comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scientie ⁊ pietatis: ⁊ replebit eum sp̾c timo¬
ris dñi. Audisti septiformẽ: noli sentire mł¬
tiplicẽ:. Simplex enim ẽ in eẽntia: septifor¬
mis uero in donoꝵ gr̃a. Caritate qͣ omĩa con¬
didit: condita donis uberrimis infundit.
Hoc autem in pͥmis sex diebus: pͥmo factũ
eiꝰ inspirante gr̃a uideamꝰ. Moyse quidẽ
referente legimus. quia dix̾ d̾s fiat lux ⁊ ce¬
t̾a.⁊ sic ꝑ ordinem dierum. usq inseptimã
sermo ꝑgreditur. qͦ spu sac̾ta oꝑa designãtur
N sp̃u et enim sapientie lux pri Dmue¬
ma condita atenebris separat᷑. pt uesꝑã
habens mane. in diem formatur:dum lau¬
dabilis illa angłorum sotietas bene lux ap¬
pellata. quia rationał seu intellectualis ẽ cre¬
ata.. diinsa ẽ atenebris. quia cadenti suꝑ¬
bie non consensit. s humilit̾ subiecta dno
sapient̾ ad hesit: ht uesꝑã in sue mutabilita¬
tis nat᷑a. ẽ enĩ creatura. S mane fit suscep¬
ta sp̃c sapientie gr̾a. qua ind̾m tota carita¬

Expanded text:
lebit eum Spiritus timoris Domini . Audisti septiformem, noli sentire multiplicem. Simplex est enim in essentia, septiformis vero in donorum gratia. Charitate qua omnia condidit, condita donis uberrimis infundit. Hoc autem in primis septem diebus primo factum, ejus inspirante gratia, videamus. Moyse quidem referente, legimus quia dixit Deus: Fiat lux, etc. Et sic per ordinem dierum usque in septimam sermo progreditur. Quo Spiritu sancto sacrn spiritu enim sapientiae lux prima condita a tenebris separatur, post vesperam habens mane. In diem formatur dum laudabilis illa angelorum societas, bene lux appellata, quia rationalis seu intellectualis est creata, divisa est a tenebris. Cadenti enim superbiae non consensit, sed humiliter subjecta Domino sapienter adhaesit. Habet vesperam in suae mutabilitatis natura. Est enim creatura. Sed mane fit, suscepta spiritus sapientiae gratia, quia in Deum tota charita
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis causa mouet᷑. suo simił creatori pro¬
batur: qui sola caritate cuncta parit̾ oꝑat᷑.
Qua ꝓpt̾ homo uł angls aitestante apło:
qui manet in caritate. in do manet ⁊ d̃s in eo.
Quisquis autem absq caritate qd̃ libet exe¬
quitur. opificisummo dissimił ẽe probatur.:
dum au̾sa uoluntate. caritatẽ qua facꝰtus ẽ
non imitatur. ħ fili caritas una nob̾ ad oĩa
constat imitanda. Sola enim caritate ad
regna polorum uenire possumus. etiã silin¬
gus omnib non loquam᷑. si propħia ca¬
reamus. si non omnia sacramenta. nec om¬
nẽ scientiam habeamus. si pauꝑibꝰ uł non
habendo. uł aliqͣ prohibiti necessitate in¬
chil prebeamus: si corpus nr̃m ita ut arde¬
at. nisi causa xͥ hoc requirat. minime
tradamus. Fides etiã sine caritate potest
ẽẽ: s minime prodesse. Nam & demones
credunt. s contremiscunt: quia ñ diligunt.
fides gͦ que cum dilectione ẽ. utilis ẽ. Ait e¬

Expanded text:
charitatis causa movetur, suo similis Creatori procharitatis causa movetur, suo similis Creatori probatur, qui sola charitate cuncta pariter operatur. Quapropter homo vel angelus, attestante Apostolo, qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo . Quisquis autem absque charitate quidlibet exsequitur, opifici summo dissimilis esse probatur, dum, aversa voluntate, charitatem qua factus est non imitatur. Haec charitas una nobis ad omnia constat imitanda. Sola enim charitate ad regna coelorum venire possumus, etiamsi linguis omnibus non loquamur, si prophetia careamus, si non omnia sacramenta nec omnem scientiam habeamus, si pauperibus vel non habendo vel aliqua prohibiti necessitate nihil praebeamus, si corpus nostrum ita ut ardeat, nisi causa Christi hoc requirat, minime tradamus. Fides etiam sine charitate potest esse, sed minime prodesse. Nam et daemones credunt; sed contremiscunt, quia non diligunt. Fides ergo quae cum dilectione est, utilis est. Ait e
Abbreviated transcription (Latin):
qr sicut iam diximꝰ ⁊ sepe dici uolumꝰ. ni¬
chil nisi diligendo facere nouit. Ipse est
solus ꝑfec̾te sapiens. nullo carens. s ꝑfecte
sibi sufficiens. unus omp̾e. Qua ꝓpt̾ ñ est
ei causa aliquid agendi ulla necessitas. s
sola caritas: quia sicut creanda p̾idit: sic
⁊ creata tranquille disponit. Oi d̾ licet iã
dic̾tum sit. it̾are tamen uolui. ut plenius
uideas. in qͣnͣtum caritas omnib una uirtu¬
tib rite p̾mineat. Interrogatio.
ic queso. te enim de caritate loquentẽ
libenter audio. Responsio.
nob̃ apparuit: qui caritatẽ qͣ d̾s ⁊ ho
diligi debeat. nob̃ miscdit̾ infundit. Hoc
autẽ donum. ptꝰ resurrectionẽ suam int̾ra.
ꝓpt̾ dilec̾tionẽ proximi: de celo propt̾ dilee¬
plenius effudit. Hec : uirt᷑. qua creatura
rationalis si eam tenuerit. factori suo fit si¬
milis: si uero ea careat. manet dissimił. Qs¬
quis gͦ iomini qd̾ meditat᷑. uł agit. seu loqͥt᷑.

Expanded text:
quia, sicut jam diximus et saepe dici volumus, niquia, sicut jam diximus et saepe dici volumus, nihil nisi diligendo facere novit. Ipse est solus perfecte sapiens, nullo carens, sed perfecte sibi sufficiens, unus omnipotens. Quapropter non est ei causa aliquid agendi ulla necessitas, sed sola charitas: qua sicut creanda praevidit, sic et creata tranquille disponit. Quod licet jam dictum sit, iterare tamen volui, ut plenius videas in quantum charitas omnibus una virtutibus rite praeemineat. V. INTERR. Dic, quaeso; te enim de charitate loquentem libenter audio. RESP. Medianobis apparuit, qui charitatem qua Deus et homo diligi debeat nobis misericorditer infundit. Hoc autem donum post resurrectionem suam in terra propter dilectionem proximi, de coelo propplenius effudit. Haec est virtus qua creatura rationalis, si eam tenuerit, factori suo fit similis; si vero ea careat, manet dissimilis. Quisquis ergo in omni quod meditatur vel agit seu loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
postulat conseqͣtur. possumꝰ dicere chaos
ẽẽ magnum caritatis contemptũ. qͥ absq
dubio di ẽ odium: quo quia diues ille in
p̾senti uitã ꝑdidit. sub ipso p̾mitur in infer¬
no. ne ad uitam redire possit: quem tanta etiã
inopia depͥmit. ut sicut pro seipso orantẽ
abraham ñ exaudiuit᷑. sic nec ꝓ fr̾ib suppli¬
cantem idem pat̾ attendit: qr dum in hac
uita bonis exub̃aret. pauꝑem audire con¬
tempsit. Qd̾ dum recordari monet᷑. merito
penis datus manifeste confunditur. Dilec¬
tor itaq summus ñ amantẽ diligens. uł in
penis cognoscere facit: quia amasse debue¬
rat quem contempsit. Dm̃ nãq contemp¬
sit. dum ꝓ d̾o pauꝑem ñ audiuit: talẽ etiã
in penis d̾s minime contempnit. quẽ ad̾o
diligit. ut dolere faciat qd̾ caritatem tenere
neglex̃. Punit gͦ qui diligit: quẽ nisi dilig̾et
ñ puniret. Nicħ enim facit nisi qͥ diligit:

Expanded text:
postulat consequatur, possumus dicere chaos postulat consequatur, possumus dicere chaos esse magnum charitatis contemptum, qui absque dubio Dei est odium: quo quia dives ille in praesenti vitam perdidit, sub ipso premitur in inferno, ne ad vitam redire possit; quem tanta etiam inopia deprimit, ut sicut pro seipso orantem Abraham non exaudivit, sic nec pro fratribus supplicantem idem pater attendit, quia, dum in hac vita bonis exuberaret, pauperem audire contempsit: quod dum recordari monetur, merito poenis datus manifeste confunditur. Dilector itaque summus non amantem diligens vel in poenis cognoscere facit quia amasse debuerat quem contempsit. Deum namque contempsit dum pro Deo pauperem non audivit. Talem etiam in poenis Deus minime contemnit, quem adeo diligit ut dolere faciat quod charitatem tenere neglexit. Punit ergo quem diligit, quem nisi diligeret, non puniret. Nihil enim facit nisi qui diligit,
Abbreviated transcription (Latin):
bona in uita tua. ⁊ lararus similit̾ mala.
Nunc autem hic consolat᷑: tuuero crucia
uocat filium. quem ꝓ iniquitate no¬
uerat dampnatum: ⁊ Responsio¬
cire debes qd̾ caritatẽ bonoꝵ aliena
iniquitas nequaqͣm minint: unde
⁊ dilector abraham. illum quem uidit in
penis. filiũ nominauit. Cui caritatẽ suã
minime subtrahit. dum in tormentis memo¬
rem facit. quia dm̃ dilig̾e suꝑ omĩa debuit.
a quo tanta dum in carne iuuu̾et bona rece¬
pit. S eum ualde confundit. dum ei con¬
solatum pauperẽ ostendit. qͥ mala qͥdẽ in
uita sua ad̾o suscepit: que quia patient̾
tulit. n̾c suscepta consolatione. ꝑhemnt̾
hilarescit. Sicut diues ille. qr dm s bona prãn¬
tem ñ amauit: nunc admonit᷑ tormentis.
consolatur. Hiues uero qr dm̃ etiam bona
sibi largientẽ contempsit. qd̾ in pauꝑe ne¬
glecto monstrauit. m̾ito cruciat᷑. Od̾ aut̃
chaos magnum obesse ꝑhibetur. ne qd̃

Expanded text:
bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. Nunc autem hic consolatur, tu vero ocat Filium quem pro iniquitate noverat damnatum? RESP. Scire debes quod charitatem bonorum aliena iniquitas nequaquam minuit. Unde et dilector Abraham illum quem vidit in poenis, filium nominavit, cui charitatem suam minime subtrahit, dum in tormentis memorem facit, quia Deum diligere super omnia debuit, a quo tanta, dum in carne viveret, bona recepit. Sed eum valde confundit, dum ei consolatum pauperem ostendit, qui mala quidem in vita sua a Deo suscepit: quae quia patienter tulit, nunc, suscepta consolatione; perenniter hilarescit. Sicut dives ille, quia Deum sibi bona praestantem non amavit, nunc admonitus tormentis consolatur. Dives vero, quia Deum etiam bona sibi largientem contempsit, quod in paupere neglecto monstravit, merito cruciatur. Quod autem chaos magnum obesse perhibetur ne quod
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s est: omnis mordinata uoluntas. sua
sibi pena ẽ. Siquidem d̾s̃ ẽ creator. ⁊ ordi¬
nator omniũ rerum naturalium. N est
autẽ peccatoꝵ creator: s ordinator tan¬
tum. Qua propt̾ nec iniquũ deserit. dũ
sepe reuocat ⁊ corrigit. dum corrigendo
flagellat. ⁊ incorreptũ dampnat. ut dãp¬
natus uł tormentis addiscat qmͣ iuste pe¬
nam sustineat: qui creatus creatorẽ contẽp¬
nat. ⁊ dilectus dilectorẽ qm non diligat..
Dampnat is itaq liquido manifestat. in
qnͣtum dilectio omnib sit habenda: dum
pro habita beatitudinẽ repensat.⁊ ꝓ non
habita dampnationẽ irrogat: quib ipsa
uexatio intellectum pr̾at. quo sciunt qͣm
recte nͨ amantes pena corripiat. cum aman¬
tes beatitudins sinus excipiat. Unde di¬
ues ille intormentis. dum stillã aque de
digito lazari anxie requirit: magna confun¬
di erubescentia meruit. ab abraham res¬
pondente qͥ ait. fili recordare quia recepisti

Expanded text:
Deus est, omnis inordinata voluntas sua Deus est, omnis inordinata voluntas sua sibi poena est. Siquidem Deus est Creator et ordinator omnium rerum naturalium. Non est autem peccatorum Creator, sed ordinator tantum. Quapropter nec iniquum deserit dum saepe revocat et corrigit, dum corrigendo flagellat, et incorrectum damnat, ut damnatus vel tormentis addiscat quam juste poenam sustineat qui creatus Creatorem contemnat et dilectus dilectorem Deum non diligat. Damnatis itaque liquido manifestat in quantum dilectio omnibus sit habenda, dum pro habita beatitudinem repensat, et pro non habita damnationem irrogat; quibus ipsa vexatio intellectum praestat, quo sciunt quam recte non amantes poena corripiat, cum amantes beatitudinis sinus excipiat. Unde dives ille in tormentis dum stillam aquae de digito Lazari anxie requirit, magna confundi erubescentia meruit ab Abraham respondente, qui ait: Fili, recordare quia recepisti
Abbreviated transcription (Latin):
fecta caritas. que nisi diligendo fa¬
cere nicħ nouit: creature sue indebito mu¬
nere benefacere non desistit. Q d̃ piamens
gratant̾ accipit.⁊ accipiendo datorẽ dilig̃.
⁊ amoris m̾ito. tandem ad ipsum ut est
uidendum. beata ꝑtingit. De talib in eu
creatura. ad hoc lib̾tate arbitrii constat p̃¬
dita. ut creatorem fuum debite diligendo
cognoscat.⁊ debite cognoscendo diligat:
qui eam indebite p̃uidendo dilex̃ ut bo¬
nam faceret.⁊ ut benefacte illi benefacere
nunqͣm desm̃et. Unde ⁊ hoc debitum a
creatura creator exigit. ut debite diligen¬
do cognoscat qui eam condidit. ⁊ debite
ne facere ñ desistit. O.d̾ dum sedula ex¬
soluit. tandem ipsum a quo condita est
meretur plene aspicere. ⁊ aspitiendo bea¬
ta manere. Econtra mens impia. manens
ingͣta dilecꝰtori suo. dilecꝰtionis debitum
ñ ex soluit: cupiditate confusa. rustitie or¬
dinẽ abicit. iꝰticia carens miseriã inqͥrit.
Disponente nãq summa iusticia que

Expanded text:
fecta charitas, quae nisi diligendo facere nihil novit, creaturae suae indebito munere benefacere non desistit. Quod pia mens gratanter accipit, et accipiendo datorem diligit, et amoris merito tandem ad ipsum ut est videndum beata pertingit. De talibus in Evcreatura ad hoc libertate arbitrii constat praedita, ut Creatorem suum debite diligendo cognoscat, et debite cognoscendo diligat, qui eam indebite praevidendo dilexit, ut bonam faceret, et ut bene factae illi benefacere nunquam desineret. Unde et hoc debitum a creatura Creator exigit, ut debite diligendo cognoscat qui eam indebite condiditnefacere non desistit. Quod dum sedula exsolvit, tandem ipsum a quo condita est meretur plene aspiciendo beata manere. E contra mens impia, manens ingrata dilectori suo, dilectionis debitum non exsolvit; cupiditate confusa, justitiae ordinem abjicit; justitia carens, miseriam inquirit. Disponente namque summa justitia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
auferet᷑ ab eo bonum quodlibet. qd̾ ht ad
utendum ꝑ caritatẽ: quo quia ꝑ caritatẽ
uti noluit. eo ipso iure pͥuari meruit. Omĩa
namq in caritate bona fiunt: sine carita¬
te autẽ si qua sunt ñ habenti caritatẽ bona
ñ sunt. Unde scriptum ẽ. Oui offendit in
uno: reus ẽ omnium. Ouere gͥ supplicando
caritatẽ: ut det eam qͥ de celo ueniens cla¬

Expanded text:
auferetur ab eo bonum quodlibet quod habet ad auferetur ab eo bonum quodlibet quod habet ad utendum per charitatem; quo quia per charitatem uti noluit, eo ipso jure privari meruit. Omnia namque in charitate bona sunt; sine charitate autem si qua sunt, non habenti charitatem bona non sunt. Unde scriptum est: Qui offendit in uno, reus est omnium . Quaere igitur supplicando charitatem, ut det eam q
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur. Nichil ÷ gͦ caritate prestantiꝰ. qua
sola d̾s ⁊ homo comungit᷑: qua uirtutũ cho¬
rus celestium d̾õ solidatur. Caritas ħ ⁊ celi¬
colis pr̾at beatitudinẽ. ⁊ t̾rigenis iustifica¬
tionem. Hec est qua peccata mundo rela¬
xantur. qͣ inferus spoliatur. qua gladius
ille u̾satił reu̾satur. qͣ paradisi ianua rese¬
ratur. Hec inqͣm caritas ẽ. qua dum caruit
e celo diabolus. a paradiso ꝑtoplaustus ceci
ab inferis cum illuc descendisset minime
potuit: s sua eum caritas cum suis ꝓ qͥbꝰ
descendat lib̾um redux̃. Ubicumq enĩ ẽ
caritas: ad est parit᷑ ⁊ libertas. Hec ẽ que sola
habenda ẽ ut cet̾a bona habeantur: que si
ab sens fuerit. nulla habentur. Sic enim
dñs loquitur deea. Onm habenti dabit᷑.
⁊ habundabit. Habenti scilicet caritatẽ. da¬
bunt᷑ cet̾a bona.⁊ habundabuñ ad plenitu¬
dinem. Ei autem qui n̾h̾t.⁊ quod ht̃ au¬
feretur ab eo. Qui ñ h̾t scilicet caritatem.

Expanded text:
stantius; qua sola Deus et homo conjungitur, qua virtutum chorus coelestium Deo solidatur. Charitas haec et coelicolis praestat beatitudinem et terrigenis justificationem. Haec est qua peccata mundo relaxantur, qua inferus spoliatur, qua gladius ille versatilis reversatur, qua paradisi janua reseratur. Haec, inquam, charitas est qua dum caruit e coelo diabolus, a paradiso protoplastus cecidab inferis, cum illuc descendisset, minime potuit, sed sua eum charitas cum suis, pro quibus descenderat, liberum reduxit. Ubicunque enim est charitas, adest pariter et libertas. Haec est quae sola habenda est ut caetera bona habeantur: quae si absens fuerit, nulla habentur. Sic enim Dominus loquitur de ea: Omni habenti dabitur, et abundabit . Habenti scilicet charitatem dabuntur caetera bona, et abundabunt ad plenitudinem. Ei autem qui non habet et quod habet, auferetur ab eo . Qui non habet, scilicet charitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
serere nob̃ q̃ ẽ illa grã septiformis:⁊ qͦmͦ
in primis septem diebꝰ oꝑata sit. Responsio
audisti: gr̾am eius septiformẽ si bene
recolis. in ysaia propħa qmͣ sepelegisti.
E gredietur inquit uirga de radice iesse &
flos de radice eius ascendet: & requiescet
suꝑ eum spiritus dñi. Spiritus sapientie

Expanded text:
ere nobis quae est illa gratia septiformis, quomodo in primis septem diebus operata sit. RESP. Spiraudisti. Gratiam ejus septiformem, si bene recolis, in Isaia propheta quam saepe legisti. Egredietur, inquit, virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet; et requiescet super eum Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
uet. Fis tamen semel imposita ordina¬
tionis manet gr̾a: s manet ad iudiciũ.
non manet ad officium. Oid̃ si eccle pla¬
cet ut eos aliqͣnͣdo reuocet. reuocatos ab¬
soluit ⁊ reconciliat:non quidem reor¬
oinat. Quem autẽ aliquando a com¬
munione segregat. qd̾ absit ut absq
iudicio fiat. ñnisi manifeste conuic¬
tum. aut publice confessum. medicina¬
lit̾ tñ dampnat. ⁊ pia crudelitate sanat.
nisi obduratus ille resistat. Od̾ si ob¬
duratus eccłe iudicium sꝑnit tunc ab
eccła nominatus. sententiã m̾ito dãp¬
nationis suscipit.⁊ cum huiusmodi a¬
płica auctoritate decet nec cibum sum̾e.
ri non possunt. deꝑpetratis cͥminib to¬
lerandi sunt: nec a iudice nisi dato ꝓ¬
bationis iudicio dampnandi sunt.
O uos sibi reseruat dñs ubi ait. M
uindictam: ego retribuã. S nec dehis

Expanded text:
vet. Eis tamen semel imposita ordinavet. Eis tamen semel imposita ordinationis manet gratia; sed manet ad judicium, non manet ad officium. Quod si Ecclesiae placeat ut eos aliquando revocet, revocatos absolvit et reconciliat, non quidem reordinat. Quem autem aliquando a communione segregat, quod absit ut absque judicio fiat! nonnisi manifeste convictum aut publice confessum, medicinaliter tamen damnat, et pia crudelitate sanat, nisi obduratus ille resistat. Quod si obduratus Ecclesiae judicium spernit, tunc ab Ecclesia nominatus sententiam merito damnationis suscipit, et cum hujusmodi apostolica auctoritate decet nec cibum sumere,ri non possunt, de perpetratis criminibus, tolerandi sunt, nec a judice nisi dato probationis judicio damnandi sunt. Quos sibi reservat Dominus ubi ait: Mihi vindictam, ego retribuam . Sed nec de his
Abbreviated transcription (Latin):
nist̾ autem tantum mimst̃ est: qui effica¬
tiam prat mist̃iis. d̾s ẽ. Nemo gͦ contẽp¬
nat ium sacramentoꝵ ꝑuratiis ministro¬
rum: quorum malitia non contraitur dei
omnipotentia. Non potest minus in ma¬
lo maius in bono: qui indifferenter de
omnibꝰ ⁊ in omnibꝰ potest. In d̾o siquidẽ
minus potest qui malus est. magis po¬
test qui bonus est: ds̃ autẽ ommipoten¬
ter in utroq potest. Inde ẽ. qd̾ plures no¬
uimus sibi quidem malos. s aliis utiles
fuisse ministros: ipso oꝑante per eos qͥ
ꝓut uult bene semꝑ oꝑatur tam ꝑ ma¬
losutiq qm ꝑ bonos. Non maculat ali¬
quẽ communio maloꝵ inparticipatio¬
ne sacramentoꝵ. s in operum consen¬
sione malorũ. Qua propt̾ ministros
licet malos. nullus abitiat: qͣnͣdui eos
eccła tolerat. Audiat dicentem apłm.
Tu quis es. qui uidicas alienum seruũ:
Quos tunc tantum abicere licet: cum
eos eccła manifeste suspendit. aut remo¬

Expanded text:
nister autem tantum minister est. Qui efficanister autem tantum minister est. Qui efficaciam praestat mysteriis, Deus est. Nemo ergo contemnat vim sacramentorum pro vitiis ministrorum, quorum malitia non contrahitur Dei omnipotentia. Non potest minus in malo, majus in bono, qui indifferenter de omnibus et in omnibus potest. In Deo siquidem minus potest qui malus est, magis potest qui bonus est. Deus autem omnipotenter in utroque potest. Inde est quod plures novimus sibi quidem malos, sed aliis utiles fuisse ministros, ipso operante per eos qui prout vult bene semper operatur tam per malos utique quam per bonos. Non maculat aliquem communio malorum in participatione sacramentorum, sed in operum consensione malorum. Quapropter ministros, licet malos, nullus abjiciat quandiu eos Ecclesia tolerat. Audiat dicentem Apostolum: Tu quis es qui judicas alienum servum? Quos tunc tantum abjicere licet cum eos Ecclesia manifeste suspendit aut remo
Abbreviated transcription (Latin):
oratione presbiteroꝵ:apeccatis releuat
infirmum. Ueneranda itaq sunt sacra¬
menta.⁊ promore quo d̃s ea instituit ob¬
seruanda. Nolunt arrogantes: s puri¬
ficant humiles. N esciunt mundana dif¬
finiri sapientia: s diuina ꝑcipiunt᷑ obe¬
dientia. Ad hec quisquis accedens. stul¬
tus fiat. ut sit sapiens. Q ueratur ineis
sanitas: ñ disputandi uanitas. Dant᷑
enim nob corporea sacramenta: s celesti
uirtute p̾dita. Miro siquidem modo
qui olim incorporalib ꝑ pͥmum patrẽ
cecidimus: ex his ꝑ scdm qui & d̾s est. ad
spiritalia reditum habeamus. Nemo gͦ
p̾iudicet sacramentis: s remedia deuot̾
querat in eis. M orbi sui duudicet egrotꝰ
incommodum. non salutare summi me¬
dicantis antidotũ. Sua ẽẽ sentiat infir¬
ma: q̃ autẽ d̾i̾ sunt forcia. dum uidet ex¬
t̾ius corporeum sacramentũ: fide diuinũ
int̾us penset effectum. D̾i quippe uirtꝰ:
ꝑministrũ in sacramentis oꝑatur. Mi¬

Expanded text:
oratione presbyterorum a peccatis relevat oratione presbyterorum a peccatis relevat infirmum. Veneranda itaque sunt sacramenta, et pro more quo Deus eos instituit observanda. Nolunt arrogantes, sed purificant humiles. Nesciunt mundana diffiniri sapientia, sed divina percipiuntur obedientia. Ad haec quisquis accedens, stultus fiat, ut sit sapiens. Quaeratur in eis sanitas, non disputandi vanitas. Dantur enim nobis corporea sacramenta, sed coelesti virtute praedita. Miro siquidem modo qui olim in corporalibus per primum patrem cecidimus, ex his per secundum, qui et Deus est ad spiritalia reditum habemus. Nemo ergo praejudicet sacramentis, sed remedia devotus quaerat in eis. Morbi sui dijudicet aegrotus incommodum, non salutare summi medicantis antidotum. Sua esse sentiat infirma, quae autem Dei sunt fortia. Dum videt exterius corporeum sacramentum, fide divinum interius penset effectum Dei, quippe virtus per ministrum in sacramentis operatur. Mi
Abbreviated transcription (Latin):
dana quidem conu̾satione lauandus
inpedibꝰ. qr nondum apeccatis ꝑ igno¬
rantiã ⁊ debilitatẽ uementibꝰ ex tradu¬
ce. omnino ẽ solutus. Ei gͦ quem lotum
nouit: pedes solummodo lauit. Qua-¬
propt̾ non ẽ iterandus omnino baptis¬
mus: qͦ suscepto unusquisq mundus
ẽ totus. Si autem pt᷑ baptismũ suꝑuixe¬
rit. nec afide exorbitau̾it: lauandus ẽ
tantum inpedib Hinc ẽ qd̾ uere iudi¬
catur heresis. si semel aquocũq bapti¬
zatum quis debere censeat rebaptizari:
S in pedibꝰ pro temporalium sordibꝰ ac¬
⁊ dñs fecit.⁊ suos seruare mandauit: ⁊ or¬
do monasticus celebrando custodit. Sacͤ¬
fit. credendum ẽ in sacramento peniten¬
tie pedes lauari: hoc ẽ acontractu conu̾¬
sationis huius temporanee fideles emun¬
dari. In his enim ista mundatio remissio¬
nis uere fit. quos iniquitas que fidẽ des¬
truat non contingit. Sic etiam ex tradi¬
tione apłica. fideles infirmos inungit ec¬

Expanded text:
dana quidem conversatione lavandus dana quidem conversatione lavandus in pedibus, quia nondum ab ignorantia et debilitate venientibus ex traduce omnino solutus. Ei ergo quem lotum novit pedes solummodo lavit. Quapropter non est iterandus omnino baptismus, quo suscepto unusquisque mundus est totus. Si autem post baptismum supervixerit, nec a fide exorbitaverit, lavandus est tantum in pedibus. Hinc est quod vere judicatur haeresis, si semel a quocunque baptizatum quis debere censeat rebaptizari. Sed in pedibus pro temporalium sordibus acet Dominus fecit, et suos servare mandavit, et ordo monasticus celebrando custodit. Sacrafit credendum est in sacramento poenitentiae pedes lavari, hoc est a contractu conversationis hujus temporaneae fideles emundari. In his enim ista mundatio remissionis vere fit, quos iniquitas quae fidem destruat non contingit. Sic etiam ex traditione apostolica fideles infirmos inungit Ec
Abbreviated transcription (Latin):
quia baptizatum me nescitis:. ñ bapti¬
zatum ẽẽ conuincitis : Interrogatio.
lacet ualde responsio. qͣm propo¬
nis. s sicut de baptismo latronis
nchil certum tenemus. sic ⁊ debaptis¬
mo apłorum dubitamus. Eos siquidẽ
baptirasse legimus: s baptiratos ẽe nes¬
neminem apłoꝵ pret̾ apłm pau
lum legimus baptiratum. S multa fu¬
isse ꝑcerto tenemus: q̃ t̾n scripta non ui¬
dimus. Quomodo autẽ apłos fuisse
baptiratos dubitare possumus. quos au¬
disse adnõ.⁊ p̾dicasse mundo nouimꝰ.
nͥ quis renatus fuerit ex aqua ⁊ spiritu
ñ potest intrare in regnum d̾i: Pensa¬
re te quidem conuenit. qd dñs incena
paschali petro respondit. Qui lotus ẽ.
non indiget nisi ut pedes lauet. Lotũ gͦ
lauare uolebat. quem non totũ. s in pe¬
dib tantum modo lauandum censebat.
Lotum intelligimus baptismate. laua¬
tũ ꝑ mundana conu̾satione. Mundꝰ
quidem ẽ. totus. omnis in xp̃o renatus.
dum fidem seruat oꝑibus. pro mun¬

Expanded text:
quia baptizatum me nescitis, non baptizatum esse convincitis? X. INT. Placet valde responsio quam proponis. Sed sicut de baptismo latronis nihil certum tenemus, sic et de baptismo apostolorum dubitamus. Eos siquidem baptizasse legimus, sed baptizatos esse nesneminem apostlum legimus baptizatum. Sed multa fuisse pro certo tenemus quae tamen scripta non vidimus. Quomodo autem Apostolos fuisse baptizatos dubitare possumus, quos audisse a Domino et praedicasse mundo novimus: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest intrare in regnum Dei . Pensare te quidem convenit quod Dominus in coena paschali Petro respondit: Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet . Lotum ergo lavare volebat, quem non totum, sed in pedibus tantummodo lavandum censebat: lotum intelligimus baptismate, lavatum pro mundana conversatione. Mundus quidem est totus, omnis in Christo renatus, dum fidem servat operibus, pro mun
Abbreviated transcription (Latin):
penitus nunqmͣ ad indaginẽ huius
u̾tatis attinges. Uide sacramentũ.
Xp̾c in altari uere sumitur. integer. &
totus. Cetera quidem corpora possũt
secari ⁊ in partes diuidi atq recolligi:
minui quoq uł augeri. Corpus autẽ
xp̃i iam głificatum. iam impassibile
factum. dum popłs tecum comedit.
totũ ẽ qd̾ accepisti.totũ qd̾ ille. totum
quod singuli. Et licet tempoꝵ int̾ual¬
lis. seu locorum spaciis. idem sumatur
a multis: non t̾n ideo multi xp̃i. s mꝰ
uomͦ possunt ħ fieri : Responsio.
Sard dicis: Uisne tibi hec hu¬
mana ratione probari: Nescis
quo loqueris: Panis iste non ẽ t̾renꝰ.
immo nec celestis: s totus suꝑcelestis.
aliam transiationẽ ita dicit. P anem

Expanded text:
penitus nunquam ad indaginem hujus penitus nunquam ad indaginem hujus veritatis attinges. » Vide sacramentum. Christus in altari vere sumitur integer et totus. Caetera quidem corpora possunt secari et in partes dividi atque recolligi, minui quoque vel augeri. Corpus autem Christi jam glorificatum, jam impassibile factum, dum populus tecum comedit, totum est quod accepisti, totum quod ille, totum quod singuli. Et licet temporum intervallis seu locorum spatiis idem sumatur a multis, non tamen ideo multi Christi, sedQuomodo possunt haec fieri? RESP. Quid dicis? Visne tibi haec humana ratione probari? Nescis quo loqueris? Panis iste non est terrenus, imo nec coelestis, sed totus supercoelestis. aliam translationem ita dicit: Panem
Abbreviated transcription (Latin):
redimit. ⁊ cibus ẽ qui ad uitam pascit.
Uide sacramentũ. Xp̾c resurgens ex
mortius.iam non moritur. Immortał
autẽ ⁊ impassibilis: amortali sensu⁊
passibili non potest sentiri. Cum gͥ eiꝰ
precepto ⁊ munere ipsum sumimus ab
altari p̾sentis eccłe: pro modo sumen¬
oi.manent ibi ⁊ forma ⁊ sapor pristi¬
ni corporis. Sumitur enim sub spetie
panis ⁊ uini. sicut olim sumptum est
ab apłis in cena paschali. cum tamen
ibi neq panis neq uinũ sit. s sicut
respondens ait. Inmaculatum agnũ
cotidie in altari crucis sacrifico. cuius
carnes postqmͣ populus credentiũ man¬
ducauerit. ⁊ eius sanguinem biberit: ag¬
nus qui sacͥficatus ẽ integer ꝑ seuerat.⁊
uiuus. Et cum uere sacrificatus sit. ⁊ ue¬
re carnes eius manducate sint apopło.
⁊ uere sanguis eius sit bibitus: tamen
ut dixi integer ꝑmanet inmaculatus.
⁊ uiuus. Et adiecit. Si credidis ex toto
corde: discere poteris. Si non credidis.

Expanded text:
redimit, et cibus est qui ad vitam pascit. redimit, et cibus est qui ad vitam pascit. Vide sacramentum: Christus resurgens ex mortuis, jam non moritur . Immortalis autem et impassibilis a mortali sensu et passibili non potest sentiri. Cum igitur ejus praecepto et munere ipsum sumimus ab altari praesentis Ecclesiae, pro modo sumendi manent ibi et forma et sapor piissimi corporis. Sumitur enim sub specie panis et vini, sicut olim sumptum est ab apostolis in coena paschali; cum autem ibi neque panis neque vinum sit, sed sicut respondens ait: « Immaculatum Agnum quotidie in altari crucis sacrifico; cujus carnes postquam populus credentium manducaverit, et ejus sanguinem biberit, Agnus qui sacrificatus est integer perseverat et vivus. Et cum vere sanctificatus sit, et vere carnes ejus manducatae sint a populo, et vere sanguis ejus sit bibitus, tamen, ut dixi, integer permanet immaculatus et vivus. » Et adjecit: « Si credideris ex toto corde, dicere poteris: Si non credideris,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sanguinem suum dabat.: ⁊ ne figura
putetur. corpꝰ inquit meum qd̾ ꝑro uob̃
tradetur. Sangius inquit meus. qͥ pro
uob̾ tradetur. Apłi dñm dicentẽ audie¬
bant. panem ⁊ uinum inspetie uidebãt:
s fideles dño credebant. Teneamus gͥ
⁊ nos fidem apłicam. ommipotentis uer¬
bi ueneremur efficatiam: credamus u̾¬
bo mutatã panis ⁊ uni substantiã. Au¬
diamus ipsum ita p̾cipientẽ. Hoc faci¬
te inquit inmeã commemorationẽ. Ea
hora corpꝰ xͥ commestũ ẽ. idem ipsum
incrastino ꝓ salute mundi in cruce pas¬
sum ẽ. Ea hora sanguis xͥ bibitus ẽ. idẽ
ipse in crastino pro salute mundi incru¬
ce fusus ẽ: in qua pro nob̾ passus nr̃e re¬
demptionis ẽ precium. ⁊ aredemptis in
uite sumitur alimentum. Hoc  dum
ab altari eccła sumit ipso ꝑ eam oꝑan¬
te qui hoc insuam commemorationẽ
fieri mandauit. agendo recolit: quia
xͦ quem comedit. ⁊ precium ẽ. qd̾ amorte

Expanded text:
et sanguinem suum dabat; et ne figura et sanguinem suum dabat; et ne figura putetur, corpus, inquit, meum quod pro vobis tradetur; sanguis, inquit, meus qui pro vobis fundetur . Apostoli Dominum dicentem audiebant, panem et vinum in specie videbant, sed fideles Domino credebant. Teneamus igitur et nos fidem apostolicam, omnipotentis Verbi veneremur efficaciam, credamus verbo mutatam panis et vini substantiam, audiamus ipsum ita praecipientem. Hoc facite, inquit, in meam commemorationem . Ea hora corpus Christi comestum est, idem ipsum in crastino pro salute mundi in cruce passum est. Ea hora sanguis Christi bibitus est, idem ipse in crastino pro salute mundi in cruce fusus est, in qua pro nobis passus, nostrae redemptionis est praemium, et a redemptis in vitae sumitur alimentum. Hoc ergo dum ab altari Ecclesia sumit, ipso per eam operante qui hoc in suam commemorationem fieri mandavit, agendo recolit quia Christus, quem comedit, et pretium est quod a morte
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd̾ nob̃ in presenti uita pascendis. ue¬
ritas eius traditur in sacramentis: s in
et̾na uita nob̃ ipsa dabitur. non insa¬
cramentis s manifesta. non intransitu
sed perpetua. Interrogatio.
um int̾m u̾samur in sacramentis.
dic queso de sacramento altaris
quid sit. de quo quidem non dubito: s
ꝓ dubitantib suꝑ hoc respondere te
michi desidero. Responsu¬
e re tam nota: nemo catholicus
dubitat. Hoc autem de quo que¬
ris: ipse qui instituit ita fecit. In cena
paschali panem accepit:benedix̃. fre¬
git. dedit.Accipite inquit.⁊mandu¬
cate ex hoc omnes. Hoc ẽ enim corpus
meum. Calicem quoq benedix̃. ⁊ de¬
dit dicens. Accipite. ⁊ bibite ex hoc om̃s.
Hic ẽ enim calix sanguinis mei. Euis
uerbi potentia qua denichilo facta
sunt omnia: fecit ⁊ hic xp̾e. ut substan¬
tia panis ⁊ iuni fiat substantia corporiᷤ
⁊ sanguinis sui. Xp̾e inter apłos sams.
⁊ integer aderat. manu propria corpus

Expanded text:
est quod nobis in praesenti vita pascendis veest quod nobis in praesenti vita pascendis veritas ejus traditur in sacramentis; sed in aeterna vita nobis ipsa dabitur, non in sacramentis, sed manifesta; non in transitu, sed perpetua. XIV. INT. Cum interim versamur in sacramentis, dic, quaeso, de sacramento altaris quid sit: de quo quidem non dubito, sed pro dubitantibus super hoc respondere te mihi desidero. RESP. De re tam nota nemo catholicus dubitat. Hoc autem de quo quaeris, ipse qui instituit ita fecit. In coena paschali panem accepit, benedixit, fregit, dedit. Accipite, inquit, et manducate ex hoc omnes. Hoc est enim corpus meum. Calicem quoque benedixit et dedit dicens: Accipite et bibite ex hoc omnes. Hic est enim calix sanguinis mei . Ejus erbi potentia, qua de nihilo facta sunt omnia, fecit et hic Christus ut substantia panis et vini fiat substantia corporis et sanguinis sui. Christus inter apostolos sanus et integer aderat, manu propria corpus
Abbreviated transcription (Latin):
quaqͣm d̾s instituit. ideoq nec ꝑtinent
ad substantiã uite p̾sentis. ħ sunt qͥdẽ
ad̾o. s maculant uitam q̃ est ado̾. Ma¬
lum itaq quia ad̾o nonẽ. nec res. nec es¬
sentia ẽ: qua re nomen tantum ẽ Si enĩ
res uł eẽntia aliqua ee̾nt: bonum e̾ent.
Quecumq enim sunt. ideo utiq sunt:
quia adõ sunt. ⁊ bona abono sunt. Bo¬
num autem summum qd̾ ñ ẽ. fac̾tũ. id̾o
uere ẽ: quia in comiutabile ẽ. Eauero
q̃ facta sunt. nec omnino sunt: nec oĩno
non sunt. Omnino quidem non sunt.
quia id ipsum qd̾ d̾s ẽ minime sunt:
nec omnino t̾n non sunt. qr licet muta¬
bilia. ado̾ t̾n facꝰta sunt. Ab his gͦ que
uere non sunt reuocandi sumus: ut ei qͥ
uere ẽ fideliter hereamus. S ad hoc qr
inualidi sumus. mediatorẽ di ⁊ hominũ
iħm xp̃m adoremus. qui fortitudinẽ suã
infirmitati nr̃e miscuit. ⁊ infirmitatẽ
nrãm sua fortitudine confirmauit. Hinc

Expanded text:
quaquam Deus instituit, ideoque nec pertinent quaquam Deus instituit, ideoque nec pertinent ad substantiam vitae praesentis. Non sunt quidem a Deo, sed maculant vitam quae est a Deo. Malum itaque, quia a Deo non est, nec res nec essentia est, quare nomen tantum est. Si enim res vel essentia aliqua essent, bonum essent. Quaecunque enim sunt, ideo utique sunt quia a Deo sunt, et bona a bono sunt. Bonum autem summum, quod non est factum, ideo vere est quia incommutabile est. Ea vero quae facta sunt, nec omnino sunt, nec omnino non sunt. Omnino quidem non sunt, quia idipsum quod Deus est, minime sunt; nec omnino tamen non sunt, quia, licet mutabilia, a Deo tamen facta sunt. Ab his ergo quae vere non sunt revocandi sumus, ut ei qui vere est singulariter haereamus. Sed ad hoc quia invalidi sumus, mediatorem Dei et hominum Jesum Christum adoremus, qui fortitudinem suam infirmitati nostrae miscuit, et infirmitatem nostram sua fortitudine confirmavit. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ uiuificat in carne & cum carne solũ¬
mͦ peccat: recte dicit apłs omnes peccasse
in adam. id est in carne traducta de adã.
Omnis gͦ anima unita carm de adã
uenienti. uixta apłm peccatum incur¬
rit. ⁊ captiua remanet sub mole peccati.
nisi eam dum incarne uiuit. releuet mi¬
sericordia xp̃i. Scriptum ẽ enim. Om̾is
qui facit peccatum: seruus ẽ peccati. Hec
misera seruitus. hominis arbitriũ ñ si¬
nit ẽẽ lib̃um: dum enim peccato fit sub¬
ditum. ꝑdit posse bonum. S ptꝰ amissã
lib̾tatem. tenet nomen. tenet ⁊ rationẽ.
non que sit ꝑ se idonea ad consequen¬
da diuina. s t̾n dispensatur ad ꝑagen¬
da p̾sentis uite negocia. ut ẽ artes disce¬
re. arare. edificare. ⁊ cet̾a talia. Ista sunt¬
quidem bona de nature bono uenientia:
que d̾s tam bonis qmͣ malis ꝓut uult
accõmodat. Raꝑe autẽ. seu furari. ꝑ¬
dere. ⁊ luxuriari. ⁊ cet̾a huiusmodi ne¬

Expanded text:
lem vivificat, in carne et cum carne solumlem vivificat, in carne et cum carne solummodo peccat: recte dicit Apostolus omnes peccasse in Adam, id est in carne traducta de Adam. Omnis ergo anima unita carni de Adam venienti juxta Apostolum peccatum incurrit, et captiva remanet sub mole peccati, nisi eam dum in carne vivit, relevet misericordia Christi. Scriptum est enim: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Haec misera servitus hominis arbitrium non sinit esse liberum. Dum enim peccato fit subditum, perdit posse bonum; sed post amissam libertatem, tenet nomen, tenet et rationem, non quae fit per se idonea ad consequenda divina, sed tamen dispensantur ad peragenda praesentis vitae negotia, ut est artes dicere, arare,  bona de naturae bono venientia, quae Deus tam bonis quam malis prout vult, accomodat. Rapere autem seu furari, perdere et luxuriari, et caetera hujusmodi ne
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmum peccat. ꝙ̃ arbitrii lib̾tate con¬
stat predita. nullã quidẽ necessitatẽ.
nec dĩ. qͥ nocentẽ nullam fac̾: nec sua.
nam libera fuit. s propͥa uoluntate
peccatum incurrit. D̾s enim sicut ñ
facit nocentem: sic nec dampnat in¬
nocentem. Constat quidem quia dũ uiu¬
ficat carnem. de adam seminalit̾ uenien¬
tem. qͣm cito ꝑ animam caro uiuit. mox
incentiua concupiscentie que in adam cor¬
rupta contraxit. uiiificanti se spui impor¬
tuna suggerit. Huic dum sp̃c primo uo¬
luntarie consentit. pt᷑ consuetudinẽ im¬
pendit. consuetudine uero molita: neces¬
sitatẽ incurrit. Hinc ẽ qd̾ pͥmo sensib
corporeis ratione sopita. se totam impen¬
dit. Unde bene dicitur. adam non ꝑ pro¬
pͥetatem nature. s ꝑ similitudinẽ culpe:
⁊ participationẽ pene. Sic dñs quibusdã
dicit. Uos expatre diabolo estis: non qui
uero nulla peccat ante carnem. nulla
post carnem. s dum carnem corruptibi¬

Expanded text:
primum peccat, quae arbitrii libertate conprimum peccat, quae arbitrii libertate constat praedita, nulla quidem necessitate, nec Dei, qui nocentem nullam facit, nec sua, nam libera fuit; sed propria voluntate peccatum incurrit. Deus enim sicut non facit nocentem, sic nec damnat innocentem. Constat quidem quia, dum vivificat carnem de Adam seminaliter venientem, quam cito per animam caro vivit, mox incentiva concupiscentiae, quae in Adam corrupta contraxit, vivificanti se spiritui importuna suggerit. Huic dum spiritus primo voluntarie consentit, post consuetudinem impendit, consuetudine vero inolita necessitatem incurrit. Hinc est quod primo sensibus corporeis, ratione sopita, se totam impendit. Unde bene dicitur, Adam non per proprietatem naturae, sed per similitudinem culpae et participationem poenae. Sic Dominus quibusdam dicivero nulla peccat ante carnem, nulla post carnem, sed dum carnem corruptibi
Abbreviated transcription (Latin):
potest introire in regnum celoꝵ. Cũ
itaq dicat apls omnes in adam pec¬
casse. ⁊ eccł̃a cum iheronimo sentiat.
singulorum animas ñ ꝓpagari detra¬
duce. s nouas fieri cotidie. quomodo si¬
mul utrumq constat uerum. qd̾ scił
omnes peccauerunt.⁊ qd̾ non de adam
fiunt. s singule in singulis noue sunt:
His angustiis coartati. quidam utrãq
sententiã uidentes. nec utramq con¬
cordare ualentes.dum nonualent que¬
rentibꝰ suꝑ his respondere. ⁊ t̾n erubes¬
cunt se qd̾ nesciunt fateri nescire. ita
in parte altera se collidunt. ut inferãt
alt̾i p̾iudicium. At dum alt̾i p̾iuidi¬
casse culpant᷑. ⁊ admoniti ñ corrigunt᷑
quia errorẽ defendunt. heretici nomi
piat. quomodo uterq concordat:
ationalem animam Responsio.
qͣm d̾s unicuiq hominũ infun¬
dit. non sub peccandi necessitate com¬
pͥmit: s eam cum lib̾tate arbitrii ra¬
tionalem efficit. Cum itaq anima

Expanded text:
potest introire in regnum coelorum. Cum potest introire in regnum coelorum. Cum itaque dicat Apostolus omnes in Adam peccasse, et Ecclesia cum Hieronymo sentiat singulorum animas non propagari de traduce, sed novas fieri quotidie, quomodo simul utrumque constat verum, quod scilicet omnes peccaverunt, et quod non de Adam fiunt, sed singulae in singulis novae sunt? His angustiis coarctati quidam, utramque sententiam videntes, nec utramque concordare valentes, dum non valent quaerentibus super his respondere, et tamen erubescunt se quod nesciunt fateri nescire, ita in parte altera se collidunt, ut inferant alter praejudicium. At dum alteri praejudicasse culpantur et admoniti non corriguntur, quia errorem defendunt, haeretici nominpiat, quomodo uterque concordat. RESP. Rationalem animam, quam Deus unicuique hominum infundit, non sub peccandi necessitate comprimit, sed eam cum libertate arbitrii rationalem efficit. Cum itaque anima
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s sine mali causa meriti. sub hac ne¬
cessitate compͥmit: iniuste facit. S dm̃
Ngͥ d̾s eam peccare compellit. O ua-¬
re si anima noua ueniens.⁊ bona. in
carne uł cum carne peccatum incur¬
rit: ñ necessitate s propria uolunta¬
te delinquit. Peccat gͥ ex se: non qui¬
dem ex traduce. S quid dicimus: An
apło contraimus: ꝑ unum inquit ho¬
minem peccatum intrauit in mundũ.
⁊ ꝑ peccatum mors ⁊ ita inomnes hoi̾es
ꝑtransiuit. in quo omnes homines pec¬
cauerunt. Audi ipsum alibi attestan¬
tẽ. Sunt inquit ex uno omnes. in con¬
dempnationẽ. Constat gͥ apłica aue¬
toritate om̃s in adam peccatum incur¬
risse: quibus oportet xͥ remedio subue¬
nire. ne cum peccato moriantur. ⁊ dãp¬
nari mereantur. Hac decausa consue¬
tudine eccłastica pro paruulis currit᷑.
ne non baptirati moriantur. Eugłi ca
uamq decernit auctoritas. qr nisi quis
renatus fuerit ex aqua ⁊ spiritu: non

Expanded text:
Deus sine mali causa meriti sub hac neDeus sine mali causa meriti sub hac necessitate comprimit, injuste facit. Sed Deure. Non igitur Deus eam peccare compellit. Quare si anima nova veniens et bona in carne vel cum carne peccatum incurrit, non necessitate, sed propria voluntate delinquit. Peccat igitur ex se, non quidem ex traduce. Sed quid dicimus? An Apostolo contraimus? Perunum, inquit, hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransivit, in quo omnes peccaverunt . Audi ipsum alibi attestantem: Sunt, inquit, ex uno omnes in condemnationem . Constat igitur apostolica auctoritate omnes in Adam peccatum incurrisse; quibus oportet Christi remedio subvenire, ne cum peccato moriantur, et damnari mereantur. Hac de causa consuetudine ecclesiastica pro parvulis curritur, ne non baptizati moriantur. Evangelica namque decernit auctoritas, quia, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. qd̾ supra iam posui: qr nondũ
nati nichil egerunt boni uł mali. Con¬
stat gͦ quia sub nullo uł suo uł alie¬
no cͥmine condita ẽ. que noua ⁊ bona
dõ aucꝰtore carni coniuncta ẽ. Constat
sane apud summum uidicẽ nullum
dare incondempnationẽ: qui non ha¬
buerit cͥmen. S dicit aliquis quia caro
de adam traducta: peccatum origina¬
lit̾ contrahit. O. uid inqͣm dicit: Nes¬
cit quia nisi insola uoluntate rationa¬
li nusqͣm peccatum inuenit : ꝑ rationa¬
lis anime inobedientia: constat caro
fuisse corrupta. ꝑ eccatum autem in car¬
ne ⁊ cum carne ht̃ anima. Qui uero car¬
nem solam cum de auam seminaliter
uenit. peccatum ido habere dicit. qr pt᷑¬
qͣm in adam corrupta ẽ. sic ad peccandũ
habił facta ẽ: ut qm cito ei corrupte u¬
nitur anima. mox ex carne impoten¬
tiam resistendi peccato ipsa contra¬
hat: queso dicat utrum necessitate an
uoluntate anima hoc incurrat. Si eã

Expanded text:
dicit quod supra jam posui, quia nondum dicit quod supra jam posui, quia nondum nati nihil egerunt boni vel mali. Constat ergo quia sub nullo vel suo vel alieno crimine condita est, quae nova et bona Deo auctore carni conjuncta est. Constat sane apud summum judicem nullum dare in condemnationem qui non habuerit crimen. Sed, dicit aliquis, quia caro de Adam traducta peccatum originaliter contrahit. Quid, inquam, dicit? Nescit; quia nisi in sola voluntate rationali nusquam peccatum invenitur? Pro rationalis animae inobedientia constat caro fuisse corrupta. Peccatum autem in carne et cum carne habet anima. Qui vero carnem solam, cum de Adam seminaliter venit, peccatum ideo habere dicit, quia, postquam in Adam corrupta est, sic ad peccandum habilis facta est, ut quam cito ei corruptae unitur anima, mox ex carne impotentiam resistendi peccato ipsa contrahat, quaeso dicat utrum necessitate an voluntate anima hoc incurrat. Si eam
Abbreviated transcription (Latin):
habeant posteri. uude pͥmus hominũ
habuit. id ẽ ut sicut pͥmo illi nouam
õs indidit. sic nouas quoq non detra¬
duce ad̾o habeant post̾i. an sicut cor¬
pora sequentium propagantur de pͥ¬
mo corpore. sic de primi anima ceteroꝵ
formentur anime: nondlum nob̃ ma¬
nifesta ratio probauit. non dum nob̃
tem redeo. illam catholici doctoris ihe¬
ronuni dico prb̃i sententiã ipse respicio:
quia eam sedes apłica. ⁊ uniu̾sa legit ⁊
tenet eccła patenter uideo. S cribit sa¬
ne singulorum animas ado fierino¬
uas: non de traduce ꝓpagatas. Qd̃ &e
tantoꝑe confirmat: ut his qui alit̾ sen¬
serut. dicat anathema. S⁊ hoc ipsũ
generalit̾ accepit eccła. N os itaq quifi¬
lii sumus eccłe: nequaquã eius debe¬
mus sententiã reꝑbare. S concedimꝰ
ammam ad̾o factam atrestante ihero¬
nimo non de adam generalit̾ traduc¬
tam: nouam ⁊ innocentẽ carni q̃ de
adam descendit unitam. Apłs qͥdẽ

Expanded text:
habeant posteri unde primus hominum habeant posteri unde primus hominum habuit, id est ut sicut primo illi novam Deus indidit, sic novas quoque, non de traduce, a Deo habeant posteri, an sicut corpora sequentium propaguntur de primo corpore, sic de primi anima caeterorum formentur animae, nondum nobis manifesta ratio probavit, nondum nobis tem redeo, illam catholici doctoris, Hieronymi dico presbyteri, sententiam ipse respicio, qui eam sedes apostolica et universa legit et tenet Ecclesia patenter video. Scribit sane singulorum animas a Deo fieri novas, non de traduce propagatas. Quod et tantopere confirmat ut his qui aliter senserint dicat anathema. Sed et hoc ipsum generaliter accepit Ecclesia. Nos itaque, qui filii sumus Ecclesiae, nequaquam ejus debemus sententiam reprobare; sed concedimus animam a Deo factam, attestante Hieronymo, non de Adam traductam, novam et innocentem, carni quae de Adam descendit unitam. Apostolus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sisse. Sic ⁊ qui dicit animam malum
habuisse meritũ. quo meruit ut ꝑ eom
carne ferret supplicium. S quomodo
potest ostendere animã ante carnẽ bonũ
uł malum m̾itum habuisse. qm non
probat ante carnem fuisse: Non legit
quia apłs dicit. nondum natos nchil
egisse boniuł mali: E rrat qui dicit par¬
uulos absq regeneratione duum sacra¬
menti mortuos non dampnari: cum õs
attestetur apłs ex uno incondempnati¬
onem trahi. isi fuerint membra xp̃i.
q de erroribus exclusis. scire te conue¬
nit: quia liber geneseos pͥmum hominẽ
quomodo factus sit. euident ostenqͥit.
Corpus euis de limo t̾re dicit ado factũ
⁊ spiraculum uite ei qui factus est afac¬
tore insufflatum. Insufflatum dicit spi¬
raculum: ne sentias de d̾i substantia fac¬
ro conditum: d̾s imnutabił id sepe
mutatum. Ei etiam adutorium simile
sibi de eius costa feminã formauit: q̃
de eoꝵ posteris. Utrum autem inde ar̃as

Expanded text:
sisse. Sic et qui dicit animam malum sisse. Sic et qui dicit animam malum habuisse meritum, quo meruit ut pro eo in carne ferret supplicium. Sed quomodo potest ostendere animam ante carnem bonum vel malum meritum habuisse, quam non probat ante carnem fuisse? Non legit quia Apostolus dicit nondum natos nihil egisse boni vel mali. Errat qui dicit parvulos absque regeneratione divini sacramenti mortuos non damnari, cum omnes attestetur Apostolus ex uno in condemnationem trahi, nisi fuerint membra Christi. que de erroribus exclusis, scire te convenit quia liber Geneseos primus homo quomodo factus sit evidenter ostendit. Corpus ejus de limo terrae dicit a Deo factum, et spiraculum vitae ei qui factus est a factore insufflatum. Insufflatum dicit spiraculum ne sentias de Dei substantia facro conditum; Deus immutabilis, id saepe mutatum. Ei etiam adjutorium simile sibi de ejus costa feminam formavit; quade eorum posteris. Utrum autem inde animas