comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alii int̾pretati sunt auferat᷑. alii uero extollat᷑. unũ
uerbũ grecũ sicut unicuiq uisum ẽ transferentes quas
ibi positũ ẽ anthanerete. Sed qui dixerunt tollatur.
& qui dixerunt auferat᷑: ñ usq adeo dissonant. Collat᷑
enĩ magis habet consuctudo ita dici ut auferat᷑ & ñ
sit: quã ita ut altius elcuet᷑. Auferat᷑ uero prorsus ñ
Extollat᷑ autem nihil nisi ut altius cleuet᷑. Quod
quidem cũ in malo ponit᷑ suꝑbiã solet significare. sicuti
est. In tua sapientia noli extolli. In bono autẽ ad hono¬
rẽ ꝑtinet ampliorẽ. uel cũ aliquid eleuat᷑: sicuti est.
in noctib extollite manus ur̃as in sc̃a. & benedicite dñm
Hic ergo si auferat᷑ dictũ intellexerimꝰ. quid erit donec
auferatur luna nisi efficiatur ut ñ sit. Fortassis enĩ
hoc intelligi uoluit nc ulterius sit mortalitas. quando
nouissima mimica destruet̾ mors: ut pacis abundantia
usq ad hoc ꝑducat᷑ nequid resistat felicitati iustoꝵ ex in¬

Expanded text:
xtollatur, unum verbum Graecum, sicut unicuique visum est, transferentes, quod ibi positum est ἀνταναιρεθῇ. Sed qui dixerunt tollatur, et qui dixerunt auferatur, non usque adeo dissonant. Tollatur enim magis habet consuetudo ita dici, ut auferatur, et non sit, quam ita ut altius elevetur. Auferat vero prorsus aliextollatur autem nihil nisi ut altius elevetur. Quod quidem cum in malo ponitur, superbiam solet significare; sicuti est: In tua sapientia noli extolli . In bono autem ad honorem pertinet ampliorem, velut cum aliquid elevatur; sicuti est: In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Dominum . Hic ergo si auferatur dictum intellexerimus, quid erit donec auferatur luna, nisi efficiatur ut non sit? Fortassis enim hoc intelligi voluit, ne ulterius sit mortalitas, quando novissima inimica destruetur mors : ut pacis abundantia usque ad hoc perducatur, ne quid resistat felicitati beatorum ex in
Abbreviated transcription (Latin):
eos ctiã ad alias oues quȩ ñ essent ex ueteri populo isi ł
de quib dicit. Habco alias oues quę non sunt de hoc ouili
oportet me & ĩpsas adducere. ut sit unus gręx & unus pa

Expanded text:
eos etiam ad alias oves quae non essent ex veteri populo Israel, eos etiam ad alias oves quae non essent ex veteri populo Israel, de quibus dicit: Habeo alias oves quae non sunt ex hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut s
Abbreviated transcription (Latin):
id est has generationes ñ cuident᷑ apparet. nisi quia
merito sensus ille pręlatus ẽ ut tamquã exponendo
quid dixerit lunã secutus adiungeret generationes ge
lud quod factũ est ꝑ uidicẽ gedeon de xp̃o id habere fi¬
nem. Petiit quippe ille signũ a dño. ut in arca positum
solũ uellus conplueret᷑. & sicca esset arca: & rursũ solũ
uellus siccũ esset & conplueret᷑ area. Et ita factũ est.
Quod significauit tamquã in area in toto orbet̾rarũ
unde iã dixit. Non sũ missus nisi ad oues quę perieratĩ
domus isrł Ibi matrẽ de qua formã scrui acciperet in
qua hominib apparẽręt clegit. ibi discipulos quib hoc
idem pręcepit dicens in uiã gentiũ ne abieritis. & in ci¬
uitates samaritanoꝵ ñ introieritis. ite primũ adoues
quȩ perierant domus isrł. Cũ dicit ite primũ ad illas.
ostendit & postea cũ iam esset area compluenda ituros

Expanded text:
id est, has generationes, non evidenter apparet; nisi quia id est, has generationes, non evidenter apparet; nisi quia merito sensus ille praelatus est, ut tanquam exponendo quid dixerit lunam, secutus adjungeret, generationes gelud quod factum est per judicem Gedeon, de Christo id habere finem. Petiit quippe ille signum a Domino, ut in area positum solum vellus complueretur, et sicca esset area; et rursum solum vellus siccum esset, et complueretur area; et ita factum est . Quod significavit, tanquam in area in toto orbe terrarum, unde etiam dixit: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Ibi matrem de qua formam servi acciperet, in qua hominibus appareret, elegit; ibi discipulos quibus hoc idem praecepit, dicens: In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis: ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Cum dicit, Ite primum ad illas, ostendit et postea, cum jam esset area compluenda, ituros
Abbreviated transcription (Latin):
eminet De quo hȩc similitudo adhibita ẽ. sicut adbi¬
bet etiã de terrestrib ꝑetra. leo. agnus. honio habcis
duos filios. Et cȩtera. Ergo humiliato caluomniato¬
re pmanet eu sole. quia uicto diabolo ꝑ resurnictionẽ
sedet ad dexterã patris ubi iã non morit᷑. sed mors
ei ultra ñ dominabit᷑. Et hoc ante lunã tamquã
primogenitꝰ a mortuis prȩcedens ęccłam mortaliũ
decessione ac successione transeuntẽ Ipsae sunt gene¬
rationes generationũ. aut forte quia generationes st̃
quib generam̾ mortalit̾. generationes aut̃ generatio
le antecessit ut ꝑmaneret ante lunã primogenitꝰ ex
mortius. Dane quod est in greco gennas geneon. nr̃i¬
nonnulli interpretati sunt ñ generationes sed genera¬
tionis generationũ. quia geneas ambiguus casus ẽ in
greco. & utrũ genitiuus singularis sit tesgeneas id ẽ
huius generationis. an accusatiuus pluralis tasgeneas

Expanded text:
eminet sol, de quo haec similitudo adhibita est; sicut adhieminet sol, de quo haec similitudo adhibita est; sicut adhibetur etiam de terrestribus, petra, leo, agnus, homo habens duos filios, et caetera. Ergo humiliato calumniatore permanet cum sole; quia victo diabolo per resurrectionem, sedet ad dexteram Patris , ubi jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Et hoc ante lunam, tanquam primogenitus a mortuis praecedens Ecclesiam, mortalium decessione ac successione transeuntem. Ipsae sunt generationes generationum. Aut forte quia generationes sunt, quibus genle antecessit, ut permaneret ante lunam, primogenitus ex mortuis. Sane quod est in graeco γενεας γενεῶν, nonnulli interpretati sunt, non generationes, sed generationis generationum: quia γενεας ambiguus est casus in graeco, et utrum genitivus singularis sit τῆς γενεᾶς, id est, hujus generationis, an accusativus pluralis τὰς γενεάς,
Abbreviated transcription (Latin):
principio erat uerbũ. Ded ꝑ lunꝗ̃ maluit significare
incrementa defectusq mortaliũ Deniq cũ dxisset aute
lunã. uolens quodammꝰ exponere pro qua re lunã po¬
suerit generationes inquit generationũ. Camquã dice¬
ret. Ante lunã. id est ante gencrationes generationũ
quę transcunt decessione ac successionȩ mortaliũ. tãquã
detrimentis incrementisq lunarib. Nc ꝑ hoc quid me¬
lius intelligit᷑ ꝑmanere antę lunã. nisi om̃ia mortalia
unmortalitate prȩcederet. Quod etiã sic ñ inconue¬
nienter accipi potest. ut qm̃ humiliato calumniatore
sedet ad dexterã patris hoc sit ꝑmanere cũ sole. Splen¬
dor enĩ aet̾nȩ głe intelligit᷑ filius: tamquã sol sit pat᷑
& splendor eius filius eu. sed sicut ista dici possunt
de inuisibili substantia creatoris. ñ sicut de ista iusibili
ercatura i qua sunt corpora cȩlestia quo illustris soi

Expanded text:
principio erat Verbum. Sed per lunam significare principio erat Verbum. Sed per lunam significare maluit incrementa defectusque mortalium. Denique cum dixisset, ante lunam; volens quodammodo exponere pro qua re lunam posuerit, generationes, inquit, generationum: tanquam diceret, Ante lunam, id est ante generationes generationum, quae transeunt decessione et successione mortalium, tanquam decrementis incrementisque lunaribus. Ac per hoc quid melius intelligitur permanere ante lunam, nisi omnia mortalia immortalitate praecedere? Quod etiam sic non inconvenienter accipi potestole. Splendor enim aeternae gloriae intelligitur Filius ; tanquam sol sit Pater, et splendor ejus Filius ejus; sed sicut ista dici possunt de invisibili substantia Creatoris: non sicut de ista visibili creatura, in qua sunt corpora coelestia, quorum illustrius
Abbreviated transcription (Latin):
Uel ꝑmanebit cũ sole ic enĩ melius int̃pretandũ
quidã nr̃i putauerunt. quod in greco ẽ symparamenim.
Quod si latine uno uerbo dici posset. conꝑmanebit di¬
tem sententia exprimeret᷑. dictũ est ꝑmanebit cũ sole.
Rihil est cnĩ aliud conꝑmanebit soli quã ꝑmanere cũ
sole. Quid aut̃ magnũ est ꝑmanere cũ sole ei ꝑ quem
facta sunt om̃ia. & sine quo factũ est nihil. nisi quia
hec ꝓphetia propt̃ cos pręmissa est qui putant religionẽ
nominis xp̃iam usq ad certũ tempus in hoc scło uicturã
& postea ñ futurã. Permanebit ergo cũ sole quandui
sol orit᷑ & occidit. hox ẽ quandui tempora ista uoluunt᷑
ro adiungit. & ante lunã generationis generationũ
potuit dicere & ante solẽ id est & cũ sole & ante solem.
quod intelligeret᷑ & cũ temporib & ante tempora. Qđ
ergo tempus antecedit. acternũ est. Et hoc uere ha¬
bendũ est acternũ. quod nullo tempore uariat᷑. sicut in

Expanded text:
ermanebit cum sole. Sic enim melius interpretandum quidam nostri putaverunt, quod in graeco est συμπαραμενεῖ. Quod si latine uno verbo dici posset, compermanebit ditem sententia exprimeretur, dictum est, permanebit cum sole. Nihil est enim aliud compermanebit soli, quam permanebit cum sole. Quid autem magnum est permanere cum sole ei per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil ; nisi quia haec prophetia propter eos praemissa est, qui putant religionem nominis christiani usque ad certum tempus in hoc saeculo victuram, et postea non futuram? Permanebit ergo cum sole, quamdiu sol oritur et occidit: hoc est, quamdiu tempora ista volvuntur, ro adjungit, Et ante lunam, generationes generationum: potuit dicere, Et ante solem, id est, et cum sole, et ante solem; quod intelligeretur, Et cum temporibus, et ante tempora. Quod ergo tempus antecedit, aeternum est: et hoc vere habendum est aeternum, quod nullo tempore variatur, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
pauperib. & pauꝑ dĩ non fuero: nihnil mibi ꝓdest La¬
ritas enĩ non inflat᷑. Non ẽ uera karitas dĩ in eo.
płm dĩ. quia ñ sunt pauperes dĩ. Pauperes quippe dĩ
dicunt. Nos autẽ non sp̃m huiꝰ mundi accepimꝰ.
sed sp̃m qui ex dõ est: ut sciamus quę a dõ donata st̃
nobis. Nã cũ & inisto psalmo ꝓpt̾ suscepti hominis sa¬
cramentũ quo uerbũ caro factu est dicat᷑ dõ patri regi.
iustitiã tuã da filio regis. nolunt isti sibi dari iustitiã.
sed a seipsis cã se habere confidunt. Ignorantes ciũ dĩ ui¬
stitiã & suã uolentes constituere. iustitis dĩ ñ sunt sub¬
sui: quia ñ sunt humiles sed suꝑbr. Ueniet ergo ille ui¬
dicare popłm dĩ in iustitia. & pauperes dĩ in iudicio. &
iudicio discernet a diuitib eoꝵ pauperes suos. sed quos
pauꝑtate sua fecit diuites suos. Clamat ei quippe popłs
pauꝑ. Iudica me css. & discerne causã mcã de gente non

Expanded text:
pauperibus, et pauper Dei non fuero, nihil mihi prodest. Chapauperibus, et pauper Dei non fuero, nihil mihi prodest. Charitas enim non inflatur ; nec est vera Dei charitas in eo qpulum Dei, quia non sunt pauperes Dei. Pauperes quippe Dei dicunt: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Nam cum et in isto psalmo, propter suscepti hominis sacramentum quo Verbum caro factum est , dicatur Deo Patri regi, Justitiam tuam da filio regis; nolunt isti sibi dari justitiam, sed a semetipsis eam habere confidunt. Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subsui; quia non sunt humiles, sed superbi. Veniet vero ille judicare populum Dei in justitia, et pauperes Dei in judicio: et eo judicio discernet a divitibus eorum pauperes suos; sed quos paupertate sua fecit divites suos. Clamat ei quippe populus pauper: Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non
Abbreviated transcription (Latin):
petitionis ubi sanc demonstrat popłm dĩ pauperẽ esse
debere. id est ñ suꝑbũ sed humilẽ. Beati enĩ pauperẽ¬
sp̃u. qm̃ ipsoꝵ est regnũ cęlorũ. Qua pauꝑtate ẽtiã
sc̃s iob pauꝑ fuit. & ante quã illas magnas t̾renas
diuitias amisisset. Quod ideo cominemorandũ putaui.
quia sunt quidã qui facilius omnia sua pauperib distrĩ¬
buunt. quã ipsi pauperes dĩ fiant. Inflati sunt enĩ iac¬
tantia. qua putant c̃ec̃ sibi tribuendũ ñ gr̃ȩ di quod
bene uiuunt. & ideo iã nec bene uiuunt. Quantacũq
bona opera facere uideant᷑: de suo quippe se habere pu
tant. & głant᷑ quasi non acceperint diuites sui ñ pau¬
peres dĩ. abundantes sibi ũ egentes dõ. Sed ait apłs.
Si distribuero omma mea pauperib. & tradidero cor¬
pus meũ ut ardcã. Karitatẽ autẽ non habcã. nbul mͥ
prodest. Tamquã si diceret. Si distribuero omnia mea

Expanded text:
petitionis. Ubi sane demonstrat populum Dei pauperem esse petitionis. Ubi sane demonstrat populum Dei pauperem esse debere, id est, non superbum, sed humilem. Beati enim paupere est regnum coelorum . Qua paupertate etiam beatus Job pauper fuit, et antequam magnas illas terrenas divitias amisisset. Quod ideo commemorandum putavi, quoniam sunt quidam qui facilius omnia sua pauperibus distribuunt, quam ipsi pauperes Dei fiant. Inflati sunt enim jactantia qua putant sibi esse tribuendum, non gratiae Dei, quod bene vivunt; et ideo jam nec bene vivunt, quantacumque bona opera facere videantur. De suo quippe habere se putant, et gloriantur quasi non acceperint : divites sui, non pauperes Dei; abundantes sibi, non egentes Deo. Sed ait Apostolus: Si distribuero omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Tanquam si diceret: Si distribuero omnia mea
Abbreviated transcription (Latin):
Et quod dictũ ẽ enarrant. repetitũ c̃ annuntiant
Istę aut̃ repetitiones multũ eloquia diuna cõmendant
siue cadẽ uerba siue aliis uerbis eadẽ sententia repe¬
tatur. Et maxime reperiunt᷑ in psalmis. & in eo gene¬
re sermonis quo animi ẽ mouendus affectus. Deuide
sequit᷑. Iudicare popłm tuũ in tua iustitia. & pauperc̃
tuos in iudicio. Rex pat̾ regi filio ad quã rẽ dedit iudi¬
ciũ suũ & iustitiã suã satis ostendit᷑. cũ dicit: iudicare
ꝑopłm tuũ in iustitia. id est ad iudicandũ popłm tuũ
Talis locutio ẽ apud salomonẽ. Prouerbia salomonis
filii dauid scire sapientiã & disciplinã. Hoc est. P rouer¬
bia salomonis ad sciendã sapientiã & disciplinã. Ita u¬
diciũ tuũ da iudicare popłm tuũ. id est iudiciũ tuũ da
ad iudicandũ popłm tuũ. Quod aut̃ ait prius popłim
tuũ. hoc ait posterius pauperes tuos. Et quod prius¬
ait in iustitia. hoc c̃ posterus in iudicio: more illo re¬

Expanded text:
et quod dictum est, enarrant; repetitum est, annuntiat. Istae autem repetitiones multum eloquia divina commendant; sive eadem verba, sive aliis verbis eadem sententia repetatur: et maxime reperiuntur in Psalmis; et in eo genere sermonis quo animi est movendus affectus. 3. Deinde sequitur: Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio. Rex Pater regi Filio ad quam rem dedit judicium suum et justitiam suam satis ostenditur, cum dicit, Judicare populum tuum in justitia, id est, ad judicandum populum tuum. Talis locutio est apud Salomonem: Proverbia Salomonis, filii David, scire sapientiam et disciplinam ; hoc est, Proverbia Salomonis, ad sciendam sapientiam et disciplinam. Ita, judicium tuum da, judicare populum tuum; id est, judicium tuum da, ad judicandum populum tuum. Quod autem ait prius, populum tuum; hoc ait posterius, pauperes tuos: et quod ait prius, in justitia; hoc posterius, in judicio; more illo re
Abbreviated transcription (Latin):
imnus. & benedicit᷑ dñs as̃ isrł. Implet᷑ enĩ quod adͥ
illã sterilẽ dictũ est: Et qui eruit te: ipse as isrł uni
non possent dicere in acternũ & in ȩternũ act̾ni. Qua¬
si. enĩ aliud dictũ sit in ȩtcrnũ & aliud iscłm ita sonat

Expanded text:
hymnus, et benedicitur Dominus Deus Israel. Impletur enim quod ad hymnus, et benedicitur Dominus Deus Israel. Impletur enim quod ad illam sterilem dictum est, Et qui eruit te, ipse Dominus, Deunon possent dicere, in aeternum, et in aeternum aeterni? Quasi enim aliud dictum sit, in aeternum, et aliud in saeculum, ita sonat:
Abbreviated transcription (Latin):
nomen eius benedictũ in scła. ante solẽ ꝑmanet nom̃
eus. Per solẽ tempora significata sunt. Ergo in et̃¬
nũ ꝑmanet nomen cius. Neternũ enĩ antecedit tẽ¬
pora. nec claudit᷑ tẽpore. Et benedicent᷑ in ipso om̃s
tribus terrę. In ipso quippe implet᷑ quod ꝓmissum ẽ
abrabae. Non enĩ dicit in seminib tamquã in mul¬
tis. sed tamquã in uno. & semini tuo quod est xp̃c.¬
Abrahe dicit᷑. In semine tuo benedicent᷑ om̃s tribus
terrę. Heq filii carnis sed filii ꝓmussionis de putan¬
tur in semine. Om̃s gentes magnificabunt cũ. Tã¬
quã exponendo repetitũ est quod supradictũ est.
Quia enĩ benedicent᷑ in eo. magnificabunt eum ñ
ipsi faciendo ut magnus sit qui ꝑ scipsũ magnus ẽ
sed laudando & magnũ fatendo. Dic enuĩ magnificamꝰ
dm̃. sic etiã dicinus sc̃ificet᷑ nomen tuũ. quod scmper¬
utiq sc̃m est. Denedictus dñs ds isrł. qui facit mira¬
bilia solus. Consideratis omnib supradictis eructat᷑

Expanded text:
nomen ejus benedictum in saecula: ante solem permanet nomen ejus. Per solem tempora significata sunt: ergo in aeternum permanet nomen ejus; aeternum enim antecedit tempora, nec clauditur tempore. Et benedicentur in ipso omnes tribus terrae. In ipso quippe impletur quod promissum est Abrahae. « Non » enim « dicit, In seminibus, tanquam in multis; sed tanqua In semine tuo benedicentur omnes tribus terrae » . « Neque filii carnis, sed filii promissionis deputantur in semine » . « Omnes gentes magnificabunt eum. » Tanquam exponendo repetitum est quod supra dictum est. Quia enim benedicentur in eo, magnificabunt eum: non ipsi faciendo ut magnus sit, qui per seipsum magnus est; sed laudando et magnum fatendo. Sic enim magnificamus Deum; sic etiam dicimuss. 18. Benedictus Dominus, Deus Israel, qui facit mirabilia solus. Consideratis omnibus supra dictis eructatur
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ popło dĩ. id est pauperib dĩ: ñ illis sed cũ illis reg¬
nare cupientes. Iili quoq ñ dicant. ego sũ pauli. ego
aut̃ apollo. ego cephȩ. sed om̃s dicant. Ego sum xp̃i
ita leuare oculos in montes unde auxiliũ ueniat sibi.
ut tam̃ auxiliũ suũ ñ sperent a montib sed a dño qͥ
fecit cȩlũ & terrã Potest & sic conuenientissime in.¬
telligi suscipiant montes pacẽ popło: ut pacẽ intelligamꝰ
in reconciliatione qua dõ reconciliam. Montes quippe cã
suscipiunt popło cuis. Hoc apłs ita testat᷑. Uetera tran¬
sicrunt. ecce facta st̃ noua. Om̃ia aut̃ ex dõ. qui recon

Expanded text:
pacem populo Dei, id est, pauperibus Dei; non illis, sed cum illis regpacem populo Dei, id est, pauperibus Dei; non illis, sed cum illis regnare cupientes. Illi quoque non dicant, Ego sum Pauli, ego sum Apollo, ego vero Cephae; sed omnes diita levare oculos in montes unde veniat auxilium sibi, ut tamen auxilium suum non sperent a montibus, sed a Domino qui fecit coelum et terram . 6. Potest et sic convenientissime intelligi, Suscipiant montes pacem populo, ut pacem intelligamus in reconciliatione qua Deo reconciliamur: montes quippe eam suscipiunt populo ejus. Hoc Apostolus ita testatur: Vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo, qui rec
Abbreviated transcription (Latin):
de colles pacẽ: Utrisq enĩ iustitia & utrisq par neces¬
saria est. Et fieri potest. ut alio nomine pax appella¬
ta sit ipsa iustitia. Hec s̃ enĩ uera pax. ñ qualẽ inuis¬
tͥi inter se faciunt. An potius cũ distinctione non c̃.¬
temuenda intelligendũ ẽ quod ait. montes pacẽ. & col¬
les iustitiã. Excellentes quippe in ęccłia paci debent
ugilanti intentione consulere. ne ꝓpt̾ suos honores
suꝑbe agendo scismata faciant unitatis compage disrup¬
ta. Colles autẽ ita eos imitando & obȩdiendo subseqͥnt᷑.
ut eis xp̃m anteponant. ne maloꝵ montiũ qm̃ uident᷑
excellere uana auctoritate seducti se a xp̃ianitate dis¬
rumpant. Ideo dictũ est. Suscipiant montes pacẽ popło.
Dicant quidem. Inutatores mei estote. sicut & ego .xp̃i.¬
Hicant etiã Nũquid paulus ꝓ uobis crucifixus est:
Aut in nomine pauli baptizati estis: Ita suscipiant

Expanded text:
et colles pacem? Utrisque enim justitia, et utrisque pax neceset colles pacem? Utrisque enim justitia, et utrisque pax necessaria est: et fieri potest ut alio nomine pax ap pellata sit ipsa justitia; haec est enim vera pax, non qualem injusti inter se faciunt. An potius cum distinctione non contemnenda intelligendum est quod ait, Montes pacem, et colles justitiam? Excellentes quippe in Ecclesia, paci debent vigilanti intentione consulere; ne propter suos honores superbe agendo schismata faciant, unitatis compage disrupta. Colles autem ita eos imitando et obediendo subsequantur, ut eis Christum anteponant; ne malorum montium, quoniam videntur excellere, vana auctoritate seducti, se a Christi unitate disrumpant. Ideo dictum est: Suscipiant montes pacem populo. Dicant quidem: Imitatores mei estote, sicut et ego Chri. Dicant etiam: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ita suscipiant
Abbreviated transcription (Latin):
ligi. sicut est quod ait. relinquitis grauiora legis mise¬
ricordiã & iudiciũ. & illud quod hieremias dicit: Faciens
diuitias suas ñ cũ iudicio. Non ait faciens diuitias su¬
as prauo iniustoue iudicio. uel ñ cũ iudicio recto aut
iusto. sed ñ cũ udicio. iudiciũ non appellans nisi quod
Nimirũ h sunt: quos alius habet psalmꝰ pusillos cum
maiorib Isti quippe montes exultauerunt ut arictes. &
isti colles sicut agni ouiũ in exitu isrł ex aegipto. id est
in popłi cdĩ liberatione ab huius scłi seruitute. Excellen¬
ti ergo sc̃itate enunentes in aeccła montes sunt qui sut¬
idonei. & alios docere sic loquendo ut fidelit instruant᷑.
sic uiuendo ut salubrit imutent᷑. Colles aut̃ sunt illoꝵ
excellentiã sua obędientia subsequentes. Quarc ergo
montes pacẽ & colles iustitiã. An forte nihil interes¬
set etiasi ita diceret᷑. suscipiant montes iustitiã popło.

Expanded text:
ligi; sicut est quod ait Relinquitis graviora Legis, miseligi; sicut est quod ait Relinquitis graviora Legis, misericordiam, et judicium . Et illud quod Jeremias dicit: Faciens divitias suas non cum judicio . Non ait, Faciens divitias suas pravo injustove judicio, vel non cum judicio recto aut justo; sed, non cum judicio: judicium non appellans, nisi quod Nimirum ergo hi sunt quos alius habet psalmus: Pusillos cum magnis. Isti quippe montes exsultaverunt sicut arietes, et isti colles sicut agni ovium, in exitu Israel ex Aegypto , id est in populi Dei liberatione ab hujus saeculi servitute. Excellenti ergo sanctitate eminentes in Ecclesia, montes sunt; qui idonei sunt et alios docere , sic loquendo ut fideliter instruantur, sic vivendo ut salubriter imitentur: colles autem sunt illorum excellentiam sua obedientia subsequentes. Quare ergo montes pacem, et colles justitiam? An forte nihil interesset, etiamsi ita diceretur: Suscipiant montes justitiam populo,
Abbreviated transcription (Latin):
prius ponens iudiciũ deinde iustitiã. prius iustitiã po¬
suit deinde iudiciũ dicens. iudicare popłm tuũ in iusti¬
tia &e pauperes tuos in iudicio. magis ostendit iudicum
se appellasse iustitiã. nilil interesse demonstrans quo or¬
dine ponat᷑. cũ idem significat. Solet enĩ dici iudiciũ
prauum quod inustũ est. Iustitiã uero iniquã uel in¬
ustã dicere non solemus. Si enĩ praua & iniusta erit.
nec iustitia iã dicenda est. P roinde ponendo iudiciũ idq
iustitię nomine repetendo. uel ponendo iustitiã & eã
iudicii nomine repetendo: satis ẽdocet proprie se appeb¬
lare uidiciũ quod ꝓ iustitia pomi solet. id est quod in
male iudicando intelligi non potest. Ulbi enĩ dñs dicit
nolite uidicare ꝑsonalit. sed rectũ udiciũ udicate. os¬
⁊ endit ee posse prauũ uidiciũ cũ dicit. rectũ iudiciũ u¬
dicate. Deniq illud uetat. hoc pręcipit. Cũ uero sine ul¬
la adiectione dicit iudiciũ. continuo iustũ uult intel¬

Expanded text:
s justitiam posuit, deinde judicium, dicens, Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio; magis ostendit judicium se appellasse justitiam, nihil interesse demonstrans quo ordine ponatur, cum idem significet. Solet enim dici judicium pravum quod injustum est; justitiam vero iniquam vel injustam dicere non solemus. Si enim prava, et injusta erit; nec justitia jam dicenda est. Proinde ponendo judicium, atque justitiae nomine repetendo; vel ponendo justitiam, et eam judicii nomine repetendo, satis edocet proprie se appellare judicium quod pro justitia poni solet, id est, quod in male judicando intelligi non potest. Ubi enim Dominus dicit, Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate , ostendit esse posse pravum judicium, cum dicit, Rectum judicium judicate: denique illud vetat; hoc praecipit. Cum vero sine ulla adjectione dicit judicium, continuo justum vult intel
Abbreviated transcription (Latin):
uice iugũ disciplinȩ. habẽnas regiminis exaltante animositate
disrupit. Qbi c̃ nunc: Ecce captiuus clamat. Dñc. qͥs similis
tibi. Uolui esse puerse similis tͥ. & factus sũ similis pecori

Expanded text:
vice jugum disciplinae, hab nas regiminis exaltan e animositate vice jugum disciplinae, hab nas regiminis exaltan e animositate disrupit; ubi est nunc? Certe captivus clamat: Domine, quis similis tibi? Volui esse per
Abbreviated transcription (Latin):
bita tetigisti. Ideo arbor illa appellata ẽ scientia dmnoscen¬
di boni ce mali. ñ quia inde talia quasi poma pendebant. ses
quicquid esset arbor illa cuiuslibet pomi. ciuiuslibet fructꝰ
esset ideo sic uocata est: quia homo qui nollet bonũ a ma¬
lo discernere ꝑ prȩceptũ discreturus erat ꝑ experimentũ.
ut tangendo uetitũ inueniret suppliciũ. Quare aut̃ te¬
tigit fr̃s mei: Quid illi dcerat: Dicat᷑ mͥ. Quiad illi dẽ¬
erat in paradiso constituto. in media opulentia medusq de¬
liciis. cui magnę delicias erant ipsa uisio di. cuiꝰ faciẽ quasi
inimici timuit post peccatũ. Quid illi decrat ut tangeret.
nisi quia sua potestate uti uoluit. prȩceptũ tũpere delecta¬
uit. ut nullo sibi dominante fieret sicut ads̃. Quia dõ nullꝰ
utiq dominat᷑. Male uagus. male prȩsumens. futurꝰ mortiuis
recȩdendo a uita iustitiae ecce soluit pręceptũ. excussit a cer¬

Expanded text:
bita tetigisti. Ideo arbor illa appellata est scientiae dignoscenbita tetigisti. Ideo arbor illa appellata est scientiae dignoscendi boni et mali , non quia inde talia quasi poma pendebant; sed quidquid esset arbor illa, cujuslibet pomi, cujuslibet fructus esset, ideo sic vocata est, quia homo qui nollet bonum a malo discernere per praeceptum, discreturus erat per experimentum; ut tangendo vetitum, inveniret supplicium. Quare autem tetigit, fratres mei? Quid illi deerat? Dicatur mihi quid illi deerat in paradiso constituto, in media opulentia, mediisque deliciis; cui magnae deliciae erant ipsa visio Dei, cujus faciem quasi inimici timuit post peccatum? Quid illi deerat, ut tangeret, nisi quia sua potestate uti voluit, praeceptum rumpere delectavit; ut nullo sibi dominante fieret sicut Deus, quia Deo nullus utique dominatur? Male vagus, male praesumens, futurus mortuus, recedendo a via justitiae! ecce solvit praeceptum, excussit a cer
Abbreviated transcription (Latin):
turus ẽ tibi. siue ad lectũ cũ requiesco. siue ad mensã cũ me
reficio. sue ad balnca cũ lauo: Quia ergo nullo abs te
indiget as̃. nibil tͥ debut iuibere. Si aut̃ debuit aliqͥa uibere.
ut te quod t᷑ expedit sentires esse sub dño. ab aliqua re. phi¬
bendus eras ñ ꝓpt̃ ilius arboris malitiã. sed ꝓpt̾ tuã obȩdien¬
tiam EIon potuit cis ꝑfectus demonstrare quantũ sit bo¬
niui obedientiue. nisi cũ ꝓmibuerit ab ea to qus ñ erat mala
Sola ibi obȩdientia tenet & palmã. sola ibi mobȩdientia
inuenit penã Bonũ ẽ nolo tangas. Non enĩ ñ tangendo
moriturus es. Nũquid qͥ hinc ꝓhibuit alia subtiꝗrit :
Nonne ẽ paradisus fructuosis arborib plenꝰ: Quid iͥ decst:
Hoc nolo tangas. hinc nolo gustes. Donũ est : sed obedientia
melior est. Proinde cũ tetigeris. nũquid arbor illa malũ erit
ut moriaris. Sed mobȩdientia te subicit morti. quia ꝓbi¬

Expanded text:
turus est tibi; sive ad lectum, cum requiesco; sive ad mensam, cum me turus est tibi; sive ad lectum, cum requiesco; sive ad mensam, cum me reficio; sive ad balneas, cum lavo? Quia ergo nullo abs te indiget Deus, nihil tibi debuit jubere? Si autem debuit aliquid jubere, ut te, quod tibi expedit, sentires esse sub Domino, ab aliqua re prohibendus eras; non propter illius arboris malitiam, sed propter tuam obedientiam. Non potuit Deus perfectius demonstrare quantum sit bonum obedientiae, nisi cum prohibuit ab ea re quae non erat mala. Sola ibi obedientia tenet palmam; sola ibi inobedientia invenit poenam. Bonum est; nolo tangas. Non enim non tangendo moriturus es. Numquid qui hinc prohibuit, alia subtraxit? Nonne est paradisus fructuosis plenus arboribus? Quid tibi deest? Hoc nolo tangas; hinc nolo gustes. Bonum est, sed obedientia melior est. Proinde cum tetigeris, numquid arbor illa malum erit, ut moriaris? Sed inobedientia te subjecit morti, quia prohi
Abbreviated transcription (Latin):
alũ potestatẽ. Homo aut̃ positꝰ sub precepto audiut a dño dõ.
Noli tangere. Quid: Hanc arborẽ. Quid est enĩ illa arbor
Si bona e quare ñ tango. Si mala. quid facit in paradiso:
Frorsus ides est in paradiso. quia bona est. Sed nolo tangas.
Quare ñ tango. Quia obędientẽ te uolo non contradicentem
Serue. ad hoc serue. sea noli male serue. seruc audi prius dñi nus¬
sum. & tẽ iibentis disce consiliũ. Bona ẽ arbor. nolo tangas. Qua¬
re Quia dñs su: & serius es Hes tota causa est. Si parua
ẽ. dedignaris esse seruus: Quid aut̃ tͥ ex̃pedit nisi esse sub
año: Quom̾ cris sub dño. nisi fueris sub prȩcepto: Porro sic
expedit ⁊ esso sub dño. &e sub p̃cepto. Quid tͥ uussurꝰ erat ds̃:
Auiquid em̃ querit a te. Offer miln sacrificiũ dicturus ẽ tͥ:
Nome ipse fecit om̃a. in quib a te fecit: Obsequere mͥ dic¬

Expanded text:
illum potestatem. Homo autem positus sub praecepto, audivit a Domino Deo, illum potestatem. Homo autem positus sub praecepto, audivit a Domino Deo, Noli tangere. Quid? Hanc arborem . Quid est enim illa arbor? Si bona est, quare non tango? si mala est, quid facit in paradiso? Prorsus ideo est in paradiso, quia bona est; sed nolo tangas. Quare non tango? Quia obedientem te volo, non contradicentem. Servi ad hoc, serve; sed noli male, serve. Serve, audi prius Domini jussum, et tunc jubentis disce consilium. Bona est arbor: nolo tangas. Quare? Quia Dominus sum, et servus es. Haec tota causa est. Si parva est, dedignaris esse servus? Quid autem tibi expedit, nisi esse sub Domino? Quomodo eris sub Domino, nisi fueris sub praecepto? Porro si expedit tibi esse sub Domino, et sub pAliquid enim quaerit abs te? Offer mihi sacrificium, dicturus est tibi? Nonne ipse fecit omnia, in quibus et te fecit? Obsequere mihi, dic
Abbreviated transcription (Latin):
pauit. fame correptꝰ ẽ.: qui saturitate suꝑbus abscesserat. Er¬
go quisqͥs ita uult similis ec̃ dõ. ut ad illũ stet fortitudinemq
suã scut scriptũ est ad illũ custodiat. ñ ab illo recędat. ce
coherendo signet᷑ tamquã ex anulo cȩra. illi affixus babeat eiꝰ¬
imagine faciens qͥd dictũ est mͥ aut̃ adberere dõ bonũ est.
uere custodit imaginẽ & similitudinẽ ad quã factus ẽ. Porro aut̃
si puerse uoluerit imitari dm̃ ut quomͦ ads̃ ñ habet a quo for¬
mctur. ñ habet a quo regat᷑. sic ipse uelit sua potestate uti
ut quomͦ ds̃ nullo formante. nullo regente uiuat. quid fr̃s
restat nisi ut recȩdens ab eiꝰ calore torpescat. recedens a ueri¬
tate uanescat. recȩdens ab eo quod sũme & incomiutabiliter
ẽ in deterius mutatꝰ deficiat: Hoc diabolus fecit. Imitar
am̃ uoluit. sed ꝑuerse: ñ esse sub illius potestate. sed habere ẽtra

Expanded text:
pavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Erpavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Ergo quisquis ita vult esse similis Deo, ut ad illum stet, fortitudinemque suam, sicut scriptum est, ad illum custodiat , non ab illo recedat: ei cohaerendo signetur tanquam ex annulo cera, illi affixus habeat imaginem ejus, faciens quod dictum est, Mihi adhaerere Deo bonum est ; vere custodit similitudinem et imaginem ad quam factus est. Porro autem si perverse voluerit imitari Deum, ut quomodo Deus non habet a quo formetur, non habet a quo regatur, sic ipse velit sua potestate uti, ut quomodo Deus, nullo formante, nullo regente vivat; quid restat, fratres, nisi ut recedens ab ejus calore torpescat, recedens a veritate vanescat, recedens ab eo quod summe atque incommutabiliter est, in deterius mutatus deficiat. 7. Hoc diabolus fecit: imitari Deum voluit, sed perverse; non esse sub illius potestate, sed habere contra
Abbreviated transcription (Latin):
carnalẽ generant potus quã crtant. Iilis enim generantib ds̃
creat. Na si ita creas. quid tua mulier paritura c̃. Quid dicã:
Tu dic Ipsa dicat. quac qdđ portat ignorat. Generant tam̃ he¬
mines filios & ad solatiũ suũ & subsidiũ senectutis. Nũ qͥdđ ideo
creauit hec om̃a as. a quib sener adiuuaret᷑: Honit ergo as q̃dͥ
creat. & quale sit ꝑ eiꝰ bonitatẽ: ce quale futurũ sit ꝑ propriam¬
uoluntatẽ. Houit ds. & ordmauit om̃ia. Ut aut sit homo ali¬
quid: conuitit se ad illũ a quo creatus est. Recedendo enĩ friges¬
cit. accȩdendo feruescit. Recedendo tenebrescit. accędendo ela¬
rescit Aquo enĩ habet ut sit. apud illũ habed ut bene ei sit
Deniq filius minor qui in sua potestate uoluit habere substan¬
tiã suã quȩ illi apud patrẽ optime seruabat᷑. factꝰ suȩ potestatĩ
ꝓfectus ẽ in regionẽ longinquã. Hesit principi malo. porcos

Expanded text:
carnalem generant, potius quam creant; istis enim generantibus, Deus carnalem generant, potius quam creant; istis enim generantibus, Deus creat. Nam si tu ita creas, dic quid tua mulier paritura est. Quid dicam, Tu dic? ipsa dicat, quae quod portat ignorat. Generant tamen homines filios, et ad solatium suum, et ad subsidium senectutis. Numquid ideo creavit haec omnia Deus, a quibus senex adjuvaretur? Novit ergo Deus quod creat, et quale sit voluntatem; novit Deus et ordinavit omnia. Ut autem homo sit aliquid, convertit se ad illum a quo creatus est. Recedendo enim frigescit; accedendo fervescit: recedendo tenebrescit; accedendo clarescit. A quo enim habet ut sit, apud illum habet ut ei bene sit. Denique filius minor, qui voluit in sua potestate habere substantiam suam, quae illi apud patrem optime servabatur, factus suae potestatis, profectus est in regionem longinquam, haesit principi malo, porcos
Abbreviated transcription (Latin):
Utinã eã ꝑ suꝑbiã ñ amittamꝰ. Sed quid est ꝑ superbiam:
Uelle esse similis dõ. Quid putamus ut exclamaret captuu
dĩ quis sinulis tibi: Quȩ est ꝑuersa similitudo: Rudite
& intelligite si potestis. Credimꝰ aut̃ quod ipse qui nos posuit
hȩc uob dicere. dabit etiã uobis posse &e intelligere. Ds̃ nuillo
indiget bono. & ipse ẽ summũ bonũ. & ab ipso est om̃e bonũ. Ut
ergo boni simꝰ. dõ indigemus. Ut bonꝰ sit as̃. nob̾ non indiget.
Nec nob̾ tantũ. sed usq ad altissima quȩ fecisti magnalia. nec
ipsis clestib aut suꝑcelestib. nec suꝑ celũ cęli quod dicit᷑ indiget
as̃ ut aut melior sit aut potentior aut beatior. Quid enĩ ẽet
quiequis aluid ẽ nisi illo fecissct. Quo ergo eget abs te qui
ante te erat. & tã potens erat ut cũ tu ñ esses faceret te: Nũ¬
quid quomͦ parentes faciunt filios: Pex quandã concupiscentiã

Expanded text:
utinam eam per superbiam non amittamus! Sed quid est, per superbiam utinam eam per superbiam non amittamus! Sed quid est, per superbiam velle esse similem Deo? quid putamus, ut exclamaret captivus: Domine, quis similis tibi? quae est ista perversa similitudo? Audite, et intelligite, si potestis: credimus autem quia ipse qui nos posuit haec vobis dicere, dabit vobis etiam posse et intelligere. Deus nullo indiget bono, et ipse est summum bonum, et ab ipso est omne bonum. Ut ergo boni simus, Deo indigemus: ut bonus sit Deus, nobis non indiget, nec nobis tantum, sed usque ad altissima quae fecit magnalia, nec ipsis coelestibus, nec supercoelestibus, nec coelo coeli quod dicitur, indiget Deus, ut aut melior sit, aut potentior, aut beatior. Quid enim esset quidquid aliud est, nisi ipse fecisset? Quo ergo eget abs te qui erat ante te, et tam potens erat, ut cum tu non esses, faceret te? Numquid quomodo parentes faciunt filios? Per quamdam concupiscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
similis t Ego aut̃ ait acdã miser. & adã om̃is bomo cũ uolo
esse puerso similis tͥ. ecce quod factꝰ sũ: ut de captiuitate
ad te cdamẽ. Cui bene erat sub rege bono. captiuus factꝰ sũ
sub meo seductore. & clamo ad te. quia cecidi abs te. Et unde
abs te cecidi: Cũ quȩro esse ꝑuerse similis tͥ. Quid enĩ ds̃:
Nonne ad similitudinẽ suã nos uocat. Nonne ipse ẽ qͥ dicit.
diligite mimicos ur̃os. orate ꝓ eis qui uos ꝑsequnt᷑. benefacite
eis qui uos odert. Hec dicens. ad similitudinc̃ cdĩ nos hortat᷑
Deniq quid adiungit : Ut sitis filii patris ur̃i qui in celis ẽ
Quid enĩ ipse facit: Hoc facit certe. Qui solẽ suũ oriri fa¬
at suꝑ bonos &e malos. & pluit suꝑ iustos & inustos. Quier¬
go bene uult mimico suo. õ similis ẽ. Nec ista suꝑbia est.
sed obedientia ẽ. Quare: Quia ad iaginẽ dĩ facti sumus
Faciamꝰ inquit hominẽ ad imaginẽ & similitudinem nt̃m.
Non ergo aliquid alienũ est. si imaginẽ dĩ tenemus in nobis

Expanded text:
it Adam miser, et in Adam omnis homo, cum volo esse perverse similis tibi, ecce quid factus sum, ut de captivitate ad te clamem: cui bene erat sub rege bono, captivus factus sum sub meo seductore; et clamo ad te, quia cecidi abs te. Et unde abs te cecidi? Cum quaero esse perverse similis tibi. Quid enim? Deus nonne ad suam similitudinem nos vocat? Nonne ipse est qui dicit: Diligite inimicos vestros; orate pro eis qui vos persequuntur; benefacite eis qui vos oderunt? Haec dicens, ad similitudinem Dei nos hortatur. Denique quid adjungit? Ut sitis, inquit, filii Patris vestri qui in coelis est. Quid enim ipse facit? Hoc facit certe: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Qui ergo bene vult inimico suo, Deo similis est: nec ista superbia, sed obedientia est. Quare? Quia ad imaginem Dei facti sumus: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Non ergo aliquid alienum est, si imaginem Dei tenemus in nobis:
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ę xpianę plenis nominib complui. Alio quippe
uerbo candẽ pluuiã significauit dicens. Gutte stillan¬
tes non iã suꝑ uellus sead suꝑ terram. Quid est enin
aliud pluuia quã gutte stillantes: Ideo aut̃ gentẽ
illã uelleris nomine significari puto. uel quia exspolian¬
da fuerat auctoritate doctrine sicut ouis exspoliatur
uellere. uel quia in abcdito candẽ pluuia detinebat quã
nolebat prȩputio prȩdicari. id est incircũcisis gentib¬

Expanded text:
gratiae plenis nubibus complui. Alio quippe verbo eamdem pluviam significavit, dicens, Guttae stillantes; non jam super vellus, sed super terram. Quid est enim aliud pluvia quam guttae stillantes? Ideo autem illam gentem velleris nomine significari puto, vel quia exspolianda fuerat auctoritate doctrinae, sicut ovis exspoliatur vellere; vel quia in abdito eamdem pluviam detinebat, quam nolebat praeputio praedicari, id est, incircumcisis gentib
Abbreviated transcription (Latin):
cireũ cisionis propt̾ ueritatẽ dĩ ad confirmandas ꝓmis¬
siones patrũ: Sic pluiua descendit suꝑ uellus sicca adhuc
arra. Ded qm̃ sequit̾. gentes aut̃ suꝑ miscłia glorificare
dm̃ ut accedente tempore compleret᷑ quod ꝑ.ppħam di¬
cit popłs quẽ non cognoui seruuut mͥ. in obaiuditu auris

Expanded text:
circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Sic pluvia descendit super vellus, sicca adhuc area. Sed quoniam sequitur, Gentes autem super misericordia glorificare Deum ; ut accedente tempore compleretur quod per Prophetam dicit, Populus quem non cognovi servivit mihi: in obauditu auris
Abbreviated transcription (Latin):
tiã tuã fi¬
lio regis
Dñs ipse
in euangłio
dicit. ł at̃
non iudicat
quemquã.
sed omne iu¬
diciũ dedit
filio. Hoc
c̃ ergo. Dĩ iudiciũ tuũ regida Qui rex etiã filius c̃ regis.
quia & ds̃ pat̃ utiq rex est. Ita scriptũ est. quod rex fecit
nuptias filio suo. More aut̃ scripturs idem repetitur.
Nã quod dixit iudiciũ tuũ. hoc alit̾ dixit iustitiã tuã
Et quod dixit regi. hoc alit̾ dixit filio regis. sicut ẽ illud.
Qui habitat incȩlis irridebit eos. & dñs subsannabit eos.
Quod est qui habitat in cęlis. hoc ẽ &e dñs. & quod est ir¬
ridebit cos. hoc est & dñs subsannabit eos. Et. Celi e¬
narrant głam dĩ. & opera manuũ eius annuntiat fir¬
manicutũ. Celi repetiti sunt nomine firmamenti.
Et quod dictũ est glam cũ. repetitũ est opera maniũ eiꝰ¬

Expanded text:
iam tuam filio regis. Dominus ipse in Evangelio dicit, Pater non judicat quemquam; sed omne judicium dedit Filio : hoc est ergo, Deus, judicium tuum regi da. Qui rex etiam filius est regis, quia et Deus Pater utique rex est. Ita scriptum est, quod rex fecit nuptias filio suo . More autem Scripturae idem repetitur. Nam quod dixit, judicium tuum; hoc aliter dixit: justitiam tuam: et quod dixit, regi; hoc aliter dixit, filio regis; sicut est illud. Qui habitat in coelis, irridebit eos, et Dominus subsannabit eos . Quod est, qui habitat in coelis; hoc est, et Dominus: et quod est, irridebit eos; hoc est, subsannabit eos. Et, Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum . Coeli repetiti sunt nomine firmamenti: et quod dictum est, gloriam Dei; repetitum est, opera manuum e
Abbreviated transcription (Latin):
feni. ꝓfecto & ciuitas illa intelligenda est que in¬
scłi hiuus societate signficat. Non enuĩ prius lar
frustra cam condidit ciuitatẽ. Exaltato itaq fru¬
ctu xp̃i suꝑ libanũ id est suꝑ arbores diuturnas
& ligna imputribilia. quia ille fructus aet̾nus est.
omnis claritas hominis scđm temporalẽ scłi celsitudi¬
nẽ fęno comparat᷑. qm̃ a credentib & uitã aet̾nam
iã sperantib spernit᷑ felicitas temporalis. ut impleat᷑
quod scriptũ est omnis caro fenũ & omnis claritas
carnis ut flos fęni. fęnũ aruit. flos cecidit. uerbũ
dñi manet in act̾nũ. ibi est fructus eus exaltatus
suꝑ libanũ. Semꝑ enĩ caro fuit. & claritas carius ut
flos feni. Ded quia ñ demonstrabat᷑ quo fuerat eli¬
genda & prȩponenda felicitas. Flos fęni ꝓ magno ha¬
bet̾. Nec solũ minime contemnebat᷑. sed ẽtiã maxime
appetebat᷑ Quasi ergo tunc ista eẽ cȩperint quando¬

Expanded text:
enda est, quae saeculi hujus societatem significat: non enim frustra primus Cain condidit civitatem . Exaltato itaque fructu Christi super Libanum, id est super arbores diuturnas et ligna imputribilia, quia ille fructus aeternus est; omnis claritas hominis secundum temporalem saeculi celsitudinem feno comparatur, quoniam a credentibus et vitam aeternam jam sperantibus spernitur felicitas temporalis, ut impleatur quod scriptum est. Omnis caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni: fenum aruit, flos tus super Libanum. Semper enim caro fenum fuit, et claritas carnis ut flos feni: sed quia non demonstrabatur quae fuerat eligenda et praeponenda felicitas, flos feni pro magno habebatur; nec solum minime contemnebatur, sed etiam maxime appetebatur. Quasi ergo tunc ita esse coeperit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicant. quando morietur &e periet nomen cuis. id est
ecce ueniet tempus ut fimantur & non sint ap̃iani. sic̃
çperunt ex aliquo tempore. ita usq ad certum tempus
erunt. Sed cum ista dicunt & sine fine moriuntur.
& permanet accelesia pracdicans brachium dñi ominge¬
nerationi superuenturae. ueniet & ipse ultimnus in clari¬
tate sua. resurgent omnes mortui quisq cum̃ causa sua.
se parabuntur boni ad dexteram mali autem ad sinistrã
& confundentur qui insultabant. erubescent qui garricꝰ¬
bant. Et sic lingua mea post resurrectionem meditabi¬
tur iustitiam tuam. tota die laudem tuam. cum con¬
fiisi fuerint. & erubuerint qui quęrunt mala mihi
N SALOMONEquidem psalmi huius titułꝰ
pręnotat᷑. sed hȩc in eo dicunt᷑ quȩ ñ possurł illi sa¬
lomoni regi isrł scđ̾m carnẽ uixta ea quę de eo sc̃a
Sscriptura loquit᷑ conuenire. dño aut̃ xp̃o aptissime

Expanded text:
qui dicant, Quando morietur, et peribit nomen ejus ; id est, qui dicant, Quando morietur, et peribit nomen ejus ; id est, Ecce veniet tempus ut finiantur, et non sint Christiani: sicut coeperunt ex aliquo tempore, ita usque ad certum tempus erunt. Sed cum ista dicunt; et sine fine moriuntur, et permanet Ecclesia, praedicans brachium Domini omni generationi superventurae. Veniet et ipse ultimus in claritate sua; resurgent omnes mortui, quisque cum causa sua: separabuntur boni ad dexteram, mali autem ad sinistram ; et confundentur qui insultabant, erubescent qui garriebant: et sic lingua mea post resurrectionem meditabitur justitiam tuam, tota die laudem tuam, sum confusi fuerint, et erubuerint qui quaerunt mihi mn Salomonem quidem psalmi hujus titulus praenotatur; sed haec in eo dicuntur, quae non possint illi Salomoni regi Israel secundum carnem, juxta ea quae de illo sancta Scriptura loquitur, convenire: Domino autem Christo aptissime
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ne solam animam redemptam putares in qua nunc
audisti unum iterum: adhuc autem inquit. Quid ad¬
huc. Adhuc autem & lingua mea tota die meditabi¬
tur. Ergo iam lingua corporalis tota die meditabit᷑
iustitiam tuam. id est in aeternitate. sine fino. Ded
quando hoc. Iam in fine sȩculi. in resurrectione corpo¬
ris. & in mutatione in angelicum statum. Unde hoc pro¬
batur quia de fine dicitur. Adbuc autem & lingua mca
tota die meditabitur iustitiam tuam. Cum confusi &¬
reueriti fuerint. & erubuerint qui quę runt mibi mala.
Quando confundentur. Quando erubescent nisi in finc
sȩculi. Duobus enim modis confundentur. aut cum credt̃
in crp̃m: aut cum uenerit xp̃c. Nam quandiu hic est
acceclesia. quandu gemit triticum inter paleas. quandu
gemunt spicae inter zizania. quandui gemunt uasa
misericordiae inter uasa irae facta in contumeliam
quandui gemit lilium inter spinas: non deerunt inimici

Expanded text:
Sed ne solam animam redemptam putares, in qua nunc Sed ne solam animam redemptam putares, in qua nunc audisti unum iterum, Adhuc autem, inquit: quid adhuc? Adhuc autem et lingua mea: ergo jam lingua corporis Tota die meditabitur justitiam tuam: id est in aeterni tate sine fine. Sed quando hoc? Jam in fine saeculi resurrectione corporis, et immutatione in angelicum statum. Unde hoc probatur quia de fine dicitur, Adhuc autem et lingua mea tota die meditabitur justitiam tuam? Cum confusi fuerint, et erubuerint qui quaerum mala mihi. Quando confundentur, quando erubescent, nisi in fine saeculi? Duobus enim modis confundentur; aut cum credent in Christum, aut cum venerit Christus. Nam quamdiu hic est Ecclesia; quamdiu gemit triticum inter paleas, quamdiu gemunt spicae inter zizania , quamdiu gemunt vasa misericordiae inter vasa irae facta in contumeliam , quamdiu gemit lilium inter spinas, non deerunt inimici
Abbreviated transcription (Latin):
lignum cui cordae supertenduntur ut resonent in su¬
periore parte habet psalterium. citbara in inferiore.
Et quia spiritus desuper. caro de terta: significari uide¬
tur per psalterium spiritus. per citharam caro. Et
quia dixerat reductiones nr̃as ab abissis terras. uniam
scđm spiritum in spe. alteram secundum corpus in re.
di eas duas. Et̃ enim ego confitebor tibi in uasis
psalmi ueritatem tuam Hoc secundum spirituo.
Quid de corpore: Psallam tibi in cithara sanctus isrł.
lterum hoc audi propter ipsum iterum & iteruo .
Crultabunt labia mea cum psallam tibi. Sed labia solent
dici & interioris hominis & exterioris. Incertum est
quomodo posita sint labia. Sequitur ergo. Et anima
mea quam redemisti. Ergo de labiis interioribus saluati
in spe. reducti ab abissis terrae in fide & karitate.
ex speotantes tamen adhuc redemptionem corporis nr̃i
quid dicimus.Iam dixit. & anima mea quam redemisti

Expanded text:
lignum cui chordae supertenduntur ut resonent, in sulignum cui chordae supertenduntur ut resonent, in superiore parte habet psalterium, cithara in inferiore. Et quia spiritus desuper, caro de terra, significari videtur per psalterium spiritus, per citharam caro. Et quia duas dixerat reductiones nostras ab abyssis terrae; unam secundum spiritum in spe, alteram secundum corpus in re; audi eas duas: Etenim ego confitebor tibi in vasis psalmi veritatem tuam. Hoc secundum spiritum: quid de corpore? Psallam tibi in cithara, sanctus Israel. 12. vers. 23, 24. Iterum hoc audi, propter ipsum iterum et iterum. Exsultabunt labia mea, cum psallam tibi. Quia labia solent dici et interioris hominis et exterioris, incertum est quomodo posita sint labia: sequitur ergo, Et anima mea quam redemisti. Ergo de labiis interioribus salvati in spe, reducti ab abyssis terrae in fide et charitate, exspectantes tamen adhuc redemptionem corporis nostri, quid dicimus? Jam dixit: Et anima mea quam redemisti.