comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
medicam̃tis. Quȩ oĩa ꝗͣuis cil magno labore ꝑagant᷑.
nicħ tñ in his tale geritur: qͣle ẽ moreᷤ corrigere. iii¬
cia purgare. em̃dare uitas.⁊ ꝓpositũ ad meliora con
u̾tere. atq oĩa qͣ intͣ nos uł ⁊̃ extͣ nos aguntur:
sedula circũspectione mod̾ari. ut om̃e qd̾ ĩ nob̃ ẽ be¬
luiũ ac ferum a nat᷑a nr̃a seꝑantes: siqͥd lenitatis
⁊ mãsuetudinis ẽ. siqͥd hõi dignũ ⁊ dõ carũ ꝓ illis
oĩb ĩseramꝰ. equũq iudiciũ int̾ anima hãmꝰ ⁊ corpꝰ
nũquã det̾iori nat᷑e subicientes meliorẽ qͦd ẽ utiq
iniqͥssimũ. s sẽꝑ imꝑio animi ⁊ seruicio corꝑis
utamur: Quȩ prima est lex dĩ ⁊ optune cõstituta.
ꝑ uniu̾sam eius creat᷑am obseruanda. siue uisibilẽ
siue inque sensũ uisus excedit. Consid̾o ⁊̃ illud qd̾
hȩx oĩa quȩ supͣ memorauimꝰ a medicis obseruari :

Expanded text:
medica- mentis. quae omnia quamuis cum magno labore peragantur, medica- mentis. quae omnia quamuis cum magno labore peragantur, nihil tamen in his tale geritur, quale est mores corrigere, uitia purgare, emendare uitas et propositum ad meliora con­ uertere atque omnia quae intra nos uel etiam extra nos geruntur sedula circumspectione moderari, ut omne quod in nobis est beluinum ac ferum a natura nostra separantes, si quid lenitatis et mansuetudinis est, si quid homine dignum et deo carum, pro illis omnibus inseramus aequumque iudi­ cium inter animam habeamus et corpus numquam deteriori naturae subicientes meliorem, quod est utique iniquissimum, sed semper imperio animi et seruitio corporis abutamur. quae prima est lex dei et optime constituta per uniuersam eius creaturam obseruanda sine uisibilem siue etiam quae sensum uisus excedit. 19. Considero etiam illud quod haec omnia, quae supra memorauimus a medicis obseruari,
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ ignis p̾sentis uite erũpnarũ ꝓbet᷑ ex amine. qͦ
uͥtutis p̾mia ⁊̃ ex d̾i dono tm̃ sꝑet. s ut ue̾ u̾tꝰ sum¬
mũ ei bonũ sit. si suo eam oꝑe ac labore cõqͥratut
a creatore qͥdẽ nob̃ naf᷑alit̾ insitũ uideatur bonũ: a
nob̃ aut̃ uolũtate nr̃a ac ꝓposito excultũ. ⁊ libi arbi¬
trii utͥqͦ motꝰ ex̾citio ꝓpagatũ. Alia uͦ cã ut etiam
hanc det̾iorem sub̃am corꝑis secũ tͣheret. ac rursũ
insuꝑnis sedib collocaret. soluẽs paulatĩ eiꝰ cłlitu¬
dinẽ qua retardat᷑. ut hoc qͦd ẽ ds̃ aĩe fiat ⁊̃ aĩa
corꝑi gub̃nãs ministrã s̾ mat̾iam. ⁊ do̾ secũ offerẽy
fidelẽ conseruã. locoꝵ ac tempoꝵ ⁊ etatis cet̾aꝵq simi¬
hum diffentias medici reqͥrũt. qͣndo ⁊ qͣlib uł medi¬
cam̃tis uł cibis opꝰ sit. uł qͣlit̾ a noxiis abstinendũ.
uti ne artis disciplina suꝑet᷑ ꝑ desidia egrotantiũ.
Int̾dũ ⁊ ferri sectione utuntur ⁊ uirulentioribus

Expanded text:
amine, quo uirtutis praemia non ex dei dono tantum speret sed, ut uere uirtus summum ei bonum sit, suo eam opere ac labore conquirat, ut a creatore quidem nobis naturaliter insitum uideatur bonum, a nobis autem uoluntate nostra ac proposito excultum et liberi arbitrii utriusque motus exercitio propagatum; alia uero, ut etiam hanc deteriorem substantiam corporis secum traheret ac sur­ sum in supernis sedibus conlocaret soluens paulatim eius crassitudinem, qua retardatur, ut hoc, quod est deus animae, fiat etiam anima corpori gubernans minfidelem conseruam. 18. Locorum ac temporum et aetatis ceterorumque similium differentias medici requirent, quando et qualibus uel medica­ mentis uel cibis opus sit uel qualiter a noxiis abstinendum, uti ne artis disciplina superetur per desideria aegrotantium; interdum et ferri sectione utuntur et uirulentioribus
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ. ꝓ suaui ⁊ ꝑnicioso gustu suscipit᷑ fellis gustꝰ.
⁊ mors ꝓ morte mutat᷑. tenebir ꝓ tenebris. sepult᷑a
psepultã. resurrectio. ꝓ resurrectione. Hec oĩa cura¬
quedã erga nos ẽ.d̾i. ⁊ medicina infirmitatis nr̃e. uet̾e̾m
adam ad eũ statũ unde decidit reparans ⁊ reformans atq
ad arborẽ uite restituens. Un nos arbor sciendi boni ⁊ ma
curare ualeamꝰ. nedũ alienislangorib medicari.: ⁊ aĩaꝵ
macłas sollicita eruditione purgare. Nolumꝰ ipsi inueni¬
uigilias. ac sollicitudines tolerat. Ꝙ sic̃ ait qͥdã sapientissi¬
mꝰ eoꝵ alienos casus ꝓpriis merorib ꝑfert̃. aliqͣ ipsi ꝓpͥo
labore exqͥrentes: ⁊ inuenientes ad medendũ aliqͣ ⁊̃ abaliis
gũt. s oĩa magna ⁊ sũma deputãt. quec̃q ad sanitatem or¬
ꝑis aliqͥd cõferũt. sũmũ bonũ putantes. si qͥd ꝑ ĩdustam

Expanded text:
tatio, pro suaui et pernicioso gustu suscipitur fellis gustus tatio, pro suaui et pernicioso gustu suscipitur fellis gustus et mors pro morte mutatur, tenebrae pro tenebris, sepultura pro sepultura, resurrectio pro resurrectione. haec omnia curaquaedam erga nos est dei et medicina infirmitatis nostrae ueterem Adam ad eum statum unde decidit reparans et reformans atque ad arborem uitae restituens, unde nos arbor sciendi boni et macurare ualeamus, nedum alienis languoribus medicari et animarum maculas sollicita eruditione purgare. 27. Tuuigi­ lias ac sollicitudines tolerant et, sicut ait quidam sapientis- simus eorum, alienos casus propriis maeroribus perferunt aliqua ipsi proprio labore exquirentes et inuenientes ad meden­ dum, aliqua etiam ab aliis gunt, sed omnia magna et summa deputant, quaecumque ad sanitatem corporis aliquid conferunt,
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ ꝓpt̾ malã obedientiã ꝓqua ⁊ simul cõdẽpnata
ẽ.ut sic̃ in carne ⁊ aĩa fu̾a̾t ꝯdẽpnatio: ita ĩcarne ⁊
ille qͥ erat sine pecc̾o ⁊ ĩ troducit᷑. ꝓ uet̾e nouus ut huiꝰ
passione uolũtaria ille qͥ inuitꝰ passus fuerat curaret᷑.
uũ nĩe sacm̃tũ. erga eũ qͥ ꝑ in obedientiã decidit. Ppt̾¬
ea noua natiuitas ⁊ uͥgo mat̾. ⁊ bethloem ꝓede. ⁊ p̾sepe
ꝓ paradiso. parua ⁊ insibilia ꝓ occultis ⁊ magnis. Iocir¬
co ⁊ pastores celestẽ głam uidẽt. ꝓpt̾ agnũ ⁊ pastorem.
⁊ testimoniũ ei decȩlestib ꝑhibetur. ⁊eiunat ⁊ tẽp¬
tat᷑. ⁊ uic̃ eũ qͥ uicerat. ꝓpt̾ea demones fugant᷑. egͥtu¬
nũ adu̾sus lignũ ⁊ manꝰ pacient̾ extendunt᷑ ad u̾sum
manꝰ incõtinent̾ extensas. ꝓ solutis ⁊ remissis p̾bent᷑¬
clauis confixxe. ꝓhis que eiecerũt adam p̾bent᷑ manꝰ
que orbem t̾re cõplectant᷑. ⁊ reuocẽt ꝓ huĩlitate exal¬

Expanded text:
oedientiam, pro qua et simul condemnata est, ut, sicut in carne et anima fuerat condemnatio, ita in carne et ille qui erat sine peccato. 24. Et introducitur pro uetere nouus, ut huius passione uoluntaria ille qui inuifus passus fuerat curaretur,iae sacramentum erga eum qui per inoboedientiam decidit. propterea noua natiuitas et uirgo mater et Bethleem pro Edem et praesepe pro paradiso, parua et uisibilia pro occultis et magnis. idcirco et pastores caelestem gloriam uident propter agnum et pastorem; et testimonium ei de caelestibus perhibetur et ieiunat et temptatur et uincit eum qui uicerat; propterea daemones fugantur, aegritunum aduersum lignum et manus patienter extenduntur aduersum manus incontinenter extensas: t Adam praebentur manus quae orbem terrae conplectantur et reuocent. pro humilitate exal
Abbreviated transcription (Latin):
tione obseruandũ puto. ut sic̃ his qͥb ꝑ districtos in ex¬
celso funes inced̾e disciplina ẽ. huc ut illue declinare
disc̾m̃ ẽ: deuiare aliqͣntulũ. ꝗͣuiᷤ illud ꝑexiguũ uidea¬
tur. int̾itꝰ ẽ : oĩs aut̾ eis in eo salus ẽ. sicõtentam ⁊ direc¬
tam ĩcessus sui lineã teneant.ita ⁊ ĩ his nr̃is astib inꝗͣ¬
gia incedendũ ẽ. ⁊ neq his quȩ adextͥs s̃. nequabis que a
sinistris s̃ intendendũ. sic̃ ⁊ ꝓu̾bialis ante ẜ mo p̾monu¬
it. Sufficiat gͦ hec de uiciis nt̃is ⁊ d̾ passioib memoras¬
se.⁊ qͥd oꝑis ad sui curã a bono pastore deposcat: ab eo

Expanded text:
tione observandum puto, ut sicut iis, quibus per districtos in excelso funes incedere disciplina est, huc vel illuc declinare discrimen est, et deviare aliquantulum, quamvis illud perexiguum videtur, interitus est, omnis autem in eo salus est, sicut temtam vel directam incessus sui lineam teneant: ita in his nostris actibus in qgia incedendum est et neque his quae a dextris sunt neque illis quae a sinistris sunt intendendum, sicut et prouerbialis ante sermo praemonuit. sufficiat ergo haec de uitiis nostris et passionibus memorasse et quid operis ad sui curam a bono pastore deposcant, ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
plicibꝰ ⁊ astutis. neq innegociis positis. ⁊ ꝓcul ab cis
agentib ac qͥetis. neq his qui post plaga pecc̃oꝵ cõ¬
u̾si sũt.⁊ his qͥ ante exꝑientiam mali delegerunt
bona. In quib singłis: ꝑ młta hñda ẽ differentia.¬
qm̃ qͥdẽ ⁊̃ mot᷑ ip̃i eoꝵ ⁊ cõcupiscentiȩ. ꝑ młtas int̾
se differentias gerũt. Deniq ex ip̃a it̾um corꝑaliele¬

Expanded text:
plicibus et astutis, neque in negotiis positis et procul ab eis plicibus et astutis, neque in negotiis positis et procul ab eis agenti­ bus ac quietis, neque his qui post plagas peccatorum conuersi sunt et his qui ante experientiam mali delegerunt bona. in quibus singulis permulta habenda est differentiam etiam motus ipsi eorum et concupiscentiae permultas inter se differentias gerunt. denique ex ipsa iterum corporali ele
Abbreviated transcription (Latin):
t̾um desidia p̃parauit. qͣntũ oportet laboris studiiq sus¬
ciꝑe. qͣntũ induste uł uͥtutis adhib̾e. ut curati uiciis.
em̃dati moribꝰ. ꝓposito correpti possimꝰ ⁊ tͣnsferre uitam
sermo cõuenit uniu̾sis. Nõ id̾ motꝰ cõpetit femine. ⁊
uiro. uł seni ac iuueni. neq pauꝑi ⁊ diuiti. letis ac tͥ¬
stib. ĩcõmodis ac uegetis. pͥncipib ac subiectis. sapien¬
tib ⁊ imꝑitis. timidis ⁊ audacib. iracundis ⁊ miti¬
b. proficientib ⁊ declinantibꝰ. Et ut ad huc in¬
tĩora ꝑ quirã. non eadẽ cõuenient his qͥ inconii¬
giis sunt. ⁊ his qui libi sũt a coniugali nigo. s ⁊
int̾ ipsos rursil diffe̾ntia ẽ. eoꝵ qͥ in desertis intã
les st̃ infide. ⁊ ꝑspicaces ĩ scͥpt᷑is. ⁊ his qͥ sola sĩplicita¬
te ꝓficiunt. s ⁊bis qͥ ex urbana cõu̾satiõe descen¬
dunt. ⁊ illis qͥ ex agresti ⁊ rustica ueniunt. ñ ead̾ sim¬

Expanded text:
um desidia praeparabit —, quantum oportet laboris studiique suscipere, quantum industriae uel uirtutis adhibere, nt curati uitiis, emendati moribus, proposito correcti possimus et transferre uitam sermo conuenit uniuersis, non idem motus conpetit feminae et uiro uel seni ac iuueni, neque pauperi et diuiti, laetis ac tristibus, incommodis et uegetis, principibus et subiectis. sapientibus et inperitis, timidis et audacibus, iracundis et mitibus, profi­ cientibus et declinantibus. 29. Et ut adhuc interiora perquiram, non eadem con­ uenient his qui in coniugiis sunt et his qui liberi sunt a coniugali iugo. sed et inter ipsos rursum differentia est, eo- mm qui in desertis uitam les sunt in fide et perspicaces in scripturis et his qui sola simplicitate proficiunt, sed et his qui ex urbana conuersatione descendunt et illis qui ex agresti et rustica ueniunt; non eadem sim
Abbreviated transcription (Latin):
tã młto ẽ p̾stancior: ⁊ finiᷤ rerũ eaꝵ młto p̾ciosior. Illa
nãq corꝑibꝰ exchib medelã. ⁊ erga tꝑalẽ mat̾iam cu¬
ram adbib ac diligentiã: qͣ sine dubio nat᷑e sue
ret᷑. certũ ẽ. enĩ qͦd uł egͥtudine uł tp̃r corpꝰ om̃e re¬
soluit᷑. nec ult nate suȩ t̾mint̾ ꝑdurare fragilita¬
tis cõdito̾ne ꝑmittitur. Anima aut̃ que est diuina
⁊ a dõ ueniens. ac suꝑne nobilitatis cõsors: ad quã ȩtiã
redire festinat. licet socio det̾i̾ori colligata ẽ ⁊ d̾uicta:
fortassis ⁊̃ ꝓpt̾ alias cãs qͣs solus nouit ille qͥ iunocit et
colligauit ds̃: ⁊ siqͥs ille ẽ. qͥ ex ipso de huicemõi miste¬
riis illuminatꝰ ẽ. ⁊ ĩstructꝰ. Uerũ qͣntũ ego ĩ telligere¬

Expanded text:
tas multo est praestantior et finis rerum multo pretiosior. illa namque cor- poribus exhibet medelam et erga temporalem materiam curam adhibet ac diligentiam, quae sine dubio naturae suretur. certum est enim quod uel aegritudine uel tempore corpus omne resoluitur nec ultra naturae suae ttitur. 17. Anima autem, quae est diuina et a deo ueniens, super- nae nobilitatis est consors, ad quam etiam redire festinat, licet socio deteriori conligata est et deuincta, fortassis etiam propter alias causas, quas solus nouit ille qui uinxit et conligauit deus et si quis ille est qui ab ipso de huiuscemodi mysteriis inluminatus e
Abbreviated transcription (Latin):
Ad ħ sp̃uał lex adimplet᷑. ⁊ finis oĩum xp̃c ad ueñ.
hoc ẽ. qd̾ agit euacuata diuinitas: hoc ꝓmouet car¬
nis assũptio.⁊ ħ ẽ. qd̾ ex troq mercamur. hȩc ẽ no
iunge̾t seꝑata. atq ĩ concordiam ⁊ pacẽ discordantia
reuocaret. Inunũ se ⁊ ꝑ se reuocans oĩa ab uno patre

Expanded text:
alis lex adinpletur et finis omnium Christus aduenit. hoc est quod agit euacuata diuinitas, hoc promouet carnis adsumptio et hoc est quod ex utroque mercamur. haec est nouiungeret separata atque in concordiam et pacem discordantia reuocaret in unum se et per se reuocans omnia ab uno patre
Abbreviated transcription (Latin):
p̃pedit sensũ. ⁊ oꝑi optuno uiciosũ nom̃ ĩ fligũt. phi¬
losophiam cenodoxiam uocantes. ⁊ p̾clara sapĩe stu
adimitandũ. ut sit eis õĩ gen̾e delictũ. uł dũ ma¬
nifesta ⁊ publica mala ñ uitãt: uł dũ occultis ⁊
recõditis ñcredũt bonis. Ad hȩc accessit ⁊̃ illd̾. ꝓ fe¬
rã ⁊ enĩ oĩa ap̃ uos. ⁊ nicħ iã tegã secreti. qd̾ siue
rusticitatis siue lib̾tatis mee fuit.: uos ꝓbate. Eru¬
bui deqͥbꝰdam qͦs und̾bã nicħ penit᷑ adem̃dationẽ
suȩ uitȩ. nicħ adqͥsisse correctionis ad mores qͥn
ĩmo ⁊ neqͥores effectos ĩ mũdis ñ dr̃ pedib irru¬
aditas as tanuis ad tribunal cõtinuo tendere.
atarib icubare. ut ĩ ñ ad formã ⁊ exẽplũ pledi¬

Expanded text:
praepedit sensum; et operi optimo uitiosum nomen infligunt phipraepedit sensum; et operi optimo uitiosum nomen infligunt philosophiam cenodoxiam uocantes et praeclara sapientiae studad imitandum, ut sit eis omni genere delictum, uel dum manifesta et publica mala non uitant uel dum occultis et reconditis non credunt bonis. 8. Ad haec accessit etiam illud — proferam etenim omnia apud uos et nihil iam tegam secreti —, quod siue rusticitatis siue libertatis meae fuerit uos probate. erubui de quibusdam, quos uidebam nihil penitus ad emendationem uitae suae, nihil adquisisse correctionis ad mores, quin immo et nequiores effectos inmundis, ut dicitur, pedibus inrutur primo aditu ac ianuis, ad tribunal continuo tendere altaribus incubare
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥ ⁊ d̾o. ut altior cũctis uisibilib factus m̃tẽ
suam repleat diuinis sensib ⁊ cȩlestib formis.
absq ulla ad mixtione t̾rena. uere speculũ in¬
macłatũ effectꝰ imaginis dĩ. ⁊ ex ipsiꝰ lumine sẽꝑ
lum̃ accipiens: auspicia q̃dã uł inicia fut᷑i ĩsemet
ipso: scłi ferẽs. atq in t̾ris ad huc posituᷤ cõsorcio
quodãm ꝑfruens angłoꝵ. despecta ac delicta fra¬
gilitare t̾rena. ad suꝑna ⁊ cȩlestia sp̃c scĩ subuecti¬
one tͣnfferri .Diqͥs forte ur̃m h̾demodi amoris ali¬
qͣndo sensit ardorẽ: scit quȩ dico ⁊ que loquor ag¬
noscit. ⁊ qͣre ꝑturbat᷑ sim nouit. ac facile ueniã
dabit. Cet̾is aut̃ ñ ero nimiꝰ insatiffactione. qͥb
fortassis hꝰcemõi sermo. dũ opꝰ eiꝰ ignorat᷑ ⁊⁊ iã d̾risin
ẽẽ pot̃.⁊ his p̾cipue qͥb inuidie langor I uͣdicandi

Expanded text:
loqui et deo, ut altior cunctis uisibilibus factus mentem loqui et deo, ut altior cunctis uisibilibus factus mentem suam repleat diuinis sensibus et caelestibus formis absque ulla admixtione terrena uere speculum inmaculatum effectus imaginis dei et ex ipsius lumine semper lumen accipiens, auspicia quaedam uel initia futuri in semet ipso saeculi ferens atque in terris adhuc positus consortio quodammodo perfruens angelorum, despecta ac derelicta fragilitate terrena ad superna et caelestia spiritus sancti subuectione transferri. si quis forte uestrum huiusce- modi amoris aliquando sensit ardorem, scit quae dico et quae loquor agnoscit et quare perturbatus sim nouit ac facile ueniam dabit. ceteris autem non ero nimius in satisfactione, quibus fortassis huiuscemodi sermo, dum opus eius ignoratur, etiam derisui esse potest, et his praecipue quibus inuidiae languor recte iudicandi
Abbreviated transcription (Latin):
recipua fuit illa mee ꝑtͣbationis Iaudite.
causa. qd̾ subito mͥ suꝑuentũ ẽ. ⁊ sic̃ cũ sonꝰ
aliquis repentinꝰ increpuit turbant᷑ animi.¬
ex in ꝓuiso t̾rore ꝑculsi: ita ego qͦ t̾ritꝰ omnem
resolui uerecundiam. quȩ mͥ sẽꝑ ĩonũ uita mea
comes ĩdissociabilis fuit. Tũcd̾ in de recordatio mĩ
silentii ⁊ qͥetis meȩ uehem̃tiꝰ ꝑ turbabat. cũ idmͥ
ĩpediri uid̃em qd̾ ego apͥncipio uite mee singła
rit̾ dilexi. ⁊ ĩmagnis maxͥsq ꝑicłis dõ uoui.
cuiꝰ desiclĩo eo ãpliꝰ concitabar: qͦ mͥ iã uidebar
eiꝰ saltẽ ianuã cõtigisse. atq inde acꝰ accendebar
ea qͦ mͥ notiora eiꝰ bona fiebãt. Et iõ ñ tuli me
obici. Nicħ enĩ reuera mͥ adbeatã uitã p̾stanciꝰ
uidebatur: quã uelut clausis carnalib sensibꝰ. ⁊
extra carnẽ mũdumq effectũ quẽpiam ĩsemet
ipsũ conu̾ti.idẽ. suos sensus atq animos cõspi¬
cari. alienũq effectũ a mortaliũ curis ꝯ soli

Expanded text:
ecipua fuit illa perturbationis meae causa, quod subito mihi superuentum est. et sicut, cum sonus aliquis repentinus increpuit, turbantur animi inprouiso terrore perculsi, ita ego quoque territus omnem resolui uerecundiam, quae mihi semper in omni uita mea comes indissociabilis fuit. tum deinde re- cordatio me silentii et quietis meae uehementius perturbauit, cum id mihi inpediri uiderem qriter dilexi et in magnis maximisque periculis deo uoui. cuius desiderio eo amplius concitabar, quo mihi iam uidebar eius saltim ianuam contigisse, atque inde acrius accendebar, ex quo mihi notiora eius bona fiebant. et ideo non tuli me obici. 7. Nihil enim re uera mihi ad beatam uitam praestantius uidebatur quam uelut clausis carnalibus sensibus et extra carnem mundumque effectum quempiam in semet ipsum con­ uerti, id est suos sensus atque animos conspicari alienumque effectum a mortalium curis sibi soli
Abbreviated transcription (Latin):
hostẽ. qͥ nos intͥnsecus oppugnat atq obluctat᷑. Insen¬
sib ẽ nob̾ om̃e certam̃. qui nob ipsis adu̾sũ nos gladii ᷤ
abutens morti nos tͣddit. Adu̾sũ hec gͦ oĩa młta qͥdẽ im¬
mo tota fide maiore uo̾ d̾i grã aliqͣnto qͦ ut ego ar¬
bitror ⁊̃ nr̃o studio ac labore nitendũ ẽ. qin u̾bo atq
oꝑe d̾ mõstrat᷑. ut possimꝰ qd̾ in nob̃ ẽ p̾ciosiꝰ uł curare a¬
nimas a langoribꝰ uicioꝵ uł purgare a macłis pecc̃oꝵ.
Finis aut̃ utꝰ qͦ medicine hoc enĩ restat ostende. unꝰ¬
reuocet᷑. quȩ ñ satis certũ est utrũ sẽꝑ ꝓ fuit. his qͥ ea
usi sũt. cũ uid̾amꝰ frxq̃nt̾ aliqͣntis corporei roboris for¬
titudinẽ noͤuisse. dũ in hac fidentes ñ nulli uł latro¬
ciniis uł rapacitatib uacãt. Modia tñ hȩc s. sicut ⁊¬
pauꝑtas atq diuicie. uł huĩlitas ⁊ claritas ⁊⁊ cert̾a¬

Expanded text:
nsecus inpugnat atque obluctatur in sensibus. est nobis omne certamen, qui nobis ipsis aduersum nos gladiis abutens morti nos tradit. aduersum haec ergo omnia multa quidem, immo tota fide, maiore uero dei gratia, aliquanto quoque, ut ego arbitror, etiam nostro studio ac labore nitendum est, quod in uerbo atque opere demonstratur, ut possimus, quod in nobis est pretiosius, uel curare animas a languoribus uitiorum uel purgare a maculis peccatorum. 22. Finis autem utriusque medicinae — hoc enim restat ostendeocetur. quae nou satis certum est utrum semper profuerit his qui ea usi sunt, cum uideamus frequenter aliquantis corporei roboris fortitudinem nocuisse, dum in hac fidentes nonnulli uel latrociniis uel raptibus uacant. media tamen haec sunt, sicut paupertas atque diuitiae u
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ cuiꝰq reqͥret ĩgeniũ. Auos uͦ curare lenitate debe¬
mꝰ. alios hu̾ilitate. cõiungendo eis. uidelic nos met ip̃oᷤ.
⁊ unã eãdẽq spei regłam pollicẽdo. ⁊ alios qͥdẽ uincere.
ab aliis aut̾ uinci int̾dũ meliꝰ fuit. ⁊ alioꝵ qͥdẽ ꝓsꝑita¬
tem ⁊ potentiã. alioꝵ uͦ pauꝑtatẽ ⁊ d̾ iectionẽ cõlaudare:
ñ nũquã ꝯueñ ⁊ amplecti. Nõ enĩ sic̃ uͥtutis ⁊ ignauie
ordo se ac spẽs ht̃. ut una sẽꝑ ĩ laude sit. ⁊ alia sẽꝑ ĩculpa:
ita ⁊̃ nr̃e discipline ordo deposcit. ut qd̾ sanũ ⁊ utile et
cõmodũ est: id sẽꝑ eger recipiat animꝰ. U̾bi gr̾a uł a¬
criꝰ corripi uł leniꝰ cõmoneri. uł ex oĩb qͦ supͣ cõmemo¬
rauimꝰ alt̾um sẽꝑ elig̾e̾. s ab aliis qͥd̾ ħ. abaliis aut̃ qd̾
cõtͣriũ ẽ. recipi pot̃. ꝓ ut uł tp̃s uł res uł ipsa aĩoꝵ egͥtudo
ꝑmittit. Uerũ uniu̾sa ẜmone distinguere ⁊ explicare

Expanded text:
uniuscuiusque requiritingenium; alios uero curare lenitate debemus, alios humilitate, coniun­ gendo eis uidelicet nosmet ipsos et unam eandemque spei regulam pollicendo. et alios quidem uincere, ab aliis autem uinci interdum melius fuit; et aliorum quidem prosperitatem et potentiam, aliorum uero paupertatem et deiectionem conlau­ dare nonnumquam conuenit et amplecti. 33. Non enim, sicut uirtutis et ignauiae ordo se ac species habet, ut una semper in laude sit et alia semper in culpa, ita etiam nostrae disciplinae ordo deposcit, ut quod sanum et utile et commodum est id semper aeger recipiat animus — uerbi gratia uel acrius corripi uel lenius commoneri uel ex omnibus, quae supra commemorauimus, alteram secontrarium est recipi potest, prout uel tempus uel res uel ipsa animorum aegritudo permittit. uerum uniuersa sermone distinguere et explicare
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune fua̾t bonũ. Qd̾ ⁊̃ si bonoꝵ uite ꝑ hex cõsulũt. qͣn¬
tũ illud ẽ. qd̾ ex hoc cõfert᷑. cũ id cõtinuo ipsa uetustas eta¬
tis ac senectutis absoluat: Quid enĩ ẽ qd̾ unłꝰquisq bono¬
rũ ex hac uita lucret᷑. cũ certũ sit qr nemo prudentium
dilig̾e id d̾ebeat. qͦd oĩ pacto paulo pꝰ omissur᷑ sit : Nos uo̾¬

Expanded text:
at bonum. quod etiamsi bonorum uitae per haec consulunt, quantum illud est quod ex hoc confertur, cum id continuo ipsa uetustas aetatis ac senectutis absoluat! quid enim est quod unusquis­ que bonorum ex hac uita lucretur, cum certum sit quia nemo prudentium diligere id debeat quod omni pacto paulo post omissurus sit? 28. Nos u
Abbreviated transcription (Latin):
ad alios curandos p̾sumꝰ. inueniam̃ ipsi scatentes ulce¬
rib. Tum de inde qd̾ ⁊̃ si se ip̃m aliꝙ a tociꝰ pet̾i ota¬
minatiõe custodiat. Ne ħ qͥdem suffic̾e̾ estimo huicqͥ
erudiendis atq ĩstituendis ad uͥ tutt̃ ppłis p̃est. Naq
enĩ satis ẽ malũ. ñ eẽ eũ cui docendi sũma ꝯmittit᷑.
Qd̾ utiq culpabile ⁊ dedecorosũ ẽ. ⁊̃ in his qͥ docentur.

Expanded text:
ad alios curandos praesumus, inueniamur ipsi scatentes ulcead alios curandos praesumus, inueniamur ipsi scatentes ulceribus. 14. Tum deinde quod, etiamsi se ipsum aliquis a totius peccati contaminatione custodiat, ne hoc quidem sufficere aestimo huic qui erudiendis atque instituendis ad uirtutem populis praeest. neque enim satis est malum non esse eum cui docendi summa committitur — quod utique culpabile et dedecorosum est etiam in his qui docentur —,
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑e mortaliũ. uelut si ignis hũide alicui mat̾ie ad¬
hibeat᷑. Parati aut̃ sumꝰ ad recipiendũ malũ quam
płimi ⁊ apti. uelut si aride qͥs stipule scintillã igniᷤᷤ
iniciat quȩ ĩsuꝑ ⁊̃ uentis spirantib aĩet᷑. Ita uelo¬
ciꝰ malitiȩ parua scintilla cõsumim᷑. ꝗͣ uͥtutis igni¬
b uł accendi uł etiã cõcalescere possimꝰ. Nam ⁊ mel¬
li płimo parũ absinthii uuectũ: uelocẽ amaritudi¬
nẽ tͣdit. Mellis uͦ ⁊̃ si duplũ uuciat᷑ absintio ñ pot̾it
eiꝰ optineri dulcedo. Sic breuis gleba fłuii rupe sub¬
ducta. pondꝰ tociꝰ sluminis deriuat ĩpreceps. obsist̾e̾
uo̾ ⁊ au̾t̾e lapsũ fluuii. iux magnis molib ⁊ ĩm̃si ᷤ
uł certe aliis pictorib id est plebi quȩ eã debr ĩsemet
ipsam d̾ping̾e̾. imaginis eiꝰ pessima p̾bentes exẽpla¬
ria uł certe neaecidat nob̃ res usitati ꝓu̾bii. ut qui

Expanded text:
naturae morta­ lium, uelut si ignis humidae alicui materiae adnaturae morta­ lium, uelut si ignis humidae alicui materiae adhibeatur. parati autem sumus ad recipiendum malum quam plurimi et apti, uelut si aridae quis stipulae scintillam ignis iniciat, quae insuper etiam uentis spirantibus animetur. ita uelocius malitiae parua scintilla consumimur quam uirtutis ignibus uel accendi uel etiam concalescere possumus. nam et melli plurimo parum absinthii iniectum uelocem amaritudinem tradit, mellis uero etiamsi duplum iniciatur absinthio, non poterit ipsum obtinere dulcedo. sic breuis gleba fluuii ripae subducta pondus totius fluminis deriuat in praeceps, obsistere uero et auertere lap­ sum fluuii uix magnis molibus et inmensis uel certe aliis pictoribus, id est plebi, quae eam debet in semet ipsa depingere, imaginis eius pessima praebentes exemplaria, uel certe ne accidat nobis res usitati prouerbii, ut, qui
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it. Inqͦ ego qͦ soleo crebio ap̃ memetip̃m d̾ talibꝰ
cõferens ad mirari płimũ. qd̾ tam facile ⁊ sine aliqͦ
labore atq ullis ad minicłis malicia ꝓficit. ⁊ nicħ
tã facile ẽ ꝗͣ effici malũ si nemo doceat nemo cõ¬
pellat. rarũ aut̃ ⁊ ꝑ difficile sit fieri bonũ. ⁊ ita
qͣsi cõscendendꝰ sit ardue cuiꝰdã ⁊ p̾rupte rupis
ascensꝰ. lic⁊ płes ꝓuocẽt. licz młti inuitẽt. ⁊̃ si om̃s
faueant ⁊ hortent᷑. Et hoc ẽ qd̾ mͥ uiãet᷑ ⁊ iã beat᷑
aggeus ĩtelligens ad mirandam illã introduxis¬
se ꝑ cõtacioĩs imaginẽ. cũ ad eũ dr᷑. Int̾roga sac̾doteᷤᷤ
legẽ: ⁊ dic eis. si caro sc̃a uł uas sc̃m cõtigit alicuiꝰ
uestim̃tum si sc̃ificat eũ exeo qͦd cõtingit. Et cum
ĩmũdicia ꝯtig̾it uestim̃tum mũdi. utrũ polluat
sermo recensuit. qm̃ ꝑ difficilis ẽ. assũptio boni

Expanded text:
fuerit. in quo ego quoque soleo crebro apud memet ipsum de talibus fuerit. in quo ego quoque soleo crebro apud memet ipsum de talibus conferens admirari plurimum, quod tam facile et sine aliquo labore atque ullis adminiculis malitia proficit et nihil tam facile est quam effici malum, etiamsi nemo doceat, nemo conpellat, rarum autem et perdifficile sit fieri bonum, et ita quasi conscendendus sit arduae cuiusdam et praeruptae rupis ascensus, licet plures prouocent, licet multi inuitent, etiamsi omnes faueant et hortentur. et hoc est quod mihi uidetur etiam beatus Aggaeus intellegens admirandam illam introdu­ xisse percontationis imaginem, cum ad eum dicitur: interroga sacerdotes legem et dic eis: si caro sancta uel uas sanctum contigerit alicuius uestimentum, si sanc­ tificat eum ex eo quod contigit? et cum inmun­ ditia contigerit uestimentum mundi, utrum polluat sermo recen­ suit, quoniam perdifficilis est adsumptio boni
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ pͥmo oĩũ ũ mͥ uidet᷑ oportet sic̃ argentũ uł au¬
rũ. ꝓbari.⁊ ex oĩ parte curũspici.atq ĩ om̃i tp̾r ⁊ ac¬
tib ꝯtẽplari neqͥd forte hãt intͣ se admixtionis ali¬
ene uł mat̾iȩ uilioris. ⁊ raucũ somĩ eris uł plu̾bi ad¬
mixtione respõdeat. ⁊ lateat ĩtͥnsecꝰ ad ult̾inũ aliqͥd.
qͦd ignis ex aminet ⁊ soluat. Qd̾ malũ utiq tanto
fiet ꝑ niciosiꝰ qͣnto num̾osiori ipłi rector extit̾it.
Sic̃ certe gͣuiꝰ ẽ ĩ multos diffũdi pestẽ. quã unũ pesti¬
lentia cõsumi: nec cadaui̾s fetor ita ꝑniciosꝰ ẽ. si
unũ polluat locũ. sic̃ si sparsim seuo nidore diffu¬
so. corrupti aeris morbũ płib gen̾e̾t.ita siqͥs ẽ in
rectoꝵ uicioꝵ morb facile in eos qͥ ei ad obtẽꝑan¬
dũ p̾sto sũt: thit᷑. atq tͣnsfundit᷑. ⁊ młto faciliꝰ q
malũ ẽ ab eo tͣnsit: ꝗͣ siqͥd in eo uͥtutis ⁊ ĩdustrie

Expanded text:
aurum probari et ex omni parte circumspici atque in omni tempore et actibus contemplari, ne quid forte habeat intra se admixtionis alienae uel materiae uilioris et raucum sonum aeris uel plumbi admixtione respon­ deat et lateat intrinsecus adulterinum aliquid, quod ignis examinet et resoluat. quod malum utique tanto fiet perni- ciosius, quanto numerosioris populi rector extiterit, sicut certe grauius est in multos diffundi pestem quam unum pestilentia consumi. 11. Nec cadaueris foetor ita perniciosus est, si unum polluat locum, sicut si sparsim saeuo nidore diffuso corrupti aeris morbum pluribus generet. ita si quis est in rectore uitiorum morbus, facile in eos qui ei ad obtemperandum praesto sunt traditur atque transfunditur; et multo facilius quod malum est ab eo transit quam si quid in eo uirtutis et industriae
Abbreviated transcription (Latin):
crũ ducẽda s̃ que recte a nob̾ gesta sũt. ꝗͣdetͥm̃to cõpu¬
tanda s̃. quȩ ñdũ impłe ualuimꝰ. Et ascensus nob qͥdã
putandꝰ ẽ. uita hec. ex qͦ nicħ refert. explicuisse qͦd
ascendis: nisi qͦd rẽtat euaseris. Nec nos metipsoᷤᷤ exce¬
t̾ͥoꝵ collatione metiam᷑. ⁊ magnũ putemꝰ si forte aliqͥb
p̾stanciores ĩueniam̃. s dãpnũ potiꝰ illd̾ arbitrem̃: siñ

Expanded text:
crum ducenda sunt quae recte nobis gesta sunt quam detrimento conputanda sunt quae nondum inplere ualuimus. et ascensus nobis quidam putandus est uita haec, ex quo nihil refert explicuisse quod ascenderis, nisi quod restat euaseris. nec nosmet ipsos ex ceterorum con- latione metiamur et magnum putemus, si forte aliquibus praestantiores inueniamur, s
Abbreviated transcription (Latin):
magist̾ium. Nõ gͦ existimet qͥs eoꝵ qͥ malienis
negociis grauissimi censores fu̾it.⁊ exsuis uicir̃
aliena gesta ꝑpendũt. qd̾ ego erubuerĩ minis¬
t̾ii hꝰ gͣũ maiora desid̾ans. Nõ ira ego sũ uł di¬
uiinarum rerum magnitudinis. uł humana¬
rũ humanitatis ignarꝰ. ut ñ magnũ arbitrer
uniu̾se nat᷑e mortahũ quoqͦlib mͦ ⁊ ĩ quolib
ordine appropinqͣre dõ qͥ solꝰ in accessibilẽ om̃i
create habitat lucẽ. Que gͣ ro̾ ẽ. ĩ obedĩe mee

Expanded text:
magisterium. non ergo existimet quis eorum, qui in alienis magisterium. non ergo existimet quis eorum, qui in alienis negotiis grauissimi censores fiunt et ex suis uitiis aliena gesta perpendunt, quod ego erubuerim ministerii huius gradum maiora desiderans. non ita ego sum uel diuinarum rerum magnitudinis uel humanarum humilitatis ignarus, ut non magnum arbitrer uniuersae naturae mortalium quoquolibet modo et in quolibet ordine adpropinquare deo, qui solus in- accessibilem omni c
Abbreviated transcription (Latin):
uelle rectores. ut nulłꝰ qui regi debeit iã suꝑ sit. ut
rursũ regendi osfm̾ neminẽ uelle susciꝑe. ꝑ qͦd utiq
diuidicare. ꝯtinuo ⁊ labefactari pot̾it om̃e corpu
eccl̃iȩ. nemine scilicet gub̾nante ⁊ ubi iã nobuel
quo aut aqͥb colet᷑ ds̃ qͦ pacti saciosc̃a misti̾a adins¬
tar celestis imaginis celebiabunt᷑. ꝑq utiq it̾ris
ad huc positi celestib cidinib sociam̃ ⁊ Erit si¬
ne dubio illud qͦd dictu c̃. seen sit rex naꝵ pͥncepe
ner hoc q̾dem nouũ aut ꝑagisũ ẽ. his apud qͦs d̾uiine
philosophie studia iuget. ut ex ordine discipłoꝵ
quis un magr̃oꝵ assumat᷑ offm. sic̃ ⁊ naute quidẽ
ꝓbabili si res poscat ad inspectionẽ ꝓna tnsferri.
uł ex illo loco si uẽtoꝵ ꝓbabilit̾ collegerit discipli¬
nam ad ip̃a nauis gub̾nacda ꝓuocari. uł fortissi¬
mo militi curam turmȩ cohortisq cõmitii uł
bene agendũ turmã ad tociꝰ exercitꝰ tͣnfferri

Expanded text:
eat iam supersit, uel rursum regendi officium neminem uelle suscipere, per quod utique claudicare continuo et labefactari poterit omne corpus ecclesiae nemine scilicet gubernante. et ubi iam nobis uel quomodo aut a quibus coletur deus? quo pacto sacrosancta mysteria ad instar caelestis imaginis celebrabuntur, per quae utique in terris adhuc positi caelestibus ordinibus sociamur? erit sine dubio illud quod dictum est, ut non sit rex neque princeps ne hoc quidem nouum aut peregrinum est his, apud quos diuinae philosophiae studia uigent, ut ex ordine discipulorum quis in magistrorum adsumatur officium, sicut ne nautae quidem probabili, si res poscat, ad inspectionem prorae transferri uel ex illo loco, si uentorum probabiliter collegerit disciplinam, ad ipsa nauis gubernacula prouocari. uel fortissimo militi curam turmae cohortisque committi uel bene agentem turmam ad totius exercitus transferri
Abbreviated transcription (Latin):
cedit. qͦ sola egͥtudo aĩe curat᷑: sermonẽ ñ recipit
cõmonentis. Uł certe qd̾ ẽ ultimũ malũ eũ palã
iã ⁊ ĩpudent̾ pecc̾a deffendũt. ⁊ uelud m̃te capti pub¬
lice ⁊ sine pudore in om̃e flagitiũ p̾cipites eũt. Et tẽ
ĩ eos qͥ aliqͣntũ se ꝓsalute uł impedire uł retardare
certe cupiunt: tanꝗͣ mimicos ⁊ adu̾sarios ⁊̃ uleis¬
cunt᷑. odientes eos qͥ redargiuĩt ĩportis: ⁊ scm̃ ẜmonẽ
execrantes. ĩ felicissimi oĩum intantũ semetipsos pu¬
nientes: quanto ampliꝰ in adu̾sarios d̾seuiũt. sic̃ hii qͥ
ĩsania ⁊ furore correpti ꝓprias carnes laniãt. qͣs m̃te
capti alienas putant. Hȩc sũt ꝓ quib ego hãc nr̃e dis¬
cipline medicinã multo difficiliore̾ puto ꝗͣ illã que

Expanded text:
t commonentis; uel certe, quod est ultimum malum, cum palam iam et inpudenter peccata defendunt et uelut mente capti publice et sine pudore in omne fiagitium praecipites eunt et tunc in eos, qui aliquantum se pro salute uel inpedire uel retardare certe cupiunt, tamquam inimicos et aduersarios etiam ulciscuntur odientes eos qui redarguunt in portis et sanctum sermonem exsecrantes, infelicissimi omnium in tan­ tum semet ipsos punientes, quantum amplius in aduersarios desaeuierint, sicut hi qui insania et furore correpti proprias carnes laniant, quas mente capti alienas putant. 21. Haec sunt, pro quibus ego hanc nostrae disciplinae medicinam multo difficiliorem puto quam illam quae
Abbreviated transcription (Latin):
etas qͥdẽ una oĩb ẽ. nec uultuũ liniam̃ta uniu̾sis
ead̾̃. nec tociꝰ tr̾ȩ una ẽ qͣlitaᷤᷤ. nͨ stellaꝵ unꝰ ẽ. splendor.
Cõuenire gͦ idiote ⁊ simpliciori cuiq putandũ ẽ. ne
male agat. ⁊ ut caueat oĩa agere quȩ ad penã tͣhunt.
uł gͣuissima legis aĩadu̾sione plectunt᷑. Huic uo̾ qui
aliis p̃ est. oĩ oꝑ̃e pecc̾i pꝰ tͥgũ relicto. ꝓfic̾e ĩoptimis
cõuenit. ita ut possit ꝓuectꝰ sui exẽplo inuitare ⁊
quet᷑ inuitis. eo qͦd tirannicũ uidet᷑ ne ꝑseu̾are
qͥd̾ potest. Solz enĩ qͥcqͥd uiolent̾ adtͣhit᷑. sic̃ nouel
le arboris siqͥs ĩcacum̃ ĩ clinet relaxata rursũ in id¬
qd̾ fu̾at redit. Qd̾ aut̾ exposito fit ex uolũtate: tam
malus. neq qͥ adu̾tutiᷤ sũmã ꝑuenĩt. ⁊ ñ uid̾o qͣ cõfidẽ¬
cia addocendũ ueniat. qͥ ip̃e hac fide ñ accessit ut disce¬
ret: Dȩ enĩ uera mͥ uid̾t᷑ e̾ẽ ars arciũ. ⁊ disciplina dis¬

Expanded text:
iuersis eadem nec totius terrae una est qualitas nec stellarum unus est splendor. conuenire ergo idiotae et simpliciori cuique putandum est, ne male agat et ut caueat omnia agere quae ad poenam trahuntur uel grauissima legis animaduersione plectuntur. huic uero qui aliis praeest omni opere peccati postergum relicto proficere in optimis conuenit, ita ut possit profectus sui exemplo inuitare etquetur innitis cum eo quod tyrannicum uidetur ne perseuerare qui- dem potest. solet enim quidquid uiolenter adtrahitur, sut arboris si quis vi cacumen inclinet, relaxatum rursus redire in idem. Quod autem ex proposito fit, ex voluntate, tam malus neque qui ad uirtutis summam peruenerit, et non uideo, qua confidentia ad do- cendum ueniat qui ipse hac fide non accessit ut disceret. re enim uera mihi uidetur esse ars artium et disciplina dis
Abbreviated transcription (Latin):
im ꝓbitatem lupoꝵ. ⁊ sic uͥ forte egrũ peccus uł
reuisere ocło uł palpando curare. umbras ĩ esti¬
b ꝓspice.strata recubantibꝰ. Mollia atq herbida
ꝓuide. ꝑ flariq recubenciũ locũ auris spirãtib
sin̾e̾. quẽ ꝓpt̾ decurrentis rui frigida umbra ꝑ¬
stringat. Cantare qͦq ⁊ uelut alloqui greges. aut
antiquitatis aliqͥd aut amoris. Ad hoc uł iugula¬
re pinguiꝰ quodq uł ĩp̾ciũ u̾tere licr. Uirtutis
sue obseqͥ. Homini uͦ cũ ꝑ difficile sit scire regi.id÷
regenti se optẽꝑare: młto difficiliꝰ ẽ. scire alios reg̾e̾.
ditiatq ad dm̃ ducit. Cuiꝰ qͣnto spes ⁊ gła maior ẽ:¬

Expanded text:
inprobitatem luporum et, sicubi forte aegrum pecus, uel inprobitatem luporum et, sicubi forte aegrum pecus, uel reuisere oculo uel palpando curare, umbras in aestibus prospicere, strata recu- bantibus mollia atque herbida prouidere perflarique recubantium locum auris spirantibus sinere, quem propter decurrentis riui frigida unda perstringat, cantare quoque et uelut alioqui greges aut antiquitatis aliquid aut amoris. ad haec uel iugulare pin­ guius quodque uel in pretium uertere licet, uirtutis suae obsequi. 10. Homini uero cum perdifficile sit scire regi, id est regenti se obtemperare, multo difficilius est scire alios regere edit atque ad deum ducit. cuius quanto spes et gloria maior e
Abbreviated transcription (Latin):
ac doetine nr̃e.oppiosũ nascit. qd sacdocia nt mini¬
stia ambitione potiꝰ arrogantia ⁊ grã quã merio¬
rũ iudicio deferunt᷑. Cuiꝰ rei icũ ut ilale eta¬
si ꝑhib̾e supͣ nos ẽ. at certe erubescere ⁊ ausari par
supiꝰ deximꝰ de c̾rebat: illud ẽ. Heniendũ nãq
est: ad sũmũ ipsũ ubi fastigiuĩ. ⁊ ꝓferendũ quȩ
uera sũt. Neq enĩ fas ẽ. intalib fallere. Arbitra
dũ m̃bris ⁊letũ carnib facere. Qd̾ ꝓspiciẽs uł arm̃¬
tarisꝰ ile uł pastor comantẽ herbis ⁊ uirides rius dei¬
git campos. qs fecũdiores ꝓbarit ad pabula. ⁊ hos ipsos
alt̾ns pastib m̃ouat. ⁊ abaliis ad alios gregẽ t̃n¬
mouet salt᷑. s ⁊ ad reqͥ̾em ꝑqͥrit nemorosa cubilia.
igit aut̃ gregẽ int̾dũ uirga. p̾cipue tñcalami it
fistule suanitate ꝑmulcẽ. Nec alius ult᷑ oꝑis ut
arm̃tario ĩminet uł pastori. nisi qd̾ parua
quedã sollicitudo req̾rit᷑ adu̾sum ĩsidias atq

Expanded text:
e obprobrium nascitur quod sacer­ dotia uel ministeria ambitione potius et ad gratiam quam meritorum iudicio deferuntur. cuius rei uitium uel labem etiamsi prohibere supra nos est, at certe erubescere et auer­ sari pars superius diximus deterrebat illud est — ueniendum namque est ad summum ipsum uerbi fastigium et proferendum quae uera sunt; neque enim fas est in talibus fallere —: arbitrdum membris et laetum carnibus facere; quod prospiciens uel armentarius ille uel pastor comantes herbis et uirides riuis deligit campos, quos fecundiores probarit ad pabula, et hos ipsos alternis pastibus innouat et ab aliis ad alios gregem transmouet saltus. sed et ad requiem perquirit nemorosa cubilia. agit autem gregem interdum uirga, praecipue tamen calami uel fistulae suauitate permulcens. nec aliud ultra operis uel armentario inminet uel pastori, nisi quod parua quaedam sollicitudo requiritur aduersum insidias atque
Abbreviated transcription (Latin):
uelud tedio quodã ⁊ indignatione suꝑatꝰ abscessi.
⁊ elongaui fugiens ⁊ habitau ĩ deserto. ñ paruo
tp̃re alia fortassis aliis uideat᷑. hiis qͥ uł odio erga
me ut fieri solet uł amore detinent᷑. Et id qͦd tũc
feri quidẽ uidebam ⁊ ĩmites. nc̃ uo̾ mansueuimus.
⁊ regressi sumꝰ in hoc qd̾ antea fug̾iamꝰ. aliꝰ qͥdem
culpat ĩ constantie. aliꝰ cõplectit᷑ factũ. Nicħ enim
hoĩb suauiꝰ quã aliena loqui. ⁊ aliena curare. maxi¬
me si eueniat uł odio aliqͦs uł amore p̾ueniri. aqͥb
p̃cipue semꝑ occultatur ueritas ⁊ furat᷑. Alii gͥ ut
aixi putẽt alia. Ego uͦ absq omĩ uerecũdia qd ue¬
rũ est. ĩ mediũ ꝓferã. utͥsq partib satiffaciẽs. id:¬

Expanded text:
 taedio quodam et indignatione superatus abscessi et elongaui fugiens et habitaui in desejto non paruo tempore, alia fortassis aliis uideatur, his qui uel odio erga me, ut fieri solet, uel amore detinentur. et id quod tunc feri quidam uidebamur et inmites, nunc uero mansueuimus et regressi sumus in hoc quod antea fueramus, alius quidem culpat inconstantiae, alius amplectitur factum. nihil enim hominibus suauius quam aliena loqui et aliena curare, maxime si eueniat uel odio aliquos uel amore praeueniri. a quibus praecipue semper occultatur ueritas et furatur. alii igitur, ut dixi, putent alia, ego uero absque omni uerecundia quod uerum est in medium
Abbreviated transcription (Latin):
ratur ad patrẽ. ut sit ile qͥ genuit. ⁊ iste sit qͥ ẽ ex illo
ꝓgenitꝰ: Origo enĩ pat̾ ẽ. ñ exigui alicuꝰ ⁊ indigni.
s dͥitatis. ⁊ bonitatis origo ẽ. Quȩ infilio ⁊ sp̃u sc̃o in¬
telligitur ⁊ sentitur. in illo uelut filio ⁊ u̾bo. in hoc
uelut sp̃u ab ipso ꝓcedente. ⁊ ita necessariũ ẽ. ut ⁊

Expanded text:
ratur ad patrem, ut sit ille qui genuit et iste sit qui est ex illo ratur ad patrem, ut sit ille qui genuit et iste sit qui est ex illo progenitus? origo enim pater est non exigui alicuius et indigni, sed deitatis et bonitatis origo est, quae in filio et spiritu sancto intellegitur et sentitur, in illo uelut filio et uerbo, in hoc uelut spiritu ab ipso procedente. et ita necessarium est, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
estimisis ꝯosari. ad sabellii ĩpretatẽ ex hcemõi dfusione
ac ꝑmiatione d̾clinet. ut dñ unũ oĩa nominari putat.
nicħ ẽt unũ quẽq designet. Qm̃qͥdem desinet eẽ qd̾ ẽ.¬
scdm ilłas uulgi fabulaᷤ. qͥb ex diu̾sis formis unũ ani¬
diuinitatis affluentiã cõcludentes. ut solo ĩgenito pa¬
ł sũmã dĩtatis asc̾bãt. uelut metuentes ne corruptio
nob ditatĩ fieri uideat᷑. si ds̃ pat̾ sit ueri di. ⁊ eqͣł sibi
filu ꝑ natam. neq t̾a ditatis initia sibi inuicẽ cõtia¬
ria ꝓferat. ⁊ diu̾sa. ut ꝑ młta pͥncipia rursũ ad paga
Sarriũ. Oportet enĩ nõ ita putare seumũquẽq d̾ferre
doꝰ pat᷑. ut ei auferat hoc ip̃m qͦd ꝑat̾ ẽ. Cuiꝰ enĩ erit
pit᷑. si ab eo natã filii seꝑat.⁊ ereitis reliqͥs sociat᷑. Nõ
enĩ hoc eẽ filiũ uł alienari a patͤ uł ꝯmisceri. ac refun
seruet᷑ eẽ qd̾ filiꝰ ẽ. Cuiꝰ enĩ erit filiꝰ si ñ origo sua refe¬

Expanded text:
estimans nominari ad Sabellii inpietatem ex huiuscemodi confusione ac permix­ tione declinet, ut, dum unum omnia nominari putat, nihil esse unumquemque designet, quoniam quidem desinet esse quod esecundum illas uulgi fabulas, quibus ex diuersis formis unum anidiuinitatis afluentiam concludentes, ut soli ingenito patri summam deitatis adscribant uelut metuentes ne corruptio nobis deitatis fieri uideatur, si deus pater sit ueri dei et aequalis sibi filii per naturam, neque tria deitatis initia sibi inuicem contraria proferant et diuersa, ut per multa principia rursum ad pagansecundum Arrium. oportet enim non ita putare se unumquemque deferre deo patri, ut ei auferat hoc ipsum quod pater est — cuius enim erit pater, si ab eo natura filii separatur et creaturis reliquis sociatur? non enim hoc est filium esse uel alienari a patre uel commi­ sceri ac refundseruetur esse quod filius est; cuius enim erit filius, si non origo sua refe
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ p̾fulgidũ ingreco lum̃ ñ parũ necessitas in t̾preta¬
cioĩs obscurat. In quo utrũ nr̃i sermonis pauꝑtas.
an ipsa int̾p̃tatioĩs nat᷑a hoc agat : tu qͥ utͥq linguȩ
habes ꝑitiam magis ꝓbato:¬

Expanded text:
ejus praefulgidum in Graeco lumen, non parum necessitas interpretaejus praefulgidum in Graeco lumen, non parum necessitas interpretationis obscurat. In quo utrum nostri sermonis paupertas, an ipsa interpretationis natura hoc agat, tu qui utriusque linguae habes peritiam magis probato
Abbreviated transcription (Latin):
tudines ab hereticis ad fidẽ ueram conu̾teret: ut
fieri solz głam emulatio subsecuta ẽ. Ille uͦ tã erat
ĩ timore dĩ ꝑfectꝰ. ut cũ sensisset causa sui ẽẽ int̾ ep̃os
me ⁊ mittite ĩmare. ⁊ d̾sinet a uob̾ ꝯmocio hꝰ. Neq ui
ta aliqͥd ꝓbabiliꝰ ⁊ sanctiꝰ neq eloqͤntia clariꝰ ⁊ illustriꝰ.
neq fide puriꝰ ⁊ rectiꝰ. neq scĩa pleniꝰ ⁊ ꝑfectiꝰ in ueni¬
ri pot̃. Qui solus sit de cuiꝰ fide ne dissidentes qͥdẽ int̾
se ut fieri sol partes ⁊ studia disputare potueruit:
s id optinuerit apd̃ diñ ⁊ eccłias dĩ meriti. ut qͥcũq
ausus fuerit doct᷑ne eiꝰ in aliqͦ refragari: ex hoc ipso
quia ipse sit magis hereticꝰ arguat᷑. Manifestũ nãq
indiciũ ẽ. nõ eẽ recte fidei. omnẽ qͥ in fide gregorio ñ
absq ullo ꝓrsꝰ lege scrupulo. sciens tñ qd̾ eloqͣntie

Expanded text:
tudines ab hereticis ad fidem ueram conuerteret, ut tudines ab hereticis ad fidem ueram conuerteret, ut fieri solet, gloriam aemulatio subsecuta est. ille uero tam erat in timore dei perfectus, ut, cum sensisset causa sui esse inter episcopos dme et mittite in mare, et desinat a uobis commotio\'. Huioquentia clarius et illustrius, neque fide purius et rectius, neque scientia plenius et perfectius inveniri potest; qui solus sit de cujus fide ne dissidentes quidem inter se ut fieri solet et partes et studia disputare potuerint; sed id obtinuerit apud Deum et Ecclesias Dei meriti, ut quicunque ausus fuerit doctrinae ejus in aliquo refragari, ex hoc ipso quia ipse sit magis haereticus arguatur. Manifestum namque indicium est, non esse rectae fidei omnem qui in fide Gregorio non absque ullo prorsus lege scrupulo; sciens tamen quod eloquentiae
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃.⁊ misse sumꝰ a dño tecũ habitare. quia iocundum
nob̾ ⁊ satis mũdum ĩcorde tuo habitacłm p̃̾parasti. Tum¬
deinde cũ obeximium in litt̾is ꝓfectũ. athenis ut orato¬
rium docet astͥng̾et᷑: furtim nauim ingressus absoe̾s¬
sit. Et cũ se in explorata mari cõmisisset: tẽpestate
uexatus ẽ. in qͣ dõ se seruiturũ uouit. Qd̾ cũ faceret:
subio a patre ep̃o insacerdonũ sub rogatꝰ ẽ. qd̾ egre fe¬
rens discessit ad tempꝰ. Post modũ uͦ regressus libellũ
hũc apologeticũ dixit in eccłia causas sue abscessioĩs
uł ⁊̃ reditꝰ allegans. Post hec etiã defũcto patͥ sucredit
ĩ ep̃atum apud nazantum breue oppidũ. Et inde cum
post ualentis arriani tp̃a eccl̃ias catholici recepissent.
cõstantinopolim ad instituendam uł docendam
eccłiam tͣnsire exortatꝰ ẽ. Ubi cũ magnificum
opus in u̾bo dĩ ag̾et:⁊ infinitas cotidie pene multi¬

Expanded text:
dicitur et misse sumus tecum habitare, quia iucundum dicitur et misse sumus tecum habitare, quia iucundum satis et mundum in corde tuo habitaculum pdeinde, cum ob eximium in litteris profectum Athenis ut oratoriam doceret adstringeretur, furtim nauem ingressus abscessit. et cum se inexplorato mari commi­ sisset, tempestate uexatus est, in qua deo se seruiturum uouit. quodque cum faceret, subito a patre episcopo in sacerdotium subrogatus est. quod aegre ferens discessit ad tempus; post­ modum uero regressus libellum hunc apologeticum dixit in ecclesia causas suae abscessionis uel etiam reditus allegans. post haec etiam defuncto patri succedit in episcopatum apud Nazianzum breue oppidum. et inde, cum post Ualentis Arriani tempora ecclesias catholici recepissent, Constantinopolim ad instituendam uel docendam ecclesiam transire exoratus est. ubi cum magnificum opus in uerbo dei ageret et infinitas cottidie paene multi
Abbreviated transcription (Latin):
roficiscenti michi ex urbe. magnoꝑe in
sens quoq aliqͥd oꝑis impendem. nec noᷤ
a consuetis studiis necessitas mee ꝓfectiõis
inhibet. Eetebas gͦ g̾goriũ tͥ in latinũ u̾ti. uirum
nec se ipsũ cõdẽpnauit agendo ꝯtͣria quã docebat. Is
capadocia domo.ep̃o patre. matre quoq satis religiosa.
orundus fuit. Athenis ⁊ altꝰ ⁊ eruditꝰ ut pauci. nec tñ
inconũsatione scolari uł ętati uł sodahũ illecebris cedẽs
ꝑdidit pudiciciam. s tanꝗͣ a d̾o sͥ cõmissũ thesaurũ. ad do¬
mum castam reportauit integrũ signacłm castitatis.
Deniq cũ philosophiȩ studiis apud athenas floreret:
uidit ꝑsoporẽ sedenti sibi ⁊ legenti duas decoras satis
dextͣ leuaq feminas cõsedisse. qͣs ille castitatis instinctu
ocło tormore respiciens: quenam eẽnt ⁊ qͥd sͥ uellent
tes: aiunt. Ne moleste accipias iuuenis. note tͥ satis ⁊ fa¬
miliares sumꝰ. Aita̾ enĩ ex nob̃ sapientia alt̾a castitas

Expanded text:
roficiscenti mihi ex urbe magnopere insens quoque aliquid operis inpenderem, ne nos a consuetis studiis necessitas meae profectionis inhiberet. petebas ergo Gregorium tibi in Latinum uerti, uirum nec se ipsum condemnauit agendo contraria quam docebat. is Cappadocia domo episcopo patre, matre quoque satis religiosa oriundus fuit. Athenis et altus et eruditus ut pauci nec tamen in conuersatione scholari uel aetatis uel sodalium inlecebris cedens prodidit pudicitiam, sed tamquam a deo sibi commissum thesaurum ad domum castam reportauit integrum signaculum castitatis. denique cum philosophiae studiis apud Athenas floreret, uidit per soporem sedenti sibi et legenti duas decoras satis dextra laeuaque feminas consedisse. quas ille castitatis ioculo torviore respiciens, quenam essent et quid sibi vellent tes aiunt, ne moleste accipias iuvenis, note tibi satis et familiares sumus, altera enim ex nobis sapientia, altera castitas
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ.uͥ uͦ sub̾e ĩ eadẽ. eqͥuocatio excludit᷑. Qr̾ patet ⁊
sod̾ mag̾ uiri hꝰ ĩtellig̾ntiã sp̃m ex patre dex filio ee̾
uniuoce dici. Magnꝰ qͦ athanasiꝰ ĩ cõfessiõe sue fidei
plane ꝓceiñonẽ ex fiuo eẽ astruit: Ait it. Sp̃c sc̃s ex
patre ⁊ exfilio ñ factꝰ. nͨ creatꝰ. nͦ gepitꝰ᷑. s ꝓcedens.

Expanded text:
equivocatio excluditur. Quare patet et secundum magni viri hujus intelligentiam, Spiritum ex Patre, et Filio esse, univoce dici. Magnus quoque Athanasius in confessione suae fidei, plane processionem ex Filio esse astruit; ait enim: Spiritus ex Patre et Filio, non factus, nec creatus, nec genit
Abbreviated transcription (Latin):
epłs. plixior quã ecrpediat cultãm dutiꝰ moretur
⁊ messẽ neget. ȩqͥs aĩs editũ ame utͣq lingua librũ
accipite. ꝑ manꝰ gn̾osissimi pͥncipis rainaldi iã offe¬
rendũ ꝓfũde ĩquisitiõi ur̃e. ac si creditis titulo. uo¬
luminib p̾state aures. qͥ nũquã nouistis audiendo
bona sat᷑ari

Expanded text:
epistolae prolixior quam expediat culturam diutius moretur, epistolae prolixior quam expediat culturam diutius moretur, et messem neget, aequis animis editum a me utraque lingua librum accipite per manum gloriosissimi principis Rainaldi jam offerendum profundae inquisitioni vestrae, ac si creditis titulo, voluminibus praestate aures, qui nunquam novistis audiendo bona saturari