comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non dubitent. Dicebant enum. Ilemo potest
dimittere peceata : nisi solus deus. uerum
utiq dicebant. Quamuis enim eccłia peceata
dimittat. hoc enim dñs ostendit dicens. quo¬
rum remiseritis peccata remittunt᷑ eis. &
quorum retinueritis retenta sunt: solus ta¬
men ille peccata dimittit. quia ait. sine me
nichil potestis facere. Ipse enim erat ds̃: ipse
erat ⁊ homo. Immo ipse ẽ. deus ⁊ homo s ds̃
ꝑ se. homo uero ꝑ dm̃ potestatem habens dinit

Expanded text:
non dubitent. Dicebant enim: nemo potest dimittere peccata nisi solus Deus. Verum utique dicebant. Quamvis enim Ecclesia peccata dimittat; hoc enim Dominus ostendit dicens: « Quorum remiseritis peccata remittuntur eis, et quorum retinueritis retenta sunt ; » solus tamen ille peccata dimittit, qui ait: « Sine me nihil potestis facere . » Ipse enim erat Deus; ipse erat et homo: imo ipse est Deus et homo; sed Deus per se, homo vero per Domini potestatem habet di
Abbreviated transcription (Latin):
ita fides hominẽ munit. et a diaboli raculis¬
et infestationibꝰ defendit. Ila tamen. que fu¬
erit bonis oꝑibus ad ornata. T̃ ela autem du¬
aboli ignea appellat suggestionem prauam
qua nos meendit ad mala oꝑa agenda. que
exetinguitur id est suꝑatur ꝑ uirtutem fidei.
Et galleam salutis assumite. Ci alea in capite po¬
intur. omnesq corporis sensus munit et ꝓte¬
git : iusum uidelicet in occłis. auditum mau¬
ribus. gustum in ore. olfatum in naribus.
tactum in toto capite. Quid debemus ergo
intelligere ꝑ galeam. que ut diximus om̃s
sensus corporis ꝓtegit : Dñm iħm axp̃m: et¬
ꝓtectionem illiis. ꝑ caput uero mentem.
Qura sicut capite reguntur membra: ita¬
mente cogitationes disponuntur. Ponamus
m illo fidutiam. nõ in nob̃ met ipsis. ⁊ ipse tue¬
bitur omnes sensus nr̃os. ne adiabolo hoste
antiquo possint uulnerari. Et gladium sp̃s

Expanded text:
ita fides hominem munit, et ab eo diaboli ita fides hominem munit, et ab eo diaboli et infestationibus defendit, illa tamen quae fuerit bonis operibus adornata. Tela autem daboli ignea appellat suggestionem pravam, quae nos incendit ad mala opera agenda, et quae exstinguitur per virtutem fidei. Et galeam salutis assumite. Galea in capite ponitur, omnesque corporis sensus munit et protegit, visum videlicet in oculis; auditum in auribus, gustum in ore, olfactum in naribus, tactum in toto corpore. Quid debemus ergo intelligere per galeam, quae, ut diximus, omnes sensus corporis protegit? Dominum Jesum otectionem illius. Per caput vero mentem, quia sicut capite reguntur membra, ita cogitationes mente disponuntur. Ponamus in illo fiduciam non in nosipsos, et ipse tuebitur omnes sensus nostros, ne a diabolo hoste antiquo possint vulnerari. « Et gladium spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
Induti lorica iusticie. Recte iusticia lorice conpa¬
ratur : quia sicut lorica multis circulis con¬
texitur. ita iusticia multis uirtutibus constat.
Mliter. Iusticia enim bene lorice potest compa¬
rari : quia sicut lorica pectus munit. uentrẽ
pellit: in gluiuem uentris restringit. luxuri¬
sensus. Sicuti ille qui calciatos habet pedes
tem ꝓnichilo ducit : ita et uos diabolum ser¬
pentem antiquii. spinas quoq id est puncti¬
spnite: et liberi ad p̃dicationem ęuangłis in¬
cedite. Aliter. Per calciamenta que ex mortuis
animalibꝰ fiunt. debemus intelligere dicta uł
pedes habemus. cum dictis et exemplis p̃c̃e¬
dentium patrum minuti. securi ad p̃dicandũ
euangłium pacis acce dimus. E uangłium au¬
tem pacis dicitur. quia ibi continetur pax
głii meremur reconsiliari deo In omnibus
sub auditur p̃liis et certaminibus scutum fi
telum potest appellari. P roprie tamen illuo
quoa giclongum ꝓtenditur: ut lancea. Noon

Expanded text:
Induti loricam justitiae. Recte justitia loricae compaInduti loricam justitiae. Recte justitia loricae comparatur, quia sicut lorica multis circulis contexitur, ita justitia multis virtutibus constat. Aliteri justitia etenim loricae potest comparari, quia sipellit, ingluviem ventris restringit, luxurisensus: Sicut ille qui calceatos habet pedes,tem viae pro nihilo ducit: ita et vos diabolum serpentem antiquum, spinas quoqjus contemnite, et liberi ad praedicationem Evangelii incedite. Aliter: per calceamenta quae ex mortuis animalibus fiunt, debemus intelligere dicta et pedes habemus, cum dictis et exemplis praecedentium patrum muniti, securi ad praedicandum Evangelium pacis accedimus. Evangelium autem pacis dicitur, quia ibi continetur pax  observantiam Evangelii meremur reconciliari Deo. In omnibus, subaudis discipulis et certaminibus, sumentes telum potest appellari: proprie tamen illud quod in longum protenditur, ut lancea. Nam t
Abbreviated transcription (Latin):
tium qui sunt ueri drłite. ita mali reges
et pͥncipes cum suis gentibus qui contra
ppłm dei pugnabant. ut fuerunt reges is¬
nis ⁊ hereticis: qui eccłiam dei semꝑ impug¬
ad uersus principes ⁊ potestates. accipite ar¬
id est omnes uirtutes.: ut possitis resistere
in die malo. et in om̃ibus ꝑfecti stare. io ẽ
in om̃ibus ꝓsperis et add uersis ꝑseuerare fr¬
muis. in fide et in bonis oꝑibus. Diem malũ
uocat p̾sens tempus. nõ quod ꝑse sit malum.
sed quia multa mala in eo fiant. uel etiam dic̃
diem malum diem iudicii. in quo om̃s mali dãp¬
nabuntur. State ergo succinti lumbos ur̃os
inueritate. Lumbos succinguis : cum luxu¬
riam refrenamus. State inquit in fide. in bono
oꝑe. ⁊ restringite lumbos aluxuria. ubi ma-¬
cime uiget. Et in hoc in ueritate facite. non
in mendatio neq ꝑ hẏpocrism : neq ut lau¬
dem hom̃ium cupratis. Sel in ueritate dieit
quasi ꝓ amore nominis xp̃i. qui est ueritas.

Expanded text:
tium qui sunt veri Israelitae, ita mali reges tium qui sunt veri Israelitae, ita mali reges et principes cum suis gentibus, qui contra populum Dei pugnabant, ut fuerunt reges Isnis et haereticis, qui Ecclesiam Dei semper impugdversus principes et potestates, ideo « accipite arid est, omnes virtutes, « ut possitis resistere in die malo, et in omnibus perfecti stare, » id est, in omnibus prosperis et in adversis perseverare firmi in fide bonisque operibus. Diem malum appellat praesens tempus, non quod per se sit malum, sed quia multa mala in eo fiant. Vel etiam diem diem malum dicit, diem judicii, in quo omnes mali damnabuntur. State ergo succincti lumbos vestros in veritatem. Lumbos succingimus, cum luxuriam refrenamus. State, inquit, in fide, in bono opere, et restringite lumbos a luxuria, ubi maxime viget, et hoc in veritate facite, non in mendacio, neque per hypocrisim, neque ut laudem hominum capiatis; vel in veritate dicit, quasi pro amore nominis Christi, qui est veritas.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando tenebre id est infideles dm̃ ignoran¬
tes : et peccatores. Ad quod dicendum quia
ex libro damelis illud accepit. ubi dicitur
princeps grecorum et princeps psarum.
Ee libro quoq ezechielis ubi dicitur ad pͥn¬
cipem tyri : tu signaculum similitudinis
in paradiso dei fiusti. et cȩt̾ã que ibi dicunt᷑
de hoc et deprincipibus aliarum gentium.
egiptiorum. uidelicet assiriorum et ydinne¬
tur : illis gentibus p̃positi. Sicut imnus quisq
fidelium habet sibi bonum angł̃m delega¬
tum ad custodiam sui: ita et pagani habẽt
malos angłos. qui eis principantur ꝑmissio¬
ne dei. Et sicut michael p̃positus est genti
ad iutor nisi michael princeps uester: ita ha¬
bent  gentes in infidelitate manentes. ma¬
los principes. Dicamus et altius. A płs reple
gr̃a. qualis dauit fuit qui in terp̃tatur ma¬
nu fortis. siue desid̾abilis.: aliiq quam plurimi.
Et sicut ppłs ssrł sig̾cabat populum crecien¬

Expanded text:
aliquando tenebrae , » id est, infideles Deum ignoranaliquando tenebrae , » id est, infideles Deum ignorantes et peccatorex libro Danielis illud accepit, ubi legitur: Principes Graecorum et principes Persarum ; ex libro quoque Ezechielis ubi dicitur ad principem Tyri: Tu signaculum similitudinis in paradiso Dei fuisti : et caetera quae ibi dicuntur de hoc et de principibus aliarum gentium, Aegyptiorum videlicet, Assyriorum, Idumaetur illis gentibus praepositi. Sicut enim unusquisque fidelium habet sibi angelum delegatum ad custodiam sui: ita et pagani habent malos qui eis principantur permissione Dei, et sicut Michael praepositus est genti adjutor meus nisi Michael princeps vester ; ita habent et gentes in infidelitate manentes malos principes. Dicamus et altius: Apostolus repletgratia, qualis fuit David qui interpretatur manu fortis sive desiderabilis, aliique quamplurimi: et sicut populus Israel significabat populum creden
Abbreviated transcription (Latin):
are om̃s ministros illuis. Uerbi gratia. Sic̃
suꝑato principe. excercitus facile fugatur.:
quod ꝓbari potest ex libro iudith. quo nar¬
rante didicimus. quia holoferne principe
militie interempto. multitudo excercituum
in fugam uersa: et audeis facillime est su¬
ꝑata. S querendum ẽ quomodo possimus
pugnare contra demones : qui sp̃s sunt. Nã
om̃ibus patet: contra sp̃m armis matertali¬
morate. et de certemus eo modo quolegimꝰ¬
iacob luctatum esse cum angło : orando.
ieumando. uigilando. cęt̾isq bonis oꝑibus in¬
sistendo. ut sicut ille meruit ab angło scõ
benedici cum quo luctabatur orando: ita
nos suꝑato diabolo. a dño benedici merea¬
mur. Ceterum queri potest ubi acceꝑit
apłs ut demones ⁊ malignos sp̃s principes.
ac potestates. ac rectores tenebrarum harũ¬
appellaret. id est hom̃ium infidelium am̃
ignorantium et peccatorũ. de quorũ numero
fuerant illi quondam quibus dicebat. fiustis

Expanded text:
erimus omnes ministros illius; verbi gratia: Sicut, erimus omnes ministros illius; verbi gratia: Sicut, superato principe, exercitus facile fugatur. Quod probari potest ex libro Judith, quo narrante discimilitiae interempto, multitudo exercituum in fugam versa est, et a Judaeis facillime est superata . Sed quaerendum est quomodo pugnare possumus contra daemones, qui spiritus sunt? Nonne omnibus patet contra spiritum armis materialimorata, et decertemus eo modo quo legimus luctatum esse Jacob cum angelo, orando, jejunando, vigilando, caeterisque bonis operibus insistendo, ut sicut ille meruit ab angelo sancto benedici, cum quo luctabatur orando, ita et nos, superato diabolo, a Domino benedici mereamur. Caeterum quaeri potest, ubi acceperit Apostolus, ut daemones et malignos spiritus principes et potestates ac rectores tenebrarum haruappellaret, id est hominum infidelium, Deum ignorantium et peccatorum, de quorum ministerio fuerant illi quondam, quibus dicebat: « Fuistis
Abbreviated transcription (Latin):
sus carnem et sanguiem : sed aduersus mũ¬
nem appellat isto in loco apłs homines. qͥ
constant ex carne ex sanguine. aquibus
plerumq suadente diabolo impugnamur.
Et dicit quia nõ est nob̃ colluctatio io est
pugna aduersus ilos solummodo: sed aduer¬
sul demones qui pͥncipantur mals homiubꝰ
et potestite ecercendo suꝑ illos reg̃t illos
potiuiss admalum quam ad bonum: ipsiꝙ ap
aeniq appellatur aer inscripturis sacris un¬
de et aues celi dicuntur : qui ut philosophi
dicunt et doctores etiam nr̃i opmantur.
ita plenus ẽ demonibus et malignis sp̃itibꝰ
sicuti radius solis minutissimis puliusculis.
Contra hos ergo pugnandum est nobis. potiꝰ
quam contra homines cõstantes ex carne &
sanguine: quia quicquid mali contra nos
homines machinantur ab illis eis suggerit᷑.
Et si suꝑauerimus illos qui sunt principes ma¬
litiȩ. et quoꝵ instuctu uicia carnis nr̃e con¬
tra nos seuiunt: tunc facile poterimus suꝑ¬

Expanded text:
sus carnem et sanguinem, sed adversus psus carnem et sanguinem, sed adversus pnem appellat Apostolus isto loco omnes homines, qui constant ex carne et sanguine, a quibus plerumque, suadente diabolo, impugnamur: et dicit, quia non est nobis colluctatio, id est pugna, adversus illos solummodo, sed adversus daemones, qui principantur malis hominibus, et potestatem exercendo super illos, regunt illos potius ad malum quam ad bonum. Ipsique apdenique appellatur aer in Scripturis sacris. Unde et aves coeli dicuntur. Qui, ut philosophi dixerunt, et doctores nostri opinantur, ita plenus est daemonibus et malignis spiritibus, sicuti radius solis minutissimis atomis. Contra hos ergo tam pugnandum est nobis, quam etiam contra homines constantes ex carne et sanguine, quia quidquid mali contra nos homines machinantur, ab illis suggeritur. Et si superaverimus illos qui sunt principes malitiae, et quorum instinctu vitia carnis nostrae contra nos saeviunt, tunc facile superare pot
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod ergo dicit indinte armaturam dei:
in uobis assumite. Uerbi gr̃a. Est ille iustꝰ¬
et uerus. patiens. castus. mansuetus. appella
tur agnus. et leo. et uitulus. Indinte uos
iusticiam. ueritatem. patientiam. caritatẽ.
castitatem. mansuetudinem. Estote agnus
id est mites. leo id est fortes infide. in bono
opere. et contra diabolum. Estote ⁊uitulus
mortificantes uosmet ipsos cum uiciis et
concupiscentiis : ut possitis stare aduersus
insid̾ias diaboli. Multis modis insidiatur nob̃
diabolus. Deniq insidiatur nobis: ꝑ malas
suggestiones. Insidiatur ꝑ incia carnis nr̃e.
et incentiua malarum delectationum. Insi¬
diatur ꝑ ministros suos. ꝑ hereticos uidelic¬
et falsos fratres : atq paganos. Sed contra
hos omnes debemus nos uiriliter pugnare
ne possimus suꝑari. Poterat aliquis dicere.
O paule quare p̃cipis nos omnẽ armatu¬
ram dei induere. Ad hoc ipse sub iunxcit.
sina nõ est nob̃ inquiens colluctatio aduer-¬

Expanded text:
Quod ergo dicit: Induite armaturam Dei, Quod ergo dicit: Induite armaturam Dei, in vobis assumite, verbi gratia: Et ille justus, verus, patiens, castus, mansuetus, appellatus est agnus, et leo, et vitulus: induit vos justitiam, veritatem, patientiam, charitatem, castitatem, mansuetid est, mites; leo, fortes in fide, in bono opere contra diabolum. Estote et vitulus, mortificantes vosmetipsos cum vitiis et concupiscentiis, ut possitis stare adversus insidias diaboli. Multus enim modis insidiatur nobis diabolus. Denique insidiatur nobis per malas suggestiones. Insidiatur per vitia carnis nostrae, et incentiva malarum delectationum. Insidiatur per ministros suos ut per haereticos et falsos fratres atque paganos. Sed contra hos omnes debemus nos viriliter pugnare, ut possimus superare. Poterat aliquis dicere: O Paule, quare praecipis omnem armaturam Dei induere? Ad haec ille subjungit: « Quia non est nobis, » inquiens, « colluctatio adver
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis eius. ꝑ ost spetialia p̃cepta quibꝰ
ammonit apłs uiros et mulieres. patres
et filios. dños et seruos. sub iunxit ista
generalia nõ solum ad hephesios quibus iit¬
tebat hanc ȩpłam : sed ad om̃em sexum.
et ad om̃em conditionem: et dixit. De cȩtõ
id ẽ deinceps et p̃ter illa que suꝑuis diximꝰ.
et inpotentia uirtutis eius. Nolite confidere
in ur̃a fortitudine. neq in meritis ur̃is .: neq
in potentia principum huiꝰ scłi. s in dño ⁊
in potentia uirtutis eius confortamini. In¬
dute armatirram dei: ut possitis stare ad¬
uersus insicias diaboli. In hoc nomine q̃d
est armatura. comprehenduntur om̃a utasa
bellica: lorica indelicet. galea. scutum. l ancea.
tela. cetaq instrumenta armorum. Specialt
autem debemus in telligere ꝑ armaturam
quod idem apłs alias dicit. Quot quot in
xp̃o baptizati estis: xp̃m indiustis. T̃unc ensi
i duunt electi xp̃m. quando uirtutes que
inxp̃o sunt ꝑ ad iutorium illius assumunt.

Expanded text:
liqua. Post spiritalia praecepta, quibus admonuit Apostolus viros et mulieres, patres et filios, dominos et servos, subjunxit ista generalia, non solum ad Ephesios quibus mittebat hanc epistolam, sed ad omnem sexum, et ad omnem conditionem, et dixit: « De caetero, » id est, deinceps et praeter illa quae superius diximus, « et in potentia virtutis ejus. » Nolite confidere in vestra fortitudine, nin potentia principum hujus saeculi, sed in Domino et in potentia virtutis ejus confortamini. Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. In hoc nomine quod est armatura comprehenduntur omnia vasa bellica, lorica videlicet, galea, scutum, lancea, tela, caeteraque instrumenta armorum; spiritaliter autem quod debemus intelligere per armaturam quod idem Apostolus alias dixit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis . Tunc enim induunt electi Christum, quando virtutes quae in Christo sunt, per adjutorium illius assumunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Id circo autem gladuis appellatur: quia si¬
cuti glacdio fugantur hostes. ita ꝑ cognitio¬
nem diumarum scripturarum. possimus fu¬
gare omnes insidias ⁊ omina machinam̃ta
draboli. appetendo illa que scriptura sacra¬
docet. euitando que ꝓhibet. Et nõ solum
demones ꝑ eius cognitionem et ad iutorium
dei possumus suꝑare : sed etiam auctoritate
illius hereticos conuincere: et errorem illoꝵ
destruere. Gr̃a id est fides et remissio pecca¬
torum. sit uobis in in corruptione id est in
integritate fidei cum om̃bus qui dilguit aimi¬
catorum rt societas etña sit uob̾ cum om̃ibꝰ
se gxmali ubi accipient omnes electi in¬
Q cõmtabileͣm in anima. fulgentes sicut sol
m regno patris sui: cum quo felices inscła
Ad philipenses.

Expanded text:
Idcirco autem gladius appellatur, quia sicuti gladio fugantur hostes, ita per cognitionem divinarum Scripturarum possumus fugare omnes insidias et omnia machinamenta diaboli, appetendo illa quae Scriptura docet, et vitando quae prohibet: et non solum daemones per ejus cognitionem et adjutorium Dei possumus superare, sed etiam auctoritate illius haereticos convincere, et errorem illorum destruere. Gratia, id est fides et remissio peccatorum, sit vobis in incorruptione, id est in integritate cum omnibus qui diligunt Domicatorum, societas aeterna sit vobis cum omnibus esurrectione, ubi accipient omnes electi inimmortalitatem in anima, fulgentes sicut sol in regno Patris sui, cum quo felices in saecM. Philippenses
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmqͣm iħs non baptizaret s discipłi eiꝰ : reliquit
uideam ⁊ habiit iterum ingalileam. Cognouit em̾̃
iħs phariseos suo baptismo non edificatos s indig¬
natos fuisse . ⁊ id̾o ne insue p̾dicatiõis untio scan¬
dalum fieret ad tempus uideam reliquit: donec
eus fama in miracłis de clarata maioram aueto¬
ritatẽ enuis baptisimis &e doctrina sus ciꝑet. Quod
autẽ ait quamꝗͣ iħs nõ baptizaret s discipłi eiꝰ :
ad ert̾iorẽ lauacionẽ spectat. Si enim iłs non
nem interius ext̾iusq purificat : ꝑse tamen nõ
baptizat. quia non ꝑse ẜ ꝑ discipłos suos corpora
lauat. Oportebat aũ eum transire ꝑmediam sa

Expanded text:
on baptizaret, sed discipuli ejus, reliquit Judaeam, et abiit iterum in Galilaeam. Cognovit enim Jesus, Pharisaeos suo baptismo non aedificatos, sed indignatos fuisse; et ideo, ne in suae praedicationis initio scandalum fieret, ad tempus Judaeam dereliquit, donec ejus fama in miraculis declarata, majorem auctoritatem ejus baptismus et doctrina susciperent . Quod autem ait, quanquam Jesus non baptizaret sed discipuli ejus, ad exteriorem lavationem spectat. Snem interius exteriusque purificat. Per se tamen non baptizat, quia non per se, sed per discipulos suos corpora lavat. Oportebat autem eum transire per Sa
Abbreviated transcription (Latin):
eis non dediss: nisi eos ad audiendũ ⁊ eredendũ
uoluntarios p̾uidisset. iiͦii. tͦ.¬
ost duos aũ dies exit inde ⁊ abiit inga¬
sileam ⁊ tunc quidẽ uenit naz areth ubi
nutritus fuerat. Quẽ cũ homines ipsis loci
uidissent. qui ⁊ matrem eiꝰ ⁊ ipsum abinfan-¬
eia cognouerant. ceꝑunt ei de trahere dicentes.
Nlonne hic ẽ. filius iosepħ ⁊ marie: Nonne ⁊
fratres euis sunt apud nos : unde ei hec omia:
& scandalizbantur. in eo. Ipse aũ dicrit eis. Nlon
est ꝓpħa sine honore nisi in patria sua. Unde ⁊ hic
dr. Ipse enim iħs testimoniũ ꝑ hibuit. qr ꝓpħa in
sua patria honorẽ. non habet. Quod qupd signifi¬
cet. in aliis euuangłiis erposimmis. Huc usq int̾¬
positio. Cum gͦ ueniss ingalileam erceꝑunt eum¬

Expanded text:
eis non dedisset, nisi eos ad audiendum et credendum eis non dedisset, nisi eos ad audiendum et credendum voluntarios praevidisset. XII. os autem dies exiit inde, et abiit in Galilaeam, et tunc quidem venit in Nazareth, ubi nutritus fuerat. Quem cum homines ipsius loci vidissent, qui et matrem ejus, et ipsum ab infantia cognoverant, coeperunt ei detrahere dicentes: Nonne hic est filius Joseph, et Mariae? Nonne et fratres ejus sunt apud nos? Unde ei haec omnia? Et scandalizabantur in eo. Ipse autem dixit eis: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua. Unde et hic dicitur: Ipse enim Jesus testimonium perhibuit, quia propheta in sua patria honorem non habet. Quod, quid significet, in aliis Evangeliis exposuimus. Huc usque interpositio. Cum ergo venisset in Galilaeam
Abbreviated transcription (Latin):
feci. sum uenissent ergo ad illum samaritani.
rogauerunt eum ut ibi maneret: ⁊ mansit ibi
maneat duos dies: quatinus duo p̾cepta carita¬
tis duorumq testamentorũ fidem nos ⁊ amare
⁊ tenere doceat. Hec enim sufficiunt nob̾ ad illu¬
minacionẽ. sufficiunt ⁊ ad uite plenitudinem.
quia caritas numquam ercidit caritas finem
non habet. Magni gͣ isti dies qui finẽ non habẽt.
Sequitur. Q multi plures credid̾unt ꝓpt̾ sermo¬
nem eiꝰ : quam ꝓpt̾ sermonẽ mulieris. In stabat
mulier. ce p̾dicabat : ⁊ uerbum ꝑ quem factasunt
omĩa ꝓ ut poterat uerbis adiuuabat. Dicebat
gͥ ei iam despicientes audire eam. q̃uia iam
non ꝓpt̾ tuam loquelam credimus non tua p̾di¬
cacione indigemus. Ipsi enim audiuimus ⁊ sei¬
mus quia hic ẽ. uere saluator mundi. Sciebat
enim dñs iħs quales isti erant. quando eos mes¬
ses maturas. uocabat dicens. indete regiones qr
abbe sunt. iam ad messem. hoc enim testimoniũ

Expanded text:
feci. Cum venissent ergo ad illum Samaritani, rogaverunt eum, ut ibi maneret, et mansit ibi maneat duos dies: quatenus duo praecepta charitatis, duorumque testamentorum fidem nos et amare et tenere doceat. Haec enim sufficiunt nobis ad illuminationem, sufficiunt et ad vitae plenitudinem, quia charitas nunquam excidit, charitas finem non habet. Magni igitur isti dies, qui finem non habent. Sequitur: Et multo plures crediderunt propter sermonem ejus, quam propter sermonem muliicabat, et Verbum, per quem facta sunt omnia, prout poterat, per verbum adjuvabat. Dicebant igitur ei, jam despicientes audire eam, quia jam non propter tuam loquelam credimus: non tua praedicatione indigemus. Ipsi enim audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Sciebat enim Dominus Jesus, quales isti erant, quando eos messes maturas vocabat dicens: Videte regiones, quia albae sunt jam ad messem. Hoc enim testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
apłi non collegissent. E in hoc ẽ. uerbum uerum.
quia alius ẽ. qui seminat: ⁊ alius qui metit. In
hoc enim euuangłii uerbũ uerũ ⁊ indubitabile
ẽẽ ꝓbatur: quia hoc quod apłi affirmant. ꝓpħe p̾
direrunt. Quod isti dicunt factum: illi dixer̃

Expanded text:
apostoli non collegissent. Et in hoc est verbum verum, apostoli non collegissent. Et in hoc est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius qui metit. In hoc enim Evangelii verbum verum, et indubitabile esse probatur, quia hoc, quod apostoli affirmant, prophetae praedixerunt. Quod isti dicunt factum, illi dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ne labor ipse grauis ⁊ asꝑ ẽẽ uideatur : oꝑis mer¬
cedem eis ꝓmittit dicens. E qui metit merce¬
dem accipit ⁊ congregat fructum inuitam et̾¬
nam : unde ⁊ qui seminat simul gaudeat¬
⁊ qui metit. Semnatores enim ꝓpħe fuer̃.
qui fid̃i ⁊ doctrine semina. primũ in illo ppło
seminauerunt. Messores uero apłi : qui ppło iã
pene instruetos ⁊ credulos inecłie aream colle¬
gerunt. Ero quibus ninirũ fructum suscipi¬
ent uitam et̾nam : quatinus seminatores ⁊
messores simul gaudeant simulq et̾na beati¬
tudine ꝑfruantur. In hoc enim ẽ uerbũ uerũ:
quia alius ẽ. qui seminat ⁊ alius ẽ. qui metit.
Ego misi uos metere : quod uos non laborastis.
alii laboranerunt: ⁊ uos in labores eorum in¬
troistis. Nlisi enĩ ꝓpħe seminassent. ⁊ xp̾i ad¬
uentum ⁊ cet̾a que de eo scripta sunt p̾mincias¬
sent. tantam fidelium messem in illo ppło

Expanded text:
ne labor ipse gravis, et asper esse videatur, operis merne labor ipse gravis, et asper esse videatur, operis mercedem eis promittit, dicens: Et qui metit, mercedem accipit, et congregat fructum in vitam aeternam. Ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Seminatores enim prophetae fuerunt, qui fidei et doctrinae semina primum in illo populo seminarunt. Messores vero apostoli, qui populos jam pene instructos, et credulos in Ecclesiae aream collegerunt. Pro quibus nimirum fructum suscipient, vitam aeternam; quatenus seminatores et messores simul gaudeant, simulque aeterna beatitudine perfruantur, In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui seminat, et alius est qui metit. Ego misi vos metere, quod vos non laborastis. Alii laboraverunt, et vos in labores eorum introistis. Nisi enim prophetae seminassent, et Christi adventum, et caetera quae de eo scripta sunt praenuntiassent, tantam fidelium messem in illo populo
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant gͦ discipłi eiꝰ ad inuicem. Nlumquid
aliquis attulit ei. manducare: Ecce discipłi nõ
in telligunt de quo cibo dñs loquitur. sic̃ ⁊ mu¬
lier suꝑuis non in telligebat aquam de qua ei
dñs loquebatur. Dic̃ ei iħs. Meus cibus ẽ. ut fa¬
ciam uoluntatẽ eius qui misit me. ut ꝑficia
opus eiꝰ. hoc cibo delector hoc reficior: quẽ qr
ad huc carnales estis nondum ad plenum in tel¬
ligitis. Nonne uos dicitis quia ad huc .iiii. men¬
ses sunt.⁊ mensis uenit: ẜcc e dico uob̾ leuate
occłos ur̃os. ⁊ uidete regiones quia albe sunt
iam ad messem. uidens enum iħs totam ciui¬
tatẽ illam ad se confluentem. ⁊ iam ad creden¬
dum maturam ⁊ paratam : sub messionis fig᷑a
de ea loquit᷑. Discipłos ad uidendũ inuitat: ⁊
occłos eos leuare p̾cipit. ut uerbi dĩ falcem
arripientes metere incipiant: dum messes iã
albas. ⁊ ad colligendum inderet ẽẽ idoneas. ꝓ

Expanded text:
Dicebant ergo discipuli ad invicem: Nunquid Dicebant ergo discipuli ad invicem: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Ecce discipuli non intelligunt, de quo cibo Dominus loquebatur, sicut et mulier superius non intelligebat aquam, de qua ei Dominus loquebatur. Dicit eis Jesus: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui misit me, ut perficiam opus ejus. Hoc cibo delector, hoc reficior. quem, quia adhuc carnales estis, nondum ad plenum intelligitis. Nonne vos dicitis, quia adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? Ecce dico vobis: Levate oculos vestros, et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem. Videns enim Jesus totam civitatem illam ad se confluentem, et jam ad credendum maturam et paratam, sub messionis figura de ea loquitur, discipulos ad audiendum invitat, et oculos eos levare praecipit, ut verbi Dei falcem arripientes, metere incipiant, dum messes 227 jam albas, et ad colligendum videret esse idoneas. Et
Abbreviated transcription (Latin):
uelabit. dic̃ ei iħs. Ego sum qui loquor tecum.
ꝙͣ continuo uener̃ discipłi eiꝰ ⁊ mirabantur qr
cum muliere loquebatur. Quare mirabantur:
Quia hoc fortasse inusu non habebat. Nemo
tamen dicrit. quid queris aut quid loqueris eũ
ea : nullam malam suspicionẽ habentes in eo
de ea. Illis aũ uenientibus siluit mulier : mul¬
tum fortasse nisi illi uenissent ad huc loeutu¬
ra. Reliquit gͦ ydriam suam. reliquit prauã
intelligenciam suã : cum qua de fontibus isrł.
carnaliter ⁊ non sp̾u̾alit̾ bib̾e solebat. E habiit
ientatẽ abiit ad eccłiam gentium iuit in
uniu̾sum mundum p̾dicare euuangłtũ om̃i
creature. E dic illis hominibus. uenite ⁊ iude
te hominẽ qui diã mͥ om̾a quecũq feci. Nũqͥd
bant ad eum. Significantes eos qui reliota gen¬
tilitate usq hodie conuertuntur ad eum. In¬
terea rogabant eum discipłi dicentes. Rabbi
manduca. Ille autem dirit eis. Ego eibum ha¬
beo manducare. quem uos nescitis.

Expanded text:
loquor tecum. Et continuo venerunt discipuli ejus, et mirabantur, quia cum muliere loquebatur. Cur mirabantur? Quia hoc fortasse in usu non habebat. Nemo tamen dixit, Quid quaeris, aut quid loqueris cum ea? nullam suspicionem habentes in eo de ea. Illis autem venientibus, siluit mulier, multum fortasse, nisi illi venissent, adhuc locutura. Reliquit ergo hydriam suam. Reliquit pravam intelligentiam suam, cum qua de fontibus Israel carnaliter, et non spiritualiter bibere solebat. Et abiit in civitatem. Abiit ad ecclesiam Gentium. Ivit in universum mundum praedicare Evangelium omni creaturae. Et dicit illis hominibus: Vente hominem, qui dixit mihi omnia quaecunque feci. Nunquid bant ad eum. Significantes eos qui, relicta Gentilitate, usque hodie convertuntur ad eum. Interea rogabant eum discipuli dicentes: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego cibum habeo manducare, quem vos nescitis.
Abbreviated transcription (Latin):
quia salus ex ud̾is ẽ. S ueniet hora ⁊ nẽ ẽ. quan¬
do ui adoratores ad orabunt patrẽ in sp̃n ⁊ uerita¬
te. ueniet inquit hora ⁊ nũc ẽ. quando u̾ ⁊ sp̾ua¬
les ad oratores non inmonte uł meiuitate. s in sp̾n
& ueritate dm̃ ad orabunt. Quãuis em̾ alieubi
eos ad orare oporteat. non tamen ad montem uł
ad eiuitatẽ s poeuis ad cor respicit ds. Nec montẽ
alciorẽ nec cuntatẽ nobiliorẽ attendit: ẜ cor cõ¬
tritum ⁊ humiliatũ ds non sꝑuit. In tra gͥ in¬
ce clauso hostio ora patrẽ tiuĩ.¬
cubieułm tuum a non labiis tantum sed
sp̃u ⁊ ueritate. Soli autẽ uidi. soli confessores.
soli legis obseruatores ad orant quod scrunt: cet̾i
uero ad orant quod nesciunt. Quare :¬
Quia salus ex uidis ẽ. Ex quibus uidis : audi
apłm. Non enĩ qui in manifesto uideus ẽ. neq
inmanfesto in carne cireumeisio: ẜ qui in abs¬
condito uideus. ⁊ circu̾cisio cordis in sp̃u non
modo diẽ. uos ad oratis qd̃ nescitis. nos ad oramus

Expanded text:
udaeis est. Sed veniet hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Veniet, inquit, hora, et nunc est, quando veri et spirituales adoratores non in monte, vel in civitate, sed in spiritu et veritate Deum adorabunt. Quamvis enim alicubi eos orare oporteat, non tamen ad montem, vel ad civitatem, sed potius ad cor respicit Deus. Nec montem altiorem, nec civitatem nobiliorem attendit; sed cor contritum et humiliatum D clauso ostio, ora Patrem tuum. Ora non labiis tantum, sed spiritu et veritate. Soli autem Judaei, soli confessores, soli legis observatores adorant quod sciunt: caeteri vero adorant quod nesciunt. Cur? Quia salus ex Judaeis est. Ex quibus Judaeis? Audi Apostolum: « Non enim qui in manifesto Judaeuin manifesto in carne circumcisio, sed qui in abscondito Judaeus, et circumcisio cordis in spiritu, non modo dicit: Vos adoratis quod nescitis; nos adoramus
Abbreviated transcription (Latin):
s fidem nostram sitit iħs. Unde in sequentibus
ait. Meus cibus ẽ. ut faciam uoluntatẽ patris
mei qui in celis ẽ. Patris eni uoluntas erat ut
ppłm saluaret ⁊ ad fidẽ conuerteret. Hoc gͥ erat
quod sitiebat iħs. Discipłi autẽ eius abierant
ineuntatẽ ut cibos emerent. Dic̃ ei mulier sama¬
ritana. Quomͦ tu iuideus cum sis bib̾e a me
pocis que sum mulier samaritana. Non em̾
coutuntur uicd̃i samaritanis. Quamuis enim
samaritani isrłite erant. tamen secuti ierobo¬
am. qui eos idola colere docuit : intantum ale¬
ge erant alienati ut quasi gentiles auid̃is hab̾en¬
tur. Respondit iħs ⁊ diã ei. Si scires donum
di. & quis ẽ. qui dieit tibi da michi bib̾e: tu for¬
sitan petisses ab eo. ⁊ dediss tibi aquam uniam.
Si me inquit coguosceres. si sẽo spũ illuminata
eẽs. donum namq di ẽ. sp̃s sc̃s. tu forsitan pe¬
tisses ame : sic̃ ego peto ate modo.⁊ dedisse tibi

Expanded text:
sed fidem nostram sitit Jesus. Unde in sequentibus sed fidem nostram sitit Jesus. Unde in sequentibus ait: Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei, qui in coelis est. Patris autem voluntas erat ut populum salvaret et ad fidem converteret. Hoc igitur erat quod sitiebat Jesus. Discipuli autem ejus abierant in civitatem, ut cibos emerent. Dicit ergo ei mulier Samaritana: Quomodo tu, Judaeus cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Quamvis enim Samaritani Israelitae erant, tamen secuti Jeroboam, qui eos idola colere docuit, in tantum a lege erant alienati, ut quasi Gentiles a Judaeis haberentur: Respondit Jesus, et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi: Da mihi bibere, tum forsitan petisses ab eo, et dodisset tibi aquam vivam. Si me, inquit, cognosceres, et sancto Spiritu illuminata esses, donum namque Dei est Spiritus sanctus, tu forsitan petisses a me, sicut ego modo peto a te, et dedissem tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ibi eum dicentẽ audient. uenite ad me om̃s qui
laboratis ⁊ onerati estis : ⁊ ego reficiam uos.
Ideo emĩ iħs suꝑ puteum fatigatus quieuit. ut
nob̾ ubi quietem queramus ostenderet. Erat aũ
hora quasi serta: quia etas mundi serta. Prima
em̃ etas ab adam usq ad noe. Scda usq ad abraã.
Tereia usq ad dł. Quarta usq ad transinigracio¬
nẽ babilonis. Quinta usq ad xp̃m. Serta usq
ad finẽ scłi. uenit mulier de samaria haurire
aquam. Hec enim mulier tota illa plebs isrłiti¬
ea michi ẽẽ uidetur : que ad puteum ia cob ad
fontes isrł. ad scripturas patriarcharũ ⁊ ꝓpħar̃¬
cotidie uenit: ẜ quia uirimi non habet bibendo
satiari non potest. Hoc autẽ insequentibus ea po¬
nentur. Dic̃ ei iħs. Da michi bib̾e. Sitit iħs : sitit
fons inte. de quo seriptũ ẽ. qm̃ apud te ẽ. fons uite.
S si fons uiuus ẽ. quomͦ sitire potest: Non aꝗͣ

Expanded text:
ibi eum dicentem audient: « Venite ad me omnes qui ibi eum dicentem audient: « Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . » Ideo enim Jesus super puteum fatigatus quievit, ut nobis ubi quietem quaeramus, ostenderet. Erat autem hora quasi sexta, quia aetas mundi sexta: prima enim aetas ab Adam usque ad Noe; secunda usque ad Abraham; tertia usque ad David; quarta usque ad transmigrationem Babylonis; quinta usque ad Christum; sexta usque ad finem saeculi. Venit mulier de Samaria haurire aquam. Haec enim mulier, tota illa plebs Israelitica mihi esse videtur; quae ad puteum Jacob, ad fontes Israel, ad Scripturas patriarcharum quotidie venit, sed quia virum non habet, bibendo satiari non potest. Hoc autem in sequentibus exponetur. Dicit ei Jesus: 225 Da mihi bibere. Sitit Jesus, sitit fons vitae, de quo scriptum est: « Quoniam apud te est fons vitae . » Sed si fons vivus est, quomodo sitire potest? Non aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ia cobioseph filio suo. E rat au̾ ibi fons iacob:
hoc ẽ. enĩ illud p̾dium de quo iacob filium suum
benedicens ait. Do tibi partẽ unam extra fr̃s tuos:
ꝗͣuentã tuli de manu amorrei ingladio ⁊ arcu
meo. Ibi autẽ erat fons iacob. Si em̃ iacob erat
ille fons: bonam aquam habebat. cum scrip¬
tum sit. in eccłiis benedicite deo. dño de fontibꝰ
isrł. Fons iste ꝓfunda patriarcharũ fides ⁊ doc¬
trina eẽ uidetur. Unde non solum fons s puteus
uoeatur. Fons quidem ꝓpt̾ uiuam aquam:
puteus autem ꝓpt̾ ꝓfunditatem. Ualde eium
ꝓfunda ẽ. legis ⁊ ꝓpħarum scientia. Iħs gͦ fati¬
gatus eritinere : sedebeit sic suꝑ puteum. Ho¬
ra erat quasi serta. Fatigatur enim iħs s sed̃m
carnem. Hlisi enim fatigaretur. nisi esuriret
ce sitiret : homo ẽẽ non erederetur. Sic gͥ id ẽ fati¬
gatus sedebat suꝑ puteum. Qui gͦ sunt fatigati.
qui requiescere uolut ueniant ad puteum. ueni¬
ant ad seripturas ꝓpħarũ : ibi inuemient iħm.

Expanded text:
oseph filio suo. Erat ibi fons Jacob. Hoc est enim illud praedium, de quo Jacob, filium suum Joseph benedicens, ait: « Do tibi partem unam extra fratres tuos, quam tuli de manu Amorrhaei in gladio, et arcu meo . » Ibi autem erat fons Jacob. Si enim Jacob erat ille fons, bonam aquam habebat. Cum scriptum sit: « In ecclesiis benedicite Deo Domino de fontibus Israel . » Fons iste profunda patriarcharum fides et doctrina esse videtur. Unde non solum fons, sed et puteus vocatur. Fons quidem propter vivam aquam: puteus autem propter profunditatem. Valde enim profunda est legis et prophetarum scientia. Jesus ergo fatigatus ex itinere sedebat sic supra puteum. Hora erat quasi sexta. Fatigatur enim Jesus, sed secundum carnem. Nisi enim fatigaretur, nisi esuriret et sitiret, homo esse non crederetur. Sic igitur, id est fatigatus, sedebat supra puteum. Qui ergo sunt fatigati, qui requiescere volunt, veniant ad puteum, veniant ad Scripturas prophetarum, ibi invenient Jesum,
Abbreviated transcription (Latin):
moysi. quibꝰ plebs illa isrłitica que ꝑ hanc mulie¬
rem significatur ad tempus comuncta. quasi uror
enim alios amatores secuta. ⁊ cum ydolis formea¬
ta hos uiros legitimos fugiens fugiens errori con
tor. Dic̃ ei mulier. Dñe ut uideo ꝓpħa estu. Hoc
enim mulier non dicriss. nisi uirũ suum uocas¬
set. Iam gͥ error fugit iam formeator abscedit.
Sequitur. Patres nr̃i in monte hoc ad orauerũt.
& uos dicitis quia iͥerosolimis ẽ. locus ubi ad ora¬
re oportet. uideo inquit quia ꝓpħa estu. Respon¬
de gͣ mͥ quod int̾rogo ⁊ disce̾ coneupisco. Quid ẽ.
hoc qd̃ dicitis uos uidi. quia iherosolimis ẽ. locus
ubi ad horare oportet cum certum sit quia patres
in monte hoc ad orauerunt. Diẽ ei iħs. Mulier
crede michi quia ueniet hora quando neq inmõ¬

Expanded text:
Moysis, quibus plebs illa Israelitica, quae per hanc mulieMoysis, quibus plebs illa Israelitica, quae per hanc mulierem significatur, ad tempus convicta, quasi uxor enim alios amatores secuta, et cum idolis fornicata, hos viros legitimos fugiens, errori constor. Dicit ei mulier: Domine, ut video, propheta es tu. Hoc enim mulier non dixisset, nisi virum suum vocasset. Jam igitur error fugit. Jam fornicator abscedit. Sequitur: Patres nostri in monte 226 hoc adoraverunt, et vos dicitis, quia Hierosolymis est locus, ubi adorare oportet. Video, inquit, quia propheta es tu. Responde igitur mihi quae interrogo, et discere concupisco. Quid est hoc, quod dicitis vos, Judaei, quia Hierosolymis est locus ubi adorare oportet, cum certum sit quia patres nostri in monte hoc adoraverunt? Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi, quia veniet hora, quando neque in mo
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Hoc au̾ dicebat de sp̃u quẽ accepturi erat
ereden tes ineum. Dic̃ ad eum mulier. Dñe
da mͥ hanc aquam ut non sitiam ^ uemam huc
haurire. Separata iam aliquantulum mulier
apriori intelligentia. non illius putei aquan
in telligit. Aliam aquam petit. qua semꝑ ha¬
bundans amplius eam illuc uenire non sit ne¬
cesse.s quia iste quoq intellectus carnał ẽ: ad
esto p̾sens. noli iam ꝑdiuersa fluctuare. Uir em̾
anime in tellectus ẽ. quo regitur ⁊ gub̃natur. Res¬
pondit mulier ⁊ diar̃. Non habeo uirũ. Diẽ ei iħs
Benediaisti quia non habeo uirum. Quinq em
uiros habuisti. ⁊ hunc quem habes non ẽ. tuus uir.
hoc uere dicisti. Quamuis em̾ ista aliud signifi¬
cent. credendum ẽ tamen quinq uiros hanc
feminam habuisse: nunc autẽ alicui infornica¬
cionem consencisse. Quod utiq dñn non late¬
bat. Sp̾ualiter aũ quinq uiri. quinq sunt libri

Expanded text:
 accepturi erant  accepturi erant credentes in eum. Dicit ad eum mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Separata jam aliquantulum mulier a priori intelligentia, non illius putei aquam intelligit: aliam aquam petit, qua semper abundans, amplius eam illuc venire non sit necesse. Sed quia iste quoque intellectus carnalis est, ad esto praesens; noli jam per diversa fluctuare. Vir enim animae intellectus est, quo et regitur et gubernatur. Respondit mulier, et dixit: Non habeo virum. Dicit ei Jesus: Bene dixisti, quia non habeo virum; quinque enim viros habuisti, et hic, quem habes, non est tuus vir. Hoc vere dixisti. Quamvis enim aliud ista significent, credendum est tamen, quinque viros hanc feminam habuisse; nunc autem alicui in fornicationem consensisse? Quod utique Dominum non latebat. Spiritualiter autem quinque viri quinque sunt libri
Abbreviated transcription (Latin):
ipse exeo bibit ⁊ filii eiꝰ ⁊ peccora eiꝰ. Tu mͥ inquit
uniam aquam ꝓmittis. unua autẽ aqua hec ẽ.
s neq hauritorium habes neq uas. neq funem
te hab̾e conspicio : in suꝑ ⁊ puteus altus ẽ. ad euiꝰ
ꝓfunditatem manibus attingere non uales.
Unde ergo habes aquam iiuam : Aut si hie
aliam ꝓmittis. ad euiꝰ comparacionẽ hanc aquã
non uuiam s mortuam intelligas. quare pat̾
nr iacob eam nob non dedit: Fumquid tu illo
maior es: hoc aũ mulier illa dicebat. quia nõ¬
dum xp̃i uerba intelligebat. Respondit iłis
&e diar̃ ei. Onu̾s qui bib̾it eraqua hac sitiet ite¬
rum. Qui aũ bibit er aqua quam ego dabo ei:
fiet in eo fons aque salientis inuitam et̾nam.
Paulatim separat eam ds̃ a suo intellectu ut
ad meliorẽ in telligenciam eam trahat. Hec au̾
aqua illa ẽ. de qua alibi ait. Qui sitit uemiat
⁊ bibat: ⁊ deuentre eius fluent aque unie. Qd̃
quid significet. mor euuangłista exr posuit di

Expanded text:
ibit, et filii ejus, et pecora ejus. Tu mihi, inquit, vivam aquam promittis. Viva autem aqua haec est; sed neque hauritorium habes, neque vas, neque funem te habere conspicio. Insuper et puteus altus est, ad cujus profunditatem manibus attingere non vales. Unde ergo tibi aqua viva? Aut si hic aliam promittis, ad cujus comparationem hanc aquam non vivam, sed mortuam intelligas, cur pater noster Jacob eam nobis non dedit? Nunquid tu illo major es? Hoc autem mulier illa dicebat, quia nondum Christi verba intelligebat. Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum. Qui autem biberit ex aqua, quam ego fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Paulatim separat eam Dominus a suo intellectu, ut ad meliorem intelligentiam eam trahat. Haec autem aqua illa est de qua alibi ait: Qui sitit, veniat et bibat, et de ventre ejus fluent aquae vivae. Quod quid significet, mox evangelista exposu
Abbreviated transcription (Latin):
sata. Ego sum amicus sponsi. qui ante eu̾ stans
ad seruiendum ad obsequendũ. ꝓpt̾ eiꝰ delectabi¬
lem uocem gaudens. exulto gaudio magno. Hoc
e em̃ quod ait. Hoc gͦ gaudium meum imple¬
tum ẽ. Ecce inquit iam p̾dicat. iam baptizat.
impletum ẽ. gaudiu̾ meum. impleta ẽ. ꝓpħia m̾a:
hoc ego expectabam hoc inde desid̾abam. Cesset
umbra : ueritas ad est. Illum oportet cresee̾ : me
autẽ minui. Preuit enim xrp̃s. quia iam credit᷑
eẽ. quod erat : minuitur ioħs. quia cessauit esti¬

Expanded text:
sata. Ego vero sum amicus sponsi, qui ante eum stans sata. Ego vero sum amicus sponsi, qui ante eum stans ad serviendum, audiens ad obsequendum, propter ejus delectabilem vocem gaudens exsulto gaudio magno. Hoc est enim quod ait: Hoc ergo gaudium meum impletum est. Ecce, inquit, jam praedicat, jam baptizat; impletum est gaudium meum; impleta est prophetia mea. Hoc ego exspectabam, hoc videre desiderabam. Cesset umbra, Veritas adest. Illum oportet crescere, me autem minui. Crevit enim Christus, quia jam creditur esse, qui erat. Minuitur
Abbreviated transcription (Latin):
quam nisi fuerit ei datum de celo. Ac si dieat:
ao eum ueniunt om̃s. eiꝰ tam̃ testimonium no
accipiurit om̃s. qm nichil bom potest homo ac¬
cipere. nisi ei datum fuerit de celo. Unde ipse
quoq dñs ait. Nemo em ad me nisi pat̾ m̾s tra¬
xerit eum. Om̃e .N. datũ obtimum. ⁊ om̃e do¬
num ꝑfectum desursum ẽ. descendens apa¬
tre luminum. Ipsi uos testimonium ꝑhibetis.
quod dixerim ego non sum xp̃s. s qͥr missus sũ
timonium ꝑhibui ⁊ non michi. uos ipsi michi
testes estis quod ego hoc dixerim. hoc testimoniũ
ꝑhibuerim. illum sic̃ decuit ⁊ exaltando ⁊ me
sieut oportuit humiliando. Missus em̃ sum an¬
te illum quasi p̾co ante iudicẽ.⁊ quasi sponsus
ante sponsum. X hoc ẽ. quod ait. Qui habet
sponsam sponsus ẽ : amicus autẽ sponsi qui
stat ⁊ audit eum. gaudio gaudet ꝓpt̾ uocem
sponsi. Ille inquit ẽ. sponsus. eui sc̃a eccłia castiꝰ
ampleribus copulatur. eius sangumne redempta
enis de latere fabricata. eiusq fidi anulo despon¬

Expanded text:
dicat: Ad eum 223 veniunt omnes; ejus tamen testimonium non accipiunt omnes, quoniam nihil boni potest homo accipere, nisi ei datum fuerit de coelo. Unde ipse quoque Dominus ait: « Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum . » « Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . » Ipsi vos testimonium perhibebitis, quod dixerim ego: Non sum Christus, sed quia missus sum timonium perhibui, et non mihi. Vos ipsi mihi testes eritis, quod ego hoc dixerim, hoc testimonium perhibuerim, illum, sicut decuit, exaltando, et me, sicut oportuit, humiliando. Missus enim sum ante illum, quasi praeco ante judicem, et quasi amicus ante sponsum. Et hoc est quod ait: Qui habet sponsam, sponsus est. Amicus autem sponsi, qui stat, et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Ille, inquit, est sponsus, cui sancta Ecclesia castis amplexibus copulatur, ejus sanguine redempta, ejus de latere fabricata, ejusque fidei annulo despon
Abbreviated transcription (Latin):
sus fuerat in carcerem ioħs. Postꝗͣ enim inuin̾
aquam conuertit. ea que suꝑuis scripta sunt
locutus dñs. simul cum discipłis suis uenit in
uideam t̾ram: cum illis utiq discipłis quos t̾e̾
temporis habebat. Nlondum emĩ apłos elege¬

Expanded text:
sus fuerat in carcerem Joannes. Postquam enim in vinum sus fuerat in carcerem Joannes. Postquam enim in vinum aquas convertit, et ea quae superius scripta sunt locutus est Dominus, simul cum discipulis suis venit in Judaeam terram; cum illis utique discipulis quos tunc temporis habebat: nondum enim apostolos elege
Abbreviated transcription (Latin):
ce ad ulteri noctem amant. ⁊ tenebas diligunt.
Et hoc ẽ. qd̾ ait. Omñs emi qui male agit. odit
lucem : ⁊ non uenit ad lucẽ ut nõ arguantur
oꝑa eius. Hinc ẽ. enĩ quod ad ulteri. ꝑ uiri. ho¬
micide. fures ꝓditores. & sacrilegi. ep̃is se p̾sen¬
tare ⁊ uerba d̃i audire nolunt. Qui autẽ fac̃
ueritatẽ uenit ad lucem. ut manifestentur oꝑa
eus quia indo sunt facta. Ille inquit qui facit
ueritataem idẽ oꝑa ueritatis oꝑa uera ⁊ in corrup¬
ta quia uicł̃i non metuit : libenter uenit ad lu¬
cem. libenter se rp̃o ⁊ enis discipłis rep̾sentat.
Quod aut̃ ꝙͥ diseipłi luar tlicantur : audi ip̾m
gͥ uenit : qui ad hos uenire non metiit.uiii.
ost hec uenit iħs ⁊ discipłi eius in uideã
terram.⁊ illic de morabatur cum eis.⁊
baptizabat. Erat aũ ⁊ ioħs baptizans in enon
iuata salim quia aque multe erant illie ⁊
uemebant ⁊ baptiz abantur. Non dum eni mis¬

Expanded text:
et adulteri noctem amant, et tenebras diligunt. et adulteri noctem amant, et tenebras diligunt. Et hoc est quod ait: Omnis enim qui male agit odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. Hinc est quod adulteri, perjuri, homicidae, fures, proditores, et sacrilegi episcopis se praesentare, et verba Dei audire nolunt. Qui autem facit veritatem venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta. Ille, inquit, qui facit veritatem, id est opera veritatis, opera vera et incorrupta, quia videri non metuit, libenter venit ad lucem. Libenter se Christo, ejusque discipulis repraesentat. Quod autem Christi discipuli lux dicantur, audi ipsum igitur venit, qui ad hos venire non metuit. VIII. Post haec venit Jesus, et discipuli ejus in Judaeam terram, et illic demorabatur cum eis, et baptizabat. Erat autem et Joannes baptizans in Enon juxta Salim, quia aquae multae erant illic, et veniebant, et baptizabantur. Nondum enim mis
Abbreviated transcription (Latin):
iudicati sunt: Indĩ namq dispositione iam uidi¬
immutabilis ẽ: ad huc tamen uidicandi sunt
non ut sentencia mutetur. s ut manifeste au¬
diant ⁊ in telligant id qd̾ de eis dispositũ ẽ : di¬
cente dño. ite maledicti in ignẽ et̾nũ. Hoc ẽ.
autem iudicium quia lur uenit inmundum:
&e dilererunt homines magis tenebras quam
lucem. Hocinquit ẽ. iudicium ꝓpt̾ quod mali
damnabuntur. Si em̾ quis dieat quare dam¬
nentur. hoc indieni̾ datur ⁊ hec ratio redditur.:
quia lu& uenit inmundum.⁊ dilererunt
homines magis tenebras quam lucem. Si em̾
non ueniss ⁊ locutus eis funiss. peccatũ non ha¬
b̾ent: nunc au̾ excusationẽ non habent de pec¬
catis suis. Magis em̾ tenebras ꝗͣ lucem diligut:
qui non xrp̃m s diabolum imitantur. Iste enim
luar mudi dr. ille princeps tenebrarum uocat᷑.
Erant em̾ eorũ mala oꝑa. Itło inquit tenebras
dilexer̃ quia eorum mala oꝑa erant. Mala eni
oꝑa non lucem s tenebras quer̃. Unde ⁊ latrones

Expanded text:
positione jam judiimmutabilis est. Adhuc tamen judicandi sunt; non ut sententia mutetur, sed ut manifeste audiant et intelligant id, quod de eis dispositum est, dicente Domino: « Ite, maledicti, in ignem aeternum . » Hoc est autem judicium, quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem. Hoc, inquit, est judicium, propter quod mali damnabuntur. Si enim quis dicat cur damnentur, hoc judicium est, et haec ratio redditur: quia lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem. Si enim non venisset, et locutus eis fuisset, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccatis suis. Magis enim tenebras, quam lucem diligunt, qui non Christum, sed diabolum imitantur. Iste enim lux mundi dicitur : ille princeps tenebrarum vocatur. Erant enim eorum mala opera. Ideo, inquit, tenebras dilexerunt, quia eorum opera mala erant. Mala enim opera non lucem, sed tenebras quaerunt. Unde et latrones