comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
condẽpnaret. qͣntum idolatras om̃s confũ¬
deret. ad qͣntã dñ głani assurg̃et: si sig¬
nũ a dño petens accepisset. Ex magna in¬
qͣm malicia signũ pet̾e noluit. s ñ mino¬
ri astutia. ĩpietatis sue negotiũ ficte re¬
ligionis simulatione palliauit. Non pe¬
tam inqͥt: ⁊ ñ tẽptabo dñm. Indignũ gͦ
de cet̾o fuit. talem regẽ tollendi timoris
gr̃a. signum acciꝑe qͥ maluit sub instã¬
tis ꝑiculi trepidatiõe dtutiꝰ laborare:
qͣm illd̃ fieri unde posset dñi gła accͤs¬
cere. Obnubilatio item quedã t̾utatiᷤᷤ
uidet᷑. qdđ puero ꝓmisso. puer pͦmodũ
natꝰ introducit᷑. ita ut de eodẽ intelli¬
gi posse putet᷑. s semꝑ iuxta hoc quod
ob u̾itatis obnubilationẽ ponit᷑. aliqͥd
adiungit᷑. unde u̾itas conuncat᷑. Inue¬
niuntur itaq qͥdã similia. quedã dis¬
similia: q̾dam omĩno contraria. Ecce
de ẽmanuele dicit᷑. qr anteqͣm pueR
sciat reꝓbare malũ ⁊ elig̃e bonũ. delĩ¬

Expanded text:
condemnaret, quantum idololatras omnes confunderet, ad quantam Domini gloriam assurgeret si, signum a Domino petens, accepisset. Ex magna itaque malitia signum petere noluit, sed non minori astutia impietatis suae negotium fictae religionis simulatione palliavit: Non petam, inquit, et non tentabo Dominum. Indignum ergo de caetero fuit talem regem tollendi timoris gratia signum accipere, qui maluit sub instantis periculi trepidatione diutius laborare, quam illud fieri unde posset Domini gloriam accrescere. Obnubilatio item quaedam veritatis videtur, quod puero promisso, puer postmodum natus introducitur, ita ut de eodem intelligi posse putetur. Sed semper juxta hoc quod ob veritatis obnubilationem ponitur, aliquid adjungitur unde veritas convincatur. Inveniuntur itaque quaedam similia, quaedam dissimilia, quaedam omnino contraria. Ecce de Emmanuele dicitur quia antequam puer sciat reprobare malum et eligere bonum, derelin
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰ om̃ĩno rei signũ eis potuit esse: ⁊ iccͥcon
illũ sub qͦ tunc laborabant potuit tumes
de nr̃o. siue de quolibet alio: ñ poterat
no illũ timorem tollẽ. ob quẽ tollendiu
contendunt signũ datũ fuisse. nͥ forte dic̃
sunt iuuencłam suã sub tanta festinatos
concepisse. ⁊ ppeꝑisse: ut nouitas ipsa mits¬
culi. ⁊ p̃cipitatio inopinate rei. facile pos
deiectos animos ad fiduciã erig̃e: ⁊ in si
certitudine solidare. Sed consulte qͥdẽ is
hoc dic̃e nolunt. qd̃ scͥpture auctoritar
bare ñ possunt. sicut nec illd utiq aui
affirmare designatũ puerũ. ex butirie
mellis comestione. discretionis scĩam anti¬
cipasse: nec accepisse qͥdẽ. qͣmuis scͥptuta
uideat hoc ip̃m uelle. Butirũ inqͥt ⁊ ml¬

Expanded text:
nullius omnino rei signum eis potuit esse, et idcirco nec nullius omnino rei signum eis potuit esse, et idcirco nec illum sub quo tunc laborabant potuit timorem de nostro, sive de quolibet alio, non poterat omnino illum timorem tollere, ob quem tollendum contendunt signum datum fuisse, nisi forte dicturi sunt juvenculam suam sub tanta festinatione concepisse et peperisse, ut novitas ipsa miraculi et praecipitatio inopinatae rei facile posset dejectos animos ad fiduciam erigere, et in spei certitudine solidare. Sed consulte quidem hoc Judaei dicere nolunt quod Scripturae auctoritate probare non possunt, sicut nec illud utique audent affirmare, designatum puerum ex butyri et mellis comestione discretionis scientiam anticipasse, nec accepisse quidem, quamvis Scriptura videatur hoc ipsum velle: Butyrum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tioni succed̾e. Libent̃ ni fallor. fr̃s accipitis.
ut caput golie ꝓpͥo trucidet᷑ mucrone: et
p̃sũptio assertionis iudaice ꝓpͥa resellat᷑ aR¬
gum̃tatione. Sed dñt item. qd̾ signum illd̃
ad hoc dandũ erat: ut instantẽ tunc tẽꝑis
timorẽ. tollere potuisset. Sed ñ potuit res
que pꝰt tot annos fut᷑a erat: timorẽ tollere
qui tunc instabat. Ad hec ipse respondeo.
qr instantis ꝑiclłi metũ. sicut ñ potuit tol
lere res pͣt ml̃tos annos fut᷑a: sic nec eum
auferre potuit res pꝰt aliqͦs m̃ses uentura.
Si dato signo ut dñt. d̾s metum illũ tolłe
uoluit. nunqͥd manꝰ eius adeo inualida
fuit. ut eodẽ die uł ebdomada. uł eodẽ
saltẽ meuse signũdare non posset.
qd̾ ad tollendũ timorẽ omnib satis¬
faceret: Quid illis contulit. uł conferre po¬
tuit. sub tanta trepioatione diu p̃stolam.
signũ. qd̃ eum accid̾et esset serũ. uł pengs

Expanded text:
tioni succedere. Libenter, ni fallor, fratres, accipitis tioni succedere. Libenter, ni fallor, fratres, accipitis ut caput Goliae proprio trucidetur mucrone, et praesumptio assertionis Judaicae propria refellatur argumentatione. Sed dicunt item quod signum illud ad hoc dandum erat, ut instantem tunc temporis timorem tollere potuisset. Sed non potuit res quae post tot annos futura erat timorem tollere qui tunc instabat. Ad hoc ipse respondeo, quia instantis periculi metum sicut tollere non potuit res post multos annos futura, sic nec eum auferre potuit res post aliquos menses ventura. Si dato signo, ut dicunt, Deus metum illum tollere voluit, nunquid manus ejus adeo invalida fuit ut eodem die, vel hebdomada, vel eodem saltem mense signum dare non posset quod ad tollendum timorem omnibus satisfaceret? Quid illis contulit, vel conferre potuit sub tanta trepidatione diu praestolari signum, quod, cum accideret, esset serum, vel penitus
Abbreviated transcription (Latin):
imꝰ sp̃ qͥt ut seiat. Sed si uere constat. qd̃
Niscretionis tẽꝑa puer ille anticipairit
gatali comestiõe. fateor ⁊ tpse hoc ipsum
ñ contempnende rei signũ extitisse. Sed ui¬
deamꝰ qd̾ sequit᷑. Nam ibi conseq̃nter ad iun¬
derclinquet᷑ t̾ra quam tu detestaris: a facre
duoꝵ regũ suoꝵ. Uide gͦ ⁊ animaduer te.
qr pͥus liberanda erat a facie duoꝵ regũ ili¬
loꝵ: qͣm puer accepisset scĩam discernendi
bonũ ⁊ malũ. lib̾atio uaq eiꝰmodi: scĩam
p̃cessit. Non gͦ intẽpestua illa scĩa: p̃terite
lib̾ationis signũ esse potuit. Nã sigum ut.
uolunt. debet rẽ ipsam p̃cedere: res autem
significata signo fuccede. Hac itaq ratione.
sicut illiꝰ lib̾ationis esse ñ potuit. qd̾ dicimꝰ
de ẽmanuele nr̃o: sic. nec illiꝰ signũ esse po¬
tuit. qd illi asserunt de ẽmanuele suo. Nam
dicta illa pueri scĩa. que sola inuenta÷ ꝓ sig¬
uo esse potiuisse: ex lectione ꝓpħica ꝓbat᷑ lib̾a¬

Expanded text:
inquit, ut sciat. Sed si vere constat quod discretionis tempora puer ille anticipavit ex tali comestione, fateor et ipse hoc ipsum non contemnendae rei signum exstitisse. Sed videamus quod sequitur. Nam ibi consequenter adjunderelinquetur terra quam tu detestaris a facie duorum regum suorum. Vide ergo et animadverte, quia prius liberanda erat a facie duorum regum illorum, quam puer accepisset scientiam discernendi bonum et malum. Liberatio itaque ejusmodi scientiam praecessit. Non ergo intempestiva illa scientia praeteritae liberationis signum esse potuit. Nam signum, ut volunt, debet rem ipsam praecedere. Res autem significata, signo succedere. Hac itaque ratione sicut illius liberationis signum esse non potuit quod dicimus de Emmanuele nostro, sic nec illius signum esse potuit quod illi asserunt de Emmanuele suo. Nam dicta illa pueri scientia quae sola inventa est pro signo esse potuisse ex lectione prophetica probatur libera
Abbreviated transcription (Latin):
geret diabolũ infatuari ꝓpt̾ illd̃: Si enim
Sed uł hoc solũ coget iudeos. ãbiguitatem
uocabuli fub hac quã acceptamꝰ acceptiõe
ꝗͥ in ysaie ũbis de sententie nr̃e u̾itate diffi
uc usq contͣ iudeos. Dicamꝰ ⁊ dus̃.
aliqͥd. uł breuit̾ contͣ contentiosos xͥa¬
nos. Nũquid nam dicturi st̃. ꝓpħam dnĩ
sp̃m dei non habuisse. nec in sp̃u sc̃o locu¬
tum fuisse: Sed absit. ut hoc dicant uł cre¬
clant. Qͥd autẽ dicturi st̃. de dñi euñgłista:
Idem ꝓfecto: qd̃ de dñi ꝓpħa. Uterq absꝙ du¬

Expanded text:
geret diabolum infatuari, propter illud: Si enim geret diabolum infatuari, propter illud: Si enim coget Judaeos ambiguitatem vocali sub hac quam acceptamus acceptione qui in Isaiae verbis de sententiae nostrae veritate diffidunt. Hucusque contra Judaeos. Dicamus et aliquid vel breviter contra contentiosos Christianos. Nunquidnam dicturi sunt prophetam Domini spiritum Dei non habuisse, nec in Spiritu sancto locutum fuisse? Sed absit ut hoc dicant vel credant! Quid autem dicturi sunt de Domini evangelista? Idem profecto quod de Domi
Abbreviated transcription (Latin):
credidit adulterã. cum ueracit̾ sciret. ⁊ ñ
scã opimo futura fuit. Sed si putant ni¬
dei. ieronimũ nr̃m errasse. qͥ se dicit alma
in muliere nupta misquã legisse: deb̾ent
testimonio scͥpture ꝓlato. errorẽ illiꝰ con¬
uinc̾e. Sed ⁊ si hoc possent: nec sic qͥdẽ sen¬
tentiam nr̃am refellerent. Nã teste eodẽ
ieromimo. lingua punica q̃ de hebreorum
fontib ducitur: ꝓpͥe uirgo alma appellat᷑.
Ecce uł hoc saltem irdeos oportet concede.
hoc nom̃ alma. scd̃m diuersas linguas eqͥ¬
uocum esse. Quid gͦ dicturi st̃ tudei. si di¬
cimꝰ sp̃m sc̃m posito eqͥuoco. sacramentum
consilii sui sub uerbi ambiguitate uelle
celari. ut esset unde nuidẽ poset excecari:
scd̃m illd̾. Exceca cor ppłi huiꝰ: ⁊ aures eius
aggͣua. Qͥd autẽ dicturi st̃ contentiosi. ͥa¬
ni. si dicimꝰ altitudinẽ archani diuini. sub
u̾boꝵ ambage abscondi. ut eẽt unde contin¬

Expanded text:
credidit adulteram cum veraciter sciret, et non credidit adulteram cum veraciter sciret, et non sancta opinio futura fuit! Sed, si putant Judaei Hieronymum nostrum errasse, qui se dicit alma in muliere nupta nusquam legisse, deberent testimonio Scripturae prolato errorem illius convincere. Sed etsi hoc possent, nec sic quidem sententiam nostram refellerent. Nam, teste eodem Hieronymo, lingua Punica, quae de Hebraeorum fontibus ducitur, proprie virgo alma appellatur. Ecce vel hoc saltem Judaeos oportet concedere, hoc nomen alma secundum diversas linguas aequivocum esse. Quid ergo dicturi sunt Judaei, si dicimus Spiritum sanctum posito aequivoco sacramentum consilii sui sub verbi ambiguitate velle celari, ut esset unde Judaeus posset excaecari, secundum illud: Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava? Quid autem dicturi sunt contentiosi Christiani, si dicimus altitudinem arcani divini sub verborum ambage abscondi, ut esset unde contin
Abbreviated transcription (Latin):
Onditã intelligamꝰ. Eece fr̃s qiuid iudeus
sponendo effreit. ecce q̃m̾ sua oppositiõe
se uͥginẽ. non qͣlenc̃q sed absconsam. ⁊ a
uiroꝵ aspectib penitꝰ sequestratã. que
suoꝵ cura tam diligent̾ sit custodita: ut
undubitabile constet qd ueracit̾ uirgo sit
intacta. Talẽ ꝓfecto uirginẽ defignare uo¬
luit etĩngłicus sermo: cum dix̃. Ioseph cũ
esset uir iustꝰ ⁊ nollet eã traducere: uolu¬
it occulte dimitt̃e eam. Si dixisset. cũ esfit
uir pnis. possemꝰ cred̃e ex qͣdam pietate de᷑¬
cend̾e: qd̃ eam qͣm adulterã putabat no¬
lebat Educere. Sed ait: cũ esset tustꝰ. Non
itaq tam ex pietate qͣm ex equtate descen¬
dit: qd̾ ei parc̃e uoluit. Profecto iustꝰ non
esset. si contͣ equitatis iudiciũ. legisq pre¬
ceptũ illi parc̾et: qͣm adult̾ani credidisset.
Uide gͦ quid de eiꝰ integritate senserit. qͣntũ
de eius sc̃itate presũpserit: qui nec tunc

Expanded text:
conditam intelligamus. Ecce, fratres, quid Judaeus conditam intelligamus. Ecce, fratres, quid Judaeus opponendo effecit, ecce quomodo sua oppositione se virginem, non qualemcunque, sed absconsam, et a virorum aspectibus penitus sequestratam, quae suorum cura tam diligenter sit custodita, ut indubitabile constet quod veraciter virgo sit intacta. » Talem profecto virginem designare voluit Evangelicus sermo, cum dixit: Joseph, cum esset vir justus, et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam . Si dixisset cum esset vir pius, possemus credere ex quadam pietate descendere quod eam quam adulteram putabat, nolebat traducere. Sed ait, cum esset justus. Non itaque tam ex pietate quam ex aequitate descendit quod ei parcere voluit. Profecto justus non esset si contra aequitatis judicium, legisque praeceptum illi parceret quam adulteram credidisset. Vide ergo quid de ejus integritate senserit, quantum de ejus sanctitate praesumpserit, qui nec tunc eam
Abbreviated transcription (Latin):
debit᷑. qd̾ nob̾ opponunt de uͥgine:
Nam alina ut dñt. qd in hoc loco apud
cos legit᷑: non uidet᷑ uirginẽ sonare. S
debuit in hoc eis certe. responsio beati ie¬
ronimi satisfecisse. Nã alma qͥdẽ. non sim¬
plicit uͥginem sonat. s cũ determinatiõe.
s cũ expressione. talem deniq uͥginẽ. ut de¬
dit intellig̃e. talem inqͣm que sit iuuencu¬
la. uł que fũit abscondita. ⁊ tanta paren¬
tũ diligentia eustodita: ut dubiũ non sit.
O̾uirgo sit ⁊ intacta. Certe qͥ aaron pon¬
tificẽ dicit. non simplicit̾ sacerdotẽ dicit.
⁊ tam̃ sacerdotẽ dicit. nam dicit eũ sac̃dotẽ
sũmum. ⁊ sac̃dotem sac̃dotum. Sie ⁊ hoc
loco debemꝰ intelligẽ. alma hoc nom̃
ñ simplicit᷑. nec nͥ ꝑ exp̃ssionem uͥginẽ
significare. Deniq beatꝰ ieromimꝰ. qͣntũ
inqͥt cũ mea pugno memoria. ñquam
me arbitror alma in muliere nupta le
sse. libent̃ fr̃s accipiamꝰ. ut noĩe alma
uon simplicit̾ uirginẽ: sed uͥginem abs¬

Expanded text:
debitur quod nobis opponunt de virgine? Nam alma, ut dicunt, quod in hoc loco apud eos legitur, non videtur virginem sonare. Sed debuit in hoc eis certe beati Hieronymi responsio satisfecisse. Nam alma quidem non simpliciter virginem sonat, sed cum determinatione, sed cum expressione, talem denique virginem ut dedit intelligere, talem, inquam, quae sit juvencula, vel quae fuerit abscondita, et tanta parentum diligentia custodita, ut dubium non sit quod virgo sit et intacta. Certe, qui Aaron pontificem dicit, non simpliciter sacerdotem dicit, et tamen sacerdotem dicit; nam dicit sacerdotem summum, et sacerdotem sacerdotum. Sed et hoc loco debemus intelligere alma, hoc nomen non simpliciter, nec nisi per expressionem virginem significare. Denique B. Hieronymus: « Quantum, ntum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta leut nomine alma, non simpliciter virginem, sed virginem abs
Abbreviated transcription (Latin):
go concipiet. ⁊ .p. f. Sic̃ gͦ suꝑius diximꝰ. qͥ
non potest intellig̃e ꝓponentẽ. audiat uł
exponentẽ. Qui non habet ocłos ad uiden¬
dum. habeat uł aures ad audiendũ. Nũqͥd
⁊ uos sic ceci estis. ut ⁊ surdi sitis: Qd̃ non
potestis intellig̃e. ñquid non potestis. uł
credere: Si autẽ creditis. cur fidẽ ur̃am
uanis cauillationib ĩpugnatis: Qd iuu¬
at. ꝑfidie argum̃ta contra fidẽ adducere.
⁊ ꝓ fide ur̃a. nullũ fidei testimoniũ da
Qͥd ꝓdest questionẽ mouere. qͣm nolits
aut ñ possitis soluere: Nonne hoc esti
dũ argum̃tando ostend̾e. quã puteum
effod̾e. uł cist̾nam apire: Ad questionen
autẽ ꝓpositã. nullam solutionẽ redd̃e. ses
qͣsi insolubilẽ relinquere. qͥd aliud : qͣ
cisternã aꝑtam ⁊ sine oꝑculo relinquere.
Sed si cecid̾it bos aut asmꝰ in eã. scd̃m li¬
gis p̃ceptum. dñs cist̾ne reddet p̾cuu
ium̃toꝵ. Sed qͥd ÷ bouem arit asinito
in hꝰmodi cisternã cad̾e. nisi simplices

Expanded text:
etc.? . Sicut ergo superius diximus, qui non potest intelligere proponentem, audiat vel exponentem. Qui non habet oculos ad videndum, habeat vel aures ad audiendum. Nunquid et vos sic caeci estis, ut et surdi sitis? Quod non potestis intelligere, nunquid non potestis vel credere? Si autem creditis, cur fidem vestram vanis cavillationibus impugnatis? Quid juvat perfidiae argumenta contra fidem adducere, et pro fide vestra nullum fidei testimonium dare? Quid prodest quaestionem movere quam nolitis, aut non possitis solvere? Nonne hoc est cindum argumentando ostendere, quam puteum effodere, vel cisternam aperire? Ad quaestionem antepropositam nullam solutionem reddere, sed quasi insolubilem relinquere, quid aliud est quam cisternam apertam et sine operculo relinquere? Sed si ceciderit bos aut asinus in eam, secundum legis praeceptum, dominus cisternae reddet pretium jumentorum . Sed quid est bovem aut asinum in hujusmodi cisternam cadere, nisi simplices
Abbreviated transcription (Latin):
Initto. ꝙ niuencła concrpiet. ⁊ pariet
ĩ: qui butirũ ⁊ mel comedet. ⁊ qro
Et repbare ma. ⁊ eli. bonĩ. Credite d̾
Nra de nr̃o emmanuele est uera. Nam
signo qd̾ ꝓmitto. parati estis cred̾e̾. ut
om̃is terguiersatio ꝑeat. ꝓcurabit᷑ ⁊ hoc
tp̃m: ne ꝓmisso puero. ẽmanuelis nom̃

Expanded text:
 concipiet, et pariet filium qui butyrum et mel comedet, et qui sciat reprobare malum et eligere bonum. Credite ergo nostra de nostro Emmanuele est vera. Nam, si signo quod promitto parati estis credere, ut omnis tergiversatio pareat, procurabimus et hoc ipsum ne promisso puero Emmanuelis nomen
Abbreviated transcription (Latin):
hoc loco non legit᷑ becula. sed alma: quod int̾¬
pretat᷑ iuuencła. uł abcondita. attendite gͦ
qͥa illa que predicunt᷑ de filio uuencłe. re¬
plicant᷑. ⁊ impleta uident᷑ in filio ꝓpħisse.
Predicit᷑ uiuencła quod sit conceptura. ⁊ pari¬
tura filium. De ꝓpħissa in sequentib legit᷑.

Expanded text:
hoc loco non legitur becula, sed alma, quod interpretatur juvencula, vel abscondita. Attendite ergo quia illa quae praedicuntur, de filio juvenculae replicantur, et impleta videntur in filio prophetissae. Praedicitur juvencula quod sit conceptura et paritura filium, de prophetissa in sequentibus legitur
Abbreviated transcription (Latin):
to uocaui filiũ meũ. Quedam autẽ euiͤ¬
modi st̃. ut suꝑficietenꝰ inspecta. uidean¬
t aliud qͣm xp̃m sonare. diligentiꝰ autẽ
discussa. ⁊ pleniꝰ inspecta: inueniuntur
nullomͦ posse alienũ sensum reciꝑe. lali
sane ÷ iste scͥpture locꝰ: quẽ mͦ inter man̾
habemꝰ. Nam uͥ dictum ÷ ecce uͥgo conci¬
piet. quedã premittunt᷑. quedã subiun¬
gunt᷑. in qͥb sententie u̾itas obnubilat᷑.
on tollit᷑. ad obnubilandã ueritatem.
iixta arbitum regis signũ ꝓponit᷑. illo
itẽ petere nolente. nicħominꝰ signum
mitif᷑. ⁊ negligentiꝰ inspicienti. de eodẽ
ctũ uidet᷑. Plemiꝰ autem intelligenti.
picuũ apparebit illd̃ qd̃ dicit᷑ de ẽma¬
iele. eiꝰ rei signũ non esse. s nec eẽ deb̾e:

Expanded text:
to vocavi filium meum. Quaedam autem ejusto vocavi filium meum. Quaedam autem ejusmodi sunt, ut superficie tenus inspecta videantur aliud quam Christum sonare, diligentius autem discussa et plenius intellecta inveniuntur nullo modo posse alienum sensum recipere. Talis sane est iste Scripturae locus quem modo inter manus habemus. Nam ubi dictum est: Ecce virgo concipiet, quaedam praemittuntur, quaedam subjunguntur in quibus sententiae veritas obnubilatur, non tollitur. Ad obnubilandum veritatem juxta arbitrium regis signum proponitur. Illo autem petere nolente, nihilominus signum promittitur, et negligentius inspicienti de eodem dictum videtur. Plenius autem intelligenti perspicuum apparebit illud quod dicitur de Emmanuele ejus rei
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ sententie. uideat᷑ circunstantia lͥ¬
tere ñ acclamare. sed reclamare. pteal
tẽ quib cͥcunstantiis. signũ ipfum oss¬
det᷑. diligenter attend̾e. ad ultimur
signũ ipsum discut̾e: ⁊ hoc pitto pol
ficere. Illud autẽ in pͥmis fatendũ ͥ
nec omĩno negari potest. qd sacͣho
queꝙ fidei nr̃e sacram̃ta: in dictis ꝓphe¬
prũ erant obscure ꝓlata. Fenebrosa
ñ aqua in nribib aeris. Erant enĩ
quedã que sciri oportebat. ⁊ similit
quedã que ꝓ temꝑe nesciri ratio exi¬
gebat. ꝓpt̾ illd̃ qd̾ ⁊ suꝑiꝰ iam significa¬
sumꝰ: ne opꝰ redemptionis nr̃e impedi¬
tet᷑ a malignis sp̃ib. uł hominibus.
Iã uti iam dictũ est. si cognouissent: nũ
tm obnubilant᷑ figurarũ uelamine: par¬
ꝗm ãbiguitate ⁊ obscuritate ipsiꝰ litt̾e.
Et illoꝵ quidẽ que litt̾e circ̃iacentis pple¬
tione obnubilant. quedã huiꝰmodi su.
sonare intelligerent᷑: quale: illd̃. Ex egip¬

Expanded text:
rum sententiae videatur circumstantia litterae non reclamare, sed acclamare, postea autem quibus circumstantiis signum ipsum commendetur diligenter attendere. Ad ultimum vero signum ipsum discutere, et hoc puto posse sufficere. Illud autem in primis fatendum est, nec omnino negari potest, quod sacratiora quaeque fidei nostrae sacramenta in dictis prophetarum erant obscure prolata. Tenebrosa enim aqua in nubibus aeris . Erant enim quaedam quae scire oportebat, et similiter quaedam quae pro tempore nesciri ratio exigebat. Propter illud quod et superius jam significavimus, ne opus redemptionis nostrae impediretur a malignis spiritibus vel hominibus. Nam, uti jam dictum est, si cognovissent, nunqtim obnubilantur figurarum velamine, partim ambiguitate et obscuritate ipsius litterae. Et illorum quidem quae litterae circumjacentis perplexione obnubilantur, quaedam hujusmodi sunt sonare intelligerentur quale est illud: Ex Egyp
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. Quasi tale sit ac tm̃. qd̃ digne dat᷑ sit:
non ꝑ hominẽ. non ꝑ angelũ. sed dñs ꝑ se¬
met ip̃m. Sed sanum sapienti satis patet. qͦd
nichil in his om̃ib sit preter cotidiane con¬
suetudinis usũ. tił qd̃ debeat iure dici. nõ
dicam magne. sed nec mediocris aliciuꝰ rei
signũ: nisi forte dicere uelint puerũ hunc.

Expanded text:
ipse, quasi tale sit, ac tantum quod digne daturus sit ipse, quasi tale sit, ac tantum quod digne daturus sit non per hominem, non per angelum, sed Dominus per semetipsum. Sed sane sapienti satis patet quod nihil in his omnibus sit praeter quotidianae consuetudinis usum, vel quod debeat jure dici, non dicam magnae, sed nec mediocris alicujus rei signum, nisi forte dicere velint puerum hunc,
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce uͥgo concipiet. uł intm ut ipsi uolunt.
ecce iuuencła concipiet. ⁊ pariet filiũ. Non di¬
cit ecce ꝓpħissa concipiet: ñ dicit ecce illa aut
illa concipiet. Non dicit deniq iuuencłam
suã illam concept᷑am: ad pͥmam uiri accessi¬
onem ad eã. Simplicit᷑ dicit. ecce concipiet ⁊
pariet filiũ. ⁊ addit᷑ ⁊ uocabit᷑ nomen eius
emmanuel: butirũ ⁊ mel comedet. Nunqͥd
eatenꝰ soli filii uetularũ. non autẽ iuuencu¬
larũ comedere butirum ⁊ mel confueuer̃t:
Nam nr̃is temꝑib: indifferent hoc faciunt.
Nam illd̃ reliquũ quis non uideat qͣm sit
facile. cuilibet iuuencło filio. nomen ꝓ
arbitrio ĩponere: filium a uiuencula
concipi. de uiuencła nasci. nom̃ iuxta li¬
bitum acciꝑe. butirũ ⁊ mel comedere. qͥd
hoꝵ magnũ. qͥd mirum. qͥd hoꝵ nouum.
uł insolitum: Quid hoꝵ qđ debeat accipi
ꝓ signo. ut qͣsi merud dicatur de ipso : ꝓpt̃
hoc dñs dabit ipse uob̃ signum. Bñs inqͥt

Expanded text:
go concipiet, vel interim, ut ipsi volunt: Ecce juvencula concipiet et pariet filium. Non dicit: Ecce prophetissa concipiet; non dicit: Ecce illa, aut illa concipiet; non dicit denique juvenculam suam illam concepturam ad primam viri accessionem ad eam. Simpliciter dicit: Ecce concipiet, et pariet filium, et additur: Et vocabitur nomen ejus Emmanuel, butyrum et mel, etc. Nunquid eatenus soli filii vetularum, non autem juvencularum comedere butyrum et mel consueverunt? Nam nostris temporibus indifferenter hoc faciunt. Nam illud reliquum quis non videat quam sit facile cuilibet juvenculae filio nomen pro arbitrio imponere? Filium a juvencula concipi, de juvencula nasci, nomen juxta libitum accipere, butyrum et mel comedere, quid horum magnum, quid mirum, quid horum novum vel insolitum? Quid horum quod debeat accipi pro signo, ut quasi merito dicatur de ipso: Propter hoc Dominus dabit ipse vobis signum? Dominus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ quod iccͥco in gͣndi qd̾ fieri solet
lro seͥbi precit᷑. ut memorit teneatur. ⁊ ad
steroꝵ noticiam tͣnsmittatur: nam gͣndes
limi non tã facile annitunt᷑. uł de loco ad
ixũ tͣnfferuntur. Sed qd pri in libro scri¬
lit. postmodũ ꝓpħisse puero ꝓ nomine u¬
ponit᷑: ⁊ tam scripture qͣm nominis rõ

Expanded text:
dicimus, quod idcirco in grandi quod fieri solet dicimus, quod idcirco in grandi quod fieri solet libro scribi praecipitur, ut memoriter teneatur, et ad posterorum notitiam transmittatur. Nam grandes libri non tam facile amittuntur, vel de loco ad locum transferuntur. Sed quod prius in libro scribitur, postmodum prophetissae puero pro nomine imponitur, et tam scripturae quam nominis r
Abbreviated transcription (Latin):
iudartantes nr̃i: utrum eoꝵ sentenus
uera. Constat namq satis: qd sit multi
pitudine plena. Fẽditm ualde. ⁊ nimi
forme. concumbenti assiste: ⁊ signa uͥg¬
tatis. curiosis oculis querere. Eoce ut ui
ꝓstitute uix. uł nullomͦ facere possur
quanto honestiꝰ. o qͣnto recttus. testesꝰ
biti dicerent᷑. non ad id qd̾ subuingit᷑. ͥ
id qd̾ premittit᷑. Premittitur autem
tͥ librum grandẽ: ⁊ scribe in eo stilo hal
uelocit̾ spolia detrahe: cito predare. Sioͥ
queso. libro gͣndi. quod breuissima msꝰ¬
materia solet latiꝰ explanari. ⁊ unume
idem multisarie. młtis q modis replb s
In frte facit gͣndem librũ. quanius sit bre¬
an sermo inter p̃tabilis ad dicendũ: scd̾m
Qud. De quo mͥ grandis sermo. ⁊ int̾preta¬
ql ad dicendũ. Et sane qd̵ ꝓfundum est ꝑ
tusteriũ: merito dicit᷑ tam magniun ꝙͣ.
ꝓfundum. Erit tam̃ plamiꝰ atq aꝑtius. si

Expanded text:
judaizantes nostri, utrum eorum sententia sit judaizantes nostri, utrum eorum sententia sit vera. Constat namque satis quod sit multa turpitudine plena. Foedum valde, et nimis deforme concumbenti assistere, et signa virginitatis curiosis oculis quaerere. Ecce, ut volunt, prostitutae vix vel nullo modo facere possunt. O quanto honestius, o quanto rectius testes adhibiti dicerentur non ad id quod subjungitur, sed ad id quod praemittitur! Praemittitur autem: Sume tibi librum grandem, et scribe in eo stylo hominis, velociter spolia detrahe, cito praedare . Sed cur, quaeso, libro grandi quod brevissima membraaepe brevis materia solet latius explanari, et unum atque idem multifarie, multisque modis replicari? An forte facit grandem librum quamvis sit brevis, sermo interpretabilis ad dicendum, secundum illud de quo mihi grandis sermo et interpretabilis ad dicendum, et sane quod profundum est per mysterium merito dicitur tam magnum quam profundum. Erit tamen planius atque apertius, si
Abbreviated transcription (Latin):
eam uiri accessione conceptura erat. ⁊ mas¬
culũ paritura: qui ab ipso popło uł matre.
ẽmanuel nominaret᷑. ad hoc etiam adhibiti
sunt duo testes fideles. ut ex eoꝵ testimomo
palã innotesceret. qd̾ ex prima ad eam uiri
accessione concepisset: sicut pꝰmodum eum
tempꝰ pariendi adueniret. certissime collig̃e
deatur uideorum assertio.
illa concepisset: Nunqͥd nã natura nũꝙͣ.
patit᷑ partum. legitimã pariendi hori
p̃terire. uł preuenire. in tantum ut p
quilibet legitimã concipiendi. non dici
cliẽ sed horam. sed etiam momentũ: ex
pariendi possit collig̾e : Sed forte dicturs
qd diligentia testium tanta erat. circi
ipsum: ut ñ posset eos iteratio concubr᷑
tere. ⁊ qd̾ idem concubit᷑. cuius testes eras
pͥmus esset uiri accessus ad eã: ex signisi¬
ginitatis eiꝰ poterant dep̃hendere. Hocet
natã puerꝑam uirginem esse uolum
in qͣntum autem ꝓ nob̾ agit: uirgue
esse nolunt.Sed uideant uidei. uide

Expanded text:
accessione conceptura erat, et masculum paritura, quae ab ipso populo vel matre Emmanuel nominaretur. Ad hoc etiam adhibiti sunt duo testes fideles, ut ex eorum testimonio palam innotesceret quod ex prima ad eam viri accessione concepisset, sicut postmodum, cum tempus pariendi adveniret, certissime colligereideatur Judaeorum assertio. illa concepisset? Nunquidnam natura nunquam patitur partum legitimam pariendi horam praeterire, vel praevenire, intantum ut peritus quilibet legitimam concipiendi non dicam diem, sed horam, sed etiam momentum ex hora pariendi possit colligere? Sed forte dicturi sunt quod diligentia testium tanta erat circa idipsum, ut non posset eos iteratio concubitus latere, et quod idem concubitus, cujus testes erant, primus esset viri accessus ad eam ex signis virginitatis ejus poterant deprehendere, hoc est ignatam puerperam virginem esse volunt, inquantum autem pro nobis agit, virginem esse nolunt. Sed videant Judaei, videant
Abbreviated transcription (Latin):
uocare patrẽ suum aut matrẽ suam. aufe¬
ret᷑ fortitudo damasci. ⁊ spolia samarie: corã
rege assyrioꝵ. Ecce ut aunt tota capituliꝯ
tinentia: nobis consonat. Hos ꝑ abrupta: noᷤ
ꝑ planã incedimꝰ uiam. Nam tota lutere
circunstantia. reclamante: uni u̾siculo adhe¬
retis. Cum autem ab eis querit᷑. quomͦ fut᷑e
lib̾ationis signũ esse possit. quod iunioris eta¬
tis femina. uł abscondita ⁊ secreta concipiat

Expanded text:
suum aut matrem suam, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae coram rege Assyriorum. Ecce, ut aiunt, tota capituli continentia nobis consonat. Vos per abrupta, nos per planam incedimus viam. Nam tota litterae circumstantia reclamante, universiculo adhaeretis. Cum autem ab eis quaeritur quomodo futurae liberationis signum esse possit quod junioris aetatis femina, vel abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
hõis intelligimꝰ: qui sint qui in hoc tẽ¬
plo gł̃am d̃o dicunt citiꝰ muemimus.
Qui enim st̃ alii huiꝰ templi habitatores:
ꝙͣ cogitationes mentis ꝙ cordis affectio
tibi. Raro tamen contingit ut huius tẽpli
habitatores om̃s in unum conueniant. ut
una congregati in templo eius simul głã
dicant. ita ut nulla se aliena cogitatio
interserat. quȩ illa diuine sollempnitatis
gaudia ꝑturbet. uel inminuat. Posse tam̃
hoc qͦnq fieri ille melius nouit quẽ non
tam lectio. ꝗͣ exꝑientia docuit. Fit enĩ ali¬
quando ut mens suꝑ pauca fidelis intͣns
in gaudiũ dm̃ sui. torrente uoluptatis
debrietur. & tota in iubilum uersa non
solum exterioꝵ om̃ium. s ꝙ si ipsius ob¬
liuiscat᷑. & tota inse collecta inmo supͣ
se eleuata ab illo sp̃ualis leticie pelago
plene absorbeat᷑. exꝑimento felici iam
approbans ꝗͣ sit uera illa sententia

Expanded text:
hominis intelligimus, qui sint qui in hoc temhominis intelligimus, qui sint qui in hoc templo gratiam Deo dicent citius inveniemus. Qui enim sunt alii hujus templi habitatores, quam cogitationestibi. Raro tamen contingit ut hujus templi habitatores omnes in unum conveniant, ut una congregati in templo ejus omnes simul gloriam dicant, ut nulla se aliena cogitatio interserat quae illa divinae solemnitatis gaudia perturbet vel imminuat. Posse tamen quandoque hoc fieri ille melius novit, quem non tam lectio quam experientia docuit. Fit enim aliquando ut mens super pauca fidelis, intrans in gaudium Domini sui torrente voluptatis ebrietur, et tota in jubilum versa non solum exteriorum omnium, sed et sui ipsius obliviscatur: et tota in se collecta, imo supra se elevata, ab illo spiritualis laetitiae pelago plena absorbeatur, experimento felici jam approbans quam sit vera sententia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tabernacłm. illa autẽ in ȩcerna iam¬
stabilitate fundata. meliꝰ designatur
ꝑ templum. Ad hoc itaq nͥ ꝑ ꝯtempla¬
cionẽ subleuati. accedere utiq neque¬
unt: s intro admissi p̃ admiratio¬
nũ magnitudine. a laude creatoris
cessare non possunt. & implet᷑ qͦd d̃r.
ꝙ intemplo eius om̃s dicent glam.
Quia quicuq ad illud se ꝯtempbondo
eleuant: qͣdiu intus sunt. a diuina
laude ñ uaccant. Hinc ẽ. qͦd inde reuer¬
tentes clamant. Quã magna multitu¬
do dulcedinis tuȩ dñe: quam abscon¬
disti timentib te. Hinc rursus dr. Et
reliquie cogitationis diẽ festũ agenttͥ.
Cogitet qui potest qͣlis uel qͣnta sit illa
celebritas sollempnitatis illius quã intꝰ
positi ꝑficiunt:÷ quando etiã reliquie
cogitationũ qͣs ad se reuertentes secum
thunt. ex memoria uel recordatione
gustate suauitatis dño deo diem festũ
agunt : Qd si ꝑ templũ dei cor ipsius

Expanded text:
per tabernaculum; illa autem jam in aeterna per tabernaculum; illa autem jam in aeterna stabilitate fundata, melius designatur per templum. Ad hoc itaque nisi per contemplationem sublevati, accedere utique nequeunt. Sed intro admissi prae admirationis magnitudine a laude Creatoris cessare non possunt; et impletur quod dicitur: Et in templo ejus omnes dicent gloriam. Quia quicunque ad illud se contemplando elevant, quandiu intus sunt, divina laude non vacant. Hinc est quod inde revertentes clamant: Quam magna multitudo dulcedinis tuae Domine, quam abscondisti timentibus te! . Hinc rursus dicit: Et reliqui cogitationis diem fesium agent . Cogitet qui potest, qualis, vel quanta sit illa celebritas solemnitatis illius quam intus positi perficiunt quando etiam reliquiae cogitationum quas ad se revertentes secum trahunt ex memoria vel recordatione gustatae suavitatis Domino Deo diem festum agunt? Quod si per templum Dei cor ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
in templo eius om̃s dicent głam: Ad¬
inquã mirum si eius głam in edifi¬
cationẽ ꝓximoꝵ querunt : a qͦ toc cͥ¬
na gr̃arum. gͣtis accepert̃. Dei templu
gregatio est fidelium. In hoc itaq cẽ¬
plo laudem deo dicunt. & glam eius
quer̃t̃. qui ꝑ uerbũ p̃dicationis ꝓxim
edificare. ꝙ in ipsis dei głam dilaias
dtendunt. Et recte qͥdem pͥus accipi¬
unt intelligentiã scͥpturarũ ad mili¬
ctionẽ sui: pꝰea donũ p̃dicationis al
ucilitatem & edificationẽ ꝓximi. Pus
dat᷑ intelligentia ut uera credant. q
recta incelligant: postea additur elo¬
quentia ut utilia doceant. & salubri
a ꝑsuadeant. Possumꝰ tamen ꝑ templũ
non p̃sentẽ eccłiam. s celestiũ cunum
frequentiã ouemienter intelligere. Nam
solet sepe scͥptura sac᷑ ad distinctionem
utriusq hanc ꝑ tabernacłm. illã ꝑ tem¬
plum designare. Hȩc ecenim adhuc in
terra. & in belloꝵ ꝓcinctu posita recte

Expanded text:
In templo ejus omnes dicent gloriaIn templo ejus omnes dicent gloriaejus gloriam in aedificationem proximorum quaerunt, a quo tot dona gratiarum gratis acceperunt? Dei templum congregatio est fidelium. In hoc itaque templo laudem Deo dicunt et gloriam ejus quaerunt, qui per verbum praedicationis proximos aedificare, et in ipsis Dei gloriam dilatare contendunt. Et recte quidem prius accipiunt intelligentiam Scripturarum ad instructionem sui; postea donum praedicationis ad utilitatem et aedificationem proximi. Prius datur intelligentia ut vera credant et recta intelligant; postea additur eloquentia ut utilia doceant et salubria persuadeant. Possumus tamen per templum non praesentem Ecclesiam, sed coelestium civium frequentiam convenienter intelligere. Nam solet saepe Scriptura sacra ad distinctionem utriusque, hanc per tabernaculum, illam per templum designare. Haec enim adhuc in motu, et in bellorum procinctu posita recte
Abbreviated transcription (Latin):
dñs reuelabit ꝯdensa. & reserabit scͥ¬
turarum ꝓfunda. allegoriarũ opas
sacramentoꝵ misteria. misterioꝵ si¬
creta. Amant hꝰremodi cerui. huc i¬
luc q discurrere: inter odensa salᷤ
libam abdita queq loca ꝑquirer
& occulta penecrare. & opaca freqͤn¬
tare. in ꝯdensis ꝙ umbrosis reqͥescer¬
Ibi enĩ & contͣ uenatoꝵ insidias lat¬
bras repperiunt. & contra solis estus
refrigeriũ. accipiunt. Qnto enĩ alcꝰ
scripturarũ intelligentiã ꝑceperim¬
qͣnto earum ꝓfunda ꝑfectiꝰ penetra¬
uerunt. tanto securiꝰ. tanto quiecius
qͣsi in condensis latitantes. ꝙ in umlm¬
sis requiescentes. Hinc derident demo¬
num insidias. illinc despiciunt ꝯcu¬
piscentie estus. & carnales ill ecebras
Nam ex ipsa scͥpturarũ lectione asi
cias demonũ plemus erudimur. ꝙ in¬
ter tot sapĩe delicias. carnalrũ illec¬
brarum nec saltẽ reminiscim᷑. Qͥd sͦ
mirũ si post talẽ. tandam q gr̃am

Expanded text:
Dominus revelabit condensa, et reserabit ScrDominus revelabit condensa, et reserabit Scripturarum profunda, allegoriarum opaca, sacramentorum mysteria, mysteriorum secreta. Amant enim hujusmodi cervi huc illucque discurrere inter condensa saltus Libani, abdita quaeque loca percurrere et occulta penetrare, opaca frequentibus condensis et umbrosis requiescere, ubi contra venatorum insidias latebras reperient, et contra solis aestus refrigerium accipient. Quanto enim altius Scripturarum intelligentiam perceperiquanto earum profunda perfectius penetraverint, tanto securius, tanto quietius quasi in condensis latitantes, et in umbrosis requiescentes, hinc derident daemonum insidias, illinc despiciunt concupiscentiae aestus et carnales illecebras. Nam ex ipsa Scripturarum lectione contra astutias daemonum plenius erudimur, et inter tot sapientiae delicias, carnalium illecebrarum nec saltem reminiscimur. Quid ergo mirum post talem tantamque gratiam:
Abbreviated transcription (Latin):
pentes ñ occidunt. s nutriunt: quia
ex eo qͦd fortit᷑ agunt. suꝑbia. uana
gl̃a. aliiq hunismodi serpentes con¬
ualescunt. Alii autẽ in bonis oꝑib
ualent serpentina uicioꝵ uenena
mortificare student. S dum modũ
q tempꝰ in sins studiis tenere nesciũt.
in demonum insidias qͣsi uenantium
laqueos incidunt: unde se uelut secu¬
ros incaute credider̃t. Et isti qͥdem
qͣnuis habeant cerumã uelocitatemr.
erubescunt tñ habere cerumã fortitu¬
dinẽ. quia tantum p̾cipites. qͣntum
ueloces nesciunt. uel potiꝰ nolunt ha¬
bere circunspectionem. Unde ẽ. qͦd
eis clamat. uox dñi p̾ꝑantis ceruos
fili accedens ad seruitutẽ dei sta in
ad temptationem. ꝙ alibi. Seruite
dño in timore. ut ergo ad ceruoꝵ
numerũ ꝑtineant qui inter tales
ceruos annumerari desiderent: opor¬
tet eos es uelociter currere. ꝙ caute
timere. Talib gͦ ceruis. taliter q p̃patis

Expanded text:
pentes non occidunt, sed nutriunt; quia pentes non occidunt, sed nutriunt; quia ex eo quod fortiter agunt, superbia, vana gloria, aliisque hujusmodi serpentes convalescunt. Alii autem bonam in bonis tum valent serpentina vitiorum venena mortificare student, sed dum modum et tempus in suis studiis tenere nesciunt, in daemonum insidias quasi venantium laqueos incidunt, unde se velut securos incaute crediderunt. Et isti quidem quamvis habeant cervinam velocitatem, erubescunt tamen habere cervinam formidinem; quia, tantum praecipites quantum veloces, nesciunt vel potius nolunt habere circumspectionem. Unde est quod eis clamat. Vox praeparantis cervos: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in ad tentationem ; et alibi: Servite Domino in timore . Ut ergo ad cervorum numerum pertineant qui inter tales cervos annumerari desiderant, oportet eos et velociter currere, et caute timere. Talibus ergo cervis, taliterque praeparatis
Abbreviated transcription (Latin):
expedita. ꝙ ꝓnita uelocitas actionis.
uultis audire ceruũ alacͥter curren
teme Uiam inquit mandatoꝵ tu¬
Uultis audire uocẽ p̾parantis ad
ceruinã uelocitatem: Sic currite
inqͥt ut p̃hendatis. uultis audire
uocẽ p̾ꝑantis ad ceruiã formidinẽ :
Beatꝰ inqͥt homo qui semꝑ ẽ. paui
dus: & in sensu cogitat circinspec̃¬
tionẽ dei. Uultis audire uocẽ prepa¬
rantis ceruũ. ad serpentiũ infestati¬
onẽ: oortificate inqͥt menbra ur̃a
que sunt suꝑ terrã. fornicationẽ. inmu¬
diciam. ꝙ.c̃. Tria itaq hȩc ad ceruũ¬
uident᷑ ꝑcinere: uiam mandatoꝵ uelo¬
cit̾ ꝑcurrere. demonũ insidias semꝑ
suspectas habere. uenena uicioꝵ audactꝰ
destruere. Actio itaq expedita. ꝓuida
& iusta ceruos facit: quia in quantũ
expedita uelocitatem tribuit. in qͣntũ
ꝓuida. utilit̾ paindũ. & cautũ reddit.
in qͣntũ iusta. uicioꝵ uenena extingͥc.
Multi in eo qͦd uelocit currunt. ser¬

Expanded text:
expedita, et prompta velocitas actionis. expedita, et prompta velocitas actionis. Vultis audire cervum alacritetem? Viam, inquit, mandatorum tuvidere vocem praeparantis ad cervinam velocitatem? Sic currite ut comprehendatis . Vis audire vocem mentis ad cervinam formidinem? Beatus homo qdus , et in sensu cogitat circumspectionem Dei. Vultis audire vocem praeparantis cervum ad serpentium infestationem: Mortificate, inquit, membra vestra quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam videntur pertinere: Viam mandatorum velociter percurrere, daemonum insidias semper suspectas habere, venena vitiorum audacter destruere. Actio itaque expedita, provida, et justa cervos facit; quia in quantum expedita, velocitatem tribuit; in quantum provida, utiliter pavidum, quia cautum reddit; in quantum justa, vitiorum venena exstinguit. Multi in eo quod velociter currunt ser
Abbreviated transcription (Latin):
canticoꝵ. Fulcite me florib. stipate
me malis: quia amore langueo. Ꝙ il
lud quod suꝑius cõmemorauimus.
Ecce in pace amaritudo mea amaris¬
sima. Sic itaq sic post flecum. & ge¬
mitum timoris. ꝑuenitur quandoq
ad desiderium ꝙ suspiria amoris.
Quͥa gͦ cor hõĩs pͥus dcutitur timore.
postea ꝯpungitur amore: recte ꝑ da¬
uid cłr. uox dm̃ concutientis desertũ.¬
& ꝯmouebit dñs desertum cades. uox
dm̃ p̃ꝑantis ceruos. & reuelabit con¬
densa. Sicut in ꝯcussione deserti. gr̃a
ꝯpunctionis: sic in p̃paratione cerui.
gr̃a administrationis. Non enim suf¬
ficit deflere mala nr̃a. nisi postmo¬
dum accingamꝰ nos eciã ad opera
bona. Ad hoc utiq concutit᷑ deser¬
tum cordis nr̃i. ut simus deuoti ad
orationem. Ad hoc dat᷑ nobis cerui¬
na uel ocitas: ut ꝓmpti simꝰ ad oꝑa¬
tionem.Ceruus namq aĩal uelox
& pauidũ: s serpentib mimicũ. In
agilitate itaq pedum. recte intellig̃r

Expanded text:
nticis: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo ; et lud quod superius commemoravimus: Ecce in pace amaritudo mea amarissima. . Sic itaque, sic post fletum et gemitum timoris pervenitur quandoque ad desiderium et suspiria amoris. Quia ergo cor hominis prius concutitur timore, postea compungitur amore, recte per David dicitur: Vox Domini confringentis desertu Dominus desertum Cades. Vox Domini praeparantis cervos, et revelabit condensa. Sicut in concussione deserti gratia compunctionis, sic in praeparatione cervi gratia administrationis. Non enim sufficit deflere mala nostra, nisi postmodum accingamus nos etiam ad opera bona. Ad hoc itaque concutitur desertum corporis nostri, ut simus devoti ad orationem. Ad hoc datur nobis cervina velocitas, ut prompti simus ad operationem. Cervus namque animal velox et pavidum, sed serpentibus inimicum. In agilitate itaque pedum recte intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
a posse dsũmari. S uideamꝰ modo
quid sequatur hꝰmodi diluuii intba¬
dationẽ: uel pociꝰ qͥd sequi soleat hu¬
uismodi diluuii inhabitationem:
Et sedebit inquit dñs rex in eternũ.
Docente sacra scripꝰtura didicimꝰ qui¬
a anima iusti sedes ẽ. sapientie. Quid

Expanded text:
a posse consummari. Sed videamus modo a posse consummari. Sed videamus modo quid sequatur hujusmodi diluvii inundationem, vel potius quid sequi soleat hujus diluvii inhabitationem. Et sedebit, inquit, Dominus rex in aeternum. Docente Scriptura sacra, didicimus quia anima justi sedes est Sapientiae. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
lor diluuii mhabitationẽ dño insti¬
gante & instruente fabricat᷑ illa archa
conscientie bone. si tamen uiuit. & uig̾e¬
at in nobis uir ille noe. qui solus ad
tantum negociũ ꝑ diuinũ dũtaxat
adiutoriũ potest sufficere. Noe requies
interpretatur. & ꝯstat satis. quia sine
quietis amore arce fabrica nullo mͦ
ꝑficitur. ferueat ergo in nobis amor
quietis. delectemur in illo interno o¬
cioso negocio. uel negocioso ocio mues¬
tigande ueritatis. ꝙ illud quod in
psalmo legr̃. studiose impleamꝰ. Uaca¬
te. ꝙ udete qm̃ ego sum d̾s. si tamen
disponimꝰ arce huius in nobis fabͥcã
erigere. quo digni. uel ydonei simus
quos dñs dignetur p̾fimiti diluuii in¬
habitatores efficere. Dñs enĩ solus ut
suꝑiꝰ iam diximꝰ diluuiũ inhabitare
facit. Duo in fallor in hoc uno u̾bo monem.
ne desꝑemꝰ tã mirabile opꝰ posse im¬
pleri: & ne p̾sumamꝰ tã singłare ne¬
gocium aliqua humana industri¬

Expanded text:
lor, diluvii inhabitationem, Domino instilor, diluvii inhabitationem, Domino instigante et instruente, fabricatur illa arca conscientiae bonae, si tamen vivat et vigeat in nobis vir ille Noe, qui solus ad tantum negotium per divinum duntaxat adjutorium potest sufficere. Noe requies interpretatur, et constat satis quia sine quietis amore arcae fabrica nullo modo perficitur. Ferveat ergo in nobis amor quietis; delectemur illo interno otioso negotio, vel negotioso otio investigandae veritatis, et illud quod in psalmo legitur studiose impleamus: Vacate, et videte, quoniam ego sum Deus . Si tamen disponimus arcae hujus in nobis fabricam erigere quo digni, vel idonei simus quos Dominus dignetur praefiniti diluvii inhabitatores efficere. Dominus enim solus, ut superius jam diximus, diluvium inhabitare fne desperemus tam mirabile opus posse impleri, et ne praesumamus tam singulare negotium aliqua humana industri
Abbreviated transcription (Latin):
ñsolum ualles impleat. campos ope¬
riat. s & om̃s colles. & montes longe
tͣscendat. ita ut om̃iũ carnaliũ cogi¬
tationũ incursus om̃s terrenos affec̃¬
tus penitꝰ absorbeat. immo eciã qͥcqͥd
hominib ẽ. altũ cacumina ipsa uir¬
tutum. & qd̃ his om̃ib maus est ip¬
se sͥ ꝯtemplantis animꝰ in obliuionẽ
ueniat. Contemplantis siquidẽ animꝰ
cum supͣ se atcollit᷑. cum in celestib
totꝰ suspendit᷑. se ipsũ nimirũ. & quȩ
sub ipso st̃ oblinscitur. & in tando
sapientie diluino. nil nisi cȩlũ aspi¬
citur. ꝙ ipsa sapientie aqua. aqua
plustratur. aqua in altum suble-¬
uat᷑.S ad boc opus qͥs putas erit i¬
doneus. & qui huiusmodi diluuii
inhabitatione inueniet᷑ dignus:
Nemo hoc sperec de uirtute sua:.ne¬
Non ẽ. hoc negocium meriti humani
s muneris diuini. Dñs solus ẽ. qui hoc
potest. dare. Siquidẽ solus dñs diluuiũ
inhabitare facit. Ad huiusmodi i fal¬

Expanded text:
non solum valles impleat, campos openon solum valles impleat, campos operiat, sed et omnes montes et colles longe transcendat. Ita ut omnium carnalium cogitationum incursus, omnes terrenos affectus penitus absorbeat, imo etiam quidquid hominibus est altum, cacumina ipsa virtutum, et quod his omnibus majus, ipse sibi contemplantis animus in oblivionem veniat. Contemplantis siquidem animus qui supra se attollitur, cum coelestibus totus suspenditur, seipsum nimirum et quae sub ipsapientiae diluvio nil nisi coelum aspicitur, et ipsa sapientiae aqua qua perlustratur, a qua et in altum sublevatur. Sed ad hoc opus quis, putas, erit idoneus, et quis hujusmodi diluvii inhabitatione invenietur dignus? Nemo hoc speret de virtute sua, neNon est hoc negotium meriti humani, sed muneris divini. Dominus solus est qui hoc dare potest. Siquidem solus Dominus diluvium inhabitare facit. Ad hujusmodi, ni fal
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq ñ ȩqualit̃ infundit. S se ꝑ els
amplitudinem multipharie. mulos¬
q: modis diuidit. Alias enĩ efficit pul¬
um. uel cisternã. alias torrentẽ uilfl¬
tem.salientẽ in uitam ȩcernã. Hic ins
uum deducitur: illic in fluuiũ colliss
Modo excrescit in lacum. uel in stasͥ
modo exuberat in abyssum. uel diliul¬
um. His decẽ i fallor differentis isl
scura scã si bene intendimꝰ. differentes
Suiine sapientie donationes distindas
ise facile ꝓbare poterimus. Longum
ꝑssec nimis de singłis hic diligenter discu¬
tere. immo supra uires nr̃as de tanta
materia dignum aliquid dicere. Di¬
tamus gͦ aliquid de eo qͦd interim oc¬
currit. qd̾ huic forte loco sufficere pos¬
sic. ꝓ eo qd̃ dictum ẽ. Dñs diluinum
inhabitare facit. Hec itaq salutaris
sapientie aqua. si scͥpture sacre credimꝰ.
mimo quia ei om̃i ambiguitate pꝰpo¬
sita credere debemus. hȩc inquã sapĩe
aqua in tanta qͦnq erumpit copia.
in tanta se dilatat habundantia. ut

Expanded text:
infundit, sed se per ejus amplitudinem multifarie, multisque modis dividit. Alia enim efficit puteum vel cisternam; alia torrentem, ut fontem salientem in vitam aeternam: hic in rivum deducitur, illic in fluvium colligitur. Modo excrescit in lacum vel stagnum, modo exuberat in abyssum vel diluvium. His decem, ni fallor, differentiis in Scriptura sancta, si bene intendimus, differentes divinae Sapientiae donationes distinctas esse facile probare poterimus. Longum esset nimis de singulis hic diligenter discutere, imo supra vires nostras de tanta materia dignum aliquid dicere. Dicamus ergo aliquid de eo quod interim occurrit, quod huic forte loco sufficere possit, pro eo quod dictum est: Dominus diluvium inhabitare facit. Haec itaque salutaris sapientiae aqua, si Scripturae sacrae credimus, imo quia ei omni ambiguitate postposita credere debemus; haec, inquam, sapientiae aqua in tanta quandoque erumpit copia, in tanta se dilatat abundantia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quod alibi ipse daind ꝓlamat. di¬
cens. Heu me quia incolatꝰ meus ꝓ¬
longatꝰ ẽ. Et illud. Renuit consolari
anima mea. Qualis qͣntaq putas
amaritudins magnitudo aĩam tͣns¬
fixerat ⁊ quȩ ꝓ doloris leuamine. nul¬
lam etiam dsolationẽ recipere uole¬
bat: Multum quidẽ uexat hoĩem
cum relinqͥtur amor mundi. muldo
amplius tc̃ excruciat. cum calcatur
amor sui. ueruntamen suꝑ omña tͣns¬
figit. & penetrat cor hoĩs. & excoquit
desiderñ estib. amor dei. Unde ẽ. uox
illa flebilis. Situnt aĩa mea ad d.¬

Expanded text:
est quod alibi ipse David proclamat diest quod alibi ipse David proclamat dicens: Heu mihi quia incolatus meus prolongatus est ; et illud: Renuit consolari anima mea . Qualis quantaque, putas, amaritudinis magnitudo animum transfixerat, quae pro doloris levamine nullam etiam consolationem recipere volebat? Multum quidem vexat hominem cum relinquitur amor mundi, multo amplius cruciat cum calcatur amor sui; verumtamen supra omnia transfigit, et penetrat cor hominis, et excoquit desiderii aestibus amor Dei. Unde est vox illa flebilis: Sitivit anima mea ad D