comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usitacius sub̾am uocamus. Dicunt
quid̾ ae illi hipostasin: s nescio qͥd
uolunt int̾eẽ. int̾ usyam & yposta¬
sim. Ita ut pleriq nr̃i qui hec greco
ẽ. latine. unam e̾entiam. tres sułus.¬
S qr nr̃a loquendi consuetudo iam ob¬
tinuit. ut hoc intelligatur cũ dicimꝰ
ẽentiam. quod intelligit᷑ cũ dicimꝰ
subam: ñ audemus dicere unam
ista tractantes & digni auc¬
toritate. ita dixerunt: cũ alium
modum aptiorem non inuenirent
quo enuntiarent u̾bis quod sine
uerbis intelligebant. Reuera enĩ
tres utiq sunt. Ideoq pluralit dic¬
tum ẽ: ego & pat̾ unũ sumus. Non
enim dixit. unum ẽ. quod sabellia¬
nidicunt: s unũ sumus. Tamen
cum queritur quid tres: magna
quium. Dictum ẽ. tam̃ tres ꝑsonȩ.
ñ ut illud dic̾etur: s ne taceretur.
non dicimus tres eẽntias :
ita non dicimius tres magnitudines
neq tres magnos. In reb enĩ quȩ
participatione magnitudinis mag¬
nȩ sunt. quib aliud ẽ. eẽ. aliud÷

Expanded text:
tiam vocamus. 10. Dicunt quidem et illi hypostasim; sed nescio quid volunt interesse inter usiam et hypostasim: ita ut plerique nostri qui haec graeco , quod est latine, unam essentiam, tres subsia nostra loquendi consuetudo jam obtinuit, ut hoc intelligatur cum dicimus essentiam, quod intelligitur cum dicimus substantiam: non audemus dicere unam ista tractantes et digni auctoritate dixerunt, cum alium modum aptiorem non invenirent, quo enuntiarent verbis quod sine verbis intelligebant. Revera enim tres utique sunt. Ideoque pluraliter dictum est, Ego et Pater unum sumus . Non enim dixit, Unum est, quod Sabelliani dicunt; sed, unum sumus. Tamen cum quaeritur quium. Dictum est tres personae: non ut illud diceretur, sed ne taceretur.non dicimus tres essentias, ita non dicimus tres magnitudines, neque tres magnos. In rebus enim quae participatione magnitudinis magnae sunt, quibus aliud est esse, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
habet. hic non ẽ. eius : de ipso utiq
donator doni. cum dicimus: rela¬
tiue utrũq ad inuicem dicimis.
filiiq cõmunio. & idõ fortasse
sic appellatur: quia patri & filio
potest cadem appellatio cõuenire.
Nam hoc ipse ꝓprie dicitur: quad alli
cõmuniter: & uia & pat̾ sp̃s. & filius
nomine quod utrisq cõuenit. utͥusq
cõmunio significetur: uocatur do¬
num amborũ. sp̃s sc̃s. &. hec trinitas.
om̃ps: ipse sibi unitas. dĩtas. mag¬

Expanded text:
habet, hic non est ejus , de ipso utique donator doni, cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus.Filiique communio; et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire. Nam hoc ipse proprie dicitur, quod illi communiter: quia et Pater spiritus et Filiusnomine quod utrique convenit, utriusque communio significetur, vocatur donum amborum Spiritus sanctus. Et haec Trinitas us, omnipotens: ipse sibi unitas, deitas, mag
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m scm̃: ñ ipsam trinitatem. sed
eum qui ẽ. in trinitate : quia ñ ei
uidetur uicissim respondẽ uocabu¬
lum enis ad quẽ refertur. NoN
enim sicut dicimus seruũ dñi. et
dñm serui. filium patris & patrem
filii. qm ista relatiue dicuntur:
ita etiam hic possumus dicere. Di¬
cimus enim sp̃m scm patris: s non
intelligatur sp̃s sc̃s. Item dicimus
sp̃s scĩ: ne pat̾ eius intelligat᷑ sp̃s¬

Expanded text:
sanctum, non ipsam Trinitatem, sed eum qui est in Trinitate, quia non ei videtur vicissim respondere vocabulum ejus ad quem refertur. Non enim, sicut dicimus servum domini et dominum servi, filium patris et patrem filii, quoniam ista relative dicuntur, ita etiam hic possumus dicere. Dicimus enim Spiritum sanctum Patris, sed non intelligatur Spiritus sanctus. Item dicimus Spiritus sancti, ne Pater ejus intelligatur Sp
Abbreviated transcription (Latin):
bilib ad intelligibilia: a carnalib
ad sp̃alia : atq ab istis cupiditatem
frenare.atq minuere. illiusq se
caritate alligare. diligent̃ insistit.
Tantũ aũ facit: qͣtũ diuinitus adu¬
uatur. Dei quippe sententia ẽ. Sine
me nicħ potestis fac̾e. In qͦ ꝓuectir⁊
accessu. tenenͭ ͤ mediatoris fidẽ. cũ
dies uite huius ultimus quẽq cõꝑe¬
rit: ꝑducendus ad dm̃ coluit. et ab
eo ꝑfitiendus. excipietur ab angłis
scĩs: incorruptibile corpus in finem
scłi. ñ ad penã s ad głam recept᷑us.
In hac quippe imagine. tunc ꝑfecta
erit dĩ similitudo: quando dĩ ꝑfecta
erit uisio. de qua dicit apłs. Uidemꝰ
aũ reuelata facie głam dñi spccłan¬
tes: in eãdem imaginem tͣnsformam̃¬

Expanded text:
bilibus ad intelligibilia, a carnalibus bilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta erit Dei similitudo, quando Dei perfecta erit visio. De qua dicit apostolus Pauautem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformam
Abbreviated transcription (Latin):
scđm aliam creat᷑am fieri putet᷑. Ideo
aũ scdm imaginẽ dĩ : ut in ea re in¬
telligatur fieri hȩc renouatio ubi ẽ
imago dĩ. id÷ in m̃te. Quẽ admodũ
dicimus scđm corpus mortuũ ñ scđ̾m
sp̃m: eũ qui de corpore fidelis ⁊ iustuᷤ
abscedit. Quid enim dicimus scđm
corpus mortuũ. nͥ corpore uł ĩ corpore.⁊
ñ anima uł in anima mortuũ: Aut
si dicamus scdm corpus ẽ. pulcher. aut
sãm corpus ẽ. fortis. si scđ̾m animũ:
quid ẽ. aliud. quã eorpore ñ animo
pulcher aut fortis ẽ : & innumera¬
bliter ita loquimur.XUII.¬
on itaq sic intelligamus
scđm imaginẽ eius qͥ creauit
eum. quasialia sit imago scđm quã
renouatur ñ ipsa qus renouat᷑. Sa
in iusticia et scĩtate u̾itatis: sic̃ sese
habent apłica testimonia: q̃ paulo¬
ante cõmemoraui. In agnitione gͥ
dĩ. iusticiaq et scĩtate u̾itatis. qui
de die in diem fenouatur: transfert
amorem a tẽporalib ad ȩt̾na: a uisi¬

Expanded text:
m aliam creaturam fieri putetur; ideo secundum imaginem Dei, ut in ea re intelligatur fieri haec renovatio, ubi est imago Dei, id est, in mente. Quemadmodum dicimus secundum corpus, mortuum, non secundum m, eum qui de corpore fidelis et justus abscedit. Quid enim dicimus secundum corpus mortuum, nisi corpore vel in corpore, non anima vel in anima mortuum? Aut si dicamus, Secundum corpus est pulcher; aut, Secundum corpus fortis, non secundum animum: quid est aliud, quam, Corpore, non animo pulcher aut fortis est? Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus, secundum imaginem ejus qui creavit eum, quasi alia sit imago secundum quam renovatur, non ipsa quae renovatur. ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non iendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visi
Abbreviated transcription (Latin):
imaginem eius qui creauit eũ. Qd
g ibi legr̃. indite nouũ homine
qui scđm dm̃ creatus ẽ: hoc istol¬
co. induite nouũ hoĩem qͥ rmmll¬
tur scdm imaginem eius qͥ qa¬
scĩtate u̾itatis: hoc posuit hic. in
agnitione dĩ. Fit gͥ ista renouatio

Expanded text:
aginem ejus, qui creavit eum . Quod ergo ibi legitur, induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est, hoc isto loco, induite novum hominem, qui renovatur secundum imaginem ejus, qui creasanctitate veritatis; hoc posuit hic in agnitione Dei. Fit ergo ista renovatio,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporalib inserit: ipse de sempit̾nis
exhibet u̾itatem. ꝑ ipsũ ꝑgimus ad
ipsum: tendimus ꝑ scientiã ad sapien¬
tiam. Ab uno tam̃ codemq xp̃o nõ
recedimus : in quo sunt om̃s chesauri
sapientie et scientiȩ absconditi. S nũc
de scientia loquimur: pꝰ de sapiencia
quantũ ipse donau̾it locuturi. Nec
ista duo sic accipiamus: quasi ñ liceat
dicere uł istam sapientiã quȩ in reb
humanis ẽ: uł illam scientiã q̃ in diui¬
nis. Loquendi enim latiore cõsuetudi¬
ne: utraq sapientia. ut᷑q scientia dici
potest. Nullo mͦ tam̃ scriptũ eẽt. apd̃
apłm. alii datur sermo sapientiȩ. alii
sermo scientie: nisi et ꝓprie singłis no¬
minib hȩc singła uocarentur: de qͦrũ

Expanded text:
temporalibus inserit, ipse de sempiternis exhibet veritatem. Per ipsum pergimus ad ipsum, tendimus per scientiam ad sapientiam: ab uno tamen eodemque Christo non recedimus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Sed nunc de scientia loquimur, post de sapientia, quantum ipse donaverit, locuturi. Nec ista duo sic accipiamus, quasi non liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nullo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi et proprie singulis nominibus haec singula vocarentur, d
Abbreviated transcription (Latin):
inmus n abhorrere. In reb enĩꝑ tẽpꝰ
ortis. illa gr̃a suma ẽ. miod homo in
unitate ꝑsonę cõranctus ẽ.d̃. In
reb uͦ etnis: sũma u̾itas recte cribu¬
itur dĩ u̾bo. Quod uͦ idem ipse ẽ. uni¬
nob̾ tĩporalit̾ gestis: cui ꝑ eãdẽ fidẽ
mundam̃: ut eũ stabilit̃ contĩplem̃
pmlosophi. qri inuisibilia dĩ ꝑ ea qͥ
facta sunt intellecta eõspi&̾e potuer
tam̃ quia sine mediatore. id÷ sine ho¬
mine xp̃o philosophati sunt. quem
nec uent̾um ꝓpħis. nec uenisse apłis
cretdiderunt: uitatem detinuerunt
sicut de illis scriptũ ẽ. in innquitate.
Non enĩ potuerunt ut his reb ĩfeiiis
consticuti. nisi querere  Aoq̃ it media:

Expanded text:
vimus, non abhorrere. In rebus enim per tempus vimus, non abhorrere. In rebus enim per tempus ortis, illa summa gratia est, quod homo in unitate personae conjunctus est Deo: in rebus vero aeternis summa veritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Uninobis temporaliter gestis, cui per eamdem fidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, n
Abbreviated transcription (Latin):
apłs chesauros istos. qͣtũ eorũ pene¬
trau̾at. et in eis ad quãta ꝑuenerat
quis pocest nosse : Ego tam̃ scdm id
quod seriptum ẽ. unicuiq aũ nr̃m
datur manifestatio sp̃s ad utilitatẽ.
alii quidẽ deicur ꝑ sp̃m sermo sapi¬
entie. ali sermo scientiȩ. scd̾m eũdẽ
sp̃m. si ita int̾ se distant hec duo. ut
sapientia diuinis. scientia humanis
attributa sit reb : utrũq agnosco
in xp̃o. et mecũ om̃is eius fidelis. Et
cum lego. u̾bum caro factũ ẽ. & habi¬
tauit in nob̾: in u̾bo intelligo uerũ
di filiũ: in carne agnosco uerũ hõĩs
filium: et utrũq simul in unã ꝑsonã
dĩ et hominis ineffabili grẽ largitate
cõiunccũ  pt̃ quod seq̃t ac dicit: et
iudimus głam eius. głam quasi uni¬
geniti apacre: pleniũ grẽ ac u̾itatis.
Si gr̃am refcramus ad scientiã. u̾tatẽ
ad sapientiã: puto nos ab illa duarũ
istarũ perũ distinctione quã com̃da¬

Expanded text:
Apostolus thesauros istos, quantum eorum peneApostolus thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Ego tamen secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum , si ita inter se distant haec duo, ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus, utrumque agnosco in Christo, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnosco verum hominis filium, et utrumque simul in unam personam Dei et hominis ineffabili gratiae largitate conjunctum. Propter quod sequitur et dicit, Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Si gratiam referamus ad scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum istarum rerum distinctione, quam commenda
Abbreviated transcription (Latin):
et idõ sic uicit natus ex u̾gine: qͥl
deus humilit. ni quomͦ alios sc̃õs
regebrit illum hominem. s gerebet.
Dec tanta dei dona .xUIII.I
et siqua alia sunt. quȩ de lric
re nob et querere nunc et disserere
longum ẽ: nisi u̾bum caro fieret.
u̾bum caro factũ. tẽporalit et loca¬
uter fecit et ꝑtulit: scd̾m distinctio¬
nem quã demonstrare suscepimus
ad scientiã ꝑtinent ñ ad sapientiã.
Quod aũ u̾bum ẽ. sine tẽpore et sine
loco e: patri coȩt̾num et ubiq totũ.
Dequo siquisquã pocest. qͣtũ potest
ueracem ꝓferre sermonẽ: sermo ille
chesauros habet et scientiȩ. Nã scri¬
bens apłs ad colosenses: uolo enĩ uos
scire inquit. ꝗ̃tum certamen habea
ꝓ uob̾. & ꝓ his qui sunt laodicie: et
quicũq ñ uid̾unt faciẽ meã in carne:
ut cõsolentur corda eorũ. copulati in
caritate. et in om̃ib uicus ple¬
nitudinis intellectus : ad cognoscen¬
sunt om̃s chesauri sapientiȩ et sci¬
entiȩ absconditi. Quatenus nou̾at

Expanded text:
et ideo sic vicit natus ex virgine, quia Deus humiliter, non quomodo alios sanctos, regebat illum hominem, sed gerebat. Haec tanta Dei dona, et si qua alia sunt, quae de hac re nobis et quaerere nunc et disserere longum est, nisi Verbum caro fieret, bum caro factum temporaliter et localiter fecit et pertulit, secundum distinctionem quam demonstrare suscepimus, ad scientiam pertinent, non ad sapientiam. Quod autem Verbum est sine tempore et sine loco, est Patri coaeternum et ubique totum; de quo si quisquam potest, quantum potest, veracem proferre sermonem, sermo ille apientiae thesauros habet et scientiae. Nam scribens Apostolus ad Colossenses: Volo enim vos scire, inquit, quantum certamen habeahis, qui Laodiciae fuerant et quicumque non uiderant faciem eius in carne, ut cordibus consolarentur copulati in caritate et in omnibus diuitiis plenitudinis intelectus ad cognoscensunt omnes thesauri sapientiae et scientiae abs
Abbreviated transcription (Latin):
catorũ: quȩ ñ fit nͥ ꝑ eum qͥ sanguine
suo uicit pͥncipem peccorum. Ex hac
fide ec tali uita quęcũq notiones sunt
manimo fidelis hominis. cũ memoria
continentur. et memoria inspiciuntur.¬
et uoluntati placent. reddunt quadã
sin generis tͥnitatem: s imago di de
qua in enis adutorio pꝰ loq̃mur. ñdũ
in ipsa ẽ. Quod tunc melius appcuebit:
cũ demonstratum fuerit ubi sit. Quod
in futuro uolumine lector expectet.¬
ue sit hominis uera sapientia. ii

Expanded text:
catorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine catorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine suo vicit principem peccatorum. Ex hac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recordatione inspiciuntur,et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua in ejus adjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demonstratum fuerit ubi sit: quod in futuro volumine lector exspectet.entia hominis vera dici
Abbreviated transcription (Latin):
cõingit ea quȩ memoria tenebant᷑.
et ea quȩ inde in acie cogitantis im¬
pressa sunt. implet quidem aliquã
trinitatem cũ ipsa sit t̾cia: s ñ scd̾m
eam uiuitur. quando illa q̃ cogitant᷑
uluit falsa ñ placent. Cii aũ uera ẽẽ
creduntur. et quȩ ibi diligenda sunt
diliguntur: iam scd̾m tͥnitatem in¬
tĩoris hominis uiuitur. Scđm hoc
enim uiuit quisq quod diligit. q mͦ
aũ diligiuitur quȩ nesciunt᷑. s tantũ
creduntur: iam qͣstio ista tractata ẽ.
in suꝑiorib libris: et inuentũ. nemi¬
nem diligere quod penitus ignorat.
Ex his tam̃ quȩ nota sunt diligi: qͣn
diligi dicuntur ignota. Nunc librũ
istũ ita claudimus: ut admoneamꝰ
quod iustus ex fide uiuit: que fides ꝑ
dilectionem oꝑatur. Ita ut u̾tutes qͦ
ipse. quib prudent̃. fortit̃. tẽꝑanter
iuste q uiuitur: om̃s ad eadem re¬
ferantur fidem. Non enim alit̃. uere
hic necessaria qualiũcũq remissio pec¬

Expanded text:
conjungit ea quae memoria tenebantur, conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie cogitationis impressa sunt, implet quidem aliquam trinitatem, cum ipsa sit tertia: sed non secundum eam vivitur, quando illa quae cogitantur velut falsa non placent. Cum autem vera esse creduntur, et quae ibi diligenda sunt diliguntur, jam secundum trinitatem interioris hominis vivitur: secundum hoc enim vivit quisque quod diligit. Quomodo autem diligantur quae nesciuntur, sed tantum creduntur? Jam quaestio ista tractata est in superioribus libris , et inventum neminem diligere quod penitus ignorat; ex iis autem quae nota sunt diligi, quando diligi dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temperanter, justeque vivitur, omnes ad eamdem referantur fidem: non enim aliter poterhic necessaria qualiumcumque remissio pec
Abbreviated transcription (Latin):
ignari sũt: nne habet quandã in
suo animo tͥnitatem: Quia et
in memoria sunt illi u̾borum soni.
etia quando inde ñ cogitat: et inde
formatur acies recordationis eiꝰ qͣndo
de his cogitat: et uoluntas recordan¬
tis atq cogitantis utrũq cõiungit.
Nullo mͦ tam̃ dixerimus istũ cũ hoc
agit. scdm tͥnitatem int̾ioris hoĩs
agere: s pocius extioris. Iuia id solũ
meminit. et quando uult quantũ
uult intuetur: quod ad sensũ corpo¬
ris ꝑtinet qui uocatur auditus. Nec
aliud quã corporaliũ rerũ. id÷ sonoꝵ
tali cogitatione u̾sat imagines. Si
aũ quod u̾ba illa significant teneat
et recolat : iam quidẽ aliqͥd int̾ioris
hominis agit : s ñdum dicendus uł
putandus ẽ. uue scđ̃m int̾ioris hoĩs
trinitatem. si ea non diligit q̃ ibi p̃¬
dicantur. p̃cipiuntur. ꝓmittuntur
Potest enim etiam ad hoc tenere et
cogitare: ut falsa existimans conet᷑
ea redarguere. Uoluntas gͦ illa q̃ ibi

Expanded text:
ignari sunt: nonne habet quamdam in ignari sunt: nonne habet quamdam in suo animo trinitatem, quia et in memoria sunt illi verborum soni, etiam quando inde non cogitat; et inde formatude his cogitat; et voluntas recordantis atque cogitantis utrumque conjungit? Nullo modo tamen dixerimus istum, cum hoc agit, secundum trinitatem interioris hominis agere, sed potius exterioris: quia id solum meminit, et quando vult, quantum vult intuetur, quod ad sensum corporis pertinet, qui vocatur auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: sed nondum dicendus vel putandus est vivere secundum interioris hominis trinitatem, si ea non diligat quae ibi praedicantur, praecipiuntur, promittuntur. Potest enim etiam ad hoc tenere atque cogitare, ut falsa esse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi
Abbreviated transcription (Latin):
mors pocus ẽ. dicenda quam iuto
eadem fides hubet. Dequa et in lue
lbro sicut potui ꝓ spacio tẽporis dis¬
putaui: cum iam et in qͣrto libro
ut ostendem cur et quomͦ xp̃c in pł
ꝑꝑ cos qui dicunt. eũ qui misit et
eum qui missus ẽ. equales nat᷑a ẽ
ñ posse. hic aũ: ad distinguendã
actiuã scientiã a contẽplatiua sap¬
gitia. Placuit quippe ułut gradatim
ascendentib in utraq reqͥrere apud
etiorem hominẽ. quadam sui cuiꝰq
gmeris trinitatem: sicut prsꝰ apud
atiorem quesiuimus: ut ad illã tri¬
nitatem quȩ deus ẽ. ꝓ nr̃o modulo
si tam̃ uł hoc possumus saltim in ȩ¬
nugmate et ꝑ speculũ cõtuendam.
exercitatiore in his inferiorib rebus
m̃te ueniamus. huius gͥ u̾ba fidei
quisquis in solis uocib memoriȩ cõ¬
mendau̾̃it. nesciens quid significes.
sicut solent qui grece nesciunt u̾ba
greca tenere memorit̾. uł latina si¬
nilit̃. uł cuiꝰq altius lingue. qͥ eus

Expanded text:
mors est potius dicenda quam vita, mors est potius dicenda quam vita, eadem fides habet. De qua et in hoc libro, sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum jam et in quarto libro ut ostenderem cur et quomodo Christus propter eos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequales natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut prius apud exteriorem quaesivimus; ut ad illam Trinitatem quae Deus est, pro nostro modulo, si tamen vel hoc possumus, saltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his inferioribus rebus mente veniamus. Hujus igitur verba fidei quisquis in solis vocibus memoriae commendaverit, nesciens quid significent; sicut solent qui graece nesciunt, graeca verba tenere memoriter, vel latina similiter, vel cujusque alterius linguae, qui ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cerit: quid colleg̾it: quo ꝑuenerit.
eatos ẽẽ. se uelle.
om̃nim hoĩum ẽ: nec tamen
om̃iumꝰ e ͥ fides. qua cor mundante
ad beatitudinem puenitur. Ita fit:
ut ꝑ istam quam ñ om̃s uolunt. ad il¬
lam tendendum sit. quã nemo pocet
ẽẽ. qui nolit. beato s ee. se uelle. oms i
corde suo uident. Tantaq ẽ. in hac
re. nature humanȩ cõspiratio: ut ñ
fallatur homo. qui hoc ex animo suo
de animo conicit alieno. Deniq om̃s
id uelle nos nouimus. Al ulti uͦ imor¬
tales se cẽ. posse desꝑant: cũ id quod
oñs uolunt. id÷ beatos. nullus ẽẽ. ali¬
ter possit. Uolunt tam̃ etiã inmorta¬
les cẽ. si possint. S ñ credendo quod
possint: ñ ita uiuunt ut possint.
Necessaria ẽ. g. fides. ut beatitudinẽ
fidem in xp̃o eẽ. definitã. qͥ in carne
resurrexit a mortuis. non moriturus
ultĩus: nec nisi ꝑ illũ quẽquã liłur
a diaboli dñatu. ꝑ remissionẽ pecar
in cuius diaboli partib neceẽ. ẽ. et

Expanded text:
cerit, quid collegerit, quo pervenerit. Beatos esse se velle, omnium hominum est: nec tamen omnium est fides, qua cor mundante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt, ad illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde suo vident, tantaque est in hac re naturae humanae conspiratio, ut non fallatur homo qui hoc ex animo suo de animo conjicit alieno; denique omnes id velle nos novimus. Multi vero immortales se esse posse desperant, cum id quod omnes volunt, id est beatus, nullus esse aliter possit: volunt tamen etiam immortales esse, si possent: sed non credendo quod possint, non ita vivunt ut possint. Necessaria ergo est fides ut beatitudinem fidem in Christo esse definitam, qui in carne resurrexit a mortuis, non moriturus ulterius: nec nisi per illum quemquam liberari a diaboli dominatu, per remissionem peccatorum: in cujus diaboli partibus necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ morte fuerat inuent᷑us ⁊ eu
tam̃ occisurus auctor mortis : aucto¬
ris uitȩ morte uincendus: uictor
nii adã. et tenens genus humanĩ
uictus a sed̾o adam. et amittensgͥ
erat in crimine. quauis eẽt ex gen̾e:
ut dexeptor ille ab eo iunc̾et᷑ gen̾s
quod uicerat in crimine. Et lor
ita gestui ẽ. ut homo ñ extollatir

Expanded text:
dignum morte fuerat inventurus, et eum dignum morte fuerat inventurus, et eum tamen occisurus auctor mortis, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et tenens genus humanum, victus a secundo Adam et amittens geerat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc ita gestum est, ut homo non extollatur;
Abbreviated transcription (Latin):
tur inquã homo. nullũ habens pec¬
catum. nullũ habit᷑us om̃ino pecc̃m:
ꝑ quem renasc̾entur lib̾andi a pecc̃o:
qui nasciñ possent sine pecc̃o. Quã¬
uis enim carnali cõcupiscentia quȩ
mest genitalib membris. bene utat᷑
castitas cõuigalis: habet tam̃ motus
ñ uoluntarios: quib ostendit. uł nua¬
lam se in paradiso ante pecc̃m ce̾. po¬
tuisse: uł ñ talem fuisse si fuit. utt
aliquando resist̾e̾t uoluntati. Nunc
aii talem illam ẽẽ. sentimus: ut re¬
pugnans legi m̃tis. etiã si nulla ẽ. cau¬
sa generandi. stimulos ingerat coe¬
undi. Ubi si ei ceditur. peccando sati¬
etur: si ñ ceditur. dissentiendo frene¬
tur. Quȩ duo aliena fuisse a paradiss
ante peccatũ: dubitare. quis possit.
Nam neq illa honestas faciebat ali¬
quid indecorũ: neq illa felicitas ali¬
bat itaq ut ista carnał cõcupiscen¬
tia. nulla ibi e̾et om̃ino qͣndo cõci¬
piebatur uͥginis partus: in qͦ nich

Expanded text:
tur homo, inquam, nullum habens,tur homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnino peccatum, per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nasci non possent sine peccato. Quamvis enim carnali concupiscentia, quae inest genitalibus membris, bene utatur castitas conjugalis; habet tamen motus non voluntarios, quibus ostendit vel nullam se in paradiso ante peccatum esse potuisse, vel non talem fuisse si fuit, ut aliquando resisteret voluntati. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut repugnans legi mentis, etiam si nulla est causa generandi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando satietur; si non ceditur, dissentiendo frenetur: quae duo aliena fuisse a paradiso ante peccatum, dubitare quis possit? Nam neque illa honestas faciebat aliquid indecorum, nec illa felicitas patibat itaque ut ista carnalis concupiscentia nulla ibi esset omnino, quando concipiebatur virginis partus, in quo nihil
Abbreviated transcription (Latin):
otãt enim utiq deus hoĩem
aliunde. susciꝑe. in quo essec
mediator dei et hominũ: si de gen̾e
illius adam qui pecc̃o suo genus obli¬
gauit humanũ : sicut ipsũ quẽ pͥmũ
creauit. ñ de genere creauit alicunius.
Poc̾at gͦ. uel sic uł alio quo uellet mͦ.
creare unũ aliũ de quo iunc̾etur uic¬
tor pͥoris: S melius iudicauit et de
ipso quod uictũ fuerat gen̾e assum̾e
hõiem. deus: ꝑ quẽ generis humani
uinc̾et iimicũ: et tam̃ ex uirgine.
cuiuis conceptũ sp̃s ñ caro. fides non
libido p̃uenit: nec int̾fuit carnis co¬
cupiscentia. ꝑ quã seminantur et cõ¬
cipuniur cet̃i. qui trahunt originale
peccatuĩ: s ea penitus remotissuna. cre¬
dendo ñ concubendo sca ẽ fecũdata
sigmtas. ut illud quod nascebatur
&x ꝓpagine pͥmi hominis: tantũ nͦi
generis ñ et criminis criginẽ. ducet.
N ascebatur nãq ñ transg̃ssionis od¬
tagione iiciata natura : s om̃ĩ tali¬
um uiciorũ sola medicina. Nasceba¬

Expanded text:
at enim utique Deus hominem aliunde suscipere, in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, qui peccato suo genus obligavit humanum; sicut ipsum quem primum creavit, Poterat uel sic uel alio quo uellet modo creare unum alium, de quo uinceretur uictor prioris. Sed melius iudicauit de ipso quod uictum fuerat genere hominem Deus, per quem generis humani vinceret inimicum; et tamen ex virgine, cujus conceptum spiritus, non caro: fides, non libido praevenit . Nec interfuit carnis concupiscentia, per quam seminantur et concipiuntur caeteri, qui trahunt originale peccatum: sed ea penitus remotissima, credendo, non concumbendo sancta est fecundata virginitas; ut illud quod nascebatur ex propagine primi hominis, tantummodo generis, non etiam criminis originem duceret. Nascebatur namque non transgressionis contagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina. Nasceba
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuante dño terminare curaui.
Eosq emendatos ñ ut uolui s ut
potui. ne ab illis qui subrepti iam in
manus hominum exierant plimũ
discreparent. ꝑ filium uenerationi
tuȩ ꝑ filium nr̃m condiaconũ harissi
scribendos. legendosq ꝑmisi. In quib
si seruari mea disposicio potuisset :
ẽẽnt ꝓfecto &esi easdem sententias ha¬
bentes: multo tam̃ enodatiores atq
planiores : quantũ rerum tantarum
explicandarum difficultas. & facultã¬
&e facultas nr̃a pateretur. Sunt aũ qui
primos quatuor uel pocius quinq eti¬
am sine ꝓemuis habent : & duodecimũ
sine extrema parte non parua. S si
eis hȩc editio potuerit in notescere :
om̃ia si uoluerint & ualuerint emen¬
dabunt. seto sane. ut hanc epłam
seorsum quidem. s tamen ad caput
eorũdem librorum: iubeas anteponi.
Ora pro me.

Expanded text:
adiuuante domino terminare curaui adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimscribendosque permisi. in quibus si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi. ora pro me.
Abbreviated transcription (Latin):
OMINO:
beatissimo ae
sincera carita¬
te uenerando.
sacerdoti pape
aurelio: augustinus in dño. salutẽ.
De trinitate quȩ deus sũmus &r ue¬
rus ẽ. libros uiuenis inchoaui: se¬
ner edidi. Omiseram quippe hoc opꝰ.
posteaquam comꝑi prereptos michi
eẽ. siue subreptos: antequam eos ab¬
soluerem: & retractatos ut mea dis¬
positio fuerat expoliren. Non enim
singillatim. s om̃s simul edere. ea
racione decreueram: qm̃ p̃cedentib
consequentes inquisitione ꝓficiente
nectuntur. Cum gͦ ꝑ eos homines qͥ
priusquam uellem ad quosdam illo¬
rum peruenire potuerunt. disposi¬
tio mea nequiuissec impleri: inter¬
ruptam dictationem reliqueram.
Cogitans. hoc ipsum in aliquibꝰ serip¬
tis meis conqueri⁊ ut scirent qui pos¬
sent. non a me fuisse eosdem libros
editos. s ablatos: priusquam michi
editione mea digni uiderent᷑. Uerũ
multorũ fratrum uehementissima
postulatione. & maximae tua nissi¬
one compulsus: opus tam laboriosũ

Expanded text:
OMINO BEATLSSIMO ET SINCERISSIMA CARITATE VENERANDO SACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS 1N DOMINO SALUTEM. De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. aut ipsa missio filii dĩ. S
testimonia quędam uent᷑um p̃numn¬
tiauerunt: quȩdã uenisse testata sit
Factum qͥppe creat᷑am. ꝑ quem facta
ẽ. om̃is creatura: om̃em creat̾am tes¬
tem hab̾e oportebat. Nisi enĩ multĩ
missis p̃dica̾retur unus: non multis
dimissis teneretur unus. & nͥ talia
ẽent testimonia. quȩ paruis magna¬
magnus. ut magnos faceret magnꝰ
qui ad paruos missus ẽ. paruus. In¬
cõparabilit̾ enim maiora filii dĩ fac¬
ta sunt. cȩlum & t̾ra. & om̃ia quȩ in
eis sunt. qr om̃ia ꝑ ipsum facta sunc

Expanded text:
fuerunt aut ipsa missio filii dei. at fuerunt aut ipsa missio filii dei. at testimonia quaedam uenturum praenuntiauerunt, quaedam uenisse testata sunt. factum quippe e omnes creaturae, omnem creaturam testem habere oportebat. Nisi 15 enim multis missis praedicaretur unus, non multis dimissis teneretur unus. et nisi talia essent testimonia, quae paruis magnaur, ut magnos faceret magnus qui ad paruos missus est paruus. incomparabiliter enim maiora filii dei facta sunt caelum et terra et omnia quae in eis sunt, quia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
in illo facta credimus. Itaq in illo qr
& id quod ortum erat transiit ad ȩ¬
t̾nitatem: transiturũ ẽ. & nr̃m. cum
fides ꝑuenerit ad u̾itatem. Iam enĩ
credentib ut in u̾bosdĩ manerent. ⁊
inde ad u̾itatem. ac ꝑ hoc ad ęt̾̃nita¬
tem ꝑducti. amorte libarentur: ita
loqr̃. Si manseritis in u̾bo meo: uere
discipłi mei eritis. & quasi q̃rerent
quo fructu: secutus ait. & cognoscetis
uitatem. Rursus quasi dic̾ent. qͥd
ꝓd: mortalib u̾itas: & u̾itas inqͥt
lib̾abit uos. Unde: nisi a morte. a cor¬
ruptione. a mutabilitate : Ueritas
quippe: in mortalis. incorrupta. in¬
cõmitabilis. ꝑmanet. Uera aũ ĩ mor¬
missus ẽ. filius dei: immouͦ
eccẽ quod ẽ. missum eẽ. filium dei.
Q uȩcũq ꝑꝑ faciendam fidem qͥ mun¬
daremur ad contẽplandam u̾itaten
in reb ortis ab ȩt̾nitate ꝓlatis & ad
ȩt̃nitatem relatis. tẽporaliter gesta
sunt: aut testimonia missionis hui

Expanded text:
in illo facta credidimus. itaque in illo quia in illo facta credidimus. itaque in illo quia et id quod ortum erat transiit ad aeternitatem, transiturum est et nostrum, cum fides peruenerit ad ueritatem. iam enim credentibus, ut in uerbo fidei manerent et inde ad ueritatem ac per hoc ad aeternitatem perducti a morte liberarentur, ita loquitur: si manseritis in uerbo meo, uere discipuli mei estis. et quasi quaererent: quo fructu? secutus adiunxit: et cognoscetis ueritatem. rursus quasi dicerent: quid prodest mortalibus ueritas? et ueritas, inquit, liberabit uos; unde nisi a morte, a corruptione, a mutabilitate ? ueritas quippe immortalis, incorrupta, incommutabilis permanet; uera autem immormissus est filius dei, immo uero ecce quod est missum esse filium dei. quaecumque propter faciendam fidem, qua mundaremur, ad contemplandam ueritatem in rebus ortis ab aeternitate prolatis et ad aeternitatem relatis temporaliter gesta sunt, aut testimonia missionis huius
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nę uitȩ : ipsa u̾itas patri coet̾na de
tra ortaẽ: cum filius dĩ sic uenit ut
fieret filius hominis: & ipse in se exci¬
ꝑet fidem nr̃am: qua nos ꝑduceret ad
u̾itatem suam. Qui sic suscepit mor¬
talitatem nr̃am : ut ñ amittet ęt̃ni¬
tatem suam. Quancũ enim ad id qd̾
ortum ẽ. ualet ȩt̾nitas : tantũ ad fi¬
dem u̾itas. Ita gͦ nos purgari opor¬
tebat: ut ille nob fieret ortus qui ma¬
neret ȩtnus: ne alt̃ nob̾ ee̾t in fide
alt̃ in u̾itate. Nec ab eo quod orti su¬
mus ad ȩt̾na transire possemus: nsi
ȩtño ꝑ ortum nr̃m nob̾ sociato. ad ȩt̃ni¬
tatem ipsius traic̾emur. Nunc itaq
illuc quodãmodo secuta ẽ. fides nr̃a :¬
quo ascendit in quem credimꝰ. ortus.
mortuus. resuscitatus. assũptꝰ. Horũ
quatuor duo pͥora nou̾amus in nob̾.
Scimus enim homines. & oriri ⁊ mori
duo aũ reliqua. id÷ resuscitari ⁊ as¬
sumi. iuste in nob̾ fut᷑a sꝑamus: qr

Expanded text:
aeternae vitae, ipsa Veritas Patri coaeterna de aeternae vitae, ipsa Veritas Patri coaeterna de terra orta est , cum Filius Dei sic venit ut fieret filius hominis, et ipse in se exciperet fidem nostram, qua nos perduceret ad veritatem suam, qui sic suscepit mortalitatem nostram, ut non amitteret aeternitatem suam. quantum enim ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. ita ergo nos purgari oportebat, ut ille nobis fieret ortus qui maneret aeternus, ne alter nobis esset in fide, alter in ueritate. nec ab eo quod orti sumus ad aeterna transire possemus, nisi aeterno per ortum nostrum nobis sociato ad aeternitatem ipsius traiceremur. nunc itaque illuc quodam modo secuta est fides nostra quo ascendit in quem credimus ortus, mortuus, resuscitatus, assumtus. horum quattuor duo priora noueramus in nobis; scimus enim homines et oriri et mori; duo autem reliqua, id est resuscitari et assumi, iuste in nobis futura speramus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tabilitatem. Non enim ꝓpͥe uocatur
ȩtnum: quod aliqua ex parte mutat᷑.
In quantũ gͥ mutabiles sum̃: in tantũ
ab ȩc̾nitate distamus. ꝓ mittitur aũ
nob̾ uita ȩt̾na ꝑ u̾itatem: a cuiꝰ ꝑspi¬
cuitate rursus tantũ distat fides nr̃a
ꝗͣtum ab ȩt̾nitate mortalitas. A unc
gͦ adhibemus sidem reb tpr̃alit̃ gestis
ꝑꝑ nos: & ꝑ ipsa mundamur. Ut cum
ad sp̃em uen̾imus: quẽad modũ succe¬
dłt fidĩ u̾itas. ita mortalitati succe
ꝓmittitur ꝑuen̾imus: ꝓmittitur aũ
nob̾ uita ȩt̾na: & dixit u̾itas. ñ que
fiet sicut futura ẽ. fides nr̃a. s q̃ sẽꝑ
hȩc ÷ aũ uita ęt̃na ut cognoscant te
unum uerũ dm̃. & quẽ misisti iħm
tunc mortalitatem nr̃am cõmutatã
tenebit ȩt̾̃nitas. Quod donec fiat. &¬
ut fiat. quia reb ortis accomodamus
fidem credulitatis. sicut in et̾̃nis sꝑa¬
mus u̾itatem contẽplationis: ne fideᷤ
mortalis uite dissonaret a ueritate

Expanded text:
tabilitatem; non enim proprie uocatur tabilitatem; non enim proprie uocatur aeternum quod aliqua ex parte mutatur. in quantum igitur mutabiles sumus, in tantum ab aeternitate distamus. promittitur autem nobis uita aeterna per ueritatem, a cuius perspicuitate rursus tantum distat fides nostra, quantum ab aeternitate mortalitas. nunc ergo adhibemus fidem rebus temporaliter gestis nos, et per ipsam mundamur, ut cum ad speciem venerimus, quemadmodum succedit fidei veritas, ita mortalitati succedpromittitur pervenerimus: promittitur autem nobis vita aeterna; et dixit Veritas, non quae fiet sicut futura est fides nostra, sed quae Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quem misisti Jesum s, tunc mortalitatem nostram commutatam tenebit aeternitas. Quod donec fiat, et ut fiat, quia rebus ortis accommodamus fidem credulitatis, sicut in aeternis speramus veritatem contemplationis, ne fides mortalis vitae dissonaret a veritate
Abbreviated transcription (Latin):
piis in testimonium.UIII.¬
uia gͥ ad et̃na capessenda
idonei non eramus: sordesq
peccatorum nos p̃grauabant tp̃rali¬
gine mortalitatis tanq̃ nat᷑alit̃ inolitȩ:
purgandi eramus Purgari aũ ut con¬
temꝑaremur ȩt̃nis. ñ nisi ꝑ tp̃ralia poᷤᷤ¬
semus. qualib iam contẽꝑati tenebam̃.
Sanitas enim a morbo płimum distat.
s medici curationi si morbo congruat.
ñ ꝑducit ad sanitatem. Inutilia tp̃ra¬
lia decipiunt egrotos: utilia tẽporalia
suscipiunt sanandos. & traiciunt ad
etña sanatos. Mens aũ racionał. sicut
purgata contẽplationem debetͥ etnis :
sie purganda tẽporalib sidem. Dixit
quidam & illorum. qui quondam apud
grecos sapientes habiti sunt. Quantũ
ad id quod ortum ẽ. etnitas ualet: tan¬
tum ad fidem u̾itas. & ꝓfecto ẽ. uera
sententia. Quod eni tp̃rale dicimus:
hoc ille quod ortum ẽ. appellauit. Ex
quo genere etiã nos sumus: ñ tantum
scđm corpus. s etiã scđm animi mu¬

Expanded text:
piis in testimonium.piis in testimonium.ur ad aeterna capessenda idonei non eramus, sordesque peccatorum nos praegravabant temporaligine mortalitatis tanquam naturaliter inolitae, purgandi eramus. Purgari autem ut contemperaremur aeternis, non nisi per temporalia possemus, qualibus jam contemperati tenebamur. Sanitas enim a morbo plurimum distat: sed media curatio, nisi morbo congruat, non perducit ad sanitatem. Inutilia temporalia decipiunt aegrotos, utilia temporalia suscipiunt sanandos, et trajiciunt ad aeterna sanatos. Mens autem rationalis sicut purgata contemplationem debet rebus aeternis; sic purganda, temporalibus fidem. Dixit quidam et illorum qui quondam apud Graecos sapientes habiti sunt: Quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. et profecto est uera sententia; quod enim nos temporale dicimus, hoc ille quod ortum est appellauit. ex quo genere etiam nos sumus, non tantum secundum corpus sed etiam secundum animi mu
Abbreviated transcription (Latin):
lumina scłorum. quȩ ibi iam e̾e̾nt:⁊
semꝑ eẽnt. hic aũ fut᷑a ee̾nt ut non
e̾ent: atq ut ibi uid̾ent conu̾siones̃
in melius. nĩ solum animo̾eũ s etd
corporum humanorũ. usq ad sui
modi ꝑfectionem : cũ gͦ ad hȩc ibi
uidenda nullo mͦ e̾ent idonei: ne
ad illud quidem digni habiti sutꝰ
ut eis ista ꝑ scõs angłos nuntiarent
siue forinsecus ꝑ sensus aorporis. sile
antiorib reuelationib in spu exp̃ssis.
sicut patrib nris uera pretate pditis
hec demonstrata sunt: qui ea ꝑdicen¬
tes. & uel de p̃sentib signis uł de ꝓri¬
mis reb ita ut pdix̾ant factis fide
facientes auctoritatem cui de longe
meruerunt. Potestates aũ aeriȩ. su¬
ꝑbe atq fallaces etiam si quedã de soci¬
etate & ciuitate scõrum. & de uero me
ut ꝑ hȩc aliena uera. ctiam fideles dĩ si
possent ad sua falsa traduc̾ent. Deus
aũi. ꝑ nescientes id egit: ut u̾itas undiq
resonaret. fidelib in aduitorium. im¬

Expanded text:
orum, quae ibi jam essent et semper essent, hic autem futura essent ut non essent; atque ut ibi viderent conversiones in melius, non solum animorum, sed etiam corporum humanorum usque ad sui modi perfectionem: cum ergo ad haec ibi videnda nullo modo essent idonei, ne ad illud quidem digni habiti sunt, ut eis ista per sanctos Angelos nuntiarentur; sive forinsecus per sensus corporis, sive interioribus revelationibus in spiritu expressis: sicut patribus nostris vera pietate praeditis haec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe ur, habere meruerunt. Potestates autem aereae superbae atque fallaces, etiam si quaedam de societate et civitate sanctorum et de vero Medut per haec aliena vera etiam fideles Dei, si possent, ad sua falsa traducerent. Deus autem per nescientes id egit, ut veritas undique resonaret, fidelibus in adjutorium, im
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla muttbilitate. Nunc itaq
in quantũ adiuuat ip̾se creator mi¬
re misericors: attendamus hȩc. q
modo int̾iore quã suꝑiora tracta¬
bimus. cũ sint eadem: seruata illa
regula: ut quod intellectui nr̃o ñdũ
ediixerit: a firmitate fidi ñ dimittat̃.

Expanded text:
sine ulla mobilitate. Nunc itaque, sine ulla mobilitate. Nunc itaque, in quantum ipse adjuvat Creator mire misericors, attendamus haec, quae modo interiore quam superiora tractabimus, cum sint eadem: servata illa regula, ut quod intellectui nostro nondum eluxerit, a firmitate fidei non dimittatur.
Abbreviated transcription (Latin):
& quicquid aliud ñ ad inuicẽ re¬
latiue. s ad se singuli dicunt᷑. hoc
enim scdm c̾ẽntiam dicuntur qͥ a
hoc ẽ. ibi eẽ. quod magnum eẽ. quod
bonum. quod sapientem cẽ. & quicqͥd
aluid ad se una queq: psona. aut ip¬
sa trinitas dr̃. Ideoq dici tres ꝑso¬
nas. uł tres sub̾as: ñ ut aliqua in¬
telligatur diu̾sitas e̾entię: s ut uł
uno aliquo uocabulo respondi possit
cum di. quid tres. aut quid tria: łan¬
tam q ex̃. equalitatem in ea t̾nitate:
ut ñ solum pat̾ ñ sit maior quã filiꝰ
quod attinet ad diuinitatem: sed
nec pat̾ et filius mauis aliquid sint
qua sp̃s sc̃s. aut singła quȩq ꝑsona
quelibet trium. minus aliquid sit
quam ipsa trinitas. Dicta sunt hec.
& si sepus u̾sando repecantur. fa¬
miliarius quidem in notescunt. S
et modus aliquis adhibendus ẽ. dõq
supplicandum deuotissima pietate:
ut intellectũ apiat. et studium cõ¬
tentionis absumat: quo possit m̃te
cerni eentia uitatis: sine ulla mole.

Expanded text:
et quidquid aliud non ad invicem relative, sed ad se singuli dicuntur: hoc enim secundum essentiam dicuntur, quia hoc est ibi esse quod magnum esse, quod bonum, quod sapientem esse, et quidquid aliud ad se unaquaeque ibi persona, vel ipsa Trinitas dicitur. Ideoque dici tres personas, vel tres substantias, non ut aliqua intelligatur diversitas essentiae, sed ut vel uno aliquo vocabulo responderi possit, cum dicitur quid tres, vel quid tria; tantamque esse aequalitatem in ea Trinitate, ut non solum Pater non sit major quam Filius, quod attinet ad divinitatem, sed nec Pater et Filius simul majus aliquid sint quam Spiritus sanctus, aut singula quaeque persona quaelibet trium minus aliquid sit quam ipsa Trinitas. Dicta sunt haec, et si saepius versando repetantur, familiarius quidem innotescunt: sed et modus aliquis adhibendus est, Deoque supplicandum devotissima pietate, ut intellectum aperiat, et studium contentionis absumat, quo possit mente cerni essentia veritatis, sine ulla mole,
Abbreviated transcription (Latin):
IXIMD
alibi. ea di¬
ci ꝓprie in
illa trimi¬
tincte ad
singulas
psonas ptinentia. que relatiue di¬
cuntur ad inuicem : sicut pater&
filius. & utriusq donũ sp̃s sc̃s. Nõ
enum pat̾ tͥnitas. aut filius tͥnitaᷤ.
aut tͥnitas donũ . Quod uͦ ad se
dicuntur singuli. ñ dici pluralit̃
tres: s unũ ipsam tͥnitadem. Sicut
deus pat̾. deus filius. deus sp̃s sc̃s:

Expanded text:
iximus alibi, ea dici proprie in illa Trinitincte ad singulas personas pertinentia, quae relative dicuntur ad invicem, sicut Pater et Filius, et utriusque Donum Spiritus sanctus: non enim Pater Trinitas, aut Filius Trinitas, aut Trinitas Donum. Quod vero ad se dicuntur singuli, non dici pluraliter tres, sed unum ipsam Trinitatem: sicut Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
intenderunt. scd̾m scripturas docere :
quod pater or filius &e spͥs sc̃s. unius eidq¬
sub̾e. insepurabili ȩqualitate. diumam
insinuant unitatem. Ideoq non sint
tres dii.s unus deus. Quãuis pat̾ filiũ
genuerit: & ideo filius non sit qui pat
ẽ: filiusq a patre sit genitus: & ideo pa¬
ter sit nec filius. s tantum patris & filii
trintatem natam de uirgine maria:
& sub pontio pilato crucifiram & sepul¬
tam. tercio die resurrexisse. & in celum
ascendisse: s tantũmodo filium: Nec
cãdem trinitatem descendisse in specie
columbȩ suꝑ iħm babtizatum: aut die
pentecostes post ascenslonem dñi so¬
nitu facto de celo quasi ferretur flatuᷤ
uehemens. & linguis diuisis uelut ig
nis: s tantũmodo sp̃m scm̃: nec eãdẽ
trinitatem dixisse de celo tues filius
meus. siue cum babtizatus ẽ a ioħe. siue
in monte quando cum illo erant tres
discipłi. aut quando sonuit uox dicens

Expanded text:
intenderunt secundum Scripturas docere, intenderunt secundum Scripturas docere, quod Pater et Filius et Spiritus sanctus, unius ee, inseparabili aequalitate, divinam insinuant unitatem. Ideoque non sunt tres dii, sed unus est Deus, quamvis Pater Filium genuerit; et ideo Filius non sit qui Pater est. Filius a Patre genitus sit: et ideo Pater sit, nec Filius; sed tantum Patris et Filii Trinitatem natam de Maria Virgine, et sub Pontio Pilato crucifixam et sepultam tertia die resurrexisse, et in coelum ascendisse, sed tantummodo Filium; nec eandem Trinitatem descendisse in specie columbae super Jesum baptizatum, aut die Pentecostes post ascensionem Domini sonitu facto de coelo, quasi ferretur flatus vehemens, et linguis divisis, velut igsed tantummodo Spiritum sanctum Nec eamdem Trinitatem dixisse de coelo, Tu es Filius meus , sive cum baptizatus est a Joanne, sive in monte quando cum illo erant tres discipuli ; aut quando sonuit vox, dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
deuiau̾int in aliquam falsitatem. dum
pere: quando quidẽ nec ipsis scĩs diuinoꝵ
librorum auctoritatib ullomodo quisquã
recte tribuerit tam multos & uarios er¬
rores hereticorum. cũ om̃s ex eisdẽ scrip¬
turis falsas atq fallaces opiniones suas
conentur defende: Admonet me plane.
hoc ẽ caritas: ut cum aliquid falsi in li¬
bris meis me sensisse. homines putant
quod ego non sensi: atq id ipsum falsũ
alteri displicet alteri placet: malim me
reprehendi a rephensore falsitatis. quã
ab eius laudatore laudari. Ab illo enĩ.
quãuis ego non recte qui hoc ñ senserim.
error tamen ipse recte iuituꝑatur: u b hoc
aũ nec ego recte laudor. a quo existimor
id sensisse quod uituꝑat ueritas: nec
ipsa sententia quam uituꝑat ueritas.
Ergo in nomine dñi susceptum opus
aggrediamur
me scripserunt de trinitate q̃
deus ẽ. diuinorum librorũ ueterũ
&e nouorum catholici tractatores: hoc

Expanded text:
deviaverint in aliquam falsitatem, dum deviaverint in aliquam falsitatem, dum pere: quandoquidem nec ipsis sanctis divinorum Librorum auctoritatibus ullo modo quisquam recte tribuerit tam multos et varios errores haereticorum; cum omnes ex eisdem Scripturis falsas atque fallaces opiniones suas conentur defendere? Admonet me plane aisti, hoc est charitas, ut cum aliquid falsi in libris meis me sensisse homines putant quod ego non sensi, atque idipsum falsum alteri displicet, alteri placet, malim me reprehendi a reprehensore falsitatis, quam ab ejus laudatore laudari. Ab illo enim quamvis ego non recte, qui hoc non senserim, error tamen ipse recte vituperatur: ab hoc autem nec ego recte laudor a quo existimor id sensisse quod vituperat veritas, nec ipsa sententia quam vituperat veritas. Ergo in nomine Domini susceptum opus aggrediamur.me scripserunt de Trinitate, quae Deus est, divinorum Librorum veterum et novorum catholici tractatores, hoc