ac per hoc nihil aliud hinc inde quam veritas et sacramentum ipsius carnis aperitur. 3tum, quod per sacerdotem super nem illam vere credis de Maria virgine in utero sine semine potestate Spiritus sancti creatam, ut Verbum caro
Abbreviated transcription (Latin):
to uerbis uirtutis duas in xp̃o substã¬
cias declarat ⁊ utrasq ueras. Nam
cũ dicit qui cum sit splendor głie.
diuiuitatis consubstanaialem predi¬
tat. Cum uero figura uͦ caractꝰ sb̃stã¬
cie eius humanitatis de sigͣt naturã.
uͥ corporalit̾ꝰ plenitudo in habita
Tude unam remsumit ad demõstra¬
cioniũ duaꝵ substanciaꝵ. ꝙͣ figurã
substancie ⁊ caracterem noĩauit. Qͥa
siait per caracteres uel figuras lit̾arũ
in fancia ur̃a pͥus pertingit gradatĩ
ad lectõnem deme ad spũales saiꝑtu¬
rarũ sensus ⁊ intelligenciam. Sic ex
humanitate xp̃i ad diuinitatem pa¬
tris peruenitur. Et ideo iure figura
uł carait substanae illius uocatur.
Ouid enim aliud sint figure li t̾aꝵ
quã caracteres earũdem. ut per cas
ius ⁊ potestas ac sp̃s ꝓlacõ occlis de¬
monstretur: Sic itaq formatur iͥ¬
bum caro. ut per carnem nr̃a infã¬
cia ad diuinitatis intelligenciam

Expanded text:
to verbis duas in Christo substanto verbis duas in Christo substantias declarat, et utrasque veras. Nam cum dicit, qui cum sit splendor gloriae divinitatis, consubstantialem praedicat. Cum vero figura vel character substantiae ejus, humanitatis designat naturam, ubi corporaliter plenitudo inhabitat mmendatur. Unde unam rem sumit ad demonstrationem duarum substantiarum, quam figuram substantiae vel characterem nominavit: quia sicut per characteres vel figuras litterarum infantia nostra prius pertingit gradatim ad lectionem, deinde ad spiritales Scripturarum sensus et intelligentiam; sic ex humanitate Christi ad Divinitatem Patris pervenitur; et ideo jure figura vel character substantiae illius vocatur. Quid enim aliud sunt figurae litterarum quam characteres earumdem, ut per eas vis et potestas, ac spiritus prolatio oculis demonstretur? Sic itaque formatur Verbum caro, ut per carnem nostra infantia ad divinitatis intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti umbras fuisse. nemo qͥ
umbra ẽ aut certe querendum hoc
totum utrum ueritas dici queat
sũ falsitatis ũbra quam is mistͦ¬
ium huiꝰ cemodi res appellari debeat.
Set figura indetur ẽẽ dũ fraugitur
dum in sp̃e insibili aliud intelligit᷑
quam qdꝰ uisu carns ⁊ gustu senti¬
tur. duiqz sanguis in calice sinul
cum a qua iscetur. Porro illud
fidei sacraruentum iure ueritas.
appellatur. Dieritas ergo dum cor
quasi aliud ext̾ius gerens ob recor¬
dacionem sacre passionis ad aram
spicimꝰ. iure sinuil ueritas ⁊ figura
dicitur. ut sit figura uł carait᷑ ueri¬
tatis ꝙ ert̾ius sentit᷑. Ueritas uero
quicꝙ de hoc misterio int̾iꝰ rate intel¬
ligitur aut creditur. Non .n. oĩs
figura umbra uel falcitas. Unde
paulus de unico dei filio ad hebreos
loquens ait. Qui cum sit splendor
głie ⁊ figura substancie enis portãs¬
q omnia u̾bo uirtutis sue purgacõ¬
ueui peccatoꝵ faciens. Quib ꝓfec¬

Expanded text:
Testamenti umbras fuisse, nemo qui Testamenti umbras fuisse, nemo qui umbra est. Aut certe quaerendum hoc totum utrum veritas dici queat sine falsitatis umbra, quamvis mysterium hujuscemodi res appellari debeat, sed figuram videtur esse dum frangitur, dum in specie visibili aliud intelligitur, quam quod visu carnis et gustu sentitur, dumque sanguis in calice simul cum aqua miscetur. Porro illud fidei sacramentum jure veritas appellatur; veritas ergo dum corpacerdote, quasi aliud exterius gerente, ob recordationem sacrae passionis ad aram spicimus, jure simul veritas et figura dicitur: ut sit figura vel character veritatis, quod exterius sentitur; veritas vero, quidquid de hoc mysterio interius recte intelligitur aut creditur. Non enim omnis figura umbra vel falsitas; unde Paulus de unico Dei Filio ad Hebraeos loquens, ait: Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus, portansque omnia verbo virtutis suae, purgationem peccatorum faciens. Quibus pro
Abbreviated transcription (Latin):
qdꝰ dicit. pauis quem ego dabo ca¬
ro mea ẽ ꝓmũdi uita. nͥ uera sit ca¬
ro: ⁊itiq ⁊ panis qui de celo descendͭ
tib fas non est uoluit in misterio
hunc panem ⁊ uinũ uere carnẽ suã
⁊ sanguinem consecracõne sp̃c sũ
die ꝓmũdi uita mistice inmolari
ut sicut de uirgie ꝑ sp̃m uera caro
sine coitu creatur. ita ꝑ eunden
ex subsistencia pains ⁊ uini. mis¬
tice idem xͥ corpus ⁊ sanguis cõse¬
cretur. De qͣ uidelicet carne at san¬
guine amen amen inꝙͥͣ dico uobis
nisi manducan̾itis carnem filii
hominis. et bileritis ens sanguinẽ
non hebitis uitam etuam in uobis.
uude ꝓfecto nou aliam quam uerã¬
carneui dicit. et uerum sangumem
licet mistice. ⁊inde q misticũ ẽ sa¬
cramentum. nec figuram illud ne¬
gare possumꝰ. Set si figura ẽ querẽ¬
dum quomodo ueritas ẽẽ possit. Oĩs
enim figura: alicuiꝰ rei figura. Et
semper a enin refertur. ut sit res u̾a
cuiꝰ figura est. Nam figuras uet̾is

Expanded text:
is quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita ; nisi vera sit caro? utique et panis qui de coelo descendit dentibus non est voluit in mysterio hunc panem et vinum vere carnem suam et sanguinem consecratione Spiritus die pro mundi vita mystice immolari, ut sicut de Virgine per Spiritum vera caro sine coitu creatur, ita per eumdem ex substantia panis ac vini mystice idem Christi corpus et sanguis consecretur; de qua videlicet carne ac sanguine: Amen, amen, inquit, dico vobis, nisi manducaveritis carnem filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vito non aliam, quam veracarnem dicit et verum sanguinem, licet mystice; unde quia mysticum est sacramentum, nec figuram illud negare possumus; sed si figura est, quaerendum quomodo veritas esse possit. Omnis enim figura alicujus rei figura est, et semper ad eam refertur, ut sit res vera, cujus figura est. Nam figuras Veteris
Abbreviated transcription (Latin):
cenceptus creditur de ip̃o ⁊ maria uͥ
sanguie. Tnde nec mirum sp̃s¬
sanctus qui hominem xp̃m in ut̃o
ugiis sine semine creauit. enã si
ipe panis ac uini substanciam car¬
nem xp̃i ac sunguinem ininsibili
potencia cotidie per sacramenti sun sã¬
ficacõnem operatur. quam uis nec ui¬
su ext̾inis nec gustu saporis conp̾hẽdatꝰ
set quia spũalia sunt fide ⁊ intellectu
ꝑcerto sicut ueritas p̾dirit plenissime
sumũtur. Utrum sub figan inueri¬
tate hoc mist̾m̃ calicis fiat sacramẽtũ
Nod inueritate cor¬
pus ⁊ sanguis fiat
tonsecracõne mist̾ii.
uemo qui uerbis di¬
uus credit dubitat. Tinde u̾itas ait.
Caro enum mea uere est cibz ⁊ sanguis
meus nere ẽ potus. Et ut discipuł nõ
recte intelligentib claresceret. deqͣ
dicebat carne. uel de quo sanguine:
maifestans insinuat. Qui mau¬
ducat meam caruem inquit. ⁊ bibit
meum sanguinẽ: in me mauet ⁊
ego in illo. Argo si uere ẽ ab: et¬

Expanded text:
conceptus creditur de ipso et Maria sesanguine. Unde nec mirum Spiritus qui hominem Christum in utero virginis sine semine creavit, etiamsi ipse panis ac vini substantia carnem Christi et sanguinem invisibili potentia quotidie per sacramenti sui sanctificationem operatur, quamvis nec visu exterius nec gustu saporis comprehendatur. Sed quia spiritualia sunt, fide et intellectu pro certo, sicut Veritas praedixit, plenissime sumuntur. CAPUT IV. Utrum sub figura an in veritate hoc mysticum calicis fiat sacramentum. 1. Quod in veritate corpus et sanguis fiat consecratione mysterii, nemo qui verbis divinis credit dubitat; unde Veritas ait: Caro enim mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . Et ut discipulis non recte intelligentibus claresceret de qua dicebat carne, vel de quo sanguine, manifestans insinuat: Qui manducat meam carnem, inquit, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo . Ergo si vere e
Abbreviated transcription (Latin):
ad operacõ ⁊ discipliam łͥ ecudiiꝰ. Sa¬
tramento uero natiutatis ⁊ humaui¬
tatis eius. ⁊ uos redimiuiꝰ ad uernam÷
et scͥpture apperiuntur ad intelligenai¬
ami. ⁊ ina per eum nobis monstratur
⁊ potestas largitur. ut in adopcõnem
filioꝵ erseruitute transeamus. Porroi
laptisim sacramento intrandi ad cand̾
adopcionẽ hostiũ credentib pauditur. ut
deniceps in mẽbris yͥ pereandem renal¬
cenciam lilerati a malo uñi corpus

Expanded text:
udimur. Sacramento vero nativitatis et humanitatis ejus, et nos redimimur ad veniam, et Scripturae aperiuntur ad intelligentiam, et via nobis per eum monstratur, et potestas largitur, ut in adoptionem filiorum ex servitute transeamus. Porro baptismi sacramento intrandi ad eamdem adoptionem ostium credentibus panditur, ut deinceps in membris Christi per eamdem renascentiam
Abbreviated transcription (Latin):
nõ aliis largitur eciam in uusterio ꝙͣ
Alioquin quomodo auderet apłs̃ as¬
serere xp̃i ect̃iam de carne ⁊ de ossib eiꝰ
constare. Utiq hͦ sacramẽtũ uelint
quod erunt duo incarne una. Et si
illo integro agni cames nr̃a ut tollat
one aud iudiciũ peccpit᷑ aud pͥmiun.

Expanded text:
non aliis largitur etiam in mysterio quanon aliis largitur etiam in mysterio quaalioquin quomodo auderet apostolus Christi Ecclesiam de carne et de ossibus ejus constare? utique hoc sacramentum velint quod erunt duo in carne una, et si ur. Quapropter illo integro, Agni carnes, nostra ut tollat one aut judicium percipitur, aut praemium.
Abbreviated transcription (Latin):
illo manente integͦ sumamꝰ. Que ni¬
mirũ caro ip̃a ẽ ⁊ fructꝰ ip̃iꝰ caruis. ut
idem semper maneat. ⁊ inin̾isos qui
sunt incorpore pascat. Si eñ idria fa¬
niie. uel lechitꝰ olei seu panes secũdo cres
in paradiso arbor illa finit. I carro scire
conuenit. qd̃ ueritas hic conplet᷑. ꝙͣ
pͥus figura pͥmisit. N am si homini
ex illa. semper dei seruatis mandatis
edere licuisset: nũꝙͣ mori poss. Sic
itaq ex hͦ ligno corporis quicũq spũa¬
liter comedunt. si mandata obsenia¬
erunt. Aliquin pͥcidendi sunt. ut me¬
lius reinserantur. Unde ⁊ lignũ ni¬
te iure dicitur. quia imait illud inmor¬
talem corporis sumptũ pͥstitisset. ita
istud ymino solidi ⁊ iitam prestat
cum obseruacione mandatoꝵ dei eter¬
uam. De quo in laude sapiencie lig¬
mĩ uite ẽ huis qui apprehenderunt
eam. Et in apochalipsi iohannes.
Oin inicent dalo ei edere de liguo inite.
qdꝰ est in paradiso cei mei. Qunia ꝓfecto

Expanded text:
illo manente integro, sumamus: quae niillo manente integro, sumamus: quae nimirum caro ipse est et fructus ipsius carnis, ut idem semper maneat, et universos qui sunt in corpore pascat. Si enim hydria farinae vel lecytus olei, seu panes secundo crescin paradiso arbor illa fuit. Idcirco scire convenit, quod veritas hinc completur, quam prius figura praemisit. Nam si homini ex illa semper, Dei servatis mandatis, edere licuisset, nunquam mortalis esset: sic itaque ex hoc ligno corporis quicunque spiritaliter comedunt; si mandata observaerunt: alioquin praecidendi sunt, ut melius reinserantur, unde et lignum vitae jure dicitur, quia sicut illud immortalitatem corporis sumptum praestitisset, ita istud imo solidius vitam praestat cum observatione mandatorum Dei aeternam. De quo in laude sapientiae: Lignum vitae est his qui apprehenderint eam. Et in Apocalypsi Joannes: Qui vicerit, dabo ei edere de ligno vitae, quod est in paradiso Dei mei: quia profecto
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta illud apls̃ ait. Et erunt duo: ꝙ¬
in carne una. Hoc sacramentũ ĩ ꝙͥ¬
magnũ ẽ in xp̃o ⁊ in ecclia. Quod
si xp̃t ⁊ ecclesia in carne una sunt:
utiq unũ corpus. ubi sponsus. ca¬
pud. Singuli autẽ electi. alt̾ alt̾ius
mẽbra. Ex quib uidelicet quisq tol¬
lit mẽbrũ xp̃i. ⁊ facit membrũ me¬
retricis. aut certe ꝑ qdͥ lilet graue de¬
lictũ mẽbrum diaboli. Hic ꝓfecto
iam non ẽ incorpore x quia factus
ẽ alt̾ius mẽbrũ. Tccuto ei iure nõ
licet edere de hͦ mistico corpore xͥ. qdꝰ
re qui ex adu̾so sunt. diescuntur ã¬
ea condigne qui sunt in corpore illuis
carne reficiatur. ⁊ discat nichil aliud
ria uirgine. in quod istud transfertur qdꝰ
pependit in cruce. sepultũ ẽ in sepulcco.
surcerit amortuis penetraint celos. ⁊
minc pontifex factus ẽ met̾m̃. totidie
int̾pellat ꝓnobis. ¶d quem recte si cõ¬
municamꝰ mentem dirigunꝰ : ut ex
ip̃o ⁊ ab ip̃o nos corpus eius carnẽ ip̃iꝰ

Expanded text:
t erunt duo in carne una. Hoc, inquit, sacramentum magnum est in Christo et in Ecclesia. Quod si Christus et Ecclesia in carne una sunt, utique unum corpus, ubi sponsus caput, singuli autem electi alter alterius membra. Ex quo videlicet quisquis tollit membrum Christi et facit membrum meretricis, aut certe per quodlibet grave delictum membrum diaboli hic profecto jam non est in corpore Christi, quia factus est alterius membrum. Idcirco ei jure non licet edere de hoc mystico corpore Christi;re qui ex adverso sunt. Vescuntur eo condigne qui sunt in corpore illius,a, ipsius carne reficiatur, et discat nihil aliud ria virgine, in quod istud transfertur, quod pependit in cruce, sepultum est in sepulcro, resurrexit a mortuis, penetravit coelos, et nunc pontifex factus in aeternum, quotidie interpellat pro nobis; ad quem si recte communicamus, mentem dirigimus, ut ex ipso, et ab ipso nos corpus ejus, carnem ipsius,
Abbreviated transcription (Latin):
sane modis inscͥp¬
turis scĩs corpus
dicuntur. Ex quib unũ colligitur
cotidie corpus in uirũ perfectũ ⁊ mẽ¬
surã plenitudinis xͥ. Corpus autẽ xͥ¬

Expanded text:
sane modis in Scripturis sacris corpus dicuntur, ex quibus unum colligitur quotidie corpus in virum perfectum in mensuram plenitudinis Christi. Corpus autem
Abbreviated transcription (Latin):
aut intelligit quale uel quantũ iu¬
dicium sumnit. nempe qz simul om¬
nes ex imo edere insibilit̾ ceruit. nec
si aliqua sit uirtus ultra ieo. satis
& fide sapit. ꝓpt̾ quod illi uͥtus sacͣ¬
menti subtrahit᷑: et iu eodem ob p̾sũp¬
sionem nidiciũ reatus duplicatur.
⁊ sic ce pane illo edat. ⁊ de calice bilat
Ouib duob seruatis: uideat utrũ dig

Expanded text:
aut intelligit, quale vel quantum juaut intelligit, quale vel quantum judicium sumit; nempe quia simul omnes ex uno edere visibiliter cernit, nec si aliqua sit ultra virtus in eo satis ex fide sapit. Propter quod illi virtus sacramenti subtrahitur, et in eodem ob praesumptionem judicium reatus duplicatur, t sic de pane illo edat, et de calice bibat . Quibus duobus se
Abbreviated transcription (Latin):
tali cemiue reus. a uita longe ale¬
natur. Ninc quoq ẽ quod ait.
Qui manducat carnem meain ⁊ bi¬
bit sangumẽ meuui in me manet
et ego m illo. Alio quin nisi pͥus in
me mauet et ego in illo carnẽ meã
manducare non potest. neq sau¬
guinem bilere. Et quid ẽ quod mã¬
ducaut homines. Ecte om̃s indeferẽ¬
ter quã sepe sacramenta altaris per¬
tipiunt. Perapiunt plane. Set aliꝰ
us buccellam de manu sacerdotis
indeatur ꝑcipere. Et quid accpit cũ
una ᷤ ͭ onsecracio si corpus ⁊ sanguinẽ
laus se pͥus. nec onuoicans corpus
so. Elcce quid manducat pctor ⁊ ꝙͥ
bibit. Nonutiq sibi caruem utilit᷑
t sanguinem set iudiciũ. licet inde¬
atur cum cet̾is sacramentũ altans
percipere. Et quare; quia non se ꝓ¬
lat. nͨ dinmdicat corpus. Clogitat
enĩ inficeł̾ digna ⁊ sc̃a qd̾ indignus
possit accipere. non aliud quidem aittẽ¬
dens nͥ qd̃ uidet. neq intelligens nͥ ꝙ
ore sentitur. Nequaqmͣ igitur cred ͭ

Expanded text:
tali crimine reus a vita longe alienatur. Hinc quoque est quod ait: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo ; alioquin nisi prius in me maneat et ego in illo, carnem meam manducare non potest, neque sanguinem bibere. 2. Et quid est quod manducant homines? Ecce omnes indifferenter quam saepe sacramenta altaris percipiunt. Percipiunt plane, sed aliusis buccellam de manu sacerdodotis videatur percipere. Et quid accipit, cum una sit consecratio, si corpus et sanguinem bans se prius, nec dijudicans corpus Domini . Ecce quid manducat peccator, et quid bibit, non utique sibi carnem utiliter et sanguinem, sed judicium: licet videatur cum caeteris sacramentum altaris percipere? Et quare? Quia non se probat, nec dijudicat Domini corpus. Cogitat enim infidelis quod digna et sancta indignus possit accipere, non aliud quidem attendens, nisi quod videt, neque intelligens nisi quod ore sentitur. Nequaquam igitur credit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ xͦ in illo qui percipit oigne manere
possit. Ille igitur n xͦ manet qui renͣ¬
tus ex aqua ⁊ sp̃n millo mͦ rtalicͥ¬
nime reus tenetur. Et xͤ in eo. utis
qui apparint illi ianuam fidei mspũ
sancto consecrante. ⁊ inenbrũ ẽ meꝰ

Expanded text:
 in illo, qui percipit digne, manere possit. Ille igitur in Christo manet, qui renatus ex aqua et spiritu, nullo mortali crimine reus tenetur; et Christus in eo utique qui aperuit illi januam fidei in Spiritu sancto consecrante, ut membrum esset i
Abbreviated transcription (Latin):
igitur qdꝰ ⁊ agnus ille legal ⁊ manna
⁊ omma huius modi que figuram ges¬
semel in pascha. ⁊ cotidie super altare
mane ⁊ nesꝑe ĩmolatur: non nͥ figurã
istius habuerit mst̾ii. Et si qua in hiis
uirtus sacrandi latuit. totũ ex ista gr̃a
fidei qͣ fruimꝰ pͥfulsit. Quam ꝓfecto
cipabãt᷑ tantũdem ꝑ fidem. ⁊ de figu¬
ris sacramentũ ueritatis intelligelãt.
missam iam suscepimꝰ ⁊ susceptam
ueneraniur. T ieu̾antes aut̾ ex ip̃a
pascim᷑ ⁊ potam᷑. non figuris quidem
legaliũ enigmiatum ad ũbratam sed
hiis de tertis ⁊ enacuatis sola uentate
ducat carnẽ. ⁊ hũc qui bibit sangui
oucauerũt maua in deserto ⁊ mor¬
tui sunt. Nunꝙͣͥ ⁊ nos qui ista co¬
mediniꝰ. temporalit̾ non morimin
siat ⁊ illi. Moriem᷑ autẽ set nõ sicut
illi in amma. Quia illi carnalia mã¬
ducantes:. mortui sunt mnet̾m̃. Nos
aut̃ qui nichil carnale in eo sapimꝰ¬
ymino spũales totũ spiritualit in¬

Expanded text:
igitur quod et agnus ille legalis et manna, et omnia hujusmodi quae figuram gessemel in pascha et quotidie super altare mane ac vespere immolatur, non nisi figuram istius habuere mysterii, et si qua in his virtus sacranda latuit, totum ex ista gratia fidei qua fruimur praefulsit: quam profectcipabantur tantumdem per fidem, et de figuris sacramentum veritatis intelligebant. romissam jam suscepimus, et susceptam veneramur, venerantes autem ex ipsa pascimur et potamur: non figuris quidem legalium aenigmatum adumbratam, sed his detectis et evacuatis, sola veritate ducat carnem, et hunc qui bibit sanguinducaverunt manna in deserto et mortui sunt. Nunquid et nos qui ista comedimus, temporaliter non moriemur sicut et illi? Moriemur autem, sed non sicut illi in anima, quia illi carnaliter manducantes, mortui sunt in aeternum; nos autem dum nihil carnale in eo sapimus, imo spiritale totum spiritaliter in
Abbreviated transcription (Latin):
xest; sciencia in fide causa in po-¬
testate. effectus uero in uolunta¬
te. quod potencia diuinitatis cõtͣ
naturam ultra ur̃e racionis capa¬
titatez efficacit᷑ operatur. ⁊ccirco
haleatur sciencia in doctrina salu
a qui figuram fuisse passionis xp̃i
fidelium ignorat. S quantũ sit ĩt̾
illud ⁊ hoc sacramentum. seu int̾ ci¬
bũ qui de celo descendit. nec non ⁊ a¬
quam que de petra fluxit. atq inter
querenduni arbitror. Psertumn cũ b̃s
apłs clamet. Quod omnes patres
ñri eandem escam sp̃ualem mandu¬
cauerunt: et omines eundem potũ sp̃n¬
alem biberunt. i ibi sieandem percepe¬
rant escam ⁊ eundem potum. quid ne¬
cesse fuit inuiitari qd̃ ip̃m erat. aut
dari quasi aliud si nichil amplius ẽ
dem fuisse petram de qua manarunt

Expanded text:
est, scientia in fide, causa in potestate, effectus vero in voluntate; quia potentia Divinitatis contra naturam ultra nostrae rationis capacitatem efficaciter operatur. Idcirco habeatur scientia in doctrina salutem illam agni figuram fuisse passionis Chrisullus fidelium ignorat. Sed quantum sit inter illud et hoc sacramentum, seu inter cibum qui de coelo descendit, necnon et aquam quae de petra fluxit, atque inter quaerendum arbitror, praesertim cum beatus apostolus clamet: Qnostri eamdem escam spiritalem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritalem biberunt . Ubi si eamdem perceperant escam, et eumdem potum, quid necesse fuit immutari quod ipsum erat, aut dari quasi aliud, si nihil amplius est?  potum, sicut eamdem fuisse petram de qua manarunt
Abbreviated transcription (Latin):
auditu uox irantis sentit᷑. Sit eigo
tis dispensacõ magnũ qd̃ dam sacramẽ¬
tum quia in homine uisibili diunia
maiestas intus ob consaracõnẽ nr̃am
ea que fielant socrecuis potestate sua in¬
insibilit᷑ operalatur. d inde mist̾iũ uł¬

Expanded text:
auditu vox jurantis sentitur. Fit ergoauditu vox jurantis sentitur. Fit ergotis dispensatio magnum quoddam sacramentum, quia in homine visibili divina majestas intus ob consecrationem nostram ea quae fiebant secretius potestate sua invisibiliter operabatur. Unde mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
sidiose salutana ignorat fidei rudi¬
menta ⁊ ip̃e a domino penitus igno¬
Dud sint sacramẽta uł quͣre dicant .
acramentumigitur
est quicquid in aliqua
celebracione diuiuano¬
bis quali pignus salu¬
tis traditur. Cum res gesta uisibilit lon¬
ge aliꝰ munsibile intus operatur. ad ce
accipiendum est. x inde ⁊ sacramenta di¬
cantur aut ex secreto. eo quod in re uisibi¬
Magis igitur uis diuina ex hꝰ mentes
creteaciuni adin insibilia instruit. xͣ si
pus quoq cͥo t sanguis. Que obh̾ sacoa¬
menta nocantur: quia subeoꝵ sp̾e inli¬
bili que undentur secretius uͥtute duua
caro consenratur. ut hͦ sint int̾us inu̾i¬
tate. ꝙ extͥnsecus credintur uͥtute fidei.
Est ⁊ sacramentũ iuris. in quo post elet¬
tionem parciũ uirat inuisquisꝙ quod
suo pacto decrei̾nt. Tude sacramentũ
dititur qd̃ secrecius fides minsibił per cõ¬
seracõnem inuocacionis dei uel aliarꝰ
sacri teneatur ex eo quod foris uisuuł

Expanded text:
sidiose salutaria ignorat fidei rudisidiose salutaria ignorat fidei rudimenta, et ipse a Domino penitus ignoQuid sint sacramenta, vel quare dicantur. 1. Sacramentum igitur est quidquid in aliqua celebratione divina nobis quasi pignus salutis traditur, cum res gesta visibilis longe aliud invisibile intus operatur, quod sancte accipiendum sit: unde et sacramenta dicuntur aut a secreto, eo quod in re visibiMagis igitur vis divina ex hoc mentes credentium ad invisbilia instruit, quam si pus quoque Domini et sanguis, quae ob hoc sacramenta vocantur, quia sub eorum specie visibili, quae videtur, secretius virtute divina caro consecratur; ut hoc sint interius in veritate, quod exterius creduntur virtute fidei. Est et sacramentum juris, in quo post electionem partium jurat unusquisque quod suo pacto decreverit: unde et sacramentum dicitur quod secretius fides invisibilis per consecrationem invocationis Dei, vel alicujus sacri teneatur, ex eo quod foris visu vel
Abbreviated transcription (Latin):
transferantim. Si qͦmͦ ditere possit
p̾minencior pars homiuis. Qor me¬
uin ⁊ caro mnea exultauerunt in deũ
uiuũ. fate igit᷑ in deum inuũ totus
homo exultat. quia licet ab ouñib ca
qmͣ agnus uiuus ⁊ integꝰ permanet.
Nou enum moritur. mors ei ultra
nõ dominabit. S tamen in imst̾io
cotidie u̾ant̾ iumolatur. ⁊ in ab lucõ¬
nẽ delictoꝵ comeditur: dlñ illico inea¬
dem legis sentencia infertur. Ego doꝰ
qui scĩfico eos. Sanctificat autem
eos qui per ħ cõpetent̾ ad deũ scĩfican¬
tem tendunt ⁊ cũ deuocione mͦ quo
oportet ea percipiunt. Quia sc̃ifica¬
cõnis cansa ⁊ nõ cõtaminacõnis re¬
natis in xͦ ista ꝓposint. Alio quin por¬
tabit iniaͥtatem delicti sui ut lex ait.
qui sanctificata contaminau̾it cone¬
dens per ignoranciam. uel in digne
appetens ea ex contemptu. Hiuc ergo
erudire oportet eos qui percipiunt
uite sacramenta: ne forte si quis de¬

Expanded text:
transferantur, si quo modo dicere possit transferantur, si quo modo dicere possit praeeminentior pars hominis: Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum . 3. Recte igitur in Deum vivum totus homo exsultat, quia licet ab omnibus Chrmen Agnus vivus et integer permanet; non enim jam moritur, mors ei ultra non dominabitur ; sed tamen in mysterio quotidie veraciter immolatus, in ablutionem delictorum comeditur . Unde illico in eadem legis sententia infertur. Ego Dominus qui sanctifico eos ; sanctificat autem eos, qui per haec competenter ad Deum sanctificantem tendunt, et cum devotione modo quo oportet ea percipiunt: quia sanctificationis causa, et non contaminationis, renatis in Christo ista proposuit: Alioquin portabit iniquitatem delicti sui , ut lex ait, qui sanctificata contaminaverit, comedens per ignorantiam, vel indigne appetens ea ex contemptu. Hinc ergo erudiri oportet eos qui percipiunt vitae sacramenta, ne forte si quis de
Abbreviated transcription (Latin):
accipielatur. si quinq sensus corporis
intus ad intelligͥbilia spũalit̾ comĩ¬
tantur. Quia si recte sapimꝰ : uel rec¬
te recipimꝰ diuinꝰ sp̃s qui in nobis ẽ
eciã ⁊ per eandem gr̾̃am ampliatur.
Nosdem q sensus nr̃os ad ea perpi¬
euda istruit ⁊ conponit. Ita sane ut
uon solũ gustum int̾ius ad mistica ꝑ¬
ducat: uerum ⁊ uisum atq auditũ
nec non odoratum ⁊ tactum atatenꝰ
illustrat quodama: ut nichil ineis
mũcatur. Tinde quam sene dicitur
lilat qunitam eiꝰ partem super eũ.
llliant alii codices halent cum eo
nem diuinitus transferatur. uel qua¬
litꝰ ꝑ ħ comunicantes ad sp̃ualia nuitͥ¬
qui uerus ⁊ sũmꝰ sacerdos ẽ catholi¬
ab omni ignorancia. ⁊ remouet nos
a carnalib huiꝰ uite illecebris. Neq
itaq sunt terrenũ aliꝙͥ aut uile
ibidem suspicari set mistica ⁊ sp̃ua¬
lia in hiis sapere ita ut nr̃i corperis
sensus ad ea int̾nus sc̃ificandi auidiꝰ

Expanded text:
accipiebatur, si quinque sensus corporis accipiebatur, si quinque sensus corporis intus ad intelligibilia spiritaliter convertantur; quia si recte sapimus, vel recte percipimus, divinus Spiritus qui in nobis est, etiam et per eamdem gratiam ampliatur, eosdemque sensus nostros ad ea percipienda instruit et componit; ita sane ut non solum gustum interius ad mystica perducat, verum et visum atque auditum, necnon odoratum et tactum ita tenus illustrat quodammodo, ut nihil in eismunicatur; unde quam bene dicitur: Addat quintam ejus partem super eum; vel sicut alii conem divinitus transferatur, vel qualiter per haec communicantes ad spiritalia nutriqui verus et summus sacerdos est, catholiab omni ignorantia et removet nos a carnalibus hujus vitae illecebris; neque utique sinit terrenum aliquid aut vile ibidem suspicari, sed mystica et spiritalia in his sapere, ita ut nostri corporis sensus ad ea interius sanctificandi avidius
Abbreviated transcription (Latin):
ignorat. qui nestit uere ꝙ corpus et
sanguis sit dm̃. seandũ ueritatẽ:
licet in sacramento accipiatur per
fidem: Hic quidem nust̾iũ accipit:
set misterii nesat uirtutem. Dñ
salomon. nmo per eum sp̃s diumnꝰ
iulet. Cum sederis ad mensam p¬
dicare. Diligent᷑ gͦ intellig̾e. ⁊ sp̃ua¬
lia sacramienta palatomentis. ⁊ gustu
fidei digne percipere. quasi legalit̾ qͥn¬
tam partem ad ea que pͥus ꝑignorã¬
ciam comederat superaddere est᷑: dum
diuina intelligibilit᷑ int̾ior homo
uͥtutem fidei xp̃o concorporatur. Alio¬
quin qmͦ lex iuberet ad ea que come¬
derat aliquis ꝑignoranciam quĩtã
suꝑaddere partem cumi iam non suꝑ¬
essent quib ult̾nis ad di quippiam
posset: Non enim suꝑadditur illi qͤ
rei iam nou ẽ. sed ei utiq que actenꝰ
ẽ. Unde lene septuagnnita super ip̃m
adi quintam ꝑtem iubent. Quta
gͥ pars illius tinic recte a nobis super¬
additur illi quod pͥus ꝑ ignoranciam

Expanded text:
ignorat: qui nescit vere quod corpus et ignorat: qui nescit vere quod corpus et sanguis sit Domini secundum veritatem, licet in sacramento accipiatur per fidem; quidem mysterium accipit, sed nescit mysterii virtutem, unde Salomon, imo per eum Spiritus divinus jubet: Cum sederis ad mensam podicare. Diligenter ergo intelligere et spiritalia sacramenta palato mentis et gustu fidei digne percipere, quasi legaliter quintam partem ad ea quae prius per ignorantiam comederat, super addere est, dum divina intelligibiliter interior homo virtute fidei Christo incorporatur. Alioquin quomodo lex juberet ad ea quae comederat aliquis per ignorantiam, quintam superaddere partem, cum jam illa non superessent, quibus ulterius addi quippiam possit; non enim superadditur illi rei quae jam non est, sed ei utique quae hactenus est. Unde bene Septuaginta super ipsam addi quintam partem jubent. Quinta igitur pars illius tunc recte a nobis superadditur ei, quod prius per ignorantiam
Abbreviated transcription (Latin):
pus ⁊ sanguis quanta polleat dig¬
nitate. quanta q p̾mineat uͥtute. ⁊
disceruatur a corporeo gustu ut pͥstã¬
cius sit om̃i sacrificio uet̾is testamẽ¬
ti. Hͦ sane siquis ignorat. non disc̾uit.
Elt ideo timendum ne per ignor an¬
cian qd nobis ꝓuisum est ad medelã.
fiat accipientib in ruiuam. Uinde do¬
quintam ꝑtem cum eo quod come¬
dit. ⁊ dabi sac̾ioti in scũario nec cõ¬
taminabis scificata filioꝵ isrͣel que
offerunt domino. ne forte sustineãt
inquitatem delicti sui cum sanctiti¬
cata comederint. Et addidit. E go do¬
minꝰ qui sãfico eos. Alc demide. Sc̃a
sanctoꝵ sunt. Ubi pro fecto mist̾iũ
corꝑis xp̃i ⁊ sanguins de signatur:
ex quo non het potestatem edendi nõ
solum omnnis aliemgena. inquiliꝰ
⁊ m̾cenarius. uerum nec ꝑignoran¬
ciam tanti imsterii obcecatus. Der
ignoranciam aut̾ illud percepit. qui
uirtutem ens. ⁊ dignitatem atq cir¬
cumstanciam ip̃ius sacramenti peitꝰ

Expanded text:
pus et sanguis quanta polleat digpus et sanguis quanta polleat dignitate quantaque praeemineat virtute, et discernatur a corporeo gustu, ut praestantius sit omni sacrificio Veteris Testamenti. 2. Hoc sane si quis ignorat non discernit; et ideo timendum, ne per ignorantiam, quod nobis provisum est ad medelam fiat accipientibus in ruinam; unde Doquintam partem cum eo quod comedit, et dabit sacerdoti in sanctuario: nec contaminabitis sanctificata filiorum Israel quae offerunt Domino, ne forte sustineant iniquitatem delicti sui, cum sanctificata comederint. Et addidit: Ego Dominus, qui sanctifico eos. Ac deinde: Sancta sanctorum sunt . Ubi profecto mysterium corporis Christi et sanguinis designatur; ex quo non habet potestatem edendi, non solum omnis alienigena, inquilinus et mercenarius, verum nec qui per ignorantiam tanti mysterii obcaecatur. Per ignorantiam autem illud percipit, qui virtutem ejus et dignitatem atque circumstantiam ipsius sacramenti penitus
Abbreviated transcription (Latin):
nine. ħ ẽ inꝙͣ firmitas fidei nr̃e. hec
uitas. ⁊ inte cõmunicacio. ⁊ Ibi siuͣ¬
ture ordo requirituu: succũbit racio
Et tamen manet extra humanain
racionem facti u̾itas. ita ut in racio¬
ne fidei ius deitatis. ⁊ potestas efficax
modis omnib credatur. Quia dubi¬
etas mentis licet bone uite sit. qui ac¬
cipit excludit ne ad huiꝰ sacramenti ĩ¬
telligenciam ꝑtingat. Quod h mis¬
t̾ium mullꝰ fideliũ deleat ignorare.
acramentum dm̃¬
cicorꝑis ac sangui¬
nis ꝙ cotidie in ec¬
clesia celebratur ne¬
mo fidebium delrat ignorare. Nemo
nescire quid ad fidem quid ue ad scien¬
ciam in eo pertineat. Quia nec fides
in mist̾io sine sc̃ia rͣte defenditur. nec
sciencia siue fide que nͭ recte dũ capit
quandoq ut percipiat enuͥtur Ac per
hoc tanti sacramenti uirtus in uesti¬
ganda est. et discipliua xp̃i fides erudi¬
enda. ne forte censeamur ex eo in dig¬
ni. saltem si nonsatis discermiuꝰ illoꝰ
nec intelligimus misticum xp̃i cor¬

Expanded text:
inquam, firmitas fidei nostrae, haec unitas et vitae communicatio, ubi si naturae ordo requiritur, succumbit ratio, et tamen manet extra humanam rationem facti veritas, ita ut in ratione fidei vis Deitatis et potestas efficax modis omnibus credatur, quia dubietas mentis, licet bonae vitae sit qui accipit, excludit, ne ad hujus sacramenti intelligentiam pertingat. CAPUT I nullus fidelium debeat ignorare. 1. Sacramentum Domiici corporis et sanguinis, quod quotidie in Ecclesia celebratur, nemo fidelium ignorare debet, nemo nescire quid ad fidem, quidve ad scientiam in eo pertineat: quia nec fides in mysterio sine scientia recte defenditur, nec scientia sine fide, quae nondum capit, quandoque ut percipiat, enutritur. Ac per hoc tanti sacramenti virtus investiganda est, et disciplina Christi fides erudienda; ne forte censeamur ex eo indigni, saltem si non satis discernimus illud, nec intelligimus, mysticum Christi cor
Abbreviated transcription (Latin):
percepto minficetur. ⁊ torpus uiñi es¬
ficiatur. q sicut omnia mẽbra coꝵꝑ¬
is ũri una uiuificantur ⁊ reguntur
anima. ut ex conpage mẽbroꝵ unũ cor¬
pus fiat. ita tocnis ecc̃ie iuembia ano
mo igitur dubitat qd̾ imusquisos
nr̃m utero mar̾s ad huc clausus as¬
cipiat licet occulte aĩam ut sit hõ
m aĩam uiuentem. ita int̾dũ ut
ñr nesciat quanco per cam in ilo p¬
usqm exeat iita ingrediatur sic ꝑla¬
ne nemo dubitare delet. quod mal¬
ueo laptisim pͥusqmͣ infans a fou¬
non minꝰ ẽ diuma urtus ꝓmida
⁊ pͥaabii. ad regen̾acionẽ sacre ab¬
opcionis. quam fuit pͥus in natiuita¬
te taruis. ut uiuificaret sata homi¬
nis meuibra. licet concepta sint ex
delicto. Qua de re non fit dubiũ nob̾
argniuentum. quod de ꝰ scrutator oĩ¬
umi ⁊ p̾stabilis semper ꝓficua dispen
muificant hominis membra. quã¬
dem renascentibz se ꝓinitꝰ ingerat.
quatinꝰ per eum mẽbra xͥ unũ senci¬
ant ⁊ ex oĩb unũ fiant corpꝰ. Cetꝰ¬

Expanded text:
percepto vivificetur, et corpus unum efficiatur; quia sicut omnia membra corporis nostri una vivificantur et reguntur anima, ut ex compage membrorum unum corpus fiat; ita totius Ecclesiae membra uno mo igitur dubitat quod unusquisque nostrum utero matris adhuc clausus accipiat, licet occulte, animam, ut sit homo in animam viventem, ita interdum ut mater nesciat, quando per eam in illo priusquam exeat vita ingrediatur. Sic plane nemo dubitare debet, quod in alveo baptismi priusquam infans a fonnon minus est divina virtus provida et praestabilis ad regenerationem sacrae adoptionis, quam fuit prius in nativitate carnis, ut vivificaret sata hominis membra, licet concepta sint in delicto. Qua de re fit non dubium nobis argumentum, quod Deus scrutator omnium et praestabilis, semper proficua dispensvivificat hominis membra, quandem renascentibus se promptus ingerat, quatenus per eum membra Christi unum sentiant, et ex omnibus unum fiat corpus. 4. Caete
Abbreviated transcription (Latin):
ria uegetati gustu: ad in mortalia
et eterua pꝰparanur quatuꝰ sp̃ualit᷑
iam angelica gracia saginati meo
iuificemur. Operatur aut̾ nobis
in his omnib sacraiuentis sp̃c diui¬
nus. Siquidem inscrͥpturis sanctis
chia ait. Quia sp̃c uite erat in rotis
Eł Iohes. Qui habet inꝙͥ aures
audiendi audiat. quid sp̃c dicat eccle

Expanded text:
rum vegetati gustu ad immortalia et aeterna praeparamur, quatenus spiritaliter jam angelica gratia saginati in eo vivificemur. Operatur autem nobis in his omnibus sacramentis Spiritus divinus: Si quidem in Scripturis sanctis chiel ait: Quia spiritus vitae erat in rotis . Et Joannes: Qui habet, inquit, aures audiendi audiat, q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑis xp̃i. et qua xp̃c manet in nobis.
ut ⁊ nos ꝑeam transformem᷑ in il¬
lum. qui nichil aliud factus ẽ ꝙͣ
deus caro dignacione suadͭ ĩ hĩta¬
ret in nobis. Si ergo hĩtat in nobꝰ
⁊ nos mẽbra corporis eius manea¬
mꝰ in illo ut iustum est. quia in il

Expanded text:
isti, ex qua Christus manet in nobis, ut et nos per eam transformemur in illum; qui nihil aliud factus est, quam Deus caro dignatione sua, ut habitaret in nobis. Si ergo habitat in nobis, ut nos membra corporis ejus maneamus in i
Abbreviated transcription (Latin):
intrinsecus operabatur. Ita siquidem ⁊
in isto cominumioĩs sacramento uisi¬
bili uͥtus dña ad inmortalitatẽ sua
inuisibili potencia quali ex fructu ligĩ
paradisi nos ⁊ gustu sapiẽcie lustẽtat
⁊ uͥtute quatiꝰ per hꝰͦ rnnortales in a¬
niiua quam diu exhͦ digne sumimꝰ
deuiũ in melius transpoĩti ad in mor¬
talia feramur. Adhͦ ergo uerbũ ca-¬
ro factum ẽ. ⁊ habituit in nob̾. ut ꝑ
deum uͥbum carne factũ caro ꝓficerz
in dm̃ u̾bum. Que nimirũ carou̾

Expanded text:
intrinsecus operabatur. Ita siquidem et intrinsecus operabatur. Ita siquidem et in isto communionis sacramento visibili, divina virtus ad immortalitatem sua invisibili potentia, quasi ex fructu ligni aradisi, nos et gustu sapientiae sustentat et virtute, quatenus per hoc immortales in anima, quandiu ex hoc digne sumimus, demum in melius transpositi ad immortalia feramur. Ad hoc ergo, Verbum caro factum est et habitavit in nobis , ut per Deum Verbum carnem factum caro proficeret in D
Abbreviated transcription (Latin):
t̾io. utiq uerum est. Et ideo uera xp̃i
digne habet uitam et̾nam in se ma-¬
nentem. Set insucorporeo ⁊ guau ꝓp¬
t̾ea non demutantur quatinus fides
exerciatur ad insticiam. ⁊ ob mitum
fidei mces iusticie consequatur. Nlia
namq rͥmiracula hoc unũ passioĩs
confirmant sacramentũ. Et ideo nõ
ob miraculũ ista mutantur ext̾ius
in spẽm set int̾ius ut fides completur
in sp̃n uerissime confitemur. ut qr
instus ex fide nuit. habeat iusticiam
fidei in mistio. Et ꝑ fidem uitam in
se suscipiat manentem. qua securior
ad huc mortał in mortalitate pastus
quam tocius ad ĩ mortalia festinat uͥ
non pedibz set fide cum bonis operibz
ꝑuenitur. Constat gͥ modis omnib
qd̃ sicut in paradiso lignũ uite fuit. ex
quo iugis subsift̾et status hominis
si mandata seruassz ⁊ in mortalitas:
ita pro insum ẽ mecc̃ia hͦ mist̾mũ salu¬
tis. Non ꝙ eidem ligno hͦ eẽt in natu¬
ra s re uisibili uirtus dm̃a inuisibił

Expanded text:
terio, utique verum est; et ideo vera Chrisdigne, habet vitam aeternam in se manentem; sed visu corporeo et gustu propterea non demutantur, quatenus fides exerceatur ad justitiam, et ob meritum fidei merces in eo justitiae consequatur. Alia namque Christi miracula hoc unum passionis confirmant sacramentum, et ideo non ob miraculum ista mutantur exterius in speciem, sed interius, ut fides comprobetur in spiritu, verissime confitemur: ut quia justus ex fide vivit, habeat justitiam fidei in mysterio, et per fidem vitam in se suscipiat manentem, qua securior adhuc mortalis immortalitate pastus, quantocius ad immortalia festinet, ubi non pedibus, sed fide cum bonis operibus pervenitur. 6. Constat igitur modis omnibus, quod sicut in paradiso lignum fuit, ex quo jugis subsisteret status hominis, si mandata servasset, et immortalitas: ita provisum est in Ecclesia hoc mysterium salutis, non quod eidem ligno hoc esset in natura, sed re visibili virtus invisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
tantur in aliud quam non erant.
Oltrum per ordinem sin iuris ut sĩt
mirabilia aut certe quod magis fa¬
teleris. et illa que sunt quasi natura-¬
lia. ⁊ ista que quasi contra naturã
ueniũt. prorsus omnia in nolũtate
dei ẽẽ ⁊ in sapiencia singula ꝓ utilita
te racionabiliũ ꝓ creari. ⁊ i deo causã
oĩm existenciũ dei uoluntatem recte
fatemur. Nec in mito qm̃ uoluisse
eius: fecisse fuit. unde quocienscũq
aliꝙͥͣ fit ex aliquo. uirtute uoluntatis
fit ⁊ in sapiencia eius qualit̾ fiat
p̾paratur. Neq em̃ uoluntas sine uͥ¬
tute: neq uirtus sine sapiencia quip¬
piam efficit. Quia uoluntas dei ÷¬
uirtus ⁊ sapiencia est. Tdeo quicꝙͥ
nult. ita fit ut nult. ⁊ in nullo fal¬
litur qr insapiencia sua omnia u¬
ult. Inmo sapiencia eius uoluntas
ẽ. ⁊ ꝓpt̾ea nichil mali. nichil quod nõ
possit uult. Qude qr sic uoluit ut ca¬
ro eiꝰ ẽẽt. ⁊ sanguis hoc mist̾m̃. in

Expanded text:
tantur in aliud quod non erant, tantur in aliud quod non erant, utrum per ordinem sui juris, ut sint mirabilia, aut certe, quod magis fateberis, et illa quae sunt quasi naturalia, et justa; quae quasi contrat naturam veniunt, prorsus omnia in voluntate Dte rationabilium procreari, et ideo causam omnium existentium voluntatem Dei recte fatemur, nec immerito, quoniam voluisse ejus fecisse fuit. Unde quotiescunque aliquid fit ex aliquo, virtute voluntatis fit, et in sapientia ejus qualiter fiat, praeparatur. Neque igitur voluntas sine virtute, neque virtus sine sapientia quippiam efficit; quia voluntas Dei virtus et sapientia est; ideo quidquid vult, ita fit ut vult, et in nullo fallitur: quia in sapientia sua omnia vult, imo ipsa sapientia ejus voluntas est: et propterea nihil mali, nihil quod non possit vult. Unde quia sic voluit, ut caro ejus esset et sanguis hoc mysterium, in