comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incoriaubo minisfiliũ d̃ dicit Ante tempora nonẽe confirmat
eto sis adiumit. Pa tripcissi auus ẽe quide madfiu it patrem
edlipsũ mox ẽe sibifiliũ at que eunde m abinita substanta inra¬
pia de trni ta demi in ꝑsonis ac pominibus confteecur sedupuitatẽ
iupita tis exeludit dĩfiliũ perquẽ omni a sint ar sedigita tẽ¬
ea turam statuens non erea trermi eppella tioni pradcerea
nominum gcidus adicit digxata tem humilio rem ficiens in houore
que posterius loquatur in nomine istae sunt principeles her&ci¬
corum seđete & tã funestae homipũ ꝑsua siones inclog elacta de¬
uerser apuntur ut substantiam indis sociabilis dĩ simplicen s
diumi tatis in efftibilis maiestatem aut inter pretationibusdu¬
uiuenT cuit grcidibus ex homore N cũ & que indigna sunt deel
estimari abis cuitdubie potest quas haberi prin cipelo eodicis
qua les illae her&i corũ secte sint quae condem fari a duc oinstes¬

Expanded text:
Maria hominis filium Dei dicit, ante tempora non esse confirmat. Maria hominis filium Dei dicit, ante tempora non esse confirmat. tatis assumit. Patripassianus esse quidem astruit Patrem, sed ipsum mox esse sibi Filium, atque eumdem ab innata substantia in naima, et Trinitatem in personis ac nominibus confitetur, sed unitatem divinitatis excludit; Dei Filium per quem omnia sunt creata, creaturam statuens non creatorem: appellationi praeterea nominum gradus adjicit dignitatum, humiliorem faciens in honore, quem posterius loquatur in nomine. Istae sunt principales haereticorum sectae, et tam funestae hominum persuasiones in dogmata diversa rapiuntur, ut substantiam indissociabilis Dei simplicem et divinitatis ineffabilis majestatem aut interpretationibus dividant, aut gradibus exhonorent, cum et quae indigna sunt de Deo estimari ab his haud dubie potest, quas haberi principe loco dicis, quales illae hereticorum sectae sint, quae condemnari etiam a ta
Abbreviated transcription (Latin):
cupcttp ditorũ innumera pra&erea tciliũ ꝓdigiorũ posten¬
taddicuntur quae stultitiae uilitas &iam repre ensione
indigns feccit. Prcie ditorũ tamen inpi&titi uelut in aden¬
disem couexi impuguare ecclesiam xp̃m que nondesinunt
sedquio sei ꝑ iubil est ucilidius ueritate elisis undiq fluctibus mag¬
nae mol is pundus in mobile est &ictibus proprus infesta frcngun¬
tur Dũ ad hoctantũ ꝑ fidorũ consurgit intentio ut ase inui¬
codis crepcinte s ÷idem m̃t dumdes truere singulicupunt
asstrua Nuniuersi mins cheus eiuĩ duos eẽ adstruit deos duo¬
que principia quorũ alterũ bonũ malũ credi alterũ uelit.
botũ scilie a quise ueritatem ueterum pr&ceptorũ euange
reddemptortm uonuerita tẽ adseriuł caruis habius seseds¬
ecund̃ iniae ronuero secundũ cliuiuitatem difiliũ confitetur
ncum dũbomiuẽ negat. Perro fotinos extẽpore aisent tatsan

Expanded text:
cupat perditorum. Innumera praeterea talium prodigiorum portencupat perditorum. Innumera praeterea talium prodigiorum portenta dicuntur, quae stultitiae vilitas etiam reprehensione indignos facit: praedictorum tamen impietati velut in appendicem connexi, impugnare Ecclesiam Christumque non desinunt. Sed quia semper nihil est validius veritate, elisis undique fluctibus, magnae molis pondus immobile est, et ictibus propriis infesta franguntur, dum ad hoc tantum perfidorum consurgit intentio, ut a se invicem discrepantes, fidem nostram dum destruere singuli cupiunt, astruant universi. Manichaeus enim duos esse astruit deos, duoque principia, quorum alterum bonum, malum credi alterum velit; bonum scilicet, qui veritatem veterum praeceptorum Evangelii Redemptorem non veritatem asserunt carnis habuisse confitetur, secundum hominem negat. Porro Photinus ex tempore assumpti de
Abbreviated transcription (Latin):
insciam ftillendo seducere. hac sibi honorem parare decrimipe
dm̃ aut exparte credendũdo cuit aut peuitus ab negandum
habentes praeterea xp̃i nomen proprio idẽ arrio nuncuparb
ut quo quopacto asa crilegionon abes sent quixp̃i nomhe de¬
relicto relgionis uocabulũ e ex homine sumpsis sent quidenũ i¬
terest abidolo an abhone uocabulũ ac cipiat quiuo carixp̃i anus
desistit Ixilloigitur heresis una quaeque nuncdicitur quo aue¬
tor & trans gressa est . & in tantũ propria&a teg̃ criminis delo¬
tantur. ut uec si quidem intelle gaNł se abunita te religionis
abscisos quod fidem &iam in nomine perdiderunt exmancheo itas:
manichei ex marcione similiter a lumna plbs nominis fotinbs suo
& iamuo cabulo diuidit sabelliusperinde appellariex se conucis¬
tus sui exigit partem . Pc tripcissia nis erfornomeNt inposuit &
nua bolihereditatem arcem arrius tenens ex segre gemnun¬

Expanded text:
insciam fallendo seducere, ac sibi honorem parare de crimine; insciam fallendo seducere, ac sibi honorem parare de crimine; Deum aut ex parte credendum docuit, aut penitus abnegandum: habentes praeterea Christi nomen, proprio nuncuparunt, ut quoquo pacto a sacrilegio non abessent, qui, Christi nomine derelicto, religionis vocabulum ex homine sumpsissent. Quid enim interest ab idolo an ab homine vocabulum accipiat, qui vocari Christianus desistit? Ex illo igitur haeresis unaquaeque nunc dicitur, quo auctore transgressa est, et in tantum proprietate criminis delectantur, ut nec sic quidem intelligant se ab unitate religionis abscissos, quod fidem etiam in nomine perdiderunt. Ex Manete itaque Manichaei, ex Marcione similiter alumna plebs nominis: Photinus suos etiam vocabulo dividit: Sabellius perinde appellari ex se conventus sui exigit partem: Patripassianis error nomen imposuit; et in diaboli hereditate arcem Arius tenens ex se gregem nun
Abbreviated transcription (Latin):
Nul ta estiuda eorum uecordio sitã ꝑ spicua nesciunt dã nabi
seretuscini alieuiactimino ee nonpos suni quibus aut neglo¬
gentia e preuidicium inabusione aut peacus in incredulitete
sub eundus est hosigicurperditionisuae si hoc tam̃ elgunt
derelinquens hereticorũ generaerrores que mihi pande iu
infide tã quõ immobili rupesistentem. Cũ infestare fluctus ꝑ¬
fidiae coeperint praecogniti ante non moueant Nã lic& si¬
plicis apimi fore credam. horũ prauita teserroresque nes¬
cire mupitioristamen fidei est procautione cognoscere
ZAECHI US. Icintae hereicorũ acta m¬
mere pestes sunt ut eos non sollum enumerare difficile u¬
tanda traditio a fide a uertendo caecauit. sic depique in sen¬
sus ꝑreuntium subtilitas set iabolice frcuidis in mersit. ut &iam
her&icihereticos habere secredant. Huitaq: traditio uema¬
postolicam rerinquentes magis trosper fidie sunt secuti & nom̃re¬
legionis muta uere cũ sensus frout enim cuique libuit plebem

Expanded text:
ulta est Judaeorum vecordia, si tam perspicua nesciunt; damnabilet recusent, alieni a crimine esse non possunt, quibus aut negligentiae praejudicium in abusione, aut reatus in incredulitate subeundus est. Hos igitur perditioni suae, si hoc tamen eligunt, derelinquens, haereticorum genera proprietatesque mihi pande, ut in fide tamquam in immobili rupe sistentem, cum infestare fluctus perfidiae coeperint, praecogniti ante non moveant. Nam licet simplicis animi fore credam horum pravitates erroresque nescire, munitioris tamen fidei est pro cautione cognoscere. ZACCH.--Tantae haereticorum ac merae pestes sunt, ut eos non solum enumerare difficile, vtanda traditio a fide avertendo caecavit, sic denique in sensus pereuntium subtilitas se diabolicae fraudis immersit, ut etiam haeretici haereticos habere se credant. Hi itaque, traditionem apostolicam relinquentes, magistros perfidiae sunt secuti, et nomen religionis mutavere cum sensu. Prout enim cuique libuit plebem
Abbreviated transcription (Latin):
siluis seNt APOLLONII US: III
Iuantũ intellegida turad est sperato in interp̃ta¬
Itionibus fides acueritatiratio expositinisco¬
mer& uerũ tam̃ sacris in terlo cutio nibus eadẽ dicta
e maris tabilitas purae credulitatis exposcit & quod¬
dam ueritatis culm̃ ces scntibus argumentis Ecctouo

Expanded text:
siluissent. CAPUT IIIsiluissent. CAPUT IIIuantum intelligi datur, adest sperata in interpretationibus fides, ac veritati ratio expositionis cohaeret; verumtamen sacris interlocutionibus eadem dicta firmari stabilitas purae credulitatis exposcit, et quoddam veritatis culmen cessantibus argumentis lectio
Abbreviated transcription (Latin):
ante secula duiuita sinpatre acfilio. & scõ spũ uere ac
orpriae creditur uua que adque eadem uec diuidi nos¬
tris int̃ pretationib: potest nec rursum uersa inunius
ꝑsonam tritate c̃fundi sic ergo sp̃s sc̃s ut pat̃ afili¬
us ds̃ ẽ Neque intriuitate unus sed tripitas unũ est
haecfides plena haec nostra credulitas. id urco deos nec
aestimaripatimur. Nec uocari. Sed dm̃ in p̃dictis per¬
souis acnominibus consitemus : in enarrabilis enĩ diumni¬
tas Nlon ut concludi aut adp̃hendi ueluocabulis possit
in tranomina ꝑsonas. Quẽ seprestitit. Sed ut qđ erat
esse & nos cer&ur intellegencia sui exparte quaca¬
pere humapi sermonis angustiae praeualebant.
Credentibus dedit uerũ haectibi non sub tracta aesti
mes sed non credita prius quia abidolorũ multitudine
ueniens &iam hic tibi praedicari deosputas ses. Nisi
id quod pleni tudo fidei contin& traditionis ex ordio

Expanded text:
ante saecula divinitas in Patre ac Filio et sancto Spiritu, vere ac ante saecula divinitas in Patre ac Filio et sancto Spiritu, vere ac proprie creditur una atque eadem, nec dividi nostris interpretationibus potest, nec rursum versa in unius personam Trinitate confundi. Sic ergo Spiritus sanctus, ut Pater ac Filius, Deus est. Neque in Trinitate unus, sed Trinitas unum est. Haec fides plena, haec nostra credulitas. Idcirco Deos nec aestimari patimur nec vocari, sed Deum in praedictis personis ac nominibus confitemur. Inenarrabilis enim divinitas, non ut concludi aut apprehendi, vel vocabulis possit intra nomina personasque se praestitit: sed ut quod erat, esse et nosceretur, intelligentiam sui ex parte, quam capere humani sermonis angustiae praevalebant, credentibus dedit. Verum haec tibi non subtracta aestimes prius, sed non credita prius; quia ab idolorum multitudine veniens, etiam hic tibi praedicari deos putasses, nisi id quod plenitudo fidei continet traditionis exordia
Abbreviated transcription (Latin):
unde hoc primum descõ sp̃u certus reuelã ds̃ neanres aliqio
dĩ sit & munus diuinitatis anplepitudo credendus proba¬
riautẽ tes timoniis oportebit quic quid simplici ter ere¬
dituro fideisa cra menta dicta ueriNt. ⁊aC cheuS¬
Toperilic& expostula tio tua sit. Et quod dã nego¬
tium tantae in terro gationis. Nectat intontio
quiã ardui eperis resloquenda fidemagis est intuende
quã uerbis tam̃ quoniã exigere abumilibus magna ñ de¬
sinis & retidendi ꝙportunutem domini cus feruorex sus citẽt
uod fidei subs tantiam non depres sam botiotegere. idest
oninclusem cordis r&inere secr&is sed uotitia e copientu
postionem ineffabilis incuestatis trepidiad confessiguõ
securi commis sa auctorisuo ora soluamus dr̃ uuus est &
quã lib& ꝑ sonis a cuomillibus distrincta ste triuitas a seta¬
qne ł obhac ad qũe in sua a &̃ nitate nondistat sed mauens

Expanded text:
Unde hoc primum de sancto Spiritu certus revela: Deus ne, an res aliqua Unde hoc primum de sancto Spiritu certus revela: Deus ne, an res aliqua Dei sit? et munus divinitatis, an plenitudo credendus? Probari autem testimoniis oportebit quidquid simpliciter credituro fidei sacramenta dictaveris. ZACCH.--Oneri licet expostulatio tua sit, et quoddam negotium tantae interrogationis nectat intentio, quia ardui operis res loquenda, et fide magis est intuenda quam verbis: tamen quoniam exigere ab humilibus magna non desinis, et recitandi opportunitatem dominicus fervor exsuscitat, quod fidei substantiam non depressam humo regere, id est, non inclusam cordis retinere secretis, sed notitiae cupientium positionem ineffabilis majestatis trepidi, ad confessionem securi commissa auctori suo ora solvamus. Deus unus est, et quamlibet personis ac nominibus distincta sit Trinitas, a se tamen atque a sua aeternitate non distat, sed manens
Abbreviated transcription (Latin):
qualib& eclitione fastidium est. aut refricare tã coguita
aut clarioribus inserta monum̃tis subpresso auctorego¬
re unde magis utris quen ostrũ fortas se conueniat exem¬
plaria adire pris corum acde in lustriũ uolum in ibus bu¬
ius madi aurire doc triuã quia&tibi abque dubio conduci¬
bilius est ꝑfecta ab eruditoribus discere & mihide maxi
putas se actantis annorũ temporum que curri culis
Spiritalium uirorũ ingenia. Nonsilentio posses sased me¬
ritis Verũ tamen rudibus animus diffusa tardius in note¬
cunt̃ & sensũprius houeraNt ꝓlixaqũa doceant al queide
excu satione ẜ cessante inuidiae m&um utiliũ feruorex¬
dudat. & indeptȩ qui&is quam amplecteris gradam
in exuperabilis fidei amoruincat uere cundiã ꝓuerbuus
teris sententia subleuante quienĩ dicia quoquam potest
qđ ante non dictũ sic aut qua&am abstrusa in nostrisre¬
bus scientia est quã usus non in lustrauerit praecidentũ

Expanded text:
qualibet editione fastidium est aut refricare jam cognita, qualibet editione fastidium est aut refricare jam cognita, aut clarioribus inserta monumentis suppresso auctore proferre; unde magis utrique nostrum fortasse conveniat exemplaria adire priscorum, ac de illustrium voluminibus hujusmodi haurire doctrinam: quia et tibi absque dubio conducibilius est perfecta ab eruditioribus discere, et mihi de maximputasse, ac tantis annorum temporumque curriculis spiritalium virorum ingenia, non silentio possessa, sed meritis. Verumtamen rudibus animis diffusa tardius innotescunt, et sensum prius onerant prolixa, quam doceant. Atque ideo excusatione cessante invidiae metum utilium fervor excludat, et indeptae quietis quam amplecteris gratiam inexsuperabilis fidei amor vincat; verecundiam proverbii veteris sententia sublevante. Quid enim dici a quoquam potest quod ante non dictum sit? Aut quae tam abstrusa in nostris rebus scientia est, quam usus non illustraverit praecedentum?
Abbreviated transcription (Latin):
song. uelsiex usu multiplicis reuerentia e & non ex pecili apel¬
latione nomen ad sumptum. quod si haee sipientiae caelestisoc¬
cultares erraueris. quid quid in susceptione aduenientis fideĩ
benecessit. consum matum notitia perfectio reroborabitur
Consequens erit ut doc triuas quoquehere ticorum . Rum uer¬
sas scis matũ prauitates eouͦi tartotius pos sint cosultus expe¬
dias. si prius qualiter credi debeaniam confes samonstraueri
Demꝑ quidem stipendiis militiae spiritalis accinctos. uelut
sub inminentium expectatione bellorum instructionis
suo porte inscitui & otiũ detestari. sed amultis quae exp&is
s& prolixe & sublimiter condita uelut nouae eruditionis opas
rtcusant actã plaene deomnidudũ ambiguitate dissertum
st utnunc non modo rudes in interorẽ t̃ionibus sensus seduur¬
ba depique nisi inca non suppetant. Nlotissimũ praeterea in

Expanded text:
sona, vel si ex usu multiplicis reverentiae et non ex speciali appelsona, vel si ex usu multiplicis reverentiae et non ex speciali appellatione nomen assumptum: quod si haec sapientiae coelestis occulta reseraveris, quidquid in susceptione advenientis fidei bene cessit consummatum notitia perfectiore roborabitur: consequens erit ut doctrinas quoque haereticorum et universas schismatum pravitates, quo vitari ocius possint, consultus expedias, si prius qualiter credi debeant jam concessa monstraveris. ZACCHAEEUS.--Semper quidem stipendiis militiae spiritalis accinctos velut sub imminentium exspectatione bellorum instructionis usu oportet institui, et otium detestari; sed a multis quae expetis et prolixe et sublimiter condita, velut novae eruditionis opus recusant, ac tam plane de omni dudum ambignitate dissertum est, ut nunc non modo rudes in interpretationibus sensus, sed verba denique nisi inculcata non suppetant. Notissimum praeterea in
Abbreviated transcription (Latin):
coto animiuigore & salutaria expetere debeo. & oblisu
distruere Sed qñ m inre tribuenda gratiarũ uic enecl
hoc quidem sufficientes sumus quod in tellegendo sentimus
haec solum retributionis paenes inpares uia est. Si largitur
cotius indulgentiae dr̃ diguati one qua nostris cogitationi¬
bus interest debentis inspicia t uotũ & profecturecipia tuo¬
luntatem quam lib& ergo in ef fabilis la&itiae conpos
mana sim consecutus maior mihi tamen iguorantiae m& uest
ex quo aliquid ẽẽ caepet scientiae. grundis que animum cura sol¬
licitat si spiritalium conscius secr&orũ plenitudinis sacrȩ quan¬
autrepidus deprehendar. nã prima fidei in meprecepta con¬
cludens patris tantum ex quo sunt omnia. & fili ꝑ quem fatia
sunt omnia credulitatẽ simpli cempo poscisti. Post autem ine¬
untis traditionemysterii &iam sci sõs mihiate ex acta con¬
igitur memor pandean sit tertia. in religionis honore per¬

Expanded text:
toto animi vigore et salutaria expetere debeo, et obliqua toto animi vigore et salutaria expetere debeo, et obliqua destruere. Sed quoniam in retribuenda gratiarum vice, nec in hoc quidem sufficientes sumus quod intelligendo sentimus; haec solum retributionis penes impares via est, si largitor totius indulgentiae Deus, dignatione qua nostris cogitationibus interest, debentibus inspiciat votum, et pro effectu recipiat voluntatem. Quamlibet ergo ineffabilis laetitiae compos magna sim consecutus, major mihi tamen ignorantiae metus est ex quo aliquid esse coepit scientiae; grandisque animum cura sollicitat, si spiritualium conscius secretorum plenitudinis sacrae quanaut trepidus deprehendar. Nam prima fidei in me praecepta concludens, Patris tantum ex quo sunt omnia, et Filii per quem facta sunt omnia, credulitatem simplicem poposcisti; post autem ineuntis traditionem mysterii etiam sancti Spiritus mihi a te exacta conigitur memor, pande an sit tertia in religionis honore per
Abbreviated transcription (Latin):
Vt lib& lisuperioris more religionis nostraeaemuli prae¬
damnentur & isquidis cendiaccenditur studus dõ uiuero
cupiat acuicus interire . nunc ergom terpraedictos leni
conlatione & proferentur omnia & probabuntur. ut ca¬
grua braeuitate monstretur qui recipidebeat quidea¬
ueri Cũ & fideliũ credulitas caeles tibus confirm&ur &¬
emplis &pfanorũ perfidia suis uel maxime intellectibus
destruatur. APOL LONI VS.¬
Si quis quam tac chene referre ut dignũ est gratiã
đoꝓconlatis inseeius miseratione bene ficuis aut sermonib
sufficit aut animo conpraehendit egopraecipuae ꝑ fuis
hoc munere debeo confessionis & m̃tis quuillius adspira¬
tione tua quaedoc trinatantis errorũ laqueis euolutus
mortisuin cladeposui. & terreuũ exictus hominẽ in spen
caelestiũ gaudiorũ dĩ ad optione transiui ae terni in suꝑ
sacrificu particeps factus immodm̃ sumendopars ipsus

Expanded text:
ut libelli superioris more, religionis nostrae aemuli praeut libelli superioris more, religionis nostrae aemuli praedamnentur; et is qui discendi accenditur studiis, Deo vivere cupiat ac vitiis interire. Nunc ergo inter praedictos leni collatione et proferentur omnia et probabuntur, ut congrua brevitate monstretur quid recipi debeat, quid caveri; cum et fidelium credulitas coelestibus confirmetur exemplis, et profanorum perfidia suis vel maxime intellectibus destruatur. APOLLONIUS.--Si quisquam, Zacchaee, referre, ut dignum est, gratiam Deo pro collatis in se ejus miseratione beneficiis, aut sermonibus sufficit, aut animo comprehendit: ego praecipue perfungi hoc munere debeo confessionis et mentis, qui illius aspiratione tuave doctrina tantis errorum laqueis evolutus, mortis vincla deposui, et terrenum exutus hominem, in spem coelestium gaudiorum Dei adoptione transivi; aeterni insuper sacrificii particeps factus, immo Deum sumendo pars ipsius,
Abbreviated transcription (Latin):
ptima adque ex hob tablis uia sit piaeuiuere &uito ipsius
rtitionẽ factorũ & cogitationũ obseruantia custodire.
fiocecipui in terbona omniamꝰ st udiest . aut dõ semꝑ aut de
õfideliterlo qui. qđ que in homiuemaximũ est. lingucie
gmentis officiũ auctoris sui laudibus deputare. Nec toms
feruore pia euoluntotis ad tolli. ut in aliquo sentiendi ac ꝓfi¬
tendimodum subnixe fidei uolusta trans currtNt aut sciens
diuine praedicat ionis terminus audentior licitas calc& in¬
gessus. Nonergo fiducia sed fide promti in sinuatiquem
primũ scictae trinitatis adgrediamur Post inpideos aede¬
inceps inhereticos plana expositione ꝑ gentes &iam scis mati¬
cum nouitianorum detegemus errorem ita instructio exmultis
collecta uoluminibus. breuiarii uicem dabit No nomnia ins¬
gulis elaborans. experti i taquerem interpersonas melius
Agi iac cheum nos trũ apollonium queiam nostrum Ad proc¬
dictos causarũ gradus robustiore scientia deducemus

Expanded text:
tabilis via sit pie vivere, et vitae ipsius rationem factorum et cognitionum observantia custodire; praecipui inter bona omnia studii est, aut Deo semper aut de Deo fideliter loqui, quodque in homine maximum est, linguae ac mentis officium Auctoris sui laudibus deputare, nec tamen ita fervore piae voluntatis attolli, ut in aliquo sentiendi ac profitendi modum subnixa fidei vota transcurrant, aut sacros divinae praedicationis terminos audentior licitis calcet ingressus. Non ergo fiducia, sed fide prompti, insinuationem primum sanctae Trinitatis aggredimur; post in Judaeos, ac deinceps in haereticos plana expositione pergentes, etiam schismaticum Novatianorum detegemus errorem. Ita instructio ex multis collecta voluminibus breviarii vicem dabit, non omnia in singulis elaborans. Experti itaque rem inter personas melius agi, Zacchaeum nostrum Apolloniumque jam nostrum ad praedictos causarum gradus robustiore scientia deducemus,
Abbreviated transcription (Latin):
cum cisone carnali signaculũ fidei nonstatutum fuss
iustitiae scripturt memorante & dixit dñs ad habrão
testam̃ tũ meũ seruabis interme &uos tu & sem̃tuũ tecũ
circũ cid&ur omne uestr̃umasculinũ & circũ cidetis corpios
preputiiuestri. Eterit in signũ tes tamenti in terme&uos
hancusque ad xp̃mratio nabiliter custoditã. le sunaueactusb¬
sequens probat quipost excessueremi in qua idem udabis
auxerunannis Necquis quã huic fuerat subiectus iniu¬
e quia solitudine ꝑmoctio extraneorũ ñerat populorũ plebem
uare praecipitur atq: indicto patribus more iordanen tran¬
ris cognitionem auite credulitatis inponere. scriptura
uicingeliis nuntiante. Natus est inquid uobis hodie salua¬
er qũe uocabitis iħm ipscenũ saluũ faci& populũ suũ a pec

Expanded text:
circumcisione carnali signaculum fidei, non statum fuisse circumcisione carnali signaculum fidei, non statum fuisse justitiae, Scriptura memorante: Et dixit Deus ad Abraham: Hoc testamentum meum servabis inter me et vos; tu et semen tuum tecum. Circumcidetur omne vestrum masculinum, et circumcidetis carnem praeputii vestri. Et erit in signum testamenti inter me et vos . Hanc usque ad Christum carnaliter custoditam Jesu Nave actus subsequens probat, qui post excessum eremi in qua iidem Judaei quadraginta vixerant annis, nec quisquam huic fuerat subjectus injuriae, quia in solitudine permixtio extraneorum non erat populorum, plebem signare praecipitur, atque indicto patribus more, Jordanem transituris cognitionem avitae credulitatis imponere, Scriptura in Evangeliis nuntiante: Natus est, inquit, vobis hodie Salvator , quem vocabitis Jesum: ipse enim salvum faciet populum suum a pec
Abbreviated transcription (Latin):
merentꝰ adiecta suNt atq: ileo inter ex ordia & pleuitudnem
ficlei lex media subrepsit quȩ feras iudaeorũ mentes talium
sconctionum difficultate confringer&. &uenture inuul¬
tiae gratiã suscipifacilius ꝑsuader&. qũã diutr. ue ass¬
lutio seruitutis & ex obtata olim libertas a mabilioren
aliquod diuinie prouidentiae fuis se consilium ii
rudis populi ꝑmissa primordus uel ut profutura acplac¬
ta iuberentur. q aboleri post modũ conuenir& Qui
rogo incircum cisione hisdemiuila eis scĩ ficationis auteritiẽ q
tantũ electae subolis constłtã. Precedentis libelltenore sģ¬
nciueras & ꝓculdubio clarũ est. eos qui iustitiae praemiis con¬
turos sinhanc tantũ corporis inminutione fidentes totiussi
documenta componaNT. Quos reiecta carnisiniuria gauder
potius in cruentis sc̃is sp̃simnuneribus qprtebat. RCCheus¬
ec tere colis prioris libellihuius modi ex positionẽ fuis send

Expanded text:
merentur adjecta sunt: atque ideo inter exordia et plenitudinem merentur adjecta sunt: atque ideo inter exordia et plenitudinem fidei lex media subrepsit, quae feras Judaeorum mentes talium sanctionum difficultate confringeret, et venturae indulgentiae gratiam suscipi facilius persuaderet, quam diuturnae absolutio servitutis et exoptata olim libertas amabiliorem aliquod divinae providentiae fuisse consilium, ut haec rudis populi permissa primordiis velut profutura ac placita juberentur, quae aboleri postmodum conveniret. Quid, rogo, in circumcisione hisdem Judaeis sanctificationis aut meriti estantum electae sobolis constitutam praecedentis libelli tenore signaveras? Et procul dubio clarum est eos justitiae praemiis carituros, si in hac tantum corporis imminutione fidentes, totius spei documenta componant, quos, rejecta carnis injuria, gaudere potius incruentis sancti Spiritus muneribus oportebat. ZACCH.--Recte recolis prioris libelli hujusmodi expositionem fuisse, in
Abbreviated transcription (Latin):
nabus ur̃is Tolli te iugũ meũ suꝑtios &discitea me quia mi
sum & humilis corde iugũ enĩ meum suaueest. & onusme
leue ẽ. Neuũt predictarũ uindictarum rigormaner& &
ndellõ salitaris penitentia ein cũbens reatui exitus saper&
ques trare iudicio plectenda constituit. In euan gelio dñsita¬
edicans mihiundictõ egore tribuã qnm̃ nisiem̃ clacio iusta
ccesserit ne morectius uindicat quãqui madmissi probati¬
e non fallitur sicitaq: & sabbati abolitus torporest atq abo
opere nullũ fidelib: tempus exclusum. ipso in euangeliis sic
quente lic& sabbatis bene facere &quia filius hominis dñs
bbatiẽ eden dipraeterea quȩ conueniaN feicultas est.
tributa qm̃ ut ipse testatus est . Ni coinquinant hominẽ
Quȩ ios ingrediuntur sed ea q: deore ex eunt Itahec omnia
q cruciatui rebellibus eraNt indulta ꝑxp̃m libertate silu¬
tur paucisque a superstitio neces santibus q̃: uereiustitian

Expanded text:
ite a me quia mitis sum et humilis corde: jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Ne autem praedictarum vindictarum rigor maneret, et medelam salutaris poenitentiae incumbens reatui exitus raperet, sequestrari judicio plectenda constituit, in Evangelio Dominus ita praedicans: Mihi vindictam, et ego retribuam : quoniam nisi emendatio justa successerit, nemo rectius vindicat, quam qui in admissi probatione non fallitur. Sic itaque et sabbati abolitus torpor est, atque a bono opere nullum fidelibus tempus exclusum; ipso in Evangeliis sic loquente: Quia licet sabbatis bene facere . Et, quia Filius hominis Dominus sabbati est . Edendi praeterea quae conveniant, facultas est attributa; quoniam, ut ipse testatus est: Non coinquinant hominem quae in os ingrediuntur: sed ea quae de ore exeunt . Ita haec omnia quae cruciatui rebellibus erant, indulta per Christum libertate solvuntur; paucisque a superstitione cessantibus, quae vere justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
on p&enter exposcis ut his potius fides d&ur quacintes¬
mouiũ suidiuinitas ipsa prola cu taẽ. & recte ex in nume¬
rabilibus pau capro ferri Qñmuere probatiomaiestatis ta¬
& si hab& pluralitatẽ pluralitate non indig&. Credentiqu
& pauca sufficiunt quae in creduli &iam suñ multis seruten

Expanded text:
ompetenter exposcis, ut his potius fides detur quae in testimonium sui Divinitas ipsa prolucuta est; et recte ex innumerabilibus pauca proferri; quoniam verae probatio majestatis, tametsi habet pluralitatem, pluralitate non indiget; credentique et pauca sufficiunt, quae incre
Abbreviated transcription (Latin):
positae breuicatis memorsententiarum multitudi¬
nem quae largissima suppetit non requiras qnm̃
sicut dixim paucis dõ credere consuetudo fideliũ
meminis se aũt plurium diligentiae magis per
se proficientis. quam docentis oficiumest:S.
sp̃m uere acproprie dm̃credi sed quia facilu
est sermoniblis prebere consensum quam &¬
intellectum sensibus nutitare firmite roportu
examinare suscepta. acuoluntariam confessio
celestibus confirmare doctrinis nuncautem
sectarum quae aduersȩ nobissunt prauitatis re¬
texens adda cis siui detur ordire priniipia curi¬
doma bilis populus dm̃ ac dĩ filium ad nuatxp̃n
creaturarum que omnium dm̃ in eutra uelint
natiuitate subsistere qui utique anteomes qus
nuncsaluantur salira teque sunt nationes fu¬
turorum scientiam ꝑlegem profecas que nos¬
centes quȩ rant promundi salute faciunda
nescire nulla tenus potuerunt cum &dm̃ nosse

Expanded text:
positae veritatis memor, sententiarum multitudinem quae largissima suppetit, non requiras; quoniam, sicut dixi, in paucis Deo credere consuetudo fidelium est; meminisse autem plurium, diligentiae magis per se proficientis, quam docentis, officium est.Spiritum vere ac proprie Deum credi; sed quia facilius est sermonibus praebere consensum, quam intellectum sensibus mutuari, firmiter oportuit examinare suscepta, ac voluntariam confessionem coelestibus confirmare doctrinis. Nunc autem sectarum quae adversae nobis sunt pravitates retexens, a Judaeis, si videtur, ordire principia, cur indomabilis populus Deum ac Dei Filium abnuat Christum, creaturamque omnium Dominum in neutra velint nativitate subsistere, qui utique ante omnes quae nunc salvantur salvataeque sunt nationes, futurorum scientiam per legem prophetasque noscentes, quae erant pro mundi salute faciunda nescire nullatenus potuerunt, cum et Deum nosse
Abbreviated transcription (Latin):
re ex multis quae enumerari adp̃sens posseñ arbitror uequi
utuunc enumerentur expostulo qui in terum doctrinaeor¬
dinẽ shistorie corpus inquiro ꝑspicua queque & pau cadic¬
turus auctoritatẽ red dememoratis. Nã sicut dixi uelit
tepui teriacta putabuNt Nishumanis adstructa sermonibus

Expanded text:
multis quae enumerari ad praesens non posse arbitror, neque ut nunc enumerentur expostulo, qui interim doctrinae ordinem, non historiae corpus inquiro; perspicua quoque et pauca dicturus auctoritatem redde memoratis. Nam, sicut dixi, velut tenuiter jacta nutabunt, nisi humanis astructa ser
Abbreviated transcription (Latin):
permis sa coniugia. & ox licitis codss ad ulteriaẽ dmit tuntur
inlicita quid rogo aequius facereds̃ debuit: qua mrationabius
angelorum & hominum crpeturam ad que hanc uec libertat
priuar&. & scientia cautionis inbuer&. quod si futuri pres¬
cius ds̃ creare huius modiautcefteris prae ferre non debuti
ergonec hominem facereaut cunctis p̃ferredebuerat: &
peccaturum sciebat. & sicut tudicis ne ipsaquidem fieri el¬
menta debuerunt sinullius errant usui profutura Velq
nocere uniuersa possunt sihis dem nonita utaris. ut fuctas
Quan tohi diuinȩ prouidentia probabilior ordo est. Id¬
coilli primũ summa conmitere. quier at ausurus in licita
adtentius suc cessuris cura iustitiae. & amaricreator
instituer& & timerf acsimul tempta rieum nec ab a¬
gelis in pune monstra r& quiob presũptionem &iam ar¬
gelum deiecis s& uides ergodĩ creatione bqũ fuctum
que ipsius beneficio in sub limibus. constitutũ Volunta

Expanded text:
permissa conjugia, et ex licitis coitibus adulteria admittuntur illicita. Quid, rogo, aequius facere Deus debuit, quam rationabilem Angelorum et hominum creaturam, atque hanc nec libertate privaret, et scientia cautionis imbueret? Quod si futuri praescius Deus creare hujusmodi, aut caeteris praeferre non debuit, ergo nec hominem facere aut cunctis praeferre debuerat, quem peccaturum sciebat: et sicut tu dicis, ne ipsa quidem fieri elementa debuerunt, si nullius erant usui profutura, vel quoniam nocere universa possunt, si iisdem non ita utaris ut facta sunt. Quanto hic divinae providentiae probabilior ordo est, idcirco illi primum summa committere, qui erat ausurus illicita, ut attentior successuris cura justitiae et amare creatorem institueret et timeret, ac simul tentari eum nec ab Angelis impune monstraret, qui ob praesumptionem etiam Archangelum dejecisset. Vides ergo Dei creatione bonum factum, atque ipsius beneficio in sublimibus constitutum voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
noueris & deinteriobus fidei aliqua supersint Nonta¬
men potes omnia ꝑ hominẽ. scire quaedĩ sunt Nisiquae
aut scire hominẽ ipse ꝑdocuit aut intellegere diuina
adspiratione permisit. a geerigo & fiđem corde sim¬
plicitate susceptam deuotioris c̃fessione testare
pecgraui praeceptorũ bonere terrearis laeuis est sex¬
uitus dĩ & intra uoluntatẽ hominis tota necessitas le¬
gis que cũpenitus reuelata ompereris. Ita eius agnit¬
one gaudebis ut sisti mul& deante acto errore pencor¬
tia maior tomen ueniat de confessione gratulatio
Lanidu dum uoluntas qũã exp&is promta est seduelut
opletaru deribus funda mentorum loca lta mentẽ
qibi &atibus emundari ignorantiam scientia ops¬
tuit inbui ut patentem fidei aditũ ueterum purgo¬
tio firma pras picor& Vnde quia oe edpato dudum se¬
nalegis nom poturthaerere reuelatio di gestamli
pauca nunc rep&e ut quã prope modum non recop¬

Expanded text:
noveris, et de interioribus fidei aliqua supersint; non tanoveris, et de interioribus fidei aliqua supersint; non tamen putes omnia hominem scire posse quae Dei sunt, nisi quae aut scire hominem ipse perdocuit, aut intelligere divina aspiratione permisit. Age ergo, et fidem cordis simplicitate susceptam, devoti oris confessione testare, nec gravi praeceptorum onere terrearis: levis est servitus Dei, et intra voluntatem hominis tota necessitas legis, quam cum penitus revelatam compereris, ita ejus agnitione gaudebis, ut licet stimulet de ante acto errore poenitentia, major tamen veniat de confessione gratulatioJam dudum voluntas quam expetis, prompta est: sed velut oppleta ruderibus fundamentorum loca, ita mentem dubietatibus emundari, ignorantiam scientia oportuit imbui; ut patentem fidei aditum veterum purgatio firma prospiceret. Unde, quia occupatiori dudum plena legis non potuit haerere revelatio, digestam in pauca nunc repete; ut, quam propemodum non recep
Abbreviated transcription (Latin):
molorũ uorsutiã semper in uoluens. Vt siħ eͦuutia seu prop¬
ter fidem ista proueniant aut iniquum a ut nelegentẽ :¬
dm̃ si quibus forte sua derepos sit adferm&. sed quã lib&
arte uel par uolos cruci& uel parentes dĩ uistitia inutro¬
que non deest. Nã & infcintibus trans latio malis uitae
isti usmelior &iam hoc prestat Ne ex in probis genti
limiles quqndoque efficiantur auctoris & hisdem qui
se nuerunt probene ficio reputandũ est quod fittẽporario
Vexatorum dolore aut pec catisereuntur & bonisunt aut
meritis augentur & infidecres cunt. habes ergo inter¬
rogatti onum tuarũ causas & omnium ambigui tatum in¬
tellectum patentem. Ita queiam subditus dõ promis¬
sam consilio fudem redele abiecta que hac mundisapien¬
tia uere sapientiae ad sttibus crede & querereate a¬
tiora desistens Rationẽ caelestium secretorũ auctoris
suiscientiae consilioque ꝑ mitte Nã lic& uunc plura cos¬

Expanded text:
malorum versutiam semper involvens, ut sive ob vitia, seu propmalorum versutiam semper involvens, ut sive ob vitia, seu propter fidem, ista proveniant, aut iniquum aut negligentem Deum, si quibus forte suadere possit, affirmet. Sed qualibet arte vel parvulos cruciet, vel parentes, Dei justitia in utroque non deest: nam et infantibus translatio malis vitae istius melior etiam hoc praestat, ne ex improbis geniti similes quandoque efficiantur auctoribus; et hisdem qui genuerunt pro beneficio reputandum est, quod temporario vexatorum dolore aut peccatis eruuntur, et boni sunt, aut meritis augentur, et in fide crescunt. Habes ergo interrogationum tuarum causas, et omnium ambiguitatum intellectum patentem. Itaque jam subditus Deo promissam concilio fidem redde, abjectaque hac mundi sapientia, verae sapientiae affatibus crede; et quaerere a te altiora desistens, rationem coelestium secretorum Auctoris sui scientiae consilioque permitte. Nam licet nunc plura cog
Abbreviated transcription (Latin):
* infidei sus ceptione ex aliquo incertus putes aut oreas ad¬
queinnullã dedĩ iustittam infidelium disputatio locũ teneat.
quid sentiri debeat aduerte. Nonnũ quã & obeorundem pcrentum¬
uel pec cata uol merita in fantũ cotus finis est quia dilectorum
ablatione probantur boni puniuntur in iusti & quiseare gui do¬
loribus aliis clamnis que non sentiunt &iam orbitatibus a fli¬
guntur iustos autem maior fidei ignis examinat cũ inlepa oribus
stabiles &iam amissioe probantur affectuum quouero non¬
dũ bouiuel mali constios in fanda demonum: uexat insania
patrum quidem sedistants bus modis causa est suniqui sunt
uec praedictis uel similibus castigationibus emendantur.
&iamin nocentũ suorum arguuntur. exitus hiautẽ quibus
conuersatio recta ẽ & ꝑ semalietã ziabolicã superant &iam
talibus fatigantur in sidiis nequgatae diorũ exercitiouic¬
cant. quibus nocere aliteruis dolosa non praeual& ad hoc

Expanded text:
 in fidei susceptione ex aliquo incertus nutes aut haereas, at in fidei susceptione ex aliquo incertus nutes aut haereas, atque ut in nullo de Dei justitia infidelium disputatio locum teneat; quid sentiri debeat adverte. Ex quatuor elementvel peccata vel merita, infantum citus finis est; quia dilectorum ablatione probantur boni, puniuntur injusti; et qui se argui doloribus aliis, damnisque non sentiunt, etiam orbitatibus affliguntur: justos autem major fidei ignis examinat, cum in levioribus stabiles etiam amissione probantur affectuum. Quod vero nondum boni vel mali conscios infanda daemonum vexat insania, patrum quidem, sed distantibus modis causa est: si iniqui sunt, nec praedictis vel similibus castigationibus emendantur, etiam innocentum suorum arguuntur exitiis. Hi autem quibus conversatio recta est, et per se malitiam diabolicam superant, etiam tamen talibus fatigantur insidiis; neque a taediorum exercitio vacant, quibus nocere aliter vis dolosa non praevalet, ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
futurorũ prolixae autẽ patientiae ds̃ & tumentes in dis¬
solutionem proicisinet & anigus tatos in passione con¬
firmat promissum cunctis uidiciũ reddituris. ut hoc illio
percipiadunus quisque quohic legerit hoc in perp&uum
patiatur quom feriores acsubditos temporariae dispia¬
perte &iãhuius inter rogationis membre patue¬
runt &nisimolestum uere reraliquid tẽ qũo in
cumulum prastitae. actenus expositionis adicere
penitus inscit diuersas malis ad fici untur in fantes
ac nonnum quã ex utero prodeun tes. aut debilit
oc cupato ut ad mortẽ in maturauis praeripit. quodse¬
ua in noxides uexat in sania Necma iestatis in dibis
piectis &iustitia omnibus primta suc currit: unde ssie dixi
taedium non est breuitercuncta ostensurus eloquere.
mplius quidem postulas quã suf ficerepossit creden ꝑ& neces¬
sariae scientiae termipos inquisitione progrederis. sed ne¬

Expanded text:
futurorum; prolixae autem patientiae Deus et tumentes in disfuturorum; prolixae autem patientiae Deus et tumentes in dissolutionem projici sinit, et angustatos in passione confirmat, promissum cunctis judicium redditurus, ut hoc illic percipiat unusquisque quod hic egerit, hoc in perpetuum patiatur, quo inferiores ac subditos temporarie despicperte etiam hujus interrogationis membra patuerunt; et nisi molestum vererer aliquid tamquam in cumulum praestitae hactenus expositionis adjicere, m ac peccatorum penitus inscii diversis malis afficiuntur infantes, ac nonnumquam ex utero prodeuntes aut debilitas occupat, aut ad mortem immatura vis praeripit; quod saeva innoxios vexat insania, nec majestatis indubie pietas et justitia omnibus prompta succurrit. Unde si, ut dixi, taedium non est, breviter cuncta ostensurus eloquere. mplius quidem postulas quam sufficere possit credenti, et necessariae scientiae terminos inquisitione praetergrederis: sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
persa actuũ uice Non solũ pertina fitorquae site c̃cludont
Verumin super populantur aliena hiquibus lib& lucris totius
uite tempus addicunt: in pecua spem requrunt hiiautẽ prop¬
ter occasionem delicti &iam honesta compendiorum studia
deuitant acbene parta pertina citer non tuentes qui&em
purgiis praeferunt & actoremius titiae uindicẽ sperant addi¬
tur quod prauos mi serationũ quã ꝑ mou&. autad data exigu¬
auixeducit. his uero inopum sumptus honeriest. & promta
semꝑ in loperebonȩ uoluntatis expensa quia uero horum
subuersio ex abundantiae maxime uenit Suos tantũ
incentorcriminũ fouens largas exultantibus sufficgo
pes ut insuc cessibus gcudiorum luxuria subrepat. de in¬
de in comis satione ex uberatio uertitur & captiua te mu¬
lentia uitiis inrigatur hinc addm̃ minor abundcntibus
cura est& fidufta prae sentium sperare nonsinit . diuitio

Expanded text:
versa actuum vice non solum pertinaciter quaesita concludunt, versa actuum vice non solum pertinaciter quaesita concludunt, verum insuper populantur aliena; hi quibuslibet lucris totius vitae tempus addicunt, et in pecunia spem requirunt. Hi autem propter occasionem delicti etiam honesta compendiorum studia devitant, ac bene parta pertinaciter non tuentes, quietem jurgiis praeferunt, et auctorem justitiae vindicem sperant. Additur, quod pravos miseratio numquam permovet, aut ad data exigua vix educit. His vero inopum sumptus operi est, et prompta semper in opere bonae voluntatis expensa: quia vero morum subversio ex abundantia maxime venit, suos tantum incentor criminum fovens largas exsultantibus sufficit opes; ut successibus gaudiorum luxuria subrepat: deinde in comessationem exuberatio vertatur, et captiva temulentia vitiis irrigetur. Hinc ad Deum minor abundantibus cura est, et fiducia praesentium sperare non sinit divitias
Abbreviated transcription (Latin):
insũmam beatitudinis prest& & quod homininegauerat
in exꝑto indulgeat restituto. ut postremo quemtantis malo¬
rum passionibus sequimurquem saeculi inuidia & pericu¬
lis confitemur & credimus sicut cupimus ab his omnibus
liberi insue uideamus. maiestate reguantemn¬
Firmata est intra animum ex positorũ fides sed ut nihil
cuntationis resideat iam credenti pande quȩso quae
uuis florere iniquos fucit uel de primit rectos & cũde
homine sicut aperuistitanta sit dõ cura Tam prauani¬
hilhominus utrosque diuersitas agat. Vt cu in illis
malorũ & uoluntas &actus sit. copiae contrariao ce¬
datbonorũ hispros pera denegentur quomagis acquum
stes selocupletes. ZAC Cheus XpIANUS¬
Nacillis reistius intellectus est uec tota in spiritalibus
experimenta quae rencla sunt quoniã euidenter &i¬
atipraesens conuersatiodo c& quo pacto autiniquis
fluant cuncta aut necessaria bonis desint. hieũ

Expanded text:
in summam beatitudinis praestet, et quod homini negaverat in summam beatitudinis praestet, et quod homini negaverat inexperto, indulgeat restituto? Ut postremo quem tantis malorum passionibus sequimur, quem cum saeculi invidia et periculis confitemur et credimus, sicut cupimus, ab his omnibus liberati, in sua videamus majestate regnantemFirmata est intra animum expositorum fides: sed, ut nihil cunctationis resideat, jam credenti pande, quaeso, quae vis florere iniquos facit, vel deprimit rectos; et cum de homine, sicut aperuisti, tanta sit Deo cura, tam prava nihilominus utrosque diversitas agat, ut cum in illis malorum et voluntas et actus sit, copia contrario cedat bonorum; his prospera denegentur, quos magis aequum est esse locupletes. ZACCH.--Facilis rei istius intellectus est, nec tota in spiritalibus experimenta quaerenda sunt; quoniam evidenter etiam praesens conversatio docet quo pacto aut iniquis affluant cuncta, aut necessaria bonis desint. Hi enim
Abbreviated transcription (Latin):
hominem perire non siner& uel perditũ reparar&.
sed hoc quoque eius prouidentiae iunc tũ est. Ot u¬
bolum adque ipsius sotiuͦs sicut in homine mprimos¬
perciuit aduentu lta in homine iudic& in se cund
uec dificile dõfuit ꝑquẽ lib& caȩ lestis militiae p¬
tatem finem presenti saeculo mittere. & punires
dictos. sed quia memoratus nequitiarum auctordn
se sicut iom exposui uoluiss& uideri. ut coram quut¬
quees set ab angelis & hominibus nos ceretur manifestari dt
filium uisibiliter oportuit &prae sumptorem comminus gon¬
futari ut nul la de inceps deintellectu unius mages tatis a¬
pud utrã que creaturam dubitatio linqueretur his praete¬
tea additur causis quod hominem sub conditione in mortalem
ontea fuctum idem restituere in melius debuit. It enĩ indecens
bilis red der&ur postea quã hoc fidei probatiouemeruis set
quid uero dĩ munificentia dignus quã ut presentiam suam

Expanded text:
hominem perire non sineret, vel perditum repararet: hominem perire non sineret, vel perditum repararet: sed hoc quoque ejus providentiae junctum est, ut diabolum atque ipsius socios sicut in homine in primo superavit adventu, ita in homine judicet in secundo; nec difficile Deo fuit per quamlibet coelestis militiae potestatem finem praesenti saeculo mittere, et punire praedictos: sed quia memoratus nequitiarum auctor Deum se, sicut jam exposui, voluisset videri, ut coram qui uterque esset ab Angelis et hominibus nosceretur, manifestari Dei Filium visibiliter oportuit, et praesumptorem cominus confutari, ut nulla deinceps de intellectu unius majestatis apud utramque creaturam dubitatio linqueretur. His praeterea additur causis, quod hominem sub conditione immortalem antea factum, idem restituere in melius debuit, qui ante plasmavebilis redderetur, postea quam hoc fidei probatione meruisset. Quid vero Dei munificentia dignius, quam ut praesentiam suam
Abbreviated transcription (Latin):
ures tamen prae se addĩ sedẽ uirtutũ ac fide i pro¬
ptione transmittit. Vides ergo ⁊iabolũ eius demque
participes fu tu rouidicio ꝑ prouidentiã dĩ & iam &¬
quadam hominum utilitate sor uece os ut & longor¬
mitas creatoris lapsis paenitentiae locũda r& &
dulgentiae spatia nil proficis sent sua potius quã q
tentia clamnarentur quorũ reatui cotidio extrini¬
cus illud adcrescit quoellic& adiustitiam his demi¬
pugnuntibus exerce amur nihil hominus gtamen&u
magis obtinerttor repa fragilitas. quĩ hii nillo &¬
scinte in substantia an gelica ꝑdiderunt
uerũ &iam ad condem nandũ ziabolũ eiusque consor
ueliam adteras uenisse uelite rum uenturũ eẽ oms¬
mes quod suta est potuit & ange iusmitti. quiabs que
uiria dĩ & dqs creo sabonis malos ꝑder&. &ipsum u
ciis malorũ principem diuina auctoritate punis¬
rima est quidem causa quaxp̃s dĩfilius uenieno
ad terros habuit uolunta tem ut uel periturũ

Expanded text:
ures tamen per se ad Dei sedem virtutum ac fidei probatione transmittit. Vides ergo diabolum ejusdemque participes futuro judicio per providentiam Dei etiam cum quadam hominum utilitate servatos, ut et longanimitas creatoris lapsis poenitentiae locum daret; et si indulgentiae spatia nihil profecissent, sua potius quam Dei sententia damnarentur; quorum reatui quotidie extrinsecus illud accrescit, quod licet ad justitiam hisdem impugnantibus exerceamur: nihilominus tamen et eo magis obtinet terrena fragilitas, quod hi nullo adversante in substantia angelica perdideruntverum etiam ad condemnandum diabolum ejusque consortes, vel jam ad terras venisse, vel iterum venturum esse confirmes; quod si ita est, potuit et Angelus mitti, qui absque injuria Dei et discretos a bonis malos perderet, et ipsum cum sociis malorum principem divina auctoritate puniPrima est quidem causa qua Christus Dei Filius veniendi ad terras habuit voluntatem, ut vel periturum
Abbreviated transcription (Latin):
rebus que illius scpere &uisi abilloe docta scireuelle uelquerer
tantũ neignorantiae. & ardȩ credulitatis culpam poena comit¬
tur maculatae idolorũ concidant sedes & exegran daiẽ abomii¬
nationis templa uacuentur ipsa diuinatio qua eutuid eo uimulti fa¬
rus daemonum fraudibus. uel lolo sa uel fuls a est subreueren¬
tiae sanctae religionis inter eat. ego dm̃ xp̃m & salutisuam
sequarillũ praeanima & cunctis uisceribus diligens in mehoc
so plenitudinem fidei trade interioris sacramenta misteris¬

Expanded text:
rebusque illius sapere, et nisi ab illo edocta scire velle vel quaerere; rebusque illius sapere, et nisi ab illo edocta scire velle vel quaerere; tantum, ne ignorantiae vel tardae credulitatis culpam poena comitetur. Maculatae idolorum concidant sedes, et exsecrandae abominationis templa vacuentur, ipsaque divinatio quae, ut video, a multifariis daemonum fraudibus vel dolosa vel falsa est, sub reverentia sanctae religionis intereat. Ego Deum Christum et salutis viam sequar, illum prae anima et cunctis visceribus diligens, in me hoc so, plenitudinem fidei; trade interioris sacramenta mysteri