comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
obseruare uel uicia: cũ ad hȩc ipsa
quȩ diximꝰ inde deuoluti si mͦ. quod
galathȩ stulti & uecordes pnuntiati
sint. Scit mecũ qui uidit ancyram
prata. Omitto uatafrigas. õfitas. bor¬
boritas &r manicheos: nota enim iã
hȩc humanȩ calamitati uocabula
sunt. Quis unquã passalorinchitas.
&e asco drubos. & artotiritas. & cȩt̃a
Antiquȩ stultitiȩ. usq hodie ma-¬
nent uestigia. Unũ ẽ quod inferimꝰ.
& ꝓmissũ in exordio reddimꝰ. galatha
excepto sermone greco. quo om̃is or¬
ens loquitur ꝓpriam linguã eande
pene habere quã trẽuiros: nec refen
si aliqua exinde corruperint: cũ &
affri. foenicũ linguã ñ nulla ex pa¬
te mutauerint. & ipsa latinitas. &. i¬
gionib cotidie mutetur. & tempor
Sed iam ad ꝓpositũ reũtamur.
Quicũq enĩ exoꝑib legis sunt
sub maledicto st̃ Scriptũ ẽ enĩ Mla¬
dictus om̃is qui ñ ꝑmanserit in om̃
quȩ scripta sunt in libro legis: ut f¬
ciat ea Nunc morẽ habeo. ute

Expanded text:
rvare, vel vitia: cum ad haec ipsa quae diximus, inde devoluti simus quod Galatae stulti et vecordes pronuntiati sint. Scit mecum qui vidit Ancyram prata. Omitto Cataphrygas, Ophitas, Borboritas, et Manichaeos; nota enim jam haec humanae calamitatis vocabula sunt. Quis umquam Passaloryncitas, et Ascodrobos, et Artotyritas, et caetera Antiquae stultitiae usque hodie manent vestigia. Unum est quod inferimus, et promissum in exordio reddimus, Galatas excepto sermone Graeco, quo omnis Oriens loquitur, propriam linguam eamdem pene habere quam Treviros, nec referre, si aliqua exinde corruperint, cum et Aphri Phoenicum linguam nonnulla ex parte mutaverint, et ipsa Latinitas et regionibus quotidie mutetur et tempore. Sed jam ad propositum revertamur. Quicumque enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanserit ita sunt in libro Legis, ut faciat ea. Hunc morem habeo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. in legis tnsducere lib seruitutem:
ne ad tẽpus qͥde eis cessimꝰ ut circũci¬
derłmꝰ titũ. maxime cũ & aliqua ob
ȩccłasticã pacẽ potuerit nos necessitas
excusare: & hoc totũ fecimꝰ ut uobis
nulla fieret occasio ab eugłii gr̃ã re-¬
cedendi Si gͥ nos hierusolimis inter
tantos iud ȩos imminentib hinc inde fal¬
sis fr̃ib or his qui maiores erant aliqua
ex parte cohibentib nulla potuimꝰ ui
acratione cõpelli ut obseruaremꝰ circu¬
cisionẽ quã sciebamꝰ ẽẽ finitã. uos ex
gentib uos ingalatia. uos qͥb nulla¬
uis inferri potest. ultro a gr̃a receden¬
tes. ad legis iam abolitȩ transcenditis
uetustatẽ:¬

Expanded text:
Christi in Legis traducere servitutem, Christi in Legis traducere servitutem, ne ad tempus quidem eis cessimus, ut circumcideremus Titum: maxime cum et aliqua ob Ecclesiasticam pacem potuerit nos necessitas excusare: et hoc totum fecimus, ut vobis nulla fieret occasio ab Evangelii gratia recedendi. Si igitur nos Jerosolymis inter tantos Judaeos imminentibus hinc inde falsis fratribus, et his qui majores erant aliqua ex parte cohibentibus, nulla potuimuac ratione compelli, ut observaremus circumcisionem, quam sciebamus esse finitam, vos ex gentibus, vos in Galatia, vos quibus vis nulla inferri potest, ultro a gratia recedentes, ad legis jam abolitae transcenditis vetustate
Abbreviated transcription (Latin):
cessio ñ circũcidendi titi. sed eundi hie¬
rosolimã fuerit. quo scilicet idcirco
subiectioni cesserint paulus & barna¬
baseundi hierusolimã seditione oble¬
gẽ antioc hiȩ concitata: ut ꝑ epłam
maneret apud galathas euangelii ueri-¬
tas. quȩ ñ eẽt in littera sed in sp̃u. ñ in
carnali sensu sed in intelligentia sp̃ua¬
li: nec in manifesto iudaismo. sed in oc¬
ductos autẽ falsos frẽs. suꝑflua sit: &¬
si legatur. ñ habeat qđ ei respondeat.
illãq c̃cludat. sed ẽẽ ordinẽ lectioniᷤ.
oc sensus. Secd neq titus qͥ mecũ erat cũ
cẽt ex gentib cõpulsus ẽ circũcidi: sta¬
timq subiungat. quȩ causa fuerit ut
ad circũcisionẽ impelleretur inuitus.
ꝓpt̃ sub introductos inquit falsos fres.
qui sub introierunt explorare libertatẽ
nrãm quã habemꝰ in xp̃o iħu: ut nosin
seruitutẽ redigerẽt. Qui cũ minis. t̾ro¬
re. multitudine uellent nos alib̾tate

Expanded text:
cessio non circumcidendi Titi, sed eundi Jecessio non circumcidendi Titi, sed eundi Jerosolymam fuerit. Quo scilicet idcirco subjectioni cesserint Paulus et Barnabas eundi Jerosolymam, seditione ob Legem Antiochiae concitata: ut per Epismaneret apud Galatas Evangelii veritas, quae non esset in littera, sed in spiritu; non in carnali sensu, sed in intelligentia spirituali; nec in manifesto Judaismo, sed in ocductos autem falsos fratres, superflua sit: et si legatur, non habeat quod ei respondeat, illamque concludat; sed esse ordinem lectionis et sensus: Sed neque Titus qui mecum erat, cum esset ex gentibus, compulsus est circumcidi. Statimque subjungat quae causa fuerit, ut ad circumcisionem impelleretur invitus: Propter subintroductos, inquit, falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem nostram quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent. Qui cum minis terrerent, et multitudine vellent nos a libertate
Abbreviated transcription (Latin):
cisione reuocans. Hoc in toto sermonis
sui textu agit. ut doceat se hebreum
ex hebreis om̃a qͦnda legis oꝑa seruan¬
tẽ. circũcisũ oc taua diẽ. scđm legẽ
phariseũ. nichilominus. tam̃ ob xp̃i
grãm uniũsa contemnere: nã cũ isset
hierusolimã & falsi fr̃s qui ex circũci¬
sione crediderant eũ uellent impellere
ut circũcideret titũ. nec titũ nec se cessis¬
se uiolentiȩ quominꝰ custodirent eugłii
ueritatẽ. Qd si dicit se necessitate suꝑa¬
tũ ut circũcideret titũ: qͦmͦ galathas
reuocat a circũcisione. a quã nec titũ
qui secũ fuerat ex gentib hierusolimis
potuit excusare:Itaq aut iuxta
grecos codices ẽ legendũ. quib neq
ad horã cessimꝰ subiectioni. ut conse¬
quenter possit intelligi. ut ueritas
eugłii ꝑmaneat apud uos: aut si latini
exemplaris alicui fides placet scđm su¬
periorẽ sensũ acciꝑe debemꝰ. ut ad horã

Expanded text:
cisionem revocare. Hoc toto sermonis cisionem revocare. Hoc toto sermonis sui textu agit, ut doceat se Hebraeum ex Hebraeis, omnia quondam Legis opera servantem, circumcisum octava die secundum Legem Pharisaeorum: nihilominus tamen ob Christi gratiam universa contemnere. Nam cum isset Jerosolymam, et falsi fratres qui ex circumcisione crediderant eum vellent impellere 401 ut circumcideret Titum: nec Titum, nec se cessisse violentiae, quo minus custodirent Evangelii veritatem. Quod si dicit se necessitate superatum ut circumcideret Titum: quomodo Galatas revocat a circumcisione, a qua nec Titum, qui secum fuerat ex gentibus, Jerosolymis potuit excusare? Itaque aut juxta Graecos codices est legendum, Quibus neque ad horam cessimus subjectioni; ut consequenter possit intelligi: ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Aut si Latini exemplaris alicui fides placet, secundum superiorem sensum accipere debemus: ut ad horam
Abbreviated transcription (Latin):
nrãm quã habemꝰ in xp̃o iħu. ut nos
inseruitutẽ redigerent. quib neq ad
horã cessimꝰ subiectioni ut ueritas
eugłii ꝑmaneat apud uos. Si titus
cũ eĩt ex gentib nullo potuit t̾rore
cõpelli. ut circũcideretur hierusolimtᷤ.
in iudeorũ metropoli ciuitate. inqua
tanta paulus blasphemiȩ in moysen fla¬
grabat muida. ut postea pene aui¬
deis int̾fectus sit. quando a tribuno
liberatur. & romã uinctus ad cesa¬
rẽ mittitur. quomͦ quida putant le¬
gendũ eẽ. quib ad horã cessimꝰ sub¬
iectioni. ut ueritas eugłiismaneat apud
uos. & intelligendũ qđ titus ipse qui
compelli ante ñ potuit ad circũcisio¬
nẽ. rursũs circũcisus sit atq subiectus:
Aut quȩ ẽ ista ueritas eugłii. hypocuo¬
si cedere iudeorũ: & ea quȩ prius fey¬
bala ȩstimaueris & quasi damna con¬
tẽpseris obseruare. ox eẽ aliquid estima¬
re cũ nichil sint: Sed & ipsius eplȩ sen¬
sui ualde repugnat: galathas acircũ¬

Expanded text:
os in servitutem redigerent: quibus neque ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Si Titus, cum esset ex gentibus, nullo potuit terrore compelli, ut circumcideretur Jerosolymis, in Judaeorum metropoli civitate, in qua tanta Paulus blasphemiae in Moysen flagrabat invidia: ut postea pene a Judaeis interfectus sit, quando a tribuno liberatur, et Romam vinctus ad Caesarem mittitur: quomodo quidam putant legendum esse, quibus ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud vos, et intelligendum quod Titus ipse qui compelli ante non potuit ad circumcisionem, rursum circumcisus sit, atque subjectus? Aut, quae est ista veritas Evangelii, hypocrisi cedere Judaeorum; et ea quae prius scybala aestimaveris, et quasi damna contempseris, observare, et esse aliquid aestimare, cum nihil sint? Sed et ipsius Epistolae sensui valde repugnat, Galatas ad circum
Abbreviated transcription (Latin):
incircũcisũ: & int̾ tantã multitudi¬
nẽ iudȩorũ & inimicos suos qui qu¬
si obrelũ legis sanguinẽ eius haur¬
re cupiebant. nec ipse. nec titus. aliiꝰ
sint t̾rore superati. necessitati ceden
quȩ potuit habere ueniã. uel ꝓ loco.
uel ꝓ auc toritate maiorũ. uel ꝓ nu¬
credebant. uel ꝓ tẽpore. ne tant̾a sim
dicunt: qͣndo in actib apłorũ de q̃s¬
nib obseruandȩ uel p̃termittendȩ li¬
gis int̾ credentes antiochiȩ orta ds¬
sentio ẽ. & placuit ire hierusolimã
&x sententiã maiorũ p̃stolari. qͣndo
ipse quoq paulus & barnabas missi
sunt. de hoc eẽ qđ in eodicib legati
latinis. quib ad horã cessimꝰ subiect¬
ni. ut ueritas eugłii ꝑseueraret apls
uos: qđ scilicet ꝓpterea paulus &li
nabas de re manifesta quasi dubiua
q ioq uidicio eugłii grã confirmata
eredentib pbaretur: & nulli resideret
ultra dubitatio circũcisionis omissȩ cũ

Expanded text:
incircumcisum; et inter tantam multitudiincircumcisum; et inter tantam multitudinem Judaeorum, et inimicos suos, qui quasi ob zelum legis sanguinem ejus haurire cupiebant, nec ipse tamen, nec Titus aliquo sint terrore superati necessitati cedere. Quae potuit habere veniam, vel pro loco, vel pro auctoritate majorum, vel pro nucredebant, vel pro tempore, ne tantam simudicunt, quando in Actibus apostolorum de qnibus observandae, vel praetermittendae Legis, inter credentes Antiochiae orta dissensio est; et placuit ire Jerosolymam, et sententiam majorum praestolari, quando ipse quoque Paulus et Barnabas missi sunt: et hoc esse quod in codicibus legatur Latinis: Quibus ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii perseveraret apud vos. Quod scilicet propterea Paulus et Barnabas de re manifesta, quasi dubia quoque judicio Evangelii gratia confirmata, credentibus probaretur, et nulli resideret ultra dubitatio circumcisionis omissae: cum
Abbreviated transcription (Latin):
manserat apud eũ. nc̃ se dicit ideo per¬
rexisse. ut conferret cũ apłis euglm.
assũpto barnaba circũciso. & tito ex
gentib habente p̃putiũ. ut sub ore
duoꝵ & triũ testiũ. staret om̃e uer¬
bũ. Aliud ẽ autẽ conferre: aliud di¬
scere. Int̾ conferentes ȩqualitas ẽ: int̾
docentẽ & discentẽ. minor ẽ ille qui
discit In pͥncipio fidei. in tͣnsitu apłos
uidet. post annos ut ipse ait decẽ et
septẽ. plene cũ eis loquit᷑. oo se humi¬
liat. & ne forte inuacuũ aut cur¬
reret aut cucurrisset inquirit. du¬
plicẽ ob causã. quo & humilitas oste
deretur sauli. qui doctor in toto or¬
be iam gentiũ ad p̃cessores apł̃os cu¬
currisset. & galathȩ discerent. ñ rep¬
basse eugłm eius. eos quoq qͥ in nuide
ȩccłiis p̃sidebant. Simul autẽ & illu
ad eos ipsos qui de eo plura cogno¬
uerant. qđ legẽ infringeret. moisa
destrueret. circũcisionẽ pęnitus au¬
ferret. ausus sit ducere titũ. homin

Expanded text:
indecim manserat apud eum, nunc se dicit ideo perrexisse, ut conferret cum apostolis Evangelium; assumpto Barnaba circumciso, et Tito ex gentibus habente praeputium: ut sub ore duorum et trium testium, staret omne verbum . Aliud est autem conferre, aliud discere. Inter conferentes aequalitas est; inter docentem et discentem, minor est ille qui discit. In principio fidei, in transitu apostolos vidit  Al. videt. Post annos ut ipse ait decem et septem, plene cum eis loquitur, et se humiliat: et ne 399 forte in vacuum aut curreret, aut cucurrisset, inquirit. Duplicem ob causam, quo et hnderetur Pauli, qui doctor in toto orbe gentium ad praecessores apostolos cucurrisset, et Galatae discerent, non reprobasse Evangelium ejus eos quoque qui in Judaea Ecclesiis praesidebant. Simul autem et illuad eos ipsos qui de eo plura falso cognoverant, quod legem infringeret, Moysen destrueret, circumcisionem penitus auferret, ausus sit ducere Titum, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
uetustatẽ contulerit ꝓpt̃ multitudinẽ
credentiũ iudȩorũ. qͥ necdũ poterant
xp̃m acdimpletionẽ & finẽ legis audi¬
cucurrisse. qͥ putaret legẽ ueterẽ ñ se¬
quenda: ñ quo pauliis timuerit. ne ꝑ
eugłm p̃dicasset. sed ut ostenderet p̃.¬
cessorib suis ñ se inuacuũ currere Aut
cucurrisse: sicut putauerant ignoranteᷤ.
Ded neq titus qui mecũ erat cũ
eẽt exgentib cõpulsus ẽ circũcidi ꝓp

Expanded text:
 contulerit, propter multitudinem credentium Judaeorum, qui necdum poterant Christum adimpletionem et finem Legis audicucurrisse, qui putaret Legem veterem non sequendam. Non quod Paulus timuerit, ne per Evangelium praedicasset; sed ut ostenderet praecessoribus suis non se in vacuum currere aut cucurrisse, sicut putaverant ignorantes. Sed neque Titus qui mecum erat, cum esset ex gentibus, compulsus est circumcidi. P
Abbreviated transcription (Latin):
SEntes autẽ qđ ñ iustificat᷑ hõ
ex oꝑlegis Aiunt qͥda si uerũ sit¬
hoc qa aulus affirmat exoꝑib legis¬
aduentũ fuert̃. imꝑfectos fuisse. Quos ad¬
monere debemꝰ. eos hic dici iustitiã ñ con¬
secutos. qͥ tantũ ex oꝑib iustificari posse
se credant: scõs aitẽ qͥ antiqͥtus fuerint
exfide xp̃i iustificatos. Siqͥde abrahã ui¬
dit diẽ ap̃i & lȩtatus ẽ : & moyses maio¬
res diuitias ȩstimait thesauro egiptio

Expanded text:
. Scientes autem quod non justificatur homo . Scientes autem quod non justificatur homo ex osit quod Paulus affirmat, ex operibus Legisntum fuerunt, imperfectos fuisse. Quos admonere debemus eos hic dici justitiam non consecutos, qui tantum ex operibus justificari posse se credunt. Sanctos autem, qui antiquitus fuerint, ex fide Christi justificatos. Siquidem Abraham vidit diem Christi, et laetatus est. Et Moyses majores divitias aestimavit thesauro Aegyptio
Abbreviated transcription (Latin):
facientes quȩ lege p̃cepta st̃. & ñ ex gen¬
tib peccatores. q̃ uel gñalit̃ quia idolis
seruiunt peccatores st̃. uel qͦs nc̃ putamꝰ
iminundos. scientes qđ ñ possimꝰ ex legis
oꝑe. sed ex xp̃i saluari fide. credidimꝰ
in xp̃m. ut qđ lex nobis ñ dederat. fides
transeendimꝰ ad fidẽ inqua ñ carnis quȩ¬
rit᷑ circũcisio. sed cordis pura deuotio.
& nc̃ agentib recedendo hoc agimꝰ. ut
quicũq ñ ẽ circũcisus. immundus sit:
gͦ fides in xp̃m in qua nos putabamus
ante saluari magis peccati ẽ ministra
quã institię.quȩ aufert circũcisionẽ.
quã qui ñ habuerit immundus ẽ. Sed
absit. ut qđ semel destruxi & sciui mͥ
ñ ꝑfuisse. rursũ uindicẽ Semel alege
discedens. legi sũ mortuus. ut in xp̃o
uiuerẽ: cruciq affixus. & in nouũ re¬
natus hominẽ. fide magis quã carne
subsisterẽ. & cũ xp̃o egrederer emun¬
credidi: si potui absq fide eiꝰ in ue¬
teri lige saluari

Expanded text:
facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores, qui vel generaliter, quia idolis serviunt, peccatores sunt, vel quos nunc putamus immundos, scientes quod non possimus ex Legis opere, sed ex Christi salvari fide, credidimus in Christum, ut quod Lex nobis non dederat, fides transcendimus ad fidem, in qua non carnis quaeritur circumcisio, sed cordis puri devotio: et nunc a gentibus recedendo hoc agimus, ut quicumque non sit circumcisus, immundus sit: ergo fides in Christum, in qua nos putabamus ante salvari, magis peccati est ministra, quam justitiae, quae aufert circumcisionem, quam qui non habuerit, immundus est. Sed absit, ut quod semel destruxi, et scivi mihi non profuisse, rursum vindicem. Semel a Lege discedens, Legi sum mortuus, ut in Christo viverem, crucique ejus affixus, et in novum renatus hominem, fide magis quam carne subsisterem, et cum Christo egrederer e muncredidi, si potui absque fide ejus in veteri Lege salvari.
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Quia enĩ ex semine eius erat xp̃c
orumdus in quo uniũsarũ gentiũ fue¬
tura: ꝥuidens ds ne soboles dilecti abra
ceris nationib misceretur. & pau.¬
latin familia eius fieret incerta: gre¬
geni ffraheliticũ. quoda circũcisionis
caurio denotauit. ut uiuentes int̃
egi os. int̾ assirios. babylonios. atq
chaleos. hoc signaculo distinguerent᷑
c̃ circucisus soli quippe sine gentis
alterius admixtione uiuebant. Statĩ
ut usanis ripam transgressus ẽ po-¬
pulus e palestinȩ terrȩ iudȩũ se ex¬
amen infudit: circũcisio necessaria
futuro excõmixtione gentiũ ꝓuidit᷑
errori. Qd autẽ a iħu duce scdõ scri¬
bitur popłs circũcisus. significat &
in hertino cessasse circũcisionem. quȩ
ineto rationabilit̃ exercebatur:¬

Expanded text:
pit. Quia enim ex semine ejus erat Christus pit. Quia enim ex semine ejus erat Christus oriundus in quo universarum Gentium fuetura, providens Deus, ne soboles dilecti Abrahae caeteris nationibus miscerentur, et paulatim familia ejus 424 fieret incerta, gregem Israeliticum quodam circumcisionis cauterio denotavit, ut viventes inter Aegyptios, inter Assyrios, Babylonios atque Chaldeos, hoc signaculo distinguerenturest circumcisus: soli quippe sine Gentis alterius admixtione vivebant: statim ut Jordanis ripam transgressus est populus, et in Palaestinae terram Judaeum se examen infudit, circumcisio necessaria futuro ex commixtione Gentium providit errori. Quod autem a Jesu duce, secundo scribitur populus circumcisus , significat et in eremo cessasse circumcisionem, quae in Aegypto rationabiliter exercebatur
Abbreviated transcription (Latin):
diderint. qua in circũcisus credidit
abraham: qui exultauit ut uideri
& adinfideles iudȩos dicitur:. Si fili
essetis abraham: oꝑa abrahȩ faceri
Quȩ autẽ alia illo in tẽpore. cũ h
dicebantur. ab eis oꝑa dñs expetel
nisi credulitatem in filium diꝗ
pater miserat loquentem. qui en
in me. ñ credit in me. sed in eũ qu
me misit: Unde & in alio loco
generis sibi antiquitate & nobili
plaudentib respondetur. Et ne
xeritis. quia patrem habemius abe
Potens ẽ enim ds̃. de lapidibus isti
suscitare filios abrahȩ. Lapides ibi
nemo ambigit dura significare &¬
da gentilium: quȩ mollita sunt
a. ox fidei recepere signaculũ. Uir
abraham. in quib ante circũci
dõ placuit. diligens lector enu¬
a: oe quoscũq in simili oꝑe reppe¬
s. dicito filios abrahã esse iustifi¬
cati in p̃putio. qui circũcisionẽ ñ ob ine¬
ritũ oꝑum. sed in signũ fidei pͥoris acce¬

Expanded text:
ediderunt, qua incircumcisus credidit ediderunt, qua incircumcisus credidit Abraham, qui exsultavit ut videret et ad infideles Judaeos dicitur: Si filii essetis Abrahae, opera Abrahae faceretis . Quae autem alia illo in tempore cum haec dicebantur ab eis opera Dominus expetebat, nisi credulitatem in Filium Dei, quem Pater miserat loquentem: Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui me misit ? Unde et in alio loco de generis sibi antiquitate, et nobilitate plaudentibus respondetur: Et ne dixeritis, quia patrem habemus Abraham. Potest enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abraham . Lapides ibi nemo ambigit dura significari corda Gentilium, quae mollita sunt postea, et fidei recepere signaculum. Virtutes Abraham in quibus ante circumcisionem Deo placuit, diligens lector enumera, et quoscumque in simili opere repereris, dicito filios esse Abraham, justificati in praeputio, qui circumcisionem non ob meritum operum, sed in signum fidei prioris acce
Abbreviated transcription (Latin):
multa inuocato saluatore fecisse se iac¬
tent: in die iudicii merebunt᷑ audire
Non noui uos: discedite ame qͥ oꝑamini
Sicut abraham credidit iͣ iniqͥtatẽ¬
dõ: & reputatũ ẽ ei ad iustitiam:
Abhoc loco usq ad eũ ubi scribitur.
qui ex fide sunt benedicent᷑ cũ fideli
abraham: martion de suo apło erasit
Sed quid ꝓfuit hoc tulisse: cũ cȩtera
quȩ reliquit in saniȩ eius aduersa sint:
Credidit abrahã dõ. exiens de patri
sua in t̾rã quã nesciebat. sarram non¬
genariam & sterilem confidens eẽ pa¬
turã: & audita repmissione di quod
in isaac uocaretur sem̃ eius. ipsũ sa
offerens uictimã. & tam̃ de dñi rep¬
missione ñ dubitans. Recte & tali
putatur fides ad iustitiã: qui legi
oꝑa suꝑgressus. dm̃ ñ metu. sed dilee
quod fides reputata sit abrahȩ ad
stitiam. ñ ex circũcisione: sed in p̃pi
Et diligenter obseruans docet eos
lios ẽẽ abrahȩ. quicũq hac m̃te en¬

Expanded text:
multa, invocato Salvatore, fecisse se jacmulta, invocato Salvatore, fecisse se jactent, in die judicii merebuntur audire: Non novi vos, discedite a me qui operaminiSicut Abraham credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Ab hoc loco usque ad eum ubi scribitur: Qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham, Marcion de suo Apostolo erasit. 423 Sed quid profuit hoc tulisse, cum caetera quae reliquit, insaniae ejus adversa sint? Credidit autem Abraham Deo, exiens de patria sua in terram quam nesciebat : Sara nonagenariam, et sterilem confidens esse parituram; et audita repromissione Dei, quod in Isaac vocaretur semen ejus, ipsum Isaac offerens victimam, et tamen de Domini repromissione non dubitans. Recte tali reputatur fides ad justitiam, qui Legis opera supergressus, Deum non metu, sed dilectquod fides reputata sit Abrahae ad justitiam, non in circumcisione, sed in praeputio . Et diligenter observans, docet eos filios esse Abrahae, quicumque hac mente cr
Abbreviated transcription (Latin):
tentia. ñ fidelem uiuere ex iustitia: sed
iustũ ex fide. Simul ostenditur. galathaᷤᷤ
accepto post fidem sc̃o sp̃u dona habu¬
isse uirtutũ. id ẽ ꝓphetiam. gña lin-¬
guarũ. morborũ curationes. & cȩtera
quȩ ad corinthios in donis spũalibus
enumerantur: & tam̃ post tanta. quia
forsitan grãm discernendorũ sp̃uum
ñ habebant. a falsis doctoribus irretiti
sunt. Obseruandũ etiam. qđ in oꝑari
uirtutes dicantur in his. qui ñ tenent
eugłii ueritatẽ. sicut in illis qui dñm
ñ sequentes. in nomine eius signa facie¬
bant. iohanne uel maxime conqueren¬
te. Preceptor uidimꝰ quendã in nomi-¬
ne tuo eicientem dȩmonia. & ꝓhibui¬
mus eũ: quia ñ sequitur eũ nobiscum:
Hoc aduersũ hereticos: qui ꝓbationẽ
fidei suȩ. ex eo si signũ aliqd fecerint.
arbitrantur. Qui cũ manducauerint.¬
& biberint in nomine dñi. habent qͥp¬
pe & ipsi altare sacrilegum. & signa

Expanded text:
tentia, « Non fidelem vivere ex justitia, sed tentia, « Non fidelem vivere ex justitia, sed justum ex fide. » Simul ostenditur Galatas, accepto post fidem sancto Spiritu, dona habuisse virtutum, id est, prophetiam, genera linguarum, morborum curationes, et caetera, quae ad Corinthios in donis spiritualibus enumerantur . Et tamen post tanta quia forsitan gratiam discernendorum spirituum non habebant a falsis doctoribus irretiti sunt. Observandum etiam, quod operari virtutes dicantur in his, qui non tenent Evangelii veritatem: sicut in illis qui Dominum non sequentes, in nomine ejus signa faciebant, Joanne vel maxime conquerente: Praeceptor, vidimus quemdam in nomine tuo ejicientem daemonia, et prohibuimus eum quia non sequitur nobiscum . Hoc adversum haereticos, qui probationem fidei suae ex eo si signum aliquod fecerint, arbitrantur. Qui cum manducaverint et biberint in nomine Domini habent quippe et ipsi altare sacrilegum, et signa
Abbreviated transcription (Latin):
coac tius ita intelligunt. Considerate
pͥstinã gr̃ȩ libertatẽ & p̃sentis onera
obseruationis in lege. & uidebitis quã
multa casso studio feceritis. licet ñ
pęnitus fructus erroris istius despe-¬
randus ẽ: dũ zelo łi ad hoc ipsum estĩ
adducti Ignorantibus enĩ concedi ue¬
nia potest. si ad meliora conũsi. scien¬
tiam in uobis doceatis fluctuasse. ñ¬
Qui gͦ tribuit uobis sp̃m : studiũ
& oꝑatur uirtutes in uobis. ex oꝑib
legis. an ex Auditu fidei: Tribuit
hoc ẽ administrat. p̃sentis temporis
ẽ legendũ: ut ostendatur ꝑsingulas
horas. atq mom̃ta. semꝑ dignis sp̃m
sc̃m ministrari & quanto quis in dĩ
oꝑe oe amore ꝓfecerit. tanto magis
sc̃i sp̃s in se habere uirtutes. quas
auditus fidei & ñ legis oꝑa consũ¬
ment: ñ quo legis oꝑa contemnenda
sint. & absq eis simplex fides appetenda.
sed quo ipsa oꝑa. fide xp̃i adornentur¬
qui Scita ẽ enim sapientis uiri illa sen-¬

Expanded text:
coactius ita intelligunt: Considerate coactius ita intelligunt: Considerate pristinam gratiae libertatem et praesentis onera observationis in Lege, et videbitis quam multa casso studio feceritis: licet non penitus fructus erroris istius desperandus sit, dum zelo Dei ad hoc ipsum estis adducti. Ignorantibus enim concedi venia potest, si ad meliora conversi, scientiam in vobis doceatis fluctuasse, nQui ergo tribuit vobis spiritum, et operatur virtutes in vobis, ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Tribuit, hoc est, administrat, praesentis temporis est legendum; ut ostendatur per singulas horas atque momenta semper dignis sanctum Spiritum ministrari; et quanto quis in Dei opere et amore profecerit, tanto magis sancti Spiritus in se habere virtutes, quas auditus fidei, et non Legis opera consummant. Non quo Legis opera contemnenda sint, et absque eis simplex fides appetenda; sed quo ipsa opera fide Christi adornentur. Scita est enim sapientis viri illa sen
Abbreviated transcription (Latin):
sint. e ꝑsecutiones ñ minimas sustinue¬
rint. quas frustra arguuntur fuisse
ꝑpessi si a grã xp̃i recedant ꝓpt̃ quã
tantꝑpessi sunt. Simul ochic aspiciendũ
qui Quicũq ob xp̃i fidem laboraue¬
rit postea lapsus fuerit in pecca¬
tur cut pͥora sine causa dicitur
passus fuisse dũ peccat. sic rursũ ñ ꝑdat
easi ad pͥstinã fidem. & antiquũ studiũ
reũtatur. Aliter. Si circũcisionemł
inquit putatis sequenła ẽẽ post gr̃am̃
Ergo usq ad p̃sens tempus sine circũ¬
cisione uiuentes: om̃a quȩ passi estis
in irritũ sunt deducta. Quȩ quidem
mͥ uidemini ñ frustra sustinuisse: qui
scio legem post eugłm ñ ualere Uel
certe sic Non leue erat damnũ si cir¬
cũcisionẽ sequentes tantũ. pͥstinũ fidei
ꝑdidissetis laborem. Nunc uͦ ad hoc
detrim̃tũ. etiam p̃uaricationis pęna
sociatur: ut & p̃terita sine causa ꝑpessi
sitis & infuturo cruciemini. Quidã

Expanded text:
sint, persecutiones non minimas sustinuesint, persecutiones non minimas sustinuerint. Quas frustra arguuntur fuisse perpessi, si a gratia Christi recedant, propter quam tanta perpessi sunt. Simul et illa spes, quod quicumque ob Christi fidem laboraverit, et postea lapsus fuerit in peccatum, sicut priora sine causa dicitur passus fuisse dum peccat, sic rursum non perdat ea, si ad pristinam fidem et ad antiquum studium revertatur. Aliter: Si circumcisionem, inquit, putatis sequendam esse post gratiam: ergo usque ad praesens tempus sine circumcisione viventes, omnia quae passi estis, in irritum sunt deducta. Quae quidem mihi videmini non frustra sustinuisse, qui scio Legem post Evangelium non valere. Vel certe sic: Non leve erat damnum, si circumcisionem sequentes, tantum pristinum fidei perdidissetis laborem: nunc vero ad hoc detrimentum etiam praevaricationis poena sociatur, ut et praeterita sine causa perpessi sitis, et in 422 futuro cruciemini. Quidam
Abbreviated transcription (Latin):
ne ad sp̃m transeendentes. Quando
nritis eũ qui pͥmũ credit ex gentib
doctore prudente. sic ꝑlegis iter ad
cuangeliũ ꝑgere. ut om̃a illa quȩ ibi
scripta sunt de sabbato. de aximis. de
arcũcisione. de uictimis digñe dõ intel¬
liga doc deinceps post eugłii lectionẽ.
auigo aliquo. aut iudeorũ socio ꝑsua¬
deri at umbras & allegoriȩ nubila de¬
relinquens. sic scripturas int̃pretetur
ut scriptȩ sunt: de hoc potestis dicere
Sic stultus es. cũ spũ cȩperis. nunc car¬
ne omnsũ maris
Ianta passi estis sine causa. si tam̃
sine causa Consideremus si udȩos.
quanta suꝑstitione. & obseruationis
labore uiuant int̾ cȩteras nationis.
dictates. Ne tetigeris. neq gustaueris.
temperatur: & dubia fit. si tam̃ sine cau¬
sa quia de his dr̃. qui possunt post le.¬
gem ad eugłm reũti. Melius autem
sic intelligi potest. quod pͥmũ creden¬
tes galathȩ in crucifixum. & a iudȩis
& agentibus opꝓbria multa ꝑpessi

Expanded text:
ne ad spiritum transcendentes. Quando videritis eum qui primum credit ex Gentibusdoctore prudente, sic per Legis iter ad Evangelium pergere, ut omnia illa quae ibi scripta sunt, de sabbato, de azymis, de circumcisione, de victimis, digne Deo intelligat, et deinceps post Evangelii lectionem a Judaeo aliquo, aut Judaeorum socio persuaderi, ut umbras et allegoriae nubila derelinquens, sic Scripturas interpretetur, ut scriptae sunt: de hoc potestis dicere: Sic stultus es, ut cum spiritu coeperis, nunc carne consummeris? Tanta passi estis sine causa, si tamen sine causa. Consideremus infelices Judaeos, quanta superstitione et observationis labore vivant inter caeteras nationes, dicentes, ne tetigeris, ne gustaveris, temperatur, et dubia fit, si tamen sine causa: quia de his dicitur, qui possunt post Legem ad Evangelium reverti. Melius autem sic intelligi potest, quod primum credentes Galatae in Crucifixum, et a Judaeis, et a gentibus opprobria multa perpessi
Abbreviated transcription (Latin):
ame. Piligenter attendite. quod qͥ
scripturas iuxta litteram sequitur
consũmari carne dicatur. Quã obii
illud qđ ad corinthios scriptum ẽ
in carne uiuentes. ñ iuxta carnẽ¬
uiuentes militamꝰ. melius sic intelli¬
gi potest. ut hi militare dicantur
in carne qui uetus testam̃tũ humi¬
liter edissert̃: qui uero sequuntur
intel ligentiam spũalem. sint quid
in crne. quia eandẽ habeant litteram

Expanded text:
a me . Diligenter attendite quod qui a me . Diligenter attendite quod qui Scripturas juxta litteram sequitur, consummari carne dicatur. Quamobrem illud quod ad Corinthios scriptum est: In carne viventes, non juxta carnem militamus , melius sic intelligi potest, ut hi militare dicantur in carne, qui vetus Testamentum humiliter edisserunt. Qui vero sequuntur intelligentiam spiritualem, sint quidem in carne, quia eamdem habeant litteram
Abbreviated transcription (Latin):
ad eas magis aures loquatur: de quib
& ipse ait in eugło. qui habet aures
audiendi audiat: & in apochalipsi. qͥ
habet aurem audiat. quid sp̃s dicat
ȩccłiis. Et esaias. Iñs ad didit mͥ auri¬
culam iste ẽ alter homo. cui ds̃ loqui¬
tur in occulto: qui clamat in corde
credentis. abba pater. Et ut frequent̃
exposumus. quomͦ corpus om̃a m̃bra
& sensus habet: ita animam quoq n
ũsos &x sensus & membra habere. o in
cȩtera. aures etiam: quas qui habuert
ñ magnopere indigebit his auribus
qđ hic sp̃s absq ullo additam̃to ses
intelligatur. quẽ ex dono consequi¬
mur: & ñ om̃is de quo alibi scribitus
in alio loco. nemo scit ea quȩ homini
sunt: nͥ sp̃s hominis qui in eo ẽ Et
consũmarentur. sp̃m ab eis fuisse sub¬
latum. Unde sine causa passi sunt
tanta quȩ passi sunt. Quod ne sibi
post peccatũ ueniret: dauid p̃catu
dicens: Sp̃m sc̃m tuũ. ne auferas

Expanded text:
ad eas magis loquatur aures, de quibus ad eas magis loquatur aures, de quibus et ipse ait in Evangelio: Qui habet aures audiendi, audiat . Et in Apocalypsi: Qui habet aurem, audiat quid spiritus dicat Ecclesiis . Et Isaias: Dominus addidit mihi auriculam . Iste est alius homo, cui Deus loquitur in occulto, qui clamat in corde credentis: Abba, Pater : et ut frequenter exposuimus quomodo corpus omnia membra, et sensus habet: ita animam quoque universos et sensus, et membra habere, et inter caetera aures etiam: quas qui habuerit, non magnopere indigebit his auribus quod hic Spiritus absque ullo additamento Sanctus intelligatur, quem ex dono Dei consequimur, et non hominis: de quo alibi scribitur: in alio loco: Nemo scit ea quae in homine sunt, nisi spiritus hominis qui est in eo . Et ne consummarentur, Spiritum ab eis fuisse sublatum. Unde sine causa passi sunt tanta quae passi sunt. Quod ne sibi post peccatum eveniret, David precatur, dicens: Spiritum sanctum tuum ne auferas
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ possent fieri xp̃iani. Dm̃ qͥppe pa-¬
trem ex magnitudine o pulchritu¬
dine creaturarũ. potest quis intelli¬
gere: & a conditionibus conditor con¬
sequenter agnoscitur. Xp̃i autẽ nati.¬
uitas crux. mors. resurrectio: nͥ ex au¬
ditu sciri ñ potest. Aut surdi gͥxꝑia
ni ñ sunt: aut si surdi sunt xp̃iani. fal¬
sũ ẽ qđ alibi ab apło dicitur ltaq fides
ex auditu: auditus autẽ ꝑ uerbũ di Ad
quod qui simplici responsione contentꝰ
est. dicit. ñ eũ gñaliter dixisse. fides
om̃ium ex auditu ẽ. sed fides ex auditu.
quod in parte & in toto accipi potest.
eorũ scilicet fides ex auditu. qui audiunt:
qui credunt. Qui autẽ huic scrupulo
satisfacere conatur : prius illud tẽpta¬
bit asserere. quod nutibus quoq & coti¬
diana conũsatione. & ut ita dixerim
totius corporis loquente gestu. surdi
possint eugłm discere. deinde etiam
hoc qđ dĩ sermo cui nichil surdum ẽ.

Expanded text:
sunt, possunt fieri Christiani. Deum quippe Pasunt, possunt fieri Christiani. Deum quippe Patrem ex magnitudine et pulchritudine creaturarum potest quis intelligere, et a conditionibus conditor consequenter agnoscitur. Christi autem nativitas, crux, mors, resurrectio, nisi ex auditu sciri non potest. Aut surdi igitur Christiani non sunt: aut si surdi sunt Christiani, falsum est quod alibi ab apostolo dicitur: Itaque fides ex auditu: auditus autem per verbum Dei. Ad quod qui simplici responsione contentus est, dicit, non eum generaliter dixisse, fides omnium ex auditu est; sed fides ex auditu, quod et in parte, et in toto accipi potest: eorum scilicet fides ex auditu, qui audiunt, qui credunt. Qui autem huic scrupulo satisfacere conatur, prius illud tentabit asserere, quod nutibus 420 quoque et quotidiana conversatione, et ut ita dixerim, totius corporis loquente gestu, surdi possunt Evangelium discere: deinde etiam hoc, quod Dei sermo cui nihil surdum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cepisse quidem eũ sp̃m. sed ex auditu
fidei & naturali lege. quȩ loquatur
in cordibus nr̃is bona quȩq facienda.
& uitanda mala. ꝑ quam dudum qͦq
abraham. moysen:. e cȩteros scõs iusti¬
ficatos retulimus: quam augere dein¬
ceps potest oꝑum obseruatio legisq
Neq uero quia fidem p̃ferimus. legis
oꝑa destruimus: nec dicimus scđm qͦs¬
dam. faciamus mala donec ueniant
bona. quorum damnatio iusta est:
sed seruituti gr̃am ante ponimus. di¬
cimusq quod iudȩi ꝓpter metum fa¬
ciunt. id nos facere ꝓpter caritatem.
illos seruos eẽ. nosfilios. illos cogi ad
bonum. nos bonum sponte suscipere
Non igitur exfide xp̃i.licentia nasci¬
tur delinquendi. sed ex dilectione fi¬
dei uoluntas boni opis augetur. dum
bona ideo facimus. ñ quia iudic̃e formi¬
damus sed quia scimus ei ea placere in
quẽ credimus. Quȩrat quispiã si fides
ñ ẽ nͥ ex auditũ: quomͦ qui surdi nati

Expanded text:
cepisse quidem eum Spiritum, sed ex auditu cepisse quidem eum Spiritum, sed ex auditu fidei, et naturali lege, quae loquitur in cordibus nostris, bona quaeque facienda, et vitanda mala: per quam dudum quoque Abraham, Moysen, et caeteros sanctos justificatos retulimus, quam augere deinceps potest operum observatio, LegisquNeque vero, quia fidem praeferimus, Legis opera destruimus , nec dicimus secundum quosdam: Faciamus mala, donec veniant bona quorum damnatio justa est, sed servituti gratiam anteponimus. Dicimusque, quod Judaei propter metum faciunt, id nos facere propter charitatem. Illos servos esse, nos filios: illos cogi ad bonum, nos bonum sponte suscipere. Non igitur ex fide Christi licentia nascitur delinquendi; sed ex dilectione fidei voluntas boni operis augetur, dum bona ideo facimus, non quia judicem formidamus, sed quia scimus ea ei placere in quem credimus. Quaerat quispiam, si fides non est nisi ex auditu, quomodo qui surdi nati
Abbreviated transcription (Latin):
plaribus ad amantii ñ habetur. omi
discere Ex oꝑibus legis sp̃m accepistis.
an exauditu fidei: Dunt quidẽ
multa ait quȩ possint int̾rogatione
uoscogere legi euangelium p̃feren¬
dum sed qm̃ insensati estis. & nequaꝗͣ
ea potestis audire. simplici sermone
tum E sciscit᷑or. Sc̃m sp̃m quem acce¬
pissutrum uobis legis oꝑa. sabba-
tie eruatio. circũcisionis or neo¬
inenarum suꝑstitio. dederunt. an
auditus fidei ꝑ quã ex gentibus credidi¬
bantur. ñ ex oꝑibus legis sed ex fide xp̃i
datas: manifestũ ẽ. uos a melioribus ex
diligent̃ quia ñ dixerit. uolo a uobis
discere. utrũ ex oꝑibus sp̃m accepistis:
sed adiecerit ex oꝑibus legis. Sciebat
enim & cornelium centurionem. sp̃m
ex oꝑibus accepisse: sed ñ ex oꝑibus legis.
quam nesciebat. Si autem econtrario
dicitur. ergo & sine auditione fidei ac¬
cipi potest sp̃s: nos respondebimus ac¬

Expanded text:
plaribus Adamantii non habetur, omisimus. plaribus Adamantii non habetur, omisimus. discere: ex operibus Legis spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Sunt quidem, ait, multa quae possunt interrogatione vos cogere, Legi Evangelium praeferendum: sed quoniam insensati estis, et nequaquam ea potestis audire, simplici vobiscum sermone tum est, sciscitor: Spiritum sanctum quem accepistis, utrum vobis Legis opera, sabbati observatio, circumcisionis, et neomeniarum superstitio dederint, an auditus fidei, per quam ex gentibus credidibantur, non ex operibus Legis, sed ex fide Christi datas, manifestum est, vos a melioribus exodiligenter, quia non dixerit: Volo a vobis discere utrum ex operibus Spiritum accepistis; sed adjecerit, ex 419 operibus Legis. Sciebat enim et Cornelium centurionem Spiritum ex operibus accepisse ; sed non ex operibus Legis, quam nesciebat. Si autem econtrario dicitur: ergo et sine auditione fidei accipi Spiritus potest. Nos respondebimus, ac
Abbreviated transcription (Latin):
in regnorum libris sirenȩ & ono¬
centauri in esaia: arcturus & os¬
on. &c pliades. in iob: oe cȩtera hl
milia. quȩ utiq uocabula gentilium
fabplarũ & causas &e origines habent
htet rogemus hoc loco martionẽ qui
ppłas repudiat: quomͦ int̾pretatur
id quod sequitur
Ante quorum oculos iħe xp̃c p̃
enim recte p̃scriptus ẽ xp̃c. de cuiuspa¬
tibulo. & passione. alapis o flagellis.
om̃is ꝓpħarũ p̃dicet chorus: ut crucẽ
ipsius ñ de eugłio tantũ in quo eruci¬
fixus refertur: sed multo antequã des¬
cendere dignaretur ad t̾ras. & homi¬
nem qui ẽ crucifixus assumeret. noue¬
rimus. Nec parua laus galatharum
ẽ quod ita crediderint in crucifixum.
ut esfuerat ante p̃scriptus: quo scilicet
lectitantes ꝓpħas. & om̃a ueteris legis
sacram̃ta noscentes. uia & ordine uene¬
rint ad credendum. Legitur in quib¬
dam codicibus. quis uos fascinauit ñ
credere ueritati: sed hoc quia in exem¬

Expanded text:
in Regnorum libris , Sirenae et Onoin Regnorum libris , Sirenae et Onocentauri in Isaia , Arcturus et Orion, et Pleiades in Job , et caetera his similia, quae utique vocabula, Gentilium fabularum et causas et origines habet. Interrogemus ergo hoc loco Marcionem, qui prophetas repudiat, quomodo interpretetur id quod sequitur. Ante quorum oculos Jesus Christenim recte praescriptus est Christus, de cujus patibulo et passione, alapis et flagellis, omnis prophetarum praedicit chorus: ut crucem ipsius non de Evangelio tantum, in quo crucifixus refertur; sed multo antequam descendere dignaretur ad terras, et hominem qui est crucifixus assumeret, noverimus. Nec parva laus Galatarum est, quod ita crediderint in crucifixum, ut ante fuerat eis praescriptus: quo scilicet lectitantes prophetas, et omnia veteris Legis sacramenta noscentes, via et ordine venerint ad credendum. Legitur in quibusdam codicibus: Quis vos fascinavit non credere veritati? Sed hoc quia in exem
Abbreviated transcription (Latin):
Et in sapientia quȩ salomonis inscrib¬
tur. fascinatio malignitatis obscurat
bona. Quib docem̃ exemplis. qđ uel in¬
uidus aliena felicitate crucietur: ud
is in quo bona sint aliqua. alio fascina¬
te id ẽ inuidente noceatur. Diciturf¬
scinus ꝓprie infantibus nocer r &
ti paruulȩ : & his qui necdũ firmo
uestigio figant gradũ. Unde & q¬
dam de gentilib: nescio quis tene
oculus mͥ fascinat agnos. Hoc utri
uerũ necnesit. ds̃ uiderit: quia pe
fieri. ut & demones huic peccato si¬
uiant. & quoscũq in dĩ oꝑe. uel oꝑ¬
se. uel ꝓfecisse cognouerint: eos abi
oꝑibus auertant. Nunc illud in cu
ẽ. quod ex opinione uulgi sũptũ¬
tamus exemplum: ut quomͦ tener
ȩtas noceri dicitur fascino. sic etia
galathȩ. in xp̃i fide nuꝑ nati &i
triti lacte & ñ solido cibo. ueluti
dam fascinante sint nõciti. & ste¬
dicit: exponat quomͦ de cõmmus
opinione sit sũptum. uallis titals

Expanded text:
et in Sapientia quae Salomonis scribet in Sapientia quae Salomonis scribitur: Fascinatio malignitatis obscurat bona. Quibus docemur exemplis, quod vel invidus aliena feliciis in quo bona sint aliqua, alio fascinante, id est, invidente noceatur. Dicitur fascinus proprie infantibus nocere, et aetati parvulae, et his qui necdum firmo vestigio figant gradum. Unde et quidam e Gentibus: Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos. Hoc utrum verum, necne sit, Deus viderit: quia potest fieri, ut et daemones huic peccato serviant; et quoscumque in Dei opere vel coepisse, vel profecisse cognoverint, eos a bonis operibus avertant. Nunc illud in causa est, quod ex opinione vulgi sumptum putamus exemplum: ut quomodo tenera aetas noceri dicitur fascino: sic etiam Galatae in Christi fide nuper nati, et nutriti lacte, et non solido cibo , veluti quodam fascinante 418 sint nociti: et stomadicit, exponat quomodo de communi opinione sit sumptum, vallis Titanorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nios. & egiptios om̃sq gentes quȩ inscrip¬
turis nominentur. habere quȩdã idio¬
mata ex causis p̃cedentib & merito
oꝑum pristinorũ. ne iustitia di ueniat
in dubiũ. cũ unaquęq gensuel bonũ.
uel malũ habere asseratur. qđ alia ñ
habeat. Nos istas altitudines declinan¬
tes suꝑiora sec tabim̾: aut stultitiȩ eos
argui dicentes. ꝑ quã sp̃m legis &x litte¬
rarũ diudicare ñ possint. aut possint
uicio gentis corripi. qđ indociles sint oe
uecordes. & ad sapientiã tardiores Qd̃
autẽ sequit᷑. quis uos fascinauit: digͣne
paulo qui & si imꝑitus ẽ sermone ñ ta¬
men scientia debemus exponere: ñ quo
scierit ẽẽ fascinũ. qui uulgo putatur
nocere. sed usus sermone sit triuii. &e¬
ut in cȩteris.ita in hoc quoq loco. uerbi
cotidianȩ sermocinationis assũpserit
Legimus in ꝓuerbiis. Homũ in uidĩe¬
ciat oculus. Qui apud nos inuidus.
greco significantius ponitur fascinato

Expanded text:
nios et Aegyptios, omnesque Gentes, quae in Scripnios et Aegyptios, omnesque Gentes, quae in Scripturis nominantur, habere quaedam idiomata ex causis praecedentibus, et merito operum pristinorum, ne justitia Dei veniat in dubium: cum unaquaeque gens vel bonum, vel malum habere asseratur, quod alia non habeat. Nos istas altitudines declinantes, superiora sectabimur: aut stultitiae eos argui, dicentes, per quam spiritum Legis et litteram dijudicare non possint: aut vitio  Al. via gentis corripi, quod indociles sint et vecordes, et ad sapientiam tardiores. Quod autem sequitur: Quis vos fascinavit , digne Paulo qui etsi imperitus est sermone, non tamen scientia debemus exponere: scierit esse fascinum, qui vulgo putatur nocere, sed usus sermone sit trivii: ut in caeteris, ita et in hoc quoque loco verbum quotidianae sermocinationis essumpserit. Legimus in Proverbiis: Donum invidi cruciat oculos. Qui apud nos in Graeco significantius ponitur fascinator,
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia Huc usq contͣ petrũ: nẽ ad
galathas reũtitur Oinsensati galathȩ.
qͥs uos fascinauit: Duplicit̃ hic locus
intelligi potest: uel ideo insensatos ga¬
lathas appellatos. a maiorib ad mi¬
nora uenientes. quia cȩꝑint sp̃u. o
carne consũmentur. uel ob id quod
unaquęq puintia suas habeat ꝓpͥetates
Cretenses semꝑ m̃daces. malas bestias uen¬
tres pigros: nere ab epimenide poeta dic¬
tos apłs compbat. Uanos mauros. & fero¬
ces dalmatas. latinus pulsat historicus:
timidos frigas om̃s poetȩ lacerant. athe¬
nis expeditiora nasci ingenia. philosophi
głantur. Grecos leues. or apud cesarem
suggillat tullius dicens. aut leuiũ gre¬
corũ. aut immaniũ barbarorũ: & ꝓflac¬
co ingenita inquit leuitas. & erudita
uanitas Ipsũ isrł graui corde. & dura
ceruice: om̃s scripturȩ arguunt in hẽ
ꝓfundis seꝰ quȩstionib inserentes. quasi
sub optentu uitandȩ hereseos. quȩ diũsas
naturas infert. dicant tyrios quoq &

Expanded text:
justitia. Hucusque contra Petrum, nunc ad Galatas revertitur. O Insensati Galatae, quis vos fascinavit? Dupliciter hic locus intelligi potest. Vel ideo insensatos Galatas appellatos, a majoribus ad minora venientes, quia coeperint spiritu, et carne consummentur: vel ob id, quod unaquaeque provincia suas habeat proprietates. Cretenses semper mendaces, malas bestias, ventres pigros, vere ab Epimenide poeta dictos, Apostolus comprobat. Vanos Mauros, et feroces Dalmatas, Latinus pulsat historicus. Timidos Phrygas, omnes poetae lacerant. Athenis expeditiora nasci ingenia, philosophi gloriantur. Graecos leves, apud C. Caesarem suggillat Tullius, dicens: Aut levium Graecorum, aut immanium barbarorum. Et pro Flacco: Ingenita, inquit, levitas, et erudita vanitas. Ipsum Israel, gravi corde, et dura cervice, omnes Scripturae arguunt. In hunprofundis se quaestionibus inserentes, quasi sub obtentu vitandae haereseos, quae diversas naturas infert, dicant, Tyrios quoque et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dico ingentib seorsũ autẽ his qui
uidebantur. ne forte inuaciũ currerẽ.
aut cucurrissem. d qđ supͣ latinus
int̃pres ad qͥeui dixerat. in eo loco ubi
scriptũ ẽ. c̃tinuo ñ adqͥeui carni & san¬
guini. inp̃senti loco contuli magis quã
ad qͥeui int̃pretatus ẽ Et ut uerius dicã.
sermo grecus anetheoreñ aliud qͥdłã
quã apud nosintelligitur. cũ scilicet ea
quȩ nouimꝰ conferimꝰ cũ amico & quasi
insinũ eius oe conscientiã reponimꝰ. ut
pari consilio uel ꝓbanda sint. uel impro¬
banda quȩ nouimꝰ Ascendit gͥ pꝰ xiiii¬

Expanded text:
s qui videbantur, ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Id quod supra Latinus interpres, acquievi, dixerat in eo loco ubi scriptum est: Continuo non acquievi carni et sanguini, in praesenti loco, contuli, magis quam acquievi, interpretatus est. Et ut verius dicam, sermo Graecus ἀνεθέμην aliud quiddam quam apud nos intelligitur, cum scilicet ea quae novimus, conferimus cum amico; et quasi in sinum ejus et conscientiam reponimus, ut pari consilio vel probanda sint, vel improbanda, quae novimus. Ascendit igi
Abbreviated transcription (Latin):
posse naturã. nec iuste aliquid fai¬
re terrenam: Quos int̾rogemus qͥs
de bona oli a ua rami fracti
sint. & cur ion de oleastro inr¬
dicẽ bonȩ oli iriuȩ inserti. si nec
de bono cadere quirquã potest.
nec de malo surgere: Aut quomͦ
paulus ꝑsecutus sit ante eccłamꝰ
de natura spũali fuit. Aut poste
apłs factus. si terrena fȩce genete
ẽ Udsi terrenũ eũ ñ fuisse conti¬
derint. ipsius ũba pona ponamꝰ
cȩteri. N atura iudȩus ẽ. quid

Expanded text:
posse naturam: nec juste aliquid faceposse naturam: nec juste aliquid facere terrenam. Quos interrogemus quare de bona oliva rami fracti sunt, et cur de oleastro in radicem bonae olivae inserti sint, si nec de bono cadere quidquam potest, nec de malo surgere? Aut quomodo vel Paulus persecutus sit ante Ecclesiam, si de natura spirituali fuit: aut postea Apostolus factus, si de terrena faece generatus est. Quod si terrenum eum non fuisse contenderint, ipsius verba ponamus: Eramus caeteri . Na