comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
us inferne. Et isaias ecceradix iesso
ascendet in salutem populorum Ip¬
sum gentes de precabuntur & erit
sepulchrum eius gloriosum: Nam&
particulariter quisque fidelium cũ
sua studet flere peccata & promis¬
sae redemptionis meminit percon
solationem scripturarum spem ae
Abuno seniorum simili ut itadicam
responso firmatur : propterea a ũt
omiserit quia & subtiliter sps̃ inp̃
est thronus hoc animalia hoc senio¬
res id ÷ ecclesia Inmedio enim ec¬
clesiae est quod sequenter dis¬
creuit dicens Agnum stantem qua¬
si occisum : Ouocies enim occisus xp̃r
inmedio ecclesiae p̃dicatur tocies
idem agnus promundi crimine qua¬
siimmolari uidetur. quia & rudib
ignota panduntur & fidelium me¬
moria deuoto cultoresculpitur : Nã
&iam quando ecclesia quamxp̃s
induit se ipsammortificat mundo
ut uiuat dõ Agnus dr̃ immolari tam¬
quam pro corpore caput Deniqueseqͥ¬
tus habentem cornua septem & ocu¬

Expanded text:
us, inferne. Et Isaias : Ecce radix Jesse us, inferne. Et Isaias : Ecce radix Jesse ascendet in salutem populorum; ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. Nam et particulariter quisque fidelium, cum sua studet flere peccata, et promissae redemptionis meminit per consolationem Scripturarum, aeternaab uno seniorum simili, ut ita dicam, responso firmatur. Propterea autem promiserit, quia subtiliter Spiritus iest thronus, hoc animalia, hoc et seniores, id est, Ecclesia. In medio enim Ecclesia est, quod sequitur et describit, dicens: Agnum stantem quasi occisum. Quoties enim occisus Christus in medio Ecclesiae praedicatur, toties idem Agnus pro mundi crimine quasi immolari videtur. Quae rudibus ignota panduntur, moria devoto cultore sculpetur; nam etiam quando Ecclesia, quam Christus induit, seipsam mortificat mundo, ut vivat Deo, Agnus dicitur immolari tanquam pro corpore caput. Denique sequitur, Habentem cornua septem et ocu
Abbreviated transcription (Latin):
re ut ualeret actu quoque peragere
eo quod eam suaxp̃s dispensatione po¬
tuit adimplere. Abillis enim praeui¬
deri tantum potuit non &iam perfi¬
ci Etego flebammultum quod nemo
dignus inuentus ess& quia perir&
librum & soluer& signacula eius
Ecclesia in ioħ flebat grauata one¬
ribus peccatorum inplerans sui re
libri consistero demonstratur. Et
unus ex senioribus dicit mihi nefle¬
ueris. Ecce uicit leo detribuiuda ra¬
dix dauid aperire librum & seprem
signacula eius. Unum ex senioribus
totum corpus proph&arum agnoscims
quorum geftis ec clesia consolabatur
de tribuiuda mundum suo sanguine
redempturum de quo prae dictum le¬
gimus Catulus leonis iuda : ad prae¬
dam filimi ascendisti Requiescens
ac cubuisti ut leo & quas leena: quis
suscitabit eum Idem quippe agnus
docetur: Leo quiin nocentia morte
deuote sus copit & potentia. suscep¬
tã occidit cuius pridem minas ue¬
raciter intentauit. dicens per osee :
eromors tua omors er omorsus tu¬

Expanded text:
re, ut valeret actu quoque peragere, re, ut valeret actu quoque peragere, eo quod eam sua Christus dispensatione potuit adimplere; ab illis enim praevideri tantum potuit, non etiam perfici. Et ego flebam multum, quod nemo dignus inventus esset, qui aperiret librum aut solveret signacula ejus. Ecclesia in Joanne flebat, gravata operibus peccatorum, implorans sui redlibri consistere demonstravit. Et unus ex senioribus dixit mihi: Ne fleveris; ecce vicit leo de tribu Juda, radix Dsignacula ejus. Unus ex senioribus, totum corpus prophetarum agnoscimus, quorum certis Ecclesia consolabatur de tribu Juda, mundum suo sanguine redempturum. De quo praedictum legimus : Catulus leonis Juda, ad praedam, fili mi, ascendisti; requiescens accubuisti ut leo et quasi leaena, quis suscitabit eum? Idem quippe agnus dicitur et leo, qui innocens mortem devotam suscepit, et potentiam susceptam occidit, cui justas pridem minas veraciter intentavit, dicens per Oseam : Ero mors tua, o mors, ero morsus tu
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur fuisse repertus neq in caelo
hoc angelicam scilic& significans ex¬
cedere facultatem Non quod futuro¬
rum dominicae Incarnationis & dis¬
pensationis mysterium angeli lgnoran
sed quod per angelicam creaturam im¬
plendum nonesse homines enim re¬
dempturus filius dĩ uera humanita¬
te suscepta cunsta perse uoluit ad¬
impleri hinc isaias Non angelus in¬
quit nonlegatus sed ipsedñs saluos
fecit eos Neque super terram Nul¬
lus utique &iam perfecte iustorum
in hacuita morantium Reficiendus
enim homo solius creatoris egebat
auxilio. Neque subterram. Nullus
sanctorum &iam defunctorum librĩ
aperire dignus inuentus est. sed ne¬
que perspicero eum. Perspicere dicit
conpraehendere. Vnde paulus In con¬
prae hensibiles dicit diuitias xp̃i se
gentibus predicare De quibus dñs
dicit. Idest claritatem nouit testa¬
menti quae in lege latebat & quam
sua exp̃s praesentiae reseruauerat
nullus sic idoneo potuit uisu conspice¬

Expanded text:
dicitur fuisse repertus, neque in coelo, dicitur fuisse repertus, neque in coelo, hoc est angelicam scilicet significans excedere facultatem, non quod futurum dominicae incarnationis et dispensationis mysterium angeli ignorarent, sed quod per angelicam creaturam implendum non esset. Homines enim redempturus Filius Dei, vera humanitate suscepta, cuncta per se voluit adimpleri. Hinc Isaias dicit : Non angelus, inquit, non legatus, sed ipse Dominus salvos fecit eos, neque super terram, nullus utique etiam perfecte justorum in hac vita morantium. Reficiendus enim homo, solius creatoris egebat auxilio, neque sub terra. Nullus sanctorum etiam defunctorum librum aperire dignus inventus est, sed neque perspicere illum. Perspicere dicit comprehendere. Unde Paulus incomprehensibiles dicit divitias Christi se gentibus praedicare, de quibus Dominus dicit, id est charitatem Novi Testamenti, quia in lege latebat, et quam suae Christus praesentiae reservaverit, nullus sic idoneo potuit visu conspice
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi & legalium mysteriorum ar¬
cana a peririnouimus at que conferri
Et uidi angelum fortem predicante
aperire librum & soluere signacula
eius  Angelum fortem legis p̃coniũ
dicit : si quidem eandem legem indic¬
tis angelorum datam scõste phano
tractante meminimus & acceptam
nectamen ab omni populo custo dita
Cuius nunc preco flagitans iure cus¬
todiam nullumeius apertione dig¬
num se inuenisse testatur: Cum aut̃
primosigna soluantur. de inde liber
aperiatur certa ratione p̃posterauit
usitatum ordinem quia tunc xp̃s ape¬
ruit librum cumopus uoluntariae pas¬
sionis impleuit soluens inimicitias in
carnesua legemmandatorum indecre¬
tis euacuans utrius que testamenti
prȩconia inse ipsum porfici conproba¬
uit templique uelo sua passione res¬
cisso tamquam remoto legalium figo¬
rarum uelamento. Signaseptem d õ
omnia diuinae legis profunda myste¬
ria reuelasse affectu pariter actuq
probatur Nec nullus proinde dignus

Expanded text:
vivendi et legalium mysteriorum arvivendi et legalium mysteriorum arcana aperiri novimus atque conferri. Et vidi angelum fortem, praedicantem aperire librum, et solvere septem signacula ejus? Angelum fortem, legis praeconium dicit, siquidem eamdem legem in dictis angelorum datam, S. Stephano tractante, meminimus et acceptam, nec tamen ab omni populo custoditam. Cujus nunc praeco flagitans jure custodiam, nullum ejus apertione dignum se invenisse testatur. Cum autem primo signa solvantur, deinde liber aperiatur, certa ratione praeposteravit usitatum ordinem, quia tunc Christus aperuit librum, cum opus voluntariae passionis implevit, solvens inimicitias in carne sua, legem mandatorum in decretis evacuans , utriusque Testamenti praeconia in seipso perfici comprobavit, templique velum sua passione recessit, tanquam si remoto legalium figurarum velamento, signa septem, id est omnia divinae legis profunda mysteria revelasse affectu patitur actuque probatur. Nullus proinde dignus
Abbreviated transcription (Latin):
signis latentia umbrosi usupacantur
siue omnis summa ꝑfestioq uir tutũ
quib: homo interioribus proficte ho¬
crementis nonindiscrete confusis
sed gradatim spĩtaliter ordinatis
siue promissum salutis a &ernae sub¬
s. dium xpõd nõ misericorditer pa¬
tiente ueraciter resurgente mira¬
biliter ascendente & semper insin¬
gulis operante & reuelari & cognos¬
ci & adquiri & ꝑfici potiuisse uel
posse & cognoscitur illa signa in ip¬
so & ꝑ ipsum reuelata atque ꝑfec¬
ta ueraciter p̃dicatur quod testi¬
monis estimo perdocendum. Inter
tiamus. Corripientes omnem homi¬
nem & docemtes in omni sapientia
ex hibeamus omnem hominem per¬
fectum lnxp̃o quod & laboro concen¬
dens secundum operationem eius qua
operatur in meuir tute. Inueteri aut̃
dicit dns creauitmne initiouiarum su¬
arum Cum itaque ipsesit principal¬
teruia inqua nobis est salubriter a¬
bulandum ab ipsonihilominus uiae
idest profectum gradus & instraita

Expanded text:
signis latentia, umbrosius opacantur, signis latentia, umbrosius opacantur, sive omnis summa perfectioque virtutum, quibus homo interioribus proficit incrementis, non indiscrete confusis, sed gradatim specialiter ordinatis, sive promissum salutis aeternae subsidium, Christo Domino misericorditer patiente, veraciter resurgente, mirabiliter ascendente, et semper in singulis operante, et revelare, et cognosci, et acquiri, et perfici potuisse vel posse cognoscitur. Illa signa in ipso et per ipsum revelata atque perfecta veraciter praedicantur. Quod testimoniis aestimo perdocendum, inter tiamus, corripientes omnem hominem et docentes in omni sapientia, ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo, quod et laboro, contendens secundum operationem ejus, quam operatur in me in virtute. In Veteri autem dicit: Dominus creavit me initium viarum suarum . Cum itaque ipse sit principaliter via in qua nobis est salubriter ambulandum, ab ipso nihilominus viae, id est profectum gradus et instituta
Abbreviated transcription (Latin):
lium est adiuuandi ut adiuuari me¬
rearis . Tunc ad sextum ꝑuenitur gra
dum dicitur beatimundo corde: qm̃
ips. dm̃ uidebunt Ubipurus intellec¬
tus & abilis adintellegendum quan¬
tulam cumł expartetrinitatem serua¬
rinon potest nisi & laudem humanã
non app& amus : quamuis laudanda
faciamus proinde septimogradu ꝑ¬
uenimus ad pacifici illius tranquil¬
litatem: quam darenon potest mund
Nam &iam illis uirtutibus quat tuor
quas memorabili pridem industria.
philosophi quoq: indagare potuerun
id est prudentiae. fortitudimi tem¬
perantiae atq: iustitiae Siadꝑfec¬
tum religionis cultum tria haec iun¬
gentes addamus id ÷ fidem spem
& caritatem: septłnarium profesto
numerum Iniuenimus. Recte enim
hacctria non omittuntur sine qui¬
b nec dm̃ colere neceiquem quam
pouimus posse placoere quaecũ
ita sint siuescientiae salutaris arca¬
na qua e uoluminibus sacris indicatã
in illis septemmodis tam quam septẽ

Expanded text:
lium est adiuuandi, ut adiuuari melium est adiuuandi, ut adiuuari merearis. tunc ad sextum peruenitur gradum, in quo dicitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, ubi purus intellectus et habilis ad intellegendum quantulacumque ex parte trinitatem seruari non potest, nisi et laudem humanam non appetamus, quamuis laudanda faciamus. proinde septimo gradu peruenimus ad pacis illius tranquillitatem, quam dare non potest mundus. nam etiam illis uirtutibus quattuor, quas memorabili pridem industria philosophi quoque indagare potuerunt, id est prudentiae, fortitudini. temperantiae atque iustitiae si ad perfectum religionis cultum tria haec iungentes addamus, id est fidem, spem et caritatem, septenarium profecto numerum inuenimus. recte enim haec tria non omittuntur, sine quibus nec deum colere nec ei quemquam nouita sint, sive scientiae salutares, arcanaque voluminibus sacris indita, in illis septem modis tanquam septem
Abbreviated transcription (Latin):
cimus neque illa quae acute sequa¬
citerq dispicimus: ad finem placandi
hominibus uel subueniendi necessita¬
tibus corporis referenda sint. Gratis
enimse uult ds̃ coli quianeque qui¬
que est praeter ipsum propter quod
ipse appetendus sit: cum a distam in¬
telligentiae puritatem. bonae uitae
gradibus uenerimus. siue tardius siue
celerius tunc dicero audeamus Uale¬
renos aliquantum mente contingere
summae atque in effabilis trinitatis
unitatem ubi summa paxerit quia ul¬
tra quod expectetur non est. cumre¬
formati ad suigeneris imaginem. filu
dĩ ex hominibus facti. paterna in com¬
mutabiltate per fruantur. Primus
enim beati pauperespũubitimor dĩ ẽ
Deindo beatimites ubi pi&as docibils
Tertio bea tilugentes ubiscientia pro¬
priae infirmitatis. Quarto beatiqui
esurium & sitiunt iustitiam ubi for¬
titudo conandi domitas habere libi¬
dinis Quinto beatimisericordes
qum̃ ipsis miserebitur ds̃ ubi consi¬

Expanded text:
cimus, neque illa, quae acute sagacimus, neque illa, quae acute sagaciterque dispicimus, ad finem placendi hominibus uel subueniendi necessitatibus corporis referenda sunt. gratis enim se uult deus coli, quia neque quicquam est praeter ipsum, propter quod ipse appetendus sit. cum ad istam intellegentiae puritatem bonae uitae gradibus uenerimus siue tardius siue celerius, tunc dicere audeamus ualere nos aliquantum mente contingere summae atque ineffabilis trinitatis unitatem, ubi summa pax erit, quia ultra, quod expectetur, non est, cum reformati ad sui generis imaginem filii dei ex hominibus facti paterna incommutabilitate perfruuntur. primus enim: Beati pauperes spiritu, ubi timor dei est; deinde: Beati mites, ubi pietas docibilis; tertio: Beati lugentes, ubi scientia propriae infirmitatis; quarto: Beati, qui esuriunt et sitiunt iustitiam, ubi fortitudo conandi domitas habere libidines; quinto: Beati misericordes, quoniam ipsis miserebitur deus, ubi consi
Abbreviated transcription (Latin):
abstinere a uoluptate omnis corrup¬
tionis siue tuae siue alterius ł ob¬
luctando uel aduersando. quodut
facile diuinitus tribuatur. Quin¬
tus iungitur consilium exhibes de
mis ericor dia ut in eo quod potes ad¬
iuues inopem. qui ineo quod nondum
potes. ab omni potente adiuuari cu¬
pis Munus autem misericordiae ge¬
minum est. Cumuin dicta donatur.
& cum humanitas exhibetur quae
duo breuiter dñs ita complexus est
Dimittite & dimatetur uobis da¬
te & dabitur uobis hoc autem opus
iam admundationem cordis ual&
& quantum in hacuita. In commuta¬
bilem di substantiam pura intelb.¬
gentia cernereualeamus: Tenetur
enim aliquid aduersus nos quod
relaxandum est. ut acies nostra erũ¬
pat inlucem : Unde ipsed ñs uerum
Date inquit elemosynam. & ecce omnia
munda sunt uobis i Qua propter sex¬
ta conse quitur cordis ipsamundatio
Ut autem inlucem ueram. restus &
purus dirigatur aspestus rieque il¬
la quaebene atquo laudabiliter fa¬

Expanded text:
abstinere a uoluptate omnis corrupabstinere a uoluptate omnis corruptionis siue suae siue alterius uel obluctando uel aduersando. quod ut facile diuinitus tribuatur, quintus adiungitur consilium exhibens de misericordia, ut in eo, quod potes, adiuues inopem, qui in eo, quod nondum potes, ab omnipotente adiuuari cupis. munus autem misericordiae geminum est, cum uindicta donatur et cum humanitas exhibetur. quae duo breuiter dominus ita complexus est: Dimittite et dimittetur uobis; date et dabitur uobis. hoc autem opus etiam ad mundationem cordis ualet, ut, quantum in hac uita licet, incommutabilem dei substantiam pura intellegentia cernere ualeamus. tenetur enim aliquid aduersus nos, quod relaxandum est, ut acies nostra erumpat in lucem, unde ipse dominus: Verum date, inquit, elemosynam et ecce omnia munda sunt uobis. quapropter sexta consequitur cordis ipsa mundatio. Ut autem in lucem ueram rectus et purus dirigatur aspectus, neque illa, quae bene atque laudabiliter fa
Abbreviated transcription (Latin):
cretum inmitis accuses : Tertio cũ
tib ad cognitionem tui apperiri coe¬
perit infirmitas humana: & scieris
uib iaceas quam poenali uincula mor¬
talitatis humana deadam propaga¬
tus tecumtrahas: & quam longe pe¬
re grineris adnõ. atque p̃ uideris
aliam legem in membris tuis repug¬
nantem legimentis tuae. & captiuũ
te ducentem in lege peccati quae :
in membristuis. Exclamesꝰ miser ego
homo quis meliberabit decorpore
mortis huius: Vt te lugentem conso¬
letur : liberationem ipsam pollicens
Quar toiam desiderare implere iusti¬
tiam multo uehementius atq fer¬
uentius: quam anequissimis homi¬
nibus uoluptates carnis desidera¬
risol& nisi quod inspe adiutorii di¬
uini ẽ. Inisto app&itur tranquil¬
lus amor & flamma securior inis¬
to autem quarto uitae gradu. orati¬
onibus instanter incumbitur. ut e¬
surientib & sitientib saturitas ius¬
titiae concedatur Vt non solum o¬
nero sum non sit uerum iam debite

Expanded text:
cretum inmitis accuses. tertio, cum cretum inmitis accuses. tertio, cum tibi ad cognitionem tui aperiri coeperit infirmitas humana et scieris, ubi iaceas, quam poenalia uincula mortalitatis de Adam propagatus tecum trahas et quam longe peregrineris a domino, atque peruideris aliam legem in membris tuis repugnantem legi mentis tuae et captiuum te ducentem in lege peccati, quae est in membris tuis, exclames: Miser ego homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? ut te lugentem consoletur liberationem ipsam pollicens Christum. quarto iam desidera implere iustitiam multo uehementius atque feruentius, quam a nequissimis hominibus uoluptates carnis desiderari solent, nisi quod in spe adiutorii diuini est in isto appetitu tranquillus ardor et flamma securior. in isto autem quarto uitae gradu orationibus instanter incumbitur, ut esurientibus et sitientibus saturitas iustitiae concedatur, ut non solum onerosum non sit, uerum etiam delectet
Abbreviated transcription (Latin):
nimodae mutationis in a &ernam ui¬
tam. &usq ad totum obliuionem ui¬
tae temporalis transeuntem ꝑfescta
forma quae facta est adimaginem &
similitudinem di Septima enim quies
aderna : & nullis adatib distinguen¬
da beatitudo perp&ua : Vt enim finis
ueteris hominis mors÷ sic finis noui
hominis uita a&erna: Ille namq ho¬
mo peccati ÷ iste iustitiae ⁊ hos modos¬
septem quin &iam gradus: quibus pro
cribens dicit ꝯ sic p̃ceptis dĩ quae utbo¬
ne agamus accipimus uitam tuam mo¬
res que conformes a religios timore
incipiens: Initium enim sapientiae ti¬
mor dñi ⁊ ubi frangitur & debilitatur
humana superbia. Deinde ut pi&ate
mansuetus & mitis. &iam quaenon¬
dum intellegis & qua eimperitis uden¬
tur. absurda sibiquo contraria ins¬
cripturis scis Non oblucteris animo¬
sa contentione. pec super inponas
sensum tuum sensib diuinorum
brorum sed cedas potius atq in¬
tellectum mitis differas. quam se¬

Expanded text:
ni modo mutationis in aeternam vini modo mutationis in aeternam vitam, et usque ad totam oblivionem vitae temporalis transeunte perfectam formam, quae facta est ad imaginem et similitudinem Dei. Septima enim quies aeterna et nullis aetatibus distinguenda beatitudo perpetua. Ut enim finis veteris hominis mors est, sic finis novi hominis vita aeterna. Ille namque homo peccati est, iste justitiae. Hos septem quinetiam gradus, quibus profcribens, dicit: Sic praeceptis Dei, quod ut bene agamus, accepimus, vitam tuam moresque confirmas, a religioso timore incipiens. Initium enim sapientiae timor Domini , ubi frangitur et debilitatur humana superbia, deinde ut pietate mansuetus et mitis, etiam quae nondum intelligis, et quae imperitis tur absurda sibique contraria in scripturis sanctis, non oblucteris animosa contentione nec superinponas sensum tuum sensibus diuinorum librorum, sed cedas potius atque intellectum mitis differas, quam se
Abbreviated transcription (Latin):
tres nostri animaduertere potue¬
runt dehis in libro. deuera religione
EBeatus augustinus sic dt̃ ⁊ prima esi
inuberibus utilis historiae quae
nutriuro exemplis ⁊ Secunda la mob
liuiscentem humana & ad diuina ten¬
dentem Inqua non auetoritatis hu¬
manae continetur sinuised ad sum¬
mam &incommutabilem legem pas¬
sibus rationis innititur ⁊ Tertia lar
fidentiorem & carnalem apperrum
rationis robore maritantem gauder¬
tem que intrinsecus in quadam dul¬
cedine coniugali cum anima mentico
ia mrecte uiuere non cogatur. sed &ia¬
siomnes concedant peccare non libe¬
at. Quarta iam idipsum multo firmi¬
us ordinatius que facientem & emi¬
cantem. Inurrum perfectum at que
aptum & idon eum omnibus & perso¬
quutionibus. & mund huius tempes¬
tatibus. & fluctibus sustinendis at¬
que frangendis: Quintam pacatam
atque exomni parte tranquillam
uiuentem opibus & abundantia lx¬
commutabilis regni summae at que
in effabilis sapientiae ⁊ Sextam om

Expanded text:
tres nostri animadverteretres nostri animadvertere. De his in libro de Vera Religione beatus Augustinus sic dicit: Prima est in uberibus utilis historiae, qua nutrit exemplis, secundum Jacob obliviscentem humana, et ad divina tendentem, in qua non auctoritatis humanae continetur finmam et incommutabilem legem passibus rationis innititur. Tertiam jam fidentiorem, et carnalem appetitum rationis robore maritantem, gaudentemque intrinsecus in quadam dulcedine conjugali, cum anima menti cojam recte vivere non cogatur, sed etiamsi omnes concedant, peccare non libeat. Quartam jam idipsum multo firmius ordinatiusque facientem et emicantem in virum perfectum, atque aptam et idoneam omnibus et persecutionibus, et mundi hujus tempestatibus ac fluctibus sustinendis atque frangendis. Quintam pacatam atque ex omni parte tranquillam, viventem in opibus et abundantia incommutabilis regni summae atque ineffabilis sap
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ait a põs superat omnem sensum
quia & eius sententia postraeca pa¬
citatis m&as excedit . & eius clemen¬
tiã quadese tropice narrauit. pul¬
lus conpetenter ad tingit quiintus
sane ubi aliud quam legitur inueni¬
tur uel in parabolis sacpediffusus
ita est abstrusa quadam ambiguitate
suspectus sit modis omnibus reputan¬
dus: sextus degeminoxpõ aduentu
certis claret testimoniis. foras in
pramptupositus certis intus lat& oc¬
cultus ut apertis dubitationem aufe¬
rat abditis fideles exerceat. fasti¬
diaque detergat: septimus in p̃ceptis
uitae agendae sicut iam p̃misimus
foris appar& In p̃ceptis autem uitȩ
figurandae intus lat& : hinc daniheli
quoq distum legimus :Claude sermo¬
nes & signa librumusq ad iempuss¬
tatutum: pertransibunt plurimi &
multiplex erit scientia : signatum sig¬
nis septem: septem quoq homines in¬
terioris a&atis : quibus pergratiam dĩ
spũmentis salubriter innouamus: pa¬

Expanded text:
Dei, ait Apostolus , superat omnem sensum, Dei, ait Apostolus , superat omnem sensum, quia et ejus essentia nostrae capacitatis metas excedit, et ejus clementiam, qua de se tropice multa narravit, nullus competenter attingit. Quintus sane, ubi aliud quam legitur invenitur, vel in parabolis saepe diffusus, ita est abstrusa quadam ambiguitate suspectus, ut intus sit modis omnibus reputandus. Sextus de gemino Christi adventu certis claret testimoniis, foris in promptu positus, certis intus latet occultis, ut apertis dubitationem auferat, abdita fidelis exerceat, fastidiaque detergat. Septimus in praeceptis vitae agendae, sicut jam praemisimus foris apparet, in praeceptis autem vitae figurandae intus latet. Hinc Danieli quoque dictum legimus : Claude sermones et signa librum usque ad tempus statutum. Pertransibunt plurimi, et multiplex erit scientia: Signatum signis septem. Septem quoque hominis interioris aetates, quibus per gratiam Dei Spiritu mentis salubriter innovamur, pa
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ap̃os utrumque discernit cumdic̃
Nonenim accopistis spm̃ seruitutis
abbapater: hoc hortanto a postoli
consilio dilectati &iam licita post¬
ponentes potiora diligimus : Unde
idem deurginibus inquit p̃ceptũ
dñi non habeo conslium autem do
exbortatione idagens non p̃cepto son¬
pollens monentis dñ magisterium
sequens quo dixit iuiporest capere
capiat Mnde quianunc operosis hacc
tractare susceptioperis. Nonsinit in¬
tentio hanc interim speciem intra
hunc modum tam quam genere suo
conclusum nos dixisse sufficiat :s¬
criptum intus & forisꝰ iure porro
quaeritur de istis septem quos p̃mi¬
simus modis : quidebeant intus qui
forinsecus roputari ⁊ Est autem pri¬
mus historicus foris : secundus allego¬
ricus totus intus : Tertius utrisq
geminam in ser & intus & foris ut
praesentis tunc temporis congruũ
fide at que pietate uterque sensus
intus deb& accipi : Namintellestu
non potest conpraehendi ⁊ Pax enim

Expanded text:
Sic Apostolus utrumque discernit, cum dicit : Sic Apostolus utrumque discernit, cum dicit : Vos enim accepistis spiritum Abba Pater. Hoc orante Apostoli consilio delectati, etiam dicit, ea postponentes, potiora dileximus. Unde idem : De virginibus, inquit, praeceptum Domini non habeo, consilium autem do, exhortatione id agens, non praecepto compellens monentis Domini magisterium sequens, quo dixit : Qui potest capere, capiat. Unde quia nunc operarius est, tractare suscepti operis non sinit intentio. Hanc interim speciem intra hunc modum tanquam genere suo concludi, nos dixisse sufficiat, scriptum intus et foris. Jure porro quaeritur de istis septem, quos praemisimus modis, qui debeant intus, qui forinsecus reputari. Est autem primus historicus foris. Secundus allegoricus, totus intus. Tertius utriusque geminam in se retinet formam, ut et praesentis tunc temporis congruum fide atque pietate. Uterque sensus intus debet accipi, nam intellectu non potest comprehendi. Pax enim
Abbreviated transcription (Latin):
finis enim p̃cepti est caritas decorde
puro & conscientia bona & fide non
ficta: Quodicto legem fidei euident̃
non est posita sediniustis : impus &
sane dicit aduersarii dostrinae un¬
de quaeri potest Vt si lex iusto non po¬
neretur quomodo eam legitime ius¬
tus utidicatur nisi quia terrei nõ
indig& poena minacium p̃ceptorum
quipergratiam libere iam fruitur
per fectione uir tutum : Iam quippe
ei fides imperauit quod lex impera¬
signar& a põs dic̃ Omnes peccauer¬
& egent gloria idi ⁊ostenditur quis¬
pe in nobis primum uoluntas infir¬
ma perlegem sed uoluntatem gratia
sanauit & legem uoluntas impleuit
Ideo timore nolentib impus lex inpo¬
nitur ut eis in puno peccare non lico¬
at : Ideo autemiustis non in ponitur
eo quod sc̃is spr̃ caritate perfecta cos
ulta peccaro non libeat: Utuntur
enim lege iusti ad alios uel erudien¬
dos monitis pracceptorum uol in fer¬
mandos initabilium forma uirtutũ

Expanded text:
Finis praecepti est charitas de corde Finis praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Quo dicto legem fidei evidenternon est posita, sed injustis, impiis et tera adversaria doctrinae. Unde quaeri potest, cum lex justo non ponitur, quomodo ea legitime justus uti dicatur, quia nos terrere non indiget poena poenantium praeceptorum, qui per gratiam libere jam fruimur perfectione virtutum. Jam quippe ei fides impetravit, quod ne ssignaret, Apostolus dicit : Omnes e egent gloria Dei. Ostenditur quippe in nobis primum voluntas firma per legem, sed voluntatem gratia sanavit, et legem voluntas implevit. Ideo timere nolentibus impiis lex imponitur, ut eis impune peccare non liceat. Ideo autem justis non imponitur, eo quod sancti Spiritus charitate praecepta, eos ultra peccare non liceat. Utuntur autem lege justi ad alios vel erudiendos monitis praeceptorum, vel informandos imitabilium forma virtutum.
Abbreviated transcription (Latin):
impleri sicuti est. post concupiscenti¬
as tuas noneas Unde pauł dicit lex
enim iramoperatur. Vbi autem non
est lex nec p̃uaricatio. Quod lic& fo¬
ris sine tegmine audienti clarer & im¬
plere tamen suis uiribus. humana in¬
firmitas non ualebat : Aliud quod in¬
tus mistico uelamine testum aduen¬
tumdni flagitabat Ciu exemplor &
umbrae deseruunt Itullo enimn nobis
uitae caelestis forma consentit ex
cuius fide iustus uiuit. Illis aper¬
tis lex conuincebat cos producobat
infirmos ut saluatio quaerere tur
Istis uero sinificat illis tam quam in
teriora uelaminis xpm̃ parturiebaN
fore uenturum: quo ueniento re¬
mota celebratio destiait figura sum
quae umbra fuerat futurorum ineo
est ulterius quaerenda ex quo ips¬
us uiui corporis ueritas claruit ma¬
nifesta: finis enimlegis xpr̃ est ad
iustitiam omnicredentiAdhoc per¬
tinere puto illorum bipertitam p̃ceo¬
torum distributionem de quib trac
eam legitime uatur ⁊ Dixerat enim

Expanded text:
implere, sicuti est: Post concupiscentiimplere, sicuti est: Post concupiscentias tuas non eas . Unde Paulus dicit : Lex enim iram operatur. Ubi autem non est lex, nec praevaricatio. Quod licet foris sine tegmine audienti clareret, implere tamen suis viribus humana infirmitas non valebat. Aliud quod intus mystico velamine tectum, adventum Domini flagitabat, cui exemplar et umbrae deserviunt . In illo enim nobis vitae coelestis forma consistit, ex cujus fide justus vivit . Illis apertis lex convincebat reos , prodebat infirmos, ut salvatio quaereretur. Istis vero significantibus, tanquam in interiora velaminis Christum parturiebant fore venturum, quo veniente, remota celebratio destitit figurarum, quae umbra fuerat futurorum. Nec est ulterius quaerenda, ex quo ipsius vivi corporis veritas claruit manifesta . Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Ad hoc pertinere puto illorum bipartitam praeceptorum distributionem, de quibus tractea legitime utatur. Dixerat enim :
Abbreviated transcription (Latin):
adumbrata. Illis implendis suamxp̃s
grauiam porrigit sistis remouendis. se
p̃nuntiatum suo tempore uoluit prae¬
sentari. L.ex enim permoysendata ẽ
tam quam exterior in parte foris: id ÷
ponconcupis ca uel potius illud post
ente plenitudine temporum reue¬
lata. In his namque quae pro dilesti¬
onedĩ & proximi apertius iubeban¬
tur : lic & patens indemutabilis p̃cep¬
tiforma permanserit. gratia tamen po¬
pulus infirmus ogebat. Quigemens
sublegis pondere laborabat Inillis
uero figuratis pecorum uistimis au¬
ferendis agnus illeuenturus expec¬
tabatur cuire posita fuisse ueracit᷑
p̃nuntiabatur Vt ipsoueniente. inquo
sunt omnes thesauri sapientiae &s
cientiao abscondĩuitae agendae p̃¬
cepta datagratia complerentur:: fi¬
gurae autem tam quamumbrae ma¬
nifestata ueritate protinus figuren¬
tur. Aliud quippefuit inueterites¬
tamento quod sic occidente littera
iubebatur ut uiuificante spũ possit

Expanded text:
adumbrata. Illis implendis suam Christus adumbrata. Illis implendis suam Christus gratiam porrigi, istis removendis se pronuntiatum suo tempore voluit praesentari. Lex enim per Moysen data est , tanquam exterior in parte foris, id est, Non concupisces , vel potius illud: Postente plenitudine temporum revelata. In his namque quae pro dilectione Dei et proximi apertius jubebantur, licet patens inde mutabilis praecepti forma permanserit, gratia tamen populus infirmus egebat, qui gemens sub legis pondere laborabat, in illis vero figuratis pecorum victimis offerendis, Agnus ille venturus exspectabatur, cui reposita fuisse veraciter praenuntiabantur, ut ipso veniente in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , vitae agendae praecepta data gratia complerentur, figurae autem tanquam umbrae , manifestata veritate, protinus fugarentur. Aliud quippe fuit in Veteri Testamento, quod sic occidente littera jubebatur, ut vivificante Spiritu, posset
Abbreviated transcription (Latin):
hoc doceat sentiendum Septimus
proinde modus qui geminam p̃cepto¬
rum retin& qualitatem Illae est
uitae agendae. Vi exempligratia
diliges preximuntuum tamquam
te ipsum: Quienim diligit proximũ
legem adimpleuit. sicut apos pleni¬
us disputat & uitae figurandae cir¬
cumcisionis & sabbati ł carnalium
uistimarum : quimodus cumsecun¬
do similis uideatur : illa tamenratio¬
ne discernitur. quod hic admores
tantumille &iam redigendas ad fi¬
dem est propterea & iacobus a põs¬
ab inuicem utrumq discernit dicens
fides sipera non habeat mortua ẽ
insem & ipsa . Namcircumcisione car¬
nalium de truncatio uitiorum. sab¬
bato illa requies intelligitur ari¬
marum dequa dicitur. uacate &ui¬
dete qn m̃ egosumdns. Uistimis au¬
tenr ut ex hibeamus corpora nostra.
hostiam uiuam. scam̃ dõ placentem
Alia quippe fuerunt inueteri testa¬
mento p̃cepta uitae : actibus adim¬
plenda Aliauitae significationibus

Expanded text:
hoc doceat sentiendum. Septimus hoc doceat sentiendum. Septimus proinde modus, qui geminam praeceptorum retinet qualitatem, ille est vitae agendae, ut, exempli gratia: Diliges proximum tuum tanquam teipsum ; qui enim diligit proximum, legem adimplevit, sicut Apostolus plenius disputat ; et vita figurandae circumcisionis et sabbati, vel carnalium victimarum. Qui modus cum secundo similis esse videatur; illa tamen ratione discernitur, quod hic ad mores tantum, ille etiam redigendus sit ad fidem. Propterea et Jacobus apostolus invicem utrumque discernit, dicens : Fides, si opera non habeat, mortua est in semetipsa; nam circumcisione carnalium detruncatio vitiorum, sabbato autem illa requies intelligitur animarum, de qua dicitur : Vacate et videte quoniam ego sum Dominus; victimis autem, ut exhibeamus corpora nostra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem . Aliaque ea quae fuerunt in Veteri Testamento praecepta, vitae actibus adimplenda, alia vitae significationibus
Abbreviated transcription (Latin):
buerunt: Nonillud quod cum a sodo¬
mis liberatus est sed aliud aliquid
figuratumnesi Nantune ille ipse
loth futurae legis uidetur gestas¬
se personam quam quidam exilla
procreati & sublego positi. male in¬
telligendo quodam modo inebriant¬
ea quae nonlegitime utendo infide¬
litaus opera pariunt. Bona est enĩ
lex ait apõs si quis ea legitime uta¬
tur: Nec ldeotamen hoc factum ł
ipsius loth: ł eius filiarum iustifica¬
mus quia significant aliquid quod
futuram quorundam peruersita¬
tem pronuntiar &. Aliud enim illae
ut hoc facerent intenderunt. aliud
ds̃ qui hoc fieri permisit ut &iam in¬
de aliquid demonstrar& manente
recto iudiciosuo super peccata homi¬
num tunc p̃sentium. & uigilante pro¬
uidentia sua prosignificatione futu¬
rorum Proinde illud factum cum
insal scripiura narratur proph&ia
est. Cum uero in illorumuita qui hoc
quidem ses augustinus sic intellegen¬
da p̃misit ut denuru iudae ł similib

Expanded text:
buerunt, non illud quod cum a Sodobuerunt, non illud quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud aliquid figuratum est; nam tunc ille ipse Loth futurae legis videtur gestasse personam: quam quidam ex illa procreati et sub lege positi male intelligendo, quodammodo inebriante aqua non legitime utendo, infidelitatis opera pariunt: bona est enim lex, ait Apostolus , si quis ea legitime utatur. Nec ideo tamen hoc factum vel ipsius Loth, vel ejus filiarum justificamus, quia significavit aliud quod futuram quorumdam perversitatem pronuntiaret: aliud enim illae, ut hoc facerent, intenderunt; aliud Deus, qui hoc fieri permisit, ut etiam inde aliquid demonstraret, manente recto judicio super peccata hominum tunc praesentium, et vigilante providentia sua pro significatione futurorum. Proinde aliud factum, cum in sancta Scriptura narratur, prophetia est: cum vero in illorum vita qui hoc quidem S. Augustinus sic intelligenda praemisit, ut de nuru Judae vel similibus
Abbreviated transcription (Latin):
fectum. Foris ergo peccata parebar
intus autem mysteria latebam
Quac Ideo denuru iudac mallui p̃¬
terire: ne ho copus multo ampliore
longius sermone distendam. de u¬
nius denique facto id ẽ. loth uxoris¬
q eius quid beatus augustinus con¬
tra faustum manicheum ꝑorans
dixerit progeneralium similium in¬
tellestu locorum huic putaui operi
conserendum: Dicit enim. sicut aut̃
aliud genus hominum in eius uxore
figuratum est eorum scilic& qui ꝑ
gratiam di uocati retrores piciunt
Nonsicut pauł qui ea quae retros
obliuiscitur & in ea quae ante sunt
extenditur. Vnde & ipse drĩs ne¬
mo inquit in ponens manum suam su¬
peraratrum respiciens retro aptus
est regnocaelorum : Nec illud exem¬
plum tacuit quinos tam quam sale
condir& ut non fatui neglegerimus
sed prudentes cauerimus hoc malum
Unde & illa ut hoc ammoner& insta¬
tuam salis conuersa est: sic &iam in
ipsoloth quandocum illo filiae concu¬

Expanded text:
fectum. Foris ergo peccata parebant, fectum. Foris ergo peccata parebant, intus autem mysteria latitabant. Quae ideo de nuru Judae malui praeterire, ne hoc opus multo ampliore longius sermone distendam. De unius denique facto, id est Loth uxorisque ejus , quid B. Augustinus contra Faustum Manichaeum perorans dixerit, pro generali similium intellectu locorum, huic operi conserendum putavi. Dicit enim: Sicut autem aliud genus hominum in ejus uxore figuratum est, eorum scilicet qui per gratiam Dei vocati, retro respiciunt, non sicut Paulus, qui ea quae retro sunt obliviscitur, et in ea quae ante sunt extenditur . Unde et ipse Dominus: Nemo, inquit, imponens manum super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum . Nec illud exemplum tacuit, quo nos tanquam sale condiret, ut non fatui negligeremus, sed prudentes caveremus hoc malum . Unde et illa ut hoc admoneret, in statuam salis conversa est . Sic etiam in ipso Loth, quando cum illo filiae concu
Abbreviated transcription (Latin):
moyses inpersonax p̃ĩ de aquasus¬
ceptus aegyptium insidiantem he¬
braeo Idest diabolum israhelitis in¬
sensum calcis ictu prosternens sub
harenatexit occisum. Omnes enim
ut confidenter dicamus ipidumea
extendam calciamentum meum mihi
alieniginae subditisunt. qui conte¬
rens satanan subpedibus nostris e¬
ius morticina in eis tantum latere
ꝑmittit quos stabiles non cognoscens¬
esse mobilitati harenae ueraciter
comparauit Hoc &iam inthamarnu¬
ru iudae aliisq conpluribus Noui¬
mus fuisse pactum ut illis culpa ca¬
dentibus adõ quinouit bene uti &ia
malis nostris aliud de illis misterio
gereretur : Omnia enim illius tem¬
poris in eodem populo gosta prophe¬
tiam esso futurorum doc& apõs di¬
cens. Omnia haec infigura continge¬
bant illis. Et lic& illi aut purgatoria
proconmisso poenas lugerent aut ue¬
niam pȩnitentiae remediis inpetra¬
rent Nobis tamon diuinaclementia
dis pensationis xpĩ praoparabat ef¬

Expanded text:
Moyses in persona Christi de aqua susMoyses in persona Christi de aqua susceptus, Aegyptium insidiantem Hebraeo, id est diabolum Israelitis infensum, calcis ictu prosternens, sub arena texit occisum. Omnes enim, ut confidenter dicamus: In Idumaeam extendam calceamentum meum, mihi alienigenae subditi sunt . Qui conterens Satanam sub pedibus nostris, ejus morticinam in eis tantum latere permittit, quos stabiles non esse cognoscens, mobilitate arenae veraciter comparavit. Hoc etiam in Thamar nuru Judae , aliisque compluribus novimus fuisse peractum, ut illis culpa cadentibus a Deo, qui novit bene uti etiam malis nostris, aliud de illis mysterio gereretur. Omnia enim illius temporis in eodem populo gesta prophetiam esse futurorum docet Apostolus dicens : Omnia enim haec in figura contingebant illis. Et licet illi aut purgatorias pro commisso poenas luerent, aut veniam poenitentiae remediis impetrarent, nobis tamen divina clementia dispensationis Christi praeparavit ef
Abbreviated transcription (Latin):
cisioq diabol cuius non legitimo c̃¬
sortio tenobatur sibi exgentibus so¬
ciauit dehac &iam incantico canti¬
corum legimus : puteus a quae uiuae
cuinumero iste coniungitur propt̃
septinariam opinionem sps̃ scĩ Nã
& in nomine uriae cetthes euident
ostenditur diaboli significari ꝑsonã
mea dĩ Chettheus autem abscisus
siue quia inueritate non stetit sed
aluce sua superna quam dedõ habe¬
bat superbia emerito abscisus est
siue cadendo uires uiribus perdi¬
tis trans figurat se uelut angelum
lucis audens adhuc dicere lux mea
ds̃ est: super testum itaq domus
de lauantom semulierem dauid rex
manu fortis petulanti oculo uidit
concupiuit & abstulit xps sane rex
regum ecclesi ã lauacro a quae inuer¬
bomundatam terrena calcantem cae¬
lestibus iniantem p̃destinans uidit
prouidus uocatam dilexit sponsus
ut iustificatam sibi coniunger& logib
coniugio sp̃italimaritus. sicut &iã

Expanded text:
cisoque diabolo, cujus non legitimo cocisoque diabolo, cujus non legitimo consortio tenebatur, sibi ex gentibus sociavit. De hac etiam in Cantico canticorum legimus : Puteus aquae vivae; cui numero iste conjungitur, propter septenariam operationem Spiritus sancti. Nam et in nomine Uriae Hethaei, evidenter ostenditur diaboli significari personamea Dei; Hethaeus autem, abscissus, sive quia in veritate non stetit, sed a luce sua superna, quam de Deo habebat, superbiae merito abscissus est; sive cadendo veris viribus perditis, transfigurat se velut angelum lucis , audens adhuc dicere: Lux mea Dei est. Super tecta itaque domus delavantem se mulierem David rex manu fortis, petulanti oculo vidit, concupivit et abstulit . Christus sane Rex regum, Ecclesiam lavacro atque in verbo mundatam, terrena calcantem, coelestibus inhiantem praedestinans vidit, providus vocatam dilexit sponsus, ut justificatam sibi conjungeret legitimus conjugio spiritali maritus, sicut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
audietis. Itemq posthaec interris
uisus est & cum hominibus conuersa¬
tus ẽ. Et iterum non ẽ species fie¬
que decor. &uidimus eum & none¬
ratei aspectus dispestum & nouis¬
simum uirorum uirum dolorum
nus ad occisionem ducitur & sicut
tem aduentulegimus ds̃ manifes¬
tus ueni& ds̃ noster & non silebit¬
adte quem confixerunt. Malachias
quoq dicit Accedam aduos iniu¬
dicio & erotestis uelox suꝑmale f¬
cos & adulteros & periuros & qui
calumniantur mercedem merce¬
naris & c&er : Quod autem dixim̃s
de peccatis quorundam tunc homi¬
num aliquid saepe figurar prophe¬
ticum ubimaxime intus & foris in¬
dicia uidentur emicare signorum
publicumnamq peccatum dauid
deuxore uriae c&thei parebat¬
bersabeae sed deipsius opere malo
prophetia nobis bonialiquid figu¬
rabat Bersabeae quippe inter p̃¬
tatur puteus satietatis siue puteus
septimus quod proprie significatur
eccdesia : quamxp̃s separato abea oc¬

Expanded text:
audietis; itemque, Posthaec in terris audietis; itemque, Posthaec in terris visus es, et cum hominibus conversatus es . Et iterum, Non est species ei neque decor, et vidimus eum, et non erat ei aspectus, despectum et novissimum virorum, virum dolorum . nus ad occisionem ducetur, et sicutem adventu legimus: Deus manifestus veniet, Deus noster, et non silebitad te quem confixerunt . Malachias quoque dicit: Accedam ad vos in judicio, et ero testis velox super maleficos et adulteros et perjuros, et qui calumniantur mercedem mercenarii , etc. Quod autem diximus de peccatis quorumdam hominum, aliquid saepe figurare propheticum, ibi maxime intus et foris indicia videntur emicare signorum. Publicum namque peccatum David de uxore Uriae Hethaei patebat, sed de ipsius opere malo prophetia nobis boni aliquid figuravit. Bethsabee quippe interpretatur puteus satietatis, sive puteus septimus, quo proprie significatur Ecclesia. Quam Christus separato ab ea, oc
Abbreviated transcription (Latin):
bus sibi ecclesiam conquisiuit I hoc e¬
nim est dimisit eum & abiit. Quoda¬
perte paulus a põs dicit: Uobis quide
missum est uerbum hoc: sed qnm̃ rep¬
ae: Malos male perd& : &uineam su¬
am locabit aliis agricolis : Ex hac pȩ¬
ne regula illius quoque loquirionis
specimen puto descendere: quo legimꝰs :
montes exultauerunt ut ari&es &
colles sicut agniouium : Et flumina
plaudent manibus: Itemq: s ambula¬
uerunt ligna ungere superse regem
his autem modis Nonquodactu conti¬
git intimatur Cum hoc utique dene¬
g& in possibilitas naturalis : sed ab¬
quid ꝑ congruam significationem trans¬
late des cribitur shis quoq modis pa¬
rabolas rerum: a parabolis puto discer¬
niuerborum: Sextus sane modus quo
quae ad primum quae loca referenda
sint ad secundumꝰ Aliud est enimuen¬
cundo cernere : Primus sibi humilia¬
tionis uindicat loca sicutiest quod io¬
yses dicit Proph&am uobis suscitabit
ds̃ defratribus uestris sicut me illũ

Expanded text:
bus sibi Ecclesiam conquisivit. Hoc ebus sibi Ecclesiam conquisivit. Hoc enim est: Dimisit eum et abiit, quod aperte Paulus apostolus dicit : Vobis quidem missum est verbum hoc, sed quoniam reae : Malos male perdet, et vineam suam locabit aliis agricolis. Ex hac pene regula, illius quoque locutionis specimen puto descendere, quo legimus: Montes exsultaverunt velut arietes, et colles velut agni ovium ; et, Flumina plaudent manibus ; itemque, Ambulaverunt ligna ungere super regem . His autem modis non quod actum contigit intimatur, cum utique deneget impossibilitas eis naturalis, sed aliquid per congruam significationem translate describitur. His quoque modis parabolas rerum a parabolis puto discerni verborum. Sextus sane modus, quo quae ad primum, quae localiter referenda sint ad secundum, aliud est ced est, primus sibi humiliationis vindicat loca, sicuti est quod Moyses dicit : Prophetam vobis suscitabit Deus ex fratribus vestris; sicut me illum
Abbreviated transcription (Latin):
dõ trans late non proprie accipisol&
Quintus porro modusẽ quod cum abiud
dicitur aliud insacris paginis inueni¬
tur: Ille ost quod intitulo psalmixerm
dicitur ꝓsalmus ipsi dauid quando
commutauit uultum suum coram
abimelech & dimisit eum & abiit Cũ
in libro regum coram achis rogesuo
dauid uultum mutasse legatur . quan¬
do tymphanizans adostium ciuita¬
tis propriumq corpus suis manibus
portans & saliuas superbarbam sua
decurrere faciens uelc&̃ tamquã
more insanientis exercens. typumdo¬
minicae passionis expressit : Cumer
it legentem ammonuit ex ipsius in¬
t̃ practatione nominis latens alius
penetrare mysteriumsabimelech enĩ
inter p̃tatum dicitur patris mei reg¬
num: Tuncergo dĩ filius ihs̃ xp̃s cora
regno patris sui. Id est iudaeis uultũ
suum commutauit: quando formam
serui humilis ueniens. fastusq oboe¬
diens usq: ad mostem crucis : Quod
proprie intymphano figuratur iudac¬
orum hocre dulitaeto dispesta gentib
uoluit euangelium praedicare. Ex qui¬

Expanded text:
Deo translate non proprie accipi solent. Quintus parabolaris, quo cum aliud dicitur, aliud in sacris paginis invenitur. Hoc est quod in titulo psalmi XXXIV dicitur: « Psalmus ipsi David, quando commutavit vultum sAbimelech, et dimisit eum et abiit; cum in libro Regum coram Achis rege David vultum suum mutasse legatur, quando tympanizans ad ostia civitatis, propriumque corpus suis manibus portans, et salivam super barbam suam decurrere faciens, vel caetera more insanientis exercens, typum dominicae passionis expressit. Cum er legentem admonuit ex ipsis interpretationum nominibus, latens altius penetrare mysterium. Abimelech enim interpretatum, dicitur patris mei regnum. Tunc ergo Dei Filius Jesus Christus coram regno Patris sui, id est coram Judaeis, vultum suum commutavit, quando in forma servi humilis veniens, factusque obediens usque ad mortem crucis , quod proprie in tympano figuratur, Judaeorum incredulitate despecta gentibus voluit Evangelium praedicare, ex qui
Abbreviated transcription (Latin):
runt infaciem & adoraue¬
runt neque ipsam turbam
neque animalia req seni¬
ores hocloco memorat ad¬
orasse sed solos angelos
ipsienim s̃. turba ipsi seniores
ipsiaimalia ipsi processer̃
&adorauerunt dm̃ dicen¬
tes Ameri propterea &s
criptumlegimus la&comini¬

Expanded text:
runt in faciem et adoraverunt in faciem et adoraverunt, neque ipsam turbam, neque animalia, neque seniores hoc loco memorat adorasse, sed solos angelos. Ipsi enim sunt turba, ipsi seniores et animalia, ipsi prociderunt et adoraverunt Deum, dicentes: Amen. Propterea et scriptum legimus
Abbreviated transcription (Latin):
unũ & uerum dm̃ un o autem thro¬
no unt᷑s naturȩ poteflas: agni aũt̃
nomine ꝑsonals designatur inpa¬
trefilioq prorri Rast sicint &quia¬
do solo scõspũ nominato. Ibi intel¬
legendus ẽ. & pater & filius:
Naon cumin libro actuum a¬
postolorum dictum legimus
confestĩ adiecit. Negere
eclesiam dĩ: quam ad quisi¬
uit sibisanguine suo: San¬
gunem porro pronob̃.
effudisse non nisixpĩ noui¬
nus conuenire personae
Vndesatis eluc& uno & iam
nominato: omnem debere
Intellegi trinitatem
Etomnes angeli stabaN
in circuitu thron& &cir¬
ca seniores. & circa anima
ipsa turba his exponens no¬
mimbus dedarauit
uniuer sam enim discreuit
ecclesiam: Omnes inquit
quiincir cuitueius sunt of¬
ferent munera : E mox
xociderunt in facies suas
ditecons pectũ throni
S adora uer̃ dñ dicenter
aonen ut ostenderetean¬
eniturb an h numera¬
bilem que uidt stantes in cons¬
pectu throm tamquam sibi
probabiliter cognitam ip¬
sosesse angelos i qui cecido¬

Expanded text:
unum et verum Deum. Uno autem throno, unius naturae potestas, agni autem nomine, personalis designatur in Patre Filioque proprietas, sicuti et quando solo sancto Spiritu nominato ibi intelligendus est et Pater et Filius; nam et cum in libro Actuum apostolorum dictum legamus; confestim adjecit, regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo. Sanguinem porro pro nobis effudisse, nonnisi Christi novimus convenire personae, unde satis elucet, uno etiam nominato, omnem debere intelligi Trinitatem. Et omnes angeli stabant in circuitu throni, et circa seniores et circa quatuor ipsa turba, his exponens nominibus declaravit: universam enim discrevit Ecclesiam. Omnes, inquit, qui in circuitu ejus sunt, offerent munera, et mox ceciderunt in facies suas ante conspectum throni, et adoraverunt Deum, dicentes: Amen. Ut ostenderet eamdem turbam innumerabilem, quam vidit stantem in conspectu throni, tanquam sibi probabiliter cognitam, ipsos esse angelos qui cecide