comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uidete ꝙ̃admod̾ ⁊ hoc impleatur. Por¬
mus ꝑximũ ⁊ ambulamus ad deum
s eum ad quemambulamus non
indemus. Ideo ⁊ ille nond̾ nou̾at ihi
Bacram̃ tũ hoc ꝯmendatũ est. qr it
credimus quem nond̾ uidemuo . st
nõ uideatur: declinat in curba.
cile est in turba uidere xp̃m. Soll¬
solitudine intentõnis uidetur

Expanded text:
Videte quemadmodum et hoc impleatur. PorVidete quemadmodum et hoc impleatur. Portamus proximum, et ambulamus, ad Deum; sed eum ad quem ambulamus, nondum videmus: ideo et ille nondum noverat Jesum. Sacramentum hoc commendatum est, quia in eum credimus quem nondum videmus: et ut non videatur, declinat in turba. Difficile est in turba videre Christum: solisolitudine intentionis videtur
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. s cum tuleris noli reman̾e.
ge debemus ex toto corde ⁊ ex tota aĩa
eum cum quo ambulao: ut ad eum
uenias cum quo marie desid̾as. Colle
grabatum tuum ⁊ ambula. fecit hoca
et scandalirati sunt uidei. Uidebant.
hoĩem dic sabbati portantem grabad
suum. nec calumpniabantur dño ꝙ
teum cecidisset. utiq die sabbati eru̾
illud ⁊ saluaret ium̃tum suũ. Rõ ita
tam illi obitiebant ꝙ die sabbato sanũ
factus eẽt homo. s ꝙ portabat grabaa
suum. Oi sanitas non erat differend
batum tuũ. Et ille auctorem sanitre
sue obiciebat calũpnia torib. Qui re
inquit fecit sanũ: ip̃e mͥ dixit. tolles
batum tuum ⁊ ambula. Nõ acciꝑt
uissionem. a quo acceꝑam sanitatde
Et illi. Quis est ille homo qui tibi dix
tolle grabatũ tuũ ⁊ ambula. Oz quil
nus erat factus nesciebat quis eẽt a
quoboc audierat. Iħx aut̃ cum hoc fecl
et uississet: declinau̾at ab eo in turb

Expanded text:
tuum. Sed cum tuleris, noli remanere, tuum. Sed cum tuleris, noli remanere, gere debemus ex toto corde, ex tota anima,eum, cum quo ambulas; ut ad eum pervenias, cum quo manere desideras. Tolle ergo grabatum tuum, et ambula. 10. Fecit hoc ille, et scandalizati sunt Judaei. Videbant enim hominem die sabbati portantem grabatum suum, nec calumniabantur Domino teum cecidisset, utique die sabbati erueret illud, et salvaret jumentum suum : non itaque jam illi objiciebant quod die sabbati sanus factus esset homo; sed quod portabat grabatum suum. Si sanitas non erat differendaabatum tuum. Et ille auctorem sanitatis suae objiciebat calumniatoribus: Qui, inquit, me fecit sanum, ipse mihi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Non acciperem jussionem a quo receperam sanitatem? Et illi: Quis est ille homo qui tibi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula? 11. Sed qui sanus erat factus nesciebat quis esset, a quo hoc audierat. Jesus autem, cum hoc fecisset, et jussisset, declinaverat ab eo in turba.
Abbreviated transcription (Latin):
dictus est ut duos conderet in de. Dc̃us
eso ⁊ petra unde aqua ꝓfluxit. Petra
aut̃ erat xp̃c. Quid ergo mirũ si petra
lignum. quõ nec illa quałcũq petra.
s unde aqua ꝓflux̾at sitientib. Nec
q̃liscumq lapis s angłaris: qui in se¬
met ip̃o copulauit duos parietes e di¬
nerso uenientes. S nec qualecũq lig¬
nũ ꝓximũ acceꝑis: s grabatũ. Quid
ergo in grabato obsetro te. quid nisi
qr ille languidus grabato portabat᷑:
Sanus aut̃ grabatũ portat. Quid
dcm̃ est ab apło. Inuicem onera urã
portate. et sic adimplebitis legẽ xp̃i
lex ergo xp̃i: caritas est. Rec caritas
impletur: nisi inuicem on̾a nr̃a por¬
temus. Sufferentes inquit inuicem
in dilectõne. studentes seruare unita¬
tem spc̃ in uinculo pacis. Cum eẽs lan¬
guidus portabat te ꝑximus tuus.
Banus fc̃s es : porta ꝓximũ tuũ. Inui¬
cem oña ur̃a portate. ⁊ sic adimplebi¬
tio legem xp̃i. Sic ad implebis o hõ
quod tibi deerat. Tolle ergo grabatũ

Expanded text:
tus est, ut duos conderet in se . Dictus est et petra, unde aqua profluxit: Petra autem erat Christus . Quid ergo mirum, si Petra lignum: quomodo nec illa qualiscumque petra, sed unde aqua profluxerat sitientibus; nec qualiscumque lapis, sed angularis, qui in semetipso copulavit duos parietes e diverso venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum acceperis, sed grabatum. Quid ergo in grabato, obsecro te? quid, nisi quia ille languidus grabato portabatur? Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab Apostolo? Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi . Lex ergo Christi charitas est, nec charitas impletur nisi invicem onera nostra portemus. Sufferentes, inquit, invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. Sic adimplebis, o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum
Abbreviated transcription (Latin):
u dm̃ turbatur aqua. s qui turbat
ladet. Tam̃ sanandus est turbata. aqua
inius magnus passo dño: totus
¶idus. Uideamus ergo responsio
¶iu̾itatio. Pat̾ meus usq mͦ ope¬
mir: et ego oꝑor. falsum ergodixit
¶titra qr ds̃ requieuit ab omnub
¶U sus in die septimo. ⁊ ꝯtra hanc
Lpturam ꝑ moysen ministratam¬

Expanded text:
u Domini turbatur aqua, sed qui turbat, latet. Tamen sanandus est turbata aqua aeger unus magnus, passo Domino totus mundus. 14. Videamus ergo responsionem Veritatis: Pater meus usque modo operatur, et ego operor. Falsum ergo dixit Scriptura quia Deus requievit ab omnibus operibus suis in die septimo ? et contra hanc Scripturam per Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
dei: s tñ incellex̾unt in ulis uerbis
qr talis ꝯmendaretur filius dei qͥ
equalis ẽẽt deo. Quis erat nesciebãt.
talem cũ p̾dicari agnoscebant: qr
prẽm suũ dicebant dm̃ equalem se
faciens deo. Nõ erat ergo equal deo:
Non ip̃e se faciebat equalem. s ille
illum gen̾aũat eq̃ lem: si se ipẽ eqͣ¬
lem faceret deo caderet ꝑ rapinam
Qui enim se uoluit equalem face̾
deo ditm nõ uosset: cecidit. ⁊ ex anglõ
fcẽ est dyabolus. et hanc suꝑbiam bo¬
mini ꝓpinauit unde ip̃e deiectus est
Nam hoc dixit homini cui stanti lap¬
sus inuidit. Gustate ⁊ eritis sicut
dii. Id est. usurpacõne rapite quod
facti nõ estis: qr ⁊ ego rapiendo de¬
iectus sum. Non hoc ꝓdebat. s hoc
suadebat. xp̃c aut̃ equalis prĩ natꝰ
erat nõ factus. natus de sb̾a patris
serui accipiens. Non ergo se exinanuo
amittens quod erat. s accipiens quo
erat. Hanc formam serui ꝯtempͥnẽ

Expanded text:
Dei: sed tamen intellexerunt in illis verbis, Dei: sed tamen intellexerunt in illis verbis, quia talis commendaretur Filius Dei, qui aequalis esset Deo. Quis erat nesciebant; talem tamen praedicari agnoscebant, quia patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Non erat ergo aequalis Deo? Non ipse se faciebat aequalem, sed ille illum genuerat aequalem. Si se ipse faceret aequalem Deo, caderet per rapinam. Qui enim se voluit aequalem facere Deo cum non esset, cecidit , et ex angelo factus est diabolus: et hanc superbiam homini propinavit, unde ipse dejectus est. Nam hoc dixit homini, cui stanti lapsus invidit, Gustate, et eritis sicut dii : id est, usurpatione rapite quod facti non estis; quia et ego rapiendo dejectus sum. Non hoc prodebat, sed hoc suadebat. Christus autem aequalis Patri natus erat, non factus: natus de substantia Patris. servi accipiens . Non ergo se exinanivit amittens quod erat, sed accipiens quod non erat. Hanc formam servi contemnent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatur cum regit mundũ. Ergo ⁊ ꝑ
me fecit cum fecit. ⁊ ꝑ me regit cũ
regit. Dixit hec. s quib. Cecis. surdis
claudis. languidis: medicũ nõ agnos¬
centib. ⁊ tamqͣm in frenesi m̃te ꝑdica
occidere uolentib. Pinde quid secutus
euͣngłista dixit. Hinc ergo magis
querebant cum udei in t̾fice̾: qr nõ
solũ soluebat sabbatum. s ⁊ patrem
suũ dicebat dm̃. Non quomͦcũq. s qͥd.
Eqͣlem se faciens deo. Ram õs dicunꝰ
deo. Pat̾ nr̃ qui es in celis. Et legimi
iudeos dixisse. cum tu sis pr̃ nr̃. Ergo
nõ hinc irascebantur qr prẽm suũ
dicebant din. s ꝙ longe alio modo ꝙͣ
hoĩes. Ecce intllĩgunt iuidei. quod nõ
intlłigunt arriam. Arriani quippe
meq̃lem patri filiũ dicunt. ⁊ inde
heresis pulsa de eccłia. Ecce ip̃i ceci
ip̃i int̾fectores xp̃i: intellexerunt
tam̃ u̾ba xp̃i. Non eum incellex̾ũt
c̃ẽ xp̃m. nec eum intellex̾unt filiũ

Expanded text:
peratur cum regit mundum; ergo et per peratur cum regit mundum; ergo et per me fecit cum fecit, et per me regit cum regit. Dixit haec, sed quibus? Surdis, caecis, claudis, languidis, medicum non agnoscentibus, et tanquam in phrenesi mente perdita occidere volentibus. 16. Proinde quid secutus Evangelista dixit? Hinc ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum. Non equalem se faciens Deo. Nam omnes dicimus Deo, Pater noster qui es in coelis : legimus et Judaeos dixisse, Cum tu sis pater noster . Ergo non hinc irascebantur, quia patrem suum dicebat Deum; sed quod longe alio modo quam inus. Ecce intelligunt Iudæi, quod non intelligunt Arriani. Arriani quippe inæqualem Patri Filium dicunt, & inde hæresis ipsi interfectores Christi, intellexerunt tamen verba Christi. Non eum intellexerunt esse Christum, nec eum intellexerunt Filium
Abbreviated transcription (Latin):
rus in die septimo ab omnib surs
oꝑib. Legite enĩ eũngłm ⁊ uidetei
qͣnta oꝑatus sit iħc. Oꝑatus est salu¬
tem ur̃am ⁊ in cruce. ut inplerentur
est spinis. suspensus est ligno. dixit
sicio. Accepit acetũ in spongia.: ut im¬
pleretur quod dcm̃ est. ⁊ in siti mea
potau̾unt me aceto. At ubi impleca
sunt omnia oꝑa eius. sexta sabbati
inclinato capite reddidit sp̃m. ⁊ in se¬
pulchro sabbato requieuit ab õĩb
oꝑib suis. Ergotamqͣm dicet iudeio
quis expectatis ut nõ operer sabbato.
Gabbati dies uob ad significatõm
meani p̾ceptus est. Oꝑa dei attendi¬
tis. Ego ibi eram cum fierent. ⁊ ꝑ me
fc̃a sunt omnia. Ego noui. Pater
meus usq mͦ oꝑatur. Oꝑatus esti
pat luce i si drtie ut fiere lie di
dixit. ũbo opatus elt. Ubum eiuo ego e¬
ram. Ego sum. ꝑ me fc̃o est mundus
i illio oꝑib. ꝑ me regitur miudus s
istis oꝑib. Pat̾ meus et tunc oꝑatus
est cum fecit mundũ. ⁊ usq nunc o¬

Expanded text:
timo ab omnibus operibus suis. Legite enim Evangelium, et videte quanta operatus sit Jesus. Operatus est salutem nostram in cruce, ut implerentur oronatus est spinis, suspensus est ligno; dixit, Sitio, accepit acetum in spongia, ut impleretur quod dictum est, Et in siti mea potaverunt me aceto . At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis . Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam praeceptus est. Opera Dei attenditis; ego ibi eram cum fierent, per me facta sunt omnia, ego novi: Pater meus usque modo operatur. Operatus est Pater lucem; sed dixit ut fieret lux : si dixit, Verbo operatus est; Verbum ejus ego eram, ego sum: per me factus est mundus in illis operibus, per me regitur mundus in istis operibus. Pater meus et tunc operatus est cum fecit mundum, et usque nunc o
Abbreviated transcription (Latin):
mas. xolisħm querẽ in turbis
est tamqͣm unus de turba. preũ
omnem turbam. Prior ascendł
mari piscis ille magnus: et mal
rabatum suũ ⁊ ambulando. Biditi
Qun postea iħc in templo. In turba nõ
gnoscit. in templo cognoscit. ꝑuenit
go ille ad dnmñi:nidit eum in tẽplo
dit eum in loco sacrato. in loco scõ
Et quid ab eo audit: Ecce iam sanus
s es noli peccare. ne quid tibi det̾ius
ntingat. Nunc ille postea qͣm uidit
in.et cognouit ih̾m auctorem sant¬
tis sue. nõ fuit piger in eungeli¬
ndo quem ind̾at. lbiit ⁊ nuntiauit
deis qr iħx eẽt qui eũ sanũ fecerat.
Ne annuntiabat.⁊ illi insaniebant.
Le saltem suam p̾dicabat: illi salutẽ
Lto dixiquid soleat respondẽ: qr unũ
sua nõ contempnebant salbato. uel
etado uł alendo. De portato grabato
id respondit.: Maĩm opus corpora
fcm erat añ oculos iudeoꝵ. Nõ sanitas
¶poris. s oꝑatio corporis. que nõ ude¬

Expanded text:
as. Noli Jesum quaerere in turba, non est tanquam unus de turba: praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari piscis ille magnus, et in cgrabatum suum, et ambulando, Vidit eum postea Jesus in templo. In turba non cognoscit, in templo cognoscit. Pervenit ergo ille ad Dominum; vidit eum in templo, vidit eum in loco sacrato, in loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus factus es; noli peccare, ne quid tibi deterius contingat. 12. Tunc ille, posteaquam vidit Jesum, et cognovit Jesum auctorem sanitatis suae, non fuit piger in evangelizando quem viderat: Abiit, et nuntiavit Judaeis quia Jesus esset qui eum sanum fecerat. Ille annuntiabat, et illi insaniebant: ille salutem suam praedicabat, illi salutem bato, dixi quid soleat respondere, quia jumenta sua non contemnebant sabbato, vel liberando vel alendo. De portato grabato quid respondit? Manifestum opus corporale factum erat ante oculos Judaeorum: non sanitas corporis, sed operatio corporis; quae non vide
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uerum est quod ait ilx. Pat̾ meus
usq mͦ oꝑatur. O quis explicet u̾bio:
Homo hominib. Infirmuo infirmio:
Indoctus discẽ cupientib. Et forte si
quid sapit pmere ⁊ explicare non ua¬
lens hominib difficile forte capienti¬
b. etiam si explicari possit quod capit᷑:
ut hoc uobis ꝓfitientib differatur.
uisio enim ista templũ dei querit.
locum scm̃ querit. Portate pximũ
⁊ ambulate. Ibi enim eum iudebitis
ubi u̾ba hõm nõ quetatis. Hoc forte
potius dicẽ ualemus. qr ⁊ in eo ꝙ die

Expanded text:
t quod ait Jesus, Pater meus usque modo operatur. Sed quis explicet verbis, homo hominibus, infirmus infirmis, indoctus discere cupientibus, et forte si quid sapit, promere et explicare non valens hominibus, difficile forte capientibus, etiam si explicari possit quod capitur?ut hoc vobis proficientibus differatis; visio enim ista templum Dei quaerit, sanctum locum quaerit: portate proximum et ambulate; ibi eum videbitis, ubi verba hominum non quaeratis. 15. Hoc forte potius dicere valemus, quia et in
Abbreviated transcription (Latin):
scd dei aminatõm flagelli pat̾ni disci¬
plina: ut ⁊ confessus met̾num lib̾are¬
tur. ⁊ afflictus tpr̃alit̾ ꝓbaretur Aut
uo mediocre fidei robur fuit. aut pa¬
rum mitis ⁊obedientis antmi indi¬
tium. cum audisset a ꝓpħa ꝙ sibi deus
ignouisset. ⁊ tñ que fuerat ꝯminatus
ꝯseq̃nt̃ euenissent: nõ se dicere ꝓpħ̾e

Expanded text:
secundum dei comminationem flagelli paterni discisecundum dei comminationem flagelli paterni disciplina, ut et confessus in aeternum liberaretur et adflictus temporaliter probaretur. haud uero mediocre fidei robur fuit, aut paruum mitis et oboedientis animi indicium, cum audisset a propheta, quod sibi deus ignouisset, et tamen quae fuerat comminatus consequenter euenissent, non se dicere
Abbreviated transcription (Latin):
et humilitatis sordib sele abitiens do¬
minũ sord fu̾it dep̾catus mortuum
nõ lux̾it .i. uiuentem filiũ parricida¬
li furore p̃cipitem qui ⁊ pat̾nũ cubi¬
le stupris nefarus macłau̾at.⁊ ꝯtra
pr̃em scelestum bellum gebat. uellet
conseruatũ. ⁊ fleret occilum: anime
scil tantis criminib inuolute sempi¬
t̾nas p̃uidens penas: quib euadendis
cupiebat humiliatũ Hoc ⁊ alia multa
laudanda imitanda m illo scõ reꝑunntꝰ
uiro: si nõ pũsus animus eam scrip¬
turam que de illo loquitur ꝓscoutetur.
maxime si mente subdita ⁊ pia ⁊ plane
fideli seq̃mur sententiam dei qui eius
nou̾at occulta cordis: ubi in ꝯspectu eiꝰ
qui falli nõ p̃t ita placuit. ut etiam
filus sius imitandus ab illo ꝓpon̾etur.
Qud enĩ aliud qͣm cordis eius ꝓfũda
bum audire meruit. ꝙ acceꝑit ueni¬
am Ad quam rem nisi ad sempit̾nam
salutem: ⁊eq enim p̾t̾missa est in illo

Expanded text:
et humilitatis sordibus sese abiciens doet humilitatis sordibus sese abiciens dominum fuerat deprecatus, mortuum non luxerit, idem iuuenem filium parricidali furore praecipitem, qui et paternum cubile stupris nefariis maculauerat et contra patrem scelestum bellum gerebat, et uellet conseruatum et fleret occisum, animae scilicet tantis criminibus inuolutae sempiternas praeuidens poenas, quibus euadendis cupiebat humiliatum . Haec et alia multa laudanda et imitanda in illo sancto reperiuntur viro, si non perversus animus eam Scripturam, quae de illo loquitur, perscrutetur, maxime si mente subdita et pia et plane fideli sequamur sententiam dei, qui eius nouerat occulta cordis, ubi in conspectu eius, qui falli non potest, ita placuit, ut etiam filiis suis imitandus ab illo proponeretur. Quid enim aliud quam cordis eius profunda bum audire meruit, quod acceperit ueniam? ad quam rem nisi ad sempiternam salutem? neque enim praetermissa est in illo
Abbreviated transcription (Latin):
ille iniuriosus missus eẽt ut in eum
talia iacularetur opprobria. Ibi in gre¬
gem sibi ꝯmissum tanta dilectio pa¬
storalis: ut ꝓ eis ip̃e uellet mori. qñ
ppło num̾̃ato poc̃m elatõnis eius ste
pimire placuit deo. ut eumd̾ nume¬
rũ minueret morte młtoꝵ. cutus:
mltitudine cor regis fu̾at suꝑbia ꝑ¬
temptatũ. In quo occulto iuditio dõ
apud quem nõ est iniquitas. ⁊ quos
nou̾at indignos hac uida sub traxi
huic uite: ⁊ in illo qui de hominil
copia se extulerat. tumorem anuni
humani eiusd̾ copie diminutione
sanauit. Ibi tam teligiosus dei timo
sacram̃tum xp̃i in sc̃a unctione ser¬
uabat: ut cor eius pia sollicitudine
trepidau̾it qñ exiguam ꝑticulam de ue¬
ste ipius saulis latent abscidit: ut hẽ¬
ret ude illi fidem facẽt ꝙ nollet eum
cum posset occid̾e̾. Ibi tam prudens in fi¬
lios ⁊ tanta clementia ut cũ innocentẽ
pũm ꝓ quo egrotante młtis lacͥmis

Expanded text:
ille iniuriosus missus esset, ut in eum ille iniuriosus missus esset, ut in eum talia iacularetur obprobria. ibi in gregem sibi commissum tanta dilectio pastoralis, ut pro eis ipse uellet mori, quando populo numerato peccatum elationis eius sic punire placuit deo, ut eundem numerum minueret morte multorum, cuius multitudine cor regis fuerat superbia pertemptatum: in quo occulto iudicio deus, apud quem non est iniquitas, et. quos nouerat indignos hac uita, subtraxit huic uitae et in illo, qui de hominum copia se extulerat, tumorem animi humani eiusdem copiae diminutione sanauit. ibi tam religiosus dei timor sacramentum Christi in sancta unctione seruabat, ut cor eius pia sollicitudine trepidauerit, quando exiguam particulam de ueste ipsius Saulis latenter abscidit, ut haberet, unde illi fidem faceret. quam nollet eum, cum posset, occidere. ibi tam prudens in filios et tanta clementia, ut cum innocentem puerum, pro quo aegrotante multis lacrimis
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ p̃ualuit ⁊ unde quid iucerit. sa¬
tis i promptu est. nõ maliuole cecita¬
ti qua in scõs libros ⁊ iuros faustus
irruebat: s religiose prudentie qua⁊
auctoritas diuina. ⁊ merita humana
possunt cerni atq discerni. Nam legã
isti ⁊ uideant in dauid plura dm̃ re¬
darguisse. qͣm faustum. S ibt est pe
nitentie sacrificium. ibi est illa incõ
tiens illi est in manus fortissimas da¬
tus: totiens ab illo est de manib ptis¬
simis dimissus illesus. Ibi memora¬
bilis humilitas sub flagello dei ⁊ c¬
uix regia dñico iugo ita subdita u
armatus ⁊ comitatuts armatis am¬
ra ex mimici ore ꝯuitia patientissi¬
me sustiu̾et: suũ q comitem accen
iracundia ꝙ talia rex eius audiret. et
iamiamq in ꝯuitiatoris caput dext̃a
ultrice ꝑgentem modestissime refre¬
naret. regali sue ussioni diuini time¬
ris pondus aditiens: ⁊ dicens m̾itis
sus hoc redditum suꝑno iuditio: que

Expanded text:
autem praeualuerit, aut unde quid uicerit, saautem praeualuerit, aut unde quid uicerit, satis in promptu est non maliuolae caecitati, qua in sanctos libros et uiros Faustus inruebat, sed religiosae prudentiae, qua et auctoritas diuina et merita humana possunt cerni atque discerni. nam legant isti et uideant in Dauid plura deum redarguisse quam Faustum; sed ibi est et paenitentiae sacrificium, ibi est illa inconp quotiens illi est in manus fortissimas datus, totiens ab illo est de manibus piissimis dimissus inlaesus. ibi memorabilis humilitas sub flagello dei et ceruix regia dominico iugd ita subdita, ut armatus et comitatus armatis amara ex inimici ore conuicia patientissime sustineret suumque comitem accensum iracundia, quod talia rex eius audiret et iam iamque in conuiciatoris caput dextera ultrice pergentem modestissime refrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicens meritis suis hoc redditum superno iudicio, quo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾m etiam q̃dam in utuꝑabilib
laudanda. ⁊ n laudabilib utuꝑan¬
da nõ tacens. Req enĩ qr uituꝑabił
homo erat saul. iõ nõ est laudabłe
factum eius quod gustatũ de anathe¬
mate tam diligent̃ scrutatus. tam
seu̾e umdicare conatus est: obediõs
deo qui hoc fieri ꝓhibũat. uł quod
phitones ⁊ uentiloquos de regno
deleuit. Lut qr laudabilis erat dauid:
da sunt. Sicut nec in pontio pilato
uituꝑand̾ est ꝙ adu̾sus accusatoẽs
uideoꝵ innocentem dñm iudicauit.
nec in petro laudand̾ est ꝙ eumd̃
dñm ter negauit: uł unde ab ip̃o
latranas asplatuo est. ꝙ nõ lapi¬
eisde que dei luint eim uoluit ⁊ pallio
hoc est a nr̃a salute reuocare. Paulo añ
ergo dictus beatus: paulopost dictus e
sathanas. s quid in illo obtiuu̾it: ap¬
stolatus eius ⁊ martirii corona testat
Sic itaq ⁊ regis dauid legimus pcc̃a
s leginus etiam recte facta. In quo

Expanded text:
verum etiam quaedam in vituperabilibus verum etiam quaedam in vituperabilibus laudanda et in laudabilibus uituperanda non tacens. neque enim quia uituperabilis homo erat Saul ideo non est laudabile factum eius, quod gustatum de ana themate tam diligenter scrutatus, tam seuere uindicare conatus est oboediens deo, qui hoc fieri prohibuerat, uel quod pythones et uentriloquos de regno suo deleuit, aut quia laudabilis erat Dauid, da sunt. sicut nec in Pontio Pilato uituperandum est, quod aduersus accusationes Iudaeorum innocentem dominum iudicauit, nec in Petro laudandum est, quod eundem dominum ter negauit, uel unde ab ipso satanas appellatus est, quod non sapiendo, quae dei sunt, eum uoluit a passione, hoc est a nostra salute reuocare, paulo ante ergo dictus beatus, paulo post dictus est satanas. sed quid in illo obtinuerit, apostolatus eius et martyrii corona testatur. Sic itaque et regis Dauid legimus peccata, sed legimus etiam recte facta. in quo
Abbreviated transcription (Latin):
tum suoꝵ iniquitates sibi obẽe non
posse. Pinde sponsus ille suis ꝯgru¬
ens inuitatis. qui uocaturus erat
ad nuiptias bonos ⁊ bonos. etiam nas¬
ci uoluit de bonis ⁊ malis: ut ꝓphe¬
tiam pasche qua preceptus est man¬
ducari agnus acceptus ex ouib ⁊
capris tamq̃m iustis ⁊ iniustis ad
se p̃figurand̾ p̾cessisse firmaret.i
Doumenta quippe dei ⁊ hoĩs ubiq
conseruans: parentes ⁊ bonos ⁊ ma¬
los pp̃ ꝯuententiam humanitatis
nõ spreutt. partũ aut̃ uirginis pp̃
miraculũ diuinitatis elegit. Inant¬
ter ergo faustus in seip̃m potius⁊
dente sacrilego seuiens scãm scrip¬
turam quam totus iam mundus
m̾ito uen̾atur accusat: que ut su¬
p̃dixi tamqͣm speculi fidelis nitor
nuluus accipit adulandam ꝑsonã.
O ⁊ laudanda ⁊ uttuꝑanda hoĩm fcã
uł ip̃a iudicat. uł legentib iudicã¬
da pponit. Nec solum hoĩes ipõs uł
uitupabiles uł laudabiles intimãs:

Expanded text:
tum suorum iniquitates sibi obesse non tum suorum iniquitates sibi obesse non posse. proinde sponsus ille suis congruens inuitatis, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos. etiam nasci uoluit de bonis et malis, ut prophetiam paschae. qua praeceptus est manducari agnus acceptus ex ouibus et capris tamquam iustis et iniustis, ad se praefigurandum praecessisse firmaret. documenta quippe dei et hominis ubique conseruans parentes et bonos et malos propter conuenientiam humanitatis non spreuit, partum autem uirginis propter miraculum diuinitatis elegit. Inaniter ergo Faustus in se ipsum potius dente sacrilego saeuiens sanctam scripturam, quam totus iam mundus merito ueneratur, accusat: quae, ut supra dixi, tamquam speculi fidelis nitor nullius accepit adulandam personam. sed et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda plaudabiles vel vituperabiles intimans:
Abbreviated transcription (Latin):
zara quem thamar ip̃a ex illo ꝯcep¬
tu peꝑit inuenitur. Nam si styrpem
iacob nõ xp̃i gen̾atõm uellet rep̾hen¬
dere: hẽbat magis pͥmituũ ruben
qui pat̾nũ thorum nefaria libidine
iuolauit: qͣlem fornicatõm apłs nõ
in gentib dicit auditam. Quod fc̃m
etiam ip̃e pat̾ iacob cũ eos bñdioet.
suꝑ caput eius accusando ⁊ detestan¬
do nõ tacuit. Hoc ergo crim̃ potius
faustus obicet. ubi nõ error ex hĩtu
metricio. s oĩo uoluntaria ꝯtami¬
natio pat̾ni lectuli apparet. nisi ⁊
ipãm thamar plus odisset. quod illo
concubitu nicħ aliud qͣm par̾e cu¬
peret qm si sola libidine carnalis
uoluptatis arsisset. ⁊ xp̃i ꝓgenitores
culunido incarnationt euis tidem dero¬
gare uoluisset. ignorans miser u̾issim̃
et ueracissimũ saluatorem nõ solum
loqindo s etiam uascendo magistrum
extitisse. fideles entm eius uenturi
ex omnib gentib etiam exemplo
carnis ip̃ius discere debũunt paren¬

Expanded text:
Zara. quem Thamar ipsa ex illo concepZara. quem Thamar ipsa ex illo conceptu peperit, inuenitur. nam si. stirpem Iacob, non Christi generationem uellet reprehendere, habebat magis primitiuum Ruben, qui paternum torum nefaria libidine uiolauit: qualem fornicationem apostolus nec in gentibus dicit auditam. quod factum etiam ipse pater Iacob. cum eos benediceret, super caput eius accusando et detestando non tacuit. hoc ergo crimen potius Faustus obiceret, ubi non error ex habitu meretricio, sed omnino uoluntaria contaminatio paterni lectuli adparet, nisi et ipsam Thamar plus odisset, quod illo concubitu nihil aliud quam parere cuperet, quam si sola libidine carnalis uoluptatis arsisset, et Christi progenitores culpando incarnationi eius fidem derogari uoluisset, ignorans miser uerissimum et ueracissimum saluatorem non solum loquendo, sed etiam nascendo magistrum extitisse. fideles enim eius uenturi ex omnibus gentibus etiam exemplo carnis ipsius discere debuerunt paren
Abbreviated transcription (Latin):
das qui dñm tradidit nõne int̾ duo¬
decim apłos num̾atus est. ⁊ cum eis
unus ex eis ad p̾dicand eũngłm dẏa¬
bolus missus est: Sz ad hunc respon¬
dent ⁊ dicunt. Ille post tale facinus
exemptus est iste aut̾ post hanc tur¬
pitudinem int̾ frẽs suos ab illo pr̃e
cui tam magnũ testimoniũ d̃s̃ ꝑhi¬
bet ⁊ p̾cipue bñdc̃s. ⁊ sup̃ om̃s lau¬
datus est. Qͥiuimmo hinc expressius
apparet: nõ ad ip̃m s ad xp̃m qui ex
eius tribu p̾mntiabatur in carne
uenturus illam ꝑtin̾e ꝓpħiam. Et
iõ magis flagitium eius diutna scͥp¬
tura tac̾e̾ nõ debuit sicut nõ tacuit
ut in u̾bis prĩs eius quib post illud
dedecus ita laudatur. qr ip̃e nõ agnos¬
citur. alius requiratur. Am̃q̃m fau¬
stus dente maledico hoc ip̃m intelli¬
gatur mordere uoluisse. ꝙ xp̃c a nob̾
ex eius tribu uenisse p̾dicatur: maxi¬
me qr in gen̾atõnib patrũ eius quas
matħs euͣgłista ꝯmemorat. etiam

Expanded text:
das, qui dominum tradidit, nonne inter duodas, qui dominum tradidit, nonne inter duodecim apostolos numeratus est et cum eis unus ex eis ad praedicandum euangelium diabolus missus est? sed adhuc respondent et dicunt: ille post tale facinus exemptus est; iste autem post hanc turpitudinem inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium deus perhibet, praecipue benedictus et supra omnes laudatus est. quin immo hinc expressius adparet non ad ipsum, sed ad Christum, qui ex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, illam pertinere prophetiam, et ideo magis flagitium eius diuina scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit, ut in uerbis patris eius, quibus post illud dedecus ita laudatur, quia ipse non agnoscitur, alius requiratur. Quamquam Faustus dente maledico hoc ipsum intellegatur mordere uoluisse, quod Christus a nobis ex eius tribu uenisse praedicatur, maxime quia in generationibus patrum eius, quas Matthaeus euangelista commemorat, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
An potius ncc̃e est ut qñto illam reli¬
giosius accipimus. tanto fidentius illa
culpemus: que ꝑ eius uitatem certius
culpanda didicimus. Ibi eni formcatõ
et omnis concubitus illicitus: diumno
uire dampnatur. Ac ꝑ hoc cum talia
quoꝵdam fc̃a ꝯmemorat: de quib eo
loco suam taceat sententiam iudicã¬
da nob ꝑmittit. nõ laudanda p̾scribit.
Nuis enĩ nr̃m in ip̃o eungłio nõ dete¬
statur herodis crudelitatem: cum de
xp̃i natiuitate sollicitus tot infãtes
iussit oocidi: It hoc fcm̃ ibi nõ uitupa¬
tur. s tm̃ narratur. Sz ne hoc mani¬
chet uesana imprudentia fallum ẽẽ
contendant. qr ⁊ ipãm xp̃i natiuitatem
qua herodes ꝑturbatus est negant: ⁊por
uideoꝵ inmanitatem ⁊ cecitatem le¬
gant q̃ admod̾ illic tm̃mͦ narretur nõ
uituꝑetur ⁊ tñ ab omnib detestetur.
s inqͥunt. Iste uidas qui cũ sua nuru
concubuit: int̾ duodecim pat̾archas
computatur. Quid enim: Et ille ui¬

Expanded text:
quin potius necesse est ut quanto illam reliquin potius necesse est ut quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per ejus veritatem certius culpanda didicimus. Ibi enim fornicatio et omnis illicitus concubitus divino jure damnatur : ac per hoc, cum talia quorumdam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam, judicanda nobis permittit, non laudanda praescribit. Quis enim nostrum in ipso Evangelio non detestatur Herodis crudelitatem, cum de Christi nativitate sollicitus tot infantes jussit occidi ? At hoc factum ibi non vituperatur, sed tantum narratur. Sed ne hoc Manichaei vesana impudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi nativitatem, qua Herodes perturbatus est, negant; ipsorum Judaeorum immanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non uituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. Sed, inquiunt, iste ludas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim patriarchas conputatur. quid enim? et ille lu
Abbreviated transcription (Latin):
modo quam ulło modo postitatem nõ
aliunde qͣm ab ead̾ stirpe conquireret.
In qua sententia nõ eam iustificatam
si eam magis qͣm se iustificatam dicẽs:
nec ipãm laudauit: s in sui ꝯparatio¬
quo ducta illa se socero supposuerat
minus culpans qm libidinosi ꝯcu¬
bitus ardorem. quo ip̃e uelut ad me¬
tricem uictus intrauerat. sicut quib¬
dam dicitur. Iustificastis sodomam .i.
tantũ peccastis ut uob̃ sodoma ꝯꝑata
usta uideatur. Qm̃qͣm etiam si hec mu¬
lier nõ in petoris facti comꝑatõne mi¬
nus culpata s oĩo a soceto laudata in¬
telligatur que tñ consulta illa et̾na
pcirandis filus ordinatam socictatẽ
nõ custodunt. m̾ido culpabilis. i¬
uenitur: quid intrũ si peccatrix a pec¬
catore laudatur: Quo ita nob faustus
us ip̃a manichea ꝑu̾sitas arbitratur
adusum: q̃i nob̃ i illius scripture
uenatõne dignoq p̾conio: uitio hoĩm
que illa ꝯmemorat ncc̃e sit approbare.¬

Expanded text:
potius quam nullo modo, posteritatem non potius quam nullo modo, posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe conquireret. In qua sententia non eam justificatam, sed eam plus quam se justificatam dicens, nec ipsam laudavit, sed in sui comparatioquo ducta illa se socero supposuerat, minus culpans quam libidinosi concubitus ardorem, quo iptricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis Sodoma conparata iusta uideatur. quamquam etiamsi haec mulier non in peioris facti conparatione minus culpata, sed omnino a socero laudata intellegatur — quae tamen consulta illa aeterna procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
est. At illa que socerũ fefellit non car¬
nis eius concupĩa. nec metricie m̾ce¬
dis cupiditate peccauit: s ex illo san¬
guine ꝓlem requirens. ex quo dito¬
b iam frĩb nupta tertio quoq dene¬
gato hr̃e nõ potuit. patri eoꝵ socero
suo fetand̃ corpus fraude subiecit
pignore m̾cedis accepto: quod nõ ad
ornam̃tũ s ad testimoniũ reserua¬
uit. Melius quid̃ sine filus rema¬
neret: qm sine iure matͥmonii mat
fieret. Longe tñ alia intentõne intẽ¬
tione pecrauit. ꝙ filiis suis ꝑtẽmꝑ
uidit socerũ suum: qͣm si eum sibi
concupisset adult̾um. Dentq cũ uial
eius ꝓducetur ad mortem. ⁊ uirgam. mo¬
uile atꝙ anulũ ꝓtulisset. dicens ab eo
se grauidatam cuius pignora illa cẽnt
ubi ea que dederat ille cognouit istã ma¬
gis qͣm se iustificatam ẽe respondit qd̾
ei filium suũ maritũ quing̾e noluiss.
qua desticudõne compulsa illo potius

Expanded text:
est. at illa, quae socerum fefellit, non carest. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoque denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum, sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iure matrimonii mater fieret; longe tamen alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adulterum. denique cum iussu eius produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa essent, ubi ea, quae dederat, ille cognouit, istam magis quam se iustificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum coniungere noluisset, q
Abbreviated transcription (Latin):
aliud quod frẽm suũ ioseph i egyptũ
uendidit. sũquid ciuusqͣm m̃bra dis¬
torta depͣuant lucem: que cuncta de¬
monstrant. sic nec cuiuspiam maleft̃
malam scripturam facuit: qua ꝓden¬
te legentib innotescunt. Consulta
quippe et̾na lex illa que ordinem natu¬
ralem conseruari iubet. ꝑturbari ue¬
tat: nõ nisi ꝓpagatõnis causa statun
hoĩs ꝯcubitum fieri. Et hoc nõ nisi so¬
cialit̾ ordinato conubio: ꝙ nõ ꝑutat
uinculũ pacis. Et ideo ꝓstitutio femi¬
naꝵ nõ ad sistinendam ꝓlem. s ad l¬
tiandam libidinem ꝓpositaꝵ: diu ina
atq et̾na longe dampnatur. Omnen
quippe dehonestat emptorem: turpi¬
tudo uenalis. Ac ꝑ hoc uidas ⁊ si gra¬
uus peccasset si nurũ sciens cum ea
concũbere uoluisset: si enĩ uir ⁊ ircor
sicut dñs dicit nõ iam duo s una ca¬
ro est. nõ alit̾ nurus est deputanda q̃
filia: tñ eum qnͣtũ in ip̃o erat defor¬
mit̾ cum metrice cubasse nõ dubiũ

Expanded text:
aliud, quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum aliud, quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum uendidit. numquid cuiusquam membra distorta deprauant lucem, quae cuncta demonstrat? sic nec cuiuspiam malefacta malam scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis causa statuit hominis concubitum fieri, et hoc non nisi socialiter ordinato conubio, quod non peruertat uinculum pacis et ideo prostitutio feminarum non ad substituendam prolem. sed ad satiandam libidinem propositarum diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat emptorem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas etsi grauius peccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium
Abbreviated transcription (Latin):
diligendam q ꝯmendat: ꝙ tamꝙͣ spe¬
culi fidelis nitor ad motaꝵ sibi ꝑso¬
naꝵ. nõ solum que pulchra atq in¬
tegra. s etiam que deformia uitiosa¬
q sint iudicat: qntomagis factum
uide ꝙ cum sua nuru concubuit.⁊
nicħ oĩo affert unde auctoritas sc̃ã
culpetur. que in illis libris fundata
ꝑsistens. nõ tm̃ paucissi moꝵ manu¬
cheoꝵ calumpniosas argutias. u̾m
etiam gentilium tot tantoꝵ ꝙ ppłoꝵ
horrendas mimicicias diuino iure
ꝯtempnit: quos pene iam totos a
dei ueri cultum xp̃iano imꝑio sb̾iugant
edomito orbe t̾raꝵ nõ molentia bellici cer¬
taminus s inuicte potentia u̾itatis: Ub
enim lict̾aꝵ illaꝵ laudatus est iuidas:
Quid de illo boni scriptura illa testata ẽ
nisi quod in ꝓpħia xp̃i qui ex eius tribu
p̾nuntiabatur in carne uenturus be¬
nedictione pr̃is sui p̾ cet̾is ꝯmendatus
eminuit: Cct̾um ad id ꝙ eum faustus
fornicatũ ꝯmemorauit: addimus nos

Expanded text:
diligendamque commendat, quod tamquam spediligendamque commendat, quod tamquam speculi fidelis nitor admotarum sibi personarum non solum, quae pulchra atque integra, uerum etiam quae deformia uitiosaque sint, indicat: quanto magis factum Iudae, quod cum sua nuru concubuit, nihil omnino adfert, unde auctoritas sancta culpetur! quae in illis libris fundata persistens non tantum paucissimorum Manichaeorum calumniosas argutias, uerum etiam gentilium tot tantorumque populorum horrendas inimicitias diuino iure contemnit, quos paene iam totos a dei ueri cultum christiano imperio subiugauit edomito orbe terrarum non uiolentia bellici certaminis, sed inuictae potentia ueritatis. ubi enim litterarum illarum laudatus est ludas ? quid de illo boni scriptura illa testata est, nisi quod in prophetia Christi, qui ex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, benedictione patris sui prae ceteris commendatus eminuit? Ceterum ad id, quod eum Faustus fornicatum commemorauit, addimus nos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuitiis insectantur eos qui illic cum
tanto honore p̾dicantur. Cet̾um loth
frat̾ .i. ꝯsanguineus abrahe nequaqͣm
istis comꝑandus est. de quib deus dicit.
ego sum ds̃ abraham. ⁊ ds̃ ysaac. et ds
iacob: nec in eoꝵ num̾o deputandus
quib illa scriptura usq in finem phi¬
bet iustitie testimoniũ: ꝙͣuis int̾ so¬
domitas pie caste ꝙ u̾satus. hospitali¬
tatis etiam m̾itis ꝯmendatus. ab illiꝰ
t̾re mcendio liberatus sit. ⁊ eius poste¬
ris t̾ra possessionis pp̃ abraham qui
patruus eius fu̾at dono dei data sit.
Hec nob̾ m̾ita in illis libris laudanda
ꝓponuntur: nõ ebrietas. nõ incestus.
S cũ hoĩs eiusd̃ ⁊ recte fc̃m et poc̃m
scriptum inuenimus. aliud insinua
tur mutand̾. aliud p̾cauend̃. Porro
si pcc̃m loth cui ꝑhibitũ est añꝙͣ por¬
caret iustitie testimoniũ. nõ mͦ non
decolorat diuinitatem dei uł scͥpture
illius u̾itatem: u̾m etiam laudandam

Expanded text:
conuiciis insectantur eos, qui illic cum conuiciis insectantur eos, qui illic cum tanto honore praedicantur. Ceterum Loth frater, id est consanguineus Abrahae, nequaquam istis conparandus est, de quibus deus dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, nec in eorum numero deputandus, quibus illa scriptura usque in finem perhibet iustitiae testimonium. quamuis inter Sodomitas pie casteque uersatus, hospitalitatis etiam meritis commendatus ab illius terrae incendio liberatus sit et eius posteris terra possessionis propter Abraham, qui patruus eius fuerat, dono dei data sit. haec nobis merita in illis libris laudanda proponuntur, non ebrietas, non incestus; sed cum hominis eiusdem et recte factum et peccatum scriptum inuenimaliud praecauendum. porro si peccatum Loth, cui perhibitum est, antequam peccaret, iustitiae testimonium, non modo non decolorat diuinitatem dei uel scripturae illius ueritatem, uerum etiam laudandam
Abbreviated transcription (Latin):
pulis dedit. latius ⁊ clarius głifice¬
tur: tamqͣm iacob nõ recusante noc¬
tem lye: ut rachel pomis suaue olen¬
tib ⁊ clare nitentib potiatur. Que
ut in pͥncipio erat u̾bũ ⁊ u̾bũ erat
apud dm̃. ⁊ ds̃ erat u̾bum: ⁊ quicquid
de hac re pie ac sapient̾ dicitur: si ne
fantasinate carualis cogitatõnis et
salibrit uel er pte capiatur he de cri¬
b patrib abralam ysaac ⁊ iacob. quoꝵ
se dĩ appellari uoluit ds̃ quem catholi¬
ca eccła colit: adũsus fausti calumpni¬
as dicta suffec̾it de quoꝵ trim horm
m̾itis atq pietate ⁊ longe remota a
iuditio carnaliũ altitudine ꝓphetie:
nõ est nunc disserendi locus. Tm̃ abhiis
crimtnib quib eos maledica ⁊ u̾ita¬
tis inimica lingua pulsauit. defendẽ¬
di futerint in hoc p̾senti oꝑe nr̃o: ne ꝯtͣ
scripturas scãs ⁊ salubres aliquid sibi
dic̾e uidenttr. qui eas ꝑu̾sa ⁊ aduersa
mente legerut: dum petulantib

Expanded text:
pulis dedit, latius et clarius glorificepulis dedit, latius et clarius glorificetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare nitentibus potiatur: quaeut "in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum" et quicquid de hac re pie sapienterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter uel ex parte capiatur. Haec de tribus patribus, Abraham, Isaac et Iacob, quorum se deum appellari uoluit deus, quem catholica ecclesia colit, aduersus Fausti calumnias dicta suffecerint. de quorum trium hominum meritis atque pietate et longe remota a iudicio carnalium altitudine prophetiae non est nunc disserendi locus: tantum ab his criminibus, quibus eos maledica et ueritatis inimica lingua pulsauit, defendendi fuerint in hoc praesenti opere nostro, ne contra scripturas sanctas et salubres aliquid sibi dicere uiderentur, qui eas peruersa et aduersa mente legerunt, dum petulantibus
Abbreviated transcription (Latin):
significatum est ꝙ cum ueniret de
agro iacob occurrit ei lya. eum q de¬
tinens ait. Ad me inquit intrabis:
conduxi enĩ te ꝓ mandragoris filii
mei. Camqm dic̾e̾t. Doctrine quam
diligis us conferri bonam opĩonẽ.
noli diffug̾e offitiosum laborem
Hec in eccła geri quisquis adu̾t̾it
cernit. Exꝑimur in exemplis: qd¬
intlłigamus in libris. Quis nõ uide¬
at hoc geri toto orbe t̾raꝵ uenite ho¬
mines ab oꝑib scłi: ⁊ ire in otiũ
tamqͣm in amplexum rachel: ⁊ excipi
de tnͣsũso eccłastica ncc̃ĩtate atq ordi¬
nari in labore: tamqͣm lya dicente.
ad me intrabis: Quib caste mist̾iũ
dei dispensantib ut in nocte huius
scłi filios gen̾ent fidei. laudatur a
ppłis etiam illa uita cuius amore
conũsi spem scłi reliq̃runt. ⁊ ex cui
ꝓfessione ad mĩam regende plebis
assumpti sunt. Id enim agunt in
omnib laborib suis. ut illa ꝓfessio
quo se ꝯu̾terant. qr tales rectores po¬

Expanded text:
significatum est, quod cum ueniret de significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. exintelligimus in libris. Quis non videat geri toto orbe terrarum, venire omnes ab operibus saeculi, et ire in otium tamquam in amplexum Rachel, et excipi de transverso ecclesiastica necessitate, atque ordinari in labore tamquam Lia dad me intrabis? quibus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo se conuerterant, quia tales rectores po
Abbreviated transcription (Latin):
iuis acciꝑe: ꝑ unũ uirũ significans cos
ommes qui cum sint agendi uirtute ha¬
biles ⁊ digni quib regim̃ eccłe ꝯmit¬
tatur ad dispensand̾ illi fidei sacram̃tũ
accensi studio doctrine atq indagande
et contemplande sapĩe se ab omnibz ac¬
tionum molestiis remou̾e. acq motio
discendi ac docendi condere uolunt.
Ita ergo dictum est. parũ est tibi qd̃
inlup ⁊ pplarem landem requirit. pro¬
inde ut eam iuste comparet: imꝑtit ra¬
chel uirum sorori sue illa nocte. Ut scil
qui uirtute laboriosa regimini ppłoꝵ
accõmodati sunt. etiam si scĩe uacare
deleg̾ant suscipiant exꝑientiam tẽp¬
tationũ curaꝵ q sarcinam ꝓ utilita¬
te ꝯmuni: ne ip̃a doctria sapĩe cui
uacare statu̾unt blasfemetur. neq ad¬
nem bonam: quod illa poma signifi¬
cant ⁊ quod ncc̃m est ad exhortatõm
discentium. S plane ut hanc curam
suscipiant: in coguntur. Satis ⁊ hoc

Expanded text:
uis accipere? per unum uirum significans eos uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio discendi ac docendi condere uolunt. ita ergo dictum est: parum est tibi, quoinsuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adnem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
stratur utilitas. ⁊ quoꝵ auctoritas po¬
pulis cara est. testimoniũ ꝑhibent ⁊
plande u̾itatis otiose: quodã modo ma¬
la mandragorica ꝑ lyam ꝑueniunt
ad rachel. Id ip̃am u̾olyam ꝑ filium
pͥmogenitũ .i ꝑ honorem fecunditatis
eius in qua est omnis fructus laborio¬
se atq int̾ incerta temptationũ ꝑicli¬
tantis actionis: quam pleriq bono in¬
genio p̾diti. studioꝙ flagrantes. quas¬
us ydonci regendis ppłis eẽ possint.
tñ uitant pp̃ turbulentas occupatões.
et in doctyme ocium toto pectore tãqͣm
spetiose rachel feruntur amplexum.
s qr bonũ est ut etiam hec uita latius
inotescens ppłarem głam meatur.
intustũ est aut̃ ut eam consequatur
si amatorem suum administrandis
eccłasticis curis aptum ⁊ ydoneũ in
otio detinet. nec gub̾nationi ꝯmunis
utilitatis imꝑtit: pp̃ea lya sorori sue
dicit. Parum est tibi ꝙ iurũ meum
accepisti: insuꝑ ⁊ mandragoras filii mei

Expanded text:
stratur utilitas, et quorum auctoritas postratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium perhibent plandae ueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei
Abbreviated transcription (Latin):
confertur cum laudant hoĩem patici
iusti atq sapientes: s illam popula¬
rem qua etiam maior ⁊ clarior uoti¬
tia comꝑatur. nõ ip̃a ꝑ sese expetenda
s intentioni bonoꝵ qua gen̾i huma¬
no consulunt ꝑ noc̃ia. Undo dicit apło
Oportet etiam testimoniũ hr̃e bonũ
ab eis qui foris sunt. Nui licet parũ
dis: et odorem bone opĩonis. Nec ad il¬
tam głam ppłarem primi ꝑuentunt
eoꝵ qͥui sunt in eccła. uisi qui curmnq
n actionia piculis ⁊abone ulantut.
Propt̾ea lye filius mala mandragora
iuenit exiens in agrum .i. honeste am¬
bulans ad eos qui forts sunt. Doctrina
uo illa sapĩe que a uulgi strepitu remo¬
tissima in contemplatõne u̾itatis dul¬
ci delectatõne defigitur: hanc ppłatem
głam qͣntulũcũq nõ asse q̃ retur nisi
ꝑeos qui in medus turbis agendo ac
suadendo ppłis p̾sunt. nõ ut p̾sint: sut
psint. Nuia dum isti actuosi ⁊ negotio¬
si hoĩes ꝑ quos młtitudinis admini¬

Expanded text:
confertur, cum laudant hominem pauci confertur, cum laudant hominem pauci iusti atque sapientes, sed illam popularem, qua etiam maior et clarior notitia conparatur, non ipsa per sese expetenda, sed intentioni bonorum, qua generi humano consulunt, pernecessaria. unde dicit apostolus: oportet etiam testimonium habere bonum ab eis, qui foris sunt: qui licet parum dis et odorem bonae opinionis. nec ad istam gloriam popularem primi perueniunt eorum, qui sunt in ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur nisi per eos, qui in mediis turbis agendo ac suadendo populis praesunt, non ut praesint, sed ut prosint, quia, dum isti actuosi et negotiosi homines, per quos multitudinis admini