comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exponunt᷑ acciꝑe. uł etiam nichil
eas nisi qđ ꝓprie sonant significare
contendinit: non ẽ luctandum cum
hominib qui dicunt. non sapit pa¬
lato meo qđ saꝑe dicis tuo. dum t̾n
ea que diuinitus p̃cipiuntur. aut
mores pietatemq for mare aut ali¬
quid figurate significare. uł credan¬
tur uł intelligant᷑: aut utrumq
potiꝰ qͣm neutrum. dum tamen et
ipsa que fig᷑ate dicta uł facta intel¬
ligunt᷑. ad eosdem mores bonos. pie¬
tatemq referantur. Ac ꝑ hoc etiam
si manichei uł quibq aliis de his
figuris rerum gestarum noster dis¬
plicet intellectus. uł ratio uł opinis
illud sufficiat qđ patres nr̃i quibus
d̾s ꝑhibet bone uite. atq in suis pre¬
ceptis obedientie testimonium. ea
ueritatis regula defendunt᷑ que nͥ
prauis et distortis cordib displic̾e
non possit: et qđ ea scͥptura cui ꝑ¬
uersitas erroris illius inimica ẽ. in
quib libet hominum factis. que uł

Expanded text:
exponuntur, accipere uel etiam nihil exponuntur, accipere uel etiam nihil eas, nisi quod proprie sonant, significare contendunt, non est luctandum cum hominibus, qui dicunt: "non sapit palato meo, quod sapere dicis tuo", dum tamen ea, quae diuinitus praecipiuntur, aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellegantur aut utrumque potius quam neutrum; dum tamen et ipsa, quae figurate dicta uel facta intelleguntur, ad eosdem mores bonos pietatemque referantur. ac per hoc etiam si Manichaeis uel quibusque aliis de his figuris rerum gestarum noster displicet intellectus uel ratio uel opinio, illud sufficiat, quod patres nostri, quibus deus perhibet bonae uitae atque in suis praeceptis oboedientiae testimonium, ea ueritatis regula defenduntur, quae nisi prauis et distortis cordibus displicere non possit, et quod ea scriptura, cui peruersitas erroris illius inimica est, in quibuslibet hominum factis, quae uel
Abbreviated transcription (Latin):
librorum ꝓpħicoꝵ contexione nar¬
ratum. qđ non significet aliqͥd futu¬
rorum: nͥ que ideo posita sunt ut ex
eis quodammͦ religent᷑ ea q̃ illũ re¬
gẽ ppłmq eiꝰ siue ꝓpriis siue figͣatis lo¬
quutionib reb ue ꝓnuntient. Sic̃
enim in citharis. et huiustemodi or¬
ganis musicis non quidem omĩa q̃
tangunt᷑. canoꝵ aliquid resonant.
s tantum corde. cetera tamenin toto
cythare corpore ideo fabricata sunt.
ut ẽẽt ubi uincirent᷑ unde et quo ten¬
derent᷑ ille ad quas cantilene suaui¬
tatem modulaturus et ꝑcussurus ẽ
artifex: ita in his ꝓpħicis narratio¬
nib que de reb gestis hominum
ꝓpħico spũ delegunt᷑. aut aliqͥd iam
sonant significatione futuroꝵ aut si
nichil tale significant. ad hoc interpo¬
nunt᷑ ut sit unde illa significantia
tanqͣm sonantia connectant᷑. Has aũt
rerum gestarum allegoricas narrati¬
ones. si nolunt heretici sicut a nob̃

Expanded text:
librorum propheticorum contextione narlibrorum propheticorum contextione narratum, quod non significet aliquid futurorum, nisi quae ideo posita sunt, ut ex eis quodam modo religentur ea, quae illum regem populumque eius siue propriis siue figuratis locutionibus rebusue praenuntient. sicut enim in citharis et huiuscemodi organis musicis non quidem omnia, quae tanguntur, canorum aliquid resonant, sed tantum chordae, cetera tamen in toto citharae corpore ideo fabricata sunt,. ut esset, ubi uincirentur, unde et quo tenderentur illae, quas ad cantilenae suauitatem modulaturus et percussurus. est artifex: ita in his propheticis narrationibus, quae de rebus gestis hominum prophetico spiritu deliguntur, aut aliquid iam sonant significatione futurorum aut, si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit, unde illa significantia tamquam sonantia conectantur. Has autem rerum gestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici, sicut a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
sua menbra. hoc ẽ in corpus dñicum
transferant: quorum isrłitarum petro
de ipsis gentib dictum ẽ. macta et
manduca. Si macta et manduca. qͣre
non etiam concide et bibe: Ita ille
uitulus ꝑ ignem zeli et aciem u̾bi
et aqͣm baptismi: ab eis potiꝰ quos
absorbere conabat᷑ ab sortus ẽ. Si gͦ
hec quoq loca scͥpturarum. de quib
eisdem scripturis calũpniant᷑ heretici
ꝑscrutata et quodammͦ int̾rogata.
quanto uident᷑ obscuriora. tanto mi¬
rabiliores in se misterioꝵ thesauros
latere respondent: qͣntomagis im¬
pioꝵ blasphema ora obmutescere
om̃ino debent cum opilantur a ꝑ¬
tissima ueritate contra qͣm p̃focato
sp̃ũ quid musitent non inueniunt:
et malunt miseri manifestatione
eiꝰ suas fauces opturari. qͣm suauita
et hoc corpus eiꝰ qđ usq in finem
laborat in t̾ra: scribentium litteras
uere sacras om̃is parturiuit inten¬
tio: nec ẽẽ quicqͣm credendũ est.

Expanded text:
sua membra, hoc est in corpus dominicum, sua membra, hoc est in corpus dominicum, transferant. quorum Israhelitarum Petro de ipsis gentibus dictum est: macta et manduca. si macta et manduca, quare non etiam: concide et bibe ? ita ille uitulus per ignem zeli et aciem uerbi et aquam baptismi ab eis potius, quos absorbere conabatur, absorptus est. Si ergo haec quoque loca scripturarum, de quibus eisdem scripturis calumniantur haeretici, perscrutata et quodam modo interrogata, quanto uidentur obscuriora, tanto mirabiliores in se mysteriorum thesauros latere respondent: quanto magis inpiorum blasphema ora obmutescere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitent non inueniunt et malunt miseri manifestatione eius suas fauces obturari quam suauitatet hoc corpus eius, quod usque in finem laborat in terra, scribentium litteras uere sacras omnis parturiuit intentio, nec esse quicquam credendum est
Abbreviated transcription (Latin):
runt. s euanuerunt in cogitationibus
suis. et obscuratum ẽ. insipiens cor
eorum: dicentes se ẽẽ sapientes stul¬
ti facti sunt. et immutauerunt glo¬
riam incorruptibilis dei. in similitudi¬
ne imaginis corruptibilis hominis et
uolucrum et quadrupedum et serpen
tium. Ex hac quasi sapientia. iste ui¬
tulus aureus: qͣlia solebant egiptioꝵ
etiam ipsi primates et tanqͣm docti
homines ad orare figmenta. Hoc gͦ ui¬
tulo significatum ẽ omne corpus: id ẽ
om̃is societas gentilium idolatrie dedi¬
toꝵ. Hanc sacrilegam societatem dñs
xp̃c illo igne comburit. de quo in eu¬
uangłio dicit. ignem ueni mittere in
t̾ram: ut q̃m non ẽ qui se abscondat
a colore eius. dum in eum credunt
gentes. igne uirtutis eiꝰ diabolica
in eis forma soluat᷑. Totum deinde
corpus illud cõminuit᷑: idẽ ab illa male
conspirationis conflatione discissum
uerbo ueritatis humiliat᷑ et comminu¬
tum in a qua mittit᷑. ut eos isrłite idẽ
eu̾głii predicatores. ex baptismo in

Expanded text:
cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. dicentes se esse sapientes stulti facti sunt et immutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et setium. ex hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. hanc sacrilegam societatem dominus Christus illo igne conburit, de quo in euangelio dicit: ignem ueni mittere in terram, ut, quoniam non est, qui se abscondat a calore eius, dum in eum credunt gentes, igne uirtutis eius diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationis conflatione discissum uerbo ueritatis humiliatur et comminutum in aquam mittitur, ut eos Israhelitae, id est euangelii praedicatores, ex baptismo in
Abbreviated transcription (Latin):
quas digito dei hoc ẽ oꝑatione sp̃s
scĩ scriptas acceꝑat. ideo fregit quia
indignos eos quib eas legeret iudica¬
uit: sideniq ut ab eis ille uitulus
penit andi aboleret᷑. incendit eum.
contriuit. in aqua sparsit atq subm̃¬
sit: ut quid et potum hoc popło dedit:
Quem non excitet factum hoc. ad in¬
quirendam et intelligendam ꝓpħicã
significationem᷑ Occurrat gͦ iam in¬
tentis mentib tanqͣm diaboli corpꝰ
in uitulo. idẽ homines in omĩb gen¬
tibꝰ quib ad hec sacͥlegia caput hoc
ẽ. auctor ẽ diabolus: aureum ꝓpterea
quia uident᷑ idolate ritus. uelut a
sapientib instituti : de quib dicit

Expanded text:
quas digito dei, hoc est operatione spiritus quas digito dei, hoc est operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos, quibus eas legeret, iudicauit, si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor, est diabolus, aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uł quisqͣm alius imꝑitoꝵ aut im¬
pioꝵ putaret. Nunc autem qͥd etiã
ꝓpħice significationis habuerit
requirendum ẽ: qđ ex eis multos
qui sibi absente ipso. idolum fabri¬
cauerunt sine ulla cuiꝰ quam neces¬
situdinis distinctione iussit inte¬
rimi. facile ẽ ut intelligat᷑ occisi¬
one hominum illoꝵ interẽptionẽ
significare uitioꝵ talium: qualib
illi ad eandem idolatriam deflux¬
erunt. In talia quippe uitia seui¬
re nos iubet psalmus cum dicit:
irascimini et nolite peccare. In
talia uitia seuire nos iubet apłs
cum dicit: mortificate membra
ur̃ã que sunt suꝑ t̾ram. fornicati¬
onem inmundiciam. luxuriam
concupiscentiam malam. et aua¬
ritiam que ẽ idoloꝵ seruitus. Sed
quid sibi uelit qđ prius fecit. ut
ipsum uitulum igne combureret.
mi nutatim concideret et in aquam
spargeret. et potum popło daret:
maiorem intentionem ꝑscrutande
signifionis inquirit. Si enim tabulaᷤᷤ

Expanded text:
uel quisquam alius inperitorum aut inuel quisquam alius inperitorum aut inpiorum putaret. nunc autem quid etiam propheticae significationis habuerit, requirendum est, quod ex eis multos, qui sibi absente ipso idolum fabricauerunt, sine ulla cuiusquam necessitudinis distinctione iussit interimi. facile est, ut intellegatur hominum illorum interemptionem significare uitiorum talium, qualibus illi ad eandem idolatriam defluxerunt. in talia quippe uitia saeuire nos iubet psalmus, cum dicit: irascimini et nolite peccare. in talia uitia saeuire nos iubet apostolus, cum dicit: mortificate membra uestra, quae sunt super terram, fornicationem, inmunditiam, luxuriam, concupiscentiam malam et auaritiam, quae est idolorum seruitus. Sed quid sibi uelit, quod prius fecit, ut ipsum uitulum igne conbureret minutatim concideret et in aquam spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enim tabulas,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc gͦ siue illud siue aliquid aliud
hinc fuerit figuratum: certum est
tamen eis qui has litteras pie leguis
non frustra neq sine p̃nuntiatione
futuroꝵ eẽ illa iussa facta conscͥpta.
Iam porro de bellis que ꝑ moysen
gesta sunt nimis longum ẽ. omnia
ꝑtractare. Satis gͦ sit. qđ de illo bel¬
lo gesto cum a malech. iam suꝑiꝰ in
hoc ipso oꝑe qđ fausto respondeo. qͣn¬
tum satis ꝓ suscepto negotio uidebat᷑.
quid ꝓpħie p̃mitteret. quid mysterii
contineret ex posui. Nunc illud uide¬
amus. in quo crudelitatis uicium so¬
lent obicere moysi: uł immici ha¬
rum litterarum. uł ex ꝑtes omni um
litt̾arum. Quod quidem faustus non
expresse posuit cum diceret: crude¬
lia multa et mandarit et fecerit. S
quia noui quid maxime et inuidiose
iactare consueuerint. ideo ipse hoc
cominemoraui suꝑusq defendi: ne
quicqͣm in eo facto ẽẽ criminis uel
ipsi manichei qui corrigi uellent.

Expanded text:
hoc ergo siue illud siue aliquid aliud hoc ergo siue illud siue aliquid aliud hinc fuerit figuratum, certum est tamen eis, qui has litteras pie legunt, non frustra neque sine praenuntiatione futurorum esse illa iussa, facta, conscripta. Iam porro de bellis, quae per Moysen gesta sunt, nimis longum est omnia pertractare. satis ergo sit, quod de illo bello gesto cum Amalech iam superius in hoc ipso opere. quo Fausto respondeo, quantum satis pro suscepto negotio uidebatur, quid prophetiae praemitteret, quid mysterii contineret, exposui. nunc illud uideamus, in quo crudelitatis uitium solent obicere Moysi uel inimici harum litterarum uel expertes omnium litterarum: quod quidem Faustus non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et inuidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui superiusque defendi. ne quicquam in eo facto esse criminis uel ipsi Manichaei. qui corrigi uellent,
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentum. Unde eccłam dñs
suꝑ petram edificat: et eos qui au¬
diunt uerbum eiꝰ et faciunt comꝑat
prudenti uiro qui edificat domum
suam suꝑ petram ne tẽptationibus
cedat et corruat: illos autem qui au¬
diunt et non faciunt comꝑat stulto
edificanti suꝑ arenam cuius tẽptata
domus ruina fit magna. Qđ uͦ expo¬
liauit egyptios iussu dñi sui nicħ
nisi iustissime iubentis: quid prefigͣa¬
uerit iam in quib dam libris. quos
de doctrina. xp̃iana ỹnotaui. qͣntũ
mͥ tunc occurrit me recolo posuisse.
qđ auro argento. et ueste egyptioꝵ.
significate sint quedam doctrine
que in ipsa consuetudine gentium.
non in utili studio discant᷑. S siue
hoc significet siue illud qđ ex ipsis
gentib anime preciose tanqͣm uasa
aurea et argentea. cum suis itaq
corporib qđ uestes significant ad iun¬
gunt se popło dei. ut simul de hoc
scło tanqͣm de egipto liberent᷑: siue

Expanded text:
fundamentum. unde ecclesiam dominus fundamentum. unde ecclesiam dominus super petram aedificat et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum suam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; illos autem, qui audiunt et non faciunt, conparat stulto aedificanti super arenam, cuius temptata domus ruina fit magna. Quod uero expoliauit Aegyptios iussu domini dei sui, nihil nisi iustissime iubentis, quid praefigurauerit, iam in quibusdam libris, quos de doctrina christiana praenotaui, quantum mihi tunc occurrit, me recolo posuisse, quod auro et argento et ueste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae , quae in ipsa consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siue hoc significet siue illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis utique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se populo dei, ut simul de hoc saeculo tamquam de Aegypto liberentur: siue
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ꝓpħie tam manifeste ipso rerũ
effecta declarate. quisquis contradi¬
cit. non solum ꝓpħicis uerum etiam
apłicis litteris nec solum quib libet
litteris. uerum etiam reb impletis.
et clarissima lucis ꝑfusis. impuden
tionis iude factum. ut hec fornicaria
que significat eccł̃iam. de gentilium
suꝑstitionum ꝓstitutione collectam.
in habitu mulieris illius que thamar
appellata ẽ: posset agnosci. Hic aũt
cum ipsa scͥptura se aꝑiat. cumq apło¬
rum consonantib litteris illustret᷑:
quid hic ulteriꝰ immoramͣ. ac non iã
uidemus qđ restat de fanulo dei mo¬
yse. quid etiam ipsa significent que
faustus obiecit. qđ enim frẽm defendeis
occidit egyptium: cuiꝰ facillime oc¬
currit iniuriosum nobis in hac ꝑe¬
grinatione diabolum. a dño xp̃o.
nobis defensis occidi. Qđ uͦ in a re¬
na obruit int̾emptum: manifestũ
ẽ. eiꝰ iam morticinam p̃sentiam in
eis latere qui non habent stabile

Expanded text:
itaque prophetiae tam manifeste ipso rerum itaque prophetiae tam manifeste ipso rerum effectu declaratae, quisquis contradicit, non solum propheticis, verum etiam apostolicis Litteris; nec solum quibuslibet litteris, verum etiam rebus impletis et clarissima luce perfusis, impudentionis Judae factum, ut haec fornicaria, quae significat Ecclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam, in habitu mulieris illius quae Thamar appellata est, posset agnosci: hic autem cum ipsa Scriptura se aperiat, cumque Apostolorum consonantibus Litteris illustretur, quid hic ulterius immoramur, ac non jam videmus quod restat de famulo Dei Moyse, quid etFaustus obiecit? Quod enim fratrem defendens occidit Aegyptium, cuiuis facillime occurrit iniuriosum nobis in hac peregrinatione diabolum a domino Christo nobis defensis occidi. quod uero in arena obruit interemptum, manifestum est eius iam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile
Abbreviated transcription (Latin):
quo a płs gentib dicit. uos gͦ ab rahe
semen estis scđm ꝓmissionem heredes.
S qm̃ et de illa tribu iude multi cre¬
diderunt et credit᷑i sunt. nam inde e¬
rant et apłi. inde tot milia que in
de quib ad galathas dicit. eram autẽ
ignotus facie eccłiis iudee que sunt
in xp̃o. unde et lapidem angłarem
in psalmis a ppellatum dñm. sic int̾¬
pretat᷑ qđ duos parietes in se ipso con¬
iunxerit. circumcisionis uidelicet et
p̃putii: ut duos conderet in se. in unũ
nouum hominem. faciens pacem. et
commutaret utrosq in uno corpore
deo ꝑ crucem int̾ficiens insmicitias
insemet ipso. et ueniens euangłicaret
pacem his qui longe et his quiꝓpe.
idẽ gentib longe. et iudeis ꝓpe. ipse ẽ
enim pax nr̃a qui fecit utraq unũ:
merito et iste ꝓpħa filios iuda poneis
ꝓ iudeis. et filios isrł ꝓ gentib et con¬
gregabunt᷑ inqͥt filii iude. et filis
isrł parit. et ponent sibimet caput
unum. et ascendent de terra. Huic

Expanded text:
rahae semen estis secundum promissionem heredes. sed quoniam et de illa Iudaea multi crediderunt et credituri sunt — nam inde erant et apostoli, inde tot milia, quae ide quibus ad Galatas dicit: eram autem ignotus facie ecclesiis Iudaeae. quae sunt in Christo, unde et lapidem angularem in psalmis appellatum dominum sic interpretatur. quod duos parietes in se ipso coniunxerit, circumcisionis uidelicet et praeputii, ut duos condenovum hominem, faciens pacem, et comdeo, per crucem interficiens inimicitias in semet ipso, et ueniens euangelizaret pacem his, qui longe, et his, qui prope, id est gentibus longe et Iudaeis prope; ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum — merito et iste propheta filios Iuda ponens pro Iudaeis et filios Israhel pro gentibus, et congregabuntur, inquit. filii Iudae et filii Israhel pariter et ponent sibimet caputunum, et ascendent de terra. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
qđ bella gesserit. qđ̃ crudelia mul¬
ta et mandarit et fecerit: qđ ne
ipse quidem uno contemptus matri¬
monio fuerit. Hec inquam et horum
similia que in diuersis eorum haben¬
tur libris. nichil a nob̾ scͥptum uel d¬
ta sunt falsa. aut patrum crimina ue¬
ra. Uos utrum uultis eligite. slam noss
aut hos aut illos parit detestari necesseł
quia tam malos et tur .I. pes odimꝰ.

Expanded text:
quod bella gesserit, quod crudelia mulquod bella gesserit, quod crudelia multa et mandarit et fecerit, quod ne ipse quidem uno contentus matrimonio fuerit: haec, inquam, et horum similia, quae in diuersis eorum habentur libris, nihil a nobis scriptum, nihil dinta sunt falsa aut patrum crimina uera. uos utrum uultis eligite; nam nos aut hos aut illos pariter detestari necesse est, quia tam malos et turpes odim
Abbreviated transcription (Latin):
uxorum. maritus tanqͣm hẏrcus erra¬
uerit ut eẽt cotidie int̾ quatuor scorta
certamen quenam eum uenientem de
agro prior ad concubitum raperet. in¬
terdumq etiam mercedib in noctem
ab inuicem conducerent eum. Item
qđ iudas filius eiꝰ cum thamar nuru
sua dormierit post unuis et alterꝰ
nuptias filii: deceptus ut aiunt ꝓsi¬
tutionis habitu. in quem se tͣnforma¬
uerat ẽadem que socerum suum bene
nosset. cum hoc genere feminarim
semꝑ habuisse commnertium. Nec qd̃
dauid post tot numero ux ores. mulier¬
culam quoq urie militis sui mechatꝰ
sit: ipsumq ꝑdiderit in bello. Nec qͥ
salomon filiꝰ eiꝰ trecentas uxores et
septingentas concubinas habuerit.
et regum filias sine numero. Nec qͦ
osee ꝓpħarum primꝰ de fornicaria mu¬
liere filios fecerit: cui turpitudini qđ
sit deteriꝰ. ascribit᷑ et consiliu dei.
S nec illud qđ moyses homicidium
fecerit. qđ spoliauerit egyptum.

Expanded text:
uxorum maritus tamquam hircus errauxorum maritus tamquam hircus errauerit, ut esset cotidie inter quattuor scorta certamen. quaenam eum uenientem de agro prior ad concubitum raperet. interdumque etiam mercedibus in noctem ab inuicem conducerent eum; item quod ludas filius eius cum Thamar nuru sua dormierit post unius et alterius nuptias filii deceptus. ut aiunt, prostitutionis habitu, in quem se transformauerat eadem, quae socerum suum bene nosset cum hoc genere feminarum semper habuisse commercium; nec quod Dauid post tot numero uxores mulierculam quoque Uriae militis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec quod Salomon filius eius trecentas uxores et septingentas concubinas habuerit et regum filias sine numero; nec quod Osee prophetarum primus de fornicaria muliere filios fecerit — cui turpitudini, quo sit deterius, ascribitur et consilium dei — sed nec illud, quod Moyses homicidium fecerit, quod spoliauerit Aegyptum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħas. Alioqͥn neq illa nos de abra¬
ham scͥpsimus qđ habende ꝓlis insa¬
na flagrans cupidine. et do qui id
iam sibi de sara coniuge ꝓmiserat
minime credens cum pelice uoluta¬
tus sit: sub conscientia qđ sit inhonẽ¬
tius uxoris. nec qđ matrimonii sui in¬
famissimꝰ nundinator: idẽ auaritie
ac uentris causa duob regib abime¬
lech et pharaoni diuersis temporib
memoratam saram coniugem suam
sororem mentitus: quia erat pulcherri¬
ma in concubitum uenditauit. Nec
qđ loth. ipsius frat̃ de sodoma lib̾atꝰ
cum duab filiab suis in monte con¬
cubuit: qui honestiꝰ arsisset in sodo¬
mis ictu fulminis. qͣm in monte fla¬
S nec qđ Y saac eadem patri suo gessit
ac paria erga rebeccam coniugem suã.
fingens et ipse eam sororem: quo ꝑ iy¬
sam uiueret turpit̾. Nec qđ iacob filiꝰ
eiꝰ int̾ rachel et liam duas germanas
sorores. earumq singłas famulas qͣtuor

Expanded text:
prophetas. Alioquin neque illa nos de Abraprophetas. Alioquin neque illa nos de Abraham scripsimus. quod habendae prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens cum pelice uolutatus sit sub conscientia — quo sit inhonestius — uxoris: nec quod matrimonii sui infamissimus nundinator idem auaritiae ac uentris causa duobus regibus, Abimelech et Pharaoni, diuersis temporibus memoratam Saram coniugem suam sororem mentitus, quia erat pulcherrima, in concubitum uenditauit; nec quod Loth ipsius frater de Sodoma liberatus cum duabus filiabus suis in monte concubuit — qui honestius arsisset in Sodoma ictu fulminis quam in monte fla— sed nec quod Isaac eadem patri suo gessit ac paria erga Rebeccam coniugem suam fingens et ipse eam sororem, quo per ipsam uiueret turpiter; nec quod Iacob filius eius inter Rachel et Liam duas germanas sorores earumque singulas famulas quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
ta finxerunt. nunc eum in tenebris ex
et̾no uersatum dicentes: et postea mira¬
tum cum uidisset lucem. nunc ignarũ
fut᷑i ut p̃ceptum illud qđ non eẽt ser¬
uat᷑us adam ei mandaret: nunc et in¬
ꝓuidum ut eum latentem in angulo
ꝑadisi. post nuditatem cognitam uide¬
re non posset: nunc et inuidum ac ti¬
mentem. ne si gustaret homo suus de
ligno uite in eternum uiueret: nunc
alias et appetentem sanguinis atq
adipis ex om̃i genere sacrificioꝵ. telan¬
temq si et aliis eadem offerent᷑ ut sibi᷑
et nunc irascentem in alienos. nuno
et in suos. nunc ꝑientem milia ho¬
minum ob leiua quidem aut nulla cõ¬
missa. nunc etiam cominantem uen¬
turum se fore cum gladio et parcitu¬
rum nemini. non iusto non peccato¬
ri: fieri inquam potuit ut et de dei
hominib mentirent᷑ qui de deo ipso
tanta ꝓ teruitate mentiti sunt. S uos
consentite nobiscum ut portent scͥp¬
tores crimen: si uultis eodẽ liberari

Expanded text:
ta finxerunt, nunc eum in tenebris ex ta finxerunt, nunc eum in tenebris ex aeterno uersatum dicentes et postea miratum cum uidisset lucem. nunc ignarum futuri, ut praeceptum illud, quod non esset seruaturus Adam. ei mandaret, nunc et inprouidum, ut eum latentem in angulo paradisi post nuditatem cognitam uidere non posset, nunc et inuidum ac timentem, ne, si gustaret homo suus de ligno uitae, in aeternum uiueret, nunc alias et adpetentem sanguinis atque adipis ex omni genere sacrificiorum zelantemque, si et aliis eadem offerrentur ut sibi, et nunc irascentem in alienos, nunc et in suos, nunc perimentem milia hominum ob leuia quidem aut nulla commissa, nunc etiam comminantem uenturum se fore cum gladio et parciturum nemini, non iusto, non peccatori: fieri, inquam, potuit, ut et de dei hominibus mentirentur, qui de deo ipso tanta proteruitate mentiti sunt. sed uos consentite nobiscum, ut portent scriptores crimen. si uultis eodem liberari
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ crimen scͥptorib ur̃is imputate: et
statim uidebitis nos iudaismi inimicos
fuisse non legis. Nomen ẽ qdđ uos decip̃:
qi cui iure debeat asscribi non nostis.
Ad hec et ꝓpħas ac pat̾archas ur̃os: cur
nos blasphemare existimetis. ego non
uideo. Nam si ã nob̾ scͥpta hec dictatã ue
fuissent. que idem cõmisisse legunt᷑:
eẽt ur̃a hec in nos non irrationabilis. ac¬
cusatio. Ubi uero aut ab ipsis eadem scͥpta
sunt. contra honestatis morem de uitiis
captantib gloriam. aut ab eoꝵ sociis ac
parib nra que ista culꝑa ẽ. dampnamꝰ
enim detestati actus iniquos: quos ultro
de se nec int̾roganti confessi sunt rei. Aut
si hec ꝑ inuidiam scͥptoꝵ aduersus eos
malignitas finxit puniant᷑ scͥptores.
damynent᷑ eorum libri. purget᷑ ꝓpħic̃
nomen. indigna fama: grauitati atq
censure sue patriarcharum reddat᷑
auctoritas. Et sane fieri potuit. ut qͦm¬
admodum de deo imyudent̃ idem can¬

Expanded text:
eius crimen scriptoribus inputate, et eius crimen scriptoribus inputate, et statim uidebitis nos Iudaismi inimicos fuisse, non legis. nomen est, quod uos decipit, quia cui iure debeat adscribi, non nostis. Ad haec et prophetas ac patriarchas uestros cur nos blasphemare existimetis, ego non uideo. nam si a nobis scripta haec dictataue fuissent, quae idem commisisse leguntur, esset uestra haec in nos non inrationabilis accusatio; ubi uero aut ab ipsis eadem scripta sunt contra honestatis morem de uitiis captantibus gloriam aut ab eorum sociis ac paribus, nostra quae istic culpa est? damnamus enim detestati actus iniquos, quos ultro de se nec interrogati confessi sunt rei; aut si haec per inuidiam scriptorum aduersus eos malignitas finxit, puniantur scriptores, damnentur eorum libri, purgetur propheticum nomen indigna fama, grauitati atque censurae suae patriarcharum reddatur auctoritas. Et sane fieri potuit, ut quemadmodum de deo inpudenter idem tan
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. non occides. uł non mechab̾is.
ita etiam ex ardesceres siquis te et in¬
circumcisum uocaret et ne gligentẽ
sabbati: erat intelligi ꝓculdubio quod
eẽt utrumq lex et dei mandatũ. Nunc
uero et de iłlis suꝑiorib laudem queris
et głam si .I. ea conserues: et de his nul¬
lam eiꝰdẽ  boni iacturã metuis ꝙ tẽpnaᷤ.
Quare  constat hec ut dixi non esse
legem: sed legis potiꝰ maculas et sca¬
biem: Que si dampnant᷑ a nob̾: dãpnan¬
tur uti falsa non ut legittima. Nec tang̃
conuitium hoc legem. nec legis auctorẽ
ãm: s eos quidem qͥ et hunc et illam ne¬
fariis suis religionib insc̾pserunt. Ut aũt
interdum legis nos reuerendum nomen
cum iudaica precepta ꝑse quim̃ lascessamꝰ
ur̃o fit uitio: qui int̾ hebraicas institutioẽs
et legem. nullum uultis ẽẽ discrimen
Alioquin reddite legi ꝓpͥam dignitatẽ.
isrłiticas autem ab eadem turpitudines
tanqͣm uerrucas incidite: de formatioĩs

Expanded text:
tum est: non occides uel non moechaberis. tum est: non occides uel non moechaberis. ita etiam exardesceres, si quis te et incircumcisum uocaret et neglegentem sabbati. erat intellegi procul dubio, quod esset utrumque lex et dei mandatum; nunc uero et de illis superioribus laudem quaeris et gloriam, si ea conserues, et de his nullam eiusdem boni iacturam metuis, quia contemnis. quare constat haec, ut dixi, non esse legem, sed legis potius maculas et scabiem: quae si damnantur a nobis, damnantur uti falsa, non ut legitima. nec tangit conuicium hoc legem nec legis auctorem deum, sed eos, qui hunc et illam nefariis suis religionibus inscripserunt. ut autem interdum legis nos reuerendum nomen, cum Iudaica praecepta persequimur, lacessamus, uestro fit uitio, qui inter Hebraicas institutiones et legem nullum uultis esse discrimen; alioquin reddite legi propriam dignitatem. Israheliticas ab eadem turpitudines tamquam uerrucas incidite, deformationis
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑiurabis et cet̾a. Cii quia olim
diffamate in gentibꝰ. id ẽ ex quo mun¬
di huiꝰ creat᷑a consistit. hebreoꝵ scͥpto¬
res irruentes. tan qͣm lepram ac scabi¬
em abhominanda hec sua et tͣpissima
p̃cepta cõmiscuerunt:. que ad ꝑitonĩ
spectant et sacrificia. age si es certo
et tu amicus legis: dampna eos mecũ
qui hanc uiolare ausi sunt. cõmixtio¬
ne inconuenientium eidem p̃ceptoꝵ.
que p̃cepta nisi et uos legem non ẽẽ
sciretis. nec legis partem utiq aut
eadem seruare niteremini. ꝓfessi ius¬
liciam. aut uos coiam fateremini esse
non iustos. Nunc uero et de illis que
scelera ꝓhibent mandatis. sollicita uob̾
ẽ. cura recte uolentib uiuere: et de
his que ꝑtinent ad iudeos nulla fit
mentio Qđ quatinꝰ excusatum uobis
eritꝰ. nisi eadem. legem non ẽe constit̾it:
Deniq si sicut incendereris. intolera¬
bile conuitium iudicans. siqͥs te negli¬
gentem p̃cepti huiꝰ appellaret qđͣ dic¬

Expanded text:
non peiurabis et cetera. cui quia olim non peiurabis et cetera. cui quia olim diffamatae in gentibus, id est ex quo mundi huius creatura consistit, Hebraeorum scriptores inruentes tamquam lepram ac scabiem abominanda haec-sua et turpissima praecepta commiscuerunt, quae ad peritomen spectant et sacrificia, age, si es certo et tu amicus legis, damna eos mecum, qui hanc uiolare ausi sunt hac commixtione inconuenientium eidem praeceptorum: quae praecepta nisi et uos legem non esse sciretis, nec legis partem utique aut eadem seruare niteremini professi iustitiam, aut uos coram fateremini esse non iustos. nunc uero et de illis, quae scelera prohibent mandatis, sollicita uobis est cura recte uolentibus uiuere, et de his, quae pertinent ad Iudaeos, nulla fit mentio: quod quatenus excusatum uobis erit, nisi eadem legem non esse constiterit? denique si, sicut incenderis intolerabile conuicium iudicans, si quis te neglegentem praecepti huius appellet, quo dic
Abbreviated transcription (Latin):
blasphematis & ꝓphe¬
tas: Minime quidẽ nos hostes sumꝰ
aut inimici legis ac ꝓpħarum. sed
nec ullius omĩno. adeo ut si modo
ꝑ ipsos nos liceat. simꝰ parati fateri
falsa illa omĩa ẽe que de eis scͥpta st̃
et quoꝵ causa uident᷑ nob̾ exosi.s
enu uos repugnatis et scͥptoribus
assentiendo ur̃is. in crimen forsitan
ꝓpħas innocentes addicitis. infamatis
patͥarchas. dede coratis et legeni. atq
qđ sit stultiꝰ. uultis et scͥptores urõs non
ẽe mendaces. & eos tamen religiosos
ac scõs: quoꝵ hi flagitia et turyes con¬
scͥpseri nt uitas. Qđ quia utrumq pa¬
rit̃ constare non potest. oportet enĩ
aut hos fuisse malos. aut illos m̃daceᷤᷤ
et falsos: age si libet assensu cõmuni
scͥptorib dampnatis. defensionem
suscipiamꝰ legis et ꝓpħarum. Legem
autem nunc dico ego. non circum¬
cisionem nec sabbata. et sacrificia. cet̾a¬
q huiꝰmodi iudeoꝵ. s eam que uere
sit lex: id ẽ non occides. non mechab̾is.

Expanded text:
blasphematis et Prophetas? Minime quidem nos hostes sumus, aut inimici Legis ac Prophetarum, sed nec ullius omnino: adeo ut si modo per ipsos vos liceat, simus parati fateri, falsa illa omnia esse quae de eis scripta sunt, et quorum causa videntur nobis exosi. Sed enim vos repugnatis, et scriptoribus assentiendo vestris, in crimen forsitan as innocentes adducitis, infamatis patriarchas, dedecoratis et legem atque, quod sit stultius, uultis et scriptores uestros non esse mendaces et eos tamen religiosos ac sanctos, quorum hi flagitia et turpes conscripserint uitas. quod quia utrumque pariter constare non potest, oportet enim aut hos fuisse malos, aut illos mendaces et falsos. Age, si libet, adsensu communi scriptoribus damnatis defensionem suscipiamus legis et prophetarum. legem autem nunc dico ego non circumcisionem nec sabbata et sacrificia ceteraque huiusmodi Iudaeorum, sed eam, quae uere sit lex, id est: non occides, non moechaberis,
Abbreviated transcription (Latin):
Credimꝰ gͦ ex maria uirgine natũ
xp̃m quia sic scͥptum ẽ in eugłio.
credimus crucifixum et mortuũ
quia sic scͥptum ẽ in eugłio: et
uere natum et uere mortuum
quia ueritas ẽ eugłium. Cur aũ
illa omĩa in carne ex utero fe¬
mine assũpta pati uoluerit: sũ¬
ma consilii penes illum ẽ. Siue
qđ utrumq sexum quem creau̾at.
etiam hoc mͦ commendandum
honorandumq iudicauit assum̃¬
do formam uiri nascendo femina
siue aliqua alia causa. que nam
illa sit non temere dixerim: illa
tamen fident̾ dicam. nec aliter
factum ẽẽ qͣm eugłica ueritas do¬
cuit. nec aliter fieri oportuisse. ꝗͣ
dei sapientia iudicauit. Eugłii
fidem̃ om̃ĩb hereticoꝵ disputati¬
onib ante ponimꝰ. Consiliũ autẽ
sapientie dei: supra ome consili¬
um creature cuiuscumq lau¬
damꝰ. Tamen faustus sibi ut cre¬
damus hortatur dicens: et si mͥ
uera dicenti uis credere uterq
eoꝵ apud hebreos falsam tͣrit

Expanded text:
credimus ergo ex Maria uirgine natum credimus ergo ex Maria uirgine natum Christum, quia sic scriptum est in euangelio; credimus crucifixum et mortuum, quia sic scriptum est in euangelio; et uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminae adsumpta pati uoluerit, summa consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendandum honorandumque iudicauit adsumendo formam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere dixerim; illud tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei sapientia iudicauit. euangelii fidem omnibus haereticorum disputationibus anteponimus; consilium autem sapientiae dei supra omne consilium creaturae cuiuscumque laudamus. Tamen Faustus sibi ut credamus, hortatur dicens: et si mihi uera dicenti uis credere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽẽ: Ergo si uoluisset filiꝰ dei. in¬
de sibi humanam carnem ueramq
for mare unde formauit et illi pri¬
mo homini. qm omĩa ꝑ ipsum fac¬
ta sunt quis eum non potuisse aude¬
at affirmare:Si deniq de celesti
uł aeria. uł humida creatura. corpꝰ
assũptum uellet commutare in hu¬
mane carnis uerissimam qualitatẽ
in qua et uiuere ut mortalis homo
posset et moriꝰ hoc eum potuisse fa¬
potentem. omipotentis filium non
auderet: Postremo si uoluisset de nul¬
lis elementis corporeis que ꝑ eum
creata sunt corpus ad sumere. s ꝓsus
ex nichilo sibi creare ueram carnem.
sicut ꝑ eum creata sunt cuncta que
ñ erant: quis nr̃m contradicere. quis
nr̃m fieri non potuisse contenderet:
Non gͦ ideo credimꝰ natum ex uir-¬
gine maria qđ alit̾ in uera carne
existere. atq hominib apparere
non posset: set quia sic scriptum
est in ea script᷑a. cui nͥ crediderim
nec xp̃iani nec salui ẽẽ poterimꝰ

Expanded text:
um esse. si uoluisset ergo filius dei inum esse. si uoluisset ergo filius dei inde sibi humanam carnem ueramque formare, unde formauit et illi primo homini, quoniam omnia per ipsum facta sunt, quis eum non potuisse audeat adfirmare? si denique de caelesti uel aeria uel humida creatura corpus adsumptum uellet commutare in humanae carnis uerissimam qualitatem. in qua uiuere et mortalis homo posset et mori, hoc eum potuisse fapotentem omnipotentis filium? non auderet. postremo si uoluisset de nullis elementis corporeis, quae per eum creata sunt, corpus adsumere, sed prorsus ex nihilo sibi creare ueram carnem, sicut per eum creata sunt cuncta, quae non erant: quis nostrum contradicere, quis nostrum fieri non potuisse contenderet? non ergo ideo credimus natum ex uirgine Maria, quod aliter in uera carne existere atque hominibus adparere non posset. sed quia sic scriptum est in ea scriptura: cui nisi crediderimus, nec christiani nec salui esse poterimus.
Abbreviated transcription (Latin):
et hoc dicturꝰ es quia pars lucis lux
ẽ. et pars dei deus non ẽ: Postremo
ut sine ulla ratiocinatione. et pla¬
na fidei ueritate a nob̃ audiatis.
cur heliam hominem natum raptũ
ẽẽ diuinitus de t̾ra credamꝰ: xp̃m
autem et ex uirgine uere natũ
et in cruce uere mortuum hec
id̾o credimꝰ quia et illud de helya.
non credit. Illud autem de helya uos
negatis: quia omĩa simulatis. De. xp̃o
autem qđ nasci non potuerit. et mo¬
ri potuerit nec uos dicitis s eiꝰ ex
uirgine natiuitatem nullam. mortẽ
autẽ in cruce falsam fuisse contendi¬
tis. Hoc ẽ etiam ipsam nullam. s ad
ludificandos humanos ocłos simu¬
latam: ad nichil aliud nͥ ut ab eisqͥ
ista crediderint. etiam uob̃ oninia
mentientib ignoscat᷑. Quis autem
uobis ꝓponat qđ sibi quasi ex ꝑso¬
na catholici faustus ꝓponit. iħc si na¬
tus non ẽ. quomͦ mortuus est. nisi
qui parum considerat᷑. ipsum adã
et natum non eẽ et tamen mortu¬

Expanded text:
et hoc dicturus es, quia pars lucis lux et hoc dicturus es, quia pars lucis lux est et pars dei deus non est? postremo ut sine ulla ratiocinatione ei plana fidei ueritate a nobis audiatis, cur Heliam hominem natum raptum esse diuinitus de terra credamus, Christum autem et ex uirgine uere natum et in cruce uere mortuum: haec ideo credimus. quia et. illud de Helia enon credit. illud autem de Helia uos negatis, quia omnia simulatis; de Christo autem. quod nasci non potuerit et mori potuerit, nec uos dicitis., sed eius ex uirgine natiuitatem nullam, mortem autem in cruce falsam fuisse contenditis, hoc est etiam ipsam nullam, sed ad ludificandos humanos oculos simulatam, ad nihil aliud, nisi ut ab eis, qui ista crediderint, etiam uobis omnia mentientibus ignoscatur. Quis autem uobis proponat, quod sibi quasi ex persona catholici Faustus proponit: Iesus si natus non est. quomodo mortuus est? nisi qui parum considerat ipsum Adam et natum non esse et tamen mortu
Abbreviated transcription (Latin):
Stulte. quia hominis est nat᷑a muta¬
bilis: dei autem in commutabilis.
Potest enim et aliquis parit̃ insa¬
nissimꝰ dicere. Si homini potest do¬
nare. ut regnet inet̾numͥ cur non
et sibi facere ut inet̾num dampne¬
turꝰ. Non hoc ego in quit dico: sed tri¬
duanam saltem mortem dei. eterne
uite hominis compara. Plane si sic
acciperes triduanam mortem dei.
ut caro in illo moreret᷑ quã de mor¬
talium. genere assumpsit: uerũ
saperes. Nam istam triduanam xͥ
mortem ꝓ et̾na uita hominum fac¬
tam: ueritas eugłica p̃dicat. Cum
a utem uelis triduanam mortem.
nulla mortali assumpta creatura.
in ipsa diuina nat᷑a ido non absurde
credi. quia potest humana nat᷑a
immortalitate donari: ꝓfecto sic
desipis quomͦ qui nec deum nosti.
nec dona dei. Deinde quo mͦ illud
qđ supra posui non dicis ac sentiᷤᷤ
đm sibi non fecisse unde dampnet᷑
inet̃num: qͣndo pars illa dei ur̃i
in globo inꝑpetuum configet᷑ An

Expanded text:
stulte, quia hominis est natura mutastulte, quia hominis est natura mutabilis, dei autem incommutabilis. possit enim et aliquis pariter insanissimus dicere: si homini potest donare, ut regnet in aeternum, cur non et sibi facere, ut damnetur in aeternum? non hoc, inquit, ego dico, sed triduanam saltem mortem dei aeternae uitae hominis compara. plane si sic acciperes triduanam mortem dei, ut caro in illo moreretur, quam de mortalium genere adsumpsit, uerum saperes; nam istam triduanam Christi mortem pro aeterna uita hominum factam ueritas euangelica praedicat. cum autem uelis triduanam mortem nulla mortali adsumpta creatura in ipsa diuina natura ideo non absurde credi, quia potest humana natura inmortalitate donari, profecto sic desipis, quomodo qui nec deum nosti nec dona dei. deinde quomodo illud, quod supra posui, non dicis ac sentis deum sibi non fecisse, unde damnetur in aeternum, quando pars illa dei uestri in globo in perpetuum configetur? an
Abbreviated transcription (Latin):
uere ẽ. et ã quo solo ẽ. quicquid ali¬
quo mͦ ẽ. uł sꝑiritale uł corporale:
quia uniuersa creat᷑a sua utit᷑ ut
ei placet. Placet autem illi scđm
ueram in commutabilemq iusticiã
qđ̃ ipse sibi ẽ: omĩa mutabilia cum
ipse sit incommutabilis. mutans ꝓ
meritis siue nat᷑arum siue factoꝵ.
Nunquid gͦ dicturi sumus qđ helyaᷤᷤ
cum eẽt creatura mutari non pos¬
set. uł in deteriꝰ uł in meliꝰ: aut eo mͦ
non posset qͥ eẽt humano generi in¬
solitus. scđm dei omĩpotentis uolun¬
tatem: Quis hoc stultissimꝰ dixerit :
Cur gͦ qđ de illo in scͥptura ueracissi-¬
ma positum ẽ. non credamꝰ: nisi pu¬
temus hoc solum posse facere deum
qđ uidere consueuimꝰ: S si homo
fuit inquit hel yas et potuit non
mori cur xp̃e cum homo non fue¬
rit. non potuerit mori: tale ẽ ae
si quisqͣm diceret. Si potuit natura
hominis in aliqͥd meliꝰ cõmutari cur
dei natura in deterius non potuerit:

Expanded text:
uere est et a quo solo est, quicquid aliuere est et a quo solo est, quicquid aliquo modo est uel spiritale uel corporale, quia uniuersa creatura sua utitur, ut ei placet; placet autem illi secundum ueram incommutabilemque iustitiam, quod ipse sibi est, omnia mutabilia, cum ipse sit incommutabilis, mutans pro meritis siue naturarum siue factorum. numquid ergo dicturi sumus, quod Helias, cum esset creatura, mutari non posset uel in deterius uel in melius, aut eo modo non posset, qui esset humano generi insolitus, secundum dei omnipotentis uoluntatem? quis hoc stultissimus dixerit? cur ergo quod de illo in scriptura ueracissima positum est, non credamus? nisi putemus hoc solum posse facere deum, quod uidere consueuimus. Sed si homo fuit, inquit, Helias et potuit non mori. cur Christus, cum homo non fuerit, non potuerit mori? tale est, ac si quisquam diceret: si potuit natura hominis in aliquid melius commutari, cur dei natura in deterius non potuerit?
Abbreviated transcription (Latin):
Sententia qͥppe qua dicimꝰ aliqͥd
fuisse ideo uera est: quia illud de
quo dicimꝰ iam non ẽ. Hanc senten¬
tiam ds falsam facere non potest:
quia non ẽ contrariꝰ ueritati. Qđ si
queras ubi sit hec uera sententia:
priꝰ inuenit᷑ in animo nr̃o cum id
uerun scimꝰ et dicimꝰ.S si et de a¬
nimo nr̃o ablata fuerit: cum id qđ
scimꝰ obliti fuerimꝰ. manebit ipsa ue¬
ritate. Semꝑ enim uerum erit fuis¬
se illud qđ erat et non ẽ: et ibi ue¬
rum erit iam fuisse qđ erat. ubi
uerum erat ante qͣm fieret fut᷑um
ẽẽ qđ non erat. Huic ueritati deus
non potest aduersari in quo ẽ ip¬
sa summa et incommutabilis ueri¬
tas. quo illustratur ut sit quic quid
in quoꝵq animis et mentib uerũ
ẽ.Om̃ĩpotentem autem dm non ita
dicimus: ac si eum etiam mori posse
credamꝰ: et quia non potest hoc iõ
non sit dicendus om̃ipotens. Ille pla¬
ne omĩpotens uere solus dicit᷑. qͥ a

Expanded text:
sententia quippe, qua dicimus aliquid sententia quippe, qua dicimus aliquid fuisse, ideo uera est, quia illud, de quo dicimus, iam non est. hanc sententiam deus falsam facere non potest, quia non est contrarius ueritati. quodsi quaeras, ubi sit haec uera sententia, prius inuenitur in animo nostro, cum id uerum scimus et dicimus. sed si et de animo nostro ablata fuerit, cum id, quod scimus, obliti fuerimus, manebit ipsa ueritate. semper enim uerum erit fuisse illud, quod erat et non est; et ibi uerum erit iam fuisse, quod erat, ubi uerum erat, antequam fieret futurum esse, quod non erat. huic ueritati deus non potest aduersari, in quo est ipsa summa et incommutabilis ueritas, quo inlustratur, ut sit, quicquid in quorumque animis et mentibus uerum est. omnipotentem autem deum non ita dicimus, acsi eum etiam mori posse credamus, et quia hoc non potest, ideo non sit dicendus omnipotens. ille plane omnipotens uere solus dicitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Quaꝓpt̃ omĩa que uere fut᷑a sunt:
sine dubio fient. Si autem facta
non fuerint: futura non erant. Ita
omĩa que uere p̃terita sunt: sine
dubio p̃terierunt. Quisquis itaq
dicit. si omĩpotens ẽ d̾s. faciat ut
que facta sunt facta non fuerint:
non uidet hoc se dicere. Si omĩpo¬
tens ẽ faciat ut ea que uera sunt.
eo ipso quo uera sunt falsa sint. Po¬
test enim facere: ut aliqͥd non sit
qđ erat. Tunc enim facit ut ñ sit:
qͣndo id eẽ inuenerit de quo fiat.
Uelut cum aliqͤm qui cepit nascen¬
do eẽ: faciat non ẽẽ moriendo.
hoc enim factum inuenit de quo
fieret. Quis autem dicat ut id
qđ iam non ẽ. faciat non ẽẽ: Quic¬
quid enĩ pret̾itum ẽ. iam non est
Qđ et si de ipso fieri aliquid potest:
adhuc ẽ de quo fiat. Et si ẽ quomͦ
p̃teritum ẽ. Non gͦ ẽ: qđ uere di¬
cimꝰ fuisse. S ideo uerum ẽ illud
fuisse: quia in nr̃a sententia ue-¬
rum ẽ. non in ea re que iam non ẽ.

Expanded text:
quapropter omnia, quae uere futura sunt, quapropter omnia, quae uere futura sunt, sine dubio fient; si autem facta non fuerint, futura non erant . ita omnia, quae uere praeterita sunt, sine dubio praeterierunt. Quisquis itaque dicit: si omnipotens est deus, faciat. ut quae facta sunt, facta non fuerint, non uidet hoc se dicere: si omnipotens est, faciat, ut ea, quae uera sunt, eo ipso, quo uera sunt, falsa sint. potest enim facere, ut aliquid non sit. quod erat; tunc enim facit. ut non sit, quando id esse inuenerit, de quo fiat; uelut cum aliquem, qui coepit esse nascendo, faciat non esse moriendo; hoc enim factum inuenit, de quo fieret. quis autem dicat, ut id, quod iam non est, faciat non esse? quicquid enim praeteritum est, iam non est. quod et si de ipso fieri aliquid potest, adhuc est, de quo fiat, et si est, quomodo praeteritum est ? non ergo est, quod uere dicimus fuisse, sed ideo uerum est illud fuisse, quia in nostra sententia uerum est, non in ea re, quae iam non est.
Abbreviated transcription (Latin):
factum qđ dei uoluntas habet. Qđ
autem dei uoluntas non habet: fi¬
eri de quoqͣm omĩno non posse.
ꝓinde si mͥ dicat᷑ posse fieri ut ca¬
ro u̾bigratia huiꝰ. uł illiꝰ hominis
in corpus celeste mutet᷑ concedo fi¬
eri posse: s utrum futurum sit neᷤᷤ¬
cio. Et ideo nescio: quia qͥd habeat
de hac re dei uoluntas me latet.
Illud me tamen non latet. sine
dubio futurum: si hoc dei uoluntaᷤᷤ
habet. Porro si audiam qđ aliqͥd
futurum erat. s deus fecit ne fie¬
ret: fidissime respondebo. illud po¬
tius futurum erat qđ ds fecit: ñ
illud qdđ si fut᷑um eẽt hoc fecisset.
Nam ds qđ facturꝰ erat utiq sciebat.
Et ideo simul sciebat illud futurũ
non fuisse: qđ ne fieret facturus e¬
rat. Et. ꝓculdubio potiꝰ uerum ẽ. qđ̃
scit ds qͣm qđ opinat᷑ homo. unde¬
etiam tam non possunt futura ñ
fieri. qͣm non fuisse facta p̃terita:
qm̃ non ẽ in dei uoluntate. ut eo
sit aliqͥd falsum quo uerum est.

Expanded text:
factum, quod dei uoluntas habet; quod factum, quod dei uoluntas habet; quod autem dei uoluntas non habet, fieri de quoquam omnino non posse. proinde si mihi dicatur posse fieri, ut caro uerbi gratia huius uel illius hominis in corpus caeleste mutetur, concedo fieri posse, sed utrum futurum sit nescio et ideo nescio, quia quid habeat de hac re dei uoluntas, me latet; illud me tamen non latet sine dubio futurum, si hoc dei uoluntas habet. porro si audiam, quod aliquid futurum erat, sed deus fecit. ne fieret, fidissime respondebo: illud potius futurum erat. quod deus fecit, non illud, quod si futurum esset, hoc fecisset. nam deus, quod facturus erat, utique sciebat et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat; et procul dubio potius uerum est. quod scit deus quam quod opinatur homo. unde tam non possunt futura non fieri quam non fuisse facta praeterita, quoniam non est in dei uoluntate, ut eo sit aliquid falsum, quo uerum est.