comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N unc ergo quod serpentidicitur & ad eum qui ꝑ serpentem operatus ẽ
utiq refestur ꝓcul dubio figuratum ẽ : nam in his uerbis tenitator
ille describitur : qualis generihumano ꝑ futurus es s& quod genus
humanũ ꝓ pagari tunc coepit quando haec indiabalum ẽ tamquam
inserpentem ꝓlatasententia : Haecitaq uerba quomodo figuris
expositis accipienda sint & in illis duob: aduersus manicheo sedias libris
degenesi quantũ potuimus dis seruimus : & siquid diligentius & congru¬
entius alias potuerimus : ds̃ aderit ut efficiamus: nuncta men nostre
intentio in aliud quã suscepimus nullo exigente a uestenda .ẽ. : Ꝙ mulien
dixit: multiplicans multi plicabo tristitias tuas : & gemitũ tuum intristi
tiis paries filios & aduirumtuũ conuersiotua : & ipsetui dominabitur:
haec quoque in mulierẽ di uerba figuurte acꝓ ph&ice inulto cõmodius in¬

Expanded text:
nunc ergo quod serpenti dicitur et ad eum, qui per serpentem operatus est, nunc ergo quod serpenti dicitur et ad eum, qui per serpentem operatus est, utique refertur, procul dubio figuratum est; nam his uerbis temtator ille describitur, qualis generi humano futurus esset, quod genus humanum propagari tunc coepit, quando haec in diabolum est tamquam in serpentem prolata sententia. haec itaque uerba quomodo figuris expositis accipienda sint, et in illis duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut efficiamus; nunc tamen nostra intentio in aliud quam suscepimus nullo exigente auertenda est. Et mulieri dixit: multiplicans multtiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur . Haec quoque in mulierem Dei verba figurate ac prophetice multo commodius in
Abbreviated transcription (Latin):
Et lnxedñs di serpentiquia fecisti hoc male ditustu abomnibipecoribi& ab
omnib bestiis quae sunt suꝑtenirm suꝑ pestus tuum &uentremtuũ a mbili¬
inter mulierẽ & int̃sementuũ &int̃ semen eius ipse tibi seruabit capit
& tuseruabi s eius calca neum : tota ista sententia figunita ẽ: necalu
ei deb& scribtoris fides nanitionis que uerita s nisi neillã distã fus¬
sedubitemus : quod enĩ positum ẽ : & dixit dñs ds̃ serpenti : uerba
scribentis sunt: haec exigenda sunt ꝑ ꝓ pri&atem: hoc ergo uerũ ẽ.
dictum esse serpenti : lamc& era uerba disunt quae liberolestoris in¬
tellestui relinquuntur utrũ ꝓpriae anfigunate accipi debeant sicut
in exordio uoluminis huiusnri pnrelo quutisimus pro inde quod serpensquur
hoc fecerit non ẽ interrogatus potest uideri quod non ipseutiq id sua natun

Expanded text:
Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectus tuum, et ventrem tuum ambulainter mulierem et inter semen tuum et inter semen eius. ipsa tibi seruabit caput, et tu seruabis eius calcaneum. tota ista sententia figurata est nec aliud ei debet scriptoris fides narrationisque ueritas, nisi ne illam dictam fuisse dubitemus. quod enim positum est: et dixit dominus deus serpenti, uerba scribentis sunt; haec exigenda sunt per proprietatem. hoc ergo uerum est dictum esse serpenti. iam cetera uerba dei sunt, quae libero lectoris intellectui relinquuntur, utrum proprie an figurate accipi debeant, sicut in exordio uoluminis huius nostri praelocuti sumus. proinde quod serpens, cur hoc fecerit, non est interrogatus, potest uideri, quod non ipse utique id in sua n
Abbreviated transcription (Latin):
quia &ipse interrogationes nimirũ ad hoc facte sunt : ut & ueraciter
&utiliter scriberentur : quia simen daciter. hon utique utuliter: ut aduer¬
tamus quo morbo suꝑbiae laborenthomines hodie : non nisi incre¬
atorem conantes referre siquidegerint mali cumsibi uelint
tribui siquidegerint boni: Mulier in quit quã dedistimecum:
id ẽ quam dedisti ut es s& mecum haec mibi dedit aligno &
edi: quasiad hocdata sit ut non ipsa potius oboedir&s uiro &ambodõ¬
X Et dixit dñs ds̃ mulieri quid hoc fecisti. & dixit muliei
serpenNseduxit me & manducaui nec ista confit&s ur peccatũ sed in
alterũ refestim parisexu: pari fastu exhis tamen natũ nec eosimitatu
quanto melius sic & isti sed ad huc ceruices petcatorũ non concide naxetuñ
non deseipsos debere presumere: serpensinquet seduxit me.
a manducaui qua sicuius quã sua siõ pureceptodi debueritante poni:

Expanded text:
quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter et utiliter scriberentur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo suatorem conantes referre si quid egerint mali, cum sibi velint tribui si quid egerint boni: Mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti ut esset mecum, haec mihi dedit a ligno et edi : quasi ad hoc data sit ut non ipsa potius obediret viro, et ambo Deo. Et dixit Dominus Deus mulieri: quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi . Nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert, impari sexu, pari fastu. Ex his tamen natus est, nec eos im. Quanto melius sic et isti? sed adhuc cervices peccatorum non conciderat Dominus , non de seipsis debere praesumere. Serpens, inquit, seduxit me, et manducavi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi!
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos uidendos ꝑcreatuñ ui sibilem uelit humanos oculos afferebat:
Sienĩpropterea si c apparebat uthomi nestã quã cũ bomine louereiur
quen sam modũ ab racham ad quercũ mambrȩ illa ipsa ꝓpeamitita
pudore onentbat. postpeccatũ que fiduciã dabat antepeccatum:
ꝗcẽ iã illã nuditatem audebant ostendere talib: oculis qua edispli¬
cebat &suis dñ sergo uolensiã peccatores more iustiuae interrogatos
puniream plius quamerat illa poena dequa iã cogitabantus erubescere :
quis nuntiauit in quid tibi quia nudus es nisi aligno qđ pire copenẽ tibi
tantũ neex eomanducares ab eo edisti : Hinc enimm
concepta ꝓpt̃ dĩ sententiã quisic fuerat cõminatus fecit aduesti con
& dixitadam mulier quam de distimetũ hae c mihi dedit aligno &edis
non hab& confessionis humilitatem : ad hoc siista conscribta sunt

Expanded text:
ad eos videndos per creaturam visibilem velut humanos oculos afferebat. ad eos videndos per creaturam visibilem velut humanos oculos afferebat. Si enim propterea sic apparebat ut homines tanquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae interrogatos, punire amplius quam erat illa poena de qua jam cogebantur erubescere: Quis nuntiavit, inquit, tibi quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares, ab eo edisti? Hinc enim mors concepta propter Dei sententiam qui sic fuerat comminatus, fecit adverti conet al., puderent; Et dixit Adam: Mulier quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi . non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
satis babile .ẽ. solere dm̃ ꝑcreaturtmn taliastioni congruã in forma
humana primis illis hominib: apparere quosta mennumquã ꝑmisit
aduestere nuditatem suã eorũ intentionẽ in suꝑna sus tollens inisi post
peccatũ pudendũ in membris motũ poenali membrorũ legesensis sent
sic ergo as fecti sunt ut solent affici homines suboculis hominũ &talis
affestio depeccatis poenaenit. eum latere uelle quem laterenibil potest¬
& abeo carnem occultare quicordis inspector. ẽ sed quid mirũ si suꝑ¬
beuolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationib: suis & obsci¬
netum ẽ. infpiens coreorũ sequippedexer esse sipentesi n abundintia
sua & illo a uestente faciem stulti fasti sunt : quod enĩ um ipsos piedde¬
but erga seipsos undesibi a succindtoria fecentnt. multo uehementius
ab illo &iã sic succinsti uideri uerebantur quitã quã familia ritem perrento

Expanded text:
satis probabile est solere deum per creaturam tali actioni congruam in forma satis probabile est solere deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus adparere; quos tamen numquam permisit aduertere nuditatem suam eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum latere uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia sua et illo auertente faciem stulti facti sunt. quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehab illo etiam sic succincti videri videbantur, qui, tanquam familiari temperamento,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ds̃ auefuit intrinsecus faciem suã & fithomo conturbatus : non miremur
haeo fieri quae similia sunt dementiao ꝑ nimium pudorem astimorem:
illo quo que occulto instinstu non quioscente ut ea nescientes facerent q̃uo
aliquid significarent q̃ uando que scituris posceris propt̃ quas ista con¬
scribta sunt : Etuocauit dñs dr̃ adam & dixtilli ubies increpanti suox ẽ.
nonignorantis & hõcsine adaliquid ꝑtin& significationẽ quod sicut pnrecep¬
tũ uirodatum ẽ ꝑquem peruenir& ad feminã itauir prior interrogatur:
Pnreceptũ enim ad ño ꝑuirũ usquead feminã : peccatũ aut adiabulo ꝑfemirã
usq adiurum : Haec mrstisi significationib: plena sunt non id agentibus
inquib: fasta sunt. sed dehis idagente potentissima sapientiadĩ non aic̃
nunc significata reseramus sedgesta defendimus : Pespondit ergo acb̃
uocemtiã au diuiimparidiso & timui qui a nudus sum & abscondime :

Expanded text:
Cum Deus avertit intrinsecus faciem suam, et fit homo conturbatus; non miremur Cum Deus avertit intrinsecus faciem suam, et fit homo conturbatus; non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Et uocauit dominus deus Adam et dixit illi: Adam ubi e s ? increpantis uox est, non ignorantis. et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum uiro datum est, per quem perueniret ad feminam, ita uir prior interrogatur; praeceptum enim a domino per uirum usque ad feminam, peccatum autem a diabolo per feminam usque ad uirum. haec mysticis significationibus plena sunt non id agentibus, in quibus facta sunt, sed de his agente potentissima sapientia dei. non autem nunc significata reseramus, sed gesta defendimus. Respondit ergo Adam: uocem tuam audiui in paradiso et timui, quia nudus sum, et absondi me.
Abbreviated transcription (Latin):
illis antealo quebatur . sicut &iã cũ angelis loquitur ipsa in cõmutabil
ueritatẽ nlustrans menteseorũ ubi ẽ intellestus nos sesimul quecũqi dũ
ꝑ tempor non fiunt simul foste in quã ficcũ eis loquebatur & sinontan¬
tum participatione diune sapientiae : quã tam capiunt angeli tam̃ ꝓhu¬
mano modulo quantũ lib&i minus sedipsogenere iuisitationis & lõquu¬
tionis fortas sis &iam illo que fit ꝑcreaturũ siue in extasi sp̃scorpontlib:
imaginibi siue ipsis sensib: corporis aliqua speciae procesentata : uel
ad uidendum uel ad audiendum: sicut in angelis silis sol& uideri d̃
uel sonare ꝑnubem: Nuc tamen qđ audierunt uocem di ambulantis
in paniedisoadues pent̃ nonnisi ꝑcreatunut̃ iu sibilit̃ fastũ ẽ. nesubstan
eorũ sensib: locali & tempondi motua pparuis se credatur : &absco¬
deruntse adĩ & mulier enis a facie dñi in medioligno qđ est inpanidiso

Expanded text:
illis antea loquebatur, sicut etiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili illis antea loquebatur, sicut etiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul: forte, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione diuinae sapientiae, quantam capiunt angeli, tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere uisitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradisoeorum sensibus locali et temporali motu apparuisse credatur. 44. Et absconderunt se Adam et mulier ejus a facie Domini in medio ligno quod est in paradiso.
Abbreviated transcription (Latin):
metus de prarecẽptitnrns gressione ueniebat :i bienim senset ua
prius gnatia uestir&ur quando in sua nuditate nibil indecenspati¬
ebatur ibi conpl&um. ẽ: dñe in uoluntatestia prest&isti decori
meo uistutem : auestisti aut faciemtuã & faetdis sũ conturba¬
tus: deniq illa conturbatione : ad folia ficulnea cucurreruent:
succinctoria cos suerunt & quia glorianda deseruenent puden¬
datexerunt nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foilus:
quandotalib: congruerq contegiiã membrax prurientia: sed
occulto inftintuadhocilla conturbatione conpulsi sunt : ut &iã
talis paene suae significatio a nescientibus fier& uepeccatorẽ
fasta conuincer& & docer&i scribta lectorem: Et audier
uocem d̃idĩ ambulantis in paridiso adues peram : caquippe
onrtales iam conuenenat iusitari qui de feceraent aluce ueritatis:
fostasi s enim alis intrinsecus uel effabilib: uel ineffabilib: modis Ascun

Expanded text:
motus de praecepti transgressione ueniebat. ibi enim sensit, qua motus de praecepti transgressione ueniebat. ibi enim sensit, qua prius gratia uestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. ibi conpletum est: domine, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem. auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt et quia glorianda deseruerant pudenda texerunt. nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi iam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis intrinsecus uel effabilibus uel ineffabilibus modis deus cum
Abbreviated transcription (Latin):
quistatus qũ deligno uit aeiustute mrstica prebebatur ꝓ quem neo mor¬
bottemtare neo mutari a&ate potuissent : ut hoc in eorũ carne quã uis
ad hnc animali &in melius postea conmutanda: uãta men significare¬
tur ꝑescã ligniuitae quod exipso spiritali alimento sapientia e
cuius sacrxmentũ illud lignũ enet fitinangelis ꝑ a&ernitatis
partitipationẽ uitinde terius non mutentur: Hobergoamis so
statiscorpus eorũ duxit morbidã & mostifent̃ qualitanes quneinaẽ
dium petorũcarni: Ac ꝑ hoc &iam eundẽ motũ quofet in pesa¬
ribi cohi cũbendi ad pexitur uit succedant nascentia morientib sed
tamen&iã inipsa iam poena suae genero sitatis indexanima
iationalis bestialem imotũ in membris suae carnis erubuit
eique incus sit pudorem :: non solũ qui a hocibi sentieba .⁊. ubinũ¬
quam anteatale aliquid senserat uerũ eũam quodille pudendus

Expanded text:
qui status etiam de ligno uitae uirtute mystica praebebatur, per quem nec morqui status etiam de ligno uitae uirtute mystica praebebatur, per quem nec morbo temtari nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum carne quamuis adhuc animali et in melius postea commutanda iam tamen significaretur per escam ligni uitae, quod ex ipso spiritali alimento sapientiae, cuius sacramentum illud lignum erat, fit in angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non mutentur — hoc ergo amisso statu corpus eorum duxit morbidam et mortiferam qualitatem, quae inest etiam pecorum carni, ac per hoc etiam eundem motum, quo fit in pecoribus concumbendi adpetitus, ut succedant nascentia morientibus, sed tamen etiam in ipsa iam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit eique incussit pudorem non solum, quia hoc ibi sentiebat, ubi numquam antea tale aliquid senserat, uerum etiam quod ille pudendus
Abbreviated transcription (Latin):
utiq: ad aliquid intuendũ & cogitandũ :̧ quod antea nũquã aduesie¬
rantubienim adtrans grediendũ praeteptũ audax curio sitas
muta ẽ cauida experirilatentia:Iquid nam tasto u&ito sequere¬
tur : & noxia liber tate habenas ꝓhibitionis rumper edelectata
probabilius exestimans non. eẽi mostem quã timueraent : sequutu¬
inc̃ talem qui ppeponiũ credendũ ẽ fuis sein illa arbore c̃uius
gene rispomaiuã in alus arboribimn noxia senserantenagiscredides¬
puseceptũ tons gres si sunt intrinsecus gnitia deserente õmini no muditi
quamtr foquodã & suꝑbo amore suae potestatis offenderaentinsua
mombrx oculos in iecerunt : eaque modi eoquã non nouerae nt con¬
ipierunt: Ad hocdicit ergo a pesti sunt oculiãd quodantea non
patbant quã uis ad alia paterent : haeo mors eadie accidit ua
factũ ẽ. quod ds̃ u&uit amis soquippestatumi rabilicorpus. ipsumo

Expanded text:
utique ad aliquid intuendum . et cogitandum, quod antea numquam aduerteutique ad aliquid intuendum . et cogitandum, quod antea numquam aduerterant. ubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cuius generis poma iam in aliis arboribus innoxia senserant — magis credideut praeceptum transgressi sunt intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offenderant, in sua membra oculos iniecerunt eaque motu eo, quem non nouerant, concupiuerunt. ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod antea non patebant, quamuis ad alia paterent. Haec mors ea die accidit, qua factum est quod deus uetuit. amisso quippe statu mirabili corpus ipsum —
Abbreviated transcription (Latin):
entur uobis oculi: hoc enĩ eum scribtor libri dixis se naniruit inqua uesd
significatione uel sententia dixerit : Lectori considenare ꝑmisit : Hoc
aũt qđ scribtũ ẽ : &a pesti sunt oculieorũ & cognouerunt quia nudi
enant : ta scribtum ẽ quem am modũ omnique gesta nanuntur: nec
tamen i deo in allegoricam nanictionẽ nos debent ducere : Neq:
enim & euange listam nanirtur dicta cu ius quã figurata exeius ꝑsona
inserebat ac non ex ꝑsona sua quae fuerant gestanamxbat cũ dicer&
deillis duab: quorũ erat unus cleopas: qđ confregis s& eis dñs panem :
apesti sunt oculi eorũ & cognouerunt eum quã ẽ puiã non cognouenani :
non utiq: dausisoculi sambulantes: sed eũ caghoscere non iulentib: :
sicutergo ibi sic inistoloconaratio figurata ẽ : quã uistrens latoo uer¬
bo scribturx usa sit : ut apestos dicer&cculos qui&ante a patebant :a pios

Expanded text:
entur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero entur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum diceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panemer uiam non cognouerant, non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non ualentibus. sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos
Abbreviated transcription (Latin):
in meliorem spiritalẽ quehabitũ sine moste mutari : sediã corpus mostifinquo¬
lex in membris repugnar& legimentis neq enĩ dausis oculis fastierent
&in pani diso deliciarũ caecipal pantes que obenrebant : ut uenttũlignũ &iam
nescientes at tingerent : Palpantesq fructus ꝓhibita signonendo decer¬
perent : quomodo autem :animalia &uolatilia : adducta sunt ad adam ut uidera
quid ea uocar& : si non uidebat : & quo modo ipsa mulier aduirũ addusta . ẽ uin¬
do fasta ẽ : ut deilla quam non uidebat dicer&i : hoc nunc os exossibi meis &
caro decarnemea &c&era : Postremo quomodo uidit mulier qiabonũ ẽ
lignũ in escã & quia plac& oculis ad uidendum & decorũ ẽ cognoscere : sieorũ
clausu erant oculi nec tamen ideo ꝓpt̃ unius uerbi tnins lationem : totũ figu¬
ite accipiendũ ẽ : Vider tt enim quẽ amn modũ dixerteserpens a peri¬

Expanded text:
in meliorem spiritalemque habitum sine morte mutari, sed iam corpus mortiin meliorem spiritalemque habitum sine morte mutari, sed iam corpus mortilex in membris repugnaret legi mentis ? Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorando decerperent. Quomquid ea uocaret, si non uidebat? et quomodo ipsa mulier ad uirum adducta est, quando facta est, ut de illa, quam non uidebat, diceret: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea et cetera? postremo, quomodo uidit mulier, quia bonum est lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperi
Abbreviated transcription (Latin):
pbubitos nisi iamines s&& menti amorille ꝓpriae potestatis & quedã
lese suꝑba proce sumtio quȩ ꝑillã temtationẽ fuerat conuincenda
& huimilian lla: deniq uorbis non contenta serpentis considere cuidignũ :¬
uidit que bonũ ad escam &x decorum ad as petu: & non credens posseinde
semori : arbitror quod puta uerit dm̃ alicuius significationis causa
dixis se : simanducaueritis mostemoriemini: ad que ideo sum sit
defruetu eius & manducauit & dedit &iam uirpsuo. serum
fortassis ccumn cumiuer bo suasorio q̃uod seriptune ta censintellegendũ
relinquidan fortenec suaderi iã opus eraet uiro : quando illĩ eo cibo mostiã
non es secernebat : Ergo eder̃ &a pesti sunt oculiamborũ: quo nisiadin¬
uicem concupiscendũ ad peccati poenã carnisipsus inofte conceptã: utiã ess&
corpus nonanimaletantũ quod poteront si oboedientã conseruarent:

Expanded text:
prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille propriae potestatis, et quaedam prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumtio, quae per illam temtationem fuerat conuincenda et humilianda? denique uerbis non contenta serpentis considerauit lignum uiditque bonum ad escam et decorum ad aspectum et non credens posse inde se mori, arbitror, quod putauerit deum alicuius significationis causa dixisse: si manducaueritis, morte moriemini. atque ideo sumsit de fructu eius et manducauit et dedit etiam uiro suo secum, fortassis etiam cum uerbo suasorio, quod scriptura tacens intellegendum relinquit. an forte nec suaderi iam opus erat uiro, quando illam eo cibo mortuam non esse cernebat? Ergo ederunt. et aperti sunt oculi amborum. quo nisi ad inuicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte conceptam, ut iam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si oboedientiam conseruarent,
Abbreviated transcription (Latin):
serpens: &respondit hoc mulieri ũtprr euaricatio ess& inexcus sabilis
ne qiullo modo dicipos soaad quod pireceperats oblitam fuis semulierẽ :
quã quam & obliuio prxecepti: maximeunius &tam necessarii ad maximã
culpam dam nabilis neglegentiae ꝑtiner&: uerũ tamen eudentior
eius trans gressio ẽ. cum memoriar e& in&ur : x tam quã in illods̃
as sistens praesensq contem nitur: unde neces seriũ fuit cũ inpsal mo
dicer&ur & memoria reinentib mandata eius ad dereiũt faciant ea
multienĩ memoria r&inent ut contemnant ea : prce uari cationis maiore
peccato sbiobliuionis nulla .ẽ. excusatio: Dixt ergo serpens mulieri :¬
non mostemoriemini : scieba tenimds̃ qnm quodie manduca ueritis¬
deeod perientur uobis oculi : eerits sicut dii cognoscentes bonũ &malum:
quando his uerbis creder&i milior abona adq: utili re diuinitus se fuisse

Expanded text:
serpens, et respondit hoc mulier, ut praevaricatio esset inexcusabilis, serpens, et respondit hoc mulier, ut praevaricatio esset inexcusabilis, neque ullo modo dici posset, id quod praeceperat Deus oblitam fuisse mulierem. Quanquam et oblivio praecepti, maxime unius et tam necessarii, ad maximam culpam damnabilis neglegentiae pertineret. uerum tamen euidentior eius transgressio est, cum memoria retinetur et tamquam in illo deus adsistens praesensque contemnitur. unde necessarium fuit, cum in psalmo diceretur: et memoria retinentibus mandata eius, addere: ut faciant ea. multi enim memoria retinent, ut contemnant ea praeuaricationis maiore peccato, ubi obliuionis nulla est excusatio. Dixit ergo serpens mulieri:non morte moriemini. sciebat enim de eo, adaperientur vobis oculi, et eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. Quando his verbis crederet mulier a bona atque utili re divinitus se fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
putaui nequisquã existimans animantia iaetionisexpertia:
bama nũ habere intellestum uel inanimal nationale : repente
nutari : seducatur in illa opinionẽ ridiculũ & noxiã reuolutionis
inmarũ uelhominũ inbestias uel i homines bestiarũ : A¬
itaergoloquitus ẽ. serpens homini sicut a sina in qua sedebatbala am,
Sloquita .ẽ. homini nisi quod illud opus fuit diabolicũ hocangelicũ :
habent enim quedã bomi & mali angeliopent similia sicut mor ses a magi
phanconis: uerum in bis &iã boniangeli potentiores sunt nec maliangeli
aiamtaliũ operũ quid quã pos sunt nisi quod ꝑ bonos angelos ꝑmiseritds
utr aribuatur unicuiq secundũ cor eius : uel secundũ gratdam dĩ
utrumq uiste acbenigne ꝑalatudinem diuitiarũ sapientiae &sci¬
entiaedĩ : Dixit ergo serpens mulieri quid quia dixit ds non ed&is
edesi sexeo neq tang &is illud nemoriamini : ideo prius inter rogauit¬

Expanded text:
putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rationale repente mutari seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali angeli etiam talium operum quidquam possunt, nisi quod per bonos angelos permiserit deus, ut retribuatur unicuique secundum cor eius uel secundum gratiam dei utrumque iuste ac benigne per altitudinem diuitiarum sapientiae et scientiae dei. Dixit ergo serpeedetis neque tangetis illud, ne
Abbreviated transcription (Latin):
signi ficar&ur generi hominũ cuierudiendo haecgesta con¬
scribio poftebat : Omnis diabolicae temptationis : similitudo quod
apparebit cũ in serpentem ꝓferricoeperit diuina sententia :¬
ro inde prudentissimus lomniũ bestiarũ hoc ẽ astutis simus
itadistiis .ẽ. serpens ꝓp̃t astittiã diaboli : quae in illo &deillo
agebat dolũ quem ad mnodũ dicitur prudens uel astuta lingua :
quam prudens uel a stutus mou& ad aliquid prudent̃ astute que
suadendũ nonenim .ẽ. haecuis seu uistus membricor pone¬
lisquoduocatur lingua sed utiq mentis quae utitur ea:ita &ia
distus ẽ. stilus mendax scribarum neq enim es semendacem per¬
tinent nisi aduiuentem adq sentientem : sed stilus dictus. eua¬
maendaxꝰ quod ꝑ eũ mendax mendaciter openetur: quema¬
modũ si uiste serpens men dax dicereur quod eo diabalusã
tam quã stilo menda cit̃ uter&ur : Hoc ideo conmendandã

Expanded text:
significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta consignificaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod adparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum. non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem . sed stilus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. Hoc ideo commendandum
Abbreviated transcription (Latin):
leger & sieũ adiabolica passione in munis audir&inã & quod putan¬
tur audire & intellegere serpentes uerba marsorum : ut eis incan¬
tantib: ꝓsiliant plerũq: delatebris: &iam illic diabolicaui sopenitur
adagnoscendã ubiq prouidentiã quã remcui reinatunli ordine
subiciat : & quid &iam uoluntatib: malis sapientis sima potestate
ꝑmittat ut hoc magis habeat usus serpentes moueri carminib: homi¬
nũ quam illũ aliud genus animantiũ: &iam haec enim non par¬
uatestatio ẽ : natunt̃ primitus humanã serpentis seductã es se conlo¬
qui ogaudentenĩ daemones hancsibi potestatem dariutad in canta¬
tionem hominũ serpentes moueant : ut dib& modo fallant quos pos¬
sunt : hoc autem ꝑmittuntur ad primi facti memoriã conmendan¬
dam. quosit eis quaedã cum hocgenere familiitritas.: Porro
ipsum primũ factũ ad hoc ꝑmis sum ẽ : ut ꝑnatunt̃serpentis :¬

Expanded text:
legeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putanlegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique prouidentiam quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, ut hoc magis habeat usus serpentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium. etiam haec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis
Abbreviated transcription (Latin):
si solo in stinctu occultius agenet : sicut eg& iniuda: ut tux der&
xp̃m poss& efficere inanima superbo amore suae potestatis in¬
dusta : sed sicut iam dixit temstandi uoluntatem hab& diabulus:
in potestate aut nec ut faciat hab& nec quomodo faciat:
Iuia ꝑmissus ẽ ergo temptauit & quo modo ꝑmis sus ẽ łta temita¬
uit : cũ iautem generi hominũ prodes sec quod faciebat ñeq sciebat :¬
neqi uolebat &eo ipso inludebatur ab angelis Nonitaque serpens
uerborũ sonos intellegebat quiexillo fiebant ad mulierem neq: enim
conuersa credenda ẽ. anima eius innatunt̃ rationalem quando qui
dem nec ipsi homines quorũ nationalis naturt . ẽ. cumdae mon in eis
loquitur ea passione cui exorcista requiritur : sciunt quid loquan¬
tur : quantominus ille intelleger& uerborũ sonos quos ꝑ eum
& exeodiabolus illo modo faciebat qui hominẽ loquentem non intel¬

Expanded text:
si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda ut traderet si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis inducta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet nec quomodo faciat. quia permissus est, ergo temtauit, et quomodo permissus est, ita temtauit. cui autem generi hominum prodesset quod faciebat, neque sciebat neque uolebat, et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quando qdem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione, cui exorcista requiritur, sciunt, quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intel
Abbreviated transcription (Latin):
uestat in bonũ secđm ea quaedis ser uimus: cũ demalis hominib similit̃
quereremus siueintellegatur. siuecredatur : siue quid melius in¬
ueniri potest inueniatur : Abillo ergo cuius suꝑomnia quae
ereauit sũma potestas ẽ : pangelos scõs a quib: in iuditurdiabolus.
cum & deipsius maliuolentia consulitur ecdesiae dĩ: non .ẽ. ꝑ missus
tenꝑa re feminã nisi ꝑ serpentem : nec uirũ nisi ꝑfeminam:
ed inserpentem ipseloquutus ẽ : utens eo uel ut iorgano: mouensq
Seius natunã eo modoi quomouereille & mouereilla potuit: ad expri¬
mendos uerborũ sonos & signa corporalia: perquae mulier sua¬
dentis intelleger & uoluntatem in ipsa uero muliere quia illa mitio¬
nalis creatunt erit : quae motusuo poss& uti aduerba facienda non
ipseloquutus .ẽ. sed eius openitio atq ꝑsuasic: quã uis occulto instine¬
tuadiuuar& interius quod exterius egerat ꝑ serpentem qđ quidẽ

Expanded text:
uertat in bonum, secundum ea, quae disseruimus. cum de malis hominibus similiter uertat in bonum, secundum ea, quae disseruimus. cum de malis hominibus similiter quaereremus, siue intellegatur siue credatur siue quid melius inueniri potest inueniatur. Ab illo ergo, cuius super omnia, quae creauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quibus inluditur diabolus, cum temtere feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri ilia potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret, uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instincta adiuuaret interius quod exterius egerat per serpentem. quod quidem
Abbreviated transcription (Latin):
praescientiam perp&uȩ felicitatis suae sed eam postca sum eius acciperint:
aut quomerito antesuum peccatũ diaboluscum sociis suis ac&eris
angelis disere&̃s fueritutipse futuri sui casus es i&ignarus: illiaute mcesti
permansionis suaeduntamen &peccatores ingelosminime dubitemusderu¬
foseam quã incar cerem caliginis huius aeri aecircatenns secundũ a pos¬
tolicam fideminiudicio puniendos reseruari &x inilla suꝑ nabeattatescõrũ
angelorũ nones se in cestamuitam a ernã ec nobis secundũ di misericor¬
diam &gnitiã & fidelis simã pollicitationẽ incestã futunt᷑ cum fuerimus
cis post resurrectionem &istorũ mutatione corporũ copulati ad hanc
enim spemuiuimus &eius ꝓmisionis gratia recreamur : Quid quid
autem &iã dediabolo dicipotest quur e umds̃ creauerit : cumtalem
pioescir& futurum : & quur omni potens eius uoluntatem non con¬

Expanded text:
praescientiam perpetuae felicitatis suae, sed eam post casum ejus acceperint; praescientiam perpetuae felicitatis suae, sed eam post casum ejus acceperint; aut quo merito ante suum peccatum diabolus cum sociis suis a caeteris Angelis discretus fuerit, ut ipse sui casus futuri esset ignarus, illi autem certi permansionis suae: dum tamen et peccatores sos tamquam in carcerem caliginis huius aeriae circa terras secundum apostolicam fidem in iudicio puniendos seruari et in illa superna beatitate sanctorum angelorum non esse incertam uitam aeternam nec nobis secundum dei misericordiam et gratiam et fidelissimam pollicitationem incertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid autem etiam de diabolo dici potest, cur eum deus creauerit, cum talem praesciret futurum, et cur omnipotens eius uoluntatem non con
Abbreviated transcription (Latin):
ambula stisineuitiotu in diebituis ex quodie creatus estu donecinuenta sunit
delictatua  possunt diligentius ista trastari ut forstas sis oftendant
non solũ & hunc intellestũ essem his uerbis posse sedomnino aliũ essenon
posse uerũ quia longũ ẽ & aliũ sermonẽ exigit eidem tantũ qua estionidepu¬
tatũ nunc sufficiat ista complexio autabinitio conuitonis suae dabulũ
ab eatiudine quã si uoluis se ꝑcepturus fuerat impia suꝑbia caecidis feecun¬
utalios esse angelosinferioris ministeru in bec mundo inter quos secimã
corũ quandã non puresciã beatitudinẽ uixerat & a quorũ soci& tercũsbi
subclitsangelis suis tamquã archangelus cecidit ꝑ suꝑbam impi&atem
si hoc ullo modo asseripotest quodinirum si pocost aut costenadionem
requi rendã quemam modũ omnes sc̃i angeli sunter illos aliquando pariter
beatuscum suis angelis diabulus uixit nondũ habuerint &am ipsicestam

Expanded text:
ambulasti sine uitio tu in diebus tuis, ex quo die creatus es tu, donec inuenta sunt ambulasti sine uitio tu in diebus tuis, ex quo die creatus es tu, donec inuenta sunt delicta tua in te. possunt diligentius ista tractari, ut fortassis ostendant non solum et hunc intellectum esse in his uerbis posse, sed omnino alium esse non posse. Uerum quia longum est et alium sermonem exigit eidem tantum quaestioni deputatum, nunc sufficiat ista conplexio aut ab initio conditionis suae diabolum a beatitudine, quam si uoluisset percepturus fuerat, inpia superbia cecidisse aut alios esse angelos inferioris ministerii in hoc mundo, inter quos secundum eorum quandam non praesciam beatitudinem uixerat et a quorum societate cum sibi subditis angelis suis tamquam arcsi hoc ullo modo asseri potest, quod mirum si potest: aut certe rationem requirendam, quemadmodum omnes sancti Angeli, si inter illos aliquando pariter beatus cum suis angelis diabolus vixit, nondum habuerint etiam ipsi certam
Abbreviated transcription (Latin):
rũ indececiderunt: uel a pesta &ccrpondi sẽpanitione omnes heretici
uel occulta et spiritali quã uis inea corpondit̃ esse uideantur. omnesan
uersi aduomitũ suum : cũ postremissionẽ peccatorũ paululũ ambu¬
lassent inuia iustitiae in quib: facta sunt posterione d&eriora priorib:
& quib: expediebat non cognoscereiuã iustidae quã cognoscentibi r&ror¬
sum refledia tia dito sibis cõmandato : hanc pessimã generationẽ dñs
describit cũdicit sp̃m nequã exire abomine : & cũ alus septem redire
& indomoquam mundatã iãm inuenenit in habitare ut sint nouissima
hominis illis peion priorib : Talienim generihominũ quodiã factũ
ẽ corpus diabuli possunt baec uerba congruere a diequa creatus es tu cũ
cherub id ẽ. cum sededĩ qua e interpre&atur multiplicata scientia & posui
tem montescõdĩ hoc ẽ. in ecdesia unde ẽ exaudiuit me demontescõ suo :

Expanded text:
rum. inde ceciderunt uel aperta et corporali separatione omnes haeretici, rum. inde ceciderunt uel aperta et corporali separatione omnes haeretici, uel occulta et spiritali, quamuis in ea corporaliter esse uiversi ad vomitum suum, cum post remissionem peccatorum paululum ambulassent in via justitiae, in quibus facta sunt posteriora deteriora 33 prioribus, et quibus expediebat non cognoscere viam justitiae, quam cognoscentes retrorsum reflecti a tradito sibi sancto mandato. Hanc pessimam generationem Dominus describit cum dicit spiritum nequam exire ab homine, et cum aliis septem redire, et in domum quam mundatam jam invenerat intrare, ut sint novissima hominis illius pejora prioribus. Tali enim generi hominum, quod jam factum est corpus diaboli, possent haec verba congruere: A die qua creatus est es tu cum Cherub, id est cum sede Dei, quae interpretatur multiplicata scientia, et posui te in monte sancto Dei, hoc est in Ecclesia; unde est: Et exaudivit me de monte sancto suo; fu
Abbreviated transcription (Latin):
maximeq: eorum : qui a xp̃o uel deecdesia : sicut decȩlo decidunt
dicitur diabulus : & mipsum corpus figunte : multa dicuntur
quae nontã capiti: quã corporimembris : quaȩ conueniant : Itaq lucifer
quimaneoriebatur. &cecidit. potest intellegi a posta tarũ genus ul axpõ
uel ab ecdesia quodita conuestitur ad tenebrrs : Amis salucequa in¬
postabat: quẽ am modũ qui conuestuntur ad dm̃ a tenebris ad lucem
trrnseunt : id .ẽ. qui fuer̃ tenebraͭ lux fiunt : Item infugun pm¬
cipistrri pͣ ⁊ echihelem ꝓ ph&am in diabolũ dicta intelleguntur tues
signaculũ m similitudinis & coronadecoris indeliciis papirdisidi fiuisti
omnilapide p̃tioso ornatus es & c&enx quae nontam in ipsũ principen
spm nequitiae : quã in corpuseius dicta conueniunt : Panae discs enin
dista .ẽ. ecclesia sicutlegitur incantico canticorum : Hostus con¬
dusus fons signatus : puteus aqua euiuae : panidisus cũ fruau pomo¬

Expanded text:
maximeque eorum, qui a Christo uel de ecclesia sicut de caelo decidunt, maximeque eorum, qui a Christo uel de ecclesia sicut de caelo decidunt, dicitur diabolus et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conueniant. itaque lucifer, qui mane oriebatur et cecidit, potest intellegi apostatarum genus uel a Christo uel ab ecclesia: quod ita conueportabat: quemadmodum qui convertuntur ad Deum de tenebris ad lucem transeunt, id est qui fuerunt tenebrae lux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechiel prophetam, in diabolum dicta intelliguntur: Tu es signaculum similitudinis, et corona decoris; in deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso ornatus es, etc. Quae non tam in ipsum principem spiritum nequitiae quam in codicta est ecclesia, sicut legitur in cantico canticorum: hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradi- SQV cum fructu pomo
Abbreviated transcription (Latin):
uelutbabillonis indiabalum dicta intelleguntur : plunc in eius
corpus conueniunt : qđ &iam dehumana genere dingregat :¬
& in eos maxime : quiei ꝑ superbiã coherent a posta tando aman¬
ditis di : Sicut enim quienit diabulus homodietus ẽ. ut in
euangelio : Inimicus homo hoc fecit ita qruhomoenit : diabu¬
ius dictus ẽ ÷ Vtrursus in euangelio non ne egouosduodecĩ
degi&unus ex uobis diabulus ẽ  sicuit corpus xp̃i quod ẽ
ecclesia : dicitur xp̃s sicut illud ẽ : Vos ab nebae semen estis:
cum paulo superius dixiss&. abnrhaedictae sunt ꝓmissiones &
seminieius. Nondicit & seminib: tãquã in multis: sed tã quã
inuno & seminituo quod ẽ xp̃s: Ꝙiterũ sicut enĩ corpus unũ¬
.ẽ. & membra hab& multa . omnia aut̃ menbna corporis cũ sint
multa : unũ est corp:us ita & xp̃s: Eomodo &ĩa corpus
diabuli cuicaput .ẽ. diabulus : id .ẽ ipsa impiorũ multitudo:

Expanded text:
uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicas homo hoc fecit, ita qui homo erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi et unus ex nobis diabolus est? et sicut corpus Christi, quod est ecclesia, dicitur Christus, sicut illud est: uos Abrahae semen estis, cum paulo superius dixisset: Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius. non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno: et semini tuoomnia autem membra corporis cum sint multa unum est corpus, ita et Christus: eo modo etiam corpus diaboli, cui caput est diabolus, id est ipsa inpiorum multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
beata eatq angelicae uitaedulcedinem non gustauit quam non
utiq: acceptã fastidiuit. sed nolendo accipere deseruit & amisit:
roinde nec sui casus purescius eẽ potuit qnm sapientia pi&atis
ẽ fructus. illeaut̃ continu o impius consequenter &mente
caetus Non exeo quod accipenat cecidit. sed exeo quod acupe¬
r& si subdi uoluis s&dõ: quod ꝓfecto qui a noluit & abeo quodac¬
cepturus enat cecidit: & potestatem illius sub quo ẽẽ noluit
non euasit. factumq: in illo ẽ. ponderemeritorũ ut nec ius¬
titiae possit lumine delectari : nec ab eius sententia lihenari:
uod ergo inesaiam proph&am in elmdicitur : quomodocecidit
deca elo lucifer maneoriens : contritus ẽ . intenir : quimitte
bat adom nes gentes: Tuaut̃ dixisti sensutuo : incaelum ascendã
suntada quilonem : Ascendã suꝑ nubes erosimilis abtissimo :
Nunc autem ad inferos descendes. & c&enx quae in figunt regis

Expanded text:
beatae atque angelicae vitae dulcedinem non gustavit, quam non beatae atque angelicae vitae dulcedinem non gustavit, quam non utique acceptam fastidivit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. Proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam praescientia pietatis est fructus. Ille autem continuo impius, consequenter et mente caecus, non ex eo, quod acceperat, cecidit, sed ex eo, quod acciperet, si subdi Deo voluisset. Quod profecto quia noluit, et ab eo, quod accepturus erat, cecidit, et potestatem illius, sub quo esse non euasit, factumque in illo est pondere meritorum, ut nec iustitiae possit lumine delectari nec ab eius sententia liberari. Quod ergo per Esaiam prophetam in eum dicitur: quomodo cecidit de caelo lucifer mbat ad omnes gentes? tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, sunt ad aquilonem; ascendam super nubes, ero similis altissimo; nunc autem ad inferos descendes et cetera, quae in figura regis
Abbreviated transcription (Latin):
& temporis antiquitate & principatum alitiae hoc autem illi
ds̃ perscos angelos facit. illo opere prouidentiae quocre
atas natunrs ad ministuart subdens uidelic& angelos malos
angelis bonis ut malorum improbitas non quantum
nititur sed quantum sinitur possit nec tantumaongi
malorum uerum & hominum donec &iã ifta iustitia qua
uiuitur exfide quae nunc patienter in hominibus exer¬
c&sur conuertatur in iudicium ut possirit &ipsi
nonsolũ duo decim tribus isrł sed &iã angelos iudicar
uodergo putatur num quam diabolus in ueritate st&isse
Anumquam cum angelis beatã duxis seuitã sed ab ipso suae
condiuonis inido ceci disse nonsic accipiendũ ẽ ut non ppr
uoluntate depneuatus sed malus abonodõ creatus
put&ur alio qui non abinitio cecidisse dicer&ur neque enim
cecidit sitalis ẽ fastus sed factus comtinuo sealuce ueritatis auefit.¬
suꝑbiatumidus & ꝓpriae potestatis delestatione cor ruptus. unde

Expanded text:
et temporis antiquitate et principatu malitiae. hoc autem illi et temporis antiquitate et principatu malitiae. hoc autem illi deus per sanctos angelos facit illo opere prouidatas naturas administrat, subdens videlicet angelos malos Angelis bonis, ut malorum improbitas, non quantum nititur, sed quantum sinitur possit: nec tantum angelorum malorum, verum et hominum, donec etiam ista juuiuitur ex fide, quae nunc patienter in hominibus exercetur, conuertatur in iudicium, ut possint et ipsi non solum duodecim tribus Israhel, sed etiam angelos iudicare. Quod ergo putatur numquam diabolus in ueritate stetisse, numquam cum angelis beatam duxisse uitam, sed ab ipso suae conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria uoluntate deprauatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur; neque enim cecidit, si talis est factus. sed factus cosuperbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus. Unde