comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mertes aditori henera ut stobric&ur quesuerit arbitru des¬
tracta li bertees aut aliquendo ett ex clus ec uelboni uelmalicurai
neces sitas credatur incũ bere Uerũ ut arbitrio libero om neced¬
iutorium quo doperetur. Aug̃s ã sinon puenit ut operetaretc̃
sed prius. exsistenti uo luntati gratic cooperatur quomodo uerm̃ẽ cdr̃
in nob operatur& ł lequomodo ppacrał uolunttes adño quo mõdo ca¬
ntatem operat᷑ in nob̵ utnon ꝑ donũ di sed ꝑ nrae uoluntatis arbitrium
diligcm̃ qd eẽ diligendũ dõ docente cognuscimꝰ Quomodores minor &x
dõ nob est & maior ex nobos qi sinedõ donante scientic hocẽ docentenos¬
senonse posimus . Illo autẽ cacritatẽ que supemin& scientiȩ non donan¬
te dilegere posumus sic non sapiunt nisi nouiheretici & gracidinimis
mimici: Iuł dix̃ hocergo arbitrium liberum propt̃ quod solum nos man¬
sestarͥo antetribunal xp̃i mac gister gentium. scribit utreport& unus¬

Expanded text:
bricetur quae fuerit arbitrii destructa libertas, aut aliquando ea exclusa, vel boni vel mali cuiquam necessitas credatur incumbere; verum arbitrio libero omne adjutorium cooperatur. AUG. Si non praevenit, ut operetur eam, sed prius existenti voluntati gratia cooperatur; quomodo verum est, Deus in vobis operatur et velle ? quomodo, Praeparatur voluntas a Domino ? quomodo, Charitatem operatur in nobis, ut non per donum Dei, sed per nostrae voluntatis arbitrium diligamus, quod esse diligendum Deo docente cognoscimus; quomodo res minor ex Deo nobis est, et major ex nobis? quia sine Deo donante scientiam, hoc est docente, nosse non possumus; illo autem charitatem quae supereminet scientiae , non donante, diligere possumus. Sic non sapiunt, nisi novi haeretici et gratiae Dei nimis inimici. XCVI. JUL. Hoc ergo arbitrium liberum, propter quod solum nos manifestari ante tribunal Christi, Magister Gentium scribit, ut reportet unus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi eis manentib: euertuntur Iuł drx LXxUIIII
Qediam pergamus adreliqua ut cui dormati
Da postolus concinat sicut ex multaparte
cdaruit processibus sacrissermonibus ostendat:
Quid autem aliud indicant &iam sequencia uer
ba a postolica cum enim hoc dixiss& adiunxit
us que ad legem petcatum inmundo fuit: Id est
quia neclex potuit auferre peccatum peccatũ
autem non deputcobatur quͤum lex non ess&
Erat ergo sed nondeput cobatur q̃uia non ostende¬
batur quod de putcor&ur : Sicut enim alibi dicit
perlegem cognicio peocati sed regiauit inquid
mors ab cdam usque ad moysen ut deinceps nonessa
peccatum: sed quia nec lex permoysendatec res¬
num potuit mortis auferre: quȩ non regnat utique
nisi per peccatum Negnum porro eius estũt hominẽ
mortalem insecundam &iam quȩ sempiterna est
precipite mostem: Regauit autem in quibus & iã
in his inquid quinon peccauerunt insimilitudinem
preuaricationis adccequiest formaturi. Cuius futu¬

Expanded text:
ipsi eis manentibus evertuntur. LXIX. JUL. ipsi eis manentibus evertuntur. LXIX. JUL. Sed jam pergamus ad reliqua, ut cui dogmati Apostolus concinat, sicut ex multa parte claruit, processibus sacri sermonis ostendat. « Quid aba apostolica? Cum enim hoc dixisset, adjunxit, Usque enim ad legem peccatum in mundo fuit: id est, quia nec lex potuit auferre peccatum. Peccatum autem, inquit, non deputabatur, cum lex non esset. Erat ergo, sed non deputabatur; quia non ostendebatur, quod deputaretur. Sicut enim alibi dicit, Per legem cognitio peccati . Sed regnavit, inquit, m — non ut a Moyse deinceps non esset peccatum, sed quia nec per Moyseu lex data regnum potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum. regnum porro eius est, ut hominem mortalem in secundam etiam, quae sempiterna est, praecipitet mortem. regnauit autem in quibus? et in his, inquit, qui non peccauerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, qui est forma futuri. cuius futu
Abbreviated transcription (Latin):
ii. uolunt atis bone uł dix Acper hoc siquem in re¬
bus ad huchumanis locumueritas hab& & non
strepitũ iniquitaetis totus omnino mundus ob¬
surduit ratione disputacione & cepostoli
fide: adque ipsec eius sententia teste perdoc¬
tum esse fatebitur intertraducianos &cha¬
tholicos tantum esse discrimen: quantum in¬
terpaulum &manicheum quantum intersapi¬
enciam &stulticiam quantum in terrationem
& insaniam : Quantum inter constanti am
dictorum & eam fluetuationem quam noua
foeditate perp&eris ut in his dem poene uer¬
sibus quod dixeris neges quod negcueris aseueres.
Aq̃s sy : Iamres ponsum est rogotẽ si aliquid di¬
cere non potestace:si potes sed quo peius est
nechoc potes Iuł dix̃ Et non in quid sicut per
unum peccantem itacest & donuni nam̃iuditiũ
&x uno in condempnationem gratia autem

Expanded text:
us voluntatis bonae? CII. JUL. Ac per hoc, si quem in reus voluntatis bonae? CII. JUL. Ac per hoc, si quem in rebus adhuc humanis locum veritas habet, et non strepitu iniquitatis totus omnino mundus obsurduit, ratione, disputatione, et Apostoli fide, atque ipsa ejus sententia teste, perdoctum esse fatebitur, inter Traducianos et Catholicos tantum esse discrimen, quantum inter Paulum et Manichaeum, quantum inter sapientiam et stultitiam, quantum inter rationem et insaniam, quantum inter constantiam dictorum, et eam fluctuationem quam nova foeditate perpeteris, ut in iisdem pene versibus quod dixeris neges, quod negaveris asseveres. AUG. Jam responsum est: rogo te, si aliquid dicere non potes, tace si potes; sed quod pejus est, nec hoc potes. CIII. JUL. « Et non, inquit, sicut per unum peccantem, ita est et donum. Nam judicium ex uno in condemna
Abbreviated transcription (Latin):
emplis imitaciõ sed generationi regeneratio
referreur Si non traicit peccatum in homines
generatos ad ccmi non donat xp̃s paruulis regene¬
ratis iusticiam quia nec generati nec regenerati
pccruuli usi sunt propria libertate : Ite nunc
siuultis &clecmate si audi&is iusticiam paruulis
non donare nec eos habituras esse iusticiam quan¬
do habitabunt in illo rego ubierunt sicut scriptũ
est cȩli noui & terranoua in quibus iusticia in ha¬
bitat Aut ex uestro quo in ebriati estis meracis¬
simo dogmacte delirate in illo regno iusticiam
paruulos habituros quidem sed propriȩuo¬
luntectis meritis non diuine graticce lcrgitate:
quod sidicere non aud &is hincenim merita con¬
pacrari ibi autem premia reddifatemini quur
fateri dubitatis siue non uultis sic eos ex adcempo¬
tuisse habere peccatum sine meritis proprie
uolun tectis male quemammodum axp̃o percep¬
turi sunt iusticiam sine suis meritis precedentib:¬

Expanded text:
emplis imitatio, sed generationi regeneratio emplis imitatio, sed generationi regeneratio referretur; si non trajicit peccatum in homines generatos Adam, non donat Christus parvulis regeneratis justitiam; quia nec generati, nec regenerati parvuli usi sunt propria libertate. Ite nunc si vultis, et clamate si audetis, justitiam parvulis non donari; nec eos habituros esse justitiam, quando habitabunt in illo regno, ubi erunt, sicut scriptum est, coeli novi, et terra nova, in quibus justitia inhabitat : aut ex vestro, quo inebriati estis, meracissimo dogmate, delirate, in illo regno justitiam parvulos habituros quidem, sed propriae voluntatis meritis, non divinae gratiae largitate. Quod si dicere non audetis hic enim merita comparari, ibi autem praemia reddi fatemini, cur fateri dubitatis sive non vultis, sic eos ex Adam potuisse habere peccatum sine meritis propriae voluntatis malae, quemadmodum a Christo recepturi sunt justitiam sine suis meritis praecedentib
Abbreviated transcription (Latin):
ex eunt manifestum est plus prodesse graticm quã
nocuisse peccatum : Quod perunum hominem in¬
hunc mundum intrauit &cummorte ꝑ omner
homines pertransiit: Apostolus it aque redar¬
gui non potest quia uerum dixit sedta non intel¬
legis aut contraid quod in tellegis asserere quod
falsum est her&ica contencione concris:
uł dix̃ A postolus dixit. magis gratiam xp̃i
quam adccehabundasse culpam nonigtur
natura ab eo non generatio non fecunditas
sed uoluntc̃es electio morum prauitces accusa¬
tur aq̃s Rginihil nocuit generationihil pres¬
tat regeneratio sinon est naturauiata: non ha¬
bent xpm̃ paruuli saluatorem siomne malum
& bonum meritum singulorum in eorum propri¬
a est uoluntate: quomerito xp̃s regiumdĩ paruu
lis confert cumneutram partem seua si sunt uo
luntacte. Postremo quõ duos posuit aposto lus
unum ad pͥeccatum non diabolum sed adam
Qunum adiusticiam non ab el sedx pm̃ ut non ex¬

Expanded text:
exeunt, manifestum est plus prodesse gratiam, quam exeunt, manifestum est plus prodesse gratiam, quam nocuisse peccatum, quod per unum hominem in mundum intravit, et cum morte per omnes homines pertransiit. Apostolus itaque redargui non potest, quia verum dixit: sed tu non intelligis, aut contra id quod intelligis, asserere quod falsum est, haeretica contentione conaris. CI. JUL. Apostolus dixit, magis gratiam Christi, quam Adae abundasse culpam: non igitur natura ab eo, non generatio, non fecunditas, sed voluntas, electio mali, morum pravitas accusatur. AUG. Si nihil nocuit generatio, nihil praestat regeneratio: si non est natura vitiata, non habent Christum parvuli salvatorem: si malum et bonum meritum singulorum in eorum propria est voluntlis confert, qui in neutram partem sua voluntate usi sunt? Postremo, quoniam duos posuit Apostolus, unum ad peccatum, non diabolum, sed Adam; et unum ad justitiam, non Abel, sed Christum; ut non ex
Abbreviated transcription (Latin):
ut aduersus eam resurrectignis fides inhuius uite
Ia gone cestar& Iuł dix Gnautem dixeris
per peccatum adcce natur celem factum esse iniqui¬
tactem duccs que accidisse mortes unam &ernam
alteram temporalem : Perxp̃i autem graciam
unam interim alferri a persona non anaturaid ÷
perp&uam tempor alemuero remanere a posto¬
lus conuincitur fadsitactis quidixit multo magis
qSfuisse gacicem queem nocuisse peccatum.
Apostolus autem cergui non potest tuigitur iurere¬
probaris Aq̃SR Egodixi uncresur rectione
beatorum ambas mortes tolli &istamne sit anima
sine corpore suo Etillam neaggrau&ur uela ffliga¬
tur anima &iamcorporesuo sic autem istocfide¬
libus ad tempus relinqueur uthacbeot perillam
fides adiumentum quem ammodum postecc reis
tollitur :ut quod de suo corpore non receduntmis¬
rie sit incrementum: Ac perhoc eis qui regeneran¬
tur in xp̃o & deisto scceculo mecligio electieius

Expanded text:
ut adversus eam resurrectionis fides in hujus vitae ut adversus eam resurrectionis fides in hujus vitae agone certaret. C. JUL. Sin autem dixeris, per peccatum Adae naturalem factam esse iniquitatem, duasque accidisse mortes, unam aeternam, alteram temporalem; per Christi autem gratiam unam interim auferri a persona, non a natura, id est, perpetuam, temporalem vero remanere: Apostolus convincitur falsitatis, qui dixit multo magis profuisse gratiam, quam nocuisse peccatum: Apostolus autem argui non potest; tu igitur jure reprobaris. AUG. Ego dixi, una resurrectione beatorum ambas mortes tolli; et istam, ne sit anima sine corpore suo; et illam, ne aggravetur, vel affligatur anima etiam corpore suo. Sic autem ista fidelibus ad tempus relinquitur, ut habeat per illam fides adjumentum; quemadmodum postea reis tollitur, ut quod de suo corpore non recedunt, miseriae sit incrementum. Ac per hoc eis qui regenerantur in Christo, et de isto saeculo maligno electi
Abbreviated transcription (Latin):
transisse mostes siunam & corporcdlom ut hicconfes¬
suses
constcet graciam xp̃i ante cellere peceato prini ho¬
minis &iamna scitur nemopeccator q̃uieesi cut
supra dixistirenum peecatiest ut in secundam ho¬
momostem id est in poenam perpauam precipit&:
&per adam mostem corporis solum ad uec tam di¬
cis nec peccatum peradcm ad posteros nec mori
derna transmittitur: Aq̃s R Iamres ponsum est
Enihil dicis regnum enim peccati &iam ince&ernũ
precipitat mostem nisi perxp̃i graciam remittan¬
tur Uerum tamen ista quoquemors temporclis
nullecess& nisicdcces n on moriendi possibi li taetem
peccati merito perdidiss&: Hanc enim peccatori
de nunciauit ds̃ dicens : Terraces & interram ibis hane
sine merito peccati suscipere digatus est xps ut per
illam quidem moriendo ir& in terram sed resurgen¬
do terram leuar& incelum Aosie erna morte
destructa temporalem fidelibus ideo non auferre

Expanded text:
transisse mortes? Si unam, et corporalem, ut hic confestransisse mortes? Si unam, et corporalem, ut hic confessus es; constat gratiam Christi antecellere peccato primi hominis: et jam nascitur nemo peccator; quia, si, ut supra dixisti, regnum peccati est, ut in secundam homo mortem, id est, in poenam perpetuam praecipitetur, et per Adam mortem corporis solum advectam dicis; nec peccatum per Adam ad posteros, nec mors aeterna transmittitur. AUG. Jam responsum est: nihil dicis. Regnum enim peccati etiam in aeternam praecipitat mortem, nisi per Christi gratiam remittatur: verumtamen ista quoque mors temporalis nulla esset, nisi Adam non moriendi possibilitatem peccati merito perdidisset: hanc enim peccatori denuntiavit Deus dicens, Terra es, et in terram ibis . Hanc sine merito peccati suscipere dignatus est Christus, ut per illam quidem moriendo iret in terram, sed resurgendo terram levaret in coelum: ac sic aeterna morte destructa, temporalem fidelibus ideo non auferret,
Abbreviated transcription (Latin):
quodper strepunt uerbatua non quod sequetur
uerbamea : Nos enim di cimus utrum que transisse
& axp̃o utrumque sseclamamus auferri rea¬
tum scilic& peccati plenissima remissione peccatorũ
mortem uerobeatissima resurreccione scõrum :
Quȩ propter ea non statim regeneratis datur ut exer¬
ceatur fides quacid quod non uid&ur speratur
Nocenim & inseipsis &mpccruulis suis cum sperant
fideles uti que sunt fideles: Eoce quod dicimus etce
cuicatholicae ueri tati contradicitis sed magis con¬
trauos quacm contrx illum dicitis: quid quid her &icis¬
tuii disputacionibus dicitis Iuł dix Conseoebit autem
Iconse quentissime mostem ꝑpeuam idest poenam
sempiternam ad nosfuisse transmissam: Acperhoc
pec catum traducis esse non posse: Vtenim breuit̃
quid tenendum constat appccreat ab apostolo do
naxp̃i peccato primi hominis proferuntur: tuper
hoc peccatum tuum id est traducis unam dicis anduas

Expanded text:
quod perstrepunt verba tua, non quod sequitur quod perstrepunt verba tua, non quod sequitur verba mea? Nos enim dicimus utrumque transisse, et a Christo utrumque clamamus auferri, reatum scilicet peccati plenissima remissione peccatorum, mortem vero beatissima resurrectione sanctorum; quae propterea non statim regeneratis datur, ut exerceatur fides, qua id quod non videtur speratur: hoc enim et in se ipsis et in parvulis suis cum sperant fideles, utique sunt fideles. Ecce quod dicimus, ecce cui catholicae veritati contradicitis: sed magis contra vos, quam contra illam dicitis, quidquid haereticis disputationibus dicitis. XCIX. JUL. Constabit autem consequentissime, mortem perpetuam, id est poenam sempiternam, ad nos non fuisse transmissam, ac per hoc peccatum traducis esse non posse. Ut enim breviter, quid tenendum constet, appareat: ab Apostolo dona Christi peccato primi hominis praeferuntur; tu per hoc peccatum tuum, id est traducis, unam dicis an duas,
Abbreviated transcription (Latin):
turi sunt: Quosermone siquid consequenter dicer&
adtenderes omnem arcemtuam id est traducem
cedisse fater ere: Dicis enimideo multo magis ha¬
bundecsse xp̃i gratiam quicper ea mulit conferat᷑
cderna . Cumper adcepeccatum subeundocsit
corrupcio temporalis: Siergonihil aliud intulit adã
preercorporis mostem contraquem xp̃s copio si¬
ore beneficiouitam contulit sinefine durantem ap¬
pcor& non peccatum adcce ad posteros transisse
sed mostem A qS R Appar&te propter ea in risis¬
se quod dixi uel pocius te inridere finxis seuthis qui nom
intellegunt uidereris dicere aliquid cumdiceres
nihil: primum quic eis dixiadam temporalimorte
nocuisse quos xp̃i liberat gracia. Quos enimoccalti
quidem sediusti iudicii ueritate non liberat : &iam¬
si peeruuli moriuntur Gernamorte plectentur:
Quomodo ergohino appar& non peccatũ adcce ad posto¬
Vros transisse sed mortem nisi quia hocuis puttori

Expanded text:
turi sunt » ? Quo sermone, si quid consequenter diceretur turi sunt » ? Quo sermone, si quid consequenter diceretur attenderes, omnem arcem tuam, id est traducem, cecidisse faterere. Dicis enim, ideo multo magis abundasse Christi gratiam, quia per eam vita conferatur aeterna, cum per Adae peccatum subeunda sit corruptio temporalis. Si ergo nihil aliud intulit Adam praeter corporis mortem, contra quem Christus copiosiore beneficio vitam contulit sine fine durantem; apparet non peccatum Adae ad posteros transisse, sed mortem. AUG. Apparet te propterea irrisisse quod dixi, vel potius te irridere finxisse, ut his qui te non intelligunt, videreris dicere aliquid, cum diceres nihil: primum quia eis dixi Adam temporali morte nocuisse, quos Christi liberat gratia; quos enim occulti quidem, sed judicii justi veritate non liberat, etiamsi parvuli moriantur, aeterna morte plectuntur. Quomodo ergo hinc apparet, non peccatum Adae ad posteros transisse, sed mortem; nisi quia hoc vis putari,
Abbreviated transcription (Latin):
carnis sp̃s concupiscat : Ssiquando fidelis homo in hoc
cestamine uenialiter uincitur debita dimittat oranti
E quaondo damnabiliter uincitur dat humiliorem
penitenciam cui tribuat indulgenciam: Donat postre¬
mouitam gernam &anime & corpori ubi queclia
& quantabona sint cogitre quis possit: Quomodo
ergo plus nocuit primi hominis iniquites quam pro¬
fuit secundi hominis hoc est xp̃ibonitts cumille tem¬
porceliter nocuerit Xp̃s autem & temporalitera diu¬
u& & liber & acbeatific& ina&ernumꝰ: Que cum itor
sint sentencia nostra catholica non manichea est &¬
iure despicerem &inre percussam pr&erirem qua¬
si nimis humo coerentem nisi uererer nopellaciȩ magis
quam constanciȩ creder&ur: Loqueris ergo hoc mo¬
do quidest multomagis habundauit nisi quia omnes
qui perxp̃m liberantur : Tem poraliter propteradã
moriuntur propter ipsum autem xpm sine fine uic¬

Expanded text:
carnis spiritus concupiscat: et si quando fidelis homo in hoc carnis spiritus concupiscat: et si quando fidelis homo in hoc certamine venialiter vincitur, debita dimittit oranti; et quando damnabiliter vincitur, dat humiliorem poenitentiam, cui tribuat indulgentiam. Donat postremo vitam aeternam et animae et corpori, ubi qualia et quanta bona sint cogitare quis possit? Quomodo ergo plus nocuit primi hominis iniquitas, quam profuit secundi hominis, hoc est Christi, bonitas; cum ille temporaliter nocuerit, Christus autem et temporaliter adjuvet, et liberet ac beatificet in aeternum? Quae cum ita sint, sententia nostra catholica, non Manichaea est; et jure despicerem, et irrepercussam praeterirem, quasi nimis humo cohaerentem, nisi vererer, ne pellaciae magis quam constantiae crederetur. Loqueris ergo hoc modo: « Quid est, multo magis abundavit; nisi quia omnes qui per Christum liberantur, temporaliter propter Adam moriuntur, propter ipsum autem Christum sine fine vic
Abbreviated transcription (Latin):
Quacul pactuilles clades quas supra enumerauimus dics¬
unt sacramenta constat sanceri: Ac per hoc multo
plus iniquitatem primihominis ad nocendum aseris habu¬
isse uirtutis quamgracia xp̃i optin& admedendum: quo
collecto ostensum est: quantum interchatholicos & mani¬
cheas tantam interte & cpostolum paulum esse discor¬
diam AC̃S R Tullit gacia xp̃i origincelis peccati
reatum sed remin uisibilem in uisibiliter tollit: Dimittit
cĩam cuncta peccata quȩ hominis maleuiuendo in suꝑ
addiderunt : iuditium quippe exuno delicto in condempna¬
tionem : Quia &unum illud quod anascentibus trahitꝰ
trahit cd&ernam condempnationem sinon remit ta¬
tur: Nec tamen hoc solum gracia dimittit alio quin tantũ
ualer & sed cumipso dimittite: &cera : Ergoplusua¬
l& propter quod dictum est iudicio quidem exuno in con¬
demnationem gracia autem & multis delictis in iustifica
tionem: Donat &iam gacia ut contra concupis cenciã

Expanded text:
Qua culpaQua culpaunt Sacramenta, constat sanari; ac per hoc multo plus iniquitatem primi hominis ad nocendum asseris habuisse virtutis, quam gratia Christi obtinet ad medendum: quo collecto, ostensum est, quantam inter Catholicos et Manichaeos, tantam inter te et Apostolum Paulum esse discordiam. AUG. Tollit gratia Christi originalis peccati reatum, sed rem invisibilem invisibiliter tollit: dimittit etiam cuncta peccata, quae homines male vivendo insuper addiderunt. Judicium quippe ex uno delicto in condemnationem; quia et unum illud quod a nascentibus trahitur, trahit ad aeternam condemnationem, si non remittatur: nec tamen hoc solum gratia dimittit; alioquin tantum valeret; sed cum ipso dimittit et caetera; ergo plus valet: propter quod dictum est, Judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictionem . Donat etiam gratia, ut contra concupiscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
& uulnerum in contrariis lic& effectibus ȩqueclem
tamen a postolus aestimass& : Crescit autem dubio
procul sublimitas sanefidei quamtuemur. cum con¬
sideratur paulus non solum remedus graciȩ egritu¬
dinem non pr&ulisse culparum uerum &iam copi¬
osi ora beneficia iudicasse dispendus aq̃s R¬
erum est : temporalia quippesunt dispendia
regeneratorum beneficia uero erunt sine dubio
sempiterna sed dispendia quȩ nascentes flen¬
do testantur: dicite quo merito subiustissimo
& omnipotentissimo iudice eis sinullum peccatũ
at trahunt: in rogentur : Iuł di& : Quid ergo dĩã
hȩc disputacio collegerit prudens lector atten¬
dat: a postolus dixit in plures h abund cesse dona¬
tionem xp̃i adsalutem quamadace culpa nocius s&:
ATSR Non hoc dixit: sed multo magis ab undauit gra¬
cia inmultos hoc est magis habundauit non imagismul¬
tos id est non inplures sicutiamresponsum est : Iuł dix.

Expanded text:
et vulnerum, in contrariis licet effectibus, aequalem et vulnerum, in contrariis licet effectibus, aequalem tamen Apostolus aestimasset: crescit autem dubio procul sublimitas sanae fidei, quam tuemur; cum consideratur Paulus, non solum remediis gratiae aegritudinem non praetulisse culparum, verum etiam copiosiora beneficia judicasse dispendiis. AUG. Verum est: temporalia quippe sunt dispendia regeneratorum; beneficia vero erunt sine dubio sempiterna: sed dispendia, quae nascentes flendo testantur, dicite quo merito sub justissimo et omnipotentissimo Judice eis, si nullum peccatum attrahunt, irrogentur. XCVI. JUL. Quid ergo etiam haec disputatio collegerit, prudens lector attendat. Apostolus dixit in plures abundasse donationem Christi ad salutem, quam Adae culpa nocuisset. AUG. Non hoc dixit: sed: Multo magis abundavit gratia in multos ; hoc est, magis abundavit, non in magis multos, id est, non in plures, sicut jam responsum est. XCVII. JUL.
Abbreviated transcription (Latin):
uimus non accidisse peccato uideo nec uulnera
fuissenaturȩ ut consteracio gaciȩꝑ quam
manifestumest illcc desuis ordinibus mota non
esse ÷ aut certeneganduri inministerus xp̃i quic¬
quam esse medicinȩ quace d&ot. secundum temor¬
bissneu num quidem sanare patuerunt AqͣS R¬
Immo uero hinc deber&is a goscere simente sobria
uiuer &is quaminagum illud peccatum fuerit:
quod perunum hominem intrauit in mundum & cũ
morte in omnes homines pertransiit : Quando¬
quidem malis huius sȩculi cum quibus homines
oriuntur Nec baptigati iamreatu ablato omni¬
bus eruuntur nisi posthancuitam inquanos oposte
&iam promissisbonis &xercere adhucmalis : Nam si
merces fidei continuo redder &ur iamnec fides ipsa
ess& quȩ mala presentia uidensideo pietolerat
qui abona promissa non uident fideliter & pacienter
& spectat Iuł dix gic egi hactenus quasiuim doloꝵ

Expanded text:
vimus, non accidisse peccato, et ideo nec vulnera vimus, non accidisse peccato, et ideo nec vulnera fuisse naturae; ut constet ratio gratiae, per quam manifestum est, illa de suis ordinibus mota non esse: aut certe negandum, in mysteriis Christi quidquam esse medicinae, quae de tot secundum te morbis ne unum quidem sanare potuerint. AUG. Imo vero hinc deberetis agnoscere, si mente sobria viveretis, quam magnum illud peccatum fuerit, quod per unum hominem intravit in mundum, et cum morte in omnes homines pertransiit: quandoquidem malis hujus saeculi, cum quibus homines moriuntur, nec baptizati, jam reatu ablato, omnibus eruuntur, nisi post hanc vitam; in qua nos oportet, etiam promissis bonis, exerceri adhuc malis. Nam si merces fidei continuo redderetur, jam nec fides ipsa esset; quae mala praesentia videns, ideo pie tolerat, quia bona promissa non videns, fideliter et patienter exspectat. XCV. JUL. Sic egi hactenus, quasi vim donorum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quis potest hoc scpere &dicere nisi quem non pu
dicitur accidisse ablacionem mostis ammotio peg¬
cati deb& operari ASR ADhuc quidem dicitis
adamsic fuisse factum utsiue pec car& siue non
peccar& moriturus ess&: sed istao dicentes lamuos
macgister uester in epis copecliũditio palestino
nec sine seipso qui a nonse correxit pelagius ipse
damnauit. Ds̃ autem non isto saeculo maligio
beatificat suos quibus hic peccata dimittit : & sps
graciȩ pigus impestit : Ideo eis quiosiam malis secu¬
li huius uel delee trbilibus uelsguis adque asperis
partim non utuntur pacstim beneutuntur futu¬
rum promisit sȩculum in quomala nulla pacian¬
tur ubi teles essent nupciȩ quecles in illo paradi¬
so si nemopeccass& esse potuissent : In quibus nihil
pudendum esse: sed nec tecles erunt quõ beato¬
rum numero impl&o cuisint nupciȩ necessariȩ
re corporibus non potuisse autem abiter idest

Expanded text:
Sed quis potest hoc sapere et dicere, nisi quem non pudSed quis potest hoc sapere et dicere, nisi quem non pudato dicitur accidisse, ablationem mortis amotio peccati debet operari. AUG. Adhuc quidem dicitis, Adam sic fuisse factum, ut sive peccaret, sive non peccaret, moriturus esset: sed ista dicentes jam vos magister vester in episcopali judicio Palaestino, nec sine se ipso, quia non se correxit, Pelagius ipse damnavit: Deus autem non in isto saeculo maligno beatificat suos, quibus hic peccata dimittit, et spiritus gratiae pignus impertit. Ideo eis qui etiam malis saeculi hujus vel delectabilibus, vel saevis atque asperis, partim non utuntur, partim bene utuntur, futurum promisit saeculum, in quo mala nulla patiantur; ubi tales essent et nuptiae, quales in illo paradiso, si nemo peccasset, esse potuissent, in quibus nihil pudendum esset: sed nec tales erunt, quoniam beatorum numero impleto, cui sint nuptiae necessariae, re corporibus; non potuisse autem aliter, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
xci aut quis consiliarius eius fuitꝰ : Iuł dix Id estut in
nupciis baptisatorum neutiquam sentir&ur libido :
nec eodem modo quo &iam c&erarum gencium
genitalia mouerentur AQ̃SR Noner godebue¬
rent baptigate cum gemitu pcrere quõ hoc quod
negtere non potes poena est femina peccatricis
xcñsuł dix Neteder& postremo postdonum gacie
co euncium pudor necir& permembra qui&is imi¬
tatio nec pacterentur sensu senera dulcedinis libe¬
rum postremo baptizatis redder &ur arbitriũ.
ut procorreptioneninaturȩ &pulsa lege pecca¬
ti tampossibile confiteris esse morta libus nitere
splendore uistutum quacm sordibus hore reuitiorũ
immo penitus nec mosta les quis a cramentis imbuun.¬
tur essedeberent aCSR &tamen iuliane tales
nupcias in pacra dis constituere non tepud& ubi
coeuntium confiteris pudorem: Ergo nealiquid
pudendum erat ubinihibi nisi laudandum qui super
cuncta laudandus est conditor instituerat

Expanded text:
ni? aut quis consiliarius ejus fuit ? XCI. JUL. Id est, ut in ni? aut quis consiliarius ejus fuit ? XCI. JUL. Id est, ut in nuptiis baptizatorum neutiquam sentiretur libido; nec eodem modo, quo etiam caeterarum gentium, genitalia moverentur. AUG. Non ergo debuerunt baptizatae cum gemitu parere; quoniam hoc quod negare non potes poena est feminae peccatricis. XCII. JUL. Recederet postremo post donum gratiae coeuntium pudor, nec iret per membra quietis imitatio, nec paterentur sensus onera dulcedinis: liberum postremo baptizatis redderetur arbitrium, ut per correctionem naturae, expulsa lege peccati, tam possibile confitereris esse mortalibus, nitere splendore virtutum, quam sordibus horrere vitiorum: imo penitus nec mortales, qui Sacramentis imbuuntur, esse deberent. AUG. Et tamen, Juliane, tales nuptias in paradiso constituere non te pudet, ubi coeuntium confiteris pudorem. Ergone aliquid pudendum erat, ubi nihil nisi laudandum, qui supra cuncta laudandus est, Conditor instituerat?
Abbreviated transcription (Latin):
raperentur ACSΚ Quurnon potius miraris uni¬
uersi generis humani abexordio natiliitatis tantã
miseriam ut nemobeatus nisi exmisero fiat ne quonisi
post hano uitacmmalis omnibus careat. Cuiperdĩ
gratiam prestatur ut careat & hoc miran dote corre¬
gs &iustum dĩ iuditiur quõ perunum hominem
peccatum intraiu inmundum in generis humani
non iusta afflictione cognascis. Iuł dr&sihȩc
in quo cuncta in dĩ imaginem primi hominis inuexit
iniquitas manifestum est nimis esse in becillam xp̃i
graciam in suis muneribus quȩ nihil quodistot tra¬
baclibus mcclis meder &ur inuenit Aut siinuenit af¬
firma singula enimnunc singulis conferamus siadã
pr&eruo luntatis opera ipsius naturȩ instituta
subuertit: Nhildebuit magis xp̃s quam ea quȩ abil¬
lofuerant elisccre pacrare his uidelic& uestigiis
quibus ille subruerat AqSꝵ Hoc facit sed non
quomodo tuuis: Quisenim cognouit mentem dh̃i¬

Expanded text:
raperentur. AUG. Cur non potius miraris, uniraperentur. AUG. Cur non potius miraris, universi generis humani ab exordio nativitatis tantam miseriam, ut nemo beatus nisi ex misero fiat, neque nisi post hanc vitam malis omnibus careat, cui per Dei gratiam praestatur ut careat? Hoc mirando, te corriges; et justum Dei judicium quoniam per unum hominem peccatum intravit in mundum in generis humani non injusta afflictione cognosces. XC. JUL. Si haec, inquam, cuncta in Dei imaginem primi hominis invexit iniquitas; manifestum est nimis esse imbecillam Christi gratiam in suis muneribus, quae nihil quod his tot trabalibus malis mederetur invenit: aut si invenit, affirma. Singula enim nunc singulis conferamus. Si Adam praeter voluntatis opera, ipsius naturae instituta subvertit; nihil debuit magis Christus, quam ea quae ab illo fuerant elisa, reparare, his videlicet vestigiis quibus ille subruerat. AUG. Hoc facit, sed non quomodo tu vis. Quis enim cognovit mentem Domi
Abbreviated transcription (Latin):
sinit mali aliquid ꝑ p&i quod non mer&ur
Quamuis non tantum quantum massȩ deb&ur uni¬
dono diaboli ad quod dicis libidinem sexuum per¬
tinere nupciȩ quas ds̃ creauerat esse non possent
mmo illis quacs ordinauerat institutionissuȩ hono¬
re a uolantibus aequecrum ordo permansit coni
motione genitalium : cumpudore coeuntium cũca¬
lore & consternatione membrorum cumiocunditate
sensuum cumini quitate nascencium diabolinon
dĩ opus esse coger& adque conuncer& ACgr
Simalum uitiorum quod nisi in aliquo uitiorum:¬
quod nisi in alico bono esse non potest anaturarũ
bonitate discernas nec excus cobis diabolum nec
accuscebis dm̃ nec excuscobis libidinis malum nec ac¬
Ixxxcuscobis nupciarum bonum quł di& Ipsampostre¬
mo arbitrii libera tem unius peccati inpulsione sub¬
ruer& ut nemode in ceps in potestate haber& u& era
criminat uir tutis electione respuere sed uno omnes
in condempnationen euersȩ huma nitctis torrente

Expanded text:
sinit mali aliquid perpeti, quod non meretur; sinit mali aliquid perpeti, quod non meretur; quamvis non tantum, quantum massae debetur unidono diaboli, ad quod dicis libidinem sexuum pertinere, nuptiae quas Deus creaverat, esse non possent; imo illis quas ordinaverat, institutionis suae honore avolantibus, has quarum ordo permansit, cum motione genitalium, cum pudore coeuntium, cum calore et consternatione membrorum, cum jucunditate sensuum, cum iniquitate nascentium, diaboli, non Dei, opus esse cogeret atque convinceret: AUG. Si malum vitiorum, quod nisi in aliquo bono esse non potest, a naturarum bonitate discernas; nec excusabis diabolum, nec accusabis Deum: nec excusabis libidinis malum, nec accusabis nuptiarum bonum. LXXXIX. JUL. Ipsam postremo arbitrii libertatem unius peccati impulsione subrueret; ut nemo deinceps in potestate haberet vetera crimina virtutis electione respuere, sed uno omnes in condemnationem eversae humanitatis torrente
Abbreviated transcription (Latin):
dempnationem tantum que desuis uis ceribus in su¬
bolemuirus effudit ut in natura hominis cunctadĩ
institutectur bar& AqSR Quandop aruulum
sp̃s uexcet inmundus animam que etus & corpus
affligit sensus sanitatem que ꝑuertit Non ne uni¬
uerscc eius quam ds̃ instituit natura turbator nec in¬
uenitis omnino tantihuius mali meritum negantes
originale peccatum: Quur enimnon hic adtendis
innatura hominis perdia boli uirus c̃uncta dĩ insti¬
tutatur bari dic causcm paruuli dicreatum ẽi
cui recens nato ista contingunt : Quin onuis uerba¬
apud uerba a postolica sic accipere quem ammo¬
dum accepit & quo est instituta catholica ecclesia
& quem ammodum suis tamperspicuis malis confite¬
tur ipsanatura: & ta mehsibene consideremus
dĩ nullo modo instituta turbantur quõ prescius futu¬
rorum cuncta constituit: Nec totum quodmer&ur
a postatica creatura singulis reddit sed in mensu¬
ra &numero &pondere disponens omnia neminẽ

Expanded text:
demnationem, tantumque de suis visceribus in sodemnationem, tantumque de suis visceribus in sobolem virus effudit, ut in natura hominis cuncta Dei instituta turbaret; AUG. Quando parvulum spiritus vexat immundus, animamque ejus et corpus affligit, sensus sanitatemque pervertit; nonne universa ejus, quam Deus instituit, natura turbatur? nec invenitis omnino tanti hujus mali meritum, negantes originale peccatum. Cur enim non hic attendis, in natura hominis per diaboli virus cuncta Dei instituta turbari? Dic causam parvuli, dic reatum ejus cui recens nato ista contingunt, qui non vis verba apostolica sic accipere, quemadmodum accipit ex quo est instituta catholica Ecclesia, et quemadmodum suis tam perspicuis malis confitetur ipsa natura. Et tamen si bene consideremus, Dei nullo modo instituta turbantur: quoniam praescius futurorum cuncta constituit: nec totum quod meretur apostatica creatura, singulis reddit; sed in mensura, et numero, et pondere disponens omnia , neminem
Abbreviated transcription (Latin):
habundauit : Nisi quiccomnes qui perx pm̃ liberant᷑ :
temporaliter propteradam moriuntur propter
ipsum autem xpm̃ si fine aucturi sunt Pronun¬
ciauit certe a postolus cuiũs nobis est oppinione
cestamen efficacras. operari ad conlationem sa¬
lutis & copiosius graciam saluatoris quam peccatũ
adcce. ut ostender& multo uehementius profuisse
xp̃m & pluribus profuisse cuus gracia &ipso eius uer¬
bo utcer ab undauit inplures quam preuaricationẽ
primihominis nocuisse qu&̧ udicis seminibus inligas¬
sepeccatum aqS R Multo magis habundauit
dixit non in magis multos id est non implures:
Quis enim nonuideat plures esse in genere huma¬
no in quos non abundauit ut & pluribus ostendereur
quid uniuersȩ masse iusto iudicio deber&ur nisi ubi
igitur hoc quod intellexit apostolus ur̃is coherere
dogma tibus ac̃s R Legantur uerba eius sine per¬
uersitate legencium quaclis est in uobis &nulla
ut dicitis peccatonaturali generauit omnes in con¬

Expanded text:
s qui per Christum liberantur, temporaliter propter Adam moriuntur, propter ipsum autem Christum sine fine victuri sunt » ? Pronuntiavit certe Apostolus, de cujus nobis est opinione certamen, efficacius operari ad collationem salutis et copiosius gratiam Salvatoris, quam peccatum Adae; ut ostenderet multo vehementius profuisse Christum, et pluribus profuisse, cujus gratia ut ipso ejus verbo utar abundavit in plures, quam praevaricationem primi hominis nocuisse, quem tu dicis seminibus illigasse peccatum. AUG. Multo magis abundavit, dixit: non, In magis multos; id est, non, In plures. Quis enim non videat plures esse in genere humano, in quos non abundavit; ut ex pluribus ostenderetur quid universae massae justo judicio deberetur, nisi ubigitur, hoc quod intellexit Apostolus vestris cohaerere dogmatibus. AUG. Legantur verba ejus sine perversitate legentium, qualis est in vobis; et nulut dicitis, peccato naturali generavit omnes in con
Abbreviated transcription (Latin):
do a distam gratiam ꝑtinebit. Quia nome pnu aisde¬
letis iniustificationem mittitur sed exuno puto quod
nonusquȩ ad eo cordis in uobis preual& surditirso
Vtuos hectcentoo erubescere non compellat ab surdi¬
tas . Porro si ꝑtin& adistaem gratiam liameuiunũ
peccatum dimiserit Siedixit cepostolus gratia
ex multis delictis iniustificationem ut totius popu¬
li peccatec uoluerit quiꝑ illam iustificatur intelleg:
aliccs̃ illic habentib: plura aliis pauciora Alus euia
singula que utiquem ulto sunt omnia qułtrx cxui
Uerumtedi expositione quam quidem nec ꝓuestere

Expanded text:
do ad istam gratiam pertinebit; quia non ex multis dedo ad istam gratiam pertinebit; quia non ex multis delictis in justificationem mittitur, sed ex uno. Puto quod non usque adeo cordis in vobis praevalet surditas, ut vos haec tanta erubescere non compellat absurditas. Porro, si pertinet ad istam gratiam etiam cui unum peccatum dimiserit; sic dixit Apostolus, Gratia ex multis delictis in justificationem, ut totius populi peccata voluerit, qui per illam justificatur, intelligi, aliis illic habentibus plura, aliis pauciora, aliis etiam singula, quae utique multa sunt omnia. CXVI. JUL. Verum tali expositione, qua quidem nec pe
Abbreviated transcription (Latin):
mine uti queomnia intollegatur profoc toul¬
la non proc& ermitut : Hoc estnec pos sim ũ
pluran ecali quorum pocuti ranec sigila paruu¬
lorum Hocergo utui doritis non erat magnũ
nisi in uider&is paruulum medicum xp̃m̃
cum que illi hnm̃pr orsus essenol&is hoprendecm̃ im¬
pie cotem ir ã cecitcote blces phema loqua
catco hac quipperatione uel potius mentis exuelatt¬
onemi non solũs huic gratiae subducitis paruilos
quo snallum ex origine ratum trahere existim cotis
sedomnes omnino quimultapeccata non habent quo
sic̃ patarts intellegendum quod ait a postolus: Cratia au¬
tem ex multis delictis iniustificationem ut adiseaca
g atam nemo ꝑtineat nisi cuidimittit multarpecca¬
teo. Ac perhoc qñ nallum peccatum si cut opinamine
paruulos hab& profecto cumcreuerit & peccare
iam coeperit nondico sipecucate sedsi ad huc unudifmo¬
te commiserit ad xp̃iba ptismum uenenit Malloio¬

Expanded text:
mine utique omnia intelliguntur, profecto ulmine utique omnia intelliguntur, profecto ulla non praetermittit, hoc est, nec pessimorum plura, nec aliquorum pauciora, nec singula parvulorum. Hoc ergo ut videretis, non erat magnum, nisi invideretis parvulis medicum Christum, eumque illis Jesum prorsus esse nolletis, horrenda impietate, mira caecitate, blasphema loquaccata? Hac quippe ratione, vel potius mentis excaecatione, non solos huic gratiae subducitis parvulos, quos nullum ex origine reatum trahere existimatis, sed omnes omnino qui multa peccata non habent: quoniam sic putatis intelligendum quod ait Apostolus, Gratia autem ex multis delictis in justificationem , ut ad istam gratiam nemo pertineat, nisi cui dimittit multa peccata. Ac per hoc, quoniam nullum peccatum, sicut opinamini, parvulus habet, profecto cum creverit, et peccare jam coeperit, non dico si pauca peccata, sed si adhuc unum forte commiserit, et ad Christi Baptismum venerit, nullo mo
Abbreviated transcription (Latin):
scelsiꝰ mumesre in paeruulorum stetu proditꝰ
q uo d linc tuigtur conceberis &silereproculdu¬
bio dicturuses huncenims epsum tuum supero¬
or sermo pactefecit hoc quodait a postalos Grec¬
tice autem & multis dilectis iniustificationenia¬
pud hominis per fecte & ecctis impleriquiã e¬
multis delictis permatum propriccouolumte¬
tis conuimcantur obnoxii. In pecruulis autem
non ex multis sed exumo delicto fieriiusti ficati¬
onem: ATC R Nonercetmagiũ ut intelle¬
geres cebhoco iustifucatione quam sccluator &
multorum delictorum dimissione suis confroꝵ
uos potius subthocre pccruulos quibus nullum
peccatum remitti posso contenditis : Nonaitiẽ
nos qui quums dicimus perunum peccantem
missos orinex in condem ptictionem nullom
& cipimus &ectem quia hoc delictum &iam ma¬
ioris te&atis hominer hcobent. Item quecum
dicimus & mailtis delictis iustificare grcetiam
nullano auhilhominus &cipimus cactem quõs
quͥm ultce peccata dimittit quomultorum no¬

Expanded text:
ssimum esse in parvulorum statu proditur. Quo hinc tu igitur conaberis exsilire? Procul dubio dicturus es hunc enim sensum tuum superior sermo patefecit, hoc quod ait Apostolus, Gratia autem ex multis delictis in justificationem; apud homines perfectae aetatis impleri, qui multis delictis per motum propriae voluntatis convincantur obnoxii, in parvulis autem non ex multis, sed ex uno delicto fieri justificationem. AUG. Non erat magnum ut intelligeres ab hac justificatione, quam Salvator ex multorum delictorum dimissione suis confert, vos potius subtrahere parvulos, quibus nullum peccatum remitti posse contenditis: non autem nos, qui cum dicimus per unum peccantem missos omnes in condemnationem, nullam excipimus aetatem; quia hoc delictum etiam majoris aetatis homines habent: itemque cum dicimus ex multis delictis justificare gratiam, nullam nihilominus excipimus aetatem; quoniam qui multa peccata dimittit quo multorum no
Abbreviated transcription (Latin):
lccudem munisi cencia exp̃i apostolus colloca¬
uit t ut &x multis cos consi& libercotos esse
peccatis : aut consitere paulum nibi lanhis lo¬
cis depccruulis nihil deb ominum disputcesse
nature quando eadimit ti gractiae libercoli¬
tate testectus est qua & equoque anuentene¬
queunt inncos centibus inueniri aque du
Quidest quod loqueris quidest quod tibi ob frqit
loquectissima ucenitcs nemn tr& in aure siuas
lccparuulorum: : quiã in eis dẽmultis &ipsccsunt
CXUI Iuł dide Gretiam quid &x multis delic¬
tis iniustificationem tu paruulos nom plus quam
uniob noxios dicis essepeccato : Uides ergo ineorũ
personam lccudem grutiae claudicante quia
non inuenit multaꝓ eccate quorum romissione
laudeur. Q uod dixit nce quore postolus paulus
grcctia autem & multis delictis in iustifscationẽ¬

Expanded text:
laudem munificentiae Christi Apostolus collocalaudem munificentiae Christi Apostolus collocavit, ut ex multis eos constet liberatos esse peccatis; aut confitere, Paulum nihil in his locis de parvulis, nihil de hominum disputasse natura, quando ea dimitti gratiae liberalitate testatus est, quae te quoque annuente nequeunt in nascentibus inveniri. AUG. Quid est quod loqueris, quid est quod tibi obstrepit loquacissima vanitas, ne intret in aures tuas la parvulorum; quia in eisdem multis et ipsa sunt. CXV. JUL. Gratia, inquit, ex multis delictis in justificationem. Tu parvulos non plus quam uni obnoxios dicis esse peccato. Vides ergo in eorum persona laudem gratiae claudicantem; quia non invenit multa peccata, quorum remissione laudetur. Quod dixit itaque apostolus Paulus, Gratia autem ex multis delictis in justificatione
Abbreviated transcription (Latin):
eritullus neregabit annullus Sinullus
liberior erit procul dubio sineullo  regeilla
felicitas Si uero ullus meccregabit quis erit
rex imeginumi dĩ qui nonerit ds: por sesi drerit
uos introducitis alterum dn & medicitis mani¬
chcceum Quod sidr ipse ibi regnabit cuius ille ima¬
gines sunt & icem ipre imaeginer eius in uenire
dĩ sui rego feliceserunt Etubierit euangelica
nisi quis renatus fuerit exaqua & spũ non po¬
test introire in regnum di. Adtandem aliquan¬
do extraregum dĩ infelicis futuses fatemini
paruulos nonrenatos dicite ergo huius in felicita¬
xiiii tis meritum uerbo si & contentiosi : quinegectis ori¬
neis quod rratia e xp̃i a postolus paulus ascripsit
impleri uidelic& ut x multis delictis iustificationẽ
opereur Io estuti usticiam peccatoꝵ plurium.
una semel remissione contribuat: autergo doce
pcoruulos multis ob noxios essecriminibusut
eis quo queillud persua deccsconuenire in quo

Expanded text:
erit, ullusne regnabit, an nullus? Si nullus, erit, ullusne regnabit, an nullus? Si nullus, liberior erit procul dubio sine ullo rege illa felicitas: si vero ullus in ea regnabit, quis erit rex imaginum Dei, qui non erit Deus? Porro si deus erit, vos introducitis alterum deum; et me dicitis Manichaeum? Quod si Deus ipse ibi regnabit, cujus illae imagines sunt; etiam ipsae imagines ejus in veri Dei sui regno felices erunt. Et ubi erit, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei ? An tandem aliquando extra regnum Dei in felices futuros fatemini parvulos non renatos? Dicite ergo hujus infelicitatis meritum, verbosi et contentiosi, qui negatis orieis, quod gratiae Christi apostolus Paulus adscripsit, impleri, videlicet ut ex multis delictis justificationem operetur, id est, ut justitiam peccatorum plurium una semel remissione contribuat: aut ergo doce parvulos multis obnoxios esse criminibus, ut eis quoque illud persuadeas convenire, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
multis delictis in iustificationem uitace quod hoc
modo naturales malicias sertor exposuit
deo inquid ex uno in condempnationem quia suf¬
ficiens est illud unum peccatum quod originalit̃
trahitur ad condempnationem ducere sic̃ dixit
paruulos quiex cedam nas cuntur nisi in xpõnon
rencoscuntur. &icm sicclia peccatecnulla sunt
Grcccia autem ex multis delictis in iustificationem :
quia non solum illud dimittit quod o riginalit̃
trachitur sed &icmc&erccque ab unoquoque mul¬
to propricce uoluntectis adduntur. Eccepro¬
fessuser lic& impi&ccte manichetc esse quidẽ
naturcde peccati uerum tacmen unum obquod
ais nacscentes debere decmnari aquo rr. Qui
dixit omnes subpeccato necscimur manicheus
non erct seduos res pondeqͣuidsitis qui totimax¬
nes dĩ sineulli: peccati merito sepaeractis a regno
sit in regnodĩ alteram quesit &x tracregium dĩ
Dici teobsecro inecefelicrtacte que ee trcedi regiũ

Expanded text:
multis delictis in justificationem vitae. Quod hoc multis delictis in justificationem vitae. Quod hoc modo naturalis mali assertor exposuit inquit, « ex uno in condemnationem, quia sufficiens est illud unum peccatum, quod originaliter trahitur, ad condemnationem ducere, sicut ducit parvulos, qui ex Adam nascuntur, si in Christo non renascantur; etiamsi alia peccata nulla sint. Gratia autem ex multis delictis in justificationem; quia non solum illud dimittit, quod originaliter trahitur, sed etiam caetera quae ab unoquoque, motu propriae voluntatis adduntur » . Ecce professus es, licet impietate Manichaea, esse quidem naturale peccatum, verumtamen unum, ob quod ais nascentes debere damnari. AUG. Qui dixit, « Omnes sub peccato nascimur » , Manichaeus non erat. Sed vos, responde quid sitis, qui tot imagines Dei, sine ullius peccati merito, separatis a regno sit in regno Dei, alteram quae sit extra regnum Dei: dicite, obsecro, In ea felicitate quae extra Dei regnum
Abbreviated transcription (Latin):
multa sunt ex quo unum iuditium &i comsia¬
la non addantur mittit in condempnationẽ
Siergo cedam unum delictum potuit generatus in¬
serere xp̃s autem regeneratis multa dimitte¬
re quo pluiste profuisse qua mille nocuasse moni¬
cxitratur Iuł dix Et quamuis quȩ aeto sint ad
defensionem ueritatis exuberent tamen adea
quȩ inferimus ut sic lector intentꝰ ammoneo :¬
ppac rebit enim in refuttbiliter ñihilin his locis
a postolum pcculum denatura sed de conuersatio¬
ne mostalium dispatorsseniimnempe graciȩx p̃i
& peccati primi erigionẽ constituens compecrans¬
que effectus : ut rius que laborauit ostendere ma¬
gis xp̃i profuis semysterium: quam primi homi¬
nis nocuisse peccatum: Id autem docuimus in sen¬
sutraducis non posse. constare Ut ergomul¬
taque enumerauit itachoc peculiariter ad lau¬
dem uoluit gracie pertinere quod ait iuditium
ex uno in condempnationem gratia autem ex

Expanded text:
multa sunt; ex quo uno judicium, etiamsi amulta sunt; ex quo uno judicium, etiamsi alia non addantur, mittit in condemnationem. Sic ergo Adam unum delictum potuit generatis inserere, Christus autem regeneratis multa dimittere; quoniam plus iste profuisse, quam ille nocuisse monstratur. CXIII. JUL. Et quamvis quae acta sunt, ad defensionem veritatis exuberent: tamen ad ea quae inferimus, ut sit lector intentus, admoneo. Apparebit enim irrefutabiliter, nihil in his locis apostolum Paulum de natura, sed de conversatione mortalium disputasse: vim nempe gratiae Christi et peccati primi e regione constituens, comparansque effectus utriusque, laboravit ostendere, magis Christi profuisse mysterium, quam primi hominis nocuisse peccatum. Id autem docuimus in sensu traducis non posse constare. Ut ergo multa quae enumeravit, ita hoc peculiariter ad laudem voluit gratiae pertinere, quod ait, Judicium ex uno in condemnationem, gratia autem ex