comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ qͥd amet᷑. Nam in eo qđ amat᷑ aut non laborat᷑: aut laboramat᷑.
Et uide quã pudendũ & dolendũ sit. Dru delect̾at labor ut fera
capiat᷑ : ut cupa & saculꝰ impleat᷑ ut pila iaciat᷑. n⁊ ñ delectat ut
deus ad qͥratura Inamib sane spũalib delitus qͥb fruunt᷑ innup¬
te. sc̃a earũ conuersatio cauta etiã debet ee: ne forte cũ malaui¬
ta ñ sit ꝑ lasciuiã: mala sit fama ꝑ negligentiã. Nec audiendist̾
siue uiri sc̃ĩ siue feminȩ. qͣndo rep̃ hensa inaliqͦ negligentia sua
ꝑ quã fit ut in mała ueniant suspicionẽ: unde longe sua uitã abeẽ
sciunt. dicunt sibi corã dõ sufficere conscientiã: existimationẽ. ho¬
minũ non ĩpudent̾ sołu. uerũ etiã crudelit̾ contẽpnentes cũ occiałt
anmos alioꝵ. siue blasphemantiũ uiã dĩ. qͥb scđm suã suspicionẽ

Expanded text:
ergo quid ametur. nam in eo, quod amatur, aut non laboratur aut et labor amatur. ergo quid ametur. nam in eo, quod amatur, aut non laboratur aut et labor amatur. et uide, quam pudendum et dolendum sit, si delectat labor, ut fera capiatur. ut cupa et sacculus inpleatur, ut pila iaciatur, et non delectat. ut deus adquiratur. In omnibus sane spiritalibus deliciis, quibus fruuntur innuptae, sancta earum conuersatio cauta etiam debet esse, ne forte, cum mala uita non sit per lasciuiam, mala sit fama per neglegentiam. nec audiendi sunt siue uiri sancti siue feminae, quando reprehensa in aliquo neglegentia sua, per quam fit, ut in malam ueniant suspicionem, unde suam uitam longe abesse sciunt, dicunt sibi coram deo sufficere conscientiam, existimationem hominum non inprudenter solum, uerum etiam crudeliter contemnentes, cum occidunt animas aliorum, siue blasphemantium uiam dei, quibus secundum suam suspicionem
Abbreviated transcription (Latin):
rib uirib inpecuiȩ se porrigit appetitũ. ⁊ illinc auersa. huc
se impetu ardentiore conu̾tit. In uob̾ auͣ amordiuitiarũ simul
frigescat. cũ amore nuptiarũ. & pius usus rerũ quas possidetis.
ispũales delitias conferat᷑ : ut liberalitas ur̃a magis fe
iuuandis egenis. quã ditandis auaris. In thesaurũ qͥppe cęlestẽ
ñ mittuntur dona cupidoꝵ. s elemosine pauꝑum. quȩ in ĩmen¬
sũ motũ orationes adiuuant uictuarũ. Ieiunia qͦq ac ingilie in
qͣntũ ualitudinẽ ñ ꝑturbant : si orando. psallendo. legendo.
in lege dĩ meditando. ansumant᷑ in delitias spu̾ales. etiã ipsa quȩ
uident᷑ laboriosa uertunt᷑. Nullomͦ enĩ st̃ onerosi labores a¬
mantiũ. s etiã ipsi delect̾ant sic̃ uenantiũ aucupantiũ. piscan¬
tiũ. uindem iantiũ. negotiantiũ. ludo aliqͦ sese oblectantiũ. Int̾ẽ

Expanded text:
ribus uiribus in pecuniae se porrigit adpetitum et illinc auersa huc ribus uiribus in pecuniae se porrigit adpetitum et illinc auersa huc se inpetu ardentiore conuertit. in uobis autem amor diuitiarum simul frigescat cum amore nuptiarum, et pius usus rerum, quas possidetis, ad spiritales delicias conferatur, et liberalitas uestra magis ferueat adiuuandis egenis quam ditandis auaris. in thesaurum quippe caelestem non mittuntur dona cupidorum, sed elemosynae pauperum, quae in inmensum modum orationes adiuuant uiduarum. ieiunia quoque ac uigiliae, in quantum ualetudinem non perturbant, si orando, psallendo, legendo et in lege dei meditando insumantur, in delicias spiritales etiam ipsa quae uidentur laboriosa uertuntur. nullo enim modo sunt onerosi labores amantium, sed etiam ipsi delectant, sicut uenantium, aucupantium, piscantium, uindemiantium, negotiantium, ludo aliquo sese oblectantium. interest
Abbreviated transcription (Latin):
latiũ usus assumit᷑ a uiduis : qͥd ego dicã q̃ sequant᷑ mala. cũ breuit̾ apls
dixerit uiuentẽ e̾e mortuã uiduã. quȩ in delitiis uiuit: Absit autẽ
a uob̾ ut diuitiarũ cupiditate capiamini ꝓ cupiditate nuptiarũ :¬
& in cordib urͣis nu̾mus uiri amori succedat. Intuentes enĩ homi¬
nũ conuersationẽ. sepe exꝑti sumꝰ inquib dã lasciuia cõpressa. creuisse
auaritiã. Nam sic̃ in ipsis sensib corporis acutiꝰ audiunt qͥ ñ uident.
itangendo multa discernunt : nec tanta uiuacitate tangt̃ qͥ ocuł
ut untur. ubi intelligit᷑ anima ex uno aditu luminũ rep̾ssa inten¬
tione sentiendi. eã se in alios sensus ꝓitiore dinoseendi acumine
exherere. tanqͣm ex alt̾o conet᷑ implere. qđ negat᷑ in alt̾o: ita etiã
.sepe carnalis cupiditas. a cõcunbendi uoluptate cohibita. maio¬

Expanded text:
lacio usus adsumitur, quid ego dicam, quae sequantur mala, cum breuiter apostolus lacio usus adsumitur, quid ego dicam, quae sequantur mala, cum breuiter apostolus dixerit uiuentem mortuam esse uiduam, quae in deliciis uiuit? absit autem a uobis, ut diuitiarum cupiditate capiamini pro cupiditate nuptiarum et in cordibus uestris nummus uiri amori succedat. intuentes enim hominum conuersationem saepe experti sumus in quibusdam lasciuia compressa creuisse auaritiam. nam sicut in ipsis sensibus corporis acutius audiunt qui non uident et tangendo multa discernunt nec tanta uiuacitate tangunt, qui oculis utuntur — ubi intellegitur ex uno aditu, id est luminum repressa intentione sentiendi eam se in alios sensus promptiorem dinoscendi acumine exerere, tamquam ex altero conetur inplere, quod negatur in altero — ita etiam saepe carnalis cupiditas a concumbendi uoluptate cohibita maio
Abbreviated transcription (Latin):
stuprũ aut adulteriũ cõmitteretur: cur contineri ñ potest nesacͥ¬
legium cõmittat᷑. Si rep̾ssa ẽ cũ ferueret dilata. cur ñ oppͥmitur
cũ friguit amputata: Plus enĩ ardentẽ fert̾ libidinẽ. quȩ non
uent. ipsã spem subtrahunt: que fomes amoris ẽ Unde faciliꝰ con¬
cupiscentia refrenat᷑. quȩ nulla expect̾atione succendit᷑. Cont᷑
quã tam̃ nͥ oret᷑ ut suꝑetur. ipsa illicita exoptat᷑ ardentiꝰ. Pelitie
igit᷑ spũales delitiis carnalib in scã castitate succedant: lectiõ.
oratio. psalmꝰ bona cogitatio: bonoꝵ operũ frequentatio. spes fu¬
turi scłi. ⁊ cor sursũ. atq de his om̃ib grãrum actio patͥ luminũ :
a quo sine ulla dubitatione ome datũ optimũ ⁊ omẽ datũ per¬
fectum scriptura teste descendit. Nam quando ꝓ delitiis nup¬
tarũ. qͦs in carne uiroꝵ. habent. aliarũ carnaliũ delitiarũ. tanquã inso¬

Expanded text:
stuprum aut adulterium committeretur, cur contineri non potest, ne sacrstuprum aut adulterium committeretur, cur contineri non potest, ne sacrilegium committatur? si repressa est, cum ferueret dilata, cur non opprimitur, cum friguerit amputata? plus enim ardentem ferunt libidinem, quae non uent, ipsam spem subtrahunt, qui fomes amoris est. unde facilius concupiscentia refrenatur, quae nulla expectatione succenditur: contra quam nisi oretur, ut superetur, ipsa inlicita exoptatur ardentius. Deliciae igitur spiritales deliciis carnalibus in sancta castitate succedant: lectio, oratio, psalmus, bona cogitatio, bonorum operum frequentatio, spes futuri saeculi et cor sursum, atque de his omnibus gratiarum actio patri luminum, a quo sine ulla dubitatione omne datum optimum et omne donum perfectum scriptura teste descendit. nam quando pro deliciis nuptarum, quas in carne uirorum habent, aliarum carnalium deliciarum tamquam in so
Abbreviated transcription (Latin):
gis amat᷑. ꝑquẽ factꝰ est mundus: Si iã deficiunt illecebrȩ secula¬
res. non ẽ qd xpͣianꝰ animꝰ cupiditate conqͥrat. Si aũ ad huc ma-¬
nebt̃. est qđ sc̃ĩtate contẽpnat. Horũ duorũ in altero spes nulla
libidinis. in alt̾o maior ẽ. gła caritatis. Quot aut qͣnti st̃ ipsi an¬
ni qͥb uidet᷑ uigere flos carnalis etatis:Non nulle femine
nuptias cogitantes & ardent̾ optantes. dũ spernunt᷑ aut diffe¬
runt᷑ repente senuert᷑. ut eas nubere iam puderet: ampliꝰ qu̾a libe¬
ret. Multȩ aũ nuptȩ recentissima sua coniunctione. in longinqua
ꝓfectis ꝓfectis uiris suis. reditũ eorũ expectando grandeuȩ facte st̃:
& tanqu̾a cito uiduate. aligͣdo nec remeantes saltẽ senes suos. anus
susciꝑe meruert̃. Si gͦ uł sꝑnentib uł tardantib sponsis. uł pere¬
grinantib maritis. carnalis concupiscentia potuit contineri. ne

Expanded text:
gis amatur per quem factus est mundus? Si jam deficiunt illecebrae saeculagis amatur per quem factus est mundus? Si jam deficiunt illecebrae saeculares, non est quod christianus animus cupiditate conquirat: si autem adhuc manebunt, est quod sanctitate contemnat. Horum duorum in altero spes nulla libidinis, in altero major est gloria charitatis. Quot aut quanti sunt ipsi anni, quibus videtur vigere flos carnalis aetatis? Nonnullae feminae nuptias cogitantes et ardenter optantes, dum spernuntur aut differuntur, repente senuerunt, ut eas nubere jam puderet amplius quam liberet. Multae autem nuptae recentissima sua conjunctione in longinqua profectis viris suis, reditum eorum exspectando grandaevae factae sunt, et tanquam cito viduatae aliquando nec remeantes saltem senes suos anus suscipere meruerunt. Si ergo vel spernentibus vel tardantibus sponsis, vel peregrinantibus maritis, carnalis concupiscentia potuit co
Abbreviated transcription (Latin):
da. Nonitaq ĩ merito magis ꝓ illa sollicita ẽ auia: ꝓ qua & tu mater.
quia ⁊ maiꝰ ẽ qđ uouit: & totũ ei restat qđ modo cepit. Exaudiat
dñs p̾ces eiꝰ. ut sõe obsequamini meritis eiꝰ: ꝗ̃ carne̾ uiri tui iniuuen¬
ta peꝑit. ⁊cor filiȩ tuȩ insenect̾a parturit. Omͣs itaq parit̾. atq
concordit̾. Uni uiro uniꝰ conuigis. in cuiꝰ corpore uno spũ uiuitis:
placete morib. instate orationib. Preteritꝰ dies. non reuertit᷑ infu-¬
turũ. Et post hesternũ ꝑgit hodiernꝰ.&. post hodiernũ ꝑrecturꝰẽ.
crastinꝰ Et ecce omĩa tẽpora ⁊ tẽporalia transeunt. ut ueniat man-
sura ꝓmissio. Et qui ꝑseuerauerit usq infinẽ. hic saluus erit. Si
mundus iã perit. nupta cui parit: Aut corde parit᷑a & carne non
paritura cur nubit: Si aũ ad huc duraturꝰ ẽ mundꝰ. curñ ma¬

Expanded text:
da? non itaque inmerito magis pro illa sollicita est auia, pro qua et tu mater, da? non itaque inmerito magis pro illa sollicita est auia, pro qua et tu mater, quia et maius est quod uouit et totum ei restat quod modo coepit. exaudiat dominus preces eius, et sancte obsequamini meritis eius, quae carnem uiri tui in iuuenta peperit, cor filiae tuae in senecta parturiit. omnes itaque pariter atque concorditer uniuiro unius coniugis, in cuius corpore uno spiritu uiuitis, placete moribus, instate orationibus. Praeteritus dies non reuertitur in futurum, et post hesternum pergit hodiernus, et post hodiernum perrecturus est crastinus: et ecce omnia tempora et temporalia transeunt, ut usura promissio; et qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Si mundus jam perit, nupta cui parit? Aut corde paritura, et carne non paritura, cur nubit? Si autem adhuc duraturus est mundus, cur non ma
Abbreviated transcription (Latin):
nositas. Habetis uobiscũ anu scãm. & indomo ⁊ in xp̃o quã de ꝑse¬
uerantia consulatis. quomͦ cũ illa uel illa teͣptatione ꝑugnan¬
dũ sit : qͥd agendũ ut facile superet᷑. qđ munim̃tũ sumendu
ne facile rursus insidiet᷑: & si qͥd huiꝰ modi ẽ decet uos diutur¬
nitate iã certa amare beniuola. pietate sollicita. etate secura. Tu
illud canticũ cantat qͦđ in apo calipsi nisi uirgines cantare ñ posst̃.
P ambab tam̃ uob̾ sollicitiꝰ orat. qͥm ꝓprole ipsa. s magis ꝓ nepta sol¬
licita ẽ: ciri uincendarũ tẽptationũ spatiũ plus restat
ĩã non licet. atq absit uidisses. ꝓuto qͦd parere cũ illa erubuisses
Quantułu ẽ gͦ qͦd iã tibi periculosȩ restat etatis: Quę ido non
diceris auia. ut scãrum cogitationũ & operũ fetib. cũ filia possis e̾eᷤᷤ fecun¬

Expanded text:
nositas. habetis uobiscum anum sanctam et in domo et in Christo, quam de persenositas. habetis uobiscum anum sanctam et in domo et in Christo, quam de perseuerantia consulatis, quomodo cum illa uel illa temptatione pugnandum sit, quid agendum ut facile superetur, quod munimentum sumendum, ne facile rursus insidietur; et si quid huius modi est, docet uos diuturnitate iam certa, amore beniuola, pietate sollicita, aetate secura. tu illud canticum cantat, quod in Apocalypsi nisi uirgines cantare non possunt. pro ambabus tamen uobis sollicitius orat quam pro se ipsa; sed magis pro nepte sollicita est, cui uincendarum temptationum spatium plus restat iam non licet atque absit, uidisses, puto quod parere cum illa erubuisses. quantum est ergo quod iam tibi periculosae restat aetatis, quae ideo non diceris auia, ut sanctarum cogitationum et operum fetibus cum filia possis esse fecun
Abbreviated transcription (Latin):
filia. cui contẽptis nuptiis illa omĩb tu secundis: pulchritudinẽ cas¬
titatis simuldebeatis. Certe si maritie̾e̾nt. qͥb placendũ e̾e̾t. iãte
fortasse cũ filia puderet ornari. Nunc ñ pudeat agere qͥb simul
ornemini.qͥa non ẽ criminosũ. s potiꝰ głosũ: ut ab illo uno simul
amemini. Simulatũ aũ candorẽ ac ruborẽ ⁊ pigm̃tis illitũ ñ adhi¬
beretis etiã si uiros haberetis: ñ putantes dignos qͦs falleretis. nec
uos quȩ fallere deberetis. Nc̃ gͦ illi regi qui unice sponse cuiꝰ men-¬
bra estis speciẽ concupiuit: ueracit̾ simul placete. simul in here
lla integritate uirginali .tu continentia uiduali: an
chritudine spu̾ ali. in qua pulcritudine etiã illiꝰ auia socrus tua.
quȩ iã certe senuit est pulera uobiscũ. Uigorẽ qͥppe huiꝰ pulchri¬
tudinis dũ extendit inanteriora caritas. rugã in ea ñ facit an¬

Expanded text:
filia, cui contemptis nuptiis, illa omnibus, tu secundis, pulchritudine casfilia, cui contemptis nuptiis, illa omnibus, tu secundis, pulchritudine castitatis simul placere debeatis. certe si mariti essent, quibus placendum esset, iam te fortasse cum filia puderet ornari; nunc non pudeat agere quibus simul ornemini, quia non est criminosum, sed potius gloriosum, ut ab illo uno simul amemini. simulatum autem candorem ac ruborem et pigmentis inlitum non adhiberetis, etiamsi uiros haberetis, non putantes dignos, quos falleretis, nec uos, quae fallere deberetis. nunc ergo illi regi, qui unicae sponsae, cuius membra estis, speciem concupiuit, ueraciter simul placete. simul inhaerete, illa integritate uirginali, tu continentia uiduali, ambae pulchritudine spiritali. in qua pulchritudine etiam illius auia, socrus tua, quae iam certe senuit, est pulchra uobiscum. uigorem quippe huius pulchritudinis dum extendit in anteriora caritas, rugam in ea non facit an
Abbreviated transcription (Latin):
li qui displicuit mundo. ut placentes ei liberarent᷑ ex mund
habuit speciẽ neq decorẽ : facies eiꝰ ab iect̾a. ⁊ deformis positio eiꝰ. Ex hac
tam̃ de formitate redẽptoris nri : manauit p̃tiũ decoris ur̃i. S decoris inte¬
rioris. Omĩs enĩ pulcritudo filiȩ regis intrinsecꝰ. Hac pulcͥtudine illi
placete. Hanc pulchritudinẽ studiosa cura ⁊ sollicita cogitatione cõ¬
ponite. Non amat ille fallaciarũ fucos. Ueris ueritas delectat᷑. b̃ til¬
le si qđ legisti agnoscis: ueritas uocat᷑. Ego sũ in qͥt uia uueritas et
uita. Currite ad huc ꝑ ilłũ. ꝓlacete illi ex illo. uuite in illo: qnͣ illo
de illo. Affectib ueris & scĩssima castitate. ã uiro tali amate amari.
Audiat hȩc uirginis etiã sc̃e̾ ꝓlistuȩ auris intentior. Ulide qͣntũ
te p̃cedit in regno regis illiꝰ. alia questio ẽ. Inueni̾tis tam̃ materos

Expanded text:
illi, qui displicuit mundo, ut placentes ei liberarentur ex mundilli, qui displicuit mundo, ut placentes ei liberarentur ex mundhabuit speciem neque decorem, sed facies eius abiecta et deformis positio eius. ex hac tamen deformitate redemptoris uestri manauit pretium decoris uestri, sed decoris interioris; omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus. hac pulchritudine illi placete; hanc pulchritudinem studiosa cura et sollicita cogitatione conponite. non amat ille fallaciarum fucos, ueris ueritas delectatur; et ille, si quod legisti agnoscis, ueritas uocatur; ego sum, inquit, uia et ueritas et uita. currite ad illum per illum; placete illi ex illo; uiuite in illo cum illo, de illo. adfectibus ueris et sanctissima castitate a uiro tali amate amari. Audiat haec uirginis etiam sanctae prolis tuae auris interior. uidero, quantum te praecedat in regno regis illius: alia quaestio est. inuenistis tamen, mater et
Abbreviated transcription (Latin):
tarem᷑ ꝓfect̾o ut uoueres. qͥa uͦ iã uoiusti: exhortam᷑ ut ꝑseue¬
res. Talia mͥ tam̃ uideo eẽ dicenda. qͥb eã ctiligant & arripiant:
& quȩ ad huc nub e cogitabant. Nture gͥ incdinemꝰ apło. Quȩ in¬
nupta ẽ. sollicita ẽ ea que st̃ nrundi: quomͦ placeat uiro. Nonait.
sollicita ẽ ea quȩ st̃ mundi. ut scã non sit: s certe minor est
diuina scĩtas. ex ea parte curarũ. qua mundana cogitat᷑ uolup
cend̾u ẽ uiro: colligere qͦdamͦ ⁊ diligere debet innupta xpĩana.
in eã intentionẽ qua placendũ ẽ dño. Et uideat cui placeat q̃
dñoͣ placet. & utiq tanto beatior÷ quanto plus ei placet. Quañ
aũ magis cogitat ea quȩ st̃ mundi. tanto minꝰ placet
illi placetis: quȩ diffusa ẽ in labiis eiꝰ. Placete illi ea qͦq parte
cogitationis. quȩ occuparert mundo: ut placeret᷑ uiro. Placete

Expanded text:
taremur profecto, ut uoueres; quia uero iam uouisti, exhortamur ut perseuetaremur profecto, ut uoueres; quia uero iam uouisti, exhortamur ut perseueres. talia mihi tamen uideo esse dicenda, quibus eam diligant et arripiant et quae adhuc nubere cogitabant. aurem igitur inclinemus apostolo. quae -innupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. non ait: sollicita est ea quae sunt mundi, ut sancta non sit. sed certe minor est diuina sanctitas ex ea parte curarum, qua mundana cogitatur uolupcendum esset uiro, colligere quodam modo et redigere debet innupta christiana in eam intentionem, qua placendum est domino. et uide, cui placeat, quae domino placet. et utique tanto est beatior, quanto plus ei placet; quanto autem magis cogitat ea quae sunt mundi, tanto minus placetilli placetis, quae diffusa est in labiis eius. placete illi ea quoque parte cogitationis, quae occuparetur mundo, ut placeretur uiro. placete
Abbreviated transcription (Latin):
ta̾libet homo sermonis facultate p̾polleat. ut sollertia disputan¬
di ⁊ fuairitate dicendi in homrnis uoluntate inserat ueritatẽ.
nutriat caritatẽ. docendo tollat errorẽ: ex hortando torporẽ:
neq qͥ plantat ẽ aliqͥd neq qͥ rigat. s qui increm̃tũ dat ds. frus¬
tra qͥppe operariꝰ omĩa moliret᷑ extrinsecꝰ. nisi creator intrinsecꝰ
latent̾ oꝑaret᷑. Spero gͦ has litt̾as in eas merito excellentie ur̃e
cito in manꝰ etiã taliũ e̾e̾ uenturas. Id̾o nonnulla hinc dicendã
uł cũ legunt᷑ audierint. noueritis uos addiligend̾u. ⁊ hab̾ end̾u
continentie bonũ plus ꝓficere orationib ur̃is quã ex hortatioĩb¬
nr̃is. qm si qͥd ad iuuat qđ uob̾ etiã nr̃a ministrant᷑ alloqͥa. totũ
illiꝰ grẽ tribuendu est. in cuiꝰ manust̾ sicut scͥptũ ẽͥ ⁊ nosꝙ ser¬
mones nrͣi. Si gͦ nondu dõ uouisses contnentiã uiduale̾: ex hor¬

Expanded text:
talibet homo sermonis facultate praepolleat. ut sollertia disputantalibet homo sermonis facultate praepolleat. ut sollertia disputandi et suauitate dicendi in hominis uoluntate inserat ueritatem, nutriat caritatem, docendo tollat errorem, exhortando toi-porem, neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. frustra quippe operarius omnia moliretur extrinsecus, nisi creator intrinsecus latenter operaretur. spero ergo has litteras meas merito uestrae excellentiae cito in manus etiam talium esse uenturas. ideo nonnulla hinc dicenda uel cum leguntur audierint, noueritis uos ad diligendum et habendum continentiae bonum plus proficere orationibus uestris quam exhortationibtum illius gratiae tribuendum est, in cuius manu sunt, sicut scriptum est, et nos et sermones nostri. Si ergo nondum deo uouisses continentiam uidualem, exhor
Abbreviated transcription (Latin):
nec malitiosẽ quidẽ errori huic ĩplicatos. s ĩplicatos tam̃. qͥ putant
cũ aliqͦs ad iustitiã pietatẽq exhortant᷑. uires non habiturã exhor¬
cationẽ suã: nisi totũ illuo qđ ut agat homo agunt in homi
nis constituant potestatẽ: ñ ad iuta di munere.s solo arbitͥo li¬
berȩ uoluntatis ex hortata. quasi possit eͥe adꝑficiendũ opꝰ bonũ.
uoluntas libera nisi dĩ munere lib̾ata. Nec adtendt id ipsũ etiã se ipsos¬
dono dĩ habere qd ea facultate exhortant᷑: ut ad capessend̾a uitã bo¬
nã hominũ uoluntates pigras excitent. accendant frigidas. corrigant
prauas: auersas conuertant. repugnantes pacificent. Sic enĩ ꝓosst̃
ꝑsuadere qd̾ suadent. aut si hȩc in uoluntatib hominũ ñ agant
qͥd agunt: Ut qͥd loquunt᷑. Uimittant eas potiꝰ arbitͥo suo. Si au̾
in eis hoc agunt. itane tandẽ homo in hominis uoluntate tanta
agit loquendo. & di illic ñ agit aliqͥd aduiuando.Immo uͦ qͦn¬

Expanded text:
nec malitiose quidem errori huic implicatos, sed implicatos tamen; qui putant cum aliquos ad justitiam pietatemque exhortantur, vires non habituram exhortationem suam, nisi totum illud, quod ut agat homo, agunt cum homine, in hominis constituant potestate, non adjuta Dei munere, sed solo arbitrio liberae voluntatis exserta: quasi possit esse ad perficiendum opus bonum voluntas libera, nisi Dei munere libdono dei habere, quod ea facultate exhortantur, ut ad capessendam uitam bonam hominum uoluntates pigras excitent, accendant frigidas, corrigant prauas, auersas conuertant, repugnantes pacificent. sic enim possunt persuadere quod suadent. aut si haec in uoluntatibus hominum non agant, quid agunt? ut quid loquuntur? dimittant eas potius arbitrio suo. si autem in eis haec agunt, itane tandem homo in hominis uoluntate tanta agit loquendo et deus illic non agit aliquid adiuuando? immo uero quan
Abbreviated transcription (Latin):
tũ t̾tiũ ponitur. Cet̾a enĩ septẽ ad ꝓximũ ꝑtinent: id ẽ ad homi¬
ne. quia induob p̾ceptis tota lex pendet. E t̾tiũ ibi de obserua¬
tione sabbati positũ ẽ : ut in pͥmo pͣcȩpto patr̾e intelligamꝰ. ubi
ꝓhibet᷑ coli aliqua infigm̾tis hominũ di similitudo: ñ quia
ñ habeat imagine̾ ds̾: s qͥa nulla imago eiꝰ colidebeat nisi
illa ꝗͣ ⁊ hoc ẽ qđ̾ nipse. neo ipsa ꝓ illo s cũ illo. Et q creat᷑a
mutabilis ẽ. ac ꝓpt̾ea dr om̃is creatura uanitati subiect̾a. qͥor
bũ ꝑ qđ fact̾a st̃ omia putaret eͥet creaturã: seqͥt᷑ aliud pre¬
ceptũ. Non accipias uruanũ nom̾ dnĩ dĩ tui. Spͣc au̾ sc̃s in qͦ¬

Expanded text:
um pertinent — cetera enim septem ad proximum pertinent, id est ad hominem, quia in duobus praeceptis tota lex pendet —, tertium ibi de obseruatione sabbati positum est, ut in primo praecepto patrem intellegamus, ubi prohibetur coli aliqua in figmentis hominum dei similitudo, non quia non habet imaginem deus, sed quia nulla imagoeius coli debet nisi illa, quae et noc est, quod ipse, nec ipsa pro illo sed cum illo; et quia creatura mutabilisbum per quod facta sunt omnia, putaret esse creaturam, sequitur aliud praeceptum: Non accipies in vanum nomen Domini Dei tui . Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
de morte aduitã. qͥ sit ꝑ fidẽ. spe ꝑagit᷑ futurę infine resur¬
rectionis ⁊ głȩ. cuͣ corruptibile hoc id ẽ caro inqua gemunꝰ
mͦ. induet in corruptionẽ: ⁊ mortale hoc induerit in mortalita¬
sis ingemiscimꝰ adoptionẽ expect̾antes redemptionẽ corꝑis nrͣi
Spe enĩ salui factisumꝰ. In hac spe cũ sumꝰ corpꝰ quid̾ẽ mortuũ est.

Expanded text:
de morte ad vitam, qui fit per fidem, spe peragitur futurae, in fine resurrectionis et gloriae, cum corruptibile hoc, id est caro ista in qua gemmus, modo induet incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitasis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri: spe enim salvi facti sumus. In hac spe cum sumus, corpus quidem mortuum est
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sumꝰ modo intinore ꝑfid̾e: tc̃ au app̾hendemur in caritate ꝑ
sp̾em. Quadiu enĩ sumꝰ in corꝑe ꝑegrinamͣ a dño. ꝑ fidẽ enĩ am¬
bulamꝰ non ꝑ spe̾m. Ipse itaq apłs dicit ut app̾hend̾a sicut᷑ appre¬
hensus sũ. Aperte se ñ app̾hęndisse confitet᷑. Frͣs inqͥt ego me ñ
arbitror app̾hendisse. S tam̃ quia ipsa spes ex ꝓmissione uerita¬
tatis certa nobis ẽ. cũ diceret consepulti sirimus illi per baptis-¬
nrũ in morte. subiunxit ⁊ait. ut quẽadmodũ surrexit xp̾e a mor¬
tiuis ꝑ głam patris. ita ⁊ nos in nouitate uite ambulemꝰ. Ambulamꝰ
g inre laboris . s inspe quietis. in carne uetustatis. s infide noui¬
tatis. Dicit enĩ qͣuidẽ mortuũ e̾ ꝓpt̾ peccatũ. sp̃s au̾ uita ẽ ꝓpt̾

Expanded text:
 in charitate per speciem. Quandiu enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem . Ipse itaque Apostolus qui dicit, ut apprehendam, sicut apprehensus sum, aperte se non apprehendisse confitetur: Fratres, inquit, ego me non arbitror adprehendisse. sed tamen quia ipsa spes ex promissione ueritatis certa nobis est, cum diceret: Consepulti ergo sumus illi per baptismum in morte, subiunxit et ait: Ut, quem ad modum surrexit Christus a mortuis per gloriam patris, ita et nos in nouitate uitae ambulemus. ambulamus ergo in re laboris sed in spe quietis, in carne uetustatis sed in fide nouitatis. dicit enim: Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uit
Abbreviated transcription (Latin):
tus quandiu reb adhuc t̾renis implicat᷑. pigriꝰ infłãmatur.
s si ferat᷑ ad similitudines. corp̾rales. ⁊ inde referat᷑ ad spirita¬
liaꝗ̃ illis similitudinib figurant᷑: ipso quasi transitu uegetat᷑.
&tanꝗ. in facula ignis agitatꝰ accendit᷑: & ardentiore dilecti¬
qđ de sabbo positũ est. figurate obseruand̾u p̾cipit᷑: quã fi-¬
gurã nos intelligenda. ñ etiã ꝑociũ corporalȩ celebranda
suspicem᷑. Cũ enĩ sab̾bo significet᷑ spiritał reqͥes. demqdie¬
tũ ẽ in psalmo. uacate ⁊ uidete qm ego sũ dns. ⁊ qͦ uocant᷑
homines ab ipso dño dicente. uenite ad me om̃s qͥ laboratiꝰ &c
ã me quia mitiᷤᷤ sũ ⁊ humilis corde. & inuenietis reqͥem animab
urͣis.cet̾a tam̃ ibi p̾cepta ꝓpriȩ. sic̃ p̾cepta st̃ sine ulla figurata
significatiõe obseruamꝰ. Nam ⁊ idola non colere manifeste didi-
figurate aliud p̃tenđt̃. & mistice aliud significant. sed sic ob¬

Expanded text:
tus quandiu rebus adhuc terrenis implicatur, pigrius inflammatur: si vero feratur ad similitudines corporales, et inde referatur ad spiritualia, quae illis similitudinibus figurantur, ipso quasi transitu vegetatur, et tanquam in facula ignis agitatus accenditur, et ardentiore dilectiquod de sabbato positum est figurate obseruandum praecipitur. quam figuram nos intellegendam, non etiam per otium corporale celebrandam suscepimus. cum enim sabbato significetur spiritalis requies - de qua dictum est in psalmo: uacate et uidete, quoniam ego sum dominus, et quo uocantur homines ab ipso domino dicente : uenite ad me omnes, qui laboratis et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, cetera tamen ibi praecepta proprie, sicut praecepta sunt, sine ulla figurata significatione obseruamus. nam et idola non colere manifeste didicifigurate aliud praetendunt et mystice aliud significant, sed sic ob
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est. confige clauis atimore tuo carnes meas. in necessariis
deputant᷑ non in eis quȩ ꝑse ipsa appetenda ⁊ concupiscendast̃.
ide illud optimũ sẽ dic̾it concupiscere. dissolui & e̾e¬

Expanded text:
tum est, Confige clavis a timore tuo carnes meas , in necessariis tum est, Confige clavis a timore tuo carnes meas , in necessariis deputantur, non in eis quae per seipsa appetenda et concupiscenda sunt. Unde illud optimum se dicit concupiscere, dissolvi, e
Abbreviated transcription (Latin):
angustias. Paltitudinẽ au̾ cui caput adiungit᷑. expect̾atio
retͥbutionris de sublimi iustitia d̃i qui reddet unicuiq scd̃m
oꝑa sua. his qͥdẽ qͥ scđm tolerantiã boni oꝑis. głam ⁊ honorẽ. &
incorruptionẽ querentib uitã et̾nã. Itaq &̾ longitudo qua
totũ corpꝰ extendit᷑. ipsam tolerantiã significat. Unde longa¬
nimes dicunt᷑ qͥ tolerant. In ꝓfunđu au̾ qđ t̾re infixuͣ est: secre¬
tũ sacram̾ti p̾figurat᷑. Recordaris enĩ nisi fallor ꝗ̃ uerba apłs
in ista de signatione crucis expediat uͥ ait. in caritate radica¬
tiatq fundati. ut possitis cõp̾hend̾e cũ omĩb scĩs quȩ sit latitu¬
⁊ longitudo. n altitudo & ꝓfundũ. Ea quȩ ñdu uide
dũ tenemꝰ. s fide ⁊ spe gerimꝰ in illa duo figurata st̃. Hec enĩ quȩ
nẽ agimꝰtanqua̾ clauis p̾ceptoꝵ. in dei timore confixis. sic̾ scrip¬

Expanded text:
angustias. Per altitudinem autem cui caput adjungitur, exspectatio angustias. Per altitudinem autem cui caput adjungitur, exspectatio retributionis de sublimi justitia Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. His quidem qui secundum tolerantiaincorruptionem quaerentibus uitam aeternam. itaque etiam longitudo, qua totum corpus extenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longanimes dicuntur, qui tolerant. profundum autem, quod terrae infixum est, secretum sacramenti praefigurat. recordaris enim, nisi fallor, quae uerba apostolica in ista designatione crucis expediam, ubi ait: In caritate radicati atque fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit longitudo, latitudo, altitudo et profunddum tenemus, sed fide et spe gerimus, in alio biduo figurata sunt. Haec enim quae nunc agimus, tanquam clavis praeceptorum in Dei timore confixi, sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
cat crux: inp̾senti agimꝰ uita. Qđ au̾ significat sepult᷑a ⁊ resur¬
re me. Cruciat᷑ au̾ caro cũ mortificant᷑ m̾bra nr̃a suꝑ terram.
fornicatio. ⁊̃ mundicia. luxuria. auaritia. ⁊ cet̾a huiꝰmodi qͥb đr.
Si enĩ scd̾m carne̾̃ uixeritis moriemin. si au̾ sp̃u fact̾a carnis
mortificaueriti . uiuetis. Hinc etiã de ͤ ipso dicit. Munctus mͥ
crucifixus ẽ: & ego mundo. Et alio loco. Scientes inqͥt qͥa uetꝰ
peccati: ut ult̾ ñ seruiamꝰ peccato. Quandui gͦ id agunt oꝑa
nra ut euacuet᷑ corpꝰ peccati. Quandiu ext̾ior ħo corrũpit᷑.
ut uit̾ior renouet᷑ dedie indiẽ: tempꝰ ẽ crucis. Hȩc st̃ etiam
bona oꝑa qͥdẽ. tam̾ adhuc laboriosa: quoꝵ. merces reqͥes ẽ. S
latitudo intranfu̾so ligno ubi figunt᷑ in anꝰ. Per manꝰ eni̾ oꝑa
intelligimꝰ ꝑ latitudinẽ hylaritatẽ oꝑantis : qͥa tͥsticia facit

Expanded text:
cat crux, in praesenti agimus uita; quod autem significat sepultura et resurcat crux, in praesenti agimus uita; quod autem significat sepultura et resurere me. cruciatur autem caro, cum mortificautur membra nostra super terram, fornicatio, immunsi enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. hinc etiam de ipso dicit: mundus mihi crucifixus est et ego mundo. et alio loco: scientes, inquit, quia upeccati, ut ultra non seruiamus peccato. quamdiu ergo id agunt opera nostra, ut euacuetur corpus pecut interior renovetur de die in diem, tempus est crucis. Haec sunt etiam bona opera quidem tamen adlatiintelligimus, per latitudinem hilaritatem operantis, quia tristitia facit
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ scribit᷑. & oct̾aua die circũncidebant᷑ infantes: ⁊ in ec¬
cłaste addugrũ testam̃torũ fignificationẽ dr. da illis septẽ
⁊ illic octo. Reseruatũ e̾tam̾ noccultatũ. ⁊ sołu cȩlebrandu
& mors ei ultra ñ dñaret᷑. At postꝗͣ fact̾a est talis resurrec-¬
tio in corꝑe dñi ut p̾iret in capite eccłe qđ corpꝰ eccle sparet¬
in fine̾. iam dies dmĩcus id ẽ oct̾auus qͥ & pͥmꝰ inciperet celebra¬
ri. Ipsa &e̾ causa intelligit᷑ cur ad obseruandũ pascha. ibi oue
cidere ⁊ edere iubentur. cũ manifestissime passionẽ.
Et cũ inm̾se nouoꝵ ad t̾tiã lunȩ ebdomadẽ concurrere iuibent᷑ ut
eundẽ qͦq diẽ dnͣs potiꝰ sua passione signaret. qͥ etiã dñicũ idẽ
octauii qͥ ⁊ primꝰ ẽ declaraturꝰ est aduenerat. Attende gͥ sacram̾i¬
tũ triduũ crucifixi. sepulti suscitati. Horũ trium qd̾ signifi¬

Expanded text:
psalmus scribitur et octaua die circumcidebantur infantes et in Ecpsalmus scribitur et octaua die circumcidebantur infantes et in Ecclesiaste ad duorum testamentorum significationem dicitur: Illis septem et illis octo —, reseruatum est tamen et occultatum et solum celebrandum et mors ei ultra non dominaretur, ut, postquam facta est talis resurrectio in corpore domini, ut praeiret in capite ecclesiae, quod corpus ecclesiaein finem — iam dies dominicus, id est octauus, qui et primus, inciperet celebrari. ipsa etiam causa intellegitur, cur obseruandum pascha — ubi ouem occidere et edere iubentur, Cum manifestissime passionem det cum mense nonorum ad tertiam lunae hebdomadem concurrere; ut eundem quoque diem dominus sua passione signaret, qui etiam dominicum, id est octauum, qui et primus est, declaraturus aduenerat. Attende igitur sacratissimum triduum crucifixi, sepulti, suscitati. horum trium quod signifi
Abbreviated transcription (Latin):
em significet. ridenda uidicat᷑. Unde n̾ inconuenit intelligunꝰ
ad amorẽ excitandũ qͦ ad reqͥem tendimꝰ ualere omĩa q̃ figura¬
te inscript᷑is dicunt᷑. quandoqͥdẽ id sołu in decalogo figurate prę¬
cipit᷑. ubi reqͥes cõm̾dat᷑. quȩ ubiq amat᷑. s insolo do̾ scã ucerta
claratꝰ ẽ: & ex illo cȩpit habere festiuitatẽ suã. Anime qͥppe oĩ¬
um scõrũ ante resurrectione̾ corꝑis. st̃ quidẽ in reqͥe.s non in
ea sunt actione qua corꝑa recepta uegetant᷑. Tale qͥppe actio¬
nẽ significat di es octͥauus qͥ pͥmꝰ. quia ñ aufert illam reqͥem
s głificat. Non enĩ redit in corpore difficultas exborporȩ. quia
nec corruptio. Oport& enĩ corruptibile hoc in corruptionẽ.
& mortale hoc inluere in mortalitatẽ. Qua ꝓpt̾ ante dñi resur¬
rectionẽ. quauis scõs patres plenos ꝓpħico spiritu octaui sac̾men¬
tũ neqͣ qu̾a later& qͦ significaret᷑ resurrectio. Nam ⁊ ꝓ octaua

Expanded text:
dicatur. unde non inconuenienter intellegimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimus, ualere omnia, quae figurate in scripturis dicuntur, quando quidem id solum in decalogo figurate praecipitur, ubi requies commendatur, quae ubique amatur, sed in solo deo sancta et certa tem suam. animae quippe omnium sanctorum ante resurrectionem corporis sunt quidem in requie, sed in ea non sunt actione, qua corpora recepta uegetantur. talem quippe actionem significat dies octauus, qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. non enim redit cum corpore difficultas ex corpore, quia nec corruptio: Oportet enim corruptibile hoc indui incorruptionem et mortale hoc indui inmortalitatem. quapropter ante domini resurrectionem quamuis sanctos patres plenos prophetico spiritu octaui sacramentum nequaquam lateret, quo significaretur resurrectio — nam et pro octauo
Abbreviated transcription (Latin):
tientiã expectamꝰ. Quod merito sp̾e cõmemoro. Neq iã nunc¬
: in ista uita nos beatos fieri debere arbitremͣ. & ab om̃ib difficul¬
ꝓtatib lib̾ari: ac sic in angustiis rerũ temꝑaliũ ad u̾sũ dm̃ oresacͥ¬
lego murmurem᷑ : qͣsi ñ exhibeat qđ ꝓmisit. Promisit qͥde etiã
uitȩ necessaria. s alia st̃ solatia miseroꝵ. alia gaudi¬

Expanded text:
tientiam expectamus. Quod memento quam saepe commemorem. neque iam nunc in ista uita nos beatos fieri debere arbitremur et ab omnibus difficultatibus liberos ac sic in angustiis rerum temporalium aduersus deum ore sacrilego murmuremus, quasi non exhibeat, quod promisit. promisit quidem etiam huic uitae necessaria; sed alia sunt solatia miserorum, alia gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
datꝰ ẽ nobis. quia scĩficauit ds diẽ septimũ inqͦ reqͥeuit. t̾tio
p̃cepto legis insinuat᷑. Q đ scriptũ ẽ de obseruatione sabbi. non
ut in ista uita nos quiescere existimemꝰ: s ut omĩa quȩ bene
oꝑam non habeant intentionẽ nͥ infuturã reqͥem sempit̾nã.
mem̾to maxime qͦd iaͣ supra memoraui. qͥa spe salui facti su-

Expanded text:
datus est nobis, quia sanctificauit deus diem septimum, in quo requieuit, tertio praecepto legis insinuatur, quod scriptum est de obseruationesabbati, non ut iam in ista uita nos quiescere existimemus, sed ut omnia, quae bene operamur, non habeant intentionem nisi in futuram requiem sempiternam. memento enim maxime,. quod iam supra commemoraui, quia spe salui facti su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ seuerantissima scĩtate consenuit. Hic se exerceant si posstͣ dispu¬
tando. i nob̾ aliqͥd de monstrando. qͥ de irumero uiroꝵ. nͣ de ipsi
continentiȩ uirib pensant merita uiduaru. Si enĩ dixerint
illi biuire ilła unirã eͥe̾ p̃ferendã. nͥ attulerint spuale aliꝗͦ
ratio ne uł auct̾oritatẽ. ꝓfecto inuenient᷑ uirtutẽ animi non
p̃pont᷑ quia filios habuit. id ipsũ certe qđ diu cũ uirouixit. qͥd
aliud ꝗͣ. carnis felicitas fuit:Meritũ porro anne illiꝰ eo maxme
coͣm̃dat᷑ qͥa cutam cito extuliss uirũ. ꝑ ꝓlixã etatẽ suã diucũ
carne conflix̾ nuicit. Sic eni seriptũ est. E erat anna ꝓpħissa filia
phanuel de tͥbu aser: hȩc ꝓcesserat indieb multiᷤ. & uixerat cuͣ¬

Expanded text:
perseuerantissima sanctitate consenuit. hic se exerceant, si possunt, dispuperseuerantissima sanctitate consenuit. hic se exerceant, si possunt, disputando et nobis aliquid demonstrando, qui de numero uirorum, non de ipsius continentiae uiribus pensant merita uiduarum. si enim dixerint illi biuirae illam uniuiram esse praeferendam, nisi adtulerint spiritalem aliquam rationem uel auctoritatem, profecto inuenientur uirtuti animi non  hoc praeponunt, quia filios habuit, id ipsum certe, quod diu cum uiro uixit, quid aliud quam carnis felicitas fuit? meritum porro Annae illius eo maxime commendatur, quia cum tam cito extulisset uirum, per prolixam aetatem suam diu cum carne conflixit et uicit. sic enim scriptum est: et erat Anna prophetissa, filia Phanuel, de tribu Aser: haec processerat in diebus multis
Abbreviated transcription (Latin):
In illa enĩ resurrectione multinube iste e̾e̾ ñ potert̃. Peinde ad de
uria nec aliqua ibi nubit. S nec ipsas ut uidemꝰ tot
torũ mulieres. ulla suȩ sententiȩ significatione d̾anauit. Quapꝑt̃
nec contra humanȩ uerecundie sensũ audeo dicere. ut quotiens
uoluerit uiris mortuis nubat femina. nec ex meo corde p̾terscrip¬
turȩ sc̃ę auceoritatẽ. quotãs libet nuptias audeo condenare. Qd̃
autẽ dico uniuirȩ uidue. hoc dico oĩ uidue. beatiorerit. si sic per¬
manserit. Nã ⁊ illud ñ insipient̾ ꝓponi solo. ut dicat qͥ potest q̃nã
idua meritis p̃ferenda sit. utrũ uniuira quȩ cũ uixiss
cũ marito filiis ꝓ creatis saluisq uiduata continentiã ꝓfessa ẽ: an
ea quȩ ab adolescentia. intͣ duos annos amissis duob uiris. nulli
ad consolattione̾ extantib liberis continentiã do uouit. ⁊ in ea

Expanded text:
in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt: deinde addere, in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt: deinde addere, quia nec aliqua ibi nubit. Sed nec ipsam, ut videmus, tot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic permanseris. Nam et illud non insipienter proponi solet, ut dicat qui potest, quaenam uidua meritis praeferenda sit: utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, filiis procreatis saluisque uiduata continentiam professa est, an ea, quae adulescentula intra duos annos amissis duobus uiris nullis. ad consolationem extantibus liberis continentiam deo uouit et in ea
Abbreviated transcription (Latin):
sum qͥ putẽ definienctũ qd̃ nec aplm̃ uideo difinisse: Solit enͣi
Mulier alligata ẽ. quã di uir eius uiuit. Non dixit pͥmꝰ aut
stds. aut t̾tius aut quartꝰ. s mulier inqͥt alligata ẽ quã du
ir eiꝰ uiuit. Si aũ mortuus fuerit uir eiꝰ. liberata ẽ: ci
nubat: tantũ modo indño. Beatior autẽ erit.si sic ꝑmanserit.
Quid huic sententiȩ quantũ ad hanc r̃e actinet. addi uł trabi
possit ignoro. Deinde ipsũ quoq apłoꝵ ac nrm̃ magistrũi
uniuirã ł biuirã. s si dici potest septiuirã in resurrectione cuiꝰ futi¬
ra e̾et uxor: in creꝑans enĩ eos ait . Et ratis non scientes script᷑as. neq
uirtutẽ dei. In resurrectione enĩ nec nubent. neᷤ uxores ducent.
Non enͣi incipient mori: s erunt equales angłis di. Eorũ utiq re¬
surrectionẽ cõmemorauit. qͥ resurgent ad uitã. non qͥ resurgent ad
penã. Potuit gͦ dicere. Erratis. nescientes script᷑as. neq uirtutẽdi.

Expanded text:
sum, qui putem definiendum, quod nec apostolum uideo definisse? ait enim: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; non dixit: primus aut secundus aut tertius aut quartus; sed, mulier, inquit, alligata est, quamdiu uir eius uiuit; si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est. cvult nubat, tantum in Domino. Beatior autem erit, si sic permanserit . Quid huic sententiae, quantum ad hanc rem attinet, addi vel detrahi possit, ignoro. Deinde ipsum quoque Apostolorum ac nostrum Muniviram vel biviram, sed, si dici potest, septiviram, in resurrectione cujus futura esset uxor. Increpans enim eos, ait: Erratis, non scientes Scripturas, neque virtutem Dei. In resurrectione enim nec nubent, nec uxores ducent: non enim incipient mori, sed erunt aequales Angelis Dei . Eorum itaque resurrectionem commemoravit, qui resurgent ad vitam, non qui resurgent ad poenam. Potuit ergo dicere, Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
qđ accepisti: & datori gr̃as age. Quanuis enĩ accipere. & habere
tuũ sit. id tam̃ habes qđ accepisti. qm̃ suꝑbienti & exeo qͦd habe
enĩ habes qd ñ accepisti: Si aũ accepisti. qͥđ głaris qͦsi non acceꝑis.
Hȩc me ãmonere cõpellunt. cauendi atq diuitandi quoru̾dã ser¬
munculi qͥ ꝑ aures ad animos multoꝵ serpere ceꝑunt: qđ cũ lac¬
bis ad dñm necessaria uideat᷑. ne intremꝰ intẽptationẽ. Sic enĩco¬
nant᷑ defendere hominis lib̾um arbitriũ. ut es solo etiã di gr̃a ñ
atuiti ualeamꝰ: qđ diuinitꝰ iubet᷑ implere. Noꝑ hoc seqͥtur uit

Expanded text:
quod accepisti et datori gratias age. quamuis enim accipere et habere quod accepisti et datori gratias age. quamuis enim accipere et habere tuum sit, id tamen habeenim habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Haec me admonere conpellunt cauendi atque deuitandi quorundam sermunculi, qui per aures ad animas multorum serpere coeperunt, quod cum lacbis ad dominum necessaria uideatur, ne intremus in temptationem. sic enim conantur defendere hominis liberum arbitrium, ut eo solo etiam dei gratia non adiuti ualeamus, quod diuinitus iubetur, inplere. ac per hoc s
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Et ex hoc firmiꝰ non liberẽt. ne fieret qͦd ñ liceret: qđ factum
ñ est etiã cũ liceret. Tantũq mereris udua xp̃i. ut filia quoq uide-¬
dona dĩ eẽ quantomagis nosti. tanto magis es eisdẽ donis beata. Im¬
mo alit̾̃ non es: nisi qͦd habes noris a qͦ habeas. Pttende enĩ qͥd de
hac re apłs dixerit. Nos autẽ non spmͣ huiꝰ mundi ac cepimꝰ. sed
spͣm qͥ a dõ est: ut sciamꝰ quȩ a dõ donata st̃ nobis. Multi qͥipe
habent multa dona di. & nesciendo a quo habent impia uani¬
cate iactant᷑. Nemo ẽ aũ donis dĩ beatus. qͥ donanti existit ingͥ¬
tus. gunia & illud qd̃ int̾ sacra misteria cor habere sursũ iubem̃
ipso adiuuante id ualemꝰ. qͦ iubente anmonem. Eideo seqt᷑ ut
quia hoc dignũ ẽ: hoc iustũ est. Recordaris hec uerba unde sine.
Int̾q scĩ oms᷑ . & quanta sci̾tate cõmendent᷑ agnoscis. Tene gͥ nhabe

Expanded text:
ret, et ex hoc firmius non liberet, ne fieret quod non liceret, quod factum ret, et ex hoc firmius non liberet, ne fieret quod non liceret, quod factum non est etiam cum liceret, tantumque merereris uidua Christi, ut filiam quoque uidedona dei esse quanto magis nosti, tanto magis es eiusdem donis beata; immo aliter non es, nisi quod habes noris a quo habeas. attende enim, quid de hac re apostolus dixerit: nos autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. multi quippe habent multa dona dei et nesciendo a quo habent inpia uanitate iactantur. nemo est autem donis dei beatus, qui donanti existit ingratus, quia et illud, quod inter sacra mysteria cor habere sursum iubemur. ipso adiuuante id ualemus, quo iubente admonemur. et ideo sequitur, ut ntinuo commonemur, quia hoc dignum est, hoc iustum est. recordaris, haec uerba unde sint, item qua sanctione et quanta sanctitate commendentur agnoscis. tene igitur et habe
Abbreviated transcription (Latin):
quanto potuimꝰ labore conscripsimꝰ: qmͣ ꝑatriarcharũ & propħa¬
rũ casta conugia. mordacissime rep̾hen cdo scͥptis sius. quoꝵ dã
indoctoru animos a fidei sanitate de torsit. Proinde qm in ex¬
ordio huiꝰ opusculi duo q̃da necessaria ꝓposuerã. & exequenda
pollicitꝰ eram: unũ qͦd ad doctrina: alterũ qͦd ad hortationẽ
ꝑtinet. & pͥori parti ut potui pro suscepto negotio ñ defu
ad exhortationẽ ueniamꝰ. ut qͦd bonũ prudent̾ soitur: etiã diliga¬
purardent̾. Qua inre illud pͥus am moneo. ut quantãcũq tͥ in e̾e̾¬
cernis piȩ continentie dilectionẽ. beneficio deitribuas. eiq gras
agas. qui de spuͣ suo tantũ tibi largitꝰ ẽ: ut eiꝰ in corde tuo carita¬
tẽ diffusa. licitȩ rei licentiã tibi amor boni melioris auferret. Do¬
nauit enĩ ne libera. nubere cũ licereret. ut iã non liceret etiã filibe¬

Expanded text:
quanto potuimus labore conscripsimus, quoniam patriarcharum et prophetaquanto potuimus labore conscripsimus, quoniam patriarcharum et prophetarum casta coniugia mordacissime reprehendendo scriptis suis quorundam indoctorum animos a fidei sanitate detorsit. Proinde quoniam in exordio huius opusculi duo quaedam necessaria proposueram et exsequenda pollicitus eram, unum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exhortationem pertinet, et priori parti, ut potui, pro suscepto negotio non defui, ad exhortationem ueniamus, ut quod bonum prudenter scitur etiam diligatur ardenter. qua in re prius illud admoneo, ut quantumcumque tibi ineentis piae continentiae dilectionem beneficio dei tribuas eique gratias agas, qui de spiritu suo tibi tantum largitus est, ut eius in corde tuo caritate diffusa licitae rei licentiam tibi amor boni melioris auferret. donauit enim, ne liberet nubere, cum liceret et, ut iam non liceret, etiamsi libe
Abbreviated transcription (Latin):
ticus. etiã si uideat frenetici uires. uirib sanoꝵ ee̾ fortiores. Precipue
gͥ qͥsq doctrina sana bontate ꝓpositi & ornet ⁊ muniat. Inde ẽ quip¬
pe qͦd catholice femine &ciã sepius nupte. ñ sołu uniuiris uiduris s &
uirginib hereticoꝵ iusto iudicio p̾ferunt᷑. Multi st̃ qđe de histrib
reb conugii uiduitatis & uirginitatis questionii sinꝰ. multe ꝑpleri¬
tates: qͥb disputando penetrandis uł dissoluendis. & maiore cura
opus ẽ. & copiosiore sermone. ut uł in om̃ib eis recte sapiamꝰ: ⁊d qͦq
attinet. ut continentiã coniugio p̃ponamꝰ: sca̾m uͦ uirginitatẽ etiã
continentiȩ uiduali. ⁊ ne aliqͦs nuptias. quȩ tam̃ non adult̾ia sed
de istis reb dict̾a st̃ a nobis. in libro de bono conuigali. & in alio li¬
bro de sc̃a uirginitate. ⁊ in oꝑe qͦđ aduersus faustũ manicheum

Expanded text:
ticus, etiamsi uideat phrenetici uires uiribus sanorum esse fortiores. praecipue ticus, etiamsi uideat phrenetici uires uiribus sanorum esse fortiores. praecipue igitur doctrina sana bonitatem propositi et ornet et muniat. inde est quippe quod catholicae feminae etiam saepius nuptae non solum uniuiris uiduis, sed et uirginibus haereticorum iusto iudicio praeferuntur. multi sunt quidem de his tribus rebus coniugii, uiduitatis et uirginitatis quaestionum sinus, multae perplexitates: quibus disputando penetrandis uel dissoluendis et maiore cura opus est et copiosiore sermone, ut uel in omnibus eis recte sapiamus uel, si ponamus, sanctam uero uirginitatem etiam continentiae uiduali et ne aliquas nuptias, quae tamen non adulteria, sedde istis rebus dicta sunt a nobis in libro de Bono coniugali et in alio libro de Sancta uirginitate et in opere, quod aduersus Faustum Manichaeum
Abbreviated transcription (Latin):
conugatarũ diuersarũq uiduarũ hoc oꝑe non disputarẽ. si id qđ ađ
te scribo tibi tantũmodo scͥberẽ. S qͣm st̃ quȩdã in hoc genere sermo¬
uis difficillune questiones. aliqͥ đ ampliꝰ quã qđ ad te propͥe ꝑtinet
dicere uoliri ꝓpt̾ quoscła qui sibi ñ uident᷑. nisi alienos labores nondiiu¬
dicando conent᷑ discutere: s lacerando conscindere. Deinde ut etiãtu
ipsa ñ sołu serues qđ uouisti. ⁊ in eo bono ꝓficias. uerũ etiã diligentuis
firmiusq noueris idẽ bonũ tuum. ñ a malo nuptiarũ distingui sed
bono nuptiarũ aute poni.Nam qͥ uiduatarũ feminarũ nuptias dã¬
nant. etiã si continentiã suã multarũ qͥb uteris rerũ abstinentia
inirabilit̾ ⁊ feruent̾ exerceant. ñ ido te seducant. ut sentias qd sen¬
trunt: etiã si facere non possis qđ faciunt. Nemo enĩ uult e̾e frene¬

Expanded text:
ugatarum t diuersarumque uiduarum hoc opere non disputarem, si id, quod ad ugatarum t diuersarumque uiduarum hoc opere non disputarem, si id, quod ad te scribo, tibi tantummodo scriberem. sed quoniam sunt quaedam in hoc genere sermonis difficillimae quaestiones, aliquid amplius quam quod ad te proprie pertinet dicere uolui propter quosdam, qui sibi docti non uidentur, nisi alienos labores non iudicando conentur discutere, sed lacerando conscindere; deinde ut etiam tu ipsa non solum serues, quod uouisti, et in eo bono proficias, uerum etiam diligentius firmiusque noueris idem bonum tuum non a malo nuptiarum distingui, sed bono nuptiarum anteponi. nam qui uiduatarum feminarum nuptias damnant, etiamsi continentiam suam multarum, quibus tu uteris, rerum abstinentia mirabiliter et feruenter exerceant, non ideo te seducant, ut sentias quod sentiunt, etiamsi facere non possis quod faciunt. nemo enim uult esse phrene