comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
porte mouent᷑ ut clause teneant᷑ ł̃¬
aꝑiant᷑. Similit̾ statuta patrum
aliquando stricte seruantur:
aliquociens ꝑ dispensationem
temꝑata laxant᷑. Nota etiã quod
serȩ portis semꝑ inherent: porte uͦ
cirxa uectes mobilitatẽ tenent.
Sic auctoritates scõꝵ patcũ immo¬
biles eẽ debent. statuta uͦ aliqͦciens
solent. Possumꝰ etiam ꝑ uectes por
rum ad effectum uenire ñ ꝑmisit.
Erat eorũ consiliũ: ut occiderent
xp̃m. Consilium eoꝵ ꝑdidit ce con¬
triuit: quia quod facẽ cogitau̾ant.
ad nichilum redegit. Ad nichilum
redegit: quia xp̃c amortius surrex̃
Consilium eoꝵ ꝑdidit: dũ eos at̾ra
sua ꝓcul eiecit. Consilium eoꝵ con¬
triuit: dũ diu̾sis gentibꝰ subiectos.
ꝑ diu̾sas regiones disꝑsit. Moralit¬
uectes sunt queda anime u̾tutes:
que portas sustinent. ne sensus cn¬
poris asua stabilitate uacillent
uectes ꝑdidit &e contruut: qͣndo
uirtutes uiciis sublato robore m̃tis.

Expanded text:
portae moventur, ut clausae teneantportae moventur, ut clausae teneantatrum aliquando stricte servantur, aliquando per dispensationem temperate laxantur. Nota etiam, quod serae portis semper inhaerent; portae vero circa vectes mobilitatem tenent. Sic auctoritates sanctorum Patrum immobiles esse debent; statuta vero pro temposolent. Possumus etiam per vectes portrum ad effectum venire non permisit. Erat eorum consilium, ut occiderent Christum. Consilium eorum perdidit et contrivit, quia quod facere cogitaverant, ad nihilum redegit. Ad nihilum redegit, quia Christus a morte resurrexit. Consilium eorum perdidit, cum eos a terra procul ejecit. Consilium eorum contrivit, dum diversis gentibus subjectos per diversas regiones dispersit. MoraliVectes sunt quaedam animae virtutes, quae portas sustinent, ne sensus corporis a sua stabilitate vacillent. Vectes perdidit et contrivit, quando virtutes vitiis sublato robore mentis
Abbreviated transcription (Latin):
sit: & si ratio que clauem gerit accedat.
intrare ñ ualeat. hoc autẽ fit: quotieis
animus modum discretionis excedit.
S tamdiu ratio foris expectat:. donec
si fieri possit. pessulum temptando
retrahat. Clau̾e discretionis appo¬
nit: mouendo uercit: nec tam̃ ani¬
mum conũtit. Cũ autem intrare
ñ ualeat quiclauem portat: necesse
est ut pessulumobstinationis. dis¬
cipline securis frangat: ut qd̃ mo¬
nitionib fieri ñ poterat. uiribꝰ dis¬
cipline post modum fiat. Conti¬
git etiam quandoq ut quiclauem
portare debuit: clauem ꝑdere sepiꝰ
consueuit. Oportet gͥ ut his qͥ clauẽ.
discretionis sepius amittunt. qr
curam sui gerere nesciunt. aliqius
discretus ꝓuideat: quid̾secretis eoꝵ
cum tempꝰ aduenerit. curam ge
patrum discrete. Uectes portarũ:
statuta eorum. Uectes sunt: quia¬
portas uehunt. Inuectibꝰ porte
pendent: nec sic tam̃ quin moueri
possint. uectibꝰ inherent. In uectibꝰ

Expanded text:
sit, et si ratio quae clavem gerit accedat, sit, et si ratio quae clavem gerit accedat, intrare non valeat, Hoc autem fit, quoties animus discretionis modum excedit. Sed tandiu ratio foris exspectat, donec, si fieri possit, pessulum tentando retrahat. Clavem discretionis apponit, monendo vertit, nec tamen animum convertit. Cum autem intrare non valet, qui clavem portat, necesse est ut pessulum obstinationis, disciplinae securis frangat; ut quod monitionibus fieri non poterat, viribus disciplinae post modum fiat. Contingit etiam quandoque, ut qui clavem portare debuit, clavem perdere saepius consueverit. Oportet igitur ut iis, qui clavem discretionis saepius amittunt quia curam sui gerere nesciunt aliquis discretus provideat, qui de secretis eorum, cum tempus advenerit, curam gerPatrum discretae. Vectes portarum, statuta eorum. Vectes sunt, quiaportas vehunt. In vectibus portae pendent, nec sic tamen, quin moveri possint, vectibus inhaerent. In vectibus
Abbreviated transcription (Latin):
suum syon: qm̃ confortauit seras
portarum suaꝵ. Ouicquid enĩ deeo¬
ꝓph̃ia p̾dixerat: auctoritas euangłii
factum fusse demonstrat. Habent
etiam sere portarum: clauẽ ce pessu¬
lum. Quiclauem custodiunt: hi st̃
qui eccł̃ie curamgerunt. Clauis ẽ
potestas regentis: ꝑ pessulum acci-¬
pert possumꝰ obedientie p̃ceptum.
Clauis pessulum impellit ce retͣhit:
quia potestas p̃latorum quosdam
bet exclusos ne intrent abingressu
potent̃ arcet. Moralit̃ anima autẽ
in portis seras habet:quia sensus
corꝑis ne pateant hostibꝰ .i. uiciis
clausos tenet Aꝑit: quotiens uenienti
dilecto: cordis secretum pandit. Uñ
incanticis d̾r. Pessulum ostii mei:
aꝑui dilecto meo. Habet hoc ostiũ.
dionem: pessulũ. discretionis mo¬
nocet ab ingressu m̃tis arceat: qd̃
autem decet. ꝑclauem discretionis
intrare ꝑmittat. S quandoq sere
inueniuntur obserate. ut sidilectꝰ
aduenerit. nequaquam intrare poᷤ¬

Expanded text:
suum Sion, quoniam confortavit seras suum Sion, quoniam confortavit seras portarum utriusque. Quidquid enim dephetia praedixerat, auctoritas Evangelii factum fuisse demonstrat. Habent autem serae portarum clavem et pessulum. Qui clavem custodiunt, ii sunt qui Ecclesiae curam gerunt. Clavis est potestas regentis. Per pessulum accipere possumus obedientiae praeceptum. Clavis pessulum impellit, et retrahit, quia potestas praelatorum quosdam bet; exclusos ne intrent ab ingressu potenter arcet. Moraliter autem anima in portis seras habet, quia sensus corporis, ne pateant hostibus, id est, vitiis, clausos tenet. Aperit, quoties venienti dilecto cordis secretum pandit. Unde in Canticis dicitur: Pessulum ostii mei aperui dilecto meo. Habet ostium hoc t discretionem, pessulum discretionis monocet, ab ingressu mentis arceat, quod autem decet, per clavem discretionis intrare permittat. Sed quandoque serae inveniuntur obseratae, ut si dilectus advenerit nequaquam intrare pos
Abbreviated transcription (Latin):
ret: ñ erat ium̃to locꝰ. ut tnͣsire pͥset.
Ium̃tum ẽ. hebitudo m̃tis: siue
sensualitas carnis. Sigͥ aqueduct
regis est. amor contemplationis:
tam cito ñ transeat ad grãm contẽ¬
plationis. Et ascendit inquit ꝑtor
Cedron int̃pretatur tristis uł meror
Anima gͥ de captiuitate reductai.
ũsionis merens ce tristis ascendit ꝑ
torrentem compunctionis. Hic ẽ
enim ordo conueniens. ut prius
defleat quod malegesserat: e post
ad gaudium diuine contemplatio¬
nis ascendat. E considerabã mutil.
Itm̃ consid̾at murum. Murũ de¬
structum iterum consid̾at: qͥlaps
corꝑis &e anime riunas. inm̃tem
ꝑ recordationem sepius retractat
&e reu̾sus ueni ad portam uallis s
redii. Ad portam uallis ꝑqu̾a exis¬
rat reũtitur. ꝑ hoc enĩ innuitur
ut quicquid agit᷑. humilitatis ben¬
uidłc scripture fix mas: quo quos
dicunt dictum firmit̃ asserunt.
qui quod docet auctoritate ꝯfirmat.

Expanded text:
ret, non erat jumento locus, ut transire posset. ret, non erat jumento locus, ut transire posset. Jumentum est hebetudo mentis, sive sensualitas carnis. Si igitur aquaeductus regis est amor contemplationis, tam cito non transeat ad gratiam contemplationis. Et ascendi, inquit, Cedron interpretatus tristis vel moeror. Anima de captivitate reducta, iversionis moerens et tristis, ascendit per torrentem compunctionis. Hic est enim ordo conveniens, ut prius defleat quod male gesserat et post ad gaudium divinae contemplationis ascendat. Et considerabam murum. Iterum considerat murum. Murum destructum iterum considerat, qui lapsus corporis, et animae ruinas in mente per recordationem saepius retractat. Et reversus veni ad portam vallis, et redii. Ad portam vallis, per quam exierat, revertitur. Per hoc enim innuitur, ut quidquid agitur, humilitatis benvidelicet Scripturae firmas, quae quod dicunt, firmiter asserunt. qui quod docet, auctoritate confirmat.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Q consid̃abam murũ ierłm dis¬
sipatum: &e portas eius exustas igni.
Murum ierłm dissipatũ considerat
&e circuit: qui lapsus carnis & scis¬
suras m̃tis diligent̾̃ attendit. Con¬
siderat portas igne exustas: sensuᷤ
iudelicet corꝑis igne luxurie. ceflam¬
mis iracundie consumptas. Q tns¬
iui ad portam pontis. Pons ibi con¬
struitur: ubide uno ad aliud tͣnsit᷑.
Pontem facimus: cum penitentiã
agimus. In ponte ligna ponimus:
dum tnͣseunti anime carnem subi¬
cimus. Pontem tnͣsimꝰ. qñ de uiciis
ad urtutes transmigramus. Si uͦ
porta fontis legit᷑ sic̃ inquibꝰdam
codicibꝰ scͥptum repꝑit᷑: ñ ẽ mirũ
si portam stercoris sequat᷑ porta
fontis. ut fetor criminis mundet᷑
lacͥmis. & adaque ductum regis.
Aqueductꝰ ẽ desidium contem¬
plandi dm̃: Aquagratia. Quiductꝰ
dicitur ẽẽ regis: i. rationis suo iudi¬
cio cuncta regentis. Q ñ erat inqͥt
locꝰ uim̾to cui sedebam: ut tnsiret.
Cumad aqueductum regis ꝑueni¬

Expanded text:
iderabam murum Jerusalem dissipatum, et portas ejus igni exustas. Murum Jerusalem dissipatum considerat, et circuit, qui lapsus carnis, et scissuras mentis diligenter attendit. Considerat portas igni exustas sensus videlicet corporis igne luxuriae et flammis iracundiae consumptos. Et transivi ad portam pontis. Pons ibi construitur, ubi de uno loco ad alterum transitur. Pontem facimus, cum poenitentiam agimus. In ponte ligna ponimus, dum transeunti animae carnem subjicimus. Pontem transimus, quando de vitiis ad virtutes transmigramus. Si vero porta fontis legitur, sicut in quibusdam codicibus scriptum reperitur, non est mirum si portam stercoris sequitur porta fontis, ut fetor criminis mundetur lacrymis. Et ad aquaeductum regis. Aquaeductus, est desiderium contemplandi Deum. Aqua, gratia. Aquaeductus dicitur esse regis, id est, rationis suo judicio cuncta regentis. Et non erat, inquit, locus jumento cui sedebam, ut transiret. Cum ad aquaeductum regis perveni
Abbreviated transcription (Latin):
it lapsum. Draco cet̾is serpentib
maior ẽẽ dicitur: quia caput suꝑ¬
bie etiam celum tetigisse memorat᷑.
Ante fontem gͥ draconis transit. qͥ
ruinas angłice lapsum hominis ad
memoriam reducit. E ad portã ster¬
coris. Porta stercoris. ẽ uirtꝰ ꝯfessioĩs.
Sicut enim ꝑ portam fimꝰ extra
ciuitatẽ uehitur: sic ꝑ confessionẽ¬

Expanded text:
it lapsum. Draco caeteris serpentibus it lapsum. Draco caeteris serpentibus major esse dicitur, quia caput superbiae etiam coelum tetigisse memoratur, Ante fontem igitur draconis transit, quia ruinam angeli, et lapsum hominis ad memoriam reducit. Et ad portam stercoris. Porta stercoris, est virtus confessionis. Sicut enim per portam fimus extra civitatem vehitur, si per confessione
Abbreviated transcription (Latin):
lidabam murũ dissipatum. ce portas
cius combustas igni. E transiui ad
portam pontis. & ad aque ductũ re¬
gis. & ñ erat locus ium̃to cui sedebã
ut transiret: & ascendi ꝑtorrentem
nocte. & consid̾abam murum. Et re¬
ũsus ueni adportam uallis: & redii.
Porta uallisẽ uirtꝰ humilitatis. ꝑ por¬
tã uallis ierłm ingredit᷑. cũ aliquis
corde humilis ad pacẽ rediens m̃te
d̃o reconciliatur. ẜ portam uallis e¬
gredit᷑ ut destructionẽ ciuitatis ui¬
deat: qui ruinas eccłie. uł lapsus
anime. humilit̾ reparare festinat.
se ante fontem draconis. fons est
origofluminis: &e diabolus iniciũ
angłice ce humane defluxionis. ꝑ
fontem diabolus intelligitur: unde¬
ce diabolus deorsum fluens int̾̃p̃ta¬
tur. Deorsum fluit: qui adeo corde
ce oꝑe recedit. Est autẽ diabolus
fons draconis :i. inicium elationis.
Ab ipso enim diabolo. culpa suꝑbie
sumpsit exordium: unde post ela¬
tionis inundationem. rune meru¬

Expanded text:
siderabam musiderabam mueius consumptas igni et transivi ad portam Fontis et ad aquaeductum Regis et non erat locus iumento cui sedebam ut transiret et ascendi per torrentem nocte et considerabam murum et reversus veni ad portam Vallis Porta vallis, est virtus humilitatis. Per portam vallis Jerusalem ingreditur, cum aliquis corde humilis ad pacem rediens, mente Deo reconciliatur. Per portam vallis egreditur, ut destructionem civitatis videat, qui ruinas Ecclesiae, vel lapsus animae humiliter reparare festinat. Et ante fontem draconis. Fons est origo fluminis, et diabolus initium angelicae et humanae defluxionis. Per fontem diabolus intelligitur. Unde diabolus deorsum fluens interpretatur. Deorsum fluit, qui a Deo corde et opere recedit. Est autem diabolus fons draconis, id est, initium elationis. Ab ipso enim diabolo culpa superbiae sumpsit exordium. Unde post elationis inundationem, ruinae meru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam d̾r. forta inquit respiciebat
uiam aquilonis. Uia aquilonis: est
uita pecc̃oris. Uiam aquilonis porta
respicit: quando quilibet doctor
spiritalis considat ce rep̾hendit ui¬
tam pecc̃oris. Porta enim doctoreẽd̾r:¬
quia ꝑipsum ad et̾nam uit̾a recto
tramite ꝑuenitur. S &e ꝑ portas aĩȩ:
designare possumꝰ diũsos corꝑis
sensus. Porte enim sunt: quia ꝑ eas
mirant ce exeunt. qui ciuitatẽ sub¬
ũtunt. Exeunt ce intrant: quiciues
eiusdem ciuitatis quandoq muni¬
unt &e conseruant. Hee siquid̃e porte
t̃ in t̾ra defixe iacent: quando sensꝰ
corꝑis t̾renis desideriis penitꝰ inħ̾ent.
Inuectibꝰ uͦ erecte pendent: quocienᷤ
sensus corꝑis diuine contemplationi
patent. Itẽ. de portis ierłm.x.
N ũbis necmie filii helchie deportꝰ
ierłm legisse me recolo: quod huic
oꝑi ad edificationem claustralium
inserere uolo. Egressus sũ inquit ꝑ
portam uallis nocte. & ante fontem
draconis. & ad portamstercoris: & con¬

Expanded text:
orta, inquit, respiciebat viam aquilonis . Via aquilonis est vita peccatoris. Viam aquilonis porta respicit, quando quilibet doctor spiritualis considerat, et reprehendit vitam peccatoris. Porta enim doctor eipsum ad aeternam vitam recto tramite pervenitur. Sed et per portas animae designare possumus diversos corporis sensus. Portae enim sunt, quia per eas intrant, et exeunt, qui civitatem subvertunt. Exeunt et intrant, qui cives ejusdem civitatis quandoque muniunt et conservant. Hae siquidem portae tunc in terra defixae jacent, quando sensus corporis terrenis desideriis penitus inhaerent. In vectibus vero erectae pendent, quoties corporis sensus divinae contemplationi patent. CAP. In verbis Nehemiae filii Elchiae de portis Jerusalem legisse me recolo, quod huic operi ad aedificationem claustralium inserere volo. Egressus sum, inquit, per portam vallis nocte et ante fontem draconis, et portam stercoris: et con
Abbreviated transcription (Latin):
patrum discretas: ꝑ quas ingredim
in eccłiam: & egredim᷑ ad ettia uitã.
Attollite inquit portas principes
urãs. & eleuamini porte et̾nales &e
introibit rex głe. Principes sunt:
boni uł mali doctores. Malorum por¬
te sunt ꝑũse suggestiones: bonoyi̾
num. Iste grauant᷑:. ille eleuantus
Iste et̾nales sunt: quia ad et̾̃itatẽ
ꝑpetue felicitatis ducunt. Ile st̃

Expanded text:
Patrum discretas, per quas ingredimur in Ecclesiam et egredimur ad aeternam vitam. Attollite, inquit, portas principes vestras, et elevamini portae aeternales, et introibit Rex gloriae . Principes sunt boni vel mali doctores. Malorum portae sunt perversae suggestiones; bonorum num. Istae gravantur, illae elevantur. Istae aeternales sunt, quia ad aeternitatem perpetuae fel
Abbreviated transcription (Latin):
litatis inquit. quandoq tͣnͣsiturũ
ẽ ut penitꝰ ñ sit: angło hic insa¬
cro eloquio attestante qui ait.
defectum uocauit: ostñdens qd̾ sine
fine omnimodo defectu deficiunt.
hii qui auisionis intime consolati¬
one separantur. Intelligit᷑ gͦ ꝑtem
defectus. Non infundet᷑ p̃dicta ui¬
riditas abundantia pluuie. s infu¬
sione roris. quia ñeget p̃dicatione:
s rore diuine contemplationis. Ubi
enimunusquisq omnia scientẽ sci¬
et: ibi nemo. doctrina p̾dicationis

Expanded text:
litatis, inquit, quandoque transiturum est ut penitus non sit, angelo hoc in sacro eloquio attestante, qui ait,defectum vocavit, ostendens quod sine fine omnimodo defectu deficiunt ii, qui a visionis intimae consolatione separantur. Intelligitur igitur defectus. Non infundetur praedicta viriditas abundantia pluviae, sed infusione roris, quia non eget praedicatione, sed rore divinae contemplationis. Ubi enim unusquisque omnia scientem sciet, ibi nemo doctrina praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
est in medio matĩalis claustri ocu¬
los claustralium reficit: & eos ala¬
criores adlegendum reddit. Est
enimnatura coloris uiridis: ut
oculos foueat obtentu sue uisioĩs
Similit̾ uiriditas pratelli quodẽ
inmedio celestis claustri: oculos
suꝑnoꝵ cuuum recreat. ee eos seꝑ
sua nouitate confortat Amenital
siquidem future uite: quasi usi¬
ditas pratelli. m̃tes suꝑnorums
uum reficit sua nouitate Hĩ
enimibi uetustum uł tͣnsitorium
fuerit: s semꝑ nouitate sue iuridi¬
tatis. absꝙ dubio ꝑmanebit.Nec
inuere crescet. nec in autun no defi¬
ciet᷑ nec calore siccabit᷑ estatis: nec
martescet frigoribꝰ hiemis. Ibienĩ
ñ erit uarietas temporis: ubi sẽꝑ
est idemptitas et̾nitatis. Uñ ioħes
in apocalipsi dicit: quia tempꝰ

Expanded text:
est in medio materialis claustri, oculos claustralium reficit, et eos alacriores ad legendum reddit. Est enim natura coloris viridis, ut oculos foveat obtentu suae visionis. Similiter viriditas pratelli, quod est in medio coelestis claustri, oculos supernorum civium recreat, et eos semper sua novitate confortat. Amoenitas siquidem futurae vitae, quasi viriditas pratelli mentes supernorum civium reficit sua novitate. Nihil enim ibi vetustum vel transitorium erit, sed semper in novitate suae viriditatis absque dubio permanebit. Nec in vere crescet, nec in autumno deficiet; nec calore siccabitur aestatis, nec marcescet frigoribus hiemis. Ibi enim non erit varietas temporis, ubi semper est identitas aeternitatis. Unde B. Joannes in Apocalypsi dicit, quia tempus
Abbreviated transcription (Latin):
est s eos quos t̾rene conu̾sationis
tus ambras iꝰ temꝑalis diu̾sorii
spemgerit. habitator autẽ omnẽ
spem atq usum sue substantie il¬
lic collocat: ubi habitandum pu¬
tau̾it. Itaq qui ẽ t̾re accola: habita¬
tor est celi. Quiautẽ habitatorẽ t̃re:
possessor est mortis. Sic loth idest
declinatio: capit᷑ dum habitaret
insodomis. Habeat gͦ fr̃s homo ex¬
terior loth & abraham ante ocłos
&e hoc utat᷑ exemplarice pulchri¬
tudine rerumtranseuntium tac¬
tus. a socio idest abhomine intĩori
separetur.

Expanded text:
est, sed eos quos terrenae conversationis est, sed eos quos terrenae conversationis tus Ambrosius, temporalis diversorii speciem gerit: habitator autem omnem spem atque usum suae substantiae illic collocat, ubi habitandum putaverit. » Itaque qui est terrae accola, habitator est coeli. Qui autem habitator est terrae, possessor est mortis. Sic Loth, id est declinatio, capitur: dum habitaret in Sodomis. Habeat ergo, fratres, homo exterior Loth et Abram ante oculos, et hoc utatur exemplari, ne pulchritudine rerum transeuntium tractus, a socio, id est ab homine interiori, separetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tium deserit: qui spẽm eligitñ ue¬
ritatẽ. Sequitur autẽ captũ ẽẽ loth
&e qͥnq reges aquatuor ẽẽ superatoᷤ.
S qui sunt illiquatuor reges qͥde
qͥnq triumphauert̃. ce abduxerunt
totumequitatũ sodomoꝵ: quicepe-¬
runt etiam loth filium fr̃ĩs abrabe:
corporales atq mundane st̃. qm̃
&e caro hominis &e mundus ex
.iiii. constant elem̃tis. Merito reges
dicunt᷑ quia habet suum culpado¬
minatum: habet regnum grande.
undeapłs ait. Nonregnet peccatũ¬
cile corꝑalib delectationib & scl̃a¬
ribꝰ cedunt: a& quadã eorum potesta¬
te capuntur. Corꝑales autẽ delectatio
nes ce illecebras scłihuius ñiuncit
nͥ mensquefuerit spiritalis adhereis
d̃õ: & setotamat̾renis seꝑans. Defle¬
xio omins his capitur. Unde io
hannes ait. Uehabitantib in t̾̃¬
ra. Nonutiq omnes homines cõ¬
p̃hendit. Sunt enim quidã in t̾ris
positi quorum conũsatio incelis

Expanded text:
tium deserit qui speciem eligit, non vetium deserit qui speciem eligit, non veritatem. » Sequitur autem esse captum Loth, et quinque reges a quatuor esse superatos. Sed qui sunt illi quatuor reges, qui de quinque triumpharunt et adduxerunt totum equitatum Sodomorum, qui ceperunt etiam Loth, filium fratris Abrae? « corporales atque mundanae sunt, quoniam et caro hominis et mundus ex quatuor constant elementis. Merito reges dicuntur quia habet suum culpa dominatum, habet regnum grande. Unde Apcile corporalibus delectationibus et saecularibus cedunt, et quadam eorum potestate capiuntur. Corporales enim denes et illecebras saeculi hujus non vincit nisi mens, quae fuerit spiritualis, adhaerens Deo, et se totam a terrenis separans. Deflexio omnis his capitur. Unde quod Joannes ait: Vae habitantibus in terra ! non utique omnes homines comprehendit sunt enim quidam in terris positi, quorum conversatio in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
autem declinanatio d̃r. Separat᷑gͥ
lothab abraham: quando aliquis
a iusticia m̃tis declinat. Duob
autem modis declinatiodicit᷑
Unde beatus ambrosius ait. Cũ
loth inquit dedinaret malum.
hocest errorem. flagitiũ crim̃.
tunc uingebatur patruo. Cumde¬
ma. motus diu̾sos ñ recip̃ natura¬
lit sͥ repugnantes. Sic ꝑ t̾rama¬
nima designat᷑. Eloth uͦ: motus
quid̃a utioꝵ dedinantes auisti¬
cia m̃tis ꝑ abraham. m̃tis ꝑfectio
N onpot̃ enim eadem animam̃tes
ꝑfectionem. & uitioꝵ multitudiil
simulcaꝑe: quin ibide seꝑatioñe
fieri contingat. Inseꝑatione ipsi
est quod diabolus cum inp̾macrea¬
atione aueritate id est adeo discede¬
ret: primum suꝑ bie reatũ incurrisse
legitur. Inde etiam loth leuauit ocu¬
los quod ẽ arrogantie signũ. Subli
Discedens ab abraham loth: descen¬
dit ad oppida iordanis. Descendit
enim adoppida iordanis: qui ut
ait beatꝰ ambrosius uirtutis consor¬

Expanded text:
autem declinatio dicitur. Separatur ergo autem declinatio dicitur. Separatur ergo Loth ab Abram, quando aliquis a justitia suae mentis declinat. Duobus autem modis declinatio dicitur. Unde beatus Ambrosius ait: « Cum Loth declinaret malum, hoc est, errorem, flagitium, crimen, tunc jungebatur patruo: cum autem dema motus diversos non recipit naturaliter sibi repugnantes. Sic per terram anima designatur; per Loth vero, motus quidam vitiorum declinantes a justitia mentis; per Abram, mentis perfectio. Non potest enim eadem anima et mentis perfectionem et vitiorum multitudinem simul capere, quin ibidem separationem fieri contingat. In separatione vero, ipsi est quod diabolus cum in prima creatione a veritate, id est a Deo, discederet, primum superbiae reatum incurrisse legitur. Inde etiam Loth levavit oculos, quod est arrogantiae signum. Sublimdiscedens ab Abram, Loth descendit ad oppida Jordanis. Descendit enim ad oppida Jordanis, quia, ut ait Ambrosius, « virtutis consor
Abbreviated transcription (Latin):
a mena eligit: utilia fastidit. Sic
ñ tantum captꝰ locipuicͥtudine
ad amena iordanis descendit:. s
etiam ab hostib captus ibidem
ẽẽ cognoscitur. Doceat gͥ loth
hominem extĩorem ne pͥnceps
mundi huius ꝑ pulchritudinẽ
rerum blandiat᷑ ei ne discedens
a socio: capiatur abhostib. Pla¬
ceret forsitan a licui si de adduc¬
to exemplo exquisitius loq̃rem᷑.
Audiat gͦ diligens lector quiñqͦs
uult uł quando uult explanati¬
onum pot̾ hab̃e libros: audiat
ñ me s beatum ambrosium cuiꝰ
auctoritatẽ hic sequi uolumꝰ:
ũba ponentes. Et ut ad maiorẽ
instructionem loqui ualeamus:
int̾pretationes nominum ñ sit
annotari difficile. Abrahameni
int̾pretatur pat̃. loth ũ dedinatio
iordanis autem descensio: Hec om̃i¬
a in homine possunt ad aptari q
Sicut enimpat̃ filiis p̃uidet. sic
mens iusti cogitationibꝰ p̃sidet &e ua¬
gos sensuum motꝰ quasi quodam¬
dulci pat̾nitatis regit affectu . loch

Expanded text:
amoena eligit, utilia fastidit. » Sic amoena eligit, utilia fastidit. » Sic non tantum captus loci pulchritudine, ad amoena Jordanis descendit, sed etiam ab hostibus captus ibidem esse cognoscitur. Doceat igitur Loth hominem exteriorem, ne princeps mundi hujus per pulchritudinem rerum blandiatur ei, ne discedens a socio capiatur ab hostibus. Placeret forsitan alicui, si de adducto exemplo exquisitius loqueremur. Audiat ergo diligens lector qui non quos vult, vel quando vult, explanationum potest habere libros, audiat non me, sed beatum Ambrosium, cujus auctoritatem hic sequi volumus, verba ponentes. Et ut ad majorem instructionem loqui valeamus, interpretationes nominum non sit annotari difficile. Abram enim interpretatur pater, Loth vero declinatio, Jordanis autem descensio. Haec omnia in homine possunt adaptari, quia Sicut enim pater filiis praesidet, sic mens justis cogitationibus praesidet, et vagos sensuum motus quasi quodam paternitatis dulci regit affectu. Loth
Abbreviated transcription (Latin):
rimumꝑde bolꝰ ut decipiat iii.
rimum ꝑ de¬
lectationem temporaliũ anti¬
quus hostis minas p̃tendit. ñc uͦ
tium homini blandit᷑ ut decipiat.
pulebritudini enim delectatio ad¬
iuncta est: itaut ce ipsapulchritudo
sit delectationis causa. Adhoc il¬
lud ꝑtinere credimus quod inuet̾i
patriarcha abrabam. aquocũ
separariuellet loth &e dareturei
a patruo eligende possessionis
libertas: leuauit oculos ce aspex̃
omnẽ regionẽ iordanis q̃ irriga¬
batur priusquã eũteret dñs so¬
domam ce gomorrã sic̃ paradysꝰ
dñi. hanc eleg̃. s postea int̾ diũ¬
sos reges ortum ẽ. bellum & cum
quinq regibꝰ captum lothnar¬
rat hystoria: quo comꝑto abraha
culos. ce cum trecentis decẽ & oc¬
touiris adeptus uictoriã nepotẽ
lib̾auit. Notate fr̃s cũ seꝑari uel¬
let loth ab abraham: regionem
aspexit iordanis que irrigabat᷑
sic̃ paradisus domini ce locipulcͥ¬
tudinemutilitati p̃posuit. Infir¬
mior emmut ait beatus ambrosiꝰ

Expanded text:
itur diabolus ut decipiat. Primum per delectationem temporalium antiquus hostis minas praetendit, nunc vero lium homini blanditur ut decipiat. Pulchritudini enim adjuncta est delectatio, ita ut ipsa pulchritudo sit delectationis causa. Ad hoc illud pertinere credimus quod in Veteri patriarcha Abram, a quo cum separari vellet Loth, et daretur ei a patruo eligendae possessionis libertas, levavit oculos et aspexit omnem regionem Jordanis, quae irrigabatur, priusquam everteret Dominus Sodomam, et Gomorrham, sicut paradisus Domini, hanc elegit; sed postea inter diversos reges ortum est bellum, et a quatuor regibus captum Loth, narrat historia: quo comperto Abram culos, et cum trecentis decem et octo viris adeptus victoriam, nepotem liberavit . Notate, fratres, cum separari vellet Loth ab Abram, regionem aspexit Jordanis, quae irrigabatur sicut paradisus Domini, et loci pulchritudinem utilitati praeposuit. « Infirmior enim, ut ait beatus Ambrosius,
Abbreviated transcription (Latin):
nabilia animalia ĩ inferiorib ordi¬
nat. homines ce uolatilia insuꝑiori
parte locat: idest motus carnales
subicit. spirituales suꝑponit. Si aũ
inundauerit diluuium carnis. tc̃
intrat archam m̃tis: & licet cucum¬
fiuant torrentes iracundie. fluenta
luxurie. uoragines gule.licet ebulli¬
ant fontes delectationum abyssus
cupiditatum. maria conturbationũ:
intrat tam̃ noe securꝰ archam: idest
quietus animus clauso aforis silen¬
tii ostiopossidet animam. S ce lamec
int̾fecisse cainlegit᷑. Cain aũ posses¬
sio intp̃tatur. Cuiꝰ: Diaboli. ñ dei:
sui. ñ magistri. ꝓprii ñ communis.
Int̾ folia iacens cain occidit᷑: quia
ꝑũsus in leuitate cordis. & inmulti¬
plicitate ũborum uoluptatur. Sic
gͥ ꝑ lamech cainocciditur. ce ex alio
nam nutritus quiet̃ m̃tu efficit᷑
Accusat᷑ cam de morte frĩs. Qui enĩ
nulli obediunt. qui seipsos possidens.
qui exemplum praueoꝑationis frĩbꝰ

Expanded text:
nabilia animalia in inferioribus ordinabilia animalia in inferioribus ordinat, homines et volatilia in superiori parte locat, id est, motus carnales subjicit, spiritales superponit. Si autem inundaverit diluvium carnis, tunc intrat arcam mentis; et licet circumfluant torrentes iracundiae, fluenta luxuriae, voragines gulae, licet ebulliant fontes delectationum, abyssus cupiditatum, maria conturbationum, intrat tamen Noe securus arcam, id est, quietus animus clauso foris silentii ostio possidet animam. Sed et Lamech interfecisse Cain legitur . Cain autem possessio interpretatur. Cujus? diaboli non Dei, sui non magistri, proprii non communis. Inter folia jacens Cain occiditur, quia perversus in levitate cordis et multiplicitate verborum volutatur. Sic igitur per Lamech Cain occiditur, et ex alio nam nutritus, quietae mentis efficitur. Accusatur Cain de morte fratris. Qui enim nulli obediunt, qui seipsos possident, qui exemplum pravae operationis fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
honestatem. quod excedat mecdio-¬
critatem:. quod sequatur suꝑflu¬
tatem: quod ñ tantum utatur ho-¬
nestis. s etiã uoluptuosis. honestis
uͦ accusat humilitatẽ qd nimã dil¬
gat pauꝑtatẽ: quod ñ impendat
corꝑinecessitatẽ. s amet nuditatꝰ
pannositatem &e egestatẽ. hocaũ
fit cumagit. misericors remissius.
iustus seuerius. humilis parcuis:
honestus abundantius. Lux enim
accusantur: quasi ad suscipiendã
disciplinam denudantur. S quoñ
denudantur: Quando ꝑ confessis¬
nem carnis. correptio actionuil.
Extĩor quandoq generat utibẽ
quia dũ mens ñ spargit᷑ adext̃ial
reũtitur ad quietis amorem. Ad
hoc ꝑtinet qd̾ lamech noe genuls
idest disciplina requiẽ. Iñptaul¬
&r enim lamechꝑcutiens: quodẽ ꝓ¬
prium discipline. Noe uͦ requies
int̾pretatur: quitunc nascitur q̃n
mens ab extĩoribꝰ ꝑ disciplinã repri-¬
mitur. hic ẽ noe qui construit arrã
idest edificat animam: quurratio-¬

Expanded text:
honestatem, quod excedat mediohonestatem, quod excedat mediocritatem, quod sequatur superfluitatem, quod non tantum utatur honestis, sed etiam voluptuosis. Honestas vero accusat humilitatem, quod nimiam diligat paupertatem, quod non impendat corpori necessitatem, sed amet nuditatem, pannositatem et egestatem. Ait enim quandoque misericordia remissius, justitia crudelius, humilitas parcius, honestas aaccusantur, quasi ad suscipiendam disciplinam denudantur. Sed quomodo denudantur? Quando per confessionem carnis, correctio actionum. Exterior quandoque generat interiorem; quia, dum mens non spargitur ad exteriora, revertitur ad quietis amorem. Ad hoc pertinet quod Lamech Noe genuit , id est, disciplina requiem. Interpretatur enim Lamech percutiens, quod proprium est disciplinae: Noe vero requies interpretatur, quae tunc nascitur, quando mens ab exterioribus per disciplinam reprimitur. Hic est Noe, qui construit arcam , id est, aedificat animam, quae irratio
Abbreviated transcription (Latin):
icut fr̃m multitudo ut errata
corrigat. statutis horis ad capi¬
tulum confluit. sic m̃tis ratiocogi¬
tationes diũsas ad secretum cordis
quandoq conuocat. ut incorrigibi¬
les eiciat: corripiat inquietas: negli¬
gentes emendet: instruat simplicio-¬
res:. mitiget iracundas uoluptuosas
restringat:. pigras excitet: consolet᷑
pusillanimes: doceat indiscretas.
In hoc spiritali capitulo abbatis locũ
possidet ratio conscientia culpas
innocentia confitetur. humilitas
seipsã iudicat: arrogantia uͦalie
re uͦ simplicium uirtutes obediunt.
Seipsas tam̃ quandoq uirtutes in¬
uicem accusant: accusat enim mise¬
ricordia iusticiam. iusticia miscd̃iã:¬
sticiam. qd̃ manus usq crͣudelitatẽ
extend̾it. qd̃ iracundie u̾ba ꝓtulerit:
qd̃ mansuetudinis uultum mutaue-¬
rit. Iusticia uͦ miscd̃iam accusat. qd̃¬
D
seueritas uultum ñ induerit qͥdꝰ
peccatum impunitũ dimiserit
quod saltem delinquentẽ ũbis non
increpau̾it. Accusat humilitas

Expanded text:
icut fratrum multitudo, ut errata corrigat, statutis horis ad capitulum confluit, sic mentis ratio cogitationes diversas ad secretum cordis quandoque convocat, ut incorrigibiles ejiciat, corripiat inquietas, negligentes emendet, erudiat simpliciores, mitiget iracundas, voluptuosas restringat, pigras excitet, consoletur pusillanimes, doceat indiscretas. In hoc spirituali capitulo abbatis locum ratio possidet, conscientia culpas innocentia confitetur, humilitas seipsam judicat, arrogantia vero alre vero simplicium virtutes obediunt, seipsas tamen quandoque virtutes invicem accusant. Accusat enim misericordia justitiam, justitia miserijustitiam, quod manus usque ad crudelitatem extenderit, quod iracundiae verba protulerit, quod mansuetudinis vultum mutaverit. Justitia vero misericordiam accusat, quod severitatis vultum non induerit, quod peccatum impunitum dimiserit, quod delinquentem saltem verbis non increpaverit. Accusat humilitas
Abbreviated transcription (Latin):
me. quia mitis sum ce humilis corde
& inuenietis requiem animabꝰ ur̃s
incipiat auoce humilitatis: In mu¬
sica siquidem xp̃i. sex sunt uoces
int̃ seconsone ce concordes. Prima
concordie uox ẽ. humilitas cordis.
scd̃a mortificatio carnisͥ t̃cia cõpas¬
sio: quarta consolatio: quinta oral
uirtutum. Nota quomodo ocordet
humilitas mortificatiomi. mortifi¬
catio compassioni: compassio con¬
solationi: ꝯsolatio orationi oratis
deuotioni. Nota iterum in descensu.
quomodo ꝑtineat deuotio ad ora¬
tionem: oratio ad consolationem:
consolatio ad compassionẽ. cõpassio
admortificationẽ mortificatio ad
humilitatem. Inbis sex uocib can¬
tatur canticum nouum: canticũ
caritatis. Inhis audit᷑ iubilum
unitatis:. consonum melos deuoti¬
onis. dulcedo contemplationis.¬

Expanded text:
me quia mitis sum et humilis corde, me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris incipit a voce humilitatis? In musica siquidem Christi sex sunt voces inter se consonae et concordes. Prima concordiae vox est humilitas cordis, secunda mortificatio carnis, tertia compassio, quarta consolatio, quinta oratiet ascensus virtutum. Nota quomodo concordet humilitas mortificationi, mortificatio compassioni, compassio consolationi, consolatio orationi, oratio devotioni. Nota iterum in descensus quomodo pertineat devotio ad orationem, oratio ad consolationem, consolatio ad compassionem, compassio ad mortificationem, mortificatio ad humilitatem. In his sex vocibus cantatur canticum novum, canticum charitatis. In his auditur jubilum unitatis, consonum melos devotionis, contemplationis
Abbreviated transcription (Latin):
&e em̃ites uanam głam. Cantꝰ diabo¬
li cupiditas: cantus primi hominiᷤᷤ
uoluptas: scd̃i caritas. In cantudi¬
abolisunt dres false uoces: & incan¬
tu primihominis tres dissone ce dis¬
cordes. Incantuce enim diaboli pͥ¬
mauox est elationis. scd̃a sugges¬
tionis: t̾cia desꝑationis: similit̾ ce
incantu pͥmihominis.pͥma uox
ẽ delectatio. scda consensus: t̾ria
excusatio. Ex his sex uocib con¬
stat discordie cantus. Musicadia¬
boli ab altiori uoce cantaricepit.
Inchoauit enim in celo antipho
debuit. Si enim ñ excederet regl̃am
subiectionis: cantaret cũ aliis angl̃is
canticum ꝑpetue felicitatis. Descen¬
densu de celo inchoauit antipho¬
nam suggestionis in parachyso. des¬
perationis ininferno. Differt itaq
musica xp̃i: amusica diaboli. Illa
enim incipit auoce sublimiori: hec
autem abhumiliori. Audigͥ docto¬
rem de musica spũali doctrinam
nobis facientem. Discite inquit a

Expanded text:
et ementes vanam gloriam. Cantus diaboet ementes vanam gloriam. Cantus diaboli cupiditas, cantus primi hominis voluptas, secundi charitas. In cantu diaboli sunt tres falsae voces, et in cantu primi hominis tres dissonae et discordes. In cantu etenim diaboli prima vox est elationis, secunda suggestionis, tertia desperationis. Similiter et in cantu primi hominis prima vox est delectatio, secunda consensus, tertia excusatio. Ex his sex vocibus constat discordiae cantus. Musica diaboli ab altiori voce cantare coepitinchoavit enim in coelo antiphondebuit. Si enim non excederet regulam subjectionis cantaret cum aliis angelis canticum perpetuae felicitatis. Descendens vero de coelo inchoavit antiphonam suggestionis in paradiso, desperationis in inferno. Differt itaque musica Christi a musica diaboli: illa enim incipit a voce sublimiori, haec autem ab humiliori. Audi igitur doctorem de musica spirituali doctrinam nobis facientem: Discite, inquit, a
Abbreviated transcription (Latin):
sonantiam uocũ. seruace ꝯcordiã
morum: ut ꝑ exemplum concordes
pulsu. flatu ce cantu. Ad citbarã
ꝑtinet pulsus: ad organum flatꝰ.
ad uocẽ cantus. Assignari potest
hec consonantia sonorum concor¬
diȩ moꝵ. si referat᷑ ad pulsum cy¬
thare. manuũ oꝑatio: ad flatũ or-¬
gani. m̃tis deuotio: ad cantum
uocis. sermonis exhortatio. ꝑcute
gͥ cordas cythare manu bone oꝑa¬
tionis ut concordes ꝓrimo ꝑ exem¬
plum mortificate carnis: imple or¬
ganum cordis flatu. id ẽ. spũ scẽ
cem sonum pie deuotionis. Ut
iterum concordes magistro. canta
canticum nouũ canticũ obedien¬
dest dulcedo uocis sine dulcedine
descensus musice frangis ce eleuas
uocẽ sic ꝑascensus ce descensꝰ uir¬
tutum. frangas ce eleu es m̃tem. frai¬
gas descendens ad compassionem
ꝓrum: eleues ascendenꝰ ad contem¬
plationẽ d̃i. Nolicantare cũ lucifero
incelo. seu cum primo homine in
eiciens uendentes datam grãm.

Expanded text:
sonantiam vocum, serva et concordiam sonantiam vocum, serva et concordiam morum, ut per exemplum concordes pulsu, flatu et cantu. Ad citharam pertinet pulsus, ad organum flatus, et ad vocem cantus. Assignari potest haec consonantia sonorum, concordiae morum: si referatur ad pulsum citharae, manuum operatio; ad flatum organi, mentis devotio; ad cantum vocis sermonis exhortatio. Percute igitur chordas citharae manu bonae operationis, ut concordes proximo per exemplum mortificatae carnis. Imple organum cordis flatu, id est, Spiritu scem sonum piae devotionis. Ut iterum concordes magistro, canta canticum novum, canticum obedienrodest dulcedo vocis sine dulcedine scensus musicae frangis et elevas vocem, sic per ascensus et descensus virtutum frangas et eleves mentem. Frangas descendens ad compassionem proximi, eleves ascendens ad contemplationem Dei. Noli cantare cum Lucifero in coelo, seu cum primo homine in ejiciens vendentes datam gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quam ad iħm infine ꝑuenitur.
St̃ cẽ alii uoce dissoluti. quiuocis sue
modulatione głantur: nec tm̃gau¬
mentes elatione: aliud cantant ꝙͣ
librihabeant. & aliud forsitan ite¬
rumdicturi ut sint illud idem ite¬
rum cantaturi: tanta ẽ. leuitas
uocis. forfitan &e m̃tis. Cantant
fortassis ut placeant ppło: magis ꝗͣ
deo. Quisic cantãt ñ cantant incho¬
ro cum maria sorore moysi: s in pala-¬
tiocum herodiade. ut placeat discũ¬
bentib & herodi. Timeo autẽ nesicut
delectant᷑ altitudine uocis: delecten¬
tur etiam elatione m̃tis. Nemo tam̃
altius cantat eoquem dominꝰ au-¬
dire consueuit de monte sc̃õ suo:ne¬
aurem suam. uoce meainquit dd̃
ad dñm clamaui: ce exaudiuit me
de monte sco suo. Estogͥ inualle
humilitatis: ut in monte scõ audi¬
ri merearis Sisic cantas ut abaliis
habes inpotestate tua uocẽ tuã.
habeto ce animum:. frangis uocẽ.
frange ce uoluntatem: seruas con¬

Expanded text:
per quam ad Jesum in fine pervenitur. per quam ad Jesum in fine pervenitur. » Sunt etiam alii voce dissoluti, qui vocis suae modulatione gloriantur, nec tantum gaumentes elatione, aliud cantant quam libri habeant, et aliud forsitan iterum dicturi, si sint illud idem iterum cantaturi. Tanta est levitas vocis, forsitan et mentis. Cantant forsitan, ut placeant populo magis quam Deo. Qui sic cantant, non cantant cum Maria sorore Moysi, sed in palatio cum Herodiade, ut placeant discumbentibus vel Herodi. Timeo autem, ne sicut delectantur altitudine vocis, delectentur etiam elatione mentis. Nemo tamen altius cantat eo, quem Dominus exaudire consuevit de monte sancto suo, neaurem suam. Voce mea, inquit David, ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo . Esto igitur in valle humilitatis, ut in monte sancto exaudiri merearis. Si sic cantas, ut ab aliis Habes in potestate tua vocem tuam, habeto et animum, frangis vocem, frange et voluntatem, servas con
Abbreviated transcription (Latin):
inceteris officinarũ locis.
uerum etiã in omibꝰ urĩs. nichil
fiat quod cuiusqu̾a offendat aspe¬
ctum: congruum mͥfore uidetur
ut maxime in eccłia cũ ad opꝰdei
uentum fuerit. humilitatis hone¬
stas diligentius obseruet᷑: ne qui
in eccłia ante conspectũ di conue¬
nimꝰ. ibidem detĩores simus. St̃ e¬
nim qͥd̾a quim̃te uagi. attoniti
ocłis. habitu dissoluti. plana pa¬
rietum ꝓspicientes ꝑlustrant all¬
ud cantant. & aliuid cogitant. Il
choro sunt corꝑe. s inforo m̃te. ne
intus sunt. nc̃ foris exeunt. nac tl̃s¬
intus dissoluti s etiam cũ exieriĩ.
foras curiosi psalmodie u̾ba ꝓfeit:
s psalmodie sensum ñ attendunt.
Uñ beatus g̃s. Uox inquit psalmo¬
die cumꝑintentionẽ cordis agitur
ꝑ hanc om̃ipotenti domino ad cor
iter paratur: ut intente m̃ti uel
ꝓpħie mystĩa uł grã compunctiois
infundatur. It̃ idem in eod̾ẽ. Dum
inquit ꝑ psalmodiã compunctio
effundit᷑: uia nobis incorde fit.

Expanded text:
caeteris officinarum locis, verum etiam in omnibus motibus nihil fiat, quod cujusquam offendat aspectum, congruum mihi fore videtur, ut maxime in ecclesia cum ad opus Dei ventum fuerit, humilitatis honestas diligentius observetur, ut qui in ecclesiam ante conspectum Dei convenimus, ne ibidem deteriores simus. Sunt enim quidam, qui mente vagi, attoniti oculis, habitu dissoluti, plana parietum prospicientes perlustrant, aliud cantant, et aliud cogitant. In choro sunt corpore, sed in foro mente; nunc intus sunt, nunc foras exeunt; nec tantintus dissoluti, sed etiam cum exierint foras curiosi. Psalmodiae verba proferunt, sed psalmodiae sensum non attendunt. Unde beatus Gregorius. « Vox, inquit, psalmodiae cum per intentionem cordis agitur, per hanc omnipotenti Deo ad cor iter paratur, ut intentae menti, vel prophetiae mysteria vel gratia compunctionis infundatur. » Idem in eodem: « Dum, inquit, per psalmodiam compunctio effunditur, via nobis in corde fit,
Abbreviated transcription (Latin):
mor parium candidum ẽẽ dinoscit᷑:
cedrus odore suo serpentes fugat:
aurum. puritate sua metallorum
om̃s exuꝑat spẽs. In marmore itaq
pario candorem: incedro reꝑimus
odorem: inaurosplendorẽ. Cando¬
rem udłc mundicie: odorem bone
fame: splendorem pure oscientie.
Candor gͥ in marmore ẽ quasi
munditia in m̃te: odor incedro
suauitas fame. ꝓcedens ex bone
oꝑationis exemplo: splendor uͦ in
auro ẽ. uelut puritas conscientie
manimo.

Expanded text:
mor Parium candidum esse dignoscitur, mor Parium candidum esse dignoscitur, cedrus odore suo serpentes fugat, aurum puritate sua metallorum omnes exsuperat species. In marmore itaque puro candorem, in cedro reperimus odorem, in auro splendorem; candorem videlicet munditiae, odorem bonae famae, splendorem bonae conscientiae. Candor igitur in marmore est quasi munditia in mente; odor in cedro, suavitas famae procedens ex bonae operationis exemplo; splendor vero in auro est quasi puritas conscientiae in animo.
Abbreviated transcription (Latin):
trinsecus tabulatis cedrinis a
paum̃to domus usq ad summita¬
tem parietum: ce suꝑ tabulas cedti¬
nas induxit aurum. Mistici tẽpli
parietes. sunt popłi fidedes qui
ad similitudinẽ parietum ꝑ succis¬
sionem temporis sese inuicem subse¬
quentes. quasi ordines lapidumdi¬
riguntur in altum. fiunt autẽ ex ma¬
more. decorantur tabulis cedrinis.
auro desuꝑ uestiuntur. Infortitidiil
siquidem marmoris fides inaltitudl¬
ne cedri spes inp̃ciositate auri qul
uirtutes suꝑeminet cetãs. intelugi
potest caritas. Subsf̾intur taꝙ ie¬
mitas fidiut uestiatur sublimitate
sper: ut decoretur auri p̃ciositate. idẽ.
caritate. Tegunt᷑ autem parietes tem
nullũ debet habere finemin hac ui¬
ta: s apͥmo iusto usq ad ultimum
iustum. sub tutela spei insudare de¬
det eccłia bonis oꝑib. & studio uir¬
tutum. Moralit̾ autẽ inspiritali tẽ¬
plo structur: parietum: est ꝓcessus
uirtutum: fit gͥde marmore pario:
uestitur cedro: decoratur auro. Mar¬

Expanded text:
trinsecus tabulatis cedrinis, a pavimento domus usque ad summitatem parietum, et super tabulas cedrinas induxit aurum . Mystici templi parietes sunt populi fideles, qui ad similitudinem parietum per successionem temporis sese invicem subsequentes, quasi ordines lapidum diriguntur in altum. Fiunt autem ex marmore, decorantur tabulis cedrinis, auro supervestiuntur. In fortitudine siquidem marmoris, fides; in altitudine cedri, spes; in pretiositate auri, quae virtutes supereminet caeteras, intelligi potest charitas. Substernitur itaque firmitas fidei, ut vestiatur sublimitate spei, ut decoretur auri pretiositate; id est charitate. Teguntur autem parietes tempnullum debet habere finem in hac vita, sed a primo justo usque ad ultimum justum, sub tutela spei insudare debet Ecclesia bonis operibus, et studio virtutum. Moraliter autem in spirituali templo structura parietum est processus virtutum. Fit igitur de marmore Pario, vestitur cedro, decoratur auro. Mar
Abbreviated transcription (Latin):
dinem. &e altitudinẽ supradicte
ciuitatis nouimus ẽẽ sicut scͥp¬
tura refert. eiusdem equalitatis
Unde iohannes inapocalipsi.
Longitudo ce latitudo & altitu¬
dociuitatis equalia sunt. Inde
beatus gregoriꝰ. suꝑ ezechielem:
Quia ciuitas sc̃a ierłm quam in¬
habitat d̾̃s ex angłica simulet
humana natura ꝑficitur: ꝑ hoc
quod anglica creatura sursum est
&e humana deorsum. potest ꝑ lati¬
tudinem &e altitudinẽ ciuitatis.
hec utraq creatura signari: qm̃ ad¬
huc ista inimis degit. illauͦ in sub¬
limibꝰ ꝑmanet. s latitudo ce altitu¬
do equalia sunt: qm̃ humilitas ho¬
minum ad egualitatem qñq ꝑdu¬
citur angłoꝵ. Unde scriptum est.
Non nubent neq nubentur:s
erunt sic̃ angłi dĩ incelo. Unde
minis que ẽ. angłi: quia usq ad il¬
lam beatitudinẽ głe homo ꝑduce¬
tur: inqua se solidatos angłi letan¬
tur. Latitudo gͦ ciuitatis tanta ẽ
quanta ce altitudo. quoniã electi
quiq quimͦ laborant in imis: qñq

Expanded text:
dinem et altitudinem supradictae civitatis novimus esse, sicut Scriptura refert, ejusdem aequalitatis. Unde Joannes in Apocalypsi: Longitudo, latitudo, et altitudo civitatis aequalia sunt . Unde beatus Gregorius super Ezechielem: « Quia civitas sancta Hierusalem quam inhabitat Deus, ex angelica simul et humana natura perficitur: » per hoc quod angelica creatura sursum est, et humana deorsum, potest per altitudinem et latitudinem civitatis haec utraque creatura signari, quoniam adhuc ista in imis degit, illa vero in sublimibus permanet. Sed latitudo et altitudo aequalia sunt, quoniam humilitas hominum ad aequalitatem quandoque perducitur angelorum. Unde scriptum est: Non nubent, neque nubentur: sed erunt sicut angeli Dei in coelo . Undeminis quae est angeli. Quia usque ad illam altitudinem gloriae homo perducitur, in qua se solidatos angeli laetantur. Latitudo ergo civitatis tanta est quanta altitudo, quoniam electi quique qui modo laborant in imis quandoque
Abbreviated transcription (Latin):
torm̃tis: adi filio recipit᷑ ad salis
Hec est fortitudo caritatis. De
hac scͥptum est. fortis ẽ. ut mors
dilectio: & ut uerum fatear. fom¬
or dilectio. Nichil enim separit
sistit fortitudo tocius religion
Qui scit enĩce uult. &e pot̾ bñoꝑ¬

Expanded text:
tormentis, a Dei Filio recipitur ad salutem. tormentis, a Dei Filio recipitur ad salutem. Haec est fortitudo charitatis. De hac scriptum est: Fortis ut mors dilectio , et ut verum fatear, fortior dilectio. Nihil enim separat nsistit fortitudo totius religionis. Qui scit enim et vult et po
Abbreviated transcription (Latin):
lium sustinere debeant: qualit̃ ꝓ
conueniat. utrũq benigne portãs:
qui nec ꝓdamno rerum ꝑsecutꝰ ẽ.
hostem᷑: nec ꝓ morte filioꝵ ad odiũ
qd ẽ mors anime. corinelinauit.
Quiuult autẽ fortissimus eẽ. sic̃
abrahamqͥ ñ amisit sua s dimisit:
quiñ sic amauit filium suũ. ut dei
filium offenderet: talis dico renun¬
tiet omnib q̃ possidet. & unmolet
gladio u̾bidĩ. illos quos carnali
tissimo. Audiamus qualit̃. Abrabã
sua dimisit: laurentius sua disꝑsit
dedit pauꝑib: abraham filiũ siũ
deo obtulit. laurentius se ipsũ ꝓ
filiodi. hic ignẽ parat̾ colligat filiũ
gladium euaginat. s angłm audt
ꝓhibentem ne ꝑficiat. Illeadigñt
positus xp̃mp̃dicat: carnifices
urgentes carbones ministrando.
ũbis ñ exasꝑat: efficitur holocat¬
stum domino. idest totũ incensi¬
tatis: extĩus flamina tribulatiõ
hic quia fit obediens. filium trcp̃
incolumem: Ille quia ꝑseuerat i

Expanded text:
lium sustinere debeant, qualiter pro lium sustinere debeant, qualiter pro conveniat, utrumque benigne portans, qui nec pro damno rerum persecutus est hostem, nec pro morte filiorum ad odium quod est mors animae cor inclinavit. Qui vult autem fortissimus esse sicut Abram, qui non amisit sua, sed dimisit; qui non amavit filium suum ut Dei Filium offenderet, talis dico renuntiet omnibus quae possidet, et immolet gladio verbi Dei illos quos carnalittissimo. Audiamus qualiter Abram sua dimisit, Laurentius sua dispersit et dedit pauperibus . Abram filium suum Deo obtulit. Laurentius seipsum pro Filio Dei; hic ignem parat, colligat filium, gladium evaginat, sed angelum audit prohibentem ne perficiat, ille ad ignem positus Christum praedicat, carnifices urgentes, carbones ministrantes verbis non exasperat, efficitur holocaustum Domino, id est totum incensitatis, exterius vero flamma tribulationis. Hic quia obedincolumem, ille quia perseverat in