comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
igitur sermone om̃a conclusit di¬
cens. & hissimilia. Quȩ utinã tam
facile uitare possemꝰ. quã facile in-¬
telligimꝰ. P redico inquit uobis sic̃
p̃dixi: qm̃ qui talia agunt regnũ
dĩ ñ consequent᷑ Ubi antea p̃dixe¬
rat: Non regnet in qͥt peccatum
diendũ desideriis eius. Peccatũ om̃s
istas species ht̃: in quib nc̃ discri.¬
minandis plus forsitan quã opor¬
tuit immorati sumꝰ Ergo in aĩa
in qua peccatũ regnauerat:. ñ poti
dĩ regnare regnũ. Quȩ enĩ parc¬
cipatio iustitiȩ & iniquitati: Quc
cõmunicatio luci ad tenebras:
Qui consensus xp̃o. & belial: Et
putamus nos regnũ dĩ consequisi
a fornicatione. idolatria. or uent¬
ficiis ammunes sumꝰ. Eoce mimic¬
tiȩ. contentio. ira rixa. dissensio.
ebrietas quoq oe cȩtera quȩ parua
arbitram̃: excludunt nos a regni
cłi Nec refert unus quis abeattas¬
dine excludatur: an plurib cumn
om̃a similit̾ excluclant. In latinꝰ
codicib adulteriũ quoq & imipi.¬

Expanded text:
nclusit dicens, et his similia. Quae utinam tam facile vitare possemus, quam facile intelligimus. Praedico, inquit, vobis sicut praedixi: quoniam qui talia agunt, regnum Dei non consequentur. Ubi ante praedixerat: Non regnet, inquit, peccatum diendum desideriis ejus . Peccatum omnes istas species habet, in quibus nunc discriminandis plus forsitan quam oportuit, immorati sumus. Ergo in anima, in qua peccatum regnaverit, non potest Dei regnare regnum. Quae enim participatio justitiae et iniquitati? quae communicatio luci ad tenebras? qui consensus Christo et Belial . Et putamus nos regnum Dei consequi, si a fornicatione, idololatria, et veneficiis immunes simus. Ecce inimicitiae, contentio, ira, rixa, dissensio, ebrietas quoque, et caetera quae parva arbitramur, excludunt nos a regno Dei. Nec refert uno quis a beatitudine excludatur, an pluribus, cum omnia similiter excludant. In Latinis codicibus, adulterium quoque, et impu
Abbreviated transcription (Latin):
ionis saluos facere credentes
ñ insapientia ũbi. ut ñ euacuaret᷑
crux xp̃i. Ubi enĩ sapiens. ubi grã¬
maticus. ubi causarũ naturaliũ
scrutatores: Nec in ꝑsuasibilibus
ũbis sapientiȩ. sed in ostensione
uirtutis & sp̃s ut fides credentiũ
ñ eẽt in sapientia hominũ sed in uir.¬
tute dĩ Quã obrẽ & ipse apłs ad eodẽ
corinthios loquebat᷑ Et ego uenien

Expanded text:
ionis, salvos facere credentes: non in sapientia verbi, ut non evacuaretur crux Christi. Ubi enim sapiens, ubi grammaticus, ubi causarum naturalium scrutatores? Nec in persuasibilibus sapientiae verbis, sed in ostensione virtutis et spiritus: ut fides credentium non esset in sapientia hominum, sed in virtute Dei. Quamobrem et ipse Apostolus ad eosdem Corint
Abbreviated transcription (Latin):
muncdiciã. & luxuriã nominauit
Quartũ in catalogo oꝑũ carnis.
idolatria locũ tenet. Qui enim
semel se luxuriȩ uoluptatiq ꝑmi¬
serit: ñ respicit creatorẽ Alias au¬
tem: om̃is idolatria festiuitate.
gula. uentre. & his quȩ infra uen¬
trem sunt delectatur. Et ne forsi¬
tan ueneficia & maleficȩ artes
ñ uderentur in nouo phibitȩ
testam̃to: ipse quoq int̾ carnis
oꝑa nominantur. quia sepe ma-¬
gicis artib & amare miseris e ue-¬
nit et amari. inmicitia quoq quȩ post
ueneficia ponitur quẽ habeat reatũ.
manifesto crimini subiecta decla.¬
rat. Quantũ enĩ in nobis ẽ. nulliutᷤ
eẽ debemus inimici. sed cũ om̃ibus
habere pacẽ Qd si loquentes ueri¬
tatẽ. aliquos meruerimus in imicos:
inimici sunt ueritatis. Nã & quod

Expanded text:
munditiam et luxuriam nominavit. munditiam et luxuriam nominavit. Quartum, in catalogo operum carnis, idololatria locum tenet. Qui enim semel se luxuriae voluptatique permiserit, non respicit Creatorem. Alias autem omnis idololatria, festivitate, gula, ventre, et his quae infra ventrem sunt, delectatur. Et ne forsitan veneficia, et maleficae artes non viderentur in novo prohibitae Testamento, ipsae quoque inter carnis opera nominantur. Quia saepe magicis artibus, et amare miseris evenit et amari. Inimicitia quoque, quae post veneficia ponitur, quem habeat reatum, manifesti criminis subjectio declarat. Quantum enim in nobis est, nullius esse debemus inimici, sed cum omnibus ere debemus. Quod si loquentes veritatem aliquos meruerimus inimicos, inimici sunt veritatis. Vnde & ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
mũ itaq carnis opus ẽ fornica
Manifesta in exorho posuit.
tio maioris ẽ criminis: quia
lit membra xp̃i . & facit ea
ra meretricis. Erunt quippe
o in carne una. Qui ñ ẽ fide.¬
m̃bra meretricis Et econtrario. infi¬
delis infornicatione sua utrũ molet
an ȩdificet templũ idolo. nescio Per
uicia quippe uel maxime demo-¬
nes coluntur. Hoc enĩ unũ scio qđ
qui pꝰ fide̾ xp̃i. fornicat᷑: uiolat
templũ dĩ Sedm opus carnis im¬
mundicia nuncupat᷑. & eã comes
luxuria sequitur. Quomͦ enĩ in
ueteri lege de nefandis criminib
quȩ in occulto fiunt. & ea nomina.¬
re turpissimũ ẽ. ne & dicentis os.
o aures auchentiũ polluerentur:
gñalit̃ scriptura cõplexa ẽ dicenᷤ.
uerecundos uel reuerentes facite
filios isrł ab om̃i immundicia.
sic in hoc loco extra cȩteras ordi¬
narias uoluptates. ipsarũ quoq
oꝑa nuptiarũ. si ñ uerecunde &cũ
honestate quasi sub oculis dĩ fiant.
ut tantũ liberis seruiatur: im¬

Expanded text:
mum itaque carnis opus, est fornicatio. Manifesta in exordio posuit, ne cator majoris est criminis: quia tollit membra Christi, et facit ea membra meretricis. Erunt quippe duo in carne una. Qui non est fidmbra meretricis. E contrario infidelis in fornicatione sua utrum violet, an aedificet templum idolo, nescio. Per vitia quippe luxuriae vel maxime daemones coluntur. Hoc unum scio, quod qui post fidem Christi fornicatur violat templum Dei. Secundum opus carnis immunditia nuncupatur, et eam comes luxuria sequitur. Quomodo enim in veteri lege de nefandis criminibus, quae in occulto fiunt, et ea nominare turpissimum est, ne et dicentis os, et aures audientium polluerentur, aliter Scriptura complexa est, dicens: Verecundos, vel reverentes facite filios Israel ab omni immunditia : sic in hoc loco caeteras extraordinarias voluptates, ipsarum quoque opera nuptiarum, si non verecunde, et cum honestate, quasi sub oculis Dei fiant, ut tantum liberis serviatur, im
Abbreviated transcription (Latin):
um mecdia anima consistit. ha
tuũ: quia fieri potest ut cũ car¬
ni consenserint. &r oꝑa eius fe¬
cerit : rursũ ꝑpenitentiã se
remordens sp̃ui copuletur & oꝑa eius
efficiat. Hoc ẽ gͦ qd ait. hȩc enĩ mui
quȩcũq uultis illa faciatis. ñ quo ꝓpͥũ
nob̾ tulerit arbitriũ. quo uel carm
uel sp̃i assentiam̾. sed quia quod fa
dis laboris or disputationis ẽ nimiȩ.
aliqua repꝑire: quȩ nec ad carnẽ
uideantur ꝑtinere. nec ad spm Car¬
nales dicim̃. qͣndo totos nos uolup¬
tatibus clamus. spũales. quando scm̃
mus instruente. ipso docemur auc¬
tore. Animales reor ẽẽ philoso¬
phos qui ꝓpͥos cogitatus putant eẽ
sapientiã: de quib recte dr̃ Ani
ut manifestius fiat: aliquod su¬
mamꝰ exemplũ. Caro. taerra: ani-¬
ma. aurũ: sp̃s ignis uocetur Quã-¬
diu aurũ fuerit in t̾ra ꝑdit uoca¬
bulũ suũ. &t a t̾ra cui cõmixtũ ẽ

Expanded text:
um media anima constitit, habum media anima constitit, habtuum: 501 quia fieri potest, ut cum carni consenserit, et opera ejus fecerit, rursum per poenitentiam se remordens, spiritui copuletur, et opera ejus efficiat. Hoc est ergo quod ait: Haec enim sibi quaecumque vultis, illa faciatis. Non quo proprium nobis tulerit arbitrium, quo vel carni, vel spiritui assentiamur: sed quia quod facdis laboris et disputationis est nimiae, aliqua reperire, quae nec ad carnem videantur pertinere, nec ad spiritum. Carnales dicimur, quando totos nos voluptatibus damus. Spirituales, quando Spirimus instruente, ipso docemur auctore. Animales reor esse philosophos, qui proprios cogitatus putant esse sapientiam, de quibus recte dicitur: Animut manifestius fiat, aliquod sumamus exemplum: Caro, terra, anima, aurum, spiritus, ignis vocentur. Quamdiu aurum fuerit in terra, perdit vocabulum suum, et a terra cui commi
Abbreviated transcription (Latin):
nis mortificauerint. & semi¬
uitã ȩternã. quotienscũq
ptatẽ carnis senserint titil
ñ ꝑficere desideriũ enis. qđ
se si expletũ fuerit. blandiri
animi imꝑio. corporis seruitio magis
qui in occulto. & circũcisio cordis in
spũ ñ littera: eos ambulare sp̃u &
carnis desideriũ ñ ꝑficere dicimus.
qui spualiter egrediunt᷑ egiptũ. &
sp̃uałe escã potũq de spiritali hau¬
riunt petra. qui ñ iudicantur inci¬
bo aut potu. aut in parte dici festi.
aut neomeniȩ & sabbati: sed ambu
sed fructus metentes intelligentiȩ
spũalis Tertia quoq int̾pretatio
a quibda in hoc loco dicta ẽ. sed
quȩ ñ multũ discrepet a secunda:
ut desideriũ carnis in his asserant
ẽẽ qui paruuli in xp̃o sunt. iter
autẽ sp̃s in ꝑfectis uiris: &x ẽẽ sensũ.
In grauitate sp̃s. id ẽ in itinere ui¬
ri ambulate ꝑfecti: uiri & ñ facie
tib delectabitur & breuib. sp̃s
ꝑpetuis &r futuris. Int̾ hoc uirgi¬

Expanded text:
nis mortificaverint ei semivitam aeternam, quotiescumque voluptatem carnis senserint titillare, non perficere desiderium ejus quod quidem si expletum fuerit, blandiri , Animi imperio, corporis servitio magis qui in occulto, et circumcisio cordis in spiritu, non littera, eos ambulare spiritu, et carnis desiderium non perficere dicimus, qui spiritualiter egrediuntur Aegyptum, et spiritualem escam potumque de spirituali hauriunt petra, qui non judicantur in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae et sabbati, sed ambuliderium, sed fructus metentes intelligentiae spiritualis. Tertia quoque interpretatio a quibusdam in hoc loco dicta est, sed quae non multum discrepet a secunda, ut desiderium carnis in his asserant esse qui parvuli in Christo sunt: iter autem spiritus in perfectis viris, et esse sensum: In gravitate spiritus, id est, in itinere viri ambulate perfecti, et non faciettibus delectatur et brevibus: spiritus perpetuis et futuris. Inter hoc jurgi
Abbreviated transcription (Latin):
Hata fuerit & polita ñ ẽ nitida
ñ ht mixtã cũ decore gͣuitatẽ. sed
imodũ diuitũ rusticorũ. opibus
sinsmagis arguit᷑ quã exornatur
Qrorsũ ista. Uidelicet ut et uobis
aQtis qui forte legere uoluerint.
s sponsũ. me ñ panegyricũ aut
oũsiã seribere. sed cõmentari
Md ẽ hoc habere ꝓpositũ. ñ ut
ũba laudent᷑. sed ut quȩ ab alitꝰ
Licta st̃. ita intelligant᷑. ut dicta
Officii mei ẽ obscura dissere.¬
i anifesta ꝑstringere: in dubitᷤ
iiorari Unde & aplerisq cõm̃¬
opus ex planatio nominat᷑¬

Expanded text:
t polita, non est nitida, non habet mixtam cum decore gravitatem; sed in modum divitum rusticorum, opibus suis magis arguitur, quam exornatur. Quorsum ista? videlicet ut et vobis, et caeteris qui forte legere voluerint sit responsum, me non panegyricum, aut controversiam scribere, sed commentarium, id est, hoc habere propositum, non ut mea verba laudentur, sed ut quae ab alio bene dicta sunt, ita intelligantur ut dicta sunt. Officii mei est obscura disserere, manifesta perstringere, in dubiis immorari. Unde et a plerisque commeopus, explanatio nominatu
Abbreviated transcription (Latin):
ita ex muliere nasci uoluit &r ẽẽ sub
lege ut eos qui erant sub muliere
&e sub lege saluaret. Et certe ñ est
natus de muliere. id ẽ de nupta
sed uirgine: uerũ ab usiue. uirgo
mulier appellata ẽ. ꝓpt̾ eos qui
illã fuisse uirginẽ nesciebant Ut
itaq ꝓpt̾ illos qui scãm mariam
arbitrabantur maritatã in ulier
ꝓ uirgine posita ẽ: sic ꝓpt̾ eos qui
estimabant xp̃m eẽ sub lege. nesci¬
entes quia factus eẽt his qui erant
sub lege quasi sub lege. dr̃ & ipse fa¬
tus eẽ sub lege¬
nis: quȩ sunt fornicatio. inmun

Expanded text:
ita et ex muliere nasci voluit, et esse sub ita et ex muliere nasci voluit, et esse sub Lege, ut eos qui nati erant de muliere, et sub Lege, salvaret. Et certe non est natus de muliere, id est, de nupta, sed de virgine. Verum abusive virgo mulier appellata est, propter eos qui illam fuisse virginem nesciebant. Ut itaque propter illos, qui sanctam Mariam arbitrabantur maritum habere, mulier pro virgine posita est: sic propter eos qui aestimabant Christum esse sub Lege, nescientes quia factus esset his qui erant sub Lege, quasi sub Lege, dicitur et ipse factus esse sub Legenis, quae sun
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib om̃a faceret ut om̃s lucrifa¬
ceret. ñ dix̃ factus sub lege. sed factꝰ
quasi sub lege: ut ostenderet se ñ
ueritatẽ legis. sed similitudinẽ custo¬
disse Uidem̃ nob̃ soluisse ꝓpositã
quȩstionẽ. Sed quid faciemꝰ de illo
pauli capitulo dicentis. cũ autẽ ue¬
nit plenitudo temporis. iisit ds̃
filiũ suũ fac tũ ex muliere. fac tũ
sub lege. ut eos qui sub lege erant
xp̃c sub lege fuit. & ñ quasi sub le.¬
ge:. tota illa suꝑior disputatio ua¬
cua fiet. Uerũ & ot hȩc oppositio
de soluitur loco Qui enĩ ꝓpterea
factus sub lege ẽ. ut cos qui erant
sub lege redimeret : utiq cũ eẽt
liber a lege. legi se subdidit uolun¬
tate. Et multo erat paulo lib̾ior.
qui ñ sub lege. sed quasi sub lege se
fuisse testatus ẽ. Et quomͦ incenũ
& baratrũ mortis. ꝓpt̃ nos descen-¬
dit. qui orabamꝰ dicentes quis me li¬
berabit de corpore mortis huius:

Expanded text:
omnibus omnia, ut omnes lucrifaomnibus omnia, ut omnes lucrifaceret : non dixit, factus sub Lege, sed, factus quasi sub Lege, ut ostenderet se non veritatem Legis, sed similitudinem custodisse. Videmur nobis solvisse propositam quaestionem. Sed quid faciemus de illo Pauli capitulo 504 dicentis: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus filium suum, factum est muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, Christus sub Lege fuit, et non quasi sub Lege, tota illa superior disputatio vacua fiet. Verum et haec oppositio de suo solvetur loco. Qui enim propterea factus sub Lege est, ut eos qui erant sub Lege, redimeret, utique cum esset liber a Lege, Legi se subdidit voluntate: et multo erat Paulo liberior, qui non sub Lege, sed quasi sub Lege se fuisse testatus est. Et quomodo in coenum et barathrum mortis propter nos descendit, qui orabamus dicentes: Quis me liberabit de corpore mortis hujus ?
Abbreviated transcription (Latin):
efficim᷑ sp̃uales. & sub lege eẽ desisti
in cȩteris legimꝰ sp̃m mansuetudintᷤ
or sp̃m fidei: sed simplicit̾ sp̃s appel¬
letur. Quȩ quidẽ minutiȩ. magis
in greco quã in nr̃am linguã obser¬
uatȩ qui arthrã penitus ñ habemꝰ:
uidentur aliquid habere mom̃ti
Quęritur in hoc loco. si quicũq sp̃u
ducitur ñ ẽ sub lege: utrũ moyses
tes sp̃m sub lege ñ fuerint. qͦd apłs
hic affirmat: aut quod ẽ tercium.
sub lege uiuentes. sp̃m ñ habuerint:
quod de tantis uiris ẽ inefas ẽ cre-¬
dere Ad quod nos breuit̃ responde¬
mus. ñ idẽ cẽ sub lege. & ẽẽ quasi sub
lege: qͦmͦ ñ id ipsũ ẽ insimilitudine
carnis peccati. & in carne ẽẽ peccati.
nec idẽ sonat uerus serpens. & aerei
similitudo serpentis. quẽ moyses in
quidẽ eẽ sub lege. sed eos qui sub le¬
ge erant redimeret lucrifacerent.
&t ab humilitate litterȩ ad altitu.¬
dinẽ sp̃s ꝓuocarent. Nam & pau¬
lus qui iudȩis iudeus factus est oc

Expanded text:
efficimur spirituales, et sub Lege esse desistimin caeteris legimus, spiritum mansuetudinis, et spiritum fidei: sed simpliciter Spiritus appellatur: quae quidem minutiae magis in Graeco, quam in nostra lingua observatae qui ἄρθρα penitus non habemus videtur aliquid habere momenti. Quaeritur in hoc loco, si quicumque spiritu ducitur, non est sub Lege, utrum Moses etes spiritum, sub Lege non fuerint, quod Apostolus hic affirmat: aut quod est tertium, sub Lege viventes, spiritum non habuerint, quod de tantis viris nefas est credere. Ad quod nos breviter respondebimus: Non idem esse sub Lege esse, et esse quasi sub Lege: quomodo non idipsum est, in similitudine carnis peccati, et in carne esse peccati. Nec idem sonat verus serpens. et aerei similitudo serpentis, quem Moyses in quidem esse sub Lege; sed eos qui sub Lege erant lucrifacerent, et ab humilitate litterae, ad altitudinem spiritus provocarent. Nam et Paulus qui Judaeis Judaeus factus est, et
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. meũ malũ facio. ñne hoc qͥ
sequitur in me expletur. si inuicen
mordetis & comeditis. uidete ne ah
inuic̃e consumamini: Caritatis
cũ gaudentib gaudens. alieno ul¬
nere uulneratur: Quis fr̃is mort
ꝑimitur: Om̃s magis amatores
nr̃i: quã amatores di sumꝰ. Uide
quantũ bonũ sit caritatis. Si ta
martiriũ fecerimꝰ. ut nr̃as uelia
ab hominib reliquias honorar
si opinionẽ uulgi sec tantes. ino¬
pidi sanguinẽ fuderimꝰ. & subs¬
tiã nram usq ad m̃dicitatẽ ꝓpͥa

Expanded text:
bonum, meum malum facio, nonne hoc quod bonum, meum malum facio, nonne hoc quod sequitur, in me expletur: Si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini? Charitatis cum gaudentibus gaudens, alieno vulnere vulneratur? Quis fratris morte perimitur? Omnes magis amatores nostri, quam amatores Dei sumus. Vide quantum bonum sit charitatis. Si ita martyrium fecerimus, ut nostras velimus ab hominibus reliquias honorari: si opinionem vulgi sectantes, intrepidi sanguinem fuderimus, et substantiam nostram usque ad mendicitatem propriam
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ: ut filiũ suũ carissimũ. &
unigenitũ daret ꝓ nobis. Ei autẽ
qui semel sp̃u uiuens oꝑa carnis
mortificauit. & a saluatore dilec¬
tus nequaꝗͣ seruus sed amicus uo¬
catur. ñ ẽ ultͣ lex posita: quȩ im¬
nefarus ẽstituta ẽ. At nc̃ cũ om̃a
quȩ difficiliora sunt. uel modica
ex parte faciamꝰ: hoc solũ ñ facimꝰ.
qđ ot factu facilius ẽ: &e absq quo
cassa st̃ uniũsa quȩ facimꝰ seiu¬
niũ corporis sentit iniuria. ui¬
giliȩ carnẽ macerant: elemosinȩ labor
querunt᷑. sanguis in martirio quãuis
ardeat fides. tam̃ sine timore & dolon
ñ funditur. Hȩc om̃a sunt qui faci¬
ant. sola caritas sine labore ẽ. Et
quia sola cor mundũ efficit: a cdia¬
bolo expugnatur in nobis. ne dm̃ pu¬
ra m̃te uideamꝰ. Quando enĩ sedens
loquor contͣ frẽm meũ. &r contͣ filiꝰ
matris meȩ pono scandalũ. qͣndo
aliena torqueor felicitate. & alter

Expanded text:
mundum, ut Filium suum charissimum, et mundum, ut Filium suum charissimum, et unigenitum daret pro nobis. Ei autem qui semel spiritu vivens, opera carnis mortificavit, et a Salvatore dilectus, nequaquam servus, sed amicus vocatur, non est ultra Lex posita, quae imnefariis constituta est. At nunc cum omnia quae difficiliora sunt, vel modica ex parte faciamus, hoc solum non facimus, quod et factu facilius est, et absque quo cassa sunt universa quae facimus. Jejunii corpus sentit injuriam: vigiliae carnem macerant: eleemosynae labore quaeruntur: sanguis in Martyrio, quamvis ardeat fides, tamen sine dolore et timore non funditur. Haec omnia sunt qui faciant: sola charitas sine labore est. Et quia sola cor mundum efficit, a diabolo expugnatur in nobis, ne Deum pura mente videamus. Quando enim sedens loquor contra fratrem meum, et contra filium matris meae pono scandalum , quando aliena torqueor felicitate, et alterius
Abbreviated transcription (Latin):
ulterari uxorẽ meã. nolo substan¬
tiã diripi. nolo me falso oppͥmi
testimonio. & ut cuncta breui
sermone cõp̃hendã. indigne fero
aliquid mͥ fieri quod iniustũ
ẽ Hȩc eadẽ si ꝑ caritatẽ in me
oꝑantẽ uel fecero alteri. uel uoluero:
lex om̃is impleta ẽ. Nec difficile ẽ
tatis obseruatione teneantur. Hoc
ostendere arduũ ẽ. quomͦ hostiȩ
quoq quȩ in leuitico sunt p̃ceptȩ. or
ciborũ uel abstinentia. uel ꝑmissio.
cũ alia munda. alia dicant᷑ immũ¬
da. sollemnitatũ quoq iugis ꝑ an-¬
nos recursus. in uno caritatis p̾cepto
recapitulent᷑: ñͥ forte quis illo se
transferat. ut affirmet legẽ sp̃ualẽ
cẽ & imaginib &r exemplarib nos
cȩlestiũ deseruisse anteꝗͣ uerus pon¬
tifex adueniret. qui postꝗͣ semel
se ipsũ offerens uictimã suo sangui¬
ne nos redemit. om̃is illa pͥscȩ le¬
gis uarietas o difficultas in ipsius
suꝑ om̃is homines dilec tione cõple¬
ta ẽ In tantũ quippe pat̾ amauit

Expanded text:
ulterari uxorem meam, nolo substantiam diripi, nolo me falso opprimi testimonio, et ut cuncta brevi sermone comprehendam, indigne fero aliquid mihi fieri quod injustum est. Haec eadem si 498 per charitatem in me operantem, vel fecero alteri, vel voluero, lex omnis impleta est. Nec difficile est tatis observatione teneantur. Hoc ostendere arduum est, quomodo hostiae quoque, quae in Levitico sunt praeceptae, et ciborum vel abstinentia, vel permissio, cum alia munda, alia dicantur immunda, solemnitatum quoque jugis per annos recursus, in uno charitatis praecepto recapitulentur. Nisi forte quis illo se transferat, ut affirmet Legem spiritualem esse, et imaginibus et exemplaribus nos coelestium deservisse, antequam verus Pontifex adveniret: qui postquam semel seipsum offerens victimam, suo sanguine nos redemit, omnis illa priscae Legis varietas, et difficultas, in ipsius super homines dilectione completa est. Intantum quippe Pater amavit
Abbreviated transcription (Latin):
dolore patris se tenere ñ poterat
Mutabat uocẽ & quib blanditus
fuerat irascebat᷑: ut quos nequiue¬
rat lenitate. saltim ob iurgatiõe
mo. uidensq aliã legẽ in corpo¬
re suo captiuantẽ se. or ducentẽ
in lege peccati semel fuerit
hoc locutus: in qͦd frequenter
scõs uiros cadere ꝑspicimꝰ. Sed oe il¬
lud dci potest. licet suꝑfluũ qͥb da
ẽẽ uideatur. qđ paulus ẽẽ ñ tam
maledxerit eis quã orauerit ꝓ il¬
lis. ut eas partes corporis ꝑderent
ꝑ quas delinquere cogebantur: et
aliquẽ sine oculo & sine manu
or sine pede & qualibet alia par¬
te m̃broꝵ intrare in regnũ cȩlo
quã totũ ire in gehennã: Ita or ne
optare eis magis unã partẽ corpo¬
poris ꝑdere. quã ꝑ occasionẽ integ
corporis ꝑpetuo igne damnari
Hic locus siqͣndo ab ethnicis rep̃¬
henditur: quomͦ eis responderi pa¬
sit ostendimꝰ. Nc̃ a nobis contra
hereticos ꝓferantur. martionem

Expanded text:
dolore patris, se tenere non poterat: dolore patris, se tenere non poterat: mutabat vocem, et quibus blanditus fuerat, irascebatur, ut quos nequiverat lenitate, saltem objurgatione mo, vidensque aliam legem in corpore suo captivantem se, et ducentem in lege peccati, semel fuerit hoc locutus, in quod frequenter sanctos viros cadere perspicimus. Sed et illud dici potest licet superfluum quibusdam esse videatur quod Paulus non tam maledixerit eis, quam oraverit pro illis, ut eas partes corporis perderent, per quas delinquere cogebantur. Et aliquem sine oculo, et sine manu, et sine pede, et qualibet alia parte membrorum intrare in regnum coelorum, quam totum ire in gehennam : ita et nunc optare eis magis unam partem corporis perdere, quam per occasionem integri corporis perpetuo igne damnari. Hic locus si quando ab ethnicis reprehenditur, quomodo eis responderi possit, ostendimus. Nunc a nobis contra haereticos proferatur, Marcionem
Abbreviated transcription (Latin):
od abscidant᷑ qui uos conturbant
Tã enĩ detestanda abscisionis ẽ pas¬
sio: ut &t qui inuitis intulerit. legib
publicis pumatur. & qui se ipsũ ca¬
strauerit. infamis habeatur Ut
enĩ illud. aunt. uerũ sit. uiuit in
eius qui in me loquitur xp̃c: certe
malechictionis uox ñ potest eius in¬
telligi qui discit. discite a me quia
humilis sũ. & mitis o mansuetuscor¬
de Et magis putatur iudaico furo¬
re. & quada effrenata insania se
ñ potuisse cohibere: quã imitatus
ẽẽ cũ qui tanquã agnus corã ton¬
dente se ñ aꝑuit ossuũ. or maledi¬
centib ñ remaledixit. tradidit
autẽ se morti condemnatus Ad
qđ qui ꝓ paulo respondebat. hec
dicet: ñ tã furoris in adũsarios.
quã cdilectionis in eccłas dĩ ũba
ẽẽ quȩ locutus sit. Uidebat quip¬
pe totã ꝓuintiã. quã ipse suo san¬
guine. ot ꝑiculis ab idolatria ad
xp̃i tͣnsduxerat fidẽ. subita ꝑsua¬
sione turbatã: & dolore apł̃ico.

Expanded text:
et abscindantur qui vos conturbant. et abscindantur qui vos conturbant. Tam enim detestanda abscisionis est passio, ut et qui invitis eam intulerit, legibus publicis puniatur, et qui seipsum castraverit, infamis habeatur. Ut enim illud, aiunt, verum sit: Vivit in ejus qui in me loquitur Christus? certe maledictionis vox non potest ejus intelligi, qui dicit: Discite a me, quia humilis sum, et mitis, et mansuetus corde . Et magis putatur Judaico furore, et quadam effrenata insania se non potuisse cohibere, quam imitatus esse eum, qui tamquam agnus coram tondente se, non aperuit os suum, et maledicentibus non remaledixit . Tradidit autem 493 se morti condemnatus. Ad quod qui pro Paulo respondebit, haec dicet: non tam furoris in adversarios, quam dilectionis in Ecclesias Dei, verba esse quae locutus sit. Videbat quippe totam provinciam, quam ipse suo sanguine, et periculis ab idololatria, ad Christi transduxerat fidem, subita persuasione turbatam, et dolore apostolico,
Abbreviated transcription (Latin):
quã quia doceo legẽ ẽẽ cõpletam
Qd autẽ crux iudeis scandalum
sit. gentib autẽ stultitia ipse dñs
nr̃ ostendit qui lapis dr̃ offensio¬
nis r petra scandali. ꝓpt̃ nichil
aliud puto. nͥ quia p̃dicatio cũ ple¬
nis uelis apud audientes ꝓcesserit.
statĩ ut ad crucẽ uenerit impingit:
& nequaꝗͣ libero cursu potest ultͣ
ꝓcedere. Sed hȩc crux quȩ apud
iudȩos scandalũ ẽ & apud gentes
stultitia: nobis qui credimꝰ uirtus
mitas scandalũ: infirmũ di fortut᷑
fieret hominib Cũ autẽ inquit
crucis xp̃i scandalũ maneat. et ego
ꝑsecutionẽ patiar. quã ñ paterer
si scandalũ ñ maneret. frustra
quicła iactitant me circũcisionẽ
p̃dicare. quã impugnando susti.¬
neo ꝑsecutionẽ
tinã &e abscidantur. qui uos
conturbant. Queritur. quomͦ
paulus. disc ipulus eius qui ait be.¬
nedicite maledicentib uobis. ot
ipse loquens benedicite. & nolite
maledicere. & in alio loco neq
maledici regnũ di possidebunt.

Expanded text:
quam quia doceo Legem esse completam. Quod autem crux Judaeis scandalum sit, gentibus stultitia, ipse Dominus noster ostendit, qui lapis dicitur offensionis, et petra scandali : propter nihil aliud puto, nisi quia praedicatio cum plenis velis ad audientes processerit, statim ut ad crucem venerit, impingit: et nequaquam libero cursu potest ultra procedere. Sed haec crux quae apud Judaeos scandalum est, et apud gentes stultitia, nobis qui credimus virtus mitas et scandalum, infirmum Dei fortius fieret hominibus. Cum autem, inquit, crucis Christi scandalum maneat, et ego persecutionem patiar, quam non paterer, si scandalum non maneret: frustra quidam jactitant me circumcisionem praedicare, quam impugnando sustineo persecutionem. Utinam et abscindantur qui vos conturbant. Quaeritur quomodo Paulus discipulus ejus qui ait: Benedicite maledicentibus vobis. Et ipse loquens: Benedicite et nolite maledicere . Et in alio loco: Neque maledici regnum Dei possidebunt :
Abbreviated transcription (Latin):
ni ñ ẽ ex do qui in principl
uocauit: sed ex his qui uos pꝰ
tur bauerunt
No dicũ ferm̃tũ. totã consꝑsionẽ
ferm̃tat. P Lale in nr̃is codicibus
habetur. modicũ ferm̃tũ totã mas¬
sam corrũpit: & sensũ potius quã¬
inter pres suũ quã ũbũ apłi trans¬
tulit: Hac autẽ ipsa sententia pau¬
lus ad corinthios utitur: ubi p̃cepit
cũ qui uxorẽ patrissui habebat tol¬
li de medio. & tradi penitentiȩ in in¬
teritũ o uexationẽ carnis ꝑ ieiunia
a egrotationes. ut fp̃c saluus fiat in¬

Expanded text:
mini, non est ex Deo, qui in principio vos mini, non est ex Deo, qui in principio vos vocavit, sed ex his qui vos postea turbaverunt. Modicum fermentum totam conspersionem fermentat. Male in nostris codicibus habetur: Modicum fermentum totam massam corrumpit, et sensum potius interpres suum, quam verba Apostoli transtulit. 489 Hac autem ipsa sententia Paulus et ad Corinthios utitur: ubi praecepit eum qui uxorem patris sui habebat, tolli de medio, et tradi poenitentiae in interitum et vexationem carnis per jejunia et aegrotationes, ut s
Abbreviated transcription (Latin):
test stare sensus ut quos mͦ accusa¬
rat quare ñ obedierint ueritati os¬
tendens in eorum arbitrio positum
uel obedire uel ñ obedire: nẽ econto¬
rio asserat ꝑsuasionẽ & obedientu
eorũ ñ tam ex ipsis ẽẽ qui uocenti
quã ex eo qui uocet Melius gͥa
rius sic legitur. ꝑsuasio ur̃a ñ ẽ q
eo qui uocauit uos: aliud quippe
di opus ẽ. aliud hominũ Nĩ opit
est uocare: hominem uel credert
ñ credere. Et sicubi alibi de scri¬
ris liberũ hominis affirmatur.
bitrium. ut ibi si uolueritis & di¬
ritis me & iterum nunc isrł qul
petit a te dñs ds̃ tuus. or ex hocl
uel maxime comꝓbatur. Uerue
simpliciores quiq putantes see¬
eius sit potestate abstuleruns
tem orationis. ñ: o sensum cor¬
rium apło reddiderunt. Sie
inmalam siue in malam par
nec ds̃ nec diabolus in causa ẽ q
uel ñ consentimus uocati Al
Persuasio hȩc quã nunc seqlꝰ¬

Expanded text:
otest stare sensus, ut quos modo accusaotest stare sensus, ut quos modo accusaverat quare non obedierint veritati, ostendens in eorum arbitrio positum, vel obedire, vel non obedire, nunc econtrario asserat persuasionem et obedientiam eorum, non tam ex ipsis esse qui vocentur, quam ex eo qui vocet. Melius igitur et verius sic legitur: Persuasio vestra non est ex eo qui vocavit vos. Aliud quippe Dei opus est, aliud hominum. Dei opus est, vocare: hominum, vel credere, vel non credere. Et sicubi de scripturis liberum hominis affirmatur arbitrium ut ibi: Si volueritis et audieritis me . Et iterum: Et nunc, Israel, quid petit a te Dominus Deus tuus , et ex hoc loco vel maxime comprobatur. Verum simpliciores quique putantes se deejus sit potestate, abstulerunt partem orationis non et sensum contrarium Apostolo reddidere. Sive ergo in bonam, sive in malam partem, nec Deus, nec diabolus in causa est, vel non consentimus vocanti. Aliter: Persuasio haec quam nunc sequi
Abbreviated transcription (Latin):
terp̃tatus ẽ ñ credere ueritati
Quod quidem nos in uetustis codi¬
cibus ñ haberi in suo loco annun¬
tiauimus: licet & greca exempla-¬
ria hoc errore confusa sint
Sensus autem iste ẽ. Adorabatiᷤ
patrem in sp̃u & ueritate: & de
plenitudine xp̃i accipientes. scie¬
batis quia lex clata ẽ tantũ po-¬
pulo ꝑ moysen. & ñ etiam facta.
bene curreretis ueritati magis quã
imaginib seruientes a quo pͬditi
doctore ꝑuerso. umbrã legis sequi¬
mini & euangelii relinquitis ueri¬
tatem: Sequitur.
¶Nemini consenseritis. Sed
quia nec in grecis libris nec in hiᷤ
qui in apłm cõm̃tati sunt. hoc scrip¬
tũ inuenimus. p̃tereundum uidet᷑
Persuasio ur̃a. ñ ẽ ex eo qui uos¬
cauit uos. In latinis codicibus
ita scriptum repperi. ꝑsuasio ur̃a
ex cło ẽ qui uocauit uos. Quod quia
puto. ex eo. fuisse: & ñ intellectũ pau¬
latim obsimilitudinẽ ex do incre¬
uisse. ꝑeo quod ẽ ex eo. Sed nec sic ꝑ¬

Expanded text:
terpretatus est, non credere veritati. terpretatus est, non credere veritati. Quod quidem nos, in vetustis codicibus non haberi, in suo loco annotavimus: licet et Graeca exemplaria hoc errore confusa sint. Sensus autem iste: Adorabatis Patrem in spiritu et veritate, et de plenitudine Christi accipientes, sciebatis, quia Lex data est tantum populo per Moysen, et non etiam facta. bene curreretis, veritati magis quam imaginibus servientes, a quo praepediti doctore perverso, umbram Legis sequimini, et Evangelii relinquitis veritatem? Sequitur. Nemini consenseritis. Sed quia nec in Graecis libris, nec in his qui in Apostolum commentati sunt, hoc scriptum invenimus, praetereundum videtur. Persuasio vestra non est ex eo qui vocavit vos. In Latinis codicibus ita scriptum reperi: Persuasio vestra ex Deo est, qui vocavit vos. Quod quidem puto, ex eo, fuisse, et non intellectum, paulatim ob similitudinem, ex Deo, increbuisse, pro eo quod est, ex eo. Sed nec sic p
Abbreviated transcription (Latin):
oe hunc crucifixũ Et ne forsitan
putaretur hȩc dicens insipientiȩ
p̃dicator: m̃te p̃saga qđ opponi po¬
terat eũtit. Sed loquim̾ inquit dĩ
sapientiã in mysterio quȩ abscon¬
dita ẽ: quã nemo pͥncipũ huiꝰ scłi
cognouit. Quotus quisq nc̃ aristo¬
telem legit: Quanti platonis uel
libros nouere uel nom̃: Uixin an¬
gulis ociosi eos senes recolunt Rusti¬
canos uͦ & piscatores nr̃os totus or¬
bis loquit᷑: uniũsus mundus sonat
eoꝵ ũba pandenda st̃: ũba inquã
habere sp̃m quẽ illi in dictando
sapientiȩ. qͣnta in scłi litteratis arro¬
gantia oc uanitas fuit. Breuit̃ uob̾
meȩ m̃tis fateor arcanũ Qui ꝑ me
intellecturus ẽ apłm. nolo ut mea
seripta difficulter intelligat: &
ad int̃pretem cognoscendum. ali¬
um quęrat inter p̃tem. Sed iam
tempus ẽ ut reliqua ꝑsequamur
Currebatis bene. quis uos fascina¬
impediuit ueritati ñ obȩdire:
d quod nunc latinus posuit in
pit hesthe: in suꝑiori loco ita in¬

Expanded text:
 hunc crucifixum . Et ne forsitan putaretur, haec dicens, esse insipientiae praedicator, mente praesaga, quod opponi poterat, evertit. Sed loquimur, inquit, Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est: quam nemo principum hujus saeculi cognovit. Quotusquisque nunc Aristotelem legit? quanti Platonis vel libros novere, vel nomen? Vix in angulis otiosi eos senes recolunt. Rusticanos vero et piscatores nostros totus orbis loquitur, universus mundus sonat. eorum verba pandenda sunt. Verba, inquam, habere spiritum, quem illi in dictando sapientiae, quanta in saeculi litteratis arrogantia et vanitas fuit. Breviter vobis meae mentis fateor arcanum: Qui per me intellecturus est Apostolum, nolo ut mea scripta difficulter intelligat, et ad interpretem cognoscendum, alium quaerat interpretem. Sed jam tempus est, ut reliqua persequamur. Currebatis bene, quis vos impedivit veritati non obedire? Id quod nunc Latinus posuit int πείθεσθαι, in superiori loco ita in
Abbreviated transcription (Latin):
ne tota domus. massa. corpus ot
pecora ardeat. corrũpatur. putreseit
intereant Arrius in alexandria
Ego confido in uobis in dño.
qr nichil aliud sapietis. ¶ on
ꝑ comec turã ut quidã uolunt.¬
galathas ad inã ueritatis quã ami¬
serant regressuros Et enĩ qui alios
hortabatur ut emularentur charis¬
mata magis autẽ ut ꝓpħarent: ipse
qͥq eacd̃c̃ plenꝰ gra loquebat᷑. ex parte
eognoscimꝰ os ex parte ꝓpħamꝰ Proui¬

Expanded text:
ne tota domus, massa, corpus et ne tota domus, massa, corpus et pecora, ardeat, corrumpatur, putrescat, intereat. Arius in Alexandria Ego confido in vobis in Domino, quia nihil aliud sapietis. Non per conjecturaGalatas ad veritatis viam, quam amiserant, regressuros . Etenim qui alios hortabatur, ut aemularentur charismata, magis autem ut prophetarent: ipse quoque eadem plenus gratia loquebatur: Ex parte cognoscimus, et ex parte pro
Abbreviated transcription (Latin):
legis łm carnẽ obseruatio:
Sensus itaq iste ẽ. Nolite putare
paucorũ hominũ qui de iudea ue¬
nientes aliud docent. insidias con¬
tẽnendas. Seintilla resparua ẽ.
or pene dũ cernit̾ ñ uidct᷑ Ded si
fomitẽ cõp̃henderit. & nutrim̃ta
sui qͣuis paruus ignis inuenerit:
moenia. urbes. latissimos saltus.
regionesq c̃sumit ferm̃tũ qͦq cuiꝰ
ad aliam partẽ in eugło parabola
tẽperata ẽ. res modica uidet᷑ & i
chili. sed cd̃ farina conspsũ. totã
massã suo uigore corrũpit. & in
illiꝰ uim transit om̃e qđ mixtũ ẽ
ta ee doc trina puersa ab uno in¬
cipiens. uix duos aut tres in exor¬
dio repꝑit in exordio auditores:
s paulatĩ ut cancer serpit in cor¬
pore. & iuxta uulgare ꝓuerbiũ
uniꝰ pecudis scabies:. totũ cõmaculat
gregẽ Igitur & scintilla statim ut
apparuerit. extinguenda ẽ: & fer¬
m̃tũ a masse uicinia semouendũ.
secandȩ putridȩ carnes & scabiosũ
animal a caulis omũ repellendũ.

Expanded text:
ecundum carnem observatio? Sensus itaque iste est: Nolite putare pancorum hominum, qui de Judaea venientes aliud docent, insidias contemnendas. Scintilla res parva est, et pene dum cernitur, non videtur; sed si fomitem comprehenderit, et nutrimenta sui quamvis parvus ignis invenerit, moenia, urbes, latissimos saltus, regionesque consumit. Fermentum quoque cujus ad aliam partem in Evangelio parabola temperata est , res modica videtur et nihili; sed cum farinae conspersum, totam massam suo vigore corruperit, in illius vim transit omne quod mixtum est: ita et doctrina perversa ab uno insipiens vix duos aut tres primum in exordio reperit auditores; sed paulatim ut cancer serpit in corpore, et juxta vulgare proverbium, unius pecudis scabies, totum commaculat gregem. Igitur et scintilla statim ut apparuerit, exstinguenda est, et fermentum a massae vicinia semovendum, secandae putridae carnes, et scabiosum animal a caulis ovium repellendum,
Abbreviated transcription (Latin):
& mandata legalia ad illa retraxerit
dognata ad quorũ typũ. & imaginẽ moy¬
ses quȩ eẽnt in tabernaculo fabricanda
conspexit. atq ita fieri ut crux dñ ñ solũ
t̃rȩ sed e celo ꝓfuerit ñ tantũ hominib
sed &x anglłis & om̃is creatura dñi sui crio

Expanded text:
 mandata legalia ad illa retraxerit dogmata, ad quorum typum et imaginem Moyses quae essent in tabernaculo fabricanda, conspexit . Atque ita fieri, ut crux Domini non solum terrae, sed et coelo profuerit; non solum hominibus, sed et angelis; et omnis creatura Domini sui
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ille absq culpa faceret & ad tẽ¬
pus obseruando qͦdđ ñ licet ne sibi
creditos ꝑderet. se magis ꝓ eugłu
ueritate facere debere qđ sibi credi¬
tũ ẽ inp̃putio. ne gentes legis onere
si inuenisset exgentib. nũ eos ad du¬
cebat ad fide. Aut paulus si ex circũ¬
cisione aliqͦs repꝑisset. nũ eos ad xp̃i
baptismũ ꝑuocabat: Quȩ ita solui¬
tur. ut dicamꝰ pͥncipale singulis. in
iudeos & gentes fuisse mandatũ.: ut
qui defendebant legẽ. haberent quẽ
sequerent᷑ qͥ legi grãm p̃ferebant. ñ
de eẽt eis doctor ac p̃uius: in cõmu¬
ne uͦ. hoc eos habuisse ꝓpositi. ut
xp̃o. ẽcunctis gentib eccłam con-¬
gregarent. Legimꝰ enĩ & a scõ pe¬
tro gentilem baptiratũ fuisse cor¬
neliũ : & a scõ paulo in synago¬
gis iudeorũ xp̃m sepissime p̃dicatũ¬

Expanded text:
quod si ille absque culpa faceret, et ad temquod si ille absque culpa faceret, et ad tempus observando, quod non licet, ne sibi creditos perderet, se magis pro Evangelii veritate facere debere quod sibi creditum est in praeputisi invenisset ex gentibus, non eos adducebat ad fidem? Aut Paulus, si ex circumcisione aliquos reperisset, non eos ad Christi baptismum provocabat? Quae ita solvitur: Ut dicamus, principale singulis in Judaeos et gentes fuisse mandatum, ut qui defendebant legem, haberent quem sequerentur: qui legis gratiam praeferebant, non deesset eis doctor et praevius. In commune vero hoc eos habuisse propositi, ut Christo ex cunctis gentibus Ecclesiam congregarent. Legimus enim et a sancto Petro gentilem baptizatum fuisse Cornelium, et a Paulo in synagogis Judaeorum Christum saepissime praedicatu
Abbreviated transcription (Latin):
nasceretur & ꝓpt̃ circũcisionẽ. siue
p̃putiũ. ñ crederetur in xp̃o Nec hoc
chicimꝰ quod petrus qͥ & ipse in actib
apłorũ. nullũ hominẽ cõmunẽ eẽ
testatus ẽ. & in illo uase qͦd .iiiͬͦ. angu¬
lis de cȩlo dimissũ ẽ uiderat edocet᷑
nichil int̃eẽ iudeussit aliqͥs. an gen¬
sed ut ipse qͦq legẽ custodire se simu¬
lans paulatim iudȩos ab antiquo
uiuendi more deduceret. Non enĩ
poterant. tantũ obseruationis laborẽ.
& ueteris uitȩ cautissimã conũsatio¬
nẽ. quasi purgam̃ta subito & dam
na contenere. Ex quo ꝑspicimꝰ ꝓpterea
dexteraspͥaulo cebarnabȩ apetro ia-¬
cobo & iohanne. ne in obseruatione
sed &c circũcisorũ & habentiũ p̃puti¬
ũm ẽẽt una cõmunio. Pulchre autẽ
ret detrahere petro. sed ut laudib
etꝰ ante p̃missis intelligeret᷑ petrus
ideo circũcisionẽ aliqua ex parte
susciꝑe. ut eos qͥsibi ex iudȩis crediti

Expanded text:
nasceretur: et propter circumcisionem sive nasceretur: et propter circumcisionem sive praeputium, non crederetur in Christum. Nec hoc dicimus quod Petrus, qui et ipse in Actibus apostolorum nullum hominem communem esse testatus est , et in illo vase, quod quatuor angulis de coelo missum viderat, edocetur nihil interesse, Judaeus sit aliquis, an gensed ut ipse quoque Legem custodire se simulans, paulatim Judaeos ab antiquo vivendi more deduceret. Non enim poterant tantum observationis laborem, et veteris vitae cautissimam 404 conversationem, quasi pur ordinati. Ex quo perspicimus propterea dextras datas Paulo et Barnabae a Petro, Jacobo, et Joanne, ne in observatione sed et circumcisorum et habentium praeputium esset una communio. Pulchre autem ret detrahere Petro, sed ut laudibus ejus ante praemissis, intelligeretur Petrus ideo circumcisionem aliqua ex parte suscipere, ut eos qui sibi ex Judaeis crediti
Abbreviated transcription (Latin):
nichil c̃tulert̃: sed econt᷑ dexteras de¬
dert̃mͥ. & barnabȩ societatis. Aut
certe ille absq iactatione sin occul¬
tus ẽsensus. Michi qͥuidebant᷑ ẽẽ ali¬
quid nichil c̃tulert̃: sed e contra
a me eis collatũ ẽ: dũ funt in eugłii gr̃a
cũcisionis credidit: Me misit ad gentes:
illũ posuit in uidȩa. Hec gentes poteranł
adulta iã ętate. ñ ꝑfuturo circũcisio¬
nis dolore cruciari. & abstinere se ab
escis qͥb semꝑ assueuerant. & quas ds̃
creauerat adutendũ. nec hi qͥ ex iudeiᷤᷤ
crediderant & circũcisi erant. & ex
consuetudine quasi scd̃a natura pu¬
tabant se cȩt̃is gentib plus habere.
facile contẽnere poterant ea in quib:
głabantur Prouidentia itaq di aliꝰ
apłorũ circũcisisdatus ẽ. qͥ legis um¬
bris uideret᷑ ad quiescere. alius in p̃¬
putio c̃stitutis qͥ eugłii grãm ñ puta¬
ret eẽ seruitiũ sed liberã fidẽ: ne
sub aliqua occasione. impedim̃tũ fidei

Expanded text:
nihil contulerunt: sed econtra dexteras dederunt mihi et Barnabae, societatis. Aut certe ille absque jactatione sui, occultus est sensus: Mihi qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt; sed econtra a me eis collatum est, dum fiunt in Evangelii gratia i, et Petro circumcisionis credidit. Me misit ad gentes, illum posuit in Judaea. Nec gentes poterant adulta jam aetate non profuturo circumcisionis dolore cruciari, et abstinere se ab escis, quibus semper assueverant, et quas Deus creaverat ad utendum: nec hi qui ex Judaeis crediderant et circumcisi erant, et ex consuetudine quasi secunda natura, putabant se a caeteris gentibus plus habere, facile contemnere poterant ea in quibus gloriabantur. Providentia itaque Dei, alius apostolus circumcisis datus est, qui Legis umbris videretur acquiescere, alius in praeputio constitutis, qui Evangelii gratiam non putaret esse servitium, sed liberam fidem. Ne sub aliqua occasione impedimentum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquauit qui tradit me De pͥnci¬
pib uͦ sacerdotũ & seniorib popłi scrip¬
tura cõmemorat. qđ condemnauerint
iħm morte & ligantes eũ ad duxerint
& tradiderint pilato p̃sidi & deincepᷤ
depilato. dimisit eis baraban. iħm
autẽ flagellatũ tradidit eis. ut eruci¬
figerent illũ. lgitur & pat̾ tradidit¬
cũ filiũ. & filius ipse se t̾didit: & iudaᷤᷤ
oo sacer dotes cũ pͥncipib tͣdiderłnt &
adetremũ tͣditũ sibi tradidit ipse
pilatus Sed pat̃ tͣdidit ut saluaret
ꝑdita mundũ: iħc ipse se t̾didit. ut
patr i suãq faceret uoluntatẽ uidas
autẽ &x sacerdotes & seniores popłi &x pilatꝰ.
uitã morti nescu tradidert̃. Quȩ cũ ipsa
quoq se pnr̃a salute tradiderit: beatus
multũq felix. qui uiuente in se xp̃o ꝑ
singulas cogitationes & oꝑa potest dice¬
re. in fide uiuo filiĩ di. qͥ dilexit me oc
tradidit se ipsũ ꝑme
Non abicio grãm dĩ. Si enĩ ꝑlegẽ

Expanded text:
De principibus vero sacerdotum, et senioribus populi Scriptura commemorat, quod condemnaverint Jesum morti, et ligantes eum, duxerint et tradiderint Pilato praesidi . Et deinceps de Pilato: Dimisit eis Barrabam, Jesum autem flagellatum tradidit eis, ut crucifigerent illum . Igitur et Pater tradidit Filium: et Filius ipse se tradidit: et Judas et sacerdotes eum principibus tradiderunt, et ad extremum traditum sibi, tradidit ipse Pilatus. Sed Pater tradidit, ut salvaret perditum mundum: Jesus ipse se tradidit, ut Patris suamque faceret voluntatem: Judaset sacerdotes, et seniores populi, et Pilatus vitam morti nescii tradiderunt. Itaque cum ipse quoque pro nostra salute tradiderit, beatus multumque felix erit, qui vivente in se Christo, per singulas cogitationes et opera potest dicere, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit seipsum pro me. Non abjicio gratiam Dei. Ut dicam per
Abbreviated transcription (Latin):
c̃mͦ qͥd etiã sollicitꝰ fui hoc ipsũ face¬
re. S c̃ĩpauꝑes. quorũ p̃cipue ab
apłis paulo & barnabȩ cura mandat᷑.
hist̃ qui ex iudeis credentes. p̃tia pos¬
sessionũ suarũ ad pedes apłorũ defe¬
rebant. egentib largienda: uel qui
a contribulib cognatis or parentib
suis quasi desertores legis. & in cruci¬
fixũ hom inẽ credentes. detestationi
& piaculo ducebant᷑ In horũ mini¬
sterio sc̃s apłs paulus. qͣnto labore
sudauerit. epłȩ eiꝰ testes st̃ scribentis
ad corinthios. ad thessalonicenses.
ad om̃s gentiũ ȩccłas. ut p̃parent
mutͥus hoc ꝑse uel ꝑ alios qͥ eis pla¬
cuissent. hierusolimã deferendũ
lnde nc̃ confident̃ dicit: qđ etiã
sollicitus fui facere hoc ipsũ. Possunt
autẽ & alio genere pauꝑes accipi: de

Expanded text:
 quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere. Sancti pauperes, quorum praecipue ab apostolis Paulo et Barnabae cura mandatur, ii sunt, qui ex Judaeis credentes pretia possessionum suarum ad pedes apostolorum deferebant egentibus largienda: vel qui a contribulibus, cognatis, et parentibus suis quasi desertores legis, et in crucifixum hominem credentes, detestationi et piaculo ducebantur. In horum ministerio sanctus apostolus Paulus quanto labore sudaverit, Epistolae ejus testes sunt, scribentis ad Corinthios, et ad Thessalonicenses, ad omnes gentium Ecclesias, ut praepararent munus hoc per se vel per alios qui eis placuissent, Jerosolymam deferendum. Unde nunc confidenter dicit, quod etiam sollicitus fui facere hoc ipsum. Possunt autem et alio genere pauperes accipi, de
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ umus in apocalipsi saluat¬
rem introducit loquentẽ. qui uia¬
rit faciam eũ colĩnã in tẽplo dĩ
mei. docens om̃s credentes qui ad¬
uersariũ iucerint posse colũnas
eccłe fierr Ad timotheũ uͦ paulus
scribens ait Ut scias quomͦ opor¬
teat te in domo cłi conũsari quȩ
firmam̃tũ ueritatis. His & cȩt̃is in
strium̃. tam apłos om̃s eredentes ꝙ
ipsã qͦq ȩccłam colũnã in scriptu¬
ris appellari: & nichil inter ẽẽ de
corpore quid dicatur an m̃bris.
cũ  corpus diuidat᷑ in m̃bris. oe¬
m̃bra sint corporis. Nedert̃ itas
petrus & iacobus & iohes qui u¬
debantur colũnȩ ẽẽ. dexteras parꝰ
&e barnabȩ societatis. sed tito qui
cũ eis erat. dexteras ñ dedert̃. Ne¬
cdũ qͥppe ad ea m̃surã ꝑuenerat
ut possent ei xp̃i mercimonia ex ȩquo
cũ maiorib credi: & eũ detineret ne¬
¶ciationis locĩ quẽ barnabas tene¬
bat & paulus

Expanded text:
quorum unus in Apocalypsi Salvatorem introducit loquentem: Qui vicerit, faciam eum columnam in templo Dei mei , docens omnes credentes qui adversarium vicerint, posse columnas Ecclesiae fieri. Ad Timotheum vero Paulus scribens ait: Ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quae firmamentum os omnesque credentes, quam ipsam quoque Ecclesiam columnam in Scripturis appellari, et nihil interesse de corpore quid dicatur an membris, cum et corpus dividatur in membra, et membra sint corporis. Dederunt itaque Petrus, Jacobus et Joannes, qui videbantur columnae esse, dextras Paulo et Barnabae societatis. Sed Tito, qui cum eis erat, dextras non dederunt. Necdum quippe ad eam mensuram pervenerat, ut possent ei Christi mercimonia ex aequo cum majoribus credi, et eumdem teneret negotiationis locum, quem Barnabas tenebat, et Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
Sed in inuestigabiles . &. absconditũ dupli¬
eiter sentiendũ. qđ in uestigabiles ante di¬
uitiȩ fuerint & nc̃ post dni aꝑte sint
passionẽ. Aut certe quȩ natura sua homis
rit desinit eẽ inuestigabile. aliud ꝓpad
ligentia illud nequaquã posse cõp̃hent¬

Expanded text:
Sed ininvestigabiles et absconditum dupliciter sentiendum. Quod ininvestigabiles ante divitiae fuerint, et nunc post Domini apertae sint passionem. Aut certe quae natura sua hominirit, desinit esse ininvestigabile. Aliud propria diligentia illud nequaquam posse comprehend
Abbreviated transcription (Latin):
corpus eccla pͥmitiuorũ habitet incl
hirłm: quã in alio loco apłs matrẽ se¬
uocat ldcirco ut supͣ diximꝰ. hȩc apuc
de alia in aliã linguã transferat᷑ ade
Noc gͦ dico & contestor in suffaca¬
dño. ut ñ amplius ambuletis. sicuta
gentes ambulant inuanitate sensiss
obscurati m̃te. ab alienati a uita diꝓs
ignorantiã quȩ ẽ in illis ꝓpt̃ cȩcita
cordis eoꝵ: qui desꝑantes semet ips
tradiderunt impudicitiȩ. in oꝑatio
immundiciȩ om̃is in auariciã¬

Expanded text:
complebitur. Totas rationabiles creaturas sub unius rationabilis animalis intelliga Idcirco, ut supra diximus, haec apud phora, si de alia in aliam linguam transferatur ad oc ergo dico, et contestor in Domino, ut non amplius ambuletis, sicut et gentes ambulant in vanitate sensus sui, obscurati mente, abalienati a via Dei propter ignorantiam, quae est in illis, propter caecitatem cordis eorum. Qui desperantes, semetipsos tradiderufabulas ethnicorum, Aesculapium possit imi