comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
caidiabolus imagnemdi ñ ꝑsubstantĩa quã creauitd
dicatꝰ ñ ẽ inagodĩ quȩ nullore a peccato non tami
in trac in regnum dĩ ñ ne quidrespondea s ñ habebiri
uanares pondere noluerir : &ceste propt̃ ea ẽ. homo
imagodĩ quia facstur est ad simi licudinem d Eure¬
go & uanitati similis factur est propt̃ qđ diereiur
ue lucumbra p̃cereunt: non enim ab hacuanitaa
sepana tururer paruulor. Cumdiereorum uelutum¬
br p̃tereant: postremonum quideor ec auiueno¬
burseparrbir: Auili ergo eum qui dic̃ in pralino
Ecce u&erer posuisti diesmeor & substantiã meã tã¬
quam nihil antete : Verum tamen uniuersa uam¬
tar omnis homo uiuenr: quumergo sit imagodĩ om¬
nir homo uiuenr: dicundesit etiam uanita nomit
nomouiuenr  Sed quid dictururer quino
uinamoscere aliudhorumerse excondicio¬
nedĩ aliud excidirse exconditione peccati:
Permitit tequesumus ut homo uiuens quiad
disimilitudinem secstur est eruatur a potestate

Expanded text:
icat diabolus imaginem Dei, non per substantiam, quam creavit Deus. dicat, Non est imago Dei, quae nullo rea peccato, non tamen intrat in regnum Dei? nonne, quid respondeas non habebis, si vana respondere nolueris? Et certe propterea est homo imago Dei, quia factus est ad similitudinem Dei. Cur ergo et vanitati similis factus est, propter quod dies ejus velut umbra praetereunt ? Non enim ab hac vanitate separaturus es parvulos, cum dies eorum velut umbra praetereant. Postremo numquid eos et a viventibus separabis? Audi ergo eum qui dicit in Psalmo: Ecce veteres posuisti dies meos, et substantia mea tanquam nihil ante te; verumtamen universa vanitas, omnis homo vivens . Cum ergo sit imago Dei omnis homo vivens, dic unde sit etiam vanitas omnis homo vivens. Sed quid dicturus es, qui non vis agnoscere, aliud horum esse ex conditione Dei, aliud accidisse ex conditione peccati? Permittite, quaesumus, ut homo vivens, qui ad Dei similitudinem factus est, eruatur a potestate
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ infilios in credulitatis in quibus &uos aliquando ambulaes¬
tis quũ uiueritis mmillis. &ecce quomodo membra apellact quȩ
peccateo pronunciat Corpus autem peccecti hic ipsum adro¬
mantis uetus homonoster inquid simul confixis susest crucsur
destructtur corpus peccatis ut ultra non serui amus. pec cato: hoc
itecque more : & hic exclamauit sub ꝑ sonae ut diximus iudeorum
Miser ego homo quisme liberaebit. decor poremortis huius adat
qs̃ me liberabit. arrectupec catorũmeorũ que cõmi si: quumui¬
tarẽ potuissem: quelegis seueritas non donat. sedul ciscitur.
Quis meceb his membris id est auiciis quȩ imꝓborum. immitactione
collegi ut pec cecti plenum. corpus extruerem. poterit uindicare
Quis in quẽt : & respondit squasirerum ipsccrum uoce cõmonstur¬

Expanded text:
Dei in filios incredulitatis, in quibus et vos aliquando ambulasDei in filios incredulitatis, in quibus et vos aliquando ambulastis, cum viveretis in illis . Ecce quomodo membra appellat, quae peccata pronuntiat. Corpus autem peccati hic ipsum ad Romanos, Vetus homo noster, inquit, simul confixus est cruci, ut destruatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . Hoc itaque more et hic exclamavit sub persona, ut diximus, Judaeorum: Miser ego homo, quis me liberabit s me liberabit a reatu peccatorum meorum quae commisi, cum vitare potuissem? quae legis severitas non donat, sed ulciscitur; quis me ab his membris, id est a vitiis, quae improborum imitatione collegi, ut peccati plenum corpus exstruerem, poterit vindicare? quis, inquam? Et respondit, quasi rerum ipsarum voce commonitu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona loquitur. ex ꝑtis : quiadiu. expectatis unt ilicet sero liberati:
hac ꝑ hoc ab apostolo uita hominum: non nactura hominum dã¬
natur : Cummendans ergo hanc gratiam, iudeis : quieclex punit
scelestus nec hab& illam. efficientiam. miseri cordicce quẽe bap¬
tisma in quo confessione breui actuum delict purgantur:
Ostendit. debere illos. cur rerecdxp̃m: implorare opem. huius
indulgentie& cduertere. quodlex morum uulneribus comi¬
n&ur : Craticcuero efficatiter: celerit̃q: medeatur: Corpus
itecque mortis pec ata dix̃ esse non carnem: nam si de membrorũ¬
misseria ꝓnuntiassa quã peccato estimas contigisse rectius
mortem corporis quam corpus mortis uocass& :uerum
uitias secondum consuetudinem scripturarum peccata mer¬
bra dici lege ccdcolosenses  ubiipse ecpostolus ait: mortificate
membra urã : quȩ sunt suꝑt̃ rã ⁊fornicectionem immundittaem
ccuecricieem: quȩ est simul acrorum. seruit᷑ ꝓpt̃ quȩ uenit ira

Expanded text:
sona loquitur, experti sunt; quia diu exspectati sunt, licet sero liberati. Ac per hoc ab Apostolo vita hominum, non natura damnatur. Commendans ergo hanc gratiam Judaeis, quia lex punit scelestos, nec habet illam efficientiam misericordiae, quam Baptisma, in quo confessione brevi actuum delicta purgantur, ostendit debere illos currere ad Christum, implorare opem hujus indulgentiae; et advertere quod lex morum vulneribus comminetur, gratia vero efficaciter celeriterque medeatur. Corpus itaque mortis, peccata dixit esse, non carnem: nam si de membroruiasset, quam peccato aestimas contigisse, rectius mortem corporis, quam corpus mortis vocasset. Verum ut scias, secundum consuetudinem Scripturarum peccata membra dici; lege ad Colossenses, ubi ipse Apostolus ait, Mortificate membra vestra, quae sunt super terram; fornicationem, immunditiam, et avaritiam, quae est simul
Abbreviated transcription (Latin):
cuinon inputa bit. dñs pec catũ: Qui ergo feccit homin ẽ beatum:
&icc̃ ipse becctus est: iusticia sempit̃na : ꝑ quã nondonat peccectũ
nisi qđ iure potuit. imputtere: Non ecuten iure potuit. imputore
siñ illud cuiimputatur. potuit &cccuere: Nemo autẽ potet cacuere:
naturalia. Igitur nullus. prorrus haebert potest : denaturece neces sitcca
pet catum: hecbreuit dixisse sufficiat, Aũg aꝯco natuses. qui¬
don quod ait a postolus : Quirs meliberebit decor poremortis
hunis. insen sum uestrum dis putaendo conuertere. sed hoc te
nonpos soille melius uidit: quiuro inlustri carthulãmninit: Eideo
mete uerbt cõmemorans. id p̃t̃misit. n& ucori deretur exspet¬
tatto: & ꝓlactae responsio: Quisenim non ridecet: quod
nescio uitum uobis ꝑsuadere potueritis &ta menalis. ꝑsua¬
dendum putectis: iudei a postolum induxisse ꝑsonã nondum
sub xp̃i grectia constitutũ adque dicen tis. miserego. homo quis

Expanded text:
nus peccatum . Qui ergo facit hominem beatum, etiam ipse beatus est, justitia sempiterna, per quam non donat peccatum, nisi quod jure potuit imputare. Non autem jure potuit imputare, si non illud cui imputatur, potuit et cavere. Nemo autem potest cavere naturalia. Igitur nullus prorsus habere potest de naturae necessitate peccatum. Haec breviter dixisse sufficiat. AUG. Conatus es quidem quod ait Apostolus, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? in sensum vestrum disputando convertere: sed hoc te non posse, ille melius vidit, qui viro illustri chartulam misit; et ideo verba mea commemorans id praetermisit, ne tua rideretur exspectata et prolata responsio. Quis enim non rideat quod nescio utrum vobis persuadere potueritis, et tamen aliis persuadendum putastis, Judaei Apostolum induxisse personam, nondum sub Christi gratia constituti, atque dicentis, Miser ego homo, quis
Abbreviated transcription (Latin):
crudelir ut in nocend in pingat aliena horum
prorsurcumalterum dederir: alterum sustu¬
listi sido natueniam rei ñ calumniatur in no¬
xiir sicalumniat᷑ in nocuir numquã parcitob¬
noxiir: AR Tupotiur facirin iustum
dm̃: Cum tibiuid&ur in iustum ꝑeccaita patrũ

Expanded text:
crudelis, ut innocenti impingat aliena. Horum crudelis, ut innocenti impingat aliena. Horum prorsus cum alterum dederis, alterum tulisti: si donat veniam reis, non calumniatur innoxiis; si calumniatur innocuis, nunquam parcit obnoxiis. AUG. Tu potius facis injustum Deum, cum tibi videtur injustum peccata patrum
Abbreviated transcription (Latin):
non cupantur ꝓrofecto pestinent ad illud ꝗđ ardir
dempnabuntur ergo siperalior ñcredan cum ꝑ
seipsor ñualentcredere: Condempnari autem
iuste nullomodo porser siñ sub peccata: ac ꝑ hoci
& subpecca principenasci ntur: propt̃ hoc
ergo & ex surflintur: remou&e abeir deceptoriã
uanitatem uram: siniteparuulon uenige a dilm̃
quisaluum feccit porulum iuum inquo uaisui
ausii utdestatu explicando immorer pormulo¬
rum consequentia nrtionirindic̃ ueccelibrabe
seiondum hastentium sin eir cumperaelateor eaur
ipra maiestior excuraigitur dm & accura acuu¬
lum iustum : doceatur ille quod facertu quis imes
lestos parre conuinci: & ad dirrem multo absur¬
dioremsacramenti huiur quoagimꝰ: austore
aliena peccata in nocentibur imputari: hocẽ qđ
pumare dixi : quia ñ capit rerum nature utuno
tempore & ad eo sit miseri corr dr̃ ut propria
unicuiq consitenti peccata condon&: etadeo

Expanded text:
nuncupantur: profecto pertinent ad illud quod ait nuncupantur: profecto pertinent ad illud quod ait demnabuntur ergo si per alios non credant, cum per se ipsos non valent credere: condemnari autem juste nullo modo possent, si non sub peccato, ac per hoc et sub peccati principe nascerentur. Propter hoc ergo et exsufflantur. Removete ab eis deceptoriam vanitatem vestram: sinite parvulos venire ad Jesum qui salvum facit populum suum in quo utique  Quanquam mihi, ut de statu explicando immorer parvulorum, consequentia rationis indicit, quaea nascentium, si non eis compericlitaretur ipsa majestas. Excusa igitur Deum, et accusa parvulum: justum doceatur ille quod facit, qui sine julestos posse convinci: et addis rem multo absurdiorem, a Sacramenti hujus, quo de agimus, auctore aliena peccata innocentibus imputari. Hoc est quod pugnare dixi, quia non capit rerum natura ut uno tempore et adeo sit misericors Deus, ut propria unicuique confitenti peccata condonet; et adeo
Abbreviated transcription (Latin):
u& ere homine non uultir aguscere᷑ : De indesiagro¬
uata & arilla iniqui tatem iudicir cũuincitut dicir.
itaneñ est ageuata grui iuga suꝑ filior adam.
ta: nullum est autem huiur&atir meritum in alumin
non est originale peccatum: Ił ox̃ ñ ergo anitau
see cra mens rea monstratur in facntia sedueritato
uditii nihilaltud quam in nocenr approbat᷑ Ncic
Inuenirre teputas quarebaptis&ur dicquare &¬
suffl&ur ceste pelicgi austore ruri magna & inuista
est putata sententia ubiait:siadȩ peccatum & ian
non peccantibus nocui tergo & x̃i iustĩcia &iamn
credentib prod est : Qui dergo depuruulir diciq quan¬
prodest ut cogmini consiteri. sicigit᷑ dr nocuitade
peccatum ñdum peccandihabentib: uoluntatem
quomodo ar prodest iusticiaxp̃i ñ dumcredentib:
habentib: uoł tatem: si hec dixerias ꝑ ali orcredun¬
ꝑalios cređt propt̃ hocenim &sideler ꝑ totã ecłam

Expanded text:
vetere homine non vultis agnoscere? Deinde, si aggravetere homine non vultis agnoscere? Deinde, si aggravata aetas illa iniquitatem judicis convincit, ut dicis, itane non est aggravata gravi jugo super filios Adam? avata. Nullum est autem hujus aetatis meritum malum, si non est originale peccatum. LVI. JUL. Non ergo unitate Sacramenti rea monstratur infantia, sed veritate judicii nihil aliud quam innocens approbatur. AUG. Invenisse te putas quare baptizetur: dic quare exsuffletur. Certe Pelagii auctoris vestri magna et invicta est putata sententia, ubi ait: Si Adae peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi justitia etiam non credentibus prodest. Quid ergo de parvulis dicitis quanprodest, ut cogimini confiteri: sic igitur eis nocuit Adae peccatum nondum peccandi habentibus voluntatem, quomodo eis prodest justitia Christi nondum credend habentibus voluntatem? Si autem dixerialios credunt propter hoc enim et fideles per totam Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
es pomitate mansirr&s etiamim pantdiso adiftas ho¬
no miseriar utalia taceam nasceretur ulox +
indanigitur illa sicut misericordiamxpi diata
ita iniquitatem iudicir in faemiam iusticieaugue
cusata autagieuata conuincit. Atieni ueituno
uolustate a&arilla dicitur in nouata cumii tostuno¬
p&e labia dolosa sunt istasiuira mastere uetustad
exqua paruuli xp̃iana gnetia renouantun a unt
sedie donatum q: dam nauit her&icum : hicenim
cum dexpĩano baptirmate loquer&ur s hancigitur
inquid principalem eẽ in ecclesia indulgentiam
neminem p̃terit in qua antiqui criminis omne
pondur exponimꝰ &ignonentiȩ nr̃ȩ faccinont pris¬
cadelem : ubi et uecerem hominem cum ingen: tirsce¬
lerib: exuimꝰ : audisneñ postea ꝑ p&nrta sed &iam
ingenita scelent u& erir hominir : Num quidmani¬
heur fuitistereliciur: quomodo ergo non dolose in¬
nouari paruulor dicitis xp̃iana regenenttione. qui
mala que genenruit antiqui criminir pondur in

Expanded text:
tate mansisset, etiam in paradiso ad istas homo miserias, ut alia taceam, nasceretur? LV. JUL. Aetas igitur illa sicut misericordiam Christi pita iniquitatem judicis, infamiam justitiae, aut accusata, aut aggravata convincit. AUG. Ex qua vetustate aetas illa dicitur innovata, cum sit ortu nova? Labia dolosa sunt ista: si vis agnoscere vetustatem, ex qua parvuli christiana gratia renovantur, audi sedit, Donatumque damnavit haereticum. Hic enim cum de christiano Baptismate loqueretur: « Hanc igitur, » inquit, « principalem esse in Ecclesia indulgentiam, neminem praeterit, in qua antiqui criminis omne pondus exponimus, et ignorantiae nostrae facinora prisca delemus; ubi et veterem hominem cum ingenitis sceleribus exuimus » . Audisne non postea perpetrata, sed etiam ingenita scelera veteris hominis? Numquid Manichaeus fuit iste Reticius? Quomodo ergo non dolose innovari parvulos dicitis in christiana regeneratione, qui mala quae ingeneravit antiqui criminis pondus in
Abbreviated transcription (Latin):
quo õnes peccauerunt: ãplisi mã esse nr̃i negotii. dignitatẽ Vt ipscc
rerũ c̃si dercctio & appensio indiccet quas tuerimur : Ita & ic̃ uester
pauor : qui contra nostrorum san guinẽ pecuniarũ effusione. here¬
ditectũ lcct ꝑtecte equorũ trecnsmis sione populorũ seditione poresto¬
tn cor tuptine pugantes & fidem. uestt̃ quȩ anobis impugatur

Expanded text:
quo omnes pquo omnes prerum consideratio et appensio indicat, quas tuemur, ita etiam vester pavor; qui contra nostrorum sanguinem, pecuniarum effusione, haereditatum largitate, equorum transmissione, populorum seditione, potestatum corruptione pugnantes, et fidem vestram quae a nobis impugnatur,
Abbreviated transcription (Latin):
seddogatices quodumuerso ipsioperetuo unde qeuo luit sicut ei platuit
istede cerpsit Itadr̃o adiuucente respondi utom nicetuoc que c̃trec an¬
tquis simãtatholicã sidẽ Lxxii. nouus her&icus ereserces machina¬
menta subuerterẽ: Iuł dix̃, Contra. hecergo uerba mece quae rescrip¬
seris audiamus Nonẽ ittc ut loqueris qͥcũq istec dixisti. Ñ est itec mul¬
tũ scelleris mediticriss ñ liberũ negamꝰ arbitrium : sedsi uossilids. libera¬
uerit. Aitueritas tuncuere liberi. eritis: huncuos. inuidetis. liberectorẽ
quib cccptiuis: uancc tribuitis. libertatẽ: A quoem̃ quis de uictus ẽ
sicut dic̃ scriptura huic & seruus coddictu sest: necquis quã nisi ꝑ
grecti& liberatoris istosoluitur uinculo seruitut is : a quo est homi¬
nium nullus immunis: ꝑunum quippe hominẽ peccatũ intracuit
mmundũ & ꝑpeccatũ mors & ita inomnes homines ꝑtraensiit in

Expanded text:
Sed Deo gratias, quod universo ipsi operi tuo, unde quae voluit, sicut ei placuit, Sed Deo gratias, quod universo ipsi operi tuo, unde quae voluit, sicut ei placuit, iste decerpsit, ita Domino adjuvante respondi, ut omnia tua, quae contra antiquissimam catholicam fidem novus haereticus erexeras, machinamenta subverterem. LXXIV. JUL. Contra haec ergo verba mea, quae rescripseris audiamus: « Non est ita ut loqueris, quicumque ista dixisti; non est ita: mul fallere meditaris. non liberum negamus arbitrium, sed, si uos filius liberauerit, ait ueritas, tunc uere liberi eritis. hunc uos inuidetis liberatorem, quibus captiuis uanam tribuistis libertatem. a quo enim quis deuictus est, sicut dicit scriptura, huic seruus addictus est nec quisquam nisi per gratiam liberatoris isto soluitur uinculo seruitutis, a quo est hominum nullus immunis; per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in
Abbreviated transcription (Latin):
tebat de cteueruns ꝑruimã totus ecclesiae puenire gSost quã a i ẽ dre
que liberi e sessor arbitru &di conditores : eccelesticenus & pele giec nis
uo cat Quosi plices in quio sermone ꝑt̃riti: uteeb inuidico nomini
exuatit: &icc secnce fidẽ de serunt: credituri. pro culdubio necliber̃
esse: in hominib arbittiũ nec dm̃ nascentiũ c̃ditorẽ qucendo illud
qut detus dictis minus nec tui uel primũ capũ d̃tee uteemcordinatu su¬
enut retullisti : Quodideo inculco ut gecuntes. põnis scriptoris em̃iee
Munse qude libris tiuis quȩuoluit decerpta cui uoluit legender rans¬
misit sprequodmimi. in puioes fecit neccliut &ic̃te ipsũexistimoere¬
dere : eque eñ ĩ codẽ libromeo c̃traquȩ leotra s ñ sũ p̃locutus cuisi
castule respondere c̃ pulsus: sed queris c̃ uitiaendo qđ dicas : sentiens te
nihilu celidũ diceredis putandos quã quã & in his meis uerbis qemoxtibi
lẽuoluit & cuiuoluit. scripturã misit q̃cc mihi mis scc̃ refutecre sus ceperã

Expanded text:
tebat, decreverunt per ruinam totius Ecclesiae pervenire. » Post quod etiam dixi, « quia liberi confessor arbitrii et Dei conditoris, Coelestianus et Pelagianus vocatur, quo simplices, » inquio, « sermone perterriti, ut ab invidia nominis exuantur, etiam sanam fidem deserunt; credituri procul dubio, nec liberum esse in hominibus arbitrium, nec Deum nascentium conditorem, quando illud quam de tuis dictis minus, nec tu vel primum caput, ita ut a me ordinatum fuerat, retulisti. Quod ideo inculco, ut gravitas Poeni scriptoris emineat. AUG. Qui de libris tuis, quae voluit decerpta, cui voluit legenda transmisit, ipse quod mihi imputas fecit: nec aliud etiam te ipsum existimo credere. Neque enim in eodem libro meo, contra quem latras, non sum praelocutus, cui sim chartulae respondere compulsus: sed quaeris conviciando quid dicas, sentiens te nihil validum dicere disputando. Quanquam et in his meis verbis, quae mox tibi am misit, quam mihi missam refutare susceperam.
Abbreviated transcription (Latin):
rat dictasit c̃cupiscentice carns peccatũ lexuepeccatiia su¬
pradis̃imus cui sibonũ est n c̃sentire adinlicitae ꝓfecto upauore¬
lũẽ quec ẽ cupis cunt᷑ imlicite& sinullee c̃sensione nulloqo pe¬
re ppetrantur Iudiciadĩ por ro. dĩuos euertitis quigeneris hu¬
mani. miserices incipientes a paruulir sineullo peccecti mer¬
to ficridicitis: nedonũ dĩ posc&is neintretis imẽtationẽ Hoc¬
taturesse ad quedã Exxinctos uel ñ uidetis cacci uel stolidi
sublata sibum pugnae ndec ꝓpo suit satis igt᷑ ãmo uetĩ si cistõuer¬
bamer quec siresse lenda sibi ꝓponere. uoluisse : ut colibimedus
de tractis sententices intrũperit alibi extremis ñ ad ditis de¬
curtcr&, & quur hoc fecerit: sufficient᷑ ostede rum  Nunccede¬
a que sicut uoluit nree ꝓposuit: que succpo suertt uide atius

Expanded text:
autem dicta sit concupiscentia carnis peccatum, lexve peccati, jam supra diximus : cui si bonum est non consentire ad illicita, profecto ipsa malum est, qua concupiscuntur illicita, etsi nulla consensione, nulloque opere perpetrantur. Judicia Dei porro vos evertitis, qui generis humani miserias incipientes a parvulis, sine ullo peccati merito fieri dicitis; nec donum Dei poscitis, ne intretis in tentationem , hoctatos esse atque damnatos , vel non videtis caeci, vel stolidi sublata, sibi impugnanda proposuit: « Satis igitur admonuerim, sic istum verba mea quasi refellenda sibi proponere voluisse, ut alibi mediis detractis, sententias interrumperet; alibi extremis non additis decurtaret: et cur hoc fecerit, sufficienter ostenderim. Nunc ad ea quae sicut voluit, nostra proposuit, quae sua posuerit, videamus.
Abbreviated transcription (Latin):
lib paruulir quisine acsub eiur omni potentiier
mnoriuntur nmalini hul in eiur occulto iuditio biero¬
rentur: a quo iudicio destirpeadam uenientibroni¬
nibi debat quicumq secundum prciam ñ recun¬
dum debitum liberantur. non in suir meritir
sed in dño glorientut: uorergo si carere uultir
men accepit idẽ si ñ eor saluor saci& a peccatiseor̃
Hocigitur deista girtia dicite :ut offensionẽ xp̃i¬
anorum dequa condi rimin careati r. ꝗđ dixit
Catholicurdostur dostorq: gregoriur ue uenrre
natiuitatem ꝑ quã t̃renȩ natiuitatis uinculir

Expanded text:
 parvulis, qui sine hac sub ejus omnipotentia moriuntur, si mali nihil in ejus occulto judicio mererentur. A quo judicio de stirpe Adam venientibus omnibus debito, quicumque secundum gratiam, non secundum debitum liberantur, non in suis meritis, sed in Domino glorientur. Vos ergo si carere vultis men accepit, id est, si non eos salvos faciet a peccatis eorum . Hoc igitur de ista gratia dicite, ut offensione Christianorum de qua conquerimini careatis, quod dixit catholicus doctus doctorque Gregorius: « Venerare nativitatem, per quam terrenae nativitatis vinculis
Abbreviated transcription (Latin):
tira orignaliter trant: qͣomodo su briae dicipotest sttctũ naturȩ
momine non fuis re mutcetum: quidicit lex spilitalis est ego autẽ
ccernalissum uenundcctus. Cubpeccato: quod enim operor ignoro
Nonenim quod uo lo cego & ceteret huius modi &icem sianc s¬
mutationẽ non in eonascendi traxit conditio sedut uultis contra¬
xi: consuctudo peccandi Cer nitis neuenũ esse quod ehicitis peca¬
Vto hominis non natura estatum. muta ris ed meriti quc litecte niss

Expanded text:
tura originaliter trahit, quomodo sobrie dici potest, statum naturae in homine non fuisse mutatum qui dicit, Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato: quod enim operor, ignoro; non enim quod volo, ago ; et caetera hujusmodi: etiam si hanc mutationem non in eo nascendi traxit conditio, sed, ut vultis, contraxit consuetudo peccandi? Cernitisne, vanum esse quod dicitis, peccato hominis non naturae statum mutari, sed meriti qualitatem? Nis
Abbreviated transcription (Latin):
Ideoutique dixit uiuificabit & mortelic. incorporacurẽ quod
in carnis resur rectiones peramus quic dixerat. corpus mortuum
tamen pel agio quũ mpcelcestino. iudicio fuiss& obiectum quod dice¬
r& instentes nuꝑnactus in eos estatuesse. in quocedã fuit donte per¬
coetum negecuit. sedicere idque dam nauit: Quodsi feciss& cordeuera¬
ti iam fortasse urachȩresis inter iss& postremo ipse saltem fuissa
abilla pestescenatus: de inde quero utrũ uitio. cacrect. natur a pec¬
catrix quod si absurdis simũẽ hab& ergo uicium: sice b& uiciũ ꝓ̃culdubo

Expanded text:
Ideo utique dixit, Vivificabit et mortalia corpora vestra, quod in carnis resurrectione speramus, quia dixerat, Corpus mortuum rae. Verumtamen Pelagio cum in Palaestino judicio fuisset objectum, quod diceret infantes nuper natos in eo statu esse, in quo Adam fuit ante peccatum, negavit se dicere, idque damnavit. Quod si fecisset corde veraci, jam fortasse vestra haeresis interiisset: postremo ipse saltem fuisset ab illa peste sanatus. Deinde quaero utrum vitio careat natura peccatrix: quod si absurdissimum est, habet ergo vitium; si habet vitium, procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iouiniano quẽ nobis audes impingere diuerso quidẽ genere : suñt᷑¬
& impi& cotes simili denegectis : Quodut planius ficcd diuisionũ
adibeatur examen Nos dicimus pececto hominis non ncc tara eftatũ mu¬
tari sed meriti quec liteete idde & in pecccente hanc ec̃ liberi arbitri
naturã ꝑquẽ potes apeccecto derinere que fuit ineo. ut poss& aiusticice
deuare: Iug̃ ã scimus uos ideodicere peccecto hominis nturcesta¬
tum ñ mutari: quia de serustis fidẽ cectholicãt̃ que dic̃ primũ omi nẽ
siestectum ut non haber& moriendi neces sitectem: pecccto autem
itehuinestectũ naturȩ suistis semuitetum. Ut hominẽ necerserit mo

Expanded text:
cum Joviniano, quem nobis audes impingere, diverso quidem genere, secum Joviniano, quem nobis audes impingere, diverso quidem genere, sed impietate simili denegatis. Quod ut planius fiat, divisionum adhibeatur examen. Nos dicimus peccato hominis, non naturae statum mutari, sed meriti qualitatem; id est, et in peccante hanc esse liberi arbitrii naturam, per quam potest a peccato desinere, quae fuit in eo ut posset a justitia deviare. AUG. Scimus vos ideo dicere, peccato hominis naturae statum non mutari, quia deseruistis fidem catholicam, quae dicit primum hominem sic factum, ut non haberet moriendi necessitatem; peccato autem ita hunc statum naturae fuisse mutatum, ut homine
Abbreviated transcription (Latin):
necesstas credatur incũbere Uerũ ut arbitnio liberd omne ca¬
iutorium quodoperetur. Aug̃s d̃ sinon puenit ut operetur etc̃
sedprius exsistentiuo luntati gratia cooperatur quomodo uerm̃ẽ d̃
in nob operatur & ł lequomodo p̃pacrat᷑ uolunttes ah̃o quo modo ca¬
ritatem operat᷑ in nob itnon ꝑdonũ dĩ sed ꝑ nrae uoluntatis arbitrium
diligam̃ qđ ẽẽ diligendũ dõ docente cognuscim̃ Quomodores minor ex
dõnob est & maior ex nobos qr s ine dõ donante scientia hocẽ docentenos¬
senonse posimus . Illo autẽ cacritatẽ que supemin& scientiȩ nondonan¬
te dilegere posumus. sic non sapiunt nisi nouiheretici & gacidinimis
inimici : Iuł dix hocergo arbitrium liberum propt quod iolum nosman¬
festrͥe antetributial xp̃i mac gister gentium. scribit utreport& unus¬
q̃sq propria corporis. ꝓut gessit siue bonum siue malũ sicutcatho¬
lici quidõ confiteur Itcuos non solum cũmanicheus sed & iam

Expanded text:
cessitas credatur incumbere; verum arbitrio libero omne adjutorium cooperatur. AUG. Si non praevenit, ut operetur eam, sed prius existenti voluntati gratia cooperatur; quomodo verum est, Deus in vobis operatur et velle ? quomodo, Praeparatur voluntas a Domino ? quomodo, Charitatem operatur in nobis, ut non per donum Dei, sed per nostrae voluntatis arbitrium diligamus, quod esse diligendum Deo docente cognoscimus; quomodo res minor ex Deo nobis est, et major ex nobis? quia sine Deo donante scientiam, hoc est docente, nosse non possumus; illo autem charitatem quae supereminet scientiae , non donante, diligere possumus. Sic non sapiunt, nisi novi haeretici et gratiae Dei nimis inimici. XCVI. JUL. Hoc ergo arbitrium liberum, propter quod solum nos manifestari ante tribunal Christi, Magister Gentium scribit, ut reportet unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum , sicut Catholici quidem confitentur; ita vos non solum cum Manichaeo, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
untur ad occidendum dñm fecis¬
se iudei. Intermisso autẽ unodie
cuiꝰ uesꝑa dñs pasca cum discipu¬
lis manducauit. qui finis fuit eiꝰ
diei. quem uocamꝰ qͥntam sabbati
deinde traditus ẽ. ea nocte quȩ iam
ad sextam sabbati qui dies passionis
eiꝰ manifestus ẽ ꝑtinebat. Hic di¬
es pͥmꝰ arimorum fuit: a uespera
incipiens S matheus euangłi¬
sta quintã sabbati dicit fuisse
pͥmũ diem azimorũ. qͥa eiꝰ uesꝑa
consequente futura erat cena
pascalis: qua cena incipiebat a¬
rimũ iouis ĩmolatio mandu¬
cari Ex quo colligitur quartã
salbati fuisse quando ait dñs:
Scitis qͥa post biduum pasca fiet.
⁊ filius hominis tradetur ut cru¬
cifigatur: Ne ꝑhoc dies ipse ie¬
iunio deputatus ẽ. qͥa sicut euan¬
gelista seqͥtur ⁊ dicit. tune con¬
gregati sunt pͥncipes sac̾dotũ
⁊ seniores ppłi in atrium pͥncipiᷤ
sac̾dotum qͥ dicebat᷑ caiphas: ꝙ

Expanded text:
untur ad occidendum dominum fecisuntur ad occidendum dominum fecisse Iudaei. intermisso autem uno die, cuius uespera dominus pascha cum discipulis manducauit, qui finis fuit eius diei, quem uocamus quintam sabbati, deinde traditus est ea nocte, quae iam ad sextam sabbati, qui dies passionis eius manifestus est, pertinebat. hic dies primus azymorum fuit a uespera incipiens. sed Matthaeus euangelista quintam sabbati dicit fuisse primum azymorum, quia eius uespera consequente futura erat cena paschalis, qua cena incipiebat azymum et ouis immolatio manducari. ex quo colligitur quartam sabbati fuisse, quando ait dominus: Scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. ac per hoc dies ipse ieiunio deputatus est, quia, sicut euangelista sequitur et dicit, tunc congregati sunt principes sacerdotum et seniores populi in atrium principis sacerdotum
Abbreviated transcription (Latin):
retici maxime impussimi ie¬
iunia die dñico ñ aliqua neces¬
sitate occurrentia ꝑagere. s qͣsi
saera sollemnitate statuta dog¬
matrrare cepunt. ⁊ inotuerunt
ppłis xp̃ianis.: ꝓfecto nec tali neces¬
sitate qualem apłs habuit existi¬
mo faciendum ẽẽ qđ fecit: ne ma¬
ius malũ occurratur inscandalo
quã bonum ꝑcipiatur ex uerbo
Quicqͥd tam̃ cause necessitatis exti¬
terit. cur homo xp̃ianus die dñi¬
co ieuinare cogatur. sicut etiam
illud in actib apłorum inuenimꝰ
in naufragii ꝑiculo ubi upse
apłs nauigabat. quatuordecim
dieb ac ꝑhoc duob dominicis ie¬
iunatum: nullomodo dubitare de¬
bemꝰ dñicum diem quando ñ plu¬
res dies sine ulla refectione conti¬
nuandi uouentur. inter ieiunio.¬
rum dies ñ eẽ ponendum. Cur aut̃
quarta ⁊ sexta maxime ieiunet
eccłia illa ratio reddi uidet᷑ quod
considerato euangłio ipsa quarta
sabbati quam uulgo quartam fe¬
riam uocant. consilium repperi¬

Expanded text:
retici maxime impiissimi ieretici maxime impiissimi ieiunia diei dominici non aliqua necessitate occurrentia peragere, sed quasi sacra sollemnitate statuta dogmatizare coeperunt et innotuerunt populis Christianis, profecto nec tali necessitate, qualem apostolus habuit, existimo faciendum esse, quod fecit, ne maius malum incurratur in scandalo, quam bonum percipiatur ex uerbo. quicquid tamen causae uel necessitatis extiterit, cur homo Christianus die dominico ieiunare cogatur, sicut etiam illud in actibus apostolorum inuenimus in naufragii periculo, ubi et ipse apostolus nauigabat, quattuordecim diebus ac per hoc duobus dominicis ieiunatum, nullo modo dubitare debemus dominicum diem, quando non plures dies sine ulla refectione continuandi uouentur, inter ieiuniorum dies non esse ponendum. Cur autem quarta et sexta maxime ieiunet ecclesia, illa ratio reddi uidetur, quod considerato euangelio ipsa quarta sabbati, quam uulgo quartam feriam uocant, consilium repe-. ri
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ex illis terris sieut consequen¬
tia docent ita discessurus erat. ut
iam ñ eos ẽẽt incarne uisurus: ac
ꝑhoc magis ostenditur domini¬
cis dieb solita illis ñ fuisse ieunia
Quinne hoc crederetur. curauit
scͥptor libri causam ꝓducendi ser¬
monis exponere: ut sciremus si
aliqua necessitas oriatur. urgen¬
tiori actioni ñẽẽ prandiũ p̾feren.¬
dũ: quãuis ab istis auidissime
audientib upsum forte cogitan.¬
tib ꝓfecturum. atq ideo magna
siti ñ aquȩ s uerbi sine sacietate
qͥcquid influebat haurientib
ñ tantum carnale prandiũ. uer̃
etiã cena contẽpta ẽ. S tunc qͣm¬
uis dñico die solita illis ieiunia
ñfuissent: ñerat tamen ȩccłiȩ tã
insignis offensio. si aliqua tali
necessitate qualem paulus apłs
habuit die toto dñico usq ad me¬
dium noctis. uel etiam usq ad di¬
luculum reficere corpora ñ cura¬
rent. Nunc uero postea quã he¬

Expanded text:
tunc ex illis terris, sicut consequentunc ex illis terris, sicut consequentia docent, ita discessurus erat, ut iam non esset eos in carne uisurus. ac per hoc magis ostenditur dominicis diebus solita illis non fuisse ieiunia, quia, ne hoc crederetur, curauit scriptor libri causam producendi sermonis exponere, ut sciremus, si aliqua necessitas oriatur, urguentiori actioni non esse prandium praeferendum. quamuis ab istis auidissime audientibus et ipsum fontem cogitantibus profecturum atque ideo magna siti non aquae sed uerbi sine satietate, quicquid influebat, haurientibus non tantum carnale prandium uerum etiam cena contempta est. Sed tunc quamuis dominico die solita illis ieiunia non fuissent, non erat tamen ecclesiae tam insignis offensio, si aliqua tali necessitate, qualem Paulus apostolus habuit, die toto dominico usque ad medium noctis uel etiam usque ad diluculum reficere corpora non curarent. nunc uero postea quam hae
Abbreviated transcription (Latin):
eñi sabbati tunc appellabatur di¬
dies resurrectionis dñi prima
sabbati amatheo: a ceteris autẽ
trib una sabbati dicitur: quem
constat eum qui postea dñicus
appellatus ẽ. Aut gͦ post ꝑactum
diem sabbati noctis initio fuerãt
congregati. quȩ utiq nox iam
ad diem dñicum. hoc ẽ ad unam
sabbati ꝑtinebat et ita eadem nocte
fracturus panem sicut frangitur
insacramento corporis xp̃i. ꝓduxit
sermonem usq ad medium noctis.
ut post celebranda sacramenta.
usq ad diluculum alloquens cõ¬
gregatos. qm̃ multum festina¬
bat lucescente ut ꝓficisceretur do.¬
dictum ẽ paulus dispittabat illis
exiturus alia die. expressa ẽ ꝓdu¬
centli causa sermonis. qͥa fuerat
exiturus: ⁊eos sufficient̾ instrue.¬
rius sermo qui studii feruentissi¬
mi audiebatur ardore. reficiendi
corporis causa interrumpendus
ꝓpter alios suos usquequaq diseur¬
sus. uel alias nunquam uel raris¬
sime uisitabat. presertim quia

Expanded text:
enim sabbati tunc appellabatur dienim sabbati tunc appellabatur didies resurrectionis domini prima sabbati a Matthaeo, a ceteris autem tribus una sabbati dicitur, quem constat eum esse, qui postea dominicus appellatus est. aut ergo post peractum diem sabbati noctis initio fuerant congregati, quae utique nox iam ad diem dominicum, hoc est ad unam sabbati pertinebat, et ita eadem nocte fracturus panem, sicut frangitur in sacramento corporis Christi, produxit sermonem usque ad medium noctis, ut post celebrata sacramenta rursus usque ad diluculum adloquens congregatos, quoniam multum festinabat, lucescente proficisceretur dodictum est: Paulus disputabat illis exiturus alia die, expressa est producendi causa sermonis, quia fuerat exiturus et eos sufficienter instruerius sermo, qui studii feruentissimi audiebatur ardore, reficiendi corporis causa interrumpendus  qui eos propter alios suos usquequaque discursus uel alias numquam uel rarissime uisitabat, praesertim quia
Abbreviated transcription (Latin):
quam dñco die soluitur. Si autẽ
post ebdomadem corpus reficitur.
ñutiq ad ieiunandum dies dñicꝰ
eligitur. s innumero quem uoueri¬
placuerit inuenitur. Nec illud
moueat qͦd pͥscillianiste maniche¬
orum simillimi ad ieiunandum
die dñico solent testimonium de
apłorum actib adhibere: cum eͥe̾t
paulus apłs introade: Sic enim scͥp.¬
tum ẽ. In una autẽ sabbati congre¬
gatis nobis frangere panem pau-¬
lus disputabat illis exiturus alia
die: ꝓduxitq sermonem usq ad
medium noctis: Deinde cum descẽ¬
disset de cenaculo. uͥ congregati
erant ad resuscitandum ad olescen¬
tem qui grauatus son no de fene¬
stra ceciderat. ⁊ mortuus ferebat᷑.
de ipso apło scͥptura sic loquitur:
Ncendens autem inquit cum fregis¬
set panem atq gustasset. satisq ẽẽt
allocutus usq ad diluculum: sic
ꝓfectus ẽ. Absit ut hoc sic accipia¬
tur: tanquã solerent apłi dñico
die sollemniter ieiunare. Una

Expanded text:
quam dominico die soluitur. si autem quam dominico die soluitur. si autem post hebdomadem corpus reficitur, non utique ad ieiunandum dies dominicus eligitur, sed in numero, quem uoueriplacuit, inuenitur. Nec illud moneat, quod Priscillianistae Manichaeorum simillimi ad ieiunandum die dominico solent testimonium de apostolorum actibus adhibere, cum esset Paulus apostolus in Troade. sic enim scriptum est: In una autem sabbati congregatis nobis frangere panem Paulus disputabat illis exiturus alia die produxitque sermonem usque ad medium noctis. deinde cum descendisset de cenaculo, ubi congregati erant, ad resuscitandum adulescentem, qui grauatus somno de fenestra ceciderat et mortuus ferebatur, de ipso apostolo scriptura sic loquitur: Ascendens. autem, inquit, cum fregisset panem atque gustasset satisque esset adlocutus usque ad diluculum, sic profectus est. absit, ut hoc sic accipiatur, tamquam solerent apostoli dominico die sollemniter ieiunare. una
Abbreviated transcription (Latin):
multumq fidei catholicȩ scͥptu¬
risq diuinis aptissime contraria
heresis maicheorum: qui suis au¬
ditorib ad ieiunandũ istũ tanquã
legitimũ constituerunt diem: Per
qd̾ factũ ẽ. ut ieuniũ diei domini¬
ci borribilius haberetur. ñ forte ali.¬
quis idoneus sit. nulla refectione
interposita. ultra ebdomadem ꝑ.¬
petuare ieiuniũ: ut ieiunio qua¬
draginta dierum quantũ potuerit
adppinquet . sicut aliquos fecis¬
se cognouimꝰ. Nam et ad ipsum qua
afratrib fide dignissimis nobis
asseueratum ẽ. Quemadmodum
enim ueterũ patrũ temporib moy¬
ses ⁊ elias nichil contra prandia
sabbatorum fecerunt. cum diebus
quadragenis ieiunauerunt: ita
qui potuerit septem dies ieiunan¬
do transire. ñ sibi ad ieuinandum
eligit dñicum diem: s inhis eum
inuenit quos ieuinaturum se uo¬
uit plurimos dies: Ieiuniũ tamen
etiã continuatum si in ebdomade
soluendum ẽ: nullo congruentius

Expanded text:
multumque fidei catholicae scriptumultumque fidei catholicae scripturisque diuinis apertissime contraria haeresis Manichaeorum, qui suis auditoribus ad ieiunandum istum tamquam legitimum constituerunt diem. per quod factum est, ut ieiunium diei dominici horribilius haberetur, nisi forte aliquis idoneus sit nulla refectione interposita ultra hebdomadem perpetuare ieiunium, ut ieiunio quadraginta dierum, quantum potuerit, adpropinquet, sicut aliquos fecisse cognouimus. nam et ad ipsum quada fratribus fide dignissimis nobis adseueratum est. quem ad modum enim ueterum patrum temporibus Moyses et Helias nihil contra prandia sabbatorum fecerunt, cum diebus quadragenis ieiunauerunt, ita, qui potuerit septem dies ieiunando transire, non sibi ad ieiunandum elegit dominicum diem, sed in his eum inuenit, quos ieiunaturum se uouit plurimos dies. ieiunium tamen etiam continuatum si in hebdomade soluendum est, nullo congruentius
Abbreviated transcription (Latin):
itaq simꝰ eis similes: qui uidenteᷤᷤ
ioħm ñ manducantẽ nec biben¬
tem dixerunt demoniũ habet:
S nec rursus eis: qui uidentes xp̃m
manducantẽ ⁊ bibentem dixert̃
Ecce homo uorax et uinosus: amicꝰ
publicanorum & peccatorũ. Rem
qͥppe ualde necessariam his dictiᷤᷤ
dñs ipse subiecit: atq ait. Et iusti¬
ficata ẽ sapientia infiliis suis: Q
sint autẽ isti si requiris: lege qd̾
scriptum ẽ. filii sapientiȩ eccłia
iustorũ: Hisunt qui quando mã¬
ducant ñ manducantes ñsꝑnunt.
quando ñ manducant manducã¬
tes ñ iudicant. s eos plane qui per
offensionem ñ manducant siue
manducant. uel sꝑnunt uel uidi.¬
cant: Et de die quidem salbati
facilior causa ẽ quia ⁊ romana ie¬
iunat ȩccłia: ⁊ aliȩ ñnullȩ etiam
si pauee siue illi ꝓxime siue lon¬
ginquȩ: Die autẽ dnico ieiunare
scandalum magnum ẽ. maxime
postea quã innotuit detestabilis

Expanded text:
itaque simus eis similes, qui uidentes itaque simus eis similes, qui uidentes Iohannem non manducantem nec bibentem dixerunt: Daemonium habet, sed nec rursus eis, qui uidentes Christum manducantem et bibentem dixerunt: Ecce homo uorax et uinosus, amicus publicanorum et peccatorum. rem quippe ualde necessariam his dictis dominus ipse subiecit atque ait: Et iustificata est sapientia in filiis suis. qui sint autem isti, si requiris, lege, quod scriptum est: Filii sapientiae ecclesia iustorum. hi sunt, qui, quando manducant, non manducantes non spernunt, quando non manducant, manducantes non iudicant, sed eos plane, qui per offensionem non manducant siue manducant, uel spernunt uel iudicant. Et de die quidem sabbati facilior causa est, quia et Romana ieiunat ecclesia et aliae nonnullae etiam si paucae siue illi proximae siue longinquae. die autem dominico ieiunare scaudalum est magnum, maxime postea quam innotuit detestabilis
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus autẽ dieb ñ oporteat ieu¬
nari ⁊quib oporteat: p̃cepto do.¬
mini uel apłorum ñ inuenio defi¬
nitum. Nc ꝑhoc sentio quidem
ñ ad optinendã quã fides optinet
atq iusticia inqua ẽ pulcritudo
filiȩ regis intrinsecus. s tamen
ad significandã requiem sempi¬
t̾nã uͥ ẽ uerum salbatum: relaxa¬
tionẽ quã constrictionẽ ieuinii
aptiꝰ conuenire. Ueruntam̃ in huiꝰ
sabbati ieiunio siue prandio nicħ
mͥ uidetur tutius placatiꝰq seruari:
quã ut qui mandueat ñ mandu¬
cantẽ ñ spernat: ⁊ qͥ ñ manducat
manducantẽ ñ iudicet: qͥa neq
si manducau̾imꝰ abundabimus.
neq si ñ manducau̾imus egebimꝰ:
custodita scilicet eorum inter qͦs
uiuimꝰ icum quib dõ uiuimus
in his rebus inoffensa societate. Si¬
cut enĩ qͦd ait apłs uerum ẽ malũ
ẽẽ homini qui ꝑ offensionem
manducat: ita malum ẽ homini
qui ꝑ offensionem ieiunat. Non

Expanded text:
quibus autem diebus non oporteat ieiuquibus autem diebus non oporteat ieiunare et quibus oporteat, praecepto domini uel apostolorum non inuenio definitum. ac per hoc sentio quidem non ad obtinendam, quam fides obtinet atque iustitia, in qua est pulchritudo filiae regis intrinsecus, sed tamen ad significandam requiem sempiternam, ubi est uerum sabbatum, relaxationem quam constrictionem ieiunii aptius conuenire. Verum tamen in huius sabbati. ieiunio siue prandio nihil mihi uidetur tutius pacatiusque seruari, quam ut, qui manducat, non manducantem non spernat et, qui non manducat, manducantem non iudicet, quia neque,. si manducauerimus, abundabimus neque, si non manducauerimus, egebimus custodita scilicet eorum, inter quos uiuimus et cum quibus deo uiuimus, in his rebus inoffensa societate. sicut enim, quod ait apostolus, uerum est malum esse homini, qui per offensionem manducat, ita malum est homini, qui per offensionem ieiunat. non
Abbreviated transcription (Latin):
sanguini: Hidemꝰ qͥppe in his õib
carnalem uetustatem sꝑitali cedere
nouitati. Sic gͦ in telligendum ẽ.
siue in isto die uolubili septimo
prandeatur. siue aquibusdã etiã
ieiunet tamen sabbato spiritali
sabbatum carnale cessisse: quan¬
do inisto sẽpiterna ⁊uera requies
concupiscitur: in illo uacatio tẽ¬
poralis iã suꝑsticiosa contempnit᷑:
Cetera quȩ secunt᷑ quib suã dispu¬
tationẽ iste concludit. sicut alia
quedã quȩ inde cõmemoranda
arbitratus. multomagis ad causã
ñ ꝑtinent: inqua de sabbati ieui¬
nio uel prandio disputat᷑ S ea
tͥ ipsi maxime si ex his quȩ ame
dicta sunt aliqͥd adiuuaris: adu̾¬
tenda niudicanda dimitto: Si aut̃
qm̃ huic quantum potui suffici¬
ent̾ respondisse me putoͥ de hac
re sententiã meã queris: ego in
euangłicis iaplicis litteris totoq
instrumento qͦd appellatur testa¬
mentum nouũ animo id reuol¬
uens uideo preceptũ ẽẽ ieiunium:

Expanded text:
sanguini. uidemus quippe in his omnibus sanguini. uidemus quippe in his omnibus carnalem uetustatem spiritali cedere nouitati. sic ergo intellegendum est, siue in isto die uolubili septimo prandeatur siue a quibusdam etiam ieiunetur, tamen sabbato spiritali sabbatum carnale cessisse; quando in isto sempiterna et uera requies concupiscitur, in illo. uacatio temporalis iam superstitiosa contemnitur. Cetera, quae sequuntur, quibus suam disputationem iste concludit, sicut alia quaedam, quae inde commemoranda non arbitratus sum, multo magis ad causam non pertinent, in qua de sabbati ieiunio uel prandio disputatur. sed ea tibi ipsi, maxime si ex his, quae a me dicta sunt, aliquid adiuuaris, aduertenda et iudicanda dimitto. si autem, quoniam huic, quantum potui, sufficienter respondisse me puto, de hac re sententiam meam quaeris, ego in euangelicis et apostolicis litteris totoque instrumento, quod appellatur testamentum nouum, animo id reuoluens uideo praeceptum esse ieiunium.
Abbreviated transcription (Latin):
pecus: poculo sanguis: nescit al¬
taris nomen magis legis ⁊ ꝓpħar̃
litteris frequentatum. ⁊ altare qo
pͥus intab̾naculo quod ꝑ moysen
factum ẽ collocatum. Aram quoq
inapłicis litteris inueniri uͥ mar.¬
tẏres clamant subara dei. Dicit
cessisse ieiuinio gladium: ñ recor.¬
dans illum quo milites euangłi¬
ei armantur ex utroq testam̃to
gladium bisacutum. Dicit cessis¬
se precib ignem: quasi ñ ⁊ tunc
preces deferebantur intemplum:
inunc a xp̃o ignis ẽ missus in mũ¬
dum. Dicit cessisse pani pecus:
tanquam nesciens ⁊ tunc in dñi
mensa panes ꝓposttionis poni so¬
lere: inunc se de agni in maculati
corpore partẽ sumere. Dicit ces¬
sisse poculo sanguine: ñ cogitans
etia nc̃ se acciꝑe inpoculo sangͥ.¬
nem: Quanto gͦ meliꝰ ⁊ congruen¬
tiꝰ uetera transisse. et noua inxͦ
facta e̾ẽ sic diceret. ut cederet alta¬
re altari. gladiꝰ gladio. ignis igni.
panis pani. pecus pecori: sanguis

Expanded text:
pecus, poculo sanguis, nescit alpecus, poculo sanguis, nescit altaris nomen magis legis et prophetarum litteris frequentatum et altare deo prius in tabernaculo, quod per Moysen factum est, conlocatum, aram quoque in apostolicis litteris inueniri, ubi martyres clamant sub ara dei. dicit cessisse ieiunio gladium non recordans illum, quo milites euangelici armantur ex utroque testamento, gladium bis acutum. dicit cessisse precibus ignem, quasi non et tunc preces deferebantur in templum et nunc a Christo ignis est missus in mundum. dicit cessisse pani pecus tamquam nesciens et tunc in domini mensa panes propositionis poni solere et nunc se de agni inmaculati corpore partem sumere. dicit cessisse poculo sanguinem non cogitans etiam nunc se accipere in poculo sanguinem. quanto ergo melius et congruentius uetera transisse et noua in Christo facta esse sic diceret, ut cederet altare altari, gladius gladio, ignis igni, -panis pani, pecus pecori, sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt euangłium nec apł̃os:
Od qͥ sapit. qͥd mali sapiat utiq
intelligis: S uetera inqͥt omĩa
transierunt. unxp̃o facta sunt
noua. hoc ẽ uerum. Nam ꝓpterea
sicut iudei sabbatis ñ uacamus.
etiam si ad significandam reqͥem
quȩ illo die significata ẽ xp̃iana
sobrietate ⁊ frugalitate seruata
ieuinii uinculum relaramus: Et
si aliqui fratres nr̃i reqͥem sabb̃i
relaxatione ieiunii significandã
ẽẽ ñ putant. nequaquã de uestis
regiȩ uarietate litigemus: ne ipliꝰ
reginȩ uͥ unam fidem etiam de
ipsa di reqͥe retinemꝰ. interiora
menbra uexemꝰ. Et si enim quia
uetera transierunt. eum eis tran¬
siit etiã carnalis uacatio sabbati
ñ tamen qͥa sabbato ⁊ dominico si¬
ne suꝑsticiosa uacatione pͣndemꝰ.
ideo duob dominis seruimꝰ. quia
⁊ sabbati ⁊ dominici unus ẽ dñs.
Iste autẽ qui uetera transisse sic di¬
cit. ut in xp̃o cederet ara altari:
gladiꝰ ieuinio: p̃cib ignis: pani

Expanded text:
accipiunt euangelium nec apostolos? accipiunt euangelium nec apostolos? quod qui sapit, quid mali sapiat, utique intellegis. sed \'uetera\', inquit, \'omnia transierunt et in Christo facta sunt noua\'. hoc uerum est; nam propterea sicut Iudaei sabbatis non uacamus, etiam si ad significandam requiem, quae illo die significata est, Christiana sobrietate et frugalitate seruata ieiunii uinculum relaxamus, et, si aliqui fratres nostri requiem sabbati relaxatione ieiunii significandam esse non putant, nequaquam de uestis regiae uarietate litigamus, ne ipsius reginae, ubi unam fidem etiam de ipsa requie retinemus, interiora membra uexemus. etsi enim, quia uetera transierunt. cum eis transiit etiam carnalis uacatio sabbati, non tamen, quia sabbato et dominico sine superstitiosa uacatione prandemus, ideo duobus dominis seruimus, quia et sabbati et dominici unus est dominus. Iste autem, qui uetera transisse sic dicit, ut in Christo cederet ara altari, gladius ieiunio, precibus ignis, pani
Abbreviated transcription (Latin):
bris. etiam si ipsa fidei unitas
quibusdã diu̾sis obseruationib
celebratur: quib nullomͦ quod
infide uerum ẽ. impeditur Oĩs
enim puleritudo filiȩ regis in¬
trinsecus. Ille autẽ obseruatio.¬
nes quȩ uarie celebrantur: in
eiꝰ ueste intelliguntur Unde ibi
dicitur. In fimbrus aureis circ̃¬
amicta uarietate: S ea quoq ues.¬
tis ita diu̾sis celebrationib uari
iudeus salbatum colendo dñicũ
negat: quomodo salbatum xp̃i-¬
anus obseruat: Aut sumus xp̃ia¬
ni idominicũ colimꝰ: aut sumus
iudei ⁊ sabbatum obseruamꝰ. Ne¬
mo enim potest duob dominis
seruire. Nonne ita loquitur tan¬
quã sabbati alius dominuᷤ sit. aliꝰ
dñici: Nec illud audit qd̃ upse
cõmemorauit. Dñs enim ẽ sab¬
bati: filius hominis: Quod aũt
ita nos uult ẽẽ a salbato alienos
sicut iudei sunt a dñico alieni:
nonne tantum errat ut possit etiã
dicere. ita nos ñ debere accipere
legem nec ꝓpħas. sicut udei ñ

Expanded text:
bris, etiamsi ipsa fidei unitas bris, etiamsi ipsa fidei unitas quibusdam diversis observationibus celebratur, quibus nullo modo quod in fide verum est impeditur. Omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus : illae autem observationes quae variae celebrantur, in ejus veste intelliguntur; unde ibi dicitur, In fimbriis aureis circumamicta varietate . Sed ea quoque vestis ita diversis celebrationibus varieJudaeus sabbatum colendo dominicum negat, quo modo sabbatum Christianus obseruat?, aut sumus Christiani et dominicum colimus aut sumus Iudaei et sabbatum obseruamus; nemo enim potest duobus dominis seruire\'. nonne ita loquitur, tamquam sabbati alius dominus sit, alius dominici? nec illud audit, quod et ipse commemorauit: Dominus est enim sabbati filius hominis. quod autem ita nos uult esse a sabbato alienos, sicut Iudaei sunt a dominico alieni, nonne tantum errat, ut possit etiam dicere ita nos non debere accipere legem nec prophetas. sicut Iudaei non