comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nebulas fuscitauit. fastoꝵ libri sur.
in qͥb reges ł ꝯsules scͥbunt᷑ a fastibꝰ
dicti .i. potestatibꝰ. uñ ⁊ ouidii libri¬
fastoꝵ dnr. qr de regib ⁊ ꝯsulibꝰ edi¬
ti ft᷑. Proenuũ ẽ miciũ dicendi. St̃
cause narrationẽ ad instruendas au¬
dientiũ aures coaptant᷑. Cuiꝰ nom̃
pleriq latinitatis ꝑiti. sine tͣnslatio¬
ne posuert̃. hoc aũ uocabulũ apͥ nos

Expanded text:
nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt, nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt, in quibus reges ac consules scribuntur, a fascibus dicti, itur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cuius nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
nos sermones uocamꝰ. Sermo aũ dic¬
tꝰ. qr int̾ utrũq serit᷑. Uñ in uirgilio
multa int̾ se serebant. Tractatꝰ est
uniꝰ rei multiplex expositio. eo qd̃
trahat sensũ in multa sentiendi con¬
tractando secũ. Differt. añ sermo t᷑e¬
tatꝰ ⁊ u̾bũ. Sermo enĩ alt̾a eget ꝑso¬
na. tͣctatꝰ specialit̾ ad seipsũ ẽ. u̾bũ¬
aũ ad om̃s. Uñ ⁊ dr. u̾bũ fec̃ ad ppłmn.
Cõmentaria cdicta qͣsi cũ m̃te. Stͣ enĩ
int̾p̃tationes. ut ꝯm̃ta iuris ꝯm̃ta eu¬
głii. apologeticũ ẽ excusatio in quo
solent quidã accusantibꝰ respondẽ:
Indefensione enĩ aut negatiõe so¬
la positũ ẽ. et ẽ nom̃ g̾cuĩ. Pauagi¬
ricũ ẽ licentiosũ ⁊ lasciuiosũ genꝰ
dicendi in laudibꝰ regũ. ni cuiꝰ ꝯpo¬
fitione hoĩes multis m̃daciis adulan
t᷑ ꝙ malũ a g̾cis exortũ ẽ. quoꝵ leui¬
tas iustru cta dicendi facultate ⁊ co¬
pia incredibili. multas m̃dacioꝵ

Expanded text:
nos sermones vocamus. Sermo autem dicnos sermones vocamus. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde in Virgilio: Multa inter se serebant. Tractatus est unius rei multiplex expositio, eo quod tractat sensum in multa sentiendi contrectando secum. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona. Tractatus specialiter ad seipsufecit ad populum. Commentaria dicta quasi commenta. Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, commenta evangelii. Apologeticus est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere, in defensione enim aut negatione sola positus est, et est nomen Graecum. Panegyricum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum: in cujus compositione homines multis mendaciis adulantur. Quod malum a Graecis exortum est; quorum levitas instructa dicendi facultate et copia incredibili multas mendaciorum
Abbreviated transcription (Latin):
iilia habuit. Ieronimꝰ qͦ atq genua¬
diꝰ eccłasticos scͥptores toto orbe q̃ren¬
tes ordine ꝑsecuti st̃. eoꝵq studia p
uno uoluminis indiculo ꝯp̃hẽdert̃.
didit. qͣntos qͥsq nr̃m alienos scͥbere
ꝓpͥa manu uix possit. De nr̃is qͦ apd
g̾cos origenes in scͥpt᷑aꝵ labore tã g̾co ᷤ
Deniq hieronimꝰ sex nilia libroꝵ eiꝰ
legisse se fatet᷑. Hoꝵ tñ oniũ studia.
augustinꝰ ingenio ułscientia sua uiẽ.
Nã tanta scͥpsit ut diebꝰ ac noctibꝰ ñ so¬
lũ scͥbere libros eiꝰ qͥsqͣ. s nec leg̾ẽ qͥdẽ
occurrat. De gn̾e opuscłor.ui.
pusculoꝵ gn̾a ẽẽ tria. Primũ¬
genꝰ excepta st̃. q̃ g̾ce solia nũ¬
cupant᷑. In qͥb ea q̃ uident᷑ obscura
uł difficilia sũmatĩ ac brenit᷑ ꝑstͥn¬
ni u̾bũ appellant. q̃ ꝓferunt᷑ in ppłis.
Terciũ thomi qͦs nos libros uł uolu
st̃ dispittationis. Dialogꝰ ẽ collatio

Expanded text:
milia habuit. Hieronymus quoque atque Gennamilia habuit. Hieronymus quoque atque Gennadius ecclesiasticos scriptores toto orbe quaerentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno voluminis indiculo conprehenderudiderit quantos quisque nostrum alienos scribere propria manu vix possit. De nostris quoque apud Graecos Origenes in scripturarum labore tam Graecos Denique Hieronymus sex milia librorum eius legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit ut diebus ac noctibus non solum scribere libros eius quisquam, sed nec legere quidem occurrat. De generibus opusculorum . Opusculorum genera em excerpta sunt, que grece scholia nuncupantur, in quibus ea que videntur obscura vel difficilia, summatim ac breviter perstrinni verbum appellant que proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volusunt disputa
Abbreviated transcription (Latin):
paret. fuert̃ ⁊ alii int̃p̃tes qͥ ex hebrea
lingua in g̃cam sacra eloqͥa traustule¬
rt̃. sic̃ aquila. simimacꝰ ⁊ theodocion
sic̃ ⁊̃ & uulgaris illa int̾p̃tatio euiꝰ ac¬
tor ñ apparet.&. ob hoc sine noĩe uit̾¬
p̃tis qͥuta editio nuncupat᷑. Pret̾ea
sextã ⁊ septimã editionẽ origenes
miro labore repꝑit.s. cũ cet̾is editio
guarũ ꝑitꝰ. ex hebreo in latinũ eloqͥ¬
fert᷑. Nam ẽ ⁊ u̾boꝵ tenacior. & ꝑspi¬
cuitate sententie clarior: uex̾it .iii.¬
ome pri libroꝵ copiã aduexit
enuliꝰ paulꝰ. ꝑ se macedonũ rege
deuicto. deiñ lucullꝰ epontica preda.
Post hos cesar dedit marco uarroniue
de. Primũ aũ romȩ bibliotetas publici¬
uit. pollio. Hinc g̾cas simul atq lati¬
uas additis auctoꝵ unagineẜin atrio
ꝙ de manubiis magnificentissimũ in¬
sit. pisistratũ in sacre biblioteoe studio
pͥmꝰ adequare ꝯtendit. Hic enĩ in bi¬
blioteca sua ꝓpe tͥgenta uolumui ũ

Expanded text:
paret. Fuerunt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecam sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion: sicut etiam est vulgaris illa interpretatio cujus auctor non apparet, et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam editionem Origenes miro labore reperit, et cum caeteris editioguarum peritus, de hebreo in latinum eloqufertur. Nam est et verborum tenacior et perspicuitate sententie clarior, atome primus librorum copiam advexit Emilius Paulus Persa, Macedonum rege devicto: deinde Lucullus e pontica preda, post hos Cesar dedit Marco Varroni nede. Primum autem Rome bibliothecas publicavit Pollio, Graecas simul atque Latinas, additis auctorum imaginibus in atrio, quod de manubiis magnificentissimum insit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ñ solũ gentiũ scͥpt᷑as s ⁊̃ .&. diuinas lit¬
t̃as in bibliotecã suã ꝯtulit. Nam. lxx.
milia libroꝵ huiꝰ temporis alexandriȩ
Tinuenta siuit: De init̾pretib .ii.

Expanded text:
tur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas littur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inventa sunt. De interpretib
Abbreviated transcription (Latin):
nonĩ accepit. eoq ibi recon¬
dant᷑ libri. Nam biblio libroꝵ
teca repositio int̃p̾tat᷑. Bibli¬
otecã uet̾is testam̃ti et ras scriba pꝰ
ucensam legẽ a caldeis. dũ iudei re¬
gͥssi fuissent ierłm. diuino afflatꝰ spũ
reꝑauit. cunctaq legis ac ꝓpħaꝵ uolu
inuia q̃ fuerant a gentib corrupta cor¬
libros ꝯstituit. ut tot libri eent in lege.
qͦt habebant᷑ lnt̾ȩ. Apd̃ g̃cos aũ biblio¬
tecã pͥmꝰ instituisse pisistratꝰ credr̃. a
theniensiũ tẏrannꝰ. qͣm de inceps ab
atheniensibꝰ auctã. serxes incensis athe¬
uis euex̃ in ꝑsas. longoq pꝰ tp̃re. seleu¬
cꝰ uicanor rursꝰ in g̾ciã retulit. Nuc
studiũ regibꝰ urbibꝰq cet̾is natũ ẽ ꝯpa¬
randi uolumina diu̾sarũ gentiũ.&. ꝑ
int̾p̃tes in g̾cam linguã u̾tendi. Nehic̃
magnꝰ alexander uł successores eoꝵ in¬
filadelfus. om̃is litt̾aturę sagacissimꝰ cũ
studio bibliotecarũ pisistratũ emulare¬

Expanded text:
nomen accepit: eo quod ibi recondantur libri. Nam biblion librorum, theca repositio interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei regressi fuissent in Jerusalem, divino afflatus Spiritu reparavit, cunctaqina quae fuerant a gentibus corrupta corlibros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius inPhiladelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemulare
Abbreviated transcription (Latin):
bibula m̃fitis carta papiro. Nibulã aũ
pipirũ dix̃.q. humorẽ bibat. Carta añ
dictaq carptĩ papiri tegiñ decerptũ
p̃cipua augꝰtea regia ⁊ maioris forinȩ.¬
ui honorẽ octauiam augusti appellata.
Seda libiana. ob honorẽ libie ꝓuintię.
T̃ercia hieretica dicta.ꝙ ad sacros libs
eligebat᷑ simił augustȩ s fub colora¬
ta. Quarta teneotica. a loco alexandri¬
e qͥ ita uocat᷑ fiebat. Aͥnta saltica ab
opido salo. Sexta corneliana. a corne¬
lio gallo p̾fecto egypti pͥmũ ꝯfecta.
Septima emporitica.ꝙ ea merces in¬
uoluunt᷑. eũ sit scͥpt᷑is in inꝰ idonea. S
cũ carta indige̾nt. mbraua

Expanded text:
bibula Memphitis carta papyro. Bibulam autem papyrum dixit quod humorem bibat. Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum praecipua Augin honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia hieratica dicta eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata. Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emporetica, quod ea merces involvuntur, cum sit scripturis minus idonea. § cum carta indigerent, membrana
Abbreviated transcription (Latin):
paruiloꝵ nutrices. ipse dant
ingenĩ pueris. pͥmordia senfus qͣrũ¬
ci iͥ tusci pͥmũ ferro in ceris scͥpsert᷑.
Postea rouiaui iussert̃. ne grafiã fer¬
reũ qͥs ħret. Uñ ⁊ ap̃ scͥbas dicebat᷑ oe¬
rã ferro ne cedito. Postea institutũ¬
ẽ ut cerã ossibꝰ leͬberent sic̃ uidicat at¬
ta in satura dicens. Uertamꝰ uomerẽ
in cerã. inueroneq areinꝰ osseo. Grafi¬
ũ aũ g̾de. latine scͥptoriũ dr̃. Nã grafia¬

Expanded text:
parvulorum nutrices. Ipse dant ingenium pueris, primordia sensut Tusci primum ferro in ceris scripserunt, postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens 12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphium autem Graece, Latine scriptorium d
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd ꝙ disputatione soluendũ sit.
Questio aũ ẽ qͥsitio. cũ q̃rit᷑. an sit. an¬
qͥd sit. an qͣle sit. Argum̃tũ uͦ dictũ qͣ¬
si argutũ. uł ꝙ sit argute inuentũ ad
stili missa uł missi. Ante carte : ⁊ mẽ¬
brauar̃ usũ. indedolatis ex liguo co¬
portitores eaꝵ tabellarios uocauert̃.¬
I. De ceris .ii. De cartis. Capłatio.

Expanded text:
aliquid quod disputatione solvendum sit. Quaestio autem est quaesitio, cum quaeritur an sit, quid sit, quale sit. Argumentum vero dictum quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad στόλοι missa vel missi. Ante cartae et membranarum usum in dedolatis ex ligno coportitores earum tabellarios vocaverunt. De ceris
Abbreviated transcription (Latin):
duo. lucas. iohes. Decimꝰ in qͥb sin¬
sitio ħ ẽ. ꝑ singłos enĩ eugłistas numerꝰ.
subdita ẽ. aera q̃dã minio notata q̃ in¬
dicat in qͦto canone positꝰ sit numerꝰ.
t̾cio.ł si ꝑ ordinẽ usq ad decimũ ꝑue

Expanded text:
s. 4. Decimus, in quibus sinsitio haec est. Per singulos enim evangelistas numerus subdita est aera quaedam minio notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerustertio, et sic per ordinem usque ad decimum pe
Abbreviated transcription (Latin):
pecudũ detrahunt᷑. Fiebãt añ pͥmũ
coloris lutei. id÷ crocei. Postea uͦ rome
candida m̃brana reꝑta ft̃.q apparuit
in habile ẽẽ.ꝙ ⁊ facile sordescant. act¬
emq legentiũ ledant cũ ꝑitioresar¬
chitecti. neq aurea lucunaria poneu¬
da in bibliotecis putent. neq pauim̃¬
ta alia qͣm encaristeo marmoreq au¬
ri fulgore uetat᷑.&. eucaristi iuriditas
reficiat oclos. Nã ⁊ qͥ nũ mulariã dis¬
cunt de narioꝵ formis. mirteos pannoᷤs
subiciunt.⁊ gẽ mar̃ sculytores scarabe¬
ciunt. Et pictores idẽ faciunt. ut labo¬
rẽ uifus eoꝵ uiriditate recreeut. Nem¬
brana aũ cͤandida aut lutea. aut pur¬
purea st̃. Candida nat᷑alit existũt. Lu¬
teũ m̃branũ bicolor ẽ.ꝙ a ꝯfectore u
Purpurea uͦ inficiunt᷑ colore pͥpureo.
in qͥb aurũ ⁊ argentũ liqͤscens pates¬
cat in litt̾is De libxis ꝯficiendis .iiii.¬
uedã gn̾a libroꝵ ap̃ gentiles cer¬
tis modulis ꝯficiebant᷑ breuiori

Expanded text:
pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetat et Carystei viriditas reficiat oculos. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. Membrana autem aut candida aut lutea aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confectore unPurpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteris. De libris conficiendis . Quaedam nomina librorum apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviori
Abbreviated transcription (Latin):
ex num̾o & imbrib acceꝑunt uocabu¬
la. Quẽ numerũ decurrentẽ dece̾ber
finit. ꝓ eoꝙ denariꝰ numerꝰ p̃oeden¬
tes numeros claudit. Raleudas ani.
nouas ⁊ idꝰ. uł ꝓpt̾ festos dies romani
iustituert᷑. uł ꝓpt̾ osficia magistratu¬
ũ. In his eiuĩ dieb ꝯueniebat᷑ in urbibꝰ.
Quida aũ kalendas a colendo appel¬
lari eristimant. Apd uet̾es eiũ oĩũ
ĩsiũ pͥncipia colebant᷑ sic̃ ⁊ apd̾ he¬
breos. Idꝰ aũ pleriq latinoꝵ ab eclen¬
do dictos putant .q. hicdies apd̾ uet̾e ᷤ¬

Expanded text:
o et imbribus acceperunt vocabula; quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros claudit. Kalendas autem, Nonas et Idus propter festos dies Romani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensuum principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud vet
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia hoc m̃se aꝑiunt᷑ in florẽ. qͣsi aꝑił.
Maiꝰ dictꝰ a maia matre mereurii. uł
a maiorib natu. qͥ erant pͥncipes rei¬
publicȩ. Nã innc m̃sem maiorib. sequen
rias. senioꝵ ⁊ iunioꝵ diuisus erat.
Iuliꝰ uͦ ⁊ angustꝰ de honorib hominũ.
iulii ⁊ augusti cesarũ inincupati st̃. Nã

Expanded text:
omnia aperiuntur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem maioribus, sequenrias seniorum et iuniorum divisus erat. Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
em clausũ ꝯponit uesꝑ olimpo. Tenebras
ũ ẽ qnͣ om̃s silent. ꝯticesc̾e aũ silere ẽ.
Intẽpestũ ẽ mediũ ⁊ in actuosũ noctis
tempꝰ. qnͣ agi nicħ pot̾. &. omĩa sopore¬
quieta ft̃. Nã tempꝰ ꝑ se ñ intelligr̾. nͥ
ꝑ actꝰ humanos. Mediũ aũ noctis actu
tẽpore hoc ẽ sine actu. ꝑ quẽ dinosci¬
t᷑ tempꝰ. un ẽ intẽpestiue uenisti gͦ.
Intẽ pesta dr. qr caret tꝑr .i. actu. Galli
eiiũ ꝓpt̾ gallos lucis nuntios dictum.
Matutinũ ẽ int̾ abscessũ tenebrarͣ ⁊
aurore aduentũ. ẜ dictũ matitinũ.q.
hoc tꝑr inchoante mane sit. Dilucu¬
lũ qͣsi iam incipiens parua diei lux.
clarescentis exordiũ .ẜ. pͥmꝰ fpleudor

Expanded text:
em clauso conponit vesper Olympo. Tenebras um est quando omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempquieta sunt. Nam tempus per se non intelligitur, nisi per actus humanos; medium autem noctis actu tempore, hoc est sine actu, per quem dignoscitur tempus; unde est, intempestive venisti. Ergo intempdictum. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum quod hoc tempus inchoante mane sit. Diluculum quasi iam incipiens parva diei lux. clarescentis exordium et primus splendor
Abbreviated transcription (Latin):
morte uitã finire nouit. Culleũ ẽ par¬
ricidale uasculũ ab oculendo .i. clau¬
dendo dictũ. Est aũ uter ex corio fa¬
ctꝰ in qͦ parriciele cũ simia ⁊ gallo ⁊
serpente inclusi in mare p̾ctpitan¬
t᷑. Omĩũ aũ istarũ mortiũ genꝰ ani¬
madu̾sio noĩat᷑. Animadu̾sio enĩ ẽ
qnͣ iudex reũ punit. ⁊ d̾r animad

Expanded text:
morte vitam finire novit. Culleum est parmorte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex
Abbreviated transcription (Latin):
endo uocata. ꝓpd̾ antiqͦs enĩ qui in
bello a morte seruabant᷑. serui uoca¬
bant᷑. Hec ẽ sola maloꝵ omĩũ pꝰtrema.
q̃ liberis omĩ supplicio gͣuior ẽ. Nã uͥ¬
lib̾tas ꝑiit. una ibi ꝑiert᷑ ⁊ omĩa. Nor¬
tiũ uͦ diu̾si casꝰ. Ex qͥb crux ł pati¬
bulũ in qͦ hoĩes appensi cruciantꝰ ł
Sufpensũ enĩ ⁊ strangulatũ eo ꝙ exani¬
mat. S patibuli minor pȩna qͣm cru¬
cis. Nã patibulũ appensos statĩ exaĩat.
Crux aũ subfixos du cruciat. Un ⁊ in
eugłio latronib ut morerent᷑. ẜ de lig¬
no ante sabbatũ depouerent᷑. crurã
ꝯfracta ft̃. qr ligno suspensi cito mori
ñ poterant. In ipso qͦ gn̾e necis differt.
Erudeliꝰ est enĩ aͥ qua spm torqͣntis
extingui. igirib uri. frigore ⁊ fame
necari. canib ⁊ bestiis exponi. Nã fer¬
ro mori ȩtas qͦ maior optauit. Gladius
enĩ sine gͣuiore cruciatu ꝯpendiosa

Expanded text:
ando vocata. Apud antiquos enim qui in ando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior etas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vSuspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum adpensos statim exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentes extingui, ignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa
Abbreviated transcription (Latin):
henđnDictũ ẽ aũ ignominir. qͣsi si¬
ne noĩe sic̃ ignarꝰ sine scientia. si c̃
ignobił sine nobilitate. Hoc qͦ ⁊ in¬
famiũ qͣsi bona fama. fama aũ dicta
m̃ ⁊ bouarͣ rerũ ⁊ malaꝵ. Nã fama fe¬
licitatis uit̾dũ ẽ. ut illd̾. Illustris fama.
ꝙ ñ aliud uelociꝰ ullũ. fame aũ nom̃ cer¬
ti locũ ñ ħt. qr plurimũ mendax ẽ a¬
diciens multa. uł demutans de uerita¬
uͥ ꝓbaueris. eẽ cessat: E exuide resno¬
minat᷑ ñ fama. Exiliũ dictũ qͣsi extͣ
solũ. nã exul dr qͥ extͣ solũ ẽ. Uñ pꝰ¬
liminio redeuntib. hoc ẽ de exiliore
lim̃ patriȩ. Quridit᷑ aũ exiliũ in re¬
legatis ⁊ deportatis. Relegatꝰ ẽ que
bona sua secunt᷑ deportatꝰ quẽ ñ se¬
cunt᷑. ꝑscͥptio exilii. ꝓcul dãpnatio
qͣsi porro scͥptio. Itẽ ꝓscͥptus. qͥa pa¬
lã scriptꝰ. Metalluͣ ẽ uͥ exules depu¬
tant᷑ ad eruendã ueniã. marmtora
q secanda in crustis. Seruitꝰ aserui se¬

Expanded text:
Dictum est autem ignominium quasi sine nomine, sicut ignarus sine scientia, sicut ignobilis sine nobilitate. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama. Fama autem dictmen et bonarum rerum et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud, 'inlustris fama,' qua non aliud velocius ullum. Fama autem nomen certilocum non habet, quia plurimum mendax est, adiciens multa vel demutans de veritaubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exlimen patrie. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est quem bona sua sequuntur, deportatus quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio quasi porro scriptio. Item proscriptio, quasi palam scriptus. Metallum est ubi exules deputantur ad eruendam venam marmoraque secanda in crustis. Servitus a serv
Abbreviated transcription (Latin):
ciorẽ cursũ. ⁊ ue error ꝯputationis eiꝰ
uelocitate accidet ex soł cursu diem
m̃sis ad inuenert᷑. qm̃ tardior soł motꝰ¬
faciliꝰ pot̾at ꝯp̃hendi. Ianuariꝰ m̃sis
annii ⁊ exitꝰ demonstret᷑. februariꝰ nũ¬
cupat᷑ a februa .i. plutone. eui eo ni¬
se sacͥficabat᷑. Nam ianuariũ dus sitꝑis.
februariũ dus manib romani ꝯsecra¬
uert᷑. Ergo februariꝰ afebrua .i. pluto¬
ne. ñ a febre .i. egritudine noĩatꝰ. Matiꝰ appellat᷑
ꝓpt̾ martẽ romanȩ gentis auctorẽ. ułq

Expanded text:
ciorem cursum, et ne error conputationis eius velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motufacilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis anni et exitus demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sacrificabatur. Nam Ianuarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gent
Abbreviated transcription (Latin):
do alienꝰ. Pridie aũ qͣsi pͥori die. ꝑen¬
die id: ꝓ ante diem. uł in autecessũ. id
est prius: Ne uocle .iiii.¬
or a nocendo dicta. eꝙ oculis
noceat. Quȩ id circo lunȩ ac syde¬
rũ luce̾ ħt. ne indecora eẽt .s. ut ꝯsola¬
rent᷑ om̃s nocte oꝑantes. & ut qͥb dam
animantibꝰ ꝗ̃ lucẽ soł ferre ñ possunt
ad sufficientiã tẽꝑaret᷑. Noctis aut̃
⁊ diei alt̾natio ꝓpt̾ uicissitudinẽ dor¬
miendi uigilandiq effecta ẽ.ꝙ. ut oꝑiᷤ
diurni laborẽ noctis reqͥes tẽꝑet. Noc¬
tẽ aũ fieri aut qr longo itin̾e lassat᷑ sol.
⁊ cũ ad ultimũ cȩli spaciũ ꝑuenit elan¬
guescit. ac tabefactꝰ efflat suos ignes.
aut qr eade ui sub t̾ras cogit᷑. qͣ suꝑ t̾raᷤᷤ
ꝑtulit lumͣ. ⁊ sic̃ umbra t̾rȩ nocte̾
facit. Uñ ⁊ uirgiliꝰ. Ruit occeano nox¬

Expanded text:
die autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem, vel in antecessum, id est prius. De nocte . Nox a nocendo dicta, eo quod oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effectrequies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur qua super terras pertulit lumen, et sic umbra terrae noctem facit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃ib oꝑib sius. Meliꝰ aut̃ in uoca¬
buł dierũ de ore xͥano ritꝰ loq̃ndi ȩc¬
cłasticꝰ ꝓcedit. Tam̃ siquẽ forte ꝯsue¬
tudo traxerit. ut illd̃ exeat ex ore
ꝙ imꝓbat corde. intelligat illos om̃s
de quoꝵ nominibꝰ appellati st̃ hi dies.
hoiẽs fuisse.:⁊ ꝓpt̾ beneficia q̃dã mor¬
talia. qr płimũ potuert̃. ⁊ enunuer̃.

Expanded text:
s. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, qui
Abbreviated transcription (Latin):
rio ingeniũ ⁊ linguã.a uen̾e uolupta¬
tẽ.a marte sanguinẽ. a ioue tẽꝑantiã.
a saturno humorẽ. Tał quippe extitit
gentiliũ stulticia. qͥ sͥ finxert̃ tã ridi¬
culosa figñta. Apd̃ hebreos aũ dies pͥ¬
na una sabbati đr: qͥ apd̃ nos dies dñi-¬
cꝰ ẽ. quẽ gentiles soli dicauert᷑. Scd̾a
salbati scd̾a feria. quẽ scłares diẽ lunȩ
uocant. Tercia sabbati. t̾cia feria. quẽ
diẽ illi martis uocant. Quarta salbati
qͣrta fr̃a. qͥ mercurii dies dr a paganiᷤ.
Qͥnta sabbati qͥnta frã. id: qͥntꝰ adie

Expanded text:
rio ingenium et linguam, a Venere voluptario ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. factũ ẽ uesꝑe ⁊ mane dies unꝰ. Bies
scđm egrptios inchoat ab occafu sol.
scłm ꝑsas ab ortu soł. scđm atheuien¬
ses aserta hora diei. Scd̾m romanos
a media nocte. uñ ⁊ tc̃ galliciniũ ẽ. qͦ¬
rũ uox diei ostendit p̾coniũ. qͣn⁊
mesonoccios afflatꝰ fit. Hi es dicti a di¬
is. quoꝵ noĩa romani qͥb dam syde¬
rib sacrauert᷑. Primũ enĩ diem aso¬
le appellauer̃. qui pͥnceps ẽ omĩũ sy¬
derũ. sic̃ ꝙ ide dies capt ẽ eunctoꝵ
dierͣ. Scdni a luna. q̃ soh splendore¬
⁊ magnitudine ꝓxima ẽ. ⁊ ex eo
mutuat lunĩ. Terciũ a stella martis.
Qͥntũ a stella iouis quẽ fetontẽ azunt.
Sextũ auen̾is stella. quã luciferũ as¬
timũ a stella saturni. q̃ sexto cȩlo lo¬
cata .xxx. annis fert᷑ explere cursũ
suũ. Proinde aũ ex his septẽ stelł noĩa
dierũ gentiles dedert̃. eo ꝙ ꝑ eosde
aliqͥd sͥ effici existimareut. dicentes
hre a sole spm̃ a luna corpꝰ. a mercu¬

Expanded text:
Factum est vespere et mane dies unus.' Dies secundum Aegyptios inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soet magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium a stella Martis, Quintum a stella Jovis, quam Phaethonta dicunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum astimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercu
Abbreviated transcription (Latin):
patȩ.q fr̃ in eis nob̾ tẽpꝰ dictionis.i.
in diuino uł humano osficio fari. S ex
his festos dies hominu̾ causa institu¬
tos. feriatos diuinoꝵ sacroꝵ. Partes di¬
ei tres ft̃. Mane. meridies.ẜ. supͣma.
Mane lux mat᷑a ⁊ plena. nec iã crepꝰ¬
culũ. & dictũ mane amanu. Manũ
enĩ antiqͥ bonũ dicebant. Qͥd enĩ me¬
liꝰ luce : Alii mane existimant uoca¬
ri a manib quoꝵ ꝯu̾satio a luna ad
t̾ram ẽ. Alii putant ab aere. qr iuanꝰ
didies. hoc ẽ mediꝰ dies. uł qr te̾ purior
dies ẽ. Mlerũ enĩ purũ d̾r. In toto eiũ
die nicħ clariꝰ meridie. qnͣ sol in me¬
dio cęlo rutilat.ẜ. omnẽ orbẽ pari cla¬
ritate illustrat. Sup̃ma ẽ postrema par̾
dici qͣn sol cursũ suũ in occasũ u̾tit.
Dictaq suꝑẽ ad partẽ ultiniã diei. Se¬
rũ uocatũ a clausis seris. qnͣ iã uor
uenit. ut unꝰ qͥsq sonno tutior sit.
Hodie qͣsi hoc die .s. qͦtidie qͣsi qͦt didic.

Expanded text:
t in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manudidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie,
Abbreviated transcription (Latin):
plagȩ ⁊ flagra pͥmȩ positionis ft̃. Flagel
la ꝑ diminutionẽ uocata. Anguilla ẽ
qͣ cohercent᷑ in scolis pueri. q̃ uulgo sco¬
tica d̾r. fustes st̃ qͥb iuuenes ꝓ crimi¬
nib feriunt᷑. appellati. ꝙ p̃fixi in fossis
stent. qͦs palos rustiq uocant. Uectes dic¬
ti ꝙ manib uectent᷑. un ostia saxaq
uellunt᷑ s hi ad pęnas legũ ñ ꝑtinent.

Expanded text:
flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vocant. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad poena
Abbreviated transcription (Latin):
Mom̃tũ ẽ mininrũ atq angristissimũ
tẽpꝰ. amotu sẏderũ dictũ. Est enĩ ex¬
tremitas horẽ in breuib int̾ualliᷤ cũ
aliqͥd sibi ceclit̾. aut succedit. Hora g̃¬
cũ nom̃ ẽ. ⁊ tñ in latinũ sonat. Hora
enĩ finis ẽ tẽporis. sicͣ ⁊ orȩ st̃ fines

Expanded text:
orus, minimum atque angustissimum tempus a motu siderum dictum. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum nomen est, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et orae sunt fines
Abbreviated transcription (Latin):
a ẽ eũ res aliqͣ sumendȩ mutuȩ pecu¬
niȩ grã. uł mancipat᷑ uł in iure ceditꝰ:
Upoteta ẽ cũ res comodat᷑ sine deposi¬
tione pignoris. pacto uł cautione so¬
la int̾ueniente. Mom̃tũ dictũ atꝑriᷤ
breuitate. ut qͣm cito qͣm statim saluo
negocio reformet᷑. nec in ullã moram
ꝓduci debeat ꝙ repetit᷑. sicͥ nec ullũ
spaciũ ẽ momĩti. cuiꝰ tam breuis ẽ tꝑris
punctꝰ ut in aliqu̾a morã nullomͦ ꝓ
ducat᷑. Instrumentũ ẽ unde aliqͥd ꝯstru¬
imꝰ. ut cultrꝰ calamꝰ. ascia. Instructũ ꝙ
ꝑ instrumentũ efficit᷑. ut bacul. codex
tabula. Usus qͦ in re instructa utim᷑.¬
ut in baculo inniti. in codice legere. ĩ
tabula ludere. S. ⁊ ipse fructꝰ agroꝵ
qr eo utim᷑ usus uocat᷑. Hȩc st illa tͥa¬

Expanded text:
a est, cum res aliqua sumendae mutuae pecua est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimut in baculo inniti, in Codice legere, in tabula ludere, sed, et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa t
Abbreviated transcription (Latin):
ab usu ęris crediti nuncupata. Com¬
poralit̃ tͣnslatũ ẽ. cũ mͦ tꝑris. qͣmdiu
apd̃ eũ sit. un ⁊ ꝯmodũ dictũ ẽ. Pre¬
cariũ ẽ dũ p̾ce creditor rogatꝰ. ꝑmit¬
tit debitorẽ in possessionẽ fundi sibi
obligati demorari. & ex eo fructus ca¬
ꝑe. ⁊ dictũ p̃cariũ. qr p̃ce adit᷑. qͣsi pre¬
ceadiũ.R. ꝓ. d. litt̾a ꝯmutata. Mutuũ
ad tempꝰ. qͣsi du positũ. Depon̾e aũ
qͥs indet᷑. cũ aliqͥs metu furti incen¬
dii. naufragii. apd̃ aliũ custodiȩ causa
ea ꝯplet᷑. Est enĩ arra ꝯplenda u̾ aufe¬
renda. Uiĩ qui ht̾ arrã ñ reddet sic̃ pig¬
nꝰ. s de sicdat pleuitudine̾. ⁊ dicta arra
a re ꝓ qua tͣdit᷑. Itẽ int̾ pignꝰ fidutiã
⁊ ypotetã hoc int̾ est. Pignꝰ enĩ ẽ ꝙ. ꝓ
pt̾ rẽ creditã obligat᷑. cuiꝰ rei possessi¬
onẽ solã ad tempꝰ ꝯseqr̃ creditor. Cete¬
rũ dñium penes debitorẽ est. fiduti¬

Expanded text:
ab usu aeris crediti nuncupata. Comab usu aeris crediti nuncupata. Comliter translatum est cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa stea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiduci
Abbreviated transcription (Latin):
suo tractare patit᷑. Peculiũ aũ a pecu¬
dib dictũ. in qͥb ueterũ ꝯstabat uni¬
u̾sa substantia. Bonoꝵ possessio ẽ ius
possessionis certo ordine. certoq ti¬
tulo acqͥsita. Intestata hereditas ẽ qͣ
testam̃to scͥpta ñ ẽ. aut si scͥpta sit. iu¬
re tñ nequãqͣm ẽ edita. Caduca in̾
int̾ heredes. Erciscunde enĩ apd̃
uet̾es diuisio nuncupabat᷑. Cõmu¬
ni diuidendo ẽ int̾ eos qͥb ꝯmuniᷤᷤ
ẽ res. q̃ actio iubet postulantibꝰ his
arbitriũ dari. cuiꝰ arbitratu res di¬
uidat᷑. Finiũ regundoꝵ act̾o dicta.
eoꝙ ꝑ eã regant᷑ fines utriq ne dis¬
sipent᷑. dũ mͦ nͭͥ angustiore qͥnq pe¬
dũ loco ea ꝯtrou̾sia sit. Locatio ẽ. res
adusũ data. cũ definitione merce¬
dis. Conductio ẽ res in usũ accepta.
cũ ꝯstituta mercede. Res credita ẽ.
q̃ in obligationẽ ita deducta ẽ. ut
ex tẽpore qͦ ꝯtͣhebat᷑. certũ sit eã de¬
bere. Usura ẽ uicrementũ fenoris.

Expanded text:
suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca indeinter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis es est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris,
Abbreviated transcription (Latin):
a qͥb q̃rit᷑ ueritas in iudicio.
Hos qͥsq añ iudiciũ sͥ placitis alligat.
ne cui sit liberũ aut dissimulare ain
subtͣhere se. Hñ ⁊ alligari appellan᷑.
Itẽ testes dictiq testam̃to adhiberi
solent. siẽ signatores.ꝙ restaintũ
signẽnt: S iustr uuñtis legalibꝰ. x. xiiii.¬

Expanded text:
quibus veritas quaeritur in iudicio. Hos quisque ante iudicium sibi placitis alligat, ne cui sit postea liberum aut dissimulare aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. De instrumentis legalibus .
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ dãpnũ. iuncła. u̾b̾a. talionẽ. igno¬
miniũ. exiliũ. seruitutẽ ⁊ mortẽ. his
nãq pęnis. uindicat᷑ om̃e ꝑpetratum
peccatũ. Dampnũ a dimimitione rei
uocatũ. Uincła a iunciendo .i. artando
dicta. eoq ꝯstringant atq retineant. ł
qr ui ligant. Cõpedes dicti qr ꝯtinent
pedes. Pedicȩ ft̃ laquei qͥb pedes illaqͤ¬
ant᷑. dictȩ a pedib capiendis. Cathenȩ
aũ ꝙ capiendo teneant. utͣq uestigia
ne ꝓgͥdiant᷑. Itẽ cathenȩ ꝙ se capiendo
teneant płib nodis. Manicȩ st̃ uincła
qͥb manꝰ capiunt᷑. licet ⁊ manice tu¬
nicaꝵ sint. Nerui boia st̃. Torqͤs clãp

Expanded text:
ncula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant. Conpedes dicti quia continent pedes. Peducae sunt laquei quibus pedes inlaqueantur, dictae a pedibus capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. Manicae sunt vincula quibus manus capiuntur; licet et manicae tunicarum sunt. Nervi. Boia est t
Abbreviated transcription (Latin):
pendit ut sit ⁊ dolor ⁊ metꝰ. Pȩna dic¬
ta ꝙ puniat. Est᷑ au epitetũ nom̃ iẜ
sine adiectione ñ ħt plenũ sensũ. Ad¬
ieis pȩna carceris. pȩna exilii. pęna
mortis. ⁊ imples sensũ. Suppliciũ ꝓpͥe¬

Expanded text:
pendet, ut sit et dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium p
Abbreviated transcription (Latin):
ereditas ẽ res q̃ morte alicuiꝰ
ad quẽ piã ꝑ̃uenit. uł legato
testam̃to uł possessione redẽpta Bicta
aũ hereditas a reb additis. siue ab ȩxe.
qr qͥ possidet agrũ ⁊ censũ soluit. Inde
heres. Res st̃ q̃ in nr̃o iure ꝯsistunti
Iura aũ st̃. q̃ a nob̾ iuste possident᷑. nͨ

Expanded text:
 morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste poss
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi ꝯdiciones. Stipulatio ẽ ꝓmissioł
stipulatores uocant᷑. Dicta añ stipu¬
latio a stipula. Uet̾es enĩ qñ sibi ali¬
qͥd ꝓmittebant. stipulã teuentes fran¬
gebant. qͣm itm̃ iungentes sponsio¬
nes suas agnoscebant. siue stipulum
iuxta paulũ ueridicũ firmũ appel¬
lauert. Sacram̃tũ ẽ pignꝰ sponsioniᷤᷤ.
uocatũ aũ sacram̃tũ. qr uiolare ꝙ qͥs¬

Expanded text:
quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
arguendi. q̃ si lenis fu̾it iurga ẽ. si c̾te
nodosa uł aculeata. scorpio rectissime
noĩat᷑. qͥ arcuato uuln̾e in corpꝰ infigit᷑.
Ictꝰ ꝓpͥe flagelloꝵ ft̃ ab agitando uoca¬
ti. Ungulȩ dictȩ.ꝙ effodiant. He ⁊ fidi¬
culȩ. qr his rei in eculeo torquent᷑. ut fi¬
des inueniat᷑. Eculens aũ dictꝰ ꝙ exten¬
dat. Torm̃ta uͦ ꝙ torqͣndo m̃tẽ inue¬
niant. Est nũ i lautũnum supplicii
genꝰ ad u̾b̾andũ aptũ inuentũ a tar-
la. atq exilia adinuenit. & ipse pͥor
regib exiliũ meruit. Talio ẽ simili¬
tudo uindictȩ. ut talit̾ qͥs patiat᷑ unt fec̃
hoc enĩ ⁊ nat᷑a ⁊ lege ẽ institutũ ut
ledentẽ similis uindicta sequat᷑. Uñ¬

Expanded text:
arguendi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et latomia supplicii genus ad verberandum aptum, inventula atque exilia prior adinvenit et ipse prior ex regibus exilium meruit. Talio est similitudo vindicte, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut ledentem similis vindicta sequatu
Abbreviated transcription (Latin):
uo .i. fusco uocatũ. qr in obscuro fit. Furtũ
aut̃ capitale crim̃ apud maiores fuit. an¬
te pęnã qͣdrupli. ꝑ uasio ẽ rei alienȩ ma¬
nifesta p̾sumptio. furtũ aũ earũdẽ re¬
rũ fit. q̃ de loco in locũ tͣnfferri possunt.
q̃ immobilia st̃. Inficiatio ẽ negacio de¬
bitȩ rei. cũ a creditore deposcit᷑. Itẽ ab¬
iuratio .i. rei creditȩ abnegatio. ambi¬
tꝰ iidiciũ ẽ in eũ qui largitione ho¬
norẽ capit. ⁊ ambit. amissurꝰ dignitarẽ
qͣm mun̾e inuadit. Peculatꝰ iudiciũ in
eos dat᷑. qui fraudẽ ȩrario facutnt. pecu¬
niãq publica. int̾u̾tunt. Nã a peciuua
peculatũ ẽ dictũ. Non aũ sic iudicat᷑
furtũ rei publicȩ. sic̾rei pͥuate. Nã ille
sic iudicat᷑. ut sacrilegꝰ qr fur ẽ sacrꝵ
Reprtundarũ accusator. qͥ pecuni¬
as a sociis cep̾. in hoc iudicio reus. si
ante moriat᷑ in bona eiꝰ iudicium
reddit᷑. Incesti iudiciũ. in uirgines
sacratas uł ꝓpinqͣs sanguine ꝯstitu¬

Expanded text:
id est fusco vocatum, quia in obscura fit. Furtum autem capitale crimen apud majores fuit ante poenam quadrupli. 20. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt, quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitu
Abbreviated transcription (Latin):
pugnauerit. Uis priblica ẽ. si qͥs ciue̾
ante ppłni uł iudicẽ uł regẽ appeilan¬
tͣe necauerit. aut torserit. sine u̾b̾a¬
uerit uł uinxerit. Dolus ẽ m̃tis cal¬
liditas. ab eo ꝙ deludat.. Iliud enĩ
agit. aliud simulat. Petroniꝰ alit̾ existi¬
mat dicens. Qͥd ẽ iudicis dolꝰ Nim¬
rũ uͥ aliqͥd factũ ẽ ꝙ legi dolet. Habe¬
tis cdolũ. accipite nẽ malũ. Calĩp¬
nia ẽ rurgiũ alienȩ litis.a caluen
do .i. decipiendo dlicta. falsitas ap¬
pellata a fando. aliud qͣm uerũ est.
ꝯtͣ ordinẽ iuris. Seditio dr̃. dissen¬
ẽ uiiiiisio eiiiiũ. ꝙ seorsũ alii ad alios eunt.
Nam hi maxime turbatione rerͣ.
i tu multu gaudent. Sacrilegiũ ꝓ-¬
prie ẽ sacrarũ rerũ furtiĩ. postea
q in ycloloꝵ cultu hesit hoc nom̃.
inacidii uocabulũ ꝯpositũ ẽ es hoĩe
⁊ cale. N enĩ cedem in hominẽ fecis
se ꝯꝑtꝰ erat. homicidã uetẽs appellabãt.
Parricidii actio ñ solũ in eu̾ dabat᷑. qui

Expanded text:
pugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud quam verum est. contra ordinem iuris. Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen.Homicidii vocabulum compositum est ex homine, et caede; qui enim caedem in hominem fecisse s erat, homicidam veteres appellabant. 17. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui
Abbreviated transcription (Latin):
epła uice codicelloꝵ. Fretio ẽ certꝰ dierũ
niutierꝰ. in qͦ iustitutꝰ heresaut adit he¬
reditatẽ. aut finito tp̃re cretionis exclu¬
dit᷑ nec lib̾ũ ẽ illi ultͣ capiendȩ heduatiͤ
Cretia aũ appellata qͣsi decrerio .i. de
es tot. ad eundarũ aũ hereditatũ cer¬
gssimꝰ statutꝰ erat dies qͥb ñ eẽt crecio
addita. fidi ꝯmissũ dictũ ut fiat ꝙ a
defuncto ꝯmittit᷑. Nã fides dicta. eo
ex pace ꝯueniens. scͥpt᷑a legib ac mo¬
ribꝰ ꝯꝓbata .&. dictũ pactũ qͣsi ex pace
pepigit fedus. Placitũ qͦ sinulit̾ ab
eo q placet. Alii dñt pactũ eẽq uoleas

Expanded text:
is Cretio est certus dierum numerus, in quo constitutus heres aut accipit hereditatem aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiende hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est es tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus comprobata; et dictum pactum, quasi ex pace pepigit. 19. Placitum quoque similiter ab eo quod placet. Alii dicunt Pactum esse quod volens
Abbreviated transcription (Latin):
onis eiꝰ. Preciũ uocatũ eo ꝙ priꝰ eũ da¬
sidẽ debeamꝰ. Cõmerciũ dictũ a mer¬
cibꝰ quo noĩe resuenales appellamꝰ. am̃
restitutio ẽ. cause uł rei reparatio.¬
ut sausa redintegrit᷑ q̃ ui potestatis ex¬
pleta ñ ẽ. Res redintegrat᷑. q̃ u po¬
testatis ablata atq ex torta.ẽ. d̾ cͥmi
Ua carendo nom̃ ħt. ut furtũ. fal¬
sitas.s. cet̾a q̃ ñ occidt᷑. s infamant.
Facinꝰ dictũ a faciendo malũ. ꝙ noce¬
at alt̾i. Flagiciũ a flagitando corrup¬
telã libidinis. qͣ noceat sibi. Hec sunt
duo gn̾a omiũ ꝑeocatoꝵ. Uis ẽ uirtꝰ
potestatis. ꝑ qͣm causa siue res. uel
aufert᷑ uł extorquet᷑. uis pͥuata ẽ

Expanded text:
dasidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Undrestitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. De crimen a carendo nomen: ut furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res vel aufertur vel extorquetur. Vis
Abbreviated transcription (Latin):
re possidet᷑ ꝙ iuste. hoc recteꝙ bene.
&d̾ aũ male possidet᷑. alienũ ẽ. Male
aũ possidet. qͥ uł su iᷤͨmale utit᷑. ł alie¬
na p̃sumit. Possidet aũ iuste. qͥñ irre¬
itt᷑ cupiditate. Qͥaũ cupiditate te¬
tiet᷑. possessꝰ ẽ ñ possessor. Bona sũt
adres bonas utant᷑. Peculiũ ꝓpͥe ini

Expanded text:
 bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt ad res bonas utantur. Peculium propri
Abbreviated transcription (Latin):
te aũ eẽ ñ recte s ex more. Cyrogra¬
fũ ẽ cautio. Emptio ⁊ uenditio ẽ re¬
rũ ꝯmutatio. atq ꝯtractꝰ ex ꝯueni¬
entia ueniens. Emptio aũ dictaq
a me tͥ sit uenditio. qͣsi uenundati
o.i. a nundinis. Honatio ẽ cuiꝰ libet
rei tͣnsactio. Dictã aũ dnt donatio¬
nẽ qͣsi doni actionẽ .&. dotẽ qͣsi do itẽ.
Precedente enĩ in nuptiis donatione.
dos seq̃r. Nã antiquitꝰ nuptiar̾ erat
ritꝰ quo se maritꝰ. iuror innic̃e eme¬
baut. ne uidet᷑ uror ancilla. sic̃ habe¬
mꝰ in iure. Inde ẽq p̾cedente donatio¬
ne iuri. seq̃r dos uxoris. Nonatio usu¬
fructuaria ido đr. qr donator ex ea n¬
sũ fructiũ adhuc retinet. seruato cu¬
idonatũ ẽ iure. Donatio directa ido
nuncupat᷑. qr ⁊ iure ⁊ usu stat̾i tͣnsit
in alt̾m. nec ultͣ aliqͥd unde ad iusdo¬
natoris retorq̃t᷑. Conditiones ꝓpͥe testi¬
ũ ft̃. ⁊ dicte ꝯditiões a ꝯdicendo. qͣsi
ꝯditiões. qr ñ ibi unꝰ testis iurat. s dn

Expanded text:
te autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi tes