comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Emł mora facta si suũ dotale
postea offerente manto piłł ac¬
cipe nolu̾it. ⁊ si itais decessent
no debebit ei p̾cium eiꝰ maritꝰ
uł hr̃s eius ne dampnũ sentiat
qͣ ᵈ ᷤ postea offerente eo: mulier
eitis cũ uiro ꝑente᷑ ue eiꝰ agat.
eadem iudent ᷑ de restituenda do¬
te int̾uenire que ip̃a młre agente
obseruarisolent. ¶pͥ.¬

Expanded text:
el mora facta si seruum dotalem postea offerente marito mulier accipere noluerit et ita is decesserit, non debebit pretium eius maritus uel heres eius, ne damnum sentiat, quod postea offerente eo muliereius cum uiro parenteue eius agat, eadem uidentur de restituenda dote interuenire, quae ipsa muliere agente obseruari solent.
Abbreviated transcription (Latin):
re rep̃sentat᷑. s si cũ maritꝰ sat̃¬
dare poss noll ĩ solidumeũ cõ¬
dempnandũmeia ait. nõ hĩta
racõne ⁊ modi temporis. iuditis
ne int̾posita ab soluat maritũ
aut hita rõe ⁊pensacõis eũ con¬
dempn. qd̾ quid̾ hodie mag̾
usurpat᷑ nec ferenda młr est.¬

Expanded text:
 sed si, cum maritus satisdare posset, nollet, in solidum eum condemnandum Mela ait non habita ratione commodi temporis. iudicis ne interposita absoluat maritum aut habita ratione compensationis eum condemnet, quod quidem hodie magis usurpatur: nec ferenda est
Abbreviated transcription (Latin):
poss. 3ͣ tabulas ad mittamꝰ.
ut aut̾ admictant᷑ ad bor po¬
sessiones ex lib̾is e̾e̾ eqs oport.
cetm̃ si adoptiuũ filiũ dedi ĩ
a dopconem. ⁊ ħr dem scripsi
cõmisso ꝑ alios edcõ bõr possõ
contͣ tabulas ei nõ dabi. dat᷑
aut̾ ei qui ĩ a doprina fami¬
lia ẽ cont̾ rabulac possõ bor

Expanded text:
ontra tabulas admittamus. Ut autem admittantur ad bonorum possessionem, ex liberis esse eos oportet. ceterum si adoptiuum filium dedi in adoptionem et heredem scripsi, commisso per alios edicto bonorum possessio contra tabulas ei non dabitur. Datur autem ei, qui in adoptiua familia e
Abbreviated transcription (Latin):
on ẽ dubiũ quin ea legota aqui¬
b hr̃s sũmo uere excepcõne peti¬
torem pot̃ in quartã ei imputẽ¬
t᷑ nec ceteror legata minuant
cio qͣi mutile erit fuit. anexac¬
cidenti postea ĩ eum casum ꝑuei̾s
tuit ħrdem lib̾tus cum ducentos
auress ĩ bonis hr̃et. ⁊ legauit fi¬
lio suo .c.xx. extraneo teliqua
dimimniciolegati  extͣneo pͥs¬

Expanded text:
ea legata, a quibus heres summouere exceptione petitorem potest, in quartam ei imputentur nec ceterorum legata minuant.tio quasi inutile fuerit an ex accidenti postea in eum casum peruenituit libertus, cum ducentos aureos in bonis haberet, et legauit filio centum uiginti, extraneo reliqua: deminutio legati, quod extraneo p
Abbreviated transcription (Latin):
extitit. euicto homine utrũ du¬
plũ ĩ es allienĩ deduce. uł com¬
putare deb̾at. ansimplũ. dupł
eĩ eet si alius hĩs extitiss. ⁊ be¬
igniꝰ ẽ eodẽ hrde exũte simpl
ei iputari.

Expanded text:
exstitit, euicto homine utrum duplum in aes alienum deducere uel computare debeat an simplum? duplum enim esset, si alius heres exstitisset. et benignius est eodem herede existente simplum ei imputari.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes distribuendã. ex huis filiam
totꝰ as. postumo dodrans datus est
ut qrͣta porcõne amplius filia ꝙͣ
postumꝰ ferre debeat. iõ si postu¬
ma quoq nata ẽet tm̃de soł a fiꝰ¬
lia qnͣtũ ut̾q postumoꝵ hĩturi
ẽẽnt. itaq ĩ ꝓpoĩto cũ. as. filie. do

Expanded text:
partes distribuendam, ex his filiam totus as, postumo dodrans datus est, ut quarta portione amplius filia quam postumus ferre debeat. ideo si postuma quoque nata esset, tantundem sola filia, quantum uterque postumorum habituri essent. itaque in proposito cum as fi
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣtłm alumpnũ ex reliquis
ꝑtib institu̾at hr̃des curatorẽ
alumpno dedit. cum iure fac̾e
putaret ⁊ curatoris fid̾iꝯmisit
ne pat̾et᷑ fundũ uenire. s cum
sempnia ⁊ meuia nutricib suis
test̾i ita adiecit õem uolunta¬
tem neam fid̾i ħrdum meorũ
sũfr̾. fundi nutͥces ex fidi. pet̾e

Expanded text:
 alumnum ex reliquis partibus instituerat heredes, curatorem alumno dedit, cum iure facere putaret: et curatoris fidei commisit, ne pateretur fundum uenire, sed cum Sempronia et Maeuia nutricibus suis te testamenti ita adiecit: 'omnem uoluntatem meam fidei heredum meorum sus fructus fundi nutrices e
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ħrdes ibi eos eẽ ad quem mo
dit. lib̾tis lib̾tatib q meis ⁊
quos ĩ codicilł manuisi fund̾
u̾ me humari uolui dari uolo.
ut quis ab hus decesserit. porc̃o
ꝑtineat. post tuiꝰ nouissimi de¬
cessũ. ad rem .p. arelatesium
ꝑtin̾e uolo. hoc ampluis liber¬
tis lib̾tatib q meis hĩtacionet
ĩ domo qm̃ diu uiuant. patene
⁊ trophinis dietas om̃s quib

Expanded text:
des ibi eos esse, ad quem moddit: 'libertis libertabusque meis et quos in codicillis manumisi fundum, ubi me humari uolui, dari uolo, ut qui ab his decesserit, portio pertineat: post cuius nouissimi decessum ad rem publicam Arelatensium pertinere uolo. hoc amplius libertis libertabusque meis habitationes in domo, quamdiu uiuent: Pactiae et Trophimae diaetas
Abbreviated transcription (Latin):
dib eiꝰ adita ħrditate legati
re sit datũ acob̾rde filu ꝓ u̾rdi¬
tana ꝑte sidiꝯmissum peti pos¬
se. ¶ Menstrucr denane deng
mamimimissis legauit. q̃itũ
ẽ cũ absentub ħ̾rdib ex scna¬
tus ⁊ sulto lib̾tatem sunt ꝯse¬
cuti. ex quo tpr eis cibatia te¬

Expanded text:
edibus eius adita hereditate legati re sit datum, a coherede filii pro hereditaria parte fideicommissum peti posse. Menstruos denarios denos manumissis legauit: quaesitum est, cum absentibus heredibus ex senatus consulto libertatem sunt consecuti, ex quo tempore eis cibaria de
Abbreviated transcription (Latin):
quer᷑ ꝙ̃ ad̾m dari debat utrũ
sit᷑ instructꝰ fu̾it. mortis tp̃r.
anco temye quo fcĩ sunt codi¬
cilli. an quo peti ceꝑint .R. ea
cũ dies legaticedat debͥi¶ A¬

Expanded text:
quemadmodum dari debeat, utrum sicut instructus fuit mortis tempore an eo tempore quo facti sunt codicilli an quo peti coepit. respon‹c›um dies legati cedat, deberi.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ẽ q si medio tempe iegatanꝰ
moriat᷑. ⁊ postea ꝑanus etatus.¬
uł fructꝰ ꝑueniant. petumat
pupiliꝰ ex soluat hr̃s legatarii
petitionẽ ht̃. namq dies legati
cui condicio nõ ascribat᷑. qͣuis
meodari uolo qͥnquagnita ex
redditu p̾dior meor sut᷑i anm
postea ñ iud̾i ⁊dicionẽ adiectã
si tỹc soluende peccunie ꝓlatũ

Expanded text:
empore legatarius moriatur et postea partus edatur, fructus perueniant, pecuniam pupillus exsoluat, heres legatarii petitionem habet: namque dies legati cui condicio non adscribitur, quamuis meo dari uolo quinquaginta ex reditu praediorum meorum futuri anni postea.' non uideri condicionem additam, sed tempus soluendae
Abbreviated transcription (Latin):
sorti soluende pͥstatura̾ ind̾i. nͨ
pure fid̾iꝯrtusso relicto ꝯdicio
tere fid̾imissumi ab dibus
petend̾ qui pera̾iamzan ⁊ipu¬
lori debicut. s fid uillores ob co
nõ petendes tuiꝰ fidem lequa de

Expanded text:
sorti soluendae praestitutam uideri, non pure fideicommisso relicto condicidere' fideicommissum ab heredibus petendum, qui pecuniam dari stipulari debuerunt: sed fideiussores ab eo non petendos, cuius fidem sequi de
Abbreviated transcription (Latin):
finge eĩ patruo scripto bĩdi co¬
hĩdem datum. hũc nepotem
ses bonor fient. nũc u̾o post
ꝯstituconem diui pi sic ꝯẜuat᷑
ꝑs nepoti. uttum unił. an qrtͣa
debebat ẜuan. nam si in aui
pote ĩ familia aui duo unam
qrͣtam hĩturi erant. patre eor
fuissi ĩ aui potestate. an gͦ nũc
ĩ seruntiam tuendꝰ sit. qui nõ
ĩ familia retentꝰ ẽ. ⁊ cui absce¬
an ⁊ patruo. ⁊ puto patruo. nã
⁊ legatũ eidem datum p̾staret.

Expanded text:
finge enim patruo scripto heredi coheredem datum hunc nepotem,ses bonorum fient: nunc uero post constitutionem diui Pii si conseruatur pars nepoti, utrum uirilis an quarta debeat seruari? nam si in aui potem in familia aui: duo unam quartam habituri erant patre eorum fuissent in aui potestate: an ergo nunc in sescunciam tuendus sit, qui non in familia retentus est? et cui abscean et patruo? et puto et patruo: nam et legatum eidem datum praestaret.
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus tutorem in duplum sĩg¬
uli in solidum teneant᷑. ⁊ qmͣ¬
uis uriꝰ duplum p̾stit̾it. nich ꝯ
minꝰ ⁊̃ alii teneant᷑. nam ĩ aliis
furib eiusdem plurib non est
pp̃ea ceteris pene dep̾cacõ qd̾ ab
umo iam exacta ẽ. s tutores ꝓpt̾
admistracõm admissam ñ cctã
sam rem. aut eiꝰ estima cõem.
In solũ gͦ is gessisse tutelam
credr qui alii gẽndam manda¬
uit. s ⁊ qui satis a tutore acce

Expanded text:
adversus tutorem in duplum, singuli in solidum teneantur et, quamvis unus duplum praestiterit, nihilo minus etiam alii teneantur: nam in aliis furibus eiusdem rei pluribus non est propterea ceteris poenae deprecatio, quod ab uno iam exacta est. sed tutores propter adsam rem aut eius aestimationem. Non solum ergo gessisse tutelam is creditur, qui alii gerendam mandavit, sed et qui satis
Abbreviated transcription (Latin):
rographis de bitor incendio ex¬
ustis. cũ ex inuentario ꝯtutores
ꝯueite eospossent. ad soluendo
petũiam. aut nouacõm faciẽ¬
tam cogere. cum id̾ cͥca pͥores de¬
bitores pp̃eundẽ casum fecissẽt
id omisisissent cͥca debitores pu¬
pilloꝵ. ansiquid pp̃ hanc cessa¬

Expanded text:
rographis debitorum incendio exustis cum ex inventario tutores convenire eos possent ad solvendam pecuniam aut novationem faciendam cogere, cum idem circa priores debitores propter eundem casum fecissent, id omisissent circa debitores pupillorum, an, si quid propter hanc cessa
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ẽẽt : tñ non ĩ diem tutele fi¬
nite y doneor suisse tutores. neq
cessa cõnes curator obee tutorib
debere. ꝓmintauit si in diẽ cute¬
le funte ydonei ꝑmansissent tu¬

Expanded text:
 diem tutelae finitae idoneos fuisse tutores neque cessationem curatorum obesse tutoribus debere. pronuntiauit, si in diem finitae tutelae idonei permansissent tu
Abbreviated transcription (Latin):
iallciã ht̃ id ẽ utrum sufficit in¬
cħ druminui cũ ẽe de facultatib
ꝯtutoris ex quo tp̃r datus ẽ. set
eandẽ faciem pr̃ĩmonii ꝑman¬
sisse. an ⁊ si nich̾ post accidit ꝙ
capedine quo testiñ fcm̃ est. us¬
licet obreptum fu̾it p̾tori qui
decreto eum dedit ꝑuntt̾e ꝯtu¬
tori am̃istrare nõ deberet. ⁊ potu¬
it aliqͥd pat̾ eoꝵ post testiũ factũ
accidens ignorasse. autͣ cũ desti¬
natũ hr̃et mutare testiũ id nło
utor retũ ⁊ auimaliũ pupilli
uendicõm fecit. s quedã amino¬
lia emptorib p̾cium  soluentib
⁊ idem rõnib pupilli acceptotu:¬
lit. ⁊ ex huis aliquot nata sut
defuncto tutore hr̃s eiꝰ eandem
tutelã am̃ist̾uit. ⁊ a ĩalio an¬
uis płimis possedit. q̃itum est
an cũ is cuiꝰ tutela amñstrata

Expanded text:
abet, id est utrum sufficit nihil deminutum esse de facultatibus contutoris, ex quo tempore datus est, sed eandem faciem patrimonii permansisse, an, etsi nihil post accidit, qercapedine, quo testamentum factum est, uslicet obreptum fuerit praetori, qui decreto eum dedit permittere contutori administrationem non debet, et potuit aliquid pater eorum post testamentum factum accidens ignorasse aut, cum destinatum haberet mutare testamentum, id non utor rerum et animalium pupilli venditionem fecit, sed quaedam animalia emptoribus pretium non solventibus  idem rationibus pupilli accepto tulit: ex his aliquot nata sunt: defuncto tutore heres eius eandem tutelam administravit et animalia annis plurimis possedit: quaesitum est, an, cum is cuius tutela administrata
Abbreviated transcription (Latin):
tũc ẽẽ qui suspectum nõ fecisset
qͥ aꝰ tutorib suis mutuã petiũ¬
am pupilli accepit.⁊ cauit cer¬
tasq usuras ꝓmisit quas ⁊ debi¬
tores. alii pupillo dependũt / qr
h sibi nõ ⁊sumpsit. nec dam. nͨ
qͣu sua pectiũa licent̾ abitit᷑ ⁊
⁊ nͥ hus ufuris a ꝯtutore mutu

Expanded text:
um eius, qui suspectum non fecisset a contutoribus suis mutuam pecuniam pupilli accepit et cauit certasque usuras promisit, quas et alii debitores pupillo dependunt, quia hic sibi non consumpsit nec clam nec quasi sua pecunia licenter abutitur et, nisi his usuris a contuto
Abbreviated transcription (Latin):
rat̾ filios dunso prmoĩo res ĩdi¬
uisas ad om̃s cosheredes ꝑtin̾e
uoluiss. ita possõm ex ꝯ̃modis
comꝑatã diuidi platuit. ut in
eam cupflm p̾cii filia porcõem
hr̃ditariam accipit. ⁊ ħ eĩ eue¬
mret ĩ bonis pcc̃ia relitã.uł.¬

Expanded text:
monio res indiuisas ad omnes coheredes pertinere uoluisset, ita possessionem ex commodis comparatam diuidi placuit, ut in eam superflui pretii filia portionem hereditariam accipi‹a›t: hoc enim eueniret in bonis pecunia relicta.
Abbreviated transcription (Latin):
uod si alii leget᷑ sb̾ condicõne
ꝙ ali pure datũ ẽ nõ plene re¬
cessũ ur a pͥmo. s ita demũ si cõ¬
dico sequentis extit̾it. cet̾m si b̾
aĩo fu̾it testator. ut oĩodo reces¬
sũ a pͥmoputau̾it dicend̾ erit a
pͥmo ad emptũ legatũ. ¶uł.¬
Tsi uuo testatore mortuus fu̾it
isin quẽ tͣnsiatũ legatũ fu̾it. i¬
ꝯdicõe a diecta it̾m eidem legaũ
si quidẽ qͣ aliam hanc sũmam¬
ĩ ẽẽ uoluit ⁊ ꝙ pure relictũ ẽ.

Expanded text:
uod si alii legetur sub condicione, quod alii pure datum est, non plene recessum uidetur a primo, sed ita demum, si condicio sequentis exstiterit: ceterum si hoc animo fuerit testator, ut omnimodo recessum a primo putauerit, dicendum erit a primo ademptum legatum. si uiuo testatore mortuus fuerit is, in quem translatum legatum fuerit, ncondicione adiecta iterum eidem legauit, si quidem quasi aliam hanc summam esse uoluit, et quod pure relictum est
Abbreviated transcription (Latin):
de ẽ. acsi sb̾ contͣria condicõne da¬
tũ fuiss. ¶ Q italegatũ ẽ ticio
.x. hr̃s m̃s dato. siticio nõ dederit
cadem. decem. sempino leg᷑ato.
si moriat᷑ titi añ drem legati sem¬
ꝓmus legatũ utiłr p̾t̾ tͣnslatũ¬

Expanded text:
ontraria condicione datum fuisset. Quod ita legatum est: 'Titio decem heres meus dato: si Titio non dederit, eadem decem Sempronio dato', si moriatur Titius ante diem legati, Sempronius legatum utiliter petet: translatu
Abbreviated transcription (Latin):
ne debebit is cuisoluit. uã ꝯͣu ͤ
repeticiosit eoꝵ. q̃ fid̾imissi no¬
mine non debita soluerent᷑. cũ
satisdato cantũ d ẽẽ ei a quo pe¬
cunia ꝓfic̾et᷑. ne dampnũ senci¬
at teficiente eo cui solutũ sit.

Expanded text:
e debebit is cui soluatur. nam quamuis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita soluentur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficisceretur, ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erit.
Abbreviated transcription (Latin):
ncc̾e de ratocau̾e. s erit ei satis¬
dand̾. si u̾o dubitet᷑. an mandat̃
sit. uł nõ sit. de rato couc̃o erit
uend̾ sit. si forte dicat᷑ egenos
fideuissores ẽẽ datos.⁊ magis ẽ
ut cou̾i nõ deb̾at. hoc eĩ duiis
piꝰ Repsit paculie luciane ip̃i¬
eĩ facilitati sue expensũ ferre de

Expanded text:
necesse de rato cauere, sed erit ei satisdandum: si uero dubitetur, an mandatum sit uel non sit, de rato cautio erit uendum sit, si forte dicatur egenos fideiussores esse datos. et magis est, ut caueri non debeat: hoc enim diuus Pius rescripsit Pacuuiae Licinianae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit. an repeti satisda liceat.¬
cio ista possit. ⁊ hr̃s ꝯdicat
lib̾onem. ⁊ quid̃ si sciens ur̃s ĩ¬
debitũ cauit repet̾e nõ pot̾. ꝙͥ eĩ¬
si ignoranit remissam sͥ sat̾¬
daciont̃ pot̾ ⁊ dic̾e. siuero hec
nõ pocius le remitti crediterit
nũꝙͥ condic̾e possit qui uis ig¬
noraut. ad huc tñ benigne
quis dixit satisdacõnẽ ꝯdici
posse. quid dem̃ si conimusia
sit stipuło fideiusisores puta¬
mꝰ excepcone uti cossł. au ñ.
⁊ mag̾ ẽ ut utant᷑ exceptio¬
nc qua ex cͥa ea int̾tessit sat̃¬

Expanded text:
rit, an repeti satisdatio ista possit, ut heres condicat liberationem? et quidem ‹si› sciens heres indebitum cauit, repetere non potesi ignoravit re missam sibi satisdationem? potest condicere. si vero hoc non potuisse remitti crediderit, numquid condicere possit qui ius ignoravit? adhuc tamen benigne quis dixerit satisdationem condici posse. quid deinde, si commissa sit stipulatio, fideiussores putamus exceptione uti posse an non? et magis est, ut utantur exceptione, quia ex ea causa intercessit sat
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾condicẽe sit relictum. ⁊ fid̾i¬
equissimũ ent fid̾imissanũ.
noĩe legati sat̾ accipe ab hrde si
ei legatariꝰ nõ caueat .s. ut. ⁊
ip̾e legatario caueat. ꝙ si iamac¬
cepit legatariꝰ ab b̾rde satis de¬
c̾nend̾ erit. ex ea satisdacione.
¶Magis fid̾imissano ꝙͣ legatar¬
quo sid̾iꝯmissi ciꝰ ꝯdicio extitit.
ip̃iꝰ ĩ legati ꝑsecutio dandaerit.
fid̾i ⁊missario si nõ dum solutũ
ẽ ⁊ condicio eiꝰ extitit .s. si fu̾it
fid̾i missariꝯ ꝑatus cau̾e legata

Expanded text:
ondicione sit relictum et fideicaequissimum erit fideicommissarium nomine legati satis accipere ab herede, si ei legatarius non caueat, scilicet ut et ipse legatario caueat. quod si iam accepit legatarius ab herede satis, decernendum erit ex ea satisdatione magis fideicommissario quam legatarquod fideicommissi eius condicio extitit: ipsius etiam legati persecutio danda erit fideicommissario, si nondum solutum est et condicio eius extitit, scilicet si fuerit fideicommissarius paratus cavere legata
Abbreviated transcription (Latin):
¶ S ⁊ si rem alienã defunctus
bona fide em̃t ĩ possõnemeiꝰ
mutend̾ legatanũ ⁊ stat. nã ⁊
ħ res ĩ ca hr̾ditaria ẽ. s ꝑ deposi¬
tares ap̃ defunctũ fu̾it. uł cõ¬
modata locũ missio nõ ħt. qr
nõ st̃ iste res ħiditarie si exdu¬
ob hrdib alt̾ satis dare sit ꝑa¬
tus. alt̾ nõ. ĩ ꝑtemeiꝰ missio
rii reddent ⁊̃ ei quisatis ded̾it
rei admĩstronẽ. qr̃ suadend̾
hr̃di erit. ut massem satis det.
ne ad nũstrõ eiꝰ impediat᷑. si
abĩ pub̾is sb̾stituto relicta le¬
gata sint. ⁊ impubes decesser
missio nõ solum mea bona q̃
testatoris fu̾nt . u̾im ad ea qͦr
que impubes acquisit locũ ba¬
bebit. nam ħ quo ħrditaria
sunt. niuo aut̾ impub̾e. ne
missio. n satisdacio lccũ ħt.
Si hr̃s nõ sit a quo fid̾imis¬
sũ relictũ erit. s alt̾ius noĩs
successor dicend̾ ẽ. ut edc̃o lo¬
cus sit. ⁊ dolꝰ eiꝰ sit estiman¬

Expanded text:
s bona fide emerit, in possessionem eius mittendum legatarium constat: nam et haec res in causa hereditaria est. Si deposita res apud defunctum fuerit vel commodata, locum missio non habet, quia non sunt istae res hereditariae. Si ex duobus heredibus alter satisdare sit paratus, alter non, in partem eius missiorii impedient etiam eum, qui satisdedit, rei administratione: quare suadendum erit heredi, ut in assem satisdet, ne administratio eius impediatur. Si ab impuberis substituto legata sint relicta et impubes decesserit, misstestatoris fuerunt, verum ad ea quoque, quae impubes adquisiit, locum habebit: nam haec quoque hereditaria sunt: vivo autem impubere neque missio neque satisdatio locum habet. Si heres non sit, a quo fideicommissum relictum est, sed alterius nominis successor, dicendum est, ut edicto locus sit et dolus eius sit aestiman
Abbreviated transcription (Latin):
ca fid̾i. morã faciunt. ¶ Sa¬
tisfaccõnis u̾bum lic lacius
pat. tñ ad soluendũ legatũ
tefert᷑. ꝓm̃ ⁊ si remissa sit sa¬
mora fit sołom. ¶Sex aute
mensiũ puto ꝯtimũ tempꝰ
nõ possõnũ computandum.¬
¶ Cessatũ nõ accipimꝰ si pupil¬
lus tutorẽ nõ ht̃ nec curatorẽ
furiosꝰ uł adolescens. nam
nis que st̃ indefense. s c̾te si
hiditas ita iacu̾it aliquo tp̃r
hec tp̃c de medio detrahend̾
ẽ. ¶Queri pot̾it an ĩice
usurar hu fructꝰ cedant que
ĩ fid̾i ꝯmissis debent᷑ ⁊cũ erẽ¬
plum pignor ꝑsequimꝰ. id ꝙ
ex fructib ꝑcpr̃. pͥmũ ĩ usu¬
ras mox quid suꝑfiuũ ẽ in
sortẽ d imputari. qͥninmo¬
legatarꝰ exemplo pignora¬
ticie ac̾conis ⁊̃ utił accio ad
id recuꝑand̾ dari debebit. s
ad sũiam. ¶E legatorum
⁊ fructꝰ custodire. ⁊ cet̾a debe¬
bit. ⁊ pati quid̃ ħrdem cołe

Expanded text:
commisso moram faciunt. Satisfactionis verbum licet latius patet, tamen ad exsolvendum legatum refertur. Proinde et si remissa sit samora fit solutioni. Sex autem mensum puto continuum tempus, non possessionum computandum. Cessatum non accipimus, si pupillus tutorem non habeat nec curatorem furiosus vel adulescens: nam  quae sunt indefensae. certe si hereditas iacuerit aliquo tempore, hoc tempus de medio detrahendum est. Quaeri poterit, an in vicem usurarum hi fructus cedant, quae in fideicommissis debentur. et cum exemplum pignorum sequimur, id quod ex fructibus percipitur primum in usuras, mox, si quid superfluum est, in sortem debet imputari: qlegatarius, exemplo pigneraticiae actionis etiam utilis actio ad id refundendum dari debebit. sed ad sententiam. Qui legatorum et fructus custodire et cetera debebi
Abbreviated transcription (Latin):
Iaut̾ c̾cum sit ħrditatẽ nec dũ
aditam fuisse. nec satidacio
dacionem cessare. cũ possit añ
de fid̾imisso ꝙͣ de satisdatione
constare. nec ñ illa cognicio ĩ¬
ploranda erit ab hrde si forte di¬
cat᷑ ꝑ calumpinam satis peti.
ħ eĩ mune ẽ oĩm sat̾dacionũ.
Dimis eĩ piꝰ Repsit eu ap̃ ꝙ̃

Expanded text:
autem certum sit hereditatem necdum aditam fuisse, nec satisdatiodationem, cum possit ante de fideicommisso quam de satisdatione constare. Nec non illa cognitio imploranda erit ab herede, si forte dicatur per calumniam satis peti: hoc enim commune est omnium satisdationum. divus enim Pius rescripsit eum, apud
Abbreviated transcription (Latin):
ant̾ de fundo s ⁊̃ de pretore id
dm̃s. ut lana ouiũ fetusq pe¬
corũ prestarent᷑. qr ⁊ enĩ si ma¬
ritus ꝓpe ꝑcem ⁊ oues doti acce¬
ꝑtum ⁊ tonsas oues ꝓtinꝰ di¬
norcõ facto nicħ redoatur. ¶Nã
⁊ hic fruitꝰ toto tempore quõ cu¬
rant᷑. nõ quo ꝑciꝑiunt᷑ racõem
ꝑ e euis locate sunt ut p̾t̾iti tẽ¬
¶ De pensionib quoq pdiorum
urbanorum idem qd inf̾ructib
nisticoꝵ. ¶ Si fundrm uiro ux¬
or in dotemded̾it isq mñ arbores
decid̾it. si hee fructꝰ intlłigunt᷑
ꝓporcõne anni debent restitui.
sputo aut̃ si arbores cedue fue¬
runt uł g̾miales ułał dici oꝑ¬
tet ĩ fructꝰ cedere si minꝰ quasi
det̾ior em fundum fecit. marit
tenet᷑ ⁊ si uitempestatis ceciderĩt
dici oꝑtet p̾cium earũ restitu¬
endũ młri. nec infructum cedẽ
nõ magis qmͣ thesaurꝰ fuĩt ri¬
uentus ĩ fructum enĩ nõ tom¬
tuet᷑. qiͣ in alieno uiuenti.¬
¶ Si uir infundo młris dotali la¬

Expanded text:
etiam de pecore idem dicemus, ut lana ouium fetusque pecorum praestaretur. quare enim, si maritus prope partum oues doti accepartum et tonsas oues protinus diuortio facto nihil reddat? nam et hic fructus toto tempore quo curantur, non quo percipiuntur, rationemperae eius locatae sunt, ut praeteriti tem De pensionibus quoque praediorum urbanorum idem est quod in fructibus rusticorum. Si fundum viro uxor in dotem dederit isque inde arbores deciderit, si hae fructus intelleguntur, pro portione anni debent restitui puto autem, si arbores caeduae fuerunt uel gremiales, dici oportet in fructu cedere, si minus, quasi deteriorem fundum fecerit, maritsed et si ui tempestatis ceciderunt, dici oportet pretium earum restituendum mulieri nec in fructum cedere non magis, quam si thensaurus fuerit inuentus: in fructum enim non comtuetur quasi in alieno inuenti. Si uir in fundo mulieris dotali la
Abbreviated transcription (Latin):
Hante nuptiãs fundꝰ troditus e̾
ex dic nuptiarum ad eundemdi¬
em sequentis anni computand¬
teruatur donec diuorcium fiar
impensa suꝑerant qd̾ sceuola et
marit ⁊ ad mulieris impensas re
iias doti ded̾it mox sblate ã mo¬
tito um̃demus du̾itit. nõ ꝑutas
tus restitui. si quas ip̃a fecerat.¬

Expanded text:
ante nuptias fundus traditus est, ex die nuptiarum ad eundem diem sequentis anni computandseruatur, donec diuortium fiat.inpensa supererunt: quod Scaeuola et ad mariti et ad mulieris inpensas refindemias doti dedit, mox sublatis a marito uindemiis diuortit, non putat ructus restitui, sed et i
Abbreviated transcription (Latin):
¶Is causasemꝑ ⁊
ubiq precipua est. nam
⁊ publice nt̾est dotes młi¬
erib conseruari. cũ dotatas dẽ feimꝰ¬
nas ad sobolem ꝓcreandam replẽ¬
dam ꝙ lib̾is cuitatem maxune sit
necessarium. ¶Lp̃

Expanded text:
 causa semper et ubique praecipua est: nam et publice interest dotes mulieribus conseruari, cum dotatas esse feminas ad subolem procreandam replendamque liberis ciuitatem maxime sit necessarium. 2
Abbreviated transcription (Latin):
ori ꝓmitt̾e dicendum est hcce si sũ
itis młr est. ¶ Ꝙ si mꝑatris
potestate est ⁊ dos ab eo ꝓfectasit
dotem. nec ꝑ se. nec ꝑ ꝓcuiatorẽ
potest. sic gͣ ⁊ ꝓmittendũ sab̾.
accõ integra pacri ͤ s utrũ ut ĩa¬
gat oł  an ⁊̃ adiuncta quoq fi¬
ue ꝑsona erꝑiri possit ⁊ puto nͨ
eam acc̾om amissam qmͣ adiunt¬
tafilie ꝑsona pot̾ hr̃e qd̾ si sui

Expanded text:
ori promittere dicendum est. haec si sui iuris mulier est. Quod si in patris potestate est et dos ab eo profecta sitdotem nec per se nec per procuratorem potest. sic ergo et promittendum Sabinus actio integra patri: sed utrum ut et agat solus an et ut adiuncta quoque filiae persona experiri possit? et puto nec eam actionem amissam, quam adiuncta filiae persona potest
Abbreviated transcription (Latin):
dicendum erit. nõ ex uoluntate eꝰ
id factũ cauendum qr ratam rera
filiam hituram a pr̃e. uͭ enĩ sapit
scure eam erigius ut indeatur
E filie utusq uoluntas exouiriᷤ
nec alt altͥus det̾iorem ꝯdicõm fa¬

Expanded text:
ate eius id factum cauendumque ratam rem filiam habituram a patre: ubi enim sapit, scire eam exigimus, ut uideatur et filiae, utriusque uoluntas exquiritur nec alter alterius deteriorem condicionem fa
Abbreviated transcription (Latin):
cuũ fiant deducende sunt gͥ ⁊ si
maritꝰ aliquid impendit meund̾
annũ utͥusq impense concurret.
ita ẽ ⁊ si impensarũ a młre facta¬
rũ rõ hãtur. cũ plurins anns
in matͥmonio fuit. ncc̃e est pri¬
mi anni computar tempꝰ ꝙ sit
p̃cedentis temꝑis quo młr ĩ mrĩ¬
monio fuit. ¶Neq em̃ si uude¬
mie tempore fundꝰ in dotem da¬
tus sit eumdemq uir ex lił ẽdis
nouembris pͥmis fruendum loco¬
u̾it mensis ianuarii sub pͥma di¬
e fcõ diuorc̾o retine iurum ⁊ iuĩ¬
denne fructꝰ. ⁊ eiꝰ arm quo di¬
uorciũ factum est ꝑtem m̃cedis
e quin est alio qnͥ si coactis uinde¬
unis alt̾a die diuortiũ inc̾cedat
fructꝰ integros retinebit. ¶ qͥta¬
si in fine mensis ianari du ior¬
ciũ fiat ⁊ quatuor mensib. mͥmͥ
stet̾it undemie fructus ⁊ quar¬
ta porcõ m̾cedis instantis anni ꝯ¬
fundi debebunt. ut ex ea petu¬
nia t̾cia porcio uiro reliquat᷑.
E contrario quoq item obter¬

Expanded text:
nt, deducendae sunt: igitur, si et maritus aliquid inpendit in eundem annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum ratio habeatur, cum plurimis annis in matrimonio fuit, necesse est primi anni computari temporis quod sit cedentis temporis, quo mulier in matrimonio fuit: neque enim, si uindemiae tempore fundus in dotem datus sit eumque uir ex calendis Nouembribus primis fruendum locauerit, mensis Ianuarii suprema die facto diuortio, retinere uirum et uindemiae fructus et eius anni, quo diuortium factuaequum est: alioquin si coactis uindemiis altera die diuortium intercedat, fructus integros retinebit. itaque si fine mensis Ianuarii diuortium fiat et quattuor mensibus matrimonium steterit, uindemiae fructus et quarta portio mercedis instantis anni confundi debebunt, ut ex ea pecunia tertia portio uiro relinquatur. E contrario quoque idem obser
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtem duodecimã m̃cedis. s pro
modo temꝑis om̃i mensium. qͦ
dotale p̾duum fuit ex merce de
que debebat᷑ porcõm retinebit.
It si messes eiꝰ anni quo diuortiũ
factũ est colonum ex forma loca¬
cõns seqnͣtur. ante undemiaᷤ
ma niesliũ in computaconẽ cum
spe fut᷑e uuudemie ueniet sappr
gͥ ex hiis illos fructꝰ quos młr
ꝑ ceꝑit añqmͣ nberet nõ debẽ
in contribucõem uenire. ¶Ob
ex hus fructib qui post diuorci¬
um ꝑcepti sũt. compensacões
fi̾ possunt. ¶Q d̾ in anno dicit᷑
pot̃ dici ⁊ in sex mensib si bis in
amio fructꝰ capiant᷑. ut est in lo¬
cis irrignus ⁊ in płib omnsidem di¬
ci potest insilua cedua. ¶ It̃ si loca¬
cõ agri tałsit. ut suꝑ amnuam m̾

Expanded text:
tem duodecimam mercedis, sed pro modo temporis omnium mensum, quo dotale praedium fuit, ex mercede quae debebitur portionem retinebit. Item si messes eius anni, quo diuortium factum est, colonum ex forma locationis sequantur, ante uindemiam nia messium in computationem cum spe futurae uindemiae ueniet. Apparet igitur ex his illos fructus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in contributionem uenire. Obex his fructibus, qui post diuortium percepti sunt, compensationes fieri possunt. Quod in anno dicitur, potest dici et in sex mensibus, si bis in anno fructus capientur, ut est in locis inriguis. Et in pluribus annis idem dici potest, ut in silua caedua. Item si locatio agri talis sit, ut su
Abbreviated transcription (Latin):
eregiss. ⁊ candemalii uiro eiusõ
tilie nomine dediss. ⁊ mortuo pre
ciũ factum est. quent᷑ an ex die m̃¬
ii. an ex diẽ unditi marito fumor
matit᷑ sibi computet tempꝰ. iut¬
ꝙ infructib auito retinendis. n
dies conis ꝯstitute. n dics nupti¬
arũ obseruabĩ s quo pͥmũ doca

Expanded text:
exegisset et eandem alii uiro eius filiae nomine dedisset et mortuo patre tium factum est, quaeritur, ex die matrimonii an ex die traditi marito fundi maritus sibi computet tempus. et utique in fructibus a uiro retinendis neque dies dotis constitutae neque nuptiarum obseruabitur, sed quo p
Abbreviated transcription (Latin):
nuim̃o continent᷑ ⁊ ad ea tm̃ lega¬
ta ꝑtinz quib dies nõ est appositꝰ.
ꝓ inde si forte pute legatum est ex
hac adiecc̃one ꝓrogabr̃. ¶ Quid
si forte .c. mͥ lega Eta sunt p̾sentẽ¬
tia. utrũ amiua die dabunt . an u̾o

Expanded text:
 continentur. Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est adpositus: proinde si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur. Quid si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua die dabuntur an vero
Abbreviated transcription (Latin):
am statim teni. ut ꝑtem dimu¬
diam semissis ex ꝑͣ seii resti¬
tuat. ¶Filiam suã hrdẽ scͥp¬
sit. ⁊ ncpotem quẽ ex ea he bat
ei sb̾stituit. ⁊ita cauit lucio.
ticio fratͥs mei. filio geno me¬
o .cc. aurees relinquo quo le
ꝯmendo fid̾i filia adita patris
h̾rditate diu̾tit a marito q̃i¬
tũ ẽ an ticiꝰ qͦndam eiꝰ mari¬
tꝰ suo uł fili sui noĩe ex fid̾i

Expanded text:
am statim teneri, ut partem dimidiam semissis ex persona Seii restituat. Filiam suam heredem scripsit et nepotem, quem ex ea habebat, ei substituit et ita cauit: 'Lucio Titio f‹r›atris mei filio genero meo ducentos aureos relinquo. quo legcommendo'. filia adita patris hereditate diuertit a marito: quaesitum est, an Titius quondam eius maritus suo uel filii sui nomine ex fidei
Abbreviated transcription (Latin):
capitoliũ ascendat siꝓhr̃de gerat.
ex semisse hr̃s er̃. si capitoliũ ascen¬
d̾it. ⁊ ex qͣdrante hr̃s er̃. n ͨ er̃ ei ncc̃e
ꝓ hrde gerere quippe iã hr̃di. ¶ Si
ita scͥptũ fu̾it ticius expte t̾tia. me¬
uiꝰ exꝑte t̾cia. ħrdes suntoticius si
ĩt̾ t̾cias kłas nouis er asiouen̾it.
ex reliqua ꝑte hr̃s esto. ¶Uideas
aut ex semisse. aut ex besse. itaq
sectans utiq erit in pendenditi.

Expanded text:
rat, ex semisse heres erit, si Capitolium ascenderit, et ex quadrante heres erit nec erit ei necesse pro herede gerere quippe iam heredi. Si ita scriptum fuerit: 'Titius ex parte tertia, Maeuius ex parte tertia heredes sunto: Titius, si intra tertias kalendas nauis ex Asia uenerit, ex reliqua parte heres esto': uideamuaut ex semisse aut ex besse: ita sextans utique erit in pendenti
Abbreviated transcription (Latin):
¶Siquis ita hrdem ĩstitu̾it ticius
qua ex ꝑte mͥ socius ẽ ĩuectigali
salmarũ ꝓ ea ꝑte mͥ hr̃s esto. qui¬
dam pictat. si asse descripto id adiͤ¬
tũ sit. ut matime sociꝰ fu̾it. ticiũ
nõ ẽẽ hrdem. s si qua ꝑs uacuare
asse descripto utiłt titiũ ex ꝑte for¬
te qͣrta ex quasocui᷑ erat brdem ĩ¬
stitintũee. ¶Aicius hr̃s esto. seiꝰ.
placet duoᷤᷤ semissese̾e̾. qͣuoꝵ alt

Expanded text:
Si quis ita heredem instituerit: 'Titius qua ex parte mihi socius est in uectigali salinarum, pro ea parte mihi heres esto', quidam putant, si asse descripto id ad‹ie›ctum sit, ut maxime socius fuerit Titius, non esse heredem, sed si qua pars uacua reasse descripto utiliter Titium ex parte forte quarta, ex qua socius erat, heredem institutum esse? 'Titius heres esto: Seius pla
Abbreviated transcription (Latin):
mag̾ est ut contineant᷑. si modo
seruor applłoe eos quos seruor
num̃o huit uoluit ꝯtiñr eos
u̾o quos quis pignori ẏpochece¬
uededit sñ dubio int̃ quos le¬
gasse uideur̃ debitor creditor
neqͣqm. ꝓinde siquis seruo ᷤ hũ¬
it ꝓprios. s quoꝵ oꝑas locabat
uł pistronitas. uł histronitas .ĩ¬

Expanded text:
magis est ut contineantur, si modo suorum appellatione eos quos suorum numero habuit uoluit contineri.Eos uero, qu‹o›s quis pignori hypothecaeue dedit, sine dubio inter suos legasse uidebitur debitor: creditor nequaquam.Proinde si quis seruos habuit proprios, sed quorum operas locabat uel pistorias uel histrionicas
Abbreviated transcription (Latin):
sidi. petitionẽ competisse ei cu¬
i p̾dia luciana legata sunt. ⁊
iõ cũ amꝑua legata fumt᷑ mor¬
tua legat᷑aria finitũ legatum
hrdem insaituit. ⁊ lucio. ⁊ lucio
ticio ita legauit. lucio ticio uiro
bono cuiꝰ obsequio gr̃as ago da¬
ri uolo. anmicios qmͣ diuuniaͭ
aureos .c. si reb nepotis meim
tracõem rerũ nepotis mei ad sol
licitudinem suam renocau̾it. q̃¬
rocũ lucius ticius aliquo tempe
nõ sretit. quo minus gerat. pub¬

Expanded text:
si petitionem competisse ei, cui praedia Lutatiana legata sunt, et ideo, cum annua legata fuerint, mortua legataria finitum legatum heredem instituit et Lucio Titio ita legauit: 'Lucio Titio uiro bono, cuius obsequio gratias ago, dari uolo annuos quamdiu uiuat aureos decem, si rebus nepotis mei trationem rerinem suam reuocauerit'. quaero, cum Lucius Titius aliquo tempore non stet, quo minus gerat, Pub
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ ita legari pocest. ticio usũf᷑.
sundi do. lego. ⁊ quotienscum:
capite diminitus sit eundem
nsuft̃. ei do. ¶Illud c̾te ampli¬
us est in hoc legato ꝙ ĩ ingres¬
su cuiꝰtz anni si decesserit lega¬
tarius eius ann legatum hrdi
suo relinquit. ꝙ ĩ iusufr̃. nõ
ita ẽ. cũ usufructuarius ⁊̃ si¬

Expanded text:
ita legari potest: "Titio usum fructum fundi lego et quotiensque capite minutus erit, eundem usum fructum ei do". illud certe amplius est in hoc legato, quod in ingressu cuiuslibet anni si decesserit legatarius, eius anni legatum heredi suo relinquit: quod in usu fructu non ita est, cum fructuarius, e
Abbreviated transcription (Latin):
Cio amico fidelissimo ¶Dem.
t̾uemebat eo modo filioꝵ meoꝵ
int̾uẽire. amnuos senos aureoᷤ
Tħitac̃om qua utit᷑ p̾star uo¬
lo. nõ iõ minus annua seio ꝓ
ꝑte hr̃ditana iuentis filie de¬
b̾i. placuit ꝙ de t̾ͥb filiis ticie¬

Expanded text:
mico fidelissimo, terueniebat, eodem modo filiorum meorum interuenire, annuos senos aureos et habitationem qua utitur praestari uolo.' non ideo minus annua Seio pro parte hereditaria uiuentis filiae deberi placuit, quod ex tribus filiis Titi
Abbreviated transcription (Latin):
cio pẽccato patruo ur̃o. accipiatis
bunde patͥmõ mũ reliquid. q̃sitũ
est an hͣrdes lucretis paccati scd̃m
u̾ba supͣscpͥta offerentes mille au¬
reos fid̃i cõmissum consequerẽt᷑.¬

Expanded text:
ro accipiatis": bunde patrimonium reliquit: quaesitum est, an heredes Lucretii Pacati secundum verba supra scripta offerentes mille aureos fideicommissum consequant
Abbreviated transcription (Latin):
sum quis reliquerit. ¶ Hii qui¬
b aqua ⁊ igni int̾dictum est .i. de¬
portan fid̾icõmissum relinquere
nõ possunt. qr nec testiñ faciendi
tos autem eos accipe debemꝰ quib
pͥnceps insulas annotauit. uł de
quib deportandis scͥpͥsit. ¶ ¶ et¬
comprobet nõ dum amisisse quis
auitatem uidetur ꝓm̃. si añ deces¬
siss cius decessisset cuiꝰ uidetur
⁊ fidicõmissum qd̾ ante reliquerat
qr cͣtum statum usq ad huc hũit.
¶ Apfectis u̾o p̾torio uł eo qui uite
p̾fecti et mandato pͥncipis ꝯgnos¬
cit. It̾ a p̾fecto urbis deportatos.
statim amitc̾e ciuitatẽ. ⁊ iõ nec
tendi coustat hr̃e. ¶Qi quis
inĩsulam deportatus codicillos
ibi fec̾it. ⁊ indulgencia imꝑris
restitutus hiisd̾ coditilł. durãtib
decossit pt̃ defendi fid̾i ꝯmissum

Expanded text:
sum quis reliquerit. Hi, quibus aqua et igni interdictum est, item deportati fideicommissum relinquere non possunt, quia nec tos autem eos accipere debemus, quibus princeps insulas adnotavit vel de quibus deportandis scripsit: cetercomprobet, nondum amississe quis ciuitatem uidetur. proinde si ante decessisset, ciuis decessisse uidetur et fideicommissum, quod ante reliquerat, quia certum statum usque adhuc habuit. A praefectis uero praetorio uel eo, qui uice praefectis ex mandatis principis cognoscet, item astatim amittere civitatem et ideo nec ittendi constat habere. Si quisinsulam deportatus codicillos ibi fecerit et indulgentia imperatoris restitutus isdem codicillis durantibus decesserit, potest defendi fideicommissum
Abbreviated transcription (Latin):
ita deb̾i. si hii qui petunt mani¬
feste docerent eo animo cͥtase pa¬
tronũ cũ testiñ faceret ee cepisse
ut id quo legatum dare uellet.
alio quin uich ip̃ius p̾stetur. ¶Da¬
me ⁊ pampbilo quos test̾o mamu¬
miserat fundum dedit itꝗ ut post
mortem suam filiis sins restitu̾et᷑
eod̾ testõ petiit ab ħr̃dibus suis
ut pamphila manumitt̾et᷑ que
fllia nͣlis erat pamphili. Idem tã¬
philus post diem legati sui cedẽ¬
tem. test̾o hr̃dem instituit meui¬
imeiꝰ q fidĩcõmissiut. ut hr̃di¬
tatem suam .i. fudi supͣscpͥti ꝑ¬

Expanded text:
anifeste docerent eo animo circa se patronum, cum testamentum faceret, esse coepisse, ut his quoque legatum dari uellet: alioquin nihil ipsis praestetur. Damae et Pamphilo, quos testamento ma numiserat, fundum dedit ita, ut post mortem suam filiis suis restituerent: eodem testamento petiit ab heredibus suis, ut Pamphilam manuralis erat Pamphili: idem Pamphilus post diem legati sui cedentem testamento heredem instituit Maevium eiusque fidei commissit, ut hereditatem suam, id est fundi sup
Abbreviated transcription (Latin):
sic ⁊ in dote p̾legata Rensum est to¬
tam eam ex test̾o peti posse. alio qnͥ
sdõm illam siñam si int̾ẽe usurar
est tm̃ ĩ legato. quid dicemꝰ si fũ¬
dꝰ legatus sit ex dic debitus. nam
nec petiũa peti pt̃ que nõ est lega¬
ta n ͨ ꝑs fundi facile inueniretur
que possit ꝓ cõmodo peti. ¶Si

Expanded text:
sic et in dote praelegata responsum est totam eam ex testamento peti posse. alioquin secundum illam sententiam si interusurium tantum est in legato, quid dicemus, si fundus legatus sit ex die debitus? nam nec pecunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inveniretur, quae possit pro commodo peti. Si P
Abbreviated transcription (Latin):
ris sit. gñatus putet ꝙ se ꝑ erro¬
rem qui a latidnib captꝰ est suũ
ẽe. uelud hostiũ. uł relegatꝰ. qui
nicħ se a captiuo differre putat.
nõ posse fidi ꝯmitt̾e c̾tũ est. quia
nec testaript̃. qui an liceat sibi
cestari dubitat. s si filuifa. uł ser¬
uuꝰ fid̾i cõmissũ reliquerit: nõua¬
let si tm̃manumissi decessisse ꝓponã¬
t᷑ constant̾ dicemꝰ fid̾i comissũ relic¬

Expanded text:
arus putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, seruum esse uelut hostium, uel legatus qui nihil se a captiuo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat. Sed si filius familias uel seruus fideicommissum reliquerit, non ualet: si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus fideicommissum relic
Abbreviated transcription (Latin):
est ĩ cõmune bona sua conferre.
Q uatuor filios equis ꝑtib in¬
stituit ⁊ fundũ ꝑ p̾cept̃om sĩguł
legauit. filii cum uniu̾sa bona pa¬
tͥs obligata ee̾nt mutuã accepta
petuni ã hr̃ditario creditori solue¬
runt ⁊ post̾iori obligau̾unt. qͥ c̃
ei debitum nõ solueret᷑ p̾dia uni¬
usa lege pignoris uni et ħr̃dib uẽ¬
didit. quent᷑ an cum ste filiꝰ ex
cã empcõnis ea possideat. frĩb¬

Expanded text:
in commune bona sua conferre. Quattuor filios aequis partibus instituit et fundum per praeceptionem singulis legauit: filii, cum uniuersa bona patris obligata essent, mutua accepta pecunia hereditario creditori soluerunt et posteriori obligauerunt, qui, cum ei debitum non solueretur, praedia uniuersa lege pignoris uni ex heredibus uendidit: quaeritur, an, cum iste filius ex causa emptionis ea possideat, fr
Abbreviated transcription (Latin):
codicilł. ħ u̾ba inseruit. ꝓtinent
aut̃ hii codicillei adurorem ⁊ fi¬
liam. pͥmũ aut̃ rogo. ut sic int̾
uos agatis. ut me unuo egistis.
Itaq rogo. ut quicquid aut ego
reliquero. aut qd̃ uos ip̃e hẽtis ꝯ¬
mũc̃ sit nob̾. filia intestati patris
bonorũ possom̃ accepit. quero an¬

Expanded text:
c uerba inseruit: 'pertinent autem hi codicilli ad uxorem et filiam. primum autem rogo, sic inter uos agatis, ut me uiuo egistis itaque rogo, ut quidquid aut ego rel‹i›quero aut quod uos ipsae habetis, commune uobis sit'. filia intestati patris bonorum possessionem accepit: qua
Abbreviated transcription (Latin):
ex semisse bonorũ meoꝵ exceptis do¬
iib meis pat̾nis in quib hĩto cum
omnib que ibi sunt que omĩa sci¬
as ad porcõm hr̃ditatis qmͣ tͥ dedi ñ
ꝑciñe. quero cũ sit in hus domib
argentum nomĩa debitoꝵ supellex
mancipia. an hec omĩa que illic in¬
ueniunt᷑ ad alio ħr̃des institutos
debeant ꝑtinere. pauł .R. nomina
debitorum nõ contim̃. s ominũ cẽ
ꝯmunia. ĩ cet̾is u̾o nlłm ꝓ nepoti
locum eẽ. ¶ Ticiuscũ friꝰ fi̾o fũ¬

Expanded text:
ex semisse bonorum meorum excepta domu mea et paterna, in quibus habito, cum omnibus quae ibi sunt: quae omnia scias ad portionem hereditatis, quam tibi dedi, non pertinere.' quaero, cum sit in his domibus argentum nomina debitorum supellex mancipia, an haec omnia, quae illic inueniuntur, ad alios heredes institutos debeant pertinere. Paulus respondi nomina debitorum non contineri, sed omnium esse communia, in ceteris uero nullum pronepoti locum esse. Titius cum fratris filio fun
Abbreviated transcription (Latin):
It̃ si ucile nõ est. an legatariꝰ hr̃¬
di cuiꝰ ancilla est restitu̾e cõpella¬
tur .R. nõ compesli. s nec ip̃m le¬
gatariũ legatum pet̾e posse insu¬
lam lib̾is utͥusq sexus legauit᷑ ita
ut ex redditu eius mastuli duplũ
femine simplum ꝑcipiant. eamq
alienari uetuit. ex consensii ab oĩ
um hr̃de uenundata est. quero cin
exp̃cõ insule duplum mares simpł

Expanded text:
m, si utile non est, an legatarius heredi, cuius ancilla est, restituere compellatur. respondi non compelli: sed nec ipsum legatarium legatum petere posse. Insulam libertis utriusque sexus legauit ita, ut ex reditu eius masculi duplum, feminae simplum percipiant, eamque alienari uetuit: ex consensu omnium ab herede uenumdata est: quaero, an et ex pretio insulae duplum mares, simplum
Abbreviated transcription (Latin):
dionissa acceꝑit ⁊ locatũ edib ꝙꝓ.ꝓ
te sua pensiones sibi debitasctedi¬
tͥci delegau̾it. an uendic̾o testĩ ex¬
titisse uideatur. ut filius suis fid̾̃
uxore hr̃dibus institutis ita cqͣnt
post mortem tuam fratrib tius
quib relinquas scis unũ frem̃ tu¬
an sororis fu lii fid̾i ꝯmissum ab
eo pet̾e possent .R̾. posse defendi
fid̾icõmissum deberi. ¶ Luciꝰ nͣ¬
cius hoc meũ testiñ scpͥsi sñ ullo
iuris ꝑito rõnes animi mei pociꝰ
secutus qmͣ nimiam ⁊ miseram di

Expanded text:
Dionysia acceperit et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegaverit, an condicio testamenti exstitisse videatur, ut filiis suis fideicuxore heredibus institutis ita cavit: post mortem tuam fratribus tuisquibus relinquas. scis unum fratrem tuan sororis filii fideicommissum ab eo petere possunt. respondi posse defendi fideicommissum deberi. "Lucius Titius hoc meum testamentum scripsi sine ullo iuris perito, rationem animi mei potius secutus quam nimia
Abbreviated transcription (Latin):
.x. ⁊ si ipubes decessiss sb̾stͣitunt
a quib ita legauit. quecũq pͥmis
dis mei induplum quoq dari uo¬
lo: quent᷑ an ex sb̃stitutone ĩ pub̾e
testatorem sensisse. It̃ quero: cũ
corꝑa legata ⁊̃ nũc ex lucratiua
cã possideant᷑. an a sb̾stitutis peti.
possent. R̾e. nõ posse. ¶ Cinbiis
meis .do. lego. ꝙrographum gau
sei postea codicilł. uetuit a seio ex:¬
igi. ⁊ ab hr̃de petiit. ut ex alt̾ius
debitoris debito quem codicilł no¬
mĩauit eandem sũmam rei .p. da
ret. qͥsitum est si post̾ior ydoneus¬
sis nõ ẽe̾. an integram qnͣtitatẽ

Expanded text:
et si inpubes decessisset, substituit, a quibus ita legavit: "quaecumque primis quoque heredis mei in duplum dari volo". quaeritur, an ex substitutione, impubere testatorem sensisse. item quaero, cum corpora legata etiam nunc ex lucrativa causa possideantur, an a substitutis peti possint. respondi non posse. "Civibus meis do lego chirographum Gaii seii': postea codicillis uetuit a Seio exigi et ab herede petit, ut ex alterius debitoris debito, quem codicillis nominauit, eandem summam rei publicae daret. quaesitum est, si posterior idoneus non esset, an integram quantitatem
Abbreviated transcription (Latin):
stitutũ accom̃ qd̃ dolo eiꝰ factum
ro qu legati ꝑ secuc̃om saluam hrec¬
.R. scd̾ ea que ꝓponerent᷑ saluã hr̃e¬
¶ Cestator legata añ qͥnquenmũ
uecuit peti prestariq s hr̃s quedã
sua sponte añ qnͥq̃uinũ soluit. que¬
sitũ est an eiꝰ qd̾ añ diem eristentẽ
solutum est rep̾sentacomĩ resiqug

Expanded text:
stitutum actionem, quod dolo eius factum ro, an legati persecutionem salvam h ea quae proponerentur salvam habere. Testator legata ante quinquennium vetuit peti praestarique, sed heres quaedam sua sponte ante quinquennium solvit: quaesitum est, an eius, quod ante diem exsistentem solutum est, repraesentationem in reliq
Abbreviated transcription (Latin):
beo. Instrm̃ tab̾ne ferͣarie. ita ut
chiꝰ uiua testatͥce decessit. ꝑs bĩ¬
ditatis eiꝰ ad cohr̃dem ꝑtinuit
quero an pamphilus eod̾ testo
strĩ admitti possit. licet tab̾na
ut uoluit cescapͥs et̾ceri nõ pos¬
sit R̾di admiiti. ¶ Semꝑnia
sb̾stituta hr̃di instituto legata ac

Expanded text:
beo, instrumentum tabernae ferrariae, ita ut chus uiua testatrice decessit, pars hereditatis eius ad coheredem pertinuit: quaero, an Pamphilus eodem testamento s instrumenti admitti possit, licet taberna, ut uoluit testatrix, exerceri non possit. respondi admitti. Sempronia substituta heredi instituto legata ac
Abbreviated transcription (Latin):
cã exactu est in eadem tã racõne
reddisse deb̾c. ¶Ite peto tici fidi̾ꝰ.¬
q tue cõmitto uti curam ꝯdendi
corporis mei suscipias. ⁊ ꝓ hoc .x.
aureg e medio p̾cipito. quero an
si lucius ticius nimꝰ qmͣ .x. aureg
erogauit. reliqua sũma hr̃dib ꝓ¬

Expanded text:
causa exactum in eandem causam redisset, deberi. "A te peto, Titi, fideique tuae committo, uti curam condendi corporis mei suscipias, et pro hoc tot aureos e medio praecipito". quaero, an, si Lucius Titius minus quam decem aureos erogaverit, reliqua summa heredib
Abbreviated transcription (Latin):
manere. non aut̃ id fid̾icõmissũ
restituendũ est. nͥ pͥus debitũ ab e¬
isemꝑtori eidemq cohr̃di ꝑsolu̾e¬
t᷑. ¶ Eilie fid̾icõmisit in hec u̾ba
peto ate filia mea. ut dotalem cau¬
com̃ post moetem meam nuites. ⁊
ita renones ut frẽs tui dotem scipulẽ¬
tur hoc t̾au. ut si sñ lib̾is imo. płib li
in mr̃imonio morieris: dos ad eosꝑ
ueniat post mortem patͥs decessit.
maritꝰ añ qmͣ renouaret᷑ caucõ do¬
talis. ⁊ postea alii nupta decessit. nł¬
lo liborum relicto uiuo adhuc ticõ
roris peti si ꝑ eam stetit quo minꝰ¬
liũ ⁊ filiam hr̃dem ĩ stituit. ⁊ lib̾tis
legata dedit eorũ que fid̾i ꝯmisit
in hec u̾ba. a uob̾ peto ut quicqd
uob̾ legaui ꝯcenti sitis uiuentes
ut post uos filus meis restituatis
defuncta testatͥtis filia meuia de
cessit hĩde instituto patrone filio
ex ꝑte debita. ex alt̾a extraneo.
quesitum est an aditahrditare pa

Expanded text:
manere: non autem fideicommissum restituendum est, nisi prius debitum ab eis emptori eidemque coheredi persolveretur. Filiae fidei commissit in haec verba: "peto a te, filia mea, ut dotalem cautionem post mortem meam mutes et ita renoves, ut fratres tui dotem stipularentur hoc casu, ut, si sine liberis uno pluribusve in matrimonio morieris, dos ad eos perveniat". post mortem patris decessit maritus, antequam renouaretur cautio dotalis, et postea alii nupta decessit nullo liberorum relicto, uiuo adhuc Titio roris peti, si per eam stetit, quo minlium et filiam heredes instituit et libertis legata dedit eorumque fidei commisit in haec uerba: 'a uobis peto, ut quidquid uobis legaui, contenti sitis uiuentes, ut post uos filiis meis restituatis'. defuncta testatricis filia Maeuia libertus decessit herede institut‹o› patronae filio ex parte debita, ex altera extraneo: quaesit
Abbreviated transcription (Latin):
cepisse debitũ uidebat᷑. ¶Plane
si ea lege. meinꝰ. titiũ hrdem insti¬
tuat. ne fid̾i cõmissũ ex test̾o seii
retineat fascidiam compensac̃omi
suffic̾e. sec miquitatẽ occutõe pru¬
denciꝰ autꝰ fetit. si ex test̾o frĩs hroi¬

Expanded text:
ercepisse debitum videbatur. plane si ea lege Maevius Titium heredem instituat, ne fideicommissum ex testamento Seii retineat, Falcidiam compensationi sufficere, sed iniquitate occurrere. prudentius autem fecerit, si ex testamento fr