comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lus est collocutus.
um ep̃m priscilliani accusatorem. ce¬
teros q illius socios quos nominariũ
est necesse ui regia tuebatur: nequis
ei crimini daret operam. illius cuius¬
cunq modi hominem fuisse dampna¬
tum. Interea martinus mutis graui¬
tatum ire compulsus: procellam ip¬
sam tocius tempestatis incurrit: Con¬
gregati apud treueros ep̃i tenebantur.
qui cotidie communicantes italcio: cõ¬
munem sibi causam fecerant: His ubi
nunciatum est inopinantib ad ẽẽ mar¬
tinum: totis animis labefacta musitare
et crepidare ceperunt: Et iam pridie im¬
perator. ex eoꝵ sentencia decreuerat tri¬
bunos summa potestate armatos. ad
hispaniaᷤ mittere qui hereticos inquire.¬
rent: de prehensis uitam adimerent ⁊¬
bona. Nec dubium erat quin sanctoꝵ
etiam maximam turbam. tempestas
ita de populatura eẽt: paruo discrimine
inter hominũ genera. Et enim tum so¬
lis oculis iudicabatur: cum quipalo¬
re potius aut ueste. quam fide hereticꝰ

Expanded text:
lus conlocutus. oopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui haereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t ei in diisorio humili cũ ad p̾sepe clñi
ꝯsistenti amatoria cantica. et spũali
dant fuscam adamau̾it sponsain et
decoloratam a sole. tanto extollat pͥco¬
nio ut tͥcat enmtotam formosam. nͦ
ullam in ea maculam ẽe Iͥp̃am cͦ spon¬
sam dilectione languere mirat᷑ ⁊ et in
tanto affectii aĩa impãcient̾ anhelat.
Cumꝙ sponsꝰ multis laudib sponsam
attollat. ñ tñ in oĩb plenam ei sui eo¬
piam p̾beat: uec usq: ad plenitudinẽ
sacietatis se sponse desid̾anti ꝯcedat. Qsi¬
tꝰ aliqñ ñ inueniat᷑. et post longos err¬
cuitꝰ reꝑtꝰ teneat᷑: ne fugiat. Multo c̃pe
effucdit et multiplicit᷑ ħ exponens. ꝙͣ¬
tum in se ꝓfec̾it qui coticlie in ilł epu¬
labat᷑ delicus qͣntum nob̃ ꝓfi̾t quib

Expanded text:
rrunt ei in diversorio humili, quasi ad praesepe Domini rrunt ei in diversorio humili, quasi ad praesepe Domini consistenti, amatoria Cantica, et spiritualiuderant, fuscam adamaverit sponsam, et decoloratam a sole, tanto extollat praeconio, ut dicat eam totam formosam, nec ullam in ea maculam esse. Ipsam quoque sponsam dilectione languere miratur, et inqtanto affectu anima impatienter anhelat. Cumque Sponsus multis laudibus sponsam attollat, non tamen in omnibus plenam ei sui copiam praebeat, nec usque ad plenitudinem satietatis se sponsae desideranti concedat: quaesitus aliquando non inveniatur, et post longos circuitus repertus teneatur, ne fugiat. Multo tempoeffudit; et multipliciter haec exponens, quantum in se profecerit qui quotidie in illis epulabatur deliciis, quantu
Abbreviated transcription (Latin):
uiatico÷ et de corpe egreclientem sp̃m
ei reddidit: cꝰ minist̾ usq in finenexti
honorib sublimau̾at. inuenitum in lec¬
tulo suo exanime et enormit̾ tumidũ.
in basilica quadam humattim est. sed
legato inde extractum est: aliase ꝓiectumi.
slepotes quotr eiꝰ ab eadem ecta pꝰea elimina¬
ti sunt. et oĩs ꝓgenies et plantatio a radi¬
ce auuilsa ꝑ extra regnatanti uidicii eirꝯte¬
rens qͥtmonias exula uit ẽanto gͥ malo
obruto et scismate uerardi redieto in cine¬
res: uir dei eum gaudio magno clarani¬
uallem reutit᷑: Assunt frẽs ÷ cͥꝯfusi pedib
eiꝰ grãsagunt d̾o qui bonisinitis felicioreᷤ
ꝓuent᷑ accumulat: et serui sui humili¬
tateniu̾q głificat et exaltat. Nactꝰ uͦ uir
dei aligd quietis tp̃s alis se negocus occu¬
pauet: et secedens in casulam pisaciistor¬
quib cirꝯtextam: et solus meditionib
diminis uacare cdisponit. Et repente occͦ¬

Expanded text:
viatico, de corpore egredientem spiritum viatico, de corpore egredientem spiritum ei reddidit, cujus minister usque in finem exstithonoribus sublimaverat, inventum in lectulo suo exanime, et enormiter tumidum, in basilica quadam humatum est: sed legato inde extractum, alioque projectum est. Nepotes quoque ejus ab eadem ecclesia postea eliminati sunt, et omnis progenies et plantatio a radice avulsa, per extera regna, tanti judicii circumferens querimonias, exsulavit. Tanto igitur malo obruto, et schismate Gerardi redacto in cineres, Vir Dei cum gaudio magno Claram-vallem revertitur. Adsunt fratres, circumfusi pedibus ejus: gratias agunt Deo, qui bonis initiis feliciores proventus accumulat, et servi sui humilitatem ubique glorificat et exaltat. 40. Nactus vero Vir Dei aliquod quietis tempus, aliis se negotiis occupavit, et secedens in casulam pisatiis torquibus circumtextam, solus meditationibus divinis vacare disponit. Et repente occu
Abbreviated transcription (Latin):
redde ꝓ ꝯtumelia głam: et in uniu̾so pͥn¬
cipatu tuo dliuisos et cliscordes. ad cari¬
tatis reuoca unitatem. Subdere innocẽ¬
tio ppͤ. et sic̃ ei oĩs obelit eccͣa. tu qͦ electo
ad̾o tanto pare pontifici: Audiens hec co¬
p̾sentia uictꝰ. nec andebat respond̾e nec
pot̾at: s statim o ccurrit et in pacis os¬
culo recepit ep̃m ÷ et eadem qͣ eum ab¬
uirau̾at manu: cum tociꝰexultatione
cuutatis ad ꝓpͥam sedem reduxit. S et
deinceps alba ĩ tum comite iam fami¬
liariꝰ et suamꝰ loquens pat̾ne eũ monu
ex irg̾et. ÷ ne dei pacientiam intantis er¬
ritaret flagitisi ne pacem fcãm in ali¬
qͦ uiolaret. Dace itaq oĩ aquitanie ecõe
redoita solussirardꝰ ꝑ.u seu̾at in ma¬
lis: s ñ multo pꝰ adueniente clie ire in
domo sua miserabilit̾ extinctꝰ est. Et c̃
dicat scͥptura. est pecc̃m ad mortem ꝓ
eo ñclico ut reget quisꝰ impenitens et
subito mortiuis sine confessione et

Expanded text:
redde pro contumelia gloriam, et in universo prinredde pro contumelia gloriam, et in universo principatu tuo divisos et discordes ad charitatis revoca unitatem. Subdere Innocentio papae, et sicut ei omnis obedit Ecclesia, tu quoque electo a Deo tanto pare Pontifici. » Audiens haec Cosentia victus, nec audebat respondere, nec poterat: sed statim occurrit, et in pacis osculo recepit episcopum; et eadem qua eum abjuraverat manu, cum totius exsultatione civitatis ad propriam sedem reduxit. Sed et deinceps Abbas cum Comite jam familiarius et suavius loquens, paterne eum monuiexsurgeret, ne Dei patientiam tantis irritaret flagitiis, ne pacem factam in aliquo violaret. 39. Pace itaque omni Aquitaniae Ecclesiae reddita, solus Gerardus perseverat in malis: sed non multo post, adveniente die irae, in domo sua miserabiliter exstinctus est. Et cum dicat Scriptura, Est peccatum ad mortem, pro eo non dico ut roget quis , impoenitens et subito mortuus, 1108 sine confessione et
Abbreviated transcription (Latin):
ui cꝰ manꝰ illa tua ãa deueniet. Nũqͥd
tempnes: Lacͥmabant᷑ unu̾si qui ad¬
erant ÷ et or̃onib intenti p̾stolabant᷑
exitum rei: et oĩum suspensa expectatio
nescio quid diuinum fiꝰ celitꝰ expeccabat.
Uidens comes abb̾em in sp̃u uehem̃ti ꝓ¬
cedentem. et sacratissimum dñi corpꝰ
ferentem in manib expauit et clirigu¬
it: m̃brisq tͤmebundis metu et disso¬
lutis. qͣi amens solo ꝓuoluit᷑. Pleuatꝰ
a militib rursum in faciem ruit ⁊ nͨ
quippiam alicui loquens aut inten¬
dens in aliquem: saliuis ꝑ barbam de¬
fluentib cum ꝓfundis efflans gemitib
epilenticꝰ uidebat᷑. Tumͤ iii dei ad eum ꝓ¬
pius accedit : et pede pulsans acdinem. et¬
surg̾e uibet et stare sͣ pedes: et dei audire
sententiam. Presens est inquit pictauẽ¬
sis ep̃c quem ab ecca sua expulistr: et¬
uade et reconciliare ei. et in oscło sc̃õ pa¬
cis cum eo iungito fed̾a. et ip̃e ad sedem
suam eum reclucito et satiffaciens deo

Expanded text:
deveniet. Nunquid temnes? » Lacrymabantur universi qui aderant, et orationibus intenti praestolabantur exitum rei: et omnium suspensa exspectatio, nescio quid divinum fieri coelitus exspectabat. Videns Comes Abbatem in spiritu vehementi procedentem, et sacratissimum Domini corpus ferentem in manibus, expavit et diriguit, membrisque tremebundis metu et dissolutis, quasi amens solo provolvitur. Elevatus a militibus rursum in faciem ruit, nec quidpiam alicui loquens, aut intendens in aliquem, salivis in barbam defluentibus, cum profundis efflans gemitibus, epilepticus videbatur. Tum Vir Dei ad eum propius accedit, et pede pulsans acclivem, surgere jubet, et stare supra pedes, et Dei audire sententiam. « Praesens est, inquit, Pictavensis episcopus, quem ab ecclesia sua expulisti. Vade et reconciliare ei, et in osculo sancto pacis cum eo jungito foedera, et ipse ad sedem suam eum reducito: et satisfaciens Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
auclitis comes ex parte sano usus est¬
ꝯsilio: ⁊ respondit se inobedientiam in¬
nocenciz pape posse dare consensum: sz
in restitutionem ep̃oꝵ qͦs de sedib sius
expułat nulla rõne inducr qm̃ impla¬
cabiłr eum offend̾ant: et iurau̾at se
eoꝵ picem nullo temꝑe sriscepturũ.
Dui ꝑ int̾nuntios ꝓtractꝰ est sermo:
et dumuicissim uͥb̾ se mutuo oceu¬
pantaur dei efficatiora arma cortipies:¬
ad altare sc̃m oblaturꝰ et supplicaturꝰ
accelit. In trau̾ant eccam quib licebat
cdiinis int̾ẽe mist̾us: comes sustinebat
ꝓforib. Pactis gͥ consecrationib et pace
data et cliffusa inppłm. ho dei iam ñ se
agens ut hoĩem÷ corpꝰ clñi sr̃ patenam
ponit. et secum tollit: ates ignea facie ⁊
flamnieis ocłis ũ supplicans s minax
forasegdit᷑ ÷ ⁊ u̾b̾ t̾ribilib aggͦdit᷑ du¬
cem. Rogauimꝰ te inquit: et sp̾uisti
cessit filiꝰ uirginis. qui est caput et dñs¬

Expanded text:
auditis, Comes ex parte sano usus coauditis, Comes ex parte sano usus consilio, respondit, se in obedientiam Innocentii papae posse dare consensum; sed in restitutionem episcoporum, quos de sedibus suis expulerat, nulla ratione induci, quoniam implacabiliter eum offenderant, et juraverat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant, Vir Dei efficaciora arma corripiead altare sanctum oblaturus et supplicaturus accedit. Intraverant ecclesiam quibus licebat divinis interesse mysteriis: Comes sustinebat pro foribus. Peractis igitur consecrationibus, et pace data et diffusa in populum, Homo Dei jam non se agens ut hominem, corpus Domini super patenam ponit, et secum tollit: atque ignea facie et flammeis oculis, non supplicans, sed minax foras egreditur, et verbis terribilibus aggreditur Ducem. « Rogavimus te, inquit, et sprevisti cessit Filius Virginis, qui est caput et d
Abbreviated transcription (Latin):
canti et ut assit laboranti ecc̃e suppli¬
cant carclinales. Int̾mittunt᷑ stucłia:
et q̃ mͦ ꝯtinua erant: int̾po latis liscir¬
sib resumunt᷑. Nulla uoratio sr̃ est:
serus dei aut orat a ut meditatꝰ. aut
legit. aut ꝯciͦnaif᷑. Uidens gͥ extusatio¬
tis partib fr̃es. cliui ꝓfundeq suspirans
affat᷑. Nidetis frẽs in qͣntis tͥbulationi¬
b laboret ecͣca Pars quidem pet̾. et in
italia et in aquitania auctore do elisa:
iam ñ parturit. s ͥbhortit. Enasati st̃
in his regionib scismatis defensores
Rome magna pars nobilium ĩ no¬
centium sequit᷑. et fauent ei multi
fidelium. qui tñ temerarie multitu¬
ddinis impetum formidantes ñ audẽt
publice ꝯfiteri. quem unocentio fir¬
mauere ꝯsensum. Coniuratos h̃t pe¬
teus homines ꝑlitos. quos corrũpit

Expanded text:
cant, et ut adsit laboranti Ecclesiae, supplicant cardinales. Intermittuntur studia, et quae modo continua erant, interpolatis discursibus resumuntur. Nulla vacatio superest: Servus Dei aut orat, aut meditatur, aut legit, aut concionatur. Videns igitur excusatiotis partibus fratres, diu profundeque suspirans, affatur: « Videtis, fratres, in quantis tribulationibus laboret Ecclesia. Pars quidem Petri, et in Italia, et in Aquitania, auctore Deo elisa, jam non parturit, sed abortit. Evasati sunt in his regionibus schismatis defensores. Romae magna pars nobilium Innocentium sequitur, et favent ei multi fidelium: qui tamen temerariae multitudinis impetum formidantes, non audent publice confiteri, quem Innocentio firmavere, consensum. Conjuratores habet Petrus homines perditos, quos corrupit
Abbreviated transcription (Latin):
uelociter inuenit᷑ medela ÷ q̃
ficeliter fuerit inquisita: Nam uidi
mulierem adissinteria ꝑ .u. mensesꝰ
grauiter laborantem: ita ut cum neces¬
sitas commoneret. inter manus ad
loca necessaria transferretur: Que simł
et confortacionem cibi et uircudem cor¬
pusculi suꝑflua digerendo ꝑdiderat.
me indice noui hanc ad basilicam ui¬
gilasse: Reddito autem post nocturnas
tenebras cdie: abraso beati tumil pul¬
uere. et remedium hausisse simul et
poculum: Eamq domi ꝓpriis gressib
fuisse reuersam: que ueniens ab aliis
fuerat sustentata.
rint. parcitas fidesq coniuncte: mox
ad miniculante patrono. cuncte submo¬
uent᷑ insidie: Sic multi exfrigoreticis.
dum ui febris pessime quaciunt᷑. tota
die inter altare et sanctum tumulum
debaccantes: aduesperum hausto ex
beati sepulcri puluere continuo pro¬
merentur accipere sanitatem: Nlam
paulus merguminus. qui legionem
te mnimico machinam que sancte ca¬
mere erat ꝓpinqua conscendens dixis¬

Expanded text:
elociter invenitur medela, quam fideliter fuerit inquisita? Nam vidi mulierem a dysenteria per quinque menses graviter laborantem, ita ut cum necessitas commoveret, inter manus ad loca necessaria transferretur, quae simul et confortationem cibi, et virtutem corpusculi superflue digerendo perdiderat; me indice novi hanc ad basilicam vigilasse. Reddito autem post nocturnas tenebras die, abraso beati tumuli pulverem, et remedium hausisse simul et poculum, eamque domi propriis gressibus fuisse redditam, qui veniens ab aliis fuerat sustentata. rint parcitas fidesque coniunctae, mox, adminiculante patrono, cunctae submoventur insidiae? Sic multi ex frigoriticis, dam vi febris pessimae quatiuntur, tota die inter altare et sanctum tumulum decubantes, ad vesperum autem haustum ex beato sepulchro pulvere, continuo promerentur aPaulus energumenus, qui legionem te inimico, machinam, quae sanctae camerae erat propinqua, conscendens, dixis
Abbreviated transcription (Latin):
rit iam migrasse.
cꝰ et supͣ fecimꝰ m̃tionem. uir ma¬
gnificꝰ olim in scło fuit: s magnifi¬
centior in scłi fuga. Hic in monast̾io
grandis silue monachꝰ fc̃s: pr̃ẽm sc̃m
ceuotissime uisitauit. Rediturꝰ aũt
lacͥmabiłr q̃ rebatur. qd̾ ñẽet eum ul¬
tra uisurꝰ. Cui uir dei. ne timeas ait:
adhuc sine clubio me uidebis. Huiꝰ
effectum ꝓ missionis deuotissimus
ille giullꝰ expectans: ip̃a nocte cum
beatꝰ pat̾ ex hac uita decessit. in mona¬
st̾io gnͣdis silue apparentem sͥ uidere
meruit et clicentem. Fr̃ Guille. Et ille.
Ecce ego dñe. ueni inquit mecum.I
bant gͥ pariter et ad montem quendã
altissimum ꝑuenert̃. In t̾rogabat aũ
sc̃s an sciret quo uenissent: ille uͦ se
nescire ꝓfessusest. Cui ip̃e. ad raclices
inquit libani uenimꝰ. Et ñc mane¬
bis hic: egoaũt ascendam in montẽ.
Int̾rogatꝰ qͣ de causa uellet ascend̾e: dis¬
in sc̃a credimꝰ ẽẽ sccł̃m : Ad quẽ sc̃s.¬

Expanded text:
rit jam migrasse. cujus et supra fecimus mentionem, vir magnificus olim in saeculo fuit, sed magnificentior in saeculi fuga. Hic in monasterio Grandis-Silvae monachus factus, Patrem sanctum devotissime visitavit. Rediturus autem lacrymabiliter querebatur, quod non esset eum ultra visurus. Cui Vir Dei. « Ne timeas, ait, adhuc sine dubio me videbis. » Hujus effectum promissionis devotissimus ille Guillelmus exspectans, ipsa nocte cum beatus Pater ex hac vita decessit, in monasterio Grandis-Silvae apparentem sibi videre meruit, et dicentem: « Frater Guillelme. » Et ille: « Ecce ego, domine. » « Veni, inquit, mecum. » Ibant igitur pariter, et ad montem quemdam altissimum pervenerunt. Interrogabat autem Sanctus an sciret quo venissent. Ille vero se nescire professus est. Cui ipse: « Ad radices, inquit, montis Libani venimus. Et nunc manebis hic, ego autem ascendam in montem. » Interrogatus qua de causa vellet ascendere: « Disin scientia credimus esse secundum? » Ad quem Sa
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝯuentui eum fr̃m aliq̃n opor¬
tebat int̾esse. Et hͣfuit tͥstis illa nẽcci¬
tas: qua pͦ sc̃a illa fr̃nitas. scẽ illius
pat̾nitas iugi consortio carere pos¬
se coacta est. In qͦ dolemꝰ quidem et
plangimꝰ infirmitatis eiꝰ tͥstem ef¬
fectum: s scĩdesid̾i et sp̃ual fer¬
uoris affectum uen̾am᷑. Qmꝙͣ
nec infirmitatis eiꝰ effectꝰꝰ usq qͣq

Expanded text:
tate, conventui eum fratrum aliquando oportate, conventui eum fratrum aliquando oportebat interesse. 49. Et haec fuit tristis illa necessitas, qua primo sancta illa fraternitas sanctae illius paternitatis jugi consortio carere posse coacta est. In quo dolemus quidem et plangimus infirmitatis ejus tristem effectum; sed sancti desiderii et spiritualis fervoris affectum veneramur. Quanquam nec infirmitatis ejus effectus usqueq
Abbreviated transcription (Latin):
mis mocdies ĩfirmitati sue et ap¬
petitui ꝯpet̾e testaret᷑. sic aũt affec¬
t̾ et confectꝰ. a ꝯmuni fr̃m labore
seu cliurno seu nocturno uix se
aliqn paciebat᷑ eẽ excusatũ: seu
ab occupationib et laborib mini¬
st̾is sui. uidebant eum et ꝯu̾satio¬
nem eiꝰ hõĩes medici. et mirabant᷑:
tantam uini eũ in se ip̃o causabã¬
tͣ inferre nature. ac siagnꝰ ad aratrũ
alligatꝰ arare cog̾etꝰ. Nam cum cre¬
bra illa ex corruptione stomachi ꝑ
oseiꝰ inligeste cruditatis eruptio
aliisincipet eẽ molestior maxĩe
asĩt in choro psallentium ñ tñ ilico
collectas fr̃m deseruit÷ s iuxͣ locũ
stationis sue ꝓcurato ac de fossoĩ
t̾ra receptaculoris illiꝰ: sic aliqñ¬
diuꝓut potuit necc̃itatem illam
tnsegit: At uͥ ne hoc quidem ꝑ mi¬
sit incolłantia rer: tẽ demum col¬
las deserere. q seorsum secum ha
bitare compulsus est: nͥqͣntum
siue collocutionis. sine ꝯsolationis
gr̃a: siue discipline claustral uẽcci¬

Expanded text:
 et infirmitati suae et appetitui competere testaretur. Sic autem affectus et confectus, a communi fratrum labore, seu diurno seu nocturno, vix se aliquando patiebatur esse excusatum, seu ab occupationibus et laboribus ministerii sui. Videbant eum et conversationem ejus homines medici, et mirabantur, tantamque vim eum in seipso causabantur inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus indigestae cruditatis eruptio aliis inciperet autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae, procurato ac defosso in terra receptaculo, doloris illius sic aliquandiu, prout potuit, necessitatem illam transegit. At ubi ne hoc quidem permisit intolerantia rei, tunc demum 1248 collectas deserere, us est, nisi quantum sive collocutionis, sive consolationis gratia, sive disciplinae claustralis necessi
Abbreviated transcription (Latin):
re qͥd posset: sollicitum ꝓ oĩb cir¬
ca se ip̃m negligentem õib ĩ oĩb
alus. obeclientissimum: s de se ip̃o
uix aliqñ. seu caritati seu potesta¬
ti obeclientem. Semꝑ enim p̾ora su¬
a nulla reputans maiora molie¬
bat᷑⁊ ad ñ ꝑcendum corꝑi. ad stu¬
dus sp̃ualib robur addendum:
corpꝰ suum uarus infirmitatib
ꝑ attenuatum ieiunus insr̃ et ui¬
giliis sne int̾missione att̾endo.
Orabat stans clie noctuc⁊ donec
genua eiꝰ infirmata a ieiunio. et
pedes elalabore inflati: corpꝰ susti¬
n̾e sĩ possent. Multo tp̃r et quan¬
diuoccultum ẽẽ potuit. cilicio ad
carnem usus est: uͭ uͦ sciri aduenit.
ꝯtinuo illud abiciens ad ꝯmunia
se ꝯu̾tit. Cib eiꝰ cum pane lac. uł
aciua decoctionis leguminũ: uel
uel putes qͣles infantib fĩ solent.
Cetã uel eiꝰ infirmitas ñ recipiebit:
uel parsimonie stucdio ip̃e recusa¬
bat. Uino si qñ utebat᷑. raro ⁊ ni

Expanded text:
are quid posset; sollicitum pro omnibus, cirare quid posset; sollicitum pro omnibus, circa seipsum negligentem; omnibus in omnibus aliis obedientissimum, sed de seipso vix aliquando seu charitati, seu potestati obedientem. Semper enim priora sua nulla reputans, majora moliebatur ad non parcendum corpori, ad studiis spiritualibus robur addendum, corpus suum variis infirmitatibus per se attenuatum, jejuniis insuper et vigiliis sine intermissione atterendo. 39. Orabat stans die noctuque, donec genua ejus infirmata a jejunio, et pedes ejus 1079 a labore inflati, corpus sustinere non possent. Multo tempore, et quandiu occultum esse potuit, cilicio ad carnem usus est: ubi vero sciri advertit, continuo illud abjiciens, ad communia se convertit. Cibus ejus cum pane lac, vel aqua decoctionis leguminum, vel pultes, quales infantibus fieri solent. Caetera vel ejus infirmitas non recipiebat, vel parcimoniae studio ipse recusabat. Vino
Abbreviated transcription (Latin):
b̾nardo ⁊ magist̾io eiꝰ ĩ ela¬
rissima et karissima ual¬
le illa sp̃ualiũ seola stuclior: hic
feruor regłaris disciplinez oĩa eo
faciente et ordinante ⁊ tab̾nacłr
deo int̾ris edificante sccłm exẽplar
qd̃ ei inmonte ostensum est: cũ
in solitucline cist̾ciensi cum d̾õ ĩ
nube habitaret. Et utinam post
dicit aliqͣtenꝰ. et ꝯsuerit hõ cum
hõib ẽẽ et intellig̾e sr̃ egenũ et pan¬
ꝑem conpaciendo infirmitatib ho¬
minũ: utinam se circa semet ip̃m
talem exibuisset qͣlem erga cet̾os
tam benignum tam cliscrecum.
tam sollicitum. S ꝯtinuo cum
ab annue illiꝰ obedientie iuncu¬
io solutꝰ. et sui iuris effectꝰ est ue¬
lut arcꝰ clistentꝰ ad pͥstinũ rigorẽ.
et sic̃torrens decentꝰ et climissus.
adpͥoris cursꝰ ꝯsuetudinem re¬
u̾sꝰ est: qi repetens a semet ip̃o pe
laboris int̾misi Uider ͤs hoĩem in¬
becillem. et languidum conari
et aggͤ di q̃ꝯ uellet minꝰ considã¬

Expanded text:
Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum: hic fervor regularis disciplinae, omnia eo faciente et ordinante, et tabernaculum Deo in terris aedificante secundum exemplar quod ei in monte ostensum est, cum in solitudine Cisterciensi cum Deo in nube habitaret. Et utinam post dicit aliquatenus et consuevit homo cum hominibus esse, et intelligere super egenum et pauperem, compatiendo infirmitatibus hominum; utinam se circa semetipsum talem exhibuiset qualem erga caeteros, tam benignum, tam discretum, tam sollicitum! Sed continuo, cum ab annuae illius obedientiae vinculo solutus, et sui juris effectus est, velut arcus distentus ad pristinum rigorem, et sicut torrens detentus et dimissus, ad prioris cursus consuetudinem reversus est, quasi repetens a semetipso poenlaboris intermissi. Videres hominem imbecillem et languidum conari et aggredi quaecunque vellet, minus consider
Abbreviated transcription (Latin):
sccłindatam sͥ grãm fi̾ oporc̾et: Qas
enim nat᷑a etate qͣnͣtum uis robu¬
sti corꝑis et accurate ualitudims
tanta aliqñf ecit ⁊ qnͣta iste fecit.

Expanded text:
datam sibi gratiam fieri oporteret? Quis enim nostra aetate, quantumvis robusti corporis, et accuratae valetudinis, tanta aliquando fecit, quanta iste fecit
Abbreviated transcription (Latin):
niam: contentus stipendus sus
bundabat. Sic consilio et armis
seruiebat temporalib dominis
suis: ut etiam domino deo suo

Expanded text:
niam, contentus stipendiis suibundabat. Sic consilio et armis serviebat temporalibus dominis suis, ut etiam Domino Deo suo
Abbreviated transcription (Latin):
duas contulerit medicinas: Etce inu¬
num cecum due uirtutes oftense:. Cui
corporales oculos ad contemplanda der¬
rena prius aꝑaruit: nunc cordis oclõs
ne ea concupiscat illuminauit: et ad
suum dignatus dicare seruicium: ꝙ̃
ut ita dicam renasci denuo fecit in

Expanded text:
duas contulerit medicinas? Ecce in uduas contulerit medicinas? Ecce in unum caecum duae virtutes ostensae, cui corporales oculos ad contemplanda terrena prius aperuit, nunc cordis oculos, ne ea concupiscat, inluminavit; et ad suum dignatus est dicare servitium, quem, ut ita dicam, renasci denuo fecit in
Abbreviated transcription (Latin):
sedata ꝑrotinus infirmitate conualuit:
exturonica ciuitate. depago trãs
ligerim cecus: beati martini suffragia
deuotus expeciit. Qui duob assidue m̃¬
sib ad eius templum deseruiens: ieiu¬
niis et orationib ꝑdurabat: factum ẽ
autem una clie resurrectionis dñice dũ
eẽt adpetles domni. et cum reliquo po¬
pulo missar sollempnia expectaret:
subito aꝑtis oculis cuncta clare cerne¬
re cepit. ita ut ad sanctum altare. cõmu¬
nicancdi gr̃a nemine ducente ꝑ ueniret:
Que autẽ fuerat causa cecitatis edicam:
Prima clie pasche. iussus est a domino suo:
nt agrum curumuet: Inuento q aditi.
unde pecora inteoibant: dum eum
claulere conatur extecatus est. Tunc
ut diximus ad beatum sepulcrum
ueniens flens et eͥulans: uisum quẽ
ꝑliderat flagitabat: Die autem. eadẽ
deretur: et ei beatus antistes reddere
lumen dignatut: ac elucente sole lumi¬
num oculoꝵ eefalserunt stelle: Quis
umquam rogo talis medicus poterit
inueniri: qui inunam infirmitatem.

Expanded text:
sedata protinus infirmitate, convaluit.ex Turonica civitate, de pago trans Ligerim, caecus, beati devotus expetiit. Qui duobus assiduae mensibus ad eius templum deserviens, ieiuniis et orationibus perdurabat. Factum est autem in una die resurrectionis dominicae, dum esset ad pedes domni et cum reliquo populo missarum solemnia spectaret, subito apertis oculis cuncta clare cernere coepit, ita ut ad sanctum altare communicandi gratia, nemine ducente, veniret. Quae autem fuerit causa caecitatis, edicam. Primo die paschae iussus est a domino suo, ut agrum circuiret, inventumque aditum, unde pecora introiebant, dum cum claudere conatur, excaecatus est. Tunc, ut diximus, ad beatum sepulchrum veniens, flens et heiulans, visum, quem perdiderat, flagitabat. Die autem illa, deretur, et ei beatus antestis reddere lumen dignatur, ac elucente sole luminum suorum refulserunt stellae. Quis umquam, rogo, talis medicus poterit inveniri, qui in unam infirmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Et hanc primam se filie audisse uo¬
cem: cunctis stupentib fatebat᷑. Ac
nec cuiquam id incredibile forte uidea¬
tur: ꝑhibeat nobis presens euagrius
destimonium ueritatis. Nam res ip̃o p̾¬
sente tum gesta est. Parum illud est

Expanded text:
et hanc primam se filiae audisse uoet hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est
Abbreviated transcription (Latin):
gesta est ciuitate. Pater famili
am duodennem abutero mutam puel¬
lam martino cepit offerre: poscens ut
linguam ligatam. meritis siuis sc̃s
absolueret. Ille cedens ep̃is qui tum
forte latus illius ambiebant: ualen¬
tiniano atq uitricͥo. imparem se esse
tante moli: sedillis quasi sanctorib.
nich impossibile fatebat᷑. At illi pias
preces una cum patre supplici uoce iur¬
gentes orare martinum: ut sꝑata pre¬
staret. Nec cunctatus ultra: utrumq
preclarum et ostendendo humilitatẽ.
nec differendo pietatem: iubet circũ¬
stantis populi multitudinem sub¬
moueriz Ep̃is tantum et puelle patre
a sistentib: mnoracionem suo illo mo¬
re ꝓsternitur. Deinde pusillum olei
cum exorcisini p̾facione benedicit: at¬
q ita mos puelle sanctificatum liquo¬
rem. cum et linguam illius digitus
cutis euentus. Paris nomen inter¬
rogat. Mox illa responcdit: procla¬
mat pater cum gauclio pariter et la¬
crimis martini genua complexus.

Expanded text:
gesta est ciuigesta est ciuias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem, nec differendo pietatem, jubet circumstantis populi multitudinem submoveri: episcopis tantum et puellae patre assistentibus in orationem suo illo more prosternitur: dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, atque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis virtutis eventus. Patris nomen interrogat: mox illa responmat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea nunciat᷑. multos seculariũ
stare proforib nec ingredi auden¬
tes: sed ut ad mitterent᷑ orantes.
Tum aper. nequaquam inquit
istos nobis ad misceri conuenit: quia
ad audiendum curiositate pocius ꝙͣ
religione uenerunt. Confusus ego il¬
loꝵ uice. quos non admittendos esse
censebat. egre tamen optinuis: ut e¬
ucherium exuicariis excelsum admit¬
teret consularem ÷ ceteri sunt repulsi
Tum gallum melia insecle componimꝰ.
Qui cum diu nobili sua uerecunclia
silencium tenuisset: tanclem ita exor¬
sus est: Couenistis inquid ad me au¬
diendum ⁊ sancti et cliserti ⁊ s religi¬
olas potus quam dosas aures ut
arbitor acculistis: audituri me ticle
teste. non oratoris copia locuturum.
Que autem hesterno dicta sunt. ñ reuol¬
uam illa÷ qui non audierunt exscriptis
rargnoscent: noua postumianus ex¬
pectat nunciaturus orienti: ne se in
omparacione martini. preferat occi¬
denti. Ac primum gestit animus qd̾
rȩfrigerius in aurem suggerit explica

Expanded text:
nterea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nuntiaturus Orienti, ne se in conparatione Martini praeferat Occidenti. ac primum gestit animus, quod Refrigerius in aurem suggerit, explicare:
Abbreviated transcription (Latin):
tibi manifestare uolui. Ad hec cum mar¬
tinus taceret. ne quicꝙͣ responsi referret:
iterare ausus est diabolus ꝓfessionis
aucdiciam. Martine quid dubitas cre¬
dere: cum uideas ꝙ xp̃c ego sum: Tc̃
ille reuelante sibi sp̃u ut intellig̾et
dem uenturuni ẽe predixit. Ego .xͫ.
nisi ineo ħ̾itu formaq qua passus est.
nisi crucis stigmata ꝓferentẽ uidero:
uenisse non creclam: Ad hanc ille uo-¬
cem statim ut fumus euanuit ÷ et cel¬
lulam tanto fetore compleuit: ut in¬
dubia indicia relinquerit diabolum
se fuisse. Hoc ita gestum ut supͣ retu

Expanded text:
 manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret tem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retu
Abbreviated transcription (Latin):
eccł̃ie disciplinas. ip̃o martino edu¬
cante creuisset: martinũ uero et a
principio quod ip̃e diffiteri non pos¬
set. milicie actib sorduisse: et nunc ꝑ
inanes suꝑsticiones et fantasmata.
uisionum riducula ꝓrsus inter delira.¬
m̃ta senuisse. H Iec cum multa atq
iundicasset: rapidus ea parte qua ue¬
nerat. recurrebat. Tum interea. credo
ꝑmartin oracionem fugatis abillius
corde demonib: redluctus inpenitenciã
mox reuertit᷑. Denq ad martinz le
ianua ꝓsternit: ueniam ab eo poscẽs.
fatecur errorem: nec sine demone se
fuisse tandem sanior confitetur: Nõ
erat apud martinũ labor iste difficił:
ut ignosceret supplicanti. Tunc ip̃i
et nobis om̃ib sanctus martinus ex¬
posuit. qualit̾ illum ademonib ui¬
disset agitati: se uero conuiciis eius¬
non moueri: que magis illi a quo eẽrt
effusa nocuissent. Ex inde cum idem
bricius. multis apud eum magnis¬
q criminib ꝑ sepe premeret᷑: cogi

Expanded text:
ecclesiae disciplinas ipso Martino eduecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adqueuindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fuisse tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi
Abbreviated transcription (Latin):
tinus marea que parua ad¬
moclum tabernaculum illius ambie
q istius modi ad hortacionis ad eum¬
uis obꝓbria. Credo cernebant miserum
emmus ꝓpinquantem: conscii quantẽ.
ili rabiem sp̃c suscitassent. Neͤ mora bri¬
insania: euomit uerbis inmartinur
plurima conuicia. Obuirgatus enim
pridie ab eo fuerat cur qui nichil uimꝙͣ
ret: mancipia compararet: Illo nam
q tempore arguebatur a mustis idem¬
bricius: ꝙ non solum pueros sed etiam
puellas scitis uultib coemisset. Qui
do demonum illoꝵ agitatus instinc¬
tu: martinum ita aggressus ẽ ut uix
manib temperaret: Tum qͥdem sc̃s
uultu placido. mente tranquilla: in¬
felicis amenciam. ꝑmicia uerba cohi¬
buit. S ita in eo nequam sp̃c redumm¬
dabat: ut ne sua quidem illi. quam¬
uis uana ad modum mens ab eẽt. Tre¬
mentib eaim labiis incertoq uuiltii.
decolor prefugore. rotabat uerba pẽcti.
se asserens sanctiorem: quippe qui apri¬
mis annis. inmonast̾io inter sacras

Expanded text:
in area, quae parua admodum tabemaculum illius ambiebm istiusmodi adhortationis te Brictio. credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Briinsaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a multis non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras
Abbreviated transcription (Latin):
stat. molestia nulla inquietat ⁊ s ꝑ hen¬
regnat sempiterna. Si queris quid ib
sit. ubi tanta et calis beatitudo consistit:
alit̾ dici ñ potest. nisi qͥcquid boni est.
ibi est: et quicquid mal est. nͣusꝙͣ
est. Ꝙ inquis bonum: Illud est dico.¬

Expanded text:
olestia inquietat, sed perenregnat. 85. Si quaeris quid ibi sit, ubi tanta et talis beatitudo persistit, aliter dici non potest, nisi quidquid boni est ibi est, et quidquid mali est ibi nusquam est. Quod inquis bonum est i
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitas slam incomp̃hensibilis et
tuit nec teneri ÷ s quandã de diabolo
ꝑassumptĩ hominem egit triũphum.
cum in ligno mat̾iam carnis imponẽs
eum sine sui iniuna ꝑhominenz suꝑa¬
uit: qui hominen cum dei inuiria
egerat indelictum. Homo ergo. ñ liui¬
nitat cruci affixus est: et qui peccaue
deo fuit assum̃di hominem ratio pre
cipue uł uoluntas. ut peccatum ab ho¬
mine contractum ꝑhõem tolleretur ⁊et
ab illo fides resurrectionis inciꝑet:
quem primum resurg̾e debuise consta¬

Expanded text:
isse; quae incomprehensibilis et tuit, nec teneri: sed quemdam de diabolo per assumptum hominem egit triumphum, cum in ligno victoriam carnis imponens, eum sine sui injuria per hominem superavit, qui hominem cum Dei injuria egerat in delictum. Homo ergo, non divinitas cruci data est; et qui per lignDeo fuit assumendi hominem praecipua ratio vel voluntas, ut peccatum ab homine contractum per hominem tolleretur, et ab illo fides resurrectionis inciperet, quem primum resurgere debuisse consta
Abbreviated transcription (Latin):
lumina destari eius diuinitatem: et criz¬
cem quam iruidetis proferre: exquibus
P̃lato enim quem doctissimum ac sapi¬
entissimum ꝑhiberis: cum de reuelan
daxͥ maiestate loqueretur. his uerbis
etiam signum illits intimauit: futiz¬
rum astriens dm̃: cuiꝰ signum erccĩs¬
rotondatum et decusatum ẽ. Sibille
ꝑiñde p̾duuna ut asseritis carmina: ꝓ¬
setãtem sc̃i nominis ꝑsonarum cum
deutite nature. Hec eadem dm̃ post ea
unouersu crucemq signauit: quam
nos erconus disputacionib refutatis:
p̾dictum poema ita ponens. felix ille
d̾s: ugno quipendet ab alto. Hide dis¬
putantib quidem uerbis: expressam u
triꝰ q confessionem. Ille futurum de¬
signat: quia manifestanclum in ho¬
mine designat: Hec felicem uocat q
duunam preuidet in hominis fragili¬
tate uirtutem: et ineut̾dem hominis
morte uictoriam: Quos tamen ñ itcirto
sequi conuenit:: quia his uelut ꝑsom¬
pnium ueram sapienciam loqui aliquã¬
falsi sint: in hoc probabilius erraueĩt:¬

Expanded text:
lumina testari ejus divinitatem, et crucem quam irridetis proferre; ex quibus m. Plato enim, quem doctissimum ac sapientissimum perhibetis, cum de revelanda Christi majestate loqueretur, his verbis etiam signum illius intimavit, futurum astruens Deum, cujus signum circumrotundatum et decussatum est. Sibyllae perinde praedivina, ut asseritis, carmina proprietatem sancti nominis personarunt cum dignitate naturae: haec eadem Deum postea uno versu crucemque signavit, quam vos multis disputationibus refutatis, praedictum poema ita ponens: Felix ille Deus, ligno qui pendet ab alto. Vide distantibus quidem verbis, expressam tamen utriusque confessionem. Ille futurum designat, quia manifestandum in homine sentiebat: haec felicem eum vocat, quia divinam praevidet in hominis fragilitate virtutem, et in ejusdem hominis morte victoriam. Quos tamen non idcirco consequi convenit, quia his velut per somnium veram sapientiam loqui aliquanfalsi sint, in hoc probabiliter errave
Abbreviated transcription (Latin):
s quia inuita demonum confessio nõ
leui estimacione pensanda est: quia nͥ
inuisibilib cruciatib agerent᷑. libere
utiq ꝓse faciliusclicerent ÷ quam sẽꝑ
contra se mentirent᷑. S te miror formã¬

Expanded text:
 invitam daemonum confessionem non levi aestimatione pensare: quia nisi invisibilibus cruciatibus agerentur, libere utique pro se facilius dicerent, quam semper contra se mentirentur. Sed cum in re om
Abbreviated transcription (Latin):
lus dubitas: audi inmundos demoni¬
buli inuocacione conterritos. xp̃m dm̃
et dei filium non negare: acudit reos.
tum tormenta seuiunt. testimonĩ nõ
saitem ur̃is credite: aut si ulterius pu¬
dor non est. negent certe homines: qͦd
etiam demones confitent᷑. S dicis mͥ:

Expanded text:
ndos daemonibuli invocatione conterritos Christum Deum et Dei Filium non negare, ac velut reos cum tormenta saeviunt quaestionum, non saltem vestris credite; aut si alterius pudor non est, negent homines quod etiam daemones confitentur. CAPUT VI. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
idem xp̃c d̾s est. qui mortem sua car¬
ne suscepit: et idem xp̃c homo ẽ. qui mor¬
tem sua diuinitate destruxit. Idem qui¬
ppe dei filius qui diuinitate mori non
potuit: carne mortuus ẽ. qm mortalem.
d̾s immortalis suscepit: et idem xp̃c d̾i
filius carne mortuus surrexit: quia im¬
mortalitatem sue diuinitatis. carne mor¬

Expanded text:
Deus Christus est qui mortem sua carne suscepit, et idem homo Christus est qui mortem sua divinitate destruxit. Idem quippe Christus Dei Filius, qui divinitate mori non potuit, carne mortuus est, quam mortalem Deus immortalis accepit. Et idem Christus Dei Filius carne mortuus resurrexit, quia immortalitatem suae divinitatis carne mor
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑio. Aspice cursum solis lune q dis¬
cissus: et utriq cotidie ꝑucissitudi¬
nes dempoꝵ. uł ortum uł ocrasum repe¬
tentlum. Suꝑlientu noctis sol diem ꝑ¬
titur detrimentum: et plenitudinem
luminis. sub constitucione creatoris aut
ꝑdit. aut recipit: Uarios preterea sy¬
stringitur aut calore siceat᷑: Quin et
aspectu dei metuens contremiscit: ac se
imꝑio subditam. motu ip̃o fẽtet᷑. Ip̃m
aerem ꝑniciosior alitus sepe corrumpit.:
et dum grauauerit efficit pestilentẽ.
Nincunt᷑ fusis ad dm̃ precib pluuie:
et prolixa rursum serenitas suppli¬
unt rationi: aut inusus hominum

Expanded text:
. Aspice transitus solis lunaeque discursus, et utrique quotidie per vicissitudines temporum vel ortum vel occasum esse repetendum. Adventu noctis sol diem pertitur detrimentum, et plenitudinem luminis sub constitutione rectoris aut perdit, aut recipit. Varius praeterea siut gelu stringitur, aut calore siccatur: quin et aspectu Dei metuens contremiscit, et se imperio subditam motu fatetur. Ipsum aerem perniciosior halitus saepe corrumpit, et postquam gravaverit, efficit pestilentem. Vincuntur piis ad Dominum precibus pluviae, et prolixa rursum serenitas suppliunt rationi, aut in usum hominis
Abbreviated transcription (Latin):
ait suis. Surgite uelocius: ut ad
tumulandum frẽm nr̃m turo ⁊ nicĩ
pontificem ocaiamus. Cune ili
uenientes portam ciuitatis ingrederẽ¬
tur ecce istum ꝑ aliam portam mor¬
cuum efferebant. Quo se sepulto. sc̃s¬
bricius ep̃s incathedra sua regressus
est: septem post ea feliciter uiuens am¬
nos. Cui post quadragesimum septi¬
mum septimum episcopatꝰ annum de¬
functo: sc̃s eustochius successit uir ma¬

Expanded text:
ait suis: 'Surgite velocius, ut ad ait suis: 'Surgite velocius, ut ad tumulandum fratrem nostrum, Turonicum povenientes portam civitatis ingrederentur, ecce istum per aliam portam mortuum efferebant. Quo sepulto, Briccius in cathedram suam regressus est, septem postea feliciter vivens annos. Cui post quadragesimum septimum episcopatus annum defuncto sanctus Eustochius successit, ma
Abbreviated transcription (Latin):
dei eum delirum ⁊ amentẽ uocaui:
cuiꝰ uidens uirtutes non credicdi. Post¬
c̃abscessum: auint turonici sacerdoti
suo. Uade post eum: et excerce nego cũz
tuum: Qui si eum ꝓsecutus non fue¬
ris ad nr̃m om̃ium contẽptum humi¬
liaberis. Iustinianus uero egressus
turonis. uer̾cellis italie ciuitatem ag¬
gressus: iudicio dei ꝑcussus obiit ꝑ¬
egrinus. Turonici eius obitũ audien¬
tes et insua malicia ꝑdurantes: ar¬
mencium ineiꝰ loco constiniunt. At
bricius ep̃c romam ueniens: R cuncta
que ꝑtulerat pape refert.Oe: sad se¬
dem  apłicam residens. plerumq
mis lͣ sarum sollempnia celebrauit:
ibi quicquid in sanctum dei delique
no a roma: cum auctoritate pape il¬
liusturonis relire disponit. Heni
ep̃c cui nom̃ ẽ. claudiacus: sexto abur¬
be miliario mansionẽ accepit. Arm̃¬
cius uero febre corripit᷑ : media autẽ
nocte sp̃m exalauit. Ꝙ proti nus bri¬
cio ep̃o ꝑuisum reuelatum ẽ Qui

Expanded text:
Dei et eum delerum et amentem saepe vocavi; Dei et eum delerum et amentem saepe vocavi; cuius videns cujus abscessum, aiunt Turonici sacerdoti suo: Vade post eum, et exerce negotium tuum, quia, si eum prosecutus non fueris, a nostro omnium contemptu humiliaberis' Iustinianus vero egressus a Turonus, Vircellis Italiae civitatem adgressus, iudicio Dei percussus, obiit egrinus. Turonici ejus obitum audientes et in sua malitia perdurantes, Armentium in ejus loco constituunt. At Briccius episcopus Romam veniens, cuncta quae pertulerat papae refert. Qui ad sedem apostolicam residens, plerumque Missarum solemnia celebrans, inibi quidquid in sanctum Dei deliquerno a Roma, cum auctoritate papae illius, Turonos redire disponit: et cui nomen est Laudiacum, sexto ab urbe miliario, mansionem accepit. Armentius vero febre corripitur, media autem nocte spiritum exalavit. Quod protinus Brictio episcopo per visum revelatum est; qui
Abbreviated transcription (Latin):
cis hoc artib factum asseuerantes: in¬
surgunt contra eum inuna ronspira¬
ep̃m: dicebant. Non cliucius nobis
falso pastoris nõmine dominaris: Sc̃s
bricius ep̃c ad satisfaciendum adhuc
populo: prunas ardentes inbirro suopo¬
suit. Et adse stringens: usq ad scm¬
sepulcrum beati martini. una cum
populoꝵ tuibis uadit. ꝓiectis q ante
sepulcrum pranis: uestimentum eius¬
inustum apparuit. Illis quoq sic eum¬
ꝓsequentib: sicut istud inquit uesti¬
mentum ab his ignib uidetis illesum:
ita et corpus meum a tactu mulieris
creclite impolutum. Illis uero non cre¬
dentib sed contea dĩcentib sc̃s bricius¬
trahitur: calumpniat᷑. eicit᷑: ut ser¬
mo sc̃i martiui adimplecet᷑. noueris ce
in ep̃atu multa ad uetsa passurum: Qo¬
ehecto: iuftinianum inepãta ꝯstituãt
Deniq bricius romane urbis papam
expeciit: flens et eiulans atq clicens.
sslerito hec pacior. qͥa peccaui in sc̃m

Expanded text:
cis haec artibus factum adseverantes, incis haec artibus factum adseverantes, insurgunt contra eum in una conspiradicebant: 'Non diutius nobis falso pastoris nomine dominaberis'. Ille autem ad satisfaciendo adhuc populo prunas ardentes in byrrum suum posuit, et ad se stringens, usque ad sepulchrum beati Martini una cum populorum turbis accedit, proiectasque ante sepulchrum prunas, vestimentum inustum apparuit. Illo quoque sic prosequente: 'Sicut istud vestimentum ab his ignibus videtis inlesum, ita et corpus meum a tactu muliebris coiti est inpollutum', illis vero non credentibus, sed contradicentibus, trahitur, calumniatur, eicitur, ut sermo sancti adimpleretur: 'Noveris, te in episcopatu multa adversa passurumeiectum, Iustinianum in episcopatu constituunt. Denique Brictius Romanae urbis papam expetiit, flens et eiulans atque dicens: 'Merito haec patior, quia peccavi in sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
beatum martinum conuiciis lacessi¬
uit. Ad eptus ergo consencientib ciui¬
b pontificatus officium: oracioni uaca
stus tamen habebatur incorpore. Haͣ̃ce¬
simo autem orcdinacionis sue anno: ori¬
tur cont᷑ eum lamentabile crim̃. Nã
mulier ad quam cubicularii eus uesti¬
m̃ta deferebant ad abluendum que sb̾
specie religionis erat ueste mutata: Q¬
cepit et peperit. Qua dere surrexit om̃is
populus taronoꝵ mnira: et totum ci¬
men suꝑ ep̃m referunt: uolentes eum
unanimit̾ lapidare. Aiebant enin. Diii
pietas sancti: tuam celauit luxuriam.
NIec nos deus diueius sinet manustu¬
as indignas osculando pollui. Ille qͦor
econtrario uiriliter hec negans: aff̾¬
te Inquit infantem ad mez Cumꝙy
om̃ipotentis ut si ego te generaui co¬
Popuł autem rogantib ut quis eẽt
pat̾ interrogaret: ait sanctus bricius e
piscopus. Non est. hoc meum. E ad me
ꝑtinuit sollicitus feci: uobis si aliquid
suppetit. ꝑ uos rescite. Tunc illi magi¬

Expanded text:
beatum virum conviciis lacessibeatum virum conviciis lacessivit. Adeptum ergo consentientibus civibus pontificatus officium, orationi vacabstus tamen habebatur in corpore. Tricesimo tertio vero ordinationis suae anno oritur contra eum lamentabilis causa pro crimine. Nam mulier, ad quam cubicularii eius vestimenta deferebant ad abluendum, quae sub specie religionis erat veste mutata, concepit et peperit. Qua de re surrexit omnis populus Toronorum in ira, et totum crimen super episcopum referunt, volentes eum unanimiter lapidare. Aiebant enim: 'Diu pietas sancti tuam celavit luxoriam, nec nos Deus diutius sinit manus tuas indignas osculando pollui'. Illo quoque e contrario viriliter haec negante: 'Adferte', inquid, 'infantem ad me'. Cumqum Dei omnipotentis, ut, si ego te generavi, coPopulis autem rogantibus, ut quis esset pater interrogaret, ait sacerdos: 'Non est hoc meum. Quod ad me pertinuit, sollicitus fui; vobis si aliquid suppetit, per vos quaerite'. Tunc illi magi