comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui non .ẽ. desemine aaron inponere incensum ante dñm. & non
erit sicut chore & sicut conspiratio eius sicut locutus ẽ dñs in ma¬
nu moysi : Hoc modo ergo uoluit ꝑeleuzar ds̃ non sacerdotium
quod iamerat in auron sed successionis sacerdotalis ꝓgeniem
commendare: quod uero uit. &ignẽ alienum hunc semina ibi
sparge intellegendum ẽ: & quod addidit quia scĩficauerunt
turibula pecactorũ horum in animab: suis locutione quidem
inusitatic ex pressa sententuc ẽ sed notandũ nouo modo dista
scĩficatu poena eorũ aquib hoc peccatum fuerat ꝑp&ratum.
quia ꝑ eos exemplum datum .ẽ. c&eris quõ timerent : circum¬
positionem autẽ alturi cur exeis fieri uoluit addidit dicens¬
qũo ablatu sunt ante dñm & scĩficata fucta sunt. in signum
filus isruhel: non ergo in eis reꝓbari uoluit quod atidibus
oblata sunt sed hoc potius cogitari & adtendi ante quem

Expanded text:
qui non est de semine Aaron, imponere incensum ante Dominum: et non qui non est de semine Aaron, imponere incensum ante Dominum: et non erit sicut Chore et sicut conspiratio ejus, sicut locutus est Dominus in manu Moysi. Hoc ergo modo voluit per Eleazarum Deus non sacerdotium, quod jam erat in Aaron, sed successionis sacerdotalis progeniem commendare. Quod vero ait, Et ignem alienum hunc semina ibi, sparge intelligendum est. Et quod addidit, Quia sanctificaverunt thuribula peccatorum horum in animabus suis, locutione quidem inusitata expressa sententia est; sed notandum nouo modo dicta sanctificata poena eorum, a quibus hoc peccatum fuerat perpetratum, quia per eos exemplum datum est ceteris, quod timerent. circumpositionem autem altQuoniam oblata sunt ante Dominum, et sanctificata facta sunt in signum filiis Israel: non ergo in eis reprobari voluit, quod a talibus oblata sunt; sed hoc potius cogitari et attendi, ante quem
Abbreviated transcription (Latin):
cum positionẽ ulturi quõ oblatu sunt ante dñm & scĩficita
sunt. & fuctu sunt in signum filiis israhel: hoc loco curnon
ad mosen & aaron sicut insuperiorib dñs locutus sit. sed
ad mosen & udeleazurũ filium aaron. haec mihi causa in¬
terim occurrit: quo questio erat deꝓgenie sacerdotum.
idest dequogenere eẽ deberent. undẽ illi exulio genere quiu
sibi usurpare sucerdotium ausi sunt. tum homendo & mira
ipplicio perierunt. non adauron quilum sum mu
cerdos erat. sed ud eleuzur uoluit loquids̃ quia succedere
debebat & secundo ium sucerdotio fungebatur. ut eo modo
seriem generis commendar&. quȩ insuccessionibus sucer¬
dotum ee deber&: unde &iam in consequentibus dicit & ac¬
cepit eleuzur filius auron sacerdotis turibula aerea quun¬
ta obtulerunt qui exustisunt. & ad didit eam circum positionẽ
ulturis memoriade filiis israhel ut non cacedat quis quã aliegena

Expanded text:
cumpositionem altari, quoniam oblata sunt ante dominum et sanctificata cumpositionem altari, quoniam oblata sunt ante dominum et sanctificata sunt et facta sunt in signum in filiis Israhad Moysen et Aaron, sicut in superioribus, Dominus locutus sit, sed ad Moysen et ad Eleazarum filium Aaron, haec mihi causa interim occurrit: quoniam quaestio erat de progenie sacerdotum, id est de quo genere esse deberent unde illi ex alio genere, quia sibi usurpare sacerdotium ausi sunt, tam horrendo et mirabili supplicio perierunt; non ad Aaron, qui jam summus sacerdos erat, sed ad Eleazarum voluit loqui Deus, qui ei succedere debebat, et secundo jam sacerdotio fungebatur, ut eo modo seriem generis commendaret, quae in successionibus sacerdotum esse deberet. Unde etiam in consequentibus dicit: Et accepit Eleazar filius Aaron sacerdotis thuribula aerea, quanta obtulerunt qui exusti sunt, et addidit ea circumpositionem altaris, memoriale filiis Israel, ut non accedat quisquam alienigena,
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. ad inferos descendisse & ipsa namctione quid fuc¬
ntum fuerit sutis appar& manifestum est ut dixi inferiores
partestenx inferorum uocabulo nuncuputas. in conparati¬
one huius superioristene incuius faciȩ uiuitur. sicut in con¬
purictione cȩli superioris ubi scõrum demoratio ẽ. angelo¬
rum. peccuntes angelos inhuius aeris detrusos caligine
scripturu dicit tumquã curcerib inferi puniendos reser¬
uari: si enim ds̃ inquit ungelis peccantib non pepercit seo
curcerib caliginis inferi retrudens tradidit inudiciopu¬
niendos reseruuri. cuma postolus paulus principẽ potes¬
tatis aeris diabulum dicut quioperatur infilis diffidentiȩ
& dixit dñs ud mosen & ad eleuturũ filium aaron sucerdotẽ
tollite turibulu aerea emedio exustorum &ignem alienuĩ
hunc semina ibi. quia scĩficauerunt turibula pecatorum
horum in animabus suis. & fuceus lumminas ductiles cir¬

Expanded text:
dictum est ad inferos descendisse et ipsa narratione quid facdictum est ad inferos descendisse et ipsa narratione quid factum fuerit satis adparet, manifestum est, ut dixi, inferiores terrae partes inferorum uocabulo nuncupatas in comparatione huius superioris terrae in cuius facie uiuitur: sicut in comparatione caeli superioris, ubi sanctorum demoratio est angelorum, peccantes angelos in huius aeris detrusos caliginem scriptura dicit tamquam carceribus inferi puniendos reseruari. si enim deus, inquit, angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in iudicio puniendos reseruari, cum apostolus Paulus principem potestatis aeris diabolum dicat, qui operatur in filiis diffidentiae. Et dixit dominus ad Moysen et ad Eleazar filium Aaron sacerdotem: tollite turibula aerea e medio exustorum et ignem alienum hunc semina ibi, quia sanctificauerunt turibula peccatorum horum in animabus suis; et fac ea laminas ductiles cir
Abbreviated transcription (Latin):
peo dictum .ẽ. ac si dicer&ur in manifestitione qđ aꝑte
oculis apparebit: Non enim sic dictum ẽ. inuisione quẽ¬
ad modũ solent diciuisiones. siue somniorũ siuequarum¬
que inextasi figurarum. sed ut dixi in manifestatione:
non nulli cutem aliud opinantes inphantus mate inter¬
p̃turi uoluerunt: quod omnino sic abhorea consu&udi¬
ne locutionis nr̃ae ut nusquã fere dicatur fustasma nisi
ubi fulsitate uisorum sensus nr̃ inluditur. quamuis & hoc
auidendo sit dictum. sed ut dixi aliud loquendi consu&u¬
do preiudicauit.
Ydescenderunt ipsi & omnia quȩcumque sunteis uiuen¬
tes ad inferos: notandum secundum locum tessenum dic¬
tos. eẽ . inferos. hoc ẽ. in inferiorib tene pastibus: uarie
quippe inscripturis & sub intellectu multiplici sicut rerũ
dequib agitur sensum exigit nomen ponitur inferorum.
& maxime in mortuis hoc accipi solet: sed quo istos uiuentes

Expanded text:
pro eo dictum est, ac si diceretur: in manifestatione, quod aperte pro eo dictum est, ac si diceretur: in manifestatione, quod aperte oculis adparebit. non enim sic dictum est" i n uisione", quemadmodum solent dici uisiones siue somniorum siue quarumque in extasi figurarum, sed, ut dixi, in manifestatione. nonnulli autem aliud opinantes "in phantasmate" interpretare uoluerunt: quod omnino sic abhorret a consuetudine locutionis nostrae, ut nusquam fere dicatur phantasma, nisi ubi falsitate uisorum sensus noster inluditur. quamuis et hoc a uidendo sit dictum; sed, ut dixi, aliud loquendi consuetudo praeiudicauit. Et descenderunt ipsi et omnia quaecumque sunt eis uiuentes ad inferos. notandum secundum locum terrenum dictos esse inferos, hoc est in inferioribus terrae partibus. uarie quippe in scripturis et sub intellectu multiplici, sicut rerum de quibus agitur sensus exigit, nomen ponitur inferorum et maxime in mortuis hoc accipi solet. sed quoniam istos uiuentes
Abbreviated transcription (Latin):
eos increpans dicit. contuminari tamen abeis minime poti¬
erunt nec sepdre se iussi sunt quando uindictũ dñs siue dif¬
ferebat siue talem adhibeet qua in nocentes periclitari
lȩdiue non possent: sicut serpentiũ mursibus. sicut struge
mortium. qua ds̃ quem uolebat sicut uolebat alio ꝑcutiebia.
intacto. non sicut aqua diluuii. aut ignea pluuia aut aqua maris
& ibi ds̃ suos conseruare non poss& sed quid opus erat temp¬
titione miraculi ubi separatio fieri poterat. ut uel aqua
uel ignis uel hiatus tenȩ quos inueniss& aufem&: sic & in
fine zizanus separabuntur frumenta ut malos cremun¬
tibus flammis. iusti fulgeunt sicut sol in regno patris eorum:¬
cui. Quodait moyses dechore & ubiron & dathun inuisione
ostendet ds̃. & a periens tera ossuum cbsorbebit uos. qui¬
dum interp̃tati sunt inhiatu ostendit dñs. credo putantes
dictum chas mati quod grece positum. ẽ. phus mati. quod

Expanded text:
eos increpans dicit contaminari tamen ab eis minime potueos increpans dicit contaminari tamen ab eis minime potuerunt. nec separare se iussi sunt, quando uindictam dominus siue differebat siue talem adhibebat, qua innocentes periclitari laediue non possent, sicut serpentum morsibus, sicut strage mortium, qua deus quem uolebat, sicut uolebat, alio percutiebat intacto; non sicut aqua diluuii aut ignea pluuia aut aqua maris et ibi deus suos conseruare non posset; sed quid opus erat tentatione miraculi ubi separatio fieri poterat. ut uel aqua uel ignis uel hiatus terrae quos inuenisset auferret? sic et in fine a zizaniis separabuntur frumenta, ut malos cremantibus flammis iusti fulgeant sicut sol in regno patris sui. Quod ait Moyses de Core et Abiron et Dathan: in uisione ostendet dominus et aperiens terra os suum absorbebit eos, quidam interpretati sunt: in hiatu ostendet dominus. credo putantes dictum yaoaatt, quod graece positum est priajtaTi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cendim: idest nonueniemus. qua uocauerat eos. An potius
oculos hominũ illorum dicit hostiũ quinimis acres & terri¬
biles fuerunt nuntiati tamquũ dicerent. & si hoc fecisses non
tibi obtemperaremus. nisi quod modus uerbialius pulio po¬
situs . ẽ. ut non dicerent non ascenderemus sed non ascendim:
quodam genere locutionis:¬
I. E locutus ẽ. dñs ad moysen & carondicens: ascendite uos
demedio sinugoge istius: notandum . ẽ. tunc iubere dñm separa¬
tionem fieri corporalem cum iam uindita inmin& malis: sic
noe cum domusua separatur aceteris diluuio perituris: sicloth
cum suis separatur asodomis igne cȩlitus consumendis: sic ipse
populus abegiptus marinis fluctib obruendis: sic̃ isti nunc asy¬
nagoga chore ubiror &dathur quise primitus ꝑseditionẽ abrũ¬
pere uoluerunt . cum quib: tamen scĩ antea uiuentes & conuer¬
suntes &cum c&eris quos reꝓbat ds̃ secundum uerba quȩ in

Expanded text:
cendimus, id est "non ueniemus", quia uocauerat eos. an potius cendimus, id est "non ueniemus", quia uocauerat eos. an potius "oculos hominum illorum" dicit hostium, qui nimis acres et terribiles fuerant nuntiati? tamquam dicerent: etsi hoc fecisses, non tibi obtemperaremus; nisi quod modus uerbi alius pro alio positus est, ut non dicerent: non ascenderemussed: non ascendimus, quodam genere locutionis. Et locutus est dominus ad Moysen et Aaron dicens: abscindite uos de medio synagogae istius. notandum est tunc iubere dominum separationem fieri corporalem, cum iam uindicta imminet malis. sic Noe cum domo sua separatur a ceteris diluuio perituris; sic Lot cum suis sepaiatur a Sodomis igne caelitus consumendis; sic ipse populus ab Aegyptiis marinis fluctibus obruendis; sic isti nunc a synagoga Core, Abiron et Dathan, qui se primitus per seditionem abrumpere uoluerunt: cum quibus tamen sancti antea uiuentes et conuersantes et cum ceteris quos reprobat deus secundum uerba quae in
Abbreviated transcription (Latin):
rum illa discretio magis magis que considerandu ẽ. utrum
nemo pecc& nisi aut ignarus aut uistus aut contempnens
unde nunclongum .ẽ. disputure:
suid ẽ quod dathar & abiron cum in seditionem consumrexis seł
uocati amosen ac suꝑbe & in iuriose respondentes. Numquid pus¬
sillum hoc qũo eduxistinos intenẽ fluentẽ lac & mel interficere
nos inheremo qũo prȩes nob princeps es & tu interroẽ fluentem
lac& mel induxistinos & dedisti nob̵ sortem agri & iuneas:
Posthȩc addiderunt oculos hominum illorũ abscedisses. non
ascendimus: quorum oculos hominum dixerunt utrũ popu¬
li israchel tamquũ dicentes. sustu prestitisses oculos hominũ¬
illorum abscidisses. idest itatẽ diligerent utoculos eruerent¬
& darenttibi: quod indiciũ magnum dilectionis. & a posto¬
lus dt̃. qũo sifieri poss& oculos ur̃os eruessetis & dediss&is
mihi: & deinde plenũ contumuciam addiderunt. non as¬

Expanded text:
rum illa discretio magis magisque consideranda est, utrum rum illa discretio magis magisque consideranda est, utrum nemo peccet nisi aut ignarus aut uictus aut contemnens: unde nunc longum est disputare. Quid est quod Dathan et Abiron, cum in seditionem consurrexissent, uocati a Moyse ac superbe et iniuriose respondentes: numquid pussillum hoc, quoniam eduxisti nos in terram fluentem lac et mel interficere nos in heremo, quoniam praees nobis, princeps es? et tu in terram fluentem lac et mel induxisti nos et dedisti nobis sortem agri et uineas, post haec addiderunt: oculos hominum illorum abscidisses; non ascendimus? quorum oculos hominum dixerunt? utrum populi Israhel tamquam dicentes: si ista prillorum abscidisses; id est, ita te diligerent, ut oculos suos eruerent, et darent tibi? Quod indicium magnum dilectionis et Apostolus dicit: quoniam si fieri posset, oculos uestros eruissetis et dedissetis mihi. et deinde plenam contumaciam addiderunt: non as
Abbreviated transcription (Latin):
tum ds̃ non spernit Uerum tamen quia sine poenu nonfit.
ideo talia hinc dictasunt. dm̃ inquit hic exaceruat quia ds̃
suꝑbis resistit : & ex terminabitur anima illa depopulo suo.
qũo tulis omnino innumero eorum qui addm̃ ꝑtinent non ẽ.
qũo uerbum dñi contempsit : & mandata eius dispersit. Contri¬
tione conter&ur anima illa: quare autem contritione con¬
ter&ur. consequenter aduingit dicens. peccatum eius in illo
ac ꝑ hoc situli pecato debitam contritionẽ ipse sibi adhibeat
pȩnitendo. Cor contritum ut dictum ẽ. ds̃ non spernit quã¬
uis ingreco non dictum sit hoc loco contritione conter&ur
sedextritione exteretur anima illa: quod ita accipi potest
quasi omni modo terendo extinguatur ac nonsit: sed prius na¬
tura inmortalitatis animȩ hunc intellectum recusat. de in¬
de si quod exteritur omnimodo efficer&ur ut nonsit. nondi¬
cer& desupienti & gradus ostiorum eius exteraa pestuus. ue¬

Expanded text:
tum Deus non spernit. Verumtamen quia sine poena non sit, tum Deus non spernit. Verumtamen quia sine poena non sit, ideo talia hinc dicta sunt: Deum, inquit, hic exacerbat, quia Deus superbis resistit. Et exterminabitur anima illa de populo suo, quoniam talis omnino in numero eorum qui ad Deum pertinent, non est. Quoniam verbum Domini contempsit, et mandata ejus dispersit, contritione conteretur anima illa. Quare autem contritione conteretur, consequenter adjungit dicens: Peccatum ejus in illo, ac per hoc si tali peccato debitam contritionem ipse sibi adhibeat paenitendo, cor contritum, ut dictum est, deus non spernit. quamuis in graeco non dictum sit hoc loco: contritione conteretur, sed: extritione exteretur anima illa: quod ita accipi potest, quasi omni modo terendo extinguatur ac non sit. sed prius natura inmortalitatis animae hunc intellectum recusat; deinde si quod exteritur, omni modo efficeretur, ut non sit, non diceret de sapiente: et gradus ostiorum eius exterat pes tuus. ue
Abbreviated transcription (Latin):
rum fucit. quod genus peccati nondixit ullo genere sacrificu
purgare oportere tumquam insanabile iudicans. illecdumtaxat
curatione quȩ ꝑsacrificia gerebantur. quadia facienda in hac
scriptura prȩcipiuntur. quȩ si ꝑ ipsa adtendantus nulli peccato
possunt mederi. sicutem res ipsȩ quorum hȩc sacra menta sunt in¬
quirantur. in eis inueniri poterit purgatio peccatorum: quod
ergo scriptum ẽ. peccator cum ueneritꝰ in ꝓfundum malorũ
contempnit. iste significatus .ẽ quem scriptura hoc loco dicit
in manu suꝑbiȩ derelinquere: hoc igitur sine poena eius qui
committit non potest aboleri : atq ideo non potest . eẽ. in puni¬
tum & cum penitendo sunatur. ipsc enim ufflictio poeniten¬
tis pꝰȩnapeccti est. quamuis medicinalis & salubris: merito quip¬
pe magnum iudicatur peccatũ cum suꝑbia prȩceptum contemp¬
nit. sed econtrurio ut sanuri possit corcontritum & humilia¬

Expanded text:
ram facit. quod genus peccati non dixit ullo genere sacrificii ram facit. quod genus peccati non dixit ullo genere sacrificii purgari oportere, tamquam insanabile iudicans illa dumtaxat curatione, quae per sacrificia gerebatur, qualia facienda in hac scriptura praecipiuntur. quae si per se ipsa attendantur, nulli peccato possunt mederi; si autem res ipsae, quarum haec sacramenta sunt, inquirantur, in eis inueniri poterit purgatio peccatoergo scriptum est: Peccator cum venerit in profundum malorum, contemnit , iste significatus est, quem Scriptura hoc loco dicit in manu superbiae delinquere. Hoc igitur sine poena ejus qui committit non potest aboleri, atque ideo non potest esse impunitum; et cum poenitendo sanatur: ipsa enim afflictio poenitentis, poena peccati est; quamvis medicinalis et salubris. Merito quippe magnum judicatur peccatum, cum superbia praeceptum contemnit. Sed e contrario ut sanari possit, cor contritum et humilia
Abbreviated transcription (Latin):
aliud fit quod uult quipeccat: Omnes quippe homines qui
scientes faciunt quod non lic&. uellent licere. usq udeo ipsu
peccure nemo app&it ꝑꝑhocipsum sed propter illud quod
exeo consequitur: hȩc si ita se habent non sunt peccatu nolen¬
tium nisi nescientium: quȩ discernuntur a pecatis uolen
contempsit & mandatueius disꝑdit: contritione conte¬
retur unima illa. peccutum eius in illaquȩ sint peccata quȩ
fiunt in manu suꝑbiȩ. idest suꝑbia committuntus. scriptura
ipsa in consequentib sitis exposuit ubict. quo uerbumdm̃i
contempsit : aliud ẽ ergo p̃cepta contempnere aliud mag¬
ni quidem pendere sed uut ignarum contra fucere cutuic¬
tum quȩ duo fortasse ꝑtineant ad illu peccatu quȩ ano¬
lentib fiunt. De quib superius quem ad modum dõ ꝓpitito
expiurentur ammonuit. acdeinde subiecit peccata suꝑbiȩ
cum quisq suꝑbiendo idest p̃ceptum contempnendo perpe¬

Expanded text:
aliud fit, quod uult qui peccat. omnes quippe homines, qui aliud fit, quod uult qui peccat. omnes quippe homines, qui scientes faciunt quod non licet, uellent licere: usque adeo ipsum peccare nemo adpetit propter hoc ipsum, sed propter illud quod ex eo consequitur. haec si ita se habent, non sunt peccata nolentium nisi nescientium, quae discernuntur a peccatis uolentcontemsit et mandata eius disperdidit. contritione conteretur anima illa, peccatum eius in illa. quae sint peccata, quae fiunt in manusuperbiae, idest superbia committuntur, scriptura ipsa in consequentibus satis exponit, ubi ait: quoniam uerbum domini contemsit. aliud est ergo praecepta contemnere, aliud magni quidem pendere, sed aut ignarum contra facere aut uictum. quae duo fortasse pertineant ad illa peccata, quae nolentibus fiunt, de quibus superius quemadmodum deo propitiato expiarentur admonuit ac deinde subiecit peccata superbiae, cum quisque superbiendo, id est praeceptum contemnendo perpe
Abbreviated transcription (Latin):
ta dispensatione diuinȩ ꝓuidentiȩ datur tempus florendi atq
regnandi. absces sit inquit tempus abeis dñs aũt ia nobis: non dixe¬
illi autẽ tempus habuerunt isti dñm dm̃ temporũ crectorem
& ordinatorem & quibus quȩ ut ei plac& distributorem¬
.xIII ¶uod prȩcipitur quo modo expientur peccata quȩ non sponte
committuntur. merito quȩritur quȩ sint ipsa peccatu
nolentium utrum quaeinescientib: committuntur. an&iã
possit reste dici peccatum. eẽ. nolentis quod fucere conpellitur
Num & hoc contra uoluntatem fucere dicisol& sed utique
rit mortem min&ur: uult ergo fucere quia uult uiuere: &
ideo non ꝑse ipsum appetendo ut fulsum iur&. sed ut fulsum
iurundo uiuat: quod si itaẽ. nescio utrũ possit dici ista pec¬
cata nolentium qualia hic dicuntur expianda : Nam sidili¬
genter consider&ur. forte ipsum peccare nemo uelit. sed ꝑpt

Expanded text:
ta dispensatione diuinae prouidentiae datur tempus florendi atque ta dispensatione diuinae prouidentiae datur tempus florendi atque regnandi, abscessit, inquiunt, tempus ab eis, dominus autem in nobis. non dixeilli enim tempus habuerunt, isti dominum deum temporum creatorem et ordinatorem et quibusque, ut ei placet, distributorem. Quod praecipitur quomodo expientur peccata quae non sponte committuntur, merito quaeritur quae sint ipsa peccata nolentium: utrum quae a nescientibus committuntur, an etiam possit recte dici peccatum esse nolentis, quod facere conpellitur; nam et hoc contra uoluntatem facere dici solet. sed utique rit, mortem minetur. uult ergo facere, quia uult uiuere, et ideo non per se ipsum adpetendo, ut falsum iuret, sed ut falsum iurando uiuat. quod si ita est, nescio utrum possint dici ista peccata nolentium, qualia hic dicuntur expianda. nam si diligenter consideretur, forte ipsum peccare nemo uelit, sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
modo deilla ualle botrum tollere propter quem & locono¬
men .ẽ. inditum. ut uallis botrui diceretur. in ipso ergo mon¬
te explorabatur terra quia ipsae erat quȩ exploraretur
& ibierat quidam deprȩssior locus dequa ualle botrus
ablatus est:
XXI E protulerunt pauorem tenȩ quam ex plorauerunt. pa¬
uorem tenȩ dixit non quo paue ut eadem terra. sedquem
exea tera conceperant:¬
XIII Chaleb &ib̃s naue loquentes ad populum israhel netime¬
rent ingredi tenaem ꝓmissionis. dixerunt inter c&era uos
autem ne timueritis populum tenx qũo cibus nobis sunt. ab¬
scessit enim tempus abeis. dñs autem in nobis netim ueri¬
tis eos: quod dictum ẽ cibus nobis sunt. intellegendi uolue¬
runt consumemus eos: quoduero adiunxerunt. id scessit tempus
ubeis dñs autem in nobis sutis diligenter non dixerunt abscessit
dñs abeis. Impii quippe untiquitus fuerunt sed qũo & impus occul¬

Expanded text:
modo de illa ualle botrum tollere, propter quem et loco nomodo de illa ualle botrum tollere, propter quem et loco nomen est inditum, ut uallis Botrui diceretur? in ipso ergo monte explorabatur terra, quia ipsa erat quae exploraretur; et ibi erat quidam depressior locus,. de qua ualle botrus ablatus est. Et protulerunt pauorem terrae quam explorauerunt. "pauorem terrae" dixit, non quo pauebat eadem terra, sed quem ex ea terra conceperant. Caleb et Iesus Naue loquentes ad populum Israhel, ne timerent ingredi terram promissionis, dixerunt inter cetera: uos autem ne timueritis populum terrae, quoniam cibus nobis sunt. abscessit enim tempus ab eis, dominus autem in nobis; ne timueritis eos. quod dictum est: cibus nobis sunt, intellegere uoluerunt "consumemus eos". quod uero adiunxerunt: abscessit enim tempus ab eis, dominus autem in nobis, satis diligenter non dixerunt. abscessit dominus ab eis — inpii quippe antiquitus fuerunt — sed, quoniam et inpiis occul
Abbreviated transcription (Latin):
dibile est : demaniaditis quippeerat. qui repperiuntur
inparali pomenon ethio pes dici. quando eos contra
ugnauit iosaphad. Naminhis locis dicitur¬
secutus populus israhel ubi marianite habitunt.
qui nunc saraceni appellantur. sec unceos a&hio¬
pes nemo fereappellat. sicut solent locorum
tis ẽ. an infirmus. si pauci sunt aut multi: ex posuisse intelle¬
gitur secundum quid dixerit sipotens .ẽ. aut infirmus. hoc
est si paucisunt aut multi Nam quo modo possent demon
te prospicientes sentire humanarum uirium fortitudi¬
nem: potest & aliud sensus esse multo congruentior uerita¬
ti quod uit. ascend&is in montem in ipsamtedem dixit
quum explorari uolebant. Non enim possent fucile ex¬
ploratores intellegi. ubi tum quam ꝑegrinantes omniu ꝑ¬
qui rebunt: Nam side montis uertice eos putauerimus con
spexisse terram. & explorasse quomodo possent ex qui¬
rere omniu quȩ moyses exquirendu prȩcepit. quomodo
intrure ciuitates quus eos scriptura doxit. Intrasse. quo¬

Expanded text:
dibile est: de Madianitis quippe erat, qui reperiuntur in Paralipomenon Aethiopes dicti, quando contra eos pugnavit Josaphat. Nam in his locis dicitur eos persecutus populus Israel, ubi Madianitae habitant , qui nunc Saraceni appellantur. Sed nunc eos Aethiopes nemo fere appellat, sicut solent locorum tis est aut infirmus, si pauci sunt aut multi. Exposuisse intelligitur, secundum quid dixerit, si potens est aut infirmus; hoc est, si pauci sunte prospicientes sentire humanarum uirium fortitudinem? potest et alius sensus esse multo congruentior ueritati. quod ait: ascendetis in montem, in ipsam terram dixit, quam explorare uolebant. non enim possent facile exploratores intellegi, ubi tamquam peregrinantes omnia perquirebant. nam si de montis uertice putauerimus eos conspexisse terram et explorasse, quomodo possent exquirere omnia quae Moyses exquirenda praecepit? quomodo intrare ciuitates, quas eos scriptura dixit intrasse? quo
Abbreviated transcription (Latin):
breo cui auris ad postem pertunditur in quib omnib iustifi¬
cationib: considerendum . ẽ. quae inde ad agendam & uitã
& morum bonorum conseruatione duci possint. multa quippe
in eis sacramenti sigmificantia potius aliquid quam uitam
nr̃am instruentia lustifacationes sane latini interpr&es ets

Expanded text:
braeo cui auris ad postem pertunditur. In quibus omnibus justifibraeo cui auris ad postem pertunditur. In quibus omnibus justificationibus considerandum est, quae inde ad agendam vitam, et morum bonorum conversationem duci possunt. Multa quippe in eis sunt sacramenta significantia potius aliquid, quam vitam nostram instruentia. Justificationes sane Latini interpretes eas
Abbreviated transcription (Latin):
propri&atem impeditur si aliquid inxp̃o dicitur figuretue
Si seruieris diis eorum. erunt tibi offendiculum. hic grecus xciiui.¬
duleuses hab& non latreuses. unde intellegitur quia & dulia
deb&ur dõ tumquam dño. latria uero nonnisi dõ tamquam dõ: xcx¬
Et mosi dixit. ascende ad dm̃m tu & aaron & nadub & abiud.
& septuaginta seniorum isrochel. & ad orabunt a longe dñm.
& acced& moses solus ad dñm ipsi autem non accedent. populus
autem non ascendet cum illis. Introut autem moses & naaoeuit
populo omnia uerba dĩ &iustificationes. respondit autem
omnis populus uoce una dicentes. omnia uerba quae locutus ẽ
dñs faciemus & audiemnus. usq ad hunc locum scripturoce iusti¬
ficationes intelleguntur quae datae sunt populo ad obseruan¬
dum Incipiunt autem quantum ipsa uerba scripturxe indicant
unde hoc nomen iustificationum exorsum. ẽ. ab illo seruo he

Expanded text:
proprietatem inpeditur, si aliquid a Christo dicitur figurate. proprietatem inpeditur, si aliquid a Christo dicitur figurate. Si seruieris dis eorum, erunt tibi offendiculum. hic graecus cotIXeuairj; habet, non Xarpsoarjc. unde intellegitur. quia et cooXsia debetur deo tamquam domino, Xatps-a uero nonnisi deo tamquam deo. Et Moysi dixit: ascende ad dominum tu et Aaron et Nadab et Abiud et septuaginta seniorum Israhel: et adorabunt a longe domino. et accedet Moyses solus ad dominum, ipsi autem non accedent: populus autem non ascendet cum illis. introit autem Moyses et narrauit populo omnia uerba dei et iustificationes. respondit autem omnis populus uoce una dicentes: omnia uerba quae locutus est dominus faciemus et audiemus. usque ad hunc locum scripturae iustificationes intelleguntur quae datae sunt populo ad obseruandum. incipiunt autem, quantum ipsa uerba scripturae indicant. unde hoc nomen iustifi
Abbreviated transcription (Latin):
conectũ sedicit dum auctoritatem scõrum non .ẽ. improbure
& suscepit cognoscere & ait. hoc labor ẽ. ante me donec intro eũ
ad nouum pertinentia testamentũ. quae impii non accipient & poe¬
nȩ tc̃ futurre sunt impiorũ quas nullus piorũ sensurus ẽ xciii
neos & ch&heos. atquueritur deistis bestus quid intellegen¬
dumsit nam & promittit hoc ds̃ & liber sapientiue dicit im
pl&um ubiait. & misit ante caesores exercitus sui uespas
non autem legimus factum neq mosi temporib neq sub iesu¬
naue neq sub iudicib neq subregib. acper hoc uespe istue
aculei timoris intellegendi sunt fortasse quib agitabantus
memoratȩ gentes ut caederent filis is rochel. ds̃ enim loquitur in
cuius sermone figunete aliquid dicatur qđ ad propri&atẽ nonsi
impl&um non impedit historiae fidem inqua perspicitur ueri¬
tas namctoris. sicut nec euangelistarum nametio secundum

Expanded text:
correptum se dicit, dum auctoritatem sanctorum non est ausus improbare, correptum se dicit, dum auctoritatem sanctorum non est ausus improbare, et incoepit cognoscere, et ait, Hoc labor est ante me, donec introeam iad Novum pertinentia Testamentum, quae impii non accipient: et poenae tunc futurae sunt impiorum, quas nullus piorum sensurus est. XCIInaeos, et Chettaeos adum sit. Nam et promittit hoc Deus, et liber Sapientiae dicit, ubi impletum ait: Et misit antecessores exercitus sui vespas . Non autem legimus factum, neque Moysi temporibus, neqNaue neque sub iudicibus neque sub regibus. ac per hoc uespae istae aculei timoris intellegendi sunt fortasse, quibus agitabantur memoratae gentes, ut cederent filiis Israhel. deus enim loquitur, in cuius sermone si figurate aliquid dicatur, quod ad proprietatem non sit inpletum, non inpedit historiae fidem, in qua perspicitur ueritas narrationis. sicut nec euangelistarum narratio secundum
Abbreviated transcription (Latin):
Et seruies dñodo tuo & benedicam panem tuum & uinum tuum
& aquam tuum. & auertum infirmitatem a uobis. nonenim qui
non gener& neq sterelis super tentem tuam numerum dierum
tuorum replebo & timorem mittam quite ante cedat amentes
facium omnes gentes inquas tu in trabis & c&erac. quamuis istȩ
promissiones possint & spiritaditer intellegi. t amencum secun¬
dum temporalem hominũ infelicitatem intelleguntur. adu&us
testamentum pertinent ubi quamquam precepta exceptis his
quue in sacrtemento aliquid significant eccdem ad mores bonos
pertinentia reperiuntur. promissiones tamen carnales atq
temxenȩs sunt. unde in psalmo septuagensimo secunde poene
lupsos & effusos gressus suos. homo dicit cumzelcr& in pecca¬
torib pacem peccatorum intuens. ea quippe cernebat ab un¬
dare impiis quae ipse secundum testamentum u&us exspesta¬
bat ad nõdõ cui hanc mercede seruiebat. & cum hinc ei subripere
coepiss& sensus impus qđ dm̃ non curare existimar& humana

Expanded text:
Et seruies domino deo tuo: et benedicam panem tuum et uinum tuum et aquam tuam et auertam infirmitatem a uobis. non erit qui non generet neque sterilis super terram tuam. numerum dierum tuorum replebo. et timorem mittam, qui te antecedat. et amentes faciam omnes gentes in quas tu intrabis et cetera. quamuis istae promissiones possint et spiritaliter intellegi. tamen cum secundum temporalem hominum felicitatem intelleguntur, ad uetus testamentum pertinent: ubi quamquam prquae in sacramento aliquid significant, eadem ad mores bonos pertinentia reperiantur, promissiones tamen carnales atque terrenae sunt. Unde in psalmo septuagesimo secundo pene lapsos et effusos gressus suos homo Dei dicit, cum zelaret in peccatoribus pacem peccatorum intuens. Ea quippe cernebat abundare impiis, quae ipse secundum Testamentum Vetus exspectabat a Domino Deo, cui hac mercede serviebat. Et cum hinc ei subrepere coepisset sensus impius, quod Deum non curare existimaret humana,
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur enim scriptura &dicit &dixit dñs admoysen
& ccaron qũo non credidistis scĩficareme in conspectu
filiorum israhel. propter hoc non inducitis uos sinagogũ
hanc interram quam dedieis: ac perhoc intellegitur illa
rba it adixisse moysen tamquam ad incertum percu¬
serit ut si non sequer&ur effectus hoc predixisse puta¬
r&urcum ct . numquid exhac p&ra educimus uobis
aquam quod in unimo eius later& omnino nisi dĩ senten¬
tia proder&ur. econtrario itaq ifto loco debemus intel¬
legere uerba mosi de ꝓmissis carnibus. quaerentis poti¬
us quomodo fier& quam diffidentis darne quando sen¬
tenti adñi non secut aest. quae uindicar& sed potius
quaedocer&.
neuxore mosi &hiopissa quaerisole utrum ipsasit

Expanded text:
sequitur enim scriptura et dicit: et dixit dominus ad Moysen sequitur enim scriptura et dicit: et dixit dominus ad Moysen et Aaron: quoniam non credidistis sanctificare me in conspectu filiorum Israhel, propter hoc non inducetis uos synagogam hanc in terram quam dedi eis. ac per hoc intellegitur illa uerba ita dixisse Moysen, tamquam ad incertum percusserit, ut si non sequeretur effectus, hoc praedixisse putaretur, cum ait: numquid ex hac petra educemus uobis aquam? quod in animo eius lateret omnino, nisi dei sententia proderetur. e contrario itaque isto loco debemus intellegere uerba Moysi de promissis carnibus quaerentis potius quomodo fieret quam diffidentis fuisse, quando sententia domini non secuta est, quae uindicaret, sed potius quae doceret. De uxore Moysi Aethiopissa quaeri solet utrum ipsa sit
Abbreviated transcription (Latin):
terant excusuri uerba mosi. nisi in eum daruess& duina
sententia quod diffidendo tuliu dixerit : Nam itu se ea uer¬
ba habent: uudite me increduli numquid dep&ra istu.
educim uobis aquũ: dein de sequitur : & eleuatu moses mu¬
nusua ꝑcussit p&ram uirgubiis. & ex iit aqua multu & bi¬
bit sinugoga & pecorueorum : utique udhoc congregauit
populũ ad hoc illũ uirgũ inqua tantu miruculi feceria
sumꝓsit eumque p&rum ꝑcussit. utq inde solite uirtutis . ẽ
consecutus effectus: uerbu ergo illa quibus ait. Numquid ex
hac p&ra educimus uobis aquam . possent siaccipi tam quã
dicer&ur: nempe ex hac p&ra secundum ur̃am incredulitatẽ
a quaeduci non potest. ut deniq: percutiendo ostender &ur
fieri diuinitus potuisse quod illi infidelitate non crede¬
rent. maxi me quia dixerat audite me increduli: itu
quidem in tellegi possent haec uerba nisids̃ quicor¬
dis inpector est: quo animo dictafuerint indicarent:

Expanded text:
terant excusari uerba Moysi, nisi in eum clara esset diuina terant excusari uerba Moysi, nisi in eum clara esset diuina sententia quod diffidendo talia dixerit. nam ita se ea uerba habent: audite me, increduli: numquid de petra ista educemus uobis aquam? deinde sequitur: et eleuata Moyses manu sua percussit petram uirga bis et exiit aqua multa et bibit synagoga et pecora eorum. utique ad hoc congregauit populum, ad hoc illam uirgam in qua tanta miracula fecerat sumpsit eaque petram percussit atque inde solitae uirtutis est consecutus effectus. uerba ergo illa quibus ait: numquid ex hac petra educemus uobis aquam? possent sic accipi, tamquam diceretur: nempe ex hac petra secundum uestram incredulitatem aqua educi non potest, ut denique percutiendo ostenderetur fieri diuinitus potuisse, quod illi infidelitate non crederent, maxime quia dixerat: audite me, increduli. ita quidem intellegi possent haec uerba, nisi deus qui cordis inspector est, quo animo dicta fuerint indicaret.
Abbreviated transcription (Latin):
dñi responsio ubiadeum dixit. Num quid manus manur¬
dñi non suffici& quasi redarguentis uid&ur quod ille
ista noncredidiss&: sed melius arbitror intellegi dñm
ita respondisse. tam quũ modum futuri facti quem ille
requi rebat dicere noluerit. sed potius opere ipso suam po¬
tentiã de monstrare: poterat enim & mariȩ dicenti.
quo modo fi& istud quõ uirum non cognosco. acalumi¬
antib obici quod minus crediderit. Cum illa modũ quȩ¬
siuerit non de uirtute dĩ dubita uerit: quod autem respon
umbrauittẽ. poteratꝰ & sic respondere. quo modo hic: num¬
quid sp̃ui scõ inpossibile . ẽ. qui super ueni& intẽ. ac siidem
ipse sensus conseruer&ur: pons autẽ talia quȩdam dicens
tachurias incredulitatis arguitur. & uocis oppressȩ pȩnu
plestitur: quare nisi quia dr̃ non de uerbis sed de cordib
iudicat. alioquin & ud illũ p&rã. unde aquũ ꝓfluxit po¬

Expanded text:
domini responsio, ubi ad eum dixit: numquid manus domdomini responsio, ubi ad eum dixit: numquid manus domini non sufficiet? quasi redarguentis uidetur quod ille ista non credidisset. sed melius arbitror intellegi dominum ita respondisse, tamquam modum futuri facti, quem ille requirebat, dicere noluerit, sed potius opere ipso suam potentiam demonstrare. poterat enim et Mariae dicenti: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognosco, a calumniantibus obici quod minus crediderit, cum illa modum quaesiuerit, non de uirtute dei dubitauerit. quod autem responstissimi obumbrabit te, poterat et sic responderi quomodo hic: numquid spiritui sancto inpossibile est, qui superueniet in te? ac sic idem ipse sensus conseruaretur. porro autem talia quaedam dicens Zacharias incredulitatis arguitur et uocis oppressae poena plectitur. quare? nisi quia deus non de uerbis, sed de cordibus iudicat. alioquin et ad illam petram unde aqua profluxit po
Abbreviated transcription (Latin):
&auferum despũ qui est suꝑtẽ nec dictum sit despũtuo fucili¬
or .ẽ. ab solutio quȩstionis quia intellegamus nihil aliũ dm̃
significare uoluisse. nisi ex eodem sp̃u gratiȩ. illos quoq: habi¬
tituros ad iutorium ex quo habebat moses ut & istihaberent
quantũ ds̃ uell&. non ut ideo moses minus haber&:
& dixit moses: sexcenta miliu peditum in quib sum in ipsis
& tu dixisti curnes dubo eis. & edent mense dierum: numquid
oues & boues occidentur illis. & sufficient illis. aut omnis piscis
congregubitur eis & suffici& eis: quȩri sol& utrum hoc moses
diffidendo dixerit an quȩrendo: sed si putauerimus eum
diffidendo dixisse nasc&ur quȩstio. Cur hocei non expro¬
brauerit dñs sicut ex ꝓbrauit quod ad p&ram unde aqua
ꝓfluxit uid&ur depotestate dñi dubitasse: sicutem dixe¬
rimus hoc eum dixisse quȩrendo modum quo fier& ipsu

Expanded text:
Et auferam de spiritu qui est super te, nec dictum sit, de spiritu tuo, faciliEt auferam de spiritu qui est super te, nec dictum sit, de spiritu tuo, facilior est absolutio quaestionis, quia intellegimus nihil aliud deum significare uoluisse nisi ex eodem spiritu gratiae illos quoque habituros adiutorium, ex quo habebat Moyses, ut et isti haberent quantum deus uellet, non ut ideo Moyses minus haberet. Et dixit Moyses: sexcenta milia peditum, in quibus sum in ipsis, et tu dixisti: carnes dabo eis, et edent mense dierum. numquid oues et boues occidentur illis et sufficient illis? aut omnis piscis congregabitur eis et sufficiet eis? quaeri solet utrum hoc Moyses diffidendo dixerit an quaerendo. sed si putauerimus eum diffidendo dixisse, nascitur quaestio cur hoc ei non exprobrauerit dominus, sicut exprobrauit quod ad petram unde aqua profluxit uidetur de potestate domini dubitasse. si autem dixerimus hoc eum dixisse quaerendo modum quo fieret, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
utique alium . eẽ. sp̃m dĩ. Cuius particeps fit sp̃s hominis
ꝑgratiam dĩ. quumuis poss& &ium sicut ali inter pr&ati
sunt intellegi sp̃s dĩ in eo quod dicitur desp̃utuo qui ẽ. int̾e.
ut dictum sit tuo quia fit &imnoster quidĩ est. Cum accipi¬
mus eũ sicut de iohanne dictum . ẽ. inspũ & uirtute heliȩ:
Non enim anima heliȩ in eum fuerat reuoluta. quod siqui¬
dam heretica ꝑ uersitate opinantur. quid dicturi sunt in
eo quod scriptum ẽ. sp̃s heliȩ requieuit suꝑheli seum. cum
iccmille utiq huber& unimamsuam. nisi quia dictum est
despudĩ ut &iam ꝑ illũ operur&ur. qualia ꝑhelium operaba¬
tur. Non ub illo recedens ut istum poss& implere. aut disꝑ¬
titus minus . e&. in illo. ut poss& exaliquu parte & in isto. eẽ:
dĩ est enim qui possit . eẽ. in omnibus tantus. inquib ꝑillã
gratium . ẽe. uoluerit : Nunc uutem cumita scriptum sit

Expanded text:
utique alium esse spiritum dei, cuius particeps fit spiritus hominis utique alium esse spiritum dei, cuius particeps fit spiritus hominis per gratiam dei. quamuis posset etiam, sicut alii interpretati sunt, intellegi spiritus dei in eo qut dictum sit, tuo, quia fit etiam noster qui Dei est, cum accipimus eum: sicut de Joanne dictum est, In spiritu et virtute Eliae . Non enim anima Eliae in eum fuerat revoluta. Quod si quidam haeretica perversitate opinantur, quid dicturi sunt in eo quod scriptum est, Spiritus Eliae requievit super Elisaeum ; cum jam ille utique haberet animam suam: nisi quia dictum est de Spiritu Dei, ut etiam per illum operaretur qualia per Eliam operabatur; non ab illo recedens, ut istum posset implere; aut dispertitus minus esset in illo, ut posset ex aliqua parte et in isto esse? Deus est enim qui possit esse in omnibus tantus, in quibus per illam gratiam esse voluerit. Nunc autem cum ita scriptum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
tale inter pr&atur. illi signũ .ẽ. qui intellegit quare fit non
illis qui non intellegebaet nisi quando adhoc fiebat ut aliquod
opus indiceretur:
XIIIII Rauferum despũ qui ẽ inte & suꝑ ponũ suꝑeos & sustinebuttte¬
cum imp&ũ populi & non portabis illos tusolus: pleriq
latini inter pr&tes non ut ingreco ẽ. transtulerunt:
Sed dixerunt uuferam despũtuo qui . ẽ. Inte & ponã
suꝑ eos aut ponum in eis. & fecerunt sensũ laboriosum uo
intellegendum: putari enim potest despũ ipsius hominis
dictum. quod humana natura conpl&ur corpore adiu̾sto
quȩ constat excor pore & spu quam &ium animã dicunt:
dequo & a postolus dicit: quis enim scit hominum quȩ sunt
hominis. nisi sp̃s hominis qui in ipso est: sic & quȩ dĩ sunt ne¬
moscit nisi sp̃s dĩ: & quod adiungit ac dicit. Nos autẽ non
sp̃m huius mundi accepimus sed sp̃m qui ex dõ est. ostendit

Expanded text:
tale interpretatur, illi signum est, qui intellegit quare fiat, non tale interpretatur, illi signum est, qui intellegit quare fiat, non illis, qui non intellegebant, nisi quando ad hoc fiebat, ut aliquod opus indiceretur. Et auferam de spiritu qui est in te et superponam super eos; et sustinebunt tecum inpetum populi, et non portabis illos tu solus. plerique latini interpretes non ut in graeco est transtulerunt, sed dixerunt: auferam de spiritu tuo qui est in te et ponam super eos aut ponam in eis, et fecerunt sensum laboriosum ad intellegendum. putari enim potest de spiritu ipsius hominis dictum, quo humana natura completur corpore adiuncto, quae constat ex corpore et spiritu, quem etiam animam dicunt: de quo\' et apostolus dicit: quis enim scit hominum quae sunt hominis nisi spiritus hominis qui in ipso est? sic et quae dei sunt nemo scit nisi spiritus dei. et quod adiungit ac dicit: nos autem non spiritum huius mundi accepimus sed spiritum qui ex deo est, ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
duntius obumbrante suꝑ illud. illud scilic& taber naculũ.
in castris erunt filus rahel & non ꝓmouebunt: postremo
repetiit diuina austoritate factum. cui resisti utique nonde¬
bebat adiungens. quõł prȩceptum dñi ꝓmouebunt. Custo¬
dium dñi custodierunt ꝑ prȩceptum dñi in manu mosi re¬
diit aduerbum pr&eriti temporis ut dicerent custodierunt:
quoduero infine posuit inmanu mosi usitatissima inscrip¬
turis locutio ẽ. quia ꝑ moysen haecds̃ prȩcipiebut:
cum congregaueritis synagogum tuba can&is & non
insigno: non ergo ad hoc canendum p̃cipit ut congregetus
sinugoga. Num si hoc fit signum ẽ: sedium congregicta
ogu prȩcipit tuba cunere. tumquã ad cantũ ic
tineat non addundum signum quo dato fieri aliquid ammo¬
neut : ꝓ inde cum hoc quodium congregata sinagogutubis
canebunt. quis quam homo noui testamenti adcliquid spiri¬

Expanded text:
dantius obumbrante super illud, illud scilicet tabernaculum, dantius obumbrante super illud, illud scilicet tabernaculum, in castris erunt filii Israel, et non promovebunt. Postremo repetiit divina auctoritate factum, cui resisti utique non debeat, adjungens quoniam per praeceptum Domini promovebunt. Custodiam domini custodierunt per praeceptum domini in manu Moysi. rediit ad uerbum praeteriti temporis, ut diceret "custodierunt". quod uero in fine posuit: in manu Moysi, usitatissima in scripturis locutio est, quia per Moysen haec deus praecipiebat. Et cum congregaueritis synagogam, tuba canetis et non in signo. non ergo ad hoc canendum praecipit, ut congregetur synagoga — nam si hoc fit, signum est — sed iam congregata synagoga praecipit tuba canere, tamquam ad cantum iam pertineat, non ad dandum signum, quo dato fieri aliquid admoneat. proinde cum hoc quod iam congregata synagoga tubis canebant quisquam homo noui testamenti ad aliquid spiri
Abbreviated transcription (Latin):
solere illos ad nubis signum diebus & nostib ambulare uel die¬
bus & noctib incustris eẽ ita &iã solerent ꝑdies tantũ manere
& ium quorum noctibus ambularent. quod arbitror scrip¬
turum in consequentib: intimasse. cum dicit die uel
mense diei habundante nube obum brante suꝑ illud
incustris erunt filiuis rahel. & non ꝓmouebunt.
quia enim dixerat uel noste . & si ascenderit nuber ꝓmoue¬
bunt. tumquam restabat ut dicer& die uutem sinon as¬
cenderit non ꝓmouebunt. quando quasi ꝓmouere debere
uidebantus. sed quia hoc &iam diebus plurimis fieri pote¬
rat ut noctib ambularent: ꝓ mouente nube &ea manen¬
te diebus non ambularent. Ideo posuit die uel mense diei
non dixit mense. ne ibi & nostes eiusdem mensis acciperentꝰ
sed mense diei. idest mense exea parte qua dies illi fuit.
exea quu nox: die ergo uel mense diei habundu
obumbrante .idest habundante in obumbrando. uel habun¬

Expanded text:
solere illos ad nubis signum diebus et noctibus ambulare uel diesolere illos ad nubis signum diebus et noctibus ambulare uel diebus et noctibus in castris esse, ita etiam solerent per dies tantum manere, etiam quorum noctibus ambularent: quod arbitror scripturam in consequentibus intimasse cum dicit: die uel mense diei abundante nube obumbrante super illud in castris erunt filii Israhel et non promouebunt. quia enim dixerat: uel nocte et si ascenderit nubes promouebunt, tamquam restabat, ut diceret: "die autem, si non ascenderit, non mouebunt", quando quasi promouere debere uidebantur; sed quia hoc etiam diebus pluribus fieri poterat, ut noctibus ambularent promouente nube et ea manente diebus non ambularent, ideo posuit: die uel Non dixit mense, ne ibi et noctes ejusdem mensis acciperentur; sed mense diei, id est, mense ex ea parte qua dies illi fuit, non ex ea qua nox. Die ergo vel mense diei, abundante, nube obumbrante, id est, abundante in obumbrando, vel abun
Abbreviated transcription (Latin):
potuit tumen putari nubem non solere ascendere decustris. &
signum iteneris dare nisi ꝑdiem: sequitur ergo & dicit : & erit
cum fuerit nubes auespera usq mane &uscender& nubes mane
& ꝓmouebunt die .hic illa copulatiua conuinctiomore scripturȩ
posita est : Nãmea detraeta plenus ẽ sensus hoc modo : &erit
cum fuerit nubes auespera usque mane. &ascenderit nubes
mane ꝓmouebunt die. Deinde quia & nocte sinubes ascen¬
der& ꝓmouebant atq iter nocturnum si illud signum acci¬
perent agebant. ad uinxit & ait. uel noste & siascenderit
nubes ꝓmouebunt: sed locutio .ẽ. inusitatios: non enimiun¬
tum positum est . &. sedeo more positum .ẽ. quo non sol&:
unde mihi uid&ur p̃posteratus ordo uerborũ sicut sepe
rit nubes ꝓmouebunt. aut certe itu. si & nocte ascenderit
nubes ꝓmouebunt plunissimus sensus ẽ: adhuc uutẽ occur¬
rebat cogitanti ut scire uell& utrũ quomodo cognitum ẽ.

Expanded text:
potuit tamen putari nubem non solere ascendere de castris, et potuit tamen putari nubem non solere ascendere de castris, et signum itineris dare nisi per diem. Sequitur ergo et dicit: Et erit cum fuerit nubes a vespera usque mane, et ascenderit nubes mane, et promovebunt die. Hic illa copulativa conjunctio more Scripturae posita est. Nam ea detracta plenus est sensus hoc modo: Et erit, cum fuerit nubes a vespera usque mane, et ascenderit nubes mane, promovebunt die. Deinde quia et nocte si nubes ascenderet promovebant, atque iter nocturnum si illud signum acciperent agebant, adjunxit et ait: Vel nocte et si ascenderit nubes, promovebunt. Sed locutio est inusitatior: non enim tantum positum est, et; sed eo more positum est, quo non solet. Unde mihi videtur praeposteratus ordo verborum, sicut saeprit nubes promouebunt", aut certe ita: "si et nocte ascenderit nubes promouebunt", planissimus sensus est. Adhuc autem occurrebat cogitanti, ut scire uellet utrum, quomodo cognitum est