comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed et̾nitas. Si gͦ p̃sens. ut tẽpus sit. idõfit
ꝙ in p̃teritũ transit. quomͦ & hoc eẽ di¬
cimꝰ. Cui causa ut sit illa ẽ qua ñ erit. ut
scilicet ñ ũe dicamꝰ tẽpus eẽ nͥqr tendit¬
ñ eẽ : Eẜ tam̃ dicimꝰ iongũ tẽpus. ⁊bre¬
ue tẽpus. neq hoc nͥ de p̾̃terito aut sutu¬
ro dicimꝰ. Preceritũ tẽpus longũ ũbigr̃a
uocamꝰ ante centũ. annos. futurũ itide
longũ. post centũ annos. B reue autẽ
p̃teritũ. sic ut puta dicimꝰ. ante decẽ idli¬
es. Ebreue futurũ post derẽ dies. Sed qͦ
pacto longũ ẽ aut breue qł ñẽ : Prete¬
ritũ enĩ iã ñ ẽ. & futurũ ñdũ ẽ. Non
itaq dicamꝰ. iongũ est. sed dicamꝰ de p̃
terito longũ fuit. & de futuro longũ
erit. Oñe ds̃ meus. lux mea ñne &e hie
ueritas tua deridebit homine: Qđ enĩ
longũ fuit p̃teritũ tẽpus. cũiã eẽt p̃¬
teritũ longũ fuit. an eũ ad huc p̃sens
eẽt: Tunc enĩ poterat ẽẽ longũ. quan¬

Expanded text:
sed aeternitas. Si ergo praesens, ut tempus sit, ideo fit quia in praeteritum transit; quomodo et hoc esse dicimus, cui causa ut sit illa est, quia non erit; ut scilicet non vere dicamus tempus esse, ninon esse. Et tamen dicimus longum tempus et breue tempus neque hoc nisi de praeterito aut futuro dicimus. praeteritum tempus longum uerbi gratia uocamus ante centum annos, futurum itidem longum post centum annos, breue autem praeteritum sic, ut puta dicamus ante decem dies, et breue futurum post decem dies. sed quo pacto longum est aut breue, quod non est? praeteritum enim iam non est et futurum nondum est. non itaque dicamus: longum eterito, Longum fuit, et de futuro, Longum erit. Domine meus, lux mea, nonne et hic veritas tua deridebit hominem? Quod enim longum fuit praeteritum tempus, cum jam esset praeteritum longum fuit, an cum adhuc praesens esset? Tunc enim poterat esse longum, quan
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd agit᷑ in hõĩe. ut plus gauileat ide
salute desꝑate aĩe & de maiore ꝑi¬
culo liberate quãsi spes ei sẽꝑ af¬
fuisset. aut ꝑiculũ mninus fuisset:
cẜ enĩ tu quoq misericors pat̃ plus
gaudes de uno penitentie: quam
de non aginta nouẽ iustis quile ñ
opus ẽ penitentia. Et nos cũ ma-¬
gna iocumditate audimꝰ cũ audi¬
mꝰ quã exultantil pastoris hume¬
ris reportetur oiis que errauerat.
& dragma referat᷑ in thesauros tuos

Expanded text:
quid agitur in homine, ut plus gaudeat de quid agitur in homine, ut plus gaudeat de salute desperatae animae et de maiore periculo liberatae, quam si spes ei semper affuisset aut periculum minus fuisset? etenim tu quoque, misericors pater, plus gaudes de uno paenitente quam de nonaginta nouem iustis, quibus non opus est paenitentia. et nos cum magna iucunditate audimus, cum audimus quam exsultantibus pastoris umeris reportetur ouis, quae errauerat, et drachma referatur in thesauros tuos
Abbreviated transcription (Latin):
respexit inuanitates & minsanias m̃¬
daces. Bemiq ut uentũ ẽ. ad horã ꝓfi¬
tende fidei que u̾bis certis conceptis
retentisq memorit̃. de loco eminen¬
tioe in conspectu popłi fidelis rome
reddi solet ab eis qui accessuri sunt
ad gr̃am tuã.: oblatũ eẽ diceb^ iuctor¬
no a presbiteris ut secretius redderet
sicut ñ nullis uerecũdia trepudaturi
uidebant᷑ offerri mos erat illũ aut̃e
maluisse salutẽ suã in conspectuscẽ
multitudinis ꝓfiteri. Non eñĩ erat
salus quã doce̾bat in rethorica & tam̃
eã ptiblice ꝓ fessus erat. Quanto mi¬
ubi ascendit ut redderet: om̃s sibi
Et sonuit presso sonitu ꝑ ora cunctoꝵ
collectantiũ. uctorinus uictorinꝰ.
Cito sonuerunt exultatione quia
uidebant eũ: & cito siluer̃ intentio¬
ne ut audirent eũ. Pronuntiauit il¬
le fidem ueracẽ p̃clara fidutia. &
uolebant om̃s raꝑe in tro in cor su¬
ũ e rapiebant amando &e gaudendo.
he rapientiũ mauꝰ erant. deus bone

Expanded text:
respiciebat in uanitates et insanias mendaces. Denique ut uentum est ad horam profitendae fidei, quae uerbis certis conceptis retentisque memoriter de loco eminentiore in conspectu populi fidelis Romae reddi solet ab eis, qui accessuri sunt ad gratiam tuam, oblatum esse dicebat Victorino a presbyteris, ut secretius redderet, sicut nonnullis, qui uerecundia trepidaturi uidebantur, offerri mos erat; illum autem maluisse salutem suam in conspectu sanctae multitudinis profiteri. non enim erat salus, quam docebat, in rhetorica et tamen eam publice professus erat. quanto miubi ascendit, ut redderet, omnes sibiet sonuit presso sonitu per ora cunctorum conlaetantium: "Victorinus, Victorinus". cito sonuerunt exultatione, quia uidebant eum, et cito siluerunt intentione, ut audirent eum. pronuntiauit ille fidem ueracem praeclara fiducia, et uolebant eum omnes rapere intro in cor suum. et rapiebant amando et gaudendo: hae rapientium manus erant. Deus bone,
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ est. quia si ñ manebo in illo. nec ĩ
me potero. Ille aut in se manẽs in no¬
uat omĩa. & dñs meus es. qm̃ bonorũ
meorũ ñ eges. Et manifestatũ est mͥ qm̃
ma boia essent. neq nisi bona essent
corrũpi possent. Quasi summabona es¬
sent incorruptibilia essent: si autem
nulla bona essent quid in eis corrũ¬
peretur ñ esset. Nocet enĩ corruptio. Et
nisi bonũ minueret. ñ noceret Aut igit᷑
nichil nocet corruptio. quod fieri non
potest. ut qͦd certissimũ ẽ. om̃ia que
corrupuntur. pͥuant᷑ bono. Si autem
om̃i bono pͥuabunt᷑. om̃ino ñ erunt.
Si enĩ erunt & corrũpi iã ñ poterunt.
meliora erunt qr incorruptibiliter
ꝑ manebunt. Et quid monstruosius.
quã ea dicere om̃i bono amisso fac¬
ta meliora: Ergo si om̃i bono pͥuabun¬
tur: om̃ino nulla erunt. Ergo quã diu
sunt. bona sunt Ergo quecũq sunt
bona sunt. Malũq illud quod que¬

Expanded text:
bonum est, quia, si non manebo in illo, nec in bonum est, quia, si non manebo in illo, nec in me potero. ille autem in se manens innouat omnia; et dominus meus es, quoniam bonorum meorum non eges. Et manifestatum est mihi, ma bona essent, neque nisi bona essent, corrumpi possent: quia si summa bona essent, incorruptibilia essent; si autem nulla bona essent, quod in eis corrumperetur non esset. Nocet enim corruptio, et nisi bonum minueret, non noceret. Aut igitur nihil nocet corruptio, quod fieri non potest: aut, quod certissimum est, omnia quae corrumpuntur, privantur bono. Si autem omni bono privabuntur, omnino non erunt. Si enim erunt, et corrumpi jam non poterunt, meliora erunt, quia incorruptibiliter permanebunt. Et quid monstruosius quam ea dicere omni bono amisso facta meliora? Ergo si omni bono privabuntur, omnino nulla erunt: ergo quamdiu sunt, bona sunt: ergo quaecumque sunt, bona sunt. Malumque illud quod quae
Abbreviated transcription (Latin):
ac nͦcte. ẜ cũte pͥmũ cognoui. tu as¬
sũpsisti me ut uiderẽ ẽẽ quod uiderẽ
& nondũ me ẽẽ qui uiderẽ. Et reuerbe¬
rasti in firmitatẽ aspectus mei. radi-¬
ans in me uehementer. & contremui
amore & horrore. & inueni longe meẽe
ate in regione dissimilitudinis tan¬
quã audirẽ uocem tuã de ex celso. Ci¬
bus sũ grandiũ cresce. & manducabis
me. Nec tume in te mutabis sic̃ cibũ
carnis tue: sed tu mutalieris in me.
Et cognoui qm̃ iniquitate erudisti
hominẽ & tabescere fecisti sic̃ arane¬
ã aĩam meã. E dixi. Nunquid mͥ
est ueritas qm̃ neq ꝑ finita. neq ꝑ in fi¬
nita locorũ spatia diffusa ẽ : & clama¬
sti de longinquo. Immouͦ. ego sũ qui
sum Et audiui sic̃ audit᷑ in corde ꝙ ñ
erat prorsus unde dubitarẽ. Faciliusq
dubitarẽ uiuere me. quã ñ ẽẽ ueritatẽ.
que ꝑ ea quȩ factasunt in dellecta cons¬
picitur. Et in spexi cetera infrate. & ui

Expanded text:
ac nocte. et cum te primum cognoui, tu asac nocte. et cum te primum cognoui, tu assumsisti me, uf uiderem esse, quod uiderem, et nondum me esse, qui uiderem. et reuerberasti infirmitatem aspectus mei radians in me uehementer, et contremui amore et horrore: et inueni longe me esse a te in regione dissimilitudinis, tamquam audirem uocem tuam de excelso: "cibus sum grandium: cresce et manducabis me. nec tu me in te mutabis sicut cibum carnis tuae, sed tu mutaberis in me." et cognoui, quoniam pro iniquitate erudisti hominem et tabescere fecisti sicut araneam animam meam, et dixi: "numquids, quoniam neque per finita neque per infinita locorum spatia diffusa est?" et clamasti de longinquo: ego sum qui sum. et audiui, sicut auditur in corde, et non erat prorsus, unde dubitarem faciliusque dubitarem uiuere me quam non esse. ueritatem, quae per ea, quae facta sunt, intellecta conspicitur. Et inspexi cetera infra te et ui
Abbreviated transcription (Latin):
illi libri: Et ñ atendi in idola egẏptiotũ
quibus de aurotuo ministrabant. qui
transmutauerunt ueritatẽ dei in men¬
datiũ. & coluerunt de seruierunt creatu¬
re potiꝰ quam creatori. Et inde amonitus
qualicunq ocło aĩe mee. supͣ eundẽ ocũ¬
lũ aĩe mee supͣ mentẽ meã lucẽ dñi in¬
cõmutabilẽ. ñ hanc uulgarẽ e conspi¬
cuã om̃i carni. nec quasi ex eodẽ genere.
Grandior erat. tanquã si ista multo
multoq clarius claresceret. totũq oc¬
cupare: magnitudine. Non hoc illa erat
sed aliud. aliud ualde ab istis om̃ibus
Nec ita erat supͣ meirtẽ meã sicut oleũ
suꝑ aquã nec sicut celũ suꝑterrã. sed
suꝑior qr ipsa fecit me: & ego inferi¬
o qr factus sum abea. Qui nouit ueri¬
tatem: nouit eã. Et qui nouit eã: no¬
uit eternitatẽ. Caritas nouit eã. Det̾¬
na ueritas &e uera caritas. & clara eter¬
nitas. sues deus meus tibi suspiro die

Expanded text:
illi libri. et non adtendi in idola Aegyptiorum, illi libri. et non adtendi in idola Aegyptiorum, quibus de auro tuo ministrabant, qui transmutauerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. Et inde admonitus qualicumque oculo animae meae supra eundem oculum animae meae, supra mentem meam lucem inconmutabilem, non hanc uulgarem et conspicuam omni carni nec quasi ex eodem genere grandior erat, tamquam si ista multo multoque clarius claresceret totumque occuparet magnitudine. non hoc illa erat, sed aliud, aliud ualde ab istis omnibus. nec ita erat supra mentem meam, sicut oleum super aquam nec sicut caelum super terram, sed superior, quia ipsa fecit me, et ego inferior, quia factus ab ea. qui nouit ueritatem, nouit eam, et qui nouit eam, nouit aeternitatem. caritas nouit eam. o aeterna ueritas et uera caritas et cara aeternitas! tu es deus meus, tibi suspiro die
Abbreviated transcription (Latin):
in sipiens cor eorũ dicentes se ẽe sapien¬
tes stulti fiunt & ideo legebã ibi etiã im¬
mutatã głam in corruptionis tue mi
dola &e uaria simulacra in similitudinẽ
imaginis corruptibilis hominis e uo¬
lucrum & quadrupedũ e serpeitiũ:
uidelicet egyptiũ cibũ quo esau ꝑdi¬
dit pͥmogenita sua. qm̃ caput quadru¬
pedis ꝓ te honorauit popłs pͥmogeni¬
tus. conũsus corde in egiptũ & euruans
imaginẽ tuã animã suã ante imaginẽ
uituli manducantis fȩnũ in ueni hec ibi:
& ñ manducaui. Placuit eñĩ tͥ dñe au¬
ferre opprobriũ diminutionis ab iacob
ut maior seruiret minori. & uocasti gen¬
tes in hereilitatẽ tuã. Et ego adte uene¬
ram exgentibus. & intendi in aurũ
quod ab egypto uoluisti ut auferret
popłs tuus. qm̃ tuũ erat: ubi cũq erat.
in te uiuimꝰ &e mouem᷑ & sumꝰ: sicut & qͥd a
scdm eos dixerũt. Et utiq unde erant¬

Expanded text:
insipiens cor eorum; dicentes se esse sapieninsipiens cor eorum; dicentes se esse sapientes stulti fiunt. Et ideo legebam ibi etiam inmutatam gloriam incorruptionis tuae in idola et uaria simulacra, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, uidelicet Aegyptium cibum, quo Esau perdidit primogenita sua, quoniam caput quadrupedis pro te honorauit populus primogenitus, conuersus corde in Aegyptum et curuans imaginem tuam, animam suam, ante imaginem uituli manducantis foenum. inueni haec ibi et non manducaui. placuit enim tibi, domine, auferre opprobrium diminutionis ab lacob, ut maior seruiret minori, et uocasti gentes in hereditatem tuam. et ego ad te ueneram ex gentibus et intendi in aurum, quod ab Aegypto uoluisti ut auferret populus tuus, quoniam tuum erat, ubicumque erat. in te uiuimus et mouemur et sumus, sicut et quidam secundum eos dixerunt, et utique
Abbreviated transcription (Latin):
ria ẽ. dei patͥs. ñ habent illi libri.
Quod enĩ ant̃ om̃ia tẽpora in conmu¬
tabilit̾ manet unigentus filiꝰ tuus
coet̾nus tͥ. & q. de plenitudine eius
accipiunt aĩe ut beate sint & q partiei¬
patione manentis in se sapientie reno¬
uantur ut sapientes sint: est ibi. Quod
aut̃ scđm tẽpus ꝓ impiis mortiuis est.¬
cefilio tuo unico ñ peꝑcisti sed ꝓ nobis
om̃il tradidisti eũ. ñ est ibi. Ab staudisti
eñi hec asapientil: & reuelasti ea pariuulis
ut uenirent ad eũ laborantes & oneͣtie
reficeret eos qm̃ mitis ẽ humilis corde
& dirigit mites in iuditio. i docet man¬
suetos uias suas uidens humilitatem
nrãm & laborem nr̃m: & dimitens om¬
nia peccata nr̃a. Qui aut̃ coturno tanquã
doctrine sullim ioris e lati ñ audiunt di¬
centẽ dicete a me qm̃ mitis sum & humi¬
lis corde & in uenientis requiem anima
le ur̃is. & si cognoscunt dm̃. ñ sicut deũ
glorificant aut gr̃as agunt sed euanes¬
cunt in cogitationib suis: & obscuratur

Expanded text:
ria est dei patris non habent illi libri. Quod enim ante omnia tempora incommutabiliter manet unigenitus filius tuus coaeternus tibi, et quia de plenitudine eius accipiunt animae ut beate sint, et quia participatione manentis in se sapientiae renouantur ut sapientes sint, est ibi. Quod autem pro impiis mortuus estFilio tuo unico non pepercisti, sed pro nobis impiis tradidisti eum! enim haec a sapientibus et reuelasti ea paruulis, ut uenirent ad eum laborantes et onerati et reficeret eos, quoniam mitis est et humilis corde, et dirigit mites in indicio et docet mansuetos uias suas uidens humilitatem nostram et laborem nostrum et dimittens omnia peccata nostra. qui autem cothurno tamquam doctrinae sublimioris elati non audiunt dicentem: disciteame, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, etsi cognoscunt deum, non sicut deum glorificant aut gratias agunt, sed euanescunt in cogitationibus suis et obscuratur
Abbreviated transcription (Latin):
rint: meminerint ad altare tuũ mo¬
nicȩ famulȩ tuȩ cũpatritio quondã
eiꝰ coniuge. ꝑ quorũ carnẽ introduxi¬
sti me inhanc uitã quemadmodum
nesrio. Meminerint cũ affectu pio pa¬
rentũ meorũ in hac luce transitonia
& fr̃um meorũ subte patre in matre ca¬
tholica. & ciuũ meorũ in et̾na rerłm.
cui suspirat ꝑ egrinatio popłi tui ab
exitu usq ad redditũ. ut quod ame
illa poposcit extremũ: uberiꝰ ei preste¬
t᷑ in multorũ orationib tã ꝑ confessio¬
nes quã ꝑ orationes meas.

Expanded text:
rint, meminerint ad altare tuum Morint, meminerint ad altare tuum Monnicae, famulae tuae, cum Patricio, quondam eius coniuge, per quorum carnem introduxisti me in hac uita, quemadmodum nescio. meminerint cum affectu pio parentum meorum in hac luce transitoria et fratrum meorum sub te patre in matre catholica et ciuium meorum in aeterna Hierusalem, cui suspirat peregrinatio populi tui ab exitu usque ad reditum, ut quod a me illa poposcit extremum uberius ei praestetur in multorum orationibus per confessiones quam per orationes meas.
Abbreviated transcription (Latin):
missione seruierat. unde sciret dispen¬
sari urtimã sc̃am. qua deletĩtẽ. eyro¬
graphũ quod erat contrariũ nobis. qua
triũphatus ẽ. hostis conputans delicta
nr̃a. & quȩrens quil obitiat & nilchilin¬
ueniens in illo in qͦ uincimꝰ. Quis ei re-¬
fundet innocentẽ sanguinẽs Quis ei
restituet p̃tiũ qͦ nos emit ut nos offerat
ei ad cuiꝰ p̃cii nr̃i sacramentũ ligauit
ancilla tua aĩam suã uinculo fidei:
Nemo aꝓtectione tua dirũpat eã. ñ se
interponat nec ui nec insidiis leo &
draco. Neq enĩ respõdebte illa nichil
se debere ñ conuincatur. & obtineat᷑
ab accusatore callido. sed respondebit
dimissa debita sua ab eo cuinemo
reddet qͦd ꝓ nob̃ ñ debens reddidit.
Sit gͦ inpace cũ uiro. ante quem nul¬
li. & post quẽ nulli nuta ẽ: cui serui¬
uit fructũ tͥ afferens cũ tollerantia.
filiis tuis dñis meis. qͥle & corde & uo¬
ce & litteris seruio. ut quotqͦt hec lege¬

Expanded text:
ermissione seruierat, unde sciret dispenermissione seruierat, unde sciret dispensari uictimam sanctam, qua deletum est chirografum, quod erat contrarium nobis, qua triumphatus est hostis conputans delicta nostra et quaerens, quod obiciat, et nihil inueniens in illo, in quo uincimus. quis ei refundet innocentem sanguinem? quis ei restituet pretium, quo nos emit, ut nos auferat ei? ad cuius pretii nostri sacramentum ligauit ancilla tua animam suam uinculo fidei. nemo a protectione tua dirrumpat eam. non se inter- . ponat nec ui nec insidiis leo et draco: neque enim respondebit illa nihil se debere, ne conuincatur et obtineatur ab accusatore callido, sed respondebit dimissa debita sua ab eo, cui nemo reddet quod pro nobis non debens reddidit. Sit ergo in pace cum uiro, ante quem nulli et post quem nulli nupta est, cui seruiuit fructum tibi afferens cum tolerantia, filiis tuis, dominis meis, quibus et corde et uoce et litteris seruio, ut quotquot hoc lege
Abbreviated transcription (Latin):
etiã lallabili uitȩ hominũ si remota
licta uehement̃. fiducialit sꝑ amꝰ
rat tͥ uera merita sua qͥd tͥ enume¬
rat nͥ munera tua: Osi cognoseant se
audime ꝑmedicinã uulneratũ nr̃orũ
quȩ pependit in lingno. & sedens ad
dexteram tuã te in terpellat ꝓ nob̾.
Scio misericorditer oꝑatã. & ex cor¬
de ilimissise debita debitoril sueis
dimitte illi & tudebita sua. Si qua
etiã contraxit ꝑ tot annos post a¬
quã salutis: dimitte dñe. dimitte
qui miseberis cui misertus eris. & mis¬
ccłiam prȩstabis cui misericors fueris.
Et credo iã feceris quod te rogo. sed uo¬
luntaria ciris mei aꝑꝑba dñe. Namq
illa iminente die resolutionis suȩ: ñ co¬
gitauit suũ corpus sũptuose contegi.
aut condiri aromatib. aut monumen¬
tũ electũ c̃cupinit. aut curauit sepul¬
chrũ patriũ. Non ista mancdauit nob̾.
s tantũ mͦ memoriã sui ad altaretuũ
fieri desideraunt. cui nullus diei p̃t¬

Expanded text:
etiam laudabili uitae hominum, si remota etiam laudabili uitae hominum, si remota licta uehementer, fiducialiter speramus rat uera merita sua, quid tibi enumerat nisi munera tua? o si cognoscant se audi me per medicinam uulnerum nostrorum, quae pependit in ligno et sedens ad dexteram tuam te interpellat pro nobis. scio misericorditer operatam et ex corde dimisisse debita debitoribus suis: dimitte et tu illi debita sua, si qua etiam contraxit per tot annos post aquam salutis. dimitte, domine, dimitte, qui misereberis, cui misertus eris, et misericordiam praestabis, cui misericors fueris. Et, credo, iam feceris quod te rogo, sed uoluntaria oris mei adproba, domine. namque illa imminente die resolutionis suae non cogitauit suum corpus sumptuose contegi aut condi aromatis aut monumentum electum concupiuit aut curauit sepulchrum patrium: non ista mandauit nobis, sed tantummodo memoriam sui ad altare tuum fieri desiderauit, cui nullius diei praet
Abbreviated transcription (Latin):
minis suꝑbe int̃pretantis ploratum
meũ. Et nune dñe confitror tͥ. in lit¬
teris. legat qͥ uolet. & interp̃tet᷑ ut
uoler. Et sipeccatũ inuenerit fleuis¬
se me matãe exigua parte hore matr̃ẽ
oculis meis interĩ mortuã. que me
multos annos fleuerat ut oculis tuis
uiuerẽ: ñ irrideat. spotius siẽ. grandi
caritate: ꝓpeccatis meis fleat ipse ad
te patr̃e om̃iũ frũm xp̃i tui. Ego au¬
tem iã sanato corde ab illo uulnere.
in qͦ poterat redargui carnalis affec
lõge aliud lacrimarũ genus. qͦd ma¬
nat de concusso sp̃u consideratione
ꝑiculoiũ om̃is aĩe quȩ in adam mo¬
rit᷑ quanquã illa in xp̃o uiuificata.
etiã ñdũ acarne soluta sic uixerit
ut laudetur nom̃tuũ in fide morib¬
q eiꝰ. Non tam̃ audeo dicere. ex qͦ eã¬
ꝑbaptismũ tuũ & dictũ ẽ. auerita¬
te filio tuo. Si qͥd diexerit fr̃i suo fa¬
tue: reus erit gehenne ignis. Et ue

Expanded text:
minis superbe interpretantis ploratum minis superbe interpretantis ploratum meum. et nunc, domine, confiteor tibi in litteris. legat qui uolet et interpretetur, ut uolet, et si peccatum inuenerit, fleuisse me matrem exigua parte horae, matrem oculis meis interim mortuam, quae me multos annos fleuerat, ut oculis tuis uiuerem, non inrideat, sed potius, si est grandi caritate, pro peccatis meis fleat ipse ad te, patrem omnium fratrum Christi tui. Ego autem iam sanato corde ab illo uulnere, in quo postea redargui carnales affectlonge aliud lacrimarum genus, quod manat de concusso spiritu consideratione periculorum omnis animae, quae in Adam moritur. quamquam illa in Christo uiuificata etiam nondum a carne resoluta sic uixerit, ut laudetur nomen tuum in fide moribusque eius, non tamen audeo dicere, ex quo eaptum tuum. et dictum est a ueritate, filio tuo: si quis dixerit fratri suo: fatue, reus erit gehennae ignis; et uae
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ orphanorũ qm̃ laui. & talis erã:
qualis priꝰ quã lauissem. Neq enĩ exsu¬
dauit de corde meo meroris amaritu¬
do. Deinde dormini & eugilaui & non
parua ex parte mitigatũ inueni do¬
lorem meũ atq ut erã in lecto meo
solus: recordatus sũ ueri dicos ũsus
ambrosii tui. Tues enĩ d̃s creator om̃i¬
ũ poliq rector uestiens diem decoro
lumine nocte soporis gr̃a artus solu¬
tos ut qui es reddat laboris uisui
mentesq fessas alleuat: luctusq sol¬
uat anxios. Atq inde paulatĩ reidu¬
cebã inpͥstinũ sensũ ancillã tuã con¬
ũsationẽq eiꝰ piã in te: & sc̃e in nos
blandã atq morigerã. qua subito de¬
stitutus sũ & libuit flere in conspectu
tuo de illo & ꝓilla de me & ꝓme. Et
dimisi lacrimas quas continebã ut
effluerent quantũ uellent. subster¬
nens eas cordi meo & requieui meis.
qm̃ ibi erant aures tue. ñ cuiꝰ quã ho¬

Expanded text:
pater orfanorum, quoniam laui et talis eram, pater orfanorum, quoniam laui et talis eram, qualis priusquam lauissem. neque enim exudauit de corde meo maeroris amaritudo. deinde dormiui et uigilaui et non parua ex parte mitigatum inueni dolorem meum atque, ut eram in lecto meo solus, recordatus sum ueridicos uersus Ambrosii tui: tu es enim, -deus, creator omnium polique rector uestiens diem decoro lumine, noctem sopora gratia, artus solutos ut quies reddat laboris usui mentesque fessas alleuet luctuque soluat anxios. Atque inde paulatim redducebam in pristinum sensum ancillam tuam conuersationemque eius piam in te et sancte in nos blandam atque morigeram, qua subito destitutus sum, et libuit Here in conspectu tuo de illa et pro illa, de me et pro me. et dimisi lacrimas, quas continebam, ut effluerent quantum uellent, substernens eas cordi meo: et requieuit in eis, quoniam ibi erant aures tuae, non cuiusquam ho
Abbreviated transcription (Latin):
hem̃ter displicebat. tantũ inme pos¬
se hec humana quȩ ordine debito &
sorte conditionis nr̃e accidere necesse
ẽ: alio dolore dolebã dolorẽ meũ &
duplici tristicia macerabar. cũ ecce
corpͥus elatũ est. Imus. redimus sine
lacrimis. Nã neq in eis p̃cib quas tͥ
fudimꝰ cũ offerret᷑ ꝓ ea sacrificiũ p̃tii
nr̃i: iã uixta sepulchrũ posito caila¬
uere prius quã deponeretur siẽ illic
fieri solet. nec ineis ego p̃cil fleui: s
toto die grauit̃ in occulto mestiss erã
& m̃te tͦbata. Rogabã te ut poterã qͦ
sanares dolorẽ meũ. nec faciebas. Cre¬
do conmendans memonȩ meȩ uel hoc
uno documento om̃is consuetudins
iunculũ etiã ad ũsus mentẽ. quȩ non
fallaci ũbo pascit᷑. Hisũ etiã mͥ ẽ. ut
irẽ lauatũ qđ audierã in de balne¬
is nom̃ inditũ: q greci balamon
dixerint qđ anxietatẽ pellat ex ani¬
mo. Ecce & hoc confiteor misccłiȩ tuȩ

Expanded text:
hementer displicebat tantum in me poshementer displicebat tantum in me posse haec humana, quae ordine debito et sorte conditionis nostrae accidere necesse est, alio dolore dolebam dolorem meum et duplici tristitia macerabar. Cum ecce corpus elatum est, imus, redimus sine lacrimis. nam neque in eis precibus, quas tibi fudimus, cum offerretur pro ea sacrificium pretii nostri iam iuxta sepulchrum posito cadauere, priusquam deponeretur, sicut illic fieri solet, nec in eis ergo precibus lieui, sed toto die grauiter in occulto maestus eram et mente turbata rogabam te, ut poteram, quo sanares dolorem meum, nec faciebas, credo, conmendans memoriae meae uel hoc uno documento omnis consuetudinis uinculum etiam aduersus mentem, quae iam non fallaci uerbo pascitur. uisum etiam mihi est, ut irem lauatum, quod audieram inde balneis nomen inditum, quia Graeci ftaXavelov dixerint, quod anxietatem pellat ex animo. ecce et hoc confiteor misericordiae tuae,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ una factaerat ex mea & illiꝰ. Cohi¬
bito gͦ a fletu illo puero psalterioũ arri¬
puit euodius. & cantare cȩpit psalmũ.
Cui respondebamꝰ om̃is domꝰ miscdiã¬
& uditiũ cantabo ł deĩe. Audito au¬
tẽ qͥil ageret᷑. conuenerunt multi fr̃s.
ac religiose feminx. Et de moie illis
quorũ ofitiũ erat fimus curantib: ego
inpatre uͥ decenter poterã cũ eis qͥ me
ñ derendũ ẽẽ censebant. quod erat tẽ¬
pori cũgruũ disputabã. Eoq fom̃to ue¬
ritatis: mitigabã cruciatũ tͥ notũ illis
ignorantilx. & intente audientibus
.& sine sensu dolenis me ẽẽ arbitrantile.
At ego in auri  tuis uͥ eorũ nullus audiebat
increpabã mollitiẽ affectus mei. & con¬
striagebam fluxũ merorris. cedebatq
mͥ paululũ rursusq im pectu suo fe¬
rebat᷑. ñ usq ad eruptionẽ lacrimarũ.
nec usq ad uultus mutationẽ. Seil ego
sciebam quid corde p̃merẽ. E qr mͥ ue¬

Expanded text:
quae una facta erat ex mea et illius. Uohiquae una facta erat ex mea et illius. Uohibito ergo a netu illo puero psaltermm arripuit Euodius et cantare coepit psalmum. cui respondebamus omnis domus: miseriudicium cantabo tibi, Domine . Audito autem quid ageretur, convenerunt multi fratres ac religiosae feminae; et de more illis, quorum officium erat, funus curantibus, ego in parte ubi decenter poteram, cum eis qui me non deserendum esse censebant, quod erat tempori congruum disputabam; eoque fomento veritatis mitigabam cruciatum tibi notum, illis ignorantibus et intente audientibus, et sine sensu doloris me esse arbitrantibus. At ego in auribus tuis, ubi eorum nullus audiebat, increpabam mollitiem affectus mei, et constringebam fluxum moeroris, cedebatque  paululum: rursusque impetu suo ferebatur non usque ad eruptionem lacrimarum nec usque ad uultus mutationem, sed ego sciebam, quid corde premerem. et quia mihi ue
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrabam̃ funꝰ illud questib lacrimo¬
sis getͣileq celebrare: qr his plerũq so¬
let deplorari quedã miseria morientiũ
aut quasi om̃tmoda extinetio At illa
nec misere moriebat᷑. nec om̃ino mori¬
ebat᷑. hoc & doccumentis morũ eiꝰ. & fi¬
de ñ ficta. rationibq certis tenebamus.
Quid erã gͦ qͦd intus mͥ grauit̃ dolebat.
nͥ ex consuetudine simul iuuendi
dulcissima & carassima repente dirup¬
ta uulnꝰ recens s Gratulabar quidem
testimonio eius qđ mea ipsa ultima
egritudine obsequus in eis interblan¬
diens appellabat me piũ. &. cõmemo¬
rabat grandi dilectionis affectu non¬
quã se audisse ex ore meo iaculũ in
se durũ aut contumeliosũ sermonẽ. Sed
tamen qͥd tale ds̃ m̃s qͥ fecisti nos. qͥd cõ¬
parabile habebat honor ame delatus
illi. & seruitus ab illa mͥ: Qm̃ itaq dese¬
rebar tã magno eiꝰ solatio: sautiabatur
anima mea. & quasi dilaniabatur uita

Expanded text:
arbitrabamur funus illud questibus lacrimoarbitrabamur funus illud questibus lacrimosis gemitibusque celebrare, quia his plerumque solet deplorari quaedam miseria morientium aut quasi omnimoda extinctio. at illa nec misere moriebatur nec omnino moriebatur. hoc et documentis morum eius et fide non ficta rationibusque certis tenebamus. Quid ergo quod intus mihi grauiter dolebat, nisi ex consuetudine simul uiuendi dulcissima et carissima repente dirrupta uulnus recens? gratulabar quidem testimonio eius, quod in ea ipsa ultima aegritudine obsequiis meis interblandiens appellabat me pium et conmemorabat grandi dilectionis affectu numquam se audisse ex ore meo iaculatum in se durum aut contumeliosum sonum. sed tamen quid tale, deus meus, qui fecisti nos, quid conparabile habebat honor a me delatus illi et seruitus ab illa mihi? quoniam itaque deserebar tam magno eius solacio, sauciabatur anima et quasi dilaniabatur uita,
Abbreviated transcription (Latin):
erã. Illisq stupentil uirtutẽ femine
quã tu dederas ei quȩrentibq utrũ ñ
formidaret. tã longe a sua cͥuitate col-¬
pus relinquere nichil inquid longe
ẽ. dõ neq timendũ ẽ. ne ille ñ agnocat
in fine scłi unde me resuscitit. Ergo
die nono egritudinis sue quinquage¬
simo & sexto anno ȩtatis sue. tricesimo
& tertio ȩtatis meȩ anima illa religio¬
sa & pia corpore solutaẽ. Premebã ocu¬
los eiꝰ. & confluebat in p̃cordia mea me¬
stͣudo ingens. & transfluebat in lacri¬
mas. Ibidẽq ocłi mei uiolento animi im¬
ꝑio resorbebã fontem suũ usq ad siccita¬
tẽ. & in tali luctamine: ualde male mͥ
erat. Tunc uero uͥ efflauit extremũ sꝑm
puer ad eo datus exclamauit implanc¬
tũ: atq ab om̃ib nob̾ cohercitus tacuit.
Hoc mͦ etiã meũ quiddã puerile qͦd la¬
bebat᷑ in fletꝰ: iuuenali uoce cordis co¬
hercebat᷑ & tatebat. Neq enim decere

Expanded text:
eram, illisque stupentibus uirtutem feminae eram, illisque stupentibus uirtutem feminae — quoniam tu dederas ei — quaerentibusque, utrum non formidaret tam longe a sua ciuitate corpus relinquere: "nihil" inquit "longe est deo, neque timendum est, ne ille non agnoscat in fine saeculi, unde me resuscitet". ergo die nono aegritudinis suae, quinquagensimo et sexto anno aetatis suae, tricensimo et tertio aetatis meae, anima illa religiosa et pia corpore soluta est. Premebam oculos eius, et confluebat in praecordia mea maestitudo ingens et transfluebat in lacrimas, ibidemque oculi mei uiolento animi imperio resorbebant fontem suum usque ad siccitatem, et in tali luctamine ualde male mihi erat. tum uero, ubi efflauit extremum, puer Adeodatus exclamauit in planctu atque ab omnibus nobis cohercitus tacuit. hoc modo etiam meum quiddam puerile, quod labebatur in fletus, iuuenali uoce, uoce cordis, cohercebatur et tacebat. neque enim decere
Abbreviated transcription (Latin):
oũ. & ꝓueniunt in de fruges ad mi¬
rabiles: gaudebã & grãs tibi agebam
recoles quod nouerã. quanta cura
semꝑ estuasset de sepulero qͦd sibi
ꝓuid̾rat .&. p̃parauerat uxta corpus ui¬
ri sui. Quia enĩ ualde concorditer ui¬
xerant: id etiã uolebat ut animꝰ huma¬
nꝰ minꝰ capax diuinorũ. ad iungi ad
illam felicitatem ꝙ cominemorari ab
hominils concessũ sibi ẽe post trans¬
marinã ꝑegiationẽ ut coniuncta ter¬
ra amborũ coniugũ terra tegeretur.
Quando aut̃ ista inanitas plenitudi¬
ne bonitatis tuȩ ceꝑat in eiꝰ coide ñ ẽẽ:
nestiebã & letabar ad mirans qđ sic mͥ
aꝑuisset. Qanquã & in illo sermone
nr̃o ad fenestrã. cũ dixit iã qͥd hic fatio
non apparuit desiderare inpatria mo¬
ri. Audiui etiã postea. qđ iã cũ hostiis
essemꝰ: cũ quildã amicis meis materna
fidutia colloquebatur qͦdã die contep¬
tu uitȩ huiꝰ & bono moitis uͥ ipse ñ ad¬

Expanded text:
orum, et proueniunt inde fruges admiorum, et proueniunt inde fruges admirabiles, gaudebam et gratias tibi agebam recolens, quod noueram, quanta cura semper aestuasset de sepulchro, quod sibi prouiderat et praeparauerat iuxta corpus uiri sui. quia enim ualde concorditer uixerant, id etiam uolebat, ut est animus humanus minus capax diuinorum, adiungi ad illam felicitatem et conmemorari ab hominibus, concessum sibi esse post transmarinam peregrinationem, ut coniuncta terra amborum coniugum terra tegeretur. quando autem ista inanitas plenitudine bonitatis tuae coeperat in eius corde non esse, nesciebam et laetabar admirans, quod sic mihi apparuisset, quamquam et in illo sermone nostro ad fenestram, cum dixit: "iam quid hic facio?" non apparuit desiderare in patria mori. audiui etiam postea, quod iam, cum Ostiis essemus, cum quibusdam amicis meis materna fiducia conloquebatur quodam die de contemtu uitae huius et bono mortis, ubi ipse non ad
Abbreviated transcription (Latin):
egrotaret: quodã die defectũ anime
passa est & pal ulũ subtracta ap̃senti¬
bus. Nos concurimus. sed cito reddi¬
ta est sensui. & aspexit astantes me
& frẽm meũ: & ait nob̃. quasi quexen¬
ti similis. Ubi erãs Deiide nos intu¬
ens męrore attonitos. ponitis hic in¬
quid matrẽ urãm ͤ Ego silebã. & fle
tũ frenabã. Fr̾at̃ aut̃ meus quuddã lo¬
cutus ẽ. qđ cã ũ ꝑegre s inpatria cde¬
fungi tanquã felitius optaret. Quo
audito illa: uultu anxio reũberans
eũ oculis quod talia saperet. atq inde¬
me in tuens. uide ait quid dicit. Et
mox ambobus. Ponite in quid hoc
corpus uͥeonq nichil uos eiꝰ cura ẽ¬
turbet. Tantũ illud uos rogo ut ad
dñi altare memineritis mer ibi ubi
fueritis. Cũq hanc sententiã uerbis
qͥbus poterat explicasset: conticuit.
& in grauescente morbo exercebatur.
Ego uͦ cogitans dona tua deus iti uisi¬
bilis quȩ̨ inmittis in corda fideliũ tu¬

Expanded text:
aegrotaret, quodam die defectum animae aegrotaret, quodam die defectum animae passa est et paululum subtracta a praesentibus. nos concurrimus, sed cito reddita est sensui et aspexit astantes me et fratrem meum et ait nobis quasi quaerenti similis: "ubi eram?" deinde nos intuens maerore attonitos: "ponitis hic" inquit "matrem utum frenabam. Frater autem meus quiddam locutus est, quo eam non peregre, sed in patria defungi tanquam felicius optaret. Quo audito, illa vultu anxio reverberans eum oculis quod talia saperet, atqme intuens: "uide" ait "quid dicit." et mox ambobus: "ponite" inquit "hoc corpus ubicumque: nihil uos eius cura conturbet; tantum illud uos rogo, ut ad domini altare memineritis mei, ubiubi fueritis". cumque hanc sententiam uerbis quibus poterat explicasset, conticuit et ingrauescente morbo exercebatur. Ego uero cogitans dona tua, deus inuisibilis, quae immittis in corda fidelium tu
Abbreviated transcription (Latin):
condat in interiora gaudia spectatirẽ
suũ. ut talis sit sẽpit̾na uita quale
fuit hoc mom̃tũ intelligentia cui sus¬
pirauimꝰ. Nonne hoc ẽ. ĩt᷑a ingaudiũ
dñi tui: Et istid quando: An cũ om̃s
bamꝰ talia & si ñ isto mͦ & his ũbis. ta¬
men dñe tu scis quod illo die com tali¬
a lo querem᷑. & mundus iste nobis int̃
ũba uilesceret. cũ om̃il delectatiomils
suis. tunt ait illa fili quantũ adme at¬
tinet: nulla reiã delector in hac uita.
Quid hic fatiã ad huc. & eur hic sim
nescio. iã consũpta spe huiꝰ scłi. Unũ erat
ꝓpt̃ quod in hac uita aliquantũ ĩmora¬
ri cupiebã. ut te xꝑianũ catholicũ ui¬
derẽ pͥus quã morerer. Cumulatius hoc
mͥ deus m̃s p̃stitit: ut te etiã cõtẽpta
felicitate terrena seruũ eius uideam.
Quid hic fatio: Ad hȩc ei quid res¬
ponderĩ: non satis recolo. Cũ inter¬
ea uix intra quinq dies aut non
multo ãplius. decubuit febril. Et cũ

Expanded text:
condat in interiora gaudia spectatorem condat in interiora gaudia spectatorem suum, ut talis sit sempiterna uita, quale fuit hoc momentum intellegentiae, cui snspirauimus, nonne hoc est: intra in gaudium domini tui? et istud quando? an cum omnesbam talia, etsi non isto modo et his uerbis, tamen, domine, tu scis, quod illo die, cum talia loqueremur et mundus iste nobis inter uerba uilesceret cum omnibus delectationibus suis, tunc ait illa: "fili, quantum ad me adtinet, nulla re iam delector in hac uita. quid hic faciam adhuc et cur hic sim, nescio, iam consumpta spe huius saeculi. unum erat, propter quod in hac uita aliquantum inmorari cupiebam, ut te christianum catholicum uiderem, priusquam morerer. cumulatius hoc mihi deus praestitit, ut te etiam contemta felicitate terrena seruum eius uideam. quid hic facio?" Ad haec ei quid responderim, non satis recolo, cum interea uix intra quinque dies aut non multo amplius decubuit febribus. et cum
Abbreviated transcription (Latin):
manenti sine uetustate. atq in nouanti
om̃ia: Dicebamꝰ gͦ. Sicui sileat tu¬
multus carnis sileant phantasie t̾re
&& aquarũ && aeris. sileant & poli & ipsa
sibi aĩa sileat & transeat se ñ se cogitan¬
do. sileant somnia & imaginariȩ reue¬
lationes. om̃is lingua & om̃e signũ &
quicquil transeundo fit: sicui sileat
ñ ipsa nos fecimꝰ. sed fecit nos qͥ mant
in eternũ. His dictis. si iã taceant:
qm̃ erexer̃ aurẽ in eũ qͥ fecit ea. & lo¬
quat᷑ ipse solus ñ ꝑ ea sed ꝑse ipsũ ut
audiamꝰ ũbũ eiꝰ ñ ꝑ linguam carnis ne
ꝙ ꝑ uocẽ angłi. neq ꝑsonitũ nubis. nec
ꝑ enigma similitudinis. sed ipsũ quẽ
in his amamꝰ. ipsũ sine his audiam̃ sic̃
nunc extendimꝰ. nos. & rapida cogitati¬
one atugimꝰ ternã sapientiã suꝑ om̃ĩa
manentẽ. si continuet᷑ hoc̾ sub traban¬
tur alie uisiones longe imparis gene¬
ris & hec una rapiat & absorbeat e re¬

Expanded text:
ermanenti sine uetustate atque innouanti ermanenti sine uetustate atque innouanti omnia? Dicebamus ergo: "si cui sileat tumultus carnis, sileant phantasiae terrae et aquarum et aeris, sileant et poli et ipsa sibi anima sileat et transeat se non se cogitando, sileant somnia et imaginariae reuelationes, omnis lingua et omne signum et quidquid transeundo fit si cui sileat non ipsa nos fecimus, sed fecit nos qui manet in aeternum — his dictis si iam taceant, quoniam erexerunt aurem in eum, qui fecit ea, et loquatur ipse solus non per ea, sed per se ipsum, ut audiamus uerbum eius, non per linguam carnis neque per uocem angeli nec per sonitum nubis nec per aenigma similitudinis, sed ipsum, quem in his amamus, ipsum sine his audiamus, sicut nunc extendimus nos et rapida cogitatione attingimus aeternam sapientiam super omnia manentem, si continuetur hoc et subtrahantur aliae uisiones longe inparis generis et haec una rapiat et absorbeat et re
Abbreviated transcription (Latin):
affectu in id ipsũ. ꝑ ãbulauimꝰ gradatĩ
cuncta corporalia. & ipsũ celũ unde sol
&& luna & stelle lucent suꝑ t̾rã. Et ailhuc¬
ascendebamꝰ in teriꝰ cogitãbo & loquen¬
do te & mirando oꝑa tua. & uenimꝰ in
mentes nr̃as. & transcendimꝰ eas. ut at¬
tingeremꝰ regionẽ ubertatis in defitien¬
tis. ubi pascis isrł in ȩternũ ueritatis pa¬
bulo. & ibi uita sapientia ẽ. ꝑ quã fiunt
omĩa ista. & quȩ fuer̃ & que futura sunt.
Et ipsa ñ fit: sed sic ẽ. ut fuit. & sic erit
semꝑ quinpotius fuisse & futurũ ẽẽ ñ
ẽ. in ea sed ẽẽ solũ. qm̃ et̾na ẽ: Nã fuis¬
se & futurũ ẽẽ: ñ ẽ. et̃nũ. Et dũ loqͥm᷑. &
inhiamꝰ illi: attigimꝰ eã modice toto ictu
cordis & suspirauimꝰ & reliqͥmꝰ ibi religa¬
tas pͥmitias sp̃s. & retineauimꝰ ad sire¬
pitũ oris nr̃i: uͥ ũbũ & incipit᷑ & finitur.
Et quid simile ũbo tuo dño nr̃o in se ꝑ¬

Expanded text:
affectu in idipsum, perambulavimus gradatim affectu in idipsum, perambulavimus gradatim cuncta corporalia, et ipsum coelum, unde sol et luna et stellae lucent suebamus interius cogitando, et loquendo, et mirando opera tua; et venimus in mentes nostras, et transcendimus eas, ut attingeremus regionem ubertatis indeficientis, ubi pascis Israel in aeternum veritatis pabulo, et ubi vita sapientia est, per quam fiunt omnia ista, et quae fuerunt, et quae futura sunt; et ipsa non fit, sed sic est ut fuit, et sic erit semper; quin potius fuisse, et futurum esse non est in ea, sed ese et futurum esse non est aeternum. et dum loquimur et inhiamus illi, attingimus eam modice toto ictu cordis; et suspirauimus et reliquimus ibi religatas primitias spiritus et remeauimus ad strepitum oris nostri, ubi uerbum et incipitur et finitur. et quid simile uerbo tuo, domino nostro, in se p
Abbreviated transcription (Latin):
dis. ut ego s ipsa soli staremꝰ incum¬
bentes ad quandã fenestrã. unde ortꝰ
intra domũ quȩ nos habebat. ꝓspecta¬
bat᷑. illic apud hostia tiberina. ubi re¬
moti at᷑bis post lungi itineris laborẽ.
in starͣabamꝰ nos nauigationi. Colloquȩ¬
bam᷑ gͦ soli ualde dulcit̃. & p̃terita
obliuiscentes. in ea quȩ ante sunt ex¬
tenti: querebamꝰ int̾ nos apud p̃sentẽ
ueritatẽ quod tu es qualis futura eẽt
uita ȩt̃na sẽorũ. quã nec occulus uidit
nec auris audiuit. nec in cor hõis as¬
cendit. Sed in hiabamꝰ ore cordis in
suꝑna fluenta fontis uite qͥ ẽ. apuil te¬
ut inde ꝓcaptu nr̃o asꝑsi qͦquo mͦ rem
tantã cogitaremꝰ. Cũq ad eũ finẽ sermo
ꝑduceret᷑. ut carnaliũ sensuũ delec¬
tatio quata libet inqualibet luce cor¬
porea p̃ illiꝰ uitȩ ioconditate. ñ compa¬
ratione. sed ne cõ memoratione qͥdẽ di¬
gna uideret᷑. erigentes nos ardentiore

Expanded text:
dis, ut ego et ipsa soli staremus incumdis, ut ego et ipsa soli staremus incumbentes ad quandam fenestram, unde hortus intra domum, quae nos habebat, prospectabatur, illic apud Ostia Tiberina, ubi remoti a turbis post longi itineris laborem instaurabamus nos nauigationi. conloquebamur ergo soli ualde dulciter et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenti quaerebamus inter nos apud praesentem ueritatem, quod tu es, qualis futura esset uita aeterna sanctorum, quam nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascesuperna fluenta fontis tui, fontis vito rem tantam cogitaremus. 24. Cumque ad eum finem sermo perduceretur, ut carnalium sensuum delectatio quantalibet, in quantalibet luce corporea, prae illius vitae jucunditate, non comparatione, sed ne commemoratione quidem digna videretur; erigentes nos ardentiore
Abbreviated transcription (Latin):
nec in eo iã fideli planxit: quod in ñdũ
fuleli tolerauerat. Erat etiã serua seruo¬
rũtuorũ. Quisquis eoiũ nouerat eã. mul¬
tum in ea laudabat & honorabat & dili¬
gebat te: qr sentiebat p̃sentiã tuã in cor¬
de eiꝰ. sc̃e conũsationis fructib testib. fu̾e¬
rat eñi unius uiti uxor mutuã uicẽ parẽ
tib reddiderat. domũ suã. pie trac̾taue¬
rat. in oꝑil bonis testimoniũ habebat.
Nutriebat filios. totiens parturiens. que¬
tiens ate de uiare cernebat. Postremo no¬
bis dñe om̃ils qͥ ex munere tuo sinis lo¬
qui seruis tuis qͥ ante domitionẽ eiꝰ inte
iã consociati uiuebamꝰ ꝑcepta gr̃a bap¬
tismi tui: ita curã gessit quasi om̃s ge
nuisset. ita seruiuit: quasi ab om̃ils ge¬
nita fuisset. Imminente aut̃ die qͦ ex
hac uita erat exitura quẽ iliem tu
noueras ignorantils nobis: ꝓuenerat
ut credo ꝓcurante te ocultis tuis mo¬

Expanded text:
nec in eo iam fideli planxit, quod in nondum nec in eo iam fideli planxit, quod in nondum fideli tolerauerat. erat etiam serua seruorum tuorum. quisquis eorum nouerat eam, multum in ea laudabat et honorabat et diligebat te, quia sentiebat praesentiam tuam in corde eius sanctae conuersationis fructibus testibus. fuerat enim unitibus reddiderat, domum suam pie tractaverat, in operibus bonis testimonium habebat. Nutrierat filios, toties eos parturiens, quoties abs te deviare cernebat. Postremo nobis, Domine, omnibus, quia ex munere tuo sinis loqui servis tuis, qui ante dormitionem ejus in te jam consociati vivebamus percepta gratia Baptismi tui, ita curam gessit, quasi omnes gnuisset, ita seruiuit, quasi ab omnibus genita fuisset. Impendente autem die, quo ex hac uita erat exitura — quem diem tu noueras ignorantibus nobis — prouenerat, ut credo, procurante te occultis tuis mo
Abbreviated transcription (Latin):
bet animas. ubi poterat tã se p̃bebat
pacificã: ut cũ ab utraq multa de inui¬
cẽ audirer amarissima. qualia solet erue¬
tare gens atq indigesta discordia quã¬
ds p̃senti amicȩ de ab sente inimica ꝑ a
cida colloqͥa cruditas exhalat᷑ odiorũ:
nichil tam̃ alteri de altera ꝓderet nͥ qđ
ad eas reconcili andas ualeret. Paruum
hoc bonũ mͥ uideret᷑ nͥ tubas innumera¬
biles tristis exꝑirer nescio qua horrida
pestilentia peccatorũ latissime ꝑ uagan¬
te. ñ solũ iratoꝵ inimicorũ iratis inimicis
dicta ꝓdere. sed etiã quȩ ñ dicta sunt ad¬
dere cũ cũtra amino humano parũ ẽẽ de¬
beat in imicicias hominũ nec excitare
nec augere male loquedo: nͥ eas etiã ex¬
tinguere bene loquendo studuerit. qua¬
lis illa erat docente te magistro intimo.
in scola pectoris Deniq etiã uirũ suum
iã in extrema uita tẽporali eiꝰ lucrata ẽ. tͥ.

Expanded text:
bet animas, ubi poterat, tam se praebebat bet animas, ubi poterat, tam se praebebat pacificam, ut cum ab utraque multa de inuicem audiret amarissima, qualia solet eructuare turgens atque indigesta discordia, quando praesenti amicae de absente inimica per acida conloquia cruditas exhalatur odiorum, nihil tamen alteri de altera proderet, nisi quod ad eas reconciliandas ualeret. paruum hoc bonum mihi uideretur, nisi turbas innumerabiles tristis experirer nescio qua horrenda pestilentia peccatorum latissime peruagante non solum iratorum inimicorum iratis inimicis dicta prodere, sed etiam quae non dicta sunt addere, cum contra homini humano parum esse debeat inimicitias hominum nec excitare nec augere male loquendo, nisi eas etiam extinguere bene loquendo studuerit. qualis illa erat docente te magistro intimo in schola pectoris. Denique etiam uirum suum iam in extrema uita temporali eius lucrata est tibi
Abbreviated transcription (Latin):
rent: docebat illa institutũ suũ quod su¬
pra memoraui. Quȩ obseruabant. exꝑ¬
te gratulabant᷑. Quȩ obseruabant: sub¬
iecte uexabantur. Socrũ etiam suã primo
susurris malarũ ancillarũ ad ũsus iri¬
tatã sic euicit obsequiis ꝑseuerans tole¬
rantia & mansueturline: ut illa ultro
filio suo medias linguas famularũ ꝓde¬
ret qͥb int̃ se & nurũ pax domestica tur¬
babatur. expeteretq uindictã. Itaq
postea quã ille & matri obtẽꝑans &
curans familiȩ disciplinã. & concordie
suorũ consulens. ꝓditas ad ꝓdentis arbi¬
triũ ũberils cohercuit.: ꝓmisit illa talia
de se p̃mia sparare debere quȩcũq de
sua nuru sibi qͦ placeret mali aliquid
loquȩret᷑. Nullaq iã audente: memora¬
bili inter se beniuolentie suauitate uixe¬
runt. Hoc quoq illi bono mantipio tuo
mea munus grande donaueras. qđ in¬
ter dissidentes atq discordes quas li¬

Expanded text:
rent, docebat illa institutum suum, quod surent, docebat illa institutum suum, quod supra memoraui. quae obseruabant, expertae gratulabantur: quae non obseruabant, subiectae negabantur. Socrum etiam suam primo susurris malarum ancillarum aduersus se irritatam sic uicit obsequiis perseuerans tolerantia et mansuetudine, ut illa ultro filio suo medias linguas famularum proderet, quibus inter se et nurum pax domestica turbabatur, expeteretque uindictam. itaque posteaquam ille et matri obtemperans et curans familiae disciplinam et concordiae suorum consulens proditas ad prodentis arbitrium uerberibus cohercuit, promisit illa talia de se praemia sperare debere, quaecumque de sua nuru sibi, quo placeret, mali aliquid loqueretur, nullaque iam audente memorabili inter se beniuolentiae suauitate uixerunt. Hoc quoque illi bono mancipio tuo, mea, munus grande donaueras, quod inter dissidentes atque discordes quasli
Abbreviated transcription (Latin):
ita ira feruidus. sed nouerat hec non
resistere irato uiro. ñ tantũ facto. sed
ne ũbo qͥdem. Iã uero refractũ & qͥe¬
tũ cũ opportunũ uiderat. rationẽ facti
sui reddebat: si forte ille in considera¬
tuis cõmotus fuerat Deniq cũ matro¬
nȩ multȩ quarũ uiri mansuetiores e¬
rant plagarũ uestigia etiã de honesta¬
ta fatie gererent: int̾ amiea colloqͥa il¬
lȩ arguebant maritorũ. hec earũ lin¬
guã ueluti ꝑ iocũ grauit̃ admonens:
ex quo illas tabulas quȩ matrimoni¬
ales uocant᷑ recitari audissent: tan¬
quã instrum̃ta quils ancille facte es¬
sent deputare debuisse. ꝓ inde memores
conditionis: suꝑbire adũsus dños ñ o¬
portere. Cũq mirarẽt᷑ ille scientes quã
ferocẽ conuigẽ sustineret nunquã fu¬
isse auditũ. aut aliqͦ in ditio claruisse.
qđ patricus ceciderit uxorẽ. aut qđ
a se in uicẽ ul unũ diẽ domestica lite
dissenserint. & causam familiarit̃ quȩ re¬

Expanded text:
ita ira feruidus. sed nouerat haec non resistere irato uiro, non tantum facto, sed ne uerbo quidem. iam uero refractum et quietum cum opportunum uiderat, rationem facti sui reddebat, si forte ille inconsideratius conmotus fuerat. denique cum matronae multae, quarum uiri mansuetiores erant, plagarum uestigia etiam dehonestata facie gererent, inter amica conloquia illae arguebant maritorum uitam, haec earum linguam, ueluti per iocum grauiter admonens, ex quo illas tabulas, quae matrimoniales uocantur, recitari audissent, tamquam instrumenta, quibus ancillae factae essent, deputare debuisse; proinde memores conditionis superbire aduersus dominos non oportere. cumque mirarentur illae scientes, quam ferocem coniugem sustineret, numquam fuisse auditum aut aliquo indicio claruisse, quod Patricius ceciderit uxorem aut quod a se inuicem uel unum diem domestica lite dissenserint, et causam familiariter quaere