comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ftã est ͤ Quo dicto abeuritibꝰ ilł.
modico pꝰ tẽꝑe. et ip̃e frẽs sẽcutꝰ.
nͨ a patre nec apinqͥs seu amig¬
tis potuit detineri Euperat de
deo dicata domo illa. pater cum
filia. de quibꝰ eciã suo loco ditemtꝰ

Expanded text:
facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, modico post tempore et ipse fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit detineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater cum filia, de quibus etiam suo loco dicem
Abbreviated transcription (Latin):
iam suspecta esse inciperet
multitudo. ne ꝙ̃ de nͬo eoꝵ sub¬
riꝑet is qui tẽptat. placuit deo
suꝑ hoc reuelare qͥd fut᷑m esset
Aspiciebat enĩ qͥdam eoꝵ in uisu
noctis. et uidebat qͣiͣ om̃s consedisse.
iii domo una. et ꝑ ordinẽ singło̾s
qͣiͣ tõmunicare de tibo quodã miri
candoris et saporis ¶uẽ cet̾is oĩbꝰ
optime suscipientibꝰ. et cũ traudio
magno. duos ex om̃i nũo illo no¬
tabat. a cibi illiꝰ participatione
uatuos remãsisse Alter nãz eoꝵ
n ͨ simebat. alter quidẽ sumere
uidebat᷑. sed tͣnͣꝙͣ minꝰ caute su¬
meret spargebat ᷑ Utrũq uero
pͥusquã uentũ ẽẽt ad rem. cõu̾sus
retrorsum abiit. et in sclm rediit.
alter cepit quidẽ cũ cetis ꝯpus
Am uͦ aduemẽte die reddendi
uoti. et conplendi desiderii. egͥssa
uͦ trenuerat uidens aũt guido
frẽm suũ mĩmũ puerũ. tũ puei̾s
aliis ii platea. eia inqͥt fr̃ niuarde.¬
ad te solum respitit omĩs terra

Expanded text:
am suspecta esse inciperet multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspiciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris omnibus optime suscipientibus et cum gaudio magno, duos ex omni numero illo notabat a cibi illius participatione vacuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter quidem sumere videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero priusquam ventum esset ad rem, conversus retrorsum abiit, et in saeculum rediit: alter coepit quidem cum caeteris opus am vero adveniente die reddendi voti et complendi desiderii, egressus genuerat. Videns autem Guido fratrem suum, minimum puerum, cum pueris aliis in platea: « Eia, inquit, frater Nivarde,ad te solum respicit omnis terra
Abbreviated transcription (Latin):
Nam in lict̾arũ quidẽ studio. supͣ
etutem et p̃toetaneis suis ꝓficie¬
bat. sed in rebꝰ scłaribꝰ. iam mor¬
tificationẽ future ꝓfectiois uelut
nat᷑aliter inthoabat Erat quippe
simplicissimꝰ ĩ stłaribꝰ. amans ha¬
bitare setũ. publicũ fugitãs. mire
cotritatĩs Parentibꝰ obediens
et subdit. omnibꝰ beĩgnus et
tͣtus. domi simplex et quietꝰ. fo¬
ris rarꝰ et ultba ꝙͣ credi possit ue¬
recũdus : nusquã mlt̾ũ loqui amãs.
deo deuotꝰ. ut purã ei pueritiã suã
ꝯẜuaret Litt̾arũ eciã studio deditꝰ.

Expanded text:
Nam in litterarum quidem studio supra Nam in litterarum quidem studio supra aetatem et prae coaetaneis suis proficiebat; sed in rebus saecularibus jam mortificationem futurae perfectionis velut naturaliter inchoabat. Erat quippe simplicissimus in saecularibus, amans habitare secum, publicum fugitans, mire cogitativus, parentibus obediens et subditus, omnibus benignus et gratus, domi simplex et quietus, foris rarus, et, ultra quam credi possit, verecundus, nusquam multum loqui amans, Deo devotus, ut puram ei pueritiam suam conservaret; litterarum etiam studio dedit
Abbreviated transcription (Latin):
qi a deo suscepto. leta efficit᷑. et iã
tũt ĩ amorẽ nõdũ nati tota tnͣsfũ¬
ditur: cogitans eũ sacris litteris
erudiẽdum rͣdere. sc̃dm̃ modum
uisionis et int̾p̃tarioĩs. qua ei de illo
tam sublimia ꝓmittebãt᷑ ¶d̾ et
factũ est pr lox enĩ ut felici partu
edidit. nĩ m̃õ obtulit eũ deo. sic̃ de
aliis atr̾e ꝯsueuerat. sed sit̃ legrit᷑
de scã anna matre samuel. que
petitũ a dño et acceptũ filiũ. iii
tabernacło eiꝰ destinauit ꝑpetuo
ẜuiturũ:sit et ipsa eũ in eccli̾a
dei acceptabile obtulit munus
Uñ et ꝙͣ citiꝰ potuit ĩ ecclĩa ca¬
stellionis. q̃ post modũ ipsiꝰ bernar¬
di oꝑa. a scłari qu̾satione m ordi¬
nẽ regłariũ canonicoꝵ ꝓmota
cognoscit᷑. matistris litt̾arũ tra¬
dens erudiendũ. egit qͥcqͥd potuit.
ut in eis ꝓficeret Puer aũt et gr̃a
plenꝰ. et ĩtenio naturali pollens.
cito in hoc desideriũ matris impleuit

Expanded text:
quasi a Deo suscepto, laeta efficitur, et jam quasi a Deo suscepto, laeta efficitur, et jam tunc in amorem nondum nati tota transfunditur, cogitans sacris eum litteris erudiendum tradere secundum modum visionis et interpretationis, qua ei de illo tam sublimia promittebantur: quod et factum est. Mox enim ut felici partu edidit, non modo obtulit eum Deo, sicut de aliis agere consueverat; sed, sicut legitur de sancta Anna matre Samuelis, quae petitum a Domino et acceptum filium in tabernaculo ejus destinavit perpetuo serviturum : sic et ipsa eum in Ecclesia Dei acceptabile obtulit munus. 3. Unde et quam citius potuit, in ecclesia Castellionis quae postmodum ipsius Bernardi opera a saeculari conversatione in Ordinem regularium canonicorum promota cognoscitur, magistris litterarum tradens erudiendum, egit quidquid potuit ut in eis proficeret. Puer autem et gratia plenus, et ingenio naturali pollens, cito in hoc matris desiderium implevit.
Abbreviated transcription (Latin):
creuissent. ꝙͣ diu sub in anu eius¬
erãt. heremo magis ꝙͣ curie nu¬
tͥebat. ñ paciens delicatiores as¬
suescere cibos. s trrossioribꝰ et tõ¬
munibꝰ pastens. et sic eos p̃parãs
et instituẽs dño inspirãte. quasi
ꝯtinuo ad dei ẜuiciũ tnͣsiittẽdos
Net cũ n ordĩe filiorũ. t̾cium ber¬
nardũ habe̾t ĩ utero. somniũ uidit
p̾sagiũ futuroꝵ. catellũ scil totũ
candidum. indorso subrusum. et
latrãtem. in uto se labe̾ Euꝑ qͦ
t̾rita uehiemẽter. cũ religiosũ quẽdã
uirũ consuliusset ꝯtinuo ille spm̃
ex ĩimicis. trepidãti et auxie rñdit
Ne timeas Optimi tatuli mater
eris. qui domꝰ dei custos futurꝰ.
magnos ꝓea contra umicos fidei
editurꝰ est latratꝰ Erit enĩ egre¬
triꝰ p̃dicator. et tamꝙͣ bonꝰ canis.
trrã lingue medicinał. ĩ młtis mł¬
tos morbos turaturꝰ ẽ cũarũ
Quo rñso mulier pia et fidelis.

Expanded text:
crevissent aliquandiu sub manu ejuscrevissent aliquandiu sub manu ejus, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicatioribus assuescere cibis, sed grossioribus et communibus pascens; et sic eos praeparans et instituens Domino aspirante, quasi continuo ad Dei servitium transmittendos. 2. Haec cum in ordine filiorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium vidit praesagium futurorum, catellum scilicet totum candidum, in dorso subrufum, et latrantem, in utero se habere. Super quo territa vehementer, cum religiosum quemdam virum consuluisset, continuo ille spiriex inimicis , trepidanti et anxiae respondit: « Ne timeas; optimi catuli mater eris, qui domus Dei custos futurus, magnos pro ea contra inimicos fidei editurus est latratus. Erit enim egregius praedicator, et tanquam bonus canis, gratia linguae medicinalis in multis multos morbos curaturus est animarum. » Quo r
Abbreviated transcription (Latin):
Ernardus burgũdie
ꝑtibus. fontanis oppido
prĩs sui oriũdus fuit.
pietatẽ Pat̾ eiꝰ thestelinꝰ.uir ã¬
tique et legittime milicie fuit.
cultor dei. iusticie tenax Euãge¬
licã nã sc̃dm̃ instituta p̃cursoris
dm̃ miliciã agens. neminẽ con¬
cuciẽbat. nemuni faciebat calup¬
tẽꝑalibꝰ Dñis suis. ut eciã dño
deo suo ñ neglige̾t redde ꝙ debebat¬
frlater eiꝰ aalaidis ex castro cui
nomẽ mons barrus. et ipsa ĩ or¬
dine suo apostolicã regulã tenens.
insistens. filios enitͥens in omni
disciplina Septẽ quippe liberos tre¬
nuit. iĩ tam uiro suo ꝙͣ deo. sex
mares. feminã unã. mares om̃s
monachos futuros. feminã scĩmo¬
nialẽ Deo nãq ut dictũ est nõ
scło trenerãs. singulos mox ut
partu ediderat. ipsa manibꝰ pro¬
priis dño offerebat Propt̾ ꝙ etiã
alienis uberibꝰ nutendos cõmitt̾e
illustris femina refugiebat. qiͣ
cũ lacte materno materni qͦdãmõ
boni ĩfundẽs eis naturã Cũ aũt

Expanded text:
ernardus Burgundiae partibus, Fontanis oppido patris sui oriundus fuit, pietatem. Pater ejus Tescelinus, vir antiquae et legitimae militiae fuit, cultor Dei, justitiae tenax. Evangelicam namque, secundum instituta Praecursoris Domini, militiam agens, neminem concutiebat, nemini faciebat calumtemporalibus dominis suis, ut etiam Domino Deo suo non negligeret reddere quod debebat. Mater ejus Alaidis ex castro cui 1236 nomen Mons-Barrus, et ipsa in ordine suo apostolicam regulam tenens,  misericordiae insistens, filios enutriens in omni disciplina. Septem quippe liberos genuit, non tam viro suo quam Deo; sex mares, feminam unam; mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum est, non saeculo generans, singulos mox ut partu ediderat, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alienis uberibus nutriendos committere illustris femina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
ture Cinctꝰ g ͦ fide et deuotioẽ
ppli̾. ꝙͣ in cõstructioẽ et reuͤrẽ¬
ti basilice frequẽtatiõẽ cernebat.
diligebat. ĩsinuare grentibꝰ
nens. paulatĩ sociabat deo
quos dyabolo sbtͣhebat. atq
totis exhortatioĩs nisibꝰ. et si¬
gnorũ ꝓdigiis satagebat qͣtenꝰ
quos abripiebat m̃do. dignos
facẽt celo Tantas enĩ ꝑ illum
des doꝰ dignabat᷑ exc̃tere uir¬
tutes. ut rebelliũ carda genti¬
tioibꝰ obtinẽt Et cũ sẽpissiẽ
ab ydoloꝵ põtificibꝰ. contra
eũ sedicio excit᷑at᷑ ĩ ppło. ita ut
plebes ĩntine̾ etiã et de uiti¬
nis regioi̾uꝰ cũ armis ac bel
mox ut illũ c̾n̾e̾ pot̾ant. tanta
et ita ĩeffablit̾ ĩ eo lux celestis
gr̃e radiabat. ut aut om̃i fero¬
citate una cũ armis deposita.
se illi ꝓsternerẽt. aut qͥ cõpũt¬
¶Niroq mõ. ĩ ermi uiro. non
ualebat plebs armata resist̾e.
poni sibi acta cordis cõt̾tione
poscebat Ab ip̃is qͦ destruebã¬
tur ydola. quoꝵ sũptu fuerãt

Expanded text:
urae. Cinctus ergo fide et devotione populi, quam in constructione et reverenti basilicae frequentatione cernebat, diligebat, insinuare gentibus nens, paulatim sociabat Deo, quos diabolo subtrahebat, atque totis exhortationis nisibus, et signorum prodigiis satagebat, quatenus quos abripiebat mundo, dignos faceret coelo. Tantas enim Dominus per illum dignabatur exercere virtutes, ut rebellium corda gentiibus obtineret. Et cum saepissime ab idolorum pontificibus contra eum seditio excitaretur in populis, ita ut plebes innumerae, etiam et de vicinis regionibus cum armis ac bellmox ut illum cernere poterant, tanta et ita ineffabiliter in eo lux coelestis gratiae radiabat, ut aut omni ferocitate una cum armis deposita se illi prosternerent: aut qui compuncmiroque modo inermi viro non valebat plebs armata resistere, poni sibi, acta cordis compunctione, poscebat. Ab ipsis quoque destruebantur Idola, quorum sumptu fuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
iis ita expletis. eccłia
illic deise oĩpotentis sꝑ¬
in oĩbꝰ et ubiq cõmĩ¬
tante auxilio. iuxͣ facultatẽ
suaꝵ uiriũ. utq nouus adhuc
aduena poterat. in honore do.
ẜuientiũ cleritoꝵ ex more cõsti¬
tuit. ꝓbatasq ꝑsonas hono¬
re secũdi ordĩs ãpliauit. ĩces

Expanded text:
is ita expletis, ecclesiam illic, Dei se omnipotentis sein omnibus et ubique comitante auxilio, juxta facultatem virium suarum, utque novus adhuc advena poterat, in honorem Domrvientium clericorum ex more constituit, probatasque personas honore
Abbreviated transcription (Latin):
pectata confessus. diuĩa satramẽta
suscepit. et dnobꝰ aũt tribꝰ pꝰ h ͨ¬
diebꝰ uiuens et loquẽs. ea ma¬
uime que p̃ceꝑat abbas sc̃o con¬
stituit smne i ulla retͣctacione ẜua¬
ri ced et disposuit domui sue. et
elemosinas dedit. et sic demũ xͥa¬
no more ni bona spe misericordie
dei aĩam exalauit Et hoc quidẽ
signũ in manu ẜui sui effecit
xp̃s mũdo celebre ¶Capͫ xui.

Expanded text:
peccata confessus, divina Sacramenta peccata confessus, divina Sacramenta suscepit, et d vivens et loquens. ea maxime quae praeceperat Abbas sanctus, constituit sine ulla retractatione servari. Sed et disposuit domui suae, et eleemosynas dedit: et sic demum christiano more in bona spe misericordiae Dei animam exhalavit. Et hoc quidem signum in manu servi sui effecit Christus mundo celebre. CAPUT XII.
Abbreviated transcription (Latin):
pate in grauamẽ pauꝑũ cõsue¬
tudiẽs diinictant ᷑᷑ loquãt ᷑ ad-¬
huc. et suoꝵ ꝯfessionẽ faciet de¬
lictoꝵ. diuĩ̾a quoq sustipiet satͣ¬
menta deuotꝰ Rirant᷑ om̃ĩs letat᷑
fliꝰ. fanulia omĩs epultat. qͥd¬
quid p̃cipit homo dei firmit̾ ei ꝓ¬
mittit᷑ et implet᷑ Uerũ fr̃ eiꝰ
girardꝰ. et galdricꝰ auunculꝰ.
qui erant cum eo ñ parũt̾riti
et turbati. secretiꝰ eum suꝑ tali
ꝓmissiõe cõueniunt. duriꝰ axgu¬
unt. acriꝰ ĩuehunt ᷑ Diubꝰ bre¬
uiter simpliciter respondens.
facere inquit potest facile deus. ꝙ
difficile cred̾e uos potestis Itaq pꝰ
secretã oracionẽ. ad oblacionem sa¬
crificii ĩmortał accessit Quo offe¬
rente nũciꝰ suꝑuenit. qui indica¬
ret p̃fatũ.  obertũ. libe̾ ian loꝙp̃tẽ.
rotare obnixiꝰ. ut uir dei festina¬
ret ad eũ Cui post oblatũ sacrifi¬
ciũ uenienti.cũ lacͥmis et temitu.

Expanded text:
patae in gravamen pauperum consuepatae in gravamen pauperum consuetudines dimittantur; loquetur adhuc, et suorum confessionem faciet delictorum, divina quoque suscipiet Sacramenta devotus. » Mirantur omnes, laetatur filius, familia omnis exsultat; quidquid praecipit Homo Dei, firmiter ei promittitur et impletur. Verum frater ejus Girardus et Galdricus avunculus, qui erant cum eo, non parum territi et turbati, secretius eum super tali promissione conveniunt, durius arguunt, acrius invehuntur. Quibus breviter simpliciterque respondens: « Facere, inquit, potest facile Deus, quod difficile credere vos potestis. » Itaque post secretam orationem ad oblationem sacrificii immortalis accessit. Quo offerente nuntius supervenit qui indicaret, praefatum Josbertum, libere jam loquentem, rogare obnixius ut Vir Dei festinaret ad eum. Cui post oblatum Sacrificium venienti cum lacrymis et gemitu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eo sollicitꝰ erat ¶C ͫ .xu.¬
Un aũt aliqnͣtum ĩ
claraualle tempꝰ uir
dnĩ bernardꝰ explesset. contigit
uirũ nobilẽ. ipiꝰ scdm̃ carnẽ
ꝓpinquũ. iosbertũ de firmitate
quod est oppidũ ꝓximũ clareual¬
lensi monast̾io trauit̾ infirma¬
ri Qui subito p̃octupatꝰ. ami¬
sit penitꝰ intellectũ parit᷑ et lo¬
quelã Nñ et filius eiꝰ iosbertꝰ
uinior et om̃s simł amici eo
matis afflicrebãt᷑ dolore. ꝙ sñ
confessione et uiatico iur maͣni¬
ficus et magnifice honoratus
obiret Qucurrit nũtiꝰ ad ab¬
batem. ne enĩ tũc in monastio
erat Heint et ĩuenit eũ iam
triduo sit tatentẽ Compssus
aũt hom̃i. sed et motꝰ latrimis
filii eius. et simul lugencium
ceteroꝵ. confisus de miẜicordia
Dei. ẜmonẽ magnificũ ꝓtulit
eis dicens Ntotũ est uobis quod
homo iste. iii pluribꝰ tͣuauit
eccłias. oppressit pauꝑes. offen¬
dit deũ ebi michi creditis. ut
eccliis restituãt᷑ ab lata. et usur¬

Expanded text:
 eo sollicitus erat. 36. Cum autem aliquantum in Clara-Valle tempus vir Domini Bernardus explesset, contigit virum nobilem, ipsius secundum carnem propinquum, Josbertum de Firmitate, quod est oppidum proximum Clarae-Vallensi monasterio, graviter infirmari. Qui subito praeoccupatus, amisit penitus intellectum pariter et loquelam. Unde et filius ejus Josbertus junior et omnes simul amici eo magis affligebantur dolore, quod sine Confessione et Viatico vir magnificus et magnifice honoratus obiret. Cucurrit nuntius ad Abbatem; neque enim tunc in monasterio erat. Venit, et invenit eum jam triduo sic jacentem. Compassus autem homini, sed et motus lacrymis filii ejus, et simul lugentium caeterorum, confisus de misericordia Dei, sermonem magnificum protulit eis, dicens: « Notum est vobis quod homo iste in pluribus gravavit ecclesias, oppressit pauperes, offendit Deum. Si mihi 1250 creditis, ut ecclesiis restituantur ablata, et usur
Abbreviated transcription (Latin):
rabant᷑. tantãq uiii eũ in se ip̃o
causabant᷑. inferre nature. acsi
atrnꝰ ad aratrũ alligatꝰ arare
cotreret᷑ Aanicũ crebra illa ex
torruptioe stomachi. ꝑ os eius
indigeste cruditatis eruptio aliis
incipet ẽe molestior. maxĩe auͣt
in choro psallenciũ. nõ tñ ilico
collectas frñ deseruit. s iuxͣ locũ
stacionis sue. ꝓturato ac defoffo
in terra receptacło. doloris illiꝰ
sit ali ꝙͣdiu ꝓut potuit. necessita¬
tẽ illã tnͣsetit Alt ubi ne hoc qdẽ
ꝑmisit intollerancia rei. tũt demũ
tollectas deserere. et seorsũ secũ
hĩtare qpulsus est: nͥ qnͣtũ cõsola¬
tioĩs gr̃a sue discipline claustra¬
lis. aut certa necessitate. tõuẽtui eũ
frm̃ oportebat int̾esse Git aũt
fuit abinicio. spũ ualidus. corꝑe
infirmꝰ. tul tñ indulgencie c̾ta¬

Expanded text:
rabantur, tantamque vim eum in seipso rabantur, tantamque vim eum in seipso causabantur inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus indigestae cruditatis eruptio aliis inciperet esse molestior, maxime autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae, procurato ac defosso in terra receptaculo, doloris illius sic aliquandiu, prout potuit, necessitatem illam transegit. At ubi ne hoc quidem permisit intolerantia rei, tunc demum 1248 collectas deserere, et seorsum secum habitare compulsus est, nisi quantum consolationis gratia, sive disciplinae claustralis, aut certa necessitate conventui eum fratrum oportebat interesse. 31. Sic autem fuit ab initio spiritu validus, corpore infirm
Abbreviated transcription (Latin):
contigit. cõtinuo illud abitiẽs.
ad cõmunia se conu̾tit Sũmũ
enĩ erat eistudiũ. futr̾e ãmira¬
tionẽ. et tanꝙͣ unũ se haberese
acr̃e ceteroꝵ At ꝑsequebatur
gloria fugitãtẽ. sic̃ e retione
cit quod nullꝰ. mirant ᷑ om̃s.
Quo nimirũ intuitu. uitam
regulãq cõmunẽ ampliꝰ
emulabat ᷑. nil in suis actibꝰ
p̃ferens obẜ̃uantie singłaris
In ip̃is tñ cõmunibꝰ erat
illi singularis puritas. et de¬
uocio ñ cõmunis Cibꝰ eius
cũ pane lat. uł aqua dococtõ¬
nis leguminũ. uł pultes qͣles
infantibus fieri solent. aliqnͣ̃ bu¬
cella panis in aqua penitꝰ emolli¬
ti. tũ exnigius sorbiciũcłis erat
Cet̾a uel eiꝰ infirmitas ñ recipie¬
bat. uł parsimonie studio ipse re¬
cusabat Dino si qnͣdo utebatur.
raro et niinis modico. cũ matis
aquã et infirmitati sue et appeti¬
tiu cõpetere testaret᷑ Uidebant
eũ et conu̾sationẽ eiꝰ mediti mi¬

Expanded text:
contigit, continuo illud abjiciens, contigit, continuo illud abjiciens, ad communia se convertit. Summum enim erat ei studium fugere admirationem, et tanquam unum sese agere caeterorum. At persequebatur gloria fugitantem; sicut e regione cit quod nullus, mirantur omnes. » Quo nimirum intuitu vitam regulamque communem amplius aemulabatur, nil in suis actibus praeferens observantiae singularis. In ipsis tamen communibus erat illi singularis puritas, et devotio non communis. 30. Cibus ejus cum pane lac vel aqua decoctionis leguminum, vel pultes, quales infantibus fieri solent; aliquando buccella panis in aqua penitus emolliti cum exiguis sorbitiunculis erat. Caetera vel ejus infirmitas non recipiebat, vel parcimoniae studio ipse recusabat. Vino si quando utebatur, raro et nimis modico, cum magis aquam et infirmitati suae et appetitui competere testaretur. Videbant eum, et conversationem ejus medici mi
Abbreviated transcription (Latin):
cõtinuo ꝑ os quod ingerebat
reiciebat ¶d̾ siquidẽ naturali
tnͣsfũdebat ᷑ ad inferiora. ibi ni¬
chilomimꝰ partibꝰ ilł corꝑis ñ
minoribꝰ ĩfirmitatũ in cõmodis
obsessis. ñ nisi cũ graui. tormẽ¬
to etrediebatur Ei quid aũt re¬
siduũ erat. ip̃m erat alimẽtũ
qualecũq corꝑis eius. nõ tam
ad uitã sustentandã. quã ad dif¬
ferendã mortẽ Gemꝑ aũt post
cibũ. qnͣtũ comedisset. qiͣ pensare
solebat Gi qñ uel ad moditũ mẽ¬
surã solitã epcessisse se dep̃hendissi¬
e ñ inpune paciebat ᷑  Ged et usus
parsimoĩe sit ei uersus fuerat.
in naturã. ut si aliqñ corꝑalis
sibi cuiꝰ libet refectoĩs. plus aliqͥd
solito uellet indulgr̾e iux posset
Orabat stans die noctuq donec
genua eiꝰ ĩfirmata a ieumio.
et pedes eius a labore inflati. corpꝰ
sustinere iĩ possent faulto temꝑe
et quidiu ocrultũ ẽẽ potuit. tili¬
tio ad carnẽ usus ẽ: ubi uͦ sciri

Expanded text:
continuo per os quod ingerebatur continuo per os quod ingerebatur rejiciebat. Quod si quiddam naturali transfundebatur ad inferiora, ibi nihilominus partibus illis corporis non minoribus infirmitatum incommodis obsessis, nonnisi cum gravi tormento egrediebatur. Si quid autem residuum erat, ipsum erat alimentum qualecunque corporis ejus, non tam ad vitam sustentandam, quam ad differendam mortem. Semper autem post cibum quantum comedisset, quasi pensare solebat: si quando vel ad modicum mensuram solitam excessisse se deprehendisset, non impune patiebatur. Sed et usus parcimoniae sic ei versus fuerat in naturam, ut si aliquando corporalis sibi cujuslibet refectionis plus aliquid solito vellet indulgere, vix posset. 29. Orabat stans die noctuque, donec genua ejus infirmata a jejunio, et pedes ejus a labore inflati, corpus sustinere non possent. Multo tempore, et quandiu occultum esse potuit, cilicio ad carnem usus-est: ubi vero sciri
Abbreviated transcription (Latin):
comitabat᷑ In uentro. neutro
indulgebat corꝑi suo sacietaten.
nisi quod ĩutroq sũpsisse aliq̃d.
modus erat ei uigiliarũ. non
totã noctẽ duce̾ in somnẽ Por¬
ro ad comẽdendũ uix align̈do
Uoluptate trahebat . s solo timo¬
re defectus Etem̃ cõmestiirus.
pͥusqmͣ comede̾t sola fibi ieõ¬
ria satur erat Gic accẽdebat ad
sumẽdũ tibũ. qͣ ad tormẽtum
Laborabat siquidẽ tro eiꝰ mlt̾i¬
plicibꝰ ĩfirmitatũ ĩtõmodis. ut
i eis u̾tus animi ꝑficeret ᷑ Qua¬
uũ ꝑiculosior quidẽ in meatu
artissimi gucturis. nulpenitus
sictũ. ux solidũ aliqͥd admittẽ¬
tis. molestior erat defectus sto¬
machi. Uisterũq corruptio. he
cõtinue. p̃ter alias sepiꝰ incidẽ¬
tes Natura enĩ eiꝰ cũ tenere
nimis semꝑ et delitate cõplexio¬
nis fuisset. ieiniis multis et
uitiliis. frigore et labore. durio¬
ribus et cõtinuis exerticiis at¬
trita. corrupto stomacho. trudũ

Expanded text:
comitabatur. In neutro comitabatur. In neutro indulgebat corpori suo satietatem; nisi quod in utroque sumpsisse aliquid, modus erat ei vigiliarum, non totam noctem ducere insomnem. Porro ad comedendum vix aliquando voluptate trahebatur, sed solo timore defectus. Etenim comesturus, priusquam comederet, sola cibi memoria satur erat. Sic accedebat ad sumendum cibum, quasi ad tormentum. Laborabat siquidem caro ejus multiplicibus infirmitatum incommodis, ut in eis virtus animi perficeretur. Quarum periculosior quidem in meatu arctissimi gutturis nil penitus siccum, vix solidum aliquid admittentis; molestior erat defectus stomachi, viscerumque corruptio. Hae continuae, praeter alias saepius incidentes. Natura enim ejus cum tenerae nimis semper et delicatae complexionis fuisset, jejuniis multis et vigiliis, frigore et labore, durioribus et continuis exercitiis attrita, corrupto stomacho, crudum
Abbreviated transcription (Latin):
et laugruidũ. conari et aggredi
quetũq uellet. minꝰ consid̾are
quid possẽt. sollicitũ ꝓ om̃ibꝰ.
cireca seipm negligentẽ. omĩbꝰ¬
de ip̃o uix aliqñ seu caritati sen
potestati obedientẽ Gemꝑ enĩ
priora sua. nulla reputans. ma¬
iora moliebat᷑. ad ñ parcedum
corpi. ot ad studiis spũalibꝰ ro¬
bur addendũ. corpꝰ suũ uariis
ĩfirmitatibꝰ ꝑ se attenuatũ. ie¬
uiniis in suꝑ et uigiliis snĩ inter¬
missioe atterendo Ouid dicemꝰ
de somno qui incetis hõibꝰ solet
ẽẽ refectõ laborũ et sensuũ. aut
mentiũ recreatio: Al pͥncipio sue
conu̾sionis uigilabat quoaduixit
ultra possibilitatẽ humanã. nullũq
tempꝰ magis se ꝑdere conq̃rebat᷑.
qni quo dormiebat. idoneã satis
reputãs cõꝑacionẽ mortis et
somni. ut sit dormiertes uideãt᷑ mortur
mortẽ apud hoĩes. qͦmõ apud
deũ mortui dormiẽtes Iln ipso
nanq tenuẽ uictũ tenuis sõnus

Expanded text:
et languidum conari et aggredi et languidum conari et aggredi quaecunque vellet, minus considerare quid posset; sollicitum pro omnibus, circa seipsum negligentem; omnibde ipso vix aliquando seu charitati, seu potestati obedientem. Semper enim priora sua nulla reputans, majora moliebatur, ad non parcendum corpori, et ad studiis spiritualibus robur addendum, cerpus suum variis infirmitatibus per se attenuatum, jejuniis insuper et vigiliis sine intermissione atterendo. 28. Quid dicemus de sommo, qui in caeteris hominibus solet esse refectio laborum et sensuum, aut mentium recreatio? A principio suae conversionis vigilabat, quoad vixit, ultra possibilitatem humanam; nullumque tempus magis se perdere conquerebatur, quam quo dormiebat, idoneam satis reputans comparationem mortis et somni, ut sic dormientes videantur mortui apud homines, quomodo apud Deum mortui dormientes. In ipso namque tenuem victum tenuis somnus
Abbreviated transcription (Latin):
ratione. faritas ordĩata. singuł
solitariã fatiebat. qr sit̃ unꝰ lõ
m̾ordĩatꝰ. eciã cũ solꝰ est. ipse sͥ
turba est. sic ibi unitate sps̃. et
regularis letre silencii. ĩ mlt̾itu¬
dine hoñui ordinata. solitudiẽm
cordis sui singlis ordo ipse defẽ¬
debat Nomibꝰ uͦ et habitatulis
simplicibꝰ. uictus in habitanciũ
illo sub abbate bernardo. et ma¬
tisterio eius. ĩclarissima et caris¬
sima ualle illa. spũaliũ scola stu¬
diorũ. Hic feruor regularis dis¬
cipline oĩa deo faciente et ordi¬
nãte. et tabernacłmn edificante.
talem se exhii exibuissẽt. qualẽ
erga tetos. tani beniguũ. tam
discretũ. tam sollicitũ G continuo
cum ab ate ãnue illiꝰ ot olediẽ¬
cie binclõ solutꝰ. et sui unͣn effec¬
tus est: uelut arcus distentus.
ad pristinũ rigorẽ. et sic̃ torrẽs
detentꝰ et dimssꝰ. ad pͥoris cur¬
sus consũedinẽ reuersꝰ est. qͣiͣ
ĩtermissi Uideres hoiẽ ĩ betillẽ

Expanded text:
ritas ordinata singulis solitariam faciebat, quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est; sic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii in multitudine hominum ordinata, solitudinem cordis sui singulis ordo ipse defendebat. Domibus vero et habitaculis simplicibus victus inhabitantium illo sub abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum, hic fervor regularis disciplinae, omnia Deo faciente et ordinante, et tabernaculum aedificante, talem exhibuiset qualem erga caeteros, tam benignum, tam discretum, tam sollicitum! Sed continuo, cum ab annuae illius obedientiae vinculo solutus, et sui juris effectus est, velut arcus distentus ad pristinum rigorem, et sicut torrens detentus et dimissus, ad prioris cursus consuetudinem reversus est, quasi intermissi. Videres hominem imbecillem
Abbreviated transcription (Latin):
lerit corpꝰ suũ. dũ in discreto fer¬
uore. inbecille illud reddidit. at pe
potens ft̃s est. uirtꝰ nãz dei uehe-¬
menciꝰ ĩ infirmitate eiꝰ refulgens.
diguiorẽ qnͣdam apud hoĩes ei
effecit rerͤenciã. et ĩ reuerencia auc¬
toritatẽ. et in auctoritatẽ obedien

Expanded text:
lerit corpus suum, dum indiscreto ferlerit corpus suum, dum indiscreto fervore imbecille illud reddidit ac penpotens factus est. Virtus namque Dei vehementius in infirmitate ejus refulgens, digniorem quamdam apud homines ei effecit reverentiam, et in reverentia auctoritatem, et in auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
trrã fieri oporte̾t: Quis nr̃a etate
qnͣtũ uis robusti torꝑis et accura¬
te ualitudãs. tarita aliqñ fecit qnͣ¬
ta iste moribũdꝰ et languidus.
ad honorẽ dei et scẽ eccłie utilita¬
uerto et exemplo traxit de scło.
orbem qstituit domos. seu cĩtates
refugii Wuicũq enĩ peccauerũt
ad mortẽ. et eterne mortis rei in¬
dicandi fuerant. reminiscũtͧ et
conu̾tũtͬ ad dnĩii. et fugiũt ad
eas. et salutant  in eis Sed et que
bona nrnumeris hõibꝰ singillatĩ
p̃stitit ꝓ causa. ꝓ ꝑsona. ꝓ loco. pro
temꝑe. quis enumeret. Uita uͦ
eiꝰ que om̃ibꝰ ꝓponebat ᷑ imitanda.
frnttal continencie exemplo care̾
ñ debuit In quo p̃uꝰ dei et si nimie¬
tate forsitan excessit. piis terte mẽ¬
tibus nĩ de nimietate. s deferuore
exemplũ reliquit Gane ñ ꝯfundebat᷑
ox hoc accusare se ipm̃. ut pote qͥ
uerebatͧ omĩa oꝑa sua. et arguẽs
se ꝙ ẜuicio dei et frñ suoꝵ abstu-¬

Expanded text:
gratiam fieri oporteret? Quis nostra aetate, quantumvis robusti corporis et accuratae valetudinis, tanta aliquando fecit, quanta iste moribundus et languidus, ad honorem Dei et sanctae Ecclesiae utilitaverbo et exemplo traxit de saeculo, orbem constituit domos, ceu civitates refugii! Quicunque enim peccaverunt ad mortem, et aeternae mortis rei judicandi fuerant, reminiscuntur, et convertuntur ad Dominum, et fugiunt ad eas, et salvantur in eis. Sed et quae bona innumeris hominibus singillatim praestitit, pro causa, pro persona, pro loco, pro tempore, quis enumeret? Vita vero ejus, quae omnibus proponebatur imitanda, frugalis continentiae exemplo carere non debuit. In quo Servus Dei etsi nimietate forsitan excessit, piis certe mentibus non de nimietate, sed de fervore exemplum reliquit. Sane non confundebatur ex hoc accusare seipsum, utpote qui 1249 verebatur omnia opera sua, arguens se quod servitio Dei et fratrum suorum abstu
Abbreviated transcription (Latin):
tans Regiũ aũt illud cubicłin.
considerantibꝰ tantã sui reuerẽ¬
ciã incutiebat. at si ad altare
dei intrẽderent᷑. Bane cuidam
hom̃ĩ rusticano traditꝰ erat ab
ep̃o ad obediendũ. qui se curatu¬
rũ eimi iactitans pollicebat᷑ Et
licet tam tͣuit᷑ infirmaret ͭ. offere¬
bantur ei cibi. quos sanus quis
uix p̃ angustia famis attingẽt.
admirãtibꝰ et tabescentibꝰ qui
bidebant. ip̃e aũt inquẽ hec fie¬
bant. indifferent̾ cũcta sumens.
eque omĩa approbabat Sensu
quippe corrupto. et emortuo pe¬
ne sapore . uix aliquid discernebat
Golam enĩ aquã sibi saꝑe dice¬
bat. eo ꝙ dum sumẽt. fauces
ei et gruit᷑ refrigerabat Norte¬

Expanded text:
tans. Regium autem illud cubiculum tans. Regium autem illud cubiculum considerantibus tantam sui reverentiam incutiebat, ac si altare Dei ingrederentur. Sane cuidam homini rusticano traditus erat ab episcopo ad obediendum, qui se curaturum eum jactitans pollicebatur. Et licet tam graviter infirmaretur, offerebantur ei cibi quos sanus quis vix prae angustia famis attingeret, admirantibus et tabescentibus qui videbant. Ipse autem in quem haec fiebant, indifferenter cuncta sumens, aeque omnia approbabat. Sensu quippe corrupto, et emortuo pene sapore, vix aliquid discernebat. Solam enim aquam sibi sapere dicebat, eo quod dum sumeret, fauces ei et guttur refrigerabat
Abbreviated transcription (Latin):
lio eiꝰ acquiescẽs. sc dm ĩfirmita¬
tis sue modũ. aliꝙͣ corꝑi suo curã
pat̾et ᷑ impendi. ille uͦ a rigore uł
usu consuetudĩs sue. minꝰ facile
flecti posset. ꝓfectꝰ ep̃s ad capitulũ
cisterciense. ibi corã paucuł abbibꝰ
qui cõuenerãt. pontifitali hũilitate
ot sacerdotali caritate. toto torꝑe
in t̾rã ꝓstratꝰ. peciit et obtinuit.
ut toto anno uno ni obedienciã
sibi traderet᷑ Quid enĩ tante hiũili¬
tati in tanta posset auctoĩtate
negari : Reusꝯ ita clarãuallem.
extra claustra et t̾minos monaste¬
rii. domũculã unã fieri ei p̃cepit.
ordinãs et mandãs ini çebo et
potu. siue in aliquo luiꝰmodi.
cta eum nuillã teneri ordinis
districtiõnẽ. nullã de tota cura
Domꝰ ad eum referri sollicitudĩe.
sed sibi eum uiu̾e ibi. stdm̃ modũ
ab eo p̃stitutũ Git itit᷑ ex p̃cepto
epi et abbe abb̃m feriatꝰ ab om̃i
sollicitudiẽ domꝰ. deo uatabat
et sibi. qͣiͣ in deliciis ꝑadisi exul¬

Expanded text:
lio ejus acquiescens, secundum infirmitatis suae modum, aliquam corpori suo curam pateretur impendi; ille vero a rigore vel usu consuetudinis suae minus facile flecti posset; profectus Episcopus ad capitulum Cisterciense, ibi coram pauculis abbatibus qui convenerant, pontificali humilitate et sacerdotali charitate toto corpore in terram prostratus, petiit et obtinuit, ut toto anno uno in obedientiam sibi traderetur. Quid enim tantae humilitati in tanta posset auctoritate negari? Reversus itaque Claram-Vallem, extra claustra et terminos monasterii domunculam unam fieri et praecepit, ordinans et mandans in cibo et potu, sive in aliquo hujusmodi, circa eum nullam teneri Ordinis districtionem, nullam de tota cura domus ad eum referri sollicitudinem, sed sibi eum vivere ibi secundum modum ab eo praestitutum. Sic igitur ex praecepto episcopi et abbatum feriatus ab omni sollicitudine domus, Deo vacabat et sibi, quasi in deliciis paradisi exsul
Abbreviated transcription (Latin):
iii eis diuine sibi elucebat uĩtatis.
aut uirtutis. in pͥme sibi origĩs
fonte matris qmi in decurrentiliꝰ
exposicionũ riuis saꝑe testabat᷑
Ecõs tñ et orthodoxos earũ ex¬
positores hũilit̾ legens. neqͣqmͣ
sensibꝰ eoꝵ. suos sensꝰ equabat.
s subiciebat. formandes. et uesti-¬
tris eoꝵ fidelit̾ inherens. sepe de
fonte uñ illi hauserant. et ip̃e bibe¬

Expanded text:
in eis divinae sibi elucebat veritatis in eis divinae sibi elucebat veritatis aut virtutis, in primae sibi originis fonte magis, quam in decurrentibus expositionum rivis sapere testabatur. Sanctos tamen et orthodoxos earum expositores humiliter legens, nequaquam sensibus eorum suos sensus aequabat, sed subjiciebat formandos: et vestigiis eorum fideliter inhaerens, saepe de fonte, unde illi hauserant. et ipse bibe
Abbreviated transcription (Latin):
et totꝰ int̾iꝰ deo uacabat . iii alt̾o
pascens ꝯstĩa. in alto deuotionẽ.
laboris gͦ temꝑe. et intꝰ orabat.
seu meditabatͦ absq int̾missione
extioris laboris. et ext̾iꝰ labora¬
bat absq iactura int̾ioris suaui¬
tatis Nam quitꝙ ĩsc̃pturis spuã¬
lit̾ senciebat. mapĩe in siliuis et
ni agris meditando et orando
se acrepisse confitebatͬ. et ĩ hoc
nullos aliqñ se matristros luisse
nisi querta et fagos ioto illo suo
gͣtioso m̃ter amicos dice̾ solebat.¬
Feriatus aũt a labore uł oꝑe ex¬
t̾iori. iugit̾ aut orabat aut lege¬
bat. aut mẽditabat ͧ Ald orandũ
sise solitudo offerret. ea utebatur.
sinantẽ. ubicũqr seu ap. se. seu ĩ
turba ẽẽt solitudinẽ tordis ipse
sibi efficiens. ubiqz solus erat Ca¬
nonicas aũt scͥpturas simplicit᷑
ac seriatim libenciꝰ ac sepiꝰ letrebat.
nec ullis matria ꝙͣ ipsarũ u̾bis.
eas intellite se dicebat. et quitqͥd

Expanded text:
et totus interius Deo vacabat: in altero et totus interius Deo vacabat: in altero pascens conscientiam; in altero, devotionem. 32. Laboris ergo tempore et intus orabat, seu meditabatur absque intermissione exterioris laboris, et exterius laborabat absque jactura interioris suavitatis. Nam quidquid in Scripturis spiritualiter sentiebat, maxime in silvis et in agris meditando et orando se accepisse confitebatur: et in hoc nullos aliquando se magistros habuisse, nisi quercus et fagos joco illo suo gratioso inter amicos dicere solebat.Feriatus autem a labore vel opere exteriori, jugiter aut orabat, aut legebat, aut meditabatur. Ad orandum si se solitudo offerret, ea utebatur; sin autem, ubicunque seu apud se, seu in turba esset, solitudinem cordis ipse sibi efficiens, ubique solus erat. Canonicas autem Scripturas simpliciter ac seriatim libentius ac saepius legebat; nec ullis magis quam ipsarum verbis eas intelligere se dicebat, et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
fieri sibi aliqnͣ at quiestens Cet̾os
nãq. scõs arbitrabat᷑ et ꝑfẽctos.
se ił sĩt nouitiũ et incipientem.
ne quaꝙͣ emeritorũ ꝑfectorũq ĩ¬
dulgenciis et remissionibꝰ indig̃e.
sed feruore nouicio. et ordinis di¬
strictõne. et rigore discipline
Propt̾ ꝙ cõmunis uite seu cõ¬
u̾sacioĩs feruẽtissimꝰ emulator.
cũ opꝰ aliqd̾ manuũ actitarẽt
denegabat. fodiendo seu ligna te¬
dendo. et ꝓpiis humeis deportãdo.
uł quibussibet eque laboriosis la¬
boribꝰ illud redimebat Dbi uͦ
uires defiçiebãt. ad uiliora queq
oꝑa ꝯfugiẽs. laborẽ hũilitate re¬
conpensabat.et mirũ in modũ.
is qui tantã in cõtemplatõe rerũ
spũaliũ ac᷑ diuinarũ acceꝑat gͣ¬
ciã. t̾ra talia ñ solũ occupari pa¬
ciebat᷑. s et płimũ delectabatur
Sed ot mortificata ut dictum
est sensualitate. ip̃e pͥuilegio ma¬
ioris grõ. in uirtute spũs siml
et totꝰ qͦdãmõ ext̾iꝰ laborabat.

Expanded text:
eri sibi aliquando acquiescens. Caeteros namque sanctos arbitrabatur et perfectos; se vero sicut novitium et incipientem nequaquam emeritorum perfectorumque indulgentiis et remissionibus indigere, sed fervore novitio, et Ordinis districtione, et rigore disciplinae. Propter quod communis vitae seu conversationis ferventissimus aemulator, cum opus aliquod manuum actitarent denegabat; fodiendo, seu ligna caedendo, et propriis humeris deportando, vel quibuslibet aeque laboriosis laboribus illud redimebat. Ubi vero vires deficiebant, ad viliora quaeque opera confugiens, laborem humilitate recompensabat. Et mirum in modum is qui tantam in contemplatione rerum spiritualium ac divinarum acceperat gratiam, circa talia non solum occupari patiebatur, sed et plurimum delectabatur. Sed et mortificata, ut dictum est, sensualitate, ipse privilegio majoris gratiae in virtute spiritus simul et totus quodammodo exterius laborabat,
Abbreviated transcription (Latin):
uotionẽ excitata est. et reuerenciã
uiri dei Ao illo siquidẽ tanto ep̃o.
cet̾i Didicerũt sustiꝑe eũ et reu̾eri.
tanꝙͣ angelũ dei. ita ut futuri
tꝑis p̃sensisse in eo grã inde̾tur
homo tante auctoi̾tatis. sic affectꝰ
erga ignotũ monachũ. et mona¬
chũ tante hũilitatis odico uͦ pꝰ¬

Expanded text:
entiam Viri Dei. Ab illo siquidem tanto episcopo caeteri didicerunt suscipere eum et revereri tanquam angelum Dei, ita ut futuri temporis praesensisse in eo gratiam videretur homo tantae auctoritatis, sic affectus erga ignotum monachum, et monachum tantae humilitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
linguonẽs uataret. ad ꝙͣ ordĩatio
ip̃a respiciebat. querentibꝰ frĩbꝰ qͦ
eum ducerẽt ordĩandũ obtulit se
bona fama uenerabiłꝰ cathalaunẽs
diffiniuit Sicq fcm̃ est Abiit aũt
tathalaunũ assup̃to secũ ellodone
monachio quodã cisterciense Intͣuit
ꝑis et moribũdi. habitu qͦ despica¬
bil. subseꝙ̃te monacho seniore. et
magnitudĩe et robore corꝑis elegãti.
aliis ridentibꝰ. aliis ren sic̃ erat
iñter p̃tando uenerantibꝰ Cũ aũt
q̃reret᷑ quis eorũ esset abbas. ep̃s
uit ẜuũ dei. et suscepit eũ sic̃ sif
dei Cũ enĩ pͥmo in pͥuato colloquio.
oĩ meliꝰ locutione prudenciã iuueĩs
matris magisq ꝓderet uerecũdia
loꝙ̃di. intellepit uir sapiẽs diuĩa
uisitacõem in aduentu hospitis sui.
net defuit hospitalitatis pia instã¬
cia Cup̃taq familiaritatis fiducia
et libertate loquẽdi. habito ad alte¬
rutrum scõ colloquio. meliꝰ eun
cõmendabat ꝯscĩa qmͣ uerba Ex

Expanded text:
Lingonensis vacaret, ad quam ordinatio ipsa respiciebat; quaerentibus fratribus, quo eum ducerent ordinandum, obtulit se bona fama venerabilis Catalaunensis definiunt Sicque factum est. Abiit autem Catalaunum assumpto secum Elbodone monacho quodam Cisterciensi. Intravit poris et moribundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore corporis eleganti; aliis ridentibus, aliis rem, sicut erat, interpretando venerantibus. Cum autem quaereretur quis eorum esset abbas; Episcopus vit servum Dei, et suscepit eum sicut servus Dei. Cum enim primo in privato colloquio, omni melius locutione prudentiam juvenis magis magisque proderet verecundia loquendi; intellexit vir sapiens divinam visitationem in adventu hospitis sui, nec defuit hospitalitatis pia instantia: sumptaque familiaritatis fiducia et libertate loquendi, habito ad alterutrum sancto colloquio, melius eum commendabat conscientia, quam verba. Ex
Abbreviated transcription (Latin):
testiõmonie diuĩẽ reuelatoĩs olini
fuerat p̃signatꝰ Et pͥmũ quidẽ
cta resustitandũ in monastico or¬
dine antique relitrioĩs feruorẽ.
pͥmicias iuuentutis sue dedicauit.
cessitas plus solito sequestraret.
hec pͥma cepit ẽẽ occasio. ut quasi
hom̃ibꝰ de sclo expositus. quoꝵ
iani ad eñ mlt̾itudo magna con¬
fluebat. ꝑ ipse eciã p̃senciã suã
liberiꝰ eis ac liba̾liꝰ actomodãs.
a monasterio pro causis eccłie
cõmunibꝰ int̾dũ obedientia tͣhe¬
retur. et quotũq ueniret de deo
silere iĩ posset. et a ge̾ que dei st̃
ñ cessaret. sic in breui apud hoĩes
ĩnotuit. ut eccłia dei tani utili
menbro in corꝑe suo reꝑto. uti
ad qd̾cũq oportebat ñ dissimu¬
laret Ab eotꝑe copiosiꝰ addita
est ei de die nĩdiem maĩfestacio
spũs qui erat in eo ad utilitatẽ.
ẜ̃ mo scilicet fecũdior sapiencie

Expanded text:
testimonio divinae revelationis olim fuerat praesignatus . Et primum quidem circa resuscitandum in monastico Ordine antiquae Religionis fervorem, primitias juventutis suae dedicavit, s necessitas plus solito sequestraret; haec prima coepit esse occasio, ut quasi hominibus de saeculo expositus, quorum jam ad eum multitudo magna confluebat, ipse etiam praesentiam suam liberius eis ac liberalius accommodans, a monasterio pro causis Ecclesiae communibus interdum obedientia traheretur; et quocumque veniret, de Deo silere non posset, et agere quae Dei sunt non cessaret: sic in brevi apud homines innotuit, ut Ecclesia Dei tam utili membro in corpore suo reperto uti ad quodcunque oportebat, non dissimularet. Ab eo tempore copiosius addita est ei de die in diem manifestatio spiritus, qui erat in eo ad utilitatem; sermo scilicet fecundior sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ nouos celos in t̾ra. et antiquoꝵ
antiquas semittas. et ieis recen¬
cia scõꝵ uestigia ꝑDrima fãcie
ab int̾euntibꝰ. clarãuallẽ. per
destensum montis: deus in domibꝰ
ĩualle illa hoĩbꝰ plena in qua
nemini ociosum esse licebat. oĩbꝰ
laborantibꝰ. et singuł cta ĩuĩcta
occupatis. media die.media noc¬
ti silenciũ. a suꝑueniẽtibꝰ ĩue¬
niebatur. pret̾ laborũ sonitꝰ.
uł si frẽs in laudibꝰ dei occupa¬
rent᷑ Porro silencii ipsiꝰ ordo
et fama. tantã etiã apud scłares
hoĩẽs suꝑuenientes. sui faciebat re
oriosa. sed aliquid etiã ꝙ ad reni
attinẽt. ibi loqui uererent᷑ Loci
ii ipsis solitudo. inter opaca silua¬
rũ. et bicinoꝵ hint inde mõciũ
antustias. in quo ẜ̃ui dei latebãt.
splũtam illã scĩ pat̾s bñdicti quo¬
dãmĩo rep̃sentabat. in qua aliqñ
a pastoribꝰ ĩuentꝰ est: ut cuiꝰ
imitabant ᷑ͦ uitã. habitatois eciã

Expanded text:
quasi novos coelos in terra, et antiquoruquasi novos coelos in terra, et antiquorurum nostrorum, antiquas semitas, et in eis recentia sanctorum vestigia. Prima facie ab introeuntibus Claram-Vallem per descensum montis, Deus in domibus in valle illa hominibus plena, in qua nemini otiosum esse licebat, omnibus laborantibus et singulis circa injuncta occupatis, media die mediae noctis silentium a supervenientibus inveniebatur, praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei occuparentur. Porro silentii ipsius ordo et fama tantam etiam apud saeculares homines supervenientes sui faciebat reva vel otiosa, sed aliquid etiam quod ad rem attineret, ibi loqui vererentur. Loci vero ipsius solitudo inter opaca silvarum, et vicinorum hinc inde montium angustias, in quo servi Dei latebant, speluncam illam sancti patris Benedicti quodammodo repraesentabat, in qua aliquando a pastoribus inventus est; ut cujus imitabantur vitam, habitationis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit᷑ soporatꝰ. uoces aũdiuit tã¬
qmͣ tnͣseũtis multitudĩs copiose
Quigilãs aũt et easdeni uotes
pleniꝰ audiens. cellã qͦ m̃qua
iacebat egressꝰ. ꝓ secutꝰ est. ab¬
euntes Gant ꝓcul aberat lotus
densis ad huc spinarũ uepriũq
fructectis habũdans. s nũt lon¬
tre mutatꝰ ab illo Suꝑ hunc
aliqmͣdui stabant uelut alt̾nãtes
chori. hinc inde dispositi. et birscs̃
audiebat et delectabat ͥ ¶uia tñ
misteriũ uisioĩs ñ pͥus agnouit᷑.
qmͣ tnͣslatis pꝰ aliquot annos.
ñ siĩ diuĩs reuelatoĩbꝰ edifĩciis
monasterii. eodem in loco positũ
oratoriũ cernẽt. ubi boces illas
clareualł aurea scł̃a. cum uiri uir¬
tutis olimi diuites in scłõ et ho¬
noriꝰti. in pauꝑtate uͥ gloriãtes.
ectlĩam dei plantarẽt in sangiuẽ
suo. ini labore et erũpnis ĩ fame
et siti. in frigore et nuditate et
angustiis multis. scẽ illi ualli
eani qmͣͣ postea habuit pꝑantes
sufficienciã et pacẽ Erat tern̾e

Expanded text:
oratus, voces audivit tanquam transeuntis multitudinis copiosae. Evigilans autem, et easdem voces plenius audiens, cellam quoque in qua jacebat egressus, prosecutus est abeuntes. Haud procul aberat locus, densis adhuc spinarum vepriumque frutetis abundans, sed nunc longe mutatus ab illo. Super hunc aliquandiu stabant velut alternantes chori, hinc inde dispositi, et Vir sanctus audiebat et delectabatur. Cujus tamen mysterium visionis non prius agnovit, quam translatis post aliquot annos non sine divinis revelationibus aedificiis monasterii, eodem in loco positum oratorium cerneret, ubi voces illas Clarae-Vallis aurea saecula, cum viri virtutis, olim divites in saeculo et honorati, in paupertate Christi gloriantes, Ecclesiam Dei plantarent in sanguine suo, in labore et aerumnis, in fame et siti, in frigore et nuditate, et angustiis multis; sanctae illi valli eam, quam postea habuit, praeparantes sufficientiam et pacem. Erat cernere
Abbreviated transcription (Latin):
mlt̾a sibi offerentẽ. mlt̾a ꝑmittẽtẽ.
magnas res spes maiores. sed
fallaces om̃s. et uanitatẽ et ua¬
nitatũ. et oĩã uanitatẽ: ueritatẽ
uero ip̃a int̾iꝰ iugit̾ audiebat
clamãtẽ et dicentẽ Ueĩte ad me
om̃s qui laboratis et honerati
estis et etro reficiã uos Tollite

Expanded text:
multa sibi offerentem, multa promittentem, multa sibi offerentem, multa promittentem, magnas res, spes majores, sed fallaces omnes, et vanitatem vanitatum, et omnia vanitatem. Veritatem vero ipsam interius jugiter audiebat clamantem, et dicentem: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite
Abbreviated transcription (Latin):
centiã eiꝰ exarsit Cũq tañꝙͣ ho¬
noraciori om̃i seorsum ei fetisset
lectulũ p̃parari. surgens ip̃a de
nocte. impudent᷑ accessit ad eum
Quã bernardꝰ senciens. nͨ ꝯsilii
inops. clamare cepit Latrones:
latrones Ad qmͣ uocẽ fugit młier.
familia omĩs exurgit. lucerna
actendit᷑. latro q̃ritur. s mĩme
guli redeunt. fit silentiũ. fu̾int
tenebre sit̃ prius. pausãt ceteri.
sed ñ illa misera requiescit Exur¬
git denuo. et bernardi lectulĩ
petit. sed denuo ille ꝓclamat Latͦ
it̾mi: nec ab eo qui solꝰ nouerat
publicat ᷑ͦ Usq tertio imꝓba
mulier sit repulsa. uix tandem
seu metu seu desꝑatione uicta ces¬
sauit Cũ aũt die sequẽti iter age¬
rent. arguẽtes bernardũ socii. quos¬
nã tociens ea notte latrones sõ¬
Ueratit᷑ inquit aderat latro. et mͥ
tastitatẽ hospita surriꝑe nitebatur
fugã meditari cepit Uidebat
eñ mũdũ et pͥncipẽ eiꝰ exteriꝰ.

Expanded text:
centiam ejus exarsit. Cumque tanquam hocentiam ejus exarsit. Cumque tanquam honoratiori omnium, seorsum ei fecisset lectulum praeparari, surgens ipsa de nocte impudenter accessit ad eum. Quam Bernardus sentiens, nec consilii inops, clamare coepit: Latrones! latrones! Ad quam vocem fugit mulier, familia omnis exsurgit, lucerna accenditur, latro quaeritur, sed minime guli redeunt, fit silentium, fiunt tenebrae sicut prius, pausant caeteri, sed non illa misera requiescit. Exsurgit denuo, et Bernardi lectulum petit; sed denuo ille proclamat, « iterum, nec ab eo qui solus noverat publicatur. Usque tertio improba mulier sic repulsa, vix tandem, seu metu, seu desperatione victa cessavit. Cum autem die sequenti iter agerent, arguentes Bernardum socii, quosnam toties ea nocte latrones som« Veraciter, inquit, aderat latro, et mihi castitatem hospita subripere nitebaturfugam meditari coepit. Videbat enim mundum et principem ejus exterius