comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te times ne sequat᷑ te. times ne transeat ad te: cer¬
te diligis ꝓximũ tamquã te isum: Sed ñ loquar
cle niuidis. Auertat eiũ ds̃ hanc pestẽ ab animis om
solus diabolus reus est . & in expiabilit᷑ reus. Non enĩ
dicitur ut dampnet᷑: adulteriũ cõmisisti. furtũ fecisti
uillã alienã rapuisti: sed homini stanti lapsus iiuidi¬
sti. Inuidia diabolicũ uiciũ est. sed habet matrẽ suã.
Suꝑbia uocat᷑ mater inuidiȩ. suꝑbia uiuidos facit. Suf¬
foca matrẽ. & non eris filię. Ideo humilitatẽ docuit:
xp̃s Non ego loquor inuidis. bene optantibus loquor.
illis loquor. qui optant bene amicis. ut habeant tantũ
quantũ & ipsi. ꝯptant bene egentibꝰ. ut habeant qͣn¬
tũ & ipsi. sed nolunt illi̾dare. ex eo qđ habent. Inde
te tactas homo xp̃iane. qui optas bene. Melior te ẽ
mendicꝰ. qui plura tͥ optat. & nichil habet. Bene ius
optare nichil a te accipienti. Da aliquid bene optan¬

Expanded text:
te, times ne sequatur te, times ne transeat te? Certe, times ne sequatur te, times ne transeat te? Certe diligis proximum tanquam te ipsum. Sed non loquor de indivis. Avertat enim Deus hanc pestem ab animis omnsolus diabolus reus est, et inexpiabiliter reus. Non enim dicitur diabolo ut damnetur, Adulterium commisisti, furtum fecisti, villam alienam rapuisti: sed, Homini stanti lapsus invidisti. Invidentia diabolicum vitium est: sed habet matrem suam. Superbia vocatur mater invidentiae. Superbia invidos facit. Suffoca matrem, et non erit filia. Ideo humilitatem docuit Christus. Non ergo loquor invidis, bene optantibus loquor. Illis loquor qui optant bene amicis, ut habeant tantum quantum habent et ipsi. Optant bene egentibus, ut habeant quantum et ipsi: sed nolunt illis dare ex eo quod habent. Inde te jactas, homo christiane, quia optas bene? Melior te est mendicus, qui plura tibi optat, et nihil habet. Bene vis optare nihil a te accipienti: da aliquid bene optan
Abbreviated transcription (Latin):
qid̃ horũ est pecunia diciturꝰ Et unde sit primũ
uocata pecunia. ideo pecunia. quia antiqui totũ
qđ habebant: in pecoribus habebant. a pecore pe¬
cunia uocatur. Legimus antiquos patres diuites
fiusse pastores Ergo pecuniã diligis. o homo. Unde
putas te fieri beatum: pecunia. & multũ eã diligiᷤ
Uolebas diligere ꝓximũ tamquã te ipsũ. diuide cũ
illo pecuniã tuã. Quid es discutieba. Inuentꝰ es. ap¬
parinsti tibi. uidisti te. considerasti te. non espara
Nec totũ habet ille. nec totum habebo ego. Sed
quia diligo eum tamquã me ipsum. opto illi
ut tantum habeat. ut nec meũ minuat᷑. & ip¬
se m coaequetur. Optas. unde nichil ꝑdes. atq
utinã hoc uerũ dicas. uel optes. Timeo enĩ ne in¬
uideas. Quomͦ enĩ socialis erit felicitas tua. quã
torquet felicitas aliena. Nonne si ceperit dicere
uicuꝰ tius. & incipere quasi surgere. & ire post

Expanded text:
quid horum est, pecunia dicitur. Et unde est primum quid horum est, pecunia dicitur. Et unde est primum vocata pecunia. Ideo pecunia, quia antiqui totum quod habebant, in pecoribus habebant. A pecore pecunia vocatur. Legimus antiquos patres fuisse divites pastores. Ergo pecuniam diligis, o homo: unde putas te fieri beatum, pecunia est, et multum eam diligis. Volebas diligere proximum tanquam te ipsum, divide cum illo pecuniam tuam. Quid esses discutiebam: inventus es; apparuisti tibi, vidisti te, considerasti te. Non es paranec totum habebit ille, nec totum habebo ego. Sed quia diligo eum tanquam me ipsum, opto illi ut tantum habeat; ut nec meum minuatur, et ipse mihi coaequetur. utinam hoc verum dicas, vel optes. Timeo enim ne invideas. Quomodo enim socialis erit felicitas tua, quam torquet felicitas aliena? Nonne cum coeperit ditescere vicinus tuus, et incipere quasi surgere, et ire post
Abbreviated transcription (Latin):
cdete. quomꝰ plus breuiatum est. & adhuc pigri
sinnus. Ecce quȩ duo erant unũ factũ est. Pror¬
sus pximũ dilige. & sufficit. Sed dilige. quom̃
te ipsũ diligis. ñ quomͦ te ipsũ odisti. Uilige ꝓximũ
tamquã te ipsum S. prius est. ut diligas te ipsũ
Auerere habes quomͦ diligas te ipsũ. & audire ha¬
bes. Diliges dnm̃ dm̃ tuũ ex toto corde tuo. & ex
tota mente tua. & ex tota anima tua. Homo enĩ
quomꝰ a se fieri ñ potuit. sic nec beatꝰ a se fieri potest.
Alia res fecit eũ hominẽ. qđ non ẽ ipse homo. Alia
res factura est eum beatum. qđ non ẽ ipse homo.
Deniq errans uide ipse. quia per se ñ potest beatꝰ esse
& amat aliuil undebeatus. linde se fieri putat bea¬
tu hoc amat. Quid putamus amat. unde putat
se fieri beatum: Pecuniã. aurũ. argentũ. possessio¬
nes. Breuit̃ dico pecimia. Totũ enim quicqiđ homi¬
nes possident in terra. omnia quorũ domini st̃ pe¬
cunia uocat᷑ seruus sit. uas. ager. arbor. pecus. quic¬

Expanded text:
dete quomodo plus breviatum est, et adhuc pigri sumus. Ecce quae duo erant, unum factum est. Prorsus proximum dilige, et sufficit. Sed dilige quomodo te ipsum diligis, non quomodo te ipsum odisti. Dilige proximum tuum tanquam te ipsum: sed prius est ut diligas te ipsum. 6. Quaerere habes quomodo diligas te ipsum; et audire habes, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. Homo enim quomodo a se fieri non potuit, sic nec beatus fieri a se potest. Alia res eum fecit hominem, quod non est ipse homo: alia res eum factura est beatum, quod non est ipse homo. Denique errans videt ipse, quia per se non potest beatus esse, et amat aliud unde sit beatus. Unde se fieri putat beatum, hoc amat. Quid, putamus, amat, unde putat se fieri beatum? Pecuniam, aurum, argentum, possessiones: breviter dico, pecuniam. Totum enim quidquid homines possident in terra, omnia quorum domini sunt, pecunia vocatur. Servus sit, vas, ager, arbor, pecus; quid
Abbreviated transcription (Latin):
stabilitatẽ hereditatis ꝑpetuȩ. ubi anima ꝑ bonũ
affectũ tãquã loco suo adquiescit sic̃ corpus in t̾ra.
& inde cibo suo alitur sic̃ corpus ex t̾ra. Ipsa ẽ re¬
quies & uita scoͬrum. Mites autẽ st̃. qui cȩdunt
impbitatibus. & ñ resistunt in malo suo. Uincunt
in bono malũ. ne rixent᷑. Ergo ĩmites & dimicant
pro terrenis & temporalibus rebus. Beati autẽ
stitia de amissione carorũ. Conuersi autẽ ad
dm̃: ea quȩ in hoc mundo cara amplectebant᷑.
amutunt. Non enĩ gaudent his rebus. quibu
antea gaudebant. & donec fiat in illis amor
ȩternoꝵ non nulla mestitia sauciant̃. Consola
racletus nominat᷑. idest c̃solator. ut tempora¬
lẽ amittentes luctũ ȩterna letitia ꝑfruantur.
eati qui esuriunt & sitiunt iustitiã. qmͣ ipsi satura¬
bunt᷑: Iam istos amatores dicit ueri & in concussi
boni. Illo gͦ cibo saturabunt᷑. de qͦ ipse dñs dicit. Me¬
us est cibus. ut faciã uoluntatẽ patris mei. quȩ est ui¬

Expanded text:
haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem stitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolaracletus nominatur, id est consolator, ut temporalem amittentes aeterna laetitia perfruantur. 6. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Jam istos amatores dicit veri et inconcussi boni. Illo ergo cibo saturabuntur, de quo ipse Dominus dicit, Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei, quod est ju
Abbreviated transcription (Latin):
monte sic̃ in euangłio scđm matheuͬ legimiꝰ si qͥs
pie. sobrieq considerauerit:. puto qđ inueniet
in eo quantũ ad mores optimos ꝑtinet ꝑfectũ
uitȩ xp̃ianȩ modũ. Qđ polliceri ñ temere au¬
demus. sed ex ipsis eiusdẽ dñi u̾bis conicientes.
Na sic ipse sermo concludit᷑. ut appareat ĩ eo pͥces¬
ta ͤ ͤ om̃a. quȩ adeẽ formandã uitã ꝑtinent᷑. Sic
usq Et facta ẽ ruina eiꝰ magna. Cũ gͦ ñ dixit
qui audit uerba mea tantũ s addidit dicens
qui audit u̾ba mea hec. satis ut arbitror signi¬
ficauit hec u̾ba que in monte locutus ẽ tã ꝑ¬
fecte instruere uitã eoꝵ qui uoluerint scđm
ea uiuere. ut merito cõparentur aedificanti suꝑ¬
petrã. Suꝑ petrã autẽ dixit. ut appareat istũ
sermonẽ omnibꝰ p̃ceptis quib xp̃iana uita in¬
format ẽe ꝑfectũ. Nã de hoc capitulo diligen¬
tius in suo loco tractabit᷑. huiꝰ igit᷑ sermonis
um uidisset ihs turbas ascendit in montẽ. Et cũ sedisset

Expanded text:
monte, sicut in Evangelio secundum Matthaeum legimus, si quis pie sobrieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christianae modum: quod polliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic idit; et facta est ruina ejus magna. » Cum ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis um vidiss
Abbreviated transcription (Latin):
Non adulterabis. non homicidiũ facies. ñ concupi¬
sces. & si qđ est aluid mandatu. in hoc sermone
recapitulatur. diliges proximũ tamquã te ipsũ.
Dilectio proximi malum ñ operatur. Plenitudo
autẽ legis caritas: Quid est caritas: bilectio
Nichil uideturꝰ dixisse de dilectione dĩ. sed solã
pximi dilectionẽ dixit sufficere ad implendã
legẽ. Quicqid̃ ẽ aliud mandati. in hoc sermo

Expanded text:
Non adulterabis, non homicidium facies, non concupiNon adulterabis, non homicidium facies, non concupisces: et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem Legis est charitas . Quid est charitas? Dilectio. Nihil videtur dixisse de dilectione Dei, sed solam proximi dilectionem dixit sufficere ad implendam legem. Quidquid est aliud mandatum, in hoc sermone
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. faciamus hodie. quantũ possumus bibamus:
Uide quia sic te diligis. & illum ad te trahis & ad hoc qđ
uoces necesse est. ut quẽ diligis tamqua te ipsũ illuc
illũ trahas ad quod tu amas. humanus homo. ĩ mo
beluinus. amando talia belue. Beluas enĩ ds̃ ꝑstratꝰ.
in faciẽ fecit pastũ querere de terra Te in duos pe¬
des erexit de terra. tuã faciẽ sursum attendere uo¬
luit. Non discordet cor tuũ a facie tua. Non habe¬
as faciẽ sursum & cor deorsum. Immo uerũ audi.
& uerũ fac sursum cor. ne mentiaris in domo disci¬
pline. Quando enĩ audis responde. sed sit uerũ qđ
respondes. Sic te dilige. & diliges ꝓximũ tamquã
te ipsum. Quid enĩ est sursum habere cor nisi qđ¬
corde tuo. & ex tota anima tua. & ex tota mente
tua. Quia ergo duo p̾cepta sunt. si unũ diceret ñ
sufficeret. Sufficit & unũ. si intelligatur. Nã ali¬
quando sic loquitur scriptura. sicut paulus apłs.

Expanded text:
nobis faciamus hodie, quantum possumus bibamus. nobis faciamus hodie, quantum possumus bibamus. Vide quia sic te diligis, et illum ad te trahis, et ad quod amas vocas. Necesse est ut quem diligis tanquam te psum, illuc illum trahas ad quod et tu te amas. Humanus homo, imo belluinus, amando talia qualia belluae. Belluas enim Deus prostratas in faciem fecit, pastum quaerentes de terra: te in duos pedes erexit de terra. Tuam faciem sursum attendere voluit. Non discordet cor tuum a facie tua. Non habeas faciem sursum, et cor deorsum: imo verum audi et verum fac, Sursum cor; ne mentiaris in domo disciplinae. Quando enim audis, responde: sed sit verum quod respondes. Sic te dilige, et diliges proximum tanquam te ipsum. Quid est enim sursum habere cor, nisi qcorde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua? Quia ergo duo praecepta sunt, si unum diceret, non sufficeret? Sufficit et unum, si intelligatur. Nam aliquando sic loquitur Scriptura, sicut Paulus apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ñ diligis miquitatẽ. si te diligis. Nã si diligis iniqui¬
tatẽ. ñ ego dico: psalmũ audi. Qui diligit iniquitatẽ
odit animã suã. Ergo si diligis iniquitatẽ: audi ueritatẽ
tomagis dicis. quia amas te Odis te. Qui autẽ dili¬
git iniquitatẽ: odit animã suã. Quid dicã de carne
quȩ pars uilior est hominis: Si aniniã odit: carnẽ
quomͦ diligit : Beniq qui amant iniquitatẽ. & odert̃
animã suam. omnẽ turpitudinẽ exercent de carne
sua: lã gͦ qui diligis iniquitatẽ: quomͦ tͥ uolebas cõ¬
mitti pximum: ut diligeres eũ tãquan te hono qͥ
ꝑdis te : Si enĩ tuipse sic te diligis ut perdaste sic
ꝑfecto ꝑditurꝰ es & eũ quẽ diligis sicut te. Nolo gͦ
quẽquam diligas. uel solus peri aut corrige dilec¬
ximũ tamquã me ipsum. audio plane. audio. in e¬
briari uis cum illo quẽ diligis tamquã te ipsũ. Bene

Expanded text:
Ergo non diligis iniquitatem, si te diligis. Nam si diligis iniquiErgo non diligis iniquitatem, si te diligis. Nam si diligis iniquitatem, non ego dico, Psalmum audi, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Ergo si diligis iniquitatem, audi veritatem; to magis dicis quia amas te, odis te: Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Quid dicam de carne, quae pars vilior est hominis? Si animam odit, carnem quomodo diligit? Denique qui amant iniquitatem, et oderunt animam suam, omnem turpitudinem exercent de carne sua. Jam ergo, qui diligis iniquitatem, quomodo tibi volebas committi proximum, ut diligeres eum tanquam te? Homo, quid perdis te? Si enim tu ipse sic te diligis ut perdas te; sic profecto perditurus es et eum quem diligis sicut te. Nolo ergo quemquam diligas: vel solus peri. Aut corrige dilecximum tanquam me ipsum. Audio plane, audio. Inebriari vis cum illo, quem diligis tanquam te ipsum. Bene
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ. & om̃s frẽs sumus Etquidẽ frẽs scd̾m qđ ho¬
ter: eua. Ad id quod xp̃ianus es. unus pater ẽ
ds. una mater: aecclesia. Uidete gͦ quantos pro
ximos habeat unus homo Om̃s homines in qͦs
incurrerit. quibꝰ iungi potuerit. ꝓximi eius st̃. Quo¬
mͦ gͦ discutiendus ẽ utrũ diligat se: cui cõmitendi
st̃ pͣximi. ut sic eos diligat tamquã se: Non gͦ irasca¬
tur unusquisq si discutio quomꝰ se diligat: Certe ego
ipse se int̾roget. ipse sibi appareat. ipse se ñ lateat.
ipse sibi se non abscondat. ipse sibi se ante oculos suos
non post dorsum ponat. Me loquente faciat hoc.
me nesciente faciat hoc Quomꝰ te diligis. quisqui
me audis : Immo quasquis dm̃ ꝑ me audis in hac do¬
mo disciplinȩ: attende te quomͦ te diligis. Profecto
enĩ si te interrogẽ utrũ te diligas. respondes: quia dili¬
gis. Quis enĩ se odit hoc dicturus es Quis enim se odit:

Expanded text:
damus; et omnes fratres sumus. Et quidem fratres secundum quod hodamus; et omnes fratres sumus. Et quidem fratres secundum quod hoter Eva: ad id quod christianus es, unus pater est Deus, una mater Ecclesia. CAPUT ximos habeat unus homo. Omnes homines in quos incurrerit, quibus jungi potuerit, proximi ejus sunt. Quomodo ergo discutiendus est utrum diligat se, cui committendi tot proximi, ut sic eos diligat tanquam se? Non ergo irascatur unusquisque, si discutio quomodo se diligat. Certe ego ipse se interroget, ipse sibi appareat, ipse se non lateat, ipse sibi se non abscondat, ipse sibi se ante oculos suos, non post dorsum ponat. Me loquente faciat hoc, me nesciente faciat hoc. Quomodo te diligis? Quisquis me audis, imo quisquis Deum per me audis, in hac domo disciplinae, attende te, quomodo te diligis. Profecto enim si te interrogem utrum diligas te, respondes quia diligis. Quis enim se odit? Hoc dicturus es: Quis enim se odit?
Abbreviated transcription (Latin):
qđ discitur in domo disciplinȩ. diligere dm̃. diligere
pxunũ. dm̃. tamquã dm̃. ꝓximũ tamquã te. Non e¬
nĩ inuenis parẽ dõ. ut possit tͥ dici. dilige dm̃ sic̃ di¬
ligis ulũ De ꝓximo inuenta est tͥ regula. quia inuen¬
tus ẽ ꝓximo tuo parꝰ. Tu ipse quęris quomͦ diligas
pximũ. Attende te ipsum. & quomͦ te diligis. sic di¬
lige ꝓximum. Non ẽ ubi erres Ulolo gͦ iã & ibi cõ¬
mittere tibi ꝓximũ tuũ ut diligas eum ta̾quã te ip¬
re uolo. quomͦ diligas te ipsum. Noli aegre ferre.
Non es tu facile dimitendus. cui ẽ ꝓximꝰ cõmittendꝰ
Non transitorie tecũ agendũ ẽ. Tu unus homo es. p¬
ximi tui multi sunt. Non enĩ pͥmo sic debes intelli
enĩ est omni homini. omnis homo ꝓximi sibi di¬
cunt᷑ pater & filius. socer & gener. Nichil tã ꝓximũ
quã homo. & homo. Sed si putamꝰ ñ esse ꝓximos nͥ
qui de eisdẽ parentibus nascunt᷑: adã & enã inten¬

Expanded text:
linae: Diligere Deum, diligere proximum; Deum tanquam Deum, proximum tanquam te. Non enim invenis parem Deo, ut possit tibi dici, Dilige Deum sicut diligis illum. De proximo inventa est tibi regula, quia inventus es proximo tuo par tu ipse. Quaeris quomodo diligas proximum? Attende te ipsum; et quomodo te diligis, sic dilige proximum. Non est ubi erres. Volo jam ergo et tibi committere proximum tuum, ut diligas eum tanquam te ipre volo quomodo diligas te ipsum. Noli ergo aegre ferre. Non es tu ipse facile dimittendus, cui est proximus committendus: non transitorie tecum agendum est. Tu unus homo es, proximi tui multi sunt. Non enim primo sic debes intellig Proximus enim est omni homini omnis homo. Proximi sibi dicuntur pater et filius, socer et gener. Nihil tam proximum, quam homo et homo. Sed si putamus non esse proximos, nisi qui de iisdem parentibus nascuntur; Adam et Evam atten
Abbreviated transcription (Latin):
frustra ab illis amen respondetur. a quib c̃tra id
qđ accipit᷑ disputatur. Itẽ in epła anatholio ep̃o
missa. Alit̾ enĩ in eccłia dĩ que corpus ẽ xp̃i nec
rata sunt sacerdotia. nec uera sacrificia. nisi in
nrȩ ꝓprietate naturȩ uerꝰ nos pontifex c̃ciliet.
uerꝰ immaculati agni sanguis emundet. Qui li¬
cet sit in patris dextera c̃stitutꝰ. in eadẽ tam̃ carne
quã sũpsit ex uirgine sacram̃tum ꝓpitiationis ex e¬
quit᷑. Itẽ in sermone de passione dñi. fefellit gͦ
illũ malignitas sua. intulit supliciũ filio dĩ qđ
cunctis filus hominũ in remediũ uerteret᷑. fu̾dit
sanguinẽ iustũ. qui reconciliando mundo & p̾mi¬
um esset & poculum Sc̃s gregoriꝰ in omelia pascha¬
li. Qiđ namq sit sanguis agñi ñ iã audiendo s
bibendo didicistis. Qui sanguis suꝑ utrũq postẽ
postẽ ponit᷑. quando nͣ solũ ore corporis s etiã ore

Expanded text:
frustra ab illis amen respondetur, a quibus contra id frustra ab illis amen respondetur, a quibus contra id quod accipitur, disputatur. Item in epistola Anatholio episcopo missa: Aliter enim in ecclesia dei que corpus est Christi, nec rata sunt sacerdotia nec uera sacrificia, nisi in nostre proprietate nature uerus nos pontifex reconciliet, uerus immaculati agni sanguis emundet. Qui licet in patris sit dextera constitutus, in eadem tamen carne quam sumpsit ex uirgine sacramentum propitiationis exequitur. Item in sermone de passione domini: Fefellit ergo illum malignitas sua, intulit supplicium filio dei, quod cunctis filiis hominum in remedium uerteretur. Fudit sanguinem iustum, qui reconciliando mundo et premium esset et poculum. Sanctus Gregorius in omelia paschali: Quid namque sit sanguis agni non iam audiendo sed bibendo didicistis. Qui sanguis super utrumque postem ponitur, quando non solum ore corporis sed etiam ore
Abbreviated transcription (Latin):
tum p̃cium dedit. ille tamquã in ꝓximo scanda¬
lizatur. a luna uritur falsum est igitur quod
de corpore xpͣi a te creditur & astruitur.
Ergo uera est eius caro quam accipimus & uerus¬
S.
est eius sanguis quem pot a oyu S.3¬

Expanded text:
tum precium dedit, ille tanquam in proximo scandatum precium dedit, ille tanquam in proximo scandalizatur, a luna uritur. Falsum est igitur quod de corpore Christi a te creditur et astruitur. Ergo uera est eius caro quam accipimus, et uerus est eius sanguis quem potamus.
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ. Nomũ tuã decet scĩtudo dñe. domũ tuã. to¬
tã domũ tuã. Non hic aut hic. aut ibi. s domũ
tuã tantũ ꝑ orbẽ terrarũ. Quare ꝑ totũ orbẽ ter¬
rarũ  Quia correxi orbẽ terrȩ. qui ñ cominoue¬
bitur Domꝰ dñi fortis erit. ꝑ totũ orbẽ terrarũ
erit. Itẽ in extrema eiusdẽ operis parte. Quid est
qđ dicis herence iã ꝑerisse ȩcclĩam de om̃ibus gen¬
tibus. quando adhuc p̾dicatur euugłim ut possit
esse in omnibus gentibus. Ergo usq in sinẽ scłi ec¬
clesia in om̃ib gentibus. In eadẽ. Ubi sunt qui di¬
cunt perisse de mundo eccłiam. quando nec inli¬
nari potest. Itẽ in eadẽ. Quisquis putauerit ȩccłiã
in una parte esse. & non eã cognouerit diffusã to¬
to orbe terrarũ. &. crediderit eis qui dicunt. Ecce
hic est. xp̃c. & ecce illic sicut modo audistis eũ euũ¬
głim legeret᷑. cum ille totũ orbẽ emerit. quia tan¬

Expanded text:
eadem : « Domum tuam decet sanctitudo, Domine ; domum tuam, toeadem : « Domum tuam decet sanctitudo, Domine ; domum tuam, tottuam tantum per totum orbem terrarum. Quare per totum orbem terrarum? Quia correxit orbem terre qui non commouebitur. Domus domini fortis erit, per totum orbem terrarum erit. Item in extrema eiusdem operis parte: Quid est quod dicis heretice iam perisse ecclesiam de omnibus gentibus quando ad hoc predicatur euangelium ut possit esse in omnibus gentibus? Ergo usque in finem seculi ecclesia in omnibus gentibus. In eadem: Vbi sunt qui dicunt perisse de mundo ecclesiam, quando nec inclinari potest? Item in eadem: Quisquis putauerit ecclesiam in una parte esse et non eam cognouerit diffusam toto orbe terrarum, et crediderit eis qui dicunt: Ecce hic est Christus et ecce illic, sicut modo audistis cum euangelium legeretur cum ille totum orbem emerit quia tan
Abbreviated transcription (Latin):
bus. usq ad consũmationẽ scłi. Qđ minime diceret
si ȩccłĩam suã ante consũmationẽ scłi ꝑiturã esse
p̾nosceret. Tẽ alibi. Tunc si quis uobis dixerit. Ecce
hic xpͣs. aut ecce illic. nolite credere. Augustinꝰ in
scđa psalmorũ expositionis parte. Corpus autẽ ẽ ȩccłia
ñ ista. aut illa .s. toto orbe diffusa. Itẽ in eadẽ. Sp̃e
.omnium finiũ terrȩ. Non spes unius anguli. ñ spes
uniꝰ udeȩ. non spes soluis africȩ. ñ spes pannoniȩ.
nͣ spes orientis aut occidentis. s spes omniũ finium
terrȩ. & in mari longe. In eadẽ. hec ꝓphetia ꝓpter
cosp̃missa est. qui putant religionẽ nominis xp̃ia¬
ni usq ad certũ tempus in hoc scło uicturã. & post¬
ea ñ futurã. ꝑmanebit autẽ cũ sole. Quã diu sol
orit᷑ & occidit. hoc est quã diu tempora ista uoluun¬
tur. ñ deerit ȩccłia id est xp̃i corpus in t̾ris Itẽ ui

Expanded text:
bus usque ad consummationem saeculi . » Quod minime diceret, bus usque ad consummationem saeculi . » Quod minime diceret, si Ecclesiam suam ante consummationem saeculi perituram esse praenosceret. Et alibi: Tunc si quis vobis dixerit: Ecce hic Christus, aut ecce illic, nolite credere . Augustinus, in secunda psalmorum expositionis parte : « Corpus est autem Ecclesia, non ista, aut illa, sed toto orbe diffusa. » Item in eadem : « Spes omnium filiorum terrae. Non spes unius anguli, non spes unius Judeae, non spes solius Africae, non spes Pannoniae, non spes Orientis aut Occidentis, sed spes omnium finium terrae, et in mari longe. » In eadem : « Haec prophetia propter eos praemissa est, qui putant religionem nominis Christiani usque ad certum tempus in hoc saeculo victuram, et postea non futuram. Permanebit autem cum sole, quandiu sol oritur, et occidit. Hoc est, quandiu tempora ista volvuntur, non deerit Ecclesia, id est Christi corpus in terris. » Item in
Abbreviated transcription (Latin):
suã : satis significat se seruũ esse ñ liberũ. Et dñs in
eiugłio: ager ẽ hic mundus. E paulo post. Simile ẽ
regnum celox sagenȩ missȩ in mare. & ex om̃i genere
pisciũ congreganti. Et ad discpłos. Itẽ in orbẽ terrarũ
pͣdicate euũgłm omni creaturȩ Aduersus tã clara ip
monia. obicis tu. & obiciunt qui a te decepti alios deci¬
pere moliunt᷑. Itaq dicitis. Predicatũ ẽ eu̾ugłim ĩ om̃ib
gentib credidit mundus. facta ẽ ȩccłia. creuit. fructifi¬
cauit. s imperitia male intelligentiũ postea errauit.¬
& periit. in nobis solis. & in his qui nos sequnt᷑ scã i
terris ȩccłia remansit. hanc sacrilegã uanitatẽ eũ¬
tit euuangelica ueritas. & ꝓphetarũ atq scõꝵ. patrũ
ñ uiolanda auctoritas. Unde ȩccłiȩ suę scȩ̃ ĩ euugłio
dñs pollicetur dicens. Ecce ego uobiscũ sũ om̃ib die¬

Expanded text:
querentes, satis significat se seruum esse non liberum. Et dominus in querentes, satis significat se seruum esse non liberum. Et dominus in euangelio: Ager est hic mundus. Et paulo post: Simile est regnum celorum sagene misse in mare, et ex omni genere piscium congreganti. Et ad discipulos: Ite in orbem terrarum, predicate euangelium omni creature. Aduersus tam clara ipsmonia obicis tu, et obiciunt qui a te decepti alios decipere 442 moliuntur. Itaque dicitis: Predicatum est euangelium in omnibus gentibus, credidit mundus, facta est ecclesia, creuit, fructificauit, sed imperitia male intelligentium postea errauit et periit, in nobis solis et in his qui nos sequuntur sancta in terris ecclesia remansit. Hanc sacrilegam uanitatem euertit euangelica ueritas, et prophetarum atque sanctorum patrum non uiolanda auctoritas. Vnde ecclesie sue sancte in euangelionus pollicetur dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus die
Abbreviated transcription (Latin):
expositionis psalmoꝵ. parte. Eccłia magna qiđ ẽ sr̃s ⁊
Numqid̃ exigua pars orbis t̾rarũ. ȩccłia magna est.
Aeccłia magna. totus orbis est Itẽ in eadẽ. Annuncia¬
ui iustitia tuã in ȩccłia magna. Quã magna: Toto
orbe terrarũ. Quã magna. In omnibus gentib Qua¬
re in om̃ib gentib Quia in omne terrã ęxiuit sonꝰ
eoꝵ. Itẽ in t̾cia eiusdẽ operis parte. Corpus xp̃i c̃stat
ex multis credentib in toto orbe terrarũ Itẽ in e¬
adẽ. Tab̾naculũ diũ ẽ ipsa scã ȩccłia in toto orbe
terrarũ diffusa. Et alibi. Chorꝰ xp̃i ab oriente in
in libro de agone xp̃iano. Nec eos audiamꝰ. qͥ scam
eccłiam quȩ una catholica ẽ negant ꝑ orbẽ esse
diffusã. Et quibusdã int̃missis. Populꝰ autẽ ipsius
inquit quando non audit ꝓpbetas. & euũgłim in ꝗͥ¬
bus aꝑtissime scriptũ ẽ ȩccłiam xp̃i ꝑ om̃s gentes esse

Expanded text:
expositionis psalmorum parte : « Ecclesia magna quid est, fratres? expositionis psalmorum parte : « Ecclesia magna quid est, fratres? Nunquid exigua pars orbis terrarum Ecclesia magna est? Ecclesia magna totus orbis est. » Item in eadem : « Annuntiavi justitiam tuam in Ecclesia magna. Quam magna? Toto orbe terrarum. Quam magna? in omnibus gentibus. Quare in omnibus gentibus? Quia in omnem terram exivit sonus eorum. » Item, in tertia ejusdem oin toto orbe terrarum. Item in eadem: Tabernaculum domini est ipsa sancta ecclesia, in toto orbe terrarum diffusa. Et alibi: Chorus Christi iam totus nat. Item in libro de agone christiano: Nec eos audiamus qui sanctam ecclesiam que una catholica est negant per orbem esse diffusam. Et quibusdam intermissis: Populus autem ipsius inquit quando non audit prophetas et euangelium in quibus apertissime scriptum est ecclesiam Christi per omnes gentes esse
Abbreviated transcription (Latin):
gloriant᷑. Interroga uniuersos qui latinȩ lingue nr̃arũ¬
ue litterarũ notitiã ꝑcepert̃. int̾roga grecos. armenios.
seu cuiuslibet nationis quoscumq xp̃ianos homines.
uno ore hanc fidẽ se testantur habere. Porro si uiuuer¬
salis ȩccłiȩ fides falsa ex istit. aut numquã fuit catholica
eccłia. aut perut. Nichil namq efficatius ad uiteritũ a¬
nimarũ. quã ꝑniciosus error. S ñ suisse aut ꝑusse ȩccłiã
catholicus nemo consenserit. Alioquin ñ ẽ uerũ. qđ a¬
brahȩ ueritas ꝓmisit dicens. In semine tuo benedicen¬
tur om̃s gentes. Itẽ in psalmo. Postula a me. & dabo
tͥ gentes hereditatẽ tuã. & possessionẽ tuã t̃minos ter¬
rȩ. Itẽ Reminiscent᷑ & conuertent᷑ ad dñm. uniũ¬
si fines terrȩ. Et alibi. Quos redemit de manu inimi¬
ci. de regionibus c̃gregauit eos. a solis ortu.¬
ab aquilone & mari. ltẽ beatus augustinus in pͥma

Expanded text:
gloriantur. Interroga uniuersos qui latine lingue nostrarumgloriantur. Interroga uniuersos qui latine lingue nostrarumue litterarum noticiam perceperunt, interroga grecos, armenos, seu cuiuslibet nationis quoscunque christianos homines, uno ore hanc fidem se testantur habere. Porro si uniuersalis ecclesie fides falsa existit, aut numquam fuit catholica ecclesia aut periit. Nichil namque efficacius ad interitum animarum quam perniciosus error. Sed non fuisse aut periisse ecclesiam, catholicus nemo consenserit. Alioquin non est uerum quod Abrahe ueritas promisit dicens: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Item in psalmo: Postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terre. Item: Reminiscentur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terre. Et alibi: Quos redemit de manu inimici, de regionibus congregauit eos a solis ortuab aquilone et mari . Item beatus Augustinus in prima
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑitus.ꝰ S absit hoc a sideliũ corde. & xp̃iana ĩ¬
telligentia. Xp̃i namq miles ambrosius. ula inferi¬
ora. hec potiora & digniora esse in libro de myste¬
rus c̃firmat dicens. Sũmo studio uolumꝰ comꝓba¬
re. quia & antiquiora sunt sacram̃ta ȩccłiȩ quã
synagoge. Et p̃stantiora quã manna est. Et paulo
post. Probatu᷑ est antiquiora esse sacram̃ta ȩccłiȩ
nẽ cognosce potiora. Et post aliqua. Cogno uisti
p̾stantiora. Potior est lux quã u̾bra. ueritas
quã figura. Itẽ in quarto de sacramentis. accipe
quȩ dico. diuiniora esse sacramenta xp̃ianorũ
quã uideox. Ergo falsa sunt quȩ ꝓponis. ampliꝰ.
Si uerũ est qđ de corpore. xp̃i tu credis & astrus.
falsum est qđ ab ȩccłia ubiq gentiũ de eadẽ re
esse & dici lętant᷑. uerã xp̃i carnẽ uerũq eiꝰ sauguinẽ
utraq sumpta de uirgine. ui hoc sacram̃to se ꝑcipere

Expanded text:
imperitus? Sed absit hoc a fidelium corde et inimperitus? Sed absit hoc a fidelium corde et intelligentia chriora, hec potiora et dignora esse in libro de mysteriis confirmat dicens: Summo studio uolumus comprobare quia et antiquiora sunt sacramenta ecclesie quam sinagoge et prestantiora quam manna est. Et paulo post: Probatum est antiquiora esse ecclesie sacramenta, nunc cognosce potiora. Et post aliqua: Cognouisti prestantiora. Potior est lux quam umbra, ueritas quam figura. Item in iiii de sacramentis: Accipe que dico diuiniora esse sacramenta christianorum quam iudeorum. 9 Ergo falsa sunt que proponis. Amplius. Si uerum est quod de corpore Christi tu credis et astruis, falsum est quod ab ecclesia ubique gentium de esse et dici letantur, ueram Christi carnem uerumque eius sanguinem, utraque sumpta de uirgine in hoc sacramento se percipere
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ad substantia immobilia ꝑmanere. Hoc est
panẽ & unũ extitisse ante consecrationẽ. & panẽ &¬
uuiũ q existere post consecrationẽ. Xpĩ carnẽ ac san¬
guinẽ propterea uocari: qđ in memoriã crucifixȩ car¬
iiis & de latere effusi sanguinis in ȩccłia celebrentur.
ut donunicã passionẽ ꝑ hoc ãmoniti recolamus. semꝑ.¬
& recolentes: carne̾ ur̃am conuicus & cͣcupiscentus in¬
cessanter crucisigamus Quȩ si uera sunt: p̃stantiora
& diuiniora fuerunt sacram̃ta iudeoꝵ sacram̃tis xp̃i¬
anox: Quis enĩ nesciat manna qđ de cęlo pluebat
dñs seu animatas & sensibiles creaturas quas populus
ille sacrificare consueuerat. parua bucella panis mo¬
dicoq uini p̃stantiores extitisse: Rursus quis non
intelligat diuinius suisse p̃nunciare futura. quã
narrare p̾terita. cũ illud ñ possit facere nisi spũ dĩ
plenus. hoc autẽ sepe faciat idicta etiã. uł quilibet

Expanded text:
quantum ad substantiam immobilia permanere. Hoc est quantum ad substantiam immobilia permanere. Hoc est panem et uinum extitisse ante consecrationem, et panem uinumque existere post consecrationem. Christi carnem ac sanguinem propterea uocari, quod in memoriam crucifixe carnis et de latere effusi sanguinis in ecclesia celebrentur, ut dominicam passionem per hoc admoniti semper recolamus, et recolentes carnem nostram cum uitiis et concupiscentiis incessanter crucifigamus. Que si uera sunt, prestantiora et diuiniora fuerunt sacramenta iudeorum sacramentis christianorum. Quis enim nesciat manna quod de celo pluebat dominus seu animatas et sensibiles creaturas quas populus ille sacrificare consueuerat, parua buccella panis modicoque uini prestantiores extitisse? Rursus quis non intelligat diuinius fuisse prenunciare futura quam narrare preterita, cum illud non possit facere nisi spiritu dei plenus, hoc autem sepe faciat idiota etiam uel quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
ubro de sermone dni in monte. Qđ uiͦ inquit aut ob¬
scurũ. aut absurdũ illi sonat. ñ inde c̾citetꝰ contra¬
dictionũ certamina. s oret ut intelligat. Et in libro
ttio de trinitate. Michi autẽ ait utile est ut memi
nerĩ uiriũ mearũ. frẽsq meos admoneã ut memi¬
nerint suarũ. ne ultra quã tutũ ẽ. humana ꝓgre¬
diat᷑ infirmitas. Et in libro contra felicianũ here¬
ticũ. Scripturarũ auctoritate contentus. simplici
dicas uirginis. si reuditos oculos ñ negas cętis. si se¬
pultos ostendas redisse a mortius.: Si gͦ hox & in¬
comp̃hensibilis est ratio. & ueritas ꝓmipta est: faci¬
lius in negociis fidei testimonus credit᷑. quã ratio
uestigat᷑. Probatis quȩ ꝓbari oportebat. & exclusis
quȩ excludi ratio suadebat iã tandẽ qid̃ tu credaᷤᷤ
& credulitatẽ tuã quid sequat᷑ uideamus. Tu cre¬
dis panẽ uinũ q dñicȩ mensȩ int̾ consecrandũ

Expanded text:
libro de sermone domini in monte: Quod uero inquit aut oblibro de sermone domini in monte: Quod uero inquit aut obscurum aut absurdum illi sonat, non inde concitet contradictionum certamina sed oret ut intelligat. Et in libro tertio de trinitate: Michi autem nerim virium mearum, fratresque meos admoneam, ut meminerint suarum, ne ultra quam tutum est humana progrediatur infirmitas. Et in libro contra Felicianum haereticum. Scripturarum auctoritate contentus, simplicitdicas uirginis, si redditos oculos non negas cecis, si sepultos ostendas redisse a mortuis? Si ergo horum et incomprehensibilis ratio et ueritas prompta est, facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio uestigatur. Probatis que probari oportebat, et exclusis que excludi ratio suadebat, iam tandem quid tu credas et credulitatem tuam quid sequatur uideamus. Tu credis panem uinumque dominice mense inter consecrandum
Abbreviated transcription (Latin):
des ur̃a ñ sit in sapientia hominũ s in uirtute
dĩ. Et ad colosenses. Uidete ne quis uos deci¬
piat ꝑ philosophiã & manẽ fallaciã. scdm̃ tͣ¬
ditionẽ hominũ. scđm elementa mundi. Et
uina operatio si ratione comp̃hendit᷑: ñ est ad mirabi¬
lis. nec sides habet meritũ cui humana ratio p̃bet exꝑi¬
mentũ: ꝓpterea in tanta rerũ pfunditate magis opor¬
tuit te orare dm̃. ut aut intelligeres quȩ ꝓ humana
capacitate uitelligi possunt. aut patienter & humi¬
liter ferres. & tamen crederes. quȩ in tanto archano
humani ingenu uires excedunt. Et in hac uita in¬
telligi minime possunt. quã litẽ mouere. ab uniũ¬
sali ęccłia dissentire. nouũ scisma u̾bis & scriptis ẽtra
scõꝵ patrũ p̃cepta inferre. Profecto hoc mͦ ageres. qđ
agi oportere p̾cepit legis lator dicens Ne trans¬
grediaris t̃minos patrũ. Et beatꝰ augustinus ĩ pͥmo

Expanded text:
des uestra non sit in sapientia hominum sdes uestra non sit in sapientia hominum sidete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam secundum traditionem hominum, secundum elementa mundi. Et uina operatio si ratione comprehenditur, non est admirabilis. Nec fides habet meritum cui humana ratio prebet experimentum. Propterea in tanta rerum profunditate magis oportuit te orare deum, ut aut intelligeres que pro humana capacitate intelligi possunt, aut pacienter et humiliter ferres et tamen crederes, quae in tanto archano humani ingenii uires excedunt, et in hac uita intelligi minime possunt, quam litem mouere, ab uniuersali ecclesia dissentire, nouum scisma uerbis et scriptis contra sanctorum patrum precepta inferre. Profecto hoc modo ageres, quod agi oportere precepit legislator dicens: Ne transgrediaris terminos patrum. 440 Et beatus Augustinus in primo
Abbreviated transcription (Latin):
Meqͦ: enĩ semꝑ ȩqualitatẽ significat quiꝰ dicit.
sic̃ illud. ita & ulud. s aliquando tantũ qr est illud
est ⁊ illud. aut quia est illud. ut sit & illud Est ali¬
ud qđ obicitis. qđ concessa loquendi facultate
multis in locis clamatis & dicitis. Si panis in ue¬
rã xp̃i carnẽ conuertitur: aut panis sustollit᷑
in cęlũ ut illic in xp̃i carnẽ tranferat᷑: aut ca¬
ro xp̃i ad terrã defertur. ut istic in eã panis cõ¬
mutet᷑. Atqui nec panis sustollit᷑. nec caro defer¬
tur. Non ẽ igitur uera caro in quã panis conũ¬
titur. Hoc uos colligitis scđm humanã sapien¬
tiã. ñ scđm diuina. humana autẽ sapientia ꝑ¬
quiri diuina opera. ꝓ hibet apłs ad romanos di¬
cens. Non plus sapere quã oportet sapere. s sape¬
re ad sobrietatẽ. Et ad corinthios. Sermo m̃s &
p̃dicatio mea ñ in ꝑsuasibilibus humanȩ sapi¬
entiȩ uerbis. s in ostensione sp̃s & uirtutis. ut fi¬

Expanded text:
equalitatem significat, qui dicit sicut illud ita et illud; sed aliquando tantum quia est illud, est et illud, aut quia est illud ut sit et illud. Est aliud quod obicitis, quod concessa loquendi facultate multis in locis clamatis et dicitis: Si panis in ueram Christi carnem conuertitur, aut panis sustollitur in celum ut illic in Christi carnem transferatur, aut caro Christi ad terram defertur ut istic in eam panis commutetur. Atqui nec panis sustollitur, nec caro defertur. Non est igitur uera caro in quam panis conuertitur. Hoc uos colligitis secundum humanam sapientiam, non secundum diuinam. Humana autem sapientia perquiri diuina opera prohibet apostolus ad romanos dicens: Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Et ad corinthios: Sermo meus et predicatio mea non in persuasibilibus humane sapientie uerbis, sed in ostensione spiritus et uirtutis, ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. qui inuenit unã p̾ciosã margarita. ⁊ uen¬
didit om̃a quȩ habebat . &. emit illã. ut si pi¬
ger eras ad ꝑscrutandum thesaurũ: non sispiger unã
margaritã sub lingua ferre. & quo uis sȩcurꝰ ambula:
Qđ est gͦ uerbũ consũmans. & breuians: diliges dñm dm̃
tuũ ex toto corde tuo. & ex tota anima tua. & ex tota m̃¬
te tua. & diliges pximum tuum tamquã te ipsũ. In

Expanded text:
as: qui invenit unam pretiosam margaritam; et vendidit omnia quae habebat, et emit illam : ut si pger eras ad perscrutandum thesaurum, non sis piger unam margaritam sub lingua ferre, et quo vis securus ambulare. Quod est ergo verbum consummans et brevians? Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua . Et, Diliges proximum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere. Thesaurus gͦ est magnus diuinarũ
cripturarũ: habens in se mirabilia p̾cepta multa
tãquã multas gẽmas. & p̾ciosa monilia. ⁊ uasa
ingentia. & magni metalli. Sed quis potest scru¬
tari thesaurum istum. & uti eo & ꝑuenire ad om̃a
quȩ ibi sunt: Quando hanc similitudinẽ dñs
dedit in euangelio suo & dixit. simile est regnũ
cęloꝵ thesauro abscondito in agro. ne quis seminiᷤ
idoneũ diceret ad ꝑscrutandum thesauruᷤ: ẽtinu¬
o dedit aliã similitudine. Simile est regnũ cȩ¬

Expanded text:
intelligere. Thesaurus ergo est magnus divinarum intelligere. Thesaurus ergo est magnus divinarum Scripturarum, habens in se mirabilia praecepta multa, tanquam multas gemmas, et pretiosa monilia, et vasa ingentia et magni metalli. Sed quis potest scrutari thesaurum istum, et uti eo, et pervenire ad omnia quae ibi sunt? Quando hanc similitudinem Dominus dedit in Evangelio suo, et dixit, Simile est regnum coelorum thesauro invento in agro; ne quis se minus idoneum diceret ad perscrutandum thesaurum, continuo dedit aliam similitudinem, Simile est, in
Abbreviated transcription (Latin):
re dignatur. Ego semeii Ille seminat.: Quid sum. Uix
cophinus seminantis Ipse in me ponere dignat᷑. qđ
uobis spargat. Nolite gͦ adtendere ad uilitatẽ cophini
sed ad caritatẽ seminis. & potestatẽ seminatoris. Rid̃¬
ta sunt in lege. quibꝰ ipsa uita bona cͣtinetur. impe¬
rat᷑ ⁊ discitur. Multa omnino p̾cepta sunt. inume¬
rabilia. pceptorũ horũ paginas uix quisq enumerat
quanto magis ipsa quȩ uoluit : Tamen ds̃ ꝓpter e¬
os qui se possent excusare. uel quia eis ñ uacat le¬
gere. uł qr non norunt legere. uł qͥa ñ possunt fa¬
cile intelligere: ut excusationẽ nemo habeat in di¬
e uidicu: uoluit sic̃ scriptũ est consũmare & bre¬
uiare uerbum super terrã. sic̃ de illo ꝓpheta p̾di¬
xerat. Uerbũ enĩ consũmans & breuians faciet
dñs super t̾ram. Hoc ipsũ uerbũ c̃sũmatũ ⁊ bre¬
uiatũ nec obscurũ ds̃ ẽẽ uoluit. Ideo breue: ne ñ
uacaret legere. ideo aꝑtũ : ne dicat: ñ mͥ licuit

Expanded text:
re dignatur. Ego enim, quoniam ille seminat, quid sum? Vix cophinus seminantis. Ipse in me ponere dignatur quod vobis spargat. Nolite ergo attendere ad vilitatem cophini, sed ad charitatem seminis et ad potestatem seminatoris. CAPta sunt in Lege, quibus ipsa bona vita continetur, imperatur et discitur. Multa omnino praecepta sunt, innumerabilia. Praeceptorum ipsorum paginas vix quisquam enumerat, quanto magis ipsa? Quae voluit tamen Deus, propter eos qui se possent excusare, vel quia eis non vacat legere, vel quia non norunt legere, vel quia non possunt facile intelligere, ut excusationem nemo habeat in die judicii, voluit, sicut scriptum est, consummare et breviare verbum super terram, sicut de illo propheta praedixerat: Verbum enim consummans et brevians faciet Dominus super terram . Hoc ipsum verbum consummatum et breviatum, nec obscurum esse Deus voluit. Ideo breve, ne non vacaret legere: ideo apertum, ne dicat, Mihi non licuit
Abbreviated transcription (Latin):
mũ disciplinȩ. Ideo apud quos ñ uacat uerbũ dĩ
ui cor auri c̃iuingunt. qui non sunt uia ubi sem̃
qđ ceciderit ab aiubꝰ colligit᷑. qui ñ sunt petrosa lo¬
ca ubi semen altã radicem habere ñ potest. & ad
horã exit. ⁊ in aestu arescit. qui non st̃ ager spino¬
sus ubi semen cũ germinauerit & in auras surge¬
re ceperit. spinarum densitate suffocat᷑ . sed qui st̃
terra bona parata semꝑ accipere. & fructũ reddere

Expanded text:
mum disciplinae. Ideo apud quos non vacat verbum Dei, mum disciplinae. Ideo apud quos non vacat verbum Dei, qui cor auri conjungunt; qui non sunt via, ubi semen cum ceciderit ab avibus colligitur; qui non sunt petrosa loca, ubi semen altam radicem habere non potest, et ad horam exit, et in aestu arescit; qui non sunt ager spinosus, ubi semen cum germinaverit et in auras surgere coeperit, spinarum densitate suffocatur: sed qui sunt terra bona parata semen accipere, et fructum reddere
Abbreviated transcription (Latin):
Locutus est ad nos sermo dĩ & depitus ẽ ad
exhortationẽ nram. dicente script᷑a. Accipite disci¬
plina. in domo disciplinȩ. Disciplina a discendo dic¬
ta est. disciplinȩ domus est eccłia xp̃i. Quid qͦ hic
discit᷑. uł quare discit᷑. Qui discunt. a quo discunt.
Discit bene uiuere: Propter hoc discit᷑ bene uiuere.
ut ꝑueniat ad semꝑ iuuere: Piscunt. xpĩani. docet
xp̃s. Primo ergo qiđ sit bene uiuere. deinde quid
sit merces bonę uite: t̾cio quđ sint ueri xp̃iani. qͣrto
quđ sit uerus magister: pauca loquentibꝰ nob̾ sicut
dñs donat audire dignemini Omnes in domo di¬
sciplinȩ sumꝰ. sed multi nolunt habere disciplinã.
& qđ est ꝑuersius. nec in domo discipline uolunt
habere disciplinã: cũ ꝓpterea debeant in domo di¬
sciplinȩ accipere disciplinã. ut seruent illã & domi¬
bus suis. ipsi contra indisciplinationẽ ñ solũ in do¬
mibꝰ suis habere uolunt. sed ferre ullã secũ & ad do¬

Expanded text:
Locutus est ad nos sermo Dei, et depromptus est ad exhortationem nostram, dicente Scriptura, Accipite disciplinam in domo disciplinae . Disciplina, a discendo dicta est: disciplinae domus, est Ecclesia Christi. Quid ergo hic discitur, vel quare discitur? Qui sunt qui discunt, et a quo discunt? Discitur bene vivere. Propter hoc discitur bene vivere, ut perveniatur ad semper vivere. Discunt Christiani, docet Christus. Primo ergo, quid sit bene vivere; deinde, quae sit merces bonae vitae; tertio, qui sint veri Christiani; quarto, quis sit verus magister, pauca loquentibus nobis, sicut donat Dominus, audire dignemini. Omnes in domo disciplinae sumus, sed multi nolunt habere disciplinam; et quod est perversius, nec in domo disciplinae volunt habere disciplinam. Cum propterea debeant in domo disciplinae accipere disciplinam, ut servent illam et in domibus suis; ipsi contra, indisciplinationem non solum in domibus suis habere volunt, sed ferre illam secum et ad do
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ xp̃i animã digne sumentis alit & uege¬
tat. adhuc obicis. & auctoritate ambrosi i ip¬
sũ ambrosiũ infirmare moliris dicens. Am¬
brosuis in libro de sacram̃tis ait. Sic̃ enim
mortis similitudinẽ sũpsisti: ita etiã simi¬
litudinẽ p̃ciosi sanguinis bibis. hec uerba
exponens qid cõparatius inquis. qiđ similius.
Negari ñ potest beatũ ambrosiũ sacram̃to bap¬
tismi sacram̃ta cõparauisse altaris. Non est
autẽ uera mors xp̃i in baptismo. Igit᷑ nec uer
eiꝰ sanguis in ħ sacram̃to. Pace tua dictũ sit
multũ falleris. in hac uerboꝵ itelligentia. Neq enĩ
similitudinis ad u̾bia identitatẽ seu eqͣlitatẽ ubiq
posita significant. In euugłio nãq saluator dicit.
Estote misericordes. sic̾ & pater u̾r misericors est.
non tam̾ eadẽ seu ęqualis miscđia potest inesse
dõ & hominibus. Et in euũgłio scdm iohannẽ.
Et ego inquit claritatẽ quã dedisti mͥ dedi eis.

Expanded text:
corpus Christi animam digne sumentis alit et uegecorpus Christi animam digne sumentis alit et uegetat. Adhuc obicis, et auctoritate Ambrosii ipsum Ambrosium infirmare moliris 439 dicens: Ambrosius in libro de sacramentis ait: Sicut enim mortis similitudinem sumpsisti, ita etiam similitudinem preciosi sanguinis bibis. Hec uerba exponens, quid comparatius inquis, quid similius? Negari non potest beatum Ambrosium sacramento baptismi, sacramenta comparauisse altaris. Non est autem uera Christi mors in baptismo; igitur nec uerus eius sanguis in hoc sacramento. Pace tua dictum sit: multum falleris in hac uerborum intelligentia. Neque enim similitudinis aduerbia identitatem seu equalitatem ubique posita significant. In euangelio namque saluator dicit: Estote misericordes, sicut et pater uester misericors est. Non tamen eadem seu equalis misericordia potest inesse deo et hominibus. Et in euangelio secundum Ioannem: Et ego inquit claritatem quam dedisti mihi dedi eis
Abbreviated transcription (Latin):
s benedictio sit esse discipłm xp̃i. Unde beatꝰ augu¬
stinus in expositione eiusdẽ euũgłu dicit. Tale
maledictũ suꝑ nos. & suꝑ filios nr̃os. Maledictũ ẽ
enĩ si cor discutias. ñ si u̾ba ꝑpendas Et in euugło
scđm̃ matheũ. & similit̃ scdm̃ luca. Si gͦ uos
cũ sitis mali nostis bona data dare filus ur̃is.
De qͣ sententia beatꝰ augustinꝰ in scđo libro de ser¬
mone dñi in monte sic disputat. Quomͦ mali
dant bona: S malos appellaũ dilectores scłi
eisdẽ litteris uocat᷑. leo. agnus. uermis. lignũ:
petra. lapis angularis. multaq in hẽ modũ.
Sic & corpus xp̃i uocat᷑ panis. uł qr ex pane c̃¬
sicitur. seu quia c̃tuentiũ oculis cũ caro sit pa¬
nis uidet᷑. siue qđ corporali & iusibili pani si¬
militudine quadã c̃iigit᷑. Nã sic̃ istę mate¬
rialis panis discrete suptus humanã carnẽ
nutrit & sustentat. sic sp̃uale & inuisibile

Expanded text:
sed benedictio sit esse discipulum Christi. Vnde beatus Augused benedictio sit esse discipulum Christi. Vnde beatus Augustinus in expositione eiusdem euangelii dicit: Tale maledictum super nos et super filios nostros. Maledictum est enim si cor discutias, non si uerba perpendas. Et in euangelio secundum Matheum et similiter secundum Lucam: Si ergo uos cum sitis mali nostis bona data dare filiis uestris. De qua sententia beatus Augustinus in ii libro de sermone domini in monte sic disputat: Quomodo mali dant bona? Sed malos appellauit dilectores seculi eisdem litteris uocatur leo, agnus, uermis, lignum, petra, lapis angularis, multaque in hunc modum. Sic et corpus Christi uocatur panis uel quia ex pane conficitur, seu quia conuentium oculis cum caro sit panis uidetur, siue quod corporali et uisibili pani similitudine quadam coniungitur. Nam sicut iste materialis panis discrete sumptus humanam carnem nutrit et sustentat, sic spirituale et inuisibile