comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ptis p̃uum uide̾tur. idẽ nõ inelligẽ¬
tib pus rectum. s roctum credi opor
tere ꝯcedunt: An forte que de notto
testamento sisia ꝓtulimus. ip̃a qͦq
audent dice faisa ẽẽ atq pu̾sa pͥule¬
gio illo suo dyabolico: ut quiquid ẽ
ni cũngłio ur epłis canonicis quo
deant: quicquid aut̃ ex eisd̃ codicib
adu̾sus eos soniit immissũ ab in¬
falsatorib ore imprudenti ac sacri¬
lego nõ dubitent dicẽ: Cui furori
coꝵ auctoritatem õim libroꝵ extin¬
gnere atq abolere conanti. iam sup̃
qͣntum suscepti oꝑis rõ siuere uide¬
batur nõ pauca respondi. Nũc illud
admoneo ut cum insanas ⁊ sacrile¬
gas fabulas suas xp̃iani noĩs pallio
uelare contendant: uideant tñ qñ
ista ꝯtra scripturas xp̃ianas dispu¬
tant. nõ a nob̃ ꝯtra paganos tmn. s
etiam ꝯtra manicheos uitatẽ codicũ
diumoꝵ teltamenti utulq detendi.i
Et ista quid que mͦ faustus uelut in¬

Expanded text:
piis prauum uideretur, idem non intellegenpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, nt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio illo suo diabolico, ut quicquid est in euangelio uel epistulis canonicis, quo deant, quicquid autem ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum ab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantum suscepti operis ratio sinere uidebatur, non pauca respondi. Nunc illud admoneo, ut cum insanas et sacrilegas fabulas suas christiani nominis pallio uelare contendant, uideant tamen, quando ista contra scripturas Christianas disputant, non a nobis contra paganos tantum, sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum diuinorum testamenti utriusque defendi. et ista quidem, quae modo Faustus uelut in
Abbreviated transcription (Latin):
aui a nob̾. qualis fines erit ets qui
no crdunt donrim in eungelio ⁊ li ui¬
ubi parebunt: Quid eium iustius
Et quid euidentius ꝙ nec iustis par¬
cat emĩdans eos uarietate tribulatio¬
num cum de hac re aꝑte sit dictum
et si iustus iux saluus erit: Rõ solũ
enim in uet̾i testam̃to scriptum est
quem euĩ diligit ds corripit. flagel¬
lat aut̃ oẽm filium quem recipit. et
si bona ꝑcepimus de manu dñi ma¬
la qͣre nõ sustineamus: s ⁊ in nouo.
ego quem amo arguo ⁊ castigo. ⁊ illd.
Si enĩ nos ipõs duudicaremus: a do¬
mino nõ diiudicaremur. Cum iudi¬
camur aut̃ a dño corripimur: ut nõ
si paganus in nouo testam̃to talia
rep̾henderet: q̃lia isti rep̾hendunt in
uet̾i. nõne ⁊ ip̃i ca defendenda suscipe¬
rent : Quod si face̾ possent qua tñ ue¬
cordia hic talia reptehendunt qualpa
ibi defendunt: Si aut̃ nõ possent cur
in uno tm̃ ac nõ potius in utroq te¬
stamento quod nõ intłłigentib im¬

Expanded text:
s erit eis, qui non credunt domini euangelio? et si iuubi parebunt? quid enim iustius et quid euidentius, quod nec iustis parcat emendans eos uarietate tribulationum, cum de hac aperte sit dictum: et si iustus uix saluus erit? non solum enim in uetere testamento scriptum est: quem enim diligit deus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit et: si bona percepimus de manu domini, mala quare non sustinemus? sed etiam in nouo: ego quem amo, arguo et castigo et illud: si enim nos ipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne si paganus in nouo testamento talia reprehenderet, qualia isti reprehendunt in uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum ac non potius in utroque testamento, quod non intellegentibus in
Abbreviated transcription (Latin):
emete: quod illi diuina gr̃a ead ꝙ
gratuita merũunt. Hiuius auidꝰ
głe fuisse intssigitur quem se uolen¬
tem sequi dñs in euͣnglio reuocat di¬
cens. Uulpes foueas hñt. ⁊ uolucres
celi nidos: filius aut hõis nõ h̃t ubi
caput suum reclinet.Uidebat enim
eum dolosa siłatione tenebrosum.
et uentosa elatõne iactatum non
hr̃e fidei locum ubi se inclinantem
doctorem humilitatis exciꝑet. qr ĩ dis¬
cipulatu xp̃i nõ illius gram s suam
głam requirebat. Hoc amore głe cor¬
dicantib gaudet apłs sciens fiert pos¬
se ut dum illi sectantur humane głe
cupiditatem cum hus auditis fide¬
los nasc̾entur nõ ex eoꝵ iuida cupi¬
ditate qua se uolebant uł equari ul
anteponi aplice doctrine. s ꝑ eiͣnge¬
lium quod etiam si nõ caste tñ an¬
nuntiabant. ut de malo illoꝵ deus
oparetur bonũ: sicut fieri pt ut hõ
ad concubitum nõ ingrediatur uo¬
lintate gen̾andi. s luxuriandt libi¬

Expanded text:
emere, quod illi diuina gratia eademque emere, quod illi diuina gratia eademque gratuita meruerunt. huius auidus gloriae fuisse intellegitur, quem se uolentem sequi dominus in euangelio reuocat dicens: uulpes foueas habent et uolucres caeli diuersoria; filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet. uidebat enim eum dolosa simulatione tenebrosum et uentosa elatione iactatum non habere fidei locum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis exciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam requirebat. hoc amore gloriae cordicantibus gaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari uel anteponi apostolicae gloriae, sed per euangelium, quod etiamsi non caste, tamen adnuntiabant, ut de malo illorum deus operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libi
Abbreviated transcription (Latin):
false atq adumbrate. s uere ac soli¬
de pudicicie caꝑe sanitatem diuine
scripture tamqͣm libris medicina¬
lib credant nõ frustra tam mag¬
num honorem scĩtatis cributum
quibzdam iuiris etiam płes uxores
hñtib. Risi qr fieri p̃t ut imꝑator
carius animus tanta temꝑantie
potestate p̃polleat: ut genitalis de¬
lectationis motum insitũ nature
mortalium ex ꝓuidentia gen̾an¬
di leges impositas nõ ꝑmittat¬
excedere. Alioqͥn possunt isti maledi¬
ci potius calumpniatores qͣm ue¬
ridici iuidices etiam scõs apłos ac¬
cusare: ꝙ nõ caritate gen̾andi fi¬
lios uite et̾ne. s cupiditate laudis
humane ppłis tam młtis eiͣge¬
lium p̾dicau̾int. Neq enĩ deerat
illis eim̃głicis prib ꝑ omnes xp̃i
etlis fama p̾claira. torl ingis lau¬
dantib comꝑata. Inmio t̾io tanta a de¬
rat ut maior hoĩb ab hoĩb honor ⁊ gła
deferri nõ debeat. Hanc in eccła głan

Expanded text:
falsae atque adumbratae, sed uerae ac solifalsae atque adumbratae, sed uerae ac solidae pudicitiae capere sanitatem, diuinae scripturae tamqlibus credant, non frustra tam magnum honorem sanctitatis tributum quibusdam viris etiam plures uxores habentibus; nisi quia fieri potest ut imperator carnis animus tanta temperantiae potestate praepolleat, ut genitalis delectationis motum insitum naturae mortalium ex providentia generandi leges impositas non excedere. alioquin possunt isti maledici potius calumniatores quam ueredici iudices etiam sanctos apostolos accusare, quod non caritate generandi filios uitae aeternae, sed cupiditate laudis humanae populis tam multis euangelium praedicauerint. neque enim deerat illlesias fama praeclara tot linguis laudantibus conparata; immo uero tanta aderat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria deferri non debeat. hanc in ecclesia gl
Abbreviated transcription (Latin):
societatem. cui ncc̃a est ppagatio filioꝵ.
S qr hoĩes alit̾ se hñtib iam morib ⁊
legib nõ possunt delectari iam uxoꝵ
młtitudine. nisi libidinis magnitu¬
potuisse uxores młtas. nisi flagnͣtia
concupĩe carnalis ⁊ sordide uolupta
sunt: s sicut ait apłs. seinz ip̃os sibi¬
met ip̃is nõ intlligunt. Et qr ip̃i etiã¬
si unam hũint: ad eamd̾ nõ solum
genandi offitio ducti iirilit̾ acce¬
dunt. s sepe coeundi stimulo ucti
enuit̃ ꝑtrahuntur: qi u̾acit̾ sibi
uidentur conice.qͣm maiore huius¬
cemodi morbo ꝑ młtas alii captiuẽ¬
tur qñ se uident in una temꝑantiã
nõ posse seruare. U̾m nos eis qui
hanc uirtutem nõ hñt. ita de scõꝵ
uiroꝵ morib iuditium ꝯmittẽ nõ
debemus: sicut de ciboꝵ suauita te
ac salubritate uidicare febrientes
nõ sinimus. potiusq illis ex sanoꝵ
sensu ⁊ p̃cepto medicantiũ qͣm ex
eoꝵ egritudinis affectione alm̃ta
p̃paramus. Pinde isti si uolunt nõ

Expanded text:
gatio filiorum. Sed quia homines, aliter se habentibus jam moribus et legibus, non possunt delectari uxorum multitudine, nisi libidinis magnitupotuisse uxores multas, nisi flagrantia concupiscentiae carnalis et sordidae voluptatsunt, sed, sicut ait Apostolus, semetipsos sibimetipsis non intelligunt ; et quia ipsi, etiamsi unam habuerint, ad eandem non solum generandi officio ducti uiriliter accedunt, sed saepe coeundi stimulo uicti eneruiter pertrahuntur, quasi ueraciter sibi uidentur conicere, quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii captiuentur, quando se uident in unam temperantiam non posse seruare. Uerum nos eis, qui hanc uirtutem non habent, ita de sanctorum uirorum moribus iudicium committere non debemus, sicut de ciborum suauitate ac salubritate iudicare febrientes non sinimus, potiusque illis sanorum sensu et praecepto medicamine quam ex eorum aegritudinis adfectione alimenta praeparamus. proinde isti si uolunt non
Abbreviated transcription (Latin):
quod ip̃e ꝓmiserat dicens: pulsate
et aꝑtetur uob̾. sicut iste inuidie ti¬
moris q arguit dmñ: ꝙ ad uitame¬
nani nõ admiserit pocorem. Dicet
et appetentem nõ pecudũ s hõm
sanguinem. qr dixit qui ꝑdidit ans¬

Expanded text:
quod ipse promiserat, dicens, Pulsate quod ipse promiserat, dicens, Pulsate et aperietur vobis : sicut iste invidiae timorisque arguit Deum, quod ad vitam aeternam non admiserit peccatorem. Diceret et appetentem, non pecudum, sed hominum sanguinis, quia dixit, Qui perdiderit an
Abbreviated transcription (Latin):
corde centurionis illiuis ip̃e fecerat
qui est lumen uerum quod illumu¬
nat õem hõiem uenientem in huue
mudũ. Quem posset certe aliquis
paganus impius ita calumpniari
ac rep̾hendẽ in eungłio: sicut dm̃ t̾art¬
stus in uet̾i testam̃to. Dicẽt entm ⁊
ille impuidum xp̃m nõ solũ ex hoc
ꝙ miratus est centurionis fidem.i
u̾m etiam ꝙ iudam int̾ discipulos
ele i git qui mandata eius nõ erat
seru̾aturus: sicut rep̾hendit iste cut
p̃ceptum in padyso datũ fu̾it homĩ
nõ facturo. Culparet etiam illud qua
scire nõ potu̾it quis eum tetig̾it qñ
tetigit fimbriam uestimenti eius q̃
fluxum sanguinis patiebatur. sicut
iste culpauit dm̃ nescisse ubi lat̾et
adam Credo qr dix̾it adam ubi es:
sicut dixit xp̃c quis me tetigit: di¬
ceret ⁊ muidum ac timentem ne
si intͣrent qͥnqz alie uirgines in ioy¬
nũ eius iuenirent in et̾num. ꝯd
quas ita clausit ut nec misetabilit
pulsantib aꝑiret uelut obliuscẽs

Expanded text:
corde illius centurionis ipse fecerat, corde illius centurionis ipse fecerat, qui est lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. Quem posset certe aliquis inpius paganus ita calumniari et reprehendere in euangelio, sicut deum Faustus in uetere testaille improvidum Christum, non solum ex hoc quod miratus est Centurionis fidem; verum etiam quod Judam inter discipulos elegit, qui mandata ejus non erat servaturus : sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo . Culparet etiam illud, quod scire non potuerit quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam vestimenti ejus, quae fluxum sanguinis patiebatur: sicut iste culpavit Deum nescisse ubi lateret Adam. Credo quia dixerit, Adam, ubi es ? sicut dixit Christus, Quis me tetigit ? Diceret et invidum ac timentem, ne si intrarent quinque aliae virgines in regnum ejus, viverent in aeternum; contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret , velut obliviscens
Abbreviated transcription (Latin):
qr malum est. Miratũ sane faustꝰ
om̃ nr̃m dixit quod scriptum non
est. nec oĩo est conseq̃ns: ut cũ aliqͥs
uidet qr bonum est etiam miratus
dicatut. Multa ens bona uidentes
nõ iniramur tamqͣm p̾t̾ optõnem
mus eis nõ in uetĩ testam̃to cui
malitiose calumpniantur: s in no¬
uo quod ut imꝑitos fallant acci
escam dulcissimam ponunt. qͣm ts̃
deditos capiant. Deus ergo miratu
est: cum xp̃c miratus est. Sic enun sci¬
tum est in eũngłio q audita fide cuĩ¬
dam centurionis miratus est: et art
discipłis suis. Am̃ am̃ dico uob nõ mrri¬
ni tantam fidem in isrł. Ecce nos ut
potiumus exposumus: uidit ds̃ q bo¬
num est. Et melius fortassis expontit
ista melioros. Exponant ⁊ isti quare sr
miratus iħc: quod añqͣm fieret p̾sci¬
bat. ⁊ añqͣm audiret utiq nou̾at.
qͣm enim płimũ int̾sit utrũ iudeat
aliquis qr bonum est. an etiam mnite
iħc lucem fidei miratus est quam in

Expanded text:
quia malum est. Miratum sane Faustus quia malum est. Miratum sane Faustus deum nostrum dixit. quod scriptum non est nec omnino est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. multa enim bona uidentes non miramur, tamquam praeter opinionem mus eis non in uetere testamento, cui malitiose calumniantur, sed in nouo, quod ut inperitos fallant accipescam dulcissimam ponunt. qua Christo deditos capiant. deus ergo miratus est, cum Christus miratus est; sic enim scriptum est in euangelio, quod audita fide cuiusdam centurionis miratus est et ait discipulis suis: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel. ecce nos ut potuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum est" et melius fortassis exponunt ista meliores: exponant et isti, quare sit miratus Iesus, quod antequam fieret, praesciebat, et antequam audiret, utique nouerat. quamquam enim plurimum intersit, utrum uideat aliquis, quia bonum est, an etiam miretu etiam Iesus lucem fidei miratus est, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ab sentem comp̾hende nõ possũt
ꝙ ab ea longe sint affoctu nõ loco: qͥd
mirũ si spẽ dei qui suꝑferebatur suꝑ
aqua. suꝑferebatur etiam suꝑ aquar
tenebras: incomꝑabili quid̾ longm
istis qͣm surdis hec cantem. sec tñ
desꝑo: ꝙ cantici mei u̾itas inuentura
sit aurem suam quam dñs appert̾nt
a quo sunt uera que dicimus. Istos
aut̃ quales diuinaꝵ scripturaꝵ iudi¬
ces patimur: quib etiam displicet
ꝙ deo placũint oꝑa sua quem tam¬
qͣm insolitam lucem miratum ẽẽ
rep̾hendunt: qr scriptum est. et iu¬
dit ds̃ lucem qr bona est: Approbat
enim oꝑa sua: qr placent ei q̃ fecit
et hoc est uidere qr bona sunt. Neq .n.
aliquid iuitus face̾ cogitur. ut qd̃
ci nõ placet faciat: aut in aliquid
faciend̃ imprudens labitur. ut fcm
bonum est: qñ quid̾ ds̃ eoꝵ cũ mẽ¬
bra sua mersit in tenebras uelum
ꝯtra se posuit. Rõ enĩ quod fecit u¬
dit qr bonum est: s noluit uidere

Expanded text:
quam absentem comprehendere non possunt, quam absentem comprehendere non possunt, quod ab ea longe sint affectu, non loco; quid mirum si Spiritus Dei, qui superferebatur super aquas, superferebatur etiam super aquarum tenebistis quam surdis haec cantem; nec tamen despero, quod cantici mei ueritas inuentura sit aurem suam, quam dominus aperuerit, a quo sunt uera, quae dicimus. istos autem quales diuinarum scripturarum iudices patimur, quibus etiam displicet, quod deo placuerint opera sua, quem tamquam insolitam lucem miratum esse reprehendunt, quia scriptum est: et uidit deus lucem, quia bona est! adprobat enim opera sua, quia placent ei, quae fecit, et hoc est uidere, quia bona sunt. neque enim aliquid inuitus facere cogitur, ut quod ei non placet faciat, aut in aliquid faciendum inprudens labitur, ut factum bonum est, quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? non enim quod fecit, uidit, quia bonum est; sed noluit uidere,
Abbreviated transcription (Latin):
rõnales ds̃ fecit: an corporalem quã¬
dam lucem remotam etiam ip̃am
ab aspectib nr̃is in sublimib huiꝰ
mundi locis. int̾ studiosos diuinaꝵ
scripturaꝵ concordit̾ disputatur.
Qrͣto enĩ die fecit ista ꝯspicua celi
luminarta. Que rursus utrũ sił
cum sua luce fcã sint. an ex illa que¬
q̃ritut. Quelz sane lux fcã sit.qͣndo
cum ẽẽnt tenebre suꝑ abyssũ dixit
ds̃ frat lux. cratam tnͣ lucem a crea¬
trice luce fc̃ãm ẽẽ nõ dubitat quis¬
quis scãs litt̾as pie legendo fiodig¬
nus qui intlligat. Nec tõ pritandus
Unde p̃t aturre carnali prudentie uelut
in hus tenebris que erant suꝑ abyssũ
lñtau̾it is sp̃c det de quo dcm̃ est fereba¬
tur suꝑ aquas nõ intssigenti ꝙ̃ad mo¬
dum lux luccat in tenebris ⁊ tenebre
fiant lux ⁊ dicatur eis. Fiustis aliqñ
tenebre: nunc aut̃ lux in dño. Qd si
tõnales mentes ꝑ uoluntatem mi¬
ptam tenebrose lucem sap̃ie dei nus

Expanded text:
rationales deus fecerit, an corporalem quanrationales deus fecerit, an corporalem quandam lucem. remotam etiam ipsam ab aspectibus nostris in sublimibus huius mundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concorditer disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus utrum simul cum sua luce fquaeritur. quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit deus: fiat lux, creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas litteras pie legendo fit dignus, qui intellegat. Nec ideo putandus unde potest occurrere carnali prudentiae, uelut in his tenebris. quae erant super abyssum, habitauerit spiritus dei, de quo dictum est: ferebatur super aquas, non intellegenti, quemadmodum lux luceat in tenebris et tenebrae fiat lux et dicatur eis: fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in domino. quodsi rationales mentes per uoluntatem inpiam tenebros
Abbreviated transcription (Latin):
strum uanũ ⁊ nagumn lucem istam
celestium corpoꝵ ꝑ carnis ocłos han¬
riens uob̃ młtiplici fictione dilata¬
uit. atq uariauit. Lux ista qmius
et ip̃am ds̃ fec̾it longe incomꝑabił
est etiam illi luci quam fecit ds̃ in
mentib pioꝵ: quas a tenebris luci¬
ficat sicut ab impietate iustificat.
Qñto magis maccessibili que ista oĩa
facit : Nec omnib maccessibilis est
Beati enĩ mundicordes qm̃ ip̃i dm̃
uidebunt. Ds̃ aut lux est. ⁊ tenebre
in eo nõ suut ulle. Impii u̾o nõ uide¬
runt lumen: sicut dicit ysaias. õalib
ergo est maccessibilis illa lucifica lur
que nõ solum illam spũalem lucem
in scõꝵ mentib. s etiam istam corpo¬
ralem fecit. Nõ ad quam ꝓhibeat ac¬
cedere malos: s quam facit oriri suꝑ
dixit. Fiat lux. Que lux lucem fecit:
maĩm est. Manifeste enim positum
est: dixit dñs. Quam tñ lucem fecit
nõ ita maĩm est utrũ illam que in

Expanded text:
strum uanum et uagum lucem istam strum uanum et uagum lucem istam caelestium corporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam deus 'fecerit, longe inconparabilis est etiam illi luci. quam fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat. sicut ab inpietate iustificat, quanto magis illi inaccessibili. quae ista omnia facit ! nec omnibus inaccessibilis est; beati enim mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. deus autem lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; inpii uero nobunt lumen, sicut dicit Isaias . Talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritualem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit: non ad quam prohibeat accedere malos, sed quam facit oriri supedixit, Fiat lux. Quae lux lucem fecerit, manifestum est; manifeste enim positum est, Dixit Deus: quam tamen lucem fecerit, non ita manifestum est. Utrum en
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sunt ulle. ibi legimins ⁊ ds̃ qui dixit
de tenebris lum̃ clarescere cdaru u it ĩ
cordib ur̃is. itid̾ ibi legimus: sic ⁊
m illis libris uet̾ib. ⁊ candor est lucis
luce quadam que nõ nisi ꝑillam fieri
pt. hoc modo ibi dicitur. Tu illiũabis
luc̾nam moam: dñe ds̃ meus illumi¬
nabis tenebras meas. Sicut ab mitio
cum tenebre ẽẽnt suꝑ abyssum: dixit
ds. fiat lux ⁊ fcãest lux snam nõ fe¬
isset nisi lucifica lux: quod est deus.
bicut entin d̾s sibi sufficit ad et̾nam
bĩtudinem.⁊ ex hac abundat ad faci¬
endos beatos. ita sibi sufficit ad eter¬
nam lucem.⁊ex hac abundat ad fa¬
ciendos illuminatos: ⁊ nlłius bonũ
cipiens cum ip̃o fruatur omnis uo¬
litas bona: ⁊ nlłius malũ metuẽs
cum ip̃o deseratur omnis uoluntas¬
bona mala. Quia nec auget eñ qui
ens dono bs̃ est: nec t̾ret eũ qui enis
udrtio milet est salem dn maniche
nõ colitis: longe ab illo fcĩ estis. drim
fantasmata ur̃a sectamini: que cor ue¬

Expanded text:
ullae ibi legimus et: deus, qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris itidem ibi legimus — sic et in illis ueteribus libris et: candor est lucis luce quadam, quae non nisi per illam fieri potest, hoc modo ibi dicitur: tu inluminabis lucernam meam, domine; deus meus inluminabis tenebras meas. sicut et ab initio, cum tenebrae essent super abyssum, dixit deus: fiat lux, et facta est lux; quam non fecisset nisi lucifica lux, quod est deus. Sicut enim sibi sufficit ad aeternam beatitudinem et ex hac abundat ad faciendos beatos, ita sibi sufficit ad aeternam lucem et ex hac abundat ad faciendos inluminatos, nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis uoluntas bona, nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, qui eius udicio miser est. talem deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata uestra sectamini, quae cor ue
Abbreviated transcription (Latin):
ditiummi: ⁊ iam fcm̃ est iudicium. Nouuit
enim dñs qui sunt eius. Nouit qui ꝑ¬
maneant ad coronamn. qui ꝑmaneant
ad flaminam. Nouic in area sua trici
cum. nouit paleam. nouit segetem.
nouit ritania. Iam iudicatus est qui
nõ credit. Quare uidicatus: Qura nõ
credit in nomine unigeniti filii dei.

Expanded text:
m. Novit enim Dominus, qui sunt ejus . Novit qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad flammam. Novit in area sua triticum suum, novit et paleam; novit et segetem, novit zizaniam. Jam judicatus est, qui non credit. Quare judicatus? quia non credidit in nomine unigeni
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm intsłcu. si quid̃ uob̃ placũit hoc
uetĩ ⁊ ext̾iori homini ac t̾reno tribu̾e
ut sit a deo formatus: nos u̾o ꝯtra ce¬
lesti hoc dedimus: ⁊ int̾iori ac nouo ho¬
mni deferanus. Neq id tem̾e aut p̾¬
sumptiue. s a xp̃o discentis ⁊ eius apo

Expanded text:
m intellectu, siquidem uobis placuerit hoc ueteri et exteriori homini ac terreno tribuere, ut sit a deo formatus, nos uero contra caelesti hoc dederimus et interiori ac nouo homini deferamus neque id temere aut praesumptiue, sed a Christo discentes et eius apo
Abbreviated transcription (Latin):
scribend̾̃ putauimus: illum u̾o suꝑne
maiestati. Quapp̃ idem rursum apłs
ad corinthios dicit. In xp̃o ih̃u ꝑ eiͣnge¬
lium ego uos genii. Et ad galathas
de seinz ip̃o. Complacuit ei qui me segn¬
gauit de uto mris mes ut reuelaret ti¬
lium suũ in me ut eum annũtiarem in
gentes: continuo nõ adquieui carni ⁊ sã¬
guni Uides ergo ubiq eum in hac al¬
tera natiuitate nr̃a sp̃uali diuntaxat
asseu̾antem nos a deo formari. nõ in pͥo¬
re illa obscena ac ꝓpudiosa que nos ni¬
chilo p̾stantius neq mundius anima¬
lib cetis in uto mat̾no ⁊ concepit ⁊ for¬
mauit ⁊ genuit: Qua de re animadu̾¬
tere si uolu̾itis. inuenietis hac ĩ ꝑte
nos nõ tam ꝓfessione a nob̃ distare

Expanded text:
scribendum putauimus, illum uero supernae scribendum putauimus, illum uero supernae maiestati. quapropter idem rursum apostolus ad Corinthios dicit: in Christo Iesu per euangelium ego uos genui et ad Galatas de semet ipso: cum placuit ei, qui me segregauit de utero matris meae, ut reuelaret filium suum in me, ut eum adnuntiarem in gentes, continuo non adquieui carni et sanguini. uides ergo ubique eum in hac altera natiuitate nostra, spiritali dumtaxat adseuerantem nos a deo formari, non in priore illa obscaena ac propudiosa, quae nos nihilo praestantius neque mundius animalibus ceteris in utero materno et concepit et formauit et genuit. qua de re animaduertere si uolueritis, inuenietis hac in parte nos non tam professione a uobis distare
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ex hoc liqueat uet̾em hoĩem nec yma¬
ginem ẽẽ det: nec ab ip̃o formatũ. Nam
illud quid̃ quod sequitur dicens. ubi
nõ est mascłs ⁊ femtna. iudeus ⁊ grecus
barbarus ⁊ scita: magis ac magis ostẽ¬
dit natiuitatem hanc que nos mares
fecit n ac feminas. grecos ac iudeos. et¬
scitas. ⁊ barbaros nõ eam cẽ in qua d̃s̃
oꝑatur cum hoĩem format: s illam q̃¬
nos omni exutos nationũ uarietate
sexus q ⁊ conditõnis unũ reddit ad in
star eius qui umus est .i. xp̃c. Sicut idem
rursus apłs dicit. Quotquot in xp̃obap¬
tizati sunt. xp̃m indũunt. Nõ est iudeus
neq grecus. nõ est mascłs neq femina
nõ seruus est ⁊ liber. s omnes in xp̃o
unũ sunt. Ergo tunc fit homo a deo
cum fit unus ex młtis. nõ cũ ex uno
diuisus est in młta. Diuisit aut̃ nos
pͥmus ortus .i. corporalis. scd̃s adimat
intlłigibilis ac diuinus. Eoq rectissi¬
me nos hunc quid corporis nature as¬

Expanded text:
ut ex hoc liqueat ueterem hominem nec imaut ex hoc liqueat ueterem hominem nec imaginem esse dei nec ab ipso formatum. nam illud quidem, quod sequitur dicens: ubi non est masculus et femina, Iudaeus et Graecus, barbarus et Scytha, magis ac magis ostendit natiuitatem hanc, quae nos mares fecit ac feminas, Graecos et Iudaeos, Scythas et barbaros. non eam esse, in qua deus operatur. cum hominem format, sed illamnos omni exutos nationum varietate sexusque et conditionis unum reddit, ad instar ejus qui unus est, id est, Christus: sicut idem rursus apostolus dicit, Quotquot in Christo baptizati sunt, Christum induerunt: non est Judaeus neque Graecus, non est masculus neque femina, non est seruus et liber, sed omnes in Christo unum sunt. ergo tunc fit homo a deo, cum fit unus ei multis, non cum ex uno est diuisus in multa. diuisit autem nos primus ortus, id est corporalis; secundus adunat, intellegibilis ac diuinus: eoque rectissime nos hunc quidem corporis naturae a
Abbreviated transcription (Latin):
et alum nalcendi modil: Nam cil eruit
uos ⁊ indute dicit: tp̃s utiq crudelitatis
significat. Cum u̾o hoĩem nouũ a doo cre¬
ari testatur: cum indicat uet̾em noc ab
ip̃o c̃ẽ. nec scd̃ eum formatũ. Et cũ ꝓsequi¬
tur dicens illum quid̃ fieri in scĩcate et
iustitia ⁊ u̾itate tunc designat atq de mõ¬
strat alt̾m illum natiuitatis moremi
quem dixi longe dissilem huic qui cor¬
pora nr̃a furiosis genitoꝵ ꝯplexib semi¬
nauit. Quemq etiam ostendit ex deo nõ
cẽ: cum illum solũ monstrauit ẽẽ ex deo
Necnõ ⁊ ad colocenses id ip̃m denuo dicit.
Expoliate uet̾em hoĩem cum actib sius.
et in duite nouũ. qui renouatur in ag¬
nitõm dei scd̾ ymaginem eius qui crca¬
uit eum in uob̾. Et hinc ergo nõ solum
hoĩem nouũ ostendit eum eẽ quem d̾s
faciat: s qñ etiam ⁊ quib modis forme¬
tur edocuit .i. in agnitõne dei: quo signi¬
ficatur crudelitatis tp̃s. Et adhuc scõm
ymaginem inquit eius qui creauit eũ

Expanded text:
et alium nascendi modum. nam cum "exuite uos et induite" dicit. tempus utique credulitatis significat; cum uero hominem nouum a deo creari testatur, tum indicat ueterem nec ab ipso esse nec secundum eum formatum. et cum prosequitur dicens illum quidem fieri in sanctitate et iustitia et ueritate, tunc designat atque demonstrat alterum illum natiuitatis morem, quem dixi longe dissimilem huic, qui corpora nostra furiosis genitorum conplexibus seminauit quemque etiam ostendit ex deo non esse, cum illum solum monstrauit esse ex deo. necnon et ad Colossenses id ipsum denuo dicit: expoliate ueterem hominem cum actibus eius et induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum in uobis. et hinc ergo non solum hominem nouum ostendit eum esse, quem deus faciat, sed quando etiam et quibus modis formetur. edocuit, id est in agnitione dei, quo significatur credulitatis tempus. et adhuc secundum imaginem. inquit, eius, qui creauit eum,
Abbreviated transcription (Latin):
et nla alia qua renascimur sp̃u: nõ mi¬
nor eque cura est ⁊ hoc ip̃m querere in
quanam eaꝵ nos faciat d̾s. Modus ꝙͦ
nascendi duplex est.Unus ille furoris
et intemꝑantie ꝓpͥus quo sumus a ge¬
neratorib turpit̾ ⁊ ꝑ libidinem saci
scipłati sumus ad fidem. Unde omnis
etiam religio ⁊ maxime xp̃iana: adi
sacram̃tũ rudes infantes appellat. Qd̃
et ip̃m significans apłs ait. filioli mei
quos it̾m parturio. donec formetur

Expanded text:
et illa alia, qua renascimur spiritu, non miet illa alia, qua renascimur spiritu, non minor aeque cura est et hoc ipsum quaerere, in quanam earum nos faciat deus. modus quoque nascendi duplex est: unus ille furoris et intemperantiae proprius, quo sumus a generatoribus turpiter et per libidinem sati;scipulati sumus ad fidem: unde omnis etiam religio et maxime christiana ad sacramentum rudes infantes appellat. quod et ipsum significans apostolus ait: filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾m quid̃ int̾dum ext̾ĩorem uocat.
płmꝙ u̾o t̾renũ. nõ nũqͣm etiam ue¬
terem. alt̾m u̾o int̾iorem ⁊ celestem
dicit ac nouum. Hoꝵ ergo ut̾ fiat
a deo q̃rimus. qmiquid̃ ⁊ natiuitatis
nĩẽ tpr̃a duo sunt. Unũ illud: quo nos
irretitos carnalib uincłis in lucem
hanc natura ꝓduxit. Alt̾m u̾o: cum
u̾itas nos ex errore ꝯu̾sos ad se rege¬
nerauit mitiatos ad fidem. Quod
tempus scdẽ natiuitatis ihc in eĩm
gelio significans dicit. Nisi quis na¬
tus fiu̾it denuo: uõ pt̃ uidẽ regnũ dei
Es cim inichedemuo parã intelliges
hesitaret. ⁊ qͣlit̾ id fieri posset ꝑcunctare¬
tur neq ens posse hoĩem senem in ma¬
tris ut̾um introite ⁊ it̾m nasci: iħc ei
respondens. nisi quis renatus fu̾it in¬
quit ex aqua ⁊ spũ scõ nõ pt uide̾ reg¬
num dei. Et sequitur. Quod nascitur
de carne: caro est. et quod nascitur de
sp̃u. sp̃c est. Nuapp̃ si ⁊ natiuitas nõ ea
sola est qua in corpore gignimur: s

Expanded text:
alterum quidem interdum exteriorem uocat, plerumque uero terrenum, nonnumquam etiam ueterem, alterum uero interiorem et caelestem dicit ac nouum. horum ergo uter fiat a deo, quaerimus, quoniam quidem et natiuitatis nostrae tempora duo sunt: unum illud, quo nos inretitos carnalibus uinculis in lucem hanc natura produxit, alterum uero, cum ueritas nos ex errore conuersos ad se regenerauit initiatos ad fidem. quod tempus secundae natiuitatis in euangelio Iesu significans dicit: nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum deiquod cum Nicodemus parum intellegens haesitaret et qualiter id fieri posset, percunctaretur — neque enim posse hominem senem matris uterum introire et iterum nasci — Iesus ei respondens, nisi quis natus fuerit, inquit, ex aqua et spiritu, non potest uidere regnum dei. et sequitur: quod nascitur de carne, caro est: et quod nascitur de spiritu, spiritus est. quapropter si et natiuitas non ea sola est, qua in corpore gignimur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
faciat. Nam si cum in utõ fingimur:
ut fere gentib placet ⁊ ui deis ⁊ ipsis
uob̾: tunc nos ds format ad ymaginẽ
suam ⁊ uet̾es nos facit. ⁊ ꝑ furorem ac
libidinem creat: quod haut scio utrũ
diuinitati eius ꝯueniat. Si u̾o cũ cre¬
dimus ⁊ ad meliorem uite ꝯu̾timur
statum. tunc formamur a deo. ut fere
et nouos nos facit d̾s̃. ⁊ honeste facit
ac pure. Quod quid consentaneũ. quid¬
ue ꝯueniens magis sc̃e eius est uene¬
rabili maiestati: Qd̃ si uos ⁊ auctori¬
tatem pauli nõ sꝑnitis: ex ip̃o uob̾

Expanded text:
faciat. nam si cum in utero fingimur, ut fere gentibus placet et Iudaeis et ipsis uobis. tunc nos deus format ad imaginem suam et ueteres nos facit et per furorem ac libidinem creat — quod haud scio utrum diuinitati eius conueniat — si uero cum credimus et ad meliorem uitae conuertimur statum, tunc formamur a deo, ut fere et nouos nos facit deus et honeste facit ac pure. quo quid consentaneum quidue conueniens magis sanctae eius est ac uenerabili maiestati? quodsi et uos auctoritatem Pauli non spernitis, ex ipso uobis
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dictum erat. Quem non rapu
tunc exsoliebam. Mortem smne de¬
bito solĩturus. ⁊ nos a debita re¬
dempturuis. Raprterit aut̃ adam pc̃ĩ
qñ manũ in arborem psimptionedo¬
tus extendit: ut inoomunicabile le
inconcesse diminitatis iuaderet. ous
filio dei natura contulerat nõ ie pme¬
quod dicit. Ego summ utis nera ⁊ pater
meus agricola isꝙ ad id. Iam ulosiñ¬
diestis pp̃ sermonem quem loquitus
sum uobis.

Expanded text:
praedictum erat, Quae non rapui, praedictum erat, Quae non rapui, tunc exsolvebam : mortem sine debito soluturus, et nos a morte debita redempturus. Rapuerat autem Adam peccatum, quando manum in arborem praesumptione deceptus extendit, ut incommunicabile nomen inconcessae divinitatis invaderet, quam Filio Dei natura contulerat, non rapiquod dicit, Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est; usque ad id, Jam vos mundi estis propter sermonem quem locutus su
Abbreviated transcription (Latin):
telliget imiu̾sam creatutram. cuius
ulło modo sunt rectores angłi deser¬
tores. Tenebraꝵ inquit haꝵ.i. mũdi
istius amatoꝵ: ex quib tñ electi sũt¬
cit. fuistis enim alñ tenebre. nuc
aut̃ lux in dño. Ommes enĩ fu̾unt
idem apłs de potestate tenebraꝵ.et
tͣn stulit in regnũ filii claritatis sue.
in quo pͥnceps huius mundi .⁊. tene
braꝵ haꝵ nõ hẽbat quidqͣm qr neq cũ
pccõ deus uenerat. nec eius carnem
de pocĩ ꝓpagine nirgo peperat. ⁊ tãꝙͣ
ei diceretur. cur ergo moreris si nõ
hẽs poc̃m cui debeatur mortis sup¬
plitium: ꝯtinuo sb̃iecit.S ut cog¬
noscat mundus qr ego diligo pr̃em.
et sicut mandatũ dedit mͥ pat̾ sic
facio: surgite eamus hinc. Discum¬
bons enĩ discumbentib loq̃batur.
Camus aut̃ dixit: quo nisi ad illũ
locum ude fuerat tradendus ad
mortem. qui ulłm hẽbat meritum
mortis: S hẽbat ut moreretur mã¬
datum patris. tamqͣm ille de quo

Expanded text:
telligeret universam creaturam, cujus telligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli desertores. Tenebrarum, inquit, harum, iistius amatorum: ex quibus tamen electi suntcit, Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Omnes enim fuerunt idem apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . In quo princebrarum harum, non habebat quidquam, quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine Virgo pepererat; et tanquam ei diceretur, Cur ergo moreris, si non habes peccatum, qui debeatur mortis supplicium? continuo subjecit: Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio; surgite, eamus hinc. Discumbens enim discumbentibus loquebatur. Eamus autem dixit, quo, nisi ad illum locum unde fuerat tradendus ad mortem, qui nullum habebat meritum mortis? Sed habebat ut moreretur mandatum Patris, tanquam ille de quo
Abbreviated transcription (Latin):
dyabolũ quos nunc nomine mũdi
huius applłat. Et quotienscũq m̃di
nom̃ in mali significatõne ponitur
nõ ostendit nisi mundi istius ama¬
tores de quib alibi scriptũ est. Qui¬
cumq uolu̾it amicus eẽ scłi huius
inimicus dei constituetur. Absit gͦ
ut sic intlłigatur dyabolus pͥnceps
pͥncipatum. De quali mundo dc̃m est
cum de xp̃o u̾bo sermoeẽt. ⁊ mundus
ꝑ eum factus est. Uniũsus enĩ mum¬
dus a sũmis celi usq ad infimam t̾¬
ram creatori est sb̃ditus nõ desertori
redemptori nõ int̾emptori. libatori
nõ captinatori. doctori nõ deceptori.i
Quemad mod aut̃ sit intlłigendus pͥn¬
ceps mundi dyabolus. euidentius a¬
peruit apłs paulus. qui cũ dixisset
nõ est nob̃ colluctatio adũsus carnẽ
lecit atq ait. s adu̾sus pͥncipes ⁊ pote¬
states ⁊ rectores mundi tenebrarũ
haꝵ seqñti enim ubo exposuit quid
dixisset. mundi: cum sbiecit tenebra¬
rum haꝵ. Ne quisqͣm mundi noĩe in¬

Expanded text:
diabolum, quos nunc nomine mundi hujus appellat. Et quotiescumque mundi nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius amatores; de quibus alibi scriptum est, Quicumque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituetur . Absit ergo ut sic intelligatur diabolus princeps est, cum de Christo Verbo sermo esset, Et mundus per eum factus est . Universus itaque mundus, a summis coelis usque ad infimam terram Creatori est subditus, non desertori; Redemptori, non interemptori; liberatori, non captivatori; doctori, non deceptori. Quemadmodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit apostolus Paulus, qui cum dixisset, Non est nobis colluctatio adversus carnem jecit, atque ait, sed adversus principes et potestates et rectores mundi tenebrarum harum . Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset, mundi, cum subjecit, tenebrarum harum: ne quisquam mundi nomine in
Abbreviated transcription (Latin):
religiosis est mentib fixa. nõ calump¬
mosis ⁊ dementib ficta. Deinde sub¬
mxit. Et minc dixi nob pͥusqͣm fiat.
uecum fc̃m fu̾it credatis. Quid est ħ.
am magis credere homo debeat añꝙͣ
sal. id quod credend̾ est. Hec est enim
laus fidei. si quod creditur nõ udet᷑.
Am quid magnũ est si creditur qd̃
idsi credidisti. beati qui nõ uident
lim d substantia. conuictio rerumm
qle nõ uidentur. Quapp̃ si fides est
box que creduntur. Eadq fides caꝵ
eso que nõ uidentur. quid sibinult

Expanded text:
religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Quid est hoc, cum magis homo credere debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam quid magnum est si creditur quodvidisti, credidisti, beati qui non vident et tium substantia, convictio rerum quae non videntur . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it iudeatis: Nam ⁊ ille cui dcm̃ est qr
iudisti credidisti nõ hoc credidit quod n¬
dit. s aliud iudit aliud credidit. Uidit
enim hoĩem. credidit dm̃i. Cernebat
quippe atq tangebat carnem uiuentẽ
quam uiderat morientem: ⁊ credebat
dm̃i in carne ip̃a latentem. Credebat
ergo mente quod nõ uidebat. ꝑ hoc
quod sensib corporis apparebat. S et¬
si dicuntur credi que uidentur. sicut
dicit unusquisq ocłis sius credidisse.
nõ tñ ip̃a est que in nob̃ edificatur
fides. s ex reb que udentur agitur
in nob̾. ut ea credantur que non ut¬
dentur. Quocuxa diłcissimi unde⁊
nunc mͥ sermo est quod dñs ait ⁊ ñc
dixi uob pͥusqͣm fiat. ut cum factũ
fuerit credatis: illud utiq dicit cũ
hoc facere cum p̾dixisset ⁊ poiceret
añqͣm face̾t. Creditur aut̃ hoc. non
fide noua s aucta. Int certe cũ mor¬
tuus ẽẽt defecta cũ resurrexisset re¬
fecta. neq enim eum filium dei nõ
et añ credebant: s cum in illo factũ

Expanded text:
lle cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc mihi sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis; illud utique dicit, cuhoc facere cum praedixisset, et praedicere ante quam faceret: credituri autem hoc non fide nova, sed aucta; aut certe cum mortuus esset defecta, cum resurrexisset refecta Neque enim eum Dei Filium non et ante credebant; sed cum in illo factum
Abbreviated transcription (Latin):
quibdam impedientib. Si ergo placet
scĩtati ur̃e hoc quod ad in ist̾ium ꝑtinz
huius facti in crastinũ differamus.
et nõ oñemus ⁊ ur̃am ⁊ nr̃am infirmi¬
tatem. Sunt forte hodie młtiqui pp̃
sollempnicatem diei. nõ pp̃ audiend
sermonem ꝯuen̾int. Crastino qui ue¬
ment ueniant audituri: ue nec frau¬
demus studiosis. nec grauemus fasti¬

Expanded text:
quibusdam impedientibus. Si ergo placet Sanctitati vestrae, hoc quod ad mysterium pertinet hujus facti, in crastinum differamus, et non oneremus et vestram et nostram infirmitatem. Sunt forte hodie multi qui propter solemnitatem, diei, non propter audiendum sermonem convenerunt. Crastino qui venient, veniant audituri; ut nec fraudemus studiosos, nec gravemus fasti
Abbreviated transcription (Latin):
Runc aut̾ inquit ad te uenio: ⁊ hec loqͦr
in mundo. ut hẽant gaudiũ meũ im¬
pletum in semz ip̃is. Etce in mundo lo
qui se dicit. qui paulo añ dix̾at iam ñ
sum in mundo. Quod cur dix̾it ibi ex¬
posuimus. immo id ip̃m exposuisse do¬
cuimus. Ergo qr ⁊ nond̾ abierat hic ad¬
huc erat: ⁊ qr mox fũat abiturus. hic
quodãmodo iam nõ erat. Quod sit aut̃
hoc gaudium de quo ait. ut hẽant gau¬
dium meũ impletũ in semz ip̃ts: iam

Expanded text:
nio; et haec loquor in mundo, ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis. Ecce in mundo se loqui dicit, qui paulo ante dixerat: Jam non sum in mundo. Quod cur dixerit, ibi exposuimus, imo ipsum id exposuisse docuimus. Ergo et quia nondum abierat, hic adhuc erat; et quia mox fuerat abiturus, hic quodammodo jam non erat. Quod sit autem hoc gaudium, de quo ait: Ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis, jam
Abbreviated transcription (Latin):
iinundo sapiendo diutna. Posicũ est
undo. ꝑ hoc ostendens fuisse se in m̃do
dmn nõ eẽ. Nilquid ergo fas est tit eum
uamus alñ mundana sapuisse.⁊ ab
mrtore lib̾atum tam illa nõ sapere:
bus tam impio sensu se indu̾it: Restat¬

Expanded text:
in mundo, sapiendo divina. Positum est in mundo, sapiendo divina. Positum est mundo: per hoc ostendens fuisse se in mundo, jam non esse. Numquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab hoc errore liberatum jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat
Abbreviated transcription (Latin):
s de creatura que prĩ est sb̃dita ⁊ filio
fiat accepturus quodait de meo accipiet
hutiq de patre de quo ꝓcedit spt̃. de quo ẽ
natus ⁊ filius. Et clarificatus sum inqͥt
i cis. Nunc suam claritatem tum qͣm
facta sit dicit. cum adhuc eẽt futur
onpuis aut̃ a patre poscebat ut fieret
butrum ip̃a sit clarificatio de qua dixe¬
inc ⁊ nunc clarifica me tu pat̾ apud de¬
u cẽt apud te: utiq requirend̾ est. Si
tnapnd te. quõ in eis: Ancũ hoc ip̃m
dotescit eis. ac ꝑ ip̃os omnib qui cre¬
amt eis testib suis: Possummuo pla
fmoscendit iam fuisse p̾destinatũ: et
dnquit nõ sumi in mudo: ⁊ hii in
ando sunt. Si horam ꝓrsus illam qua
liuebatur attendas: utriq ad huc in
iuindo erant. ⁊ ip̃e scilz ⁊ illi de quib hoc
dibat. Non enĩ scd̃ ꝓuectũ cordis ⁊ uite
sacciꝑe possumus ul debemus. ut illi
pa eẽ adhuc dicantur in mundoꝙ mũ
dina adhuc saprant: ille aut̃ iam nõ eẽ

Expanded text:
s de creatura quae Patri est subdita et Filio, fuerat accepturus quod ait, de meo accipiet, sed utique de Patre, de quo procedit Spiritus, de quo est natus et Filius. Et clarificatus sum, inquit, in eis. Nunc suam clarificationem tanquam facta sit dicit, cum adhuc esset futura: superius autem a Patre poscebat ut fieret. Sed utrum ipsa sit clarificatio de qua dixerat: Et nunc clarifica me tu, Pater, apud teesset, apud te, utique requirendum est. Si enim apud te, quomodo in eis? An cum hoc ipsum innotescit eis, ac per ipsos omnibus qui credunt eis testibus suis, possumus planefactum, ostendit jam fuisse praedestinatum, et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc dicebat. Non enim secundum profectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea esse adhuc dicantur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse
Abbreviated transcription (Latin):
cum ita loquitur ꝑsonas eũ distingite
nõ seꝑare naturas. Qñ ergo seruabat
discipłos suos filius p̾sentia corporali
nõ expectabat pat̾ ad custodiend succe¬
dere filio discedenci s cos ambo serua¬
bant potentia spiritali. Et qñ ab eis ab¬
stulit filius p̾sentiam corporalem. tenuit
cum patre custodiam spiritalem: qr et
custodiendos qñ filius homo accepit cu¬
stodie pat̾ne nõ eos abstulit. ⁊ cum pat̾
filio custodiendos dedit. nõ dedit sine ip̃o
cui dedit. S dedit homini filio. nõ sine
deo: eod̃ ip̃õ utiq filio. Sequitur gͦ fili
et dicit. Quos dedisti mͥ custodiui ⁊ ne¬
mo ex eis ꝑiit nisi filius ꝑditionis dc̃s

Expanded text:
cum ita loquitur, personas eum distinguere, cum ita loquitur, personas eum distinguere, non separare naturas. Quando ergo servabat discipulos suos Filius praesentia corporali, non exspectabat Pater ad custodiendum succedere Filio discedenti, sed eos ambo servabant potentia spirituali; et quando abiens abstulit Filius praesentiam corporalem, tenuit cum Patre custodiam spiritualem, quia et custodiendos quando Filius homo accepit, custodiae paternae non eos abstulit; et cum Pater Filio custodiendos dedit, non dedit sine ipso cui dedit, sed homini Filio non sine Deo, eodem ipso utique Filio. Sequitur ergo Filius, et dicit: Quos dedisti mihi, ego custodivi, et nemo ex his periit, nisi filius perditionis,
Abbreviated transcription (Latin):
nos in nr̃a unũ sumus. Nuod pculdu¬
bio uerũ nõ dice̾t nisi scd̾ hoc dicẽt qd̾
rogat S est adhuc in conseq̃ntib locis
aut̾ sequitur. Cum eẽm cum eis ego set¬
uabam eos in nomine tuo. Me inqͥt
ueniente ad te serua eos in noĩe tuo:
in quo eos qñ cũ eis eram ⁊ ip̃e seruabã.
In noĩe prĩs seruabat filius discipłos
suos: homo cũ eis humana p̾sentia
constitutus. S etiam pat̾ mn noĩc filii
seruabat.quos etiam in noĩe filii pe¬
tentes exaudiebat. Hiis quippe idem
filius dix̾at. Am̃ am̃ dico uob̾. si quid
petieritis ptẽm in noĩe moo dabit uob̾
Req hoc tam carnalit̾ debemus accipe.
uelut iucissim nos seruent pat̾ ⁊ filiꝰ:
amboꝵ in nob̾ custodiendis alt̾uante
custodia ql lucredat alus qu oiscelse¬
nisi descendat ad nos. Sicut u̾bum caro
fc̃m descendit ut leuaret: nõ cecidit ut
iaceret. S si descendentem orgnouimꝰ
cũ leuante surgamus: ⁊ intlłigamus

Expanded text:
nos in nostra unum sumus. Quod procul dunos in nostra unum sumus. Quod procul dubio verum non diceret, nisi secundum hoc diceret, quod rogat. Sed est adhuc in consequentibus locus at. Sequitur: Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo. Me, inquit, veniente ad te serva eos in nomine tuo, in quo eos, quando cum eis eram, et ipse servabam. In nomine Patris servabat discipulos suos Filius homo, cum eis humana praesentia constitutus. Sed etiam Pater in nomine Filii servabat, quos in nomine Filii petentes exaudiebat. His quippe idem Filius dixerat: Amen amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Neque hoc tam carnaliter debemus accipere, veluti vicissim nos servent Pater et Filius, amborum in nobis custodiendis alternante custodia, quasi succedat alius quando discessenisi descendat ad nos, sicut Verbum caro factum descendit ut levaret, non cecidit ut jaceret. Si descendentem cognovimus, cum levante surgamus, et intelligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
absentiam suam iam cito futuram. illoꝵ
aut̃ tardius ꝑ hoc ostendens: ꝙ se iam ñ
liic eẽ. illos aut̃ hic ẽẽ dixit. cum ⁊ ipe hic
et illi adhuc eẽnt. Sic enĩ est loquutus:
homo congruens hõib. tit mos loquẽdi
sesc ht̃ humanus. In nõ cotidie dicimꝰ
iam nõ est hic. de aliquo qͣntotius abit᷑o:
Et maxime hoc de moricuris solet dici.
Qm̃qͣm ⁊ ip̃e dñs tamqͣm p̾uidens quid
lecturos mou̾e posset. adiecit. Ego ad te
uenio. sic exponens quodãmodo cur dixe¬
rit iam nõ sum in niundo. Commẽdat¬
ergo patri eos quos corporali absen¬
tia relicturus est dicens. Pat̾ sc̃e serua
eos in nomine tuo quos dedisti michi
Nempe sicut homo dm̃ rogat ꝓ discipłis
suis: quos accepit a deo. S attende qd̃
sequitur. Ut sint in quit unũ sicut et
nos. Non ait ut nobcũ sint unũ. aut
simus inũ ip̃i ⁊ nos. sicut unũ sumus
nos: s ait ut sint unũ. sicut ⁊ nos Ip̃i
utiq in natura sua sint imũ. sicut et

Expanded text:
turam, illorum autem tardius, per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse dixit, cum et ipse hic et illi adhuc essent. Sic enim est locutus, homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus, Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici. Quanquam et ipse Dominus tanquam praevidens quid lecturos movere posset adjecit, Et ego ad te venio: sic exponens quodammodo cur dixerit, Jam non sum in mundo. 5. Commeergo Patri eos quos corporali absentia relicturus est, dicens: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi. Nempe sicut homo Deum rogat pro discipulis suis quos accepit a Deo. Sed attende quod sequitur: Ut sint, inquit, unum, sicut et nos. Non ait: Ut nobiscum sint unum; aut: Ut simus unum et ipsi, et nos, sicut unum sumus nos; sed ait: Ut sint unum, sicut et nos. Ipsi utique in natura sua sint unum, sicut et