comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
InfeliRuttunq ferent ea facta
minores. Sed uersu sequenti
consolatus est infelicem. Uincit
amor patrie. laudumq imine¬
sa cupido. Hec funt duo illa
libertas et cupiditas laudis hu¬
mane que ad facta compulit.
miranda romanos. Si ergo
pro libertate moriturorũ et pro¬
cupiditate laudum que a mor¬
t alibus expetuntur occidi a¬
patre. filii potuerunt: Quid
magnum est si prouera liber¬
tate̾ que nos ab iniquitatis et
mortis et dyaboli cominatu li¬
beros facit: nec cupiditite huã¬
narum laudum: sed caritate libe¬
randorũ hominum non a Tar¬
quinio rege:sed a demomibus et
demonum principe: non filii
occiduntur: seo Christi paupes
inter filios comput antur: Si
alius etiam romanus princeps
cognomine. Torquatus filiũ
nonscontra patriam. sed etiam
pro patria: tamen quia contra
imperiũ suum . irest conira q
imperauerat pater imperator
ab hoste prouocatus iuiuenili
ardore pugnauerat: licet uicis¬
set occidit. ne plus mali esset

Expanded text:
Infelix! utcumque ferent ea facInfelix! utcumque ferent ea facminores. Sed uersu sequenti consolatus est infelicem: Uincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Haec sunt duo illa, libertas et cupiditas laudis humanae, quae ad facta conpulit miranda Romanos. Si ergo pro libertate moriturorum et cupiditate laudum, quae a mortalibus expetuntur, occidi filii a patre potuerunt: quid magnum est, si pro uera libertate, quae nos. ab iniquitatis et mortis et diaboli dominatu liberos facit, nec cupiditate humanarum laudum, sed caritate liberandorum hominum, non a Tarquinio rege, sed a daemonibus et daemonum principe, non filii occiduntur, sed Christi pauperes inter filios conputantur? Si alius etiam Romanus princeps, cognomine Torquatus, filium, non quia contra patriam, sed etiam pro patria, tamen quia contra imperium suum, id est contra quod imperauerat pater imperator, ab hoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat, licet uicisset, occidit, ne plus mali esset
Abbreviated transcription (Latin):
maĩ gsserĩt pro huãna glã et
ciuitate terrena.
Uio ergoinagiiũ est
proissa etema celestiq¬
patria cuncta seculi huius
quamlibet iocunda blanoimẽ¬
ta contẽpnere: si pro hac tprãli
atq terrena filios Brutus potu¬
it et occidere: quos illa facere
neminem cogit. Seo certe dif¬
ficilius est filios interimere
quam quos pro ista faciẽdũ
est ea que filii congreganda
uidebantur atq seruanda: uel
donare pauperibus: uelsi exi¬
stat temptatio que io pro fide
atq iustitia fieri compellat am¬
mittere. selices enim uel nos uel
filios nrõs non diuicie terrene
faciunt: aut nobis uiuentibus
ammittende: aut nobis mor¬
tuis a quibus nescimus. uel
forte aquibus noluinus pos¬
sidende. Sed deus felices facit
qui est mentium xera opulẽ¬
tia. Bruto autem quia filios oc¬
cidit: in felicitatis partibus
testimonium etiam poeta lau¬
dator. ait enim natosq pater
noua bella mouentes ad penam
pulcra pro libertate uocauit

Expanded text:
mani gesserint pro humana gloria et mani gesserint pro humana gloria et ciuitate terrena. Quid ergo magnum est pro illa aeterna caelestiqpatria cuncta saeculi huius quamlibet iucunda blandimenta contemnere, si pro hac temporali adque terrena filios Brutus potuit et occidere, quod illa facere neminem cogit? Sed certe difficilius est filios interimere, quam quod pro ista faciendum est, ea, quae filiis congreganda uidebantur adque seruanda, uel donare pauperibus uel, si existat tentatio, quae id pro fide adque iustitia fieri conpellat, amittere. Felices enim uel nos uel filios nostros non diuitiae terrenae faciunt aut nobis uiuentibus amittendae aut nobis mortuis a quibus nescimus uel forte a quibus nolumus possidendae; sed Deus felices facit, qui est mentium uera opulentia. Bruto autem, quia filios occidit, infelicitatis perhibet testimonium etiam poeta laudator. Ait enim: Natosqne pater nona bella monenpulcra pro libertate vocabit.
Abbreviated transcription (Latin):
tint pro hamanagloria quiea
tanquam mercedem taluĩ uir¬
tutum accipere meruerunt.
Et xaleant nobis etiam hoc ad
opprimenoam superbiam̃. Ut
cum illa ciuitas inqua nobis
regnare promissum esTantũ
ab hac distet quantũ distat celũ
a terra/ a temporali leticia uita eter¬
na abĩanib lauoibus solida gła
a societate mortalium societas
angelorum: a lumine solis et
lune lumen eitis qui fecit solẽ
et lunam. Mihil sibi magnum
fecisse uideantur tante patrie
ciues: si proilla adipiscenda fece¬
runt bomi operis aliquid: uel
inala aliqua sustinuerũt cũ
illi pro hac terrena iam aceptas
fecerint tanta tanta perpessi
sint. Prelertim quia remissio
peccatorum que cuies ad eter¬
nain colligit patriam habet
aliquid cui peruinbrã quãdã
simile asillum illud romuleũ:
quo inultitudinẽ qua illa
Quã alieni a Iactantia esse debe¬
at Rani si aliꝗd fecerĩt pro dile¬
ctioẽ eterne patrie: cũ tanta ro¬

Expanded text:
rint pro humana gloria, qui eam rint pro humana gloria, qui eam tamquam mercedem talium uirtutum accipere meruerunt, et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiam, ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra, a temporali laetitia uita aeterna, ab inanibus laudibus solida gloria, a societate mortalium societas angelorum, a lumine solis et lunae lumen eius qui solem fecit et lunam, nihil sibi magnum fecisse uideantur tantae patriae ciues, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid uel mala. aliqua sustinuerint, cum illi pro hac terrena iam adepta tanta fecerint, tanta perpessi sint, praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad aeternam colligit patriam, habet aliquid, cui per umbram quandam simile fuit asylum illud Romuleum, quo multitudinem, qua illa  CAPUT XVIII. Quam alieni a iactantia esse debeant Christiani, si aliquid fecerint pro dilectione patriae aeternae, cum tanta Ro
Abbreviated transcription (Latin):
Qui pastus eius per bonos ad¬
minis tratores reipublice grati¬
us a concordibus prestaretur
quam xictis extorqueretur.
Niam quid intersit ad incolumi¬
tatem bonosq mores: ips as cer¬
te hominum dignitates quod
alii uicerunt. alii uicti sunt
omiiuo non uideo: preter illũ
glorie humane inauissimum
fastum. In quo preceperunt
mercedem suam: qui eius ĩgẽti
cupidine arserunt. et ingentia
bellagesserunt. Nunquit eĩ
illorum agri tributanon solu¬
unt: Nunquideis licet disce̾:
quod aliis non licet. Niunꝗd
uon multisenatores sunt in aliis
terris: qui Romã ne facie ꝗdem
norunt. Tolle i actantiam.
et onmes homines quid sunt
nisi homines: Quod si peruersita
seculi animitteret. ut honora¬
tiores essent quiq meliores:
nec sic pro magno haberi debuit
honor humanus: quia nullius
est ponderis fumus. Sed uta¬
mur etiam in his rebus benefi¬
cio domini dei nostri cõsideremus
quanta contẽpserint: que pertu¬
lexint: quas cupiditates subege¬

Expanded text:
qui pastus eius per bonos adqui pastus eius per bonos administratores rei publicae gratius a concordibus praestaretur quam uictis extorqueretur. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter illum gloriae humanae inanissimum fastum, in quo perceperunt mercedem suam, qui eius ingenti cupidine arserunt et ardentia bella gesserunt. Numquid enim illorum agri tributa non soluunt? Numquid eis licet discere, quod aliis non licet? Numquid non multi senatores sunt in aliis terris, qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle iactantiam, et omnes homines quid sunt nisi homines? Quod si peruersitas saeculi admitteret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; consideremus quanta contemserint, quae pertulerint, quas cupiditates subege
Abbreviated transcription (Latin):
Uantam enim pertinet
ad hane uitam morta¬
liuni que paucis ducitur et fini¬
tur quid interest sub cutus ĩpe¬
rio uiuat honio moriturus. Si illi
qui imperant ad impia et iniqua
non cogantur: Auguero aliquid
nocuenint romani gentibus: ꝗbus
subiugatis imposuerũ leges suas
Nusi quia iofactum estmgenti
Nrage bellorum: Quoosi concor¬
diter fieret: idip̃m fieret meliore
successu. Sed nulla esset glori&
triumphantiũ.neque enim et
romani non uiuebant sub legi¬
bus suis: quas ceteris inponebãt.
Nloc si fieret sinc Marte etn
Dellona: ut nec uictoria locum
haberet nemine uincente ubi
nemo pugnauerat. Rionne
romianis et ceteris gentibus una
esset eademq conditio: preserti
si mox fieret quod postea gratis¬
sime atque humanis sine factũ
est: ut omnes ad romanum
Imperiũ pertinentes societatem ac¬
ciperent ciuitatis: et romani ciues
es sent. Ac sic esset omnium qd̃
erat ante paucorum: tantum
qued plebs illa que suos agros
non haberet de publico uiueret.

Expanded text:
uantum enim pertinet ad hanc uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria locum haberet, nemine uincente ubi nemo pugnauerat: nonne Romanis et ceteris gentibus una esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum; tantum quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de publico uiueret;
Abbreviated transcription (Latin):
in ea in quibus sibi displicet: quã
in ca siqua m illosunt que non
tam ipsiquam ueritati placent.
Neq io tribuit unde iam potest
placere:nisi eius nisericordie
cui metuit displicere. De his sa¬
natis gratias agens: de illis sanã¬
dis preces fundens
et cuius ꝓiudẽtia reguntur Uni

Expanded text:
in ea, quibus sibi displicet, quam in ea, quibus sibi displicet, quam in ea, si qua in illo sunt, quae non tam ipsi quam ueritati placent; neque id tribuit, unde iam potest placere, nisi eius misericordiae, cui metuit displicere; de his sanatis gratias agens, de illis sanandis preces fundens.et cuius prouidentia reguntur uni
Abbreviated transcription (Latin):
uient uoluptati. Mihil hac pictu¬
ra dicunt esse ignomimolius et
deformius: et quod minus ferre bo¬
R iorum possit alpectus. Et uerum
udicunt. seo uon exislimo satis
debiti decoris esse picturani
enamtalis singatur. ubixiuies
humane glorie seruiunt. licet eĩ
il ta gloria delicata mulier nõ sit
Inflata tamenest et multũ mani¬
tatis habet. Unoe non ei digne seruit
soliditas queoamfirmitasq. uir¬
tutum: ut inhil prouideat prudẽ¬
tia: nihil distribuat iustitia: in¬
hil tolleret fortitudo: mhil temperã¬
tia moderetur. msi unoe placeatur
hominibus: et uentose glorie ser¬
uiatur. Mec illi seab ista fedita¬
te defenderint: qui cum aliena
spernant iudicia uelut glorie cõ¬
temptores: sibi sapientes uidẽtur
et sibiplacent. Nam eorum
Uirtus sitamẽ ulla est alio mõ
quod am humane subditur laudi.
Neos enĩ ipẽ qui sibi placet.
homo non est. Qui autẽ uera
pietate in oeum ouem diligit
credit et sperat: plus intendit

Expanded text:
uient uoluptati. Nihil hac pictuuient uoluptati. Nihil hac pictura dicunt esse ignominiosius et deformius et quod minus ferre bonorum possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti decoris esse picturam, si etiam talis fingatur, ubi uirtutes humanae gloriae seruiunt. Licet enim ipsa gloria delicata mulier non sit, inflata tamen est et multum inanitatis habet. Unde non ei digne seruit soliditas quaedam firmitasque uirtutum, ut nihil prouideat prouidentia, nihil distribuat iustitia, nihil toleret fortitudo, nihil temperantia moderetur, nisi unde placeatur hominibus et uentosae gloriae seruiatur. Nec illi se ab ista foeditate defenderint, qui, cum aliena spernant iudicia uelut gloriae contemtores, sibi sapientes uidentur et sibi placent. Nam eorum uirtus, si tamen ulla est, alio modo quodam humanae subditur laudi; neque enim ipse, qui sibi placet, homo non est. Qui autem uera pietate in Deum, quem diligit, credit et sperat, plus intendit
Abbreviated transcription (Latin):
regina concioat: eiq uirtutes fa¬
mule subiciantur obseruantes
eius nutum: ut faciant qđ illa
imperauerit: que pruoentie iubx¬
at. ut diligenter inquirat quomõ
uoluptas regnet et salua sit iusti¬
cie iubeat.: ut prestet beneficia
que potest ao comparandas ami¬
cicias corporalibus commiodis
necessarias: nulli faciat iiuriã.
ne offensis legibus uoluptas ui¬
uere secura non possit: fortitudi¬
i iubeat: Ut sidolor corpori acci¬
oerit qui non compellat in mor¬
tem. teneat dominam suam idest
Uoluptatem fortiter in aninii cogita¬
tione. ut propristinarum delicia¬
rum suarum recordatione mitiget
presentis doloris aculeos. Temperã¬
tie iubeat: ut tantum capiat alimẽ¬
torum: et si qua delectant: ne per
immoderationẽ noxium aliquio
ualitudinẽ turbet: et uoluptas quã
etiani in corporis sanitate Epicurei
maxinã ponunt grauiter offenda¬
turit a uirtutes cum tota sue glorie
oignitate t.anquam imperiose cu¬
dam et inhoneste muliercule ler¬

Expanded text:
regina considat, eique uirtutes famulae subiciantur, obseruantes eius nutum, ut faciant quod illa imperauerit, quae prudentiae iubeat, ut uigilanter inquirat, quo modo uoluptas regnet et salua sit; iustitiae iubeat, ut praestet beneficia quae potest ad conparandas amicitias corporalibus commodis necessarias, nulli faciat iniuriam, ne offensis legibus uoluptas uiuere secura non possit; fortitudini iubeat. ut, si dolor corpori accesserit, qui non conpellat in mortem, teneat dominam suam, id est uoluptatem, fortiter in animi cogitatione, ut per pristinarum deliciarum suarum recordationem mitiget praesentis doloris aculeos; temperantiae iubeat, ut tantum capiat alimentorum etsi qua delectant, ne per inmoderationem noxium aliquid ualetudinem turbet et uoluptas, quam etiam in corporis sanitate Epicurei maximam ponunt, grauiter offendatur. Ita uirtutes cum tota suae gloria dignitatis tamquam imperiosae cuidam et inhonestae mulierculae ser
Abbreviated transcription (Latin):
Nihil enim intulimus in hũc
mundum: sed nec auferre
quid possumus: habentes au¬
tem uictum et tegumẽtum:
his contenti sumus. Nam
qui uolunt diuites fieri in¬
cidunt in temptationẽ et la¬
queum et desyderia et noxia:

Expanded text:
Nihil enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus. Habentes autem uictum et tegumentum his contenti sumus. Nam qui uolunt diu ites fieri, incidunt in tentationem et laqueum et desideria multa
Abbreviated transcription (Latin):
Ec autem facit atq
agit unus et uerus
deus. Sed sicut idem deus ubiq
totus: nullis inclusus locis: nullis
uinculis alligatus: in nullas ꝑtes
sectilis: ex nulla parte mutabi¬
lis: implenis celum et terram pre¬
sente potentia: non absente natu¬
ra. sic itaq adminis trat omnia

Expanded text:
ec autem facit, atque agit unus verus Deus: sed sicut Deus, id est ubique totus, nullus inclusus locis, nullis vinculis alligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, implens coelum et terram, praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Qualia signa si dii iustiplare solerent.
ac non odemones impii profecto illis
extis nefaria potius: atq ipsi Sylle
grauiter noxia mala futura mõstra¬
rent. Neq enim eius lignitati tm̃
profuit illa uictoria: quantum no¬
cuit cupiditati. Qua factum est ut
immoderitius mhyans: et secundis
rebus elatus: ac precipitatus: magis
ipẽ periret in moribus: quã mimicos
in corporibus perderet. Hec illi dii
uere tristia uereꝗ lugnda: nõ extis.
non auguriis: non cuiusq̃ sonno uel
uiticinio prenunciabant. magis enĩ
timebint ne corrigretur: quã ne uice¬
retur. Immo uero sitis agebant: ut
uictor cuiĩ gloriosus. uictus ator
eiptiuuo et nefandis uiciio. et perha
ipĩ etiam demonibus multo obstrie¬
tius subderetur:¬

Expanded text:
Qualia signa si dii justi dare solerent, Qualia signa si dii justi dare solerent, ac non daemones impii, profecto illis extis nefaria potius atque ipsi Syllae graviter noxia mala futura monstrarent. Neque enim ejus dignitati tantum profuit illa victoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est ut immoderatis inhians, et secundis rebus elatus ac praecipitatus, magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi dii vere tristia vereque lugenda, non extis, non auguriis, non cujusquam somnio vel vaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur, quam ne vinceretur. Immo satis agebant, ut uictor ciuium gloriosus uictus adque captiuus nefandis uitiis et per ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subderetur
Abbreviated transcription (Latin):
paruo facto interuillo seruus cuiuis¬
dam lutii Pontii uaticinando clama¬
uit. ABellona nuntius tuus uenio:
uictoria tua est sylla. Demdle adic¬
cit arsurum esse capitoliũ. hoc cũ
dixisset continuo egressus c castris.
postera die concitatior regressus est.
et capitolium arsisse clamauit.
qrserat autem reuera capitoliũ Quad
quidẽ demoni et preuidere facile
fuit: et celerrime nuntiare. Illud
sane attende quod ad causam in axic
pertinet subqualibus diis cupiant¬
esse qui blaffemant siluitorem.
uoluntates fiodeliũ a dominatu demo¬
num liberantẽ. Clamauit homo uati¬
cinando uictoria tua est Sylla: atq
ut id diuinospiritu climasse credere¬
tur: nuntiauit etiã aliꝗd et prope¬
futurum: et mõ factum. Unde longe
aberat perquẽ ille spiritus loquebat᷑:
non tamẽ clamauit ab sceleribus
parce Sylla: que illic uictor tam
horrenda commisit: cui corona au¬
rea ipsius uictorie illustrissimũ
signum in uitulino iecore apparuit

Expanded text:
paruo interuallo seruus cuiusparuo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam alifuturum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur: non tamen clamavit, Ab sceleribus parce, Sylla; quae illic victor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius victoriae illustrissimum signum in vitulino jecore apparuit.
Abbreviated transcription (Latin):
qua recuperaret ab inimicis rẽpub
non sine multo sangiuine. Tum
percontatus Sylli que forma militi
uisa fuerit cum ille indicasset eim
recordatu est quam prius ab illo
audierat: qui ode mitriolatica uicto¬
ria ab eomandata pertulerat. Quid
hic responderi potest quare diicura¬
uerint uelut selicia ista mintiare:
et nullus corum Syllam monendo¬
turum scelestis armis ciuilibus:
qualia non solum fedarent. sed aufor¬
rent omnino Rem fub. Nempe ĩtel¬
liguntur demones: sicut sepe iamolisi.
notumq nobis est in litteris sacris:
resq ipẽ satis inlicant negotiũ suum
agere: ut pro diis habrantur: ut colĩ¬
tur: ut ca illis exhibrantur: quibus
hi qui exhibent sociati unã pessimã
causam cum eis habeant iniudicio
dei. D inole cum uenis set Tarentũ
Sylla: atq ibi sacrificasset: uiolit in
capite uitulini iecoris similitudinẽ
corone aurce. Tunc Postumius
aurus pex ille respondit: preclaram
extis illis solus uesceretur. Postea

Expanded text:
qua recuperaret ab inimicis rem publicam qua recuperaret ab inimicis rem publicam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendoturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem publicam? Nempe intelleguntur daemones, sicut saepe dixi notumque nobis est in litteris sacris resque ipsae satis indicant, negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram extis illis solus uesceretur. Postea
Abbreviated transcription (Latin):
Illa certe ipẽ. cuius
tempora talia fucrũt.
ut superiora quorũ
Uindes esse uidebatur illius compara¬
tione quererentur: cum primum ad
urbẽ contra mariũ castra mouisset
adeo leti exta immolanti fuis se
scribit liuius: ut cus todiri se Postu¬
mius auruspex uoluerit: capitis
suppliciũ subditurus: nisi ea que
in animo Sylla haberet: diis uiuãtib
impleuisset. Ecce non discesserant
a ditis arisq relictis dii quando de
rerum euentu predicebant: nihilor
de ip̃ius Sylle correptione curabant.
Promittebant presagando felicitatẽ
magnam: nec malam cupiditatem
min ando frangebint. Demde cũ esset
in asia bellum mitridaticũ gerens per
lutium Ticium ei mandatum est a
Ioue quod esset Mitridatẽ supera¬
turus. Et fact umest. ac postea
molienti redire in urbẽ: et suas:
amicorũq inuirias cuuli sanguiẽ
ulciscriterum mandatum estab
eodem Ioue per militẽ quendam
legionis sexte prius se de Mitrida¬
te pronuntiasse uictoriam: et tuc
promittere daturum se potestatẽ.

Expanded text:
lla certe ipse, cuius tempora talia fuerunt, ut superiora, quorum uindex esse uidebatur, illorum conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et factum est. Ac postea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere daturum se potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
nihil omnitio remanere potest
quod non sit pars dei. Quod
si ita est: quis non uideat q̃ti
impictas et irreligiositas con¬
sequatur: ut quod calcauerit
ꝙo partem dei calcet: et in oĩ
animante occidendo pars dei
trucidetur. Nolo omiã dicẽr
que possunt occurrere cogitãtib.
Diei autẽ sine uerecundia non
possunt
asserunt. Xin.

Expanded text:
nihil omnino remanere, nihil omnino remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non uideat quanta inpietas et inreligiositas consequatur, ut, quod calcauerit quisque, partem Dei calcet, et in omni animante occidendo pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae possunt occurrere cogitantibus, dici autem sine uerecundia non possunt.adserunt. Si
Abbreviated transcription (Latin):
non metuunt paucis placatis
toto celo irato uiuere. Si autẽ
stellas onmes ideo colunt ꝗa
in Ioue sunt quem colunt: isto
compendio possent in illo uno
omnibus supplicare. Sic enim
nemo irasceretur: cum m illo
nemo contemneretur potius quã
cultis quibusdam uista irascen¬
di causa illis qui pretermissi es
sent multo numerosius prebere¬
tur: presertim cumeis de super¬
na sede fulgentibus turpinudita¬
te distentus preponeretur et¬
Priapus
De opinione eorũ qui deum
atãm mundi et mũdũ corpꝰ.
Uid et illud nõ dbet
mouere acutos
enim ad hoc ingenii opus est
excellentia: ut deposito studio
contentionis attendant: si mun¬
di animus deus est: eiq animo
mundus ut corpus est: ut sił
unum animal constans ex
animo et corpore: atq iste dus
est sinus quidam nature in se
ipo continens omnia: ut ex ip¬
sius anima qua uiuificatur tota
ista moles: uite atq anime
cunctorum uiuentiũ procu¬
iusq nascentis sorte sumãtur.

Expanded text:
non metuunt paucis placatis non metuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Ioue sunt quem colunt, isto conpendio possent in illo uno omnibus supplicare sic enim nemo irasceretur, cum in illo emo contemneretur, potius quam, cultis quibusdam, justa irascendi csent, multo numerosioribus praeberetur, praesertim cum eis de superna sede fulgentibus turpi nuditate distentus praeponeretur Priapus.- De opinione eorum, qui Deum animam mundi et mundum corpus Dei Quid: illud nonne debet mouere acutos enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis adtendant, si mundi animus Deus est eique animo mundus ut corpus est, ut sit unum animal constans ex animo et corpore, adque iste Deus est sinu quodam naturae in se ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua uiuificatur tota ista moles, uitae adque animae cunctorum uiuentium pro cuiusque nascendi sorte sumantur,
Abbreviated transcription (Latin):
neglecte partes eius ir ascerẽtur:
non ergout uolunt uelut unius
animantis hec totauita est que
continet omnes deos euasi suas
uirtutes uel membra uel partes
sed suam queque pars habet
uitam a ceteris separata: si pre¬
ter alteram irasci altera potest:
et alia placari: alia concitari.
Si autem dicitur omnes simul
id est totum ipsum Iouẽ potuis¬
se offendi si partes eius non etiã
sigil latim minutatimq coleren¬
tur. stulie dicitur. Nulla ꝗꝓpe
earum pretermitteretur: cum
ipẽ unus qui haberet omnia cole¬
retur. Nam ut alia omittam
que sunt innumerabilia: cũ
dicunt omnia sydera partes Io¬
uis esse: et omnia uiuere: atq
rationales animas habere: et idẽo
sine controuersia deos esse: non
uident quam multos non colãt:
quam multis edes non cõstruãt:
aras non statuant: quas tamẽ
paucissimis syderum statuẽdas
esse putauerunt: et sigillatim
sacrificandum. Si igitur irascun¬
tur qui non sigillatim colũtur:

Expanded text:
neglectae partes eius irascerentur: neglectae partes eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes continet deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos non colant, quam multis aedes non construant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur,
Abbreviated transcription (Latin):
tatam excipiat uiuenilis etatis
exordia. Ipse sit Fortuna barba¬
ta: que adultos barba induat
quos honorare uoluerit: ut hoc
qualecunq numen saltem mas¬
culum deum: uela barba barba¬
tum: sicut a nobis nodatum:
uel certe non fortunam: sed quia
barbas barbatum habet fortuni¬
um nominarent. Ipẽ in iugatino
deo coniuges iungat: et cum uir¬
gini uNori soluitur zona ipe in¬
uocetur: et dea Uirginensis uoce¬
tur. Ipse sit Mutumus uel Tutu¬
mus: qui est apud grecos Priapus
si non pudet. Hec omnia que
dixi: et quecunq non dixi: nõ
enim onnia dicenda arbitratus
sum. Hi omties dii dee sit unus
Iuppiter: siue sint ut quidam
sicut eis uidetur quibus eum
placet esse mundi animum
Que sententia uelut magnorum
multorum q doctorum est
Flec si ita sunt: quod quale sit
nondum interim quero ꝗd per¬
dexent si unum deum colerent
prudentie compendio: Quid
enim eius contemneretur: cũ
ipe coleretur: Si autem metuen¬
dum fuit: ne pretermisse siue

Expanded text:
xtam excipiat iuuenalis aetatis xtam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, qui est aput Graecos Priapus: si non pudet, haec omnia quae dixi et quaecumque non dixi non enim omnia dicenda arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia uelut magnorum multumque doctorum est. Haec si ita sunt quod quale sit, nondum interim quaero, quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore conpendio? Quid enim eius contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae siue
Abbreviated transcription (Latin):
Ipẽ lucina que a parturientib
inuocetur. Ipse opem ferat nascẽ¬
tibus excipiens eos sinu terre:
et uocetur ops. Ipẽ in uagitu os
aperiat et uocetur deus Uagitanus.
Ipẽ leuet de terra et uocctur dea
leuana. Ipc̃ cunas tueatur: et
uocetur dea Cunina. Non sit
alius: sed ipẽ in deabus illis: que
fata nascentibus canunt: et uo¬
cantur carmentes presit fortui¬
tis: uoceturq Fortuna. Indua
Rumina maminiam paruulo im¬
mulgat. Quia Rumam dixe¬
runt ueteres Manimami. In di¬
ua potina potionem ministret.
In diua edulica escam prebeat.
De pauore infantum lauentia
nuncupetur: de spe que uenit
Uenilia: de uoluptate Uolupia.
de actu Agenoria: de stimulis
quibus ad nimium actum homo
impellitur: dea Stimula nomi¬
netur. Strennua dea sit stren¬
nuum faciendo. Numeria que
numerare doceat. Camena q̃
canere. Ipse sit et deus Consus
prebendo consilia: et dea sen¬
tia sententias inspirando. Ipoe
dea iiuentas que post prete¬¬

Expanded text:
ipse Lucina, quae a parturientibus ipse Lucina, quae a parturientibus inuocetur; ipse opem ferat nascentibus excipiendo eos sinu terrae et uocetur Opis, ipse in uagitu os aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praete
Abbreviated transcription (Latin):
bus et seminibus fẽtet. Modo au¬
tem ne sit necesse per cunct a
discurrere: deus unus de quo
multi a poeta nobilis simo dictũ
putant: Deum nanque ire per
omnes terras tractusq maris
celumq profuandum. Ipẽ in ethe¬
re sit Iuppiter. ipc̃ in aere Iuno:
ipe in mari Nieptunus. in infe¬
rioribus etiam maris ipã Salatia:¬
et in terra pluto: in terra inferi¬
orẽ Proserpina: in focis domesti¬
cis Uesta: in fabrorum fornace
Uulcanus: i syderibus sol et lu¬
na et stelle: in diuinantibus
in Iatio Initiator: in termino ter¬
miãtor. Saturnus in tempore.
Mars et Dellona inbellis. liber
inuineis. Ceres in frumentis:
Diana in siluis. M inerua in ĩꝙ¬
niis. Ipẽ sit postremo etiam m
illa turba quasi plebeiorũ deorũ¬
Ipse presit nomine liberi uiro¬
rum seminibus: et nomine libe¬
te feminarum. Ipse sit diespi¬
ter qui partum perducat ad
diem. Ipẽ dea Mena: quam pre¬
fecerunt menstruis feminarũ.

Expanded text:
bus et seminibus fetet; modo aubus et seminibus fetet; modo autem ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictum putant: deum namque ire per omnes terras, tractusque maris, celumque profundum. Ipse in ethere sit Iupiter, ipsa in aere sit Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salacia, in terra Pluto, in terra inferiore Proserpina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deoruipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum,
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod fecit illa cum mar¬
te. Rursus inquiunt ad
fabulas redis. Que ista ius¬
titia est nobis sũccensere qđd
talia dicimus de diis eorum:
et sibi non sucensere qui hec
intheatris libentissime ex pec¬
tant crimina deorum suoꝵ:
Et quod esset incredibile.
nisi constantissime probare¬
tur hec ip̃a theatrica crim̃ia
deorum suorum in honorem
instituta esse corundem dđõ
¶De multis diis quos doc¬
tores paganorũ Unum eũdẽq
Iouem esse deffendunt.
cis rationibus
et disputationibus asserãt.
M odo sit Iuppiter corporei
huius mundi animus: qui
Uniuersam istam molem eꝵ qui¬
tuor uel quodeis placet elemen¬
tis constructam ato compactã
implet et mouet: modo inde
suas partes sorori et fratribus
cedat. Acdo sit ether: ut aerem
Iunonem subter fusam desuper
amplect atur: modo totum sñł
cumaere sit ipẽ celum: Terram
uero tanquamꝰ coniugem eandẽ
matrem: qui a hoc in diuinis
tui pe non est. fecimdis umbri¬

Expanded text:
in eo quod fecit illa cum Marin eo quod fecit illa cum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista iustitia est, nobis suscensere, quod talia dicimus de dis eorum, et sibi non suscensere, qui haec in theatris libentissime spectant crimina deorum suorum? Et quod esset incredibile, nisi contestatissime probaretur haec ipsa theatrica crimina deoruinstituta sunt eorumdem deoruAPUT XI.-- De multis diis, quos docores paganorum unum eundemque Iouem esse defendunt. cis rationibus et disputationibus adserant: modo sit Iuppiter corporei huius mundi animus, qui uniuersam istam molem ex quattuor uel quot eis placet elementis constructam adque conpactam inplet et mouet, modo inde suas partes sorori et fratribus cedat; modo sit aether, ut aerem Iunonem subterfusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse caelum, terram uero tamquam coniugem eandemque matrem quia hoc in diuinis turpe non est fecundis imbri
Abbreviated transcription (Latin):
sme quibus ciuitas esse non
potest. Et ideo illi uirgines
solere seriire: quod sicut e
Uirgine: ita nihil ex igne nas¬
catur. Quam totam uanitatẽ
aboleri et extingui utique
ab illo oportuit: qui est natus
ex uirgine. Quis enim ferat
quod eum tantum honoris et
quasi castitatis igni tribuerit.
aliquando uestam non erubes¬
cunt etiam Uenerem dicere:
ut uanescat in ancillis eius ho¬
norata uirginitas: Si enim
Uesta Uenus esset. quomodo
eirite uirgines a uenereis oꝑi¬
bus abstinendo seruirent.
An ueneres due sunt: una
uirgo: altera mulier: An poti¬
us tres: una uirginum que et̃
Uesta est: alia coniugatarum:
alia meretricum: Cuĩ etiam
phenices donum dabant de¬
prostitutione filiarum: an¬
quam eas iungerent uiris.
Que illarum matrona est¬
Uulcani: Nonutiq Uirgo.
quoniam habet mar̾itum.
Absit autem ut meretri
ne filio lunonis et cooperano
Mmerue facere inuriam¬
uideamur. Ergo hec ad con¬
iugatas intelligitur pertinẽt
sed eam nolumus imitentur

Expanded text:
sine quibus ciuitas esse non sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant dprostitutione filiarum, antequam eas iungerent uiris. Quae illarum est matrona Vulcani? Non utique uirgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Iunonis et cooperario Mineruae facere uideamur iniuriam. Ergo haec ad coniugatas intellegitur pertinere: sed eam nolumus imitentur
Abbreviated transcription (Latin):
et Iuno natidicuntur & temꝑe.
si celumest ille et illa terra: cum
facta sint utiq celum et tetra:
Nam hoc quoq in libris suis habet̃
eorum docti atq sapientes. Neor
de figmentis poeticis: sed de philoso¬
phorum a Uirgilio dictum est.
Tum pater omnipotens fecundis
ymbribus ether: coniugis in gremi¬
um lete descendit: id est in gremi¬
um telluris aut terre. Quia et
hic aliquas differentias uolunt
esse: atq in ipã terra: aliud terrã:
aliul tellurem: aliud telluuio¬
nem putant. Et hos omnes đos
habent suis nõibus appellatos: suis
officiis lis tinctos: suis aris sacoor
ueneratos. Eandem terram
etiam matrẽ deorum uocant.
ut iam poete tollerabiliora
confingant: si sccundũ istoꝵ
non poeticos sed sacrorum lib¬
ros non solum Iuno soror etrdu
coniunꝵ: sed etiam mater¬
est Iouis: eandem terram Ce¬
rerem: eandem etiam Uestã
uolunt: cum tamen sepius Ue¬
stam non nisi ignem esse per¬
hibeant pertinentem ad focos.

Expanded text:
et Iuno nati dicuntur ex tempore, et Iuno nati dicuntur ex tempore, si caelum est ille et illa terra, cum facta sint utique caelum et terra? nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti adque sapientes. Neque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam materIouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam uolunt, cum tamen saepius Vestam non nisi ignem esse perhibeant pertinentem ad focos,
Abbreviated transcription (Latin):
ecce iam totus mhis ouatuor uel
tribus elementis corporcũs com¬
plexus est mundus. Minerua
ubi erit: quid tenebit: Quid
implebit: Simul enĩ cũhis in
capitolio constitutaest. cum
ista filia non sit amͦboiuio¬
Aut si etheris partem superiorẽ
Mineruam tenere dicunt: et hac
occasione fingere poetas: quod de
louis capite nata sit: cur non
ergo ipã potius deorum regina depu¬
titur. quod sit Ioue superior. An
quia indignum erat preponere
patri filiam: cur non de Ioue ipõ
erga Saturnum iusticia ipã serua¬
ta est: An quia uictus est: Ergo
pugnarunt. Ab sit inquiunt.
fabularum est ista garrulitas:
ecce fabulis non credatur: et de
diis sentiantur meliora. Cur ergo
non data est patri Iouis et si nõ
sublimior equalis certe sedes ho¬
noris: Quia Saturnus inquiunt
temporis longitudo est.Tempus
igitur colunt: qui saturnũ colũt.
et rex deorum Iuppiter insinua¬
tur natus ex tempore. Quadeĩ
indignum dicitur: cum Iuppiter

Expanded text:
ecce iam totus in his quattuor uel ecce iam totus in his quattuor uel tribus elementis corporeus conpletus est mundus: Minerua ubi erit? quid tenebit? quid inplebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amboruAut si aetheris partem superiorem Mineruam tenere dicunt et hac occasione fingere poetas quod de Iouis capite nata sit: quur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Ioue superior? An quia indignum erat praeponere patri filiam? Quur non de Ioue ipso erga Saturnum iustitia ista seruata est? An quia uictus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt; fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur et de dis meliora sentiantur: quur ergo non data est patri Iouis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus ergo colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Iuppiter insinuatur natus ex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Iuppiter
Abbreviated transcription (Latin):
implet et iuno. An utero utrũ¬
q implet: et ambo isti coniuges:
et in duobus istis elementis: et
in singulis simul sunt: Cur ergo
ether datar Ioui: aer Iunoni:
Postremo si ipsi duo satis essent:
quid est quod mare Neptuno
tribuitur. terra Plutoniꝰ Et ne
ipsi quoq sine coniugibus rema¬
nerent additur Neptuno Sa¬
latia. Plutom Proserpina.Mã
sicut inferiorẽ celi partem id
est aerem inquiunt luno tenet.
ita inferiorem maris Salatia.
euterre inferiorem Proserpina
Querunt quemad modum sar¬
ciant fabulas nec mueniunt.
Si enim hec ita essent: tria poti¬
us elementa mundi esse: non
quatuor eorum ueteres prode¬
rent: ut singula deorũ cõiugi
diuiderentur singulis elemen¬
tis. Nunc uero omnimodo
affirmauerunt aliud esse ethe¬
Aqua uero siue superior siue
inferior utq aqua est: puta
quia dissimilis: nunquid in
tantum ut aqua non sit: Et
inferior terra quid aliud pot̃
esse quam terra quantalibet
diuersitate distincta: De inde

Expanded text:
implet et Juno. An uterque utrumimplet et Juno. An uterque utrumque implet, et ambo isti conjuges et in duobus istis elementis, et in saether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa mundi esse, non quattuor, eorum ueteres proderent, ut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetheAqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quantalibet diuersitate distincta? Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
eius idicat sceptrum: hoc in alto
colle capitolium. De isto deo quã¬
uis a pocta dictum conuenientis¬
sime predicatur. Iouis onmia.
plena. Nunc uarto credit etiã
ab his coli qui unum deum solum
sine simulacro colunt: sed alio
nomine nuncupari. Quod si
ita est curtam male tract atus
est Rome: sicut quidam et in
ceteris gentibus: ut ci fieret simu¬
lacrum quod ipsi etiam uarroĩ
ita displicet: ut cum tinte ciui¬
tatis peruersa consuetudine pre¬
meretur: nequaquã tamen dice¬
re et scribere dubitaret: quod
hi qui populis instituerunt
simulaera. et metum dempse¬
runt et crrorem addiderunt:
¶Quas opiniones secuti sũt
qui diuerlos deos diuersis inũ¬
di partibus prefecerunt. Cap̃.¬
Ut illi etiam Iuno
uxor adiungitur
que dicatur soror
et coniun. Quia louẽ inꝗut̃
in ethere accipimus: in acre Iu¬
elementa sunt: alterum superi¬
us. alterum inferius. Non est
ergo ille de quo dictumest: Io¬
uis omnia plena: si aliquã partẽ

Expanded text:
eius indicat sceptrum, hoc in alto eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, quur tam male tractatus est Romae, sicut quidem et in ceteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut, cum tantae ciuitatis peruersa consuetudine premeretur, nequaquam tamen dicere et scribere dubitaret, quod hi, qui populis instituerunt simulacra, et metum demserunt et errorem addiderunt. CAPUT X. Quas opiniones secuti sint, qui diuersos deos diuersis mundi partibus praefecerunt. ur illi etiam Iuno uxor adiuque dicatur soror et coniux? Quia Iovem inquiunt in ethere, accipimus aere Iuelementa us, alterum inferius. Non est ergo ille de quo dictum est, Jovis omnia plena; si aliquam partem
Abbreviated transcription (Latin):
sum uni alicui crederetur.
Quando ergo segetia curaret
imperium: cuĩ curam gerere
simul et segetib et arboribus
non licebat. Quando de armis cu¬
nina cogitaret cuiuis prepositura
parunorum cunas non permitte¬
batur excedere: Quando Noda¬
tus adiuuaret mn bello: qui nec ad
folliculum Ipice: sed tantum ad
nodum geniculi pertinebat. Unus
ꝗsq domui sue ponit hostiarium:
et quia homo est non sufficit.
tres deos isti posuerunt. forculũ
foribus: cardeam carlini. Limen¬
tinum limini. Ita ne non poteãt
Forculus simul fores et cardinẽ
limenq seruare: Omissa igitur
turba ista minutorum deorum
uel aliquantum intermissa: offi¬
cia maiorum deorum debemus
inquirere: quo Roma tammag¬
na est facta. ut tandiui tot genti¬
bus imperaret
Can imperii romani am¬
plitudo et diuturmtas Ioui
fuerit ascribenda quẽ sũmũ
deum cultores ipĩus opinabã¬
Imirum ergo Iouis
hoc opus est. Ipsũ
enim deorum omĩ¬
um dearumq regem uolunt. hoc

Expanded text:
sum uni alicui crederetur. sum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cuius praepositura paruulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adiuuaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque seruare. ista turba minutorum deorum uel aliquantum intermissa officium maiorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna facta est, ut tam diu tot gentibus imperaretAn imperii Romani amplitudo et diuturnitas Ioui fuerit adscribenda, quem summum deum cultores ipsius opinanihoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mitiis herbidis usque ad aris¬
tis aridas perueniret. Non¬
tamen satis fuit hominibus
deorum multitulinẽ amãtib:
ut anima misera demonioꝵ
turbe prostitueretur: unius
dei ueri castum dedignata
compleNum. Prefecerunt
ergo Proserpinam frumẽtis
germinantibus. gniculis no¬
disq culmorum deum noda¬
tum. inuolumentis folliculo¬
rum odeam uolutinam: cum
folliculi patescunt ut spica
exeat deam Patelenam: cũ
segetes nouis aristis equãtur.
quia ueteres equare hos tire
dixerunt deam Hostilitiam.
florentibus frumentis deam
Floram: lacte scentibus deam
lacturciam: maturescentib
deam maturam. Cum tũca¬
tur id est a terra auferũtur¬
deam Runcinam. Mec oiã
commeioro: quia me piget
quod illos non puolet. ⁊ iec
autẽ paucis sima ideo drxi:
ut intelligretur nullo modo
eos dicere audere ista numĩa
imperium constituisse: auN¬
sse: conseruasse romanum
que ita sui queq adhibebã¬
tur officiis: ut nihil uniuer¬

Expanded text:
initiis herbidis usque ad arisinitiis herbidis usque ad aristas aridas perveniret. Nontamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera demoniorum turbe prostitueretur, unius dei veri castum dedignata complexum. Prefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus: geniculis nodisque culmorum, deum Nodotum involumentis folliculorum, deam Volutinam cum folliculi patescunt ut spica exeat, deam Patelenam: cum segetes novis aristis equantur, quia veteres equare ostire dixerunt, deam Ostilinam: frumentis florentibus, deam Floram lactescentibus, deum Lacturnum: maturescentibus deam Maturam. Cum runcantur, id est a terra auferudeam Runcinam. Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos non pudet. Haec autem paucissima ideo dixi, ut intelligeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse, auxisse, conservasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil uniuer