comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcepit dari denuo ei decem libras auri: dem̃i¬
cians ei ne comisceret eis alias pecunias.
Emens p̾terea entecam et nauigans uno
die uendito ualido flante. ꝓiectus ẽ intrã.
⁊ oĩa ꝑdidit et ip̃am naiim: ⁊ nõ sunt sal¬
uate nisi anime tm̃. uoluit ergo pꝯ cõfusi¬
one et angustia ⁊dem nauclerꝰ necare sẽ¬
ip̃m. s deus qui semꝑ saluti hominũ p̾uid.
reuelauit hoc bõ patriarche ioħi. Et cũ audis¬
s quod accid̾at ei. nũciat ei uenire adsẽ.
nichil oĩo dubitans. Tunc asꝑsit se pulu̾e.
dixit. aiẜeatur tui dñs. Benedietꝰ deus. He¬
do ei quod ab hodierno die naufragiũ neqͣ qͣm
incidas usq quo moriaris. Hoc gͥ cui contigu
eo quod ⁊ ip̃a nauis tua ex ĩiusticia ẽẽt possessa.
Mox ergo iuissit ei tradi unã magnã nauim
plenam frumento iuginti milia modioꝵ de
illis nauilii. que sc̃issime ec̃ce subiecte minis¬
trabant. Quam recipiens exiit alexanduã.
et affirmabat: ip̃e nauderꝯ asseuerans. Ui¬

Expanded text:
cepit denuo dari ei decem libras auri, denuntians ei ne commisceret eis alias pecunias. Emens praeterea enthecam, et navigans uno die, vento valido flante, projectus est in terram; et omnia perdidit, et ipsam navem, et non sunt salvatae nisi animae tantum. Voluit ergo prae confusione et angustia idem nauclerus necare seipsum; sed Deus qui semper saluti hominum providet, revetavit hoc beato patriarchae. Et cum audisset quod acciderat ei, nuntiat ei venire ad se nihil omnino dubitans. Tunc aspersit se pulverdixit: Misereatur tui Dominus benedictus Deus. Credo ei quod ab hodierna die nequaquam naufragium incidas, usquequo moriaris. Hoc vero tibi contingit, eo quod et ipsa navis tua ex injustitia esset possessa. Mox ergo jussit tradi ei unam magnam navim, plenam frumento viginti millium modiorum, de illis navibus quae sanctissimae ecclesiae subjectae ministrabant. Quam recipiens, exiit Alexandria; et affirmabat ipse nauclerus, asseverans: Vi
Abbreviated transcription (Latin):
Cum boc dixiss: tenui manũ ⁊ exexi eum.
App̾hendensq duxit me: inẜuatã a de domũ
suam. Itaq cum uoluiss nob̃ mensã dig¬
nant̾ apponere: dixi ad cum. Non iustũ est
ẽ o dñe anime cibum relinqͣntes corpꝰ añ¬
quã animã reficere. s magis sibũ qui nõ
ꝑit sumamiꝰ: ⁊ pꝯ modũ corpori ꝓpͥam neces

Expanded text:
Cumque hoc dixisset, tenui manum et erexi eum; Cumque hoc dixisset, tenui manum et erexi eum; apprehendensque, duxit me in a Deo servatam domum suam. Itaque cum voluisset nobis mensam dignatus apponere, dixi ad eum: Non justum est, o Domine, animae cibum relinquentes, corpus ante animam reficere, sed magis cibum qui non perit, sumamus, et postmodum corpori
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe modũ ꝯstringens: ⁊ in nichilũ redigens
domũ suã. Multociens gͥ mexultatõe inue¬
nerunt eũ quidã: deo dicente sic sic Aut tu
uixta enentũ nõ habet ad horã aliquid quod
det a se petenti:⁊ tristatꝰ dicit ad tabnariũ
aut aliũ negociatorẽ. Da mͥ unũ tremis¬
sem ⁊ ẜuiam tibi mno mense uł duobus
uł uis et uͥ ius: qm esurunt ualde qui in
domo mea sunt. Et sumens: dat egeno
rogans ut nemini dicat. Cum ergo sensisset
me isdem dei cultor mennas tanꝗͣ. enãgłi¬
um audientẽ se:. dic̃ mͥ cũ c̃opiuictionẽ.
In hoc nuraris dñe. iam si inuenisses sc̃m
patriaicham quid̃ Aio ei. Euid ampluis
uiderem: Tunc dixit mͥ. Crede ꝑ indulgẽ¬
ciam dei: ip̃e me fecit psbit̾m ⁊ uice dñm scĩs¬
sime ec̃ce: ⁊ uidi in eo oꝑa uniu̾sam pene na¬
turã excedencia.⁊ si dignus fueris inẜuilia
tua hodie ueniendo scĩficare nos: ennarra¬
bo tibi gesta que ip̃e inspector eoꝵ fes aspexi.

Expanded text:
pemodum constringens et in nihilum redigens domum suam. Multoties autem in exsultatione invenerunt eum quidam, dicentem Deo: Sic sic, aut tu juxta eventum non habet ad horam aliquid quod det a se petenti; et tristatus dicit ad tabernarium aut ad negotiatorem: Da mihi unum tremissem, et serviam tibi uno mense vel duobus, ut vis et ubi vis, quoniam esuriunt valde qui in domo mea sunt. Et sumens dat egeno, rogans un nemini dicat. Cum ergo sensisset me idem Dei cultor Mennas, tanquam Evangelium audientem se, dicit mihi cum compunctione: In hoc miraris, Domine? Jam si invenisses sanctum patriarcham, quid? Aio ei: Quid amplius viderem? Tunc dixit mihi: Crede per indulgentiam Dei. Ipse me fecit presbyterum, et vicedomisiae, et vidi in eo opera, universam pene naturam excedentia. Et si dignatus fueris in servilia tua hodie veniendo, sanctificare nos, enarrabo tibi gesta, quae ipse inspector eorum factus aspexi.
Abbreviated transcription (Latin):
bec tam głiosum miracłmn. oꝑatus ẽ qͣtinꝯ
et famłm suũ ditaret et nauclero miscd̾iã
dit ad eum homo qui possederat multas¬
recunias. Et fures ingressi domũ eius: dis¬
poliauerũt eũ usq ad stram̃tũ. Et cũ mł¬
ta quesit̾o eẽt facta et nõ inueniss qui ħ
petrau̾ant: compulsꝰ ẽ multa nimis pau¬
ꝑtate. dep̾cari cũ magna reu̾entia: scissimũ

Expanded text:
hoc tam gloriosum miraculum operatus est, quatenus et famulum suum 184 ditaret, et nauclero misericordad eum homo, qui multas possederat facultates: et fures ingressi domum ejus, despoliaverunt eum usque ad stramentum; et cum multa quaestio esset facta, et non invenisset qui haec perpetraverant, compulsus est multa nimis paupertate, deprecari cum magna reverentia sanctissimum
Abbreviated transcription (Latin):
extraditõne ⁊ doctrina huiꝯmodi actoĩs oꝑa¬
tor extitit. Et dicente me ad eũ quomͦ: ꝓpt̃
caritat̾e ꝓdesto mͥ: ip̃e R̾ndens ait. Sc̃issimo
ter b̾atõ patriarche nr̃o ministrans ꝑman¬
sit ioħi: ⁊ tanꝙͣ filius ꝓpͥus patris industri¬
am suscepit: dicente se adeo scõ ad eũ. Hu¬
milis zacharia esto miẜicors et u̾bũ habes
ex deo. ꝑ infelicitatẽ meã qr neq in uita mea

Expanded text:
ex traditione et doctrina hujusmodi actionis operaex traditione et doctrina hujusmodi actionis operator exstitit. Et dicente me ad eum, Quomodo? propter charitatem prodesto mihi. Ipse respondens ait: Sanctissimo ter beato patriarchae nostro ministrans permansit Joanni, et tanquam filius proprius patris industriam suscepit, dicente sancto ad eum: Humilis Zacharia, esto misericors; et verbum habes ex Deo per infelicitatem meam, quia neque in vita mea
Abbreviated transcription (Latin):
sinã. Bicebat enĩ sẽ nuꝑ de captiuitate ꝑsar̃
ereptũ. Accidit gͥ: ut nullꝰ deconsedentilĩ in¬
ueniretur habens p̾cium aut nũmũ. Unus
ergo de cõsedentib habebat illic astante mer¬
cenariũ: callide datorẽ accipient̾ẽ tres tantũ
nũmos ⁊ ꝑ singulos annos habent̾e uxorẽ
⁊ duos filios. Cumq recessisset qui patebat:
ꝓ secutꝰ ẽ eum ingeniose ⁊ abstulit a se quã
ferebat cruciaculam argenteã ⁊ dat ei dicens
se nõ habere aliud aliqiud: usq ad siliquã
unã inuita sua. Ego igͥ de hcc quod acciderat¬
mmimo quod gestũ uideram. ꝑ gr̃am dei in
uentus sum considerans qd̾ fecerat. Et com¬
puncto enarraui statim ꝓpe me sedenti men¬
ne nomine iuro industri et tunti dm̃n qui
et erat ordinans dispens acõnẽ sc̾issime ec̃ce
sub nobili ⁊ batissimo ioħe pacriarcha. Qui
cũ intuitꝰ ee̾t ãmirantẽ ⁊ laudẽ eũ qui hele¬
mosinã fecerat: dixit mͥ. Ne mireris eo qd̾

Expanded text:
synam. Dicebat enim se nuper de captivitate Persarum ereptum. Accidit igitur ut nullus de considentibus inveniretur habens pretium aut nummum. Unus ergo de considentibus habebat illic astantem mercenarium, callide datorem, accipientem tres tantum nummos per singulos annos, et habentem uxorem et duos filios. Cumque recessisset qui petebat, prosecutus est eum ingeniose, et abstulit a se quam ferebat cruciculam argenteam, et dat ei, dicens se non habere aliud aliquid usque ad siliquam unam in vita sua. Ego igitur de hoc quod acciderat, imo quod gestum videram, per gratiam Dei considerans quod fecerat, et compunctus, enarravi statim prope sedenti, Mennae nomine, viro industrio et timenti Deum, qui et erat ordinans dispensationem sanctissimae ecclesiae sub nobili et beatissimo Joanne patriarcha. Qui cum me intuitus esset admirantem et laudantem eum qui eleemosynam fecerat, dixit mihi: Ne mireris, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
re enĩ cognatio nõ ex sanguine ⁊ carne.s ex
urtute mtis agnoscit᷑. Confestim gͥ accersi¬
uit eũ qͥ suꝑ caupones erat cõstitum.⁊ pͥee¬
sc̃issime ec̾ce erat. Et om̃s ex ꝑauescẽtes mi¬
mobilẽ lõganimitatẽ eiꝰ: intellexer hoc ẽe

Expanded text:
 cognatio non ex sanguine et carne, sed ex virtute mentis agnoscitur. Confestim igitur accersivit eum qui super caupones erat constitutus, et praecesanctissimae Ecclesiae erat. Et omnes expavescentes immobilem longanimitatem ejus, intelle
Abbreviated transcription (Latin):
de apponet. ergo ut dignũ memoria. ⁊ hoc ip̃m
publicũ p̾ceptum. hic ponere festinaiumus.
Delatũ est aliqͣndo huic diuinitꝰ accipi¬
empti. ꝑ sonas accipent cura dispositões capti¬
uoꝵ. Quos nich negligens cõ uocauit. et ne¬
minẽ penitꝰ exasꝑans suꝑ auxit merdes. que
eis pͥus dabantur: ponens u̾bũ qͣtinus mune¬
ra a quolibet oĩ modis nõ acciꝑent. Qñ in qs¬

Expanded text:
lens, sine mercede, apponet. » Ergo, ut dignum memoria, et hoc ipsum lens, sine mercede, apponet. » Ergo, ut dignum memoria, et hoc ipsum publicum praeceptum hic ponere festinavimus. autem aliquando huic divinitempti personas acciperent circa dispositiones captivorum. Quos nihil negligens, convocavit; et neminem penitus exasperans, superauxit mercedes quae eis prius dabantur, ponens verbum, quatenus munera a quolibet omnimodis non acciperent: Q
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃is ad scãm ec̾cam ꝑgens ꝯsecratus ẽ diuino
ponere bonũ. In crastinũ erũ mittens it̾m ꝑ¬
totam ciuitatẽ eosdem dei amicos echonomo
⁊ cancellarios et reliquos quibꝰ erat dispositõ
ciuitatis credita: nõ ꝑmisit mensurã qualẽ¬
cũq uł pondus paruũ et magnũ intota cui¬
tate: s omnia in una campana. id ẽ statera
modio.⁊ artaba uendere ⁊ emere cõtestabatur:
scribens in sub scribtoe sua cõditõem ꝑ oem re¬
gionẽ: habent̾ẽ formã hanc. Ioħes humilis
tillitas mea. dunno u̾bo obedientes: suscipere
petitiones nr̃as ut exdeo et nõ ex homine.
Unde hoc sciens moneo caritate ur̃am ut ne¬
quaꝙͣ incopsam ur̃m appareat huiꝯ cemodi
preuaricatio. Deniq ut ait diuina scͥptura. sta¬
teram ꝑ uam ⁊ magnã hodio habuit deus.Si
uero quis apparuerit pꝯ p̾sentẽ subscriptõis
nr̃e cõdito̾em istiꝯ modi crimen incidens: u¬
niu̾sas facultates suas indigentil sine mer

Expanded text:
 divino ponere bonum. In crastinum enim iterum mittens per totam civitatem eosdem Dei amicos, oeconomos et cancellarios, et reliquos quibus erat dispositio civitatis credita, non permisit mensuram qualemcunque, vel pondus parvum vel magnum in tota civitate; sed omnia in una Campana statera, modio et artabe, vendere et emere contestabatur, scribens in subscriptione sua conditionem per omnem regionem, habentem formam hanc: « Joannes humilis tillitas mea, verbo divino obedientes vos, suscipere petitiones nostras ut ex Deo, et non ex homine; unde hoc sciens, moneo charitatem vestram, ut nequaquam in quopiam vestrum appareat hujuscemodi praevaricatio. Denique, ut ait divina Scriptura, Stateram magnam et parvam odio habet Deus . Si vero quis apparuerit post praesentem subscriptionis nostrae conditionem, istiusmodi crimen incidens, universas facultates suas indigentibus, non vo
Abbreviated transcription (Latin):
iopere uirtutẽ edidit. Nam cũ inuico qͦdã
fano antiqͥssimo ⁊ celeberrimo ignẽ ĩmisiss.
in ꝓximã inmo adherentẽ doniũ agente
uento flamarũ globi ferebant. Quod ubi
martinꝰ adũtit rapido cursu tectũ domus
scandit obiuũ se aduenientibꝰ flamis infe¬
rens. Tum uero mirũ inmodũ cerneres ꝯtͣ
ium uenti ignẽ retorq̃ri. ut pͣngnãtiũ inter
se helem̃toꝵ quidã confuctꝰ uideret᷑. ita iur¬
tute martim ibi tm̃ ignis ẽ oꝑatꝰ ubi uissꝰ ẽ.

Expanded text:
opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi t
Abbreviated transcription (Latin):
entieleuat obiuam magnũ. signũ salutis op¬
ponit. Tum uero turbinis modo retro actam
yutares diu̾sam inꝑtem ruit adeo. ut rusti¬
cos qui tuto in loco steterant pene ꝓstrauerit.
Tum uero ĩcelum clamore sublãto gentiles
stupere miracło monachi flere p̾gaudio. Xp̃i
nomẽ incomune ab oĩb p̾dicari satisq cõs¬
cetit eodie salute illi uenisse regioni. Nam
nemofere ex in mani illa multitudine genti¬
liũ fuit qui nõ inpositõe inanꝯ desiderata do¬
minũ iħm relicta impietatis errore credide¬
rit. Et uere ante martinũ pauci admodum¬
unino pene nulli. millis regionib xp̃i nom̃
receperant quod ad eo uirtutilii illiꝯ exẽploq
ꝯualuit ut iam ibi nullo locꝯ sit. qui non
aut ecc̃iis freqͥntissums aut monasteriis
sit repletus. Nam ubi fana destrux̾at. stat̾i
ibi aut ec̃cas aut monasteria ꝯstruebat.
Nec minorẽ sub idem fere tp̃r eodẽ. Cap̃.xi

Expanded text:
enti, eleuata obuiam manu, signum salutis openti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ tuus ut dicis dñs euadis. Cum ille intre¬
pide ꝯfisus in dño facturũ se pollicet᷑. Hic
uero adistius modi cõditõem oĩs illa gentili¬
um turba cõsentit facilẽq arboris sue habu¬
ere iacturã si mimicũ sacroꝵ fuoꝵ casu illi
obrussent. Itaq cũ unã inpartẽ pinus illa
eẽt ad clims ut nõ e̾et dubium ꝙͣ in paite
ꝑius illa ẽet corrueret eo iunctus statuit᷑.
ꝓ arbitrio rusticoꝵ quo arborẽ ẽẽ cassuram
nemo dubitabat. Succidere gͥ ip̃i suã pinũ
cum in genti gaudio leticieq ceperunt. Ad¬
erat enunꝯ turba miranciũ iam paulatim
mutare piuꝰ ⁊ ruinã suã casurã minacars.
Dallelant eminus monachi. ⁊ ꝑido iam ꝓ¬
p̃riore ꝯteritu. spem omnẽ fide̾q ꝑdiderant᷑.
solam martini mortẽ expectantes. At ille con¬
fisus in dño intrepidꝰ opperiens cũ fragorẽ sui
pmꝰ cõsidens edidiss iam cadenti iam suꝑ se ru¬

Expanded text:
est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intreest tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ru
Abbreviated transcription (Latin):
sibi accidiss taciti cogitabant. Set cũ beatus
nir ꝯperiss exequiarũ ẽe. illã freq̃nciã non
sacroꝵ eleuata rursũ manu dat eis abeundi
⁊ collendi corporis potestate ita eos. ⁊ cũ uoluit
stare cõpulit et cum libuit abire ꝑmisit. Car¬
Tem dum inuico quodã templũ antiqͥssi.x.¬
mũ diruiss ⁊ arborem pinũ. que fano erat ꝓ¬
ximaẽet. ad gressus excidere. Cum ueroan¬
tistes loci illiꝯ cet̾aq gentiliũ turba cepit ob¬
sistere. et cũ idem illi dum tẽplũ euercitur
imperante dño qui euissent sucidi arborem
nõ paciebant᷑. ille eos sedulo cõmonere nicħ
ẽẽ religionis instipite dm̃ pociꝰ cui ẜuiret ip¬
si seq̃rentur arborem illã excidi oport̾e qr eẽt
demoni dedicata. Tunc unꝯ ex his qui aderait
audacior ceteris si ht inquid aliꝙ̃ de deo tuo
quẽ dicis te colere fiduciã nos met ip̃i suca¬
dimꝰ hanc arborẽ. Turuentẽ excipe ⁊ si tecũ

Expanded text:
sibi accidisset, taciti cogitabant. Sed beatus sibi accidisset, taciti cogitabant. Sed beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum
Abbreviated transcription (Latin):
dum iter ageret ut gentilis ciuꝯdam corpus
quod ad sepulcrũ cũ suꝑ sticioso funere defere¬
batur obuium haberet. Conspicatꝰq emin
uenienciũ turlam. quid nam idẽet ignam̃
paululũ stetit. Nam cum fere qͥngentoꝵ i
passuũ int̾ uallũ erat. ut difficile fuerit dig¬
noscere quid uideret tñ quia rusticã manũ
cerneret et agente uento linteamina corpo¬
ris suꝑiecta uolitarent ꝓphanos sacrificioꝵ
ritus agi credidit quia ẽet hec galloꝵ rusticis
ꝯsuetudo simulacra demonũ candido tecta
uelamine miẜa ꝑagros suos circũ ferre de¬
m̃cia. E leuato ergo in adu̾so signo erucis im¬
perat turbe nõ mouersleco. honꝯq deponere.
Hic uero mirũ inmodũ uideres miẜos pri¬
mũ uelut saxa riguisse. Deinde cũ primo mo¬
uere se sumio canamine nterentur ultra ac¬
cedere nõ ualentes rediculã inuertiginem
rotabant᷑ donec iucti corporis honꝯ deponunt
attoniti et semet in iuc̃e aspectantes quid nã

Expanded text:
dum iter ageret, ut gentilis cujusdam corpus, quod ad sepulcrum cum superstitioso funere deferebatur, obvium haberet: conspicatusque eminus venientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum intervallum erat, ut difficile fuerit dignoscere quid videret. Tamen quia rusticam manum cerneret, et agente vento linteamina corpori superjecta volitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta velamine misera per agros suos circumferre dementia. Elevato ergo in adversos signo crucis, imperat turbae non moveri loco, onusque deponere. Hic vero mirum in modum videres miseros primum velut saxa riguisse: dein, cum promovere se summo conamine niterentur, ultra accedere non valentes, ridiculam in vertiginem rotabantur, donec victi, corporis onus ponunt. Attoniti et semet invicem aspectantes, quidnam
Abbreviated transcription (Latin):
etiam illud inserere lectioni. qualit̾ sc̾m
euis corpusculũ: in loco ubr nunc adoratur
fuerit angło annuente translatũ. Anno sexa¬
gesimo qͣrto post transitũ gloriosi dompni n¬
martini. beatus ꝑpetuus turonice sedis cathe
templi ampliora ꝙͣ fuerant suꝑ beata m̃bra
locare disposuit. quo sagaci insistens studio:
miri fice mancipauit effectui. Dequa fabrica
multũ ꝙ loquemur erat: s quia p̾sens ẽ cõ¬
ticere ex inde meluis putauimꝰ. Adueniente
gͦ optato tp̃r sac̾doti. ut tẽplũ deducaret᷑ et
sanctũ corpusculũ a loco ubi sepultũ fuerat

Expanded text:
etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis cathetempli, ampliora quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a
Abbreviated transcription (Latin):
numerꝰ. angłoꝵ exułtat chorus. õiumq e¬
lestiũ uirtutũ eccurrit excitus. di abolus pre¬
sũꝑtione cõfunditur. ecc̃a uirtute roloratlã.
sacerdos de eiꝯ reuelatõe głificant᷑. quẽ micha¬
el assumpsit cũ angłis. Maria suscepit eõ
uirginũ choris: paradisus retiriet letum cl
sanctis. S quid nos in laudẽ eius temprasi
qdͥ nõ sufficimus ad implere. Ip̃e est emĩ laus
illuis. cuiꝰ laus ab euis hore nũ ꝙͣ recessi:
Nlam uos utiã uł simplicẽ possimꝯ ꝯster al

Expanded text:
 angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplice
Abbreviated transcription (Latin):
facile cõfido om̃ili sc̃is opusculũ istud gratũ
fore. Necet̾o siquis hec infidelit̾ legegerit ip̃e
peccabit. Ego mͥ ꝯscius sum. me reꝵ fide ⁊ amo¬
re xp̃i mnpulsum ut scriberẽ manifesta expo¬
suisse uera dixisse. Paratũq ut spero habe¬
bic ideo pͥmiũ nõ quicũq legerit. set quicũ¬

Expanded text:
facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ fuit neminẽ uidicans neminẽ dãpnans
milli malũ ꝓmalo reddens. Tantã quippe ad¬
nse om̃s in iurias pacienciã assũpẜat. ut cum
ẽẽt sũmꝰ sacenos inpune etiam ab ĩfimis cde¬
tu p̾ferens extra naturã hominis uidebat᷑.
tis qui remotũ ⁊ quietũ uenenatis linguis
et iupereo hore carpebant.⁊ uere nõ nullos
ex ꝑti simiꝰ in undos uirtutib uiteq eius
qui in illo oderant. quod inse nõ uidebant et
quod imitari nõ ualebant atq omne fas est¬
dolendũ ⁊ ingemiscendũ nõ alii fure insecta¬
tores eius licet pauci ad modũ nõ alii fure¬
quẽꝙͣ nõiari necesse ẽ licet nos metipos ple¬
riq circũ laterent sufficit ut siquis ex his exħ
legeret et agnouerit erubescat. Nam si irasci¬
tur de se ip̃e fatebit᷑ cũ fortasse nos de aliis:
senẜunꝯ nõ refugimꝰ aut̃ ut si qui ei ꝯ modi
sunt nos quoq cum tali uiro hoderint illud

Expanded text:
non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis cletitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur.tis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamequemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud
Abbreviated transcription (Latin):
mũ semꝑ celo intentũ. Nulla uniquã uere ꝓfi¬
teor nlła explicat oro. illam scilic ꝑ seu̾anciam
et temꝑam̃itum in abstinenciã. ⁊ icuiniis potẽ¬
ciam inuigiliis ⁊ oronib noctesq ab eo ꝑ ide
hac dies actas nullũq uacuũ ab opere dei tp̾c¬
quo uł indulẜit uł negocio s ne cylo aut somp
no quid̾e nisi iriq̃ntũ nature nec̾citas coegebat.
uere fatebor nõ si ip̃i ut aiunt ab inferis home¬
rus emergeret poss ex ponere. Ad eo omnia
maiora in martini sũt quã ut u̾bis concipi
queant. Numꝙͣ hora ulla mon̾itũq p̾teriit.
ꝙ nõ aut oroni incũberet aut insisteret lectõi.
Quãꝙͣ etiam int̾ legendũ aut siquid aut ali¬
um forte agebat. nũquã animũ ab orone la¬
rabat. Nimirũ ut fabri ferrarii. moris ẽ qui
int oꝑandñ ꝓ quodã laboris leuamine iicudẽ
suã feruint. ita martinꝯ etiam dũ aliud age
inderetur. semꝑ orabat. Ouere beatꝰ in quo dolꝰ

Expanded text:
elo semper intentum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei to indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum inter operandum pro quodam laboris levamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud ageuideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus
Abbreviated transcription (Latin):
tumulũ ceꝑunt effodere. Quo de tecto: manꝯ
ut eũ cõmouerẽt miciunt. Ibiq multitudo
tota laborans: nicħ ꝓrsus ꝑ totam diẽ ꝓfecit.
uigilate deniq alia nocte. mane tẽptantes. ite¬
rum nicħ oĩo agere potuerunt. Tunc ꝯturbati
atq ext̾riti: quid facerent nesciebant. Dic̃ ei unꝰ
tus eiꝰ ẽẽ consuerat: ⁊ forsitan inhas die se tͣns¬
ferri uos amonet. Cunc ieuiniis ⁊ õĩonibus
ac iugi uoci psallenciũ die noctuq insistentes.
triduum illud cõtinuatione duxerũt. Quar¬
ta aut̃ die accedentes. ponentesq manus non
ualebant penitꝰ mouere sepulcrũ. Pauore
tandem oĩs ext̾riti. iam ĩhoc stantes ut t̾ra
uasculũ quod dext̾rant detexerant oꝑirent:
apparuit eius ueneranda canicie senẽx. ad ins¬
tar niuis candorem efferens: dicers se ẽe ab¬
bat̾e et ait eis. Usqueqͦ ꝯturbamim et tardatis:
Nõne undetis dõpnũ martinũ stant̾e uob̃ uiua¬
re paratũ. si manꝰ apponitis: Tunc iactans

Expanded text:
tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid fti eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum. Pavore autem omnes exterriti, iam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canities senis, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, ait eis: 'Usquequo conturbamini et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vobis iuvare paratum, si manus adponitis?' Tunc iactans
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ n reliquis sac̾dotib: crucilii paratis ⁊ cereis.
inceptaq antiphona de derunt cuncti uoces
psallenciũ in excelsum. Tam̃ adsenis conacũ.
ꝓtinꝯ sarcophagũ insũma leuitate comino¬
hnec homo quid̾e exticit: qui eñ de basilica
epire iudiss. Credo quod ali qua fuiss uirtꝯ
iglica. que ⁊ beatũ irũ se uidisse ꝓnincia

Expanded text:
 crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcophagum cum summa levitate commoSed nec homo quidem exstitit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo aliquam fuisse virtutem angelicam, quae et beatu
Abbreviated transcription (Latin):
rit. cur post transitũ graciani ep̃i unus t̾m
idẽ. lidorius usq adsc̾m martinũ fuiss. sio¬
uerit quod obsistentilii paganis di ciuitas
turonica sine benedictione sac̃dotali fuit. Nã
ganis reꝑti fuissẽt xp̃ian. aut afficiebant᷑
u̾berilii aut gladio truncabãt᷑. Apassione eͦ
dñi usq ad transitũ sc̃i martini. anni. cc̃ct.¬

Expanded text:
iret, cur post transitum Catiani episcopi unus tantum, iret, cur post transitum Catiani episcopi unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fuisset erit quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam ganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Et quãius pius dñs ẜuare militem
suũ licet in hostiũ gladios ⁊ tela potuiss tñ
ne uł alioꝵ morte sc̃i uolarent᷑ obtutꝰ exemit
pugne nec̾citatẽ. Neq enĩ aliam ꝓmilite suĩs¬
xp̃s debuit pr̃are iuctoriã quã ut subactis:
sine sanguine hostib nemo moreret᷑ .iii.
Ex inde relicta milicia sc̃m y̾larum pictaue
ep̾m ciuitatis ciuꝰ tũc indei rebꝰ expectata
⁊ cognita fides habebatur expeciit. Et aliqͣndu
apud eũ cõmoratꝰ ẽ. Temptauit aut̃ ide̾ ylarꝰ
inposito diachonii offõ sibi eum aiciꝰ impli

Expanded text:
retur? et quamvis pius Dominus servare militem retur? et quamvis pius Dominus servare militem suum, licet inter hostium gladios et tela, potuisset; tamen ne vel aliorum morte Sancti violaretur obtutus, exemit pugnae necessitatem: neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare victoriam, quam ut, subactis sine sanguine hostibus, nemo moreretur. V. Exinde relicta militia, sanctum Hilarium Pictavae episcopum civitatis, cujus tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetivit; et aliquamdiu apud eum commoratus est. Tentavit autem idem Hilarius imposito diaconii
Abbreviated transcription (Latin):
existimans quo peteret missionẽ neq enim
integrũ sibi fore arbitrabatur si donatiuum
non nuilitatumꝰ acciperet. actenus inquid
adcesarem nulitauitibi: pater ut nuinc
milit̾ẽ deo donatiuũ tuũ alter pugnatum
accipiat xp̃i enĩ milessumm punare m nõ
licet. Tumuero adu̾sum hanc uoc̃e tyrran¬
nus infremuit dicens eũ metu pugne que
postera die erat futura nõ religionis gr̃a de¬
tractare. miliciã. At martinꝰ m trepidus
ĩno ĩlato sibi terrore ꝯstancior.si hoc inqͥd
ignauie ascribitur nõ fidei crastina die
ante aciem inermis ad stalo ⁊ in noĩe dñi
signo crucis nõ clipeo ꝓtectꝰ aut galea hostiu̾
cuneos penetralo securꝰͣ. Retrudi ergo ĩ custo¬
dia iubetur factum fidemdictis ut in ermi
barbaris obiceretur. hostera die hostes legatos
depice miser sua om̃iã seq de dentes. Unde qͥs
dubitet hanc uere beati iri fuisse uictoriam
cu pstitum sit ne merms ad pͥlium mute¬

Expanded text:
existimans, quo peteret missionem — neque enim existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domisigno crucis non clypeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. Retrudi ergo in custodiam jubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris objiceretur. Postera die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seseque dedentes. Unde quis dubitet hanc vere beati viri fuisse victoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad praelium mitte
Abbreviated transcription (Latin):
istis michi fecistis. s ĩr pauperẽ ꝓfessꝰ ẽ. fuisse
uestitũ.⁊ ad cõfirmandi tam boni oꝑis testimo¬
nũ in eodẽ se habitu quẽ pauꝑ accẽꝑat ẽ dig¬
natꝰ ostendere. Quo iuso uir beatissimꝰ nõ in
głiam ẽ elatus hũanã s boitatẽ de/ insuo opere.
cognoices.
Cui ergo eẽt Annoꝵ duo de iuginti ad bap¬
tismũ ꝯuolauit nec statim milicia renũcia¬
uit tribum sui p̾cib de iunctus. cui cõtub̾¬
mũ familiare p̾stabat. Et enĩ trãsacto tribu¬
natus sui tp̃r renũciaturũ se ẽẽ scło polliceba¬
tur. Qua beatꝰ martinꝰ expectatõe suspensꝰ
ꝑbienniũ fere pꝯea quã ẽ baptisma cõsecu¬
ius solo scil noĩe militauit. Interea irruen¬
tibi intra gallias barbaris uilianꝰ cesar quo¬
acto mumũ ex̾citu apud uangionũ ciuitatẽ
donatiuũ cepit erogare militib ut ẽ cõsue¬
tudinis singuli sicitabantur donee ad mar¬
tinũ uentum ẽ. Tum uero oportunũ tp̃s

Expanded text:
tis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus
Abbreviated transcription (Latin):
sus angu̾cũ illud os: ⁊ ait. Quos nos egenꝙ
⁊ indicos uecatis: istos ego dños ⁊ auxiliato¬
res p̾dico. Ip̃i enĩ nob̾ uerẽ et auxiliari ⁊ celoꝵ
regnũ donare potuerũt. Et cũ hec multa ue¬
locitate uidiss fc̾m xp̃i imitator : p̾cepit eis
ꝑ singulos dies stipendia tribui ⁊ ꝑ propͥui
dispen̾satorẽ suũ preberi eis sufficient̾e nec̾ci¬
tatẽ. Plus aut̾e erant: ꝙͣ septem milia quin

Expanded text:
s, et ait: Quod vos egenos et mendicos vocatis, illos ego dominos et auxiliatores praedico. Ipsi enim nobis vere et auxiliari, et coelorum regnum donare poterunt. Et cum hoc multa velocitate vidisset factum Christi imitator, praecepit eis per singulos dies stipendia tribui, et per proprium dispensatorem praebens eis sufficientem necessitatem: plus autem erant quam septem
Abbreviated transcription (Latin):
rem mori. Ego si aliud uob̾ exemplũ relina¬
ip̃e peccaui. Occulis ac manib incelũ semꝑ
intentis in uictũ ab oratione sp̃m nõ relaxa¬
bat. Et cũ apresbiteris qui tũ ad eũ cõ fluxe¬
rant rogaretur ut corpꝯculũ lateris mutatõe
releuaret sinite inquid: sinite me fĩs celum
potius respicere quam t̾ram.⁊ suo iam itinere
itumꝰ ad dn̾m sp̃s dirigatur. Hec lecutꝰ diã¬
bolũ iudit ꝓpt̃ assisterẽ quid hic inqͥd astas:
cruenta bestia: nichil ime funesti reperies.
habrahe mesinꝰ recepit. Cum hac ergo uoce:¬

Expanded text:
re mori: ego si aliud uobis exemplum relinre mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce
Abbreviated transcription (Latin):
corporee pugna milicie etiã satis ẽ qd̾ huc usq
certaui. s si ad huc in eodẽ labore ꝓcastris tu¬
oꝵ stare me p̾cipis: nõ recuso nec fatiscentem
causa bor etatẽ. Munia tua deuotus imple¬
bo sub signistius quo at ip̃e tu iufferis mili¬
tabo. Et quãius obtata sit seni messio post
laborẽ ẽ tñ animꝯ uictor annoꝵ ⁊ cedere nesci¬
us senectuti. Ac si iã parris etati bonũ mͥ est
dñe uoluntas tua. Hos uero quibꝰ tnneo
ip̃e custodies. Ouirũ ineffabilẽ nec labore uic¬
tum nec morte iuncẽdũ qui innullã se ꝑtẽ
ꝓmor inclinauerit nec mori timuit nec ui¬
uere recusauit. Itaq cũ iam ꝑ aliquot dies
in febriũ teneret᷑ nõ tñ adei oꝑe cessabat. ꝑ nox¬
moratõib ⁊ iugiliis fatiscentes artus spiritu
ẜ uire cogebat. nobilli illustratu suo in cine¬
ret cilicio recubans. ⁊ cũ ad discipulis roga¬
retur ut salam ulia sibi sineret stram̃tã sb̾¬
rom nõ decet inquit filii xp̃ianũ nisi insine¬

Expanded text:
d hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cine
Abbreviated transcription (Latin):
Romotus ergo: ⁊ introno residens sit.¬
in amica xp̃i magna ciuitate alexand̾a:
de creto diumo ueracit᷑ et nõ exom̃ib neq
ꝑ ol omines hoc pͥmũ forte fc̾m ⁊ ꝓhemiu
Somnib de monstrauit. Eu tens enĩ mox
dispensatores et eũ qui dicelatur suꝑ pacem:
dixit corã omnibꝰ ad eos in honorabili secre
to. Non iustũ ẽ o fr̃es nos ante alt̾ius cinuĩ¬
quã curã hr̃e: quã xp̃i. Anũ uero mulcitu¬
dine que cõuenerat. u̾bo audito cõpucta et¬

Expanded text:
romotus ergo, et in throno residens in amica Christi magna civitate Alexandria, decreto divino veraciter, et non ex hominibus, neque per homines, hoc primum forte factum et praemium omnibus demonstravit. Mittens enim mox dispensatores, et eum qui dicebatur super pacem, dicit coram omnibus ad eos in honorabili secreto 207: Non justum est, fratres, nos ante alterius cujusquam curam habere quam Christi. Omni vero multitudine quae convenerat, audito
Abbreviated transcription (Latin):
inuenerit. Uñ facturꝰ mͥ opere p̾cium iudeor
seiuciam sc̾issinũ exemplo. aliis mox futurã
yscripso quo utiq adueram sapĩam ⁊ celestẽ
miliciã diuinãq uirtutẽ legentes incitabun¬
adeo p̾mũi expectemꝰ. Quia ⁊ si ip̃i nõ ita u¬
ximꝰ ut exemplo aliis ẽẽ possimꝯ dedimꝰ tñ
oꝑam ne eis lateret qui e̾et initandꝯ. Igͥ sãcti
martini uitã scribere exordiar utq uł ante
ip̃e tm̃ sibi ꝯscius fuit nesciunt᷑. quia laudem
ab hoĩb nõ requirens qͣntũ in ip̃o fuit om̃s
uirtutes suas latere uoluiss. Quãꝙͣ etiam
ex his que ꝯꝑta nob̾ erant plura p̾ter misimꝰ.
Quia sufficere credimꝰ sitm̃ excellencia nota¬
rent᷑. Simł et legentib cõsulendũ fuit. ne
qd̾ his pareret copia cõgesta fastidiũ. Obsecro
aut̃ eos qui lecturi sunt. ut fid̾e dictis adhi¬
beant neq me quicꝙͣ nisi cõꝑtum ⁊ ꝓbatum

Expanded text:
inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuna Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum
Abbreviated transcription (Latin):
studio. ⁊ głia scłari manit᷑ de diti ex inde
ꝑhennẽ ut putabant memoriã noĩs sui. que¬
sierunt si utas claroꝵ uiroꝵ stillo illustrassẽt.
Que res utiq nõ ꝑ hennẽ quidẽ s aliqͣtulum
tñ cõ cepte spei fructũ afferebat. Quia ⁊ sui me¬
moriã lcet incassum ꝓpagabant. ⁊ ppositis mg¬
noꝵ uuroꝵ exemplis non parua emulatio legẽ¬
tib excitabatur. s t̾u nichil ad beatã illam ẽt̾¬
namq uitam hẽc eoꝵ cura ꝑtinuit. Q iud em̃
fuit: slut quid posteritas emolum̃ti tulit
legendo actorẽ pugnantẽ aut socratem phy¬
losophantẽ cũ eos nõ solum imuitari stuiticia
sit: s nõ accerrime etiam inpugnare clemẽ
derint. Si quidẽ ad solam hõinũ memoriã. se
ꝑpetuandos crediderũt. cum hominis officuũ
pugilando uł phylosophando s pie sc̃e religio¬
seq̃ inuendo. Quidẽ error humanꝰ litt̾is tra¬
ditus int̾m ualuit ut multos. tñ hemulos uł¬
manes phylosophye uł stulte illius uirtute

Expanded text:
studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesiverunt, si vitas clarorum virorum stylo illustrassent. Quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum afferebat: quia et sui memoriam, licet incassum, propagabant; et propositis magnorum virorum exemplis non parva aemulatio legentibus excitabatur. Sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque vitam haec eorum cura pertinuit. Quid enim gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem, aut Socratem philosophantem? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam impugnare, dementderint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt; cum hominis officium pugnando vel philosophando, sed pie, sancte religioseque vivendo. Qui quidem error humanus litteris traditus ininanis philosophiae uel stultae illius uirtutis
Abbreviated transcription (Latin):
tñ fiet frat̾ qui ut mͥ ip̃e sum conscius cons¬
cedere arduũ illũ ac penetrare nõ potero: ita
sarcina molesta me p̾granat.⁊ peccati mole
dep̾sum negato mastra cõscensu seua miẜabi¬
lem ducit intartara. Sepes tñ suꝑẽ illa sola
illa pꝯtrema ut quod ꝑ nos obtinere nõ possu¬
mꝰ salcim ꝓ nob̾ orante martino mereamur
gina impleta nõ recepit. Nich tñ hec fuit rõ
ẜmonẽ istũ longuis ꝓferendi ut quia doloris
nũciũ epła deferebat eadem tibi exquadã nr̃i
ex fubulatõe p̾staret carta solacium. Explicit

Expanded text:
tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, constamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur.gina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium. EPIST
Abbreviated transcription (Latin):
genutꝰ erũpit. in quo mͥ pꝯ hec homine si¬
nulis requi es inciuꝰ erit caritate solaciũ
me miserũ me felicẽ potero ne umꝙͣ si du¬
cuis uxero nõ dolere ꝙ martino suꝑ stessũ.
Erit post hoc uita iocunda erit dies aut ho¬
ra sine lacrimis aut te cũ frat̾ dilectissime
potero illiꝯ mentionẽ habere sine fletu aut
umꝙͣ loq̃ns apud te aliud ꝙͣ de illo loqui
poterit: s quid te in lacrimas fletusq cõ¬
mouero: Scce nũc ꝯsolatũ ẽẽ te cupio qui:
me cõ solari ip̃e nõ possũ. Non de erit nob̾
ille mͥ crede nõ deerit. Int̾ erit de se ẜmoci¬
nantili: ad stabit orantibo. Quodq iã hodie
pr̾are dignatus ẽ. uidendũ se ingłia sua sepe
prebebit᷑ et assidua sic̃ ante pau̾lulũ fecit
benedictione nos ꝓteget. inde scd̾m ordinem
iusionis qua celũ seq̾ntibꝰ se patere monstra¬
uit quo seq̃ndꝰ e̾e̾t edocuit. quo spes nr̃a ten¬
denda quo animꝯ dirigendo instruỹ. Qud

Expanded text:
pit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid
Abbreviated transcription (Latin):
yueri gr̃a uidebat᷑. Quis istũ umꝙͣ cilicio tec¬
tum: quis cineribꝰ crederet inuolutũ: ita¬
future resurrectoĩs głia ⁊ natura demutata a
carnis ostensꝰ ẽ. Iam uero in obsequiũ fune¬
ris credi nõ pot̃ qͣnta hoĩnũ multitudo ꝯuene¬
ut. Totã obuiam corpori cuutas ruit. cunc
Ne agris atq uicis. multiq ex uicinus etiã
urbilꝰꝰ affuerunt. Oquantꝯluctꝰ omniũ qͣu¬
da i̾ripue merenciũ lamenta monachoꝵ qui
eodie fere a duo milia cõuenisse dicuntur.
tem stirps tanta fructificauerat. Agebat nimir
nte se pastor ex tinctos greges suos sc̃e illius
multitudinis pallidas turbas aginina palłia¬
a. ⁊ aut emeritoꝵ laloꝵ senes aut iuratoe a p̃i
insacram̃ta tirones. Tam uirginũ choꝵ fle¬
tu abstirens prepudore cũ letandũ pocius illi¬

Expanded text:
ur, ita ut dicerent: quis istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutum? iafuturae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, tem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore, quam sancto dissi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticipatis cõuiuiũ. firmati fiustis bñdictõi¬
bꝰ. In suꝑ ⁊ uirtutib iocũdati. susficiant ub̾
ista omnia nob̾ liceat aufferre uł cadauer
exanime. Ad hec turonici Endebãt. Si uir¬
tutilii nob̾ fc̾is sufficere dicitis scitore uobcũ
positꝰ ampliꝯ ẽ quã hic oꝑatꝰ. siam ut p̾ter¬

Expanded text:
ticipastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic o