comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe non pot̾ant : reb a grariis
exinanitas relinquunt. Qͥ cũqꝙ
gladio suꝑfuerant: captiuitatũ
iugo subiciunt᷑. Int̾ has ꝓcellas
iur piissimꝰ pauliꝰ nola̾ne ur¬
bis ep̃s postqͣm quicquid habere
pot̾at incaptiuoꝵ redemptio¬
nẽ expendit. nouissime cũ
nichil ei aliud nisi ipse sibi so¬
lio maternas ñ ualens piisfer¬
re uiscerib lacrimas cũ eadẽ
ad africã ꝓficiscens quo iam
hostes discesserant. sese barba¬
ro uiro uice uicaria inseruiciũ
tradidit. Cuiꝰ scitas cũ apud
eandẽ barbarã gentẽ deinu¬
tu cognita fuisset: demũ cũ
om̃ib suis ciuib ad urbẽ ꝓpriã
remeauit. At uͦ gesericus postqͣm
ditatus italie opib ad africã re¬
gressus ẽ: ualentiniani pͥncipis
natã quã ab urbe captiuitatis
sorte abduxerat. trasamundo fi
lio suo in matͥmoniũ copulauit.
Ex qua iudelicet hildericꝰ natꝰ ẽ.
qui quartꝰ postmod̾ a geserico gan¬

Expanded text:
capere non poterant, rebus agrariis capere non poterant, rebus agrariis exinanitas relinquunt, quicumque gladio superfuerant, captivitatis iugo subiciuntur. inter has procellas vir piissimus Paulinus Nolanae urbis episcopus, postquam quicquid habere poterat, in captivorum redemptionem expendit, novissime, cum nihil ei aliud nisi ipse sibi solio maternas non valens piis ferre visceribus lacrimas cum eadem ad Africam proficiscens, quo iam hostes discesserant, sese barbaro viro vice vicaria in servitium tradidit. cuius sanctitas cum apud eandem barbaram gentem dei nutu cognita fuisset, demum cum omnibus suis civibus ad urbem propriam remeavit. At vero Geisericus postquam ditatus Italiae opibus ad Africam regressus est, Valentiniani principis natam, quam ab urbe captivitatis sorte abduxerat, Transamundo suo filio in matrimonium copulavit, ex qua videlicet Hildericus natus est, qui quartus postmodum a Geiserico Wan
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ supplicatio ita eũ adiuuante¬
deo leniuit. ut cũ om̃ia potestati
eius ẽẽnt tradita ab igur tam̃ ⁊ ce¬
de ⁊ suppliciis abstinerer./ Qtuor¬
decim int̾im dies fecura ⁊ libera
seruratione om̃ib opib suis ro¬
ma uacuata ẽ: inultaq milia
placuerant. cũ regina eudoria q̃
gesericũ ad hoc facinus inuitaue¬
rat duabꝙ eiꝰ filiab carchaginẽ
abducta st̃. Capta itaq hoc mã
geserico roma ẽ: postqm eam
pͥmo alaricus inuaserat scd̾a iam
nis. a conditione sua mille du¬
centis atq octo euolutis Relicta
itaq roma ꝑ campaniã sese guan¬
dali mauriq effundentes. cunc¬
ta ferro flãmisq consumunt. qͥc¬
quidsuꝑ ẽẽ pot̃ diripiunt. Cap¬
tam nobilissimã ciuitatẽ capuã
ad solũ usq deiciunt: capturant
p̃dantur. Nolam nichilominus
urbẽ ditissimã. aliasq qmplũ¬
res pari ruina ꝓst̾nunt. Neapo¬
lim p̃t̾ea. quasq ob firmitatem

Expanded text:
cuius supplicatio ita eum deo adiuvantcuius supplicatio ita eum deo adiuvante linivit, ut, cum omnia potestati eius essent tradita, ab igni tamen et caede atque suppliciis abstineretur. quattuordecim interim dies secura et libera scrutatione omnibus opibus suis Roma vacuata est multaque milia placuerunt, cum regina Eudoxia, quae Geisericum ad hoc facinus invitaverat, duabusque eius filiabus Carthaginem abducta sunt. capta itaque hoc modo a Geiserico Roma est, postquam eam primo Alaricus invaserat, secunda iam nis, a conditione sua mille ducentis atque octo evolutis. relicta itaque urbe per Campaniam sese Wandali Maurique effundentes cuncta ferro flammisque consumunt, quicquid superesse potest diripiunt, captam nobilissimam civitatum Capuam ad solum usque deiciunt captivant praedantur. Nolam nihilo minus urbem ditissimam aliasque quam plures pari ruina prosternunt. Neapolim praeterea quasque ob firmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
boetiũ senatorẽ nobilissimũ gla¬
dio ꝑemit. Ita uir bellicosissimꝰ
ethius ⁊ quondã attile regis potũ¬
tissimi terror. uł uictor occubuit.
cũ quo parit̾ ⁊ occidentis ĩperiũ
salusq reipublice corruit. nec
ultra hactenꝰ ualuit releuari.
S nequaqm ualentiniano moꝵ
ethii ipune cessit. Nani ⁊pse
anno sequenti a transila ethii
sisset confossus interuit: ex quib
cũ theodosio socero .xxu. cum
xunus apud urbẽ inuadens:
uecdũ duob expletis mensib a
romanis ꝑ emptus ẽ. Contiuuo
ad uectus ex africa nauib adest
gesericus cũ ualidissimo sue gñ¬
tis exercitu. fultus insuꝑ p̃sidio
maurorũ: cũ adhuc romane ec¬
clesie beatissimus leo agerer põ¬
tificatũ. ꝑculsis itaq romanis
tam t̾ribili mincio. nobilibq
simul ac popłarib ex urbe fugi¬
entib. urbẽ p̃sidio om̃ uacuã
gesericus obtuuut: occurrente
sibiextra portã eodẽ sc̃o leone ep̃o.

Expanded text:
Boethium senatorem nobilissimum glaBoethium senatorem nobilissimum gladio peremit. ita vir bellicosissimus Aetius et quondam Attilae regis potentissimi terror occubuit, cum quo pariter et Occidentis imperium salusque rei publicae corruit nec ultra hactenus valuit relevari. sed nequaquam Valentiniano mors Aetii inpune cessit; nam et ipse anno sequenti a Transila Aetii sisset, confossus interiit, ex quibus cum Theodosio socero viginti quximus apud urbem invadens nec dum duobus expletis mensibus a Romanis peremptus est; continuo advectus ex Africa navibus adest Geisericus cum validissimo suae gentis exercitu fultus insuper praesidio Maurorum, cum adhuc Romanae ecclesiae beatissimus Leo ageret pontificatum. perculsis itaque Romanis tam terribili nuntio nobilibusque simul ac popularibus ex urbe fugientibus urbem omni praesidio vacuam Geisericus obtinuit occurrente sibi extra portam eodem sancto Leone episcopo,
Abbreviated transcription (Latin):
tib ualida saronũ pictorumq
manꝰ. britanniã aduehit᷑. Nichi¬
lominꝰ. britones mox arma corri¬
pientes hostib obiuã ꝑgunt: cũ
quib beatissimꝰ g̾manus sponte
se offerens una ꝑgit ad p̃lium.
Cumq ipse qͥux belli ante con¬
sertã aciẽ constitisset. iamq ho¬
stes conglobati ꝓpiꝰ aduentarẽt:
non tube clangorib ñ glãdiis
fidens. imꝑat solũmͦ sc̃s antistes.
ut cũ ipse prior inclamasset om̃s
uoce consona eundẽ responde¬
rent sermonẽ/ Moxq eleuata
magna uoce: alleluia sonuit.
Cumq om̃is exercitꝰ sublato ad
sẏdera clamore alleluia respon¬
disset: cuncta q ꝑ circuitũ loca
resultassent: continuo tantus
hostes pauor inuasit. ut disso¬
luta acie fugã arripientes. acsi
singłorũ ceruicib. gladiꝰ immi¬
neret. tremebundi ad ꝓpria
refugerent. AIgitur quia sẽꝑ
uirtus. inuidiã parit: ualentin¬
anus imꝑator quantũ res edo¬
cuit ꝓsperos ethii successus ut

Expanded text:
tibus valida Saxonum Pictorumque manus Brittaniam advehitur. nihilo minus Brittones mox arma corripientes hostibus obviam pergunt, cum quibus beatissimus Germanus sponte se offerens una pergit ad proelium, cumque ipse dux belli ante consertam aciem constitisset iamque hostes conglobati propius adventarent, non tubae clangoribus, non gladiis fidens imperat solummodo sanctus antistes, ut, cum ipse prior inclamasset, omnes voce consona eundem responderent sermonem. moxque elevata magna voce Alleluia sonuit: cumque omnis exercitus sublato ad sidera clamore Alleluia respondisset cunctaque per circuitum loca resultassent, continuo tantus hostes pavor invadit, ut dissoluta acie fugam arripientes, ac si singulorum cervicibus gladius immineret, tremebundi ad propria refugerent. Igitur quia semper virtus invidiam parit, Valentinianus imperator, quantum res edocuit, prosperos Aetii successus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
timiano imꝑatori. minitans pe¬
lora se ꝓxime illaturũ italie:
nisi mox ei suã germanã cum
parte regni debita tͣnsmitt̾et.
Qui reuersus ad ꝓpͥas sedes:
supͣ plures quas habebat uxo¬
res puellã ualde decorã ildicco
noĩe sibi in matͥmoniũ iunxit.
Ob cuiꝰ nuptias ꝓfusa conuiuia
ex̾cens. dũ tantũ uini qnͣtũ nũ¬
qͣm aucea insemel bibisset:
cũ supinus quiesceret eruptio¬
ne sanguinis qui ei de narib
solitꝰ erat effluere suffocatus
ertinctus es ladem deuiq a¬
pud constantinopolum nocte
martiano imꝑatori in sonnis
dũs apparens arcũ attile frac¬
tũ. ostendit: quo scił armorũ
geñe gens illa fidere in bello
maxime solet ¶ Dum hec gerun¬
tur apud brithniã pelagia¬
ne hereseos assertores. britannoꝵ
temptabant subuertere fidem.
Qͥ a gallorũ ep̃is auxiliũ petentes:
ad recte fidĩ defensionẽ sc̃issimũ
uirũ germanũ multisq iam ur¬
tutib clarũ autisiodorensis eccłie

Expanded text:
tiniano imperatori minitans petiniano imperatori minitans peiora se proxime inlaturum Italiae, nisi mox ei suam germanam cum parte regni debita transmisisset. qui reversus ad proprias sedes supra plures, quas habebat, uxores puellam valde decoram Ildicco nomine sibi in matrimonium iunxit; ob cuius nuptias profusa convivia exercens dum tantum vini quantum numquam antea insemel bibisset, cum supinus quiesceret, eruptione sanguinis, qui ei de naribus solitus erat effluere, suffocatus extinctus est. eadem denique apud Constantinopolim nocte Marciano imperatori in somnis Dominus apparens arcum Attilae fractum ostendit, quo scilicet armorum genere gens illa fidere in bello maxime solet. Dum haec geruntur, apud Brittaniam Pelagianae haereseos adsertores Brittanorum temptabant subvertere fidem; qui a Gallorum episcopis auxilium petentes ad rectae fidei defensionem sanctissimum virum Germanum multisque iam virtutibus darum Alt
Abbreviated transcription (Latin):
italie salutẽ reportauit. Territꝰ
naniq nutu dĩ attila fuerat:
nec aliud xp̃i sacerdoti loqui
ualuit. nisi qd̾ ip̃e p̃optabat.
fertur itaq post discessũ pon¬
tificis int̾rogatũ eẽ attilam
asuis. cur ultra solitũ morẽ
tantã reu̾entiã romano pape
exhibuerit. qñ quidẽ pene ad
om̃nia que ille imꝑasset obtem¬
ꝑau̾it: tum regem respondisse
non se eius qui aduenerat ꝑso¬
nã reu̾itũ ẽẽ. sed aliũ se uirũ
uixta es̃ in habitti sacerdotali
astantẽ uidisse. forma augustio¬
rẽ. canicie ueñabilẽ. illũq eua¬
ginato gladio sibi t̾ribilit᷑ moctẽ
minitantẽ. nͥ cuncta que ille ex¬
petebat᷑ implesset¶Igit᷑ actiła
tali mͦ asua seuicia repressus:
relicta italia pannonia srepetit.
Ad quẽ honoria ualentimamipͥn¬
cipis g̾mana. dũ afr̃e ob decus
pudicicie districte seruaret᷑ suũ
serat. nec statim fatigato ex̾citu¬
regredi pot̾at: mandat ualen¬

Expanded text:
Italiae salutem reportavit; territus Italiae salutem reportavit; territus namque nutu dei Attila fuerat nec aliud Christi sacerdoti loqui valuit nisi quod ipse praeoptabat. fertur itaque post discessum pontificis interrogatum esse Attilam a suis, cur ultra solitum morem tantam reverentiam Romano papae exhibuerit, quando quidem paene ad omnia, quae ille imperasset, obtemperarit; tum regem respondisse non se eius, qui advenerat, personam reveritum esse sed alium se virum iuxta eum in habitu sacerdotali adstantem vidisse forma augustiore canitie venerabilem illumque evaginato gladio sibi terribiliter mortem minitantem, nisi cuncta, quae ille expetebat, explesset. igitur Attila tali modo a surelicta Italia, Pannonias repetivit. Ad quem Honoria, Valentiniani principis germana, dum a fratre ob decus pudiciciae districte servaretur, suusisset, nec statim fatigato exregredi poterat, mandat Valen
Abbreviated transcription (Latin):
Concordiã. altinũ siue patauiũ
uicinas aquileie ciuitates. mtꝰ
instar demoliens. solo coequauit.
Ex inde ꝑ uniũsas uenetiarũ ur¬
bes. hoc est uincentiã. ueronã.
brixiã. ꝑganiũ. seu reliquas mi¬
lo resistente huni bachant᷑: me¬
diolanũ ticinũq pari sorte diri¬
piunt. ab igne tam̃ ab stinentes
et ferro. Deuide emeliȩ cunta¬
tib similit̾ expoliatis: nouissi¬
me eo loco quo minciꝰ fluuiꝰ in
padũ influit castra metati sunt.
ubi attila consistens erat. dum
ucrũ adiret romã an desisteret.
animo fluctuaret. ñ urbi cui
infestus erat consulens. sed ala¬
rici exemplũ pauens : qui capte
a se urbi non diuciꝰ suꝑuixit.
Dumgͦ has animo tempesta¬
tes reuocaret: repente illi le¬
gatio placidissima aroma ãd¬
uenit.Nam ꝑ se uir scĩssimus
leo papa ad eum accessit. Qui
cũ ad regẽ barbarũ introgres¬
sus ẽẽt: cuncta ut optau̾at obti¬
uens. non solũ rome s et totius

Expanded text:
Concordiam, Altinum sive Patavium, Concordiam, Altinum sive Patavium, vicinas Aquileiae civitates illius instar demoliens solo coaequavit. exinde per universas Venetiarum urbes, hoc est Vicetiam Veronam Brixiam Pergamum seu reliquas nullo resistente Hunni bacchantur, Mediolanium Ticinumque pari sorte diripiunt ab igni tamen abstinentes et ferro. deinde Aemiliae civitatibus similiter expoliatis novissime eo loco, quo Mincius fluvius in Padum influit, castra metati sunt. ubi Attila consistens dum, utrum adiret Romam an desisteret, animo fluctuaret, non urbi, cui infestus erat, consulens sed Alarici exemplum pavens, qui captae a se urbi non diutius supervixit, dum ergo has animo tempestates revolveret, repente illi legatio placidissima a Roma advenit. nam per se vir sanctissimus Leo papa ad eum accessit. qui cum ad regem barbarum introgressus esset, cuncta ut optaverat obtinens non solum Romae sed et totius
Abbreviated transcription (Latin):
turã relinquere ciitate./ Scatĩq
adhilatis machinis cormentisq
hortatur suos. acriter expuguat
urbem. ac sine mora capit. Diri¬
put᷑ opes. captiuant᷑ uł truci¬
dant᷑ ciues: residuũ direpcioni
igni supposito flãma consumit.
fuerat siquidẽ in ea cuutate fe¬
minarũ nobilissima. digna nõie.
forma eximia: s candore pudici¬
cie ampliꝰ decorata. Hec dum ha¬
bitacła suꝑ ipsa urbis menia ha¬
beret. turrẽq excelsam sue do¬
mui ĩminentẽ subter qͣm natis¬
sa flinuꝰ uitreis labebat᷑ fluente̾.
ne sordidissimis hostib ludibͥũ
fieret. animeq pulchritudinẽ
ut ui illata libidine uiciaret.
mor ut ingressũ hostiũ captãq
urbẽ p̃sensit. e sumina so eadẽ
turre obuoluco capite ingur¬
gitẽ p̃cipitẽ dedit: metumq
amittende pudicicie memora¬
bili exitu terminauit. Plura
p̃terea eiusdẽ regionis castella.
ĩmanis hostis extinctis uł capti¬
uatis ciuib succendit ac diruit.

Expanded text:
turam relinquere civitatem'. statimque turam relinquere civitatem'. statimque adhibitis machinis tormentisque hortatur suos, acriter expugnat urbem ac sine mora capit: diripiuntur opes, captivantur vel trucidantur cives, residuum direptioni igni supposito flamma consumit. fuerat si quidem in ea civitate feminarum nobilissima Digna nomine forma quidem eximia sed candore pudicitiae amplius decorata. haec dum habitaculum super ipsa urbis moenia haberet turremque excelsam suae domui inminentem, subter quam Natissa fluvius vitreis labebatur fluentis, ne sordidissimis hostibus ludibrium fieret animaeque pulchritudinem vel vi inlata libidine vitiaret, mox ingressum hostium captamque urbem praesensit, e summa se eadem turre obvoluto capite in gurgitem praecipitem dedit metumque amittendae pudicitiae memorabili exitu terminavit. plura praeterea eiusdem regionis castella inmanis hostis extinctis vel captivatis civibus succendit ac diruit,
Abbreviated transcription (Latin):
chinatꝰ ẽ. ut actilã ab eiꝰ impres.¬
sione subduc̾et. Inscia hru mens
hominũ. Quantũ hac ꝓ uisione
detͥmentũ patrie dũ auerte cupre
ingessit At uͦ attila cernens se re¬
licto hostẽ ad ꝓpria remeasse. erec¬
tis animis ac spe salutis cleuatere
pannonias repedauit: multũq po¬
ciorem exertitũ coaceruans itabã
furibundus intionit: ac pͥmũ aqui¬
leiã ciuitatẽ in ipso italie sitam pn¬
cipio expugnare aggressus ẽ. Qua
continuo triennio obsidens. cum
nantib nichil p̾ualeret. iamq mon¬
mur sui ex̾citus ñ ualentis fapae
dlerare penitriã audiret. ctadie
quadã cuucatẽ cir cuit. ut ex quas
parte eam faciliꝰ posset expugnare
inquireret: ceruit repente aues
in edificiorũ fastigiis idificare so¬
litas que ciconie uocant᷑ uno im¬
petu ex urbe migrare : fetusq
suos sublatos rostris ꝑ rura form¬
secus deportare. Aspicite inquit
ao silos. aues futurorũ p̃scias ꝑi¬

Expanded text:
chinatus est, ut Attilam ab eius inpreschinatus est, ut Attilam ab eius inpressione subduceret. inscia heu mens hominum, quantum hac provisione detrimentum patriae, dum avertere cupit, ingessit. At vero Attila cernens se relicto hostes ad propria remeasse, erectis animis ac spe salutis elevatus Pannonias repedavit multumque potiorem exercitum coacervans Italiam furibundus introiit. ac primum Aquileiam civitatem in ipso Italiae sitam principio expugnare adgressus est; quam continuo triennio obsidens, cum nantibus nihil praevaleret iamque murmur sui exercitus non valentis famis tolerare penuriam audiret, cum die quadam civitatem circuit, ut ex qua parte eam facilius posset expugnare, inquireret, cernit repente aves in aedificiorum fastigiis nidificare solitas, quae ciconiae vocantur, uno impetu ex urbe migrare fetusque suos sublatos rostris per rura forinsecus deportare. 'aspicite' inquit ad suos 'aves futurorum praescias peri
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ cessaret tubis ⁊ clamore ꝑste¬
pe thorismundꝰ theodericirege
tliꝰ dolens dde pat̾no funesstat¬
it attuã obsidione coartare. ut
nẽ eiusq erercitũ ad intuetio¬
ue usq deleret lum attila de
uite fiducia iam desperans.
ex equitatoriis ingentẽ pyrã sellis
construxit: ut ibidẽ se gochis imi¬
minentib supposito igne cre¬
maret. ne aut quisquã de enis
letaret᷑ uulnere: aut rex tanta¬
rũ gentiũ in potestatẽ bostiũ
deueniret Ethius uͦ in caute ꝑ¬
pendens romanos a gothis ꝑem¬
pto attila depͥmi. nec ñ deincen
adu̾sũ gothos si necessitas ieũ¬
beret solaciũ habere: thorisinũ
do qiͣ eiꝰ reb consulens ꝑsuader
ut domũ reu̾teret᷑. regnũ pater¬
nũ arriꝑet: ne si ab eius uiua¬
d̾et᷑ gͥmanis. acerbiꝰ eiẽẽt cũ sius
quã cũ hostib dimicare. Hocile
consiliũ tanqm ꝓ sua salute plae¬
tũ libent̃ amplectens domũ uiã¬
pits Eet̾m ethiꝰ ob hoc talia ma¬

Expanded text:
ret tubis et clamore perstrepere, Torismund Theodoriti regis filius dolens de paterno funere statuit Attilam obsidione coartare, ut eum eiusque exercitum ad internicionem usque deleret. tum Attila de vitae fiducia iam desperans ex equitatoriis ingentem pyram sellis construxit, ut ibidem se Gothis inminentibus supposito igne cremaret, ne aut quisquam de eius laetaretur vulnere aut rex tantarum gentium in potestatem hostium deveniret. Aetius vero incaute perpendens Romanos a Gothis perempto Attila deprimi nec deinceps adversum Gothos, si necessitas incumberet, solacium habere, Theodorico quasi eius rebus consulens persuadet, ut domum reverteretur regnum paternum arriperet, ne, si ab eius invaderetur germanis, acerbius ei esset cum suis quam cum hostibus dimicare. hoc ille consilium tamquam pro sua salute prolatum libenter amplectens domum repit. ceterum Aetius et ob hoc talia ma
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ acceꝑat domi deculit: s statim fidẽ
hominis miracdoꝵ actio cõpbauit.
Nam discerptis de his foliis. frigori¬
ticis cũ aque potu porrectis. ꝓtinus
cũ haustu salutẽ inuexit: s ⁊ multis
de inceps. Qnͣdo aũ nob̾ hec retulit:
iam .iiͦii. exinde sanos factos ab hac
uifirmitate narrauit.
liensi cũ cõmercio negociationis sue
rediret: ad huiꝰ scĩ sepulcrũ in orati¬
one ꝓst̾nit᷑. De qua consurgens: aspi¬
cit coufractos cõpedes. difruptasq
xcerant colla uł suras attriuerant:
et ãmiratꝰ est. S hec contemplatio:
nonfuit m̾iracłis uacua. Nam rediens
ad nos prb̃r asserebat cũ sacramento
am et apud genabensẽ galliaꝵ
urbem dum eiꝰ reliquie cũ hono¬
re psallentii portarent᷑. tantam ibi
dñs gr̃ãm p̃stare dignatꝰ est: ite sim¬
plicit̾ ad orantes et ceciuisum ⁊ clati¬
direcipent gressũ. Nec dubitare po¬
terat quispiã p̃sentẽ adcẽ confes¬

Expanded text:
er domum detulit: sed statim fidem er domum detulit: sed statim fidem hominis miraculorum 1190 actio comprobavit. Nam discerptis de his foliis, frigoriticis cum aquae potu porrectis, protinus cum haustu salutem invexit, sed et multis deinceps. Quando autem nobis haec retulit, jam quatuor exinde sanos factos ab hac infirmitate narravit Jliensi cum commercio negotiationis suae rediret, ad hujus Sancti sepulcrum in oratione prosternitur, de qua consurgens, aspicit confractas compedes, disruptasque nxerant colla, vel suras attriverant, et admiratus est: sed haec contemplatio non fuit vacua miraculis. Nam rediens ad nos presbyter, asserebat cum sacramento Nam apud Genabensem Galliarum urbem dum ejus reliquiae cum honore psallentii portarentur, tantam ibi Dominus gratiam praestare dignatus est, ut suppliciter adorantes, et caeci visum, et claudi reciperent gressum: nec dubitare poterat quispiam praesentem esse Confes
Abbreviated transcription (Latin):
susq edem dũ diu̾soꝵ nuracłoꝵ opus
illustre ꝑpendit: uidit ĩmensũ cat̾ua¬
tĩ populũ ad eiꝰ sepulcrũ. uelut feliciũ
examina apum ad consuetũ alueare
confluere: et alioᷤ prb̃ro qui aderat mi¬
nistrante particulas cere ꝓ bñdictione
sumere: alios parũꝑ pulũis: ñ nullos
disruptas ab oꝑtorio eiꝰ fimbrias caꝑe
et abire: ferentes in disparib causis u¬
nã gr̃am sanitatis. Hec ille cernens fi¬
de cõpunctus. lacͥmans ait. Si marmoꝵ
me moles fluctuũ suleare tonsis actũ
mei sacerdotis deuotio fecit. ut lustra¬
tis orientaliũ mr̃m sepulcris aliqͥd de
eorũdẽ pignorib scĩs deferre deberẽ:
cur ñ gallicani mei confessoris
pignora capiã. ꝑ que mͥ me¬
isq salus integra reparet᷑
Et statĩ accedens quiddã
de herbulis quas deuotio
tumulo manibz lincheo co¬
oꝑtis sacerdote porrigente sus¬
cepit: repositisq diligent̾¬

Expanded text:
susque aedem, dum diversorum miraculorum opus susque aedem, dum diversorum miraculorum opus illustre perpendit, vidit immensum catervatim populum ad ejus sepulcrum, ac velut felicium examina apum ad consuetum alveare confluere; et alios, presbytero qui aderat ministrante, particulas cerae pro benedictione sumere, alios parumper pulveris, nonnullos disruptas ab opertorio ejus fimbrias capere, et abire ferentes in disparibus causis unam gratiam sanitatis. Haec ille cernens, fide compunctus, lacrymans, ait: Si marinorum me moles fluctuum sulcare tonsis actum mei Sacerdotis devotio fecit, ut lustrata Orientalium martyrum sepulcra, aliquid de eisdem pignoris deferre deberem; cur non Gallicani mei Confessoris pignora capiam, per quae mihi meisque salus integra reparetur? Et statim accedens, quasdam de herbulis, quas devotio tumulum, manu linteo operta, sacerdote porrigente suscepit, repositasque diligent
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uestim̃to discurrens. ac par¬
ipendens de cuiꝰ usib remansisset:
hoc hñs in lectulo. hoc utens in foro.
de cuiꝰ fimbriis si credulitas certa fu¬
isset. reddi poterat salus infirnus.
Cui ait quidã. O diacone siscires uͥ¬
tutẽ dei ⁊ quis furt ille cuiꝰ uestim̃¬
tũ uteris: cautiꝰ de cũ eo uiuere opor¬
tebat. Cui ille. Uere iuquit dico tibi:
quia ⁊ hauc casulã tergo utor: et de
capsa eiꝰ parte ꝓlixiore detisa regu¬
men pedũ mẽoꝵ aptabo. fecit ilico
iniser que pollicitꝰ ẽ: suscepturꝰ ꝑtinꝰ
diuini iudicũ ultionẽ. Uerũ ubi deciso
cucullo aptatis pedulib pedes oꝑuit:
extimplo arreptus a demone ruit in
pauimentũ. Erat aũ solus in domo: nec
erat qui succurreret misero. Cũq spu¬
mas cruentas ore ꝑic̾ẽt: extensis ad fo¬
cũ pedib. pedes cũ pedulib ignis pa
deferebat. hic causa orationis locum
illũ quo sc̃s quiescit adiuit. Ingres¬

Expanded text:
hoc vestimento discurrens, ac parhoc vestimento discurrens, ac parvi pendens, de cuius usibus remansisset; hoc habens in lectulo, hoc utens in foro, de cuius fimbriis, si credulitas certa fuisset, reddi potuit salus infirmis. Cui ait quidam: 'O diacone, si scires virtutem Dei, et quis fuit, cuius vestimentum uteris, cautius te cum eo vivere oportebat'. Cui ille: 'Vere', inquid, 'dico tibi, quia et hanc casublam tergo utor et de cappa eius, parte prolixiore decisa, tegumen pedum miser quod pollicitus est, suscepturus protinus divini judicii ultionem. Verum ubi deciso cucullo aptatis pedulis pedes operuit, extemplo arreptus a daemone ruit in pavimento. Erat enim solus in domo, nec erat qui succurreret misero. Cumque spumas cruentas ore projiceret, extensis ad focum pedibus, pedes cum pedulibus ignis pardeferebat. Hic causa orationis tantum locum quo Sanctus quiescit adivit, ingres
Abbreviated transcription (Latin):
tatis scͥpserim templo huic in quo re¬
quiesco: et nescit quia quicquid p̃ciosiꝰ
habui ibidẽ reliqui: idẽ glebã corpo¬
ris mei. At illi cdixerunt. Iniuste fecit:
sit dicens. Peccator conterende: desine
stulte loqui. Exꝑgefactus aũ prb̃r tu¬
mefactis faucib ita dolorib coarta¬
tur: ut ipsas quoq saluias oris uir¬
cũ labore maximo posset deglutire.
uude factũ ẽ: ut ꝑ dies .xl. lectulo
decubans grauit̃ cruciaret᷑. d in¬
uocato confessoris nomine sainca¬
ti redditꝰ: nunqͣm ausus ẽ ea ũba
que priꝰ p̃sumpserat garrulare.
t quia nouimꝰ priscũ ep̃m
huic scd semꝑ fuisse aduersã:
diacono cuidã huiꝰ casulã tribuit.
Erat au̾ ualida: eo qd̾ et ip̃e uirdei
robusto fuisset corpore. Capsa au̾
huiꝰ indumenti ita dilatata erat atq
consuta: ut solet millis caudidis fi¬
eri que ꝑ paschalia festa sacerdotũ
hum̃is imponunt᷑. Ibat q diaconꝰ cũ

Expanded text:
tatis scripserim templo huic quo retatis scripserim templo huic quo requiesco; et nescit, quia quidquid pretiosius habui ibidem dereliqui, id est glebam corporis mei'. At illi dixerunt: 'Iniuste fecit, sit, dicens: ' Peccator conterendae, desine stulte loqui!' Expergefactus antem presbiter, tumefactis faucibus, ita doloribus coartatur, ut ipsas quoque salivas oris cum labore possit maximo degluttire. Unde factum est, ut per dies 40 lectulo decubans graviter cruciaretur; sed invocato confessoris nomine, sanitati redditus, numquam ausus est ea verba quae prius praesumpserat garrulare. Et quia novimus, Priscum episcopum huic sancto semper fuisse adversum, diacono cuidam huius casublam tribuit. Erat autem valida, eo quod et ipse vir Dei robusto fuisset corpore. Cappa autem huius indumenti ita dilatata erat atque consuta, ut solent in illis candidis fieri, quae per paschalia festa sacerdotum umeris inponuntur. Ibatque diaconus cum
Abbreviated transcription (Latin):
is ⁊ alus signismenti.
declaratꝰ inpopłis: cucesimo¬
scd̃o ep̃atꝰ sui anno. etate sexagena¬
ria: nugrauit ad. xp̃m. Qui dũ fer¬
retur ad sepeliendũ: cecus quidã sub
eiꝰ feretro se flagitauit adduci. Statĩ¬
q ingressus: uultꝰ eiꝰ diu lumine ui¬
duatus reseratur. ocłis adornat᷑. Nec
distulit diuina pietas beatos artus
głificare signis: cuiꝰ beatã animam
cũ choris angelicis suscipiebat ii astͥs.
ost dies autẽ quos lex
romana sanciuit. ut defune¬
ti cuiuspiã uoluntas publice rele¬
geret᷑. huiꝰ antistitis cestam̃tũ inforo
delatũ turbisq circũstantib ani
chil loco illi in quo sepultus fũat
reliquisset:ait. Aiebant semꝑ ple¬
riq stolidũ fuisse niceciũ: uunc
ad liquidũ uerũ eẽ patet. cum n¬
aũ nocte apparuit idem sc̃s prbro
cũ duob ep̃is so ẽ iusto atq euhe¬
rio inueste fulgenti: dicens ad eos.
hic prb̃r sc̃issimi fr̃s blaspliemis
me obriit dicens. quia nichil facul¬

Expanded text:
is et aliis signis declaratus in populis, episcopatus sui anno 22, aetate sexagenaria migravit ad Christum. Qui dum ferretur ad sepeliendum, caecus quidam se sub feretro flagitavit adduci, statimque ingressus, vultus diu lumine viduatus, reseratis oculis, adornatur: nec distulit divina pietas beatos artus glorificare signis, cujus beatam animam cum choris angelicis suscipiebat in astris. Post dies autem quos lex Romana sancivit, ut defuncti cujuspiam voluntas 1188 publice relegatur, hujus antistitis testamentum in foro delatum, turbis circumstantibus, a ihil loco illi in quo sepultus fuerat reliquisset, ait: Aiebant semper plerique stolidum fuisse Nicetium: nunc ad liquidum verum esse patet, cum nautem nocte apparuit presbitero cum duobus episcopis, id est Iusto atque Eucherio, in veste folgend, dicens ad eos: 'Hic presbiter, sanctissimi fratres, blasphemiis me obruit, dicens, quia nihil facul
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ stãdiũ. Uerũ cũ ob scelera uniũ¬
sis exosus ẽẽ cepisset: int̾fectus ẽ
suorũ conuiratione in palacio.

Expanded text:
 Stadium. verum cum ob scelera universis exosus esse coepisset, interfectus est suorum coniuratione in palatio
Abbreviated transcription (Latin):
reti Głam cam̃ militarẽ ciuilitate.
et mod̾atione suꝑauit: rome ⁊ ꝑ ꝓ
uincias equalẽ se om̃ib erhibens:
amicos salutandi cͥausa frequentans
uł egrocantes. uł cũ festos qdies habu¬
isset. conuiria cũ hisdẽ indisereta
uicissim hñs: sẽpe in uehicłis eorum
sedens. nullũ seuatoꝵ ledens. ndcħ
in iustũ ad augendũ fiscũ agens:
liberalis in cunctis. publice pͥuatunq
ditans om̃s ⁊ honorib augens quos
uł mediocrĩ familiaritate cogno¬
uisset. Orbẽ terrarũ edificans. mul
mꝰ : nichil ñ uen̾ationis m̾uit ⁊ ui¬
uus ⁊ mortuus. Int̾ alia dicta hoc
ipsiꝰ fert᷑ egrẽgiũ. Amicis eũ cul¬
pantib quod nimiũ cirea om̃s
cõmunis ẽẽt: respondit. talem se
imꝑatorẽ ẽẽ pͥuatis. quales eẽ si¬
bi imꝑatores pͥuatꝰ optasset.¶ Post
ingentẽ gͥ głam belli domiq q̃¬
sitã.ẽ ꝑside rediens. apud seleuci¬
amisaurie ꝓfluuio uentris extin¬

Expanded text:
riam tamen militarem civilitate riam tamen militarem civilitate et moderatione superavit, Romae et per provincias aequalem se omnibus exhibens, amicos salutandi causa frequentans, vel aegrotantes, vel cum festos dies habuisset, convivia cum eisdem indiscreta vicissim habens, saepe in vehiculis eorum sedens, nullum senatorum laedens, nihil injustum ad augendum fiscum agens, liberalis in cunctos, publice privatimque ditans omnes, et honoribus augens, quos vel mediocri familiaritate cognovisset, orbem terrarum aedificans, multmus nihil non venerationis meruit, et vivus, et mortuus. Inter alia dicta hoc ipsius fertur egregium. Amicis enim culpantibus quod nimium circa omnes communis esset, respondit talem se imperatorem esse privatis, quales esse sibi imperatores privatos optasset. post ingentem igitur gloriam belli domique quaesitam e Perside rediens apud Seleuciam Isauriae profluvio ventris extin
Abbreviated transcription (Latin):
ampliatũ: fines longe lateq dif¬
fudit. Urbes trans renũ in germ¬
nia reparauit. Daciam decibalo in¬
cto subegit. ꝓuicia trans danubi¬
ũ facta: in his agris quos taifali
nunc uictohali ⁊ teruingrti hñt:
ła ꝓuincia: decies centena nulia
passuũ incͥcuitũ tenuit. Armenũ
quã occupau̾ant parthi recepit:
farmato syrie occiso. qui eam tene¬
bat.Albanis regem dẽdit: in be¬
rorũ regem ⁊ sauromatarũ. ⁊ bosfo¬
ranoꝵ.⁊ arabũ. ⁊ osdroenorũ et
colchorũ in fidẽ accepit. Cordue¬
nos. marcomẽdos occupauit: et an¬
temusiũ magnã ꝑsidis regionem.
seleuciã ⁊ thesiphontẽ. baby lonom
messemos uicit ac tenuit usq ad
indie fines. ⁊ mare rubrũ accessit
atq ibi tres ꝓuincias fecit. arme¬
niã. assyriã. mesopotamiã cũ hil
gentib que madenam attingũt.
Arabiã postea in ꝓuincie formã
redegit: in mariꝰ rubro classem
institiit  ut ꝑ eam indie fines uasta¬

Expanded text:
ampliatum, fines longe lateque difampliatum, fines longe lateque diffudit. urbes trans Rhenum in Germania reparavit. Daciam Decibalo victo subegit provincia trans Danubium facta in his agris, quos Taifali nunc Victoali et Tervingi habent. ea provincia decies centena milia passuum in circuitu tenuit. Armeniam quam occupaverant Parthi recepit Farmatosirie occiso qui eam tenebat. Albanis regem dedit. Hiberorum regem et Sauromatarum et Bosphoranorum et Arabum et Osdroenorum et Cholchorum in fidem accepit. Carduenos Marcomedos occupavit et Antemusium, magnam Persidis regionem, Seleuciam et Tesifontem Babylonem, Messenios vicit ac tenuit. usque ad Indiae fines et mare rubrum accessit atque ibi tres provincias fecit, Armeniam Assyriam Mesopotamiam, cum his gentibus quae Madenam attingunt. Arabiam postea in provinciae formam redegit. in mari rubro classem instituit, ut per eam Indiae fines vasta
Abbreviated transcription (Latin):
octingentesimo et
quinquagesimo ab
urbe condita. uete¬
re ac ualente con¬
sulib res publica ad ꝓsperrimũ
statũ rediit. bonis pͥncipib ingñ¬
ti felicitate cõmissa. Domicrano
enĩ exiciabili tẏranno nerua suc¬
cessit. uir in pͥuata uita mõdatꝰ
⁊strenuus. nobilitatis mẽdie qͥ
senex admõdũ oꝑam dante pet¬
nio scd̾o p̃fecto p̃torii. item pa¬
t̾uo int̾fectore domiciam. im¬
perator ẽ factus. Equissimũ se
⁊ ciuilissimũ oĩb p̃buit: reipu¬
blice diuina ꝓuisione consuluit.
traianũ ad optando. Mortuus ẽ ro¬
no: atq int̾ diuos relatiis ẽ. Sui¬
cessit ei ulpius crinitꝰ traianus:
uatꝰ italicie in hispania. familia au¬
tiqua magis quã clara. Nam pat̾ͥi
primũ consul fuit. Imꝑator autẽ
apud agripinã in galliis factusẽ
Rempublicã ita amministrauit. i
om̃ib pͥncipib m̾ito p̃ferat᷑. Inusi¬
tate ciuilitatis ⁊ fortitudius fui
Romani imꝑii qd̾ post augustũ
defensũ magis fuerat qͣm nobilit

Expanded text:
octingentesimo et quinquagesimo ab urbe condita Vetere et Valente consulibus res publica ad prosperrimum statum rediit bonis principibus ingenti felicitate commissa; Domitiano enim exitiabili tyranno Nerva successit, ut in privata vita moderatus et strenuus, nobilitatis mediae. qui senex admodum operam dante Petronio Secundo praefecto praetorio, item Paternio interfectore Domitiani imperator est factus. aequissimum se et civilissimum praebuit. rei publicae divina provisione consuluit Traianum adoptando. mortuus est Rono, atque inter Divos relatus est. Successit ei Vlpius Crinitus Traianus natus Italicae in Hispania, familia antiqua magis quam clara. Nam pater eius primum consul fuit. Imperator autem apud Agrippinam in Galliis factus est. Rem publicam ita administravit, ut omnibus principibus merito praeferatur, inusitatae civilitatis et fortiRomani imperii, quod post Augustum defensum magis fuerat quam nobiliter
Abbreviated transcription (Latin):
Orbem romanũ circunt. mul¬
ta edificauit: facundissimus
latina sermone. greco erudi¬
tissimꝰ fuit. Non magnã clemen¬
tie głam habuit: diligentissi¬
mꝰ fam̃ circa erariũ ⁊ militum
Expeditiones .iiiͦi. hũit. unã adu̾sus
sarmatas. alt̾am adu̾sus chatos. du¬
as adu̾sus dacos. De dacis ⁊ chatis
dupplicẽ triumphũ egit. De sar¬
matis solam laureã usur pauit.
Multas tam̃ calamitates hisdẽ
bellis passus ẽ. Nam in
matia legio eiꝰ cũ ducc int̾fe¬
cła ẽ. ⁊ a dacis oppius sabinꝰ consu¬
laris. ⁊ corneliꝰ furtus p̃fectꝰ p̃to¬
rii cũ magnis exercitib occisi st̃.
Rome quoq multa oꝑa fecit. In
his capitoliũ. ⁊ forũ tͣnsitoriũ di¬
uoꝵ porticus. isyum ac serapyũ.
⁊ stadiũ. Uerũ cũ ob scelera uniũ¬
sis exosus ẽẽ cepisset: int̾fectus ẽ
suorũ conuiratione in palacio.
pillones exportatũ: ⁊ ignobiliter

Expanded text:
orbem Romanum circumiit. mulorbem Romanum circumiit. multa aedificavit. facundissimus Latino sermone, Graeco eruditissimus fuit. non magnam clementiae gloriam habuit, diligentissimus tamen circa aerarium et militum expeditiones quattuor habuit, unam adversus Sarmatas, alteram adversum Chattos, duas adversus Dacos. de Dacis Chattisque duplicem triumphum egit, de Sarmatis solam lauream usurpavit. multas tamen calamitates isdem bellis passus est; nam in Sarmatia legio eius cum duce interfecta est et a Dacis Oppius Sabinus consularis et Cornelius Fuscus, praefectus praetorio cum magnis exercitibus occisi sunt. Romae quoque multa opera fecit, in his Capitolium et Forum Transitorium, Divorum porticus, Isium ac Serapium et Stadium. Verum, cum ob scelera universis exosus esse coepisset, interfectus est suorum coniuratione in Palatio apillones exportatum et ignobiliter
Abbreviated transcription (Latin):
Adeosieo gła bonitatis enitu¬
it. ut uł aĩsentantib uł uere
laudantib occasionẽ magnifi¬
centissimi p̃stet exempliOe.¬
functo traianos elius adrianꝰ
creatus ẽ pͥnceps: sine aliqua
quidẽ uoluntate traiani. sẽd
oꝑam dante plotina traiam
uxore. Nam eum traianꝰ quã¬
quã consobrine sue filiũ nolu¬
erat adoptare. Natus up̃e ita¬
licie in hispania. Qͥ traian
głe inuidens. statim ꝓuincias
tres reliquit quas traianus ãd
diderat. id ẽ sẏriã. mesopota¬
miã ⁊ armeniã: reuocauitq
exercitus. atq finẽ imperũ
ẽẽ uoluit eufraten¶Idem de da¬
cia facere conantẽ. amici det̾¬
ruerunt: ne multi ciues roma¬
ni barbaris traderent᷑. ꝓpt̃ea
quia tͣianꝰ uicta dacia. ex toto
orbe romano infinitas eo co¬
pias hominũ tͣnstulerꝯt ad a¬
gros ⁊ urbes colendas. Dacie e¬
nĩ duiturno bello cruili res
fuerant ex hauste. Pacẽ tamẽ
om̃i imꝑii sui tp̃r habuit: se¬
mel tantũ ꝑ p̃sidẽ dimicauit.

Expanded text:
tatis obtinuit, ut vel adsentantibus vel vere laudantibus occasionem magnificentissimi praestet exempli. Defuncto Traiano Aelius Hadrianus creatus est princeps, sine aliqua quidem voluntate Traiani, sed operam dante Plotina, Traiani uxore; nam eum Traianus, quamquam consobrinae suae filium, vivus noluerat adoptare. Natus et ipse Italicae in Hispania. Qui Traiani gloriae invidens statim provincias tres reldiderat, id est Syriam et Mesopotamiam Armeniam, revocavit exercitus ac finem imperii esse voluit Euphraten. idem de Dacia facere conantem amici deterruerunt, ne multi cives Romani barbaris traderentur, propterea quia Traianus victa Dacia ex toto orbe Romano infinitas eo copias hominum transtulerat ad agros et urbes colendas; Daciae enim diuturno bello Decibali res fuerant exhaustae. Pacem tamen omni imperii sui tempore habuit, semel tantum per praesidem dimicavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ces sert̾ brutũ romane matrone
de: fensorẽ pudicicie sue: qiͣ com¬
Ua leriꝰ publicola spuriũ lucre¬
tiũ tricipitinũ collegã sibi fecit:
mortuo: it̾m horaciũ puluillum
collegã sibi sũpsit. Ita primꝰ annꝰ¬
quinꝙ consules habuit: cũ tar¬
quiniꝰ conlatuiꝰ ꝓpt̾ nom̃ urbe
cessisset: brutꝰ in p̃lio perisset:
spuriꝰ lucreciꝰ morbo mortuus eẽt.
Scd̾o quoq anno it̾m tarquimus
nis intulit: auxiliũ ei ferente porsen¬
no post reges exactos cũ tarquimꝰ
suscipi non posset uiregnũ. uec ei
porsenna quia pacẽ cũ romanis fe¬
cerat p̃staret auxiliũ: tusculũ se
contulit. que ciuitas ñ longe ab
urbe ẽ. atꝙ ibi ꝑ xiii. annos pͥuat᷑
cũ uxore consenuiq Quarto anno
post reges exactos cũ sabini roma¬
ius bellũ intulissent uicti st̃ ⁊ de his
tumphatũ ẽ Nuinto anno lucius
ualeriꝰ ille bruti collega ⁊ quater
consul fatalit̾ mortuuis ẽ. adeo pauꝑ
ut collatis apopło nũmis. sũptũ hã¬

Expanded text:
tum Romanae matronae defensorem pudicitiae suae quasi comValerius Publicola Sp. Lucretium Tricipitinum collegam sibi fecit, mortuo, iterum Horatium Pulvillum collegam sibi sumpsit. Ita primus annus V consules habuit, cum Tarquinius Collatinus propter nomen Urbe cessisset, Brutus in praelio periisset, Sp. Lucretius morbo mortuus esset. Secundo quoque anno, iterum Tarquinius, nis intulit, auxilium ei ferente Porsenno post reges exactos, Tarquinius, cum suscipi non posset in regnum, neque ei Porsenna, qui pacem cum Romanis fecerat, praestaret auxilium, Tusculum se contulit, quae civitas non longe ab Urbe est, atque ibi per XIV annos privatus cum post reges exactos cum Sabini Romanis bellum intulissent, victi sunt et de his triumphatum est. quinto anno L. Valerius, ille Bruti collega et quater consul, fataliter mortuus est adeo pauper, ut collatis a populo nummis sumptum ha
Abbreviated transcription (Latin):
epłam lacͥmĩ
qnͣtociꝰ auxiliũ efflagitant.
Quib dũ ethius minime an¬
nuisset. eo qd̾ contͣ uiciniores
hostes. occupatꝰ existeret: qui¬
dã britannoꝵ strenue resisten¬
tes. hostes abigunt: quidã uͦ
coacti hostib subiciunt᷑. Deni¬
q subacta picti extreme eius

Expanded text:
am lacrimis antocius auxilium efflagitant. quibus dum Aetius minime annuisset, eo quod contra viciniores hostes occupatus existeret, quidam Brittanorum strenue resistentes hostes abigunt, quidam vero coacti hostibus subiciuntur. denique subactam Picti extremam eius
Abbreviated transcription (Latin):
um bellũ in nu¬
midia contͣ uigur¬
thã gerit᷑. roma¬
ni consules marcuͤ
scipio acimbris ⁊ teutonis ytu
gurinis ⁊ ambronib que erant
germanorũ ⁊ gallorũ gentes ui¬
cti sunt iuxta flumen rodanũ:
et ingenti int̾nitione etiã ca¬
stra sua:⁊ magnã partẽ ex̾cituᷤ
ꝑdiderunt. Timor rome gͣndis
fuit. qͣntus uix annibalis tp̃r
punicis bellis: ne it̾m galliro¬
mã uenirent. Ergo mariꝰ post
uictoriã iugurthinã scd̾o con¬
sul ẽ factus: bellũq ei contra
cimbros ⁊ teutonos. decretũ est.
Tertio quoq ei ⁊ quarto delat᷑
ẽ consulatus quia bellũ cimbri¬
cũ ꝓtrahebat᷑: s in quarto con¬
sulatu collegã habuit qͥntũ lu¬
taciũ catulũ¶ Cũ cimbris itaq
conflixit ⁊ duob p̃liis ducen

Expanded text:
Dum bellum in Numidia contra Iugurtham geritur, Romani consules M. Caepio a Cimbris et Teutonis et Tigurinis et Ambronibus, quae erant Germanorum et Gallorum gentes, victi sunt iuxta flumen Rhodanum et ingenti internicione etiam castra sua et magnam partem exercitus perdiderunt. timor Romae grandis fuit, quantus vix Hannibalis tempore Punicis bellis, ne iterum Galli Romam venirent. ergo Marius post victoriam Iugurthinam secundo consul est factus, bellumque ei contra Cimbros et Teutonas decretum est. tertio quoque ei et quarto delatus est consulatus, quia bellum Cimbricum protrahebatur. sed in quarto consulatu collegam habuit Q. Lutatium Catulum. cum Cimbris itaque conflixit et duobus proeliis C
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ ꝓpt̾ uberrimã capue plama¬
em : cet̾m ex maxima parte mon¬
tuosa est. Porro octaua lucama.
que nom̃ a quodã luco accepit.
asilere fluuio uichoat cũ brictia
q̃ ita a regiẜnis quondã sue noĩe
appellata ẽ: usq ad fretũ siculũ
iores dextrũ itahie cornũ tenen
ꝑtingit. In qua pestus ⁊ lamꝰ. cassi¬
anũ ⁊ consentia. regiũq posite
cia in appenninis alpib nͣuncu.¬
pat᷑. que inde originẽ capiund ubi
codeiarũ alpes fimunt. Hee apen¬
nine alpes ꝑ mediã italiã ꝑgentes.
tusciã ab emilia umbriãq . aflãmi¬
nia diidunt. In qua sunt eiuita¬
tes ferroniauꝰ. ⁊ montẽ belliũ. bo¬
uiũ. ⁊ urbiũ. necnon ⁊ opidũ qd̾

Expanded text:
ta est propter uberrimam Capue planita est propter uberrimam Capue planitiem, ceterum ex maxima parte montuosa est. Porro octava Lucania, que nomen a quodam luco accepit, a Silere fluvio inchoat cum Britia, que ita a regine sue quondam nomine appellata est, usque ad fretum Siculum iores, dextrum Italiae cornu tenens pertingit; in qua Pestus et Lainus, Cassianum et Consentia Regiumque sunt cia in Appenninis Alpibus conputatur, quae inde originem capiunt, ubi Cottiarum Alpes finiuntur. Hae Appenninae Alpes per mediam Italiam pergentes, Tusciam ab Emilia Umbriamque a Flamminia dividunt. In qua sunt civitates Ferronianus et Montembellium, Bobium et Urbinum, necnon et oppidum q
Abbreviated transcription (Latin):
uersususq ad mare tirrenũ ex¬
tendit᷑: ab occiduo uͦ gallorũ fini¬
b copulat᷑. In hac aquis granũ in¬
qua aque calide st̃ dertonã ⁊ mo¬
nast̾iũ bobiũ.genua quoq et
saona ciitates habent᷑. Sexta
ꝓuncia tuscia ẽ: que ãthure q̃d̾
popłs illiꝰ suꝑsticiose ui sacrificiis
deorũ suorũ incendere solebat sic
appellata ẽĩ Hec ht̃ utͣ se tirtiũ
uersus aureliã: ab orientis uero
parte unibriã. In hac ꝓuucia ro¬
ma que olim totiꝰ mundi caput
exutit ẽ consticut.i. In ũbria uͦ q̃
istiꝰ in parte ponit᷑ perusũ. ⁊ lacꝰ
clitoriꝰ. spoletumq consistunt.
Umbria aũ dicta ẽ. qd̾ imbrib
suꝑfu̾it cum aquosa clades oli
popłos deuastaret. Septima
quoq ꝓuincia cãpania ab urbe¬
er roma usq ad siler lucanie fluuiũ
ꝓducit᷑. inqua opulentissime ur¬
bes capua. neapolĩ. ⁊ salernus con¬
stitute sc̃. Que id̾o cãpania appella¬

Expanded text:
versus usque ad mare Tyrrhenum exversus usque ad mare Tyrrhenum extenditur, ab occiduo vero Gallorum finibus copulatur. In hac Aquis, ubi aque calide sunt, Dertona et Monasterium Boium, Genua quoque et Saona civitates habentur. Sexta provincia Tuscia est, que a ture, quod populus illius superstitiose in sacrificiis deorum suorum incendere solebat, sic appellata est. Hec habet intra se circium versus Aureliam, ab orientis vero parte Umbriam. In hac provincia Roma, que olim totius mundi caput extitit, est constituta. In Umbria vero, que istius in parte ponitur, Perusium et lacus Clitorius Spoletiumque consistunt. Umbria autem dicta est, que imbribus superfuerit, cum aquosa clades olim populos devastaret. Septima quoque provincia Campania ab urbe Roma usque ad Siler, Lucanie fluvium, producitur, in qua opulentissime urbes Capua, Neapolim et Salernus constitute sunt. Que ideo Campania appella
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. Eneci ent̃ apũd latinos una
lut̾a addat᷑. grece laudabiles int̾¬
p̃tant᷑. Uenetie etiã histria cone¬
ctit᷑. ⁊ utreq ꝓ una ꝓuincia ha¬
bent᷑. histria au̾ ab histro flumi¬
ne cognominat᷑. qui scd̃m roma¬
nã historiã amplior quã nuns
ẽ fuisse ꝑhibetur. huiꝰ uenecie
aquileia ciuiras excitit caput.
ꝓ qua nunc foro iulii ita dictam
qd̾ iuliꝰ cesar negociationis forũ
ibi statuerat habetur.
In ab̾ re ẽẽ arbitror. siẽtiam
cet̾as italie ꝓunicias breuiter
actingamꝰ. Scd̾a ꝓuincia ligu¬
ria a legendis .i. colligendis le¬
guminib quoꝵ satis ferax̃: est
nominatur. In qua m̃edio̾lanũ est
nticitis. que alro. noĩe papia appella¬
ar. Heo usqinr adgalloꝵ fines ex¬
deadłtũr. Itter hanti sueuiam
hgrustius amatmnorũ patriam
quẽ uerłus septẽptͥonẽ est posita¬
quib rẽti iprit hab itare nos¬
alpes cocoie dicunt᷑ que a coccio¬
rege qui neronis tp̃r fuit sunt
appellate: Hec a liguria inquam

Expanded text:
im, licet apud Latinos una littera addatur, grece laudabiles dicuntur. Venetie enim cum Histria connectitur et utreque pro una provincia habentur. Histria autem ab Histro fluvio cognominatur, que, secundum Romanam historiam, amplior quam nunc est fuisse perhibetur. Huius Venetie Aquileia civitas extitit caput, pro qua nunc Forum Iulii, ita dictum quod Iulius Cesar negotiationis forum ibi statuerat, habetur. Non ab re esse arbitror si etiam ceteras Italie provincias breviter attingamus. Secunda provincia Liguria a legendis, id est colligendis, leguminibus, quorum satis ferax est, nominatur, in qua Mediolanum est et Ticinus, que alio nomine Papia appellatur. Hec usque ad Gallorum fines extenditur. Inter hanc et Suaviam, hoc est Alamannorum patriam, quequibus proprie Reti habitare nosAlpes Cottiae dicuntur, quae sicrege, qui Neronis tempore fuit, appellate sunt. Hec a Liguria in eurum
Abbreviated transcription (Latin):
õcor. hec paucis de tanto uiro ne
eiꝰ uitã sui ciues funditꝰ ignorarẽt.
delibarumꝰ. Nunc ad historie seriẽ¬
uincentiã ueronãq ⁊ reliquas ue¬
necie ciuitates exceptis patauiõ.
⁊ monte silicis ⁊ mantua cepit.¬
uenetia enĩ ñ solũ in paucis insulis
quas nunc uenetias dicimꝰ constat:
s t̾minꝰ eius a pannonie finib usq¬
ad adduã fluuiũ ꝓtelatur. ꝓbat᷑
hoc annalib libris in quib ꝑga¬
inus ciuitas ẽẽ legit᷑ ueneciarum.
Nam ⁊ de lacu benacho. ita in hi¬
storiis legit᷑. Benachus lacus ue

Expanded text:
precor. Haec paucis de tanto viro, ne precor. Haec paucis de tanto viro, ne eius vitam sui cives funditus ignorarent, delibavimus; nunc ad historiae serieVincentiam, Veronamque, et reliquas Venetiae civitates, exceptis Patavio, et Montesilicis, et Mantua, cepitenim non solum in paucis insulis, quas nunc Venetias dicimus, constat; sed ejus terminus a Pannoniae finibus usque Adduam fluvium protelatur. Probatur hoc Annalibus libris, in quibus Pergamus civitas esse legitur Venetiarum. Nam et de lacu Benaco in historiis
Abbreviated transcription (Latin):
aduenit. pictauis adueniens ibi¬
dẽ habitauit: et multorũ ibiden
re quiescit. Hic beati. martu ui.¬
tã .iiͦiͬi. in libris heroico uersu cõ¬
cexuit. ⁊ multa alia. maximeq
yminos singłarũ festiuitatũ. et
p̃cipue ad singulos amicos u̾sicu¬
los nulli poetarũ scd̾s suaui ⁊ di¬
serto sermone cõposuit. Ad cuiꝰ
ego tumulũ cũ illuc orationis
gr̃a aduenissem: hoc epithafiũ
rogatus ab apno eiꝰdẽ loci abbe
scribendũ contexui Ingenio cla¬
rus. sensu celer. ore suains. Cuiꝰ
dulce melos pagina multa canir.
Fortunatꝰ apex uatũ. uen̾abił actu.
Ausonia genitꝰ. hac tumulat᷑ hu¬
mo. Cuiꝰ ab ore sacͦ scõꝵ gesta pͥoꝵ
Discimꝰ. hec monstuͣt carꝑe lucis
iter. Felix que tantis decoraris
gallia gemmis: Lumine de quaꝵ
nox tͥ tetra fugit. hos modicus ꝓ
presul carinine uersus:
Ne tuus inppłis sc̃e lateret honori
Redde uicẽ mifero ne iudice sꝑuar
ab equo. Eximus m̾itis posce beate

Expanded text:
advenit, Pictavis pertransiens, iladvenit, Pictavis pertransiens, illuc habitavit, et multorum ibidem re quiescit. Hic beati Martini vitam quattuor in libris heroico versu contexuit, et multa alia maximeque ymnos singularum festivitatum et praecipue ad singulos amicos versiculos, nulli poetarum secundus, suavi et disserto sermone conposuit. Ad cuius ego tumulum, cum illuc orationis gratia adventassem, hoc epithaphium, rogatus ab Apro, eiusdem loci abbate, scribendum contexui. Ingenio clarus, sensu celer, ore suavis, Cuius dulce melos pagina multa canit, Fortunatus, apex vatum, venerabilis actu, Ausonia genitus, hac tumulatur humo. Cuius ab ore sacro sanctorum gesta priorum Discimus: haec monstrant carpere lucis iter. Felix, quae tantis decoraris, Gallia, gemmis, Lumine de quarum nox tibi tetra fugit. Hos modicus prompsi plebeio carmine versus, Ne tuus in populis, sancte, lateret honor. Redde vicem misero: ne iudice spernar ab aequo, Eximiis meritis posce, beate,