comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corͣlib cõp̾hend̾etur quia edificiĩ
aliquod diginum hĩtaculo prisfa¬
milias qͥ excruere desid̾at añqm̃
fuoam̃ta ponat uñ lucem ei ĩfũ¬
dat explorat et ea primaẽ gr̃a. Qe
sidesit: tota domus deformor ẽ.¬
S ĩcultu lux ẽ: q̃ reliquos domus
ꝯmidat ornatus. fiat lux ĩquit. ple¬
ua uox liũs nõ dispõms apparat᷑¬
opifex lucem locutus ẽ icreauit s̾¬
mo dei uolũtas ẽ. Opus dei natu¬
raẽ lucẽ crcauit tenebras illĩait.
Et bixit d̾s. fiat lux. Et fca ẽ luxũ
iõ dixit ut sequeretur oꝑacõ: s dcõ
ab solinit negociũ. uñ pulcre ẽda¬
uticum illiro. Dixit et fcã sunt.¬
qr ocm̃ ĩpleuit effcũs. Auctor gͦ lu¬
cis deus. Locus gͦ et cã tenebrarũ
uumdus ẽ. S bomis auctor ita lu¬
cem dilexit. ut m̃dum ip̃m ĩfuso
apiret lũme atq eius sp̃ẽm uenꝰ¬
caret. resplenduit gͥ subito aer.et ex¬
pauetunt tenebreuoua luĩs clari¬

Expanded text:
corporalibus conprehenderetur. qui aedificium corporalibus conprehenderetur. qui aedificium aliquod dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis apparatopifex lucem locutus est, et creavit. Sermo Dei voluntas est, opus Dei natura est: lucem creavit, tenebras illuminavit. Et dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux. Non ideo dixit, ut sequeretur operatio, sed dicto absolvit negotium. Unde pulchre Davidicum illud: Dixit et facta sunt 20 implevit effectus. Auctor ergo lucis Deus: locus autem et causa tenebrarum mundus est. Sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine, atque ejus speciem venustaret. Resplenduit igitur subito aer, et expaverunt tenebrae novi luminis clari
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Iste gͦ tenebre suꝑ aquarsi abis¬
sos erant. Nam abissum multituoi¬
nem et profundum aquarũ dicilẽ¬
cio euuͣgeli docet ubi rogabant sal¬
uacorem demonia: ne iub̾et illis ut
mabissum irent. S qui docebat uo¬
luntates demomoꝵ non eẽ facien¬
das p̾cepit illis ut irent in porcos
porci aut̾ se inistagnũ aquarum
pcipitau̾nt ut quo drecusabant
demnoma nõ enaderent. s digno
p̾cipicio deingentur Erat gͦ hec m̃¬
di incõposita sp̃es et forma et spc̃
inquit dei suꝑferebatur suꝑ aqͣs.¬
Erito gͦ p̾missus est sp̃c dei:
ubi dma incipe hẽbat oꝑa¬
cofiat inquit lux. un uox dei ĩsopͥ¬
tura dina debut in choare: uͥ alu¬
mine. uñ ñdi ornatus ñ aluce er¬
ordium sum̃et frust ei cẽt si uõ
uid̾etur. Erat quidem deus ip̃e ĩ
lumine: qr lucem hĩtat ĩaccessi¬
õem hoĩem uenientem ĩhi sc m̃¬
dũ s ean lucẽ fĩ uoluit q̃ oculis

Expanded text:
rarum? istae ergo tenebrae super aquarum abysrarum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod recusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo haec mundi inconposita species et forma. Et spiritus inquit dei superferebatur super aqerito praemissus est Spiritus Dei, ubi divina incipere habebat operatio. Fiat, inquit, lux. Unde vox Dei in Scriptura divina debuit inchoare, nisi a lumine? unde mundi ornatus, nisi a luce exordium sumere? Frustra enim esset, si non videretur. Erat quidem Deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessiomnem hominem uenientem in hunc mundum: sed eam lucem fieri uoluit, quae oculis
Abbreviated transcription (Latin):
ne m̃tem ĩplicant et consciãm lig¬
ant. Set̾m paupum iguobilitatem
egtiromem mortem nemosapiẽs
m̾ala oicit nec ĩmaloꝵ sorte uinna¬
uerit qr nec contraria istis ĩbonis
alia ex cõmoditate accioe̾ indentur.
Non ociose nobis excursus iste ꝓcessit
ut probaremus tenebras et abissũ
simplr̾ accipienda. Erantem̃ deob
facit qr obumbrat uł funtima uł
ĩfiora ut ea maxime q̃ oꝑireatq ĩ¬
cliroe indetur. Includit ã celi polus
tenebrosa sb̾a. s quasi umbra setuta
est m̃roi corpus caligo cenebrarum
assurgens intra se inclusit umbrã
ut siquis in campi medio ꝙ̃ sol m̾¬
idianus illiñat locum aliꝙ̃ repẽte
obsepiat et uensis ramoꝵ frondib
tegat nõne quo spbendidior foris
spes loci eius effulgeat hoc orrtenti
desup scena gurgustuĩeiꝰ intꝰ obscur
sit. Auc uñ autrum clausum undiq
hiꝰ locum uacarunt. nͥ quod intro ĩ¬
horrescat situatq obfusione teneb¬

Expanded text:
ne mentem implicant et conscientiam ligne mentem implicant et conscientiam ligant. Caeterum pauperiem, ignobilitatem, aegritudinem, mortem nemo sapiens mala dixerit, nec in malorum sorte numeraverit; quia nec contraria istis in bonisalia ex commoditate accidere videntur. Non otiose nobis excursus iste processit; ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. Erant enim tenfacit, qua obumbrat vel finitima vel inferiora, et ea maxime, quae operire atque includere videtur. Includit autem coeli polus, tenebrosa substantia: sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. assurgens, intra se inclusit umbram; ut si quis in campi medio, quem sol meridianus illuminat, locum aliquem repente obsepiat, et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris spdesuper scaena gurgustium eius intus obscurius fit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atque offusione teneb
Abbreviated transcription (Latin):
morib dulciorãcõsilus utilior ao
cõstantiam subeunde mortis pa¬
cior adrepͥm̃das libidines forcior
Infirinitas quoq corꝑis sobrietas
m̃tis est. uñ ait apostolus. Cũ ĩfir¬
mor tuc potens sum. Itaq nõ in
iltutib. s ĩfirmitatibus gloriabã.
responsum quoq dmũ refulsit ora¬
culo salutari qr u̾ͥtus ĩinfu̾tate cõ¬
sũmatur. Illa cauenda q̃ exnrã uo¬
uentutis ⁊ urõnabiles passiones
li nobis pocis debemus quam
alus ascͥbere. Iõ eciam in iuidicus istiꝰ¬
inĩroi uoluntarios reos nõ ex nẽ¬
cessitate cõpulsos culpa stringit. pe¬
na condep̃nat. Neq eĩ sifurore aliqs
ĩuocente ꝑer̾nt: obuoxius mor¬
ti est. Quin etiam ip̃ius o̾me legis
oraculo. Si quis ꝑ ĩpriroenciam in¬
tułit nedem accipit ĩpinutacis spẽ
refugu facultatem ut possit euo¬
dere hoc g̾ de eo quod ꝓpͥe inalumut᷑¬
ocm̃ sit. Mala eĩ non sunt: nͥq̃ trmn¬

Expanded text:
moribus dulcior, in consiliis utilior, ad moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. infirmitas quoque corporis sobrietas mentis est. unde ait apostolus : cum infirmor, tunc potens sum. itaque non in uirtutibus, sed in infirmitatibus gloriabatur. responsum quoque diuinum refulsit oraculo salutari quia uirtus in infirmitate consummatur. illa cauenda quae ex nostra uoventutis et irrationabiles passiones li nobis potius debemus, quam aliis adscribere. Ideo etiam in judiciis istis voluntarios reos, non ex necessitate compulsos, culpa stringit, poena condemnat. Neque enim, si per furorem aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est, quin etiam ipsius divinae legis oraculo, si quis per imprudentiam intulerit necem, accipit impunitatis spem, refugii facultatem, ut possit evadere. Hoc igitur de eo, quod proprie malumm sit. Mala enim non sunt nisi quae crimi
Abbreviated transcription (Latin):
piculu. incͥest abusarius intus
auctor erroris: intus inꝙͣ clausꝰ
ĩ nosmet ipi s. ppoi̾tum cuũ specu¬
lare: habitum tue m̃tis explorat. ex¬
cubias obtenoe adu̾sus m̃tis tuo
cogitacões ⁊ aĩ cuptoitates. Tipẽ
tibi causa es inprobitatis: tu ipẽ dux
flagicioꝵ tuoꝵ acq intentor crĩnũ
Quid alienam naturam accersis au
excusacõm tuoꝵ lapsuum ytinam
te ip̃e nõ ĩpelłes. utinã nõ p̾cipicares
utinã nõ ĩuolueres. aut stirons in
cupiditatib q̃ nos ĩnexos uelut qͥ¬
busoam recib tenẽtEt c̾te in nob̾ est
mod̾ari studia cohib̾e̾ uacundia co¬
ħ̾c̃e cuproitates. In nobis ẽ eciã ĩ dul¬
g̾e luxurie. adolere libidines ĩ flam¬
manri iracinoia. uł ĩ flãmanti aurẽ
accomodare eleuari magis supbia
effundi seinciã quã reprimi utili¬
tate dilige̾ mansuetudinem. Qunid
naͣm accusans ohõ: habet illauelͭ
ĩpedinĩta q̃dam senectutem ⁊ in¬
firimtatem. s senectus ipã ĩ boĩs

Expanded text:
periculum. Intus est adversarius, intus auctor erroris, intus, inquam, clausus in nobismetipsis. Propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias obtende adversum mentis tuae cogitationes, et animi cupiditates. Tu ipse tibi es causa improbitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum, atque incentor criminum. Quid alienam naturam arcessis ad excusationem tuorum lapsuum? Utinam te ipse non impelleres, utinam non praecipitares, utinam nocupiditatibus, quae nos innexos uelut quibusdam retibus tenent. et certe in nobis est moderare studia, cohibere iracundiam, cohercere cupiditates, in nobis etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam uel inflammanti aurem accommodare, eleuari magis superbia, effundi in saeuitiam quam reprimi in humilitatem, diligere mansuetudinem. quid naturam accusas, o homo? habet illa uelut inpedimenta quaedam senectutem et infirmitatem. sed senectus ipsa in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Maui ẽ quod eĩ male conscns ⁊ ĩ digms
dies ille tenebrosus sit quo fulgebit
ĩnocencia et mens noxia cruciabit
Cetͥm quod sũ int̾ pollacõne noctum
et successione tenebrarum. dies ppetu¬
us ille remuniacõnis et̾ne futurus sit
conclusit ut aluce inchoare diem uoc
et nilucẽ desm̃e. Non eĩ ẽ integrũ diei
tempus ⁊ noctis nͥ fuit expletũ. uiroe
et nos sꝑ qiͣ indie honeste ambulem
et abiciamus opa tenebrarũ. Noctẽ eĩ
ao quietem corpis data eẽ cognosam¬
sop̃uo et oblione tuͣscurritur. Nondi
quis scit siuroebit altissimus. S sit ĩ
nobis amor lucis et cura honestatis
et tanquam in die ambulantes opa
urã coram deo luce cupiaunis. Cinẽ

Expanded text:
enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia et mens noxia cruciabitur. ceterum quod sine interpellatione noctium et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit conclusit, ut et a luce inchoare diem doceret, et in lucem desinere. Non enim est integrum diei tempus, nisi et noctis fuerit expletum. Unde et nos semper quasi in die honeste ambulemus, et abjiciamus opera tenebrarum. Noctem enim ad quietem corporis datam esse cognossomno et oblivione transcurritur. Non siquis scit si videbit Altissimus? Sed sit in nobis amor lucis, et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes, opera nostra coram Deo lucere cupiamus, cui e
Abbreviated transcription (Latin):
ic nõ potint rup̾tis m̃culis inces¬
sum redde. s utiq adu̾timꝰ ꝙ no¬
cio ub̾e nt ip̃iuincula funs sol¬
uerent ut int̾ ista fides ĩfũdẽtur
ifroclibus et ꝓgradus quosdam
credulitas uascetur fecit g ͦ p̾mum
oeus celumet t̾ram ea cñ nõ quasi
ppetua s qiͣ corrupibilis creature
ic libro ait. tollitein celũ oculos irõs
et aspicite int̾rã deorsum. Quiacelũ
o fine distincta. Et ĩo nago fluctu et¬
profundogurgite t̾ra mudabatur Cõ¬
sidera quia et iã mic̾ palust̾ uliguie
tra ĩhorrrer cõsueuit n ͨ paciens ẽ uo¬
mis: ubi infusus t̾ris hinnor exũdat.
Erat gͦ in cõpoĩta ut pote sollertis
agcose marata cult᷑io: qr aohuc deera
cultor Erat incõpoĩta: qr iroa gigñti¬
ran n ͨ thoris h̾bosa ripaꝵ. opata nemo¬
ribus nec leta segetib necumbrosa
supclus monciũ n ͨ odora floribus
n ͨ gͣta inuetis. oerito incõpoĩta q̃ or¬
natib indigebat cui uecrantuiciũ

Expanded text:
ic non potuit ruptis uinculis incesic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus rtio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturiae libro ait: Tollite in coelum oculos vestros, et aspicite terram deorsum; quia coelum o fine distincta, et ideo vago fluctu, etprofundo gurgite terra inundabatur. Considera, quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consuevit, nec patiens est vomeris, ubi infusus terris humor exundat. Erat ergo incomposita; ut pote solertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. Erat incomposita; quia nuda gignentium, nec thoris herbosa riparum, nec opaca nemoribus, nec laeta segetibus, nec umbrosa superciliis montium, nec odora floribus, nec grata vinetis. Merito incomposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant vitium
Abbreviated transcription (Latin):
isoem aphĩs et̾nitatis quib deus
priulis honoratur. quro dioent si
abĩicõ ens pulcͥtiroo uernasset
Dem̾sa aquis discͥbitur. uelut cu¬
idam pͥncipioꝵ suoꝵ adoictanau¬
fragio et adhuc a nõ nullis fcã ñ
creditut. Quid si decorem pͥõgeni¬
tũ uroicaret. Acoedit illidquod
untacores nos sin deus eẽ uolu¬
it. ut primo faciamus aliqua.
adorm̃i neutt̾ possimus ĩpłe
fides ã nrra quodã ingressu cres¬
sit. Ideo pͥmũ fecit d̾s post̾a ueniẽ¬
taint ut eiuroẽ credamus ornas¬
se qui fecit et fecisse qui ornaint
ne putemus alt̾m ornasse alt̾m¬
cõponet. ut alt̾m ex alt̾o crebetur.
Nã suscitaturus lazarum oñs uis¬
sit ut in dei remouent lapidẽ de
sepulcro. ut mortuũ uidetes postã
rluscitatũ cred̾ent Dem̃ uocaiit
lazarum et resurrexit et ligatis
mambus et pedibus exiuit foras.
nõ ne pot̾at remou̾e lapioem q
tint defuncto intam redd̾e nõne
potint nexus solue uĩnculoꝵ.q
uictis pedib gressum dedit. hi¬

Expanded text:
sophis aeternitatis, quibus Deus, privilegiis honoratur; quid dicerent si ab initio ejus pulchritudo vernasset? Demersa aquis describitur, velut cuidam principiorum suorum addicta naufragio, et adhuc a nonnullis facta non creditur; quid si decorem primogenitum vindicaret? Accedit illud, quod imitatores nos sui Deus esse voluit, ut primo faciamus aliqua, adorimur, neutrum possimus implere. Fides autem nostra quodam grcit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui ornauerit, ne alterum putemus ornasse, altconponeret, ut alterum altero crederetur. nt suscitaturus Lazarum dominus iussit, ut Iudaei remouerent lapidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui tuit defuncto uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, hu
Abbreviated transcription (Latin):
sic̾ inutabilitates affectuũita etiã
gen̾acõnũ progressiones sunt. Ille
ex cõtrarus incontraria ꝓpoĩti de¬
flexione u̾tuntur. iste nõ excontra¬
ius madu̾saoeflectuntur s ex e¬
uisdem ger̾s ul auctoribus uel
caĩs create insiłitiromem sui re¬
fecuntur auctoris. Qurogͥ dicursꝰ.
Nam mala eẽ in ħ mĩdonullus sa¬

Expanded text:
sicut mutabilitates affectuum, ita etiam sicut mutabilitates affectuum, ita etiam generationum progressiones sunt. Illae ex contrariis in contraria propositi deflexione vertuntur: istae non ex contrariis in adversa deflectuntur, sed ex ejusdem generis vel auctoribus, vel causis creatae, in similitudinem sui referuntur auctoris. Quid igitur dicemus? nam mala esse in hoc mundo nullus sa
Abbreviated transcription (Latin):
licis urĩs et p̾cipue sc̃s daud.
desine amalo: et fac bonum. oͦ¬
opiõ feralis eoꝵ est qui pturban¬
dami eccãm putau̾nt. hinc mar¬
cionis. huic ualeritim. hinc pestoᷤ
illa manicheoꝵ. fuesta scõꝵ mẽ¬
tib temptau̾nt infr̃e cõtagiaꝙͥ
nobis ip̃i ⁊lum̃e inte tenebras
mortis ĩqͥtimus. Scͥptura d̃ma sa¬
lutẽ suogit inte odorẽ flatigat ut
suauitatem legens capias nõ p̾
ĩt̾pres effodias. Sĩplex s̾mo ẽ. qͥa
fecit deus celum et t̾ram fecit ꝙͣ
nõ erat: nõ quod ecat. Et t̾raerat
ĩunsibilis. Ex quo fca ẽerat. et erat
ĩusibilis qr exumoabat aqua et
opiebat eam et erant suꝑ eam te¬
nebre suꝑfuse. qr nõ diun erat li¬
iũ uiei. uõ diun solis radins qui
sol et sub aquis latencia decłare.
Quio gͦ ont q deus creaut malũ
cũ excontratus et aduisis neq̃qmͣ¬
sͥ aliq̃ geuerentur. Nec eĩinitam¬
ortẽ guat: nec lux tenebras. Nõ em̃

Expanded text:
litiis uestris et praecipue sanctus Dauid: litiis uestris et praecipue sanctus Dauid: desine a malo et fac bonum: quopinio feralis eorum qui perturbandam ecclesiam putauerunt. hinc Marciones, hinc Ualentini, hinc pestis illa Manicheorum funesta sanctorum mentibus temptauerunt inferre contagia. quid nobis ipsi in lumine uitae tenebras mortis inquirimus ? scriptura diuina salutem suggerit, uitae odorem fraglat, ut suauitatem legens capias, non printerpres effodias. simplex sermo est quia fecit Deus coelum et terram. Fecit quod non erat, non quod erat. Et terra erat invisibilis, ex quo facta est, erat; et erat invisibilis, quia exundabat aqua, et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia declarare. Quid ergo dicunt quod Deus creaverit malum, cum ex contrariis et adversis neqsa generentur? Nec enim vita mortem generat, nec lux tenebras. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
te spm tuũ et creabuntim: et reno¬
uabis faciẽ t̾re. Deiq syrus qui ui¬
płisẽt̃ cõgrint sic habet. et spẽ dei foue¬
bat aquas.i.mninficabat ut iuouas
cog̾et creaturas et fotu suo aĩaretao
eas esse nõ pot̾ant ubi locumsͥ canta
grã uerrdicabat su̾ut quidã uolunt
aerem accipiant resportorant quu
racõne spm̃ dei dix̾it cũ satis finit sp
nũcupare hii gͦ uolunt adnõ deo
nrõ quatuor pͥmũ elã gn̾ata celum.
t̾ram mare. aerẽ. eo ꝙ ca̾e rer̾ igͥs et
aer.t̾ra. et aq̃ sint. ex quibꝰ m̃oi spẽs
constat et forma ubi gͥ tenebrene¬
qͥtiaꝵ spũaliũ locum ħere potu̾nt cũ¬
ou̾et. Nũꝙͥ maliciam sił deus crea¬
ut. O ea ex uob̾orta non acreatore
dõ condita mor leuitate gen̾atur
nõullam creature habens p̾rogati¬
uam nec auctoritatẽ sbẽ naturalis
s mutabilitatis inciũ et errorem
ꝓlapsio is. Eradicẽ bane ueuo ułt
de aĩs singuloꝵ. Qũo eam gen̾et¬
cum clamet ꝓph̾a. Desuntẽ amna¬

Expanded text:
tum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uiplerisque et congruit, sic habet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret aeas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. Hi ergo volunt a Domino Deo nostro quatuor primum elementa generata, coelum, terram, mare, aerem; eo quod causae rerum, ignis et aer, terra et aqua sint, ex quibus mundi species constat et forma. Ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cuet? numquid malitiam simul deus creed ea ex nobis orta, non a creatore deo condita morum leuitate generatur non ullam creaturae habens praerogatiuam nec auctoritatem substantiae naturalis, sed mutabilitatis uitium et errorem prolapsionis. eradicari hanc deus uult de a clamat propheta: desinite a ma
Abbreviated transcription (Latin):
arit requirens dm̃ et alibi dicit.
de celo latum ẽ urdici. t̾ratre¬
muit et quieuit. et m̾ito ĩuisibi¬
lis qr incõpositaq figuram et spe¬
tiem congruentẽ ad huc nõ acce¬
pat appͥo ꝯditore et fortasse dicant.
cur enim deus sic̾ dixit et fcã sunt.
nõ simul ornatus cõgcuos reb¬
ac surgentib donauit elem̃tis:
Qiͣ non̾ potuit celũ ĩsignitum stel¬
lis subito increatumẽ refulg̾e et
florib ac fructibus t̾ra uestiri ꝓpotu¬
it utiq. Sĩo pͥo fcã post̾acõposita de¬
cł̾antur ue u̾e increata et sũ pͥnci¬

Expanded text:
aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceproprio conditore. et forCur enim Deus, sicut dixit et facta sunt, non simul ornatus congruos assurgentibus donavit elementis, quasi non potuerit, coelum insignitum stellis subito ut creatum est, refulgere, et floribus ac fructibus terra vestiri? Potuit utique, sed ideo primo facta, postea composita declarantur, ne vere increata et sine p
Abbreviated transcription (Latin):
sigate indeatur nec adutunt primo
qud̃ pͥmisit diem uicendo. Et uocau ͭ
deus diẽ lucem ⁊tenebras uocauit noc¬
tem. demde quod uespe funs diei sit.
⁊ mane funs noctis gͦ ut p̾rogatuũ
finem diei daret prius finem dieisgã¬

Expanded text:
significare uideatur. nec aduertunt primo significare uideatur. nec aduertunt primo quod praemiserit diem dicendo: et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, deinde quod uespere finis diei sit et mane finis noctis. ergo ut praerogatiuam  diei daret, prius finem diei
Abbreviated transcription (Latin):
uaturam lucis expssit qr indendo
cõplacet. qm̃ ipã uidendi officium
catorem potuit ĩuenire. aquoiuir
pͥma laudatur qm̃ ipã fecit ut ecł
acet᷑a mundi m̃bra digna sĩt lau¬
dibus. uioit gͦ deus ludem. et nul¬
tu suo illiñaut. et uidit qr bona ẽ.
Non expte deus.: s gen̾aleiudicuu
ẽ. Itaq non insplendore tm̃modo.
s soĩ utilitate grã lucis probatur.
uũ et discrecio fit int̾ lucem et tene¬
braru nch̾ uidebatur int̾ se here
cõfusum. Et uocauit deus diem lucẽ
et tenebras uocauit noctem ut ĩuo¬
mie ipõ diem noctẽq ditingueret
Adu̾cimus itaq quod lucis ortus
añquã solis diem uideacur apir
fiis q tẽpis et stacus liitis no¬
tia diei uroeatus eẽ scptus. diem
solclatificat lux facit. freꝙͣt̾ celu
nubib texcitur. ut sol tegatur. nͤul¬
lus radius eius appareat.lux tñ oi¬
em demirãt tenebras abscondit.
uesperum postã in ane scp̃tura in eõ¬
rau̾it. ne forte noctem pͥusquã diem

Expanded text:
naturam lucis expressit, quae videndo complacet, quoniam ipsa videndi officium catorem potuit invenire, a quo jure prima laudatur; quoniam ipsa fecit, ut etiam caetera mundi membra digna sint laudibus. Vidit ergo Deus lucem, et vultu suo illuminavit, et vidit quia bona est. Non ex parte Dei, sed generale judicium est. Itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. Unde et discretio fit inter lucem et tenebrarum nihil uideatur intra se habere confusum. et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, ut et nomine ipso diem noctemque distingueret. aduertimus itaque quod lucis ortus ante quam solis diem uideatur aperire; finisque temporis et status limes nocti et diei uidetur esse praescriptus. diem sol clarificat, lux facit. frequenter caelum nubibus texitur, ut sol tegatur nec ullus radius eius appareat; lux tamen diem monstrat, tenebras abscondit. uesperum, postea mane scriptura memorauerit, ne forte noctem prius quam diem
Abbreviated transcription (Latin):
ita unus dies. Nã płiq ⁊̃ ebdomodã
unam unũ diẽ dñt. quod ĩse qiͣ unũ
reoucat diem et qĩ sepcies inse recꝰ¬
rat Est ã ut cucuitꝰ figurarum a se
ĩcipe et inse reu̾ti unde et seculum n¬
nuti int̾dum scͥbtura dic̃. Qam et si
alns locis setula appellat inoetur ma

Expanded text:
a unus dies. nam plerique etiam ebdomadam unam unum diem dicunt, quod in se quasi in unum redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autem haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis locis saecula appellat, uidetur ma
Abbreviated transcription (Latin):
aquis opta usibiis corporeis o¬
loꝵ. aciẽq p̾t̾eunt Nõnꝙ̾ em̃ deo
aliquid ẽ ĩinsibile s creature m̃di
creature utiq estimacõe censetur
Ininsibilis eciã t̾ra. qr ñroũ lux q̃
illinaret m̃dũ non dũ sob postãe¬
m̃ liñaria fcã sũt celi. Quod si solũ
radius płmq ⁊̃ aquis opta illũat
et ꝓfundo m̾sa splendore luũis si
prodit: quis dubitet deo caq̃ ĩpro¬
funoo sunt ĩirsibilia eẽ nõ posse
Nisi forte sic accipiamus ĩ isibilẽ
tͥcam ꝙ nõ dũ u̾bo dei et protecrõ¬
ne urisitabatur q̃ hoĩnẽ nõ hẽbat.¬

Expanded text:
aquis operta uisibilis corporeis oaquis operta uisibilis corporeis olorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed creatura mundi creaturae utique extimatione censetur. Invisibilis etiam terra, quia nondum lux quae illuminaret mundum, nondum sol: postea enim luminaria facta sunt coeli. Quod si solis radius plerumque etiam aquis operta illuminat, et profundo mersa splendore luminis sui prodit; quis dubitet Deo ea, quae in profundo sunt, invisibilia esse non posse; nisi forte sic accipiamus invisibilem terram, quod nondum verbo Dei et protectione visitabatur, quae hominem non habebat
Abbreviated transcription (Latin):
defimant ubinã erat ĩ loco. gͦeciã
locus sñ phiapio fuisse astruitur ĩ qͤ
si absurdum uidetur de lococreoer̾
iidete ne forte uolatilemt̾rem de¬
beamus estimare q̃ nonhns̃ fũda¬
m̃tum alarum remigus suspen¬
debatur. Yñ gͦ ei alas sumemus
aere uolabat t̾ra. Sñ aere eĩ uolare
elem̃toꝵ fcã distinccõ. cũ ipã adh
elem̃ta fcã nõ essrĩt. ubi gͦ erat m̃
ista alarum suffulta remigiis.
maere nõ erat qr aet corpus ẽ ñ¬
di. Corpus ã cẽ aerem docet lc̃o.
tur ĩcendit. Incisus aer stacim
sse ipm̃ reclusus est ubigꝰ erat y¬
len nͥ forte dicatur quadã dem̃¬
ti intencõne qr indeo erat g̾ ueꝰ
qͥ lucem hĩtat in accessibilem ĩ¬
ñoi porcio cũ dehoc m̃do nõ sit mõs
bilibus. et ei qui ordinẽac deco¬
rem oonaint oĩbus in cõposita
copulabantur nͥ forte quia dixit
t̾ra ã erat in insibilis: ĩ insibilem
eam ꝑ sb̾am credant. et qr nõ iõ qr

Expanded text:
definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in qu habebat. quod si absurdum uidetur de loco credere, uidete ne forte uolatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum alarum remigiis suspendebatur. unde ergo ei alas sumemus,, in quo aere uolabat terra? sine aere enim uolare elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem docet lectiotor intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est. Ubi ergo erat hyle, nisi forte dicatur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? Ergo qui lucem habitat inaccessibilem, inmundi portio, cum de hoc mundo non sit mens uisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur ? nisi forte, quia dixit: terra autem erat inuisibilis, inuisibilem eam per substantiam credant et non ideo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ram onam nõ hifit liciũ. um hoc di
oc̾s ẽ habet scpͥtura. hic erat pr̃ quide¬
monstrauit psalt̾iũ et cytħam. Et
hõerat in ausithidiregione. cumno¬
m̃ iob. Designat gͦ de u̾bo qõm moue¬

Expanded text:
ram diuinam non habuit initium. uerum hoc dicdictus est habet scriptura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob. desinant ergo de uerbo qu
Abbreviated transcription (Latin):
tui. Nõne euident᷑ oñoit ds̃ oĩama¬
iestate sua ꝯsist̾e̾ nõ mĩo. ponde aq̃
m̃sura: Neq eĩ creatura tribint s
accepit legem ut asẜuat acceptam
Non gͦ ꝙ imedio sit t̾ra qiͣ equa lau¬
ce suspendr. s qr maiestas dei uolũ¬
tatis sue ea lege const̾ugit. ut sup̃
ustabile atq ĩane stabilis ꝑ seu̾et¬

Expanded text:
tui. nonne euidenter ostendit deus omnia matui. nonne euidenter ostendit deus omnia maiestate sua consistere, non numero, pondere atque mensura? neque enim creatura legem tribuit, sed accipit aut seruat acceptam. non ergo quod in medio sit terra, quasi aequa lance suspenditur, sed quia maiestas dei uoluntatis suae eam lege constringit, ut supra instabile atque inane stabilis perseue
Abbreviated transcription (Latin):
cionemeruerunt. qͦuib oicitur gau¬
dete qr noĩa uestra scpca sunt m̾ce
lo. De t̾ra quoq uł de qualitate ł poẽ
tractare ncħ prodest ad spem futu¬
utr̃ in aere pendeat an suꝑaquam.
et irde nascatur ꝯtrou̾sia quõ aeris
na tenuis ⁊ mollior molempossit sꝯ¬
tentare t̾renam. aut quo  suꝑaquas¬
nõ deĩgatur mnaquam gͣus t̾ra¬
rum ruia aut quõ ei maris inida
nõ cedat a mnlaca eius sese loco suo
mota diffundat. Mulcietiam ĩ medi¬
oaeris t̾ram ẽẽ dix̾unt et molesuo
ĩmobilem man̾e ꝙ equali motu hĩe
atq inde eroĩꝑte ꝓpendeat. dequosa¬
tis putamꝰ ocm̃ aonõ ad iob ẜuum
sini qm̃ locutus ẽ ꝑ nubemait ubi
eras cum fũdarem t̾ram. Inoica mͥ
si hẽs scienciam. quis posint m̃surã
eius si nosti aut quis ẽ qͥ fr̾ urouxit
m̃suras sr̃ eã. aut suꝑ quro cirtulie¬
ius cõfixi sunt᷑ Et.ĩ. Conclusi mnare
ptis. et dixi. usq huc uenies ⁊ nõ tñ¬
sibis. s inte ꝯmumuentur fluctus

Expanded text:
ur: Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelo . 22. De terrae quoque vel qualitate vel positione tractare nihil prodest ad spem futuutrum in aere pendeat, an super aquam, ut inde nascatur controversia, quomodo aeris natura tenuis et mollior molem possit sustentare terrenam? Aut quomonon demergatur in aquam grauis terrarum ruina? aut quomodo ei maris unda non cedat et in latera eius sese loco suo mota diffundat? multi etiam in medio aeris terram esse dixerunt et mole sua inmobilem manere, quod aequabili motu hinc atque inde ex omni parte protendat. de quo satis putamus dictum a domino ad Iob seruum suum, quando locutus per nubem ait: ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxit mensuram super eam? aut super quid circuli eius confixi sunt? et infra: conclusi mare portis et dixi: usque huc uenies et non transibis, sed in te comminuentur fluctus
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum cõg̾gacione qꝰ añ dim̾sa po¬
li k̾ꝰ hobattur exoroi .a. Tolle solem eus
tolle celostellaꝵ globos oiã tenebris
in horrescunt. Sͦ erat añ ꝙͣ lum̃ huic m̃
do dãs infũoet et iõ scͥptura. nt. Qui¬
a tenebreerant suꝑ abyssum teneb¬
erãt qr splendor deerat lucis. Benebͤ
erat: qr aec ipẽ tenebrosus ẽpat aqͣip̃u
sub imbe tenebrosa ẽ qr tenebrosaa¬
qua ĩmibibus aeris. Erant gꝰ teneb ͤ
suꝑ abyssos aquarũ. Nõ eĩmalas inte¬
lligendum arbitror potestates qui
q̃stretur ne dine oꝑa cõm et pulch̾i¬
me creatur ea q̃ indecorasunt. admis¬
sp̃u ꝙ spiramus et quo carpimus

Expanded text:
aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stellarum globos: omnia tenebris inhorrescunt. sic erat, antequam lumen huic mundo dominus infunderet. et ideo scriptura ait quia tenebrae erant suerant, quia splendor deerat lucis. Tenebrae erant, quia aer ipse tenebrosus est. Aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua in nubibus aeris. Erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. Non enim malas intelligendum arbitror potestates, quod questretur, ne divinae operationi, et pulcherrimae creaturae, ea quae decolora sunt, admisspiritu quem spiramus et carpimus
Abbreviated transcription (Latin):
nis: qr dum opus undetus pͥftur
oꝑator. Namq ut istaꝵ artiũ aliest̾
actuose q̃ sunt incorꝑis motu aut sono
nocis cessauit motus aut somisin¬
chil suꝑfint nec remansit spectan¬

Expanded text:
nis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motu aut sono uocis — cessauit motus aut sonus, nihil superfuit nec remansit spectan
Abbreviated transcription (Latin):
tinet et incõp̾hensibili maiestate u¬
inu̾sa conplectitur fecit ħ q̃ indentur.
cũ ⁊̃ illa fecit q̃ nõ urdentur. In insibi¬
lia autem hus q̃ uroentur pocioraes¬
se quis neget: cũ ca q̃ uroentur tẽpa¬
cutus ait Quis m̃sus ẽ manuaꝙͣ et ce¬
lum palio. et uniu̾sãt̾rã clausamanu.
Quis statiit mõtes in libra. ipes
ĩ stat̾a etꝰ nema ĩiugo. Quns cognoint
sensum om̃aut quis ꝯsiliatius eiꝰ fu¬
it uł quis instruxit eum. de quo eciã
aliͥ legimus qr ten cͥcunitũ t̾re et t̾ra
uelut nchilum fecit. Et Iħemias ait
dii qͥ non fec̾unt celum a t̾ram ꝑibũt
at̾ra. et de sb̾celo isto. dñs qͥ fecit t̾am

Expanded text:
tinet et inconprehensibili maiestate utinet et inconprehensibili maiestate uniuersa conplectitur, fecit haec quae uidentur, cum etiam illa fecerit quae non uidentur. inuisibilia autem his quae uidentur potiora esse quis neget, cum ea quae uidentur temporacutus ait: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit montes in libra et rupes in statera et nemora in iugo? quis cognouit sensum domini aut quis consiliarius ei fuit uel quis instruxit eum? de quo etiam alibi legimus quia tenet circuitum terrae et terram uelut nihilum fecit. et Hieremias ait: dii qui non fecerunt caelum et terram peribunt a terra et desub caelo isto. dominus qui fecit terram
Abbreviated transcription (Latin):
manoauit et creata sũt. Nec artis gͥ
usum nec itutis ex peidit qͥ momꝰ¬
tosue uolinitatis maicstatem tante
opacõnis ĩpleuitut ea q̃ non erãt ẽc̃
facer tam uelocit᷑. ut n uolũtas oꝑ¬
acõni p̾curreret nec oꝑacõuolũtati.
Miraris opus q̃ris oꝑatorem Quis
pͥncipium canto oꝑi ded̾it. qͥuis tã
cito fec̾it. subiecit statĩ oicens quiade¬
us fecit celum et t̾ram. Audisti auc¬
torem: dubitare nõ debes. Hec ĩquo
beneoicit melchisedech abraham pr̃e
multarum gencim dicens. Bene¬
dictus abraham deo sũmo qͥ fecit ceł
et t̾ram. et creoidit abrahani ⁊ ait. Extẽ¬
do manũ meã ad deum sũmũ qͥ fecit
celũ et t̾rã. Uroens quia hoc non hõ m
sedechqui ẽ rex pacis et iusticie. nec
ĩciũ dierum nec finẽ hñs no mirũ
gͦ si deus qui ẽ sũ ñicõ ĩicium oĩbus
dedit. ut q̃ non erant ẽc̃ inciꝑent. nõ
mitum si deus qui oĩa u̾tute sua con¬

Expanded text:
mandauit et creata sunt? nec artis igitur mandauit et creata sunt? nec artis igitur usum nec uirtutis expedit qui momae uoluntatis maiestatem tantae operationis inpleuit, ut ea quae non erant esse faceret tam uelociter, ut neque uoluntas operationi praecurreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo summo, qui fecit caelum et terram. et credidit Abraham et ait: extendo manum meam ad deum summum, qui fecit caelum et terram. uides quia hoc non homo isedech, qui est reirex pacis et iustitiae nec initium dierum nec finem habens. non mirum ergo si deus, qui est sine initio, initium omnibus dedit, ut quae non erant esse inciperent. non minim si deus, qui omnia uirtute sua con
Abbreviated transcription (Latin):
neat nõ ut pħi dispucant ualidiorẽ
achomoꝵ ꝯplexionem ꝑ seuerancie
iugis p̾stare cãm inoicauit ꝙ tela
arane texerent quisic minuta et in¬
substantiua pñ celoac t̾ris darent.
Que ut fortuito cõuĩg̾ent: ita fortu
b̾natorem nesciunt qͥ nõ nouerunt
deũ: ꝑ ꝙͣ oĩa reguntur et gubuãtur. se¬
quamur gꝰesi qui et auctorẽ nount ⁊
gubuatorẽ nec uams abducam᷑. opi¬
monib. iuplcipio inquit. Qmͣ bonꝰ
ordo ut illiro pͥmũ assẽret quod nega
lo et t̾ra et mari loq̃returait. Oĩa in
sapiencia fecisti. Dedit gͦ pͥncipiũ
miroo. dedit etiam creature in formẽ
fecit nenora in faciendo fuisse esti¬
maretut uł sic intellige̾nt hoĩes ꝙͣ
incopabilis opator ess qͥ cm̃ opus bͥ¬
in exiguo mom̃to sue oꝑacõnis ab¬
solueret ut uolũtatis effc̃us sensũ
ip̃is p̾ueniret nemo opantem udic
s agnouit oꝑatum. ubi gͥmora cum
legas quia ipẽ dixit et sc̃ã sut. ip̃c

Expanded text:
phi disputant ualidiorem atomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac terris darent, quae ut fortuito coniungerentur ita fortuiec inmerito gubernatorem nesciunt qui non nouerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negarlo et terra et mari loqueretur, ait: o\'mnia in sapientia fecisti. dedit ergo principium mundo, dedit etiam creaturae infirmitafecit, ne mora in faciendo fuisse aestimaretur, ut uel sic intellegerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis praeueniret. nemo operantem uidit, sed agnouit operatum. ubi igitur mora, cum legas: quia ipse dixit et facta sunt, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
a non tanꝙͣ ĩm̃sa p̾t̾eant eiꝰ scĩam.
s cogincõmi eiꝰ tanꝙͣ dim̃sa subia¬
ceanti n eĩ cũ legimus Ego cõfirͣui
colũpnas eius: ue colup̃nis cam
subinxam possumus estimare. s ea

Expanded text:
a non tanquam inmensa praetereant eius scientiam, sed cognitioni eius tanquam dimensa subiaceant. neque enim cum legimus: ego confirmaui columnas eius, uere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea
Abbreviated transcription (Latin):
molabilem motũ hrẽ nõ possunt: cũ
se diu̾sus eloꝵ motus ĩpugnat. unꝰ
eĩ motus oĩb aptus esse noupot̾ et e¬
lem̃tis distantib conuenire. Nam q
leuib accomodus ẽ fit ĩ ꝯmodus gͣ¬
uib elis. Itaq qũ. ad sr̃iora motus
igor illemolent᷑ attrahitur. Et em̃
contra natut̾ suc usum deorsum
bilia eẽ nõ posse: etheum corpus ce¬
li stellarum q̃ arbitrati sunt esse: qͥn¬
tam qnͣdam naturam corꝑis ĩtro¬
ducentes quo dinturnam celi puta¬
rent iñsuram ẽẽ substanciã. s nou
ista opĩo ꝓphetice potuit oburiare sẽ

Expanded text:
violabilem motum habere non possunt, cum se diversus elementorum motus impugnet. Unus enim motus omnibus aptus esse non potest, et elementis distantibus convenire. Nam qui levibus accommodus est, fit incommodus gelementis. itaque quando ad superiora motus uigor ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae suae usum deorsum bilia esse non posse aetherium corpus caeli stellarumque esse arbitrati sunt quintam quandam naturam corporis introducentes, quo diuturnam caeli putarent mansuram esse substantiam. sed non ista opinio propheticae potuit obuiare sente
Abbreviated transcription (Latin):
sueturomẽ ut pociori appellacõnem
deputet freꝙͣ̃tibus exemplis ꝓbamꝰ
oꝵ. Non dixit ⁊ noctes. uñ adũtimus
ca q̃ nuc̃ ĩ spẽ hystorie traountur uiu
diem pͥo uocailit lucem. et ẜo uocanͭ
teneb̃s noctem p̾clare eciã inũ non
pͥinũ diem dixit. Qam secuturo secũ¬
doet c̾cio dic. et deinceps reliquis:
pͥmũ potuit dic̾e. et ħ oedinis iide¬
batur. s legem statuens. ut ixiii ho

Expanded text:
suetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus. orum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim diem primo vocavit lucem, et secundo vocavit tenebras noctem. Praeclare etiam unum non primum diem dixit; nam secuturo secundo, et tertio die, et deinceps reliquis primum potuit dicere: et hoc ordinis videbatur, sed legem statuit, ut viginti
Abbreviated transcription (Latin):
te creature pͥuilegio pociora estim̃t᷑
Itaq illos suis relinquamius contẽ¬
cionib qui mutiris disputacõmb
se refellunt Nobis autem satis est
ad salutem non disputatoꝵ cõtro¬
cionis ascucia. s fides m̃tis ut s̾iu¬
amus creatori pocius quã cpeatẽ
qͥ ẽ deus benedictus ĩ seclila Uerra

Expanded text:
tae creaturae privilegio potior aestimetur. Itaque illos suis relinquamus contentionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt. Nobis autem satis est ad salutem, non disputationum controtionis astutia, sed fides mentis, ut serviamus creatori potius quam creaturae, qui est Deus benedictus in saecula. CA
Abbreviated transcription (Latin):
medio regõm posscoit suam eoquod
ncõe sit eã man̾e in regione sua. nec ĩ
ficis d̾ini et opatoris et̾in excellen¬
ciam. Es eĩ artificũ nõ ab illo accepit
aut quis dedit imibieribus texture
sapiam aut uarictatis disciplinam
Ego tũ qui profundum maiestatis eiue
et artis eccellenciam nõ qõ cõp̾hend̾eñ
disputatoris me libͣm̃tis cõmitto atq
tñsutis: soĩa repoĩta in eiꝰ existimo uo¬
ete auctoritatis exẽplo. Scͥptum est

Expanded text:
medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione sua, nec in ficis divini et operatoris aeterni excellentiam; quis enim artificum non ab illo accepit? aut quis dedit mulieribus texturae sapego tamen, qui profundum maiestatis eius et artis excellentiam non queo conprehendere, non articulis me libramentis committo atque mensuris, sed omnia reposita in eius existimo uoere auctoritatis exemplo. scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
de uatura ã et qualitate sube celi quid
uerunt cũ alii cõposicũ celũ exquatu¬
orelem̃tis asserant aln qͥntã qñdam
nam noui corꝑis ad cõscõm eius in¬
ducant tq affingant etheum esse
hẽant cursum atq usum et motum
nature ut gramora dem̃gant et ĩpro¬
num ferantur uacua ⁊ lema ĩsupiora

Expanded text:
De natura autem et qualitate substantiae coeli quid uerunt? cum alii compositum coelum ex quatuor elementis asserant: alii quintam quamdam naturam novi corporis ad constitutionem ejus inducant, atque affingant aethereum esse habeant cursum atque usum et motum naturae, ut grauiora demergant et in pronum ferantur, uacua et leuia in superiora
Abbreviated transcription (Latin):
domo ĩiciũ fũdam̃tũ ẽ. pͥncipiũ ꝙͦ
⁊ cõu̾sacõnis et Depͣ̃coĩs dici posse.
scpͥturarũ cognoscimꝰ auctoritate.
Est et pͥncipiũ artis ars ip̃a. exqua
artificum diu̾soꝵ deinceps cepit o¬
pacõ. Est eciam picipiũ bonoꝵ oꝑm
endum hoĩb subsidium maxime
prouocamur. est eciã uͥtus d̾ina q̃
hac expͥmitur appellacõne. Adtẽpꝰ
r̾ftur. si uelis dice in quotpr̃ dõ fec̾
celũ et t̾cam .i. in exordio m̃di qũ
ita ouemit ut accipias. Inpͥmis fe¬
cit deus celũ et fram. democ colles
regiones. fines ihĩtabiles. uł sic
An reliquas insibiles creaturas di¬
ne noctem ligna fructif᷑a aĩanciũ
gen̾a duisa celum et t̾ram fecit.
Siu̾o adfũdam̃tum referas pͥn¬
cipiũ: t̾re fũdam̃tã eẽ legisti. dũte

Expanded text:
domo initium fundamentum est. principium quoque et conuersionis et deprauationis dici posse scripturarum cognoscimus auctoritate. est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diuersorum deinceps coepit operatio. est etiam principium bonorum operum erendum hominibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac exprimitur adpellatione. ad tempus refertur, si uelis dicere in quo tempore deus fecit caelum et terram, id est in exordio mundi, quando ita convenit, ut accipias: imprimis fecit Deus coelum et terram, deinde colles, regiones, fines inhabitabiles. Vel sic: ante reliquas visibiles creaturas, diem, noctem, ligna fructifera, animantium genera diversa, coelum et terram fecit. Si vero ad fundamentum referas, principium terrae fundamenta esse legisti, dice
Abbreviated transcription (Latin):
deo ĩdum asserunt. et c̾atorioĩu
sociant. atq equalem ẽẽ disputã
creaturã corpus q mat̾iale m̃oi
ĩuisibili illi atq in accessibili uate᷑
dine ꝯiũgenoum ptitant: cũ pͥstim¬

Expanded text:
Deo mundum asserunt, et creatori omnium sociant, atque aequalem esse disputant creaturam, corpusque materiale mundi invisibili illi atque inaccessibili naturae divinae conjungendum putant, cum p
Abbreviated transcription (Latin):
u̾cutis seĩtam unas suas digit. nͥ
eĩ quis timuuit deum: nõ pot reñ¬
ciare pocõ. Quod eq̃ q̃ de illo possu¬
inus accipe. Mdensus hic ĩiciũ mẽ¬
sium erit nob̾. Qmͣuis et detẽpecᵈ̃
accipiatur. qr pascha dm̃ loq̃batͦ
quodueris ũicio celebratur. In hoc
dim. ubi erat oꝑtuna oĩbus uer¬
na tẽꝑies. uñ ⁊ ãnus mũoi y ma¬
ginẽ uascentis exp̾ssit ut pꝰ hiber¬
nas glacies atq hyemales caligi¬
nes serenor solicouni temꝑis splẽ¬
dor illuceat. dedit gͦformam fut᷑¬
is annoꝵ curricusis nrdi pͣus ex¬
ortusut ea lege ãnoꝵ inces surge¬
ret t̾ra noua seminũ g̾inina quo
bam feni. seĩans sem̃ ẜ genus et ẜ¬

Expanded text:
uirtutis semitam uias suas dirigit. nisi enim quis timuerit deum, non potest renuntiare peccato. quod aeque etiam de illo possumus accipere: mensis hic initium mensuum erit uobis, quamuis et de tempore istud accipiatur, quia de pascha domini loquebatur, quod ueris initio celebratur. in hoc dium. ubi erat oportuna omnibus uerna temperies. unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum uices surgeret terra noua seminum germina, quo herbam faeni seminans semen se
Abbreviated transcription (Latin):
deliquit eĩ et deserit qui abluitur
ĩtelligibilem illum pho pͥntipem
istius mũoi dicens. Abremĩsio dy
ĩpiis tuis. n ͨ iam ẜuiet ꝙ ł̃ t̾renis
huiꝰ corpis passionbus uł depra¬
uate m̃cis errorib. qͥ dem̾sa oĩ mna
licia uice plũb bonis oꝑib dext̃
leuaq inunitis in offenso seculi
hꝰ freta stiroet uestigio tnͣsire. In libͤ
Iniciũ nacionũ amalech et seuien
eiꝰ ꝑibic. Et utiq nõ õĩũ uacioñ

Expanded text:
elinquit enim et deserit, qui abluitur, intelligibilem illum Pharao principem istius mundi, dicens: Abrenuntio tibimperiis tuis. Nec jam serviet ei, vel terrenis hujus corporis passionibus, vel depravatae mentis elitia uice plumbi bonis operibus dextra laeuaque munitus inoffenso saeculi huius freta studet uestigio transire. in libro initium nationum Amalech et semen eius peribit. et utique non omnium nationum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ morti ĩuolucrũ. Extendens boreã
pronichilo. suspendens t̾ram ĩnichilũ
alligans aquam ĩmubib suis colup̃¬
ne celi euolauerunt ⁊ expauerunt
ab increpacõe esꝰ ycute mitigauit ma¬
re disciplinastrauit cetum. claustra
a celi timent eum uolũtate gͥ dei ĩmo¬
bilis man ⁊stat in seculũ t̾ra ẜm eccͣat¬
sinam et uolũtate dei mouetur et n¬
tat. Non gͦ fũ ram̃tis suio uixa sub¬
sistit nec fulcris sins stabilis ꝑseue¬
rat. s dñs statuit eam ⁊ firmam̃to
uoluntatis suc cõtin qr ĩ mamu eiꝰ

Expanded text:
non est morti inuolucrum. extendens boream pro nihilo, suspendens terram in nihilo, alligans aquam in nubibus suis. columnae caeli euolauerunt et expauerunt ab increpatione eius. uirtute mitigauit mare, disciplina strauit cetum, claustra autem caeli timent eum. uoluntate igitur dei inmobilis manet et stat in saeculum terra secin uoluntate dei mouetur et nutat. non. ergo fundamentis suis innixa subsistit nec fulcris suis stabilis perseuerat, sed dominus statuit eam et firmamento uoluntatis suae continet, quia in manu eius
Abbreviated transcription (Latin):
ess gen̾acoms. In huis eĩ quatuor il¬
mixta sunt Siquid̾ et ĩt̾ra ignem t̾¬
pies: qui ex lapioib et fro freꝙ̃ter
excutitur. Et in celo cũ sit igritus. ⁊
micans fulgentib stellis polus a
ista profice̾ idimus. S qr hus oo¬
cupari ĩfructuosũ negocuiẽ. adula
magis intendiamus aĩm in quib u¬

Expanded text:
stantia. In his enim quatuor ilmixta sunt. Siquidem et in terra ignem reperies, qui ex lapidibus et ferro frequenter excutitur; et in coelo, cum sit ignitus et micans fulgentibus stellis polus, aista proficere videremus. Sed quia his occupari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum in quibu
Abbreviated transcription (Latin):
go ĩuisibilis ẽ est eĩ splenoor głie pr̃ne
et cepit esse qui nõ erat u̾bũ ã deu ̃ pͥti¬
aipioerat: et erat semꝑ. s etiã ãgelido¬
minacõnes apotestates ⁊ sialiquͣ cepe¬
runt: erant tñ iam. qñ hic m̃dus est
li sũ sedes sũ dnacõnes. sũ pͥncipatꝰ
sĩi potestates. Diã in quit ꝑ ipm̃ et
lipo creata sunt. Quid ẽ ĩ ipo creata
quia ipẽ ẽ heres pr̃is eoquod aprẽ ĩ
ip̃m transierit hereditas. sic̾ pr dicit.
posce ame. et dabo tibi gentes hroita¬
tem tuam. Quetũ hroitas apre tran¬
sunt ĩfiliũ et prẽm r̾uesa ẽ afilio. Egͤ

Expanded text:
go invisibilis. Ego invisibilis. Eet coepit esse, qui non erat: Verbum autem Dei in principio erat, et erat semper. Sed etiam Angeli, Dominationes et Potestates, etsi aliquando coeperunt; erant tamen jam quando hic mundus est nationes sine principatus siue potestates, omnia inquit per ipsum et in ipsum creata sunt. quid est in ipsum creata? quia ipse est heres patris, eo quod a patre in ipsum transierit hereditas, sicut pater dicit: posce a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam. quae tamen hereditas a patre transiuit in filium et in patrem reuertit a filio.