comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hęc testimoniũ et hanc ueritatem: etiam
passionib suis significauerunt xp̃c et ioħes.
Nam iohannes capite minutus. xp̃c incru¬
ce exaltatus: ut & ibi appareret. quid ẽ illũ
oportet trescere: me autem minui. Deinde
natus est xp̃c: cum iam inciperent crescere
dies. Natus est iohannes: quando ceꝑunt
minui dies. Ad testata est ipsa creatura. et
ipse passiones: uerbis ioħis dicentis. Illum
oportet crescere: me autem minui. Crescat
ergo innobis gła dei. et minuatur gła nr̃a.
hoc enim dicit scriptura sancta. Qui głatur
s malo tuo male crescis. Qui ergo male cres¬
cit: iustȩ minuitur. Crescat gͦ ds̃. Qui semꝑ
ꝑfectus est: crescat inte. Quanto ẽnim ma¬
gis intelligis dm̃. & quantomagis capis:
uidetur inte crescere ds̃. Inse autem non
crescit: s semꝑ ꝑfectus est. Intelligebas enĩ
modicum. intelligis hodie amplius: intelli¬
ges cras multo amplus. Lum̃ ipsum dei:

Expanded text:
Haec testimonia et hanc veritatem, etiam Haec testimonia et hanc veritatem, etiam passionibus suis significaverunt Christus et Joannes. Nam Joannes capite minutus, Christus in cruce exaltatus; ut et ibi appareret quid est, Illum oportet crescere, me autem minui. Deinde natus est Christus cum jam inciperent crescere dies, natus est Joannes quando coeperunt minui dies. At testata est ipsa creatura et ipsae passiones verbis Joannis dicentis, Illum oportet crescere, me autem minui. Crescat ergo in nobis gloria Dei, et minuatur gloria nosolus, hoc dicit Scriptura sancta: Qui gloriatsed malo tuo male crescis. Qui enim male crescit, juste minuitur. Crescat ergo Deus qui semper perfectus est, crescat in te. Quanto enim magis intelligis Deum, et quanto magis capis, videtur in te crescere Deus: in se autem non crescit, sed semper perfectus est. Intelligebas heri modicum, intelligis hodie amplius, intelliges cras multo amplius: lumen ipsum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ueniret dñs iħc: homines głabantur de se.
Uenit ille homo. ut minueretur hoĩs gloria:
& augeretur gloria dei. Et enim uenit ille
sine peccato: et inuenit om̃s cũ peccato. Si
sic uenit ille ut dimitteret peceata. ds̃ lar¬
giatur: homo confiteatur. Et enĩ confessio
hominis: humilitas hominis. Miseratio
dei: altitudo dei. Si ergo uenit ille homi¬
humilitatẽ suam: et ds̃ faciat miscd̃iam
suã. Illũ oportet crescere: me autẽ minui.
Hoc est illum oportet dare: me autem
acciꝑe. Illum oportet głari: me autem con¬
fiteri. Intelligat hõmo gradum suũ. et confi¬
teatur deo: & audiat apłm dicentem homini
suꝑbienti et elato. & extollere se uolenti. Qͥd
autem habes quod non accepisti : Si autem
accepisti. quid głaris quasi non acceꝑis: In¬
telligat gͦ homo. quia accepit qui uolebat
suum dicere quod non ẽ eus: & minuatur.
Bonum ẽ enim illi ut ds̃ in illo glorificetur.
ipse inse minuatur: ut indeo augeatur.

Expanded text:
veniret Dominus Jesus, homines gloriabantur de se: veniret Dominus Jesus, homines gloriabantur de se: venit ille homo, ut minueretur hominis gloria, et augeretur gloria Dei. Etenim venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille ut dimitteret peccata, Deus largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis: miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo venit ille dimihumilitatem suam, et Deus faciat misericordiam suam. Illum oportet crescere, me autem minui: hoc est, illum oportet dare, me autem accipere; illum oportet glorificari, me autem confiteri. Intelligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et audiat Apostolum dicentem homini superbienti et elato, extollere se volenti: Quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Intelligat ergo homo quia accepit, qui volebat suum dicere quod non est ejus, et minuatur: bonum est enim illi ut Deus in illo glorificetur. Ipse in se minuatur, ut in Deo augeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
me autem minui. S quare et hoc: Iħc. et
iohes. quod ad carnem ad tinet: coeui erant.
sex menses inter se habebant: pariter cre¬
uerant. Et si diutius ante mortem uellet¬
et ipsum ioħem hic secum ẽẽ: quomͦ pari¬
ter creuerant. ita pariter senescere poterant.
Quare ergo illum oportet crescere. me autẽ
minui : Primo quia iam et dñs triginta
annorũ erat: Num quid uiuenis suam tri¬
ginta annorum sit. adhuc crescit: Iam ab
ipsa ȩtate uergere incipiunt homines. et
declinare ad grauiorem ȩtatem: et inde
ad senectutem. S et si pueri essent ambo.
non diceret illum oportet crescere. me autẽ
minui: s diceret simul nos opordet crescere.
Nunc autem triginta annoꝵ ille: triguita
et ille. Sex menses qui inter erant: nullam
distingunt etatem. Magis illud inuenit
lectio: quam aspectio. Quid ergo ẽ illum
oportet crescere me autẽ minui: Magnum
hoc sacram̃tũ. intelligat caritas ur̃a. Anteꝗͣ

Expanded text:
me autem minui. Sed quare et hoc? Joannes et me autem minui. Sed quare et hoc? Joannes et Jesus, quod ad carnem pertinet, coaevi erant: sex menses inter se habebant , pariter creverant; et si diutius ante mortem Domet ipsum Joannem hic secum esse, quomodo pariter creverant, ita pariter senescere poterant: quare ergo, Illum oportet crescere, me autem minui? Primo, quia jam et Dominus triginta annorum erat : numquid juvenis, si jam triginta annorum sit, adhuc crescit? Jam ab ipsa aetate vergere incipiunt homines, et declinare ad graviorem aetatem, et inde ad senectutem. Sed et si pueri essent ambo, non diceret, Illum oportet crescere, me autem minui; sed diceret, Simul nos oportet crescere. Nunc autem triginta annorum ille, triginta et ille: sex menses qui intererant, nullam distinguunt aetatem; magis illud invenit lectio quam aspectio. 5. Quid ergo est, Illum oportet crescere, me autem minui? Magnum hoc sacramentum! intelligat Charitas vestra. Antequam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ se ẽẽ sapientes: stulci facti sunt. Sienĩ
dm̃ cognouerant. simul cognouerant: quia
ñ eos fecerat sapientes nisi ds̃. Non gͦ sibi
tribuerent. quod a se non habebant: sed ei
aquo acceꝑant. Non autẽ agendo grãs: in¬
sipientes facti sunt. frgo deus quod dede¬
rat gratis: culit ingratis. Noluit ẽẽ hoc io¬
hannes: gratus ẽẽ uoluit. Confessus ẽ acce¬
pisse se: ⁊gaudere se dixit ꝓpter uocem
sponsi. &e ait. hoc ergo gaudiũ meũ im¬
pletum est. Illum oportet crescere me autẽ
minui. Quid est hoc : Illum oportet exalta
ri: me autem humiliari. Quomodo crescit
iħs. quomodo crescit ds̃ : ꝑfectus non crescit.
ds̃ autem: nec crescit nec minuitur. Si enim
crescit: ꝑfectus non est. Si minuitur: ds̃ ñẽ.
In̾s autem ds̃. quomͦ crescit : Si ad etatem:
quia dignatus ẽ ẽẽ homo. et fuit puer. Et cũ
sit uerbum dei: in fans in p̃sepi iacuit. & cũ
ipse matrem suam condiderit: lac infantiȩ
ideo forte dictum ẽ: illum oportet crescere.

Expanded text:
enim se esse sapientes, stulti facti sunt » . Si enim Deum cognoverant, simul cognoverant quia non eos fecerat sapientes nisi Deus. Non ergo sibi tribuerent quod a se non habebant, sed ei a quo acceperant. Non autem agendo gratias insipientes facti sunt. Ergo Deus quod dederat gratis, tulit ingratis. Noluit esse hoc Joannes, gratus esse voluit: confessus est accepisse se, et gaudere se dixit propter vocem sponsi, et ait, Hoc ergo gaudium meum impletuminui. Quid est hoc? illum oporteri, me autem humiliari. Quomodo crescit Jesus? quomodo crescit Deus? Perfectus non crescit. Deus autem nec crescit, nec minuitur. Si enim crescit, perfectus non est: si minuitur, Deus non est. Jesus autem Deus quomodo crescit? Si ad aetatem, quia dignatus est esse homo, et fuit puer; et cum sit Verbum Dei, infans in praesepi jacuit, et cum ipse matrem suam condiderit, lac infantiae ideo forte dictum est, Illum oportet crescere,
Abbreviated transcription (Latin):
patet: suꝑbos latet. s quid illud ẽ qͦd adiungit. sicut & ł uñ.¬
ego patris mei p̃cepta seruaui. & maneo in eius dilectio¬
ne. Utiq etiam hic hanc dilectionem patris intelligi
uoluit: qua eum diligit pater. Ita qͥppe dixerat: sic̃ dile¬
xit me pater. & ego dilexiuos. tq his uerbis. illa
sub iunx̃. Manete in dilectione mea: illa ꝓculdubio qua
dilexi uos. Ergo qđ ait etiam de patre. maneo in eus
dilectione: illa scilicet accipienda ẽ. qua dilexit eum
pater. S numqͥd & hic gr̃a intelligenda ẽ. quapat᷑
diligit filium. sic̃ grã ẽ qua nos diligit filius: cũ simꝰ
nos filii gr̃a ñ natura. unigenitꝰ autem natura ñ gr̃a:
n hoc etiã in ipso adhominẽ referendũ est : Ita sane.
Nã dicendo sicut dilex̃ me pat̾ & ego dilexi uos: grãm
mediatoris ostendit. Mediator autem dei & hominũ ñ

Expanded text:
est quod adjungit: Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in ejus dilectione? Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea, illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, Maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est qua dilexit eum Pater. Sed numquid et hic gratia intelligenda est, qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filinos filii gratia, non natura, unigenitus autem natura, non gratia. An hoc etiam in ipso filio ad hominem referendum est? ita sane, nam dicendo: Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos, gratiam mediatoris ostendit, mediator autem Dei et hominum, non
Abbreviated transcription (Latin):
ligeret: Quomͦ cũ inseparabilit̾ oꝑent᷑. separabilit̃
diligunt: S ad hoc dix̃ diligã eum: ad qđ sequitur.
Et manifestabo ei meipsũ. Diligã eũ & manifestabo:
idest ad hoc diligam ut manifestẽ. Nunc enĩ adhoc
diligit ut credamꝰ & mandatũ fidei teneamꝰ. tunc
ad hoc diliget ut uideamꝰ & ipsam uisionẽ mercedẽ
fidei capiamus. quia & nos nc̃ diliginꝰ credendo qđ ui¬
debimus. tunc autem diligemꝰ udendo qđ credimus.¬

Expanded text:
ligeret? Quomodo, cum inseparabiliter operentur, separabiliter ligeret? Quomodo, cum inseparabiliter operentur, separabiliter diligunt? Sed ad hoc diligam eum, ad quod sequitur, et manifestabo ei me ipsum; diligam, et manifestabo, id est, ad hoc diligam, ut manifestem. Nunc enim ad hoc dilexit, ut credamus, et mandatum fidei teneamus: tunc ad hoc diliget, ut videamus, et ipsam visionem mercedem fidei capiamus. Quia et nos nunc diligimus credendo quod videbimus; tunc autem diligemus videndo quod credidimus
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs apłs. Si autẽ xp̃s in uobis. corpꝰ quidẽ mortuũ ẽ
ꝓpt̃ peccatũ: sp̃s autẽ uita ẽ. ꝓpt̃ iusticiã. Quia uero
& nos etiam nc̃ in illo sumꝰ satis ostendit. uͥ dicit ego
sũ uitis uos palmites. In illo gͦ die. quando uiuemꝰ ea
uita. qua mors ab sorbebit᷑. cognoscemꝰ quia ipse in patre
& nos in ipso. & ipse in nobis: qͥa tunc ꝑfitietur hocip¬
sum. qđ & ñc in coatũ ẽ iam ꝑ ipsũ. ut sit in nobis &
nos in ipso. Qui habet inqͥt mandata mea. & seruat
ea : ille ẽ qͥdiligit me. Qͥ habet inmemoria. & seruat
in uita: qhabet in sermonib. & seruat in morib: qͥha¬
bet audiendo. & seruat faciendo: aut qͥ habet faciendo:
tranda dilectio: nesit infructuosa nominis appella¬
tio. & qͥ diligit me inqͥt diliget᷑ a patre meo: & ego di¬
ligam eum. & manifestabo ei meipsũ. Quid ẽ diligã
tamquã tunc dilecturꝰ sit. & nc̃ ñ diligat: absit Quo¬
modo enim nos pat̾ sine filio: aut filiussine patredi¬

Expanded text:
s, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam . Quia vero et nos etiam nunc in illo sumus, satis ostendit, ubi dicit: Ego sum vitis, vos palmites . In illo ergo die, quando vivemus ea vita qua mors absorbebitur, cognoscemus quia ipse in Patre, et nos in ipso, et ipse in nobis; quia tunc sum quod nunc inchoatum est jam per ipsum, ut sit in nobis, et nos in ipso. Qui habet, inquit, mandata mea, et servat ea, ille est qui diligit me. Qui habet in memoria, et servat in vita; qui habet in sermonibus, et servat in moribus: qui habet audiendo, et servat faciendo; aut qui habet faciendo, tranda dilectio, ne sit infructuosa nominis appellatio. Et qui diligit me, inquit, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum. Quid est, diligam? tamquam tunc dilecturus sit, et nunc non diligat? Absit. Quomodo enim nos Pater sine Filio, aut Filius sine Patre di
Abbreviated transcription (Latin):
qđ credimꝰ. Nam & nunc ẽ in nobis: & nosin illo. S hoc
nc̃ credimꝰ. tunc autẽ etiam cognoscemꝰ: quãuis & nẽ
credendo nouerimꝰ. s tunc contẽplando noscemꝰ. Quã¬
diu enĩ sumꝰ in corpore quale nc̃ est. id est corruptibi¬
le qđ aggrauat animã. ꝑ egrinam᷑ adño. ꝑfidẽ enĩ

Expanded text:
lo: sed hoc nunc credimus, tunc etiam cognoscemus; quamvis et nunc credendo noverimus, sed tunc contemplando noscemus. Quamdiu enim sumus in corpore quale nunc est, id est corruptibile quod aggravat animam, peregrinamur a Domino: per fidem enim
Abbreviated transcription (Latin):
ost ꝓmissionẽ¬
sp̃s sc̃ĩ. ne qͥsquã putaret. qđ ita eũ dñs daturus
fuerat uelut ꝓ seipso. ut ñ & ipse cũ eisesset fu¬
turus : adiecitatq ait. Non relinquã uosorphanos: ue-¬
niam ad uos. Orphani pupilli sunt. Illud enĩ grecũ eius¬
dẽ rei nom̃ est. hoc latinũ. Nam & in psalmo ubi legimꝰ
pupillo tueris adutor: greciis habet orphano. Qũauis
gͦ nos filius dei suo patri adoptauerit filios. & eundem
patrẽ nos uoluerit habere ꝑ grãm. qͥ eius pat̾ est ꝑ natu¬
rã: tam̃ etiam ipse erga nos pat̾num quodam modo
demonstrat affectũ cũ dicit. Non relinquã uosorpha¬
nos: ueniã aduos. hinc ẽ qđ etiã sponsi filios nos appel¬
lat: uͥdicit. Heniethora ut auferatur ab eissponsus: &
dus me iã ñ uidet. Qͥd enĩ. tẽ uidebat eũ mundꝰ. quan¬
do qͥdem mundi nomine uult intelligi eos. de qͥb suꝑiꝰ¬

Expanded text:
ost promissiones sancti ne quisquam putaret quod ita eum Dominus daturus fuerat, velut pro seipso, ut non et ipse cum eis esset futurus, adjecit atque ait: Non relinquam vos orphanos, venio ad vos . Orphani pupilli sunt; illud enim Graecum ejusdem rei nomen est, hoc Latinum. Nam et in psalmo, ubi legimus: Pupillo tu eris adjutor , Graecus habet orphano. Quamvis ergo nos Filius Dei suo Patri adoptaverit filios, et eumdem Patrem nos voluerit habere per gratiam, qui ejus Pater est per naturam, tamen etiam ipse erga nos paternum quodammodo demonstrat affectum, cum dicit: Non relinquam vos orphanos, veniam ad vos. Hinc est quod etiam sponsi filios nos appellat, ubi dicit: Veniet hora ut auferatur ab eis sponsus, et dus me jam non videt. Quid enim? tunc non videbat eum mundus, quandoquidem mundi nomine vult intelligi eos de qui
Abbreviated transcription (Latin):
dus carneis oculis in carne cõspicuũ: ñ autẽ uidebat qđ
in carne uerbũ latebat. Nidebat hominẽ: ñ uidebat dm.
Uidebat indum̃tum: ñ uidebat indutũ. S qm̃ post resur¬
rec̃tionẽ etiã ipsam carnẽ suã. quã non solũ udendam
uerũ etiam contrec̾tandã de monstrauit suis. noluit de¬
mõstrare ñ sius: hinc fortasse intelligendũ ẽ esse dictũ.
adhuc modicum & mundꝰ meiam ñ uidet Nosautẽ
uidetis me: qͥaego uiuo & uos uiuetis. Quid ẽ qͥa ego
uiuo & uos uiuetis: Cur de p̃senti se dix̃ uiuere. illos
autẽ de futuro esse uic̃turos: nisiqͥa uitã etiã carnis
utiq resurgentis. qualis in ipso p̃cedebat. & illis ẽ pol¬
lieitꝰ secuturã : & quia ipsius mox fucura fuerat resur¬
ñ ait uiuitis. s uiuetis. Duas gͦresurrectiones suã seili¬
cet mox futurã & nr̃am in seculi fine uenturam. du¬
obꝰ uerbis p̃sentis tẽporis & futuri elegant᷑ breuit᷑q ꝓmi¬

Expanded text:
in carne conspicuum, non autem videbat quod in carne Verbum latebat: videbat hominem, non videbat Deum; videbat indumentum, non videbat indutum. Sed quoniam post resurrectionem etiam ipsam carnem suam, quam non solum videndam, verum etiam contrectandam demonstravit suis, noluit demonstrare non suis; hinc fortasse intelligendum est esse dictum, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videbitis me; quia egvivo, et vos vivetis? Cur de praesenti se dixit vivere, illos autem de futuro esse victuros, nisi quia vitam etiam carnis, utique resurgentis, qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam? Et quia ipsius mox funon ait Vivitis, sed vivetis. Duas ergo resurrectiones, suam scilicet mox futuram, et nostram in saeculi fine venturam, duobus verbis praesentis temporis et futuri eleganter breviterque promi
Abbreviated transcription (Latin):
do enĩ dedit. Quomͦ dedit ut ẽẽt. sic dedit
ut eẽt uita. Et sic dedit. ut insemetipso
eẽt plenitudo uite: unde credentes alii
uiuerent dũ uiuerent. Dedit gͦ illi uitã
habere insemetipso. Dedit ei tamquã uer¬

Expanded text:
do enim dedit. Quomodo dedit ut esset, sic dedit do enim dedit. Quomodo dedit ut esset, sic dedit ut vita esset, et sic dedit ut in semetipso esset plenitudo vitae, unde credentes alii viverent dum viverent. Dedit ergo illi habere vitam in semetipso: dedit tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
cato tuo frigidꝰ eras. Conuerteris ut ferues¬
cas. si recesseris frigescis. Inpeccato tuote¬
nebrosus eras. Conuerteris. ut illumineri.
Si auerteris te: obscuraberis. Pinde qͥa m
tenebris eras: cũ illuminaris ñ eris lum̃.
quãuis sis inlumine. Ait enĩ apłs. fiustis
ticipatione lucis illiꝰ lux ẽ. Si autẽ aluce
qua illuminaris recesseris: ad tenebras
tuas redis. Non sit᷑ xp̃c. ñ sic uerbũ dei. S
quomͦ: Sicut habet pat uitã insemetipso:
sic dedit & filio uitam habere insemetipso.
ut ñ participatione uiuat. s incõmutabi¬
lit̾ uiuat. et omĩno ipsa uita sit. sic dedit
filio habere uit̾a. Sic̃ habet: sic dedit. Qd
unt̾ ẽ ͤ Qⁱa ille dedit. iste accepit. Numqͥd
iã ñ erat quando accepit: Nũ qͥd intelligi¬
sit sapientia patris. dequa dictũ est can¬
dor lucis et̾nȩ : Ergo qd̃ dicit᷑ dedit filio ta¬
ie ẽ: acsi diceretur. Genuit filiũ generan¬

Expanded text:
cato tuo frigidus eras, converteris ut fervescato tuo frigidus eras, converteris ut fervescas: si recesseris, frigescis. In peccato tuo tenebrosus eras, converteris ut illumineris: si averteris te, obscuraberis. Proinde quia in te tenebrae eras, cum illuminaberis, non eris lumen, quamvis sis in lumine. Ait enim Apostolus: Fuiticipatione lucis illius lux es. Si autem a luce qua illuminaris recesseris, ad tenebras tuas redis. Non sic Christus, non sic Verbum Dei. Sed quomodo? Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et File vivat, sed incommutabiliter vivat; et omnino ipse vita sit. Sic dedit et Filio habere vitam. Sicut habet, sic dedit. Quid interest? Quia ille dedit, iste accepit. Numquid jam erat quando accepit? Numquid intelligisit Sapientia Patris, de qua dictum est, Candor est lucis aeternae ? Ergo quod dicitur, dedit Filio, tale est ac si diceretur, genuit filium: generan
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑes. et eras qͥ acciꝑes.filius autẽ dei
ñ quasi pͥmo fuit sine uita. Accepit uitã.
Sienĩ sic illã acciꝑet: ñ eã haberet inse¬
metipso. Quid est enim insemetipso: Ut
ipsa tuta ipse eẽt. Ad huc aliud planius for¬
tasse dicã. Lucernã qͥsq accendit. exẽpli gr̃a.
Lucerna illa quantũ ꝑtinet ad flamulã quȩ
ibi lucet: Ignis ille habet lucem insemet¬
ipso. Oculi autẽ tui qͥ lucerna absente iace¬
bant & nichil uidebant. ĩã et ipsi habebañ
lucẽ s ñ insemetipsis. Proinde si se alucer¬
na uerterint: tenebrant᷑. Sise conuerterui:
illuminantur. At uͦ ignis quã diu ẽ. lucet.
Siuolueris illis lucẽ tollere. simul & ipsum
extingͥs. Nam sine luce ñ potest remanere:
s lux xp̃c in extingubilis. et co et̃nus patri.
semꝑ candens. sẽꝑ lucens: semꝑ feruens.
Nã si ñ ferueret. nũqͥd diceret inpsalmo. nec
ẽ qͥ se abscondat acaiore eiꝰ: Tu aut̃ẽ inpec¬

Expanded text:
accepisti, et eras qui acciperes: Filius autem Dei accepisti, et eras qui acciperes: Filius autem Dei non quasi primo fuit sine vita, et accepit vitam. Si enim sic illam acciperet, non eam haberet in semetipso. Quid est enim, in semetipso? Ut ipsa vita ipse esset. 10. Adhuc aliud planius fortasse dicam. Lucernam quisque accendit: exempli gratia, lucerna illa quantum pertinet ad flammulam quae ibi lucet, ignis ille habet lucem in semetipso; oculi autem tui qui lucerna absente jacebant et nihil videbant, jam et ipsi habent lucem, sed non in semetipsis. Proinde si se a lucerna averterint, tenebrantur; si se converterint, illuminantur. At vero ille ignis quamdiu est, lucet: si volueris illi lucem tollere, simul et ipsum exstinguis; nam sine luce non potest remanere. Sed lux Christus inexstinguibilis et coaeternus Patri, semper candens, semper lucens, semper fervens: nam si non ferveret, numquid diceretur in Psalmo, Nec est qui se abscondat a calore ejus ? Tu autem in pec
Abbreviated transcription (Latin):
tũ homines mortui ut reuiuescant. et ad
uerbũ tuũ credendo transeant. sũ transi¬
erint. ñ inte habebunt uita: Habebunt.
Nam & ego paulo ante dixi. Qui audit uer¬
ba mea. &e credit ei qui misit me. habet uitã
et̃nam. Ergo et illi qͥ inte credunt: habent
uitã. & ñ dixisti insemet ipsis. Cũ autẽ de
patre loquereris dixisti. sic̃ pater habet
uitã insemetipso. Rursus cũ dete loque¬
reris dixisti. sic dedit filio habere uitã in
semet ipso. Sic̃ habet sic dedit habere. Uͥ
habet: Insemet ipso. Ubidedit hab̾e: Insemet¬
ipso. Paulus ubi habet. Non insemet ipso. sed
la peccatrix iniqua. Uita uͦ bona dedeo in
nobis ẽ.Nam nobis adeo nobis datur. ñ
anobis. xp̃c autẽ insemetipso habet uitã
sic̃ pater. Quia uerbũ dei: ñ mͦ male uiuit.
& modobene uiuit. Homo autẽ mͦ male
iuuit. mͦ bene. Qui male uiuebat: inuita
sua erat: qui bene uiuit aduitã xp̃i tran¬
siit. Papticeps factus ẽ inte. Non eras qd

Expanded text:
tum homines mortui ut reviviscant, et ad tum homines mortui ut reviviscant, et ad verbum tuum credendo transeant: cum transierint, non in te habebunt vitam? Habebunt; nam et ego paulo ante dixi, Qui audit verba mea, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternam. Ergo illi qui in te credunt, habent vitam: et non dixisti, in semetipsis. Cum autem de Patre loquereris, Sicut Pater habet vitam in semetipso: rursus, cum de te loquereris, dixisti, sic et Filio dedit habere vitam in semetipso. Sicut habet, sic dedit habere. Ubi habet? In semetipso. Ubi dedit habere? In semetipso. Paulus ubi habet? Non in semetipso, sed la, peccatrix, iniqua: vita vero bona de Deo in nobis est, non a nobis; a Deo nobis datur, non a nobis. Christus autem in semetipso habet vitam sicut Pater, quia Verbum Dei. Non modo male vivit, et modo bene vivit: homo autem, modo male, modo bene. Qui male vivebat, in vita sua erat: qui bene vivit, ad vitam Christi transiit. Particeps factus vitae, non eras quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicit saluator tuus ñ est quo eas nͥ ad me.
ñ est qͦ eas nisi ꝑme. Nunc gͦ ista hora agi¬
tur. hoc agitur plane. et omnino ñ cessat᷑.
Surgunt homines erant qui mortui
transibunt aduitam ad uocem filii dei.
Uuunt de illo ꝑseuerantes infide ipsiꝰ.
habet enĩ filiꝰ uitã unde uiuant creden¬
tes: Habet. Et quomͦ habet: Sicut habet
pater. Audi ipsum dicentẽ. Sic̃ enĩ pater
habet uitam insemet ipso. sic dedit filio
uitã habere insemetipso. frͣs ut potero di¬
c̃ã. Hȩc sunt enĩ illa uerba. quȩ paruũ in¬
tellectũ ꝑturbant. Quare addidit insemet¬
ipso: Sufficeret ut diceret. Sicut enĩ ha¬
bet pat̾ uitã. sic dedit filio habere uit̃ã. Ad¬
didit insemetipso. habet insemetipso pat̃
uitam. habet et filiꝰ insemet ipso. Aliquid
intelligere nos uoluit. in eo qd̾ ait insemet¬
hoc clausũ ẽ. Pulsetur. ut apperiat᷑. Odñe
quid ẽ qd̃ dixisti. insemet ipso: Quare ad¬

Expanded text:
tibi Salvator tuus: Non est quo eas, nisi ad me; tibi Salvator tuus: Non est quo eas, nisi ad me; non est qua eas, nisi per me. Nunc ergo ista hora agitur, hoc et agitur plane, et omnino non cessatur. Surgunt homines qui mortui erant, transeunt ad vitam, ad vocem Filii Dei vivunt, de illo, perseverantes in fide ipsius. Habet enim Filius vitam, unde vivant credentes habet. 9. Et quomodo habet? Sicut habet Pater. Audi ipsum dicentem, Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso. Fratres, ut potero dicam. Haec sunt enim illa verba quae parvum intellectum perturbant. Quare addidit, in semetipso? Sufficeret ut diceret, Sicut enim Pater habet vitam, sic dedit et Filio habere vitam. Addidit, in semetipso: habet enim in semetipso Pater vitam, habet et Filius in semetipso. Aliquid intelligere nos voluit, in eo quod ait, in semethoc clausum est: pulsetur, ut aperiatur. O Domine, quid est quod dixisti? In semetipso, quare ad
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ita durũ ẽ ut nondũ illud uox diui
na rumꝑat: Surge incorde tuo. ꝓcede dese¬
pulero tuo. Et enĩ mortuus incorde tuo tãꝗͣ
insepulchro iacebas: & tamquã saxo male
consuetudinis. ad grauabaris. Surge & ꝓ
cede. Qͥd ẽ. surge et ꝓcede : srede & confitere.
Qui enĩ credit. surrexit. Q confitent᷑ ꝓces¬
sit. Quare ꝓcessisse dicimꝰ confitentẽ: Qa
antequã confiteret᷑. occultꝰ erat. sũ autem
conficetur. ꝓcedit de tenebris adlucem.
Et cum confessus fuerit. qͥd dicit᷑ ministris:
Qͥd dictũ ẽ. ad funus lazari. Soluite illũ.
et sinite ire. Quomͦ dictũ ẽ. ministris apłis:
quȩ solueritis int̾ra soluta erunt et ince
lo. Uenit hora & nẽ est. quando mortut
audient uocem filii dei: et qͥ audierint
uiuient. Unde uiuent: Deuita. Dequa
ego sũ inquit uia. ueritas et uita. ambu¬
lare uis: Ego sũ uia. falli ñ uis: ẽgo sum
ueritas. Mori ñ ius : ego sũ uita. ħoc tibi

Expanded text:
tuum ita durum est, ut nondum illa vox divina tuum ita durum est, ut nondum illa vox divina te rumpat! Surge in corde tuo, procede de sepulcro tuo. Etenim mortuus in corde tuo tanquam in sepulcro jacebas, et tanquam saxo malae consuetudinis gravabaris. Surge, et procede. Quid est, Surge, et procede? Crede, et confitere. Qui enim credidit, surrexit; qui confitetur, processit. Quare processisse diximus confitentem? Quia antequam confiteretur, occultus erat; cum autem confitetur, procedit de tenebris ad lucem. Et cum confessus fuerit, quid dicitur ministris? Quod dictum est ad funus Lazari, Solvite illum, et sinite abire . Quomodo? Dictum est ministris Apostolis, quae solveritis in terra, soluta erunt et in coelo . 8. Venit hora, et nunc est, quando mortui audient voUnde vivent? De vita. De qua Ego sum, inquit, via, veritas et vita . Ambulare vis? ego sum via. Falli non vis? ego sum veritas. Mori non vis? ego sum vita. Hoc dicit
Abbreviated transcription (Latin):
quo nos xp̃c ortatur. Ueniet hora. Quȩ
hora et nunc est: Quando mortui audiens
uocẽ filii dei. et qui audierint uiuent. Iã
dehis mortuiᷤ locuti sumꝰ. Quidputamus
fr̃s mei. inista turba quȩ me audit. nulli¬
ne sunt mortui: Qui enim credunt et scd̾m
uentes. filiũ dei confitentes. et caritatẽ ñ
habentes. mortui potiꝰ deputati sunt. et
tamen agitur ad huc hora ista. Non enĩ ho¬
ra deqͣ locutus ẽ dñs. una erat deduodecĩ
horis uniꝰ diei. Ex quo locutus ẽ: usq adhu̾c
tempus. et usq adfinẽ scłi. ipsa hora una
agitur. Dequa dicit inepła sua ioħes. filio¬
li. nouissima hora ẽ. Ergo nc̃ est. Quiuiuit:
uiuat. Qͥ mortuus erat uiuat. audiat
uocẽ filii dei. Qui mortuus erat iacebat:
surgat & iuiuat. Clamauit dñs ad sepul¬
chrum lazari quatriduanꝰ mortuis re¬
surrexit. Qͥ pudebat: in auras ꝓcessit. Se¬
pultus erat. lapis suꝑ positus erat. Uox
saluatoris inrupit duritiã lapiclis. et cor

Expanded text:
quo nos Christus hortatur. Venit hora. Quae quo nos Christus hortatur. Venit hora. Quae hora? Et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Jam de his mortuis locuti sumus. Quid putamus, fratres mei? in ista turba quae me audit, nulline sunt mortui? Qui enim credunt et secundventes, Filium Dei confitentes et charitatem non habentes, mortui potius deputandi sunt. Et tamen agitur adhuc hora ista. Non enim hora de qua locutus est Dominus, una erit hora de duodecim horis unius diei. Ex quo locutus est usque ad hoc tempus, et usque ad finem saeculi, ipsa una hora agitur, de qua dicit in Epistola sua Joannes, Filioli, novissima hora est . Ergo nunc est. Qui vivit, vivat: qui mortuus erat, vivat; audiat vocem Filii Dei qui mortuus jacebat, surgat, et vivat. Clamavit Dominus ad sepulcrum Lazari, et quatriduanus mortuus resurrexit. Qui putebat, in auras processit; sepultus erat, lapis superpositus erat, vox Salvatoris irrupit duritiam lapidis: et cor
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Dunitte mortuos ut sepeliant mor¬
tuos suos. Ergo inhac uita st̃ mortui. sunt.
uiui & quasi om̃s uiuunt. Qͥ sunt mortui:
Qui non crediderunt. Qui sunt uiui: Qui
crediderunt. Qͥd dicitur mortuis ab apło:
Surge qͥ dormis. S somniũ inquit dixit.
ñ mort̾e. Audi sequentia. Exurge qͥ dormis:
et exurge amortius. Et quasi diceret. Quo
ibo: Et illuminauit mͣe xp̃c. Iam cũ te cre¬
dentẽ illuminauerit xp̃c. transitũ facis
amorte aduitam. Mane ineo qd̃ mansisti.
se.Sequit᷑. Amen am̃ dicouobis: ne forte
quia dixit transit amorte ad uitã. in telli¬
gamꝰ hoc infutura resurrectione. ostende¬
re uolens. quom transit qͥ credit & hoc
transire de morte aduitã. Transire ab in¬
fidelitate ad fidẽ. Ab inuisticia. ad iꝰticiã.
Asuꝑbia adhumilitatẽ. Ab odio: ad carita¬
taem. Nunc aut̃e am̃ am̃ dicouobis qͥa ue
niet hora et nunc ẽ. Quid eudentius:
Iã certe apparebit qd̃ dicebat : qͥa modosit

Expanded text:
minus: Dimitte mortuos, sepeliant morminus: Dimitte mortuos, sepeliant mortuos suos . Ergo et in hac vita sunt mortui, sunt vivi, et quasi omnes vivunt. Qui sunt mortui? Qui non crediderunt. Qui sunt vivi? Qui crediderunt. Quid dicitur mortuis ab Apostolo? Surge, qui dormis. Sed somnum, inquit, dixit, non mortem. Audi sequentia: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis. Et quasi diceret, Quo ibo? Et illuminabit te Christus . Jam cum te credentem illuminaverit Christus, transitum facis a morte ad vitam: mane in eo quo transisti, et sequitur: Amen, amen dico vobis. Ne forte quia dixit, transiit a morte ad vitam, intelligamus hoc in futura resurrectione, ostendere volens quomodo transit qui credit; et hoc esse transire de morte ad vitam, transire ab infidelitate ad fidem, ab injustitia ad justitiam, a superbia ad humilitatem, ab odio ad charitatem: nuncQuid evidentius? Jam certe aperuit quod dicebat, quia modo fit
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo eiꝰ uidicium. quo missurus ẽ. dñs idẽ.
filius dei infine diabolũ & om̃s angłos eiꝰ. et
om̃s infideles et impios cũ eo adhoc iudiciũ
ñ uenit. Quomi credens transitũ faciat a
morte ad uitã: Et enĩ ne putares credendũ
te non moriturũ scdm carnẽ. et accipiendo
carnaliter diceres tibi. Dñs nĩs dixit michi
qui audit uerba mea et credit ei qui mrisit
me. transit amorte aduitã. Ergo ego credidi.
ñ sum moriturus. Scias te mortem quam
debes supplicatio adã ꝑ soluiturũ. Accepit
enĩ ille in quo tunc om̃s fuimꝰ. morte morieris
nec potes euadere diuina sententiã. s cum
ꝑsolueris mortẽ ueteris hominis suscipie¬
ris inuitã ȩtͣ̃nã noui hõĩs & transitũ facies
a morte ad uitã. Modo interĩ fac transitum.
uiue. Quȩ ẽ. uita tua: fides. Iustus exfide
uiuit. Infideles inquit mortui sunt. Int̾
tales mortuos erat ille corꝑe dequo dñs di¬

Expanded text:
Ergo est judicium quo missurus est Deus, id est Ergo est judicium quo missurus est Deus, id est Filius Dei, in fine diabolum et angelos ejus, et omnes infideles et impios cum eo: ad hoc judicium non veniet, qui modo credens transitum facit a morte ad vitam. 6. Etenim ne putares credendo te non moriturum secundum carnem, et accipiendo carnaliter diceres tibi, Dominus meus mihi dixit, Qui audit verba mea, et credit ei qui misit me, transiit a morte ad vitam; ergo ego credidi, non sum moriturus: scias te mortem quam debes supplicio Adam, persoluturum: accepit enim ille, in quo tunc omnes fuimus, Morte morieris ; nec potest evacuari divina sententia. Sed cum persolveris mortem veteris hominis, suscipieris in vitam aeternam novi hominis, et transitum facies a morte ad vitam. Modo interim fac transitum vitae. Quae est vita tua? Fides: Justus ex fide vivit . Infideles quid? Mortui sunt. Inter tales mortuos erat ille corpore, de quo dicit Do
Abbreviated transcription (Latin):
habet uitã ȩternã. Et inuidicĩ ñ ueniet.
s transitũ faciet amorte aduitã. Qd ẽ iudi¬
ciũ non ueniet: Indamnatione ñ ueniet.
Pbemus de scripturis. qͥa dictũ ẽ. iudicium
ubi pena intelligitur. Quãquã in hac ipsa
lectione paulo post. audietis ipsũ uerbũ u
pus qd̃ fideles norunt male tractabant.
Et ꝓpter qd̾ male tractabant. corripiebant᷑
flagello dñi. Ait enĩ illis. ꝓpt̾ea multi in
uobis infirmi et egroti dormiunt suffici¬
enter. Multi enĩ ꝓpterea etiã mouebant᷑.
Et secutus ẽ. Si enim nos ipsos udicaremꝰ.
adño ñ iudicaremur. Corriꝑem᷑ hoc ẽ. Si
nos ipsos corriꝑemꝰ. adño ñ corriꝑem̃. Cũ
uidicam᷑ͣ autẽ adño ñ corripim necũ hoc
mundo cdamnem᷑. Sunt gͦ scd̃m penã qui
iudicantur hic. ut parcatur alis illis ibi.
Sunt quib parcitur hic. ut ab undantẽ
torqueantur ibi. Sunt autem quib distri¬
ñ fuerint: ut cũ hic contempserint patr̃e
uerberantẽ. ibi sentiant iudicẽ punientẽ.

Expanded text:
et vitam aeternam, et in judicium non veniet, sed transitum facit a morte ad vitam. Quid est, in judicium non veniet? In damnationem non veniet. Probemus de Scripturis quia dictum est judicium ubi poena intelligitur: quanquam et in hac ipsa lectione paulo post audietis ipsum verbum jupus quod fideles nostis, male tractabant; et propter quod male tractabant, corripiebantur flagello Domini: ait enim illis, Propterea multi in vobis infirmi et aegroti dormiunt sufficienter. Multi enim propterea etiam moriebantur. Et secutus est, Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: hoc est, si nos ipsos corriperemus, a Domino non corriperemur. Cum judicamur autem, a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur . Sunt ergo secundum poenam qui judicantur hic, ut parcatur illis ibi; sunt quibus parcitur hic, ut abundantius torqueantur ibi: sunt autem quibus distrinon fuerint; ut cum hic contempserint patrem verberantem, ibi sentiant judicem punientem.
Abbreviated transcription (Latin):
inueritate stetissec: in xp̃o stetisset. S inueritate¬
um ex ꝓpriis loquit᷑. quia m̃dax ẽ & pat̾ eius. Qd
ẽ hoc : audistis uerba euangłii: intenti accepistis. Ec¬
ce repeto: ut agnoscatis quid exigatis. De diabolo do¬
minꝰ illa dicebat: que de diabolo dici adño debuer̃t.¬

Expanded text:
in veritate stetissein veritate stetisseum, ex propriis loquitur, quia mendax est et pater ejus. Quid est hoc? Audistis verba Evangelii, intenti accepistis: ecce repeto, ut agnoscatis quid exigatis. De diabolo Dominus ea dicebat, quae de diabolo dici a Domino meruer
Abbreviated transcription (Latin):
armatꝰ. ñ ferro accinẽtꝰ. ad hominẽ uenit: ũbũ
malũ seminauit & occidit. Noli gͦ putare te ñ
esse homicida᷑ quando frĩ tuo mala ꝑsuades Si
fr̃i tuo mala ꝑsuabes: occidis. E ut scias quia occi¬
dis: audipsalmũ. filii hominũ dentes eoꝵ arma &
sagitte: & lingua eoꝵ machera acuta. Uos gͦ deside¬
ria pat̾s uestri facere uultis: ido seuitis in carnẽ.
quia ñ potestis in mentẽ. Ile homicida erat ab initio.
utiq in pͥmo homine. Ea illo illehomicida: ex quo
potuit fieri homicidiũ. Ex illo potuit fieri homi¬
cidiũ: ex quo factus est homo. Non enĩ posset occidi
ħõ. nͥ pͥus fieret homo. homicida gͦ ille ab initio.
Qunde homicida: & in ueritate ñ stecit. Ergo in ue¬
ritate fuit: sed ñstando cecidit. & quare in uerttate
ñ stetit: Quia ueritas ñ est in eo. Non qͦmodo in xp̃o.¬
In xp̃o sicẽ ueritas: ut xp̃s ipse sit ueritas. Si gͦ iste

Expanded text:
armatus, non ferro accinctus; ad hominem venit, verbum armatus, non ferro accinctus; ad hominem venit, verbum malum seminavit, et occidit. Noli ergo putare te non esse homicidam, quando fratri tuo mala persuades: si fratri tuo mala persuades, occidis. Et ut scias quia occidis, audi Psalmum: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Vos ergo desideria patris vestri vultis facere: ideo saevitis in carnem, quia non potestis in mentem. Ille homicida erat ab initio: utique in primo homine. Ex illo ille homicida, ex quo potuit fieri homicidium: ex illo potuit fieri homicidium, ex quo factus est homo. Non enim posset occidi homo, nisi prius fieret homo. Homicida ergo ille ab initio. Et unde homicida? Et in veritate non stetit. Ergo in veritate fuit, sed non stando cecidit. Et quare in veritate non stetit? Quia veritas non est in eo. Non quomodo in Christo, sic est veritas, ut Christus ipse sit veritas. Si ergo iste
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. Queritis autẽ fortasse unde ipsediabolus: inde
ꝑstitert̃: ille in obediendo & suꝑbiendo lapsus ẽ angłi
& factꝰ est diabolus. S mͦ audite qͥd dicat dñs uos
uultis. Eoce unde filii eius: quia talia desid̾atis. ñ qͥa
de illo nati estis. Que sunt illiꝰ desidĩa: Ille homioi¬
da erat ab initio. Ecce qđ est. desidia patͥs ur̃i face¬
re uultis. Queritis me occidẽ: hominẽ qͥ ueritatem
uob̾ dico. Ꝙ ille inuidit homini: & occidit hominẽ.
Diabolus enĩ c̃ inuidet homini. serpente indutus lo¬
cutus ẽ mulieri: & de muliere uenenauit & uirũ.
Mortui sunt diabolũ audiendo: quẽ ñ audissent sid̾m
audire uoluissent. Positꝰ enĩ homo int̾ eũ qͥcreauit&
eum qui lapsus ẽ: obtẽꝑare debuit creatori ñ decep.¬
tori. Ergo ille homicida erat ab initio. Uidete genuᷤᷤ
homicidii fr̃s. Homicida dicit᷑ diabolꝰ. Nongladio

Expanded text:
rentur. Quaeritis autem fortasse, unde ipse diabolus? Inde rentur. Quaeritis autem fortasse, unde ipse diabolus? Inde perstiterunt: ille inobediendo et superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus. 11. Sed modo audite quid dicat Dominus, Vos, ultis facere. Ecce unde filii ejus; quia talia desideratis, non quia de illo nati estis. Quae sunt illius desideria? Ille homicida erat ab initio. Ecce quod est, desideria patris vestri facere vultis: Quaeritis me occidere, hominem qui veritatem vobis dico. Et ille invidit homini, et occidit hominem. Diabolus enim cum invideret homini, serpente indutus locutus est mulieri, et de muliere venenavit et virum. Mortui sunt diabolum audiendo , quem non audissent, si Dominum audire voluissent: positus enim homo inter eum qui creavit, et eum qui lapsus est, obtemperare debuit Creatori, non deceptori. Ergo ille homicida erat ab initio. Videte genus homicidii, fratres. Homicida dicitur diabolus, non gladio
Abbreviated transcription (Latin):
hominis natura ꝑ uoluntatẽ malã. Quod fecit d̃s
ñ potest eẽ malũ. si ipse homo ñ sit sibi malus S pla¬
qđ fecit. Equari ñ potest fabro scamnũ: equari nꝰ
potest colũpna structori. E tam̃ fab̾ si scamnũ fe
faceret. & tñ fecit. Fac̾ta sunt enĩ qͥa uoluit: fac̾ta
sunt qͥa dixit.S facta: fac̾tori cõparari ñ possunt.
Queris qͥd cõpares. filiũ unicũ agnosce. Unde iudei
filii diaboli: Imitando.ñ nascendo. dudite scͥpture
sacre cõsuetudinẽ. Propħadicit ad ipsos iudeos. Pat̾
tuus amorreus: & mat̾ tua cethea. Amorrei gens erat
quedã: uñ originẽ uidei ñ ducebant. Cethei & ipsi
gentẽ suã habebant: omĩno aliena̾ a genere uid̃oꝵ.
S qͥa erant impii amorrei & cethei. udei autẽ imita¬
ti sunt impietates illoꝵ: inuenert᷑ sibi parentes. ñde
qͥb nascerent᷑ sed quoꝵ mores sec̾tando parit᷑ dãpna¬

Expanded text:
hominis natura per voluntatem malam. Quod fecit Deus hominis natura per voluntatem malam. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit sibi malus: sed plaquod fecit. Aequari non potest fabro scamnum, aequari non potest columna structori; et tamen faber si scamnum fecfaceret, et tamen fecit. Facta sunt enim quia voluit, facta sunt quia dixit: sed facta factori comparari non possunt. Quaeris quod compares, Filium unicum agnosce. Unde ergo Judaei filii diaboli? Imitando, non nascendo. Audite Scripturae sanctae consuetudinem. Propheta dicit ad ipsos Judaeos: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea . Amorrhaei gens erat quaedam, unde originem Judaei non ducebant: Cethaei et ipsi gentem suam habebant, omnino alienam a genere Judaeorum. Sed quia erant impii Amorrhaei et Cethaei, Judaei autem imitati sunt impietates illorum; invenerunt sibi parentes, non de quibus nascerentur, sed quorum mores sectando pariter damna
Abbreviated transcription (Latin):
ñ agnoscitis : Quia ñ potestis audire sermonem
meu̾. Id̃o ñ poterant cognoscere: quia ñ poterant
audire. S unde audire ñ poterant: nͥ qͥa corrigi cre-¬
dñdo nolebant: & hoc unde: Sos ex patre di abolo
estis. Quã dui patrẽ co̾memoratis. quãdui patres
mutatis: modo abraħa. modo dm̃: Audite a filio
dei: cuiꝰ filii sitis. Apatre diabolo estis. Hiciã cauen¬
mali. & gentẽ quandã tenebrar̃. c̃ pͥncipibꝰ suis: que
ausa ẽ pugnare contra dm̃. Illũ uͦ d̾m ne debellaret
de luce sua contra eã: eãq gentẽ eẽ debellatã. uñ
diabolus originẽ ducit. Hinc dicunt ducere origi¬
nem carnem nram: & scđ̾m hoc putant dictũ a
diĩo. uos a patre diabolo estis. qd̃ essent illi uelut
natura mali ducentes originẽ. de gente cõtͣria tene¬
brarũ. Sicerrant. sic excecant᷑. sic seipsos faciunt gen¬
tẽ tenebrarũ: credendo qđ falsũ ẽ contra eũ aquo
ereati sunt. Bona ẽ enĩ om̃is natura: sed uiciata est

Expanded text:
Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non poterant cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc unde? Vos ex patre diabolo estis. Quandiu patrem commemoratis? Quandiu patrem 554 mutatis, modo Abraham, modo Deum? Audite a Filio Dei, cujus filii estis. A patre diabolo estis. » Dedam gentem tenebrarum cum principibus suis, quae ausa est pugnare contra Deum: illum vero Deum, ne debellaret de luce sua; eamque gentem fuisse debellatam, unde diabolus originem ducit. Hinc dicunt ducere originem carnem nostram; et secundum hoc putant dictum a Domino, Vos a patre diabolo estis, quod essent illi velut natura mali, ducentes originem de gente contraria tenebrarum. Sic errant, sic excaecantur, sic seipsos faciunt gentem tenebrarum, credendo quod falsum est contra eum a quo creati sunt. Bona est enim omnis natura; sed vitiata est
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis uidetur in nobis: & nr̃a conscientia. Nã faciem ui¬
alterius ñ uidemꝰ. S cõscientia nũquã ẽ nͥ in nobis: sp̃s au¬
tẽ sc̃s. potest esse etiã sine nobis. Dat᷑ quippe ut sit & inno¬
bis: s uideri & sciri quẽ ad modũ uidendus ꝙ sciendus
ẽ ñ potest a nobis. si ñ sit in nobis

Expanded text:
a nobis videtur in nobis et nostra conscientia. Nam faciem quia nobis videtur in nobis et nostra conscientia. Nam faciem quialterius non videmus. Sed conscientia nunquam est, nisi in nobis: Spiritus autem sanctus potest esse etiam sine nobis; datur quippe ut sit et in nobis. Sed videri et sciri quemadmodum videndus et sciendus est, non potest a nobis, si non sit in nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
paraclitũ esse. Paraclitꝰ enĩ latine dicit᷑ aduocatꝰ. ¶ dic¬
tum est de crp̃o. aduocatũ habemꝰ ad patrẽ. iħ̃m xp̃m
sicut etiam dictũ ẽ: prudentia carnis inimica ẽ in dm̃.
Legi enĩ dĩ non ẽ subiec̾ta. nec enĩ potest: uelut si dicamꝰ
iniusticia iusticia esse ñ potest. Mundũ qͥppe aithoclo¬
co. mundi significans dilectores: que dilec̾tio ñ ẽ apatre.
Et ideo dilectioni huiꝰ mundi. dequasatis agimꝰ ut mi¬
nuatur. & consumat᷑ in nobis. contraria ẽ dilectio dei:
que diffundit᷑ in cordib nr̃is ꝑ spm̃ scm̃ qui datusẽ nob̃.
cognoscetis eum. qͥa apud uos manebit. & in uobis
erit. Erit in eis ut maneat: ñ manebit ut sit. Prius enĩ est eẽ
alicubi. quã manere. S neputarent qđ dictũ ẽ apud uos
manebit ita dictum.quẽ ad modũ apud hominẽ hospes.
uisibilit̾ manere consueuit: exposuit qͥd dixerit apud
nec si ñ sit in nobis potest esse in nobis. eiꝰscientia. Sicenim

Expanded text:
racletus enim latine dicitur advocatus: et dictum est de Christo, Advocatum habemus ad Patrem, Jesum Christum um sanctum, sicut etiam dictum est, Prudentia carnis inimica est in Deum: legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest ; velut si dicamus, Injustitia justa esse non potest. Mundum quippe ait hoc loco, mundi significans dilectores, quae dilectio non est a Patre . Et ideo dilectioni hujus mundi, de qua satis agimus ut minuatur et consumatur in nobis, contraria est dilectio Dei, quae diffunditur in cordibus cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit. Erit in eis ut maneat, non manebit ut sit: prius est enim esse alicubi, quam manere. Sed ne putarent quod dictum est, apud vos manebit, ita dictum quemadmodum apud hominem hospes visibiliter manere consuevit; exposuit quid dixerit, apud nec si non sit in nobis, potest esse in nobis ejus scientia. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
eius. bis facta fuerit: alia questio ẽ. fortassis enĩ ꝓpter
duo p̾cepta dilectionis. hoc ẽ ꝓximi & dei. ut cõmenda¬
ret᷑ ad spm̃ scm̃ ꝑtinere dilectio hec: eius gemina ẽ in ma-¬
nifestatione facta donatio. Et si alia causa querenda ẽ.
ñ nc̃ eius inqͥsitione in longiorẽ quã oportet modũ sermo
atq agere tantominꝰ. quanto illũ ꝑcipimꝰ muiꝰ. tanto au¬
tẽ ampliꝰ quanto illum ꝑcipimꝰ amplius. Proiide ñ solum
ñ habenti. uerũetiam habenti. ñ in cassũ ꝓmittit᷑. Non ha¬
benti quidem ut habeat᷑ habenti autẽ ut amplus habea¬
tur. Nam nͥ ab alio minus ab alio ampliꝰ haberetur: sc̃s
heliseus sc̃o helie ñ diceret sp̃s qui ẽ in te duplo sit in me
Quando autẽ ait ioħs babtista. ñ enĩ ad mensurã dat ds
sp̃m. deipso dei filio loquebatur: cui ñ est datꝰ sp̃s ad mens¬
surã. quia in illo inhabitat om̃is plenitudo diuinitatis.

Expanded text:
ejus, bis facta fuerit, alia quaestio est. Fortassis enim propter ejus, bis facta fuerit, alia quaestio est. Fortassis enim propter duo praecepta dilectionis, proximi et Dei, ut commendaritum sanctum pertinere dilectio, haec ejus gemina est in manifestatione facta donatio. Et si alia causa quaerenda est, non nunc ejus inquisitione in longiorem quam oportet modum sermo atque agere tanto minus, quanto illum percipimus minus; tanto autem amplius, quanto illum percipimus amplius. Proinde non solum non habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te, duplo sit in me . 3. Quando autem ait Joannes Baptista, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum , de ipso Dei Filio loquebatur, cui non est datus Spiritus ad mensuram; quia in illo inhabitat omnis plenitudo divinitatis .
Abbreviated transcription (Latin):
gat. Iamitaq habebant sp̃m discipłi quẽ dĩs ꝓmittebat.
sine qͦ eum dñm ñ dicebant: nec tam̃ eũ adhuc sic habe
habebant: qͥ quantũ habendꝰ fuerat. ñdum habebant
Habebant itaq minꝰ dandus eis erat ampliꝰ. Habebãt
occulte accepturi fuerant manifeste. qͥa & hoc ad ma-¬
ius donũ sc̃ĩ sp̃s ꝑtinebat ut eis innotesceret qđ habe¬
bant. De quo munere apłs loquens ait. Nos autem ñ
sp̃m huiꝰ mundi accepimꝰ. s sp̃m qͥ ex deo ẽ: ut sciamus
que a deo donata sunt nobis. Nã & ipsam manifestã
imꝑticionẽ sp̃s scĩ non semel sedbis numero dñs egit.
M oxenĩ ut resurrexit a mortius. insufflans ait. Acci¬
pite sp̃m sc̃m. Numquid gͥ quia tunc dedit. ideo ñ mi¬
qͥa tunt est insufflatꝰ ex ipso. & post ab ipso missus
ecelo: Quaꝓpt̃ curipsa que facta est eiudent᷑ donatio ⁊¬

Expanded text:
gat. Jam itaque habebant Spiritum discipuli, quem Dominus promittebat, gat. Jam itaque habebant Spiritum discipuli, quem Dominus promittebat, sine quo eum Dominum non dicebant: nec tamen eum adhuc sic habebhabebant, qui quantum habendus fuerat, nondum habebant. Habebant itaque minus, dandus erat eis amplius. Habebant occulte, accepturi erant manifeste: quia et hoc ad majus donum sancti Spiritus pertinebat, ut eis innotesceret quod habebant. De quo munere Apostolus loquens ait: Nos autem non spiritum hujus mundi accipimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Nam et ipsam manifestam impertitionem Spiritus sancti, non semel, sed bis Dominus numero egit. Mox enim ut resurrexit a mortuis, insufflans ait: Accipite Spiritum sanctum . Nunquid igitur qui tunc dedit, ideo non minctus, qui et tunc est insufflatus ex ipso, et post ab ipso missus e coelo? Quapropter cur ipsa quae facta est evidenter donatio