comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. audeatq dicere cũ diligent consi¬
derauerit. qđ libet corpus uere ac simpli-¬
citer unum ẽẽ. cũ om̃ia uł despetie in spe.¬
ciem. uł de loco in locum tran seundo mu-¬
tentur. & partib constent sua loca opti.¬
nentib ꝑ quȩ in spacia duͬsa diuiduntur.
Porro ipsa uera equalitas ac similitudo. atq
ipsa uera & pͥma unitas. noculis carneis
neq ullo tali sensu. sed m̃te intellecta con.¬
spicitur. Unde enĩ qualis cñq incorꝑib
appeceretur equalitas. aut unde conun-¬
cerecur longe plurimũ differre aꝑfecta.
nisi ea que ꝑfecta. ẽ. m̃te uideretur: sitaõ
que facta ñ est. ꝑ fecta dicenda ẽ. Et cũ
omia que sensibiliter pulchra sunt. seu na-¬
tura edita seu artib elaborata. locis et cẽꝑib
equalitas & unitas m̃ti tantũ modo cognita
scđm quã decorꝑea pulchritudine sensu
int̾mino uidicatur: nec loco tumila ẽ nec in¬

Expanded text:
veniat, audeatque dicere, cum diligenter consiveniat, audeatque dicere, cum diligenter consideraverit quodlibet corpus vere ac simpliciter unum esse; cum omnia vel de specie in speciem, vel de loco in locum transeundo mutentur, et partibus constent sua loca obtinentibus, per quae in spatia diversa dividuntur? Porro ipsa vera aequalitas ac similitudo, atque ipsa vera et prima unitas, non oculis carneis, neque ullo tali sensu, sed mente intellecta conspicitur. Unde enim qualiscumque in corporibus appeteretur aequalitas, aut unde convinceretur, longe plurimum differre a perfecta, nisi ea quae perfecta est, mente videretur? si tamen quae facta non est, perfecta dicenda est. 56. Et cum omnia quae sensibiliter pulchra sunt, sive natura edita, sive artibus elaborata, locis et temporibaequalitas et unitas menti tantummodo cognita, secundum quam de corporea pulchritudine sensu internuntio judicatur, nec loco tumida est, nec in
Abbreviated transcription (Latin):
sensus ipse uidetur ex petere. ut aut im-¬
pares ñ sint. aut inter maximam & mi¬
nimam ita sit media: ut tanto p̃cecdat.
minorem quanto amaiore p̃ceditur: Ita
enĩ pͥmo natura qͣsi ipsa consulitur quid
prob&. Ubi potissimũ notandũ. ẽ. quẽ ad.¬
modũ qđ solũ inspectũ minus displicue.¬
rit. in melioris cõꝑatione respuat᷑ ita repe¬
ritur nichil aliud. e̾e. artẽ uulgarẽ: nisire.¬
rũ ex ꝑtarũ placitarumq mem oriã. usuqͦ¬
dam corꝑis atq oꝑationis adiuncto qͦ sica¬
reas iudicare de operib possis qđ multo
est excellentius. quãuis oꝑari artificiosa ñpos¬
sis. Sed cũ inõmib artib conuenientia place-¬
at. qua una salua & pulchra sunt omĩa.
ipsanero conuenientia equalitatẽ unitatẽq
appetat. uł similitudine pariũ partiuim.
ł gradatione disparium: quis ẽ qui sũmã
equalitatẽ uł simi litudinẽ in corporib in¬

Expanded text:
sensus ipse videtur expetere ut aut imsensus ipse videtur expetere ut aut impares non sint, aut inter maximam et minimam ita sit media, ut tanto praecedat minorem, quanto a majore praeceditur. Ita enim primo quasi natura ipsa consulitur quid probet. Ubi potissimum notandum est, quemadmodum quod solum inspectum minus displicuerit, in melioris comparatione respuatur. Ita reperitur nihil esse aliud artem vulgarem, nisi rerum expertarum placitarumque memoriam, usu quodam corporis atque operationis adjuncto: quo si careas, judicare de operibus possis, quod multo est excellentius, quamvis operari artificiosa non possis. 55. Sed cum in omnibus artibus convenientia placeat, qua una salva et pulchra sunt omnia; ipsa vero convenientia aequalitatem unitatemque appetat, vel similitudine parium partium, vel gradatione disparium: quis est qui summam aequalitatem vel similitudinem in corporibus in
Abbreviated transcription (Latin):
rita inuenit᷑. tanto aut̃ melius uidicat
quanto est ꝑitior. & tanto . ẽ. ꝑitior quani¬
to alicuiꝰ artis uł discipline uł sapientię
particeps est: ipsiꝰ artis natura querenda
ẽ. Neq nunc artẽ intelligi uolo quȩ no-¬
tatur experiundo. sed que ratiocinando
indagatur. Quid enĩ p̃clarum nouit. qui
nouit ea im pensa que calce & arena¬
onfit consistit. tenacius lapides coherere quã
luto Aut qui tã eleganter edificat. ut que
plura sunt paria plurib respondeant. Que
autem singula medium locum teneant: quã¬
quã iste sensus iã sit rationi ueritatiq ui¬
cinior. Sed certe querendum ẽ cur nos
offendat. siduab fenestris non supra in.¬
uice̾ sed iuxta inuicem locatis. una earũ
maior minor̾ ue sit: cũ ȩquales eẽ potue.¬
demedio. quãius impares. non ita offendat
illa in equalitas: & cur non multũ cure.¬
mus quantd̃ sit una earum aut maior
aut minor. qua duȩ sunt. Intrib aut̃

Expanded text:
nitur; tanto autem melius judicat, nitur; tanto autem melius judicat, quanto est peritior; et tanto est peritior, quanto alicujus artis vel disciplinae vel sapientiae particeps est: ipsius artis natura quaerenda est. Neque nunc artem intelligi volo, quae notatur experiendo, sed quae ratiocinando indagatur. Quid enim praeclarum novit, qui novit ea impensa quae calce et arena confit, tenacius lapides cohaerere, quam luto? aut qui tam eleganter aedificat, ut quae plura sunt, paria paribus respondeant; quae autem singula, medium locum teneant? quanquam iste sensus jam sit rationi veritatique vicinior. Sed certe quaerendum est cur nos offendat, si duabus fenestris non super invicem, sed juxta invicem locatis, una earum major minorve sit, cum aequales esse potuedimidio quamvis impares, non ita offendat illa inaequalitas; et cur non multum curemus, quanto sit una earum aut major aut minor, quia duae sunt. In tribus autem
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ lege p̃ponitur. Sed quia in ratio¬
na lia quoq animancia uiu ere atq sen¬
tire nemo abigit: illud inanimo humano
prestantis simũ est. ñ quo sentit sensibilia.
sed qͦ udicat de sensibilib. Nã & uden
acutiꝰ. & ceteris corporis sensib acriorib
corpora actingunt plereq bestiȩ: quã homines:
sed uidicare de corporib. non sentientis tantũ
uite sed etiã rationantis est. qua illȩ carent.
nos excellimꝰ. lã uero illudꝰ facillimũ est. pre¬
stantiorẽ. e̾ẽ. ud icantẽ. quã illa: res dequa
iudicatur. Non solũ autem rationalis uita
de sensibilib. sed de ipsis quoq sensib uidi¬
cat. Cur in aqua remũ infractũ oporteat ap¬
parere cum rectus sit. & cur ita ꝑ oculos senti.¬
ri necẽe sit: Nã ipse aspectus oculoꝵ. re¬
nuntiare id potest. uidicare aut̃ nullo mͦ
Quare manifestũ. ẽ. ut sensualẽ uitã corꝑi.
ita rationalẽ utriq pręstare. Itaq sira.

Expanded text:
naturae lege praeponitur. 53. Sed quia irrationaturae lege praeponitur. 53. Sed quia irrationalia quoque animantia vivere atque sentire nemo ambigit, illud in animo humano praestantissimum est, non quo sentit sensibilia, sed quo judicat de sensibilibus. Nam et vident acutius, et caeteris corporis sensibus acrius corpora attingunt pleraeque bestiae quam homines: sed judicare de corporibus non sentientis tantum vitae, sed etiam ratiocinantis est; qua illae carent, nos excellimus. Jam vero illud videre facillimum est, praestantiorem esse judicantem, quam illa res est de qua judicatur. Non solum autem rationalis vita de sensibilibus, sed de ipsis quoque sensibus judicat; cur in aqua remum infractum oporteat apparere cum rectus sit, et cur ita per oculos sentiri necesse sit: nam ipse aspectus oculorum renuntiare id potest, judicare autem nullo modo. Quare manifestum est, ut sensualem vitam corpori, ita rationalem utrique praestare. CAPUT XXX.
Abbreviated transcription (Latin):
sentia satisuisũ.:. locuti sumꝰ: udeamus qͣteriꝰ
ratio possit ꝓgredi. auisibilib ad inuisibilia.
& atẽꝑalib adet̾na conscendens. Non enĩ frus.¬
tra & in aniter intueri oportet pulchritu di-¬
nẽ cȩli. ordinẽ siderum. candorẽ lucis. die-¬
rũ & noctium uicissitudines. lune menstrua.
curricula. anni quadrifariã tẽꝑationem
qua driꝑtitis elem̃tis congruentẽ. tantam
uĩ seminum. speties numerosq gignentiũ.
& omĩa in suo genere modũ ꝓpͥũ naturãq
seruantia. Inquoꝵ. considatione ñ uana &
peri tura curiositas exercenda. ẽ. sed gradus
ad im mortalia & sẽꝑ manentia faciendos.
rimũ. ẽ. enĩ attendere: que ista sit natu.¬
ra uitalis. que cuncta ista sentit: que ꝓfec
co qm̃ uita dat corpori: prestancior eosit
necee̾. ẽ. Ni on enĩ qualis cũq moles quãꝙͣ
ista uisibili luce p̃fulgeat. si uita careat
magni estimanda.ẽ. Quelibet nãq uiua
substancia. cuilibet ñ uiue substanciȩ

Expanded text:
i sumus; videamus quatenus ratio possit progredi a visibilibus ad invisibilia, et a temporalibus ad aeterna conscendens. Non enim frustra et inaniter intueri oportet pulchritudinem coeli, ordinem siderum, candorem lucis, dierum et noctium vicissitudines, lunae menstrua curricula, anni quadrifariam temperationem, quadripartitis elementis congruentem, tantam vim seminum species numerosque gignentium, et omnia in suo genere modum proprium naturamque servantia. In quorum consideratione non vana et peritura curiositas exercenda est, sed gradus ad immortalia et semper manentia faciendus. Proximum enim est, attendere quae ista sit natura vitalis, quae cuncta ista sentit: quae profecto quoniam vitam dat corpori, praestantior eo sit necesse est. Non enim qualiscumque moles, quanquam ista visibili luce praefulgeat, si vita caret, magni aestimanda est. Quaelibet namque viva substantia cuilibet non vivae substantiae,
Abbreviated transcription (Latin):
cerraꝵ partes quas homines incolunt sa cra xp̃iana
traduntur. si hec cotidie leguntur in ȩccłus & a
sacerdotib exponunt᷑. si tundunt pectoraqui
hec implere conantur. si tã in numerabiles aggre.¬
diuntur hanc uiã. ut desertis diuitiis & hono
rib mundi. ex omĩ hominũ genere uni dõ sũ mo
totam uitã dicare uolentiũ. deserte quondam
insulȩ ac multaꝵ terrarũ solitudo cõpleatur: side¬
niq ꝑ urbes atq opida. castella. uicos agros&iã
uillaᷤ ꝙ priuatas in tantũ aꝑte ꝑsuadecur & apeti¬
t᷑ a terrenis auersio. & inunũ dm̃ uerũq conũsio.

Expanded text:
errarum partes, quas homines incolunt, sacra christiana traduntur; si haec cotidie leguntur in ecclesiis et a sacerdotibus exponuntur; si tundunt pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc uiam, ut desertis diuitiis et honoribus huius mundi ex omni hominum genere uni deo summo totam uitam dicare uolentium desertae quondam insulae ac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes atque oppida, castella, uicos, agros etiam uillasque priuatas in tantum aperte suadetur et appetitur a terrenis auersio et in unum deum uerumque conuersio
Abbreviated transcription (Latin):
holica tuta sit. & qͦ mͦ tĩ ꝑturbenti ⁊ animũ ea quib
cõmoti homines ineoꝵ cedunt sententiã rationib
quas dñs donare dignatur. quantũ possumꝰ demo¬
nstramꝰ. Illud sane inpͥmis teuere te uolo qͥ bene
nosti ani mũ meũ. ñ me fugiendȩ arrogautiȩ grã

Expanded text:
holica tuta sit, et quomodo non perturbent animum ea quibus holica tuta sit, et quomodo non perturbent animum ea quibus commoti homines in eorum cedunt sententiam, rationibus quas Dominus dare dignatur, quantum possumus demonstramus. Illud sane in primis tenere te volo, qui bene nosti animum meum, non hoc me fugiendae arrogantiae gra
Abbreviated transcription (Latin):
pietate legentib bonis. ñ ad ũs us unã aliquã. sed ad.¬
uersus om̃s prauas falsas opiniones possit ualere.
Contra eos tamen potissimũ ẽ. insticuta: qͥ duasna¬
turas uł substautias singulis pͥncipiis ad ũsus
iniucẽ rebelles e̾e. arbitrantur. Offensi enĩ quib¬
dã reb. & rursꝰ quib dã delectati. non eoꝵ qui¬
bus offenduntur. sed eoꝵ quib delectantur uo¬
lunt. ẽe. auctorẽ dm̃: & cũ consuetudinẽ suam
uincere nequeunt iã carna lib laqueis irreti¬
tam: duas animas ee̾ inuno corpe existimant unã
edõ que naturalit̃ hocsit quod ipse. altera de gea¬
te tenebraꝵ. quã dĩ nͤgenuerit nec fecerit.
nec ꝓculerit nec abiecerit. sed quȩ suã uitã.
alud quod faceret non haberet. & qͦ mͦ aliter
posset hosti resistere ñ Inueniret. necessitate
opp̃ssũ misisse huc auimã bonã quandã par.¬
ticulã substantiȩ suȩ cuiꝰ cõmixtione atq

Expanded text:
pietate, legentibus bonis, non adversus unam aliquam, sed adversus omnes pravas et falsas opiniones possit valere. Contra eos tamen potissimum est instituta, qui duas naturas ve. substantias singulis principiis adversus invicem rebelles esse arbitrantur. Offensi enim quibusdam rebus, et rursus quibusdam delectati, non earum quibus offenduntur, sed earum quibus delectantur, volunt esse auctorem Deum. Et cum consuetudinem suam vincere nequeunt, jam carnalibus laqueis irretiti, duas animas esse in uno corpore existimant: unam de Deo, quae naturaliter hoc sit quod ipse; alteram de gente tenebrarum, quam Deus nec genuerit, nec fecerit, nec protulerit, nec abjecerit; sed quae suam vitam, cum aliud quod faceret non haberet, et quomodo aliter posset hosti resistere non inveniret, necessitate oppressum misisse huc animam bonam, et quamdam particulam suae substantiae, cujus commixtione atque
Abbreviated transcription (Latin):
sed manifesti non fiunt int̾ nos: quã dui imꝑi¬
ciȩ nrẽ tenebris delectati. dormire malui mus
quã lucẽ ueritatis in tueri. Qua ꝓpt̃ multi ut
diem dĩ uideant & gaudeant. ꝑ hereticos de sõno
excitantur. U tam gͦ etiã hereticis. ñ ut eoꝵ
aꝑꝓbemꝰ errores. sed ut catholicã disciplinã ad¬
ũius eoꝵ ⁊ iusidias asserentes. uigilantiores simꝰ¬

Expanded text:
sed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã quã uis anima uera sit cũ falsa imaginat᷑.
colere ñ debemꝰ: Melior est uera stipula. quã
lur in ani cogitacione ꝓsuspicantis uoluntate
formata & tam̃ stipulã quã sentimꝰ & tangimus.
dem̃tis credere colendam. Nonsit nobis religio
humanoꝵ eor poꝵ cultus. E eliores enĩ sunt ipsi

Expanded text:
ipsam, quamvis anima vera sit cum falsa imaginatur, ipsam, quamvis anima vera sit cum falsa imaginatur, colere non debemus. Melior est vera stipula, quam lux inani cogitatione pro suspicantis voluntate formata; et tamen stipulam, quam sentimus et tangimus, dementis est credere colendam. Non sit nobis religio humanorum operum cultus. Meliores enim sunt ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
acceperat . uͥ. Nondũ enĩ habet ad ȩt̾na contẽ¬
planda idoneã mentis aciẽ. qui usibilib tan¬
tũ idẽ tẽpor alib credit: sed habere potest qͥ¬
hoꝵ omiũ sensibiliũ dm̃ artificẽ laudat. &
eũ ꝑsuadet side & spectat spe. & querit carita¬
tẽ. Que cũ ita sint hortoe uos homines caris.¬
simi & ꝓrimi mei: meq ipsũ hortor uobcum:
ut ad id quo nos ꝑ sapientiã suã deus hortat᷑.
quanta possumꝰ celeritate curramꝰ. Non dili:¬
gamꝰ mundũ. qm̃ omĩa que in mundo sunt ean¬
bitio scłi. Nõn diligamꝰ ꝑ carnis uoluptatem
corrũ pere atq corrũpi. ne admis erabilior ẽ cor¬
ruptionẽ dolorũ torm̃toꝵq ueniamꝰ. Non dili.¬
gamꝰ certamina ne angłis qui talib gaudent
inpotestatẽ dem᷑ humiliandi uincendi. uer.¬
berandi. Ion diligamꝰ uisibilia spectacula. ne
ab ipsa ueritate ab errando & amando ũbras.

Expanded text:
acceperat quinque. Nondum enim habet ad aeterna contemacceperat quinque. Nondum enim habet ad aeterna contemplanda idoneam mentis aciem, qui visibilibus tantuhorum omnium visibilium Deum artificem laudat, et quidem persuadet fide, exspectat spe et quaerit charita107. Quae cum ita sint, hortor vos, homines charissimi et proximi mei, meque ipsum hortor vobiscum, ut ad id quo nos per sapientiam suam Deus hortatur, quanta possumus celeritate curramus. Non diligamus mundum, quobitio saeculi . Non diligamus per carnis voluptatem corrumpere atque corrumpi, ne ad miserabiliorem corruptionem dolorum tormentorumque veniamus. Non diligamus certamina, ne angelis qui talibus gaudent, in potestatem demur, humiliandi, vinciendi, verberandi. Non diligamus visibilia spectacula, ne ab ipsa veritate aberrando et amando umbras,
Abbreviated transcription (Latin):
ibi erit plor atꝰ oe stridor dentiũ: non quia ip.
istoꝵ sunt. & necessario dilector es suos adista
ꝑducunt. Qui enĩ magis amantire quã redi¬
re aut ꝑuenire: in longi quiora mittendi supł.
om̃ caro sunt. & sp̃s ãbulans & ñ reũtens. Qui
uͦ bene utitur uł ipsis quinq sensib cor poes
ad credenda & p̃dicanda oꝑa dĩ. & nutri end a
caritatẽ ipsuis. ułactione uł cognitione ad pi¬
aificandã naturã suã & cogno scendũ dm̃.ii¬
trat ingaud uĩ dnĩ sui. Pꝑterea talentũ qđ
male utenti aufertur: illi datur qui talentis
u̾. bene usus est: non quia tranferri potest ac um̃
in telligentiȩ. sedita significatũ ẽ. posse ho c
a mitcere negleges tes & impios ingenio sos. &
ad eã ꝑuenire diligentes & pios. quãius in.¬
genio tardiores. Non enĩ datũ est illud talentũ
ei qui acceperat duo. habet enĩ & hoc qui iam
in actione & cognitione bene uiuit. sedeiqui

Expanded text:
ibi erit ploratus et stridor dentium , non quia ipsaibi erit ploratus et stridor dentium , non quia ipsaistorum sunt, et necessario dilectores suos ad ista perducunt; qui enim magis amant ire quam redire, aut pervenire, in longinquiora mittendi sunt, Quoniam caro sunt, et spiritus ambulans, et non revertens . Qui vero bene utuntur vel ipsis quinque sensibus corporis ad credenda et praedicanda opera Dei, et nutriendam charitatem ipsius, vel actione vel cognitione ad pacificandam naturam suam, et cognoscendum Deum, intrat in gaudium Domini sui. Propterea talentum quod male utenti aufertur, illi datur qui talentis quinque bene usus est : non quia transferri potest acumen intelligentiae, sed ita significatum est posse hoc amittere negligentes et impios ingeniosos, et ad eam pervenire diligentes et pios, quamvis ingenio tardiores. Non enim datum est illud talentum ei qui acceperat duo; habet enim et hoc, qui jam in actione et cognitione bene vivit: sed ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
edant & bibant & concũ bant &e dormiant: a¬
mant indigentiã quođ c̃. in ituĩ sũmoꝵ doloꝵ.
ł ficiet᷑ gͦ ineis qđ amant. ut ibi sid̃ ubi ẽ plorat
&stridor dentiũ. Plures eni sunt quihec om̃ia
initia simul diligunt. & quoꝵ uita ẽ spcctare.
contendere. manducare. bibere. concubere. dor
mire: & incogitacione sua nichil aliud quam
fantas mata que de tali uita colligunt ãplꝗu¬
ri. & ꝙ coꝵ fallacia suꝑsticionis uł impietatis
regulas fingere: quib decipiunt᷑ & quib inhe¬
rent etiã si ab illecebris carnis se abstinere co.¬
nent᷑. quia ñbene utuntur talento sibi cõmisso
idẽ. m̃tis acie. qua uidenc᷑ omis qui docti aut
urbani aut faceti nominant᷑ & cellere: sed̾ha¬
bent eã insudario obligata aut in t̾ra obru.¬
tam. idest delicatis & suꝑflus reb ac treniscupi.¬
ditatib inuolutã & opp̃ssã. Ligabunturꝰ his ma¬
nus & pedes. & mittentur incenebras extẽriores

Expanded text:
edant, et bibant, et concumbant, et dormiant, aedant, et bibant, et concumbant, et dormiant, amant indigentiam, quod est initium summorum dolorum. Perficietur ergo in eis quod amant, ut ibi eis sit ploratus et stridor dentium. Plures enim sunt, qui haec omnia initia simul diligunt, et quorum vita est spectare, contendere, manducamire et in cogitatione sua nichil aliud quam fantasmata, que de tali vita colligunt, amplexari; ex eorum fallacia superstitionis vel impietatis regulas fingere, quibus decipiuntur et quibus inherent, etiam si ab illecebris carnis se abstinere conentur, quia non bene utuntur talento sibi commisso, idest mentis acie, qua videntur omnes qui docti aut urbani aut faceti nominantur excellere. Sed habent eam in sudario ligatam aut in terra obrutam, idest delicatis et superfluis rebus aut terrenis cupiditatibus involutam et oppressam: Ligabuntur ergo his manus et pedes, et mittentur in tenebras exteriores:
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibile hoc tẽꝑe atq ordine suo quo resurres¬
tio carniᷤ fut᷑a ẽ. induet᷑ in corruptione. Nonmi¬
rũ auc̃ si hoc dabitur his qui incognitione solã
pore solã sanitatẽ. Hoc enĩ in eis ꝑficietur post
hanc uitam.: quod in hac uita plus diligunt.
Qui gͦ male utuntur tanto m̃tis bono. ut eytra
eã usibilia magis appetant. quib ad conspici.¬
enda & diligenda in telligibilia cõmemorari de.¬
buerunt: dabuntur eis exteriores tenebrȩ. Haꝵ
quippe initiũ est carnis prudentia. & sensuum
corporeoꝵ imbecillitas. Et qͥ certaminib deles¬
tant᷑. alienabuntur a pace. & sũmis diffi custib
implicͥant᷑. Initiũ enĩ sũme difficultatis ẽ. bel¬
lũ atq contencio. Et hoc significare arbitro¬
qđ ligant᷑ ei manꝰ & pedes. id facilitas omĩs
aufertur oꝑandi. Et qui sitire & esurire uoluNł.
& in libidinẽ ardescere & defatigari. ut libent᷑

Expanded text:
ruptibile hoc tempore atque ordine suo quo resurrecruptibile hoc tempore atque ordine suo quo resurrectio carnis futura est, induetur incorruptione . Non mirum autem si hoc dabitur his qui in cognitione solam pore solam sanitatem: hoc in eis enim perficietur post hanc vitam, quod in hac vita plus diligunt. Qui ergo male utuntur tanto mentis bono ut extra eam visibilia magis appetant, quibus ad concupiscenda et diligenda intelligibilia commemorari debuerunt, dabuntur eis exteriores tenebrae; harum quippe initium est carnis prudentia, et sensuum corporeorum imbecillitas, et qui certaminibus delectantur, alienabuntur a pace, et summis difficultatibus implicabuntur: initium enim summae difficultatis est bellum atque contenquod ligantur eis manus et pedes, id est, facilitas omnis aufertur operandi, et qui sitire et esurire volunt, et in libidinem ardescere et defatigari, ut libenter
Abbreviated transcription (Latin):
tire: & ñ desiderare cãcubitũ. & ñ ce. corpore fan¬
gato. Suare qui fines ipsos desiderant: priꝰcurio¬
sitate carent. cogno scentes eã ce. certã cognitionẽ
que intꝰ ẽ. & ea ꝑfruentes quantũ in h ac uitaque¬
unt᷑. Iinde Accipiunt accionis facilitatẽ ꝑuici¬
tia posita: scientes maior ẽ ẽẽ. facilior ẽq uictora
ñ resistere animositati cuiꝰꝗ & hoc quantũ in hac
uita queunt sentiunt. Pstremo &riã quietẽ cor¬
poris abstinendo ab his reb sine quib agi hec uita
potest. Ita gustant quã suauis est onc̃ nec erit du¬
biũ quid pꝰ hanc uitã futurũ sit & ꝑfectionis
sue fide ꝑ caritatẽ nucriunt᷑. Post hancaut᷑ utã
& cognitio ꝑficiet᷑. quia ex parte nunc scimꝰ. Cũ
aut̃ uenerit qđ ꝑfectũ Et non erit e parce. &
sario. dũ cũ illo sumꝰ inuia. Et doca sanitas & nulla indi¬
gentia & nulla fatigatio aderit corpori. quia cor¬

Expanded text:
tire, et non desiderare concubitum, et non esse corpore fattire, et non desiderare concubitum, et non esse corpore fatigato. Quare qui fines ipsos desiderant, prius curiositate carent, cognoscentes eam esse certam cognitionem quae intus est, et ea perfruentes quantum in hac vita queunt. Deinde accipiunt actionis facilitatem pervicacia posita, scientes majorem esse facilioremque victoriam, non resistere animositati cujusquam; et hoc, quantum in hac vita queunt, sentiunt: postremo, etiam quietem corporis, abstinendo ab iis rebus sine quibus agi haec vita potest; ita gustant quam suavis est Dominus. Nec erit dubium quid post hanc vitam futurum sit; et perfectionis suae fide, spe, charitate nutriuntur. Post hanc autem vitam et cognitio perficietur, quia ex parte nunc scimus: cum autem venerit quod perfectum est, non erit ex parte , et ario, dum cum illo sumus in via: et tota sanitas, et nulla indigentia, et nulla fatigatio aderit corpori: quia cor
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. nisi ubi nulla ẽ. indigentia & nulla corruptio.e
Cauendi gͦ inferiores inferi. idẽ post hanc uitam
penȩ grauior es. ubi nulla potest ce̾. cõmemor atio
ueritatis. quia nulla rationatio. ldõ nulla rati.¬
onatio erit: quia non eã ꝑfundit lum̃ uerum qđ
illuminat omem hominẽ uenientẽ inhunc mun¬
dũ. Quare festinemꝰ & ãbulemꝰ cũ dies p̃sto est.
ne nos tenebrȩ cõphendant. Festinemꝰ a scđa
morte liberari. ubi nemo est qui memor sit dei.
seri homines quib cognita uilescunt & nouita¬
tib gaudent. libentius discunt quã norunt. cũ
cognitio finis sit discendi: & quib uilis ẽ. facilitas
actionis. libentius certant quã uincunt. eũ uicto.
ria sic finis certandi & quib uilis ẽ. corp&r issalus.
malunt uesci quã saciari. & malunt frui geni¬
talib m̃bris quã nullã talẽ cõmotionẽ pati. In¬
ueniunt᷑ &iã qui malunt dormire: quã non dor

Expanded text:
est nisi ubi nulla est indigentia et nulla corruptio? est nisi ubi nulla est indigentia et nulla corruptio? Cavendi sunt ergo inferiores inferi, id est post hanc vitam poenae graviores, ubi nulla potest esse commemoratio veritatis, quia nulla ratiocinatio: ideo nulla ratiocinatio, quia non eam perfundit lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quare festinemus, et ambulemus cum dies praesto est, ne nos tenebrae comprehendant . Festinemus a secunda morte liberari , ubi nemo est qui memor Dei sit, seri homines, quibus cognita vilescunt, et novitatibus gaudent, libentius discunt quam norunt, cum cognitio sit finis discendi. Et quibus vilis est facilitas actionis, lria sit finis certandi, et quibus vilis est corporis salus, malunt vesci quam satiari, et malunt frui genitalibus membris, quam nullam talem commotionem pati: inveniuntur etiam qui malunt dormire quam non dorm
Abbreviated transcription (Latin):
fatentur per corpꝰ sentiri ista. & animum
meliorẽ ẽẽ. quã corpꝰ. nichil ne ꝑse animus
ipse conspiciet. aut qđ conspiciet potest ee̾
nͥ multo eycellentiꝰ longeq prestantius: imno
uͦ cõmemorati abhis que uidicamꝰ intueri
conũsi ad legẽ artiuĩ. eã spetiẽ mente contu¬
ebimꝰ: cuiꝰ cõparatione feda sint. que ipsi
benignitate sunt pulchra. Inui sibilia enĩ dei
acreatura dĩ mundi ꝑ ea que facta sunt intellee.¬
ta conspiciunt᷑. & sẽpicn̾a eiꝰ uirtus & diunitas.
Hec est atẽꝑalib ad ȩcna regressio. & exuita ueteris
hominiᷤ in nouũ hominẽ refor matio. Quid est
aut̃ unde homo cõmemorari nͣ possit ad urtu¬
tes capessendas. quando de ipsis uitus potest.: Quid
Quid appetit suꝑbia nisi potentiã que refert᷑ ad agen¬
di facilitatẽ. quã ñ inuenit: anima ꝑfecta Dõsũb¬
dita. & ad eiꝰ regnũ sũma caritate conũsa: Quid
appetit uoluptas corporis nisi quietẽ. que non

Expanded text:
fatentur per corpus ista sentiri, et animum meliorem esse quam corpus, nihilne per se animus ipse conspiciet, aut quod conspiciet potest esse, nisi multo excellentius longeque praestantius? Imo vero commemorati ab iis quae judicamus, intueri conversi ad legem artium, eam speciem mente contuebimur, cujus comparatione foeda sunt quae ipsius benignitate sunt pulchra. Invisibilia enim Dei, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, et sempiterna ejus virtus et divinitas . Haec est a temporalibus ad aeterna regressio, et ex vita veteris hominis in novum hominem reformatio. Quid est autem unde homo commemorari non possit ad virtutes capessendas, quando de ipsis vitiis potest? Quid er habentium? Quid appetit superbia nisi potentiam, quae refertur ad agendi facilitatem, quam non invenit anima perfecta nisi Deo subdita, et ad ejus regnum summa charitate conversa? Quid appetit voluptas corporis nisi quietem, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
Non me fugit aliam nominis huius originem exposuisse
latini sermonis auctores. quod inde sit appellata reli-¬
gio quod religitur. quod uerbum compositum . ẽ. a le-¬
gendo. idẽ. eligendo. ut ita latinum uideatur reli¬
gio sicut eligo: Hic liber sic inicipit. Cũ om̃is uit&¬

Expanded text:
nam non me fugit aliam nominis huius originem exposuisse nam non me fugit aliam nominis huius originem exposuisse latini sermonis auctores, quod inde sit appellata religio, quod religitur: quod uerbum compositum est a legendo, id est eligendo, ut ita latinum uideatur religo sicut eligo. Hic liber sic incipit: Cum omnis uit
Abbreviated transcription (Latin):
de genesi contra manicheos: Ad hoc enim dicit. ut
creoantur illi coniuges primi. non generaturi pofteros
homines nisi peccassent. tanquam necesse fuerit ut mo¬
rituri gignerentur si de concubitu maris & femine
gignerentur: Nondum enim uideram fieripotu¬
isse ut non morituri de non morituris nascerent᷑.
si peccato illo magno non mutaretur inde teriꝰ huma¬
na natura ac per hoc si & in parentibus & in fili is
felicitas fecunditasq mansiss& usq ad certum scõꝵ nu¬
merum quem predestinauit d̾s nascerent᷑ homines non
parentibus successuri morientibus. sed cũ uiuentibus
regnaturi: Essent gͦ &iã istȩ cognationes atq ad fini¬
tates. si nullus delinquer&. nullusq moreretur:
Item in alio loco ad unum dm̃ tendentes inquã. & ei uni
religantes animas nr̃as unde religio dicta creditur.
om̃i suꝑsticione careamus In his uerbis meis ratio
quae reddita. ẽ. unde sit dicta religio plus mͥ placuit.

Expanded text:
de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut credantur illi coniuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassent, tamquam necesse fuerit, ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. nondum enim uideram fieri potuisse, ut non morituri de non morituris nascerentur, si peccato illo magno non mutaretur in deterius humana natura ac per hoc, si et in parentibus et in filiis felicitas fecunditasque mansisset, usque ad certum sanctorum numerum, quem praedestinauit deus, nascerentur homines non parentibus successuri morientibus, sed cum uiuentibus regnaturi. essent ergo etiam istae cognationes atque adfinitates, si nullus delinqueret nullusque moreretur. Item alio loco: ad unum deum tendentes, inquam, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus. in his uerbis meis ratio, quae reddita est, unde sit dicta religio, plus mihi placuit.
Abbreviated transcription (Latin):
possimus Et alio loco illud quod dixi. sicut apł̃s. Om̃is
ordo a dõ .ẽ. non eisdem uer bis hoc dixit apls. quãuis
ea dem iudcatur cẽ sententia Ait qͥppe ille. Quȩ aut̃
sunt. a deo ordinata sunt. & alibi prorsus inquam
nemo nos fallat. quic quid recte uituperat᷑ in melio¬
ris comparatione respuitur. hoc de substantiis acq
nacuris dictum . ẽ. Inde enim dispuca batur. non de
bonis actionibus atq peccatis. Itemq alibi. seo nec
sic quidẽ in quã ab homine homo diligendꝰ. ẽ. ut dili¬
guntur carnales frẽs uł filui. ułconiuges uł quiq
cognati. aut afines. aut ciues. Nam & ista dilectio
temporalis est. Non enim ullas tales nocessitates
haberemꝰ quȩ nascendo & moriendo contingunt. si
natura nr̃a in preceptis & imagine di manens in istam
corruptionem non religaretur Hunc sensũ prorsus
improbo que iam & suꝑiꝰ impro baui. in pͥmo libro

Expanded text:
possimus. Et alio loco illud, quod dixi: sicut ait apostolus: omnis possimus. Et alio loco illud, quod dixi: sicut ait apostolus: omnis ordo a deo est, non eisdem uerbis hoc dixit apostolus, quamuis eadem uideatur esse sententia. ait quippe ille: quae autem sunt, a deo ordinata sunt. et alibi: prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte uituperatur, in melioris conparatione respuitur. hoc de substantiis atque naturis dictum est; inde enim disputabatur, non de bonis actibus atque peccatis. itemque alibi: sed nec sic quidem, inquam, ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut adfines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in praeceptis et imagine dei manens in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensum prorsus inprobo, quem iam et superius inprobaui in primo libro
Abbreviated transcription (Latin):
Si apuo hos ueritas non eluxerit. nichil dubitans
quos resurrexerit. Itemq quod dixi. nec miracła
illa in nr̃a tempora durare ꝑmissa st̃. Ne anima
semper uisibilia querer&. & eor consuetudine
srigescer&e genus humanum quorꝑ nouitate flagra¬
uit. uerũ ẽ. quidẽ. non enĩ nunc usq cum manꝰ
imponitur babtizatis sic accipiunt sp̃m scm̃. ut lo
quantur linguis om̃iũ gentiũ. aut nunqusq per
umbram transeuntium predicator Xp̃i sanant᷑
infirmi. & si qua talia tc̃ facta sunt que postea
cessasse manifestum est: sed non sicaccipiendũ
est quod dixi. ut nc̃ in xp̃i nomine fierimira¬
cula nulla credant᷑. Nam ego epse quando istũ
ipsum scripsi librum ao mediolanensiũ cor pora
martirum in cadem ciuitate cecũ illuminatũ
fuisse iam noueram. & alia ñĩuilla calia qualia
cam multa & iã istis temporibus fiunt. ut nec
omĩa cognoscere. nec ea que cognoscimꝰ enumerare

Expanded text:
si apud hos ueritas non eluxerit, nihil dubitans, si apud hos ueritas non eluxerit, nihil dubitans, quod resurrexit. Item quod dixi: nec miracula illa m nostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum nouitate flagrauit, uerum est quidem; non enim nunc usque, cum manus inponitur baptizatis, sic accipiunt spiritum sanctum, ut lo quantur linguis omnium gentium, aut nunc usque per umbram transeuntem praedicatorum Christi sanantur infirmi, et si qua talia tunc facta sunt, quae postea cessasse manifestum est. sed non sic accipiendum est, quod dixi,\'ut nunc in Christi nomine fieri miracula nulla credantur. nam ego ipse, quando istum ipsum scripsi librum, ad Mediolanensium corpora martyrum in eadem ciuitate caecum inluminatum fuisse iam noueram et alia nonnulla, qualia tam multa etiam istis temporibus fiunt, ut nec omnia cognoscere nec ea, quae cognoscimus, enumerare
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ sit peccatum si non sit uoluntariũ. ideo gra dĩ¬
non solum reatus om̃iũ preteritoꝵ soluit in omib
qui bapti zant᷑ in xp̃o. quod sit spũ regeneratio¬
nis. uerũ &iã ingrandibus uoluntas ipsa sanatur &
preparatur a dño. quod fit spũ sidei & caritatis.
A lio loco in eo quoo dixi de oño e iħu xpõ nichil
egit .ii. seo onĩa suadendo & monendo. non michi
occurrerat quor uendendes & ementes flagel lando
eiecit templo: Seo quis hoc aut quantũ ẽ. quãuis
& oemones nolentes ab hominib non sermone
suasionis. seo ui potestatis eiecerit: Item loco
alio. prius inquã isti sequendi sunt. qui unũ
summum solũ uerũ dm̃ & solum colendum eẽ.
dicunt. si apud hos ueritas none luxerit eum demũ
migrandum est: Quod ita potest uideri diciũ qͣsi
de huiꝰ religionis ueritate du bitauerim. Dixi aut̃
sicut ei congruebat ad que scribebam. sic enĩdixi.

Expanded text:
modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. ideo gramodo sit peccatum, si non sit uoluntarium. ideo grasolvitur in omnibus qui baptizantur in Christo, quod fit Spiritu regenerationis; verum etiam in grandibus voluntas ipsa sanatur, et praeparatur a Domino , quod fit spiritu fidei et charitatis. Alio loco in eo quod dixi de Domino Jesu Christo: Nihil egit vi, sed omnia suadendo et monendo, non mihi occurrerat quod vendentes et ementes flagellando ejecit de templo . Sed quid hoc, aut quantum est? Quamvis et daemones nolentes ab hominibus, non ssuasionis, sed vi potestatis ejecerit. Item alio loco: Prius, inquam, isti sequendi sunt, qui unum Deum summum, solum verum Deum et solum colendum edicunt; si apud hos ueritas non eluxerit, tunc demum migrandum. quod ita potest uideri dictum, quasi de huius religionis ueritate dubitauerim. dixi autem, sicut ei congruebat, ad quem scribebam. sic enim dixi:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ uerissima: Eeccatum qͥppe illuo cogitandum est.
quod tantũ modopeccatũ ẽ: Non quodẽ. &iã pena
peccati sicut superiꝰ ostendi. cum qued̾a commie¬
morarem ex libro t̃cio de lib̾o arbitrio: Quãuis
& illa quę non inmerito nou uoluntaria peccata
dicunt᷑. quȩ uł a nescientibus. uł acoactis
perpetrant᷑ N on onũ modo possunt sine uolui¬
tate cõmitti. qm̃ & ille qui peccat igno rans.
uoluntate utiq facit. quod cũ faciendũ ñ sit.
putat eẽ faciendũ. & ille qui concupiscente adũ¬
sus spm̃ carne: nonea quȩ̨ uult facit. concupiscit
liber scilic& iusticię seruusq peccati Ee illud
quoo in paruulis dr̾ originale peccatũ cum̃ ad huc
non utantur arbitrio uoluntatis. non absurde
uocatur &iã uoluntariũ quia ex pͥma hominis
mala uoluntate contractum factũ ẽ. quodã mͦ
heredicarium: Non itaq falsum est. quod dixi.
usq adeo peccatũ uoluntariũ malũ.ẽ. ut nullo

Expanded text:
rissima. peccatum quippe illud cogitandum est, quod tantummodo peccatum est, non quod est etiam poena peccati, sicut superius ostendi, cum quaedam commemorarem ex libro tertio de libero arbitrio, quamuis et illa, quae non inmerito non uoluntaria peccata dicuntur, quia uel a nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit liber scilicet iustitiae seruusque peccati. et illud, quod in paruulis dicitur originale peccatum, cum adhuc non utantur arbitrio uoluntatis, non absurde uocatur etiam uolun- . tarium, quia ex prima hominis mala uoluntate contractum factum est quodam modo hereditarium. non itaque falsum est, quod dixi: usque adeo peccatum uoluntarium malum est, ut nullo
Abbreviated transcription (Latin):
erit Illud aut quod pͥmũ fuit quamuis non
moriturũ nisi homo peccass& tam̃ animale factũ ÷
hoc est in animam uiuentem & alibi usq ad eo inquã
peccatũ uoluntariũ malũ ẽ. ut nullo mͦ sit pec¬
catum si non uoluntariũ Potest uideri falsa hȩc

Expanded text:
erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est, hoc est in animam uiuentem. Et alibi: usque adeo, inquam, peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Alio loco untende gͥ inquã inhec que secunt᷑
diligent᷑ & pie quantũ potes. Pales enĩ aoiuuat
deus. Quod non ita intelligendũ. ẽ quasi tantũ mͦ
tales ao uuet. cũ adiuuet &iã nontales. Quales¬
aut̃ adiuuat idẽ ut diligent̃ & pie querant.
tales aut̃ adiuuat. ut inueniant. Itemq alibi
deinde inquã iam erit consequens ut pꝰ mortem
corporalem quã debemus pͥmopeccato. tempore suo
atq ordine suo hoc corpꝰ restituat᷑ pristinę stabi¬
litati. Q uod sic accipiendum ẽ. quia &iã pristina
stabilitas corporis quã peccando amisimꝰ habebat
tantam felicitatem. ut infestum non uergeret
senectutis. Huic gͦ pristinę stabilitati restitu¬
etur hoc corpꝰ in resurrectione mortuoꝵ. sed habe¬
bit ampliꝰ. ut nec alim̃tis corporalibus sustentet᷑.
sed ad sufficentiam uiuificetur solo spũ. cũ resur¬
rexerit in spm̃ uiuificantem. qua causa &iã sp̾uale

Expanded text:
accepit. Alio loco: intende igitur, inquam, in haec, quae secuntur, accepit. Alio loco: intende igitur, inquam, in haec, quae secuntur, diligenter et pie, quantum potes; tales enim adiuuat deus. quod non ita intellegendum est, quasi tantummodo tales adiuuet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales, id est ut diligenter et pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant. itemque alibi: deinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. quod sic accipiendum est, quia etiam pristina stabilitas corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis temporalibus sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resurrexerit in spiritum uiuificantem, quia iam etiam spiritale
Abbreviated transcription (Latin):
corporalemq siguisicaui restat qđ ibidra at
phantasmata sua. ꝓpt̃ qd hic dixi nec euanestamꝰ
incogitatiombus nrũ. Item qđ oixi ea ẽ ur̃is temp̃o¬
ribus xp̾iana religio quã cognoscere ac seqͥ securis¬
sima & certissima salus ẽ. scđm hoc nom̃ dictũ ÷
non sed̾m ipsam rem cuiꝰ hoc nom̃ est. Nã res
ipsa quȩ nc̃ xp̃ĩana religio nuncupat᷑: erat & a puo
Antiquos. nec defuit ab initio generis humani qͦ usꝗ¬
ipsc xpc̃ uenir& in carne: unde uera religio qua
iamerat cepit appellari xp̾iana Cũ enim eum
post resurrectionem ascensionem q in cȩlũ cepis¬
sent a postoli p̃dicare. & plurimi crederent: pri¬
mũ apuo antiochiã sic̃ scriptũ ÷ appellati sunt
discipłi xpĩani: Proptea dixi hȩc ẽ nr̃is tempo¬
ribus xpĩana religio ñ quia pͥoribus tẽporibus
non fuit. sed quia posterioribus hoc nomen

Expanded text:
corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanescamus in cogitationibus nostris. Item quod dixi: ea est nostris temporibus Christiana religio, quam cognoscere ac sequi securissima et certissima salus est, secundum hoc nomen dictum est, non secundum ipsam rem, cuius hoc nomen est. nam res ipsa, quae nunc Christiana religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in caelum coepissent apostoli praedicare et plurimi crederent, primum apud Antiochiam, sicut scriptum est, appellati sunt discipuli Christiani. propterea dixi: haec est nostris temporibus Christiana religio, non quia prioribus temporibus non fuit, sed quia posterioribus hoc nomen
Abbreviated transcription (Latin):
& spm̃ scm̃ religione uera colendũ. & quanta
miscd̾ia ciꝰper temporalẽ dispensationẽ c̃cessa
sit homini bus xp̃iana religio. quę uera reli¬
gio est. & ad eundem cultũ dei quẽ admodum
sit homo quadam sua uita coaptand̾. maxime
tam̃ contraduas naturas manicheorũ sic loquit᷑.
in hoc libro quodã locossit inquã tͥ manifestum
acq ꝑceptũ. nullũ errorem in religione esse
potuisse. si anima ꝓdeo suo ñcoler& animam.
aut corpus. aut fantasmata sua: Hic anima
pro uniu̾sa creatura incorporali posui non
loquens more scripturarũ. que anima quando
ñ t⁊ translato uerbo utunt᷑. nescio utrũ uelint
intelligi nisi eam qua uiuuntanimasia morta¬
lia. in quibus & homines sunt quã diu morta¬
les sunt. Paulopost autͣ eundem sensũ meliꝰ
sum breuiusq complexus ubi dixi. Non gͦ cre¬
aturȩ potiꝰ quã creatori seruiamꝰ. nec cuanescamꝰ
in cogitationibus nr̃is. & perfecta religio est:
Creaturã ͥppe uno nomine utrãq idẽ spũalem

Expanded text:
 sanctum, religione uera colendum, et quanta misericordia eius per temporalem dispensationem concessa sit hominibus Christiana religio, quae uera religio est, et ad eundem cultum dei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scripturarum, quae animam, quando non translato uerbo utuntur, nescio utrum uelint intellegi nisi eam, qua uiuunt animalia mortalia, in quibus et homines sunt, quamdiu mortales sunt. paulo post autem eundem sensum melius sum breuiterque conplexus, ubi dixi: non ergo creaturae potius quam creatori seruiamus nec euanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. creaturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Om̃s tam̃ cum sectatorib suis diuersa &̾ adũ-¬
sa sentientes. ad sacra cõmunia nullo ꝓhibente ue.¬
niebant. N enͨ nun agitur quis eorũ ueriꝰ senserit.
sed certe illud satis quantũ mͥ uidecur apparet. ali-
ipso popto audiente defendisse priuatĩ Socrates ca

Expanded text:
... omnes tamen cum sectatoribus suis diuersa et aduersa sentientibus ad sacra communia nullo prohibente ueniebant. Non nunc agitur, quis eorum senserit uerius, sed certe illud satis, quantum mihi uidetur, apparet aliud pso populo audiente defendisse priuatim. Daneben a
Abbreviated transcription (Latin):
Utam gradib. quos nobis diuina ꝓudentia. fa.¬
bricare dignata ẽ. Cũ enĩ figm̃tis ludicris ni.¬
miũ delectati eua nesceremꝰ in cogitacionib nr̃is
& totã uitã inquedã uana sõnia uerteremꝰ.
rationali creatura seruiente legib suis ꝑsonos
ac litteras. ignẽ fumũ. nubẽ. colũnam. quasi
quedã u̾ba uisibilia. cũ infantia nrã parabel
ac similitudinib quodã mͦ ludere. & interias
oculos nr̃os luto huiꝰ cemodi curare ñ asꝑnata
fid ẽ debeamꝰ historiȩ. quã fidẽ debeamꝰ intelli¬
gentiȩ: quid mandemꝰ memoriȩ uerũ eẽ.
nescientes. sed credentes tantũ: & ubi sit ue.¬
rum qđ ñ uenit & transit. sed sẽꝑ eodẽ modo
ꝑducere sufficiat: anusq ad animȩ affectiones atq.
naturã. anusq ad coͣmutabilẽ ȩc̃nitatẽ: an aliae signi¬
tatis an alie mueniant᷑ in quibꝰ hȩc om̃a in uestiganda

Expanded text:
Utamur gradibus quos nobis divina providentia faUtamur gradibus quos nobis divina providentia fabricare dignata est. Cum enim figmentis ludicris nimium delectati evanesceremus in cogitationibus nostris, et totam vitam in quaedam vana somnia verteremus; rationali creatura serviente legibus suis, per sonos ac litteras, ignem, fumum, nubem, columnam, quasi quaedam verba visibilia, cum infantia nostra parabolis ac similitudinibus quodammodo ludere, et interiores ocufidem debeamus historiae, quam fidem debeamus intelligentiae, quid mandemus memoriae, verum esse nescientes. sed credentes tamen. Et ubi sit verum, quod non venit et transit, sed semper eodem modo perducere sufficiat; an usque ad animae affectiones atque naturam, an usque ad incommutabilem aeternitatem: an aliae signitatis; an aliquae inveniantur, in quibus haec omnia vestiganda
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid intelligit: & idipsũ rursꝰ intelligit
in infinitũ ꝑgere intelligo. & nulla hic ẽẽ.
spatia cuiꝰ ꝗ tumoris aut uolubilitatis in tel¬
ligo. Incelligo &iã non me posse intelligere.
nͥ uiuã: & me uiuatiorẽ intelligendo fieri.
tas. nisi intelligendo conspicio. Mentis quippe
aspectu. omẽm mutabilitatẽ ab et̾nitate se¬
iuingo: & in ipsa ȩt̃nitate nulla tẽporis spatia
cerno. quia spatia tep̃oris. p̃ teritis & futuris
rerũ motib constant. Nichil aut̃ p̃cerit.
in ȩterno & nichil futurũ ẽ: quia & qđ pͣterit eẽ
desinit. & qđ futurũ ẽ. non dũ eẽ. cepit. t̾̃nitas
aut̃ tantũ modo ẽ. nec fuit quasi iã ñsit. nec
erit quasi ad huc ñ sit. Quare. sola ipsa uerissi.¬
me dicere potuit humane m̃ti: ego sũ qui sũ:
& de illa uerissime dici potuit: misit me aduo.
gemꝰ saltẽ nrã fantas mata. & tã nugatorios &
deceptorios ludos de spectaculo m̃tis eiciamꝰ:

Expanded text:
intelligit, et idipsum rursus intelligit, intelligit, et idipsum rursus intelligit, in infinitum pergere intelligo, et nulla hic esse spatia cujusquam tumoris aut volubilitatis intelligo: intelligo etiam non me posse intelligere, nisi vivam, et me vivaciorem intelligendo fieri, tas, nisi intelligendo conspicio. Mentis quippe aspectu omnem mutabilitatem ab aeternitate sejungo, et in ipsa aeternitate nulla spatia temporis cerno; quia spatia temporis praeteritis et futuris rerum motibus constant. Nihil autem praeterit in aeterno, et nihil futurum est; quia et quod praeterit, esse desinit, et quod futurum est, nondum esse coepit: aeternitas autem, tantummodo est; nec fuit, quasi jam non sit; nec erit, quasi adhuc non sit. Quare sola ipsa verissime dicere potuit humanae menti, Ego sum qui sum; et de illa verissime dici potuit, Misit me, qui egemus saltem nostra phantasmata, et tam nugatorios et deceptorios ludos de spectaculo mentis ejiciamus.