comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłs aliqd moueret. neq contͣ ussionẽ
eiꝰ aliqͥd ꝓhib̾et:Promide in his
duab causis. una de fiubendo alia de¬
ñ nubendo. altã de infideli conuge di¬
mitendo. uł ñ dimittendo aliqd̃ simił¬
ẽ ego dico. Illud aut̃ dissimile ẽ. qr de
nubendo & de ñ nubendo potest dici.
hoc benefieri potest. Illud meliꝰ. qd̾ nõ¬
ud expedit. dici. ñ oportet. Qđ dimittit
benefac̃ : & qͥ ñ dimittit: meliꝰ facit.
S dici oportet ñ dimitat: qr s. ñ expe¬

Expanded text:
s aliquid moneret, neque contra jussionem ejus aliquid prohiberet. Proinde in his duabus causis una de nubendo, vel non nubendo; altera de infideli conjuge dimittendo vel non dimittendo, aliquid similest, Ego dico. Illud autem dissimile est quia de nubendo et non nubendo potest dici, Hoc bene fieri potest; illud autem ud expedit, dici non oportet, qui dimittit bene facit, et qui non dimittit melius facit: sed dici oportet, non dimittat, quia, et
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ñ expedit id qd̃ licitũ ẽ. quando ꝑmi¬
ttit᷑ qͥdẽ s usus ipsius potestatis aliis au¬
fert inpedim̃tũ salutis. sic̃ ẽ unde iã
dui loqͥm᷑. discessio conuigis fideł ab infi¬
deli. quã ñ ꝓhibet dñs p̃cepto legis. quia
corã illo inuista ñ ẽ. s ꝓhibet apłs con¬
silio caritatis. qr infidelib aufert impe¬
dim̃tũ salutis. Non solum qr ꝑniciose
conugia concider̃t. uiuentib eis a
quib dimittunt᷑. adulterinis nexib colli
facit. qm̃ illud ñ soluit utrũq parit̃. licet
unde ad nicħ hoꝵ p̃cepto dñi quisq con¬
pellit᷑.s etiã utrũq expedit aliud ininꝰ.
aliud ampliꝰ. Unde & ad id qd̾ ãpliꝰ expe
Do infideli coniugio querit᷑. utrumq
qͥdem parit̾ licitũ ÷. ꝑ iusticiã q̃ corã

Expanded text:
autem non expedit id quod licitum est, quando permiautem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis offert impedimentum salutis, sicut est unde jam diu loquimur, discessio conjugis fidelis ab infideli, quam non prohibet Dominus praecepto legis, quia coram illo injusta non est, sed prohibet Apostolus consilio caritatis, quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia perniciconiugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus cofacit; quoniam illud non solum utrumque pariter licet unde ad nihil horum praecepto Domini quisquam compellitur, sed etiam utrumque expedit, aliud minus, aliud amplius. Unde ad id, quod amplius expeddo infidelis conjugio quaeritur, utrumque quidem pariter licitum est per justitiam, quae coram
Abbreviated transcription (Latin):
utile &ꝰ fidele consiliũ. Unde cũ dixi¬
sset de muliere cuiꝰ uir mortiuis fue¬
&̾ ñ diuinũ contẽpuendũ putaret ad¬
intelligendũ etiã ẽ ipsa q̃ ñ a dño¬
iubent᷑. S ã scõ eiꝰ famulo utiliter
suadent᷑. eodem dño inspirante suaderi.
Absit enim ut quos quẽ catholicꝰ dixerit.
tatis. Corrũꝑe dicit tam̃. de uirginib aut̃
p̃ceptũ dñi ñ habeo.c.a.d. ñ ut hoc consi
fidele. in eo spũ de. qͦ ait. Puto aut̃. qd. ⁊e.
dele consilium. ibi aliud facere ñ licet.
hoc aut̃ licet. Ita sane. ut ipsum lieitũ¬
partim qͥdẽ expediat. partun uͦ ñ expe¬
diat. Expedit tẽ quando ñ solũ ꝑ iustici¬
etiã nullũ ex hoc ĩpedim̃tũ salutis in¬
nus continentie bonũ tenere in nup
tem sic excepit. honestate nubendi ut ne¬
minem ipse dat ad salutẽ. quãuis magis
expediret. magisq honestũ ẽẽt si uͥ consi¬
liũ. qͦ p̃ceptũ eã non conpellit eriꝑe. Tẽ

Expanded text:
utile et fidele consilium. unde cum dixisset de muliere, cuius uir mortuus fueet non diuinum contemnendum putaret. adintellegendum est etiam ipsa, quae non a doiubentur, sed a sancto eius famulo utiliter suadentur, eodem domino inspirante suaderi. absit enim, ut quisquam catholicus dixerit. tatis. dicit tamen: de uirginibus autem praeceptfidele in eo Spiritu de quo ait: Puto autem quod et dele consilium; ibi enim aliud facere non licet, hoc autpartim quidem expediat, partim vero non expediat. Expedit tunc, quando non solum per justitius nullum ex hoc impedimentum salutis innus continentiae bonum tenere in nupttem sic excepit honestatem nubendi ut neminem impediat ad salutem, quam magis expediret, magisque honestum esset, si virgo consilium quo praeceptum eam non compellit, arriperet, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
lierem .f. & scĩficata ẽ mulier in fideł
hortatus. Cur gͦ ñ expediat etiã infide¬
les coniuiges dimitti a fidelib causa ex¬
rantur in xp̃o recedi. ab infidelib con¬
uigib apłs uetat. Multa aut̃ st̃ faci¬
enda : ñ iubente lege. s lib̾a caritate
& ea st̃ nr̃is officiis graciora. Quȩcũ
licent nobis & ñ ĩpendẽ. tam̃ causa
dilect̾ionis inpendimꝰ. Unde pͥor ipse
dñs cũ se tributum ñ debe monstra¬
sset. soluit tam̾ ne scandalizet eos.
qͥb ad et̾nan salutẽ ferens hominẽ
consulebat. Iam uͦ apłs ista¬

Expanded text:
li, et: Sanctificata est mulier infidelis li, et: Sanctificata est mulier infidelis hortatus. Cum ergo non expediat etiam infideles conjuges dimitti a fidelibus, causa evractur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apost
Abbreviated transcription (Latin):
erlatum ẽ ad scãm sinodũ. qd̾
quidã ingenuus ingenuã acceꝑit
utrum necessario mulierẽ teneat. &
si tenuerit uirũ. illa qͦq scd̃m scłarem
legem seruituti subici debeat. Iudicatũ
ẽ uxorem mimme deb̾e dimitti. non
tam̃ ob xp̃i legem mulierem in serui¬
tutem redigi.dũ ille ñ ex consensu con¬
uigis si seruum fecerit. quẽ liberum
illa maritum acceꝑit:¬
Ceteris aut̃ hego dico ñ dominꝰ. ad ĩparia
monendo dixisse. Quia enĩ conupo fide¬
lis relinquere conuix fideł relinquere
lucrandoꝵ. ut fideles coniuiges. in relin¬
quendis infidelib ꝑmissa licentia ñ uta¬
tur. tͥ aut̃ uidetur infideles qͦq diit¬
ti ã fidelib ñ licere. qr hoc uetat apłs.
Cũ ego dicam licere. quia ñ uetat hoc
dñs. ñ tam̃ ex pedire qr hoc ne fiat mo¬
net apłs. qui reddit etiam rationẽ eur
sieri ñ expediat. quãuis liceat. Qd̃ enĩ
scis inqͥt mulier. si uirum saluum
fecit. Aut unde scis uir.s.u. s. f: cũ su¬

Expanded text:
erlatum est ad sanctam synodum quod quidam ingenuus ingenuam acceperiutrum necessario mulierem tenere debeat, et si tenuerit, utrum illa quoque secundum saecularem legem servituti subjici debeat. Judicatum est uxorem minime debere dimitti, non tamen ob Christi legem mulierem in servitutem redigi, dum ille non ex consensu conjugis servum se fecit, quem liberum ipsa maritum acceCeteris autem ego dico, non Dominus, ad imparia monendo dixisse. Quia enim conjunx fidelis relinquere conjugem lilucrandorum, ut fideles coniuges in relinquendis infidelibus permissa licentia non utantur. tibi autem uidetur infideles quoque dimitti a fidelibus non licere, quia hoc uetat apostolus, cum ego dicam licere. quia hoc non uetat, non tamen expedire, quia hoc ne fiat, monet apostolus: qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem s
Abbreviated transcription (Latin):
natione. uł quã cognatꝰ habuit. nullꝰ
audeat sibi comugio copulare. Si qͥs
huic nefario conuigio conuenerit & in
eo ꝑmanserit. sciat se apłicȩ auct̾oritatis
anathematis uinculis ẽẽ innodatũ.
& nullus sacerdos eĩ tribuat cõmuio
submittatur. ut sac̾dos loci consid̾ab¬

Expanded text:
unctione, aut quam cognatus habuit, nullus audeat in coniugio copulare. Si quis huic tali nefario coniugio se copulaverit, et in eo permanserit, sciat se episcopali auctoritate anathematis vinculo esse innodatum, ut nullus sacerdos illi tribuat communionitentiae submittatur, ut sacerdotes loci consid
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝓpt̃ amorem. nec ꝓpt̃ timorem. aut
ꝑ p̃mium. aut ꝑ consanguinitatẽ cela¬
bit epm̃ tuum. aut eiꝰ missum cui hoc
rum reliquiȩ:¬
llud sacram̃tum qd̃ iste
uirauit de illa parentela quȩ inter
filiũ ⁊ eiꝰ coniugem .N. cõputat᷑.
qd̃ tu illud obseruabis in qͣntũ sapis
aut audisti: sic te ds adiuuet:¬

Expanded text:
nec propter amorem, nec propter timorem, aut per praemium aut per consanguinitatem celabis episcopum tuum aut ejus missum, cui hoc rum reliquillud sacramentum quod iste juravit de illa parentela quae inter filium et ejus conjugem N. computatur, quod tu illud observabis in quantum sapis aut audisti? Sic te Deus adjuvet
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ cognoscat. eosq canonicȩ peniten¬
tiȩ subdere ñ negligat: uixta qđ in
uxorem acceꝑit: ab ordine deponat᷑.
Si uͦ fornicatus fuerit. aut adulterium
ꝑpetrauerit: ampliꝰ pelli debet. & ad
penitentiam redigi. Nonnulli enĩ amis¬
so gradu ad eo filiu belial efficiunt᷑.:
ut nec publicis qđ fas ñ ẽ. nec cano¬

Expanded text:
os noverit, eosque canonice penitentiae subdere non neglegat, iuxta quod in uxorem acciperit, ab ordine deponatur; si vero fornicatus fuerit aut adulterium perpetraverit, amplius pelli debet et sub penitentia redigi. » Nonnulli enim amisso gradu adeo filii Belial efficiuntur, ut nec publicis, quia fas non est, nec cano
Abbreviated transcription (Latin):
s qui blasphemiã alteriꝰ cantica cõ¬
posuerit. uł qui cantauerit ea extra
ordinem uindicet᷑. Nam lex exiliari
uibet eos qui libellos famosos excogi¬
tant aut ꝓponunt. Notat᷑ infamia
quic̃q dũ appellat uidicem cũ dixe¬
rit: non tantũ is qui maledietũ aut
conincium dixerit. famosus efficit᷑:
s ⁊ is cuiꝰ consilio factum eẽ. potuerit:¬
canonib ꝓhibitũ. ut nullꝰ prb̃t
penitentem publice inconsulto ep̃o re¬
cꝯneiliare presumat. isi morte forte
ꝑiclitantem: sed om̃s publice pęniten¬
ad ciuitatẽ in cinere & cilicio in pre¬
sentiam ep̃i ꝓstrato uultu cõueniant.
&e ibi ab ep̃o canonice &e ordinabiliter
sic̃ in sacram̃tario & in romano ordine
ant instruantur. atq insuꝑ diuinis p̃¬
cib ꝑ manꝰ impositionem ab ep̃o sanent᷑.
Nullo nanq temꝑe prb̃o in publica mis¬
sa penitentem reconciliare sine licentia
ep̃i concessum ÷. Si quis hoc facere p̃

Expanded text:
s qui in blasphemiam alterius cantica composuerit, vel qui cantaverit ea, extra ordinem vindicetur, nam lex exiliari iubet eos, qui libellos famosos excogitant aut proponunt. Notatur infamia, quicumque, dum appellat iudicem, convicium dixerit. Non tantum is, qui maledictum aut convicium dixerit, famosus efficitur, sed et is, cuius consilio factum esse patueritcanonibus prohibitum, ut nullus presbyter poenitentem publice, inconsulto episcopo, reconciliare praesumat, nisi morte forte periclitantem: sed omnes publice poenitenad civitatem in cinere et cilicio in praesentiam episcopi prostrato vultu conveniant, et ibi ab episcopo canonice et ordinabiliter, sicut in Sacramentario et in Romano ordine ant instruantur: atque insuper divinis precibus per manus impositionem ab episcopo sanentur. Nullo namque tempore presbytero in publica missa poenitentem reconciliare sine licentia episcopi concessum est. Si quis hoc facere p
Abbreviated transcription (Latin):
tes talia conubia legitima ẽẽ censu¬
imꝰ. Si enĩ ex affectu fuint nuptiȩ
om̃s & nichil impiũ & legib contͣ¬
rium. in tali copulatione fieri po¬
test. quare p̃dictas nuptias inhiben¬
lib & seruus. equalit̃ ꝓ se & ꝓ ani¬
mab eoꝵ rationem daturi fc̃. Qua¬
ꝓpt̃ oñs cuiꝰcũq conditionis st̃. unã

Expanded text:
nubia legitima esse censuimus. Si enim ex affectu fiunt omnes nuptiae et nihil impium et legibus contrarium in tali copulatione fieri potest, quare praedictas nuptias inhibenliber et servus aequaliter pro se et pro animabus eorum rationem daturi sunt. Quapropter omnes cujuscunque conditionis sint, unam
Abbreviated transcription (Latin):
dispatio. id qd̾ iratꝰ dixit ꝑscripturã se ꝓba¬
turum eẽ fateat᷑. Ut si fortasse resipiseens q̃
ꝑ iracundiam dixit. iterare. aut scͥbere uo¬
luerit. ut ñ reus cͥminis habeat᷑. Om̃is gͦ
qͥ cͥm̃ obicit sebat se ꝓbaturũ. Reuera sibi
sẽꝑ causa agatur. uͥ crim̃ admitcit᷑. & qui
ñ ꝓbauerit qd̾ obieit. penã quã intulerit
ipse patiatur:
mus. & seruari iubemꝰ. id ÷ siquis clericoꝵ
in cͥmine inpetitur. ñ statim reus estine
innocentiam faciamꝰ. S quisqͥs ille ẽ qui
cͥmen intendit. in uidiciũ ueniat nom̃ rei
iudicet unculũ inscͥptionis. acripiat. cus
stodiat similitudinẽ habita. tam̃ estimati¬
one dignitatis pociatur. Nec forte sͥ nocu¬
erit. licentiã mentiendi cũ calũpniantes
ad iundictam poscat similitudo supplieii.
ut talionem calũpniator recipiat. quia
ante inscͥptionem nemo debet iudicari
uł dãpnari. cũ & scłi leges hȩc retineant.

Expanded text:
 tractandi spatio, id quod iratus dixit, per scripturam se probaturum esse fateatur, ut si fortasse resipiscens quae prae iracundia dixit, iterare aut scribere noluerit, non ut reus criminis teneatur. Omnis ergo qui crimen objicit, scribat se probaturum. Revera ibi semper causa agatur, ubi crimen admittitur: et qui non probaverit quod objecit, poenam quam intulerit ipse patiatur. mus, et servari jubemus: id est, si quis clericorum in crimine impetitur, non statim reus existiminnocentiam faciamus. Sed quisquis ille est, qui crimen intendit, in judicium veniat, nomen rei indicet, vincula inscriptiotodiat similitudinem supplicii habita tamen dignitatis aestimatione. Nec forte sibi noverit licentiam mentiendi, cum calumniantes ad vindictam poscat similitudo supplicii. ut talionem calumniator recipiat, quia ante inscriptionem nemo debet judicari vel damnari cum et saeculi leges hoc retineant.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊.xl. passus habeat. capelle uͦ uł mino¬
res eccliȩ .xxx. Qui aut̃ confinium eoꝵ
&̃ qd̃ rapuerit reddat. ex cõmunicet᷑.¬
cõmutationes rerũ ȩccłasticarũ
alde caueant᷑. & subtilissime si
aliquando fieri debent inspicrantut:
Quȩ aut̃ inconsultȩ factȩ st̃ uixta decre¬
tum cauonicum hilarũ papȩ qͦs illici¬
te decessor ep̃s admiserit uł ab aliis
illicite cõmissȩ ft̃: ab eo qui successorem
emendetur:.
iure tituli sui quolibet mͦ au
ad ornam̃̃ta diuina aliqͥd in ꝑpetuum.
alienare temptauerit donator aliena¬
tor ac uenditor honoris sui amissione¬
multetur/.

Expanded text:
 passus habeat, capellae vero, sive minores ecclesiae, triginta. Qui autem confinium eoruet quod rapuerit reddat, excommunicetcommutationes rerum ecclesiasticarum valde caveantur, et subtilissime si aliquo modo fieri debent, inspiciantur. Quae autem inconsultae factae sunt, juxta decretum canonicum Hilarii papae, quas illicite decessor episcopus admiserit, vel ab aliis illicite commissae sunt, ab eo qui successor est emendentur.jure tituli sui quolibet modo aad ornamenta divina aliquid in perpetuum alienare tentaverit, donator, alienator ac venditor honoris sui mulctetur
Abbreviated transcription (Latin):
trado ait beatꝰ petrus ãdomino
mͥ traditam potestatem ligandi atq sol¬
uendi : ut de om̃ib qͥb cũq dec reuerit.
in t̾ris. hoc decretum sit ꝙ in cęlis. li¬
gabit enim qd̾ oportet ligari. ꝙ sol¬
uet qd̃ expedit solui. tanquã qui alli¬
gandum eccłiȩ regłam nouerit:
mĩs o clemens
cũ tanta reuerentia tua u̾ba sus¬
cipiant. ut sciant te legẽ & p̃conem¬

Expanded text:
trado, ait beatus Petrus, a Domino trado, ait beatus Petrus, a Domino mihi traditam potestatem ligandi atque solvendi, ut de omnibus quodcunque decreverit in terris, hoc decretum sit et in coelis. Ligabit enim quod oportet ligari, et solvet quod expedit solvi, tanquam qui ad liquidum Ecclesiae regulam noverit. mnes, o Clemens, cum tanta reverentia tua verba suscipiant, ut sciant legatum te
Abbreviated transcription (Latin):
constat feram ẽẽ naturã. Ceruos qͦq ita
qͥdem mansuetos habent. ut in siluas ire
q redire soleant. qͦꝵ & ipsoꝵ feram ẽẽ.
naturam nemo negat. In his aut̃ anina¬
lib quȩ ex consuetudine abire & redire
solent. talis regła conꝓbata ẽ. ut eo usq
tua ẽẽ intelligant᷑. donec animũ reuerten¬
animũ desierint: etiam tua ẽẽ desinũt.
&ꝰ funt occupantiũ. Reuertendi autẽ
uident᷑ animũ desinere. habere. cũ re¬
uertendi consuetudinẽ deseruerint. Gal¬
linarũ & inferũ ñ ẽ fera natura. idq
ex eo possumꝰ intelligere. qd̃ aliȩ st̃ gal¬
linȩ. quas feras uocamꝰ. Itẽ alii anseres.
quos feras uocamꝰ. Idõq si anseres tui
aut gallinȩ tuȩ. aliqͦ casu turbari. turba.¬
tiq auolauerint. licet conspectũ tuum
effugerint. qͦc̃q tam̃ loco sint. tui. tue¬
ue ẽẽ intelligunt᷑: & qͥ lucrandi animo
ea animalia retinent: furtũ intelligit᷑¬
conmict̾e

Expanded text:
constat feram naturam esse. Cervos quoque ita constat feram naturam esse. Cervos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in silvas ire et redire solent, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. In his autem animalibus quae ex consuetudine adire et redire solent, talis regula comprobata est, ut eo usque tua esse videantur donec animum revertenendi desierint, etiam tua esse desinunt, et sunt occupantium. Revertendi autem videntur animum desinere habere, cum revertendi consuetudinem deseruerunt. Gallinarum et anserum non est fera natura, idque ex eo possumus intelligere, quod aliae sunt gallinae quas feras vocamus. Item, alii anseres quos feras appellamus. Ideoque si anseres tui vel gallinae tuae aliquo casu turbati turbataeque evolaverint, licet conspectum tuum effugerint, quocunque tamen loco sint, tui tuaeque esse intelliguntur: et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum intelligitcommitte
Abbreviated transcription (Latin):
tuã ẽẽ. & eo usq tuã uideri. donec eã ꝑse¬
queris. Qd̃ si desierit ꝑseqͥ desiit ẽẽ tua. qꝰ
rursus fieri occupantis. Alii ñ alit̃ puta¬
uerint tuã ẽe quã si ceꝑis. s posteriorem
sententiam nos confirmamꝰ. qr multa acci¬
dere solent ut eã ñ accipias Apiũ qͦq fe
ra natura ẽ. itaq quȩ in arbore tua conse¬
derint. anteꝗͣ a te alueo includant᷑. ñ ma¬
gis tue ẽẽ intelligunt᷑ quã uolueres. quȩ
in tua arbore nidum fecerunt. Ideoq si
test. Plene integrare si ꝓuideris ingredien
ne ingrediat᷑. Exam̃ qͦq ex alueo tuo euõ¬
lauerit eo usq tuũ ẽẽ intelligit᷑. donec
in conspectu tuo ẽ. nec difficił eiꝰ ꝑsecutio
ẽ. Alioquin. occupantis sit. Pauonũ &
colũbarũ fera natura ẽ nec ad rem ꝑti¬
net. qͦd ex consuetudine ad uolare & rece
dere solent. Nã aꝰ apes idẽ faciunt. qͣrũ

Expanded text:
tuam esse, et eousque tuam videri, donec eam persetuam esse, et eousque tuam videri, donec eam persequaris; quod si desieris persequi desinere tuam esse, et rursum fieri occupantis. Alii autem non aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed posteriorem sententiam nos confirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capias. Apum quoque natura fera est. Itaque quae in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in tua arbore nidum fecerint; ideoque si test. Plane integra re, si praevideris ingredientne ingrediatur. Examen quoque ex alveo tuo si evolaverit, eousque tuum intelligitur, donec in conspectu tuo est, nec difficilis ejus persecutio est, alioquin occupantis fit. Pavonum et columbarum fera natura est, nec ad rem pertinet quod ex consuetudine avolare dere solent. Nam et apes id faciunt quarum
Abbreviated transcription (Latin):
ere bestie. uolucres. o pisces. & om̃ia
animalia quȩ in t̾ra mariq cȩloq nas¬
cunt᷑. simul atq ab aliqͦ capta fuerint. iure
gentiũ statim illiꝰ ẽẽ incipiunt. Qd̾ euĩ aute
nulliꝰ ẽ. id naturali ratione occupanti con¬
cedit᷑. nec int̃ ẽ feras bestias & uolueres utrũ
in suo fundo qͥsq capiat. an in alieuo. Plane
qui alienũ fundũ ingredit᷑ uenandi aut
accipiendi. gr̃ã potest a dño si is ꝓuiderit ꝙ¬
hiberi. ne ingrediat᷑. Quicqͥd aut̃ eoꝵ ceꝑis.
Co usq tuum ẽẽ intelligit᷑. donec tua cu¬
stodia choercet᷑. Cum euaserit custodiã tuã
& in nat᷑alem lib̾tatẽ se recepit tuũ ẽe de¬
siit. & rursũ occupantis sit. Naturalẽ aut
lib̃tatem reciꝑe intelligt᷑: cũ uł ocłos tuos
effugerit. uł ita sit in conspectu tuo. ut diffi.¬
cilis eiꝰ sit ꝑsecutio. Iilud quesitũ an si fe¬
ra bestia ita uulnerata sit. ut capi possit
statĩ tua eẽ intelligat᷑. Qb dam placuit

Expanded text:
et volucres, et pisces, id est omnia animalia quae in terra, mari coeloque nascuntur, simul atque ab aliquo capta fuerint, jure gentium statim illius esse incipiunt. Quod enim ante nullius est, id naturali ratione occupanti conceditur, nec interest feras bestias et volucres utrum in suo fundo quisque capiat, in alieno. Plane qui alienum fundum ingreditur venandi aut aucupandi gratia potest a Domino, si is providerit, prohiberi ne ingrediatur. Quidquid autem ceperis eousque tuum esse intelligitur, donec tua custodia coercetur. Cum autem evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desiit, et rursum occupantis sit. Naturalem autem libertatem recipere intelligitur, cum vel oculos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit ejus persecutio. Illud quaesitum est an si fera bestia ita vulnerata sit, ut capi possit, statim tua esse intelligatur. Quibusdam placuit
Abbreviated transcription (Latin):
debiti int̾ eos diuidenda ẽ. ut unꝰqͥsq
id qd̾ eũ ꝓ portione sua contingit ex sol
uicũq¬
falsam monetam ꝑcussisse cõ¬
componat. Si seruus ẽ .lx. ictus acci¬
piat. Apud quẽ scelus agnoscit᷑. & pars
rapine fuerit inuenta : statĩ socios suos
nominare cogatur. Qđ si nominare
noluerit. teneat᷑ ad uindictam filio uł
heredi. contra pͥoꝵ iusticiã aut legiti¬
mam diffinitionẽ uenire ñ liceat. qͥa
iuste repellitur p̃sumptio illiꝰ qui fa¬
cta senioꝵ iniuste conatur irrumꝑe.
Non solũ ille qui furtum fecerit. sed
etiam qͥẽq consciꝰ fuit uł furco abla¬
ta sciens suscepit in numero furanti¬
um habeat᷑. &̾ simili uindictȩ sub¬
iaceat. Ut nullꝰ conꝑet caballum. bo¬
uem. ium̃tum. uł aliud animal. nisi
illum hominem cognoscat qͥ eum uen¬
diderit. &ꝰ de quo ẽ. & uͥ manet. & qͥs
riꝰ uulnerauerit. & ille mortuus fue¬
rit. uendat bouem uiuum & diui¬

Expanded text:
debiti et inter eos dividenda est, ut unusquisque debiti et inter eos dividenda est, ut unusquisque id quod cum proportione sua contingit exsolvat. uicunqfalsam monetam percussisse comcomponat; si servus, LX ictus accipiat. Apud quem scelus agnoscitur et pars rapinae fuerit inventa, statim socios suos nominare cogatur. Quod si nominare noluerit, teneatur ad vindictam. Filio vel haeredi contra priorum justam aut legitimam diffinitionem venire non liceat, quia juste repellitur praesumptio illius qui facta seniorum injuste conatur irrumpere, non solum ille qui furtum fecerit, sed etiam quicunque conscius fuerit, vel furto oblata sciens suscepit, in numero furantium habeatur, et simile vindictae sub. Ut nullus comparet caballum, bovem, aut jumentum, vel aliud animal, nisi illum hominem cognoscat qui eum vendidit, et de quo est, et ubi manet, et quis rius uulnerauerit et ille mortuus fuerit, uendent bouem uiuum et diui
Abbreviated transcription (Latin):
i facto p̃cio rem uendendã aliqͥs
cuicũq crediderit. &dũ ab eo uen¬
denda ꝓfertur. quacũq occasione ꝑierit.
ei ꝑit qui eam dederat distrahendã. Cete¬
rum si rem acceptam ñ rogante dño
s ꝑmittente eo qui accepit dũ uelit ue¬
nundare. ꝑdiderit sibi rei ꝑdite ingerit
pignꝰ sibi depositum tenes ter debitorẽ
suum cũ uenerit. ut soluto debito
pignora sua recipiat. qd̃ si debitor no¬
luerit. pꝰ tres ammoniciones soluto
debito pignora sua reciꝑe creditor de¬
trahendi pignorib liberam potestatẽ.¬
¶ Si alienum animal ciucũq dãpnũ in¬
tulerit. aut alicuiꝰ fructus leserit
dominꝰ eiꝰ. aut estimationem dãpni red¬
dat aut ipsum. animal tradat. Quod
etiam de cane similit̃ ẽ statutũ. & qͥ
irritatu suo feram uestiã uł quãcũq
aliam quadrupedem in se ꝓritauerit.
ea quȩ dãpnum dederit. neq in eiꝰ dñm.
neq incustodẽ actio dat᷑. Cũ multi fide¬

Expanded text:
i facto pretio rem vendendam aliquis i facto pretio rem vendendam aliquis cuicumque tradiderit, et dum ab eo vendenda profertur, quacumque occasione perierit, ei perit, qui eam dederat distrahendam. Ceterum si rem acceptam non rogante domino, sed promittente eo, qui accepit, dum vellet venundare perdiderit, sibi rei perditae ingerit pignus sibi depositum tenens, ter debitorem suum convenerit, ut, soluto debito, pignora sua recipiat. Quod si debitor noluerit post tres admonitiones soluto debito pignora recipere, creditor detrahendi pignoris liberam habebit potestatem. Si alienum animal cuicunque damnum intulerit aut alicujus fructus laeserit, dominus ejus aut aestimationem damni reddat, aut animal tradat. Quod etiam de cane similiter statutum est. Et qui irritatu suo feram bestiam vel quamcunque aliam quadrupedem in se proritaverit, eaque damnum dederit, neque in ejus dominum, neque in custodem actio datur. CAP. LXX. Fide
Abbreviated transcription (Latin):
trũ iparentes an in extraneos: facta
rat. sacram̃tũ tam̃ cũ uulla ꝓhibtͣtio
ne debiti is qui accusat᷑ potest fidem
quando pulsatus repetenti peccuiã.
obtulerit sacram̃tũ. & ille ei uisiurã¬
di necessitatẽ ultro concesserit. ñ po¬
test postea ab eo debitũ postulare
ad sacram̃tũ uocari ñ potest. qͥa quȩ
egerit auctor sius ad integrũ scire
ñ potuit. Qoqͥd in rẽ cõmodatã ob mor
bum uł aliam rationẽ inpensũ ẽ.: ĩ
dño recipi potest. Si facto incendio
ruina naufragio aut qͦlibet simili ca-¬
su res cominodata amissa sit. ñ denebit᷑.
eo nomine. is cui cõmodata ẽ. nͥ forte cũ
possit rem cõmodatam saluã facere. sed¬
suã p̃tulerit. Si seruũ uł equũ uł q̃cũq
alia aliqͥs ab altero ad usum tantũ ser¬
uiendi cõmodata susceꝑit. & eos ad pug¬
nam uł uͥ uite picłm incurrant. duxe¬
rit ad redditionem cõmodatȩ rei meri¬
to ã dño retinet᷑

Expanded text:
trum in parentes, an in extraneos facta strum in parentes, an in extraneos facta srat sacramentum, tamen cum nulla probatio est debiti, is qui accusatur potest fidem quando pulsatus repetendi pecuniam obtulerit sacramentum, et ille ei jusjurandi necessitatem ultro concesserit, non potest postea ab eo debitum postulare. ad sacramentum vocari non potest, quia quid egerit actor suus ad integrum scire non potuit. CAP. bum, vel aliam rationem impensum est, a domino recipi potest. Si facto incendio, ruina, naufragio, aut quolibet simili casu res commodata amissa sit, non tenebitur eo nomine is cui commodata est, nisi forte cum possit rem commodatam salvam facere, suam praetulit. Si servum vel equum vel quaecunque alia aliquis ab altero ad usum tantum servienti commodata susceperit, et eos ad pugnam vel ubi vitae periculum incurrant duxerit, ad redditionem commodatae rei merito a domino retinetur.
Abbreviated transcription (Latin):
eptimo mense nasci
ꝑfectuui spaciũ. iam receptũ ẽ ꝓp̃t
auctoritatẽ doctissimi uiri hipoeratis.
ceꝰ idõ credendum ẽ eum qui ex uistis
nuptiis septimo m̃se natꝰ ẽ. iustũ filiũ̃
ẽe. Item. sum legitime nuptiȩ facte sĩt.
patrem libi sequentur uulgo q̃ siti
dicuntur: qui patrẽ der monstrare non
possunt. uł qui posst̃ qͥdẽ. s eũ habent
tͥmonio matr̃ẽ sequat᷑. Item. Qui in
utero fc̃. in toto pene iuire euuli iutel¬
ligunt᷑. in rerũ natã ẽe. Nam & legiti¬
mȩ ħeditates his restituunt᷑. ita ut si
pregnans mulier ab hostib capta sit
id qd̾ natũ erit. quãuis apud bone fidĩ
emptorẽ peꝑit. tanquã furtuiũ usu
non capiatur:¬
i aliqͥs unam rẽ ꝑ legitimas sc̃ p¬
turas duob donauerit uni priꝰ.
& alteri pꝰea. ñ querendũ ẽ in his dona¬
tionib qui pꝰ qui posteriꝰ acceꝑit. S qͥ
rem tradente donatore possederit. is eã
ora ẽ tradita possidebit. Nec uit̃ ẽ u¬

Expanded text:
eptimo mense nasci perfectum partum iam receptum est propter auctoritatem doctissimi uiri Hippocratis: et ideo credendum est eum, qui ex iust‹i›s nuptiis septimo mense natus est, iustum filium . Item cum legitime nuptiae factae sint patrem liberi sequuntur: vulgo quaesiti dicuntur, qui patrem demonstrare non possunt vel qui possunt quidem, sed eum habent trimonio, matrem sequatur. utero sunt, in toto pene jure civili intelliguntur in natura rerum esse. Nam et legitimae haereditates his restituuntur, ita ut si praegnans mulier ab hostibus capta sit, id quod natum erit, quamvis apud bonae fidei emptorem peperit, tanquam furtivum usu non capituri aliquis unam rem per legitimas scripturas duobus donaverit, uni prius et alteri postea, non quaerendum est in his donationibus qui prius qui posterius acceperit, sed qu irem tradente donatore possederit, is eam cui est tradita possidebit. Nec interest u
Abbreviated transcription (Latin):
sue uoluntati. in pune & crude¬
lit̃ ꝑmittendi ñ ft̃. s uͥ potestas datur
&̾ ã malo ꝓhibendi. &̾ ad bonũ cogendi.
Nam si uoluntas mala semꝑ suę ꝑmit¬
tenda ẽ lib̃tati. quare israhelitici retu¬
santes & murmurantes tã duris flagel¬
lis. a malo ꝓhibeantur. oe ad t̾rã cõpel¬
labant᷑ ꝓmissionis: Si uoluntas mala
ẽ ꝑmittenda lib̾tati. quare paulus
ñ ẽ ꝑmissus uti pessima uoluntate
talia ꝓ ueritate pateretur. Si nolun¬
tas mala semꝑ ẽ. suȩ ꝑmittenda lib̾ta¬
ti. quare monet᷑ pater in scͥpturis sc̃s
filium dicunt᷑ ñ solũ uerbis corriꝑe.
s etiam latera eiꝰ tundere. ut ad bonã
disciplinam cogat᷑. & dñs diligatur:
cidit finees
hominem. & reputatum ẽ ei
ad iusticiam. Abrabam uͦ ñ homicida
solum. uerũ etiã parricida. qd certe
grauiꝰ ẽ effectus : magis magisq deo
placuit. S & petrus ganinũ fecit
homicidiũ. fuit tam̃ opꝰ spũale qd̾
factum ẽ. Non gͥ respiciamꝰ ad sola

Expanded text:
ntati impune et crudeliter permittendi non sunt, sed ubi potestas datur, et a malo prohibendi, et ad bonum cogendi. Nam si voluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare Israelitici recusantes et murmurantes tam duris flagellis a malo prohibebantur, et ad terram compellebantur promissionis? Si voluntas mala suae permittenda est libertati, quare Paulus non est permissus uti pessima voluntate talia pro veritate pateretur? Si voluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare monetur pater in Scripturis sanctis filium durum non solum verbis corripere, sed etiam latera ejus tundere , ut ad bonam disciplinam cogatur, et Dominus diligatur cidit Phinees hominem , et reputatum est ei ad justitiam. Abraham vero non homicida solum, verum etiam parricida, quod est certe gravius, effectus, magis magisque Deo placuit. Sed et Petrus geminum fecit homicidium, fecit tantum opus spirituale quod factum est. No
Abbreviated transcription (Latin):
Receptũ dñi ẽ ut excepta
fornicationis causa uxor ã
uiro ñ dimitti debeat. ⁊ idõ
dui ab ȩccłastica cõmunione pͥuatꝰ o
a cetu hominũ xp̃ianoꝵ maneat ali¬
sincerit̾ ãplectat᷑ & foueat. ita tam̃

Expanded text:
eceptum Domini est ut, excepta fornicationis causa, uxor a viro dimitti non debeat . Et ideo diu ab ecclesiastica communione privatus et a coetu hominum Christianorum maneat alisinceriter amplectatur et foveat. Hi tamen
Abbreviated transcription (Latin):
debet quoslibet magicis artib aliquid
facere posse sine ꝑmissu dei. q̃ omĩa
q̃ fiunt aut iusto iudicio faciat. aut
ꝑmissu suo ita fieri siũqd̾̃ p̃dicti ma¬
gi legiit᷑ similia fecisse moysi: qui
uirgam suã ꝓiecit &ꝰ cõm̾ssa ẽ in cͥo¬

Expanded text:
gicis artibus aliquid facere posse sine permissu Dei, quoniam quae fiunt, aut justo judicio facit, aut permissu suo ita fieri sinit, quod praedicti magi leguntur similia fecisse Moysi, « qui virgam suam projecit, et conversa est in dr
Abbreviated transcription (Latin):
sanis inmittere egritudinẽ. si aliqͥd
ꝓpͥę uirtutis &̾ potestatis ñ habent.
hoc a nobis accip iat responsũ. qd̾ idõ
quando eueniunt. q̃ p̃dicunt. aut
sonare uident᷑ languidos. uł ledere
tanos. qr hoc ꝑmissu dĩ fit. ut ipsi
qͥ hoc audiunt uł uident. ꝓbentur
& appareat quali fide sint ł deuoti.¬
one erga dmñ. sic̃ in deutero nom io legit᷑
moyses uerbo dñi popło dei p̃cepisse.ita
dicens. Si surrexerit in medio tui ꝓpħes
aut qui sõpnium uidisse se dicat. ⁊ p̃di¬
xit signum ac portentũ & euenerit qd̾
locutus ẽ & dixerit eamꝰ qr sequamͣ deos

Expanded text:
sanis immittere egritudinem, si aliquid sanis immittere egritudinem, si aliquid proprie virtutis ac potestatis non habent? Hoc a nobis recipiat responsum, quod ideo quando eveniunt quae praedicunt, aut sanare videntur languidos, vel laedere sanos, quia hoc permissu Dei fit, ut ipsi qui haec audiunt vel vident probentur, et appareat quali fide sint, vel devotione erga Deum. Sicut in Deuteronomio legitur Moyses verbo Domini populo Dei praecepisse, ita dicens: Si surrexerit in medio tui prophetes, aut qui somnium vidisse se dicat, et praedixerit signum ac portentum, et evenerit quod locutus est, et dixerit: Eamus et sequamur deos
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ samuhel illi apparuisset. ñ utiq
uir iustꝰ ꝑmifisset se adorari qͥ p̃dica¬
uerat. dñm solum ẽẽ adorandum. ꝙ
quomͦ homo dei qui cũ abrahã in refri¬
gerio erat. dicebat ad uirũ pestilentiȩ
dignum. ardore gehenne cras eris me
cũ ÷ his duob titulis subtilitatẽ falla¬
&ꝰ adorari se ꝑmisit sub habitu &̾ no¬
mine samuhelis contra legẽ ⁊ uirum
peccatis pressum cum magna distan¬
tia peccatoꝵ & iustoꝵ sit cũ samuhe¬
le ustissimo futurũ m̃titꝰ ẽ. Uerũ
potest uideri. s de samuh eł nomi¬
ne taceat᷑. qr saul cũ diabolo fu.¬
turꝰ erat. Ad eum enĩ trans migrauit.
quem ad orauit. Semꝑ gͦ diabolꝰ sub
uelam ine latens. ꝓdit se dũ ea con¬
fingit q̃ horreant ꝑsonis. ꝑ quas fal¬
lere nit̾itur. Si autẽ quilibet oppo
nit & dicit. qͦmͦ eueniunt illa q̃ illi
diuini p̃dicunt futura. aut qͦmodo
possunt egris prebere medelã. aut

Expanded text:
vere Samuel illi apparuisset, non utique vere Samuel illi apparuisset, non utique vir justus permisisset se adorari, qui praedicaverat Dominum solum esse adorandum: et quomodo homo Dei qui cum Abraham in refrigerio erat, dicebat ad virum pestilentiae, dignum ardore gehennae: Cras mecum eris. His duobus titulis subtilitatem fallaet adorari se permisit sub habitu et nomine Samuelis contra legem: et virum peccatis pressum, cum magna distantia peccatorum et justorum sit, cum Samuele justissimo futurum mentitus est, verum potest videri, si de Samuelis nomine taceatur: quia Saul cum diabolo futurus erat: ad eum enim transmigravit quem adoravit. Semper ergo diabolus sub velamine latens prodit se, dum ea confingit, quae horreant personae per quas fallere nititur. Si autem nit et dicit quomodo eveniunt illa que illi divini predicunt futura, an quo modo possunt egris prebere medelam aut
Abbreviated transcription (Latin):
uult adorari. Nam tanta hebitudin
demnens effectus ẽ saul. ut ad phita¬
nissam confugeret. deprauatꝰ enĩ ca¬
sa peccati ad ħ se contulit q̃ dãpnaue¬
rat. S si qͥs ꝓpt̾ historiam ⁊ ea quȩ̨
uerbis expressa st̃. putet ñ p̃t̃mitten¬
da. ne ratio historie inanis sit rece
faciet qͥdẽ si tam̃ minume istud
ueri rapiat rationẽ. s si ad uisum
&e intellectũ saul neq enĩ rȩꝓbꝰ fas¬
bonũ poterat intellect̾ũ habere. hi¬
storioꝰ enĩ m̃tem saul & habitũ sa¬
muhelis descripsit. ea q̃ dicta & iussa
st̃ expͥmens p̃mittens si uera an falsa
sint. Quid enĩ ait audiens in qͦ habitu
eẽt exercitatꝰ. Intellexert̃ inquit hunc
ẽẽ samuhel. Quid intellexerit retulit
& qr ñ bene ñ intellexit. contͣ hoc se̾pt᷑ã
aliũ adorauit. quã dñm & putans sa¬
muhelem adorauit diabolũ. ut fructũ
fallaciȩ suȩ haberet sathanas hoc enĩ¬
mittit᷑. ut adoretur quasi ds. Si uere

Expanded text:
vult adorari. Nam tanta hebetudine vult adorari. Nam tanta hebetudine demens effectus est Saul, ut ad pythonissam confugeret. Depravatus enim, causa peccati, ad haec se contulit, quae damnaverat. Sed si quis propter historiam et ea quae uerbis expressa sunt putet non praetermittenda, ne ratio historiae inanis sit, recte faciet quidem, si tamen minime istud ad ueri rapiat rationem, sed ad uisum et intellectum Saul. neque enim reprobus factus poterat bonum intellectum habere. historicus enim mentem Saul et habitum Samuhelis descripsit ea quae dicta et uisa sunt exprimens, praetermittens si uera an falsa sint. quid enim ait? audiens in quo habitu esset excitatus: intellexit, inquit, hunc esse Samuhel. quid intellexerit rettulit et, quia non bene intellexit, contra scripturam alium adorauit quam dominum et putans Samuhelem adorauit diabolum, ut fructum fallaciae suae haberet satnititur, ut adoretur quasi Deus. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
manet iustꝰ. Porro aut̃ hoc ẽ p̃stigu¬
um sathane. qd̾ ut plurunos fallat
etiã bonos in potestate se habere co¬
cens. ipse sathanas transfigurat se
in angłm lucis. Ut enim errorẽ faces¬
ret in quo głaretur in habitu uirq
iusti. & nomine subornauit. ut ni¬
chil ꝓficere sp̃e. quam p̃dicabant
dei cultorib mentiretur. quando
hic exeuntes iustos fuixit in sua
ẽẽ potestate. S ħ quosdã fallit qͦd
de morte saul & filii eiꝰ ñ sint menta
quasi magnũ sit diabolo. ante occa¬
sum mortem corꝑis preuidere. cũ q̃dã
signa soleant apparere morituris. qͥp¬
pe a qͥb dei ꝓtectio amota uidetur.
qͣntomagis diabolo quẽ angłiea mai¬
iestate sublimen ꝓpħica oracła fuis¬
se testant᷑. de cuiꝰ magnitudi ne apł
ait. An ignoratis altitudinẽ sathane
Qͥd mirum gͦ siñ ĩminentẽ ꝓpͥe mor¬
tem potuit preuidere. cũ hoc sit
unũ fallit. &̾ se uideri potestate

Expanded text:
manet iustus. porro autem hoc est praestigimanet iustus. porro autem hoc est praestigium satanae, quo ut plurimos fallat, etiam bonos in potestate se habere cot: ipse satanas transfigurat se in angelum lucis. ut enim errorem faceret, in quo gloriatur, in habitu uiri iusti et nomine se subornauit, ut nihil proficere spem, quam praedicabant, dei cultoribus mhinc exeuntes justos finxit in sua esse potestate. Sed hoc quosdam fallit, quod de morte Saul et filii ejus non sit mentitus, quasi magnum sit diabolo ante occasum mortem corporis praevidere, quum signa quaedam soleant apparere morituris, quippe a quibus Dei protectio amota videtur, quanto magis diabolo, quem angelica pojestate sublimem prophetica oracula fuisse testantur: de cujus magnitudine Apostolus ait: « An ignoratis altitudinem Satanae? » Quid mirum ergo, si imminentem prope mortem potuit praevidere, cum hoc sit unde fallit, et se in Dei potestate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrũpunt. in sp̃es debitas sius mo¬
dis &ꝰ finib. & sic ñ dicunt᷑ angłi.
qͥista faciunt anunalium creatores.
sicut nec agricole segetum. uł arbor.
uł quoꝵc̃q interra gignentiũ ere¬
atores dicendi ft̃. quãmuis nouerĩt
prebe quasdã uisibiles oportunrta¬
tes & causas. ut illa nascantur.
Qd̃ autẽ isti faciunt uisibilit᷑. hȩe illi
inuisibilit̾. Ds̃ uͦ solus unꝰ creatorẽ.
qͥ causas ipsas &̾ rationes seminarias
quendam putant qͦdãmͦ scriptura
phitonissam samuhelem ꝓpħam sus¬
ertusse alloqͥũ saul ĩpissimi regis. si
phitonica diuinatio errori magicȩ
artis deputanda sit. Quib ita respõ¬
deri potest. indignũ om̃ino facinꝰ eẽ.
si scdm uerba historię cõmodet᷑ assen¬
sus. Quomͦ enĩ poterat fieri ut arte
magiea attraheret᷑ uir. & natiuita¬
etus ẽ consensit. Qd̃ utrumq de uus
riꝰ amisit. meritum sp̃itał. quẽ pos¬
tius uicarne quesuierat. Qd̾ ualde a¬
surdũ ÷ & hinc qui uistꝰ recedit. per¬

Expanded text:
n species debitas suis modis et finibus. et sic non dicuntur angeli, qui ista faciunt, animalium creatores, sicut nec agricolae segetum uel arborum uel quorumque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamuis nouerint praebere quasdam uisibiles oportunitates et causas, ut illa nascantur. quod autem isti faciunt uisibiliter, hoc angeli inuisibiliter; deus uero solus unus creator est, qui causas ipsas et rationes seminarias quaerendum putant, quomodo Scriptura narret Pithonissam Samuelem prophetam suscitasse ad colloquium Saul impiissimi regis, si Pithonica divinatio, errori magicae artis deputanda sit. Quibus ita responderi potest, indignum omnino facinus esse, si secundum verba historiae commodetur assensus. Quomodo enim poterat fieri, ut arte magica attraheretur vir, et nativitactus est, consensit? quod utrumque de uiro em, amisit meritum spiritalis, quod positus in carne quaesiuerat quod ualde absurdum est, quia hinc qui iustus recedit per
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo ione sortib credere. uł illd̃
de actib apłoꝵ huic testimonio copulare.
uͥ sorte in apłatũ mathias cligit᷑. cũ pͥui

Expanded text:
exemplo Jonae sortibus credere, vel illud de Actibus Apostolorum huic testimonio copulare, ubi sorte in apostolatum Matthias eligitur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ suꝑsticionis genꝰ constellationes la¬
tini uocant.i. no uationes fiderum
qͦmͦ se habeant cũ quisq nascitur.
Primum aut̃ .i. stellarum interpre¬
tes magi ñcupant᷑. sic̃ de his legit᷑
qui in euangłio natũ xp̃m annun¬
tiauert̃. Postea hoc nomine soli ma¬
thematici dicti st̃. cuiꝰ artis scientia
usq ad euangłiũ fuerit concessa. ut
xp̃o edito nemo exinde natiuitatem
alicuiꝰ de cȩlo int̾pretat᷑. Oroscopi di¬
cti st̃. qd̃ horas natiuitatis hominũ
speculem᷑ dissimili & diuerso facto.
Sortilogi st̃. qui sub nomine fictȩ reli¬
gionis ꝑ quasdã suas scõꝵ sortes

Expanded text:
itionis genus constellationes Latini vocant, id est, notationes siderum, quomodo se habeant cum quisque nascitur. Primum autem idem stellarum interpretes magi nuncupabantur, sicut de his legitur qui in Evangelio natum Christum annunciaverunt. Postea hoc nomine soli mathematici dicti sunt, cujus artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa, ut, Christo edito, nemo exinde nativitatem alicujus de coelo interpretetur. Horoscopi dicti sunt, quod horas nativitatis hominum specularentur, dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt, qui sub nomine fictae religi
Abbreviated transcription (Latin):
spectione futura ꝓmittunt. Salsisa¬
q̃c̃q partes salierint. aliꝗͥd s exinde ꝑ¬
ꝓsꝑm seu triste significare p̃dictum.
ꝑtinent & ligaturȩ execrabiliũ
remetłioꝵ quȩ ars cõmendat medico¬
rũ seu in p̃cantationib. seu in cara¬
cterib uł in qͥb c̃q reb suspendendis
om̃i penitꝰ execratione repudianda.
atq dãpnanda. Auguria aut̃ st̃
Prestigiũ uͦ mercurius pͥmꝰ dr̃ inue¬
nisse. Dictum ẽ autem prestigiũ
qd̃ prestringat aciem ocłoꝵ. Arus
scis tradidisse dicit᷑. quidã strages.
hinc ex horis afiispicinã dictauit.
& postea ñ apparuit. Nã dicit᷑ fabu¬
lose arante quodam rustico subito
hunc ex glebis exiluisse. & arupi¬
scinam dictasse. qua die mortuus
ẽ. Quos lidros romani extrusca
lingua in ꝓpriã mutauerunt. his
gͦ portentis ꝑ demonũ fallaciã illu¬
ditur curiositas humana. quando
id inpudent̃ appetunt scire. qd̾ nul¬
la ratione eis competit inuestiga¬
re. Acidõ datur potestas. ĩmundis

Expanded text:
spectione futura promittunt. Salisaquecunque partes salierint, aliquid sibi exinde rum seu triste signare predicunt. nt et ligature execrabilium remediorum, que ars rum, seu in praecantationibus seu in characteribus vel in quibuscunque rebus suspendendis omni penitus exsecratione repudianda atque damnanda. Auguria autem Praestigium vero Mercurius primus dicitur invenisse. Dictum est aquod praestringat aciem oculorum. § scis tradidisse dicitur quidam Tages. Hic ex horis aruspicinam dictavit, et postea non apparuit. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico subito hunc ex glebis exiluisse, et aruspicinam dictasse, qua die et mortuus est. Quos libros Romani ex Hetrusca lingua in propriam mutaverunt. His ergo portentis, per daemonium fallaciam illuditur curiositas humana, quando id impudenter appetunt scire, quod nulla ratione eis competit investigare. Ac ideo datur potestas immundis
Abbreviated transcription (Latin):
ci constituti si euident̃ arguat᷑. tał
ad ministeriũ cleri uenire ñ poterit. Si uͦ
pͥ ordinationem adulterata fuerit: dimit¬
tere eam conuenit. Qđ si cũ illa conuixe¬
rit: ministeriũ sibi comissum. optinere
non poterit:¬
Rp̃t Si pReocCypatVS corꝑali pecc̃o
ꝓuehat᷑. & confessus fuerit de se qd̾
ante ordinationẽ deliquerit oblatam non
consecret: manens in reliquis officĩis ꝓpt̃
studiũ bonũ. Nam peccata reliqua: pleriq
dixert̃ ꝑ manus impositionem posse dimit¬
ti. Qđ si de se non fuerit ipse confessus. &
argui manifeste nequiuerit: potestati suȩ
cubuerit: ab ordine ministerũ subt̾hat᷑.¬

Expanded text:
onstituti, si evidenter arguatur, talis ad ministerium cleri venire non poterit. Si vero post ordinationem adulterata fuerit, dimittere eam convenit: quod si cum illa convixerit, ministerium sibi commissum obtinere non poteritr, si praeoccupatus corporali peccato provehatur, et confessus fuerit de se quod ante ordinationem deliquerit, oblata non consecret; manens in reliquis officium propter studium bonum, nam peccata reliqua plerique dixerunt per manus impositionem posse dimitti. Quod si de se non fuerit ipse confessus, et argui manifeste nequiverit, potestatis suaecubuerit, ab ordine ministerii subtrahat
Abbreviated transcription (Latin):
traxert̃ sꝑni debere: nec sacram̃ta quȩ
ab eis conficiunt᷑ ad tingi. Loca scoꝵ mar. uiui¬
tyrũ uł basilicas contempnere. & om̃is.i
qui illuc conueniunt rep̃hendere. diui¬
tes fideles qui non om̃ib renuntiant
quȩ possident: spem apud dm̃ ñ habers. ai¬
&ꝰ multa alia quȩ numerari nulli possibile
stituere. Unusquisq eoꝵ ꝑ tales institutio an¬
nes ab eccłastico eanone recedentes. tan¬
quã ꝓpͥas leges sibimet condidisse nec cõ¬
munis his omĩb & una sententia ẽ. Sin¬
głi enim ꝓut uidet᷑ & libet ad accusati¬
onem eccł̃iȩ nitendo tanquã rector non xui.¬
sit uł addit decreta uł minuit. ꝓptẽa xuii¬
gͦ coactum ẽ. hoc conciliũ in gangren

Expanded text:
traxerunt, sperni debere, nec sacramenta quae traxerunt, sperni debere, nec sacramenta quae ab eis conficiuntur attingi; loca sanctorum martyrum vel basilicas contemnere, et omnes qui illuc conveniunt reprehendere; divites fideles qui non omnibus renuntiant quae possident, spem apud Deum non habere: et multa alia, quae numerare nulli possibile stituere, unumquemque eorum per tales institutiones ab ecclesiastico canone recedentes tanquam leges proprias sibimet condidisse. Nec communis his omnibus et una sententia est. Singuli enim, prout videtur et libet, ad accusationem Ecclesiae nitendo, tanquam quibus rector non sit, vel addunt decreta, vel minuunt. Propterea ergo coactum est hoc concilium in Ga
Abbreviated transcription (Latin):
pruatis conuenticulis statutis. atq ad
imitationem eorum quȩ in domo dĩ agunt᷑
omĩa p̾sumere celebrare. Adhuc etiã uestib
cõmunib spretis: nouos etiã & insolitos
habitꝰ adsumpsisse Rrimitias quoq fru¬
ctuum &e oblationes eoꝵ quis ueterũ institu¬
tio eccłiis tribuit: sibimet uindicasse.
id. ẽ. ꝓpͥa rationationatione doctrinȩ tãꝗͣ
scĩs sibi eas offerre debere Apud se & inter
s̃c dispensandas seruos a dñis recedentes
Mulieres p̃ter consuetudinẽ & sui sexꝰ orna¬
tum. he se iustificari credentes uirilem
habitum usu cepisse. pluresq occasione .i.¬
religionis tonsas genuini decoris comas.ii
penitus amputasse. leuinia quȩ in eccła
eoꝵ etiam cibos carnium tanꝗͣ illicitos
reputasse. in domib coniugatoꝵ nec or̾o anii.¬
nis quidẽ celebrari ꝑ suasisse. in tantum
ut easdem fieri uetent. Oblationes quoq
in domib factis. minime cõmunieandũ
eẽ decernant. Prb̃os qui matrimonia con¬

Expanded text:
privatis conventibus taliter institutis, atque ad imitationem 122 eorum quae in domo Dei aguntur, omnia praesumere celebrare; adhuc etiam vestibus communibus spretis, novos et insolitos habitus assumpsisse; primitias quoque fructuum, et oblationes earum quas veterum institutio tribuit, sibimet vindicasse, id est, propriae ratiocinatione doctrinae, tanquam sanctis sibi eas offerri debere, et apud se et inter se dispensandas; servos a dominis recedentes mulieres praeter consuetudinem et sui sexus ornatum his se justificari credentes, virilem habitum suscepisse, pluresque earum occasione religionis tonsas genuini decoris comas penitus amputasse; jejunia quae in ecclesiis iam eorum cibos carnium tanquam illicitos reputasse; in domibus conjugatorum nec orationes quidem debere celebrari persuasisse, in tantum ut easdem fieri vetent; oblationibus quoque in domibus factis minime communicandum esse decernunt; presbyteros qui matrimonia con
Abbreviated transcription (Latin):
Et erit non solum inꝯmunicatꝰ: uerũ¬
etiam ab ȩccła ab eat᷑ ex terris. donec de¬
p̃cetur ep̃os &̾ de uniuersis quȩ pene
eos dep̾hensȩ atq detectȩ st̃ ꝓdiderit.
quid horum susceꝑit obseruandum
De his qui nuptias execrantur.¬

Expanded text:
et erit non solum incommunicatuetiam ab ecclesia habeatur extorris, donec deprecetur episcopos et de universis quae penes eos deprehensa atque detecta sunt prodiderit, quid horum susceperit observandum De his qui nuptias damnant.