comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad abrabã: ⁊ quot annos post modũ uaco¬
rit intimans cum filios filiasq geniusse
ut intelligamꝰ unde potuerit popłi aceres¬
cere. ne in paucis qui cõmemorant᷑ homin¬
bꝰ occupati pucrilit̃ hȩsitemꝰ. unde tana
spacia t̾rarum atq regnorũ replenpo¬
tuerint de genere sem: maxune proꝰ
asspriorũ regnũ ubi ninꝰ ille orientalum
dñator. usq quaq popłorũ ingentiꝓspt¬
te regnauit: et latissimũ ac fundatissimu
regnum qđ duturno cẽpore duceretur
sius posteris ꝓpagauit:. S nos nediuti
quã opus ẽ. immorem̃. nõ qtͦ annosqͥsq
in ista generationũ seriȩ uixerit s quoto
anno uite suę genuerit filiũ hoc ordine
memorandũ tantũmͦ ponimꝰ: ut et nuimer̾
annorũ a transacto diliuuo usq ad abralã
colligamꝰ. ⁊ p̃t̃ illa inqͥbus nos cogit necesstas
immorari. breuit̾ alia cursimq cangamꝰ.
ecundo gͥ anno post diliuuũ: semge
Sarfaxad Arfaratł autẽ cũ ect̃ cxin

Expanded text:
nos postmodum uixerit, intimans eum filios filiasque genuisse; ut intellegamus unde potuerint populi adcrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum adque regnorum repleri potuerint de genere Sem, maxime propter Assyriorum regnum; unde Ninus ille Orientalium domitor usquequaque populorum ingenti prosperitate regnauit et latissimum ac fundatissimum regnum, quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propagauit. Sed nos, ne diutius quam opus est inmoremur, non quot annos quisque in ista generationum serie uixerit, sed quoto anno uitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluuio usque ad Abraham colligamus et propter illa, in quibus nos cogit necessitas inmorari, breuiter alia cursimque >\' tangamus. Secundo igitur anno post diluuium Sem genuit Arphaxat; Arphaxat autem, cum esset cen
Abbreviated transcription (Latin):
uilsomꝰ cam̃ dubitaueri sp̃ales in ea p̃figura¬
cos additam̃to curturis icolũbȩ. Et idõ dic
cic̃ aues aũ nõ duusit. qm̃ carnales int̾ se
duiduntur. sp̃ales aũ nullo mͦ siue anego¬
cosis c̃uersationibꝰ hominũ se remoueant
Uaut᷑. siue int̾ illas degat᷑ sic̃ colũba. Utͣq
am̃ auis ẽ. simplex ⁊ innoxia: significans et
mpso israhelitico popło cui t̾ra illa dandaerat.
sitiuros indiuiduos filios ꝓmissionis ⁊ heredes
iogni inet̃na felicitate mansuros Aues autẽ
descendentes supͣ corꝑa quȩ diuisa erat nõ boni¬
iliqͥd si sp̃s indicat aeris huiꝰ: pastũ quendã
suuĩ de carnaliũ diuusioẽ quęrentes Qđ autẽ
ilis c̃sedit abrahã significat etiã int̾̃ illas car¬
eliũ dunsiones ueros usq infinẽ ꝑseuerat᷑os
ulis. Et circa soł occasũ qđ pauor irruit
ubrahũ et cimor cenebrosꝰ magnꝰ: signi¬
sut ciea huiꝰ scłi finc̃ magnã ꝑcurbatioẽm

Expanded text:
guratos additamento turturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non diuisit, quoniam carnales inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, siue a negotiosis conuersationibus hominum se remoueant, sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora, quitus indicant aeris huius, pastum quendam suum de carnalium diuisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium diuisiones ueros usque in finem perseueraturos fideles. Et circa solis occasum quod pauor inruit in Abraham et timor tenebrosus magnus significat circa huius saeculi finem magna
Abbreviated transcription (Latin):
es tantũ quã altitudo Cuiꝰ altitudinis m̃¬
sura ẽ. in latere ad orso aduentrem: uelut
si iacentẽ hominẽ metiaris supinũ seu ꝓ¬
num Sexies tantum longus ẽ. a capite
ad pedes. quã latus adextra in simstram.
uel asinistra indextram: et decies quã alꝰ
a terra. Unde factaẽ. archa trecentorũ in
hostium in latere accepit. ꝓfecto illudẽ.
uulnꝰ quando latꝰ crucifixi lancea ꝑforatũ
ẽ: Hac quippe ad illũ uenientes ingredius¬
tur: quia inde sacram̃ta manart̃ qͥbꝰ cre¬
dentes initiantur Et qđ de lignis quadra¬
cis fieri iubetur. undiq stabilẽ uitã scõꝵ
significat. Quacũq enĩ ucrt̃is quadratũ
stabit. Q cęte quȩ in eiꝰdẽ archȩ constra¬
tione dicuntur: eccłasticarũ signa st̃ ipi
S ea nunc ꝑsequi longũ ẽ Et hoc iã felimꝰ
inoꝑe qđ ad ũsus faustũ manicheũ sc̃ps̃isꝰ

Expanded text:
es tantum quam altitudo, cuius altitudinis mees tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem. uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite ad pedes quam latus a dextra in sinistram uel a sinistra in dextram et decies quam altus a terra. unde facta est arca trecentorum in ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt, quibus credentes initiantur. Et quod de lignis quadratis fieri iubetur, undique stabilem uitam sanctorum significat: quacumque enim uerteris quadratum, stabit; et cetera, quae in eiusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasticarum signa sunt rerum. Sed ea nunc persequi longum est; et hoc iam fecimus in opere, quod aduersus Faustum
Abbreviated transcription (Latin):
genuerat. agebat ut dictũ ẽ. cente simnum
quadragesimũ et qͥntum. Nõ gͦ inde post
mortem patris idẽ. post ducentos .Uͭ. an nos¬
quibꝰ pat̾ eiꝰ uix egressus ẽ: s annꝰ de illoloco
ꝓculdubio patris eius qͥ eũ septuagesimo su
anno genuerat. centesimꝰ quadragesi mi
quintꝰ fuisse colligit᷑ Ac ꝑhoc intelligend
ẽ. more suo scripturã rodisse ad cẽpꝰ qđ ũ
narratio illa cransierat: suꝑiꝰ cũ filios
inlĩgius et gentibꝰ sius Et tam̃ postea qͥs
hoc etiã in ordine cp̃orũ soquęretur: iert
Q uomͦ gͦ scđ̾m suas gentes ⁊ scđ̾m suas ligus
erant. si una erat omibꝰ nisiquia ad illid
quod iã cͣnsierat recapitulando ẽ. reus
narratio: Sic gͦ et hic cum dictũ ect̃ e
fuert̃ dies chare in karra quinq et cc
anni. et mortuus ẽ. thara in karra: deni¬
de scͥptura redeundo ad id qđ idõ p̾ter¬

Expanded text:
genuerat, agebat, ut dictum est, centensimum genuerat, agebat, ut dictum est, centensimum quadragensimum et quintum. Non ergo inde post mortem patris, id est post ducentos quibus pater ejus vixit, egressus est: sed annus de illo loco s erat, procul dubio patris ejus, qui eum septuagesimo suo anno genuerat, centesimus quadragesimus quintus fuisse colligitur. Ac per hoc intellegendum est more suo scripturam redisse ad tempus, quod iam narratio illa transierat; sicut superius, cin linguis et gentibus suis, et tamen postea, quasi hoc etiam in ordine temporum sequeretur: Et o secundum suas gentes et secundum suas linguas erant, si una erat omnibus, nisi quia ad illud quod iam transierat recapitulando est reuersa narratio? Sic ergo et hic cum dictum esset: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra, deinde sc
Abbreviated transcription (Latin):
texitur: Iste autẽ ordo qui dirigitur ab adã
usq ad noe. et inde usq ad abraham: sine
numero annorũ uitȩ suȩ neminẽ continet¬
o.o uod uͦ comemorata mortȩ thare patris
exi de t̾ra cua et de cognatioẽ tua et de
domo patris cui et cęt̾a : nõ qr hoc seqͥtur
insermone libri. hoc etiã inrerũ gestarũ
cẽpore seqͥ ex istimandũ ẽ: Erit quippe si
ita ẽ : in solubilis quęstio. Post hȩc enĩ u̾ba
dĩ quȩ ad abrahã facta sunt scͥptura sic
loquitur Et exiit habrahã quȩ̃ admo
exiit decarra. Quomͦ potest hoc eẽ. uerum
si post mortẽ patris sui exiit de carra: Cum
enĩ eẽt. thara . lxxͦ. annorũ sic̃ supͣ intimatũ
annis quos agebat habrahã qͣndo egressus
annorũ erat chara qͣndo exũt habraham
de illa mesopotamiae ciuitate. Agebat enĩ
annũ ętatis suę septuagesimũ quintum:
Ac ꝑhoc pat̾ eiꝰ qui eum septuagesimo annosuo

Expanded text:
texitur. Iste autem ordo, qui dirigitur ab Adam texitur. Iste autem ordo, qui dirigitur ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, sine numero annorum vitae suae neminem continet. Quod vero commemorata morte Thare patris Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et cetera, non, quia hoc sequitur in sermone libri, hoc etiam in rerum gestarum tempore sequi existimandum est. Erit quippe, si ita est, insolubilis quaestio. Post haec enim uerba Dei, quae ad Abraham facta sunt, scriptura sic loquitur: Et exiit Abram, quem ad moexiit ex Charra. Quo modo potest hoc esse uerum, si post mortem patris sui exiit de Charra? Cum enim esset Thara septuaginta annorum, sicut supra intimatum inta quinque annis, quos agebat Abraham, quando egressus annorum erat Thara, quando exiit Abraham de illa Mesopotamiae ciuitate; agebat enim annum aetatis suae septuagensimum quintum, ac per hoc pater eius, qui eum septuagensimo anno suo
Abbreviated transcription (Latin):
Dex̃q illis ds eorũ ut exirẽt̃ de habitatione sua.
et irent int̾ra chanaan. et illic habitauerunt.
et cȩtera quę narrat achior ãmanites. Unde
manifestũ ẽ. domũ chare ꝑsecutionẽ passam
fuisse acaldens ꝓuera pietate: qua unꝰ et uerꝰ¬
in mesopotamia ubi iuxisse ꝑhibet᷑ . c ᷤ. et xͦ.¬
dies chara in carra quinq et ducenti anni.
et mortiuis ẽ. chara in carram: Nõ sic autẽ
accipiendum ẽ. quasi om̃s hosdies ibiegerit.
uoxerit chara. qm̃ non legitur qͦto anno
uite suȩ incarran uenerit Et absurdũ ẽ.
existimare in ista seriȩ generationũ ubi dili¬
gent̃ cõmemorat᷑ qͦt annos qͥsq uixerit: huiꝰ
soliꝰ numerũ annorũ uitȩ nõ cõm̃datũ esse
memorie Quod enĩ quorundã qͦs eãdẽ
scͥptura cõmem̃orat tacent᷑ anni: nõ st̃ in h¬
oc ordine in qͦ tẽporũ dinumeratio decessio
ne gignentiũ igenitorũ successione con¬

Expanded text:
Dixitque illis Deus eorum, ut exirent de habitatione sua Dixitque illis Deus eorum, ut exirent de habitatione sua et irent in terram Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifestum est domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera pietate, qua unus et uerin Mesopotamia, ubi uixisse perhibetur ducentos et qrra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra. Non sic autem accipiendum est, quasi omnes hos dies ibi egerit,uixerit Thara, quoniam non legitur quoto anno uitae suae in Charran uenent; et absurdum est existimare in ista serie generationum, ubi diligenter commemoratur quot annos quisque uixerit, huius solius numerum annorum uitae non commendatum esse memoriae. Quod enim quorundam, quos eadem scriptura commemorat, tacentur anni, non sunt in hoc ordine, in quo temporum dinumeratio dene gignentium et genitorum successione con
Abbreviated transcription (Latin):
etiã sara nurꝰ. ⁊ loth nepos eiꝰ cõmemorantur
qđ eos dixerit secũ  Cur putamꝰ. nisi force
qđ apat̾na ⁊ frat̾na pietate desciuerat et suꝑ¬
sticioni adheserat caldeorũ. ⁊ postea inde
siue penitendo siue ꝑsecutioem passus qđ sus¬
pectꝰ habetur et ipse emigrauit: In libro
enĩ qui inscͥbitur iudit. cũ quȩreret olofernes
hostis hisrahelitarũ quȩ nã illagens eẽt. utrũ
adũsũ eam bellandũ fuuisset: sic̃ ei respondit
achior dixx ammanitarũ Audiat dñs nr̃
uerbũ de ore pueri sui: et referã tͥ ueritatẽ
de populo qͥhabitat uxta ce monthanã hano:
mesopotamiã quia noluerunt seqͥ dõrũ patrũ
suorum qͥ fuerunt int̾ra caldeorũ głosi: sed
declinauerunt de uia parentum suorũ et
adorauerunt dm̃ cęli quẽ cognouerunt.
⁊ piecert̃ eos a faciȩ dõrũ suorũ: et fugerũt
mesopotamiã et habitauerunt ibi dies multos

Expanded text:
etiam Sarra nurus et Loth nepos eius commemorantur, etiam Sarra nurus et Loth nepos eius commemorantur, quod eos duxerit secum? Quur, putamus, nisi forte quod a paterna et fraterna pietate desciuerat et superstitioni adhaeserat Chaldaeorum et postea inde siue paenitendo siue persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi ueritatem de populo, qui habitat iuxta te montanam hanc, Mesopotamiam, quia noluerunt sequi deos patrum suorum, qui fuerunt in terra Chaldaeorum gloriosi, sed declinauerunt de uia parentum suorum et adorauerunt Deum caeli, quem cognouerunt, et proiecerunt eos a facie deorum suorum et fugerunt Mesopotamiam et habitauerunt ibi dies multos.
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. et loch filium aran filiũ filii sui. ⁊ saram
nurum suã uxorẽ abrã filii sui. et edux̃ illos
de regiõe caldõrum irę int̾ra chanaan.
et uenit int̾rã carrã et habitauit ibi.
Nusquã hic nominat᷑ nachor. et uxor euiꝰ
melcha S inuenimꝰ postea cũ seruũ suum
mitt̾et abrahã ad accipiendã uxorẽ filio
suo isahac: ita scͥptũ Et accepit puer.x ͤ.
camelos decameł dñi sui. et de omibꝰ bonis
dñi sui secum. et exurgens ꝓfectus ẽ. in meso¬
potamiã in terrã nachor Isto ⁊ aliis sacrę
huiꝰ historie testimoniis ostendit᷑ etiã nachor
frem abre. exisse de regione caldȩorum.
sedesq c̃stituisse in mesopotamia: ubi cũ patre
suo habitauerat habrahã Cur gͦ eũ scͥp¬
cura nõ cõmemorauit. qͣndo ex gente caldea
cũ sius ꝑfectus ẽ. thara. et habitauit in meso¬
potamia : ubi nõ solũ habrahã filiꝰ eiꝰ. uerũ

Expanded text:
suum et Loth filium Arran, filium filii sui, et Saram suum et Loth filium Arran, filium filii sui, et Saram nurum suam uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione Chaldaeorum ire in terram Chanaan; et uenit in Charran et habitauit ibi. Nusquam hic nominatus est Nachor et uxor eius Melcha. Sed inuenimus postea, cum seruum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum: Et accepit puer decem camelos de camelis domini sui et de omnibus bonis domini sui secum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in ciuitatem Nachor. Isto et aliis sacrae huius historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitauerat Abraham. Quur ergo eum scriptura non commemorauit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara et habitauit in Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
cnda loqui ad noe dr̃. hȩ autẽ generatioẽs
ix: ita et hic enumeratis generationibus
billo quiẽ. appellatꝰ sem filio noe usq ad
ibrahã: de inde ᷤꝰ articulꝰ similit̃ ponit᷑. ut
dicat᷑ hȩ sunt generationes chare Thara¬
genuit abrã. ⁊ nacor. ⁊ aran Et aran genuit
loch Et mortuus ẽ. aran corã chara patre
suo int̾ra. inqua natꝰ ẽ. in regione caldeorũ.
csipsit abrã ⁊ nacor sibi uxores Nom̃ muli¬
enis abrã sara. ⁊ nom̃ mulieris nachor: melcha
sla aran: Istȩ aran pat̾ melchȩ fuit. ⁊ pat̾
se̧ quȩ iesca credit̾ ipsa eẽ. etiã sara uxor
abtahe. Deinde narratur quẽ ad modũ¬
dura cũ suis regionẽ reliquerit caldeorum
et uen̾it in mesopotamiã: ⁊ habitauerit in
uarra Tacetur autẽ de uno euiꝰ filio qui uo¬
calit᷑ nachor: tanquã eũ nõ duxerit secũ
N am itanarrat᷑: Et sũpsit chara ubrã filiũ

Expanded text:
anda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes anda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus similiter ponitur ut dicatur: Hae sunt generationes Tharae. Tharagenuit Abram et Nachor et Arran, et Arran genuit Loth. Et mortuus est Arran coram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nomen mulieris Nachor Melcha, filia Arran. Iste Arran pater Melchae fuit et pater Iescae, quae Iesca creditur ipsa esse etiam Sarra uxor Abrahae. Thara cum suis regionem reliquerit Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam et habitauerit in Charra. Tacetur autem de uno eius filio, qui uocabatur Nachor, tamquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumsit Thara Abram filium
Abbreviated transcription (Latin):
caldoos autẽ iã etiã tc̃ suꝑsticiones impiȩ p̃¬
ualebant: quẽ ad modũ ꝑcȩtas gentes
s na igt᷑ chare domꝰ erat de quo natꝰ ẽ. abia¬
Uham: inqua uniꝰ ueri dĩ cultꝰ. ⁊ quantũ
credibile ẽ. inqua iã sola etiã ebrea lingua re¬
minserat: quãius ⁊ ipse sic̃ iã manifestior dĩ
populus inegipto. ita in meso potamia diisser
uise alienis. iħu naue narrante refertur: cęt̾is
expieniȩ illiꝰ heber in linguas paulatĩ alias.
et innationes alias defluentibꝰ. Proinde sic̃
paquarũ diluuiũ. una domꝰ noe remanserat
aditparandũ genꝰ humanũ. sic indiliuuo
aultarum suꝑsticionũ ꝑ uiiuersũ mundũ.
purrmanserat domꝰ thart̃. inqua custodita
ĩplintatio ciuitatisdĩ: Deniq sicut illic
cumeratis supͣ generationibꝰ usq ad noe
siul cum annorũ numeris et exposita dilu¬
ui causa priꝰquã ds̃ incipet de archa fabri.¬

Expanded text:
Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae prChaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum per ceteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de quo natus est Abraham, in qua unius ueri Dei cultus et, quantum credibile est, in qua iam sola etiam Hebraea lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabric
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut hodieq appareat unde fuerit der¬
uata. sic̃ ex assur assyrii exheber ebrei paraĩ
tẽꝑis uet̾tate mutata st̃ ita ut uix homines
antiqͥssimos doctissimas historias ꝑscrucan¬
ces. nec om̃iũ s aliqͣrũ existis origines gen¬
tiũ potuerĩt repꝑire: Nã qđ ex filio cham
qͥ uocabat᷑ mesraim. ez yptũ ꝑhibentur
exorti. nulla hic resonatꝰ origo uocabuli
sic̃ nec ctiopũ qui dicunt᷑ adeũ filium di
ꝑtinere qͥ chus appellatꝰ ẽ Et si omĩã c̃sice¬
na apparent Nunc iã uideamꝰ ꝓcursi
ciuitatis dĩ etiã ab illo articło tpr̃isꝰ qui
factus ẽ. in patre habrabã: unde incipiꝰ
ꝙ̃ noericu cuꝰ euidentior: et ubi clariora logun¬
cir gromissa diuna. quȩ nc̃ inxp̃o udemus
impleri : Sicut gͦ scͥptura sancta indicante
ddicimꝰ in regione caldeorũ natꝰ ẽ. abraham.
quȩ t̾ra ad rognũ assiriorũ ꝑtinebat: Apud

Expanded text:
ita ut hodieque appareat unde fuerint derita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considentexitur. Nunc iam uideamus procursum ciuitatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergo scriptura sancta indicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput
Abbreviated transcription (Latin):
patres gentiũ s etiã eiꝰ ȩtatis fuisse. ut nine¬
rosas familias hab̾ent quȩ digne fuissent
nominibꝰ gentiũ Unde nequaquã putandĩ
qđ eo fuerĩt ordine geniti: quo cõmemora
leguntur Alioqͥn dũoͥ filii. iectan quiera
aliꝰ filiꝰ heb̾ fr̃ phalech quomͦ potuerun
iã gentes facere. si post phalech frẽm suumn
iectan natꝰ ẽ. sic̃ post eũ cõmemoratꝰ ẽ q¬
do qͥdẽ cp̃r qͦnatꝰ ẽ. phalech diuisa ẽ t̾ri
ꝓinde intelligendũ ẽ. pnorẽ quidẽ nomina¬
cũ s longe post frẽm suũ ioctan fuisse mũ
cuiꝰ iectan . Xii. filii cã grandes iã familus
hab̾et̃ ut inlĩguas ꝓpͥas diuuidi possont: Si
enĩ potuit pͥor cõmemorari qͥ erat ecate
posterior. quẽ ad modũ prius cõmemortt
st̃ ex tribꝰ filiis noe ꝓcreati filii uphet qͥ
erat minimꝰ eorũ deinde filii cham qͥera
Illarũ aũ gentiũ uocabula partĩ manseitꝰ

Expanded text:
patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numepatres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus ore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat Illarum autem gentium uocabula partim manserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
noc fecerunt singulas gentes. si heb̾ ⁊phalech
singłas nõ fecert̃ nimirũ illudẽ. pbabilius
qd rigas ille nẽ roth fecerit etiã ipse gentẽ
suã. s ꝑꝑt̾ excellentuã dãpnationis ⁊ corporis
seorsum eminentiꝰ nominatꝰ ẽ: ut maneat nu
autẽ ꝓꝑt̃ ea cõmemoratꝰ ẽ. nõ qđ gentẽ fecerit.
nã eadẽ ipsa eiꝰ gens ebrea eadẽq lingua. sed
ꝓpt̾ tẽpꝰ insigne qđ indiebꝰ ciꝰ t̾ra diuisa sit.
Iec mouert nos debet quomꝰ potuerit
gigas. nemrod ad illud etatis occurrere
qͦͥbubylon c̃dita ẽ. ⁊ confuno facta liguarum.
a noc illo autẽ quartꝰ. idõ nõ potuert adid
tempꝰ conuenire uiuendo: Hocem caat
qđ plus uiuerent ubi pauciores st̃ generato¬
nes. minꝰ plures aut seriꝰ natieẽnt ubi pauci¬
ores. maturiꝰ ubi plures: Sane intelligen¬
dum ẽ. quando t̾ra diuisaẽ. nõ solũ iã ntds
cȩtos filios filiorum noe qui cõmemorantur

Expanded text:
Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat numautem propterea commemoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur
Abbreviated transcription (Latin):
cõm̃dat᷑ heb̾ qũauis ex illo qͥntꝰ oriat᷑. et ebrea
uocat᷑ lingua quã patriarcharũ. ⁊ ꝓpħarũ
nõ solũ insermonibꝰ suis uerũ etiã inlitteris
sacris custoduit auctoritas. ꝓfecto cũ quęrit᷑
indiusione linguarũ ubi lĩgua illa remanere
potuerit quȩ fuit ante cõmuins quȩ sine ulla
dubitatioẽ ubi remansit. nõ ibi fuit illa pęna
quę factaẽ. mutatione linguarũ: qͥd aliud
occurrit:. nisi qđ in huiꝰ gente remanserit acuiꝰ
nomine nom̃ accepit: Et hoc iusticiȩ gentis
huꝰ nõ pariũ apparusse uestigiũ. qđ cũ aliȩ
gentes pleccerent᷑ mutatiõe linguarũ. ad istã
nõ ꝑuenit. tale suppliciũ. Sed adhuo illud
mouet quomͦ potueruntꝰ singulas gences
facere heb ⁊ filiꝰ eiꝰ phalech. si una ligua ꝑ¬
mansit ambobꝰ: Et cerce una ẽ. hebrea gens
ex heber ꝓpagata usq ad habrahã. ⁊ ꝑeũ
deinceps. donec magnꝰ fieret: popłs israhel
Quomͦ gͥ om̃s filii qͥcõmemorati sunt triũ filioꝵ

Expanded text:
et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret populus Israel. Quo modo igitur omnes filii, qui commemorati sunt, trium filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
hominibꝰ. Huiꝰ rei figura ẽ. qđ chã exiens hoc
nuntiaũ foris. sem uͦ et iafech ut hoc uelaret
id ẽ. honorarent ingressi st̃: idẽ. int̾iꝰ id egert̃.
et scͥpture sacrȩta diuine indagamur
Hut possumꝰ aliꝰ alio magis minꝰ ue c̃gruent̃.
uerũ tam̃ fiddit̃: certũ tenentes nõ ea sine aliqͣ
p̃figuratione suturorũ gesta atq conscͥpta. neq
da. cuiꝰ ab uncio generis humani nõ defuit p̃¬
dicatio. quã ꝑ omĩa uidemꝰ impleri Benedictis
gͥ duobꝰ filiis noe atq uno inmedio eorũ male¬
dicto. de inceps usq ad abraham de ustorũ
aliqͦrũ qͥ pie dm̃ colerent cõmemoratione si¬
lentiũ ẽ. ꝑ annos ãpliꝰ quã mille: nec eos defuisse
credidim: S si oñis cõmemorarent᷑ nimis lon
litt̾arũ sac̾rũ scͥptor istarũ uł pociꝰ ꝑeũ sp̃sdĩ¬

Expanded text:
hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc hominibus. Huius rei figura est, quod Cham exiens hoc nuntiauit foris; Sem uero et Iapheth, ut hoc uelarent, id est honorarent, ingressi sunt, hoc est interius id egerunt. Haec scripturae secreta diuinae indagamus, ut possumus, alius alio magis minusue congruenter, uerum tamen fideliter certum tenentes non ea sine aliqua praefiguratione futurorum gesta adque conscripta neque da: cujus ab initio generis humani non defuit praedicatio, quam per omnia videmus impleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno in medio eorum maledicto, deinceps usque ad Abraham de justorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silitum est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crediderim: sed si omnes commemorarentur, nimis longLitterarum sacrarum scriptor istarum, vel potius p
Abbreviated transcription (Latin):
hoc pociꝰ illo significatum ẽ. qđ ex ipsa uinea
hocẽ ex genere israhelitarũ carnẽ ꝓ nob̾ et
sangiunẽ ut pati posset assumpsit. et inebria¬
tus ẽ. idẽ. passus ẽ. inudatꝰ ẽ: Ibi nãq nuidata
ẽ. idẽ. apparuit euis infirmitas. de qua dicit
apłs: et si crucifixꝰ ẽ. ex infirmitate. Unde itẽ
dic̃: Infirmũ dĩ forciꝰ ẽ. hominibꝰ: et stultũ dĩ
sapientiꝰ ẽ. hominibꝰ Qđ uͦ cũ dictũ eet. inudatꝰ
ẽ. addidit scͥptura in domo sua: elegant̃ osten¬
dit. qđ asuȩ carnis gente et domesticis sangui¬
nis sui utiq auideis. fuerat crucẽ mortemq
passurꝰ. Hanc passionẽ xp̃i foris in sono tantũ
uocis. reꝓbi annuntiat᷑: Nõ enĩ qđ annunciat.
intelligt̾ Probiaũ in int̾iore homine habent.
tã grande misteriũ: atq honorant intꝰ in
corde infirmũ ⁊stultũ dĩ: qi fortiꝰ ⁊ sapientiꝰẽ.

Expanded text:
hoc potius illo significatum est, quod ex ipsa uinea, hoc potius illo significatum est, quod ex ipsa uinea, hoc est ex genere Israelitarum, carnem pro nobis et sanguinem, ut pati posset, adsumsit, et inebriatus est, idest passus est, et nudatus est; ibi namque nudata est, id est apparuit, eius infirmitas, de qua dicit apostolus: Etsi crucifixu.s est ex infirmitate. Unde idem dicit: Infirmum Dei fortius est hominibus, et stultum Dei sapientius est hominibus. Quod uero cum dictum esset: Et nudatus est, addidit scriptura: In domo sua, eleganter ostendit, quod a suae carnis gente et domesticis sanguinis sui, utique Iudaeis, fuerat crucem mortemque passurus. Hanc passionem Christi foris in sono tantum uocis reprobi adnuntiant; non enim quod adnuntiant intellegunt. Probi autem in interiore homine habent tam grande mysterium adque honorant intus in corde infirmum et stultum Dei, quia fortius et sapientius est
Abbreviated transcription (Latin):
an int̃p̃tat᷑ motꝰ eorũ: Qđ qͥdẽ. aliud quã opꝰ¬
corũ: sem uͦ uafech tanquã curxũcisio et p̃¬
putiũ. uł sic̃ alio mͦ cos appellat apłs iudȩi et
greci. s uocati et iustificati. cognita qͦq modo
nuditate patris qua significabat᷑ passio salua¬
toris: sum̃tes uestim̃tũ posuerunt supͣ dorsa
sionẽ xp̃i eo scilicet iã tp̃r quo habitat iaphet
indomibꝰ sem. ⁊ malꝰ fr̃ in medio eorũ. tͣnsactã
cȩlebrat ȩccła : nõ ad huc prospectat futuram:
S malꝰ fr̃ infilio suo hoc ẽ. in oꝑe suo puer idẽ.
seruus ẽ frm̃ suorũ : cũ ad exercitationẽ pacientię
uł ad ꝓuectũ sapientię scient̃ utunt᷑ mał boni
ille calix hic intesligat᷑ de quo dic̃ potestis bbere
calicẽ quẽ ego bibiturꝰ sũ: ⁊ pat̃ si fieri potest
cñseat ame calix istȩ. quo suã sine dubio signi¬
ficat passionẽ. siue quia uinũ fructus ẽ. uincȩ.

Expanded text:
an interpretatur motus eorum; quod aliud quan interpretatur motus eorum; quod aliud qu et Iapheth tamquam circumcisio et praeputium, uel sicut alio modo eos appellat apostolus, ludaei et Graeci, sed uocati et iustificati, cognita quoquo modo nuditate patris, qua significabatur passio Saluatoris, sumentes uestimentum posuerunt supra dorsa sionem Christi eo scilicet iam tempore, quo habitat Iapheth in domibus Sem et malus frater in medio eorum, transactam celebrat ecclesia, non adhuc prospectat futuram. Sed malus frater in filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis boni.ille calix hic intellegatur, de quo dicit: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? et: Pater, si fieri potest, transeat calix iste, quo suam sine dubio significat passionem; siue, quia uinum fructus est uineae,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficientiũ uixta illud apłi Oporcet et hereses
eẽ: ut ꝓbati manifesti fiant in uob Unde etĩã
scͥptũ ẽ. filiꝰ cruditꝰ sapiens erit. inprudente
autẽ ministro utetur Multa qͥppe ad fidem
catholicã ꝑtinentia. dũ hereticorũ callida
inqͥetudine exagitant᷑. ut adũs eos defendi
possint. et considerant᷑ diligentiꝰ et intelligunt᷑
clariꝰ. i instanciꝰ p̃dicant᷑: et ab adũsario mota
quęstio discendi existit occasio Quã ius non
solũ qͥst̃ aꝑtissime scparati uerũ om̃s qͥ xp̃ia¬
no uocabulo gloriant᷑ ⁊ꝑdite uiunt nõ ab¬
surde possunt uidi medio noe filio figurati:
Passionẽ qͥppe xp̃i quȩ illiꝰ hominis nuditate
significata ẽ. et annunciat ꝓfitendo. ⁊ male
agendo exhonorant. Petalibꝰ gͦ dictũ est
ex fructibꝰ corũ cognoscetis cos Idõ cham in
filio suo maledictꝰ ẽ: tanquã infructu suo idẽ.
in oꝑe suo Unde c̃uenient̃ ⁊ ipse filius eiꝰ cana¬

Expanded text:
Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, inprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut aduersus eos defendi possint, et considerantur diligentius et intelleguntur clarius et instantius praedicantur, et ab aduersario mota quaestio discendi existit occasio. Quamuis non solum qui sunt apertissime separati, uerum omnes, qui Christiano uocabulo gloriantur et perdite uiuunt, non absurde possunt uideri medio Noe filio figurati; passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chana
Abbreviated transcription (Latin):
rem cont᷑ dñm. qua ẽ. impia significata suꝑbia
ento autẽ malꝰ puntur affectus: etiã cii nõ
siccedit effectus Genꝰ uͦ ipsum pęne quale
suit: Qm̃ dñatio imꝑantis in lingua est:
ibiẽ. dampnata suꝑbia. ut nõ intelligeret᷑
ubens homini : qͥ noluit intelligere ut obe¬
diret dõ iubenti Sic illa c̃spiratio dissolu¬
cãꝰ. cũ qͥsq ab eo quẽ nõ intelligebat abs¬
ułet: nec se nͥ ei cũ quo loqͥ pot̾at aggrega¬

Expanded text:
rem contra Dominum, qua est impia significata superbia. Merito autem malus punitur affectus, etiam cui non succedit effectus. Genus vero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi damnata est superbia, ut non intelligeretur jubens homini, qui noluit intelligere ut obediret Deo jubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem non intelligebat, abscederet, nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, aggrega
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: Nepotes autẽ septẽ de duobꝰ filiis ens
Tres ex ino. quatuor ex altero. fiunt itaq otꝰ¬
⁊ ne potes .U. ex uno eiꝰ filio ꝓnepotes duo:
ex nepote uno.fit eorũ sũma undeci: Qul
enumeratis redit̾᷑ canquã ad capt̃ et dr̃
hus autẽ genuit nẽroth. hic copitaẽ.
gigas suꝑ t̾rã Hicerat gigas uenatr

Expanded text:
sunt; nepotes autem septem de duobus filiis ejus, sunt; nepotes autem septem de duobus filiis ejus, tres ex uno, quatuor ex altero: fiunt itaq nepotes quinque ex uno eius filio, pronepotes duo ex nepote uno; fit eorum summa undecim. Quibus enumeratis reditur tamquam ad caput et dicitur: Chus autem genuit Nebroth; hic coepit esse gigans super terram. Hic erat gigans
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiat uł emineat: Nõ sane omĩa que gesta
narrant᷑ aliqͥd etiã significare putanda sunt:
s ꝑꝑt̃ illa quȩ aliqͥd significat̃. etiã eaquȩ ichil
significant attexuntur. Solo enĩ uomere c̾ra
ꝓscindit᷑: s ut hoc fieri possit etiã cet̾a aratn
m̃bra st̃ necessaria Et soli nerui incitharis
atq huiꝰmodi uasismusicis aptant᷑ ad cantũ
s ut aptari possint insunt et cęt̃a incõpaginb
organorum: quȩ nõ ꝑcutiunt᷑ acanentibus
s ea quę ꝑcussa resonant his conectuntur:
Ita in ꝑpħica historia. dicunt᷑ ⁊ aliqua quę
nichil significant. s qͥbꝰ adhereant quȩ
significant et quodãmͦ religentur:¬
Senerationes gͦ filiorũ noc deiceps inti¬
endȩ. et q dehis dicendũ indetur a¬
texendũ ẽ. huic oꝑi: quociuitatis utriqͦ
t̾rene scilicet ⁊ cȩlestis ꝑcẽpora ꝓcursꝰ osten¬
ditur Ceptȩ sunt enĩ cõmemorari amimino¬
filio qͥ uocatꝰ ẽ. iafech: cuiꝰ filii octo nomit

Expanded text:
cipium: «Non sane omnia que gesta narrantur aliquid etiam significare putanda sunt, sed propter illa que aliquid significant etiam ea que nichil significant atproscinditur; sed ut hoc fieri possit, etiam cetera aratri membra sunt necessaria; et soli nerui in citharis adque huius modi uasis musicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, insunt et cetera in conpagibus organorum, quae non percutiuntur a canentibus, sed ea, quae percussa resonant, his conectuntur. Ita in prophetica historia dicuntur et aliqua, quae nihil significant, sed quibus adhaereant quae significant et quodam modo religenturenerationes ergo filiorum Noe deinceps intuendae, et quod de his dicendum uidetur, adtexendum est huic operi, quo ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, per tempora procursus ostenditur. Coeptae sunt enim cofilio, qui vocatus est Japheth; cujus filii octo nominati
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. ꝓpħatũ. Et fieri qͥdẽ potest ut et nob
qͥspiã et aliꝰ alio exponat hec aptiꝰ. dũ
tam̃ ea quȩ dicuntur. adhanc de qua
loquimur dĩ ciuitatẽ in hoc scło maligno
tanquã indiluuio ꝑegrinantẽ omĩa re-¬
ferantur : si ab eiꝰ sensu qui ista c̃scripsi
nõ uult longe aberrare qui exponit:
exẽpli grã uelut siqͥspiã qđ hic scͥptũ
ẽ. inferiora bicamerata ⁊ tricamerata
facies ca: nõ qđ ego in illo oꝑe dixiudi
intelligi qr ex om̃ibꝰ gentibꝰ excła congre¬
guat᷑: bicameratã dictã ꝓpt̃ duogene¬
rahominũ circũcisionẽ scilicet et p̃pucũ¬
dicat aliqͥs: qđ afidĩ regła nõ sit alienũ:
suꝑiorũ. ⁊ hȩc appellauit tricamerata
ut ab imo sursũ uersus t̃tia c̃ surgeret
habitatio. ẜossunt hic indelligi itria
illa quȩ cõm̃dit apłs sides spes. liartea

Expanded text:
etatum. Et fieri quidem potest, ut et nobis quispiam, et alius alio exponat haec aptius: dum tamen ea quae dicuntur, ad hanc de qua loquimur Dei civitatem, in hoc saeculo maligno tanquam in diluvio peregrinantem, omnia referantur; si ab ejus sensu qui ista conscrisit, non vult longe aberrare qui exponit. Exempli gratia, velut si quispiam quod hic scriptum est, Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam ; non quod ego in illo opere dixi , velit intelligi; quia ex omnibus gentibus Ecclesia congregatur, bicameratam dictam, propter duo generadicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. superiorum et haec appellauit tricamerata, ut ab imo sursum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes, carita
Abbreviated transcription (Latin):
Et factũ ẽ. cũ mouerẽt ipsi aboriente ĩuenert
cãpũ int̾ra sennaar : ⁊habitauert̃ ibi Et
dix̃ homo ꝑximo suo. Uenite faciamꝰ lateres
⁊qͦ qͣmꝰ illos igni Et facti sunt illis lateres
in lapidẽ ibitum̃ erat illis lutũ Et dixert̃:
Uenite gdificemꝰ nob̾mecipsis ciuitatẽ icunt̃
cuiꝰ caput erit usq in celũ. ⁊ faciamꝰ nob no¬
m̃ añquã disꝑgam᷑ in faciẽ om̃is t̃rꝰ Et des¬
cendit dñs uide ciuitatẽ ⁊ currẽ quã ħ glifi

Expanded text:
t campum in terra Sennaar, et habitauerunt ibi. Et dixit homo proximo: Venite, faciamus lateres et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum, et dixerunt: Venite, aedificemus nobismet ipsis ciuitatem et turrem, cuius caput erit usque ad caelum, et faciamus nostrum nomen antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus uidere ciu
Abbreviated transcription (Latin):
duas resꝓmissas abraħȩ. unã scilicet qđ t̾rã
chanaan possessurũ fuerat sem̃ eiꝰ. qđ significa¬
tur ubi dictũ ẽ. uade int̾rã quã tibi demons¬
trauero ⁊ faciã te ingentẽ magnã: aliã uero
longe p̃stantiorẽ nõ de carnali s de spiritali¬

Expanded text:
 promissas Abrahae: unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe p
Abbreviated transcription (Latin):
strabitur. Ixx.is. gentes tunc fuisse nõ homines
N ã ipriꝰ cũ fuissẽt cõmemorati filii phalech. ita
c̃clusum ẽ Et his segregatȩ sunt in sulȩ gentiuĩ¬
sus et ingentibꝰ suis. Iã uͦ infiliis cham qͦdã
loco aꝑtiꝰ gentes cõmemoratȩ st̃ sic̃ superius
ostendi: mesra im genuit eos quidicunntur
ludiim ⁊eodẽ mͦ cęterȩ usq ad uii. gentes.
Et enumeratis om̃ibꝰ post ea concludens: hi
filii cham inquit intribubꝰ sius scđm lĩguas
suas in regionibꝰ sius et in gentibꝰ suis. P ropt̃ea¬
neqͥuert̃: slã qua alia causa cũ filii iaphec
octo enumerarent᷑. ex duobꝰ eorũ tantũ filii
nati cõmemorant᷑ icũ filiicham .iiiͦiͦ. nomi¬
nent̾. ex tͥbꝰ tantũ qͥnati st̃ adiciuntur: et
cũ filiissem nominẽt᷑ sex duorũ tantũ pos¬
teritas attexit᷑: nunꝗͥd cęt̃i sinc filiis reman¬
serunt : absit hoc cred̾e: s gentes ꝑpt̃ quas
cõmemorari digni ceñt. nõ utiq fecerunt.

Expanded text:
tuaginta duae gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius cum fuissent commemorati filii Phaleg, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentiusuis et in gentibus suis. Iam uero in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos, qui dicuntur Ludiim; et eodem modo ceterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus postea concludens: filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et gentibus suis. enumeratinequiverunt. Nam qua alia causa, cum filii Japheth octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur; et cum filii Cham quatuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adjiciuntur; et cum filii Sem nominentur sex, duorum tantum posteritas attexitur? numquid caeteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere: sed gentes propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
intiũ regni eiꝰ babilon. ⁊ arach. i archad
⁊ calanne: in t̾ra sennahar: De t̾ra illa exie
assur nȩdificauit nineuen. et roboth cuitas
ichalahao. ⁊ clasẽ int̾ mediũ nineue ichali¬
hac: hȩc ciuitas magna: Istȩ porrodis
potes duo: S istũ gigantẽ aut post nepats
suos natos genuit aut qdđ ẽ. credibilseas

Expanded text:
ium regni eius Babylon, Oreg, Archad et Chalemne in terra Sennaar. De terra illa exiuit Assur et aedificauit Nineuen et Roboth ciuitatem et Chalach et Dasem inter medium Nineuae et Chalach: haec ciuitas magna. Iste porro Chus, potes duo. Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit, aut, quod est credibilius
Abbreviated transcription (Latin):
iltos quos istissimillimos habeamꝰ in sonnis.
nec interiore grã m̃tẽ regat atq agat:
nnchil ꝓdẽ. homini omis predicatio uen¬
tatis facit autc̃ hoc dis̃ uasis miscdiȩ. ie
uasa discernens dispensatione qua ipse
nouit multũ octulta s cam̃ iusta: Ipsoqͥpe
adiuuante mirabilibꝰ et latentibꝰ modis
cum peccatũ qđ habitat in menbris nr̃is
que pociꝰ iã pena peccati ẽ. sic̃ apłs p̃ciptꝰ¬
nõ regnet in nr̃o mortali corꝑe ad obȩdi¬
encdũ desideri is eiꝰ. nec ei m̃bra nr̃a uelit
iniqͥtatis arma exhibemꝰ cũ uertitur ad
mñtẽ. nõ sibi ad mala dõ regente c̃sencient
ut eã regentẽ tranquilliꝰ ñc̃ habebit pa¬
ea santate ꝑfocta. atq immortalitate
ꝑcepta homo sine ullo peccato meterii

Expanded text:
illos, quos istis simillimos habemus in somnis, illos, quos istis simillimos habemus in somnis, nec interiore gratia mentem regat adque agat, nihil prodest homini omnis praedicatio ueritatis. Facit autem hoc Deus a uasis misericordiae irae uasa discernens, dispensatione qua ipse nouit multum occulta, sed tamen iusta. Ipso quippe adiuuante mirabilibus et latentibus modis, cum peccatum quod habitat in membris nostris, quae potius iam poena peccati est, sicut apostnon regnat in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec ei membra nostra uelut iniquitatis arma exhibemus, conuertitur ad mentem non sibi ad mala, Deo regente, consentientem et eam regentem tranquillius nunc habebit, postea sanitate perfecta adque inmortalitate percepta homo sine ullo peccato in aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
Si peccauerit ince fr̃ auis corripe eũ inter
te et ipsũ solum: Itẽ de peccatis in qͥbus
multorũ cauetur offensio apłs dicit: Peccan¬
ces corã õibꝰ angne. ut cȩt̃i cimorẽ habeãt:
Oropt̾ hoc et de uenia inuicẽ danda multa
precipiuntur ⁊ magnacura ꝓpt̃ cenendã
pacem. sine qua nemo poterit uidere
dm̃. ubi ille cerror quando iubetur serius
.xͦ. miliũ talentorũ reddere debita quę
illi fuerant relaxata: qm̃ debitũ denan¬
orum centum consoruo suo nõ relaxauit
Qua similitud ine ꝓposita. dñs his adie¬
cit atq ait Sic et uob̾ faciet pat̾ ur̃
cęlestis. si nõ dimiseritis unꝰqͥsq fr̃i suo
de cordibꝰ urĩs Hoc modo curantur
ciues ciuitatis dĩ in hac terra ꝑegrinã¬
tes: et pacis suꝑnȩ patriȩ suspirantes
aliquid medicina. quȩ adhibetur extrin¬
sccus. Alioquin: etiã sids̃ ipse utens creata
sibi subdita in aliqua speciȩ humana sensꝰ
alloquat̾ humanos: siue istos corꝑis. siue

Expanded text:
Si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum; item de peccatis, in quibus multorum cauetur offensio, apostolus dicit: Peccantes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant. Propter hoc et de uenia in uicem danda multa praecipiuntur et magna cura propter tenendam pacem, sine qua nemo poterit uidere Deum; ubi ille terror, quando iubetur seruus decem milium talentorum reddere debita, quae illi fuerant relaxata, quoniam debitum denariorum centum conseruo suo non relaxauit; qua similitudine proposita Dominus Iesus adiecit adque ait: Sic et uobis faciet Pater uester caelestis. si non dimiseritis unusquisque fratri suo de cordibus uestris. Hoc modo curantur ciues ciuitatis Dei in hac terra peregrinantes et paci supernae patriae suspirantes. aliquid medicina, quae adhibetur extrinsecus. Alioquin etiamsi Deus ipse utens creatura sibi subdita in aliqua specie humana sensus adloquatur humanos, siue istos corporis siue
Abbreviated transcription (Latin):
did autẽ nominatiꝰ xp̃o. cuiꝰ nom̃ ubiq iã
fraglanti ut incantico canticorũ etiã ipsa
p̃cedente ꝓpłia unguento cõparetur effu¬
u: incuius domibꝰ idẽ. ecclosiis. habitat
gentiũ latitudo: Nam iafech: latitudo
int̃pretatur: Cam porro qđ int̃pretatur
elidus. mediꝰ noc filiꝰ canquã se ab utͦq
dscernens et int utrũq remanens. nec
npͥniciis israhelitarũ nec inplenitudine
gentiũ quid significat: nͥ hereticorũ genꝰ
cilidũ nõ spũ sapientiȩ. s in pacientiȩ

Expanded text:
utem nominatius Christo, cuius nomen ubique iam fragrat, ita ut in cantico canticorum etiam ipsa praecedente prophetia unguento conparetur effuso; in cuius domibus, id est ecclesiis, habitat gentium latitudo? Nam Iapheth latitudo interpretatur. Cham porro, quod interpretatur calidus, medius Noe filius, tamquam se ab utroque discernens et inter utrumque remanens, nec in primitiis Israelitarum nec in plenitudine gentium, quid significat nisi haereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcurrentis sc̃ȩ̃ uestiga cutads
utrum continuata sint. an ini¬
currentibꝰ impietatis int̾rupta cẽpoub
ita ut nullus hominũ ueriumꝰ dĩ culo
exsteret adliquidũ serpturis loqtb
imuemnire diffielle ẽ: ꝓpterea quia in canonicis
ibris post noc qͥcũ c̃iuge ac tribꝰ filiis cotidẽ¬
q nuribꝰ siuis meruit ꝑ archã uastatione dilu¬
ui libari: nõ inuenimꝰ usq abraham cuiꝰqͣm

Expanded text:
procurrentis sanctae uestigia ciuitatis utrum continuata sint an intercurrentibus inpietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum ueri unius Dei cultor existeret, ad liquidum scripturis loquentibus inuenire difficile est, propterea quia in canonicis libris post Noe, qui cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus suis meruit per arcam uastatione diluuii liberari, non inuenimus usque Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
feminas: ioctauũ uitȩ annũ nõ exceder
temferunt eẽ. gentem ubi singła crir
inpedibꝰ habent noc poplitẽ flectunt a
sunt mirabilis celeritatis quos sciopodas uocĩ
se pedum ꝓtegant Quoscłã sine ceriuice
oculos habentes in humeris: et ceta homiu
uł quasi hominũ genera quȩ in maritimi
platea cartazinis musiuo picta sunt exibris
deprõpta uel ut curiosioris historię
uid dicã decynocephalis quorũ cano
capita atq ipse latratꝰ magis bestas
quã homines constaetur: S omĩa genera
hominũ quȩ dicuntur eẽ. credere non est
necesse. Uerum qͥsqͥs uspiã nascitur homo
idẽ. animal rationale mortale. quãlibet
nr̃is in usitatã sensibꝰ gerat corꝑis forman
seu colorẽ siue motũ siue sonũ siue qualiba
ui qualibet parte qualibet qualitate nat
fideliũ dubitauent. Appart tam̃ quida
ꝗl oplunbꝰ atuta obtinuent. et qͥds̃t ipsarr

Expanded text:
feminas, et octavum vitae annum non excedere. feminas, et octavum vitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent, nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas vocantse pedum protegant: quosdam sine cervice oculos habentes in humeris: et caetera hominum, vel quasi hominum genera, quae in maritima platea Carthaginis musivo picta sunt, ex libris deprompta velut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita atque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera hominum, quae dicuntur esse, credere non est necesse. Verum quisquis uspiam nascitur homo, id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam seu colorem siue motum siue sonum sine qualibet ui, qualibet parte, qualibet qualitate natufidelium dubitauerit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit et quid sit ipsa r