comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non soluit. ds ab eo inuito accepit: c
eũ penis subegit. H. Quomͦ ẽ honora
hunc suum diim intormentis ut rebil¬
lis seruus sensit. d. Cum soluere uellet
& non posset. curdĩ cum misericors
sit non ei dimisit: aut tałe ingła sumo
ꝓ unacogitatione extrusisset: in iustꝰ
debuit. Quis eñi gẽmani deceno sub¬
latã inthesauros suos recondat non
Ad quẽ finem gͦ debuit deuenire:.¬
m Quoniã trans fuga seruus cum fut
to d̾ni sui ad seuissimum ꝓfugerat t¬
sus depalatio incarcerem post exul̃
seruum qͥ cirannum contereret: et
fugitiuum seruum cũ rebꝰ ingr̃am ie¬
gis recluceret. H. Quare home potuit
redire post lapsum : aa. Quia sic nosl
ꝑse sed ꝑalium inpulsus cetidit: ta
dignum erat cũ ꝑse non posset & uel¬
let. ꝑ alium ad utus resurgeret.d.
Cur non misit angłm ut eum tedune¬
ret. Si angłs hominrẽ redimeret tunc
illiꝰ & seruus e̾e̾t : homo autẽ sicresti¬
tui debutt. ut equał angłis esset. Et

Expanded text:
non solvit, Deus ab eo invito accepit, cum non solvit, Deus ab eo invito accepit, cum eum poenis subegit. D. Quomodo honor Dehunc suum Dominum in tormentis, ut rebellis servus, sensit. D. Cum solvere vellet, et non posset, cur Deus, cum misericors sit, non ei dimisit, aut talem in gloriampro una cogitatione extrusisset, injustus debuit. Quis enim gemmam de coeno sublatam in thesauros suos recondat non Ad quem finem ergo debuit devenire?--M. Quoniam tto Domini sui ad saevissimum profugerat test de palatio in carcerem post exsulem servum, qui tyrannum contereret, et fugitivum servum cum rebus in gratiam regis reduceret. Quare homo non potuit redire solus post lapsum? Quia sicut non per se, sed per alium impulsus cecidit, ita dignum erat, cum per se non posset et vellet, per alium adjutus resurgeret. Cur non misit angelum ut eum redimeret? Si angelus hominem redemisset, tunc illius etiam servus esset. Homo autem sic restitui debuit ut aequalis angelis esset. Et
Abbreviated transcription (Latin):
deret. & in unctũ opus in actũ
remaneret : non e̾ẽt reus: P. In¬
moduplici culpa esset obstrictus.
unã quad̾nm contẽpsit. aliã qua
seadiunctũ opꝰ impotem fecit. M.
lta fecit ada. Dm̃ contẽpsit opus
obedientie deseruit : foueã mor
& ꝓpeccato satis facere quod fe¬
cit. Ualde en̾i iustum est ut
qui alii sua abstulerit & ab lata
Totum qͦd ꝓposuit in sua curia
tleeiꝰ genere facere. d. Qualit᷑¬
debuit ab latum honorẽ reddere :¬
.Aa.Niabolũ ita uincere ut ipse
uictus e̾ abeo : &eseipsum om̃sq p̾des¬
tmatos ad uitã tales testituere. qu¬
les futuri erant si ꝑman sissent. p&
tũ maus mundo cõmisit: aliquid ni¬
ius mundo deo soluere debuit .D. ll
neutrum nulla ratione facere porue¬
aa. laeo in morte ꝑmansit . B. Pt cip¬
non penitus periit: M. Statutum da
immutari non potuit. ꝓposuit eñi ꝑ
genere adȩ electorũ numerũ cõpler
D. Quid gͦ. aa. Quia debitum honoñ

Expanded text:
deret, et injunctum opus inactum deret, et injunctum opus inactum remaneret, non esset reus? D. Imo duplici culpa esset obstrictus: una qua Dominum contempsit, alia qua se ad injunctum opus impotem fecit.--M. Ita fecit Adam: Deum contempsiobedientiae deseruit; alia qua foveam mortpro peccato satisfacere quod fecit. Valde enim justum est, ut, qui alii sua abstulerit, et ablataTotum quod proposuit in sua cura de ejus genere facere. Qualiter ablatum honorem reddere debuit? Diabolum ita vincere ut ipse victus est ab eo, et seipsum omnesque praedestinatos ad vitam tales restituere quales futuri erant, stum majus mundo commisit, aliquid majus mundo Deo solvere debuit. Horum neutrum ulla ratione potuit facere. Ideo in morte permansit. D. Et cur penitus non periit?--M. Statutum Dei immutari non potuit: proposuit enim ex genere Adae electorum numerum complere. D. Quid ergo?--M. Quia debitum honorem Deo
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ coramdo. om̃is qͥ exaltat
dientia: que priꝰ erant subiecta.
De hacdicitur. Quasi scelus est
ariolandi. nolle obedire. terciũ
auaricia erat . cũ plusqͣm concessũ
erat concupierat. Et ideo om̃ia
concessa iuste amiserat. Dehac
diciturꝰ. Qui ꝓfanat sc̃a : asc̾is
exterminabitur. Quintũ fuit
sꝑitalis fornicatio. anima eñi il¬
lius erat deo con iuncta. Sed cũ
spreco do diabołu admisit : qua¬
si cũ extraneo ad ulterumi cõmi¬
sit. & ideo ueri sponsi amiciciam
amit. De hac dicitur. ꝑ des om̃em
qͥ fornicatur abste. Sexto homi¬
cidium ꝑ petrauit : quod se et
om̃e genus humanum in mortẽ
precipitauit. De hoc dicitur. Qui
occiderit morte moriatur. mor¬
te scilicet eterna. Unde & in in¬
teriore homine mex est mortuꝰ :
& iacuit in sepulchro corporis
sepultus .D. Nonne ille miser
a ne quissimo & mendacissimo¬
ret ei foueã ne intus caderet. de
qua surgere non posset: il le uero
contẽpto dño sponte in foueã ca¬

Expanded text:
dus est coram Deo omnis qui exaltat dientia, quae prius erant subjecta, de hac dicitur: Quasi scelus Vulg., peccatum est ariolandi, nolle obedire . Tertium avaritia erat, cum plus quam concessum fuerat concupivit, et ideo omnia concessa juste amisitdicitur: « Qui profanat sancta, a sanctis exterminabitur. » Quintum fuit spiritualis fornicatio: anima enim illius erat Deo conjuncta; sed cum, spreto Deo, diabolum admisit, quasi cum extraneo adulterium commisit, et ideo veri sponsi amicitiam amisit, de hac dicitur: Perdes omnes qui fornicantur abs te . Sextum: homicidium perpetravit, quo se et omne genus humanum in mortem praecipitavit, de hoc dicit Moyses: Qui occiderit, morte morietur , morte scilicet aeterna, unde et in interiori homine mox est mortuus, et jacuit in sepulcro corporis sepultus. D. Nonne ille miser a nequissimo spiritu et mendacissimoret ei foveam ne intus caderet, de qua surgere non posset, ille vero, contempto domino, sponte in foveam ca
Abbreviated transcription (Latin):
In t̾sticia paries filiu. Et nicħomiꝰ
illam qua secutã ẽ. Maledcã sterił
gularẽ consetuta es bñdcõm. ut nec sterił
maneas.nec cũ dolore parturias.duranc̃a¬
tas ⁊ gũe iugũ suꝑ om̃s filias ene. ⁊ si ꝑa¬
riũt cruciãtur. ⁊ si nõ pariũt maledicant᷑.

Expanded text:
In tristitia paries filios ; et nihilominus illam, qua secutum est, Maledicta sterilis consecuta es benedictionem, ut nec sterilis maneas, nec cum dolore parturias. Dura necessitas, et grave jugum super omnes filias Evae! Et si parturiunt, cruciantur: et si non parturiunt, maledicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
do. P. Quare nonuenit mex illo
tepore ante diluuium itł post
dilunium : M. Si ante diluuium
uenisset dicerent homures illius
temporis non fuisse necesse eũ ue¬
nisse : cum tpsi aparentibꝰ om̃ia bo
om̃ia agenda uł uitanda abeis
didicisse. D. Quare non uenit tẽꝑe
legis:M. Situnc uenisset dicerent
iudei se copiose a lege instructos:
Gentiles uero se aphilosophis ab un¬
de edoctos. P. Curnon distulit
usq circa finẽ mundi : aa. Tunc
pauci eum iniitarentur & electoꝵ.
numerus non impleretur. Ne ces¬
se gͦ fuit eum uenire quando uenit
plenitudo temporis. P. Quod fu¬
it illud tempꝰ. m. Quod prefixit
ds̃ pater ante tem pota secularia.
ri quam releuari ingemiscebant:¬
& gentiles relicto natura li usu con¬
tranaturam turpiter uiuebant :
& neq sacerdos neq leuita subire¬
niret. necesse erat ut uerus sama¬
ritanus adueniret : quisemi uiuum
iumento sui corporis imponeret :¬
o ad stabulum suꝑne curiȩ ꝑduce¬
ret. N. Quomͦ potuit nascisine pec¬

Expanded text:
. D. Cur non venit mox illo tempore ante diluvium vel post diluvium?--M. Si ante diluvium venisset, dicerent homines illius temporis non fuisse necesse eum venisse, cum ipsi a parentibus suis omnia bonomnia agenda vel vitanda ab eis didicisse. D. Quare non venit tempore legis?--M. Si tunc venisset, dicerent Judaei se copiose a lege instructos, gentiles vero a philosophis se abunde edoctos. D. Cur non distulit usque circa finem mundi?-- M. Tunc pauci eum imitarentur, et electorum numerus non impleretur. Necesse ergo fuit eum venire quando venit plenitudo temporis. D. Quod fuit illud tempus?--M. Quod praefixit Deus ante tempora saecularia, ri quam relevari ingemiscebant, et gentiles relicto naturali usu contra naturam turpiter vivebant, et cum neque sacerdos neque levita subveniret: necesse erat ut verus Samaritanus adveniret, qui semivivum jumento sui corporis imponeret, et ad stabulum supernae curiae perducet. Quomodo potuit nasci sine pec
Abbreviated transcription (Latin):
Poriose magister rogo
ut ad inqͥsita mͥ nepͥgriteris respon
dabit: neq łabor iste grauabr
nesciamus. Ad ipto gͦ exordium su¬
mamus : & inpͥnis dicmͥ qͥd sit ds̃.¬
De do. Quantum hominilicet
suire. ds est sybstantia sꝑitualis
tam in effabilis pulchritudinis.
tam in effabilis suauitatis. ut angłi
qͥ septuplo sołe sua uincunt puldiri¬
tudine. iugiter desiderent
neũ insaciabiliter ꝓspicerea
.U. Quo modo intelligitur
trinitas unus ds̃:M. Aspice
que intantũ sunt inseparabi¬
lia : ut siuel is indesplendorẽ
segregare. pͥues mundu sole
& si iterũ calore̾ temptes se um¬
gere careassole. In ignea gͥ sub¬
startia intellige patre: insplen¬
pater.m. Quia tpse est fons
origo. a quo om̃i a ꝓcedunt
Cuiꝰ sapientia filiꝰ appellatur.
D. Quare fili m. Quia et
spĩt dera sole : ita a patre geit¬
ratur. Auti. orũ aaet̾ amor sꝑc¬
nalit̾ ꝓcec̾ieris. quasi abeis spi¬
ratur. Illa nãq uis deuinititis
que om̃ia creemdo patrat. pat

Expanded text:
oriose magister, rogo ut ad quaesita mihi ne pigriteris responddabit; nec me labor iste gravabitorare quod nesciamus. Ab ipso ergo exordium sumamus, et in primis dic mihi quid sit Deus?--M. Quantum homini licet scire, Deus est substantia spiritualis, tam inestimabilis pulchritudinis, tam ineffabilis suavitatis, ut angeli, qui septuplo solem sua vincunt pulchritudine, jugiter desiderent in eum insatiabiliter prospicere. D. Quomodo intelligitur Trinitas unus Deus?--M. Aspice quae in tantum sunt inseparabilia, ut si velis inde splendorem segregare, prives mundum sole; et si iterum calorem tentes sejungere, careas sole. In ignea igitur substantia intellige Patrem, in splenPater?--M. Quia ipse est fons et origo, a quo omnia procedunt, cujus sapientia Filius appellatur. D. Quare Filius?--M. Quia ut splendor a sole, ita a Patre generatur. Amborum autem amor Snaliter procedens, quasi ab eis spiratur. Illa itaque vis Divinitatis, quae omnia creando patrat, Pater
Abbreviated transcription (Latin):
in spicias. deberes tud̾m contemp¬
nere qͥ est creator om̃ium rerũ &
gaudium angłorũ. ut liberares
transitorium munđu. B. Mini¬
me. Aa. hoc adam fecit. Coram
o stetit. & diabolo in clamante
retro respexit. & maius pecca¬
tum qu̾a mundus esset cõmisit.

Expanded text:
inspicias; deberes tu Deum conteminspicias; deberes tu Deum contemnere, qui est Creator omnium rerum, et gaudium angelorum, ut liberares transitorium mundum? D. Minime.--M. Hoc Adam fecit: coram Deo stetit, et diabolo inclamante, retro respexit, et majus peccatum quam mundus esset commisit.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi etiam creatꝰ. ibiq filios ꝓcreauti
Sed quia xꝑ̃c a maledicto semint cam
genitus : decuiꝰ stirpe est xꝑ̃c natus.
Uolo etiam te scire qͦd a tempore
ade usq ad noe non pluit & iris
non fuit. & homines carnes non e¬
debant: & uinum non bibebant.
Eratq totum tempꝰ quasi uerna¬
lis temperies copiaq om̃ium rerũ.
quȩ om̃ia post immutata sunt
ꝓpt̃ peccata heminum. D. Quia
peccauit homo qͦd expulsus ẽ dt
paradiso. M. Sicut ds esse con¬
cupit᷑: & ideo contra eiꝰ p̾ceptum
de interdicta arbore comedit.
D. Quid fuit magni comedisse
pomum: aa.. Tam graire piacu¬
łũ fuit. ut toto mundo redimi
nonpossit. P. Foc ꝓba .m. lustũ¬
netͥ uidetur ut homo obediat
diuine uoluntati. B. Nichil uis¬
tius quã ut om̃is creatura ratio¬
nalis. nichil om̃ino p̾ponere
uoluntate creatoris. Ad. Ergo
uołitas di maior ẽ qua totus
mundus: d. Utiq .m. Siigitur
tu stares coram deo & aliquis di¬

Expanded text:
ubi et creatus est; ibique filios procreavit. ubi et creatus est; ibique filios procreavit. Sed quia Christus a maledicto semine Cain Seth genitus, de cujus stirpe est Christus natus. Volo te etiam scire quod a tempore Adae usque ad Noe non pluit, et iris non fuit, et homines carnes non edebant, et vinum non bibebant, eratque totum tempus quasi vernalis temperies, copiaque omnium rerum, quae omnia post immutata sunt propter peccata hominum. D. Quid peccavit homo quod expulsus est de paradiso?--M. Sicut Deus esse concupivit, et ideo contra ejus praeceptum de interdicta arbore comedit. D. Quid magni fuit comedisse pomum?--M. Tam grave piaculum fuit, ut toto mundo redimi non posset. D. Hoc proba.--M. Justumne tibi videtur ut homo obediat divinae voluntati? D. Nihil justius, quam ut omnis creatura rationalis nihil omnino praeponat voluntati Creatoris.--M. Ergo voluntas Dei major est quam totus mundus. D. Utique.--M. Si igitur tu stares coram Deo, et aliquis di
Abbreviated transcription (Latin):
abolus locutus est ꝑserpente̾ ut hodie
loquitur ꝑ obsessum homine̾. quẽ ad¬
modũ angłs locutus est ꝑ asinam. cum
dulentia : lubricos luxuria. P. Fiuit
scientia boni &mali millo pomo.M.
Non inpomo. sed intrans gressione.
mali inparadiso: aa. Tantũ modo
electi. P. Quare nunc nascuntur:M.
ꝓpt̃ electos ut exerceantur ꝑ illos.U̾.
Septem horas. P. Cur non auitius:¬
aa. Quia mox ut mulier fuit cre¬
ata. confestim etiam est p̾uaricata.
Tercia hora uircreatus imposuit
nomina animalibꝰ: hora sexta mus¬
lier formata continuo de uetito pomo
p̃sumsit. uiroq mortẽ porrexi. Qui
ob eiꝰ amorẽ comedit. & mox hora nona
añs deparadiso eos eieeit .h. Quiꝰ fuit
cherubim uł fłamtus gladius: m. Gla¬
anis fuit igneus murus quo post pec¬
catũ circumdatus ẽ patadisus. cheru¬
bm uͦ angłica custodia: ut q ignus
uoluptatis inhiberent. d. Quo iutt
tunc adam: aa. In hebron est reuersꝰ.

Expanded text:
abolus locutus est per serpentem, ut hodie abolus locutus est per serpentem, ut hodie loquitur per obsessum hominem, et quemadmodum angelis locutus est per asinam: cum dulentia, lubricosos luxuria. D. Fuit scientia boni et mali in illo pomo?--M. Non in pomo, sed in transgressione. mali in paradiso?--M. Tantummodo electi. D. Quare nunc mali nascuntur?--M. Propter electos, ut exerceantur per illos. septem horas. D. Cur non diutius?--M. Quia mox ut mulier creata est, confestim etiam est praevaricata: tertia hora vir creatus imposuit nomina animalibus; hora sexta mulier formata continuo de vetito pomo praesumpsit, viroque suo mortem porrexit, qui ob ejus amorem comedit; et mox hora nona Deus de paradiso eos ejecit. D. Quid fuit cherubim, vel flammeus gladius?--M. Gladius fuit igneus murus, quo post peccatum circumdatus est paradisus; cherubim vero angelica custodia, ut ignis tus a loco voluptatis inhiberent. D. Quo ivit tunc Adam?--M. In Hebron est reversus,
Abbreviated transcription (Latin):
generatio ꝑuitã aduenit: Ita tunc pa¬
rentes in meliorem statum assumeren
suis posteris cederent : & ad extrenium
om̃s parit̾ angłis incȩlis coequarenti.
D.Erant nudi :M. Nudi erant & non plus
deillis menbris. qu̾a de ocidis erubesae¬
qͦd dicitur post peccatũ uiderunt se
esse nudos : quasi ante hoc non uiderint.¬
.Aa. Post peccatum mox ꝑ concupis centia
in inuicẽ exarserunt: & in illo menbro
exorta est confusio: undehuinana ꝓce¬
dit ꝓpag̾o.D. Curun illo menbro plus
qua maliis : M.Ut scirent qͦd tota posti¬
ritas illoꝵ. eode crimine obnexia tent¬
retur.d. Uiderunt d̾m in paradiso.M.¬
ꝑassumptã formã ut abraħ̾a & alii ꝓphi¬
te .D. Quare sedurit eos diabolus:M.
spbꝰ cecidisset. d. ꝑ qͥd inuenit ad itũ
em̃ homo in ꝓpͥa potestate manere. qm̃¬
aixit in habundantia mea: non moue¬
sor in ȩt̾nũ . D. Cur ꝑmisit eũ as temp¬
ari: cũ sciret eũ superari:m. Quia

Expanded text:
generatio per vitam advenit, ita tunc pageneratio per vitam advenit, ita tunc parentes in meliorem statum assumerentsuis posteris cederent, et ad extremum omnes pariter in coelis angelis coaequarentur. D. Erant nudi?--M. Nudi erant, et non plus de illis membris quam de oculis erubesceod dicitur: Post peccatum viderunt se esse nudos , quasi ante hoc non viderint?--M. Post peccatum mox per concupiscentiam in invicem exarserunt; et in illo membro exorta est confusio, unde humana procedit propago. D. Cur in illo membro plus quam in aliis?--M. Ut scirent quod tota posteritas illorum eodem crimine obnoxia teneretur. D. Quomodo viderunt Deum in paradisoassumptam formam, ut Abraham et alii prophetae. D. Quare seduxit eos diabolus?--Msuperbus cecidisset. D. Per quid invenit aditum enim homo in dixit: In abundantia mea non movebor in aeternum . D. Cur permisit Deus hominem tentari, cum sciret eum superari?--M. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
ada sui similitiinẽ. ut sicut ab ipsoc
ita om̃s homines nascerentir ab ills:
undece eua abeo.M. Quã obrem non
creauit eos ds̃ tales ut non possent rrs¬
te :m. ꝓuter maius meritũ. Siento
tati nonssensissent. moxita firinaticit
ut nec ipsi nec posteri eorũ umqͦm pea¬
te possent. Uoluit ergo ds ut bonũ elig¬
rent libere. & istud acciperent in remi¬
neratione . D. Qualit̾ gignerent si in p
radiso ꝑmansissent:m. Quẽ ad modi
manꝰ manui. ita sine concupiscentia
iungerentur: & sicut occulus se leut
aduidendu ita sine delectatione i¬
lud sensibile menbrum ꝑ ageret si¬
ita debilis &e non loquens ut nunc : i
Mox ut nasceretur ambula ret. & abo¬
de ligno uitȩ ederet. & sic in uno stati
post modũ ꝑmaneret.P. Qũa diu
debuerunt ẽẽ in paradiso.M. Usqq
impleretur numerꝰ angłorũ qͥcecirai
& illenumerꝰ elector̾ quierat ini plin¬
dus si angłi noncędissent .d. Quomꝰ
posset parasisus oñis capere : aa. Sicit
minogeneratio ꝑ mortẽ preterit &

Expanded text:
 sui similitudinem, ut sicut ab ipso omnia, ita omnes homines nascerentur ab illo: unde et Eva ab illo. D. Quamobrem non creavit eos Deus tales, ut non possent peccare?--M. Propter majus meritum. Si enim tentati non consensissent, mox ita firmati essent, ut nec ipsi nec posteri eorum unquam peccare possent. Voluit ergo Deus ut bonum eligerent libere, et istud acciperent in remuneratione. 14. De aradiso permansissent?--M. Quemadmodum manus manui, ita sine concupiscentia jungerentur, et sicut oculus se levat ad videndum ita sine delectatione illud sensibile membrum suum perageret ita debilis, et non loquens, ut nunc?--M. Mox ut nasceretur ambularet, et absode ligno vitae ederet, et sic in uno statu postmodum permaneret. D. Quandiu debuerunt esse in paradiso?--M. Usquequo impleretur numerus angelorum qui ceciderunt; et ille numerus electorum, qui erat implendus si angeli non cecidissent. D. Quomodo posset paradisus eos omnes capere?--M. Sicut nunc generatio per mortem praeterit, et
Abbreviated transcription (Latin):
die bestias & hominẽ deultimo elem̃ti
id est deterra condidit. De elx mentis¬
Sentiunt elementa dm .m. Hi
chilumqua ds̃ fecit : qͦd insensibile
sit. Que em̃ sunt inanimata nobis
qͥde insensibilia &mortua sunt : deo
aut᷑ om̃ia uiuunt. & om̃a creatorẽ
sentiunt. Cȩłu qͥppe eũ sentit . qͥa
obeuis uissu in cessabili reuolutione¬
semꝑ circuit. Unde dicedir̾. Quife¬
cit celos in intellectu. Sol &luna &
stelȩ eum sentiunt : qͥa loca sui curs
inerrabilit̾ seruando repetunt. Ter¬
ra eͣñĩ sentit qͥa semꝑ certo tempore
factus & germina ꝓducit. Flu¬
qnna eũ sentiunt: qͥa ad loca unde
qaunt semꝑ reaeunt. Mare &
uenti eũsentiunt: qͥa eo imperanti
mox qͥ escendo obediunt. Mortui
cũ sentiunt : quia ad eius im ꝑuĩ
resurgunt. in fernꝰ eũ sentit : qͥa
qͥs aeuorat eo iubente reddit. Om̃ia
pruta animalia đm intelligunt.
qͥa ab eosibi legẽ insitã iugit᷑ custo¬

Expanded text:
die bestias et hominem de ultimo elemento, die bestias et hominem de ultimo elemento, id est de terra, condidit. D. Sentiunt elementa Deum?--M. Deus nihil unquam fecit quod insensibile ei sit. Quae enim sunt inanimata, nobis quidem sunt insensibilia et mortua; Deo autem omnia vivunt, et omnia creatorem suum sentiunt. Coelum quippe eum sentit, quia ob ejus jussum incessabili semper revolutione circuit, unde dicitur: Qui fecit coelos in intellectu . Sol, et luna, et stellae eum sentiunt, quia loca sui cursus invariabiliter servando repetunt. Terra eum sentit, quia semper certo tempore fructus et germina producit. Flumina eum sentiunt, quia ad loca unde fluunt semper redeunt. Mare et venti eum sentiunt, quia ei imperanti mox quiescendo obediunt. Mortui eum sentiunt, quia ad ejus imperium resurgunt. Infernus eum sentit, quia quos devorat, eo jubente, reddit. Omnia bruta animalia Deum intelligunt, quia legem ab eo sibi insitam jugiter custo
Abbreviated transcription (Latin):
M. lpse dirit & facta sunt om̃ia .s
Dint sono uerboꝵ : m. Peidicere et
uerbo io est infilio om̃ia treatim
ut dicitur. Om̃ia insapientia feciti
b.Fuit mora increando M. In idis
ocruli id est quãcito possis occuliat¬
rire: uel pociꝰ quãcito acies aptlatus
possit lucẽ sentire . D. Creauit po
tes : M. Om̃ia simul &e semel fect it
dicitur. Quimanet met̾num geaut
donuia insimul. Distuxit autẽ onu
ꝑpartes sex diebꝰ tribꝰ elementr e
tribus ea que sunt infraelem̃ta. pr¬
ma itaꝙ die fecit diem et̃nitatis. sc¬
Licet spitałẽ lucẽ. & om̃e spitałẽ ciea¬
puram. Scda die spitałe secernt ar¬
tribus diebus fecit quȩ infrasunt : pn¬
madie fecit diem temporalitatis scił
solẽ & lunã & stellas. insup̾mo elemito
quõd est ignis. Scđ̾odte in medio ele¬
mento qđ est aqua pis ces &uolucrs.
& pisces quidẽ in crassiore parte aquę
reliquit. uolucres autẽ intenuiorẽ
partem aquȩ qͦd aer sustulit : tercu

Expanded text:
?--M. Ipse dixit et facta sunt omnia . D. ?--M. Ipse dixit et facta sunt omnia . D. Dixit sono verborum?--M. Dei dicere, est Verbo, id est in Filio, omnia creare; unde dicitur: Omnia in sapientia fecisti . D. Fuit mora in creando?--In ictu oculi, id est quam cito possis oculum aperire, vel potius quam cito acies aperti oculi possit lumen sentire. D. Creavit per partes?--M. Omnia simul et semel fecit, ut dicitur: Qui manet in aeternum, creavit omnia simul . Distinxit autem omnia per partes sex diebus; tribus elementa, et tribus ea quae sunt infra elementa. Prima itaque die fecit diem aeternitatis, scilicet, spiritualem lucem, et omnem creaturam stribus diebus, fecit quae infra sunt. Prima die fecit diem temporalitatis, scilicet, solem, et lunam, et stellas in supremo elemento, quod est ignis. Secunda die in medio elemento, quod est aqua, pisces et volucres. Et pisces quidem in crassiori parte aquae reliquit; volucres autem in tenulorem partem aquae, quod est aer, sustulit. Tertia
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. In nullo loco ẽẽ dicit᷑:
qͥa locꝰ est corporeus : as autẽ
incorporeus & ideo illocalis.
Io circo innullo conttinetur lo
cũ ipse contiat om̃ia : in qͦ uiui¬
mus mouemur & sumus. D.
om̃ia preterita psentia & futu¬
ra quasi corã posita ꝓspiciat
Et ante qͦm mundu crearet oĩ
minũ nomina motes. uolunta¬
tes. dicta. facta. cogitationes
ce theos id est om̃ia uidens dici¬
tur .d. Qualit̾ loqͥtur as angłis
uel hominibꝰ  M. anglis interna
aspiratione. hominibus uͦ pan
głos . D. Cum ds̃ sine uucio fue¬
rit : numqd credendđu est qͦd an¬
te creatũ mundu qͦsi solitariã
uitã duxerit: M.Scriptũ est.
Quod factũ est inipso uita erat.
In qͦ patet om̃em crraturã sc̃ꝑ
fuisse. isibilẽ indi p̃destinati¬
one: que postea uisibilis ipsi cre¬
ature apparuit increatione
nio. Unde dicitur dr̃ ñ ẽẽ anqͦ.¬
or sue creature dempore sed dign¬
dus  m. Bonitas dei: ut essent qͥbꝰ

Expanded text:
ratur. In nullo loco esse dicitur, ratur. In nullo loco esse dicitur, quia locus est corporeus: Deus autem incorporeus, et ideo illocalis. Idcirco nullo loco continetur, cum ipse contineat omnia: in quo vivimus, movemur, et sumus . omnia praeterita, praesentia et futura quasi coram posita, prospiciat. Et antequam mundum crearet, minum nomina, mores, voluntates, dicta, facta et cogitationes,ce Theos, id est omnia videns, dicitur. D. Qualiter Deus loquitur angelis et hominibus?--M. Angelis interna inspiratione, hominibus vero per angelos. D. Cum Deus sine initio fuerit, nunquid credendum est quod ante creatum mundum quasi solitariam vitam duxerit?--M. Scriptum est: Quod factum est, in ipso vita erat . In quo patet omnem creaturam semper fuisse visibilem in Dei praedestinatione, quae postea visibilis ipsi creaturae apparuit in creationenio. Unde Deus dicitur non esse antiquior sua creatura, tempore, sed digndus?--M. Bonitas Dei, ut essent quibu
Abbreviated transcription (Latin):
eltmentia di patre p̃d̾icetur
quare nor mat̾ uecatur : ser
Quia generatio pͥicipalit apa¬
tre ꝓcedit . Ds um iͥ ueritas
uel sapientia de filio dicatue.
cur non filia appellatur. M.¬
Ideo qͦd filiꝰ similior est patri
esset pater alter muter en.
Quiasimul & equalit̾ abutroq
ꝓcedit : & ipse est incnłu toci¬
us diuinitatis. D. U̾ bihabitat
deus:m. Quamais ubta: po¬
tentialitet᷑. tamen in intellec¬
tuali celo substantialit᷑.D. Qea
est hoc. M. tres cȩli dicuntur:
unum corporale qͦd a nobis ui¬
intellectuale in qͦ tͥnitas scã a
beatis facre ad facien contem¬
platur. D. Quonͦ dicitur ds̃
in om̃i loco totus esse & si mul
In om̃i loco esse totꝰ ideo dictt᷑:
qͥa innullo loco unpotentior
est qua in alio. Ut eñi incȩlo.
sic potens est in inferno. Simul
esse dicitur : qͥa eodẽ momento
qͦ in oriente. eode cuncta dispo¬
nit in occidente. Semꝑ autẽ
in om̃i loco esse p̾dicatur. qͥa
in om̃i tẽpore cuncta mode¬

Expanded text:
ur, quare non mater vocatur?--M. Quia generatio principaliter a Patre procedit. D. Cum vero veritas, vel sapientia, de Filio dicatur, cur non filia appellatur?--Quia Filius similior est Patri esset Pater, et alter, mater?--M. Quia simul et aequaliter ab utroque procedit, et ipse est vinculum totius Divinitatis. Deus?--M. Quamvis ubique potentialiter, tamen in intellectuali coelo substantialiter. D. Quid est hoc?--M. Tres coeli dicuntur: unum corporale, quod a nobis viintellectuale, in quo Trinitas sancta a beatis facie ad faciem contemplatur. D. Quomodo dicitur Deus in omni loco totus esse, et simul In omni loco totus esse ideo dicitur, quia in nullo loco impotentior est quam in alio; ut enim in coelo, sic potens est in inferno. Simul esse dicitur, quia eodem momento, quo in Oriente, eodem cuncta disponit in Occidente. Semper autem in omni loco esse praedicatur, quia in omni tempore cuncta mode
Abbreviated transcription (Latin):
P. Cur creauit dĩ anmalia.
cũhis non indigeret homo: mn.
et his om̃ibꝰ indigiturũ. d. Cre
& alia talia quȩ sunt homini no¬
ciua : aa. Tantã diligentiã ex hi¬
bitit ds̃ in muscis & fromicis & pu¬
licibus formandis quantam incre
andis angłis . D. ad qͥd talia m.
Om̃ia ad laudẽ głe suȩ. Muscȩ qͥ¬
dẽ & pulices & culices & hissimilia
ꝓpter suꝑbiã hominis sunt condi¬
ta: ut cũ eum pungunt qͥd sit cogi¬
tet : qui nec minimis ueriniculis
resistere ualet. Unde & pharaonẽ
non ursi nec leones uastauerut:
Formica aut̃ siue araneȩ uł talia
quȩ instant oꝑibꝰ ideosunt treata
ut de eis studia & pii laboris ex¬
empla sumamus. Om̃is itaq đ i
creatio consideranti magna est de
in floribꝰ: in aliqͥbus medicina ut pͥcont
herbis in quibus cta pastus ut in¬
frugibus in qͥbusdã significatio uti
in uermibꝰ uł auibꝰ. Om̃ia igitur

Expanded text:
D. Cur creavit Deus animalia, cum his non indigeret homo?--M. et his omnibus indigiturum. D. Cur , et alia quae sunt homini nociva?--M. Tantam diligentiam exhibuit Deus in muscis et formicis, et culicibus formandis, quantam in aliis. D. Ad quid talia?--M. Omnia ad laudem gloriae suae. Muscae quidem et culices, et his similia propter superbiam hominis sunt condita; ut cum eum pungunt, quid sit cogitet, qui nec vermiculis minutis resistere valet. Unde et Pharaonem non ursi, non leones vastaverunt, Formicae autem, sive araneae, vel talia quae instant operibus, ideo sunt creata, ut de eis studii et pii laboris exempla sumamus. Omnis itaque Dei creatio consideranti magna est delin floribus; in aliquibus medicina, ut in herbis; in quibusdam pastus, ut frugibus; in quibusdam significatio, ut in vermibus et avibus. Omnia igitur
Abbreviated transcription (Latin):
facit angłos deflama ignis .D.
Habent nomina angłi :miTan¬
ta scientia est in angłis ut non in¬
digeant nominibꝰ .P. Michael
gabriel raphael non sunt nomi¬
na:M. Magis sunt agnomina.
qͥa ab aiccidenti sunt eis ab homi¬
nibꝰ imposita : cum ea non habeant
Unde & pͥmus angłs ab acciden¬
ti sata hel id est deo contrariꝰ no
men accepit . P. In quo fuit đo con¬
trariꝰ : o Cum uideret se om̃s an
luit deo inuito arripere: & ali¬
is ꝑtirantide imperare. D. Quid
tunc : m. Depalatio ꝓ pulsus.
& incarcere est retrusus. Et si¬
cut pͥuꝰ pulcherrimus : ita post
factus est nigerrimꝰ. Qui pͥus
splendidissimus. post ea tenebro¬
sissimꝰ : Quipͥꝰ om̃i honore lauda¬
bilis : post om̃i horrore execrabi¬
lis .D. Presciuit casũ suumM.
aa inime . P. Qam diu mansit
incelo: in. Non plenam horam.
Inueritate enĩ non stecit. quia
mox ut creatus est cecidit. B. Nũ¬

Expanded text:
facit angelos suos flammam ignis . D. facit angelos suos flammam ignis . D. Habent nomina angeli?--M. Tanta scientia est in angelis, ut non indigeant nominibus. D. Michael, Gabriel, Raphael, non sunt nomina? --M. Magis sunt agnomina, quia ab accidenti sunt eis ab hominibus imposita, cum ea non habeant unde et primus angelus ab accidenti Sathael, id est Deo contrm ejus. D. In quo fuit Deo contrarius?--M. Cum videret se omnes anluit Deo invito arripere, et aliis per tyrannidem imperare. D. Quid tunc?--M. De palatio est propulsus, et in carcerem retrusus; et sicut prius pulcherrimus, ita post factus est nigerrimus; qui prius splendidissimus, postea tenebrosissimus; qui prius omni honore laudabilis, post omni horrore execrabilis. D. Praescivit casum suum?--M. Minime. D. Quandiu mansit in coelo?--M. Non plenam horam in veritate stetit, quia mox ut creatus est cecidit. D. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
pere est finis iam consũmati opis¬
mmo ordinati: mane aut̃ incipi¬
intis uel potiꝰ oramandi opis.D.
m. primo igitur ds̃ ut prepotens rex
constituit sibi preclarum palaciũ:
qͥd dicitur regnũ celorũ. Deinde car¬
latium predestina uit quenda certũ
numerũ electorum nulitũ: quẽ nec
liceret excedi. & quẽ necesse esset cõ¬
pleri. Porrohunc numerum uioluit
constare ex angłis & hominibꝰ. Ipsum
aut̃ nunerũ det̾minauit indecem.
nouẽ qͥppe ordinibus angłoꝵ. & de¬
Q uare nouem angłoꝵ.M ꝓpter
trinitatem. In nournario nu̾mero en̾i
ternariꝰ tercio fit repetitꝰ. M. Quare
uno hominũ : m ꝓpter unitatẽ. Ut
unitas intrinitate ab angłcs & hominibꝰ
laudaretur. colererȩtur. ad oraret᷑.
porali ab hominibus. D. Quando
factisunt angłi :M. Cum est dic¬
tum fiat lio. d. Dixit hec uerba as:¬
m. Non. Sea phec uerba nobis illoꝵ.
sublimis natura insimiatur. dũ lix
uocantur. P. Qut est natura angli¬
ca . m. Sꝑitalis ignis ut dicitur. Qi

Expanded text:
finis jam consummati imo ordinati operis, mane autem incipientis vel potius ordinandi operis. D. M. Primo igitur Deus, ut praepotens rex, constituit sibi praeclarum palatium, quod dicitur regnum coelorum, deinde latium praedestinavit quemdam certum numerum electorum militum, quem nec liceret excedi, et quem necesse esset compleri. Porro hunc numerum voluit constare ex angelis et hominibus. Ipsum autem numerum determinavit in decem, novem quidem ordinibus angelorum, et deQuare novem angelorum?--M. Propter Trinitatem, in novenario enim numero tenarius tertio fit repetitus. D. Quare uno hominum?--M. Propter unitatem, ut unitas in Trinitate ab angelis et hominibus laudaretur, coleretur, adoraretur. porali ab hominibus. D. Quando facti sunt angeli?--M. Cum dictum est: Fiat lux . D. Dixit haec verba Deus?--M. Non; sed per haec verba illorum sublimis natura nobis insinuatur, dum lux vocantur. D. Quae est natura angelica?--M. Spiritualis ignis, ut dicitur: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
H. Ubi est creatꝰ: m In hebron. ubi
etiam post mortutis & sepultus ẽ
et positus est mparadisũ. pe pa¬
D. Quid est paradisus Radiso.
uł ubi : mn. Locus amenissimus in
ente in quo arbores diuersi gene¬
ris contra uarios defectus erant
consite: Uerbi gr̃a. Ut sit homo con¬
gruo tempore deuno comederet
num qua ampliꝰ esuriret: congruo
ultimũ ligno uitȩ uteretur & am¬
plius non senesceret: non infirma¬
retur. num qͣm moreretur.N. Ubi
ẽ creata mulier : M. In paraso. de
latere uiri dormientis .D. Quare
deuiro: aa. Ut sicut in carne una:
ita ꝑdilectionẽ esset cũ eo inmen

Expanded text:
 est creatus?--M. In Hebron, ubi etiam post mortuus est et sepultus, et positus est in paradiso. D. Quid est paradisus, vel ubi est?--M. Locus amoenissimus in Oriente, in quo arbores diversi generis contra varios defectus erant consitae: verbi gratia, ut si homo congruo tempore de una comederet, nunquam amplius esuriret, congruo ultimum, si de ligno vitae uteretur, non amplius senesceret, non infirmaretur, nunquam moreretur. D. Ubi fuit creata mulier?--M. In paradiso, de latere viri dormientis. D. Quare de viro?--M. Ut sicut in carne una, ita per dilectionem esset cum eo in men
Abbreviated transcription (Latin):
net. ⁊ tu cum eo. ⁊ uestis eũ. et ue¬
stiris ab eo.Uestis eum suba carnis.
⁊ uestit ille te sue gloria maiestatis.
uestis nubem. solem. et sole ipã uesti
concipis. ⁊ dñs pater qui genuit ꝙ
ꝯcipis. Nater in quam tetũ qͥ si
filium faciet. et tuũ. filius tecum
qui ad conclendũ in te mirabile sãtͣ.¬
mentũ miro modo. et sibi reserat
genitale secretum ⁊ tͥ ẜuat nirgĩa¬
le signatulum. Spũs scũs tetum qͥ
cum patre et filio tuũ scificat uterũ.¬

Expanded text:
net, et tu in eo; et vestis eum, et vestiris ab eo. Vestis eum substantia carnis, et vestit ille te gloria suae majestatis. Vestis solem nube, et sole ipsa vesticoncipis; et Dominus Pater, qui genuit quem concipis. Pater, inquam, tecum, qui Filium suum facit et tuum. Filius tecum, qui ad condendum in te mirabile sacramentum, miro modo et sibi reserat genitale secretum, et tibi servat virginale signaculum. Spiritus sanctus tecum; qui cum Patre et Filio tuum sanctificat uteru
Abbreviated transcription (Latin):
epias rogatus a condiscipłis quã¬
li questiumculas enodare. mpornta¬
a istorũ non fuit facultas negando
sbuiare : presertam metuens illo eu¬
logio multari. Si creditũ talentũ
nalłe interra silendo occultari :
acuentre eiꝰ: quas absconait a ũbi ati
sinen patiente. Et ut labor meus
n sołu presenti ꝓficiat etati. alispu¬
cata curaui stilo trans mitere poste¬
ntati: rogans ut qͥcũq his stodur
nt legendo incunbere : ꝓrie sata
git preces effundere. Tit alis itaq
speri siꝑacet elucidariũ pfigatur.
ͥa meo ꝯbscuritas diuersarũ rerutm
elucida tur. Nomen aut̃ meũ ides
uolui: ilentio contegi. neiuidia
tabes cens suis iuberet ittile opus
con ẽpnendo neglegi: qͦd tamenꝰ
lectorpstale ut in celo con sirifatur.
ne aliqͣndo delibro uiueniem de¬
leatur. ꝥ undamentum igoi: opꝰ
fulciatur. Primama cołupnã erigat
ꝓphetica auctoritas: Scđam fiabi¬
liat apłica dignitas. Terciam re¬
boret expositarum sagacitas. Qua¬

Expanded text:
epius rogato a condiscipulis quasdam quaestiunculas enodare, importunitati illorum non fuit facultas negando obviare praesertim metuenti illo elogio multari, si creditum talentum mallem in terra silendo occultari. Jde ventre ejus , quas abscondit a verbi Dei famem patiente. Et ut labor meus non solum praesenti proficiat aetati, disputata curavi stylo transmittere posteritati, rogans ut quicunque studuerit his legendo incumbere, pro me satagat Deo preces effundere. Titulus itaque operi, si placet, Elucidarium praefigatur, quia in eo obscuritas diversarum rerum elucidatur. Nomen autem meum ideo volui silentio contegi, ne invidia tabescens suis juberet utile opus contemnendo negligi: quod tamen lector postulet ut in coelo conscribatur nec aliquando de libro viventium deleatur. Fundamentum igitur opufulciatur. Primam columnam erigat prophetica auctoritas; secundam stabiliat apostolica dignitas; tertiam roboret expositorum sagacitas; qua
Abbreviated transcription (Latin):
raretur diabolus plus consun¬
derctur. cũ hic fragilis & lu
głosus cetidisset .M. Unde no¬
men accepit :M. Cum esset
minor mundus accepit nomen
ex quatuor mundi climatibus
que grece dicuntur a nathole.
pisis.anc tos. mesembria.
qͥa genus suũ .iiiͦi. partes mun¬
di erat impleturũ. In hoc etiã¬
habuit similitudinem di: ut¬

Expanded text:
ecus diaboli, ut plus confunderetur; cum hic fragilis et ligloriosus cecidisset. D. Unde nomen accepit?--M. Cum esset minor mundus, accepit nomen ex quatuor climatibus mundi, quae Graece dicuntur anatole, dysis, arctos, mesembria, quia genus suum quatuor partes mundi impleturum erat. In hoc etiam similitudinem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
huit uirgini ualde cõuenient᷑ ad
aptatur. ip̃a namq aꝑtissime sy¬
deri tomꝑatur. quia sicut sine sui
ꝯꝑacione sydus emittit radiũ. sic
absq sui lesione uirgo ꝑturit fili¬
um nec sẏderi raduis suã minuit
cdaritatem. nec uirginis filius suã in¬

Expanded text:
i Virgini valde convenienter aptatur. Ipsa namque aptissime sideri comparatur; quia, sicut sine sui corruptione sidus suum emittit radium, sic absque sui laesione virgo parturit filium. Nec sideri radius suam minuit claritatem, nec Virgini Filius suam in
Abbreviated transcription (Latin):
ac d̾ sua uirginisq substancia. unũ xͫ
efficeret. uł pocius unus xpũs fieret.
Qui et si nec totus de cleo nec totus
d̾ uirgine. totus tñ d̾i. ⁊ totꝰ uͥginis
eẽt. net duo filii s unus utͥiq filius.

Expanded text:
ac de sua Virginisque substantia unum Christum efficeret, vel potius unus Christus fieret: qui, etsi nec totus de Deo, nec totus de Virgine; totus tamen Dei, et totus Virginis esset; nec duo filii, sed unus utriusque filius.
Abbreviated transcription (Latin):
młtͣi . derde quia non sũt płes du s unꝰ
solus. postea patefaciã ꝙͣuis sit uus dẽ
tres ꝑsone. non tam̃ u̾na q̃l incͣrua¬
taplias qͦ incarnari necc̃e ẽẽ. s pociuᷤ
esse impoo ᷤ.¬

Expanded text:
. Deinde, quod non sunt plures dii, sed unus solus. Postea patefaciam, quamvis sit unus Deus tres personae, non tamen una qualibet incarnata, alias quoque incarnari necesse esse; sed potius esse impo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. nõ est incͦdi in illa fũme libn natura eẽ¬
ꝑfecte. est hoc qͦ hic consid̾and̾ qr fons nõ
ñ de lacu. lacus autẽde fonte ⁊ de riuo. et
ita ut totꝰ rinus de toto fonte. ⁊ totꝰ lacꝰ de
toto fonte ⁊ de toto riuo sicut dicimꝰ in.

Expanded text:
 est incredibile in illa summe libera natura perfecte esse. Est hoc quoque hic considerandum, quia fons non e est, non de lacu; lacus vero de fonte, et de rivo: et ita totus rivus de toto fonte, et totus lacus et de toto fonte, et de toto rivo; sicut dicimus in
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ se obtulit aliquã redcendã iõem exĩ¬
stimo uempe si spẽ santꝰ iucarnatꝰ cset
sicut filiut incarnatus ẽ ess spr̃ santꝰ.
silius. Iommĩs eeñt gͥ duo filum tͥnita
tur dubietatis cõsusio c̃ de dõ filio locq̃¬
ter dei alter hoĩs. fiẽret qͦ qͣi quedã ĩ eqͣ¬

Expanded text:
 se obtulit, aliquam reddendam rationem existimo. Nempe si Spiritus sanctus incarnatus esset, sicut Filius est incarnatus, esset Spiritus sanctus filius hominis. Essent igitur duo Filii in tur dubietatis confusio, cum de Deo Filio loqueter Dei, alter hominis: fieret quoque quasi q
Abbreviated transcription (Latin):
natum aut tres illas ꝑsonas eẽ tres res
separutas ꝙͣ ni mir̃ sepatoẽm talẽ existi
consequi cum tits ꝑsone simł sintm eosꝰ
possom homĩe ipõ incarnari fine alis
duab p̾some ꝑsonas tam̃ tres ẽẽ nõ
nogant. nec filiũ ẽẽ incarnat᷑. Huĩ gͥ

Expanded text:
natum; aut tres illas personas esse tres res separatas. Quam nimirum separationem talem existimconsequi, cum tres personae simul sint in eodem posse in homine ipso incarnari, sine aliis duabus personis. Personas tamen tres esse non negat, nec Filium esse
Abbreviated transcription (Latin):
possit aliqͣteꝰ hoc ꝙ negat in dõ. ponamꝰ
fontẽ de quonastatur ⁊ fluat riuꝰ q̃ pca
colligat᷑m lacũ sitq nomĩ eius nilus. ͨ
naq cliscrete dicimꝰ. fontẽ rinũ. lacu.
ut fontẽ nõ dicamꝰ riuũ au̾ lacũ uͨ rinũ¬
añ fontẽ auͥ lacum. nͨ lacum fontẽ au̾
rum̃. fons tam̃ nibus uocatur. ⁊ riuꝰ mn¬
lus ⁊ latus nilus ⁊ duo sił fons ⁊ riiuͤ
nilus fons ⁊ lacus nilus ruiꝰ ⁊ lacꝰ mlꝰ

Expanded text:
onamus fontem, de quo nascatur et fluat rivus, qui postea colligatur in lacum: sitque nomen ejus Nilus. Sic itaque discrete dicimus fontem, rivum, lacum; ut fontem non dicamus rivum, aut lacum; nec rivum, fontem, aut lacum; nec lacum, fontem, aut rivum. Fons tamen Nilus vocatur, et rivus Nilus, et lacus Nilus; et duo simul fons et rivus, Nilus; fons
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdicõnẽ ppłi ꝯtumatis intłłigat. impłi lu¬
geat. de salure gentiũ gaudeat. que de
cõꝵ sclariũ remotꝰ sit. Ea f̾uent̾ excogi¬
tet qͥb aĩm suũ in desid̾ium fute remune¬
racõnis ĩ flãm. utudiis sp̃alib quib in
dies singłos melior ac melior fiat ĩ iugi
let. amet ociũ sc̃m ĩ quo exc̾ceat aĩe sue
negociũ. mortuũ yͥ deput mund̾. ac se in¬
mundi blandim̃tu illecebris exhibeat cͥci
ꝓficientẽ successu ĩ fastigiũ dm̃e ꝯtem¬

Expanded text:
ionem populi contumacis intelligat, impleri lugeat; de salute gentium gaudeat; et praetiorum saecularium remotissimus, ea ferventer excogitet quibus animum suum in desiderium futurae remunerationis inflammet. Studiis spiritualibus, quibus in dies singulos otium sanctum, in quo exerceat animae suae negotium. Mortuum sibi deputet mundum, ac se mundi blandimentis et illecebris exhibeat cruciroficiente successu in fastigium divinae
Abbreviated transcription (Latin):
oblectet. Ibi se totum uelt̾ in specło qͦdam
refuigentẽ ꝯside̾t. ꝙ ĩ se prauũ ꝯp̾hend̾it
corrignt. ꝙ rͦtũ teneat. ꝙ deforme ꝯpoãt
sidua lectõne corroboret. dñi sin p̃cepta ĩ¬
fatigabiłi legat. ĩ explicabiar diligat. effi¬
tatit̾ ĩpleat. Et qͥd sͥ cauendũ quid ue sec¬
tand̾ sit: ex eis sufĩcient̾ instructꝰ agnosca

Expanded text:
us illuminatus oblectet, ibi se totum velut in speculo quodam refulgente consideret, quod in se pravum deprehenderit corrigat, quod rectum teneat, sidua lectione corroboret; Domini sui praecepta infatigabiliter legat, inexplicabiliter diligat, efficaciter impleat; et quid sibi cavendum quidve sectandum sit, ex eis sufficienter instructus agnosca
Abbreviated transcription (Latin):
nõ extendãt cognacões usq ad eepti¬
cognacõe pł ꝙ centũ uiri ⁊ młres egẽteᷤᷤ
ꝯiugio totidem agͥ cognacões ĩ uenire.
nectẽ ẽ de quibꝰ singłis singłi eligant᷑
uiri ⁊ mlr̃es quib itli deuna cogna
singłi singłis copłent᷑ aut ita detesta¬
bilia st̃ idubitãe̾ eoꝵ cõnubia si intra

Expanded text:
non extendunt cognationes usque ad septicognatione plusquam centum viri et mulieres egentes conjugio. Totidem igitur cognationes invenire necesse est, de quibus singulis singuli eligantur viri et mulieres, quibus illi de una cognatione singuli singulis copulentur. Aut itaque detestabilia sunt indubitanter eorum connubia, si intra
Abbreviated transcription (Latin):
ta increpacõne ait ⁊ sacrificate d̾ fm̃to
laudẽ. ã gͦ tanta cõrõe partẽ suã f̾mẽ¬
taru deffendãt qͣnta suã roborant azi
unte reiciant suũ flũtũ ⁊ fiant azimi¬
te a̾ si nec rᵈ ualent nec istd̾ uolunt sal¬

Expanded text:
ait: Et sacrificate de fermentato laudem. Aut ergo tanta ratione partem suam fermentarii defendant, quanta suam roborant azymitae: aut rejiciant suum fermentum, et fiant azymiaut si nec illud valent, nec istud volunt, sal
Abbreviated transcription (Latin):
illo lnpm̃ in mortẽ an̾ si concedñt uo
uti fig̾is s nõ in eud̾ reb quib in figͣa
lex uetus utebatur ⁊ iõ nõ eẽ panẽ. arm̃
assimĩd̃ ad ullam figuram quia ad ho¬
qr ad hoc in ead̾ lege accipit᷑ non baptuent
in aqͣ. quĩ patres urĩ os̃ in moyse babtizats
sunt s inibet in mari ꝙ negare uequit ĩ
figura fusse ⁊ neuideant᷑ bubtizantre
bapõ Iobĩs qui babtizauit in aqua si gͦ
irephensibilr̃ figͣate laptizamꝰ in aqua
xͥ qui est paschantiũ de. azimo ⁊̃ fig᷑a sũ
ad ꝯmemiorand̾ qr tał. fuit ille cuiꝰ corpꝰ

Expanded text:
ismum in mortem . Aut si concedunt nos uti figuris, sed non in eisdem rebus, quibus in figura lex vetus utebatur, et ideo non esse panem azymum assumendum ad ullam figuram, quia ad hoc in eadem lege accipitur: non baptizent in aqua, quoniam Patres nostri omnes in Moyse baptizati sunt in nube, et in mari ; quod negari nequit in figura fuisse: ne videantur baptizare baptismo Joannis, qui baptizavit in aqua. Si ergo irreprehensibiliter figurate baptizamus in aqua:sti, qui est Pascha nostrum, de azymo in figura, sive ad commemorandum quia talis fuit ille, cujus corpus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutib deditũ. S paulus ꝗdẽ cũ penu¬
ria ⁊ plagis cucurrit cursũ. ꝗ ducit ad ce¬
⁊ simul cũ ceti̾s grã donatꝰ. celestẽq edoc¬
tꝰ eẽt philosophiam. ⁊ sacre xp̃i mẽse. ue¬
nerandiq sacramenti ꝑticeps extitisset.
habuiss eciã donũ sp̃c scĩ ita ut mortuos
suscitaret. lepsos curaret. ac demones ef¬
tͥ fuiss edoctꝰ adherẽs in laterib xp̃i. atq
indigenciũ sibi eẽt ꝯmissa dispensacõ. qͦ

Expanded text:
virtutibus deditum. Sed Paulus quidem cum penuria et plagis cucurrit cursum qui ducit ad coeet simili cum caeteris gratia donatus, coelestemque edoctus esset philosophiam, et sacrae Christi mensae venerandique sacramenti particeps exstitisset, habuisset etiam donum Spiritus sancti, ita ut mortuos suscitaret, et leprosos curaret, ac daemonia effuisset edoctus, adhaerens lateribus Christi, atque indigentium s
Abbreviated transcription (Latin):
dotirine dicta face̾ ꝯtẽpnũt. cum
p̃dicatoris oꝑa a p̃dicatoĩs u̾b̾ discre¬
pare ꝯspiciunt. Nũqͣm fit efficax
ꝯstituẽtis auctoritas. nͥ eã effectu
oꝑis cordi affixi̾t audientis. p̃ser¬
tĩm cũ ⁊ ip̃e doctor si ĩuitõꝵ amorẽ
dilapsus fu̾it. alteriꝰ doctoris me¬
dicamentũ. suis milnerib adibe̾
ꝑuipendit. unde ⁊ ip̃e dñs ĩ ewã¬
gelio de doctrina parit̾ ⁊ de bono
ĩ hiis cautelam haberent. Amone¬
bat dicẽs. mͣ .u. ꝙ si sai euanuerit.
in quo saliet᷑. Hoc ẽ si doctor erraue¬
rit. a quo it̾m doctore emendabit᷑.¬
Et si lumẽ ꝙ in te ẽ tenebre sũt. ip̃e
tenebre qnͣte erũt.. Si nãq oculus
a uidendi officõ desierit. ꝗs amanu
ł a pede.ł a reliquo corꝑe illuo mi¬
nisteriũ exigit: Qui ꝓpt̾ lectores
cogitent. nẽ ampliori iũdicte sb̾ia¬
ceant. si plurimis ꝑdicõis occasis¬
nẽ. habundãtiꝰ p̾stent. Iam ⁊ salo¬
mon dũ młte sapĩe tnͣsgressione

Expanded text:
doctrinae dicta facere contemnunt, cum praedicatoris opera a praedicationis verbis discrepare conspiciunt. Nunquam enim fit efficax praedicantis auctoritas, nisi eam effectu operis cordi affixerit audientis: praesertim cum et ipse doctor, si in vitiorum amorem delapsus fuerit, alterius doctoris medicamentum suis vulneribus adhibere parvipendit. Unde et ipse Dominus in Evangelio de doctrina pariter et bono olem in his cautelam haberent admonebat, dicens: Quod si sal evanuerit, in quo salietur ? Hoc est, si doctor erraverit, a quo itet si lumen quod in te est tenebrae sunt; ipsae tenebrae quantae erunt? si namque oculus a uidendi officio desiuerit, quis a manu aut pede uel reliquo corpore illud ministerium exiget? quapropter doctores cogitent ne ampliori uindictae subiaceant, si plurimorum perditionis occasionem abundantius praestent. nam et Salomon dum multae sapientiae transgressionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ enex sine. religione. .ii.¬
iã dolescens sine obediencia.iii.
Diues sine elemosina...iiii.
pauper superbus.uiii.
Populus sine lege..xii.¬

Expanded text:
senex sine religione, tercius adolescens sine obediencia, quartus dives sine elemosina, quintuspauper superbus, nonuspopulus sine lege.
Abbreviated transcription (Latin):
arguit eũ ꝓ hoc uicõ. s ⁊ latẽtib medica¬
mẽtis curare uoluit. ip̃i ꝯmittẽs dispẽ¬
bat ꝑuicõsa passio expleta cupiditate ces¬
saret. nec decide̾t ĩ illam mortis foneam.
s minorib malis maiora repͥme̾t. Sic
ledi. Irursũ ꝗ se ipm̃ corrigẽ ⁊ emendare¬

Expanded text:
icamentis curare voluit, ipsi committens dispenabat, perniciosa passio, expleta cupiditate, cessaret, ne decideret in illam mortis foveam, sed minoribus malis majora reprimeret. Sic laedi
Abbreviated transcription (Latin):
his pascit᷑. Nã ⁊ ip̃i diuites etiã si to¬
tũ mũdũ possibile eẽt possideri a sin¬
guł. ad huc tam̃ ĩ desidio eiꝰ artẽt. Pau¬
saniunt.furiũt. ⁊ idem morb diu̾sos
singuł gna̾t lãguores: En tãtũ amor
pecũe omnẽ animã fatigat. ut
neq amiticiaꝵ. neq ꝓpĩatatis. ĩter

Expanded text:
ssi. Nam & ipsi diuites, etiam si totum orbem possibile esset possideri a singulis, adhuc tamen in desiderio eius arderent. Pausaniunt, & furiunt, & idem morbus diuersos singulis generat languores. Et intantum amor pecuniæ omnem fatigat animam: vt neq