comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mors tua o mors: eromors tuus o
inferne. Q sic̃ ionas in uentre piscis
non ꝑmansit. s eiectꝰ est in aridam: ita
saluatoris nr̃i anima non relict̾a est in
inferno:neq caro eiꝰ uidit corruptionẽ.
s resurrexit in gła. Item de leuiathan
dñs ad iobait. Cor eiꝰ indurabit᷑ quasi
lapis: & stringet᷑ quasi maileatoris incꝰ.
Cor enim antiquihostis ut lapis indo¬
rabitur: quia nulla unquam conũsio¬
nis pemitentia moiliet᷑. Qͥn solis ictib
malleatoris incus stringit᷑: qͥa inferni
uincłis coartabit᷑: ut ȩt̾ni supplicii cõ¬
tinua ꝑcussione tundat᷑. Precordia fẽ¬
loca cordi uicina: quib sensus ꝑcipi¬
tur. & dicta p̾cordia: eo quod ibi sit
pͥncipium cordis &e cogitationis. In p̃¬
cordiorum nomine. rationabiles trac-¬
tatus animȩ possunt accipi:ut ẽ illud
ysaiȩ qͦd ad dñm ait. Amma mea de¬
siderauit te innoete: s & sp̃s meusin
p̾cordiis meis. Pulsꝰ uocatus quod pal-¬

Expanded text:
mors tua, o mors: ero morsus tuus, o mors tua, o mors: ero morsus tuus, o inferne . Et sicut Jonas in ventre piscis non permansit, sed ejectus est in aridam: ita et Salvatoris nostri anima non relicta est in inferno, neque caro ejus vidit corruptionem: sed resurrexit in gloria. Item de Leviathan Dominus ad Job ait: Cor ejus indurabitur quasi lapis, et stringetur quasi malleatoris incus . Cor enim antiqui hostis, ut lapis, indurabitur: quia nulla unquam conversionis poenitentia mollietur, qui solis ictibus malleatoris incus stringitur, quia inferni vinculis coarctabitur, ut aeterni supplicii continua percussione tundatur. Qui loca cordi vicina, quibus sensus percipitur: et dicta praecordia eo, quod ibi sit principium cordis et cogitationis. In praecordiorum nomine rationabilis tractatus animae possunt accipi, ut est illud Isaiae, quo ad Dominum ait: Anima mea desideravit te in nocte, et spiritu meo in praecordiis meis . Pulsus vocatus, quod pal
Abbreviated transcription (Latin):
erat corunum. & anima una. Sic ce
bilingues dicimꝰ: qui in una sententia
minime ꝑseuerant. Pdiligentia uͦ ce
deuotione: illud est positum. In toto
corde meo: exqͥsiui te. Hoc qͦq munꝰ ẽ
dñi: quod toto corde. hoc est plena de¬
uotione. asserit se dm̃ exquisisse: Non
enim quereret: nisi inquisitꝰ fuisset. In
alt̾am uͦ significationem nuncupatio
cordis ponit᷑: cum mortem uel infer¬
num. uł sepulchrum significat: unde
ẽ illa sententia saluatoris. qͣ ad iudeos¬
ait.Sicut fuit ionas inuentre cȩti tͥb
dieb ⁊ tͥb noctib: sic erit filius hoĩs
in corde terre trib dieb ae tͥb noctibꝰ.
Piscis autem qui ionam deuorauit in
pelago: significat mortem quam xp̃s
ꝑpessus est inmundo. In uentre gͦ cȩti
ionas erat tͥb dieb & tribus noctibus:
& saluator nr in morte &e in sepulchro
fuit trib dieb & tͥb noctib. Tuneq
cõpletum est illud qr legit᷑ ĩ osee. lro

Expanded text:
erat unum et anima una . Sic et erat unum et anima una . Sic et bilingues dicimus, qui in una sententia minime perseverant. Pro diligentia vero et devotione illud est positum: In toto corde meo exquisivi te . Hoc quoque munus est Domini quod toto corde, hoc est, plena devotione asserit se Deum exquisisse. Non enim quaereret, nisi inquisitus fuisset. In alteram vero significationem nuncupatio cordis ponitur, cum mortem vel infernum vel sepulcrum significat. Unde est illa sententia Salvatoris, qceti tribus diebus et tribus noctibus: sic erit Filius hominis in corde terrae tribus noctibus . Piscis autem, qui Jonam devoravit in pelago, significat mortem, quam Christus perpessus est in mundo. In ventre ergo ceti Jonas erat tribus diebus et tribus noctibus. Et Salvatribus diebus et tribus noctibus: tuncque completum est illud, quod legitur in Osee: Ero
Abbreviated transcription (Latin):
occulto: aliqnͣdo ꝓ diligentia. Nam ꝓ
anima corponit᷑: ut est illud salomonis.
Omni custodia serua cor tuum: qͥa ex ip¬
souita ꝓcedit. Item cor ꝓ intelligentia
ponit᷑: ut est illud psalmistȩ. Cor meũ
ce caromea: exultauerunt in dm̃ uiuũ.
Quamuis utraq uideant᷑ ꝑtinere ad
carnem: cor tam̃ ad intelligentiam re-¬
ferri posse ñ dubrum ẽ. Nam cuiꝰ sapi-¬
entiam p̾ferre uolumꝰ: eiꝰ cor sine du¬
bitatione laudam᷑. Consilium uero
cordis nomine expͥmit᷑ quod actꝰ p̾uenit.
testante saluatore in euangłio. Ex corde
exeunt cogitationes malȩ. Adult̾ia. ho¬
micidia. ce cȩt̾a. De quo psalmista ait.
Labia dolosa in corde & corde locuti
sunt mala. Nam quod dicit in corde ⁊
corde. qͦtiens uolumꝰ dolosos expͥmere.
duplicia eoꝵ corda declaramꝰ: sic̃ salo
autem simplices cupimꝰ indicare. unũ
cor in eis ẽẽ testam᷑sic̃ in act̾ib apłoꝵ
legit᷑. Multitudinis autem credentiũ:

Expanded text:
occulto, aliquando pro intelligentia. Nam pro occulto, aliquando pro intelligentia. Nam pro anima cor ponitur, ut est illud Salomonis: Omni custodia serva tuum cor, quia ex ipso vita procedit . Item cor pro intelligentia ponitur, ut est illud Psalmistae: Cor meum et caro mea exultaverunt in Deum vivum . Quamvis utraque videantur pertinere ad carnem, cor tamen ad intelligentiam referri posse non dubium est. Nam cujus sapientiam praeferre volumus, ejus cor sine dubitatione laudamus. Consilium vero in cordis nomine exprimitur, quod actus praevenit, testante Salvatore in Evangelio: Ex corde exeunt cogitationes malae, adulteria, homicidia, et caetera . De quo Psalmista ait: Labia dolosa in corde et corde locuti sunt mala . Nam quod dicit in corde et corde: quoties volumus dolosos exprimere, duplicia eorum corda declaramus, sicut Salautem simplices cupimus indicare, unum cor in eis esse testamur, sicut in Actibus apostolorum legitur: Multitudinis autem credentium cor
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Item uiscera uitalia id ẽ circumfus a
cordis loca qͣsi uiscora: eo qͦd ibi uita id ẽ
anima continet᷑. Item uiscera capita neruo¬
rum: ex sanguine ⁊ neruis copulata.Uis¬
cera mystice significant affectum pietatis
& misediȩ: unde scͥptum est in euangłio
cera significationẽ trahunt: ut est illud
in act̾ib apłoꝵ de iuda. Idiffusa sunt
uiscera eiꝰ. hoc est maliciȩ tractꝰ sunt pate¬
facti. Cor a greca appellatione diriuatur
quod illi cardian dicunt: siue a curã. In
eo enim omnis sollicitudo & scientię cau¬
sa manet. Qd ideo pulmoni uicinũ ẽ:
ut cum ira accendit᷑. pulmonis humore
temperet᷑. Huiꝰ duȩ arteriȩ sunt. e qͥb
sinistra plus sanguinem habet. dextͣ plꝰ
sp̃m: unde ⁊ in dextro brachio pulsum
inspicimꝰ. Cor enim multis specieb sig¬
nificandis conuenient̾ aptat᷑. Nam ali¬
quando panima ponit᷑: aliqͣndo ꝓin
telligentia: aliqͣnͣdo ꝓ consilio &e uerbo

Expanded text:
nem. Item viscera vitalia, id est, circumfusa nem. Item viscera vitalia, id est, circumfusa cordis loca, quasi viscera eo, quod ibi vita, id est, anima continetur. Item viscera capita nervorum ex sanguine et nervis copulata. Viscera mystice significant affectum pietatis et misericordiae. Unde scriptum est in Evangelio: cera significationem trahunt: ut est illud in Actibus apostolorum de Juda: Et diffusa sunt viscera ejus , hoc est malitiae tractatus sunt patefacti. Cor a Graeca appellatione derivatur, quod illi cardian dicunt: sive a cura. In eo enim omnis sollicitudo et scientiae causa manet. Quod ideo pulmoni vicinum est: ut cum ira accenditur, pulmonis humore temperetur. Hujus duae arteriae sunt, e quibus sinistra plus sanguinem habet, dextera plus spiritum. Unde et in dextro brachio pulsum inspicimus. Cor enim multis speciebus significandis convenienter aptatur. Nam aliquando pro anima ponitur, aliquando pro intelligentia, aliquando pro consilio et verbo
Abbreviated transcription (Latin):
ex toto. omnipotentem de oĩpotente. lum̃
de lumine. summum ex summo: qͦd nul¬
la inuestigatio. nuuꝰ sensus possit atting̾e.
Nam quemadmodum ualet comphen¬
di. de qͣ scͥptum est. Generationem autem¬
eiꝰ qͥs enarrabit: Mira breuitas ⁊ sufficieis
ꝓ nr̃a infirmitate mensura: quia nec plus
possumꝰ eaꝑe. & hoc abunde sufficit utiq
credidisse. Rursum in iob scͥptum ẽ de
cuiꝰ ut̾o eg̾ssa est glaties. Quid est gͦ qͦd
dñs priꝰ qͥdem patrem se pluuiȩ insinuat:
postmodum uͦ de suo egredi ut̃o glaciem
narrat. seq gelu gignere de cȩloꝓnunci¬
at: nͥ qͦd miro mͦ nr̃i pectoris t̾ram ad sus-¬
cipienda ubi semina. pꝰ ꝑ occultȩ gratiȩ
pluuiam infundit. & postmodum ne in
conceptis uirtutib immoderatiꝰ ꝓfluat. dis¬
ciplina intimȩ dispensationis p̃mit uisce¬
ra non tantum intestina dicimꝰ. s quicqͥd
in corio est: a uisco. qͦd est int̾ cutem &e ear¬

Expanded text:
ex toto, omnipotentem de omnipotente, lumen ex toto, omnipotentem de omnipotente, lumen ex lumine, summum ex summo, quod nulla investigatio, nullus sensus possit attingere. Nam quemadmodum valeat comprehendi, de qua scejus quis enarrabit? . Mira brevitas, et sufficiens pro nostra infirmitate mensura: quia nec plus possumus capere, et hoc abunde sufficit utique credidisse. Rursum in Job scriptum est: De cujus utero egressa est glacies . Quid est ergo, quod Dominus prius quidem patrem se pluviae insinuat: postmodum vero de suo egredi utero glaciem narrat, seque gelu gignere de coelo pronuntiat? nisi quod miro modo nostri pectoris terram ad suscipienda verbi semina prius per occultae gratiae pluviam infundit: et postmodum ne in conceptis virtutibus immoderatius profluat, disciplina intima dispensationis premit. Viscera non tantum intestina dicimus: sed quicquid sub corio est a visco, quod est inter cutem et car
Abbreviated transcription (Latin):
turbatꝰ est intra me. Iiheremias Uentrem
meum doleo: & sensꝰ cordis mei turbatꝰ ẽ.
Rursum psalmista ait. Conturbatꝰ ẽ in
ira ocłs m̃s: anima mea ce uent̾ m̃s. Iram
siquidem posuit. inimicorum indignatio¬
nem. Ocl̃s autem intellectum significat:
q̃ semꝑ conturbamꝰ. atq confundimus.
qnͣdo imminentia ꝑicła formidamꝰ. Uen¬
ter uͦ nr̃ aluus est: in qͦ edulia deglutita rẽ¬
condimꝰ: qͥ apte memoriȩ comparat᷑. qͥa
sic̃ ille tnsmissas escas recipit: sic ⁊ memo¬
riȩ sinꝰ noticias rerum competent̾ assumit.
Conturbatum gͦ dic̃ uentrem. id ẽ memo¬
riam suã. ubi habebat reposita. que illi do¬
minus de sua clarificatione. ꝓmiserat. S
cum uidet earo imminere sibi ꝑĩcła: con¬
sequens fuit eam trepidatione turbari.
Uterꝰ autem aliqñdo significat archanũ
naturȩ. aliqͣndo secretum consilii: unde
luciferum genui te: id ẽ ex archano sub¬
stantie meȩ. ex ipsa scilicet ditate totum

Expanded text:
turbatus est in me . Et Jeremias: Ventrem meum doleo, et sensus cordis mei turbatus est . Rursum Psalmista ait: Conturbatus est in ira oculus meus, anima mea et venter meus . Littera siquidem posuit inimicorum indignationem: oculus autem intellectum significat, quem semper conturbamus atque confundimus, quando imminentia pericula formidamus. Venter vero noster alvus est, in quo edulia deglutita recondimus. Qui aperte memoriae comparatur: quia sicut ille transmissas escas recipit, sic memoriae sinus notitias rerum competenter assumit. Conturbatum ergo dicit ventrem, id est, memoriam suam, ubi habebat reposita quae illi Dominus de sua clarificatione promiserat; sed cum videret caro imminere sibi pericula, consequens fuit eam trepidatione turbari. Uterus autem aliquando significat arcanum naturae, aliquando secretum consilii. Unde ero genui te, id est ex arcano substantiae meae, ex ipsa scilicet deitate, totum
Abbreviated transcription (Latin):
mistice canit. Dictum autem canticũ
feratur quȩ in scͥpturis sacͥs habent᷑:
tris u̾sib apud suos composita ꝑhi¬
bentur: ut iosephus. iheronimusq
scribunt. Isaias euangłista potiꝰ qmͣ
ꝓpħa edidit librum suum: cuiꝰ omĩs
textꝰ esoquentiȩ ꝓsa incedit. Canti¬
cum uͦ ex ametro & pentametꝰ uersu
dis currit. Iheremi as similit̾ edidit
librum suum cũ threnis qͦs nos lam̃ta
uocamꝰ. eo qͦd in tͥstioribus reb fune¬
ribusq adhibeant᷑: in quibus qͣdru¬
plex diu̾so metro composuit alfabe¬
tum: quoꝵ duo pͥma quasi saphico
metͦ scͥpta sunt: qͥa tresu̾siculos qui sibi
nexi sunt. & ab una tantum littera inei¬
piunt. heroicum comma concludit.
Quartum alfabetum: simile pͥmo &
scdo habet᷑. Hiezechiel &e daniel a uiriᷤ
qͥbdam sapientib scͥpti ẽẽ ꝑhibentur.
quors hiezechiel pͥncipia & finis. mul¬
tis habent obscuritatib inuoluta. Dani¬
el cla ro sermone regna orb̃ ꝓnunciat:

Expanded text:
mystice canit. Dictum autem Canticum mystice canit. Dictum autem Canticum aeferatur, quae in Scripturis sacris habentur: tris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus et Hieronymus scribunt. Isaias Evangelista potius quam Propheta edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentiae prosa incedit: Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum Threnis, quod nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur: in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima quasi safico metro scripta sunt: qui tres versiculos qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Quartum alphabetum simile primo et secundo habetur. Ezechiel et Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur. Quorum Ezechiel principia et finis multis habentur obscuritatibus involuta. Daniel syro sermone regna orbis pronuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
mi apd hebreos: metrico carmine con¬
stant ẽẽꝰ positi. Nam in morem romani
flacci. & greci pindari. nc̃ iambico eur-¬
runt. nc̃ alcayco ꝑsonant. nc̃ saphyco
tonant. trimetro. uel te trametͦ pede
incedentes. Salomon filiꝰ dauid regis
isrł iuxta numerum uocabuloꝵ suoꝵ
tͥa uolumina edidit: quoꝵ primus est
masloth. quem greci parabolas. latini
ꝓu̾bia nominant: eo qͦd in ipso sub c̃õ¬
paratiua similitudine figuras u̾borum
& imagines u̾itatis ostendit. Ipsam au¬
tem u̾itatem: ad intelligendum legen-¬
tibus reseruauit. Scđdm librum cho¬
helet̾ uocauit. qͥ grece ȩccłiasten dr
latine concionator: eoqͦd contiones
ñ specialit̾ ad unum sic̃ in ꝓuerbiis.
s aduniu̾sos generalit̾ dirigat. doceis
omnia quȩ in mundo cernimꝰ uana
ẽẽ ce breuia: & ob hoc minime appeten
da. Tercium librum syrasirim ỹnota¬
uit. qui in latinam linguam uertit᷑
canticum canticoꝵ: ubi ꝑ epithalami¬

Expanded text:
mi apud Hebraeos metrico carmine conmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse conpositi. Nam in more Romani Flacci et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant, nunc Sapphico nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes. Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit. Ipsam autem veritatem ad intellegendum legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Contionator, eo quod sermo eius non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omniesse et brevia, et ob hoc minime appetenda. 20. Tertium librum Sir hassirim praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum; ubi per epithalami
Abbreviated transcription (Latin):
alii unum ex ꝓpħis: ñ nulli uͦ eundem
iob. pꝰ plagam suȩ passionis. scͥptorem
eiꝰ fuisse existimant: arbitͣntes. ut qͥ certa¬
mina sp̃italis pugnȩ sustinuit: ipse nar¬
raret qͣs uictorias expediuit. Principia
autem & finis libͥ iobapud hebreos ꝓsa
oratione texta st̃. media autem ipsius
ab eoloco qͦ ait. ꝑeat dies in qͣ natus sũ.
usq ad eum locum uͥ dic̃. iccireo ipse
me rep̃hendo. & ago pęnitentiam: oĩa
heroico metro dis currunt. Es almor
lib: grece psalterrum. hebraice nabla.
latine organum dr. Uocat᷑ autem psal¬
morum lib̃: qͦd uno ꝓpħa canente ad
psaltium. chorꝰ concinendo respondet.
Titulus autem in psalmis hebraicis ita
est sephartallim. quod intpytatur
uolumen hymnoꝵ. Nuctores autem
psalmoꝵ qͥ ponunt᷑ in titulis: moyseᷤᷤ
scilicet. & dauid. & salomon. asaph.
ethan. & ydithun. & filii chore. eman
erraelites. & reliqͥ quos esdras unouo¬
lumine comp̃hendit. Om̃s autem psal¬

Expanded text:
alii unum ex Prophetis, nonnulli vero eumdem alii unum ex Prophetis, nonnulli vero eumdem Job post plagam suae passionis scriptorem ejus fuisse existimant, arbitrantes ut qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret, quas victorias expetivit. Principia autem et finis libri Job apud Hebraeos prosa oratione texta sunt: media autem ipsius ab eo loco, quo ait: Pereat dies, in qua natus sum ; usque ad eum locum 42, 6: 'idcirco ego me reprehendo et ago poenitentiam,' omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber Graece psalterium, Hebraice nabla, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber quod, uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis Hebraicus ita est, Sepher Thehilim, quod interpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan et Idithun et filii Core, Eman, Ezraithae et reliquorum, quos Esdras uno volumine conprehendit. Omnes autem psal
Abbreviated transcription (Latin):
antequam saul ce dauid & cȩti reges
existerent hc librum edidisse credit᷑¬
samuel. Liber samuel. eiꝰdem samueł
natiuitatem. & sac̾dotͥum. & gesta descͥ¬
bit: iccirco & ab eonomen accepit. &
quamuis hic lib̃ saul ce dd hystoriam
contineat: tam̃ ad samuel refert᷑. qͥa¬
ipse unxit saul in regnum: ipse dauidin
regem futurum: cuiꝰ libͥ pͥmam partem
conscͥpsit idem samuel: sequentia uͦ erus
usq ad calcem scͥpsit dauid. Malachim
lib ꝓinde appellat᷑: eo qͦd reges iudȩ ⁊ isrħ¬
ticȩ gentis. gestaq eorum ꝑ ordinem di¬
gerat tempor. Malach enim hebraice:
latine regum int̾ptatur. Hunc librum
iheremias pͥmꝰ in unum uolum̃ coegit:
nam antea sparsꝰ erat ꝑsingłoꝵ regum
hystorias. Paralipomenon grece dr. qͦd
nos p̃t̾missoꝵ uł reliquoꝵ dicere possu¬
uł omissa. uł ñ plene relata sunt. in isto
summatim ac breuit̾ explicant᷑. Librũ
iob qͥdam moysen scͥpsisse arbitrantur.

Expanded text:
antequam David et caeteri reges antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditSamuel. Liber Samuel ejusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit: idcirco et ab eo nomen accepit. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat: tamipse unxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit ipse Samuel; sequentia vero eius usque ad calcem, scripsit ipse David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod reges Iude et israelitice gentis, gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Malachim enim hebraice, latine regum interpretatur. Hunc librum Hieremias primus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possuis omissasummatim ac breviter explicantur. Librum Job quidam Moysen scripsisse arbitrantur,
Abbreviated transcription (Latin):
pentaticum nominat᷑. Pentaticꝰ autem
ratio scł̃i in eo contineat᷑. Exodus uͭ ex¬
itum ab egypto egressum popłi is rael
degerit: &e ex causa nom̃ accepit. Leui¬
ticus appellat᷑. eo qͦd leuitarum mini¬
steria. & diu̾sitatem uictimarum exe¬
quit᷑: totꝰq in eo ordo leuitic̃ annota¬
tur. Numerꝰ liber uocat᷑. eo qͦd in eo
descͥptio continet᷑. Deut̾onomium g̾co
sermone appellat᷑. quod latine int̾p̾tat᷑
scda lex. id ẽ repeticio. & euangłicȩ le¬
gis p̾figuratio: qͥ ea sic habet que pͥora
sunt. ut tam̃ noua sint omnia quȩ in
eo reꝑiunt᷑. Iosue li nom̃ accepit a ihu
filio naue:cuiꝰ hystoriam continet. scͥp¬
torem uͦ eiꝰdem iosue ẽẽ hebrei asseruñ:
in cuiꝰ textu post iordanis transitum.
regna hostium subũtunt᷑: t̾ra populo
diuidit̾: & ꝑ singlã urbes. uiculos. mon¬
tes. atq confinia. & eccłiȩ cȩlestisq ie¬
rusalem sp̃italia regna p̾figurantur.
qͥ p̃fuerunt in isrł pꝰ moysen. & ios ue:

Expanded text:
Pentateucon cognominatur. Pentateuchus autem ratio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum de Aegypto vel egressum populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatur, eo quod levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur, eo quod in eo descriptio continetur. Deuteronomium Graeco sermone quod Latine interpretatur secunda lex, id est repetitio evangelicae legis, praefiguratio est quae sic ea habet quae priora sun. Josue liber nomen accepit ab Jesu, filio Nave, cujus historiam continet: scriptorem vero ejus eumdem Josue Hebrei asserunt, in cujus textu post Jordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur, et per singulas urbes, vicos, montes, atque confinia Ecclesiae, coelestisque Hierusalem spiritalia regna praefiguranturqui praefuerunt in Israhel post Moysen et Josue,
Abbreviated transcription (Latin):
ultis etiam modis xp̃s in scͥpturis
inuenit᷑ diuinis. Nam ipse dei
patris unigenitꝰ est filius: qui dum ẽẽt
equalis patͥ. pꝑt̾ salutem nr̃am formam
serui accepit. Tinde quedam nomina in
illo ex diuinitatis substantia: quedam ex
dispensatione susceptȩ humanitatis as¬
te est appellatus: hoc est unc̃tus. Dacer
dotes .n. & reges apud iudeos saera unctio¬
ne in uetert testamento ungebant᷑: Et
est sp̾u sc̃o unctꝰ est p̃ omnib participibꝰ
suis. Ap̃s uͦ. hebraice messyas dr. Ihesus
hebreum. grece sother. latine salutaris
uel saluator interp̾tat᷑: ꝓ eo qͦd eunctis
gentib salutifer uenit. Emmanuel ex
hebreo in latinum significat nob̾cum d̃s:
scilicet ꝑͣ uirginem natꝰ d̾s. hominib in

Expanded text:
ultis etiam modis Christus in Scripturis invenitur divinis. Nam ipse Dei Patris unigenitus est Filius, qui dum esset aequalis Patri, propter salutem nostram formam servi accepit. Proinde quaedam nomina in illo ex divinitatis substantia, qudispensatione susceptae humanitatis aste est apdotes ergo et reges apud Judaeos sacra unctione in Veteri Testamento ungebantur, et sancto unctus est prae omnibus participibus suis. Christus vero Hebraice Messias dicitur. Hiesus Hebraeum, Graece sother, Latine salutaris vel salvator interpretatur, pro eo quod cunctis gentibus salutifer venit. Emmanuel ex Hebraeo in Latinum, significat, nobiscum Deus, scilicet quod per virginem natus Deus hominibus in
Abbreviated transcription (Latin):
ambulabit intenebris. sed habebit lumen
uite: hic uurta ego pauli sententiam salua¬
tor est & omnium hominum. maxime fideli¬
unidequo & petrus ait: non est enim aliud
nomen datum hominib super terram. in
quo oporteat homines saluos fieri. Inquo
etiam nomine cotidie signa magna & sa¬
nitates meccłia per orationes fidelium
fiunt: qm̃ ipse discipulis suis ineuange¬
lio ait. ego do uobis potestatem calcandi
super serpentes & scorpiones: & supra om
nem uirtutem inimici. Euntes predicate¬
in euangelium: infirmos curate: mortuoᷤ
suscitatẽ. leprosos mundate: demones eici¬
te. Quid ergo necesse est salutem ab alio quẽ.
e & scientie fonte. Dequo scriptum est. om¬
ni sapientia adomino deo est. & aput illũ
fuit semper & est ante euum: harenam
maris. & pluuie guitas & dies seculi

Expanded text:
lat in tenebris, sed habebit lumen vitae . » Hic ergo juxta Pauli sententiam, salvator est omnium hominum maxime fidelium. De quo et Petrus ait: « Non est enim aliud nomen datum hominibus super terram, in quo oporteat homines salvos fieri . » In quo etiam nomine, quotidie signa magna et sanitates in Ecclesia per orationes fidelium fiunt: quoniam ipse discipulis suis in Evangelio ait: « Ecce ego do vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et supnem virtutem inimici. Euntes praedicate Evangelium . Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, daemones ejicite. Quid ergo necesse est salutem ab alio quam aae et scientiae fronte? De quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est, et apud illum fuit semper, et est ante eum. Arenam m
Abbreviated transcription (Latin):
De magicis autem artib atq incantationi¬
b & de superstitionib diuersis quas gen¬
tiles & falsi xpͣiani indiuinationib suis &
obseruationib peruersis sequi uidentur.
quid lex diuna sanctiãs in auctoritate uete¬
ris testamenti ac noui facile est inuenire:
Detestatur enim eos lex diuma: que in libro
exodi ita dic̃. Maleficos interra tua nonpa¬
tieris uiuere. Et item. qui immolat ait diis.
occidetur. preter domino soli: & inleuitico.
guras aliquas & stiͦmata facietis uobis. ego
dñs: & item. non declinetis ait admagos. nec
abariolis aliquid sciscitemini: ut pollua¬
mini per eos & iterum uir inquit sine mu¬
lier in quo phithonicus uł diuinationis
fuerit sp̃s. morte moriatur. lapidib obru

Expanded text:
De magicis autem artibus atque incantationiDe magicis autem artibus atque incantationibus et superstitionibus diversis, quas gentiles et falsi christiani in divinationibus suis et observationibus perversis sequi videntur, quid lex divina sanciat: in auctoritatibus veteris Testamenti ac novi facile est invenire. Detestatur enim eos lex divina, quExodi ita dicit: « Maleficos in terra tua non patieris vivere ; » et item: « Qui immolat, ait, diis, occidetur, praeter Domino soli . » Et in Levitico: guras aliquas et stigmata facietis vobis. Ego Dominus . » Et item: « Non declinabitis, ait, ad magos, nec ab hariolis aliquid sciscitemini, ut polluamini per eos ; » et item: « Vir, inquit, sive mulier, in quibus pythonicus vel divinationis fuerit spiritus, morte mori
Abbreviated transcription (Latin):
dissimili & diueroso fatu. Sorti logi sũt.
qui nomine: sub ficte religionis per quaᷤᷤ¬
dam quas scõrum sortes uocant. diuina¬
tionis scientiam profitentur. aut quarũ¬
q scripurarum inspectione futura ꝓer¬
mittunt. Sali satores uocati sunt: quia
dum eis menbrorum quecumq partes sa¬
lieri nt aliquid sibi ex inde prosperum se¬
u triste significare predicunt. Ad hec om¬
nia pertinent & ligatrire execrabilium re¬
mediorum contempnende: siue inprecanta¬
btionib siue incaracterib uł inquibcũ¬
q reb suspendendis atq ligandis inquib
omnib ars demonum est exquadam pestife¬
ra societate hominum & angłorum malorũ
erorta. unde cuncta uitanda sunt. xp̃iano: &
omni penitus execratione repudianda atq
dampnanda. auguria auium friges primi
inuenerunt: prestigium uero mercurius
primus dicitur inuenisse: Dictum autem
prestigium. quod prestingat aciem ocłorũ

Expanded text:
dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt, dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt, qui sub nomine fictae religionis per quasdam, quas sortes sanctorum vocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcunque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecunque partes salierint, aliquid sibi exinde prosperum seu triste significare praedicunt. Ad haec omnia pertinent et ligaturae exsecrabilium remediorum contemnendae, sive in praecantationibus, sive in characteribus, vel in quibusque rebus suspendendis atque ligandis: in quibus omnibus ars daemonum est ex quadam pestifera societate hominum et angelorum malorum exorta. Unde cuncta vitanda sunt a Christiano et omnino penitus exsecratione repudianda atque damnanda. Auguria avium Phryges primi invenerunt: praestigium vero Mercurius primus dicitur invenisse. Dictum est autem praestigium, quod praestringit aciem oculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
oculos alterum ad aures pertinens ad oculos
scilicet uolatus: ad aures uox auium: phi¬
thonisse aphitio apolline dicte. qd̃ is aue¬
tor fuerit diuinandi. Astrologi dictreo qđ
inastris anguriantur. qen& liatici appella-¬
ti propter natalium considerationem die¬
rum: geneses enim hominum perduod ecĩ
celi signa describunt: siderumq cursu nas¬
centium mores. accus. euentuᷤ predice re
conantur: id est quis qualisigno fuerit natꝰ.
aut quem esfectum habeat uite qui nasci¬
tur: hu sunt qui uulgo mathematici uo¬
tiones latini uocant. Id est notationes si¬
derum: quomͦ se habeat cum quisq nasci¬
tur. Primum autem ide stellarum inter¬
pretes magi nuncupantur. sicut de his le¬
tiauerunt.: post ea hoc nomine soli mathe¬
matici: cuius artis scientia usq ad euan¬
gelium fuit concessa: ut xp̃o edicto nemo
ex inde natiuitatem alicuuis decelo int̾¬
pretaretur: Oroascopi dicti. quod perho¬
ras natiuitates hominum speculantur.

Expanded text:
oculos, alterum ad aures pertinens. Ad oculos oculos, alterum ad aures pertinens. Ad oculos scilicet volatus; ad aures vox avium. Pythonissae a Pythio Apolline dictae, quod is auctor fuerit divinandi. Astin astris augurantur. Genethliaci sunt appellati, propter natalitiorum considerationes dierum. Geneses enceli signa describunt, siderumque cursu nascentium mores et actus et eventus predicare conantur, idest quis quali signo fuerit natus, aut quem effectum habeat vite qui nascitur: hii sunt qui vulgo mathemathici votiones latini vocant, id est, notationes siderum, quomodo se habeant, cum quisque nascitur. Primum autem iidem stellarum interpretes magi nuncupabantur: sicut de his letiaverunt: postea hoc nomine soli Mathematici: cujus artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa: ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicujus de caetero interpretaretur. Horoscopi, quod per horas nativitates hominum speculantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tia omnib futura coniectant. Duo sunt
autem genera diuinationis: ars & furor. In¬
cantatores uocati sunt: qui artem uerbis
peragunt. drxioli uocati. propter quod cir¬
ca aras idolorum nefarias preces emittir̃
& funesta sacrificia offerunt:. hisq celebri¬
tatib demonum responsa accipiunt. Aruᷤ¬
pices ñcupati: quasi horarum inspec to¬
res. Uies enim & horas inagendis negotiis
operib s custodunt: & quid persĩgula tem¬
pora obseruari debeat intendunt. hi eti¬
am exta peciroum inspiciunt: & eis futura
predicont. dugures sunt. qui uolatus aui¬
um & uoces intendunt. aliaq signa rerũ
uł obseruationes inprouisas hominibꝰ oc¬
currentes: idẽ. & aupices: nam auspicia
sunt. que iter fãcientes obseruant. Dicta au¬
tem sunt auspicia qua si auium aspitia. &
auguria quasi auium garriã hoc est aui-¬
um uoces ⁊ linguȩ. Item augurium quasi
aui gerum: quod aues gerunt. Duo sunt¬
sunt autem genera auspiciorum: unum ad

Expanded text:
ta hominibus futura coniectant. Duo sunt ta hominibus futura coniectant. Duo sunt autem genera divinationis: ars et furor. Incantatores dicti sunt, qui artem verbis peragunt. Arioli vocati, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, iisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Haruspices nuncupati, quasi horarum inspectores: dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt, et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt. Hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedicunt. Augures sunt, qui volatus avium et voces intendunt, aliaque signa rerum vel observationes inprovisas hominibus occurrentes. Idem et auspices. Nam auspicia sunt quae iter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium aspicia, et auguria, quasi avium garria, hoc est avium voces et linguae. Item augurium, quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo sunt autem genera auspiciorum: unum ad
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sanguine utuntur & uictimis: & se¬
pe contingunt corpora mortuorum. Hichro
mantũ sunt. quorum precantationib ui-¬
dentur suscitati mortui diumare: & ad inter¬
rogata respondere. Nichro enim grece. mor¬
tuus. mants diuinatio nuncupantur. ad quõ
suscitandos cadaueriᷤᷤ sangius adicitur. Nam
amdre demones sanguinem dicunt: id eoq
quotiens nichromantia fit. cruor aquȩ mis¬
cet᷑ ut colore sanguinis facilius prouocẽ¬
tur. Ioromantii ab aqua dicti. Est enim
demonum euocare: & imagine uł ludifi¬
cationes eorum uidere ibiq eis aliqua au¬
dire: ubi adhibito sanguine ꝙiam inferos
perhibent᷑ sciscitari. quod genus diuina¬
tionis a ꝑsis fertur allatirm. uarro diui
nationis dicit quatuor eẽ gn̾a terram. aꝙͣ.
aerem & ignem: hinc geomantiam. io romã¬
tiam. eromantiam. piromantiam dictam.
Diuim dicti: quasi deo plem. diuinitate enim
se plenos assimulant & astuta fraudulen¬

Expanded text:
etiam sanguine utuntur et uictimis, et saeetiam sanguine utuntur et uictimis, et saepe contingunt corpora mortuorum. Quom praecationibus videntur resuscitati mortui divinare et ad interrogata respondere. Necros enim, Graece mortuus, mantia divinatio nuncupatur. Ad quos suscitandos cadaveri sanguis adjicitur. Nam amare daemones sanguinem dicuntur: ideoque quoties Necromantia fit, cruor aquae miscetur, et colore sanguinis facilius provocantur. Hydromantii ab aqua dicti: est enim daemonum evocare, et imagines vel ludificationes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire, ubi adhibito sanguine etiam inferos perhibentur sciscitari. Quod genus divinationis a Persis fertur adlatum. Varro dicit divinationis quattuor esse genera, terram, aquam, aerem et ignem. Hinc geomantiam, hydromantiam, aeromantiam, pyromantiam dictam. Divini dicti, quasi deo pleni: divinitate enim se plenos adsimulant et astutia quadam fraudulen
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Quid plura: si credere fas est de phito
nissa ut propħe samuelis animam de in¬
ferni abditis euocaret & uiuorum presen¬
taret conspectib. Si tamen animam ꝓpħe
fuisse credimus. d ñ aliquam phantasma-¬
ticam illussionem. sathane fallatia factam:
Prudentius quoq de mercurio sic ait tra-¬
ditur hic extincta sumpto moderamine
uirge inlucem reuocasse animas.:⁊ast alias
dãpnasse. neci & post paululum adiecit mͣ¬
mure nam magico tenues ex scire figuras
atq sepulchrales sciat incantare fauil¬
las uita itidem spoliare alios ars noxia no¬
uit. Magi st̾ qui uulgo malefici ob faci¬
norum magnitudine̾ nuncupantur: hi
& elementa concutiunt: turbant mentes
hominum: ac sine ullo ueneni haustiz uio¬
lentia tantum carminis interimunt. Unde
& lucanus mens hausti nulla sanie polluta
ueneni incantata ꝑit. Demonib enĩ acci¬
tis. audent uentilare ut quisq
suos perimat malis artib inimicos: hi

Expanded text:
nem. Qunem. Qunissa, ut prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus, si tamen animam prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam illusionem Satanae fallacia factam? 8. Prudentius quoque de Mercurio sic ait: Traditur exstinctas, sumptae moderamine virgae, In lucem revocasse animas . . . . Ast alias damnasse neci . . . . Et post paululum adjecit: Murmure nam magico tenues excire figuras, Atque sepulc ales scite incantare favillas. Vita itidem spoliare alios ars noxia novit. 9. Magi sunt qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi et elementa concutiunt, turbant mentes hominum, ac sine ullo ueneni haustu uiolentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta ueneni Incantata perit. Daemonibus enim accitis audent uentilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
aboꝵ pmꝰ extitit ⁊aroastres rex bac¬
trianorum: quem ninus rex assirioꝵ
prelio interfecit. Dequo aristotelis scribit.
quod uities centum milia uersuum ab ip¬
so condita indiciis uoluminum ei decla-¬
rentur: hanc artem post multa secula de¬
moctituꝰ ampliauit. quando & yppocra¬
tes medicine disciplina esfloruit. apilassi-¬
rios autem magi ce artes copiose sunt. testã¬
te lucano quis nosere fibra facta queat. qͥs
ꝓdat auesqͥs fulgͣa celi seruet. & assiria scru¬
tetur sidera cura: Itaq hec uanitas magi¬
carum artium extraditione angelorum ma¬
lorum in toto terrarum orbe plurimis scłi
ualuit. ꝑ quam scientra futurorum. &. in¬
fernorum & euocationes: eorum inuen-¬
ta sunt: auruspitia augurationes. & ip̃a
que dicuntur oracula & nic romantia. Nec
mirum de magorum p̾stigiis: qͦꝵ in
intantũ prodiere maleficiorum artes: ut
etiam moisi simillunis signis resisterent. uer¬
tentes uͥ gas indracones: aquas insangui¬

Expanded text:
agorum primus Zoroastres rex Bactrianorum, quem Ninus rex Assyriorum proelio interfecit: de quo Aristoteles scribit quod vicies centum milia versuum ab ipso condita indiciis voluminum eius declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano6, 427: Quis noscere fibra facta queat, quis prodat aves, quis fulgura caeli servet, et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quamdam scientiam futurorum et infernorum evocationes. Eorum inventa sunt aruspicia, augurationes et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum intantum prodiere malefactorum vel maleficorum artes, ut etiam Moysi simillimis signis resisterent, vertentes virgas in dracones, aquas in sangui
Abbreviated transcription (Latin):
omnium creata est sapientia: & intel¬
lectus prudentie ab euo fõns sapientie
uerbum dei inexcelsis. & ingressus illius.
mandata eterna. Qui enim sine saluatore
salutem uult habere: & sine uera sapien¬
tia estimat se prudentem fieri ẽẽ. posse: ñ
saluus sed eger. non prudens sed stultus.
inegritudine assidua laborabit. & ince¬
citate noxia stultus. & demens permane¬
bit. Ac proinde omnis inquisitio. & omnis
curatio que adiuinis & magis uł abipsis
demoniis inidolorum cultura expetitur.
mors potius dicenda est quam uita: & qͥ
ea sectantur. si se ñ correxerint ad eternam
perditionem tendunt: quoniam dicente
qui per deceptos homines alios decipere.
condie gestunt. ut perditionis sue faciant
eos eẽ. participes:¬

Expanded text:
intellectus prudentiae ab aevo. Fons sapientiae verbum Dei in excelsis: et ingressus illius mandata aeterna. » Qui enim sine Salvatore salutem vult habere, et sine vera sapientia aestimat se prudentem fieri posse, non salvus sed aeger, non prudens sed stultus, in aegritudine assidua laborabit: et in caecitate noxia stultus et demens permanebit: ac proinde omnis inquisitio et omnis curatio, quae a divinis et magis, vel ab ipsis daemoniis in idolorum cultura expetitur, mors potius dicenda est, quam vita: et qui ea sectantur, si se non correxerint, ad aeternam perditionem tendunt: quoniam Psalmistqui perceptos homines alios decipere quotidie gestiunt, ut perditionis suae faciant eos esse participes
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ꝓpħa & dominus omĩum ꝓpħarum
quia est uia. ueritas & uita. conditor utrius¬
q testamenti. non solum inueteri. sed etiam
in nouo om̃s errores & diumationes atq ar¬
tes noxias respuit. atq condempnat: nec ab a¬
lio quam a se uult requiri ueritatem aut sani¬
tatemꝰ qui ipse cum patre & sp̃u sco unus ue¬
rus ac omnium est deus. faciens mirabilia
magna solus. Unde meuangłio om̃s ad se in¬
uitat dicens: uenite ad me omnes qui labora¬
tis & onerati estis: & ego reficiam uos tolli

Expanded text:
ergo Propheta et Dominus omnium prophetarum, ergo Propheta et Dominus omnium prophetarum, qui est via, veritas et vita , conditor utriusque testamenti, non solum in Veteri sed etiam in Novo omnes errores et divinationes atque artes noxias respuit atque contemnit: nec ab alio quam a se vult requiri veritatem aut sanitatem, quia ipse cum Patre et Spiritu sancto unus verus atque omnipotens est Deus, faciens mirabilia magna solus. Unde in Evangelio omnes ad se invitat, dicens: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego
Abbreviated transcription (Latin):
tero nomio quoq dicit quando ingressus
fueris terram quam dñs deus tius dabit tͥ:
caue ne imittari uelis ab hominationes illa¬
rum gentium᷑ nec inueniatur inte qui lus¬
tret filium suum aut filiam ducens per ig¬
nem: aut qui ariolos sciscitetur & obseruet
sompnia atq auguria: nesit maleficus neq
incantor: nec phitones consulat neq diui
enim hec ab hominabitur dominus c̃e ꝓpt̾
istuis modi scelera. delebit eos in introitu trio.
res & diumos aucdiunt. Tuautem a d ño deo¬
tuo aliter institutꝰ es. L qͥd sequendum sit
ut petisti a domino deo tuo inoreb quando con¬
tione congregatus es atq dixisti ultra non au¬
diam uocem dñi dei mei: & ignem hunc maxi¬
mum amplus non uidebo nemoriar: & ait
michi dominus: bene omĩa sunt locuti: pro
ħam suscitabo eis de medio fratrum suorum
similem tui: & ponam uerba meainore eius:
loquetur ad eos omnia que precepero illi qui
autem uerba ens que loquetur innomine
meo audire noluerit: ego ultor existam: hic

Expanded text:
 Quando ingressus fueris terram quam Dominus Deus tuus dabit tibi, cave ne imitari velis abominationes illarum gentium: nec inveniatur in te qui lustret filium suum, aut filiam suam ducens per ignem, aut qui hariolos sciscitetur, et observet somnia atque auguria. Non sit maleficus neque incantator, nec qui pythones consulat, neque divenim haec abominatur Dominus, et propter istius modi scelera delebit eos in introitu tuo. res et divinos audiunt: tu autem a Dtuo aliter institutus es . » Et quid sequendum sit ut petisti a Domino Deo tuo in Horeb, quando concio congregata est atque dixisti: Ultra non audiam vocem Domini Dei mei; et ignem hunc maximum amplius non videbo, ne moriar, et ait mihi Dominus: Bene omnia sphetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui et ponam verba mea in ore eius loqueturque ad eos omnia quae praecepero illi qui autem verba eius quae loquetur in nomine meo audire noluerit ego ult
Abbreviated transcription (Latin):
postea axp̃o possesse: ut ingenesi. possi-¬
debit semen tuum idest. xp̃c portas ini¬
micorum suorum. Item porta doctores
scĩ intelliguntur: qui nob̃ aperunt do¬
gmatib suis introitum regni celestis.
Econtrario uero porte nomine hȩreti-¬
ci. ee falsi doctores intelliguntur. per
quas ꝑditi ingehennam intrant: de-
quib dñs adpetrum dicit. tues petrꝰ.
& suꝑ hanc petram edificabo ȩccłiam
meamꝰ &e porte inferi non prȩualebunt
aduersus eam: & psalmista. qui exaltas
me deportis mortis: ut a nnunciẽ om̃s
p̃dicationes tuas inportis filiȩ sẏon.
Porta uero mortis est diabolus. uł om̃is
exitium infeliciter introitur. liberatꝰ
ergo exillis portis mortalib mistis por¬
tis eccłiȩ: que beatudinem tribuunt sem¬
piternam. ꝓnunciat᷑um se laudes dñi pol¬
licetur: ꝑquas nomen eius exuium to¬
to orbe cęlebratur.

Expanded text:
postea Christo possessae, ut in Genesi: Possipostea Christo possessae, ut in Genesi: Possidebit semen tuum, id est, Christus, portas inimicorum suorum . Item portae doctores sancti intelliguntur, qui nobis aperiunt dogmatibus suis introitum regni coelestis. E contrario vero portae nomine haeretici et falsi doctores exprimuntur, per quas perditi in Gehennam intrant. De quibus Dominus ad Petrum ait: Tu es Petrus, et super hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam. Et portae inferi nExaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudes tuas in portis filiae Sion . Porta vero mortis est diabolus vel omnis exitium infeliciter introitur. Liberatus ergo ex illis portis mortalibus, in istis portis Ecclesiae, quae beatitudinem tribuunt sempiternam, pronuntiaturum se laudes Domini pollicetur, per quas nomen ejus eximium toto orbe celebratur.
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur qua potest uł importari
uł exportari aliquid ꝓpriȩ autem porta
aut urbis. aut castrorum uocatur: sic̃
suꝑius dictum est. Porta aliquando in
bonam partem accipitur: aliquando
uero in malã. Inbonam ergo partem
accipitur. quando ipsum dñm signifi¬
cat: ꝑquem nobis uitȩ ȩt̃nȩ aditus pa-¬
tet. uͥnde ipse ait: ego sum ostium:
ꝑ me siquis introierit saluabitur: &̃e in¬
gredietur: &r regredietur. & pascua in¬
ueniet. Item porta fidem xp̃i signifi¬
cat: unde scriptum est: ꝑportam ingre¬
diuntur inciuitatem: quia ꝑfidem rectã
introeundum est in eccłam dei. Porta
xp̃c uł fides: ut in psalmo. Ccce por¬
ta dñi: iusti intrabunt ꝑ eam. Porta
uterus uirginis mariȩ. suie canon ue¬
teris testam̃ti: ut in erechiele uidi por-¬
tam indomo dñi clausam. Portȩ scrip-¬
turȩ scẽ apłi. uł oꝑa bona: ut in psalterio.
eleuamini porte eternales: ce introibit
rex głe. Porte corda hominum. siue
aditus mentis adiabolo dudum obsesse.

Expanded text:
dicitur, qua potest vel importari vel exportari aliquid. Proprie autem porta aut urbis aut castrorum vocatur, sicut superius dictum est. Porta aliquando in bonam partem accipitur, aliquando vero in malam. In bonam ergo partem accipitur, quando ipsum Dominum significat, per quem nobis vitae aeternae aditus patet. Unde ipse ait: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur et ingredietur et egredietur et pascua inveniet . Item porta fidem Christi significat. Unde scriptum est: Per portam ingrediuntur in civitatem: quia per fidem rectam introeundum est in Ecclesiam Dei. Porta Christi vel fides ut in Psalmo: Ecce porta Domini: justi intrabunt per eam . Porta uterus virginis Mariae, sive canon Veteris Testamenti, ut in Ezechiele: Vidi portam in domo Domini clausam . Portae, Scripa bona, ut in psalmo: Elevamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae . Portae corda hominum, sive aditus mentis a diabolo dudum obsessae,
Abbreviated transcription (Latin):
rum: quia in ipsis ꝑficiuntur gradus uir¬
tutum: ibiq patet ingressus regni celestis.:
dicente ipso domino. qui se humiliaue¬
rit exaltabitur: & alibi. beati mittes qm
ip̃i possidebunt terram. & psalmista mã¬
sueti inquit possidebunt terram: & delec¬
tabuntur in multitudine pacis:¬

Expanded text:
rum: quia in ipsis perficiuntur gradus virrum: quia in ipsis perficiuntur gradus virtutum, ibique patet ingressus regni coelestis dicente ipso Domino: Qui se humiliaverit, exaltabitur . Et alibi: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram ; et Psalmista: Mansueti, inquit, possidebunt terram, et delectabuntur in multitudine pacis
Abbreviated transcription (Latin):
nullo mͦ patitur dilectionis ordo sepa¬
rari. Item legitur in libro regum: & car¬
dines hostiorum templi ex auro erant.
Si ostia domus interioras sca sc̃orum. ange¬
lica sunt ministeria. que nobis de cor¬
pore egressis introitum uite celestis rese¬
rant: & ostia templi doctores sunt sanc¬
ti ac sacerdotes. qui instruendo. bapti¬
rando dominici corporis ⁊ sanguinis
misteria commnunicando. prima nob
eccł̃e presentis limina pandrint: Quid
cardines ut᷑rumq ostiorum insi sens
⁊ corda sunt eoruidem angłorum. siue ho¬
minum sc̃orum: quib immobiliter com¬
templationi ac dilectioni sui conditoris ad¬
herent. ut ei ministerium diuinitus sibi
delegatum recte comipleant. Item in
malam partem ponitur cardo. ut insalo¬
mone ubi dicit: sicut ostium uertitur
mͦ ad requiescendum redire proponit ta¬
men insiuus iacere pranitatib num quã
desistit. lumna enim ostiorum sublimi¬
tas. & mansuetudines bonorum sunt mo-¬

Expanded text:
nullo modo patitur dilectionis ordo se sepanullo modo patitur dilectionis ordo se separari. Item legitur in libro Regum: Et cardines ostiorum templi ex auro erant . Si ostia domus interioris sancti sanctorum angelica sunt ministeria, quae nobis de corpore egressis introitum vitae coelestis reserant: et ostia templi doctores sunt sancti ac sacerdotes, qui instruendo, baptizando, Dominici corporis et sanguinis mysteria communicando prima nobis Ecclesiae praesentis limina pandunt: quid cardines utrorumque ostiorum, nisi sensus et corda sunt eorumdem angelorum, sive hominum sanctorum, quibus immobiliter contemplationi ac dilectioni sui Conditoris adhaerent, ut eo ministerium divinitus sibi delegatum recte compleant. Item in malam partem ponitur cardo, ut in Salomone, ubi dicit: Sicut ostium vertitur do ad requiescendum redire proponit: tamen in suis jacere pravitatibus nunquam desistit. Limina enim ostiorum, humilitas et mansuetudines bonorum sunt mo
Abbreviated transcription (Latin):
te diligunt. Neq ullus ianuam uite. nͥ
ꝑgeminam hanc dilectionem poterit
intrare: seu quia utriusq popłi fide¬
lib. & uideis scilicet & gentib eadẽ
uite ianua reseratur: p̃ostes habent
angulos quinq: quia non solum ani¬
mas electorum aula celi recipit᷑. s & cor¬
porib immortali gła preditis iniudicio
suas fores aꝑit: Cardo est locus in quo
ostium uertitur. & semꝑ mouet᷑. dictꝰ a¬
potoy cardias. qd̾ quasi cor hominẽ totũ.
ita ille cuneus ianuam regat ac moue¬
at linde & ꝓuerbiale. est: incardine
rem eẽ. Limina ostiorum dicta eo quod
transuersa sint ut limes: & per ea sic̃
in agro aut intro eatur. aut foras ea¬
tur. Postes & antes. qͣsi pꝰ ⁊ ante stantes.
Antes quia ante ianuam stant: uł qͥa
antea ad eas ascẽtlimus. quam domum
ingrediamur. postes eo quod post hosti¬
um stent. Cardo potest significare rec-¬
te fidei firmitatem: inhac enim hostia
uertuntur: quia extra regłam fidei

Expanded text:
iligunt: neque ullus januam vitae, nisi per geminam hanc dilectionem, poterit intrare: seu quia utriusque populi fidelibus, et Judaeis scilicet, et Gentibus, eadem vitae janua reseratur. Postes habent angulos quinque: quia non solum animas electorum aula coeli recipit, sed corporibus immortali gloria praeditis in judicio suas fores aperit. Cardo est locus, in quo ostium vertitur et semper movetur, dictus apo tes cardias, quod, quasi cor hominem totum, ita ille cuneus januam regat ac moveat. Unde proverbiale est, in cardine rem esse. Limina ostiorum dicta eo, quod transversa sunt, ut limes: et per ea, sicut in agro, aut introeatur aut foras eatur. Postes et antes, quasi post et ante. Antes, quia ante januam stant, vel quia antea ad eas accedimus, priusquam ad domum ingrediamur: postes eo, quod post ostium stent. Cardo potest significare rectae fidei firmitatem: in hac enim ostia vertuntur, quia extra regulam fidei