comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel turpia. Sine pedib si aspiceres¬
aliquem: fatereris deesse integritati
corporis plurimum bonum. & tam̃
eum qui ad nocendum cuipiam uel
seipsũ dehonestandũ pedib uteretur.
male uti pedib non negares. Oculis
hanc lucem uidemus formasq int̾¬
noscimus corporum. idq & speciosissi¬
mum est in nr̃o corpore. Unde infasti¬
gio quodam dignitatis hȩc membra
locata sunt. & ad salutẽ tuend̾a mul¬
taq alia uitȩ commoda refert᷑ usus
oculoꝵ. Oculis tamen pleriq pleraq
agunt turpiter. & eos militare cogt̃
libidini. Et uides quantum bonum
desit in facie. si oculi desint. Cum autẽ
assunt: quis hos dedit nisi bonoꝵ
om̃ium largitor d̃s: Qũeadmodum
ergo ista ꝓbas in corpore. & non intuens
eos qui male his utuntur laudas illũ
qui hȩc dedit bona. sic liberã uoluntatẽ
sine qua nemo potest recte uiuere.
oporter bonum & diuinitus datum.
ꝙ potius eos damnandos qui hoc

Expanded text:
vel turpia. Sine pedibus aliquem si aspiceresvel turpia. Sine pedibus aliquem si aspiceres, fatereris deesse integritati corporis plurimum bonum; et tamen eum qui ad nocendum cuipiam, vel seipsum dehonestandum pedibus uteretur, male uti pedibus non negares. Oculis hanc lucem videmus, formasque internoscimus corporum; idque et speciosissimum est in nostro corpore, unde in fastigio quodam dignitatis haec membra locata sunt; et ad salutem tuendam, multaque alia vitae commoda refert usus oculorum: oculis tamen plerique pleraque agunt turpiter, et eos militare cogunt libidini. Et vides quantum bonum desit in facie, si oculi desint: cum autem adsunt, quis hos dedit, nisi bonorum omnium largitor Deus? Quemadmodum ergo ista probas in corpore, et non intuens eos qui male his utuntur, laudas illum qui haec dedit bona: sic liberam voluntatem sine qua nemo potest recte vivere, oportet et bonum, et divinitus datum, et potius eos damnandos qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculoso itinere nobis opitulante in
aliquid manifestum intenderetuꝵ.
Quȩ duo tamen id est dm̃ esse. & om̃a
bona ex ipso esse. qu̾aquam in concus¬
sa fide etiam antea tenerentur. sic ta-¬
men tractata sunt. ut hoc quoq ter¬
tium inter bona esse numerandam li¬
beram uoluntatẽ manifestissime ap¬
pareat. Iam enim suꝑiore disputatione
patefactum est. constititq inter nos.
naturam corporis inferiore gradu ẽẽ
quam animi naturam. Ac ꝑ hoc ani¬
mum maius bonum esse qu̾a corpus.
Si ergo incorporis bonis inuenimus
aliqua quibus non recte uti homo
possit. nec tamen ꝓpterea dicius
non ea dari debuisse qm̃ esse confite¬
mur bona. quid mirum si & in ani¬
mo sunt quȩdam bona. quib etiam
non recte uti possumus: Sed quia bo¬
na sunt: non potuerunt dari nisi
ab illo aquo sunt omĩa bona. Uides
enim quantum boni desir corpori
cui desunt manus. & tamen manib
male utitur qui eis oꝑatur uł sȩua

Expanded text:
periculoso itinere nobis opitulante, in periculoso itinere nobis opitulante, in aliquid manifestum intenderetur. Quae duo tamen, id est, Deum esse, et omnia bona ex ipso esse, quanquam inconcussa fide etiam antea tenerentur, sic tamen tractata sunt, ut hoc quoque tertium, inter bona esse numerandam liberam voluntatem, manifestissime appareat. 48. Jam enim superiore disputatione patefactum est, constititque inter nos, naturam corporis inferiore gradu esse quam animi naturam, ac per hoc animum majus bonum esse quam corpus. Si ergo in corporis bonis invenimus aliqua quibus non recte uti homo possit, nec tamen propterea dicimus non ea dari debuisse, quoniam esse confitemur bona; quid mirum si et in animo sunt quaedam bona, quibus etiam non recte uti possimus, sed quia bona sunt, non potuerunt dari nisi ab illo a quo sunt omnia bona? Vides enim quantum boni desit corpori cui desunt manus, et tamen manibus male utitur qui eis operatur vel saeva
Abbreviated transcription (Latin):
cedam. dm̃ dedisse nobis eam dariq
oportuisse. A Bene meministi ꝓposita.
ꝙ scd̃am questionem iam explica-¬
tam uigilanter animaduertisti. sed
uidere debiusti etiam istam tertiam
iam solutam. Propterea quippe tibi
uideri dixeras dari non debuisse li¬
berum uoluntatis arbitrium. quod
eo quisq peccat. Cui sententiȩ tuȩ cũ
ego retulissem recte fieri non posse. nisi
eodem libero uoluntatis arbitrio. atq
ad id potius hoc dm̃ dedisse asseue-¬
rarem: respondisti. liberam uolunta¬
tem ita nobis dari debuisse. ut iusti-¬
tia data est. qua nemo uti nisi recte po-¬
test. Quȩ responsio tua in tantos cir-¬
cuitus disputationis nos ire compulit.
quibus tibi ꝓbaremus & maiora ꝙ mi¬
nora bona non esse nisi ex d̾o. Quod
non tam dilucide ostendi posset: nisi priꝰ
aduersus opiniones impiȩ stultitiȩ
qua dicit insipiens in corde suo. non ẽ
d̾s: qualiscumq de re tanta ꝓ nr̃o mo-
dulo inita ratio. eodem ipso dõ in tam

Expanded text:
cedam Deum dedisse nobis eam, darique cedam Deum dedisse nobis eam, darique oportuisse. A. Bene meministi proposita, et secundam quaestionem jam explicatam vigilanter animadvertisti: sed videre debuisti etiam istam tertiam jam solutam. Propterea quippe tibi videri dixeras, dari non debuisse liberum voluntatis arbitrium, quod eo quisque peccat. Cui sententiae tuae cum ego intulissem, recte fieri non posse, nisi codem libero voluntatis arbitrio, atque ad id potius hoc Deum dedisse asseverarem; respondisti liberam voluntatem ita nobis dari debuisse, ut justitia data est, qua nemo nisi recte potest uti. Quae responsio tua in tantos circuitus disputationis nos ire compulit, quibus tibi probaremus et majora et minora bona non esse nisi ex Deo. Quod non tam dilucide ostendi posset, nisi prius adversus opiniones impiae stultitiae, qua dicit insipiens in corde suo, Non est Deus , qualiscumque de re tanta pro modulo nostro inita ratio, eodem ipso Deo in tam
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ illis remanet. ut quoqͦ modo sint. Qͥe-¬
quid autẽ formȩ cuipiam rei def¬
cienti remanet. ex illa forma est quȩ
nescit deficere. motusq ipsos rerum
deficientium uł ꝓficientium excede¬
re numeroꝵ suoꝵ leges non sinit. Qc¬
quid igit᷑ laudabile aduertit᷑ in rerũ
natura. siue exigua siue ampla laude
dignum uidicetur: ad excellentissimã
& in effabilem laudem referendum est
conditoris. nisi quid habes ad hȩc N¬
Satis michi ꝑsuasum eẽ fateor ꝙ que¬
ad modum fiat manifestum. quantum
in hac uita atq inter tales quales
nos sumꝰ potest. dm esse ꝙ ex dõ esse
om̃ia bona. quandoquidẽ om̃ia quȩ
sunt. siue quȩ intelligunt & uiuuns
ꝙ sunt. siue quȩ tantum uiuunt &
sunt. siue quȩ tantum sunt. ex d̾o st̃.
unc iam tertiam questionem uidea-¬
mus. utrum expediri possit int̾ bona
esse numerandam liberã uoluntatẽ.
Quo demonstrato. sine dubitatione con¬

Expanded text:
ae illis remanet, ut quoquo modo sint. Quidae illis remanet, ut quoquo modo sint. Quidquid autem formae cuipiam rei deficienti remanet; ex illa forma est quae nescit deficere, motusque ipsos rerum deficientium vel proficientium excedere numerorum suorum leges non sinit. Quidquid igitur laudabile advertitur in rerum natura, sive exigua sive ampla laude dignum judicetur, ad excellentissimam et ineffabilem laudem referendum est Conditoris: nisi quid habes ad haecSatis mihi persuasum esse fateor, et quemadmodum manifestum fiat, quantum in hac vita atque inter tales, quales nos sumus, potest, Deum esse, et ex Deo esse omnia bona: quandoquidem omnia quae sunt, sive quae intelligunt et vivunt et sunt, sive quae tantum vivunt et sunt, sive quae tantum sunt, ex Deo sunt. Nunc jam tertiam quaestionem videamus, utrum expediri possit, inter bona esse numerandam liberam voluntatem. Quo demonstrato, sine dubitatione con
Abbreviated transcription (Latin):
quod aliud creaturarũ genus: tunc
aude dicere aliquod bonum esse quod
non sit ex do. Tria enim hȩc duobus
etiam nominib enuntiari possunt. si
appellentur corpus & uita. quia q illa
quȩ tantum uiuit neq intelligit.
qualis ẽ pecorũ. & hȩc quȩ intelligit.
sicuti est hominum: rectissime uita dici¬
tur. Hȩc autem duo id est corpus et
uita. quȩ quidem creaturȩ deputat᷑
nam s creatoris ipsius uita dicit᷑. q ea
summa uita ẽ: istȩ igitur duȩ creatu¬
rȩ corpus & uita qm̃ formabilia sunt.
sicuti suꝑius dicta docuerunt. amissaq
omĩno forma in inchilũ recidunt. satis o¬
stendunt ex illa forma subsistere que semꝑ
eiꝰmodi ẽ. Quãobrẽ qͣntacũq bona qͣnuis
magna qͣnuis minima: nͥ ex dõ esse ñ posst̃
Quid enĩ maius in creaturis. qͣm uita intelli¬
gens: Aut qͥd minꝰ potest esse qͣm corpus:
Quȩ quantumlibet deficiant. ꝙ eo
tendant ut non sint. tamen aliquid for-¬

Expanded text:
quod aliud creaturarum genus; tunc quod aliud creaturarum genus; tunc aude dicere aliquod bonum esse, quod non sit ex Deo. Tria enim haec duobus etiam nominibus enuntiari possunt, si appellentur corpus et vita: quia et illa quae tantum vivit, neque intelligit, qualis est pecorum, et haec quae intelligit, sicuti est hominum, rectissime vita dicitur. Haec autem duo, id est, corpus et vita, quae quidem creaturae deputantur nam et Creatoris ipsius vita dicitur, et ea summa vita est: istae igitur duae creaturae corpus et vita quoniam formabilia sunt, sicuti superius dicta docuerunt, amissaque omnino forma in nihilum recidunt, satis ostendunt se ex illa forma subsistere, quae semper ejusmodi est. Quamobrem quantacumque bona, quamvis magna, quamvis minima, nisi ex Deo esse non possunt. Quid enim majus in creaturis quam vita intelligens, aut quid minus potest esse quam corpus? Quae quantumlibet deficiant, et eo tendant ut non sint, tamen aliquid form
Abbreviated transcription (Latin):
Cui formȩ dictum est. Mutabis ea & mu¬
tabuntur. tu autẽ idem es. & anni tui
non deficient. Annos sine defectu. pro
ȩternitate posuit ꝓpħica locutio. De
hac item forma dictum est. quod in scip¬
sa manens innouet om̃ia. Hinc etiam
comprehenditur om̃ia ꝓuidentia gub̃¬
nari. Si enim om̃ia quȩ sunt. forma pe-¬
nitus subtracta. nulla erunt. forma
ipsa incommutabilis ꝑ quam muta¬
bilia cuncta subsistunt. ut formarum
suarum numeris impleantur & agant᷑.
ipsa est eoꝵ ꝓuidentia. Non enim ista
essent. si illa non esset. Intuitus ergo &
considerans uniuersam creaturam. qui¬
cumq iter agit ad sapientiam. sentit
sapientiam in uia se sibi ostendere hila-¬
riter. ꝙ in om̃i ꝓuidentia occurrere sibi.
& tanto a lacrius ardescit uiam istam
ꝑagere quanto q ipsa uia ꝑ illã pul¬
chra ẽ ad quã exestuat ꝑuenire. Lu autẽ
est & uiuit neq intelligit. & id quod
est & uiuit ꝙ̃ indelligit. inueneris ali¬

Expanded text:
Cui formae dictum est: Mutabis ea et muCui formae dictum est: Mutabis ea et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Annos sine defectu, pro aeternitate posuit prophetica locutio. De hac item forma dictum est, quod in seipsa manens innovet omnia . Hinc etiam comprehenditur omnia providentia gubernari. Si enim omnia quae sunt, forma penitus subtracta nulla erunt, forma ipsa incommutabilis, per quam mutabilia cuncta subsistunt, ut formarum suarum numeris impleantur et agantur, ipsa est eorum providentia: non enim ista essent, si illa non esset. Intuens ergo et considerans universam creaturam, quicumque iter agit ad sapientiam, sentit sapientiam in via se sibi ostendere hilariter, et in omni providentia occurrere sibi: et tanto alacrius ardescit viam istam peragere, quanto et ipsa via per illam pulchra est, ad quam exaestuat pervenire. 46. Test et vivit neque intelligit, et id quod est et vivit et intelligit, inveneris ali
Abbreviated transcription (Latin):
esse aliquam formam ȩternam & in cõ¬
mutabilem. quȩ neq contineat᷑. &. qͣsi
diffundatur locis. neq ꝓtendat᷑ atꝙ
uarietur temporib ꝑ quam cuncta ista¬
formari ualeant. & ꝓ suo genere imple.¬
re atꝙ agere locoꝵ ac tempoꝵ numeros.
Om̃is enim res mutabilis. etiam forma-¬
bilis sit necesse est Sicut autẽ mutabile
dicimus quod mutari potest: ita forma-¬
bile quod formari potest appellauerim.
Nulla autẽ res formare seipsam potest:
quia nulla res dare potest quod non ha-¬
bet. Et utiq ut habeat formã: formatur
aliquid. Quappter quęlibet res siquam
haber formam: non ei opus est accipe
re quod habet.Si qua uero formã non¬
habet: ñ potest a se acciꝑe qͦd ñ habet.
Nulla ergo res ut diximus. formare
se potest. Quid autẽ ampliꝰ de mutabi¬
litate corporis ꝙ animi dicamus. Suꝑiꝰ
enim satis dictum est. Conficit᷑ itaq
ut & corpus & ammus forma quadã
in cõmutabili ꝙ semꝑ manente forment᷑.

Expanded text:
esse aliquam formam aeternam et incommutabilem; quae neque contineatur et quasi diffundatur locis, neque potendatur atque varietur temporibus, formari ualeant et pro suo genere implere atque agere locorum ac temporum numeros. Omnis enim res mutabilis etiam formabilis sit necesse est. Sicut autem mutabile dicimus, quod mutari potest, ita formabile, quod formari potest appellauerim. Nulla autem res formare se ipsam potest; quia nulla res potest dare sibi, quod non habet. Et utique, ut habeat formam, formatur aliquid. Quapropter quaelibet res, si quam habet formam, non ei opus est accre quod habet; si qua vero non habet formam, non potest a se accipere quod non habet. Nulla ergo res, ut diximus, formare se potest. Quid autem amplius de mutabilitate corporis et animi dicamus? superius enim satis dictum est. Conficitur itaque, ut et corpus et animus forma quadam incommutabili et semper manente formentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ptum legunt. erat lumen uerum qd
illuminat omnẽ hominem: Sp̃s ergo
sc̃s sicut sine xp̃o non docer. aut illu-¬
minat quemqua: ita sine xp̃o non sci¬
ficat quicquam. Illud autẽ quod ꝑ
ꝓpħam ds̃ dicit ut sciant quia ego sũ.
qui scĩfico eos: eligant a quo dictum dt¬
ctum uelint credere. Si a patre. cut ab
etiam sp̃s sc̃s: quod illi nolunt credere:
qui ꝑ ꝓpħam dixit ut sciant quia ego
sum qui scĩfico eos. Si autẽ quod me¬
lius intelligitur uox illa ipsius trim¬
tatis ẽ ꝑ ꝓpħam. nullo dubitante unꝰ

Expanded text:
gunt, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem ? Spiritus ergo sanctus, sicut sine Christo non docet aut illuminat quemquam, ita sine Christo non sanctificat quidquam. Illud autem quod per prophetam Deus dicit, Ut sciant quia ego sum qui sanctifico eos ; eligant a quo dictum velint credere. Si a Patre, cur ab etiam Spiritus sanctus, quod illi nolunt, qui per Prophetam dixit, Ut sciant quia ego sum qui sanctifico eos. Si autem, quod melius intelligitur, vox illa ipsius Trinitatis est per Prophetam, nullo dubitante, unus
Abbreviated transcription (Latin):
ri. obliuiscentes ammoneri peccantes
argui. pigros hortari. errantes ad uiã
ueritatis ad duci. infirmos sanari. cȩ¬
cos illuminari. &. cętera quȩ isti spũi
scõ tamquã ea solus faciat tribuenda
putauerunt: Ut enim de cęteris ne
longum sit taceam. quomͦ negabunt
a xp̃o doceri scõs quib idem dicit. no¬
lite uocari ab hominib rabi. unus est
enim magister uester xp̃c: Quomͦ ne¬

Expanded text:
ri, obliviscentes admoneri, peccantes ri, obliviscentes admoneri, peccantes argui, pigros hortari, errantes ad viam veritatis adduci, infirmos sanari, caecos illuminari, et caetera quae isti Spiritui sancto, tanquam solus ea faciat, tribuenda putaverunt? Ut enim de caeteris, ne longum sit, taceam; quomodo negabunt a Christo doceri sanctos, quibus idem dicit, Nolite vocari ab hominibus rabbi; unus est enim magister vester Christus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃s scĩ opus & diligentia ẽ inquiunt
scĩficare. & scoᷤᷤ custodire. &. non solum
rationabilia ut quidam putanr. sed
trrationabilia plura scificare. & eos qͥ
cetiderunt ꝓpter suam negligentiam
ad pristinum statum reparare: igno¬
rantes docere obliuiscentes ammo-¬
nere. peccantes arguere. pigros horta¬
ri. de salute sua cogitare. & sollicite
agere. errantes ad uiam ueritatis
deducere. infirmos curare.&. fragi
ad amorem pietatis & castitatis con¬
firmare.&. om̃s illuminare. suꝑ om̃a
fidem & caritatẽ p̃bere. singulis ꝓ
studio quoq & diligentia. ꝓsim¬
plicitate. ꝓ sinceritate mentis. pro
mensura fidei & merito conuersatio¬
nis grãm ad utilitatẽ diuidere ꝙ
unusquisq in quo opere ꝙ. ꝓposi¬
to fuerit habilis in ip̃so ordinare.
facit hȩc quidem sp̃s sc̃s: sed absto
ut sine filio faciat. Quis enĩ sic de¬
uiar a uia ueritatis. ut neget axp̃o
custodiri scõs. lapsos autẽ in statũ
pristinum reparari. ignorantes doce¬

Expanded text:
sancti opus et diligentia est, inquiunt, sanctificare, et sanctos custodire; et non solum rationabilia, ut quidam putant, sed et irrationabilia plura sanctificare: et eos qui ceciderunt propter suam negligentiam, ad pristinum statum revocare; ignorantes docere, obliviscentes admonere, peccantes arguere, pigros hortari de salute sua cogitare et sollicite agere, errantes ad viam veritatis deducere, infirmos curare, et fragie continere, et ad amorem pietatis et castitatis confirmare, et omnes illuminare; super omnia fidem et charitatem praebere singulis, pro studio quoque et diligentia, pro simplicitate et sinceritate mentis, pro mensura fidei et merito conversationis, gratiam ad utilitatem dividere et unusquisque in quo opere et proposito fuerit habilis, in ipso ordinare. Facit haec quidem Spiritus sanctus: sed absit ut sine Filio faciat. Quis enim sic deviet a via veritatis, ut neget a Christo custodiri sanctos, lapsos autem in statum pristinum reparari, ignorantes doce
Abbreviated transcription (Latin):
dum: sed quia iste de hac re ita disseruit.
ut non solum eam quȩ adhuc discutien¬
da est non solueret quȩstionẽ. uerũ etiã
talia diceret. quȩ falsitatis non habeant
dubitationem. Cum enĩ uellet ꝓbare
dubia. ausus ẽ dicere sine dubio repro¬
banda. An uͦ tu reꝑbare dubitabis.
quod cum de anima loqueret᷑. non uis
inquit animã ex carne peccati contrahe¬
re ualitudinẽ: ad qũa uicissim sc̃ĩficatio¬
nem uideas transire ꝑ carnẽ. ut ꝑ ipsam
reparet statũ ꝑ quã ꝑdiderat meritum. Aut
nũquid quia baptismo corpus abluitur.
non transit ad animã uł spm. quod credit᷑
conferri ꝑ baptismum: Merito gͦ ꝑ car¬
nem priscam reparat habitudinẽ. qũa
uisa fuerat paulis ꝑ amisisse ꝑ carnẽ ut
ꝑ eam incipiat renasci. ꝑ qũa meruerat in¬
quinari. Uide in his uerbis quantum
tuus iste errauerit doctor. Dixit animam
ꝑcarnem reparare statum: ꝑ quam ꝑdide¬
rat meritum. Habuit gͦanima aliquem

Expanded text:
dum —, sed quia iste de hac re ita disseruit, dum —, sed quia iste de hac re ita disseruit, ut non solum eam, quae adhuc discutienda est, non solueret quaestionem, uerum etiam talia diceret, quae falsitatis non habeant dubitationem; cum enim uellet probare dubia, ausus est dicere sine dubio reprobanda. An uero tu reprobare dubitabis, quod, cum de anima loqueretur: non uis, inquit, animam ex carne peccati contrahere ualetudinem, ad quam uicissim sanctificationem uideas transireparet statum, per quam perdiderat meritum? Aut numquid quia Baptismo corpus abluitur, non transit ad animam vel spiritum, quod creditur conferri per Baptismum? Merito ergo per carnem, priscam reparat habitudinem, quam visa fuerat paulisper amisisse per carnem, ut per eam incipiat renasci, per quam meruerat inquinari » ? Vide in his verbis, quantum iste tuus erraverit doctor. Dixit, « animam per carnem reparare statum, per quam perdiderat meritum. » Habuit ergo anima aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
radẏsum hoc est locum tantȩ felici¬
tatis mittantur ꝙ beatas mansiones
in domo patris habere mereantur. sed
illud eum potius penituerit. quod eis
minoris beatitudinis extra regnum
cȩloꝵ concesserit sedes: ad iungit atq
air. Aut si forte quispiam reluctet᷑ latro-¬
nis animȩ uł dmocratis. interim tem¬
porarie collatum paradysum: nec suꝑ

Expanded text:
radisum, hoc est locum tantae feliciradisum, hoc est locum tantae felicitatis, mittantur et beatas mansiones in domo dei patris habere mereantur, sed illud eum potius paenituerit, quod eis minoris beatitudinis extra regnum caelorum concesserit sedes —, adiunxit atque ait: aut si forte quispiam reluctetur latronis animae uel Dinocratis interim tempora
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ac dolentẽ. & quod ista senserit. im¬
mo uero etiam scripserit. correctione
saluberrima pęnitentem. Sed hoc inguit.
exemplo machabeoꝵ in p̾lio cadentiũ
astruo faciendum: qui cum furtim de
interdictis auferrent. atq in ipso certa-¬
mine cecidissent. a sacerdotib ait inue¬
nimus hoc initum consilium fuisse. Ut
quoꝵ animas ex uetito reatus obstrin-¬
xerat. sacrificioꝵ oblatio repararet. Ita
istuc dicit: qͣsi ꝓ incircũcisis illa oblata
legerit sacrificia. sicut hȩc nr̃a ꝓ non ba-¬
ptiratis censuit offerenda. Circũ cisio qͥp¬
pe fuit illius temporis sacramentum i
quod p̃figurabat nr̃i temporis baptismũ
Uerũtamen iste in sui comparatione
qualis posterius apparuit:. tolerabilius
adhuc errat. Nam uelut pęnituerit
eum non quod debuit pęnitere. id ẽ qd̃
ausus fuerit asserere. non baptiratis ori-
ginale peccatũ relaxari. atq indulgen-¬
tiam dari om̃ium peccatoꝵ. ut in pa-¬

Expanded text:
tem ac dolentem et quod ista senserit, imtem ac dolentem et quod ista senserit, immo uero etiam scripserit correctione saluberrima paenitentem. sed hoc, inquit, exemplo Machabeorum in proelio cadentium astruo faciendum, qui cum furtim de interdictis auferrent atque in ipso certamine cecidissent, a sacerdotibus, ait, inuenimus hoc initum fuisse consilium, ut quorum animas ex uetito reatus obstrinxerat, sacrificiorum oblatio repararet. ita istuc dicit, quasi pro incircumcisis illa oblata legerit sacrificia, sicut haec nostra pro non baptizatis censuit offerenda. circumcisio quippe fuit illius temporis sacramentum, quod praefigurabat nostri temporis baptismum. Verum tamen iste in sui comparatione qualis posterius apparuit tolerabilius adhuc errat. nam uelut paenituerit eum — non quod debuit paenitere, id est quod ausus fuerit asserere non baptizatis relaxari originale peccatum atque indulgentiam dari omnium peccatorum, ut in pa
Abbreviated transcription (Latin):
nale peccatum. Deniq ut aliquatenꝰ in
hac causa uł sero ad ęccłiȩ sacramenta con-¬
fugiat: ꝓhis sane inquit oblationes assi¬
duas. & offerenda iugiter scõꝵ censeo sacri¬
ficia sacerdotum. Habeto istum si placet
etiã censorem: si parum fuerat Habere do¬
ctorem: ut sacrificium corporis xp̃i etiã
ꝓhis offeras. qui xp̃o non sunt incorpora¬
ti Rem quippe tam nouam. atq a disci¬
plina ȩccłiastica. & a regula ueritatis
alienam. cũ libris suis auderet inserere:
non ait puto. non ait estimo.non ait ar¬
bitror. non ait saltẽ suggero. uł dico. sed
censeo: ut scilicer si offenderemur nouita-¬
te seu ꝑuersitate sententiȩ. terreremur
auctoritate censurȩ̃. Uideris tu frat̃ quo¬
modo sustinere possis istum docentẽ: ca-¬
tholici tamen qui sane sapiunt sacer-¬
dotes quibus ⁊ te oportet a diungi. ab¬
sit ut adquiestant istum audire recen¬
sentem. quin potius optant resipiscen¬

Expanded text:
nale peccatum. denique, ut aliquatenus in nale peccatum. denique, ut aliquatenus in hac causa uel sero ad ecclesiae sacramenta confugiat: pro his sane, inquit, oblationes assiduas et offerenda iugiter sanctorum censeo sacrificia sacerdotum. habeto istum, si placet, etiam censorem, si parum fuerat habere doctorem, ut sacrificium corporis Christi etiam pro his offeras, qui Christo non sunt incorporati. rem quippe tam nouam atque a disciplina ecclesiastica et a regula ueritatis alienam cum libris suis auderet inserere, non ait \'puto\', non ait \'existimo\', non ait \'arbitror\', non ait saltem \'suggero\' uel \'dico\', sed \'censeo\',ut scilicet, si offenderemur nouitate seu peruersitate sententiae, terreremur auctoritate censurae. uideris tu, frater, quomodo sustinere possis istum docentem; catholici tamen qui sanum sapiunt sacerdotes, quibus et te oportet adiungi, absit ut adquiescant istum audire censentem, quem potius optant resipiscen
Abbreviated transcription (Latin):
eius partẽ extra regnum cȩloꝵ ponere ubi
non baptizati ualeant habitare. Et quo
pacto ipse regnum cęloꝵ se intraturum
esse presumit. de quo regno in quanta
uult parte domũ ipsius regis excludit:
Sed de latrone illo. qui uixta dñm cruci¬
fixus sperauit in dñm etiam crucifixum.
ꝙ de fr̃e sc̃ȩ ꝑpetuȩ dinocrate argumentatꝰ.
quod etiã non baptizatis dari possit indul¬
gentia peccatoꝵ. & sedes aliqua beatoꝵ.
quasi quisqu̾a cui non credere nefas esset.
huic indicauerit quod non fuerint ba-¬
ptizati. de quib tamen in eo libro que
scripsiad fr̃em nr̃m renatum plenius qͥd
michi uideretur exposui. quod tua dile-¬
ctio poterir nosse si non spreueris legere.
nam ille petenti non poterit denegare :¬
ȩstuat tamen iste. atq horrendis suffocat᷑
angustiis. Attentius enĩ fortasse qũa tu.
quid maledicat attendit. prȩter xp̃i scili¬
cet baptismum solui in paruulis origi¬

Expanded text:
eius partem extra regnum caelorum ponere, ubi eius partem extra regnum caelorum ponere, ubi non baptizati ualeant habitare. et quo pacto ipse regnum caelorum se intraturum esse praesumit, de quo regno in quanta uult parte domum ipsius regis excludit? sed de latrone illo, qui iuxta dominum crucifixus sperauit in dominum etiam crucifixum, et de fratre sanctae Perpetuae Dinocrate argumentatur, quod etiam non baptizatis dari possit indulgentia peccatorum et sedes aliqua beatorum; quasi quisquam, cui non credere nefas esset, huic indicauerit quod non fuerint baptizati. de quibus tamen in eo libro, quem scripsi ad fratrem nostrum Renatum, plenius quid mihi uideretur exposui. quod tua dilectio poterit nosse, si non spreueris legere; nam ille petenti non poterit denegare. Aestuat tamen iste atque horrendis suffocatur angustiis; adtentius enim fortasse quam tu quid mali dicat adtendit praeter Christi scilicet baptismum solui in paruulis origi
Abbreviated transcription (Latin):
gnum cęloꝵ: precipue quia multas esse
mansiones apud patr̃e suum dñs ꝓfitet᷑.
in quibus designant᷑ merita multa &
diuersa mansoꝵ. ut hic non baptiratꝰ
ꝑducatur ad ueniam. baptuatus ad
palmam quȩ ẽ parata ꝑ grãm. Cernis
patrem a regno separare cęloꝵ: ut etiã
non baptiratis abundent loca sempit̃¬
nȩ felicitatis: nec uidet cum ista dicit.
ita se nolle baptizati cuiuspiam par¬
uuli mansionẽ a cęloꝵ regno separare.
ut ipsam dĩ patris domum. uł aliquas
partes eius inde separare non timeat.
Neq enĩ dñs iãt in uniuersitate creatu¬
rȩ uł in qualibet untuersitatis parte sed
in domo patris mei dixir mansiones multȩ¬
sunt. Quomodo gͦ erit in dĩ patris domo
non baptiratus. cum dm̃ patrem habere
non possit nisi renatus: Non sit ingratus
deo. qui eum dignatus ẽ a donatistarum
uł rogatistarum liuisione liberare: ut ipsã
domum dĩ patris quęrat diuidere. & aliꝙͣ

Expanded text:
gnum caelorum, praecipue quia multas esse gnum caelorum, praecipue quia multas esse mansiones apud patrem suum dominus profitetur, in quibus designantur merita multa et diuersa mansorum, ut hic non baptizatus perducatur ad ueniam, baptizatus ad palmam, quae est parata per gratiam. cernis uae sunt apud patrem, a regno separare caelorum, ut etiam non baptizatis abundent loca sempiternae felicitatis. nec uidet. cum ista dicit, ita se nolle baptizati cuiuspiam paruuli mansionem a caelorum regno separare, ut ipsam dci patris domum uel aliquas partes eius inde separare non timeat; neque enim dominus Iesus in uniuersitate creaturae uel in qualibet uniuersitatis parte, sed: indomo patris mei, dixit, multae mansiones sunt. quomodo ergo erit in dei patris domo non baptizatus, cum deum patrem habere non possit nisi renatus ? non sit ingratus deo, qui eum dignatus est a Donatistarum uel Rogatistarum diuisione liberare, ut ipsam domum dei patris quaerat diuidere et aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
uita celeriter rapti fuerint. nec ad annos
quos homines ꝓ magno diuino mu¬
nere sibi exoptant ꝑuenire potuerint.
Quale est autẽ dicere infantes p̃destinatas
baptismo uitȩ p̾sentis. antequ̾a renascan¬
tur in xp̃o occiduo p̃ueniri. uelut aliqͣ
us fortunȩ. seu fati. siue ciuusliber rei. ñ
ꝑmittat dm̃ quod p̃destinauit implere :
Et quomͦ ipse illos rapit: quia placue¬
runt illi : An eos ipse p̃destinat baptizari:
& ipse quod prȩdestinauit non sinit fieri:
Sed attende quid ad huc audeat: cui displi¬
cet intanta huius ꝓfunditate quęstionis
cautior quã scientior nr̃a cunctatio. Au¬
sim dicere inquit. istos ꝑuenire posse
ad origmalium indulgentiam peccato¬
rum: non tamen ur cęleste inducantur
in regnum. sicut latroni confesso quidẽ
sed non baptizato. dñs non cȩloꝵ re-¬
gnum tribuit. sed paradẏsum: cum utiq
iam maneret. qui non renatus fuerit
ex aqua & sp̃u scõ non intrabit in re-¬

Expanded text:
uita celeriter rapti fuerint nec ad annos, uita celeriter rapti fuerint nec ad annos, quos homines pro magno diuino munere sibi exoptant, peruenire potuerint. quale est autem dicere \'infantes pracdestinatos baptismo uitae praesentis, antequam renascantur in Christo, occiduo pracueniri\', uelut aliqua uis fortunae seu fati siue cuiuslibet rei non permittat deum quod praedestinauit inplere? et quomodo ipse illos rapit, quia placuerunt illi ? an eos et ipse praedestinat baptizari et ipse quod praedestinauit non sinit fieri ? Sed adtende quid adhuc audeat, cui displicet in tanta huius profunditate quaestionis cautior quam scientior nostra cunctatio: ausim dicere, inquit, istos peruenire posse ad originalium indulgentiam peccatorum, non tamen ut caeleste inducantur in regnum, sicuti latroni confesso quidem sed non baptizato dominus non caelorum regnum tribuit, sed paradisum, cum utique iam maneret: qui non renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in re
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Propter hoc ꝓperauit de medio ini¬
quitatis illum educere: placita enĩ erat
dõ anima eius. & consummatus in bre¬
ui repleuit tempora multa. Quis istum
dignetur habere doctorem: Ergone par¬
uuli quos plerumq uolunt homines
baptizare. & dum currit᷑ ante moriun¬
t᷑. si retardarentur in ista paululum uita.
ut baptirati continuo morerent᷑ malitia
mutaret intellectum eoꝵ. ꝙ fictio decipe¬
ret animã eoꝵ: & ne hoc eis contingeret.
subuentum illis est ut ante raperentur
quam baptizarentur: In isto ergo ba¬
ptismate mutarent᷑ in peius. ꝙ fictione
deciperentur si post baptisina raperent᷑:
hoc de urã prudentia qui affuistis cũ
recitaret iste p̾sumpsit. ꝙ de tua maxi-¬
me ad quem scripsit. & cui recitatos
libros tradidit. ut credituros suos esse
confideret. de non baptizatis infantib
es se scriptum: quod de om̃ium scõꝵ im¬
maturis ȩtatibus scriptum ẽ cum qui¬
bus maleactum stulti arbitrant᷑. si de hac

Expanded text:
eius, propter hoc properavit de medio iniquitatis illum educere. 4,3 Sicutdeo anima eius, et: consummatus in breui repleuit tempora longa a. quis istum dedignetur habere doctorem ? ergone paruuli, quos plerumque uolunt homines baptizari et. dum curritur, ante moriuntur, si retardarentur in ista paululum uita, ut baptizati continuo morerentur, malitia mutaret intellectum eorum et fictio deciperet animam eorum et, ne hoc eis contingeret, subuentum est illis, ut ante raperentur quam baptizarentur? in ipso ergo baptismate mutarentur in peius et fictione deciperentur, si post baptisma raperentur. hoc de uestra prudentia, qui affuistis, cum recitaret, iste praesumpsit et de tua maxime, ad quem scripsit et cui recitatos libros tradidit, ut credituros nos esse confideret de non baptizatis infantibus esse scriptum, quod de omnium sanctorum inmaturis aetatibus scriptum est, cum quibus male actum stulti arbitrantur, si de hac
Abbreviated transcription (Latin):
tare. nec qͥs quam ꝓeis obtulit uel
oblaturus ẽ sacrificium. qd̾ iste etiã
ꝓnon baptizatis censuit offerendum:
quid diceret non inuenit. De quibus
si fuerit interrogatꝰ. eoꝵ animȩ qͥd
meruerint. ut illas d̾̃s nec abluendas
baptismo. nec expiandas xp̃i coiporis
& sanguinis sacrificio & in ȩternum
damnandas carni inseruit peccatrici
aut om̃ino herebit & ei nr̃a cunctatio
uł sero placebit: aut simul ꝓ om̃ib
paruulis qui toto orbe terrarum sine
xp̃iano baptismate moriuntur etiam
eoꝵ nominib tacitis. qm̃ nesciunt᷑
sit ut ista uel didicisse gaudeas uł do¬
cere prȩsumas. Alioquin longe me¬
lior inuenitur ipse qũa tus quia in exor-¬
dio primi sui libri modeste atq humi-¬
liter prelocutꝰ ẽ dicens. Cum tibi pare¬
re desidero: notam p̾sumptionis incur¬
ri. Et paulopost. Quandoquid̾e inquit
nec michi ipse sim credulus. ea quȩ dixe¬
ro posse ꝓbari. studeamq semꝑ etiam

Expanded text:
tare; nec quisquam pro eis obtulit vel tare; nec quisquam pro eis obtulit vel oblaturus est sacrificium, quod iste etiam pro nobis baptizatis censuit offerendum, quid diceret non invenit. De quibus si fuerit interrogatus, eorum animae quid meruerint, ut illas Deus nec abluendas Baptismo, nec expiandas Christi corporis et sanguinis sacrificio, et in aeternum damnandas carni inserat peccatrici; aut omnino haerebit, et ei nostra cunctatio vel sero placebit, aut simul pro omnibus parvulis, qui toto orbe terrarum sine christiano Baptismate moriuntur, etiam eorum nominibus tacitis, quoniam nesciuntur sit ut ista vel didicisse gaudeas, vel docere praesumas: alioquin longe melior invenietur ipse quam tu. Quia in exordio primi sui libri modeste atque humiliter praelocutus est, dicens: « Cum tibi parere desidero, notam praesumptionis incurro. » Et paulo post: « Quandoquidem, » inquit, « nec mihi ipse sim credulus, ea quae dixero posse probari; studeamque semper etiam
Abbreviated transcription (Latin):
primo homini det. faciat. fingat ho¬
minib quas eum dare facere. finge.¬
re. fides xp̃iana non dubitat. Qu̾a
quȩstionem iste cum soluere cona¬
retur. nec uires suas intueret᷑. destru¬
ens animarum ꝓpaginẽ. q asserens
eas puras abom̃i contagione peccati
non de nichilo sed descipso insufflare
creatorem. naturam di mutabilitatis
opprobrio quod necesse non fuerat in¬
famauit. Et dum uult reddere ratio¬
nem ne d̾s credatur iniustus. si puras
abom̃i peccato animas etiã illas qͣs
xp̃iana regeneratione non redemit.
uinculo peceati orignalis innectit: ea
dixit quȩ te nolo docuerit. Tantũ enior
salutis & felicitatis non baptizatis par¬
uulis tribuit: quantum nec pelagia
na heresis potuit. Et tamen de tot mi-¬
lib paruuloꝵ qui nascuntur eximpiis.
ꝙ inter impios moriunt᷑. non quibus
homines ꝑ baptismũ cũ uelur subue¬
nire non possunt. sed de quib bapti-¬
zandis nemo potuit uł poterit cogi¬

Expanded text:
primo homini, det, faciat, fingat hoprimo homini, det, faciat, fingat hominibus, quas eum dare, facere, fingere fides christiana non dubitat. quam quaestionem iste cum soluere conaretur nec uires suas intueretur, destruens animarum propaginem et asserens \'eas puras ab omni contagione peccati\' non de nihilo, sed \'de se ipso insufflare creatorem\' et naturam dei mutabilitatis obprobrio, quod necesse non fuerat, infamauit et, dum uult reddere rationem, ne deus credatur iniustus, si puras ab omni peccato animas, etiam illas, quas christiana regeneratione non redimit, uinculo peccati originalis innectit, ea dixit quae te nolo docuerit. tantum enim salutis et felicitatis non baptizatis paruulis tribuit, qna haeresis potuit. Et tamen de tot millibus parvulorum, qui nascuntur ex impiis, et inter impios moriuntur, non quibus homines per Baptismum, cum velint, subvenire non possunt, sed de quibus baptizandis nemo potuit vel poterit cogi
Abbreviated transcription (Latin):
cum anima. sed sola caro sumeretur
ex iuro. Porro autẽ utrisq auditis: qui
sine studio partium iudicat. uidet ꝓ¬
fecto nec contra istos qui ꝓpaginem
animarum defendunt ꝓferenda illa
testimonia ubi pars nominatur. quia
potuit scriptura significare illic a par-¬
te totum. sicut uerbũ caro factum est
cum legimus. non utiq carnẽ solam
sed hominẽ totum intelligimus. nec
hominis sed totum commemoratur. qr¬
ibi potuit scriptura a toto partẽ signi¬
ficare. ficut sepultum confitemur xp̃m.
ꝓpaginẽ animarum. nec temere astru¬
endam nec temere destruendam dici¬
mus. sed ammonemus alia testimo¬
nia esse querenda quȩ non inueni¬
antur ambigua. Qũa obrem quid te
iste docuerit. & unde grãs egeris non¬
dum scio. Manet quippe illa quȩstio
sicut erat. in qua queritur de anima¬
rum origine. utrum illas d̾s exꝓpa¬
gine illius unius quam primo in-¬
sufflauit homini. an ex flatu suo sic̃

Expanded text:
cum anima, sed sola caro sumeretur cum anima, sed sola caro sumeretur ex viro. Porro autem utrisque auditis, qui sine studio partium judicat, videt profecto, nec contra istos qui propaginem animarum defendunt proferenda illa testimonia ubi pars nominatur; quia potuit Scriptura significare illic a parte totum, sicut Verbum caro factum est , cum legimus, non utique carnem solam, sed hominem totum intelligimus: nec hominis, sed totum commemoratur; quia potuit ibi Scriptura a toto partem significare, sicut sepultum confitemur Christpropaginem animarum nec temere astruendam nec temere destruendam dicimus, sed ammonemus alia testimonia esse quaerenda, quae non inueniantur ambigua. Quamobrem quid te iste docuerit et unde gratias egeris, nondum scio. manet quippe illa quaestio, sicut erat, in qua quaeritur de animarum origine, utrum illas deus ex propagine illius unius, quam primo insufflauit homini, an ex flatu suo, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ma. nec sola caro. sed utrumq sit homo.
Responderent enim a toto partẽ. idẽ.
ab homine solam hominis carnem
ergo & hi qui defendunt animarum
ꝓpaginem. illud quod dictum ẽ ex
uno sanguine. ꝑ sanguinẽ scilicet ho¬
minem. id est a parte totum significa¬
tum esse contendunt. Sicut enim uide¬
tur illos iuuare quod dictum est ex
uno sanguine. nec dictum est ex uno
homine. sic uidet᷑ ꝙ istos iuuare quod
dictum est. ꝑ unum hominem pecca¬
tum intrauit in mundum: & ꝑ pecca¬
tum mors. ꝙ ita in om̃s homines
ꝑ transiit. in quo om̃s peccauerunt: nec
dictum est in quo om̃ium caro pecca¬
uit. Itẽq sicut illos uidet᷑ iuuare qd̃
dictum est. hoc nunc os ex ossib meis.
& caro de carne mea. quia pars ẽ dicta
non totum: sic iterum istos qd̾ ibi con¬
tinuo sequit᷑. Hȩc uocabit᷑ mulier: qr
de uiro suo sumpta ẽ. Debuit enim
dici aiunt qm̃ de uiro suo caro eius
sumpta est: si non tota mulier. id est

Expanded text:
ma nec sola caro, sed utrumque sit homo. ma nec sola caro, sed utrumque sit homo. responderent enim a toto partem, id est ab homine solam hominis carnem, ergo et hi qui defendunt animarum propaginem illud quod dictum est\' ex uno sanguine\' per sanguinem scilicet hominem, id est a parte totum, significatum esse contendunt. sicut enim uidetur illos iuuare quod dictum est \'ex uno sanguine\' nec dictum est \'ex uno homine\', sic uidetur et istos iuuare quod dictum est: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes hompertransiit, in quo omnes peccaverunt ; nec dictum est, In quo omnium caro peccavit. Itemque sicut illos videtur juvare quod dictum est, Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea; quia pars est dicta, non totum: sic iterum istos, quod ibi continuo sequitur, Haec vocabitur mulier, quoniam de viro suo sumpta est. Debuit enim dici, aiunt, Quoniam de viro suo caro ejus sumpta est; si non tota mulier, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo exꝓpaginis semine dari. fieri. fin¬
gi: nemo ambigit. Item quod scriptum
est. ex uno sanguine dm̃ fecisse omne
genus hominum. uł quod ait adam
hoc nunc os ex ossibus meis. & caro de
carne mea: quia neq ibi dictum ẽ ex
una anima. neq hic anima de anima
mea. putat negari animas filioꝵ ex
parentibus. uł illius mulieris ex uiro.
Quasi uero si non ex uno sanguine sed
ex una anima diceretur: aliud quam
totus homo intelligeret᷑. nec corporis
ꝓpagatio negaretur. Sic etiam si dictum
esset anima de anima mea: non utiq
negaretur caro. quam de illo ex emptã
fuisse constabat. Aparte enĩ totum. sic̃
etiam a toto partẽ plerumq scriptura
significat. Nam certe si non ex uno san¬
guine sed ex uno homine. illo loco scri¬
ptum esset. institutum esse genus huma¬
num. unde iste adhibuit testimoniũ:
non p̃iudicaret istis qui negant ani-¬
marum ꝓpaginem. quauis non sola ani-¬

Expanded text:
ab illo ex propagine seminis dari, fieri, finab illo ex propagine seminis dari, fieri, fingi nemo ambigit. Item quod scriptum est ex uno sanguine deum fecisse omne genus hominum uel quod ait Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea, quia neque ibi dictum est \'ex una anima\' neque hic \'anima de anima mea\', putat negari animas filiorum ex parentibus uel illius mulieris ex uiro; quasi uero, si non \'ex uno sanguine\', sed \'ex una anima\' diceretur. aliud quam totus homo intellegeretur nec corporis propagatio negaretur. sic etiam si dictum esset: \'anima de anima mea,\' non utique negaretur caro, quam de illo exemtam fuisse constabat; a parte enim totum sicut etiam a toto partem plerumque scriptura significat. nam certe si non \'ex uno sanguine\' sed ex uno homine\' illo loco scriptum esset institutum esse genus humanum, unde iste adhibuit testimonium, non praeiudicaret istis qui neg-ant animarum propaginem, quamuis non sola ani
Abbreviated transcription (Latin):
rens dm̃ paruulis sine xp̃iana regene-¬
ratione defunctis. & modo paradysum.
ꝙ postea regnum conferre cȩloꝵ. Scri
primȩ ꝓpagine trahere. sed sicut ipsam
primam suam quibusq singulis insuf¬
flare. uelut ꝓbare conatus est: ita sunt
quod ad istam quȩstionem attiner incer-¬
ta & ambigua: ur etiã aliter accipi quã
ipse uult facillime possint. Quod iam in
eo libro quem scripsi ad amicum nr̃m.
cuius commemorationẽ suꝑius feci.
satis quantum existimo demonstra¬
ui. Testimonia quippe ipsa quȩ adhi-¬
buit. ubi legitur d̾s animas uł dare
uł facere. uł fingere. unde illas det. uel
unde faciar. siue fingar. non ostendunt.
utrum ex ꝓpagine illius primȩ. an in¬
sufflando sicut illam primã. Iste autẽ
ex eo ipso quod legit᷑ animas ds̃ dare. si¬
ue facere. siue fingere: iam putat ani-¬
marum negatam esse ꝓpaginem. cũ d̃s
eadem scriptura teste etiam corpora
det. siue faciat. siue fingat. Quȩ tamen

Expanded text:
rens Deum parvulis sine christiana regenerens Deum parvulis sine christiana regeneratione defunctis, et modo paradisum, et postea regnum conferre coelorum. CAPprimae propagine attrahere, sed sicut ipsam primam suas quibusque singulis insufflare, velut probare conatus est, ita sunt, quod ad istam quaestionem attinet, incerta et ambigua, ut etiam aliter accipi, quam ipse uult facillime possint. quod iam in eo libro, quem scripsi ad amicum nostrum, cuius commemorationem superius feci, satis, quantum existimo, demonstraui. testimonia quippe ipsa quae adhibuit, ubi legitur deus animas uel dare uel facere uel fingere, unde illas det uel unde faciat sine fingat non ostendunt: utrum ex propagine illius primae an insufflando sicut illam primam. iste autem ex eo ipso, quod legitur animas deus dare siue facere siue fingere, iam putat animarum negatam esse propaginem, cum deus eadem scriptura teste etiam corpora det sine faciat siue fingat, quae tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. sed frustra. Nam hȩc sibi uelut
ab aduersariis ꝓpositurus obiecta ex¬
hinc alia inquit subtrahuntur obpro¬
bria. querulis murmurationib obtre¬
ctantium: & excussi quasi quodam tur¬
bine identidem interimmania saxa col
lidimur. His p̃dictis questionẽ supra-
dictã scopulosissimã sibi ꝓposuit. ubi a
fide catholica naufragauit. nisi refecerit
penitendo quod fregit. Illum ego turbi¬
nem atq illa saxa deuitans: nauim il¬
lis committere nolui & de hac re tta
scripsi: ut rationem potius cunctatiõis
meȩ qu̾a temeritatẽ p̃sumptionis osten-¬
derem. Quod opusculum meum cum
apud te inuenisset irrisit. seq illis cauti¬
bus animosiore impetu qũa consultio-¬
re cõmisit. Sed quo eum prȩfidentia
ista ꝑduxerit: puto quod nunc uideas.
Uberius autẽ ago do grãs. si & antea
iam uidebas. Cum enim nollet cohibe¬
re p̃cipitẽ cursum. ꝓpter ancipitẽ excur¬
sum miserabilem inuenit incursum. asse¬

Expanded text:
ipse, sed frustra; nam haec sibi uelut ipse, sed frustra; nam haec sibi uelut ab aduersariis propositurus obiecta: exhinc alia, inquit, substruuntur obprobria querulis murmurationibus oblatrantum et exhinc quasi quodam turblidimur. » His praedictis quaestionem supra dictam scopulosissimam sibi proposuit, ubi a fide catholica naufragavit, nisi refecerit poenitendo quod fregit. Illum ego turbinem atque illa saxa devitans, navem illis committere nolui: et de hac re ita scripsi, ut rationem potius cunctationis meae, quam temeritatem praesumptionis ostenderem . Quod opusculum meum cum apud te invenisset, irrisit, seque illis cautibus animosiore impetu quam consultiore commisit. Sed quo eum praefidentia ista perduxerit, puto quod nunc videas: uberius autem ago Deo gratias, si et antea jam videbas. Cum enim nollet cohibere praecipitem cursum, propter ancipitem excursum, miserabilem invenit incursum, asse
Abbreviated transcription (Latin):
ds. cum iste inuenire non posset. maxi¬
me ꝓpter ȩternam damnationem
morientium paruuloꝵ: quib non
baptizatis expiatum non fuerir ori¬
ginale peccatum. cur itaq d̾s ustus
ꝙ bonus paruuloꝵ animas. quib p̾sci¬
uit non subuenturum xp̃ianȩ gr̃ȩ sa¬
cramentum ab om̃i noxa ꝓpaginis libe¬
ras mittendo in corpus quod ex adam
trahitur. uinculo peccati originalis ob¬
strinxerit. atq isto modo reas ȩternȩ dã-¬
nationis effecerit. cum inuenire non pos-¬
set. nec uellet dicere. etiam ipsas ex illa
una originem trahere peccatricẽ anim̃ã.
maluit ꝑ naufragium miserabile exire.
quam temerarium cursum uelis depositiᷤᷤ
& remis suȩ disputationis in hibitis. pro¬
uida deliberatione frenarẽ. Uiluit quip¬
pe iuueni senilis nr̃a cunctatio: quasi
huic molestissimȩ ac ꝑiculosissimȩ
questioni magis fuerit impetus elo-¬
quentiȩ qua consilium ꝓuidentiȩ
necessarium. Et prȩuidit hoc etiam

Expanded text:
deus, cum iste inuenire non posset — maxideus, cum iste inuenire non posset — maxime propter aeternam damnationem morientium paruulorum, quibus non baptizatis expiatum non fuerit originale peccatum —, cur itaque deus iustus et bonus parunlorum animas, quibus praesciuit non subuenturum christianae gratiae sacramentum, ab omni noxa propaginis liberas mittendo in corpus quod ex Adam trahitur uinculo peccati originalis obstrinxerit atque isto modo reas aeternae damnationis effecerit, cum inuenire non posset nec uellet dicere etiam ipsas ex illa ulla originem trahere peccatricem, maluit per naufragium miserabile exire quam temerarium cursum uelis depositis et remis suae disputationis inhibitis prouida deliberatione frenare. uiluit quippe iuueni senilis nostra cunctatio, quasi huic molestissimae ac periculosissimae quaestioni magis fuerit impetus eloquentiae quam consilium prudentiae necessarium. ut praeuidit etiam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quas concinit ueritas: ꝓcedit in mediũ
magis uecors quam misericors uanitas
ꝙͣ dicit. Non solum non eunt in dam-¬
nationem paruuli. & si nullum eos xp̃ia¬
nȩ fidei lauacrum a uinculo originał
peccati absoluat: uerum etiam felicitate
paradysi post mortẽ interim ꝑfruuntur.
post resurrectionem autẽ etiam regni cȩ-¬
loꝵ felicitatẽ possidebunt. Hȩc iste con-¬
tra catholicam fundatissimã fidem nun-¬
quam dicere auderet. si quȩstionem soluẽ¬
dam de animȩ origine uires suas exce-¬
dentem suscipere non auderet. Horren¬
dis est enim cohartatus angustiis. ab
eis qui dicunt cur d̾s animam tam in iu¬
sta animaduersione multauit ut in cor¬
pus eam peccati religare uoluerit. cũ
consortio carnis peccatrix esse incipir:
quȩ peccatrix esse non potuit. Utiq enĩ
dicunt non potuit anima esse peccatͥx.
nisi eam d̾s miscuscet carnis consortio
peccatricis. Qua gͦ iustitia id fecerit

Expanded text:
quas concinit ueritas, procedit in medium quas concinit ueritas, procedit in medium magis uaecors quam misericors uanitas et dicit: non solum non eunt in damnationem paruuli, etsi nullum eos christianae fidei lauacrum a uinculo peccati joriginalis absoluat, uerum etiam felicitate paradisi post mortem interim perfruuntur, post resurrectionem autem etiam regni caelorum felicitatem possidebunt. haec iste contra catholicam fundatissimam fidem numquid dicere auderet, si quaestionem soluendam de animae origine uires suas excedentem suscipere non auderet ? Horrendis est enim coartatus angustiis ab eis qui dicunt: cur deus animam tam iniusta animaduersione multauit, ut in corpus eam peccati relegareconsortio carnis peccatrix esse incipit, quae peccatrix esse non potuit? utique enim dicunt: \'non potuit anima esse peccatrix, nisi eam deus miscuisset carnis consortio peccatricis.\' qua ergo iustitia id fecerit