comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Prima patriarchaꝵ. ab adam usq ad moysen. Scda suc¬
cessio fuit a moyse usq ad dauid: quȩ ẽ. iudicũ. Tertia
quȩ est regũ. a dauid usq ad transmigrationẽ babilonis.
cessio. sacerdotũ fuit. Status dicunt᷑. qr adesse hominis
ꝑtinent. uetus dicit᷑ status. quia in culpa ⁊ pęna usꝙ
ad resurrectionẽ rꝑi. Nouus autẽ dr̃ ꝓpt̾ innouationẽ
gr̃am xꝑi facta est. usq ad finẽ scłi. Item tempꝰ nat᷑alis
legis dr̃. eoqđ homo suo naturali sensiu relictus fuit. sine
cõmuni p̃ceptione. Tempus scriptȩ legis dr̃. eo qd̃ tunclex
scripta in ppło d̾i. p̃cepta dabat uiuendi. Tempꝰ gr̾ȩ. quia
.rꝑc gratis dedit implere qđ lex p̾ceperat. Etates dicunt᷑
ser. ad similitudinẽ ȩtatis hominũ. fuit enĩ mundꝰ⁊
infans. ⁊ puer. ⁊ cet̾a. & notandũ qđ etates istȩ ñ distin¬
gunt᷑ scđm ȩqualia spacia tempoꝵ. s scđm cõmunes
innouationes rerum: Ut fuit diluuiũ. ⁊ electio ab̃he.

Expanded text:
Prima patriarcharum fuit ab Adam usque ad Moysem. Secunda fuit a Moyse usque ad David, quae est judicum. Tertia, quae est Regum, a David usque ad transmigrationem Babylonis. aec successio sacerdotum fuit. Status dicuntur, quia adesse hominis pertinent. Vetus dicitur status, quia in culpa et poena usque ad resurrectionem Christi. Novus autem dicitur propter innovationem risti facta est usque ad finem saeculi. Item tempus naturalis legis dicitur, eo quod homo suo naturali sensui relictus fuit sine communi praeceptione. Tempus scriptae legis dicitur, eo quod tunc lex scripta in populo Dei praecepta dabat vivendi. Tempus gratiae, quia Christus gratis dedit implere quod lex praeceperat. Aetates dicuntur sex ad similitudinem aetatis hominum. Fuit enim mundus et infans et puer, etc. Et notandum quod aetates istae non distinguuntur secundum aequalia spatia temporum, sed secundum communes innovationes rerum; ut fuit diluvium, et electio Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
auctoris sui titulo p̃notat᷑. in cuiꝰ textu eiusdẽ esdrȩ
neemiȩq sermones parit̾ continent᷑. Librum hester
esdras credit᷑ conscripsisse. laber sapientiȩ apud hebreos
nusquã est. unde ⁊ ipse titulus magis grecã eloquentiã
redolet. hunc quidã iuidȩi Philonis esse affirmant. Librũ
eccłasticũ certissime iħs filiꝰ sirach ierosolimita nepos
iħu sacerdotis magni cuiꝰ meminit ⁊acharias cõposuit
hic apud hebreos repperit᷑. sed int̾ apochriphos habet᷑.
Iudith uͦ ⁊ thobi ⁊ libri machabeoꝵ quoꝵ ut testat᷑ iero¬

Expanded text:
auctoris sui titulo praenotatur, in cujus tectu ejusdem Esdrae auctoris sui titulo praenotatur, in cujus tectu ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. Librum Esther Esdras creditur conscripsisse. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est: unde et ipse titulus graecam magis eloquentiam redolet. Hunc quidam Judaei Philonis esse affirmant. Librum Ecclesiasticum certissime filius Sirach Hierosolymita nepos Jesu sacerdotis magni, cujus meminit Zacharias, composuit. Hic apud Hebraeos reperitur: sed inter apocryphos habetur. Judith vero et Tobias, et libri Machabaeorum, quorum ut testat
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad calcem: dauid. Malachim: ieremias primũ in
uolumen unũ collegit. Nã antea sparsus erat ꝑ sin¬
guloꝵ regum historias. Isaias. ieremias. iezechiel. singuli
suos libros fecerunt. qui inscripti sunt nominib eoꝵ. Li
nomina sunt. osee. iohel. amos. abdias. ionas. micheas.
naũ. abacuch. sophonias. aggeus. zacharias. ⁊ mala¬
chias. qui ꝓpterea minores dñr. quia sermones eoꝵ bre¬
ues sunt: unde ⁊ uno uolumine comp̃hendunt᷑. Isaiaᷤ
autẽ ⁊ ieremias. ⁊ iezechiel. ⁊ daniel. hii quatuor maio¬
res sunt. singuli sius uoluminib distincti. librũ iob. alii
moysen. alii unũ ex ꝓpħis. nonnulli ipsũ iob scripsisse
credunt. Librum psalmoꝵ dauid edidit. Esdras autẽ
postea psalmos ita ut nc̃ sunt ordinauit. ⁊ titulos addi¬
dit. Parabolas autẽ ⁊ ȩccłasten. ⁊ cantica canticoꝵ. salo¬
mon composuit: daniel sui libri auctor fuit. lib̾ esdrȩ.

Expanded text:
usque ad calcem, David. Malachim Jeremias primum in usque ad calcem, David. Malachim Jeremias primum in volumen unum collegit; nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Isaias, Jeremias, Ezechiel, singuli suos libros fecerunt, qui inscripti sunt nominibus eorum. enotatur, quorum nomina sunt. Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Micheas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias; qui propterea minores dicuntur, quia sermones eorum breves sunt, unde et uno volumine comprehenduntur. Isaias autem et Jeremias et Ezechiel et Daniel, hi quatuor majores sunt singulis suis voluminibus distincti. Librum Job, alii Moysen, alii unum ex prophetis, nonnulli ipsum Job scripsisse credunt. Librum psalmorum David edidit. Esdras autem postea psalmos ita ut nunc sunt ordinavit, et titulos addidit. Parabolas autem et Ecclesiastem, et Cantica canticorum Salomon composuit. Daniel sui libri auctor fuit. Liber Esdras
Abbreviated transcription (Latin):
scripta .i. ieronimi. augustini. Ambrosii. Gregorii. Isido¬
ri. origenis. Bedȩ. ⁊ alioꝵ doctoꝵ quȩ infinita ft̃. Hȩc
tñ scripta patrũ in textu diuinaꝵ scripturaꝵ ñ cõpu¬
tant᷑. quemadmodũ in ueteri testam̃to ut diximꝰ qͥdã
libri sunt qui non scribunt᷑ in canone. ⁊ tñ legunt᷑
ut sapientia salomonis. ⁊ ceteri. Textus gͥ diuinarũ
scripturaꝵ quasi totũ corpus pͥncipalit̾.xxͣx. libris
monstratũ. ẽ. comp̃hendunt᷑. Cetera uͦ scripta qͣsi
adiuncta sunt : ⁊ ex his p̃cedentib manantia. In
his audẽ ordinib marime utriꝰq testam̃ti apparet
successerunt. ⁊ mira quedã diuinȩ dispensationis ratione
actum.ẽ. ut cũ in singulis script̾is plena ⁊ ꝑfecta tieri¬
iosue cuius nomine inscribit᷑ auctor fuisse credit᷑.
librũ iudicũ a samuele editum fuisse dicunt. Primã ƿar¬
tem libri samuel is. ipse samuel scripsit. sequentia uͦ

Expanded text:
scripta, id est, Hieronymi, Augustini, Ambrosii, Gregorii, Isidoscripta, id est, Hieronymi, Augustini, Ambrosii, Gregorii, Isidori, Origenis, Bedae et aliorum doctorum, quae infinita sunt. Haec tamen scripta Patrum in textu divinarum Scripturarum non computantur, quemadmodum in Veteri Testamento, ut diximus, quidam libri sunt qui non scribuntur in canone, et tamen leguntur, ut Sapientia Salomonis et caeteri. Textus igitur divinarum Scripturarum, quasi totum corpus principaliter triginta libris monstratum est comprehenduntur. Caetera vero scripta quasi adjuncta sunt, et ex his praecedentibus manantia. In his autem ordinibus, maxime utriusque Testamenti, apparetsuccesserunt. Et mira quadam divinae dispensationis ratione actum est, ut, cum in singulis Scripturis plena et perfecta veriJosue cujus nomine inscribitur, auctor fuisse creditur. Librum Judicum a Samuele editum fuisse credunt. Primam partem libri Samuelis ipse Samuel scripsit: sequentia vero
Abbreviated transcription (Latin):
liuntũ isaiã. Sextũ. ieremiã. Septinũ ierec hiel. Ocłauũ
habet libros. Primus. ẽ. iob. scds est dauid: tertius maslotd
qd grece parabolȩ. latine prouerbia sonat. uidelicet salo¬
monis. Quartꝰ coeleth. qui .ẽ. eccłastes. Quintꝰ sirasirĩ
.i. cantica canticoꝵ. Sextus daniel. Septimꝰ dabreiamin
qui est paralipomenon. Octauus esdras. Nonus hester.
Om̃s gͦ fiunt nũo .xriiͦ. Sunt preterea alii quidã libri ut
sapientia salomonis. liber iħu filii sirach. ⁊ lib̾ iudith.⁊
thobias. ⁊ libri machabeoꝵ. qui legunt᷑ quidẽ. s ñ scͥbunt᷑
in canone. his .xxiiͦ . libris. uet̾is testamenti .uiii. libri no¬
ui testam̃ti iungunt᷑. In primo ordine noui testam̃ti.
sunt quatuor ȩuangelia. Matheus. Marcus. lucas. Ioħes¬
psis. In tertio ordine. primũ locũ habent decretalia
quos canones .i. regulares appellamꝰ. Deinde scõꝵ patrũ

Expanded text:
Quintum est Esaias. Sextum Jeremias, Septimum Ezechiel. Octavum Quintum est Esaias. Sextum Jeremias, Septimum Ezechiel. Octavum habet libros. Primus est Job. Secundus David. Tertius Masloth, quod graece Parabolae, latine Proverbia sonat, videlicet Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. Nonus Esther. Omnes ergo fiunt numero viginti duo. Sunt praeterea alii quidam libri, ut Sapientia Salomonis, liber Jesu filii Sirach, et liber Judith, et Tobias, et libri Machabaeorum, qui leguntur quidem, sed non scribuntur in canone. His viginti duobus libris Veteris Testamenti, octo libri Novi Testamenti junguntur. In primo ordine Novi Testamenti sunt quatuor Evangelia: Matthaei, Marci, Lucae e Apocalypsis. In tertio ordine primum locum quos canonicos, id est regulares appellamus. Deinde sanctorum Patrum
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis conculcat᷑. ceci oculus ad uidendũ illuminat᷑. Lege
sͦ seripturã ⁊ disce primũ diligent̾ quȩ corporalit̾ narrat.
Sienĩ formã hoꝵ scd̾m seriẽ narrationis ꝓpositȩ studiose
animo impresseris. quasi ex fauo quodã post modũ medi¬
tando sꝑualis intelligentiȩ dulcedinẽ suges. De ordine¬
net᷑. ueteri uidelicet ⁊ nouo. Utrũq testam̃tũ
łrib ordinib distinguit᷑. Uetus testam̃tũ. continet le¬
patres. Primꝰ ordo ueteris testamenti.i. lex. quã hebrei
thorath nominant. pentateucũ habet .i. qͥnq libros mo¬
ysi. In hoc ordine primꝰ. ẽ. bresith. qui. ẽ. genesis. Scds.
ellesmoth. qui est exodus. Tertius uaiecra. qui ẽ. leuiticꝰ
Qiuartꝰ uaiedaber. qui. ẽ. numeri. Qiuntꝰ addabarĩ.
qui est deuteronomiꝰ. Seds ordo est ꝓpħar. Hic con¬
⁊ sca̾s regũ. Quartũ malachĩ. qui.ẽ. tertiꝰ ⁊ quartꝰ regũ

Expanded text:
tuis conculcatur, caeci oculus ad videndum illuminatur Lege tuis conculcatur, caeci oculus ad videndum illuminatur Lege ergo Scripturam, et disce primum diligenter quae corporaliter narrat. Si enim formam horum secundum seriem narrationis propositae studiose animo impresseris, quasi ex favo quodam postmodum meditando spiritualis intelligentiae dulcedinem fuges. CAP. VInetur, Veteri videlicet et Novo. Utrumque Testamentum tribus ordinibus distinguitur: Vetus Testamentum continet lepatres. Primus ordo Veteris Testamenti, id est lex, quam Hebraei thorath nominant, pentateuchon habet, id est quinque libros Moysi. In hoc ordine primus est Beresith, qui est Genesis. Secundus Hellesmoth, qui est Exodus. Tertius Vagethra, qui est Leviticus. Quartus Vagedaber, qui est Numeri. Quintus Elleaddaberim, qui est Deuteronomius. Secundus ordo est prophetarum, hic conet secundus Regum. Quartum Malachim, qui est tertius et quartus Regum.
Abbreviated transcription (Latin):
carnalib sensib ⁊ ñ nisi ꝑ uisibilia inuisibilia caꝑe
ualentib quasi quedã simulachra misticoꝵ intelles¬
Qd̃ si ut isti dicunt a littera statim ad id qđ sꝑualit̾
intelligendũ . ẽ. transiliendũ foret: frustra a sꝑu sc̃
figurȩ ⁊ similitudines : quib animꝰ ad sꝑualia eru¬
diret᷑ in sacro eloquio int̾positȩ fuissent. Teste nãq
apło. qd̾ carnale. ẽ priꝰ. ẽ. deinde quod sꝑuale. Et
psa di sapientia nisi priꝰ corꝑaliter cognita fusset. nũquã
lipientis mentis acies ad illã sꝑualit̾ contẽplandã illumi¬
nari potuisset. Noligͥ in uerbo d̾i despicere humanitatẽ.
ꝙ ꝑ humanitatẽ illuminaris ad diuinitatẽ. Quasilutũ
tibi uidet᷑ totũ hoc qđ uerbũ dĩ foris habet. ⁊ ideo forte
pedib conculcas qr lutũ. ẽ: ⁊ contemnis qđ corꝑalit̃ ⁊ iusi¬
biliter gestũ littera narrat. Sed audi. luto isto qd̵ pedib

Expanded text:
carnalibus sensibus, et nonnisi per visibilia invisibilia capere carnalibus sensibus, et nonnisi per visibilia invisibilia capere valentibus, quasi quaedam simulactionem figuravit. Quod si, ut isti dicunt, a littera statim ad id quod spiritualiter intelligendum est, transiliendum foret, frustra a Spiritu sancto figurae et similitudines rerum quibus animus ad spiritualia erudiretur, in sacro eloquio interpositae fuissent. Teste namque Apostolo, quod carnale est, prius est, deinde quod spirituale . Et ipsa Dei sapientia, nisi prius corporaliter cognita fuisset, nunquam lippientis mentis acies ad illam spiritualiter contemplandam illuminari potuisset. Noli igitur in verbo Dei despicere humilitatem, quia per humilitatem, illuminaris ad divinitatem. Quasi lutum tibi videtur totum hoc quod verbum Dei foris habet, et ideo forte pedibus conculcas, quia lutum est, et contemnis quod corporaliter et visibiliter gestum littera narrat. Sed audi: luto isto quod pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdã scđm litterã conuenienter accipiunt᷑. quȩdã uͦ
ꝑ figurã tantũ dicta intelligunt᷑. Sic gͥ hoc dicunt
quasi nos eristimemꝰ om̃ia quȩ ꝑ litterã dicunt᷑ sic
tera dicit significat᷑. Nã in eo etiã qd̃ figurate dic̃¬
tũ accipit᷑ litera suã significationẽ habere ñ negat᷑.
quia cũ id qd̾ dr̃ non sic ut dicit᷑ intelligendũ esse asseri¬
mus. id ipsũ aliqͦ mͦ dictũ esse affirmamꝰ. Dicit᷑ gͥ ali¬
Sic gͥ om̃ino aliqͥd dr ⁊ significat᷑ a littera. ⁊ intelli¬
gendũ. ẽ. qđ illud primũ qđ significat᷑ a littera ut¬
qͥd ꝑ illud significet᷑ postea intelligat᷑. Ad hunc mo¬
dũ lectorẽ ãmonitũ esse uolumꝰ. ne forte hȩc prima do¬
ctrinȩ rudim̃ta despiciat. neq contemnendã putet
harũ rerũ notitiã quas nobis sacra script᷑a ꝑ primã
litterȩ significationẽ ꝓponit. qr ipsȩ sunt quas sꝑs sc̃s

Expanded text:
quaedam secundum litteram convenienter accipiantur, quaedam vero quaedam secundum litteram convenienter accipiantur, quaedam vero per figuram tantum dicta intelligantur. Sic igitur haec dicunt, quasi nos existimemus omnia quae per litteram dicuntur, sic tera dicit, significatur. Nam in eo etiam quod figurative dictum accipitur, littera suam significationem habere non negatur, quia cum id quod dicitur, non sic, ut dicitur, intelligendum esse asserimus, idipsum aliquo modo dictum esse affirmamus. Dicitur igitur aliSic igitur omnino aliquid dicitur et significatur a littera, et intelligendum e illud significetur, postea intelligatur. Ad hunc modum lectorem admonitum esse volumus, ne forte haec prima doctrinae rudimenta despiciat. Neque contemnendam putet harum rerum notitiam, quas nobis sacra Scriptura per primam litterae significationem proponit, quia ipsae sunt quas Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
am significat. ⁊ qđ significat᷑ a littera. Nã qd̃ significat᷑
ã primo. tertiũ significat. Cũ gͥ res illȩ quas littera signi¬
ficat sꝑualis intelligentiȩ sint signa. quomͦ signa tibi
esse possunt. quȩ necdũ tibi significata st̃. Noli gͥ saltũ
facere. ne in p̃cipitiũ incidas. Ille rectissime incedit.
qui incedit ordinate. Primũ gͥ illarũ rerũ quas tibi
sacrũ eloquiũ ꝓponit ad misticã significationẽ stude
legendo comparare notitiã. ut ex his sp̃e cognitis post¬
modũ meditando colligas qd̃ uel ad fidei ȩdificationẽ
uel ad instructionẽ bonoꝵ moꝵ ꝑ similitudinẽ addu¬
cas. Sed non om̃ia inquiunt scłm litterã legi posst̃.
uel conuenienter intelligi. Cũ enĩ ꝓpħa dicat fluuiũ
igneũ de sub throno di egredientẽ se uidisse. ⁊ quȩdã
pennata ⁊ oculata animalia in circuitu uolantia
i clamantia contestet᷑. ⁊ multa in hc̃ modũ similia.
non dubiũ. ẽ. qd̃ ex his quȩ sacrũ eloquiũ narrat.

Expanded text:
a significet, et quid significetur a littera. Nam quod significatur a primo, tertium significat. Cum igitur res illae quas littera significat, spiritualis intelligentiae signa sint, quomodo signa tibi esse possunt, quae necdum tibi significata sunt? Noli ergo saltum facere, ne in praecipitium incidas. Ille rectissime incedit, qui incedit ordinate. Primum igitur illarum rerum quas tibi sacrum eloquium proponit, ad mysticam significationem stude legendo comparare notitiam, ut ex iis specie cognitis, postmodum meditando colligas quod vel ad fidei aedificationem, vel ad instructionem bonorum morum per similitudinem adducas. Sed non omnia, inquiunt, secundum litteram legi possunt, vel convenienter intelligi. Cum enim propheta dicat fluvium igneum de sub throno Dei egredientem se vidisse, et quaedam pennata et oculata animalia in circuitu volantia et clamantia contestetur , et multa in hunc modum similia, non dubium est quin ex iis, quae sacrum eloquium narrat,
Abbreviated transcription (Latin):
sicit᷑ bresith. qđ tantũde ualet. addiceret᷑. in pͥncipio.
Habent qͥdem hebrei hanc consuetudinẽ. ut imponant
nomina libris suis ã principio libri .i. ã prima dictiõe.
Sicut ⁊ nos nominamꝰ unũ psalmũ. onserere mei d̾s. ⁊ ali¬
um. beati ĩmaculati. Grece autẽ dr̃ genesis. tum ꝓpter
generationẽ cȩli et terrȩ quã primo tractat. tũ ꝓpter
cieationẽ hõis. ⁊ ꝓpagationẽ generis humani suꝑ uniũ¬
si faciẽ terrȩ.⁊ in istis trib ꝓgressib ꝓpriȩ sistit ⁊ ter

Expanded text:
icitur Beresith, quod tantumdem valet, ac si diceretur, in principio. Quidam Hebraei habent consuetudinem ut imponant nomina libris suis a principio libri, id est, a prima dictione, sicut et nos nominamus unum Psalmum, Miserere mei Deus: et alium: Beati immaculati. Graece autem dicitur Genesis, tum propter generationem coeli et terrae, quam primo tractat, tum propter creationem hominis, sive propagationem generis humani super universam faciem terrae. Et in istis trib
Abbreviated transcription (Latin):
÷. quȩcũq earum significet. aut factũ significat
aictum. ⁊ est allegoria. aut factũ faciendũ signifi
it. ⁊ est moralitas. In his duob ad cognitionẽ ueri¬
itis .i. integritatẽ fidei ⁊iͣ amorẽ bonitatis .i. ad ꝑfe¬
stionẽ bonoꝵ oꝑum instrium᷑. Propt̾ quȩ duo. legenda¬

Expanded text:
re, quaecunque earum significet, aut factum significat re, quaecunque earum significet, aut factum significat factum et est allegoria; aut factum faciendum significat, et est moralitas. In his duobus ad cognitionem veritatis, id est integritatem fidei, et ad amorem bonitatis, id est ad perfectionem bono
Abbreviated transcription (Latin):
gnant᷑. qui ad aquilonẽ sibi sedẽ elegert̃. ut pote fi¬
gore infidelitatis torpentes. ⁊ ueritatis luce priuai
Prius egiptiĩ opprimunt isrł. deinde assirii. Non enĩ
in nobis potest quicquã diabolus. nisi prius trahañs
priis concupiscentiis. Unde. Ne tradas me dñe a desi¬
rio meo peccatori .i. diabolo. Tempora significant.
rempli causa. Iñ ibat in portici salomonis. ⁊ hyemp̃
rat̃. Ideo de hieme habita ẽ mentio. ut ꝑ qͣlitatem
pmporũ designaret᷑ qualitas animoꝵ .i. torpor ⁊ in¬
delitas uidȩoꝵ. Gestum significat. ut in ęu̾gło pa¬
. uenit iħc in bethaniã ⁊ suscitauit lazarũ. deiũ
montẽ oliueti uenit in uallẽ iosaphat. ⁊ misit disci
omꝰ obedientiȩ. ad obedientẽ tm̃ uenit aꝑc. ut re¬
iscitet lazarũ .i. animã priꝰ mortuã in peccatis.
ĩ itaq sex sint circu̾stantiȩ. quȩ dicunt᷑ significa¬

Expanded text:
gnantur, qui ad aquilonem sedem sibi elegerunt, utpote frignantur, qui ad aquilonem sedem sibi elegerunt, utpote frigore infidelitatis torpentes, et veritatis luce privati. Prius Aegyptii opprimunt Israel, deinde Assyrii, non enim in nobis potest quidquam diabolus, nisi prius trahamur a propriis concupiscentiis. Unde: Ne tradas me Domine a desiderio meo peccatori, id est diabolo . Tempora significant. Exempli causa, Jesus erat in porticu Salomonis, et hiems erat. Ideo de hieme habita est mentio, ut per qualitatem temporum designaretur qualitas animorum, id est torpor et infidelitas Judaeorum. Gestum significat, ut in Evangelio patet. Venit Jesus in Bethaniam, et suscitavit Lazarum; deinde per montem Oliveti venit in vallem Jodomus obedientiae, et ad obedientem venit Christus, ut resuscitet Lazarum, id est animam mortuam in peccatis.Cum itaque sex sint circumstantiae, quae dicuntur significa
Abbreviated transcription (Latin):
significationẽ eoꝵ paulo ꝓlirius prosecuti sumꝰ: n
autẽ ad quartã circũstantiã .i. locũ. uertamꝰ ser¬
monẽ. Loca significant. Unde dñs incertis ⁊ det̾m¬
natis locis certa negotia geri uoluit ꝓpt̾ significa¬
onẽ. Ut uerbi gr̃a filii isrł descendentes in egiptũ
cogente fame oppressi sunt graui seruitute. Inde uͦ edi
uenerunt in terrã promissionis. quȩ locata. ẽ. inter
babilonẽ ⁊ egiptum. ⁊ utraq gens .i. egiptiĩ iassi¬
rii captiuauerunt eos. sed prius ȩgiptii. Ista omnie
significationi apta suit. Egiptus quȩ ẽ. terra uo¬
luptuosa ⁊ delicũs affluens. mundũ significat. non
machinã istã s uoluptates mundi ⁊ scłaria desideri
desertum significat uitã religiosã. ꝑ quã quasi re¬
patriantes. ieiunamꝰ. ã uitũs ⁊ concupiscentiis huis
scłi. Babilon ad aquilonẽ posita. ẽ: ubi frigus ꝓpetu
⁊ obscuritas est. cũ nũquã pars illa sole contingaͭ.

Expanded text:
lixius prosecuti sumus. Nunc autem ad quartam circumstantiam, id est locum, vertamus sermonem. Loca significant, unde Dominus in certis et determinatis locis certa negotia geri voluit, propter significationem: ut verbi gratia, filii Israel descendentes in Aegyptum, cogente fame, oppressi sunt gravi servitute; inde vero edvenerunt in terram promissionis, quae sita est inter Babylonem et Aegyptum. Et utraque gens, id est Aegyptii et Assyrii captivaverunt eos; sed prius Aegyptii: ista omnia significationi apta sunt. Aegyptus, quae est terra voluptuosa et deliciis affluens, mundum significat, non machinam istam, sed voluptates mundi et secularia desideria. Desertum significat vitam religiosam, per quam quasi repatriantes jejunamus a vitiis et concupiscentiis hujus saeculi. Babylon ad aquilonem posita est, ubi frigus perpetuum et obscuritas est, cum nunquam pars illa a sole contingatur
Abbreviated transcription (Latin):
Iateria diuinȩ script᷑ȩ. ẽ. uerbũ incarnatum
cũ om̃ib sacram̃tis suis. tam p̃cedentib a ꝑrui¬
tpio mundi: quã futuris usq ad finẽ scłi. E scien¬
ĩ quia tota ista series ⁊ porrectio temporis. diuidenda
ł in duos status. in ueterẽ ⁊ nouũ. ⁊ tria tẽꝑa. nat᷑a¬
is legis. ⁊ scriptȩ. ⁊ gr̃ȩ. ⁊ sex ȩtates. Prima ȩtas ab

Expanded text:
Materia divinae Scripturae est Verbum incarnatum cum omnibus sacramentis suis, tam praecedentibus a principio mundi quam futuris usque ad finem saeculi. Et sciendum quod tota ista series et porrectio temporis dividenda est in duos status: veterem, et novum, et tria tempora naturalis legis, et scriptae et g
Abbreviated transcription (Latin):
n quanec pluᷤ iusto. nec in inꝰ esse debet. Scdm multitu¬
hinẽ partiũ. niuneri significant. ut binariꝰ ꝓpt̾ duã
mitates caritatẽ di ⁊ ꝓximi. ternarius ꝓpt̾ tres. trini¬
titem. Quat̾narius ꝓpt̾ quatuor tempora tẽꝑalia.
q̃ anuꝰ ⁊ mundus . iiͦiͦi. partib distingunt᷑. Quinariꝰ.
qunq sensus. Septenarius p̾sens scłm. qr .uii. dieb uol¬

Expanded text:
in qua nec plus justo nec minus esse debet. Secundum multituin qua nec plus justo nec minus esse debet. Secundum multitudinem partium numeri significant, ut binarius propter duas unitates charitatem Dei et proximi. Ternarius propter tres, trinitatem. Quaternarius, propter quatuor tempora, temporalia, quoniam annus et mundus quatuor partibus distinguuntur. Quinarius, quinque senius. Septenarius praesens saeculum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
qui in altũ leuat᷑. altitudinẽ spei designat. Rectitudi¬
nẽ ad se. latitudinẽ ad ꝓrimũ. altitudinẽ ad dm̃. Pri¬
mȩ gͥ ⁊ principali unitati ex his trib nũis ordine posi¬
tionis. denarius ꝓirimꝰ. ẽ. Millenariꝰ forma dispositiõis.
Ille loco uicinior. iste ꝑfectione similior. Scd̾m cõpu¬
tationẽ numeri significãt ut denarius ꝑfectionẽ si¬
gnificat. qr in eo porrectio cõputationis finẽ facit.
Scđm multiplicationẽ numeri significãt. ut duode¬
narius uniuersitatis signũ . ẽ. qr ex ternario et
quat̾nario inuicẽ multiplicatis. ꝑficit᷑. qm̃ quat̾nariꝰ
tr poraliũ. ternariꝰ sꝑualiũ forma.ẽ. Scd̃m partium
iggregationẽ numeri significant. ut senariꝰ forma. ẽ.
fectionis. ꝓpterea qd̾ partes eius ternarius. binarius.
mitas. aggregata: siniul totũ complent. ⁊ nec ultͣ ex¬
berant. nec infra subsistunt: qd̾ ꝑfectioni conuenit.

Expanded text:
qui in altum levatur, altitudinem spei designat. Rectitudiqui in altum levatur, altitudinem spei designat. Rectitudinem ad se, latitudinem ad proximum, altitudinem ad Deum. Primae igitur et principali unitati ex his tribus membris ordine positionis, denarius proximus est; millenarius forma dispositionis. Ille loco vicinior, iste perfectione similior. Secundum numeri computationem ut denarius perfectionem significat, quia in eo porrectio computationis finem facit. Secundum multiplicationem numeri significant, ut duodenarius universitatis signum est, quia ex ternario et quaternario invicem multiplicatis perficitur; quoniam quaternarius corporalium, ternarius spiritualium forma est. Secundum partium aggregationem numeri significant, ut senarius forma est perfectionis, propterea quod partes ejus ternarius, binarius, unitas, aggregatae simul totum complent; et nec ultra exuberant, nec infra subsistunt, quod perfectioni convenit,
Abbreviated transcription (Latin):
scłm computationẽ. scđm multiplicationẽ. scđ̾m partu
aggregationẽ. scđm multitudinẽ. scd̾m ex aggerationẽ.
Scđm ordinẽ positionis. ut unitas qr prima est in num̃
bono deuiatũ . ẽ. Scd̾m qualitatẽ cõpositionis numerisi¬
gnificãt. ut idem binarius qui sectionẽ recipit ⁊ in
duo diuidi potest. corruptibilia ⁊ transitoria signific
lernarius uͦ quia unitate media int̾ueniente sectionẽ
non recrpit. ut in duo ȩqua diuidat᷑: indissolubilia ⁊ i¬
corruptibilia designat. Scđm modũ porrectionis num̃i
significãt. ut septenariꝰ ultra senariũ requiẽ pt oꝑat¬
onẽ. Octonariꝰ ultra septenariũ. ȩt̾nitatẽ pt᷑ mutabil¬
tatẽ. Nouenarius ante denariũ. defectũ intͣ ꝑfectio¬
nẽ. Undenarius ultͣ denariũ. extra mensurã transg̃s¬
sionẽ. Scdm formã dispositionis. ut denarius qͥ in lon¬
gũ tendit᷑. rectitudinẽ fidei significat. Centenariꝰ q
in latum expandit᷑ : amplitudinẽ caritatis. Mille nariꝰ

Expanded text:
rtium aggregationem, secundum multitudinem, secundum exaggerationem. Secundum ordinem positionis: ut unitas, quia prima est in numerbono deviatum est. Secundum qualitatem compositionis numeri significant, ut idem binarius qui sectionem recipit, et in duo dividi potest, corruptibilia et transitoria significat. Ternarius vero, quia unitate media interveniente sectionem non recipit, ut in duo aequa dividatur, indissolubilia et incorruptibilia designat. Secundum modum porrectionis numeri significant, ut septenarius ultra senarium requiem post operationem. Octonarius ultra septenarium, aeternitatem post mutabilitatem. Novenarius ante denarium, defectum intra perfectionem. Undenarius ultra denarium, extra mensuram transgressionem. Secundum formam dispositionis, ut denarius, qui in longum tenditur, rectitudinem fidei significat. Centenarius, quia in latum expanditur, amplitudinem charitatis. Millenarius
Abbreviated transcription (Latin):
significatio preparat᷑. Personagͥ in sacroeloquio sig̾cat
putrem significat. Numerus qͦ significat. Uerbi gratia.¬
it senarius ꝑfectionẽ. Unde beatus augustinꝰ ait. ñ qr
&s ser dieb cuncta opera sua condidit. ꝑfectꝰ est senariꝰ.
s potius qr ꝑfectus . ẽ. illum numerũ d̾s ad operandũ
p̃elegit. sed quia numerꝰ multifariã significationẽ
habere dinoscit᷑: de eo aliquanto latius tractandũ. ẽ¬

Expanded text:
significatio praeparatur. Persona igitur in sacro eloquio significsignificatio praeparatur. Persona igitur in sacro eloquio significpatrem figurat. Numerus quoque significat, ut, verbi gratia; senarius perfectionem. Unde ait B. Augustinus: Non quia Deus sex diebus cuncta opera sua condidit perfectus senarius, sed potius quia perfectus est, illum numerum Deus ad operandum praeelegit; sed quia numerus multifariam significationem habere dignoscitur, de eo aliquanto latius tractandum e
Abbreviated transcription (Latin):
mus. supͣdicta sex continentẽ. sub qͣ ires continet᷑¬
nateria quã in pͥma circũstantia ꝓposuimꝰ. Om̃is gͥ res. aut
cđm int̾iorẽ naturã. aut scđm exteriorẽ formã significat.
Subexteriori forma figurȩ rerum ⁊ colores continent᷑. q̃
usu ꝑcipimus. Ad interiorẽ naturã ꝑtinent aliȩ rerũ
prietates. quas cet̾is sensib comp̃hendimꝰ. ut est dulcedo
nsapore. quã ꝑcipimus gustu. flaglantia in odore quã
nus tactu. Prima illa circu̾stantia .i. res quȩ in hoc loco.
tricte accipit᷑. duplicit̾ significat. Uerbi gr̃a. Nix int̾iori
iatura. scłt frigiditate erstinctionẽ feruoris libidinũ. ⁊
nteriori forma uidelicet candore. munditiã oꝑum desi¬
tnat. Persona.ẽ. rationalis substantiȩ indiuidua essentia.
sonȩ sunt quȩ in sacra script᷑a cõmemorant᷑. in quib
cam euentus ⁊ opera ⁊ alio quolibet mͦ rerum misticaꝵ

Expanded text:
mus supradicta sex continentem, sub qua et res continetmus supradicta sex continentem, sub qua et res continetma circumstantia. Omnis igitur res aut secundum interiorem naturam, aut secundum exteriorem formam significat. Sub exteriori forma figurae rerum et colores continentur; quae visu percipimus. Ad interiorem naturam pertinent aliae rerum proprietates, quas caeteris sensibus comprehendimus, ut est dulcedo in sapore, quam percipimus gustu; fragrantia in odore, quam mus tactu. Prima illa circumstantia, id est res, quae in hoc loco stricte accipitur, dupliciter significat; verbi gratia. Nix interiori natura, scilicet frigiditate, exstinctionem fervoris libidinum; et exteriori forma, videlicet candore, munditiam operum designat. Persona est rationalis substantiae individua essentia. Personae sunt, quae in sacra Scriptura commemorantur, in quibus secundum eventus et opera et alio quolibet modo rerum mysticarum
Abbreviated transcription (Latin):
duas aut tres significationes habent. res autẽ quȩlibet
tam multiplex potest esse. in significatione aliarũ rerũ
qtͦ in se ꝓprietates uisibiles aut inusibiles habet cõmũ¬
nes aliis reb. Heȩ autẽ res prime ꝑ uoces significatȩ.
res scdas significantes. sex circumstantiis discretȩ conside¬
rant᷑. quȩ sunt heȩ. uidelicet res. ꝑsona. numerꝰ. locus
tempus. gestum. In his enĩ sex. significatio rerũ pͥmax¬
ad scd̃as considerat᷑. Res autẽ in hoc loco intelligimus
in materia quȩcũq. uł substantia inanimata cȩlestiũ
siue terrestrium constitutas. ut sunt lapides. ligna. her¬
bȩ. ⁊ cetera huiusmodi. quȩ in elem̃tis. uł ex elem̃tis
sunt. Om̃is autẽ res quȩ ad significandũ ꝓponit᷑. inse¬
ptura sacra. aut scđm exteriorẽ formã. aut scđ̾m ute¬
riorẽ naturã. significat. Rem autẽ large hic accipi¬

Expanded text:
duas aut tres significationes habent; res autem quaelibet duas aut tres significationes habent; res autem quaelibet tam multiplex potest esse in significatione aliarum rerum, quot in se proprietates visibiles aut invisibiles habet communes aliis rebus. Hae autem res primae per voces significatae, et res secundas significantes, sex circumstantiis discretae considerantur: quae sunt hae, videlicet res, persona, numerus, locus, tempus, gestum. In his enim significatio rerum primaad secundas consideratur. Res autem in hoc loco intelligimus in materia quacunque, vel substantia inanimata coelestium sive terrestrium, constitutas: ut sunt lapides, ligna, herbae, et caetera hujusmodi, quae in elementis vel ex elementis sunt. Omnis autem res quae ad significandum proponitur in Scriptura sacra, aut secundum exteriorem formam, aut secundum interiorem naturam significat. Rem autem large hic accipi
Abbreviated transcription (Latin):
adrerum significationẽ respicit. Grãmatica recte loqͥ
i cõpetenter pronuntiare uoces. docet. Halectica ad
q spectat. Phisica interiores rerum naturas. mathema¬
sica exteriores figuras. ⁊ numeros docet.
negligere debet. quia sicut ꝑ uoces primarũ rerũ notitia
adquirit᷑. ita ꝑ significationẽ rerum earundẽ intelligen¬
tia illarum quȩ sꝑuali notitione ꝑcipiunt᷑. rerũ manifesta¬
tio ꝑficit᷑. P hilosophus in aliis scripturis solã uocũ nout
significationẽ. s in sacra pagina excellentior ualde. ẽ. reris
significatio quam uocũ. quia hanc usus instituit. illã
natira dictauit. Hȩc hõium uar est: illa di ad homines.
Significatio uocũ .ẽ. ex placito hominũ. significatio
rerũ naturalis. est: et ex operatione creatoris uolentis
quasdã res ꝑ alias significari. Est etiã ualde multiplicio
significatio rerum quã uocũ. Nam paucȩ uoces plus quã

Expanded text:
ad rerum significationem respicit. Grammatica recte loqui ad rerum significationem respicit. Grammatica recte loqui et competenter pronuntiare voces docet. Dialectica ad que spectat. Physica interiores rerum naturas, mathematica exteriores figuras et numeros docet. negligere debet, quia sicut per voces primarum rerum notitia acquiritur, ita per significationem rerum earumdem intelligentia, quae spirituali notificatione percipiuntur, et manifestatio perficitur. Philosophus in aliis scripturis solam vocum novit significationem; sed in sacra pagina excellentior valde est rerum significatio quam vocum: quia hanc usus instituit, illam natura dictavit. Haec hominum vox est, illa Dei ad homines. Significatio vocum est ex placito hominum: significatio rerum naturalis est, et ex operatione Creatoris volentis quasdam res per alias significari. Est etiam longe multiplicior significatio rerum quam vocum. Nam paucae voces plusquam
Abbreviated transcription (Latin):
detur angłs est: cũ etiã principatꝰ ⁊ potestates angeli sint.
est receptus ⁊ confirmatꝰ. ⁊si etiã nichil in eo rep̾hensi
toris. In canone tñ confirmatꝰ. ẽ. auctoritate fidelis syna¬
goge. Item ȩccl̃asticũ. lib sapientiȩ salomonis. ⁊ duo libri
machabeoꝵ. thobia. udith. ⁊ lib̾ iesu filiĩ sirach. apochri¬
phi sunt: legunt᷑ tñ ⁊ aduetus testam̃tũ ꝑtinent. se dñ st̃
sit fructꝰ eius agnoscat. Nichil enĩ sine causa appe
Adebet. nec desideriũ trahit. qđ utilitatẽ ñ ꝓmittit.
Geminus. ẽ. diuinȩ lectionis fructꝰ. quia m̃tẽ uł scientia
erudit. uel morib ornat. docet qd̃ scire delectet. ⁊ qd̃
imitari expediat. Quoꝵ alterũ .i. scientia magis ad hi¬
storiã. ⁊ allegoriã. alterum .i. instructio moꝵ. ad tropo¬
logiã magis respicit. Om̃is diuina scriptura refert᷑ ad
hunc finẽ. Septẽ liberales artes huic scientiȩ subserui¬
unt. Triuiũ ad significationẽ uocum. quadriuuum

Expanded text:
detur: angelus est, cum etiam principatus et potestates angeli sint. us et confirmatus, etsi etiam nihil in eo pravi, toris; in canone tamen confirmatus est auctoritate fidelis synagogae. Item Ecclesiasticus, liber Sapientiae Salomonis et duo libri Machabaeorum, Tobias, Judith, et liber Jesu filii Sirach apocryphi sunt; leguntur tamen et ad Vetus Testamentum pertinent, sed non sunt sit fructus ejus agnoscat. Nihil enim sine causa appeti debet; nec desiderium trahit, quod utilitatem non promittit. Geminus est divinae lectionis fructus: quia mentem vel scientia erudit, vel moribus ornat. Docet quod scire delectat, et quod imitari expediat. Quorum alterum, id est scientia magis ad historiam et allegoriam, alterum, id est instructio morum, ad tropologiam magis respicit. Omnis divina Scriptura refertur ad hunc finem. Septem liberales artes huic scientiae subserviunt. Trivium ad significationem vocum. Quadrivium
Abbreviated transcription (Latin):
deri solet in eiusmodi pro conuenientia similitudinis ad sig¬
ificationẽ ꝓpositȩ. quia leo aꝑtis oculis dormit. uel aliud ta¬
le aliqͥd. Igit̾ leo xꝑm significat quia apertis oculis dor¬
xꝑm significat. qr aꝑtis oculis dormit. Aut gͥ sententiã
tolle quã ꝓposuisti. aut muta causã quã subiunx isti.
Aut enĩ falsa est sententia quã dixisti. qr dictio ista
leo xꝑm significat. aut inconueniens. ẽ. causa quam
subiunaristi. quia ideo leo xꝑm significat. quia aꝑtis ocłis
dormit. Non enĩ dictio aꝑtis oculis dormit. s animal ipsũ
redicit᷑. non nom̃ animalis. sed animal ipsũ significat. Hoc
enĩ. ẽ. qđ ut dicit᷑ aꝑtis oculis dormit. scđm qd̃ aliqͣ simili¬
tudine illũ significat qui in sõno mortis susceptȩ: dormiuit

Expanded text:
deri solet in ejusmodi, pro convenentia similitudinis ad sigderi solet in ejusmodi, pro convenentia similitudinis ad significationem propositae: quia leo apertis oculis dormit, vel aliud tale aliquid: igitur leo Christum significat, quia apertis oculis dorum significat, quia apertis oculis dormit. Aut igitur sententiam tolle quam proposuisti, aut muta causam quam subjunxisti. Aut enim falsa est sententia, qua dixisti quod dictio ista, leo, Christum significat, aut inconveniens causa quam subjunxisti, quod ideo leo Christum significat, quia apertis oculis dormit. Non enim dictio apertis oculis dormit, sed animal ipsum re dicit, non nomen animalis, sed animal ipsum significatur. Hoc enim est quod, ut dicitur, apertis oculis dormit, secundum quod aliqua similitud
Abbreviated transcription (Latin):
um gͥ mistica intelligentia non nisi ex his Ppossunt.¬
quȩ primo loco littera ꝓponit colligat᷑. miror qua fronte
quidã allegoriarũ se doctores iactitant. qͥ ipsã adhuc
primã litterȩ significationẽ ignorant. Nos inquiunt scri.¬
pturã legimꝰ. sed non legimꝰ litterã. Non curamꝰ de litt̾a.
sed allegoriã docemꝰ. Quomͦ gͦ scripturã legitis. si litt̾am
non legitis. Si enĩ littera tollit᷑. scriptura qͥd ẽ: Nos inqͥuł
litterã legimꝰ. sed ñ scđm litt̾am. Allegoriã enĩ legimꝰ iex
ponimꝰ litterã. non scđ̾m litterã. sed scdm allegoriã. Quid
gͦ est litterã exponere. nisi id qđ significat littera de¬
monstrare: Sed littera inquiunt aliud significat scłm
historiã. aliud scđ̾m allegoriã. Leo quippe scdm historiã
bestiã significat. scd̾m allegoriã xꝑm significat. Ergo ista¬
uar leo. xꝑm significat. Ego gͥ interrogo te qui hoc ꝓbas
quare leo xꝑin significet. Respondes fortassis qualit̾ respon¬

Expanded text:
ur mystica intelligentia non nisi ex iis quae primo loco littera proponit colligatur; miror qua fronte quidam allegoriarum se doctores jactitant, qui ipsam adhuc primam litterae significationem ignorant. Nos inquiunt, Scripturam legimus, sed non legimus litteram. Non curamus de littera; sed allegoriam docemus. Quomodo ergo Scripturam legitis, et litteram non legitis? Si enim littera tollitur, Scriptura quid est? Nos, inquiunt, litteram legimus, sed non secundum litteram. Allegoriam enim legimus, et exponimus litteram non secundum litteram, sed secundum allegoriam. Quid ergo est litteram exponere, nisi id quod significat littera demonstrare? Sed littera, inquiunt, aliud significat secundum historiam, aliud secundum allegoriam. Leo quippe secundum historiam bestiam significat, sum significat. Ego igitur interrogo te qui hoc probas quare leo Christum significet? Respondes fortassis, qualiter respon
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑent eremplaria ⁊ legerent. Posthȩc accessit qͥnta
quȩ uulgaris dicit᷑. quȩ quodã tempore in ierico
reꝑta .ẽ. Sed quis auctor eius fuerit. usq hodie igno¬
rat᷑. Sextã ⁊ septimã origenes fecit. cuius codices eu¬
sebus ⁊ pamphilus uulgauert̃. Octauo loco ieronimꝰ
accessit. non iã de hebreo in grecũ sicut priores. sed de
hebreo in latinũ transferens sermonẽ. Cuiꝰ translatio
qr hebraicȩ ueritati magis concordare ꝓbata. ẽ: iccirco¬
eccła xꝑi ꝑ uniuersã latinitatẽ precet̾is om̃ib trans la¬
tonib quas uitiosa int̾pretatio. siue prima de hebreo
ingrecũ. siue scda de greco in latinũ facta. corruꝑat.
hanc solã legendã ⁊ in auctoritate habendã instituit.
Usu autẽ primo inualescente. qui ñnũquã solita magis
quã uera appetit. factũ est ut diuersas diuersis sequen¬
tib translationes. ita tandẽ omĩa confusa st̃: ut pene
nc̃ qͥd cui attribuendũ sit. ignoretur

Expanded text:
ent exemplaria et legerent. Post haec accessit quinta, quae Vulgaris dicitur; quae quodam tempore in Jericho reperta est. Sed quis auctor ejus fuerit, usque hodie ignoratur. Sextam et septimam Origenes fecit, cujus codices Eusebius et Pamphilus vulgaverunt. Octavo loco Hieronymus accessit, non jam de hebraeo in graecum sicut priores, sed de hebraeo in latinum transferens sermonem. Cujus translatio, quia hebraicae veritati concordare maristi per universam latinitatem prae caeteris omnibus translationibus, quas vitiosa interpretatio, sive prima de hebraeo in graecum, sive secunda de graeco in latinum facta, corruperat, hanc solam legendam et in auctoritate habendam constituit. Usu autem pravo primo invalescente, qui nonnunquam solita magis quam vera appetit, factum est, ut diversas diversis sequentibus translationes ita tandem omnia confusa sint, ut pene nunc cui tribuendum sit, ignoretur.
Abbreviated transcription (Latin):
libliothecam ueteris testam̃ti esdras scriba post
incensã legem ã chaldeis dum udei ingressi ft̃ in
ierłm. diuino afflatus sꝑu reparauit. cunctaq legis ac
ꝓpħarũ uolumina quȩ fuerant a gentib corrupta
correrit. totũq uetus testam̃tũ in .xxii. libros conftituit.
ut tot libri essent in lege. qͦt habebant᷑ ⁊ litterȩ. De int̾pt
ȩditam constat. Post hȩc tempore tholomei qͥ philadel¬
phus cognominatꝰ.ẽ. ⁊ scd̾s post alexandrũ magnũ
ro pontifice acceꝑat blibliothecã ueteris testamenti
in linguã grecã ex hebrea interp̃tari fecit. E ut al¬
unt quidã ne posset decipi ab eis falsitate translati¬
onis. diuisit eos. ut singuli in singulis cellis separa
ut nichil in unius codice inuentũ esset. qd̾ in altꝰ
similit̾ ñ inueniret᷑: ꝓpt̾ qd̃ una. ẽ. eoꝵ interp̃tatio.
Sed ieronimꝰ dicit huic rei ñ esse adhibendã fidẽ
translatio in gentib reꝑta .ẽ: ⁊ scđ̾m hanc abȩccłiis xꝑi

Expanded text:
ibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba, post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei ingressi sunt Jerusalem divino afflatus spiritu, reparavit; cunctaque legis ac prophetarum volumina, quae fuerant a gentilibus corrupta, correxit; totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habebantur et litterae. CAP. editam constat. Postea Ptolomaeus qui Philadelphus cognominatus est, et secundus post Alexandrum Magnum bibliothecam Veteris Testamenti in graecam linguam ex hebraea interpretari fecit. Et, ut aiunt quidam, ne posset decipi ab eis falsitate translationis, divisit eos, ut singuli in singulis cellis separatetati sunt, ut nihil in unius codice inventum esset, quod in alterius similiter non inveniretur. Propter quod una est eorum interpretatio. Sed Hieronymus dicit, huic rei non esse adhibendam fidem.translatio in gentibus reperta est, et secundum hanc ab Ecclesiis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ. ȩu̾głm uidelicet ĩ cuiꝰ confirmatione ñ agnꝰ
ile antiquus occidit᷑. s ipse qͥa homo erat. ⁊ mori
potuit. mortẽ subuĩt. E sicut d̾s ad uetus testamentũ
apłos uidelicet ⁊ martyres. uetus dicit᷑ testamentũ
primũ: quia prius datum. uł qr de reb ueterascentib
cio. sicut q̃n eligebat᷑ aliquis qui ĩminente bello de dubi
bere poterat. sed sola gr̃a. sicut dauid. ⁊ daniel:⁊ iob.
Missione: sicut ille quẽ mittebat dñs ad p̃dicandũ ea
quȩ ei inspirauerat. ut ionas. Sed tam̃ sicut in istis
dieb non dicunt᷑ eꝑi nisi qui officii dignitatẽ ⁊ pote¬
statem habent. licet meritũ habeant ⁊ uirtutẽ huiꝰ
nominis abundantius illis qui eꝑi sunt : ita nec tẽ¬
ꝓpħȩ dicebant᷑. nisi qui officio aut missione ꝓphecę
essent. unde dauid. iob. daniel. licet contineant ꝓphe¬
tias in libris suis.: int̾ agiographos tñ positi st̃. Ꝙ econt᷑

Expanded text:
mentum, Evangelium videlicet. In cujus confirmationem non agnus mentum, Evangelium videlicet. In cujus confirmationem non agnus ille antiquus occiditur; sed ipse quia homo erat et mori potuit mortem subiit. Et sicut Deus ad Vetus Testamentum apostolos, videlicet et martyres. Vetus dicitur Testamentum primum, vel quia prius datum, vel quia de rebus veterascentibuscio, sicut quando eligebatur aliquis qui imminente bello de dubiibere poterat sed sola gratia, sicut David et Daniel et Job. Missione, sicut ille quem mittebat Dominus ad praedicandum ea quae ei inspiraverat, ut Jonas. Sed tamen sicut in istis diebus non dicuntur episcopi, nisi qui officii dignitatem et potestatem habent, licet meritum habeant et virtutem hujus nominis abundantius illis qui episcopi sunt, ita nec prophetae dicebantur, nisi qui officio aut missione prophetae essent. Unde David, Job, Daniel, licet contineant prophetias in libris suis: inter agiographos tamen positi sunt; et e contrario
Abbreviated transcription (Latin):
humana consuetudine dante occasionẽ. Antiquitꝰ
enĩ qui carebant liberis. adoptabant sibi filios. ⁊ cũ
constituebant illos heredes. uocabant testes. ⁊ scribe.¬
bant cyrographũ. non erat tam̃ ita ratum qͥn pos¬
set mutari nisi mortuo testatore. Similit̾ d̾s unũ solũ
habens filiũ er natura. multos uoluit adoptare ex
gr̃a. E primitus unũ elegit abrahã cui p̃cepit erire
de cognatione sua. ⁊ ꝓmisit terrã palestinã. nec tam̃
ipse legit᷑ inde aliqͥd possedisse. Post hȩc filiis isrł e
ductis de egipto eandẽ terrã palestinȩ reꝓmisit. et
ne dubitarent fecit testam̃tũ in certitudinẽ promissȩ
hereditatis. sclt legẽ quȩ ꝑ moysen data . ẽ. Sed qr d̾s non
poterat mori. ⁊ testam̃tũ morde destatoris confirman¬
dũ erat: int̾fectus. ẽ. pro eo agnus misticꝰ. cuiꝰ sangui¬
ne resꝑsus. ẽ. liber. ⁊ totus ppłs in confirmatione ꝓmis¬

Expanded text:
humana consuetudine dante occasionem: antiquitus humana consuetudine dante occasionem: antiquitus enim qui carebant liberis adoptabant sibi filios, et cum constituebant illos haeredes, vocabant testes et scribebant chirographum, non erat tamen ita ratum quin posset mutari, nisi mortuo testatore. Similiter Deus unum solum Filium habens ex natura, multos voluit adoptare ex gratia. Et primitus unum elegit Abraham; cui praecepit exire de cognatione sua, et promisit terram Palaestinam; nec tamen ipse legitur inde aliquid possedisse. Posthac filiis Israel eductis de Aegypto, eamdem terram Palaestinam repromisit, et ne dubitarent, fecit Testamentum in certitudinem promissae haereditatis scilicet legem quae per Moysen data est. Sed quia Deus non poterat mori, et testamentum morte testatoris confirmandum erat, interfectus est pro eo agnus mysticus, cujus sanguine respersus est liber et totus populus, in confirmationem promis
Abbreviated transcription (Latin):
ad eruditionẽ nr̃am precepta uiuendi regulãq con¬
scripserunt. Preter hȩc alia uolumina apocripha
patrib ã quib edita sint. In quib ⁊ si aliqua ueritas. tñ
ꝓpter multa falsa nulla ẽ in eis canonica auctoritas. quȩ
rectȩ non uidicant᷑ esse eoꝵ quib ascribunt᷑: nã multa
reticis proferunt᷑. quȩ omnia sub nomine apocͥphoꝵ
ã diuina auctoritate diligenti examinatione remota st̃.
dant᷑. Nã biblio. libroꝵ. theca repositio interp̃tat᷑¬
sodex. multoꝵ libroꝵ.ẽ. liber. unius uoluminis. ⁊ dictꝰ
coder ꝑ translationẽ ã cauditib arboꝵ. siue uitium.
quasi cauder. qd̃ ex se multitudinẽ libroꝵ quasi ramoꝵ
contineat. Uolumen dr̃ ã uoluendo. liber. ẽ. interior
corter arboris. in quo antiqui ante usũ menbranȩ
solebant scribere. Unde scriptores librarios uocabant.
inde dictus ẽ. liber uolumen. Tractatꝰ est. unuis rei
multipler erpositio. Testam̃tum dicit᷑ sacra scriptura.

Expanded text:
ad eruditionem nostram praecepta vivendi regulamque conscripserunt. Praeter haec, alia volumina apocrypha Patribus a quibus edita sint. In quibus etsi aliqua veritas, tamen, propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas: quod recte non judicatur esse eorum quibus ascribuntur: nam multa um ab haereticis proferuntur; quae omnia sub nomine apocryphorum a divina auctoritate per examinationem remota sunt. dantur. Nam biblion librorum, theca repositio interpretatuCodex multorum librorum est, liber unius voluminis, et dictus codex per translationem a caudicibus arborum sive vitium, quasi caudex quod in se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. Volumen dicitur a volvendo. Liber est interior cortex arboris, in quo antiqui, ante usum membranae, solebant scribere, unde scriptores librarios vocabant, inde dictus est liber volumen. Tractatus est unius rei multiplex expositio. Testamentum dicitur sacra Scriptura,
Abbreviated transcription (Latin):
napostata ulianus cui pax & unitas. xp̃iana nimiũ displicebat
quando quidẽ ipsa ei unitas impie cecidat religio displiceret. Cui
quidẽ isti donatistȩ sic̃ udicum gesta testantur. quib hi qđ imꝑa¬
uerant allegarunt calib uerbis supplicauer᷑ ut ei fortasse mitiꝰ ad ido¬
loꝵ eultum quidã timore consenserit. ꝙͣ eum isti furiosi laudauert̃
irer᷑ enim qđ apud eum solum iustitia locũ teneret. Quid gͦ aliud di¬

Expanded text:
nisi apostata Iulianus, cui pax et unitas christiana nimium displicebat, nisi apostata Iulianus, cui pax et unitas christiana nimium displicebat, quandoquidem ipsa ei unde impie ceciderat religio displiceret. cui quidem isti Donatistae, sicut iudicum gesta testantur quibus id quod impetrauerant allegarunt, talibus uerbis supplicauerunt, ut ei fortasse mitius ad idolorum cultum quidam timore consenserint quam eum isti furore laudauerint. dixerunt enim, quod aput eum sola iustitia locum haberet. quid ergo aliud di