comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eã uirtutem quȩ oꝑatur in nob̾:
ut quomͦ ñc non uxta meritũ
nrm. sed supͣ uota dat nob̾ aliqͣ.
que nec petere ausi fuimus. nec
si petissemus estimauimꝰ nos me¬
reri: ita et cȩtera tribuet quȩ
nec mens potest cogitare: uł lin¬
gua ꝓferre. Ipsi itaq põ sit gła
primũ in eccła quȩ est pura ñ
habens maculam neq rugam.
et quȩ ꝓpterea głam dĩ reciꝑe
potest: qr corpus est xp̃i. deinde
in xp̃o ihỹ. quia in corpore assũp¬
ti hominis cuius sunt uniuer¬
sa m̃bra credentium. omĩs di¬
uinitas in habitat corporaliter
Quȩ quidem gła non in p̃sens
tantum tempus extenditur: et
futuris scłis terminat᷑ : sed in
Potest & in xp̃i uincłis. et in car¬
cere ꝓ martirio constitutus. hec
scribere. Melius autẽ est : si uinc
thios testis est scribens. Uincła
caritatis dĩ. quis poterit enarrare :
sequentur. uinctis ferro manibus.
Qui enĩ xp̃m diligunt: secuntur
eum caritatis uincłis colligati.

Expanded text:
eam virtutem quae operatur in nobis: eam virtutem quae operatur in nobis: ut quomodo nunc non juxta meritum nostrum, sed supra vota dat nobis aliqua, quae nec petere ausi fuimus, nec si petissemus, aestimavimus nos mereri: ita et caetera tribuat, quae nec mens potest cogitare, nec lingua proferre. Ipsi itaque Deo sit gloria: primum in Ecclesia quae est pura, non habens maculam neque rugam, et quae propterea glorist, quia corpus est Christi. Deinde in Christo Jesu, quia in corpore assumpti hominis, cujus sunt universa membra credentium, omnis divinitas inhabitet corporaliter. Quae quidem gloria non in praesens tantum tempus extenditur, et futuris saeculis terminatur; sed in Potest et in Christi vinculis, et in carcere pro martyrio constitutus haec scribere: melius autem est, si vinctuthios testis est scribens: Vinculum charitatis Dei quis poterit enarrare Etsequentur vinctis ferre manibus . Qui enim Christum diligunt, sequuntur eum charitatis vinculis colligati.
Abbreviated transcription (Latin):
curuo genua ad patrem ex quo
omĩs paternitas in cęlis et in ter¬
ra nominat᷑. ut det uob̾ sedm
diuitias głȩ suȩ uirtutem con¬
fortari et reliqͣ: nẽ infert. Ei au¬
tem qui potens est suꝑ omĩa fac̾e
abundantꝰ quam petimꝰ aut in¬
telligimꝰ. hoc ostendens se qͥdem
iuxta imbecillitatem hominis
postulasse quȩ eis condocibilia
uidebant᷑: cȩterũ quantum ad ru
ipsius ꝑtinet ueritatẽ: plus dm
ualere tribuere quam rogatur:
et spes nr̃as uinci effectibus. qui
scđm id qđ oportet orare nescimꝰ
et sepe contra nos petimus. esti¬
mantes esse ꝓ nobis. Quanto enĩ
nicari. et debilitate torqueri: ꝙͣ
xp̃i templũ facere menbra me¬
retricis: Potens ẽ gͦ ds non solũ
suꝑ id quod petimus. sed etiam
strũ ñ exꝓmamꝰ in uocem: et mol¬
tẽ uerba non explicent: tacttos
cogitatu gemitibus in en arra¬
bilibus ut ipse apłs ait. nescio
quid qdđ dicere non possumus de¬
precemur. Prestabit gͥ supͣ quã
petimus et intelligimus scđm

Expanded text:
quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur: ut det vobis secundum divitias suas virtute confortari, et reliqua, nunc infert: Ei autem qui potest super omnia facere abundantius quam petimus, aut intelligimus, hoc ostendens, se quidem juxta imbecillitatem hominis postulasse, quae eis conducibilia videbantur: caeterum quantum ad rei ipsius pertinet veritatem, plus Deum valere tribuere, quam rogatur, et spes nostras vinci effectibus: quia secundum id quod oportet orare, nescimus, et saepe contra nos petimus, aestimantes esse pro nobis. Quanto enim tare, et debilitate torqueri, quam Christi templum facere membra meretricis? potens est ergo Deus, non solum  id quod petimus, sed etiam strum non exprimamus in vocem, et mentem verba non explicent, tacitoque cogitatu gemitibus inenarrabilibus, ut ipse Apostolus ait, nescio quid, quod dicere non possumus, deprecemur. Praestabit igitur super quam petimus, aut intelligimus, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
et inde angłos cȩterasq uirtutes
ad custodiam ȩccłiarũ suarũ mi¬
serit: et dum indignus sit locus
iste terremis sublimiũ potesta¬
tum habere p̃sentiam. quodanmͦ
ille sustinuerint captiuitatem
Ideo enĩ inquiunt ascendit in al¬
tũ : ut captiuans captiuitatem
dona hominib largiretur. Hoc
autẽ totum id̾o apłs replicat. ut
qr suꝑiꝰ dixerat sufferentes in ui¬
cem in caritate. solliciti seruare
unitatẽ sp̃s in uincło pacis. doc̾et
in diuersis Rarismatibus ȩccłam
ẽẽ concoidem: et non statim scis¬
matũ et dissensionũ occasionẽ
dari: quia scđm mensurã dona¬
tionis xp̃i. unusquisq nrm acce¬
pisset dona ñ eadem. s in unũ
corpus. et in unũ spm oõis uoca¬
tos ẽẽ id est. ut sic̃ unꝰ dñs ẽ. et
una fides. et unũ baptisma. et
uiꝰͦ d̾s pater. ita et nos in carita¬
te id ipsum simus in pacis uin¬
culo seruantes sp̃c unitatẽ. Qđ̃
autẽ ascendit quid est nisi quia

Expanded text:
ut inde angelos caeterasque virtutes ut inde angelos caeterasque virtutes ad custodiam Ecclesiarum suarum mitteret. Et dum indignus sit locus iste terrenus, sublimium potestatum habere praesentiam, quodammodo illae sustinuerint captivitatem. Ideo enim inquiunt ascendit in altum, ut captivans captivitatem, dona hominibus largiretur. Hoc autem totum ideo Apostolus replicat, ut quia superius dixerat: Sufferentes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis, doceret in diversis charismatibus Ecclesiam esse concordem, et non statim schismatum et dissensionum occasionem dari, quia secundum mensuram donationis Christi unusquisque nostrum accepisset dona: non eadem, sed in unum corpus, et in unum spiritum omnes vocatos esse, id est, ut sicut unus Dominus est, et una fides, et unum baptisma, et unus Deus Pater: ita et nos in charitate idipsum simus, in pacis vinculo servantes spiritus unitatem. Quod autem ascendit, quid est, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
cognosceretur p̾dicauit his qui
capti erant remissionẽ. et qui
tenebant᷑ in uincłis sol utionẽ.
et nos de cathenis hostium et
de compedibus liberauit: sic̃
illam in euangłio mulierem
de qua ipse cõmemoiat. hanc
aut̃ filiam abrahã quam liga¬
uit sathanas. iam decem et oc¬
to annis. ñ oportuit solui de
uincło hoc die sabbati: Libe¬
ratosq nos. et ꝑ nouam capti¬
uitatem de captiuitate ueteri
erutos. secum duxit in cęlum
et his ipsis quos de inimmicoꝵ
manu uictor eripuit. diuersa
gr̃arũ dona largitus est. Et ele¬
ganter hic posuit. dedit dona
hominibus. cum in psalterio
scriptum sit accepit dona in ho¬
minibꝰ. Uerum ibi. quia needũ
factum erat. sed futurum ꝓmit¬
tebatur. ꝓpterea dr accepisse. hic
derat. et in uniuerso oibe ȩccłiȩ
fundate erant: iccirco non acce¬
pisse scribitur s dedisse. Alii ħe
locum ita edissert̃. qđ dñs nr̃¬
iħe xp̃s ad celos uictor ascendit

Expanded text:
cognosceretur, praedicavit his qui cognosceretur, praedicavit his qui capti erant remissionem, et qui tenebantur in viculis, solutionem, et nos de catenis hostium, et de compedibus liberavit, sicut illam in Evangelio mulierem, de qua ipse commemorat: Hanc autem filiam Abraham, quam ligavit Satanas jam decem et octo annis, non oportuit solvi de vinculo hoc in die sabbati ? Liberatosque nos, et per novam captivitatem de captivitate veteri erutos, secum duxit in coelum: et his ipsis quos de inimicorum manu victor eripuit, diversa gratiarum dona largitus est. Et eleganter hic posuit, dedit dona in hominibus, cum in Psalterio scriptum sit: accepit dona in hominibus . Verum ibi, quia necdum factum erat, sed futurum promittebatur, propterea dicitur, accepisse. Hic derat, et in universo orbe Ecclesiae fundatae erant: idcirco non accepisse scribitur, sed dedisse. Alii hunc locum ita edisserunt, quod istus ad coelos victor ascenderit,
Abbreviated transcription (Latin):
est. et nullo fine concludit᷑
tam̃ unicuiq dat̾ scđm qđ
expedit. Et simul notandũ.
quod hec eadem grã quȩ nẽ
attributa ꝑhibetur scđm men¬
surã donationis xp̃i data sit
nob̾. ꝑropter quod dicit:
ascendens in altum captiuam
duxit captiuitatẽ : dedit do
na hominibus. Quia supra
dixerat. unicuiq autẽ nrm̃
data est gr̃a. scđ̾m m̃surã do¬
nationis xp̃i. ut confirmaret
hec ipsa dona quȩ post pau¬
lulum quoq enumerat di¬
cens. et ipse dedit quosdam
quidem apłos. quosdã aut̃
ꝓpħas. alios ȩuangłistas. alios
pastores et magistros et reliquai
a saluatoie ẽẽ donata testi mo¬
niũ de sexagesimo septimo psal¬
mo assumpsit: ut sciamꝰ illas
ẽẽ manubias hominibus distri
qui nc̃ in xp̃o eredimꝰ de gentibꝰ
congregati: cum essemꝰ creatura
nĩ a diabolo capti sumꝰ. et eiꝰ satel¬
utibus distributi. Uenit gͥ dñs¬
secum captiuitatis appoitans:
et oꝑto capite ne ab aduersariis

Expanded text:
est, et nullo fine concluditur: est, et nullo fine concluditur: tamen unicuique datur secundum quod expedit. Et simul notandum, quod haec eadem gratia, quae nunc attributa perhibetur, secundum mensuram donationis Christi data sit nobis. Propter quod dicit: Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona in hominibus. Quia supra dixerat: Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi, ut confirmaret haec ipsa dona, quae post paululum quoque enumerat, dicens: Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios evangelistas, alios pastores et magistros, et reliqua, a Salvatore esse donata, testimonium de sexagesimo septimo psalmo assumpsit, ut sciamus illas esse manubias hominibus distribqui nunc in Christo credimus de gentibus congregati, cum essemus creatura Dei, a diabolo capti sumus, et ejus satellitibus distributi. Venit secum captivitatis apportans, et operto capite, ne ab adversariis
Abbreviated transcription (Latin):
ter et filius habitant in nobis.
Ni cuiq autẽ nr̃m data est
gr̃a: scđm mensuram donatioĩs
xp̃i. Licet ds pater suꝑ omnia
sit. et ꝑ om̃s. et in omnib: tam̃
gr̃ã iuxta m̃suram merentib
datur. non quo ad mensurã s p̃o
et grãm tribuat d̾s. magnificen¬
tie enĩ eiꝰ ñ ẽ finis. sed quo iuxta
mensurã uascłoꝵ infundat liquo¬
rem: tantũ muneris largiens.
quantum potest ille cui donat᷑
acciꝑe. N ec enĩ at mensurã dat
Us̃ spm̃: aut potest hab̾e men¬
suram qđ equaliter ubiq dif¬
fusũ ẽ. Qđ ut manifestius fiat:
imꝑfectũ licet et ñ ĩplens simi¬
litudinem. tam̃ ꝑ qđ possit intel¬
ligi qđ dr. sumamus exemplum.
Mare certe in mensum ẽ: et ca¬
pacitas eius oõ soli nota. Ex hoc
siquis uelit multis hominibus
scd̃m id quod gestare queunt
trad̾e: necesse est ut ad m̃surã
unicuiq tribuat et partes
eius meusurã recipiant cuiꝰ
solidum in mensurabile est
Ita et sp̃s sc̃s immensus qͥdẽ

Expanded text:
tant in nobis. Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi. Licet Deus Pater super omnia sit, et per omnes, et in omnibus: tamen gratia juxta mensuram credentibus datur. Non quod ad mensuram spiritum, et gratiam tribuat Deus magnificentiae enim ejus non est finis, sed quod juxta mensuram vasculorum, infundat liquorem, tantum muneris largiens, quantum potest ille cui donatur, accipere. Nec enim ad mensuram dat Deus spiritum: aut potest habere mensuram, quod aequaliter ubique diffusum est. Quod ut manifestius fiat, imperfectum licet et non implens similitudinem, tamen per quod possit intelligi quod dicitur sumamus exemplum. Mare certe immensum est, et capacitas ejus Deo soli 612 nota: ex hoc si quis velit multis hominibus secundum id quod gestare queunt, tradere, necesse est ut ad mensuram unicuique tribuat, et partes ejus mensuram recipiant, cujus solidum immensurabile est. Ita et Spiritus sanctus immensus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ait drĩs. septem milia uiroꝵ qui
non curuauert̃ genua ante baal.
ydola scilicet atq peccata. Qui for¬
nicatoi est. et ꝑlupanaria scortaꝙ
discurrit: libidini discurrit flectit
ge num siũ. Qui furiosus est: fexo
adorat iram genu. Q ui mammonã
suspicit. et d̃s eiꝰ est uenter: flectit
genu auaritiȩ atq luyuriȩ. Et qͥd
me necesse ẽ. singi̾a ꝑagrare: Totiẽ
drabolo filectimꝰ genu: quotienscũq
peccamus. Hȩc aut spĩtaliter expo¬
nentes. non statim iuxta litterã
orandi consuetudinẽ tollimus: qua
dm̃ genu posito supliciter ad oramꝰ
fixoq in terram poplite magis qđ
ab eo poscimus impetramꝰ. Legimꝰ
enĩ et paulum in littoie sic orasse:
et geniculationes in oratiõe p̃ceptas
Sed sicut illud edificat simplices:
sic uerã geniculationẽ ẽẽ docemus
in animo. quia multi corporale flec¬
tentes genu: animȩ nequaꝙͣ popli¬
erecto dm corpore dep̾cantes: ma¬
gis se animo curuauerunt. Porro

Expanded text:
ait Dominus, septem millia virorum, qui ait Dominus, septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal , idolo scilicet atque peccato. Qui fornicator est, et per lupanaria scortaque discurrit, libidini flectit genu suum. Qui furiosus, flexo adorat iram genu. Qui mammonam suspicit, et Deus ejus est venter, flectit genua avaritiae atque luxuriae. Et quid me necesse est singula peragrare? Toties diabolo flectimus genu, quotiescumque peccamus. Haec autem spiritualiter exponentes, non statim juxta litteram orandi consuetudinem tollimus, qua Deum genu posito suppliciter adoramus, et fixo in terram poplite, magis quod ab eo poscimus, impetramus. Legimus enim et Paulum in littore sic orasse, et geniculationes in oratione praeceptas . Sed sicut illud aedificat simplices: sic veram geniculationem esse docemus in animo; quia multi corporale flectentes genu, animae, nequaquam poplierecto Deum corpore deprecantes, magis se animo curvaverunt. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
genua dissoluta. et in alio loco ipse
apłs. ut in nomine inquit iħu om̃e
genu flectat᷑ cȩlestium terrestrium
et infernoꝵ. non ad genua corporis.
sed ad subiectionẽ mentis. et inclina¬
tionem animȩ. cordisq obsequium
ꝑtiuet. terrę se coequantis. ut psal¬
mista quoq canit dicens. Ad hesit
paium̃to anima mea. Les enĩ spi¬
ritalis et incorporea anima. rei cor¬
porali pauimento quomodo potuit
ad herere: Esto quippe in nomine
iħu flectant genu terrestria. nun¬
quid et angłos cęterasq uirtutes
quȩ in cęlestibus ꝑseuerant possumꝰ
affirmare speciem hab̾e corpoream.
ut in nomine eiꝰ flectant genu. uł apd
inferos aĩmas uincłis corporis lib̾atas.
genu quod non habent et̃ fieruras:
Quomodo gͥ quicumq subiectꝰ
est saluatori. stectere ei genu dr:
sic qui peccati seruus est. et habet
sp̃m̃ seruitutis iterũ in timore. genu
scribit᷑ flexisse peccatũ. Reliqui mͥ

Expanded text:
genua dissoluta . Et in alio loco ipse genua dissoluta . Et in alio loco ipse Apostolus: Ut in nomine, inquit, Jesu, omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum , non ad genua corporis, sed ad subjectionem mentis et inclinationem animae, cordisque obsequium pertinet, terrae se coaequantis, ut Psalmista quoque canit, dicens: Adhaesit pavimento anima mea . Res enim spiritualis et incorporea anima, rei corporali pavimento quomodo potuit adhaerere? Esto quippe in nomine Jesu flectant genu terrestria: numquid et angelos caeterasque virtutes, quae in coelestibus perseverant, possumus affirmare speciem habere corpoream, ut in nomine ejus flectant genu? vel apud inferos animas vinculis corporis liberatas, genu quod non habent, esse flexuras? Quomodo 599 igitur quicumque subjectus est Salvatori, flectere ei genu dicitur: sic qui peccati servus est, et habet spiritum servitutis iterum in timore, genu scribitur flexisse peccato. Derelinquit mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
imꝰ. ut non confidentes essemꝰ in
nob̾. s in dõ qui suscitat mortuos
qui de talib mortibꝰ liberauit nõ
et liberat. Sꝑamꝰ aũt qr et libera¬
turus sit. Quantũ putas eum tri¬
bulationũ pondus urgebat ut
diceret. qͥ de tantis et talibus mor¬
ib lib̾auit nos: Recte gͥ petit
it deficiat fides ephesioꝵ. in pres¬
suris suis atq angustiis. quas ꝓpt̾a
patit᷑ quia ephesiis exangłũ p̃dica¬
bat. Quȩ quidem pressurȩ funt:¬
apud incredulos penȩ sunt: apud
fideles gła atq uictoria. quia uicis¬
se est aduersariis in angustiis non
cessisse. PNopterea curuo genua
ex quo õmĩs paternitas in cęlis et
in terra nominat᷑. Quomodo in su¬
ꝑioribus demonstratũ est ad effigiem
corporalium luminũ eẽ ocłos spĩtales:
tium sic nc̃ intelligendũ alia ẽẽ ex¬
teriors hominis genua. alia interi¬
oris. Et enĩ illud qđ dr in ysaia
confortamini manus dimisse et

Expanded text:
imus, ut non confidentes essemus in imus, ut non confidentes essemus in nobis, sed in Deo qui suscitat mortuos, qui de talibus mortibus liberavit nos, et liberat: speramus autem, quia et liberaturus sit . Quantum putas eum tribulationum pondus urgebat, ut diceret: qui de tantis et talibus mortibus liberavit nos? Recte igitur petit, ne deficiat fides Ephesiorum in pressuris suis atque angustiis, quas propterea patitur, quia Ephesiis Evangelium praedicabat. Quae quidem pressurae apud incredulos poenae sunt, apud fideles gloria atque victoria, quia vicisse, est adversariis in angustiis non cessisse. Propterea curvo genua ex quo omnis paternitas in coelis, et in terra nominatur. Quomodo in superioribus demonstratum est, ad effigiem corporalium luminum esse oculos spirituales: sic nunc intelligendum, alia esse exterioris hominis genua, alia interioris. Etenim illud quod dicitur in Isaia: Confortamini manus dimissae, et
Abbreviated transcription (Latin):
õs isrł: rectis corde. Mei uͦ pens
moti sunt pedes. pene effusi sunt
gressus mei: qm̃ emulatus sum suꝑ
iniquos. pacem peccatoꝵ uidens. et
reliqua. suꝑ quȩ infert. Ego autẽ
din. Ergo sine causa iustificaui cor
meũ. et laui inter innocentes manꝰ
meas: et factus sum fiagellatꝰ tota
die. Non itaq mirum est. si plurib
paulo angustiis in epheso et in asia
coartato ephesii temptabant᷑: et ha¬
bebant uecessariũ orationum eius
auyilium ne deficerent in p̾ssuris
illius. Quod aut̃ in epheso et in asia
fuerit apłs plura ppessus. scriptũ
gis de ipsius pauli discimus epłis
in quib ait. Si uirta hominem
ad bestias pugnaui in epheso. qͥd
mͥ ꝓdest. si mortui non resurguis:
Et in scđa ad corinthios. Nolo uos
ignorare fr̃s de tribulatiõe nr̃a
quȩ facta est in asia: qr supͣ mo¬
dum. et suꝑ uirtutem aggraua¬
ti sumus. ita ut desperaremus
atiam uiuere. Sed ipsi in nobis¬
met ipsis responsum mortis habu¬

Expanded text:
Deus Israel rectis corde. Mei vero pene Deus Israel rectis corde. Mei vero pene moti sunt pedes: pene effusi sunt gressus mei. Quoniam aemulatus sum super iniquis, pacem peccatorum videns , et reliqua. Super quae infert: Ego autem dixi: ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas, et factus sum flagellatus tota die. Non itaque mirum est, si pluribus Paulo angustiis in Epheso, et in Asia coarctato, Ephesi tentabantur, et habebant necessarium orationum ejus auxilium, ne deficerent in pressuris ejus. Quod autem in Epheso et in Asia fuerit Apostolus plura perpessus, scriptum gis de ipsius Pauli Epistolis discimus, in quibus ait: Si juxta hominem ad bestias pugnavi in Epheso, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt ? Et in secunda ad Corinthios: Nolo vos ignorare, fratres, de tribulatione nostra, quae facta est in Asia: quia super modum, super virtutem aggravati sumus, ita ut desperaremus etiam vivere: sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habu
Abbreviated transcription (Latin):
sariam quippe habebant fortitu¬
dinẽ ne in tribulatioĩb uinc̾ent᷑.
Dicat aliquis. Si fuissent ephesi
in angustiis constituti: recte pau¬
lus ꝓeis poterat dep̃cari. ne defice¬
rent. atq lassescerent. Nc̃ uͦ ridici¬
lum ẽ. paulo in tribulationib po¬
sito. rogare eũ ne ephesii in suo
labore deficiant. Sed ad hanc que¬
stiunculam dissoluendam illud
sumet᷑ exemplũ : temptationẽ uĩ
in carne mea non spreuistis neq ah¬
iecistis. Ostendit᷑ siquidem in hor
dicto: qđ in carne pauli aliis sit
nata temptatio. Considemꝰ tocius
mundi homines. & qͥd incommun
de omĩb loquor. eos qui in xp̃m pl¬
tant᷑ credẽ discuttamus : et uidel¬
mꝰ hac eos uł. maxime questione d¬
tari. quare scĩs uiris et do seru¬
entib. multa aduersa ueniant.
contra scelerati. impii. parricid
floretint. uigeant. sint diuites.
potentes. Quoꝵ uerba sub sua ꝑ¬
sona dđ exprimens ait. Quã bol

Expanded text:
sariam quippe habebant fortitusariam quippe habebant fortitudinem, ne in tribulationibus vincerentur. Dicat aliquis: Si fuissent Ephesi in angustiis constituti, recte Paulus pro eis potuerat deprecari, ne deficerent atque lassescerent: nunc vero ridiculum est, Paulo in tribulationibus posito, rogare cum, ne Ephesi in suo labore deficiant. Sed et ad hanc quaestiunculam dissolvendam, illud sumetur exemplum: Tentationem vestram in carne mea non sprevistis, neque abjecistis. Ostenditur siquidem in hoc dicto, quod in carne Pauli aliis sit nata tentatio. Consideremus totius mundi homines et quid in commune de omnibus loquor, eos qui in Christum putantur credere, discutiamus, et videbimus hac eos vel maxime quaestione tentari, quare sanctis viris et Deo servientibus, multa adversa eveniant, et contra scelerati, impii, parricidae floreant, vigeant, sint divites et potentes. Quorum verba sub sua persona David exprimens ait: Quam bonus
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i desineret p̃dicare: et lassus ali¬
quando requiesceret. Hoc ẽ ita qđ
ait. peto ne deficiã in tribulatiõib
meis ꝓ uob̾. Totum enĩ qđ patioi.
quod tribulor. qđ coartor. ur̃ȩ sa¬
lutis est causa: dum uob̃ euangłm
locutꝰ est: ut pluraliter tribulati¬
onũ numero. głam subiungeret
singłarem. et diceret in tribulati¬
forte quia latinus et ꝑhyꝑbaton uł
ad fiductam. uł accessum. uł ad fi¬
dem hoc estimet ẽẽ referendum &
dicat in quo habemꝰ fiduciã. et
accessum et fidemꝰ. q̃ fiducia acces¬
sus et fides: ur̃a est gła. Sed ma¬
gis suꝑior sectandus est sensus.
sit ꝓpter quod peto ne deficiatis¬
in tribulationib meis ꝓ uobis. qui
est gła ur̃a illud exponi quod pri
ephesiis petat: ne in p̃ssuris apłi
lassescant. atq deficiant. Si qͥdem
et ea quȩ sequunt᷑. huic magis sen¬
sui congruunt. ꝓpterea curuo
xp̃i: ut det uob̾ sedm diuitias
grẽ suȩ uirtutẽ confortari. Neci¬

Expanded text:
Christi desineret pChristi desineret pquando requiesceret. Hoc est itaque quod ait: Peto, ne deficiam in tribulationibus meis pro vobis. Totum enim quod patior, quod tribulor, quod coarctor, vestrae salutis est causa, dum vobis Evangelium locutus est, ut plurali tribulationum numero, gloriam subjungeret singularem, et diceret: In tribulatiforte quis altius et per hyperbaton, vel ad fiduciam, vel ad accessum, vel ad fidem hoc existimet esse referendum, et dicat, in quo habemus fiduciam, 597 et accessum, et fidem. Quae fiducia, accessus et fides, vestra est gloria. Sed magis superior sectandus est sensus. sit: Propter quod peto, ne deficiatisin tribulationibus meis pro vobis, quae est gloria vestra, illud exponi quod pro Ephesiis petat, ne in pressuris apostoli lassescant atque deficiant. Siquidem et ea quae sequuntur, huic magis sensui congruunt. Hujus rei i, ut det vobis secundum divitias gloriae suae virtute confortari. Neces
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiam. Qui intelleyerit ueri¬
tatem: credit in xpm̃ ueritatẽ. Qui
iuste uixerit : credet in eũ iusticiam
Nec opus est plura dicere: cũ fre¬
quenter mͥ necessitas incubuerit
de xp̃o similiter disserendi. PRoy¬
ter quod peto ne deficiatisintri¬
bulatioĩb meis ꝓ uob̾: quȩ est gła¬
ur̃a. Id qđ latinus translator exp̃s¬
sit ne deficiatis: potest uixta greci
sermonis ambiguitatẽ & ita legi.
ne deficiam: ut sit sensus ꝓpter
qđ peto ne deficiam in tribulatio¬
apłs rogat. et a dño magnoꝑe de¬
p̃catur: ne deficiat in p̃ssuris suis.
Uidebat quippe se de iherłm usq ad
hylliricum eu̾głm p̃dicasse isse Ro¬
mam. ad hyspanias uł ꝑrexisse. uł
ire disponere. totus mundus ad
doctrinam ipsius de potestate prin¬
replebant᷑. Ob quam causam omĩs
exercitus demonũ. omĩs turba im¬
micarum fortitudinum. contra ip¬
sum factao cuneoi dimicabat ut ꝑ
tribulationes et angustias eu̾głum

Expanded text:
sapientiam: qui intellexerit verisapientiam: qui intellexerit veritatem, credit in Christum veritatem: qui juste vixerit, credit in eum justitiam. Nec opus est plura dicere, cum frequenter mihi necessitas incubuerit de Christo similiter disserendi. Propter quod peto, ne deficiatis in tribulationibus meis pro vobis, quae est guod nunc Latinus translator expressit, ne deficiatis, potest juxta Graeci sermonis ambiguitatem et ita legi, ne deficiam. Ut sit sensus: Propter quod peto, ne deficiam in tribulatioApostolus rogat, et a Domino magnopere deprecatur, ne deficiant in pressuris suis. Videbat quippe se de Hierusalem usque ad Illiricum Evangelium praedicasse, isse Romam, Hispaniam perrexisse, vel ire disponere, totus mundus ad doctrinam ipsius, de potestate prinreplebantur. Ob quam causam omnis exercitus daemonum, omnis turba inimicarum fortitudinum contra ipsum facto cuneo dimicabat, ut per tribulationes et angustias Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
pientia in utio uiarũ dĩ. crea¬
tam se et genitam loquit᷑ et funda¬
tam. Et utiq uixta illos. si creata
est: nata ẽẽ non potuit. Si autem
ata: In quo habemꝰ fidutiam ꝙ
iccessum in confidentia ꝑ fidem eiꝰ.
ichil nob̾ ita potest ad dm̃ p̃b̾e
uu ciam et conscientiȩ puritaten
de qua dr. si conscientia nos non
rep̃henderit confidentiam habemus
dutiam ad dm̃. sic et accessum ut
nr̃ at eum sensus accedat. et dili¬
gentiꝰ contemplet᷑: et aliquid sibi
de eiꝰ maiestate assumat et uendicet:
et quasi de radiis solis calorem quen¬
dam splendoremq luminis mutuet᷑
et dicat: signatum est suꝑ nos lum̃
uultus tui dñe. Magnũ est gͦ non
solum nos habere fiduciam. sed hab̾e
eã in confidentia. nec tantũ habere
accessus principium et ougo fides in
xp̃o est. Qui gͥ omĩa ratione et ordi¬
ne facit : iste credit in xp̃m sermo¬
nẽ atq rationem. Qui sapientiam
potuerit cõp̃hende : credit in xp̃m

Expanded text:
pientia in initio viarum Dei creapientia in initio viarum Dei creatam se et genitam loquitur et fundatam. Et utique juxta illos creata est, nata esse non potuit. Si autem ata? In quo habemus fiduciam, et accessum in confidentia per fidem ejus. Nihil nobis ita potest ad Deum praebere fiduciam, et conscientiae puritatem, de qua dicitur: Si conscientia nos non reprehenderit, confidentiam habemus duciam ad Deum: sic et accessum, ut noster ad eum sensus accedat, et diligentius contempletur, et aliquid sibi de ejus majestate assumat et vindicet, et quasi de radiis solis, calorem quemdam splendoremque luminis mutuetur et dicat: Signatum est 596 super nos lumen vultus tui, Domine . Magnum est ergo non solum nos habere fiduciam, sed etiam habere eam in confidentia. Nec tantum habere accessus, principium et origo, fides in Christo est. Qui igitur omnia ratione et ordine facit, iste credit in Christum sermonem atque rationem: qui sapientiam potuerit comprehendere, credit in Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum uaria sit. set multa uat¬
etate distincta. Respicis cunas
uide pariter et celum. U̾ agientem in
presepe intueris infantem: s angłos
simul ausculta laudantes. Herodes
ꝑsequit᷑: sed ad oiant magi. Igno¬
rant pharisei: s stella demonstrat.
Daptitatur a seruo: sed uox de suꝑ
nĩ intonant̃ auditur. Aquis mer¬
gitur. sed columba descendit: ĩ mo
sp̃e in columba. Ad passionem ue¬
nit. et pati timet. et uult transire
calicem: et petrũ qr calicem tune¬
bat accusat. Qd hac stulticia pru¬
dentiꝰ. uarietate distinctiꝰ. sapientia
ndinẽ iuncturãq sermonis et ȩccłia
facta intelligi possit: et t̾i pͥooeͤ¬
cie. id est ꝓpositio quam nos gen̾e
neutrali in latino sermone ꝓpositũ
habemus exp̃ssam. tam̃ sapientiam
magis in xp̃o facta potest resonare
ꝙͣ cȩt̾a. Fatuum quippe dĩ sapientiꝰ
sticos intellectus dr. facta sapien¬
tia intelligant arriani frustra se
de illo testimonio głari. in quo sa¬

Expanded text:
non solum varia sit, sed multa varnon solum varia sit, sed multa varietate distincta. Respicis cunas Christi: vide pariter et coelum. Vagientem in praesepe intueris infantem: sed angelos simul ausculta laudantes. Herodes persequitur, sed adorant Magi . Ignorant Pharisaei, sed stella demonstrat. Baptizatur a servo: sed vox desuper Dei intonantis auditur . Aquis mergitur: sed columba descendit, immo Spiritus in columba . Ad passionem venit, et pati timet, vult transire calicem, et Petrum quia calicem timebat, accusat. Quid hac stultitia prudentius, varietate distinctius, sapientia ordinem juncturamque sermonis, et Ecclesia facta intelligi possit, et πρόθεσις, id est, propositio quam nos genere neutrali in Latino sermone propositum habemus expressam: tamen sapientia magis in Christo facta potest resonare quam caetera. Fatuum quippe Dei sapientiussticos intellectus dicitur facta sapientia , intelligant Ariani frustra se de illo testimonio gloriari, in quo sa
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ in xp̃o. Si autẽ principatibus
et potestatib in cęlis quas scãs mi¬
nistrasq dei accipere debemꝰ licet
quidam principem aeris istius et
angłos eiꝰ interp̃tant᷑ ignota fuit mul¬
tiplex sapientia deiꝰ quȩ nunc eis
ꝑ ȩccłiam reuelata est quantomago
patriarchis et ꝓpħis ignota fuit
quos supra non ignorasse mysten¬
um xp̃i. sed ita ut apłos uescisse
monstrauimus: Multiplex qͥppe
potestatib reuelata est. ꝙͣ olim ds
futuram in sua mente decreuent
et nc̃ eẽ ꝑfectam. ex eo qđ uidemꝰ
agnoscimus. Crux itaq xp̃i non
solum nob̾ sed et angłis cunctisq
in cȩlo uirtutib ꝓfuit : et aꝑutt
sacram̃tũ qđ antea nesciebant.
Deniq ad cęlum cum corpoie do¬
minũ reuertentẽ mirantur et
dicunt. Quis est iste qui ascendn
de edom. ful uida uestimenta euss
ex bosor. sic formosus in stola can¬
dida: Et in alio loco. Quis est isti
simplicem fidem. sed multiplicem
et multifariam ẽẽ sapientiam. i

Expanded text:
em principatibus et potestatibus in coelis, quas sanctas ministrasque Dei accipere debemus licet quidam principem aeris istius et angelos ejus interpretentur, ignota fuit multiplex sapientia Dei, quae nunc eis per Ecclesiam revelata est, quanto magis patriarchis et prophetis ignota fuit, quos supra non ignorasse mysterium Christi, sed ita ut apostolos, nescisse monstravimus? Multiplex quippe potestatibus revelata est. Quam olim Deus futuram in sua mente decreverat, et nunc esse perfectam ex eo quod videmus, agnoscimus. Crux itaque Christi non solum nobis, sed et angelis cunctisque in coelo virtutibus profuit, et aperuit sacramentum quod antea nesciebant. Denique ad coelum 595 cum corpore Deum revertentem mirantur, et dicunt: Quis est iste qui ascendit de Edom, fulvida vestimenta ejus ex Bosor, sic Al. hic formosus in stola candida . Et in alio loco: Quis est iste  in Ecclesia esse simplicem fidem, sed multiplicem et multifariam esse sapientiam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
solum in presenti scło. s etiã
in futuro: ut quinẽ plenus
ẽẽ cepit in studio ꝑ lectionem:
postea ꝑfectius impleatur yo:
qui ẽ plenitudo oĩum se cõplente:¬
Ei autẽ qui potens est suꝑ oĩa
facere abundantius quã petimꝰ

Expanded text:
solum in praesenti saeculo, sed etiam solum in praesenti saeculo, sed etiam in futuro: ut qui nunc plenus esse coepit in studio per lectionem, postea perfectius impleatur Deo, qui est plenitudo omnium, se complenteEi autem qui potest super omnia facere ab
Abbreviated transcription (Latin):
rebimur ad abta et excelsa cons¬
cende. Nec putandum in hoc
finem laboris nr̃i ẽẽ. ut radica¬
ti et fundati in caritate possi¬
mus comp̃hendẽ cum omĩb scĩs
quȩ sit latitudo et longitudo.
et ꝓfundum et altitudo: nisi
etiam omĩ studio nosse cupiamꝰ
eminentem scientie caritatem
xp̃i:. ut non simplex caritas. s
suꝑ eminens nota sit nob̾. Nec
iste sit terminꝰ hab̾e noticiã suꝑ¬
eminentis caritatis xp̃i: nͥ ad da¬
mus et aliud. ut suꝑ eminentẽ
caritatem scientiȩ consequam᷑.
Ex quo animaduertendũ. quia
grandem et immensam xp̃c
scientiȩ habeat caritatem: id est
eoꝵ qui se scire desidant: qui
in lege eiꝰ meditant᷑ die ac noc¬
te. qui uerba uertunt in oꝑa.
et quod ore meditant᷑. consum¬
mant manu. Qui autẽ talis ẽ.
ut dignus sit ꝑscientiam suã
hab̾e xp̃i suꝑ eminentẽ caritatẽ:
iste nil debet aliud pret̾ scien¬
tiam cogitare. atq ita implebit᷑
in omi plenitudine sĩ. non

Expanded text:
rebimur ad alta et excelsa consrebimur ad alta et excelsa conscendere. Nec putandum in hoc finem laboris nostri esse, ut radicati et fundati in charitate, possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitudo et profundum, et altitudo, nisi etiam omni studio nosse cupiamus, eminentem scientiae charitatem Christi, ut non simplex charitas, sed supereminens nota sit nobis: nec iste sit terminus habere notitiam supereminentis charitatis Christi, nisi addamus et aliud, ut supereminentem charitatem scientiae consequamur. Ex quo animadvertendum, quia grandem et immensam Christus scientiae habeat charitatem, id est, eorum qui se scire desiderant, qui in lege ejus meditantur die ac nocte, qui verba vertunt in opera, et quod ore meditantur, consummant manu. Qui autem talis est, ut dignus sit per scientiam suam habere Christi supereminentem charitatem, ille nihil debet aliud praeter scientiam cogitare. Atque ita implebitur in omni plenitudine Dei: non
Abbreviated transcription (Latin):
aut inferis ẽẽ uicinũ: quecũq in¬
cipiunt ad meliora ꝓficere. et ad
cȩlestia et alta consurgere. longi¬
tudo appellentur. Que uero inferi¬
ori parti ꝓxima sunt. et ad uitia
delabuntur: his latitudinis nom̃
impositum sit. Lata quippe et spa¬
ciosa uia est q̃ ducit ad mortẽ. Hȩc
quippe in altum captiuam duyit
captiuitatem : et descendit in in¬
ferioia terre: et post altitudinẽ
latitiroinem tenet. Nec mirum
si crux xp̃i uniuersa possideat:
cum etiam is qui crucifixus fu¬
erit cum xp̃o. eandem habeat po¬
testatem. Sciet quippe primum
latitudinem. ab inferiorib inci¬
piens et minora cognos cens. de iñ
longitudinẽ eos qui in terra po¬
siti. et ad sublimia et alta festi¬
nant. post hȩc ꝓfundum aduer¬
sarias contrariasq uirtutes. que
contra nos in hoc mundo bellum
gerunt. et ad extremũ altitudi¬
nem: quia post quã noticiam
earum habentes. fecerimus nob̾
eas esse. sub pedibus. tunc me¬

Expanded text:
aut inferis esse vicinum, quaecumque inaut inferis esse vicinum, quaecumque incipiunt ad meliora proficere, et ad coelestia, et ad alta consurgere, longitudo appellentur. Quae vero inferiori parti proxima sunt, et ad vitia delabuntur, his latitudinis nomen impositum sit. Lata quippe et spatiosa via, quae ducit ad mortem . Haec quippe in altum, captivam duxit captivitatem : et descendit in inferiora 604 terrae. Et post altitudinem latitudinem tenet. Nec mirum si crux Christi universa possideat, cum etiam si quis crucifixus fuerit cum Christo, eamdem habeat potestatem. Sciet quippe primum latitudinem ab inferioribus incipiens, et minora cognoscens. Deinde longitudinem, eos qui in terra positi, ad sublimia et alta festinant. Post haec profundum, adversarias contrariasque virtutes, quae contra nos in hoc mundo bellum gerunt. Et ad extremum altitudinem: quia postquam notitiam earum habentes, fecerimus nobis eas esse sub pedibus: tunc me
Abbreviated transcription (Latin):
scire cupiemus: ut post quam hec
omĩa fuerint in nob̾ ordine et
ratione completa. tẽ impleam᷑
in omni plenitudine dei. latitu¬
dinem et longitudinem. ꝓfundũ
et altitudinem. de corporalibus
ante discamus : ut ꝑ ea ad sp̃ita¬
lia transire ualeamus. Uerbi
grã. sit latitudo cęli istius et
terrȩ id est tocius mundi ab ori¬
ente usq ad occidentem. longitu¬
do a meridie ad septentrionem:
ꝓfundum in abyssis et in infer¬
no. altitudo quȩ supra cȩlestia
sublimat᷑. Sed qm̃a plerisq
iuyta eccłiasten cęlum affirmat᷑
rotundum. et in sperȩ modum
uolui: nulla autẽ rotunditas
latitudinem et longitudinẽ ha¬
bet. habet altitudine quoq et
ꝓfundum. sed ey uniuuiersis par-¬
tibus coequalis est: necessitate
fundum uero inferos. et quȩ in¬
fra eos sunt: longitudinem autẽ
et latitudinẽ media quȩ inter su¬
peros inferosq consistunt. Et qr
consequens ẽ. tuit superis aliquẽ

Expanded text:
scire cupiemus; ut postquam haec scire cupiemus; ut postquam haec omnia fuerint in nobis ordine et ratione completa, tunc impleamur in omnibus plenitudine Dei. Latitudinem et longitudinem, profundum et altitudinem, de corporalibus ante discamus, ut per ea ad spiritualia transire valeamus. Verbi gratia, sit latitudo coeli istius et terrae, id est, totius mundi, ab Oriente usque ad Occidentem: longitudo, a Meridie ad Septentrionem: profundum, in abyssis, et in inferno: altitudo, quae supra coelestia sublimatur. Sed quoniam a plerisque juxta Ecclesiasten , coelum affirmatur rotundum, et in spherae modum volvi. Nulla autem rotunditas, latitudinem et longitudinem habet, altitudinem quoque et profundum; sed ex universis partibus coaequalis est, necessitate fundum vero inferos, et quae infra eos sunt. Longitudinem autem et latitudinem, media quae inter superos inferosque consistunt. Et quia consequens est, aut superis aliquem,
Abbreviated transcription (Latin):
nulla fortitudo absq spũ sc̃o est
roboiet aut̃ atq confirmet in in¬
terioie hoĩe. Non enĩ corporis ui¬
s interiouoiem hominẽ cupimus
terioris hominis habitet pͥncipal
id est in cordib nr̃is. nequaꝙͣ per
cuncta eiꝰ membra discurrens. h
inrationali eiꝰ habitans. et in es
domicilium sedemq suam pone
Hoc autẽ totum ꝑ fidem fiet. sie¬
damus in eum: quam obrem ait
habitare xp̃m ꝑ fidem in coidibil
urĩs. Habitatio aut̃ ista quȩ ꝑ e
ordium ficłi fabricat᷑ radices ei
fundamentũ in caritate habet
Et quomodo dei agricultura
sumus nĩ edificatio: omĩa in cari¬
tate succres cant. atq edificent᷑
Cum autẽ radicati et fundati
in caritate in interiori homine
habitare xp̃m tota mentis fidu¬
tia nouerimus: tunc incipiemus.
cum eȩteris scĩs. etiam ad illa
nos tende. ut sagaci animo com¬
prehendamꝰ quȩ sit latitudo. et
longitudo. et ꝓfundum & altitudo.
Et non solum hoc: sed etiam suꝑ¬
eminentem scientie caritatẽ xꝑi

Expanded text:
nulla fortitudo absque Spiritu sancto est. Roboret autem atque confirmet in interiorem hominem. Non enim exteriointeriorem hominem cupimus teriori hominis habitet principali, id est, in cordibus nostris: nequaquam per cuncta ejus membra discurrens, sed in rationabili ejus habitans: et in eo domicilium, sedemque suam ponens. 603 Hoc autem totum per fidem fiet, si credamus in eum. Quamobrem ait: Habitare Christum per fidem in cordibus vestris. Habitatio autem ista quae per exordium fidei fabricatur, radices et fundamentum in charitate habet: ut quoniam Dei agricultura sumus, Dei aedificatio , omnia in charitate succrescant atque aedificentur. Cum autem radicati et fundati in charitate , in interiore homine habitare Christum tota mentis fiducia noverimus: tunc incipiemus cum caeteris sanctis etiam ad illa nos tendere: ut sagaci animo comprehendamus quae sit latitudo, et longitudo, profundum, et altitudo: et non solum hoc, sed etiam supereminentem scientiae charitatem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit : quia ante desceuderat
Hoc enĩ sonat quod aut̃ ascendit.
quid est. nisi quia et descendit
Requirendum itaq suꝑ eo quod
alibi scriptũ est. nemo ascendit
in cęlum. nisi qui de oȩlo descen¬
dit filius hominis : quomodo
ascendit ante descendens. Quando
enĩ hec loquebat᷑: post descensi¬
onẽ e cęlis. se quondam ad celos
ascendisse mon strabrat. Nee non

Expanded text:
ascendit, quia ante descenderat. Hoc enim sonat: Quod autem ascendit, quid est, nisi quia et descendit. Requirendum itaque super eo quod alibi scriptum est: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis , quomodo ascenderit ante descendens? Quando enim haec loquebatur, post descensionem e coelis, se quondam ad coelos ascendisse monstrabat. Necnon
Abbreviated transcription (Latin):
in plurib locis lectum est. uineb
anime corpus noc dici. quo quali
c lausa teneat᷑ in carcere : dicimis
ꝓpterea paulum corporis nexibus
coherceri: nec reuerti et eẽ cũ xp̃s
ut ꝑfecta in gentes ꝑ eũ p̃dicatio
cõpleat᷑. Licet quidam aliũ sensi
in hoc loco introducant: quod pl¬
lus p̾destinat᷑ et scĩfieat᷑ ex utds¬
matris suȩ ad p̃dicationem gentiũ
ante quã nasceret᷑. pͥostea uincła car¬

Expanded text:
in pluribus locis lectum est, vinculum in pluribus locis lectum est, vinculum animae corpus hoc dici, quo quasi clausa teneatur in cpropterea Paulum corporis nexibus coerceri, nec reverti, et esse cum Christo, ut perfecta in Gentes per eum praedicatio compleatur: licet quidam alium sensum in hoc loco introducant, quod Paulus praedestinatus et sanctificatus ex utermatris suae ad praedicationem Gentium antequa
Abbreviated transcription (Latin):
ad id quod p̃misit huiꝰ rei grã ego
paulus uinctus iħu xp̃i ꝓ uobis
gentib diligentissime ꝑ qͥrentes:
nicħ qđ eis reddiderit potuimus¬
inuenire. Neq enĩ dixit huiꝰ rei
grã. ego paulus hoc uł hoc feci.
uł illud et illud docui sed sus¬
pensa manente sententia trans¬
gressus ad alia est: nisi forte igno¬
scentes ei. qđ et ipse confessus ẽ
dicens: et imꝑitꝰ si sermone non
tam̃ scientia sensuum magis in
eo querimꝰ ordinem quã uerboꝵ¬
qui sic reddi potest. huius rei gr̃a
noui mysteriũ ut uob̾ quoq illo̾
traderem: sicut in hac eadem epła
ante paululũ sum locut᷑. De betis
aut̃ audire dispensationẽ gr̃ oe
quȩ data est mͥ in uob̾ qui estis e¬
gentib. ꝓ quibꝰ. et uinctus sum
pa ulum ẽẽ ꝓ gentibus. potest e
de martirio intelligi: qđ Rome
in uincła coniectus hanc ȩpłam
miserit. eo tempore quo ad phy¬
lemonẽ. et ad cholosenses. et ad
phylipenses. et in alio loco serip¬
tas ẽẽ. mostrauimꝰ. Uł certe q

Expanded text:
Hujus rei gratia, ego Paulus vinctus Jesu Christi pro vobis gentibus, diligentissime perquirentes, nihil quod ei reddiderit, potuimusinvenire. Neque enim dixit, hujus rei gratia ego Paulus hoc vel hoc feci, vel illud et illud docui: sed suspensa manente sententia, transgressus ad alia est. Nisi forte ignoscentes ei, quod et ipse confessus est dicens: Et si imperitus sermone, non tamen scientia , sensuum magis in eo quaeramus ordinem, quam verboqui sic reddi potest: Hujus rei gratinovi mysterium, ut illud quoque vobis traderem, sicut in hac eadem Epistola ante paululum sum locutus. Debetis autem audire dispensationem gratiae Dei, quae data est mihi in vobis, qui estis gentes, pro quibus et vinctus sumPaulum esse pro gentibus, potest et de martyrio intelligi: quod Romae in vincula conjectus, hanc Epistolam miserit eo tempore quo ad Philemonem, et ad Colossenses, et ad Philippenses in alio loco scriptas esse monstravimus. Vel certe quia
Abbreviated transcription (Latin):
gis priori quã sȩcunde interp̃ta¬
tioni conuenit: in qua suꝑius di¬
xeramꝰ ante passionẽ xp̃i uicinum
isrł. et gentes fuisse de longe. hoc
testimonio et contra martionẽ cȩt¬
rosq ueteres hereticos qui alium
iegis. auũ euangłii p̾dicant deu
uti possumus. S̾i enĩ nequaquam
ꝑegrini et accolȩ. s ciues sc̃oꝵ &
domestici di. suꝑ edificati st̃ fun¬
dam̃to apłoꝵ et ꝓph̃aꝵ ipso sũmo¬

Expanded text:
gis priori quam secundae interpretationi convenit, in qua superius dixeramus, ante passionem Christi vicinum Israel, et Gentes fuisse de longe. Hoc testimonio et contra Marcionem caeterosque veteres haereticos, qui alium Legis, alium Evangelii praedicant Deum, uti possumus. Si enim nequaquam peregrini et accolae, sed cives sanctorum et domestici Dei superaedificati sunt fundamento ap
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ inferni et male libertate sua¬
catoꝵ. Cũ aut̃ tales habu¬
erint sessores: iuxta sedentiũ uolun¬
tatẽ incipient gubnari. Alius uͦ¬
int̾ hoc qđ ait ut ostendet¬
ue in scłis suꝑuenientib ha¬
bundantes diuitias gr̃ȩ suę in bo¬
nitate suꝑ nos. in xꝑo iħy: ad illã¬

Expanded text:
nunc infreni et male libertate suanunc infreni et male libertate suacatorum. Cum autem tales habuerint sessores, juxta sedentium voluntatem incipient gubernari. Alius vero hoc quod ait: ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate supra nos, in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
straturꝰ. qđ nos qui quondam legi
tenebamur inferni. et ꝓpt̾ uitia
atq peccata. ut oꝑib carnis. ita
eramꝰ et supliciis destinati: nẽ in
xp̃o regnemus sedeamꝰq cũ eo. Sede¬
amus aut̃ ñ in humili quocũq lod
ad dexteram cłi. in cęlestib supra
omnẽ principatũ et potestatẽ et uir¬
tutẽ et cet̾a. et nos sedemꝰ regnamꝰq
cum xp̃o: necesse ẽ ut suꝑ his qui
sedet ille. sedeamus. Siquis diligas
iector est : statim reqͥurit et dicit
Quid gͦ: Maior homo angłis. et
cunctis in cęlo potestatibys:
Qd quia ꝑicłosum est P¬
responde. principatus et potestati
et uirtutes. et dñationes et omne
nom̃ qđd̾ nominat᷑. ñ solũ ĩ hoc scl
s etiã in futuro. maxime qr omĩd
xp̃i subiecta sunt pedib. non ad bo¬
nam partẽ. sed ad contrariã referet.
ut dicat ẽẽ eas angłos refugas. et
principem mundi istius et lucistri
quoq tribuentes beneficium. qui

Expanded text:
straturus. Quod nos qui quondam lege straturus. Quod nos qui quondam lege tenebamur inferni, et propter vitia atque peccata; ut operibus carnis, ita eramus et suppliciis destinati: nunc in Christo regnemus sedeamusque cum eo. Sedeamus autem non in humili quocumque locoad dextram Dei in coelestibus supra omnem principatum, et potestatem, et virtutem, et caetera: et nos sedemus regnamusque cum Christo: necesse est ut super his quae sedet ille, sedeamus. Sed qui diligens lector est, statim requirit et dicit: Quid ergo, major homo angelis et cunctis in coelo potestatibus? Quod quia periculosum est respondere; principatus et potestates, et virtutes, et dominationes, et omne nomen quod nominatur non solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro maxime quia omnia Christi subjecta sunt pedibus non ad bonam partem, sed ad contrariam referet: ut dicat eas esse angelos refugas, et principem mundi istius, et Luciferuquoque tribuentes beneficium, qui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. Quomͦ enĩ nequaquam in car¬
ne sc̃s ẽ. cũ uiuat in carne: et habet
conuersationẽ in cȩlestib cũ gradiat᷑
in terra. et caro ẽẽ desistens totus
uersat᷑ in spmn: ita eũ in celestib se¬
dere cũ rp̃o. Regnum quippe dĩ
intra nos est: et ubi fuerit thesau¬
rus nr̃ ibi erit et cor nr̃m. firmiq
et stabiles sedemꝰ cũ xp̃o: sapientia.
uerbo. iusticia ueritate. Potest aut̃
et hoc dici. ut quomͦ arrabonem sp̃s
scĩ accepimꝰ: nec dum totam eiꝰ ple¬
nitudinẽ consecuti. sic et sede nos
cũ xp̃o atq regnare: nec dum ꝑfectã
sessionẽ in cȩlestib optinentes
Ot ostencdet in scłis suꝑ uenientib
habundantes diuitias głȩ suę in
bonitate suꝑ nos in xp̃o i tr̃. Quanta
sit beneficii magnitudo. et quam
multiplex gr̃a. qua nos dñs de si¬
culi istius ꝑturbationib liberatos
rationabilib creaturis suꝑ nos ostea¬
surus est głam. suasq diuitias mon¬

Expanded text:
Christo: quomodo enim nequaquam in carChristo: quomodo enim nequaquam in carne sanctus est, cum vivat in carne, et habet conversationem in coelestibus, cum gradiatur in terra, et caro esse desistens, totus vertatur in spiritum: ita eum in coelestibus sedere cum Christo: regnum quippe Dei intra nos est ; et ubi fuerit thesaurus noster, ibi erit et cor nostrum ; firmique et stabiles sedemus cum Christo, sapientia, Verbo, justitia, veritate. Potest autem et hoc dici, ut quomodo arrhabonem Spiritus sancti accepimus, necdum totam ejus plenitudinem consecuti: sic et sedere nos cum Christo atque regnare, necdum perfectam sessionem in coelestibus obtinentes. Ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate super nos in Christo Jesu. Quanta sit beneficii magnitudo, et quam multiplex gratia qua nos Dominus de saeculi istius perturbationibus liberatos rationabilibus creaturis super nos ostensurus est gloriam, suasque divitias mon