comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t gͦ incipet qd̾ nõ erat ab aliopio esti ᷤ ca¬
alio non cepisse nc̃ce est. qm̃qui ab alio
ẽẽ accepit. primus om̃ib existencli auc¬
tor ẽẽ nõ potuit. Non gͦ ab alio accipe
ẽẽ potuit. qui oĩbus ẽẽ dedit quẽ ꝓp̃ ea sꝑ̃

Expanded text:
go inciperet quod non erat ab alio facalio non coepisse necesse est; quoniam qui ab alio esse accepit primus omnibus existendi auctor esse non potuit. Non ergo ab alio accipere esse potuit qui omnibus esse dedit, quem propterea semper
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ut ẽẽt. ut frm̃ẽ. ẜ ꝙ uoluntaue fec̃. sine
pnusit. ut fieret ꝙ fc̃m est. qm̃ ita bonũ est
eẽ. ut est. cũ aut̃ pceptum fu̾it. us ꝓhibitum
aligͥ. nõd̾ ꝯstat ad bnc. dum quid̾ de ip̃õ dif¬
finitum sit in bñplacito et̾no. donec illud
sũ ñfiat. ⁊ demõstracõm faciunt. q iustum
ẽ. ⁊ piũ est. nõ aliud cred̾eillũ sui fit. ⁊̃ si ali¬
ud est ĩ illo a quo fit. ⁊ p̾cerpit᷑ s epe u̾fiat ꝙ tu
fim nõ est. nec fiet. ꝓ ꝓhibet᷑ uͥ nõ fiat ꝙx fut᷑¬
umẽ. ⁊ fiet. ⁊ nõ ẽ inbñplacito nͥ ħ solũ. ut
sit ꝙ fiat. qm̃ boñ est. ita eẽ ⁊ nõ est aliud¬

Expanded text:
fecit sive permisit ut fieret quod factum est; quoniam bonum ita est esse, ut est. Cum autem praeceptum fuerit vel prohibitum aliquid, nondum constat adhuc quid de ipso definitum sit in beneplacito aeterno, donec illud demonstrationem faciunt quod justum est et pium non aliud credere illum cui fit etiam si aliud est in illo a quo fit. Et praecipitur saepe ut fiat quod futurum non est, nec fiet. Et prohibetur ut non fiat quod futurum est, et fiet, et non est in beneplacito nisi hoc solum ut sit quod fiet; q
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃a sola. Sola quippe rõnar creatura ad siłitu¬
dinem dei fc̃a legit᷑. ⁊ nõ dr̃ ꝙ n alia creatura a¬
liaua pͥt solam rõnalem. ad silitudiẽm dei
fr̃a sit. lic omis creatura in rõne diuina.
⁊ inꝑuidencia et̾na ip̃ius cãm ad siłitudĩem

Expanded text:
 sola. Sola quippe rationalis creatura ad similitudinem Dei facta legitur; et non dicitur quod creatura aliqua praeter solam rationalem ad similitudinem Dei facta sit, licet omnis creatura in ratione divina et in providentia aeterna ipsius causam et similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
illa rõnẽ ĩpꝰle ẽ amplꝰ Qͥd auid fecit ds. si
melius põt face qmͣ tacit. In ħ ip̃o nõ bñ fac̃
ꝙ optime ꝙͥ dam nõ fac̃ ꝙ fac̃. melius .ni.
le meliuis facere ⁊̃ bonũ facientis. male est
facere. Si hic pia mõs. in deũ dici nõsusti
cere nõ põt. qmͣ facit. Quigͦ facit ut ñ faci¬
at male in eo ꝙ sit facit esꝰ modi cãĩs attpi
rõnib quid̃ inducunt᷑. aut dicant deum
suoꝵ oꝑni m̃sura aclege ĩ astristum acq
tam allam acq inm̃sam. diuinitatis potẽ¬
ciam sb t̾ino acm̃sura allegaie ꝯuĩctunt᷑ qͥ

Expanded text:
si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non bene facit, quod optime quidem non facit quod facit. Melius enim le melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non susticere non potest, quam facit, quia sic facit, ut non faciat male in eo, quod sic facit. Ejusmodi causis, atque rationibus quidam inducuntur, ut dicant Deum suorum operum mensura, ac lege ita astrictum, atque tam illam atque immensam Divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare con
Abbreviated transcription (Latin):
mutarct᷑ euentus ꝙ ficti pot̃. nec muta¬
in eo. ut nõ fieret. sĩc mͦ in eo ꝯstat ut fie¬
ret. Nõ mutata ut pꝰ aliam alia eẽt. hut
utrum ne melius facere possit. qmͣ facit
ds̃. hic illi mĩ scrutatores. qui defec̾unt
scrutantes scrutacõnes nouũ ad. ⁊ u̾e¬

Expanded text:
mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutain eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes no
Abbreviated transcription (Latin):
utt̾um manifestacõis dĩne mod̾ quo
ur rone humana deus ab hõme ꝯgni¬
tus est. uł reuelacõne diuina. bonum
maĩtestatus exponit apłs dicens. Qd̾
notum deierat maĩfestum est in illis.
deus .ni. illis reuelauit. ⁊ demũ sbiũgit.¬

Expanded text:
Utrumque manifestationis divinae modum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est, vel revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim illis revelavit . Et deinde subjungit
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ pst̃a e mulacõne ꝯsigͣta claram demõ¬
st̃cõm efficiunt. In huii gͦ cicius ꝙ inui¬
sibile dei est agnoscitur in quib euiden¬
cius maĩtesta declaracõne demonstiat᷑.
ea namq pttũs auctorem suũ maĩtestãt.

Expanded text:
ecta aemulatione consignata, claram demonstrationem efficiunt. In his ergo citius quod invisibile Dei est agnoscitur in quibus evidentius manifesta declaratione demonstratur. Ea namque perfectius auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
entur qui oꝑa diuia rõne se putant discute¬
reius potũciam sb̃ m̃sura coarctare. cum
est ħ aliud qmͣ eius potũciam. q̃ infinita
ẽ cõlud̾e ⁊ restͥngere ad m̃suram. aiunt
.n. nõ pot̃ ds̃ aliud facere. qmͣ fac̃. nec me¬
lius facere qmͣ facit. Si .n. aliud põt fac̾e
qpmͣ facit pot̾ facere ꝙ nõ preiidit. ⁊ si potest
facere ꝙ nõ prcuidit põt sñ ꝓuidencia opan ds̃.

Expanded text:
entur, qui opera divina ratione se putant discutere, ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum hoc est aliud, quam ejus potentiam quae infinita est concludere, et restringere ad mensuram? Aiunt enim: Non potest Deus aliud facere, quam facit, nec melius facere, quam fecit. Si enim aliud potest facere, quam facit, potest facere quod non praevidit, et si potest facere
Abbreviated transcription (Latin):
hebantꝰ᷑. ⁊ nõ egnouit aliquit exͣ se d̃s. qui
oĩa hẽbat in se. Nec ideo ubi fuerunt. quia
hic futura fuerũt. ¶Aec cã illoꝵ tuise creta᷑
ex istie ¶smideo huc uenerunt. qubi fuerũt.
cuẽẽ ut nõ potuissentita sñ istis. Niam et
illa fuissent. ⁊ susta ex illis futuranõ fuis-¬
sent tñ istoꝵ cã nõ fuissent. si ista futura

Expanded text:
et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista futura
Abbreviated transcription (Latin):
humana ꝗd dĩ ꝓngore ⁊ credulitate ib
seauta e scͥptura. ⁊ temꝑauit dict̃ suum
sp̃m benignum nominans. ne creduł pu
hũanam. adam de deo dici audietat ds̃
gͦ tͥnitas. tͥna hͣc uirtute oĩa opã sua cõ¬

Expanded text:
humana ad Deum pro rigore et crudelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne crudelis phumanam quaedam de Deo dici audiret. Deus ergo Trinitas trina hac virtute omnia opera sua con
Abbreviated transcription (Latin):
notum. uł tcm̃ erat. Cun aut̃ sbiũgit.
mana ad ħ sblimia ⁊ alta inuestigãda
⁊ in elligenda. ⁊ infirma. ⁊ insufficiens
oĩo fuiss. nͥ diuina reuelacõ illi in ad¬
iucorium ⁊ firmam̃tũ. ꝯgnoscence i̾n¬

Expanded text:
notum illis factum erat. Cum autem subjungit: mana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
rõnał ꝯdiccõ. ꝙ uoluit d̾s et̾na boi¬
tate sue beatitudinis ꝑticeps fieti. am̃
iudit ⁊ ꝯĩcali posse ⁊ minui oiõ nõposse.
illud ita bonum. ꝙ ip̃e erat. ⁊ nͦ ip̃e b̃s e¬
⁊ pom̃tissimi nocere nõ posse. Q nod dini¬
ne uoluntati ⁊ põtas ⁊ bonitas asfuit. ca.¬

Expanded text:
oluit Deus aeterna bonitate suae beatitudinis participes fieri quam vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus eet potentissimi noceri non posse. CAP. V. Quod divinae voluntati et bonitas adfuit
Abbreviated transcription (Latin):
mala q̃ oĩa ip̃e nõ male. s bñ uilit. ⁊ ibi u¬
dit uͥ ulłmn malum fuit. ħ ip̃a lux ẽ qua ⁊
nos iudere o cẽm lucem. si bona est. nec po¬
t̾imus indicare u̾e deluce. Si bona est. conͤ
ista luce illuminatifuerimꝰ que u̾e boͣ est
pot̾unt deciꝑe sp̃t etroris ĩ si in luce ueniant
ad nosq hẽbimꝰ lucem in nob̾ inqͥ nob̾ maĩ¬
festum erit de oĩluce si bona ẽ. ⁊ sic fiduaałr di¬
uidemꝰ lucema tenebris. ⁊ iudicabimꝰ nõ soł
int̾ tenebras flucem. s ⁊̃ int̾ lucem. ⁊ lucẽ¬
iudicabimꝰ. nõ soł int̾ noctem ⁊ diem udi
diem ⁊ noctem iudicare. parum ẽ lucem ⁊
tenebͣs diuid̾e. ħ est uirtutes uuns seq̃stͣre
piamꝰ quisũt illi motus quisẜ̾ u̾ͥtutis sp̃e qi
luce aliena. ad nos ueniũt. ⁊ qui tuisum

Expanded text:
le sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum malum vidit: haec ipsa lux est qua et nos videre oportet omnem lucem an bona est; nec poterimus judicare vero de luce an bona est, donec ista luce illuminati fuerimus, quae vere bona est: poterunt decipere spiritus erroris, etiamsi in luce veniant ad nos; quia habebimus lucem in nobis, in qua nobis manifestum erit de omni luce utrum bona est; et sic fiducialiter dividemus lucem a tenebris, et judicabimus non solum inter tenebras judicabimus; non solum inter noctem et diem, sed diem et noctem judicare, parum est lucem et tenebras dividere: hoc est virtutes a vitiis sequestrare, piamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtetata. ad eandem iutatem ⁊ dixit opus
⁊ auctorem unum. ⁊ cõcordia una. ꝯsiliũ
unum. ⁊ una administcõ. ꝓuidenciam u¬
nam. ⁊ maĩfestatus ẽ uns deus creatori
urus. modator unus rrector. qr totũ uũ.¬

Expanded text:
est ad eamdem veritatem; et dixit opus unum et auctorem unum; et concordia una consilium unum, et una administratio providentiam unam. Et manifestatus est Deus unus, creator unus, moderator unus et rector; quia totum u
Abbreviated transcription (Latin):
cio. die potͥimꝰ ꝙ pͥdie lucẽ in exortu ip̃ms
diei fecit. Uenĩ ut cursu luo diem noctem
distingret. ꝑrim̃ deoriente ad occasũt̾iũ
de occidente ad ortũ. dixit. s ec sołm opus
e̾ tuisse. ꝙ lux fc̃a ẽ. s qr directe ip̃o gub̾nã¬
te ⁊ dingente cursum expleuit. Eodmͦ de

Expanded text:
od prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat᷑. s qr mĩmus ħ eẽ solus p̃r puta¬
bat᷑. Rutsum cũ drẽt scͥptura filium de¬
um deputaret hõ qͥ humana nõ erat
diuina. nõ nouerat minoracõm qmͣ¬
dam sensus ⁊ intelligencie ẽẽ ĩ filio. ꝙ
adhuc infra ꝑscõm etatis ꝯsũmare ad¬

Expanded text:
dicebatur; sed quia minus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ec tͥaccende qͣnta sit cautela boni oꝑi
uideut lucem hẽas in te. ut oĩa oꝑa tua lu¬
cis sint. nõ tenebraꝵ. Postea ꝯsidand̾ ẽ di¬
ligñt᷑ utrum mne lux tua putasit ⁊ nõ tuꝰ.¬
cata. Et cũimien̾is qr boͣ sit ⁊̃ tũt demũ dĩ¬
de eam a tenebris. ⁊ uocauit lucẽ diem. ⁊¬

Expanded text:
 attende quanta sit cautela bono operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a tenebris, et voca lucem diem,
Abbreviated transcription (Latin):
licẽm sortiũt᷑. Pisces ĩoriginali sece sunt¬
ꝑmanẽt. uolatilia sursum tollãt . tfiunt
lis natuit. ⁊ sua mutabilitate deffluentis.
Uniu̾sa gn̾is humani ꝓpago atͣhit᷑. oi a¬
lns teorsum ĩ ea qͣ nati st̃ comptc̃es inte re¬
lictis alũ suriũ donogr̃e ad sortẽ celestĩ pa¬

Expanded text:
onem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiulis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; al
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰħ a cũ cepit int̾ lucem ⁊ tenebras did̾e
⁊ lucem diem ⁊ tenebras quo applłare
noctem .i. cũ mala sua ueraciter ꝑ iu¬
dicium rõnis iuppbate. ⁊ que sũt bona
⁊ laudabilia lucis oꝑa eligere cepit. tes¬
tat ut fiat in eo firmamĩtũ. ⁊ ħ ẽ ĩ bono
ꝓpõito corroboret᷑ diuidere int̾ aq̃s supio¬
tes. ⁊ atͣs infetiores .i. de desid̾ia catnis ⁊
ip̃c. ut medius mediator duo sͥ adiisan

Expanded text:
 cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque appellare noctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius et media
Abbreviated transcription (Latin):
dum sine ad cõtmen diu. quẽadinodũ
uelledeum cognosc̾et. Quod testatur ag̾
in libro temmptus ec concupistentia hisã¬
bis. Istud atcendum est quod beata ungo
mente dim caxat .i. consensu me̾tis fuit
cõ m̃r ioseph. et quod ꝓpostuss manere in
uirgantate. A deo placuus. et aliter agere
ciam non nomsse quo tneit cͥtũ. eam et
nirun eius postea ꝓmisisse. ex quoutrisq
nustlum dĩce incarnacõnio angło reue¬

Expanded text:
dum sive ad continendum, quemadmodum Deum velle cognosceret. Quod testatur Augustinus in libro De nuptiis et concupiscentia his verbis: Istud credendum est quod beata virgo mente duntaxat, id est, consensu mentis fuerit conjux Joseph; et quod proposuisset permanere in virginitate si Deo placeret, et aliter agere tiam non vovisse; quod tamen certum est eam et virum ejus postea promisisse, ex quo utrique mysterium Dominicae incarnationis angelo reve
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃ ad nrigandã uniu̾sam t̾ram ab illa
ngͣna abysso. qͣl a tonte qͦdam aq̃ int̾iꝰ
qid int᷑ uisc̾a telluris ꝑ drachones occł¬
tol ÷ meatus. desuꝑ uͦ in suꝑficie ꝑ alucos
luos in õs ꝑtes deducte sunt itu ⁊ reditu.
mirabili ⁊ nñ fessolege ꝑpetua ad uñ loc̃.

Expanded text:
Deinde ad irrigandam universam terram ab illa magna abysso quasi a fonte quodam aquae interius quidem intra viscera telluris per trachones occultosque meatus, desuper vero in superficie per alveos suos in omnes partes deductae sunt, itu et reditu mirabili et indefesso, lege pe
Abbreviated transcription (Latin):
cõne dr. Exodus: ab exitu. Leuititus: ale¬
uitis. lib̾ nui qr in eo nuant᷑ filii iscł. deut̾¬
onomiũ. Scd̾a lex hebraice. ⁊ brefich. hel¬
les moch. uagecta. uagedabet. ad abatim.
In ordine ꝓpłaꝵ .uiii. sunt nõia lumina.

Expanded text:
dicitur; Exodus ab exitu; Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra, vegedaber, adabarim: In ordine prophetarum octo sunt volumina.
Abbreviated transcription (Latin):
iam ulła eius uestigia repmi possunt. ex quo
soł a xitas illuxit. ali dñt dispsam ꝑam
pla acris spatia in lucendi ⁊ illummandi.
aue in ambitu firmam̃ti intͥusetus huc aluc
splum diligencius intuentib nocte demon¬

Expanded text:
am nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla aeris spatia vim lucendi et illuminandi areliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demon
Abbreviated transcription (Latin):
creata. mox cũ ipͣ luce dies cepit. qante
Si corea cuius ꝯmodi corꝰ hũit. et utrum
motu uł inmobił. qnͣtũ ego arbitror rectis¬
sime Renclet᷑ corpalib rebi. ⁊ uisibilib il¬
luninendis ñ nͥ lucẽ corpeam ꝯgruere potu
mans loco crrtũstͥbi ncc̃e ẽ ẽẽ. Aursum qi
situdine. diem acnectem distinguere. n ͨ
tp̃as sparium ulłatenus sñ motu ꝑagete
puto ut credamꝰ lucem illam ĩpͥncipio fc̃am
ad illuminanda corpea sũ dubio ccͥꝑtam
fuisse qͣle fortasse ẽẽ potuitsi corꝰ aliꝙ luci¬
dũ cuiꝰ psencia cuncta illustnt᷑ ꝙad̾ nũc

Expanded text:
creata est. Moxque cum ipsa luce dies coepit; quia ante si corporea cujusmodi corpus habuit, et utrum motu an immobilis; quantum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuimans, loco circumscribi necesse est. Rursumque situdine diem ac noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu peragere puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ dãm acq densari cep̃ ip̃o suo põde deor sũ
nͥgens in iura collapsa ac̾ta ex cepta est lpa¬
Ip̃a quo t̾re suꝑticies aquis oĩb inc̾ alue¬
o suos cõclusas apere cep̃. Primo ꝙ d̾ lucu¬
lenta ⁊ lubrica nuda. qr uelut germina nͦ¬
dũ illa ꝓtuliss quib nescui ⁊ suꝑduti po¬

Expanded text:
quodammodo atque densari coepit, ipso suo pondere deorsum vergens in ima collapsa a terra excepta est, spaIpsa quoque terrae superficies aquis omnibus inter alveos suos conclusis apparere coepit. Primo quidem lutulenta et lubrica nudaque, velut quae germina necdum ulla protulisset, quibus vestiri et superduci po
Abbreviated transcription (Latin):
ħ spãlia ꝓferunt docum̃ta. Prim̃ scorde p ᷤ¬
toris. datur lux qñ lemnp̃m agnoscere in¬
cipit. ut diuidat int̾lucem diem ⁊ tenebͣs.
⁊ applłare incip̃lucem dicm ⁊ tenebͣs. noc¬
tem. ⁊ nõsic iam de quib dr̃. uehis qui¬

Expanded text:
 praeferunt documenta. Primum in corde peccatoris creatur lux, quando semetipsum agnoscere incipit, ut dividat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras noctem; et non si
Abbreviated transcription (Latin):
sicatis mͦ de nicħ̾o creatum ẽ. ⁊ nẽ exula ip̃
tum ut ambitu suo mediũ quot mͦ int̾¬
ueniens nigͣnam illam aquaꝵ ĩm̃sam qr
egͥ̾iem ab inuicem separet acq diuid̾et.
t de aquis sacet aquas ⁊ aqͥs. ħ ẽ aqͥd qoͣ
ambitu suo intͥnsetus ꝯplecteret ᷑. ⁊ sb̃ tus
rum limins sui relinq̃ret. ue qͣ mat̾ia¬

Expanded text:
s materia de nihilo creatum, et nunc ex illa ipsa tum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque congeriem ab invicem separaret atque divideret, et de aquis faceret aquas et aquas; hoc est aquas quas ambitu suo intrinsecus complecteretur et subtus rum limitis sui relinqueret. CAP. XVI
Abbreviated transcription (Latin):
lucem uidiss ꝙ eẽt boͣ. Nam si uidit ꝙ
eẽt boͣ luxista ⁊ uere uidit in aliquo. de
ciũ bonitate dubitari nõ potuit. gͦ alia
lux fuit inc̾ata .i. qua ista lux creata ui
ẽ bona. In ista .n. luce. cũ ip̃a soł sit boͣ

Expanded text:
lucem vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videst bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona,
Abbreviated transcription (Latin):
lupͣ collo cand̾ est. Nonissime sequit᷑ i
dispois ordine opus t̾tie diei. ut ꝯg̾gẽt᷑
aciue que sb̾ celosũt in locum unim
ne ctͣnis desidia fluxasint. ⁊ ultͣ metã
nc̃citatis se expendant. ut totus hõ ad
tus sit creatori. Qͥs quissit ordinatus:
dignus ⁊ lumine soł ut mnẽ inmente

Expanded text:
upra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad situs subjectus sit Creatori. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente
Abbreviated transcription (Latin):
der ⁊ in olbiũ artababatꝰ pocestas dei fortas¬
sis. Iam satis ẽ qnͣtum ad ꝓpõitum brenita¬
uo ꝑtin de huis hactenus disputasse. si hoc
soł ad recterimus anͣto tp̃r mundus in
hac cõ fusione priqmͣ eius dispõ inchoare᷑

Expanded text:
Dei, et in omnibus non arctabatur potestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus disputasse, si hoc solum adjecerimus quanto tempore mundus in hac confusione priusquam ejus dispositio inchoaretur
Abbreviated transcription (Latin):
artũ noctus oriens. em̾git. ut eod̃ tͣmite
cͥtrucurrẽs ac pͥo ad occalũ tescendens uesꝑ¬
am faceret. deinde reuocata ad ortum. au
dentem nõ hũit. qm̃ añ qmͣ lux scearetur
plene tenebro fuert. m ox aut̃ luce appente

Expanded text:
oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum aurodentem non habuit, quoniam antequam lux crearetur plenae tenebrae fuerunt, mox autem luce apparente
Abbreviated transcription (Latin):
ħ mag̾ memonet. ꝙ cũ ħ eadem puus ne¬
gligentius ductassem utpote mũdum ad¬
huc futuri oꝑis ꝓpõitum hs̃s pessim t̾no¬
icete. uł dethere. rõ postulabat lectorem
admonitum ẽẽ uolo. ut sicubiea exͣ opis
huiꝰ seriem. aliud aut alt aliqd hñtiai¬
nat. ¶Saneħ opus in cluos libios disting¬
narr̃onis legentib tedium tolłet. ⁊ siłr iut̃¬

Expanded text:
 magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim tranjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia inat. Sane hoc opus in duos libros distinnarrationis legentibus taedium tolleret, et simul ut
Abbreviated transcription (Latin):
c̾atum fuisse. ⁊ pꝰ ea in foͣrcc̃e supͣ dispõitum
fortassis. qr priui scͥptura noiauit. celum
qmͣ terram. pp̃ea celum cłͣ fundam̃tũ sb̾¬
tus creatum fuisse cuns dicat ego aut̃. ñ
ordinis. s dignitatis cã sit poĩtũ reor. ⁊ qr¬

Expanded text:
creatum fuisse; et postea in formatione supra dispositum? Fortassis quia prius Scriptura nominavit coelum quam terram, propterea coelum quasi fundamentum subtus creatum fuisse quis dicat. Ego aut non ordinis sed dignitatis causa sic positum reor; et q
Abbreviated transcription (Latin):
ugm̃. Est antẽ forntacõ dnplex spãlis
et coporalis̾. fit autẽ coeporał. quanto
urore exconstientia se alteri cõnĩgerit a ͭ
clam aut mamfeste. Ideo excõsticm. a
aparuit quia si contigeat. ut rauliereni
alt̾am ignoiante niro. uror inlecto coi¬
licaret. et stini uir deceptus commisc̾et¬

Expanded text:
jugium. Est autem fornicatio duplex: corporalis et spiritualis. Fit autem corporaliter quando viro, ex conscientia se alteri conjungit aut clam aut manifeste. Ideo ex conscientia apposui: quia si contingeret ut mulierem aliam ignorante viro uxor in lecto collocaret et se illi vir deceptus commisce
Abbreviated transcription (Latin):
terre iuspensa ferebatꝰ. ⁊ hiis duob olum cor¬
pum sũ celestium sũ terrestrium forndoꝵ mͦ.
tenebre erant sr̃ faciem abyssi. duo supius
ꝓposuerat. uideli celum ⁊ tetram. mõ q̃dam
alia duo sb̾iungit .s. tenebͣs tabyssum alt̾m
.s. abyssum in cetra. altin .i. denebͣs in eoꝙ¬

Expanded text:
terrae suspensa ferebatur; et his duobus omnium corporum coelestium sive terrestrium formandorum tenebrae erant super faciem abyssi. Duo superius proposuerat; videlicet coelum et terram. Modo quaedam alia duo subjungit scilicet tenebras et abyssum; alterum, id est abyssum in terra, alterum, id est tenebras in eo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽs. ĩ ⁊ meis oĩb faciendis illũ pͥcipuemod̾
ẜuare debuit. qui ip̃ius rõnał creatute cõ¬
moditati ac cause mag̃ ꝯgruus fuit. ħ a
ille erat ĩ quo eidem cdature rõnali nõ soł¬
t̾is reb pri informis mat̾ies. fc̃a est. ac ceisi
fõrta ut eo ip̃o demonstͣrt᷑. ꝙ ab illo pri nõ¬
forͣm. ⁊ or dĩem nõ pot̾ant hr̃e ꝯfusa codem
mͦ ip̃a tõnał creatura. ꝑ id ꝙ foras fiebat in
se agnoscet. ⁊ ab illo ẽẽ ꝙ erat. acq ab illo

Expanded text:
tiam in eis omnibus faciendis illum praecipue modum servare debuit, qui ipsius rationalis creaturae commoditati ac causae magis congruus fuit. Hic autem ille erat in quo eidem creaturae rationali, steris rebus prius informis materies facta est ac deinde formata, ut eo ipso demonstrformam et ordinem non poterant habere confusa. Eodem modo ipsa rationalis creatura per id quod foris fiebat, in se cognosceret, et ab illo esse quod erat, atque ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
humanitatẽ suam prꝰi demonstrauit.
ut pꝰ maĩtestaret duinitatem. ⁊ ubiqo
lux lucete precedit lux  pccõres ad iusti¬
ciam illuminat illam lucem q̃ iustifi¬
catos ad beacitulinem illustrat. gͥ sr̃a
est lux prinsqͣm solis claritas maĩfestare
⁊ dies etat. ⁊ tres dies etant qñ luxetat
⁊ sol nõ erat. Qrta die illuxit sol. ⁊ illa

Expanded text:
stravit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta
Abbreviated transcription (Latin):
mes uͦ ꝑint̾uana .ui. dier̃ in for. dispõita
tuisse credant᷑. ego puco uiros sapĩe ĩ rebus
tam obscutis ⁊ dubiis actr ascensu nrõ re¬
motis. nec temere asseruisse ꝙ nescierunt.
n in hus q̃ asseruetunt. p̾ẜtimtanta dili¬
gencia. platis erare potuisse ilis mag̃ t̾ deid̾¬
im sb̾asstõis for inquisicõis. stand̾ alñ fuisse

Expanded text:
er intervalla sex dierum in formam disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium ali
Abbreviated transcription (Latin):
aduentum eiꝰ fuerũt. qͣi milites sunt añ
gem suũ secm̃tes. ⁊ ip̃e rex mediꝰ est in ext̾ti¬
tu suo hinc inde uallatus indocẽs ⁊stipatꝰ.
agnũb suis. ⁊ lic in hͣt tanta multitu¬
dine. du̾se armoꝵ spẽs sacͣmentis. ⁊ obł¬
eant om̃s tñ uni regi nulitare. qd̾ unum
oꝑa restauracõis ꝯsid̾ant᷑: in quib d̾ĩnaꝵ
scripturaꝵ tota u̾sat᷑ intñtio mũdane.

Expanded text:
adventum fuerunt, quasi milites sunt ante gem suum subsequentes. Et ipse rex medius est in exercitu suo; hinc inde vallatus incedens et stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine diversae armorum speareant, omnes tamen uni regi militare et unum opera restaurationis considerantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae
Abbreviated transcription (Latin):
tinũs qui dicit detertus et quartis nuptus
tionem. Unde bi respondeo. nec meullas auꝑ¬
nas andere dampnare nec uerecandiam nu¬
merositatis auftrte. ꝓdeo cestatur semꝰ di¬
cens. Ego uut libera uoce eeclama nõ damp¬
nari in ecc̃ia diganiã tmmo nec trigannã
et italicere. quinto et sexto quomͦ et sitõ
nuptiarum multeciens iterare potest tim̃
aliquibus inde̾i quod pañ sit diganu a.
Cum apłs descubens homnem honore
epis copali diguum. ditat ami esse uirũ
cludeus cum tians gͥssores. Sedsciendum
est uind fieret non culpe digamue. s ꝓ bo¬

Expanded text:
tinum qui dicit: De tertiis et quartis et ultruaestionem. Unde breviter respondeo, nec me ullas nuptias audere damnare nec verecundiam numerositatis auferre. Idem testatur Hieronymus dicens: Ego nunc libera voce exclamo non damnari in Ecclesia bigamiam, imo nec trigamiam; et ita licere quinto et sexto, quoniam et secundo nuptias multoties celebrare. Potest tamen aliquibus videri quod peccatum sit bigamia, cum Apostolus describens hominem honore episcopali dignum dicat eum esse virum cludens quasi transgressores. Sed sciendum est illud fieri non culpa bigamiae, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sit pcom̃ scc̃as sacere iptias. Srquia for¬
sitan om sit intnus in conueniens contin¬
gere solec. ut nltra modum nupeore ꝓpͥa
oxcercet libidinem. Nec presbiter talidus
imprus debet consentire. co quod nes eao
tur hommes ad nuptias frequenter ite

Expanded text:
quia forsitan cum sit nimis incontinens ut contingere solet ultra modum in uxorem propriam exerceat libidinem. Nec presbyter talibus nuptiis debet consentire, eo quod eas tur ad nuptias frequenter ite
Abbreviated transcription (Latin):
se reciperent mulieres et nuri quicũq cali¬
rõne. susceperunt uaros si separent se ne
suadente dyabolo tale nitiũ molestat ꝑ
mũdum. ł pp̾deus dedit s nõ est in ħ redẽ¬
dum cũ ꝓdibeat dñs incum uxorem di

Expanded text:
ugio reciperent mulieres et viri qui quacunque ratione susceperint natos; sed separarent se, ne suadente diabolo, tale vitium inolescat per mundum. Haec papa Deusdedit: Sed non est ei in hoc accedendum, cum prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo nec addendo ut infideli dinusso. si¬
delis in nupto ꝑmaneat. sicut agendo de
utroq fiteli pͥccꝑat aꝑtedirat dat indellige
qnod dimisso mateli postea ualeat fides ałi¬
se copiiai fiteli. Nec istꝰ cc̃i est apło dicenti

Expanded text:
dicendo nec addendo ut infideli dimisso fidelis innupta permaneat, sicut agendum de utroque fideli praeceperat; aperte dat intelligere quod dimisso infideli postea fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
lux a tenebris. Inuisibiłr quor boni angłi
dicceti sũt a mał ilł in tenebris pcc̃i caden¬
luce. ut lux eẽnt ⁊ nõ tenebre. sic eĩ cõsonare
debuerunt exemplaua opum diei. ut que
iisibilia erant oꝑa sapĩe inuisibiliũ ꝓue¬

Expanded text:
lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadenluce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria operum Dei, ut quae visibilia erant opera sapientiae, invisibilium pr
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ conẽus appellandeb mĩme ꝯuigiam
facit uut testatar i bauns sanctios regi
aragonuĩ scͥbeus inħ uerba. deneptis tueo
ingio ꝯmade cuidã mliti daturũ ncc̃atnis
miatanite araiculo ibadea pilicitacõnestr¬
illmu ut dicitur rẽnuit nequa ꝙͣ eam ĩ uirã

Expanded text:
consensus appellari debet minime conjugium facit. Sicut testatur Urbanus Sanctio regi Aragonum scribens in haec verba. De neptis tuae conjugio quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatione firill
Abbreviated transcription (Latin):
nuit᷑ ꝑ mauere licet nelate nõ fuerut
siforte nuꝑfint. hns agenda. maliquo
tempere pmia est. qui aͦ sponsio eaꝵ ad
nos ten ebatur. Deidus aut̃ nõ uela¬
no nõ hñs ccrtam auctoritatẽ que illaᷤᷤ
in cõuigio postuotũ mico reman̾e peo¬
hibeat uel ꝑmuitat. Demris autẽ qui

Expanded text:
runt permanere, licet velatae non fuerint si forte nupserint, his agenda aliquo tempore poenitentia est; quia sponsio earum a Domino tenebatur. De viduis autem non velatis non habemus certam auctoritatem quae illas in conjugio post votum initio remanere prohibeat vel permittat. De viris autem qui
Abbreviated transcription (Latin):
re iuicem nisi excõi consensir ut uacenis
orom. & amifcitum eit gͥ quod nenter porest
s cere notum contientie inslitem platent
gregorius ceostte patricie s̾tens ait . sũ
bomi cõinges aut m̃itum aug̾e desld̾ant qͥ
ante ncte culpas delere. ut se coutinentia as¬
nugant. et meliorem nitam appetantlic
Si uero contnientiam qnam nr appetit. ii¬
lier retusat. dinidi cõ ingium non licet. teeo¬
ati oudloiauo carolo regi scͥtens ait. dꝙͥ¬
seu copnla exm tsola nita pͥnata est cõcep̃

Expanded text:
t vacetis orationi . Manifestum est igitur quod neuter potest facere votum continentiae nisi idem placeat Gregorius Theotistae patriciae scribens ait: Cum boni conjuges aut meritum angere desiderant aut anteactae vitae culpas delere, ut se ad continentiam astringant et meliorem vitam appetant, licet. Si vero continentiam quam vir appetit mulier recusat, dividi conjugium non licet. De eodem Nicolaus Carolo regi scribens, ait: Scrseu copula exui et sola vita privata se e
Abbreviated transcription (Latin):
licere suul utrique uotum fatere ẜum sine
altero noulicere. Unte manifestũ est quos
sunus absq ossensu alterus. se ad resigi¬
onem comu̾tit. et alter reclamanent coni¬
sum eẽ agendũ i ut adchoruu. et ad iclmre¬
deat. aĩuis consuram monacdi et uestem
rom acpit. Si uo̾ uterq uotum facit. nerr¬
afe eie ut in contincutiam ꝑmanoint. Eñ
ssptũ est in irgitro ad ad aniĩ uotaruui igo¬
tosalate pñciũ conq̾ta eit. aiatitu sus

Expanded text:
sine altero non licere. Unde manifestum est quod si unus absque consensu alterius se ad religionem convertit et alter reclamaverit, conversum esse cogendum ut ad torum et ad saeculum redeat, quamvis tonsuram monachi et vestem acceperit. Si vero uterque votum facit, necesse est ut in continentia permaneant. Unde scriptum est in Registro ad Adrianum notarium: Agothosala
Abbreviated transcription (Latin):
anctoritatib liquet. quod inułr̾em aforuta¬
ciene discedere nolentem. deb it abicere. Si
teforuicatõne penitentem et recontiliarino¬
lentem. debi. ⁊ pot̃ cansa dei suscipere. Mon estħ
tum eacere cum legntima. Siuero maĩfestũ
est indiciare solet ectã abuxoeis consortis eẽ
seꝑandiun. pot̃ tũ ei indulgentia sicri. si uxor
ẽnis etula qm̃ pollint. in remoniorb gradibi¬

Expanded text:
atibus liquet quod mulierem a fornicatione discedere volentem non debet vir abjicere; sed de fornicatione poenitentem et reconciliari volentem debet et potest causa Dei suscipere. Non est htum facere cum uxore legitima. Si vero manifestum est, judicare solet Ecclesia ab uxoris consortio esse separandum. Potest tamen indulgentia fieri si uxor ejus et illa quam poll
Abbreviated transcription (Latin):
nit in adult̾io. mumquid peccatuir siui¬
uit cũ eaa. ⁊ dixit mͥ. qmĩ diu nescit pouũ
eis sine crumẽ muit cũ illa. Si autez
sciuerit uir uxorem deliquisse tuõ eg̾it pe¬
oitentiam milier. ⁊ ꝑmanet ĩforntacõ¬
ne sua ⁊ couĩ uir cũ illa: reni. pocĩ ens erit¬

Expanded text:
nerit in adulterio, nunquid peccat vir si convivit cum illa? Et dixit mihi: Quandiu nescit peccatum ejus, sine crimine vivit cum illa; si autem sciverit vir uxorem deliquisse et non egerit poenitentiam mulier, et permaneat in fornicatione sua et convivit vir cum illa, peccati
Abbreviated transcription (Latin):
iat pstorus. Scd̾o antẽ gradas eit ne¬
pos nel neptis tͥcino et ꝓuepos ⁊ pngp¬
tio eartuo. ab nepos. et abneptis. Enͥ¬
caud ad nepos ⁊ ad neptis. sextus trine
ypsicorus qui mcgnacõne non plures
quaidus ꝯmͣ sex cõiui̾nat. pͥtermittt

Expanded text:
lat Isidorus; secundus autem gradus, est nepos et neptis: tertius pronepos et proneptis; quartus abnepos et abneptis; quintus adnepos et adneptis; sextus trinepquod Isidorus qui in cognatione non plures gradus quam sex enumerat praetermittit
Abbreviated transcription (Latin):
ceptacła para erant. In quib ⁊̃ nͣgna il¬
la abyssus. de qͣ oĩm fluenta aquaꝵ ꝓdu¬
cenda sine diriuanda fuerant patuło. ad¬
huc hiatu nacuo q bortend̾ in precep
mane preferebat. cui ꝙ desuꝑ tenebroie il¬
lius caliginis qͣ tota niuit terre suꝑficies
obnoluta erat nebula. tendebat᷑. Quis uͭ
ego arbitror tenebras scͥptura cũ celun
⁊ terra itearent ᷑ suꝑfaciem abyssi fuisse
testat᷑. Galis mũdi facies in principio pͥ¬
usqͣm form recipet. aut dispõm ꝑ icͥptur̃a¬

Expanded text:
ceptacula parata erant. In quibus etiam magna ilceptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque horrendum in praeceps inane praeferebat. Cui quidem desuper tenebrosae illius caliginis qua tota tunc terrae superficies obvoluta erat nebula tendebatur; quas, ut ergo arbitror, tenebras, Scriptura cum coelum et terra crearentur super faciem abyssi fuisse testatur. Talis mundi facies in principio priusquam formam reciperet aut disposit
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit. reprima ĩ tormitate t̃t̃ om̃ni qlis
fuit. ⁊ ꝙͣ duu mũdus ĩ illa ꝑmansit .ca .ui.¬
hantum ꝯuincere potui ex huis q̃ inscͥp¬
curis de hͣc remaĩfeste sũ obscure repi
tr̃ oĩm moles qnͣc̾ata est ibid̾. tunt adẽe
elem̃tum medio eodemq umoloco sb̾sidẽs
ceteris in una cõfusione ꝑmixtis. foͣr me¬
liore preditum. S husd̾ circũꝙͣ in mod̾
tuidam nebule ob pansis ita uolutum uͭ¬
apparete nõ possit ꝙ fuit. illa uͦ tria ĩ una
sicut d̾cm estad hec confusione ꝓmsta. sũ
pocius ĩ una ꝑmixtione confusa. cͣc qͣ suꝰ¬
pensa eo us in altum portigebant᷑ quo
nũc sũme corpee creature. ꝑtingit. totũz
ħ spacium ꝙ a suꝑficie terre medio iacen¬
tis loco ns ad ex̾mum suppremũ ambi¬
tus celi luitem pacz illa nebula ⁊ caligi¬
ne replebat᷑. ⁊ aurnc̃ sũt alnei sũ dracho¬
nes aqͣꝵ. Iam tunc ĩ ip̃o nascentis mũdi
exordio. inc̾te corporee. furura acuuis re-¬

Expanded text:
I. De prima informitate rerum omnium qualis fuit, et quandiu mundus in illa permansit. Quantum conjicere potui ex iis quae in Scripturis de hac re sive manifeste sive obscure reperrerum omnium moles quando creata est, ibidem tunc adesse elementum medio eodemque imo loco subsidens caeteris in una confusione permistis forma meliore praeditum; sed iisdem circumquaque in modum cujusdam nebulae oppansis ita posset quod fuit. Illa vero tria in una, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistione confusa, circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur quousque nunc summum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem patet, illa nebula et caligine replebatur. Et quod nunc sunt alvei sive trachones aquarum, jam tunc in ipso nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcipio non ego s dũs. uxorem aiiro
nondiscedere quod discesłit. manere ĩ¬
nupta. aut uiro reconciliari. Ex hac
auctoritate ĩ telligitur. nonsol ũ hor.
qd̾ facto ꝑ fomicacõnẽ dissidio. tũ ĩse
possint recontiliari et cobabitare si¬
ipłit ad amandum scͥbens p̾sb̾rm sic
nouam syneterem. Que neteris testam̃¬
ti anctoritute confirmatur si reliquerit
ẜmnirũ ⁊ recõciliari uoluerit pͥoͥri nõ pot
erit curpis. neq difficił ⁊̃ post ꝑpetrata at
purgata ad ulterio recontiliño cõiugu
ut ꝑ claues regni celoꝵ non dubitatur si¬

Expanded text:
cipio, non ego sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro reconciliari . Ex qua auctoritate intelligitur non solum hoc quod facto pro fornicatione dissidio tantum inter se quod possint reconciliari et cohabitare  nupserat ad Amandum scribens presbyterum sic nouam, sed ueterem, quae ueteris testamenti auctoritate firmatur. si reliqueritvirum et reconciliari voluerit priori, non potest. erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio conjugum, ubi per claves regni coelorum non dubitatur r
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. nõ solmmnubere. s etiam uelle
mibere dampnabile est. Iexloco pͥterinͭ¬
tendũ ẽe non arbutors. quod beda in
expositione suꝑlucam iudẽtur affir¬
mare beatam mariam uirginẽ ante

Expanded text:
m non solum nubere, sed etiam nubere velle damnabile est. Hoc loco praetermittendum esse non arbitror quod Beda in expositione super Lucam videtur affirmare: Beatam Mariam virginem ante
Abbreviated transcription (Latin):
ges quos mre ꝓhibuerant. nese cõu¬
gio ieciꝑẽt. Sicut suꝑius dcm̃ est. Forui¬
atõnem sine spãlem. sine carale suffi¬
cere ad seꝑacõnem coningn. ita uerum
pedire ꝑsonas aliquas ne pessit fatere
comugnim. ꝓculdubio sufficere ad eaꝵ
ꝑsonartu separacõnẽ si forte tales ꝑso¬
ne iuĩcte sunt. Cum enĩ uotum cont̾inẽ¬
cie ante cõuic̃tõnem contcͣtum impediat
um: ꝑ idem separaari deb̾et. si forte postillã
cõmiti sunt. Similiter deagnatõne. et
alsis indicandum est. Ut quecũqi canse¬

Expanded text:
buerunt ne se conjugio reciperent. Sicut superius dictum est, fornicationem sive corporalem sive spiritualem sufficere ad separationem conjugii, ita verum mpedire personas aliquas ne possint facere conjugium, procul dubio sufficere ad earumdem personarum separationem si forte tales personae conjunctae sint. Cum enim votum continentiae ante conjunctionem contractum impediat propter idem separari debent si forte post illud conjuncti sunt. Similiter de cognatione et de aliis judicandum est ut qu
Abbreviated transcription (Latin):
contͣhi non possunt. Eodem res affirma¬
rindetur ex concilio apud ueruinariam
celebͣto In quo foñ est dectum huiꝰ mnodi
Siquis iñgenuus antillam art̾ms uxo¬
rem dny̾it et estimat quod quodiugena
faciat sinõ pot si uolinͣt: aliam accipiat
Siantẽ eam ẜnom scierat. et collaudane¬

Expanded text:
contrahi non possunt. Eadem res affirmari videtur ex concilio apud Tertineriam celebrato, in quo factum est decretum hujusmodi: Si quis ingenuus ancillam alterius uxorem acceperit et existimat quod ingenua faciat; si non potest, si voluerit aliam accipiat. Si eam autem servam sciebat et collaudave
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsdantur ut easu cuꝑiant redire ia
suũ consortiũ obmlitendũ est ⁊ ĩ culpa¬
bile iudicandum quod ucãtas stulit
tiestitucudum quod fides posat. Siu
autẽ alique mulieres ita poitiorum
nuoꝵ amore sant capte ut malint
hus colpiere qm̃ ad legittimũ irilti

Expanded text:
ant ut eas cupiant redire in suum consortium, omittendum est et inculpabile judicandum quod necessitas intulit, et restituendum quod fides poscit. Si autem aliquae mulieres ita posteriorum virorum amore sint captae ut malint eis cohaerere quam ad le
Abbreviated transcription (Latin):
oit quani oñsum est aquibi ꝑsoins int̾
se uelcũalus non potest dbi cõnigiũ.
ceiceps destabilitate cõ nign est it̾tandũ
dus insiuuãs non temere. et passun dissoi¬
uendumn ee̾ comugium indeis queio mbus
a licet dare libellum repuidu sic ait qͥ cũꝙ¬

Expanded text:
ostquam ostensum est, a quibus personis inter se vel cum aliis non potest contrahi conjugium deinceps de stabilitate conjugii est tractandum Dominus insinuans non temere et passim dissolvendum esse conjugium Judaeis quaerentibus si liceret dare libellum repudii sic ait: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
sola initentione geandi. a mauõ losos
intuͣsgͥssione sla carualem concupistẽ¬
ciam incarrer sine qua neq̃unt. et uir et
mulier co̾miscen. id t̾to fcũs est acto ille
maius et rep̾bensibir uisi excusetur per

Expanded text:
sola intentione generandi. Quia vero homines transgressione sua carnalem concupiscentiam incurrerunt, sine qua nequeunt vir et mulier commisceri; idcirco factus est actus ille malus et reprehensibilis nisi excusetur per
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̾seus in detur in quuendum antotiẽs¬
pocet peccet uir et mullier quouens com¬
miscetur. Sciendun est gͥ ꝙ coitus ami
exͣnea muliere. pocm̃ est. Omĩs ant̃ ille
solũmꝰ ꝓ explẽda uoluptate ulpabił est.
D ip̃ conuugium ueniał est. et pp̃leuem
sacutc̃õnem. excusabir. Unde anguit ns¬

Expanded text:
ad praesens videtur inquirendum an toties peccent vir et mulier quoties commiscentur. Sciendum est igitur quod coitus cum extranea muliere peccatum est. Omnis autem ille solummodo pro explenda voluptate, culpabilis est; sed per conjugium venialis et per levem satisfactionem excusabilis. Unde Augus
Abbreviated transcription (Latin):
ante ꝓccã dimitunt. etita nĩsm est quod
solus deus prãdimitat. Ficut ⁊ ullud tu
solus q ni facis mirabilia. tã nõ negatur
quin homines miracula fatiant. s nõ
ex se. sicut dens exse. Item nemoboms uͥ¬
eex dens quia deus exsebonus. nec tamen
negiuns homines bõs eẽ. S non eod̾
modo ꝯuodeus. S ut aꝑtius inteamꝰ
qualiter dens sine homine s eluat. ⁊ qua

Expanded text:
st quod solus Deus peccata dimittit. Sicut et illud: Tu es solus qui facis mirabilia . Et tamen non negatur quin et homines miracula faciant, sed non ex se, sicuti Deus ex se: Item: Nemo bonus nisi Deus , quia ex se bonus. Nec tamen negamus homines bonos esse, sed non eodem modo quo Deus. Sed ut apertius videamus qualiter Deus sine
Abbreviated transcription (Latin):
salomonie epõ scͥbeuo. ita ait Nosse desid̾as
nisi amboꝵ consensu unllius religionis ob¬
tentu debet mulier dimitt̾e cõigem cũ p̾ci¬
puat apłs. Nolite inquiens fuaudare u̾ncẽ
isi exconsensu ad tempo. ut nacetis oeatõi¬

Expanded text:
Salomoni episcopo scribens ait: Nosse desideras nisi amborum consensu nullius religionis obtentu debet conjux dimittere conjugem, cum praecipiat Apostolus: Nolite, inquiens, fraudare invicem nisi ex consensu ut
Abbreviated transcription (Latin):
uelidem olcum. non it̾atur sac̾mentum
oningium quod matͥmoniũ appelia¬
tur ab institucõne creacoris anceꝙͣ
pert all homiines supsit exordium. legiuiꝰ
enĩ igenesi etã pͥma muliere pꝰ inriextas.¬

Expanded text:
enim onjugium quod et matrimonium appellatur ab institutione Creatoris antequam peccassent homines sumpsit exordium. Legimus enim in Genesi, facta prima muliere, virum pos
Abbreviated transcription (Latin):
legittime mc̃ti postea nequennt
tum carnis reddere. gailicana iudicat eicã
iuxta tenorem legrm ⁊ quoruidam de¬
cretor̾ ut inde suscepta fide etlegitima ꝑ¬
bacione discedant et aliis si uelint se con¬
uugant. Unde inlibro septimo codicis. S
nsque ad duos annos contianos com¬

Expanded text:
legitime juncti, postea nequeunt tum reddere: gallicana judicat Ecclesia juxta tenorem legum et quorumdam decretorum ut inde suscepta fide et legitima probatione discedant, et aliis si velint se conjungant. Unde in libro sexto Codicis: Si usque ad duos continuos annos com
Abbreviated transcription (Latin):
uni quẽ iuuere ignorͣet. e nod dami stiuile
potest dici deuiro. qui uxore sua delicta
ad huc uiuẽte: duat. iliam que ignorat
eum aliquͣl bi uxorem. Et enĩ nõ inte¬
tur interoos esse cõnigium. s culpa nema¬

Expanded text:
erum quem vivere ignoraret. Quiddam simile dici potest de viro qui, uxore sua relicta,adhuc vivente ducit alteram, quae ignorat eum alteram habere uxorem. Etenim non videtur inter eos esse conjugium; sed culpa venia
Abbreviated transcription (Latin):
mna uo̾ sunt quidam hr̃cci omtetes¬
cantur iptĩa et indicant eẽ dmp¬
ibilem niri et mulieris copnlara con¬
uigalem ad p̾sens dicendũ estutrũ tima
gͦ cõingiũ iem cẽ bonam et unulo modo
malam᷑ quod apparet non solũmodo:

Expanded text:
a vero sunt quidam haeretici qui detestantur nuptias et judicant damnabilem viri et mulieris copulam conjugalem; ad praesens dicendum est utrum res igitur conjugium rem esse bonam et nullo modo malam. Quod apparet non solummodo
Abbreviated transcription (Latin):
mram̃tũ ꝑtinẽs ad futarũ nõ facit con¬
dicnt̃ et cxpͥ ma cesponsacd̃is sid̾ ꝯniges ap¬
pellan. et quod leges diciunt ulam esse le¬
gutimam nyoreni qnͣinis ininime dotata
despons acõ neilla intesligendũ ẽ qnͣto uir
⁊ npor se mincem recipientes mrant. se fi¬
dem chori. et alia cõingn ua adp̾seus. et

Expanded text:
ondicunt; ex prima dispensationis fide conjuges appellari et quod leges dicunt: illam esse legitimam uxorem quamvis minime dotata desponsatione illa intelligendum est quando vir et mulier se invicem recipientes jurant se fidem tori et a
Abbreviated transcription (Latin):
potuit exinchilo fudere quod nõ erat ñ
potest ea que sut̃ nuitare mid quod nõ
erat. Item en sebius emisenus. In insi¬
bis sacerdos insibiles crcaturas in substã¬
ciam corpis et sangͥnis su. suo uerbo po¬

Expanded text:
potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt, mutare in id quod non erant? Item Eusebius Emisenus: Invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis sui verbo
Abbreviated transcription (Latin):
ditatur ac sollep̾nit̾ accipiat᷑: nõ sdee dem̃ ẽ
quinsolus confensus ĩ faciẽdo ꝯuignĩ aut̃i¬
ciat. S quia adeo. nõ honeste ⁊ legntime cõ¬
ñgũtur. qũ clam et furtine copulant᷑ p̃ter
ri pͥcipint. leoqͦi nõ negat ex cõsensu solo
etas imptiaꝵ ita ab mitio cõstituta ut ut

Expanded text:
dicatur ac solemniter accipiatur; non ideo dictum est quin solus consensus faciendo conjugio satisfaciat; sed, quia non adeo honeste et legitime conjunguntur quando clam et furtive copulantur illisri praecipiunt. Leo quoque non negat fieri ex consensu solo etas nupt
Abbreviated transcription (Latin):
debet obedire derbigra. Oliquis delictaux¬
oresua cũsit maliam ꝓnintiam. etibi aliam
duxit neorem. qrłi postea mlt dimitter re¬
cognoscens se aliam hr̃. A si forte datis ni
dire. Siopponitur quod ua nõ põt cũ istasal¬
uari cm aliansim am hat̃ uxorem: dacim ꝯ

Expanded text:
debet obedire. Verbi gratia: Aliquis, derelicta uxore sua, transit in aliam provinciam, et ibi aliam duxit uxorem quam postea vult dimittere recognoscens se aliam habere; sed si forte datis juddire Si opponitur quod non potest cum ista salvari cum aliam legitimam habeat uxorem, dicimus