comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem rethoricam docendam putarunt. Fassi s enim sapien¬
tiã si ne eloquentia parum prod eẽ. ciuitatibus elo quediã
uero sinesapientia nimiũ ob eẽ pberumq: prod ẽẽ nũ quã
Si hocergo illi qui p̃cepta eloquentiae tntdiderunt in eisde
libris inquib: id legerunt ueritate instigante coactis unt
cofiteri uent̃ hocest suꝑnãq: a patrelum inum descendit
sapientiã nescientes : quanto magis nos non aliud sentire
debemus quihuius sapientiae filii & ministrisumꝰ : Sapi¬
ent̃ autẽ dicit homotanto magis uelminus : quanto inscrip¬
turis sc̃ĩs magisminusue profecit. Nondico in eis multũ
legendis memoriȩ que mandandis: sed bene intelle¬
gendis & diligent carum sensib: indagandis. Su enim
quicas legunt : & neglegunt. Legunt ut teneant
neglegunt neintelligan. Quib: longe sine dubio p̃feren¬
dis qui uerba earumminus teneNt & corearum suicor¬

Expanded text:
tem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse nunquam . Si ergo hoc illi qui praecepta eloquentiae tradiderunt, in eisdem libris in quibus id egerunt, veritate instigante coacti sunt confiteri, veram, hoc est, supernam quae a Patre luminum descendit, sapientiam nescientes; quanto magis nos non aliud sentire debemus, qui hujus sapientiae filii et ministri sumus? Sapienter autem dicit homo tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis magis minusve profecit. Non dico in eis multum legendis memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt, et negligunt; legunt ut teneant, negligunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt qui verba earum minus tenent, et cor earum sui cor
Abbreviated transcription (Latin):
dis̃ potius quam docendi ut neo quodiam sciunt agendo¬
ñ torpeant & reb: ad sensum quas ueres. eẽ. fatentur ac¬
cõmodent : iaiorib: dicendi uiribus opus estibi obsecratio¬
nes & increpationes concitationes & quo estitiones. &
quaecumq: aiaualent ad cõmouendos animos sunt neces¬
saria. Et quidem cuncta quaedixiom̃s fere homines
in his quaeloquendo agunt facere non qui escunt : sed cũ
alii faciant obtunse deformit̃ frigide alii acute ornate
uehem̃ ter : illum ad hocopus und eagimus iam oportet
accedere qui potest disputare uel dicere sapienter etiã
si non potesteloquenter : ut prosit audientib &iam si
minus quam prodesset : si & eloquent᷑ posset dicere. Quiuꝰ
afluit insipientieloquentia : tanto magis cauendusest:
quanto magis ab eo abhis quae audire in utile ÷ delectatur
auditor & cum qm̃ dȩseste dicere audit xetiam uere di¬
cere existimat. Haec autem sententia. Necillos fugit quiar¬

Expanded text:
di sunt potius quam docendi, ut in eo quodiam sciant, agendo nodi sunt potius quam docendi, ut in eo quodiam sciant, agendo non torpeant, et rebusas. sensum, quas veras esse fatentur, accommodent, maioribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes et coercitiones, et quaecunque alia valent ad commovendos animos, sunt necessaria. Et haec quidem cuncta quae dixi, omnes fere homines in iis quae loquendo agunt, facere non quiescunt. Sed cum alii faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, iam oportet accedere, qui psi non potest eloquenter, ut prosit audientibus, etiamsi minus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec illos fugit, qui ar
Abbreviated transcription (Latin):
dis putationib: uel dictionib: memineNT. Nam neque
ipsa astegnẽ matica qua discit᷑ locutionis in tegritas
indigerent pueri: siei sint̃ homines qui in tegre loquer¬
renur crescere daretur & uiuere. Nescienes quippe
ulla nominauitiorum quicquid uitiosũ cuiusquam
ore loquentis audirent : sana sua consuetudine rep̃hendenN:
& cauerent : Sicut rusticos urbani rep̃hendunt &iã qui literas
doctor defensor rectȩ fidei debellator erroris. & bona do¬
cere & nala docere : atq: in hocopere sermonis concilia¬
re aduersos. remissos erigere. nescientib: qđ agitur
quid expectare debeant intimare . Vbi autem beniuolos
intentos dociles autinuenerit autipse fecerit : cetent ꝑagenda
sunt si cut postulat ciusa. Sidocendi sumt qui aud iunt:
narnatione faciendu mest sitam̃ indigeat : utres ocquaagitꝰ
in notescat. Vtautem quaed ubia sunt cesta fiant : docum̃tis
adhibitis rtiocinandum est. Si uero qui audiunt mouen¬

Expanded text:
disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque ipsa arte grammatica, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, quidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehendunt, etiam qui litteras doctor, defensor rectae fidei, ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere: atque in hoc opere sermonis conciliare aversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid expectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut causa postulat. Si docendi sunt, qui audiunt, narratione faciendum est: si tamen indigeat, ut res de qua agitur, innotescat. Ut autem quae dubia sunt, certa fiant, documentis adhibitis ratiocinandum est: si vero quia audiunt, monen
Abbreviated transcription (Latin):
& diccrebene : & adhoc faciendum p̃cepta illa dicendi cogi¬
ta recumdicunt. Cauendum estenĩne fugiant exanimo
quaedicenda suã dũ adtenditur. uta stedicantur : & tam̃
in sermonib: atq: dictionib: eloquentium impleta rep¬
periuntur p̃cepta eloquentiae. De quib: illiutloqueren¬
tur. uelcum eloquerentur ñ cogitauerunt si ueilla
didicissent siue n eattingissent quidem. Implent quip¬
peilla quia eloquentes sunt : non adhibent ut sinteloquen¬
tes. Qua propter cumex in fantib: eloquentes non fiaã
nisi locutiones discendo loquentium᷑ cureloquentes
fieri non possunt nullaloquendi aste traedita. sed
elocutiones eloqueniũ legendo &audiendo & quan¬
tũ assequi conceditur imitando : Quid quodita fieri
ipsis quoq: experimur exemplis. Nam sine p̃ceptis
rethoricis nouimus plures eloquentiores plurimis qui
illa didicerunt : sincelectis uero & auditis eloquentiũ

Expanded text:
et dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi cogiet dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae dicenda sunt, dum attenditur ut arte dicantur. Et tamen in sermonibus atque dictionibus eloquentium, impleta reperiuntur praecepta eloquentiae, de quibus illi ut eloquerentur, vel cum eloquerentur, non cogitaverunt, sive illa didicissent, sive ne attigissent quidem. Implent quippe illa, quia eloquentes sunt; non adhibent, ut sint eloquentes. 5. Quapropter, cum ex infantibus loquentes non fiant, nisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi arte tradita, sed elocutiones eloquentium legendo et audiendo, et quantum assequi conceditur, imitando? Quid, quod ita fieri ipsis quoque experimur exemplis? Nam sine praeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores plurimis qui illa didicerunt; sine lectis vero et auditis eloquentium
Abbreviated transcription (Latin):
ad sit ingenium: faclius adheret eloqueđia legentib &
audientib: eloquentesquam elquentiȩ p̃cepta sectantibus
Necde sunt ecdesi asticȩ litterȩ etiam p̃tercanonem inaucto¬
ritatis arce salubriter collocatũ : quas legendo homo capax
& sud nonagat sed tantũ modoreb: queibi dicuntur inten¬
tus siteloquio quodicuntur : duminhis uersatur induit᷑
Accedente uel maxime exercitatione siue scribendi siue
dictandi: postremo etiam dicendi quae scđm pietatis ac
fidei regulam sentit. Si autẽ taledesit ingenium: aecilla
rethorica p̃cepta capiuntur Nec simagno labore incul¬
cata quantu lacumq: expaste capiantur aliquid prosuã
Quando quidem etiamipsi quiea didcerunt & copiosae
ornate quaedicunt no n om̃s ut scđm ipsadicarit
possunt ea cogitare cumdicunt si nondeei sdisputant
Immouero uixullo scorum eẽ existimo: quiutrũq possin

Expanded text:
adsit ingenium, facilius adhaeret eloquentia legentibus et adsit ingenium, facilius adhaeret eloquentia legentibus et audientibus eloquentes, quam eloquentiae praecepta sectantibus. Nec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter canonem in auctoritatis arce salubriter collocatum, quas legendo homo capax, etsi id non agat, sed tantummodo rebus quae ibi dicuntur intentus sit, etiam eloquio quo dicuntur, dum in his versatur, imbuitur; accedente vel maxime exercitatione sive scribendi, sive dictandi, postremo etiam dicendi, quae secundum pietatis ac fidei regulam sentit. Si autem tale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid prosunt. Quandoquidem etiam ipsi qui ea didicerunt, et copiose ornateque dicunt, non omnes ut secundum ipsa dicant, possunt ea cogitare cum dicunt, si non de his disputant: imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque possint,
Abbreviated transcription (Latin):
curnon bonorum studio conpanttur utmilitet ueritati
si eam mali adoptinendas ꝑuersasuancsq: causas in u¬
susimquitatis & erroris usurpanđ  : sed quaecum ques¬
dehacre obseruationes atq: p̃cepta . quib: cũmaccidit
quenia nominatur. extricistas litterts nr̃as : sepo¬
sit ad hoc congruo temporis spatio apta & conueniedia
aetate discenda sunteis quihoc caderit̃ possunt . Nam &ipsos
romanẽ principes eloquediae non piguit dicere qđ artemhanc
nisi qui scito possit non quam omnino possitꝑdiscere. Quod
haccatardioribi tandem aliquando ꝑdisci: non catanti pendimꝰ
uteis discendis iammatunrs uł etiã gracues hominũ etates
uelimꝰ inpendi. Sitis est : utado lescentulorumista sittunr
Necipsorũ omniũ quo sutilitati ec des asticȩ cupimꝰ erudiri
sede orum quos ñ dummagis urguens & huicrei sine dubio
p̃ponenda necessitas occupauit. Qm̃ sia cutum & feruens

Expanded text:
cur non bonorum studio comparatur, ut militet veritati, cur non bonorum studio comparatur, ut militet veritati, si eam mali ad obtinendas perversas vanasque causas in usus iniquitatis et erroris usurpant? CAPUT III.-- Rhede hac re observationes atque praecepta, quibus cum accedit quentia nominatur, extra istas litteras nostras, seposito ad hoc congruo temporis spatio, apta et convenienti aetate discenda sunt eis qui hoc celeriter possunt. Nam et ipsos Romanae principes eloquentiae non piguit dicere quod hanc artem nisi quis cito possit, nunquam omnino possit perdiscere  Chaec a tardioribus tandem aliquando perdisci, nos ea tanti pendimus, ut eis discendis jam maturas vel etiam graves hominum aetates velimus impendi. Satis est ut adolescentulorum ista sit cura; nec ipsorum omnium quos utilitati ecclesiasticae cupimus erudiri, sed eorum quos nondum magis urgens, et huic rei sine dubio praeponenda necessitas occupavit. Quoniam si acutum et fervens
Abbreviated transcription (Latin):
cere. Non autemame uelinhocopere uel in aliquo alio
& fid sa. qui s audeat dicere aduersu sm̃dacium indefensori¬
b: suis i nermem debere consistere ueritatem : utuidelicet
illi quires falsas ꝑsuadere conantur. Nouerint auditorem
uel beni uolum uł intentũ ueldo alẽ prohrmio facere:
istiautẽ ñ nouerĩ. Illi falsa breuit̃ a pasteueri : similiter
& isti uent sic narrent : utiudire tedeat. intellegere ñ pateat.
credere postremo non libeat. Illi fallacib: argum̃tis ueri¬
tatem oppugnent. assent n falsitatem : istinecuert de¬
fendere nec falsa ualeant refutare .: Illi animos audien¬
tium in errorem mouentes inpellentesq: dicendo t̃reaa.
contristent exhilarent. exortentur. ardent̃ : isti pro ue¬
ritatelenti frigidiq: dormitent : Qui sita desipiat ut hoc
sapiat : cumergosit inmedio posita facultas eloquii
qua ead ꝑ suadenda seu prirua. seu reta . ualet plurimũ :

Expanded text:
cere, non autem a me vel in hoc opere, vel in aliquo alio cere, non autem a me vel in hoc opere, vel in aliquo alio et falsa, quis audeat dicere, adversus mendacium in defensoribus suis inermem debere consistere veritatem, ut videlicet illi qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem vel benevolum, vel intentum, vel docilem prooemio facere; isti autem non noverint? illi falsa breviter, aperte, verisimiliter; et isti vera sic narrent, ut audire taedeat, intelligere non pateat, credere postremo non libeat? illi fallacibus argumentis veritatem oppugnent, asserant falsitatem; isti nec vera defendere, nec falsa valeant refutare? illi animos audientium in errorem moventes impellentesque dicendo terreant, contristent, exhilarent, exhortentur ardenter; isti pro veritate, lenti frigidique dormitent? Quis ita desipiat, ut hoc sapiat? Cum ergo sit in medio posita facultas eloquii, quae ad persuadenda seu prava seu recta valet plurimum;
Abbreviated transcription (Latin):
OC OPUS NoStRum quOD SCRBΥTΩR dedoCIns
naxp̃iana : induo quacła fuent ĩ prima distributione
pastitũ Nampost proh emium quores pondicis quihoc suertea
rep̃hensuri : duae s̃ res in quam quib: nittur omnis traectatio
scriptuntrũ. Modus in ueniendi qua e intellegenda sunt
& modus proferendi qua eintelletta sunt. Dcin ueniendo
prius de proferendo postec disseremus. Quiad ein ueniendo
multaiam diximus & tria dehacunt paste uoluminc absol¬
uimus : adiuuanted ño de proferendo pauca dicemus Vqi fieri
potuent un olibro dineta claudamus : totumq: hocopusquat¬
tuor uoluminib t̃minetur. Primoltaq expectationem
legentium qui forte meputant r ethouca daturum ẽẽ pre¬
cepta quac in scolis saccularib: &didici & docunsta p̃locu¬
tione prohibeo : atq: utame non expectentur ammoneo
dicendumest sicui fortassis bono uiro &iam haecuacatdis¬

Expanded text:
oc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina oc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi quae intelligenda sunt, et modus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, et tria de hac una parte volumina absolvimus, Domino adjuvante, de proferendo pauca dicemus; ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutione cohibeo, atque ut a me non exspectentur, admoneo;t, seorsum discendum est, si cui fortassis bono viro etiam haec vacat dis
Abbreviated transcription (Latin):
labore sequitur intellectus. Cumuero ubi solet laboratur
ut intellegatur ab aliis magis ab aliisminus sicut magis minꝰ ue
don ađi suN in ingeniis hominum uł adiutoria tribuuntur:
Proinde sicut in uerb̵ ꝓpriis dequib: superius disputauimus ubi
res utdicuntur intellegendȩ sun : sic in trorns latis qua faciunt
tropicas locutiones ubi aliud exalio intellegendum est :
De quib: hucusq: quantum ui sũ est satisegimus : Non solum
ammonendi sunt studio si nenerabilium litterrum ut
in scripturis sc̃is genene locutionum sciant & quo modo apud
easdicialiquid soleat . uigilant̃ aduertant memoriterq:
retinean : uerũ &iã quod est p̃cipuum & maxime necessariũ
orent utintellegant : In cis quippe littẽris quarum studiosi s̃
A quo & ipsum studiũ sipietate p̃ditũ est acceperunt᷑ : Sed haec satis
ctiam designis quantum ad uerba ꝑtinen dicta sint : restat utde
p̃ferendis eis quȩ sentimus sequenti uolumine qͥua ed ñsdona¬

Expanded text:
labore sequitur intellectus: cum vero ubi non solet, laboratur ut intelligatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusve dona Dei sunt in ingeniis hominum, vel adjutoria tribuuntur. Proinde sicut in verbis propriis, de quibus superius disputavimus, ubi res ut dicuntur intelligendae sunt; sic in translatis quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intelligendum est, de quibus huc usque quantum visum est, satis egimus; non solum admonendi sunt studiosi venerabilium Litterarum, ut in Scripturis sanctis genera locutionum sciant, et quomodo apud eas aliquid dici soleat, vigilanter advertant, memoriterque retineant; verum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent ut intelligant. In eis quippe Litteris, quarum studiosi suna quo et ipsum studium, si pietate praeditum est, acceperunt. Sed haec satis etiam de signis, quantum ad verba pertinet dicta sint. Restat ut de proferendis eis quae sentimus, sequenti volumine, quae Dominus dona
Abbreviated transcription (Latin):
in mortib: frequenter. Deinde in t̃ponitur breuis cir¬
cuitus : qm̃ suspensa pronuntiatione distinguendũ ÷
A iud eis quinquies ut haocsit unũ mẽ brum : cui conecti¬
tur alterũ quad rteginta unãminus accepi : Inderedit᷑
ad caesa : ut ponunturtria. Teruirgis cȩsus sum : semer
lapidatus sũ : t̃naufrrcgium seci. Sequitur mẽbrum
nocte &die in profundomaris fui. Dcin de quattuor¬
decim caesa decentis simo impetupro fluunt . Initino¬
rib saepe : periculis fluminũ periculis latronũ pe¬
riculis exgenere : periculis exgentib periculis incius

Expanded text:
in mortibus frequenter. Deinde interponitur brevis cirin mortibus frequenter. Deinde interponitur brevis circumitus, quoniam suspensa pronunciatione distinguendum est: A` Iudaeis quinquies, ut hoc sit unum membrum, cui connectitur alterum: Quadraginta una minus accepi. Indereditur ad caesa, et ponuntur tria: Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci. Sequitur membrum: Nocte ac die in profundo maris fui. Deinde quatuordecim caesa decentissimo impetu profluunt: In itineribus saepe, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere: periculis ex gentibus, pe
Abbreviated transcription (Latin):
gloriȩ Quastus : duo habet. Qm̃ quiđẽ multigloriantir
scđm carnem : &ego gloriabor. Et quintus duo. Liben¬
terenĩ sustinetis insipientes : cũsitis sapientes. Etiã sex¬
tus bimẽbris ÷ Tolenitis enĩ si quisuos in seruitutẽ
redigit. Sequuntur cesa. Si quis deuorat. si qui sac¬
cipit siquis extollitur. Deinde tria mẽ bra Siquis
infaciem uoscedit: scđ mignobi litatẽ dico qua sinos
in firmatisimus. Additur trimembris circuitus.
In quo autem quis audet : In insipientiã dico : audeo &
ego. Hinciam singulis quib: cesi sinterrogando posi¬
tis: singula itidem caesares ponsione redduntur.
ne positi non alterius cesi. sed membrio ppositione
respondet Ministrixp̃i sunt : &ego insipiensdico
suꝑego Iam cesa quat tuor sequentia remota decen¬
tissima in terrogatione funduntur. In laborib: pluri¬
mũ in carcerib: abundanti : in plagis supra modum

Expanded text:
gloriae. Quartus duo habet: Quando quidem multi gloriantur gloriae. Quartus duo habet: Quando quidem multi gloriantur secundum carnem, et ego gloriabor. Et quintus habet duo: Libenter enim sustinetis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Etiam sextus bimembris est: Toleratis enim, si quis vos in servitutem redigit. Sequuntur tria caesa: Si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur. Deinde tria membra: Si quis in faciem vos caedit, secundum ignobilitatem dico, quasi nos infirmati simus. Additur trimembris circumitus: In quo autem quis audet in, insipientia dico, audeo et ego. Hinc iam singulis quibusque caesis interrogando positis, singula itidem caesa responsione redduntur tria ne posito, non alterius caesi, sed membri oppositione respondet: Ministri Christi sunt? et ego. Ut insipiens dico, super ego. Iam caesa quatuor sequentia, remota, decentissime interrogatione funduntur: In laboribus plurimum, in carceribus abundantius: In plagis supra modum,
Abbreviated transcription (Latin):
& non infirmor : Quiscandalitatur &ego nonuror : siglo¬
riari oportet in his quae in firmatatis mneae sunt glori abor
Quanta sapientia ista sint dicta uigilantes uideađ quanto
uero etiam eloquentiae cucurreriñ flumine & quis cer¬
tit ad uestit. Porro autem qui nouit agnoscit : quod ea
ces a quac cõmata grȩciuo can & mẽbrr & circuitus. de
quib: paulo ante disscrui . cũ decentissima uarietate
in t̃ponerentur. totã istã speciẽ dictionis & quasicius uul¬
tum quo etiã in docti delectentur mouenturq feceruNt
Nã unde coepimus hunclocũ inferere: circuitus sunt
Primusminus hocibi mẽbris. minus enĩ quam duomem¬
bric circuitus habere non possunt : plurt uero possun.
Ergo ille primus est : iterũ diconequisme existimet insi¬
pientem eẽ. Seqͥt᷑ aliustrimẽbris alio quin uelut in sipi¬
entẽ suscipiteme ut &ego modicũ quidglorier. terti¬
us qui sequit᷑ mẽbrochabet quattuor. Qđ loquor non
loquor scđm đm : sed quasi instultitia in hac substania

Expanded text:
firmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Si gloriari oportet, in iis quae infirmitatis meae sunt, gloriabor . Quanta sapientia ista sint dicta vigilantes vident. Quanto vero etiam eloquentiae concurrerint flumine, et qui stertit advertit. 13. Porro autem qui novit, agnoscit quod ea caesa quae κόμματα Graeci vocant, et membra, et circuitus, de quibus paulo ante disserui, cum decentissima varietate interponerentur, totam istam speciem dictionis, et quasi ejus vultum, quo etiam indocti delectantur moventurque, fecerunt. Nam unde coepimus hunc locum inserere, circuitus sunt: primus minimus, hoc est bimembris; minus enim quam duo membra circuitus habere non possunt, plura vero possunt: ergo ille primus est, Iterum dico, ne quis me existimet insipientem esse. Sequitur alius trimembris, Alioquin velut insipientem suscipite me, ut et ego modicum quid glorier. Tertius qui sequitur membra habet quatuor, Quod loquor, non loquor secundum Deum, sed quasi in stultitia, in hac substantia
Abbreviated transcription (Latin):
Post haco interponit trimẽbrẽ circuitũ : p̃terilla quae
extrinsecussunt : Incursus in me cotidianus : sollicitu
omniũ ecdesiarum Ethuic duo mẽbri ꝑcontatione
locus: bim ebricircuitu t̃minatur. Sigloriariopostet
in his qua e in firmitati s ineȩs glorabor. Quod uero post
huncimpetũ int̃posita narnrtiuncula qđ a modo requi¬
escit & requiescere auditorẽ facit. quid decoris & delecta¬
tionis habeat : satisdici ñ potest. Sequitur enĩ dicens

Expanded text:
embrem circuitum, Praeter illa quae extrinsecus sunt, incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Et huic duo membra percontatione locus, bimembri circuitu terminatur, Si gloriari oportet, in iis quae infirmitatis meae sunt gloriabor. Quod vero post hunc impetum interposita narratiuncula quodammodo requiescit, et requiescere facit auditorem, quid decoris, quid delectationis habeat, satis dici non potest. Sequitur enim dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
dis uł respuendis uultutiq: oboedient̃ audiri. Siautẽ
ñ auditur intellegent̃ : Nelibent̃ potest. Proinde
illatria ut intellegan qui audiunt ut deletentur
ut oboedian etiam in hocgenere a genđu. est : ubi
tenet delectatio principatum. Ia uero ubi mouere
& flectere gnndigenere opus ẽ. auditorẽ qđ tunc
ẽ. opus quando uenicit̃ dici & sutuit̃ confitetur
& tam̃ ñ uult facere qđ dicitur : dicendum .ẽ. ꝓculdu¬
bio graendit̃ sed qui smouetur sinescit qđ dicitur:
Aut quis tenet᷑ ut audiaã siñ delectatur : unde
& inisto genere ubi adoboedientiã cordurum
dictionis granditate flectendũ ÷ nisi & intellegen¬
t̃ & libent̃ quidicit audiatur: ñ potestoboedient᷑
dicendis. Nĩ qui s apient̃ &eloquent᷑ dicit uiuitaũt nequiter
erlidit quidẽ multos discendistudiosos. quamuis animȩ
suȩ sit in utilis sicut scriptum est . Vndeait apłs si ue occa¬

Expanded text:
dis vel respuendis, vult utique obedienter audiri. Si autem dis vel respuendis, vult utique obedienter audiri. Si autem non auditur intelligenter, nec libenter potest. Proinde illa tria, ut intelligant qui audiunt, ut delectentur, ut obediant, etiam in hoc genere agendum est, ubi tenet delectatio principatum. 58. Jam vero ubi movere et flectere grandi genere opus est auditorem quod tunc est opus, quando et veraciter dici et suaviter confitetur, et tamen non vult facere quod dicitur, dicendum est procul dubio granditer. Sed quis movetur, si nescit quod dicitur? aut quis tenetur ut audiat, si non delectatur? Unde et in isto genere, ubi ad obedientiam cor durum dictionis granditate flectendum est, nisi et intelligenter et libenter qui dicit audiatur, non potest obedienter dicentis. Nam qui sapienter et eloquenter dicit, vivit autem nequiter, erudit quidem multos discendi studiosos, quamvis animae suae sit inutilis , sicut scriptum est. Unde ait et Apo
Abbreviated transcription (Latin):
quasi necessaria atq ut itadicam ipsisreb: extorta nu¬
mero sitas dausularum tantas acclamationes excitat
utuix intellegatur eẽ sũ missa : Non enĩ quianeq: ince¬
ditornata neq: armata sed tã quã nud a congreditur
ideo ñ aduersarium neruis lacertisq: collidit & obsisten¬
tem subruit acdestruit mẽ bris fortissimis falsitatẽ ::
Vnd eautẽ crebro & multũ acclamatur itadicentibus
nisi quia ueritas sicdemonstitata sic defensa sic in uic¬
ta delcctat: & in hocigitur genere sumisso isto nost̃
doctor & dictor idagere deb& : ut ñ solum intellegenter
uerum etiã libenter & oboedienter audutur Illa quoq
loquentia generis tempeniti apud eloquente mecle¬
siasticum nec inornata relinquitur necdecent̃ornat᷑.
Nec sclum hocappetit utdelectet qđ solum apud alios
ꝓfitetur uerũ etiam in hisquȩ laudat siue uituperit
istis apetendis uł firmius tenendis. illi sautẽ deuitan¬

Expanded text:
quasi necessaria, atque, ut ita dicam, ipsis rebus extorta nuquasi necessaria, atque, ut ita dicam, ipsis rebus extorta numerositas clausularum; tantas acclamationes excitat, ut vix intelligatur esse submissa. Non enim quia neque incedit ornata, neque armata, sed tanquam nuda congreditur, ideo non adversarium nervis lacertisque collidit; et obsistentem subruit ac destruit membris fortissimis falsitatem. Unde autem crebro et multum acclamatur ita dicentibus, nisi quia veritas sic demonstrata, sic defensa, sic invicta delectat? Et in hoc igitur genere submisso iste noster doctor et dictor id agere debet, ut non solum intelligenter, verum etiam libenter et obedienter audiatur. 57. Illa quoque eloquentia generis temperati apud eloquentem ecclesiasticum, nec inornata relinquitur, nec indecenter ornatur: nec solum hoc appetit ut delectet, quod solum apud alios profitetur; verum etiam in iis quae laudat, sive vituperat, istis appetendis vel firmius tenendis, illis autem devitan
Abbreviated transcription (Latin):
non solum intellegent̃ uerum etiã libent̃ audiri. Quidautẽ
agimꝰ diuinis testimoniis docendo qđ dicimꝰ nisi ut oboedi¬
ant̃ audiamur. idest ut eredat᷑ eis opitu lante illo cuidictũ ÷
testimoniatua credita facta sunt ualde : Quid etiã quaerit
nisi credi quialiquid licet sũmissoeloquio discentib: nar¬
nit : Et quiscũ uelitaudire nisi auditorẽ ñ nulla etiã sua¬
uitate detineat : Nam siñ intelligatur quis nesciat nec
libent̃ cum posse necoboedient̃ audiri : Plerũq autẽ
dictio ipsa sũmissadu soluit diffillim as quaestiones
& in opinati manifestatione demonstrat dũsentus acu¬
tissimas denescio quib: quasi caruernis unde ñ spe¬
rabunt᷑ eruit &ostenditdũ aduers arii conuincit erro¬
rem & docet falsũ eẽ qđ ab illo diciuidebatur inuictum
maximequando adestcius qđ o ã decus ñ appetitũ sed
qđ ammodo natu rolem & ñ nulla ñ iactantia cula seo

Expanded text:
non solum intelligenter, verum etiam libenter audiri. Quid autem non solum intelligenter, verum etiam libenter audiri. Quid autem agimus, divinis testimoniis docendo quod dicimus, nisi ut obedienter audiamur, id est ut credatur eis, opitulante illo cui dictum est, Testimonia tua credita facta sunt valde ? Quid etiam cupit nisi credi, qui aliquid, licet submisso eloquio, discentibus narrat? et quis eum velit audire, nisi auditorem nonnulla etiam suavitate detineat? Nam si non intelligatur, quis nesciat nec libenter eum posse, nec obedienter audiri? Plerumque autem dictio ipsa submissa, dum solvit difficillimas quaestiones, et inopinata manifestatione demonstrat; dum sententias acutissimas de nescio quibus quasi cavernis, unde non sperabatur, eruit, et ostendit; dum adversarii convincit errorem, et docet falsum esse quod ab illo dici videbatur invictum; maxime quando adest ei quoddam decus non appetitum, sed quodammodo naturale, et nonnulla, non jactanticula, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ut scilicet qđ efficere uolumꝰ cũ grendit̃dicimꝰ hocetiã isto
uelimꝰ id .ẽ ut bona morũ diligantur. uel debuitentur
mala si ab hac actione ñ si calieni sunt homines utadeã gnen
tẽpent generis ornatu iactant̃ sed prudent̃ utamur ñ
eius fine contenti quotintũ modo delettat᷑ auditor sco
adiuuetur : Illaitaq tria quae supnt posuimus eum qui
sapient̃ dicit. si eciã eloquenter uuł dicere idageredebe¬
re ut in tellegent̃ ut libenter ut oboent̃ audiantur ñ
sic accipiendas tã quã singula illis tribdicendigene¬
rib ita tribuant᷑ utad summis sum intellegent̃ ad tẽpe¬
nctũ libent̃ ad gnende ꝑtinet ab oboedient̃ audiri : sed
sic potius ut hȩctria semꝑ intendat & quantũ potestagat
etiam cũ in illorũ singulorũ quoq uersatur. Nolumis
enim fastidirictiam qđ summis sedicimꝰ ac ꝑ hocuolumus

Expanded text:
ut scilicet quod efficere volumus, cum granditer dicimus, hoc etiam isto ut scilicet quod efficere volumus, cum granditer dicimus, hoc etiam isto velimus, id est, ut bona morum diligantur, vel devitentur mala; si ab hac actione non sic alieni sunt homines, ut ad eam grtemperati generis ornatu, non jactanter, sed prudenter utamur: non ejus fine contenti, quo tantummodo delectatur auditor; sed audiatur. 56. Illa itaque tria, quae supra posuimus, eum qui sapienter dicit, si etiam eloquenter vult dicere, id agere debere, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur, non sic accipienda sunt tanquam singula illis tribus dicendi generibus ita tribuantur, ut ad submissum intelligenter, ad temperatum libenter, ad grande pertineat obedienter audiri; sed sic potius ut haec tria semper intendat, et quantum potest agat, etiam cum in illorum singulo quoque versatur. Nolumus enim fastidiri, etiam quod submisse dicimus; ac per hoc volumus
Abbreviated transcription (Latin):
to id .ẽ. uteloquentia ipsa deleccet ñ est propt̃ scipsũ
usurpandum sedut reb: quae utilit̃ honesteq dicunt᷑
sinedocente indigent eloquio necmouente quia &
scientes & fauentes auditores. haben aliquanto prõ¬
ptius ex delectatione ipsa elocutionis accedat uł tena¬
cius adherescatas sensus. Namcumeloquentiae sit
uniuersale officiũ inquocũq: istorũ trium genere¬
dicit quidẽ eloquens apte ad ꝑsucsionem : sed nisi ꝑad
genere uent esse qua edicit ꝑ suad& in grendi ut a gantur
quae agenda eẽ iam sciuntur nec aguntur : ꝑ suad& inge¬
nere temꝑenito pulchre ornateq sedicere quo finen ob
quid opus ẽ appetant eum qui lingua gloriant᷑ & seinpa¬
ne giricis tilib: q dictionib: iacten ubi nec docendus nec
aliquid a gendu mouendus sed tintũ modo ẽ delectandus
auditor. Nosuero istũ fine referamꝰ ad alterum finem:

Expanded text:
to, id est, ut eloquentia ipsa delectet, non est propter seipsum to, id est, ut eloquentia ipsa delectet, non est propter seipsum usurpandum; sed ut rebus quae utiliter honesteque dicuntur, si nec docente indigent eloquio nec movente, quia et scientes et faventes auditores habent, aliquanto promptius ex delectatione ipsa elocutionis, accedat vel tenacius adhaerescat assensus. Nam cum eloquentiae sit universale officium, in quocumque istorum trium generdicit quidem eloquens apte ad persuasionem, sed nisi persugenere vera esse quae dicit; persuadet in grandi, ut agantur quae agenda esse jam sciuntur, nec aguntur; persuadet in genere temperato, pulchre ornateque se dicere: quo fine nobis quid opus est? Appetant eum qui lingua gloriantur, et se in panegyricis talibusque dictionibus jactant, ubi nec docendus, nec ad aliquid agendum movendus, sed tantummodo est delectandus auditor. Nos vero istum finem referamus ad alterum finem,
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit sapientis gnenditis dictionis non clamore
potius quã gemitu aliquando etiã lacrimis postriino
uitȩ mutitione monsinesse. Sũmis soctiã dicendi
generes plerumqimutit: sedut qđ ñ sciebant scirenꝰ autqđ
cis uidebatur incredibile crederent ñ autem utageren qđ agen¬
dum um nouentã & gerinolebaã. Adhuius modinã que
duritiã flectenđa : deb& grandit̃dici. Ncc̃ & laudes acui¬
tupenitiones quando eloquent̃ dicuntur cũ sint in
genere temperato : sicafficiunt quosdã ut ñ solũ in lau¬
dib: & inuitu penitionib: eloquentia delectedur uerũ
&ipsi laudabilit̃ appetaa fugiaa que uitu penibilit̃ uiuere
Sed nũ quid om̃s quide lectantur imitant᷑ : Sicutingran¬
digenere om̃s qui flectuntur agunt &insũ misso genere
om̃s quidocentur sciunt autcredunt uerũ ẽẽ qđ nesciuã¬
uolunt dicere : illud uero qđ agitur genere tem penr¬

Expanded text:
fecerit sapientis granditas dictionis, non clamore fecerit sapientis granditas dictionis, non clamore potius quam gemitu, aliquando etiam lacrymis, postremo vitae mutatione monstrasse. 54. Submisso etiam dicendi genere sunt plerique mutati: sed ut quod nesciebant, scirent, aut quod eis videbatur incredibile, crederent; non autem ut agerent quod agendum jam noverant, et agere nolebant. Ad hujusmodi namque duritiam flectendam, debet granditer dici. Nam et laudes et vituperationes quando eloquenter dicuntur, cum sint in genere temperato, sic afficiunt quosdam, ut non solum in laudibus et vituperationibus eloquentia delectentur, verum et ipsi laudabiliter appetant, fugiantque vituperabiliter vivere. Sed numquid omnes qui delectantur, mutantur, sicut in grandi genere omnes qui flectuntur, agunt; et in submisso genere omnes qui docentur, sciunt, aut credunt verum esse quod nescivolunt dicere Illud vero quod agitur genere tempera
Abbreviated transcription (Latin):
partes diuisi ꝑ aliquot dies continuo cesto tempore anni
sollẽnit̃ dimicaban & quisq: utquẽ que poterait occide¬
bat: ciciquiđe grandit̃ quantũ ualui uttã crudele atq
inuetenitũ malũ de cordib: & morib: eorũ a uellerem
pellerẽq: dicendo. Non tam̃ egis sealiquid meputaui cũ
eosiudire macclam anes : sed cũflentes uiderẽ . Accla¬
mationib: quippe sedoceri & delectari: flecti autẽ lacri¬
mis indicabanł qua s ubias pexi lmmanẽ illã consuetu¬
dinẽ a patrib & auis longeq amuiorib: trrditã quȩ pet¬
tora eorũ hostilit̃ obsidebat uel potius possidebat
uictã tante quã reipsa id ostenderea credi: moxq:
sermone finito adagendas đognitias corda atqiora
conuesti. Et ecceiam ferme octo uł amplius annisuã
ꝓpitio xp̃o.: ex quo illio nihiltile tẽptitũ est. Sutl&
ailiamulta experim̃ta quib dicim homines quid incis

Expanded text:
partes divisi, per aliquot dies continuos, certo tempore anni partes divisi, per aliquot dies continuos, certo tempore anni solemniter dimicabant, et quisque ut quemque poterat occidebat: egi quidem granditer, quantum valui, ut tam crudele atque inveteratum malum de cordibus et moribus eorum avellerem, pelleremque dicendo; non tamen egisse aliquid me putavi, cum eos audirem acclamantes, sed cum flentes viderem. Acclamationibus quippe se doceri et delectari, flecti autem lacrymis indicabant. Quas ubi aspexi, immanem illam consuetudinem a patribus et avis, longeque a majoribus traditam, quae pectora eorum hostiliter obsidebat, vel potius, possidebat, devictam, antequam re ipsa id ostenderent, credidi. Moxque sermone finito ad agendas Deo gratias corda atque ora converti. Et ecce jam ferme octo vel amplius anni sunt, propitio Christo, ex quo illic nihil tale tentatum est. Sunt et alia multa experimenta quibus didicimus, homines, quid in eis
Abbreviated transcription (Latin):
ueniuNT locossuos : duoceterr : & in sũ misso similiter
emperatũ autẽ genus inquid ÷ sẽꝑ : sed tam̃ aliquando sũ¬
misso indiget. sicut dixi. si questio cuius nodus ẽ. soluen¬
dus occurrat uł quando ñulla quȩ ornari possen ideo ñ ornant
scd sũ misso sermone dicunt᷑ ut quib: đa quasitorisornam̃toꝵ
p̃beanteminentiorẽ locũ. Graende autẽ genꝰ tẽperatadictio
ñ requirit. Ad delectandosqui peanimos ñ ad mouendos ipsa
id eognendit̃ putindus .ẽ. dicere : Hoc enĩ & acumina
sumissi generis &ornam̃ta faciuNtẽpeniti. Enrndeaut
genus plerum que pondere suo uoces p̃mit: sed lacrimis
exprimit. Deniq cũ apuo cȩsarec̃ mauretaniae populo dis¬
suaderem pugnam ciuilẽ uł potius plusquã ciuilem
quã cat̃uã uocaba Ñ Neq ciues tantũ modo uerũetiuã ꝓpin¬
qui fr̃s postremo parentes acfilii lapidib: int̃se induas

Expanded text:
veniunt locos suos duo caetera, et in submisso similiter. veniunt locos suos duo caetera, et in submisso similiter. Temperatum autem genus non quidem semper, sed tamen aliquando submisso indiget, si, ut dixi, quaestio cujus nodus est solvendus, incurrat; vel quando nonnulla quae ornari possent, ideo non ornantur, sed submisso sermone dicuntur, ut quibusdam quasi toris ornamentorum praebeant eminentiorem locum. Grande autem genus temperata dictio non requirit: ad delectandos quippe animos, non ad movendos ipsa ideo granditer putandus est dicere: hoc enim et acumina submissi generis, et ornamenta faciunt temperati. Grande autem genus plerumque pondere suo voces premit, sed lacrymas exprimit. Denique cum apud Caesaream Mauritaniae populo dissuaderem pugnam civilem, vel potius plus quam civilem, quam Catervam vocabant; neque enim cives tantummodo, verum etiam propinqui, fratres, postremo parentes ac filii lapidibus inter se in duas
Abbreviated transcription (Latin):
tio tota tribuit᷑ : cuius copia p̃uaduenit Int̃ ẽ enim¬
qđ genus cuigeneri int̃ponatur ułl iohibeatur. certis & ne¬
cessaris locis. Nam & ingnrndi genere semꝑ aut poene
sẽꝑtẽpenita dec& eẽ. principia : &mpotestate ẽ eloquen¬
tis utiudicant᷑ ñ nula sũmisse etiã quȩ possen grandit̃
dici utea quedicuntur gnindit̃ exillorũ fian cõpanitione gran¬
diora & eorũ tã quã ũbris luminosiora redd anł . In quocũq: aũt
genert aliqua quȩstionũ uinda soluendas : A cumin eopus ẽ
qđ sibi sũmissũ genus ꝓpria cumdicat. A ꝑ hoc cogenere uten¬
dũ .ẽ & in aliisduob generib: quando cis ista incidunt : sicut
laudandum aliquid uł uitupenendum ub in ecđã natiocuiis¬
quã neclibenttionecadictionem quã lib& assensio requi¬
rit᷑. In quocũq: alio genere occurrerit genus adhibendũ
& in t̃ponendũ est tẽpenitum . Ingnendiergo genere in¬

Expanded text:
tio tota tribuitur, cujus copia praevaluerit. CAPUT XXItio tota tribuitur, cujus copia praevaluerit. CAPUT XXIquod genus cui generi interponatur, vel adhibeatur, certis et necessariis locis. Nam et in grandi genere semper aut pene semper temperata decet esse principia. Et in potestate est eloquentis ut dicantur nonnulla submisse, etiam quae possent granditer dici; ut ea quae dicuntur granditer, ex illorum fiant comparatione grandiora, et eorum tanquam umbris luminosiora reddantur. In quocumque autem genere aliqua quaestionum vincula solvenda sunt, acumine opus est, quod sibi submissum genus proprie vindicat. Ac per hoc eo genere utendum est et in aliis duobus generibus, quando eis ista incidunt: sicut laudandum aliquid vel vituperandum, ubi nec damnatio cujusquam nec liberatio, nec ad actionem quamlibet assensio requiritur, in quocumque alio genere occurrerit, genus adhibendum et interponendum est temperatum. In grandi ergo genere in
Abbreviated transcription (Latin):
nec auditorẽ : cũ uͦfit in aliuo ab alio trirnsitus etiã si longi¬
useat decentius ꝓceditoratio Quã uis habeaN & singula
genent urietates suas in sermone eloquentium quib:
ñ sinunt᷑ in eorũ qui audiant frigescere ułte pescere sen¬
sib: : uerum tam̃ facilius sũ misũ solũ quã solũ gnrnde
diutius tolenrri potest. Cõmotioquippeanimi quado
magis excitanda ẽ ut nob assentiat᷑ auditor : ttnto minꝰ
in eadiutene ripotest cũ fuerit quantũ satis ẽ. excitata.
Etideo cauendũ est nedũ uolumꝰ altius erigere qđ ratũ
ẽ : etiã inde decidat quo fueritexcitatione ꝑductum
Int̃positis uero quaes̃ dicenda sũmissius beneredit᷑ ad ca
quac opus ẽ gnindit̃ dici: utdictionisimpetus sicut
maris estus alt net ex quo fit utgninde dicendigenus
sidutius ẽ dicendũ ñ debeat eẽ solũ : sed aliorum
generum int̃positione uarietur. Ei tam̃ generidic¬

Expanded text:
net auditorem. Cum vero fit in aliud ab alio transitus, etiamsi longinet auditorem. Cum vero fit in aliud ab alio transitus, etiamsi longius eat, decentius procedit oratio: quamvis habeant et singula genera varietates suas in sermone eloquentium, quibus non sinuntur in eorum qui audiunt, frigescere vel tepescere sensibus. Verumtamen facilius submissum solum, quam solum grande diutius tolerari potest. Commotio quippe animi quanto magis excitanda est, ut nobis assentiatur auditor, tanto minus in ea diu teneri potest, cum fuerit quantum satis est excitata. Et ideo cavendum est, ne dum volumus altius erigere quod erectum est, etiam inde decidat, quo fuerat excitatione perductum. Interpositis vero quae sunt dicenda submissius, bene reditur ad ea quae opus est granditer dici, ut dictionis impetus sicut maris aestus alternet. Ex quo fit ut grande dicendi genus, si diutius est dicendum, non debeat esse solum, sed aliorum generum interpositione varietur: ei tamen genere dic
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ altent̃ diligit tualteriuis placere &inesceris siam¬
& aliã quiad ultenre intedocet᷑ : malemagistras in¬
iurietuȩ lenocinari refugietiã quae ẽ . passale nẽ ma¬
cdic& uilis mulier ñ alteri tam̃ seo sibi peccat : tolerabili¬
ont ꝓpemođu in ad ultenio crimina sunt Ibienĩ pudicitia
hicnatunt ab ulterat᷑. Sati sutexistimo apparet feminas
ne suã fucis ad ulterent formã & ad pudorẽ & ad timorẽ
hac facundia uehem̃t̃ inpelli : ꝓ inde neq: sũmissũ neq:
tẽpenitũ sed gnende omnino genus hocelocutionis ag¬
lat acute ornate ardent̃q: dicentib: ꝑmultacorum scripa
one amixtã etiam exercitatione studentib: in olescere
Nec quis quã p̃t̃ diciplinã eẽ existimet istamiscere : immo
quantũ congrue fieri potest d comnib: generib: dictio ua¬
riaida est. Nãquando ꝓlixa est in uno genere minus deti¬

Expanded text:
enim alteram diligit, tu alteri vis placere: et irasceris si amenim alteram diligit, tu alteri vis placere: et irasceris si amet alteram, qui adulterare in te docetur. Mala magistra es injuriae tuae. Lenocinari enim refugit, etiam quae est passa lenonem; ac licet vilis mulier, non alteri tamen, sed sibi peccat. Tolerabiliora propemodum in adulterio crimina sunt: ibi enim pudicitia, hic natura adulteratur . Satis, ut existimo, apparet feminas ne suam fucis adulterent formam, et ad pudorem et ad timorem hac facundia vehementer impelli. Proinde neque submissum neque temperatum, sed grande omnino genus hoc elocutionis aglat, acute, ornate, ardenterque dicentibus, per multa eorum scripta ione vel auditione, admixta etiam exercitatione, studentibus inolescereNec quisquam praeter disciplinam esse existimet ista miscere: imo quantum congrue fieri potest, omnibus generibus dictio varianda est. Nam quando prolixa est in uno genere, minus deti
Abbreviated transcription (Latin):
nũ fucis in m̃ daciũ uer mutan. Dñstuus dic̃ ñ potes
faccre capillũ unũ albũ aut nigrũ. &tu ao uincendã do¬
minitui uocẽ uiste . eẽ potiorẽ : Audici conatu & sacri¬
lego contẽptu crinestuos inficis malo p̃sagio futurorum:¬
capillos umtibi flãmeos auspicaris :: Longũ ẽ inserere
illa inquit nascunt᷑ incentiu uitiorũ : ut quae sitis coloribus
ontdepingant. Dũ uiris displicere formidanT &dead ulterio
uultus meditent᷑ : ad ulteriũ castitatis. Quanta hicam̃tia effi¬
giem mutare naturae picturtõ quȩrere : Etdũ uencrentur
mantale iudiciũ ꝑdere suũ priorenĩ deseꝓnuntiat qui cupit
mutare qđ nata ẽ. itidu alii studet placere : prius ipsa sibi
displic& quẽ iudicẽ mulier meliorẽ requirimꝰ deformi¬
tatistuae quãte ipsã quȩ uideritimes : si pulchnites quid
ibsconderis : sideformis curte formosã eẽ m̃tiris: Nec
tuae conscientiae necalienignitiã erroris habitura : Ille

Expanded text:
dacium uera mutantur? Dominus tuus dicit: non potes facere capillum unum album aut nigrum: et tu ad uincendam Domini tui uocem uis te esse potiorem, audaci conatu et sacrilego contecapillos jam tibi flammeos auspicaris . Longum est inserere illa, inquit, nascuntur incentiva vitiorum, ut quaesitis coloribus ora depingant, dum viris displicere formidant, et de adulterio vultus meditentur adulterium castitatis. Quanta haec amentia, effigiem mutare naturae, picturam quaerere; et dum verentur maritale judicium, prodere suum? Prior enim de se pronuntiat, quae cupit mutare quod nata est: ita dum alii studet placere, prius ipsa sibi displicet. Quem judicem, mulier, veriorem requiremus deformitatis tuae, quam teipsam, quae videri times? Si pulchra es, cur absconderis? si deformis, cur te formosam esse mentiris, nec tuae conscientiae, nec alieni gratiam erroris habitura? Ille
Abbreviated transcription (Latin):
Sic quippe annuntiatur iħsxp̃s ab eis qui sua quaerunt
num sed ipsum dnm oboedient̃ audiunt. quuit quaẽ
dicunt facite qua e autẽm faciunt facere nolite. Dicunt
enĩ & ñ faciunt i deo audiunt᷑ utilit̃ etiam quiutilit̃ uon
agunt suaenĩ quaerere stud eñ sed suadocere ñ audent.
dcloco scilicet supenore sedis eedesiastia̧ quams a nad oc¬
Illaergo cathednr ñ illorũ sedmorsi : cogebat cosbona
dicere etiã nonbona facientes. A geb ant ergo sua inuita sua
docere autẽ suacathednr illos ñ ꝑmittebataliena. Multis
itq: prosunt dicendo quaeñ faciunt : sed longe pluribus
prodes sen faciendo quaedicunt : Habundant etũ quimi¬
lȩuitaesuae defensionẽ exipsis suis p̃positis & doctorib
quentã respondentes corde suo. autetam siadhoc
erumpua oresuo atq:dicentes. Quo d mihi p̃cipis
cur ipse ñ facis ita fit ut cum ñ oboedienter audunt : quise
ipse non audit: & dĩ uerbũ quod eis p̃dicatur simul cumipso

Expanded text:
Sic quippe annuntiatur Jesus Christus ab eis qui sua quaerunt,num, sed ipsum Dominum obedienter audiunt, qui ait, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt; ideo audiuntur utiliter, qui etiam utiliter non agunt. Sua enim quaerere student, sed sua docere non audent, de loco scilicet superiore sedis ecclesiasticae, quam sana doc. Illa ergo cathedra, non eorum sed Moysi, cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra illos non permittebat aliena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae defensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quaerant, respondentes corde suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore suo, atque dicentes: Quod mihi praecipis, cur ipse non facis? Ita fit ut eum non obedienter audiant, qui se ipse non audit, et Dei verbum quod eis praedicatur, simul cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
habuerit corporis xp̃i quia scriptũ est bibebant decon¬
sequenti petro. petriar autẽ ertit xp̃s. Quod utiq non
ad diuinitatẽ eius sed ad carnẽ relatũ ẽ: quaesitientiũ
corda populorum ꝑenni riuosuis anguininis inundauit.
a tuncigit᷑ imnisterio declaratũ ẽ. quiad ñs iħs in carnesua
totsasmundi peccata crucifixus oboler&: Nec solũ delicta
factorum: sed etiã cupiditates animorũ. Caro eñĩ aedi ad
culpã factire festur : iusad in lecebras cupiditatũ. Sicut
scriptũ .ẽ. Quia concupiuit populus cipidititẽ pessimam
& dixerꝰ. Quis nos crbauit carnem : ꝗdigit᷑ extendit angł
dicgũ & ngropetrit̃ doqua ignisexiit sostendit qđ caro
dñĩ spũ repleta diuino pecta om̃ia humane conditionis

Expanded text:
habuerit corporis Christi; quia scriptum est: Bibebant de conhabuerit corporis Christi; quia scriptum est: Bibebant de consequenti eos petra, petra autem erat Christus . Quod utique non ad divinitatem ejus, sed ad carnem relatum est, quae sitientium corda populorum perenni rivo sui sanguinis inundavit. 3. Jam tunc igitur in mysterio declaratum est, quia Dominus Jesus in carne sua totius mundi peccata crucifixus aboleret: nec solum delicta factorum, sed etiam cupiditates animorum. Caro enim haedi ad culpam facti refertur; jus ad illecebras cupiditatum, sicut scriptum est: Quia concupivit populus cupiditatem pessimam, et dixerunt: Quis nos cibabit igit petram, de qua ignis exivit, ostendit quod caro Domini, spiritu repleta divino, peccata omnia conditionis