comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã et dñi sermo subiungit desuꝑiori uiusahas parabolas
in troduaens: sicut p̃fati sumꝰ singularũ in his parabolis ꝑso¬
& publioanos libent̃ doctrinȩ saluatoris intende uiderent.
Adhȩc gͦ eorũ in solentiã uidȩorũ aspitiens dñs rep̃ hendebat᷑
audeis: incipit depastore primo illa parabola ubi ñ aginta
& nouẽ ouib derelictis ad unã quȩ aberrauerit reqͥrendam
abut: e subnectit huic alic̃ parabolã de dragma decima. quã
pditũ intra domũ suc̃ accen sa lucerna mulier inuenit. Dande
Bec de filuis duob parabola subsequit᷑: sod̾m dispensationẽ
& ꝓ uidentiȩ diuinȩ ordinẽ: harũ comparationũ textũ st¬
ciens. Nã qͥa ipse princeps et auctor salutis nr̃ȩ. ẽ : seductũ
hominẽ e dolo diaboli ꝑditũ saluare cupiens ex ꝑfecto res¬
tituere. hoc numero centesimo reddere. in qͦ ꝑfectionis ple¬
nitudo numerat᷑: hinc initiũ cõparationis faẽ. sub iungit

Expanded text:
quam et Domini sermo subjungit: de superiore causa hanc parabolam introducens sicut praefati sumus singularum in his parabolis persoet publicanos libenter doctrinae Salvatoris intendere viderant. Ad hanc ergo insoleab eis, incipit primam de pastore illam parabolam, ubi nonaginta et novem ovibus derelictis, ad unam quae aberraverat, requirendam abiit. Et subnectit huic aliam parabolam de drachma decima, quam perditam intra domum suam accensa lucerna mulier invenit. Deinde haec de filiis duobus parabola subsequitur, secundum dispensationem, et providentiae divinae ordinem, harum comparationum textum faciens. Nam quia ipse princeps et auctor salutis nostrae est, seductum hominem, et dolo diaboli perditum, salvare incipiens, et perfectioni restituere: hoc est numero centesimo reddere, in quo perfectionis plenitudo numeratur: hinc initium comparationis facit. Subjungit
Abbreviated transcription (Latin):
plois ueritatis ipsius intelligentiã ꝓuenire: nec sic ttii
Ponge erimꝰ ab illa betgtudine. quã capiunt qͥ implent
desideriũ suũ. Neq enõ si ñ ceꝑimus id munꝰ cuꝰ p̃standi
potests in alteriꝰ manu ẽ. ꝓsita: rep̃ hensionẽ suftinedant
ed si inhis quȩ agere p̃cepimꝰ pareamꝰ: p̃miũ laudis iuste adi¬

Expanded text:
ritatis ipsius intelligentiam pervenire: nec tamen sic longe erimus ab illa beatitudine, quam capiunt qui implent desiderium suum. Neque enim si non ceperimus id munus, cujus praestandi potestas in alterius manu posita est, reprehensionem sustinebimus; sed si in his quae agere praecipimur pareamus, praemium laudis juste adi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ in longinquã ꝑegrinationẽ abierit. quando in t̾rã de cȩł
& paradisi aecidit : et aptunt quasi c̃sequentiq respicientes ad
patris sui. sic̃ habet series lectionis. Dñs autẽ ueniens: d
pęnitentic̃ uocauit humanũ genꝰ. cũ sua sponte regredi inde
cecid̾at non cogitaret. Deinde. semor filiꝰ si choruis ẽ.si¬
tiũ angłorũ sicut p̃dictũ ẽ : quomꝰ et reditu e salute frisui
in uituli immolatione tristut: cũ in eodẽ eugłio suo dicat dñs
letitic̃ eẽ. in gȩlo apud angłos. suꝑ uno pacatore penitentiã
agente : Discutientis gͦ huiꝰ parabolȩ rationẽ. ñ illũ aluum

Expanded text:
 in longinqua peregrinatione abierit, quando ad terram de coelis et paradiso cecidit: et aptant quasi scientia respicientis ad patris sui, sicut habet series lectionis. Dominus autem veniens, ad poenitentiam vocavit humanum genus, cum sua sponte regredi unde ceciderat, non cogitaret. Deinde senior filius, si chorus est coelestium angelorum, ut praedictum est: quomodo in reditu et salute fratris sui, et in vituli immolatione tristatur? Cum in eodem Evangelio dicat Dominus: Laetitiam esse in coelo apud angelos super uno peccatore poenitentiam agente. IV. Discutiemus ergo hujus parabolae rationem non ut illum aliu
Abbreviated transcription (Latin):
mai cu sese inlacrimis celestis desidii affligit: Irriguũ uͦ inferius
accipit: cũ infernisupplicia flendo ꝑtimescit. Et qͥdẽ prius g¬
serius : ac post irriguũ suꝑius dat.  ge conpunetis amoris digitiu
ceru iminet. mecesse fuit ut prius irriguũ suꝑius: ⁊ post urriguũ
inferuis cõmemorari debuisset. P ⁊ T RU S. P lacc&e qđ di
cis S post quã hunc uenerande uitȩ eleutheriũ. huius merita

Expanded text:
ma, cum sese lacrymis coelestis desiderio regni affligit; irriguum vero inferius ma, cum sese lacrymis coelestis desiderio regni affligit; irriguum vero inferius accipit, cum inferni supplicia flendo pertimescit, et quidem prius inferius ac post irriguum superius datur, sed quia compunctio amoris dignitate praeeminet, necesse fuit ut prius irriguum superius, et post irriguum inferius commemorari debuisset. CAPUT III. Quod filii C
Abbreviated transcription (Latin):
caleph sedens suꝑ asinã : suspirauit: Cui dix̃ pat᷑
suus: Quid habes : Atq illa respondit Da michi
benedictionẽ: Terrã australẽ dedisti michi¬
nferus. A xea quippe suꝑ asinã sedit: eũ in racionalib
carnis sue motib anima p̃sid&: Que suspirans: a patre t̾ram urriguas
pant: quia acreatore m̃ro. cũ magno gemitu: querendaẽ laerimarũ
oppssos: tueri indigentib possessa tribuere: ardorẽ fidĩ habȩ. se adue
gratiã lacrimarũ nonhabent hi nimirũ t̾rã australẽ & arentẽ
habent. sed ad huc irriguã indigent: Quia in bonis oꝑibꝰ positi i
quib magni atq feruentes sunt. oportet ut aut timorẽ subplicii.
aut amore regni celestis mala & iã que antea ꝑpetrauer deplorent
S: quia ut dixxi duos genera conpunctionis: dedit ei pat᷑ suus irti¬
ꝯui suꝑius. ⁊ irriguũ inferiꝰ: Irriguũ quippe supius accipit aui¬

Expanded text:
Caleph sedens super asinum suspiravit . Cui dixit pater Caleph sedens super asinum suspiravit . Cui dixit pater suus: Quid habes? atque illa respondit: Da mihi benedictionem, terram Australem et inferius. Axa quippe super asinum sedet, cum irrationabilibus carnis suae motibus anima praesidet; quae suspirans a patre terram irriguam petit; quia a Creatore nostro cum magno gemitu quaerendae sunt lacrymae ustitia loqui, oppressos tueri, indigentibus possessa tribuere, ardorem fidei habere; sed adhuc gratiam lacrymarum non habent. Hi nimirum terram Australem et arentem habent, sed adhuc irrigua indigent, quia in bonis operibus positi, in quibus magni atque ferventes sunt, oportet, oportet nimis, ut aut timore supplicii, aut amore regni coelestis mala etiam quae antea perpetraverunt deplorent. Sed quia, ut dixi, duo sunt compunctionis genera, dedit ei pater suus irriguum superius et irriguum inferi
Abbreviated transcription (Latin):
constant᷑ ait. Scio cui dixer̃: Bonus homoes: nolimus te
ꝑuarios cruciatus mori Elige tibi mortẽ quã uis Quibus
uir dñi respondit dicens: Inmanu dñi sũ: ea morte me occi¬
dite. qua me occidi ꝑmiserit Tunc om̃ib qͥillic aderant
Pongobardis placuit̾: ut eũ capite trunc cari debiussent.
quatinꝰ sine graiui cruciatu uitã eiꝰ conpendiosa morte t̾mina¬
ni honoris habebat̾ occidendus eẽt: om̃s qͥ in eodẽ loco inuen¬
ti sunt longobardi c̃uener̃. sicuti sunt nimie crudelitutis. loei¬

Expanded text:
constanter ait: 'Scio'. Cui dixerunt: 'Bonus homo es, nolumus te constanter ait: 'Scio'. Cui dixerunt: 'Bonus homo es, nolumus te per varios cruciatus mori, elige tibi mortem quam vis'. Quibus vir Domini respondit, dicens: 'In manu Dei sum; ea morte me occidite, qua me occidi ipse permiserit. Tunc omnibus qui illic aderant Langobardis placuit, ut eum capite truncari debuissent, quatenus sine gravi cruciatu vitam eius conpendiosa morte terminani honoris habebatur, occidendus esset, omnes qui in eodem loco inventi sunt Langobardi convenerunt – sicut sunt nimi
Abbreviated transcription (Latin):
eũ adcustodiendũ damus: sed ea conditione int̾ positã. ut
si iste fugerit tu ꝓeo moriaris: Qđ uir dñi libent̾ accipiens
p̃dictũ diciconũ insua suscepit fide: Quẽ nocte media. cũ
langobardos omnes somno graui dep̾ssos aspiceret: excita¬
uit & ait Surge ⁊ concitus fuge. liberet tẽ om̃ps ds̃ S
Fugere pat̾ nonpossum : quia siego fugero. ꝓme sine dubio
ipse maxieris: Quẽ uir dñi scũlus . ad fugiendũ conpulit
dicens Surge ⁊ uade : te omp̃s dĩ eripiat᷑ Nã ego inmanus
eus sũ: tantũ in me possunt facere. quantũ ipse ꝑ miserit:
Fugit ittq diciconus: ⁊ quasi deceptꝰ in medio fide uissor
reman sit Ia eto autẽ mane longobardi qui diciconum
ad custodiendũ dederant uener̃. quẽ ded̾ant petier̃ Sed
hunc uenerandus prbr fugisse respondit: Tunc illi in¬
quiunt: Scis ipse meliꝰ . quid conuenit Seruus autẽ dñi

Expanded text:
eum ad custodiendum damus, sed ea conditione interposita, ut, eum ad custodiendum damus, sed ea conditione interposita, ut, si iste fugerit, pro eo ipse moriaris. Quod vir Domini libenter accipiens, praedictum diaconum in sua suscepit fide. Quem nocte media, cum Langobardos omnes somno gravi depraessos aspiceret, excitavit et ait: 'Surge et concitus fuge; liberet te omnipotens Deus'Fugere, pater, non possum, quia, si ego fugero, pro me sine dubio ipse morieris'. Quem vir Domini Sanctulus ad fugiendum conpulit, dicens: 'Surge et vade; te omnipotens Deus eripiat. Nam ego in manu eius sum; tantum in me possunt facere, quantum ipse permiserit'. Fugiit itaque diaconus, et quasi deceptus in medio fideiussor remansit. Facto igitur mane, Langobardi, qui diaconum ad custodiendum dederant, venerunt illi, quem dederant petierunt, sed hunc venerandus presbyter fugisse respondit. Tunc illi inquiunt: 'Scis ipse melius, quid convenit'. Servus autem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
i cortidiȩ ederent: ⁊exeo quo tidię qđ edi possent in crastino
suꝑ eẽt. ac si fragm̃tti panis illius ꝑ esũ crescerent. ⁊ cibũ cõ¬
medenciũ orarepararent: PE T. RU S. Mirares: atq
pse petre multos derin̾o pane pauit ꝑseruũ: qui exquinq
panib quinq milia hominũ suauit ꝑsemet ipsũ. qui
pauca seminlim grana innumera segetũ frumenta
exterius fecerit: audi ex uirtute dñi. qualis interius fuit. Diȩ
& enĩ quadã alangobardis captꝰ. qͥdã diciconus tenebat᷑ ligatus.
eũq ipsi qͥ tenuerant int̾ficere cogitabant: Ad uesꝑascente
autẽ die uir dĩ sc̃ulus abeisdẽ langobardis p&ut: ut relaxa¬
ri eiq uitã concedi debuissent: Qͦd posse se facere: omnino nega¬
uer̃: Cumq mortẽ illiꝰ delib̾asse eos cerneret: petiit ut sibi ãd
custodiã tradi debuiss&: Cui ꝓtinus responder̃. Tibi quidem

Expanded text:
et quotidie ederent, et ex eo quotidie quod edi posset in crastinum et quotidie ederent, et ex eo quotidie quod edi posset in crastinum superesset, ac si fragmenta panis illius per esum crescerent, et cibum comedentium ora repararent. PETR. Mira res, atquIpse, Petre, multos de uno pane pavit per servum, qui ex quinque panibus quinque millia hominum satiavit per semetipsum, qui pauca seminis grana in innumera segetum frumenta enerandus vir Sanctulus exterius fecerit, audi ex virtute Domini qualis interius fuit. Die etenim quadam a Langobardis captus quidam diaconus tenebatur ligatus, eumque ipsi qui tenuerant, interficere cogitabant. Advesperascente autem die, vir Dei Sanctulus ab eisdem Langobardis petiit ut relaxari eiquverunt. Cumque mortem illius deliberasse eos cerneret, petiit, ut sibi ad custodiam tradi debuisset. Cui protinus responderunt: 'Tibi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
panes. ibiq curuatus aspeã. nefortasse panis a quo quentib re¬
manisset: Tum iã repente panẽ mire magnitudinis atq ĩsoliti
candoris inuenit : quẽ tulit quidẽ sed deferre artificib noluit.
nefortasse alienꝰ eẽt. ⁊ culpã uelut expietãte ꝑpetraret: Per ui¬
negauer̃. aatq panes suos se integro numero aclibano retulisse ꝓfes¬
sesunt: Tunc letus uir dñi ꝑrex̃ admultos artifices cũ unopane.¬
& ut onmilpotenti dõ grãs agerent ammonuit: et qͥa eis annonã
p̃buerat indicauit eisq ad refeccionẽ ꝓtinꝰ inuitatis: uiuentũ
panẽ a posuit. quibꝰ sufficient̾̃ pleneq saciatis. plura exeo quã
ipse panis fuerat fragm̃ta collegit. que die quoq altero eis ad re¬
fectionẽ intulit S id qđ ex fragm̃tis suꝑ erat: ipsa quoq quȩ
om̃s illi artifices atq oꝑarii ex illo uno pane saciati. hunc

Expanded text:
, ibique incurvatus aspexit, ne forte panis a coquentibus re, ibique incurvatus aspexit, ne forte panis a coquentibus remansisset. Tunc repente panem mirae magnitudinis, atque insoliti candoris invenit: quem quidem tulit, sed deferre artificibus noluit, ne fortasse alienus esset, et culpam velut ex pietate perpetraret. Per vinegaverunt, atque panes suos numero integro se a clibano retulisse professae sunt. Tunc laetus vir Domini perrexit ad multos artifices cum uno pane; ut omnipotenti Deo gratias agerent admonuit; et quia eis annonam praebuerat, indicavit; eisque ad refectionem protinus invitatis inventum panem apposuit. Quibus sufficienter pleneque satiatis, plura ex eo quam ipse panis fuerat, fragmenta collegit. Quae die quoque altero eis ad refectionem intulit; sed id quod ex fragmentis supererat, ipsa quoque, quae decem omnes illi artifices atque operarii ex illo uno pane satiati, hunc
Abbreviated transcription (Latin):
esurt sequã sibi dari a paut: Quã cunctis uidentib benelĩ
atq inplo sius manib iactauit: E x qua ꝓtiꝰ benedietione
tan taubrau olen erupit: ut langobardi qui prius du mao¬
sum labor auerant. ñ solũ suo uaseula om̃ia. sedutrẽ quoꝙ
que labodu detulerat implerent. graciasq agerenpotula
hus qur oleĩ pteare uienerat. benedicensq dedit qͦd postulabia
LIO C UO Q UE tempore. uehemens
ole naubitosus fiseces acplures submministrantes operariot
adhibuit. quib necesse erat: ut cotidianis sumptus laborantib sine di¬
lacione p̃berent᷑: Sed ex igente eiusdẽ famis necessitate panis defuit:
icepere laborantes instant̃ uictũ querere. qͥa uires ad laborẽ ꝑino¬
piam non haberent: Qđ uir dĩ audiens: eos uerbis consolabatur.
foris ꝓmittendo qđ deerat. sed ipse grauit̃ auxiebat᷑ intus exibere.
cibũ non ualens quẽ ꝓmittebat: Cũ uero huc illucq auxius ꝑge¬
ret: deuenit ad clibanũ inqͦ uicinę mulieres pridię coxerant¬

Expanded text:
i dari petiit, quam cunctis videntibus benedixit, atque in prelum suis manibus jactavit. Ex qua protinus benedictione tanta ubertas olei erupit, ut Langobardi, qui prius diu incassum laboraverant, non solum sua vascula omnia, sed utrem quoque quem vir Dei detulerat implerent, et gratias agerent, quia is qui oleum petere venerat, benedicendo dedit quod postulabat. Alio quoque tempore vehemens iens, artifices multos, ac plures subministrantes operarios adhibuit, quibus necesse erat ut quotidiani sumptus laborantibus sine dilatione praeberentur. Sed exigente ejusdem 361 famis necessitate, panis defuit; coeperuntque laborantes instanter victum quaerere, quia vires ad laborem per inopiam non haberent. Quod vir Dei audiens, eos verbis consolabatur foris, promittendo quod deerat; sed ipse graviter anxiabatur intus, exhibere cibum non valens quem promittebat. Cum vero huc illucque anxius pergeret, devenit ad clibanum, in quo vicinae mulieres pridie panes coxerant
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sumus omnino despecti: testant᷑ ea que audio eiꝰ
stupenda miracula GRE S oR IUs: Quã uis
sola que initalia gestasunt narrare decreueramus.¬
ne tam̃ ut ꝓ ostendenda eius dẽ arriana hereseos
dãpna tione transeamꝰ uerbo ad ispaniã: atq
inde ꝑ affricã. ad italiã redeamus P. ET Rus
Perge qͦd lib&: nã letus ducor. letus reducoꝵ: de her-¬
ueniunt. relacione cognoui. nuꝑ hermini gild
rex: leu uigildi regis uuisi gotharũ filius.
abarriana heresi ad catolicã fidẽ. uiro reuerentissi¬
mo leandro his politano ep̃o. dudũ mͥ inamitiis

Expanded text:
n sumus omnino despecti, testantur ea quae audio ejus n sumus omnino despecti, testantur ea quae audio ejus stupenda miracula. Gregor. Quamvis sola quae in Italia gesta sunt narrare decreveram, visne tamen ut, pro ostendenda ejusdem Arianae haereseos damnatione, transeamus verbo ad Hispanias, atque inde per Africam ad Italiam redeamus? PETR. Perge quo libet; nam laetus ducor, laetus reducor. veniunt relatione cognovimus, nuper Herminigildus rex Leuvigildi regis Visigothorum filius, ab Ariana haeresi ad fidem catholicam, viro reverentissimo Leandro Hispalitano episcopo, dudum mihi in am
Abbreviated transcription (Latin):
terrore ac suauitate odoris. repleuit: ut patentibꝰ ianuis.
nullꝰ illie p̃sumeret intrare Et  dotes atq custo¬
des. uł hi qui adcelebrandã minca solemnia uenerãt.
rem uidebant. ingredi minime poterant: ⁊ suauitatẽ mirificqͥ
hodoris trahebant᷑: Die uͦ alio. cũ in eo lampades. sine lumine
dependerent: ẽmisso diuinitus lumine s accense: Atq post
paucos iterũ dies. cũ expletis missarũ solemnis. extine¬
tis lampadib. custos excadẽ ȩccła egressus fuisset. post
paululum intrauit. ⁊ lampades quas exctine xerat lucen¬
tes repperit: quas negligent̃ extinxisse se credidit. atq
tiũ : sed post horarũ triũ spatiũ regressus. lucen tes¬
iã lampades quas extinxerat inuenit: ut uidelieet
exipso lumine aꝑte claresceret: quia locus ille de
tenebris adlucẽ uenisset.  E T RUS Et si in mag¬
nis sumꝰ tribulacionib positi. qͥa tam̃ ac̃ditore ñrõ¬

Expanded text:
terrore ac suavitate odoris replevit, ut patentibus januis terrore ac suavitate odoris replevit, ut patentibus januis nullus illic praesumeret intrare. Sacerdos quoque et custodes, vel hi qui ad celebranda missarum solemnia venerant, rem videbant, ingredi minime poterant, et suavitatem mirifici odoris trabebant. Die vero alio, cum in ea lampades sine lumine dependerent, emisso divinitus lumine sunt accensae. Post paucos iterum dies, cum, expletis missarum solemniis, exstinctis lampadibus custos ex eadem ecclesia egressus fuisset, post paululum intravit, et lampades quas exstinxerat lucentes reperit. Quas negligenter exstinxisse se credidit, eas jtius clausit. Sed post horarum trium spatium regressus, lucentes lampades quas exstinxerat invenit, ut videlicet ex ipso lumine aperte claresceret quia locus ille a tenebris ad lucem venisset. Petr. Etsi in magnis sumus tribulationibus positi, quia tamen a conditore nostro no
Abbreviated transcription (Latin):
celebrarent᷑. ⁊ p̃ euisdẽ loci angustia popłi se turba conpri¬
meret: quidã exhis qͥuixeta sacrariũ stabant. por eũ subito
intra suos pedes huc illucq discurrere senser̃: Quẽ dum
unꝰ qͥsq sentiret & iuxta se stantibꝰ incicaret: isdẽ poreus
cõmorit: sed uidi nił potuit. quã uis sentiri potuiss&: Qđ
ideirco diuimna pietas ostendit: ut cunctis patesceret qͥra
ineius dẽ ȩccłȩ tectisistrepitus factus ẽ: acsi in ea. aliqͥͦs
errando discurreret: Sequenti autẽ nocte : grauior sonit
excreuit: & subito tanto terrore insonuit. ac sĩ omnis illa
aeccłia. a fundam̃tis fuisset euersa. & ꝓtuiꝰ recessit. Ac
nulla illie ult̾ius inquietudo antiqͥ. hostis apparuitS
ꝑterroris sonitũ quẽ fecit: innotiit aloco quẽ du tenuerat.
quã coactus exiebat: Post pauicos uͦ dies. cũ magna sere¬
nitate aeris. suꝑ altare eiusdẽ ȩccłȩ. nubes celitus descen¬
dit: suoq illud uelamine oꝑuit: Omnẽq ȩccłam tanto

Expanded text:
et prae ejusdem loci angustia populi se turba comprimeret, quidam ex his qui extra sacrarium stabant porcum subito intra suos pedes huc illucque discurrere senserunt. Quem dum unusquisque sentiret, et juxta se stantibus indicaret, idem porcus convertit; sed videri nil potuit, quamvis sentiri potuisset. Quod idcirco divina pietas ostendit, ut cunctis patesceret quia in ejusdem Ecclesiae tectis strepitus factus est, ac si in eis aliquis errando discurreret. Sequenti autem nocte gravior sonitus excrevit, cum subito tanto terrore insonuit, ac si omnis illa ecclesia a fundamentis fuisset eversa; et protinus recessit, et nulla illic ulterius inquietudo antiqui hostis apparuit; sed per terroris sonitum quem fecit, innotuit a loco quem diu tenuerat quam coactus exibat. Post paucos vero dies, in magna serenitate aeris super altare ejusdem Ecclesiae nubes coelitus descendit, suoque illud velamine operuit, omnemque Ecclesiam tanto
Abbreviated transcription (Latin):
haui cgo nanis nen sine gemitu dulccdims recolo: iã tam̃ sine forim¬
dine urtutes narro. quas auicinis eiꝰ sacerdotib mua ueratie. sam¬
plistur pditis agnorii: Et sic intamantes seanimas magnũ car¬
plcis stemiliaritaus ausu pb&e: ame plerũq exdulcedine exaetꝰ:
ꝙ se qͥq dchis. quȩ egerat. extrema quedã fateri cogebae ho leo
naqo qͥda tepore. eu inplo langobardi oliuã pͥmerent nt moleo
laqu aͥra debuiss&: sicut iocundi erat  nultꝰ ce cuuui. utrem
uouari aa plui det ulet: laborantesq longobarcdos l& ouubr in
saletauiat. utn ꝓtulit: ⁊ uibendo potiꝰ quã petendo eũ sibi uns
pleruaur. S gentiles uiri quia toto iam die frustra laboraule¬
rlert Atq ab oliuis exigere oleũ torquendo ñpotant. uerba allsꝰ
ayiplea tuitisic auob reuertet. Cũq illi & exoluus oleũ cleflu¬
ert noncernerent & iurũ dĩ adimplendũ utrẽ. sibi ansiftere su¬

Expanded text:
i, etsi non sine gemitu dulcedinis recolo, jam tamen sine formidine virtutes narro, quas a vicinis ejus sacerdotibus mira veritate et simplicitate praeditis agnovi. Et sicut inter amantes se animos magnum charitatis familiaritas ausum praebet, a me plerumque ex dulcedine exactus, ipse quoque de his quae egerat extrema quaedam fateri cogebatur. Hic namque quodam tempore cum in prelo Langobardi olivas premerent, ut in oleum liquari debuissent, sicut jocundi erat et vultus et animi, utrem vacuum ad prelum detulit, laborantesque Langobardos laeto vultu salutavit, dixit. Sed gentiles viri, qui tota jam die frustra laboraverant, atque ab olivis exigere oleum torquendo non poterant, verba illius impleatis, et sic a vobis revertetur. Cumque illi ex olivis oleum defluere non cernerent
Abbreviated transcription (Latin):
occurunt. ꝓ multorũ aedificacione dicere: ut hi qui suspi¬
cant᷑. discant cũ carne animã ñ finiri: GREGORITIS
Laboriosũ ualde hoc opusest ⁊ maxime occupato animo.
atq ad alia tendenti.: sed sis̃ quib ꝓd esse ualeat. uolun¬
tatẽ meã ꝓcul dubio post pono utilitati ꝓximorũ:N
quantũ dõ largiente ualuero. qđ anima postcarnẽ ur¬
uat : sub sequentĩ hoc quarto uolumine de. monstrabo

Expanded text:
occurrunt, pro multorum aedificatione dicere, ut hi qui suspioccurrunt, pro multorum aedificatione dicere, ut hi qui suspicantur, discant cum carne animam non fiairi. GREGOR. Laboriosum valde hoc opus est, et maxime occupato animo atque ad alia tendenti. Sed si sunt quibus prodesse valeat, voluntatem meam procul dubio postpono utilitati proximorum, et, in quantum Deo largiente valuero, quod anima post carnem vivat subsequenti hoc quarto volumine demonstrabo
Abbreviated transcription (Latin):
sum aruit Nam depopulate urbes euersa a castra c̃cre¬
mate ȩccłȩ. destructes̃ monastĩa iurorũ atq feminar̃¬
dissoluta ab omnib p̃dia. atq ab om̃i cultura destitu¬
ta. in solitudine udeat t̾ra. nullꝰ hunc possessor in ha¬
bitut: O ecupauer̃ bestiȩ loca: que prius multitudo
hominũ tenebat Et quia inaliis partib mundi agat̾
ignoro Nam hac int̾ra inqua nos uiuimus. finẽ suuna¬
mundus ñ iã nunciat: sed ostendit Tanta erga nos.
necesse. ẽ instancius aet̾na querere. quanto a nob̾ cog
hic mundus fuerat & iam si blanduet̾: si reb ꝓsꝑis
demulceret animũ: Post quã tot flagellis pͥmit
quid nobis aliud quã nediligat᷑ clamat: Multa
autẽ fuerant quȩ ad huc deelectorũ ftictis narrare debussem.
sedhec silentio suprim. quia ad alia festino P E T.RUS
racione subp&unt. uł siqua animarũ exemplit̾ anĩmo

Expanded text:
sum aruit. Nam depopulatae urbes, eversa castra, concresum aruit. Nam depopulatae urbes, eversa castra, concrematae ecclesiae, destructa sunt monasteria virorum ac feminardesolata ab hominibus praedia atque ab omni cultore destituta; in solitudine vacat terra, nullus hanc possessor inhabitat; occupaverunt bestiae loca quae prius multitudo hominum tenebat. Et quid in aliis mundi partibus agatur, ignoro. Nam hac inmundus jam non nuntiat, sed ostendit. Tanto ergo nos necesse est instantius aeterna quaerere, quanto a nobis coghic mundus fuerat, etiam si blandiretur, si rebus prosperis demulceret animum; at postquam tot flagellis premitur, ingeminat, quid nobis aliud quam ne diligatur clamat? Multa autem fuerant quae adhuc de electorum factis narrari debuissent, sed haec silentio supprimo, quia ad alia festino. PETR. Quiratione suppetunt, vel si qua animarum exempla animo
Abbreviated transcription (Latin):
sepulerũ martiris uoluit. ađq ibi post laborẽ qͥeuit: Cũ nocte me¬
dia ut asserebat nec dormiebat. nec ꝑfecte iugilare pot̾at. sed
dep̾ssus ut solet somno grauabat᷑. qͦdã tempore iugilans ani¬
mus. atq ante eũ isdẽ beatꝰ martir iusticꝰ as tĩtit dicens
Redempte uigilas: Cui respondit: Uigilo: Qui ait: Finis
uenit uniuerse carni. finis uenit uniuersae carni: finis
uenit uniuerse carni: Post quã trinã uocẽ:̃ iuisio marti¬
ris quȩ eiꝰ m̃tis oculis apparebat: euanuit: Tunc uir dñi
furreae : seque in oracionis lam̃tũ dedit M ox enĩ illa
t̾ribilia incelũ signa secutas : ut aste atq aciẽs ignȩȩ aba¬
qͥlonis parte uident᷑ Mox effera Longebardorum gens
deuagina suȩ habitacionis educta inm̃a ceruice erassa¬
taest : atq humanũ genꝰ qđ hac t̾ra p̃multitudine ni¬
mia quasi segetes spĩssȩ segetis more surrexerat. succi¬

Expanded text:
sepulchrum martyris voluit atque ibi post laborem quievit, cum nocte mesepulchrum martyris voluit atque ibi post laborem quievit, cum nocte media, ut adserebat, nec dormiebat nec perfecte vigilare poterat, sed depressus, ut solet, gravabatur quodam pondere vigilans animus, atque ante eum isdem beatus martyr Iuticus adstitit, dicens: 'Redempte, vigilas?' Cui respondit: 'Vigilo'. Qui ait: 'Finis venit universae carni, finis venit universae carni, finis venit universae carni'. Post quam trinaris, quae mentis ejus oculis apparebat, evanuit. Tunc vir Dei surrevit, seque in orationis lamentum dedit. Mox enim illa terribilia in coelo signa secuta sunt, ut hastae atque acies igneae ab Aquilonis parte viderentur. Mox effera Langobardorum gens de vagina suae habitationis educta, in nostram cervicem grassata est atque humanum genus, quod in hac terra prae nimia multitudine quasi spissae segetis more surrexerat, succi
Abbreviated transcription (Latin):
lapides: ⁊ tempus colligendi: Quo igit᷑ mundi finis urget:
eo necesse. ẽ ut uiu lapides. ad edificiũ celeste colligant᷑. quã¬
tuus iherusalẽ nr̃a inm̃suram suȩ consiructionis exerescat
Nec tam̃ ita electos om̃s subtrahi eredimus. ut soli in mun¬
do ꝑ uersi remaneant. quia nũ quã peccatores adlamentũ
penitencię redirent si nulla eẽnt bonorũ exxempla. quȩ coꝵ
mentẽ traherent: P⁊T R U S In cassũ subtrahi bo¬
ex hoc mundo migrauit: uia dilectio cognitũ habuit.
Hic siẽ michi adhuc in monasterio posito. ualde ftmiliarit̃
ungebat᷑. hoc qͦd ioħis uinioris p̃decessores mei tempore.
demundi fine cognouerit sic̃ longe lateq claruerat. a me
requisitus. michi ipse narrabat. Agebat namq quia qͦdã
die dum parrochias suas ex more circiuret. ꝑuenit adeccłã
bĩ martiris iustici Aduesꝑascente autẽ diȩ. stratũ sibi fieri iuxta

Expanded text:
lapides, et tempus colligendi . Quo igitur 368 finis mundi urget, lapides, et tempus colligendi . Quo igitur 368 finis mundi urget, eo necesse est ut vivi lapides ad aedificium coeleste colligantur, quatenus Jerusalem nostra in mensuram suae constructionis excrescat. Nec tamen ita omnes electos subtrahi credimus, ut soli in mundo perversi remaneant, quia nunquam peccatores ad lamentum poenitentiae redirent, si nulla essent bonorum exempla, quae eorum mentem traherent. PETR. Incassum subtrahi boex hoc mundo migravit, tua dilectio cognitum Hic, sicut mihi adhuc in monasterio posito valde familiariter iungebatur, hoc quod Iohannis iunioris, praedecessoris mei, tempore de mundi fine cognoverat, sicut longe lateque claruerat, a me requisitus mihi ipse narrabat. Aiebat namque, quia quodam die, cum parrochias suas ex more circuiret, pervenit ad ecclesiam beati martyris Iutici. Advesperescente autem die stratum sibi fieri iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
lime apłicũ p̃ceptũ faciendo ñ nouerat Conparenus
si placet. eũ hanc nr̃am in doctã seientiã. illiꝰ doctã
ignorantiã. ubi he ñra iacet. ibi illius discipline emina.¬
& nos urtutes uacui loquim. ⁊ quasi int̾fructifera arbusta positi. o¬
doramꝰ porna nec manducam: Ille uirtutũ fructꝰ caꝑe nouerat.: quã¬
ius hos inuerbis odorari nesciebat PE T A U .S. Q uidnã queso
te eẽ existimas. qͦd boni quiq subtraunt᷑. ⁊ qͥ uiuere adededificao¬
cionẽ multorũ pot̾ant: aut penitus inuenire nequeunt. aut certe
omni modo rarescunt: GA E G O RIUS Multi remanen¬
ciũ merito agit᷑ ut hi qͥ ꝓd esse pot̾ant. festine subtra hant᷑
& mundi finis cũ ad ꝓpinquat electi tollunt᷑. nedeteriora u¬
incorde suo. ⁊ uiri miscdię colligunt᷑: quia non ẽ qͥ intelligat
Huic rursũ scriptumẽ: A ꝑite ut̃ exeant qui conculcent eã.
tollite deua lapides: Hinc salomon ait Tempus mit tendi

Expanded text:
t. Comparemus, si placet, cum hac nostra indocta scientia illius doctam ignorantiam. Ubi haec nostra jacet, ibi illius disciplina eminet. Nos de virtutibus vacui loquimur, et quasi inter fructifera arbusta positi, odoramus poma, nec manducamus; ille virtutum fructus carpere noverat, quamvis hos in verbis odorare nesciebat. PETR. Quidnam, quaeso te, esse existimas, quod boni quique subtrahuntur; et qui vivere ad aedificatioomnimodo rarescunt?'. Gregorius: 'Malitia remanentium meretur ut hi qui prodesse poterant festine subtrahantur, et cum mundi finis apropinquat, electi tolluntur, ne deteriora viquia non est qui intelligat . Hinc rursus scriptum est: Aperite, ut exeant qui conculcent eam, tollite de via lapides . Hinc Salomon ait: Tempus mittendi
Abbreviated transcription (Latin):
ille euis dẽ ꝑueri iniotuer causa. &e qđ maligni sps. nuilla alue
noc te receł&: indicauer̃: sũmoꝑe postulantes. ut hune se¬
artu cũ multo tempore in monasteriũ fiussx. Etq adhuic
antiquius ostis accedere minime p̃sumpsissce : euis dẽ senis
Ammꝰ deialtte pueri. in moderatius ꝑlaęlciã tuactus est
sba corã positis fribꝰ: dix̃ Eratres diabolus sibi cũ illst
sorerib iocabat̃. Aduero ubi ad seruos dĩ uentũ ẽ. Adhuno
puerũ a ecede ñp̃sũpsit. Post quã uocẽ: hora eadẽ Acmon¬
to isdẽ puer corã cunctis fr̃ib diabolo se uuiadente uexa
tese. Quo uiso senex. se ꝓtinꝰ in lam̃tũ dedit. Quẽ dũlũ¬
gen tẽ diui fr̃s consololari uoluissent: respondit asi ceras
Eredite mͥ: quia innulliꝰ ũrum hore hodie panis ingredit̃. n
puer iste ademonio fueriterept Tune se in oracionẽ eũ eune¬
tis fr̃ib strauit: et eo usq oratũ ẽ qͦ usq puer aue xacione sa¬

Expanded text:
usdem pueri innotuerunt causam, et quod malignus spiritus nulla ab eo nocte recederet indicaverunt, summopere postulantes ut hunc se. Qui cum multo tempore in monasterio fuisset, atque ad hunc antiquus hostanimus de salute pueri immoderatius per laetitiam tactus est. Nam coram positis fratribus dixit: Fratres, diabolus ibi cum illis sororibus jocabatur; at vero ubi ad servos Dei ventum est, ad hunc puerum accedere non praesumpsit. Post quam vocem, hora eadem ac momento, idem tum dedit. Quem dum lugentem diu fratres consolari voluissent, respondit, dicens: Credite mihi, quia in nullius vestrum ore hodie panis ingreditur, nisi puer iste a daemonio fuerit ereptus. Tunc se in orationem cum cunctis fratribus stravit, et eo usque oratum est, quousque puer a vexatione sa
Abbreviated transcription (Latin):
singuli cõm̃dantes ut eorũ animas benigne susciꝑ&. quorum
nauis eadẽ usq ad suꝑiores tabulas. aquis plena it ꝓpriũ ꝑagen
enatauit: Nono autẽ diȩ. in qͦtronensis castri porto deducta ẽ
Exqua om̃s exier̃ in coloͬmes. qui cũ p̃dicto uenerabili uiro
maximiano nauigabant: Cumq post eos ipse quoq fiuss&
egressus: mox in eiusdẽ porti ꝓfundũ nauis. demersa est ac
si illis egredientib ꝓpondere subleuacione caruiss& Et
que plena hominib inpelago aquas potauerat: maxi¬
miano cũ suis fr̃ib recedente. aquas sine hominibꝰ ĩpor¬
to non ualuit portait. ut hinc om̃ps ds. oftenđ& qͥhane¬

Expanded text:
singuli commendantes, ut eorum animas benigne susciperet, quorum singuli commendantes, ut eorum animas benigne susciperet, quorum navis eadem usque ad superiores tabulas aquis plena, iter proprium peragens enatavit; nono autem die in Cotronensis castri portum deducta est. Ex qua exierunt omnes incolumes, qui cum praedicto venerabili viro Maximiano navigabant. Cumque post eos ipse quoque fuisset egressus, mox in ejusdem portus profundum navis demersa est, ac si illis egredientibus pro pondere sublevatione caruisset; et quae plena hominibus in pelago aquas portaverat, atque nataverat, Maximiano cum suis fratribus recedente, aquas sine hominibus in portu non valuit portare; ut hinc omnipotens De
Abbreviated transcription (Latin):
cusanũ ep̃m : tunc autẽ mei monasterii patrẽ dignatus est
monstrare muaculũ: Nãdũ uissione pontificis mei. in constan¬
tino politae urbis inpalacio. ꝓresponsis ecelesiasticis deser¬
iurẽ: illie adme. isdẽ uenerabilis maximianꝰ caritate e. igcra
cũ fr̃ib uenit: Qui cũ ad monasteriũ meũ romã rediet: in mari adri¬
atico nimia tempestate dep̾hensus. inestimabili ordini atq in¬
usitato miraculo. erga se cunctosq qͥcũ eo aderant: omni poten¬
tis dĩ urã cõgnouit & gr̃am: Nãcũ uieorũ morte uentorum
nimus fluctib ab om̃i fuerat sua conpage dissolutũ: Primis
itaq patentib intrauit mare: atq usq ad superiores stabulas
impleuit nauẽ. ita ut ñtã nauis uit̾ undas. quã unde iã intra
nauẽ eẽ uiderent̃: Tunc ineadẽ naue residentes. non iã exmorte
uicina: sed ex cius p̃sentia ac iusione turbati. om̃s sib mae̾
pacẽ deder̃. corpꝰ & sanguinẽ redemptoris acceꝑunt. dõ se

Expanded text:
cusanum episcopum, tunc autem mei monasterii Patrem, dignatus est monstrare miraculum. Nam dum jussione pontificis mei in Constantinopolitanae urbis palatio responsis ecclesiasticis deservirem, illuc ad me idem venerabilis Maximianus charitate exigente cum fratribus venit. Qui cum ad monasterium meum Romam rediret, in mari Adriatico nimia tempestate deprehensus, inaestimabili ordine atque inusitato miraculo erga se cunctosque qui cum eo aderant, omnipotentis Dei et iram cognovit, et gratiam. Nam cum in eorum morte ventorum nimiis fluctibus, ab omni fuerat sua compage dissolutum. Rimis itaque patentibus intravit mare, atque usque ad superiores tabulas implevit navem, ita ut non tam navis intra undas quam undae jam intra nsentia ac visione turbati omnes, sibimet pacem dederunt, corpus et sanguinem Redemptoris acceperunt, Deo se
Abbreviated transcription (Latin):
meis ꝓnunciaui om̃ia uidicia: ꝓtinꝰ addidit: oris tui: Aesi aꝑte
dicat. Illa gͦ. udicia ⁊ nosse ⁊ pronunciare potui. quȩ te dixisse cog¬
noui: Nam ea quae ipse non loqueris: nr̃is ꝓcul dubio cognitionib
abscondis: Concordat ergo ꝓphetica ⁊ apłiea sententia.: qͥa ⁊ in comphen¬
sibilia sunt dĩ udicia: &tam̃ quȩ deore ciꝰ ꝓlata fuerint. humanis la¬
bus ꝓnunciant᷑: qͣm sciri abhominib ⁊ prolata ꝑdm̃ possunt. ioccultt nõ
possunt. Pe t Rꝰ. Inobiectionẽ huiꝰ questiunculȩ patiut causa racionis.
sed que sote si qua sunt ad huc dehuiꝰ iuri uirtutib sub uinge:¬

Expanded text:
meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: Illa ego judicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul dubio cognitionibus abscondis. Concordat ergo prophetica apostolicaque sententia: quia et incomprehensibilia sunt Dei judicia, et tamen quae de ore ejus prolata fuerint, humanis labiis pronuntiantur: quoniam sciri ab hominibus et prolata per Deum possunt, et occulta non possunt. Petr. In objectione meae quaestiunculae patuit causa rationis. Sed quaeso te, si qua sunt adhuc de hujus viri virtutibus, subjunge
Abbreviated transcription (Latin):
dauid ꝓpħa: dño loqͥtur dicens In labiis meis. ꝓnunciaui om̃ia iu¬
dicia oris tui Et co̾u minꝰ sit nosse. quã etiam ꝓnunciare. Quid est
qͦd paulꝰ in conp̃hensibilia eẽ dĩ uidicia asserit. Dauid autẽ hȩc se
om̃ica non solũ nosse. sed & iam in labiis ꝓnuneiassẽ testat᷑. S R
DUTRAQ hec tibi suꝑius sub breuitate respondi dicens: qđ sci uiri
inquantũ cũ dño unũ sunt sensũ dñi non ignorant: Om̃s enĩ qͥdeuote
dĩm sequunt᷑. etiã deuotione cũ dõ sunt: & ad huc carnis corruptibi¬
lis pondere grauati cũ dõ ñ sunt: Occulta itaq dĩ iudicia. inquantũ¬
cũ dõ conuincti sunt scuint : in qͣntũ disiuncti nesciunt Quia enĩ
secreta eiꝰ ꝑ̃fecte adhuc nonpenetrant: in conp̃hensibilia eiꝰ uidicia
esse testant᷑: Qui uero ei mente inherent atq inherendo. inquantũ¬
unt: que ds̃ loqͥt᷑ scumt Unde ⁊ dauid ꝓpħa cũ dixisset. in labus

Expanded text:
David propheta Domino loquitur, dicens: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui . Et cum minus sit nosse quam pronuntiare, quid est quod Paulus incomprehensibilia esse Dei judicia asserit, David autem haec se omnia non solum nosse, sed etiam in labiis pronuntiasse testatur? Gregor. Ad utraque haec tibi superius sub brevitate respondi, dicens, quod sancti viri inquantum cum Domino unum sunt, sensum Domini non ignorant. Omnes enim qui devote Dominum sequuntur, etiam devotione cum Deo sunt, et adhuc carnis corruptibilis gravati pondere, cum Deo non sunt. Occulta itaque Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt; inquantum disjuncti sunt, nesciunt. Quia enim secreta ejus adhuc perfecte non penetrant, incomprehensibilia ejus judicia esse testantur: quia vero mente ei inhaerent, atque inhaerendo, vunt, quae Deus loquitur sciunt. Unde et David propheta cum dixisset: In labiis
Abbreviated transcription (Latin):
& nisi me frequent̃ fr̃s cibo reficirent dũ uitalis mͥ sp̃s
funditus. int̾cidi uidet̃: pascalis suꝑ uenta dies: Et cũsa¬
eratissimo sabbato. inquo om̃s & pariuili pueri ieirnant.
cg ieiunaire non potuissem: cepi płꝰ merore quẽ infirmita¬
aꝰ deficere. Sed tristis animꝰ. ẽ siliũ citius inuenit ut cundẽ
uirũ dĩ secreto inoratorio dũcerẽ. eumq puierẽ. quatuiꝰ mͥ
ut die illo ad ieunandũ uirtꝰ dart̾. suis apđ ommpotentẽ
dm p̃cib obtineret. Q d̾ factũ ẽ: Nã mox ut oratoriũ iri

Expanded text:
bo reficerent, vitalis mihi spiritus funditus intercidi videretur, paschalis supervenit dies. Et cum sacratissimo Sabbato, in quo omnes et parvuli pueri jejunant, ego jejunare non possem, coepi plus moerore quam infirmitate deficere. Sed tristis animus consilium citius invenit, ut eumdem virum Dei secreto in oratorium ducerem, eumque peterem quatenus mihi ut die illo virtus ad jejunandum daretur, suis apud omnipotentem D
Abbreviated transcription (Latin):
ad uesꝑum ueniens. tante me fortitu dinis inueni. ut si uoluissẽ
ieuiniũ usq ad diẽ alt̾um transferre potuissẽ: Sicq factum est:
ut in me ꝓharẽ. ea &iã de illo uera eẽ qͥbus ipse in t̾mi nime¬
fuissẽm PE T RU S Quia eundẽ uirũ magne con¬
punctionis fuisse dixcisti: istã lacrimarũ. uim largius addis¬
cere cupio: Unde queso. ut michi ques: genera c̃punctionis edis¬

Expanded text:
fortitudinis inveni, ut si voluissem, jejunium usque ad diem alterum transferre potuissem. 353 Sicque factum est ut in me probarem ea etiam de illo vera esse quibus ipse minime interfuissem. PETR. Quia eumdem virum magnae compunctionis fuisse dixisti, ipsam lacrymarum vim largius addiscere cupio. Unde quaeso ut quot sunt genera compunctionis mi
Abbreviated transcription (Latin):
scdite lui suꝑius memoriã feci eleutherius ꝓat̃ ponas¬
ce auis ceti supuasi pre mar ti. qͥd inspolitane urbis
pomerus fitum ẽ. dui mecũ ẽ in hac urbe in monasterio meo con¬
uersatus. ibiq defunctusẽ: Quẽ sui discipłi referebant. oran¬
do mortuũ uscitasse. Uir autẽ tante simplicitatis erat.: ⁊ẽ pine¬
cionis. ut dubiũt nongẽt. qͦd ille lacrime extũ humili sinpisi¬
ciq inte edite : apd omni potentẽ dm̃. multa obrinere po

Expanded text:
s superius memoriam feci , Eleutherius Pater monasterii beati evangelistae Marci, quod in Spoletanae urbis pomeriis situm est, diu mecum est in hac urbe in meo monasterio conversatus, ibique defunctus est. Quem sui discipuli referebant orando mortuum suscitasse. Vir autem tantae simplicitatis erat et compunctionis, ut dubium non esset quod illae lacrymae ex tam humili simplicique mente editae apud omnipotentem Deum multa
Abbreviated transcription (Latin):
Nã qͥa uera eẽt catholica fides agnouit. sed ingentis suȩ timore
ꝑt̾ritꝰ ad han̾c ꝑuenire nonmeruit: Qui oborta egritudine. ad
ex trema ꝑduetus. leandro ep̃o quẽ priꝰ uehem̃t᷑ afflixerat.
recharedum regẽ filiũ : quẽ insua heresim relinque obat:
cõm̃dare curauĩt. ut impso quoq talia faceret. qualia  fratre
illiꝰ : suis exortaicionib feciss& Qua uidelicet cõmendacione
ex pleta: defunctusẽ Post cuiꝰ inortẽ: recharẽdus rex: ñ patrẽ
ꝑfidũ. sed fratrẽ martirẽ sequens: ab arriana hereseos praui¬
tate conuersus ẽ.: totãq uuisigotharũ gentẽ. ita aduerã fidẽ¬
ꝑduxit: ut nullum suo regno militare ꝑmitteret: qͥregno
dĩ hostis ex istere ꝑhereticã ꝑfidiã nontimeret Nec mirũ:
ꝗͦd uere fidĩ p̃di  cator factus ẽ. qui frat̃ ẽ. martiris: Cuiꝰ
hunc quoq merita ad uiuanti ut ad omnipotentis dĩ grę¬

Expanded text:
Nam quia vera esset catholica fides, agnovit, sed gentis suae timore Nam quia vera esset catholica fides, agnovit, sed gentis suae timore perterritus, ad hanc pervenire non meruit. Qui oborta aegritudine ad extrema perductus, Leandro episcopo, quem prius vehementer adflixerat, Reccharedum regem filium, quem in sua heresi relinquebat, commendare curavit, ut in ipso quoque talia faceret, qualia in fratre illius suis exortationibus fecisset. Qua videlicet commendatione expleta, defunctus est. Post cuius mortem Reccharedus rex non patrem perfidum, sed fratrem martyrem sequens, ab Arrianae hereseos pravitate conversus est, totamque Wisigotharum gentem ita ad veram perduxit fidem, ut nullum suo regno militare permitteret, qui regno Dei hostis existere per hereticam perfidiam non timeret. Nec mirum, quod verae fidei praedicator factus est qui frater est martyris, cuius hunc quoque merita adiuvant, ut ad omnipotentis Dei gre
Abbreviated transcription (Latin):
se itaq reuerso ep̃o: arrianꝰ pat̾ infremuit. statunq suos
apparitores nusit qͥ constantissimũ confessorẽ dĩ. illare
ubr iacebat occiderent: Qđ faictũ ẽ Nã more ut iungres¬
si unt secure cerebro illiꝰ infigentes: uitã corporis absti¬
ler : hocq ineo ualuer̃ ꝑimere. qͦd ipsũ quoq q ꝑeme¬
tus est inse constiterat despexisse:S ꝓ ostendenda uera
ci gła: suꝑna quoq ñ defuere miraçula Nã cepit igi
nocturno silentio psal modiȩ cantꝰ. adcorpus eius dẽ
regis ⁊ martiris audiri:. atq idõ ueracit̾ regis. quia
martiris. qͥdã & iã fer̃. qͦđ illie nocturnõ tempore.
aceense lampades apparebant: Unde fuctũ ẽ
quatinꝰ corpius illi. uloelicet martiris ure aeune tis
fidelib uenerari debuisset Pat̾ uͦ ꝑfidus ⁊ parricida. cõniõtus peni¬
tencia. hoc fecisse se doluit: nec̃ tam̃ usq ad optinendã salutẽ:

Expanded text:
se itaque reverso episcopo, Arrianus pater infremuit statimque suos se itaque reverso episcopo, Arrianus pater infremuit statimque suos apparitores misit, qui constantissimum confessoreni Dei illic ubi iacebat occiderent. Quod factum est. Nam mox ut ingressi sunt, securem cerebro illius infigentes, vitam corporis abstulerunt. Hocque in eo valuerunt perimere, quod ipsum quoque qui peremptus est in se constiterat dispexisse. Sed pro ostendenda vera eius gloria superna quoque non defuere miracula. Nam coepit in nocturno silentio psalmodiae cantus ad corpus eiusdem regis et martyris audiri, atque ideo veraciter regis, quia martyris. Quidam etiam ferunt, quod illic nocturno tempore accensae lampades apparebant; unde factum est, quatinus corpus illius, ut videlicet martyris, iure a cunctis fidelibus venerari debuisset. Pater vero perfidus et parricida commotus paenitentia, hoc fecisse se doluit; nec tamen usque ad optinendam salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
iratus pat̾ eũ pruiauit regno. rebusq om̃ib expoliauit:
Cũq nec sic uirtutẽ m̃tis illiꝰ emollire ualuiss&. iar¬
ta illũ custodia c̃ eludens: collũ manusq illiꝰ ferro re¬
ligauit Cepit itaq is dẽ herminigildꝰ. rex iuuenis.
trenũ o regnũ despiciens: ⁊ forti desidio cȩlestẽ querens.
incilitus iacere unculatꝰ. omnipotenti dõ ad c̃fortan¬
dũ se p̃ces effundere. tantoq sublimius głam trausermm¬
tis mundi despicere: quanto ⁊ religatus agnouerat. iuchil
fuisse qđ potuit auferri. Suꝑ ueniente autẽ pascalis
festiuitatis diȩ. in tempeste noc tis silentio. ad eũ ꝑfidꝰ
pat᷑ arrianũ ep̃m misit: ut exeius manu sacrilege con
redire mereret᷑: S uir dõ deditus. arrso iano ep̃o uenienti
ex probrauit ut debuit. eiusq a sẽ ꝑfigiam dignis incie¬
pationib reppulit Quia & si exteriꝰ iacebat᷑ ligerus.
ap̃s̃ se tam̃. in magno mñtis eulmine stabat sccũrus Ad

Expanded text:
omnibus expoliavit. Cumque nec sic virtutem mentis illius emollire valuisset, in arta illum custodia concludens, collum manusque illius ferro religavit. Coepit itaque isdem Hermenigeldus rex iuvenis, terrenum regnum dispiciens et forti desiderio caeleste quaerens, in cyliciis iacere vinculatus, omnipotenti Deo ad confortandum se preces effundere, tantoque sublimius gloriam transeuntis mundi dispicere, quanto et religatus agnoverat, nihil fuisse quod potuit auferri. Superveniente autem paschalis festivitatis die, intempestae noctis silentio ad eum perfidus pater Arrianum episcopum misit, ut ex eius manu sacrilegae conredire mereretur. Sed vir Deo deditus Arriano episcopo venienti exprobravit ut debuit eiusque a se perfidiam dignis increpationibus reppulit, quia, etsi exterius iacebat ligatus, apud se tamen in magno mentis culmine stabat securus. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
es filui resuscntaret: Quc̃ mox dĩ ftimuł inqͥsiaut dicens: Ubiest
E u ille respondit: E cce corpꝰ eius: ad ianuã monasterii iaeet Ubi
dũ ur di cũfribus ꝑuenisset: flexit genu. ⁊ suꝑ eorpusculũ in fantis
incubrut. seseque erigens ad celũ palmas tetendit: dicens: Dñe nonas¬
picias pecata mea. sed fide hiuiꝰ hominis qͥrogat resusrtare filiũ suũ. de¬
pleuerit : argndiente anima corpusculũ pueri om̃e contremu at subau¬
bs oinniũ qaderant a pͥparuit coneussione mirifica trem̃ do palpitasse
Cuiꝰ max manũ tenuit: cet cũ patri uuentẽ atq in colt̃men dedit: Liqut
petr : gͥa hoc miraculũ in potestate non habuit. qͦd ꝓstratꝰ pecut ut exibere
potiusset:  E ⁊ ꝰ Sic cunctt esse ut adseris constat patent̃ da uerlit
qucpoo sueras. rebus ꝓbas S ed que sotẽ indices si sc̃i iuri omnia qͥ uoliunit

Expanded text:
ejus filium resuscitaret. Quem mox Dei famulus inquisivit, dicens: Ubi est? ejus filium resuscitaret. Quem mox Dei famulus inquisivit, dicens: Ubi est? Cui ille respondit: Ecce corpus ejus ad januam monasterii jacet. Ubi cum vir Dei cum fratribus pervenisset, flexit genua, et super corpusculum infantis incubuit, seseque erigens, ad coelum palmas tetendit dicens: Domine, non aspicias peccata mea, sed fidem hujus hominis, qui resuscitari filium suum pleverat, et regrediente anima ita corpusculum pueri omne contremuit, ut sub oculis omnium qui aderant, apparuerit concussione mirifica tremendo palpitasse. Cujus mox manum tenuit, et eum patri viventem atque incolumem dedit. Liquet, Petre, quia hoc miraculum in potestate non habuit, quod prostratus petiit, ut exhibere potuisset. Petr. Sic cuncta esse, ut asseris, constat patenter: quia verba quae proposueras, rebus probas. Sed quaeso te, ut indices si sancti viri omnia quae volunt