comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sul ẽ factus: bellũq ei contra
cimbros ⁊ teutonos. decretũ est.
tercio quoq ei ⁊ quarto delatꝰ
ẽ consulatus quia bellũ cimbri¬
cũ ꝓtrahebat᷑: s in quarto con¬
sulatu collegã habuit qͥntũ lu¬
taciũ catulũ¶ Cũ cimbris itaq
conflixit ⁊ duob p̃liis ducen¬
ta milia hostrũ cicidit. octo¬
ginta milia cepit : ⁊ducẽ eoꝵ
meritũ: ab sens consul ẽ factus.
Int̾ea cimbri⁊ teutones quoꝵ
copia adhuc infinita erat. ad
italiã transiert̃. It̾m a gaio ma¬
rio et quinto catulo contra eos
dimicatũ ẽ: s a catuli parte
feliciꝰ. Nam p̃lio qd̾ simul am¬
bo gesserunt .c.xl. milia aut
inpugna aut in fuga cesa sr̃:
.lx. milia capta. Romani milites
ta sunt. Ex his exertitꝰ marii duo
reportauit: catuli exercitꝰ. xxx.⁊
unũ. S ab eorũ mulierib graui¬
orẽ pene qͣm ab ipsis ꝑugnã ro¬
mani exꝑti sunt hee etenĩ plau¬
stris in modũ castroꝵ dispositis

Expanded text:
sul est factus, bellumque ei contra sul est factus, bellumque ei contra Cimbros et Teutonas decretum est. tertio quoque ei et quarto delatus est consulatus, quia bellum Cimbricum protrahebatur. sed in quarto consulatu collegam habuit Q. Lutatium Catulum. cum Cimbris itaque conflixit et duobus proeliis CC milia hostium cecidit, LXXX milia cepit et ducem eorum meritum absens consul est factus. Interea Cimbri et Teutones, quorum copia adhuc infinita erat, ad Italiam transierunt. iterum a C. Mario et Q. Catulo contra eos dimicatum est, sed a Catuli parte felicius. nam proelio, quod simul ambo gesserunt, CXL milia aut in pugna aut in fuga caesa sunt, LX milia capta. Romani milites ta sunt, ex his exercitus Marii duo reportavit, Catuli exercitus xxxi. || sed ab eorum mulieribus graviorem paene quam ab ipsis pugnam Romani experti sunt; hae etenim plaustris in modum castrorum dispositis
Abbreviated transcription (Latin):
cerat hyrcani nom̃ accẽpit i id
etiã cempꝰ cicero. arpini nascitim.
matre eluia noĩe: patre equestri
ordinis ex regio uuscoꝵ genere.
Codẽq tp̃r quedã uirgo de roma
in apuliã ꝑgens ictu fulmminis
exanimata ẽ: om̃ib sine scissu¬
ra aliqua uestim̃tis ademptis
ac pecłoris pedũ ꝙ uinculis. mo¬
nilib etiã anułisq discussis:
illeso corpore nuda iacuit. Equꝰ
quoq eiꝰ pari mͦ frenis ⁊ cingłis
ꝑemptus iacuit dissolutis. Etpli¬
um bellũ in nu¬
mdia contͣ iuigur¬
thã gerit᷑. roma¬
ni consules marcuͤ
icipio acimbris ⁊ teutonis ⁊ tu¬
gurinis ⁊ ambronib que erant
germanorũ ⁊ gallorũ gentes ui¬
cti sunt iuxta flumen rodanũ:
et ingenti int̾nitione etiã ca¬
stra sua:⁊ magnã partẽ ex̾cituᷤᷤ
ꝑdiderunt. Timor rome gͣudis
fuit. qͣntus uix annibalis tp̃r
punicis bellis: ne it̾m galliro¬
mã uenirent. Ergo mariꝰ post
uictoriã iugurthinã scd̾o con¬

Expanded text:
vicerat, Hyrcani nomen accepit. || per id vicerat, Hyrcani nomen accepit. || per id etiam tempus Cicero Arpini nascitur matre Helvia nomine, patre equestris ordinis ex regio Vulscorum genere. || eodemque tempore quaedam virgo de Roma in Apuliam pergens ictu fulminis exanimata est omnibus sine scissura aliqua vestimentis ademptis ac pectoris pedumque vinculis, monilibus etiam anulisque discussis inlaeso corpore nuda iacuit; equus quoque eius pari modo frenis et cingulis peremptus iacuit dissolutis. um bellum in Numidia contra Iugurtham geritur, Romani consules M. Caepio a Cimbris et Teutonis et Tigurinis et Ambronibus, quae erant Germanorum et Gallorum gentes, victi sunt iuxta flumen Rhodanum et ingenti internicione etiam castra sua et magnam partem exercitus perdiderunt. timor Romae grandis fuit, quantus vix Hannibalis tempore Punicis bellis, ne iterum Galli Romam venirent. ergo Marius post victoriam Iugurthinam secundo con
Abbreviated transcription (Latin):
tos eiꝰ occidit uł cepit. multasci¬
tates eiꝰ cepit. Et cũ iam finẽ bello
positurꝰ ẽet: successũ ẽ ei a gaio
mario. Is iugurthã ⁊ boceũ mau¬
ricanie regẽ qui auxiliũ iuigur¬
the ferre ceꝑat parit̾ suꝑauit.xcͣ.
cidit: aliqͣnͣta ⁊ ip̃e oppida nu¬
nũdie cepit. belloq t̃minũ posu¬
it. capto iugurtha ꝑ questorẽ suuĩ
corneliũ. Sillam ingentẽ uirum.
tradente bocco iugurthã qui ꝑ
eo ante pugiau̾at. Amarco iu¬
nio sillano collega quinti metel¬
li cimbri ingallia uicti sunt:
a minucio rufo in macedonia
scordisci ⁊ tribelli. ⁊ a seruilio sci¬
pione in hispania lusitam uc¬
tisunt: ⁊ duo triũphi de iugur¬
acti sunt. Aute currũ tam̃ ma¬
rii iugurtha cũ duob filiis du¬
ctus ẽ cathenatꝰ: ⁊ mox iussu con¬
sulis in carcere strangulatꝰ est.
Ihis apud iherosolimã dieb ioh̾es
dux iudeoꝵ ⁊ pontĩfex extitit:
qui ab eo qd̃ hyrcanos bellou

Expanded text:
tos eius occidit vel cepit, multas citos eius occidit vel cepit, multas civitates ipsius cepit. et cum iam finem bello positurus esset, successum est ei a C. Mario. is Iugurtham et Bocchum Mauritaniae regem, qui auxilium Iugurthae ferre coeperat, pariter superavit. it. Aliquanta et ipse oppida Numidiae cepit belloque terminum posuit capto Iugurtha per quaestorem suum Cornelium Sullam, ingentem virum, tradente Boccho Iugurtham qui pro eo ante pugnaverat. A M. Iunio Silano, collega Q. Metelli, Cimbri in Gallia victi sunt, et a Minucio Rufo in Macedonia Scordisci et Triballi, et a Servilio Cpione in Hispania Lusitani victi sunt et duo triumphi de Iuguracti sunt. ante currum tamen Marii Iugurtha cum duobus filiis ductus est catenatus et mox iussu consulis in carcere strangulatus est. || his apud Hierosolymam diebus Iohannes dux Iudaeorum et pontifex extitit, qui ab eo, quod Hyrcanos bello
Abbreviated transcription (Latin):
gneio carbone ꝯsulib. duo metel¬
li fr̃s. eodẽ die alt̾m extracia. alte¬
rũ ex sardinia tͥumphũ egerunt:
nunciatũq rome ẽ. cimbros ẽ gal¬
lia initaliã transisse Post scipio¬
nẽ uasica ⁊ calpurnio bestia ꝯfu¬
lib uigurthe mum̃darũ regi
bellũ illatũ ẽ: qd̾ adherbalẽ et
hiemsalẽ micipse filios. fr̃s suos
reges ⁊ ppłi romani amicos int̾e¬
misset. Missus adu̾sus eam consul
calpurniꝰ bestia corruptus regis
petunia pacẽ cũ eo flagiciosissi¬
inã fetit:⁊ a senatu ĩꝓbata ẽ. Postea
contͣ eundẽ inseqñti anno spurꝰ
postumiꝰ albinꝰ ꝓfectꝰ ẽ. Is quoq
ꝑ fratrẽ ignominiose ꝯtͣ numidaᷤ
pugnauit. Tertio missus ẽ quintꝰ
ceciliꝰ metellꝰ consul. Is exercitũ
ingenti seueritate ⁊̃ mod̾atione
correptũ cũ tam̃ nichil in
queniqͣm cruentũ fac̾e̾t ad sif¬
disciplinã romanã reduxit: ⁊¬
ingurthã uariis p̃liis uicit: elephan¬

Expanded text:
Cn. Carbone consulibus duo MetelCn. Carbone consulibus duo Metelli fratres eodem die alterum ex Tracia alterum ex Sardinia triumphum egerunt, nuntiatumque Romae est Cimbros e Gallia in Italia transisse. Post Scipionem Nasica et Calpurnio Bestia consulibus Iugurthae Numidarum regi bellum inlatum est, quod Adherbalem et Hiemsalem Micipsae filios fratres suos reges et populi Romani amicos interemisset. missus adversus eum consul Calpurnius Bestia. corruptus regis pecunia pacem cum eo flagitiosissimam fecit, et a senatu improbata est. postea contra eundem inseqPostumius Albinus profectus est. Is quoque per fratrem ignominiose contra Numidas pugnavit. Tertio missus est Q. Caecilius Metellus consul. Is exercitum ingenti severitate et moderatione correctum, cum nihil in quemquam cruentum faceret, ad disciplinam Romanam reduxit. Iugurtham variis proeliis vicit, elephan
Abbreviated transcription (Latin):
cassiꝰ longuiꝰ. ⁊ sextus domiciꝰ calui¬
nus consules. gallis trans alpinis
bellũ intulerunt. ⁊ arbenoꝵ tunc
nobilissime ciuitati. atq eoꝵ duci
uituito: infinitãq multitudinẽ
iuxta rodanũ fluuũ int̾fecert̃.
Deniq cũ uituitꝰ paucitatẽ roma¬
noꝵ ux ad escã canib quos in
agmine habebat sufficere posse
iactaret. ⁊ ipse. cͣ.lxxx. milia ar¬
matoꝵ haberet: conserta pugna
Aromanis suꝑatus est. Ex cuiꝰ¬
li. exercitu partim in bello
partĩ subiersi cũ ponte quem
sibi iunctis nauib supͣ rodanum
daex torquib galloꝵ ingens romã
ꝑlata ẽ. Urtuitus se domicio dẽdi¬
dit. atq ab eo romã deductꝰ ẽ. ma¬
gnaq gła ꝯsules ambo tͥũphaue.¬
rt̾ Martio porcio catono. ⁊ quinto
ne ingallia colonia deducta ẽ: an¬
noq post alicinio metello⁊ qͥnto
mucio sceuola consulib de dalma¬
cia triũphatũ ẽ. Aburbe condita
cordicis intulit bellũ. ignominio¬
se pugnauit. Gaio cecilio metello.

Expanded text:
Cassius Longinus et Sex. Domitius Calvinus consules Gallis transalpinis bellum intulerunt et Arvennorum tunc nobilissimae civitati atque eorum duci Bituito infinitamque multitudinem iuxta Rodanum fluvium interfecerunt. || denique cum Bituitus paucitatem Romanorum vix ad escam canibus, quos in agmine habebat, sufficere posse iactaret et ipse centum milia armatorum haberet, conserta pugna a Romanis superatus est; ex cuius exercitu partim in bello partim submersi cum ponte, quem sibi iunctis navibus supra Rodanum da ex torquibus Gallorum ingens Romam perlata est. Bituitus se Domitio dedit atque ab eo Romam deductus est, magnaque gloria consules ambo triumphaverunt. Marcio Porcio Catone et Q. ne in Gallia colonia deducta est. Annoque post a Licinio Metello et Q. Mucio Scaevola consulibus de Dalmatia triumphatum est. Ab urbe condita Cordicis intulit bellum ignominioseque pugnavit. C. Caecilio Metello
Abbreviated transcription (Latin):
cõpulit. Aristonicꝰ iussu senatuᷤ
rome incarcere strangulatꝰ est.
Triũphari enĩ de eo ñ poterat:
quia ppenna apud ꝑgamũ ro¬
mam rediens diemobierat.His die¬
b tanta ꝑ totã affricã locustarũ
multitudo conualit. ut simul
fruges herbas. arborũ folia. corti¬
cesq corrodent. Que repentino uen¬
co subleuate: in affricano sunt
pelago demerse. S cũ earũ acer¬
uos fluctus ꝑ excenta littora ꝑtu¬
lissent: pestiferũ odorẽ putrefac¬
ta congeries exalauit. Unde om̃i¬
ũ animantiũ. auiũ. pecudũq ac
bestiarũ pestis existens: uiciũ cor¬
ruptionis ampliauit. Qua pesti¬
lentia in numidia. dccͣc. milia ho¬
minũ. cirea carthaginẽ uͦ plusqͣm
tũ qui ibi ad p̃sidiũ erant. xxͣx.
milia extincta sc̃. Lucio metello
cecilio. et tito quincio flãminio
consulib carthago in africa ius¬
su senatus reparata ẽ que nẽ ma¬

Expanded text:
conpulit. Aristonicus iussu senatus conpulit. Aristonicus iussu senatus Romae in carcere strangulatus est. triumphari enim de eo non poterat, quia Perpenna apud Pergamum, Romam rediens, diem obierat. || his diebus tanta per totam Africam lucustarum multitudo convaluit, ut simul fruges herbas arborum folia corticesque conroderent; quae repentino vento sublevatae in Africano sunt pelago demersae. sed cum earum acervos fluctus per extenta litora pertulissent, pestiferum odorem putrefacta congeries exhalavit. unde omnium animantium avium pecudumque ac bestiarum pestis existens vitium corruptionis ampliavit; qua pestilentia in Numidia octigenta milia hominum, circa Carthaginem vero plus quam tum, quae ibi ad praesidium erant, triginta milia extincta sunt. || L. Caecilio Metello et T. Quintio Flamminio consulibus Carthago in Africa iussu senatus reparata est, quae nunc ma
Abbreviated transcription (Latin):
cͣcec. qͥnquaginta serui incruce
suspensi sunts apud sinuessam uͦ
tello ⁊ gueo seruilio opp̃ssa nar¬
rant᷑./ Motũ interĩ in asia bellũ est
ab aristonico. eumenis filio: qui
ex concubina exceptus fuerat. Is
eumenis fr̾ actali fuerat. Adn̾sꝰ
eũ missus ẽ post licimꝰ crassus:
hñs infinita regũ auxilia. Nam
et bithinie rex nichomedes roma¬
nos iuuit. ⁊ mitridates ponticus.
cũ quo bellũ postea gͣuissimũ fu-¬
it: ⁊ ariarates capadox. ⁊ polome¬
nes paflagon. Uictus tam̃ crassuᷤ
⁊ ab hostib captꝰ ẽ. Qͥ magis mo¬
ri eligens qͣm a barbaro abduci.
uirga qua equũ agebat in ocłm
se tenentis iniecit: moxq ab eo
confossus ẽ. Caput eiꝰ. aristonico
oblatũ: corpus eiꝰ smirne sepultũ
.ePostea ꝑpenua consul romanꝰ
qui successor crasso ueniebat. au¬
dica belli fortuna ad asiam acce¬
lerauit: ⁊ acie uictũ aristorricũ
apud stratonicensiũ ciuitatẽ quo
confugerat fame ad deditionẽ

Expanded text:
 quinquaginta servi in cruce suspensi sunt, apud Sinuessam vero tello et Cn. Servilio oppressa narrantur. || Motum interim in Asia bellum est ab Aristonico Eumenis filio, qui ex concubina exceptus fuerat. is Eumenis frater Attali fuerat. adversus eum missus post Licinius Crassus habens infinita regum auxilia; nam et Bithyniae rex Nicomedes Romanos iuvit et Mithridates Ponticus, cum quo bellum postea gravissimum fuit, et Ariarathes Cappadox et Polemenes Paphlagon. victus est ta|| ab hostibus captus est; qui magis mori eligens quam a barbaro abduci virgam, qua equum agebat, in oculum se tenentis iniecit moxque ab eo confossus est. || caput eius Aristonico oblatum, corpus Smyrnae sepultum est. postea Perpenna consul Romanus, qui successor Crasso veniebat, audita belli fortuna ad Asiam celeravit et acie victum Aristonicum apud Stratonicensium civitatem, quo confugerat, fame ad deditionem
Abbreviated transcription (Latin):
calletis ilusitanis magnagła tri¬
utmphauit. Et post scipio africanꝰ
de numantinis scd̃m triũphum
egit . xiiiͦi. anno pꝰqͣm pͥorem de
africa egerat Int̾ea in sicilia bel¬
lũ ẽ seruile exortũ: ac ꝑ fulinũ
et rutiliũ ampliꝰ qm .xxͣ. milia

Expanded text:
Callaecis et Lusitanis magna gloria triumphavit. et post Scipio Africanus de Numantinis secundum triumphum egit xiiii anno, postquam priorem de Africa egerat. || interea in Sicilia bellum est Servile exortum ac per Fulvium et Rutilium amplius quam viginti milia
Abbreviated transcription (Latin):
suo dicatis nomine in¬
dulgeat. quantaq eisdẽ
ꝓ fideli seruicio henigni¬
tatis ope compenset: neino ẽ ut¬
sufficiat. Magna quidẽ eis se polli¬
cetur redditurũ in celo: s que accep¬
turi sunt plerũq hoc declarat in scłoͥ.
Nam sepius de seruis liberos. de libe¬
ris efficit głosos: uixta illud psalmo¬
graphi dictũ. Suscitans a t̾ra mo
et anna helcane ait. Saturati prius
ꝓ pane se locauerunt: ⁊ famelici satu¬
rati sunt. Ex hoc et ip̃a redemptoris
nr̃i genitrix maria iirgo dicebat.
Deposuit potentes de sede: ⁊ exalta¬
uit humiles. S et ip̃e dñs in euan¬
gelio ait. Prunt pͥmi nouissimi: et
honissimi pͥmi. Illicit gͦ amore suo
magnos statuat. ac de infimis uni¬
geniti sui faciat coheredes: p̃fecit enĩ
de hac mundana egestate in celo.
quo scand̾e ñ potuit t̾renũ ĩꝑium.
ut ascendat illuc homo rusticanus
quo ascend̾e ñ meruit diues purpu
ratꝰ. Sic nunc de beato porciano ab¬
bate quẽ non mͦ de ouere munda¬

Expanded text:
suo dicatis nomine indulgeat, quantaque eisdem pro fideli servitio benignitatis ope compenset! Magnset! Magna quidem se pollicetur redditurum in coelo, sed quae accepturi sunt plerumque hoc declarat in saeculo. Nam saepius de servis liberos, de liberis efficit gloriosos, juxta illud Psalmographi dictum: Suscitans a terra inet Anna Helcanae ait: Saturati prius pro pane se locaverunt, et famelici saturati sunt . Ex hoc et ipsa Redemptoris nostri genitrix virgo Maria dicebat: Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles . Sic et ipse Dominus in Evangelio ait: Erunt primi novissimi et novissimi primi. Inlicet ergo amore suo  de parvis magnos statuat ac de infimis Unigeniti sui faciat coheredes. Praefecit enim de hac mundana aegestate in caelo, quo scandere non potuit terrenum imperium; ut accedat illuc rusticus, quo accedere non meruit purpuratus. Sic nunc de beato Portiano abbate, quem non modo de onere munda
Abbreviated transcription (Latin):
Cesar rursus germanos qͥ renũ
tͣusierant. ⁊ totas gallias sibi
subice parabant. bello ad orsus
fuisse¶ Deinde facto ponte. renũ
transgressus. sueuos maximã ⁊
ferocissimã gentẽ. quoꝵ ẽẽ cen¬
tũ pagos mulci ꝓdidere. totãq
g̾maniã ꝑt̾ruit᷑: moxq ingal¬
liã se recepit. Domuit aũ annis
nouem fere omnẽ galliã que
int̾ alpes. flumen rodanũ. re¬
nũ ⁊ occeanũ ẽ. ⁊ circuitu pa¬
tet ad bis tricies centena mi¬
lia passuũ/ Britanns mox bel¬
lũ intulit: quib ante ne no¬
men quidẽ romanoꝵ cognitũ
erat. eosq uictos obsidib accep¬
tis. stipendiarios fecit. Gallie
aũ tributi noĩe annuũ imꝑa¬
ter male puguauit. Apud auer¬
nos semel p̃sens. ⁊ absens ager¬
mania bis. Nam legati eiꝰ duo
tituriꝰ ⁊ arunculeus ꝑ insidias
cesi sunt. ¶Circa eadẽ tẽpora
pompeii magni in consulatu
scd̾o. contra parthos missus ẽ.
Et cũ circa carras contͣ omen ⁊

Expanded text:
Caesar rursus Germanos, qui Rhenum Caesar rursus Germanos, qui Rhenum transierant et totas Gallias sibi subicere parabant, bello adortus ufuisse; deinde facto ponte Rhenum transgressus Sueuos maximam et ferocissimam gentem, quarum esse centum pagos multi prodidere, totamque Germaniam perterruit, mox in Galliam se recepit. || domuit autem annis novem fere omnem Galliam, quae inter Alpes flumen Rodhanum Rhenum et Oceanum est et circuitu patet ad bis tricies centena milia passuum. Brittanis mox bellum intulit, quibus ante eum ne nomen quidem Romanorum cognitum erat. eos quoque victos obsidibus acceptis stipendiarios fecit. Galliae autem tributi nomine annuum imperater male pugnavit: apud Arbenos semel praesens et absens a Germania bis; nam legati eius duo Titurius et Aurunculeius per insidias caesi sunt. Circa eadem tempora Cn. Pompei Magni in consulatu secundo contra Parthos missus est, et cum circa Carras contra omen et
Abbreviated transcription (Latin):
q exertitũ ꝑ quinquagita mi¬
lia passuũ insaciabilit̾ cicidit.
¶Post hec gentẽ belgarũ cui ad he¬
serant bellouagi cũ .lxͫ. milib ar¬
matorũ. suessones cũ qͥnqͣguita
nilib. naruii p̃t̾ea quoꝵ adeo in¬
domita feritas erat ut nunquam
ad se mercatores accedere sinerent.
hii nichilomiuiꝰ qͥnqͣ guita milia
armatorũ habentes. atrabates
etiã ⁊ ambiani. menappi. caleti.
ueromandi. atuacii. condurses.
eburones cerosicemani qui uno
uoĩe germani uocant᷑. quorum
om̃iũ cũhis quos supͣ diximus.
ducenta septuaginta duo milia
fuisse referunt᷑. hii cũ repente
ẽsiluis erũpentes exercitũ cesa¬
ris ꝑt̾ritũ in fugã uertissent:
tandẽ hortatu cesaris exercitus
restitit: eosq usq ad int̾nitio¬
nẽ pene deleuit. De hinc tituriꝰ
aluinus legatꝰ cesaris aluercas.
eburonices. lixiuiosq incredi
bili cede deleuit¶ ubliꝰ crassus
alt̾ legatꝰ: ex aquitanis ⁊ can¬

Expanded text:
 exercitum per quinquaginta mi exercitum per quinquaginta milia passuum insatiabiliter cecidit. post haec gentem Belgarum, cui adhaeserant Bellovagui cum sexaginta milibus armatorum, Suessones cum quinquaginta milibus, Nervii praeterea, quorum adeo indomita feritas erat, ut numquam ad se mercatores accedere sinerent, hi nibilominus quinquaginta milia armatorum habentes Atrepates etiam et Ambiani Menappi Caleti Velocasses Velomandi Atuatici Condurses Eburones Cerosi Cemani, qui uno nomine Germani vocantur, quorum omnium cum his, quos supra diximus, ducenta septuaginta duo milia fuisse referuntur. hi cum repente e silvis erumpentes exercitum Caesaris perterritum in fugam vertissent, tandem hortatu Caesaris exercitus restitit eosque usque ad internicionem paene delevit. dehinc Titurius Albinus legatus Caesaris Alvercos Eburovices ede delevit. P. Crassus alter legatus ex Aquitanis et Can
Abbreviated transcription (Latin):
Sexcentesimo uicesimo anno ur¬
bis condite. decimo iunio silano
⁊ lucio murena ꝯstilib: metellus
de creta tͥumphauit. põpeiꝰ de
bello pyratico ⁊ mitͥdatico. Nulla
unqͣm pompa triũphi. simił fuit
Ductist̃ ante eiꝰ currũ filiꝰ mitrida¬
tis. filiꝰq tigranis. ⁊ aristobolus rex
iudeoꝵ. Prelata ẽ ingens pecunia.
et auri atq argenti pondus in¬
finitũ. Hoc tp̃r nullũ ꝑ orbem t̃¬
rarũ graue bellũ erat.¶An
cũ lucio bibulo consul est factus.
Decreta ẽ ei gallia ⁊ ilłyricũ: tum
regionib denis. Primos uicit hel¬
uicios: qui nunc squadi appellan¬
tͦ. Deinde uincendo bella grauissi ma
tulingos. latabolos. rauracos. ⁊ bo¬
ios: ex quib .xl .uͭii. milia ꝑemp¬
ta sunt cet̾i diffugert̃. De in ari¬
oiustũ regem cui auxiliabantur
arudes. marcobione. striboci uan¬
giones. nemetes eduses ⁊ sueui.
fugere cõpulit. duasq uxores
euis totidemq filias cepit. omnẽ¬

Expanded text:
Sexcentesimo nonagesimo anno urSexcentesimo nonagesimo anno urbis conditae D. Iunio Silano et L. Murena consulibus Metellus de Creta triumphavit, Pompeius de bello piratico et Mithridatico. nulla umquam pompa triumphi similis fuit. ducti sunt ante eius currum filii Mithridatis, filius Tigranis et Aristobolus rex Iudaeorum, praelata est ingens pecunia et auri atque argenti infinitum. hoc tempore nullum per orbem terrarum grave bellum erat. Anncum L. Bibulo consul est factus. decreta est ei Gallia et Illyricum cum legionibus denis. primos vicit Helvetios qui nunc Sequani appellantur, deinde vincendo bella gravissima uTulingos Latobolos Rauracos et Boios, ex quibus XLVII milia perempta sunt, cetera diffugerunt. deinde Ariovistum regem, cui auxiliabantur Arudes Marcomones Triboci Wangiones Nemetes Eduses et Suebi, fugere compulit duasque uxores eius totidemque filias cepit omnem
Abbreviated transcription (Latin):
solũ natura loci. uerũ eriã in¬
genti muro fossaq maxima mu¬
nitã. Cumq alias aliis legio¬
nes die nocteq succelere sine
requie cogeret: uix t̾cio mense
iudeoꝵ occisis cet̾os in fidẽ accepit.
muros ciuitatis euerti. equariq
solo imꝑauit. Cuiꝰ circuitꝰ: uiͦiͦi. mi¬
lia passĩ dicit᷑ fuisse. Cumq aliqͣn¬
tos pͥncipes iudeoꝵ securi ꝑcussis¬
set: hircano sacerdotiũ restituit.
aristobolũ captũ romã duxit. Hoc
bellũ orientis cũ iuginti ⁊ duob
regibz sese gessisse. ip̃e pompeiꝰ
narrauit. His gestis in asiam se re¬
cepit: ⁊ finẽ antiquissimo bello de¬
dit. ¶Manlio tullio cicerone
neris uir. s ingenii qui ad delen¬
dã patriã coniurauit: cũ quibdã
claris quidẽ s audacib uiris. aci¬
cerone urbe expulsus ẽ. Socii eiꝰ
dep̃hensi: in carcere strangulatift̃.
Ab antonio alt̾o consule catilina
ip̃e uictus p̃lio est: et interfectus.

Expanded text:
solum natura loci verum etiam insolum natura loci verum etiam ingenti muro fossaque maxima munitam. cum alias aliis legiones die nocteque succedere sine requie cogeret, vix || tertio mense Iudaeorum occisis ceteris in fidem acceptis || muros civitatis everti aequarique solo imperavit, cuius circuitus quattuor milium passuum dicitur fuisse. cumque aliquantos principes Iudaeorum securi percussisset, Hyrcano sacerdotium restituit, Aristobolum captum Romam duxit. hoc bellum Orientis cum viginti et duobus regibus sese gessisse ipse Pompeius narravit. || his gestis in Asiam se recepit et finem antiquissimo bello dedit. M. Tullio Cicerone neris vir sed ingenii pravissimi ad delendam patriam coniuravit cum quibusdam claris quidem sed audacibus viris. a Cicerone Urbe expulsus est. socii eius deprehensi in carcere strangulati sunt. ab Antonio altero consule Catilina ipse victus proelio est et interfectus.
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Sex nulia p̃tẽa talentoꝵ
argenti que popło romano da¬
ret: quia bellũ sine causa ro¬
manis cõmouisset. Pompeiꝰ mox
etiã. albanis bellũ intulit. ⁊ ẽo¬
rũ regẽ prudenter uicit. Po¬
stremo ꝑ epłas ac munera ro¬
gatus: uenĩa ei ac pacẽ dedit. hi¬
berie quoq regẽ artacem uicit
acie: ⁊ indẽditionẽ accepit. Ar¬
meniã miuorẽ deiotharo gala¬
chie regi donauit: qui socius
belli mmitridatici fuerat.Attalo
et polomini paflagoniã reddi¬
dit saristartũ colchis regẽ im¬
posuit. Mox itureos ⁊ arabas
uicit. Ꝙ cũ uenisset in syriam:
seleuciã uicinã antiochie ciuita¬
tẽ. libertati donauit qd regẽ
tigranem ñ recepisset: anthio¬
chensib obsides reddidit: ali¬
qͣnͣtũ agrorũ damascensib de¬
dit. quo locus ibi spaciosior fie¬
ret. delectatꝰ loci ameuitate et
aquarũ habundantia. Inde ad
iudeã transgressus iherosoli¬
mã caput gentis obsedit. nou

Expanded text:
ne; sex milia praeterea talentorum ne; sex milia praeterea talentorum argenti, quae populo Romano daret, quia bellum sine causa Romanis commovisset. Pompeius mox etiam Albanis bellum intulit et eorum regem Oroden ter vicit, postremo, per epistulas ac munera rogatus, veniam ei ac pacem dedit. Hiberiae quoque regem Artacen vicit acie et in deditionem accepit. Armeniam minorem Deiotaro, Galatiae regi, donavit, quia socius belli Mithridatici fuerat. Attalo et Pylaemeni Paphlagoniam reddidit. Aristarchum Colchis regem imposuit. Mox Ituraeos et Arabas vicit. Et cum venisset in Syriam, Seleuciam, vicinam Antiochiae civitatem, libertate donavit, quod regem Tigranen non recepisset. Antiochensibquantum agrorum Damascensibus dedit, quo locus ibi spatiosior fieret, delectatus loci amoenitate et aquarum abundantia. inde ad Iudaeam transgressus est, Hierosolimam caput gentis || obsedit non
Abbreviated transcription (Latin):
stra p̃catꝰ. ubi in exorabilẽ uidit:
ita fertur exclamasse. Qm̃ far¬
naces inquit me mori iubet: uos
si estis dui patrii.p̃cor ut qͣudoq
hanc uocẽ ip̃e audiat a lib̾is suis.
Statimq descendens ad uxores
felices ac filias suas: uenenũ om̃i¬
b dedit. Qd̾ cũ ip̃e nouissimus
hausisset. nec tam̃ ꝓpt̾ remẽdia
quib se p̃muuierat ueneno con¬
fici posset: gallũ quendã militẽ
inuitauit. eiq iugulũ prebuit.
hunc finẽ habuit mitridates.
Piit auͥ apd bosforũ: uir ingñ¬
tis industrie consiliiq. Regna
t᷑ romanos bellũ habuit annis
.xl ligrani deinde pompeiꝰ bellũ
intulit. Ille se ei dedidit. ⁊ in ca¬
stra põpeii . xͦuiͦ. miliario ab ar¬
taxata uenit. ac diadema suũ
cũ ꝓcubuisset ad genua pompeii
in manib ipsiꝰ collocauit. Qd̃
ei pompeiꝰ reimposuit: hono¬
rifice q eũ habitũ. regni tam̃
parte. multauit. ⁊ grandi pecu¬
nia. Adẽpta ẽ ei siria fenicis ofe¬

Expanded text:
stra precatus, ubi inexorabilem vidit, stra precatus, ubi inexorabilem vidit, ita fertur exclamasse ‘Quoniam Pharnaces’ inquit ‘mori iubet, vos, si estis, dii patrii, precor, ut quandoque hanc vocem audiat a liberis suis’ statimque descendens ad uxores, pelices ac filias suas, venenum omnibus dedit. Quod cum ipse novissimus hausisset, nec tamen propter remedia, quibus se praemunierat, veneno confici posset, Gallum quendam militem invitavit eique iugulum praebuit. Hunc finem habuit Metridates; periit autem apud Bosphorum, vir ingentis industriae consiliique. Atra Romanos bellum habuit annis quadraginta. Tigrani deinde Pompeius bellum intulit. Ille se ei dedidit et in castra Pompeii sexto decimo miliario ab Artaxata venit ac diadema suum, cum procubuisset ad genua Pompeii, in manibus ipsius conlocavit. Quod ei Pompeius reposuit honorificeque eum habitum regni tamen parte multavit et grandi pecunia. Adempta est ei Syria, Phoenice, Sophane
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ testam̃tũ ippionis qui rex eiꝰ fu¬
erat accessit. in qua inclite urbes
erant. uernica. ptolomais. cirenẽ
Dum hec agunt᷑. purate om̃ia ma¬
ria infestabant: ita ut romanis¬
toto orbe uictorib. sola nauiga¬
tio tuta ñ eẽt. Quare id bellũ
gneio pompeio decretũ ẽ. Quõd
intͣ paucos menses. ingenti feli¬
citate ⁊ cełitate confecit. Mox
ei delatũ ẽ etiã bellũ contͣ iitͥ
datẽ regẽ in armenia minore.
diripuit.xͦl. milia eiꝰ occĩdit. xxͫ.
tantũ de ex̃citu suo ꝑdidit. ⁊ duos
centuriones. Mitͥdates cũ uxore¬
fugit. ⁊duob comitib. Neq mł¬
to post cũ insuos seuiret ⁊ cõplu¬
res amicos suos. netnon exipodrã¬
magarẽq filios suos trucidasset:
farnaces alt̾ filiꝰ eiꝰ exemplo fra¬
trũ territus exercitũ ad ꝑseqñdũ
se missũ sibi conciliauit: ⁊ mox
adu̾sus patrẽ duxit. Mitridates
diu ex altissimo mur̃o. filiũ fru-¬

Expanded text:
per testamentum Appionis, qui rex eius fuper testamentum Appionis, qui rex eius fuerat, accessit, in qua inclytae urbes erant Berenice Ptolomais Cyrene. Dum haec aguntur, piratae omnia maria infestabant itatoto orbe victoribus sola navigatio tuta non esset. Quare id bellum Gnaeo Pompeio decretum est; quod intra paucos menses ingenti et felicitate et celeritate confecit. Mox ei delatum etiam bellum contra regem Metridatem in Armenia Minore diripuit, XIa <milia> eius occidit, XX tantum de exercitu suo perdidit et duos centuriones. <Mitrida>tes fufugit et duobus comitibus. neque multo post cum in suos saeviret || complures amicos suos neMegaremque filios suos trucidasset, Pharnaces alter filius eius, exemplo fratrum territus, exercitum ad persequendum se missum sibi conciliavit et mox adversus patrem duxit. Metridates diu ex altissimo muro filium fru
Abbreviated transcription (Latin):
tu audituq horrida que incapti¬
uos agebant. raptis cũ pocło opus
eẽt humanoꝵ capitũ ossib cruen¬
tis capillatisq ad huc. ac ꝑ int̾io¬
res cau̾nas male effosso cerebro ob¬
litas: auide ac sine horrore camqͣ¬
ueris pocłis utebant᷑. Inde multas
suprapontũ positas ciuitates ag-¬
gressus ẽ. Iulic apolloniã euertit.
galathiã. partenopolim. tomos.
histrũ. burriaonẽ cepit: belloq¬
confecto romã rediit. Ambo tam̃
tͥumphauerunt. Lucullus qui ꝯ¬
tra mitͥdatẽ pugnau̾at maiore
gła. cũ tantorũ regnoꝵ uictor re¬
disset. Confecto bello macẽdonico.
manente mitͥdatico. q̃d recedente
lucullo rex collectis auxiliis repa¬
rau̾at: bellũ creticũ ortũ ẽ. Ad
ĩo missus ceciliꝰ metellus ingñtib
p̃liis intra trienniũ. omnẽ ꝓ uin¬
ciã cepit: appellat᷑q ẽ creticus.
atq ex insula tͥumphauit. Quo
tp̃r libia quoq romano imꝑio

Expanded text:
tu andituque horrida, quae in captitu andituque horrida, quae in captivos agebunt, raptis cum poculo opus esset humanorum capitum ossibus cruentis capillatisque adhuc ac per interiores cavernas male effosso cerebro oblitis avide ac sine horrore tamquam poculis utebantur. || inde multas supra Pontum positas civitates aggressus est. Illic Apolloniam evertit, Calatin, Parthenopolim, Thomos, Istrum, Burchaonem cepit, belloqconfecto Romam rediit. ambo tamen triumphaverunt, Lucullus qui contra Mithridatem pugnaverat maiore gloria, cum tantorum regnorum victor redisset. Confecto bello Macedonico, manente Mithridatico, quod recedente Lucullo rex collectis auxiliis reparaverat, bellum Creticum ortum est. ad id missus Caecilius Metellus ingentibus proeliis intra triennium omnem provinciam cepit appellatusque est Creticus atque ex insula triumphavit. quo tempore Libya quoque Romano imperio
Abbreviated transcription (Latin):
cerat. mesopotamiã occupaũat ⁊ fy¬
⁊ centũ milib sagiitariorũ ⁊ arma¬
toꝵ uenientẽ: decẽ ⁊ octo milia mi¬
litũ hñs ita uicit: ut maguã par¬
tẽ armenioꝵ deleu̾it. Inde nisibim
ꝓfectus: eam quoq ciuitatẽ cũ re¬
gis fr̃e cepit. S hii quos inponto
lucullus reliquerat cũ exercitus par¬
te ut cuuitates uictas et iã roma¬
noꝵ tuerent᷑ negligent̃ se ⁊ aua¬
re agentes. occasionẽ it̃m mitri¬
dati inpontũ irrumpendi dede¬
runt: atq ita bellũ renouatũ ẽ.
Lucullo paranti capta nisibi ꝯtra
ꝑsas expedicionẽ: successor est
missus. Alter aũ lucullus qui
macedoniã administrabat: bes
sis primus romanoꝵ intulit bel¬
lã: atq eos ingenti p̃lio in hemo
monte suꝑauit. Oppĩdũ uscudamã
qd̾ bessi inhabitabant eodẽ die qͦ
aggressus e uicit. cabulencepit.
usq ad danubiũ penetrauit. Expu¬
gnauit etiã gñtes que rõdopeis

Expanded text:
cerat, Mesopotamiam occupaverat et Sycerat, Mesopotamiam occupaverat et Syet centum milibus sagittariorum et armatorum venientem decem et octo milia militum habens ita vicit, nt magnam partem Armeniorum deleverit. inde Nisibim profectus eam quoque civitatem cum regis fratre cepit. sed hii, quos in Ponto Lucullus reliquerat cum exercitus parte, ut regiones victas et iam Romanorum tuerentur, neglegentes se et avare agentes occasionem iterum Mithridati in Pontum inrumpendi dederunt, atque ita bellum renovatum est. Lucullo paranti capta Nisibi contra Persas expeditionem successor est missus. Alter antem Lucullus, qui Macedoniam administrabsis primus Romanorum intulit bellum, atque eos ingenti praelio in monte Haemo superavit, oppidum Uscudamam quod Bessi inhabitabant, eodem die quo aggressus est vicit. Cabulen cepit, et usque ad Danubium penetravit. Expugnavit etiam gentes quae Rhodopeis
Abbreviated transcription (Latin):
a marto licinnio crasso ꝓconsule.¬
et post multas calamitates italie
t̾cio anno bello hinc finis ĩpositꝰ
esceutesimo octogesimo Lẽ.¬
ꝓͥmo anno urbis condite fub
publio cornelio tantũ grauia bella
imꝑio romauo erant. mitridati¬
cũ. ⁊ macedonicũ. Hec duo lucul¬
lucullꝰ. Luciꝰ gͦ lucullus post fu¬
gã ciricenã qua uicerat mitrida¬
te ⁊ naualẽ qua duces eiꝰ opp̃sserat.
psecutꝰ ẽ cũ. et recepia paflagonia¬
atq bithinia: etiã regnũ eiꝰ inuasit.
Sinopem ⁊ amisson ciuitates ponti
nobilissimas cepit. Scd̾o prelio a¬
pud gauerã ciuitatẽ quo ingentes
copias ex om̃i regno adduxerat
mitͥdates. cũ .xxͣx. milia electissima
regis a quinq milib romanorum
uastata eẽnt. mitridates fugatuser
castra eiꝰ direpta. armenia quoq
muior quã tenuerat eidẽ sublata ẽ.
Susceptus tam̃ ẽ initͥdates post fugam
atigrane armenie rege: qui tũ in¬
genti gła imꝑabat. Persas sepe ui¬

Expanded text:
a Marco Licinnio Crasso a Marco Licinnio Crasso et post multas calamitates Italiae tertio anno bello huic finis impositus. Sexcentesimo octogesimo primo anno urbis conditae P. Cornelio tantum gravia bella in imperio Romano erant, Mithridaticum et Macedonicum. haec duo LuculLucullus, L. ergo Lucullus post pugnam Cyzicenam, qua vicerat Mithridatem, et navalem, qua duces eius obpresserat, persecutus est eum et recepta Paphlagonatque Bithynia etiam regnum eius invasit, Sinopen et Amison civitates Ponti nobilissimas cepit. secundo proelio apud Gaveram civitatem, quo ingentes copias ex omni regno adduxerat Mithridates, cum XXX milia lectissima regis a v milibus Romanorum vastata essent, Mithridates fugatus et castra eius direpta. Armenia quoque minor, quam tenuerat, eidem sublata est. susceptus tamen est Mithridates post fugam a Tigrane Armeniae rege, qui tum ingenti gloria imperabat, Persas saepe vi
Abbreviated transcription (Latin):
estate: a lucullo ad centũ fere
milia regis extincta st̃ anno
lucullus accepit. consobrinꝰ ei qͥ
cont᷑ mitridatẽ bellũ gerebat: et
initalia nouũ bellũ subito com¬
motũ ẽ. Septuagintaenĩ ⁊ .iiii.
gladiatores ducib sparchaco.
crixo ⁊ eonomao effracto capue
ludo fugerunt: ⁊ nesubrũ montẽ
occupauerunt. Unde erumpentes.
cdaudii p̃toris qui eos obsidione
cinxerat. castra expugnauerunt:
ipsoq infugã acto cuncta in pre¬
dã auerterunt. Inde ꝑ consentiã
⁊ metapontũ curtũducti. ingen¬
tia breui agmina collegerunt.
Itaq cũ cedib. incendiis. rapinis.
stuprisq om̃ia miscẽrent. multe¬
ꝙ se matrone ob dolorem pudoris
uiolati necarent: pene ñ leuius
bellũ in ea quã annibal moue¬
runt. Nam multis ducib ⁊ muttĩ
regib ⁊ duob simul romanorũ
consulib uictis. sexaguita fere mi¬
liũ armatorũ exercitũ congrega¬
uerunt: uictiq sunt in apulia

Expanded text:
aestate a Lucullo ad centum fere aestate a Lucullo ad centum fere milia regis extincta sunt. Anno cinius Lucullus accepit, consobrinus Luculli, qui contra Mithridatem bellum gerebat. Et in Italia novum bellum subito commotum est. Septuaginta enim et quattuor gladiatores duce Spartaco, Crixo et Oenomao, effracto Capuludo fugerunt et Vesubium montem occupaverunt; unde erumpentes Clodii praetoris, qui eos obsidione cinxerat, castra expugnaverunt, ipsoque in fugam acto, cuncta in praedam averterunt. Inde per Consentiam et Metapontum circumdati, ingentia brevi agmina collegerunt. Itaque cum caedibus incendiis rapinis stuprisque omnia miscerent multaeque se matronae ob dolorem pudoris violati necarent, paene non levius bellum in Italia quam Hannibal moverunt. Nam multis ducibus et duobus simul Romanorum consulibus victis, sexaginta fere milium armatorum exercitum congregaverunt, victique sunt in Apulia
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ ciuile uoluit cõmouere:
int᷑ unã tam̃ estatẽ motus eius
oppressus ẽ. Ita uno tp̃r multi
simul tͥumphi fuerunt: metel¬
li ex hispania. pompeii scłs ex
hispania. curionis ex macedo¬
nia. seruilii ex isauria. Anno
cocta consulib. mortuus ẽ ni¬
chomedes rex bithinie: ⁊ testa¬
fecit. Mitridates. pace rupta bi¬
thiniã ⁊ asiam rursus uoluit
inuadere: ãduersus quẽ ambo
consules missi. non unã habue¬
re fortuuã. Cocta apiso calce¬
donem uictus ab ea acie etiam
intra oppidũ coactus ẽ et obses¬
sus/S cum se inde mitridates
ciricũ transtulisset. ut craco
capto totã asiã inuaderet: lu¬
cullus ei alt̾ consul occurrir.
Ac dum diu mitridates in ob¬
sidione craci cõmorat᷑. ipse eũ
at̾go obsedit. fameq consump¬
sit. et multis p̃liis uicit. Postre¬
mo bizanciũ que uc̃ constan¬
tinopolis ẽ fugauit. Nauali
quoq p̃lio duces eiꝰ lucullus
oppressit. Ita una hieme et

Expanded text:
bellum civile voluit commovere, bellum civile voluit commovere, intra unam tamen aestatem motus eius oppressus est. Ita uno tempore multi simul triumphi fuerunt, Metelli ex Hispania, Pompeii secundus ex Hispania, Curionis ex Macedonia, Servilii ex Isauria. Anno Cotta consulibus mortuus est Nicomedes, rex Bithyniae, et per testaeredem. Mithridates pace rupta Bithyniam et Asiam rursus voluit invadere. Adversus eum ambo consules missi variam habuere fortunam. Cotta apud Chalcedona victus ab eo acie, etiam intra oppidum coactus est et obsessus. Sed cum se inde Mithridates Cyzicum transtulisset, ut Cyzico capta totam Asiam invaderet, Lucullus ei, alter consul, occurrit. Ac dum Mithridates in obsidione Cyzici commoratur, ipse eum a tergo obsedit fameque consumpsit et multis proeliis vicit, postremo Byzantium, quae nunc Constantinopolis est, fugavit. Navali quoque proelio duces eius Lucullus oppressit. Ita una hieme et
Abbreviated transcription (Latin):
consulatũ. Leuia p̃lia habuit
contra uarias gentes que rodo¬
pã ꝓuinciã incolebant: atq ibi
morbo mortuus ẽ ¶Missus ẽ ei
successor gneiꝰ scriboniꝰ curio:
post consulatũ. Is dardanos
uicit. ⁊usq ad danubiũ pene¬
trauit. triumphũ meruit: et
intra trienniũ. bello finẽ dẽdit.
Ad ciliciã et pamphiliã misstis
est post seruilius ex consule:
uir stremius. Is siciliã subegit:
licie urbes clarissimas oppug¬
nauit: et cepit in his faselida.
Olimpũ coracũ cilicie. isauros
quoq aggressus ad deditionẽ
redegit: atq intra trienmum
bello finem dedit. Primꝰ om̃iũ
romanoꝵ in tauro iter fecit. Is¬
reu̾tens tͥumphũ accepit. ⁊ no¬
iñ isaurici meruit. At in illiri¬
cũ missus ẽ gneiꝰ cosconius ꝓ ꝯ
sul. Is multã partẽ dalmatie
subegit: salonas ceꝑit: ⁊ cõposi¬
to bello romã post bienniũ re-¬
dit. Hisdẽ tp̃rib consul mar
cus emiliꝰ lepĩdus catuli collega

Expanded text:
consulatum. Levia proelia habuit consulatum. Levia proelia habuit contra varias gentes, quae Rhodopam provinciam incolebant, atque ibi morbo mortuus est. Missus ei successor C. Scribonius Curio post consulatum. Is Dardanos vicit et usque ad Danubium penetravit triumphumque meruit et intra triennium bello finem dedit. Ad Ciliciam et Pamphyliam missus est P. Servilius ex consule, vir strenuus. Is Ciliciam subegit, Lyciae urbes clarissimas oppugnavit et cepit, in his Phaselidam, Olympum, Corycum Ciliciae. Isauros quoque adgressus ad dicionem redegit atque intra triennium bello finem dedit. Primus omnium Romanorum in Tauro iter fecit. Revertens triumphum accepit et nomen Isaurici meruit. Ad Illyricum missus est C. Cosconius pro consule. Multam partem Dalmatiae subegit, Salonas cepit et conposito bello Romam post biennium rediit. Isdem temporibus consul M. Aemilius Lepidus, Catuli collega,
Abbreviated transcription (Latin):
lepido quinto catulo
consulib cum silla
remptblicã compo¬
suisset: bella noua
exarserunt.unũ inhispania.
aliud in pamphilia ⁊ cilicia. ter¬
ciũ in macẽdonia: quartũ in dal¬
macia. Nam sertoriꝰ qui partiũ
marianaꝵ fuerat. timens fortu¬
nã cet̾oꝵ qui int̾empti erant: ad
Missi sunt contͣ eũ duces quincuis
oeciliꝰ ⁊ metellus filiꝰ eius qui ui¬
gurthã regẽ uicit: ⁊ luciꝰ domiciꝰ
pretor. Igͥ a sertorii duce hirtule¬
io: domiciꝰ occisus ẽ. Metellus
uario successu contra sertoriũ
dimicauit. Postea cum impar
pugne solus metellus putaret᷑.
gneiꝰ pompeiꝰ ad hispanias mis¬
sus ẽ. Ita duob ducib aduersis:
sertorĩ fortuna uaria sepe pug¬
nauit. Octauo detimo anno a su¬
is occisus ẽ: ⁊ finis ei bello datꝰ¬
ꝑ gneiũ pompeiũ ad olescentẽ.
et quintũ metellũ piũ: atq om̃s
ꝓpe hispanie indeditionẽ ppłi
romani redacte. ¶Ad macedoni¬
am missus ẽ appius claudiꝰ post

Expanded text:
Lepido Q. Catulo consulibus, cum Sulla rem publicam composuisset, bella nova exarserunt, unum in Hispania, aliud in Pamphylia et Cilicia, tertium in Macedonia, quartum in Dalmatia. Nam Sertorius, qui partium Marianarum fuerat, timens fortunam ceterorum, qui interempti erant, ad missi sunt contra eum duces Quintius Caecilius Metellus, filius eius qui Iugurtham regem vicit, et L. Domitius praetor. a Sertorii duce Hirtuleio Domitius occisus est. Metellus vario successu contra Sertorium dimicavit. postea cum inpar pugnae solus Metellus putaretur, Cn. Pompeius ad Hispanias missus est. ita duobus ducibus adversis Sertorius fortuna varia saepe pugnavit. octavo decimo anno per suos occisus est, et finis ei bello datu Cn. Pompeium adulescentem et Q. Metellum Pium atque omnes prope Hispaniae in dicionem populi Romani redactae. Ad Macedoniam missus est Ap. Claudius post
Abbreviated transcription (Latin):
acie suꝑauit. Causa aũ huiꝰ certa¬
minis ista fuit. Childebertꝰ rex in¬
gundem sororẽ suam herminigildo
leuigildi hispanoꝵ regis filio in ꝯ¬
iugio tradĩderat. Q herminigudꝰ
p̃dicatione leandri ep̃i hispalensiᷤ
atq adhortatione sue coniugis ab
arriana heresi qua pat̾ suus lan-¬
guebat ad catholicã fidẽ comisus
fu̾at. Quẽ pat̾ impius inipso sac̃¬
to paschali die secit ri ꝑcussũ int̾¬
emt. Ingundis uͦ post mariti ⁊ mr̃is
funꝰ de hispaniis fugiens. dũ gal¬
liam repedare uellet. in manus
militũ incidit: qui in limite adu̾¬
sũ hispanos gothosq residebant.¬
Que cũ paruo filio capta atq insi¬
ciliã ducta ẽ: ibiq diem clausit
ultimũ. filiꝰ uͦ eiꝰ imꝑatori mauri¬
cio constantinopolim ẽ tͣnsmissus.

Expanded text:
acie superavit. Causa autem huius certaacie superavit. Causa autem huius certaminis ista fuit. Childepertus rex Ingundem sororem suam Herminigildo, Levigildi Hispanorum regis filio, in coniugium tradiderat. Qui Herminigildus praedicatione Leandri episcopi Hispalensis atque adhortatione suae coniugis ab Arriana heresi, qua patguebat, ad catholicam fidem conversus fuerat, quem pater impius, in ipso sacrato paschali Dei securi percussum interemerat. Ingundis vero post mariti et martyris funus, de Hispaniis fugiens, dum Gallias repedare vellet, in manus militum incidens, qui in limite adversum Hispanos, Gothosque residebant, cum parvo filio capta, atque in Siciliam deducta est, ibique diem clausit extremum. Filius vero ejus imperatori Mauricio Constantinopolim est transmissus.
Abbreviated transcription (Latin):
Inde etiã renitet dũ classẽ fraude faro asdꝰ
Uindicet utclassem classib arma parat.
Pupib exigius decertans amne batͥno
Bardoꝵ in num̃as uicit ⁊ ip̃e manus
Rursus ⁊ unit̾ris auarẽ suꝑauit eolis
Conqͥrens dñis maxima palma suis
Martyris auxilio uitalis fultꝰ ad istos
Cuiꝰ ⁊ intẽplis petiit sua mẽbra iacere
H ec loca post mortẽ bustis habere iubar.
pse sacerdotẽ moriens petit ista iohem
his redũt t̾ris unus amore pio
eniq post benedictũ ꝑapã
pelagiꝰ romane eccłie pon¬
tifex absq uissione pͥncipis ordi¬
natꝰ ẽ: eo qd langobardi romã
ꝑ circuitũ obsiderent: nec posset
quisquã a roma ꝓgredi. Hic pe¬
lagiꝰ helie aqͥleiensi ep̃o nolenti
tria capitula calcedonensis sinodi
susciꝑe: epłam satis utilẽ misit.
Quã bs̃ gregoriꝰ cũ eẽt ad huc
diaconꝰ conscripsit.
yterea childebertus rex francoꝵ bel¬
lũ aduersũ hispanos gerens: eosdẽ

Expanded text:
Inde etiara, retinet dum Classem fraude Faroaldus, Inde etiara, retinet dum Classem fraude Faroaldus, Vindicet ut Classem, classibus arma parat. Puppibus exiguis decertans amne Badrino, Bardorum innumeras vicit et ipse manus. Rursus et in terris Avarem superavit eois, Conquirens dominis maxima palma suis. Martyris auxilio Vitalis fultus, ad istos Cuius et in templis petiit sua membra iacere, Haec loca post mortem bustis habere iubat. Ipse sacerdotem moriens petit ista Iohannem, His rediit terris cuius amore pio'. 20. Denique post Benedictum papam Pelagius Romanae ecclesiae pontifex absque iussione principis ordinatus est, eo quod Langobardi Romam per circuitum obsiderent, nec posset quisquam a Roma progredi. Hic Pelagius Heliae Aquileiensi episcopo, nolenti tria capitula Calchidonensis synodi suspicere, epistulam satis utilem misit. Quam beatus Gregorius, cum esset adhuc diaconus, conscripsit. 21. Interea Childepertus rex Francorum bellum adversum Hispanos gerens, eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰ sane doctrulfi de quo pre¬
misimꝰ amminicło sepe rauen¬
natiũ milites adu̾sũ langobardos
dimicarunt. Extructaq classe
langobardos qui classem urbem
tenebant hoc ad iuuante pepule¬
runt. Cui cũ uite explesset t̾̃minũ
honorabile sepulerã ante limina
beati uitalis mr̃is tͥbuentes tali
eiꝰ laudes epitaphio extulerunt.
Claudit᷑ hoc tumulo tantũs corpore doctron
Dammeritis toto uunt in orbe suis.
Cũ bardis fuit ip̃e quidẽ. nã gñte sueuus
Omnib ⁊ popłis inde suauis erat
Terribilis uisu facies. s menie benignꝰ
Longaq robusto pectore barba fuit
ic ⁊amans sẽꝑ romana ac publica signa¬
U̾ astator genti affuit ipse sue
Contẽpnit caros dũ nos amat ille parentes.
Hanc patriã reputans ẽẽ s auenna sua
Cuiꝰ pͥma fuit brexilli gła capti
Auo residens cunctis hostib horrorerat.
Auiromana potens ualuit pꝰ signa ibrare.
Uexillũ primũ. xp̃s habere dedit

Expanded text:
Huius sane Droctulft, de quo praeHuius sane Droctulft, de quo praemisimus, amminiculo saepe Ravennatium milites adversum Langobardos dimicarunt, extructaque classe, Langobardos, qui Classe urbem tenebant, hoc adiuvante pepulerunt. Cui, cum vitae explesset terminum, honorabile sepulchrum ante limina beati Vitalis martyris tribuentes, tali eius laudes epitaphio extullerunt: 'Clauditur hoc tumulo, tantum sed corpore, Drocton; Nam meritis toto vivit in orbe suis. Cum Bardis fuit ipse quidem, nam gente Suavus; Omnibus et populis inde suavis erat. Terribilis visu facies, sed mente benignus, Longaque robusto pectore barba fuit. Hic et amans semper Romana ac publica signa, Vastator genti adfuit ipse suae. Contempsit caros, dum nos amat ille, parentes, Hanc patriam reputans esse Ravenna suam. Huius prima fuit Brexilli gloria capti; Quo residens cunctis hostibus horror erat. Quo Romana potens valuit post signa iubare Vexillum primum Christus habere dedit.'
Abbreviated transcription (Latin):
fedus inierat. solidos quos ei ob
langobardoꝵ detͥmentũ dederat.
repet̾e cepit. S ille suarũ uiriũ
potentia fretus: ꝓhac re nec res¬
ponsũ reddere uoluit.
is ita gestis authari rex bre
stitutã expugnare aggressus est:
inqua doctrulfus dux alango¬
bardis confug̾at. seq partib im¬
ꝑatoris tradens : sociatus militib
langobardoꝵ exercitui fortiter
resistebat. Iste ex sueuoꝵ hoc ẽ ale¬
mannorũ gente oriundus. inter
langobardos creuerat: et quia erat
forma idorieus ducatꝰ honorẽ eme¬
ruerat. S cũ occasionẽ ulciscende
sue captiuitatis reꝑit. contͣ lan¬
gobardorũ ilico arma surrexit
Aduersus quẽ langobardi grauia
bella gesserunt: tandemq eũ cũ
militib quos iuuabat exuꝑantes :
rauennã cẽdere cõpulerunt. Bre¬
xillus capta ẽ: muri quoq eiꝰ so
lũusq destructi sunc. Post hec: au¬
thari rex cũ smarag̃do patͥcio qui
tunc rauenne p̃erat usq in anñ
tertiũ pacem fecit.

Expanded text:
edus inierit, solidos, quos ei ob Langobardorum detrimento dederat, repetere coepit. Sed ille suarum virium potentia fretus, pro hac re nec responsum reddere voluit. 18. His ita gestis, Authari rex Brexsitam expugnare adgressus est. In qua Droctulft dux a Langobardis confugerat, seque partibus imperatoris tradens, sociatus militibus, Langobardorum exercitui fortiter resistebat. Iste ex Suavorum, hoc est Alamannorum, gente oriundus, inter Langobardos creverat, et quia erat forma idoneus, ducatus honorem meruerat; sed cum occasione ulciscendae suae captivitatis repperit, contra Langobardorum ilico arma surrexit. Adversus quem Labella gesserunt; tandemque eum cum militibus, quos juvabat exsuperantes, Ravennam cedere compulerunt. Brexillus capta est, muri quoque ejus ad solum usque destructi sunt. Post haec Authari rex cum Smaragdo patricio, qui tunc Ravennae praeerat, usque in annum tertium pacem fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
men reddunt᷑ in scriptis. ꝓliri¬
ora quoq in hoc qd̾ uita sc̃orũ
uocitare uoluimꝰ libro ĩperi¬
ti idioteq p̃sumimꝰ ꝓpalare.
orantes dñm ut dignetur dare
uerbũ in ore nr̃o. qui ora mutoꝵ
ad usus pͥstinos sepiis resera¬
uit. Et quod in sc̃is cepit scri¬
bi: reputet ea suis in laudib
declamari. Incipit liber Grego¬

Expanded text:
men redduntur in scriptis; proliximen redduntur in scriptis; prolixiora quoque in hoc, quod vita· sanctorum vocitare voluimus, libro imperiti idiotaeque praesumimus propalare, orantes Dominum, ut dignetur dare verbum in ore nostro, qui ora mutorum ad usus praestinos saepius reseravit, et quod in sanctis praecipit scribi, reputet ea suis in laudibus declamari. I. INCIPIT DE