comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sua. sic̃ discipłs potestatẽ dedit hõtb¬
confitentiũ peccata dimittendi:
dudi qͣre. uoluit xp̃o ut atemetip¬
sofurgeret. ut ñ qͣsi exõitata ł co¬
acta uideret᷑ confessio tua. Iocͥco
quod ase ꝑtinuit officiũ fuũ disci¬
pulis ꝑagendum iniuinxit. ut
medicorum more egros ad se ue-¬
nientes exciperent ⁊ sanarent.
Medicis ergo dixit ut curaretre.
s infirmis non dixit. ut ad medi¬
cos curandi uenirent. hoc qͣsi cer¬
tũ eẽ uoluit. quod egrilibent᷑ salu¬
tẽ quererent: ⁊ se curandos offertens.
si medicos inuenirent. ꝓpt̾ta solos
medicos monuit. Infirmũ enĩ ipse
morbus suus sufficienter ad monet. ne-¬
q: opus precepto habet si dolet. Ta¬
men ipsi medici postea quia negli¬
gentes in curatione sua egrotos in¬
uenerunt: eos ad salutem querendã
et admonitione sua excitauerunt:
et precepto attraxerunt. Confitemi
homo homini. non solum homo dõ
ficut ille uerus confessor ait. dixi con¬
Plus enim facit qui seruo humiliat᷑

Expanded text:
 sicut discipulis potestatem dedit confitentium peccata dimittendi. Audi quare voluit Christus ut a temetipso surgeret, ut non quasi extorta vel coacta videretur confessio tua. Idcirco quod ad se pertinuit officium suum discipulis suis peragendum injunxit, ut medicorum more aegros ad se venientes exciperent et sanarent. Medicis ergo dixit ut curarent, sed infirmis non dixit ut ad medicos curandi venirent. Hoc quasi certum esse voluit, quod aegri libenter salutem quaererent, et se curandos offerrent, si medicos invenirent. Propterea solos medicos admonuit; infirmum enim ipse morbus suus sufficienter admonet, neque opus praecepto habet si dolet. Tamen ipsi medici postea quia negligentes in curatione sua aegrotos invenerunt, eos ad salutem quaerendam, et admonitione sua excitaverunt, et praecepto attraxerunt. Confiteminhomo homini? Non solum homo Deo, sicut verus ille confessor ait: Dixi, conPlus enim facit qui servo humiliatur
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ d̾s factꝰ ẽ homo ut se ad confabulan¬
dũ homini ꝓximũ ⁊ familiarẽ exhi¬
missione peccatoꝵ suoꝵ non diffidẽt.
Deinde ut dispensatiõis gr̃a largius
multiplicaret᷑. ds hõ hoĩes qͥ puri hoĩes
erant. participes fecit potestatis sue.
ut officiũ eiꝰ implerent penitentiũ
confessionẽ. suscipiendo n potestatẽ eiꝰ
exercerent penitentib ⁊ confitentib
pertata remittendo. Accipite inquit

Expanded text:
go Deus factus est homo, ut se ad confabulandum homini proximum et familiarem exhimissione peccatorum suorum non diffideret. Deinde ut dispensationis gratia largius multiplicaretur. Deus homo homines qui puri homines erant participes fecit potestatis suae, ut officium ejus implerent poenitentium confessionem suscipiendo, et potestatem ejus exercerent, poenitentibus et confitentibus peccata remittendo. Accipite, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
confessionis: Quoniam tacui inuetera
die. Et iterum. Delictum meum cogni¬
tum tibi feci ⁊ iniusticiam meam non
abscondi. Dixi confitebor ad uersum
me inusticiam meam domino: n tu
remisisti impietatem pecoati meĩ. Uide
gͦ ⁊ considera. Si taces peccata tua inue¬
terantur. si confiteris condonant᷑.S:
dicis. Ecce dico peccatum meum sed dõ
non homini. Scripturam sequor. Illa
michi dicit ut dõ confitear peccatum
meum. non me adhominẽ mittit. in
qͦ salus ñ ẽ. s illuc trahit confessionẽ
unde ꝓmittit remissionẽ. Dixi ꝯfite¬
bor ad u̾sum me in iusticiam meam
dño: ⁊ tu remisisti impietatẽ peccati mei.
Quid facit homo: Audi quid facit. Nonne
ille homo fuit qui dixit. fili remictunt᷑

Expanded text:
confessionis? Quoniam tacui, inquit Pconfessionis? Quoniam tacui, inquit Pdie Et iterum: Delictum meum cognitum tibi feci, et injustitiam meam non abscondi. Dixi: Confitebor adversum me injustitiam Domino, et tu remisisti impietatem meam peccati mei . » Vide ergo et considera: si taces peccata tua, inveterantur; et si confiteris, condonantur. Sed dicis: Ecce dico peccatum meum, sed Deo, non homini. Scripturam sequor. Illa mihi dicit ut Deo confitear peccatum meum, non me ad hominem mittit: in quo salus non est, sed illuc trahit confessionem, unde promittit remissionem: « Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei. » Quid facit homo? Audi quod facit. Nonne ille homo fuit, qui dixit: « Fili, dimittuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tac̾e. Si gͦ ꝯfit̾i ñ uultis q auctori¬
tatẽ confitendi ñ habetis. qͣre tac̾e
uultis. cũ auctoritatẽ tacendi non
habeatis: Tam̃ qr auctoritatẽ q̃ritis
accipite auctoritatẽ. Antiqͣ lex pec¬
cata confiteri iubet. n homines ad
sacerdotes mittit. ut confiteant᷑
peccata sua ut indulgentiã acci¬
pieint. Illio gͦ p̃uaricatio legis cõ¬
fessione et oblatione aboletur. quando
ad huc umbra fuit. et ad huc confessio
criminis penam poeius timere debuit
qͣm miscdiam exspectare. Si hec auctori¬
tas non fufficit audie e scripturam
alibi manistete dicentem. Qui abscon¬
dit scelera sua non iustificabitur. Quid
ẽ enim abscondere nisi tacere ⁊ confi¬
teri nolle. Nam qui scelera siua ꝑ impu¬
dentiam praue agendi manifestant.
non iustificationem merentur. sed dãp¬
nationem. Igitur tegenda sunt mala
quantum ꝑtinet ad impudentiam pra-¬
ui operis et reuelanda sunt ꝑ humilita¬
tem confessionis. Uultis ad hue scire
ꝑiculum taciturnitatis. ⁊utilitatem

Expanded text:
. Si ergo confiteri non vultis, quia auctoritatem confitendi non habetis, quare tacere vultis cum auctoritatem tacendi non habeatis? Tamen quia auctoritatem quaeritis, accipite auctoritatem. Antiqua lex peccata confiteri jubet, et homines ad sacerdotes mittit ut confiteantur peccata sua, ut indulgentiam accipiant. Illic ergo praevaricatio legis confessione et oblatione aboletur, quando adhuc umbra fuit, et adhuc confessio criminis poenam potius timere debuit, quam misericordiam exspectare. Si haec auctoritas non sufficit, audite Scripturam alibi manifeste dicentem: Qui abscondit scelera sua non justificabitur . Quid enim est abscondere nisi tacere, et confiteri nolle? Nam qui scelera sua per impudentiam prave agendi manifestant, non justificationem merentur sed damnationem. Igitur tegenda sunt mala quantum pertinet ad impudentiam pravi operis, et revelanda sunt per humilitatem confessionis. Vultis adhuc scire periculum taciturnitatis et utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ulta ẽ malicia homnus. Nemo qͣn
male ag̾e uult: auctoritatem
querit. Qñ aũ dicimus hominib
ut bona faciant. ⁊ ut confiteantur
mala que fecert̃. diẽt nob̾. Date au¬

Expanded text:
unt esse malitiam hominis. Nemo quando male agere vult, auctoritatem quaerit. Quando dicimus hominibus ut bona faciant, et ut confiteantur mala quae fecerunt, dicunt nobis: Date au
Abbreviated transcription (Latin):
factum ñ pot̃. ꝯ̃ si qͦd factũ ẽ em̾da¬
ri pot̾ ut factũ ẽẽ ñ noceat qd factũ
ẽ. Certũ ẽ qi qui cadit resurgere
pot̾. ⁊ ñ solum resurge̾. s ⁊̃ melior
resurg̾e quam fuit cum cecidit.
Meliores ⁊̃ ꝙ futuri fuissent si ñ
cecidissent. quia ad hoc ipsũ cade
ꝑmissi st̃. ut ex ipso casu suo ꝯru¬
ina erudirent᷑. ⁊ meliores effice¬
gendo bona oꝑatꝰ ẽ. omĩa stando
oꝑatꝰ fuiss. In ħ sedm̃ aliqͥd dici
pot̃ qr oĩs qui cadit id qͦd cadendo
ꝑait ampliꝰ totum recuperare ñ
nino ñ pot̃. qͥn melior fuiss. si ħ
omĩa hab̾et ⁊ tam̃ ñ cecidiss Sp¬
te̾a nemo inspe correctionis pec¬
care deb. qr qđ semel amittitur.

Expanded text:
ctum non potest, etiam si quod factum est, emendari potest, ut factum esse non noceat quod factum est? Certum est quia qui cadit resurgere potest, et non solum resurgere sed etiam melior resurgere quam fuit, cum cecidit. m futuri fuissent si non cecidissent, quia ad hoc ipsum cadere permissi sunt, ut ex ipso casu suo et ruina erudirentur, et meliores efficegendo bona operatus est, omnia stando operatus fuisset. In hoc secundum aliquid dici potest, quod omnis qui cadit id quod cadendo perdit amplius totum recuperare nonnino non potest, quin melior fuisset, si haec omnia haberet, et tamen non cecidisset. Propterea nemo in spe correctionis peccare debet, quia quod semel amittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uiderunt. dm aũ non cognouerunt
murmurauerunt intra se dicentes.
Quis ẽ hic qui ⁊̃ peccata dimittit: Sci¬
ebant enim quia peccata dimutere
d̾i erat. sed nesciebant qr quod di erat
homo adõ acceꝑat. Et ille quidem hõ
quod habebat: in qͣntum homo erat.
ido habebat quia acceꝑat. in qͣntium
uͦ ds erat. hoc idem ipsum habebat.
n ñ acceꝑat. Propterea autẽ aliq̃n ac¬
cipere uoluit in humanitatẽ quod
semꝑ habuit in diuinitate. ut e uicinohõi
appropinquaret. in eo quod hominis
erat ⁊ in eo ipso qͦdhõis erat. hõi exhi¬
beret qd̾ di erat. In eonãq qd hois erat fa¬
miliarius homini iungebat᷑. in eo uͦ qd̾ di
erat potentiꝰ in homine oꝑabat᷑. Ipt̃¬
ea dixit ut sciatis inqͥt qr filiꝰ hominis
potestatẽ ht in t̾ra dimittendi pecca-¬
ta: tunc ait paralitico. Surge ⁊ ambu¬

Expanded text:
esse viderunt, Deum autem non cognoverunt, murmuraverunt inter se dicentes: « Quis est hic qui etiam peccata dimittit? » Sciebant enim quia peccata dimittere Dei erat, sed nesciebant quia quod Dei erat, homo a Deo acceperat. Et ille quidem homo quod habebat, inquantum homo erat, ideo habebat, quia acceperat; inquantum vero Deus erat homo, idem ipsum habebat, et non acceperat. Propterea autem voluit accipere aliquando in humanitate quod semper habuit in deitate, ut e vicino homini appropinquaret in eo quod hominis erat: et in eo ipso quod hominis erat homini exhiberet quod Dei erat. In eo namque quod hominis erat familiarius, homini jungebatur; in eo vero quod Dei erat potentius in homine operabatur. Propterea dixit: « Ut sciatis quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata, tunc ait paralytico: Surge
Abbreviated transcription (Latin):
dũ occidẽtur. iudici suggesserꝰ. Con¬
sensu simiłr duob mod es fit homi¬
cidiũ dum x̃ mortẽ alt̾ius desidãmꝰ.
⁊ iupimnꝰ. ł si dũ eũ a morte lib̾are
possumꝰ. uitam eiꝰ negliginꝰ. idest.

Expanded text:
ut occideretur, judici suggesserunt. Consensu similiter duobus modis fit homicidium, vel dum mortem alteruis desideramus et cupimus, vel si dum eum a morte liberare possumus, vitam ejus ne
Abbreviated transcription (Latin):
inducta ꝯfirmatũ. Qui enim
falsum uirat. peierat ł ꝑiurat. In quo
ad tuendam falsitatẽ testimoniũ
u̾itatis in reuerent̃ usurpat᷑. Qͥ ui¬
d̾it aliũ falsum iurare uolentẽ par¬
ticeps peccati efficit᷑. si consentit
n siñ qͣntũ pot̾ salua u̾itate ne
malũ ꝑficiat᷑ ꝯtradicendo ⁊ ãmo¬
nendo obsistit. hic aũ ꝯsidandũ ẽ
qd̾ peceatũ fr̃is ẽ ꝓbare ñ possumꝰ
puplicare ñ debemus. ne forte ui¬
s infamare pt̾ea ãmonitio peceã¬
tib adhibenda ẽ ubi negantib te¬
stimoniũ ꝯuincens adduci ñ pot̾.
Dotum ẽ uoluntaria sponsio an¬
mi. Quis qͥs do uotũ uouer redde
Uouete ⁊ reddite dñodiẽ aut̃¬

Expanded text:
inducta confirmatum. Qui enim falsum jurat pejerat vel perjurat; in quo ad tuendam falsitatem testimonium veritatis irreverenter usurpatur. Qui viderit alium falsum jurare volentem, particeps peccati efficitur si consentit: et si non quantum potest salva veritate ne malum perficiatur contradicendo et admonendo obsistit. Hic autem considerandum est quod peccatum fratris cum probare non possumus, publicare non debemus, ne forte vis infamare. Propterea admonitio peccantibus adhibenda est ubi negantibus testimonium convincens adduci non potest. Votum est voluntaria sponsio animi. Quisquis Deo votum vovet, reddere Vovete et reddite Domino
Abbreviated transcription (Latin):
.q hanc ab illo imino ꝑ illum
p̃ accipimꝰ. s qi or bane ad illã
Qrã intraturi sumus. Bene gͦ cũ
Dictũ eẽt honora patrẽ tuũ⁊ mã¬
n tuã subiuncta ẽ causa ut

Expanded text:
 hanc ab illo, imo per illum, vitam accipimus, sed quia per hanc ad illam vitam intraturi sumus. Bene ergo cum dictum esset: Honora patrem et matrem, subjuncta est causa, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Furtũ accipitur in ħ loco ꝓqua¬
atb.: illicita usur patioẽ tei aliene
siue occulta siue manifesta. Qͥ enu
furtũ ꝓhibuit. rapinã ñ ꝯcessit. ẽ sit
maiꝰ peccatũ ut testant᷑ scĩ. aꝑte n
uiolent᷑ raꝑe ꝙͣ occulte subtrahere.
quia maiꝰ odiũ ⁊ irã excitat. Sub
furto ñ ꝯp̃hendit᷑ usura.
uuitũ preceptũ sccde tabule ẽ
ñ falsum testimoniũ dices. ut gͦ
meliꝰ liqueat qͥd sit falsum testi¬
monium. Altꝰ incipiendũ ẽ .i. a
m̃datio. Aliud ẽ enim simplex
m̃datiũ in falso testimonio. aliud
in ꝑuirio. aliud in uoco. dũ aliqͥs
uouet qd̃ non soluit de qͥb õĩb
dicendũ ẽ. Primũ aut̃ de sĩplici
m̃dacio. Qua ꝓpt̾ ponenda ẽ des¬
criptio m̃dacii. Quidã m̃datiũ sie
difiniendũ putant. Mendatiũ ẽ
falsa significatio eũ uolunta te
postea aduenit. Nam siqͥs alt̾i pro¬
mitt̾et se aliqͥd dat᷑m habens uo¬
uͦ uoluntate mutata dare nollet
qd̾ dictũ ẽ m̃datiũ est. significa¬

Expanded text:
r in hoc loco pro qualibet illicita usurpatione rei alienae, sive occulta sive manifesta. Qui enim furtum prohibuit, rapinam non concessit, cum sit majus peccatum ut testantur sancti aperte et violenter rapere: quam occulte subtrahere, quia majus odium et iram excitat. Sub furto etiam comprehenditur usura. Quintum praeceptum secundae tabulae. Non falsum testimonium dices . Ut ergo melius liqueat, quid sit falsum testimonium, altius incipiendum est, id est a mendacio. Aliud enim est simplex mendacium in falso testimonio, aliud in perjurio, aliud in voto, dum aliquis vovet quod non solvit. De quibus omnibus dicendum est. Primum autem de simplici mendacio, qua propter ponenda est descriptio mendacii, quidam mendacium sic diffiniendum putant. Mendacium est falsa significatio cum voluntate postea advenit. Nam si quis alteri promiserit se quid daturum, habens vota voluntate dare nollet,quod dictum est. Mendacium est significa
Abbreviated transcription (Latin):
ab incenciõe n uoluntate leden¬
di ñ eohibet. seqͥtur ⁊ dicit. N
ꝯcupisces uxorẽ ꝓximi tui. nec
ꝯcupisces rem ꝓximi tui. Ut ñ
mecheris ñ ꝯcupiseas uxorẽ ꝓxi¬
mi tui ut furtum ñ facias ñ ꝯcu¬
piscas rem ꝓximi tui.ħ st̃ decẽ
mitam pandt̃ directiõis. Prima
enim ꝑfectio ꝑ bonam oꝑationẽ
hominẽ in semet ipso dirigit.
scd̾a: ꝑ caritatẽ ꝓximi in latũ
expandit. t̾eia ꝑ caritatem d̃i in altõ
extollit. quia denariꝰ pͥme ꝑfectioĩs
lineam porrigit. centenariꝰ scde
expandit. latitudinem millenariꝰ
in altum sũmã tollit ꝑfectionem.
ħ aut̃ in p̾senti de exposiciõe decẽ
p̃ceptorũ legis dicta sufficiant.

Expanded text:
voluntate laedendi non cohibet, sequitur et dicit: Non concupisces uxorem proximi tui: nec concupisces rem proximi tui . Ut non moecheris, non concupiscas uxorem proximi tui; ut furtum non facias, non concupiscas rem proximi tui. Haec sunt decem mitam pandunt directionis. Prima enim perfectio per bonam operationem hominem in semetipso dirigit. Secunda per charitatem proximi in latum expandit. Tertia per charitatem Dei in altum extollit. Quia denarius primae perfectionis lineam porrigit, centenarius secundae expandit latitin altum summam tollit perfectionem. Haec autem in praesenti, de expositione decem praeceptorum legis dicta sufficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. aut subiectꝰ sine ꝯsilio ⁊ li¬
cencia p̃lati mordinatã ꝓpoñet
abstinenciã eiꝰ modi uota qi ma¬
ni feste stulta ee̾nt tenenda õmo
ñ ẽent. Qͥ bonũ qdc̃q uouet si
postea illud aut implere ñ potuerit.
aut ꝓ maiori bono ꝑficiendo implere
non uoluerit. pot̾it scđ̾m liceneiã
illorũ. quib dispensatio in eũ credi¬
ta est uotum eiꝰ aut laxari aut mu¬
tari ita ut in eiꝰ arbitrio ñ ꝯstet. ł
ħ dimitt̾e qd̃ faciendũ uouit ł aliud

Expanded text:
am, aut subjectus sine consilio et licentia praelati sui inordinatam proponeret abstinentiam, hujusmodi vota quia manifeste stulta essent; tenenda omnino non essent. Qui bonum quodcunque vovet si postea illud aut implere non potuerit, aut pro majori bono perficiendo implere noluerit; poterit secundum licentiam eorum quibus dispensatio in eum credita est, votum ejus aut laxari aut mutari, ita ut in ejus arbitrio non constet vel hoc dimittere quod faciendum vovit, vel aliud
Abbreviated transcription (Latin):
tum inuenimꝰ. Significat aut̃ super¬
hum̃ale fortitudinẽ oꝑmn pacientiã
laboꝵ. ꝓ eo qd̵ ad portanda oña hu¬
m̃i suppoñt᷑. Idcͥcco in ipso suꝑhu¬
m̾ali duob lapidib p̾ciosis. quoꝵ
unꝰ adextro hum̃o. alt̾ uͦ a sinistro
suꝑpositꝰ fuerat. noĩa duo decĩ patͥ¬
archarũ in scͥpta erãt. sex in uno .
sex in alt̾o. qr ꝑ noĩa patͥarcharũ me¬
moria scõꝵ intelligr̃. qͣ sac̾dos a dex

Expanded text:
tum invenimus. Significat autem superhumerale fortitudinem operum, et patientiam laborum, pro eo quod ad portanda onera humeri supponuntur. Idcirco in ipso superhumerali duobus lapidibus pretiosis, quorum unus a dextro humero, alter vero a sinistro superpositus fuerat; nomina duodecim patriarcharum inscripta erant, sex in uno, et sex in altero, quia per nomina patriarcharum memoria sanctorum intelligitur, quam sacerdos a dext
Abbreviated transcription (Latin):
Ton qd̃ pec tori pontisicis suꝑ¬
ĩponit᷑. ut in eiꝰ corde sapientiã ⁊ dis¬
c̃cionẽ in esse deb̾e ostendat᷑. In ipso
aut̃ rationali posita st̃ manifestatio
⁊ u̾itas ut in doctͥna sua pontifex nec
aliud ꝗͣ u̾itas sugg̃it efferre p̾sumat.
neq id qd a u̾itate intꝰ hauserit.
ratiõe ⁊ oꝑe approbare ⁊ manifesta¬
re desistat. Notandũ uͦ qd̃ ad inuicẽ
ꝯcatenant᷑ rationale. ⁊ suꝑ hum̾̃ale
qr coherere ⁊ concordare debent. ratio
n oꝑa. ut qd̃ m̃tis intellectu ꝑcipimꝰ.
oꝑe impleamꝰ. Deinde ⁊̃ qi ñ priꝰ rati¬
onale ꝙͣ suꝑ hum̃ale noĩat᷑. qm̃ in¬

Expanded text:
icis superimponitur, ut in ejus corde sapientiam et discretionem inesse debere ostendatur. In ipso autem rationali posita sunt manifestatio et veritas, ut in doctrina sua pontifex nec aliud quam veritas suggerit, efficere praesumat, neque id quod a veritate intus hauserit ratione et opere approbare et manifestare desistat. Notandum vero quod adinvicem concatenantur rationale et superhumerale, quia cohaerere et concordare debent, ratio et opera, ut quod mentis intellectu percipimus opere impleamus. Deinde etiam quia non prius rationale quam superhum
Abbreviated transcription (Latin):
De mappula ł manipła.
uia uͦ m̃tib bene ꝯpositis. ⁊ diuino
cultu mancipatis. aliqͦtiens ne¬
gligentia subrepit. necesse ẽ ut ad
eam decergendã. iugis adhibebat᷑.
diligentia. qua uelut q̃dã ab ocłis
dem̃gens. pituita sepiꝰ emundet᷑.
ꝓpt̾ qd̾ in sinistra manu q̃dã appo¬
nit᷑ mappula. q̃ sepe fluentẽ ocłoꝵ
abstergat. De dalmatica.
tunt᷑ p̃t̾ea leuitȩ alio indum̃to qd̃
Adalmatica d̾r. aregiõẽ qͥdẽ uͥ pͥmꝰ
fuisse legunt᷑. adiectis manicis formã
trahens. Significat aut̃ dalmatica
ꝓpt̾ sui latitudinẽ curã ꝓximorũ. q̃
se extendit ꝑdilectionem. ut ꝓficiat
płib. Ad unũ gͦ finẽ tendit. ⁊ signi

Expanded text:
De mappa vel manipula. Quia vero mentibus bene compositis, et divino cultui mancipatis aliquoties negligentia subrepit, necesse est ut ad eam detergendam jugis adhibeatur diligentia, qua velut quaedam ab oculis demergens pituita saepius emundetur. Propter quod in sinistra manu quaedam apponitur mappula, quae saepe fluentem oculorum AP. XIII. De dalmatica. Utuntur praeterea levitae alio indumento quod dalmatica dicitur, a regione quidem ubi primus fuisse leguntur, adjectis manicis formam trahens. Significat autem dalmatica propter sui latitudinem curam proximorum, quae se extendit per dilectionem, ut pluribus p
Abbreviated transcription (Latin):
Idaliis. que calciam̃ta st̃ p̃dicatoꝵ.
hñt aut̃ ħ de subtꝰ soleam integram
ne pes t̾ram ꝯtingat. de suꝑ uͦ ꝯstant
ex corio ꝑ loca ꝑforato. qi gressus p̃di¬
catoris ⁊ subtꝰ muniti ẽẽ debent. ne
t̃renis polluant᷑. ⁊ desuꝑ aꝑti. ut ad
celestia cognoscenda reuelent᷑. Qd̃ aut̃
locis qͥb dã aꝑiunt᷑ ħ significat qd̾ e

Expanded text:
sandaliis, quae calceamenta sunt praedicatorum. Habent autem haec desubtus soleam integram, ne pes terram contingat; desuper vero constant ex corio per loca perforato, quia gressus praedicatorum et subtus muniti esse debent ne terrenis polluantur, et desuper aperti, ut ad coelestia cognoscenda revelentur. Quod autem locis quibusdam aperiuntur, hoc significat
Abbreviated transcription (Latin):
entiã app̃hendas sic̃ scͥptũ ẽ. Aman¬
datis tuis intellexi. & it̾m. Que cepit
iħe fac̃c n docẽ. Postea manifestatio se¬
qͥtur pꝰ rationale. ne doc̃e p̾sumas
qd̃ pͥꝰ ñ didic̃is. huic enĩ ꝯcordat qd̃ in
ipso rationali .xii. lapides inserti
erant .xii. patͥarcharũ nõia insculta

Expanded text:
hendas, sicut scriptum est: A mandatis tuis intellexi . Et iterum: Quae coepit Jesus facere et docere . Postea manifestatio sequitur post rationale, ne docere praesumas quod prius non didiceris. Huic etiam concordat quod in ipso rationali duodecim lapides inserti erant duodecim patriarcharum nomina inscripta
Abbreviated transcription (Latin):
indum̃tũ tunica int̾ior siue ia¬
tosoli utunt᷑ pontifices. Et m̾ito pontifex
duab utit᷑ tunicis. qͥ debet de thesau
cinctina. cuiꝰ color speciem cęli sere¬
ni imitat᷑. ut ꝑ ħ intelligi det᷑ q pon¬
tifex plus debet de celestib cogitare
ꝙͣ. de t̾renis. Rectꝰ ordo. Erimũ in tuni¬
ca linea : zona ⁊ feminalib ex pͥmit᷑ mũ¬
dis De suꝑhum̃ali.
uinta uestis ẽ suꝑ hum̃ale qd̃ hebra¬
ice uocat᷑ ephot. ħ in testam̃to uet̾i
soli pontifices utebant᷑. eisdẽ qͥb ꝯzo¬
na fuerat distincto colorib Sub gr̃a
aut̃ ħ uestim̃tũ tam sac̾dotib ꝙͣ. pon¬
tificib ꝯmune ẽ. Qd̃ aut̃ ꝑ .iiii. colorẽ¬

Expanded text:
entum, tunica interior, sive hyato soli utuntur pontifices. Et merito pontifex duabus induitur tunicis, qui debet de thesaurcinthina cujus color speciem coeli sereni imitatur, ut per hoc intelligi detur, quod pontifex plus debet de coelestibus cogitare quam de terrenis. Rectus ordo: prius in tunica linea et zona et feminalibus exprimitur munVI. De superhumerali. Quinta vestis est superhumerale, quod Hebraice vocatur Ephot. Hoc in Testamento Veteri soli pontifices utebantur; eisdem quibus et zona fuerat distincta coloribus. Sub gratia autem hoc vestimentum tam sacerdotibus quam pontificibus commune est. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. cet̾is aut̃ in paraboł. Iilic qͥppe san¬
dalia aꝑiunt᷑. ubi mist̾i̾a regni di cog¬
noscunt᷑. Priꝰ aut̃ ꝙͣ. sandalia in pedib
assumant induunt᷑ caligis byssinis
ł lineis. usq ad genua ꝓtensis. ⁊ ibidẽ
ꝯstrictis ꝑ qd̾ significat᷑ qd̾ rectos gͥs¬
sus debent fac̃e pedib suis. ⁊ genua
debilia .i. neglegenciis resolutã robo
ꝑ rectitudinẽ sui. iusticiã signifi¬
cat p̃latoꝵ qua subiectos reg̾e debẽt.
Qͥ idcͥco subtꝰ acum̃ ht̃. ut rebelles
ꝑ inẽpationẽ pugnat. de suꝑ recur¬
uus ẽ ut ꝑ ꝯsolationẽ mites trahat.

Expanded text:
Dei, caeteris autem in parabolis . Illic quippe sandalia aperiuntur, ubi mysteria regni Dei cognoscuntur. Prius autem quam sandalia in pedibus assumant, induuntur caligis byssinis vel lineis usque ad genua protensis, et ibidem constrictis, per quod significatur quod rectos gressus debent facere pedibus suis; et genua debilia, id est negligentiis resoluta roboraper rectitudinem suam justitiam significat praelatorum, qua subjectos regere debent. Qui idcirco subtus acumen habet, ut rebelles per increpationem pungat; desuper recurvus est, ut per consolationem mites trahat.
Abbreviated transcription (Latin):
c̾et. feminalib ego uos ñ uestio nec
uult ẽẽ saẽdos ipse secar iub¬
uestiat. ⁊ ing̃ssurus ad sc̃a ad uere¬
cunda tegenda uoluntariȩ muni¬
mentũ castitatis assumat. Notandum
uͦ qd̃ sac̃dotib inferioris ordinis neq
tunica datur iacinctina. neq suꝑhu¬
m̃ale. neq rationale. neq luͣmina au¬
rea. qͥb soli utunt᷑ pontifices .i. sũmi
sac̃doteẜ s tm̃ pod̾is ꝯ mitra ⁊ zona
na. qr funguntur qͥdẽ sac̃docio s ñ¬
in illa dignitate qua fungunt᷑ saẽ
dotio qͥ octo indum̃tis decorant᷑.¬

Expanded text:
ceret: feminalibus ego non vestio, nec ceret: feminalibus ego non vestio, nec vult esse sacerdos ipse se vestiat, et ingressuris ad sancta, ad verenda tegenda voluntarie munimentum castitatis assumat. Notandum vero quod sacerdotibus inferioris ordinis, neque tunica datur hyacinthina, neque superhumerale, neque rationale, neque lamina aurea; quibus soli utuntur pontifices, id est summi sed tantum poderis, et mitra, et zona, na. Funguntur tamen sacerdotio, sed non illa sublimitate, qua funguntur, qui omnibus octo indumentis decorant
Abbreviated transcription (Latin):
ost cet̾a ornamta suꝑ imponit᷑ capiti
pontificis mitra. que alio noĩe cyda¬
ris ł tyara uocat᷑. qr qͥnq sensuũ qͥ in
capite sedem hñt. regimen signifi¬
catur. Minist̃ gͦ uitam suã bene re¬
gens. capt̃ suũ xͫ ornat. Quia aut̃
enter ornam̃to capitis. nouissime
lamina aurea suꝑ imponit᷑. cui in¬
hebraico uocant. ut ꝑ ħ significet᷑
dm̃ sict̃ ꝯditorẽ omĩum. ita ñ recto¬
rem ẽẽ uniu̾soꝵ. ⁊ ad honorẽ n
głam eiꝰ referendũ. qͥcqͥd a sac̃do¬
tib ⁊ ministris sacris bene fuerit
debere moyses in exodo ꝯstituit.
s in leuitico de eoͣdẽ indum̃tis
ti ctans. de octauo .i. defeminalib
tacuit. fortassis q ad genitalia nr̃a
n u̾ecunda lex manũ ñ mittit. qͥ
uoluntaric̃o dõ castitatis sacͥficiũ ofi¬
ferre debemꝰ. sic̃t scͥptũ ẽ. De uͥgini¬
b p̾ceptũ dñi ñ habeo. ⁊ ipse dñs
de uoluntariis eunuchis loqñs ad¬
iecit. qͥ potest caꝑe capiat. Ac si di¬

Expanded text:
ost caetera ornamenta superimponitur capiti pontificis mitra, quae alio nomine cydaris vel tiara vocatur; qua quinque sensuum qui in capite sedem habent regimen significatur. Minister ergo bene vitam suam regens caput suum Christum ornat. Quia autementer ornamento capitis; novissime lamina aurea superimponitur, cui ineffabile vocatur. Ut per hoc significem ita etiam rectorem esse universorum; et ad honorem et gloriam ejus referendum quidquid a sacerdotibus et ministris sacris bene fuerit debere Moyses in Exodo constituit. Sed in Levitico de eisdem indumentis tractans de octavo, id est de feminalibus, tacuit; fortassis quia ad genitalia nostra et verecunda lex manum non mittit, qui voluntarium Deo castitatis sacrificium offerre debemus, sicut scriptum est: De virginibus praeceptum Domini non habeo . Et ipse Deus de voluntariis eunuchis loquens adjecit: Qui potest capere capiat . Ac si di
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾ib noua institucio adiecit.
stola q̃ alio noĩe orariũ uocatur.
que collo sac̃dotis suꝑ imponit᷑. ut
eum iugum dñi assũpsisse signi¬
ficet. q̃ a collo ꝑ ant̾iora descendẽs
dextrũ latꝰ ornat ⁊ sinistrũ ut do
Rtola eũ tona pod̾is qͥbdã nerib
colligat᷑ quia untutes uirtutib so¬
ciantur. ne aliqͦ tẽptatiõis mouean
cam mundicia. ꝑ zonã ꝯtinen¬
tia ꝑ suꝑhum̃ale iusticia ꝓstolam
ꝓ acientia cunctis pꝰstremo casula suꝑ¬
ponit᷑. q̃ caritatẽ signifieat siẽ scͥptũ ẽ.
Adhue excellentiorẽ uiã uob̾ demonstͣbo.
Si lingͥs hominũ loqͣr ⁊ angłoꝵ. cari

Expanded text:
us nova institutio adjecit. Stola quae alio nomine orarium vocatur, quae collo sacerdotis superimponitur, ut eum jugum Domini assumpsisse significet, quae a collo per anteriora descendens dextrum latus ornat et sinistrum, ut docstola cum zona poderis quibusdam nexibus colligatur, quia virtutes virtutibus sociantur, ne aliquo tentationis impulsucam munditia, per zonam continentia, per superhumerale justitia, per stolam patientia, cunctis postremo casula superponitur, quae charitatem significat, sicut scriptum est: Adhuc excellentiorem viam vobis demonstro . Si l
Abbreviated transcription (Latin):
cordis intꝰ adño absoluit᷑. pꝰ mo¬
dũ in confessione oris abeis abso¬
lutꝰ ee ostendat᷑. Quod aũt insola
cordis ꝯtricione ⁊̃ ante ꝯfessionẽ
oris peccata dimitant᷑: ꝓpħico
illo testimonio ꝓbare uolunt qͦd dr̃.
Qua cumq horͥa ingemuerit pec¬
cator: saluus erit. Et alibi. Qͥa
adhuc te loquente dicã ecce assũ.
Et psalmista. Bixi inqͥt ꝯfitebor

Expanded text:
cordis intus a Domino absolvitur, postmodum in confessione oris ab eis absolutus esse ostendatur. Quod autem in sola cordis contritione etiam ante confessionem oris peccata dimittantur, prophetico illo testimonio probare volunt quod dicitur: Quacunque hora ingemuerit peccator, salvus erit . Et alibi: Quia adhuc te loquente dicam: Ecce adsum . Et Psalmista: Dixi, inquit, confitebor
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ião tam̃ hominẽ cooꝑatorẽ
fieri. qi salus peccatoris eo mͦ ꝯpe¬
tentꝰ ꝑficitur. Quiã eñ peccata
ẽ penitentia nͥ medicina. Et sci¬
mus quod insanandis uulnerib
carnis nͥ ꝯgruũ adhibeatur re
ꝑhumilitatẽ omĩs penitentia ꝯ¬
diatur. quatinꝰ in obedientiã obe¬
dientia frangat. ⁊elatioi̾s tumo¬
rẽ humilitatis deuocio p̃mat. Con¬
ueniens gͦ ẽ ualde ut nos qͥ pec¬
cando do ꝯtumaces fuimꝰ: peni¬
tendo hõib ñ seruis d̃i supplices
mediatore ñ eguit iã eam recupe¬
rare ñ nͥ ꝑhominẽ mediatorẽ pos¬
sit. Nam ⁊ ħ salub̾rimũ ẽ peccato¬
ri ut discat. ꝙͣ longe peccando a
d̾o recesserit. cũ tam̃ difficult̃ pe¬
nitendo addm̃ redit. qr ⁊ cautior
de reliqͦ efficit᷑. cũ ñ sine graui
labore penitenti aditꝰ indulgen
pauescat. sollicitꝰ discurrat. aux
iliatores ⁊ int̾cessores q̃rat. ꝓster¬
nat se humilit hoĩ. qͥ uoluit hu

Expanded text:
tur. Ideo tamen hominem cooperatorem tur. Ideo tamen hominem cooperatorem fieri; quia salus peccatoris eo mtentius perficitur. Quid enim peccata, est poenitentia, nisi medicina? Et scimus quidem in sanandis vulneribus carnis, nisi congruum adhibeatur remper humilitatem omnis poenitentia condiatur, quatenus inobedientiam obedientia frangat, et elationis tumorem humilitatis devotio premat. Conveniens ergo valde est, ut nos qui peccando Deo contumaces fuimus poenitendo etiam servis Dei supplices mediatore non eguit, jam eam recuperare non nisi per hominem mediatorem possit. Nam et hoc saluberrimum est peccatori, ut discat quam longe peccando a Deo recesserit. Cum autem difficulter poenitendo ad Deum redit, quia et cautior de reliquo efficitur, cum non sine gravi labore poenitenti aditus indulgenpavescat, sollicitus diliatores et intercessores quaerat, prosternat se humiliter homini, qui humiliter
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ꝯsequi possit. Simili mͦ
ħ dictũ existimo. quoꝵ remiseritis
peccata remitrent᷑ eis. ⁊ quoꝵ re¬
tinueritis retenta erunt. Ac si aꝑ¬
tius dice̾t᷑. Tantã uob̾ potestatẽ
in ligandis ⁊ soluendis peccatis
tribuo. ut qͥsqͥs a uob̾ ligari me¬
ruerit apud me solutꝰ ẽẽ ñ possit.
⁊ qͥsqͥs a uob̾ solui meruerit. iam
apud me ligatꝰ ñ sit. Audiant
hoĩes ⁊ intelligant peccatores qͦd
p̃sidiũ eis ado ꝯcedit᷑. qͦd rursũ
iudiciũ p̃ꝑatur. fortassis dm̃ nec¬
dũ int̾pellare p̃sumunt. ħnt ho
mines sac̾dotes uice ai fungentes
cum qͥb interĩ causã suã sine
ꝑiculo age possunt. Ament int̃¬
cessores ⁊ timeant iudices. S for¬
tassis it̾m q̃rit aliquis qͥd opꝰ sit
a̾o ad soluenda peccata hominũ
homines cooꝑatores q̃rere. qͣsi
ꝑse qͥd uoluerit ñ ualeat adim¬
plere. S certissime scire debemꝰ
quod in abolendis peccatis neqͥꝙͣ
d̃o humana cooꝑatio suffragẽ¬

Expanded text:
ssit. Simili modo hoc dictum aestimo: « Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta erunt. » Ac si apertius diceretur: Tantam vobis potestatem in ligandis et solvendis peccatis tribuo, ut quisquis a vobis ligari meruerit, apud me solutus esse non possit, et quisquis a vobis solvi meruerit, jam apud me ligatus non sit. Audiant homines, et intelligant peccatores quod praesidium eis a Deo conceditur, quod rursum judicium praeparatur. Fortassis Deum necdum interpellare mines sacerdotes vice Dei fungentes, cum quibus interim causam suam sine periculo agere possunt. Ament intercessores et timeant judices. Sed fortassis iterum quaerit aliquis quid opus sit, Deo ad solvenda peccata hominum, homines cooperatores quaerere quasi per se quod voluerit non valeat adimplere. Sed certissime scire debemus quod in abolendis peccatis nequaquam Deo humana cooperatio suffraga
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ dñi indigne manducare
calicẽ bib̾e̾ p̾sũpserit. iudiciũ:
manducat ⁊bibit. U̾biq gͦ mas
uirtꝰ sacram̃toꝵ ex pͥmitur. He
qͦd ꝑea qͥlibet participantes sal¬
uandi st̃. s qͦd saluari possit sig¬
nificat᷑. Quasi dice̾t᷑. Tanta ẽ ius
tus baptis ini ut qͥsqͥs illud fide¬

Expanded text:
corpus Domini indigne manducare et calicem bibere praesumpserit, judicium sibi manducat et bibit . » Ubique ergo magis virtus sacramentorum exprimitur, ne quod per ea quilibet participantes salvandi sint, sed quod salvari possint significatur. Quasi diceretur: Tanta virtus est baptismi, ut quisq
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmat. qr nũqͥd euenire debeat.
s quid euenire possit ostendat.
Uerbi gra. Dicit qͦdam loco sc̃ͥptu¬
ra. Qui crediderit ⁊ baptrratꝰ fue¬
rit saluus erit. Et tam̃ scimꝰ quod
multi credentes baptisiũ ꝑcipi¬
unt. qui pꝰea culpis sius exigentil
repbati ad salutẽ et̃nam ñ ꝑtingii
It̾em inalio loco. Qͥ manducat car¬
ne̾ meam ⁊ bibit meũ sanguinẽ.

Expanded text:
exprimat, quia non quid evenire debeat, sed quid evenire possit ostendat. Verbi gratia, dicit quodam loco Scriptura: « Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit ; » et tamen scimus quia multi credentes baptismum accipiunt, qui postea culpis suis exigentibus reprobati ad salutem aeternam non pertingunt. Item in alio loco: « Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
cumq ligaueris suꝑ t̾ram. erit li¬
gatum n incelis. ⁊ quod cũq sol¬
ueris suꝑ t̾ram. erit solutũ ⁊ in
celis. Non dixit qđ cũq solue¬
ris ħ ẽ ut illi aiunt solutũ os¬
tena̾is fuit solutũ. S erit solu¬
tũ quia sententiã petri ñ p̃cedit.
s sub seqͥt᷑ sententia cęli. Ne aũ
ħ soli petͦ ꝯcessũ ẽe putes. audi
gentib dicat. Accipite inqͥt sp̃m
scm̃ quoꝵ remiseritis peccata
remittent᷑ eis. ⁊ quoꝵ retinueri¬
tis retenta ert̃. Ubi apxit si
telligant. quoꝵ remiseritis pecca¬
ta: remittunt᷑ eis. Qͥb ħ dicebat᷑.
ne ł quod dabatur crederetur ꝯ¬
tẽptibile. ł quod̾ accipientes oꝑan¬
tur existimetur ex humana uͥtu¬
te ꝓcea̾e. Non gͦ mirũ ẽ si homi¬
nes peccata dimitt̾e posst̃. q ut
ħ possint ñ ex sua s exaiuina u¬

Expanded text:
ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis . Non dixit, quodcunque solveris hoc est, ut illi aiunt solutum ostenderis; fuit solutum, sed erit solutum, quia sententiam Petri non praecedit, sed subsequitur sententia coeli. Ne autem hoc soli Petro concessum esse putes, audi gentibus dicat: Accipite, inquit, m: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis retenta sunt . » Ubi dixit, si telligant: « Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. » Quibus hoc dicebatur el quod dabatur crederetur contemptibile, vel quod accipientes operantur existimetur ex humana virtute procedere. Non ergo mirum est, si homines peccata dimittere possunt, quia ut hoc possint, non ex sua, s
Abbreviated transcription (Latin):
lo mͦ potestatẽ habe̾ dimitendi pa¬
cata. s. hanc soliꝰ di e̾e sic̃ ̃ ineuuꝰ¬
głio iudei ꝯtra dñm murmuran¬
tes qr dixerit paralitieo dimissa
st̃ tͥ peccata tua aier̃t solũ am̃
sis qͥhec de absolutiõe peccatoꝵ
dicunt. qͦmͦ qͥsq peccato liget᷑. ñ
satis diligent̃ adtendũt. Luob
em̃ modis peccator ligatꝰ ẽ. Ligeai¬
S
ẽ obduratiõe m̃tis ligatꝰ ẽ debito
future dãpnationis. Quãdu nãq
grã di cum hoĩe ẽ solutꝰ ẽ homo.
nadbene oꝑandũ expeditꝰ ẽ. S cũ

Expanded text:
lo modo potestatem habere dimittendi peccata, sed hanc solius Dei esse, sicut et in Evangelio Judaei contra Dominum murmurantes, quia dixit paralytico: « Dimissa sunt peccata tua, » aierunt solum Deum sis qui hoc de absolutione peccatorum dicunt, quomodo quisquam peccato ligetur non satis diligenter attendunt. Duobus enim modis peccator ligatus est. Ligatus est obduratione mentis, ligatus est debito futurae damnationis: quandiu namque gratia Dei cum homine est, solutus est homo, et ad bene operandum expeditus. Sed c
Abbreviated transcription (Latin):
ta atenebris int̾iorib solui ñ
meret᷑. S male inqͥunt de sac̾do¬
te dm̃ facitis. qͥ ei potestatẽ dimit¬
tendi peccata. qͦd soli d̾o cõpetit
tribuistis. Non ego sacerdotes
dos facio. sermo diuinꝰ qͥ m̃tiri
ñ potest. sacerdos qos dicit. Diis
tib potestatẽ dimittendi peccata
minib tribuit. qͥ de hõĩb deos
fac̃. S tam̃ ipse sicut exsemet
uult sine humana cooꝑatiõe pec¬
cata dimitere pot̃. Hii uͦ qͥ ex se¬

Expanded text:
ta a tenebris interioribus solvi non meretur. Sed male, inquiunt, de sacerdote Domini facitis qui ei potestatem dimittendi peccata, quae Deo soli competit , tribuitis. Non ego sacerdotes deos facio. Sermo divinus, qui mentiri non potest, sacerdotes deos dicit: « Diitibus potestatem dimittendi peccata divinam tribuit qui de hominibus deos facit. Sed tamen ipse sicut ex semetsum quando vult sine humana cooperatione peccata dimittere potest. Hi vero qui ex se
Abbreviated transcription (Latin):
peccata qͥdam soli do adsebere co¬
nantur. ut inea hoĩem participe
fieri posse. nullo mͦ ꝯcedant. Et
ad ꝯfirmationẽ huiꝰ assertionis
restituit. ac sic deinde ad sacerdo¬
tes misit. ñ ut eiꝰ mundatio uͥtu¬
te illoꝵ ꝑficeretur. s ut tantũ m
testimonio illoꝵ ꝯfirmaret᷑. Suni¬
li mͦ nẽ inp̃senti eccła dicunt mi¬
nistia sac̾dotũ nicħ ampliꝰ uͥtutis

Expanded text:
peccata quidam soli Deo ita ascribere conantur, ut in ea hominem participem fieri posse nullo modo concedant. Et ad confirmationem hujus assertionis um sanitati restituit, ac sic deinde ad sacerdotes misit; non ut ejus mundatio virtute illorum perficeretur; sed ut tantummodo testimonio illorum confirmaretur. Simili modo nunc in praesenti Ecclesia dicunt ministeria sacerdotum nihil amplius virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eos qͥ o seruiũt. ⁊ qͣm solus q̾s
mirabilia facit.ꝯ tam̃ de iꝰto ho¬
mine ar̃ fecit enĩ mirabiliaĩ ui¬
ta sua. ita ⁊̃ solus d̾s peccata di¬
mittit. tunc qͦ qñ sac̾dos abeo
ꝯ ꝑ eum dimittit. Ipse enĩ ħ in
homine facit. qͦd ħo ꝑ eũ facit.
Nec iđo dicendũ ẽ hominẽ ibi
nicħ face. quia ꝑeũ ds fãc. inmno

Expanded text:
 eos qui Deo serviunt, et quomodo solus Deus mirabilia facit, et tamen de justo homine dicitur: Fecit enim mirabilia in vita sua ; ita etiam solus Deus peccata dimittit, tunc quoque quando sacerdos ab eo et per eum dimittit. Ipse enim hoc in homine facit quod homo per eum facit; nec ideo dicendum est hominem ibi nihil facere, quia per eum Deus facit. Imo
Abbreviated transcription (Latin):
cecatio m̃tis interiorͤ s tenebre st̃.
inquib ħo ꝓpeccato suo inp̃senti
leret. nͥ diuina miscia gratuito
p̃ueniens eũ suscitaret ido necesse
ẽ ut d̾s grãm suam ꝙͣ peccantib
nob̾ iꝰte subtraxerat. qñ adpeni¬
tentiã uiiificandi sumꝰ. sola misc¬
qia nullis nr̃is meritis p̃cedentib
reddant. qͣtinꝰ ipsa grã adueniẽs
cor nr̃m a torpore infidelitatis.¬
a peccati morte exuscitet. ut scił
dũ pͥmũ ipsa sola oꝑante adpe¬
nitentiã ꝯpuncti. a uincłis torpo¬
ris absoluim᷑. ipsa de inde cooꝑ¬
ante penitentes. adebito damp̃¬
nationis absolui meream᷑. Hoc
bne inresuscitatiõe lazari signa
ui scã eccłia nẽ mortuos pecca¬
tis ꝑsolam grãm suam intiꝰ ui
uificaus ad ꝯpunctionẽ accendit.
atq uiuificatos ꝑ ꝯfessionẽ foras

Expanded text:
caecatio mentis interiores tenebrae sunt, in quibus homo pro peccato suo in praesenti leret, nisi divina misericordia gratuito praeveniens eum suscitaret, ideo necesse est ut Deus gratiam suam quam peccantibus nobis juste subtraxerat, quando ad poenitentiam vivificandi sumus, sola misericordia nullis nostris meritis praecedentibus reddat quatenus ipsa gratia adveniens cor na peccati morte exsuscitet, ut scilicet dum primum ipsa sola operante ad poenitentiam compuncti a vinculis torporis absolvimur, etiam ipsa deinde cooperante, poenitentes a debito damnationis absolvi mereamur. Hoc bene in resuscitatione Lazari signatin sancta Ecclesia nunc mortuos peccatis per solam gratiam suam interius vivificans ad compunctionem accendit, atque vivificatos per confessionem for
Abbreviated transcription (Latin):
siuine facis qd̾ iussit. ꝓfit̾is qd̾ insti¬
tuis. S dicis. Ed gͦ. Si qͥs forte ꝑ igno¬
rantiã sine ꝯscientia erroris hoꝵ
ũborũ formã ñ tenens tam̃ ẽ plena
fide hominẽ baptitaret dicens. bap¬
ato te in noĩe patͥs oĩpotentis. siue
in noĩe filii dĩ siue in noĩe sp̃c sc̃ĩ.¬

Expanded text:
ivinae, facis quod jussit, profiteris quod instituit. Sed dicis: quid ergo? Si quis forte per ignorantiam sine conscientia erroris, horum verborum formam non tenens; tamen cum plena fide hominem baptizaret, dicens: Baptizo te in nomine Patris omnipotentis, sive in nomine Filii Dei; sive in nomine Spi
Abbreviated transcription (Latin):
głm dr nͥ qͥs renatꝰ fuerit ex aqua et
spu sc̃õ non intrabit in regnũ dĩ. ita
olim ꝑ legem dicebat᷑. mascłs cuiꝰ caro
p̃pucii cirẽcisa ñ fuerit ꝑibit aĩa illa
re popło suo. Nisi forte in ħ qd̃ ille qͥ
non ẽ baptiratꝰ a regno dĩ excluden
baptismũ aliqͥd ampliꝰ ꝯferre ꝙͣ cir¬
c̃cisionẽ q circũcisio suscepta a ꝑditi
one potuit libare. baptismꝰ uͦ rena¬

Expanded text:
 Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto non intrabit in regnum Dei ; ita olim per legem dicebatur: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Nisi forte in hoc quod ille qui non est baptizatus a regno Dei excludendbaptismum aliquid amplius conferre quam circumcisionem, quia circumcisio suscepta a perditione tantum potuit liberare; baptismus ve
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ peccatoꝵ in aduenientis iħu ñ
in suo baptirauit noĩe ⁊ ido sp̃m
nesciebant. qi nec baptismũ in
ͥ nõie sicut iob̾s baptizare solebat.
acceꝑat. Ioħ̃s enĩ licet ñ baptiraret.¬

Expanded text:
nem peccatorum, in advenientis Jesu, non in suo baptizavit nomine. Et ideo Spiritum nesciebant, quia nec baptismum in Christi nomine, sicut Joannes baptizare solebat, acceperant. Joannes enim, licet non baptizaret
Abbreviated transcription (Latin):
hic uocẽ cogitare oportet. n sonũ
ad aures humanas ꝓlatũ: Si uocẽ
aliꝗͣ incelligi oportet nom̃ tͥnita¬
tis. ipsam ꝙͣ. aut qualẽ intelligi
mine isto intelligenda ẽ. conseq̃ns
ẽ ut ubi sonꝰ iste suꝑ aꝙͣ scĩficandã.
ꝓlatus ñ fuerit: sacram̃tũ baptismi
c̃ẽ non possit. Ed gͦ. Mersisti hoĩem
⁊ dixisti baptiro te in nõie .p. fn¬

Expanded text:
hoc cogitare oportet et sonum ad aures humanas prolatum? Si vocem aliquam intelligi oportet nomen Trinitatis, ipsam quam aut qualem intelligi mine isto intelligenda est, consequens est ut ubi sonus iste super aquam sanctificandam prolatus non fuerit sacramentum baptismi esse non possit. Quid ergo? Mersisti hominem et dixisti: Baptizo te in nomine P
Abbreviated transcription (Latin):
nem. aliam mutate circũcisionis
causã ꝯmodiorẽ fortasse. ⁊ manife¬
stam magis ꝓponendã putamꝰ. In
p̃cedentib qͦdam loco cum de sacͤ¬
m̃tis tractaremꝰ diximꝰ sacͣm̃ta omĩa
signa quedam ẽẽ eiꝰ que ꝑ illa dat᷑¬
gr̃e sp̃uał. Oport̾e aut̃ ut scđm ꝓces¬
sum tẽpoꝵ spiritaliũ gr̃arũ signa
magis semꝑ ac magis euidentia ac
declarantia formarent᷑. ut cũ effecto
salutis eresc̾et. cognitio u̾itatis Itaq
sub lege nat᷑ali pͥmũ data st̃ sacra¬
m̃ta. decimatiõs sacͥficia ⁊ oblatiõs.
Ut indedicatiõe qͥdẽ peccatoꝵ re¬
missio. in sacͥficiis uͦ carnis morti¬
ficatio. in oblationẽ aut̃ boni oꝑis
exhibitio signaret᷑. S erat obscura
significatio ħ in sacram̃to decimatiõis
ubi ħo dehis que possidebat partẽ

Expanded text:
nem aliam mutatae circumcisionis nem aliam mutatae circumcisionis causam commodiorem fortasse et manifestam magis proponendam putamus. In praecedentibus quodam loco cum de sacramentis tractaremus, diximus sacramenta omnia signa quaedam esse ejus quae per illa dats. Oportere autem ut secundum processum temporum spiritualium gratiarum signa; magis semper ac magis evidentia ac declarantia formarent, ut cum effectu salutis, cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia, et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio, in sacrificiis vero carnis mortificatio, in oblatione autem doni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de his quae possidebat, parte
Abbreviated transcription (Latin):
seruabant᷑ s ad głam regni ñ duce¬
bant᷑ donec ueniret ille qͥ sangͥne
fuso rumpheã igneã extinguens
aditũ paradysi rursũ patefaceret.
ꝯ credentib in se oĩb regni celestis
ianuam p̾cedens ipse pͥmꝰ aꝑiret.
In ħ gͦ baptismꝰ ampliꝰ ꝯfert qi re¬
natos hinc exeuntes statĩ ad reg¬
nũ mittit. qd̾ tam̃ ex uirtute san¬
gͥnis fusi ipsã aꝗͣ scĩficantis ꝯdona¬
iur. Si gͥ qͥs dice uelit iecͥco cirẽci¬
sionẽ baptismo mutatam. ut in bap¬
tismo ꝑficeretur qd̃ curcũcisio ĩplere
non potuit. fortassis uidebit᷑ ꝯuenien¬
ter illi responderi posse qi h qd̃ am¬
plius nc̃ in baptismo ẽ ex baptismo
ñ ẽ. s ex passiõe xͥ baptisinũ scĩfi¬
cante impletũ. Idem uͦ circ̃cisionẽ
Nam in baptismo qͣntũ scił spectat
ad uirtutem baptismi simiłr ut in
circ̃cisiõe remissio tantũ peccatorũ
ꝑcipit᷑. quia sicut dictũ ẽ qd̃ iustifi¬
catis pꝰea aditus patͥe celestis pandit᷑.

Expanded text:
servabantur, sed ad gloriam regni non ducebantur, donec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum patefaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis januam praecedens ipse primus aperiret. In hoc ergo baptismus amplius confert, quod renatos hinc excuntes statim ad regnum mittit, quod tamen ex virtute sanguinis fusi ipsam aquam sanctificantis condonatur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam, ut in baptismo perficeretur, quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur convenienter illi responderi posse, quod hoc quod amplius nunc in baptismo est, ex baptismo non est, sed ex passione Christi baptismum sanctificante impletum. Idem vero circumcisionem Nam in baptismo, quantum scilicet spectat ad virtutem baptismi, similiter ut in circumcisione remissio tantum peccatorum percipitur; quia, sicut dictum est, quod justificatis postea aditus patriae coelestis panditur,
Abbreviated transcription (Latin):
non potuit: siue qr obfestinationẽ
ł stuporẽ ĩminentis ꝑicłi siue alia
qͣcumq causa p̾uentus dum bapti¬
taret locutioĩs memor ñ fuit. Siqͥs
gͦ forte ħ querat. ego de hiis que oc¬
culta st̃ iudicare. nolo p̃cipue qi no¬
men tͥnitatis hic ñ audiui. uͥ ⁊ si
uera fides fuit. ꝯfessio tñ fidĩ ñ fuit.
Et ħ quidẽ de eo qͥd sit sacram̃tum
baptismatis. ⁊ de u̾bo sc̃ificante

Expanded text:
non potuit, sive quia ob festinationem non potuit, sive quia ob festinationem vel stuporem imminentis periculi, sive alia quacunque causa praeventus dum baptizaret, locutionis memor non fuit. Si quis ergo forte hoc quaerat, ego de his quae occulta sunt judicare nolo, praecipue quia nomen Trinitatis hic non audivi. Ubi etsi vera fides fuit, confessio tamen fidei non fuit. Et haec quidem de eo quid sit sacramentum baptismatis, et de verbo sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
enim ĩ ipso corꝑe in uno spu bapti¬
tati sumꝰ. Unũ opꝰ q unũ mist̾ium
unũ baptisma. q mors una ꝓ mundo.
Unitas gͦ oꝑatioĩs: unitas p̾dicati¬
oĩs que ñ pot̾ seꝑari. Huc usq u̾bã
beati ambrosii qualit̾ de recta bap¬
tizandi forma sciendũ sit manife¬
ste explanant. Uides gͦ qualit̾ in
side trinitatis solo patre ł filio ł sp̾u
scõ ñcupato. plenũ sit baptismatis
sacram̃tũ ⁊ quẽadmodũ sine fide¬
enim ubiq fides integra querit᷑.
sic eadem fidi integritate manente
sine detͥmento salutis. sermo uari¬
atur. Ueruntam̃ ecclesiastica con¬
suetudo hanc potissimũ in bapti¬
tando formã tenere elegit.ꝙͣ. ab ip¬
so scificatiõis auctore ex pͥma in¬
stituciõe seruanda accepit. Si qͥs
forte querat utrum in articło ne¬
cessitatis suffic̃e possit ad plenum
baptismi sacramentũ si fuerit qͥs
in fide tͥnitatis sine ꝓlatiõe u̾boꝵ bap¬
titatus. ł quia is qͥ baptirauit loqͥ

Expanded text:
nim in ipso corpore in unum Spiritum baptizati sumus . Unum opus, quia unum mysterium; unum baptisma, quia mors una pro mundo. Unitas ergo operationis, unitas praedicationis quae non potest separari. Hucusque verba beati Ambrosii qualiter de recta baptizandi forma sentiendum sit manifeste explanant. Vides ergo qualiter in fide Trinitatis solo Patre vel Filio vel Spiritu sancto nuncupato plenum sit baptismatis sacramentum, et quemadmodum sine fideenim ubique fides integra quaeritur, sic eadem fidei integritate manente sine detrimento salutis sermo variatur. Verumtamen ecclesiastica consuetudo hanc potissimum in baptizando formam tenere elegit, quam ab ipso sanctificationis auctore ex prima institutione servandam accepit. Si quis forte quaerat utrum in articulo necessitatis sufficere possit ad plenum baptismi sacramentum, si fuerit quis in fide Trinitatis sine prolatione verborum baptizatus, vel quia is
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrare qͣre institutũ ẽ bap¬
tismi sacm̃tũ. ⁊ quare circ̃cisio q̃ loco
illꝰ olim posita fuisse putatur sue¬
cedente baptismo ablata sit ł mutata. Hã
siolim ꝑ circ̃eisionẽ si młr ut ñc ꝑ baptis¬
mũ peccata dimittebant᷑. qͥd necesse fu

Expanded text:
demonstrare quare institutum est baptismi sacramentum, et quare circumcisio, quae loco illius olim posita fuisse putatur, succedente baptismo ablata sit, vel mutata. Nam si olim per circumcisionem similiter, ut nunc per baptismum peccata dimittebantur, quid necesse