comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Cur enĩ ñ uehem̃tiꝰ ad miram̃ in corporeos
animos celesti corpore potiores t̃renis illigari cor¬
porib quã corpora licet t̾rena sedib qͣm uis cae¬
lestib tam̃ corporeis sublimari: nisi qͥa hoc uidere
consueuimꝰ. & hoc sumꝰ. illud uͦ ñdũ sumꝰ. uec aliqͥn¬
do adhuc uidimꝰ : nã ꝓfecto sobria ratione consul¬
ta. mirabilioris. eẽ diuini oꝑis reꝑit᷑ in corporalib
corporea qͦdã mͦ attexere : quã licet diuersa qͥa
illa cęlestia ista t̾restria tam̃ corpora & coͬpora copu¬
lare. Sed hoc incredibile fuit aliqͥndo. Ecce iã cre¬
didit mundꝰ. Sublatũ t̾renũ xẽi corpus incelũ re¬
surrectionẽ carnis & ascensionẽ in suꝑnas sedes.
paucissimis remanentib atq stupentib uel docts
uel in doctis iã credider̃ & docti & indocti. Si rẽ cre¬
dibilẽ credider̃: uideant quã sint stolidi qͥ ñ cre¬

Expanded text:
fecit. cur enim non uehementius admiramur incorporeos fecit. cur enim non uehementius admiramur incorporeos animos caelesti corpore potiores terrenis inligari corporibus quam corpora licet terrena sedibus quamuis caelestibus, tamen corporeis sublimari, nisi quia hoc uidere consueuimus et hoc sumus, illud uero nondum sumus nec aliquando adhuc uidimus? nam profecto sobria ratione consulta mirabilioris esse diuini operis reperitur incorporalibus corporalia quodam modo attexere quam licet diuersa, quia illa caelestia, ista terrestria, tamen corpora et corpora copulare. sed hoc incredibile fuerit aliquando. CXLVI. SEdidit mundus sublatum terrenum Christi corpus in caelum; resurrectionem carnis et adscensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus adque stupentibus uel doctis uel indoctis. iam crediderunt et docti et indocti. Si rem credibilem crediderunt, uideant quam sint stolidi, qui non cre
Abbreviated transcription (Latin):
.eẽmꝰ. id ÷ sine ullo corpore sp̃s & in cȩlo habitantes
t̃rena animalia nesciremꝰ nob̾q futurũ. eẽ. diceret᷑.
ut t̃renis corporib: animandis qͦdã uinculo mira¬
bili necterem: nonne multo fortiꝰ argum̃tarem. id
crede recusantes. & diceremꝰ naturã ñ pati ut res
in corporea ligam̃to corporeo uinci ret᷑ : & tamen
plena ÷ t̾ra uegetantib: animis hȩc m̃bra t̃rena
miro sibi mođo conexa & implicita. Cur gͦ eodem
uolente dõ qͥ fecit hoc animal ñ poterit t̾renũ cor¬
pus incȩleste corpus at tolli. si animꝰ om̃i ac ꝑ hoc
illigari: An t̾rena particula tã exxigua potuit¬
aliqͥd cȩlesti corpore meliꝰ apud se tenere ut sen¬
sũ hab̃et & uitã. & eã sentientẽ atq iuuentem
de dignabit᷑ cęlũ susciꝑe. ac susceptã ñ poterit
sustinere: cũ de re sentiat & uiuat ista meliore
quã ÷ corpus om̃e cę̧leste : Sed idõ nunc ñ fit : qͥa
ñdũ ÷ tẽpus. qͦ id fieri uoluit qͥ hoc qͦd uidendo iã

Expanded text:
 id est, sine ullo corpore spiritus, et in coelo habitantes terrena animalia nesciremus, nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam vinculo mirabili necteremur; nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes, et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligamento corporeo vinciretur? Et tamen plena est terra vegetantibus animis haec membra terrena, miro sibi modo connexa et implicita. Cur ergo eodem volente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si animus omni, ac per illigari? An taliquid caelesti corpore melius apud se tenere, ut sensum haberet et uitam, et eam sentientem atque uiuentem dedignabitur caelum suscipere aut susceptam non poterit sustinere, cum de re sentiat et uiuat ista meliore, quam est corpus omne caeleste? sed ideo nunc non fit, quia nondum est tempus, quo id fieri uoluit, qui hoc quod uidendo iam
Abbreviated transcription (Latin):
nũ resurrectio p̃dicat᷑. Hic forte dicturi s̃ etiam¬
dõs suos aliqͦ mira fecis se. Bene. si iã incipiunt
dõs suos nr̃is mortuis hominib: cõparare. Andi¬
cent etiã se hab̾e dõs ex hominib mortuis sicut
herculẽ. sic̃ romulũ. sic̃ alios multos. qͦs in dõꝵ
numerũ receptos opinant᷑ : sed nob̾ martr̾res ñ st̃
dii: qͥa unũ eundẽq dm̃ & nr̃m scimꝰ & martrrum.
Nec tam̃ miraculis quȩ ꝑ memorias nr̃orũ martr
rũ fuint. ullo mͦ s̃ cõparanda miracula. quȩ facta
ꝑtempla ꝑhibent᷑ eoꝵ. Uerũ si qͣ similia uidentur:
purȩ suꝑbiȩ: qͦ eorũ dii. eẽ. uoluer̃. łaciunt autẽ
ista martrres uel potius dĩ aut cooꝑantib aut oran

Expanded text:
num resurrectio praedicatur. num resurrectio praedicatur. deos suos aliqua mira fecisse. Bene, si iam incipiunt deos suos nostris mortuis hominibus conparare. An dicent etiam se habere deos ex hominibus mortuis, sicut Herculem, sicut Romulum, sicut alios multos, quos in deorum numerum receptos opinantur? Sed nobis martyres non sunt di, quia unum eundemque Deum et nostrum scimus et martyrum. Nec tamen miracmodo comparanda sunt miracula, quae facta per templa perhibentur illorum. Verum si qua similia videntur, purae superbiae, quo eorum dii esse voluerunt: faciunt autem ista martyres, vel potius Deus aut orant
Abbreviated transcription (Latin):
sidĩ martrres. id ÷ huiꝰ fidĩ testes fuer̃. Huic ficdi motu¬
moniũ
ista fide mortui s̃ qͥ hȩc adño impetrare posst̃: ꝓpt̃
cuiꝰ nom̃ occisi s̃. Pro hac fide p̃ces sit eoꝵ mira patien¬
tia: ut in his miraculis tanta ista potentia sequeret᷑.
Nã si carnis in ȩt̃nũ resurrectio uel ñ p̃uenit in xẽo
uel ñ uentura.ẽ. sic̃ p̃nuntiat᷑ axẽo. uel sic̃ p̃nuntia
tanta possunt. qͥ ꝓea fide qͥ hȩc resurrectio p̃dicat᷑
occisi sunt : Siue enĩ ds̃ ipse ꝑse ipsũ miro mͦ qͦres tẽ¬
porales oꝑat᷑ ȩt̃nus siue ꝑ suos ministros faciat ista.
& eadẽ ipsa quȩ ꝑminis tros facit. siue qͥȩdã faciat
etiã ꝑ martrrũ sp̃s. siue ꝑ homines ad huc in corpo¬
t̾rantib ñ etiã oꝑantib fiant. siue alia istis. siue¬
alia illis modis qͥ nullo mͦ conp̃hendi a mortalib
posst̃. ei tam̃ attestant᷑ hȩc fidĩ in qͦ carnis in ȩter¬

Expanded text:
fidei martyres. id est huius fidei testes, fuerunt; huic fidei testifidei martyres. id est huius fidei testes, fuerunt; huic fidei testimonium ista fide mortui sunt, qui haec a Domino inpetrare possunt, propter cuius nomen occisi sunt; pro hac fide praecessit eorum mira patientia, ut in his miraculis tanta ista potentia sequeretur. Nam si carnis in aeternum resurrectio uel non praeuenit in Christo uel non uentura est, sicut praenuntiatur a Christo uel sicut praenuntiatanta possunt, qui pro ea fide, qua haec resurrectio praedicatur, occisi sunt? Siue enim Deus ipse per se ipsum miro modo, quo res temporales operatur aeternus, siue per suos ministros ista faciat; et eadem ipsa, quae per ministros facit, siue quaedam faciat etiam per martyrum spiritus, sicut per homines adhuc in corpotrantibus, non etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥb steterat : ad scm̃ martrrẽ orare ꝑrexerat. Iuȩ
mox ut cancellos attigit: collapsa similit̾ uelut in
somnũ sana surrexit. Dũ gͦ reqͥreremꝰ qͥd factũ fuerit
unde ille strepitꝰ lȩtꝰ eoc aterit : ingressi s̃ cũ illa in
basilicã ubi eramꝰ : ad ducentes eã sanã de marty¬
ris loco. Tũ uͦ tantꝰ ab utroq sexu ad mirationis cla¬
mor ex ortꝰ. ẽ : ut uox continuata cũ lacrimis nori
uidẽt posse finiri. ł ducta ÷ ad eũ locũ ubi paulo ante
steterat tremens. Exultabant eã similẽ fr̃i cui dolue¬
rant remansisse dissimilẽ: & ñ dũ fusis p̃cib suis ꝓ
illa. iã tam̃ p̃uiã uoluntatẽ tamcito exauditã. eẽ
cernebant. Exultabant indĩ laudẽ uoce sine uerb
tanto sonitu qͣntũ nr̃e aures ferre uix possent. Iuid
erat in cordib exultantiũ nisi fides xp̃i ꝓqͦs tephani
sanguis effusus. ẽ: cui nisi huic fidei at testant᷑ ista

Expanded text:
in quibus steterat, ad sanctum martyrem orare perrexerat. Quae in quibus steterat, ad sanctum martyrem orare perrexerat. Quae mox ut cancellos attigit collapsa similiter velut in somnum sana surrexit. Dum ergo requireremus quid factum fuerit, unde strepitus laetus exstiterit, ingressi sunt cum illa in basilicam, ubi eramus, adducentes eam sanam de martyris loco. Tum vero tantus ab utroque sexu admirationis clamor exortus est, ut vox continuata cum lacrymis, non videretur posse finiri. Perducta est ad eum locum, ubi paulo ante steterat tremens. Exsultabant eam similem fratri, cui doluerant, remilla, iam tamen praeuiam uoluntatem tam cito exauditam esse cernebant. Exsultabant in Dei laudem uoce sine uerbis, tanto sonitu, quantum nostrae aures ferre uix possent. Quid erat in cordibus exsultantium nisi fides Christiiderunt. Cui, nisi huic fidei adtestantur ista
Abbreviated transcription (Latin):
mitatis indicauit hystoriã. Sequenti itaq die post
sermonẽ redditũ narrationis eiꝰ: libellũ in crasti¬
nũ popło recitandũ ꝓmisi. Quod cũ ex dñico pas¬
chȩ die t̾cio fieret : in gradib ex edrȩ in qͣ de su¬
ꝑ iori eloquebar loco feci stare ambos fr̃s. cũ eoꝵ
legeret᷑ libellus. In tuebat᷑ popłs uniuersus sexꝰ
utriꝰq unũ stantẽ sine de formi motu: alterã men¬
bris om̃ib tͣrem̃tẽ : & qͥ ipsũ ñ uidant qͥd in eo di¬
uinȩ miscđiȩ factũ. eẽt. in eiꝰ sorore cernebant. Ui¬
debant enĩ qͥd in illo gratulandũ: qͥd ꝓilla. eẽt
orandũ. Int̾ hȩc recitato eoꝵ libello de conspectu
popłi eos abire p̃cepi: & de tota ipsa causa aliqͥan¬
todiligentiꝰ cȩꝑam disputare : cũ ecce me disputan¬
te uoces aliȩ de memoria martỹris noue gratula
tionis audiunt᷑. Conuersi s̃ eo qͥ me audiebant: cȩpe¬
runtq concurrere. Illa enĩ ubi de gradib descendit

Expanded text:
mitatis indicanit historiam. Sequenti itaque die post sermonem redditum narrationis eius libellum in crastinum populo recitandum promisi. Quod cum ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres, cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus uniuersus sexus utriusque unum stantem sine deformi motu, alteram membris omnibus contrementem. Et qui ipsum non uiderant, quid in eo diuinae misericordiae factum esset, in eius sorore cernebant. Videbant enim quid in illo gratulandum, quid pro illa esset orandum. Inter haec recitato eorum libello de conspectu populi eos abire praecepi, et de tota ipsa causa aliquanto diligentius coeperam disputare, cum ecce me disputante uoces aliae de memoritionis audiuntur. Conversi sunt eo qui me audiebant, coeperuntque concurrere. Illa enim ubi de gradibus descendit
Abbreviated transcription (Latin):
alios efficit uelle. a qͥb futura nesciunt᷑ multa uult:
nec facit. Multa enĩ uolunt fieri scĩ eiꝰ ab illo in spi¬
rata scã uoluntate : nec funt. sic̃ orant ꝓqͥb dã pie
scȩ̃q & qͦd orant ñ facit. cũ ipse ineis hanc orandi
locutionis dicere. uult ds̃ & ñ facit : ut ipsũ dicamꝰ
uelle. qͥ ut uelint ista facit. Scdm illã uͦ uoluntatẽ
suã quȩ cũ eiꝰ p̃scientia sẽpit̾na. ẽ. ꝓfecto incȩlo & in
t̃ra omĩa quęcũq uoluit ñ solũ p̃terita uel p̃sentia
sed etiã futura iã fecit. Uerũ antequã ueniat tẽpus
qͦ uoluit ut fieret qͦd ante tẽpora uniuersa p̃sciuit atq
disposuit : dicimꝰ fiet qͣndo dĩ uoluerit. Si aut̃ ñ solũ
tẽpus qͦd futurũ ⁊ uerũ etiã utrũ futurũ sit ignora

Expanded text:
alios effecit uelle, a quibus futura nesciuntur, multa uult alios effecit uelle, a quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate nec fiunt; sicut orant pro quibusdam pie sancteque, et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi locutionis dicere: "uult deus et non facit", ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. secundum illam uero uoluntatem suam, quae cum eius praescientia sempiterna est, profecto in caelo et interra omnia quaecumque uoluit non solum praeterita uel praesentia, sed etiam futura iam fecit. Verum antequam ueniat tempus, quo uoluit ut fieret, quod ante tempora uniuersa praesciuit adque disposuit, dicimus: <Fiet quando Deus uoluerit\'; si autem non solum tempus quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ig
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uoluntas dĩ quã facit incordib obȩdientium
mandatis eiꝰ. De qͣ dic̃ apłs Os ÷ enĩ qͥoꝑat᷑ in uobis &¬
uelle. Sic̃ uistitia dĩ ñ solũ qͣ ipse iustꝰ ÷ dr̃. sed etiam
illa qͣmin homine qͥ ab illo iustificat᷑ facit : sic & lex
eiꝰ uocat᷑ quȩ potiꝰ ÷ hominũ sed ip̾sodata. Nã utiq
homines erant qͥb ait iħc. In lege ur̃a scriptũ ẽ : cũ
alio loco legamꝰ lex dĩ eiꝰ incorde eiꝰ. Scđm hanc uo¬
ipse uult. sed suos id uolentes facit sic̃ dr̃ cognouis¬
se. qͦd ut cognosceret᷑ fecit. a qͥb ignorabat᷑. Neq enĩ
dicente apło nunc aut̃ cognoscentes dm̃. immo cog¬
niti a dõ. fas ÷ ut credamꝰ qͦd eos tunc cognouerit
ds̃ p̃cognitos ante mundi constitutionẽ : sed cunc
cognonisse dictꝰ ÷ qd tunc ut cognosceret᷑ effecit. De
tatũ. Scđ̾m hanc gͦ uoluntatẽ qua dm̃ uelle dicimꝰ qͦd

Expanded text:
etiam uoluntas dei, quam facit in cordibus oboedientium etiam uoluntas dei, quam facit in cordibus oboedientium mandatis eius, de qua dicit apostiam quam in homine, qui ab illo iustificatur, facit. sic et lex eius uocatur, quae potius est hominum, sed ab ipso data; nam utique homines erant quibus ait Iesus: in lege uestra scriptum est, cum alio loco legamus: lex dei eius in corde eius. secundum hanc uoipse uult, sed suos id nolentes facit; sicut dicitur cognouisse quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. neque enim dicente apostolo: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo, fas est, ut credamus, quod eos tunc cognouerit deus praecognitos ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. de tatum. secundum hanc ergo uoluntatem, qua deum uelle dicimus quod
Abbreviated transcription (Latin):
caturũ. eẽ. p̃sciret: nec illi ad emit libi arbitru po¬
testatẽ. simul p̃uidens qͣboni de maloeiꝰ. eẽt ipse fac¬
turꝰ qͥ de mortali ꝓgenie iuste meritoq: damnata
tantũ popłm gr̃a sua colligit. ut inde suppleat &¬
& instauret partẽ quȩ lapsa ÷ angłoꝵ. ac sic illa
dilecta & suꝑna ciuitas ñ fraudet᷑ suoꝵ numero ci¬
uiũ. quin etiã fortassis & ubiore letet᷑. Multa enĩ¬
sapientiȩ tanteq uirtutis ut in eos exitꝰ siue fines
qͦs bonos & iustos ipse p̃sciuit tendant om̃ia quȩ
uoluntati eiꝰ uident᷑ ad uersa. ac ꝑ hoc cũ ds̃ muta¬
re dr̃ uoluntatẽ ut qͥb lenis erat reddat᷑ iratꝰ. illi¬
potiꝰ quã ipse mutant᷑. & eũ qͦdã mͦ mutatũ in his q̃
patiunt᷑ inueniunt. sic̃ mutat᷑ sol oculis sauciatis :¬
& asꝑ qͦdã mͦ ex miti. & ex delectabili molestꝰ effi¬
cit᷑. cũ ipse apud se ipsũ maneat idem qͥ fuit. Dicit᷑

Expanded text:
caturum esse praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii pocaturum esse praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praeuidens, quid boni de malo eius esset ipse facturus: qui de mortali progenie merito iusteque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde subpleat et instauret partem, quae lapsa est angelorum, ac sic illa dilecta et superna ciuitas non fraudetur suorum numero ciuium, quin etiam fortassis et uberiore laetetur. CAPUT Isapientiae tantaeque uirtutis, ut in eos exitus siue fines, quos bonos et iustos ipse praesciuit, tendant omnia, quae uoluntati eius uidentur aduersa. Ac per hoc cum Deus mutare dicitur uoluntatepotius quam ipse mutantur et eum quodam modo mutatum in his quae patiuntur inueniunt; sicut mutatur sol oculis sauciatis et asper quodam modo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse apud se ipsum maneat idem qui fuit. dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ. ẽ. & idẽ ipsũ indicat ad lum̃ uidendũ. eẽ. cre¬
atũ oculũ. ac ꝑ hoc etiã ipso uitio suo ex cellentius
ostendit̾ cȩteris m̃bris m̃brũ capax luminis: non
enĩ alia causa. ẽẽt. uitiũ eiꝰ carere lumine: ita natura
quȩ fruebat᷑ dõ optimã se institutã docet etiã ipso
uitio qͦ idõ misera ẽ. qͥa ñ fruit᷑ dõ. qͥ casũ angłoꝵ uo¬
luntariũ iustissima pena sẽpit̾nȩ infelicitatis obstrin¬
xit. atq in eo sũmobono ꝑmanentib cȩteris ut de sua
sine fine ꝑ mansione certi. eẽnt. tanqͣm ipsiꝰ p̃miũ ꝑ¬
mansionis dedit. Qui fecit hominẽ etiã ipsũ rectum
cũ eodẽ lib̾o arbitrio t̃renũ qͥdẽ animal sed celodig¬
nũ si suo cohereret auctori. miseria similit̾ si eũ dese¬
ret secutura qͣlis naturȩ huiꝰ modi conuenirl& Qem
similit̃ cũ p̃uaricatione legis dĩ ꝑdĩ desertionẽ pec¬

Expanded text:
uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse ocuitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem pec
Abbreviated transcription (Latin):
beatiq sint : ds̃ ipse illis ÷ tanquã uita uictꝰq cõmu¬
nis qͥ liberũ arbitriũ eidẽ intellectuali naturȩ tri¬
buit tale: ut si uellet desereret dm̃. beatitudinẽ
scilicet suã continuo miseria secutura. Qui cũ prȩ¬
sciret angłos qͦsdã ꝑelationẽ qͣ ipsi sibi ad beatã
uitã sufficere uellent tantiboni desertores futuros.
ñ eis ad emit hanc potestatẽ: potentius & melius
.ẽẽ. udicans etiã de malis bene facere quã mala
.ẽẽ. ñ sineret. quȩ om̃ino nulla. eẽnt. nisi natura
mutabilis quã uis bona & a sũmodõ atq immutabili
bono. qͥ bona om̃ia condidit instituta. peccando sibi ea¬
ipsa fecis set. Quo etiã peccato suo teste conuincit᷑ bo¬
nã conditã . ẽẽ naturã. Nisi enĩ magnũ & ipsa licet
ñ aeqͣle conditori bonũ. ẽẽt: ꝓfecto desertiodĩ tanꝗ
luminis sui malũ eiꝰ. eẽ. ñ posset. Nã sic̃ cȩcitas oculi

Expanded text:
beatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque commubeatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut, si uellet deserere Deum, beatitudinem scilicet suam, continuo miseria sequeretur; qui cum praesciret angelos quosdam per elationem, qua ipsi sibi ad beatam uitam sufficere uellent, tanti boni desertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse iudicans etiam de malis bene facere quam mala esse non sinere. Quae omnino nulla essent. nisi natura mutabilis, quamuis bona et a summo Deo adque incommutabili bono, qui bona omnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuincitur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi
Abbreviated transcription (Latin):
dine continebit: quȩ non
ꝓpt̃ aetatis ꝑmulta scła
longitudinẽ tam̃ qͣndo¬
cũq finiendã aet̃nitatis nom̃ accepit : sed quẽ ad
modũ scriptũ. ẽ. in euangłio regni eius ñ erit finis:
petuitatis appareat. sic̃ in arbore quȩ ꝑenni fron¬
de uestit᷑ eadẽ uidet᷑ uiriditas ꝑmanere dũ laben¬
tib & cadentib folus sub inde alia quȩ nascuntur
faciẽ conseruant opacitatis : sed om̃s in ea ciues im¬
mortales er̃. ad ipiscentib & hominib: qͦd nũquã
scĩ angłi ꝑdider̃. Laciet hoc dĩ om̃i potentissimus
eiꝰ conclitor. Promisit enĩ. nec mentiri potest: & ex¬
mundũ plenũ bonis om̃ib uisibilib atq intelligi¬
bilib reb in qͦ nichil meltꝰ instituit quã sp̃s qͥb in¬
telligentiã declit & suȩ contẽplationis habiles ca¬
paces q p̃stitit : atq una societate deuinxit: quam
scãm & su ꝑnã dicimꝰ uoluntatẽ. In qͣ res qͣ sustentent᷑

Expanded text:
ebit, quae non propter aetatis per multa saecula longitudinem tamen quandocumque finiendam aeternitatis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; erpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni fronde uestitur, eadem uidetur uiriditas permanere, dum labentibus? et cadentibus foliis subinde alia, quae nascuntur. faciem conseruant opacitatis; sed omnes in ea ciues inmortales erunt. adipiscentibus et hominibus, quod numquam sancti angeli perdiderunt. Faciet hoc Deus omnipotentissimus eius conmundum, plenum bonis omnibus visibilibus atque intelligibilibus rebus, in quo nihil melius instituit quam spiritus, quibus intellegentiam dedit et suae contemplationis habiles capacesque sui praestitit adque una societate deuinxit, quam sanctam et supernam dicimus ciuitatem, in qua res, qua sustententur
Abbreviated transcription (Latin):
agnitionis filii dĩ in uirũ ꝑfectũ inm̃surã etatis ple¬
nitudinis xxp̃i. ut ultra ñ simꝰ paruuli iactati & cir¬
cũ latiom̃ uento doctrinȩ in illusiouẽ hominũ in as¬
tutiã ad machinationẽ erroris. Ueritatẽ aut̃ faci¬
entes in caritate augeam᷑ in illo ꝑ om̃ia qͥ ÷ caput
xxp̃c ex qͦ totũ corpus cõnexũ & cõ pactũ ꝑ omnẽ ȩtͣa¬
tẽ sub minis trationis scđm oꝑationẽ in m̃sura uniꝰ¬
cuiꝰq partis increm̃tũ corporis facit in ȩdificationẽ
sui in caritate. Ecce qͥ ÷ uir ꝑfectꝰ caput & corpus qͦo
constat om̃ib m̃bris quȩ suo tẽpr̃ cõplebunt᷑ : cotidie
tam̃ eidẽ corpori accedunt dũ ȩdificat᷑ ȩcłia. Cui dr̃.
Uos aut̃ estis corpus xp̃i & menbra. Et alibi. Pro cor¬
pore inqͥt eiꝰ qͦd ÷ ȩccłia. Itẽq alibi. Unus panis. unũ
corpus multi sumꝰ. De cuiꝰ corporis ȩdificatione & hic
dictũ . ẽ. ad consũmationẽ sc̃oꝵ in opus ministeru in¬

Expanded text:
agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi; ut ultra non simus paruuli iactati et circumlati omni uento doctrinae, in inlusione hominum, in astutia ad machinationem erroris, ueritatem autem facientes in caritate augeamur in illo per omnia, qui est caputus conexum et conpactum per omnem tactum subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque partis incrementum corporis facit in aedificationem sui in caritate. Ecce qui est uir perfectus, caput et corpus, quod constat omnibus membris, quae suo tempore conplebuntur, cottidie tamen eidem corpori accedunt, dum aedificatur ecclesia, cui dicitur: Vos autem estis corpus Christi et membra, et alibi: Pro corpore, inquit, eius quod est ecclesia, itemque alibi: Unus panis, unum corpus multi sumus. De cuius corporis aedificatione et hic dictum est: Ad consummationem s
Abbreviated transcription (Latin):
porali : in quẽ tam̃ xp̃m sibi annuntiatũ credidit :
ut merito de illo diceret᷑. in obauditũ auris obaudi¬
uit mͥ. qͥa fides ex auditu. ẽ. Iste in quã popłs additꝰ
litis fuit. Inde qͥppe erat uirgo maria: in qͣ carnẽ
ait. Mlat̃ sron dicet homo. & homonͣat᷑.ẽ. in ea: & ide
fundauit eã altissimꝰ. Quis ÷ altissimꝰ msi ds̃ : ac ꝑhoc¬
ipse in patriarchis & ꝓpħis fundauit eã. Cũ igitur
huic reginȩ ciuitati dĩ tante ante dictũ sit ꝑ ꝓpħiã¬

Expanded text:
porali, in quem tamen Christum sibi annuntiatum credidit, porali, in quem tamen Christum sibi annuntiatum credidit, ut merito de illo diceretur, In obauditu auris obaudiuit mihi, quia fides ex auditu est — -iste, inquam, populus additus litis fuit. Inde quippe erat uirgo Maria, in qua carnemait: Mater Sion, dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundauit eam Altissimus. Quis ipse in patriarchis et prophetis fundauit eam. Cum igitur huic reginae ciuitati Dei tanto ante dictum sit p
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianis. Hi s̃ enĩ participes eiꝰ. ex qͦoꝵ inom̃ib
gentib unitate atq concordia fit ista regina
sic̃ in alio psalmo de illa dr̃ ciuitas regis magni.
Ipsa .ẽ sron sp̃ualit̃ : qͦd nom̃ latinȩ int̃p̃tatũ
speculatio ÷ Speculat᷑ enĩ futuri scłi magnũ
int̃p̃tat᷑. Ex qͣ tam̃ babrlone. regina ista in om̃i¬
b gentib regeneratione lib̾at᷑ : & a pessimo re¬
ge ad optimũ regẽ id ÷̃ adiabolo transit ad
domũ patris tui. Cuiꝰ cuntatis impii potio s̃ & ifra¬
helitȩ carne ñ fide : iniicietiã ipsi magnihuiꝰ regis
eiꝰq reginȩ. ad ipsos enĩ ueniens & ab eis xp̃c occisus.
magis aliorũ factꝰ ÷ qͦs ñ uidit in carne. Unde ꝑcuiꝰdã
psalmi ꝓpħiã dic̃ ipse rex nr. Frues me de contͣdic¬
tionib popłi: constitues me incaput gentiũ. Popłs quẽ
ñ cognoui seruiuit mͥ: in obauditu auris obaudiuit
mͥ. Popłs gͦ iste gentiũ quẽ ñ cognouit xp̃s p̃sentia cor¬

Expanded text:
ianis. Hi sunt enim participes eius, ex quorum in omnibus gentibus unitate adque concordia fit ista regina, sicut in alio psalmo de illa dicitur: Ciuitas regis magni. Ipsa est Sion spiritaliter; quod nomen Latine interpretatum speculatio est; speculatur enim futuri saeculi magnum interpretatur. Ex qua tamen Babylone regina ista in omnibus gentibus regeneratione liberatur, et a pessimo rege ad optimum Regem, id est, a diabolo transit addomum patris tui. Cuius ciuitatis inpiae portio sunt et Israelitae sola carne, non fide; inimici etiam ipsi. magni huius regis eiusque reginae. Ad ipsos enim ueniens et ab eis Christus occisus magis aliorum factus est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psalmi prophetiam dicit ipse rex noster: Erues me de contradictionibus populi, constitues mnon cognovi, servivit mihi; in obauditu auris obaudivit mihi . Populus ergo iste gentium, quem non cognovit Christus praesentia cor
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ : s solet in se m̃broꝵ suoꝵ transferre ꝑsonã.
& sibi tribuere qͦd ÷ illoꝵ : qͥa caput & corpꝰ unꝰ¬
.ẽ. xp̃c. Unde illud .ẽ. in euangłio. E suri & de¬
distismͥ manducare. Qd ex ponens ait. Quando
dix̃ sꝑasse qͦd tunc sꝑauerant ide uida discipłi
enis. qͣndo ÷ connumeratꝰ apłis. ludȩi aut̃ xp̃m¬

Expanded text:
est. Sed solet in se membrorum suorum transferre personam est. Sed solet in se membrorum suorum transferre personam et sibi tribuere quod esset illorum, quia caput et corpus un unde illud est in euangelio: Esuriui, et dedistis mihi manducare, quod exponens ait: Quando dixit sperasse, quod tunc sperauerant de Iuda discipuli eius, quando est connumeratus apostolis. Iudaei aut
Abbreviated transcription (Latin):
uersib dicens. Et enĩ homo pacis meȩ in quẽ sꝑa¬
ui qͥ edebat panes meos ampliauit suꝑme cal¬
caneũ. hoc ÷ conculcauit me. Iuaut̃ in qͥt d̃ mise
rere mei & resuscita me: & reddã illis. &s hoc
iã neget qͥ iudȩos pꝰ passionẽ resurrectionẽq xp̃i
de sedib suis bellica strage & excidio funditus
eradicatos uidet : Occisus enĩ ab eis resurrex̃. &
reddidit eis in terim tẽporariã disciplinã. excepto
qͦd ñ correctis se  uat qͣndouiuos & mortuos iui¬
dicabit. Nã dñs ipse iħs istũ ipsũ traditorẽ suũ
ꝑ panẽ porrectũ ostendens apłis. hunc uersum
psalmi huiꝰ cõmemorauit. & in se dix̃ impletũ.
qͥ edebat panes meos : ampliauit aduersũ me
calcaneũ. Quod aut̃ ait inquẽ sꝑaui: ñ congruit
capiti sed corpori. Neq enĩ nesciebat eũ ipse sal¬
uator. de qͦ ante iã dixerat. unꝰ ex uob̾ diabolus

Expanded text:
uersibus dicens: Etenim homo pacis meae, in quem sperauersibus dicens: Etenim homo pacis meae, in quem speraui, qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum, huscita me, et reddam illis. Quis hoc iam neget, qui Iudaeos post passionem resurrectionemque Christi de sedibus suis bellica strage et excidio funditus eradicatos uidet? Occisus enim ab eis resurrexit et reddidit eis interim temporariam disciplinam, excepto quod non correctis seruat, quando uiuos et mortuos iudicabit. Nam Dominus ipse Iesus istum ipsum traditorem suum per panem porredixit inpletum: Qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum. Quod autem ait: In quem speraui, non congruit capiti, sed corpori. Neque enim nesciebat eum ipse Saluator, de quo ante iam dixerat: Unus ex uobis diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
foras: & loquebat᷑ simul in unũ. ad uersũ me susur¬
rabant om̃s uumici mei : ad uersũ me cogitabant
malamͥ. Uerbũ iniquũ disposuer̃ ad uersus me.
nunqͥd qͥ dorinit ñ adiciet ut resurgat : hic certe
ita posita s̃ uerba hȩc: ut nichil aliud dixisse in¬
telligat᷑. quã sidiceret. Nũ qͥd qͥ morit᷑ ñ adiciet
ut reuiuis cat : Suꝑiora qͥppe demonstrant mor¬
tẽ ipsiꝰ cogitasse & dis posuisse inimicos eiꝰ. & hoc
actũ. ẽe. ꝑ eũ qͥ ingrediebat᷑ ut uidet: & egredi¬
ebat᷑ ut ꝓdet. Cui aut̃ hic ñ occurrat ex discipło
ciꝰ factꝰ traditor uidas : qͥa gͦ facturi erant qͦd¬
moliebant᷑ id ÷ occisuri erant eũ: ostendens eosuana
malitia frustra occisuros resurrecturũ. sic ad¬
iecit hunc uersũ. uelut sidiceret. Quid agis uani:
Qͦd ur̃m scelus erit : m̃s somnꝰ erit. Nũ qͥđ qͥ dormit
ñ adiciet ut resurgat : & tam̃ eos tam magnũ ne¬
fas ñ impune facturos. consequentib indicat

Expanded text:
rsus me susurrabant omnes inimici mei, aduersus me cogitabant mala mihi. Verbum iniquum disposuerunt aduersus me: Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Hic certe ita posita sunt uerba haec, ut nihil aliud dixisse intellegatur, quam si diceret: \'Numquid qui moritur, non adiciet ut reuiuescat?\' Superiora quippe demonstrant mortem ipsius cogitasse et disposuisse inimicos eius. et hoc actum esse per eum, qui ingrediebatur ut uideret, et egrediebatur ut proderet. Cui autem hic non ocurrat ex discipulo eius factus traditor ludas? Quia ergo facturi erant qmoliebantur, id est occisuri erant eum, ostendens illos uana malitia frustra occisuros resurrecturum, sic adiecit hunc uersum, uelut diceret: \'Quid agitis uani? quod uestrum scelus erit, meus somnus erit\': Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Et tamen eos tam magnum nefas non inpune facturos consequentibus indicat
Abbreviated transcription (Latin):
indicant. Legat gͦ illa qͥ uoluerit & potuerit :
manifeste ꝓpħice locutiones : necesse. ẽ. ut eis
etiã tropice misceant᷑. quȩ maxime ꝓpt̃ tar¬
diores inger̃ doctorib laboriosũ disputandi
ex ponendiq negotiũ. Quȩdã tam̃ xp̃m & ec¬
clesiã ipsa pͥma facie mox ut dicunt᷑ ostendunt.
& si ex ocio restant exponenda quȩ in eis minus
intelligunt᷑. Quale illud ÷ in eodẽ psalmorũ
libro. Fructauit cormeũ uerbũ bonũ : dico ego

Expanded text:
indicant. Legat ergo illa, qui voluerit, et potuerit: indicant. Legat ergo illa, qui voluerit, et potuerit: manifestae propheticae locutiones, necesse est ut eis etiam tropicae misceantur; quae maxime propter tardiores ingerunt doctoribus laboriosum disputandi exponendique negotium. Quaedam tamen Christum et ecclesiam ipsa prima facie, mox ut dicuntur, ostendunt; etsi ex otio restant exponenda, quae in eis minus intelleguntur; quale illud est in eodem psalmorum libro: Eructauit cor meum uerbum bonum, dico ego
Abbreviated transcription (Latin):
nomine reuelatꝰ :. Nunc iã ex pertari a me uideo¬
ut hoc loco libri huiꝰ aꝑiã qͥd in psalmis de dño iħu
xp̃o uel eiꝰ ꝓ pħauerit. ł go aut̃ ut hoc ñ ita faciã
sic̃ uidetur ipsa ex pectatio postulare quã iã in
uno fecerim: copia quã in opia magis impedior.
Omĩa enĩ ponere uitandȩ ꝓlixitatis causa ꝓhi¬
beor. Uereor aut̃ ne cũ aliqͣ elegero : multis qͥ ea
nouer̃ uidear magis necessariã p̃terisse. Deinde
qͥa testimoniũ qͦd ꝓfert᷑ de contextione totius
psalmi debet hab̾e suffragiũ. aut certe nichil
sit qͦd ei refraget᷑. si ñ om̃ia suffragant᷑. ne more
centonũ ad rẽ quã uolumꝰ tanquã uersiculos
decerꝑe uideam. uelut de grantdi carmine qͦd ñ
de re illa sed de alia longeq diuersa reꝑiatur
.ẽẽ. conscriptũ. Hoc aut̃ ut inqͦcũq psalmo possit
ostendi: exponendus ÷ totꝰ. Quod qͣnti oꝑis sit.
& alioꝵ & nr̃a uolumina in qͥb hoc fecimꝰ satis

Expanded text:
int. Nunc iam exspectari a me uideout hoc loco libri huius aperiam quid in psalmis Dauprophetaverit. Ego autem ut hoc non ita faciam, sicut videtur ipsa exspectatio postulare quamvis jam in uno fecerim, copia quam inopia magis impedior. Omnia enim ponere vitandae prolixitatis causa prohibeor: vereor autem ne, cum aliqua elegero, multis qui ea noverunt, videar magis necessaria praeterisse; deinde, quia testimonium quod profertur, de contextione totius Psalmi debet habere suffragium ut certe nihil sit quod ei refragetur, si non omnia suffragantur, ne more centonum ad rem quam volumus, tanquam versiculos decerpere videamur, velut de grandi carmine, quod non de re illa, sed de alia longeque diversa reperiatur esse conscriptum. Hoc autem ut in quocumque psalmo possit ostendi, exponendus est totus: quod quanti operis sit, et aliorum, et nostra volumina, in quibus hoc fecimus, satis
Abbreviated transcription (Latin):
ioħem. S istoꝵ .u. ꝓpħatio ex euangłio nob̵ nota.ẽ ubi
& ipsa uirgomat̃ dñi ante ioħem ꝓpħas se inueni¬
Acceper̃ aut̃ qͥ ex eis innumerabiles euangłio cre¬
dider̃. Iunc enĩ uere isrł ÷ diuisus induo. diuisione
illa quȩ ꝑsamuhelẽ ꝓpħam sauli regi ÷ immuta¬
bił p̃nuntiata. Malachiã uͦ aggeũ & rachariã.
& esdrã. etiã iudȩi reꝓbi in auctoritatẽ canonicã
receptos nouissimos habent. Sunt enĩ & scripta eoꝵ
sic̃ aliorũ qͥ iinagna multitudine ꝓpħarũ ꝑpauci
ea scripser̃. quȩ auctoritatẽ canonis obtinerent. De
fiet ad uiuante dño sequenti libro: ne hunc tã ꝓ¬
lixũ ulteriꝰ oneremv.¬

Expanded text:
orum quinque prophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iohannem prophetasse inueniacceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in magna multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt, quae auctoritatem canonis obtinerent. De fiet adiuuante Domino sequenti libro, ne hunc tam prolixum ulterius onerem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓseqͥ: ꝓhibitꝰ ÷ popłs pugnare cũ fr̃ĩb sus. dicente
dõ ꝑ ꝓpħ ã se hoc fecisse. Unde apparuit nullũ
in ea re uel regis isrł uel popłi fuisse peccatũ sed
uoluntatẽ dĩ uindicantis impletã. qͦ cognita pars
utraq int̾ se paccata conqͥeuit. Non enĩ religionis
s regni fuerat facta diuisio. Uerũ isrł ieroboam¬
m̃te ꝑuersa ñ credens dõ. quẽ ueracẽ ꝓmisso sibi
regno datoq ꝓbauerat : timuit ne ueniendo ad
crificandi causa. uniuersȩ illi genti ueniendum
fuit. seduceret᷑ ab eo popłs. & stirpi dđ tanquã
da impietate decepit. Nec tam̃ om̃imͦ cessauit ds̃
ñ solũ illũ regẽ uerũ etiã successores eius & im¬
pietatis imitatores popłmq ipsũ arguere ꝑ ꝓ
pħas. Nã ibi extiter̃ & magni illi insignesq ꝓ¬
pħȩ. qͥ etiã mirabilia multa fecer̃ : elias & he¬
liseus discipłs. eiꝰ. lbi enĩ dicente elia dñe pro¬

Expanded text:
persequi, prohibitus est populus pugnare cum fratribus suis, dicente persequi, prohibitus est populus pugnare cum fratribus suis, dicente Deo per prophetam, se hoc fecisse . Unde apparuit nullum in ea re, vel regis Israel, vel populi fuisse peccatum, sed voluntatem Dei vindicantis impletam. Qua cognita, pars utraque inter se pacata conquievit: non enim religionis, sed regni fuerat facta divisio. CAPUT XXImente peruersa non credens Deo, quem ueracem promisso sibi regno datoque probauerat, timuit ne ueniendo ad nam legem sacrificandi causa uniuersae illi genti ueniendum fuit, seduceretur ab eo populus et stirpi Dauid tamquam da inpietate decepit. Nec tamen omni modo cessauit Deus non solum illum regem, uerum etiam successores eius et inpietatis imitatores populumque ipsum arguere per prophetas. Nam ibi exstiterunt et magni illi insignesque prophetae, qui etiam mirabilia multa fecerunt, Helias et Helisaeus discipulus eius; ibi etiam dicenti Helia
Abbreviated transcription (Latin):
nũ stirpis eiꝰ fuisset eradicatũ remanserant sub¬
iacentes ciuitati ierłm uidȩ nom̃ fuit : qͥa ipsa
erat trib unde dauid. Beniamin uͦ trib altera
ad idem regnũ sic̃ dixi ꝑtinens erat unde saul fuit
rex ante dđ: s simul istȩ duȩ trib ut dictũ: ẽ.
iuda uocabant᷑ & hoc nomine discernebant᷑ ab
isrł qͦd appellabant᷑ ꝓpͥȩ .xͨ. trib habentes suũ
regẽ. Nã trib leui qm̃ sacerdotalis fuit. dĩ non
regũ seruitiomancipata. t̃cia decima numera¬
bat᷑. loseph qͥppe unꝰ ex .xii. filiis isrł ñ unã sic̃¬
& cȩt̃i. singulas sed duas: trib fec̃ effrẽ & manas¬
se: uerũ tam̃ etiã trib leui ad regnũ ierosolimi¬
tanũ ꝑtinebat magis : ubi erat dĩ tẽplũ cui ser¬
iuebat. Diuiso igit᷑ popło pͥmꝰ regnauit in ierłm¬
ieroboam rex seruus salomonis. Et cũ uoluis set
roboam tanquã trrannudẽ diusȩ illiꝰ partis bello

Expanded text:
num stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subiacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit, quia ipsa erat tribus unde Dauid. Beniamin uero tribus altera ad idem regnum, sicut dixi, pertinens erat, unde fuit Saul rex ante Dauid. Sed simul istae duae tribus, ut dictum est, Iuda uocabantur, et hoc nomine discernebantur. ab Israel, quod appellabantur proprie decem tribus habentes suum regem. Nam tribus Leui, quoniam sacerdotalis fuit, Dei, non regum seruitio mancipata, tertia decima numerabatur. Ioseph quippe unus ex duodecim filiis Israel, non unam, sicut ceteri singulas, sed duas tribus fecit, Ephraem et Manassen. Verum tamen etiam tribus Leui ad regnum Hierosolymitanum pertinebat magis, ubi erat Dei templum, cui seruiebat. Diuiso igitur populo primus regnauit in HieJeroboam, rex Israel, servus Salomonis. Et cum voluisset Roboam tanquam tyrannidem divisae illius partis bello
Abbreviated transcription (Latin):
dinis pacient̃ ex pectant. Hoc ait infortitudine
& ñ in confusione : qͥa ñ eos fallit spes. de qͣdicit
apłs. Spes aut̃ ñ confundit. Dicit & psalmꝰ. Et enĩ
qͥ te expectant ñ confundent᷑. lam uͦ canticũ can
ticoꝵ sp̃uał quȩdã scãrũ ẽ. uoluptas m̃tiũ: in con
inuoluta . ẽ. ut desidet᷑ ardentius nudetꝰq iocun¬
dius. et appareat sponsꝰ cui dr̃ in eodẽ cantico
aeqͥtas dilex̃ te. & sponsa qͥȩ ibi audit. caritas in
delitiis tius: Tacita multa transimꝰ: cura huiꝰ oꝑis
siue in iuda siue misrł. Sic enĩ appellatȩ s̃ illiꝰ
popłi partes. ex qͦ ꝓpt̃ salomonis offensã tẽpr̃
filii eiꝰ roboam qͥ patri successit in regnũ dõ uin¬
dicante diuisus .ẽ. Proinde trib .x ͨ. quas accepit
ieroboam seruus salomonis. rex eis in samaria
constitutꝰ. ꝓpͥe uocabant᷑ isrł: quãuis hoc uni¬
uersi illiꝰ popłi nom̃. eẽt. Ouab uͦ tribub uidȩ sci¬
licet & beniamin: quȩ ꝓpt̾ clauid ne penitꝰ reg¬

Expanded text:
dinis patienter exspectant. Hoc ait: In fortitudine, et non in confusione, quia non eos fallit spes, de qua dicit apostolus: Spes autem non confundit; dicit et psalmus: Etenim qui te exspectant, non confundentur. Iamritalis quaedam sanctarum est uoluptas mentium in coniinuoluta est, ut desideretur ardentius nudeturque iucundius, et appareat sponsus, cui dicitur in eodem cantico: Aequitas dilexit te, et sponsa, quae ibi audit: Caritas in deliciis tuis. Tacita multa transimus cura huius operis siue in Iuda siue in Israel. Sic enim appellatae sunt illius populi partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in regnum, Deo uindicante diuisus est. Proinde tribus decem, quas accepit Hieroboam, seruus Salomonis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocabantur Israel, quamuis hoc uniuersi illius populi nomen esset. Duabus uero tribubus, Iudae scilicet et Beniamin, quae propter Dauid ne penitus reg
Abbreviated transcription (Latin):
credibilius dicere in telligit᷑ qũa qͦd ad parti¬
cipationẽ m̃se huiꝰ ꝑtinet᷑. & quã sacerdos ipse
mediator testam̃ti noui ex hibet scđm ordinẽ
enĩ successit om̃ib illis sacrificiis ueteris tes¬
tam̃ti. quȩ immolabant᷑ in umbra futuri . Ppt̃
qͦd etiã uocẽ illã in psalmo.xxx. & nono eiꝰdẽ me

Expanded text:
credibilius dicere intellegitur, quam quod ad particredibilius dicere intellegitur, quam quod ad participationem mensae huius pertinet, quam sacerdos ipse Mediator testamenti noui exhibet secundum ordinem d enim sacrificium successit omnibus illis sacrificiis ueteris testamenti, quae immolabantur in umbra futuri; propter quod etiam uocem illam in psalmo tricensimo e
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ dicens. & s÷ insipiens : deuertat ad me. Et in opib
sensu dix̃. Uenite manducate de meis panib. &
bibi te uinũ qd miscui uob̃. Hic certe cognoscimꝰ dĩ
sapientiã hoc ẽ. uerbũ patri coet̃nũ. in utero uir¬
ginali domũ sibi ȩdificas se corpus humanũ. &
huic tanqͥã capiti m̃bra eccłiã subiunxisse. mar¬
trrũ uictimas immolas se. m̃sã inuino & panib
p̃parasse. ubi apparet etiã sacerdotiũ scđmor¬
dinẽ mel chi sedech. insipientes & inopes sensu
uocasse : qͥa sic̃ dic̃ apłs. in firma huiꝰ mundi ele¬
git ds̃ ut confunđet fortia Qͥb tam̃ infirmis
qͦd seqͥt᷑ dicit. Derelinqͥte in sipientiã ut uiua¬
tis: & quęrite pͣdentiã ut habeatis uitã Parti¬
cipẽ aut̃ fieri m̃se illiꝰ: ipsũ. ẽ. inciꝑe hab̾e uitã.
Nã &e in alio libro qͥ uocat᷑ eccłiastes ubi ait. ñ
.ẽ. bonũ homini nisi qͦd manducat & bibit: qͥd

Expanded text:
rem dicens: Quis est insipiens? Diuertat ad me. Et inopibus rem dicens: Quis est insipiens? Diuertat ad me. Et inopibus sensu dixit: Venite, manducate de meis panibus et bibite uinum quod miscui uobis. Hic certe agnoscimus Dei sapientiam, hoc est Verbum Patri coaeternum, in utero uirginali domum sibi aedificasse corpus humanum et huic, tamquam capiti membra, ecclesiam subiunxisse, martyrum uictimas immolasse, mensam in uino et panibus praeparasse, ubi apparet etiam sacerdotium secundum ordinem Melchisedech, insipientes et inopes sensu uocasse, quia, sicut dicit apostolus, infirma huius mundi elegit, ut confunderet fortia. Quibus tamen infirmis quod sequitur dicit: Derelinquite insipientiam, ut uiuatis, et quaerite prudentiam, ut habeatis uitam. Participem autem fieri mensae illius, ipsum est incipere habere uitam. Nam et in alio libro, qui uocatur ecclesiastes, ubi ait: Non est bonum homini, nisi quod manducabit et bibet, quid
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̃ te dñe. Hanc optandi & p̃candi speciẽ ꝑ pħiã
ñ s̃ in canone uidȩorũ. In trib uͦ illis qͦs salomonis
.eẽ. constat. & iudȩi canonicos habent. ut osten
si nunc adhibet᷑ extendit. Iam̃ qͦd in ꝓuerbus le¬
gitꝰ uiros impios dicere. abscondamꝰ in t̃ra uirũ
iustũ in iuste. absorbeamꝰ eũ tanquã infernꝰ uiuen¬
tẽ & auferamꝰ eiꝰ memoriã de t̾ra. possessionẽ eiꝰ
p̃ciosã app̃hendamꝰ: ñ ita obscurũ ẽ ut de xp̃o
& de possessione eiꝰ eccła sine laboriosa exposi¬
tione ñ possit intelligi. Tale qͥppe aliqͥd etiã dñs
ipse iħs ꝑ euangłicã parabolã ostendit dixisse
malos colonõs. hic ÷ heres. Venite occidamꝰ eũ :
ante ꝑstrinximꝰ. cũ ageremꝰ de sterilique pepit
uer̃ Sapientia ȩdificauit sibi domũ & suffulsit co¬
lũnas .uii. immolauit suas uictimas. miscuit in cra¬
ter&innũ suũ. & parauit m̃sa suã. Misit seruos su¬
os conuocans cũ excellenti p̃dicatione ad crate¬

Expanded text:
te, Domine. Hanc optandi et precandi specie prophetianon sunt in canone Iudaeorum. In tribus uero illis, quos Salomonis esse constat et Iudaei canonicos habent, ut ostendsi nunc adhibetur, extendit. Tamen quod in prouerbiis legitur, uiros inpios dicere: Abscondamus in terra uirum iustum iniuste, absorbeamus uero eum tamquam infernus uiuentem et auferamus eius memoriam de terra, possessionem eius pretiosam adprehensto et possessione ejus Ecclesia sine laboriosa expositione non possit intelligi. Tale quippe aliquid etiam Dominus ipse Jesus per evangelicam parabolam ostendit dixisse malos colonos: Hic est haeres, venite, occidamus eum,ante perstrinximus, cum ageremus de sterili quae pepeuerunt: Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem; immolauit suas uictimas, miscuit in cratere uinum suum et parauit mensam suam. Misit seruos suos conuocans cum excellenti praedicatione ad crate
Abbreviated transcription (Latin):
& tunc longe lateq laudata ł pħasse autẽ
etiã ipse reꝑit᷑. in suis libris : qͥ tres recepti s̃
in auctoritatẽ canonicã: ꝓuerbia. eccłastes¬
& canticũ canticoꝵ. alii uͦ duo. quorũ unꝰ sapientia.
ñ dubitant doctiores. eos tam̃ in auctoritatẽ maxime
occidentał antiqͥtꝰ recepit ȩccłia. Quorũ in uno qͥap¬
pellat᷑ sapientia salomonis. passio xp̃i aꝑtissime
tes. Circũ ueniamꝰ iustũ : qm̃ in suauis ÷ nob̾ & contͣ¬

Expanded text:
et tunc longe lateque laudata. Prophetasse et tunc longe lateque laudata. Prophetasse etiam ipse reperitur in suis libris, qui tres recepti sunt in auctoritatem canonicam: Prouerbia, ecclesiast canticum canticorum. Alii uero duo, quorum unus sapientia, non dubitant doctiores; eos tamen in auctoritatem maxime occidentalis antiquitus recepit ecclesia. Quorum in uno, qui appellatur sapientia Salomonis, passio Christi apertistes: Circumueniamus iustum, quoniam insuauis est nobis et cont
Abbreviated transcription (Latin):
unt. qͥ ut in t̾rena sint ꝓni. dorsũ eorũ sẽꝑ in cur¬
nũ. ẽ : his enĩ uerb̵ trans latis a corpore : uitia
significant᷑ animorũ. Ista de psalmis hoc ÷ de
ꝓpħia regis dđ. satis dicta sint: ut aliqͥs modus
sit. Ignoscant aut̃ qͥ hȩc legunt & cuncta illa noue¬
runt. & de his quȩ fortasse firmiorame p̃t̃ misis¬
se uel in telligunt uel existimant ñ querant᷑. Reg
diuino multũ testimonio laudatꝰ. qͥa & delicta
eiꝰ tanta pietate suꝑata s̃ ꝑ salubrimã peniten¬
di humilitatẽ. ut ꝓrsꝰ int̾ eos sit de qͥb ipse ait.
Beati qͦorũ remisse s̃ iniqͥtates: & qͦrũ tecta sunt
peccata. Post hunc regnauit eidẽ popło uniũ so
uiuente regnare. hic bonis initiis. malos exitꝰ
habuit : qͣppe scdȩ res quȩ sapientiũ animos
fatigant: magis huic obfuer quã ꝓfuit ipsa
sap̾ientia. etiã nunc & deinceps memorabił

Expanded text:
unt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incurunt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incuruum est? His enim uerbis translatis a corpore uitia significantur animorum. Ista de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de his, quae fortasse firmiora me praetermisisse uel intellegunt uel existimant, non querantur. diuino multum testimonio praedicatus, quia et delicta eius tanta pietate superata sunt per saluberrimam paenitendi humilitatem, ut prorsus inter eos sit, de quibus ipse ait: Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. Post hunc regnauit eidem populo uniuersouo uiuente coepit regnare. Hic bonis initiis malos exitus habuit. Quippe secundae res, quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt, quam profuit ipsa sapientia. etiam nunc et deinceps memorabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
catis eoꝵ. Inqͥoꝵ peccatorũ remissionẽ. qm̃ sangͥs
eiꝰ effusus ÷ ñ utiq oportuit eũ de hac uita exitꝰ
dĩ exitꝰ mortis : ut ostendet᷑ moriendo saluos. eẽ
ab illa exiret nisi ꝑ mortẽ. Sed ut iudȩi tam¬
manifestis huiꝰ ꝓpħiȩ testimoniis etiã reb ad
effectũ tamclarũ certũq ꝑductis om̃ino non
cedant: ꝓfecto meis illud implet᷑ qͦd meo psal¬
mo qͥ hunc seqͥt̾ scriptũ. ẽ. Cũ enĩ & illic ex ꝑso¬
cerent᷑: cõmenoratũ ÷ qͦd in euangłio patuit.
Decder̃ in ȩscã meã fel: & insitimea potũ mͥde
der̃ acȩtũ. Et uelut pꝰ tale conuiuiũ ȩpulasq sibi
huiꝰ cemodi exhibitas. mox intulit. Piat m̃sa eoꝵ
corã ipsis in muscipulã: & in retributionẽ & in
scandalũ. Obscurent᷑ oculi eorũ ne uideant: &
dorsũ eorũ sẽꝑ incurua. & cȩt̾̃a qͦȩ ñ obtando st̃
ratine uideant : & d mirũ si cȩlestia ñ suscipi¬

Expanded text:
catis eorum. In quorum peccatorum remissionem quoniam sanguis eius effusus est, non utique oportuit eum de hac uita exitusni exitus mortis, ut ostenderetur moriendo saluos esse ab illa exiret, nisi per mortem." CAPUT manifestis huius prophetiae testimoniis etiam rebus ad effectum tam clarum certumque perductis omnino non cedant, profecto in eis illud inpletur, quod in eo psalmo, qui hunc sequitur, scriptum est. Cum enim et illic ex persocerentur, commemoratum est, quod in euangelio patuit: Dederunt in escam meam fel et in siti mea potum mihi dederunt acetum. Et uelut post tale conuiuium epulasque sibi huiusce modi exhibitas mox intulit: Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam et in retributionem et in scandalum; obscurentur oculi eorum ne uideant, et dorsum eorum semper incurua, et cetera, quae non optando sunt rati, ne uideant? Quid mirum, si caelestia non suspici
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eoꝵ obliuiscente sed potiꝰ miserante dño & ipi
pꝰ hoc obꝓbriũ credi turi s̃.S ille quẽ priꝰ posui
tales iudei: sed eis uerba ista cõpetunt. qͥ cũ gra¬
ues humilitates ꝑsecutionũ ꝓxp̃i nomine pa¬
terent᷑. recodari potuer̃ ex celsũ regnũ semini
dł fusse ꝓmissũ. & eiꝰ desidio dicere ñ desꝑan¬

Expanded text:
non eos obliuiscente, sed potius miserante Domino et ipsi non eos obliuiscente, sed potius miserante Domino et ipsi post hoc obprobrium credituri sunt. Sed ille, quem prius posui, tales Iudaei; sed eis uerba ista conpetunt, qui, cum graues humilitates persecutionum pro Christi nomine paterentur, recordari potuerunt excelsum regnum semini Dauid fuisse promissu