comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes multas: ꝓpter incredulitatẽ illorũ.
Unde ⁊ marcus dieit.⁊ non potint ibi face̾
uirtutes multas. Quare non potuit : Qina
noluit. Quare noluit : P ropter meredu¬
litatem eorũ. Loterat enim dñs si uoluiss
etiam incredulos sanare. s in salute corpo¬
ris. anime sanitatem significabat. Ani̾a
enim nisi ꝑfidem neq sanari. neq saluari
potest: qm euis salutem in fide diis consti¬
tuit dicens. Qui credidit ⁊ baptiz atus
fuerit : saluus erit. Qui uero non eredi¬
dit condemnabitur. In mutabilis enim
dñs ita quedam constituit: ut omĩa om̃i¬
no mutari non possint.

Expanded text:
virtutes multas, propter incredulitatem illorum. Unde et Marcus dicit: « Et non potuit ibi facere virtutes multas. » Quare non potuit? Quia noluit. Quare noluit? Propter incredulitatem illorum. Poterat enim Dominus, si voluisset, etiam incredulos sanare, sed in salute corporis animae sanitatem significabat. Anima enim, nisi per fidem, neque sanari neque salvari potest, quoniam ejus salutem in fide Deus constituit, dicens: « Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. Qui vero non crediderit condemnabitur . » Immutabilis enim Dominus ita quaedam constituit, ut jam omnino mutari non possent.
Abbreviated transcription (Latin):
me uidet ⁊ patrẽ. S neq matrẽ enis bene
cognoscitis : dum filium ioseph eum eẽ
putatis. Mater enim eius uirgo ẽ. Bicite
gͦ. Nonne mat̾ euis dr uirgo maria :
Sic enim nos eam uocamus. Q fr̃s eius ia¬
cobus.⁊ ioseph. ⁊ simeon. ⁊ uidas:⁊ sorores
eus nonne om̃s apud nos sunt : Unde gͦ
hinc omĩa ista: & seandalizabantur meo.
Fr̃s enim eius atq sorores : nepotes matͥs
enis dieunt. Mos ẽ. enim diuine scripture.
fr̃m uel sororum filios fr̃s uocare. Iħs aũ
dia eis. Non ẽ ꝓpħa sine honore: nisi inpa¬
tria sua. ⁊ indomo sua. Ubiq honoratur

Expanded text:
me, videt et Patrem . » Sed neque matrem ejus bene me, videt et Patrem . » Sed neque matrem ejus bene cognoscitis, dum filium Joseph eum esse putatis; mater enim ejus, virgo est. Dicite ergo: Nonne mater ejus dicitur Virgo Maria? Sic enim nos eam vocamus: et fratres ejus Jacob et Joseph, et Simon et Judas, et sorores ejus nonne omnes apud nos sunt? Unde ergo huic omnia ista? Et scandalizabantur in eo. Fratres enim ejus atque sorores, nepotes matris ejus dicunt: Mos est enim divinae Scripturae fratrum vel sororum filios fratres vocare. Jesus autem dixit eis, non est propheta sine honore, nisi in patria sua et in domo sua. Ubique enim honoratur
Abbreviated transcription (Latin):
patriam suam docebat eos insinagogis eorũ
ita ut mirarentur ⁊ dicerent. Unde huic
sapientia hec ⁊ uirtutes : Latriam suam
ciuitatem dicit nazareth. in qua mat̾ eus
habitabat: in qua ⁊ ipse nutritus fuerat. Mi¬
rabantur uero om̃s qui eum audiebant eiusq
uirtutes indebant : recordantes qm̃ inter
eos conuersatus ẽ. nec litteras didicisset.
nec tale aliquid aliquando fecisset. Dicebat
gͦ. Unde hunc sapientia hec ⁊ uirtutes: ħ
enim dicunt quia nesciunt eum. eẽ d̃ĩ uir¬
tutem ⁊ di sapientiam. uerumtam̃ non
facile patet unde sit sapientia sapientie:
ce uirtus uirtuti. Nonne hic ẽ. fabri filius:
Est utiq filius fabri : s non illuis cunis
uos putatis. Bonus faber ioseph: s melior
ille qui fabricatus ẽ. auroram ⁊ solem. euiꝰ
iste ẽ. filius. Nonne mat̾ eiꝰ dr maria:
Matrem quippe cognoscitis : s patrem igno¬
ratis. Qui enim filium non cognoseit : neq
patrem cognoseit. Unde ipse ait. Nui indet

Expanded text:
docebat eos in Synagogis eorum, ita ut mirarentur, et dicerent: Unde huic sapientia haec et virtutes? Patriam suam, civitatem dicit Nazareth, in qua mater ejus habitabat; in qua et ipse nutritus fuerat. Mirabantur vero omnes, qui eum audiebant, ejusque virtutes videbant recordantes quoniam inter eos conversatus, nec litteras didicisset, nec tale aliquid aliquando fecisset. Dicebant ergo: Unde huic sapientia haec et virtutes? Hoc enim dicunt, quia nesciunt eum esse Dei virtutem, et Dei sapientiam. Verumtamen non facile patet, unde sit sapientia sapientiae, et virtus virtuti. Nonne hic est fabri filius? Est utique filius fabri, sed non illius cujus vos putatis. Bonus faber Joseph, sed melior ille qui fabricatus est auroram et solem, cujus iste est filius. Nonne mater ejus dicitur Maria? Matrem quidem cognoscitis, sed Patrem ignoratis. Qui enim Filium non cognoscit, neque Patrem cognoscit. Unde ipse ait: « Qui videt
Abbreviated transcription (Latin):
gauit que hec eẽnt. Isq diã illi. Frat̾ tuus ue¬
it ⁊ occidit pater tuus uitulum saginatum.
quia saluum illum recepit. Ab agro em̾. a labo¬
re:⁊ alegis serincio uidaicus ppłs rediens. cum
apłorum symphoniam ⁊ chorum ⁊ p̾dicationẽ
audiuit. Cumq int̾rogaret quid hoc eẽt. dietũ
ẽ. quod gentilis ppłus cognita uirtute ꝙͥ ⁊ sangin¬
ne redemptus ad fidem conuersus eẽt. ⁊ iam nõ
nideorũ as tantum. immo ⁊ gentium. In digna¬
tus ergo nolebat introire. Hoc ẽ enim quod in ac¬
tibus apłorũ legitur. quia cum uenisẜ petrus
ierosoliam diceptabant ad uersus eum qui
erant ereireumeisione dicentes. Quare in trois¬
ti ad uiros p̃putium habentes ⁊ manaucasti eũ
illis: Qunbus petrus narrauit omia que acci¬
dant: ce quomͦ gentes credidissent. Senior gͥ
egresus cepit rogara illum. Om̃s enim rationes
quas. degentiũ conuersione nid̾is apłi red debat
quid aliud isi quedam on̾̃potentis d̃i p̾dieatõnes

Expanded text:
ent? Isque dixit illi: Frater tuus venit, et occidit pater tuus vitulum saginatum, quia salvum illum recepit. Ab agro enim, a labore, et a legis servitio Judaicus populus rediens, cum apostolorum symphoniam, chorum, et praedicationem audivit. Cumque interrogaret quid haec essent? dictum est ei quod gentilis populus, cognita veritate, Christi sanguine redemptus ad fidem conversus esset, et jam non Judaeorum Deus tantum, imo et gentium. Indignatus ergo nolebat introire. Hoc est enim quod in Actibus apostolorum legitur: quia « cum venisset Petrus Jerosolymam, disceptabant adversus eum, qui erant ex circumcisione dicentes: Quare introistis ad viros praeputium habentes, et manducastis cum illis? » Quibus Petrus narravit omnia, quae acciderant, et quomodo gentes credidissent. Senior igiegressus coepit rogare illum. Omnes enim rationes, quas de Gentium conversione Judaeis apostoli reddebant, quid aliud nisi quaedam omnipotentis Dei praedicationes,
Abbreviated transcription (Latin):
tocies tamen occiditur ⁊ afidelibus comeditur.
quocies in hoc sacramento altaris immolatur.
lunc intulum ⁊ corpore manducamus ⁊ men¬
te.  mente quid ẽ audiendo: eiusq passionẽ
cominemorando. E hunc amorte redempti. ꝑ
hunc deo. cotidie reconciliamur. Sequitur. Frat
autẽ filns euis senior in agro. E eum ueniret
&e aꝓpinquaret domin. audiuit sỹmphoniam

Expanded text:
ies tamen occiditur, et a fidelibus comeditur, quoties in hoc altaris sacramento immolatur. Hunc vitulum et corpore manducamus, et mente. Et mente quidem, audiendo, ejusque passionem commemorando. Per hunc a morte redempti, per hunc Deo quotidie reconciliamur. Sequitur: Erat autem filius ejus senior in agro; et cum veniret, et appropinquaret domui, audivit symphoni
Abbreviated transcription (Latin):
his autẽ peccatores uentrem sim̾ implere cupu̾it.
quia p̾minio peccandi desidio his satiari non
possunt. Quanto em̃ amplius peceant. ta̾to am¬
pluis peccare desiderant. Hoc enim in fornicato¬
ribus auaris ⁊ raptoribus ꝓbari potest. quorũ
imiqua desid̾ia nũꝗͣ ad sacietatem ꝑueniunt. Un̾
⁊ hic d̾r. ꝓ nemo illi dabat. Quia enim non tantũ
eis datur. quantũ sibi dari appetunt ido nemi¬
nem ei dedisse dicit. Datur gͥ eis quod uolunt.
s non quantum uolunt. Ipse autem in se reuer¬
sus dixrit. Quanti mercennarii indomo patris
mei abundant panibus. Ego aũ hic fame ꝑeo.
Nisi. em̾ fuiss exrtra se. non diceretur reuersus
inse. Tunc enĩ inse reuersus ẽ. quando me¬
moriam recuꝑaint ut domus patris sui recor¬
daretur. Mercennarii autẽ hoc in loco seribe ⁊
pharisei dicuntur. qui magis decimarum ⁊ ob¬
libus panibus indomum dm̃ habundabant. cũ

Expanded text:
His autem peccatores ventrem suum implere cupiunt, His autem peccatores ventrem suum implere cupiunt, quia prae nimio peccandi desiderio his satiari non possunt. Quanto enim amplius peccant, tanto amplius peccare desiderant. Hoc enim in fornicatoribus, avaris, et raptoribus probari potest, quorum iniqua desideria nunquam ad satietatem perveniunt. Unde et hic dicitur: Et nemo illi dabat. Quia enim non tantum eis datur, quantum sibi dari appetunt, ideo neminem eis dedisse dicit. Datur ergo eis quod volunt, sed non quantum volunt. Ipse autem in se reversus dixit: Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus, ego autem hic fame pereo. Nisi enim fuisset extra se, non diceretur reversus in se. Tunc enim in se reversus est, quando memoriam recuperavit, ut domus patris sui recordaretur. Mercenarii autem hoc in loco, Scribae et Pharisaei dicuntur, qui magis decimarum et oblibus panibus in domo Domini abundabant, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod quidẽ fit quando iam totus homo diabolo
traditur totusq ab eo possidetur. Unde ⁊ hic
subditur. E abiit ad hesit uneiͤum regionis
illius. ⁊ misit illum inuillam suam ut pas¬
ceret porcos. Iste eni eius. om̾ium mniquorũ
princeps ⁊ caput diabolus intelligitur. Mula
enim sunt maligni sp̃s. magna ẽ. eorum eiui¬
tas ⁊ congregatio. Ubicumq autẽ malign sp̃s
habitant: ibi ẽ. uilla diaboli. Porei autem
ipsi quoq maligni sp̃s sunt. qui semꝑ iunfetore
⁊ ineiorum stercore delectantur. Hosautem
porcos illi pascunt. qui eorum uoluntati obe¬
diunt. eorũq desid̾ia complent. Quicumq gͥ
ad ulterantur. fornicantur. ⁊ alia iniquitatis
oꝑa oꝑantur : magnam his poreis refectionẽ pa¬
rant. E cupiebat implere uentrem suum de
si liquis quas porci mandueabant : ⁊ nemo illi
dabat. Suꝑbia em̾ licuria. auaricia: ⁊ similia.
silique sunt quibus maligni sp̾s nutriuntur.

Expanded text:
Quod quidem cum fit, totus jam homo diabolo Quod quidem cum fit, totus jam homo diabolo traditur, totusque ab eo possidetur. Unde et hic subditur: Et abiit, et adhaesit uni civium regionis illius, et misit illum in villam suam, ut pasceret porcos. Iste enim civis, omnium iniquorum princeps et caput, diabolus intelligitur. Multi enim sunt maligni spiritus; magna est eorum civitas et congregatio. Ubicunque autem maligni spiritus habitant, ibi est villa diaboli. Porci autem, ipsi quoque maligni spiritus sunt, quia semper in foetore, et vitiorum stercore delectantur. Hos autem porcos illi pascunt, qui eorum voluntati obediunt, eorumque desideria complent. Quicunque igitur adulterantur, fornicantur, et alia iniquitatis opera operantur, magnam his porcis refectionem parant: Et cupiebat implere ventrem suum de siliquis, quas porci manducabant, et nemo illi dabat. Superbia enim, luxuria, avaritia, et similia, siliquae sunt, quibus maligni spiritus nutriuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
adolescentior filius ꝑ egre ꝓfectus ẽ. in regionem
longinquã : ⁊ ibi dissipauit. omne substanciam
suam inuendo lucuriose. Om̾s eni̾ regio longin¬
qua ẽ. que adeo longe ẽ. Longe autẽ est. a deo
qui longe ẽ. afide.apietate. amiscdia. ⁊ isticia.
Ab his eni̾ longe fit : qui uitiis appropinquãt.
sito gͥ ⁊ post dies non multos in longinqua re¬
gione unusquisq ꝓficisce potest. Ibi autẽ mi¬
ser homo dissipat sub stanciam suam. ibi ꝑ¬
dit delicias anme inter uitia ⁊ peccata iuen¬
do lucruriose. & postquã om̾ia consummasset
facta ẽ. fames ualida in regione illa.⁊ ipse
cepit egere. uirtutibus enim fugatis eget am¬
ma ⁊ fame ꝑit. De hac enim fame ꝑ ꝓpħam
dicitur. In mittam uobis non famem panis neq
sitim aque s audiendi uerbum di. Magna
gͥ fames ẽ. in regione illa. magna egestas ẽ. in
peccatore illo. ubi uerbi dĩ memoria nulla habet᷑.

Expanded text:
adolescentior filius peregre profectus est in adolescentior filius peregre profectus est in nquam, et ibi dissipavit substantiam suam vivendo luxuriose. Omnis enim regio longinqua est, quae a Deo longe est; longe autem est a Deo, qui longe est a fide, a pietate, a misericordia et justitia. Ab his enim longe fit, qui vitiis appropinquat. Cito igitur, et post dies non multos in longinquam regionem unusquisque proficisci potest. Ibi autem miser homo dissipat substantiam suam, ibi perdit divitias animae, inter vitia, et peccata vivendo luxuriose. Et postquam omnia consummasset, facta est fames valida in regione illa, et ipse coepit egere. Virtutibus enim fugatis, eget anima, et fame perit. De hac enim fame per prophetam dicitur: « Immittam in vobis non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei . » Magna igitur fames est in regione illa, magna egestas est in pectore illo, unde verbi Dei memoria nulla habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ad olescentior ex illis patri. Pater da mͥ¬
porcionẽ substacie que me contigit. E diuisit
illi substancia. Homo iste ds ipse hoc in loco
in telligitur. Qui qm adeis imaginem ⁊ simm¬
litudinẽ factus ẽ. homo: non de dignatur uocari
homo. Huus duo filii duo ppłi sunt: iudeus
scilicet ⁊ gentilis. Horum autẽ ad olescentior gen¬
tilis ẽ. non tamen etate s scientia. Inde em̾ puer
centum annorũ maledicitur. Inde apłs ait.
Nolite pueri effici sensibus. ẜ malicia pariuili
estote. Bicuntur gͥ pueri ⁊ ad olescentes. nõ
sedm etatẽ. s scientia ⁊ malicia. Insembus
enum maturior ẽ. sapientia. Semor gͥ erat iu¬
daieus ꝓpłs : siquidem sapientior et melior.
hec autem substancia quam filio ad olescenti
scientia. om̃isq amme uͥrtus & possessio. Nulla
substancia talis. nulle diitie his diuiens com¬
paruri possunt. Has ⁊ bonis & malis filiis pat̾
diuisit. E non post multos dies congregatis om̾ibꝰ

Expanded text:
i: Pater, da portionem substantiae meae, quae me contingit. Et divisit illi substantiam. Homo iste, Deus ipse hoc in loco intelligitur. Qui, quoniam ad ejus imaginem et similitudinem factus est homo, non dedignatur vocari homo. Hujus duo filii duo populi sunt, Judaeus scilicet et gentilis. Horum autem adolescentior, 191 gentilis est, non tamen aetate, sed scientia. Inde enim puer centum annorum maledicitur. Inde Apostolus ait: « Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote . » Dicuntur igitur pueri, et adolescentes, non solum aetate, sed scientia et malitia. In sensibus enim maturior est sapientia. Senior igitur erat Judaicus populus; si quidem sapientior et melior. Haec autem substantia, quam filio adolescenti, scientia, omnisque animae virtus et possessio. Nulla substantia talis. Nullae divitiae his divitiis comparari possunt. Has et bonis, et malis filiis pater divisit. Et non post multos dies, congregatis omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
eum plaeare conatur dicens. Fili tu semꝑ me¬
eum es.: ⁊ omĩa mea tua sunt. Epulari autẽ¬
fuerat ⁊ reuixrit. ꝑierat ⁊ inuentus ẽ. Semꝑ
enim ille ppłs scm quosdam eum deo fuit. ⁊ som
secundumꝰ quosdam cum deo non fint.
Unde apłs. Cecitas inquit ex parte contigit in
ifrł. Helias quoq cum diceret ꝓpħas tuos occider̃.
⁊ altaria tua suffoderunt. ⁊ relictus sum ego so¬
lus. ⁊ querunt anmam meam: ait ei dñs. Re¬
liqui michi septẽ milia urorum qui non curua¬
uerunt genu ante baal. De his gͥ ⁊ similibus
an̾s ait. fili tu mecũ semꝑ es : ꝓqualibus & de
ecłia dicitur quia non habeat macłam neq ru-¬
gam. Si enim ad uniu̾sitatẽ spectes. multas ma¬
cłas habet eccłia. E tales quidem filii hab̾e desũt.¬
Decem indetur talibus om̃is patris possessio de¬
betur. eis adbeatudinẽ sufficiens ⁊ necessaria.
discipłos suos
xxxui.

Expanded text:
eum placare conatur, dicens: Fili, tu semper meeum placare conatur, dicens: Fili, tu semper mecum es, et omnia mea, tua sunt, epulari aut revixit, perierat, et inventus est. Semper enim ille populus secundum quosdam cum Deo fuit, et secundum quosdam cum Deo non fuit. Unde Apostolus: « Caecitas, inquit, ex parte contigit in Israel . » Elias quoque cum diceret: « Prophetas tuas occiderunt, et altaria tua suffoderunt, et relictus sum ego solus, et quaerunt animam meam; » ait ei Dominus: « Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu ante Baal . » De his igitur et similibus Dominus ait: Fili, tu semper mecum es. Pro qualibus et de Ecclesia dicitur, quod non habeat maculam, neque rugam. Si enim ad universitatem spectes, multas maculas habet Ecclesia. Et tales quidem filii habere haereditatem dicuntur, talibusque omnis patris possessio debetur, eis ad beatitudinem sufficiens, et necessaria. discipulos suos. XXXVI
Abbreviated transcription (Latin):
quam hic filiũ tinis qui deuorauit substanciã
suam cum meretriribus uenit. occidisti illi ui¬
tulum saginatum. Exparte enim mentitur: ⁊
ex parte uerũ dicit semor filius. In eo enim
quod ait quia reuertenti filio utulum sagina¬
tum pater occidit : uerum dicit. Mentitur au̾
dum di p̾ceptum numꝗͣ se p̾terisse iactat. In¬
suꝑ ⁊ ingratus eẽ uidetur dum tantorum quibꝰ
cotidie mundatur sacrificiorum oblitus numꝗͣ
edum se apatre suscepisse conqueritur. Hec aũ
poterat. dum uideos reprobari ⁊ gentiles eligi
uid iss sic posita su̾t ac si ea locutus fuiss
Qunis en̾i non miretur tantam ĩ mutacionem
ẽẽ. factam. ut uideos quos tantum dilexerat.
in sua cecitate dñs ꝑire ꝑmitteret. ⁊ ꝓgentili ppło
quẽ odio habebat. unigenitũ filium morti tra¬
deret: S hec cogitando simul cum filio semori
quasi indignanti contra d̃i disposicionẽ quodã¬
modo loquimur. Nec ualde quidem mirandũ ẽ.
si uidĩ nouiter ad fidem conuersi gentibus com

Expanded text:
am filius tuus hic, qui devoravit substantiam suam cum meretricibus, venit, occidisti illi vitulum saginatum. Ex parte enim mentitur, et ex parte verum dicit senior filius. In eo enim quod ait quia revertendi filio vitulum saginatum pater occiderit, verum dicit. Mentitur autem, dum Dei praeceptum nunquam praeteriisse jactat. Insuper et ingratus esse videtur, dum tantorum, quibus quotidie mundabatur, sacrificiorum oblitus, nunquam unum haedum se a patre suscepisse conqueritur. Haec autpoterat, dum Judaeos reprobari, et gentiles eligi vidisset, sic posita sunt, ac si ea locutus fuisset. Quis enim non miretur tantam immutationem esse factam, ut Judaeos, quos tantum dilexerat, in sua caecitate Dominus perire permitteret, et pro gentili populo, quem odio habebat, unigenitum Filium morti traderet? Sed haec cogitando, simul cum filio seniori, quasi indignati contra Dei dispositionem quodammodo loquimur. Nec valde quidem mirandum est, si Judaei noviter ad fidem conversi gentibus comm
Abbreviated transcription (Latin):
butato hac enim uia redeunt peccatores ad dñm
Q cum ad huc longe ẽẽt uidit illum pater ipsius.
&e miscđia motus ẽ. Clementissimus pater qͥ
statim ut filius compungitur ⁊ penitere mei¬
pit. quamuis ad huc longe sit. quamus ad hue
inpeccatis sit. misedia mouetur: ⁊ penitentẽ filiu̾
leco uultu respicere dignatur. Paccurrens ceci¬
dit suꝑ collum euis ⁊ osculatus ẽ. eum. In hoc
enim quid aliud nisi par ⁊ ꝑfecta reconsi liacio
designatur: Diar̃q ei filnis. Later peceam in ce¬
lum. plus diligens t̾ram qua celum: ⁊ corãte qͥ
ubiq es ⁊ omia uides.iam non sum dignus uo¬
eari filius tinis. tanto tempore conuersatuf eum
iumcis tuis : fac me sic̃ uium de mercennariis
tuis. Nlon ꝓpħarum sedes. non scorũ coronas. no̾
uirginum głiam peco. liceat mͥ tantũm eẽ in fa¬
milia tua. ut sim minimus in regno tuo. qui a
nichil de est merrennariis tuis. De his enim
mercennariis beatus iob loquitur dicens. Sieut

Expanded text:
eccatores ad Dominum. Et cum adhuc longe esset, vidit illum pater ipsius, et misericordia motus est. Clementissimus pater, qui statim ut filius compungitur et poenitere incipit, quamvis adhuc longe sit, quamvis adhuc in peccatis sit, misericordia movetur, et poenitentem filium laeto vultu respicere dignatur. Et accurrens cecidit super colum ejus, et osculatus est eum. In hoc enim quid aliud, nisi pax, et perfecta reconciliatio significatur? Dixitque ei filius: Pater, peccavi in coelum, plus diligens terram, quam coelum. Et coram, te, qui ubique es, et omnia vides. Jam non sum dignus vocari filius tuus, tanto tempore conversatus cum inimicis tuis. Fac me sicut unum de mercenariis tuis. Non prophetarum sedes, non sanctorum coronas, non virginum gloriam peto. Liceat mihi tantummodo esse in familia tua, ut sim minimus in regno tuo, quia nihil deest mercenariis tuis. De his enim mercenariis beatus Job loquitur dicens: « Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tellerit. Hec aũ uestis ꝑbaptismũ ⁊ pemteciam
recuꝑatur. & tunc quidẽ dntur homimi amuilus
&e ficłi arra. signum uidelicet quo indi exereitu
connumeret᷑: deinde uero dantur calei amenta
id ẽ urtus ⁊ potestas ut secure possit ea lcare
suꝑ serpentes ⁊ corpiones ⁊ suꝑ omirẽ uircu¬
tem inimiei & sic demum accedere ad patris eõ¬
uiuium ut xͥ. carnem ⁊ sanguinẽ reciꝑe mereat᷑.¬

Expanded text:
estis per baptismum et poenitentiam recuperatur. Et tunc quidem datur homini annulus, et fidei arrha, signum videlicet quo in Dei exercitu connumeretur. Deinde vero dantur calceamenta, id est virtus et potestas, ut secure possit calcare super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et sic demum accedit ad patris convivium, ut Christi carnem et sanguinem recipere mereat
Abbreviated transcription (Latin):
ro eẽ a iusticia nõ est laudabile. Ita seruum
esse peccati detestandum est : liberum autẽ
a peccato laudandum est. Quẽ ergo fructũ
habuistis tunc. scilicet in illis im munditiis
peccatoꝵ. in quibus nunc erubescitis. Nam
finis illorum mors est. Romani antequam ad
turpitudinibus seruiebant : que ab apło in¬
Nementes autẽ ad fidem. erubescebant hac
uerecundabantur : nõ solum in facto. sed in re¬
cordatione eoꝵ. Unde apł̃s uolens eos con¬
firmare. ne ad illa reuerterentur: aiebat.
Dicite michi quẽ fructum id est quid boni
consequuti estis. uł quam remunerationem
bonam habuistis millis immunditus quas ꝑ¬
petrastis antequam ad fidem ueniretis. in quar̃
recordatione et memoria nunc erubescitis.
et uerecundamini. Nam finis id est consũ¬
matio illoꝵ peccatoꝵ : mors ęt̾na est. Iuan-¬
do homo in peccatis criminalibus moritur:
⁊ terminum uite facit. finis peceatorum est.

Expanded text:
ro esse a justitia non est laudabile: ita servum ro esse a justitia non est laudabile: ita servum esse peccati detestandum est, liberum autem a peccato, laudandum. Quem ergo fructum habuistis tunc in illis, subaudis immunditiis peccatorum, in quibus tunc erubescitis? Nam finis illorum mors est. Romani antequam ad turpitudinibus serviebant, quod etiVenientes autem ad fidem erubescebant ac verecundabantur, non solum facto, sed etiam in recordatione eorum, unde volens eos confirmare, ne ad illa reverterentur, aiebat: Dicite mihi quem fructum, id est quid boni consecuti estis vel quam remunerationem bonam habuistis in illis immunditiis quas perpetrastis antequam ad fidem veniretis, in quarum recordatione et memoria nunc erubescitis et verecundamini? Nam finis, id est consummatio illorum peccatorum, mors aeterna est. Quando homo in peccatis criminalibus moritur, et terminum vitae facit, finis peccatorum mors
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ parastis menibra ur̃a seruire in munditiȩ
id ẽ libidin. fornicationi. impudicitiȩ. ⁊ miqͥ¬
tati ad inquitatẽ scilicet ꝑpetrandam : ita
nunc exibete membra ur̃a seruire iusticrȩ
om̃ibusq uirtutibus. in sc̃ificatione: indelicet
ut scĩ eẽ possitis scđ̾m quod dñs p̃cipit: scĩ
estote. quia ⁊ ego scis sum. Per iniquitatem. de¬
benius intelligere om̃ia peccata. Quic quid
contra legem dei agitur : iniquitas nuncupat᷑.
ꝑ iusticiam uero om̃s uirtutes. Et est sensus.
Dicut uos p̃parastis antequam ad fidem uocati
essetis ut seruiretis om̃ibus im mundiciis.
om̃ibusq uitiis: ita nunc baptismate munda
tutibus. Cum enim serui essetis peccati: liberi
seruit peccato ⁊ diabolo enis seruus est cui
uoluntatem facit uel ad implet: sic qui ser¬
uit iusticie. seriis est iusticie et dei. Qui enĩ
seruit furto et ad hulterio: seruus est adhul¬
terii et furti. Sed et hoc sciendum quia ẽẽ
seruum iusticie laudabile est: liberum ue¬

Expanded text:
praeparastis, membra vestra servire immunditiae, id est libidini, fornicationi, impudicitiae, et iniquitati ad iniquitatem, subaudis perpetrandam: Ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae omnibusque virtutibus in sanctificationem, videlicet ut sancti esse possitis, secundum quod Deus praecipit: Sancti estote quia et ego sanctus sum . Per iniquitatem debemus intelligere omnia peccata, quia quidquid contra legem Dei agitur iniquitas nuncupatur. Per justitiam vero omnes virtutes, et est sensus: Sicut vos praeparastis antequam ad fidem vocati essetis, ut serviretis omnibus immunditiis omnibusque vitiis, ita nunc in fide jatutibus. Cum enim servi essetis peccati liberi fservit peccato et diabolo, ejus servus est cujus voluntatem adimplet: sic qui servit justitiae servus est justitiae et Dei. Qui enim servit furto et adulterio, servus est furti et adulterii. Sed et hoc sciendum, quia sicut servum esse justitiae laudabile est, liberum ve
Abbreviated transcription (Latin):
gratissimo. plerumq ille qui gelu frigoris
et in edia famis torquetur. occiditur ab hisqͥbꝰ
uim inferre moliebatur. Similit̃ qui ad¬
hulterium ꝑ petrat timet suꝑ uenire ma¬
ritum et interfici ab illo: timet etiam ui¬
cinos ꝓpt̾ fanam uolantem. E contra castus
⁊ amator ꝓprii conubii. cum securitate ser
uat castitatem suam : uł etiam secure am¬

Expanded text:
gratissimo, plerumque ille qui gelu frigoris gratissimo, plerumque ille qui gelu frigoris et inedia famis torquetur, occiditur ab his quibus vim inferre moliebatur. Similiter qui adulterium perpetrat, timet supervenire maritum et interfici ab illo, timet etiam vicinos propter famam volantem. Econtra castus et amator proprii connubii cum securitate firma servat castitatem suam: vel etiam secure
Abbreviated transcription (Latin):
umanum dico.: ꝓpter infirmitatẽ cariis ur̃ẽ.
Quid ẽ quod dicit apłs humanum dico:¬
G hoc est leue : et ad complendum facile.
Ac si diceret aliis uerbis. Quia carnales estis
ad huc nec potestis ꝓpter fragilitatẽ carnis.
maiora p̃cepta ferre et implere: id circo leuia
p̃cepta uobis cõmittam. Quid enim tam facile
ut origenes dicit. quid tam leue. quam ut
sit homo tam ꝓnitus adiusticiam et ad uolun¬
tatem dei cõplendam. sicuti ad mala oꝑa so
potest uirtutibus de seruire quam uitus.
⁊ dei uoluntatem implere quã diaboli. Ui¬
deamus quomodo: et dicamus pauca e pluribꝰ.
Est quilibet latro. ⁊ quilibet alius iusticia
ꝓpria uiuens. nõ derapina. dum latro cruci¬
atur gelu. et frigore. et suꝑ fluis meditatio¬
nibus ꝑ dies et noctes torquetur uoluens in¬
amimo. et exxpectans in agro quomodo fur¬
tum fatiat : iustus securus epulatur in die
de laboribus ꝓpriis. et quiete noctis cum se¬
curitate delectatur. Et dormiente isto sompno

Expanded text:
umanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Quid est quod dicit Apostolus: Humanum dico? hoc est leve, et ad complendum facile, ac si diceret aliis verbis: Quia carnales adhuc estis, nec potestis propter fragilitatem carnis majora praecepta ferre et implere, idcirco levia praecepta vobis committam. Quid enim tam facile, ut Origenes dicit, quid tam leve quam ut sit homo tam promptus ad justitiam et voluntatem Dei complendam, sicuti et ad mala operpotest virtutibus deservire, quam vitiis: et Dei voluntatem adimplere, quam diaboli. Videamus quomodo et dicamus pauca ex pluribus. Est quilibet latro, et quilibet alius justitia propria vivens, non de rapina. Dum latro cruciatur gelu et frigore, et superfluis meditationibus per dies et noctes torquetur, volvens animo et exspectans in agro quomodo furtum perficiat, justus securus epulatur in die de laboribus suis, et quiete noctis cum securitate delectatur, et dormiente isto somno
Abbreviated transcription (Latin):
autem dm̃ colunt: quia nullam de serui¬
tio suo retribucionem suscipiẽt. Deus enim
non uerba s corda attendit. Redarguit au̾
eos. quia legis ⁊ ꝓpħarum p̃cepta reluiq̃n¬
tes hominum doetrinas ⁊ mandata doce¬
bant. ea scilicet que semorum tradiciones
uocabant. Ꝙ conuocatis ad se turbis dicrit eis.
audite ⁊ intelligite. Non quod intrat in os¬
go inquinat hominem. Uos in quit audi¬
te.⁊ intelligite : qm̃ isti audire quidem uo¬
lunt s in tellig̾e nolunt. Ecrcecauit enim
eos malicia eorum. Tunc accedentes discipłi
enis: Direrunt ei. Scis quia phariser audi¬
to hoc uerbo scandalizati sunt: At ille res

Expanded text:
autem Deum colunt, quia nullam de serviautem Deum colunt, quia nullam de servitio suo retributionem suscipient; Deus enim non verba sed corda attendit. Redarguit autem eos, quia legis et prophetarum praecepta relinquentes, hominum doctrinas et mandata docebant: ea scilicet quae seniorum traditiones vocabant. Et convocatis ad se turbis dixit eis: Audite et intelligiteoinquinat hominem. Vos, inquit, audite et intelligite, quoniam isti audire quidem volunt, sed intelligere nolunt: exeaecavit enim eos malitia eorum. Tunc accedentes discipuli ejus, dixerunt ei: Scis quia Pharisaei audito hoc verbo scandalizati sunt? At il
Abbreviated transcription (Latin):
parentes eum audirent : magis uolebant
fame torqueri quam talia munera impe¬
dire. Hoc gͥ ingenio seribe ⁊ pharisei ⁊
parentes fame erueiabant: ⁊ filios suos
facultatibus spoliabant. Q hoc ẽ. quod ait.
& ultra non dimittitis eum qͥeꝗͣ facere
patri suo aut matri: rescindentes uerbũ
ai. Uerbum enim dei rescindunt. qui
illud tam male int̾p̾tantur. Mala interp̃ta¬
cio qua homo decipitur miscdia tollitur :
et auaricia nutritur. Nichil ultra paren¬
tibus faciunt : onnia eis offerunt que pa¬
rentibus dare debuerant. Ueccant equidẽ
illi qui sic suos parentes honorant : s plus
peccant qui sic eos honorare docent. Hỹ¬
poerite. bene ꝓpħauit de uobis ysaias di¬
cens. Loplł hic labiis me honorat : cor aũ
eorum longe ẽ. ame. Sine causa autẽ me
colunt: docentes doetrinas ⁊ mandata ho¬
minum. Isti enim sunt de quibus dieitur.
Qui locuntur pacem cum ꝓrimo suo: ma¬
la aũ sunt in cordibus eorum. Sine causa

Expanded text:
parentes cum audirent, magis volebant parentes cum audirent, magis volebant fame torqueri, quam talia munera impedire. Hoc igitur ingenio Scribae et Pharisaei et parentes fame cruciabant, et filios suis facultatibus spoliabant. Et hoc est quod ait: Et ultra non dimittitis eum quidquam facere patri suo aut matri, rescindentes verbum Dei. Verbum enim Dei rescindunt, qui illud tam male interpretantur. Mala interpretatio, qua homo decipitur, misericordia tollitur, et avaritia nutritur. Nihil ultra parentibus faciunt: omnia eis offerunt quae parentibus dare debuerant. Peccant equidem illi qui sic suos parentes honorant, sed plus peccant qui sic eos honorare docent. Hypocritae, bene prophetavit de vobis Isaias, dicens: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. Sine causa autem colunt me, docentes doctrinas et mandata hominum; isti enim sunt de quibus dicitur: « Qui loquuntur pacem cum proximo suo, mala autem sunt in cordibus eorum . » Sine causa
Abbreviated transcription (Latin):
illud. honora dñm de tua substaneia. ł a¬
płs. honora uiduas que u̾e indue sunt.
Unde ⁊ homines dicere solent. Ille ⁊ ille
bene me honorauit si illum in domum
suam suscep̃. ⁊ libenter ei seruiuit.⁊ afflu¬
enter necessaria ministrauit. Tali gͥ ho¬
nore. parentes nr̃os honorare debemus.
Ler hec autem intelligere datur. quod seri¬
be ⁊ pharisei suis utilitatibus ꝓuidentes a
parentum seruitio filios retraberent.⁊
ad templi seruitia ⁊ munera ⁊ sacrificia.
offerenda eos inuitarent. Quibus cum
eos sustentare oporteret : dicebant deo¬
magis obtemꝑandum ẽẽ quam hominibꝰ.
At illi e contra. Cur gͥ d̾s parentes honora¬
re p̾cepit : Quibus illi. Nemo melius pa¬
rentes suos honorat quam ille qui ꝓse ⁊
ꝓ illis munera dño offert. Qui gͥ bene pa¬
rentes suos cupit honorare : dieat patri ⁊
matri sue. Mumus quodeumq ẽ. ex me:
oblatio non mea tantum ẜ ⁊ tua ẽ. hoc aũ

Expanded text:
illud: « Honora Dominum de tua substantia ; illud: « Honora Dominum de tua substantia ;  Honora viduas, quae vere viduae sunt . » Unde et homines dicere solent: Ille et ille bene me honoravit, si illum in domum suam suscepit, et libenter ei servivit, et affluenter necessaria ministravit. Tali igitur honore parentes nostros honorare debemus: per haec autem intelligere datur, quod Scribae et Pharisaei suis utilitatibus providentes, a parentum servitio filios retraherent, et ad templi servitia et munera et sacrificia offerenda eos invitarent. Quibus cum eos sustentare oporteret, dicebant magis Deo obtemperandum esse quam hominibus. At illi e contra; Cur igitur Deus parentes honorare praecepit? quibus illi: Nemo melius parentes suos honorat, quam ille, qui pro se et pro illis munera Domino offert: qui igitur bene parentes suos cupit honorare, dicat patri et matri suae: Munus quodcunque est ex me, oblatio, non mea tantum, sed et tua est. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ⁊ non honorificabit patrem suum aut
matrem suam : ⁊ irritum fecistis manda¬
tum di ꝓpter tradicionem ur̃am. Hoc au̾
mareus euuangłista. aliquanto plamus
dicere indetur. Ait enim. uos autẽ dicitis.
Si direrit homo patri aut matri donũ
quodeũq ẽ. er me tibi ꝓfuerit:⁊ ultra
non dimittitis eum facere quicquam pa
tri suo aut matri : rescindentes uerbũ
dĩ. Quod tale ẽ. ac si diceret. Deus paren¬
tes honorare p̃eipit. uos autem male ho¬
norem interpretantes : parentes filios suos
in honorare docetis. Dicitis enim hoc parẽ¬
tibus ad honorem sufficere : si uerbis ⁊ ra-¬
tione a filiis honorentur. qm̃ moyses eos qͥ¬
dem honorare precepit: s quomodo hono¬
rentur nõ p̃cipit. Ꝙ hoc agentes non dimit¬
titis eos quicꝗͣ ultra facere parentibus suis:
qm̃ male auob̾ in strueti. uanis uerbis eos
consolantur. ut sic eos honorare indeant᷑.
honor enim indiuina seriptura magis in
obsequiis quam in uerbis intelligitur: scdđm

Expanded text:
 aut matrem suam, et irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. Hoc autem Marcus evangelista aliquanto planius dicere videtur: ait enim : Vos autem dicitis: Si dixerit homo patri aut matri: Donum quodcunque est ex me, tibi profuerit; et ultra non dimittitis eum quidquam facere patri suo aut matri, rescindentes verbum Dei. Quod tale est ac si diceret: Deus parentes honorare praecipit; vos autem male honorem interpretantes, parentes suos filios inhonorare docetis: dicitis enim hoc parentibus ad honorem sufficere, si verbis et ratione a filiis honorentur; quoniam Moyses eos quidem honorare praecipit, sed quomodo honorentur non praecipit. Et hoc agentes, non dimittitis eos quidquam ultra facere parentibus suis, quoniam male a vobis instructi, vanis verbis eos consolantur, ut sic eos honorare videantur. Honor enim in divina Scriptura magis in obsequiis quam in verbis intelligitur; secundum
Abbreviated transcription (Latin):
siue diaboliea ꝑsuasione ibi fiant: decorde
tamen ea erire non dubium ẽ. Hec autẽ
comquinant hominẽ : hec hominem adeo
se parant ⁊ abhominabilem faernt. Non
lotis manibus manducare: non comquinat
hominem. Manducare autem non lotis ma¬
mbus : rusticitas ẽ. non peceatum

Expanded text:
sive diabolica persuasione ibi fiant, de corde sive diabolica persuasione ibi fiant, de corde tamen ea exire non dubium est. Haec autem coinquinant hominem; haec hominem a Deo separant, et abominabilem faciunt. « Non lotis autem manibus manducare, non coinquinat hominem: » Manducare autem non lotis manibus, rusticitas est, non peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ita ⁊ eiusdem sanitate conualescunt. Scimꝰ
enim uisum eẽ. in occło: eui simanum op¬
ponas mor uisus tollitur. si manum tollas.
uisiis recipitur. S nuniquid id eireo non
in occło ẜ in manu uisum ẽẽ dieis. quia
euis impedimento uisus tollitur: Sic gͥ ra¬
tio quamuis capitis impedimento tollat᷑:
non in capite tamen s in corde ẽẽ credatur.
Calor enim naturalis qui pulsuum uehicło
ꝑ totum corpus ex corde diffunditur: in in¬
firmo capite aliqua re nob̾ in cognata aliqͣn¬
do corrumpitur. Cinis corruptione postꝗͣ
tangitur : ⁊ mens ⁊ ratio in eo obscuratur.
Unde fit ut sanato capite corruptio tollat᷑:
et mens ⁊ ratio in eo reuertatur. Sequitur.
de corde enim ereunt cogitationes male.
homicidia. ad ulteria. forncationes. furta.
falsa testimonia. blasphemie. Hec sunt que
comquinant hominem. De corde enim exre¬
unt : quia in corde generantur. ibiq sedẽ
habent. Siue enim hominis ad inuentione.

Expanded text:
ita et ejusdem sanitate convalescunt. Scimus ita et ejusdem sanitate convalescunt. Scimus enim visum in oculo esse, cui si manum opponas, mox visus tollitur, si manum tollas, visus recipitur; sed nunquid idcirco non in oculos, sed in manu visum esse dicis, quia ejus impedimento visus tollitur? Sic igitur ratio, quamvis capitis impedimento tollatur, non in capite tamen, sed in corde esse credatur. Calor enim naturalis, qui pulsuum vehiculo per totum corpus ex corde diffunditur, in infirmo capite, aliqua re nobis incognita, aliquando corrumpitur, cujus corruptione postquam cor tangitur, et mens et ratio in eo obscuratur. Unde fit ut, sanato capite, corruptio tollatur, et mens et ratio revertatur. Sequitur: De corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa tecoinquinant hominem. De corde enim exeunt. quia in corde generantur, ibique sedem habent: sive enim hominis adinventione,
Abbreviated transcription (Latin):
inuentre uadit. in secessum emittitur.
Omnia em̃ que ad corpus nutriendum in
uentrem uadunt : etiam si minima sint.
et digestionem ⁊ egestionẽ suscipiunt.
Que aũ ꝓcedunt de hore: de corde ereut¬
uõ. et ea co inquinant hominem. Taceant
igitur philosophi. qui mentem ⁊ rationẽ
memoriam ⁊ intellectum incerebro ẽẽ ẽõ¬
firmant. Qui enim fecit. hominem: ip¬
se scit quid in una qͣq hominis parte po¬
suerit. Ipse em̃ serutatur renes ⁊ corda.
s dieunt. Si hec in corde ⁊ non in capite
quare capitis egritudine amittuntur.⁊
enisdem bona ualitudine recuꝑantur :
sum in sams ⁊ freneticis ut ad mentem
redeant. capiti ⁊ non cordi medicamen
apponitur: ẜis enim qui talia patiuntur:
pene om̃is cura non cordi s capiti ad hibe¬
tur. Seiant aũ isti mentem ⁊ rationem.
memoriam ⁊ intellectum principaliter
et ꝓprie incorde sedem habere. que sieut
capitis infirmitate aliquando impediunt᷑.

Expanded text:
in ventrem vadit in secessum emittitur. in ventrem vadit in secessum emittitur. Omnia enim quae ad corpus nutriendum in ventrem vadunt, etiamsi minima sint, et digestionem et egestionem suscipiunt: quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. Taceant igitur philosophi, qui mentem et rationem, memoriam et intellectum in cerebro esse confirmant. Qui enim fecit hominem, ipse scit quid in unaquaque hominis parte posuerit: ipse enim scrutatur renes et corda. Sed dicunt: Si haec in corde et non in capite sunt, quare capitis aegritudine amittuntur, et ejusdem bona valetudine recuperantur? Cur insanis et phreneticis ut ad mentem redeant, capiti et non cordi medicamen apponitur? eis enim qui talia patiuntur, pene omnis cura non cordi sed capiti adhibetur. Sciant autem isti, mentem et rationem, memoriam et intellectum principaliter et proprie in corde sedem habere, quae sicut capitis infirmitate aliquando impediuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit. qm lumen mentis intellectus ẽ.
In foueam aũ eadunt. qui minfernum des¬
cendunt. Respondens autẽ petrus: diarit
ei. Edissere nob parabolam istam. At ille
dicrit. Ad huc ⁊ uos sine intellectu estis:
Erant enim aꝑłi sine intellectu. dum ea
in parabolis ẽẽ putabant dicta. que non in
parabolis s plano sermone dĩis dicrerat.
Unde ⁊ illi merito redarguuntur : qui ea
que ad litteram intelligi debent. allegoriee
erponere conantur. Nonne intelligitis.
quia omne quod in os intrat. inuentrẽ
uadit.⁊ in secessũ emittitur: Manfesti
ẽ. enim quod cibus inuentre digeritur. eiꝰq
pars ad corpus nutriendum ꝑ menbra dis¬
funditur: alia uero pars que corpori neces¬
saria non est. incessesum emittitur. Aliud¬
totus homo corporeus ẽ. uerum non dicis:
qm̃ anma cum sit pars hominis in corpo¬
rea ẽ. Sic gͥ omne quod inuentrẽ uadit
ĩ secessum emittitur : non totum tamen qd̵

Expanded text:
intelligit, quoniam lumen mentis, intellectus est. intelligit, quoniam lumen mentis, intellectus est. In foveam autem cadunt qui in infernum descendunt. Respondens autem Petrus, dixit ei: Edissere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Erant enim apostoli sine intellectu, dum ea in parabolis dicta esse putabant, quae non in parabolis, sed plano sermone Dominus dixerat: unde et illi merito redarguuntur, qui ea quae ad litteram intelligi debent, allegorice exponere conantur. Nonae intelligitis, quia omne quod in os intrat, in ventrem et in secessum emittitur? Manifestum est enim quod cibus in ventre digeritur, ejusque pars ad corpus nutriendum per membra diffunditur: alia vero pars quae corpori necessaria non est, in secessum emittitur. UndTotus homo corporeus est, verum non dicis, quoniam anima cum sit pars hominis incorporea est. Sic igitur omne quod in ventrem vadit in secessum emittitur, non totum tamen quod
Abbreviated transcription (Latin):
hereticorum. om̃is plantacio seribarum ⁊
phariseorum. quecumq contra dm̃ ẽ. cont᷑
ueritatẽ ẽ. cõtͣ iusticiam ẽ : eradieabitur.
Que enim plantacio contra hec non ẽ. etiã¬
si ab illis fiat illorũ tamen non ẽ. Elantat
enim as plantacionem suam. non solum
ꝑ bonos uerum etiam ꝑmalos. Unde etiã eo¬
rundem scribarum ⁊ phariseorũ plantacio¬
nem. alibi dñs cominendat dicens. Suꝑ
cathedram moysi sedunt scribe ⁊ pharisei:
quicumq dicrerint uob̾ facite. Non tamen
simpliciter quecũq s illa tantum om̃ia que
moysi cathedra doctrineq conueniant. Tał
enun doctrina ⁊ plantacio ⁊ illorum ẽ. quia
ꝑ eos fit . ⁊ illorum non ẽ. quia eorũ tradicio
non e. Onmnis enim doetrina si bona ẽ: a qͦ¬
eumq fiat dĩ ẽ. Sinite illos. Cceri sunt ⁊
duces cecorum. Cecus enim si ceco ducatum
p̃stet : ambo in foueam cadunt. Hec enuin
cecitas non corporis s cordis ẽ. secus enim
est qui errorem sequitur: ⁊ ueritatem non

Expanded text:
rum et Pharisaeorum, quaecunque contra Deum est, contra veritatem est, contra justitiam est, eradicabitur. Quae enim plantatio contra haec non est, etiamsi ab illis fiat, illorum tamen non est. Plantat autem Deus plantationem suam, non solum per bonos, 78 verum etiam per malos: unde etiam eorumdem Scribarum et Pharisaeorum plantationem alibi Dominus commendat dicens: « Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei; quaecunque dixerint vobis, facite . » Non tamen simpliciter quaecunque, sed illa tantum omnia quae Moysi cathedrae doctrinaeque conveniant: talis enim doctrina et plantatio et illorum est, quia per eos fit; et illorum non est, quia eorum traditio non est: omnis enim doctrina si bona est, a quocunque fiat, Dei est. Sinite illos, caeci sunt et duces caecorum: caecus enim si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. Haec enim caecitas non corporis sed cordis est: caecus enim est, qui errorem sequitur, et veritatem non
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝑfecte credentes. eatholice fidĩ ueri¬
tatem cognoscunt. Illi uero tangunt ues¬
timenta xp̃i qui quamuis intelligere nͥ
ualeant. credunt tamen eis que auiris
catholicis p̾dicantur. Tanto itaq unus¬
quisq longuis tangit xp̃m : quantominꝰ
intelligit ⁊ cognoscit ap̃m. Omnes tam̾
sanantur qui uł fimbriam uestimenti

Expanded text:
eum perfecte credentes, catholicae fidei verieum perfecte credentes, catholicae fidei veritatem cognoscunt. Illi vero tangunt vestimenta Christi, qui quamvis intelligere non valeant, credunt tamen quod eis a viris catholicis praedicatur. Tanto itaque unusquisque longius tangit Christum, quanto minus intelligit et cognoscit Christum. Omnes tamen sanantur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mus autem ⁊ nos dnm ut innaincłam pec¬
toris nr̃i ascendere dignetur: ⁊ suꝑbie
uentositatem.⁊ uitiorũ in surgentium ꝓcel¬
las quiescere faciat. Ascendat etiam in
naucłam suã id est in sc̃am eccłiam suã.
⁊ se ibi ẽẽ. manifestet : qui ibi quodammͦ
non eẽ uidetur. dum tanto eam ꝑsecutioñ
turbine patitur agitari ⁊ imꝑet uentis¬
& mari. ⁊ fiat tranquillitas magna. Quod
autem ait ⁊ cum cognouissent eum uiri
loci illuuis miserunt in uinuersam regio¬
nem illam ⁊ ob tulerunt ei omnes male
habentes ut eos sanaret. quid aliud signi
xp̃i. Thomas enim ap̃m tangens: dicebat.
Dñs meus ce ̃s meus. Philippus uero uesti¬
menta tangebat : ⁊ non rp̃m cum diceret.
Dñe ostende nob̾ patrem. ⁊ sufficit nob̾.¬
ꝓpinquiis gͥ thomas xrp̃m tangebat. quã
in patre.⁊ pater ime ẽ : Qui uidet me
uidet ⁊ patrem . Ille gͥ iam uidisse ⁊ cre¬
didisse. iste uero non dum bene uidisse ⁊
credidisse dr. Illi gͥ tangunt rp̃m. qui in

Expanded text:
 ut in naviculam pectoris nostri ascendere dignetur, et superbiae ventositatem et vitiorum insurgentium procellas quiescere faciat. Ascendat etiam in naviculam suam, id est in sanctam Ecclesiam, et se ibi esse manifestat. qui ibi quodammodo non esse videtur, dum tanto eam persecutionum turbine patitur agitari; et imperet ventis et fiat tranquillitas magna. Quod autem ait: Et cum cognovissent eum viri loci illius, miserunt in universam regionem illam, et obtuleruhabentes, ut eos sanaret, quid aliud signifChristi. Thomas enim Christum tangens dicebat: « Dominus meus, et Deus meus . » Philippus vestimenta tangebat, et non Christum, cum diceret: « Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobpinquius igitur Thomas Christum tangebat, quam in Patre, et Pater in me est? Qui videt me, videt et Patrem. Ille igitur jam vidisse et credidisse; iste vero nondum bene vidisse, vel credidisse dicitur. Illi igitur tangunt Christum, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
limis seribe ⁊ pharisei dicentes. Qre
discipłi tui transgrediuntur tradiciones
semorum: Non enim lauant manus suas:
cum panem manducant. Seniorũ namq
tradi ciones. non ꝓpħarũ dicta. s maiorũ
consuetudines uocantur : quibus docentur.
&e manus. ⁊ urceos ⁊ calices. ⁊ omĩa uasa
frequenter lauare. semperq munda et
et alias multas tradiciones ⁊ consuetudi¬
nes. que etiam legi ⁊ ꝓpħis contrarie erãt:
de quibus dñs subse quenter eos redargu¬
enis ait. Quare ⁊ uos trans gredinum p̾¬
ceptũ dm̃ ꝓpt̾ tradicionẽ ur̃am : Nam d̃s
dixrit. honora patrẽ ⁊ matrẽ ⁊ qui male

Expanded text:
entes: Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant. Seniorum namque traditiones, non prophetarum dicta, sed majorum consuetudines vocantur: quibus docentur et manus et 77 urceos et calices et omnia vasa frequenter lavare, semperque munda et et alias multas traditiones, et consuetudines, quae etiam legi et prophetis contrariae erant; de quibus Dominus subsequenter eos redarguens ait: Quare et vos transgredimini praeceptum Dei propter traditionem vestram? Nam Deus dixit: Hono
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. E cum trans fretasset. uenerunt in
t̾ram genesareth ⁊ applieuerunt. Cumq e¬
gressi essent de naui: continuo cognouerũt
eum. Hoc autem matħs manifestius dicit.
uidetur enim marcus dicere. quod discipłi
eum non cognouerint. Bonec de nain egre¬
derẽtur: ẜ non ẽ ita. Non enu hoc de dis¬
cipłis dr. s de hominibus regionis illius:
qui statim eum cognouerunt. ⁊ undiq in¬
firmos siros ei ad sanandum obtulerunt.
ꝙ hoc ẽ. quod matħs ait. E cum cognonis¬
sent eum uiri loci illius miserunt mu
muersam regionem illam. ⁊ obtulerunt

Expanded text:
rentur. Et cum transfretassent, venerunt in rentur. Et cum transfretassent, venerunt in terram Genezareth et applicuerunt. Cumque egressi essent de navi, continuo cognoverunt eum. Hoc autem Matthaeus manifestius dicit: videtur enim Marcus dicere, quod discipuli eum non cognoverint, donec de navi egrederentur. Sed non est ita: non enim hoc de discipulis dicitur, sed de hominibus regionis illius, qui statim eum cognoverunt, et undique infirmos suos ei ad sanandum obtulerunt. Et hoc est quod Matthaeus ait: Et cum cognovissent eum viri loci illius, miserunt in universam regione