comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ego p̃toris docti hominis tribunali me
forte assistere atq ibi aduocatũ non
incelebrem sic postulare ut quã cãm
diceret iem queq ageobat᷑ nõ attinge¬
ret . Tunc p̃torẽ cuia res orat dixis¬
se aduocatũ cum nõ hr̃c. Et cũ is qui
uerba faciebat reclamasset ogo illi b .c.
ne suꝑes non ades. M. aut̃ Citero in
libro qui in scriptus est deuire ciuili ĩ
artem redigendo ꝟba hec posuit. Nec
uoͣ scientia uiris maioribus suis .q. lae:¬
lius tubero defuit doctera ẽt suꝑ fuit
in quo loco suꝑfuit significare uidetur
supra fuit e p̃stitit suꝑauitq maiorẽ
suos doct̾na sua suꝑfluenti tum e
nimis habundanti disciplinas ẽi. tube

Expanded text:
ego praetoris, docti hominis, tribunali me forte assistere atque ibi advocatum non incelebrem sic postulare, ut extra causam diceret remque quae agebatur non attingeret. Tunc praetorem ei cuia res erat dixisse advocatum eum non habere, et cum is qui verba faciebat reclamasset ego illi V. C. e superes, non ades. M. autem Cicero, in libro qui inscriptus est De iurelure Civili in Artem Redigendo, verba haec posuit: Nec vero scientia iuris maioribus suis Q. Aelius Tubero defuit, doctrina etiam superfuit. In quo loco superfuit significare videtur supra fuit et praestitit superavitque maiores suos doctrina sua, superfluenti tamen et nimis abundanti, disciplinas enim Tu
Abbreviated transcription (Latin):
tus ego Iurare &giliũ hoc nũꝗͣ scͥpsis¬
se. sed hẏginũ ego uerũ diae̾ arbitror.
Non eĩ pͥmꝰ finxit hoc uerbũ uiegilius inso¬
lenter sed in carminib luccecii ĩuentũ¬
est non asꝑnatus auctoritatẽ poete m¬
genio E fa facundia p̃cellentis: ꝓba
ex .iiii. luorctũ hec sunt. dilutaq cõtͣ
conituimͣ misceri absinthia tangit ama¬
ror. non xba aũt sola sed xsus ꝓpeto¬
tos & locos quoq lucrctii plurimos secta¬
tũ ecͣ ꝟgiliũ uidemus.

Expanded text:
tus ego iurare sum Vergilium hoc numquam scripsistus ego iurare sum Vergilium hoc numquam scripsisse, sed Hyginum ego verum dicere arbitror. Non enimenin primus finxit hoc verbum Vergilius insolenter, sed in carminibuscarnminibus Luest, non aspernatus auctoritatem poetae ingenio et facundia praecellentis. Verba ex IV. Lucreti haec sunt: dilutaque contra Cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror. Non verba autem sola, sed versus prope totos et locos quoque Lucreti plurimos sectatum esse Vergilium videmus.
Abbreviated transcription (Latin):
militordẽ cũ om̃e latus
ciusdem niuͣ oqualiter ĩ scst soluit᷑¬
sicuti fit cũ tertorna dũi atꝑ ĩdem
ip̃c nus triplitut᷑. huiꝰ nũi cubũ pitha¬
goras uim hr̃e lunaris circuli dixit
qd & luna orbem suũ lustret septe
ci nominant. Eam .m. uarro ita de
dicc᷑ in latabilic¬
riq om̃es sic legunt. At saporiu¬
dicum faciet manifestus  ora trista
tentantũ sensu torquobit amaro.hy¬
ginus aũt nõ herole ignobilis gr̃amati¬
confirmat E perscuerat nõ hoc a xgi¬
lio xelictũ sed quid ip̃e inuenerit ĩ libro
qui fuerit ex domo atq familia xgilii.
& ora tristia tentantũ sensu tor q̃bit
amaror. Neq id soli hẏgino sed doctis
quibusdam .ẽ uiris complacitũ qm̃
nõ aliũ in semetip̃o sensum habeat ac
ꝓ inde sic qiͣ dicat᷑ sensus sensu ama¬
ro torquet. Sed cĩ c̃ fauorino hygi
displicita esse insolentia &e ĩ suauitaꝰ¬
amaror. Is iouem lapideũ in ꝗt quod
scissimũ iusuirandum est habitũ para¬

Expanded text:
icitur, cum omne latus eiusdem numeri aequabiliter in sese solvitusicuti fit cum ter terna ducuntur atque ipse numerus terplicatur. Huius numeri cubum Pythagoras vim habere lunaris circuli dixit, quod et luna orbem suum lustret septem ci nominant. Eam M. Varro ita defdicere inlatabilrique omnes sic legunt: At sapor indicium faciet manifestus et ora Tristia temptantum sensu torquebit amaro. Hyginus autem, non hercle ignobilis grammaticonfirmat et perseverat, non hoc a Vergilio relictum, sed quod ipse invenerit in libro qui fuerit ex domo atque ex familia Vergilii: et ora Tristia temptantum sensus torquebit amaror, neque id soli Hygino, sed doctis quibusdam etiam viris complacitum, quoniam non alium in semet ipso sensum habeat ac proinde sit quasi dicatur ‘sensus sensu amaro torquet.’ Sed enim cum Favorino Hygindisplicita esset insolentia et insuavitaisit et : Iovem lapidem, inquit, quod sanctissimum iusiurandum habitum est, para
Abbreviated transcription (Latin):
libro hec sunt. Non grauarer leli nͥ &
hos uellt putarẽ & ip̃e cuper̃e te ꝗͦ
aliquã ꝑtem huiꝰ nr̃i ẜmonis attingo̾
p̃sertim cũ heri ip̃e dixeris te nobis
ẽẽ futurũ. uerũ id quidem fieri non
põt/ ne desis om̃es te rogamus. Exꝗsi¬
te gͥ & comꝑte ulius paulus dicebat
ho in nr̃a menioria doctissimꝰ suꝑesse

Expanded text:
bro haec sunt: Non gravarer, Laeli, nisi et hos velle putarem et ipse cuperem te quoque aliquam partem huius nostri sermonis attingere, praesertim cum heri ipse dixeris te nobis etiam superfuturum. Verum id quidem fieri non potest; ne desis omnes te rogamus. Exquisite igitur et comperte Iulius Paulus dicebat, homo in nostra memoria d
Abbreviated transcription (Latin):
fidentiãq non insuꝑ hñdam intelligit¬
e libros tris reliquos mercat᷑ nhilo
minore p̃tio ꝗͣ qd̾ erat petitũ ꝓ om̃ib
sed eam mulierem tũc a Targno digres¬
sam postra nusꝗͣ loci uisam constitit.
libri teus in sacrariũ conditi sibillim
appellati ad cos qrͣ ad oraculũ ꝗndeci¬

Expanded text:
fidentiamque non insuper habendam intellegitfidentiamque non insuper habendam intellegit, libros tris reliquos mercatur nihilo minore pretio quam quod erat petitum pro omnibus. Sed eamearn mulierem tunc a Tarquinio digressam postea nusquam loci visam constitit. Libri tres, in sacrarium conditi, Sibyllini appellati; ad eos quasi ad oraculum quindecim
Abbreviated transcription (Latin):
lolii ingenium non rop̃hendo sed in-¬
dustriam laudo. Suctessum ci fortuã
furentur. Non est sicut udet᷑ Uario
de fure tanꝗͣ lelius de leport. Nas qd̾
latint fut. Sed cares fugerit nott̃
tam excelentis doctrinet non ieug
iudiciu estꝯ
suꝑ libris sibillinis hec ꝓdita est.¬
Anus hospita atq ĩ cognita ad tarqui¬
nũ suꝑbũ regem adiit nouẽ libros fe¬
rens quos esse dicebat diuina oracula
p̃ciũ ꝑcũctatus est. Mulier nimiũ atq
ĩ mensum poposcit. Rex quasi anus
etatt desiꝑet risit. Tum illa foculũ
corã cum igni appoluit trs libro sex
nouem deurit.ie coquit reliquos sox
codem p̃tio emere uellit reg̃ẽ ĩt̾coga¬
uit. Sed cĩm taequinus id multo rasit
magis  dix̃ĩtq anũ iam ꝓculs ubio de¬
lirare. Mulier ibidom statim tris li¬
bros alios exussit atq ie ipus de nuo
plaude rogatã tris reliquos eodas illo
p̃tio emat. Tarꝗnus ore iam scrio atq
attentiore aĩo fit. Eam cõ stantiã con¬

Expanded text:
Aelii ingenium non reprehendo, sed industriam laudo; successum enim fert ffurentur. Nonne sic videtur Varro de fure, tamquam Aelius de lepore? Nam quod Latine fur. Sed ea res fugeritne tunctam excellentis doctrinae non meum iudicium est. super libris Sibyllinis ac Anus hospita atque incognita ad Tarquinium Superbum regem adiit, novemnovein libros ferens, quos esse divinadiceebat divina oracula: pretium percontatus est. Mulier nimium atque inmensum poposcit; rex, quasi anus aetate desiperet, derisit. tumTurn illa foculum coram cum igni apponit, tris libros ex novem deurit et ecquid reliquos sex eodem pretio emere vellet regem interrogavit. Sed enim Tarquinius id multo risit magis dixitque anum iam procul dubio delirare. Mulier ibidem statim tris alios libros exussit atque id ipsum denuo placide rogat, ut tris reliquos eodemmodern illo pretio emat. Tarquinius ore iam serio atque attentiore animo fit, eamearn constantiam con
Abbreviated transcription (Latin):
lege fuit. ita te amata capio: pleriq
aũt capi ꝟginẽ solam deber̃ dici putãt.
Sed flamines quoq dyales item pon.¬
tifices & augures capi dicebant᷑. L.Ril.¬
la reꝵ gestaꝵ libro ẜo ita scripsit .p.
Cornelius cui pͥmũ cognomẽ sylle im¬
positum est flamẽ dialis captus .M. cato
de lusicanis cum scrgiũ galbam accusa¬
uit cum dicunt deficeͣ uoꝰliusse. Ego
me nũc nolo uis pontificiũ obtime sti᷑
iam ne ea cã pontifex capiar si uolo.
auguriũ optime tenere : Et ꝗs me
ob eam augur̃e capiat. p̃texra ĩ comẽ¬
posuit ita scriptum est. Uiego uesta.¬
lis neq heres est cuiꝗͣ intestato / neq
intestate ꝗsꝗͣ. sed bona eius ĩ publicũ
redigi auint: in quo iure fiat q̃ritur.
amata mere capiendum a pontifice
hoc fuisse noĩe traditu est.
oĩo faceres diffinito contra quid facere
debeas sieo fucto iuderi possit rese.¬
uentura prosperius oxq utilitate eiꝰ

Expanded text:
lege fuit, ita te, Amata, capio. Plerique lege fuit, ita te, Amata, capio. Plerique autem capi virginem solam debere dici putant. Sed flamines quoque Diales, item pontifices et augures capi dicebantur. L. Sulla Rerum Gestarum libro secundo ita scripsit: P. Cornelius, cui primum cognomen Sullae impositum est, flamen Dialis captus. M. Cato de Lusitanis, cum Servium Galbam accusavit : Tamen dicunt deficere voluisse. Ego me nunc volo ius pontificium optime scire; iamne ea causa pontifex capiar? Si volo augurium optime tenere, ecquis me ob eamearn rem augurem capiat? Praeterea in commenposuit, ita scriptum est: Virgo Vestalis neque heres est cuiquam intestato, neque intestatae quisquam, sed bona eius in publicum redigi aiunt. Id quo iure fiat, quaeritur. Amata inter capiendum a pontifice capta est hoc fuisse nomen traditum est. omnino faceres definite. contra quid facere debeas, si eo facto videri possit res eventura prosperius exque utilitate eius
Abbreviated transcription (Latin):
patuis potestate exit: & uis testamẽti fa¬
ciundi adipiscitur: de more aũt rituq
capiunde uixginis lutere ꝗdem antiꝗores
nõ extant nisi que capta pͥma est / a su¬
ma rege esse captam. Sed papiam le¬
gem iuenimus. qua cauetur ut põtifiais
maximi arbitratu uirgines e/ ppło .xx.
legentur sortitioq in contiõe ex eo nuo¬
fiat. Sed ea sortitio ex lege papia non
necessaria nunc uideri sol&e. Nã siquis
honesto loco natus adrat pontifice ma¬¬
ximũ atq offerat ad sacerdotiũ filia
suam: cuius dumtaxat saluis religionũ
obẜuationibus ratio haberi possit grã
popilie legis ꝑ leueratũ sit. Capi aũt
uirgo ꝓpterra dici uidetur: quia põtifi¬
cis maximi maniu p̃tensa ab eoꝑente
in cuius potestate est ueluti bello capta
abducit᷑. Libro pͥmo fabii pictoris q̃
uerba pontificem maximũ diceͣ oporteaͭ
cum uirginẽ capiat. scriptum est. Ea
uerba hec sunt saterdotem uestalẽq

Expanded text:
patris potestate exit et ius testamenti fapatris potestate exit et ius testamenti faciundi adipiscitur. De more autem rituque capiundae virginis litterae quidem antiquiores non extant, nisi quae capta prima est a Numa rege esse captam. Sed Papiam legem invenimus, qua cavetur ut pontificis maximi arbitratu virgines e populo viginti legantur sortitioque in contione ex eo nufiat. Sed ea sortitio ex lege Papia non necessaria nunc videri solet. Nam si quis honesto loco natus adeat pontificem maximum atque offerat ad sacerdotium filiam suam, cuius dumtaxat salvis religionum observationibus ratio haberi possit, gratia Papiae legis per senatum fit. Capi autem virgo propterea dici videtur, quia pontificis maximi manu prensa ab eo parente in cuius potestate est, veluti bello capta, abducitur. In libro primo Fabii Pictoris, quae verba pontificem maximum dicere oporteat, cum virginem capiat, scriptum est. Ea verba haec sunt: Sacerdotem Vestalem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ diligentissime scripsit
labeo antistius minorem ꝗͣ annos sex
maiorem ꝗͣ annos decem natã negaue.¬
runt ũt capi fas esse. Item q̃ non sit
patrima & matrima. Item q̃ lingua de¬
bili sensu ue aueiũ deminuta alia ue
qua corporis labe insignita sit. Ites q̃
ipa aut aũ pater emancipatus sit ẽ si
uiuo patre mãtris in potestate sit. Ites
cuius parentes alter amboue ẜuitute¬
uersant᷑. sed eam cuius soror ad id sa-¬
cerdotium lecta sit excusationẽ mereri
anñuit. Item cuius pater flamẽ aut
aut aluis est quoꝙ sponse pont ficis
& tͣbicinis saccoꝵ filie uacatio a/ sacer.¬
dotio isto tribui sole. p̃terra capito
attcius scuiptum reliquit neq oius le¬
gendam filiã qui domialiũ in Italia nõ
haberet. E excusandam ciꝰ ꝗ liberos tres
haberet. uirgo aut uestalis simul ẽ cap¬
ta atq inatrium ueste deducta & pon.¬
tificibus tradita est eo statim tpr̃e sine e¬
mancipatiõe ac sine capitis minutiõe e

Expanded text:
quorum diligentissime scripsit quorum diligentissime scripsit Labeo Antistius, minorem quam annos sex, maiorem quam annos decem natam, negaverunt capi fas esse; item quae non sit patrima et matrima; item quae lingua debili sensuve aurium deminuta aliave qua corporis labe insignita sit; item quae ipsa aut cuius pater emancipatus sit, etiamsi vivo patre in avi potestate sit; item cuius parentes alter amboueabove seversantur. Set et eam cuius soror ad id sacerdotium lecta est excusationem mereri aiunt; item cuius pater flamen aut aut Salius est. Sponsae quoque pontificis et tubicinis sacrorum filiae vacatio a sacerdotio isto tribui solet. Praeterea Capito Ateius scriptum reliquit, neque eius legendam filiam qui domicilium in Italia non haberet, et excusandam eius qui liberos tres haberet. Virgo autem Vestalis simul est capta atque in atrium Vestae deducta et pontificibus tradita est, eo statim tempore sine emancipatione ac sine capitis minutione e
Abbreviated transcription (Latin):
temq orationem eius erigeret. aut fe¬
rocientem seuientemꝙ cohiberet / xba
ipius cicrronis apposui. itaq ide grac¬
cus qd̃ potes audire catule exlicinio cli¬
ente tuo litterato hoĩe/ quem ẜuũ sibi ha¬
buit ille ad manũ cum eburnea solitus
est habere fistula qui staret post ip̃um
occulte cum contionaret᷑ ꝑitum hoĩem ꝗ
inflaret celeriter eum sonũ qui illũ aut
remissum exataret aut a. cõtione re¬¬
uocaret. Morem aũt illum ingeodiẽdi
ad tibicinum modulos plii institutũ eͦsse
A lacedimoniis aristoteles in bibris ꝓ¬
blematum scriplit quo manifestior fie¬
ret ox ploratiorq militu securitas .e
alacritas. Nam diffidentit in ꝗt .E timo¬
ui cm ingressione hue modi minime
conuenit & mesti atq formidantes
ab hac tam intrepila ac tam decora ĩ¬
cedendi modulatiõe alieni sunt. xbo pau¬
ca aristotelis suꝑra cate apposui.s.¬
Ui d̾ uiregine capienda scripserũt

Expanded text:
temque orationem eius erigeret aut fetemque orationem eius erigeret aut ferocientem saevientemque cohiberet. Verba ipsius Ciceronis apposui: Itaque idem Gracchus, quod potes audire, Catule, ex Licinio cliente tuo, litterato homine, quem servum sibi habuit ad manum, cum eburnea solitus est habere fistula, qui staret occulte post ipsum cum contionaretur, peritum hominem, qui inflaret celeriter eum sonum, qui illum aut remissum excitaret aut a contentione revocaret. Morem autem illum ingrediendi ad tibicinum modulos proelii institutum esse a Lacedaemonis, Aristoteles in libris Problematon scripsit, quo manifestior fieret exploratiorque militum securitas et alacritas. Nam diffidentiae, inquit, et timori cum ingressione huiuscemodi minime convenit et maesti atque formidantes ab hac tam intrepida ac tam decora incedendi modulatione alieni sunt. Verba pauca Aristotelis super ea re apposuiUI de virgine capienda scripserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
clamore terrendus est: Ecte aũt
ꝑtibicina laconita tibie quoq illius cõci¬
tiatorie inmentẽ uenit quã. E. gracto
cum ppło agente p̃isse ac p̃mõstrasse
modulos fexunt. sed nequaꝗͣ sic ẽ ut
cum loquentẽ stare uariis modis tũ de.¬
multere aiũm actionẽq eius tũ inten¬
dere. Quid eĩ foret stare ineptius. si
ut plani pedi saltanti. ita gracto con-¬
cionanti numeros & modos &e frequen¬¬
tamenta quedam uaria tibicem ĩ cineͣt
sed quid hoc comꝑtius memorie tradi¬
derunt fecisse in arcũstantiis dicunt
octultius: qui fistula breui sensĩ graui¬
usculũ sonum inspiaret: ad depͥmen¬¬
dum sedandumq impctus uocis cius:
referuescente natiq impulsu & ĩ suinctu
extraneo naͣlis illa gracti uehemẽtia i¬
diguisse nõ opinor oxistimanda ẽ. M. tñ
Cicero fistulatorẽ istum utriq rei adhi
bitum esse a gracto putat / ut sonis tũ
ꝑ lacidis tum citatis: aut demissam iacẽ¬

Expanded text:
clamore terrendus est? Ecce autem clamore terrendus est? Ecce autem per tibicinia Laconica tibiae quoque illius contionariae in mentem venit, quam C. Graccho cum pmodulos ferunt. Sed nequaquamneuquaquaeum loquentem staret, et variis modis tum demulcere animum actionemque eius, tum intendere. Quid enim foret ista re ineptius, si, ut planipedi saltanti, ita Graccho contionanti numeros et modos et frequentamenta quaedam varia tibicen incineret? Sed qui hoc compertius memoriae tradiderunt, stetisse in circumstantibus dicunt occultius, qui fistula brevi sensim graviusculum sonum inspiraret ad reprimendum sedandumque inpetus vocis eius effervescentes; namque inpulsu et instinctu extraneo naturalis illa Gracchi vehementia indiguisse, non, opinor, existimanda est. M. tamen Cicero fistulatorem istum utrique rei adhibitumadhibituim esse a Graccho putat, ut sonis tum placidis tum citatis aut demissam iacen
Abbreviated transcription (Latin):
proruerẽt cohibebat᷑. Sed ip̃ius illiꝰ
egregii scriptoris uti his libet q̃ ae di¬
gnitate  fide grauiora st̃.s.
Cretenses quoq p̃lia / ingredi sulitos
memorie datum est p̃cinente ac p̃mo¬
derante cithara grossibus. Aliattes
aut rex terre lidie more atq u̾su bar.¬
barico p̃ditus cumbellũ milesis faccͣt
ut herodotus in historiis tradidit cõ¬
cinc̃tes habuit fistulatores & fidicines
atq feminas &̃ tibicinas in exercitu
atis in procinctu habuit lasciuientiu
delicias conuiuioꝵ. Sed eĩm acheos home.¬
ardentissimus clamor militũ romatioꝵ
quẽ incongressibus plioꝵ fieri solitũ scͥp¬
tores annaliũ memorauere : Contea in¬
scitutũ fiebat antique discipbne tam ꝓba¬
bile : an tum eẽ gradu clemonti  si¬
lenbo est opus cum ad hostem itur ĩ con-¬
specto longinquo ꝓcul distante cũ uero
ꝓpe ad manus uentum est / tum iã ꝓ
pinquo hostis & impetu ꝓpulsandus e

Expanded text:
proruerent, cohibebatur. Sed ipsius illius proruerent, cohibebatur. Sed ipsius illius egregii scriptoris uti verbis libet, quae et dignitate et fide grCretenses quoque proelia ingredi solitos memoriae datum est praecinente ac praemoderante cithara gressibus; Alyattes autem, rex terrae Lydiae, more atque luxu barbarico praeditus, cum bellum Milesiis faceret, ut Herodotus in Historiis tradit, concinentes habuit fistulatores et fidicines atque feminas etiam tibicinas in exercitu atque in procinctu habuit, lascivientium delicias conviviorum. Sed enim Achaeos Homeardentissimus clamor militum Romanorum, quem in congressibus proeliorum fieri solitum scriptores annalium memoravere? Contrane institutum fiebat antiquae disciplinae tam probabile? An tum et gradu clementi et silentio est opus, cum ad hostem itur in conspectu longinquo procul distantem, cum vero prope ad manus ventum est tum iam e propinquo hostis et impetu propulsandus et
Abbreviated transcription (Latin):
ais: qd̾ honesta & bona & sobria & mo¬
desta sit. Uiue gͦ moribus p̃teritis/
loq̃re uerbis p̃sentibus: atq id quod
a.C. cesare excellentis ingenii ac pru-¬
dentiȩ uiro ĩ pͥmo de a nologia libro
as in auditũ atq in solens xbu.
Uctor historie grȩce grauissimus.
Tuticlides lacedemonios sũ mos
bellatores non cormiũ tubaꝵ ue signis
nec ꝓxsus ex aliquo ritu re ligionũ neq
rei diuine grã / neq aũt ut exercitarẽ.¬
tur atq eiubrarent᷑ animi qd̾ cornua
& litui moliunt᷑. sed contra ut modera.¬
tiores modulabioresq fierenti qd̾ tibi¬
cinis numeris temꝑatur nihil adeo in
congrediendis hostibus atq ĩ pͥncipiis
p̃lioꝵ ad salutẽ uirtutẽq aptius rati
dice ferocirent. cũ ꝓ cincte gͥ classes
stem ꝓgredi tibicines inter cxercitu
posib cane̾ incoptabant. Ea ibi p̃cen.
qiͣ militaris musice disciplinã uis &
impetum militum ne sparsi dispalatiq

Expanded text:
ais, quod honesta et bona et sobria et moais, quod honesta et bona et sobria et modesta sit. Vive ergo moribus praeteritis, loquere verbis praesentibus atque id, quod a C. Caesare, excellentis ingenii ac prudentiae viro, in primo De Analogia libro as inauditum atque insolens verbum. UCTOR historiae Graecae gravissimus Thucydides, Lacedaemonios, summos bellatores, non cornuum tubarumve signis, ert, non prorsus ex aliquo ritu religionum neque rei divinae gratia neque autem ut excitarentur atque evibrarentur animi, quod cornua et litui moliuntur; sed contra, ut moderatiores modulatioresque fierent, quod tibicinis numeris vis temperatur. Nihil adeo in congrediendis hostibus atque in principiis proeliorum ad salutem virtutemque aptius rati,dice ferocirent. Cum procinctae igitur classes ique in hostem progredi tibicines inter exercitum positi canere inceptabant. Ea ibi praecenquasi militaris musicae disciplinam vis et impetus militum, ne sparsi dispalatique
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tereundu est qd̾ omes simul ꝗ a py¬
thagora in cohortẽ illam disciplinarũ
recrpti eiant. qd̾ ꝗsq familie pecunie
q hebãt in mediũ dabant ꝙ coibat᷑
quũ consortiũ qd̾ in re atq ꝟ̾bo roma.¬
no appellabat᷑ .÷¬
Auorinus phus adolescenti uete¬
rum ꝟboꝵ cupidissimo & plerasqs
uoces nimis priscas & ignotissimas
ĩ quotidianis comunibusq ẜmomibus
oxpromenti. Curuis inquit & fabriciꝰ
&e corũcanius antiqussimi nr̃a oe his
antiquiores oratii illi tugemini pla-¬
ne ac dilucide cum suis fabulati sũt.
neq aurũcoꝵ aut sitanoꝵ aut pelas.¬
goꝵ ꝗ pͥmi coluisse italiã dicunt᷑ sed
ctatis sue uerbis locuti sunt. Tu aũt
pro inde qiͣ cum matre euanduii nũc
loquarꝰ ẜmone ab hinc multis annis
iam desito uteris: qd̾ scire atq ĩ telli¬
gere nominẽ ius que dicas. Nõ ne ho
inepte ut qd uis abunde eͣxcquaris
taceres. Sed antiquitatẽ tibi placere

Expanded text:
Praetereundum est, quod omnes, simul atque a PyPraetereundum est, quod omnes, simul atque a Pythagora in cohortem illam disciplinarum recepti erant, quod quisque familiae, pecuniae habebat in medium dabat et coibatur cum consortium, quod iure atque verbo Romano appellabatosophus adulescenti veterum verborum cupidissimo et plerasque voces nimis priscas et ignotas in cotidianis communibusque sermonibus expromenti: Curius, inquit, et Fabricius et Coruncanius, antiquissimi viri, et his antiquiores Horatii illi trigemini, plane ac dilucide cum suis fabulati sunt neque Auruncorum aut Sicanorum aut Pelasgorum, qui primi coluisse Italiam dicuntur, sed aetatis suae verbis locuti sunt; tu autem, proinde quasi cum matre Euandri nunc loquare, sermone abhinc multis annis iam desito uteris, quod scire atque intellegere neminem vis quae dicas. Nonne, homo inepte, ut quod vis abunde consequaris, taces? Sed antiquitatem tibi placere
Abbreviated transcription (Latin):
nõ minus ꝗsꝗͣ tacuit ꝗͣ bienniũ hi ꝓr¬
sus appellabant᷑ intea tp̃us tatendi au
dicerãt. roꝵ oiũ difficillimas: tate᷑ au¬
dixeq atq esse iam ceꝑant silentio
eruditi cui erat nomẽ
qm̃ grometriam/ gnomonicã / musica
ceterasq itẽ disciplinas altiores
ueteres grȩci appellabãt. uulg̃
aũt quos gentilico uocabulo caldeos
dicẽ oportet mathematicos dicit. Ex¬
inde his scientiȩ studiis ornati ad ꝑspi¬
cienda mundi oꝑa & pͥncipia natue
inquit isti qui repente pedibus illotis
me pͥmum doce. Item alius hoc uolo ĩ ꝗt
discẽ istud nolo. hic asimposio plato¬
nis incipere gestit ꝑptͣ alcibadqtũmes¬
sationẽ. Ille a phedio ꝑꝑtͣ hesio apa¬
tionẽ. Est ẽ inquit prob citer
qui platonẽ lege̾ postubet inon uitę
ornande sed lingue oratiõisq comẽ¬
tande grã. nec ut modestior fiat sed ut
thagoricis pensitans. Sed id quoq nõ

Expanded text:
non minus quisquam tacuit quam biennium: hi prnon minus quisquam tacuit quam biennium: hi prorsus appellabantur intra tempus tacendi auddicerant rerum omnium difficillimas, tacere audireque, atque esse iam coeperant silentio eruditi cui erat nomen quoniam geometriam, gnomonicam, musicam ceterasque item disciplinas altiores μαθήματα veteres Graeci appellabant; vulgus autem, quos gentilicio vocabulo Chaldaeos dicere oportet, mathematicos dicit. Exinde, his scientiae studiis ornati, ad perspicienda mundi opera et principia naturae inquit, isti qui repente pedibus inlotisime primum doce, item alius hoc volo, inquit, discere, istud nolo; hic a Symposio Platonis incipere gestit propter Alcibiadae comisationem, ille a Phaedro propter Lysiae orationem. Est etiam, inquit, pro Iuppiter! qui Platonem legere postulet non vitae ornandae, sed linguae orationisque comendae gratia, nec ut modestior fiat, sed ut s cum veteribus Pythagoricis pensitans. Sed id quoque non
Abbreviated transcription (Latin):
miam ꝗͣtitatem. hinc ait natũ eeͣ illud
qui nõ ꝗret dare qd̾ posceret᷑. ad hãc̃
ille demosthenes clanculũ adit: & ut
sibi copiam sui faceret petit. at lais
stratis denariũ decm milia tali petu¬
lantia mulieris ac pecuniȩ magͥtudiẽ
ictus ex pauidusq demosthenes auer¬
titur. Et discedens ogo in ꝗt penitere
tanti nõ emo. sed greca ip̃a q̃ fertur
dixisse lepidiora st̃.g.¬
Ndo atq ratio pithagore ac de:¬
inceps familie suctessionis eius
recipiendi instituendiq discipulos huiꝰ.¬
cemodi fuisse tradit᷑. iam apͥncipio
adolescentes ꝗ sese ad discendũ obtu.¬
id u̾bũ sigͥfi¬
cat mores naturasq houĩm cõiectatic̃e
quadam de oris & uultus ingenio deq
totius corporis fileo atq hitu sciscitaĩ.
eum qui exploratus ab eo ydoncusq
bat. & tpũs certum tacere. nõ om̃es
idem sed alud aliuis tpus ꝓ ex estima.¬
cõmentari quẽ audierat faserat.: sed

Expanded text:
miam quantitatem. Hinc aiunt natum emiam quantitatem. Hinc aiunt natum enon quiret dare quod posceretur. Ad hanc ille Demosthenes clanculum adit et ut sibi copiam sui faceret petit. At Lais stratis denarium decem milia. Tali petulantia mulieris atque pecuniae magnitudine ictus expavidusque Demosthenes avertitur et discedens ego, inquit, paenitere tanti non emo. Sed Graeca ipsa, quae fertur dixisse, lepidiora sdo atque ratio Pythagorae, ac deinceps familiae et successionis eius, recipiendi instituendique discipulos huiuscemodi fuisse traditur: Iamlam a principio adulescentes qui sese ad discendum obtuId verbum significat, mores naturasque hominum coniectatione quadam de oris et vultus ingenio deque totius corporis filo atque habitu sciscitari. tumTurn qui exploratus ab eo idoneusquebat et tempus certum tacere; non omnes idem, sed alios aliud tempus pro aestimacommentari quae audierat fas erat; sed
Abbreviated transcription (Latin):
Illud eim̃a sic compoĩtu iocundius ad au¬
rem cõspectĩq insuauius hoc iꝑspe.¬
ctiusq est si modo ita explorata auet
homo sit. non sueda nec iacenti siciti
est hercle. qd̾ explicauit dicc᷑ maluit ꝗͣ
ex plicuit qd̾ cc̾iam usitatius crperat.
Uerba sunt hec ipiũs exortatiõe quã
dimꝑio en. pompei habuit. testis est
sicilia ꝗͣ multis undiq anctã ꝑiculis nõ
terrore belli sed consilii celeritatt expli¬
cauit. At si explicuit diceret inꝑfecto
E debili nuo uerboꝵ. sonus clauderet᷑.
Ocion ex ꝑypatetica disciplina
haud sane᷑ ignobilis uir fuit. Is
cornu copie in eo libro suꝑ demosthene
rhetore & lai de meretrite historia hec
scripta est. Lais inquit corinthia ob
elegantiam uenustatemq forme gran.¬
dem pecuniã demerebat cõuentusq
ad eam ditiorum houĩm ex om̃i grecia
celebres erant. neq ad mutebat᷑ nisi qui
dabat qd̾ põterat. poscebat aũt illa ni.¬

Expanded text:
Illud enim sic compositum iucundius ad auIllud enim sic compositum iucundius ad aurem completiusque, insuavius hoc imperfectiusque est, si modo ita explorata aure homo sit, non surda nec iacenti; sicuti est hercle quod explicavit dicere maluit quam explicuit, quod esse iam usitatius coeperat. Verba sunt haec ipsius ex oratione, quam De inperio Cn. Pompei habuit: Testis est Sicilia, quam, multis undique cinctam periculis, non terrore belli, sed consilii celeritate explicavit. At si explicuit diceret, inperfecto et debili numero verborum sonus clauderet.OTION ex peripatetica disciplina haut sane ignobilis vir fuit. Is Cornum Copiae. In eo libro super Demosthene rhetore et Laide meretrice historia haec scripta est: elegantiam venustatemque formae grandem pecuniam demerebat. Conventusque ad eam ditiorum hominum ex omni Graecia celebres erant, neque admittebatur, nisi qui dabat quod poposcerat. Poscebat autem illa ni
Abbreviated transcription (Latin):
amicus nr̃ in ciusdem. M. tullii ora.¬
nõe que est de imꝑio gnei pompei ita
scuiptum esse a cicrione dicebat. atq
ip̃o ulectitabat cũ m̃õs portus atq
cos portus quibus uitã ac spiritũ du¬
aitis inp̃denũ fusso potestatẽ scatis
Neq soloccismũ esst aiebat ĩ potestatẽ
fuisse ut uulgus semidoctum putat. sed
ratione dcũm certa e ꝓha contendebant
qua & gręciita uteret᷑ &. plautus ꝓbor
latinoꝵ elegantissimus in amphit̾ orie
dixit numeco mͥ in mente fuit non
ut dici solitum est ĩ mente. sed eĩ p̾tre
plantũ cuiꝰ ille in p̃senti exemplo usus
est. multatios quoq apud ueteres scͥp¬
tores locutionũ taliũ copiam offendimꝰ.
atq his uulgo annotamẽtis insꝑsimus
ut rationẽ istam missam facas &e aue¬
toritates. Sonus tamẽ iE positura ip̃a
uerboꝵ satis declarat id potiuss
nisse ut qm̃ utrũ uis dici latine poss&
potestatẽ dicere mall& nõ potestate.

Expanded text:
amicus noster in eiusdem M. Tullii oratamicus noster in eiusdem M. Tullii oratione, quae est De imperio Cn. Pompei, ita scriptum esse a Cicerone dicebat atque ipse ita lectitabat: Cum vestros portus, atque eos portus quibus vitam ac spiritum ducitis, in praedonum fuisse potestatem sciatis, neque soloecismum esse aiebat in potestatem fuisse, ut vulgus semidoctum putat, sed ratione dictum certa et proba contendebat, qua et Graeci ita uterentur; et Plautus, verborum Latinorum elegantissimus, in Amphitruone dixit: número mihi in mentemmentdm fuit, non, ut dici solitum est, in mente. Sed enim praeter Plautum, cuius ille in praesens exemplo usus est, multam nos quoque apud veteres scriptores locutionum talium copiam offendimus atque his vulgo adnotamentis inspersimus. Ut et rationem autem istam missam facias et auctoritates, sonus tamen et positura ipsa verborum satis declarat id potius ἐnisse, ut, quoniam utrumvis dici Latine posset, potestatem dicere mallet, non potestate.
Abbreviated transcription (Latin):
conciderent᷑ hostiũ copias ibi occupatas
futurũ. In duodecimo annali eiusdem
quadrigarii pͥncipiũ libri sic scriptum.
Si pro tua bonitate & nr̃a uoluntatt tͥ
ualitudo suppetit est qd speremꝰ deos bo.¬
nis bene facturũ. Item ĩ ualerii antia¬
as libro quarto uigesimo simili modo
scriptum cẽ se he res diuine foe uecteq
płitate essent aruspices dixerũt om̃ia
ex sentenitia ꝓcessurum ee̾. plautꝰ ẽ in
Casina cum de puella loqueret᷑ occisuꝵ
dixit nõ occisurã. his uerbis &̃ ne ht
liberius in gemellis non putaui inꝗt
hoc cam facturũ. nõ eͣgo ĩsti om̃os
soloccismus quid eẽt ignorarũt. Sed
giacthus dcũrum & quaduigarius fu
indefinito modo dixerũt ꝗ modus
noq in nũos neq inꝑsonas noq ĩ tpr̃a
taoq in gnã distrahit᷑ sed omia istec u.¬
na cademq declinatiõe complectitur
li gnẽ neq neutro solocasmus eĩ foc̾t
plane sed uerbo usus est ab om̃i neces.¬
sitait geneꝵ absoluto. Idem aũt ille

Expanded text:
conciderentur, hostium copias ibi occupatas futurum ; in duodevicesimo Annali eiusdem Quadrigarii principium libri sic scriptum: Si pro tua bonitate et nostra voluntate tibi valitudo subpetit, est quod speremus deos bonis benefacturum; item in Valerii Antiatis libro quarto vicesimo simili modo scriptum esse: Si eae res divinae factae recteque perlitatae essent, haruspices dixerunt omnia ex sententia processurum esse. Plautus etiam in Casina, cum de puella loqueretur, occisurum dixit, non occisuram, his verbis: Etiamne habet cum. Item Laberius in Gemellis: Nón putavi inquit hoc eám facturum. Non ergo isti omnes soloecismus quid esset ignorarunt, sed et Gracchus dicturum et Quadrigarius futindefinito modo dixerunt, qui modus neque in numeros neque in personas neque in tempora neque in genera distrahitur, sed omnia istaec una eademque declinatione complectitur, li genere neque neutro, soloecismus enim plane foret, sed verbo usus est ab omni necessitate generum absoluto. Idem autem ille
Abbreviated transcription (Latin):
nõ gͥ qr uulgo dici solee uexatũ osse
quẽ fumo aut uento aut puluere
ꝓpterea debet us uera atq naͣ xbi de¬
perire que aibetrxibus ꝗ ꝓpͥe atq
signatt locuti sunt. ita ut docuit con¬
ẜuata est. M. Catonis xba st̾ ex orone
quã de atheis sccipsit. Cumq hani¬
bal terrã ytaliam laccraret at ue
xaret uaxatã ytaliã dixit Catͦ ab ha¬
nibale. qñ nullu calamitatis aut
seuitie aut ĩ manitatis genus reꝑiri
queat qd̾ in eo tpre italia nõ ꝑpessa
sit. M. tulliũ in uerr̃o que ab isto sic
spoliata atꝙ duecta ẽ. nõ ut ab host ali¬
quo ꝗ tam̃ inbello religioñe e ꝯsurtudi.¬
nis uira retieret. sed ut a barbatis p̃¬
donibus uexata esse uideat᷑. De mlau¬
dato aũt duo uident᷑ res ponderi posse
unũ est ouis cemodi nemo ꝗsꝗͣ tam effe.¬
tis est moribus ꝗn faciat aut dicat nõ¬
nunꝗ̃ aliquid qd̾ laudari q̃ at unde hic
antiquissimꝰ uer sus uice ꝓuerbii celebra
musꝙꝓ est sicuti om̃is culpe pͥuatio ĩ cul¬

Expanded text:
 quia vulgo dici solet vexatum esse quem fumo aut vento aut pulvere, propterea debet vis vera atque natura verbi deperire, quae a veteribus, qui proprie atque signate locuti sunt, ita ut decuit conservata est. M. Catonis verba sunt ex oratione quam de Achaeis scripsit: "cumque Hannibal terram Italiam laceraret atque vexaret." "Vexatam" Italiam dixit Cato ab Hannibale, quando nullum calamitatis ausaevitiae aut immanitatis genus reperiri queat quod in eo tempore Italia non perpessa sit; M. Tullius IV. In Verrem: Quae ab isto sic spoliata atque direpta est, non ut ab hoste aliquo, qui tamen in bello religionem et consuetudinis iura retineret, sed ut a barbaris praedonibus vexata esse videatur. De inlaudato autem duo videntur responderi posse. Unum est eiusmodi: Nemo quisquam tamtan efflictis est moribus quin faciat aut dicat nonnumquam aliquid quod laudari queat. Unde hic antiquissimus versus vice proverbii celebratmusque est, sicuti omnis culpae privatio incul
Abbreviated transcription (Latin):
est cupidus orõnis ut conducat qui
auscultet. itaq auditis nõ assculta.¬
tis tanꝗͣ far̃ma copulã. nã euĩ ꝓba
audiunt᷑. Uerũ se nemo comitat
si egor est. Idem cato in cade orõne
eidem .M. cealio tribuno plebi uili¬
tatem obprobrans non loquendi tm̃ uoꝵ
põt uel uti tatrat ueluti loquat᷑. neq nõ
merito homerus unũ ex om̃ibus tersitã¬

Expanded text:
 cupidus orationis conducat, qui  cupidus orationis conducat, qui auscultet. Itaque auditis, non auscultatis, tamquam pharmacopolam. Nam eius verba audiuntur, verum se ei nemo committit, si aeger est. Idem Cato in eadem oratione eidem M. Caelio tribuno plebi vilatem obprobrans non loquendi tantum, potest, vel uti taceat vel uti loquatur. Neque non merito Homerus unum ex omnibus Thersita
Abbreviated transcription (Latin):
cbiis in ore positis sepiat᷑. homerica
de quib supͣ dixi hec sũt .g¬
Marci tulii quoq uerba posui ꝗbus
stultam & inanem dicendi copiam
grauiter ⁊ uere detestatus est. dum¬
modo inꝗt hoc constet neq infantiã
eius qui rem norit sod cam explica.¬
re dicendo nõ queat: ac neꝙ ĩscitiã
illius tui res non suppetat uerba nõ
desint esse laudanda. quoꝵ si altoꝵ
sit optandum malim eꝗdem ĩ diẜtã
prudentiã ꝗͣ stultam loquacitatẽ. Itẽ
in libro de oratore pͥmo uerba hec po.¬
suit. Quid cĩm est tam furiosũ ꝗͣ
uerboꝵ uł optimoꝵ atq ornatissimo¬
rum sonitus manis nulla sb̾iecta siũã
nec sciã. Cum pͥmis aũt . M. cato
atrocissimus huiuscei uiti in secta.¬
tor est. Nanq in or̃one que ĩ scͥpta
est si se celius tribunũ plebis appel¬
bus tenet loquendi tanꝗͣ ueternosũ
uiuendi atq dormiendi. qd̾ si nõ
conueniat᷑ tum conuocari iubet. ita¬

Expanded text:
cubiis in ore positis saepiatur. Homerica, cubiis in ore positis saepiatur. Homerica, de quibus supra dixi, haec suntM. Tullii quoque verba posui, quibus stultam et inanem dicendi copiam graviter et vere detestatus est: Dummodo, inquit, hoc constet, neque infantiam eius, qui rem norit, sed eam explicare dicendo non queat, neque inscientiam illius, cui res non subpetat, verba non desint, esse laudandam; quorum si alterum sit optandum, malim equidem indisertam prudentiam quam stultam loquacitatem. Item in libro De Oratore primo verba haec posuit: Quid enim est tam furiosum quam verborum vel optimorum atque ornatissimorum sonitus inanis, nulla subiecta sententia nec scientia? Cumprimis autem M. Cato atrocissimus huiusce vitii insectator est. Namque in oratione, quae inscripta est Si se Caelius tribunus plebis appelbus tenet loquendi tamquam veternosum bibendi atque dormiendi. Quod si non conveniatis, cum convocari iubet, ita
Abbreviated transcription (Latin):
sce bsistere atq imꝑare posse nõ ꝗͣ
ꝗc quã defuturũ propterta pecuniã
qua nihil sibi essif usus abhis ꝗbus ca
saret usui esse nõ accipere
Ui sone leues e futiles & impoͣ¬
tuni loquutores ꝗq nullo re¬
rum pondere ĩnixi uerbis humidis
e lassantibus defluũt eoꝵ oratioe
bñ existimatũ est in ore nasci nõ ĩ pec¬
tore linguã aũt debeic auĩt nõ esse
liberã nec uagam. sed uĩclis de pecto¬¬
re ymo ac de corde aptis mouerie.
statere uerbis sine ullo iudicii negocio
cum securitate multa & ꝓfũtida ut
loquentes pleriq uideant᷑ loꝗ sese
nescire. Ulixom contia homerus
uirũ sapienti facũdia p̃olitũ uocem
mitte᷑ ait non ex ore sed expectore
quo .s. nõ ad sonũ magis habitũquo.
boꝵ cohercende uallũ esse oppositũ
dentiũ luculente dixit ut loquendi
temeritas nõ cordis tm̃ custodia atis
uigilia cohibeat᷑. sed &e ꝗbusda qͣi ex¬

Expanded text:
set obsistere atque imperare posset, numquam set obsistere atque imperare posset, numquam quicquam defuturum; propterea se pecuniam qua nihil sibi esset usus ab his quibus eamearn sciret usui esse non accipereUI sunt leves et futiles et importuni locutores quique nullo rerum pondere innixi verbis uvidis et lapsantibus diffluunt, eorum orationem bene existimatum est in ore nasci, non in pectore, linguam autem debere aiunt non esse liberam nec vagam, sed vinclis de pectore imo ac de corde aptis moverirnoscatere verbis sine ullo iudicii negotio cum securitate multa et profunda, ut loquentes plerumque videantur loqui sese nescire. Ulixen contra Homerus, virum sapienti facundia praeditum, vocem mittere ait non ex ore, sed ex pectore, quod scilicet non ad sonum magis habitumquehabborum coercendae vallum esse oppositum dentium luculente dixit, ut loquendi temeritas non cordis tantum custodia atque vigilia cohibeatur, sed et quibusdam quasi ex
Abbreviated transcription (Latin):
Crassuseũ uocari uissit. E cũ int̾rogas¬
set cur nõ quẽ uissetat misissit. cau.¬
sis raconibusꝙ quas dictitabat spit¬
tis uestimenta detiahi imꝑauit uir¬
gisq multum cecidit corrũpi atq dis¬
solui officiũ om̃e imꝑantis ratus siꝗs
ad id qd̾ fatere uissus ost nõ obsequio
debito sed consilio nõ desiderato ⁊t¬
spondeat.
tos dicit a Sãntibus ad .C. fabri
bene ac beniuole post redditã pacẽ
sãnitibus fecisse obtulisse dono grãdes
pecumã orasseq uti acciꝑet uteret᷑ꝙ
atq id face̾ sãnites dixisse qd̾ uideret
mulea d splendorem domus atq uictꝰ
defieri. neq ꝓmagnituditie dignitatoq
lautũ paratũq esse. tum fabriciũ pla.¬
nas manus ab auribus ad oculos e in¬
sia de inceps ad nares e ados e ad
gulam atq inde porro aduentrem
pnũ deduxisst & legatis ita respõdis.¬
se. dum illis om̃ibus membris q̃ attigis¬

Expanded text:
Crassus eum vocari iussit et, cum interrogasCrassus eum vocari iussit et, cum interrogasset cur non quem iusserat misisset, causis rationibusque quas dictitabat spretis, vestimenta detrahi imperavit virgisque multum cecidit, corrumpi atque dissolvi officium omne imperantis ratus. si quis ad id quod facere iussus est non obsequio debito, sed consilio non desiderato respondeat.tos dicit a Samnitibus ad C. Fabricibene ac benivole post redditam pacem Samnitibus fecisset, obtulisse dono grandem pecuniam orasseque uti acciperet utereturque, atque id facere Samnites dixisse, quod viderent multa ad splendorem domus atque victus defieri neque pro amplitudine dignitateque lautum paratum esse. tumTurn Fabricium planas manus ab auribus ad oculos et infra deinceps ad nares et ad os et ad gulam atque inde porro ad ventrem imum deduxisse et legatis ita respondisse: dum illis omnibus membris quae attigis
Abbreviated transcription (Latin):
in exorabilisq sit qualia fuerũt postu¬
mia imꝑia ẜ mãliana. Nam si tali
p̃ceptori xõ reddenda sit nihil faciẽ¬
structius delibantiꝙ fort arbitramũ
theoremaciũ hoc d̾ mandatis huiꝰcemõi
assequendis. sed exemplũ ꝙͦ .p. crasi
mician clari ac meliti uiri apposue¬
rimus. Is ciassus a semꝑnio a selio¬
ne  plerisq aliis historie romanȩ
scriptorib tradit᷑ ꝗnq habuisse reꝑ¬
bonaꝵ maxima t p̃cipua qd essie di¬
tissimus qd̃ nobilissimus qd eloquẽtis.¬
simus qd̾ iuxis consultissimꝰ qd ponti¬
fex maximus. Is cum ĩ consulatu obti¬
neret asiam ꝓuĩciam e cixcũ sedere
oppugnaroq oppidum pararet opꝰq
esset fixma atq proccra trabe q̃ ari¬
etem faceret quo muros cius oppidi
quateret scͥpsit ad magis
apud eos udissit uter maior essit aũ
maiorẽ sed quẽ esse magis ydoneu
aptioremq faciendo arieti faciliore¬
ꝙ portatu existimabant minote misit.

Expanded text:
inexorabilisque sit, qualia fuerunt Postuinexorabilisque sit, qualia fuerunt Postumiana imperia et Manliana. Nam si tali praeceptori ratio reddenda sit, nihil facienstructius deliberatiusque fore arbitramur theorematium hoc de mandatis huiuscemodi obsequendis, si exemplum quoque P. Crassi Muciani, clari atque incluti viri, apposuerimus. Is Crassus a Sempronio Asellione et plerisque aliis historiae Romanae scriptoribus traditur habuisse axima et praecipua: quod esset ditissimus, quod nobilissimus, quod eloquentissimus, quod iuris consultissimus, quod pontifex maximus. Is cum in consulatu obtineret Asiam provinciam et circumsedere oppugnareque Leucas pararet opusque esset firma atque procera trabe, qui arietem faceret quo muros eius oppidi quateret, scripsit ad magistapud eos vidisset, uter maior esset eum maiorem, sed quem esse magis idoneum aptioremque faciendo arieti facilioremque portatu existimabat, minorem misit.
Abbreviated transcription (Latin):
pontificiũꝙ esse nequaquã putauerint
contra dcũm eius esst faciendu ĩt̃ sire.¬
pentinus aliqͥs caus rem comodius agi
posse pollicerent᷑: ne si spes fefelisset
cuilpa in patiẽ  pena indeprecabilis
subeunda esset. si res forte melius uee.¬
tisset diis quidem grã hñda. sed exem¬
plum tamẽ intromissum uideret᷑ quo
bñ consulta consilia religiõe mandati
soluta corrũ perent᷑. alii existimauer̃t
ĩ cõmoda pͥus que metuenda essent
si res gesta aliter foret ꝗͣ imꝑatũ est
cum emolumẽto spei pensitanda esse.
& si ea leuiora minoraq ueilitas aut
contra grauior ⁊ amplior spe ꝗͣtu
põt firma obsideret᷑: cũ posse ad u̾sũ
mandata ficri censuerũt. ne oblata
diuinitus rei bñgerende occasio a¬
mitteref᷑.neq timendũ exemplũ non
parendi tradiderunt si ratiões huius¬
pͥmis aũt respiciendũ putauerũt in¬
genium naͣm illus cuĩ eares p̃cep.¬
tũq essie ne ferox durus indomicus

Expanded text:
pontificiumque esset, nequaquam putaverint contra dictum eius esse faciendum, etiamsi repentinus aliqui casus rem commodius agi posse polliceretur; ne, si spes fefellisset, culpa inpatientiae et poena indeprecabilis subeunda esset; si res forte melius vertisset, dis quidem gratia habenda, sed exemplum tamen intromissum videretur, quo bene consulta consilia religione mandati soluta corrumperentur. Alii existimaverunt incommoda prius quae metuenda essent, si res gesta aliter foret quam imperatum est, cum emolumento spei pensitanda esse et, si ea leviora minoraque, utilitas autem contra gravior et amplior spe quantum potest firma ostenderetur, tum posse adversum mandata fieri censuerunt, ne oblata divinitus rei bene gerendae occasio amitteretur; neque timendum exemplum non parendi crediderunt, si rationes dumtprimiscum autem respiciendum putaverunt ingenium naturamque illius cuia res praeceptumque esset: ne ferox, durus, indomitus
Abbreviated transcription (Latin):
hesiodus poetarum prudontissimus
linguam nõ uulgandam sed recõden¬¬
dam esse dicit. promle ut thesauru:
ciusq esse in ꝓmendo gram̃ plurimã
sed modesta & parca e modulata sit

Expanded text:
etarumpoetartum prudentissimus, linguam non vulgandam, sed recondendam esse dicit proinde ut thesaurum, eiusque esse in promendo gratiam plurimam, si modesta et parca et modulata sit
Abbreviated transcription (Latin):
menta ex tͥnsecus. atq alia qi appen.¬
dices ꝑsonaꝵ & causarũ & tempoꝵ
& circũstantiȩ ip̃uis necessitates quas
includere in p̃cepta difficile ẽ mode¬
rant᷑ & regunt. & qiͣ gubernãt: &¬
nunc ratas efficiũt nũc irritas. hec
talia que the ofrastus calte & solicite
& religiose cã discernendi nagis dispu¬
tandiq diligentia ꝗͣ cum decernendi
sẽtentia atq fiducia disseruit: quoniã
ignorantes directum atq ꝑpetuũ distic̃¬
tumq in xebus singulis p̃ceptũ qd̾ ego
nos in pͥma tractatus istius ꝑte deside.¬
rare dixeram nõ capiũt eius aũt chilo.¬
nis a quo disputatiũcule huiꝰ iniciũ fe.¬
cimus cũ alia quedam sunt mota uti.¬
lia atq prudenta tamẽ id maxime ex.¬
plorare utilitatis est: qd̾ duas ferocis.¬
simas affectioẽs amoris atq odii intra
dem tenus odoris tanꝗͣ fortasse post
amaturus. suꝑ hoc eodem chilone plu:¬
tarchus phus in libro. G. pͥmo xbisita¬

Expanded text:
menta extrinsecus atque aliae quasi appendices personarum et causarum et temporum et circumstantiae ipsius necessitates, quas includere in praecepta difficilest, moderantur et regunt et quasi gubernant et nunc ratas efficiunt, nunc inritas. Haec taliaque Theophrastus satis caute et sollicite et religiose, cum discernendi magis disceptandique diligentia quam cum decernendi sententia atque fiducia scripsit, quoniam itates derectum atque perpetuum distinctumque in rebus singulis praeceptum, quod ego nos in prima tractatus istius parte desiderare dixeram, non capiunt. Eius autem Chilonis, a quo disputatiunculae huius initium fecimus, cum alia quaedam sunt monita utilia atque prudentia, tum id maxime exploratae utilitatis est, quod duas ferocissimas adfectiones amoris atque odii intra dem tenus oderis, tamquam fortasse post amaturus. Super hoc eodem Chilone Plutarchus philosophus, in libro Περὶ
Abbreviated transcription (Latin):
ditur ꝗppe & componsat᷑. leue damnũ
delibate honestatis maiore alia graui.¬
oreq in aduiuando amico honestate.
minimaq illa labes & qiͣ lasciuia famc
munimentis p᷑taꝵ amico uailitatũ so.¬
lidant᷑. neq nõibus inꝗt moneri nos
oportae qd̾ paria gni ip̃o non st̾ hone¬
stas mec fame ẜ rei amiti utilitas. põ¬
deribus. hec eĩm potestatibusq p̃sen¬
tibus non uocabuloꝵ appellatiõib neq
dignitatibus geneꝵ di uidicanda sunt.
Nam cũ in rebus aut paribus aut non
longe secus utilitas amici & honestas
nr̃a consistit. honestas proculdubio p̃.¬
ponderat. Cum uoͣ amici utilitas ni¬
mio est amplior hone statis aũt nostre
ĩ re nõ graui leuis iactura est: tũc qd̾
utle amico est id pͥmũ illo qd̾ hone.¬
stum nobis est fit plenius: sicuti est magnũ
pondus exis. parua lamina auri fit p̃cio¬
sus. uerba adeo ipa theofrastus suꝑ ea
re ascripsit. q̃ fauorinus quoq pħus¬

Expanded text:
ditur quippe et compensatur leve damnum ditur quippe et compensatur leve damnum delibatae honestatis maiore alia gravioreque in adiuvando amico honestate, minimaque illa labes et quasi lacuna famae munimentis partarum amico utilitatium solidatur. Neque nominibus, inquit, moveri nos oportet, quod paria genere ipso non sunt honestas meae famae et rei amici utilitas. Ponderibus haec enim potestatibusque praesentibus, non vocabulorum appellationibus neque dignitatibus generum diiudicanda sunt. Nam cum in rebus aut paribus aut non longe secus utilitas amici aut honestas nostra consistit, honestas procul dubio praeponderat; cum vero amici utilitas nimio est amplior, honestatis autem nostrae in re non gravi levis iactura est, tunc quod utile amico est, id prae illo quod honestum nobis est fit plenius, sicuti est magnum pondus aeris parva lamna auri pretiosius. Verba adeo ipsa Theophrasti super ea re adscripsi: