comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
biliũ qmͣ non sint illa desꝑanda
ostendend̾ est. at ubi fu̾int car¬
naliũ uoluptatũ illecebre suꝑa¬
te cauendũ est ne increpat. atz
succedat ⁊ cupiditas placendi
hominib aut ꝑ aliqua fc̃a mi¬
rabilia aut ꝑ difficilem conti¬
nenciã siue pacientiam aũ per
aliqmͣ largicõem aut nomu̾esci¬
Contͣq om̃ia ꝓfiteantur ea qe
scripta sunt de laude cartatis
⁊ de manitate iactancie doceat᷑.¬
q qmͣ sit pudend̾q eis placere
uesle quos nolis unitari. aut
enis bomi non sunt: ⁊ nichil mag¬
nũ ÷ a mał laudari. aut boni.
sunt ⁊ eos oportet imitari.
S qui bom sunt: uirtute bo¬
ni sunt. Uirtus a̾ ñõ appetit ꝙ
inalioꝵ hoĩm potestate est. Q
g ͦ imitatur bonos nulliꝰ hoĩs
appetit laudem. Qui malos
non dignus est laude. Si aut
placere hominib idõ uĩs u̾eis
ꝓsis ad diligendũ dm̃i nõ iam
hoc s illud cupis. Ꝙ a placere
cupit uct̾amimi ad huc ht̃ timo¬
rem pͥmũ ne occulte p̾cando int̾

Expanded text:
bilium, quam non sint illa desperanda ostendendum est. At ubi fuerint carnalium voluptatum illecebrae superatae, cavendum est ne subrepat atque succedat cupiditas placendi hominibus, aut per aliqua facta mirabilia, aut per difficilem continentiam, sive patientiam, aut per aliquam largitionem, aut nomine scicontra quae omnia proferantur ea quae scripta sunt de laude caritatis et de inanitate iactantiae doceaturque, quam sit pudendum eis placere uelle quos nolles imitari. aut enim boni non sunt et nihil magnum est a malis laudari, aut boni sunt et eos oportet imitari. sed qui boni sunt, uirtute boni sunt. uirtus autem non appetit quod in aliorum hominum potestate est. qui ergo imitatur bonos, nullius hominis appetit laudem; qui malos, non dignus est laude. si autem placere hominibus ideo uis, ut eis prosis ad diligendum deum, non iam hoc, sed aliud cupis. qui autem placere cupit, necessarium adhuc habet timorem, primum, ne oc
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ in est hoĩ rõ que conseruit
cupiditati ꝑu̾sione miserabili
ut hoĩes nõ timeantur suggeat
lat̾e posse commissa ⁊ ad tegen¬
da erculta peccata astutissimas
fallacias comꝑat eo fit u̾ ho¬
mines quos non dũ delectat pł¬
critudo uͥtutis nͥ penis a percan¬
do det̾eantur que u̾issimo per

Expanded text:
m inest homini ratio, quae cum seruit cupiditati peruersione miserabili, ut homines non timeantur, suggerit latere posse commissa et ad tegenda occultfallacias comparat; eo fit ut homines quos nondum delectat pulchritudo virtutis, nisi poenis a peccando deterreantur, quae verissime per
Abbreviated transcription (Latin):
aritatem uoco qͣ amant᷑
ea que non sunt p̾ipso
S cum magis deus diligite
qm animꝰ malit homo esse qͥ
qmͣ suus tunc uere animo sũ¬
meq consulitur conseqñt᷑ et
corꝑi nob̾ id non curantib ali¬
quo appetitu satagente s tm̃
caritatis ã ueneuũ est. spes
adipiscendoꝵ aut retinendoꝵ
temꝑalium. Nutrimentũ eiꝰ¬
est ĩmmnimic̾o cupiditatis. Sig¬

Expanded text:
aritatem uoco, qua amantur ea quae non sunt prae ipso sed cum deus magis diligitur quam animus, ut malit homo eius esse quam suus, tunc uere animo summeque consulitur, consequenter et corpori, nobis id non curantibus aliquo appetitu satagente, sed tacaritatis autem uenenum est spes adipiscendorum aut retinendorum temporalium. nutrimentum eius imminutio cupiditatis,
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ut eadem disciplina fiant aut
hom̃b placeant qmͣ cũ didicer¬
ut ad emidem finem reserant.
que sibi cum disc̾ent ꝓposuerant.
neq ullam disciplinam ad se ha¬
bere qmͣ nosse fieri potest ut ha
uł nosse qmͣuis oĩ potest
nosse qͣntum sit bonũ quo no
bͣt gͥ quod amand̾ est qui non
amat ⁊̾ si amare possit qui nõ
est siutiest hoc est eam nosse qo
hr̃e. Q tumita sint. quid est
aᵈ beate uiu̾e iusi etnum aliqͥd
cognoscendo hre. Et̾nũ est eniͣ¬

Expanded text:
nisi ut eadem disciplina pecuniosi fiant, aut hominibus placeant, quam cum didicerint, ad eumdem finem referant, quem sibi cum discerent proposuerant; neque ullam disciplinam aliud sit habere quam nosse; fieri potest ut habvel nosse. Quis enim potest nosse quantum sit bonum quo nonhabet igitur quod amandum est, qui non amat, etiamsi amare possit 105 qui est sicuti est, hoc est eam nosse quod habere. Quae cum ita sint, quid est aliud beate vivere, nisi aeternum aliquid cognoscendo habere? aeternum est en
Abbreviated transcription (Latin):
mento excellentissimã aucto¬
ritatẽ religionis accepit. Simł
ã agendum est ⁊ de penis pcc̃oꝵ
⁊ de p̾miis recte fcõꝵ. Iam u̾o
cũ aliqua nõ peccandi ꝯsuetu¬
do ꝙ honestũ putabatur faci¬
le eẽ ꝑsuaserit intipiat gusta
emineat. tunc iam ꝑsuadend̾
est fidelib p̾cedentib regen̾a¬
cõmis sacramentis que ncc̃e ẽ
płimũ moueant. quid int̾sit
int̾ duos homines uet̾em et
nouũ ext̾iorem ⁊ int̾iorem t̾re¬
nũ ⁊ celestem .i. int̾ eũ qui bo¬
na carualia ⁊ temꝑalia ⁊ eum
qui sp̃ualia ⁊ et̾nã sectatur.c
exspectentur a deo quib ⁊ impꝓbi
homies habundare possunt s fu¬
tura ⁊ sempit̾na pro quib accipi¬
endis omma que in hoc mundo
bona putantur ⁊ mala ꝯtemp
nenda sũt. hic p̾stantissimũ ilid̾
⁊ unicũ exemplũ dominiti hoĩs¬
pponendũ est gui eũ se tot mimi¬
culis tantarũ rerx potestatem
hr̃e monstraret. ⁊ ea sp̾uit que
magna bona ⁊ ea sustinuit

Expanded text:
nto excellentissimam auctoritatem religionis accepit. simul autem agendum est et de poenis peccatorum et de praemiis recte factorum. Iam uero cum aliqua non peccandi consuetudo quod onerosum putabatur facile esse persuaserit, incipiat gustaremineat. tunc iam persuadendum est fidelibus praecedentibus regenerationis sacramentis, quae necesse est plurimum moueant, quid intersit inter duos homines, ueterem et nouum, exteriorem et interiorem, terrenum et caelestem, id est inter eum qui bona carnalia et temporalia, et eum qui spiritalia et aeterna sectatur, exspectentur a Deo, quibus etiam pravi homines abundare possunt, sed firma et sempiterna, pro quibus accipiendis, omnia quae in hoc mundo bona putantur, et mala pa sunt. His praestantissimum illud et unicum exemplum Domini proponendum est, qui cum se tot miraculis tantam rerum potestatem habere monstraret, et ea sprevit quae magna bona, et ea sustinuit quae
Abbreviated transcription (Latin):
hͣnc cõgnitõm assecutũ te gͣtularis. ꝯge
uͦ si natus ñ eẽs: cessaret cõgnicõ. nͦ ꝑse¬
q̃ret᷑ lib̾atõ. Itaq si gaudes aĩam lib̾an
faue natĩtati. Nã si natĩtati resistis ĩsmi¬
cus es aĩaꝵ. aũ si manichẽ es qͥ iptias
qͣi conͣias renius. q̃ro a te qr si cor mĩme

Expanded text:
hanc cognitionem adsecutum te gratularis. age uero, si natus non esses, cessaret cognitio nec prosequeretur liberatio. itaque si gaudes animam liberari, faue natiuitati; nam si natiuitati resistis, inimicus es animarum. Aut si Manicheus es, qui nuptias quasi contrarias rennuis, quaero a te, quia, si corpora
Abbreviated transcription (Latin):
siceꝑit ĩf̾mari ⁊ ip̃a nice desꝑatõne tͤ¬
tet aput se de fide ⁊ spe ꝓmissa ĩtegͣm
hc̃ cãm ut huic credenti reunttẽt pcc̃a
uite mortis ac spoliate. l ñ hãt dĩgn
qmi ꝓuocatus a more sui dñi coñ hos¬
es eiꝰ dr̃care ñ timuit armãs se ꝯti¬
atia tobs̾uacõne oĩm uitõꝵ ut possit
resst̾e malo semꝑ sollicitus quõ ĩꝑiũ¬

Expanded text:
erit infirmari et ipsa uitae desperatione tractet apud se de fide et spe promissa, integram habet causam, ut huic credenti remittantur peccata uictae mortis ac spoliatae, licet non habeat dignqui prouocatus amore domini sui contra hostes eius dimicare non timuit armans se continentia et obseruatione omnium uitiorum, ut possit resistere malo, semper sollicitus quo mod
Abbreviated transcription (Latin):
accepta fide qͥ id ag̾e c̾mt᷑ ne facle pͤcet
Nã qmi p̾care festinat ut̾co nõ isstat¬
ciꝑe fidem ne cogu᷑ bñ nu̾e. s ĩ morte
ust cõseqͥ ꝙ ĩpunitãtẽ sꝑat ⁊ remissio¬
nẽ p̾cͥicõꝵ maloꝵ ut ⁊ de p̾t̾itis secuꝰ st
⁊ de fut᷑o qr iã utiq nõ pot̾it pcare mo
ñ possit ñ uelit p᷑care. hiis ꝯueĩt dĩ¬
tũ iᵈ faciamꝰ mala ũ ueniat̃ bona ħ

Expanded text:
accepta fide, qui id agere cernitur, ne facile peccet. nam qui peccare festinat, idcirco non uult accipere fidem, ne cogatur bene uiucepta fide, qui id agere cernitur, ne facile peccet. nam qui peccare festinat, idcirco non uult aceritorum malorum, ut et de praeteritis securus sit et de futuro, quia iam utique non poterit peccare mornon possit, non nolit peccare. his conuenit dictum illud: faciamus mala, ut ueniant bona,
Abbreviated transcription (Latin):
excuset. si uictꝰ fu̾it. Oftendit .n. se notũ
huĩsse uincẽdi. s mĩme p̾naluisse. de
ħ spes ÷ qr pot̃ se reꝑare ut assidua me¬
niat᷑. Nam qͥ ad ħ surgit ut peccet ĩ ex¬
di. qͣm si ignoret qͥs d̾m ⁊ tͣpit̾ ⁊ ꝯtami¬
le sciens cõtempnit. Credẽtes gͥ accipi¬

Expanded text:
ictus fuerit. Ostendit enim se votum habuisse vincendi, sed minime praevaluisse. De hoc spes est quia potest se reparare, ut assidua meniatur. Nam qui ad hoc surgit, ut peccet, inexdi, quam si ignoret quis deum et turpiter et contamile sciens contemnit. Credentes igitur accipi
Abbreviated transcription (Latin):
u̾m t̃ sectarent᷑. Ad hos gͥ quos oport̾et
ẽẽ prudentes legis int̾pͥtes. ⁊ iustos disci¬
dii dissuasores lex mitt̾e uoluit eum ꝙ̃
iussit libellum repudii dare si dimisiss
uxorem. Non .n. ei pot̾at scribi libestꝰ

Expanded text:
m sectarentur. Ad hos igitur, quos oporteret esse prudentes Legis interpretes et justos discidii dissuasores, Lex mittere voluit eum, quem jussit libellum repudii dare, si dimisisset uxorem. Non enim ei poterat scribi libellus,
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ quos conũsabant᷑. contͣ hos apłus pau¬
ad hiꝰ oꝑa legis non eẽ cogendas displicuit
quibdam ex circumcisione xͥanis nõ ua¬
lentib mente discerñe illos solos ab hi ob¬
seruationib non fuisse ꝑhibendos quos
fides que reuł̾ata est hñs iam imbutos ĩ¬
uen̾at. ut iu eis iom consũmaret᷑ ip̃a actio
ꝓpħica quos ante ad impletio nemꝓpħie
iam cenuerat. ne si ⁊ ab ip̃is remou̾etur
imꝓbata pocius qm̃ t̾miuata uide̾tur. Si aͥ
⁊ gentib npon̾etur. aut non xp̃i ꝓmitten¬

Expanded text:
inter quos versabantur. Contra hos apostolus Pauinter quos versabantur. Contra hos apostolus Pauad hujusmodi opera Legis non esse cogendas ; displicuit quibusdam ex circumcisione Christianis, non valentibus mente discernere, illos solos ab hujusmodi observationibus non fuisse prohibendos, quos fides, quae revelata est, his jam imbutos invenerat; ut in eis jam consummaretur ipsa actio prophetica, quos ante adimpletionem prophetiae jam tenuerat: ne si et ab ipsis removeretur, improbata potius quam terminata videretur; si autem et Gentibus imponeretur, aut non
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. qr si circiuncidamim: xp̃c uob̾ nͥl¬
ꝑderit. Circimicidamiui.f. ficut ip̃i uo¬
lebant. sicut eis a quibdam dep̃uatis ꝑ¬
suasum erat. qd̾ sũ hus legis oꝑib sal¬
ui ẽẽ non possent. Nam cum gentes ad
fidem xp̃i ita uenirent maxime ꝑ paissi
apłi p̾dicationem sicut uenire debuerũt.
ut nlłis hiꝰ obseruationib oñarent᷑. qr
⁊ insolita ista maxime circumcision ent
grandes etate reformidantes det̾erent᷑ a
ad fidem ut iam ex gentib ueĩre opor¬
tebat uon intlłntes qui ex cͥcumcisione
uen̾ant. cur sibi ilła ꝓmicca eẽnt ⁊ cur
gentib imponenda non eẽnt quib dã
carualib seditionib ceꝑant ecc̃am ꝑtur¬
bare ꝙ gentiles ad dei ppłm accedentes ñ
sollempnnit̾ ꝓseliti fũant in caruis cͥcũci¬
sione. ⁊ cet̾is hui̾cemodi obsu̾ationib le¬
gis. atq in hiis crant qui sic ideo fi̾ mag¬
nooꝑe insiftebant. quia timebant iudeos

Expanded text:
uobis, quia si circumcidamiuobis, quia si circumcidamiderit, circumcidamini scilicet, sicut ipsi uolebant, sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a ad fidem, ut iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gentibus inponenda non essent, quibusdam carnalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod gentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obsgis: atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant, quia timebant Judaeos
Abbreviated transcription (Latin):
xanis qui a iudeis credid̾ant donet contͣ¬
tam diut᷑uam consuetudinem paulatĩ
stititi iusserunt cos apłi pt̃um ritũ tra¬
ditionem q seruare. ⁊ eos quib ħ opus
erat ut ꝯgruebarent illoꝵ tarditati¬
morib q momierunt. Iude qd̾ thimo¬
ad quos tales cum eo uen̾at ⁊̃ cirtumcidit
apłus. atq ip̃e int̾ eos morem ĩp̃uus cus¬
todiuit non sił̾atione fanaci. S ꝗsilio
prudenti. n .n. ita natis ⁊ ita ĩstitutis.
noxia erant ista qmͣuis iam non c̃ent
significandis futis nccͣiͣa. Magis quipte
noxium erat ea tamꝙͣ nopia ꝓ hibere
in hiis om̃ib us ad auos durare de bu
de cetõ qui nulla tali nc̃citud̾ie ten̾ent:
S ex diu̾so ueluti ꝑiete .i. ex p̃pucio ad
illum angusarem lapidem qui xp̃c est
conuenirent ad nulla talia cog̾entur.
Sia hiis qui ex circuncione uen̾ant ca¬
lib ꝙ sacramentis ad huc dediti erant
tineri tamqmͣ acerta ꝑnicie netarentur.
Lnde est illd̾ apłi. Ecce ego paulus dico

Expanded text:
anis, qui ex Iudaeis crediderant, donec conttam diuturnam consuetudinem paulatim stituti, siuerunt eos apostoli patrium ritum traditionemque seruare et eos, quibus hoc opus erat, ut moribusque monuerunt. Inde est quod Timoad quos tales cum eo venerat, etiam circumcidit apostolus atque ipse inter eos morem huiusmodi custodiuit non simulatione fallaci, sed consilio prudenti; neque enim ita natis et ita institutis noxia erant ista, quamuis iam non essent significandis futuris necessaria. magis quippe noxium erat ea tamquam noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos durare debuerde cetero, qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diuerso ueluti pariete, id est ex praeputio, ad illum angularem lapidem, qui Christus est, conuenirent, ad nulla talia cogerentur. si autem his, qui ex circumcisione uenerant talibusque sacramentis adhuc dediti erant. tineri, tamquam a certa pernicie uetarentur. unde est illud apostoli: ecce ego Paulus dico
Abbreviated transcription (Latin):
pm̃am. Siligis .ii. omĩa que sũt
duich̾ odisti eoꝵ que fecisti. nec .ii.
Ddio hñs aliquid constituisses. Qũo
in ouñb. pp̃ qd̾ eos qui cxerrant ꝑtib
corrripis. ⁊ de quib pettant admonens
allo queris. ut relicta malicia credant
inte dũe. Ad hñc benignam pacĩam
dei qui facit solem sinim oxiri suꝑ bonõ
⁊ malos. ⁊ pluit suꝑ iustos ⁊ imustos nos
nuitandani. xp̃c hortatur. ut uindica¬
te nr̃as nuurias negligamus. ⁊ bñfacia¬
nius hiis qui nos od̾unt. ut simis ꝑfc̃i.
sicut pr̃ nr̃ celestis ꝑfcus est. uałe a nob̾
⁊ ad renuttenda debita pccoꝵ m̃oꝵ ꝙ
aliis ista ultionũ debita relaxamis. et
cauend̾ ẽẽ ue silxc uon fec̾imuis. nec no¬
b̾ dep̾cantib pcc̃i obligõ teninttatur. Sic
in uł libris uet̾ib scriptum est. Qͥ ui

Expanded text:
am. diligis enim omnia, quae sunt, et nihil odisti horum, quae fecisti; nec enim odio habens aliquid constituisses. quomoin omnibus; propter quod eos qui exerrant partibus corripis, et de quibus peccant admonens, alloqueris, ut relicta malitia credant in te, Domine . Ad hanc benignam patientiam Dei, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos, nos imitandam Christus hortatur, ut uindicare nostras iniurias neglegamus et benefaciamus his, qui nos oderunt, ut simus perfecti, sicut pater noster caelestis perfectus est. ualere autem nobis et ad remittenda debita peccatorum nostrorum, quod aliis ista ultionum debita relaxamus, et cauendum esse, ne si hoc non fecerimus, nec nobis deprecantibus peccati obligatio remittatur, sic in
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾ ant mutatione iłła am̃ paulus
eius ⁊̃ nominand̾ seruand̾ seruata᷑
q̃m tegem ad regendos. ⁊ sac̾dotẽ ad
sc̃ificandos fideles suos uniu̾sus ille
tatib om̃ib q eloquioꝵ p̾coniis et
rebgestis. et rerum figuris ꝑturie¬
bant ẽẽ uenturum. qui plenus gr̃a
et u̾itate ⁊ ad p̾cepta facienda adiu¬
uando ꝑ gr̃oam. et ꝓmissa implenda
curandõ ꝑu̾itatem: uenit legẽ non

Expanded text:
fuerant, mutatione illa, quam Paulus eius etiam nominandum seruabatur, quem regem ad regendos et sacerdotem ad sanctificandos fideles suos uniuersus illetatibus omnibusque eloquiorum praeconiis et rebus gestis et rerum figuris parturiebat esse uenturum: qui plenus gratia et ueritate et ad praecepta facienda adiuuando per gratiam et promissa inplenda curando per ueritatem uenit legem non
Abbreviated transcription (Latin):
pplo modus pͥus adibendꝰ fuit quo disc̾¬
ner non egredi debitũ. ut edomita ira q̃
adĩmoͣratam uiudc̃am rapit iam qͥ uell
tnͣquillus actende̾t quid ip̃e deb̾et. qd̾ sibi
relaxari a dño cuꝑet. ut hac consid̾one cõ¬
seruo debitum relaxar. Nam ⁊ ilłud de
uxore dimittenda qd̾ dñs p̾cipit. cum an¬
tiquis dcm sit. quiq dimiserit uxorẽ suã
det illi libellum repudii si diligent̾ intue¬
amur uidebimus non ẽẽ ꝯͣium. Exposu¬
it .n. dñs quid lex uolu̾it. cum passim di¬
mittendi uxorem iusserit libellũ repudii
dare. Neq .n. ait qui uolu̾it dimittat.
qui hnͣc int̾posuit moram. ut indiscidi¬
um animus p̾ceps libellus libolli conscͥp¬
tione confractus absift̾et. et quid mali
ẽẽt uxorem dimitte̾ cogitar p̾st̾im. qrut¬

Expanded text:
populo modus prius adhibendus fuit, quo discepopulo modus prius adhibendus fuit, quo discerneret non egredi debitum, ut edomita ira, quae ad inmoderatam uindictam rapit, iam qui uellet, tranquillus adtenderet. quid ipse deberet. quod sibi relaxari a domino cuperet, ut hac consideratione conseruo debitum relaxaret. Nam et illud de uxore non dimittenda, quod dominus praecepit, cum antiquis dictum sit: quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii, si diligenter intueamur, uidebimus non esse contrarium. exposuit enim dominus, quid lex uoluerit, cum passim dimittenti uxorem iusserit libellum repudii dare. neque enim ait: qui uoluerit, dimittat qui hanc interposuit moram, ut in discidium animus praeceps libelli conscriptione refractus absisteret et quid mali esset uxorem dimittere cogitaret, praesertim qu
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sicut de iurando faustus ait. Dcm̃
quid̾ ad implctio est. Pot̾am ⁊ ego ita¬
xp̃o additum uide̾tur. ac non pocus id qd̾¬
lex uolebat efficẽ. ne iniuste se qͥsqͣm
uiudicando peccaret conseruari tucius.
si omĩo se non nindicar. sicut id qd̾ no¬
lebat effic̾e̾. ne quisqmͣ peierando pecca¬
ret conseruaritutius sinon iurar. Nã
deute ⁊ qui te ꝑcusserit in maxillam. p̾be
illi ⁊ alt̾am. cur uonsit ꝙͣium reddes dño
iusiurand̾ tuũ. ⁊ noli iurare om̃io. Et
tñ illam non destructionẽ. s ad imple¬
tionem fanstus arbitratur ꝙ ⁊ hic de¬
buit arbitari. Nam siu̾m iurare
adimpletur dñdo ne iures. cur ñ ⁊ iuste
uiudc̃a adimpletur dñdo ne uindices.
Sicut gͦ in utto consuationem ẽẽ arbi¬
tror apcc̃o quo uel flm̾ iurat᷑. uł iniuste
uindicat᷑ qm̃ qmͣ hoc de donanda omĩo
uindc̃a. ualeat ⁊̃ ad illud. ut dimittendo
hiꝰ debita ĩ nob̾ dimitti m̾eamur. s doͣ

Expanded text:
est sicut de iurando Faustus ait: dictum est sicut de iurando Faustus ait: dictum quidem; aeque adimpletio est." poteram ergo etChristo additum uideretur, ac non potius id, qlex uolebat efficere. ne iniuste se quisquam uindicando peccaret, conseruari tutius. si omnino se non uindicaret, sicut id quod uolebat efficere, ne quisquam peierando peccaret, conseruari tutius, si non iuraret. nam te percusserit in maxillam, praebe illi et alteram. cur non sit contrarium: redde's domino iusiurandum tuum et: noli iurare omnino? et tamen illam non destructionem sed adimpletionem Faustus arbitratur, quod et hic debuit arbitrari. nam si "uerum iura" adimpletur dicendo "ne iures cur non et "iuste uindica" adimpletur dicendo "ne uindices?b sic ut ego in utroque conseruationem esse arbitror a peccato. quo uel falsum iuratur uel iniuste uindicatur, quamquam hoc de donanda omnino uindicta ualeat etiam ad illud, ut dimittendo huiusmodi debita etiam nobis dimitti mereamur. sed duro
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃r que in or̃one dñica hũanitꝰ diinͣt̾e
tantur. Ꝙ a debetur i si benigne dimit¬
titur: nõ tũ iniq repetit᷑. S sicut ĩ iurã¬
do ĩ qui u̾m nirat ꝓpinqt ꝑiurio. unde
longe abest: qui omĩo nou iurat. ⁊ ꝙͣuis
lon pecc qui u̾m iurat: remocior tñ ẽ a
pcc̃o qui nõ iurat. Uñ amonitio ũ iutan¬
di conseruatio est apcc̃o ꝑiurii. ita cum
pece qui ꝑ m̃oda̾tionem iniuste ult uin¬
dicari. non pectz a qui mod̾ adhibens iꝰ̾te
uindicar uult. remocior est apcc̃o ĩiuste
uindc̃e. qui non uult omĩo uindicari.
Pcc̃at .n. qui exigit ultͣ debitum. nõ
peccat & qui exigit debitũ. S tucius lon¬
ge est a pcco iniusti exactoris. qui omĩo
non exigit debitũ. p̾scͥim ne cogat᷑ ⁊ ip̃e
redd̾e̾ debitum ab co qui ulłm ht̃ debitũ
Possem gͦ ⁊ ego sic ista pon̾e. Dc̃m ẽ au¬
tiquis. Non inuste uindicabis. Ego
ã dico ne uindices quidem adimipletio

Expanded text:
n oratione dominica humanitus dimittere n oratione dominica humanitus dimittere ttantur. quod autem debetur, etsi benigne dimittitur, non tamen inique repetitur. sed sicut in iurando etiam qui uerum iurat, propinquat peiurio, unde longe abest, qui omnino non iurat, et quamuis non peccet, qui uerum iurat, remotior tamen a peccato est qui non iurat — unde admonitio non iurandi conseruatio est a peccato peiurii —: ita cum peccet qui per inmoderationem iniuste uult uindicari, non peccet autem, qui modum adhibens iuste uult uindicari, remotior est a peccato iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim, qui exigit ultra debitum; non peccat autem, qui exigit debitum: sed tutius longe est a peccato iniusti exactoris. qui omnino non exigit debitum, praesertim ne cogatur et ipse reddere debitum ab eo, qui nullum habet debitum. possem ergo et ego sic ista ponere: dictum est antiquis: non iniuste uindicabis; ego autem dico, ne uindicetis quidem: adimpletio
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quis .n. facile tmĩdem content᷑ est
tr̃a repon̾e uindõe qnͣtũ accipit iuiurie.
Nonne uidemus honñes leuit̾ lesos.
molite cedem sitire sangͥnẽ uix q ĩuẽtre
ĩ mał ĩici uñ sacientur. Quis pugno
ꝑcussus. non aut iudicia concitat in dãp¬
natione eius qui ꝑcusserit. aut supẽ re¬
ꝑcut̾e uelit totum hominẽ. sinon ⁊̃ te¬
io aliquo arrepto pugnis caltib q con¬
tidit. Huic gͥ ĩmod̾ate. ac ꝑ lpc ĩiuste
ultioni lẽx iustum mod̾ figens penã ta¬
lionis instituit. ħ est ut qualem qͥs ĩtu¬
lit suiuriam tale supplicium ipendat.
ꝓuide ocłm ꝓ oculo. dente ꝓ dente. nõ fo¬
mes. s limes furoris est. uon ut id qdͥ so¬
pitum etat huic accend̾e̾tur. S ne id
qd̾ ardeliat ultra extendet᷑ est põĩtus. Im¬
poĩta est .n. quedam iusta uindc̃a iuste¬
qr debetur ei qui fu̾it passus iiuriani.
Iude utiq cum ignoscimus de nr̃o quo¬
dam modo iure largunur. unde ⁊̃ debita

Expanded text:
ntentus est tantum reponere uindictae, quantum accepit iniuriae? nonne uidemus homines leuiter laesos moliri caedem, sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde satientur? quis pugno percussus non aut iudicia concitat in damnationem eius, qui percusserit, aut, si ipse repercutere uelit, totum hominem, si non etiam telo aliquo arrepto. pugnis calcibusque contundit? huic igitur inmoderatae ac per hoc iniustae ultioni lex iustum modum figens poenam talionis instituit, hoc est, ut qualem quisque intulit iniuriam, tale subplicium pendat. proinde oculum pro oculo, dentem pro dente non fomes, sed limes furoris est, non ut id. quod sopitum erat, hinc accenderetur, sed ne id. quod ardebat, ultra extenderetur, inpositus. est enim quaedam iusta uindicta iusteque debetur ei, qui fuerit passus iniuriam. unde utique cum ignoscimus, de nostro quodam modo iure largimur. unde etiam debita
Abbreviated transcription (Latin):
tus rep̾hendit moysen tanqmͣ ꝯiugia
dminientem ꝑ libelluni repudii. ⁊ laudat
xp̃m tanqm illd̾ hiꝰ uinculũ confir
moysen laudare debuerit seꝑantẽ qd̃
fecãt ⁊ cõĩxerat dyabolus. ⁊ xp̃m ui¬
cuꝑare dyabłi fignientũ ⁊ ligam̃tũ so¬
bonus. cur ip̃e moyses ex cuius libro ꝓ¬
lata est de prima conunx ꝯuĩctione
masculi ⁊ femine. tam scã. ⁊ nulla se¬
ꝑõne uioleͦnda castitas ꝯiugał post

Expanded text:
tus reprehendit Moysen tamquam coniugia tus reprehendit Moysen tamquam coniugia dirimentem per libellum repudii et laudat tamquam illud eiusmodi uinculum confirmMoysen laudare debuerit separantem, quod fecerat et coniunxerat diabolus, et are diaboli figmentum et ligamentum sobonus, cur ipse Moyses, ex cuius libro prolata est de prima coniunctione masculi et feminae tam sancta et nulla separatione uiolanda castitas coniugalis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit̃is sins dep̾catur dñm. ⁊ ip̃e dum caro
sit reseruat itam. et reppiciationẽ pe¬
tit a dño. ⁊ quis exorabit ꝓ delictis cuiͣ
Iam u̾o de uxore non dimttendꝰ quid
aliud. uł ꝙͥ oportumꝰ ex illis libris ꝙ̃ id
ip̃e sendit. cum .ii. qreut utrum lic̾et
quacum ex cã dimitt᷑e uxorẽ ait illis.
Non legistis qi qui fecit hominẽ abũcõ
masculũ ⁊ feminam fecit eos. et dixit.
pp̃ hoc dimittet hõ pr̃em ⁊ imr̃em. et ad
herebit uyorisue. et erunt duo in carne
una. Itaq iam non sunt duo. s una
caro. Ocd gͦ deus coninixit: lpmo non
seꝑet. Ecce iudei ex libris moysi uiu¬
ciuitur non eẽ uxorem dimittendam qͥ
ẜm uoluntatem legis moysi arbit̃bant᷑
conunisse masculum ⁊ feminam. ꝙ ma¬
nich̾ei negando dampnant᷑. non iam moy¬
seos libris. S xp̃i eñngłio resistentes por
to & siqd̃ ip̃i opnantur ⁊ p̾dicant u̾m
est dẏabłm fecisse at iuuxisse masculũ
⁊ femiuam qua calliditate dyabłica faus¬

Expanded text:
dum caro sit, reseruat. iram et repropitiationem petit a domino? et quis exorabit pro peccatis illius? Iam uero de uxore non dimittenda quid aliud uel quid oportunius ex illis libris conmemipse respondit? cum enim quaererent, utrum liceret quacumque ex causa dimittere uxorem, ait illis : non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam, fecit eos et dixit: propter hoc dimittet homo po in carne una. itaque iam non sunt duo, sed una caro. quod ergo deus coniunxit, homo non separet. ecce Iudaei ex libris Moysi conuincuntur non esse uxorem dimittendam, qui secundum uoluntatem legis Moysi arbitrabantur coniunxisse masculum et feminam: quod Manichaei negando damnantur non iam Moyseos libro, sed Christi euangelio resistentes. porro autem, si quod ipsi opinantur et praedicant, uerum est diabolum fecisse atque iunxisse masculum et feminam, qua calliditate diabolica Faus
Abbreviated transcription (Latin):
aretis in saniam. Neq .n. addidistis in
parte pͥoris nominis unam lr̃am ut ag¬
noscetur manna. S addidistis in post̾iore
duas sillabas non appellantes mãnicheũ.
s maniclum. ut nicħ aliud uob̾ tam ꝓ¬
lixis. ⁊ uanis sermonib suis nisi insamam
p̾cet insame furorem. Cum gͦ iurare
nũꝙͣ desinatis uellem scire quo ĩtlłigatiᷤᷤ
hũc quor legis ꝑtem qmͣ nultis antiquis¬
simami intelligi. qd̾ nob̾ dñs adimpleuit
et mag̃ pp̃ iutationes apłi. Nam ur̃a
que auctoritas est uł uob̾ ip̃is ne dũ mͥ
aut cuiq̃ honũ. unde puto iam clor̾e
legem solu̾e. s adimplere. Non hus ui
u̾sationem non ad impletionẽ. Qͥa .ni.¬

Expanded text:
aretis insaniam. Neque enim addidistis in aretis insaniam. Neque enim addidistis in parte priore nominis unam litteram, ut agnosceretur manna, sed addidistis in posteriore duas syllabas, non appellantes Mannicheum, sed Manichaeum, ut nihil aliud uobis tam prolixis et uanis sermonibus suis nisi insaniamrpreter. insanifusorem. cum ergo iurare numquam desinatis, uellem scire, quomodo intellegatis hanc quoque legis partem, quam uultis antiquissimam intellegi. quod uobis dominus adinpleuerit, et magis propter iurationes apostoli. nam uestra quae auctoritas est uel uobis ipsis, nedum mihi, aut cuiquam homini? unde puto iam clarere, Legem solvere, sed adimplere. Non his vidad conversationem, non ad impletionem. CA
Abbreviated transcription (Latin):
eam. iami mechatꝰ est in corde suo. Ita ne
u̾o illi iusti sech uł enoc. ux si qui eis siłes
fuerunt mochabantur in cordib sins. ⁊ au̾
non erat cor eoꝵ templum dei. aut mecha
iam tunc plena erat. modo uemi ens xp̃c ĩ
pleuit. De non iurando & qr ⁊ hic illoꝵ
legem axp̃o impletam eẽ dixisti nĩ possũ¬
ł. affirmare antiquos iustos non iuirasse.
cum iuretis ꝑ lumen qd̾ amatis cũ musciᷤ
Neꝙ .n. lumen illud menci ab istis
ocłis penitus alienũ qd̾ illuĩat om̃em ho¬
minem uenientem in hunc nũd̾. nostis
aliqua ex parte cogitare. ⁊ ꝑ dũm ur̃m
nie uitaretis. uelud declinato ⁊ ꝑ longato
nõi qĩ fusionem addidistis ubi ampluis
labe̾mini. Sic .n. michi quidã ur̃m expo¬
suit. cur appelłatus sit manichens. ut .s.
in greta lingua tamꝙͣ manna fundere
uid̾e̾tur. qr grece fundichei dr̃. Ubi quid
egẽtis. nescio. uisi ut exp̾ssius uob̾ sõpm¬

Expanded text:
eam, iam moechatus est eam in corde suo. itane eam, iam moechatus est eam in corde suo. itane uero illi iusti, Seth uel Enoch uel si qui eis similes fuerunt, moechabantur in cordibus suis et aut non erat cor eorum templum dei, aut moechaiam tunc plena erat, modo ueniens Christus inpleuit? De non iurando autem, quia et hic illorum legem a Christo adinpletam esse dixisti, non possum adfirmare antiquos iustos non iurasse; cum juretis per lumen, quod amatis cum muscis; neque enim lumen illud mentium ab istis oculis penitus alienum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , nostis aliqua ex parte cogitare: et per dominumniae vitaretis, velut declinato et prolongato nomine, quasi fusionem addidistis, ubi amplius laberemini. Sic enim mihi quidam vestrum exposuit, cur appellatus sit Manichaeus, ut scilicet in graeca lingua tanquam manna fundere videretur; quia Graece fundi χέειν dicitur: ubi quid egeritis nescio, nisi ut expressius vobis somni
Abbreviated transcription (Latin):
Aliꝙͥ non lit̾e qd̾ ante licu̾it. uł ꝗd̾ añ nõ
lcu̾it nunc lic̾e: Nonus adeo desipis
ut ħ dicas. s ⁊̃ si dicas sxndebitur tibi qd̾
Que non fuit. Si dr̃e frĩ fatue cum apud¬
rens sit iehemie. ꝓide non dumĩueĩsti
cuinam legi hec aliqũ defuerunt quib
nũc additis. eam xp̃c impłet. ꝓide p̾mum¬
ab hiis q̃ro anforte lex non mechandi apd̃
illos iustos antiquos enoc. sed. semplena
erat donec a dño impłetur addente. ne qͥs
ad concupiscend̾ uideat mulierem. Sic .n.
commemorasti ip̃am sm̃am. audistis dictũ
ẽẽ autiquis nou mechab̾is. Ego a dico
uob̾. nec concupiscatis quid̾ ad implecio ẽ
ĩqͥs. Explica plane ip̃a u̾ba eĩngłica. noli
tuis extenuare qd̾ dc̃m est. ⁊ inde quid de
illis antiquissimis iustis senseris. Audists̃
iuꝙͥ quia dc̃m est. non mechab̾is.. Ego aͥ
dico nob̾. si quis uid̾it młrem ad ꝯcupis d̾

Expanded text:
aliquid non licere, quod ante licuerit uel quod ante non aliquid non licere, quod ante licuerit uel quod ante non licuerit, nunc licere. non usque adeo desipis, ut hoc dicas.; sed etiam si dicas, respondebitur tibi, quoquae non fuit, si dicereus sit gehennae. Proinde nondum invenisti cuinam legi haec aliquando defuerunt quibus nunc additis, eam Christus impleret. CAPUT XXI. An forte lex non moechandi apud illos justos antiquos semiplena erat, donec a Domino adimpleretur, addente, ne quis ad concupiscendum videat mulierem? Sic enim commemorasti ipsam sententiam: « Audistis dictum esse: non moechaberis; ego autem dico uobis, ne concupiscatis quidem. adinpletio est, inquis. explica plane ipsa uerba euangelica, noli tuis extenuare, quod dictum est, et uide, quid de illis antiquissimis iustis senseris. audistis, inquit, quia dictum est: non moechaberis; ego autem dico uobis: si quis uiderit mulierem ad concupiscendum
Abbreviated transcription (Latin):
sie. Di .ii. non dix̾unt: cur nõ ⁊ talia do¬
il coꝵ iusticiam doctrinam q xp̃t adĩ¬
plou̾it addendo. Ego aũt dico nob̾. siqͥs
iascitur fr̃i suo. aut siquis dicit racha
aut siqͥs dicit fatue. reus erit uł iudicũ. ł
consilii. uł iehenne ignis. Qñ quid̃. ⁊ illi
codem modo uiuebant. eodem modo ui¬
uend̾ monebant An ignorabant illi
insti frenendam ẽẽ iracundiam. nec pe¬
assanti conuicio fr̃em lacessend̾. aut no¬
uͥant quid̾. S ab ħiis ͤabstin̾e ñ pot̾ãt
fto .n. nec imꝑitam rerum ad suũ offici¬
um ꝑtinencium nec intempantem au¬
des dr̃e ilłoꝵ fuisse iusticiam. in tm̃ ut
eos facet reos gehenne. Cur gͦ illam le¬
gem ẜm qm̃ uiuebant antiqui iuati. ħ
iddendo xp̃c impleret.cum eoꝵ quo usti¬
da sñ istis ẽẽ non poss̾. andcũrus es ꝙ pre¬
ceps iracundia. ⁊ lingua inppba ex quo
lenit xp̃c cepit ad iniquitatem ꝑtinere.
antea u̾o non erat iniquũ uł corde łore

Expanded text:
 talia douel eorum iustitiam doctrinamque Christus adinpleuerit addendo: ego autem dico uobis: si quis irascitur fratri suo aut si quis dicit "racha" aut si quis dicit "fatue." reus erit uel iudicii uel consilii uel gehennae ignis, quandoquidem et illi eodem modo uiuebant, eodem modo uiuendum monebant. an ignorabant illi iusti frenandam esse iracundiam nec petulanti conuicio fratrem lacessendum, aut nouerant quidem, sed ab his se abstinere non poterant fecto enim nec inperitam rerum ad suum officium pertinentium nec intemperantem audes dicere eorum fuisse iustitiam in tantum, ut eos faceret reos gehennae. cur ergo illam legem. secundum quam uiuebant antiqui iusti, haec addendo Christus inpleret, cum eorum quoque iustitia sine istis esse non posset? an dicturus es, quod praeceps iracundia et lingua inproba. ex quo uenit Christus, coepit ad iniquitatem pertinere, antea uero non erat iniquum uel corde uel
Abbreviated transcription (Latin):
potum da illi. hic .ii. ħ ꝯmemorauit
apls. ⁊ illud in p̃. cum hñs qui od̾ũt¬
pacem eram pacificus. ⁊ alia multa.
¶ autem temꝑando auĩndc̃a. ⁊ dili¬
gendo ⁊̃ malos dm̃ imitetur. hẽs iͥ de
põ deo id agente copiosum locũ. ibi
quis contra stabit. qm̃ tanqm̃ monĩ¬
tum stat̾e sic añ te est orbis t̾raꝵ. et¬
tamiqñi gutta toris ante lucani que
descendit int̾tam. s miseteris om̃i

Expanded text:
potum da illi. hinc enim hoc commemorauit potum da illi. hinc enim hoc commemorauit apostolus et illud in pacificus et alia multa. quod autem temperando a uindicta et diligendo etiam malos deum imitemur, habes ibi de ipso deo id agente copiosum locum; ibi quis contra stabit? quoniam tamquam momentum staterae sic antanquam gutta roris antelucani que descendit in terram, sed misereris omni
Abbreviated transcription (Latin):
fides .ii. sicut apłus ait ꝑ dilcĩonem oꝑã
Inde idem dicit. Quĩ .n. diligit ale̾i
legem impleuit. Istam caritatem E
li caritate iusticia legis poss impleri.
p̃ea dixit. non ueni legem solu̾e: s adĩ
dilectiomi hereditas regni celoꝵ ꝓnutti¬
distributione tegebatur. Unde idem dic̾
monuit seu p̃cepit. ubi ad uingebat.
Ego autem dico uob̾ inuemũtur ⁊ in
ilis uet̾ib libris ibi contra iram dc̃m
est turbatus est p̾ira oculus meus.
et melior est qui uincit iram qui qui
aipłs ciuitatem ibi contͣ u̾bum durũ
plago fagelli liuorem faciet. plaga a̾
diam cordis. nec concupiscas. Unde apꝰ.¬
nu. Nou .n. ait. ne adutte̾s. s ne cõ
cupiscas. Unde apłus. ex lege ꝯmemo¬
iat dicens. Nam ꝯcupĩam nesciebã.
insilex dr̃et. non ꝯcupisces. ibi de pa¬
cia non resistendi landatur uir ꝓ̾bẽs
pcucienti se maxillam. ⁊ satutatꝰ oppro¬
hins. ibi de inimico diligendo dr. si esu¬
rierit iminicus tiuis: ciba illũ. fifitit:

Expanded text:
fides enim, sicut apostolus ait. per dilectionem operatur. unde item dicit: qui enim diligit alterum, legem inpleuit. istam caritatem qula caritate iustitia legis posset inpleri, propterea dixit: non ueni legem soluere sed adindilectioni hereditas regni caelorum promittio temporum distributione tegebatur. unde item dicitne omnia, quae monuit seu praecepit, ubi adiungebat "ego autem dico uobis", inueniuntur et in illis ueteribus libris. ibi contra iram dictum est: turbatus est prae ira oculus meus et: melior est, qui uincit iram quam qui capit ciuitatem. ibi contra uerbum durum: plaga flagelli liuorem faciet; plaga autchiam cordis: ne concupiscas u. non enim ait: necupiscas. unde apostolus hoc ex lege commemorat dicens: nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: non concupisces. ibi de patientia non resistendi laudatur uir praebens percutienti se maxillam et saturatus obp1;obiis. ibi de inimico diligendo dicitur: si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit,
Abbreviated transcription (Latin):
et sb̾actam ĩ carneis compedib colliga¬
ri. sut pocuis qd̾ nunc agitur explicem
si xp̃c ubi quibdam antiquis sentenci¬
is ꝓpõitis adiuuxit. Ego a dico uobis
m̃to adimpleuit. n illam que ꝑ moy¬
rata ita cõm endauit. ut qui cixͥ ex ꝑͣ su
insuꝑ loq̃retur. uł ad exp̃om reqͥrendẽ
uałet. si quid ilła obscute posuiss. uł¬
aᵈ poꝰ tucius conseruand̾ qd̾ illa uoluis

Expanded text:
et subactam etiam carneis conpedibus conligaet subactam etiam carneis conpedibus conligari. Sed, ut potius quod nunc agitur explicem , si Christus, ubi quibusdam antiquis sententiis propositis adiunxit: ego autem dico uobis, mento adinpleuit neque illam, quae per Moyrata ita commendauit, ut, quicquid ex persona sua insuper loqueretur, uel ad expositionem requirendam ualeret, si quid illa obscure posuisset, uel ad tutius conseruandum quod illa uoluiss
Abbreviated transcription (Latin):
patifice agendo dilc̃om ꝯ cordiamq sua¬
guerz emendariq non poss. Tunc ut
scriberetur libellus. quia frustra nondi¬
mitt̾et qm̃ sic odiss. ut. ad debitam cõ¬
iugii caritatem in illa prudenciũ ꝑsua¬
sione reuocaretur. Si .n. non diligitu
uxor dimittenda est. qr g ͦ dimittendi
non est: diligenda est. Dilcĩo a mor¬
do atq suadendo componi. nõ a ñe
gendo imponi pt. ħ fac̾e scriba debru
iustus ⁊ sapiens qualem in illa ꝓfese¬
ne ẽẽ oportebat ad q̃m ut ueniretur ai¬
cordi marito libellus conscribendꝰ p̾eptͥ
est. q̃m uir bonus prudens q nõ siribet
nisi in aĩo nimis au̾so atq ꝑu̾so consi¬
liuin concordie nou uałet. u̾mptñ. auo¬
bis ex ur̃i erroris sacrilega uanitate q̃ro
cur displiceat dimitte uxorem qmͣ̃ uon
appellatum est qd ũob aliud debeat fe¬
mina nub̾e qmͣ ut nĩr fiat qd̾ uob̾ odi¬
osuii est. Eo modo .n. putatis ꝑtem
doi uri gentis tenebraꝵ p̾lio deuictam

Expanded text:
m concordiamque suagui emendarique non posset, tunc utique scriberetur libellus, quia frustra non dimitteret, quam sic odisset, ut ad debitam coniugio caritatem nulla prudentium persuasione reuocaretur. si enim non diligitur uxor, diminon est, diligenda est. Dilectio autem monendo atque suadendo componi, non invitum cogendo imponi potest. Hoc facere Scriba debebat justus et sapiens, qualem in illa professione esse oportebat: ad quem ut veniretur, discordi marito libellus conscribendus praeceptus est: quem vir bonus prudensque non scriberet, nisi in animo nimis auerso atque peruerso consilium concordiae non ualeret. uerumtamen a uobis ex uestri erroris sacrilega uanitate quaero, cur displiceat dimittere uxorem, quam non appellatum est, quod non ob aliud debeat femina nubere, quam ut mater fiat: quod uobis odiosum est. eo modo enim putatis partem dei uestri gentis tenebrarum proelio deuictam
Abbreviated transcription (Latin):
et apd̾ dũm est m̃ces eoꝵ. ⁊ cogita¬
tio illoꝵ apd̃ altissimũ. Ideo acci¬
pient regnũ decoris. ⁊ dyadema sp̃ei
de manu dñi. hec ⁊ alia multa siue
aꝑtissĩma. sũ sb̃ obscura inuẽnnt᷑
illic testimonia uite ethe. ⁊ de pp̃a
corꝑm resurrectione nou tacuerũt
ꝓpħe. unde phisei adu̾sus saduces
eam nõ credentes ac̾rume ꝯfligebãt
qd̾ non solum in actib apłoꝵ ca¬
nonicis quos isti non accipiũt. ne

Expanded text:
tatio eorum apud altissimum; ideo accipient regnum decoris et diadema speciei de manu domini? haec et alia multa siue apertissima siue subobscura inueniuntur illic testimonia uitae aeternae. et de ipsa corporum resurrectione non tacuerunt prophetae. unde pharisaei aduersum Sadducaeos eam non credentes acerrime confligebant: quod non solum in actibus apostolorum canonicis, quos isti non accipiunt, ne
Abbreviated transcription (Latin):
nem de mułre que .un. fratrib sin¬
gillatim impserat. cum in eius cõ¬
nubiũ alt̃ alt̃i morienti succede̾t. c¬
uam eoꝵ in resurrectione uxorc̃
futura. ꝓ inde testimoniis uite ec̾ne
et resurrectionis mortuoꝵ hũndas
illa scriptum. s ħ nomen est .i. reg

Expanded text:
nem de muliere, quae septem fratribus singulatim nupserat, cum in eius conubium alter alteri morienti succederet. cuiusnam eorum in resurrectione uxor esset futura. proinde testimoniis uitae aeternae et resurrectionis mortuorum abundat illa scriptura; sed hoc nome
Abbreviated transcription (Latin):
cim int̾ u̾m fłmq iudicare irteligio ẽ
cuiq bonũ a ꝗͣio seꝑare. nonminus for¬
midimi est qmi infantib manie quid
fcũrus eris. cumce in capłi huiꝰ angus¬
tiam ncc̃itas coget: dico autem te uideꝰ
seu quis alt̾ sermonis non sincius int̾¬
non serues. cum xp̃t eaden non se ue¬
nisse solu̾e dicat. s ad impłe. nempe co¬
g̾is. aut uane suꝑstitionis succũbere
aut capłm confiteri fl̾ui. aut te xp̃i
tociens explosa atq conuicta qr repetis.
Nos quo quib ea conuicimus repet̾e ñ
faciunt quib significata sunt ista q̃ q̃
faciunt. Ille quippe erant figure fut᷑oꝵ
tatis auferri oportebat. ut eo quo ip̃o
multa p̾cepta mag̾ sibi congrua ꝙͣ boua
acceꝑat. quib tñ figurarent᷑ ⁊̃ ꝓpħarent᷑
futura. s ea non intlłigentib celebrabãt.
Cum & uen̾unt ⁊ patefc̃a sunt que all̾

Expanded text:
cui inter uerum falsumque iudicare religio est cuique bonum a contrario separare non minus formidini est quam infantibus maniae, quid facturus eris, cum te in capituli huius angustiam necessitas coget ? dico autem. cum te Iudaeus seu quia alter sermonis istius non inscius internon serues, cum Christus eadem non se uenisse soluere dicat sed adinplere ? nempe cogeris aut uanae superstitioni succumbere aut capitulum profiteri falsum aut te Christi spondit: Iam totiens explosa atque conuicta quia repetis. nos quoque, quibus ea conuicimus, repetere non faciunt. quibus significata sunt ista, quae faciunt. illae quippe erant figurae futurotatis auferri oportebat. ut eo quoque ipsmulta praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura; sed a non intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae ill
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ ea ꝑutari ꝑ xp̃i aduentũ non ĩplete.¬
Qͥanlo uenieute non obsuant᷑. ut nͥ
obseruarentur. Inmilũ autẽ nom reli¬
gionis seu u̾mi. scu fłm coagłari homĩes
possunt. nisi ab quo siguacułoꝵ. uł sacͣ¬
mentoꝵ iusibiliũ consortio colligentur.
quoꝵ sacramentoꝵ uis in eiarmbłit̾
ual płmum. ⁊ ideo contẽpta sacͥlegos
pietans. uͥtutt̃ a eius ab negantes. u̾tꝰ aͥ
pietatisest finis p̾cepti .i. caritas. de corde
puro. ⁊ ꝯscĩa bona. ⁊ fide nonficta. uñ
apłus petrus cum de sac̃mento arche ĩ qͣ
noe domus a diluuio lib̾ata est loq̃retur.
sic ⁊ uos inquit forme siłis bap̃ma saluos
facit. ⁊ ue sibi suffic̾e̾ ꝓutarent uisibłe
sacranientũ ꝑ ad hẽbant forͣm pietatis
⁊ ꝑ malos mores ꝑdite uiuendo iltutẽ
eius abuegarent᷑. continuo sb̃iecit. nõ
carius dispõ sordiũ. s conscĩe bone ĩtro¬

Expanded text:
non inpletillo ueniente non obseruabantur. ut nisi obseruarentur. in nullum autem nomen religionis. seu uerum. seu falsum. coagulari homines possunt, nisi aliquo signaculorum uel sacramentorum uisibilium consortio conligentur: quorum sacramentorum uis inenarrabiliter ualet plurimum et ideo contempta sacrilegos pietatis. uirtutem autem eius abnegantes. uirtus autem pietatis est finis praecepti, id est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde apostolus Petrus. cum de sacramento arcae. in qua Noe domus a diluuio liberata est, loqueretur, sic et uos, inquit. simili forma baptisma saluos facit. et ne sibi sufficere putarent uisibile sacramentum. per quod habebant formam pietatis. et per malos mores perdite uiuendo uirtutem eius abnegarent, continuo subiecit: non carnis depositio sord ium. sed conscientiae bonae interro
Abbreviated transcription (Latin):
pet̃ra ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ cat mortem. sleꝙ
em̃ lex iubebat delictum ut illa s̾intnte
hũudar delictum. s suꝑbos multũ sibi
modo hñiliati discdat ad gc̃am ꝑtĩnere
ꝑfidem. ut iam non ce̾nt legi sb̃diti ꝙ
reatum. S legi sociati ꝑ iusticiam. Idẽ
quippe apłus dicit. qr prius ueniri fides
sb̃ lege custodiebamur conclusi in eam
fidem que postea reuelata est. Itaq lex
in quid pedagogus nr̃ erat in xp̃o iħu.
u postea qm̃ uenit fides iam non sumꝰ
sb̾pedagogo. quia nos reatus segis nõ ob¬
ligat iamꝑ gr̃am lib̾atos. Namq añ¬
qni spiritalem grãm hũiliati reciꝑenius
nicħ nͥ mortificabat nos lr̃a iubens qd̃
non possemus impłe. unde idem dicit.
Lra occidit. Sp̃t antem uiuificat. Rur¬
sus ciusdem apłi u̾ba sunt. Si .ii. data

Expanded text:
per bonum mihi operatum est mortem. neque enim lex iubebat delictum. ut illa subintrante abundaret delictum, sed superbos multum sibi modo humiliati discerent ad gratiam pertinere per fidem, ut iam non essent legi subditi per reatum. sed legi sociati per iustitiam. idem quippe apostolus dicit. quia priusquam ueniret fides. sub lege custodiebamur conclusi in eam fidem, quae postea reuelata est. itaque lex. inquit. paedagogus noster erat in Christo Iesu; sed posteaquam uenit fides, iam non sumus sub paedagogo. quia nos reatus legis non obligat, iam per gratiam liberatos. namque antequam spiritalem gratiam humiliati reciperemus. nihil nisi mortificabat nos littera iubens, quod non possemus inplere. unde idem dicit: littera occidit. spiritus autem uiuificat. rursus eiusdem apostoli uerba sunt: si enim data
Abbreviated transcription (Latin):
iisse xp̃m uelud ꝙͣia referendo ⁊ tunc ꝓ tp̃r
bñ fuisse instituta. ⁊ nũc a xp̃o non soluta
si adimpleta. ꝓide pͥmũ ab hiis q̃ro utrũ
isli antiqui iusti en oc ⁊ sed. hos .n. potissi¬
mũ fanstus ꝯmemorat. ⁊ si qui alñ nõ
solum añ moysen. s ⁊ siqui añ abrahm¬

Expanded text:
istum. uelut contraria referendo et tunc pro tempore bene fuisse instituta et nunc a Christo non soluta, sed adinpleta. Proinde primum ab his quaero, utrum illi antiqui iusti. Enoch et Seth — hos enim potissimum Faustus commemorat — et si qui alii. non solum ante Moysen, sed et si qui an
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ueniret legem ꝓpħ̾asq ad impłe illa
omĩa que hunc ꝓmittebat obseruare ui¬
debatur lib̾ in eis qui ħ quo ꝑtin̾ent ĩtel¬
talib sacramentis institutos eadem fides
inuen̾at. nec cogebatur ista obseruare
nec ꝓhibebatur. In hiis autẽ quitalib
uacui ulła gn̾is. nlła ꝯsuetud̾is uł ꝯgtu¬
encie nc̃citudine retenti credid̾ant. ⁊̃ ꝓhi¬
iam oport̾ẽ cessare. hoc gͦ temꝑamentũ
displicuiss quibdam ex cͥcumcisione cre¬
dentib qui hec non intelligebant in ea ꝑ¬
ũsitate manserunt. ut ⁊ gentes cogerent᷑
symiuachianoꝵ uł uazareoꝵ nom̃o¬

Expanded text:
adinplere, illa omnia, quae hunc promittebant, obseruare iubebatur: liber in eis, qui haec quo pertinerent inteltalibus sacramentis institutos eadem fides inuenerat, nec co ebatur ista obseruare nec prohibebatur; in his autem, qui tal bus uacui nulla generis, nulla consuetudinis uel congruentiae necessitudine retenti crediderant, etiam prohiiam oportere cessare. hoc igitur temperamdisplicuisset quibusdam ex circumcisione credentibus, qui haec non intellegebant, in ea peruersitate manserunt, ut et gentes cogerent Symmachianorum uel Nazaraeorum nom
Abbreviated transcription (Latin):
alienam. s ꝑ ꝓp̾am uoluntatem malũ
ẽẽ conuincimus. Illi aũt ꝑ nͣm gẽtis
tenebraꝵ putant ẽẽ homiem malum
qmͣ ẜm ip̃os deus totus timuit añ qmͣ ĩ
ꝑte uinc̾etur. ⁊ in ꝑte ab ea sic uict᷑
est. ut nec totus lib̾aret᷑. Audito gͥ
non intllc̃o qd̾ antiquis dc̃m erat o¬
dis inimicũ tuũ ferebantur houñes
in hom̃is odium. cum deb̾ent ñ odisse
nisi uiciũ. hos corrigit dñs dñdo. Dib¬
gite inimicos nr̃os ut qui iam drxͥtt
non uẽi legem solu̾e s adimplere
Ideo q de odio inimici qd̾ scriptum ẽ
iu lege non solu̾et p̾cipiendo ntiq
ut diligamus inmicos cogeret us
inelłre quo nam modo possemus un¬
ynũ eund̾q hominem ⁊ odisse p̃p̃ cus¬

Expanded text:
alienam, sed per propriam uoluntatem malum esse conuincimus. illi autem per naturam gentis tenebrarum putant esse hominem malum, quam secundum ipsos deus totus timuit, antequam in parte uinceretur, et in parte ab ea sic uictus est. ut nec totus liberaretur. audito igitur et non intellecto. quod antiquis dictum erat: oderis inimicum tuum, ferebantur homines in hominis odium, cum deberent non odisse nisi uitium. hos corrigit dominus dicendo: diligite inimicos uestros, ut qui iam dixerat: non ueni legem soluere, sed adinplere ideoque de odio inimici quod scriptum est in lege non solueret, praecipiendo utique, ut diligamus inimicos, cogeret nos intellegere, quonam modo possemus unum eundemque hominem et odisse propter cul