comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliunde laxatio nͥ ab hac paschali nocte spera¬
tur : uł sic ẽadem beata nox ã carnalib quoꝙ am¬
bitur: & cum expectatione susc ipit᷑: et ante qͣ. ue¬
niat. sic om̃s dies quadragesime qui nt̾ sunt.
tanquã diurna desid̾ati uiatoris itinera pene cotidie
diligent̃ compitant᷑ Omnib gͦ ut dictum est dulcis
est hec sacra sollemuitas: om̃ib cara: cunctisq desida¬
bilis est. sicut lux ambulantib in teuebris: sicut
sitientib fons aque &e petra salientis: si c̃ ꝑegrinan¬
tib tab̾naculum quod d̃s finxit: Sed iam nunc ip¬
sum attingamꝰ officium: quo tandem leta laxamus
ora post triste silentiuoꝯ: xxuII. De cereo. Moo¬
poprium quoddam huiꝰ tante solleminitatis de¬
cus est cereus: a zozimo romane eccłe pontifice
tcesimo octauo ꝑ eccłas benedici institutꝰ. ⁊ cuius
dulcisona benedictione p̾conia sc̃e resurrectionis

Expanded text:
nec aliunde laxatio, nisi ab hac paschali nocte speranec aliunde laxatio, nisi ab hac paschali nocte speratur, vel sic eadem beata nox a carnalibus quoque ambitur, et cum exspectatione suscipitur et, antequam veniat, sic omnes dies quadragesimae qui intersunt, tanquam diurna desiderati viatoris itinera pene quotidie diligenter computantur, omnibus ergo, ut dictum est, dulcis est haec sacra solemnitas, omnibus cara, cunctis desiderabilis est, sicut lux ambulantibus in tenebris, sicut sitientibus fons aquae de petra salientis, sicut peregrinantibus « tabernaculum, quod Deus fixit . » Sed jam nunc ipsum attingamus officium, quod tandem laeta laxemus ora post triste silentium. CAPUT XXVIII. De cereo. Proprium quoddam hujus tantae solemnitatis decus est, cereus a Zosimo Romanae Ecclesiae pontifice tricesimo nono, per Ecclesias benedici institutus, a cujus dulcisona benedictione praeconia sanctae resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
bus : fidei uirtutumq pulctudine refloruit mun¬
dus. Unde in canticis dicit᷑. Iam enim hiens tͣn¬
siit. imber abiit ⁊ recessit. flores apparuerunt.
ris audita est in t̾ra nr̃a: Temporis gͦ siue ele¬
mentoꝵs consid̾ata qualitas: non nichil gaudia
pie contemplationis amplificat. Quantum aũc
ad cognoscendam sollemnitatis eiꝰdem gr̃am. car-¬
nalesq eccłastica iuuit industria. Nam quia ne¬
queunt ad sp̃ualia uidenda m̃tis ocłos aꝑire. nͥ
causaꝵs corporalit̾ accidentium ui maiore exci¬
tentur: quesite sunt cause: quarum impulsu ue¬
hementer excitandi ꝑcellerent᷑. Ieiunium quippe
quadragesimale quod ꝓ decimis dierum offerri deo
alibi iam dictum est. sic dispositum sicq ꝓfixum ẽ.:
ut non aute hanc sacratissimam noctem ullo modo
terminet᷑: ac deinde qͥnquaginta dierum numer
continue sequatur: in quib omĩno ierunia rela¬
xantur. Itaq dum ꝑ abstinentiam corpꝰ atteritur.

Expanded text:
bus, fidei virtutumque pulchritudine refloruit munbus, fidei virtutumque pulchritudine refloruit mundus, unde et in Canticis dicitur: « Jam enim hiems transiit, imber abiit et recessit, flores apparuerunt, ris audita est in terra nostra . Temporis ergo sive elementorum considerata qualitas nonnihil gaudia piae contemplationis amplificat. Quantum autem ad cognoscendam solemnitatis ejusdem gratiam, carnales quoque ecclesiastica juvit industria. Nam quia nequeunt ad spiritualia videnda mentis oculos aperire, nisi causarum corporaliter accidentium vi majore excitentur, quaesitae sunt causae, quarum impulsu vehementer excitandi percellerentur. Jejunium quippe quadragesimale, quod pro decimis dierum offerri Deo alibi jam dictum est, sic dispositum, sicque praefixum est ut non ante hanc sacratissimam noctem ullo modo terminetur, ac deinde quinquaginta dierum numerus continue sequatur, in quibus omnino jejunia relaxantur. Itaque, dum per abstinentiam corpus atteritur,
Abbreviated transcription (Latin):
nem ignorantium. studium ⁊ labor imminut
ueritatem dei cognoscentium: Dum gͦ paschalis
agnꝰ immolat᷑. ⁊ popłs dei submerso pharaone
cum exercitu suo de seruitute liberat᷑. plenilu¬
niuni est: & nox uincente die suꝑatur : quia dum
cłam: ut tanquam luna reuelata facie. ueri
solis głam contempletur: & iam idonea.iamq
placens. iii thalamos eiꝰ ire meditet᷑. Sicq dies.
noctem suꝑat: quemadmodum scriptum est:
quia uͥ abunoauit iniquitas. suꝑabundauit
gr̃a. Elementa quoq nos in hoc letificant. nr̃i¬
q sensꝰ lactant infantiam: quod post hiemis
asperitatem. mollis aer uernas spiret blandi¬
cias: tellusq dudum sterili frigore decrepita.
uiridi iuuenescit herba: floresq ac segetes
rediuiuo fructu uernant: et uolucres gelu
tristi terso. dulce iubilant: Nam int̾ gaudia
que celebramꝰ. dum hec aspicimꝰ ex ipsis uisi¬
bilib similitudine congrua cõmoneri de

Expanded text:
nem ignorantium studium et labor imminuit nem ignorantium studium et labor imminuit veritatem Dei cognoscentium. Dum ergo paschalis agnus immolatur et populus Dei, submerso Pharaone cum exercitu suo, de servitute liberatur, plenilunium est , et nox vincente die superatur, quia dum illustrat Ecclesiam, ut tanquam luna revelata facie veri solis gloriam comtempletur, et jam idonea jamque placens, in thalamos ejus ire meditnoctem superat, quemadmodum scriptum est: « quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . » Elementa quoque nos in hoc laetificant, nostrique sensus lactant infantiam, quod post hiemis asperitatem mollis aer vernas spirat blanditias, tellusque dudum sterili frigore decrepita, viridi juvenescit herba, floresque ac segetes redivivo fructu vernant, et volucres coeli, gelu tristi terso, dulce jubilant. Nam inter gaudia, quae celebramus, dum haec aspicimus, ex ipsis visibilibus similitudine congrua commoneri deb
Abbreviated transcription (Latin):
hoc bonum maioꝵ sapientiam delectet. minoꝵ in¬
fantiam letificet. mediocͥum ꝓfectꝰ edificet: diuina
suffragat᷑ auctoritas: elem̃toꝵ concurrit natura:
eccłastica simul nititur industria Diume nanꝙ
auctoritatis est. ⁊ ex antiqua moysi lege tradit᷑: ut
non celebret᷑ aute pͥmi m̃sis plenilunium: uidelior.
ubi pͥmum plena post uernale occurrit equi¬
noctium. Ualde hoc delectat ingenia sapientium:
quia mnagnum ⁊ ꝑpulchrum in se continet inyste¬
rium. luna quippe que ꝓprium non habet s a so¬
le mutuat᷑ lum̃. scãm significat eccłam: que non
habet a semet ipsa: s ã uero sole xp̃o. int̾r lumi¬
nis accipit grãm E quinoctium uͦ. qͦ transacto iã
dies noctem subsequi ꝑgreditur. uoctisq horas
decerpens illi minuit ⁊ sibi adicit: illuo signifi¬
cat: quod post ignorantie noctem. dies scien¬
tie dei longa cepit serenitate ꝓduci. & multitudi¬

Expanded text:
hoc bonum majorum sapientiam delectet, minorum inhoc bonum majorum sapientiam delectet, minorum infantiam laetificet, mediocrium profectus aedificet, divina suffragatur auctoritas, elementorum concurrit natura, ecclesiastica simul nititur industria. Divinae namque auctoritatis est, et ex antiqua lege Mosi traditum, ut non celebretur ante primi mensis plenilunium , videlicet ubi primum plena luna post vernale occurrit aequinoctium. Valde hoc delectat ingenia sapientium, quia magnum et pulchrum in se continet mysterium. Luna quippe, quae proprium non habet, sed a sole mutuatur lumen, sanctam significat Ecclesiam, quae non habet a semetipsa, sed a vero sole Christo intinis accepit gratiam. Aequinoctium vero, quo transacto, jam dies noctem 77 supergreditur, noctisque horas decerpens, illi minuit et sibi adjicit, illud significat, quod post ignorantiae noctem dies scientiae Dei longa coepit serenitate produci, et multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Pulcͥtudine noctis huiꝰ paradysus refloruit: celum pur¬
puratiun est. augeli candioat: homines exhilarati st
ignobilitate ad głam: de seruicio ad regnum: de con¬
tumeliis ad honorem: de fluctibus scłi. ad portani celi:
de medio latronum. ad patris consessum Transiuimꝰ
me salutem: de diabolo ad dm̃: de hoste ad patren: de
tyranno qui nec ds̃ est nec homo. ad regem nr̃i qͥ
canticiim: de nuditate ad tegumentum: de pauꝑta¬
quod pͥmum occurrit pꝰ ũnum eqͥnoctium.
am iocundam sollemuttatem. tam miram ueri
luminis claritatem: tam splendidam gr̃e cel¬
situdinem. om̃is sexus agnoscere: om̃is etas in
m̃ite habere: om̃is debet conditio suscipere. Hescire eñ
calamitatis: non hab̾e captiuitutis: non diligere
damnationis est Si quidem paganus quia nescit
iniser est: quia non habet iudeus captiuus est. quia
non diligit hereticus damnatꝰ est. Ut gͦ tautum

Expanded text:
Pulchritudine noctis hujus paradisus refloruit, coelum purPulchritudine noctis hujus paradisus refloruit, coelum purpuratum est, angeli candidati, homines exhilarati sunt. ignobilitate ad gloriam, de servitio ad regnum, de contumeliis ad honorem, de fluctibus saeculi ad portum coeli, de medio latronum ad Patris consessum. Transivimus mae salutem, de diabolo ad Deum, de hoste ad Patrem, de tyranno, qui nec Deus est, et nec homo, ad Regem nostrum,canticum, de nuditate ad tegumentum, de paupertaquod primum occurrit post vernum aequinoctium. Tam jucundam solemnitatem, tam miram veri luminis claritatem, tam splendidam gratiae celsitudinem omnis sexus agnoscere, omnis aetas in mente habere, omnis debet conditio suscipere. Nescire enim, calamitatis; non habere, captivitatis; non indigere, damnationis. Siquidem paganus, quia nescit, miser est; quia non habet Judaeus, captivus est; quia non diligit haereticus, damnatus est. Ut ergo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tio animaꝵ que die parasceues morte ꝓͥ patrata ẽ.
⁊ resurrectio corpors que pͥma sabbi xp̃o resurgen¬
te data est atq confirmata Additꝰ his t̾cia neces¬
sariz baptismatis sollem nitas: om̃em nob̾ illar u
conferens utilitatem uł fructũ: que ꝓ eo qo ab illis
exordium. cotumq sue rationis sumpsit sacnͣitium:
recte eisdem in paschalib gaudiis addita est Trib gͥ ex
causis nox hec ut dies illuminata refulsit in deliciis
ur̃is Ouere festa dies: uere beata nox: nobilitas anni:
ĩsis decus: arma dierum: splendor horarum: Hox in
qua desertus infernꝰ: aꝑtꝰ est paradysus: Ner ista mor¬
tis exitꝰ est. iuite reditus est: lux gr̃e: splendor głe:
suauitatis poculum: fluuiꝰ deliciaꝵ: inundatio pa¬
cis: acquisitio fortitudinis: laus consilii diuini: Hac
nocte cessauit exactor: quieuit tributumr: captiui
redditi suiit. lassi respirauerunt: confracta est
uirga ꝑsequentium: computruit iugum dñantuũ

Expanded text:
tio animarum, quae die Parasceves morte Christi parta est; et resurrectio corporum, quae prima Sabbati Christo resurgente data atque confirmata est . Additur his tertia necessaria baptismatis solemnitas, omnem nobis illarum conferens utilitatem vel fructum, quae pro eo quod ab illis exordium totumque suae rationis sumpsit sacramentum, recte in eisdem paschalibus gaudiis addita est. Tribus igitur ex causis nox haec ut dies, illuminata refulsit in deliciis nostris. O vere festa dies, vere beata nox, nobilitas anni, mensis decus, arma dierum, splendor horarum, nox in qua desertus infernus, apertus est paradisus. Nox ista, mortis exitus, vitae reditus est. Lux gratiae, splendor gloriae, suavitatis poculum, fluvius deliciarum, inundatio pacis, acquisitio fortitudinis, laus consilii divini. Hac nocte cessavit exactor, quievit tributum, captivi redditi sunt, lassi respiraverunt, confracta est virga persequentium, computruit jugum dominantium.
Abbreviated transcription (Latin):
glorificationis secura ⁊ beata spes Gr̃as misericordi dei
⁊ pacem reseruaret homini. Nam quia satifationem
ꝓ culpa. ñ nisi homo debebat: ⁊ ñ nisi ds̃ ꝑficere pote¬
rat : as homo factus ẽ quatenꝰ unꝰ idẽq xp̃c: ut uerꝰ¬

Expanded text:
glorificationis secura et beata spes. Gratias misericordi Dei glorificationis secura et beata spes. Gratias misericordi Dei et pacem reservaret homini. Nam quia satisfactionem pro culpa non nisi homo debebat, et non nisi Deus perficere poterat, Deus homo factus est, quatenus unus idemque Chr
Abbreviated transcription (Latin):
renda ẽ haꝵ consonantia tibiaꝵ: quia cũ sp̃s illas
unis idemq ꝑflauerit: in ipsis dissonantiã ñ debet
intelligi. Uidelicet portant iniquitatẽ patrũ filii
michi Abraaham ysaac ⁊ cet̾̃i iusti. ñ st̃ secuti primoꝵ
inquitatẽ parentũ. s om̃i testimonio fidei ꝓbatł
inuenti sunt: fateamur gͥ quia nec portare debue¬
runt: ueruntam̃ in quantũ ñ secuti sunt. Et qui
adam. ⁊ ossa ex ossib adam: om̃ino nec portare¬
debutt. łt illi quã longe ab illa parentũ iniqͥtate in
altitudinẽ iusticie ꝓfecti sunt: unꝰ ex p̃cipii is ysayasdict
facti sumꝰ ut inimundi om̃s nos: om̃s iusticie nr̃e. sic̃ pan
qͣndo menstruata erat. celeste sc̃uariũ introiret. donec
fons ille domꝰ dauid. fons baptisini de quo nc̃ sermo est:
suxta ꝓꝓ ħam zac hariam. in ablutionem menstruate
ens erat. apud inferos p̃sens requies. ⁊ future ꝑ xi m

Expanded text:
renda est earum consonantia tibiarum: quia, cum spiritus illas renda est earum consonantia tibiarum: quia, cum spiritus illas unus idemque perflaverit, in ipsis dissonantia non debet intelligi. Videlicet portant iniquitatem patrum filii mihi: Abraham, Isaac et caeteri justi non sunt secuti primorum iniquitatem parentum, sed omni testimonio fidei probati inventi sunt . Fateamur igitur quia nec portare debuerunt, verumtamen in quantum non secuti sunt. Et qui Adam, et ossa ex ossibus Adam, omnino nec portaredebuit. At illi quam longe ab illa parentum iniquitate in altitudinem justititae provecti sunt. Unus ex praecipuis Isaias dicit: « Facti sumus ut immundi nos omnes, junstruata erat, coeleste sanctuarium introiret, donec fons ille domus David, fons baptismi, de quo nunc sermo est, juxta prophetam Zachariam in ablutionem menstruataeens erat apud inferos praesens requies, et futurae per Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ceptus de t̾ra carnis. que ꝓpt̾ suꝑbiam qua diui¬
nitatẽ appetiuit lururie subiceta ẽ canquam
tͥbuloꝵ ⁊ spinaꝵ densitas excreuerunt suꝑ nu¬
merum. ⁊ tanti nascunt᷑ reꝓbi. ut ad conꝑatio¬
nem illors pauci sint electi. Dicant nunc homiuꝰ
illiꝰ fili÷̃ qui om̃s in iericho natisunt. hominis in¬
quã qui oiuitatẽ ierłm quia sponte dereliquit
iuste ꝑdidit dicant: utrũ iure hereditar io ei¬
uitatem eandẽ reposcant legalit̾ ab iudicatam¬
patri. Dicant inquã legis ꝑtai. inqua romanoꝵs
seu barbaroꝵ curia simili quid iudicare p̾sumant:
S dicit aliquis. Dñs ipse cuiꝰ in ore lȩx clem̃tie ẽ. filius
inquit ñ portabit iniqͥtatẽ patͥs. ⁊ pat̾ ñ portabit ini¬
qͥtatẽ filii. Bene: S rursũ alius ꝓpħa dicit Ptts nr̃i
moyses ad dm̃ Qui reddis inquit peccata patrum
in filios in t̾ciã ⁊ quartã generationẽ. Quaꝓpt̾ que¬

Expanded text:
ceptus de terra carnis, quae propter superbiam, qua Diviceptus de terra carnis, quae propter superbiam, qua Divinitatem appetivit, luxuriae subjecta est, tanquam tribulorum et spinarum densitas, excreverunt super numerum: tanti nascuntur reprobi, ut ad comparationem illorum pauci sint electi . Dicant nunc hominis illius filii, qui omnes in Hiericho nati sunt: hominis, inquam, qui civitatem Hierusalem, quia sponte dereliquit, juste perdidit: dicant, utrum jure haereditario civitatem eamdem reposcant, legaliter patri adjudicatam: Dicant, inquam, legisperiti, in qua Romanorum seu barbarorum curia simile quid judicare praesumant. Sed dicet aliquis: Dominus ipse, cujus in ore lex clementiae est, « Filius, inquit, non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii . » Bene. Sed rursum alius Propheta dicit: « Patres nostri eddis, inquit, peccata patrum in filios in tertiam et quartam generationem . » Quapropter quae
Abbreviated transcription (Latin):
ni examinis iniqui rep̾hensores. Supͣdictꝰ homo post¬
quam descendit in zericho. genuit sic̃ scriptura
refert. ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ suã filios ⁊ filiaᷤ
Quid namq ẽ quod ait genuit adam ad unaginẽ
⁊ similitudinẽ suã. Hoc utiq uoluit intelligi qͦd ã
latronib despoliatꝰ ut supͣdictũ ẽ: genuit nudos
plagatus morbidos: semiuiuus nic hilominꝰ ⁊ ipsos
semiuiuos: Uiciate nanq sucus radicis: nicħomi¬
nus uiciose in fructib erupit: Et quod ualde
dolendũ ẽ. sic spoliatꝰ ⁊ semiuuus multo plures
generauit quã generare debuerat : si in pͥori sa¬
nitate custos paradisi fidelis ⁊ obediens ꝑmansisset:
d̾s t̾ra in opere tuo: cũ oꝑatus fueris eam ñ dabit
fructꝰ suos: s spinas ⁊ tribulos germinabit tibi:
Cui t̾re scilicet mulieri. multiplicabo inquit erũ¬
nas tuas: ⁊ conce ptus tuos: Multiplices itaq con¬

Expanded text:
ni examinis iniqui reprehensores. Supradictus homo, postni examinis iniqui reprehensores. Supradictus homo, postquam descendit in Hiericho, genuit, sicut Scriptura refert, ad imaginem et similitudinem suam filios et filias . Quid namque est, quod ait, « Genuit Adam ad imaginem et similitudinem suam? » Hoc utique voluit intelligi, quod a latronibus despoliatus ut supra dictum est, genuit nudos, plagatus morbidos, semivivus et ipsos semivivos. Vitiatae namque succus radicis, nihilominus vitiose in fructibus erupit. Et quod valde dolendum est, sicut spoliatus et semivivus multo plures generavit, quam generare debuerat, si in priori sanitate custos paradisi fidelis et obediens permansisset; Deus, terra in opere tuo: cum operatus fueris eam, non dabit fructus suos, sed spinas et tribulos germinabit tibi . » Cui terrae, scilicet, mulieri: « Multiplicabo, inquit, aerumnas tuas et conceptus tuos . » Multiplices itaque con
Abbreviated transcription (Latin):
le redimeret. Ad hoc accedebat etiã. qͦd uita
hec inisera sine actualib quoq peccatis saltẽ leuib
sic̃ nc̃:ita ⁊ t̾c transigi omĩno ñ poterat. Non gͦ
sũme dĩ iusticie congruebat qui in hoc t̾restri
sc̃uario suo macłatũ quippiã sibi offerri ꝓhibet:
ut illis celestib sc̃is sc̃oꝵ aliquid nisi immacłatũ
susciꝑet: et inem̃datã humanã creaturã. angłice
dignitati penitꝰ incorrupte coequaret: fieretq
iniustꝰ sic̃ ⁊ iustꝰ. ⁊ clarissima celi respublica ta¬
li inordinatione confunderet᷑. Et ne forte qͦd
absit iudicia dei rep̾hendamus. cũ his qͥ iuxta
ezechies int̾se parabolã u̾tebant dicentes: pa¬
tres comeder̃t uuã acerbã. ⁊ dentes filiorum
parabola ẽ: adhuc scđ̾m humane legis equitatẽ ꝓsequi
qm̃ hominessunt qui rep̾hendunt iudicia dei audiant
hec ⁊ respondeant mundane legis equi censores:⁊ diui¬

Expanded text:
le redimeret? Ad hoc etiam accedebat, quod vita le redimeret? Ad hoc etiam accedebat, quod vita haec misera sine actualibus quoque peccatis saltem levibus, sicut nunc, ita et tunc transigi omnino non poterat. Non ergo summae Dei justitiae congruebat, qui in hoc terrestri sanctuario suo maculatum quidpiam sibi offerri prohibet, ut in illis coelestibus sanctis sanctorum aliquid nisi immaculatum susciperet, et inemendatam humanam creaturam angelicae dignitati penitus incorruptae coaequaret: fieretque injustus, sicut et justus, et clarissima coeli respublica tali inordinatione confunderetur. Et ne forte, quod absit! judicia Dei reprehendamus cum his qui juxta Ezechielem intra se parabolam vertebant, dicentes: « Patres comederunt uvam acerbam, et dentparabola est, adhuc secundum humanae legis aequitatem persequi, quoniam homines sunt, qui reprehendunt judicia Dei: Audiant hoc et respondeant mundanae legis aequi censores, et divi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e rependit. suis qͦq medet᷑ plagis: ꝓditio¬
nis obꝓbriũ diluit: ut infamis int famosos
ꝓceres in illa regali sedeat curia: Imino bene
ac miscđit̃ cũ illo agit᷑ si tantũ in illa ciuita¬
te uel curia ũ receptus. ñ etiã ignib exurat᷑: uel alia
pena funditꝰ auita qua indignꝰ erat extrudat᷑. Bene
gͦ cũ abraham. ⁊ ysaac. ⁊ iacob. uł quolibet iusto egit
clemens diuinitas: quod a paradiso exclusus: ñ etiã
inferni cruciabat᷑ ignib: s in pace collocatꝰ illũ
expectabat legis latorẽ. qui ueniens benedictionẽ
daret: ut uideret᷑ͦ ds̃ dõꝵ in syon Quicqͥd eñi fi¬
delis seruitii deo quilibet iustꝰ obtulit: tantum
erat ad cõparationẽ illiꝰ laudis uel glorificatio¬
nis quã homo conditꝰ in paradiso suo debuerat
cycatori: qͣntũ si compares centũ denarios. decẽ
milib talentis Unde gͦ peccatũ quoq origina¬

Expanded text:
omne rependit, suis quoque medetur plagis, proditioomne rependit, suis quoque medetur plagis, proditionisque opprobrium diluit, ut infamis inter famosos proceres in illa regali sedet curia? Imo bene ac misericorditer cum illo agitur, si tantum in illa civitate vel curia non receptus, non etiam ignibus exuratur, vel alia poena funditus a vita, qua indignus est, extrudatur. Bene ergo cum Abraham, et Isaac, et Jacob, vel quolibet justo egit clemens Divinitas, quod a paradiso exclusus, non etiam inferni cruciabatur ignibus, sed in pace collocatus, illum exspectabat legislatorem, qui veniens benedictionem daret, « ut videretur Deus deorum in Sion . » Quidquid enim fidelis servitii Deo quilibet justus obtulit, tantum erat ad comparationem ejus laudis et glorificationis, quam homo conditus in paradiso suo debuerat Creatori: quantum ii compares centum denarios decem millibus talentis. Unde ergo peccatum quoque origina
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ incidit in latrones debebat regi suo ierosolimitano.
decẽ milia talenta . Quis eñi estimare possit. quantumi
creatura debeat creatori. Eratq diues ⁊ inclitꝰ in
illa ciuitate regia: nec illi tanti debiti ꝑsoluendi fa¬
cultas deerat Premonitꝰ fuerat ab illo dño suo fide
lis ut ẽẽt ac subditꝰ p̾ceptũq acceꝑat quo ñ difficul¬
t̾ obseruato: tẽ deniũ emeritꝰ. iure altiori dignita¬
tis gradu ꝓmoueret᷑ at ille ab anathematizato pͥu¬
cipe iericho. dñi sui inimico sꝑe regnandi sollici¬
tatꝰ ut descenderet: ⁊ tanquã regnare idoneus
seruire contẽpneret. descendit: secũq omne
dñi sui debitũ abstulit: statĩq ab illo deceptore
spoliatꝰ. ⁊ ꝑlagis impositis semiuiuus relictus est
Hic ꝓditor iacens in iericho. qui anteꝗͣ tranffu¬
geret decẽ inilia talenta debebat: nunquid ꝓ
satiffactione centũ offerens denarios debitũ

Expanded text:
et incidit in latrones , debebat regi suo Hierosolymitano et incidit in latrones , debebat regi suo Hierosolymitano decem millia talenta quis enim aestimare possit quantum creatura debeat Creatori? eratque 81 dives et inclytus in illa civitate, nec illi tanti debiti persolvendi facultas deerat. Praemonitus fuerat ab illo domino suo, ut esset fidelis ac subditus, praeceptumque acceperat, quo non difficulter observare, tunc demum emeritus jure altioris dignitatis gradu promoveretur. At ille ab anathematizato principe Hiericho domini sui inimico, spe regnandi sollicitatus ut descenderet, et tanquam regnare idoneus servire comtemneret, descendit, secumque omne domini sui debitum abstulit: statimque ab illo deceptore spoliatus, et plagis impositis, semivivus relictus est. Hic proditor jacens in Hiericho, qui antequam transfugeret decem millia talenta debebat, nunquid pro satisfactione centum offerens denarios, debitum
Abbreviated transcription (Latin):
nasceret᷑ eccła. Si qͥdẽ nulꝰ adhuc de om̃i genere hu
ueterũ parit̾ ac nouoꝵ: qͥa fuerat in p̾uaricatione
primi ade generata oportuit in fide scđi ade re¬
nemo iustoꝵ. nemo sc̃oꝵ patriarchaꝵs aut ꝓpħaꝵs:
nec ipse pat̾ abraham. cui primo contra speui. in
spem credenti fides ad iusticiã reputata ẽ. quiq ob
eiꝰdem fidei meritũ amicꝰ dei appellatꝰ ẽ ꝑ laulabilẽ
iusticiã: saltẽ inseipso delere peccatũ originale.
seq paradiso restituere potuerit S de hoc ꝓfe¬
cto qͥcunq diuin uel etiã humani urris pie iã
habet: minime miratui: Neus eñi uel condẽnati capitis ser¬
uus: quomͦ redimet caput suũ si nichil addat ad serui¬
tium. uel etiã ininuat: qͦd debuerat ante reatũ : Aliis
enĩ ⁊ minorib debitis: alia maiora debita ñ redimunt᷑.
erbi gr̃a. Nonne ille qͥ descendebat ab ierłm in iericho

Expanded text:
nasceretur Ecclesia. Siquidem nullus adhuc de omni genere humnasceretur Ecclesia. Siquidem nullus adhuc de omni genere humveterum pariter ac novorum, quia fuerat in praevaricatione primi Adae generata, oportuit in fide secundi Adae renemo justorum, nemo sanctorum patriarcharum aut prophetarum, nec ipse pater Abraham, cui primo contra spem in spem credenti fides ad justitiam reputata est , quique ob ejsudem fidei meritum amicus Dei appellatus est , per laudabilem justitiam saltem in seipso, delere peccatum originale, seque paradiso restituere potuerit. Sed de hoc profecto, quicunque divini vel etiam humani juris peritiam habet, minime miratur. Reus enim et condemnati capitis servus quomodo redimet caput suum, si nihil addat ad servitium, vel etiam minuat, quod debuerat ante reatum. Aliis enim et minoribus debitis alia majora debita non redimuntur. Verbi gratia: Homo ille, qui descendebat ab Hierusalem in Hiericho,
Abbreviated transcription (Latin):
soͥpsit Nam ante passionẽ suã iħc inquit eugłista non
baptizabat : s discipłi eius: Quomͦ aut̃ baptiz abant
discipłi eiꝰ. nisi quẽ admodũ discipłi ioħis: uidelicet in
penitentia ͦ Siquidẽ ⁊ romana pape leonis auctoritas
ex eugłica serie cõꝓbat: qͥa baptizandi regła ante
passionem dñi data ñ fuerat: s post passionem ac
rum de his uiderit quisq qͥd sentiat. utrũ eos bap¬
tizatos ẽẽ asserat: De latrone supͣdicto illud nemo ẽ
qui dubitet. quin cũ dño paradisũ ingressus sit:
⁊ tam̃ ñ nisi uni u̾sali eccła simul renata. illo qͦd
quippe ut sepedictũ est. tc̃ ẽ om̃is que suꝑ t̾ram. uel subtꝰ
tram erat eccła: sicq de mortui xp̃i latere renata. sic̃ de
iatere dormientis ade fabricata ẽ eua Ham sic̃ costa
ade causa mat̾ialis extitit unde formaret᷑ eua: sic fluuꝰ
ille qͥ de latere xp̃i fiux̃ causa fuit effectiua ut para

Expanded text:
scripsit. Nam ante passionem suam Jesus, inquit evangelista, non scripsit. Nam ante passionem suam Jesus, inquit evangelista, non baptizabat, sed discipuli ejus . Quomodo autem baptizabant discipuli ejus, nisi quemadmodum et discipuli Joannis, videlicet, in poenitentiam? Siquidem et Romana papae Leonis auctoritas ex evangelica serie comprobat, quia baptizandi regula ante passionem Domini data non fuerat, sed post passionem ac rum de his viderit quisque, quid sentiat, utrum eos rebaptizatos esse asserat. De latrone supradicto illud nemo est qui dubitet, quin cum Domino paradisum ingressus sit; et tamen non nisi in universali Ecclesia simul illo qui quippe, ut saepe dictum est, tunc est omnis, quae super terram, vel subtus terram erat Ecclesia, sicque de mortui Christi latere renata sicut de latere dormientis Adae fabricata est Eva . Nam, sicut costa Adae causa materialis exstitit unde formaretur Eva, sic fluvius ille, qui de latere Christi fluxit, causa fuit effectiva, ut parad
Abbreviated transcription (Latin):
tere suo ꝓfudit: eadẽ hora totũ corpꝰ eiꝰ qͦd ẽ eccła. qͣn¬
tacũq ab initio mundi usq in eandẽ horã concre¬
uerat: semel simulq baptizata ẽ. ⁊ asꝑsa ysopo ut supͣ
dictum ẽ mundata ẽ ꝙ lota suꝑ niue dealbata est¬
Propt̃ eos aut̃ qui foris erant nec adhuc eiꝰdem eccłe corpori ꝑ fi¬
dem uniti fuerant: & iccirco ñ eos ille fluctꝰ attigerat: nec
enĩ baptizat᷑ quis priꝰ quã eiusd̾e baptismi fidẽ habeat:
ꝓpt̾ eos inquã positũ ẽ. quasi ante fores eiꝰde ecołe dixiua¬
tum eiꝰdẽ baptisini sacͣmentum: ut quicunq iudeoꝵ.
synagoga sathane que. rp̃m cap̃ eccłe crucifixerat:
petrũ aut̃ uł quẽ libet cet̾oꝵ qui xp̃o adheserant bap¬
tizatos singłarit̃ ñ legunꝰ:. nec ipse augtinꝰ reꝑire potuit
in epła qͣm ad seleutiam int̾rogatꝰ de baptisiuo apłoꝵs

Expanded text:
tere suo profudit, eadem hora totum corpus ejus, quod est Ecclesia, quantere suo profudit, eadem hora totum corpus ejus, quod est Ecclesia, quantacunque ab initio mundi usque in eamdem horam concreverat, semel simulque baptizata est, et aspersa hyssopo, ut supra dictum est, mundata est, et tota super nivem dealbata estPropter eos autem qui foris erant, nec adhuc ejusdem Ecclesiae corpori per fidem uniti fuerant, idcirco non eos ille fluctus attigerat, nec enim baptizatur quis, priusquam ejusdem baptismi fidem habeat: propter eos, inquam, positum est quasi ante fores ejusdem Ecclesiae derivatum baptismi sacramentum, ut quicunque JudaeorSynagoga Satanae, quae Christum caput Ecclesiae crucifixerat. Petrum, vel quemlibet caeterorum qui Christo adhaeserant, baptizatos singulariter non legimus: nec ipse Augustinus reperire potuit in epistola, quam ad Seleuciam interrogatus de baptismo apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑ dauid hoc loquit᷑ eccła. Hino ⁊ ꝓpħa zacharias.
cũ dixisset de ingressui eius quo inciuitatem ierłm
passurus intrauit: ipse pauꝑ ⁊ ascendens suꝑ asinã
⁊ suꝑ pullum filium asine: post pusillũ conu̾sus ad
ipsum: cu qͦq inquit in sanguine testam̃ti tui emi¬
sisti uinctos tuos de laci in quo ñ ẽ aqua. idẽ in san¬
guine passionis tue eos qui uincti in carcere teue¬
bant᷑ inferni. quo ñ ẽ ulla niscđia. tua clementia
liberasti: Hanc aut̃ munitionẽ ad quã ꝑ eundẽ ꝓpħã
eosdem uinctos cohortat᷑ dñs. statĩ adiungens. conu̾ti¬
mini admunitionẽ uincti spei: ñ aliam debemꝰ acciꝑe
nͥ habitationem paradysi in quã primꝰ cũ dño latro in¬
gressus est Baptizatꝰ gͦ ihc inpassione sua de qua ⁊ ipse
dixerat: baptismo aut̃ habeo baptizari: et quomͦ coar¬
tor usq dũ ꝑficiat᷑. qua hora sanguinẽ ⁊ aquã de la¬

Expanded text:
quae per David hoc loquitur, Ecclesia. Hinc et propheta Zacharias quae per David hoc loquitur, Ecclesia. Hinc et propheta Zacharias cum dixisset de ingressu ejus, quo in civitatem Hierusalem passurus intravit: « Ipse pauper et ascendens super asinam, et super pullum filium asinae , » post pusillum conversus ad ipsum: « Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tui emisisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua , » id est, in sanguine passionis tuae eos, qui vincti in carcere tenebantur inferni, in quo non est ulla misericordia, tua clementia liberasti. Hanc autem munitionem, ad quam per eumdem prophetam eosdem vinctos cohortatur Dominus, statim adjungens: « Convertimini ad munitionem vincti spei , » non aliam debemus accipere, nisi habitationem paradisi, in quam primus cum Domino latro ingressus est. Baptizatus ergo Jesus in passione sua, de qua et ipse dixerat: « Baptismo autem habeo baptizari, et quomodo coartor usque dum perficiatur , » qua hora sanguinem et aquam de la
Abbreviated transcription (Latin):
ginalis peccati uulnꝰ tẽ ageret. qͦd nuc baptismꝰ agere
reuelate gr̃e tp̃re consueuit : hoc omĩno exceptũ ẽ.
qd̃ regni celestis ianuam necdum intrare pot̾ant:
tantũ in siuu abrahe post mortem beata spe conso¬
ladi: suꝑne pacis ingressum felicit̾ expectabant do¬
nec adueniret ipse qͥ in eodẽ ꝓpħa post pauca loqͥtui
Propt̃ hoc sciet ppłs meus nom̃ meũ in die illa. qͥa ego
quit ysopo. ⁊ mundabor: lauabis me. & suꝑ niuẽ oeas
babor. Per ysopum que herba humilis ẽ. uascit᷑q in
petrosis locis⁊ et bibita tumorem pulinonis deponit:
&e qua in lege qͦq p̾ceptũ erat ut fasciculo ysopi in¬
tincto sanguine uictime. asꝑgerent᷑ leꝓsi ⁊ sic mun¬
darentur : ꝑ ysopum inqͣm herbã humilem atq
salubrem passionis xp̃i significat humilitatẽ: qua
asꝑgenda: lauanda: et suꝑ niuem dealbanda erat: ipsa

Expanded text:
ginalis peccati vulnus tunc ageret, quod nunc baptismus agere, ginalis peccati vulnus tunc ageret, quod nunc baptismus agere, revelatae gratiae tempore, consuevit, hoc omnino exceptum est, quod regni coelestis januam necdum intrare poterant; tantum in sinu Abrahae post mortem beata spe conselati, supernae pacis ingressum feliciter exspectabant, donec adveniret ipse, qui in eodem propheta post pauca loquitur: « Propter hoc sciet populus meus nomen meum in die illa, quia ego quit, hyssopo et mundabor, lavabis me et super nivem deal babor . » Per hyssopum, quae herba humilis est, nasciturque in petrosis locis, et bibita tumorem pulmonis deponit, de qua in lege quoque praeceptum erat, ut fasciculo hyssopi intincto in sanguine victimae aspergerentur leprosi et sic mundarentur , per hyssopum, inquam, herbam humilem atque salubrem, passionis Christi significat humilitatem, qua aspergenda, lavanda et super nivem dealbanda erat ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
dauid. ubi qͦͣndo uł qͣntũ priꝰquã ad nos dixiuaret᷑ inun¬
dau̾it: m inꝰ diligent̃ animadũtimꝰ. At ille fons salutari
uniu̾se eccłe que ab initio ꝑ septẽ mundi etates collecta:
ꝓpt᷑ originale peccatũ ab ingressu paradisy arcebatur:
uniu̾se inquã eccłe ab adam usq ad latronem supra¬
dictum fons ille baptismatis salitaris inundauit: qua¬
hora patefacto lancea militis xp̃i latere: sanguis ⁊ aqͥ ꝓrupit
Ibi parit̾ totam eccłam que iam erat. uel ab initio mun¬
di fuerat lauit xp̃c a peccatis eius in sangunie suo: ut
exiberet sibi sponsam gloriosam: ñ habentem macłam
neq riigam: Nam ex quo primi parentis peccato macu¬
lata. ⁊ ꝓpt̾ hoc in medio corruptionũ ueterascens cor¬
iugata est: uel ut ysaye u̾bis utar. ex quo bibit de ma¬
iu dñi calicem ire eius: et usq ad fundum calicem sopo
tearũ. sicut bestia illaqueata. Quanus eñi idem salu¬
tifere curationis auxiliũ circuncisio in lege contͣ ori¬

Expanded text:
David , ubi quando, vel quantum, priusquam ad nos derivaretur, inundaverit, minus diligenter animadvertimus. At ille fons salutaris universae Ecclesiae, quae ab initio per sex mundi aetates collecta, propter originale peccatum ab ingressu paradisi arcebatur, universae, inquam, Ecclesiae ab Adam usque ad latronem supradictum, fons ille baptismi salutaris 80 mundavit: quahora patefacto lancea militis Christi latere, sanguis et aqua prorupit . Ibi pariter totam Ecclesiam, quae jam erat, vel ab initio mundi fuerat, lavit Christus a peccatis ejus in sanguine suo, ut exhiberet sibi sponsam gloriosam, non habentem maculam aut rugam . « Nam ex quo primi parentis peccato maculata, et propter hoc in medio corruptionum veterascens, corrugata est vel, ut Isaiae verbis utar, « ex quo bibit de manu Domini calicem irae ejus, et usque ad fundum calicem soportearum, sicut bestia illaqueata . » Quamvis enim idem salutiferae curationis auxilium, circumcisio in lege contra ori
Abbreviated transcription (Latin):
in iscđie ꝓfectus: animã miseria uite p̃sentis ab soluat.
Non ẽ enĩ quasi homo ut m̃tiatͦ: neq ut filius hominiᷤ
ut mutetur. Uniꝰ eiꝰdẽq gr̃e ꝓpositũ qͦd t̃c incepit
quando hominẽ immortalem eẽ uetuit: nc̃ in fide
baptismatis ostendit: ꝑficiet aut̃ in die resurrec¬
tionis. xxxiii. Qoͦ iuixta sententiã oñi nulꝰ nͥ rentt¬

Expanded text:
misericordiae profectus, animam a miseria vitae praesentis absolvat. « misericordiae profectus, animam a miseria vitae praesentis absolvat. « Non enim est quasi homo ut mentiatur, neque ut filius hominis ut mutetur . » Unius ejusdemque gratiae propositum, quod tunc incoepit, quando hominem immortalem esse vetuit, nunc in fide baptismatis ostendit, perficiet autem in die resurrectionis. CAPUT XXXV. Quod juxta sententiam Domini nullus un
Abbreviated transcription (Latin):
hec iram consonare uł uindictam:s si recte
considerent᷑. u̾ba s̃ pat̾ne ꝓuidentie: nosq iam tc̃ a
longe circũ uolantes quedã p̃paratio miscđie. Quid
eñi iam eẽt uitiato homim uita et̾na: nisi et̃na mu¬
seria ᷑ Quod piotinꝰ quoq gentiliũ quidã phariseoꝵ:
recte augͥtino teste intellęxisse laudat᷑. Nam cum de
animis humanis ageret: pat̾ inquit misericors mor¬
talia uincła illis faciebat. Ita hoc ipsum at aug̾tiuꝰ
quod mortales sunt homines corpore. ad miscdiam dĩ
pat̾s ꝑtinere arbitratꝰ ẽ: ne huius uite miseria semꝑ
tenerent᷑: tunc enim ã demonib quid in miseria¬
differrent: Nũc aut̃ longe differt̃: quia cum sit d̾s
beata ec̃nitas. uel et̃na beatitudo. demonũ aut̃ misera
et̃nitas. uł et̃na miseria: homo cuiꝰ est miseria mor¬
talis. uel mortalitas misera: a dĩ quidẽ beatitudine ceci¬
dit: s usq ad demonum miseriam ñ ꝑuenit ꝓuiden
Quinpotiꝰ uiro fideli optanda est ut ueniat. ⁊ tanquã

Expanded text:
haec iram sonare vel vindictam, sed, si recte considerentur, verba sunt paternae providentiae, nosque jam tunc a longe circumvolantis quaedam praeparatio misericordiae. Quid enim esset jam vitiato homini vita aeterna, nisi aeterna miseria? Quod Plotinus quoque gentilium quidam philosophorum recte, Augustino teste, intellexisse laudatur. Nam, cum de humanis animis ageret: « Pater, inquit, misericors mortalia illis vincula faciebat. » Ita hoc ipsum, ait Augustinus, quod mortales sunt homines corpore, ad misericordiam Dei Patris pertinere arbitratus est, ne hujus vitae miseria semper tenerentur. Tunc enim a daemonibus quid differrent? Nunc autem longe differunt, quia cum sit Dei beata aeternitas, vel aeterna beatitudo, daemonum autem misera aeternitas, vel aeterna miseria, homo, cujus est miseria mortalis vel mortalitas misera, a Dei quidem beatitudine cecidit, sed usque ad daemonum miseriam non pervenit, proquin potius viro fideli, optanda est ut veniat, et tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
ut sine illo iuxta sententiam dñi ñ possit quis uidere regsit.¬
num dei. Hic iam de illo latrone qͦri potest. cui confitenti in
eruce ⁊ dicenti: mem̃ĩto mei dñe.: dum ueneris in regnũ tuũ:
lm̃ dico inquit tͥ dñs: qͥa hodie mecũ eris in paradiso: Hic
enĩ scdm regłam qua singłi baptizamur nos: baptizatꝰ ñ est
Quomͦ gͦ defendit᷑ illa dñi sententia dicentis: nisi qͥs rena

Expanded text:
ut sine illo, juxta sententiam Domini, non possit quis videre regnum Dei . Hic jam de illo latrone quaeri potest, cui confitenti in cruce et dicenti: « Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum; Amen dico tibi, inquit Dominus, quia hodie mecum eris in paradiso . » Hic enim secundum regulam, qua singuli baptizamur nos, baptizatus non est. Quomodo ergo defenditur illa Domini sententia, dicentis: « Nisi quis rena
Abbreviated transcription (Latin):
xillum atrio eus bellator inferens ipsum ce¬
pit. alligauit. arma eius abstulit. et spolia
paradiso reddidit: Ille tam fortis qui uniu̾sam t̾ram
conculcauit. hamo cruois captus ẽ. quia dum fra¬
gilitatem carnis in xp̃i morte appetiit: diuraitatis
aculeo tͣnsfixus ẽ: Recte gͥ hac eadem die celebrat᷑
baptisini sacͣmentum. quo constant̾ adu̾sus uicti
potestatem iniquã eunt sac̾dotes nr̃i legati utiq
uictoriosi regis xp̃i. titulosq uictorie ferentes. scili¬
cet uicti abrenuntiationẽ: uictorisq ab hominib
exigunt ꝓfessionem De ouiꝰ magnitudine sacra¬
menti. aliqua debere dici. tempus ⁊ officii eius
ordo nũc erigit Atq in primis dicendũ uidetur
quomͦ uel quid mors xͥ. ꝑ baptismũ operet᷑ in no¬
bis. Consequens enĩ ẽẽ uideret᷑. ut quomͦ ꝓpt̃
peccatum mortales facti sumꝰ. ad remissionem aut̃

Expanded text:
xillum ejus bellator inferens, ipsum cexillum ejus bellator inferens, ipsum cepit, alligavit, arma ejus abstulit et spolia paradiso reddidit. Ille tam fortis, qui universam terram conculcavit, hamo crucis captus est, quia, dum fragilitatem carnis in Christo morte appetiit, divinitatis aculeo transfixus est. Recte igitur hac eadem nocte celebratur baptismi sacramentum, quo constanter adversus victi potestatem iniquam eunt sacerdotes nostri, legati utique victoriosi regis Christi, titulosque victoriae proferentes, victi abrenuntiationem, victorisque ab hominibus exigunt professionem. De cujus magnitudine sacramenti aliqua debere dici, tempus et officii ejus ordo nunc exigit, atque in primis dicendum videtur, quomodo, vel quid mors Christi per baptismum operetur in nobis. Consequens enim esse videretur, ut quomodo propter peccatum mortales facti sumus, in remissionem autem
Abbreviated transcription (Latin):
te uesꝑa sp̃m tradens. eandem uesꝑam morte¬
sua fecit memorabilen: s eius celebritas di¬
lata ut dictum est. et competenter in hanc
transposita est: xxixii. Incipit de baptismo.
qua uictorie lex ẽ int̾ hostes. ut quicunq
ante bellum fuerant uicti. post bellum cedant
in ius añationemq uictoris. mittanturq legati
in uniu̾sam uicti postestatem. qui uictum ẽẽ pͥorẽ
tyrannũ annuntient. titulosq uictoris recipien¬
dos ostendant: & eius iura p̃dicent. S̾nde ⁊ ipse
dñs qui ad debellandum humani generis ini¬
micum uenerat: dicit in eũgłio: Cũ fortis ar¬
matus custodit atͥum suum: in pace s̃ omĩa
que possidet Si aũt fortior illo suꝑueniens ui¬
cerit eum. uniu̾sa eius arma au̾feret in qͥbꝰ
confidebat: et spolia eius distribuet: hac nocte
adu̾sus fortem illum armatum. scilicet diabo¬
lum. fortior suꝑueniens filius dei. crucisq ue¬

Expanded text:
te vespera, spiritum tradens, eamdem vesperam sua mortete vespera, spiritum tradens, eamdem vesperam sua morte fecit memorabilem, sed ejus celebritas dilata, ut dictum est, et competenter in hanc transposita est. CAPUT XXXIII. De baptismo. Aequa victoriae lex est inter homines, ut quicunque ante bellum fuerant victi, post bellum cedant in jus dominationemque victoris, mittanturque legati in universam victi potestatem, qui victum esse priorem tyrannum annuntient, titulosque victoris recipiendos ostendant, et ejus jura praedicent. Unde et ipse Dominus, qui ad debellandum humani generis inimicum venerat, dicit in Evangelio: « Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt omnia quae possidet: si autem fortior illo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet, in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet . » Hac nocte adversus illum fortem armatum, scilicet diabolum, fortior superveniens Filius Dei, crucisque ve
Abbreviated transcription (Latin):
totumq ad uesꝑam que luceseit in pͥma sabbati.
diei p̃sentis ꝑtiu̾e officium: clarum est Cur
aut̃ hec sacroscã sollemnitas utrumnq scił matu¬
tinum & uesꝑtimun habeat sac rificium. supͣdio¬
tis ex causis citiꝰ colligi potest Supͣ nanq dio¬
tum est. duab ex causis p̃sentem resplendere
solleminitatemi: scił ex redemptione animarum
que dic parasceues morte xp̃i parata est. & ex
resurrectione mortuoꝵs. que illo resurgente
pͥma sabbati confirmata est Constat aut
quod idem resurrectionis nr̃e auctor imii¬
nente uesꝑa caput inclinaus tradidit spm̃:
⁊ hora qua pͥmꝰ adam reqͥsitus clamante do¬
mino ⁊ diçente. ubi es adam. inobedien
de prehensꝰ est: eadem hic scd̾s adam consum¬
Oblaturi qͥ sacrificium matutinum ꝓ eo quod hic
luc ifer matutinus resurrectionis pͥmogenitus.¬
dierum diem nobis eternitatis resurgendo ape¬
ruit. sacrificium quoq uesꝑtinum primum
offerimus: ꝓ eo quod ut dictum est imminen¬

Expanded text:
bati, « quae lucescit in prima Sabbati , » diei praesentis pertinere officium, clarum est. Cur autem haec sacrosancta solemnitas utrumque, scilicet, matutinum et vespertinum habeat sacrificium, supradictis ex causis colligi potest. Supra namque dictum est, duabus ex causis praesentem splendere solemnitatem, scilicet ex redemptione animarum, quae die Parasceves morte Christi parta est, et ex resurrectione mortuorum, quae illo resurgente prima Sabbati confirmata est. Constat autem quod idem resurrectionis nostrae auctor, imminente vespera, caput inclinans tradidit spiritum , et hora, qua primus Adam requisitus, clamante Domino et dicente: « Ubi es Adam , » inobediens deprehensus est, eadem hic secundus Adam consumOblaturi igitur sacrificium matutinum pro eo quod hic Lucifer matutinus, resurrectionis primogenitus, diem nobis aeternitatis resurgendo aperuit. Sacrificium quoque vespertinum primum offerimus pro eo, quod, ut dictum est, imminen
Abbreviated transcription (Latin):
sue consolationẽ. ipsa quoq baptizatoꝵ corpora.
quia quoꝵ sp̃c nunc uiuit ꝓpt̾ iustificationem:
ipsa quoq immutabunt᷑ ꝑ resurrectionẽ: id est
fient impassibilia. quando absorbebit᷑ id qͦd mor¬
tale ẽ a uita: Nec hoc dictũ ẽ quod ideo resurrec¬
tio ꝯseqͣtur qͥa baptizati sumꝰ⁊ alioqͥn qͥcunq non
baptizant᷑: ñ resurgent S quia baptizati sumꝰ
p̃miũ recipiet fides: ut cũ om̃s mortui resurgant.
gent incorrupti: id ẽ immortales effecti: & nos in¬
mutabini: id ẽ impassibilitatẽ quoq obtinebimꝰ. que

Expanded text:
 corpora, quia quorum spiritus nunc vivit propter justificationem, » ipsa quoque immutabuntur per resurrectionem, id est fient impassibilia, quando absorbebitur id quod mortale est a vita . Nec hoc dictum est, quod ideo resurrectio consequatur quia baptizati sumus, alioqui quicunque non baptizantur, non resurgerent, sed quia baptizati sumus, praemium recipiet fides, ut cum omnes mortui resurgant, gent incorrupti, « id est immortales effecti, » et nos immutabimur , id est impas
Abbreviated transcription (Latin):
crux longitudinẽ: latitudinẽ: sublime atq
ꝓfundum: ꝓfundũ .i. acum̃ quo fixa t̾re inherit.
longitudinẽ iñ usq ad brachia: latitudinem¬
in eoꝵdem expansione brachioꝵ: altitudinẽ ab illis bra¬
chiis sursuni u̾sꝰ quo caput ĩminet.. His aut̃ .iiͦii. supͣ¬
dicte uͥtutes signant᷑. ꝓfundo fides. que occulta uolun¬
tatis dĩ uocatio ẽ: pͥma in fundo cordis qͣsi fundam̃tũ
in edificiõ ponit᷑ Longitudine ꝑseu̾antia: altitudine
spes. quȩ uob̃ in celestib reposita ẽ. latitudine caritã.

Expanded text:
 latitudinem, sublime atque profundum, id est acumen, quo fixa terrae inhaeret; longitudinem, id est usque ad brachia; latitudinemin eorumdem expansione brachiorum; altitudinem, ab ipsis brachiis sursum versus, quo caput imminet. His autem quatuor supradictae virtutes signantur: Profundo, fides, quae occulta voluntatis Dei vocatione, prima in fundo cordis quasi fundamentum in aedificio, ponitur; longitudine, perseverantia; altitudine, spes, quae nobis in coelestibus reposita est; latitudine, charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
baptismo iustificationẽ. future uero inimutatio¬
nis spem Et sic̃ p̃cedens mors anime causa exti¬
tit corporee mortis. om̃iumq corruptionũ carnis:
sic ñc̃ uitatis i ustificatio sp̃c quo in baptisio re¬
uiuiscimꝰ. causa efficiens er it in resurrectione
ut imniuteinui: ĩd ẽ impassibiles simus: De mor¬
te uero corporis argum̃tandũ ñ ẽ: quod conseqͥn¬
ter ⁊ ipsam quoq baptisii uirtꝰ absorbere de¬
buerit. Quanuis enĩ ⁊ hec ab originali pecca o
quod in baptismo deletur. initium acceꝑit. mo¬
do tam̃ diũso. mors utͣq peccanti homini acoi¬
dit. Nam morten qͥdem aĩe. contumax diui¬
nitatis appetitꝰ intulit. corpori quẽ mat̾iam
semꝑ uiuendi. subueniendo potiꝰ quã ꝑsequen¬
do us abstulit: ecce inquiens adam quasi uig
ex nobis factus ẽ. sciens bonũ ⁊ malum. Nõ gͥ
uidete ne forte manũ suã mutat. et sumatu

Expanded text:
baptismo spiritus justificationem, futurae vero immutationis spem. Et sicut praecedens mors animae causa exstitit corporeae mortis omniumque corruptionum carnis, sic nunc vita vel justificatio spiritus, quo in baptismo reviviscimus, causa efficiens erit in resurrectione, ut immutemur, id est impassibiles simus. De morte vero corporis argumentandum non est, quod consequenter et ipsam baptismi virtus absorbere debuerit. Quamvis enim et haec ab originali peccato, quod in baptismo deletur, initium acceperit, modo tamen diverso mors utraque peccanti homini accidit. Nam mortem quidem animae contumax divinitatis appetitus intulit, corpori autem materiam semper vivendi, subveniendo potius quam persequendo Deus abstulit: « Ecce, inquiens, Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum; nunc ergo videte ne forte mittat manum suam, et sumat
Abbreviated transcription (Latin):
aiine que mortue fuerant dtee inctrici. morte uic¬
ta de bello reu̾ter̃tisut iͥnimagna regis up̃t curia nul¬
lus sit uernaculꝰ autiseruus emptieuꝰ qui non ad in¬
gressum. triumphartois dñugr̃e seuieo uł sc̃itatis
ato uestiatims Sed de hõo insequentib suo loco dice¬

Expanded text:
animae, quae mortuae fuerant, vitae victrici, morte vicanimae, quae mortuae fuerant, vitae victrici, morte victa ; de bello revertenti, ut in magna regis Christi curia nullus sit vernaculus aut servus emptitius, qui non ad ingressum triumphantis Domini gratiae serico, castitatis auro vestiatur. Sed de hoc in sequentibus suo loco dice
Abbreviated transcription (Latin):
eni dies. nocte hac insigniorᷤ. Que sollemnitas. hac uicto¬
ria p̃stantiorꝰ Que alia nr̃a est neomenia. nͥ illa q̃ hac
nocte in xp̃o ꝑ baptismum renascit᷑. noua eccłaͦ. Iure gͦ
nunc angłica turba celoꝵ exultat : tuba salutar in¬
sonat ⁊ gaudet tellus : mat̾ eccła letatͦ.: & omĩs aula
diuini nominis. magnis resultat ppłoꝵs uocibus:
men excessit. quod est uigilia: scił atcenta expecta¬
tio uł p̃paratio cuiꝰlibet magne ⁊ cũ deuotione suscipien¬
de festiuitatis. Dicit᷑ aut̃ sabbatum som̃: tum ꝓpt̾ alia
plura. tumimaxime ꝓpt̾ ħoc quod ad suscipiendã tan¬
t᷑am luminss clapitatemꝰ noua eccła sacͦ baptismi fon¬
te sc̃ificat᷑ hacxñi die sollemne est iuxta ueram et
eugłicam patrum traditionem fontes benedici : et
p̃parada ꝑfidens tam. eorpoꝵ qͣm animaꝵ credenti¬
um uasa. regeueratione noua sc̃ificari Reparantur

Expanded text:
enim dies nocte hac insignior? quae solemnitas hac victoenim dies nocte hac insignior? quae solemnitas hac victoria praestantior? quae alia nostra est neomenia, nisi illa, qua hac nocte in Christo per baptismum renascitur nova Ecclesia? Jure ergo nunc angelica tuba coelorum, exsultat, tuba salutari insonat, gaudet tellus, mater Ecclesia laetatur, et omnis aula divini nominis magnis resultat populorum vocibus. men excessit, quod est vigilia, scilicet attenta, exspectatio vel praeparatio cujuslibet magnae et cum devotione suscipiendae festivitatis. Dicitur autem Sabbatum sanctum, tum propter alia plura, tum maxime propter hoc quod ad suscipiendam tantam luminis claritatem, nova Ecclesia sacro baptismi fonte sanctificatur. Hac enim die solemne est juxta veram et evangelicam Patrum traditionem, fontes benedici, et praeparata per fidem, tam corporum quam animarum credentium vasa, regeneratione nova sanctificari. Praeparantur