comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
actis autem septem annis ubertatis. secundo anno famis ingres¬
sus ẽ ia cobin aegyptum cum aliis filiis suis ac perhoc tunc agebat
ioseph triginta & nouem annos. qui in pl&is uitae suue annis
centum & decem mortuus ẽ. uixit enim in aegypto post ingres¬
sum adẽ patris sui septuaginta &unum annos. quossir& mexeri¬
mus qua dringentis triginta annis. remanebunt seruitutis anni
id ẽ. post mortem ioseph non quadringenti sed trecenti & quin¬
quaginta nouem anni qđ ex illo putauimus nos computare de¬
bere ex quo ioseph subphanrone regnare coepit. ut tunc quodũ¬
modo intellegatur intraesse isrochel inagyptum quando ibi
filius eius tanta potestate sublimatus .ẽ &i am sic trecenti quin¬
quaginta erunt. quos trchonius uult accipi quadringentos. ut
a toto pans intellegatur id ẽ. a toto centenario pans quinqua¬
genaria & probat hacloquendi regula solere uti scripturrm:

Expanded text:
actis autem septem annis ubertatis, secundo anno famis ingresactis autem septem annis ubertatis, secundo anno famis ingressus est Jacob in Aegyptum cum aliis filiis suis ; ac per hoc tunc agebat Joseph triginta et novem annos, qui impletis vitae suae annis centum et decem, mortuus est : vixit ergo in Aegypto post ingressum ad se patris sui, septuaginta et unum annos; quos si detraxerimus a quadringentis triginta annis, remanebunt servitutis anni, id est post mortem Joseph, non quadringenti, sed trecenti et quinquaginta novem anni. Quod si ex illo putabimus nos computare debere, ex quo Joseph sub Pharaone regnare coepit, ut tunc quodammodo intelligatur intrasse Israel in Aegyptum, quando ibi filius ejus tanta potestate sublimatus est, etiam sic trecenti quinquaginta erunt, quos Tychonius vult accipi quadringentos, ut a toto pars intelligatur, id est a toto centenario pars quinquagenaria, et probat hac loquendi regula solere uti Scripturam .
Abbreviated transcription (Latin):
quidum enimputant quad ringentos triginta annos accipi
debere. ex quo iacob intitruit in acgyptum donec inde populus
permosen liberatus ẽ qũo in exodo scriptum ẽ in colatus autẽ
filiorum isrechel quem in coluerunt interax aegypti interra cha¬
naan ipsi & patres eorum anni quadringenti triginta seruitutis
autem corum uolunt eẽ annos qua dringentos propter qđ scriptũ
ẽ. in genesi sciendo scies quia peregrinum erit sementuum inter¬
ra non sua & in seruitutem redigent eos & nocebunt illis quadrin
gentis annis sed quõ seruitutis anni post mortem ioseph compu¬
tuntur. illo enim uiuo non solum ibi non seruierunt. uerum &iã
regnauerunt non .ẽ. quem ad modum computentur quadrin¬
genti trigintu in aegypto. ingresus. ẽ enim iacob annofilu sui
tricensimo &nono. quo triginta annorum eraet ioseph cum ap¬
paruit in conspectu pharronis & regnarecoepit subillo. trens¬

Expanded text:
Quidam enim putant quadringentos triginta annos accipi Quidam enim putant quadringentos triginta annos accipi debere, ex quo Iacob intrauit in Aegyptum. donec inde populus per Moysen liberatus est, quoniam in Exodo scriptum est: incolatus autem filiorum Israhel quem incoluerunt in terra Aegypto et in terra Chanaan, ipsi et patres eorum, anni quadringenti triginta. seruitutis autem eorum uolunt esse annos quadringentos, propter quod scriptum est in Genesi: sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et in seruitutem redigent eos et nocebunt illis gentos annos. Sed quoniam servitutis anni post mortem Joseph computantur illo enim vivo, non solum ibi non servierunt, verum etiam regnaverunt, non est quemadmodum computentur quadringenti triginta in Aegypto. Ingressus est enim Jacob anno filii sui trigesimo et nono: quoniam triginta annorum erat Joseph, cum apparuit in conspectu Pharaonis , et regnare coepit sub illo; trans
Abbreviated transcription (Latin):
a&atib quue militiae non essent idoneue: ut sexcenta milia
peditum in eis solis intellegamus qui possent milituri agmine
armari queri autem sol& utrum ad tantum numerum hebrei
peruenire potuerint pereos annos in aegypto. quos ostendere
considenatos inscripturis numerus potest. qui primũ anni qͦt
fuerint: non parua questio .ẽ. dicit enim ds̃ ad abrocham. cum
factum e& illuc sacrificium deuacca trima. & caprac. & a ri&e.
& turturx & columba. ante quam non solum isa ac sed nec isma¬
hel quidem natus. e&̃. sciendo scies quia ꝑ egrinũ erit sementuũ
intera non propria. & inseruitute redigent eos. & nocebunt
illis quadiingentis annis: siergo quad ringentos annos sic
acceperimus ut inseruitute sub aegyptus intellegantur: non
paruum spatiũ temporis fuit. quo ita populus multiplicar&ur.
sed tot annos non fuisse: a pertissimo indicio scriptura testatur:

Expanded text:
aetatibus, quae militiae non essent idoneae, ut sescenta milia aetatibus, quae militiae non essent idoneae, ut sescenta milia peditum in eis solis intellegamus, qui possent militari agmine armari. Quaeri autem solet, utrum ad tantum numerum Hebraei peruenire potuerint per eos annos in Aegypto, quos ostendere consideratus in scripturis numerus potest. qui primum anni quot fuerint non parua quaestio est. dicit enim deus ad Abraham, cum factum esset illud sacrificium de uacca trima et capra et ariete et turture et columba, antequam non solum Isaac sed nec Ismahel quidem natus esset: sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in seruitutem redigent eos et nocebunt illis quadringentis annis. si ergo quadringentos annos sic acceperimus. ut in seruitute sub Aegyptiis intellegantur, non paruum spatium temporis fuit, quo ita populus multiplicaretur. sed tot annos non fuisse apertissimo indicio scriptura testatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Sustulerunt autem filii is rochel deramesse in soccoth in sextlamili
peditum uiri pr&er instructum uel censum. sistomodo potest
reste interpr&ari qđ grecus ait aposceuen quo uerbo non solũ
mobilia uerum &iam mouentia significari indicat scriptura.
ubi iudas loquens ad patremsuum dicit mitte puerum mecũ
& surgentes ibimus ut uiuamus & non moriumur & nos & tu &
substantia nr̃a ibi enim grecus a posceuen hab& ubi substanti¬
um latinis interpr&atus . ẽ. qđ aliquando censum interprre¬
tuntur nr̃i sicut nunc instrustum dicere uolumus dum tam̃
eo nomine & homines &iumenta uel omnia pecora intelle¬
guntur. ubi &iam utrum &uxores possunt intellegi nescio.
sexcenta tumen milia peditum cum scriptura commemoraet
addens & dicens excepto instructu uelcensu uel substantia uel
si quo alio uerbo melius interpr&atur a posceue. manifestum . ẽ.
& homines significatos siue inseruis siue inmulierib siue in his

Expanded text:
Sustulerunt autem filii Israhel de Ramesse in Soccot in sescenta milia peditum uiri praeter instructum uel censum, si ipso modo potest recte interpretari quod graecus ait azoaxeoVjv. quo uerbo non solum mobilia uerum etiam mouentia significari indicat scriptura, ubi ludas loquens ad patrem suum dicit: mitte puerum mecum, et surgentes ibimus, ut uiuamus et non moriamur et nos et tu et substantia nostra. ibi enim graecus <wroa%eoTrv habet, ubi "substantiam" latinus interpretatus est, quod aliquando censum" interpretantur nostri, sicut nunc "instructum" dicere uoluimus, dum tamen eo nomine et homines et iumenta uel omnia pecora intellegantur. ubi etiam utrum et uxores possint intellegi nescio. sescenta tamen milia peditum cum scriptura commemoret addens et dicens: excepto instructu uel censu uel substantia uel si quo alio uerbo melius interpretatur a;:oaxaora, manifestum est et homines significatos siue in seruis siue in mulieribus siue in his
Abbreviated transcription (Latin):
breis morebantur. hac uero primogenitorũ omnes percussi sunt:
Filii autem isrochel fecerunt sicuti praceceperat illis moses &
p&ierunt ab aegyptiis uasa aurec & crgentea & uestẽ & dñs
dedit gratiã populo suo coram aegyptiis & commodauerunt
illis & praedati sunt aegyptios. lam hoc factum fuenat ante
mortes primogenitorum aegyptiorum sed nunc perrecapi¬
tulationem rep&itur nam naratum . ẽ. quando factum est
modo enimfieri quomodo poss& ut intanto luctu ex mortib:
suorum ac commodarent ista filii s is rochel. nisi forte quis di¬
cat &iamista pluga non fuisse percussos aegyptios quicum

Expanded text:
braeis morabantur; hac uero primogemti eorum omnes percussi sunt. braeis morabantur; hac uero primogemti eorum omnes percussi sunt. Filii autem Israhel fecerunt sicuti praeceperat illis Moyses et petierunt ab Aegyptiis uasa aurea et argentea et uestem. et dominus dedit gratiam populo suo coram Aegyptiis, et commodaue runt illis; et praedati sunt Aegyptios. iam hoc factum fuerat ante mortes primogenitorum Aegyptiorum; sed nunc per recapitulationem repetitur. nam narratum est quando factum est. modo enim fieri quomodo posset, ut in tanto luctu ex mortibus suorum adcommodarent ista filiis Israhel? nisi forte quis dicat etiam ista plaga non fuisse percussos Aegyptios qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
sponte audeant desinere celebracre. aut sicut dixi ut non ipsa signa
rerum sedres quae his significantur a &ernae intelleguntur:
Factus ẽ. clamor magnus intere aegypti non enim erat do¬
mus inqua noneret inea mortuus. nonne potuit eẽ. aliqua do¬
mus quae primogenitum non haber& cum ergo primo geniti
tantum modo morerentur quomodo nulla eraet quue non ha¬
ben& mortuũ an & hoc diuinitus p̃scientia dĩ fueraet procuro¬
tũ ut in omnib omnino essent domib: primogeniti inquib: per¬
nũ quippe erant uel animaliũ nontenaae id ẽ. homines & ani¬
malia primogenita moriebantur occulto & angelico per¬
cussu. non aliquid intente uel in caelo factum eraet. sicut rana
uel locusta uel tenebire. unde qui habitabant affligerentur.
atidibus enimplagis cum terae gesse fuiss& aliena ꝓculdubio
ꝑueniebat beneficium ad eos aegyptios qui in eadem tente cũ he¬

Expanded text:
sponte audeant desinere celebrare, aut, sicut dixi, ut non ipsa signa sponte audeant desinere celebrare, aut, sicut dixi, ut non ipsa signa rerum, sed res quae his significantur aeternae intellegantur. Et factus est clamor magnus in terra Aegypto; non enim erat domus in qua non erat in ea mortuus. nonne potuit esse aliqua domus, quae primogenitum non haberet? cum ergo primogeniti tantummodo morerentur, quomodo nulla erat, quae non haberet mortuum? an et hoc diuinitus praescientia dei fuerat procuratum, ut in omnibus omnino essent domibus primogeniti, in quibus pernum quippe erat uel animalium, non terrae; id est: homines et animalia primogenita moriebantur occulto et angelico percussu, non aliquid in terra uel in caelo factum erat, sicut rana uel locusta uel tenebrae. unde qui habitabant adfligerentur. a talibus enim plagis cum terra Gessem fuisset aliena, procul dubio perueniebat beneficium ad eos Aegyptios, qui in eadem terra cum He
Abbreviated transcription (Latin):
huedis haedum. si illud desit sumi oportere: appar& tamen in
xp̃o rebus impl&is quid illo precepto fuerit figuratum: XLiii¬
Quod scriptum ẽ. & faci&is diem hunc in progenies ur̃as legit¬
dies eẽ ullus a&ernus. sed illud a &ernum . ẽ. qđ iste significat
dies. uel cum dicimus ipsum dm̃ a &ernũ nonutiq istasduas syll¬
bas a &ernas dicimus sed qđ significant quam quam diligenter scru¬
tandũ sit quomodo appellure scripturt soleut adernum ne forte
Ita dixerit sollemniter a &ernum quem nefas habecnt pr&er iit¬
tere aut sua sponte mutare aliud ẽ. enim qđ praecipitur quousq
fict sicut prececeptum. ẽ. ut septies muros hiericho circuir& arca
aliud cum prirecipitur sic obseruari aliquid ut nullus terminur
precefiniatur obseruationis siue cotidie siue permenses siue per
annos sollemniter siue permultorum uel aliquorum annorum
certa inter ualla: aut ergosic appellauit a&ernum qđ non sua

Expanded text:
haedis haedum, si illud desit, sumi oportere. adparet tamen in haedis haedum, si illud desit, sumi oportere. adparet tamen in Christo rebus inpletis quid illo praecepto fuerit; figuratum. Quod scriptum est: et facietis diem hunc in progenies uestras legitdies esse ullus aeternus: sed illud aeternum est, quod iste significat dies. uelut cum dicimus ipsum deum aeternum, non utique istas duas syllabas aeternas dicimus, sed quod significant. quam- \'quam diligenter scrutandum sit quomodo appellare scriptura soleat aeternum; ne forte ita dixerit sollemniter aeternum,; quem nefas habeant praetermittere aut sua sponte mutare. aliud est enim quod praecipitur quousque fiat — sicut praeceptum est, ut septies muros Iericho circumiret arca — aliud, cum praecipitur sic obseruari aliquid, ut nullus terminus praefiniatur obseruationis siue cotidie siue per menses siue per annos sollemniter siue per multorum uel aliquorum annorum certa interualla. aut ergo sic appellauit aeternum, quod non sua
Abbreviated transcription (Latin):
neutri. ẽ. & potuerunt quae secuntur omnia conuenire: tam¬
quam sidicer& pecus perfectum masculum anniculum erit uobis
potuit enim latine dicimasculum pecus quomodo dicuntur mascu¬
latun genere neutro ouis autem masculus dici non poss&
quia feminini generis. ẽ. ouis: Ite moues mascula sidicer&ur. e&
absurdius. pecus uero si poner&ur &ium aliud intelleger&ur
Nec seruar&ur sacracmentum. qđ cũ scriptura deoue loquatui
post dicit ab agnis & hȩdis accipi&is illud qua in rexp̃s significa¬
ri merito accipitur quid enim opus erat ouem uel agnũ ab
agnis & huedis accipiendum moneri. Nisi ille figurar&ur cuius
caro nonsolum exiustis uerũ &ium ex pestatorib ꝓpagata .ẽ.
quam quam conentur iudaei &iã haedum intellegere accipi¬
endum adcelebraendũ pascha & hoc. eẽ dictum putant ab ug¬
nis & hedis acciper& tamquã dicer& uel abagnis agnũ uel ab

Expanded text:
neutri est, et potuerunt quae secuntur omnia conuenire, tamneutri est, et potuerunt quae secuntur omnia conuenire, tamquam si diceret: pecus perfectum, masculum, anniculum erit uobis. potuit enim latine dici "masculum pecus", quomodo dicuntur mascula tura, genere neutro; ouis autem masculus dici non posset, quia feminini generis est ouis. item ouis mascula si diceretur esset absurdius. pecus uero si poneretur, etiam aliud intellegeretur nec seruaretur sacramentum, quod cum scriptura de oue loquatur, post dicit: ab agnis et haedis accipietis illud. qua in re Christus significari merito accipitur. quid enim opus erat ouem uel agnum ab agnis et haedis accipiendum moneri, nisi ille figuraretur, cuius caro non solum ex iustis uerum etiam ex peccatoribus propagata est? quamquam conentur ludaei etiam haedum intellegere accipiendum ad celebrandum pascha; et hoc esse dictum putant: ab agnis et haedis accipere, tamquam diceret uel ab agnis agnum uel ab
Abbreviated transcription (Latin):
Dixit autem dñs ad mosen non exaudi& uos phanto ut multiplicem
signamea & portenta mea intemax aegypti.tamquã opus fuerit
eius in oboedientia ut signa illa multiplicarentur quae utiliter
fiebant ad terrendum populum dĩ atq: ipsa discr&ione ad pi&la¬
tem in formandum sed hoc dĩ fuit. malitia cordis illius bene
utentis nom phanconis dĩ patientia male abutentis :
ripotest quomodo aliquid supenuit cum hoc premoniti fuerint
ut sidomus non habuerit consummendo pecori idoneam multitudi¬
nẽ uicinias sumantur sed intellegitur qũo dictum. ẽ. os non conte¬
r&is ab eo remansura utiq fuisse ossa quae igne cremurentur:
xlii Agnus perfectus masculus anniculus erit uobis. mouere potest¬
istu locutio quasi agnus possit . eẽ. non masculus nescientẽ qua
necessitate itasit trans lictum ouis enim transferri debuit
quia grecus probaton hab& sed probaton ingreca lingua generis

Expanded text:
Dixi tautem dominus ad Moysen: non exaudiet uos Pharao, ut multiplicem Dixi tautem dominus ad Moysen: non exaudiet uos Pharao, ut multiplicem signa mea et portenta mea in terra Aegypti. tamquam opus fuerit eius inoboefiebant ad terrendum populum Dei, atque ipsa discretione ad pietatem informandum. Sed hoc Dei fuit, malitia cordis illius bene utentis; non Pharaonis, Dei patientia male abutentis. Xri potest, quomodo aliquid superabit, cum hoc praemoniti fuerint, ut si domus non habuerit consumendo pecori idoneam multitudinem, vicini assumantur. Sed intelligitur quoniam dictum est, Os non conteretis ab eo, remansura utique fuisse ossa, quae igne cremarentur. XLIIista locutio, quasi agnus possit esse non masculus, nescientem qua necessitate ita sit translatum. ouis enim transferri debuit, quia graecus rcpopatov habet: sed TrpofteTov in graeca lingua generis
Abbreviated transcription (Latin):
id sponte faciat homicida ẽ. &iã si eum occidat quem scit occidi
a tidice debuisse est &iam ista non nulla questio si seonsũ habita¬
bant hebrei intemx gesse ubi nec plague fiebant quib: regnũ pha¬
nconis affligebatur. quomodo p&it quisq a proximo uel a prox¬
ima aurum argentũ & uestem presertim quia ubi primum hoc
concellanea si ita dicendum ẽ. uel cohabitatricesua unde intel¬
legendum ẽ. &iam in tenae gessem non solos hebreos hubitasse
sed eis aliquos aegyptios in illa terx cohabitatores fuisse. ad
quos potuerunt merito hebreorum &iam illa diuina beneficia
peruenire : uthic eos & diligerent idem aegyptii cohabitatores
& qđ p&ebant facile commodarent. nec tamends̃ iudicauit
itc illos alienos fuisse ab in iuris & contritionib: quas populus¬
di pertulit ut necisto damno ferirentur qui plagis illis propter
qđ tentre illi parcebatur percussi non enent

Expanded text:
id sponte faciat, homicida est, etiam si eum occidat quem scit occidi id sponte faciat, homicida est, etiam si eum occidat quem scit occidi a iudice debuisse. est etiam ista nonnulla quaestio, si seorsum habitabant Hebraei in terra Gessem, ubi nec plagae fiebant quibus regnum Pharaonis adfligebatur, quomodo petit quisque a proximo uel proxima aurum, argentum et uestem, praesertim quia ubi primum hoc concellanea — si ita dicendum est — uel cohabitatrice suaunde intellegendum est etiam in terra Gessem non solos Hebraeos habitasse, sed eis aliquos Aegyptios in illa terra cohabitatores fuisse, ad quos potuerunt merito Hebraeorum etiam illa diuina beneficia peruenire, ut hinc eos et diligerent idem Aegyptii cohabitatores et quod petebant facile commodarent; nec tamen deus iudicauit ita illos alienos fuisse ab iniuriis et contritionibus, quas dei populus pertulit, ut nec isto damno ferirentur, qui plagis illis propter quod terrae illi parcebatur percussi non erant.
Abbreviated transcription (Latin):
recuit dñs corpharaonis. beneficium certedĩ commemortuti
scriptur. quo abstulit locustus. & secuta dixit induraesse
dñm corphariconis. beneficio utiq suo & patientia sua. quia
illa fiebat obsinatio dum ei parcer&ur. sicut omnia mala
corda hominum patientia dĩ male utendo durescunt: xxxuiii
pluga tenebrxrum numquã autẽ distum .ẽ. ad frẽm eius a aron
ut extender& manum incaelũ qđ ergo dictum ẽ ad mosen extende
manum tuam super temem aegypti & ascendat lucusta super
temt̃ credo id significatum &iam minus posse maione xxxuiiii
quisq a proximo & mulier a proxima uasa aurea & argentea
& uestem non hincquisq sumendum exemplum puture deb&
ad ex spoliundum isto modo proximum. hoc enim ds̃ iussit quino¬
uenit quid quemq pati oporter& nec isrochelitae furtũ fecert̃
sed dõ iubenti minis terium precebuerunt. quem ad modum cum
minister iudicis occidit eum quem iud ex iussit occidi. profesto si

Expanded text:
ravit Dominus cor Pharaonis. Beneficium certe Dei commemoravit ravit Dominus cor Pharaonis. Beneficium certe Dei commemoravit Scriptura, quo abstulit locustas; et secuta, dixit indurasse Dominum cor Pharaonis, beneficio utique suo, et patientia sua, qua ille fiebat obstinatior, dum ei parceretur: sicut omnia mala corda hoplaga tenebrarum. numquam autem dictum est ad fratrem eius Aaron, ut extenderet manum in caelum. quod ergo dictum est ad Moysen: extende manum tuam super terram Aegypti et ascendat locusta super terram, credo id significatum etiam minus posse qui plus potest, quisque a proximo et mulier a proxima uasa argentea et aurea et uestem. non hinc quisque sumendum exemplum putare debet ad expoliandum isto modo proximum; hoc enim deus iussit, qui nouerat quid quemque pati oporteret. nec Israhelitae furtum fecerunt, sed deo iubenti ministerium praebuerunt; quemadmodum cum minister iudicis occidit eum quem iudex iussit occidi, profecto, si
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis id scriptura tacuerit:
Et dixit dñs ad mosen. extende manum tuam incalum. &erit
grando in omni temtx aegypti. eccelterũ moses non intentẽ. sed in
celũ manũ iub&ur extendere. sicut superius defauilla. xxxu¬
Cum fraegore cacli. qui uehemens eraet in graendine phanro
territus rogar& mosen ut orter& proillo confitens iniqui¬
tutem suam. & populi sui. moses ei dixit. & tu & seruitui scio
quod nondum tim &is dñm. qualem timorem querebat: cui timor
iste nondum eraet dñi timor facile enim . ẽ. poenam timere.
sed non hoc ẽ dm̃ timere: illo scilic& timore pi&itis. quem
commemonet iacob ubi dicit. nisi ds̃ patris mei abracham &
& seruorũ eius. ut ordine super ueniant signa mea huec super
eos tamquũ opus habeat ds̃ cuius quam malitia sed sic intellegen¬
dum ẽ ac sidicer&. ego enĩ patiens fui super eum. & seruos eius.
ut non eos aufenẽ. ut ordine suꝑ ueniant signa mea suꝑ eos
quia enim patientia dĩ obstinatior fiebat malus animus: ideo

Expanded text:
quamuis id scriptura tacuerit. Et dixit dominus ad Moysen: extende manum tuam in caelum, et erit grando in omni terra Aegypti. ecce iterum Moyses non in ten-am; sed in caelum manum iubetur extendere sicut superius de fauilla. Cura fragore caeli, qui uehemens erat in grandine, Pharao territus rogaret Moysen, ut oraret pro illo, confitens iniquitatem suam quod nondum timetis Dominum. Qualem timorem quaerebat, cui timor iste nondum erat Domini timor? Facile est enim poenam timere, sed non hoc est Deum timere, illo scilicet timore pietatis, quem commemorat Jacob, ubi dicit: Nisi Deus patris mei Abraham, et et servorum ejus, ut ordine superveniant signa mea haec super eos; tanquam opus habeat Deus cujusquam malitia. Sed sic intelligendum est, ac si diceret, Ego enim patiens fui super eum et servos ejus, ut non eos auferrem, ut ordine superveniant signa mea super eos. Quia enim patientia Dei obstinatior fiebat malus animus, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ respiciat interme &te . ds̃ quippe illi dixerat In uisi
laban uide nemo nobiscum .ẽ. nisi forte nemo extraneorũ
aut propter testificationem dĩ. quem ita habere deberent
tamquam nemocum eis: e&. quem testimonio eius adiun
utiq quo timebat dm̃ quem timorem &icm superius com¬
mendauit cumdicer& ds̃ patris mei abrochae & timor
quippe inscripturis militia cali nominatur:
CII

Expanded text:
Deus, Respiciat inter me et te, Deus quippe illi dixerat in visioDeus, Respiciat inter me et te, Deus quippe illi dixerat in visioLaban, Vide, nemo nobiscum est? nisi forte nemo extraneorum, aut propter testificationem Dei, quem ita habere deberent, tanquam nemo cum eis esset, quem testimonio ejus adjungutique quo timebat Deum, quem timorem etiam superius commendavit. cum diceret, Deus patris mei Abrahae, et timor quippe in Scripturis militia coeli nominatur. CII
Abbreviated transcription (Latin):
diis colerent sed ut eis aliquid significarent:¬
Quod a cerbum lapidum quem interse constitueroaent laban
&ia cob aliquanta diuenitate appellauerunt. ut eum uo¬
car& laban acerbum testimonii. ia cob acerbum testem.
tracditur ab eis qui & syroem & hebream linguã nouert̃
propter proprietates suȩ cuiusq linguȩ fictum. fieri enĩ
sol& ut alia lingua nondicatur uno uerbo qđ alia dicitur.
& uicinitate significationis quidq appell&ur. num post¬
ea dicitur propter hoc appellatum .ẽ. nomen a cerbus
testutur hoc enim medie positum .ẽ. qđ utriq conuenir&
& eiqui dixenet aceruus testimonii & ei quid ixerat aceruus
xcuiii testis: Quid ẽ. qđ loquendo lihan ad iacob dicit testic¬
tur aceruus hic & testatur titulus hic propterhoc appel¬
latur nomen aceruus testatur. & uisio quam dixit respi¬
ciat dr̃ inter me & te ni forte ordo .ẽ. & uisio quum dixit

Expanded text:
dis colerent, sed ut eis aliquid significarentdis colerent, sed ut eis aliquid significarentQuod aceruum lapidum, quem inter se constituerant Laban et Iacob, cum aliquanta diuersitate appellauerunt, ut eum uocaret Laban "aceruum testimonii", lacob "aceruum testem", traditur ab eis qui et syram et hebraeam linguam nouerunt propter proprietates suae cuiusque linguae factum. fieri enim solet, ut alia lingua non dicatur uno uerbo, quod alia dicitur, et uicinitate significationis quidque appelletur. nam postea dicitur: propter hoc appellatum est nomen "aceruus testatur". hoc enim medie positum est, quod utrique conueniret, et ei qui dixerat ,,aceruus testimonii et ei qui dixerat "aceruusXXXI, 48, 49. Quid est quod loquendo Laban ad Jacob dicit, Testatur acervus hic, et testatur titulus hic. Propter hoc appellatur nomen, Acervus testatur. Et visio quam dixit, Respiciat Deus inter me et te? Nisi forte ordo est, Et visio quam dixit
Abbreviated transcription (Latin):
mercedis accessit. semel parerent infine anni. quia cũ ac¬
cessit iam semel peperenant. russusq sexto anno id est
ultimo cum semel peperissent exortu necessitute ꝓfestionis
prius recederent quam Iterum parerent. ac perhoc cum
primus annus atq ultimus duos ouium partus sub illo ha¬
berent hoc ẽ. singulos medii uero quattuor annibinos.
fiunt omnes .x. nec mirum qđ huec decem temporx no¬
mine agnorum appellauit qui eisdem temporib: nas¬
cebantur uelut siquisquam dicat pertot uindemis. uit¬
aut tot messes quib: numerus intellegatur annorum:
unde ait quidum post aliquot aristas. ꝑ aristus uidelic&
mehses & ꝑ mesises annos significans. pecddum autem
illius regionis fecunditas sicut itularum tanta fertur
ut bis in anno pariant:¬
Sumpsit autem iacob lapidem & constituit eum titulũ.
diligenter anim aduertendum ẽ. quomodo istos titulos
inreicuiusq testimonio constituebant non ut eos pro

Expanded text:
mercedis accessit, semel parerent in fine anni, quia cum acmercedis accessit, semel parerent in fine anni, quia cum accessit, iam semel pepererant, rursusque sexto anno, id est ultimo, cum semel peperissent, exorta necessitate profectionis prius recederet quam iterum parerent. ac per hoc cum primus annus atque ultimus duos ouium partus sub illo haberent, hoc est singulos, medii uero quattuor anni binos, fiunt omnes decem. nec mirum quod haec decem tempora nomine agnorum appellauit, qui eisdem temporibus nascebantur, uelut si quisquam dicat: per tot uindemias aut tot messes, quibus numerus intellegatur annorum. unde ait quidam: post aliquot aristas, per aristas uidelicet messes et per messes annos significans. pecudum autem illius regionis fecunditas sicut Italarum tanta fertur, ut bis anno pariantSumsit autem lacob lapidem et constituit eum titulum. diligenter auimaduertendum est, quomodo istos titulos in rei cuiusque testimonio constituebant, non ut eos pro
Abbreviated transcription (Latin):
laban uiden& tides fo&us eẽ natos: quades placueret
ut adia cob pertinereet pactum fracude mutisse. & dixisse
ut futuro fo&u alios pecudum colores huber& in mercede
ia cob. tunc autem ille uirgas uarias non supponebat &¬
non nascebantur uarii. sed unius coloris quae iacob ex nouo
pacto auferebat: qđ cum uidiss& laban rursus pastum
fracude mutubat ut adiacob uaria pertinerent. tunc i¬
rum suppositione uirgurum uaria nascebuntur: ergo qđ
ait iacob uxorib suis mutauit mercedem meam decem agnoꝵ
& postea ipse laban decepisti mercedem meam decemagnab
non itadixit quasi prouenerit soceri eius ipsa fraus. ut enĩ
non ei ꝓuenir& dm̃sibi dixit aduersus illum ad fuisse :
decem uero agnos ł decem agnas pro decem temporibus
posuit quib oues quas pascebat ꝑ sexennium pepererunt.
bis quippe pariebunt in anno. contigenat autem ut primo
anno qđ interse pasti sunt &ad eas pascendas placito huius

Expanded text:
uideret Laban tales fetus esse natos, quales placuerat uideret Laban tales fetus esse natos, quales placuerat ut ad Iacob pertinerent, pactum fraude mutasse et dixisse, ut futuro fetu alios pecudum colores haberet in mercede Iacob. tunc autem ille uirgas uarias non subponebat et non nascebantur uarii, sed unius coloris, quae Iacob ex nouo pacto auferebat. quod cum uidisset Laban, rursus pactum fraude mutabat, ut ad Iacob uaria pertinerent; tunc illarum subpositione uirgarum uaria nascebantur. ergo quod ait Iacob uxoribus suis: mutauit mercedem meam decem agnorum, et postea ipsi Laban: decepisti mercedem meam decem agnabus, non ita dixit, quasi prouenerit socero eius ipsa fraus; ut enim non ei proueniret, deum sibi dixit aduersus illum adfuisse; decem uero agnos uel decem agnas pro decem temporibus posuit, quibus oues quas pascebat per sexennium pepererunt. bis quippe pariebant in anno. contigerat autem, ut primo anno, quo inter se pacti sunt et ad eas pascendas placito huius
Abbreviated transcription (Latin):
eum fecisse credendum ẽ. qđ autem adiustitiam perti¬
nebat sicut alii interpr&es apertius hoc nanent
non ponebut uirgas in secundo concepto ouium quod
peperissent non ponebat qđ intellegitur cum primum
peperissent ut ium non solere ponere Intellegutur
cum secundo paritura essent ne ipse aufer& omnes
festus quod inquum fuit:
Quod labandicit quare funatus es deos meos. hinc ẽ. illud
libri nunc prius inuenimus deos gentium. superiorib: quippe
scripturace locis deum nominabunt:¬
Quid ẽ quod dicit iacob socero suo & decepisti mercedẽ meũ
decem agnab. hoc enim. quando & quomodo factumsit
scripturt nonnantat. sed utiq factum .ẽ. quod iste comme¬
moret. Nam non dixit hoc &uxorib: suis quando eas uo¬
cauit incampum conquerens enim deputre illarũ : ait in¬
terc&erx. & mutiauuit mercedem meam decem agnarum:
intellegitur ergo persingula tempora partus ouium cum

Expanded text:
eum fecisse credendum est. quod autem ad iustitiam pertieum fecisse credendum est. quod autem ad iustitiam pertinebat, sicut alii interpretes apertius hoc narrant, non ponebat uirgas in secundo conceptu ouium. quod uia cum peperissent, non ponebat. quod intellegitur cum primum peperissent, ut iam non solere ponere intellegatur, cum secundo pariturae essent, ne ipse auferret omnes fetus, quod iniquum fuit. Quod Laban dicit: quare furatus es deos meos? hinc est illud libri nunc primum inuenimus deos gentium; superioribus quippe scripturae locis deum nominabantQuid est quod dicit Iacob socero suo: et decepisti mercedem meam decem agna bus? hoc enim quando et quomodo factum sit, scriptura non narrat; sed utique factum est quod iste commemorat. nam dixit hoc et uxoribus suis, . quando eas uocauit in campum. conquerens enim de patre illarum ait inter cetera: et mutauit mercedem meam decem agnorum. intellegitur ergo per singula tempora partus ouium, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur similiter fieri in animaliũ foctib: sed & mulieri
accidisse trteditur & scriptum reperitur in libris antiquis¬
simi & peritissimi medici ipocratis qđ suspitione adulterui
parenti generiq dissimilem nisi memoraatis medicus
soluiss& questionem illis ammonitis quȩrere. neforte
aliqua tidas pistunc e&̃. Incubiculo qua inuenta mu¬
lier aspicione libeneta ẽ: sed ad hancrem quam fecit
ia cob uirgirum exdiuersis arborib trium copulatio quid
contulerit utilitatis qđ attin& ad uarias pecudes mul¬
tiplicandus non appar& omnino. nec aliquid ad hoc com¬
modum inter .ẽ. utrum exunius generis lingo uarientur
uirgȩ an plurax sint lignorum genera cumsola quuero¬
tur lignorũ uari&as. ac perhoc cogit inquiri proph&iã
&aliquam figunatum significationem res ista quim sine
dubio ut proph&a fecit iacob &ideo nec friuidis arguen¬
dus ẽ. non enim tade aliquid nisi reuelationem spiritidi

Expanded text:
cuntur similiter fieri in animalium fetibus. sed et mulieri cuntur similiter fieri in animalium fetibus. sed et mulieri accidisse traditur et scriptum reperitur in libris antiquissimi et peritissimi medici Hippocratis, quod suspicione adulterii parenti generique dissimilem, nisi memoratus medicus soluisset quaestionem illis admonitis quaerere, ne forte aliqua talis pictura esset in cubiculo: qua inuenta mulier a suspicione liberata est. sed ad hanc rem quam fecit lacob uirgarum ex diuersis arboribus trium copulatio quid contulerit utilitatis, quod adtinet ad uarias pecudes multiplicandas, non adparet omnino. nec aliquid ad hoc commodum interest, utrum ex unius generis ligno uarientur uirgae an plura sint lignorum genera, cum sola quaeratur lignorum uarietas. ac per hoc cogit inquiri prophetiam et aliquam figuratam significationem res ista, quam sine dubio ut propheta fecit Iacob; et ideo nec fraudis arguendus est. non enim tale aliquid nisi reuelatione spiritali
Abbreviated transcription (Latin):
quae nemo potest aufere a consu&udine loquendi par¬
citto sunt id .ẽ. forte & fortusse & forsitun & fortuitu.
unde uid&ur & ingreca lingua resonare qđ dicunt tacha
uelut abeo qđ ẽ. tyche aut certelia propter ea sic locutu ẽ
qđ ad huc gentilitatis consu&udinem minebut. non enim
hocia cob dixit ut ex hoc dacta huic uerbo put&ur austoritas.¬
xcii. Quodia cob dicit & benedixit te dñs inpede meo satis ad uer¬
tendum .ẽ. & notandus scripturarum sensus. necum itquisq
locutus fuerit quasi augurocri uideatur. multũ enim inter¬
ẽ. quod ad iecit benedixit te dñs inpede meo. In ingressu
enim meo uoluit intellegi gractias hinc agens dõ xcuii¬
Infacto ia cob cum uirgus excorticauit d&rachens uiride.
ut adbum uariue apparer&. sic in conspectu fodus pecorx
uaridrentur. cum matres in alueis aquarum biberent:¬
& uisis uirgis illam uicri&cetem conspperent. multa di¬

Expanded text:
quae nemo potest auferre a consuetudine loquendi, parquae nemo potest auferre a consuetudine loquendi, parata sunt, id est \'"forte/ό et "fortasse" et "forsitan. et "fortuito"; unde uidetur et in graeca lingua resonare, quod dicunt tiya, uelut ab eo quod est tvyra — aut certe Lia propterea sic locuta est, quod adhuc gentilitatis consuetudinem retinebat. non enim hoc Iacob dixit. ut ex hoc data huic uerbo putetur auctoritas. Quod Iacob dicit: et benedixit te dominus in pede meo, satis aduertendus est et notandus scripturarum sensus, ne, cum ita quisque locutus fuerit, quasi augurari uideatur. multum enim interest quod adiecit: benedixit te dominus in pede meo; in ingressu enim meo uoluit intellegi gratias hinc agens deo. In facto Iacob cum uirgas excorticauit detrahens uiride, ut album uarie adpareret et sic in conceptu fetus pecorum uariarentur, cum matres in alueis aquarum biberent et uisis uirgis illam uarietatem conciperent, multa di
Abbreviated transcription (Latin):
quas uxores. quando quidem & agar dista ẽ uxor quae post¬
ea dicitur concubina &c&tura & ancillȩ quas dederunt rc¬
chel &lia uiro suo. nisi forte omnis concubina uxor. non aut̃
omnis uxor concubina more loquendi scripturarũ appelle¬
tur id .ẽ. ut sa & rebecca & lia & rchel concubinȩ dici
non possint. agur uero & c&turae & bulla & zelsa &
uxores & concubinȩ: Quod lictini habent nato filio liue
dezelfa qđ dixenet beuta facta uel felix factu sum greci habent
eutice. qđ mugis bonum fortunam significat. unde uid& ur
occasio non bene intellegentib daritamquam illi homines
fortunã coluerunt: aut hoc uerbum diuinarum scriptura¬
rum auctoritas in usu receperit. seđ ut fortuna intellegen¬
da .ẽ. prohis reb: quae fortuitu uidentur accidere ñ quia
numen aliquod sit. cum haec ipsa tamen quae fortuita ui¬
dentur causis occultis diuinitusdentur. unde &iam uerba

Expanded text:
quas uxores, quandoquidem et Agar dicta est uxor, quae postquas uxores, quandoquidem et Agar dicta est uxor, quae postea dicitur concubina, et Cettura et ancillae quas dederunt Rachel et Lia uiro suo. nisi forte omnis concubina uxor, non autem omnis uxor concubina more loquendi scripturarum appellatur; id est, ut Sarra et Rebecca et Lia et Rachel concubinae dici non possint, Agar uero et Cettura et Balla et Zelfa et uxores et concubinae. Quod latini habent, nato filio Liae de Zelfa quod dixerit: beata uel felix facta sum, graeci habent: sOtu/r,. quod magis bonam fortunam significat. unde uidetur occasio non bene intellegentibus dari, tamquam illi homines fortunam coluerint aut hoc uerbum diuinarum scripturarum auctoritas in usu receperit. sed aut fortuna intellegenda est pro his rebus, quae fortuito uidentur accidere, non quia numen aliquod sit, cum haec ipsa tamen, quae fortuita uidentur, causis occultis diuinitus dentur — unde etiam uerba,
Abbreviated transcription (Latin):
duxisti & dabo tibi & hanc proeo qđ operaeberis apud me
adhuc septem annos alios. deinde fequiritur. fecit autẽ
ia cobsic &impleuit septima eius id .ẽ. septem dies nuptia¬
rum lice & dedit illilubun nachl filicmsuam sibi uxorẽ
dedit autem laban roecchel filiue suue balum ancillĩ suã
ei ancillam. & intrruit ad roechel dilexit autem nrchel ma¬
gisquam liam & seruiuit illi septem annos alios. utiq ap¬
par& quia postea quam duxit rochel tunc seruiuit ꝓ ea
septem annos alios. Nimis enimdurum &ualde iniquũ
fuit ut deceptum adhuc differ& alios annos septem &
tunc eam traeder& quam primo debuit. septem dieb solere
nuptias clebrari &iam liber iudicum ostendit in sum¬
son quando fecit potum septem dieb & addidit scriptu¬
rx qđ sic solert facere iuuenes. ferit autẽ hoc ꝑnuptias suas:
Non facile dinosatur quas concubinas appellat scripturac

Expanded text:
duxisti, et dabo tibi et hanc pro eo quod operaberis apud me duxisti, et dabo tibi et hanc pro eo quod operaberis apud me adhuc septem annos alios. Deinde sequitur, Fecit autem Jacob sic, et implevit septimanam ejus, id est, septem dies nuptiarum Liae, et dedit illi Laban Rachel filiam suam ipsi uxorem. dedit autem Laban Rachel filiae suae Ballam ancillam suam ei ancillam . et intrauit ad Rachel: dilexit autem Rachel magis quam Liam; et seruiuit illi septem annos alios. utique adparet quia, posteaquam duxit Rachel, tunc seruiuit pro ea septem annos alios. nimis enim durum et ualde iniquum fuit, ut deceptum adhuc differret alios annos septem et tunc eam traderet quam primo debuit. septem autem diebus solere nuptias celebrari etiam liber Iudicum ostendit in Samson, quando fecit potum septem diebus. et addidit scriptura, quod sic solerent facere iuuenes; fecit autem hoc propter nuptias suas. Non facile dinoscitur, quas concubinas appellet scriptura,
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo ds̃ eum instituerit cum iam dictum e& quod
plantant᷑ paradisum & posuerit illic hominẽ quem finx¬
erat & multa ꝑ recapitulationẽ dicta intelleguntur:
Quod scriptum .ẽ & seruiuit iacob pro nachel annis septẽ
& erant in conspestu eius uelut pauci dies eo qđ diligebat
illum. quȩrendum quomodo dictumsit cum mugis &iã
breue tempus longum. eẽ. soleat amantib dictum est
ergo propter laborem seruitutis quem facilem & leuem
tio putubitur qđ post ea quam lium iacobduxit uxorẽ
deinde seruiuit alios septem annos pro raechel & tunc eã
duxit. uerum aut̃ non ita . ẽ. sed laban ei dixit consumma
ituq septima istius & dabo tibi & hanc proopere qđ ope¬
raberis apud me adhuc septem annos alios. qđ itaq ait
consumma septimuistius ad nuptiarum celebrationem
pertin&. quue septem dieb: celebrri solent. hoc ituq ait
impledies nuptiarum septem pertinentes ad istam quam

Expanded text:
quomodo deus eum instituerit, cum iam dictum esset quod quomodo deus eum instituerit, cum iam dictum esset quod plantauerit deus paradisum et posuerit illic hominem quem finxerat, et multa quae per recapitulationem dicta intelleguntur. Quod scriptum est: et seruiuit Iaet erant in conspectu ejus velut pauci dies, eo quod diligebat illam, quaerendum quomodo dictum sit, cum magis etiam breve tempus longum esse soleat amantibus. Dictum est ergo propter laborem servitutis, quem facilem et levem ratio, putabitur quod posteaquam Liam Jacob duxit uxorem, deinde servivit alios septem annos pro Rachel, et tunc eam duxit. Verum autem non ita est, sed Laban ei dixit, Consumma itaque septimanam istius, et dabo tibi et hanc pro opere quod operaberis apud me adhuc septem annos alios. Quod itaque ait, Consumma septimanam istius, ad nuptiarum celebrationem pertinet, quae septem diebus celebrari solent. Hoc itaque ait, Imple dies nuptiarum septem pertinentes ad istam quam
Abbreviated transcription (Latin):
legere debemus quam ulla questio commouenda. intelle¬
gitur enim qđ illi cum quib primo loquebatur iacob in¬
terrogati quue. e& quue ueniebat cum ouib: ipsi dixert
liam eẽ. laban quam utiq ia cob nonnoueret se
prc&er mittens intellegi uoluit:¬
Quod scriptum .ẽ. osculatus .ẽ. ia cob rocchel & exclumans
uoce sua fleuit & indicauit ei quia frater .ẽ eius & quia
filius rebeccȩ . ẽ. consu&udinis quidem fuit maxime in illa
simplicitate antiquorum ut propinqui propinquas oscu¬
larentur & hocͥ odie fit inmultis locis. sed queri potest
quomodo ab incognito illa osculum acceperit. si postea
indicauit ia cob p̾ropinquitatem suam. ergo intellegendũ
ẽ. aut illum quiiam audierat quue illa e&̃. fidenter in
eius osculum in ruisse. aut postea scripturam namuesse
ꝑ recapitulictionem quod primo factum erat. id .ẽ. & in¬
dicauerit ia cob quis. e&. sicut deparadiso post ea dicitur.

Expanded text:
legere debemus quam ulla quaestio commouenda. intellelegere debemus quam ulla quaestio commouenda. intellegitur enim quod illi, cum quibus primo loquebatur Iacob. interrogati, quae esset quae ueniebat cum ouibus, ipsi dixerunt filiam esse Laban, quam utique Iacob non nouerat; spraetermittens intellegi uoluitQuod scriptum est: et osculatus est Iacob Rachel et exclamans uoce sua fleuit. et indicauit ei quia frater <patris> est eius et quia filius Rebeccae est, consuetudinis quidem fuit maxime in illa simplicitate antiquorum, ut propinqui propinquas oscularentur, et hoc hodie fit in multis locis. sed quaeri potest, quomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicauit Iacob propinquitatem suam. ergo intellegendum est aut illum, qui iam audierat quae illa esset, fidenter in eius osculum inruisse aut postea scripturam narrasse per recapitulationem quod primo factum erat, id est ut indicauerit Iacob quis esset. sicut de paradiso postea dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tunc uel post ea frequentauit lapidem ad orendo uel ei
sacrificando sed signum fuerit in proph&ia euidentissima
constitutum quae pertin& adunctionem unde xp̃i nom̃
achrismatue .ẽ : Et uocauit ia cob nomen loci illius domus lxxxv
dĩ &uldmaus eraet nomen ciuitati ante. iuxta ciuitatem
dormisse si intellegatur nulla questio .ẽ. si autẽ in ciuitate
mirum uid&ur quomodo potuerit illũ titulum constituere.
qđ autem uouit uotum si prosperar&ur eundo & redeundo¬
& decimus promisi domui dĩ futurȩ in loco illo ꝓph&ia. ẽ. do¬
mus dĩ ubi &ipse rediens dõ sacrxuit. ñ illũ lapidem dm̃
appellans sed domũ dĩ id .ẽ. quia in illo loco futura eret do
mus dĩ: Quod uenit rocchel cumouib patris sui & dicit scrip¬
tura qđ cum uidiss& ia cob rocchl filicm libin froctris ma¬
tris suce accessit & reuoluit lapidem ab ore putei. magis
notandum .ẽ. aliquid scripturam pr&er mittere qđ intel¬

Expanded text:
tunc uel postea frequentauit lapidem adorando uel ei tunc uel postea frequentauit lapidem adorando uel ei sacrificando: sed signum fuit in prophetia euidentissima constitutum, quae pertinet ad unctionem: unde Christi nomen a chrismate est. Et uocauit Iacob nomen loci illius "domus dei"; et Vlammaus erat nomen ciuitati ante. iuxta ciuitatem dormisse si intellegatur, nulla quaestio est; si autem in ciuitate, mirum uidetur quomodo potuerit illum Quod autem vovit votum si prosperaretur eundo et redeundo, decimasque promisit domui Dei futurae in loco illo, prophetia est domus Dei, ubi et ipse rediens Deo sacrificavit; non illum lapidem Deum appellans, sed domum Dei, id est, quia in illmus dei. Quod uenit Rachel cum ouibus patris sui et dicit scriptura quod, cum uidisset Iacob Rachel filiam Laban fratris matris suae, accessit et reuoluit lapidem ab ore putei, magis notandum est aliquid scripturam praetermittere quod intel
Abbreviated transcription (Latin):
quia hinc nobis datur intellegere qđ diuinitus ei reuela¬
bantur omnia unde admagnum mysterium pertin&
qđ filiũ suum minorẽ ꝓmaiore uoluit benedici Lxxxi
in mesopotamium indomum bathuel patris matris tuue
& sume inde tibi uxorem greci codices non hubent uade sed
fuge hoc ẽ. a podram&i unde intellegitur &ium isaac cogno¬
uisse qđ filius escu defrẽ suo incogitatione sua dixerit. lxxxiii
ego autem nesciebam & timuit & dixit quam terribilis locus
hic hoc non ẽ. nisi domus dĩ & haec portaẽ. cadi: huec uerba
ad proph&iam pertinent quia ibi futurum erat. in hominib
in primo populo suo. portam caeli autem sic intellegere de¬
bemus tamquam indefiat aꝑditus credentib: ad capessendũ
regnum caelorum: Quod statuit lapidem ia cob quemsibil
ad caput posuerat & constituit eum titulum & perfudit
illum oleo non aliquid idolatriae simile fecit. non enim uel

Expanded text:
quia hinc nobis datur intelligere, quod divinitus eis revelaquia hinc nobis datur intelligere, quod divinitus eis revelabantur omnia? Unde ad magnum mysterium pertinet, quod filium suum minorem pro majore voluit benedici. LXXXIIin Mesopotamiam, in domum Bathuel patris matris tuae, et sume inde tibi uxorem; graeci codices non habent Vade, sed fuge: hoc est, ἀπόδραθι. Unde intelligitur etiam Isaac cognovisse quod filius ejus Esau de fratre suo in cogitatione sua dixerit. LXXXIII.ego autem nesciebam: et timuit, et dixit, Quam tehic! hoc non est nisi domus dei; et haec porta est caeli. haec uerba ad prophetiam pertinent, quia ibi futurum erat tabernaculum, quod constituit dominus in hominibus in primo populo suo. portam caeli autem sic intellegere debemus, tamquam inde fiat aditus credentibus ad capessendum regnum caelorum. Quod statuit lapidem Iacob, quem sibi ad caput posuerat, et constituit eum titulum et perfudit illum oleo, non aliquid idolatriae simile fecit. non enim uel
Abbreviated transcription (Latin):
xxuiiii intio: Qũo tantus patriarcha isaac antequam moriatur
quuenaet a filio suo uenationẽ & escam quidem amat
promugno bene ficio & promittit benedistionẽ : nullo mod
uacare arbitramur. significatione proph&ica. migime
quo festinat uxor eius ut illam benedictionem minor ac
cipiat quem ipsa diligebat & c&erx in eudem numuetione
multum mou& ad maiorte in¬
tellegenda ł requi¬
renda: Quod habent latini
codices expauit
autem isaac pauore mugno
ipsa enim propriae dicitur extisis. & quia sol& in magna¬
rum rerum reuelationib fieri. in hac intellegendum est
factũ eẽ. spiritidem ammonitionem ut confirmar& be¬
nedictionem suam filio minore. cui potius iraescendũ fuit
qđ fefellerit patrem sic & de adum proph&atur hoc sacroe¬
mentum magnum qđ dicit a postolus in xp̃o & in ecclesia
Quomodo annuntiata uel renuntiata sunt uerba esau
rebeccȩ quib: comminatus ẽ. occidere fratrem suũ cum
scriptura dicat hoc eum in sua cogitatione dixisse nisi

Expanded text:
XXVII, 1-17. Quoniam tantus patriarcha Isaac, antequam moriatur, quaerit a filio suo venationem et escam, qualem amat, pro magno beneficio, et promittit benedictionem, nullo modo vacare arbitramur a significatione prophetica: maxime quoniam festinat uxor ejus ut illam benedicticipiat, quem ipsa diligebat, et cetera in eadem narratione multum mouent ad maiora intellegenda uel requirenda. Quod habent latini codices: expauit autem Isaac pauore magno ipsa enim proprie dicitur extasis. et quia solet in magnarum rerum reuelationibus fieri, in hac intellegenfactam esse spiritualem admonitionem, ut confirmaret benedictionem suam filio minori, cui potius irascendum fuit quod fefellerit patrem. Sic et de Adam cum prophetatur hoc sacramentum magnum, quod dicit Apostolus in Christo et in Ecclesia, it . LXXXI. Ib. XXVII, 42. Quomodo annuntiata vel renuntiata sunt verba Esau Rebeccae, quibus comminatus est occidere fratrem suum, cum Scriptura dicat hoc eum in sua cogitatione dixisse; nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Etlterum accessit ad eos & dixit illis nec adiungit quid
illis dixerit. unde intellegitur hȩc eadem dixisse quȩ dixeraet.
Et deduc&is senectum meã cum tristitia ad infernum cxlii
utrũ ideo ad infernum quia cum tristitia. an&icm si ab¬
ess& tristitia tum quam ad infernum moriendo descen¬
surus huec loquitur. de inferno enimmugno questio est.
& quid inde scripturoc sentiat. locis omnib: ubi forte hoc
commemortum fuerit obseruundum. ẽ:¬

Expanded text:
Et iterum accessit ad eos et dixit illis. nec adiungit quid illis dixerit. unde intellegitur haec eadem dixisse quae dixerat. Et deducetis senectam meam cum tristitia ad infernum. utrum ideo ad infernum, quia cum tristitia? an etiamsi abesset tristitia, tamquam ad infernum moriendo descensurus haec loquitur? de inferno enim magna quaestio est et quid inde scriptura sentiat locis omnibus, ubi forte hoc commemoratum fuerit, obseruandum e