comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
galliam. postqͣ legiones in hibernia mi¬
sit: repentinis belloꝵ tumultib undiq
circũuentus. et conflictat᷑ est. Namq am¬
bio rex. cũ euburonatib et aduatucis. cons¬
pirans. animat᷑ cre ueroꝵ consilio. eotam
et sabinũ legatos apud euboronas cũ cota
fundit᷑ legione. insidiis circũ uentos inter¬
fecit. Ambiorix hac uictoria elat᷑. adu¬
tucos et neriuos plurimos q allios raptin
in arma contrahit. atq ad ciceronẽ lega¬
tum qui similit̾ tunc legioni in hiberiis
p̾erat contendit. Multicudo hostiũ ex
hoc colligi potuit. quia non in obsidiõe
castr oꝵ uallũ circũdandum ẽe. a capti¬
uis romanis docerent᷑. et instr umenta
niralia non haberent. gladiis consem¬
dendo terrã. et sacculis exportando. iux
trib horis uallũ pedũ decẽ. et fossam
pedũ quindecĩ. per milia passuũ quin¬
decĩ in circuitu perfecer̃t. Preterea.c.
iunginti turres mire altitudinis ex stru¬

Expanded text:
Galliam, postquam legiones in hiberna miGalliam, postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumventus et conflictatus est. Namque Ambiorix cum Eburonibus et Attuaticis conspirans, animatus Trevirorum consilio, Cottam et Sabinum, legatos apud Eburonas, cum tota funditus legione insidiis circumventos interfecit. Ambiorix, hac victoria elatus, Attuatos et Nervios, plurimosque alios raptim in arma contrahit, atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeerat, contendit. Multitudo hostium ex hoc colligi potuit, quia cum in obsidione castrorum vallum circumdandum esse a captivis Romanis docerentur, et instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram, et sarculis sagulis exportando, vix tribus horis vallum pedum decem, et fossam pedum quindecim per millia passuum quindecim in circuitu perfecerunt. Praeterea centum et viginti turres mirae altitudinis exstru
Abbreviated transcription (Latin):
inter se. uel arenis illise ac dissolute sunt.
nis uictus ibiq labienꝰ tribunuis occi¬
sus est. Secundo p̾lio cũ magno suoꝵ dis¬
crimine uictos britannos ĩnfugam ũitit
Inde ad flunen tam̃sem ꝓfectus. qͦuno
tantum loco uadis transmeabilem ferut.
In huiꝰ ult̾iore ripa cassobella uno duce im¬
mensa hostium multitudo cõsederat. Rip̃ã¬
q fluminis ac pene totum sub aqͣ uadum
acutissimis sudib p̃struxerat. Qd̾ ubi ar¬
manis app̃hensum ac uitatum est. barbi¬
ri legionum impetum non ferentes. sil¬
uis sese abdidere. unde crebris eruption¬
bus: romanos gͣuiter ac sepe lacerabant.
Interea tͥnouantũ firmissima ciuitas cũ
androgio duce. datis qͣdraginta obsidib
cesari sele dedidit. Quod exemplũ secute
urbes alie ẽplures. in fedus romanoꝵ ue¬
ner̃t. Iidemq demonstrantib cesar oppi¬
dum cassobella unũ int̾ duas paludes¬
cepit. Exin cesar a britannis reuertꝰ in

Expanded text:
inter se uel harenis inlisae ac dissolutae sunt:inter se uel harenis inlisae ac dissolutae sunt:nis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouellauno duce immensa hostium multitudo consederat ripamque fluminis ac paene totum sub aqua uadum acutissimis sudibus praestruxerat. quod ubi a Romanis deprehensum ac uitatum est, barbari legionum impetum non ferentes siluis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos grauiter ac saepe lacerabant. interea Trinobantum firmissima ciuitas cum Mandubragio duce datis quadraginta obsidibus Caesari sese dedidit. quod exemplum secutae urbes aliae conplures in foedus Romanorum uenerunt isdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassouellauni inter duas paludescepit. Exhinc Caesar, a Britannis reversus in
Abbreviated transcription (Latin):
ad quadrigenta qͣdraginta milia fer̃t̃:
unc celar in germaniam Cap̃ .c.¬
facto ponte trãsgredit᷑
sicambos. et cubios obsidione liberat. Sue¬
bos maximã et ferocissimã gentẽ. quoꝵ
esse pagos centũ ⁊ poplõs multi ꝓdĩere.
totãq germaniã aduentu suo terret.
mox ingalliam recisso ponte cedit. Ind
ad morinos uenit. unde ad bricanniã
ꝓrimus et breuissimꝰ transit᷑ est. Nauibꝰ
circit̾ honerariis. atq actuariis. octogin¬
ta p̃paratis: in britanniã tͣnsgreditur.
Ubi acerba pͥmum pugna fatigatus.
deinde aduersa tempestate correptꝰ. plu¬
rimã classis partẽ. et non paruũ nume¬
rum militũ. equitũ uͦ pene omnẽ disꝑ¬
didit. Regressus in galliã: legiones in
hiberniã dimisit ac secentas naues utͥusq
c̃omodi fieri imꝑauit. qͥbus it̃m inbritan¬
niam pͥmo uere tͣnsuectus. dũ ip̃e in ho¬
stem cum exercitu ꝑergit naues in ancho¬
ris stantes tempestate correpte. uł collise

Expanded text:
ad quadringenta quadraginta milia ferunt. Tunc Caesar in Germaniam facto ponte transgreditur, Sugambros et Vbios obsidione liberat; Suebos maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos multi prodidere, totamque Germaniam aduentu suo terret; mox in Galliam rescisso ponte concedit. inde ad Morinos uenit, unde in Britanniam proximus et breuissimus transitus est. nauibus circiter onerariis atque actuariis octoginta praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpta : nisi qr uel falsa. uel uana.
uel dubia : Unde prudent̃ pouta
p̃monuit. Inconsulti ab eunt sẽdẽq
ode sibille. Et ne force parui id pen¬
dant. qd̃ contep̃tu aibolitũ fuit atq
antiquatũ. hoc est. aut numen. atit
sedem. apollo ille pithicus erat. quẽ
ferunt magno illo phitone serpente
int̾fecto: tociꝰ uaticinationis. actore &
principe. heredem. et sedis et diuinati¬
onis. et nuͣminis excitisse. Ibiq eum
reddere elegisse responsa: ubi orta cum e¬
aitore ipsa diuinatio uidebat᷑. Preterea
quẽ ꝑ alias quoq terrarũ partes. spumã¬
tib buccis rapido q discursũ om̃is furia¬
toꝵ ruptat insania. ad quẽ plur umi
terraꝵ reges. quasi ad uiuã uoc̃ẽ con

Expanded text:
contempta, nisi quia uel falsa uel uana contempta, nisi quia uel falsa uel uana uel dubia ? unde prudenter poeta praemonuit: Inconsulti abeunt sedemque odere Sibyllae. Et ne forte parui id pendant, quod contemptu abolitum atque antiquatum fuit, hoc est aut numen aut sedem: Apollo ille Pythius erat, -quem ferunt magno illo Pythone serpente interfecto, totius uaticinationis auctore et principe, heredem et sedis et diuinationis et numinis exstitisse ibique eum reddere elegisse responsa, ubi orta cum auctore ipsa diuinatio uidebatur, praeterea quem per alias quoque terrarum partee spumantibus buccis rabidoque discursu omnis furiatorum ructat insania, ad quem plurimi terrarum reges quasi ad uiuam uocem con
Abbreviated transcription (Latin):
ciram pudore mctus. quod custodie
eiꝰ quã pelago et oppido pretendebat:
hostis illuserat. media sese ugiliisq
confecit. Apiꝰ claudiꝰ censormꝰ. qui ius¬
su pompei greciã tuebat᷑. iam oblitã
poetici ora cul fidem uoluit experiri.
Quippe ab eo adacta uates descendere
in specũ: respondisse fert᷑: de bello con¬
sulenti. Nichil ad te hoc romane bellũ
ꝑtinet. euboe cesd obtinebit. Cela au¬
tem uocant euboicũ sinũ. Ita apiꝰ per¬
plera incert̾ sorte discessit. Ammonẽt
nos aliqͥd obtrectatorib nrĩs. cõnsultor
ute consulere. Querunt᷑ itaq fide xp̃i¬
anoꝵ sibi sacra int̾dict᷑a. cer̾imonias¬
q sublatas. Et ob hoc ideo. marime
qd̃ extis. uaticinis q cessantib fucu¬
re clades quia sciri nequeant: ñ ui¬
tant᷑. Cur ergo longe ante imꝑium
cesaris natiuitatẽ q xp̃i. sicut ipsoꝵ
auctores attestant᷑. ab olita fuerat po¬
etici oracłi fides: abolita aut ideo
quia concẽpta est. Porro autẽ quare

Expanded text:
cyram pudore uictus, quod custodiae eius, quam pelago et oppido praetendebat, hostis inluserat, inedia sese uigiliisque confecit. Appius Claudius Censorinus, qui iussu Pompei Graeciam tuebatur, iam abolitam Pythici oraculi fidem uoluit experiri: quippe ab eo adacta uates descendere in specum respondisse fertur de bello consulenti : Nihil ad te hoc Romane bellum pertinet, Euboeae coela obtinebis. coela autem uocant Euboicum sinum. ita Appius perplexa incertus sorte discessit. Admonet nos aliquid ab obtrectatoribus nostris consultor iste consulere. queruntur utique fide Christianorum sibi sacra interdicta caerimoniasque sublatas et ob hoc ideo maxime, quod extis uaticiniisque cessantibus futurae clades, quia sciri nequeunt, non uitantur. cur ergo longe ante imperium Caesaris natiuitatemque Christi, sicut ipsorum auctores adtestantur, abolita fuerat Pythici oraculi fides? abolita autem ideo, quia contempta. porro autem quare
Abbreviated transcription (Latin):
hoc prorimo calatinus consul.
camerinã sicilie urbem petens: temere
in angustias deduxit exercitũ quas peno¬
rum copie iamdudũ prestrurerant.
Cui cũ omnino nulla uel obsistendi.
uel euadendi facultas esset: calpurmi
lecta trecentesima iurorum manu
insessum ab hostibus cumulum occu¬
pauit. et in se penos omnes pugnando
conuertit. donec romanus erercitus.
obsessas angustias: hoste non urgente
transiret. Cesi sunt in eo bello trecen¬
ti. solus calpurnius quanuis multis
confossus uulnerib et cadaueribus
obtectus: euasit. Hannibal senior a
cartaginiensib item classi prepositꝰ.
infeliciter cũ romanis nauali prelio
congressus et uictus: ab exercitu suo
sedicione orca. lapidib coopertus

Expanded text:
hec preximo Calatinus consul Camerinam Siciliae urbem petens. temere in angustias deduxit exercitum, quas Poenorum copiae iam dudum praestruxerant. cui cum omnino nulla uel obsistendi uel euadendi facultas esset, Calpurni lecta trecentorum uirorum manu insessum ab hostibus tumulum occupauit et in se Poenos omnes pugnando conuertit, donec Romanus exercitus obsessas angustias hoste non urguente transiret. oaesi sunt in eo bello omnes trecenti, solus Calpurnius quamuis multis confossus uulneribus et cadaueribus obtectus euasit. Hannibal senior a Carthaginiensibus iterum classi praepositus, infeliciter cum Romanis nauali proelio congressus et uictus, ab exercitu suo seditione orta lapidibus coopertus
Abbreviated transcription (Latin):
eta duxerunt. Sed cũ int̾ cetera mala
etiam pestilentia laborarent: homicidi¬
is pro remedus usi sunt. Quippe ho¬
mines ut uictimas ĩmolabant. etatẽ q
impubereni. que etiam hostiũ miscd̃iã¬
prouocaret. aris amouebant. De quo sa¬
croꝵ ĩmo sacrilegioꝵ genere quid potis¬
sime discuciendũ sit. non inuenio. Si enĩ
huius modi ricus aliqi demones p̾ci¬
pere ausi sunt ut mortib hominum
occisione hominũ satis fieret: incelligen¬
dum fuit se operar ios atc aduitores
pestilentie conduci. ut ipsi quos illa ñ
corripuisset occiderent. Sanas enini
acq incorruptas offerri hostias mos est
ita ut illi non sedarent morbos: sed pre¬

Expanded text:
eta duxerunt. sed cum inter cetera mala eta duxerunt. sed cum inter cetera mala etiam pestilentia laborarent, homicidiis pro remediis usi sunt: quippe homines ut uictimas inmolabant aetatemque inpuberem, quae etiam hostium miprouocaret, aris admouebant. De quo sacrorum immo sacrilegiorum genere quid potissime discutiendum sit non inuenio. si enim huiusmodi ritus aliqui daemones ppere ausi sunt, ut mortibus hominum occisione hominum satisfieret, intellegendum fuit se operarios atque adiutores pestilentiae conduci, ut ipsi quos illa non corripuisset occiderent: sanas enim atque incorruptas offerri hostias mos est, ita ut illi non sedarent morbos sed pr
Abbreviated transcription (Latin):
cauerent numerositates miseriarum. ne
eosdem quib hec et de quib scribeban¬
tur offenderent. auditores q suos exem
plis preteritoꝵ terrere potius quã insti¬
cuere uiderent᷑. Porro autẽ nos ultimo
tempoꝵ positi: mala romanoꝵ seire non
possumꝰ. isi per eos qui laudauere ro¬
manos. Eix quo intelligi datur quanta
illa fuerint que studio propter horrorẽ
repressa sunt. cũ canca inueniuntur q̃
tenuiter int̃ laudes emanare potuerunt.
t quoniã ex hoc iam punica bel. Cãp¬
la succedunt res ipsa erigit. a
ut de cartagine que ance urbem romã
duos et septuaginta annos ab elula con¬
dica inuenit᷑. eiusq eladib ac domestieis
malis sieut pompeius trogus et instinus
erprimunt: uel pauca referant᷑. Cartagi de¬
nienses uelut uernacłm atq intestinum
semꝑ int̾ se malam habuere discordiam. gin¬
qua infeliciter eragitante: nulla uinqͣ.
tempora uel foris prospera. uel domi qui¬

Expanded text:
caverent numerositates miseriarum, ne caverent numerositates miseriarum, ne eosdem, quibus haec et de quibus scribebantur, offeplis praeteritorum terrere potius quam instituere uiderentur. porro antem nos in ultimo temporum positi mala Romanorum scire non possumus nisi per eos, qui laudauere Romanos. ex quo intellegi datur, quanta illa fuerint quae studio propter horrorem repressa sunt, cum tanta inueniuntur quae tenuiter inter laudes emanare potuerunt. Et quoniam ex hoc iam Punica bella sut de Carthagine, quae ante urbem Romam duos et septuaginta 225 annos ab Elisa condita inuenitur, eiusque cladibus ac domesticis malis, sicut Pompeius Trogus et Iustinus exprimunt, uel pauca referantur. Carthaginienses uernaculum atque intestinum semper inter se malum habuere discordiam, qua infeliciter exagitante nulla umquam tempora uel foris prospera uel domi qui
Abbreviated transcription (Latin):
nno ab urbe condita quadri¬
pestilentia ingens: apud romam con¬
flagrauit. Cuius atrocitatem signi¬
bis explere non possũ. Si enim spacium
temporis quo mansit inquirit᷑: ultra
bienniũ uastando porrecta est. Si depo¬
pulacio quam egerit census indictus
est qui non quantũ hominũ deperisset
sed quantũ superfuisset inquireret.
Si uiolentia qua affecerit sibillini li¬
bͥ testes sunt: qui eã celesti ira impo¬
sicam responderunt. Sed ne quemqͥ
nos iram celestem dixisse uideamn. au
diat et intelligat quod hec et si plerũ¬
q per aerias potestates fiunt. tamen
sine arbitrio omĩpotentis dei omni¬
no non fiunt. Eo tempore capparronia
uirgo uestalis incestu rea suspendio
perut. corruptor eiꝰ consciq serui sup¬
plicio affecti sunt. Eicce continuatini
que et quanta numeramus accidisse.
annis singulis plurima. inter quos cer¬
te raro aut pene nullo nichil triste
gestum. et hoc cũ idem scriptores pro¬
posito sibi magis laudandi negotio¬

Expanded text:
nno ab Vrbe condita pestilentia ingens apud Romam conflagrauit, cuius atrocitatem signirbis inplere non possum. si enim spatium temporis quo mansit inquiritur, ultra biennium uastando porrecta est; si depopulatio quam egerit, census indictus est, qui non quantum hominum deperisset, sed quantum superfuisset, inquireret: si violentia qua affecerit, Sibyllini libri testes sunt, qui eam coelesti ira impositam responderunt. Sed ne quem tenos iram coelestem dixisse videamur. 224 audiat et intelligat, quod haec, etsi plerumque per aerias potestates fiunt, tamen sine arbitrio omnipotentis Dei omnino non fiunt. Eodem tempore Capparonia, virgo Vestalis, incesti rea, suspendio periit: corruptor ejus consciique servi, supplicio affecti sunt. Ecce continuatim quae et quanta numeramus accidisse annis singulis plurima, inter quos certe raro aut pene nullo nihil triste gestum. Et hoc cum iidem scriptores, proposito sibi magis laudandi negotio
Abbreviated transcription (Latin):
et pruina. Quo siluestris est. efferatur
multis bestiis. et leonib ĩmanissimis.¬
quod in campania uesubius in
sicilia ethna: hoc in licia mons chime¬
ra est. hic mons nocturnis eftib fumi¬
dũ gxalat. Et qm̃ natura ibid̾ subest ig¬
nea. uulcano urbem ꝓximã licii dica¬
uerunt. quã de uocabulo sui noĩsefes¬
tiã uocant. Olympꝰ quoq int̾ alia ibi
oppidũ fuit nobile: s intereidit. Nunc
castellũ est. infra qd̃ aque regie ob insig¬
ne fluous spectacło sunt uisentib

Expanded text:
et pruina; quo siluestris est, efferatur et pruina; quo siluestris est, efferatur multis bestiis et leonibus inmanissimis.Quod in Campania Vesubius, in Sicilia Aetna, hoc in Lycia mons Chimaera est; hic mons nocturnis aestibus fumidum exhalat. Et quoniam natura ibidem subest ignea, Vulcano urbem proximam Lycii dicauerunt, quam de uocabulo sui nominis Hephaestiam uocant. Olympus quoque inter alia ibi oppidum fuit nobile, sed intercidit; nunc castellum est, infra quod aquae Regiae ob insigne fluoris spectaculo sunt uisentib
Abbreviated transcription (Latin):
intereluditui: fenitio. m̾ pontieo sinu:
intercdũ cosꝑio uł hircano. quib retĩti¬
bus. subiñ fractus contͣ indotiũ lacũ flee¬
tccͣ multisq difficultatib fatigatꝰ. riphe¬
is se iugis aduectit. Pro gentiũ ac lingudꝵx
uarietate: pluriphariã nõiatꝰ. Apd̃ indos
lamus. mor ꝓfanisius. co arthas apudi
parchos. post nifades. iñ tacurꝰ. atq ubi
in excelsissimã consurgit sublmnidatem:
caueassus. Intẽa etiã a popłis appellationẽ
trahit. a dextero latere easpiꝰ dr̃. uł hyr¬
canus. Aleuo: amaxonicꝰ. mor seythus
sythicꝰ . Ad hec uocabula: hc̃ alia multa.
Ubi dehiscit: hyuleis iugis fa̾cit portas.
quaꝵ pͥmasunt armenie. tẽ caspie. post
cylitie. Ingreciã uertioẽ exerit: ubice¬
raunius precucat᷑. a eylitie sinilbi. asyati¬
cum lumitẽ despicit. Quantꝰ meridiem
uidet: sole mestuat. Quicquid septem¬
drioni oppositum est. uento dundt᷑.

Expanded text:
intercluditur Phoenicio, modo Pontico sinu, intercluditur Phoenicio, modo Pontico sinu, interdum Caspio uel Hyrcano; quibus renitentibus subinde fractus contra Maeotium lacum flectitur multisque difficultatibus fatigatus Ripaeis se iugis adnectit. Pro gentium ac linguarum uarietate plurifariam nominatus, apud Indos Imaus, mox Propanisus, Choatras apud Parthos, post Niphates, inde Taurus atque ubi in excelsissimam consurgit sublimitatem, Caucasus. Interea etiam a populis appellationem trahit; a dextero latere Caspius dicitur uel Hyrcanus, a laeuo Amazonicus, Moschicus, Scythicus; ad haec uocabula habet alia multa. Vbi dehiscit hiulcis iugis, facit portas, quarum primae sunt Armeniae, tum Caspiae, post Ciliciae. In Graeciam uerticem exerit, ubi Ceraunius praedicatur. A Ciliciae finibus Asiaticum limitem dispescit. Quantus meridiem uidet, sole inaestuat; quicquid septemtrioni oppositum est, uento tunditur
Abbreviated transcription (Latin):
sinus: alter rursũ specꝰ pandit᷑. Quod
antrum latis pͥmũ patet faueib. post̃¬
modũ in ꝓcessu ꝑ angustias obseurat᷑.
In eosacrum ẽ iouis fanũ. In cuiꝰ reces¬
su uitimo. tyfonis gygantis cubilepo¬
sitũ. qui uolunt eredunt. Helyopoli᷑
antiquũ oppidũ eylicie fuit. patͥa eri¬
supps stoyce sapĩe potissimi. Qd̃ atygͣ¬
ne armenio subactũ. et diusolũ. pom¬
peiopolim deiuictis cylicib gueusps̃
magnꝰ cognoĩauit. Mons taurꝰ abin¬
dieo pͥmũ mar surgit. Deiñ a seopuliᷤ
celidoniis inter egyptiũ et panfilium
pelagꝰ. obiectꝰ septemtͥon dext᷑ latere
leuo meridieme plage. oceidenti. obu̾¬
sus fronde ꝓfusa. Palam est t̾ras eum
continuare uoluisse: penetrato mari.
nisi ꝓfundis resistentib ex tend̾e radices
suas uetaret᷑ Deniq qui ꝑscrutant᷑ na¬
turas locoꝵ temptasse eũ om̃s exitusꝑ
montoriis. ꝓbant. Etenĩ quoquo ũsũ al

Expanded text:
sinus, alter rursus specus panditur; quod sinus, alter rursus specus panditur; quod antrum latis primum patet faucibus, postmodum in processu per angustias obscuratur. In eo sacrum est Iouis fanum, in cuius recessu intimo Typhonis gigantis cubile positum qui uolunt credunt. Heliopolis antiquum oppidum Ciliciae fuit, patria Chrysippi stoicae sapientiae potentissimi; quod a Tigrane Armenio subactum et diu Solum, Pompeiopolim deuictis Cilicibus Cn. Magnus cognominauit. Mons Taurus ab Indico primum mari surgit, deinde a scopulis Chelidoniis, inter Aegyptium et Pamphylium pelagus, obiectus septemtrioni dextero latere, laeuo meridianae plagae, occidenti obuersus fronte profusa. Palam est terras eum continuare uoluisse penetrato mari, nisi profundis resistentibus extendere radices suas uetaretur. Denique qui periclitantur naturas locorum, temptasse eum omnes exitus promunturiis probant; etenim quoquouorsum mari
Abbreviated transcription (Latin):
Qui choaspes ita dulcis ẽ. ut ꝑsici re
eo pocła uendicaui̾nt. Et cum eiidũ
foret ꝑegre: aquas eius secũ uectitareN.
Ex illo parente: cyduus mirã trahit
suauitatẽ. Quioqͥd cancudium ẽ: eyduũ
gentili lingua syri dicuntͤ Uñ amui
huic nom̃ dacum. Tumet uere. eum
niues soluunt᷑. peliqua porte anni:
tenus est et quietus. Circa enieum
cylitie. crocũ płimũ optimũ ꝙ: detlicet
cylitia. det eyrena. det lycia: hoc pri¬
mum est. spirat fraglentiꝰ. colore plus
aureo est. sucoe citius ꝓficit ad medelã.
Ibi coricus oppidum est. et specus qͥmon¬
tẽ umpositũ meri: a sũmo cauat ũtice.
P atulus hyatui amplissimo. nom deiec¬
tus laterib int̾re ꝓfundũ nemoroso or¬
be amplectit᷑ meduiam inanitatẽ uirens
introrsꝰ lucis pendentib. Descensus ine¬
um ꝑduo milia et qͥngentos passus. ñ
sine largo die. hinc iñ: fontiũ assidua
scaturigine. Ubi ꝑuentũ ad ima pͥmi

Expanded text:
Qui Choaspes ita dulcis est, ut Persici regQui Choaspes ita dulcis est, ut Persici regeo pocula uindicauerint et cum eundum foret peregre, aquas eius secum uectitarent. Ex illo parente Cydnus miram trahit suauitatem. Quicquid candidum est cydnum gentili lingua Syri dicunt: unde amni huic nomen datum et tumet uere cum niues soluuntur, reliqua anni tenuis et quietus. Circa Corycum Ciliciae crocum plurimum optimumque: det licet Sicilia, det Cyrena, det et Lycia, hoc primum est: spirat fragrantius, colore plus aureo est, suci ope citius proficit ad medellam. Ibi Corycos oppidum est et specus, qui montem inpositum mari a summo cauat uertice, patulus hiatu amplissimo; nam deiectis lateribus in terrae profundum nemoroso orbe amplectitur mediam inanitatem, uirens introrsus lucis pendentibus. Descensus in eum per duo milia et quingentos passus non sine largo die, hinc inde fontium adsidua scaturrigine. Vbi peruentum ad ima primi
Abbreviated transcription (Latin):
ut clausã in eo putes fontaneã seaty¬
ylitia de qua agit᷑. siut nunc ẽ
loquam᷑. derogasse uidebim᷑ ei¬
de uecustate si derminos sequim᷑ quos
hũt olim: absonũ ẽ a contẽplatione
reꝵ p̾sentiũ. Eigo in utͣmq culpam
factu optimũ est. amboꝵ tempoꝵ sta¬
tum ꝑsequi. Cylitia antea usq ad pebo¬
siũ egypti ꝑtinebat. Lydis. mẽdis. ar¬
meniis. pamphilia. cappedocia. sub
imꝑio eylicũ constitutis. mox ab assy¬
riis subacta. in breuiorẽ modũ seripta
ẽ. Płima lacet campo. sinu lato recipi¬
ens mare iesicũ. A dergo: montiũ tau¬
ri et amaniti iugis clausa. Acylice no¬
nĩ trahit. quẽ etas pͥstina pene ultra
euũ memorie abscondit. hunc fenice
ortũ. qui antiquior ioue. de pͥmis t̾re
alumnis hebet᷑. Matrẽ urbiũ h̃t tar¬
son: quã dane ꝓles nobilissima ꝑseus
locauit. hanc urbẽ intersecat eyduus.
hunc cycluũ. alii p̃cipitari tauro. alii
deruiariex alueo choasyi traduciunt.

Expanded text:
ut clausam in eo putes fontaneam scatuiliciam, qua de agitur, si ut nunc est loquamur, derogasse uidebimur fidei uetustatis; si terminos sequimur quos habuit olim, absonum est a contemplatione rerum praesentium. Ergo inter utramque culpam factu optimum est amborum temporum statum persequi. Cilicia antea usque ad Pelusium Aegypti pertinebat Lydis Medis Armeniis Pamphylia Cappadocia sub imperio Cilicum constitutis; mox ab Assyriis subacta in breuiorem modum scripta est. Plurima iacet campo, sinu lato recipiens mare Issicum, a tergo montium Tauri et Amani iugis clausa. A Cilice nomen trahit, quem aetas pristina paene ultra aeuum memoriae abscondit; hunc Phoenice ortum, qui antiquior Ioue de primis terrae alumnis habetur. Matrem urbium habet Tarson, quam Danaae proles nobilissima Perseus locauit. Hanc urbem intersecat Cydnus amnis. Hunc Cydnum alii praecipitari Tauro, alii deriuari ex alueo Choaspi tradiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hospita libero patri. uel qd̃ fertilitate
uitiũ uincat ceteras. St̃ p̃terea cycla¬
des plurime. sed in supͣdictis precipu¬
um est qd̵ memorie debeatur: De ẏca¬
que ycario mari nomen dedit. Hec
int̾ samũ & myconũ ꝓcurrentib
saxis inhospita. ac nullis sinib portii¬
osa. ob inhumana littoꝵ infamis et.
Uult gͦ uarro ycarũ cretensem ibi
interisse naufragio. & de exitu hominis
impositũ nomen loco. Nam in samo
nichil nobilius qͣm pytagoras cuus. qͥ
mox offensus fastu tirannico. relicta
domo patria. bruto consule. qͥ reges
urbe exegit: italiam aduectus est. Mo¬
elos quã callimachiis memallida dixit
omniũ insulaꝵ rotundissima est iursa
coliam. Nam carpathus a qua carpha¬
tum sinũ dicimꝰ. Nonqͣ. ita celũ nubilũ
at. ut in sole rothꝰ r hodꝰ non sit. lennii
uuilcanũ colunt. ideo in lennio ͭ meteopo

Expanded text:
hospita Libero patri uel quod fertilitate hospita Libero patri uel quod fertilitate uitium uincat ceteras. Sunt praeterea Cyclades plurimae, sed in supra dictis praecipuum est quod memoriae debeatur. De Icario mari nomen dedit. Haec inter Samum et Myconum procurrentibus saxis inhospita ac nullis sinibus portuosa ob inhumana litorum infamis est. Vult ergo Varro Icarum Cretem ibi interisse naufragio et de exitu hominis inpositum nomen loco. Nam in Samo nihil nobilius quam Pythagoras ciuis, qui mox offensus fastu tyrannico relicta domo patria Bruto consule, qui reges urbe exegit, Italiam aduectus est. Melos, quam Callimachus Memallida dixit, omnium insularum rotundissima, est iuxta Aeoliam. Nam Carpathus, a qua Carpathium sinum dicimus. Numquam ita caelum nubilum est ut in sole Rhodos non sit. Lemnii Vulcanum colunt, ideo in Lemno metropo
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ morbũ patit᷑ comitialem:
uboea tam modico De euboea:¬
eitũ diuidua est a boetie continenti
ut dubitandũ sit an numerari
int̾ insulas debeat. Nam late qͣm
uocant terre ponte uingit᷑. & per
fabricam breuissune machine adi¬
tur pede. cheneo ꝓmontorio uadit
in septemtͥonẽ. duob alis in meri¬
diem extendit᷑. quoꝵ gerestos spec¬
tat atticam. chaphereus ꝓminet in
heslespontũ. ubi post ilii excidium
arguiam classem uel minerue ira
uel qd̃ certior ꝓdit memoria. sidus
arcturi grauib affecit casib : de¬
armore parhos nobilis parhos
a delo oppido frequentissima. priusta¬
men minoia quã parhos dicta. Ham
subacta a minoe quoad in creticis
mansit legib minoiam loquebant᷑.
pret̾ marmor dat ꝙ sardam lapidẽ
qͥ marmore qͥdem prestat. int̾ gem¬
mas uͦ uilissimꝰ ducit᷑. Naxon a delo
duo de uiginti milia passuũ separant.
in qua strongile oppidũ. sed naros di¬
onisias. quã naxos pruis dicta. uel qd̃

Expanded text:
hominem morbum patitur comitialem. Euboea tam modico aestu diuidua est a Boeotiae continente, ut dubitandum sit an numerari inter insulas debeat; nam latae quam uocant terrae ponte iungitur et per fabricam breuissimae machinae aditur pede. Cenaeo promunturio uadit in septentrionem, duobus aliis in meridiem extenditur; quorum Geraestos spectat Atticam, Caphereus prominet in Hellespontum. Vbi post Ilii excidium Argiuam classem uel Mineruae ira uel, quod certior prodit memoria, sidus Arcturi grauibus adfecit casibus. Marmore Paros nobilis, Abdelo oppido frequentissima; prius tamen Minoia quam Paros dicta, nam subacta a Minoe, quoad in Creticis mansit legibus, Minoiam loquebantur. Praeter marmor dat et sardam lapidem, qui marmore quidem praestat, inter gemmas uero uilissimus ducitur. Naxon a Delo duodeuiginti milia passuum separant, in qua Strongyle oppidum; sed Naxos Dionysias quam Naxos prius dicta, uel quod
Abbreviated transcription (Latin):
to fines palestine. apud iherosolimam
in tẽplo dei tunc sc̃o et celebri adorare
contẽpsit: sicus suetoniꝰ tnͣquillus refert.
Quod august᷑ ubi ꝑ eũ cõperit. prauo
usus udicio: prudent̃ fecisse laudauit.
Itaq anno imꝑu cesaris qͣdragesimo oe¬
tauo. adeo dira romanos fames consecuta
est: ut cesar lanistarũ familias. om̃iq
peregͥnos. seruoꝵ quoq marimas copris
exceptis medicis ⁊ p̃ceptorib trudi ur¬
be p̃cepit. Ita peccante pͥncipe in sc̃md̃i.
& correpto ꝑ famem poplõ. quantitatẽ
offensionis. qualitas ultionis ostendit.
Deinde ut uerbiᷤ corneli taciti loquar
sene augusto ianꝰ patefactꝰ. dũ apud ex¬
tremos terraꝵ t̾minos noue gentes sepe
ex isu. et aliqͣndo cũ dampno querim¬
tur. usq ad uespasiam durauit ĩperiũ.

Expanded text:
to fines Palaestinae, apud Hierosolymam to fines Palaestinae, apud Hierosolymam in templo Dei tunc sancto et celebri adorare contempsit, sicut Suetonius Tranquillus refert. quod Augustus ubi per eum conperit, prauo usus iudicio prudenter fecisse laudauit. itaque anno imperii Caesaris quadragesimo octauo adeo dira Romanos fames consecuta est, ut Caesar lanistarum familias omnesque peregrinos, seruorum quoque maximas copias, exceptis medicis et praeceptoribus, trudi Vrbe praeceperit. ita peccante principe in sanctum Dei et correpto per famem populo quantitatem offensionis qualitas ultionis ostendit. deinde, ut uerbis Corneli Taciti loquar, sene Augusto Ianus patefactus, dum apud extremos terrarum terminos nouae gentes saepe ex usu et aliquando cum damno quaeruntur, usque ad Vespasiani durauit imp
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ. maloꝵ punitor. uidex omniũ.
Qui formã subsecuturꝰ uerbo ⁊ opere
statuens: quo magis doceret pacientes
in ꝑsecutione: quã pro uita eterna ex¬
ciperent esse oportere. mox ut uirginis
partu edit᷑ mundo apparuit: de passi¬
onib suis cepit. Namq eũ rex iudee
herodes. simul ut natũ cõperit necare
decreuit. Plur ios q tunc par uulos:
dũ unũ insectat᷑ occidit. hic malignis
improbe incurrentib digna punitio
est. Hic in qͣntũ tͣnqͥlle agit᷑ mundꝰ
credentiũ grã. in qmͣtũ ꝑniciose uncͥ¬
etatur: blasphemantiũ pena est. Secu¬
ris ꝑ om̃ia fidelib rp̃ianis quib aut
eterne uite requies in tuto. aut etiam
huiꝰ est in lucro. Quod promptiꝰ eũ per
tus est. dũ ꝑ duodecĩ ut diri annos. elau¬
se belli porte. breuissima pacis tͣnquil¬
licate cohibent᷑. gaiũ nepot̾e suũ cesar
august᷑. ad ordinandas egypti sir ieq
puncias misit. Qui preter iens ab egyo¬

Expanded text:
bonorum, malorum punitor, iudex omnium, bonorum, malorum punitor, iudex omnium, qui formam subsecuturis uerbo et opere statuens, quo magis doceret patientes in persecutionibus, quas pro uita aeterna exciperent, esse oportere, mox ut uirginis partu editus mundo apparuit, de passionibus suis coepit. namque eum rex Iudaeae Herodes simul ut natum conperit, necare decreuit plurimosque tunc paruulos, dum unum insectatur, occidit. hinc malignis inprobe incurrentibus digna punitio est; hinc, in quantum tranquille agitur mundus, credentium gratia, in quantum perniciose inquietatur, blasphemantium poena est, securis per omnia fidelibus Christianis, quibus aut aeternae uitae requies in tuto aut etiam huius in lucro est. quod promptius cum pertus est, dum per duodecim, ut dixi, annos clausae belli portae beatissima pacis tranquillitate cohibentur, Gaium nepotem suum Caesar Augustus ad ordinandas Aegypti Syriaeque prouincias misit. qui praeteriens ab Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
Ita factũ est ut cũ abraham qͣdragesi¬
mo cercio anno nat᷑ est. sub fine qͦdrage¬
¶ simi
sed̃i natiuitas xp̃i conuen̾ĩt. ut iã ñ ip̃e
in parte teren anni. sed in ipso potiꝰ ter¬
cius annꝰ ostenderet᷑. Qui annꝰ quantis¬
et quã nouis quamq inusitatis bonis
abundauerit: satis etiã me ñ ꝓferente
comꝑtũ haberi arbitror. Toto terraꝵ
orbe una pax om̃ib ñ cessatione sed abo¬
litione belloꝵ. clause lani geminiq
porte extirpatis belloꝵ radicib ñ repͥs¬
sis. census ille pͥmus et maximꝰ fuit cũ
in hoc unũ cesaris nom̃ uniu̾sar um
magnaꝵ gentiũ creatura uirauit. si¬
mulq ꝑ cõmunionẽ census uniꝰ socie
tatis effecta est. Igit᷑ anno ab urbe con¬
nat᷑ est xp̃c. salutarẽ mundo afferens
fidem. Uere petra medio rerũ posita
ubi cõminueret᷑ qui offenderet. qui cre¬
deret saluaret᷑ uere ignis ardens. quẽ
qui seqͥtur illuminat᷑. qͥ temptat exu

Expanded text:
Ita factum est, ut cum Abraham quadragesiIta factum est, ut cum Abraham quadragesimo tertio anno natus sit, sub fine quadragesimi secundi nativitas Christi conveniret, ut jam non ipse in parte tertii anni, sed in ipso potius tertius annus oriretur. Qui annus, quantis, quam novis, quamque inusitatis bonis abundaverit, satis etiam me non proferente compertum haberi arbitror; toto terrarum orbe una pax omnium, non cessatione, sed abolitione bellorum, clausae Jani geminae portae, exstirpatis bellorum radicibus, non repressis, census ille primus et maximus fuit, cum in hoc unum Caesaris nomen universa magnarum gentium creatura juravit, simest. Igitur anno ab Vrbe conhristus salutarem mundo adferens fidem, uere petra medio rerum posita, ubi comminueretur qui offenderet, qui crederet saluaretur; uere ignis ardens, quem qui sequitur inluminatur, qui temptat exur
Abbreviated transcription (Latin):
fecto proueheret᷑ imꝑio. tam̃ paululum
et ipsa in occursũ numeri huiꝰ offendit.
Nam septingentesimo conditionis sue an¬
no quatuorde cĩ uicos. incertũ unde consur¬
gens flãma consũpsit. nec unquã ut ait li¬
bius maiore incendio uastata est. ad eo ut
post aliqͦt annos cesar augustꝰ ad repara¬
tionẽ eoꝵ que tunc exusta erant. mag¬
nã iuĩ pecunie ex erario publico largit᷑
sit. Poterã quoq ostendere eundem dupli¬
catũ numerũ mansisse babilonie que
post mille quadrigentos. et quod ereur¬
rit annos. ultime a cyro rege capta est. ni¬
si p̃sentiũ contẽplatione reuocarer. Illud
sane libent̾ aditio. qͥa pͥmũ illiꝰ regum
om̃iũ hini. qͣmiuis & pat̃ eiꝰ belus obs¬
citre pͥmũ regnasse referat᷑. Illiꝰ gͦ nini
repmissiones. ex ciuꝰ semine reꝓmissus
om̃ium augusti cesaris. qͣmius & pater
eiꝰ cesar metator imꝑii potiꝰ qͣm imꝑa¬
menta om̃ia anni uenientis incipiunt.

Expanded text:
perfecto proueheretur imperio, tamen paululum perfecto proueheretur imperio, tamen paululum et ipsa in occursu numeri huius offendit. nam septingentesimo conditionis suae anno quattuordecim uicos eius incertum unde consurgens flamma consumpsit, nec umquam, ut ait Liuius, maiore incendio uastata est; adeo, ut post aliquot annos Caesar Augustus ad reparationem eorum, quae tunc exusta erant, magnam uim pecuniae ex aerario publico largitus sit. poteram quoque ostendere eundem duplicatum numerum mansisse Babyloniae, quae post mille quadringentos et quod excurrit annos ultime a Cyro rege capta est, nisi praesentium contemplatione reuocarer. illud sane libenter adicio, quia primi illius regum omnium Nini — quamuis et pater eius Belus obscure primus regnasse referatur — illius ergo Nini repromissiones, ex cuius semine promissus omniejus Caesar metator imperii potius quam imperamenta omnia anni venientis incipiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sub septemtͥone ẽẽ: cũ ipsa celi plaga cũ
ilexandri magni are posite usq ad nẽ
lub rifeis montib doceant. Carthagi¬
nẽ uͦ uniuerse precelluisse affrice. et ñ
solũ in siciliã. sardiniã. ceteras q adiacen¬
tes insulas. sed etiã in hispaniã regni ter¬
minos tetendisse: historiaꝵ simul moni¬
menta urbiũ q declarant. Dictũ ẽ etiã
uastate ꝑ medos babilonie. et irrupte
igothos rome pares ad modũ annoꝵ
numeros concurrisse. Nunc autẽ his il¬
luid aditio. quo magis clareat. unũ esse
arbitrũ scloꝵ regnoꝵ locoꝵ q omnium
dm. regnũ carchaginense. a conditione
usq ad euersionẽ eiꝰ paulo ampliꝰ quam
septigentis annis stecit. At eque regnũ
macedonitũ. a carano usq ad persen pau¬
ominꝰ quã septingentis. Utrumq ca¬
men septenariꝰ ille numerꝰ. quo iudican¬
tur omĩa cerminauit. roma ipsa etiam
quanuis ad aduentũ dm̃i nr̃i iħu xp̃i ꝑ

Expanded text:
sub septentrione cum ipsa caeli plaga tum sub septentrione cum ipsa caeli plaga tum Alexandri Magni arae positae usque ad nunc sub Riphaeis montibus docent; Carthaginem uero uniuersae praecelluisse Africae et non solum in Siciliam Sardiniam ceterasque adiacentes insulas sed etiam in Hispaniam regni terminos tetendisse, historiarum simul monumenta urbiumque declarant. dictum est etiam, uastatae per Medos Babyloniae et inruptae per Gothos Romae pares admodum annorum numeros cucurrisse. Nunc autem his illud adicio, quo magis clareat unum esse arbitrum saeculorum regnorum locorumque omnium Deum. regnum Carthaginiense a conditione usque ad euersionem eius, paulo amplius quam septingentis annis stetit, aeque regnum Macedonicum a Carano usque ad Persen paulo minus quam septingentis; utrumque tamen septenarius ille numerus, quo iudicantur omnia, terminauit. Roma ipsa etiam, quamnis ad aduentum Domini Iesu Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ualescens. deflurisse illi sub uno tẽpore
nouissimũ regem quo isti primũ fuille.
Illã deinde tunc inuadente cyro captã
uelud in morte coneidise. cũ istã fiduei¬
alicer ad surgente post expulsos reges libe¬
ris uci cepisse consiliis. Precipue cũ uendi¬
cante libertatẽ suã roma. tunc quoq ui¬
deoꝵ populus. qui apud babiloniã sub
regib seruiebat. in sc̃am libertate recep¬
ta iberłm redierit. templũ quoq dñisic̃
ex prophetis p̾dicatũ fuerat reformaret.
Dreterea int̾cessisse dixeram int̾ babiloniũ
regnũ qd̃ ab oriente fuerat. ꝙ romanum
qd̃ ab occidente consurgens hereditati ori¬
entis nucriebat᷑. macedonicũ. affricamĩq
regnũ. hoc est quasi meridie a septẽtrione
breuib uicib partes tutoris curatorisq
tenuisse. Orientis et occidentis regnũ ba¬
bilonicũ ꝙ romanũ uire uocari: neminẽ
iuinqͣ. dubitasse scio. Macedonicũ regnũ

Expanded text:
ualescens; defluxisse illi sub uno tempore ualescens; defluxisse illi sub uno tempore nouissimum regem, cum isti primum fuisse; illam deinde tunc inuadente Cyro captam uelut in mortem concidisse, cum istam fiducialiter adsurgentem post expulsos reges liberis uti coepisse consiliis; praecipue cum, uindicante libertatem suam Roma, tunc quoque Iudaeorum populus, qui apud Babylonam sub regibus seruiebat, in sanctam Hierusalem recepta libertate redierit templumque Domini, sicut a, prophetis praedictum fuerat, reformarit. praeterea intercessisse dixeram inter Babylonium regnum, quod ab oriente fuerat, et Romanum, quod ab occidente consurgens hereditati orientis enutriebatur, Macedonicum Africanumque regnum, hoc est quasi a meridie ac septentrione breuibus uicibus partes tutoris curatorisque tenuisse. orientis et occidentis regnum Babylonium et Romanum iure uocitari, neminem umquam dubitasse scio; Macedonicum regnum
Abbreviated transcription (Latin):
am de oꝑib dũtaxat suis hoc est prescire
qd̃ uelle. qd̃cumq illud p̾sciebatur eu
uoluntas adstipularet᷑ non expectari opor¬
tuit sed creari. Maxime cũ et iouem il¬
lum suũ aceruos formicar ũ in popłos
hominũ ludo uertere solitũ ferant. Por
ro de cura cerimoniar ũ. nec recensendũ
arbitror. qm̃ int̾ sacra continua inces¬
sabilib cladib nullus finis. ac nulla re¬
quies fuit: nisi cũ saluator mundi xp̃e
illurit. Cuiꝰ aduentui p̾destinatã fu¬
isse romani imꝑii pacẽ. et si tã suffici¬
ent̾ ostendisse me arbitror. tam̃ paueis
ad huc supplere conabor. Principio sed̾i
libelli. cũ tempora romane conditionis
stili tenore ꝑstringerem. multa conue¬
nient̃ int̾ babiloniã urbem assiriorũ
tunc princip̃ẽ gentiũ. et romã eque nẽ
gentib dominantẽ compacta conscͥpsi.
fuisse illud pͥmum hoc ultimũ imperiũ.
Illud paulatĩ cedens at istud sensim con¬

Expanded text:
am de operibus dumtaxat suis hoc est praescire am de operibus dumtaxat suis hoc est praescire quod uelle: quodcumque illud praesciebatur, cui uoluntas adstipularetur, non exspectari oportuit sed creari; maxime cum et Iouem illum suum aceruos formicarum in populos hominum ludo uertere solitum ferant. porro autem de cura caerimoniarum nec recensendum arbitror, quoniam inter sacra continua incessabilibus cladibus nullus finis ac nulla requies fuit, nisi cum saluator Mundi Christus inluxit: cuius aduentui praedestinatam fuisse imperii Romani pacem, etsi iam sufficienter ostendisse me arbitror, tamen paucis adhuc supplere conabor. Principio secandi libelli cum tempora Romanae conditionis stili tenore perstringerem, multa conuenienter inter Babylonam urbem Assyriorum tunc principem gentium et Romam aeque nunc gentibus dominantem conpacta conscripsi: fuisse illud primum, hoc ultimum imperium; illud paulatim cedens, at istud sensim con
Abbreviated transcription (Latin):
ut romanũ ĩperium tam amplũ ac t̃a
sublime fieret. cur igit᷑ pacientia eoꝵdẽ
obfuit. ut ante fuerit: an ipsi nũdũ e¬
rant: an ad huc roma ipsa non erat: an
illi ñ colebant᷑: an hec nec dũ idonea im¬
ꝑio uidebat᷑ : siñdũ erant dii. cessat in¬
tencio. Ut qͥd enĩ iam ibi eoꝵ discutio
moram. ubine ipsam qͥdem inuenio na¬
turã: si autẽ erant dii aut potentia eoꝵ
ut ipsi iudicant. aut patiencia: inculpa¬
bilis est. uel pacientia si fuit. uel poten¬
ca lidefuit. Nut li magil siuadibile
uidet᷑. fusse tc̃ qͥdem d̾os qui prouehere
potuissent. sed ñdum exticisse romanos:
qͥ prouehi iure possent. nos auctorem re¬
rũ potentiã ñ artificẽ sed scientiam que¬
rimꝰ. de diis qͥppe ut putant magnis ñde
fabris uilissimis questio est. qͥb msi mati¬
ria accedat: ars cessat. Si enĩ prescisse illis
ac uoluisse presto fuit semꝑ. ĩmo etiã sub¬
iacente prescientia quã apud om̃ipotenti¬

Expanded text:
tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia eorundem obfuit, ut ante non fieret ? an ipsi dii nondum erant? an adhuc Roma ipsa non erat? an illi non colebantur ? an haec necdum idonea imperio uidebatur? si nondum erant dii, cessat intentio; in quid enim iam ibi eorum discutio moram, ubi ne ipsam quidem inuenio naturam? si autem erant dii, aut potentia eorum, ut ipsi indicant, aut patientia in culpa est: uel patientia, si fuit, uel potentia, si defuit. aut, si magis suadibile uidetur fuisse tunc quidem deos, qui prouehere potuissent, sed nondum exstitisse Romanos, qui prouehi iure possent, nos auctorem rerum potentiam, non artificem scientiam quaerimus. de diis quippe, ut putant, magnis, non de fabris uilissimis quaestio est, quibus nisi materia accedat, ars cessat. si enim praescisse illis ac uoluisse praesto semper fuit, immo etiam subiacente praescientia, quia apud omnipotenti
Abbreviated transcription (Latin):
ta. hoꝵ ipsoꝵ quib hec respondere cogi¬
mur: insectatione mordent᷑. septimo li
bello si tñ adiuuante dño suffecero cõpre¬
hendam. ut qm̃ ab mitio ⁊ peccare hõies
et puniri ꝓpter peccata non tacui. nẽ qͦq
que ꝑsecutiones xp̃ianoꝵ acte sunt. ⁊ q̃ ulti¬
ones secute sunt. absq eo qd̾ om̃s ad peccan¬

Expanded text:
ta, horum ipsorum, quibus haec respondere cogita, horum ipsorum, quibus haec respondere cogimur, insectatbello, si tamen adiuuante Domino suffecero, conprehendam, ut, quoniam ab initio et peccare homines et puniri propter peccata non tacui, nunc quoque, quae persecutiones Christianorum actae sint et quae ultiones secutae sint, absque eo quod omnes ad peccan
Abbreviated transcription (Latin):
sit. quando et d̾s homo uideri. et esse
censui statĩ asseript᷑ ut natꝰ est. Hee est
pͥma illa clar issimaq professio. q̃ cesarẽ.
om̃ium pͥncipem. romanosq rerũ dño.
sigillatĩ cunctoꝵ hominũ edica asscͥpti¬
one signauit. In qua se et ip̃e qͥ cunctoᷤ
mani in hunc mundũ ne babilonio qͥ¬
dem uel macedonio ut ñ dicã minori
cuiquã regno concessũ fuit. Nec dubi¬
um q̃m om̃ium cognitioni fidei. inspec
urbem nutu suo auctã. defensamq in
hunc rerũ apicẽ ꝓuexit. cuiꝰ potissime
uoluit esse cũuenit. dicendꝰ utiq ciuis ro¬
mani. census ꝓfessione romani. Quãob¬
rem. qͥa ad tẽporis ꝑuentũ est. quo et
dñs xp̃c. hunc mundũ pͥmũ aduentu suo
illustrauit. regnũ q cesari tranqͥllissimũ
dedit: hunc quoq sextũ libellũ hoc fi¬
ne concluserim. ut germinantia tẽpora
xp̃iana. magisq int̾ repͥmentium manꝰ
crescentia. et que adhuc in ꝓuectu posi¬

Expanded text:
sit, quando et Deus homo videri, et esse sit, quando et Deus homo videri, et esse censui statim ascriptus ut natus est. Haec est prima illa clarissimaque professio, quae Caesarem omnium principem, Romanosque rerum dominos singillatim cunctorum hominum edita ascriptione signavit, in qua se et ipse, qui cum cunctos mani in hunc modum, ne Babylonio quidem vel Macedonico, ut non dicam minori cuiquam regno, concessum fuit. Nec dubium, quin omnium cognitioni, fidei, inspecturbem nutu suo auctam defensamque, in hunc rerum apicem provexerit, cujus potissime voluit esse cum venit, dicendus utique civis Romanus, census professione Romani. Quamobrem quia ad id temporis perventum est, quo et Dominus Christus hunc mundum primum adventu suo illustravit, regnumque Caesari tranquillissimum dedit, hunc quoque sextum libellum hoc fine concluserim: ut germinantia tempora Christiana, magisque inter reprimentium manus crescentia, et quae adhuc in provectu posi
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Dñi appellationem ut homo declima¬
uit. Nam cũ eodem spectante ludos pro¬
nuntiatũ esset. in mimo dñm equũ
et bonũ. Uniuersiq quasi de ipso dictũ
esset. exultantes approbauissent: et statĩ
quidem manu. uultuq indecoras adu¬
lationes repressit. et in sequenti die gra¬
uissimo corripuit edicto. dominũ q le
post hec appellari. nec a liber is quidem
et nepotib suis. uel serio. uel ioco pasu
est. Igit᷑ esdem temꝑe. idest eo anno quo
firmissimã uerissimã q pacem ordina
aduentui: par ista famulata est. Incꝰ
ortu audientib hominib exultantes
angłi. cecinerunt gła in excelsis d̾o. q
in terra pax hominib bone uoluntati.
Eo q temꝑe hic ad quẽ rerũ omnium¬
sũma consenserat dñm se bomĩ appella¬
tus est. Sodemq anno t unc pͥmũ idem
cesar. quẽ his tantis misteriis p̾destina¬
uerat ds̃. censũ agi singłarum ubiq
prouinciaꝵ et censeri om̃s homines uis¬

Expanded text:
ret. domini appellationem ut homo declinaret. domini appellationem ut homo declinauit. nam cum eodem spectante ludos pronuntiatum esset in mimo o dominum aequum et bonum uniuersique, quasi de ipso dictum esset, exultantes adprobauissent, et statim quidem manu uultuque indecoras adulationes repressit et insequenti die grauissimo corripuit edicto dominumque se posthac appellari ne a liberis quidem aut nepotibus suis uel serio uel ioco passus est. Igitur eo tempore, id est eo anno quo firmissimam nerissimamque pacem ordinats, cuius aduentui pax ista famulata est, in cuius ortu audientibus hominibus exultantes angeli cecinerunt. Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. eodemque tempore hic, ad quesumma concesserat, dominum se hominum appellatus est. Eodem quoque anno tunc primum idem Caesar, quem his tantis mysteriis praedestinaverat Deus, censum agi singularum ubique provinciarum, et censeri omnes homines jus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium oculis signarent᷑. atq in se solos
om̃is uigor romani imꝑii uertendus esi
quippe quos pristine ulciscende crassia¬
ne cedis conscientia mordebat. ultro sig¬
naq crasio int̾fecto abstulerant: ad ce¬
sarem remiserunt. regiis q obsidib
traditis firmũ fedus fideli supplicatione
taq anno ab urbe condita septigente
ab oriente in occidentẽ. a septẽtrione
in meridiem. ac ꝑ totũ occeani circu¬
ium cunctis gentib una pace compo¬
sitis. ian portas tercio ipse tunc claulit¬
quasex eo ꝑ duodecim fere annos quie¬
tissimo semꝑ obseratas otio ip̃a etiam rubigo
signauit. nec pͥus umqͣm nͥ sub extrema se¬
nec̾tute augusti pulsate atheniensiũ sediti¬
one. q dacoꝵ cõmonitione patuer̃t. Ciausis
gͥ iani portis rempublicam qͣm bello qͣsie¬
rat. pace nutͥre. atq amplificare studens.
leges plurimas statuit ꝑ qͣs humanũ gnꝰ
libera reuerentia discipline morem gere¬

Expanded text:
omnium oculis signarentur atque in se solos omnium oculis signarentur atque in se solos omnis uigor Romani imperii uertendus esset, quippe quos pristina ulciscendae Crassianae caedis conscientia mordebat, ultro signa, quae Crasso interfecto abstulerant, ad Caesarem remiserunt regiisque obsidibus traditis firmum foedus fideli supplicatione taque anno ab Vrbe condita DCCLII Caeab oriente in occidente, a septentrione in meridie ac per totum oceani circulum cunctis gentibus una pace conpositis Iani portas ipse tunc clauquas ex eo per duodeoim fere annos quietissimo semper obseratas otio ipsa etiam robigo signauit, nec prius umquam nisi sub extrema senectute Augusti pulsatae Atheniensium seditione et Dacorum commotione patuerunt. clausis igitur Iani portis rempublicam, quam bello quaesiuerat, pace enutrire atque amplificare studens leges plurimas statuit, per quas humanum genus libera reuerentia disciplinae morem gere