comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si rolilic& reuocare
sententiã & reo mortis
ignoscere quanto ma¬
gis dõ licere deb&: quod
mundo concedinondebu¬
it quia creatorissui. ẽ.
famulur ¶ Deniq mun¬
dus ꝑlegẽ sibi traditam
occidere potest. uiuifi¬
care nonpotest ꝑ intẽpo¬
rantiam caecũ creare
potest oculor illi refor¬
mare non potest inbici¬
lem &egrum facerepo¬
test curare illumnon
potest : Hoc enim dr̃si¬
bireseruabit unde ap.¬
pareat eumomniũ. ẽẽ dnm̃:
dsubruendum enim fatũ
ꝑtin& quia mortui resur¬
rexerunt cae conato ocu¬
lireformatir̃ aegri & pa¬
rałitici confirmatiniũ :
Eece tra quae facta sunt alia
ut confugientib: ad dm̃n
quid facti. eẽ potest inpe¬
dimentum adferre non
possit Dicit enimio han¬
nu a postolur maior ẽ in¬
quit quiinuobis ẽ. quã
quimhoc inundo : Noga¬
tusenim dr̃ &iã questa¬
tuit amou&: nã utiq sta¬
tuit inpeccatores uindi¬
candum & tam̃ dep̃canti¬
b ignoscit qui a i prisoli
lic& ligare & roluere

Expanded text:
si soli licet reuocare si soli licet reuocare sententiam et reo mortis ignoscere: quanto magis deo licere debet, quod mundo concedi non debuit, quia creatoris sui est famulus! denique mundus per legem sibi traditam occidere potest, uiuificare non potest. per intemperantiam caecum creare potest, oculos illi reformare non potest; inbecillem et aegrum facere potest, curare illum non potest, hoc enim deus sibi reseruauit, unde appareat eum omnium esse dominum. ad subruendum enim fatum pertinet, quia mortui resurrexerunt, caeco nato oculi reformati sunt, aegri et paralitici confirmati sunt et cetera, quae facta sunt talia, ut confugientibus ad deum, si quid fati esse potest, inpedimentum adferre non possit. dicit enim Iohannes apostolus: maior est, inquit, qui in uobis est, quam qui in hoc mundo. Rogatus enim deus etiam quae statuit amouet. nam utique statuit in peccatores uindicandum et tamen deprecantibus ignoscit, quia ipsi soli licet ligare et soluere.
Abbreviated transcription (Latin):
mundilege dircordant
negent credenda ⁊Illa
aut̃ asserant quae iuxta
statuta mundi facta di¬
cuntur ut neq uirgo pe¬
perirse dicatur neq a a
ron floriirre & fructũ
ad tulirre neq sarranus
peperirse : Haecenim
mundiratio non hab&
quia extramundiordinẽ
adõfactaleguntur : Et
quid mirũ siauctor mun¬
difecit quod non potest
mundus sedtrans gressus
uid& Aiunt. rationem
quã statuit ut alit̾ ipse fe¬
cissedicatur quã mundo
de creuit IAgeueromuis¬
do legẽ statuit faciendi. ⁊
dur: & uꝰ de abeo factũ
intelleger & rimundile¬
gefecirs&. quod fecit .
Vtaut̃ intelleger & adõ
factũ non amundo alio
ordine factum . ẽ. certe
soli decreuit ut incessa¬
bilit̃ impleat statuta:
spatia nec habeat licentiã
standi Num quid quihanc
legẽ eistatuit nec ipsilice¬
bit statuere illum ÷ Cer¬
te uidicib statutũ .ẽ. ne
liceat illis reum datã
sententiã reuocare.
Num quid & ipse imperator
subhacerit lege namip¬

Expanded text:
mundi lege discordant, mundi lege discordant, negent credenda, illa autem asserant, quae iuxta statuta mundi facta dicuntur, ut neque. uirgo peperisse dicatur neque uirga Aaron floruisse et fructum adtulisse neque Sarra anus peperisse. haec enim mundi ratio non habet, quia extra mundi ordinem a deo facta leguntur. et quid mirum, si auctor mundi fecit quod non potest mundus? \'Sed transgressus uidetur\', aiunt, \'rationem quam statuit, ut aliter ipse fecisse dicatur, quam mundo decreuit\'. age uero, mundo legem statuit faciendi autdus. et unde ab eo factum intellegeretur, si mundi lege fecisset quod fecit? ut autem intellegeretur a deo factum, non a mundo, alio ordine factum est. Certe soli decreuit ut incessabiliter impleat statuta spatia nec habeat licentiam standi: numquid, quia hanc legem ei statuit, nec ipsi licebit statuere illum? Certe iudicibus statutum est, ne liceat illis in reum datam sententiam reuocare: numquid et ipse imperator sub hac erit lege? nam ip
Abbreviated transcription (Latin):
t& suꝑ terrã satis factio¬
ne placatus adnuat ut
imbrer inrigent aridã
Eodemenim moderatio
mundi .e. ut imperium
saecubare: Quomodo enĩ
quidã prersi a rectorib
ꝓuinciarum ad auxiliũ
imperatorem decurruNT
ut erigantur: ita & homi¬
nes siaduerraribi uide¬
rint tempora supplicer
se praebeant dõ incuius
potestate sunt omniaT
Sed hoc mathe macis ñui¬
d&: Aliudenimfieri
inquiunt non posse quã
ut sidera decrarsibi im¬
pleant causas & neq re¬
uocari neq ad aliud in¬
pellipossunt sed semel
statuta reruant officia
haec mathe maticoꝵ ad¬
seueratio .ẽ. ut dicant fa¬
ta immutar i non posse.
neq praecib aliquid in pe¬
trari. Quia semel dm̃ di¬
cunt statuisse se totius
mundirationẽ & minis¬
trissiderib: tradirre.
quae neq r&ro neq: an¬
teferri possunt. Thic . ẽ.
error mathe mathe¬
perhancenim adreueratio¬
nemnegant aliquid posse
fieri ex trahor dine mun¬
diut omnia quȩ inmundo
adõ factaleguntur sia

Expanded text:
tet super terram, satisfactiotet super terram, satisfactione placatus adnuat, ut imbres iungent aridam. Eodem enim modo ratio. mundi est, ut imperium sae culare. quo modo enim quidam pressi a rectoribus prouinciarum ad auxilium imperatorum decurrunt ut erigantur, ita et homines, si aduersa sibi uiderint tempora, supplices se praebeant deo, in cuius potestate sunt omnia. Sed hoc mathematicis non uidetur. aliud enim fieri inquiunt non posse, quam ut sidera decretas sibi impleant causas; et neque reuocari neque ad aliud inpelli possunt, sed semel statuta seruant officia. haec mathematicorum. adseueratio est, ut dicant fata inmutari non posse neque precibus aliquid impetrari, quia semel deum dicunt statuisse totius mundi rationem et ministris sideribus tradidisse, quae neque retro neque ante ferri possunt. Hic est error mathematiper hanc enim adseuerationem negant, aliquid posse fieri extra ordinem mundi, ut omnia, quae in mundo a deo facta leguntur, si a
Abbreviated transcription (Latin):
luntatis ac ꝑhoc quidõ
credit ad auxiliũ eius.
confugens nihilei pote¬
rit praeualere: Cestur
ẽ. enim in potestate eiꝰ
erre que fecit & non au¬
dere contraeũ quemui¬
d& dm̃ cõmunẽ habere
ꝓprtium: Certe dr̃ fec̃
mundum & solẽ & lunã
& stellarcreauit consti¬
tuens eiscursur quib: gu¬
bernaturgenur homi¬
num : Num quidnon
hab& potestatẽ impe¬
rare illis ut aliquando
aliud faciant quã decre¬
tum habent : Sicenĩ
ea condidit ut uolunta¬
tieius subiaceant & tunc
demumcursus decre¬
tos exsequantur. sia¬
liud minime fuerit p̃¬
ceptum ut sirogatur
ab his fuerit quib mi¬
nistrant ꝑid quod aut
inpurtunȩ sint pluuiȩ
aut nimia siccitate ste¬
riler fructur appare¬
ant iubeat temperari
tempur : Autriforte
ut adrol& irato dõ uiuaũ
hominer dũꝑ luxoriã &
uanitatẽ oberranter
non faciunt qđ ꝑ lacordõ.
diutirsimasur penra plu¬
uia ut fae tũ legim: sub
elia & heliseo famẽ exci¬

Expanded text:
luntatis. ac per hoc qui deo luntatis. ac per hoc qui deo credit ad auxilium eius confugiens, nibil ei poterit praeualere; certus est enim in potestate eius esse, quae fecit, et non audere contra eum, quem uidet deum communem habere propitium. Certe deus fecit mundum et solem et lunam et stellas creauit constituens eis cursus, quibus gubernatur genus hominum. numquid non habet potestatem imperare illis. ut aliquando aliud faciant, quam decretum habent? sic enim ea condidit, ut uoluntati eius subiaceant et tunc demum cursus decretos exsequantur, si aliud minime fuerit praeceptum: ut, si rogatus ab his fuerit quibus ministrant, per id quod aut inportunae sint pluuiae aut nimia siccitate steriles fructus appareant, iubeat temperari tempus aut, si forte, ut adsolet, irato. deo uiuant homines, dum per luxoriam et uanitatem oberrantes non faciunt quod placet deo, diutissime suspensa pluuia, ut factum legimus sub Helia et Heliseo, famem exci
Abbreviated transcription (Latin):
addeceptionẽ animae qr
non corpus deriderat sed
calore suogenerat animae
desideria Dĩ nostritutio
inploranda ẽ ad tutelã
ut ꝓhibeat eor quiañ ẽ
nobis conluctatio aduer¬
rur carne & sanguinẽ
sed aduersur principes
& potestater quib: amo¬
tis facileerit carnis &
sanguinis motum com¬
primere: Extinguit᷑
enimincendium sidesit
materia ꝑquam uiuat
llis aut̃ eueniunt quae
amatemathecis dicun¬
tur quicredunt futurũ
quoddicunt: Idenĩ agit᷑
subtilitate de monioꝵ
ut ae efficiant quaean¬
testites illoꝵ dicerint
futura nefalri d&ecti
ꝓdantur Circaeos uͦ
qui res ponsis illoꝵ non
cõmodant fidẽ non pre¬
ual& effectur eoꝵ q
neq ipsitamintentir.
ut satis faciant eis qui
illis non credunt : Neq
patit᷑ dr̃ facere illos ꝑ
quod seducant᷑ fidenter
dedõ & noncredenter.
diabolo. O ma enimsic
dr̃ constituit ut scđm
unius cuiusq: fide meue¬
niat ei. ut arbitrium
liberum maneat uo¬

Expanded text:
ad deceptionem animae, quia ad deceptionem animae, quia non corpus desiderat, sed calore suo generat animae desideria, dei nostri tuitio imploranda est ad tutelam, ut prohibeat eos — quia non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates —, quibus amotis facile erit carnis et sanguinis motum conprimere. extinguitur, enim incendium, si desit materia per quam uiuat. Illis autem eueniunt quae a mathematicis. dicuntur, qui credunt futurum quod dicunt. id enim agitur subtilitate demaniorum, ut ea efficiant, quae antestites illorum dixerint futura, ne falsi detecti prodantur. circa eos uero, qui responsis illorum non commodant fidem, non praeualet effectus eorum, quia neque ipsi tam intenti sunt, ut satisfaciant eis, qui illis non credunt, neque patitur deus facere illos per quod seducantur fidentes de deo et non credentes diabolo. omnia enim sic deus constituit, ut secundum unius cuiusque fidem eueniat ei, ut arbitrium liberum maneat uo
Abbreviated transcription (Latin):
plus habeant caloris sed
animalia non suntratio¬
nabilia sicut homo ut por¬
sint adhitacura corpur
suũ tẽperare TIdeoenim
imperator ẽ. corporis an¬
mus ut gubern& eum r&i¬
naculis legis diuinae :
Eaenim quaeriue inpulse
carnis riue ab inimico sug¬
geruntur non . ẽẽ. utilia
lex ostendit diuina : Quã
ideo adiutorio dedit dr̃ ut
dictantẽ inimicum mala
quasibona respicienter
legis praecepta intellega¬
murillũ. eẽ seductorem
quia aliud suad& quã do¬
c&lex I Sicergo frenat᷑
corpur ut quia feru& minꝰ
tur : Sicutenim corpur.
febricitans siaccipiater¬
cam aut potum increscit
illicalor ita & huius modi
cor pora quaesanguinir
feruore uruntur uehe¬
m̃tius ex ardercentnisi
fuerint gubernata ⁊ gni
enimsinon des escamso¬
pitur:. Animi .ẽ. ducere
corpus siaut̃ demiserit
eum ut eat quo uult prae¬
cipit eum sicut aequur
frenosus negle gentẽ
sersorem & quia cor¬
poris feruor plus ex ar¬
descit agentib inimicir

Expanded text:
plus habeant caloris; sed plus habeant caloris; sed animalia non sunt rationabilia sicut homo, ut possint adhibita cura corpus suum temperare. ideo enim imperator est corporis animus, ut gubernet eum retinaculis legis diuinae. ea enim, quae siue inpulsu carnis siue ab inimico suggeruntur, non esse utilia lex ostendit diuina, quam ideo adiutorio dedit deus, ut dictantem inimicum mala quasi bona respicientes legis praecepta intellegamus illum esse seductorem, quia aliud suadet quam docet lex. Sic ergo frenatur corpus, ut, quia feruet, minus tur. sicut enim corpus febricitans si accipiat escam aut potum, increscit illi calor, ita et huius modi corpora, quae sanguinis feruore uruntur, uehementius exardescent, nisi fuerint gubernata. igni enim si non des escam, sopitur. Animi est ducere corpus; si autem dimiserit eum, ut eat quo uult, praecipitat eum, sicut equus frenosus neclegentem sessorem. et quia corporis feruor plus exardescit agentibus inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitas. tam̃ in hacreac¬
cedit ad necẽ hominum
adiutoriũ dȩmoniũ. Di¬
uersa enimsunt daemo¬
nia & dirparẽ habentia
uoluntatẽ  Quȩdã aut̃
sun& quae cum ꝑturbañ
animos elidunt corpora
quȩdauero admiscentia se
sanguini generant animꝰ
denderia : Alia aut̃ cor¬
da hominis secopulentia
suggerune cũblanditur
contraria : Nonnulla aut̃p̃
que sola corpora obligant.
infirmitatib sicut & illã
filiã abrahȩ quã dñrcura¬
uit I Haec om̃a ignor anter
paganifatum appellant.
cum diuersesint caurae
& ista abinimicis ꝓcurent᷑
ut quacũq excaura inritit᷑.
homo subiciatur passionib
sed fatũ bonũ appel¬
lant cũ bene tẽporatasuN.
corpora aut a fabilitate cõ¬
meidatur habenti amgra¬
tiã quandam. Malũ aut̃
fatũ. ẽẽ siplus caloris ha¬
beat aut umoris. aut sin
sit ar ꝑsus gratia sed ma¬
gis add&rim̃ta paratus
quos infortunatos uocan
Facuera eẽ uidemus enĩ
haec&iã in animalib: ut

Expanded text:
natiuitas, tamen in hac re acnatiuitas, tamen in hac re accedit ad necem hominum adiutorium demonum. Diuersa enim sunt demonia et disparem habentia uoluntatem. quaedam autem sunt, quae, cum perturbant animos, elidunt corpora; quaedam uero admiscentia se sanguini generant animis desideria; alia autem cordi hominis se copulantia suggerunt cum blanditiis contraria; nonnulla autem sunt, quae sola corpora obligant infirmitatibus, sicut et illam filiam Abrahae, quam dominus curauit. Haec omnia ignorantes pagani fatum appellant, cum diuersae sint causae et ista ab inimicis procurentur, ut quacumque ex causa inretitus homo subiciatur passionibus. sedfatum bonum appellant, cum bene temperata sunt corpora aut affabilitate commendantur habentia gratiam quandam; malum autem fatum esse, si plus caloris habeat aut umoris, aut si non sit aspersus gratia, sed magis ad detrimenta paratus, quos infortunatos uocant. Fac uera esse. uidemus enim haec etiam in animalibus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
diufiat. Dulce enim ui¬
d& cũ fit aut ante quã fiat
ꝑfectũ aut̃ appar&. eẽ.
amarũ quid fatis in pu¬
tant quia aut̃ potest uin¬
ci hinc aduestimur : Co¬
gitantib & enimuobis.
& de aliquare sollicitirsi¬
lent inimici & conquies¬
cit libidõ. Non enimpor¬
sunt suggereͭ occupatas
nobir num quid aliquis
adaliquã rem alicuidedi¬
to aliud ruggerit ñ facit :
Sciens alitnons e audiri.
aut aporiari quasi impur¬
tune suggerentẽ :Ita
& inimi qͦuos constat. ẽẽ.
demoner hus untenim
du paganoꝵ quisi uiderin
diuinis rebus nor occupa¬
tos. nonse in gerunt ad con¬
traria suggerenda sedinin¬
canonẽ quare in mergan
Muni mtaergosunt animo¬
rum meditatio arridua
legis dĩ & operatio quiasi
otiososnos uiderint a reb:
diuinis: ex surcitantur ad
solicitandornor: Iprir enĩ
qui ꝑcarnẽ & sanguinẽ se¬
minant concupiscentiar :
Quã uis enimhabeat carop¬
priũ motum originis sue
quia ñ .ẽ. otiosa carnalis

Expanded text:
diu fiat: dulce enim vidiu fiat: dulce enim videtur cum fit, aut antequam fiat; perfectum autem apparet esse amarum, quid fatis imputant? Quia autem potest vinci, hinc advertimus. Cogitantibus etenim nobis et de aliqua re sollicitis, silent inimici, et conquiescit libido: non enim possunt suggerere occupatis nobis. Numquid aliquis ad aliquam rem alicui dedito aliud suggerit? Non facit, sciens aut se non audiri, aut aporiari quasi importune suggerentem. Ita et inimici, quos constat esse demones; hi sunt enim dii paganorum, qui, si uiderint diuinis rebus nos occupatos, non se ingerunt ad contraria suggerenda, sed in incasionem, qua se inmergant. Munimenta ergo sunt animorum meditatio assidua legis dei et operatio, quia, si otiosos nos uiderint a rebus diuinis, exsuscitantur ad sollicitandos nos. ipsi sunt enim qui per carnem et sanguinem seminant concupiscentias. quamuis enim habeat caro proprium motum originis suae, quia non est otiosa carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsoñ. eẽ. qui a car & aue¬
toritate quod uincit᷑ : Itaq
dilegẽ qui sequitur & con¬
su&udinẽ ten&bonae
uitae huiccedunt om̃a
quae dicuntͥ fata: Tantũ
enimpotest consu&udo
ut &iã bestias mitig&:
Nammale uiuere uolen¬
tes ipsi sibi fata constit᷑un
Per lux oriã enim & uolup¬
tatẽ fit in tẽ perantia &
inqui&udo quae parit
incontinentia & iracun¬
diam : Et scienter istud
poena dignũ ut immu¬
nes sefaciant pudorẽ
passi fatir hoc ads cribuñ
cũde hacre cogitantib:
adiutoriũ faciant dȩmo¬
nes qui ad hocstãt ut rna¬
lecogitantib: tribuant
effectum : Iustos fata ap¬
pellant non intellegen¬
tes quia sunt hominis
inimicinam siꝑsensus¬
non subintrarent pecca¬
ta ad animã seddeintur
narcerentur: recte om¬
ne quod delinquitur fa¬
deant aut̃ ꝑuisum & audi¬
tum & ꝑre liquor sensor
nasci concupiscentiam
peccatoꝵ adiuuantibus
inimicis qui suggerunt
faciendũ quod contrari¬
um ẽ. & non putatur qua¬

Expanded text:
ipso non esse, quia caret aucipso non esse, quia caret auctoritate, quod uincitur.- Itaque dei legem qui sequitur et consuetudinem tenet bonae uitae, huic cedunt omnia quae dicuntur fata. tantum enim potest consuetudo, ut etiam bestias mitiget. nam male uiuere uolentes ipsi sibi fata constituunt. per luxoriam enim et uoluptatem fit intemperantia et inquietudo, quae parit incontinentiam et iracundiam. et scientes istud poena dignum, ut inmuues se faciant, pudorem passi fatis hoc adscribunt, cum de hac re cogitantibus adiutorium faciant demones: qui ad hoc stant, ut male cogitantibus tribuant effectum, istos fata appellant non intellegentes, quia sunt hominis inimici. Nam sinon subintrarent peccata ad animam, sed de intus nascerentur, recte omne quod delinquitur, favideant, per visum et auditum et per reliquos sensus nasci concupiscentiam peccatorum adjuvantibus inimicis qui suggesserunt faciendum quod contrarium est; et non putatur quam
Abbreviated transcription (Latin):
ta fuerant & postea mor¬
tua sunt ut cersar& resbe¬
ne inuenta sed nonfata
hoc sed disciplina inue¬
nerat : At ubi aut̃ recer¬
sum ẽ. a consu& udine
peruit disciplina: & ue¬
teres romanoꝵ tante con¬
tinentiae fuerunt ut &ia
oblata munera refuta¬
rent. Bonũfamã diui¬
tias arbi trantes & uistu¬
tẽ uoluptatib praepo¬
nenter & hisfatir succer¬
sũ .ẽ. aut ubierunt sed
non fati fuit sed dis cipli¬
nae. Quae &iã ipsiur fa¬
ti paedagogur . ẽ: quomo¬
doenim poss& fati. eẽ
quod neq ante tempus
habuit neq nunc hab&:
Et quid .ẽ. nescio ut tantũ.
inuidiã fato faciant ut
inomnib: gestir ipsũ dicã
auctorẽ cumsit &ñsit
Vbienim disciplina . ẽ. non ẽ
& ubi consu&udo. ẽ. non .ẽ.
&ubicasur ẽ non ẽ. ubi
aut̃ uid&. eẽ. timore legis
uincit᷑. & libido enimme¬
tu cõpescitur & quaestur
rendum repudiatur n
hacergo parte negariñ
potest quia non potestñ
esse quodumcit᷑. & tam̃
recte potest dici. & ineo

Expanded text:
ta fuerunt et postea morta fuerunt et postea mortua sunt, ut cessaret res bene inuenta? sed non fata hoc, sed disciplina inuenerat. adubi autem recessum est a consuetudine, periit disciplina. Et ueteres Romanorum tantae continentiae fuerunt, ut etiam oblata munera refutarent bonam famam diuitias arbitrantes et uirtutem uoluptatibus praeponentes. et his fatis successum est aut obierunt; sed non fati fuit, sed disciplinae, quae etiam ipsius fati pedagogus est. quo modo enim posset fati esse, quod neque ante tempus habuit neque nunc habet? Et quid est, nescio, ut tantam inuidiam fato faciant, ut in omnibus gestis ipsum dicant auctorem, cum sit et non sit? ubi enim disciplina est, non est et, ubi consuetudo est, non est et, ubi casus est, non est. ubi autem uidetur esse, timore legis uincitur; et libido enim metu conpescitur et quaestus rendum repudiatur. in hac ergo parte negari non potest, quia non potest non esse, quod uincitur, et tamen recte potest dici et in eo
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq sint non tam̃ omni¬
b: om̃agratiora sunt : ꝙr
unus quirq elegit quid
magis apud illum habe¬
at gratiãI Nam & nobir
ipsis diuerra uoluntas ẽ.
& inuestib: & incibis & in
c&ero usu & in ipra senten¬
tia quod nefatidicatur
quia multoꝵ diuerra ad¬
serunt fata haecrer ꝓhi¬
b& quia frequent̃ muta¬
tur innobis uoluntar:
Quodenim diu a mamur
postea dispiciamur & di¬
legere incipimus quod
prius non libent̃ habeba¬
mus & facta consu&tudi
nemutatimanemur :
Ordinẽ aut̃ sic dicunt. eẽ
fatoꝵ ut sit quid quib ef¬
ficiant tẽporib ꝑint̃ ual¬
lare currentia pristina
ut puta quod hodie faci¬
unt iterũ faciant postẽpꝰ
non enim inuno dicunt᷑
manere : Nam ꝑ dircipli¬
nam & consu&udirẽ uin¬
cunt᷑ mulierib & enim
romanoꝵ multis tẽporib
uiniusur in cognitus fuitꝰ.
Dirciplina enim facta con¬
su&udine confirmauit
sensũ suũ ut r&ener& qđ
ꝓderse de dicerat. Num¬
quidillis tẽporib: haec fac¬

Expanded text:
ubique sint, non tamen omniubique sint, non tamen omnibus omnia gratiosa sunt, quia unus quisque eligit, quid magis apud illum habeat gratiam. nam et nobis ipsis diuersa uoluntas est et in uestibus et in cibis et in cetero usu et in ipsa sententia. quod ne fati dicatur - quia multorum diuersa adserunt fata — haec res prohibet, quia frequenter mutatur in nobis uoluntas. quod enim diu amamus, postea despicimus et diligere incipimus, . quod prius non libenter habebamus, et facta consuetudine inmutati manemus. Ordinem autem sic dicunt esse fatorum, ut sit quid quibus efficiant temporibus per interualla recurrentia pristina, ut puta quod hodie faciunt, iterum faciant post tempus.. non enim in uno dicuntur manere; nam per disciplinam et consuetudinem uincuntur. Mulieribus etenim Romanorum multis temporibus uini usus incognitus fuit. disciplina enim facta consuetudine confirmauit sensum suum, ut retineret quod prodesse didicerat. numquid illis temporibus haec fa
Abbreviated transcription (Latin):
nus . ẽ. E odemmodo &
c&era signa : Ars enĩ
istaunaratione ubiq trac¬
tatur sed qui apud om̃s
genter instituta manent.
non fatorũ ratione quae
ubiq una .ẽ. sicut tractant
red hominũ ex cogitatio¬
ne: Quid quid enim ali¬
cui qui primus putatus. ẽ.
apudsuorratione dignũ
uisum .e. & aptum deco¬
ristatuit quib praeerat
inde una quae quae regio
uel gens ꝓpria hab& q̃
seru& sicut solon & li¬
gurgur multa statue¬
rant quae agrecis legir
more seruarent᷑ quae
palatim deficiente reg¬
noeoꝵ obliterata sunt.:
Namregib iudaeoꝵ mu¬
le placuer̃ adsersum:
Romanoꝵ aut̃ non mulae
sedequi: Caramantis au¬
tem quis upra tripolima¬
frorum sunt regib: tauri
placent adsersum  Per¬
saurũ uero regis in lec¬
tulis feruntur: Nam
u&erer reger ꝑsaurũ
& uidebant᷑ apopulir
Et reges madian camelis
delectant adsefsũ it a
ut colla illoꝵ aureis exor
łorquib¬
asinis magiruolunt se¬
dere quã equir . Cũ om̃a

Expanded text:
nus est. Eodem modo et nus est. Eodem modo et etera signa. Ars enim ista una ratione tractatur ubique: sed quia apud omnes gentes instituta manent, non fatorum ratione quae ubique una est, sicut tractant, sed hominum excogitatione. Quidquid enim alicui qui primus putatus est apud suos, quod ratione dignum visum est et aptum decori, statuit quibus praeerat. Inde unaquaeque regio vel gens propria habet quae servet. Sicut Solon et Lycurgus multa statuerunt quae a Graecis legis more servarentur, quae paulatim deficiente regno eorum oblitterata sunt. Nam regibus Judaeorum mulae placuerunt ad sessum; Romanorum autem non mulae, sed equi; tem, qui supra Tripolim Afrorum sunt, regibus tauri placent ad sessum; Persarum uero reges in lectulis feruntur — nam ueteres reges Persarum nec uidebantur a populis —; et reges Madiam caipelis delectantur ad sessum, ita ut colla illorum aureis exornent torquibasinis magis uolunt sedere quam equis. -. Cum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Namsinon .ẽ. fati& ꝓhibe¬
t& uipossefieri quod fati
ñ .ẽ significatur & q̃pruden¬
tia .ẽ. ꝓ hibere quod non po¬
test fierialiquis ꝓ hibeat
nequis deur beroma trans¬
uol& inhis paniama utne
quis humeris montẽ trans¬
ferat : Illa aut̃ quȩ pos sunt
fiericũnondebeant ꝓhi¬
bent᷑
Tos mauroꝵ .ẽ. ut in au¬
rer &iã innarib ha¬
beant feminae: num quit
fati ẽ. si fatie& huc trans¬
latae sic manerent quifa
tum.ẽ Unus quisq secũ
hab& facumsuum sedqr
non .ẽ. fati om̃s inde hic
immutantur ¶Uidenter
tur pe istic uideri. quodil¬
lic dequoꝵ putatur: Cer¬
te apud om̃s gentes nume¬
rus . numerus .ẽ. & terra :¬
terra ẽ: & aqua aqua ẽ:
& aer. aer .ẽ. & ignis ig¬
nis .ẽ. Num quid potest
alicubi reppeririterra.
quae non aridasit. aut aer
qua pal pabilissit : aut
aquaque fluxa aut frigi¬
itdant : uel ignis quae fri¬
gidur sit:: sicubiq iuppi¬
ter iuppit̃ . ẽ: & raturnus
saturnur . ẽ: &uenus ue¬

Expanded text:
nam si non est fati et prohibenam si non est fati et prohibetur, posse fieri quod fati non est significatur. et quae prudentia est prohibere quod non potest fieri? aliquis prohibeat, ne quis de urbe Roma transuolet in Hispaniam, aut ne quis umeris montem transferat? illa autem, quae possunt fieri, cum non debeant, prohibentur. Mos Maurorum est, ut inaures etiam in naribus habeant feminae. numquid fati est? si fati esset, huc translatae sic manerent, quia, si fatum est, unus quisque secum habet fatum suum; sed quia non est fati, omnes inde hic inmutantur uidentes turpe istic uideri, quod illic decorum putatur. Certe apud omnes gentes numerus numerus est et terra terra est et aqua aqua est et aer aer est et ignis ignis est. numqualicubi reperiri terra quae non arida sit, aut aer qui palpabilis sit, aut aqua quae non fluxa et frigida sit, vel ignis qui frigidus sit? Sic ubique Jupiter, Jupiter est; et Saturnus, Saturnus est; et Venus, Ve
Abbreviated transcription (Latin):
D&usergo ꝓhib& fatum:
Vincitur enimsiquiduult
sacere non facit & ꝑsemulie¬
rum more in aures habent qđ
hic inbonestum & in licitũ ẽ
Qui aũt & hic possit fieri
testantur antestitesmatris
quȩ appellatur magna
&r euera magna fuiᷤ sed me¬
r&tix sedineo distat quia isti
cine diis̃ illiuiri  quid dci¬
mus in omniorbe t̾ratum hu
soli hocsaconascuntur ut ab¬
scisi inmulieres transfor¬
mentur ut intotomundo
istipauculi inueniantur
quos constat miseros circũ¬
ueniri & pmissis p̃mus ad
huc dolorem & dedecus cogi
Siaut̃ ad hocnaties sent ñ
cogerentur: ꝑselicitum
habentcum filiab: suiscon¬
uenire qđ & hic fiere posse
ostendicur ꝑ id quod aquib:¬
dam faccũ ꝓbatur. sed qui a
uindicta in ẽuenit m& ucor¬
reptis ne facerent quod po¬
cest fieri sed non lic& m
ne enim quod ꝓhib& urideo
phib&ur nequa potest fieri
fiat ISiaũt fati ẽ & non
poss& fierineq ꝓhiber &

Expanded text:
metus ergo prohibet fatum; metus ergo prohibet fatum; uincitur enim, si, quod uult facere, non facit. Et Persae mulierum more inaures habent, quod hic inhonestum et inlicitum est, quia autem et hic possit fieri, testantur antestites Matris, quae appellatur Magna — et re uera magna fuit, sed meretrix; sed in eo distat, quia isti cinedi sunt, illi uiri — et quid dicemus? in omni orbe terrarum hi soli hoc fato nascuntur, ut abscisi in mulieres transformentur, ut in toto mundo isti pauculi inueniantur, quos constat miseros circumueniri et promissis praemiis ad hunc dolorem et dedecus cogi? si autem ad hoc nati essent, non cogerentur. Persae licitum habent cum filiabus suis conuenire, quod et hic fieri posse ostenditur, per id quod a quibusdam factum probatur. sed quia uindicta interuenit, metu correpti sunt, ne facerent, quod potest fieri, sed non licet. omne enim, quod prohibetur, ideo prohibetur, ne, quia potest fieri, fiat; si autem fati esset, non posset fieri neque prohiberetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ercitus faraonis unodetre.
naturdicitur ut meptus er¬
orenath eseos uindic& ur
qui ad imersi s̃ in rubrum ma¬
ris cũ suoregẽ . Et alia quan¬
ta exemplasunt q̃ pt̃mitti¬
mus quia ad satis factionem
sufficiunt duo exempla quan¬
tomagist̃tia : Nam & cunc¬
tȩgentes diuersa habent
instituta & quod a libilic&
hic non lic& Qiterum qđ
hilic& alibi non lic& ⁊Hic
enim in orberoma & finib eiꝰ
q̃sacratissima appellatur li¬
c& mulierib: uirossuos dimit¬
tere cũcautũ sit inlege diuina
nequi deuiri. ut hacpotestate
uterentur excepta fornicatio¬
nis causa I Ecce in hacre
meliores sunt barbari qđ & hic
seruari posse non in possibi le
e. quia prius seruatum dec& ⁊
Mutatum ẽ. ergo facum quia
coepit licere quod ante ꝓhibi¬
tum erat At eunuchors in
regnotomano fierinonlic&
apudalias lic& quia aut̃¬
& hic possent fieri in abso¬
luto e. Namfatumlic& o¬
culte ꝓbatur. si aut cessa¬
r& timor publicȩ fier&

Expanded text:
ercitus Pharaonis uno decreto ercitus Pharaonis uno decreto natus dicetur, ut ineptus error matheseos uindicetur, quia demersi sunt in Rubrum Mare cum suo rege? et alia quanta exempla sunt, quae praetermittimus, quia ad satisfactionem sufficiunt duo exempla, quanto magis tria! Nam et cunctae gentes diuersa habent instituta et, quod alibi licet, hic non licet et iterum, quod hic licet, alibi non licet. hic enim in urbe Roma et finibus eius, quae sacratissima appellatur, licet mulieribus uiros suos dimittere, cum cautum sit in lege diuina, ne quidem uiri ut hac potestate uterentur, excepta fornicationis causa. ecce in hac re meliores sunt barbari! quod et hic seruari posse non inpossibile est, quia prius seruatum docetur. mutatum est ergo fatum, quia coepit licere, quod ante prohibitum erat. Et eunuchos in regno Romano fieri non licet, apud alios licet quia autem et hic possent fieri, in absoluto est; nam factum, licet occulte, probatur. si autem cessaret timor, publice fieret.
Abbreviated transcription (Latin):
ceptaꝑ Et nehocaliquis
ad plagamc a elirefferendũ
put & in omnẽ ꝓpeorbem
dis ꝑsimandata legis suae
custodiunt ⁊ Haec p̃cepta
contrasa tas nonenim fu¬
er̃ foste crib: milib: annis
& supra a constitutionem
mundi postea autem data
ꝓmanent usq ad finem ::
Quodergo tot milibus an¬
nis non fuit quomodo coe¬
piõ stellarum enĩcursus
a constitutione mundi est:
& quidillud ẽ uccum tan¬
ta multitudo iuda eorũ sit ꝑ
tocũmundum ne moimmu¬
t&ur ex his ut fiatgentilis.
cum uideamus expaganis
lic& rarofieri iudȩos. Ecce
quantum ꝑtin& adritum
iuda eorum exclusũ ẽ. fatũ
quia & extrafatum. ẽẽ coe¬
per̃ & in eo ꝑmanent : Quid
uid&ur desodoma & gomor¬
ra quorum̃ qualis fuerit exi¬
tus uindictae obtutib ad¬
iac& sic fuit ut omnes purci¬
tia in famiae. adsꝑsersidi¬
uino igne consum mimere¬
rentur : Incata cdrsmo
omnes unius fatifuet ut
una morte & eodem tempo¬
recunctiperirent excep¬
tadomonoe ⁊ Etomnis ex¬

Expanded text:
aecepta. et ne hoc aliquis aecepta. et ne hoc aliquis ad plagam caeli referendum putet, in omnem prope orbem dispersi mandata legis suae custodiunt. haec praecepta contra fata sunt non enim fuerunt forte tribus milibus annis et -supra a constitutione mundi; postea autem data permanent usque ad finem. quod ergo tot milibus annis non fuit, quo modo coepit? stellarum enim cursus a constitutione mundi est.. Et quid illud est, ut, cum tanta multitudo Iudaeorum sit per totum mundum, nemo inmutetur ex his ut fiat gentilis, cum uideamus ex paganis, licet raro, fieri Iudaeos? ecce, quantum pertinet ad ritum Iudaeorum, exclusum est fatum, quia et extra fatum esse coeperunt et in eo permanent. Quid uidetur de Sodoma et Gomorra, quorum qualis fuerit exitus, uindictae obtutibus adiacet? sic fuit, ut omnes spurcitiae infamia adspersi diuino igne consumi mererentur. in cataclismo omnes unius fati fuerunt, ut una morte et eodem tempore cuncti perirent excepta domo Noe. et omnis ex
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ acheus utiq cuipostuul¬
gatemuitam testimoniũ
quiistud &iam fat& ut di¬
cens Bremus & nosnatura
filii irae sicut &c&eriquia
cedit uoluntas ꝓnatura ł
Ex uoluntate enimquis iudi¬
catur ñ exnatura: sine dubio
& omnes mastrres & iustifi¬
catis boniquia non fideles
nati sedrenatisunt:Et
quantos scimus turpis uita
fuisse & ꝓdigos cultores luxd¬
riae quinunc continentes &
sc̃i st̃Accedente enim
timore dĩ uincunt᷑ uitia. quȩ
prius dominabantur
Quantũ aũt possit timor
legis hinc aduertamus
Ante iuliani edictum muli¬
eres uiros suos dimittere
nequibant. accepta autẽ
potesta te coeper̃ facere qđ
prius facere non poterant :
coeper enim cotidie licent̃
uiros suos dimittere: ubi la¬
tuit fantum tantis tempo¬
rib: timore credo legisõcul¬
tabats et Illud aut̃ quo modo
sub intrauit quod tradidit
morses : dormientib: credo
fatis: Tanta enimtradita
sun illis seruanda & talia
qualia nullagens hab& p̃¬

Expanded text:
Zacheus utique, cui post uulZacheus utique, cui post uulgarem uitam testimonium qui istud etiam fatetur dicens: eramus et nos natura filii irae, sicut et ceteri. quia cedit uoluntas pro natura — ex uoluntate enim quis iudicatur, non ex natura —, sine dubio et omnes martyres et iustificati sunt boni, quia non fideles nati, sed renati sunt. et quantos scimus turpis uitae fuisse et prodigos cultores luxoriae, qui nunc continentes et sancti sunt! accedente enim timore dei uincuntur uitia, quae prius dominabantur. Quantum autem possit timor legis, hinc aduertamus. ante Iuliani edictum mulieres uiros suos dimittere nequibant accepta autem potestate coeperunt facere quod prius facere non poterant; coeperunt enim cottidie licenter uiros suos dimittere. ubi latuit fatum tantis temporibus? timore, credo, legis occultabat se. . Illud autem quo modo subintrauit, quod tradidit Moyses? dormientibus, credo, fatis. tanta enim tradita sunt illis seruanda et talia qualia nulla gens habet pr
Abbreviated transcription (Latin):
geꝓhibent᷑ non palam ne¬
q manifeste sed occulte
admit tunt: quare nisi quia
reuerentur legem. Sinue¬
roita ut adserunt ad hoc
natiessent ut male facere
nonquȩrerent latibulane¬
q: aliquam legire uerentiã
exhiberent sed passimea sa¬
cerent quȩ coger& natura
sedcumuideas ꝓcuraripo¬
catis & ex cogitari ubipor¬
sint latent̃ admitti : Etdo¬
caenim & ꝑsonas & tempa¬
ra elꝑgunt ut maliꝓpositi
impleant uolunta tem̃ :
Similimodo &iamboni iu¬
dicio quodambona opera
sua decernunt ut ꝓtempo¬
re & causa alicuius. bonũ
suũ distribuant . Quodu¬
tiq: noniam naturãe in pu¬
tandumẽ sedquȩ in nacu¬
ra ẽ uoluntatis. Siautem
naturale ess& cessar& iu¬
ditium: nãsiremplenius
discutiamur Quinunc
iustis iniustos illos prius
fuisse ostendemus datut
opera immutatis : Ipse : &¬
enim abrabam ꝑfidemius¬
tus factus legitur IAnte
et gonon fuit quippecum
patre suo duceidola colu¬
isse intellegatur . Eit

Expanded text:
prohibentur, non palam neprohibentur, non palam neque manifeste, sed occulte admittunt. quare, nisi quia reuerentur legem ? sin uero, ita ut adserunt, ad hoc nati essent ut male facerent, non quaererent latibula neque aliquam legi reuerentiam exhiberent, sed passim ea facerent, quae cogeret natura. sed cum uideas procurari peccatis et excogitari ubi possint latenter admitti — et loca enim et personas et tempora eligunt, ut mali propositi impleant uolusimili modo etiam boni judicio quodam et bona opera sua discernunt, ut pro tempore et causa alicujus bonum suum distribuant: quod utique non jam naturae imputandum est, sed quae in natura est voluntati. Si autem naturale esset, cessaret judicium. Nam si rem plenius discutiamus, qui nunc justi sunt, injustos illos prius fuisse ostendemus: data autem opera immutati sunt. Ipse etenim Abraham per fidem iustus factus legiturante ergo non fuit, quippe cum patre suo duce idola coluisse intellegatur - et
Abbreviated transcription (Latin):
rebonum : Numquid po¬
test accus arsolqui aurit
autaqua qui a infregidat
Aut nũqui dremuneranda
ẽ aqua quia siti ad fectos
homines recreat uel pͥmi¬
is ad fici&ur sol quia re fi¬
cithomines calore suo post
frigorem : Quo denimna¬
turȩ suae .ẽ. faciunt unde
nec condemnanturnec
laud antur : Aliud enim
facere nes ciunt sed qm̃ non
itaẽ ut ȩstimant stellatũ
speculatores ratio actũ ꝓ¬
bat : Nemo enim in ueniri
potest quibenefaciat semꝑ
aut male ¶ Tunc enimuide¬
r&ur signatus ut beneage¬
ner& : &ita digne aestima¬
retur ut ess& malus sim
eodurar& ut male facer&
nũputas natum aliquoti¬
ens uideas male agere &
hunc quem malum natum
dicis non num quã cernas
facerebonum Quomodo
hoc uerum ꝓbas ut malus
malus sit. & bonus bonis
nisi quia hoc magis certis¬
simum ẽ. qui a ubi animũ
quis dederit in eo ꝓficit.
Nam & cau sȩsunt quȩ ge¬
rant peccata ut autinuidia¬
itaut litig&. aut inimicus
existat⁊ Illa aũt quȩ ale

Expanded text:
re bonum. numquid pore bonum. numquid potest accusari sol, quia urit, aut aqua, quia infrigidat? aut numquid remuneranda est aqua, quia siti adfectos homines recreat, uel praemiis adficietur sol, quia reficit homines calore suo post frigorem? quod enim naturae suae est faciunt, unde nec condemnantur nec laudantur; aliud enim facere nesciunt. Sed quoniam non ita est, ut aestimant stellarum speculatores, ratio actuum probat. nemo enim inueniri potest, qui bene faciat semper aut male. tunc enim uideretur sic natus, ut bene ageneret; et ita digne aestimaretur, ut esset malus, si in eo duraret ut male faceret num putas natum, aliquotiens uideas male agere et hunc, quem malum natum dicis, non numquam cernas facere bonum, quo modo hoc uerum probas, ut malus malus sit et bonus bonus, nisi quia hoc magis certissimum est, quia, ubi animum quis dederit, in eo proficit? nam et causae sunt, quae generant peccata, ut aut inuideat aut litiget aut inimicus existat. Illa autem, quae a lege
Abbreviated transcription (Latin):
accusar&ur iniustus. ut
poena dignus dicer& ur
infuturo iustos remunera
Scimus & legimuf&in¬
iustos poenis subditos con¬
cremari Quo diniustum
utiq uiderẽ tur sustequi
naturȩ suae regesserat
igne ult ore pȩnas pater&.
aut alius adeq naturȩ suȩ
rẽ ex sequens. p̃mis adfi¬
cer& ur: Siaũt laudani¬
dus. estbonus qui a quod
naturae suae erat fecit :
Haudari deb& & malus.qr
& ipsesimilit̃ ꝗđ nature suȩ
e. gessit Vtunus quisq
ꝑmanens in eo qđ factus. ẽ
laud& ur : Quasi in quofac¬
tus .ẽ. manens uitupe rabi¬
lis hab& auctorẽ cangitui¬
tuperatio qui talem nasci
fecit quidis plicer&: Qđ si
iureremunerandus e. ius¬
tus & condemnandus in¬
iustus iamñnaturae res¬
pond&ur. sed uoluntati:
Quianatura libera estuo¬
luntas aũt in causa . ẽ. quȩ
sensib: accessus pacitur &
recessus. ut in iustus coro¬
nari iustum señ dic̃damnaue¬
rosibi input& qui contra
legem sensib: credens ma¬
lum fecit. cum potuit face¬

Expanded text:
accusaretur iniustus, ut accusaretur iniustus, ut poena dignus diceretur.enti et in futuro iustos remunerari scimus et legimus et iniustos poenis subditos concremari, quod iniustum utique uideretur, si iste, qui naturae suae rem gesserat, igne ultore poenas pateretur aut alius adaeque naturae suae rem exsequens praemiis adficeretur. Si autem laudandus est bonus, quia quod naturae suae erat fecit, laudari debet et malus, quia et ipse similiter quod naturae suae erat gessit, ut unus quisque permanens in eo, quod factus est, laudetur, quia, si in quo factus est manens uituperabilis habetur, auctorem tangit uituperatio, qui talem nasci fecit, qui displiceret. Quodsi iure remunerandus est iustus et condemnandus iniustus, iam non naturae respondetur, sed uoluntati, quia natura libera est, uoluntas autem in causa est, quae sensibus accessus patitur et recessus, ut iniustus uidens coronari iustum, se autem damnari, sibi inputet, qui contra legem sensibus credens malum fecit, cum potuit face
Abbreviated transcription (Latin):
Dũ enim audit sio senacum
as seut pecc& & dm̃nonig¬
netat ẽe. iustis simum̃cte¬
ditse inpune peccare ⁊
Quia qui iustus iudex est
non damnaceum qui in pe¬
tante natura peccauit. nec
quidem eius peccatum di¬
cendũ ẽ qđ alius egit per
illũ sic deceptus ẽ homo
peccatis enim praessus fac¬
tus ẽ. morti obnoxius
Igitur collitomne homi¬
nis bonum qui tollit & ma¬
lum : Sieni peccatornon
hab& paenã Neciustus
coronam E quid lau¬
daneurboni &tephen¬
duntur mali: Srenim
huius nacurȩ .ẽ. ut peccare
nonpossit quid laudas in
illo quod ñ .e. eius. ut quid
condem nas in peccatoaede¬
lictum cũscias ñ eius ẽequod
peccat. Nisiquia in iustus
er it quibonum laudat &
malũ accusat sed fortedi¬
catur econtra: bonamnatu¬
ram in homine laudo & ma¬
lam condemno: Quia &u
turcumadequenatura hoc
praesta: Suta ess& ni¬
hilerat rep̾hensionis in
causa ut sic laudar & ur
iustus utcorona dignus
iudicar&ur: Neq it

Expanded text:
dum enim audit sic se natum dum enim audit sic se natum esse, ut peccet, et deum non ignorat esse iustissimum, credit se inpune peccare, quia, qui iustus iudex est, non damnat eum, qui imperante natura peccauit, nec quidem eius peccatum dicendum est, quod alius egit per illum, si deceptus est homo; peccatis enim pressus factus est morti obnoxius. igitur tollit omne hominis bonum, qui tollit et malum. si enim peccator non habet poenam, nec iustus coronam; et quid laudantur boni et reprehenduntur mali? si enim huius naturae est ut peccare non possit, quid laudas in illo, quod non est eius? et ut quid condemnas in peccatore delictum, cum scias non eius esse, quod peccat, nisi quia iniustus erit, qui bonum laudat et malum accusat? Sed forte dicatur e contra: \'bonam naturam in homine laudo et malam condemno, quia et tur, cum adaeque natura hoc praestet. si ita esset, nihil erat reprehensionis in causa, ut sic laudaretur iustus, ne corona dignus iudicaretur, neque ita
Abbreviated transcription (Latin):
pugnare non aud& aueco¬
ri t̃giuersacione idagit ut
& do in iuriã faciat & homi¬
nẽ legunimicum constici¬
ens morte mult & secunda :
Quiergo dĩ auccoricati ce¬
dit & factum eiꝰ r& ractari
nefariũ ducit̃ legiab illo
datȩ obremperat: Dic noc¬
tuq studus ei insistens nec
aliquid aduet sũ respicit
ñ dubitans quia potens est
homo p̃cepta eius seruare
Namhi qui peccare gesti¬
unt occasiones q̃r̃. quomo¬
dopeccata sua a sefacian
aliena : Ut dumnatura e
qua sumput᷑anda peccata
sunt inmunis esseuideat᷑
apoena peccacor: Hoc ꝓ¬
positũ horũ ẽ. qui despera¬
tione ꝓmis sae uitae . p̃sen¬
ti desiderane fruiuo lupta¬
teꝰ Athiqui fr&i fidutia
fidei spemfucurorum ex¬
spectant hoc imploconten¬
idunt. quod in primordio
rena scibilieatis pollicitis
ut abrenundatent popis
& uoluptatib: satanae:
Quantaergo subtilicate
usus est satanas ut ꝑtom¬
tiorẽ hominẽ facer& ad
peccandum ꝑ qđ inuidiae
suae expler& ne quitia

Expanded text:
pugnare non audet auctopugnare non audet auctori, tergiuersatione id agit, ut et deo iniuriam faciat et hominem legi inimicam ©onstitueDS morte multet secunda. Qui ergo dei auctoritati cedit et factum eius retractari nefarium ducit, legi ab illo datae obtemperat die noctuque studiis eius insistens, nec aliquid aduersum respicit non dubitans quia potens est homo praecepta eius seruare. nam bi, qui peccare gestiunt, occasiones quaerunt quo modo peccata sua a se faciant aliena, ut, dum naturae quasi inputanda peccata sunt, inmunis esse uideatur a poena peccator. hoc propositum horum est, qui desperatione promissae uitae praesenti desiderant frui uoluptate. At hi, qui freti fiducia fidei spem futurorum expectant, hoc implere contendunt, quod in primordio renascibilitatis polliciti sunt, ut abrenuntiarent pompis et uoluptatibus satanae. quanta ergo subtilitate usus est satanas, ut promtiorem hominem faceret ad peccandum, per quod inuidiae suae expleret nequitiam!
Abbreviated transcription (Latin):
ihiltam contrarium
xp̃iano quamsi arthi
mathes eos adhibeat
curam: haecenim inimica
denoscitur dĩ legi: Sienĩ
nascuntur quimalis int & e
contra quibonisint: frustra
lexdata dicitur: Et non
solum hoc sed & in iustus
habebitur legis latoꝵ qui
enimlegedata cogit ho¬
mines contraid quod natis
facere sciens ñ possemuta¬
rł naturam : Ahocutiq
lege dedisse uid& ur
ut haber& ocasionem qua
crudilitatem suam dene¬
cehominis satiar&: Vt
quidenim ꝓ hib& quod
scita uerti non posse
CCut quem ammodum
damnat hominem qui ñ
fecit quod facere non po¬
tuit : Si autemiustus ui¬
d&ur ut ẽ. quia istud dedõ
sentire ne farium est. rec¬
te & salutari ra tionelegẽ
dedit scius possehominem
continerese abidquodpha¬
ba lex ⁊ Igitur qui a iũste
le gendedit ñ ẽ utiq inꝑ.¬
qus cũuindicat: Icaq silegi
dĩ fides comiodandã es
quia iuste ꝓbatur daga arsꝰ
mathes seos euitiandꝗ & fu¬
gienda ẽ: Hancenisi astu¬
tiam & subcilitas inuenit
diaboli: Qr enim aptere¬

Expanded text:
ihil tam contrarium hristiano, quam si arti matheseos adhibeat curam. haec enim inimica dinoscitur dei legi. si enim nascuntur qui mali sint et e contra qui boni sint, frustra lex data dicetur, et non solum hoc, sed et iniustus habebitur legis lator. qui enim lege data cogit homines contra id quod nati sunt facere sciens non posse mutari naturam, ad hoc utique legem dedisse uidetur, ut haberet occasionem, qua crudelitatem suam de nece hominis satiaret. ut quid enim prohibet, quod scit auerti non posse? aut quemammodum damnat hominem qui non fecit, quod facere non potuit? Si autem iustus uidetur, ut est — quia istud de deo sentire nefarium est —, recte et salutari ratione legem dedit, scius posse hominem continere se ab id quod prohibet lex. igitur quia iuste legem dedit, non est utique inicus, cum uindicat. Itaque si legi dei fides commodanda est, quia iuste probatur data, ars matheseos euitanda et fugienda est. hanc enim astutia et subtilitas inuenit diaboli. quia enim aperte re
Abbreviated transcription (Latin):
in quibus lex data fuerat
Russus ascendens morses in
montem cum tabulis. in qͥb
accepta lege cum descender&
gloriora facta ẽ facies eius
ut ñ porsent aspicere filii
isrł uultum eius. neq aa¬
ron. quia & ipse peccauerat.
sed int̃posito uelamine lo¬
quebatur ad illos. ut tã diu
indigni ess& gloria quã
diu in peccatis uerterent᷑
Vnde dicit apostolus. Cũ
conuersus fuerit addnm̃.
aufer& uelamen. Vt do¬
nodĩ abluti. dignifierent
intendere gloriãdĩ. In c̃¬
fractionem enim tabula¬
rum quas ante acceperat.
iudeorum populum rep¬
bum significauit. eo quod
peccatis studentes ꝓmissi¬
one dĩ indigni futuri eran
Qđ autẽ reiteratalex est.
al t̃populus futurus signi¬
ficatus ẽ. cui proficer &
lex data in monte. Si
UT DICATADNOS DE
Mundis et inMundis
INDUC TECUM IN ARCA
CuM ABGOLUT D̃ SITIN¬
mun dumn. Bonum dici
NON POSSE UIIII.

Expanded text:
in quibus data lex fuerat, in quibus data lex fuerat, rursus ascendens Moyses in montem cum tabulis, in quibus accepta lege cum descenderet. gloriosa facta est facies eius, ut non possent aspicere filii Israhel uultum eius, neque Aaron, quia et ipse peccauerat; sed interposito uelamine loquebatur ad illos, ut tam diu indigni essent gloria dei, quam diu in peccatis uerterentur. Unde dicit apostolus: cum conuersus fuerit ad dominum, auferetur uelamen, ut dono dei abluti digni fierent intendere gloriam dei. in confractione enim tabularum, quas ante acceperat, Iudaeorum populum reprobum significauit, eo quod peccatis studentes promissione dei indigni futuri erant. quod autem reiterata lex est, alter populus futurus significatus est, cui proficeret lex data in monte. VIIUT DICAT AD NOE: \'DE MUNDIS ET INMUNDIS INDUC TECUM IN ARCAM,\' CUM IN ABSOLUTO SIT INMUNDUM BONUM DICI NON POSSE? Per i
Abbreviated transcription (Latin):
bumẽ. Honora patrẽ tu¬
um & matrem: secundũ.
ñ occides. t̃tiumñ fornica¬
beris. Quartum ñ furabe¬
ris. Quintum ñ falsumtes¬
timonium dices. Sextũ. ñ
concupisces quicquam pro¬
ximi tui Et alia haec in
secunda tabula scripta
ꝓbat apostolus paulus di¬
cens. Honora patrẽ & ma¬
trẽ qđ ẽ. mandatum primũ
in ꝓmissione. Quom odo
es s& primũ nisi insecun¬
da tabula abipso coepiss&
In promisionem autẽ ideo
dixit. quia statim subie¬
cit. utsis longeuus super
ẽ promissio facta his qui
mandata custodiunt : Itaq
habes & mandata distinc
ta insingulis tabulis scrip
ET INTOLERABILẼ
ccepta potesta te inpec¬
catores cum honorifi¬
centia deecendit de
monte facie gloriosa:Lex
enim contra peccator esda¬
ta ẽ: Moyses ergo quia ñ
peccauerat gloriosus ap¬
paruit. intanium uta pec¬
catoribus uideriñ poss&
Ostensũ enim in eo ẽ quia
peccatores gloriãdĩ non
chrũ enim uituli fusilis
& confractionẽ tabularũ

Expanded text:
bum est: honora patrem tubum est: honora patrem tuum et matrem; secundum: non occides; tertium: non fornicaberis; quartum: non furaberis; quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces quicquam proximi tui, et talia. haec in secunda tabula scripta probat apostolus Paulus dicens: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum in promissione. quo modo esset primum, nisi in secunda tabula ab ipso coepisset? \'in promissione autem ideo dixit, quia statim subiecit: ut sis longaeuus super est promissio facta his qui mandata custodiunt. itaque habes et mandata distincta in singulis tabulis scriptET INTOLERABILE? Accepta potestate in peccatoies cum honorificentia descendit de monte facie gloriosa. lex enim contra peccatores data est. Moyses ergo quia non peccauerat, gloriosus apparuit in tantum ut a peccatoribus uideri non posset. ostensum enim in eo est, quia peccatores gloriam dei non crum enim uituli fusilis et confractionem tabularum,