comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ eiꝰ: & samuhel inter eos qͥ inuocant
nom̃ eiꝰ. Inuocabant dnm. & ipse ex-¬
audiebat eos: in colũpna nubis lo-¬
quebat᷑ ad eos. Si igit᷑. & de creden-¬
tibꝰ chorinthiis. & de moyse. & a a¬
ron. & samuhele. scribit᷑ qͦd inuoca¬
uerĩt nom̃ dni:. non incipientium.
s ꝑfectoꝵ hanc grãm esse credamꝰ.
lerunt. ostendit muneris largitatẽ:
quod nequaquam in paucos ꝓpħas.
ut olim fiebat inueteri testamento:
s inom̃s credentes in nomine salua¬
toris. sp̃s scĩ dona descenderint: ne
carnem. Neq enim est distinctio
iudȩi. & grȩci serui. & liberi. uiri.
& feminȩ: qͥa om̃s in xp̃o unũ sumus.
antiochiã erant ꝓpħȩ plurimi: &
apłs p̃cipit. ut si altero ꝓpħante al-¬
teri fuerit reuelatũ. prior taceat &
quatuor filias philippi. ȩuangłistȩ
legimꝰ ꝓphetassȩ. Senes quoq uide¬
rt̾ somnia: quando sauls iam senex
audiuit uirũ macedonẽ dicentẽ sͥ.
Transiens in macedoniam. ad iuua noᷤ.

Expanded text:
er eos qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos: in columna nubis loquebatur ad eos . Si igitur de credentibus Corinthiis, et de Moyse et Aaron ac Samuele scribitur, quod invocaverint nomen Domini, non incipientium, sed perfectorum, hanc gratiam esse credamus. lerunt, ostendit muneris largitatem, quod nequaquam in paucos Prophetas ut olim fiebat in veteri Testamento, sed in omnes credentes in nomine Salvatoris, Spiritus sancti dona descenderint  Alcarnem. Neque enim est distinctio Judaei et Graeci, servi et liberi, viri et feminae: quia omnes in Christo unum sumus . Antiochia erant prophetae plurimi: et Apostolus praecipit, ut si, altero prophetante, alteri fuerit revelatum, prior taceat . Et quatuor filias Philippi evangelistae legimus prophetasse . Senes quoque viderunt somnia, quando Paulus jam senex audivit virum Macedonem, dicentem sibi: Transiens in Macedoniam adjuva nos
Abbreviated transcription (Latin):
ad prelium cohortat᷑ & dicit. suscitate
robustos. accedant. ascendant om̃s ui¬
ribellatores: consurgant. & ascendant
gentes inualle iosaphat: non descen-¬
dere.s ascendere cohortat᷑. Om̃is enĩ
qͥ iudicat᷑ ꝓpter peccata sua. in ualle
positꝰ est. quȩ appellat᷑ iosaphat: id
est dñi iudicium. Qͥ enim credit
Ibiq disputabit cũ eis. non potentia
maiestatis. s rationis ueritate eos¬
conuincens. qͥ partiti st̃ ppłm dei. &
hereditatem illius disꝑsert̃ innati¬
onibꝰ. ut seruos dei sͥ seruire cõpelle¬
rent: & t̾ram illius diuisert̃. multis
eam int̾se erroribꝰ separantes: ut
alii colerent iouẽ. alii iunonẽ. & mi¬
neruam. & febrem. & rubiginem.
anubin. & corcodrillũ. & ibin. noctuaᷤᷤ
accipitres. & ciconicas. S ubhis no¬
minibus quondã diuisus est ppłs
dei. quẽ aduersariȩ nationes id est
principes mundi istius. & rectores
tenebrarũ non solũ diuiserunt sͥ

Expanded text:
ad praelium cohortatur, dicit: Suscitate ad praelium cohortatur, dicit: Suscitate robustos: accedant, ascendant omnes viri bellatores: consurgant et ascendant gentes in vallem Josaphat, non descendere, sed ascendere cohortantur. Omnis enim qui judicatur propter peccata sua, in valle positus est, quae appellatur Josaphat, id est, Domini judicium. Qui enim credit Ibique disputabit cum eis, non potentia majestatis, sed rationis eos veritate convincens, qui partiti sunt populum Dei, et haereditatem illius disperserunt in nationibus, ut servos Dei sibi servire compellerent: et terram illius diviserunt, multis eam inter se erroribus separantes, ut alii colerent Jovem, alii Junonem, et Minervam, et febrem, et rubiginem, et Anubim et crocodilum, et ibin, noctuas, accipitres, et ciconias. Sub his nominibus quondam divisus est populus Dei: quae adversariae nationes, id est, principes mundi istius, et rectores tenebrarum, non solum diviserunt sibi
Abbreviated transcription (Latin):
misert̃ sortẽ: & posuert̃ puerum
inꝓstibulo. & puellas uendebant
ꝓuino. & bibebant. Dicamus ut
polliciti sumus. primũ iuxta ãnã¬
t̃ cuteñ. prioribꝰ posteriora iungen¬
tes: & eadem si potuerimꝰ addiem
iudicii referre tẽꝑtabimꝰ. Saluadiͤᷤ
credentibꝰ in monte syon. & in hie¬
rusalem. & uocatis residuis de ppło
conuerterit dñs captiuitatẽ iuda.
& hierłm. qui uenerat predicare cȩ-¬
cis uisum. & captiui s̃ remissionem.
& liberauit eos qui dnm confiten᷑
& qui uersant᷑ in eccłia. in qua ui¬
sio pacis est: congregabit om̃s gen¬
tes quȩ credere noluerunt. & de¬
ducet eas inuallem iosaphat. Qd
significantius uixta hebraicam ue¬
ritatẽ. grece dicit᷑ raxazũ. id est
deorsũ ducam: & de sublimibꝰ ad
inferiora detraham. Simulq con-¬
sidera quando incredulos quosq¬
uel aduersarias potestates. dñs ad iu¬
dicium ꝓuocat: & disceptat cũ eis
ꝓppło suo deducã inqͥt eas inuallem
iosaphat. Quando autem credentes

Expanded text:
miserunt sortes: et posuerunt puerum in prostibulo, et puellas vendebant pro vino, et bibebant. Dicamus ut polliciti sumus, primum juxta anagogen prioribus posteriora jungentes, eadem si poterimus, ad diem judicii referre tentabimus. Salvatis credentibus in monte Sion, et Jerusalem, et vocatis residuis de populconverterit Dominus captivitatem Juda et Jerusalem, qui venerat praedicare caesis visum, et captivis remissionem, et liberavit eos qui Dominum confitentur, et qui versantur in Ecclesia, in qua visio pacis est, congregabit omnes gentes quae credere noluerunt: et 207 deducet eas in vallem Josaphat, quod significantius, juxta Hebraicam veritatem Graece dicitur κατάξω, id est, deorsum ducam, et de sublimibus ad inferiora detraham. Simulque considera, quando incredulos quosqvel adversarias potestates Dominus ad judicium provocat, et disceptat cum eis pro populo suo: deducam, inquit, eas in vallem Josaphat. Quando autem credentes
Abbreviated transcription (Latin):
& nr̃i ut diximꝰ iudaizantes ad mille
annoꝵ fabulã refert̃.: quando putant
congregandos: ut qͥ in isto scło opps̃si
st̃ ab uniuersis gentibꝰ. In hoc eodem
cunctis imꝑentꝰ nationibꝰ. Qerit.
indie illa stillabt̃ montes dulcedinẽ
& colleᷤ fluen lacte & melle: &ꝑ om̃s riuoᷤ

Expanded text:
et nostri, ut diximus, judaizantes, ad mille et nostri, ut diximus, judaizantes, ad mille annorum fabulam referunt, quando putant congregandos, ut qui in isto saeculo oppressi sunt ab universis gentibus, in hoc eodem cunctis imperent nationibus. 215 Et erit in die illa, stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte, et per om
Abbreviated transcription (Latin):
alienigena non transibit ꝑ eã ampliꝰ.
Cum solis. & lunȩ. cunctarũq stellarũ
splendor tenebris fuerit cõmutatus:
dñs desyon instar leonis rugiet. siue
clamabit: & tam excelsa uox eiꝰ erit.
atq t̾ribilis: ut cęloꝵ cardines. & t̾ra¬
rũ fundam̃ta quatiant᷑. Cũq tam
seuerus in eos fuerit qͥ puniendi st̃:
erit clemens inppłm suũ. & dabit eis
fortitudinẽ qͥ appellant᷑ filii isrł. menᷤ
T̃acrc̃.quẽ nos rectissimũ dei dicere
possumꝰ: qͥ non ambulauert̃ ꝑ pͣuas
semitas. s gradientes inuia xp̃i. om̃ia
recta fecert̃. Tunc scient & hi qͥ puni-¬
habitet inspecula sua syondin xp̃o
monte scõ suo: sue in eo qui se dignũ
dei habitacło p̃parauit. lunc erit scã
hierłm. uisio pacis. a quo & salomon
nomen accepit: & alieni non ꝑtnͣsibt̃
ꝑ eam amplius. Alienos uel demoneᷤᷤ
intellige. qͥ ext̾ni a dõ st̃: uel om̃s pes
ent: si habuerimꝰ dei pacẽ. & cor nrm̃
aduersariis non patuerit. Hȩc iudȩi.

Expanded text:
nigena non transibit per eam amplius. Cum solis et lunae cunctarumque stellarum splendor tenebris fuerit commutatus, Dominus de Sion instar leonis rugiet, sive clamabit, et tam excelsa vox ejus erit atque terribilis, ut coelorum cardines et terrarum fundamenta quatiantur. Cumque tam severus in eos fuerit qui puniendi sunt, erit clemens erga populum suum, et dabit eis fortitudinem qui appellantur filii Israel, mens Θεοῦ, quem nos rectissimum Dei dicere possumus: qui non ambulaverunt per pravas semitas, sed gradientes in via Christi, omnia recta fecerunt. Tunc scient et hi qui punihabitet in specula sua Sion, et in Christo monte sancto suo, sive in eo qui se dignum Dei habitaculo praeparavit. Tunc erit sancta Jerusalem visio pacis, a qua et Salomon nomen accepit, et alieni non pertransibunt per eam amplius. Alienos vel daemones intellige, qui externi a Deo sunt: vel omnes pessent, si habuerimus Dei pacem, et cor nostrum adversariis non patuerit. Haec Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
conuincimꝰ. De quo. in his quȩ sequun¬
t᷑ plenius disserendũ. ẽ. Omĩs autẽ
caro suꝑ quã effusurũ se de suo sp̃u
dñs pollicet᷑. illa ẽ. de qua ysaias
loqͥt᷑ & uidebit om̃is caro salutare dĩ.
Ergo salutare dei uideri ñ potest. nisi
sp̃s sc̃s effundat᷑. Ꝙ qͥcũq credere
se dicit in xp̃m. ñ credens in spm sc̃m:
baptismate ioħis. in eũ qͥ uenturus
erat. hoc est innomine dñi iħu: qͥa
respondert̾ paulo int̾roganti. sed
accipiunt: qͥa sine spũ scõ. & mẏsterio
trinitatis. qͥcqͥd inunã & alterã ꝑso¬
nã accipit᷑ inꝑfectũ. ẽ. Neq uͦ om̃is¬

Expanded text:
convincimus: de quo in his quae sequunconvincimus: de quo in his quae sequuntur, plenius difusurum se de spiritu suo Dominus pollicetur, illa est de qua Isaias loquitur: Et videbit omnis caro salutare Dei . Ergo salutare Dei videri non potest, nisi Spiritus sanctus effundatur. Et quicumque credere se dicit in Christum, non credens in Spiritum sbaptismate Joannis in eum qui venturus erat, hoc est, in nomine Domini Jesu: quia responderunt Paulo interroganti: Sed accipiunt, quia sine Spiritu sancto et mysterio Trinitatis, quidquid in unam et alteram personam accipitur, imperfectu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore reꝓmissast̾. nunc exparte cõ¬
pleta i & qͥa premiũ futuroꝵ in pͥmo
aduentu dnĩ apłi sentiebant libam̃ta
quȩdã. & primitias mirabiliũ expleta
memorasse. ut donec ueniat qͦd ꝑfectũ
ẽ. id qd exparte p̃cesserat sentiremꝰ :
alius uero apłicȩ esse asserit consu-¬
etudinis. iuxta illud qͦd de sc̃õ uiro
scriptũ est. dispensabit sermones
suos iniudicio: ut qcꝗd utile audi¬
entibꝰ esse cernebant. & non repug¬
nare p̃sentibꝰ. de alterius tẽporis te¬
stimoniis roborarent. non qͦ ab ute-¬
rent᷑ audientiũ simplicitate. & im¬
pericia. ut impius calũpniatur
carent oportune inportune. & se-¬
mnultimo tẽpore sibi carnaliter
rȩꝓmittunt. spiricalit̃ in pͥmo ad¬
uentu onĩ saluatoris dicerent esse
cõpletũ: maxime cũ & illi & nos. quȩ
ꝓmissa st̃. in xp̃o dicamꝰ esse cõpleta:
in hoc tantũmodo discrepantes. qͦd
illi fut᷑a congendunt. nos iam facta

Expanded text:
tempore repromissa sunt, nunc ex parte comtempore repromissa sunt, nunc ex parte completa. Et quia praemium futurorum in primo adventu Domini apostoli sentiebant, libamenta quaedam et primitias mirabilium expletas memorare, ut donec veniat quod perfectum est, id quod ex parte praecesserat, sentiremus. Alius vero apostolicae esse asserit consuetudinis, juxta illud quod de sancto viro scriptum est: Dispensabit sermones suos in judicio : ut quidquid utile audientibus esse cernebant, et non repugnare praesentibus, de alterius temporis testimoniis roborarent, non quod abuterentur audientium simplicitate et imperitia, ut impius calumniatur carent opportune, importune . Et sein ultimo tempore sibi carnaliter repromittunt, spiritualiter in primo adventu Domini Salvatoris dicerent esse completum: maxime cum et illi, et nos quae promissa sunt, in Christo dicamus esse complenda: in hoc tantummodo discrepantes, quod illi futura contendunt, nos jam facta
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ peccatori ppło dñs illaturus
sit. Ab eo autẽ loco ubi legimꝰ. con¬
uertimini ad me in toto corde. inie
iunio & infletu. & inplanctu. usq
ad eũ locũ ubi ait. quare dicunt
inppłis ubi est ds̃ eoꝵi Cohortatio
dñi est: post pęnas atq supplicia. ad
pęnitentiam ꝓuocantis. Rursũ ab
& peꝑcit ppło suo. & respondens dñs
dixit. usq ad eũ locũ ubi scriptũ ẽ.
& non confundet᷑ ppłs m̃s̃ in ȩternũ.
reꝓmissio futuroꝵ ẽ: quȩ bona pꝰqͣm
egerint pęnitentiã debeart p̃stolari.
Q post multa. quȩ nunc longum est
cexere. hȩc quoq in ꝓmissione dicug ᷑
quȩ inp̃sentiarũ conamͣ exponere :
effundã de sp̃ũ meo sr̃ omen carnẽ⁊¬
Lideor mͥ aprincipio. usq adhunc
locũ textũ seruasse sermonis. Labo¬
ris est maximi: qͦmͦ quȩ sequunt᷑ hiᷤᷤ
quȩ nunc disserimꝰ coaptanda sint.
Alius dic it quȩ generalit̃ in ultimo

Expanded text:
quae peccatori populo Dominus illaturus quae peccatori populo Dominus illaturus sit. Ab eo autem loco ubi legimus: Convertimini ad me in toto corde, et in jejunio, et in fletu, et in planctu, usque ad eum locum, ubi ait: Quare dicunt in populis, ubi est Deus eorum? cohortatio Domini est post poenas atque supplicia ad poenitentiam provocantis. Rursum ab pondens Dominus dixit, usque ad eum locum, ubi scriptum est: Et non confundetur populus meus in aeternum, repromissio futurorum est, quae bona postquam egerint poenitentiam, debeant praestolari. Et post multa quae nunc longum est retexere, haec quoque in promissione dicuntur, quae in praesentiarum conamur exponere: Effundam de spiritu meo super omnem carneVideor mihi a principio usque ad hunc locum, textum servasse sermonis. Laboris est maximi, quomodo quae sequuntur, his quae nunc disserimus, coaptanda sint. Alius dicit quae generaliter in ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
eis: ita ut mirarẽt᷑ om̃s qͥ ad erant. &
dicerent. Nonne om̃s isti qͥ loquunt᷑
galilei st̃: Ꝙ qͦmͦ nos audiuimꝰ unꝰqͥsq
linguã nrãm. in qua natisumus :
Parthi. & medi. & elamitȩ: & reliqͣ. Alii
uero dicebant. Qͥd uult hoc esse :
Ir ridentibꝰq aliis. atq dicentibꝰ. musto
plenist: stans petrus cũ undecĩ. eleuaũ
Neq enĩ ut uos ȩstimatis isti ebrii st̃.
cũ sit hora diei tercia: s hoc ẽ. qͦd di¬
ctũ ẽ. per ꝓpħam iohel. Et erit. post
quo passus est dñs ꝓphetiam iohel
impletam esse memoraret. hoc tan¬
cũ querimꝰ. qͦmͦ & superiora & me-¬
dia quȩ sequunt᷑. usq ad finem uo-¬
luminis. sͥ ualeant cohererȩ : ne sub
uno cextu. consequentiaq sermoniᷤᷤ.
diuisa & dissona interse explana-¬
tio scatere uideat᷑. Aprincipio gͦ
usq ad eũ locũ. ubi scriptũ est. magnꝰ
dies dni. & t̾ribilis ualde. & qͥs susti¬
nebit eũ. cõminatio ẽ. atq descriptio:

Expanded text:
eis: ita ut mirarentur qui aderant, et dicerent: Nonne omnes isti qui loquuntur Galilaei sunt; et quomodo nos audivimus linguam nostram in qua nati sumus? Parthi, et Medi, et Elamitae , et reliqui; alii vero dicebant, quid vult hoc esse? Irridentibusque aliis atque dicentibus: musto pleni sunt, stans Petrus cum undecim elevavit Neque enim ut vos aestimatis, isti ebrii sunt, cum sit hora tertia diei; sed hoc est quod dictum est per prophetam Joel. Et erit post hquo passus est Dominus, prophetiam Joel impletam esse memoret, hoc tantum quaerimus, quomodo et superiora et media, et quae sequuntur usque ad finem voluminis sibi valeant cohaerere, ne sub uno textu consequentiaque sermonis, diversa et dissonans inter se explanatio scatere videatur? A principio ergo usque ad eum locum ubi scriptum est: Magnus dies Domini et terribilis valde, et quis sustinebit eum? comminatio est atque descriptio,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fecit iħc scrpta referunt᷑: quȩ si
scribant᷑ ꝑsingula. nec ipsũ quidem
arbitror mundũ capere eos qͥ scriben¬
dist̃ libros. aut certe qͦmͦ sol uersus
in tenebras est. non quo ipse sit muta¬
tus in tenebras. s quo cenebras mundo
induxerit: sic & luna non ẽ uersa in
sanguinem. s iudȩos blasphemiarũ
& negationis in xp̃m horrore cooꝑtoᷤᷤ
ȩt̾no cestimonii sui sanguine condẽp¬
nauit dicentes: sanguis eiꝰ sr̃ nos. &
sr̃ filios nrõs. Hȩc om̃ia priusquam
dies dni ueniat magnꝰ. & horribilis
futura describit. Dies autẽ domini
magnꝰ & horribilis. aut resurrectio¬
nis esse crecdendꝰ ẽ: aut certe multo
post tẽpore dies iudicii. qͥ uere ma-¬
gnus ẽ. & horribilis. S qͥa seq̃r̃. &
erit. om̃is qͥ cũq inuocauerit nom̃
dñi saluus erit. meliꝰ de die passionis
xp̃i uel resurrectionis accipi. Inuoca¬
tio uͦ in qua salus consistit. non ex

Expanded text:
quae fecit Jesus scripta referuntur: Quae si quae fecit Jesus scripta referuntur: Quae si scriberentur per singula, ne ipsum quidem arbitror mundum capere eos, qui scribendi sunt, libros . Aut certe quomodo sol versus in tenebras est, non quod ipse sit mutatus in tenebras, sed quod tenebras mundo induxerit: sic et luna non est versa in sanguinem, sed Judaeos blasphemiarum et negationis in Christum horrore coopertos, aeterno testimonii sui sanguine condemnavit, dicentes: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Haec omnia priusquam dies Domini veniat magnus et horribilis, futura describit. Dies autem Domini magnus et horribilis aut resurrectionis esse credendus est, aut certe, multa post tempora, dies judicii, qui vere magnus est et horribilis. Sed quia r: Omnis, quicunque invocaverit nomen Domini salvus erit, melius de die passionis Christi, vel resurrectionis accipitur; invocatio vero, in qua salus consistit, non ex
Abbreviated transcription (Latin):
linguis. ꝓut sp̃c sc̃s dabat eloqͥ illis.
Hic est ignis quẽ uenit dñs mittere
suꝑ t̾ram: & ante qu̾a pateret᷑. indisci¬
pulis suis optabat ardere. Ignis. nat᷑ȩ
est duplicis. Habet lum̃ credentibꝰ. ⁊
habet tenebras. supplitiaq increduliᷤ:
qͥ appellant᷑ uapores fumi. Iste fumꝰ ẽ
amarissimꝰ. qͥ excecauit ocłos iudȩoꝵ:
de quo in ꝓuerbiis legimꝰ. Sicut fumꝰ
noxius ocłis. & in matura uua dentibꝰ.
in qua p̃dicabat᷑ cȩcitas iudȩoꝵ: &
suꝑliminare motũ est. & domꝰ repleca
est fumo. Unde postea seqͥt᷑. Uade.
& dic ppło huic. Auditu audietis:
& non incelligetis: Ꝙuidentes aspi¬
cietis. & non uidebitis. In crassatũ ẽ enĩ
cor ppłi huiꝰ. & auribꝰ suis grauiter
audiert̃. Sol quoq ẽ uersus intene
bras. quando pendentẽ dñm suum
uidere non ausus est: & luna insan¬
guinem. Qͦd autẽ uixta hẏstoriam
factũ esse credamꝰ: & ab ȩuangelistis
silentio preter missũ. neq enĩ om̃ia

Expanded text:
itus sanctus dabat eloqui illis . Hic est ignis quem venit Dominus mittere super terram, et antequam pateretur, in discipulis suis optabat ardere . Ignis naturae est duplicis: habet lumen credentibus; habet tenebras suppliciaque incredulis, qui appellantur vapores fumi. Iste fumus est amarissimus, qui excaecavit oculos Judaeorum, de quo in proverbiis legimus: Sicut fumus noxius est oculis, et immatura uva dentibus, in qua praedicebatur caecitas Judaeorum: Et superliminare motum est, et domus impleta est fumo. Unde postea sequitur: Vade, et dic populo huic: Auditu audietis, et non intelligetis; et videntes aspicietis, et non videbitis: incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus suis graviter audierunt . Solbras, quando pendentem Dominum suum videre non ausus est. Et luna in sanguinem: quod juxta historiam factum esse credamus et ab evangelistis silentio praetermissum. Neque enim omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦ mͦ uero p̃dicabt̃ nisi mittantur:
Qͦdq ait om̃is qͥ inuocauerit nom̃
dñi saluus erit: ñ leue e̾e̾ credamuᷤᷤ.
Licet enim idem apłs scribat. nemo
dicit dnm iħm nisi in sp̃u scõ: cam̃
hoc ipsũ dicere. non sermone.s
affectu cordis est ponderandum:
Omĩs enĩ qͥcũq inuocauerit nom̃ dñi:
saluus erit. Unde & ẜaulus. & so-¬
stenes scribt̃ eccłȩ dei.quȩ est cho¬
rinthi. scĩficatis in xp̃o iħu. uocatis
scĩs. cũ uniuersis qͥ inuocant nom̃

Expanded text:
t nisi mittantur . Quodque ait: Omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, non leve esse credamus, licet enim idem apostolus scribat: Nemo dicit Dominum Jesum nisi in Spiritu sancto ; tamen hoc ipsum dicere, non sermone, sed affectu cordis est ponderandum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Unde et Paulus et Sostenes scribunt Ecclesiae Dei quae est Corinthi: Sanctificatis in Christo Jesu, vocatis sanctis cum universis qui invocan
Abbreviated transcription (Latin):
malignũ. Serui uͦ & ancille. qͥ ad huc
spm cimoris habent. & non dilectioĩs.
qͥa ꝑfecta dilectio foras mittit timo¬
rem: non habebt̃ ꝓphetiam. ñ sõnia.
ñ uisi ones. s sc̃i sp̃c effusione contenti :
fidei tantũ & salutis. grãm possidebt̃.
uehem̃ti & insolito motu contremuit.
ut monum̃ta aꝑta. & saxa disrupta sin̃.
Qͦd autem diꝗt sanguinẽ. & uaporeᷤ.
siue uaporẽ fumi. sanguis ille est de
latere saluatoris mixtis aqͥs romanꝰ
miles effudit: & ignis sp̃s scĩ qͥ descendit
ẽ cęlo. ut in actibꝰ apłoꝵ legimꝰ. Appa-¬
ruert̃ illis disꝑtitȩ linguȩ tanquã
ignis. seditq supra singulos eoꝵ: &¬

Expanded text:
 et ancillae qui adhuc Spiritum timoris habent et non dilectionis, quia perfectio foras mittit timorem, non habebunt prophetiam, non somnia, non visiones, sed Spiritus sancti effusione contenti, fidei tantum et salutis gratiam possidebunt. vehementi et insolito motu terra contremuit, ut monumenta aperta, et saxa disrupta sint. Quod autem dicit, sanguinem et vapores, sive vaporem fumi, sanguis ille est, delatere Salvatoris, mixtis aquis Romanus miles effudit . Et ignis Spiritus sancti, qui descendit de coelo, ut in Actibus apostolorum legimus: Apparuerunt illis dispertitae linguae tamquam ignis, seditque supra singulos eo
Abbreviated transcription (Latin):
a d ño: & reducantur in hierłm. Nec
hac infelicitate contenti. ipsũ dm̃
suis manibꝰ romanoꝵ filios & filiaᷤ
assert̃ traditurũ. ut uendant eos
tionibꝰ quȩ uicinȩ st̃. s sabeis. genti
longissime: qͥa dñs locutꝰ sit. & ppłi
sui ulciscat᷑ in iuriam. Hȩc & illi
& nr̃i iudaizantes. qͥ mille annoꝵ
regnũ iniudȩȩ s finibꝰ pollicentur:
& auream hierłm. & uictimarum
sanguinem. & filios. ac nepotes. &
delicias incredibiles: & portas. gẽma
rũ uarietate distinctas. Nos autẽ
dicamꝰ: qͦd & suscitauit dñs post ad¬
uentũ suũ & cotidie suscitat. & susci¬
taturos est eos qͦs uarius error re¬
duxerat de finibꝰ suis. Pulchreq sus¬
citabo ait. quasi iacentes. & corruenteᷤᷤ:
ut qͥ iacebant in heresi. stent in eccłia:
reddens hȩreticis qͦd fecerant. ut
filios eoꝵ & filias qͦs & inmysticis. &
incarnalibꝰ erudierant. tradat in
cũ. & lanceam uȩteris & noui cestam̃¬

Expanded text:
a Domino, et reducantur in Jerusalem. Nec a Domino, et reducantur in Jerusalem. Nec hac felicitate contenti, ipsum Deum suisut vendant eos tionibus quae vicinae sunt; sed Sabaeis, genti longissimae: quia Dominus locutus sit, et populi sui ulciscatur injuriam. Haec illi et nostri Judaizantes, qui mille annorum regnum in Judaeae sibi finibus pollicentur, et auream Jerusalem, et victimarum sanguinem, et filios ac nepotes et delicias incredibiles, et portas gemmarum 211 varietate distinctas. Nos autem dicamus, quod et suscitavit Dominus post adventum suum, et quotidie suscitat, et suscitaturus est eos, quos varius error eduxerat de finibus suis. Pulchreque suscitabo, ait, quasi jacentes et corruentes, ut qui jacebant in haeresi, stent in Ecclesia, reddens haereticis quod fecerant: Ut filios eorum et filias, quos et in mysticis et in carnalibus erudierant, tradat in tum et lanceam veteris et novi Instrume
Abbreviated transcription (Latin):
nos transtulit. S n̾inae̾. autẽ. id ẽ
tumulos harenarũ referamꝰ ad lictora
palestinȩ: non ad galileam philistiim.
quȩ om̃ino nulla est. Ecce ego sus¬
citabo eos in loco in quo uendidistis
eos: & conuertam retributionem
urãm incaput urm̃: & uendã filioᷤ
ur̃os. & filias uras in manibꝰ filioꝵ
iuda. Ꝙ uenundabt̃ eos sabeis. gen¬
ti longinq: qͥa dñs locutꝰ ẽ. L x.
Ecce ego suscitabo eos de loco in quo
uendidistis eos. & reddã retributionẽ
uram incapita ur̃a: & uendam filioᷤ
urõs. & filias ur̃as inmanibꝰ filioꝵ iu¬
qͦd melius captiuos significat. Sã¬
baim̃. autem gens trans indiam dr̃
dx qua fuit & regina saba. quȩ ue¬
de qͥbꝰ & ysaias loqͥt᷑. & sãbaim̃ uiri
excelsi ad ce cransibt̃. Unde & thus
uenire ꝑ hibet᷑ dicente uirgilio: cen¬
tumq sabeo thure calent arȩ: licet
qͥdam sabeos arabas suspicentura.
ꝓmittunt sͥ gͦ iudȩi. immo sõniant
qͦd inultimo tẽpore congregentur

Expanded text:
nos transtulit: Θῖνας autem, id est, Tumulos Arenarum, referamus ad littora Palaestinae, non ad Galilaeam Philistiim, quae omnino nulla est. Ecce ego suscitabo eos de loco, in quo vendidistis eos, et convertam retributionem vestram in caput vestrum, et vendam filios vestros, et filias vestras, in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos Sabaeis, genti longinquae: quia Dominus locutus est. LXX: Ecce ego suscitabo eos de loco in quo vendidistis eos, et reddam retributionem vestram in capita vestra, et vendam filios vestros et filias vestras in manibus filiorum Ju quod melius captivos significat. Sabaim autem gens trans Indiam dicitur, de qua fuit et regina Saba, quae vede quibus et Isaias loquitur: Et Sabaim viri excelsi ad te transibunt . Unde et thus venire perhibetur, dicente Virgilio : . . . Centumque Sabaeo Thure calent arae: licet quidam Sabaeos, Arabes suspicentur. Promittunt ergo sibi Judaei, immo somniant, quod in ultimo tempore congregentur
Abbreviated transcription (Latin):
PaUlUs refert᷑ ad cẽpꝰ dñicȩ passionis.
magis de resurrectionis die in tel¬
ligendum est. it enim scribens
ad romanos. Non est distinctio
iudȩi & greci. Idem enim ipse
dñs om̃ium: diues in om̃s qͥ inuo¬
cant illũ: Omĩs enim qͥ cũq inuo¬
cauerit nom̃ dñi. saluus erit. Qmͦ

Expanded text:
Paulus refert ad tempus Dominicae passionis, magis de resurrectionis die intelligendum est. Ait enim scribens ad Romanos: Non est distinctio Judaei et Graeci. Idem enim ipse Dominus omnium: dives in omnes qui invocant illum. Omnis enim quicumque invocaverit nomen Domini, salvus
Abbreviated transcription (Latin):
oleũ qͦ sacuremini. s ad impleant᷑ areȩ
frum̃to. & reclundent corcularia uino.
& oleo: ut non solũ ipsi comedere. s &̃.
aliis p̃bere ualeatis. Ad filios quoq
syon spetialit̃ loqͥt᷑ ut exultent. &¬
gaudeant: non inqua cũq re leui. sed
in dño dõ suo. qͥ dedit eis alimenta
atq lȩtentꝰ:. & laudent nom̃ dñi dei
sui qͥ fecit cũ eis mirabilia: & neqͣqmͣ
confunoant᷑. & sciant qͥa dñs os isrł
habitet inmedio eoꝵ. & preter illum
nullus sit alius: qͥa pater infilio. & filiꝰ
inpatre: & non confundat᷑ ppłs illius
mȩternũ. Hȩc uxta lict̃am qͥa ad nõ
reꝓmissa st̃ credimꝰ accidisse. & sterilitatẽ
p̃ceritã nouis frugibꝰ compensatam :
bigo. & eruca. consũpserat: annis sequen¬
tibꝰ impleret᷑. Quęrimꝰ cur ęruca
fortitudo. uel uirtꝰ dñi appellata sit:
potentia dei in ȩgiptiis plagis osten

Expanded text:
oleum quo saturemini; sed adimpleantur areae frumento, et redundent torcularia vino et oleo, ut non solum ipsi comedere, sed etiam aliis praebere valeatis. Ad filios quoque Sion specialiter loquitur, ut exsultent et gaudeant, non in quacumque re levi; sed in Domino Deo suo, qui dedit eis alimenta atque laetentur, et laudent nomen Domini Dei sui, qui fecit cum eis mirabilia, et nequaquam confundantur: et sciant quia Dominus Deus Israel habitet in medio eorum, et praeter illum nullus sit alius, quia Pater in Filio, et Filius in Patre: et non confundetur populus illiusec juxta litteram, quia a Domino repromissa sunt, credimus accidisse, et sterilitatem praeteritam novis frugibus compensatam: rubigo, et eruca consumpserat, annis sequentibus impleretur. Quaerimus cur eruca fortitudo, vel virtus Domini appellata sit, potentia Dei in Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
de quo sepe diximꝰ. Ꝙ annos qͦs ꝑt᷑¬
bationibꝰ ante regnantibꝰ ꝑdideratiᷤᷤ
inuobis quando oꝑa ur̃a locusta. bru-¬
chus. erucaq consũpserant: dñs uob̾
perire ñ passus ẽ. Tunc comedetis
fructũ iustitiȩ. & saturabimini: &
laudabitis nom̃ dñi dei ur̃i. qͥ fecit
uobiscũ mirabilia. Sin autẽ post
pęnitentiam. cantã ubertatẽ ds̃ rerũ
om̃iũ pollicet᷑. qͥd respondebit nouatꝰ
negans pęnitentiã. & reformari posse
peccatores inpristinũ statũ. si digna
fecerint oꝑa pęnitentiȩ : Intancũ enĩ
ds̃ recipit pęnitentes. ut uocet eos
ppłm suũ. & nequaquã asserat con-¬
fundendos. & habitaturũ se in medio
eorxeꝓmictat: nec ampliꝰ eos habituros
alium dm̃.s in eũ coto animo confisu¬
ros. qͥ in illis maneat in ȩ̨ternum:
Et erit. post hȩc effundam spm meũ

Expanded text:
de quo saepe diximus. Et annos quos pertude quo saepe diximus. Et annos quos perturbationibus ante regnantibus perdideratis in vobis, quando opera vestra locusta, bruchus, rubigo, erucaque consumpserant, Deus vobis perire non passus est. Tunc comedetis fructus justitiae, et saturabimini, et laudabitis nomen Domini Dei vestri, qui fecit vobiscum mirabilia. am tantam ubertatem Deus rerum omnium pollicetur, quid respondebit novatus? negans poenitentiam, et reformari posse peccatores in pristinum statum; si digna fecerint opera poenitentiae; in tantum enim Deus recipit poenitentes, ut vocet eos populum suum, et nequaquam asserat confundendos; et habitaturum se in eorum medio repromittat, nec amplius eos alium habituros Deum; sed in eum toto animo confisuros, qui in illis maneat in aeternum. Et erit post haec, effundam spiritum meum
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ intelligentię spiritalis. Neci¬
meas t̾ra. inmo confide atq lȩtare.
quȩ prius sem̃tẽ dñicã tua ariditate
ȩtiam ium̃ta regionis. & deserte soli-¬
cudines lȩtis noualibꝰ cõplerentur
& lignũ crucis afferret fructũ suũ:
tribuerent largitatẽ. Nos quoq qͦs
iustȩ post pęnitentiã uoco filios syon.
& ęccłi&. lȩtamini atq gaudete. qͥa
dedit uobis ds̃ pat̾ doctorẽ iustitiȩ. siue
tribuit uob̾ alim̃ta iustitiȩ: & descen¬
dere fecit ad uos pluuias cẽporaneaᷤᷤ
ue tẽpestiua est. quando primum
doctrinam suscipimꝰ: pluuia seroci-¬
na. quando laboris nr̃i fructꝰ recipi-¬
mꝰ. & ad ꝑfectam scãrũ scripturarũ
scientiam ꝑuenimꝰ. Pocest pluuia
tẽporanea & serotina. uetꝰ & nouũ
testam̃tũ accipi. Et non solũ inqt
hoc dedit: s & fecit uos nouis uir¬
tutũ frugibꝰ habundare. & saturari.
atq inebriari frumento. uino. & oleo.

Expanded text:
dinem intelligentiae spiritualis: Ne tidinem intelligentiae spiritualis: Ne timeas, terra, immo confide atque laetare, quae prius sementem dominicam tua ariditate etiam jumenta regionis et desertae solitudinis laetis novalibus complerentur, et lignum crucis afferret fructum suum, cunctis tribuerent largitatem. Vos quoque quos juste post poenitentiam voco filios Sion et Ecclesiae, laetamini atque gaudete, quia dedit vobis Deus pater doctorem justitiae, sive tribuit vobis alimenta justitiae, et descendere fecit ad vos pluvias temporaneas tempestiva est quando primum doctrinam suscipimus pluvia; serotina quando laboris nostri fructus recipimus, et ad perfectam sanctarum Scripturarum scientiam pervenimus. Potest pluvia temporanTestamentum. Et non solum, inquit, hoc dedit; sed fecit vos novis virtutum frugibus abundare, et saturari atque inebriari frumento, vino et oleo,
Abbreviated transcription (Latin):
pħarũ eiꝰ. Ad quã sinistr̃a. & con-¬
trariam potestatẽ. quȩ apta erat
ad decipiendũ. & exercitata ad ruinaᷤ.
& multos antȩ deceꝑat. loquit᷑ ds̃.
Decipies & ualebis: egredere. & fac sic.
Sp̃c quoq qͥ suffocabat saul. de quo
dixert̃ ad eũ pueri sui. ecce sp̃c dei
malus obstupescere ce facit: de si¬
ꝓpt̃ peccata. Non solũ enĩ homineᷤᷤ
ministri sc̃. & ultores irȩ eiꝰ. his qui
malũ operant᷑. & non sine causa por¬
tant gladiũ. s ętiã contrariȩ forti-¬
tudines quȩ appellant᷑ furor. &
ira dei. qͦs ꝓpħa declinans ait. Dnẽ
ne infurore tuo arguas me: neq in ira
tua corripias me. Istiuꝰmodi. ut ita dicã¬
questionariis. atq tortoribꝰ tradidit
apłs & peccatores ininteritũ carnis.
ut spc̃ saluus fieret. de qͥbꝰ & satanas ẽ.
cui tradidit alios. ut discerent non
blasphemare. Hȩc de eruca cur dei
appellata sit uirtꝰ s transeamꝰ ad or-¬

Expanded text:
rophetarum ejus . Ad quam sinistram, et conrophetarum ejus . Ad quam sinistram, et contrariam potestatem, quae apta erat ad decipiendum, et exercitata ad ruinas, et multos ante deceperat, loquitur Deus: Decipies et praevalebis, egredere, et fac sic. Spiritus quoque qui suffocabat Saul, de quo dixerunt ad eum pueri sui: Ecce spiritus Dei malus te obstupescere facit , de sipropter peccata. Non solum enim homines ministri sunt et ultores irae ejus in his qui malum operantur, et non sine causa portant gladium, sed etiam contrariae fortitudines, quae appellantur furor et ira Dei, quos Propheta declinans ait: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me . Istiuquaestionariis atque tortoribus tradidit Apostolus peccatorem in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret , de quibus et Satanas est, cui tradidit alios ut discerent non blasphemare . Haec de eruca cur Dei appellata sit virtus. Transeamus ad or
Abbreviated transcription (Latin):
cillitatẽ nr̃ȩ carnis ostenderet: quę
intantũ nichil ẽ. ut ab his quȩ par¬
ua st̃ uulneret᷑. Si autẽ ȩruca. paruuᷤ¬
tardusq uermiculus. fortior homi¬
ꝑbiam cũ ex humo sit. aquã homo
appellat᷑. humana contempnit:
Quidam autem locum istum sic
interpretantur. a dextris & a sinistris
uirtutes & fortitudines dei legimus:
quas greci ãmaxcnc̃ uocant᷑. Adex¬
cris seraphim & cherubim. cunctasq
angłicas potestates:. a sinistris contͣriaᷤᷤ
fortitudines. de qͥbꝰ scriptũ est. misit
in eos iram indignationis suę. furorẽ.
& irã. & cribulationẽ. inmissiones per
angło ᷤᷤ malos. de qͥbꝰ & micheas in regũ
uolumine loqͥt᷑. Uidi dñm dm̃ isrł
sedentẽ suꝑ thronũ suum:. & om̃is ex¬
ercitꝰ cȩ̨li stabat iuxta eum. a dextris
& sinistris eiꝰ. Ego sinistrũ puto fuisse
sp̃m. qͥ egressus est. & stetit corã dño.
& ait. Ego decipiam ahab: & eg̃diar
& ero sp̃c mendax more om̃ium ꝓ¬

Expanded text:
et, quae in tantum nihil est, ut ab his quae parva sunt vulneretur. Si autem eruca parvusque vermiculus fortior homisuperbiam cum ex humo sit, a qua homo appellatur humana contemnit? Quidam autem locum istum sic interpretantur: A dextris et a sinistris virtutes et fortitudines Dei legimus, quas Graeci δυνάμεις vocant. A dextris seraphim et cherubim, cunctasque angelicas potestates, a sinistris contrarias fortitudines, de quibus scriptum est: Misit in eos iram indignationis suae, furorem et iram, et tribulationem, immissionem per angelos malos . Deolumine loquitur: Vidi Dominum Deum Israel sedentem super thronum suum, et omnis exercitus coeli stabat juxta eum a dextris, et sinistris ejus . Ego puto sinistrum fuisse spiritum, qui egressus est, et stetit coram Domino, et ait: Eet ero spiritus mendax in ore omnium p
Abbreviated transcription (Latin):
regionis: & bestiȩ agri quasi area siti¬
ens ymbrẽ suspexert̃ ad te. qm̃ ex¬
siccati st̃ fontes aquarũ. ignis deuora¬
uit spetiosa deserti: nunc lȩtis tristia
mi tigat. & lacrimas uertit inrisum.
Nolite inqt timere animalia regioniᷤ.
qr germina uert̾ spetiosa desertiꝰ qͥa
lignũ attulit fructũ suum: & ficus &
uinea dedert̃ uirtutẽ suã. Et tanta

Expanded text:
si area sitiens imbrem suspexerunt ad te: quoniam exsiccati sunt fontes aquarum, et ignis devoravit speciosa deserti. Nunc laetis tristitiam mitigat, et lacrymas vertit in risum. Nolite, inquit, timere, animalia regionis: quia germinaverunt speciosa deserti: quia lignum attulit fructum suum, ficus et vine
Abbreviated transcription (Latin):
& non est ampliꝰ: & non confundet᷑ ppłs
meus inȩt̃nũ. Lx. Confide t̾ra :
gaude.atq lȩtare: qͥa magnificauit
dñs ut faceret. Confidite ium̃ta campi
qm̃ germinauert̃ campi solitudinis:
qͥa lignũ attulit fructũ suum. ficus
& uinea dedert̃ fortitudinẽ suam: &
filii syon gaudete. atq lȩtamini in dno

Expanded text:
et non est amplius, et non confundetur populus meus in sempiternum. LXX: Confide, terra, gaude atque laetare, quia magnificavit Dominus ut faceret: confidite, jumenta campi, quoniam germinaverunt campi solitudinis, quia lignum attulit fructum suum, ficus et vinea dederunt fortitudinem suam: et filii Sion, gaudete atque laetamini in Do
Abbreviated transcription (Latin):
habitatores trȩ de qͦ & salomon scͥbit.
aqͥlo uentꝰ durissimꝰ. ꝓcul inqͥt a uob̾
faciam. expellã eũ int̾rã inuiã. & de¬
sertã. quȩ non habet notitiam dei :
inqua non habitat sp̃c sc̃s. faciesq
eiꝰ erit in mari primo. & in mari no¬
uissimo: in his qͥ aperuerint ei ianuã
peccatoꝵ: & apud qͦs usq ad extre¬
mũ uitȩ tẽpꝰ ꝑ manserit. Ꝙ fȩcor
illius & putredo ascendet ȩtiã in eos.
qͥs magna ꝓmittunt. & cadunt ꝑsu
ꝑbiam: qͥa numquã tuta ẽ. humana
fragilitas. & quanto uirtutibꝰ crescimꝰ:
cancomagis timere debemꝰ. ne de
sublimibꝰ corruamꝰ. Iuxta litteram.
greges locustarũ magis auster qͣm
aqͥlo consueuit adducere: id est. non
exfrigore ueniunt. s ex calore. Uerũ
starũ similitudinẽ. ideo aqͥlonem int̾¬
posuit: ut non uerã locustam quę ab
austro uenire consueuit. s sub locusta

Expanded text:
t: Aquilo ventus durissimus  procul, inquit, a vobis faciam, et expellam eum in terram inviam et desertam, quae non habet notitiam Dei, in qua non habitat Spiritus sanctus. Faciesque ejus erit in mari primo et in mari novissimo, in his qui aperuerint ei januam peccatorum, et apud quos usque ad extremum vitae tempus permanserint, et fetor illius et putredo ascendit etiam in eos qui sibi magna promittunt, et cadunt per superbiam: quia numquam tuta est humana fragilitas, et quanto virtutibus crescimus, tanto magis timere debemus ne de sublimibus corruamus. Juxta litteram, greges locustarum magis Auster quam Aquilo consuevit adducere, id est, non ex frigore veniunt, sed ex calore: verum ponens similitudinem, ideo Aquilonem interposuit, ut non veram locustam, quae ab Aus
Abbreviated transcription (Latin):
nisi granũ frum̃ti cadens in terra mor¬
tuum fuerit. ipsũ solũ manetꝰ. si autẽ
mortuũ fuerit. multos fructꝰ facit :
& uinũ qͦd lȩtificat cor hominis. & oleũ
qͦd exhilarat faciem: ut uetꝰ tristicia
peccatoꝵ. frum̃ti .uini & olei. id ẽ uir-¬
cucũ lȩtitia tẽperet᷑: tantãq habebt̃
bonoꝵ om̃iũ habundantiã. ut reple¬
ant᷑ in eis atq saturent᷑. Cũq fuerĩt¬
hoc consecuti: nequaqũa tradentur

Expanded text:
nisi granum frumenti cadens in terram mornisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet: si autem mortuum fuerit, multos fructus facit : et vinum quod laetificat cor hominis, et oleum quod exhilarat faciem, ut vetus tristitia peccatorum, frumenti et vini et olei, id est, virtutum laetitia temperetur, tantamque habebunt bonorum omnium abundantiam, ut repleantur eis atque saturentur. Cumque hoc fuerint consecuti, nequaquam tradentur
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ euomuerant implerent᷑. pu¬
tredo earũ. & fȩtor. intantũ noxius
fuit. ut aerẽ quoq corrũperet: &
pestilentia tam ium̃toꝵ. qm homi¬
nũ gigneret᷑. Quȩrat eruditꝰ lector
ubi hoc iuxta litterã factũ sit dechal-¬
deis: non multo post cẽpore quã hȩc
ꝓpħata st̃. Siqͥdẽ in ysaia legimꝰ.
centũ octoginta qͥnq milia chaldõꝵ.¬
sub rege ezechia. inuna nocte angło
seuiente ꝑcussa. Hoc iuxta hẏstoriã
diximꝰ. Cęterũ iuxta tropologiam.
om̃is anima t̾ra ẽ dñi in qua seminat
pater familias sem̃tẽ suam. Quȩ cũ
ꝓtritico xizania fecerit. io est auenas.
& loliũ. & offenderit dnm dm̃ suum:
& postea ęgerit pęnitentiã. & plan-¬
gens dixerit. parce dñe. parce ppło tuo:
zelat᷑ dñs t̾rã suã. & parcit ei quam
diidũ contẽpserat. suoq eã dignat᷑¬
alloqͥo. & dicit. Mittã tͥ frum̃tum
de quo scriptũ ẽ: añ am̃ dico uobis.

Expanded text:
aquae evomuerant, implerentur, puaquae evomuerant, implerentur, putredo earum et fetor intantum noxius fuit, ut aerem quoque corrumperet, et pestilentia tam jumentorum quam hominum gigneretur. Quaerat eruditus lector ubi hoc juxta litteram factum sit de Chaldaeis? Non multo post tempore quam haec prophetata sunt, siquidem in Isaia legimus, centum octoginta quinque millia Chaldngelo saeviente percussa . Hoc juxta historiam dixerimus. Caeterum juxta tropologiam, omnis anima terra est Domini, in qua seminat pater familias sementem suam, quae cum pro tritico zizania fecerit, id est, avenas et lolium, et offenderit Dominum suum, et postea egerit poenitentiam, 196 plangensque dixerit: Parce, Domine, populo tuo, zelatur Dominus terram suam, et parcet ei quam dudum contempserat, suoque eam dignatalloquio et dicit: Mittam tibi frumentum, de quo scriptum est: Amen amen, dico vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
pecũ chaldeoꝵ: quo udęa uastata ẽ.
Itaq seruat methaphorã in reliquis:
& iuxta sitũ ꝓuintię sic loqͥt᷑. quasi
non de hostibꝰ. s de locustis referri ui-¬
deat᷑. Eciam nrĩs cẽporibꝰ. uidimus
agmina locustarũ terrã texisse iudȩã:
quę postea miscd̾ia dñi inter uesti¬
bulũ & altare. hoc est inter crucis
& resurrectionis locũ. sacerdotibꝰ &
ppłis dñm dep̃cantibꝰ. atq dicentibꝰ
parce ppło tuo: uento surgente in ma¬
re primũ. & nouissimũ p̃cipitatȩ st̃.
Mare primũ qͦd iuxta solitudinẽ est.
& uergit adorientẽ. illud intellige. in
quo fuit sodoma. & gomorra. adama.
& seboim: qͦd nunc mortuũ nominat᷑.
eo qͥd ibi nulla uiuant animantia.
Mare autẽ nouissimũ hoc qͦd ad occi¬
dentẽ ẽ: qͦd ducit inegytũ: in cuius
littore gaza. & ascalon. arotꝰq & ioppe.
& cȩsarea. & cȩterȩ urbes maritimȩ
sicȩ st̃. Cũq littora utriusq maris
aceruis mortuarũ locustarũ. quos

Expanded text:
 quo Judaea vastata est. Itaque servat metaphoram in reliquis, et juxta situm provinciae sic loquitur, quasi non de hostibus, sed de locustis referre videatur. Etiam nostris temporibus vidimus agmina locustarum terram texisse Judaeam, quae postea misericordia Domini inter vestibulum et altare, hoc est, inter crucis et resurrectionis locum, sacerdotibus et populis Dominum deprecantibus atque dicentibus: Parce populo tuo, vento surgente, in mare primum et novissimum praecipitatae sunt. Mare primum quod juxta solitudinem est, et vergit ad Orientem, illud intellige, in quo fuit quondam Sodoma et Gomorrha, Adama et Seboim, quod nunc Mortuum nominatur, eo quod nulla ibi vivant animantia. Mare autem novissimum, hoc quod ad Occidentem est, et quod ducit in Aegyptum, in cujus littore Gaza, et Ascalon, Azotusque et Joppe, et Caesarea, et caeterae urbes maritimae sitae sunt. Cumque littora utriusque maris acervis mortuarum locustarum, quas
Abbreviated transcription (Latin):
de quo legimꝰ: memento dñe dauid.
& omĩs mansuetudinis eiꝰ: & ipse lo¬
quit᷑ in euangłioͭ discite a me qͥa
humilis sũ. & mitis: siue mansuetus.
Uiros quoq eos intelligi uolunt.
qui destruentes initia paruulorũ.
ad ꝑfectȩ ȩtatis robur accesserint:
& om̃e studium quo prius animarũ
suarũ exercebant agros. ad necessitatẽ
prelii contulert̃. Nobis autẽ hebrȩoꝵ
opinionẽ sequentibꝰ. uidet᷑ esse contͣ¬
rium. Ideo enim gentes aduersariȩ
israheli parant᷑ ad pugnã. & aratra
sua. ligonesq uel falces ingladios
lanceasq cõmutant. & infirmatus
robustũ se esse dicit. erũpuntq de cir
sante superatas. Hȩc uxta litteram
sͥ isrł miserabilis reꝓnittit: nos iuxta
ceptã tropologiam. & gentes dęmo¬
nũ. & eo qͥ cotidie contra ȩccłam di¬
micant. & inultimo qͥ sub antixp̃o
aduersũ scõs dñi pugnaturi sunt
acciꝑe debemꝰ. qͥ idcirco congregant᷑
ut pereant. Consurgant. & ascen

Expanded text:
de quo legimus: Memento, Domine, David, de quo legimus: Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus . 212 Et ipse loquitur in Evangelio: Discite a me, quia humilis sum, et mitis , sive mansuetus. Viros quoque eos intelligi volunt, qui destruentes initia parvulorum, ad perfectae aetatis robur accesserint, et omne studium quo prius animarum suarum exercebant agros, ad necessitatem praelii contulerint. Nobis autem Hebraeorum opinionem sequentibus videtur esse contrarium. Ideo enim gentes adversariae Israeli parantur ad pugnam, et aratra sua ligonesque, vel falces in gladios lanceasque commutant , et infirmus robustum se esse dicit, erumpuntque et vensante, superatas. Haec juxta litteram sibi Israel miserabilis repromittit. Nos juxta coeptam tropologiam, et gentes daemonum, et eos qui quotidie contra Ecclesiam dimicant, et in ultimo, qui sub Antichristo adversum sanctos Domini pugnaturi sunt, accipere possumus, qui idcirco congregantur, ut pereant. Consurgant, et ascendant
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ingentibꝰ. scĩficate bellũ. suscitate
pugnatores: ad ducite. & ascendice os̃
uiri bellatores. Concidite aratra ur̃a
ingladios: & falces uras in lanceas.
fortis dicat: qͥa p̃ualeo ego. Congrega¬
mini. & introite om̃s gentes ꝑcir¬
cuicũ. & congregamini illuc. man¬
suetꝰ sit pugnator. Locus istȩ dupli¬
citer intelligitur. Quidam enim
arbitrant᷑ hȩc scĩs gentibꝰ predicari.
ut p̃parent᷑ ad bellũ. & ꝓppło dei di¬
micent. ut om̃ia instrum̃ta agricul¬
turȩ ingladios. lanceasq conuertãt.
ut infirmꝰ dicat se esse robustum.
& ueniant om̃s de circuitu. & incerta¬
men dñi congregent᷑: maxime quia
iuxta lxͣx seqͥt᷑ mansuetꝰ. & mitis sic
pugnatorꝰ iuxta illud qͦd inparalipo¬
menon scriptũ est. Ꝙ trans iordanẽ
de ruben. & gad. & dimidia crubu ma¬
nasse: in om̃ibꝰ uasis bellicis. centum
uigiti milia. Om̃sisti uiri bellatores
parati adpugnã.mente pacifica noᷤᷤ
esse uolunt imitatores ueri dauid.

Expanded text:
hoc in gentibus: sanctificate bellum, suscitate pugnatores, adducite et ascendite omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et falces vestras in lanceas. Fortis dicat, quia praevaleo ego. Congregamini et introite, omnes gentes per circuitum: et congregamini illuc, mansuetus sit pugnator. Locus iste dupliciter intelligitur: quidam enim arbitrantur haec sanctis gentibus praedicari, ut praeparentur ad bellum, et pro populo Dei dimicent, ut omnia instrumenta agriculturae in gladios lanceasque convertant, ut infirmus dicat se esse robustum, et veniant omnes de circuitu, et in certamen Domini congregentur, maxime quia juxta LXX sequitur: Mansuetus et mitis sit pugnator, juxta illud quod in Paralipomenis scriptum est : Et trans Jordanem de Ruben et Gad et dimidia tribu Manasse, in omnibus vasis bellicis centum viginti millia: omnes isti viri bellatores parati ad pugnam mente pacifica: hos esse volunt imitatores veri David,
Abbreviated transcription (Latin):
Post quã sacerdotes ꝓppło dep̃cati st̃.
nedes hereditatẽ tuam in obꝓbrium.
fecitq ppłs qͦd p̃ceptũ est. ut scĩficaret
ieiuniũ. p̃dicaret curationẽ. congrega
geret senes. paruulos & suggentes uba
congregaret. & egrederet᷑ sponsus de
cubicło suo. & sponsa dethalamo suo:
ut nequaquã carnis uoluptati.s ani¬
mȩ. & flecibꝰ inseruirent: zelatꝰ ẽ dñs
t̃rã suã. quã prius quasi alienã con¬
tẽpserat. & passus fuerat locusta ua¬
stante populariͥ & intantũ peꝑcit
pęnitentibꝰ: ut eos dignos sua respon¬
sione faceret. diceretq. Qm̃ om̃s fru-
ges uras locusta. bruchus. rubigoq
uastauit: idõ dabo uobis frum̃tũ. &
cȩtera quȩ ꝓpħa describit: & ultra
uos non tradam captiuitati: & assy
ciem eiꝰ ignis uorans& post eũ exu¬
rens flãma: quasi aspectꝰ equoꝵ. as-¬
pectꝰ eoꝵ. Ꝙ expellã inqtͥ eũ in t̾ram
solitudinis. & primȩ partes illius
cadent in mare orientale: & posterio¬

Expanded text:
acerdotes pro populo deprecati sunt, ne des haereditatem tuam in opprobrium, fecitque populus quod praeceptum est, ut sanctificaret jejunium, praedicaret curationem, congregargeret senes, parvulos et sugentes ubera congregaret, et egrederetur sponsus de cubili suo, et sponsa de thalamo suo, et nequaquam carni et voluptati, sed animae et fletibus inservirent. Zelatus est Dominus terram suam, quam prius quasi alienam contempserat, et passus fuerat locusta vastante populari, et intantum pepercit poenitentibus, ut eos dignos sua responsione faceret, diceretque, quoniam omnes fruges vestras, locusta, bruchus, rubigoque vastavit: ideo dabo vobis frumentum, et caetera quae propheta describit, et ultra vos non tradam captivitati. Et Assyrciem ejus ignis vorans, et post eum exurens flamma, quasi aspectus equorum aspectus eorum. Et expellam, inquit, eum in terram solitudinis, et primae partes illius cadent in mare Orientale, et posterio