comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tinentiũ: Seꝑatio ĩ caritate emundat cor: seꝑatio aut̃ cũ odio contꝰba
illud: ddelior ẽ. millesimꝰ ĩcaritate : qͦ. soł cũ odio ĩ abditis & speluncis
ĩ paleis: Ne des ȩscas multas corpori tuo: & ñ uidebis ĩsonis uisiones ma¬
Uentꝰ ualidus effugat nubes: memoria aut̾ malitię sensũ abscientia
Qui orat ꝓmimicis: sine memoria malitiȩ erit: Parcens lingua: ñ
contristabit ꝓocimũ suũ : Site irritauerit fr̃ cuus: ĩtrodue illũ ĩ do
scientia: & camelus ñ ĩtrabit ꝑ foram᷑ acꝰ: sed hoꝵ nichil impossibile

Expanded text:
atio autem cum odio conturbat illud Melior millesimus in charitate, quam solus cum odio in abditis et speluncis. it ignem in paleis. Ne dederis escas multas corpori tuo, et non videbis in somnis phantasias maVentus validus fugat nubes, memoria autem malitiae sensum a scientia. Qui orat pro inimicis, hic immemor est malitiae: qui autem parcit linguae, non contristabit proximum suum. Si exascientia, et camelus non introibit in foramen acus: sed nihil horum impossibile
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ sp̃m scm̃ qͥ datꝰ ẽ nob̾ Necesse e̾ẽ aut̃ ut parũ diligi
dm̃ qͥñ ab illo s aseipso honũ se arbitrat᷑ effectũ Unoer
om̃e donii ꝑfectũ desursũ est io ait Nesimnꝰ ingtt¬
qͥ qlat in dño gletur Habes librũ & si ꝓlixũ. tam̃ qua¬
tu existimo ñ suꝑfluũ Sed oma etiã ȩcclasticas. legeri
litteras. & non multa inuenies que reqͥras exoe. s legendo
& ruminando sic etiã pure dm̃ largitorẽ bonoꝵ om̃iũ de¬
pceris Om̃ia que cogitatione digna st̃ aut certe pluri¬
ma ipsomagis inspirante qu̾a hõiũ aliqͦ cõmonente
ꝑdisces Quãqua eoipso qͦ formsecꝰ bene ammonentẽ u¬
dicio non errante apꝓbamꝰ. qͥd aliud quã int̾nũ lum̃ ma¬

Expanded text:
est autem, ut parum diligat deum, qui non ab illo sed a se ipso bonum se arbitratur effectum. unde omne donum perfectum desursum est, id agit, ne simus ingrat domino glorietur. Habes librum etsi prolixum tamen, quantum existimo, non superfluum. sed ama etiam ecclesiasticas legere litteras et non multa inuenies, quae requiras ex me; sed legendo et ruminando, si etiam pure deum largitorem bonorum omnium depreceris, omnia, quae cognitione digna sunt, aut certe plurima ipso magis inspirante quam hominum aliquo commonente perdisces. quamquam eo ipso, quo forinsecus bene admonentem iudicio non errante a
Abbreviated transcription (Latin):
habitat. scd̃m illud qd̾ ante p̃dtẽ cũ ait conteptoribꝰ
& sanã doctrmã acciꝑe recusantibꝰ & ego ur̃ȩ p̾dicati¬
oni suꝑ ridebo Diẽ uirginib stuͥtis ite potiꝰ ad uenden¬
tes & emite uob̾ Tanquã dicer& Ub st̃ qͥ uos falle¬
bant m̃dosissimis lauoibꝰ quando & a uob̾ fallebami
uane m̃tis ȩlationȩ sectate st̃. & ipse appetitus
significatꝰ est. in eo qd dictũ est Nũ eunt emere
uenit aut̃ sponsus. & introrert̃ cũ eo .u ad nuꝑtias
quȩ p̃parate erant hoc ÷ qd̃ uerã fidem uerãq pi¬
etatẽ corde gestabant Qua possent contẽꝑari socie
tiũ itt intrarent cũ eis illud gaudiũ de qͦ dr̃. intra
in gaudiũ dñi tui ubi erit ꝑfecta participatio in cõ¬
mutabilis boni Cuiꝰ modo uelut arra que elã ꝑfidẽ
tenet᷑. ut scđm honc gr̃am uiuamꝰiuinquantũ deo ñ
no b uiuimꝰ ꝓinde qd seqͥt. nouissime ueniunt & re

Expanded text:
ptoribus et sanam doctrinam accipere recusantibus: Et ego uestrae perditioni superridebo, dicit uirginibus stultis: Ite potius ad uendentes et emite uobis, tamquam diceret: Ubi sunt, qui uos fallebant mendosissimis laudibus, quando et a uobis fallebaminuanae mentis elatione sectatae sunt. et ipse appetitus significatus est in eo, quod dictum est: Dum eunt emere. uenit autem sponsus et introierunt cum eo ad nuptias, quae praeparatae erant, hoc est quae ueram fidem ueramque pietatem corde gestabant, qua possent contemperari numetium, ut intrarent cum eis illud gaudium, de quo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ubi erit perfecta participatio incommutabilis boni, cuius modo uelut arra quaedam per fidem tenetur, ut secundum hanc gratiam uiuamus, in quantum deo non nobis uiuimus. Proinde quod sequ
Abbreviated transcription (Latin):
sẽpitnã & in mortalẽ de qua dic̃ apłs. spe enĩ salui fact
sumꝰ : similit᷑ ut istã quȩ hõibꝰ iumentisq cõmunis eꝰ gͣtis
nos acciꝑe ñ exoꝑibꝰ ne forte qͥs extollat᷑. qͥa oꝑa bona ex
salus ñ ea salꝰ intelligit᷑ qua dñs saluus ẽ. s qua hi salui
st̃. quos ipse saluos fac̃. sic cũ legit᷑ dĩ iustitia in eo qdđ
scriptũ eꝰ ignorantes dĩ iustitiã & suã uolentes consti¬
tuere. ñ e̾ illa intelligenda qua ds uistꝰ ẽ. s qua iustisf
hõies quos gła sua iustificat Inde enĩ salui: unde iusti
consequent̃ dicens Non ueni uocare ustos. s peccatores
Non igͥ scd̃m oꝑa iustitiȩ que nos fecimꝰ. s scd̾m mĩam suã¬
saluos nos fec̃ ꝑ lauacrũ regenationis In qua gr̃ã spe
salui facti sumꝰ Unde in alio psalmo subiungit᷑ filii aut̃
hõiũ integmine alarũ tuarũ sꝑabt̃ In ebriabunt᷑ ab ub¬
tate domꝰ tue. & torrente uoluptatis tue potabis eos Qm̃

Expanded text:
de qua dicit apostolus: Spe enim salui facti sumus, similiter ut istam, quae hominibus iumentisque communis est, gratis nos accipere non ex operibus, ne forte quis extollatur, quia opera bona ex salus, non ea salus intellegitur. qua dominus saluus est. sed qua hi salui sscriptum est, Ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere; non est illa intelligenda qua Deus justus est, sed qua justi sunt homines quos gratia sua justificat. Inde enim consequenter dicens: Non ueni uocare iustos sed peccatores. non igitur secundum opera iustitiae. quae nos fecimus, sed secundum suasaluos nos fecit per lauacrum regenerationis. in qua gratia spe salui facti sumus. unde in illo psalmo subiungitur: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. inebriabuntur ab ubertate domus tuae et torrente u
Abbreviated transcription (Latin):
so aliquid. Neq enĩ audienda sunt deliram̃ta hominũ qui  x hil hoe
loco aliquid intelligendũ putant & ad huiꝰmodi uanitatẽ ꝓpt̾ea pu¬
tant cogi posse aliquẽ quia ipsũ nichil in fine sententie positũ ẽ.
Ergo inquiunt factũ ẽ. & i dõ quia fictũ ẽ ipsũ mehil aliquid est.
Sensũ ciũ ꝑdiderunt studio contradicendi nec intelligunt nichũ
unt̾ ce̾ utrũ dicat᷑ sine illo factũ ẽ nichil an sine illo miebil ẽ faetũ an¬

Expanded text:
so aliquid. Neque enim audienda sunt deliramenta hominum, qui nihil hoc loco aliquid intellegendum putant et ad huiusmodi uanitatem propterea putant cogi posse aliquem. quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. ergo, inquiunt, factum est et ideo, quia factum est, ipsum nihil aliquid est; sensum enim perdiderunt studio contradicendi nec intellegunt nihil interesse, utrum dicatur "sine illo factum est nihil," an sine illo nihil factum
Abbreviated transcription (Latin):
stultis aliena laude lȩcantib Noc enĩ de quȩstionibꝰ
in uirginib sapientibꝰ. ubi dicat qd̃ apłs ait Nã gła
nr̃a hec eꝰ. testimoniũ conscientiȩ nr̃ȩ Hoc ẽ enĩ oleũ
ferre secũ. ñ auendentib emere hoc ÷ adulantib Adu¬
latores nãq laudẽ suam tanqũo olȩũ uenditant
hendi & quoda modo colaphitari. qu̾a ut ei caput in suꝑbio
crescat peccatous adulatione laudari Inridentiũ qͥppe respo¬
sio mn uidet᷑. cũ eis a sapientibꝰ uirginib dr̃ Ite potiꝰ aduendente
& emite uob̾ sic̃ in cͦdã libro sapientie scriptũ ẽ ubi contẽp
ut certꝰ sit eã sibi inaudicio dĩ posse sufficere. nͥ misericor¬
des misericor dit̃ udicꝙ: Iudiciũ enĩ sine mĩa. illi qͥñ fece¬

Expanded text:
stultis aliena laude laetantibus — hoc enim de quaestionibus stultis aliena laude laetantibus — hoc enim de quaestionibus in uirginibus sapientibus, ubi dicat, quod apostolus ara haec est, testimonium conscientiae nostrae. hoc est enim oleum ferre secum, non a uendentibus emere, hoc est adulantibus; adulatores namque laudem suam tamquam i oleum uenditant ehendi et quodam modo colaphizari, quam, ut ei caput in superbiam crescat, peccatoris adulatione laudari.\' Inridentium quippe responsio mihi uidetur, cum eis a sapientibus uirginibus dicitur: Ite potius ad uendentes et emite uobis, sicut in quodam libro sapientiae scriptum est, ubiut certus sit eam sibi in iudicio dei posse sufficere, nisi misericordes misericorditer iudicet? iudicium enim sine miseric
Abbreviated transcription (Latin):
u qd̃ hoĩes s. qͥ etiã peccora creauit. a qͦ ẽ om̃is uita. om̃iq
facta & creata natura : Sed ita intelligendũ e̾ qũe fẽ¬
dñs ut ñ solũ qd̾ hoĩes s. uerũ etiã qd iustis̃ ab illo facti
intelligant᷑. scdm illud qd̃ iã semel cõmȩmoraui ab apło
dictũ Ipsiꝰ enĩ sumꝰ sigñteũ creati in xp̃o iħu in oꝑib bo.¬
nis quȩ p̃parauit ds ut illis ãbulemꝰ Animȩ igͥ raciona¬
lis mutabilitas ãmonet᷑ qͦ nouerit nͥ participatione
in cõmutabilis boni ⁊ustã saluã sapientẽ beatã se eẽ
ñ posse nec sibi eã bonũ ẽe̾ posse ꝓpria uoluntate s ma¬
lu ꝓpria qͥppe uoluntate autitur abono in comine¬
tabili ea que aũsione uitiat᷑. Nȩc sanari ꝑ seipsã potest
sapiat s timeat : eoq timore casto inhȩreat dõ qͥ eã
appria ĩmunditia. qua in ordiate bono inferiora
dilexit. uelut a quadã spiritali forni catione munda¬
uit hȩc humanis laudib excollat᷑. ne sit in uirginib:

Expanded text:
quod homines sunt, qui etiam pecora creauit, a quo est omnis uita omnisque facta et creata natura? sed ita intellegendum est quem fe ut non solum quod homines sunt, uerum etiam quod iusti sunt, ab illo facti intellegantur secundum illud, quod iam non semel commemoraui ab apostolo dictum: Ipsius sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in imonetur, quo nouerit nisi participatione incommutabilis boni iustam, saluam, sapientem, beatam se esse non posse nec sibi eam bonum esse posse propria uoluntate sed malum. propria quippe uoluntate auertitur a bono incommutabili eaque auersione uitiatur; nec sanari per se ipsam potesapiat, sed timeat eoque timore casto inhaereat deo, qui eam a propria inmunditia, qua inordinate bona inferiora dilexit, uelut a quadam spiritali fornicatione mundauit; nec humanis laudibus extollatur, ne sit in uirginibus
Abbreviated transcription (Latin):
enutri. apuid dm̃ enĩ aequalessunt. quia ꝑsonas non accipit: Super
mensurã. nihl feceris. & suꝑbis noli conugi. naamicus iuiustitię habea
ut sal ueris. & i nomiu subtãtia tua purticipem habe. Qui eñi indiuinifde con¬
participatur. debae & in huma nis particers esse: Misero tioli ex probare. ue
te cu exprobabilis efficiaris Cirea eñi om nes udicuunclĩ est. & ut ustũ ẽ
lli grãsage Uigilans dormiens atque propicium eum habeas. & de¬
sideria cua impleat. & orans noli multũ loqͥ nestulto simil is babcaris
cit eni ds petitiones tuas anteq petas. & quae cogitas non ignorat:¬

Expanded text:
enutri; apud Dominum enim aequales sunt, quia personas non accipit. LXXVI. Super enutri; apud Dominum enim aequales sunt, quia personas non accipit. LXXVI. Super mensuram nihil feceris, et superbis noli conjungi, ne amicus injustitiae habeaut salveris: et in omni substantia tua participem eum habe; qui enim in divinis te comparticipat, debet in humanis particeps esse. LXXIX. Misero noli exprobrare, ne et tu exprobrabilis efficiaris: circa omnes enim judicium Dei est, et ut justum est illi gratias age, vigilans et dormiens, ut propitium eum habeas, et desideria tua impleat. Et orans, noli multum loqui, ne stulto similis habearis; scit enim Deus petitiones tuas ante quam petas, et quae cogitas non ignorat
Abbreviated transcription (Latin):
falsũ cestimoniũ. Cupiclitas. eletctio. dolus. suꝑbia. malitia. demeritas.
Inꝑbitas. Iactantia. Contentio. Simulatio. maliloquium. Amor pecuniȩ.
Impietas. & onine q alienat adoctrinacdĩ: Iusticiȩ aut̃ operasunt hȩesẽꝑ¬
dõ grãtias agere: Dĩ cultores amare nemini nocore nec contristarͥ quẽꝙ
puelice uiuere. misericordem esse: Proximum sium sicut se diligere. Esu¬
rientes. Saturare. Sicientib potũ clare. Nuclum uestire. Hospitalem esse
& humanũ & indigentib tribuere. cum hilaritate. Noli ẽẽ. amarus.
homo utere. & legen dĩ ut cli. Noli inuidere bono. non eiũ in mortalises.
pre hensibilis habearis. nemineni male loquipermittas ne ut facitor
iniustiti&e habearis Absentem uoli conlemnare. ps entem iuste ac¬
cipe exargumentis. noli condeni nare. ne & tu conlem naris quia displi¬
cent clo talia. & quomͦ nos uderit agere sic iulicat. mulierem intesti¬

Expanded text:
falsum testimonium, cupiditas, detractio, dolus, superbia, malitia, temeritas, falsum testimonium, cupiditas, detractio, dolus, superbia, malitia, temeritas, improbitas, jactantia, contentio, simulatio, maliloquium, amor pecuniae, impietas et omne quod alienat a doctrina Dei. Justitiae autDeo gratias agere, Dei cultores amare, nemini nocere, nec contristare quemquam, pudice vivere, misericordem esse, proximum suum sicut se ipsum diligere, esurientes saturare, sitientibus potum dare, nudos vestire, hospitalem esse et humanum et indigentibus tribuere cum hilaritate. LXII. Noli esse amarus hhomo utere, et legem Dei ut Dei. LXV. Noli invidere bono; non enim immortalis es. prehensibilis habearis. LXIX. Neminem male loqui permittas, ne ut fautor injustitiae habearis. LXX. Absentem noli condemnare; praesentem juste accipe. LXXI. Ex argumentis noli condemnare, ne et tu condemneris, quia displicent Deo talia: et quomodo vis videri agere, sic judica. LXXII. Mulierem in testi
Abbreviated transcription (Latin):
ris testimoniui intempore oportino uerundic. si multates odiohabe. liti
gantes concorcla. mala quetibi accesserint patienter sustine. iuste uidi¬
ca memineris enĩ te homineni esse. Dereb non nullis tioli anxius esse:
sectare. silentium quia absque poenitentia est: Tumultum poenitentia sub¬
sequit᷑ inimicicias dissolue. Noli incredulus esse & elabora in bono. non
Concupiscentias animitui uince. amicos. noli. cito conparare: Quos aĩt.
comparaueris. nolicito reprobrare. peccantium ciram habere noli iuhileñ
tibi proderit. brutis sapientiam nedederis post ea enĩ persequent᷑ te: Saẽ men
ta clĩ nisi dignis nonaperias. inprudentium primatum nee ligas Necdux de¬
monum efficiaris. contra legenidĩ nihil agas. differentiam habe interboni¬
&malũ. & manifestũ apudte sit interiustũ & iniustum Iniusticiȩ enun
opera hec sunt. Oodium. fornicatio. Furtum: Rapacitas. Ueneficia. Mendiss¬

Expanded text:
XLI. Testimonium in tempore opportuno verum dic. XLII. Simultates odio habe. XLIII. XLI. Testimonium in tempore opportuno verum dic. XLII. Simultates odio habe. XLIII. Litigantes concorda. XLIV. Mala quae tibi accesserint, patienter sustine. XLV. Juste judica; memineris enim te hominem esse. XLVI. De rebus nonnullis noli anxius esse: XLIX. Sectare silentium, quia absque poenitentia est: tumultum poenitentia subsequitur. L. Inimicitias dissolve. LI. Noli incredulus esse; et elabora in bono non eLIV. Concupiscentias animi tui vince. LV. Amicos noli cito comparare; quos autem comparaveris, noli cito reprobare. LVI. Peccantium curam habere noli: nihil enim tibi proderit. acramenta Dei non nisi dignis aperias. LIX. Imprudentium primatum ne eligas, ne dux daemonum efficiaris. LX. Contra legem Dei nihil agas. et malum, et manifestum apud te sit inter justum et injustum; injustitiae enim opera haec sunt: odium, fornicatio, furtum, rapacitas, veneficia, mendaci
Abbreviated transcription (Latin):
Quod oclis ce tibi fieri non uis. aliis non facias. Semper¬
soera indño. cetapus futurum erpecta. necessitati subditus esto. iusticiam
sequere. iure iuramdo uti noli. eloce qutile est. iniusticiam modio habȩ.
sapientes honunes cole. insipientes fuge: Quoclbonũ est discere nonerubes
dusus tibi suffitiat quęre cumhabueris: potenti dona. ⁊ius negotiis uaca.
alienis aut̃ noli conmisceri. Loquacitatem obio habe. bonaest eñi caciturui¬
tas: mala est u̾bositas. boni consilii amator esto: Nullũ contemnas. maiorẽ
inatu. uenerare: Adolescontior sisapiens fuerit. ut semen honora. Lauda
u̾eritatem. E quae auima prosinit cliscere. elabora De amicis bene opiuare
Iuimieis noli exasperare. Utiliꝰ est enĩ anuicos eos facere. quam inimicos
& caritas &r bec bona cooperient multitudinem peccatorũ Nemini obpro¬
brium dixeris. animo equus & suauis & continensesto: Iram fuge. materẽ.

Expanded text:
aliis non facias. V. Semperspera in Domino. VI. Tempus futurum exspecta. VII. Necessitati subditus esto. VIII. Justitiam sequere. IX. Jurejurando uti noli. X. Doce quod utile est. XI. Injustitiam odio habe. XII. Sapientes homines cole, insipientes fuge. XIII. Quod bonum est, discere non erubesad usus tibi sufficiat, quaere: cum habueris, dona petenti. XXI. Tuis negotiis vaca, alienis autem noli commisceri. XXII. Loquacitatem odio habe; bona est enim taciturnitas, mala est verbositas. XXIII. Boni consilii amator esto XXIV. Nullum contemnas. XXV. Majorem natu venerare; adolescentiorem, si sapiens fuerit, ut senem honora. XXVI. Lauda veritatem, et quae animae prosint discere elabora. XXVII. De amicis bene opinare. XXVIII. Inimicos noli exasperare: utilius est enim eos amicos facere, quam inimicos et charitas; et haec bona cooperient multitudinem peccatorum. XXXV. Nemini opprobrium dixeris. XXXVI. Animaequus, et suavis, et continens esto. XXXVII. Iram fuge, mater est
Abbreviated transcription (Latin):
Solus enĩ estuds. & una plasmastiotua nossumꝰ oꝑamanuuim tuarũ sicut
locutus es. qm̃ in sitas inmatrice plasmatũ. corpus. & prȩstas m̃bra conseruat᷑ra
inigne & aqua. tua creatio Nouem mensib partitur plasmaftionem creaturȩ
tuȩ eaquȩ inipso creata est ut seruetur. & ꝙdo iterũ redliderit matrix
que inea creata fuerunt imperasti. ut ex his m̃bris hoc ẽ manullis praebeat᷑
lacfructũ manullarũ & nutriat᷑ ꝗ plasmatũ ẽ inut̾ro Itẽ spͥmo capite regnorũ¬

Expanded text:
Solus es tu, Deus, et una plasmatio tua, nos sumus opera manuum tuarum, sicut locutus es qui visitas in matrice plasmatum corpus, praestas membra, conservator in ignem et aquam, tua creatio novem mensibus patitur plasmationem creaturae tuae, ea quae in ipso creata est, ut servetur. Et quando iterum reddiderit matrici, quae in ea creata fuerint, imperas, ut et in membris, hoc est, mamillis, praebeatur lac, fructum, mamillarum, et nutriatur quod plasmatum est in utero . 5. Cesset as
Abbreviated transcription (Latin):
Et siquando patiebant᷑ ad u̾sa: ad hoc patiebant᷑ ut euidentissi¬
mo diuino ad ntorio liberati. glorificarent dm̃ bonoꝵ
omiũ largitore: nonsolũ sẽpit̾noꝵẜ q̃pie sperabant: uerũ etiam
tẽporaliũ quȩ ꝓphetice gubernabant. Cũ aut̃ uenit plenitudo
tẽporis. ut gr̃a que occultabat᷑ ĩueteri testam̃to. iam reuelaret
innouo: misit ds filiũ suũ factũ exmuliere. Quo nomine: ꝓpͥet
hebraicȩ linguȩ. Om̃ns femina nuncupatur: siue uiro intacta
siue iã mixta. Quẽ aut̃ filiũ miferit. fieri q ex muliere uolue
quantꝰ illeds̃ sit qͥhanc humilitatẽ ꝓsalute sideliũ suscipere digr
fuerit. ut agnoscas. nunc adtẽde euangeliũ. Inpͥncipio erat
uerbum : & uerbũ erat apud deũ: & deus erat uebũ. hoc erat in

Expanded text:
et si quando patiebantur aduersa, ad hoc patiebantur, ut euidentissiet si quando patiebantur aduersa, ad hoc patiebantur, ut euidentissimo diuino adiutorio liberati glorificarent deum bonorum omnium largitorem non solum sempiternorum. quae pie sperabant, uerum etiam temporalium, quae prophetice gubernabant. Cum autem uenit plenitudo temporis, ut gratia, quae occultabatur in uetere testamento, iam reuelaretur in nouo, misit deus filium suum factum ex muliere, quo nomine proprietate Hebraicae linguae omnis femina nuncupatur sine uiro intacta siue iam mixta. quem autem filium miserit fierique ex muliere uoluerit, quantus ille deus sit. qui hanc humilitatem pro salute fidelium suscipere dignatus fuerit, ut agnoscas, nunc adtende euangelium: In principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; hoc erat in
Abbreviated transcription (Latin):
etiã terreniã tẽporalẽq felicitatẽ suũ donũ ẽẽ: nec aliunde
nisi abillo sꝑari oportere: pͥoribꝰ sȩculi tẽporib dispensandum
iudicauit testam̃tũ uetꝰ. qđ pertineret ad hominẽ ueterẽ: aquo
ista uita necesse ẽ. incipiat. Sed illȩ felicitates patrũ. dĩ benesitio
concesse p̃dicant᷑: quãuis ad istã uitã transitoriã ꝑtinentes. Illa
qͥppe t̾rena munera inmanifesto ꝓmittebant᷑. & tribuebant᷑ in
occulto aut̃ illis om̃ib rebus nouũ testam̃tũ figurate p̾mĩtiabat᷑
& capiebat᷑ intelligentia paucorũ. quos eadẽ gr̃a ꝓphetico munere
dignos fecerat. Dispensabant ergo illiscĩ ꝓ congruentia tẽporis
testam̃tũ uetus: ꝑtinebant uero adtestam̃tũ nouum. Nã & quãdo
dẽporalẽ felicitatẽ agebant : etnã uerã & p̃ferendã intelligebant.
& istã ministrabant inmnisterio: ut illã consequerent᷑ ĩ p̃mio.

Expanded text:
etiam terrenam temporalemque felicitatem suum donum esse nec aliunde etiam terrenam temporalemque felicitatem suum donum esse nec aliunde nisi ab ipso sperari oportere prioribus saeculi temporibus dispensandum iudicauit testamentum uetus, quod pertineret ad hominem ueterem, a quo ista uita necesse est incipiat. sed illae felicitates patrum dei beneficio concessae praedicantur quamuis ad istam uitam transitoriam pertinentes. illa quippe terrena munera in manifesto promittebantur et tribuebantur; in occulto autem illis omnibus rebus nonum testamentum figurate praenuntiabatur et capiebatur intellegentia paucorum, quos eadem gratia prophetico munere dignos fecerat. dispensabant ergo illi sancti pro congruentia temporis testamentum uetus, pertinebant uero ad testamentum nouum. nam et quando temporalem felicitatem agebant, aeternam ueram et praeferendam intellegebant et istam ministrabant in mysterio, ut illam consequerentur in praemio.
Abbreviated transcription (Latin):
creatura usq ad infimũ corpus. itabene agit inhis anima
rationalis siordinẽ seruet: & distinguendo. eligendopenden¬
do. subdat minora maioribꝰ. corporalia spiritalib inferi¬
ora suꝑioribꝰ tẽporalia sẽpiternis: nesuperiorũ neglectu & ap¬
petitu inferiorũ. qm hinc fitipsa deterior. & se& corpus suũ
iitͥtat inpeius: sed potius ordinata caritate. se & corpus suũ
conu̾tat. in melius. Cũ enĩ sint om̃s substantiȩ naturaliter
bone: ordo ineis laudatꝰ hondrat᷑. ꝑͥu̾sitas culpata dãnatur.
Neeͤfficit anima ꝑu̾se utens creaturis. ut ordinationẽ effugiat
creatoris: qm̃ si illa male utit᷑ bonis. ille bene utitur &iam
malis: Ae per hoc illa ꝑu̾se benis utendo. sit mala: ille ordinat
etiã malis utendo: ꝑmanet bonꝰ. Qui enĩ iniuste se ordinat
ipet catis. iuste ordinatur inpoenis. Uolens itaq d̃s oftendere

Expanded text:
creatura usque ad infimum corpus, ita bene in his agit anima creatura usque ad infimum corpus, ita bene in his agit anima rationalis, si ordinem seruet et distinguendo, eligendo, pendendo subdat minora maioribus, corporalia spiritalibus, inferiora superioribus, temporalia sempiternis, ne superiorum neglectu et appetitu inferiorum, quoniam hinc fit ipsa deterior, et se et corpus suum mittat in peius, sed potius ordinata caritate se et corpus suum conuertat in melius. cum enim sint omnes substantiae naturaliter bonae, ordo in eis laudatus honoratur, peruersitas culpata damnatur. nec efficit anima peruerse utens creaturis, ut ordinationem effugiat creatoris, quoniam, si illa male utitur bonis, ille bene utitur etiam malis ac per hoc illa peruerse bonis utendo fit mala, ille ordinate etiam malis utendo permanet bonus. qui enim iniuste se ordinat in peccatis, iuste ordinatur in poenis. Volens itaque deus ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
Nihil amplius uala: Sed postea ꝙ uenerit in&acẽ gua ineo rati¬
nis usus eiugil&: poterit ad uta diuinitus. uoluntate eligere alteia
uitã. cuiuis uimente gaudium est: cuiꝰ int̾na atq et̾na felicitass.
Iuest quippe homini rationalis ͫ s int̾ẽ. eiꝰdẽ rationis usum quonã potiꝰ
uolũtate conu̾tat: utrim adbona exterioris & inferioris. an adbona
interioris superiorisq naturȩ: idest utrũ ufruatur corpore & tẽpore:
anͣsruat᷑ diuinitate atq ȩternitate. Inquadã quippeme dietate
posita est: infrase habens corporalẽ creaturã: suprase aut̃ sui
& cõporis creatorẽ. Potest igit᷑ anima rationalis &iã tẽporali
& corporali felicitate bene uti. sinonse dederit creature. craa¬
tore neglecꝰto. s eã potilis felicitatẽ fecerit seriuire creatori
qͥ & ipsam suȩ bonitatis abundantissima largitate donauit.
Situt enĩ bonast̃ omia quȩ creauit deus abipsa rationali

Expanded text:
nihil amplius ualet. sed posteaquam uenerit in aetatem, qua in eo ratinihil amplius ualet. sed posteaquam uenerit in aetatem, qua in eo rationis usus euigilet, poterit adiuta diuinitus uoluntavitam, cujus in mente gaudium est, cujus interna atque aeterna felicitas. Inest quippe homini anima rationalis, sed interest ejusdem rationis usu quonam potius voluntatem convertat; utrum ad bona exterioris et inferioris, an ad bona interioris superiorisque naturae; id est, utrum ut fruatur corpore et tempore, an ut fruatur divinitate atque aeternitate. In quadam quippe medietate posita est, infra se habens corporalem creaturam, supra se autem sui et corporis Creatorem. 4. Potest igitur anima rationalis etiam temporali et corporali felicitate bene uti, si non se dederit creaturae, Crtore neglecto, sed eam potius felicitatem fecerit seruire creatori, qui et ipsam suae bonitatis abundantissima largitate donauit. sicut enim bona sunt omnia, quae creauit deus, ab ipsa rationali
Abbreviated transcription (Latin):
Et quȩ suit tenebre exteriores & quoni intelligendũ sit: uerbũcear
factũẽ Hȩesunt certe quinq. tãbreuit᷑ ame commemoratȩ: ꝙͣ abste
ꝓpositȩ questiones: Pro indesiplac&. ad clamus & sextã: et illud potissi¬
mumi requiramus. quesit grã testam̃ti noui hane illȩ om̃s intuedoit᷑.
&in hanc ut oportune quȩq potuerit. opus suum conferat nobis Non eo
scilic& oreline quo eas & tupposiusti: & ego recolui: seduna quȩq ẽ fuert
necessaria. uelut uocata respondeat: & officium sui impleat: Ergo ita nasca
exordium Est quȩdã uita hominis carnalib sensibus implicata : gaueliis
carualib. dedita: carnalem fugitans offensionẽ: uoluptatẽq confectans.
Huiꝰ uite felicitas: temporalis est Abhac uita incipere uecessitatise
inea ꝑsistere uolu̾tatis Inhanc quipe exutero matris infans funcdit̾:
Huius offensiones ꝙ tũ potest refugie: huiꝰ appetit uoluptate

Expanded text:
nebrae exteriores et quo modo intellegendum sit: Verbum dei caro factum est. hae sunt certe quinque tam breuiter a me commemoratae quam abs te propositae quaestiones. proinde, si placet, addamus et sextam et illud potissimum requiramus, quae sit gratia testamenti noui. hanc illae omnes intueantur et in hanc, ut opportune quaeque potuerit, opus suum conferat nobis non eo scilicet ordine, quo eas et tu proposuisti et ego recolui, sed unaquaeque cum fuerit necessaria, uelut uocata respondeat et officium sui operis impleat. ergo ita nascatur exordium. Est quaedam uita hominis carnalibus sensibus implicata, gaudiis carnalibus dedita, carnalem fugitans offensionem uoluptatemque consectans. huius uitae felicitas temporalis est, ab hac uita incipere necessitatis est, in ea persistere uoluntatis. in hac quippe ex utero matris infans funditur, huius offensiones, quantum potest, refugit, huius appetit uoluptates,
Abbreviated transcription (Latin):
iañr. quonatus commendatur. noueni menses conpritantur decimo in¬
choato. perhibentur autẽ ubera feminarũ ex die conceptionis lac colli¬
gere: Est aliꝰ sensus facilior Non quoques agnũ inlacte matrissuȩ:
Paruulũ adhuc & lactantem qualibus dicit apłs. lac uobis potũ de¬
di non escã. non mit ces in prae properam passionem. tãquam xp̃osit dietũ
quitalib adhuc discipulis pepercit: Proquib se offerens ait Si ergome
queritis: sinte chos abire. Atque intelligeretur adhuc eos inualidos e minus
idoneos fuisse passioni. tãꝙ agnus inlacte matris secutus aitͤ uangelista. ut
inolererur sermo qũe dixit. qr quosdedisti mͥ non ꝑdidi ex easqpłnsim Ultide
appare eos sitiunc paterent᷑ fuisse perituros Hoc eñ cunc non passi sunt d p̃ea
passisunt non adhue agni uilacte. s ia alieres ittgrege¬

Expanded text:
d. Januarii quo natus commendatur, novem menses computantur, decimo ind. Januarii quo natus commendatur, novem menses computantur, decimo inchoato. Perhibentur autem ubera feminarum ex die conceptionis lac colligere. Est alius sensus facilior. Non coques agnum in lacte matris suae, parvulum adhuc et lactantem, qualibus dicit Apostolus: Lac vobis potum dedi, non escam. Non mittes in praeproperam passionem, tanquam Christo sit dictum, qui talibus adhuc discipulis pepercit pro quibus se offerens ait: Si ergo me quaeritis, sinite hos abire. Atque ut intelligeretur adhuc eos invalidos et minus idoneos fuisse passioni, tanquam agnos in lacte matris, secutus ait evangelista, ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam; unde apparet, eos, si tunc paterentur, fuisse perituros; hoc enim tunc non passi sunt quod postea passi sunt, non adhuc agni in lacte, sed jam arietes in grege
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ꝓphetia uiclet᷑ p̾monẽs nese boni israhelitae sociarent malis iudȩis.
aquib xp̃s passus est: Tribulatio quipe passionis camquã ignisẽ Unde
scriptũ est. cãq. aurũ infornace ꝓbauit illos dñs. & sicut holocausti hostia
suscepit eos Cuisenteniti&e dñs quoq at testat᷑ dicens Baptisnũ habeo
baptizari quẽ uos nescitis. Hoc eñi ait. ꝯdixisset ignem ueni mittere
Irmuelum: Dicit eni lohannes Iꝑseuos baptizabit inspũ sc̃o
& igni qͣ intelligit᷑ & purgatione sciꝰficacionis & ꝓbatione tribulatio
dixit illis qui eũ plangeliant qͥ suꝑse pocius plangere deberent. ita
eñi tminauit ut diceret. sim uiridi ligno hoc facunt. in arido quidfi et
monent᷑ gͦ boni nȩad xp̃m crucifggendũ malis consenciant: Dictũ ẽ eñi:
Agnus dĩ quitollit peccata nundi Nongͦ coques agnu̾ uilacte matris
suȩ ͦ nͣon ingeres xp̃o ignẽ passionis: In illo dic quo con ceptus tunc eñĩ

Expanded text:
tia enim uidetur praemonens, ne se boni Israhelitae sociarent malis Iudaeis, a quibus Christus passus est. tribnlatio quippe passionis tamquam ignis est; unde scriptum est: tamquam aurum in fornace probauit illos et sicut holocaustum hostiam suscepit illos. cui sententiae dominus quoque adtestatur dicens: baptismo habeo baptizari quem uos nescitis. hoc enim ait, cum dixisset: ignem ueni mittere in mundo. dicit enim Iohannes: ipse uos baptizabit in spiritu sancto et igni, quod intellegitur et purdixit illis qui eum plangebant, quod super se potius plangere deberent. ita enim terminauit, ut diceret: si in uiridi ligno hoc faciunt, in arido quid facient? monentur enim boni, ne ad Christum crucifigendum malAgnus Dei qui tollit peccata mundi. Non ergo coques agnum in lacte matris suae, non ingeres Christo ignem passionis in illo die quo conceptus est, tunc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Uinaue mihi ꝓposiusti pertractandas questiones atq soluendas dilectis¬
sime mifr̃ honorate. hinc inderaptas: sicut te uelle gent̾e mouere. uł cogitant
tibi in msentẽ uenire potuerunt: inconspectũ meũ fusas quocłã mͦ Quarũ
solutionẽ siuelim disserenedo orlinare: nonut carptim sicut positȩ sunt ele
singulis clisseram. s uno quocłã tenore sermonis. eas ut̾ seco nectã atq con¬
texã: cdifficile opus uiclet᷑: Et tamen puto facilius eas solui: sihoc fecero: Iti¬
uicẽ quipe ael iuuabunt si alt̾ra pendebit exalt̾ra: donec om̃s ueniant inserie
dis putationis: nonsingillatim separatis locis quasi una quȩq insua pͥuata
intentione habit&e. s unũ aliquiel intuentes. & unũ collaborantes: sociali
ratione. & inluuelua ueritate: Uoliusti gͦ e seripto eom monusti. exponi
reliquisti. Et qͥdsit quod ait apłs. ut in caritate radicati & fundati. p̾ua¬
leatis comp̃hendere ꝯ om̃ĩb scĩs. quȩ sit latitudo. & longitudo. & altitu¬

Expanded text:
inque mihi proposuisti pertractandas quaestiones atque soluendas, dilectissime mi frater Honorate, hinc inde raptas, sicut te uel legentem mouere uel cogitanti tibi in mentem uenire potuerunt, et in conspectum meum fusas quodam modo. quarum solutionem si uelim disserendo ordinare, non ut carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se conectam atque contexam. difficile opus uidetur. et tamen puto facilius eas solui, si hoc fecero. inuicem quippe adiuuabunt, si altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputationis non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua priuata intentione habitet, sed unum aliquid intuentes et unum conlaborantes sociali ratione et indiuidua ueritate. Voluisti ergo et scripto commonuisti exponi at quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: Ut in caritate radicati et fundati praeualeatis comprehendere cum omnibus s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueni endũ sit adhoc ĩa ꝓficit utlibent᷑ deac uita discedat: Hon eñi ħe÷ uidere
cũ fuerit necesse .. ut libent᷑ moriat᷑ Frustͤ itaq dicunt quicdã. qui iã sanã
fidem tenent: Idõ se nolle mori. ut ꝓficiant ꝯ ipse ꝓfectus eoꝵ in eo ꝑfectus sit
utmori uelint: SSi gͦ uerũ loqui uolunt. nondicant idõmori nolo ut ꝓficia
D idẽ mori nolo qr parũ feci: Itaq morinolle filelib nonconsiliũ : ut profici¬
ant. s indiciũ qparu ꝓfeceruit. ꝓinde qnolunt ut ẜerfecti sint. ueluit et

Expanded text:
eniendum sit, ad hoc jam proficit, ut libenter de hac vita discedat. Non enim hoc est videre tum fuerit, necesse est ut libenter moriatur. Frustra itaque dicunt quidam, qui jam sanam fidem tenent, ideo se nolle mori ut proficiant, cum ipse profectus eorum in eo profectu sit, ut mori velint. Si ergo verum loqui volunt, non dicant, Ideo mori nolo, ut proficiam; sed, Ideo mori nolo, quia parum profeci. Itaque mori nolle fidelibus non consilium est ut proficiant, sed indicium quod parum profecerint. Proinde quod nolunt, ut perfecti sint;
Abbreviated transcription (Latin):
& uxoris sollicitudo & malitiȩ seculitimor. & millȩte cireumdeclerunt causȩ & nonte
ad tranquillũ portũ nemotibi pulsat: Dic incorde tuo animȩ tuȩ. expendimꝰ
diem oaninia quid boni fecimus. aut quid mali operati sumus: si quidboni fecisti
gras ageclõ: Siquid uerumale. elic iterum nefacias. & reminiscens peccatatua.
effuncde lacrunas & poteris inlectulo positus ea delere: Rogacdm̃ tuum prius.

Expanded text:
timor et mille circumdederunt causae. Quando ad tranquillum portum nemo tibi molestus est, nemo pulsat: dicito in corde tuo et animae tuae: Expendimus diem, o anima, quid boni fecimus? aut quid mali operati sumus? Et si quid boni fecisti, gratias age Deo tuo; si quid vero mali, de caetero ne facias: et reminiscens peccatorum tuorum, effunde lacrymas, et poteris in lectulo tuo positus ea delere. Roga Dominum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
auctorib com munita: Cesset plato qͥdicit fontem ẽe animarum Cesset
uicem eoꝵ Cesse nefandissima secta sad eluceoꝵ. quire surrectionẽ negant:
Cesse aristotelis pariter & maues similes eoꝵ quielicunt corpus ẽẽ fantasma
loquim᷑ dm̃ humiani corporis esse finctorem luut̾ro mulierum utiq qui fingit
corpora. tiecesse est ut & aninas fatiat a se corporius figuraties

Expanded text:
auctoritatibus confirmata. Cesset Plato, qui dicit fontem esse animarum. Cesset invicem eorum. Cesset nefandissima secta Sadducaeorum, resurrectionem negans. Cesset Aristoteles, pariter et Manes, similis eorum, qui dicit corploquimur. Deum humani corporis esse finctorem in utero mulierum: qui finxit corpora necesse est, ut animam faciat corporibus a se figuratis
Abbreviated transcription (Latin):
nibus quae pacto &e placido honuũ institutȩ sũt. & foriusecus ꝑsensus corporis consue¬
quae eis int̾na :: IteM. Uoluntas u̾bi sempit̾ni stabilisẽ. sẽꝑ. qe simul hab&e oĩa Nostra
aũt uolitas idõ nonstat. ꝙ nonhab& sinul oĩa Idõ mͦ he mͦ illud uolumꝰ. Item.
Sic fuerunt unuillo u̾bo oĩa quae facta sunt. & ipsa susceptio hominis sic abeo prȩ¬
cognita ÷. qͦmͦ sipictor uelit pingere totã domũ & cogitir uł nouerit lor ubi
etiã sepingere debeat. totũ in arte hab& & inp̃paratione & in uoluntate quã¬
us certis & siuisquęq temporib explic&. si onũs creatura & ipse homo qͥeiusdẽ

Expanded text:
bus, quae pacto et placito hominum institutae sunt, et forinsecus per sensus corporis consuemul habet omnia: nostra autem voluntas ideo non stat, quia non habet simul omnia; ideo modo hoc, modo illud volumus. Item sic fuerunt in illo Verbo omnia quae facta sunt, et ipsa susceptio hominis sic ab eo praecognita est, quomodo si pictor velit pingere totam domum, et cogitet vel noverit locum ubi etiam se pingere debeat: totum in arte habet, et in praeparatione, et in voluntate, quamvis certis et suis quaeque temporibus explicet. Sic o
Abbreviated transcription (Latin):
mulier est aũtfilia filia melior mn¬
Mulier omne̾ masculũ
suscipiens in eis intelligit᷑. qͥdicunt: E go quiden sum pauli. ego aut apollo.
ego uͦ caphe: filia melior inhis intelligit᷑ qui dicunt ego aũt xp̃i: Ipsa
est incantieo cantieoꝵ. ꝓxuna eiꝰ inmeelio filiarũ. sicut liliũ unnedio spr¬
narũ: De eo quod inꝓu̾biis dictũ est fili sisapiens fueriftibi sapienserq.
&e ꝓxumetius: Si aũt malus euasertf. solus hauries mala: Quia gaudiũ¬

Expanded text:
mulier, et est filia melior Mulier omnem masculum suscipiens, in eis intelligitur qui dicunt, « ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae . » Filia melior intelligitur in his qui dicunt, ego autem Christi. Ipsa est in Cantico canticorum proxima ejus in medio filiarum, « sicut lilium in medio spiari potest. propterea scriptum est: Fili, si sapiens fueris, tibi sapiens eris et proximis tuis: si autem malus euaseris, solus hauries mala, quia, cu
Abbreviated transcription (Latin):
tes tam̃to noluerit. inseriuire: Pacẽ quã xp̃s dimisit xp̾iane amplete¬
rehereditatis ut sicultor adhexei: uolu̾tatẽ diũ inte transfusam ostẽ¬
tũr: inimicis. filiꝰ eẽ. npacificꝰ nonpotest: inimicos abdicauit: qui pacificos
filios fecit: aut enĩ clatã pacẽ xp̃iane ꝯserua: aut głam tibi salictis
gius qͥpnobis effusus :.: Adpensandũ nrosangiuine quereret᷑. ¶ ta intan¬
cia uel officio fuerat festinandũ. ut & ussa tantȩ maiestatis expleres. &
uicaria passione dependere gauderes. & ꝓmorte  luitani adqͥrere &ȩ pas.¬
sione reciproca ꝯpensare: at nunc quomͦ poteris ꝓxp̃o aimã ponere. qͥpa

Expanded text:
e. Pacem quam Christus dimisit, christiane, amplectere: haereditati Dei ut cultor adhaere, voluntatem Domini in te transfusam ostendiscordibus, scriptum est inimicis, Filius esse nisi pacificus non potest; inimicos abdicavit, qui pacificos filios fecit. Aut enim datam pacem, christiane, conserva, aut gloriam tibi salutis guis, qui pro nobis effusus est, ad pensandum nostro sanguine quaereretur; quanta instantia vel officio fuerat festinandum, ut et jussa tantae majestatis expleres, et vicaria passione dependere gauderes, et pro morte vitam acquirere, et passione reciproca compensare? At nunc quomodo poteris pro Christo a
Abbreviated transcription (Latin):
simultatẽs ꝗͤplacere auctori non potuit: Qͥd exerceris inimicitias. qͣseua¬
dere non potuit: hec ille qui eas pͥmꝰ inuenit inimicitias iꝓto plausto dũ
serpens exȩrcet̾: lnt̾ ficit᷑ Dũ homini inuid&: ipse ꝓst̃nit᷑ Dũ aclam
tantũ eũ unica benignitate amauit. ut conm̃dar&e patri. soci ara
sibi: Dũ caruem ꝓpt̃ ipsũ descendens induit. Scriptũ ẽ. Iniuidia
diabtymors inoruit inorbeni t̾rar. Initant᷑ aũt illũ. qͥsũt exparte ilͥ.
Not cadat in chrestiãn Qcadit indiałłi: qi ehrastiañ ꝯ decae ꝯseruare q̃ eũ

Expanded text:
s inimicitias, quas evadere non potuit nec ille, qui eas primus invenit? Inimicitias in protoplasto dum serpens exercet, interficitur; dum homini invidet, ipse prosternitur, dum Adam tantum eum unica benignitate amavit, ut eum commendaret Patri, sociaret sibi, dum carnem propter ipsum descendens induit. Scriptum est, Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum. Imitantur, autem illum, qui sunt ex parte illius . Non ca
Abbreviated transcription (Latin):
Rũ EST ISTAUOX. Pacem meã douobis: pacẽ dinitto uobis
Depace dicturi: pͥuꝰ quae sint pacis conmoda aͥdiamꝰ. Est enĩ
pax serenitas m̃tis : tran quillitas animi: corclis simplicitas: amorisun
inumicos ꝯcordat: placita.. cunctis: Non querit alienũ: nichil depu¬
cat suũ: Doc& amare: qr odifsenon nouit Pescit extolli: neseit inflari:

Expanded text:
 est ista vox, Pacem meam do vobis, pacem dimitto vobis. De pace dicturi, prius quae sint pacis commoda audiamus. Est enim pax serenitas mentis tranquillitinimicos concordat, placita cunctis. Non quaerit alienum, nihil deputat suum. Docet amare, quae odisse non novit. Nescit extolli, nescit inflari:
Abbreviated transcription (Latin):
iniusticia tenebrescunt etiã in illo supplicio se usuos de¬
m̃t᷑ existiment Quia enĩ uolentes iniuste utũt bonis
iuste nolentes cruciabunt penis Unde posst̃ etiã tenebrȩ
exteriores intelligi pęne corporales: corpꝰ qͥppe eꝰ anime
ex̾eriꝰ: ut sint anime mala qͥb a caritatis. lumine auersa
in peccatis oblectat᷑ exterȩ tenebrȩ corporis aut̃ mala qͥb
ȩt̃nis in fine torquebit᷑ exteriores tenebrȩ. quas solas time
qͥ seruili adhuc timore detinent᷑ Nã si eis licer& in illis exe¬
ris quȩ st̃ in peccatis impime sẽꝑ uolui & in uolui. ꝓfecto
nunqua uellent acced̾e ad łm & illuminari & inhȩrerȩ illi
ꝑcaritatẽ. ubi e timor castꝰ ꝑmanens inscłm scłi Qui timor

Expanded text:
injustitia tenebrescunt, etiam in illo supplicio se usuros deinjustitia tenebrescunt, etiam in illo supplicio se usuros dementer existiment. Quia enim volentes injuste utuntur bonis, juste nolentes cruciabuntur malis; unde possunt etiam tenebrae exteriores intellegi poenae corporales. corpus quippe est animae exterius, ut sint animae mala, quibus a caritatis lumine. auersa in peccatis oblectatur, exterae tenebrae, corporis autem mala, quibus aeternis in fine torquebitur, exteriores tenebrae, quas solas timent qui seruili adhuc timore detinentur. nam si eis liceret in illis exteris, quae sunt in peccatis, impune semper uolui et inuolui, profecto numquam uellent accedere ad deum et inluminari et inhaerere illi per caritatem, ubi eat timor castus, permanens in saeculum
Abbreviated transcription (Latin):
suũ factũ obstinationẽq ꝓgressi st̃ E qͣm extremo iudicio dictu¬
rus e̾ xp̃c eis quos ad sinistrã discern&: ite in ignẽ ȩt̾nũ qͥ pa¬
ratꝰ ẽ diabolo & angłis eiꝰ his malignis sptritibꝰ coniungendos
simulq dãnandos dic& ituros intenebras exteriores. id÷ in socie¬
tatẽ pęnalẽ diaboli & angłoꝵ eiꝰ Huic pęne contͣriũ ẽ qd bono
seruo dr̃: intra ingaudiũ dñi tui: ut iquanto st̃ iste tenebrȩ ex¬
teriores. tanto sit lum̃ illud interiꝰ Non hȩc ꝑ locoꝵ int̾ualla inani
fantasmate cogitanda st̃: Localia spatia ñ occupant: nͥ corpoꝵ
malo oꝑe id÷ tenebroso delectant᷑ facientes. sequitura e̾ aut̃
pena que torqueat: idõ dñs ubi dicit tenebras exteriores.
addit etiã. ibi erit ploratꝰ. & stridor dentiũ: ne talib oblecta¬
tionib qualib hic iniqͥ ꝑfruunt᷑. quando infidelitate adq

Expanded text:
suum fastum obstinationemque progressi sunt. et quoniam extremo iudicio dictusuum fastum obstinationemque progressi sunt. et quoniam extremo iudicio dicturus est Christus eis, quos ad sinistram discernet: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, his malignis spiritibus coniungendos simulque damnandos dicet ituros in tenebras exteriores, id est in societatem poenalem diaboli et angelorum eius. huic poenae contrarium est, quod bono seruo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ut, quanto sunt istae tenebrae exteriores, tanto sit lumen illud interius. non haec per locorum interualla inani phantasmate cogitanda sunt; localia spatia non occupant nisi corporumalo opere, id est tenebroso delectantur facientes, secutura est autem poena, quae torqueat, ideo dominus ubi dicit \'tenebras exteriores\', addit etiam cibi erit ploratus et stridor dentium\', ne talibus oblectationibus. qualibus hic iniqui perfruuntur, quando infidelitate a
Abbreviated transcription (Latin):
animꝰ haustã de sensib corporis Ded que admodũ in ipsis coerporib
ea quȩ inferiora st̃ sic̃ tra & aqua & ipse aer. meliora fiunt
partiapatione melioris id÷ cũ luce illuminant᷑ & feruore ue¬
getant᷑ sic in corporee crȩaturȩ racionales ipsiꝰ creatoris fiunt
participatione meliorẽs cũ ei coherent purissima & scĩssema ca¬
ritate qua om̃i modo si caruerint tenebrescent: & obdures¬
cent qͦdã modo Pinde infideles hoĩes tenebrescent. qͥ ꝑ fidẽ
conuersi ad dm̃. quadã p̃missa illuminatione lux funt In
qua ꝓficiendo si ex fide ad spetiẽ ꝑuenerint. ut id qd credunt
etia conspicere sic̃ tantũ boni pͥotest confpici mereant᷑ ꝑfecło
recipient imaginẽ dĩ Calib enĩ dicit apłs fuistis aliquado
tenebrȩ : nc̃ aut̃ lux in dño Porro diabolus & angłi eiꝰ tenebrȩ
st̃ in fidelibꝰ hoibꝰ exteriores Plus enĩ ab illa caritatẽ auersi: & in

Expanded text:
stam de sensibus corporis. sed quem ad modum 10 ipsis corporibus stam de sensibus corporis. sed quem ad modum 10 ipsis corporibus ea, quae inferiora sunt, sicut terra et aqua et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est cum luce inluminantur et feruore uegetantur, sic incorporeae creaturae rationales ipsius creatoris fiunt participatione meliores, cum ei cohaerent purissima et sanctissima caritate; quam omni modo si caruerint, tenebrescent et obdurescent quodam modo. Proinde infideles homines tenebrae sunt. qui per fidem conuersi ad deum quadam praemissa inluminatione lux fiunt. in qua proficiendo si ex fide ad speciem peruenerint, ut id, quod credunt, etiam conspicere. sicut tantum bonum potest conspici, mereantur, perfectam recipient imaginem dei; talibus enim dicit apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. porro diabolus et angeli eius tenebrae sunt infidelibus hominibus exteriores; plus enim ab illa caritate auersi et in
Abbreviated transcription (Latin):
missis. popłi ad xp̃i caritatẽ concurrunt Hinc & alibi scriptũ:
ic̃ glacies in sereno: ita soluunt᷑ peccata tua. ꝓinde raciona¬
lis cretura siue in anglico sp̃u siue intanima humana ita
facta e̾. ut sib ipsa bonũ qͦ beata fiat: ẽe̾ ñ possit: s mutabi¬
litas eꝰ si conuertat ad in cõmutabilẽ bonũ. fiat beata Unde
si aduertat᷑  misera e̾ No uersio eiꝰ uitiũ eꝰ & conuersacio uiri
eiꝰ e Natura gͦ non est mala: qͥa creatura sp̃c uite e Racionals
etiã pͥuato bono cuiꝰ panticipationẽ beatificat᷑. ⁊ di etiã uico¬
sa: melior e corpore qd simmu e in corporibꝰ.  iotͥ. hac luce quę
sentit᷑ oculis carnisi qͥa &̃ ipsa e̾ corpꝰ Om̃ĩ aut̃ corpore quȩ li¬
b& incorporea natura. p̃stantior est: ñ molei qͥa ñ nͥ coppoꝵ es
moles: s ui quadã qua suꝑ gregit᷑ om̃em fantasiã qũa uolitat

Expanded text:
missis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: missis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: sicut glacies in sereno, ita soluuntur peccata tua. Proinde rationalis creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed, mutabilitas eius si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura spiritus uitae rationalis etiam priuata bono, cuius participatione beatificatur, id est etiasa melior est corpore quod summum est in corporibus, id est, hac luce quae sentitur oculis carnis, quia et ipsa corpus est. Omni autem corpore quaelibet incorporea natura praestantior, non mole quia non nisi corporum est moles, sed vi quadam qua supergreditur omnem phantasiam q