comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abhac dispensatione misericordissime
gratie. omnes quibus tanquam mnem¬
bris in corpore constitutis. caput ẽ. ad
apessendum regnum celorum. uiui¬
sicaret. saluos faceret. liberaret. redime¬
res. illuminaret: qui prius fuissent
inpeccatorum morte langoribus ser¬
uitute. captiuitate. tenebris consticuti.
sub pocestate diaboli principis ꝑecr¬
dium et sic fieret mediator dei et ho¬
minum: ꝑ quem post imunc icias
unpietatis nr̃e. illius gratie pace fini¬
tas reconcillaremur deo: in eternam
uitam ab eterna morte quȩ talibus
impendebat erepti. Hoc enum cum
habundantius apparuerit: conseqͣns
ratione. redemptione. illuminacione
non indigent. Et quoniam ad hanc
ꝑtinet baptisinus quo xp̃o consepeli¬
untur.. ut incorporentur. illi mem¬
bra eius hoc est fideles eius: profecto
nec baptisinus est necessarus eis qui
illo remissionis et reconciliacionis
beneficio. quod fit ꝑ mediatorem non
opus habent. Porro quia paruulos bap¬

Expanded text:
hac dispensatione misericordissimae hac dispensatione misericordissimae gratiae omnes, quibus tamquam membris in suo corpore constitutis caput est ad capessendum regnum caelorum, uiuificaret, saluos faceret, liberaret, redimeret, inluminaret, qui prius fuissent in peccatorum morte, languoribus, seruitute, captiuitate, tenebris constituti, sub potestate diaboli principis peccatorum, ac sic fieret mediator dei et hominum, per quem post inimicitias impietatis nostrae illius gratiae pace finitas reconciliaremur deo in aeternam uitam ab aeterna morte quae talibus inpendebat erepti. hoc enim cum abundantius apparuerit, consequens ratione, redemptione, inluminatione non indigent. r et quoniam ad hanc pertinet baptismus, quo Christo consepeliuntur, ut incorporentur illi membra eius, hoc est fideles eius, profecto nec baptismus est necessarius eis, qui illo remissionis et reconciliationis beneficio, quae fit per mediatorem, non opus habent. porro quia paruulos bap
Abbreviated transcription (Latin):
absurde hoc incelligi cum homo ue¬
nit in mundum. Uerumptamen eti¬
am ipse quamius iam creatus oculus
necesse est in tenebris maneat: si non
credat in eum qui dixit ego lux in
seculum ueni. ut omnis qui credit
mine non maneat intenebris. Quod
ꝑsacramentum baptismatis in paruu¬
lis fieri non dubitat mater ecclesia:
que cor et os maternum eis prestat.
ut sacris misteriis imbuantur: quia
nondum possunt corde proprio cre¬
dere adiusticiam. nec ore proprio con¬
fiteri ad salutem: nec ideo tamen eos
quisquam fidelium fideles appella¬
re cunctatur. quod a credendo utiq
nomen est: quamuis hoc non ipsi. sed
alii pro eis inter sacramenta respon
la testimonia similiter dispucemus
unde cominoduis esse arbitroi. acer¬
uatim cogere que occurrere poterũt.
uel que sufficere uidebuntur: quib
appareat dominum iħm xp̃m non
aliam obcausam in carne uenisse. ac
forma serui accepta factum obedien¬
dem usq ad mortem crucis. insi ut

Expanded text:
absurde hoc intelligi, cum homo veabsurde hoc intelligi, cum homo venit in mundum. Verumtamen etiam ipse, quamvis jam creatus oculus, necesse est in tenebris maneat, si non credat in eum qui dixit, Ego lux in saeculum veni, ut omnis qui credit in me non maneat in tenebris. Quod per sacramentum Baptismatis in parvulis fieri non dubitat mater Ecclesia, quae cor et os maternum eis praestat, ut sacris mysteriis imbuantur; quia nondum possunt corde proprio credere ad justitiam, nec ore proprio confiteri ad salutem . Nec ideo tamen eos quisquam fidelium fideles appellare cunctatur, quod a credendo utique nomen est: quamvis hoc non ipsi, sed alii pro eis inter sacramenta respondla testimonia similiter disputemus. Unde commodius esse arbitror, acervatim cogere, quae occurrere potuerint, vel quae sufficere videbuntur, quibus appareat Dominum Jesum Christum non aliam ob causam in carne venisse, ac forma servi accepta factum obedientem usque ad mortem crucis , nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
nendam spiritualem illumtnation
ab ista corporali. que siue ꝑ celi lumi¬
naria. siue quibusq ignibus illum¬
nat oculos carnis. ut hominem inte¬
riorem dixerit uenientem in hunc
mundum: quia exterior corporeus
est sicut hic mundus: tanquame
ceret illuminat omnem hominee
uenientem in corpus. secuncdum ila
quod scriptum est. Sorticus sum an¬
mam bonam: et ueni in corpus inc¬
inquinatum. Aut ergo sic dictum
si distinctionis aliciuus gratia di
est. illuminat omnem hominemu
mientem ui hunc mundum. tanqui
diccum esset illuminat omnem ho¬
terior cum ueracicer sapiens sit. non¬
nisi ab illo illuminatur quod est ͥ¬
men uerum: aut si rationem ipsa
qua humana anuna rationalis ap¬
pellatur: que ratio adhuc uelut qul¬
eta et quasi sopita. tamen insita. es
quodam modo inseminata in par¬
uulis latet. illuminationem uoluis
appellare. tanquam incerioris ocull
crationem: non resistendum est tũc
cam fieri cum anuna creatur: et non

Expanded text:
nendam spiritualem illuminationem nendam spiritualem illuminationem ab ista corporali, quae sive per coeli luminaria, sive quibusque ignibus illuminat oculos carnis; ut hominem interiorem dixerit venientem in hunc mundum, quia exterior corporeus est, sicut hic mundus; tanquam diceret, Illuminat omnem hominem venientem in corpus, secundum illud quod scriptum est: Sortitus sum animam bonam, et veni in corpus incoinquinatum . Aut ergo sic dictum est, si distinctionis alicujus gratia dictum est; Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; tanquam dictum esset, Illuminat omnem terior cum veraciter fit sapiens, nonnisi ab illo illuminatur qui est lumen verum: aut si rationem ipsam, qua humana anima rationalis appellatur, quae ratio adhuc velut quieta et quasi sopita, tamen insita et quodam modo inseminata in parvulis latet, illuminationem voluit appellare, tanquam interioris oculi creationem; non resistendum est, tunc eam fieri; cum anima creatur, et non
Abbreviated transcription (Latin):
mentum clat deus. Audit quippe
homo dicentem uel hominem uel
angelum: sed ut sentiat et cognoscat
uerum esse quod dicitur. illolumine
mens eius incus asꝑgitur. quod eter¬
num manet: quod etiam in tenebris
lucet. Seo sicut sol iste a cecis quamius
eos sius radiis quod aminod ouestiat¬
non uidetur: sic abstulticie tenebris
non comprehenditur: Cur autem cũ
dixisset illuminat omnem hominem.
addiderit uenientem in hunc mun¬
dum: unde hec opinio nata est. qua
in ȩxortu corporali ab utero matrisp
centissimo illuminet mentes nascent¬
um paruulorum: quamiis in greco
ita sit positum ut possit incelligi etiã
lumen ipsum ueniens in hune mun¬
diun: camen si hominem uenientem
in hunc mundum necesse est accipi.
auc. simpliciter dictum arbitror. sic
multa in scripturis repperiuntur.
quibus etiam decraccis. nichil senten¬
tie ininuatur: aut si propter aliqui
distinctionem additum esse credena
est: fortasse hoc dictum est ad cliscer¬

Expanded text:
mentum dat deus. audit quippe mentum dat deus. audit quippe homo dicentem uel hominem uel angelum; sed ut sentiat et cognoscat uerum esse quod dicitur, illo lumine intus mens eius aspergitur, quod aeternum manet, quod etiam in tenebris lucet. sed sicut sol iste a caecis, quamuis eos suis radiis quodam modo uestiat, sic ab stultitiae tenebris non conprehenditur. Cur autem, cum dixisset: quod inluminat omnem hominem, addiderit: uenientem in hunc mundum – unde haec opinio nata est, quod in exortu corporali ab utero matris recentissimo inluminet mentes nascentium paruulorum—, quamuis ingraeco ita sit positum, ut possit intellegi etiam ipsum lumen ueniens in hunc mundum, tamen, si hominem uenientem in hunc mundum neceaut simpliciter dictum arbitror, sicut multa in Scripturis reperiuntur, quibus etiam detractis nihil sententiae minuatur; aut si propter aliquam distinctionem additum esse credendum est, fortasse hoc dictum est, ad discer
Abbreviated transcription (Latin):
idonei: saltem ip̃sum baptismum quo
ad hoc idonei funt. leti suscipere debu¬
erunt: ciri camen eos udemus cum
inagnis fletibus reluctari: eamq igno¬
rantiam in illa etate concempnimus.
ut sacramenta que illis prodesse noui¬
mus. in eis etiam reluctantibus comple¬
amus. Cur enim et apostolus dicit no¬
lite pueri esse mentibus: si iam lumi¬
ne illo uero quod uerbum dei ẽ. eorũmente ᷤᷤ
illuminate sunt: Itaq illud quodine¬
uangelio positum est. erat lumen uerũ
quod illuminat omnem hominem ue¬
nientem in hunc mundum. ideo dic¬
tum est quia nullus hominum illu¬
minatur nisi illo lumine ueritatis
quod est deus: ne quisquam pucaret
ab eo se illuminari a quo audit ut
discat: non dico quemquam mag¬
num hominem: sed nec si angelum
ei contingat habere doctorem. Adhi¬
betur enim sermo ueritatis extrinse¬
cus: uocis ministerio corporalis: ue¬
rumptamen neq qui plantat est a¬
liquid neq qui rigat. sed qui incre¬

Expanded text:
idonei, saltem ipsum baptismum, quo idonei, saltem ipsum baptismum, quo ad hoc idonei fiunt, laeti suscipere debuerunt; cui tamen eos uidemus cum magnis fletibus reluctari eamque ignorantiam in illa aetate contemnimus, ut sacramenta, quae illis prodesse nouimus, in eis etiam reluctantibus compleamus. cur enim et apostolus dicit: nolite pueri esse mentibus, si iam lumine illo uero, quod uerbum dei est, eorum mentes inluminatae sunt? Itaque illud, quod in euangelio positum est: erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hune nc m u nd u m, ideo dictum est, quia nullus hominum inluminatur nisi illo lumine ueritatis, quod deus est, ne quisquam putaret ab eo se inluminari, a quo aliquid audit ut discat, non dico, si quemquam magnum hominem, sed nec si angelum ei contingat habere doctorem. adhibetur enim sermo ueritatis extrinsecus uocis ministerio corporalis, uerum tamen neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incre
Abbreviated transcription (Latin):
neat in tenebris. Hoc dicto quid osten¬
dit. nisi in tenebris esse omnem qui nõ
credit in eum: et credendo efficere ne
remaneat in tenebris: Has tenebras
quid nisi peccata intelligunus: Sed qd̃¬
libet aliud intelligantur hec cenebre.
profecto qui non credit in xp̃m. mane¬
bit in eis. Et utiq penales sunt: non
quasi nocturne ad quietem animan¬
tium necessarie. Proinde paruuli si ꝑ
sacramentum quod adhoc diuinitus
institutum est. in credentium numerũ
non transeant: profecto in his tenebris
remanebunt: quamuis eos non nulli
mox natos illuminari credant: sic in¬
telligentes quod scriptum est. erat lum̃
uerum quod illuminat omnem homi¬
nem. uenientem in hunc mundum.
Quod si ita est: multum mirandum
est quomodo illuminati ab unico filio
quod erat in principio uerbum deus
apud deum. non admitantur ad reg¬
num der nec sint heredes dei coheredes
ficentur: Deinde iam illuminati si ad
consequendum regnum dei non sunt

Expanded text:
neat in tenebris. hoc dicto quid ostenneat in tenebris. hoc dicto quid ostendit nisi in tenebris esse omnem qui non credit in eum et credendo efficere, ne maneat in tenebris? has tenebras quid nisi peccata intellegimus? sed quodlibet aliud intellegantur hae tenebrae, profecto quinoncreditin Christum manebitincis, et utique poenales sunt, non quasi nocturnae ad quietem animantium necessariae. Proinde paruuli, si per sacramentum, quod ad hoc diuinitus institutum est, in credentium numerum non transeant, profecto in his tenebris remanebunt. Quamuis eos nonnulli mox natos? inluminari credant sic intellegentes quod scriptum est: erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem i n hunc mundum. quod si ita est, multum mirandum est, quomodo inluminati ab unico filio, quod erat in principio uerbum deus apud deum, non ammittantur ad regnum dei nec sint heredes dei, coheredesfitentur. deinde iam inluminati, si ad consequendum regnum dei nondum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nuir pariuilis. Porro si a salute ac ui
aeterna hominem nisi peccata non
separant: ꝑ hec sacramenta non nisi
peccati reatus in pariuilis soluitur.
de quo reatu scriptum est. neminem
esse mundum a peccato: nec si unius
diei fuerit uita eius. Unde et illud in
psalinis. Ego enim ininiquitatibus
onceptus sum: et in peccatis mater
mea me. inutero aluit. Aut enim ex ꝑsona
generali ipsius hominis dicitur aut si
proprie dauid. hoc de se dicit. non utiq
de fornicatione sed de legicimo conubio
natus fuit. Hon itaq dubitemus etiam
pro infantibus baptiratis sanguinem
fusum: qui priusquam funderetur
sic in sacramento datus est et commen¬
datus: ut diceretur. Hic est sanguis me¬
us qui pro multis effundetur. in remis¬
sionem peccacorum. Negant enum il¬
los liberari: quos sub peccato esse nolunt
fateri. Nam unde liberantur: si nulla
seruitute peccati cenentur obstricti:
Ego inquit lux in seculum ueni: ut
omnis qui crediderit in me non ma¬

Expanded text:
titur paruulis. porro si a salute ac uita titur paruulis. porro si a salute ac uita aeterna hominem nisi peccata non separant, per haec sacramenta non nisi peccati reatus in paruulis soluitur, de quo reatu scriptum est neminem esse mundum, nec si unius diei fuerit uita eius. unde est et illud in Psalmis: ego enim in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis mater mea me in utero aluit; aut enim ex persona generali ipsius hominis dicitur aut, si proprie Dauid hoc de se dicit, non utique de fornicatione, sed de legitimo conubio natus fuit. non itaque dubitemus etiam pro infantibus baptizandis sanguinem fusum, qui priusquam funderetur, sic in sacramento datus est et commendatus, ut diceretur: hic est sanguis meus, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. negant enim illos liberari, qui sub peccato esse nolunt fateri. nam unde liberantur, si nulla seruitute peccati tenentur obstricti? Ego, inquit, lux in saeculum ueni, ut omnis, qui crediderit in me, non ma
Abbreviated transcription (Latin):
mo et apostolica tradicione: qua ec¬
desie xp̃i insicum cenent. preter bap¬
tismum et participacionem mense
dominice. non solum ad regnum dei
sed nec ad salucem. et utam eternam.
posse quemquam hominum ꝑuenire :
hoc enun et scriptura testatur:. scd̃m
ea que supra diximus. Nam quid ali¬
ud tenent qui baptismum nomine
salutis appellant. nisi. quod dictum ẽ
saluos nos fecit ꝑ lauacrum regenera¬
tionis. et quod petrus ait. sic et uos si¬
mili forma baptisma saluos facit: Qd
aliud etiam qui sacramentum mense
dominice uitam uocant. nisi quod dic¬
tum est ego sum panis uuuis qui de
celo descendi: et panis quem ego dado¬
bo caro mea est pro seculi uita: et si nõ
manducaueritis carnem filii homuns
et sanguinem biberitis. non habebitis
uitam eternam: Si igitur ut tot et tan¬
ta duuna testimonia concinunt. nec
salus nec uita eterna sine baptismo
et corpore et sanguine cd omini cuiqͣm
speranda est: frustra sine his promit¬

Expanded text:
mo, et apostolica traditione, qua ecmo, et apostolica traditione, qua ecclesiae Christi insitum tenent praeter baptismum et participationem mensae dominicae non solum ad regnum dei, sed nec ad salutem et uitam aeternam posse quemquam hominum peruenire? hoc enim et scriptura testatur secundum ea quae supra diximus. nam quid aliud tenent qui baptismum nomine salutis appellant, nisi quod dictum est: saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et quod Petrus ait: sic et uos simili forma baptisma saluos facit? quid aliud etiam qui sacramentum mensae dominicae uitam uocant, nisi quod dictum est: ego sum panis uiuus, quide caelo descendiet: panis, quem ego dedero, caro mea est pro saeculi uitact: si non manducaueritis carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis? si ergo, ut tot et tanta diuina testimonia concinunt, nec salus nec uita aeterna sine baptismo et corpore et sanguine domini cuiquam speranda est, frustra sine his promit
Abbreviated transcription (Latin):
cuius naturalicer filii sunt. qui etiam
siꝑetatem non habent proprium. tra¬
hunt tamen originale peccatum: non
liberat nisi agnus dei qui collit pecc¬
ta mundr: non nisi medicus qui no
uenit propter sanos sed propter egri¬
tos non nisi saluator de quo diccum
est generi humano. natus est uobis h¬
die saluator: non nisi redemptor cuiꝰ
sanguine deletur debitum nr̃m. Nai
quis audeat dicere non esse. xp̃m uifa¬
tuum saluatorem. nec redemptorem:
Unde. autem saluos facit. si nulla mel
est originalis egritudo peccati: Unde
reclunit: si non sunt ꝑ originem pri¬
mi hominis. uenundati sub peccato.
Nulla igitur ex nr̃o arbicrio. precer
baptismum. xp̃i salus eterna proml¬
tatur unifantibus: quam non proul¬
tit scriptura diuna humanis omnib
ingeniis preferenda. Optime punici xͥ¬
ani baptismum ipsum nichil aliud
quam salutem: et sacramentum cor¬
poris xp̃i nichil aliud quam uitam
uocant. Unde nisi ex anciqua ut esti¬

Expanded text:
cuius naturaliter filii sunt, qui etiam cuius naturaliter filii sunt, qui etiam si per aetatem non habent proprium, trahunt tamen originale peccatum, non liberat nisi agnus dei qui tollit peccata mundi, non nisi medicus qui non uenit propter sanos, sed propter aegrotos, non nisi saluator, de quo dictum est generi humano: natus est uobis hodie saluator, non nisi redemptor, cuius sanguine deletur debitum nostrum. nam quis audeat dicere non esse Christum infantium saluatorem nec redemptorem? unde autem saluos facit, si nulla in eis est originalis aegritudo peccati? unde redimit, si non sunt per originem primi hominis uenundati sub peccato? nulla igitur ex nostro arbitrio praeter baptismum Christi salus aeterna promittatur infantibus, quam non promittit scriptura diuina humanis omnibus ingeniis praeferenda. Optime punici Christiani baptismum ipsum nihil aliud quam salutem et sacramentum corporis Christi, nihil aliud quam uitam uocant. unde, nisi ex antiqua, ut existi
Abbreviated transcription (Latin):
dere: Quomodo ei tribuent et deter¬
rimam uitam superiorem ut ex hoc
fatuus nasceretur: et tam bene meri¬
tam ut ex hoc in xp̃i gratia multis
acutissunis preferretur: cedamus igitue
et consentiamus auctoritati sancte sep¬
ture que nescit falli uel fallere: et sic̃
nondum nacos ad discernenda merita
eorum aliquid boni uel mali egisse ñ
credimus: ita omnes sub peccato esse.
quod ꝑunum hominem incrauit in
mundum. et ꝑ omnes homines ꝑtran¬
siit. a quo non liberat nisi gratia dei
clubitemus. Cuius medicinalis adueni
non est opus sanis sed egrocantibus. qͥ.
non uenit uocare iustos sed peccators.
In cuius regnum non intrabit nisi qͥs
renatus fuerit ex aqua et spiricurm
precer regnum eius salutem ac uicu
possidebit eternam: quoniam qui
manducauerit carnem eius. et qui
incredulus est filio. non habet uitam
sed ira dei manet suꝑ eum. Ab hoc pt¬
cato. ab hac egritudine. ab hac ira dei

Expanded text:
dere? quomodo ei tribuent et teterdere? quomodo ei tribuent et teterrimam uitam superiorem, ut ex hoc fatuus nasceretur, et tam bene meritam, ut ex hoc in Christi gratia multis acutissimis praeferretur ? Cedamus igitur et consentiamus auctoritati sanctae scripturae, qu ae nescit falli nec fallere, et, sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid: boni uel mali egisse non credimus, ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intrauit in mundum et per omnes homines pertransiit, a quo non liberat nisi gratia dei um, minime dubitemus. Cuius medicinalis aduentus non est opus sanis, sed aegrotantibus, quia non uenit uocare iustos, sed peccatores, in cuius regnum non intrabit nisi qui renatus fuerit ex aqua et spiritu nec praeter regnum eius salutem ac uitam possidebit aeternam, quoniam qui non manducauerit carnem eius et qui incredulus est filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. ab hoc peccato, ab hac aegritudine, ab hac ira dei,
Abbreviated transcription (Latin):
cum esset omnium. iniuriarum
mira fatiutate pacientissimus. iniu¬
riam tamen xp̃i nominis uel inse
ipso religionis qua imbutus erat sic
ferre non posset: ut. blasphemances
iudelicet cordacos a quibus hec ut ꝓ¬
uocaretur audiebat insectari lapidi¬
bus non desisteret: nec in ea causa. uł
dominis parceret. Tales ergo predesti¬
nari et creari arbitror: ut qui possũt
incelligant dei gratiam et spiritum
qui ubi uult spirat. obhoc omne in¬
genu genus infiliis misericordie nõ
preterisse: itemq omne ingenii genꝰ
in gehenne filiis preterire: ut qui
gloriatur in domino glorietur. Illi
autem qui promericis uite suꝑioris
accipere quasq animas diuersa cor¬
pora terrena affirmant: quibus alie
magis alie minus grauentur: et pro
eisdem meritis humana ingenia ua¬
riari. ut acutiora sint quedam. et a¬
lia obcunsiora: proque ipsius uite
superioris meritis duunam quoq
gratiam liberandis hominibus dis¬
pensari: quid de isto pocerunt respon¬

Expanded text:
cum esset omnium iniuriarum suarum cum esset omnium iniuriarum suarum mira fatuitate patientissimus, iniuriam tamen nominis Christi uel in se ipso religionis. qua inbutus erat, sic ferre non posset, ut blasphemantes uidelicet cordatos, a quibus haec ut prouocaretur audiebat, insectari lapidibus non desisteret nec in ea causa uel dominis parceret. tales ergo praedestinari et creari arbitror, ut qui possunt intellegant dei gratiam et spiritum, qui ubi unit spirat, ob hoc omne ingenii genus in filiis misericordiae non praeterire itemque omne ingenii genus in gehennae filiis praeterire, ut qui gloriatur in domino glorietur. illi autem qui pro meritis uitae superioris accipere quasque animas diuersa terrena corpora adfirmant, quibus aliae magis, aliae minus grauentur, et pro eisdem meritis humana ingenia uariari, ut acutiora sint quaedam et alia obtunsiora, proque ipsius uitae superioris meritis diuinam quoque gratiam liberandis hominibus dispensari, quid de isto poterunt respon
Abbreviated transcription (Latin):
possunt de miris uocationibus homi¬
num. siue quas legimus siue quas ex¬
perti sumus: quibus eorum opinio sub¬
uertatui: qui crecdunt ante ista corpo¬
ra suas proprias quasdam uitas gessis¬
se animas hominum. quibus ad hec
uenirent: pro diuersitate meritorum
diuersa hic experiture uel bona uel
iala. Sed terminandi huius operis
cura non sunt in his duitius immo¬
rari: unum tamen quod incer mul¬
ta mirabile comperi non tacebo. Qs
non secundum istos qui ex meritis
prioris uite ante hoc corpus in celes¬
tibus geste. animas terrenis corporib
magis mminusue grauari opinantur
affirmet eos antẽ istam uitam scele¬
ratius imaniusq peccasse: qui mentis
lumen sic amittere meruerunt. ut sen¬
su uicino pecoribus nascerentur non
dico cardissimi ingenio. nam hoc de
aliis dici solet: sed ita excordes ut etiã
cirrati ad mouendum risum exhibe¬
ant cordatis delicias fatiutatis: Quo¬
rum nomen ex greco diriuatum.:
muriones uulgus appellat. Talium

Expanded text:
possunt de miris uocationibus homipossunt de miris uocationibus hominum, siue quas legimus siue quas experti sumus, quibus eorum opinio subuertatur, qui credunt ante ista corpora sua quasdam proprias uitas gessisse animas, hominum. quibus ad haec uenirent pro diuersitate meritorum diuersa hic experturae uel bona uel mala. sed terminandi huius operis cura non sinit in his diutius inmorari. unum tamen, quod inter multa mirabile comperi. non tacebo. quis non secundum istos, qui ex meritis prioris uitae ante hoc corpus in caelestibus gestae animas terrenis corporibus magis minusue grauari opinantur, adfirmet eos ante istam uitam sceleratius inmaniusque peccasse, qui mentis lumen sic amittere meruerunt, ut sensu uicino pecoribus nascerentur, non dico tardissimi ingenio -nam hoc de aliis dici soletsed ita excordes, ut etiam cirrati ad mouendum risum exhibeant cordatis delicias fatuitatis, quorum nomen ex graeco deriuatum moriones uulgus appellat? talium
Abbreviated transcription (Latin):
melus ante hoc mortale corpus uixisse
suedendus est. qui eo non multum me¬
mit pregrauari: ut et bonum hab̾et
ingenium et concupiscentiis eius mi¬
tioribus urgeretur:. quas posset facile
superare: et camen eam si bi gratiam
predicari non meruit. qua sola poss
a secunde mortis ꝑnicie liberari. Ille
autem pro meritis deterioribus sicut
putant grauiori corpori implicitus.
et obhoc cordis obtunsi. cum carnis il¬
lecebris ardentissima cupidine uince¬
retur. et ꝑ nequissimam uitam pec¬
catis pristinis quibus ad hoc uenire
meruerat adderet peiora terrena.
aut in cruce camen auduit hodie
mecum eris in paradiso: aut alicui
cohesit apostolo cuius predicatione
mutatus et ꝑ lauacrum. regeneratio¬
nis saluus effectus est: ut ubi habun¬
dauit peccatum suꝑhabundaret gra¬
tia. Quid hic respondeant omnino ñ
nis iusticiam dei defendere. et ignoran¬
tes altitudinem gratie. fabulas impro¬
babiles texuerunt. Multa enim dici

Expanded text:
melius ante hoc mortale corpus uixisse melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile superare, et tamen eam sibi gratiam praedicari non meruit, qua sola posset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uris iustitiam dei defendere et ignorantes altitudinem gratiae fabulas inprobabiles texuerunt. Multa enim dici
Abbreviated transcription (Latin):
tur unde enim fit ut homo abineun¬
tepuericia modestior ingeniosior. tem¬
perantior. ex magna parte libidinum
uictor. qui oderit auariciam luxuriã
detestetur atq aduirtutes ceteras pro¬
uectior aptiorq consurgat. et tamen
eo loco sit ubi ei predicari gratia xp̃ia¬
na non possit: quomodo enim inuoca¬
bunt in quem non crediderunt. aut
quomodo credent ei quem non audie¬
runt: quomodo autem audient sine
uredicante: alius aucem tardus inge¬
molibidinosus. dedicus flagiciis et fa¬
cmoribus cooꝑtus. ita gubernetur ut
audiat credat. baptiretur rapiatur..
aut si detentus hic fuerit laudabiliter
hicuuiat: Ubi duoisti tam diuersa
merita contraxerunt. non dico ut iste
credat ille non credat. quod est propͥe
uoluntatis: sed ut iste audiat quod cre¬
dat. ille non audiat: Hoc erum non ẽ
in hominis potestate. Ubi inquam hec
tan diuersa merita contraxerunt:
Suin celo egerunt aliquam uitam ut
pro siuis actibus propellerentur in ter

Expanded text:
tur. unde enim fit, ut homo ab ineuntur. unde enim fit, ut homo ab ineunte pueritia modestior, ingeniosior, temperantior, ex magna parte libidinum uictor, qui oderit auaritiam, luxuriam detestetur atque ad uirtutes ceteras proucctior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credent, quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? — alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur aut, si detentus hic fuerit, laudabiliter uiuat? ubi duo isti tam diucrsa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae uoluntatis, sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat — hoc enim non est in hominis\' potestate — ubi, inquam, haec tam diuersa merita contraxerunt? si in caelo egerunt aliquam uitam, ut pro suis actibus propellerentur uel lab
Abbreviated transcription (Latin):
paruuli spiritu inmundo uexentur
alii nichil tale paciantur: alii etiam
in uteris matrum sicut iheremias
sanctificentur: cum omnes siͤ origiu¬
le peccatum. pariter rei sint. sinone
pariter innocentes: Unde ista canta
cdiuersitas: nisi quia inscrutabilia
sunt iudicia eius et inuestigabiles
uie eius: Anforte illud iam explosun
repudiatumq sentiendum est. qu
anune prius incelesti habitatione
peccantes. gradatim atq paulatim
ad suorum meritorum corpora uenia
ac proante gesta uita magis minusil
corporeis pestibus affligantur: Cuid
pinioni quamiis saneta seriptura
aꝑtissime contradicat: que cum gra¬
tiam commendaret nondum natis
inquit. qui neq aliquid egerint boni
aut mali. ut secundum eleccionem
propositum dei maneret. non ex oꝑib:
sedex uocante dictum est. quod maior
seruiet minori: nec ipsi tamen qui hoc
sentiunt euadunc huius questionis
angustias: sed ineis coartati et herentes
similiter o altitudo exclamare cogun¬

Expanded text:
paruuli spiritu inmundo uexantur, paruuli spiritu inmundo uexantur, alii nihil tale patiuntur, alii etiam in uteris matrum, sicut Hieremias, sanctificantur, cum omnes, si est originale peccatum, pariter rei sint, si non est, pariter innocentes sint? unde ista tanta diuersitas, nisi quia inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius? An forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendaret, nondum natis, inquit, nec qui aliquid egerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare cogun
Abbreviated transcription (Latin):
utriusq condicio: ipsi respondeant
secundum sententiam suam quo¬
modo identidem iustum sit ut huic
prestetur baptismus quo intret in rix¬
num dei illi non prestetur: cum sit
triusq par causa. Si enim noust cur
ex his duobus cum ex equo ambo sut
originaliter peccatores. alius ab hocum¬
culo soluitur cui conceditur baptism
cur non taliter mouet quod ex cluo.
originaliter innocentibus. alius acc¬
pit baptismum quo in regnum deip¬
sit intrare. alius non accipit ne ad ri¬
num. dei possit accedere: Hempe nu
traq causa ad illam exclamationem
reditur: o alticudo diuiciarum. Exi¬
sis cdeinde baptiratis paruulis dicat
michi cur alius rapitur ne malicia
mutet intellectum eius: et alius une
impius futurus. Nonne si ambo rax¬
rentur: ambo in regnum celorume
grederentur: Et tamen non est ini¬
tas apud deum. Quid illud quem no
moueat. quem non intanta altitudi¬
ne exclamare compellat quod alii

Expanded text:
utriusque conditio, ipsi respondeant utriusque conditio, ipsi respondeant secundum sententiam suam, quomodo identidem iustum sit, ut huic praestetur baptismus, quo intret in regnum dei, illi non praestetur, cum sit utriusque par causa. si enim mouet, cur ex his duobus, cum ex aequo ambo sint originaliter peccatores, alius ab hoc uinculo soluitur, cui conceditur baptismus, on conceditur, cur non taliter mouet, quod ex duobus originaliter innocentibus alius accepit baptismum, quo in regnum dei possit intrare, alius non accepit, ne ad regnum dei possit accedere? nempe in utraque causa ad illam exclamationem reditur: o altitudo diuitiarum! ex ipsis deinde baptizatis paruulis dicatur mihi, cur alius rapitur, ne malitia mutet intellectum eius, et alius uiuit impius futurus? nonne, si ambo raperentur, ambo in regnum caelorum ingrederentur? et tamen non est iniquitas apud deum. quid? illud quem non moueat, quem non in tanta altitudine exclamare conpellat, quod alii
Abbreviated transcription (Latin):
Conclusit enim deus omnes inincredu¬
litate: ut omnibus misereatur. Cuius
profunditatis ueluti horrore ꝑcussus:
ait. Oaltitudinem diuiciarum sapi¬
entie et scientie dei. Quam inscruca¬
bilia sunt iudicia eius: et inuestiga
biles ue euis. Quis enim sensium do¬
mini cognouit. aut quis consiliari¬
us eius fuit: aut quis prior dedit illi
ut retribueretur ei: Quoniam ex ipso
et ꝑipsum et in ipso sunt omnia: ip¬
si gloria in secula seculorum amen.
Ualde ergo paruum sensum habemꝰ.
ad discutiendam iusticiam iudicior
dei: ad discutiendam gratiam gratu¬
cum prestatur indignis. quam cum
eque aliis indignis denegatur: Nam
et hii quibus iudetur iniustum ut
pariili sine gratia xp̃i de corpore
exeuntes. non solum regno dei quod
et ipsi fatentur. nisi ꝑ baptismum re-¬
natos incrare non posse. uerum etiã
uita eterna et salute priuentur:
querentes quomodo iustum sit ut
alius ab originali impietate soluat᷑
alius non soluatur. cum eadem sit

Expanded text:
conclusit enim deus omnes in increduconclusit enim deus omnes in incredulitate, ut omnibus misereatur. cuius profunditatis ueluti horrore percussus; o altitudo, inquit, diuitiarum sa pientiae et scientiae dei! quam inser utabilia sunt iudicia sensum domini? aut quis consiliarius illius fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia; ipsi gloria in saecula saeculorum amen. ualde ergo paruum sensum habemus ad discutiendam iustitiam iudiciorum dei, ad discutiendam gratiam gratucum praestatur indignis quam cum aeque indignis aliis denegatur. Nam et hi, quibus uidetur iniustum, ut paruuli sine gratia Christi de corpore exeuntes non solum regno dei, quo et ipsi fatentur nisi per baptismum renatos intrare non posse, uerum etiam uita aeterna et salute priuentur, quaerentes quomodo iustum sit, ut alius ab originali impietate soluatur, alius non soluatur, cum eadem sit
Abbreviated transcription (Latin):
gratie inanes de corpore exierint: seque¬
tur eos quod dictum est. Non habebũt
uitam: seo ira dei manet super eos.¬
Unde hoc quando eos clarum est pec¬
caca propria non habere: si nec origina¬
li peccato teneantur obnoxii: bene au¬
tem non ait ira dei ueniet fuꝑ eum:
sed manet suꝑ eum. Ab hac quippe ira
qua omnes sub peccato sunt de qua
dicit apostolus. fumus enim et nos
et ceteri: nulla res liberat nisi gratia
gratia cur adillum ueniat ad illum
non ueniat. occulta esse causa potest:
iniusta non potest. Nunquid enum¬
iniquitas apud deum: Absit. Sed prius
sanctarum scripturarum auctoritati¬
bus colla subdenda sunt: ut ad intel¬
lectum ꝑ fidem quisq ꝑueniat. Heq
enu frustra dictum est: iudicia tua
abissus multa. Cuius abyssi altitudi¬
nem. ueluti expauescens: exclamat a¬
postolus. Oaltitudo diuiciarum sapi¬
entie et scientie dei. Premiserat quippe
sententiam mire profunditatis. dicens.

Expanded text:
inanes gratiae corpore exierint, sequeinanes gratiae corpore exierint, sequetur eos quod dictum est: non uidebunt uitam, sed ira dei manet super eos.ctundehocquandoeos clarum est peccata propria non habere, si nec originali peccato teneantur obnoxii? Bene autem non ait: ira dei \'ueniet super eum\'. sed manet super eum. ab hac quippe ira, qua omnes sub peccato sunt, de qua dicit apostolus: fuimus enim et nos et ceteri, nulla res liberat nisi gratiadgratia cur ad illum ueniat, ad illum non ueniat, occulta esse causa potest, iniusta non potest. numquid eniminiquitas apud deum? absit. sed prius sanctarum scripturarum auctoritatibus colla subdenda sunt, ut ad intellectum per fidem quisque perueniat. neque enim frustra dictum est: iudicia tua sicut multa abyssus. cuius abyssi altitudinem ueluti expauescens exclamat apostolus: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! praemiserat quippe sententiam mirae profunditatis dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
mn uita caro data est que data est pro
seculi uita: et si non manducauerint
carnem filii hominis: nec ipsi habebt
uitam. hinc est eciam illud. Pater dili¬
git filium: et omnia dedit in manu
eius. Qui credit in filium: habet uitã
ecernam. Qui autem increclulus est
filio: non habebit uitam. sed ira dei
manet suꝑ eum. In quo igitur horum
genere ponemus infances: In eorum qͥ
crecdunt in filium an in eorum qui
sunt increduli filio: In neutroait ali¬
quis: quia cum adhuc credere non
possunt. nec creduli nec increduli pu¬
tandi sunt. Non hoc indicat eccłiastica
regula: que baptiratos infantes fideli¬
um numero adiungit. Porrosi isti qui
baptirantur propter uirtucem cele¬
brationemq facti sacramenti. quãius
suo corde atq ore non agant quod ad
credendum conficendumq ꝑtineat:
tamen in numero credencium compu¬
tantur profecto illi quibus sacramen¬
tum defuerit. in eis habendi sunt qui
non credunt filio. Atq ideo si huius

Expanded text:
rum uita caro data est, quae data est pro rum uita caro data est, quae data est pro saeculi uita; et si non manducauerint carnem filii hominis, nec ipsi habebunt uitam. Hinc est etiam illud: pater diligit filium et omnia dedit in manu eius. qui credit in filium, habet uitam aeternam; qui autem incredulus est filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. in quo igitur horum genere ponemus infantes? in eorum qui credunt in filium, an in eorum qui sunt ineredulifilio?\'inneutro\', ait aliquis, \'quia cum adhuc credere non possunt, nec increduli deputandi sunt\'. non hoc indicat ecclesiastica regula, quae baptizatos infantes fidelium numero adiungit. porro si isti, qui baptizantur, propter uirtutem celebrationemque tanti sacramenti, quamuis suo corde atque ore non agant quod ad credendum confitendumque pertineat, tamen in numero credentium conputantur, profecto illi, quibus sacramentum defuerit, in eis habendi sunt qui non credunt filio; atque ideo si huius
Abbreviated transcription (Latin):
ritis. uelut eos alloquens qui audire.
et incelligere pocerant: quoo uciq nõ
ualent paruuli: Sed qui hoc dicit: non
atendit quia nisi omues ista sencencia
tneat. ut sine corpore et sanguine filii
hominis uitam habere non possint:
frustra etiam etas maior id curat. Pocest
gum si non uoluntatem sed uerba lo¬
quncis attendas . eis solis uideri dictũ.
quibus cunc dominus loquebatur.:
quia non ait qui non manducauerit.
sebsinon manduc auericis. Et ubi est
quod eodem loco de hac ipsa reait: pa.¬
nisquem ego dedero caro mea est prose¬
uli uita: Secundum hoc enim etiam
unos ꝑtinere illud sacramentum incel¬
ligimus. qui tunc non fuimus dum
guando ista dicebat: qui non possumꝰ
dliere ad seculum nos non ꝑtinere: pro
Quis aucem. ambigat seculi nomine.
homines significatos esse: qui nascendo
hoc seculum uenuint: Nam sicut a¬
bi ait filii seculi huius generant et
merantur: ac ꝑ hoc eciam pro paruulo¬

Expanded text:
ritis, uelut eos alloquens qui audire ritis, uelut eos alloquens qui audire et intellegere poterant, quod utique non ualent paruuli? sed qui hoc dicit, non adtendit, quia nisi omnes ista sententia teneat, ut sine corpore et sanguine filii hominis uitam habere non possint, frustra etiam aetas maior id curat. potest enim, si non uoluntatem, sed uerba loquentis adtendas, eis solis uideri dictum. quibus tunc dominus loquebatur, quia non ait \'qui non manducauerit', sed: si non manducaueritis. et ubi est quod eodem loco de hac ipsa re ait: panis, quem ego dedero, caro mea est pro saeculi uita? secundum hoc enim etiam ad nos pertinere illud sacramentum intellegimus, qui tunc nondum fuimus, quando ista dicebat, quia non possumus dicere ad saeculum nos non pertinere, prquis autem ambigat saeculi nomine homines significasse, qui nascendo in hoc saeculum ueniunt? na\'ll, sicut alibi ait. filii saeculi huius generant et generantur. ac per hoc etiam pro paruulo
Abbreviated transcription (Latin):
tescant: quia non ait dominus si quil
non renatus fuerit exaqua et spiritu
non habebit uitam: seo ait non indra¬
bit in regnum celorum. Nam si illud
cdixisset: nulla hinc dubitatio possi
oboriri. Auferatur ergo dubitatio.
dominum audiamus: non suspil¬
nes comecturasq mortalium. dñm
audiamus inquam: non quideml
de sacramento lauacri dicencem. sel
de sacramenco sancte mense sue: ql
nemo rite nisi baptiratus accedit. Hisi
manducaueritis carnem meam. et bi¬
beritis sanguinem meum: non habebi.¬
ns uicam inuobis. Quid ultra querimꝰ.
Quid ad hoc responderi pocest: nisi ꝑti¬
nacia pugnaces neruos. aduersus constã¬
uam ꝑspicue ueritatis incendat. In uͦ
quisquam etiam hoc dicere audebit.
quod ad pariuilos hec sententia non ꝑ¬
tneat: possincq sine parcicipatione
orporis huius et sanguinis. inse habere
uitam: quia non ait qui non mandu¬
uuerit sicut de baptismo qui non re¬
natus fuerit. sed ait si non manducaue¬

Expanded text:
tiscant, quia non ait dominus: si quis tiscant, quia non ait dominus: si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, \'non habebit uitam\', sed ait: non intrabit in regnum dei. nam si illud dixisset, nulla hinc dubitatio posset oboriri. auferatur ergo iam dubitatio, dominum audiamus, non suspiciones coniecturasque mortalium, dominum audiamusinquam, non quidem hoe de sacramento sancti lau acri dicentem, sed de sacramento sanctae mensae suae, quo nemo rite nisi baptizatus accedit: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis uitam in uo bis. quid ultra quaerimus? quid ad hoc responderi potest, nisi pertinacia pugnaces neruos aduersus constantiam perspicuae ueritatis intendat? An uero quisquam etiam hoc dicere audebit, quod ad paruulos haec sententia non pertineat possintque sine participatione corporis huius et sanguinis in se habere uitam, quia non ait \'qui non manducauerit\', sicut de baptismo: qui non renatus fuerit, sed ait: si non manducaue
Abbreviated transcription (Latin):
tamen si ꝑcepto baptismate de hac uita
einigrauerit. soluco reatu cui originalĩ
erat obnotius: ꝑficietur in illo luine
ueritatis. quod incominutabilicer ma¬
nens. ineternum iustificatos presentia
creatoris illuminat. Peccata enim sola
separant incer homines et deum: qui
soluuntur. xp̃i gratia: ꝑ quem medu¬
torem reconciliamur. cum iustificat
impium. Terrentur aucem isti senc̃¬
tia domini dicentis: nisi quis natus
fuerit denuo. non uidebit regnum de
Quod cum exponeret ait. Nisi quisn
natus fuerit ex aqua et spiritu: nor
intrabit in regnum celorum. Et pn¬
terea conantur paruulis non baprr¬
tis innocentie merito salucem ac uil
eternam cribuere: sed quia bapciau
non sunt eos a regnocelorum facere a¬
lienos. noua quãdam et mirabili pri¬
sumptione. quasi salus eterne uite. et̃¬
na possit esse precer. xp̃i hereditatemy
ter regnum celorum. habent enim in¬
delicet quo confugiant. atq ubi deli¬

Expanded text:
tamen si percepto baptismate de hac uita tamen si percepto baptismate de hac uita emigraucrit, soluto reatu, cui originaliter erat obnoxius, perficietur in illo lumine ueritatis, quod incommutabiliter manens in aeternum iustificatos praesentia creatoris inluminat. peccata enim sola separant inter homines et deum, quae soluuntur eius gratia, per quem mediatorem reconciliamur, cum iustificat impium. Terrentur autem isti sententia domini dicentis: nisi quis natus fuerit denuo, non uidebit regnum dei — quod cum exponeret, ait: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum-et propterea conantur paruulis non baptizatis innocentiae merito salutem ac uitam aeternam tribuere, sed, quia baptizati non sunt, eos a regno caelorum facere alienos noua quadam et mirabili praesumptione. quasi salus aeternae uitae aeterna possit esse praeter Christi hereditatem, praeter regnum caelorum. habent enim uidelicet quo confugiant atque ubi deli
Abbreviated transcription (Latin):
proprie in peccatis nullis adhiic tenen¬
tur obnoxii: originalis in eis egritudo
sanatur: in eius gratia qui saluos facit
ꝑ lauacrum regenerationis. dicet aliqͥs.
Quomodo ergo et ipsi uocantur in pe¬
nitentiam: Nunquid tancillus potest
aliquid penitere: Huic respondetur.
Si propcerea penicentes dicendi sunt. ñ
quia sensum penicendi non habent:
nec fideles dicendi sunt. quia similit̃
sensum credendi non dum habent. Si
autem propterea recte fideles uocantur.
quoniam fidem ꝑuerba gestantium.
quodammodo profitentur: cur non
pocius etiam penitentes habentur. cũ
ꝑ eorumdem uerba gestantium. diabo¬
lo et huic seculo renunciare monstran¬
tur: Totum. hoc in spe fit. sui sacramen¬
ti et diuine gratie quam dominus
donauit ecclesie. Ceterum quis ignorat
quod baptiratus paruulus si ad ration¬
les annos ueniens non crediderit. nec se as
illicitis concupiscentiis abstinuerit: nci
ei proderit quoo paruus accepit. Uerum

Expanded text:
propriae peccatis nullis adhuc tenenpropriae peccatis nullis adhuc tenentur obnoxii, originalis in eis aegritudo sanatur in eius gratia, qui saluos facit per lauacrum regenerationis. Dicet aliquis: \'quomodo ergo et ipsi uocantur in paenitentiam? numquid tantillos potest aliquid paenitere?\' huic respondetur: \'si propterea paenitentes dicendi non sunt, quia sensum paenitendi nondum habent, nec fideles dicendi sunt, quia similiter sensum credendi nondum habent. si autem propterea recte fideles uocantur, quoniam fidem per uerba gestantium quodam modo profitentur, cur non prius etiam paenitentes habeantur, cum per eorundem uerba gestantium diabolo et huic saeculo renuntiare monstrantur? totum hoc in spe fit ui sacramenti et diuinae gratiae. quam dominus donauit ecclesiae.\' ceterum quis ignorat quod baptizatus paruulus, si ad rationales annos ueniens non crediderit nec sc ab inlicitis concupiscentiis abstinuerit, nihil ei prode erit quod paruus accepit? uerum
Abbreviated transcription (Latin):
torum.Sed forte hoc quidem non cõ¬
gruenter dicitur: quod paruulorum
uitam laudauerit dominus dicens.
talium est regnum celorum: cum uerax
ille sit intellectus. quod humilitatis sumi¬
litudinem in parua etate posuerit. Ue¬
rumptamen forfican hoc tenendum est
quod dixi: propterca paruulos baptira¬
ri debere. quia sicut peccatores non sũt.
ita nec iusti sunt. Sed cum dictum ẽẽt
non ueni uocare iustos. quasi ei respon¬
deretur. quos ergo uocare uenisti: con¬
tinuo subuuxit ses peccatores in peni¬
tentiam. Acꝑ hoc quomodo si iusti non¬
sunt ita etiam si peccatores non sunt.
non eos uenit uocare qui dixit non ue¬
ni iustos uocare sed peccatores: et ideo
baptismo eius qui eos non uocat. non
tantum frustra uerum etiam impro¬
be uidentur irruere. Quod absit ut
sentiamus. Uocat ergo eos medicus qͥ
non est opus sanis seo egrocantibus:
nec uenit uocare iustos seo peccatores
inpenitenciam. Et id eo quia suȩ uitȩ

Expanded text:
torum. sed forte hoc quidem non contorum. sed forte hoc quidem non congruenter dicitur, quod paruulorum uitam laudauerit dominus dicens talium esse regnum caelorum, cum uerax ille sit intellectus, quod humilitatis similitudinem in parua aetate posuerit. uerum tamen forsitan hoc tenendum est, quod dixi, propterea paruulos baptizari debere, quia, sicut peccatores non sunt, ita nec iusti sunt. sed cum dictum esset: non ueni uocare iustos, quasi ei responderetur: \'quos ergo uocare uenisti\'? continuo subiunxit: sed peccatores in paenitentiam. ac per hoc quomodo si iusti sunt, ita\' etiam si peccatores non sunt, non eos uenit uocare qui dixit: non ueni uocare iustos, sed peccatores. et ideo baptismo eius, qui eos non uocat, non tantum frustra, uerum etiam inprobe uidentur inruere; quod absit ut sentiamus. uocat eos igitur medicus, qui non est opus sanis, sed aegrotantibus, nec uenit uocare iustos, sed peccatores in paenitentiam. et ideo quia suae uitae
Abbreviated transcription (Latin):
cati egritudine sauciati sunt. quomͦ
ad medicum. xp̃m hoc est ad ꝑcipien¬
dum sacramentum salutis eterne.
suorum currentium piotimore porcan¬
tur: et non eis in ecclesia dicitur. au¬
ferte hinc innocentes istos: non est o¬
pus sanis medicus sed male habentib:
non uenit. xp̃c uocare iustos sed pecca¬
tores: Hunquam dictum est. nunquã
dicatur:. nunquam omiuno dicatur
in ecclesia. xp̃i tale. cominentum. Ac ne
quis eristimet ideo paruulos adbap¬
tismum afferri oportere. quia sicut
peccatores non sunt ita nec iusti sunt
quomodo ergo quidam meritum
huius ecatis. a domino laucdatum eẽ
commemorant. quando ait sinite pu¬
eros uenire ad me. talium est enun
regnum celorum: Si enim hoc non ꝓp¬
ter humilitatis similitudinem quod
humilitas paruulos faciat. sed propt̃
puerorum uitam laudabilem dictũ
est: profecto usti sunt. Hon enum rec¬
te aliter dici potuit. calium est regnũ
celorum: cum esse non possit nisi uis¬

Expanded text:
cati aegritudine sauciati, quomodo cati aegritudine sauciati, quomodo ad medicum Christum, hoc est, ad percipiendum Sacramentum salutis aeternae, suorum currentium pio timore portantur, et non eis in Ecclesia dicitur, Auferte hinc innocentes istos; non est opus sanis medicus, sed male habentibus: non venit Christus vocare justos, sed peccatores? Nunquam dictum est, nunquam dicitur, numquam omnino dicetur in ecclesia Christi tale commentum. Ac ne quis existimet ideo paruulos ad baptismum adferri oportere, quia, sicut peccatores non sunt, ita nec iusti sunt. quomodo ergo quidam meritum huius aetatis a domino laudatum esse commemorant, quandoait: sinite paruulos uenire ad me; talium est enim regnum caelorum? si enim hoc non propter humilitatis similitudinem, quod humilitas paruulos faciat, sed propter puerorum uitam laudabilem dictum est, profecto et iusti sunt. non enim recte aliter dici potuit: talium est regnum caelorum, cum esse non possit nisi ius