comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex sara se genitoᷤ predicent: uł sicut genti¬
les auint quod exorigine syrorum sint qua¬
si sirigĩne: hi ꝑ amplam habitant solituoi¬
nem. ꝓpsi sunt ꝙ ismahelite ut liber gene¬
scos docet. quod sunt ex ismahele: ipse
cedar a filio ismahelis. ipsi agareni ab agar:
qui ut duimus peruerso nomine sarra¬
ceniuocantur: quia ex sarra se genitos
gloriantur. Isma helite obedientes sibi
interpretantur. idest peccatores aconuẽ
tu eccłie alieni. unde scriptum est inps¬
almo. moab & aggareni gebal. & amon. &¬
amalerh. & alienigene cum habitantib
tirum. Edom. aquo idumea: rubeus siue
sangumeus interpretatur: significat
populum uideorum ob necem xp̃i & ꝓ
scriptum est hec dicit dñs a dedõ: ecce
pauiulum dedite ingentib contempti-¬
bilis tues ualoe. superbia cordis tui ex
pellit te. Idumei sanguinei siue terre¬
ni interpretantur. id est demones siue
peccatores: ut inpsalmo legitur: memo¬
rare dñe filiorum edom. indie hieru¬

Expanded text:
ex Sarra genitos se praedicent, vel sicut gentiles aiunt, quod ex origine Syrorum sint, quasi Syriginae. Hi peramplam habitant solitudinem. Ipsi sunt et Ismaelitae, ut liber Geneseos docet, quod sint ex Ismaele. Ipsi Cedar a filio Ismaelis. Ipsi Agarqui ut diximus perverso nomine Sarraceni vocantur, quia ex Sarra se genitos gloriantur. Ismaelitae, obedientes sibi, interpretantur, id est pectu Ecclesiae alieni. Unde scriptum est in psalmo: Moab et Agareni, Gebal et Ammon, Amalech et alienigenae cum habitantibus Tyrum Edom, a quo Idumaei, rubeus, sive sanguineus interpretatur: significat populum Judaeorum ob necem Christi escriptum est. Hoc dicit Dominus ad Edom: Ecce parvulum dedi te in gentibus, contemptibilis tu es valde: superbilit te . Idumaei, sanguinei sive terra interpretantur, id est daemones sive peccatores, ut in psalmo legitur: Memorare, Domine, filiorum Edom in die Jeru
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s testimonium reddit spui nr̃o: quod
sumus filis dei gi autem filii qe heredes:
heredes quidem dei: coheredes autem xp̃i
Ut ergo promptos nos ad obediendum deo
patri faceret. hac spe erortatur dicens dĩ
nos futuros heredes. coheredes autem xpͣr
ut quib magna pes premii est. tanto magiꝰ
indei reb propensiores eẽnt. pponentescu¬
rã rerum mundanarum. Quid sit autem
coheredem ẽẽ filii derabapło ioħe docem᷑: uͥ¬

Expanded text:
Spiritus testimonium reddet spiritui nostro, quod Spiritus testimonium reddet spiritui nostro, quod sumus filii Dei. Si autem filii, et haeredes: haeredes quiUt ergo promptos nos ad obediendum Deo Patri faceret, hac spe exhortatur dicens Dei nos futuros haeredes, cohaeredes autem Christi; ut quia magna spes praemii est, tanto magis in Dei rebus propensiores essemus, postponentes curam mundanorum. Quid sit autem cohaeredem esse Filii Dei ab apostolo Joanne do
Abbreviated transcription (Latin):
se appellas se. tam̃ multo głosius est. qđ
secum ceteris ficlelib cuiem celestis hieru¬
salem nuncupauit. Unde ad ephesios scͥ¬
kens ait: ergo iam non estis hopites &
aduene: sed estis ciues scõrum & clomes¬
tici dei. super edificati super fundamen¬
tum apostolorum & propħarum. hocẽ.
super nouum & uetus testamentum col¬
locati. Que enim apłi predicauerunt. ꝓ¬
pħe futura dixerunt. hoc est non solũ
nos sed & celestes potestates pariter fie¬
rihabitaculum dei insp̃u scõ: heredis no¬
men imposuit census aeris: soluit enim
tributum aactoris. In hoc enim uocabulo
prima successio est herelitatis & generis:
ut sĩ filii & nepotes. ꝓheres ẽ qͥ loco he¬
reclis fungitur: quasi p ro herede: est enĩ
aut institutus. aut substitutus. heredes
autem mistice sc̃i dei possunt intelligi.
& qui celestis patrie possessores futuri st̾.
unde apłs ad romanos scribens ait ip̃e

Expanded text:
se appellasse. Multo gloriosius est, quod se appellasse. Multo gloriosius est, quod se cum caeteris fidelibus civem coelestis Jerusalem nuncupavit: unde ad Ephesios scribens, ait: Ergo jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei, superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum , hoc est, super novum et vetus testamentum collocati: quae enim apostoli praedicaverunt, prophetae futura dixerunt, hoc est, non solum nos, sed et coelestes potestates pariter fieri habitaculum Dei in Spiritu sancto. Haeredis nomen imposuit census aeris: consolvit enim tributum actoris: in hoc enim vocabulo prima successio est haereditatis et generis, ut sunt filii vel nepotes. Prohaeres qui loco haeredis fungitur, quasi pro haerede. Est enim aut institutus aut substitutus. Haeredes autem mystice sancti Dei possunt intelligi, et qui coelestis patriae possessores futuri sunt. Unde Apostolus ad Roman. scribens ait: Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ber uocatus est. seruus ͤ xp̃i profectus ex
libero seruũ fieri xp̃i. liber enim erat adõ.
quod maximum crimen est: idõ amissa ama-¬
ra & contraria libertate. conditionem sorti¬
tus est que prodesset. sicut dicit dnͣs: tol¬
lite iigum meum suꝑ uos. quia suaue ẽ:
& onus meum leue. Manu missus dicitur.
quasi manu emissus: apud ueteres enĩ
quotiens manum mute bant. alapa per¬
cussos cirtũagebant. ⁊ lib̾os ꝯfirmabant. un
⁊ manumisi dicti. eo qͦd manumitterentur.¬
Ciues romani postea sub consulibus ꝑ
testamenta inurbe romana effectist̾. Di¬
cti autem cuies romani qui testamento
liberi esfecti. numerum romanorum ci-¬
uium rediguntur: his primum ad itus
erat inurbe roma commorari. ceteris au-¬
tem libertis prohibebatur. ne uł inurbe
roma. uł infra septimum ab urbe mili¬
arium commanerent. Licet legamus pau¬
lum apłm necessitate compulsum. prop¬
ter seditionem exortam ciuem romanum

Expanded text:
ber vocatus est, servus est Christi , profectus est ex ber vocatus est, servus est Christi , profectus est ex libero in servum fieri Christi: liber enim a Deo, quod maximum crimen est, ideo amissa amara et contraria libertate servilem conditionem sortitus est, quae prodesset, sicut dicit Dominus: Tollite jugum meum super vos, quia suave est; et onus meum leve est . Manumissus dicituquasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo qCives Romani postea dicti sub consulibus per testamenta in urbe Romana sunt effecti: dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numero Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari. Caeteris autem libertis prohibebatur, ne vel in urbe Roma vel infra septimum ab urbe milliarium commanerent: licet legamus Paulum apostolum necessitate compulsum propter seditionem exortam civem Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
beratus: Erat enim prius uigo seruitutis
additus. libertorum filii aput antiquos
libertim appellabantur. quasi delibertis
nati: nunc uero libertinus autͣ liberto
factus. aut possessus. liberti enim spirita¬
liter illi dicunturr. qui xpͣiana libertate
bene utuntur. Unde apłs ait qui enim in
domino uocatus est seruus. libertus est
domini: similiter qui liber uocatus est. ser¬
uus est xp̃i hic enim omnino seruus est.
qui imprudent agit. sicut & ueterib pla¬
cuit: qui om̃s sapientes liberos appella¬
uerunt: imprudentes autem om̃s seruos.
Unde salomon seruo inquit sapienti liberi
seriuent: hic ergo qui credit. ac si seruus
sit ao tempus. qui rem facit prudentem.
aut credat inxp̃m libertus fit dñi. Si enim
peccata seruos faciunt. sicut cham filius noe.
peccati & in prubentie causa factus est ser¬
uus: cum accipit remissionem peccatorũ.
libertus efficitur. Similiter inquit qui li¬

Expanded text:
beratus: erat enim prius jugo servitutis beratus: erat enim prius jugo servitutis addictus. Libertorum filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus aut possessus. Liberti enim spiritaliter illi dicuntur, qui Christiana libertate bene utuntur. Unde Apostolus ait: Qui enim in Domino vocatus est servus, libertus est Domini. Similiter qui liber vocatus est, servus est Christi . Hic enim omnino servus est, qui imprudenter agit: sicut et veteribus placuit, qui omnes sapientes liberos appellaverunt, imprudentes autem omnes servos. Unde Salomon: Servi, inquit, sapienti liberi servient . Hic ergo qui credit, ac si servus sit ad tempus, quia rem facit prudenter, ut credat in Christum, libertus fit Domini. Si ergo peccata servos faciunt, sicut Cham filius Noe peccati et imprudentiae causa factus est servus, cum acceperit remissionem peccatorum, libertus efficitur. Similiter, inquit, qui li
Abbreviated transcription (Latin):
inpsalt̾io. Iste pauꝑ clamauit ad dnm ⁊ dñs
exaudiuit eum: pauꝑes sci qui humiles
sp̃u sunt: ut in euangelio beati pauꝑes
sp̃u & inpsalterio: non spreuit neq despe¬
xit preces pauperum. Aliter pauperes di¬
uites seculi hinus uirtutib uacui: ut est
inapocalipsi diciᷤ quia diues sum & ditatꝰ
& nescis quia tues pauper & mendicus:
In ops popłs gentium humilis. ut inpsal¬
terio. suscitans a terra inopem & alibi: eripi¬
ens inopem de manu fortioris: hoc est de po¬
testate diaboli Mancipium est quicquid ma¬
nu capiaut subdi potest ut homo. equus o¬
uis. hec enim animalia statim ut nata st̃.
mancipium cẽ. putantur: nam & ea que in
bestiarum sunt numero. tunc uidentur mã¬
cipium ẽẽ: quando capi siue domari cepe¬
riint. Ingenui dicti qui ingenere habent
libertatem. non infacto. sicut liberti: unde
& eos grece eugenes uocant: qđ sint boni
generis. Libertus autem uocatus. quasi li¬

Expanded text:
in psalmo: Iste pauper clamavit, et Dominus in psalmo: Iste pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum . Pauperes, sancti, qui humiles spiritu sunt, ut in Evangelio: Beati pauperes spiritu . Et in Psalterio: Non sprevit neque despexit preces pauperum . Aliter pauperes, divites saeculi hujus virtutibus vacui, ut est illud in Apocalypsi: Dicis, quia dives sum et ditatus: et nescis, quia tu es pauper et mendicus . Inops, populus gentium humilis, ut in Psalterio: Suscitans a terra inopem . Et alibi: Eripiens inopem de manu fortioris , hoc est, de potestate diaboli. Mancipium est, quidquid manu capi aut subdi potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nati sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti: unde et eos Graeci eugenos vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus, quasi li
Abbreviated transcription (Latin):
tem ut diximus accipi possunt: quia ser¬
ui dicuntur iusticie: & serui peccati. scrip¬
tura teste que ait cui quis seruit: euis seruus
addiͨtus est & apłs. liberati inquit aser¬
uitute peccati. serui facti estis iusticie: si¬
militer & ancille. Ancille asustentaculo
uocate: ancon enim grece. cibitus dicit᷑.
unde & anconem dicimus. Ancille dĩ iꝰ
ta allegoriam anime sunt scẽ. que prom-¬
pta deuotione eius deseruint uolunta¬
ti: unde psalmista. ecce sicut oculi seruoꝵ
inmanib dominorum suorum: & sicut
oculi ancille inmanib domine sue: ita
tur nr̃i. Item ancille apłi propt̾ carnis in¬
firmitatem. sicut pro diabolo dicitur: & al¬
ligabis eumancillis tuis. Rursum ancil¬
le anime peccatorum sunt: ut innaum:
miles captiuus adductus est: & ancille
eius minabantur gementes: pauper:xp̃s
est siuie populus fidelis. ut inapło. propt̾
nos pauper factus est cum ẽẽt diues: &

Expanded text:
tem ut diximus accipi possunt: quia sertem ut diximus accipi possunt: quia servi dicuntur justitiae, servi peccati, Scriptura teste, quae ait: Cui quis servit, ejus et servus additus est . Et Apostolus: Liberati, inquit, a servitute peccati servi facti estis justitiae ; similiter et ancillae. Ancillae a sustentaculo vocatae: ancon enim Graece cubitus dicitur, unde et anconem dicimus. Ancillae enim Dei, juxta allegoriam, animae sanctae, quae prompta devotione ejus deserviunt voluntati. Unde Psalmista ait: Ecce sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum. Et sicut oculi ancillae in manibus dominae stur nobis : Item ancillae, Apostoli propter carnis infirmitatem, sicut pro diabolo dicitur: Et alligabis eum ancillis tuis . Rursum ancillae, animae peccatorum sunt, ut in Nahum: Miles captivus adductus est: et ancillae ejus minabantur gementes. . Pauper Christus est, sive populus fidelis, ut in Apostolo: Propter nos pauper factus est, cum esset dives . Et
Abbreviated transcription (Latin):
sicut om̃s patres mei urbani uocabãtur
qui rome habitant: qui uero inceteriᷤ¬
locis. oppidani: nam sola urbs roma.
cetera oppida. famuli ex propria fami¬
lia seruorum exorti. serui autem uoca¬
bulum inde traxerunt. quia hi qui ui¬
re belli possint occidi auctorib conserua¬
bant᷑ ⁊ serui fiebant: aseruando scilicet
serui uocati. Seruuis mistice:. xp̃c in ab¬
iectione carnis. sicut inisaia de eo dici¬
tur: ecceseruus meus. suscipiam eum.
Item seruus. doctor fidelis meccłia. ut
ineuangelio legitur: quis putas est fi¬
delis seruus & prudens : & in aliam
partem de prauo doctore. ubi & supra:
quod si dixerit ille sernus malus incorde
suo. Seruus est homo peccator. ut insa¬
lomone: seruus uerbis non corrigitur:
quia quod dicis intelligit: & respond ere
dedignatur. Item seruu sci sunt ut in io¬
hel. sed & super seruos meos & ancillaᷤ
meas esfundam de sp̃u meo. famuli autẽ
siue serui et in bonam & in malam par¬

Expanded text:
Sicut omnes patres mei. Urbani vocantur, Sicut omnes patres mei. Urbani vocantur, qui Romae habitant: qui vero in caeteris, oppidani. Nam sola urbs Roma, caetera, oppida. Famuli sunt ex propria familia servorum exorti. Servi autem vocabulum inde traxerunt; quia hi qui jure belli possent occidi a victoribus conservabantur: servi fiebant, a servando scilicet servi vocati. Servus mystice Christus in abjectione carnis, sicut in Isaia de eo dicitur: Ecce servus meus suscipiam eum . Item servus doctor fidelis in Ecclesia, ut in Evangelio legitur: Quis putas est fidelis servus et prudens? et in aliam partem de pravo doctore, ubi et supra; quod si dixerit ille servus malus in corde suo . Servus est homo peccator, ut in Salomone: Servus verbis non corrigitur: quia quod dicis intelligit et respondere dedignatur . Item servi, sancti sunt, ut in Joel: Sed et super servos et ancillas meas effundam de spiritu meo . Famuli autem sive servi et in bonam et in malam par
Abbreviated transcription (Latin):
indicat: peregͥni dict̃i eo qͦd ignorant᷑
eorum parentes a quib orti existunt:
sunt enim de longinqua regione cõ¬
sisait. Legitur enim ita inpsalmo. ne
sileas ame. qmͣ incola sum ego apud te
& peregrinus. sicut om̃s patri mei. In¬
cola uͦ dicitur. qui terram colit ad tem¬
pus. superueniens extraneus. non qui
inpatrie sue regione consistit: quod om¬
ni scõ euenit. qui indiuina citutate
recipitur. Om̃s enim nos peccatum fec̃
extraneos. & in nefaria tenuit regione
captiuos: sed quando nos misericordia
eius suscepit. incole sumus: qm̃ illuc ad¬
uenimus: id est debabilonia ad hierusa¬
lem ipso trahente trahente transponi¬
mur. Ideo enim apud te: ut non india¬
boli. sed in domini ciuitate incolam
cum fuisse sentires: subiunrit. & ꝑegͥnꝰ.¬
Regrinus dicit᷑ qui incipit eẽ. ubi nõ
erat: p̾eregrinus enim dicitur. quasi ꝑ¬
gens longuis: & ut generalem hanc
cognosceres fuisse sententiam. dicit.

Expanded text:
indicat. Peregrini eo quod ignorantur indicat. Peregrini eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt: sunt enim de longinqua regione. Legitur enim ita in Psalmista: Ne sileas a me, quoniam incola ego sum apud te, et peregrinus, sicut omnes patres mei . Incola vero dicitur, qui terram colit ad tempus superveniens extraneus, non qui in patriae suae regione consistit: quod omni sancto evenit, qui in divina civitate recipitur. Omnes enim nos peccatum fecit extraneos, et in nefaria tenuit regione captivos; sed quando nos misericordia ejus suscepit, incolae sumus; quoniam illuc advenimus, id est, de Babylonia ad Jerusalem, ipso attrahente, transponimur. Ideo enim, apud te, ut non in diaboli, sed in Domini civitate incolam eum fuisse sentires: subjunxit, et peregrinus, quia incipit esse, ubi non erat. Peregrinus enim dicitur, quasi pergens longius. Et ut generalem hanc cognosceres fuisse sententiam, dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
soris pro eo quod his locatus est fun¬
dus. Coloniautem .iiii. modis dicunt᷑
nam colomi. aut romani sunt. aut co¬
loni. latim. aut coloni auriliares. aut
colom rudis priuati. Inquili¬
ni uocati quasi incolentes aliena: ñ
enim habent propriam sedem. sed in
terra aliena habitant. Disfert autẽ
inter quilinum & aduenam. Inquili¬
uienim sunt qui emigrant. & non
perpetuo permanent. Aduene autẽ
uł incole aduenticii perhibentur. s
permanentes: & inde incole quia
iam habitatores sunt. ab incolendo:
aduene enim sunt sci qui de errore
mundano translati. ad sc̃am eccłiã
transmigrant: dequib ꝓpħa ait.
dnͣs custodit aduenam & pupillum.
id est quide babilonia ciuitate dia¬
boli adhierłm ciuitatem dñi saluato¬
ris aduenent: hunc custodit. si ta¬
men inelectorum habitatione ꝑman¬
serit. Indigene sunt inde geniti & in
eodem loco nati ubi in habitant. Inco¬
la autem non indigenam s aduenã

Expanded text:
soris, pro eo quod his locatus est funsoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatoAdvenae enim sunt sancti, qui de errore mundano translati ad sanctam Ecclesiam transmigrant, de quibus Propheta ait: Dominus custodit advenam et pupillum , id est, qui de Babylonia civitate diaboli ad Jerusalem civitatem Domini Salvatoris advenerit. Hunc custodit, si tamen in electorum habitatione permanserit. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incla autem non indigenam, sed advenam
Abbreviated transcription (Latin):
re. Aetas enim infantie. peccata formi¬
dat. pedagogum metuit non confrdit
cẽ. se liberam: licet pernaturam dña
sit & sccłm uiramq intelligentiam
quam tutores & a cc̃ores uł ꝓpħas uł
angłos diximuis: paruulus iste tam¬
diu subatctorib est atq tutorib. do¬
nec legitimum perfecti uiri tempus
impleuerit. Legitimum autem temp
sicut romanis legibꝰ ꝯtinet᷑ .xxu. annoꝵ
spatia terininatur: ita adhu¬
mani generis perfect̾ionem xp̃i re
putatur ad uentus: statim ut ille ue¬
nerit. & om̃s inuirum perfectum cre¬
uerimus. pedagogus a nobis tutorq
discedunt: tunc actoritate dñi & he¬
reditatis possessione per fruimur. in
qua prius nati quodammͦ putabamͣ
aliem Coloni cultores sunt aduene:
dicti acultura agri. Si enim ali¬
unde uenientes. atq alienum uen¬
dentes agrum locatum colentes ac de¬
bentes conditionem genitali solo ꝓp
ter agri culturam sub dnĩo posseᷤ¬

Expanded text:
re. Aetas enim infantiae ad peccata formire. Aetas enim infantiae ad peccata formidat, paedagogum metuit, non confidit esse se liberam. Licet per naturam dominus sit, et secundum utramque intelligentiam qua tutores et actores vel prophetas vel angelos diximus, parvulus iste tamdiu sub actoribus est atque tutoribus, donec legitimum perfecti viri tempus impleverit. Legitimum autem tempus, sicut Romanis legibus, viginti quinque annorum spatio terminatur, ita ad humani gputatur adventus: statim ut ille venerit, et omnes in virum perfectum creverimus: pedagogus a nobis tutorque discedunt: tunc auctoritate domini et haereditatis possessione perfruimur, in qua prius nati, quodammodo putabamur alieni. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri: sunt enim aliunde venientes, atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes condititer agri culturam sub dominio posses
Abbreviated transcription (Latin):
certat. Unde scriptum est. quod ullicus
accusatus apud dñm suum. quasi dissi¬
passet bona ipsius: perpecuniam
dimissam conseruis suis. prouileret
sibuinfuturum. Unde ipse dominus ex¬
plicata parabola. discipulis suis ait
facite uobis amicos de mamona iniqui¬
tatis: ut cum defeceritis: recipiant uos
ineterna tabernacula. Actores. idem &
curatores abagendo & curando uocati
ꝓcuratores uero. eo qd uice curatoris fũ¬
guntur. qͣsi. ꝓpt̾ curatores. sicut pro¬
consul. proconsule. Alistice autem pro¬
curatores siue tutores & Atores pos¬
sunt ꝓpħe accipi: quorum uerbis co¬
tidie in aduentu saluatoris erudie¬
bamur. Unde apłs sub exemplo ait ꝙͣ¬
to tempore heres paruulus est: nichil
disfert a seruo. cum sit dñs omnium. s
sub tutorib & atorib est usq ad p̾¬
finitum tempus apatre. Recte hi sub
sp̃m trmoris. nec dum meruerunt spi¬
ritum libeitatis &. ad optionis accipe¬

Expanded text:
certat. Unde scriptum est quod villicus certat. Unde scriptum est quod villicus accusatus apud dominum suum, quasi dissipasset bona ipsius, per pecuniam dimissam conservis suis providebat sibi in futurum. Unde ipse Dominus, explicita parabola, discipulis suis ait: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis: ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula . Actores, iidem et curatores, ab agendo et curando vocati. Procuratores vero eo quod vice curatoris funguntur quasi pro curatore, sicut proconsul pro consule. Mystice autem procuratores sive tutores et actores possunt prophetae accipi, quorum verbis quotidie in adventu Salvatoris erudiebamur. Unde Apostolus sub exemplo ait: Quanto tempore haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium; sed sub tutoribus et actoribus est, usque ad praefinitum tempus a patre. Recte hi sub spiritum timoris, necdum meruerunt spiritum libertatis et adoptionis accipe
Abbreviated transcription (Latin):
cuius non sunt oues proprie. uidet lu¬
pum uemientem: & dimitit oues &
fugit: publicani apellantur conducto¬
res uectigalium fisci uł rerum publi¬
carum: siue qui uectigalia publica exi¬
gunt. uł quia pernegotiã scłi lucra
sectantur: unde de cognominati sunt.
hi etiam in euangłio cum peccatorib si¬
mul leguntur uenisse ad saluatorem:
qui publica negotia intẽrenis actib ex¬
cent. cdifficile peccatorum sarcina carẽt
S̃ ed cum per penitentiam ad dominum
ueraciter conuertuntur. ex peccatorib
iusti frunt. Uillicus proprie uille gu¬
bernatorͤ Unde & auilla uilicus nom̃ ac¬
cepit. Interdum autem uul̾icus non
gubernationem uille. sed dispensatio¬
nem unuier se domus tullio inter pretan¬
te significat. quod est inuers arum pos¬
sessionum & uillarum dispensatorem:
u illicus ergo ineuangelica parabola com¬
paratur illi qui interrenis negotus se
reum facit: sed ꝑelemosinã se absoluere

Expanded text:
cujus non sunt oves propriae, vidit lucujus non sunt oves propriae, vidit lupum venientem, et dimittit oves et fugit . Publicani appellantur conductores vectigalium fisci vel rerum publicarum, quia vectigalia publica exigunt, vel quia per negotia saeculi lucra sectentur: unde et cognominati sunt. Hi etiam in Evangelio cum peccatoribus simul leguntur venisse ad Salvatorem; quia qui publica negotia in terrenis actibus exercent, difficile peccatorum sarcina carent; sed cum per poenitentiam ad Dominum veraciter convertuntur, ex peccatoribus justi fiunt. Villicus proprie villae gubernator est, unde et a villa villicus nomen accepit: interdum autem villicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus, Tullio interpretante, significat: quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Villicus autem in Evangelica parabola comparatur illi qui in terrenis negotiis se reum facit; sed per eleemosynam se absolvere
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in eoð̾ municipio nati ab officio mo¬
nerum dicti eo qđ publica muma accipiui̾t:
munia enim officia sunt: unde & immu¬
nes dicuntur. qui nullum gerunt officium:
municipales. originales ciues. & in loco
officium gerentes. Legitur etram inscrip¬
turis municipatus scõrum eẽ. incelis: cũ
ibi munera capiunt sempiterna: priua¬
ti sunt extranei ab officiis publicis. Est
enim nomen magistratumhabenti
contraruim: & dicti priuatr: quod sint ab
officiis curie ab soluti. Mercennarii sunt
qui seruiunt accepta mercedez ide &
barones greco nomine: qd̃ sint fortes in
laborib. Mercennarii mistice illos signi¬
ficant qui seruiunt dño. nonpro amore
diuino tantum sed ꝓtemporali retribu¬
tione: dequib scriptum est. in euangłio.
quod profugus filius penitendo dixe¬
rit. quantimercennarii patris mei ha¬
bundant panib: ego autem hic fame
pereo: & alibi ip̃a ueritas ait: mercenna¬
rius & qui non est & qui non est pastor.

Expanded text:
sunt in eodem municipio nati, ab officio musunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt: unde et immunes dicuntur, qui nullum gerunt officium; municipales, originales cives et in loco officium gerentes. Legitur etiam in Scripturis municipatus sanctorum esse in coelis, quia ibi munera capiunt sempiterna. Privati sunt extranei ab officiis publicis, est enim nomen magistratum habenti contrarium: et dicti privati, quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercenarii sunt, qui serviunt accepta mercede: iidem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. Mercenarii mystice illos significant, qui serviunt Domino non pro amore divino tantum, sed pro temporali retributione, de quibus scriptum est in Evangelio: Quod profugus filius poenitendo dixerit: Quanti mercenarii in domo Patris mei abundant panibus? ego autem hic fame pereo . Et alibi ipsa Veritas ait: Mercenarius et qui non est pastor,
Abbreviated transcription (Latin):
uidices. acensu aeris appellati. Iudices
dicti. qͣsi tus dicentes popło. siue qđ
uire diceptent. Iure enim disceptare
est: iuste iudicare: Non est enim uidex:
sinon est ineo iusticia. Leguntur enim
inscripturis sacris iniqui pro censorib
equitatis positi. similiter & rudices mi¬
qui ⁊ qui inquitatem iniidicando mag̃
secuti st̃ qm eqͥtatẽ: cuiꝰ rei exempla inueni¬
unt᷑ plurima.Senatui nom̃ etas dedit. qd̃
senores eẽnt. Alii a sinendo dict̃os accipi¬
unt senatores. Ipsi enim agendi facul¬
tatem dabant senatus consultũ. a con-¬
fulendo ⁊ tͣct̾ando ẽ dietũ: qͦd sic fit
ut consulat: ⁊ noc̾e ñ posset. Patres enĩ
ut salustius dicit. acure similitrdine
uocati sunt: nam sicut patres filios su¬
os. ita illitem publicam alebant⁊ pacts aũ
conscripti qm̃ dum romulus .x curias
senatorum elegisset: noĩa eoꝵ p̃senti popło
intabulis aureis contulit: atq inde
patres ꝯscͥpti st̾ uocati. Municipes

Expanded text:
judices a censu aeris appellati, judices judices a censu aeris appellati, judices dicti, quasi jus dicentes populo; sive quod jure disceptent. Jure enim disputare est juste judicare: non est autem judex, si in eo non est justitia. Leguntur enim in Scripturis sacris iniqui pro censoribus aequitatis positi. Similiter et judices iniqui, qui iniquitatem in judicando magis secuti sunt quam aequitatem: cujus rei exempla inveniuntur plurima. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores, ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus; quod sic fit, ut consulat et nocere non possit. Patres autem ut Sallustius dicit a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti: quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde Patres conscripti vocati. Municipes
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem hierłm quam suꝑiꝰ diximus:
cuius participatio eus inid ipsum: &
ut celestem eẽ. cognosceres: ad didit. ascẽ¬
derunt: ad quam beati semꝑ ascendũt:
qm̃ uigi exercitatione ꝓficiunt: subiun¬
xit. trib inquib erat isrłiticus popłs dis¬
tributus. sic enim illigenti adnumerũ
filiorum iacob.xii. trib fuerunt. sicut
tribub significat scõs. qui dñm saluato¬
rem dm̃ eẽ. confessi sunt. Nam ut ab infi¬
delib trib istas filelium segregaret. ad¬
terant. nisi ea pura mente credidissent.
Alia̾enĩ tbꝰ ꝯstat fuisse diaboli qui ex xͦ
maluerunt impia uoluntate separari:
quib ipse ineuangelio dixit: uos apatre
diabolo estis uerum quales eẽnt. iste tri-¬
b dñi. breuit̾ indicauit dicens testimontũ
isrł: id est qui testimoirium prebeant
scĩtati. Censores apud ueteres romanos
erant: est enim nomen censoris. digni¬
tas iudicialis. Censere enim: uidicare
est. Item censores sunt patrimoniorũ

Expanded text:
tatem Jerusalem, quam superius dixit: Cujus participatio ejus in idipsum. Et ut coelestem esse cognosceres, addidit, ascenderunt. Ad quam beati semper ascendunt, quoniam jugi exercitatione proficiunt. Subjunxit tribus, in quibus erat Israeliticus populus distributus; sic enim illi genti ad numerum filiorum Jacob duodecim tribus fuerunt, sicut tribubus significat sanctos, qui Dominum Salvatorem esse Deum confessi sunt. Nam ut ab infidelibus tribus istas fidelium segregaret, adterant, nisi ei pura mente credidissent. Alias enim tribus constat fuisse diaboli, quae ex Christo maluerunt impia voluntate separari, quibus ipse in Evangelio dixit: Vos a patre diabolo estis . Verum quales essent istae tribus Domini breviter indicavit, testimonium Israel, id est, qui testimonium praebeant sanctitati. Censores apud veteres Romanos erant: est enim nomen censoris dignitas judicialis: censere enim judicare est. Item censores sunt patrimoniorum
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum est. dinumerabo eos. & super a¬
renam multiplicabuntur: & ineuan¬
gl̃io legitur uirum sapientem edifica¬
re domum suam super petram. stultũ
tum. stabile. & firmum. & per se robusta
mole funda tum: edificatur xp̃i ec¬
cłia. Super areuã uͦ que fluida ẽ. & co¬
augmentari non potest.: nec inunam
copulam redigi: omnis hereticorum
sermo. qui ad hoc edificatur ut corru

Expanded text:
scriptum est: Dinumerabo eos, et super ascriptum est: Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur . Et in Evangelio legitur , virum sapientem aedificare domum suam super petram; stultum ntum stabile et firmum et per se robusta mole fundatum aedificatur Christi Ecclesia: super arenam vero, quae fluida est et coagmentari non potest, nec in unam copulam redigi, omnis haereticorum sermo est, qui ad hoc aedificatur, ut corru
Abbreviated transcription (Latin):
ra eus genera omnium autem optimũ
ua dicta. quia dum sit tactu frigida: in¬
tus occultum continet ignem. unde fu
natura eius mirum aliquid facit: postꝙͣ
enimarserit. aquis incenditur. quibuis
solet ignis extingui. oleo extinguitur: qͦ
solet ignis acendi. Ususeiꝰ structuris
fabrice necessarius: Nam lapis lapidi nõ
potest adhercre fortius. nisi cal ce conũ
structuris: qͦd sig̾care pot̃ glutinũ cari¬
tatis: quo copulantur inuicem electi ꝑ¬
tinentes ad spiritale edificium dr qͥa
candore uirtutum nitent: & pulcritudi¬
nem bonorum operum inse ostendunt:
A rena ab ariditate dicta. non abherendo
in fabrieis ut quidam uolunt. huius ꝓ ba¬
tio est. si manu impressa stridẽt. aut si in
uestem candidam sparsa nichil sordis
relinquat. drena autem significat insta¬
bilitatem hominum terrenorum uł in¬
fertilitatem iudaici popłi: qui terrenis
concupiscentiis inhiantes. spiritales
fluctus inhiare neglexerunt: dequibus

Expanded text:
ra ejus genera; omnium autem optimum ra ejus genera; omnium autem optimum va dicta, quia dum sit tactu frigida, intus occultum continet ignem, aquNatura ejus mirum aliquid facit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. Nam lapis lapidi non potest adhaerere fortius, nisi ad sit calcr: quod significare potest glutinum charitatis, quo copulantur invicem electi pertinentes ad spiritale aedificium Dei, quia candore virtutum nitent, et pulchritudinem bonorum operum in se ostendunt. Arena ab ariditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat. Arena autem mystice significat instabilitatem hominum terrenorum, vel infertilitatem Judaici populi, qui terrenis concupiscentiis inhiantes, spiritales fructus gignere neglexerunt: de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
a: dequib hieremias dispersi sunt in-¬
quid lapides sc̃uarii incapite omnium
platearum: id est platearum spatiosa¬
rumq uiarum que ducunt ad perdi¬
tionem: aliquando ppłm uideorum de
quib in ꝑph̾a dicitur: tollite lapides
deuia: & redigite mnaceruos. Similiter
autem lapides significant duriciam cor¬
dis gentilium. de quib dñs ait. potens
ẽ autem deus delapidib istis suscitare
filios habrahe. Significat autem & pe¬
trosa terra sterilitatem cordium reprobo¬
rum: iuide ineuangelio scriptum est. qd̃
semen illud quod interram petrosam ce¬
cidit radicem non haberet: quia reprobo¬
rum corda oportunum fructum offerre
non possunt: eo quod ad tempris crecluͣt.
& intempore temptationis astatu iusti¬
cie recedunt. Item de duricia diabolim
libroiobscͥptum ẽ. cor eus indurabitur
tamquam lapis: qr nulla nunqͣm ꝯuer¬
sionis penitentia mollitur. h̃ĩpsus cog¬
natus calcĩ est. & est grecum nomen. ꝓ lu¬

Expanded text:
a, de quibus Jeremias: Dispersi sunt, ina, de quibus Jeremias: Dispersi sunt, inquit, lapides sanctuarii in capite omnium platearum , id est in latarum spatiosarumque viarum, quae ducunt ad perditionem. Aliquando populum Judaeorum, de quibus in propheta dicitur: Tollite lapides de via, et redigite in acervos . Similiter autem lapides significant duritiam cordis gentilium, de quibus Dominus ait: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae : significat autem et petrosa terra sterilitatem cordium reproborum, unde in Evangelio scriptum est , quod semen illud, quod in terram petrosam cecidit, radicem non haberet; reproborum corda opportunum fructum afferre non possunt: eo quod ad tempus credunt et in tempore tentationis a statu justitiae recedunt. Item de duritia diaboli in libro Job scriptum est: Cor ejus indurabitur tanquam lapis : quia nulla unquam conversionis poenitentia mollitur. Gypsum cognatum calci est, et est Graecum nomen: plu
Abbreviated transcription (Latin):
iam uulgo discernitur. Lapis autem
uictus quod ledat pecdem. lapis mol¬
lisͤ q sparsus: sara herent. & amontib
exciduntur: petra grecum est. Si lex
est durus lapis. eo quod exiliat ignis
ab eo dictus. scopulus a saxo eminenti.
quasi abspeculando dictus: siue ate¬
gimento nauurapotohiskesm. Lapis
uł petra multiplicẽ sig̃cationem ht̃.
Aliquando enĩ significat xpistum
propter firmitatem fidei atq solroita¬
tem ueritatis: ut est illud in psalmo.
Lapidem quem reprobauerunt edifi¬
cantes. hic factus est incaput anguli:
nrĩs: & apłs. bibebant inquit despirita¬
li conseq̃nti eos petra: petra autem erat xp̃s.
Aliquando uero lapidis nomine signifi¬
tutum. Unde scriptum est in apocalipsi
fundamentum muri ciuitatis. omni
lapide precioso ornatũ & inpsalmo de
scĩs scuiptum ẽ beneplacitum habue-¬
runt scĩ tui serui lapides eius: & terre
erus miserebuntur. & alibi lapides in¬
quit scĩ uolunntur super terram. Itẽ
nificant ordinem prepositorum in eccłi¬

Expanded text:
tiam vulgo discernuntur. Lapis autem dictus quod laedat pedem: lapis mobilis est et sparsus: saxa haerent et a montibus exciduntur. Petra Graecum est. Silex est durus lapis, eo quod exsiliat ignis ab eo, dictus. Scopulus a saxo eminenti, quasi a speculando, dictus, sive a tegumento navium, apo tou skepein. Lapis vel petra multiplicem significationem habet. Aliquando enim significat Christum propter firmitatem fidei atque soliditatem veritatis, ut est illud in psalmo: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic facstolus: Bibebant, inquit, de spirituali consequenti eos petra: petra autem erat Christus . Aliquando vero lapidis nomine signifialypsi: Fundamenta muri civitatis omnia lapide pretioso ornata . Et in psalmo de sanctis scriptum est: Beneplacitum habuerunt servi tui, lapides ejus et terrae ejus miserebuntur . Et alibi: Lapides, inquit, sancti volvuntur super terram. Item ificant ordinem praepositorum in Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
enustas est quicquid illad ornam̃¬
ti et decoris causa edificiis ad dit᷑.
ut tectoꝵ auro distincta. Laquearia. et p̾¬
dorem simplicioꝵ xp̃i famuloꝵ et tam̃
urtute sublimium figuram tenent et de
unde et maͬmorati parietes. crustati

Expanded text:
enustas est, quidquid illud ornamenti et decoris causa aedificiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, et prdorem simpliciorum Christi famulorum, et tamen virtute sublimium figuram tenent, et decunde et marmorati parietes crustati d
Abbreviated transcription (Latin):
aberne olim uocabantur aedicu¬
lae plebeiorum parue ce simplices
inuicem saxis & tabulis cluse: unde
&e tabernariȩ quod ibi solebant conse¬
dere. Dictȩ autem tabernȩ. quod exta¬
bulis lignisq erant constructe: quae
nunc cr si non speciem. nomen tamen pri¬
stinum retinent.¬
De macello.

Expanded text:
abernae olim vocabantur aediculae plebeiorum parvae et simplices in vicis, axibus et tabulis clausae; unde et tabernariae, quod ibi solebant consedere. Dictae autem tabernae quod ex tabulis lignisque erant constructae, quae nunc et si non speciem, nomen tamen pristinum retinent. Macell
Abbreviated transcription (Latin):
ueniuntur: que in temporibꝰ xp̃ia¬
nis exortȩ ꝑinuentores & seqͣces eoꝵs
fidem catholicam impugnare solitȩ
sunt: qͣs cẽ ꝑat̾ augustinꝰ. ad qͦd uult¬
dm̃ diaconum seͥbens. satis manifeste
declarat. S qͥa memorat᷑ doctor in
diffinitionib suis ȩccliastica dogina¬
ta enumerans. qͥd credendum. qͥdue
cauendum sit lucide descͥpsit: omis¬
so hereticoꝵ catha lago. fidei catholice
iura in hoc oꝑe inserenda censemus.
De diffinitionibus recte fidei. & ȩc¬
clesiasticorum dogmatum:¬

Expanded text:
veniuntur, quae in temporibus Christiaveniuntur, quae in temporibus Christianis exortae, per inventores et sequaces eorum fidem catholicam impugnare solitae sunt, quas etiam Pater Augustinus ad Quodvultdeum diaconum scribens, satis manifeste declarat. Sed quia memoratus doctor, in diffinitionibus suis ecclesiastica dogmata enumerans, quid credendum, quidve cavendum sit, lucide descripsit: omisso haereticorum catalogo, fidei catholicae jura in hoc opere inserenda censemus. CAPUT X. De diffinitionibus rectae fidei et ecclesiasticorum dogmatum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m uenisse. nec ulla in re supͣdicti
cõmunicant. Pharises quidem &e sa¬
ducei: int̾ se contͣrii sunt. Nam pha¬
risei ex hebreo in latinum int̾p̾tar̃
diuisi. eo quod traditionum &e ob¬
seruationum qͣs illi deuteros is uo¬
cant iusticiam p̾ferant: unde & di¬
uisi uocant᷑ a popło. qͣsi ꝑ iusticiam.
Herodiani. Nam temporib saluato¬
ris hec heresis surrexitherodem
magnificabant: dicentes ipsum esse
xp̃m. Samarite qͦq custodes interp̃¬
tantur: quun locum isrł iam capti¬
uo & tͣnsducto in babyloniam popło.
tnslati sunt in t̾ram .xͨ. tͥbuum: &e ex
parte sine lege.isrłitarum consuetu¬
dinem obtinent. Isti ꝓpħas ñ recipi¬
unt: atq in obseruationib suis a iu-¬
deis omnib separant᷑: quors suꝑstiti¬
o ꝓculdubio omnib nota est. Imero¬
baptiste dicti: eo qͦd cotidie custodiȩ
uestimenta sua ce corpora lauent. Pre¬
terea qͦq plures heresum species in¬

Expanded text:
Christum venisse, nec ulla in re supra dictis Christum venisse, nec ulla in re supra dictis communicant. Pharisaei quidem et Sadducaei inter se contrarii sunt. Nam Pharisaei ex Hebraeo in Latinum interpretantur, divisi: eo quod traditionum et observationum, quas illi deuterosios vocant, justitiam praeferant: unde et divisi vocantur a populo quasi per justitiam. Herodiani. Temporibus Salvatoris haec haeresis surrexit. Hi Herodem magnificabant, dicentes ipsum esse Christum. Samaritae quoque, custodes, interpretantur, qui in locum Israel, jam captivo et transducto in Babyloniam populo, translati sunt in terram decem tribuum: et ex parte sine lege Israelitarum consuetudinem obtinent. Isti prophetas non recipiunt, atque in observationibus suis a Judaeis omnibus separantur: quorum superstitio baptistae dicti, eo quod quotidie vestimenta sua et corpora lavent. Praeterea plures haeresum species in
Abbreviated transcription (Latin):
unt enim heres es iudeorum. quas
quor hȩc sunt nomina. Primum es¬
nistȩ .u. meriste .ui. Saducei .uii. Pha¬
risei.uiii.herodiani .ix. Samaritȩ.
x. Imerobaptiste. Esnei dicunt xp̃m
docuisse illos omnem abstinentiam.
Galilei. & ipsi dicunt. xp̃m uenis¬
se & docuisse eos ne dicerent do¬
mi¬
num cesarem: neue eiꝰ moni¬
tis uteren tur. Marbonei dict̃.
ipsum ẽẽ xp̃m qui docuit illos in oĩ¬
re se baptizat.e. Geniste p̃sumunt: q̃m
lonem uenisset popls dei: pleriq
relinquentes uxores suas. babylonii
mulierib adheserunt. Qͥdam aut̃
isrłiticis tantum coniugiis contentist̾.
Uñ ex eis geniti dum reuersi ẽẽnt de
babylonia: diuisert se abomni ppło:
& assumpserunt sͥ nomen iactantiȩ.
dentes omnib ꝓpħis: dicentes aliis
int̾ptant᷑ iusti. uendicant enim sibi
qͦd ñ sunt: negant resurrectionem
dicentes. Dictum ẽ in genesi ade. de
t̾ra es õe in t̾ram ibis. Hi.5ͫ. tantum
ticinia respuunt. Pharisei negant

Expanded text:
unt enim haereses Judaeorum, quas quorum haec sunt nomina: 1 Efnistae, risaei, 8 Herodiani, 9 Samaritae, 10 Hemerobaptistae. Efnaei dicunt Christum docuisse illos omnem abstinentiam. Galilaei et ipsi dicunt Christum venisse et docuisse eos, ne dicerent Dominum Caesarem, neve ejus monitis uterentur. Marbonaei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos in omni re baptizare. Genistae praesumunt, quoniam loniam venisset populus Dei, plerique relinquentes uxores suas Babylonicis mulieribus adhaeserunt: quidam autem Israeliticis tantum coniugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, diviserunt se ab omni populo et adsumserunt sibi hoc nomen iactantiae. dentes omnibus Prophetis, dicentes aliis interpretantur, justi: vendicant enim sibi, quod non sunt: negant resurrectionem, dicentes: dictum est in Genesi Adae: De terra es, et in terram ibis . Hi quinque tantum m autem vaticinia respuunt. Pharisaei negant
Abbreviated transcription (Latin):
qđ post ludos exactos. meretͥces ibi
ꝓsternerent᷑: Idem et lu panar uo¬
catum. abeisdem meretricib: quȩ ꝓpt̾
uulgati corꝑis leuitate̾ lupȩ nuncu¬
pãtuir. Nam lupe. meretrices sunt
miseros et apprehendant. lu pana¬
ria enĩ apaganis constituta sunt. ut
pudor mulier̾ infelicium ibi publi¬
caret᷑ et ludibrio haberentur tam hi
qui facerent. ꝙͣ qui paterentur. Mis¬
dĩ: et eoꝵ penas spectando letantun:
unde apłs dicit: spectacłm sirmmus fac¬
ti in hoc mundo angłis et hominib ꝓpt̾
deum.

Expanded text:
quod post ludos exactos meretrices ibi quod post ludos exactos meretrices ibi prosternerentur. Idem et lupanar vocatum ab eisdem meretricibus, que propter vulgati corporis levitatem lupe nuncupabantur: nam lupe meretrices sunt miseros et apprehendant. Lupanaria enim a paganis constitpudor mulierum infelicium ibi publicaretur, et ludibrio haberentur tam hi qui facerent, quam qui paterentur. MysDei, et eorum poenas spectando laetantur. Unde Apostolus dicit: Spectaculum sumus facti in hoc mundo angelis et hominibus propter Deum
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinȩ contra impios arma ferens.
nictoriam suis p̃stãt. Equus aut̃
rufꝰ suꝑ quẽ sedebat ille qui sumpse¬
rat pacem de terra. significat ppłm si¬
nistrum. ex sessore suo dia bolo sangui¬
nolentum. cin semꝑ discordia placet.
Equus uͦ nger suꝑ quem sedebat qui
stateram habebat inmanusua falsoꝵ
carterua ẽ. frm̃ hi stateram rect̾e ꝓ¬
fessionis habẽt. et socios ledunt ꝑoꝑa
tenebrarũ. Nam equiis palidus inqͦ
sedebat illi cui nom̃ erat mors. et quẽ
infernus sequebatur. heretici sunt
citum. Diabolus enim et ministri eius
dicti sunt. eo qđ multis causa mortis et
circłi figurã habens: in quo stantes
omxes inspiciunt: cuiꝰ forma prim̃
rotunda erat sic̃ et amphiteatrũ ꝓpt̾ea
exmedio ãphiteat᷑. theatrũ fact̾um ẽ.
Theatrũ aũ aspectacło nominatũ año
te teot pac. qđ in eo popłs stans de¬
sꝑ. atq spectans ludos contemplaret᷑.
Ibem uͦ theatrum ẽ. ce ꝓstibulum. eo

Expanded text:
doctrinae contra impios arma ferens doctrinae contra impios arma ferens victoriam suis percipit. Equus autem rufus, super quem sedebat ille, qui sumpserat pacem de terra, significat populum sinistrum, ex sessore suo diabolo sanguinolentum, cui semper discordia placet. Equus vero niger, super quem sedebat, qui stateram habebat in manu sua, falsorum caterva est fratrum: hi stateram rectae professionis habent: et socios laedunt per opera tenebrarum. Nam equus pallidus, in quo sedebat ille, cui nomen erat mors, et quem infernus sequebatur, haeretici sunt: citum. Diabolus enim et ministri ejus dicti sunt: eo quod multis causa mortis et circuli figuram habens, in quo stantes omnes inspiciunt. Cujus forma primum rotunda erat sicut amphitheatrum: postea ex medio amphitheatro theatrum factum. Theatrum autem a spectando nominatum apo tis theoreas, quod in eo populus stans desuper, atque spectans, ludos contemplaretur. Idem vero theatrum, idem et prostibulum; eo
Abbreviated transcription (Latin):
tiles etiam colores equoꝵ innxert̃:
roseos et enĩ soli. id ẽ igni. albos ae¬
ri. prasmos terre. uenetos mari as¬
simulãtes. Itẽ roseos estati currere uo¬
luert̃ qđ ignei coloris sint. et cuncta
tunc flauescant: albos hiemi: qd sit
glacialis. et frigorib uniuersa canes¬
cant. ueri pͣsinos iuridi colore: qr t̃c
panpinus densatur. S hec uana¬
sunt et fidei. xp̃iane contraria: unde
amiaduertere debes xpĩane. qđ cir¬
cum numina inmunda possideani:
qua ꝓpt̾ aliemiserit tͥ locus quem
plurum xp̃iane sathaine sp̃s occupa¬
uerunt: totum enĩ illum diabolus
et angłi eius repleuerunt. At tam̃
inapocalipsi legimꝰ. qđ apparu-¬
erit ioħi equus albꝰ. rufus. inger
et pallidus: quoꝵ diu̾sitas sp̃italem
querit intelligentiã: unde equus
albꝰ. significat eccł̃iam suꝑ nuem
grã de albatam: suꝑ quem sede¬
bat ille qui habebat arcum: cui et da¬
ta ẽ corona. et ex iut uincens ut uinc̾et
qm̃ dñs supͣ eccłiam sedens. spiritalis

Expanded text:
tiles etiam colores equorum junxerunt. Roseos enim soli, id est igni; albos aeri, prasinos terrae, venetos mari assimilantes. Item roseos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos hiemi, quod sit glacialis, et frigoribus universa canescant. Veri prasinos viridi colore quod tunc pampinus densatur. Vensunt fidei Christianae contraria: unde animadvertere debes, Christiane, quot circum nomina immunda possideant. Quapropter alienus erit tibi locus, quem plurimi Satanae spiritus occupaverunt: totum enim illum diabolus et angeli ejus repleverunt. Attamen in Apocalypsi legimus, quod apparuerit Joanni equus albus, rufus, niger, et pallidus: quorum diversitas spiritalem quaerit intelligentiam. Unde equus albus significat Ecclesiam super nivem gratia dealbatam: Super quem sedebat ille, qui habebat arcum, cui et data est corona: et exivit vincens, ut vinceret ; quod Domini supra Ecclesiam sedens spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
& parui. de qͦ in psalmo scͥptum ẽ. las¬
ser inuenit sͥ domũ. Ialibi. Sic̃ passer
unicꝰ in edificio. Iin aliam partem. in
psalmo. Transmigͣ in montẽ sic̃ passer.
Item passeres sc̃i. in psalt̾io. Illic passeres
nidificabt. Passer est nimia uelocita¬
te celerrimꝰ qͥ in siluis habitare ñ patit᷑.
s domum sͥ inparietum foraminib
desid̾ant̾ exqͥrit: qͣm dum inuenerit
nimio gaudio lȩtꝰ exultat qͥa se diu̾sa¬
rum adu̾sitatum ult̾ius patere ñ credit
insidiis. sic anima iocundatur dumin
cȩlors regnomansionẽ suam senserit ẽẽ
ĩparatam. Item passeres illi qͥ in emun¬
datione lȩꝓsi in leuitico offerri iussi ft̃.
sacram̃tum passionis xp̃i in qͦ a sordibꝰ
peccatoꝵ mundam designant: quod
ostendit paulꝰ dicens. Quiẽq in xp̃o
baptizati sumꝰr: in morte ipsiꝰ baptirati
sumꝰ. In hoc enimuiuens passer ⁊ lig¬

Expanded text:
et parvi. De quo in Psalmo scriptum est: Paset parvi. De quo in Psalmo scriptum est: Passer invenit sibi domum . Et alibi: Sicut passer unicus in aedificio . Et in aliam partem in psalmo: Transmigra in montem sicut passer . Item passeres sancti. In Psalterio: Illic passeres nidificabunt . Passer est nimia velocitate celerrimus, qui in silvis habitare non patitur: sed domum sibi in parietum foraminibus desideranter exquirit, quam dum invenerit, nimio gaudio laetus exsultat, qui se diversarum adversitatum ulterius patere non credit insidiis. Sic anima jucundatur dum in coelorum regno mansionem suam senserit esse praeparatam. Item passeres illi, qui in emundatione leprosi in Levitico offerri jussi sunt, sacramentum passionis Christi in quo a sordibus peccatorum mundamur, designant. Quod ostendit Paulus dicens: Quicunque in Christo baptizati sumus, in morte ipsius baptizati sumus . In hoc enim