comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbet aut imꝓbet. Tu me inquit doce.
qͥd ẽ qđ me forte legentem p̃terierit de
d̃o ac dño nr̃o: memoratum in scͥptura
moysi ut hic cito respondeam. Totũ te¬
p̃teriit: qͥa totum ille de xp̃o scͥsit. Sel
quia totum discutere et ꝑtractare non
possumꝰ. hoc łͥ in isto oꝑe si potero dño
adiuuante seruabo quod suꝑiꝰ dixi: ut
ea ipsa que ad rep̃hendendum eligis os¬
tendam de xͦ ẽẽ conscͥpta. Quin etiam
petis. ne dixerim ut imꝑiti solent hoc
ipsum satis eẽ debere ad fidem. qͥa xp̃c
drxerit de se scͥpsisse moysen: qd̃ qͥdem
si dico non ut imꝑitꝰ. s ut fidelis dico.
Non uałe aũt ħ ad conuincendum gen¬
tilem uł iudeum ⁊ ego fateor. S ad u̾¬
sus uos qͥ quoquo mͦ nomine xp̃iano
głamini satis eẽ idoneũ ac p̃ualidum:
tu quoq ⁊ si diu tergiũsatus. tam̃ coactꝰ
es confit̾i dicens. Nolo enĩ nunc ad me
respicias. quem ad credendum ꝓfessio

Expanded text:
probet aut inprobet. tu me, inquit, doce, probet aut inprobet. tu me, inquit, doce, quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac domino nostro memoratum in scriptura Moysipraeteriit, quia totum ille de Christo scripsit. Sed quia totum discutere et pertractare non possumus, hoc tibi in isto opere, si potero Domino adjuvante, servabo, quod superius dixi, ut ea ipsa quae ad reprehendendum eligis, ostendam de Christo esse conscripta. Quin etiam petis ne dixerim, ut imperiti solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem, quia Christus dixerit de se scripsisse Moysen. Quod quidem si dico, non ut imperitus, sed ut fidelis dico: non valere autem hoc ad convincendum Gentilem vel Judaeum, et ego fateor; sed adversus vos, qui quoquo modo nomine Christiano gloriamini, satis esse idoneum ac praevalidum, tu quoque etsi diu tergiversatus, tamen coactus es confiteri dicens, Nolo enim nunc ad me respicias, quem ad credendum professio
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potuit. ut et pꝰ illam celestem uocem
dura iudeoꝵ infidelitas ꝑmaneret: ita fie¬
ri potuisse ut cum xp̃c dicẽt de se scͥpsis¬
se moysen: hoc magis maligna astucia
timentes. unde conuincerent᷑. audire om¬
nino non quererent. qͥd de illo scͥpserit
moyses. S hanc non solum sacͥlegam
adu̾sus euangłicam sc̃ĩtatem. uerũ etiã
eneruem ac debilem eẽ argum̃tationẽ
sentit et faustus: atq intentionẽ suã
in illud potiꝰ confert. eoq se plus tener
dicit qͥa omẽm moyseos scͥpturam scris¬
tatus. nullas ibi de xp̃o ꝓpħias inuenit
Cui cito respondeo qͥa non intelligit.
et si cur non intelligat qͥsqͣm quesiert
respondebo. qͥa inimico. qͥa aduerso ani¬
mo legit: qͥa non ideo scrutat᷑ ut sciat.
s qđ nescit scire se putat. Hec p̃sumptio
tumide arrogantie oculum cordis uel
claudit ut omĩno non uideat: uł distor¬
quet. ut ꝑuerse uideat. et aliud ꝓ alio

Expanded text:
fieri potuit, ut et post illam caelestem uocem fieri potuit, ut et post illam caelestem uocem dura Iudaeorum infidelitas permaneret, ita fieri potuisse, ut cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, hoc magis maligna astutia timentes, unde conuincerentur, audire omnino non quaererent, quid de illo scripserit Moyses ? Sed hanc non solum sacrilegam aduersus euangelicam sanctitatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem sentit et Faustus atque intentionem suam in illud potius confert eoque se plus teneri dicit, quia omnem Moyseos scripturam scrutatus nullas ibi de Christo prophetias inuenit. cui cito respondeo: quia non intellegit; et si, cur non intellegat, quisquam quaesierit, respondebo "quia inimico, quia aduerso animo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat, sed quod nescit, scire se putat." haec praesumptio tumidae adrogantiae oculum cordis uel claudit, ut omnino non uideat, uel distorquet, ut peruerse uideat, et aliud pro alio
Abbreviated transcription (Latin):
illam qͣm cõmemorasti. celo delatam.
hic ẽ filiꝰ meus dilectissimꝰ credite illi:
qͥa uos non audistis nolite illi crede.
Si autem id̾o creditis qͥa eam in scͥpt᷑is
sc̃ĩs inuenistis: ibi ẽ ⁊ ista cui credere
non uultis de xp̃o scͥpsisse moysen. ibi
alie multe qͥb parit̾ fidem derogatis
nec timetis miseri. ne ita ꝓphanus ali-¬
quis dicat istam uocem omĩno non so¬
nuisse de celo et sicut uos contra salucẽ
gen̾is humani que om̃ib gentib euan¬
głica auctoritate confertur. etiam in
urãm ꝑniciem argum̃tamini. cũ dici¬
tis ꝓpt̾ea non eẽ credendum qđ dixerit
xpc̃ de se scͥpssisse moy senqͥa si hoc ille
dixiss nec uidei tacere potuissent. qͥn statũ
uit pote maligni et astuti quererent qͥd nã
illud eẽt. qđ de se a moyse scͥptũ putaret
sic et ille uanꝰ et ꝑditus dicat. si de celouo
illa sonuisset om̃s iudei qͥ audierant credi¬
dissent. Cur gͦ non consideratis insanisic̃

Expanded text:
illam, quam commemorasti caelo delatam: hic est filius meus dilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, nolite illi credere. si autem ideo creditis, quia eam in scripturis sanctis inuenistis, ibi est et ista. cui credere non uultis de Christo scripsisse Moysen; ibi aliae multae, quibus pariter fidem derogatis nec timetis, miseri, ne ita profanus aliquis dicat istam uocem omnino non sonuisse de caelo. et sicut uos contra salutem generis humani, quae omnibus gentibus euangelica auctoritate confertur, etiam in uestram perniciem argumentamini, cum dicitis propterea non esse credendum, quod dixerit Christus de se scripsisse Moysen. quia si hoc isent. quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret: sic et ille uanus et perditus dicat: si de caelo uox illa sonuisset, omnes Iudaei, qui audierant, credidissent ? cur ergo non consideratis, insani, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾: idlud eis commemorans qđ de celo
dictum om̃s audierant: hic ẽ filiꝰ meus
dilectissimꝰ credite illi. Nec non ⁊ illud
mͥ ueri simile non uidet᷑. iudeos potuisse
tac̾e. cum xp̃c dic̃et de se scͥpsisse moysen:
qͥn statim ut pote maligni ⁊ astuti quere¬
rent qͥd nam illud eẽt qđ de se a moyse
scͥptum putaret. S ⁊ hec eoꝵ omifaria
tacit᷑nitas: non minus iħm nichil tale
dixisse significat. Quã ius gͦ et hec non
parua uideant᷑ ad confirmandã suspici¬
onem falsi de capitulo isto: plus tñ illo
inueni. Nunc t̾n te comꝑtus melioris
intelligentie lectorem. consecut᷑um
aliqͥd me credo. acturumq fateor gr̃ãs.
si spem ꝓfectus ac doctͥne qͣm mͥ obiur¬
gationis tue fidutia ꝓmittit. nulla fru¬
straris inuidia: s doceas siqͥd ẽ qđ me for¬
te legentẽ p̃terierit de deo ac dño nr̃o
memoratum in scͥpt᷑a moysei. Nec dixe

Expanded text:
pater, illud eis commemorans, quod de caelo pater, illud eis commemorans, quod de caelo dictum omnes audierant: hic est filius meus dilectissimus, credite illi. necnon et illud mihi uerisimile non uidetur Iudaeos potuisse tacere, cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret. sed et haec eorum omnifaria taciturnitas non minus Iesum nihil tale dixisse significat. Quamuis ergo et haec non parua uideantur ad contirmandam suspicionem falsi de capitulo isto, plus tamen illo hetias inueni. nunc tamen te conpertus melioris intellegentiae lectorem consecuturum me aliquid credo acturumque fateor gratias, si spem profectus ac doctrinae, quam mihi obiurgationis tuae fiducia promittit. nulla frustreris inuidia, sed doceas, si quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac de domino nostro memoratum in
Abbreviated transcription (Latin):
ingenti positꝰ estu ratione cogebar in al¬
terum e duobꝰ: ut aut falsum ꝓnuntiarem
capitulum hoc. aut mendacem iħm. Sedid
quidem alienũ pietatis erat: dm̃ ex istima¬
re mentitũ. Rectiꝰ uisum ẽ gͦ. scͥptoribus
ascribere falsitatẽ qͣm ueritatis auctori
mendacium: Quippe cum ⁊ ipsum dicen¬
tem audirem fures fuisse ⁊ latrones om̃s
qͥ uenerunt ante se. Qua sententia pͥmũ
om̃ium uideo feriri moysen. Ad hec et
cum maiestatem suam loquenti eidem
ubi se mundi lum̃ appellat. iudei indig¬
nantes reclamarent. qͥa tu de te testifica¬
ris testimoniũ non tuũ est uerumꝰ ñ
eum uideo ꝓsecutum uͥ maxime locus
exigebat. ⁊ dic̾et de se ꝓpħasse moysen:
s tanqͣm reu̾a alienꝰ.: nullum habens
ex eoꝵ patͥb testimoniũ respondit. Nẽ pe
in lege ur̃a scͥptum ẽ: qͥa duoꝵ hominũ
testimonium uerum ẽ. Ego sum qͥ testifi¬
cor de me. ⁊ testificat᷑ de me. qͥ me misit

Expanded text:
ingenti positus aestu ratione cogebar in alingenti positus aestu ratione cogebar in alterum e duobus, ut aut falsum pronuntiarem capitulum hoc, aut mendacem Iesum. sed id quidem alienum pietatis erat deum existimare mentitum. rectius ergo uisum est scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. quippe cum et ipsum dicentem audirem fures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se: qua sententia primum omnium uideo feriri Moysen. ad haec et cum maiestatem suam loquenti eidem, ubi se mundi lumen appellat, Iudaei indignantes reclamarent: quia tu de te testificaris, testimonium tuum non est uerum, non eum uideo prosecutum, ubi maxime locus exigebat, ut diceret de se prophetasse Moysen, sed tamquam reuera alienus et nullum habens ex eorum patribus testimonium respondit: nempe in lege uestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium uerum est. ego sum qui testificor de me; et testificatur de me, qui me misit
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰq ritu dãpnato si eẽt inutilis nob̃.
solas inde de xp̃o ꝓpħias acciꝑe: Neq h
ꝓdesset errorib ad capiendos nosmet.
ac redigendos in ꝓpͥam seruitutẽ: quia
nec spiritib immundis cum idem iħm
ẽẽ filium dei exerte indissimulant̃q
confiterent᷑ ꝓfuit: ut nunime sint nob̾
exosi. Quare si ⁊ moyses scđm hoc testi¬
monium de xp̃o aliquid scͥꝑsit accipiã:
ita tam̃ ut ipsi hoc niinime ꝓsit ad cap¬
nuandum me in ꝓpͥam legem. qͣm nicħ
udeam a paganismo distare. Qua ꝑꝑter
nichil onũno est. qđ arbitreris si ꝓbatũ
hoc fuerit. me minime gauisurum: spi¬
ncum omnẽ ꝓpħasse de. rp̃o. Tibi sane
insufficientes referam grãs. si quẽ admodũ
ostendis qͥa xp̃c moysen de se scͥpsisse
testatus sit: ita etiã idlud doceas que nã
sint ea que scͥpsit. Nam ego qͥdem scͥpt᷑as
eiꝰ ꝑscrutatꝰ ut uisum ẽ nullas ibidem de
qͥa intelligere ipse non potui. Unde in

Expanded text:
cuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, cuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, solas inde de Christo prophetias accipere? neque hoc prodesset erroribus ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem. quia nec spiritibus inmundis, cum idem Iesum esse filium dei exerte indissimulanterque confiterentur, profuit, ut minime sint nobis exosi. quare si et Moyses secundum hoc testimonium de Christo aliquid scripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime gauisurum spiritum omnem prophetasse de Christo. Tibi sane insufficientes referam gratias, si quemadmodum ostendis, quia Christus Moysen de se scripsisse testatus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae scripsit. nam ego quidem scripturas eius perscrutatus, ut iussum est, nullas ibidem de quia intellegere ipse non potui. unde in
Abbreviated transcription (Latin):
pugnauit: nec fallaci sanguie te rede
scͥpsit ⁊ si credetis moysi credetis⁊ mͥ:
sgo uͦ non solum moysen de xp̃o scͥpsis¬
se uelim s om̃s etiam ꝓpħas iudeoꝵ et
gentium. Quid enĩ hoc nr̃e fidei noc̾et.
aut qͥd non potiꝰ ꝓdesset: si congrua et
conuenientia undiq in dm̃ nr̃m testi¬
monia car ꝑemꝰ: Siqͥdem eẽt etiã tunc
liberum nob: odio manente atq exec̃¬
Axp̃o non nichil t̾n uideat᷑ scͥpsisse de
xp̃o. An qͥsqͣm hominũ non optauerit
de spinis om̃ib florem leg̾e: de omni
herba frugem. de muscis om̃ib mel qͣm¬
uis nec muscas nec gram̃ in cibum. nec
sƿmnas in corone usurpemꝰ ornatum :
anqͥsqͣm nollet in om̃i ꝓfundo mar¬
garitam nasci in om̃ib t̾ris gẽmas: in
siluis om̃ib poma : Aut si piscem de
mare edere non nocet. aquã bibe nocet.
sciuntq homines. utilib sũptis inimica
respuere: nob̾ liberum non eẽt religioi̾s

Expanded text:
pugnauit nec fallaci sanguine te redepugnauit nec fallaci sanguine te redescripsit, et: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? ego uero non solum Moysen de Christo scripsisse uelim, sed omnes etiam prophetas Iudaeorum et gentium. quid enim hoc nostrae fidei noceret, aut quid non potius prodesset, si congrua et conuenientia undique in deum nostrum testimonia carperemus? siquidem esset etiam tum liberum nobis odio manente atque execra Christo, nonnihil tamen uideatur scripsisse de Christo. an quisquam hominum non optauerit de spinis omnibus florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus mel, quamuis nec muscas nec gramen in cibum nec spinas in coronae usurpemus ornatum? an quisquam nollet in omni profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in siluis omnibus poma? ac si piscem de mari edere non nocet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus sumptis inimica respuere: nobis liberum non esset religionis
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. Memores erunt nominis tui: in
om̃i ꝓgenie et gen̾ationem. ꝓ pterea po¬
płi confitebunt᷑ tͥ inet̾num: ⁊ in scłm
scłi. S tu infelix a serpente corrupta.
qͣndo uł cogitare conaris. que sit pulchri¬
tudo filie regis intͥnsecus: Iysa ẽ enim
castitas mentis uͥ uiciata es ut aꝑirent᷑
tͥ oculi ad amandum et ad orandũ solem et
luam. ac sic ꝑ iustum udicium dei ali¬
enareris a ligno uite qđ ẽ et̾na ⁊ int̾na
sapientia: nichilq aliud uocares putarᷤ¬
q ueritatem atq sapientiam nͥ lucem
istam. qͣm ꝑ male aꝑtos oculos tractam.
⁊ in inñsum auctam multiplicit̾q uari¬
atam. ꝑ imagines fabulosas in pudica m̃te
conuolueres. He sunt fornicationes tue:
nimis ab ominande. Et tam̃ pacienter
cogita eas. ⁊ reuet̾e ad me dicit u̾itasͥ
reuert̾e ad me ⁊ mundaberis: reꝑab̾is
si confundaris tͥ. ⁊ refundaris mͥ. hoc
audi. Hoc dicit uera u̾itas: que nec fal¬
lacib formis cum tenebrarũ gente

Expanded text:
is tui in omni progenie et generatione; propterea populi confitebuntur tibi in aeternum et in saeculum saeculi. sed tu infelix a serpente corrupta quando uel cogitare conaris, quae sit pulchritudo filiae regis intrinsecus? ipsa est enim castitas mentis, ubi tu uitiata es, ut aperirentur tibi oculi ad amandum et adorandum solem et lunam, acsi per iustum iudicium dei alienareris a ligno uitae, quod est aeterna et interna sapientia, nihilque aliud uocares putaresque ueritatem atque sapientiam nisi lucem istam, quam per male apertos oculos tractam et in inmensum auctam multipliciterque uariatam per imagines faculosas inpudica mente conuolueres. - hae sunt fornicationes tuae nimis abominandae. et tamen patienter cogita eas et. reuertere ad me,, dicit ueritas. reuertere ad me, et mundaberis, reparaberis, si confundaris tibi et refundaris mihi. hoc audi, hoc dicit uera ueritas, quae nec fallacibus formis cum tenebrarum gente
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ mortem. frgo lex semꝑ ẽ bona
Siue obsit manib grã. siue ꝓsit plenis
gr̃a semꝑ ẽ bona: sicut sol semꝑ ẽ bonus
qͥa om̃is creatura dei bona ẽ. siue dolenti¬
b oculis noceat siue sanos mulceat. ꝓinde
qđ ẽ oculis sanitas aduidendum solem:
hoc ẽ grã mentib ad implendã legem.
Et sicut oculi sani non solis delectatione
moriunt᷑. s illis ictib asꝑis radioꝵ. qͥbus
reu̾berati indensiores tenebras pellebant᷑
reatui ⁊ p̃uaricationi quã lex ꝑ littam
cum grã de fuit faciebat. Itaq de illa u¬
trumq dicit᷑. et bona ẽ. lex. siquis ea
legitime utat᷑ ⁊ qđ sequit᷑. sciens hoc qͥa
iusto lex non ẽ posita: qͥa non opus ha¬
bet t̾rente litt̾a. quẽ delectat ipsa iusticia.
hec sponsa xp̃i gaudens in sƿe plene sa¬
lutis sue. ⁊ tͥ optat bonam conu̾sionem
a fabulis ad ueritatem: ne adoneũ qͣsi
ad ulterum reformidans. cũ u̾sutissimo
ad ultero serpente remaneas. Ad oneus

Expanded text:
tum est mortem. ergo lex semper bona est, siue obsit inanibus gratia, siue prosit plenis gratia, semper est bona, sicut sol semper est bonus, quia omnis creatura dei bona est, siue dolentibus oculis noceat, siue sanos mulceat. proinde quod est oculis sanitas ad uidendum solem, hoc est gratia mentibus ad inplendam legem. et sicut oculi sani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reuerberati in densiores tenebras pellebanturreatui et praeuaricationi, quam lex per litteram, cum gratia defuit, faciebat. itaque de illa utrumque dicitur et: bona est lex, si quis ea legitime utatur et quod sequitur: sciens hoc, quia iusto lex non est posita, quia non opus habet terrente littera, quem delectat ipsa iustitia. Haec sponsa Christi gaudens in spe plenae salutis suae et tibi optat bonam conuersionem a fabulis ad ueritatem, ne Adoneum quasi adulterum reformidans cum uersutissimo adultero serpente remaneas. Adoneus
Abbreviated transcription (Latin):
ex peccato. Suscepit autẽ. xp̃c sine ra¬
tu supplicium nr̃m: ut inde solueret re¬
atum nr̃m. ⁊ fine̾ret etiam supplicium
nr̃m. Ex ingenio meo ista dixerim si ñ
apłs totiens hoc inculcat: ut ⁊ dormien¬
tes excitet ⁊ calũpniantes offocet. Misit
inquit ds̃ filium suum in similitudinẽ
carnis peccati. ut de peccato dãpnaret
peccatum in carne. Non erat gͦ illa ca¬
ro peccati: qͥa non de traduce mortalita¬
tis in mariam ꝑ masculum uenerat.
Sed tamen qͥa de peccato ẽ mors. illa aũ
caro qͣmuis ex uirgine tam̃ mortał fu¬
it : eo ipso qͦ mortalis erat similitudinẽ
habebat carnis peccati. Hoc appellat
etiam peccatum consequenter dicens:
ut de peccato dãpnaret peccatum in
carne. Item alio loco. eum inqͥt qͥ ñ no¬
u̾at peccatũ. peccatum ꝓ nob̃ fecit: ut nos
simꝰ iusticia di in ipso. Cur ꝙͦ timeret
moyses dicere maledictum: qđ paulus
non timuit dicere peccatum: plane

Expanded text:
ex peccato. suscepit autem Christus sine reaex peccato. suscepit autem Christus sine reatu subplicium nostrum, ut inde solueret reatum nostrum et finiret etiam subplicium nostrum. E; ingenio meo ista dixerim, si non apostolus totiens hoc inculcat, ut et dormientes excitet et calumniantes offocet. misit, inquit, deus filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne. item alio loco: eum, inquit, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. cur ergo timeret Moyses dicere maledictum. quod Paulus non timuit dicere peccatum? plane
Abbreviated transcription (Latin):
carnis sine peccato. xp̃i: ex peccato t̾n
hominis etiã in xꝑo factam: Ex adã
qͥppe corpus assũpsit: qͥa ex adam uͥgo
maria. que peꝑit xp̃m. Dixerat autẽ
deus in paradiso. Qua die tetigeritis:
morte moriemini. hoc ẽ. maledictum
qd pependit in ligno. Ille neget. xp̃m
maledictum : qͥ negat ⁊ mortuum. Qui
autem confitet᷑ mortuum. ⁊ negare ñ
potest mortẽ de peccato eẽ.⁊ ob hoc
etiã ipsam peccatũ uocari: audiat apł̃m
dicentem. q̃m̃ uetus homo nr̃ simul cum
illo crucifixus ẽ: ⁊ intelligat que malede¬
tum moyses dix̃it. Ideoq securꝰ apłs at
de. xp̃o. factus ẽ ꝓ nob maledictum: sic̃
non timuit dicere ꝓ om̃ib mortuus est.
hoc ẽ enim mortuus est qđ maledictus.
qm̃ mors ipsa ex maledicto ẽ. ⁊ maledic¬
tum ẽ omne peccatũ: siue ipsum qũ fit
ut se quat᷑ supplicium. siue ipsum suppli¬
cium. qđ alio mͦ uocat᷑ peccatũ: qͥa fio

Expanded text:
carnis sine peccato Christi, ex peccato tamen carnis sine peccato Christi, ex peccato tamen hominis etiam in Christo factam? ex Adam quippe corpus assumpsit, quia ex Adam Virgo Maria quae peperit Christum. Dixerat autem Deus in paradiso, Qua die tetigeritis, morte moriemini. Hoc est maledictum quod pependit in ligno. Ille neget Christum maledictum, qui negat et mortuum, qui autem confitetur mortuum, et negare non potest mortem de peccato esse, et ob hoc etiam ipsam peccatum vocari. Audiat Apostolum dicentem quoniam vetus homo noster simul cum illo crucifixus est, et intelligat quem maledictum Moyses dixerit. Ideoque secutus Aposto: factus est pro nobis male dictum, sicut non timuit dicere: pro omnibus mortuus est. hoc est enim mortuus est, quod maledictus quoniam mors ipsa ex maledicto est et maledictum est omne peccatum, siue ipsum, quod fit, ut sequatur subplicium, siue ipsum subplicium, quod alio modo uocatur peccatum, quia fit
Abbreviated transcription (Latin):
randum: ⁊ alio mͦ manꝰ dicit᷑ scͥptura
que fit ꝑ manũ. Dicimꝰ enĩ ꝓlata ẽ ma¬
nꝰ eiꝰ: lecta ẽ aduersus eum manꝰ eius.
Habeo manum tuam: recipe manum
tuam. Manꝰ utiq ꝓprie menbrum ẽ ho¬
minis. Non autem opinor illam scͥptu¬
ram menbrum eẽ hominis: ⁊ tamen
dicit᷑ manꝰ eo qđ manu facta sit. Sic
⁊ peccatũ. non tantum ipsum opus
malum qđ pena dignum ẽ: s etiam
ipsa mors que peccato facta est pecca¬
tum appellata ẽ. Illud itaq peccatum.
quo reus eẽt mortis non cõmisit. xp̃c:
illud autẽ alterum idẽ mortem que
peccato inflicta ẽ. humane nature sus¬
cepit ꝓ nobis. hoc suspendit in ligno:
hoc maledictum ẽ ꝑ moysen. Ibi mors
dãpnata ẽ ne regnaret: ⁊ maledicta
trum peccatum ut nos liberaremur:
ne regnante peccato. nos dãpnati re-¬
maneremꝰ. Quid gͦ mirat᷑ faustus ma-¬
ledictum eẽ peccatum. maledictum eẽ
mortem. maledictam ẽe mortalitatem

Expanded text:
randum. et alio modo manus dicitur scriptura, randum. et alio modo manus dicitur scriptura, quae fit per manum. dicimus eninus ejus, lecta est adversus eum manus ejus, habeo manum tuam, recipe manum tuam. Manus utique proprie membrum est hominis. Non autem opinor illam scripturam membrum esse hominis, et tamen dicitur manus eo quod manu facta sit: sic et peccatum, non tantum ipsum opus malum quod poena dignum est, sed etiam ipsa mors quae peccato facta est, peccatum appellata est. Illud itaque peccatum quo reus esset mortis non commisit Christus, illud autem alterum, id est mortem quae peccato inflicta est humanae naturae suscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen ubi mors damnata est ne regnaret, et maledicta trum peccatum ut nos liberaremur, ne regnante peccato nos damnati remaneremus. Quid ergo miratur Faustus maledictum esse peccatum, maledictam esse mortem, maledictam esse mortalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
fateri. Si gͦ ⁊ illa uulnera ⁊ ille cicatri¬
ces false erant: falsum ẽ. ⁊ qđ pependit
in ligno. Non itaq potuit ad eum illa
maledictio ꝑuenire. Non ẽ qͦ succenseañ
ei: a cuiꝰ ore ꝓcessit. Itaq si ipsi irasci
se fingunt ei. qͥ maledixerit false morti
endi sunt qͥ non maledicunt. xp̃m. sed qđ
tatiꝰ quomͦ ẽ detestandꝰ. qͥ fallaciã obicit
ueritati: S iam uideamꝰ ex occasione ca¬
lumniantium hereticoꝵ: quomͦ illud sacͣ¬
mentum fidelib exponat᷑. Mors hominiᷤᷤ:
ex pena peccati ẽ. Unde ⁊ ipsa. peccatũ
dicit᷑: non qͥa peccat homo dum morit᷑:
s qͥa ex peccato factũ ẽ ut moriat᷑. Sicut
alio mͦ dicit᷑ lingua ꝓpͥe. caro que intra
dentes sub palato mouet᷑. ⁊ alio modo
dicit᷑ lingua. qđ ꝑ lingũa fit. Scd̾m qͦͣm
modum dicit᷑ alia lingua greca alia lati¬
na. Et manꝰ alio mͦ dicit᷑. ipsum ꝓprie
corporis menbrum qđ mouemꝰ ad ope¬

Expanded text:
fateri. si ergo et illa uulnera et illae cicatrifateri. si ergo et illa uulnera et illae cicatrices falsae erant, falsum est et quod pependit in ligno. non itaque potuit ad eum illa maledictio peruenire, non est, quod suscenseant ei, a cuius ore processit. itaque si ipsi irasci se fingunt ei, qui maledixerit falsae mortiendi sunt, qui non maledicunt Christum. sed quod tati, quomodo est detestandus, qui fallaciam obicit ueritati? sed iam uideamus ex occasione calumniantium haereticorum. quomodo illud sacramentum fidelibus exponatur. Mors hominis ex poena peccati est: unde et ipsa peccatum dicitur, non quia peccat homo, dum moritur. sed quia ex peccato factum est. ut moriatur; sicut alio modo dicitur lingua proprie caro, quae intra dentes sub palato mouetur. et alio modo dicitur lingua. quod per linguam fit; secundum quem modum dicitur alia lingua graeca, alia latina. et manus alio modo dicitur ipsum proprie corporis membrum, quod mouemus ad ope
Abbreviated transcription (Latin):
multum int̾ eẽ putes int̃ suspensum et
crucifixum: nam ⁊ hoc in presidiũ uobis
defensionis soletis assumere: cõmentis
hisce ur̃is paulum audias p̃scribentem.
xp̃c nos redemit maledicto legis. factus
ꝓ nob̾ maledictum: qͥa scͥptum ẽ male¬
dictꝰ om̃is qͥ pendet in ligno .xiiii. capł.¬
Augustinus respond Pius homo
faustus. dolet xp̃m ẽẽ maledictũ a mo¬
yse: ⁊ ob hoc odit moysen. qͥa diligit
xp̃m. Interĩ ante qͣm aꝑiam inqͣm mag¬
no sacramento ⁊ qͣm pie dictum sit ma¬
ledictus omĩs qͥ in ligno pependerit:
istos pios homines int̾rogo cur irascan¬
tur moysi. qͣndoqͥdem maledictũ eiꝰ
ad xp̃m istoꝵ non ꝑuenerit. Si enim
xp̃c pependit in ligno. clauis utiq af¬
fixus ẽ: unde etiam ipsas cicatrices post
resurrectionẽ discipło minꝰ credulo de¬
monstrauit. Qđ si ita ẽ: utiq uulnerabile
atq mortale corpꝰ habuit. qđ isti noluis

Expanded text:
multum interesse putes inter suspensum et multum interesse putes inter suspensum et crucifixum; nam et hoc in praesidium vobis defensionis soletis assumere; commentis hisce vestris Paulum audias praescribentem, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum: quia scriptum est, Maledictus omnis, qui pendet in ligno. AUGUSTINUS respondit: Pius homo Faustus dolet Christum esse maledictum a Moyse et ob hoc odit Moysen, quia diligit Christum. interim, antequam aperiam, in quam magno sacramento et quam pie dictum sit: maledictus omnis, qui in ligno pependerit, istos pios homines interrogo, cur irascantur Moysi. quandoquidem maledictum eius ad Christum istorum non peruenerit. si enim Christus pependit in ligno, clauis utique adfixus est: unde etiam ipsas cicatrices post resurrectionem discipulo minus credulo demonstrauit. quod si ita est, utique uulnerabile atque mortale corpus habuit, quod isti nolunt
Abbreviated transcription (Latin):
stitero maledictum hoc metuens. iubear
crucifigi: in aliud eiꝰ incurram maledic¬
tum hoc. qđ aduersus eum de ꝓnsit. qͥ pen¬
det in ligno. an ipsi qͥdem bonis om̃ibus
maledicere consuetum ẽ : Nos uͦ tanti
deuotationes eiꝰ estimare debemꝰ: qͣnti
sunt stomachantium uetularum. Sic e¬
nĩ ⁊ d̃i om̃s pueros ac uirgines pari de¬
uotatione ꝓ sequit᷑. dicens male dictum
eẽ omnẽ qui non suscitauerit semenin
isrł. Qđ eque conuitium pͥncipalit qͥdem
iħm tangit. qͥ ortus ⁊ ipse ut dicitis ex
iudeis. nullam tñ inter eos seruande poste¬
ritatis causa sobolem suscitauit: deinde
⁊ discipłos eiꝰ quoꝵ nonnullos qͥdem ab
uxorib se iunxit. qͦs copulatos inuen̾at:
qͦsdam uͦ ⁊ coniungi uetuit. qͦs dep̾hendit
intactos. Qua de re. moyseos impunitã
lanc linguam. maledictoꝵ iaculis xꝑm
lumen. sc̃ĩmoniam. duina omĩa petentẽ :
lire nos cognoueris erecratos. Ac ne forte

Expanded text:
stiterstitercrucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit, qui pendet in ligno. an ipsi quidem bonis omnibus maledicere consuetum est? nos uero tanti deuotiones eius existimare debemus, quanti sunt stomachantium uetularum. sic enim et dei omnes pueros ac uirgines pari deuotione prosequitur dicens maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel. quod aeque conuiciJesum tangit, qui ortus et ipse, ut dicitis, ex Judaeis, nullam tamen inter eos servandae posteritatis causa sobolem suscitavit. Deinde et discipulos ejus, quorum nonnullos quidem ab uxoribus sejunxit, quos copulatos invenerat: quosdam vero et conjungi vetuit, quos deprehendit intactos. Qua de re Moyseos impunitam hanc linguam, maledictorum jaculis Christum lumen, sanctimoniam, divina omnia petentem, jure nos cognoveris exsecratos. Ac ne forte
Abbreviated transcription (Latin):
uero iusticie causa. ⁊ ꝓpt̃ dm̃. Idc ircoq
confuse om̃s. ⁊ sine discretione ulla sul¬
idẽ ꝯiec̃ maledictũ: cũ eẽt dicendum
si ei prudentia ineẽt ulla. non dicam
diuinatio. ⁊ si adeo crux offenderat
eum. ut sola excepta abdicataq esset
ex oñi genere punitionũ. maledictũ
eẽ sceleratum ⁊ impium omnem qͥ pe¬
pendisset in ligno: ut eẽt discretio aliqͣ
int̾ iustos ⁊ iniustos: qͣmqͣm ne sic qͥdem
uera dixisset. cum latronẽ xp̃c de lig¬
no secum introduxit in ꝑadisum patͥs
sui. ubi ẽ gͦ maledictus om̃is qͥ pendet
in ligno: An barabas latro ille insignis.
qͥ non solum in ligno suspensus minime.
s etiã iudeoꝵ rogatu emuissus ẽ carcere:
magis fuit benedictus qͣm ille qͥ cũ xp̃o
de cruce ascendit in celum: Quid deniq
qđ etiã eum maledictum uocat. qͥ solem
adorauerit ac lunam: Si gͦ sub gentili po¬
situs rege solem cogar adorare. ⁊ cum re¬

Expanded text:
uero iustitiae causa et propter deum. idcircoque uero iustitiae causa et propter deum. idcircoque confuse omnes et sine discretione ulla suidem coniecit maledictum, cum esset dicendum, si ei prudentia inesset ulla, non dicam diuinatio, et si adeo crux offenderat eum, ut sola excepta abdicataque esset ex omni genere punitionum, maledictum esse sceleratum et inpium omnem, qui pependisset in ligno, ut esset discretio aliqua inter iustos et iniustos; quamquam ne sic quidem uera dixisset, cum latronem Christus de ligno secum introduxit in paradisum patris sui. ubi est ergo maledictus omnis, qui pendet in ligno? an Barabbas latro ille insignis, qui non solum in ligno suspensus minime est, sed etiam Iudaeorum rogatu emissus e carcere, magis fuit benedictus quam ille, qui cum Christo de cruce ascendit in caelum? quid denique ? quod etiam eum maledictum uocat, qui solem adorauerit aut lunam. si ergo sub gentili positus rege solem cogar adorare et, cum re
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝓmpsisse. Et qͥs gͦ credat hunc uidisse.
aut cognouisse patrẽ qͥ sic lacerauerit fi¬
lium᷑ hunc aduentũ filii potuisse pre¬
dicare. qͥ ascensionis eiꝰ ignorauerit ex¬
itum: Huc accedit qđ illud etiam conside¬
ro qͣm late hoc sit sparsũ ꝯuicium. qͣmq
multa comp̃hendat ⁊ uolet. ut om̃s etiam
tangat iustos ⁊ martyres qͦt qͦt similes
passionis exitu defuncsti sunt uita. ut
petrꝰ ⁊ andreas ac reliqui eiꝰdem sortis
qͦs nͥ moyses aut ut ñ ꝓpħa necisset aut
ut nalignꝰ odisset. si fuit ꝓpħa non
tam crudeli deuotationiscontumelia la¬
cerasset. Neq enĩ uulgo saltem eos ma¬
ledictos dicit. idẽ apud homines tantũ
s maledictos do. Qđ si ita ẽ. unde iam
minis eiꝰ causa crucifigi contingat:. Qm̃
demiq imprudeis erat. ⁊ uacais in spiratiae
diuma. ut cogitare ne quiuerit diuersis
excausis homines in ligno suspendi. a¬
lios quidem ob iniquum facinꝰ. quosda

Expanded text:
na prompsisse. et quis ergo credat hunc uidisse na prompsisse. et quis ergo credat hunc uidisse aut cognouisse patrem, qui sic lacerauerit filium? hunc aduentum filii potuisse praedicere, qui ascensionis eius ignorauerit exitum? huc accedit, quod illud etiam considero, quam late hoc sit sparsum conuicium quamque multa conprehendat et uiolet, ut omnes etiam tangat iustos et martyres, quotquot similis passionis exitu defuncti sunt uita, ut Petrus et Andreas ac reliqui eiusdem sortis. quos nisi Moyses aut ut non propheta nescisset aut ut malignus odisset, si fuit propheta. non tam crudae deuotionis contumelia lacerasset. neque enim uulgo saltem eos maledictos dicit, id est apud homines tantum sed maledictos deo. quod si ita est, unde iam minis eius causa crucifigi contingat? quam denique inprudens erat et uacans inspiratione diuina, ut cogitare nequiuerit diuersis ex causis homines in ligno suspendi: alios quidem ob iniquum facinus, quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
uare moysen non accipitis: amoris
ꝑietatis causa qua colimꝰ xp̃m. Quis
enĩ irreligiosus ad eo ẽ. ut eum libent̃
aspiciat qui suo maledixerit patri: Qua¬
ꝓpter ⁊ nos moysen quamqͣm humanoꝵ
nulli unqͣm diuinoꝵq peꝑcerit blasphe¬
mando: plus tam̃ hinc eun execranur.
pependit inligno. diro deuotationis
conuicio lacessiuit. Ucr̃u uolens an ca su
tu uideris. Neutro enĩ hoꝵ excusatꝰ erit.
enĩ maledictũ eẽ. omnem qͥ pendet in
ligno. Hunc gͦ tu uis ut accipiam. huic
ut credam. cum si diuinꝰ fuit. constet eũ
scientẽ uolentemq maledixisse xp̃o:
si uͦ nolens nesciensq maledirerit. con¬
stet eum non fuisse diumũ ᷑ Tu gͦ elige
utrũ uis. aut moysen ꝓpħam non fuisse
⁊ imprudentia peccasse: ut dum aliis
ex more suo maledicit. nesciens blas¬
phemauerit ⁊ dm̃: aut fuisse qͥdem di¬
uinũ. nec futura hec ignorauisse. s inu¬
dentem tñ nr̃e saluti. que futura erat ex
ligno. in eiꝰ auctorẽ maledici oris sui uenx¬

Expanded text:
uare Moysen non accipitis? Amoris pietatisque causa, qua colimus Christum. Quis enim irreligiosus adeo est, ut eum libenter aspiciat, qui suo maledixerit patri? Quapropter et nos Moysen, quanquam humanorum nulli unquam divinorumque pepercerit blasphemando, plus tamen hinc exsecramur, pependit in ligno, diro devotationis convicio lacessivit: utrum volens, an casu, tu videris. Neutro enim horum excusatus erit enim maledictum esse omnem qui pendet in ligno . Hunc ergo tu vis ut accipiam, huic ut credam: cum si divinus fuit, constet eum scientem volentemque maledixisse Christo; si vero nolens nesciensque maledixerit, constet eum non fuisse divinum. Tu ergo elige utrumvis, aut Moysen prophetam non fuisse, et imprudentia peccasse, ut dum aliis ex more suo maledicit, nesciens blasphemauerit et deum, aut fuisse quidem diuinum nec futura haec ignorauisse. sed inuidentem tamen nostrae saluti. quae futura erat ex ligno, in eius auctorem maledici oris sui uene
Abbreviated transcription (Latin):
Nec sane dixisti qͥd ꝓmiserit. et non exhi¬
buerit: ne ibi coniuincereris aut iam ex-¬
hibitũ qđ non intelligis aut adhuc futu¬
rum qđ non credis. Tibi qͥd ꝓmissum ẽ.
et presentatũ. unde tibi fides fieret:te
accepturam tͥumphos nouoꝵ scłoꝵ suꝑ
leris. in quib legamꝰ cum laude p̾dictos
futuros manicheos. unde iam tͥ aliquid
exhibitũ putes: hoc ipso qͥa ẽẽ uos uide¬
mꝰ. priꝰ ꝓbat᷑a es qđ non ipse manicheus
tibi ꝓpħas finxerit. qͥ sibi ut crederes uo¬
luit. Neq enĩ putat turpe mendatium.
aut uͦ potest dubitare falsas ꝓpħias osten¬
dere in pellib ouinis: qͥ xꝑm laudans as¬
seuerat falsas cicatces ostendisse in m̃briᷤ
suis. at ego uos plane p̃dictos lego. non
solum a ꝓpħis aliqͣnto obscuriꝰ. uerum et
ab apło ex pressius: s uidete quẽ ad modũ.

Expanded text:
nec sane dixisti, quid promiserit et non exhinec sane dixisti, quid promiserit et non exhibuerit, ne ibi conuincereris aut iam exhibitum, quod non intellegis, aut adhuc futurum. quod non credis. tibi quid promissum est et praesentatum, unde tibi fides fieret te accepturam triumphos nouorum saeculorleris, in quibus legamus cum laude praedictos futuros Manichaeos, unde iam tibi aliquid exhibitum putes, hoc ipso, quia esse uos uidemus, prius probatura es, quod non ipse Manichaeus tibi prophetas finxerit, qui sibi ut crederes uoluit. neque enim putat turpe mendacium, aut uero potest dubitare falsos prophetas ostendere in pellibus ouinis, qui Christum laudans adseuerat falsas cicatrices ostendisse in membris suis. at ego uos plane praedictos lego, non solum a prophetis aliquando obscurius, uerum et ab apostolo expressius. sed uidete quemadmodum.
Abbreviated transcription (Latin):
te ad ultero ꝑhorrescas. cuiꝰ astutiam si
apud moysen credendam non putasti:
euã fefellit inu̾sutia sua. ita corrũpant᷑
mentes ur̃e a simplicitate ⁊ castitate que
ẽ in xp̃o. Hoc tu cum audires usq ad eo
tam̃ desipusti. ⁊ uenenatis in cantatio¬
nib eiꝰ amens facta es: ut aliis multis
heresib. aliud atq aliud idem serpens.
tibi autẽ etiam se xp̃m eẽ suaserit:
porro si errant multe fallaciis eiꝰ uariis
et multi formib irretite que tam̃ hanc
ammonitionẽ apłi ueram fatent᷑: tu
qͣntum ad ulterata es. qͣm in longin quo
clamat: ut ab eo uͥginem sponsam xꝑi ta
li ãmonitione custodiat: Tenebrauit
cor tuum: qͥ tecum in fantasmatib lucidoꝵ
nemoꝵ uolutat᷑. Que sunt. ubi sunt.
unde sunt fidelia ꝓmissa eiꝰ: O ebria ñ
auino. Nẽpe conuiciata es impudentia
sacͥlega deo ꝓpħarum: qđ ipsis iudeis sibi
deseruientib non ex hibuerit qđ ꝓmisit.

Expanded text:
te adultero perhorrescas: cuius astutiam si te adultero perhorrescas: cuius astutiam si apud Moysen credendam non putasti, Euam fefellit in uersutia sua, corrumpantur mentes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. hoc tu cum audires, usque adeo tamen desipuisti et uenenatis incantationibus eius amens facta es, ut aliis multis haeresibus aliud atque aliud idem serpens, tibi autem etiam se Christum esse persuaserit. porro si errant multae fallaciis eius uariis et multiformibus inretitae, quae tamen hanc admonitionem apostoli ueram fatentur, tu quantum adulterata es, quam in longinquo clamat, ut ab eo uirginem sponsam Christi tali admonitione custodiat? tenebrauit cor tuum, qui tecum in phantasmatis lucidorum nemorum uolutatur. quae sunt, ubi sunt, unde sunt fidelia promissa eius?s o ebria, non a uino ! Nempe conuiciata es inpudentia sacrilega deo prophetarum. quod ipsis Iudaeis sibi seruientibus non exhibuerit, quod promisit.
Abbreviated transcription (Latin):
seruit᷑: sic̃ amen int̾pretat᷑ uerũ. non
ubicũq ⁊ quomͦcumq s mistica religioe.
Qđͣ si a te querat᷑ unde tu quoq habeas
pret̾ hebreas litt̾as uł que ex hebreo
⁊ amat: nec curat imꝑitum insultatorẽ.
Et que nondum intelligit. credit ẽẽ talia.
qualia nonnulla ex ꝑta ẽ: que nondum
intellecta sic erant. Obiciat ei qͥsq qđ
emmanuel adamauerit: irridet in sci¬
ciam illiꝰ hominis. amplectit᷑ ueritatẽ
huiꝰ nominis. Obiciat qđ a mauerit mes¬
siam: repellit extinctum aduersariũ.
tenet unctũ magistrum. Ita te quoq
cupit sanari a uanis errorib ⁊ edifica
loquaris: nec attendis qͥd tͥ tua fabula
confecerit: cum ex parte dei tui. ⁊ ex
parte tenebrarum t̾re. falsum mundũ
fabricat in corde tuo. Itane ille non est
ippocentaurus. senuiferiᷤᷤ. et semideus:
uere qͥa nec ippocentaurus dicendus est.
Quid autẽ sit. tu attende.⁊ erubesce. et
mittesce: ut corruptionẽ tuam a serpen-¬

Expanded text:
 sicut Amen interpretatur "uerum," non ubicumque et quomodocumque. sed mystica religione. quodsi a te quaeratur, unde tu quoque habeas praeter hebraeas litteras uel quae ex hebraeo  amat; nec curat inperitum insultatorem; et quae nondum intellegit, credit esse talia, qualia nonnulla experta est, quae nondum intellecta sic erant. obiciat ei quisque quod Emmanuhel adamauerit, inridet inscitiam illius hominis, amplectitur ueritatem huius nominis. obiciat quod amauerit Messiam, repellit exstinctum aduersarium, tenet unctum magistrum. ita te quoque cupit sanari a uanis erroribus et aedifiloquaris, nec adtendis, quid tibi tua fabula confecerit, cum ex parte dei tui et ex parte terrae tenebrarum falsum mundum fabricat in corde tuo. itane ille non est Hippocentaurus semiferus et semideus ? uere, quia nec Hippocentaurus dicendus est. quid autem sit, tu adtende et. erubesce et mitesce, ut corruptionem tuam a serpen
Abbreviated transcription (Latin):
scirent contra idola. ⁊ contra deos gentiũ
que sunt demonia. multa uera ⁊ digna
dixisse. Qđ si istis displicet. aꝑte se fatean¬
tur idoloꝵ. aut demonion eẽ cultores: qd̃
qͥdem ignorant̃ eeñt. eo ipso solo qđ eeñt
heretici. De talib enĩ dixit apłs qͥa nouis

Expanded text:
scirent contra idola et contra deos gentium, scirent contra idola et contra deos gentium, quae sunt daemonia, multa uera et digna dixisse. Quod si istis displicet, aperte se fateantur idolorum uel daemoniorum esse cultores: quod quidem ignoranter essent eo ipso solo, quod essent haeretici. de talibus enim dixit apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
humana rexisse. Exigant isti ut hoc do¬
ceam: cum ⁊ ipsi docere conati fuerint qͥ
faustus obicit. Caute qͥdem ut erat acutꝰ:¬
s ob hoc incautus quia suo acumine se
perimebat. felix enĩ cor acutum ad
ueritatem: infelix contra ueritatem.
Non dixit hominũ nulli umiqͣ̃m deoꝵq
Si enĩ diceret eum deo non pepcisse. fa¬
cile conuinceret᷑ false cͥminationis: cum
moyses inueniret᷑ ubiq honorare. ac pre¬
dicare dm̃ uerum. qui fecit celum ⁊ terã
Si autẽ diceret nulli deoꝵ peꝑcisse: ꝓdent
se. xp̃ianis illos deos olere. a quib adoran¬
dis moẏses ꝓhibet: atq ita sub alas cathi¬
lice matris pullis fugientib non congre¬
garet que ñ peꝑit. Ut gͦ insidias tend̾et
paruulis. dixit diuinoꝵ nulli peꝑcisse
moysen: quo possent neq xp̃iani aꝑto
deoꝵ cultu fugere impietatem istoꝵ. nimꝰ
abhorrentem a religione xpĩana. ⁊ page¬
ni eis fauere aduersus nos. qui moysen

Expanded text:
humana rexisse. exigant isti, ut hoc dohumana rexisse. exigant isti, ut hoc doceam, cum et ipsi docere conati fuerint, quod Faustus obicit, caute quidem, ut erat acutus, sed hoc incautus, quia suo acumine se perimebat. felix enim cor acutum ad ueritatem, infelix contra ueritatem. non dixit "hominum nulli umquam deorumque si enim diceret eum deo non pepercisse, facile conuinceretur falsae criminationis, cum Moyses inueniretur ubique honorare ac praedicare deum uerum, qui fecit caelum et terram. si autem diceret nulli deorum pepercisse, proderet se christianis illos deos colere, a quibus adorandis Moyses prohibet, atque ita sub alas catholicae matris pullis fugientibus non congregaret, quae non peperit. ut ergo insidias tenderet paruulis, dixit diuinorum nulli pepercisse Moysen, quo possent neque christiani aperto deorum cultu fugere inpietatem istorum nimis abhorrentem a religione christiana et pagani eis fauere aduersus nos, qui Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
no: aliud in ligno pendere. Sic enim qͥ¬
dam putant soluendam eẽ istam questio¬
nem. ut iudam dicant a moyse maledictũ.
qͥ laqueo se suspendit: quasi pͥmo noue¬
rint utrũ ex ligno. an ex lapide se ille
suspenderit. S uerum ẽ qđ ⁊ faustꝰ com¬
memorauit. apłm non sinere aliud intel¬
ligere. quã de xꝑo eẽ predictum: s tał
imperitia non nulloꝵ catholicoꝵ uenatio
manicheoꝵ ẽ. Tales enĩ solent insectari.
tales sius fallatiis irretire. Tales in eos
cecideramꝰ tales heseramꝰ: tales non uiri¬
b nr̃is. s di miscdĩa ẽruti sumꝰ. Que aũt
diuina moyses lacessiuit. sic̃ faustus cri¬
minat᷑ dicens. qđ humanoꝵ nulli unquã
diumoꝵq peꝑcerit: Dixit enĩ ⁊ abiit:
nichil sategit ꝓbare: nicħ curauit osten¬
dere. Nos autẽ scimꝰ moysen omĩa uere
diuina pie laudasse: ⁊ ꝓ sui temꝑis con¬
gruentia. sueq dispensationis grã iuste

Expanded text:
no, aliud in ligno pendere. sio enim quno, aliud in ligno pendere. sio enim quidam putant soluendam esse istam quaestionem, ut Iudam dicant a Mose maledictum, qui laqueo se suspendit. quasi primo nouerint utrum suspenderit. sed uerum est, quod et Faustus commemorauit apostolum non sinere aliud intellegere quam de Christo esse praedictum. sed talis inperitia nonnullorum catholicorum uenatio Manichaeorum est; tales enim solent insectari, tales suis fallaciis inretire. tales in eos cecideramus. tales haeseramus, tales non uiribus nostris, sed dei misericordia eruti sumus. Quae autem diuina Moyses lacessiuit, sicut Faustus criminatur dicens, quod humanorum nulli umquam diuinorumque pepercerit? dixit enim et abiit: nihil sategit probare, . nihil curauit ostendere. nos autem scimus Moysen omnia uere diuina pie laudasse et pro sui temporis congruentia suaeque dispensationis gratia iuste
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is. ⁊ moriens om̃is qͥ in ligno pepend̾it.
Poterat enĩ dicere maledictus om̃is
mortalis: aut maledictus om̃is moriens.
S hoc est qđ asserit ꝓpħia: qͥa sciebat xͥ
mortem in cruce pensuram: ⁊ futuros
hereticos qͥ dicerent pependit qͥdem in¬
ligno s specie quadam. non ut uere
moreret᷑. Clamando gͦ maledictus om̃is¬
uit nͥ quia uere mortuus: sciens mortem
hominis peccatoris qͣm sine peccato ipse
suscepit. de illo maledicto uenientem
quo dictum ẽ. Si tetig̾itis: morte moriemii.
Ad hoc ꝑtinet ⁊ serpens ille in ligno
suspensus. quo significaret᷑ non falsã
mortẽ xꝑm finxisse. s illam ueram
in ligno passionis sue suspendisse: in
quã serpens ille hominẽ male suaden¬
do deiecit. Quam ueram mortẽ nolunt
isti conspicere. ⁊ ideo non sanant᷑ a uene¬
no serpentis: sicut in heremo qͥcumq
illam attenderent sanabant᷑. Itaq fate¬
mur ab imperitis dici aliud eẽ affigi lig¬

Expanded text:
omnis et moriens omnis qui in ligno pependerit. omnis et moriens omnis qui in ligno pependerit. Poterat enim dicere, Maledictus omnis mortalis; aut, Maledictus omnis moriens: sed hoc est quod asserit Propheta, quia sciebat Christi mortem in cruce pensuram, et futuros haereticos qui dicerent, Pependit qligno, sed specie quadam, non ut uere moreretur". clamando ergo maledictusuit, nisi quia uere mortuus, sciens mortem hominis peccatoris, quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto uenientem, quo dictum est: si tetigeritis, morte moriemini. ad hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus, quo significaretur non falsam mortem Christum finxisse, sed illam ueram in ligno passionis suae suspendisse, in quam serpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno serpentis, sicut in heremo quicumque illum attenderent sanabantur. Itaque fatemur ab imperitis dici aliud esse affigi lig
Abbreviated transcription (Latin):
conditione pene nr̃e. ex qua in ligno
suspensus est: qͣm non ẽ laus xỹi ex
ore manicheoꝵ. cum eum negant car¬
nem habuisse mortalem. in qua ueram
mortẽ pateret᷑: qͥa ex illo ꝓpħico male¬
dicto laus intelligit᷑ humilitatis: ex is¬
to heretico quasi honore cͥmen obicitur
falsitatis. Si gͦ maledictũ negas: negas¬
mortuũ. Si negas mortuũ: non iam con¬
tra moysen. s contra apłos dimicas. Si
autem confiteris mortuum: confitere
suscepisse penam peccati nr̃i. sine pec¬
cato nr̃o. Iam uero ubi audis penam
peccati: aut ex benedictione crede ue¬
nientẽ. aut ex maledictione. Si ex be¬
nedictione uenit pena peccati: opta
eẽ semꝑ in pena peccati. Si autẽ optas
inde liberari.crede ꝑdiuine sententie
tione uenisse. Confitere gͦ maledictũ
suscepisse ꝓ nobis: quẽ confiteris mortu
um eẽ ꝓ nob̃. Nec aliud significare uo¬
luisse moysen cum diceret. maledictus
om̃is qͥ u ligno pependerit: nisi mortał

Expanded text:
condicione poenae nostrae, ex qua in ligno condicione poenae nostrae, ex qua in ligno suspensus est, quam non est laus Christi ex ore Manichaeorum, cum eum negant carnem habuisse mortalem, in qua ueram mortem pateretur, quia ex illo prophetico maledicto laus intellegitur humilitatis, ex isto haeretico quasi honore crimen obicitur falsitatis. si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non iam contra Moysen, sed contra apostolos dimicas. si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. iam uero ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione crede uenientem aut ex maledictione. si ex benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari, crede per diuinae sententiae tione uenisse. confitere ergo maledictum suscum esse pro nobis; nec aliud significare voluisse Moysen, cum diceret, Maledictus omnis qui in ligno pependerit; nisi, Mortalis
Abbreviated transcription (Latin):
satagitis: inde seducitis. Displicet enĩ
maledictus uob ꝓ nob̾: qͥa displicet
mortuus ꝓ nob̾. Tunc enĩ extra maledic¬
tum illiꝰ adam: si extra illiꝰ mortẽ. Cum
uero ex homine. ⁊ ꝓ homine mortem
suscepit. ex illo ⁊ ꝓ illo etiã maledictũ
qđ mortem comitat᷑ susciꝑe non dedig¬
natus est. etiam ille ꝓrsus. etiã ille filiꝰ
dei: semꝑ uiuus in sua iusticia: mortuus
autem ꝓpt̾ delicta nr̃a. in carne nr̃a sus¬
cepta ex pena nr̃a. Sic ⁊ semꝑ benedic¬
tus in sua iusticia: maledictus autẽ ꝓpter
delicta nr̃a. in morte suscepta ex pena
nostra. Ac per hoc additum est omĩs.
ne xꝑc ad ueram mortẽ non ꝑtinere
diceret᷑: si a maledicto qđ morti conuic¬
dum ẽ. insipienti honorificentia se pa¬
raret᷑. Qui autẽ ex ueritate eugłica fideł
est. intelligit tam non ẽẽ contumeliam xͥ
ex ore moysi cum eũ dixmaledictum
non ex diuinitate maiestatis sue s ex

Expanded text:
satagitis, inde seducitis. Displicet enim vobis satagitis, inde seducitis. Displicet enim vobis maledictus pro nobis, quia displicet mortuus pro nobis. Tunc enim extra maledictum illius Adam, si extra illius mortem. Cum vero ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo et maledictum, quod mortem comitatur, suscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus autem propter delicta nostra in carne suscepta ex poena nostra. sic et semper benedictus in sua iustitia, maledictus autem propter delicta nostra in morte suscepta ex poena nostra. ac per hoc additum est: omnis, ne Christus ad ueram mortem non pertinere diceretur, si a maledicto, quod morti coniunctum est, insipienti honorificentia separaretur. Qui autem ex ueritate euangelica fidelis est, intellegit tam non esse contumeliam Christi ex ore Moysi, cum eum dixit maledictum, non ex diuinitate maiestatis suae, sed ex