comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
int̾est suo. an hrditano nob̾
controu̾siam hanc faciat. pla¬
nesimt̃ nõ negat hũc quo
desuncti filiũ ee. idcc̾o q ꝑte
didiã bĩditatis. solam sͥ
uendicet. ex bouis pat̾nis nõ
erit iudiciũ ĩ tempꝰ pub̾tatis
differendũ. nõ eĩ de pat̾nis. s
de frat̾ns boĩs ipub̾is fit

Expanded text:
interest, suo an hereditario nomine controuersiam faciat. plane si mater concedat hunc quoque defuncti filium esse idcircoque partem dimidiam hereditatis solam sibi uindicet ex bonis paternis, non erit iudicium in tempus pubertatis differendum: non enim de paternis, sed de fraternis b
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ deb̾at differri ĩ tempꝰ pu¬
b̾tatis cognicio an representuri.
hoc aut̃ diligentissime p̾tori ex¬
ammandum ẽ an expediat pu¬
pillo rep̾sentan ꝯsnicõm. an
potius differri ĩ tempꝰ pub̾ta¬
tis. ⁊ maxime inquir̾e boc aꝯg¬
natis in renitutorib q pupis¬
li d. finge eĩ tespes quosdam
qui delata ꝯtrou̾sia aut mu

Expanded text:
 in tempus pubertatis cognitio an repraesentari. hoc autem diligentissime praetori examinandum est, an expediat pupillo repraesentari cognitionem an potius differri in tempus pubertatis, et maxime inquirere hoc a cognatis matre tutoribusque pupilli debet. finge esse testes quosdam, qui dilata controuersia aut
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝑtus arguat᷑. andisferenda
um reuocat᷑. differri q̃o ĩ tp̾e
pub̾tatis d. cũ metus pt̾ ẽẽ.
ne minꝰ y̾donce defendatur.
cũ u̾s tr̃ rea postulat᷑. ntiq
itegra fide. ⁊ maiore ⁊stan¬
cia cãm defensuram retenti
fĩ oport̾e post euentũ ⁊dicõis¬

Expanded text:
ti partus arguatur, an differenda um deuocatur, differri quaestio in tempus pubertatis debet, cum metus potest esse, ne minus idonee defendatur: cum uero mater rea postulatur utique integra fide, et maiore constantia causam defensura recenti fieri oportere, et post euentum co
Abbreviated transcription (Latin):
to quo ᷤ nouissimoᷤ fecero. nõ
ntiqr statm que todicilł dans
cõsist̾e idebint᷑. qmͣ du alii
quoq fĩ pofsrat. ⁊ io̾ si alii poste¬
ab eo facto quipat̾ta. nec ne ig

Expanded text:
mos fecero', non utique statim quae codicillis dantur consistere uidebuntur, quamdiu alii quoque fieri possint, et ideo si alii posteab eo factos, qui pater familias nec
Abbreviated transcription (Latin):
ui grauint̾o uxorem ẽe ignorato ͭ
codicilł ad siliũ scriptis lib̾tates de¬
dit. nata post mortẽ patͥssilia. cũ

Expanded text:
ui graui utero uxorem esse ignorabat, codicillis ad filium scriptis libertates dedit. nata post mortem patris filia, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩt̾cessit᷑ utise legat᷑ ẽẽ placebã si¬
legat̃. qi nͨ absit qͦꝙͣ. necbis
eadem res p̾stari possit. ¶ S si cũ
mͥ et testam̃to ticii stichũ debes
eundemate hr̃de sempmꝰ mͥ le¬
gau̾it fid̃iq mec ꝯmisit. ut eũ
alicui restituam. legatũ utile e¬
rit. qr nõ sum ħiturꝰ. ¶ Idem ui¬
riserit ⁊ si pecumã a me legqũ¬
it młto mag̾ si in pͥore test̾o fid̾i

Expanded text:
utile legatum esse placebat, silegatum, quia nec absit quicquam nec bis eadem res praestari possit. Sed si, cum mihi ex testamento Titii Stichum deberes, eundem a te herede Sempronius mihi legaverit fideique meae commiserit, ut eum alicui restituam, legatum utile erit, quia non sum habiturus: idem iuris erit et si pecuniam a me legaverit: multo magis, si in priore testamento fid
Abbreviated transcription (Latin):
uũ h̾r dem instituit. ⁊ filiam ex¬
hr̃dauit. de m̃ cauit ita te ticu ro¬
go fid̾i qi tuc cõmitto ut margari¬
cas quas tͥ pignori dedi uendas
⁊ deducto om̃i debito tuo ꝙ ampls
erit ad om̃e filie mer restituas ex
t̾e posse. ut is acc̃ones suas adu̾s
debitores ei p̃raret. ħ enĩ c̾au eũ
qͥ c̾ditor fuissi debitorẽ intllñdũ

Expanded text:
filiam exheredauit, deinde ita cauit: 'te, Titi, rogo fideique tuae committo, uti margarita, quae tibi pignori dedi, uendas et deducto omni debito tuo quod amplius erit id omne filiae meae restituas'. ex missum petere posse, ut is actiones suas aduersus debitorem ei praestaret: hoc enim casu eum, qui creditor fuisset, debitorem intellegendum
Abbreviated transcription (Latin):
sołone ꝗuid ĩiuto me sc̾a liberis ͦ¬
Tũ ho tico legatus ẽet q̃sitũ ẽ uͤ
trũ arbit̾am hr̃dił est quẽ nelit
picoleum oscend̾it utile ee eund̾nt
argum̃to ꝓbori ait. ꝙ ꝯstet usũ
fr̃ lib̾tis legatũ ⁊ ei qui eoꝵ suꝑ¬

Expanded text:
uidem inuito me facta libereris.Cum homo Titio legatus esset, quaesitum est, utrum arbitrium heredis est quem uelit pitolium ascenderit' utile esse euidenti argumento probari ait, quod constet usum fructum libertis le
Abbreviated transcription (Latin):
I a plurib hĩdib legata sitͤ ca¬
que uns ex hiis ꝑciꝑe iuuet᷑ et
p̾stare. ⁊ in potestate eoꝵ quib sit
relictũ legatũ debẽ ẽẽ ait. utr̃ ue
a sĩguł hr̃dib pet̾e̾ uelint. anab
eo qui ꝑcipere uissus sit. itaq eũ
qͥ ꝓciꝑe iussus ẽ. cau̾e deb̾c deb̾e
cohr̃dib indempnes eo p̾stari.¬

Expanded text:
i a pluribus heredibus legata sint eaque unus ex his praecipere iubeatur et praestare, in potestate eorum, quibus sit legatam, debere esse ait, utrumne a singulis heredibus petere uelint an ab eo, qui praecipere sit iussus: itaque eum qui praecipere iussus est cauere debere coheredibus indemnes eos
Abbreviated transcription (Latin):
Et ⁊ si quis ex signatorib aberit
mitti debent tabule testĩ. n ͥ ip̃e
sit uti agnoscat. nam reuocari
cũ agnostendi cã honerosũ ẽ. qͥp¬
pe sepe cũ magna capcone a reb
nrĩs reuocamur. ⁊ sic ĩiquũ damp¬
nosũ cuiq eẽ offiñ suũ nec ad rem
ꝑtim mmius absit an omũs ⁊ si forte
oĩb absentib cã aliq̃ aꝑire tabu¬
las urgeat d ꝓ consul. curare. ut
ĩt̾uementib optĩe opimioĩs uir a
abisdem quib int̾neĩentib aꝑte
st̃. obsignent᷑ t̾c demũ eo mittant᷑
uͥ ip̃i signatores sit̃ ad insꝑicienda
sigilla sua.

Expanded text:
ed si quis ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti ubi ipse sit, uti adgnoscat: nam reuocari eum adgnoscendi causa onerosum est. quippe saepe cum magna captione a rebus nostris reuocamur et sit iniquum damnosum cuique esse officium suum. nec ad rem pertinet, unus absit an omnes. et si forte omnibus absentibus causa aliqua aperire tabulas urgueat, debet proconsul curare, ut interuenientibus optimae opinionis uiris ab isdem, quibus interuenientibus apertae sunt, obsignentur, tunc deinde eo mittantur, ubi ipsi signatores sint, ad inspicienda sigilla sua.
Abbreviated transcription (Latin):
usõem absetis amiserat. sine respͭ¬
tueiꝰ d̾estincõdois restitucõem loc̃
hr̃e. ꝙ ⁊ hic hũanitatis gr̃a oba¬
tendᷤ ẽ. ¶ Rei ꝑ duellionis hrdi¬
tatẽ suspenio co dncõe filiusemã¬
cipatꝰ cuide patris ĩ nocen li quet
pt̃ quet̾e. ¶ Pro brde gessisse fi¬
liũ placuit qui monẽs comꝑto
suã mr̃em ĩte stato uita decessisse
codicilł petuit ab hr̃de suo ut mr̃¬
nor bonoꝵ suũ manumittet.
et bonis mr̃is cuiꝰ h̾rditatẽ sinde¬
pit. agrũ ad hrditatẽ patͥs ꝑtiñ

Expanded text:
respectu eius distinctionis restitutionem locum habere. quod et hic humanitatis gratia optinendum est. Rei perduellionis hereditatem suspensa cognitione filius emancipatus, cui de patris innocentia liquet, potest quaerere. Pro herede gessisse filium placuit, qui moriens comperto matrem suam intestato uita decessisse codicillis petit ab herede suo, ut maternorum bonorum seruum manumitteret ex bonis matris, cuius hereditatem suscepit,
Abbreviated transcription (Latin):
b fĩ solet. dix̃ alicui. ego te ħrdem
ullorũ mag̾ int̾est qmͣ ipõrum
quib id pͥiłm datũ ẽ eiꝰmodi ex¬
emplũ nõ admitti alioquĩ ñ dif¬
ficult̃ post mortem alicuiꝰ mili¬
tis tesres existerent qui affirma

Expanded text:
i solet, dixit alicui: "ego te heredem ullorum magis interest, quam ipsorum, quibus id privilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin non difficulter post mortem alicuius militis testes existerent, qui adfirma
Abbreviated transcription (Latin):
um ita legatũ e̾et fructus annu¬
os fundi corneliam publio me¬
uio .do. lego. ꝑ m̃ putat accipiẽ¬
dum ẽẽ labeo. ac siusufr̾. fundi
similit̾ ẽẽt legatus. qr ħ mens
fuisse testatoris uide pnr. dẽ.
maturitas naturał ħͥ spectanda
ẽ. s id tempꝰ quo magis colono
dño ue eum fructũ tolłe expe¬
dit. ¶Ita cum ol a ĩ matura
plus hat redditus. qmͣ si matu¬
ra segat᷑ nõ pot̾ uideti si ĩ mat᷑a
legataẽ ĩ fructu ñ eẽ. ¶łmuleꝰ¬
ultum int̾est. utrũ bonor qͥs
⁊ ꝙ ĩ acc̃onib erit computalã¬

Expanded text:
um ita legatum esset: "fructus annuos fundi Corneliani Publio Maevio do lego", perinde putat accipiendum esse Labeo, ac si usus fructus fundi similiter esset legatus, quia haec mens fuisse testatoris videatur. Idem maturitas naturalis hic spectanda est, sed id tempus, quo magis colono dominove eum fructum tollere expedit. itaque cum olea immatura plus habeat reditus, quam si matura legatur, non potest videri, si immatura lecta est, in fructu non esse. Venuleiuet quod in actionibus erit, computa
Abbreviated transcription (Latin):
Ilios hr̃des instituit uxori uestẽ
mund̾ muliebrem laniam linũ
⁊ alias res legauerat.⁊ adietit
ꝓpͥetatẽ aut̃ eor que supra scͥp¬
ta st̃. reu̾ti uolo ad filias meas
que uł ex hus tunc uiuat. qĩ¬

Expanded text:
ilios heredes instituit, uxori vestem mundum muliebrem lanam linum et alias res legavit et adiecit: "proprietatem autem eorum, quae supra scripta sunt, reverti volo ad filias meas quaeve ex his tunc vivent": q
Abbreviated transcription (Latin):
re d qui c̾ca eum futuri sunt.
¶Nõ est audiendꝰ tutor cũ dicat
iõ cessasse pupillarẽ peciñam¬
niret. si arguat᷑t eo tpr̃ suam
tend̾e d tutor. nec cui nõ dedi

Expanded text:
. Non est audiendus tutor, cum dicat ideo cessasse pupillarem pecuniamniret, si arguatur eo tempore sutendere debet tutor, ne cui non debi
Abbreviated transcription (Latin):
pupilł si amĩstracõ eorũ nõ seruo¬
t᷑ ⁊ nemine .s. em̃te. nec int̾est
tutor soluendo fu̾it. nec ne. cum
si bona fide res gesta sit seruanda
timacoms pupilli erogare ex boĩs
eiꝰ qd̾ ex suis nõ honestissime fuis¬
set erogaturͦ. ¶Eũ tutor no
reb dũ tãtat᷑. s ⁊̃ morib pupil¬
li p̃ponat᷑. ¶In pͥmis m̾cede pre¬

Expanded text:
pupillis, si administratio eorum non servatur, nemine scilicet emente. nec interest, tutor solvendo fuerit nec ne, cum, si bona fide res gesta sit, servandatimationis pupilli erogare ex bonis eius, quod ex suis non honestissime fuisset erogaturus. Cum tutor non rebus dumtaxat, sed etiam moribus pupilli praeponatur, imprimis mercedes pr
Abbreviated transcription (Latin):
reb quas ex petiũa pupilli ẜ uuis
comꝑau̾at dimi nõ posse uti p̾ro¬
gatuia deduct̾onis. qd̾ ⁊ in curato
li eoꝵ ĩ ꝯtutorẽ acco pupilli noĩe
datur. ¶Que bona fide a tu¬
dicare nõ potest. nam ⁊ mutile e

Expanded text:
rebus, quas ex pecunia pupilli seruus comparauerat, dominum non posse uti praerogatiua deductionis. quod et in curatorlli eorum in contutorem actio pupilli nomine datur. Quae bona fide a tudicare non potest: nam et inutile est
Abbreviated transcription (Latin):
n̾̃ib municipalib obst̾ͥta nõ sit̃
insi nom̃ĩatim ad pͥułim eis mn¬
dultum sit. Is qui edilitate fun¬
git᷑ potest tutor dari. nam edili¬
tas int̾ eos magr̃atus ħcar qui
pͥuans munib excusati st̃ scdm̃
diui marti Reptũ.¶ Sane notũ
est qd̾ gerentib hoñorem uaca¬
cõem tutelarũ concedi platuit.
uacare aut̾ eoꝰ qui tũt pͥmo uo¬
centur. ad suscipiendũ officiũ
tutele. cet̾m eos qui se iam mis¬
cũnt administracõi. nec qũ qui¬
dẽ magsatus uacare eque notũ

Expanded text:
neribus municipalibus obstricta non sint, nisi nominatim id priuilegium eis indultum sit. Is qui aedilitate fungitur potest tutor dari: nam aedilitas inter eos magistratus habetur qui priuatis muneribus excusati sunt secundum diui Marci rescriptum. Sane notum est, quod gerentibus honorem uacationem tutelarum concedi placuit, uacare autem eos, qui, tunc primum uocentur ad suscipiendum officium tutelae: ceterum eos, qui iam se miscuerint administrationi, ne tempore quidem magistratus
Abbreviated transcription (Latin):
rei .p. ca absunt comites qui sut̃
mt᷑ scatutũ nũm de tutela q̃ ab sẽ¬
tib. uł p̾fecturis delata ẽ excusã¬
t᷑ nam susceptã aña nõ depont̃.
¶ͥ corꝑis item qͥ ex collegu iu¬
re excusant᷑ a collegarũ finorq
eoꝵ tutela nõ extusant᷑. exceptis
hiis quib hoc sp̃ałr tͥbutũ est.

Expanded text:
e causa absunt, comites, qui sunt intra statutum numerum, de tutela, quae absentibus vel profecturis delata est, excusantur: nam susceptam antea non deponunt. Qui corporis, item collegii iure excusantur, a collegarum filiorumque eorum tutela non excusantur, exceptis his, quibus hoc specialiter tributum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Ost susceptam tute la extusanit
cetus. surdꝰ. auit mutꝰ. aut furio¬
sus. aut ualitudmariꝰ deponere
tuteła pt̃. pauꝑtas que oꝑi ⁊ hone¬
n tutele imꝑ est tolet tribu̾e uaca¬
Dmistrantes res pͥncipiũ ex ni¬
dulgencia eor licet citra codicil¬
los a tutela. Itemq cura adm̃ist̃¬

Expanded text:
ost susceptam tutelam caecus aut surdus aut mutus aut furiosus aut ualetudinarius deponere tutelam potest. Paupertas, quae operi et oneri tutelae impar est, solet tribuere uacaistrantes rem principum ex indulgentia eorum, licet citra codicillos, a tutela itemque cura t
Abbreviated transcription (Latin):
a lib̾tate donatus sit l falcidi¬
a int̾uemente totus uendican
petei ue pot̾. s ⁊ si aliud p̾terea
capiat legatarius. adhuc suuꝰ
totus peti pot̃. qrtam aus ittus
ex legato retinendã ne impedi¬
at᷑ libertas si int̾im sit. an lis̾¬
tas pr̃ari deb̾at. ueluti ꝙ sb̾ con¬

Expanded text:
a libertate donatus fuerit, licet Falcidia interueniente totus uindicari petiue potest. sed et si aliud praeterea capiat legatarius, adhuc seruus totus peti potest: quartam autem utriusque ex legato retinendam, ne impediatur libertas. Si incertum sit, an libertas praestari debeat, ueluti quod sub con
Abbreviated transcription (Latin):
exhrdatusẽ. an qr ip̃e filui ͤ sb̃sti¬
t̾utus ẽ ¶ Iulianus longiꝰ pat̾
eos quoᷤ s hĩdes ĩ stitũat. filiis
ita sb̾stituit. quisquis sͥ hr̃s e̾ẽt
imꝰ ex ħrdib ĩ stitutis qui taci¬
tam fidem accomodau̾at. ut ñ
capienti ꝑtem ex eo ꝙ accepat
daret ad sbstitucõem ĩ pubis
nec desunt Hrs e̾ẽ licet res que
icare licte sc̃ auferutur. Uñ ⁊
ex serundis tabuł ĩ tm̃ hr̃s ec̃¬

Expanded text:
ipse filius substitutus est. Iulius Longinus pater eos, quos sibi heredes instituerat, filio ita substituit "quisquis sibi heres esset": unus ex heredibus institutis, qui tacitam fidem accommodaverat, ut non capienti partem ex eo quod acceperat daret, ad substitutionem impuberis nec desinet heres esse, licet res quae relictae sunt auferuntur. unde et ex secundis tabu
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ dici id eatenus eũ tͥbuere uo¬
luisse qͣtenꝰ filiꝰ m̃s ĩ eadẽ ualitu¬
dine ꝑseuerasset. ut ꝙ̃ ad̾m iure
cuuli pub̾tate sint᷑ pupillare
testm̃. ita pͥnceps imitatꝰ sit uis ĩ

Expanded text:
t dici eatenus id eum tribuere uoluisse, quatenus filius eius in eadem ualetudine perseuerasset, ut, quemadmodum iure ciuili pubertate finitur pupillare testamentum, ita princeps imitatus sit ius in
Abbreviated transcription (Latin):
fluis postea. anuire hr̃e ceperit
siũ hrdem. nec .n. aut p̃rem aũ
pͥncipem de hoc cau cogitasse. ui¬
simile ẽ ut eũ qui postea nasce¬
ret᷑ exħrdass. nec .n. int̾est ꝙ̃¬

Expanded text:
filius postea an iure habere coepit suum he redem: nec enim aut patrem aut principem de hoc casu cogitasse uerisimile est, ut eum, qui postea nasceretur, exheredaret. nec interest
Abbreviated transcription (Latin):
uiduos impub ¶Dem tinz¬
esfilios heredes reliquerat ita sb̃¬
stituit. si ambo mortuie̾ent. de¬
ñ pu̾ post mortẽ p̃ris sił ꝑierunt
duc hr̃ditates sb̃stituto deferunt᷑.
¶S ⁊ si diu̾sis temporib uita dece¬
tant ĩ ħrditate nouissimi pu̾ieiꝰ¬
frĩs qͥ añ mortuus ẽ h̃rditotem
sb̾stitutꝰ ĩueniet. s ĩ rõne faltidr̃¬
e pu̾i p̾oris hereditas nõ ueniet.
as iute testi desiderabit legcata ꝙ
q̃ a sb̾stituto eiꝰ filii data st̃. qui
por intestato de cessit ad iiritum

Expanded text:
ui duos impuberes filios heredes reliquerat, ita substituit, si ambo mortui essent: deinde pueri post mortem patris simul perierunt: du‹ae› hereditates substituto deferuntur. sed si diuersis temporibus uita decedant, in hereditate nouissimi puequi ante mortuus est, hereditatem substitutus inueniet: sed in ratione Falcidiae pueri prioris hereditas non ueniet am iure testamenti desiderabit: legata quoque, quae a substituto eius filii data sunt, qui prior intestato decessit, ad irritum
Abbreviated transcription (Latin):
at .re. rem .p. uoluntati testatoris
pore compłłendam. ac iisi faciat
ĩ hiis quidem sũmis que ꝑ num̾¬
utili repeticõe ħrdes ad nummieran¬
dos. ab husu̾o nominib quem¬
cesserunt ad pͥstina ouligacõe
nõ ꝙ hibendos quominus debitũ
peant. ¶Largiunes euripianus
consuluit alumpno c̾tam peccu¬
mã patronũ testo legasse deq e¬
a re test̾o ita cauisse peciu̾iam ꝙͣ
titio lib̾to ⁊ alumpno meo lega¬
u ee uolo penes publium mnem
diantes qnͣtũ aut̃ ĩ sump̃tũ ei
statuend̾ sit tu publii menii cũ
pris affcm̃ ei prare deb̾as estima.¬
bis. qĩtun ẽ an hr̃des a publio

Expanded text:
t rem publicam voluntati testatoris parere compellendam ac, nisi faciat, in his quidem summis, quae per numeutili repetitione heredes adiuvandos: ab his vero nominibuscesserunt a pristina obligatione, non prohibendos, quo minus debitum petant. Largius Eurippianus consuluit alumno certam pecuniam patronum testamento legasse deque ea re testamento ita cauisse: 'pecuniam, quam Titio liberto et alumno meo legaui, esse uolo penes Publium Maeuiadrantes: quantum autem in sumptum ei statuendum sit, tu, Publi Maeui, cum patris affectum ei praestare debeas, aestimabis'. quaesitum est, an heredes a Publio
Abbreviated transcription (Latin):
uit. id q frĩs eiꝰ fid̾i misit aͥqo
pecut in ħ uerba. a te peto sei. ut
ab annis.xii etatis adstudia u¬
b̾alia frĩs tui inferas nũ eius an
tuas ⁊ ate redditus p̾dioꝵ illoꝵ
ꝑtineant. quo ad ꝑueniat. frat̃
utrũ om̃us condicõ ꝑcipiendi red¬
ius ad hr̃dem eius tnͣsietĩt: anu̾o
id om̃e ꝓtimis ad pupillũ. ⁊ tuto¬
res tͣnsferri deb̾at.R .ẜ ea que¬

Expanded text:
uit idque fratris eius fidei commisit, a quo petit in haec uerba: 'a te peto, Sei, ut ab annis duodecim aetatis ad studia liberalia fratris tui inferas matri eius anntuas: et ad te reditus praediorum illorum pertineant, quoad perueniat frater utrum omnis condicio percipiendi reius, ad heredem eius transierint, an uero id omne protinus ad pupillum et tutores transferri debeat. re
Abbreviated transcription (Latin):
erigende satisda cõrs ⁊ memo¬
meiuo pcc̃iam uumeratamre.
hr̃des eius audiri debent adu̾sꝰ
hr̃des patrom agentesq satis
ñ eregerunt exea eĩ numera¬

Expanded text:
exigendae satisdationis commemoMaevio pecuniam numerare: heredes eius audiri debeant adversus heredes patroni agentes, quod satis non exegerunt: ex ea enim numera
Abbreviated transcription (Latin):
Ib̾to suo ita legauit ¶ Dem.¬
qͥnquagesimͣam om̃is redditus
qui ꝓ predus acolonis. uł emp¬
toribr fructꝰ ex consuenidine do¬
mꝰ mec prarent᷑. hr̃des predia
uendid̾nnt. ex quor redditu qͥn
quagesimas legatas licet p̾dia
uendita sint alib̾co cui fundũ
legauerat ferentẽ amnia sera
le annua dena. qitum ẽ si lex
falcidica lib̾to legatũ minu̾it
an pompbile quoq amniũ fi¬

Expanded text:
iberto suo ita legauit: 'praquinquagesimam omnis reditus, quae praediis a colonis uel emptoribus fructus ex consuetudine domus meae praestantur'. heredes praedia uendiderunt, ex quorum reditut quinquagesimas legatas, licet praedia uendita sunt. A liberto, cui fundum legauerat ferentem annua sexagPamphilae annua dena: quaesitum est, si lex Falcidia liberto legatum minuerit, an Pamphilae quoque annuum fi
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ nõ uid̾i minutã nͥ alia menstes¬
tatoris ꝓ bet᷑. ¶Filium ex dod an¬
te uxorẽ ex quã dnͣte instituit hr̃¬
des ⁊ filu sid̾imisit. ut nou̾ere
restitũet ħrditatem. ab ea aut̃¬
datam ei ꝙͣ menstruos aureos de¬
nos p̾raret. donec. ad ixb. annũ¬

Expanded text:
tur non uideri minutum, nisi si alia mens testatoris probaretur. Filium ex dodrante, uxorem ex quadrante instituit heredes et filii fidei commisit, ut nouercae restituerdatam haberet eique menstruos aureos denos praestaret, donec ad vicesimu
Abbreviated transcription (Latin):
Nnua hus u̾ͥbis legauĩt si mo¬
rarent᷑ cũ matre mea. qmͣ hr̃dẽ
exꝑte institui. quum ẽ an mor¬
tud mr̃e condicõ appoĩta defecis¬
÷ se uideat᷑. ac ꝑ hoc. n tibaria.
n uestiaria hũs debeant᷑ .R. ẜ¬

Expanded text:
nnua his uerbis legauit: 'si morarentur cum matre mea, quam heredem ex parte institui': quaesitum est, an mortua matre condicio adposita defecisse uideatur ac per hoc neque cibaria neque uestiaria his debeantur.
Abbreviated transcription (Latin):
sita sit. delebr̃ legatario. nͥ testator
mitau̾it uoluntatẽ. ¶ Eum qui
tyrographũ legauit debuũ legati
nõ solum tabulas argo et uendicõ.
nam ⁊ cũ cyrographa uenũt nom̃
uenisse uidet᷑. ¶ Set ⁊ si nomen
leget᷑ benigne id qd̾ debebr̃ accipi¬
endum est ut accõnes adu̾sus debi¬
torẽ cpedantur. ¶ Si idem seruus
⁊ legatus ⁊ lib̾ ẽẽ iussus sit. int̾dũ
ꝓcedere solum legatum pot̾it ait
puta si in fraudem creditoris data
pignori datus. ¶ Si statu lib̾m
quis  legau̾it expediet heredi
ip̃m sratũ lib̾m p̾stare. magis qmͣ es¬
timacõm. ⁊ enĩ estimacõm uerã
p̃stabit. ip̃m u̾o si ded̾it existente

Expanded text:
debebitur legatario, nisi testator mutavit voluntatem. Eum, qui chirographum legat, debitum legare, non solum tabulas argumento est venditio: nam cum chirographa veneunt, nomen venisse videtur. Sed et si nomen legetur, benigne id quod debetur accipiendum est, ut actiones adversus debitorem cedantur. Si idem servus et legatus et liber esse iussus sit, interdum procedere solum legatum poterit, ut puta si in fraudem creditoris data pignori datus. Si statuliberum heres legaverit, expediet heredi ipsum statuliberum praestare magis quam aestimationem. etenim aestimationem veram praestabit: ipsum vero si dederit, exsistente
Abbreviated transcription (Latin):
taret᷑. pop̾. dubitat. s curñ ĩ imi¬
lite duuisnm ꝓbetꝰ n eĩ qͣui uol¬
bñticio militari renuinciauit. nͨ
credendꝰ ẽ quisqm̾ genus testandi
elig̾e. ad inpugnanda sua uidici¬
A. s mag̾ utroq gñc uoluisse pp̃
fortutes casus. ꝙ̃ adm płiq pa¬

Expanded text:
t. sed cur non in milite diuersum probet? neque enim qui uolbeneficio militari renuntiauit, nec credendus est quisquam genus testandi eligere ad impugnanda sua iudicia, sed magis utroque genere uoluisse propter fortuitos casus: quemadmodum p
Abbreviated transcription (Latin):
hostib p̃r captꝰ fuiss. mimo cura¬
telam agnouit in solidiumd te¬
neri si nõ agnouit dum tatat de
peculio. ¶Ns nouisse aut̃ iide¬
t᷑ sũ gessit sui gerenti filio ꝯsen¬
sit. sine omnino attigit tutelã
unde cum quidam nlio scpͥserit ut
diligent̃ tutelam gereret. cum sci¬
as inqͣuit ꝑiculum ad nos ꝑtin̾e
dixi hũc quoq ud̾i agnonisse. pla¬
ne si solumodo monuit filũ nõ¬

Expanded text:
hostibus captus fuisset. immo curatelam agnouit, in solidum debet teneri, si non adgnouit, dumtaxat de peculio. adgnouisse autem uidetur, siue gessit, siue gerenti filio consensit siue omnino attigit tutelam. unde cum quidam filio scripsisset, ut diligenter tutelam gereret, 'cum scias', inquit, 'periculum ad nos pertinere', dixi hunc quoque uideri adgnouisse: plane si solum monuit filium, no
Abbreviated transcription (Latin):
cospectat hoc si famł y̾ciscunde
dor accõ ẽet cũ tutore. ⁊ si mditic¬
te datꝰ ẽ̾et. nõ solum eo nomĩe cu¬
rator eẽt qd̾ ageret pupillꝰ pupil¬
la ue. s muicẽ quoq qd̾ cũ hus
ageret᷑. ¶Possunt antem uł pł¬
curator peti. POmp̃.
qm̃ diu is curator mancat aliꝰ in
eondem litẽ curotor peti nõ potest.
⁊ si titius u̾bigrã adu̾sus senum cu¬
rator petitus sit. idẽ ticiꝰ adu̾sus a

Expanded text:
iscundae dorum actio esset cum tutore, et si indistincte datus esset, non solum eo nomine curator esset, quod ageret pupillus pupillaue, sed inuicem quoque quod cum his ageretur. Possunt autem uel plcurator peti. Pomponiquamdiu is curator maneat, alius in eandem litem curator peti non potest. Etsi Titius verbi gratia adversus Seium curator pet
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ut sͥ pauones usus sui c̾ã em̃¬
es. si tu post mortẽ es cũ putares
eã iuu̾e emĩis. actilliiꝰ negat
Cia ab hr̃de publio menio itale¬
auri pondo. tot. ⁊ umonẽ cũ ia¬
crctas. postea uinone̾ soluit nͨ
ullũ mortis tp̃r ĩt̾ ornam̃ta sua
unionem reliquit. quero an
hr̃s ex cã fid̾iꝯmissi estimacio¬
nẽ rei q̃ ĩ ħrditate nõ ẽ pr̃are
deb̾at. marcels .R. nõ deb̾e.

Expanded text:
i, ut sibi uniones usus sui causa emeres, si tu post mortem eius, cum putares eam uiuere, emeris, Atilicinus negat ia ab herede Publio Maevio ita leauri pondo tot et unionem cum hyacinthis": postea unionem solvit neque ullum mortis tempore inter ornamenta sua unionem reliquit. quaero, an heres ex causa fideicommissi aestimationem rei, quae in hereditate non est, praestare debeat. Marc
Abbreviated transcription (Latin):
n ĩ usu m̃i data sint legatũ oĩo
ual. qr c̾co corꝑe legato demonͣ¬
cio fl̾a poĩta ñ ꝑmit legatũ. ue¬
luti si ita scpͥtum sit stichũ quẽ
ex uendic̾oe titiz emi. nã si n e¬

Expanded text:
neque in usum ei data sint, legatum omnimodo ualet, quia certo corpore legato demonstratio falsa posita non peremit legatum. ueluti si ita sit scriptum: 'Stichum, quem ex uenditione Titii emi
Abbreviated transcription (Latin):
legau̾at bonor suor decimã
⁊ mancipia ⁊ sp̃es argenti quas
expresserat eidem amiles ⁊ ues¬
tem reddi ab hr̃dib petit. qͣ ꝓ
prie uxoris fuissent. qĩtũ ẽ si
uxoris nõ fu̾int. an pr̃ari ex ca
legan debent. R aĩo legandi

Expanded text:
legauerat bonorum suorum decimam et mancipia et species argenti quas expresserat, eidem anulos et uestem reddi ab heredibus petit, quasi propria uxoris fuissent: quaesitum est, si uxoris non fuerint, an praestari ex causa legati deberent. respondit legandi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ feti id o̾e dari uolo. qĩtũ ẽ an
caruca tormitoria cũ uł qua
qmͣ ancilł. uł lectitarus eiꝰ de i
uyoris suc comꝑau̾at.ł feterat
Istatuaᷤ legau̾at. ⁊ postea ex a¬
lia statua brachiũ ei adiecerat
om̃i modo statua ex legatario
uendicari potest.eũ.¬

Expanded text:
confeci, id omne dari uolo': quaesitum est, an carrucha dormitoria cum mulis, quam ancillis uel lecticariis eiusdem uxoris suae comparauerat uel fecerat, statuam legauero et postea ex alia statua bracchium ei adiecero, omnimodo statua a legatario uindicari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
I quis legau̾it aurũ gemas maor¬
garitas que ĩ eo auro ee̾nt ⁊̃ id au¬
rũ. cui n gẽme. n margarite. ĩ¬
tabulamsoluit. pt̃ dici accõem
ex testõ durare. q ymaginis

Expanded text:
gauerit aurum gemmas margaritas quae in eo auro essent, etiam id aurum, cui neque gemmae neque margaritae intabulam soluit, potest dici actionem ex testamento durare, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Erũ amotarũ indiciũ
sĩgulare introductũ est.
⁊ adrisus eam q̃ uxor fuit. qr ñ
placuit cũ ea furti agere posse
quib dam eristim antib nec fur¬
tum quidem eam face̾. ut ñus
cassio. qr societas uite quodam᷑
dominam catũ fac̾et. alut ut
labeo. ⁊ ꝓ tulo furtũ quidem
eã fac̾e sicuti filio pr̃i: facit.
s furti nõ ẽẽ acc̃om ⁊stitutoiu¬
nã ĩ honorem mar̃ĩmonii turpis
accc̃ adusus uxorem negatur.
ciũ easdem res contractet ⁊̃ fuiti
teneb̾. ¶t̃ si s uiis ciꝰ furtum
fec̾it furtũ cum ea age possumꝰ

Expanded text:
erum amotarum iudicium singulare introductum est adversus eam quae uxor fuit, quia non placuit cum ea furti agere posse: quibusdam existimantibus ne quidem furtum eam facere, ut Nerua Cassio, quia societas uitae quodammodo dominam eam faceret: aliis, ut Sabino et Proculo, furto quidem eam facere, sicuti filia patri faciat, sed furti non esse actionem constituto iunam in honorem matrimonii turpis actio aduersus uxorem negatur: tium easdem res contrectat, etiam furti tenebitur. Item si seruus eius furtum fecerit, furti cum
Abbreviated transcription (Latin):
quo quis querat᷑ rogat᷑. ut ad op¬
tet ratim nõ eẽ. ¶Agͥ plagam
que estĩ regione illa. meuio pub¬
lio ⁊ gaiotͣnscribiuolo p̾cio facto
uni bom arbitratu ⁊ ħrditati illa¬
to duple euiccõne exꝓmissa itaut¬

Expanded text:
quo quis rogatur ut adoptet, ratum non esse. 'Agri plagam, quae est in regione illa, Maeuiis Publio et Gaio transcribi uolo, pretio facto uiri boni arbitratu et hereditati illato, duplae euictione expromissa
Abbreviated transcription (Latin):
qr aliꝙ ius meo is qui legauit h
uałe legatũ. ¶ S ⁊ si nõ munici¬
ꝑib s alii fundũ uetigalem le¬
gau̾it: nõ uid̾i ꝓpͥetatem rei leg¬
tam s id is ꝙ i uectigalibus

Expanded text:
quia aliquod ius in eo is qui legavit habet, valere legatum. Sed et si non municipibus, sed alii fundum vectigalem legaverit, non videri proprietatem rei legatam, sed id ius in vectigalibus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ¶ Si  mͥ ꝙ ticus d fu̾it legatũ
n ticiꝰ deb̾at sciendũ est usłm ẽẽ
legatũ. ⁊ quid̾ si quantitas ñ sit
tate nõ adiecta: ꝯ stͥl nlłm ẽe leͫ¬
gatũ. ¶Cunsi .x. q̃ tic̾o̾ debeo le¬
gau̾o. nec quicqm ticõ debeã falsa

Expanded text:
 Titius debet fuerit legatum neque Titius debeat, sciendum est nullum esse legatum. et quidem si quantitas non sit tate non adiecta, constat nullum esse legatum, cum, si decem quae Titio debeo legauero nec qui
Abbreviated transcription (Latin):
testator hẽ bat legatario dare¬
si nlłas edes rliquerit mag̾ den¬
sorũ est qmͣ utile legatũ. ¶ De
enicc̃oe an cau̾e debeat is quͣierust
tares legataᷤ ẽiiit folłe eq̃ ex
testõ petis cet̾m si iudico petita est
stipłatu accõ. ¶ In pecunia legata
ꝯfitenti hr̃di modicũ tempꝰ ad so

Expanded text:
testator habebat, legatario dareullas aedes reliquerit, magis derisorium est quam utile legatum.De euictione an cauere debeat is, qui seruum ta res legata euincitur, posse eam ex testamento peti: ceterum si iudicio petita est, stipulatu actio.In pecunia legata confitenti heredi modicum t
Abbreviated transcription (Latin):
lsario quͣ ab instituto nõ reliqu̾at.
que ã sp̃stitut᷑ o cessaret uł qd si foͣ¬
stituit ex ꝑte fid̾i ꝯmissariũ cui ab.
instiuto reliqu̾at fid̃i cõmissu
in obstura gͥ noluntate locũ hr̃e Reͤ¬
ptũ dicendum ẽ. NDem.

Expanded text:
 cur ab instituto relinquer‹e›t, quae in substituto cessaret? uel quid si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat fideicommissum? in obscura igitur uoluntate locum habere rescriptum dicendum est. 75
Abbreviated transcription (Latin):
si ita legatus sit. uti optimꝰ mar¬
imiꝰ q ẽ lib̾ p̃standus est. ¶ Ser¬
uns qui ĩ nego cõ fu̾it legatus nõ
ant᷑ tradi d qmͣ racõnes explicet
⁊ si ad indiciũ tͣctũ sit iiditis hec¬
dem ꝑtes ẽe debent. ¶Si res que¬
. legata ẽ an ĩ rerum natura sit. du¬
bitetur. forte dubiũ sit an homo
legatus uniat. placuit agi quidẽ
ex test̾o posseᷤ  oftõ iudicis ꝯtin̾i
ut cancõ int̾soneret᷑ qua hr̃s caue¬
ret eam rem se ꝑsecuturũ ⁊ si nact¬
tus sit legatario restituram. dẽ
hr̃ede me instituto seruũ tͥ lega¬
u̾it. nõ est nõ est ħ iniqũ: talem
seruũ tͥ tradi quał apud titium
fuit .i. ut me nidempnẽ p̾stares fur¬
ti noĩe ꝙ is fecerat a pd̾ titiũ nam
⁊ si fundꝰ qui eo fundo s uiebat le¬

Expanded text:
si ita legatus sit 'uti optimus maximusque', liber praestandus est.Seruus, qui in negotio fuerit, legatus non ante tradi debet quam rationes explicet, et si ad iudicium itum sit, iudicis eaedem partes esse debent.Si res quae legata est an in rerum natura sit dubitetur, forte si dubium sit, an homo legatus uiuat, placuit agi quidem ex testamento posse, sed officio iudicis contineri, ut cautio interponeretur, qua heres caueret eam rem persecuturum et, si nactus sit, legatario restituturum. 70 herede me instituto seruum tibi legauerit, non est iniquum talem seruum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id est ut me indemnem praestes furti nomine, quod is fecerit apud Titium.Nam et si fundus, qui meo fundo s
Abbreviated transcription (Latin):
Fruo legato legari posse recept̃
ẽ. ꝙ adita hr̃ditate statim sex ñ¬
uus acquirit᷑ legatario. dem̃ seqͣ
legatum. ¶ Si seruũ sb̾ condicõe
legatũ hr̃s alienauit. detã ꝯdicõ¬

Expanded text:
ruo legato legari posse receptum est, quod adita hereditate statim seruus adquiritur legatario, deinde sequetur legatum.Si seruum sub condicione legatum heres alienau
Abbreviated transcription (Latin):
bonio ⁊quo p̾torem oberuare o¬
ꝑtebit. ¶ Qͥ ꝯfitet᷑ se quid de¬
p̾stare nõ possit. audiendꝰ est. ut
puta si alliena res legata sit. neg¬
q din eam uend̾e̾. uł ĩ mensũ p̾¬
ciũ eiꝰ rei pet̾e affirmetͥ aut si ẜ ¶
tare qr ĩiqũeẽ aie bat id separia
se u̾ꝯ ñ impetrabit id a p̾tore o:
lio enĩ est condicõ hommũ alia

Expanded text:
torem obseruare oportebit.Qui confitetur se quidem depraestare non possit, audiendus est: ut puta si aliena res legata sit negetque dominum eam uendere uel immensum pretium eius rei petere adfirmet, aut si serutare, quia iniquum esse aiebat id separari a se, non impetrauit id a praetore: alia enim condicio est hominum, alia
Abbreviated transcription (Latin):
SEr ius imi ex br̃dib legarus siqͥd̾
in hr̃ditate malicõse fecisse dicat᷑
fortassis racones int̾leuisse non a¬
lit̾ adudicandꝰ ẽ. qmͣ ut ex eo uo¬
⁊ si exͣneo fu̾it legatus. ¶ Si ex płi¬
b hr̃dibrꝰ ex disꝑib ꝑtib institutis
duob eadem res legata sit. hr̃des
dubiũ nõ ẽ qͥn mortuo pr̃e ad fili¬
ũ ꝑtineat legatũ. n ͨ int̾sit an pa¬
tͥs br̃s extit̾it nec ne. ¶ S si suo
post mortẽ dm̃ feͣlictum legatũ ẽ
si quid̾ ĩ ea cã dirauit ad hr̃dem do
miniꝑtin. usq adeo. ut idem ꝑatis
enĩcedit dies legati: qmͣ aliquis estri¬
hr̃s domĩo existat. quofit ut hĩdi¬
tati accqͥsitũ legatũpostea hr̃de a¬
liquo eristente ad eum ꝑtineat.
tat ⁊ dies legati cedat ꝓbabilius

Expanded text:
Seruus uni ex heredibus legatus si quid Seruus uni ex heredibus legatus si quid in hereditate malitiose fecisse dicatur forte rationes interleuisse, non aliter adiudicandus est, quam ex eo uoet si extraneo fuerit legatus. Si ex pluribus heredibus ex disparibus partibus institutis duobus eadem res legata sit, heredes dubium non est, quin mortuo patre ad filium pertineat legatum nec intersit, an patri heres exstiterit nec ne, sed si servo post mortem domini relictum legatum est, si mini pertineat: usque adeo, ut idem iuris enim cedit dies legati, quam aliquis heres domino exsistat, quo fit, ut hereditati adquisitum legatum postea herede aliquo exsistente ad eum pertineattat et dies legati cedat, probabilius
Abbreviated transcription (Latin):
mutile est legatum si u̾o ampliore ᷤᷤ
eos quosticiꝰ eleg̾it incͤcͣis ualet le¬
gatum. s nõ inampliores qmͣ .x. qͥ
legati sũt ꝙ si mimis sut̃ ĩ tantos
qnͣtu ̃uemant᷑. ¶ Illi si uolet stichũ
do. ꝯdicõnale est legatum. ⁊ nõ ałr
ad hr̃dem transit qmͣ si legatarius
uoluit qmuis alias ꝙ sñ adieccõne
hac si uolet legatum sit. ad hr̃des
legatarii tronsmittit aliud enĩ ui
ris ẽ si quid tacite ⁊tinetꝰ aliud si u̾b̾
licet ꝑtitulatim refecta sit. ut nich̾
ex pͥssma mau̾a suꝑsit tñ dicemus u¬
tile man̾e legatũ. ãt si ea domo des¬
tructa aliam eodem loco testator
edificau̾it. dicemꝰ int̾ire legatum.
niͥ ms testatorẽ sensisse aliud fu̾it
aꝓpbatum. ¶Dem.
a quo enĩe fundum hr̃s uissus est c̃
ex necessitate e um fundũ uend̾et
nssm ĩueniret emptorẽ. uł ex diu̾¬
so quid si legatari mag̾ int̾e̾et
eũ fundũ etãe. nec ałr hr̃c uendi¬
tuꝰ ẽe qmͣ si testator uississ.I dẽ.¬

Expanded text:
inutile est legatum, si uero ampliores, post eos, quos Titius elegit, in ceteris ualet legatum, sed non in ampliores quam decem qui legati sunt: quod si minus sunt, in tantos, quanti inueniantur. 'Illi, si uolet, Stichum do': condicionale est legatum et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius uoluerit, quamuis alias quod sine adiectione 'si uolet' legatum sit, ad heredem legatarii transmittitur: aliud est enim iuris, si quid tacite contine‹a›tur, aliud, si uerbis licet particulatim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificauerit, dicemus interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit adprobatum. 66 Idem a quo emere fundum heres iussus est, cum ex necessitate eum fundum uenderet, nullum inueniret emptorem? uel ex diuerso quid si legatarii magni interesset eum fundum emere nec aliter heres uenditurus esset, quam si testator iussisse
Abbreviated transcription (Latin):
dicõe ꝑtrara ex hr̃dar. inꝓpoito
nẽ possibił quidẽ reꝑii possit. c̾te
si ũbis expͥmeret᷑ mepta fieret.
hinc ei condicõeni si uolet hĩs el
lito. que alia u̾ba ccͣria ⁊cipi posst
iqmisit ridicidũ nlli noͣ patet nẽ
abre aut̃. ħ loco neld̾ ercessus h
wõiugetur. ¶ Susita ħrdibrm
suitutis si uolu̾int ħrdes cc̾ ñ ꝑmit¬
tend̾ ampliꝰ abstiñ ͭ auͣ ħidita¬
teͣ. cũ ea condicõe instituti. iã nõ
sut ncͣcii. s sua sponte urdes extit¬
pot̾ate. si su i pateant uis ab̾stiñ¬
di assequi ñ debent. HErmog̾¬

Expanded text:
dicione exheredari, in proposito ne possibilis quidem repperiri posset, certe, si uerbis exprimeretur, inepta fieret: huic enim condicioni 'si uolet, heres esto' quae alia uerba contraria concipi possunt sit ridiculum, nulli non patet. Non ab re autem hoc loco uelut excessus hic subiungetur suis ita heredibus institutis 'si uoluerint heredes esse' non permittendum amplius abstinere se hereditate, cum ea condicione instituti iam non ut necessarii, sed sua sponte heredes exstittate, si sui pareant, ius abstinendi adsequi non debent. Hermoge
Abbreviated transcription (Latin):
na ⁊ prõni filius. namtutelã pr̃o¬
ni filius hrditatẽ pr̃ona opmebit
⁊ nepos. ¶ Si apud hostes sit fr̃
inferioris gradꝰ agͣnato tutela ñ
⁊ si patronꝰ ap̃ hostes sit pr̃om fili
te tutela defert᷑. int̾dum hr̃ditas
sñ tutela ut puta meo qui latita¬
uit cũ suũ suũ rogatus ẽet man¬
mitt̾e. nam gn̾alit̾ diuus pius scͥ¬
sit aurelio basso ius p̃rom eũ nõ
cõ eorũ qui sb̾iecere fid̾i ꝯmissam
lib̾catẽ uelint es nͦ pumantur

Expanded text:
filius: nam tutelam patroni filius, hereditatem patrona optinebit: et nepos. Si apud hostes sit frater, inferioris gradus adgnato tutela non si patronus apud hostes sit, patroni filiote tutela defertur, interdum hereditas sine tutela, ut puta in eo qui latitauit, cum seruum suum rogatus esset manumittere: nam generaliter diuus Pius rescripsit Aurelio Basso ius patroni eum non tio eorum, qui subuertere fideicommissam libertatem ueli
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliquo hanc ꝯtrou̾siam pa.¬
so patre. ut puta nepos qui se re¬
mancipato patre cui iuĩgi deside¬
rat. an differri deb̾at ⁊ magisẽ.
ut differat᷑. ꝑui eĩ resert quis
ei ⁊trou̾siam faciat. cum ⁊ si

Expanded text:
ab aliquo hanc controversiam paso patre, ut puta nepos, qui se remancipato patre, cui iungi desiderat, an differri debeat? et magis est, ut differatur: parvi enim refert, quis ei controversiam faciat, cum et si
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ intempꝰ pub̾tatis cã cogdo.¬
nita differt᷑. ¶ Eu qui ꝯtro¬
ꝯtrou̾siam facit si ꝓ pupillo sa
u descendentes carboniam cõ¬
modũ ħebunt. ¶ Et genera¬
it dicunꝰ hus denłum carboĩ¬
anũ compet̾e quib ec̃ tabulas

Expanded text:
cium in tempus pubertatis causa cognita differtur.Eum qui controuersiam facit, si pro pupillo satu descendentes Carboniani commodum habebunt.Et generaliter dicimus his demum Carbonianum competere, quibus contra tabulas
Abbreviated transcription (Latin):
strandi cã hec oracõ poneret᷑. ita con¬
cepta eẽ stichus qui mous est nõ ꝙ
meus eru. s condicõ ⁊ tilis accipi d
quatenus meus erit ut si totum
alienan̾ic. legatum ex tingnatur.
si ꝑtem ꝓ ea ꝑte debeatur que testa¬
toris mortis tempo ⁊ fi̾it Pauł.¬

Expanded text:
strandi causa haec oratio poneretur, ita concepta esset 'Stichus qui meus est', non 'qui meus erit'. sed condicio talis accipi debet 'quatenus meus erit', ut, si totum alienauerit, legatum exstinguatur, si partem, pro ea parte debeatur, quae testatoris mortis tempore f
Abbreviated transcription (Latin):
ciss aliquid ei fundo augmentura
legatario e cͤderet. ¶ Si na scpͥtũ
sit lucuis ticius hr̃s mens aut me¬
uius hr̃s meus .i. seio dato. cu ul¬
tro uelit seius get . nt si cũ iro
actum sit ⁊ solutum. alt̃ libeitt᷑.
qi si duo rei ꝓmntendi in soldum
obligati sussent. quid gͦ si ab alt
o ꝑtem petienͣt lib̾umei erit ᷑ ab
alterutro reliqum pet̾e. idement
gatũ sit lectianarios .uiii. aue
ꝓ hus in homines singulos cer¬
tam petumam. utrum lege tarius
uolet⁊ non potest legatarius
tem seruorum uendicire ꝓ ꝑte
rei nummos pet̾e. qr uũ in alt̾u¬
tra causa legatum su. ¶ Qt em¬
mt̾est dinsa ea sirma an con
iuncta ponatur. ⁊ c̾te .uiii. ẜuis.
aut in omnib certa pecuma le¬
gata non pose muita hr̃dem
ptem recimis ꝑtem mancipioꝵ¬

Expanded text:
gmentum legatario cederet.Si ita scriptum sit: 'Lucius Titius heres meus aut Maeuius heres meus decem Seio dato', cum utro uelit, Seius aget, ut, si cum uno actum sit et solutum, alter liberetur, quasi si duo rei promittendi in solidum obligati fuissent. quid ergo si ab altero partem petierit? liberum cui erit ab alterutro reliquum petere. idem erit gatum sit: "lecticarios octo aut pro his in homines singulos certam pecuniam, utrum legatarius volet", non potest legatarius partem servorum vindicare, pro parte nummos petere, quia unum in alterutra causa legatum sit, queminterest, diuisa ea summa an iuncta ponatur: et certe octo seruis aut pro omnibus certa pecunia legata non posse inuitum heredem partem pecuniae, partem mancipio
Abbreviated transcription (Latin):
te dño sub tͣxiss ⁊̃ nendidiss. actillici¬
uns infciñ dandam accõm. ut uł nor¬
taret ⁊ ex uendicõne eius rei hrẽt
¶Si unus ex hr̃dib seruũ legatum
occidiss mͥ omĩo nõ placet cobr̃dẽ
tem̾ cuiꝰ culra factũ nõ sit neresĩ
rerũ natura sit. ¶p̃.¬

Expanded text:
licinus in factum dandam actionem, ut vel noxtaret, quod ex venditione eius rei haberet. Si unus ex heredibus servum legatum occidisset, omnino mihi non placet coheredem teneri, cuius culpa factum non sit, ne res in rerum natura sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Na substituto pupis ancilas tͥ legas¬
set eas ꝙ tua pupillo emisses. ⁊ añ ꝙͣ
⁊ noxus solutũ ẽe ꝓmitt̾e debebit. qr
eu erat quo nimꝰ eũ hr̃e dño liceat sicu¬
ti ob id qd̾ obligatus ẽ fundꝰ accidere
possit ut eum hr̃e dño nõ liceat  si u̾o
c̾tus homo legatul est tułd dariquã
e delegato dicta st̃ eadem trãsferre
licebit ad eũ qui uł ssichũ. uł hoĩem

Expanded text:
a substituto pupilli ancillas tibi legassem easque tu a pupillo emisses et antequaet noxiis solutum esse promittere debebit, quia evenit, quo minus eum habere domino liceat, sicuti ob id, quod obligatus est fundus, accidere possit, ut eum habere domino non liceat. Si vero certus homo legatus est, talis darie de legato dicta sunt, eadem transferre licebit ad eum, qui vel Stichum vel hominem
Abbreviated transcription (Latin):
alierus suns infuga sit sñ culpa hr̃¬
dis. idem dici pt̃. nam ⁊ in allieno l¬
ꝑo adimiti ꝑt̃. cauebit᷑ aut̃ sic. ut
si fu̾it app̾ħensus. aut ip̃e. aut esti¬
macõ prestet᷑. qd̾ ⁊ in seruo ab bos¬
tib capto constat. ¶ Set si suthꝰ:
aut ramphilꝰ leget᷑ ⁊ alt̾ ex hiiss
uł in fuga sit uł apud hostes dicen᷑¬
racõne placuit. ⁊ si alt̾ decesfit. alt̾¬
ũ omiodo p̾standum fortassis uł m̃¬
ortui pͥciũ. ¶ Et si ambo sint in
fuga nõ ita cauendũ est ut si i po¬
testate ambo redirent. s si uł alt̾. ł¬

Expanded text:
alienus seruus in fuga sit culpa heredis, idem dici potest: nam et in alieno culpa admitti potest: cauebit autem sic, ut, si fuerit adprehensus, aut ipse aut aestimatio praestetur: quod et in seruo ab hostibus capto constat.Sed si Stichus aut Pamphilus legetur et alter ex his uel in fuga sit uel apud hostes, dicenratione placuit et, si alter decesserit, alterum omnimodo praestandum, fortassis vel mortui pretium. sed si ambo sint in fuga, non ita cavendum, ut, "si in potestate ambo redirent", sed "si vel alt
Abbreviated transcription (Latin):
testantis. ¶ Si u̾o nõ fuit c̾ta sp̃es
ibi erit p̾standũ uͥ petit᷑. ¶ Itaq si
stichuis sit legatus. ⁊ culpa heredis
nõ appeat. debebit estimacõm eius
p̾stare. set si culpa nulla int̾uem̾t
cau̾e d hr̃s de restitucõne sermi nõ¬

Expanded text:
 sin vero non fuit certa species, ibi erit praestandum ubi petitur. Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius praestare: sed si culpa nulla intervenit, cavere heres debet de restitutione servi, no
Abbreviated transcription (Latin):
si qua aalienau̾it. ĩ fraudem
patroni adhuc tñ pt alienacõ¬
nẽ maior centenario remane¬
at alieacio quid iuires b̾ebit.
nã accõm reuocabunt᷑ ea que
ꝑ fraudẽ st̃ alienata ⁊ iͣ uilianꝰ

Expanded text:
si qua alienauerit in fraudem patroni, adhuc tamen post alienationem maior centenario remaneat, alienatio quidem uires habebit, nam actionem reuocabuntur ea quae per frau
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mala mẽte pentis ex hr̃datꝰ sit
s alia ex cã. exb̾rdatio eiñ noc
ut puta pone furoris cã exhrdat̃
eũ. uł iõ qr impubes erat h̃dẽq
ĩstitutũ. rogatũq ei restitu̾e ħr¬
ditatẽ. ¶ Siqͥs cũ ẽet exħrdatꝰ ꝓ
tus sit. indeamꝰ annoceat ei ex

Expanded text:
n mala mente parentis exheredatus sit, sed alia ex causa, exheredatio ipsi non nocet: ut puta pone furoris causa exheredatum eum uel ideo, quia impubes erat, heredemque institutum rogatum ei restituere hereditatem. Si quis, cum esset exheredatus, tus sit, uideamus, an noce
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾m. s fetiss ĩ t᷑pilliamũ ĩ cid̾er
alt̾uñ facile impetret᷑. c̾ce si ab¬
olicõe publice data repetit. iõ ma¬
ior eĩ fc̾s potuit sñ tĩore desere ab
accusasse qui tali indicõ appent
tꝰ pẽa aut supliciũhu̾it. aũ exiliũ
ꝙ sit uice deꝑtacõis. ut si ciuitas
amicat᷑ ¶ Si tñ quis lib̾t eo cͥ¬
mĩe accusau̾it cꝰ pea̾ ñ ẽ capitis
u̾m tũ iudicãti placu̾it aug̾e pe

Expanded text:
alterum si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam maior enim factus potuit sine timore deserere abo capitis accusasse, qui tali iudicio appetit, cuius poena aut supplicium habuit aut exilium, quod sit uice deportationis, ubi ciuitas amittitur. Si tamen quis libertum eo crimine accusauerit, cuius poena non est capitis, uerumtamen iudicanti placuit a
Abbreviated transcription (Latin):
L io hrde ĩ stitato ito¶ Dem.¬
scͥpsit. a de petoigar. sei. qquid
ex br̃ditate mearedig̾is ilł alũp¬
nis mĩs des siguł denos aureos
eand̾ u̾o sũmam penes te ẽẽ uo¬
lo cuiꝰ ex ĩcrem̃to eos ałe teuo¬
lo ⁊ teliquũ restitues nu̾o cõlib̾
possit. tñ eum alumpns relictã
pc̃tiam ut ẜuet ac restituat in¬
tra falcidiamrecte petit᷑m qd̾
lib̾tum int̾ eos quib cibaria.
It uestiaria pr̃ona que uiuap̾s

Expanded text:
lio herede instituto ita scripsit: 'a te peto, Gai Sei, quidquid ex hereditate mea redegeris, illis alumnis meis des singulis denos aureos eandemque summam penes te esse uolo, cuius ex incremento eos alere te uolo: reliquum restitues Numerio conlipossit, tamen eum, alumnis relictam pecuniam et seruet ac restituat, intra Falcidiam recte petiturum: quod libertum inter eos, quibus cibaria, item uestiar
Abbreviated transcription (Latin):
s aliud ꝓban nõ oport̾et. quid
eĩ si cet̾os hr̃des euntauit. ⁊ quic¬
tã ac u̾etundiã atq ⁊̃ ydoneã.
si pure monumisso p̾t̾iti quo
tpr̃is alm̃ta redcenda sunt. ꝙͣuis¬
quo temꝑis tardius lib̾ tatem
fec̾i̾t. tũc eĩ explorari moram

Expanded text:
on oportere: quid enim, si ceteros heredes suos euitauit et quietam ac uerecundam atque etiam idoneam, si pure manumisso praeteriti quoque temporis alimenta reddenda sunt, quamuis tardius libertatem fecerit: tunc enim explorari moram
Abbreviated transcription (Latin):
tim alim̃ta petẽtes distĩguant᷑
fa ip̃e lib̾tos diuidils ¶ Solent ĩ
aut ex uolimtate de functi. aut
arbitͥo sus. ut Repta a diecta os
mi ens sunt ad nichłm ꝑducun¬
cessores exist̾e. qua de cã puto noᷤᷤ
recte facturos. si cõuocatis fauille
hr̃dib ꝓcuratorib ue eoꝵ ꝯ stitũ¬
itis cui a cet̾is dari deẜat pecunia
et cuiꝰ usuris alim̃ta prestent᷑
debebit aut̃ is qͥ accipiet cau̾e
eis qͥ dabunt redditurũ se ut qͥs¬
qr ex lib̾tis decesẜit. alio ue q¬
quo mͦ ĩ tuuitate eẽ desierit tm̃
ex sorte ꝙͫ efficit ꝓporcõe compu¬

Expanded text:
tim alimenta petentes distringantur:  ipse libertos diuisisset. solent et aut ex uoluntate defuncti aut arbitrio suo, ut rescripta subiecta osts sunt, ad nihilum perducunsuccessiones existere. qua de causa puto uos recte facturos, si conuocatis Fauillae heredibus procuratoribusue eorum constitueritis, cui a ceteris dari debeat pecunia, ex cuius usuris alimenta praestentur. debebit autem is qui accipiet cauere eis qui dabunt redditurum se, ut quisque ex libertis decesserit alioue quo modo in ciuitate esse desierit, tantum ex sorte,
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑtineat. ⁊ si mortui aliqui
ex lib̾tis sint an ꝑs cor ad fid̾i¬
ꝯmissarios supstites ꝑtineat.
⁊an die cedente fid̾imissi mori¬
enciũ liu̾tor porcõnes ad hrdes
eor aut testatatoris deturrant

Expanded text:
net? et si mortui aliqui ex libertis sint, an pars eorum ad fideicommissarios superstites pertinet? et an die cedente fideicommissi morientium libertorum portiones ad heredes eorum an testatoris decurrant?