comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autem ait et nunc quid decine¬
at scitis. idest quid sit in mora quȩ
causa sit dilationis eius ut reueletur
in suo tempore scitis. Quoniam illos
scire dixit. aperte hoc dicere noluit.
Et ideo nos qui nescimus quod illi scie¬
bant. peruenire cum labore ad id qđ
sensit apostolus cupimus nec ualemus:
presertim quia et illa que addidit
hunc sensum faciunt obscuriorem
Nam quid est iam enim misterium
in iquitatis operatur. tantum ut qui
modo tenet teneat donec de medio fiat.
& tunc reuelabitur iniquus: ego prorsꝰ
quid dixerit me fateor ignorare. sus¬
piciones tamen hominum. quas uel
audire uł legere potui: non tacebo.
Quidam putant hoc de imperio dic¬
tum fuisse romano. et propterea paulũ
apłm. non id aperte scribere uoluisse.
ne calumpniam uidelicet incurreret.
quod romano imperio male optauerit
cum speraretur eternum: ut hoc quod
dixit iam enim misterium iniquitatis
operatur neronem uoluit intelligi.

Expanded text:
quod autem ait: et nunc quid detinequod autem ait: et nunc quid detineat scitis, id est quid sit in mora, quae causa sit dilationis eius, ut reueletur in suo tempore, scitis. quoniam scire illos dixit, aperte hoc dicere noluit. et ideo nos qui nescimus quod illi sciebant peruenire cum labore ad id quod sensit apostolus cupimus nec ualemus, praesertim quia et illa quae addidit hunc sensum faciunt obscuriorem. nam quid est: iam enim mysterium iniquitatis operatur. Tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat; et tunc reuelabitur iniquus? Ego prorsus quid dixerit me fateor ignorare. Suspiciones tamen hominum, quas uel audire uel legere potui, non tacebo. Quidam putant hoc de imperio dictum fuisse Romano. et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere uoluisse. ne calumniam uidelicet incurreret, quod Romano imperio male optauerit, cum speraretur aeternum; ut hoc quod dixit: Iam enim mysterium iniquitatis operatur, Neronem uoluerit intellegi,
Abbreviated transcription (Latin):
consenserunt iniquitati. Nulli dubi.¬
um est eum de antixp̃o ista dixisse
dieq uiditii. Hunc enim appellabat di¬
em domini non esse uenturum. nisi ille
prior uenerit quem refugam uocat
utiq adomino deo. Quod si de omnib
impus merito dici potest. quantoma¬
gis de isto: sed in quo templo dei sit
sessurus incertum est. utrum in illa
ruina templi quod a salomone rege
constructum eft. an uero in ecclesia.
Non enim templum alicuius ydoli
aut demonis. templum dĩ apłs dice¬
rec. Unde non nulli non ipsum prin¬
cipem sed uniuersum quodam modo
corpus eius. idest ad eum percinentẽ
hominum multitudinem simul cum
ipso suo principe hoc loco intelligi
antixp̃m uolunt:⁊ rectiusq putant
etiam latine dici sicut in greco est. non
in templo dĩ sed in templum dĩ sedeat
tanquam ipse sit templum dĩ qđ est
eccłia. sicut dicimus. Sed et in ami¬
cum. idest uelut amicus uel siquid ali¬
ud isto loquutionis genere dici solet.

Expanded text:
consenserunt iniquitati. nulli dubiconsenserunt iniquitati. nulli dubium est eum de antichristo ista dixisse diemque iudicii — hunc enim appellat diem domini — non esse uenturum, nisi ille prior uenerit, quem refugam uocat, utique a domino deo. quod si de omnibus impiis merito dici potest, quanto magis de isto! sed in quo templo dei sit sessurus incertum est; utrum in illa ruina templi, quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. non enim templum alicuius idoli aut daemonis templum dei apostolus diceret. unde nonnulli non ipsum principem, sed uniuersum quodam modo corpus eius, id est ad eum pertinentem hominum multitudinem simul cum ipso suo principe hoc loco intellegi antichristum uolunt rectiusque putant etiam latine dici, sicut in graeco est, non: in templo dei, sed: in templum dei sedeat, tamquam ipse sit templum dei, quod est ecclesia; sicut dicimus: "sedet in amicum", id est uelut amicus, uel si quid aliud isto locutionis genere dici solet.
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit refuga primũ et reuelatus fent ho¬
mo peccati filius perditionis qui aduersatus
et suꝑextollitur supra omẽ qđ dicitur ads aui¬
quod colitur ita ut in templo dĩ sedeat. osten¬
dens se canquã sit ds. slon retinecis in mens¬
tu quod adhuc cum essem apud uos hes
dicebantur uobis: Et nunc qͥd detineat
scitis ut reueletur in suo tempore. Iam
enim mysterium iniquitatis operatur
tantum ut qui modo tenet teneat. donec
de medio fiat. Et tune reuelabitur
iniquus quem dñs iħs interficiet spũ
oris sui. & euacuabit illuminatione pre¬
sentiȩ suȩ eum. cuius est presentia se¬
cundum operationem sathane in omni
uirtute & signis &e prodigiis mendatii
&x in omni seduetione iniquitatis his qͥ
pereunt pro eo quod dilectionem uerita¬
tis non receperunt ut salui fierent. et
ideo mittet illis deus operationem er¬
roris ut credant mendatio. & uidicentur
om̃s qui non crediderunt ueritati. sed

Expanded text:
venerit refuga primum, ut revelatus fuerit hovenerit refuga primum, ut revelatus fuerit homo peccati, filius interitus, qui adversatur et superextollitur supra omne qquod colitur, ita ut in templo dei sedeat ostentans se, tamquam sit deus. non retinetis in memoria, quod adhuc, cum essem apud uos, haec dicebantur uobis? et nunc quid detineat scitis, ut reueletur in suo tempore. iam enim mysterium iniquitatis operatur. tantum qui modo tenet teneat, donec de medio fiat; et tunc reueus Jesus interficiet spiritu oris sui, et evacuabit illuminatione praesentiae suae eum, cujus est praesentia secundum operationem satanae, in omni virtute et signis et prodigiis mendacii, et in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent; et ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio et iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed
Abbreviated transcription (Latin):
est: ipse igni nouissimo reseruat᷑ ĩdiẽ iudicu
et ꝑdicionis hominũ impioꝵ: Nã ⁊ hominum
ppt̃ magnã quandã cõmutationẽ nõ dubitat
dicere ꝑdicionẽ futurã cũ tam̃ eorũ ꝗͣius inẽ¬
nis pęnis sit mansum natura. Quȩret forsta
aliquis si post factũ uidiciũ iste mundus arde¬
bit antequã ꝓ illo celũ nouũ et t̾ra noua repo¬
iratur: eo ipso cp̃r c̃flagracionis eius. ubi er
scĩ: cũ eos habentes corꝑa ĩ aliqͦo corꝑali loco
ẽẽ. necesse sit Possumus respondere futuros eos
ẽẽ in suꝑioribꝰ parcibꝰ. qͦ ita ñ ascendec flama abꝰ
incendis. quẽadmodũ nec unda diluuiii. lalia qͥpi
illis iner̃ corꝑa: ut illic sint uͥ eẽ uoluerint S ne
ignẽ conflagrationis illiꝰ ꝑtimescent ĩmortales ah
uere potuer᷑. alultas euangieas apticasq serten sis¬
cias de diuino isto iuditio nouissimo. uideo n
in id ipsĩ ut non cito moueamini mente neq
Ne quis uos seducat ullo modo. quomã nill

Expanded text:
 diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Nam et hominum propter magnam quandam commutationem non dubitat dicere perditionem futuram, cum tamen eorum quamuis in aeternis poenis sit mansura natura. Quaerat forsitan aliquis, si post factum iudicium iste mundus ardebit, antequam pro illo caelum nouum et terra noua reponatur, eo ipso tempore conflagrationis eius ubi erunt sancti, cum eos habentes corpora in aliquo corporali loco esse necesse sit. Possumus reesse in superioribus partibus quo ita non ascendet flamma illius incendii, quemadmodum nec unda diluvii. Talia quippe illis inerunt corpora, ut illic sint ubi esse voluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent immortales atquetur. Multas euangelicas apostolicasque sententias de diuino isto iudicio nouissimo uideo mihis in ipsum, ut non cito moveamini mente, nequne quis vos seducat ullo modo. Quoniam nisi
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ illũ antix᷑ in omĩ sua untute mirabilit̃
qͥdẽ s m̃dacit̃ oꝑabit᷑. Que solẽt abigi utrũ
ꝓpt̾ea dicta sint signa ⁊ ꝓdigia indatii qm̃
mortale̾ sens ꝑ phantamata decepturꝰ ẽ. ut q̃
ñ fac̃ face̾ uideat᷑. anqr illa ipsa etiã sier̃ ue¬
ra ꝓdigia ad m̃datiũ ꝑtͣhent credituroᷤ. ñ ea
potuisse nͥ diuinitꝰ fieri uututẽ diabłi nesci¬
entes. maxime qñ tãtã quãtã ñꝗͣ habuit accepit
pocestatẽ. Non enĩ qñ de celo igniᷤ ceciđ ⁊ tantã fa¬

Expanded text:
illum antichristus in omni sua uirtute mirabiliter quidem, sed mendaciter operabitur. quae solet ambigi utrum propterea dicta sint signa et prodigia mendacii, quoniam mortales sensus per phantasmata decepturus est, ut quod non facit facere uideatur, an quia illa ipsa, etiam si erunt uera prodigia, ad mendacium pertrahent credituros non ea potuisse nisi diuinitus fieri, uirtutem diaboli nescientes, maxime quando tantam quantam numquam habuit acceperit potestatem. non enim quando de caelo ignis cecidit, phanta
Abbreviated transcription (Latin):
dełat hãc potestatẽ ꝓpt̃ qͥd hoꝵ gͦ dicta sint
⁊ ꝓdigia ⁊ signa m̃datii. cc̃ pociꝰ apparebit.S ꝓpt̾
qͣlibae hoꝵ dictũ sit. seducent᷑ eis signiᷤᷤ atq ꝓdigis
adde ac dicẽ. Io mittet ilł ds̃ oꝑationẽ erroris
ut credãt m̃datio. Ds̃ enĩ mittet qr ds̃ diabolũ

Expanded text:
pter quod horum ergo dicta sint prodigia et signa mendacii, tunc potius apparebit. sed propter quodlibet horum dictum sit, seducentur eis signis atque prodigiis addere ac dicere: ideo mittet illis deus operationem erroris, ut credant mendacio. deus enim mitte
Abbreviated transcription (Latin):
uersuũ iacentibꝰ uirguł sicut scͥbuntur
uncie signauerunt. Et multi codices has
notas habentes: usquequaq diffusi sunt
sunt. siue aliũ sensũ faciant etiã ipsũ non ab¬
orrentẽ. siue aliomͦ eundẽ sensũ explicare
monstrentur: nͥ utriusq codicibꝰ inspoctis ne¬
queunt repꝑiri. Si gͦ ut oportet nichil aliud
intueamur inscripturi illis nͥ qͥd ꝑhomines¬
dixerit dĩ sp̃s. quic qͥd ẽ. in hębreis codicibus
et nõ ẽ. apd̾ int̃p̃tes. lxx. noluic ea ꝑistos s.¬

Expanded text:
uersuum iacentibus uirgulis, sicut scribuntur uersuum iacentibus uirgulis, sicut scribuntur unciae, signauerunt. Et multi codices has notas habentes usquequaque diffusi sunt sunt, siue alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, siue alio modo eundem sensum explicare monstrentur, nisi utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in scripturis illis. nisi dixerit dei spiritus, quidquid est in hebraeis codicibus et non est aput interpretes LXX, noluit ea per istos, s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto quisqͥs alius illarũ scͥpturarũ ex he¬
brea inqualibet aliã linguã int̾pres ẽ. uerax:
congruere uidet᷑ altitudo ibi ꝓpħica ẽẽ cre
dixerunt. idẽ ipse erat etiã in lxx. uiris
quando illa int̾p̃tati sunt. qui ꝓfecto aucto¬
ritate diuina et aliud dicere p̾otuit tanquã
ꝓpħa illa utrinq dixisset: quia utrũq idẽ
sp̃s diceret. et hoc ipsũ alit̃ : ut si nõ eadẽ ũba
idẽ tam̃ sens bone intelligentibꝰ dilucesceret.:
et aliqͥo p̃t̃mitt̾e et aliqͥd adde ut etiã hinc
ostendet̃ nõ humanã fuisse in illo oꝑe seruitutẽ
quãũbis debebat int̾p̃s. s duinã pociꝰ potesta¬
tam̃ ausi st̃ dechere qđ hȩbrei nõ habebant
ct.lxx. posuert̃: s tantũ mͦ ad didut̃ quȩ in
capita corundẽ uersuũ notauert̃. quȩ signa
asteriscos uocant: illa uero que nõ habent
hębrei habent autẽ .lxx. similit̾ ad capita

Expanded text:
profecto quisquis alius illarum scripturarum rum ei heprofecto quisquis alius illarum scripturarum rum ei hebraea in quamlibet aliam linguam interpres est uerax, congruere uidetur, altitudo ibi prophetica esse dixerunt, idem ipse erat etiam in septuaginta uiris, quando illa interpretati sunt; qui profecto auctoritate diuina et aliud dicere potuit, tamquam propheta ille utrumque dixisset, quia utrumque idem spiritus diceret, et hoc ipsum aliter, ut non eadem uerba, idem tamen sensus bene intellegentibus dilucesceret et aliquid praetermitteret et aliquid adderet, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuisse in illo opere seruitutem, quam uerbis debebat interpres, sed diuinam potius potestatamen ausi sunt detrahare quod hebraei non habentta posuerunt; sed tantum modo addiderunt, quae in capita eorundem uersuum notauerunt, quae signa asteriscos uocant. Illa uero, quae non habent Hebraei, habent autem Septuaginta. similiter ad capita
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fuerint et alii intp̃tes qͥ ex ebrealĩgua
ingrecã sacra illa eloqͥa tͣnstulerunt. sic̃
aquila simmachus. theodocion. sic̃ etiã
illa ẽ. int̃p̃tatio cuiꝰ auctor nõ appant. et
obhoc sine nomine int̃p̃tis quinta edicio
nuncupatur: hanc camen quę .lxxͦ. ẽ.¬
canquã sola eẽt. sic recipit eccła eaq utunt̾
greci popłi. xp̃iani quorũ pleriq utrũ
alia sit aliqua ignorant. Exhac. lxxͦ ĩter
p̃tatione etiam in latinã lingitã int̃p̃tatũ
est quod ecełȩ latinȩ tenẽt. quãius non
doctissimꝰ et om̃iũ triũ linguarum ꝑitus.
qui nõ ex greco s ex hebreo inlatiuĩ eloqͥũ
easdẽ scͥpturas conuerterit. Sed eius cantũ
auctoritati abeleazaro tunc pontifice
adhoc cantũ opris electorũ neminẽ udicat
sp̃s sine dubitatione diuinus s int̃ se uerba
contulissent. ut qđ placiusset om̃ibꝰ hoc ma¬
neret: nullꝰ cis unꝰ int̾pres debiut ante poni.
Cũ uͦ tantũ in eis signũ diuinitatis apparuit.

Expanded text:
Cum fuerint et alii interpretes, qui ex hebraica lingua in grecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Simacus et Theodotion; sicut etiam illa est interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur; hanc tamen, que Septuaginta est, “sic recipit Ecclesia, eaque utuntur greci populi christiani, quorum plerique utrum alia sit aliqua ignorant. Ex hac Septuaginta interpretatione etiam in latinam linguam interpretatum est, quod” et “Ecclesie latine tenent; quamvis non doctissimus et omnium trium linguarum peritus, qui non ex Graeco, sed ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem . scripturas conuerterit. Sed eius tam litauctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant spiritus sine dubitatione diuinus, sed inter se uerba contulissent, ut quod placuisset omnibus hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuit,
Abbreviated transcription (Latin):
rent qͣndo ille soluet᷑ om̃s insidias eiꝰ atq
impetꝰ. et cauerẽt sapientissime. et
pacientissime sustinerẽt. Hȩc autem
alligatio diaboli nõ solũ facta ẽ. exqͦ
fiet usq adt̾minũ scłi qͦ soluendus ẽ.
quia et nunc homines ab infidelitate
in qua eos ipse possidebat conũtunt᷑
ad fidẽ. et usq in illũfinẽ sine dubio
conũtent᷑. Q utiq unicuiq istę for¬
cis cunc alligat᷑. quando ab illo tãquã
uas eius eripitur Et abyssus ubi in¬
clusus ẽ. nõ eis consũptũ ẽ. quando
sunt mortui quicunc erant qnͣdo eẽ.
cepit indusus. s successerunt eis¬
uelut inabysso cęcis et ꝓfund̾ cordibꝰ inclu¬
dat᷑. Utrũ autẽ ctiã ultimis tͥbꝰ annis et
m̃sibꝰ sex quando solutꝰ totis iuribꝰ seuitur

Expanded text:
rent, quando ille soluetur, omnes insidias eius adque rent, quando ille soluetur, omnes insidias eius adque inpetus et cauerent sapientissime et patientissime sustinerent. Haec autem adligatio diaboli non solum facta est, ex qfiet usque ad terminum saeculi, quo soluendus est. quia et nunc homines ab infidelitate, in qua eos ipse possidebat, conuertuntur ad fidem et usque in illum finem sine dubio conuertentur; et utique unicuique iste fortis tunc adligatur, quando ab illo tamquam uas eius eripitur; et abyssus, ubi inclusus est, non in eis consumta est, quando sunt mortui, qui tunc erant quando esse coepit inclusus; sed successerunt eisuelut in abysso, caecis et profundis cordibus includatur. Utrum autem etiam illis ultimis tribus annis et mensibus sex, quando solu
Abbreviated transcription (Latin):
lissima pacientia ꝓbaretur: minꝰ deniq
ꝑspicert᷑ quã magno eiꝰ malo cã bene
int̾ioribꝰ h ominibꝰ. uñ idõ credit᷑ foras
missꝰ ut eiꝰ forins ecus oppugnatione
ꝓficerent. et in eis qui st̃ exparte ipsiꝰ
alligauit ne qͣntã poss&e effundendo
et exercendo maliciã innumerabiles
infirmos ex qͥbꝰ eccłam multiplicari
et impleri oportebat. alios credituros
alios iã credentes. afide pietatis hos
dct̾reret. hos frangonet: et soluet in
finẽ ut quã fortẽ adũsariũ dĩ ciuitas
suꝑauerit: cum ingenti gła sui redẽ¬
ptoris. ad uitoris lib̾atoris aspiciat:
In corũ sane qͥ tuno futuri sunt scõrũ
atq fideliũ cõꝑatione quid sumus.
quandoqͥdẽ ad illos ꝓbantdos tantus
soluetur inimicus. cũ qͦ nos ligato. can¬
tis ꝑicuł dimicamꝰ : quãuis et hoc tp̃ris
int̾uallo. quosdã milites xp̃i cã pruden¬
tes et fortes fuisse atq eẽ. nõ dubiũ ẽ.
ut etiã si cunc inista mortalitate uiue¬

Expanded text:
lissima patientia probaretur, minus denique perspiceretur quam magno ejus malo tam bene interioribus hominibus, ubi in Deum creditur, foras missum, ut eius forinsecus obpugnatione proficerent; et in eis, qui sunt ex parte ipsius, adligauit, ne quantam posset effundendo et exercendo malitiam innumerabiles infirmos, ex quibus ecclesiam multiplicari et inpleri oportebat, alios credituros, alios iam credentes, a fide pietatis hos deterreret, hos frangeret: et soluet in fine, ut, quam fortem aduersarium Dei ciuitas superauerit, cum ingenti gloria sui redemtoris adiutoris liberatoris adspiciat. In eorum sane, qui tunc futuri sunt, sanctorum adque fidelium conparatione quid sumus? Quando quidem ad illos probandos tantus soluetur inimicus, cum quo nos ligato tantis periculis dimicamus. Quamuis et hoc temporis interuallo quosdam milites Christi tam prudentes et fortes fuisse adque esse non dubium est, ut, etiamsi tunc in ista mortalitate uiue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tocũ hoc int̾uallũ: qđ numero mille signi¬
ficat᷑ annorũ Reliqͥ eorũ inqͥt nõ uixert̃
H ora enĩ nc̃ ẽ. cũ mortui auduit̃ uocẽ filii dĩ
donec fimant᷑ mille anni intelligendũ ẽ.
qđ eo tẽꝑe nõ uxerunt. qͦ uiuere debuert̃
ad uitã scilicet de morte cnseundo: et idõ
cũ dies uenent qͦ fiat et corporũ resurrectio
nõ ad utã de monum̃tis ꝓcedt̃ s adiudiciũ.
addãpnationẽ scilicetꝰ quȩ scd̾a mors
dr̃. Donec finiantur enĩ mille anni qͥcũq
nõ uixerit. id ẽ. coto isto cẽpore qͦ agit᷑ pͥma
resurrectio nõ audierit uocẽ filii dĩ et ad
uitã de morce cͥnsierit. ꝓfecto in scda resur

Expanded text:
per totum hoc interuallum, quod numero mille signiper totum hoc interuallum, quod numero mille significatur annorum. Reliqui eorum, inquit, non uixerunt. Hora enim nunc est, cum mortui audiunt uocem filii donec finiantur mille anni, intelligendum est quod eo tempore non vixerunt quo vivere debuerunt, ad vitam scilicet de morte transeundo; et ideo cum dies venerit quo fiat et corporum resurrectio, non ad uitam de monumentis procedent, sed ad iudicium; ad damnationem scilicet, quae secunda mors dicitur. Donec finiantur enim mille anni, quicumque non uixerit, id est, toto isto tempore, quo agitur prima resurrectio, non audierit uocem filii Dei et ad uitam de morte
Abbreviated transcription (Latin):
seqͥtur et siqͥ nõ adorauerũt bestiã nec ima¬
ꝗnẽ ełꝰ. neque acceꝑiit̃ inscͥptionẽ in fron¬
e aut in manu sua: simul de uiuis et mor¬
cuis debemꝰ acciꝑe Quȩ sit porro istabestra
quãuis sit oiligentiꝰreqͥrendũ nõtam̃ ab¬
orret afide recta. ut ipsa impia cinitas
intelligat᷑ et populꝰ infideliũ. c̃trariꝰ ppło¬
dĩ fideli et ciuitati dĩ Imago uͦ eiꝰ simula¬
cio eꝰ mͥ uidet᷑ in eis uidelicet hominibꝰ qͥuelit
fidẽ ꝓficent᷑ et infidelit̃ uiuunt: Fingunt
enĩ se eẽ. qd̾ nõ sc̃: uocant᷑q nõueraci effigiȩ
s fallaci imagine xp̃iani. ad eandẽ namq
bestiã ꝑtinet̃ nõ solũ aꝑce inimici nomi¬
nis xpĩ et eiꝰ głosissimȩ ciuitatis: s etiam
nec imaginẽ ełꝰ. nͥ qͥ facuit̃ qd̾ ait apłs. ne
sitis ingũ ducentes cũ infidelibꝰ: Non ad¬
orant enĩ idẽ. nõ c̃sentiunt. nõ subiciunt᷑.
mortali carne uiuentes siue defuncti reg¬

Expanded text:
tur: Et si qui non adorauerunt bestiamnecimaginemeius, nequeacceperunt inscriptionem in fronte aut in manu sua, simul de uiuis et mortuis debemus accipere. Quae sit porro ista bestia, quamuis sit diligentius requirendum, non tamen abhorret a fide recta. ut ipsa inpia ciuitas intellegatur et populus infidelium contrarius populo fideli et ciuitati Dei. Imago uero eius simulatio eius mihi uidetur, in eis uidelicet hominibus, qui uelut fidem profitentur et infideliter uiuunt. Fingunt enim se esse quod non sunt, uocanturque non ueraci effigie, sed fallaci imagine Christiani. Ad eandem namque bestiam pertinent non solum aperte inimici nominis Christi et eius gloriosissimae ciuitatis, sed etiam nec imaginem eius, nisi qui faciunt quod ait apostolus: Ne sitis iugum ducentes cum infidelibus? Non adormortali carne uiuentes siue defuncti, reg
Abbreviated transcription (Latin):
dñe. De qͦuidicio c̃sequent̃ adumx̃ atq
ait Et potestatẽ dedit ei et iudiciũ face.¬
quia filiꝰ hominis ẽ. Hic ostendit qd̾ inea
carne ueniet iudicaturꝰ inqͦ uenerat ui¬
dicandus: ad hoc enĩ ait qm̃ filius homi¬
nis ẽ. Ac deinde sub ungens unde agimus.
nolite inquit mirari hoc qđ dixi. quia
ueniet hora inqua om̃s qͥ in monum̃tis sũt
audient uocẽ eꝰ. et ꝓccoet qͥ bona fecerũt

Expanded text:
ne; de quo judicio consequenter adjunxit atque ne; de quo judicio consequenter adjunxit atque ait: Et potestatem dedit ei et judicium facequia Filius hominis est. Hic ostendit quod in ea carne veniet judicaturus in qua venerat judicandus. Ad hoc enim ait, Quoniam Filius hominis est, ac deinde subjungens unde agimus: Nolite, inquit, mirari hoc, quia veniet hora in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ejus, et procedent qui bona fec
Abbreviated transcription (Latin):
ectitis morte tnseundo. De qua morte ait
apłs paulus. Ergo om̃s mottui sunt et
ꝓ oĩbꝰ mortiuis ẽ. ut qͥuiuũt iã nõ sibi uiuãt
s ei qͥ ꝓipsis mortiuis ẽ. et resurrex̃. Os itaq
mortui sunt ĩpeccatis nemine ꝓrsꝰ exxepto.
siue originalibꝰ siue etiã uoluntate additisuł
ignorando uł sciendo nec faciendo qđ iustũ
id ẽ nullũ habens om̃o peccatũ. ut qͥ ꝑre
missionẽ peccatorũ uiuut̃ ia nõ sibi uiuat
et re surrex̃ ꝓpt̾ iustificationẽ nr̃am: ut
credentes in eũ qͥ uistificat impiũ ex impi¬
etate iustificati tanquã ex morte iustificati
ad pͥmã resurrectionẽ quȩ nc̃ ẽ. ꝑtinere.
possimꝰ. Ad hanc eñĩpͥmã nõ ꝑtinẽt nͥ qui
beati erunt in g̃nũ. Ad scdã uͦ de qͥ mox
locuturꝰ ẽ. et beatos ꝑtinere docebit et mise¬
ros. Ista ẽ. miscdĩę. illa udicũ ꝑpt̃ qd̾ inpsal¬
mo scͥptĩi ẽ. miscd̃iã et iudiciũ cancabo tͥ¬

Expanded text:
etatis morte transeundo. de qua morte ait etatis morte transeundo. de qua morte ait apostolus Paulus: ergo omnes mortui sunt; et pro omnibus mortuus est, ut et qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. omnes itaque mortui sunt in peccatis nemine prorsus excepto eine originalibus siue etiam uoluntate additis uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustuid est nullum habens omnino peccatum, ut qui per remissionem peccatorum uiuunt, iam non sibi uet resurrexit propter justificationem nostram; ut credentes in eum qui justificat impium, ex impietate justificati, tanquam ex morte vivificati, ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati erunt in aeternum: ad secundam vero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit, et miseros. Ista est misericordiae, illa judicii. Propter quod in Psalmo scriptum est: Misericordiam et judicium cantabo t
Abbreviated transcription (Latin):
ciu audient uocẽ filii dĩ. et qui au¬
dierint uiuent Sicut enĩ pater ha¬
bet uitã insemetipso. sic dedit et filio
hab̾e uitã insemecipso Nondũ de scđa
resurrectione id ẽ. corꝑũ loqͥt᷑ quȩ infine
futura ẽ. s de pͥma quȩ nunc ẽ. Hanc
quippe ut distingueret: ait. Uenit hora
et nunc ẽ. Nõ autẽ ista corꝑũ. s animarũ ẽ
habet enĩ et animȩ morcẽ suã inimpiecate
atq peccatis. scđm quã mortẽ mortiu st̃
de quibꝰ idẽ dñs ait sinc mortuos sepelire
in ortuos suos: ut scilicet in anima mortii
incorꝑe mortuos sepelirent Propt̾ istos
&ͦ impietate et iniquitate in anima mor¬
tuos uenit inqͥt hora et nunc ẽ. quando
mortui audient uocẽ filii dĩ. et qui audi¬
erint uiuent Qui audierit dix qͥobędie¬
rint. qͥ credidint. et usq infine ꝑseuerane¬
rint : nec fecit ulla oifferentiã bonorum
et malorum. Om̃ĩbꝰ enĩ bonũ ẽ. audire
uocẽ eiꝰ et uiere. ad uitã pietatis ex impi¬

Expanded text:
udient uocem filii Dei, et qui audierint uiuent. Sicut enim Pater habet uitam in semet ipso, sic dedit et Filio habere uitam in semet ipso. Nondum de secunda resurrectione, id est corporum, loquitur, quae in fine futura est, sed de prima, quae nunc est. Hanc quippe ut distingueret, ait: Venit hora, et nunc est. Non autem ista corporum, sed animarum est. Habent enim et animae moratque peccatis, secundum quam mortem mortui sunt de quibus idem ait: sine mortuos sepelire mortuos suos, ut scilicet in anima mortui in corpore mortuos sepelirent. propter istos ergo impietate et iniquitate in anima mortuos: uenit, inquit, hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei, et qui audierint uiuent. qui audierint dixit qui oboedierint, qui crediderint et usque in finem perseuerauerint". nec fecit hic ullam differentiam bonorum et malorum; omnibus enim bonum est audire uocem eius et uiuere ad uitam pietatis ex impi
Abbreviated transcription (Latin):
s corporũ ẽ: quȩ pultimũ uidiciũ alios
mittet in sccłã mortẽ. alios in eã uitã quę
eo mͦ locutus ẽ: ut earũ pͥma aqͥbꝰdam
nris nõ fuerit intellecta insuꝑ eciã inqualli
riculas fabulas uert̾et᷑: Ait quippe in libn
descendentẽ de cęlo habentẽ clauẽ abysi
et cat̾enã in manu sua et tenuit draconẽ
illũ serpentẽ antiqũ qͥ cognominatꝰ ẽ. dula
&t suidhuanas: et alligauit islũ mille annis. et mist
illũ in abysio et clausit et signauit suꝑ eũ. ut nõ
seduceret iã gentes donec finantur mille anni:¬

Expanded text:
sed corporum est, quae per ultimum iudicium alios mittet in secundam mortem, alios in eam uitam, quae eo modo locutus est, ut earum prima a quibusdam nostris non intellecta insuper etiam in quasdam ridiculas fabulas uerteretur. ait quippe in librodescendentem de caelo, habentem clauem abyet catenam in manu sua. et tenuit draconem illum serpentem antiquum, qui cognominatus est diabolus et satanas, et alligauit illum mille annis, et misit illum in abyssum et clausit et signauit super eum, ut non seduceret
Abbreviated transcription (Latin):
bona ĩqt fecert̃ in resurrectionẽ uitȩ. hi
st̃ qͥ uiuet̃. Qui uͦ mala egert̃: in resurrec¬
tionẽ uidicii. Hist̾ qͥ nõ uiuent quia scda¬
morte morient᷑. Mala qͥppe egert̃. qm̃ milę
iuxerunt. Male autẽ uixert̃ : qr in pͥma q̃
ñc ẽ. animarũ resurrectione nõ reuixert̃.
aut in eo qđ reuixerãt nõ in finẽ usq

Expanded text:
surrectionem uitae, hi sunt qui uiuunt, qui uero mala egerunt, in resurrectionem iudicii, hi sunt qui non uiuent, quia smorte morientur. mala quippe egerunt, quoniam male uixerunt; male autem uixerunt, quia in prima quae nunc est animarum resurrectione non reuixerunt aut in eo quod reuixerunt n
Abbreviated transcription (Latin):
cohib̾e apeccato uł punire peccatũ: ut a
ipse qͥ plectit᷑ corrigat᷑ exꝑim̃to. aut aluce
ant᷑ ex ẽplo Quia gͥ hominis domꝰ iucil
sine parcicła debetꝰ ec̃. cinitatis. omẽ as
intũ ad diquẽ suui generis finẽ et omĩs pars ad
unũsi cuiꝰ pars ẽ. integritatẽ refert᷑: satis appar&
&ẽ consequens. ut ad pacẽ ciuicã pax domestica
referat᷑: id ẽ. ut ordinata imꝑandi obȩdiendiq
concordia cohabitantiũ. referat᷑ ad ordinatã
elege cuutatis p̃cepta sumere patrẽ familias
porceat: qͥbꝰ domũ suã sic regat ut sit paci

Expanded text:
cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii emplo. Quia igitur hominis domus initium siue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantiuex lege civitatis precepta sumere patremfamilias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci
Abbreviated transcription (Latin):
appellari Qui autẽ ueri patres famlas
sunt. omibꝰ infamilia sua tanquã filis ad
colendũ et ꝓmerendũ dm̃ consulunt: desid¬
antes atq optantes uenire ad cȩl este dons
ubi necessariũ nõ sit officiũ imꝑandi morta¬
libꝰ: ubi necessariũ nõerit officiũ c̃sulendiã
in illa immortalitace felicibꝰ. Quo donec und¬
tur: magis debent patres qd dñant᷑ quãseru¬
tolerare qd̾ seruiut̃ Si quuis autẽ in domo
ꝑmobedientiã domesticȩ pace adũsatur. c¬
ripit᷑ seu ũbo seu ũb̾e. seu quolibet aliogeie
pęne usto atq licito. quãtũ societas huna¬
na concedit: ꝓ euis qui corripit᷑ utilitate
ut paci unde dissiluerat coaptȩt᷑. Sicut
enĩ nõ ẽ. beneficientiȩ ad uiuando efficete
ut bonũ qđ mauis ẽ. amittat᷑. ita nõess
innocenciȩ parcendo sinere ut inmalũ gil
incidat᷑ Percinet gͦ ad in nocentis offici
nõ solũ nemini malũ inferre uerũ eciall

Expanded text:
appellari. Qui autem veri patresfamilias appellari. Qui autem veri patresfamilias sunt, omnibus in familia sua tanquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt; desiderantes atque optantes venire ad coelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi jam in illa immortalitate felicibus: quo donec veniaturi quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. Uerũ et penał seruitꝰ ealege ordi¬
natur quȩ nat᷑alẽ ordinẽ c̃seruari iubet.
ꝑturbari uetat: quia sicont᷑ eã legẽ nõ
eet factũ nichil eet̃. penaliseruitute
coercendũ: Idõq apłs etiã seruos monec
subditos eẽ. dnĩs suis. et ex animo eis cũ
bona uoluntate seriuire: ut scilicet si nõ
posst̃ adñis lib̾i fieri. suã seruitutẽ ipsi
qͣdãmͦ lib̾ã faciat᷑: nõ timore subdolo. sfile¬
li dilectione seruiendo: donec tͣnseat i¬
quitas et euacuet᷑ omĩs pͥncipatꝰ et pocebis
sic ãministrabãt domesticã pacẽ. ut scd̃m
hec tẽꝑalia bona filiorũ sortẽ a seruorũ
conditione distinguerẽt: ad dm̃ aũ coloa¬
dũ inqͦ et̃na bona sꝑanda sunt oĩbꝰ denꝰ¬
suȩ m̃bris paridilectioẽ c̃suleret: Quid
nat᷑ał ordo ita p̃scbit: ut nom̃ pacrũ fa¬
milias hinc ex ortũ sit et tã late uulgatĩ
ut eciã innquę dnãntes hoc se gaudean

Expanded text:
peccati. Verum et poenalis seruitus ea lege ordipeccati. Verum et poenalis seruitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etiam seruos monet subditos esse dominis suis et ex animo eis cum bona uoluntate serio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euacuetur omnis principatus et potestas sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, oembris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrumfamilias hinc exortum sit, et tam late vulgatum, ut inique etiam dominantes hoc se gaudeant
Abbreviated transcription (Latin):
populi sui confiteretur dõ: et hanc eẽ. causa
illius captiuitatis pio dolore cestat᷑ Prima
gͦ seruitutis causa peccatũ ẽ. ut homo homi¬
ni conditionis uinculo subd̾et᷑ Qđ nõ fit nͥ
dõ indicante apud quẽ nõ ẽ. iniqͥtas: et no¬
uit diũsas penas meritis distribuere deliquẽ¬
tium Sicut autẽ suꝑnus dñs dicit. omĩs
qui facit peccatũ seruus ẽ. peccati: ac ꝑ
hoc multi quidẽ religiosi dñis uiquis nõ tam̃
lib̾is seruiunt: aqͦ eñi quis deuictus ẽ. huic
et seruus addictus ẽ : et utiq feliciꝰ seruitꝰ
homini quã libidini. Cũ se uissimo dñatu
uastet corda in orcaliũ ut alias omittam
libido ipsa dnãndi. Hominibꝰ aũ illo pacis
crdine quo aliis alii subiecti st̃. sic̃ ꝓdest
humilitas seruientibꝰ: ita nocet suꝑbia
dñantibꝰ Nullus autẽ nat᷑a in qua pͥus ds̃
hominẽ dĩ condidit seruus ẽ. hominis aut

Expanded text:
populi sui confitetur Deo et hanc esse causam populi sui confitetur Deo et hanc esse causam illius captiuitatis pio dolore testatur. Prima ergo seruitutis causa peccatum est. ut homo homini condicionis uinculo subderetur; quod non fit nisi Deo iudicante, aput quem non est iniquitas et nouit diuersas poenas meritis distribuere delinquentium. Sicut autem supernus Dominus dicit: Omnis, qui facit peccatum, seruus est peccati, ac per hoc multi quidem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem natura, in qua prius Deus hominem condidit, seruus est hominis aut
Abbreviated transcription (Latin):
homini: s̃ hominẽ peccori. Inde pͥmi insti
pastores peccorũ magis quã reges hominũ con¬
stititi sunt: ut etiã sic insinuaret ds qͥd postu¬
let ordo creaturarũ. quid exigat meritũ pec¬
catonũ: Conditio quippe seruitutis iure in¬
telligit᷑ imposita peccatori: Proinde nusqquã
sc̃pturarũ legimꝰ seriũi: antequã hoc uoca¬
bulo noȩ ustꝰ peccatũ filii uindicaret:. Nom̃
itaq istud culpa meruit nõ natura: Origo
autẽ uocabuli seruorũ in latina lingua iñ
credit᷑ dicta qd̾ hi qui iurebelli possent
occidi: auctoribꝰ cũ seruabãt serui fiebãt.
aseruando appellati. Qd̃ etiã ipsũ sine pec¬
cati merito non ẽ. Nã et cũ iustũ geritur
bellũ: ꝓpeccato econtrario dimĩcatur.
et om̃is inctoria cũ etiã mał ꝓuenitꝰ. di¬
uino uidicio uictos humiliat.: uł em̃dans pec¬
cata uł pumens Testis ẽ. homodi daniheł cũ
incaptuitate positꝰ peccata sua et peccata

Expanded text:
nem pecori. Inde primi iusti pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine peccati merito non est. Nam et cum iustum geritur bellum, pro peccato e contrario dimicatur; et omnis uictoria, cum etiam malis prouenit, diuino iudicio uictos humiliat uel emendans peccata uel puniens. Testis est homo Dei Daniel. cum in captiuitate positus peccata sua et peccata
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis uidicanda nõ erit.: aut solũ illũ popł
in regeneratiõe ꝓculdubio mortuorũ resur
ꝑ incorruptionẽ : quẽ admodũ ẽ. anima
nr̃a regenerata ꝑfidẽ. Multa p̃teo quę
dcultimo uidicio ita dici iudent᷑ pͣt dili¬
gent̾ comid̾ata reppiant᷑ abigua uelmag̃
ad aliuo ꝑtinentia suie scilicet ad eũ saliu¬
toris aduentũ. quo ꝑ totũ hoc cẽpꝰ inuib
sua uenitꝰ hoc ẽ inm̃bris suis parciculau
atq paulatĩ. qm̃ cota corpꝰ e. euis: sue
ad excidiũ terrenȩ ierłm. qr et de illocu
dinosci nõ possit oĩno: nͥ ea quȩ apd̾ tnl
euangłistas matheũ marcũ et lucã de
hac re similit̃ dicta st̃ int̾ se oĩa c̃ferant᷑
ut eaquȩ asuna rẽ ꝑtinencia dicuntus
appareat unde dicantur. Qđ factre ut cũq
curaui in qͣdã epła quã rescripsi ad beate me¬
noriȩ uirũ esichiũ salonitane urb̾ epm̃. Cuiꝰ¬

Expanded text:
ab eis judicanda non erit, aut solum illum populum, In regeneratione, procul dubio mortuorum resurrper incorruptionem, quemadmodum est anima nostra regenerata per fidem. multa praetereo, quae de ultimo iudicio ita dici uidentur, ut diligenter considerata reperiantur ambigua uel magis ad aliud pertinentia, siue scilicet ad eum saluatoris aduentum, quo per totum hoc tempus in ecclesia sua uenit, hoc est in membris suis, particulatim adque paulatim, quoniam tota corpus est eius; siue ad excidium terrenae Hierusalem; quia et de illo cudignosci non possit omnino, nisi ea, quae aput tres euangelistas Matthaeum, Marcum et Lucam de hac ut ea quae ad unam rem pertinentia dicuntur appareat unde dicantur. quod facere utcumque curaui in quadam epistula, quam rescripsi ad beatae memoriae uirum Esychium, Salonitanae urbis epi
Abbreviated transcription (Latin):
inultimo et maximo iuditiodĩ. qͣndo õs qui
inmonum̃tis st̃ audiet uocẽ eiꝰ et ꝓcedet. ssc
dix̃ quẽ admodũ inpͥma et qͥ audierint
uiuent: Nõ enĩ os uuẽt ea uita scilicit. que
qm̃beata ẽ. sola uita dicendaẽ. Nã utiq nõ
sine qͣlicũq uita posset̃ audire demonu¬
m̃tis resurgentes: et carnẽ ꝓducere. Quare¬

Expanded text:
quando omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent. non dixit, quemadmodum in prima: "et qui audierint uiuent"; non enim omnes uiuent, ea uita scilicet, quae quoniam beata est, sola uita dicenda est. nam utique non sine qualicumque uita possent audire et de monumentis resurgente carne proce
Abbreviated transcription (Latin):
ista. et cõdẽpnabit eã: qr uenit afinibꝰ
t̃rȩ audire sapientiã salomonis Et
ecce plusquã salomon hic. Ouas res
hõc loco discimꝰ: et uenturũ eẽ. iudiciũ.
et cum mortuorũ resurrectione uent᷑ũ
Oeniniuitis enĩ et regina austriqͣndo
ista dicebat de mortuis sine dubio loq̃
ipsi iudicabtꝰ: s quia exipsorũ com¬
paratione isti merito dã pnabuntur:
Qursꝰ alio loco cũ de hominũ bonorum
et malorũ nunc ꝑmixtioẽ postea sepa¬
ratione quȩ utiq die udicii futura¬

Expanded text:
ondemnabit eam, quia uenit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plus quam Salomon hic. duas res hoc loco discimus, et uenturum esse iudicium et cum mor- , tuorum resurrectione uenturum. de Nineuitis enim et regina austri quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loqueipsi iudicabunt, sed quia ex ipsorum comparatione isti merito damnabuntur. rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione
Abbreviated transcription (Latin):
uerat greciã. lateq etiã aliis orb̾ parcibus
imꝑans: canquã se ipsa nõ ualens ferit sua
se quodam᷑ magnitudine fregerat. Preuene¬
rat quippo ad sediciones domesticas graues
atq inde ad bella socialia moxq ciuilia.
cantũq se comminuerat et actriuerat. ut
cimutandiis rei publicȩ statꝰ qͦ regeretur
regibꝰ immineret. Pompeiꝰ ergo populi ro¬
man p̃clarissimꝰ pͥnceps iudeã cũ exercitu
ingressꝰ ciuitatẽ capit cẽplũ reserat nõ deuo¬
cione supplicis sed iuire inctoris: et ad scã
scorũ quo nisi sr̃mĩ sac̃ dotẽ nõ licebat intͣre
nõ ut uenerator s. ut ꝓphanator accedit:
ẽfirmacoq hircani pontificatu et subiugate
genti imposito custode antipatro qͦs cunc
pcuratores uocabit̃o: uinctũ secũ aristobolũ
aucit. Ex illo: iudĩ etiam cributarii roma¬
norũ cẽ ceꝑunt: ẜ ostea cassius etiã cẽplũ
expoliauit Deinde pꝰ paucos annos: etiã

Expanded text:
uerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus uerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iudaeam cum exercitu ingressus ciuitatem capit, templum reserat, non deuotione supplicis, sed iure uictoris. et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis aliqͦ et ꝓsꝑe gesserint: pͥmꝰ apud eos
aristobolus assũpto diademate et rex et
pontifex factus ẽ Antea quippe ex quo
de babylomȩ captuutate reuersi sunt.
cẽplũq instauratii ẽ. nõregos s duces uł pͥnci¬
pes h abuerunt: quãius et qͥrex ẽ. possit dici
pͥnceps apͥncipatu imꝑandi et dux eo qđ sit
ductor exercitꝰ.  nõ continuo ꝗcũq pͥncipes
in duces sunt etiã dici reges possunt: quod
ise aristobolꝰ fuit. Cui successit alexander
etia ipse rex et pontifex qͥ crudelit̃ in suos
regasse craditur. Post huno uxor eius
alexandra regina udeorũ fuit. Ex cuius
ꝙpr̃ de inceps mala st̃ eossecuta grauiora:
F ili qͥtpe huus alexandre aristobolꝰ et
hutanꝰ. int̾ se de imꝑio dimicantes: uires
adusꝰ urliticã gentẽ ꝓuocauere romanas.
Hitanꝰ nãq ab eis contra frẽm poscit auxili¬
ñ T unc iã roma subuigauerat africã. subiuga¬

Expanded text:
quamuis aliqua et prospere gesserint, primus aput eos quamuis aliqua et prospere gesserint, primus aput eos Aristobolus adsumto diademate et rex et pontifex factus est. Antea quippe, ex quo de Babyloniae captiuitate reuersi sunt templumque instauratum est, non reges, sed duces uel principes habuerunt; quamuis et qui rex est possit dici princeps a principatu imperandi et dux eo, quod sit ductor exercitus; sed non continuo, quicumque principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiuga
Abbreviated transcription (Latin):
conuersus. s impia uanitate cũ diis eũ falsis
qd̾ supͣ memoraui post alexandri morẽ capti¬
uos inde inegyptũ tͣnstulit. qͦs eiꝰ successor
ptolomeus phila delphus benuolentissime
inde dimmisit. ꝑ quẽ factũ ẽ. qđ paulo ante
Deinde contriti sunt bellis quȩ inmachabeoꝵ
libris explicantur. pꝰ hȩc capti a rege alexan¬
drię ptolomeo qui ẽ. appellatus epiphanes.
Inde ab anthoco rege syriȩ multis et grauis¬
simis malis ad idola colenda cõpulsi. tẽplũq
ipsũ repletũ sacͥ legis suꝑsticionibꝰ gentilim:
qđ tam̃ dux eorũ strenuissimus uidas qui etiã
machabeus dictus ẽ. antiochi ducibꝰ pulsis
ab omĩ illa idolatriȩ contaminatione mun¬
dauit. Nõ autẽ multo pꝰ alchimꝰ quidã ꝑ ãbi¬
tionẽ cũ agenere sac̃dotali cẽtalienꝰ: qđ nefas
erat pontifex factus ẽ Hinc iã pꝰ annos ferme
quinquaginta. in quibꝰ eis tam̃ pax nõ fuit

Expanded text:
conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis quod supra memoraui, post Alexandri mortem captiuos inde in Aegyptum transtulit, quos eius successor Ptolomaeus Philadelphus beneuolentissime inde dimisit; per quem factum est, quod paulo ante Deinde contriti sunt bellis, quae in Macchabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolomaeo, qui est appellatus , Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et grauissimis malis ad idola colenda conpulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tamen dux eorum strenuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae contaminatione mundauit. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionem, cum a genere sacerdotali esset alienus, quod nefas erat, pontifex factus est. Hinc iam post annos ferme quinquaginta, in quibus eis tamen pax non fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ꝓpħica auctoritate dixerunt. Uenient
que electa sut̃ dñi de cunctis gentibus:
id̃ homines de quibꝰ ipse iłis in euangłio
Multi inquit uocati. pauci uͦ electi. T̃alibꝰ enĩ
electis gentiũ domꝰ edificatur di ꝑtestam̃tũ
nouũ lapidibꝰ uius. longe głosior quã cẽplũ
illud fuit qd̵ arege salomone constructũ ẽ:
et post captiuitatẽ instauratũ. Propt̃ hoc
qͦ nõ ꝓpħas ex illo tp̃r. habuit illa gens.
s multis cladibꝰ afflicta ẽ. ab aliens regibꝰ ipsisq
romanis: ne hanc aggei ꝓpłnã in illa instau¬
ratione tẽpli opinaretur impletã: Nõ multo
post enĩ adueniente alexandro subingata ẽ
quando et si nulla ẽ. facta uastatio qm̃ nõ st̃
ei ausi resistere et idõ placatũ facillime sub¬
diti receꝑunt: nõ tam̃ erat gła tanta domus
illius. quanta fuit in suorũ regũ lib̾a potesta¬
te: Hostias sane alexander immolauit in
dĩ templo nõ ad eius cultũ uera pietate

Expanded text:
dixerunt: Venient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus, id est homines, de quibus ipse Iesus in euangelio: Multi, inquit, uocati, pauci uero electi. Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiuis, longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege Salomone constructum est et post captiuitatem instauratum. Propter hoc ergo nec prophetas ex illo tempore habuit illa gens et multis cladibus adflicta est ab alienigenis regibus ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur inpletam. Non multo post enim adueniente Alexandro subiugata est, quando etsi nulla est facta uastatio, quoniam non sunt ei ausi resistere et ideo placatum facillime subditi receperunt, non erat tamen gloria tanta domus illius, quanta fuit in suorum regum libera potestate. Hostias sane Alexander immolauit in Dei templo, non ad eius cultum uera pietate
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd dicã. cuiꝰ etiã cõmunione sociatꝰ cetꝰ hominũ
sic̃ sesehab& ista definicio popłs nuncupatur.
Quauis enĩ sidiligent̃ attendas nec utilitas sit ulla
uiuentiũ qͥuiuũt impiȩ. sic̃ uiuit oĩs qͥ nõ seruit
dõ seruitq demonibꝰ. tanto magis impiis quanto
magissibi cũ sint inmundissimi sp̃is cãquã diis
sacͥficari uolt̃ : tam̃ qd̾ de uiris consensu diximꝰ.
satis eẽ. arbitror un appareat ꝑhanc diffincio¬
ne nõ eẽ. popłm cuiꝰ res publica eẽ. dicatur in qͦ¬
iusticia nõẽ. Sieiũ dict̃ nõ spiritibꝰ inmundis
s diis bonis aq scĩs in sua re publica seruisse
romanos: nunqͥd eadẽ tociens repetenda st̃.
quȩ iã satis immo ult̾ quã satis ẽ. diximꝰ: sienĩ
adhunc locũ ꝑsuꝑiores huiꝰ oꝑis libros ꝑuenit
qͥ dubitare adhuc possit malis et impuris

Expanded text:
munione sociatus coetus hominum, sicut se habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamvis enim, si diligenter attendas, nec utilitas sit ulla viventium, qui vivunt impie; sicut vivit omnis qui non servit Deo, servitque daemonibus, tanto magis impiis, quanto magis sibi, cum sint immundissimi spiritus, tanquam diis sacrificari volunt: tamen quod de juris consensu diximus, satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cujus respublica esse dicaturiustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc p
Abbreviated transcription (Latin):
ad rẽ ꝑtineret: et in unũ eundẽq sensum
quãuis sub alt̾a significatioẽ concurreret.
ãmoneretq lectorẽ utraq auctoritate nõ
sp̃ta abhistoria sese actollere. ad ea reqͥ
scͥpta ẽ Gesta sunt qͥppe illa in niniue ciuuta¬
te: s aliqͥd etiã significauert̃ qđ modũ illius
ciuitatis excedat: sicut gestũ ẽ qd ipse ꝓpła
inuentre cȩti cͥduo fuit. et cam̃ aliũ significa¬
uit inꝑfundo inferni triduo futurũ. qui
tatẽ recte accipit᷑ eccła gentiũ ꝓpħice sigu¬

Expanded text:
ad rem pertineret, et in unum eumdemque sensum, ad rem pertineret, et in unum eumdemque sensum, quamuis sub altera significatione, concurreret, admoneretque lectorem utraque auctoritate non spreta ab historia sese adtollere ad ea requirscripta est. Gesta sunt quippe illa in , Nineue ciuitate, sed aliquid etiam significauerunt, quod modum illius ciuitatis excedat; sicut gestum est, quod ipse propheta in uentre ceti triduo fuit, et tamen alium significauit in profundo inferni triduo futurum, qui tatem recte accipitur ecclesia gentium p