comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głista discubuit. qm̃ nec iste solus s
uniuersa eccłia ligat soluitq pecca¬
limia. quȩ in illo regno facie ad faciẽ
contẽplanda. ñc̃ autẽ donec ueniat
dñs in speculo atq in enigmate con¬
tuenda st̃. quȩ p̾dicando ructaret cdese
fonte dm̃ci pectoris solus bibit. sed dns
om̃ib suis bibendũ toto terrarũ oorbe
diffudit. Sunt qͥ senserint & hi qͥdẽ
non contẽptibiles sacri eloqͥi tractato
Hoc qͥdẽ in scripturis canonicis non eui¬
dent̃ apparet : uerũtam̃ il qͦq multũ
acliuuat congruentiã huiuscę sententię
qđ illa uita illa ꝑ eũ significata ẽ ubi
non erunt nuptiȩ. Iicẽ discipłs qui¬

Expanded text:
gelista discubuit. Quoniam nec iste solus, sed gelista discubuit. Quoniam nec iste solus, sed universa Ecclesia ligat solvitque peccalimia, quae in illo regno facie ad faciem contemplanda, nunc autem donec veniat Dominus, in speculo atque in aenigmate contuenda sunt, quae praedicando ructaret, de fonte Dominici pectoris solus bibit; sed ipseomnibus suis bibendum toto terrarum orbe diffudit. Sunt qui senserint, et hi quidem non contemptibiles sacri eloquii tractatoHoc quidem in Scripturis canonicis non evidenter apparet: verumtamen id quoque multum adjuvat congruentiam hujusce sententiae, quod illa vita per eum significata est, ubi non erunt nuptiae. 8. Hic est discipu
Abbreviated transcription (Latin):
nec habemꝰ. Hec ꝑ iohannẽ significata
ẽ minꝰ amantẽ. atq ido & ad ipsã &
ad eiꝰ in nobis amorẽ qualis ei debetur
ĩplendũ donec ueniat dñs expectantẽ.
sed plus amatũ: qͥa td qđ ꝑ illũ figura¬
tũ ẽ. hoc efficit beatos. Nemo tam̃ hos
insignes apłos separet: & in eo qͦd̃ sig¬
nificabat petrus ambo erant: & in eo
qđ significabat iohannes ambo futuri
erant significando sequebat᷑ iste. mane
bat ille. Credo autẽ ambo mala p̾sentia
huiꝰ miseriȩ tolerabant. ambo futura
bona illuis beatitudinis expectabant.
nec ipsi soli sed uniuersa hoc facit ȩccl̃ia
scã sponsa xp̃i. ab istis tẽptationib eru¬
enda: in illa felicitate seruanda. Quas
duas uitas petrus & iohannes figuraue¬
runt. singuli singulas. Uerũ & in hac
temporalit᷑ ãbulauert̃ ambo ꝑ fidẽ. &¬
sissimȩ gubernaculũ ad liganda & sol¬
scis ꝓpt̾ uitȩ illius secretissimȩ qͥetissi¬
mũ sinũ suꝑ pectus xp̃i iohannes euan¬

Expanded text:
ec habemus: haec per Joannem significata est minus amantem, atque ideo et ad ipsam, et ad ejus in nobis amorem, qualis ei debetur, implendum, donec veniat Dominus exspectantem; sed plus amatum, quia id quod per illum figuratum est, hoc efficit beatum. 7. Nemo tamen istos insignes apostolos separet. Et in eo quod significabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significabat Joannes, ambo futuri erant. Signibat ille. Credendo autem ambo mala praesentia hujus miseriae tolerabant. Ambo futura bona illius beatitudinis exspectabant. Nec ipsi soli, sed universa hoc facit sancta Ecclesia sponsa Christi, ab istis tentationibus eruenda, in illa felicitate servanda: quas duas vitas Petrus et Joannes, figuraverunt, singuli singulas, verum et in hac temporaliter ambulaverunt ambo per fidesissimae gubernaculum, ad liganda et solsanctis propter vitae illius secretissimae quietissimum sinum, super pectus Christi Joannes evan
Abbreviated transcription (Latin):
tħc: in quẽ credentes ꝑ lauachrũ re¬
generationis soluto reatu om̃iũ pec¬
catoꝵ & originalis uidelicet qđ ge¬
neratio trahit. contͣ quã maxime
regena̾ratio est instituta. & cȩteroꝵ quȩ
male agendo contracta st̃ lib̾arent᷑ a
dãpͥnatione ꝑpetua. & uiuerent in fide
& spe & karitate . ꝑegrinantes in hoc
scło.: atq in eiꝰ tẽptationib laboriosis
& ꝑiculosis. consolationib autẽ d̃i &
corporalib & sp̃ualib iuuerent ad rent.¬
conspectũ eius. uiã tenentes qđ eis fac¬
tus est xp̃c. Et qͥa in ipso qͦq ãbulan¬
tes non sunt sine peccatis. quȩ de huiꝰ
uitȩ infirmitate subrẽpunt: dedit
elemosynarũ remedia salutaria qͥb
eoꝵ adiuuaret᷑ oratio. ubi eos dicere
docuit. dimitte nob̃ debita nr̃a. sicut
& nos dimittimꝰ debitorib nr̃ĩs. Hoc
agit ec cłia spe beata in hac uita erũ
ralitate ꝑsonã. Qđ enĩ ad ipsũ ꝓprie
ꝑtinet natura unꝰ homo erat. grͣa

Expanded text:
: in quem credentes, per lavacrum regenerationis soluto reatu omnium peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, tus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumralitate personam. Quod enim ad ipsum proprie pertinet, natura unus homo erat, gratia
Abbreviated transcription (Latin):
plius eũ diligendo nullomͦ ẽẽ possimus.
Cur gͦ iohannes minꝰ eũ diligebat ꝙͣ. pe¬
trus si eã uitã significabat in qua est
multo amplus diligendus. nͥ qͥa ꝓptea
dictũ ẽ uolo eũ manere idest expecta¬
re donec ueniã. qm̃ ipsũ amorẽ qͥ tc᷑

Expanded text:
plius eum diligendo, nullo modo esse possimus. plius eum diligendo, nullo modo esse possimus. Cur ergo Joannes minus eum diligebat quam Petrus, si eam vitam significabat, in qua est multo amplius diligendus, nisi quia propterea dictum est, Volo eum manere, id est exspectare, donec veniam, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑuemet ad illud quod expectat᷑.
In hac autẽ actiua uita qͣntomagis
xp̃m diligimꝰ. tanto facilius lib̃amur
a malo. At ipse nos minꝰ diligit quales
nc̃ sumꝰ. & hinc idõ lib̾at. ne semꝑ
tales s imus. Ibi uͦ amplius nos diligit.
qm̃ qđ ei displiceat & quod a nobis au¬
ferat non habebimꝰ. nec ob aliud hic
nos diligit nͥ ut sanet & transferat
ab his quȩ non diligit. Hinc gͦ minꝰ
ubi non uult remaneamꝰ. ibi ampliꝰ
qͦ uult transeamꝰ : & unde non uult
ꝑeamus. Amet gͦ petrus eũ ut ab ista
mortalitate liberemͣ. Amet᷑ ab illo
iohannes ut in illa ^ martalitate ser¬
uem᷑. Sed ista ratione illud ostendit᷑
cur ampliꝰ iohannẽ quã petrũ amaue¬
rit xp̃c. non cur ãplius petrus quã
diligit xp̃c in futuro scło ubi cũ illo
sine fine uiuemꝰ quã in isto unde eru¬
imur ut illic semꝑ simꝰ ꝓpt᷑ea nos¬
eũ minus tunc dilecturi sumꝰ qͣndo
meliores erimꝰ: cũ meliores utiq nͥ am¬

Expanded text:
etur ad illud quod exspectatur. In hac autem activa vita quanto magis Christum diligimus, tanto facilius liberamur a malo. At ipse nos minus diligit quales nunc sumus; et hinc ideo liberat, ne semper tales simus. Ibi vero amplius nos diligit, quoniam quod ei displiceat, et quod a nobis auferat, non habebimus. Nec ob aliud hic nos diligit, nisi ut sanet, et transferat ab iis quae non diligit. Hic ergo minus, ubi non vult, remaneamus; ibi amplius, quo vult, transeamus, et unde non vult pereamus. Amet ergo eum Petrus, ut ab ista mortalitate liberemur; ametur ab eo Joannes, ut in illa immortalitate servemur. Sed ista ratione illud ostenditur, cur amplius Joannem quam Petrum amaverit Christus, non cur amplius Petrus quam diligit Christus in futuro saeculo ubi cum illo sine fine vivemus quam in isto, unde eruimur, ut illic semper simus; et propeum minus dilecturi sumus quando meliores erimus; cum meliores utique nisi am
Abbreviated transcription (Latin):
uidebimꝰ eũ sicuti ẽ: tunc gͦ amplius
qđ uidebimꝰ diligemꝰ. Ipse autẽ dñs illã
quȩ futura ẽ uitã nr̃am qualis in nob̃
futura sit sciens. p̾destinatione plus
amat: ut ad eũ nos amando ꝑducat.
Quo circa qmͣ uniuerse iiȩ dñi miscđia¬

Expanded text:
 eum sicuti est . Tunc ergo amplius quod videbimus, diligemus. Ipse autem Dominus illam quae futura est vitam nostram, qualis in nobis futura sit sciens, praedestinatione plus amat, ut ad eam nos amando perducat. Quocirca quoniam universae viae Domini miseri
Abbreviated transcription (Latin):
lis & qđ cũq solueris suꝑ t̾rã erit so¬
lutũ in celis: uniuersã significabat
ȩccłam quȩ in hoc scło diũsis tẽpta¬
tionib uelut imbrib fluminib tẽ¬
pestatib quatit᷑ & non cadit. qm̃
fundata ẽ suꝑ petrã: unde petrus

Expanded text:
ram, erit solutum et in coelis, universam significabat Ecclesiam, quae in hoc saeculo diversis tentationibus velut imbribus, fluminibus, tempestatibus quatitur, et non cadit, quoniam fundata est super petram, unde Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Ista significata ẽ ꝑ apłm petrũ.
illa ꝑ iohannẽ. Tota hic agit᷑ ista usq
in huius scłi finẽ & illie inuenit finẽ.
Differtͣ illa cõplenda post huiꝰ scłi finẽ:
sed in futuro scło non habet finẽ. Idõ
dr̃ hunc sequere me: de illo autẽ sic
eũ uolo manere donec ueniã qͥd ad te.
tu me sequere. Quid enĩ est hoc: Qnan¬
tũ sapio quidẽ hoc ẽ tu me sequere
ꝑ imitationẽ ꝑferendi tẽporalia ma¬
la. Ille maneat donec sempit̾na ue¬
nio redditurus biona: qd aꝑtius ita
dici potest. ꝑfecta me sequat᷑ actio
informata meȩ passionis exemplo.
inchoata uͦ contẽplatio maneat do¬
nec uenio ꝑficienda cũ uenero.
tẽ pia plenitudo patientię. manet autẽ
donec ueniat xp̃c tunc manifestanda
plenitudo scientiȩ. Hic quippe toleran¬
tͣ mala huiꝰ mundi in terra morienti¬
ũ. ubi uidebunt᷑ bona dñi in t̾ra ui¬
uentiũ. Quod enĩ ait uolo eũ manere

Expanded text:
ta. Ista significata est per apostolum Petrum, ta. Ista significata est per apostolum Petrum, illa per Joannem. Tota hic agitur ista usque in hujus saeculi finem, et illic invenit finem: differtur illa complenda post hujus saeculi finem, sed in futuro saeculo non habet finem. Ideo dicitur huic, Sequere me: de illo autem, Sic eum volo manere donec veniam; quid a te? Tu me sequere. Quid enim est hoc? Quantum per imitationem perferendi temporalia mala; ille maneat donec sempiterna nio redditurus bona? Quod apertius ita dici potest: Perfecta me sequatur actio, informata meae passionis exemplo; inchoata vero contemplatio maneat donec venio, perficienda cum venero. e ad mortem pia plenitudo patientiae: manet autem donec veniat Christus, tunc manifestanda plenitudo scientiae. Hic quippe tolerantur mala hujus mundi in terra morientium, ibi videbuntur bona Domini in terra viventium. Quod enim ait, Volo eum manere
Abbreviated transcription (Latin):
facit bonũ: altera nullũ habet a quo
declinet malũ. & magnũ habet quo
fruat᷑ bonũ. Una cũ hoste pugnat.
altera sine hoste regnat. Una factis
est in aduersis. altera nichil sentit
aduersi. Una carnales libiches frenat.
altera spũalib delectationib uacat.
Una est uincendi cura sollicita. alte¬
ra uictorię pace secura. Una in tẽp¬
tationib adiuuat᷑. altera sine ulla
tẽptatione in ipso adiutore letat᷑.
Una subuenit indigenti. altera ibi ẽ
ubi nullũ inuenit indigentẽ. Una
aliena peccata ut sua sibi ignoscant᷑
ignoscit: altera nec patit᷑ qđ ignos¬
cat. nec facit qđ sibi poscat ignosci.
Una flagellat᷑ malis ne extollat᷑ in
bonis. altera tanta plenitudine grẽ
caret om̃i malo. ut sine ulla tẽp̾tatio¬
ne suꝑbiȩ cohereat sũmo bono. Una bo¬
na & mala discernit. altera sola quȩ
bona sunt cernit. Ergo una bona est
sed adhuc misera. altera melior & bea¬

Expanded text:
facit bonum, altera nullum habet a quo facit bonum, altera nullum habet a quo declinet malum, et magnum habet quo fruatur bonum. Una cum hoste pugnat, altera sine hoste regnat; una fortis est in adversis, altera nihil sentit adversi; una carnales libidines frenat, altera spiritualibus delectationibus vacat; una est vincendi cura sollicita, altera victoriae pace secura; una in tentationibus adjuvatur, altera sine ulla tentatione in ipso adjutore laetatur; una subvenit indigenti, altera ibi est ubi nullum invenit indigentem; una aliena pignoscit, altera nec patitur quod ignoscat, nec facit quod sibi poscat ignosci; una flagellatur malis, ne extollatur in bonis, altera tanta plenitudine gratiae caret omni malo, ut sine ulla tentatione superbiae cohaereat summo bono; una bona et mala discernit, altera quae sola bona sunt cernit: ergo una bona est, sed adhuc misera; altera melior et bea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ significationẽ petrus in petra: qua
significatione intelligit᷑ xp̃c petra. Pe¬
trus eccłia. Hec gͥ ęccłia qũa significa¬
bat petrus qͣndiũ degit in malis. a¬
mando & sequendo xp̃m lib̾at᷑ a malis.
Magis autẽ seqͥtͣ in eis qui certãt ꝓ ueri¬
tate usq ad mortẽ. sed uniuersitati dr̃
sequere me : ꝓ qua uniuersitate passus
ẽ xp̃c. De qͦ dicit idem petrus. xp̃c pas¬
tũ est. sequere me. Est autẽ alia uita
immortalis quȩ non ẽ in malis: ibi
facie ad faciẽ uidebimꝰ qđ hic ꝑspe¬
culũ & in enigmate uidet᷑. qͣndo mul¬
tũ inconspicienda ueritate ꝓficitur.
Quas itaq ui̾as sibi diuinitꝰ p̃dicatas¬
& cõm̃datas nouit ȩccłia: quarũ una
est in fide. altera in specie. Una in tẽ¬
pore peregrinationis. altera in ęt̾ni¬
tate mansionis. Una in labore. altera
in reqͥe. Una in uia. altera in patria.
Una in oꝑe actionis. altera in mercede
cõtẽplationis. Una declinat a malo &

Expanded text:
 significationem Petrus in petra, qua significatione intelligitur Christus petra, Petrus Ecclesia. Haec igitur Ecclesia, quam significabat Petrus, quandiu degit in malis, amando et sequendo Christum, liberatur a malis. Magis autem sequitur in eis, qui certant pro veritate usque ad mortem. Sed universitati dicitur Sequere me; pro qua universitate passus est Christus, de quo dicit idem Petrus: Christum est, Sequere me. Est autem alia vita immortalis, quae non est in malis: ibi facie ad faciem videbimus, quod hic per speculum et in aenigmate videtur , quando multum in conspicienda veritate proficitur. Duas itaque vitas sibi divinitus p commendatas novit Ecclesia: quarum una est in fide, altera in specie. Una in tempore peregrinationis, altera in aeternitate mansionis; una in labore, altera in requie; una in via, altera in patria; una in opere actionis, altera in mercede contemplationis; una declinat a malo et
Abbreviated transcription (Latin):
ira dĩ iusta: de qua scriptura loquens
homo inquit natus ex muliere. bre¬
uis uitȩ & plenus ire. cũ iradĩ ñ sit
ut hominis. id est ꝑturbatio concita¬
ti animi. sed tranqͥlla iusti suppli¬
cii constitutio. In hac ira sua dĩ non
continens sic̃ scriptũ ẽ miserationes
suas p̾ter alia solatia miseraꝵ quȩ
generi humano p̾bere non cessat. in
plenitudine tẽporis misit filiũ suũ¬

Expanded text:
ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse s
Abbreviated transcription (Latin):
IQuod autẽ uidet qͥs. qͥd sperat: Si au¬
tẽ qđ non uiclemꝰ speramꝰ. ꝑ patien¬
tiã expectamꝰ. In malis autẽ quȩ qͥsq¬
patit᷑ur. non in bonis qͥb fruit᷑ opuᷤ¬
est patientia. Hanc itaq uitã de qua
scriptũ est nũquid non tẽptatio est ui¬
ta humana suꝑ terrã in qua cotidie
clamamꝰ ad dm̃ libera nos a malo cogit᷑
homo tolerare etiã remissis peccatis. ꝙͣ¬
erit cansa peccatũ. Productior enĩ est
pena quã culpa. ne parua putaret᷑
culpa si cũ illa finiret᷑ & pena: ac ꝑ¬
hoc uel ad demonstrationẽ debitȩ mi¬
seriȩ uel ad em̃dationẽ labilis uitę.
uel ad exercitationẽ necessariȩ pati¬
entiȩ tẽporalit̾ hominẽ detinet pe¬
na. &e quẽ iã ad dãpnationẽ sempit᷑¬
nã reũ non detinet culpa. Hȩc est isto¬
rum dierũ quosin hac mortalitate agi¬
mus malos quãuis in eis diligamꝰ ui¬
dere dies bonos dolenda qͥdẽ sed non
rep̾hendenda conditio. uenit enĩ de

Expanded text:
d sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . In malis autem quae quisqupatitur, non in bonis quibus fruitur, opuest patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? in qua quotidie clamamus ad Dominum, Libera nos a malo , cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis: querit causa peccatum. Prest quam culpa, nec parva videretur culpa, si cum illa auferretur poena. Est ideo vel ad demonstrationem debitae miseriae, vel ad emendationem labilis vitae, vel ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ diligit xp̃c. cũ plus ip̃se quã suus con¬
cliscipłs diligit xp̃m : Hic plane cunc¬
tat᷑ responsio. & auget᷑ questio. Quan¬
tũ autẽ ipse sapio meliorẽ qͥ plus dili¬
git xp̃m. feliciorẽ uͦ quẽ plus diligit
toris nr̃i minꝰ eũ diligentis a qͦ plus
diligit᷑ & eũ plus a qͦ minꝰ diligit᷑ quẽ¬
admodũ defenderẽ haberẽ. Aggrediar
gͥ in eius manifesta misccłia cuiꝰ est
occulta iusticia desoluenda questione
tã ingenti. ꝓ uirib quas ipse donaue¬
rit disputare. Hucusq enĩ ꝓposita

Expanded text:
 diligit Christus, cum plus ipse quam suus condiscipulus diligat Christum? Hic plane cunctatur responsio, et augetur quaestio. Quantum autem ipse sapio, meliorem qui plus diligit Christum, feliciorem vero quem plus diligit plus diligitur, et eum plus a quo minus diligitur, quemadmodum defenderem, perviderem. 5. Aggrediar igitur in ejus manifesta misericordia, cujus est occulta justitia, de solvenda quaestione tam ingenti, pro viribus quas ipse donaverit, disputare: hucusque enim proposita
Abbreviated transcription (Latin):
& in tesra siue iustos ⁊ peccatores celum
& terram intelligas. siue spm ⁊ carNẽ.
siue dñm ⁊ eccłam. siue om̃a simul. ipsa ꝑ¬
fectione nr̃ȩ beatitudinis ⁊ ideo scłi ter¬
mINatione complebitur : tam̃ om̃a tria
in ȩt̃num maNebt̃. N am n scificatio nomi¬
nis cłi sempit᷑ria erit. n regni ȩius nullus est
finis: & ꝑfectȩ nr̃ȩ beatitudini ęt̾na ui¬
ta ꝓmittit᷑. ꝑ manebt gͦ ista tria. con¬
sũmata atq cumulata INilla uita quȩ no¬
b̃ ꝓmittitur. Reliqua uͦ quatuor quȩ pe¬
timꝰ ad tẽporalẽ istam uitam ꝑtinere mi¬
chi uidentur. Quoꝵ pͥmum est. Panem
nr̃m cotidianũ da nob̃ hodie. Hoc ipso enĩ
qł dictus est cotidianus panis siue spũalis
significetur siue in sacram̃to aut iN uicꝰ¬
tu isto iuisibili. ad hoc tẽpus ꝑtinet qđ¬
sempit᷑ nus. sed qr iste qui cotidianus dictꝰ est
in seripturis siue in strepitu sermonis siue
quibq temporalib sigriis exibet᷑ animȩ.

Expanded text:
sive justos et peccatores coelum et terram intelligas, sive spiritum et carnem, sive Dominum et Ecclesiam, sive omnia simul, ipsa perfectione nostrae beatitudinis, et ideo saeculi terminatione complebitur, tamen omnia tria in aeternum manebunt. Nam et sanctificatio nominis Dei sempiterna erit, et regni ejus nulfinis , et perfectae nostrae beatitudini aeterna vita promittitur. Permanebunt ergo ista tria consummata atque cumulata in illa vita quae nobis promittitur; reliqua vero quatuor, quae petimus, ad temporalem istam vitam pertinere mihi videntur, quod primum est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; hoc ipso enim quod dictus est quotidianus panis, sive spiritalis significetur, sive sacramento, aut in victu iste visibilis, ad hoc tempus pertinet qsempiternus, sed quia iste, qui quotidianus dictus est in Scripturis, sive in strepitu sermonis, sive quibusque temporalibus signis exhibetur animae.
Abbreviated transcription (Latin):
totũ¬
meũ. ut: referat᷑ ad iustos tamꝙͣ dictũ
sit. hȩc om̃ia patiemini ab eis ꝓpter
nomen meũ. ut hoc sit facientuobis qđ̵
est patiemini ab eis. Si autẽ ꝓpt̃ no¬
m̃ meũ sic accipit᷑ tamꝗͣ. diceret ꝓptͣ

Expanded text:
totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patiemini ab eis. Si autem propter nomen meum sic accipitur, tanquam diceret, propter
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ẽ ex ea parte hominũ qua isdem
ipsis consceleratis fauet. Hȩc gͦ om̃ia
facient uobis ꝓpt̃ nom̃ meũ. uel ita
dictũ est ꝓpt̾ qđ uos patimini. uel
ita ꝓpt̾ qđ & ipsi faciunt. qͥa & hoc
in uobis dũ ꝑsecunt᷑ oderunt. Et
addidit. quia nesciunt eũ qͥ me misit.
Hoc scdm eã scientiam dictũ intelli¬
gendũ est : de qua & alibi scriptũ est
Scire autẽ te: sensus est consũmatus.
Hac quippe scientia qͥ sciunt patrẽ
ipsi cũ eis colligunt᷑ a xp̃o.¬

Expanded text:
suum est, ex ea parte hominum qua eisdem suum est, ex ea parte hominum qua eisdem ipsis consceleratis favet. Ergo, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, vel ita dictum est, propter quod vos patimini; vel ita, propter quod et ipsi faciunt: quia et hoc in vobis dum persequuntur, oderunaddidit: Quia nesciunt eum qui me misit. Hoc secundum eam scientiam dictum intelligendum est, de qua et alibi scriptum est: Scire autem te, sensus est consummatus . Hac quippe scientia, qui sciunt Patrem,ipsi cum eis colliguntur a
Abbreviated transcription (Latin):
possunt recte dici & ꝓpt̾ iustitiã face¬
re. quã diligendo ꝑsecunt᷑ malos. & ꝓp¬
t̃ iniquitatẽ quã oderunt in ipsis mał is:
ita gͦ & ipsi mali possunt dici pati &
ꝓpter iniquitatẽ quȩ in illis punit᷑. &
ꝓpt̃ iustitiã quȩ in eaꝵ pena exercet᷑
Itẽ queri potest si etiã mali faciunt
ꝑsecutionẽ malis. sicut impii reges &
udices cũ eẽnt ꝑsecutores piorũ utiq
homicidas & adulteros & quoscũq ma¬
leficos quos contͣ leges publicas fecisse
cognoscerent puniebant. quomͦ intelli¬
gendũ ẽ quod ait dñs. si de mundo
eẽtis mundus quod suũ erat diligerꝙ:
Heq enĩ quos punit diligit mund.
a qͦ uidemus supra dicta scelerũ gene¬
ra plerũq puniri. nͥ quia mundus
est in eis a quib talia scelera puni¬
unt᷑. mundus est in eis a qͥb talia
scelera diligunt᷑. Mundus itaq ille
qͥ intelligit᷑ in malis atq impiis: &
odit qđ suũ ẽ ex ea parte hominũ
qua sceleratis nocet. & diligit qđ

Expanded text:
ossunt recte dici et propter justitiam facere, cum diligendo persequuntur malos; et propter iniquitatem, quam oderunt in ipsis malis; ita ergo et ipsi mali possunt dici pati, et propter iniquitatem, quae in illis punitur, et propter justitiam, quae in eorum poena exercetur. Item quaeri potest si etiam mali faciunt persecutionem malis, sicut impii reges et judices, cum essent persecutores piorum, et utique homicidas, et adulteros, et quosque maleficos, quos contra leges publicas fecisse cognoscerent, puniebant, quomodo intelligendum est quod ait Dominus: Si de mundo essetis, mundus quod suum est diligeret? neque enim quos punit diligit mundus, a quo videmus supra dicta scelerum genera plerumque puniri; nisi quia mundus est in eis a quibus talia scelera puniuntur, mundus et in eis a quibus talia scelera diliguntur. Mundus itaque ille, qui intelligitur in malis atque impiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum qua sceleratis nocet; et diligit quod
Abbreviated transcription (Latin):
głetͣ. faciunt ista mali malis.
sed non ꝓptͣ iustitiã. & ideo misere¬
ri utriq & qͥ faciunt & qͥ patiunt᷑.
faciunt & boni malis. ubi & si faci¬
unt isti ꝓpt̾ iustitiã: non tamen illi
ꝓpt̃ iustitiã patiunt᷑. Sed dicit
aliquis. Si mali quando ꝑsequunt᷑
bonos ꝓpt̃ nomen xp̃i propter iusti .uii.¬
tiã boni patiunt᷑. ꝓfecto ꝓp̃t iusti¬
tiã hec eis mali faciunt. Quod si ita
est : ergo & quando boni malos ꝓpt᷑
mali patiunt᷑. qͥa faciunt boni ꝓpt
iustitiã patiunt᷑ mali ꝓpt̾ iniusti¬
tiã. Nec mali gͦ ꝓpt̾ hoc possunt
facere ꝓpt̾ qđ boni patiunt᷑. qͥa faci¬
unt mali ꝓpt̾ iniustitiã. patiunt᷑
boni ꝓpt̃̾ iustitiã. Quomͦ gͦ erit ue

Expanded text:
mali malis; sed non propter justitiam: et ideo miseri utrique, et qui faciunt, et qui patiuntur. Faciunt et boni malis: ubi etsi faciunt isti propter justitiam, non tamen illi propter justitiam patiuntur. 3. Sed dicit aliquis: Si mali quando persequuntur bonos propter nomen Christi, propter justitiam boni patiuntur, profecto propter justitiam haec eis mali faciunt; quod si ita est, ergo et quando boni malos proptmali patiuntur; quia faciunt boni propter justitiam, patiuntur mali propter injustitiam: nec mali ergo propter hoc possunt facere propter quod boni patiuntur, quia facint mali propter injustitiam, patiuntur boni propter justit
Abbreviated transcription (Latin):
relinquens nobis exemplũ ut sequam᷑
uestigia eius. Qđ utiq si facimꝰ: ipso
adiuuante facimꝰ qͥ dixit. sine me
nichil potestis facere. Deniq qͥb iã
dixerat si odit uos mundus scitote
quia priorẽ me uobis odio habuit:
& nunc in eo quod audistis cũ lege¬
ret᷑ ȩuangłm. mementote inquit ser¬
monis mei quẽ ego dixi uobis non
est seruus maior dño suo. si me ꝑse¬
cuti sunt & uos ꝑsequent᷑. si sermo

Expanded text:
ut sequamur vestigia ejus . Quod utique si facimus, ipso adjuvante facimus, qui dixit, Sine me nihil potestis facere. Denique quibus jam dixerat, Si odit vos mundus, scitote quia me priorem vobis odio habuit: et nunc in eo quod audistis, cum legeretur Evangelium, Mementote, inquit, sermonis mei quem ego dixi vobis, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos perseque
Abbreviated transcription (Latin):
nec tamen odissent eos neq ꝑseque¬
rent᷑. uel etiã si odissent nec tam̃
ꝑsequerent᷑: non om̃ia facerent.
Hȩc autẽ om̃ia inquit facient uob
ꝓpter nomen meũ qͥd ẽ aliud dice¬
re quã me in uobis odio habebunt.
me in uobis ꝑsequent᷑. & sermonẽ
ur̃m quia m̃s ẽ ideo non seruabt᷑:
Hec enĩ om̃ia facient uobis ꝓpter¬

Expanded text:
nec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiam si odissent, nec tamen persequerentur: non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis propter nomen meum, quid est aliud dicere, quam, me in vobis odio habebunt, me in vobis persequentur, et sermonem vestrum, quia meus est, ideo non servabunt? Haec enim omnia facient vobis p
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ dimiseris : non poteris dicere. sicut
uides et iam de pecuNnia dimitteNla
ãmoneri eum cui tali p̃ce orare p̾ci¬
pit᷑. Illud sane tractari potest ut
mittimꝰ. tc̃ conuiNIcam᷑ contra istã
reguła fecisse. si eis non climit tamus¬
qͥ ueniam petunt. qr ⁊ nob̃ ueniam pe¬
tentib a benignissimo patre dimit¬
ti uolumus. Sed illo russus p̃cepto
qͦ ubem᷑ orare ꝓ iNimicis nr̃ĩs. non pro
his iubemur qui ueniam petunt. Iam
enim qui tales sunt inimici ñ st̃. Nul
lomͦ autẽ quisꝗ. uere dixerit orare se
ꝓ eo cui ñ ignouerit. Quappt̾ fateN¬
dum est om̃a peccata dimit tenda ẽẽ
quȩ iN nos ad mittunt᷑. si uolumꝰ nob̃
a patre dimitti quȩ admittimꝰ. Nã
de uindicta supiuis ut arbit ror satis
Et ne Nos inferas in temptatioNe ..

Expanded text:
si non dimiseris, non poteris dicere, Dimittsi non dimiseris, non poteris dicere, Dimittautem ignoveris, vides etiam de pecunia dimittenda admoneri eum cui tali prece orare praecipitur. tunc convincamur contra istam regulam fecisse, si eis non qui veniam petunt, quia et nos veniam petentibus nobis a benignissimo Patre dimitti volumus. Sed illo rursus praecepto, quo jubemur orare pro inimicis nostris , non pro his jubemur qui veniam petunt. Jam enim qui tales sunt, non sunt inimici. Nullo modo autem quisquam vere dixerit orare se pro eo cui non ignoverit. Quapropter fatendum est omnia peccata dimittenda esse quae in nos admittuntur, si volumus nobis a Patre dimitti quae admittimus. Nam de vindicta superius, ut arbitror, satisEt ne nos inferas in tentationem.
Abbreviated transcription (Latin):
pidus. Utrũq autẽ ꝑtinet ad inopiã.
Nam illa inopia est rei familiaris. hȩc
animi. Quisquis itaq tali dimittit de¬
bitum inopi dimittit opusq xp̃i anum
oꝑatur. manente illa regula ut in ani¬
mo paratus sit a mittere qđ sibi debet᷑.
Nam si modeste ac lenit᷑ omĩmodo egerit
ut sibi restituat᷑. non tam iNtendens
fructũ pecuniȩ quã ut homine corri¬
gat. cui sine dubio ꝑniciosũ est hab̃e
unde reddat. N ñ redłe. non sołũ non
peccauit sed ꝓđit etiam plurimũ. ne il¬
le dũ alieNa pecunia lucrũ facere uult.
damprũ fidei patiat᷑. Qđ tanto est
grauius. ut nulla sit cõparatio. Ex qͦ
intelligit᷑ etiam INista quinta petiti¬
one qua dicintꝰ dimitte nob̃ debita nr̃a¬
non de pecuNia qͥdẽ dici sed de om̃ĩb
quȩ in nos quisq peccat. ac ꝑ hoc etiã
de pecunia. Peccat namq inte : qͥ
tͥ pecuniam debitã cum habeat undde
redđe. recusat redđe. Qđ peccatũ

Expanded text:
pidus: utrumque autem pertinet ad inopiam; pidus: utrumque autem pertinet ad inopiam; nam illa inopia est rei familiaris, haec animi. Quisquis itaque tali dimittit debitum, inopi dimittit, opusque christianum operatur, manente illa regula, ut in animo paratus sit amittere quod sibi debetur. Nam si modeste ac leniter omni modo egerit, ut sibi restituatur, non tam intendens fructum pecuniae, quam ut hominem corrigat, cui sine dubio perniciosum est habere unde reddat, et non reddere; non solum non peccabit, sed proderit etiam plurimum, ne ille dum alienam pecuniam lucrum facere vult, damnum fidei patiatur; quod tanto est gravius, ut nulla sit comparatio. Ex quo intelligitur etiam in ista quinta petitione, qua dicimus, Dimitte nobis debita nnon de pecunia quidem dici; sed de omnibus quae in nos quisque peccat, ac per hoc etiam de pecunia. Peccat namque in te, qui tibi pecuniam debitam, cum habeat unde reddat, recusat reddere. Quod peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
Debita pecca¬
ta dici manifestũ est: uel illo qͦ ait idẽ
dñs. non exies iNde donec soluas nouissi¬
mũ quadrantẽ. uel illo qđ debitores
apellauit qui ei mntiati stͣ extincti ru
pilatus miscuit. Dixit enĩ putaRe
homines qł illi ultra modũ debitores es¬
sent. idest peccatores. Et addidit. Añ
dico uob̃. nisi peNiteNtiam egeritis si¬
milit᷑ moriemiNi. Non hic gͦ quisꝙ ur¬
get᷑ pecuniam dimit tere debitorib.
sed quȩcũq iN eum alius peccauerit.
Nam pecuniam climit tere illo potius ui¬
bemur p̃cepto qł suꝑius dictum est:
si quis tͥ tunicam tolłe uoluerit. ⁊ ui¬
liũ. Nec ibi necesse est omĩ pecuniario
debitori dimittere debitum. sed ei qui
redłe noluerit iNtantũ ut uelit etiã
litigare. Seruũ autẽ dñi ut ait apłs
non õportet litigare. Qui gͦ uel sponte
uel conuentus pecuNiam debitã redte
noluerit : dimitteNda est illi. Ouas
enim ob res nolet redđẽ. uel qđ noN ha¬
beat. uel qđ auarus sit. reiq alienȩ cu¬

Expanded text:
Debita, peccata dici manifestum est, vel illo quod ait idem Dominus, Non exies inde donec reddas novissimum quadrantem ; vel illo quo dappellavit qui ei nuntiati sunt exstincti vel ruicrificio miscuit; dixit enim putare homines quod illi ultra modum debitores essent, id est peccatores, et addidit: Amen dico vobis, nisi poenitentiam egeritis, similiter moriemini . Non hic ergo quisque urgetur pecuniam dimittere debitoribus, sed quaecunque in eum alius peccaverit; nam pecuniam dimittere illo potius jubemur praecepto, quod superius dictum est: Si quis tibi tunicam tollere voluerit, et juqua. Nec ibi necesse est omni pecuniario debitori dimittere dreddere noluerit, in tantum ut velit etiam litigare; Servum autem Domini, ut ait Apostolus, non oportet litigare . Qui ergo vel sponte vel conventus pecuniam debitam reddere noluerit, dimittenda illi est. Duas enim ob res nolet reddere, vel quod non habeat, vel quod avarus sit reique alienae cu
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ sed dixit. testis est ds̃. Ridiculum
est hoc putare. Tam̃ ꝓpt̃ contentiosos
aut multũ tardos ne aliquid int᷑esse qͥs
putet. sciat etiam hoc modo iurasse
tamꝙ. si diceret᷑ ur̃a gła me facit cotidie
mori. sicut dicit᷑ ꝑ illius magisteriũ
doctus factus est. idest illius magiste¬
rio factum est ut ꝑfecte doceret᷑ : gre¬
ca exemplaria diuidicant in quib est

Expanded text:
Deum; sed dixit, Testis est Deus. Ridiculum est hoc putare: tamen propter contentiosos aut multum tardos, ne aliquid interesse quis putet, sciat etiam hoc modo jurasse tanquam si diceretur, Vestra gloria me facit quotidie mori; sicut dicitur, Per illius magisterium doctus factus est, id est, illius magisterio factum est ut perfecte doceretur: graeca exemplaria dijudicant, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
amplius est: a malo est. Iustitia phariseo¬
rum est non ꝑiurare. Hanc confirmat qͥ
uetat uirare. qđ ꝑtinet ad iustitiã reg¬
ni cęloꝵ. Sicut enim falsũ loqͥ non potest
qui ñ loquit᷑ : sic ꝑiurare ñ potest qui ñ
iurat. S ed tam̃ qm̃ uirat qui adhibet
testem dm : diligent᷑ considerandũ est
hoc capitulum ne contra p̾ceptũ dni
apłs fecisse uideat᷑ qui sepe hoc modo
iurauit cum dicit. quȩ aut eo scribo uob̃
ecce coram do qr ñ mentior: & iterum.

Expanded text:
amplius est, a malo est. Justitia Pharisaeorum est, non pejerare: hanc confirmat qui vetat jurare, quod pertinet ad justitiam regni coelorum. Sicut enim falsum loqui non potest qui non loquitur, sic pejerare non potest qui non jurat. Sed tamen quoniam jurat qui adhibet testem Deum, diligenter considerandum est hoc capitulum, ne contra praeceptum Domini Apostolus fecisse videatur, qui saepe hoc modo juravit, cum dicit, Quae autem scribo vobis, ecc
Abbreviated transcription (Latin):
Intelligendũ est sic distributũ fuisse
huic discipło qđ opus erat. ut illic eti¬
ã beatȩ mariȩ tanꝗͣ. matris eiꝰ portio
poneret᷑. Mlagisq sic debemꝰ acciꝑe qđ
dictũ est ex illa hora suscepit eã dispłs
in sua. ut ad eius curã quicqͥd ei eẽt ne¬
cessariũ ꝑtineret. Suscepit gͦ eã disci
płs in sua. non p̾dia quȩ nulla ꝓpriae
consũmata sunt: ut consũmaret᷑ scrip¬
tura. dicit. Sitio. Uas gͦ positũ erat.

Expanded text:
intelligendum est sic distributum fuisse intelligendum est sic distributum fuisse huic discipulo quod opus erat, ut illic etiam beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur; magisque sic debemus accipere quod dictum est, Ex illa hora suscepit eam discipulus in sua, ut ad ejus curam quidquid ei esset necessarium pertineret? Suscepit ergo eam in sua, non praedia, quae nulla propria consummata sunt, ut consummaretur Scriptura, dicit: Sitio. Vas ergo positum era
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ dñi accepit: Neq enĩ non ex
eis erat qͥ dixerunt ei. ecce nos reli¬
qͥmus om̃ia & secuti sumꝰ te. Sed
ibi quoq audierant qͥcũq ista dimi¬
serit ꝓpt̃ me: accipies in hoc scło
centies tantũ. Habebat gͦ discipłs¬
centuplicit᷑ plura quã dimiserat.
in quę susciꝑet eius matrẽ qͥ illa do¬
nauerat᷑. Sed in ea societate beat᷑
ioħes receꝑat centuplũ ubi nemo
dicebat aliqͥd suũ. sed erant illis oĩa
cõmunia: sicut in apłoꝵ actib scrip¬
tũ est. Sic enĩ apłi erant quasi ha¬
nichil habentes & om̃ia possidentes.
Quomͦ gͦ matrẽ magistri & dñi sui
discipłs & famulus accepit in sua. ubi
aliqͥd suũ nemo dicebat: An qͥa pau
lopꝰ in eodẽ libro legit᷑ qͦt qͦt enĩ pos¬
sessores p̃dioꝵ uel domoꝵ erant uen¬
dentes afferebant p̾tia illoꝵ & po¬
nebant ad pedes apłoꝵ. distribueba¬
t̃ autẽ unicuiq sicut cuiq opus erat.

Expanded text:
trem Domini accepit? Neque enim non ex trem Domini accepit? Neque enim non ex eis erat qui dixerant ei: Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te; sed ibi quoque audierat: Quicunque ista dimiserit propter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo icentupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in Apostolorum Actibus scriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur autem unicuique prout opus erat ,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs qđ docebat. quando dicebat. Si
qͥs autẽ suis & maxime domesticis non
ꝓuidet: fidẽ negat. & ẽ infideli deterior.
Quid autẽ tã cuiq clomesticũ quã pa¬
rentes filiis. aut parentib filii: Huius
itaq saluberrimi p̾cepti ipse magister
scõꝵ de se ipso constituebat exemplũ.
quando non ut famulȩ ds̃ quã creaue¬
rat & regebat. sed ut matri homo de
qua creatus fuerat & quã relinquebat
alterũ ꝓ se quodãmͦ filiũ ꝓuidebat.
Nã cur hoc fecerit. qđ sequit᷑ inlicat.
Ait enĩ ȩuangłista. Et ex illa hora
accepit eã discipłs in sua de seipso di¬
cens. sic quippe cõmemorare solet qđ¬
eũ diligebat iħc : qͥ utiq om̃s. sed ip¬
sũ p̃ ceteris & familiarius diligebat.
ita ut in conuiuio suꝑ pectus suuo
discũbere faceret. credo ut istius
ȩuangłii qđ ꝑ eũ fuerat p̾dicaturꝰ
diuinã excellentiã hoc mͦ altius cõ¬
mendaret. Sed inquȩ sua ioħes ma¬

Expanded text:
apostolus quod docebat, quando dicebat: Si apostolus quod docebat, quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam cuique domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti ipse magister sanctorum de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat: ait enim Evangelista, Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens. Sic quippe coeum diligebat Jesus, qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret. Credo ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. Sed in quae sua Joannes ma
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier: ecce filius tuus. Deinde dicit¬
discipło. Eece mat̾ tua. & ex illa hora
accepit eã discipłs in sua. Hec minirũ
est illa hora. de qua iħc aquã conuer¬
surus in uinũ dixerat matri. Quid mͥ
& tibi est mulier: Nondũ uenit hora
mea. Hanc itaq horã p̾dixerat quȩ
tunc nondũ uenerat. in qua cleberet
agnoscere moriturus de qua fuerat
mortalit᷑ natus. Cunc gͦ diuina factu¬
rus non diuinitatis sed infirmitatis ma¬
trẽ uelut incognitã repellebat. nunc
aute humana iã patiens ex qua fue¬
rat factus homo affectu cõmendabat
humano. Tunc enĩ qͥ mariã creauerat
in notescebat uirtute. nunc uͦ qđ ma¬
ria pepereͬat pendebat in cruce. Mo
ralis gͥ insinuat᷑ locus. facit qđ facien¬
dũ admonet. Exemplo suo suos instrux̃
p̃ceptor bonus ut a filiis piis impenda¬
t᷑ cura parentib. tanꝗͣ lignũ illud
ubi erant fixa menbra morientis etiã
cathedra fuerit magistri docentis. Ex
hac doctrina sana didicerat paulus

Expanded text:
us: deinde dicitdiscipulo, Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. » Haec nimirum est illa hora de qua Jesus aquam conversurus in vinum, dixerat matri, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnoscere moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem velut incognitam repellebat: nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute: nunc vero quod Maria pepererat, pendebat in cruce. 2. Moralis igitur insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex hac sana doctrina didicerat Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. sicut bona oꝑͣa de ꝓfunditate
gr̃ȩ dĩ quȩ cõprehendi ac uideri non
po lest uniu̾sa ꝓcedt̃. Sed & si crux
xp̃i hoc solũ significet qđ ait apłs. qͥ¬
autẽ iħu xp̃i st̃ carnẽ suã crucifixe¬
runt cũ passionib & concupiscentiis.
quã magnũ bonũ est. Nec tam̃ hoc
facit nͥ concupiscens aduersus carnẽ
sp̃s bonus. cũ illã crucẽ xp̃i fecerit
inimicus idest sp̃s malus. Postremo qͥd
ex qua regenerant᷑. siue oleo qͦ chris¬
mate ungunt̾ siue sacrificio qͦ alunt᷑:
mali faciunt nichil boni significat᷑.
quando ꝑ crucẽ xp̃i quã fecerunt
mali in celebratione sacram̃toꝵ eius
bonũ nobis om̃e signat᷑. Sed hȩc hac¬
tenus. quȩ autẽ sequunt᷑ alias ut ds̃
opitulabit᷑ disserenda uidebimus.

Expanded text:
gunt, sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed et si crux Christi et hoc solum significet, quod ait Aposautem Jesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen facit hoc, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est spiritus malus. Postremo quidex qua regenerantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, mali faciunt, nihil boni significatur; quando per crucem Christi, quam fecerunt mali, in celebratione Sacramentorum ejus bonum nobis omne signatur? Sed haec hactenus: quae autem sequuntur, alias, ut Deus opitulabitur, disserendo videbimus.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs uult uidicio tecum condere : & tuni¬
cam tuam tollere. O MNia gͦ illa int elli¬
gant᷑ de qͥb iudicio nob̃cũ contendi po¬
test. ita ut a nr̃o iure in ius illiꝰ transeant
qui contendit uel ꝓ quo contendit. sicuti
est uestis domꝰ. fundus. ium̃tum. & ge¬
neralit᷑ om̃is pecuNia. Qcł utrũ de ser
uis etiam accipiendũ sit. magna questio
est. Non enim xp̃ianũ oportet sic possi¬
dere seruum quomͦ equum aut argentũ.
quamꝗ. fieri possit ut maiore p̾tio uale¬
at equuis quam seruus : & multomagis
aliquid aureũ uel argenteũ. Sed ille
seruus si rectius & honest ius & ad dm̃
colendum ac cõmod adius abste domi¬
no educat᷑ aut regit᷑. quã ab illo qͥ eũ: potest
cupit auferre. nescio utrũ quisq dicere au¬
deat ut uestim̃tum eum debere contẽpii.
Hominẽ namq homo tamq. seipsũ diligere
debet. cui ab omium dño sicut ea que se¬
cunt᷑ ostendt̃ etiam ut inimicos diligat

Expanded text:
quis vult judicio tecum contendere, et tuniquis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quibus judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicuti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecunia. Quod utrum etiam de servis accipiendum sit magna quaestio est. Non enim christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum: quanquam fieri possit ut majore pretio valeat equus quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius et ad Deum colondum accommodatius abs te domino educatur, aut regitur, quam ab illo potest qui eum cupit auferre; nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino, sicut ea, quae sequuntur ostendunt, etiam ut inimicos diligat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃bere nouer̃t. diligere uͦ utũ a qͦ ferutt᷑
ignorant. At uͦ ipse dñs quiutiq p̃cepta
quȩ docuit pͥmꝰ impleuit ꝑcutienti seͥ maxil¬
lam minist ro sacerdotis noti p̃buit alteram.
sed insuꝑ dixit. Si male locutꝰ sum. exꝓbra
de malo. si bene. quid me cedis. Non tam̃
ideo paratꝰ corde non fuit ñ solũ in alteram
maxillam cedi ꝓ salute omium: sed etiã¬
toto corpore erucifigi. E rgo & illud qđ
sequit᷑. & qui uoluerit tecũ iudicio conten
dere & tunicam tuam tollere dimitte
illi & uestim̃tum : ad p̃parationẽ cordis
non ad ostensiorem oꝑis p̃ceptũ recte
intelligit᷑. Sed de tunica & uest im̃to
qđ dictum est. non eis solis sed in om̃ibus¬
tus
facieNdum est. que aliqͦ uire tẽpora¬
lit᷑ nr̃a esse dicimꝰ. Si eNim de uecessariis hoc¬
p̃ceptũł imperatum est. ꝗ tomagis suꝑflua
contempnere conuenit. Uerumt am̃
ea que nr̃a dixi eo genere includeNda
sunt. quo dñs ipse p̃sciuit & dixit. Si

Expanded text:
um a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si male locutus sum, exprobra de malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiatoto corpore crucifigi. 59. Ergo et illud quod sequidere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum, ad praeparationem cordis, non ad ostentationem operis praeceptum recte intelligitur. Sed de tunica et vestimento quod dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si
Abbreviated transcription (Latin):
uult sanos fieri.  Potest uideri ꝓpte¬
rea et iam tͥb exemplis hec p̃cepta in¬
sinuasse. quoꝵ pͥmum est si quis te ꝑeus¬
serit indexteram maxillam. sedm̃. si quis
tunicam tollere uoluerit : tertiũ. siqͥs
mille passus angariauerit. In quo ttio exẽ¬
plo simplo duplum addit᷑. ut tͥpłũ cõple¬
atur. Qui numerus hoc loco si non ut dicꝰ¬
tum est significat ꝑfectionem. illud ac¬
cipiat᷑ qđ in p̃cipientlo tamq tolerabiliꝰ
incipiens paulatim creuerit. donec ꝑue¬
niret usq ad dupplum ꝑferendũ. Nã

Expanded text:
vult sanos fieri? Potest videri proptevult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donec perveniret usque ad duplum aliud
Abbreviated transcription (Latin):
sic dictum esse arbitror. & qͥ uoluerit te¬
cum iudicio contendẽ & tunicam tuam
tollere remitte illi & uestim̃tum: tam¬
ꝙ si diceret. Qui uoluerit tunicam tu¬
am tollere : remit teilli & si quid aliud
indum̃ti habes. Ideo nonnulli pallium
int᷑pretati sunt : quod grece positũ est
inquit mille passus : uade cum illo alia
duo. Et hoc utiq non tam ut pedibꝰ
agas. ꝗͣ ut animo sis paratꝰ. Nam it
ipsa xp̃iana historia in qua est autori¬
tas nichil tale inuenies factum esse a
scĩs uel ab ipso dño cum in homine quem
suscipere dignatus est uiuendi nob̃ p̃be¬
ret exemplum. cum tam̃ om̃ib fere lo¬
cis eos inuenies paratos fuisse equo animo
tołare qͥcquid eis impbe fuisset ingestũ.
Sed uerbi gr̃a dictum putamus. uade
cum eo alia duo. Antria compleriuo¬
luit quo numero significat᷑ ꝑfectio.
ut meminerit quisq cum hoc facit ꝑ¬
fectam se implere iustitiam. misericor¬
dit᷑ ꝑ ferendo infirmitates eoꝵs quos

Expanded text:
tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium interpretati sunt, quod graece positum est inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sanctis, vel ab ipso Domino, cum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, misericorditer perferendo infirmitates eorum quos
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Ubi uult intelligi etiã bonos & ma¬
los. qͦs dicit in littore idest in fine scłi
separandos. Deniq ut oftenderet istos
minimos reꝓbos. eẽ. qͥ docent bonoͣs lo¬
quendo quȩ soluunt male iuuendo:
nec quasi minimos in uita et̾nassed

Expanded text:
ti . Ubi vult intelligi etiam bonos, et malos; quos dicit in littore, id est, in fine saeculi separandos. Denique ut ostenderet istos minimos reprobos esse, qui docent bona loquendo, quae solvunt male vivendo, nec quasi minimos in vita ae