comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. cui male utenti utilia. eẽ . ñ posst̃. Hȩc gͦ uita ho¬
minis quȩ uirtute & aliis animi & corporis bonis: sine
sine qͥb. eẽ. uirtꝰ potest. uł ullis uel plurib beatior.
Si aut̃ ꝓrsus om̃ib ut nullũ om̃inobonũ desit uel
animi uel corporis : beatissima. Ñ enĩ hoc ÷ uita qͦd
uirtꝰ : qm̃ ñ om̃is uita s sapiens uita uirtꝰ ẽ. Et tam̃
qͣliscũq uita sine ulla uirtute potest. ẽẽ: uirtꝰ uͦ si¬
ne ulla uita ñ potest. eẽ. Hoc & de memoria dice¬
rim atq ratione . & si qͥd tale aliud.ẽ. in homine.
Sunt enĩ hȩc & ante doctrinã Sine his aut̃ ñ potest
eẽ. illa doctrina: ac ꝑ hoc nec uirtꝰ qͥȩ utiq discit᷑.
Bene aut̃ currere. pulchrũ. eẽ. corpore. uirib in¬
gentib p̃ualere. & cȩt̃a huiꝰ modi. talia st̃ ut &
uirtꝰ sine his. ẽẽ. possit. & ipsa sine uirtute. bona st̃

Expanded text:
sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hosunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non enim hoc est uita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sed sapiens uita uirtus est; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓpt̃ se ipsa existimat ex petenda. ipsãq uirtu¬
tẽ quã doctrina in serit uelut artẽ uiuendi quȩ in
animȩ bonis . ẽ. excellentis simũ bonũ. Qua ꝓpt̾ ea¬
dẽ uirtꝰ id ÷ ars agende uitȩ cũ acceꝑit pͥma natu
rȩ qͦȩ sine illa erant. s tam̃ erant etiã qͣndo eis doc¬
trina adhuc de erat. om̃ia ꝓpt̃ se ipsa appetit si¬
mulq etiã se ipsã. om̃ibq simul & se ipsa utit̾. eo
fine ut om̃ib delectet᷑. atq ꝑfruat᷑ magis minꝰq:
utquęq int̃ se maiora atq minora st̃. tam̃ om̃ib gau¬
ipiscenda uel tenenda contẽnens. om̃iũ aut̃ bonorũ
uel animi uel corporis nichil: sibi uirtꝰ om̃ino p̃ponit.
hlȩc enĩ bene utit̾ & se ipsa. & cȩt̾̃is quȩ hominẽ faci¬
unt beatũ bonis. ubi uͦ ipsa ñ ÷ qã libet multa sint bo¬
na ñ bono eiꝰ s̃ cuiꝰ st̃: ac ꝑ hoc iã nec eiꝰ bona dicenda

Expanded text:
rae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendrae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsam appetit, simulque etiam se ipsam: omnibus que simul et se ipsa utitur, eo fine ut omnibus delectetur atque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gau maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam nec eius bona dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
ei corpꝰ tanqͥã eqͣus eqͥti. eqͣes enĩ ñ homo & eqͥus
s solꝰ homo ẽ. lta tam̃ eqͥes dr̃ qͦd aliqͦ mͦ se habet ad
equũ: ancorpus solũ sit homo aliqͦmͦ se habens ad
animã sic̃ poculũ ad potionẽ. N enĩ calix & potioqͥã
continet calix. simul dr̃ poculũ: s calia solꝰ: idõ
tam̃ qͦd potioni continende sit accõmodatꝰ. anuͦ nec
anima sola nec solũ corpꝰ s simul utrũq sit homo
cuiꝰ sit parsuna. siue anima siue corpꝰ. Ille aut̃ totꝰ
ex utroq constet ut homo sit sic̃ duos eqͦos iunctos
bigas uocamꝰ qͦrũ siue dext̃ siue sinister pars . ẽ. biga
cimꝰ s ambos simul. Horũ aut̃ triũ hoc elegit t̾ciũ.
hominẽq nec animã solã. nec solũ corpͦ. s animã si¬
mul & corpus. eẽ. arbitrat᷑. Roinde sũmũ bonũ ho¬
minis qͦ fit beatꝰ. ex utriꝰq reibonis constare dicit.
& animȩ scilicet & corporis. ac ꝑ hoc pͥma illa natu¬

Expanded text:
ti eques enim non homo et equus, sed solus homo est; ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum, an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim calix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit adcommodatus, an uero nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars una siue anima siue corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas uocamus, quorum siue dexter siue sinister pars est bigarumcimus, sed ambo simul. Horum autem trium hoc elegit tertium hominemque nec animam solam nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa natu
Abbreviated transcription (Latin):
sũmi boni. eẽ gaudendũ. ubi uirtutes ipsȩ qͥbus
hic certe nichil meliꝰ atq utilius in homine reꝑit.
qͣnto maiora st̃ ad iutoria contͣ uim ꝑiculorũ :¬
laborũ dolorũ. tanto. fideliora testimonia mi¬
seriarũ. Sienĩ uere uirtutes st̃ qͦȩ nisi in eis qͥb
uera in .ẽ. pietas. eẽ ñ posst̃: ñ se ꝓfitent᷑ hoc pos¬
se ut nullas miserias patiant᷑ homines in qͥb: suNs
Neq enĩ m̃daces st̃ uere uirtutes ut hoc ꝓfiteantur.
sed ut uita humana qͦȩ tot & tantis huiꝰ scłi malis
.eẽ cogit̾ misera: spe futuri scłi sit beata. sic̃ & sal¬
paulꝰ ñ de hominib imprudentib impatientib

Expanded text:
summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homines, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uirtutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salPaulus non de hominibus inprude
Abbreviated transcription (Latin):
appetat᷑. & si ñ potuerit aliunde contingere : ab
homine ipso sibimet inferat᷑. Magnauis. ẽ. in eis
malis qͦȩ fortitudinẽ faciunt homicidã. si tam̃ ad¬
huc dicenda ẽ. fortitudo qͦȩ ita his malis uincit᷑
ut hominẽ quẽ sic̃ uirtꝰ regendũ tuendũq sus¬
cepit. ñ mͦ ñ possit ꝑ pacientiã custodire s ipsa
insuꝑ cogat occide. Debet qͥdẽ etiã mortẽ sapiers
ferre pacient᷑ : s qͦe accidit aliunde. Scđm istos
aut̃ si eã sibi in ferre cõpellit᷑: ꝓfecto fatendũ ÷
eis ñ solũ mala s intolerabilia mala etiã. eẽ qͦȩ hoc
noꝵ tãq grauiũ malorũ. aut p̃mit᷑ ꝯnerib aut sũb¬
iacet casib nullo mͦ beata diceret᷑. si homines hoc
dicunt. sicuti uicti malis in grauescentib cũ sibi
inger̾ mortẽ. cedunt infelicitati: ita uicti certis
rationib: qͦã qͥȩr̃ beatã uitã dignarent᷑ cȩłe ue¬
ritati. & ñ sibi putarent in ista mortalitate. fine

Expanded text:
liunde contingere, ab homine ipso sibimet inferatur. Magna uis est in eis malis, quae fortitudinem faciunt homicidam; si tamen adhuc dicenda est fortitudo, quae ita his malis uincitur, ut hominem, quem sicut uirtus regendum tuendumque suscepit, non modo non possit per patientiam custodiinsuper cogatur occidere. Debet quidem etiam mortem sapiens ferre patienter, sed quae accidit aliunde: secundum istos autem si eam sibi ipse inferre compellitur, profecto fatendum est eis, non solum mala, sed intolerabilia etiam mala esse, quae hoc norum tamque grauium malorum aut premitur oneribus aut subiacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti certis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd fecit in nocens xp̃c ut eũ sic diligeret petrꝰ
respondeant gͥ sibi ipsi. & si possunt intelligans
illa suꝑna gr̃ã factũ. eẽ. ut ꝓpt̃ et̃nã uitã xp̃m

Expanded text:
quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret Petrus? quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret Petrus? Respondeant igitur ipsi sibi et si possunt intellegant illa superna g
Abbreviated transcription (Latin):
nosse tẽpora uel mom̃ta. qͥe pat̾ posuit in sua
potestate.S hȩc qͥa euangłica sententia est
mirũ ñ ẽ. ñ ea rep̃ssos fuis se dõrũ multorũ fal¬
soꝵq cultores. qͦ minꝰ fingerent demonũ responsis
ꝑsecutionib eã potuis se con sumi. sed his potus
mira increm̃ta sũpsisse : ex cogitauer̃ nescio qͦs
uersus grecos tanquã consulenti euidã diuino
oraculo effusos. ubi xp̃m qͥdẽ ab huiꝰ tanqͦã sacri¬
legii crimine faciunt in nocentẽ. petrũ aut̃ ma¬
numero annoꝵ sine mora sumeret finẽ. O ho¬
minũ corda doctorũ. o ingenia litterata. dig¬
na cređe ista de xp̃o. quȩ crede ñ uultis in xp̃m.
Qͦd eiꝰ discipłs petrꝰ ab eo magicas artes ñ didi¬
cerit. sed ipso in nocente tam̃ eiꝰ maleficꝰ fuerit.
nom̃q illiꝰ quã suũ colimaluerit. magicis arti¬
bus suis magnisq laborib sius & periculis suis.
postremo etiã effusione sanguinis sui. Si petrꝰ
maleficus fecit ut xp̃m sic diligeret mundus ⁊

Expanded text:
scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Sed haec quia euangelica sententia est, mirum non est non ea repressos fuisse deorum multorum falsorumque cultores, quominus fingerent daemonum responsis, persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos uersus Graecos tamquam consulenti cuidam diuino oraculo effusos, ubi Christum quidem ab huius tamquam sacrilegii crimine faciunt innocentem. Petrum autem manumero annorum, sine mora sumeret finem.s o hominum corda doctorum!s o ingenia litterata digna credere ista de Christo, quae credere non uultis in Christum, quod eius discipulus Petrus ab eo magicas artes non didicerit, sed, ipso innocente, tamen eius maleficus fuerit nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis sui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligeret mundus,
Abbreviated transcription (Latin):
mare aliqͣs futuras a regib p̃t̃ illã nouissi¬
mã de qͣ nullus ambigit xp̃ianꝰ. ñ minoris
.ẽ. temeritatis. Itaq hoc in medio relinqͥmꝰ
neutrã partẽ qͥ estionis huiꝰ astruentes siue
destruentes. sed tantũ mͦ ab affirmandi qđ¬
illã sane nouissima ꝑsecutionẽ quȩ ab anti¬
scriptũ ẽ: qͦd eũ int̃ficiet spũ oris siu.
& euacuabit illuminatione p̃sentiȩ suȩ

Expanded text:
mare aliquas futuras a regibus praeter illam nouissimare aliquas futuras a regibus praeter illam nouissimam, de qua nullus ambigit Christianus, non minoris est temeritatis. Itaque hneutram partem quaestionis hujus astruentes, sive destruentes, sed tantummodo ab affirmandi quIllam sane nouissimam persecutionem, quae ab Antiscriptum est, quod eum interficiet spiritu oris sui et euacuabit inluminatione praesentiae su
Abbreviated transcription (Latin):
magna ꝑsecutione ꝑ orientis partes catholicã
uastauit ȩccłiã : Quale .ẽ. aut̃ ñ considare ȩccle¬
siã ꝑ totũ mundũ fructificantẽ atq crescentẽ:
posse in aliqͥb gentib ꝑsecutionẽ patia regib
& qͣndo in aliis ñ patit᷑. nisi forte ñ ÷ ꝑsecutio
cõputanda. qͣndo rex gothorũ in ipsa gothia
.ẽ. ꝑsecutꝰ xp̃ianos crudelitate mirabili cũ ibi
ñ.eent nisi catholici. quorũ plurimi martrrio
coronati st̃ sic̃ a qͥb dã frĩb qͥ tunc illic pueri
fuerant. & se ista uitdisse in cunctant̃ recorda¬
bant᷑. auduumꝰ : Qd mͦ in ꝑside : nonne ita in
xp̃ianos ferbuit ꝑsecutio si tam̃ iã qͥeuit. ut
fugientes inde non nulli ad romana usq oppi¬
da ꝑuenirent : Hȩc atq huiꝰ modi mͥcogitanti
ñ uidet᷑. eẽ definiendus numerꝰ ꝑsecutionũ.
qͥb exerceri oportet ȩccłiã. S rursus affir¬

Expanded text:
magna persecutione per Orientis partes catholicam magna persecutione per Orientis partes catholicam uastauit ecclesiam? Quale est autem, non considerare ecclesiam per totum mundum fructificantem adque crescentem posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio conputanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martyrio coronati sunt, sicut a quibusdam fratribus, qui tunc illic pueri fuerant et se ista uidisse incunctanter recordabantur, audiuimus? Quid modo in Perside? Nonne ita in Christianos ferbuit persecutio si tamen iam quieuit, ut fugientes inde nonnulli usque ad Romana oppida peruenerint? Haec adque huius modi mihi cogitanti non uidetur esse definiendus numerus persecutionum, quibus exerceri oportet ecclesiam. Sed rursus adfir
Abbreviated transcription (Latin):
atq disꝑsi de ierosolr mis fr̃s. ubi saulus qͥ pꝰea
ordiendũ. cũ ad neronis tẽpora int̃ a trocissimas
numero existimant. eẽ deb̾e: rex fuit herodes
qͥ etiã pꝰ ascensũ dñi grauissimã fecit. Deinde
qͥd respondent᷑ de iuliano quẽ ñ numerant in x ͤ
an ipse ñ ÷ eccłiã ꝑsecutus. qͥ xp̃ianos lib̾ales lit¬
teras docere ac discere uetuit: Sub qͦ ualentini¬
anꝰ maior qͥ pꝰ eũ tc̃ius imꝑator fuit. fidei xp̃ianȩ
confessor extitit militiaq pͥuatꝰ ẽ : ut omittã
qͥe apd antiochiã facere cȩꝑat. nisi uniꝰ fidelis¬
simi & constantissimi uiuenis. qͥ multis ut torqͥe¬
rent᷑ app̃bensis ꝑ totũ diẽ pͥmꝰ. ẽ. tortus int̃ un¬
gulas cruciatꝰq psallentis libtatẽ atq hilari¬
tatẽ miratꝰ ex horrius set. & incȩt̃is deformiis lu¬
erubescere timuis set. Postremo nr̃a memoria
ualens supͣ dictiualentiniani fr̃ arrianꝰ. non ne

Expanded text:
adque dispersi de Hierosolymis fratres, ubi Saulus, qui postea adque dispersi de Hierosolymis fratres, ubi Saulus, qui postea ordiendum, cum ad Neronis tempora inter atrocissimas numero existimant esse debere: rex fuit Herodes, qui etiam post adscensum Domini grauissimam fecit. Deinde quid respondent etiam de Iuliano, quem non numerant in decem? An ipse non est ecclesiam persecutus, qui Christianos liberales litteras docere ac discere uetuit? Sub quo Valentinianus maior, qui post eum tertius imperator fuit, fidei Christianae confessor exstitit militiaque priuatus est; ut omittam quae aput Antiochiam facere coeperat, nisi unius fidelissimi et constantissimi iuuenis, qui multis, ut torquerentur, adprehensis per totum diem primus est tortus, inter ungulas cruciatusque psallentis libertatem adque hilaritatem miratus horruisset et in ceteris deformius erubescere timuisset. Postremo nostra memoria Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
das. ut nouissima anticristi ꝑsecutio similis ui
unte perier̃. Sed ego ꝑ illas res gestas in egrpto.
istas ꝑsecutiones ꝓpħicȩ signatas. eẽ. ñ arbitrorͥ
quã uis ab eis qͥ hoc putant exqͥsite & ingeniose
illa singula his singulis cõparata uideant᷑. non
ꝓpħico sp̃u sed coniectura m̃tis humanȩ: quȩ ali¬
qͣndo ad uerũ ꝑuenit: aliqͣndo fallit. Qͥd enĩ
ͥhoc sentiunt dicturi s̃ de ꝑsecutione qͦ ipse dãs
crucifixus. ẽ : in qͦ eã numero posituri : si aut̃
hac excepta existimant cõputandũ tanquã ille
numerande sint quȩ ad corpus ꝑtinent. ñ qͣ ip̾ũ
caput.ẽ. appetitũ & occisũ. qͥd agent de illa qͦͥȩ
pꝰea quã xp̃c ascendit in cęlũ ierusolymis fac¬
ta ẽ. ubi beatꝰ stephanꝰ lapidatꝰ ẽ. ubi ia cobus
fr̃ ioħis gladio trucidatꝰ. ubi apłs petrus ut
occidetur inclusus. & ꝑ angłm lib̾atꝰ. ubi fugati

Expanded text:
das, ut nouissima Antichristi persecutio similis uiddas, ut nouissima Antichristi persecutio similis uidunte perierunt. Sed ego illa re gesta in Aegypto istas persecutiones prophetice significatas esse non arbitror; quamuis ab eis. qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis conpai-ata uideantur, non prophetico spiritu, sed coniectura mentis humanae, quae aliquando ad uerum peruenit, aliquando fallitur. Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt de persecutione, qua ipse Dominus crucifixus est? in quo eam numero posituri? Si autem hac excepta existimant conputandum, tamquam illae numerandae sint, quae ad corpus pertinent, non qua ipsum caput est adpetitum et occisum: quid agent de illa. quae, postea quam Christus adscendit in caelum, Hierosolymis facta est, ubi beatus Stephanus lapidatus est, ubi Iacobus frater Iohannis gladio trucidatus, ubi apostolus Petrus ut occideretur inclusus et per angelum liberatus, ubi fugati
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ipse qͥ fit in cordib piorũ qͦs ꝑsecunt᷑ mores
de caritate descendit qͣ eos perire nolunt. nec
impedire aliorũ salutẽ. Deniq magne consola¬
tiones funt etiã de correptionib eoꝵ: quȩ piorũ
animas tanta iocunditate ꝑ fundunt. qͣntis do¬
tũ impius fr̃ occidit. & deinceps usq in huiꝰ scłi
finẽ. int̾ ꝑsecutiones mundi & consolationes dĩ
temere puto. eẽ. dicendũ. siue credendũ. qͦd ñ nul¬
lis uisũ.ẽ. uel uidet᷑ ñ amplius eccłiã passurã ꝑse¬
cutiones usq ad tẽpus anticristi quã qͦd iã passa
.ẽ. id ÷ decima aut .xͦiͣ. eadẽq sit nouissima ab anti¬
cristo. Primã qͥ ppe cõputant a nerone quȩ facta ẽ.
scđam ad omitiano: a traiano t̃ciã: quartã ab
antonio: a seuero qͥntã: sextã a maximino. a decio
septimã : octauã. a ualeriano: ab aureliano no¬
nã : decimã adiocletiano & maxiano. Plagas

Expanded text:
autem ipse, qui fit in cordibus piorum, quos persequuntur mores autem ipse, qui fit in cordibus piorum, quos persequuntur mores de charitate descendit, qua eos perire nolunt, nec impedire aliorum salutem. Denique magnae consolationes fiunt etiam de correctionibus eorum, quae piorum animas tanta jucunditate perfundunt, quantis dotum impius frater occidit, et deinceps usque in hujus saeculi finem, inter persecutiones mundi et consolationes Dei temere puto esse dicendum, sive credendum, quod nonnullis visum est, vel videtur, non amplius Ecclesiam passuram persecutiones usque ad tempus Antichristi, quam quot jam passa est, id est decem, ut undecima eademque nouissima sit ab Antichristo. Primam quippe conputant a Nerone quae facta est, secundam a Domitiano, a Traiano tertiam, quartam ab Antonino, a Seuero quintam, sextam a Maximino, a Decio septimam, octauam a Valeriano, ab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maximiano. Plagas
Abbreviated transcription (Latin):
lent qͦd ꝑ malos intꝰ positos. fit ut minꝰ quã pi¬
orũ m̃tes desidant diligat᷑. Ipsi qͦq heretici cũ
cogitant᷑ hab̾e nom̃ & sacram̃ta xp̃iana && scri¬
pturas & ꝓfessionẽ : magnũ dolorẽ faciunt in
cordib piorũ. qͥa & multi uolentes. ẽẽ. xp̃iani.
ꝓpt̾ eoꝵ dissensiones hesitare cogunt᷑. Et multi
maledici etiã in his inueniunt materiã blas¬
t̃rorib hominũ ꝑsecutionẽ patiunt᷑ qͥ uolunt
in xło pie uiuere. etiã nullo infestante neq
uexante corpus illorũ. Patiuntur qͥppe hanc
ꝑsecutionẽ ñ in corporib sed incordib unde
illa uox . ẽ. scđm multitudinẽ dolorũ meoꝵ in cor¬
de meo. Non enĩ ait incorpore meo. Sed rursus q̃m
cogitant᷑ immutabilia diuina ꝓmissa. & qͦd ait
nauit conformes fieri imaginis filii sui. ex eis¬
perire nullus potest. idõ seqͥt in ipso psalmo.
Consolationes tuȩ iocundauer̃ animã meã. Dolor

Expanded text:
lent, quod per malos intus positos fit, ut minus, quam pilent, quod per malos intus positos fit, ut minus, quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque haeretici, cum cogitantur habere nomen et sacramenta Christiana et scripturas et professionem, magnum dolorem faciunt in cordibus piorum; quia et multi uolentes esse Christiani propter eorum dissensiones haesitare coguntur et multi maledici etiam in his inueniunt materiam blaserroribus hominum persecutionem patiuntur, qui uolunt in Christo pie uiuere, etiam nullo infestante neque uexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa uox est: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo. Non enim ait: In corpore meo. Sed rursus quoniam cogitantur inmutabilia diuina promissa, et quod ait nauit conformes iperire nullus potest; ideo sequitur in illo psalmo, Consolationes tuae jucundaverunt animam meam. Dolor
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus peregriNantẽ in hoc
mundo ciuit ate dĩ. uasa ꝓpria
cõmouendo nichil ei nocere per¬
mittitur : cui ꝓculduo ex rebis
prosperis consolatio ut ñ frati¬
gat ur aduersis. & reb aduersis
ut in psamo illã uocẽ ñ aliunde ag¬
noscamꝰ exortã. Scđm multitudinẽ
dolorũ meorũ incorde meo con¬
solationes lȩtificauerunt ani¬
mã meã. hiNic & illud apłi. Spe
gaudentes : & in tribulatione pacientes. Nã &
hic qͦd ait idem dortor. qͥcũq uolunt in xp̃o pie
uiuere ꝑsecutionẽ patiunt᷑. nullis putandũ ÷ de
.eẽ Ptemporib qͥa & cũ ab eis qͥ foris s̃ ñ seuientib
uidet᷑ . eẽ. tranqͥllitas. & reuera. ẽ: plurimũq con¬
solationis affert : maxime in firmis. ñ tam̃ dest̃
immo multi st̃ intꝰ qͥ corda pie uiuentiũ suis ꝑ¬
ditis morib cruciant. qm̃ ꝑ eos blasphematur
xp̃ianũ & catholicũ nom̃. Quod qͣnto. ẽ. carius
eis qͥ uolunt pie uiuere in xp̃o : tanto magis do¬

Expanded text:
aduersus peregrinantem in hoc aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur, cui procul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus aduersis ut in psalmo illam uocem non aliunde agnoscamus exortam: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt animam meagaudentes, in tribulatione patientes . 2. Nam et id, quod ait idem doctor, Quicumque volunt in Christo pie vivere, persecutionem patientur , nullis putandum eeis, qui foris sunt, non saeuientibus uidetur esse tranquillitas et re uera est plurimumque consolationis adfert, maxime infirmis: non tamen desunt, immo multi sunt intus, qui corda pie uiuentium suis perditis moribus cruciant; quoniam per eos blasphematur Christianum et catholicum nomen; quod quanto est carius eis, qui uolunt pie uiuere in Christo, tanto magis do
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sub uocabulo xp̃iano doctrinȩ resisterent. xp̃i¬
anȩ. qͣsi possent in different̃ sine ulla correpti¬
one hab̾unciuitate dĩ: sic̃ ciuitas confusionis
indifferent̃ habuit phylosophos int̃ se diuersa
& aduersa sentientes. Qui gͦ in eccłia xp̃i mor¬
bidũ aliqͥd prauũq sapiunt. si correpti ut sa
fera & mortifera dogmata em̃dare nolunt s
defensare ꝑsistunt heretici fiunt: & foras exeun¬
tes habent᷑ in exercentib imimicis. Etiã sic qͥ ppe
ueris illis catholicis menbris xp̃i malo suoꝓsun:
cooꝑant᷑ mbonũ. Inimici enĩ om̃s eccłe qͦlibet
errore cȩcent᷑ uel malitia de prauent᷑. si acci¬
piunt potestatẽ corporalit̃ affligendi exer
exercent eiꝰ sapientiã : ut eͣtiã inimici diligaNͤ.
exercent eius beniuolentiã. aut etiã benefi¬
cientiã : siue sua debili doctrina cũ eis agat᷑.
siue tterribili disciplina. ac ꝑ hoc
dia bolus princeps impiȩ ciuitatis

Expanded text:
qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christiqui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indifferenter habuit philosophos inter se diuersa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut safera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prcooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exerexercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadibili doctrina cum eis agatur siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis
Abbreviated transcription (Latin):
nientis in uos. & eritis mͥ testes in ierłm & in
totã iudȩã. & samariã & usq in fines t̃rȩ Pri¬
mũ sẽ abierłm diffudit ȩccłia : & cũ inuidȩa
atq samaria plurimi credidissent & in alias
gentes itũ . ẽ. eis annuntiantib euangłiũ quos
ipse sic̃ luminaria & a prauerat uerbo & ac
dere. Qui ut frigidi timore ñ. eẽnt: igne cari¬
tatis ardebant᷑. Deniq ñ solũ ꝑipsos qͥ eum
& ante passionẽ & pꝰ resurrectionẽ uideratt
& audierant: uerũ etiã pꝰ obitũ eoꝵ ꝑposte¬
ros eoꝵ int̾ horrendas ꝑsecutiones & uarios
cruciatꝰ ac funera martrrũ p̃dicatũ. ẽ. toto
martrrũ quẽ diabolico furore fuder̃. Ip̃siq
reges qͦꝵ legib uastabat᷑ eccłia: ei nomini salu¬
brit᷑ subdent᷑ qe de t̾ra crudelit̃ auferre conat
sunt. & falsos dõs inciꝑent ꝑseqͥ quorũ causa cultores
tẽpla clȩmonũ deseri & in nomine lib̃antis me¬
diatoris currere genꝰ humanũ: hereticos mouit

Expanded text:
eritis mihi testes in Hierusalem et in totam Iudaeam et Samariam et usque in fines terrae, primum se ab Hierusalem diffudit ecclesia, et cum in Iudaea adque Samaria plurimi credidissent, et in alias gentes itum est, eis adnuntiantibus euangelium, quos ipse sicut luminaria et aptauerat uerbo et acdere. Qui ut frigidi timore non essent, igne caritatis ardebant. Denique non solum per ipsos, qui eum et ante passionem et post resurrectionem uiderant et audierant, uerum etiam post obitum eorum per posteros eorum inter horrendas persecutiones et uarios cruciatus ac funera martyrum praedicatum est toto martyrum, quem diabolico furore fuderunt, ipsique reges, quorum legibus uastabatur ecclesia, ei nomini salubriter subderentur, quod de terra crudeliter auferre conati sunt, et falsos deos inciperent persequi, quorum causa cultempla daemonum deseri et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit,
Abbreviated transcription (Latin):
insupͣdictis locis manentib regib: nisi quod
sycroniorũ iã pelasgus erat: & hebreorũ udex
samson. qͥ cũ mirabilit̃ fortis. eẽt. putatꝰ. ẽ. her¬
cules. Sed ȩneã qm̃ qͣndo mortuus. ẽ. ñ apparu¬
it : dm̃ sibi fecer̃ latini. Sabini etiã regẽ suũ
pͥmũ sancũ. siue ut aliqͥ appellant scm̃: retuler̃
in dõs. ł idẽ tẽpus codrus rex attheniensiũ. pe¬
loponensib eiusdẽ hostib ciuitatis. seint̃ fici¬
endũ ignotꝰ obiecit : & factũ. ẽ. Hoc mͦ eũ p̃di¬
cant patriã libassȩ. Responsũ enĩ acceꝑant
poloponenses tunc demũ se suꝑaturos: si eoꝵ
regẽ ñ occidis sent. Pefellit gͦ eos habitu pau¬
ꝑis apparendo & in suã necẽ ꝑ uirgiũ ꝓuo¬
cando. Unde ait uirgilius: & uirgia codri. łi
hunc atthenienses tanquã dm̃ sacrificiorum
honore coluer̃. iiͦii. latinoꝵ rege siliuo ęneȩ
filio. ñ de creusa de qͦ fuit ascamus qͥ tcius ib

Expanded text:
in supradictis locis manentibus regibus, nisi quod in supradictis locis manentibus regibus, nisi quod Sicyoniorum iam Pelasgus erat et Hebraeorum iudex Samson; qui cum mirabiliter fortis esset, putatus est Hercules. Sed Aenean, quoniam quando mortuus est non conparuit, deum sibi fecerunt Latini. Sabini etiam regem suum primum Sancum siue, ut aliqui appellant, Sane tum, rettulerunt in deos. Per idem tempus Codrus rex Atheniensium Peloponnensibus eiusdem hostibus ciuitatis se interficiendum ignotus obiecit; et factum est. Hoc modo eum praedicant patriam liberasse. Responsum enim acceperant Peloponnenses tum demum se superaturos, si eorum regem non occidissent. Fefellit ergo eos habitu pauperis apparendo et in suam necem per iurgium prouocando. Unde ait Vergilius: Et iurgia Codri. Et hunc Athenienses tamquam deum sacrificiorum honore coluerunt. Quarto Latinorum rege Siluio Aeneae filio, non de Creusa, de qua fuit Ascanius, qui tertius ibi
Abbreviated transcription (Latin):
auiũ ad ea loca ꝑductȩ ac repente supposite
credunt᷑. eẽ. conuersi. Qͦd aut̃ diomedis tẽplo
aquã rostris affer̃. & asꝑgunt: qͦd blandiunt᷑
grecigenis atq alienigenas ꝑsecunt᷑ : miran¬
cdũ ñ.ẽ. fieridȩmonũ instinctũ. quoꝵ int̾ ÷ ꝑsu
ade dm̃ factũ. eẽ diomedẽ ad decipiendos
hões ut falsos dõs cũ ueridĩ iniuria multos
colant & hominib mortuis qͥ nec cũ uiuerent
recte uixer̃. tẽplis altarib sacrificiis sacer¬
dotib quȩ omĩa cũ recta sunt. ñ nisi uni dõ iu
uo debent᷑. in seruiant. Eo tẽpore pꝰ captam¬
troiã atq deletã enaeas cũ .xͦx. nauib qͥb por¬
tabant᷑ reliqͥȩ troianorũ. initaliã uenit reg¬
nante ibi latino. & apud at thenienses mnestheo
apud sicromos polifide : apud assyrios autanȩ.
apud hebreos aut̃ uidex labdon fuit. Mortuo
aut̃ latino regnauit ȩneas trib annis. eis dẽ

Expanded text:
avium, ad ea loca perductae ac repente suppositae, avium, ad ea loca perductae ac repente suppositae, creduntur esse conversi. Quod autem Diomedis in templum aquam rostris afferunt et aspergunt, quod blandiuntur Graecigenis, alienigenas persequuntur, mirandum non est fieri daemonum instinctu; quorum interesdeum factum esse Diomeden ad decipiendos homines, ut falsos deos cum ueri Dei iniuria multos colant et hominibus mortuis, qui nec cum uiuerent uere uixerunt, templis altaribus, sacrificiis sacerdotibus quae omnia cum recta sunt non nisi uni Deo uiuo et uero debentur inseruiant. Troiam adque deletam Aeneas cum uiginti nauibus, quibus portabantur reliquiae Troianorum, in Italiam uenit, regnante ibi Latino et aput Athenienses Menestheo, aput Sicyonios Polyphide, aput Assyrios Tautane, aput Hebraeos autem iudex Labdon fuit. Mortuo autem Latino regnauit Aeneas tribus annis, eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ñ existimaremꝰ fuisse mentitos. Promn¬
de qͥ homines dicunt᷑. mandatũq ÷ lit teris
abdiis uel potius dȩmonib archadib in lu¬
pos solere conuerti. & qͦd carminib circe so¬
cios mutauit ulixis. scđm istũ modũ mͥ uide¬
tur fieri potuisse quẽ dixi. si tam̃ factũ ẽ.
Diomedeas aut̃ uolucres qͣndo qͥdẽ genꝰ ȩarũ
ꝑ successionẽ ꝓ paginis durare ꝑhibet᷑ non
mutatis hominib factas: sel sub tractis eredo
fuisse suppositas : sic̃ cerua effigenia regis agam̃¬
nonis filia. Neq enĩ dȩ monib iudiciodĩ ꝑmissis
huiꝰ modi p̃stigiȩ difficiles. eẽ. potuer̃: sed qͥa illa
uirgo pꝰ ea uiua reꝑta .ẽ. subpositã ꝓilla. eẽ. cer
uã facile cognitũ. ẽ. Socii uͦ diomedis qͥa nusqͥã
subito cõparuer̃ : pꝰ ea nullo loco apparuer̃ ꝑ
dentib: eos ultorib angłis malis: in eas aues
quȩ ꝓillis s̃ occulte ex aliis locis ubi. ẽ. hoc genꝰ

Expanded text:
nobis non existimaremus fuisse mentitos. Proinnobis non existimaremus fuisse mentitos. Proinde quod homines dicuntur mandatumque est litteris ab dis uel potius daemonibus Arcadibus in lupos solere conuerti, et quod Carminibus Circe socios mutauit Ulixi, secundum istum modum mihi uidetur fieri potuisse, quem dixi, si tamen factum est. Diomedeas autem uolucres, quando quidem genus earum per successionem propaginis durare perhibetur, non mutatis hominibus factas, sed subtractis credo fuisse subpositas, sicut cerua pro Iphigenia, regis Agamemnonis filia. Neque enim daemonibus iudicio Dei permissis huius modi praestigiae difficiles esse potuerunt; sed quia illa uesse facile cognitum est. Socii vero Diomedis quia nusquam subito comparuerunt, et postea nullo loco apparuerunt, perdentibus eos ultoribus angelis malis, in eas aves quae pro illis sunt occulte ex aliis locis, ubi est hoc genus
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ poterat excitari. Post aliqͦs aut̃ dies eũ uelut
euigilasse dicebat. & qͣsi somnia narrasse qͦȩ
passꝰ. ẽ. caballũ se scilicet factũ. annonã int̃
qm̃ ad retias de portatur. Ed ita ut narrauit
factũ fuisse cõꝑtũ. ẽ: quȩ tam̃ ei sua sõnia uide¬
bant᷑. Indicauit & alios se domi suȩ ꝑ noctẽ an¬
tequã reqͥesceret uidisse uenientẽ ad se phylo¬
sophũ quendã sibi notissimũ sibiq ex posuis¬
se ñ nulla platonica. quȩ antea rogatꝰ ex po¬
nere noluis set. Et cũ ab eodẽ phrlosopho qͥȩ¬
sitũ fuis set cur indomo eiꝰ fecerit. qͦd in do¬
mo sua petenti negauerat: ñ fecuin qͥt. sed fe
cisse me sõniaui. Ac ꝑ hoc alteri ꝑ imaginẽ phan¬
tasticã exhibitũ. ẽ. uigilanti. qͦd alt̃ uidit in
sõnis. haec ad nos ñ qͥb cũq qͣlib cređe prita¬
remꝰ indignũ: sed eis referentib ꝑuener̃ qͦs

Expanded text:
modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum uelut modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse dicebat et quasi somnia narrasse quae passus est, caballum se scilicet factum annonam inter ica, quoniam ad Retias deportatur. Quod ita, ut narrauit, factum fuisse conpertum est; quae tamen ei sua somnia uidebantur. Indicauit et alius se domi suae per noctem, antequam requiesceret, uidisse uenientem ad se philosophum quendam sibi notissimum sibique exposuisse nonnulla Platonica, quae antea rogatus exponere noluisset. Et cum ab eodem philosopho quaesitum fuisset, quur in domo eius fecerit, quod in domo sua petenti negauerat: "Non feci, inquit, sed me fecisse somniaui." Ac per hoc alteri per imaginem phantasticam exhibitum est uigilanti, quod alter uidit in somnis. Haec ad nos non quibuscumque, qualibus credere putaremus indignum, sed eis referentibus peruenerunt, quos
Abbreviated transcription (Latin):
minis qͦd etiã cogitando siue. somniando per
rerũ innumerabilia genera uariat᷑. & cũ corpꝰ
ñ sit. corporũ tam̃ similes mira celeritate for¬
mas capit. sopitis aut opp̃ssis corporeis homi¬
nis sensib ad alioꝵ sensũ nescio qͦ ineffabili
mͦ figura corporea posse ꝑduci ita ut corꝑa
ipsa hominũ alicubi iaceant uiuentia qͥdẽ. sed
tasticũ aut̃ illud ueluti corporatũ in alicuiꝰ
animalis effigie appareat sensib alienis. ta¬
lisq etiã sibi. eẽ. homo uideat᷑. sic̃ talis sibi ui¬
di posset in sõnis. & portare onera. Quȩ onera
siuera s̃ corpora portant᷑ adȩmonib ut illuda¬
tur hominib partim uera onerũ corpora
partim ium̃toꝵ falsa cernentib. Nã qͥdã nomi¬
ne p̃stantiꝰ patri suo contigisse indicabat. ut xii¬
uenenũ illud ꝑcaseũ in domo sua sumeret. et
iaceret in lectulo suo qͦsi dormiens qͥ tam̃ nullo

Expanded text:
minis, quod etiam cogitando siue somniando per minis, quod etiam cogitando siue somniando per rerum innumerabilia genera uariatur et, cum corpus non sit, corporum tamen similes mira celeritate formas capit, sopitis aut obpressis corporeis hominis sensibus ad aliorum sensum nescio quo ineffabili modo figura corporea posse perduci; ita ut corpora ipsa hominum alicubi iaceant, uiuentia quidem, sed tasticum autem illud ueluti corporatum in alicuius animalis effigie appareat sensibus alienis talisque etiam sibi esse homo uideatur, sicut talis sibi uideri posset in somnis, et portare onera; quae onera si uera sunt corpora, portantur a daemonibus, ut inludatur hominibus, partim uera onerum corpora, partim iumentorum falsa cernentibus. Nam quidam nomine Praestantius patri suo contigisse indicabat, ut uenenum illud per caseum in domo sua sumeret et iaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo
Abbreviated transcription (Latin):
in libris quos a sini aureititulo inscripsit. sibi
ipsi accidisse ut accepto ueneno humano ani¬
mo ꝑmanente asinꝰ fieret aut indicauit aut
finx. Hȩc uel falsa s: uł tã in usitata. ut me¬
rito ñ credantur. Pirmissime tam̃ tenendũ. ẽ.
om̃ipotentẽ dm̃ om̃ia posse facere quȩ uolu¬
erit siue uidicando siue p̃stando. nec dȩmo¬
nes aliqͥd oꝑari scđm naturȩ suȩ potentiã qͥ a
& ipsa angłica ereatura .ẽ. licet ꝓpriouitio
sit maligna. nisi qͦd ille ꝑmiserit cuiꝰ iudicia
occulta sunt multa: in iusta nulla. Nec sane
dȩmones naturas creant si aliqͥd tale faciant
de qͣlib factis ista uertit᷑ quȩstio. sed specietenꝰ
quȩ a uero dõ st̃ creata cõmutant. ut uideant᷑
.ẽẽ. qͦd non sunt. Non itaq solũ animũ sed ne
corpus qͥdẽ ulla ratione credidim dȩmonũ arte
uel potestate in bestiarũ m̃bra & linam̃ta besti¬
alia ueracit̃ posse conuerti: sed phantasticũ ho¬

Expanded text:
in libris, quos asini aurei titulo inscripsit, sibi in libris, quos asini aurei titulo inscripsit, sibi ipsi accidisse, ut accepto ueneno humano animo permanente asinus fieret, aut indicauit aut finxit. Haec uel falsa sunt uel tam inusitata, ut merito non credantur. Firmissime tamen credendum est omnipotentem Deum posse omnia facere quae uoluerit, siue uindicando siue praestando, nec daemones aliquid operari secundum naturae suae potentiam quia et ipsa angelica creatura est, licet proprio uitio sit maligna nisi quod ille permiserit, cuius iudicia occulta sunt multa, iniusta nulla. Nec sane daemones naturas creant, si aliquid tale faciunt, de qualibus factis ista uertitur quaestio; sed specie tenus, quae a uero Deo sunt creata, commutant, ut uideantur esse quod non sunt. Non itaque solum animum, sed ne corpus quidem ulla ratione crediderim daemonum arte uel potestate in membra et liniamenta bestialia ueraciter posse conuerti, sed phantasticum ho
Abbreviated transcription (Latin):
spũalit̃ intelligit᷑: ut de huiꝰ scłi ciuitate. que
fidei passib quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. inlm̃ ui¬
uũ ꝓficiendo fugiamꝰ. Quanto qͥ ꝓpe in hȩc ima
potestatẽ maiorẽ demonũ uidem: tanto tena¬
tus mediatori.ẽ. in herendũ. ꝑquẽ de imis ad
summa conscendimꝰ. Si enĩ dixerimꝰ ea ñ. eẽ. cre¬
denda: ñ de sunt etiã nunc qͥ eius modi quȩlã
uel certissima audisse. uel etiã exꝑtosse. eẽ.
asseuerent. Nã & nos cũ. eẽmꝰ initalia : audie¬
bamꝰ talia de qͣdã regione illarũ partiũ ubi sta¬
bularias mulieres imbutas his malis artib in
caseo dare solere dicebant. qͥb uellent seu possent
uiatorib unde inium̃ta ilicouerterent᷑. & neces¬
saria quȩq portarent. postq ꝑfetta oꝑa iterũ
ad se redirent. nec cam̃ in eis m̃tẽ fieribestialẽ.
sed rationalẽ humanãq seruari: sic̃ apuleius

Expanded text:
spiritualiter intelligitur, ut de hujus saeculi civitatspiritualiter intelligitur, ut de hujus saeculi civitatfidei passibus, quae per dilectionem operatur, in Deum uiuum proficiendo fugiamus. Quanto quippe in haec ima potestatem daemonum maiorem uidemus, tanto tenacius Mediatori est inhaerendum, per quem de imis ad summa conscendimus. Si enim dixerimus ea non esse credenda, non desunt etiam nunc, qui eius modi quaedam uel certissima audisse uel etiam expertos se esse adseuerent. Nam et nos cum essemus in Italia audiebamus talia de quadam regione illarum partium, ubi stabularias mulieres inbutas his malis artibus in caseo dare solere dicebant quibus uellent seu possent uiatoribus, unde in iumenta ilico uerterentur et necessaria quaeque portarent postque perfuncta opera iterum ad se redirent; nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari. sicut Apuleius
Abbreviated transcription (Latin):
annos .uiiii. eodẽ renatato stagno reforma¬
bant᷑ in hões Deniq etiã nominatim exp̃s sĩt
quendã demenetũ gustasse de sacrificio qͦd ar¬
chades immolato puero dõ suo lrceo facere sole¬
rent. & in lupũ fuis se mutatũ. & anno.x. infi¬
gurã ꝓpͥã resticutũ. pugillatũ sese exercuisse
&e olimpiaco uicis se certamine. Nec idẽ ꝓpter
aliud arbitrat᷑ historicus in archadia tale no¬
m̃ affixiũ panilrceo. & ioui lrceo. nisi ꝓpt̃ hanc
in lupos hominũ cõmutationẽ. qͦd eã nisi uidi¬
uina fieri ñ putarent. Lupus enĩ grecȩ lycos
dr̃: unde lycei nom̃ apparet in flexũ. Roma¬
nos etiã luꝑcos ex illoꝵ mẏsteriorũ ueluti se¬
mine dic̃ exortos. Sed de ista tanta ludificati
one dȩmonũ nos qͥd dicamꝰ: qͥ hȩc legunt fortas¬
sis expectant.  Et qͥd dicemꝰ nisi de medioba¬
brlonis. eẽ. fugiendũ : &ͦd p̃ceptũ ꝓpħicũ ita

Expanded text:
nouem annos eodem renatato stagno reformanouem annos eodem renatato stagno reformabantur in homines. Denique etiam nominatim expressit quendam Demaenetum gustasse de sacrificio, quod Arcades immolato puero deo suo Lycaeo facere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam restitutum pugilatum sese exercuisse et Olympiaco uicisse certamine. Nec idem propter aliud arbitratur historicus in Arcadia tale nomen adfictum Pani Lycaeo et loui Lycaeo nisi propter hanc in lupos hominum mutationem, quod eam nisi ui diuina fieri non putarent. Lupus enim Graece Xoxoc dicitur, unde Lycaei nomen apparet inflexum. Romanos etiam Lupercos ex illorum mysteriorum ueluti semine dicit exortos. one daemonum, nos quid dicamus, qui haec legent, fortassis exspectent. Et quid dicemus, nisi de medio Babylonis esse fugiendum? Quod praeceptum propheticum ita
Abbreviated transcription (Latin):
uel certe a ioue suo rege. tanquã cȩlicola no¬
uitius impetrauit. Qum etiã tẽplũ eiꝰ. eẽ. auint
in in sula diomedea ñ longe a monte garga¬
no qͥ ẽ. in apulia. & hoc tẽplũ circũ uolare atq
incolere has alites tam mirabili obsequio ut
aquã impleant & asꝑgant. Et eo si greci uene¬
rint uel grecoꝵ stirpe ꝓgeniti: ñ solũ qͥetas
.ẽẽ. uerũ & in suꝑ auolare. Si aut̃ alienigenas
uidint. subuolare ad capita: tãq grauib ic¬
tib ut etiã perimant uulnerare. Nã duris &
grandib rostris satis ad hȩc p̃lia ꝑhibent᷑ ar
mate Hoc uarro ut astruat cõmemorat alia
ñ minꝰ incredibilia de illa famosissima circȩ
quȩ qͦq ulixis mutauit in bestias & de arca¬
dib qͥ sorte ducti transnatabant qͦddã stag¬
nũ. atq ibi conuertebant᷑ in lupos. & cũ simi¬
lib feris ꝑ illiꝰ regionis deserta uiuebant. Si
aut̃ carne ñ uescerent᷑ humana : rursꝰ post

Expanded text:
uel certe a Ioue suo rege tamquam caelicola nouel certe a Ioue suo rege tamquam caelicola nouicius inpetrauit. Quin etiam templum eius esse aiunt in insula Diomedea, non longe a monte Gargano, qui est in Apulia, et hoc templum circumuolare adque incolere has alites tam mirabili obsequio, ut aquam inpleant et adspergant; et eo si Graeci uenerint uel Graecorum stirpe prognati, non solum quietas esse, uerum et insuper adulare; si autem alienigenas uiderint, subuolare ad capita tamque grauibus ictibus, ut etiam perimant, uulnerare. Nam duris et grandibus rostris satis ad haec proelia perhibentur art. Hoc Van\'o ut adstruat, commemorat alia non minus incredibilia de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulixis mutauit in bestias, et de Arcadibus, qui sorte ducti tranatabant quoddam stagnum adque ibi conuertebantur in lupos et cum similibus feris per illius regionis deserta uiuebant. Si autem carne non uescerentur humana, rursus post
Abbreviated transcription (Latin):
geratorẽ fuisse asser̃. Picus faunũ genuit lau¬
rentũ regẽ scđm. Etiã iste ds̃ illis. uel . ẽ. uel fuit.
his ante troianũ bellũ. diuinos honores mortius
hominib: detuler̃. Troia uͦ euersa. & excidio illo
usqueqqͣq cantato puerisq notissimo qͦd & mag¬
nitudine sui & scriptoꝵ excellentib linguis in¬
signit̃ diffamatũ atq uulgatũ .ẽ. gestãq iã reg¬
nante latino filio fauni. ex qͦlatinoꝵ regnũ
dici cȩpit. laurentũq cessauit. greciuictores
deletã troiã reliquentes. & ad ꝓpͥa remeantes.
diuersis & horrendis cladib dilacerati atq
contriti s̃. & tam̃ etiã ex eis dõrũ suoꝵ numerũ
auxer̃. Nã & diomeden fecer̃ dm̃. quẽ pęna
diuinitꝰ irrogata. ꝑhibent ad suos reuertisse
eiꝰq socios in uolucres fuisse conuersos. ñ fa¬
one confirmant. qͥb nec ds̃ ut putant factus.
humanã reuocare naturã. uel ipse potuit.

Expanded text:
geratorem fuisse asserunt. Picus Faunum genuit, Laugeratorem fuisse asserunt. Picus Faunum genuit, Laurentum regem secundum: etiam iste deus illis vel est, vel fuit. Hos ante Trojanum bellum divinos honores mortuis onuersi. Troia uero euersa excidio illo usquequaque cantato pueris- . que notissimo, quod et magnitudine sui et scriptorum excellentibus linguis insigniter diffamatum adque uulgatum est gestumque regnante iam Latino Fauni filio, ex quo Latinorum regnum dici coepit Laurentumque cessauit, Graeci uictores deletam Troiam relinquentes et ad propria remeantes diuersis et horrendis cladibus dilacerati adque contriti sunt; et tamen etiam ex eis deorum suorum numerum auxerunt. Nam et Diomeden fecerunt deum, quem poena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertisse: eiusque socios in uolucres fuisse conuersos non faone confirmant; quibus nec deus, ut putant, factus humanam reuocare naturam uel ipse potuit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sentiant taliũ dõꝵ cultores. qͥ negant ho¬
minẽ fuis se de qͦ & alii scripser̃. qđ ante picũ
filiũ suũ initalia ipse regnauerit. & uirgiliꝰ
notiorib litteris dicit. Is genꝰ indocile & dis¬
ꝑsũ montib altis cõposuit legesq dedit.
latiũq uocare. maluit his qm̃ latuis set tutꝰ
ioris aurea. quȩ ꝑhibent illo subrege fuese
scła . S hȩc poetica opinent᷑. eẽ figm̃ta. & pici pa¬
trẽ sterten potiꝰ. eẽ. asseuerent. a qͦ peritissimo
agricola inuentũ fer̃. ut fimo animaliũ agrifȩ¬
cundarent᷑ : qd ab eiꝰ nomine stercus. ẽ. dictũ. hunc
qͥdã stertutiũ uocatũ fer̃. Qua libet aut̃ ex causa
saturnũ eũ appellare uoluerint: certe tam̃ hͥnc
sterten siue stertutiũ merita agriculturȩ fece¬
runt dm̃. Picũ qͦq similit̾ eiꝰ filiũ in taliũ dõꝵ
numero receper̃ : quẽ p̃clarũ augurẽ & belli

Expanded text:
quid sentiant talium deorum cultores, qui negant hoquid sentiant talium deorum cultores, qui negant hominem fuisse; de quo et alii scripserunt, quod ante . Picum filium suum in Italia ipse regnauerit, et Vergilius notioribus litteris dicit: Is genus indocile et dispersum montibus altis Conposuit legesque dedit Latiumque uocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Aurea quae perhibent illo sub rege fuere Saecula. Sed haec poetica opinentur esse figmenta et Pici patrem Stercen potius fuisse adseuerent, a quo peritissimo agricola inuentum ferunt, ut fimo animalium agri fecundarentur, quod ab eius nomine stercus est dictum; hunc quidam Stercutium uocatum ferunt. Qualibet autem ex causa eum Saturnum appellare uoluerint, certe tamen hunc Stercen siue Stercutium merito agriculturae fecerunt deum. Picum quoque similiter eius filium in talium deorum numerum rec
Abbreviated transcription (Latin):
coluer̃. ñ ꝓdi is culti sunt : quã uis orfeũ nes¬
cio qͦ mͦ infernis sacris uel potius sacrilegiis
p̃ficere soleat ciuitas impiorũ. Uxor aut̃
regis ad amantis quȩ uocabat᷑ ino. & eius
filiꝰ melicertes p̃cipitio spontaneo in mari
perier̃. & opinione hominũ indõs relatis :
sic̃ alii hões eoꝵ tẽporũ castor & pollux.
lllã sane melicertis matrẽ leucothean greci.
matatan latini uocauer̃: utriq tam̃ putan¬
non. & ex ortũ ÷ regnũ laurentũ. ubi sat̾nifi¬
lius picus regnũ pͥmꝰ accepit. iudicante a pͦd
hebreos femina debbora. s ꝑ illã dĩ sp̃s id
agebat. Nã etiã ꝓpħissa erat: cuiꝰ ꝓpħia mi¬
nus aꝑta .ẽ. qͦã ut possimꝰ eã sine diuturna
ex positione de xp̃o demonstrare ꝓlatã. lã gͦ
regnabant laurentes utiq mitalia: ex qͥb eui¬
.eẽ. cepisset. De huiꝰ pici patre saturnouidint

Expanded text:
coluerunt, non pro dis culti sunt; quamuis Orpheum nescoluerunt, non pro dis culti sunt; quamuis Orpheum nescio quo modo infernis sacris uel potius sacrilegiis praeficere soleat ciuitas inpiorum. Uxor autem regis Athamantis, quae uocabatur Ino, et eius filius Melicertes praecipitio spontaneo in mari perierunt et opinione hominum in deos relati sunt, sicut alii homines eorum temporum, Castor et Pollux. Illam sane Melicertis matrem Leucothean Graeci, Matutam Latini uocauerunt, utrique tamen putanmnon, et exortum est regnum Laurentum, ubi Saturni filius Picus regnum primus accepit. iudicante aput Hebraeos femina Debbora; sed per illam Dei spiritus id agebat; nam etiam prophetissa erat, cuius prophetia minus aperta est, quam ut possimus eam sine diuturna expositione de Christo demonstrare prolatam. Iam ergo regnabant Laurentes utique in Italia, ex quibus euiurentum Picus esse coepisset. De huius Pici patre Saturno uiderint