comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imnĩse ꝑinfinita spatia usq qͣq porrectũ. ex
una tam̃ parte quasi nigro quodã cuneo fissũ.
duo adu̾sa regna opinantes. & alia reb consti¬
tuentes pͥncipia. cũ suis fantas matis fabulati
sunt. Quos suurare cogam. utrũ hec eẽ. uera
sciant: for tasse non audeant. sed uicissi dicant.
Tuigͥ ostende quid uerũ sit. Quib sinichil respon-¬
dere. nisi ut illã lucẽ querant qua eis apparet
& certũ est. aliud eẽ credere aliud intelligere.
iurarent & ipsi nec oculis uideri posse istam
luce̾. nec eũ aliqua locoꝵ uasticate cogitari. &
nusꝗͣ n p̃sto ẽe̾. querentib. & nichil ea cercius
atq sereniꝰ inueniri. Que rursus omĩa que de
hac luce mentis nunc ame dicta sunt. nul¬
la alia quã eadem luce manifesta sunt. ꝑ
hanc enĩ intelligo uera e̾e. que dicta sunt.
& hec me intelligere ꝑhanc rursꝰ intelligo.
Ethoc rursꝰ & rurs s cũ quisque se intelligere

Expanded text:
immensae per infinita spatia usquequaque porrectum, ex immensae per infinita spatia usquequaque porrectum, ex una tamen parte quasi nigro quodam cuneo fissum, duo adversa regna opinantes, et talia rebus constituentes principia, cum suis phantasmatibus fabulati sunt. Quos si jurare cogam utrum haec vera esse sciant, fortasse non audeant, sed vicissim dicant: Tu igitur ostende quid verum sit. Quibus si nihil respondeam, nisi ut illam lucem quaerant, qua eis apparet et certum est aliud esse credere, aliud intelligere; jurarent et ipsi, nec oculis videri posse istam lucem, nec cum aliqua locorum vastitate cogitari, et nusquam non praesto esse quaerentibus, et nihil ea certius atque serenius inveniri. 97. Quae rursus omnia, quae de hac luce mentis nunc a me dicta sunt, nulla alia quam eadem luce manifesta sunt. Per hanc enim intelligo vera esse quae dicta sunt, et haec me intelligere per hanc rursus intelligo. Et hoc rursus et rursus cum quisque se aliquid intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
melius: iocis & ludis tamen ubi nos utiq non uȩra sed
sicta delectant. multo propensius quã prȩceptis illius
ueritatis hȩreamꝰ: ita nr̃o iudicio & errore punim᷑.
aliud ratione ꝓbantes. aliud uanitate sectantes. Tam¬
diu aut̃ ẽ ludrcrũ & ioculare aliquid: quandiu
nouimꝰ quid incuiꝰq ueri cõp aratione rideatur.
Sed diligendo talia e cedimꝰ auero. & iã non in.¬
uenimꝰ quaꝵ rerũ imitamta sid̃ quib tãquapr
pulchris inhiamꝰ. & ab eis recedentes ãplexam
nrã fantasmata. Nam redeuntib nobis ad in¬
uestigandam ueritatẽ. ipsa in itdnere occur.¬
runt & nos transire nsinunt. nullis uiribus
sed magnis insidiis latrocinantia. non intelligen¬
tib quã late pateat qđ dictũ est: cauete asimu.¬
lachris. Itaq alii ꝑ innumerabiles indclos uagi
cogitacione uolutati sunt. aliĩ dñ eẽ. ñ posse
nisi corpꝰ igneũ putauerunt. Alii candorẽ lucis

Expanded text:
melius; jocis et ludis tamen, ubi nos utique non vera, sed melius; jocis et ludis tamen, ubi nos utique non vera, sed ficta delectant, multo propensius quam praeceptis ipsius veritatis haereamus. Ita nostro judicio et ore punimur, aliud ratione approbantes, aliud vanitate sectantes. Tamdiu autem est ludicrum et joculare aliquid, quamdiu novimus in cujus veri comparatione rideatur. Sed diligendo talia excidimus a vero, et non jam invenimus quarum rerum imitamenta sint, quibus tanquam primis pulchris inhiamus, et ab eis recedentes amplexamur nostra phantasmata. Nam redeuntibus nobis ad investigandam veritatem, ipsa in itinere occurrunt, et nos transire non sinunt, nullis viribus, sed magnis insidiis latrocinantia, non intelligentibus quam late pateat quod dictum est: Cavete a simulacris . 96. Itaque alii per innumerabiles mundos vaga cogitatione volutati sunt. Alii Deum esse non posse, nisi corpus igneum putaverunt. Alii candorem lucis
Abbreviated transcription (Latin):
uigilant᷑ ne fallat᷑ inuigilat. Et inde iactat¬
se. si aliquid acutius cȩteris & uiuatius ĩ pestando
cognoscat & udicat᷑: ipsũ deniq prestigiatorem
nichil aliud quã fallatiã ꝓficentẽ diligenter in¬
tuent᷑. & cautissime obseruant. Et si eludunt᷑.
quia sua ñ posst̃. illiꝰ delectant᷑ scientia quieos
ludit. Nã & si ille nesciret quib causis fallant᷑
intuentes. uł nescire crederet᷑ p̃arit̃ erranti
nullus plauderet. Si quis aut̃ de populo unꝰ eũ
dep̃ henderit: maiorẽ illo laudẽ se mereri pu¬
tat. nonꝰ aliud nisi quia decipi falliq ñpotuit.
Siaut̃ multis aꝑtꝰ sit: non ille laudat᷑. sed irri¬
oent᷑ ceceri qui talia dep̃hendere nequeuNł.
ta omis palma cognitioni dat᷑ & artificio.
& cõp̃hensioni ueritatis: ad quã nullo modo
ꝑueniunt. qui foris eam querunt. Itaq in tantas
nugas & turpitudines mersi sumꝰ: ut cũ interrogati qͥd
sit melius. uerũ an falsũ. ore uno respondeamꝰ. uerũ ee

Expanded text:
nter ne fallatur invigilat, et inde se jactat si quid acutius caeteris, et vivacius in spectando cognoscat et judicet? Ipsum denique praestigiatorem, nihil aliud quam fallaciam profitentem, diligenter intuentur, et cautissime observant; et si eluduntur, quia sua non possunt, illius delectantur scientia qui eos eludit. Nam si et ille nesciret quibus causis fallantur intuentes, vel nescire crederetur, pariter erranti nullus plauderet. Si quis autem de populo unus eum deprehenderit, majorem illo laudem se mereri putat, non ob aliud, nisi quia decipi fallique non potuit. Si autem multis apertus sit, non ille laudatur; sed irridentur caeteri qui talia deprehendere nequeunt. Ita omnis palma cognitioni datur, et artificio, et comprehensioni veritatis: ad quam nullo modo perveniunt qui foris eam quaerunt. 95. Itaque in tantas nugas et turpitudines mersi sumus, ut cum interrogati quid sit melius, verum an falsum, ore uno respondeamus, verum esse
Abbreviated transcription (Latin):
accipienda sit. Nlabet enĩ om̃is lingua sua quedam
ꝓpria genera locutionũ. quȩ cũ in aliã linguã trans.¬
ferunt᷑ uident᷑ ab surdã. Quid ꝓsit tanta loquendi humi¬
litas. ut non solũ ira dĩ & tristicia. & asomno aͦsꝑge¬
factio. & memoria & obliuio. & alia non nulla que
inbonos homines cadere possunt: sed &iã pęniten.¬
cie. zeli. erapulȩ nomina. & alia huiꝰ modi insaeris
ubris in ueniantur. Et utrũ oculi dnĩ & manus
& pedes & alia huiꝰ generis m̃bra que inscriptu.¬
ris nominant᷑. ad uisibilẽ formã humani corpo¬

Expanded text:
accipienda sit. Habet enim omnis lingua sua quaedam propria genera locutionum, quae cum in aliam linguam transferuntur, videntur absurda. Quid prosit tanta loquendi humilitas, ut non solum ira Dei, et tristitia, et a somno expergefactio, et memoria, et oblivio, et alia nonnulla quae in bonos homines cadere possunt, sed etiam poenitentiae, zeli, crapulae nomina, et alia hujusmodi in sacris Libris inveniantur. Et utrum oculi Dei, et manus, et pedes, et alia hujus generis membra, quae in Scripturis nominantur, ad visibile
Abbreviated transcription (Latin):
est: quo uno cognito. omis ab animis pro t̾uitas
puerił excluditur. & intro ducit᷑ sacros ancta
cis & poeticis. diuinaꝵ scripturaꝵ consid erati¬
one & tractione pascamꝰ animũ atq potemꝰ
uanȩ curiositatis fame & siti fessũ & estuancẽ
& in anib fantasmatis tanꝗ pictis epulis frustra
resici sapͥturariq cupientẽ. Hoc uere liberali &
ingenuo ludo salubrit̃ erudiam. Sinos mira.¬
cula spectaculoꝵ & pulchritudo delectat: illã
desideremꝰ uidere sapientiam que ꝑtingit afi¬
ne usq adfinẽ fortit̃. & distuguit omĩa sua.

Expanded text:
est. Quo uno cognito, omnis ab animis protervitas puerilis excluditur, et introducitur sacrosancta rcis et poeticis, divinarum Scripturarum consideratione et tractatione pascamus animum atque potemus vanae curiositatis fame ac siti fessum et aestuantem, et inanibus phantasmatibus, tanquam pictis epulis, frustra refici satiarique cupientem: hoc vere liberali, et ingenuo ludo salubriter erudiamur. Si nos miracula spectaculorum, et pulchritudo delectant, illam desideremus videre Sapientiam, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit om
Abbreviated transcription (Latin):
& gauduĩ. Qua ꝓpt᷑ etiã inista corporis uolup.¬
tate in uenimꝰ. unde cõmoneani eã contẽpnere
non quia malũ ẽ. natura corporis. sed quia m
es tremi boni diectione turpiter uolutatur.

Expanded text:
 83. Quapropter, etiam in ista corporis voluptate invenimus unde commoneamur eam contemnere; non quia malum est natura corporis, sed quia in extremi boni dilectione turpiter volutatur
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ꝑ quod imperat corpori. & ipsũ corpꝰ ex trema
natura & essentia. cui omĩ mͦ cedenti ad arbi.¬
triũ dñabitur. nullã de ipso sentiens molestiã.
quia iã non er illo nec ꝑ illud queret beatitudinẽ.
sed er dõ ꝑ se ipsã ꝑcipi&. Reformatũ gͦ corpꝰ
ac sanctificatũ. sine detrim̃to corruptionis &
sine onere difficultatis admini strabit. In re¬
surrectione enĩ neq nubent neq nubentur.
sed erunt sicut angłi incelis. Nesca᷑ uentri. &
uenter escis dĩ aut̃ hunc & illas destruet qm̃

Expanded text:
ejus, per quod imperat corpori; et ipsum corpus, extrema ejus, per quod imperat corpori; et ipsum corpus, extrema natura et essentia, cui omni modo cedenti ad arbitrium dominabitur, nullam de illo sentiens molestiam; quia jam non ex illo, nec per illud quaeret beatitudinem, sed ex Deo per seipsam percipiet. Reformatum ergo corpus ac sanctificatum, sine detrimento corruptionis, et sine onere difficultatis administrabit. In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur, sed erunt sicut Angeli in coelis . Esca vero ventri, et venter
Abbreviated transcription (Latin):
& aliquid ee̾ uł corpꝰ ut corpꝰ sit: ł motus ut
ibi. aut aliud nunc aliud postea. quia sũme
ẽ unꝰ pat̾ ueritatis. pat̾ suȩ sapientię. quȩ
nulla exparte dissimilis. similicudo eiꝰ dicta ÷
& imago. quia de ips o ẽ. Itaq etiã filius recte
dicitur ex ipso. cetera ꝑ ipsũ. Precessit enim
forma omiũ sũme implens unũ dequo est. ut
cetera que sunt. inquantũ st̃ uni similia ꝑeã
ut ad ipsã etiam sint. ut om̃ĩs rationalis &
intellectualis creatura. inqua homo rectis¬
sime dr̃ factꝰ ad imaginẽ & similitudinem dĩ:
Non enĩ alit̾ in cõmutabilẽ ueritatẽ posset m̃te
conspicere. Alia uͦ ita sunt ꝑ ipsã facta: ut non
sint ad ipsã: & idõ rationalis anima sicreato.¬
ri suo seruiat. a qͦ facta ẽ. & ꝑ quẽ facta est. &
adquẽ facta ẽ: cuncta ei cetera seruient. Ec ui¬
ta ultima que ta uicina illi ẽ. & ÷ aduitoriũ

Expanded text:
et aliquid esse vel corpus ut corpus sit, vel motus ut et aliquid esse vel corpus ut corpus sit, vel motus ut alibi; aut aliud nunc, aliud postea: quia summe unus est Pater Veritatis, Pater suae Sapientiae, quae nulla ex parte dissimilis, similitudo ejus dicta est et imago, quia de ipso est. Itaque etiam Filius recte dicitur ex ipso, caetera per ipsum. Praecessit enim forma omnium summe implens unum de quo est, ut caetera quae sunt, in quantum sunt uni similia, per ut ad ipsam etiam sint, ut omnis rationalis et intellectualis creatura, in qua homo rectissime dicitur factus ad imaginem et similitudinem Dei: non enim aliter incommutabilem veritatem posset mente conspicere. Alia vero ita sunt per ipsam facta, ut non sint ad ipsam. Et ideo rationalis anima si Creatori suo serviat, a quo facta est, per quem facta est, et ad quem facta est, cuncta ei caetera servient: et vita ultima, quae tam vicina illi est, et est adjutorium
Abbreviated transcription (Latin):
uniũsi cõꝑatione tã parua sunt. Nec
inspatio cẽpoꝵ alia ratio ẽ. quia ut om̃is
loci. sic omĩs tẽporis longitudo habet dimi.
habere dimi diũ. dũ ibi diuidit᷑ quo tran.¬
sut ad finẽ: ac ꝑ hoc & breuis sillabȩ tẽpꝰ
in cõꝑatione longioris breue ẽ. Et hora bru¬
malis estiuȩ hore cõꝑata. minor ẽ sic mora
uniꝰ horȩ addiẽ. & diei ad m̃sẽ. & m̃sis ad an¬
nũ. & anni ad lustrũ. & lustri ad maiores
cireuitus. & ipsi ad unũsũ tẽpꝰ relati breues sufł.
cũ illa ipsa numerosa successio & quedã gradatio
seu localiũ seu tẽꝑaliũ spatioꝵ. ñ tumore uł mora
sed ordinata conuenientia pulchra uidicet᷑.
Ipse aut̃ ordinis modus uiuit inueritate ꝑpe.¬
tua. nec mole uastus nec ꝓtractione uolubi¬
lis. sed potencia supraom̃s locos magnus. et̃¬
nitate supͣ omiã tẽꝑa im mobilis: sine quo tam̃
nec ulliꝰ molis uastitas in unũ redigi. nec ulliꝰ
tẽporis productio potest aberrore ꝓhiberi.

Expanded text:
universi comparatione tam parva sunt? Nec in spatio temporum alia ratio est; quia ut omnis loci, sic omnis temporis longitudo habet dimidihabere dimidium, dum ibi dividitur qua transit ad finem. Ac per hoc et brevis syllabae tempus in comparatione longioris breve, et hora brumalis aestivae horae comparata minor est. Sic mora unius horae ad diem, et diei ad mensem, et mensis ad annum, et anni ad lustrum, et lustri ad majores circuitus, et ipsi ad universum tempus relati breves sunt; cum illa ipsa numerosa successio, et quaedam gradatio, sive localium, sive temporalium spatiorum, non tumore vel mora, sed ordinata convenientia pulchra judicetur. 81. Ipse autem ordinis modus vivit in veritate perpetua, nec mole vastus, nec protractione volubilis; sed potentia supra omnes locos magnus, aeternitate super omnia tempora immobilis: sine quo tamen nec ullius molis vastitas in unum redigi, nec ullius temporis productio potest ab errore cohiberi,
Abbreviated transcription (Latin):
debitorib nr̃is. & uenos inferas intẽptationẽ.
sed liberanos amalo. quis non uideat adp̃.¬
sentis uite indigentiã ꝑtinere : Inillaitaq
nominis dĩ scĩficatio. & regnum eius. & uolun.¬
cas eius in nostro spũ & corpore ꝑfecte acq
in morcalit᷑ ꝑ manebunt. Panis uero cotidi.

Expanded text:
debitoribus nostris; et: Ne nos inducas in tentationem; et: debitoribus nostris; et: Ne nos inducas in tentationem; et: Sed libera nos a malo. Quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque nominis Dei sanctificatio, et regnum ejus, et voluntas ejus, in nostro spiritu et corpore perfecte atque inimortaliter permanebunt. Panis vero quotidi
Abbreviated transcription (Latin):
na testantur eloquia. qui spẽ ponit in ho¬
mine. Ac ꝑ hoc & inse ipso qui spẽ ponit.
huius maledicti uinculo in nectitur. Ideo.
non nisi ad nõdo petere debemus quicquid spe¬
ramus nos uel bene oꝑaturos. uel ꝓbonis oꝑib
ad epturosDE ORATIONE DOMINICA
ro inde apud euangelistã matheũ septem
petitiones continere dnĩca uidetur oratio.
quarũ intrib ętna poscunt᷑. reliquis quatuor
tẽpalia. que tamen ꝓpt̾ ȩtͣna consequenda
sunt necessaria. Nã quod dicimus scĩficet᷑
nom᷑ tuũ. ad ueniat regnũ nium. fiat uo¬
luntas tua sicut in celo & in terra. quod
non absurde quidã intellexerunt. in spũ
&e corpore. omino sine fine retinenda sunt.
& hio in choantur. & quantũ cũq ꝓsicimus au-¬
gentur in nobis. ꝑfecta uero quod in alia uta
spandũ ẽ. sẽꝑ possidebuntur: quod uero dicimꝰ
panẽ nostrũ cotidianũ da nobis hodie. & dimit
te nobis debita nrã sicut & nos dimittimus

Expanded text:
na testantur eloquia, qui spem ponit in hona testantur eloquia, qui spem ponit in homine : ac per hoc et in se ipso qui spem ponit, hujus maledicti vinculo innectitur. Ideo non nisi a Domino Deo petere debemus, quidquid speramus nos vel bene operaturos vel pro bonis operibus adepturos. CAPUEx ista fidei confessione, quae breviter Symbolo roinde apud evangelistam Matthaeum septem petitiones continere dominica videtur oratio: quarum tribus aeterna poscuntur, reliquis quatuor, temporalia, quae tamen propter aeterna consequenda sunt necessnomen tuum, adveniat regnum tuum; fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra; quod non absurde quidam intellexerunt in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda sunt, et hic inchoantur, quantumque proficimus, augentur in nobis: perfecta vero quod in alia vita sperandum est semper possidebuntur. Quod vero dicimus: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; is debita nostra, sicut et nos dimittimus
Abbreviated transcription (Latin):
sed inira sua. Que si sola eet̃. quanta ibi mi.¬
nima cogitari potest. perire a regno dei . gu¬
lari aciuutate dĩ. alienari a uita dei. Carere tã
magna multitudine dulcedinis dĩ quã abscon¬
dit umentib se. ꝑfecit aut̃ spantib inse. tam
grandis est pęna: ut ei nulla possint cormen¬
ta que nouimus cõparari sulla sit ȩterna.
idẽ. alienatio auita di. & om̃ib erit ipsa cõmu.¬
nis. quelibet homines de uari etate penarũ.
ꝓ suis humanis motibus suspicentur: sicut
manebit cõmunit᷑ en om̃iũ uita et̃na scõpꝰ.
qualib et bonoꝵ distantia concorditer fulgentes¬
Ex ista fidei confessione que breuiter symbolo
continetur. & carnaliter cogitata lac paruuloꝵsᷤ
est. spũ alit autem considata atque tractata
cibus ẽ forcuĩ. nasciur spes bona fidelium cu
que si deliliter sunt credenda: ea tantum
ad spem ꝑtinent. que oratione dnĩca con-¬
tinentur. Maledictus enĩ omĩs sicut diui-¬

Expanded text:
sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi mised, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, id est alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, o suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctorum, qualibet honorum distantia concorditer fulgeantEx ista fidei confessione, quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divi
Abbreviated transcription (Latin):
uasa miseri cordiȩ nuncupantur. quia & ipsi
non ꝓmeritis suis. sed dõ miserante de miseria
liberantur. Aut si hoc ad om̃s existi¬
mant ꝑtinere: non ido necesse est ut dã¬
nationẽ opinent᷑ posse finiri eoꝵ de quibus
dic̃tĩ ẽ. sic ibunt isti insupplicium et nũ
nelon isto modo putetur habitura finem
quandoq felicitas & iã illoꝵ de quibus econ-¬
crariodictũ ẽ. iusti Sautem in uitam
eternã. Sed penas dãpnatorũ certis tẽꝑum
interuallis existiment. si hoc eis placet aliqua¬
tenus iitigari. Etiam sic quippe intelligipo¬
test manere in illis iradei hoc ẽ ipsa dãpnatio.
hec enĩ uocatur ira dĩ: non diuini animi ꝑtur¬
batio: ut inira sua hoo e̾ manente ira sũa
non tam̃ contineat miserationes suas. non et̃.¬
no supplicio fine̾ dando: sed leuam̃ adhibendo
uel interponendo cruciatib. Suia nec psalmꝰ
ait ad finiendam irã suam. uel post irã suã.

Expanded text:
vasa misericordiae nuncupantur, quia et ipsi vasa misericordiae nuncupantur, quia et ipsi non pro meritis suis, sed Deo miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam;
Abbreviated transcription (Latin):
facto uniũso impletoq uidicio suos fines habe¬
bunt ciuitates duȩ. una xpĩ altera diaboli
una bonoꝵ altera malorũ. utraq tamen &
angłoꝵ & hominũ. Istis uoluntas. illis facab¬
tas uli non poterit ulla cẽ peccandi. uel
ulla conditio moriendi. Istis inec̾na uita uere
felicit̾q uiuentib. illis infelicit᷑ in eterua
morte sine moriendi potestate durantibus.
Q uoni ã uitiq sine sine. sed inbeatitudine
isti. alius alio prestabilus. in miseria ueroalius
alio tolerabilius ꝑ manebunt. de hisqͥ sibi diuina
rustra itaq non nulli. immo quã pluri mi
et̃nã dap̾natorũ pęnã &e cruciatus sine in ter¬
missione ꝑpetuos humano miserantur affecta
atq ita futurũ eẽ noncredunt. Non quiden
sententiã. que putant iness terribiliꝰ eẽ.
dicta quã ueriꝰ. Non enĩ obliuiscetur inqui¬
unt misereri deus. aut continebit in ua
sua miscdias suas. Hoc quidẽ inpsalmo legit᷑
scõ. Sed de his sine ullo scrupulo legitur qui

Expanded text:
facto universo impletoque judicio, suos fines habebunt civitates duae, una Christi, altera diaboli; una bonorum, altera malorum, utraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit esse ulla peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permanebunt. Manebit ergo sine rustra itaque nonnulli, imo quam plurimi, aeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt; non quidem sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
suerat si non peccasset acceptuta ꝑ meritum.
quã uis sine grã nec tunc illud meritũ cepoti¬
isset. Quia & sipeccatum in solo erat libcro
arbiciis constimtũ. non tam̃ iusticiȩ rerimnendẽ
susficiebat liberũ arbitriui : nisi parti cipatone
iemu cabilis boni duunũ adincoruĩ p̃beretur
S eeiu̾ moriẽ in hominis potestate cũ uedit. te¬
no eiuĩ ẽ. qui non se ipsũ ut nichil alius dicĩ
uel non uescendo possic oceidere. ad cenenda
uero uitã uoluuntas non satis ẽ. si aduitoria sue
alim̃ torũ. siue quoꝵ cũq tutaminũ desusu
sic homo in paradiso adse oceidũ relinquendo
iusticiã. idoneus erat ꝑ uoluntatẽ ut autem
abeo teneretur uita iusticię. parũ erat uelle
nisi ille qui eũ fecerat aduinaret. s ed post
illã ruinã maiot est misericordiaita. quan.¬
do & ipsũ arbicrũ liberandũ est ascruitute.
om̃mo ꝑseipsũ. sed ꝑsolã di grãm que inside

Expanded text:
fuerat, si non pfuerat, si non pquamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere; ad vitam vero tenendam voluntas non satis est, si adjutoria sive alimentorum sive quorumcumque tutaminum desint: sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam idoneus erat per voluntatem, ut autem ab eo teneretur vita justitiae, parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum arbitrium liberandum est a servitute, omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide
Abbreviated transcription (Latin):
te mala non euacuaretur. sed nichilominus
impleretur omĩpotentis bona. Siceniꝰ oporte
bat prius homine̾ fieri. ut & bene uelle pos-
set & male : nec gratis sibene. nec impune si ma-¬
le. Postea uero sic erit. ut male uelle non possit:
Nec ido libero carebit arbitrio M ulto quippe libe¬
rius erit arbitriũ. quod omĩno non poterit ser¬
iure peccato. N eq enĩ culpanda ẽ uoluntas.
aut uoluntas non est. aut libera dicenda non
ẽ. qua beati eẽ. sicuolumus. ut eẽ miseri non
solum nolimꝰ. sed nequaquã ꝓrsus uelle pos-¬
simꝰ. sicut gͦ anima nr̃a & iã nunce nolle
infelicitatẽ. ita nolle iniquitatẽ sẽꝑ habitura ÷.
S ed ordo p̾t̃ nttendus non fuit. inquo d̃ uoluit
ostendere quã bonũ sit animal rationale q̃uod
etiã peccare possit. quauis sit ineluis quos
peccare non possit. sicut minor suut un mor
set mori. Illã natura humana ꝑdidit plibe¬
rũ arbitrium. hanc ẽ acceptura ꝑ grã i. quã

Expanded text:
te mala non evacuaretur, sed nihilominus te mala non evacuaretur, sed nihilominus impleretur omnipotentis bona. Sic enim opobat prius hominem fieri, ut et bene velle posset, et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortastatu. Illam natura humana perdidit per liberum arbitrium; hanc est acceptura per gratiam, quam
Abbreviated transcription (Latin):
lerũ genus. ita & illic om̃es homines omẽ bomi¬
nũ genus intelligere possumus. & quoc̃q alio
modo intelliģi potest. dũ tam̃ credđe non coga¬
niͦ. aliquid ab omĩ potente uoluisse fierifactum ꝙ
ñ eẽ: qui sine ullis ãbiguitatib siue incelo
siue in cerra. sicut eũ ueritas cantatꝰ omia que¬
c̃q uoluit fec̾. ꝓfecto facere noluit quodc̃q ñ
ua ꝓpt̾ etiam primũ hominẽ ds̃ inea salu¬
tẽ inqua condicꝰ erat custo dire uoluisset eũq
oportuno tẽꝑe post geni cos filios sine int̃po-¬
sitione mortis ad meliora ꝑducere. ubi iã non
solũ peccatũ non cõmittere. sed nec uolunta¬
tẽ posset habere peccandi. si ad ꝑ manendũ
sine peccito sicut factus erat ꝑ petuã uolunta¬
tẽ habiturũ eẽ p̾scisset. Q uia uͦ eũ male usurã
libero arbitrio hoc ẽ peccaturũ eẽ pͣsciebat. ad ho
pociꝰ p̃parabat uoluntatẽ suã. ut bene ips e fa-¬¬
cẽt & iã de malefaciente : ac sic hominis uolunta.¬

Expanded text:
nus, ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocunque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri, factumque non esse: qui sine ullis ambiguitatibus si in coelo et in terra, sicut et Veritas cantat, omnia quaecunque voluit fecit , profecto facere noluit quodcunque non am primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis voluntas mala al., volunta
Abbreviated transcription (Latin):
illuminatur. Aut certe sic dicenduĩ est. qui om̃s
homines uult saluos fieri. non quod nullufho¬
minũ eet̃ quẽ saliuĩ fieri nolit. qui uirtucesmi¬
raculorũ noluit facere apd eos quos dicit actu¬
ros fuisse penitenciã si fecisset. sed ut omnes ho¬
mines omne genus humanũ intelligamus
ꝑ quas eumq differentias distributũ reges. pri¬
uatos. nobiles. ignobiles. sublimes. humiles.
do ctos in doctos incegri corporis. debiles. inge¬
niosos. tardicordes. fatuos. diuites. paupes.
medioeres. mares. feminas. infantes. pueros
adolescences. uiuenes. seuiones. senes. inlit¬
ꝯius om̃ib. in morib om̃ib. in artib om̃ibus.
in ꝓfessionib omĩb. in uoluntatũ &e concupis¬
centiarũ uarietate in numerabili constitutos.
si quid aliud differentiarũ est inbminibus.
uo ẽ enĩ eoꝵ unoe non oeus ꝑ unigenitn
suũ dominũ nostrũ ꝑ om̃s gences saluos

Expanded text:
illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conentiarum varietate innumerabili constitutos, et si quid aliud differentiarum est in hominibus. Quid est enim eorum unde non Deus per Unigenitum suum Dominum nostrum per omnes ge
Abbreviated transcription (Latin):
Deus igitur omips suie ꝑmiseri cordiam ciuus
uult me scret᷑. siuie ꝑ iuditium quẽ uult ob¬
durat. nec iniq aliquid facit. nec nisiuoleis
quiqquã fac̾. & omia quecq uult facit. Ac ꝑ
hoc eũ audimus & insacris litteris legimꝰ quod
uelit om̃s homines saluos fieri. quãiuis certũ
sit nobis non om̃s homines saluos fieri: non
tam᷑ ido debemus om̃ĩ potentissime dĩ uolun¬
tati aliquid derogare. sed ita intelligere quas
seriptũ ẽ. qui om̃s homi nes uult saluos fieri
tãquã diceretur: nullũ homi nẽ fieri saluũ.
nisi quẽ fieri ipse uoluerit: non quos nullus
sit hominũ. nisi quẽ saluũ fieri uoluetit. sel
quod nullus fiat. nisi quẽ uelit. & ido sit r¬
gandus ut uelit. quia necesse ẽ. fieri suiolue.¬
rit. De orando quippe dõ aiebat apts
cũ hoc diceret. Sic enĩ intelligimus & quoo
in euanglio scriptũ ẽ. qui illuminat omneꝰ
homnẽ. non quia nullus est homi nũ qui
non illum inenir. sed quia nisi ab ipso nullus

Expanded text:
ive per misericordiam cujus vult misereatur, sive per judicium quem vult obduret, nec inique aliquid facit, nec nisi volens quidquam facit, et omnia quaecunque vult, facit. Ac per hoc cum audimus, et in sacris litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum, nisi quem salvum fieri velit; sed quod nullus fiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intelligimus, et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus
Abbreviated transcription (Latin):
te eẽ dubitantẽ. quere unde sit cercũ. Non
illic tibi: omimꝰ solis huiꝰ lum̃ occurret. sed
lum̃ uerũ qđ illuminat om̃em hominẽ ueni¬
entẽ inhunc mundũ qđ his oculis uideri
ñ potest. nec illis quib fantas mata cogitant᷑
ꝑ eosdẽ oculos anime impacta : sed illis qͥbus ipsis
fantas matib dr̃: ñ estis uos qđ ego quero. neq
illud estis unde ego uos ordino. & quod michi
int̾ uos fedũ occurrerit. imꝓbo. qđ pulchrũ
approbo. cũ pulcrius sit illud unde imꝓbo
& approbo. Quare hoc ipsũ magis approbo.
& nonsolũ uob. sed illis om̃ib corporib unde
uos hausi antepono. Deinde regulã ipsã quã
uides conspice. Hoc mͦ: omĩs qui se dubitantẽ

Expanded text:
te esse dubitantem, quaere unde sit certum: non te esse dubitantem, quaere unde sit certum: non illic tibi, non omnino solis hujus lumen occurret, sed lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quod his oculis videri non potest; nec illis quibus phantasmata cogitantur, per eosdem oculos animae impacta; sed illis quibus ipsis phantasmatibus dicitur: Non estis vos quod ego quaero, neque illud estis unde ego vos ordino; et quod mihi inter vos foedum occurrerit, improbo; quod pulchrum, approbo; cum pulchrius sit illud unde improbo et approbo: quare hoc ipsum magis approbo, et non solum vobis, sed illis omnibus corporibus unde vos hausi, antepono. Deinde regulam ipsam quam vides, concipe hoc modo: Omnis qui se dubitante
Abbreviated transcription (Latin):
Recognos ce igͥ que sit sũma conuenientia. Holi
foras ire. in te ipsũ redi. In interiore homi ne ue.¬
ritas babitat. Et si tuã nacurã mutabilẽ inue¬
neris: transcende : te ipsũ. Sed memĩto oũte
transcendis. ratiocinantẽ animã te transcendẽ:
Illuc gͦ tenoe. unde ipsũ ium̃ rationis accendit᷑.
Q uo enĩ ꝑ uenit omĩs bonus ratiocinator. nͥ ad
ueritatẽ. cũ qd seipsã ueritas ñ utique ratio¬
cinando ꝑueniat. sed qđ ratiocinantes appeturł
ipsa sit: Hide ibi conuenientiã qua supior
eẽ ñ possit̾. & ipse conueni cũ ea. Confiterete
ñ ee̾ quod ipsa ÷. Siquidẽ se ipsa ñquerit
Tuaut̾ ad eã querendo uenisti. ñ locoꝵ spatio
sed mentis affectu. ut ipse in terior homo cũ suo
inhabitatore ñ infima & carnali sed sũma cospũ-¬
ali uoluptate conueniat. Aut si non cernis que
dico. & an uera sint dubitas: cerne saltẽ utrũ
ce de his dubitare ñ dubitas. Et si certũ est

Expanded text:
Recognosce igitur quae sit summa convenientia. Noli Recognosce igitur quae sit summa convenientia. Noli foras ire, in teipsum redi; in interiore homine habitat veritas; et si tuam naturam mutabilem inveneris, transcende et teipsum. Sed memento cum te transcendis, ratiocinantem animam te transcendere. Illuc ergo tende, unde ipsum lumen rationis accenditur. Quo enim pervenit omnis bonus ratiocinator, nisi ad veritatem? cum ad seipsam veritas non utique ratiocinando perveniat, sed quod ratiocinantes appetunt, ipsa sit. Vide ibi convenientiam qua superior esse non possit, et ipse conveni cum ea. Confitere te non esse quod ipsa est: siquidem se ipsa non quaerit; tu autem ad ipsam quaerendo venisti, non locorum spatio, sed mentis affectu, ut ipse interior homo cum suo inhabitatore, non infima et carnali, sed summa et spirituali voluptate conveniat. 73. Aut si non cernis quae dico, et an vera sint dubitas, cerne saltem utrum te de iis dubitare non dubites; et si certum est
Abbreviated transcription (Latin):
obrẽ quis quis in tꝰ dĩ ubo pascitur. ñ querit
in ista heremo uoluptatẽ. Qui uni dõ tantum
subiectus : : non querit in monte. idẽ. in t̾reua
elatione iactantiã. Quis quis ęc̃no spectaculo
in cõmutabilis ueritatis adheresat : ñ ꝑ fastigiuĩ
huiꝰ corporis. adẽ. ꝑ hos oculos p̃cipitatur. ut
tẽporalia & inferiora cognoscat. Quid igitur¬
restat. unde ñ possit anima recordari primã pul.¬
churitudinẽ quã reliquid̃ quando de ipsis sulis ui¬
tuis pocest lta enĩ sapientia di ꝑtendit afine usq
adfinẽ fortiter. ita ꝑhanc sũmus ille artifex oꝑi
sua inunũ finẽ decoris ordinata conteruit. ia
ala bonitas a sũmo usq adextremũ nulsi pulchr.¬
tuoini que abipso solo ee̾ posset inuidit. ut ne¬
mo ab ipsa ueritate deiciatur: qͥ non ꝙapiat᷑
ab aliqua effigie ueritatis. Quere in corporis
uoluptate. quid teneat. Nichil alius inuenies
quã conuenientia. Nã si resistencia pariunt
dolorẽ: conuenientia parunt uolup̃tatem.

Expanded text:
ob rem quisquis intus dei uerbo pascitur, non quaerit in ista heremo uoluptatem; qui uni deo tantum sub- iectus est, non quaerit in monte, id est in terrena elatione iactantiam; quisquis aeterno spectaculo incommutabilis ueritatis adhaerescit, non per fastigium huius corporis, id est per oculos praecipitatur, ut temporalia et inferiora cognoscat. QVOD restat, unde non possit anima recordari primam pulchritudinem quam reliquit, quando de ipsis suis vitiis potest? Ita enim Sapientia Dei pertendit a fine usque ad finem fortiter . Ita per hanc summus ille artifex opera sua in unum finem decoris ordinata contexuit. Ita illa bonitas a summo usque ad extremum nulli pulchritudini, quae ab ipso solo esse posset, invidit; ut nemo ab ipsa veritate dejiciatur, qui non excipiatur ab aliqua effigie veritatis. Quaere in corporis voluptate quid teneat, nihil aliud invenies quam convenientiam: nam si resistentia pariant dolorem, convenientia pariunt voluptatem.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. ut fornicationis. siue adulterii. siue cuiꝰ ꝗͣ alteriꝰ
im mundiciȩ morti ferũ malũ. quod turpe ẽ & iã
dicere quod potest cẽptante satana libido ꝑtrahe.¬
re incontinentiũ deuitet in firmitas. Posset gͦ ut
dixi hoc putari non eẽ peccatũ. nisi ad didisset.
aut iã neget eẽ peccatũ. cũ dari ueniã facientibus
apłica auctoritas fateat᷑: Tale quiddã ẽ. ubi dicit.
Audet quis quã uestrũ aduersus alterũ negotiũ habens
iudicari apd̾ iniquos & non ap̃o scõs: Et paulo post
scłaria igitur iudicia si habueritis inquit eos qui
contẽpaibiles sunt inȩccła hos collocate adudican-¬
dũ. Ad uerecondiã urãm dico. Sic non est int̾ uos
quisꝗ̃ sapiens. qui possit in t̾fratrẽ suũ uidicare.
Sed stat̃ cũ fratre udicio contendit. Ahoc apd infi¬
deles: Nam & hic posset putari iudiciũ habere adũs

Expanded text:
tatis, ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius tatis, ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante Satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccatum, nisi addidisset: autem jam esse peccatum neget, cum dari veniam facientibus apostolica auctoritas fateatur? Tale quiddam est ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens, judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens qui possit intSed frater cum fratre judicio contendit, et hoc apud infideles . Nam et hic posset putari judicium habere adversus
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑ manendi. Non solũ enĩ hec faciunt. sed ita dili¬
gunt: ut in eis sẽꝑ optent tantũ sipossent impune
uersari. Quiaut̃ diligit iniquitatẽ. õdit aninã suã.
& qui odit aniã suã: slon ẽ inea misericors. sed cru.¬
delis. Diligendo eã quippe scdm scłm. odit eã scd̾m¬
dm̃. Siergo uellet ei dare elemosinã ꝑquã munda
nisi unde detiã ccipiat qui non eget: & idõ dictũ ẽ mise.¬
duuno sunt pensanda uidicio. Uidemꝰ enĩ quedã ab
ipsis quoq apłis ignostendo fiusse concessa: quale illus
ẽ. qđ uenerabilis paulus coniugib ait. Nolite fraudare
in uicẽ.ꝰ nisi ex consensu ad tẽpꝰ ut uacetis orationi.
& iterũ ad id ipsũ reuertimini: ne uos tẽptet satanas
ꝓpt̾ in tẽꝑantiã uestrã. Quod putari posset non eẽ
peccatũ misceri scilicet conuigi ñ filioꝵ ꝓcreandoꝵ
causa quod bonũ ẽ. nuptialeꝰ. sed carnalis &iã uolup.¬

Expanded text:
tia permanendo. Non solum enim haec faciunt, sed ita dilitia permanendo. Non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt, ut in eis semper optent tantum si possint impune versari: « Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam; et qui odit animam suam, non est in eam misericors, sed crudelis. Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam nisi unde det ab illo accipiat qui non eget: ideo dictum est, Misedivino sunt pensanda judicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque apostolis ignoscendo fuisse concessa, quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait: Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi, et iterum in idipsum revertimini, ne vos tentet Satanas propter incontinentiam vestram . Quod putari posset non esse peccatum, misceri scilicet conjugi, non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam volup
Abbreviated transcription (Latin):
dã. ꝑ quã uobis munda suit omiã: sedue uob̾ qui decima¬
tis m̃tã & rutã. & omẽ olus. Has enĩ noui elemosinas
uestras ne de illisme nunc uos am monuisse arbitrenu¬
niꝰ. & pteritis uidiciũ & caritatẽ dĩ. qua elemosina
possitis ab omĩ inqui na mento interiore mundari:
ut uobis nunda eẽnt & corpora que lauatis. hoc ÷
enĩ omĩa. & interiora scił & extĩora. sicut alibi
legit᷑. Mundate que intus sunt: & que foris sunt mun-¬
da er̃. Sed ne istas elemosinas que fuint de fructib
terrę respusse uideret᷑. hec inquit oportuit facereꝰ
idẽ uidiciũ & caritatẽ dĩ :& illa non omittere. idẽ
elemosinas fructuũ terrenorũ Non gͦ se fallantꝰ
quiꝑ elemosinas quaslibet largissimas fruchuũ suoꝵ
uł cuiꝰ cũq pecuniȩꝰ impunitatẽ seemere existi-¬
mant: infacinorũ inmanitateꝰ. ac flagiosorũ nequi.¬

Expanded text:
dam, per quam vobis munda sunt omnia; sed vae vobis, qui decimadam, per quam vobis munda sunt omnia; sed vae vobis, qui decimatis mentam, et rutam, et omne olus: has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini; et praeteritis judicium et charitatem Dei, qua eleemosyna possitis ab omni inquinamento interiore mundari, ut vobis munda essent et corpora, quae lavatis, hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora. Sicut alibi legitur: « Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt: » sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur: « Haec, inquit, oportuit facere, judicium et charitatem Dei; et illa non omittere , » id est eleemosynas fructuum terrenorum. Non ergo se fallant, qui per eleemosynas quamlibet largissimas fructuum suorum, vel cujuscunque pecuniae impunitatem se emere existimant in facinorum immunitate ac flagitiorum nequi
Abbreviated transcription (Latin):
ut & nos ueracit̃ de nostra miseria uidicantes. &
am̃ caritate quã donauit ipse diligentes: pie ni¬
teq uiuamꝰ. Quod uidiciũ & caritatẽ dĩ cũ phi¬
risei p̃terirent. decimabant tam̃ ꝓpt̾ elemosi.¬
nas quas faciebantꝰ. etiã queque minutissi ma
fructuũ suoꝵ: & idõ ñdabant elemosinã ase
incipientes. secq pͥus misericordiã facientes: Pi
quẽ dilectionis ordinẽ dictũ ẽ. Diliges ꝓximũ tũ
tãquã te ipsũ. Cũ gͦ increpasset eos quod forinsecus
se lauabantꝰ. intꝰ autͣ rapina & iniquitate pleni eran.
admonens quadã elemosina quã sibi homo debetpͥ¬¬
mitꝰ dare. interiora muncdari. uerũptam̃ inquit qd̾
suꝑ ẽ. date elemosinã. & ecce omĩa munda st̃ uobis.
Deinde ut ostenderet quio ammonuiss et. & quid
ipsifacere non curarent. ne illũ putarent eoꝵ ele
mosinã ignorare . sed ue uobis inquit pharisei.
tamquã diceretꝰ. ego quidẽ cõmoniuiuos elemosinã dan-¬

Expanded text:
: » ut et veraciter de nostra miseria judicantes, et in Dei charitate qua donavit ipse se diligentes, pie recteque vivamus, quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant, etiam quaeque minutissima fructuum suorum; et ideo non dabant eleemosynam a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes; propter quem dilectionis ordinem dictum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere noemosynas ignorare: Sed « Vae vobis, inquit, Pharisaeis. » Tanquam diceret: Ego quidem commonui vos eleemosynam dan
Abbreviated transcription (Latin):
& mors certȩ dispensationis causa ñ miseranda
necessitate sed miserante potiꝰ uoluntate sũscep¬
tũ est: ut unꝰ peccatũ tolleret mundi sic̾ unꝰ
peccatũ misit in mundũ. hoc ẽ in uniũ sũ genꝰ
humanũ. nisi quod ille unꝰ unũ peccatũ misit
inmundũ. iste uͦ unꝰ ñ solũ illud unũ. sed cun-¬
cta simul abstulit. quȩ addita inuenit. Uñ

Expanded text:
et mors, certae dispensationis causa, non miseranda et mors, certae dispensationis causa, non miseranda necessitate, sed miserante potius voluntate susceptum est; ut unus peccatum tolleret mundi, sicut unus peccatum misit in mundum, hoc dita. Nisi quod ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit quae addita invenit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cursorio illiꝰ ministerio qͥ dicebat. parate
uiã dno. huic uni in quo solorenasa poterat᷑
parabant᷑. Huiꝰ enĩ baptismũ est ñ in a qua
de illo spũ regeneret᷑ quisqͥs inxpm̃ credit. de
qͦͥ pxistus generatꝰ regeneratione ñ eguit.
Unde uox illa patris que suꝑ baptizatũ facta est.
ego hodie genuite. ñ unũ illũ tẽꝑis diẽ quobap:¬
titatꝰ est. sed ĩ mutabilis ȩt̃nitatis ostendit. ut
illũ hominẽ ad unigeniti ꝑsona ꝑtinere mon.¬
straret. Ubi enĩ dies nec hest̾ni fine in choat᷑.
nec initio crastini t̾minat᷑. sẽꝑ hodiernꝰ est. In
aqua gͦ baptit ari uoluit a iohanne. ñ ut eiꝰ
iniquitas ulla dilueret᷑: sed ut magna cõmenda:¬
ret᷑. humilitas. Ita qͥppe nichil in eo baptismũ
qułod ablueret. sic̃ mors nichil quod puniret
ullo peccati merito iniquissime occiderat. ꝑ
ipsũ ustistime anutteret. quospeccati merito
detinebat. Utrũq igit᷑ ab illo idẽ & baptismũ

Expanded text:
praecursorio illius ministerio qui dicebat, Parate viam Domino , huic uni in quo solo renasci poterant parabantur. Hujus enim baptismus est non in aqua de illo Spiritu regeneretur quisquis in Christum credit, de quo Christus generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, um sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ipsum justissime amitteret quos peccati merito detinebat. Utrumque igitur ab illo, id est, et baptismus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciosos. s ligna fenũ. stipulã. de his enim
dictuĩ ẽ. quod ꝑ ignẽ ꝓbati salui erunt. qm̃ fundam̃ti
merito ñꝑibt̾. sic incelligendũ ẽ. ut his manifestis non
inueniat᷑ eẽ contrariũ. Ligna quippe & fęnũ & sti.¬
pula ñ absurde accipi posst̃ rerũ scłariũ quãuis
licite concessarũ tales cupiditates ut amittisine
animi dolore non possint. Cũ aut̃ iste dolor urit
si incorde fundam̃ti habet locũ. idẽ ut ei nichil
ante ponat᷑. & malit homo qͥ tali dolore urit᷑.
rebus quasita diligit magis carere quã xp̃o: ꝑ
ignẽ fit saliuis. Siaut̃ res eius modi tẽꝑales ac secu¬
lares. tẽꝑe teptacionis maluerit tenere quã xpm̃:
cũ in edificio pͥꝰ nͣsit aliquid funcdam̃to. Ignis enĩ
dequo eo loco ẽ locutꝰ apłs talis debiet intelligi.
ut ãbo ꝑ eũ transeant: idẽ & qui edificat suꝑ hoc
fundam᷑tũ aurũ. argentũ. lapides pͣciosos. & qui
edificat ligna. fenũ. stipulã. Cũ enĩ hoc dixisset.

Expanded text:
nim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum est, ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christcum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset,