comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
assimpcio illa ꝑ hoc probati potest
nisi in cibo dñico sit uere substan¬
cia corporis ⁊ sanguiis xp̃i ma
infestum quomam est prudentis¬
simus argumentator illarius qi
suam assumpcõnem ꝑ hoc confir¬
mare uoluit substanciau corporis
⁊ sanguinis dm̃i nos incibo om̃co
sumere non umbram ⁊ figuram
tantum ut umbratici isti male sõp¬
nant credidit. Ut autem uis totius
dispictacõnis quam breuissime sub
oculis reponatur aut umbratice cre¬
didit beatus hillarius nos comede̾
uerbum carnemi factũ aut substã¬
tiue. S si umnbratice credidisset nũ
attulisset cumi nichil sibi set pocius
aduersarius prodcesse neq hoc qd̃
intendebat illo modo exinde confi
facillime ⁊ ip̃e ⁊ qui ns mediocrit᷑
eruditus ceruere potest. Qm̃ gͥ uir
eruditissimus ad probandũ assũp¬
cionem suam id attulit non mu¬
bratice naturami carius xp̃i nos
comedere credidit. Credidit igit᷑
substantiue. Huius sane libri sc̃

Expanded text:
assumptio illa per hoc probari potest, assumptio illa per hoc probari potest, nisi in cibo Dominico sit vere substantia corporis et sanguinis Christi: manifestum est quoniam prudentissimus argumentator Hilarius, qui suam assumptionem per hoc confirmare voluit, substantiam corporis et sanguinis Domini nos in cibo Dominico sumere, non umbram et figuram tantum, ut umbratici isti male somniant, credidit. Ut autem vis totius disputationis quam brevissime sub oculis reponatur, aut umbratice credidit beatissimus Hilarius nos comedere Verbum carnem factum, aut substantive. Sed si umbratice credidisset, nunialiter est, attulisset, cum nihil sibi, sed potius adversariis prodesset, neque hoc quod intendebat ullo modo exinde conficfacillime et ipse et quivis mediocriter eruditus cernere posset. Quoniam igitur vir eruditissimus ad probandum assumptionem suam id attulit, non umbratice naturam carnis Christi nos comedere credidit. Credidit igitur substantive. Hujus sane libri sancti
Abbreviated transcription (Latin):
quens est ut in uobis substancialr̃
nis necessitas. Que consequencia.
Nulla quippe necessitas ẽ nulla cõ¬
sequencia ut ubi est alicinus rei figaͣ
sit consequenter eiusdem rei substã¬
cia. Si enim cui ius dicerem in h
ꝑiete est sub̃ã tua quia ibi est yma¬
go tua nonue me diceret insanire.
Set nec quisqui omuino dixerit qũ
edebatur agnus legalis ut ibi ẽẽt
na xp̃i cumi ille agnus umbra eẽt
et figura xp̃i. Quis uero audeat
dicere cum serpentem enenni moy¬
ses indeserto suspenderet ꝙ ibi sub¬
stanciam xp̃i suspendẽt cumu sb̃stã¬
ciam xp̃i in ligno suspendendi ser¬
pens ille euens figuraret. Quo cir¬
ca si assumpcio plarii qua dicitur
ꝙ substancialitꝰ in nobis est xp̃c ꝑ
hoc rata ẽẽ monstratur qd̾ nos car¬
nem et sanguinem xp̃i cibo dñico
simiimis que accepta atq hausta
id efficiunt ut ⁊ xp̃c in nobis et nos
naturaliter unum sumius in xp̃o
naturani sue carnis ad epti milla
autem consequencia ut ostendimꝰ

Expanded text:
uens est ut in nobis substantialiter nis necessitas? quae consequentia? Nulla quippe necessitas est, nulla consequentia, ut ubi est alicujus rei figura, sit consequenter ejusdem rei substantia. Si enim cuivis dicerem: In hoc pariete est substantia tua, quia ibi est imago tua, nonne me diceret insanire? Sed nec quisquam omnino dixerit quando edebatur agnus legalis, ut ibi esset i, cum ille agnus umbra esset et figura Christi. Quis vero audeat dicere, cum serpentem aeneum Moyses in deserto suspenderet , quod ibi substantiam Christi suspenderet cum substantiam Christi in ligno suspendendi serpens ille aeneus figuraret? Quocirca si assumptio Hilarii, qua dicitur quod substantialiter in nobis est Christus, per hoc rata esse monstratur, quod nos carnem et sanguinem Christi cibo Dominico sumimus, quae accepta atque hausta id efficiunt, ut et Christus in nobis, et nos naturaliter unum simus in Christo, naturam suae carnis adepti, nulla autem consequentia, ut ostendimus,
Abbreviated transcription (Latin):
simã utilissimã sũmeq nccͣam uideãt
euidẽtissime declaratã. It uero ĩpiis qͥd
sufficiet si duriores saxis tot argumẽtoꝵ
malleis ꝑ cussi ced̾e nolũt si tenebrosio¬
res ĩ ferno tanta fortissimaꝵ rõnũ luce
collustrari nõ possũt aut certe metri¬
cũ siunles de sua turpitudĩe uł ꝑspi¬
cua erubesc̾e nesciũt aut demonũ simil¬
limi ceptã seniel uecordiã tãta ꝑtina¬
cia diligũt ut u̾itatẽ gratis odio hẽãt
⁊ a falsitate uł manifestissima nũꝙͣ
resipiscãt. Omiserimos hõĩes ⁊ ĩ mẽ¬
so lacͥmaꝵ nubre lugẽdas si tauta
paruasit eos ꝓpagãde famecupiditas¬
ut a blasfemiis propalatis nͨ claris¬
siua u̾itas. nͨ sũmia ip̃oꝵ ĩ famia nͦ
reuocare. Redite q̃so redite pͥuarica¬
tores ad cor. Quare moriemni gͣtis.
Nõ talis h disputacõ ẽ q utbiq ualeat

Expanded text:
tissimam summeque necessariam, videant evidentissime declaratam? At vero impiis quid sufficiet, si duriores saxis tot argumentorum malleis percussi cedere nolunt, si tenebrosiores inferno tanta fortissimarum rationum luce collustrari non possunt, aut certe meretricum similes de sua turpitudine vel perspicua erubescere nesciunt? aut daemonum simillimi coeptam semel vecordiam tanta pertinacia diligunt, aut veritatem gratis odio habeant, et a falsitate vel manifestissima nunquam resipiscant? O miserrimos homines et immenso lacrymarum imbre lugendos, si tanta pervasit eos propagatis nec clarissima veritas, nec summa ipsorum infamia, nec revocare. Redite, quaeso, Redite praevaricatores ad cor . Quare moriemini gratis? Non talis haec disputatio est, quae utrobique valeat
Abbreviated transcription (Latin):
ea re nuĩc cõturbare ecclĩam inqͣ cũ ar¬
tianis ĩ manissimis hostib suis noscit᷑
hũisse pacẽ. et quo ip̃a ꝑ os ylarii sui
contra eosdem arrianos uelud argu¬
mẽto ratissimo se potuit cõmunire
unbraticos dicta sũt. N unc contra
illos hẽnda est rõ qui eeccłĩe rõnibus
expugnati iaui qͥ dem negare neque¬
unt subit auciam corporis xͥ abo n¬

Expanded text:
ea re nunc conturbare Ecclesiam, in qua cum Arianis immanissimis hostibus suis noscitur habuisse pacem, et in quo ipsa per os Hilarii sui contra eosdem Arianos, veluti argumento ratissimo se potuit communire,c interim contra umbraticos dicta sunt. Nunc contra illos habenda est ratio qui, Ecclesiae rationibus expugnati, jam quidem negare nequeunt substantiam corporis
Abbreviated transcription (Latin):
xͥ deus facit. Qͣ ꝓptꝰ silcãt apud omines
prudentes ĩ sipientissimoꝵ hoñu noba
irracõnabilia falsa mutilissma uilis¬
siua q cõmienta. Cedaut ĩ quͣi uuiu̾ sa
eccli̾astice fidei illa enĩ nõ ẽ recens illa
illa sola rõnabilitas sola uera solarata us¬
q̃ quaq muinita ⁊ ĩiũcibilis utilissuua
ncͥcia iocũdissuma ⁊ honestissima cõp

Expanded text:
ti Deus facit. Quapropter sileant apud omnes prudentes insipientissimorum hominum nova irrationabilia, falsa, inutilissima, vilissimaque commenta. Cedant, inquam, universa ecclesiasticae fidei. Illa enim non est recens, illa Illa sola rationabilis, sola vera, sola rata, usquequaque munita et invincibilis, utilissima, necessaria, jucundissima et honestissima comp
Abbreviated transcription (Latin):
mus ĩ aliqͦ momento cõferre p̃t. Dñ eñĩ
u̾bũ deicarnẽ factũ cibo dñico absq ĩ¬
panacõe ⁊ ĩniuacõe substancieñ ũbra¬
tice nos sum̾e credimꝰ dũ exuirtute ple¬
nitudinis uite eterue ĩ eodẽ cibo mauẽ¬
tes nos met̾nũ uicturos sꝑamꝰ qͥd hac
fidẽ cũ sit tot ⁊ tantis testimoniis appro¬
bata ueriͦ qͥd rõnabiliꝰ excogitari p̃t.
Quid hͣc ĩ qni fide utiliꝰ qͥd magis ne

Expanded text:
rre potest? Dum enim verbum Dei carnem factum cibo Dominico absque impanatione et invinatione substantive, non umbratice nos sumere credimus; dum ex virtute plenitudinis vitae aeternae in eodem cibo manentis nos in aeternum victuros speramus: quid hac fide, cum sit tot et tantis testimoniis approbata, verius, quid rationabilius excogitari potest? Quid hac, inquam, fide utilius, quid magis n
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apłoꝵ discipulis fuit s neq postea
nũꝙͣ defuit. Mẽtiret᷑ ẽnĩ scͥptura ꝑ ꝓ
ꝓhetas clamãs ⁊ regni eiꝰ nõ erit fiuis.
Mentiret᷑ gabriel archangelus ad ip̃m
ait. Ecce ego nobiscũ sũ usq ad cõsũma

Expanded text:
 discipulis fuit; sed neque postea unquam defuit. Mentiretur enim Scriptura per prophetas clamans: Et regni ejus non erit finis . Mentiretur Gabriel archangelus idipsum ait: Ecce ego vobiscum sum u
Abbreviated transcription (Latin):
ac uinũ corruptibile reuerti ista
equidẽ magua corrupcõ est. Igit᷑
caro ⁊ sauguis dñi in panẽ ⁊ uniũ
iam reuerti non potest. Qua prop¬
ter ⁊ hic error sepeliatur eteruo silẽ¬
cio. Caueant uero utriq isti alienũ
iguem aferre cirta du mia altaria
ne moriaut᷑ coram domino. Caueant
eciam transgredi terminos patrum
suorum quos posuerunt sͥ. Multi qͥp¬
pe sibi ut salomon ait ĩoualibus pa¬
trũ alii absq iudicõ cõgregant᷑. huiꝰ¬
modi uero doctrinaꝵ sibi iunoualib
patrũ uon possit inueniri. Igitꝰ
absq iudicio cõgregant᷑. Rogerius
sermo ñr profecerit breuit᷑ ostẽ¬
danius qũi sacrificiũ nr̃m ueo ũbra
tantum uł figura caruis ⁊ sanguis
xͥ ẽẽ nec xp̃m in tra se ĩpauatũ teg̾e
ueritas patitur. Neq eiũ post ui¬
tacõm i id qd̾ fuerant reu̾ti aut ĩ
aliud quicquã mutar iam ultra fas
est restat ut hec tantũ sit deo uiãte
mera t solida fides ut totus ille pauiᷤᷤ

Expanded text:
erti, ista quidem magna corruptio est. Igitur caro, et sanguis Domini, in panem et vinum jam reverti non potest. Quapropter et hic error sepeliatur aeterno silentio. Caveant vero utrique isti alienum ignem afferre circa divina altaria , ne moriantur coram Domino. Caveant etiam transgredi terminos patrum suorum, quos posuerunt sibi : Multi quippe cibi, ut Salomon ait, in novalibus Patrum; alii absque judicio congregantur . Hujusmodi vero doctrinarum cibi in novalibus patrum non possunt inveniri. Igitur absque judicio congregantur. ROGERIUS. sermo noster profecerit, breviter ostendamus, quoniam sacrificium nostrum nec umbra tantum vel fige, nec Christum intra se impanatum tegere veritas patitur; neque post mutationem in id quod fuerat reverti, aut in aliud quidquam mutari jam ultra fas est. Restat ut haec tantum sit Deo juvante mera et solida fides ut totus ille panis
Abbreviated transcription (Latin):
lerẽt. Nõ enĩ potest mentiri u̾itas
uenri p̃t cui nõ possũt resift̾e nr̃i sa¬
tholici. usq a deo ut ip̃e heresearthes
reuictus. hiis ⁊̃ sacͣmento ꝓpͥe ma¬
mis in gen̾alib cõciliis uesanias is¬
tas adiurasse teneat᷑. Quobrẽ palã
ẽ quia non sũt isti defensores uere fidĩ
nͦ filii s adu̾sarii ecclĩe xͥ. Porro autẽ

Expanded text:
potest mentiri Veritas veniri potest, cui non possint resistere nostri Catholici: usque adeo ut haeresiarches revictus, etiam sacramento propriae manus in generalibus conciliis vesanias istas abjurasse teneatur. Quamobrem palam est quia non sunt isti defensores verae fidei nec filii, sed adversarii
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ unibrã ⁊ figuram sacranientis
dei nẽe uũc uero substanciã caruis ⁊
sanguinis in eis lat̾e conteudũt. ffi¬
des nauiq aplĩca que sola uera fides
est in affirmacõnem ⁊ uegacõnem ñ
scandit᷑. Apostolus nauiq dixit. ⁊miꝰ
doninius. una fides. unũ baptisma.
Aplĩca gͥ fices una ẽ tantũ. Istoꝵ autẽ
uana credulitas dũ ꝙ in una opinio¬
ne tenet in alt̾a non tenere cõuinct᷑
inaffirmacõnem ⁊ negacõnen scis¬
sa est non una. Istoꝵ ergo credulitas
non est aplĩca fides atip ideo neq ue¬
ra fides. Qua propt̾ aplĩcam fidẽ ñ
hẽntes ab aplĩca quoq ecclĩa se uĩc¬
te sunt. contiugetq illis ꝙ saluator
ait. Omniũ regnũ in se ip̃m dimisũ
desolabit. Berengariani quippe ni se¬
ip̃os diuisi sunt nõ ostendiuiꝰ. S for¬
te quis dicat. Non sunt tp̃i regnũ q
pauci sunt. Ad ꝙ respondeo. Si nõ
sunt regnũ uon sunt ecclĩa xͥ. Ecc

Expanded text:
tantum umbram et figuram, sacramentis tantum umbram et figuram, sacramentis Dei inesse, nunc vero substantiam carnis et sanguinis in eis latere contendunt. Fides namque apostolica, quae sola vera fides est, in affirmationem et negationem non scinditur. Apostolus namque dixit: Unus Dominus, una fides, unum baptisma . Apostolica igitur fides una est tantum. Istorum autem vana credulitas dum quod in vana opinione tenet, in altera non tenere convincitur, in affirmationem et negationem scissa, non est una. Istorum ergo credulitas non est apostolica fides, atque ideo neque vera fides. Quapropter apostolicam fidem non habentes, ab apostolica quoque Ecclesia sejuncti sunt, contingetque illis quod Salvator ait: Omne regnum in seipsum divisum desolabitur . Berengariani quippe in seipsis divisi sunt, ut ostendimus. Sed fortassis quis dicat: Non sunt ipsi regnum, quia pauci sunt. Ad quod respondeo: Si non sunt regnum, non sunt Ecclesia Christi
Abbreviated transcription (Latin):
quã natura reclamantib scripturis
sacris nullo sc̃oꝵ patrum testimona
nullo diuino miraculo. nullo miracłõ
fulti ununtã undiq catholicã in¬
pietatẽ bestia lit̾ obstinati ob hoc
tantũ ob puguare nident᷑ ue ab ea bic¬
t ẽẽ indeant᷑ o infelices quos pietas
nõ uiicit .o. ĩ feli susnuos qui dũ sub¬
ici pietati renuuĩt imipietatis serui ẽẽ
non erubescunt. Contra quoꝵ maui¬
festissimã stulticiam respond̾e indig¬
nissimũ uid̾et ᷑ insi qr ad cumiulũ ꝑdicõ¬
nis sue non eis mors propͥa sufficit nͥ
eciã quoscũq possunt uilissima fal¬
sitate ꝑditũ eant. Et ħ̃ quidẽ specialr̃
contra istos. Deiuceps uero utrosq
prefatos hereticos coniuuit᷑ deo pro¬
picio disputacõ secutura ꝑcuciet. Qͥ¬
b quoman maxuue in pͥmis ad ar¬
gumentũ uidende falsitatis sue ip̃a
heresũ scissura satis ẽe debnerat. aꝓ uũc
uidelic nichił carnis ⁊ sanguinis nͥ

Expanded text:
quam, natura, reclamantibus Scripturis quam, natura, reclamantibus Scripturis sacris, nullo sanctorum Patrum testimonio, nullo divino oraculo, nullo miraculo fulti, munitam undique catholicam pietatem, bestialiter obstinati, ob hoc tantum oppugnare videntur, ne ab ea victi esse videantur. O infelices, quos pietas non vincit! O infelicissimos, qui dum subjici pietati renuunt, impietatis servi esse non erubescunt! Contra quorum manifestissimam stultitiam respondere indignissimum videretur, nisi quia ad cumulum perditionis suae non eis mors propria sufficit, nisi etiam quoscunque possunt vilissima falsitate perditum eant. Et haec quidem specialiter contra istos. Deinceps vero utrosque praefatos haereticos communiter Deo propitio disputatio secutura percutiet. Quibus quam maxime in primis ad argumentum videndae falsitatis suae ipsa haeresum scissura satis esse debuerat, quod nunc videlicet nihil carnis et sanguinis nisi
Abbreviated transcription (Latin):
corpus ⁊ sauguis fiat. In hac orõe
cypͥauus. yllarius. amibrosiꝰ augusti¬
nus sominus. gregoriꝰ. ⁊ ceti omnes
ecclĩastici auctores istos uno ore ꝑcu¬
ciũt ⁊ quicuniq missas celebrantes
ip̃i or̃oni tota deuocione cõsenciũt.
Et quidẽ ego de hͣc ĩpanacõne iecũ ⁊̃
atq eciaui retractaus non satis ubis
sima audacia ⁊ in sarassima pͥsũpcõ¬
ne adimror paritꝰ ⁊ ĩ dignor. Nã cont᷑
prorsus supra quam dici possit iusa¬
nissimũ. Isti enĩ neqͥores ueqͥsiis.
fratres suos iiubraticos prece iustifica¬
uerũt. Illi quippe iudiciũ sensũ trãs¬
cend̾e non ualentes tanqm exinfirmi¬
tate errasse uideri possũt. hii uero neq
exsencibus neq ex ulla racõne neq ex sqͥ¬
tura aliqua causas errorio sin mutuã¬
tes sola penitus suꝑbia uesauire ui¬
dentur duni reclamante natura qmi tã¬
toꝑe defensitare solẽt quomͦ eñ insoli¬
co corpore panis alterum corpus lat̾e
possit uideri non potest reclamaute ĩ¬

Expanded text:
rpus et sanguis fiat. Hac oratione Cyprianus, Hilarius, Ambrosius, Augustinus, Hieronymus, Gregorius, et caeteri omnes ecclesiastici auctores istos uno ore percutiunt; et quicunque missas celebrantes ipsi orationi tota devotione consentiunt. Equidem ego de hac impanatione mecum etiam atque etiam retractsima audacia, et insanissima praesumptione admiror pariter et indignor. Nam contra prorsus supra quam dici possit insanissimum. Isti enim nequiores nequissimis fratres suos umbraticos prae se justificaverunt. Illi quippe judicium sensuum transcendere non valentes, tanquam ex infirmitate errasse videri possunt. Hi vero neque ex sensibus, neque ex ulla ratione, neque Scriptura aliqua causas erroris sui mutuantes, sola penitus superbia vesanire videntur, dum reclamante natura quam tantopere defensitare solent quomodo enim in solido corpore panis alterum corpus latere possit videri non potest, reclamante, in
Abbreviated transcription (Latin):
tinu ⁊ aurũ. hoc sane de nr̃a ecclĩa
luce clarius cermimnus. Ip̃a enĩ ro¬
manũ iꝑium cum ad huc ferrcũ¬
eẽt ⁊ cꝰ. regna cõtͥuit. Ip̃a hodie ꝙ qd̃
negare neq potest ĩ ip̃a domo quõ¬
dam romam ĩꝑatoris domũ opti¬
ta in ip̃o mox suo ortu dampnauit.
Deude ꝑ hũc ip̃ui qui nũc p̾est dõp
nũ gregoriũ papã tuno archidiaco¬
mĩ eiusdem romane sedis inconclio
turonẽti cõnicit ip̃m q berẽgeriũ
ut uidebat᷑ correctũ. ac proprie mauꝰ
sacrauiento satisfacientẽ cleuẽt sus¬
cepit. Reu̾sumq aliquanto post ad
uouitũ sim̃. agente sc̃e recordacõnis
nicholao pͥp ĩ generali concilio rome

Expanded text:
tum, et aurum . Hoc sane de nostra Ecclesia tum, et aurum . Hoc sane de nostra Ecclesia luce clarius videmus. Ipsa enim Romanum imperium, cum adhuc ferreuit. Ipsa hodieque, quod nemo negare potest, in ipsa domo quondam Romani imperatoris, domum obtita mox suo exortu damnavit. Deinde per hunc ipsum, qui nunc praeest, D. Gregorium papam tunc archidiaconum ejusdem Romanae sedis in concilio Turonensi convicit; ipsumque Berengarium, ut videbatur, correctum, ac propriae manus sacramento satisfacientem, clementer suscepit. Reversumque aliquanto post ad vomitum suum, agente sanctae recordationis Nic
Abbreviated transcription (Latin):
at dñs excituũ. Quͣiobrẽ si dñs exͦ¬
cituũ oblacõnem que in omni loco
ab ortu solus nsq ad occasũ sacrifi¬
catur ⁊ offertur nomini suo niũ¬
daui dicit cũ pret̾ hanc nulla pos¬
sit ẽẽ oblacõ miuida uiderit berẽ¬
innunda que non dico in omni
el propheta cũ uidiss lapidẽ de mõ¬
te sine manib ab scisũ qui statuã
in pedibus suis ferreis ⁊ fictilibus
ꝑcussit ac q cõminuit. Tlisionẽ hnc
ita exposuit ut a regno dei que est
occlĩa quatuor pͥncipalia regnamũ¬
di caldeoꝵ undelicet medoꝵ atq ꝑ¬
sarum. grecoꝵ quoq nec non romͣi¬
noꝵ sicut exponente postinodũ ĩp̃o
eodem propheta ꝑspicue declaratur
enda et cõmimur̃da confirmaret¬
ita dicens. In diebus auten regnoꝵ
illoꝵ suscitabit deus celi regnũ qd̃
met̾nũ nõ disciꝑabit᷑ et regnũ eius po¬
pulo alt̾i non tradetur. Cõminuet autẽ
te abscissus est lapis siue manibus ⁊
cõminuit ferrũ ⁊ testam ⁊ eis ⁊ argẽ¬

Expanded text:
si Dominus exercituum oblationem, quae in omni loco ab ortu solis usque ad occasum sacrificatur et offertur nomini suo, mundam dicit; cum praeter hanc nulla possit esse oblatio munda, viderit Berenimmunda, quae non dico in omni iel propheta cum vidisset lapidem de monte sine manibus abscissum, qui statuam in pedibus suis ferreis et fictilibus percussit atque comminuit, visionem hanc ita exposuit, ut a regno Dei, quae est Ecclesia, quatuor principalia regna mundi, Chaldaeorum videlicet, Medorum, atque Persarum, Graecorum quoque necnon et Romanorum, sicut exponente postmodum ipso eodem propheta perspicue declaratur, enda et comminuenda confirmaret, dicens: In diebus autem regnorum illorum, suscitin eternum non dissipabitur, et regnum eius populo alteri non tradetur; comminuet autem , et quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et comminuit ferrum, et testam, et aes, et argen
Abbreviated transcription (Latin):
nou sunt qd̾ natura formauit nõ
sinit qd̾ erant .i. non siniͭ panus et
uiũ. Ex suꝑiori gͥ sentencia ⁊ ex
ista clare ostenditur quia que erãt
sunt .i. nou de nichilo fit hic corpus
⁊ sanguis xp̃i sz de hiis que erant ñ
tamen sunt id qd̾ erant qr nõ sunt
id qd̾ natura formauit. id est. uon
sunt paiis et uniũ s ĩ aliud cõmu¬
tant ᷑ ⁊ sunt id qd̾ bñdiccõ cõsecrauit
a. corpus ⁊ sangus quia bñdiccõne
ait natura ip̃a mutat᷑. Et ad huc at¬
tende doctorem ueritatis. Quod si tã¬
tum inquit ualuit sermo helye ut
ignem de celo deponeret non ualebit
xͥ sermo ut species mutet elementoꝵ.
De tocius mundi oꝑibus legisti qr
potest ea que sunt mid mutare qd̃
nou erant. Nou enini ninnus est
nouas rebus dare. quam inutare
naturas. Item pains. iste panis ẽ
aute uerba sacramentoꝵ u̾ accessit
cõsecracõ de pane fit corpus xp̃i.
Et iteꝵ .. Intequam consecret᷑ pauis
est uͥ autem uerba xp̃i accesserint. cor

Expanded text:
sunt quod natura formavit, non sunt quod erant, id est, non sunt panis et vinum. » Ex superiori igitur sententia et ex ista, clare ostenditur quia quae erant, sunt, id est, non de nihilo fit hic corpus et sanguis Christi, sed de his quae erant, non tamen sunt id quod erant, quia non sunt id quod natura formavit, id est, non sunt panis et vinum, sed in aliud commutantur, et sunt id quod benedictio consecravit, id est, corpus et sanguis, quia benedictione ait, natura ipsa mutatur. Et adhuc attende doctorem veritatis . Quod si tantum, inquit, valuit sermo Eliae ut ignem de coelo deponeret , non valebit Christi sermo, ut species mutet elementorum? De totius mundi operibus legisti: Qupotest ea quae sunt in id mutare quod non erant? Non enim minus est novas rebus dare quam mutare naturas. Item : Panis iste, panis est ante verba sacramentorum, ubi accesserit consecratio, de pane fit corpus Christi. Et iterum: Antequam consecratur, panis est; ubi au
Abbreviated transcription (Latin):
erunt mitriciĩ tui. Et iohes in apo¬
calips. Reges iuquit afferent gli̾am
suam iea. Set quis regũ terre hnͣc
berengarianã stulticiam fouit. Qͥs
reguni terre iu ea glĩaui suam at¬
tulit. Et quidẽ in arrianã uesamã
reges osim aliqui concesserũt. in
berengarianã autẽ nuillus. ꝑma¬
lachiam deus dixit. Ab ortu solis usz
ad occasum magnũ est nomẽ meũ
ingentibus ⁊ in omui loco sacͥficat᷑
⁊ offertur nomini meo obłacõ mũ

Expanded text:
tritii tui . Et Joannes in Apocalypsi: Reges, inquit, terrae afferent gloriam suam in eum . Sed quis regum terrae hanc Berengarianam stultitiam fovit? Quis regum terrae in eam gloriam suam attulit? Et quidem in Arianam vesaniam reges olim aliqui concesserunt; in Berengarianam autem nullus. Per Malachiam Deus dixit: Ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificatur et offertur nomini
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑. Et hꝰ diligent̾ uota qr nou dixͥ
ut sint quod erant. set ut ea que erãt
inquit sint s aliud sint qmͣ erant. Qd̃̾
uidetur sentire cũ subiungit ⁊ in ali¬
explicareret sic. Si sermo dm̃ Ihũ
operatus est ut inciperent ẽẽ que nõ
erant .i. ut sint res ex eo qd̾ non erãt
idẽ exichilo quanto magis opera¬
torius est ut sit que erant id est ut
sint ista .i. corpus ⁊ saugius exeis
que erant᷑ ex nichilo. Aliter enĩ cõ¬
paracio ista recte intelligi nõ potest.
mutata et hoc est qd̾ ait ut sint qͤ
eraut ⁊ ita sint ut non in sesint s
inaliud cõmutent᷑. Hunc sen suni
meodẽ li ͦ. idẽ doctor aꝑtissime ostẽ¬
dit dicens. Quantis igit᷑ utimur
exemplis ut proberus non hoc ẽẽ
ꝙ natura formauit s ꝙ benediccõ
consecrauit maiorem q uini ẽe bũ¬

Expanded text:
tantur. » Et hoc diligenter nota, quia non dixit, ut sint quod erant, sed ut ea quae erant inquit sint, sed aliud quam erant. Quod videtur sentire, cum subjungit, « et in aliexplicaret, sic: Si sermo Domini Jesu operatus est, ut inciperent esse quae non erant, id est, ut essent res ex eo quod non erant, id est, ex nihilo, quanto magis operatorius est ut sint quae erant, id est, ut sint ista, id est, corpus et sanguis ex eis quae erant non ex nihilo? Aliter enim comparatio ista recte intelligi non potest. ed in aliud commutata. Et hoc est quod ait, ut sint quae erant; et ita sint, ut non in se sint, sed in aliud commutentur. Hunc sensum in eodem libro idem doctor apertissime ostendit, dicens: Quantis igitur utimur exemplis ut probemus non hoc esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit, majoremque vim esse b
Abbreviated transcription (Latin):
nulle misse locis diu̾sissimis celebrẽ¬
tur ⁊ propt̾ du̾sos locos corpus do̾cũ
uideri qͣi diuisũ ⁊ tũ nullatenus eẽ
diisũ naui cũ ĩ singulis missis totũ
sit iam nõ ẽẽt unũ. qͣre nõ similr̃ co
ciciũ fidei ⁊ quasi diuisũ seutiri ⁊ uł¬
lã tũ diuisionẽ pati. Dauissimegͦ
mitũ in isto sacͣmẽto possit cũ ma¬
neat ĩ diuisibile. Qua propt̾ cũ t
iste cause nich̾ꝰ ualeãt nec alias ip̃e
nis rõ exposcebat. Ꝙ futurũ prophe¬
te p̾dixerunt factũ xp̃c ostendit aplĩ
p̾dicauerũt. mũdus credidit. At in¬
tendimꝰ expetit rõ. nͨ prophete pͥ dixe

Expanded text:
mille missae locis diversissimis celebrenmille missae locis diversissimis celebrentur, et propter diversos locos corpus Dominicum videri quasi divisum, et tamen nullatenus esse divisum, nam cum in singulis missis totum sit, jam non ercitium fidei, et quasi divisum sentiri, nullam tamen divisionem pati? Vanissime ergo nutum in isto sacramento possit, cum maneat indivisibile. Quapropter cum et istae causae nihil valeant, nec alias ipsi nis ratio exposcebat quod futurum prophetae praedixerunt, factum Christus ostendit, apostoli praedicaverunt, mundus credidit. At imtendimus expetit ratio, nec prophetae praedixe
Abbreviated transcription (Latin):
monstrasse ⁊ nũc eis solitũ colorẽ
osteudisse. nũc adinstarsolis ⁊ ui¬
ius t̾ifiguratũ resplenduisse nũc
se exhibuisse tanquam ꝑegͥnũ ñc
apparuisse uelud ortolanũ. Aliqnͣ¬
do speciẽ exhibuisse ministrantis
aliquando formã tenuisse docẽtis.
Quod si adillas causas refugiunt
qͣs more sepe here solẽt qi u. nephas
lũ iimiriphas ut puto in pͥncipio
hins operis sufficientꝰ euacuauimꝰ.
Nam qͥ post resurrexionẽ mauib
⁊ labiis ut dictũ est potuit attracta¬
ri et dentib eciã p̃t. Gukaristiã ue¬
ro si xp̃o quidẽ non placet ut corpꝰ
siñ sine aliquo ip̃ius in comodo di¬
indat᷑ exemplo uocis ⁊ anime que
tote ndiu̾sis locis ẽẽ possunt in co¬
medendo negauinꝰ minui licet cã¬
altissimi unsterii qͦ ⁊ intidelib tãta
res clanderet᷑ ⁊ fidelib utile exaciũ
p̾beret id uideat᷑ fieri. Et sicut isti
negare nequeun cum uno tempore

Expanded text:
monstrasse, et nunc eis solitum colorem monstrasse, et nunc eis solitum colorem ostendisse, nunc ad instar solis et nivis trasfiguratum resplenduisse , nunc se exhibuisse tanquam peregrinum , nunc apparuisse velut hortulanum , aliquando speciem exhibuisse ministrantis, aliquando formam tenuisse docentis. Quod si ad illas causas refugiunt quas in ore saepe habere solent, quia nui, has ut puto in principio hujus operis sufficienter evacuavimus. Nam qui post resurrectionem manibus et labiis, ut dictum est potuit attrectari, et dentibus etiam potest. Eucharistiam vero, si Christo quidem non placet, ut corpus suum sine aliquo ipsius incommodo dividatur, exemplo vocis et animae, quae totae in diversis locis esse possunt, in comedendo negavimus minui, licet altissimi causa mysterii, quo et infidelibus tanta res clauderetur et fidelibus utile exercitium praebeatur, id videatur fieri. Et sicut isti negare nequeunt, cum uno tempore
Abbreviated transcription (Latin):
diuinã possimmꝰ eis breuit obiecta¬
re potenciam. Cui si consedũt finẽ
faciũt questioni. Sin autẽ derogãt.
andiãt scͥptũ. Qͥa oĩa quecũq uoluit
doꝰ fecit ⁊cet̾a multa q̃ iã inpͥncipio
huiꝰ opusculi contra blasfennas
istoꝵ satis abũde q respondimꝰ ut
tũ ⁊ exemplis res clareat dignent᷑
attende̾ quod de manua legit᷑ qũ
ad mitũ comedentis quoꝵ libet ĩ
eo ciboꝵ contimio sapor alternabat.
Uit gͥ alcioris isterii causas diumi¬
q consilii ꝓfundiorẽ sapienciã in
quantũ m exiguo scire cõcedit᷑ sile¬
am sicut ibi cõsulbat᷑ hominũ car¬
naliũ uoluptati ita ⁊ hic consulitꝰ
ni firmoꝵ necessitati ⁊ qͥ tũc multoꝵ
corporũ sapore uutato remouebat
fustidiũ nũc unus corporis sapore
retento tollit horrorẽ. De colore
quoq ⁊ ceteris huiusmodi accidẽti¬
bus non est difficilis rõ cũ ip̃e dñs
se ꝑ diu̾sas legat᷑ sp̃es discipulis de¬

Expanded text:
divinam possumus eis breviter objectadivinam possumus eis breviter objectare potentiam. Cui si concedunt, finem faciant quaestioni. Sin autem derogant, audiant scriptum: Quia omnia quaecunque voluit et caetera multa quae jam in principio hujus opusculi contra blasphemias istorum satis abundeque respondimus. Ut tamen et exemplis res clareat, dignentur attendere quod de manna legitur quoniam ad nutum comedentis quorumlibet in eo ciborum continuo sapor alternabat. Ut igitur altioris mysterii causas, divinique consilii profundiorem sapientiam , in quantum mihi exiguo scire conceditur sileam, sicut ibi consulebatur hominum carnalium voluptati, ita et hic consulitur infirmorum necessitati, et qui tunc multorum corporum sapore mutato removebat fastidium, nunc unius corporis sapore retento, tollit horrorem. De colore quoque et caeteris hujusmodi accidentibus non est difficilis ratio, cum ipse Dominus se per diversas legatur species discipulis de
Abbreviated transcription (Latin):
cõnuiscentes tãꝙͣ subtiliori rõne here¬
sem alterã condiderũt. Quos qͥdẽ alios
dico qͣi alis errore detentos. Nai alias
idem sunt. Nam pͥmũ quidem apd̾
quos possunt quantũcũq possunt
nich̾ de corpore ⁊ sanguine d̾oͥ substã¬
cialitꝰ saciamentis in ẽẽ contendunt
s inde ut diximius pulsi confugere
malunt ad hanc ĩpietatẽ qmͣi since¬
ram tenere cũ aliis hominib hu¬
milit̾ ueritatem. Cuius uesame
causam ꝓferunt hanc ut ꝑ panẽ
et uinũ ĩquiũt caro xͥ comedi ⁊ sã¬
guis potari possit. Set quid ut huͣc
causam. Quare em̃ ꝑse siue corpo¬
ris alterius adiuniento caro dñi ñ
possit cõmedi sanguis potari.Si
enĩ carnis ⁊ sanguinis horrorẽ me
staucias mutari s propt̾ horrorẽ
pͥorẽ saporẽ colorẽq ⁊ cet̾a quedã ac¬
adencia ad sensus dũtaxat ꝑtinẽçia
retiueri. Si uero respondent id nõ
posse fieri ut in alio .u. corpore co¬
lor ⁊ sapor aliis corporis teneatur

Expanded text:
commiscentes, tanquam subtiliori ratione haeresim alteram condiderunt. Quos quidem alios dico quasi alio errore detentos: nam alias idem sunt. Nam primum quidem apud quos possunt, quantumcunque possunt, nihil de corpore et sanguine Domini substantialiter sacramentis inesse contendunt, sed inde ut diximus pulsi, confugere malunt ad hanc impietatem, quam sinceram tenere cum aliis hominibus humiliter veritatem. Cujus vesaniae causam proferunt hanc: Ut per panem et vinum, inquiunt, caro Christi comedi et sanguis potari possit. Sed ut quid hanc causam? Quare enim per se sine corporis alterius adjumento caro Domini non possit comedi et sanguis potari? Si enim carnis et sanguinis horrorem metstantias mutari, sed propter horrorem, priorem saporem, coloremque et caetera quaedam accidentia ad sensus duntaxat pertinentia retineri? Si vero respondent id non posse fieri ut in alio videlicet corpore color et sapor alius corporis teneatur,
Abbreviated transcription (Latin):
generatus attende. Et reliqua. Ecce
quomodo sauctissimꝰ patꝰ doctorq pͥ¬
cipuus uerbio paucisimis hesmi
confutat utramq. In panatores et¬
emĩ destruit dũ nequa qmi xp̃m in
pane ⁊ uiuo lat̾e s uisibiles creaturas

Expanded text:
generatus es, attende, et reliqua. Ecce generatus es, attende, et reliqua. Ecce quomodo Pater sanctissimus doctorque praecipuus verbis paucissimis haeresim confutat utramque. Impanatores etenim destruit, dum nequaquam Christum in pane et vino latere, sed visibiles creaturas
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ. Nũquid debemꝰ de eius fide
⁊ testificacõe dubitare: Hec beatus
ambrosius. Sauctus autẽ eusebiꝰ
enuscenus. Uere unica inquit ⁊
ꝑfecta hostia fide estimanda nõ spe
nou exteriorͥ consenda uisu s int̾io¬
ri effectu. Unde celestis confirmat
auctoritas. quia caro mea uere ẽ
cibus ⁊ sanguis meus uere est potꝰ
Recedat ergo omne infidelitatis
ambiguũ quando quidẽ qui auc¬
tor ẽ nuim̾is ip̃e eciã testis ẽ uerita¬
tis. Nam inuusibilis sac̃dos uisibiles
creaturas in substanciã corporis ⁊ sã¬
guinis sui uerbo suo secreta potesta¬
te conu̾tit ita dicens. Accipite ⁊ edite
hoc est enini corpus meuui. Et scĩfi¬
cacõne repetita. Accipite ⁊ bibite hͥ
est sanguis meus. Ergo sicut adiui¬
tũ precipientis dm̃ repẽte ex nichilo
substiterunt excelsa celoꝵ profinida
fluctuum uasta terrarum pari po¬
tencia iu spũalib sacramentis uͥ p̾¬
cipit uirtus ⁊ seunt effectus. Et ut tͥ
mutentur teip̃m qui iam in xͦ est re¬

Expanded text:
. Nunquid debemus de ejus fide et testificatione dubitare? Haec beatus Ambrosius. Sanctus autem Eusebius Emissenus, vere unica, inquit, et perfecta hostia fide aestimanda non specie, nec exteriori censenda visu, sed interiori affectu. Unde coelestis confirmat auctoritas: Quia caro mea vere est cibus et sanguis meus vere est potus . Recedat ergo omne infidelitatis ambiguum, quandoquidem qui auctor est muneris, ipse etiam testis est veritatis. Nam invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis sui verbo suo secreta potestate convertit, ita dicens: Accipite et edite, hoc est enim corpus meum. Et sanctificatione repetita: Accipite, et bibite, hic est sanguis meus. Ergo sicut ad nutum praecipientis Domini repente ex nihilo substiterunt excelsa coelorum, profunda fluctuum, vasta terrarum, pari potentia in spiritualibus sacramentis, ubi praecipit virtus, rei servit effectus. Et ut ibimutantur, teipsum qui jam in Christo re
Abbreviated transcription (Latin):
ãnũciauerũt. Anathema gͥ isti apl̃¬
ca auctoritate aplĩca ĩ currũt. Beatꝰ
sane ambrosiꝰ ⁊̃ hͦ de sacͣmẽtis de hus
copiose disserens non in paue ⁊ uino
corpus ⁊ sangunẽ d̾oͥ lat̾e s panẽ ⁊
uinũ in corpus ⁊ sangͥnẽ dm̃i cõmuta¬
ri docint ita dicens. Sigͥ tanta uis ẽ¬

Expanded text:
annuntiaverunt. Anathema igitur isti apostolica auctoritate incurrunt. Beatus sane Ambrosius, in libro De sacramentis de his copiose disserens, non in pane et vino corpus et sanguinem Domini latere, sed panem et vinum in corpus et sanguinem Domini commutari doc
Abbreviated transcription (Latin):
u̾braticũ ueq ĩpanatũ pura ip̃a susci¬
piẽs ut pote tante gr̃e mu̾e diues sũ¬
mo reu̾ẽcie metu pc̃ca magis abhorreat
sĩmo desiderii ardore ĩ omnẽ iusticiã ã¬
plius ferueat tãꝙͣ dñi sin hostẽ cupiat
missionib eiꝰ ꝓ tanto pignore cercõꝵ.
Attenciꝰ atq ardẽciꝰ reuelata facie ip̃m
uite fõtẽ uotis oĩb gestiat app̾hẽdẽ deũ.
Multa contra istos iã dixmꝰ multa qͦ¬
ꝙ ad huc dicipossũt s piis mẽtib ut
arbitror ista sufficiũt. Quid enĩ adu̾sꝯ¬

Expanded text:
umbraticum, neque impanatum pura ipsa suscipiens, utpote tantae gloriae munere dives, summo reverentiae metu peccata magis abhorreat, summo desiderii ardore in omnem justitiam amplius ferveat, tanquam Domini sui hostem studeat romissionibus ejus pro tanto pignore certior, audientius atque ardentius revelata facie ipsum vitae fontem votis omnibus gestiat apprehendere Deum? Multa contra istos jam diximus, multa quoque adhuc dici possunt; sed piis mentibus ut arbitror ista sufficiunt. Quid enim a
Abbreviated transcription (Latin):
rius ⁊ sin despiciũt qͥ ers anglĩo ⁊̃ ꝯtra¬
dicũt dicentes nullatenus deb̾e credi ꝙ
ibi legitur intrasse ad disciplõs dñm.
Ihĩu ianuis clausis. Ad hoc tamẽ hec
narrasse me contͣ eos ꝓficit quia qͥcqͥd
exterius garrient consciencia tũ eoꝵ
ad seip̃am rediens cõcutitur ⁊ marces¬
sit. Dũq attendit᷑ quã fauorabilitꝰ
ibiq tanto oꝑe mũdus ista susceꝑit
qͤ fu̾it hactemis catholica fides de cor¬
pore dm̃ lat̾e non pͥ. Tauti qͥppe tẽ¬
ꝑis sũme docti sc̃ĩ q̃ põtifices eruditiq¬

Expanded text:
rius et sui despiciunt qui Evangelio etiam contradicunt, dicentes nullatenus debere credi quod ibi legitur intrasse ad discipulos Dominum Jesum januis clausis . Ad hoc tamen haec narrasse me contra eos proficit, quia quidquid exterius garriant, conscientia tamen eorum ad seipsam rediens concutitur et marcescit. Dumque attendimus quam favorabiliter ubique tanto tempore mundus ista susceperit, quae fuerit hactenus catholica fides de corpore Domini latere non potest. Tanti quippe temporis summe docti sanctique pontifices, eruditi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣre non dampnauerũt. Quare ul le¬
gi nõ ꝓ hibuerũt. Atq ip̃i ea legerũt
ip̃i dilexerũt ip̃i obedificacõnẽ fidei le¬
genda usq hodie tradiderũt. Om̃s fa¬
uere. Nemo auditꝰ ẽ. neno lectus ẽ.
refragatus. Non gͥ contra fidẽ rectã ẽẽ
senciebãt. Gandẽ gͥ fidem de corpore
dm̃i õs tenebãt. Aut gͥ istis om̃nb up¬
bratici ñi correcti cõsenciãt. Aut istos
omnes contͣ se testes irre fragabiles
dampnandi ꝑsenciant. Qua propt̾
nillũ amplius hñs rõnis cõfugum
tanta que nbe testiũ pressa eoꝵ stul¬
ticia. penitꝰ obinutescant. Claudatꝰ
ĩ ꝙͣ silencio ꝑpetualit̾ umbratica ĩpie

Expanded text:
erunt? Quare vel legi non prohibuerunt? Atqui ipsi ea legerunt, ipsi dilexerunt, ipsi ob aedificationem fidei legenda usque hodie tradiderunt. Omnes favere, nemo auditus est, nemo lectus est refragatus. Non igitur contra fidem rectam esse sentiebant. Eamdem igitur fidem de corpore Domini omnes tenebant. Aut ergo istis omnibus umbratici nostri correcti consentiant, aut istos omnes contra se testes irrefragabiles damnandi persentiant. Quapropter nullum amplius habens rationis confugium, tantaque nube testium pressa eorum stultitia, penitus obmutescat. Claudatur, inquam, silentio perpetualiter umbrati
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ unã paiis ⁊ uini ꝑtẽ ĩ caruẽ ⁊ sãgui¬
nẽ dñi tnͣsmutari cõfirmat partẽ uͦ
proptꝰ ĩ dignos ĩmutabilẽ retineri. Al¬
tera uero totũ qͥdẽ panẽ ⁊ uinũ altaris
incaruẽ ⁊ sanguinẽ dñi ꝯu̾ti asserit s
cũ ĩdigni ad coĩonẽ ueniũt ĩ panẽ ⁊ ui¬
sertores uolũt ab ĩ dignis hoĩb corpꝰ
⁊ saugͥuẽ dñi posse participari. Is gͥ
cũ sit error dispar una tñ eadẽq cã er¬
roris ẽ. Quẽ eisdẽ qͦq minuit argum̃¬

Expanded text:
ergo una, panis et vini partem in carnem et sanguinem Domini transmutari confirmat; partem vero propter indignos immutabilem retineri. Altera vero, totum quidem panem et vinum altaris in carnem et sanguinem Domini converti asserit; sed cum indigni ad communionem veniunt, in panem et visertores nolunt ab indignis hominibus corpus et sanguinem Domini posse participari. His ergo cum sit error dispar, una tamen causa erroris est. Quem eisdem quoque muniunt argum
Abbreviated transcription (Latin):
ita iiter patrem ⁊ filium consequẽt᷑
intelligi oportere confirmarent. Hu¬
ius ip̃ius auctoritates uitentes qui
ait. Omnis enim comꝑacõ ad intel
ligencie formam presinuit᷑. ut id de
quo agitur scdm̃i propositũ exemplũ
assequannur. Constat ergo ⁊ dispu
tacõnis racione ⁊ enisdem uiri ancto¬
tate cogente quia naturalit̾ hic pro
substancialiter est accipiendum. Ex
hoc igitur disputator egregius hu¬
iusmodi conficit sillogissinum.
Si xp̃c in nobis est naturalit᷑.i. est
substancialit non tantum ꝑ con¬
cordiam uoluntatis ⁊ pater est in¬
xp̃o naturalit᷑ id est substancialit̾
non tautum ꝑconcordiam uolũ¬
tatio. Hanc proposicõnem assũp¬
cio comitatur ab antecedenti hoc
modo. Est autem xp̃c natinaliter
idest substancialit̾ in nobis non tã¬
tum ꝑ concordiam uoluitatis. Ꝙ
assumpcionem mirabiliꝑicia dispu¬
tandi interrogacio uialuit ponere
tanquam respontionem interroga¬

Expanded text:
ita inter Patrem et Filium consequenter ita inter Patrem et Filium consequenter intelligi oportere confirmarent, hujus ipsius auctoritate nitentes, qui ait: Oligentiae formam praesumitur, ut id de quo agitur secundum propositum exemplum assequamutationis ratione et ejusdem viri auctoritate cogente, quia naturaliter hic pro substantialiter est accipiendum. Ex hoc igitur disputator egregius hujusmodi conficit syllogismum: Si Christus in nobis est naturaliter, id est, substantialiter, non tantum per concordiam voluntatis; et Pater in Christo naturaliter, id est, substantialiter, non tantum per concordiam voluntatis. Hanc propositionem assumptio comitatur, ab antecedenti hoc modo: Est autem Christus naturaliter, id est, substantialiter in nobis, non tantum per concordiam voluntatis. Quam assumptionem mirabili peritia disputandi interrogando maluit ponere, tanquam responsionem interroga
Abbreviated transcription (Latin):
corporis quod de altari simmiinus bea¬
tus sentiret hyllarius inuanabili¬
nos certitudine ꝑ doceret. Probat
namiq disputator mirabilis quia pa¬
ter naturaliter est in filio .i. substan¬
cialiter. Aliter enim istud naturalr̃
non debet intelligi. Nai de substau¬
ciali bnitate patris ⁊ filii tota contͤ
arrianos questio uersabatur. Nec dis¬
putator ꝑitissimus tantoꝑe aliud ꝓ¬
baret nisi qd̾ inquestione eẽt. Id autẽ
ꝑ hoc probat quia uaturaliter .i. sub
staucialiter ip̃e filius est in nobis.
Non enim ⁊ istud naturaliter alio
modo intelligi debet. Nam si alio mͦ
intelligeretur tota ip̃a disputacio
uacillaret. Quomodo enim nr̃a cũ
xp̃o unitas si substancialis non ẽit
patris ⁊ xp̃i unitatem substancialẽ
probaret cum sibi hiic magis ar¬
riaui argumentum econtra confi¬
cerent eo ꝙ sicut nr̃a cum xp̃o unitas
que ad probandam patris ⁊ filii uni¬
tatem affertur substancialis noueẽt

Expanded text:
corporis, quod de altari sumimus, beacorporis, quod de altari sumimus, beatus sentiat Hilarius, invariabili certitudine nos perdoceat. Probat namque disputator mirabilis, quia Pater naturaliter est in Filio, id est, substantialiter. Aliter enim istud naturaliter non debet intelligi. Nam de substantiali unitate Patris et Filii tota contra Arianos quaestio versabatur. Nec disputator peritissimus tantopere illud probaret, nisi in quaestione esset. Id autem per hoc probat, quia naturaliter, id est, substantialiter ipse Filius est in nobis. Non enim et istud naturaliter alio modo intelligi debet. Nam si alio modo intelligeretur tota ipsa disputatio vacillaret. Quomodo enim nostra cum Christo unitas si substantialis non esset, Patris et Christi unitatem substantialem probaret? cum sibi hinc magis Ariani argumentum econtra conficerent, eo quod sicut nostra cum Christo unitas, quae ad probandam Patris et Filii unitatem affertur, substantialis non esset,
Abbreviated transcription (Latin):
sit ipe attestatus est. Qui edit car¬
ueni meau et bibit sanguinẽ mie¬
uiu in me mauet ⁊ ego iueo. Non
enim quis in eo erit nisi in quo ip̃e
fuerit eius tantuni ip̃e assumptã
hũs caruem qui suã sumpserit.
ꝑfecte autem enus uuitatis sacra¬
mentum suꝑius iam docuerat dicẽs.
Sicut me misit pater uinus et
ego uiuo ꝑ patrem. Et qui mandu¬
int propter nie. uiuit ergo ꝑ patrẽ
⁊ quomodo ꝑ patrem biuit eodem
agitur secundum propositum ex¬
emplum assequannur. Hec gͦ ilite
nr̃e causa est quo in in nobis car¬
ualibus manentem ꝑ carnem xp̃m
hẽmus uicturis nobis ꝑ enu con¬
dicione ea qua uiuit ille ꝑ patreui.
Si ergo nos naturaliter scdm̃ caruẽ
carius adepti quomodo non naturalr̃
secundum spiritura in se patrem ha¬
habeat cum uiuat ip̃e ꝑ patrem. Hoc
totum ex predicto beati hillarii liͦ. se¬
riatim hic ideo interponere uolui ut
ꝑspecta attencius tocius disputacoĩs
hunis racio quid de ueritate dominici

Expanded text:
sit, ipse ita testatus est: Qui edit carsit, ipse ita testatus est: Qui edit carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo. Non enim quis in eo erit, nisi in quo ipse fuerit, ejus tantum ipse assumptam habens carnem, qui suam sumpserit. Perfecte autem hujus unitatis sacramentum superius jam docuerat dicens: Sicut misit me vivus Pater, et ego vivo per Patrem, et qui manduvit per me. Vivit ergo per Patrem; et quomodo per Patrem vivit, eodem agitur secundum propositum exemplum assequamur. Haec ergo vitae nostrae causa est, quod in nobis carnalibus manentem per carnem Christum habemus, victuris nobis per eum ea conditione qua vivit ille per Patrem. Si ergo nos naturaliter secundum carnem carnis suae adepti, quomodo non naturaliter secundum spiritum in se Patrem habeat, cum vivat ipse per Patrem? » Hoc totum ex praedicto B. Hilarii libro seriatim hic ideo interponere volui, ut perspecta attentius totius disputationis hujus ratio, quid de veritate Dominici
Abbreviated transcription (Latin):
qui ⁊ naturam carnis nr̃e iam in¬
seperabilem sibi homo natus assũp¬
sit ⁊ naturam carius sue ad naturrã
eterntatis subauditur inctaui si¬
bi sacramento nobis comunicande
carnis admiscuit. Et cetera que se¬
cuntur id ipsimi inculcant. Et qͣi
quereres quomodo scio ꝙ uerbum
caruem factum cibo dominico sumi¬
nus uł qd̾ naturã sue carius sub fa¬
cramento nobis comimicande car¬
nis admiscuit de ueritate inquit car¬
uis ⁊ sanguirs non est relictus am¬
bigendi locus. Quare auten non est re¬
lictus ambigendi locus consequent̾
probat dicens. Nunc enim ⁊ ip̃ius
dñi professione ⁊ fide nr̃a uere caro
est ⁊ uere sauguis est. Quomodo a̾

Expanded text:
ram carnis nostrae jam inseparabilem sibi homo natus assumpsit, et naturam carnis suae ad naturam aeternitatis subauditur contentam sub sacramento nobis communicandae carnis admiscuit? Et caetera quae sequuntur idipsum inculcant. Et quasi quaereres: Quomodo scio quod Verbum carnem factum cibo Dominico sumimus, vel quod naturam suae carnis sub sacramento nobis communicandae carnis admiscuit? « De veritate, inquit, carnis et sanguinis non est relictus ambigendi locus. » Quare autem non est relictus ambigendi locus, consequenter probat, dicens: « Nunc enim et ipsius Domini professione et fide nostra, vere caro est et sanguis e
Abbreviated transcription (Latin):
nis ambigatis. Hoc ennu ore suunt
qd̾ fide creditur. Et frustra ab eis
amen respondetur a quibus contra
io qd̾ sumitur disputatur. Beatus
quoq cyrillus cum ducentis ep̃is
in ephesina synodo qui simadum
beatus gregorius tanqmͣ quatuor
euuangelia suscipiendã asserit sic
ait. Ad benediccõnes nusticas acce¬
diunuis ⁊ sauctificamiur ꝑticeps sã
corporis ⁊ preciosi sauguinis xp̃io
uniui nr̃ui redemptoris effecti. Nõ
ut comunem carnem ꝑcipientes
quod absit nec uiri sauctificati et
uerbo coniuncti secuidum digni¬
tatis inutatem aut sicut diuinã
possidentis habitacõneui set uere
⁊ ideo uon eam ut honnuis unius
uere propriam eius factam qui ꝓp
catricen ẽẽ ⁊ propriau ip̃nis uer¬
ducentoꝵ istoꝵ pontificum aua¬
thena berengenus non metuit
qui suum proprium auathema
quod ip̃e sacramento quod rome
fect proprio ore et preposuit et ad¬
iecit tauquam proprium gladiũ
furiosus nicurrit. Beatus quoꝙ

Expanded text:
nis ambigatis. Hoc enim ore sumitnis ambigatis. Hoc enim ore sumitquod fide creditur. Et frustra ab illis amen respondetur, a quibus contra id quod accipitur disputatur. » Beatus quoque Cyrillus cum ducentis episcopis in Ephesina synodo, quam beatus Gregorius tanquam unum ex quatuor Evangeliis suscipiendam asserit, sic ait: « Ad benedictiones mysticas accedimus, et sanctificamur, participes sancti corporis et pretiosi sanguinis Christi omnium nostrum Redemptoris effecti: non ut communem carnem percipientes, quod absit! nec ut viri sanctificati et verbo conjuncti secundum dignitatis unitatem, aut sicut divinam possidentis habitationem; sed vere en eam ut hominis unius uere propriam eius factam, qui prcatricem esse et propriam ipsius uerducentorum istorum pontificum anathema Berengarius non metuit, qui suum proprium anathema quod ipse sacramento Romae fecit proprio ore, et proposuit et adjecit, tanquam proprium gladium furiosus incurrit. Beatus quoqu
Abbreviated transcription (Latin):
quani breuiter quid eciam iu alio lo¬
co enisdeui libri dicat. Quio arginũ¬
tis utuur inquit. Suis utamus
exemplis in caruacionis ꝙ exeiu¬
pło astruauius misterii ueritatẽ.
uirgo generauit et hoc quod con¬
ficunus corpus ex uirgine est. Qͥd
hic queris nature ordinem in xp̃i
corpore cum preter uaturam. sit
melius queso. Quid aꝑcius dictũ
queris. Si eniui sacramenta alta¬
ris iubra tantum ⁊ figura domi¬
hic preter naturam fieret. cuu pe¬
tra non preter uaturam set pocius
propter naturaui sue stabilitatis
et agnus non preter naturam set
ꝑ suam naturam id est ꝑ iiuocen¬
ciam ⁊ sumliter cetera xp̃u figu¬
rent. Iougun est si cuncta que ex
beato ambrosio contra berengari¬
uni possimius adhibere testiuo¬
ma disseratuus. Iam ad alios ecã¬
auctores trauseiuiduni est. Sauc¬
tissimus papa leo autiquissimus¬
in ouini ecclĩa dei ueuerabilis dixit
in quodam sermone. Sic sacre uien
sus deuentate corporis xp̃i ⁊ sangui¬

Expanded text:
jam quam breviter quid etiam in alio lojam quam breviter quid etiam in alio loco ejusdem libri dicat: « Quitis utimur, suis utamur exemplis, incarnationisque astruamus mysterii ueritate. uirgo generauit, et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Quid hic queris nature ordinem in Christi corpore, cum preter naturam sit melius, quaeso, quid apertius dictum quaeris? Si enim sacramenta altaris umbra tantum et figura Domihic praeter naturam fieret, cum petra non praeter naturam, sed potius propter naturam suae stabilitatis, et agnus non praeter naturam, sed per suam naturam, id est, per innocentiam, et similiter caetera Christum figurent? Longum est si cuncta, quae ex beato Ambrosio contra Berengarium possumus adhibere testimonia, disseramus. Jam ad alios auctores transeundum est. Sanctissimus papa, Leo antiquissimus, omni Ecclesiae Dei venerabilis, dixit in quodam sermone  De jejunio sus de ueritate corporis Christi et sangui