comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
surasq seruauit &atũ : qͥ sine ulla sui mutabilitate: mutando contex ordinẽ seculorun ⁊
Hoc enĩ creuit intempore: quod cepit extempore Uerbũ aut̃ in principio ꝑ quod facta sunt
tempora. tempus elegit quo susciper& carnẽ : ñ tempori cessit. ut uerter&ur in carne
Homo qͥppe dõ accessit: ñ ds̃ ase recessit. Sicaut̃ quidã reddisibi rationẽ flagitant . qͦ mͦ ds
homini ꝑmixtus sit: ut una fier& ꝑsona xp̃i. cum hoc semel fieri oportuerit: quasi rationem
ipsi redolant dere quȩ cotidiȩ fit: quomͦ misceat᷑ anima corpori. ut una fiat ꝑsona hominis
Nã situt inunitate ꝑsonȩ anima utit᷑ corpore ut homosit: ita in unitate ꝑsonȩ ds uitur

Expanded text:
surasque seruauit aetatum, qui sine ulla sui mutabilitate mutando contexit ordinem saeculorum. surasque seruauit aetatum, qui sine ulla sui mutabilitate mutando contexit ordinem saeculorum. hoc enim creuit in tempore, quod coepit ex tempore; uerbum autem in principio, per quod facta sunt tempora, tempus elegit, quo susciperet carnem, non tempori cessit, ut uerteretur in carnem; homo quippe deo accessit. non deus a se recessit. Sic autem quidam reddi sibi rationem flagitant, quo modo deus homini permixtus sit, ut una fieret persona Christi, cum hoc semel fieri oportuerit, quasi rationem ipsi reddant de re, quae cotidie fit, quo modo misceatur anima corpori, ut una persona fiat hominis. nam sicut in unitate personae anima utitur corpore, ut homo sit, ita in unitate personae deus utitur
Abbreviated transcription (Latin):
aates. nullos cibos. nillos carper& somnos : Nonne opinionẽ confirmar& erroris. nec homi¬
nẽ uerũ suscepisse ulo mͦ creder&ur. Et dũ om̃ia mirabilit̃ facit: auferr& qđ misericor¬
dit̃ fecit. Nunc uͦ ta int̾ dm̃ & homines mediator apparuit. ut in unitate ꝑsone copu¬
lans utrãq naturã. & solita sublimar& insolitis. & in solita solitis temperar&. Quid autem
ñ mirũ ds̃ facit in om̃ib creaturȩ motib. nisi consuudine atidiana uiluis sent: deniq
quã multa usitata calcnt᷑. quȩ considerata stupent᷑. Sicut ipsa uis seminũ quos numero
haboi & qua uiuaces. quã efficaces. quã latent̃ potentes quã in paruo magna molientes.
quis adeat animo. quis ꝓnat eloquio: Ile igit᷑ sibi sine semine oꝑatus ẽ. hominẽ qͥ in
rerũ natura sine semihiib: oꝑatur & semina: Ile in suo corpore numeros temporũ men¬

Expanded text:
aetates, nullos cibos, nullos caperet somnos? nonne opinionem confirmaret erroris nec homiaetates, nullos cibos, nullos caperet somnos? nonne opinionem confirmaret erroris nec hominem uerum suscepisse ullo modo crederetur et, dum omnia mirabiliter facit, auferret, quod misericorditer fecit? nunc uero ita inter deum et homines mediator apparuit, ut in unitate personae copulans utramque naturam et solita sublimaret insolitis et insolita solitis temperaret. Quid autem non mirum deus facit in omnibus creaturae motibus, nisi consuetudine cotidiana uiluissent? denique quam multa usitata calcantur, quae considerata stupentur! sicut ipsa uis seminum quos numeros habet, quam uiuaces, quam efficaces. quam latenter potentes, quam in paruo magna molientes, quis adeat animo, quis promat eloquio? ille igitur sibi sine semine operatus est hominem, qui in rerum natura sine seminibus operatur et semina; ille in suo corpore numeros temporum men
Abbreviated transcription (Latin):
lata matris uirginea uiscera meribra infantis edux̃ quȩ postea ꝑ clausa hostia. menbra u¬
uenis introdux̃. Hic siratio querit᷑. ñ erit mirabile: si exemplũ poscit᷑ ñ erit singulare
nꝰ dm̃ aliquid posse qđ nos fateam᷑ inuestigare ñ posse. Intalib reb: tota
potentia facientis: Iam ilud qđ in somno soluit᷑ & cibo alitͣ. & om̃s humanos sentit
affectus hominẽ ꝑ suada hominib: quẽ ñ consumpsit utiq s assumpsit. Ecce sic factũ est : &
tam̃ quidam hera ici peruerse mirando eiꝰ laudandoq uirnitẽ naturã humanã ineo prsus
agnoscere noluer̃. ubiẽ. omis grȩ cõm̃cdatio. qua saluos facit credentes inse: ꝓfundos prssis
auros sapientiȩ & scentiȩ continens: & fide imbuens m̃tes quas ad dernã contẽ plationem
ueritatis in cõmutabilis ꝑuehat. Quid si onips hominẽ ubicũq formatũ ñex mat̾no utero
creara. s repentinũ inferra aspec̾tibus: Quid si nullas ex paruulo in iuuentã mutara

Expanded text:
lata matris uirginea uiscera membra infantis eduxit, quae postea per clausa ostia membra iuuenis introduxit. hic si ratio quaeritur, non erit mirabile; si exemplum poscitur. non erit singulare. demus deum aliquid posse, quod nos fateamur inuestigare non posse. in talibus rebus tota ratio facti est potentia facientis. Iam illud, quod in somnos soluitur et cibo alitur et omnes humanos sentit affectus, hominem persuadet hominibus, quem non consumpsit utique, sed adsumpsit. ecce sic factum est et tamen quidam haeretici peruerse mirando eius laudandoque uirtutem naturam humanam in eo prorsus agnoscere noluerunt, ubi est omnis gratiae commendatio, scientiae continens et fide inbuens mentes, quas ad aeternam contemplationem ueritatis incommutabilis peruehat. quid, si omnipotens hominem ubicumque formatum non ex materno utero crearet, sed repentinum inferret aspectibus? quid, si nullas ex paruulo in iuuentam mutaret
Abbreviated transcription (Latin):
dñi cũ diceremꝰ eadẽ deillis a nob posse recitari: uentũ inde .ẽ. ad exaggerationẽ ꝑsecu¬
tionis. quã sepȩ suã partem ꝑtulisse dicebat: hinc uolens ostendere suos ee xp̃ianios.¬

Expanded text:
domini cum diceremus eadem de illis a nobis posse recitari, uentum inde est ad exaggerationem persecudomini cum diceremus eadem de illis a nobis posse recitari, uentum inde est ad exaggerationem persecutionis, quam saepe suam partem pertulisse dicebat hinc uolens ostendere suos esse Chris
Abbreviated transcription (Latin):
sicoport&. utrũ illi quȩ sicut sc̃a tanto ante scriptura pͥ dixerat seterrirũ orbe diffundera : an
illi quam pars exigui uł afrorũ uł africȩ continera. Hic pͥmo asserert conatus ũbiq terpirum
et cõmunionẽ suã. querebam utrũ epłis cõmunicatorias quasformatas dicimꝰ poss&e quo uellem
dare. & affirmabam qđ manifestum erat om̃ib hoc modo facillime illim terminiri posse quȩs¬
tionẽ. Parabum autẽ ut si consentira: ad illas eccłis a nob tales litterę mitterentur: quas it
apłicis auctoritatib parit̾ legeremꝰ illo iã tempore fuisse funditas. Sed quiares aperte
falsa erat. ꝑ mixtis uerbcito inde discessum .ẽ. Interquę uerba. euangelicã illã dñi ammo¬
nitionẽ comine morauit quadixit. Cauete ab pseudo ꝓphetis. Multi ad uos uenient
inuestitu ouiũ: intus autems lupirapaces. Exfructib eorũ. cognoscetis eos. Quȩ uerba

Expanded text:
sic oporteret, utrum illa, quae, sicut sancta tanto ante scriptura praedixerat, se terrarum orbe diffunderet, an illa, quam pars exigua uel Afrorum uel Africae contineret. hic primo adserere conatus ubique terrarum esse communionem suam. quaerebam, utrum epistulas communicatorias, quas formatas dicimus, posset, quo uellem, dare, et adfirmabam, quod manifestum erat omnibus, hoc modo facillime illam terminari posse quaestionem. parabam autem, ut, si consentiret, ad illas ecclesias a nobis tales litterae mitterentur, quas in apostolicis auctoritatibus pariter legeremus illo iam tempore fuisse fundatas. Sed quia res aperte falsa erat, permixtis uerbis cito inde discessum est. inter quae uerba euangelicam illam domini admonitionem commemorauit, qua dixit: Cauete a pseudoprophetis; multi ad uos uenient in uestitu ouium, intus autem sunt lupi rapaces; ex fructi. bus eorum cognoscetis eos. quae uerba
Abbreviated transcription (Latin):
reluctatir ẽ. Postea tam̃ ipse c̃cessit. sed notaru qͥ aderant atꝙ id strenue facer
in hac recar dius possent exciperent. pollicentes nos ibi easdẽ tabulas relicturos. Posota¬
sensum est. Socper uerba ñr̃a excipi & aliqua ab inuicẽ ad tabulas dictasu. Poster
iordinatas ꝑstrepentium int̾ pellationes & ꝓpterea nr̃am quoq turbulentiorem
disputacionẽ nodau nonualentes sustinert cesser̃: nobsine ñdesistentib & ut emꝙ
sacultas dabat᷑ multa dicentib: Ex qͥb om̃ib uerbis nris qͥntu itcordari potiu
causa tocius actione dilectione ur̃am fraudire noliui. Potestis enuĩ eiliteeri inc a

Expanded text:
reluctatum est; postea tamen ipse concessit. sed notarii, qui aderant atque id strenue facere reluctatum est; postea tamen ipse concessit. sed notarii, qui aderant atque id strenue facere um erant, quamquam in hac re tardius possent, exciperent, pollicentes nos ibi easdem tabulas relicturos. consensum est. coeperunt uerba nostra excipi et aliqua ab inuicem ad tabulas dicta sunt. postea inordinatas perstrepentium interpellationes et propterea nostram quoque turbulentiorem disputationem notarii non ualentes sustinere cesserunt nobis sane non desistentibus et, ut cuique facultas dabatur. multa dicentibus. ex quibus omnibus uerbis nostris. quantum recordari potui causae totius actionem, dilectionem uestram fraudare
Abbreviated transcription (Latin):
salutis xp̃iana deuotione conuenerant. Quaꝓpt̃ nec silentiũ nob p̃bere. nec intente
nobiscũ modeste saltẽ & ordinate colloqui potuerunt: exceptis ut dix
immofate loquentium strepitu omia turbabantur: nec eiuncere siuenos siue ipse
rogando. in terdũ &iã oburgando potuimꝰ: ut nob̾ modestũ silentiũ preberetur.
Restam̃ ut cũq agi coepta ẽ: & aliquot horas inal terno sermone ꝑtraximꝰ qͣntũ
uocib int̃qͥescentib uarie tumultuantiũ sinebam᷑. Sedinipso disputationis
exordio cũ uideremꝰ ea quȩ dicebant᷑ sub inde libi dememoria. uł nr̃a uł eor ꝑ
quorũ salutẽ maxime curabamꝰ. & ut e̾et nob cautior modestiorq tractacio.
simul & uos atq alii fr̃s qui absentes erant qͥd int̾ nos auc̾tũ ẽ& legendo cognoscere¬
tis: postulauimꝰ ut anotariis uerba nr̃a exciperentur. di ab illo ul ei consentiettib

Expanded text:
salutis Christiana deuotione conuenerant. quapropter nec silentium nobis praebere nec intente atque salutis Christiana deuotione conuenerant. quapropter nec silentium nobis praebere nec intente atque nobiscum modeste saltem et ordinate conloqui potuerunt exceptis, ut dixinmoderate loquentium strepitu omnia turbabantur nec euincere siue nos siue ipse rogando, interdum etiam obiurgando potuimus, ut nobis modestum silentium praeberetur. Res tamen utcumque agi coepta est et aliquot horas in alterno sermone protraximus, quantum uocibus interquiescentibus uarie tumultuantium sinebamur. sed in ipso disputationis exordio cum uideremus ea, quae dicebantur, subinde labi de memoria uel nostra uel eorum, quorum salutem maxime curabamus, et ut esset nobis cautior modestiorque tractatio, simul et uos atque alii fratres, qui absentes erant, quid inter nos actum esset, legendo cognosceretis, postulauimus, ut a notariis uerba nostra exciperentur. diu ab illo uel ei consentientibus
Abbreviated transcription (Latin):
IS dilectissimis & p̾dicabilib fr̃ib eleusio. glorio. & felicibus: AUG̃s.
Fortuniu que tubur sicu habetis ep̃m. ꝑ eandem ciuitatẽ quã quã festinan-¬
tissime cũ ad cirtensẽ eccłam ꝑgeremꝰ: exꝑtisumꝰ ita om̃ino ut de illo soletis
gnissime pollicerẽ. Eam ipsã quippe ur̃am de illo nob sermocinationẽ.
renuntiaremꝰ uolentes eũ uidere: non abnuit. Uenimꝰ itaq ad eũ : quia ętati eiꝰ
id a nob̾ deferendũ uidebatur pocius quã exigendũ. ut ipse ad nos uenir& prior.
erreximꝰ qͦ: comitantib non paucis. quos forte ad gregatos nob illud tẽpꝰ inuenerat.
C ũ autẽ apͦud eũ c̃sedissemꝰ: rumore disꝑso. non parua p̃terea turba confluxit. sed in
tota illa multitudine ꝑpauci apparebant. qͥ utilit̾ ac salubrit agi causã illã & tantã
reiq tantȩ quȩstionẽ p̾rudenter & pie discuti cuperent. Ceteri uero magis ad
spectaculũ quasi altercationis Nr̃ȩ ꝓpe theagica c̃suetudine: quã ad instruc tionẽ

Expanded text:
IS DILECTISSIMIS ET PRAEDICABILIBUS FRATRIBUS ELEUSIO, GLORIO ET FELICIBUS AUGUSTINUS. Fortunium, quem Tubursicu habetis episcopum, per eandem ciuitatem quamquam festinantissime cum ad Cirtensem ecclesiam pergeremus, experti sumus ita omnino, ut de illo soletis benignissime polliceri. eam ipsam quippe uestram de illo nobis sermocinationem cum ei renuntiaremus uolentes eum uidere, non abnuit. uenimus itaque ad eum, quia aetati eius id a nobis deferendum uidebatur potius quam exigendum, ut ipse ad nos ueniret prior. perreximus ergo comitantibus non paucis, quos forte adgregatos nobis illud tempus inuenerat. cum autem apud eum consedissemus, rumore disperso non parua praeterea turba confluxit. sed in tota illa multitudine perpauci apparebant, qui utiliter ac salubriter agi causam illam et tantam reique tantae quaestionem prudenter et pie discuti cuperent. ceteri uero magis ad spectaculum quasi altercationis nostrae prope theatrica consuetudine quam ad instructionem
Abbreviated transcription (Latin):
sedad ꝑniciem ꝑmanebunt. Timeri cũegoista quesiturus c̃em: & iam ipse uidit debaptis mo
discipulorũ dñ nonsibi fuissȩ querendum. Inde itũ sinaluid mulcis ut poterant utrimq
sermociantib: interq dictũ est quod adhuc eos nm̃ꝑsecuturi essent. Nobisq dicebat
uidere se uelle quales nos ec̃mꝰ in illa ꝑsecutione pbituros utrũ consensuri comꝰ cali
seuitie an ullũ cõmodituri consensum. Hos dicebamꝰ dm̃ uidere corda nr̃a quȩ ipsi ñ posent.
a illos temere sibi ad huc ista metuere. quȩ si contigerint amilis c̃tingere. qͥb deteriores
ipsihibent. nec tam̃ ipstnos acatholica cõmunione segregare debere si quid forte nobis

Expanded text:
sed ad perniciem permanebunt tamen. cum ergo ista quaesiturus essem, etiam ipse uidit de baptismo sed ad perniciem permanebunt tamen. cum ergo ista quaesiturus essem, etiam ipse uidit de baptismo discipulorum domini non sibi fuisse quaerendum. Inde itum in aliud multis, ut poterant, utrimque sermocinantibus. inter quae dictum est, quod adhuc eos nostri persecuturi essent, nobisque dicebat uidere se uelle, quales nos essemus in illa persecutione praebituros, utrum consensuri essemus tali saeuitiae, an nullum commodaturi consensum. nos dicebamus deum uidere corda nostra, quae ipsi non possent, et illos temere sibi adhuc ista metuere, quae si contigerint, a malis contingere, quibus deteriores ipsi habent; nec tamen ideo nos a catholica communione segregare debere, si quid forte nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uerit plures quã iohs. cũ ipse nonbaptitar& sed discipuli eiꝰ: hoc ẽ. ꝑsuos discipulos
bapticar&. Quomͦ gͦ dabant qđ non acceperant. qđ ipsi maxime solent dicert : An
forte xp̃c baptismo ioħis baptizabat: Deinide inhac sententia multa quęsiturus erã
qͦ mͦ ab ipso iohe tunc quȩsitu sit debaptismodm̃. & responderit qđ ille habera sponsa:
& ille e& sponsus. Nũ quid gͦ fas erat ut baptis mo ioħis haptitara sponsus idẽ bap¬
tissmo amici uł serui: Deinde qͦmͦ poterant eu caristiã accipere nondum baptitati :
QAut qͦmͦ petro uolenti ut totu se lauar& responderit. qͥlotus est semel non cũ oporta
iterũ lauari. sedẽ. mund totus. Perfecta enĩ mundatio. non in ioħis sed innomine dĩi
baptisma ẽ : sicose dignũ qui accipit p̾beat. Si autẽ indignũ: sacram̃ta ineo ñadsalutẽ.

Expanded text:
uerit plures quam Iohannes, cum ipse non baptizaret sed discipuli eius, hoc est per suos discipulos uerit plures quam Iohannes, cum ipse non baptizaret sed discipuli eius, hoc est per suos discipulos baptizaret quo modo ergo dabant, quod non acceperant, quod ipsi maxime solent dicere? an forte Christus baptismo Iohannis baptizabat? deinde in hac sententia multa quaesiturus eram, quo modo ab ipso Iohanne tunc quaesitum sit de baptismo domini et responderit, quod ille haberet sponsam et ille esset sponsus. numquid ergo fas erat, ut baptismo Iohannis baptizaret sponsus, id est baptismo amici uel serui? deinde quo modo poterant eucharistiam accipere nondum baptizati? aut quo modo Petro uolenti, ut totum se lauaret, responderit: Qui lotus est semel, non eum oportet iterum lauari, sed est mundus totus? perfecta enim mundatio non in Iohannis sed in nomine domini baptisma est, si eo se dignum, qui accipit, praebeat; si autem indignum, sacramenta in eo non ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ustis. Hec enĩꝓꝑhetico sp̃u auctoritatt di faciebant: qͥ procul dubio nouit
ostendert neq nos illis debere obicere fuoꝵ scelera: neq illos nob siqua inuemrent᷑
talia facta Nroꝵ. Denouo enĩ testam̃to ostendi qͥdẽ nonposse qđ iustus qs qra
int̃fecerit aliquẽ: sed tam̃ illud ꝓbari posse ipso exemplo dñi: sceleritos ab in nocentib
fuisse coleratos. Tpiditorẽ eni suũ qͥĩ p̃ciũ eiꝰ acceperat usq adultimũ osculũ pacis
int̾ innocentes secũ ẽt ꝑpessus est: qͥb nontacuit esse int illos tanti sceleis hominẽ:
& tam pͥmũ sicram̃tũ corporis & sanguinis sui nondũ illo excluso comunit om̃ib dedit.
Quo exemplo cũppe om̃s mouerentur: tẽtauit dicere ante passionẽ dñi comunionẽ illã
cũ scelerato non obfuisse apłis. quia non dũ habebant baptis mũ xp̃i: sed baptis mũ iohis.

Expanded text:
tunc iustis; haec enim prophetico spiritu auctoritate dei faciebant, qui procul dubio nouit,tunc iustis; haec enim prophetico spiritu auctoritate dei faciebant, qui procul dubio nouit,ostendere neque nos illis debere obicere suorum scelera neque illos nobis, si qua inuenirentur talia facta nostrorum. de nouo enim testamento ostendi quidem non posse, quod iustus quisquam interfecerit aliquem; sed tamen illud probari posse ipso exemplo domini sceleratos ab innocentibus fuisse toleratos. traditorem enim suum, qui iam pretium eius acceperat, usque ad ultimum osculum pacis inter innocentes secum esse perpessus est. quibus non tacuit esse inter illos tanti sceleris hominem et tamen primum sacramentum corporis et sanguinis sui nondum illo excluso communiter omnibus dedit. quo exemplo cum prope omnes mouerentur, temptauit dicere ante passionem domini communionem illam cum scelerato non obfuisse apostolis, quia nondum habebant baptismum Christi sed baptismum Iohannis.
Abbreviated transcription (Latin):
non debuisse occidi axpianis & uistis: quasi nos eos qͥhȩc incatholica faciuno ausios
ocemꝰ quȩ tam̃ nob abistis dici facilius quã ꝓbarisolent: cũ tã multas
hominũ furo sissimoꝵ nocatholicis sed non nũquã & iã suis ubi possunt in ferrt non
cessent. Que cũ uta sire : dissinultons tam ab sclerincissimis factissuo que ipst plas
nouit: urgebat ut dicert̃ quis iustorũ uł milũ alique occidett Q DUS Apse pli
cuisa iã non ꝑtinebut. fatebamur eniꝰ hec ubi cũq sub nomine xp̃iano fuerent non fieri
abonis. Sedtamen ut ammoneretur quid ea querendũ respondimꝰ quȩrentes utreu
elias iustus ei uideret᷑ fuisse. qđ negare non potuit: Teinde subiecimꝰ quã multos
pseudo ꝓphetas sua manu ꝑ emerit. Hic reuera uidit qđ uidendũ erat. alia licuisse

Expanded text:
non debuisse occidi a Christianis et iustis; quasi nos eos, qui haec in catholica faciunt, iustos non debuisse occidi a Christianis et iustis; quasi nos eos, qui haec in catholica faciunt, iustos uocemus. quae tamen nobis ab istis dici facilius quam probari solent, cum tam multashominum furiosissimorum non catholicis sed non numquam etiam suis, ubi possunt. inferre non cessent. quae cum ita sint, dissimulans tamen ab sceleratissimis factis suorum, quae ipse plus nouit, urguebat, ut dicerem, quis iustorum uel malum aliquem occiderit. quod etiam si ad causam iam non pertinebat, fatebamur enim haec ubicumque sub nomine Christiano fierent, non fieri a bonis, sed tamen ut admoneretur, quid esset quaerendum, respondimus quaerentes, utrum Helias iustus ei uideretur fuisse, quod negare non potuit. deinde subiecimus, quam multos pseudoprophetas sua manu peremerit. hic re uera uidit, quod uidendum erat, alia licuisse
Abbreviated transcription (Latin):
carthaginẽ constituto: ante quã maiorinꝰ aduersus cecilianũ ordiaret᷑. Hunc gͦ
iter uentorẽ in suo c̃uenticulo anr̃is dicebat occisũ: qđ fateor nũquã a
atq in eos plura & maiora iacerent᷑. Sed tam̃ postea quã hoc narrauit. rursus ame
instantes coepit quȩrere quẽ iustũ putarẽ. eumne qͥoccidit aneũ qͥ occissus e&
quasi iã mͥ ꝓbauiss& ita ut narrauerat ẽt̃ cõmissũ. Dicebam gͦ pͥus ugñ ueru essa
eẽ querendũ. non enĩ temere qre di oportere quȩ cũq dicuntur. & tam̃ fieri potiusse¬
ut uł ambo equȩ mili essent: uł & iã peiorẽ quis quã malus occider&. Reuer enoris
ficri potest. ut sceleracior sit rebapticator tocius hominis: qua interȩptor solius corpoiis
Unde & iã illud qdđ postea ame que siuit: iã querendũ nonerit. Ii eniasia mals

Expanded text:
Carthaginem constituto, antequam Maiorinus aduersus Caecilianum ordinaretur. hunc ergo Carthaginem constituto, antequam Maiorinus aduersus Caecilianum ordinaretur. hunc ergo interuentorem in suo conuenticulo a nostris dicebat occisum. quod, fateor, numquaatque in eos plura et maiora iacerentur. sed tamen postea, . quam hoc narrauit, rursus a me instanter coepit quaerere, quem iustum putarem, eumne, qui occidit, an eum, qui occisus esset, quasi iam mihi probauisset ita, ut narrauerat, esse commissum. dicebam ergo prius, utrum uerum esset, esse quaerendum; non enim temere credi oportereut vel ambo aeque mali essent, vel etiam pejorem quisquam malus occideret. Revera enim fieri potest, ut sceleratior sit rebaptizator totius hominis, quam solius corporisUnde etiam illud, quod a me postea quaesiuit, iam quaerendum non erat. ait enim etiam malum
Abbreviated transcription (Latin):
statim obiceremꝰ. qđ eũ rebapti ⁊ indum ẽẽ censera. Ciũgͦ ea loqͥ cogeret᷑ qͥb ille
non ẽ& habend̾ xp̃ianꝰ & iustus: cõ memoraui quantã ꝑsecuti onẽ ꝑtulerit. circũ¬
data & iam amilitib armatis ȩccła. Quesiui & iã. utrũ maximianũ qͥ abeis apud
carthaginẽ scis mafecẽrit. & iustũ & xp̃ianũ p̾utar&: non poterat nisi negar&.
õ memoraui gͦ &iam illũ talẽ ꝑsecutionẽ ꝑtulisse : ut eccła eius usq ad fundam̃ta
dirueret᷑. His igitur exemplis eisi possem ꝑsuadere moliebar ut iã desinera dicere
ꝑsecutionis ꝑpessionẽ. xp̃ianȩ iusticiȩ certissimũ ẽẽ docum̃tũ. Narrauit & iam
ipsascis matis nouitate muoressuos cũ cogitarent culpã ceciliani neso
qͦ quomͦ uelle sopire. dedisse quendã int̃ uentorẽ popłosuȩ cõmunionis apud

Expanded text:
statim obiceremus, quod eum rebaptizandum esse censeret. cum ergo ea loqui cogeretur, quibus ille statim obiceremus, quod eum rebaptizandum esse censeret. cum ergo ea loqui cogeretur, quibus ille non esset habendus Christianus et iustus, commemoraui, quantam persecutionem pertulerit circumdata etiam militibus armatis ecclesia. quaesiui etiam, utrum Maximianum, qui ab eis apud Carthaginem schisma fecerit, et iustum et Christianum putaret. non poterat nisi negare. commemoraui ergo etiam illum talem persecutionem pertulisse, ut ecclesia eius usque ad fundamenta dirueretur. his igitur exemplis ei, si possem, persuadere moliebar, ut iam desineret dicere persecutionis perpessionem Christianae iustitiae certissimum esse documentum. Narrauit etiam in ipsa schismatis nouitate maiores suos, cum cogitarent culpam Caeciliani, ne schisma fieret, quoquo modo uelle sopire, dedisse quendam interuentorem populo suae communionis apud
Abbreviated transcription (Latin):
afferre nobcũ. Qui noluit dare. dicens ibinos habert illud: quando aliquid iNeo
considerare uellemꝰ. Rogaui etiã ut manumea nocari ꝑmitter&: fateortimenis
ne mͥ forte cansi exigenteꝰ cũ petendũ e&. ꝓ illo aliud ꝓferretur. Neq hoc uoluit.
eindem coepit instare ut ad in terrogatio nẽ suam bredit̃ responderẽ: querens ame
quẽ iustũ putarẽ : cum qui ꝑsequere tur : aneum qͥ per secutionẽ pateretur. Ouires
respondebam non recte ita interrogari.fieri enĩ posse ut ãbo iniqͥsint: fieri & iã posse
iniqͥorẽ iustior ꝑsequat᷑. Nongͦ essa consequens ut ideosit quisq ui
multũ immorari ut usticiã su& partis exeo certã uell& intelligi quia ꝑsecutionẽ
passa fuerit. quȩ siui abeo utrũ iustũ & xp̃ianũ putarã ep̃m medio lanensis eccłȩ

Expanded text:
auferre nobiscum. Qui noluit dare, dicens, ibi nos habere illud, quando aliquid in eo auferre nobiscum. Qui noluit dare, dicens, ibi nos habere illud, quando aliquid in eo considerare vellemus. Rogavi etiam ut manu mea notari permitteret, fateor, timens ne mihi forte causa exigente, cum petendum esset, pro illo aliud proferretur; neque hoc voluit. CAPUT IV. 7. Deinde mihi coepit instare, ut ad interrogationem suam breviter responderem, quaerens a me quem justum putarem, eum qui persequeretur, an eum qui persecutionem pateretur. Cui respondebam, non recte ita interrogari: fieri enim posse ut ambo iniqui sint, fieri etiam posse ut iniquiorem iustior persequatur: non ergo esse consequens, ut ideo sit quisque imultum inmorari, ut iustitiam suae partis ex eo certam uellet intellegi, quia persecutionem passa fuerit, quaesiui ab eo, utrum iustum et Christianum putaret episcopum Mediolanensis ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
afer in illis partib constitueret᷑ ep̃s. Heq enĩ in eis uł diem uł c̃sulem inuenimꝰ: ut
saltẽ c̃sideratis temporib certi aliquid elucer&. Sane qm̃ nescio quando audieramꝰ
arrianos cũ a cõmunione catholica discrepassent donatistas inafrica sibisociare tẽtasse:
ad aurẽ mͥhoc ipsũ fr alypius suggessit. Tunc accepto ipso uolumine. euis dem concilu
statuta considerans: legi athanasium ep̃m alexandrinũ catholicũ cuiꝰ maxime ad¬
uersus arrianos acerrimũ disputacionũ conflictus eminuit. & iuliũ ecđłȩ romanȩ ep̃m
nichillominus catholicũ illo concilio serdicensi fuisse imꝓbatos. unde apudNos
constitit aspianorũ fuisse conciliũ. quib isti ep̃i catholici uehementissime resistebat. Itaq
ad diligentiorem & iam tẽporũ discusionẽ uoluimꝰ ipsũ uolum accipere: atꝙ

Expanded text:
Afer in illis partibus constitueretur episcopus. neque enim in eis uel diem uel consulem inuenimus, ut Afer in illis partibus constitueretur episcopus. neque enim in eis uel diem uel consulem inuenimus, ut saltem consideratis temporibus certi aliquid eluceret. sane quoniam nescio quando audieramus Arrianos, cum a communione catholica discrepassent, Donatistas in Africa sibi sociare temptasse, ad aurem mihi hoc ipsum frater Alypius suggessit. tunc accepto ipso uolumine eiusdem concilii statuta considerans legi Athanasium episcopum Alexandrinum catholicum, cuius maxime aduersus Arrianos acerrimarum disputationum conflictus eminuit, et Iulium ecclesiae Romanae episcopum nihilo minus catholicum illo concilio Serdicensi fuisse inprobatos. unde apud nos constitit Arrianorum fuisse concilium, quibus isti episcopi catholici uehementissime resistebant. itaque ad diligentiorem etiam temporum discussionem uoluimus ipsum uolumen accipere
Abbreviated transcription (Latin):
ieam c̃sensisse dicebant᷑ trans marinȩ eccłȩ suam innocentiã ꝑdider̃. utrũ sa
mansisse: tunc ꝓtulit quod dã uolum̃. ubi uolebat ostendere serdicese concilium
ad epos afr̃os quierant cõmunionis donati dedisse litterif. Qđ cũ legeretur. auduum
donati nom inter ceteros ep̃os quib illi scripserant. Itaq flagitare cocpimꝰ ut diceret᷑
utrũ ipse e& donatus: decuus parte isti cognominantur. Heri enĩ potuisse ut alicui
donato alterius heresis cp̃o scripserint: cũ maxime in illis nominib nec africe mntio
dũ ee. quando ne id quidem ꝓbare poss&. utrũ ad afriranarũ specialit̃ etcła rum
ep̃os illȩ littere missȩ fuerint: Quãquã enĩ donati nom afrum ẽẽ soleat.
non tam̃ repugnar& auero. utuł partiũ illafũ aliquis uocaretur afro nomine: uł aliqͥs

Expanded text:
in eam consensisse dicebantur transmarinae ecclesiae, suam innocentiam perdiderunt, utrumin eam consensisse dicebantur transmarinae ecclesiae, suam innocentiam perdiderunt, utrummansisse. Tunc protulit quoddam uolumen, ubi uolebat ostendere Serdicense concilium ad episcopos Afros, qui erant communionis Donati, dedisse litteras. quod cum legeretur, audiuimus Donati nomen inter ceteros episcopos, quibus illi scripserant. itaque flagitare coepimus, ut doceretur, utrum ipse esset Donatus, de cuius parte isti cognominantur; fieri enim potuisse, ut alicui Donato alterius haeresis episcopo scripserint, cum maxime in illis nominibus nec Africae mentdum esse, quando ne id quidem probare posset, utrum ad Africanarum specialiter ecclesiarum episcopos illae litterae missae fuerint. quamquam enim Donati nomen Afrum esse soleat, non tamen repugnaret a uero, ut uel partium illarum aliquis uocaretur Afro nomine uel aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse traditores. Quod si hacre nr̃oꝵ litteris nollent credere: nec nos cogi oportere.
se isti iuste separassent ab in nocentia ceterorũ xp̃ianorũ. quiꝑ orbẽ terrarũ successionis
ordinẽ custo dientes iNantiqͥssimis eccłus constituti penitus ignorarent quifuerint
mafrica. traditores. qͥ certe non possent cõmunicare nisi eis quossedere insedib episco-¬
palib audiebant: respondit tam dui trans marinarũ partiũ eccłas mansisse in nocentes.
donec consensissent in eorũ sanguinẽ: quos macharianam per secutionẽ ꝑtulisse dicebat.
ego possem qͥdem dicere nec inuidia machariani tẽporis innocentiam t¬
rinarum eccłarũ contaminari potiusse. quando quidem nullo mͦ ꝓbaretur illis aucͥ¬
torib & um fecisse quȩ fecerit. Sedde cõpendio querere malui. simacharii seuicia ex qͦ

Expanded text:
fuisse traditores; quod si in hac re nostrorum litteris nollent credere, nec nos cogi opor-tere, fuisse traditores; quod si in hac re nostrorum litteris nollent credere, nec nos cogi opor-tere,  quo modo se isti iuste separassent ab innocentia ceterorum Christianorum, qui per orbem terrarum successionis ordinem custodientes in antiquissimis ecclesiis constituti penitus ignorarent, qui fuerint in Africa traditores, qui certe non possent communicare nisi eis, quos sedere in sedibus episcopalibus audiebant. respondit tam diu transmarinarum partium ecclesias mansisse innocentes, donec consensissent in eorum sanguinem, quos Macarianam persecutionem pertulisse dicebat. ubi ego possem quidem dicere nec inuidia Macariani temporis innocentiam transmarinarum ecclesiarum contaminari potuisse, quando quidem. nullo modo probaretur illis auctoribus etiam fecisse, quae fecerat; sed de- compendio quaerere malui, si Macarii saeuitia, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
capitulum cõmemorauit prior. ubi dñs ait. Beati qͥper secutionem patiuntur propter
iusticiã: qm̃ ipsoꝵ.ẽ. regnum caeloꝵ. Quoloco ego gratulatus. subiecistatĩ idgͦ esse
uȩrendum. utrum illi pꝰersecutionem ꝓpt̃ iusticiam passi fuerint. Inqua qui
discuti cupiebam. qđ quidem om̃ib clarũ erat. utrũ eos inunitate eccłe constitutos an
scis mate iam diuisos machariana tẽpora inuenerint: ut qui uidere uellent utrũ propter
iusticiam ꝑsecucionẽ passi fuerint. idpocius attenderent: utrũ se recte atotius orb unitate
p̃ciderint. Quod si iniuste fecisse inuenirentur: manifestum e& eos ꝓpt̃ iniusticiã pocius
quam ꝓpt̃ iusticiam passos ꝑsecutionẽ. & ideo numero beatorũ adungi non posse: deqͥbus
dictum est. Beatiquiꝑsetutionẽ paciuntur : ꝓpt̃ iusticiam. Ibi cõmemorata est famosior
quã certior codicũ illa traditio: sed respondebatur apartib nr̃is principes illorum pocius

Expanded text:
ior, ubi dominus ait: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam ipsorum est regnum caelorum. quo loco ego gratulatus subieci statim id ergo esse quaerendum, utrum illi persecutionem propter iustitiam passi fuerint. in qua quaestione discuti cupiebam, quod quidem omnibus clarum erat, utrum eos in unitate ecclesiae constitutos an schismate iam diuisos Macariana tempora inuenerint, ut, qui uidere uellent, utrum propter iustitiam persecutionem passi fuerint, id potius adtenderent, utrum se recte a totius orbis unitate praeciderint, quod si iniuste fecisse inuenirentur, manifestum esset eos propter iniustitiam potius quam propter iustitiam passos persecutionem et ideo numero beatorum adiungi non posse, de quibus dictum est: Beati, qui persecutionem patiuntur propter iustitiam. ibi commemorata est famosior quam certior codicum illa traditio. sed respondebatur a partibus nostris principes illorum potius
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ ꝓsalutetua: fortasse misereris animȩ tuȩ placens dõ in audiendo u̾bo ñ nr̃o s ipsius. nec eiꝰ scripturas sic
in me moria tua figeres : ut contra eas cor clauderes. Displic& tͥ qr traheris ad salutẽ : cũ tã multos nĩos ad ꝑnitie
traxeritis . Quid etũ uoluimꝰ nisi te cõp̃hendi & p̃sentari & seruari ne pereas: Quod aut̃ in corpore lesus es
ipse tͥ fecisti. qͥ uim̃ to tͥ mox ad moto uti noluisti & te ad t̾rã grauit̃ collisisti. Nã utiq alius qͥ adductus ẽ. tetũ
ollega tuus in lesus uenit : qͥ talia sibi ipse ũ fecit. S neq hoc putas tͥfieri debuisse : qr neminẽ¬
dũ ẽe. adbonũ: Attende quid apłs dixerit. Qui episcopatũ desiderat. bonũ opus concupiscit : & tam̃ tã
ns ad sit isuscipiendi operis boni. Quanto magis uos ab errore ꝑnicioso inqͦ uob inimiciesti

Expanded text:
dinem pro salute tua, fortasse miserereris animae tuae placens deo in audiendo uerbo non nostro sed ipsius nec eius scripturas sic in memoria tua figeres, ut contra eas cor clauderes. displicet tibi, quia traheris ad salutem, cum tam multos nostros ad perniciem traxeritis. quid enim uolumus, nisi te comprehendi et praesentari et seruari, ne pereas? quod autem aliquantum in corpore laesus es, ipse tibi fecisti, qui iumento tibi mox admoto uti noluisti et te ad terram grauiter conlisisti. nam utique alius, qui adductus est tecum, collega tuus inlaesus uenit, quia talia sibi ipse non fecit. Sed neque hoc putas tibi fieri debuisse, quia neminedum esse ad bonum. adtende, quid apostolus dixerit: Qui episcopatum desiderat, bonum opus concupiscit, et tamen tam  quae nolunt, donec eis adsit uoluntas suscipiendi operis boni; quanto magis uos ab errore pernicioso, in quo uobis inimici esti
Abbreviated transcription (Latin):
filios habrabã: Quorũ forma in illo phariseo ꝓponit᷑. qͥ iisticias suas tãq uescienti dño recoleus p̃di¬
cabat intẽplo: ñ orans ut exaudiret᷑ . s exigens quasi debitũ meriti ꝓ oꝑib bonis quidẽ. s ingratis dõ:
qr qd̵ iusticia edificauerat. suꝑ bia destruebat. Nec idipsũ silentio s uoce clamabat: ut apparera
eũ t̃ diuinis aurib loqͥ: qr & ab hominib uell& audiri. Atq idõ ñ placuit dõ qr placeat sibi. qm̃ dis¬
si pauit dñs ossa om̃iũ sibi placentiũ. Confusi sunt in qͥt: qr sp̃uit illos qͥcor humile & contribulatũ
ñ sꝑnit: deniq & in ipsa euuangłii parabola qua pharisei & publicani ꝑsona confert᷑: euident̃

Expanded text:
filios Abra- is ham. quorum forma in illo Pharisaeo proponitur, qui iustitias suas tamquam nescienti domino recolens praedicabat in templo non orans, ut exaudiretur, sed exigens quasi debitum meriti pro operibus bonis quidem sed ingratis deo, quia, quod iustitia aedificauerat, superbia destruebat nec id ipsum silentio sed uoce clamabat, ut appareret eum non diuinis auribus loqui, quia et ab hominibus uellet audiri; atque ideo non placuit deo, quia placebat sibi: Quoniam dissipauit dnon spernit. 3. Denique et in ipsa Evangelii parabola, qua Pharisaei et Publicani persona confertur, evidente
Abbreviated transcription (Latin):
originẽ ducunt. & ꝑtinere ad eã pocius xp̃iani qͥ non scđm ismael filiisunt
sed scđm isaac filii sunt ꝓmissionis: non adsuis isa ac carnale sem̃. sed ad sp̃itale misterium
ꝑtinentes. Ita qͥppe ad galathas apłs loqͥtur. Dicitemͥ sublege uolentes ex legẽ ñ audistis.
criptũ ẽ enĩ qđ abrahã duos filios habuit: unũ deancilla. & unũ delibera. Sec̃

Expanded text:
originem ducunt; et pertinere ad eam potius Christiani, qui non secundum Ismael filii suntoriginem ducunt; et pertinere ad eam potius Christiani, qui non secundum Ismael filii sunt carnis, sed secundum Isaac filii sunt promissionis, non ad ipsius Isaac carnale semen, sed ad spirituale mysterium pertinentes. Ita quippe ad Galatas Apostolus loquitur, Dicite mihi, sub Lege esse volentes, Legem non audistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de anc
Abbreviated transcription (Latin):
H oc est ent̃ nonhi qͥfilu carnis hifilii dĩ : sed filii ꝓmissionis deputantur insemeN.
& multi non sint filii. cũ sint semen abrabe: Quomͦ enĩ ñ sunt qͦ mͦ nossumꝰ. nisi qui a
non sunt filii promissionis ad xp̃i grãm ꝑtinentes. sed filii carnis nom̃ in ane gestantes.
ꝑhoͣ nec illisunt ispł sicut sumꝰ nos: nec nossumꝰ isrł sicut sunt illi. Nosenĩsi
obtinuit. Nũ quid enĩ ex agarꝰ ancillisarȩ natisunt israbelite: ñ ne ismael exilli natus ẽ.
& non is rahelitatum. sed is maelitarũ gentẽ suo semine ꝓpagauit: Desara autẽ uenit isrł
ꝑisa ac: qui ex ꝓmissione natꝰ ẽ. abrahȩ̃. Iam̃ cũ scđm ꝓpaginẽ carnis seita res habeat. uent
ad intellectũ spitalem: & inueniuntur ad sarã non ꝑtinerẽ carnales israhelite qͥ exilla car

Expanded text:
hoc est non hi, qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. hoc est non hi, qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. nati non sint Israhel et multi non sint filii, cum sint semen Abrahae? quo modo enim non sunt, quo modo nos sumus, nisi quia non sunt filii promissionis ad Christi gratiam pertinentes sed filii carnis nomen inane gestantes? ac per hoc nec illi sunt Israhel, sicut sumus nos, nec--nos sumus Israhel, sicut sunt illi. nos enim obtinuit. Numquid enim ex Agar ancilla Sarae nati sunt Israelitae? nonne Ismael ex illa natus est, et non Israelitarum, sed Ismaelitarum gentem suo semine propagavit? De Sara namque venit Israel per Isaac, qui ex promissione natus est Abrahae. Tamen cum secundum propaginem carnis se ita res habeat, venitur ad intellectum spiritualem, et inveniuntur ad Saram non pertinere carnales Israelitae, qui ex illa carnis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħu. Siautẽ uos xp̃i: gͦ abrahȩ sem̃estis. scđ m ꝓmissionẽ heredes. Scđm istũ gͦ intellectũ
aplicũ inueniuntur iudei qͥ xp̃iani nons̃. cũ excarne abrahȩ originẽ ducant: non eẽ filii abrah
nonẽe filios abrahȩ. Acꝑhoc nisi uidȩis eo modo sit pat̾ abraham quomͦ ẽ. nob̃. quideis pd est
qđ decarne eiꝰ exortisunt. & nomeNi sineuirtute tenerunt : Cũ autẽ ad xp̃m transeu̾nt.
& incipiunt ẽe̾ ex fide filii abrahȩ: tunc erunt udei noNin manifesto sed in abscondito
circũcisione cordis spũ non littera: quorũlaus Nonsit ex hominib sed exdõ. Abhac autẽ
fide alienati in ramis fractis deputabuntur ex illa olea. incuius radicẽ idẽ dicit apłs iNiseri
sed ꝑspm. nec̃ carnis circũcisione sed cordis. nec inmanifesto sed inabscondito. Nec laude
hisunt israhelitȩ. neq quia sunt semen abrabam om̃s filii : sed inisa ac uocabitur tͥ semen.

Expanded text:
tem uos Christi. ergo Abrahae semen estis secundum promissionem heredes. Secundum istum ergo intellectum apostolicum inueniuntur Iudaei, qui Christiani non sunt, cum ex carne Abrahae originem ducant, non esse filii Abrahae. non esse filios Abrahae. ac per hoc, nisi Iudaeis eo modo sit pater Abraham, quo modo est nobis. quid eis prodest, quod de carne eius exorti sunt et nomen sine uirtute tenuerunt? cum autem ad Christum transeunt et incipiunt esse ex fide filii Abrahae, tunc erunt Iudaei non in manifesto ?sed in abscondito, circumcisione cordis, spiritu non littera, quorum laus non sit ex hominibus sed ex deo. ab hac autem fide alienati in ramis fractis deputabuntur ex illa olea. in cuius radicem idem dicit apostolus inseri tiam nec per litteram sed per spiritum nec carnis circumcisione sed cordis nec in manifesto sed in abscondito nec laude nes, qui ex Israhel, hi sunt Israhel neque, quia sunt semen Abraham. omnes filii: sed \'in Isaac uocabitur tibi semen\',
Abbreviated transcription (Latin):
Pice ancillã. & filiũ eiꝰ. Nonenĩ eres erit filius ancillȩ: cũ filiolibert̃. Iuilib̾tate: xp̃c nos liberaut.
cce scđm istã sp̃italẽ atq apłicã intellegentiã. nos pocius ꝑtinemꝰ ad liberã sarã: quiex illa
nullã carnis ꝓpaginẽ trahimꝰ. Iudei autẽ qͥ exilla carnis ꝓpaginẽ trahunt. ad agar pocuis an¬
cillã ꝑtinere moñstrantur: dequa carnis ꝓpaginẽ nontrahunt. Innepotib & iã abrahȩ & sarȩ id ÷
filiis isaac & rebecce. illis geminis esau &ia cob quipostea uocatus ÷ isrł: hoc ipsũ magnũ & ꝓfundũ
misteriũ repperitur. De quo idẽ apłs loquens. cũpisaac ꝓmussionis filios cõmemorasset ad xp̃i grãm
ꝑtinentes: nonsolũ autẽ inquit. sed & rebecca ex uno c̃cubitu habens isiac patris nr̃i. Nondum¬

Expanded text:
iberauit. Ecce secundum istam spiritalem atque apostolicam intellegentiam nos potius pertinemus ad liberam Sarram, qui ex illa nullam carnis propaginem trahimus; Iudaei autem, qui ex illa carnis propaginem trahunt, ad Agar potius ancillam pertinere monstrantur, de qua camis propaginem non trahunt. in nepotibus etiam Abrahae et Sarrae, id est filiis Isaac et Rebeccae. ^ illis geminis Esau et Iacob, qui postea uocatus est Israhel. hoc ipsum magnum et profundum mysterium reperitur. de quo idem apostolus loquens cum per Isaac promissionis filios commemorasset ad Christi gratiam pertinentes: Non solum autem, inquit, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris n
Abbreviated transcription (Latin):
uros: disciplinã ñ receper̃ Puto tam̃ q dilectione ñ odio flagellatisunt. S debes &iam
tã multos attendere. dequorũ salute gaudemꝰ. Si enĩ trerent᷑ & ñ docerent᷑: imꝓba
quasi dnatio uder&ur. Rursus sidocerent᷑ & ñ t̃rerentur: u&ustate consuaudinis obdu¬
rati ad capessendã uiã salutis pigrius mouerent᷑. q̃uando quidem multi quod bene nouimꝰ
reddita sibi ratione. & manifestata diuinis testimoniis ueritate: respondebant nob cupere se
donec firmi efficiantur sustinenda ẽ. ñ desperanda: nec obliuiscendũ quod ipse dñis¬

Expanded text:
uestros; disciplinam non receperunt. puto tamen, quia dilectione, non odio flagellati sunt. sed debes etiam uestros; disciplinam non receperunt. puto tamen, quia dilectione, non odio flagellati sunt. sed debes etiam tam multos adtendere, de quorum salute gaudemus. si enim terrerentur et non docerentur, inproba quasi dominatio uideretur. rursus si docerentur et non terrerentur, uetustate consuetudinis obdurati ad capessendam uiam salutis pigrius mouerentur, quando quidem multi, quod bene nouimus, reddita sibi ratione et manifestata diuinis testimoniis ueritate respondebant nobis cupere sdonec firmi efficiantur, sustinenda est, non desperanda. nec obliuiscendum, quod ipse domi
Abbreviated transcription (Latin):
uissimi eorũ qui turbulentã qͥdem audaciã ñhabebant. s quadã u&usta socordia p̃me¬
bantur dicentes nob̃. uẽrũ qͥdem dicitis. ñ ẽ. quod respondeat᷑ s durũ e. nob̾ traditio¬
nẽ parentũ relinquere. Nonne salubrit̃ regula temporaliũ molestiarũ excutiendi¬
erant. ut tamq desomno l& hargico emergerent. & in salutẽ unitatis euigilarent:
multiꝗ̃ exipsis nunc nobiscũ gaudentes pristinũ tenpus ꝑniciosi sui o
& fatent᷑ nos sibi molestos eẽ. debiisse netamꝙ mortifero sõmno. ita morbo u&ernosȩ
consu&udinis interirent At enĩ quibusdã istañꝓsunt. Nun quid ideo negligenda¬
est medicina qr ñ nullorũ ẽ. in sanabilis pestilentia : Tu ñ adtendis nisi eos nist eof qͥ ita
durisunt: ut nec istã recipiant clisciplinã De talib enĩ scriptũ est ẜ rustra flagellami filios

Expanded text:
uissimi eoruuissimi eorubantur, dicentes nobis, Verum quidem dicitis, non est quod respondeatur; sed durum est nobis traditionem parentum relinquere: nonne salubriterant, ut tamquam de somno lethargico emergerent et in salutem unitatis euigilarent? quam multi et ex ipsis nunc nobiscum gaudentes pristinum pondus perniciosi sui operis accusant et fatentur nos sibi molestos esse debuisse, ne tamquam mortifero somno ita morbo ueternosae consuetudinis interirent. At enim quibusdam ista non prosunt. numquid ideo neglegendaest medicina, quia nonnullorum est insanabilis pestilentia? tu non adtendis nisi eos, qui ita duri sunt, ut nec istam recipiant disciplinam. de talibus enim scriptum est: Frustra flagellaui filios
Abbreviated transcription (Latin):
ualere possa ex cogitarour. & arguer&ur a nobis: uere malũ ꝓmalo redderemus Si
enĩ quisq inimicũ suũ ꝑiculosis febribus fren&icũ factũ currere uider& in p̃ceps non
tunc potius malũ promalo redder& si eũ si ire ꝑmitter&. quã si corripiei¬
dũq curar&: Et tam̃ ei tune molestissimus & ad uersissimꝰ uideretur. quando uti¬
lissimꝰ & misericordissimꝰ extitiss&. S plane salute reparata: tanto uberus ei gr̾as
ager& : quanto sibi eũ minꝰ peꝑcisse sensiss&: O si possem tͥ ostendere ex ipsis circum¬
celliorubus quã multos iam catholicos manifestos habeamꝰ. dã pnantes suã pristinã
uitã & miserabilẽ errorem qͦse arbitrabantur peccła dĩ facere.: quicquid in qui¬
&a temeritate faciebant. Quitamꝰ ad hanc sanitatem ñ ꝑducerent᷑. nisilegũ istarũ
quȩ tͥ displicent uinculis. tama fren&ici ligarent᷑. Quid illud alterũ genꝰ morbigra¬

Expanded text:
ualere posset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro malo redderemus. si ualere posset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum periculosis febribus phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne tunc potius malum pro malo redderet, si eum sic ire permitteret, quam si corripiedumque curaret? et tamen ei tunc molestissimus et aduersissimus uideretur, quando utilissimus et misericordissimus extitisset; sed plane salute reparata tanto uberius ei gratias ageret, quanto sibi eum minus pepercisse sensisset. o si possem tibi ostendere, ex ipsis Circumcellionibus quam multos iam catholicos manifestos habeamus damnantes suam pristinam uitam et miserabilem errorem. quo se arbitrabantur pro ecclesia dei facere, quicquid inquieta temeritate faciebant! qui tamen ad hanc sanitatem non perducerentur, nisi legum istarum, quae tibi displicent, uinculis tamquam phrenetici ligarentur. quid illud alterum genus morbi gra
Abbreviated transcription (Latin):
impiorũ qͥ eiꝰ tam lenem ammonitionẽ & pat̾na flagella contẽpserint: ac sic ipsa cogi¬
tatione dociles facti. ñ incalũ pnis & fabulis humatiis. s indiuinis libris ꝓ missam
ꝑ oms gentes inuenirent eccłam. quã suis oculis reddi conspicerent. in quib & xp̃m
uti in uidere debebam. ut collegas meos ab huiꝰ modi pat̾na diligentia r
ꝑ quã factũ e. ut multos uideamꝰ accusare suã pristinã cecitatẽ. qui cũ suꝑ celos exalta¬
tũ xp̃m &iam ñ uidentes credebant. głam̃ tam̃ eiꝰ suꝑ omem t̾ram &iam uidentes
uant. cũ ꝓphaeta utrũq una sententia tanta manifestatione cõplex
dicens : exaltare suꝑ celos ds. & suꝑ omem t̾ram gła tua. Istos gͦ atroces quondã ini
si sic contẽpneremus & toleraremꝰ ut nichil omino quod ad eos t̾rendos corrigendos ue¬

Expanded text:
impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paterna flagella contempserint, ac sic ista cogiimpiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paterna flagella contempserint, ac sic ista cogitatione dociles facti non in calumniis et fabulis humanis sed in diuinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, quam suis oculis reddi conspicerent, in quibus et Chsaluti- inuidere debebam, ut collegas meos ab huius modi paterna diligentia reuocarem, per quam factum est, ut multos uideamus accusare suam pristinam caecitatem? qui cum super caelos exaltatum Christum etiam non uidentes credebant, gloriam tamen eius super omnem terram etiam uidentes negabant, cum propheta utrumque una sententia tanta manifestatione complexus sit dicens: Exaltare super caelos, deus, et super omnem terram gloria tua. Istos ergo atroces quondam inimsi sic contemneremus et toleraremus, ut nihil omnino, quod ad eos terrendos ac corrigendos
Abbreviated transcription (Latin):
il ettissimo fr̃i uincentio. augustinꝰ. Accepi ȩpłam. quã tuã ee. ñ mͥ incredibile uisũ e.
tulit enĩ eam quẽ catholicũ xp̾ianũ ẽẽ. constar&. qui ut opinor mͥ m̃tiri audere
ñ poss&. S a si forte ñ sunt literȩ tuȩ . ego ei qͥ scripsit rescribendũ putaui nunc ine
potius qui&is ẽẽ. auidũ & p&entem : quã tunc cũ me adolescentẽ uiuo ad huc rogato cui
correttione gaudemus. qui tã ueracit᷑ unitatẽ catholicã tenent atq defendunt.
a pristino errore se liberatos eẽ. l&antur: ut eos cũ magna gratulatione
qͥ tam̃ nescio qua ui consu&udinis nullo mͦ mutari in melius cogitarent. nisi hocter¬
rore perculsi : sollicitã m̃tem ad consi derationẽ ueritatis in tenderent. neforte siñ
piusticia s ꝓ ꝑuersitate & p̃sumꝑtione hominũ ipsas temporales molestias infructu¬
osa & uana tolerantia paterent᷑. apud dm̃ postea ñ inuenirent. nisi debitas penas

Expanded text:
ILECTISSIMO FRATRI VINCENTIO AUGUSTINUS. Accepi epistulam, quam tuam esse non mihi incredibile uisum est; adtulit enim eam, quem catholicum Christianum esse constaret, qui, ut opinor, mihi mentiri audere non posset. sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei, qui scripsit, rescribendum putaui nunc me potius quietis esse auidum et petentem quam tunc, cum me adulescentem uiuo adhuc Rogato, cui correctione gaudemus, qui tam ueraciter unitatem catholicam tenent atque defendunt et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. qui tamen nescio qua ui consuetudinis nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi sollicitam mentem ad considerationem ueritatis intenderent, ne forte, si non pro iustitia sed pro peruersitate et praesumptione hominum ipsas temporales molestias infructuosa et uana tolerantia paterentur, apud deum postea non inuenirent nisi debitas poenas