comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lat. qm ip̃m bello lacesseret. Ne despe¬
rata salute. aut se in menapios ab¬
deret. aut cũ transrenanis congredi
cogeret᷑. Hoc mito consilio. dociꝰ ex̾citꝰ
impedim̃ta ad labienũ intreuiros
mutit. Duasq legiones ad eũ ꝓficis¬
c uibet. Ip̃e cũ legionibꝰ expedi¬
tis  qͥnq inmenapios ꝓfiaiscitur.
Illi nłła coacta manu. loci p̃si¬
dio . freti insiluas paludes ꝙ con¬
fugiũt. suaq eod̾ conferunt. Cesar
ꝑtitis copiis cũ gaio fabio legato. Et
marco crasso q̃store. celeriterq esfec¬
tis pontibꝰ adiit tripertito. edificia
uicosq incendit. Magno pecoris atep
hominũ nũo potit᷑. Qͥbꝰ rebꝰ coacti
menapii. legatos ad eum pacis peter¬
de cã mittunt. Ille obsidibꝰ acceptis
hostium se habiturũ confirmat. si au
ambiorigem aũ eiꝰ legatos finibꝰ suis
recepissent. His confirmatis rebus.
comiũ Acrebatem cũ eq̃tatu aistrod
tͤuiri magnis coactis peditatꝰ eqͥtatꝰꝙ

Expanded text:
bat quam ipsum bello lacesseret, ne despebat quam ipsum bello lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consilio totius exercitus impedimenta ad Labienum in Treveros mittit duasque legiones ad eum proficisci iubet; ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficiscitur. Illi nulla coacta manu loci praesidio freti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeriterque effectis pontibus adit tripertito, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibus rebus coacti Menapii legatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis Treveri magnis coactis peditatus equitatusque
Abbreviated transcription (Latin):
stante belli nõ questionis eẽ arbitra¬
tur. obsidib imꝑatis centũ. hoꝰ he¬
dius custodiendos tradit. Eodẽ car¬
nutes legatos obsidesq mittũt. usi
dep̃catorsbꝰ remis. quoꝵ erant melien¬
tela enem ferunt esponer ꝓ agrꝰ
ciliũ cesar. eqͥtesq imꝑat ciuitatibus
Hac ꝑte gallie pacata. totꝰ & mente
& aĩo inbellum tͥuiroꝵ &e ambiorisis
msistit. Cauarmũ cũ eqͥtatu senonũ
aut ex eo quod meruerat odio ciuita¬
tis motꝰ existat. His rebꝰ constitutis.
qr̃ ꝓ explorato habebat ambiorigẽ
pͣlio ñ ẽẽ cõcertat᷑um. Reliqͣ ełl con¬
sila animo circumspiciebat. Erant
menapii ꝓpinqui eboꝵ finibꝰ. ꝑpetuiᷤᷤ
paludib siluis q muiti. qͥ uni ex
gallia depace ad cesarem legatos ñi¬
qmͣ miserant. cũ his ẽẽ hospicũ am¬
biorigi sciebat. Item. ꝑ treuios uenis¬
se gͣmanos in amiciciam cognouerat.
Hec pꝰ detruhenda illi auxilia existima¬

Expanded text:
stantis belli, non quaestionis esse arbitrabastantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis centum hos Aeduis custodiendos tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existima
Abbreviated transcription (Latin):
rursus in hiberna legiones reduxit. Con¬
cilio gallie primo uere utinstituerat.
indicto. cũ reliqͥ p̃ter senones. Carnutes
treuirosq. uenissent. iiciũ uelli ac de¬
fensionis hoc ẽẽ arbitratus. ut ominia
pͦponere urderetur. Conciliũ luteciam
pariseoꝵ transfert. Confines erant hi
senonibꝰ. ciuitatemq patrũ memoria
coniunxerant. S ab hoc consilio ab fu¬
isse existimantur. Hac re pro suggestu
ꝓnuinciata. Eodie cñ legionibꝰ insenor¬
nes ꝓficisat᷑. magnisq itineribꝰ eo ꝑue¬
nit᷑. Cognito eius aduentu. Acico qui
pͥnceps eiꝰ consilĩ fuerat. iubet moppi¬
ta multitudinem conuenire. conan¬
tib priꝰqmͣ id effici posset adeẽ roma¬
nos nũciatur. Neccĩo sentencia defistt
legatosq dep̃candi cã ad cesarem mit¬
tunt. adeũ ꝑ heduos. quoꝵ antiquitꝰ
erat infide auitas. Lsbenter cesar
petentibꝰ heduis dat ueniam. excu¬
satõnẽq accipit. quod estiuo tẽpore in¬

Expanded text:
rursus in hiberna legiones reduxit. Conrursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus in
Abbreviated transcription (Latin):
si desistunt. Cũ ab proximis impet᷑¬
re ñ possent: ult̾iores temptant. In¬
uentis ñułłis ciuitatis uire iurando
inter se confirmant obsidibꝰq de pe¬
cunia cauent. ambiorigem sibi socie¬
tate & federe ad iungunt. Qrbꝰ rebꝰ
cognitis cesar. cũ undiq bellũ parari
uideret. Neruios. Atuatucos. ac me¬
napios. adiunctis cis renanis om̃ibꝰ
gͥmanis. eẽ inarmis. Senones adim¬
ꝑatũ ñ uenire. & cũ carnutibꝰ funti¬
misꝙ ciui tatib consilia cõmuni¬
care. Atreuris g̾manos crebͥs legatõ¬
nib sollicitari. mat᷑ius sͥ de bello co¬
gitandũ putauit. Itaq nondũ hie¬
me confecta. ꝓximis quatuor coactis
legionib de imꝓuiso infines n̾uioꝵ
contendit. Et prusqmͣ illi aut conue¬
nire aut ꝓfugere possent. magno pe¬
coris atq hominũ numero capto atꝙ
ea p̃da militibꝰ concessa. uastatisq agͥs
indedicionem uentre. ate obsides qͥ da¬
re coegit. Eo celiter confecto negocio

Expanded text:
non desistunt. Cum ab proximis impetrnon desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio
Abbreviated transcription (Latin):
itis de causis cesar maiorẽ
gallie motum expectans. ꝑ
marcũ sillanũ. Gasum antiᷤᷤ¬
tium Reginũ titum sextium
legatos. dilectum hr̃e instituit. Simul
ab gneo pompeio proconsule petit. Qm̃
ip̃e ad urbem cũ imꝑio rei p̃. causa re¬
maneret. quos ex cis alpina gallia cõfu¬
lis sacram̃to rogauisset. ad signa conue¬
nire. & ad se ꝓficisci iuberet. magni
intereẽ etiam in reliqum tempꝰ ad opi¬
nionem gallie existimans. tantas iude¬
ri italie facultates. ut siqͥd ẽẽt ibello
decrim̃ti acceptum. ñ mͦ id breui tp̃r¬
amicicie tribuisset. celeriter confecto
ꝑsuos dnectu. tribꝰ añ exactam hiemẽ
& constitutis & adductis legionibꝰ. du¬
plicatoq eaꝵ cohorciũ num̃o. quas cũ
qͥnto titurio amiserat. & celeritate &
copi̾s docuit. quid .p̃. R. disciplina
atq opꝰ possent. Interfecto inducioma¬
ro ut docuimꝰ. ad eiꝰ ꝓpinqͦs atreuiris
imꝑiũ defert᷑. Illi finitimos germa¬
nos sollicitare & pecuniã polliceri

Expanded text:
tis de causis Caesar maiorem Galliae motum exspectans per Marcum Silanum, Gaium Antistium Reginum, Titum Sextium legatos delectum habere instituit. Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempopublicae et amicitiae tribuisset, celeriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celeritate et copiis docuit, quid populi Romani disciplina atque opes possent. Interfecto Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri
Abbreviated transcription (Latin):
tt᷑ p̾lio fco remiserunt. In petenda pace
eiꝰ rei culpam in multitudinem conce¬
runt. ⁊ ꝓpt̾ mnp̾deneiam ut ignosc̾et᷑
petierunt. Cesar qͥstus. qd cũ ultro ĩ
continentem legatis missis. pacẽ ab se
petissent. bellum sine causa intulis¬
sent. ignoscere impridencie dixit. obi¬
sidesq imꝑauit. Qͦ rũ illi ꝑtem statim
dederunt. ꝑtem ex lõginqͥoribꝰ locis ac¬
cersitam. paucis dieb sese daturos dix
uisserunt. pͥncipesꝙ undiq ꝯuenire.
⁊ se ciuitatesq suas cesari commenta¬
re ceperunt. His rebꝰ pace confirura¬
ta. post diem quartum qͣmͣ ẽ inbri¬
tanniam uentum. naues .xuiii. de
qͣtꝰ supͣ demonstratum est. q equices
sustulerant. ex suꝑiori portu leni uen¬
to soluerunt. Que cũ appropci¬
rent britannie. ⁊ ex castris uiderent
canta cempestas subito co orta ełt. it¬

Expanded text:
tum proelio facto remiserunt et in petenda pace tum proelio facto remiserunt et in petenda pace eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixeusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
naui egͥedientes confpex̾ant. incitatiᷤᷤ
eqͥs impeditos adoriebant᷑. plures
paucos cͥcumsi stebant. alii ab latere
aꝑto inuniu̾sos tela coniciebant. Qd̾
cum animaduertiss cesar scaphas
longaꝵ nauium. item fpeculatoria na¬
uigia militib compleri iussit. ⁊ quoᷤ
laborantes conpexerat: his submute
suis om̃ibꝰ consecutis. inhostes imꝑetũ
feterunt. atq eos infugam dederũt. Nled
longiis ꝓsequi potuerunt. qd eqͥtes cur¬
sum tenere. atq insulam caꝑe nõ potu¬
erunt. Hoc imũ ad pͥstiunam fortunam.
cesari defuit. Hostes p̾lio suꝑati simul
atp se exfuga receꝑunt: statim ad cesa¬
rem legatos depace miserunt. obsides
ti sunt. Una cũ his legatis cominius
attrebas uenit. qmͦ supͣ demonstrane¬
ram a cesare ĩ brittanniam p̾missum.
Hunc illi enaui egressum cũ adeos orato¬
ris m cesaris mandata deferret. com¬
p̃hendant atep in unicła coniecerant.

Expanded text:
navi egredientes conspexerant, incitatis navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidiasuis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides ti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant;
Abbreviated transcription (Latin):
lummodo pedem retulerunt. Atq nr̃is
militibꝰ cunctantibus. maxime ꝑꝑter
altituoinem maris. qui decime legio¬
nis aquilam ferebat. contestatus deos
ut ea res legioni feliciter eueniret. de¬
silite inqͥt mslites. nͥ itultis aquilam
hostibꝰ prodere. Ego certe meum rei
publice atq imꝑatori officium p̾stite¬
ro. Hoc cũ uoce magna dixiss: se ex
naui ꝓiecit. atq in hostes aquilã fer¬
re cepit.Tumi nr̃i cohortati inter se
ne tantum dedecꝰ admitteretur. tim¬
uersi ex naui desilierunt. Hos itẽ ex
ꝓximis pͥmis nauib cũ conspexissẽt.
subsetuti hostibꝰ appinqͣrent: pugna¬
tum est ab utrisq acriter. Nr̃i tam̃
qõ neꝙ ordinem seruare. neꝙ firmi¬
ter insistere. neq signa subsequi po¬
terant. atq alius alia ex naui qͥbꝰcũq
signꝰ occurreiat. se ag̾gabat. magno
ꝑe ꝑtͦbabat᷑. Hostes uero notis oĩb
uadis. ubi ex litore aliqͦs singłares ex

Expanded text:
lum modo pedem rettulerunt. Atque nostris lum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ magnitudinem. nisi in alto consti¬
tui non poterant. Militibꝰ aũ. ignotis lo¬
cis. imipeditis manibus. magno ⁊ graui
onere armoꝵ oppressis. simul ⁊ de naui¬
Iꝰ desiliendum. ⁊ influctib consistendũ.
⁊ cum hostibꝰ erat pungnandũ. Cũ illi au̾
ex arido aut m̃naquam paulum. ꝓ gressi.
om̃ibꝰ menbris expediti. notissimis lociᷤ
audacter tela conicerent. ⁊ equos insue¬
scõs incitarent. Qͥ bꝰ rebꝰ nr̃i ꝑterriti.
atq hꝰ omnino gen̾is pugne imꝑiti. no
eadem a lacritate ac studio quo inpedest̾bꝰ
uti p̃luĩs consueuerant utebãtur. Qͦs
at usum expedicior. paulum remoue¬
ri ab onerariĩs nauib. ⁊ remis incitari.
⁊ ad latꝰ aꝑtum hostium constitui. att
inde fundis. sagittis tormentis hostes
ꝓpelli ac summoueri iussit. Qe res mag¬
no usui nr̃is fuit. Nam et nautũ figa᷑
⁊ remoꝵ motu ⁊ musitato gñe tormẽ¬
toꝵ ꝑ moti barbari constiterunt. ac pau¬

Expanded text:
propter magnitudinem nisi in alto constipropter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quodad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac pau
Abbreviated transcription (Latin):
conscendere. & se sequi taflit. A quib
cũ paislo tardi ẽẽt adminitratũ ip̃e
ubꝰ britannram attigit. atq iom̃ibꝰ
collib expositas hostium copias arma¬
tas conspexit. cuiꝰ loci hec erat natura
atq ita montibꝰ angustis mare conti¬
igi posset. Hunc ad egrediendum ne¬
qͣ qrͣi idoneum locũ arbitratꝰ. dum re¬
liq̃ naues eo conuenirent. ad horam no¬
nam in anchoris expectauit. Itermmi le¬
gatis tribunisq militum conc̾iocatis.
⁊ q̃ ex uõsuseno cognosset. ⁊ q̃ fieri uel¬
lem motũ haberent. Ad nutũ ⁊ tempꝰ
om̃s res ab hũs amministrarent᷑. His
dimissis. & uentum ⁊ estum uno t̃p̃r
nactus secundum. signo dato.⁊ subla¬
tis anchoris. circiter milia passuum
sẽptem. ab eo loco progressus. ac plano
litore naues constituit. At barbari ro-
et ẽẽ dariis. quo płmq genere inpreliĩs
unti consuerunt. reliqͥs copiĩs consecuti
nr̃os nauibꝰ egredi ꝓhibebant. Erat ob
has causas summa difficultas. qd̾ naueᷤᷤ

Expanded text:
A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse vibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare contius telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Voluseno cognovisset et quae fieri vellem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, conu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves
Abbreviated transcription (Latin):
habebat. questori. legatis p̾fectis ꝓ dn¬
trlbuit. Huic accedebant .xuii. ouerarie
naues q̃ ex eo loco ab milib passim̃ oeto
uento tenebantur. qͦ miꝰ in eandem
portum uenire possent. Has equitib¬
diftribuit. Reliqum excercitũ qͥnto¬
titio sabino. & lucio aurunculeio. cot¬
de legatis. in menapios atq in eos pa¬
gos morinoꝵ. ab quib ad eum legati
nonuenerant ducendum dedit. publi¬
uan sulpiciũ rufum legatum. cũ eo p̾si¬
Dio qd̾ satis eẽ arbitrabatur. portũ tene

Expanded text:
habebat quaestori, legatis praefectisque dihabebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tene
Abbreviated transcription (Latin):
riter es uenturtim nimtiet. Uoluserꝰ
ꝑspectis regionibꝰ om̃ib. qͣnͣtũ ⁊ facultatis
tari potuit. qui naui egredi ac se barba¬
uis comitt̾e nõ auderet. qͥnto die adcesa¬
ren reuercit᷑. qͥꝙ sibi ꝑspexisset renunciat.
Dum mhs̃s locis cesar nauium ꝑandaꝵ
cansa moratur. ex magna ꝑte morioꝵ
ao eum legati uenerunt. qͥ se de suꝑioris
temꝑis consilio ex cusarent. quod homi¬
nes barbari ⁊ nr̃e consuetiromis mmpe¬
rsti. bellum .p̃. ⁊̃. fecissent. seq ea que im¬
ꝑasset. facturos porlicent᷑. hoc sibi cesar
patis oportune acetoisse arbitratus. quod
neq post tergum hostem relinquere uo¬
lebat. neq belligerendi ꝓpt̾ anui tempꝰ
tacscatem habebat. neq has tantarũ
uerum occupatõnes britanne añponen¬
daꝯ iudicabat: magnum hiis numerũ
obsidum smꝑat. quibꝰ adductis eos infidẽ
ginta onerarsis coactis contractisq qd̾
saris ẽẽ adduas transportandas legioneᷤ
existimabat. qd̾ pͥt̾ea nauiũ longarũ

Expanded text:
riter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem LXXX onerariis coactis contractisque, quot satis esse ad duas transportandas legiones existimabat, quod praeterea navium longarum
Abbreviated transcription (Latin):
ratores cerriores facti. sine metu transre¬
num in suos uicos migrauerant. His
int̾fẽis. nauibꝰꝙ eoꝵ occupatis. priꝰqm
ea ꝑs menapioꝵ que citra renum e¬
rat cercior fieret. flum̃ tͥnsierunt. atꝙ
om̃ibꝰ eoꝵ edificũs occupatis. reliquã
ꝑteni hiemis. se eoꝵ copu̾s aluerunt.
His de reuꝰ cesar cercior fẽs. & infir mitatẽ
galioꝵ ueritul. q̾ sunt inconsilis capi¬
endis mobiles. & nouis płmꝙꝓ rebꝰ stu¬
dent᷑. nicħ his cõmittendum existima¬
uit. Ett aũ hoc gallice consuetucoinis
uni ⁊ iatores ⁊̃ sustos consistere cogãt
nouerit. querant. & m̾catores moppi¬
dis uulgꝰ cͣonsistant. quib ꝙ ex regioni

Expanded text:
ratores certiores facti sine metu trans Rheratores certiores facti sine metu trans Rhenum in suos vicos remigraverant. His interfectis navibus eorum occupatis, prius quam ea pars Menapiorum quae citra Rhenum erat certior fieret, flumen transierunt atque omnibus eorum aedificiis occupatis reliquam partem hiemis se eorum copiis aluerunt. His de rebus Caesar certior factus et infirmitatem Gallorum veritus, quod sunt in consiliis capiendis mobiles et novis plerumque rebus student, nihil his committendum existimavit. Est enim hoc Gallicae consuetudinis, uti et viatores etiam invitos consistere cogant noverit quaerant et mercatores in oppidis vulgus circumsistat quibus ex regionibus
Abbreviated transcription (Latin):
res arq infirmiores ꝙ redegerunt. In ead̾
eausa fuerunt usupetes & thenchteri.
quos supͣdiximꝰ. Qͥ cũ płes annos sueuo¬
rũ uim sustinuerint. ad extremũ tam̃
agris expissi & multis locis germanie tͥ¬
tunum uagati ad renũ ꝑuenerunt. Qͣ
regiones menapii incolebant. & ad utͣmꝙ
ripam fluminis agros edificia uicosq
habebant. S tante multitudinis adi¬
tu ꝑterriti. ex his edificiĩs q̃ trans flum̃
habuerant demigrauerunt. & cis renũ
dispositis p̃sidiis. germanos transire ꝓ¬
hibebant. Illi omia exꝑti. cũ neꝙ ui cõ¬
tendere ꝓpt̾ mopiam nauium. neꝙ
dlam transire ꝑpt̾ custodias menapio¬
rum possent. reu̾ti in se in suas sedes
regionesꝙ simulauerunt. & tridui ui¬
am ꝓgressi. rursꝰ reuerterũt. atꝙ oi
hoc itinere una nocte eqͥtatu confecto.
inscios inopinantes ꝙ menapios oppͥs¬
serunt. Qͥ de gemanoꝵ deͥcessu ꝑ explo¬

Expanded text:
res infirmiores redegerunt. In eadem res infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sueborum vim sustinuerunt, ad extremum tamen agris expulsi et multis locis Germaniae triennium vagati ad Rhenum pervenerunt, quas regiones Menapii incolebant. Hi ad utramque ripam fluminis agros, aedificia vicosque habebant; sed tantae multitudinis adventu perterriti ex iis aedificiis quae trans flumen habuerant demigraverant, et cis Rhenum dispositis praesidiis Germanos transire prohibebant. Illi omnia experti, cum neque vi contendere propter inopiam navium neque clam transire propter custodias Menapiorum possent, reverti se in suas sedes regionesque simulaverunt et tridui viam progressi rursus reverterunt atque omni hoc itinere una nocte equitatu confecto inscios inopinantes Menapios oppresserunt, qui de Germanorum discessu per explo
Abbreviated transcription (Latin):
aut merciꝰ habet᷑. quã ⁊ phiapiĩs uti.
Itaꝙ ad qͣmuis nierum ephiappiatoꝵ
muitum qnͣuis pauci adire aitoent.
Umũ oĩo ad se importari non sinunt.
qͦo ea re ad laborẽ ferendũ remollescere
homines atq effeminari arbitͣntur.
Dublice marinam putant ẽẽ laude̾
qͣm latissime a suis finib uacare agͦs
hac re significari magñ num̾um ciui¬
tatũ. suã ium sustinere ñ posse. Itaq
una exparte & suenis cͥcit̾ milia pas¬
suum sexcenta agͥ uacare dicuntur.
ab alt̾am partem succedt̃. ubi hii qͣꝵ
quoꝵ ciuitas ampla fuit. atꝙ florens. ut
quod renum attingunt. multumq ad
eos mercatores uentitant. ⁊ ip̃i ꝓpt̾ ꝓpĩ¬
quitatem qd̾ gallicis sunt morib assue¬
facti. Hos cũ sueui multis sepe bellis ex¬
ꝑti. ꝓpt̾ amplitudinẽ grauitatemꝙ ciui¬
tis finib ex pelłe nõ potuissent: tam̃ uec¬
tigales sibi fecerunt. ac multo humilio¬

Expanded text:
aut inertius habetur quam ephippiis uti. aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut quod Rhenum attingunt multum ad eos mercatores ventitant et ipsi propter propinquitatem quod Gallicis sunt moribus adsuefacti. Hos cum Suebi multis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humilio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueris nullo officio aut disciplina as¬
suefaeti. nicħ omnino contra uoluntatẽ
faciant. & uires alit. ⁊ inmani corꝑm ma¬
gnitudine homines efficit. atq in eam ꝯ
suetudinem abduxerũt. ut locis frigidiᷤ¬
simis. neq uestitus p̃ter pelles hab̾ent.
quicqͣm. Quaꝵ ꝓpter exiguitatem. mag¬
na est corꝑis ꝑs aꝑta. ⁊ lauant᷑ influ¬
minibꝰ. Mercatoribꝰ ẽ ad eos aditꝰ. magͦ
es. ut que bello ceꝑint quibꝰ uendant ha¬
beant: qm qͦ ullam rem ad se importari
desiderent. qͥn etiam ium̃tis qͥb maxime
gatli delectant᷑. queꝙ inpenso parant pͤ¬
cio. germani importatis his non utunt᷑.
S q̃ sunt apd̾ eos nata pͣua atq deformia
ħ cotidiana exercitatõne summi ut sit
laboris efficiunt. Equestribꝰ pͥlũs sepe
ex equis desiliunt. ac pedib p̃liantur.
eq uosq eod̾ remanere uestigio assue¬
fecerunt. ad quos se cełiter cum usus ẽ.
recipsunt. Neq eoꝵ moribꝰ turpiꝰ quicꝙͣ

Expanded text:
ciplina adciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
a que secuta est hieme. qͥ fuit
so consulibus. usipetes germa¬
ni. & item thanctheri. mag¬
na cum multitudine hominũ flumen
rhenũ transierunt. non longe a mari
quo renus influit. causa transeundi
fuit. quod ab sueuis compłes annos ex¬
agitati bello p̃mebant᷑. & agricul tura ꝑ¬
hibebant᷑. Sueuoꝵ gens est longe maxi¬
ma & bellicosaͥsima germanoꝵ omniũ.
Hii centum pagos hr̃e dicuntur. Ex qͥb̾
quot annis singła milia armatoꝵ bel¬
landi causa ex finibꝰ educunt. Reliqui
qui domi manserint se atq illos a¬
lunt. Hii rurꝯꝰ iniuoem anno pꝰ: in ar¬
mis sunt. illi domi remanent. Sic n
a gͥcult᷑a. nͨ racio atq ucꝰ belli intermitti¬
tͦ. S pͥuati ac seꝑati agri apd̾ eos nicħ
÷. ieq longuis anno remanere uno ĩ
las mcolenoi cansa sicet neꝙ mui¬
tum frum̃to s maximam partem lacte
atꝓ pecore uiunit: multumꝙ sunt ĩ ue¬
nationibus. QE res &e abi gen̾e &e cotidia¬
na ex̾citatione & libertate uite. quod a

Expanded text:
Ea quae secuta est hieme, qui fuit so consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et l
Abbreviated transcription (Latin):
contendant. qͥ germanoꝵ consuetudo
Suit amaiorits traoita. qͥ cũ ꝙ bellũ inse¬
ranut restere. neq dep̃cari. NXc tam̃
dr̃e uenisse inuitos. eiectos domo. Si su¬
am gr̃am ueliit roman. posse hiis uti¬
los eẽ amicos. uel sibi agros atcribuant.
uel pamantur eos tenere quos armis pos¬
sederint. Sese himis sueuis concedere.
quibꝰ ned q̃ qniõ inimortales pares eẽ pos¬
sunit. Reliquum qͥs int̾ris ẽẽ neminẽ
quem non suꝑare possint. Adhec q̃ uisũ¬

Expanded text:
contendant, quod Germanorum consuetudo contendant, quod Germanorum consuetudo haec sit a maioribus tradita, Quicumque bellum inferant, resistere neque deprecari. Haec tamen dicere venisse invitos, eiectos domo; si suam gratiam Romani velint, posse iis utiles esse amicos; vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere quos armis possederint: sese unis Suebis concedere, quibus ne di quidem immortales pares esse possint; reliquum quidem in terris esse neminem quem non superare possint. Ad haec Caes
Abbreviated transcription (Latin):
q eos inuestigio penitere necc̃e est. cũ
tatem eoꝵ ficta respondeant. Qͣ consu¬
ettome cognita cesar. ne gnauiori bello
occurreret. matiꝰ qm̃ confueuerat ad
ex̾citum ꝓficiscitur. Eo cũ uenisset.
ea qͣ forẽ suspicatꝰ erat. facta cognou̾.
Missas legaciones ab nõnłłis cuiitati¬
bus adgermanos. inuitatosꝙ eos uti ab
reno discederent. omĩa que postulas¬
sent abse. fore parata. Qͣ spe adduc¬
ti germani latius uagabant᷑. & nfi¬
nẽs eburonum ⁊ condrusonũ qui st̃
triuiroꝵ clientes ꝑuenerant. Pnci¬
pib gallie uocatis cesar. ea que cog¬
nouerat dissimuland a sibi existimaũ.
eoꝵq animis ꝑmulsis & confirmatis
equitatuq imꝑato. bellum cũ gerina¬
nis gerere constituit. re frum̃taria
compata. equitibꝰꝙ delectis. iter in
ea loca facere cepit. quib in locis esse
gxrmanos auorebat. Aqͥb cũ pauto¬
rum dierum iter abesset. legati abhiᷤᷤ
uenerunt: quoꝵ ħ fuit oracio. Germa
tam̃ recusare si lacessant᷑: quin armis

Expanded text:
 eos in vestigio paenitere necesse est, cum tatem eorum ficta respondeant. Qua consuetudine cognita Caesar, ne graviori bello, occurreret, maturius quam consuerat ad exercitum proficiscitur. Eo cum venisset, ea quae fore suspicatus erat facta cognovit: missas legationes ab non nullis civitatibus ad Germanos invitatos eos uti ab Rheno discederent: omnia quaeque postulassent ab se fore parata. Qua spe adducti Germani latius iam vagabantur et in fines Eburonum et Condrusorum, qui sunt Treverorum clientes, pervenerant. Principibus Gallice evocatis Caesar ea quae cognoverat dissimulanda sibi existimavit, eorumque animis permulsis et confirmatis equitatu imperato bellum cum Germanis gerere constituit. Re frumentaria comparata equitibusque delectis iter in ea loca facere coepit, quibus in locis esse Germanos audiebat. A quibus cum paucorum dierum iter abesset, legati ab iis venerunt, quorum haec fuit oratio: German neque tamen recusare, si lacessantur, quin armis
Abbreviated transcription (Latin):
notum est. Itaq uocat adse undiꝙ m̾¬
uetorb. Nieq̃s qñta eẽt insule magnitu¬
do. neq qͣ ant qnͣte naciones incolerent.
nioc quem usum belli hrẽnt. aut quib
rttitutis uterentur. neq qui ẽẽnt ad
maiorimaꝰ nauium mistaititoinẽ ido¬
naĩ portͣ reꝑire poterant. Adhec cog¬
noscenta priqm ꝑicłi faceret. roo
neum ẽẽ arbitratus Gaium uolusenũ
cu naui longa pͥmutit. Huic man¬
dat ut expioratis om̃ib reb adse qm
pmũ reuertatur. Ip̃e cum om̃ib copi¬
is in morinos ꝓfis ciscitur. quod inde
erat breuissimꝰ inbritanniã traiestꝰ.
Huic maues undiq ex finittimis regi¬
onib ⁊ qm suꝑiore estate aduenti¬
cubeslum effecerat classem iubet cõ¬
uenire. Interim consilio eiꝰ cognito. ⁊
ꝑm̃catores ꝑlato aobritannos. a com
uintit. qui polliceantur obsides dare
ditis libalit̾ pollicitus. hortatꝰq ut ĩ
ea sentencia ꝑmanerent. eos domũ
remittet. ⁊ dm huĩs una commiũ.

Expanded text:
m est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito et per mercatores perlato ad Britannos, a comp veniunt, qui polliceantur obsides dare ditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium,
Abbreviated transcription (Latin):
decertare constitiusse. Qͦt ubi cesar cõ¬
manis metum iniceret. ut sigambros
ulasceretur. ut ubios obsidione lib̾aret.
tiz. satis ⁊ adlaudem & adutilitatẽ pro¬
fectum arbitratꝰ se ingalliam recepit.
ꝑ ontemq rescidit. Exigua ꝑte estatis re¬
liqͣ cesar. ⁊ si mhis locis. quod om̃ĩs gal¬
lia ad septͥonem uergit. mature sunt
hiemes: tamen iubritanniã profisci ꝯ¬
tendit. quod om̃aibꝰ fere gallicis bellis
hostibꝰ nr̃is uide submministrata auxilia
intelligebat. & si tempꝰ anni ad bellũ
gerentum deficeret. tam̃ magno sibi
usu fore arburabatire. si ti insulam
adisset. ⁊ genꝰ hominũ ꝑspexisset. loca
portꝰ. aditus cognouisset. que omĩa fere
galis eurt incognita. Nleq enim teme¬
e pterm̃catores alo adũt quisqm. sleꝙ¬

Expanded text:
decertare constituisse. Quod ubi Caesar comdecertare constituisse. Quod ubi Caesar commanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, tis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant incognita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquam, ne
Abbreviated transcription (Latin):
amiciciam petentibꝰ. lib̾aliter respond̾.
Obsidesq ad se adduci iubet. Sigambri
ex eo tempore quo pons institui inceptꝰ
I. fuga comꝑata. hortantibꝰ hus qͦs extenc¬
theris ate usipetib apd̾ se habebant. fin¬
bꝰ suis excesserant. suaq omĩa asporta¬
uerant. seq insolitudinem ac siluas ab¬
diderant. Cesar paucos dies meoꝵ fim¬
bꝰ moratus. om̃ib uicis edificũsq in cen¬
sis. frumm̃tisq succensis se infines ubioꝵ
recepit. atq hiis axilium suũ pollicitus
si ab sueuis premerent᷑. Hec ab his cogno¬
uit. Suebos postea qmͣ ꝑ explorates pon¬
tem fieri conꝑissent. more suo consilio ha¬
bito. nuncios inom̃s ꝑtes dimisisse. ueti de
oppidis demigrarent. lib̾os uxores suaq
omĩa insiluis depon̾ent. atq om̃s qͥ arma
ferre possent unum in locum conueni¬
rent. Huc ẽẽ delectum mediũ fere re¬
gionum eaꝵ qͣs sueu obtinerent: hic
romanoꝵ ad uentum expectare. atq ibi

Expanded text:
amicitiam petentibus liberaliter respondet amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Romanorum adventum expectare atque ibi
Abbreviated transcription (Latin):
utͥmq fibulis ab extrema ꝑte distinebã¬
tur. Qͥ b disclusis atq in contͣriam ꝑtẽ
reuinctis. tanta erat oꝑis fortitudo atq
ea rerum. nat᷑a. ut quo maior uis aque se
incitauisset. hoc̃ illigata arcius. ten̾ent᷑.
Hec derecta mat̾ia iniecta contexebant᷑.
ac longurũs cratib ꝙ consternebant᷑.
ac Richosetius sublice ⁊ ad inferiorem ꝑ¬
tem fiuminis oblique agebant᷑. Que
ꝓ ariete subiecte ⁊ cũ om̃ oꝑe coniuncte
ium fluminis exciperent. Et alie itẽ
supͣ pontem mediocri spacio. ut si ar¬
boꝵ trunci siue naues deiciendi oꝑis
ẽtnt a barbaris misse. his defensoribus
eat̃ rerum uis minueretur. ne ponti
nocerent. Dieb decem qͥbꝰ materia cep¬
ta erat comportari om̃i oꝑe effcõ ex̾citꝰ
traducit᷑. Cesar ad utm ꝙ ꝑtem pontis
firmo p̾sidio relicto. in fines sigambroꝵ
contenoit. Iuterim a compłib cuntatib
ad eum legati ueniunt. Qͥb pacẽ atep

Expanded text:
utrimque fibulis ab extrema parte distinebanutrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendi operis causa essent a barbaris missae, his defensoribus earum rerum vis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque
Abbreviated transcription (Latin):
ctbant᷑. Cesar his de causis qͣs comine¬
moraui renum transire decreuerat. s
nauibꝰ tnͣsere. neq satis tutũ ẽẽ arbitra
Ctatuebat. Itaꝙ ⁊ si suma disficultas
faciendi pontis ꝓponebatur. ꝑꝑt̾ latitu¬
dinem rapioitatem altitudinemq flumi¬
nis: tam̃ id sibi contendendum. aut ałr
non traducendũ ex̾citimi existimabat.
Rõneni hanc instituit pontis. tigna bi¬
na sexqͥpedalia paulum ab io p̃acuta
diñisa ad altitudinem fluminis. inter¬
ualio pedum duoꝵ int̾se uĩgebat. Hec
defixerat. fistucisq adegerat. non sublice
m derecte adppendiculum. s prone acfaᷤ¬
tigiate. ut scdm nat᷑am fluminis ꝓcũbe¬
rent. His item contraria duo ad eundem
modum iuncta int̾uallo pedum qͣdrage¬
num ab inferiori ꝑte contra uim atq um¬
petũ fluminis conuersa statuebat. Hec
ut᷑ꝙ insuꝑbipedalibꝰ trabib inmissis. qͣn¬
tum eoꝵ tignoꝵ iunct᷑a distabat. buus

Expanded text:
cebantur. Caesar his de causis quas commecebantur. Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum esse arbitrastatuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proponebatur propter latitudinem, rapiditatem altitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus immissis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis
Abbreviated transcription (Latin):
tenchteroꝵ. qm supͣ cõmemoraui pre¬
dandi frum̃tandiq causa mosam tran¬
sisse. neq p̾lio interfuisse. pꝰ fugam suoꝵ
se tnͣs renum infines sigamibroꝵ receꝑat
seq cum huĩs coniunxerat. Ad quos cũ
cesax nincios misisset qui postularẽt.
eos qui sibi gallieq bellum intulissent
sibi dederent: responderunt. p̃.x̃. imꝑi
uni renum finire. Sise inuito germa¬
nos ingalliam transire non eqũ existi¬
maret᷑: cur sui qͥcqm eẽ imꝑii aut po¬
testatis trans renum postularet: Albi¬
hũ autem qui uni ex trnfrenanis ad ce¬
sarem sͣgatos miserant. amiciciam fece¬
rant. obsides dederant. magnoꝑe ora¬
bant. ut sibi auxilium ferret. quod
grauiter ab sueuis p̾merent᷑. Uel si co
xilium spemq reliqui tꝑris satisfutu¬
ruma. tantum eẽ nom̃ atq opinionẽ
ei. ex̾citu ariouisti pusso. ⁊ hoc nouis¬
simo pͥlio fcõ. ⁊ iam ad ultimas germa¬
copiam ad transportandũ ex̾citũ polli¬

Expanded text:
Tencterorum, quam supra commemoravi praeTencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt: populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si id auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germa magnam copiam ad transportandum exercitum polli
Abbreviated transcription (Latin):
signisq militarib relictis. se ex cast
esecerunt. Et cũ ad comfluentẽ mose
⁊ reni ꝑuenissent. reliqͣ fuga desꝑa¬
ta magno num̾o interfc̃o: reliqͥ se
⁊fsumen precipitauerunt. atq ibi
timore ⁊ lassitudine ⁊ ui fluminis
oppressi ꝑierunt. Nr̃ĩ ad unũ om̃es
icolumes ꝑpaucis uulu̾atis ex tan¬
ti belli tiore. cũ hostium numerꝰ
capitum. ccec .xxx. nulium fuiss
se incastra receperunt. Cesar hĩ qͦs
⁊̃ castris retinuerat. discedendi po¬
testatem fecit. Ini supplicia crucia¬
s galloꝵ ueritiꝰ. quoꝵ agros uexa¬
uert. iemanere se ap̃d cũ uelle dixe¬
runt. Hiz cesar libertatem concesit.
Germanco bello confecto. multis de cau¬
sis cesar statuit sͥ renum ẽẽ tnͣseundum.
Oerum illa fuit iustissima qd̾ cũ ud̾et
germanos tam facile impesli ut ingalli¬
am uenirent. suis qͦ rebꝰ eos timere uo¬
sit etiã qs illa ꝑs equitatꝰ usipetum et

Expanded text:
signis militaribus relictis se ex castris signis militaribus relictis se ex castris eiecerunt, et cum ad confluentem Mosae et Rheni pervenissent, reliqua fuga desperata, magno numero interfecto, reliqui se in flumen praecipitaverunt atque ibi timore, lassitudine, vi fluminis oppressi perierunt. Nostri ad unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timore, cum hostium numerus capitum CCCCXXX milium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere vosit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et
Abbreviated transcription (Latin):
agmen subsequi sussit. Acie triplici in¬
stituta. ⁊ celeriter octo miliũ itinere
confecto. priꝰ ad hostium castra ꝑueñ
qmͣ qͥd ageret᷑ germani sentire pꝰsent
om̃ib reb subito ꝑterriti ⁊ cełita¬
te aduentꝰ nr̃i ⁊ discessu suoꝵ. neq
consilii habendi. neq arma capien¬
di spacio dato ꝑturbant᷑. Copias ne ad¬
uercꝰ hostem ducere. an castra defen¬
dere. anfuga salutem petere p̾staret
Qe rum timor cũ fremitu ⁊ concursu
signisicaret᷑: milites nr̃i pͥstini diei ꝑfi¬
dia ictati. in castra irrupert᷑. Qͦ loco
qͥ celiter arma caꝑe potuerunt: pailĩ
ꝑ nr̃is restiterunt. atq inter carros im¬
pedim̃taq p̃lium cõmisert᷑. At reliqͣ
multitudo ꝑueroꝵ mulierumq. nam
cũ om̃ib suis domo excesserant. renũq
trisierant. passim fugere cepit. Ad qͦs
consectandos cesar eqͥtatũ misit. Ger¬
mani pꝰ tergum clamore audito. cum
suos interfici uiderent: armis abiectis

Expanded text:
agmen subsequi iussit. Acie triplici inagmen subsequi iussit. Acie triplici instituta et celeriter VIII milium itinere confecto, prius ad hostium castra pervenit quam quid ageretur Germani sentire possent. Qui omnibus rebus subito perterriti et celeritate adventus nostri et discessu suorum, neque consilii habendi neque arma capiendi spatio dato perturbantur, copiasne adversus hostem ducere an castra defendere an fuga salutem petere praestaret. Quorum timor cum fremitu et concursu significaretur, milites nostri pristini diei perfidia incitati in castra inruperunt. Quo loco qui celeriter arma capere potuerunt paulisper nostris restiterunt atque inter carros impedimenta proelium commiserunt; at reliqua multitudo puerorum mulierumque nam cum omnibus suis domo excesserant Rhenum transierant passim fugere coepit, ad quos consectandos Caesar equitatum misit. Germani post tergum clamore audito, cum suos interfici viderent, armis abiectis