comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diatoris. qđ ip̃se solus ẽ. Sienĩ mentẽ
recte dicimꝰ principalem hominis. ⁊dest
tã quã caput humane substancie.cũ ip¬
se homo cũ mente sir homo. cur nõ multo
homo. nisi cũ uaerbo qđ caro factũ est in¬

Expanded text:
lus est. si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est tamquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo, cur non multo homo nisi cum uerbo, quod caro factum est, in
Abbreviated transcription (Latin):
aput mulieris uir. caput uiri
sum si ds̃ nõ nisi omĩa. simultria
quo modo caput xp̃i ds̃. id est capud
xp̃i trinitas. cũ intrinitate sit xp̃c
ut sit trinitus. An quod est pat̾
cũ filio. capud est ei. quod est sol
filius. c Cũ filio enĩ pater ds̃ est.
Dolus autẽ filius. xp̃s est. maxime quia

Expanded text:
caput mulieris uir, caput uiri sus deus non nisi omnia simul tria; quomodo caput Christi deus, id est caput Christi trinitas, cum in trinitate sit Christus, ut sit trinitas ? an quod est pater cum filio, caput est ei quod est solus filius? cum filio enim pater deus, solus autem filius Christus est, maxime quia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quẽ misisti iłim xp̃m. sub audien¬
dũ est uũ uerũ dm̃. ordo uer¬
borum est. ut te & quẽ misisti iłim
sxp̃m. cognoseant unũ uerum deumn.
atiam ipsa pax. quã uis nõ cõmemo¬
retur. Ham & illo loco apli uidet᷑

Expanded text:
Et quem misisti Jesum Christum; subaudiendum est, unum verum Deum; et ordo verborum est, Ut te et quem misisti Jesum Christum, cognoscant unum verum Deum? tiam ipsa pax, quamvis non commemoretur? Nam et illo loco Apostolus videtur
Abbreviated transcription (Latin):
auiomodo possit dici solus pater.
quia nõ nisi ipse ibi pater cõsideran¬
da est illa sententia qua dicitur ue
sit ds̃. quo modo respondebitur nõ
eẽ nisi forte itti dicamus. Esse qui¬

Expanded text:
quomodo possit dici solus Pater, quia non nisi ipse ibi Pater; consideranda est illa sententia qua dicitur, Desit Deus: quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dicamus, esse qui
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinem ea que diximus opor¬
to ortelligi. Si enĩ dicunt illi
dees substantias unã essentiam. quẽ¬
ad modũ nos dicimus tres ꝑsonas
unã essentiã uł substiantiam. Quid
igitur restat an ut fateamur loquẽ¬
di necessitate parta hee uocabula
cũ opus eẽt copiosa disputtitio ad¬
uersus insidias uł herores heretico¬
rum. Cum enĩ conaretur humana
iopia lo quendo ꝓferre ad hominũ
sensus quod insecretitrio mentis ꝓ
captu teno de dño dõ creatore suo.
siue ꝑpiã fidem siue ꝑqualem cuntq
intellegentiã timuit dicere tresessen
tias ne intellegeretur una sũma eqͣ¬
litute ulla diuersitus. Rursum nõ
eẽ tria quedã nõpoterat dicere.
uod sabellius quia dix̃. inhereson lap¬

Expanded text:
suetudinem, ea quae diximus, oporsuetudinem, ea quae diximus, oportet intelligi. Sic enim dicunt illi tres substantias, unam essentiam, quemadmodum nos dicimus tres personas, unam essentiam vel substantiam. 9. Quid igitur restat, nisi ut fateamur loquendi necessitate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore suo, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelltias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diuersitas. Rursus non esse tria quaedam non poterat dicere, quod Sabellius, quia in haeresim lap
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Audi isrł dñs ds̃ tuus. ds̃
unus est. Cur ergo &tres essentiaᷤ
nolic& dicere quod similiter serip¬
tura sic̃ nõ dicit ita nec cõtradic̃
Nam essentia speciale nom̃ est com¬
mune tribus cur nõdicantur tres
essentie sic̃ abraham y sahac & ia¬
cob tres homines. quia homo spe¬
eiale nom̃ est cõmume cũ om̃ibꝰ
hominibꝰ. Si autẽ speciale nomen
nõ est essentia s& generale. quia
homo & pecus ⁊ arbores & siclus
dicuntur iste tres essentie sic̃ tres
equi dicuntur tria animalia. & tre
lapides tria corpora : Aud si ꝓpter
unitatẽ qrputatis nõdicuntur
tres essentie. s& una unitatis essen¬
tia cur ꝓpter eadem trinitatẽ nõ¬
dicuntur tres substitntie uł tres
cia: Quã enĩ est illis com mune no¬
men essentie. ita ut singulus quisq
dicatur essentia tton illis cõmune est
uł substantie uł ꝑsone uocabulum.
Q uod enĩ de ꝑsonis sccłm nrãm hoc ẽ¬
de substantintiis scđm grecorum cõ¬

Expanded text:
dicens, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus dicens, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arbor, et sidus, dicuntur istae tres essentiae, sicut tres equi dicuntur tria animalia, et trelapides tria corpora? Aut si propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essentiae, sed una essentia; cur dicuntur tres substantiae vel tres ona? Quam enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, tam illis commune est vel substantiae vel personae vocabulum. Quod enim de personis secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum con
Abbreviated transcription (Latin):
Lampersona generale nomen est.
In tantũ ut &iã homo possit hoc
diei. cũ tantũ inter sit inter
hominẽ ⁊ lm̃. De nide in ipso ge¬
nerali uocabulo si ꝓpterea dicimꝰ
tres ꝑsonas quia comune est eis id
quod ꝑsona est. alioquin nullo mͦ
possent ita dici. quẽ ad modũ non
dicuntur tres filii. quia nõ cõmu¬
ne est eis id quod ꝑsona est filius. cur
nõ &iam tres deos dicimus: Cer
ꝓpter in effabilem conumccionem
hec tria simul unus ds̃. cur nõ&iã
una ꝑsona: Ut itti nõpossimus di¬
cere tres ꝑsonas sic̃ nec tres deos.¬
sem̃ : An quia seriptura nõ dicit
tres dõs. sed nec tres ꝑsonas. alieubi
seripturã cõmemorare inuenimus:
Anquia nec tres nec unã per sonam
seriptura diẽ hec tria. legimus
licuit loquendi & disputandi ne¬
cessitute tres ꝑsonas dicere. Nonqr
seriptura dicit s quia seriptura
nõ contra dicit. Si autẽ diceremꝰ
tres dõs cõtra dicer& scriptura

Expanded text:
Nam persona generale nomen est, Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est alioquin nullo modo possunt ita dici, quemadmodum non dicuntur tres filii, quia non commune est eis id quod est filius; cur non etiam tres deos dicimus? Certpropter ineffabilem conjunctionem haec tria simul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus dicere tres personasnctum? An quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec tres, nec unam personam Scriptura dicit haec tria legimus licuit loquendi et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s qm̃ tressunt queramꝰ quid cõmue ha-¬
beant. Nõ enĩ cõmune illisẽ id quodpat̃ est.
ut mincẽ sibisint patres. sicut amici cũrela.¬
tiue ad alt̾utrũ dicant᷑. Possunt dici tresa¬
mici. quod inuicem sibi sunt. Non
autem hoc ibi. Quia ptoitũ pater
ibi. pater est. Nec duorũ pater
s uniei filii. Hec tres filii. cum pat᷑
ibi nõ sit filius. nec sp̃s sc̃s. Nec tres
Sienĩ tres ꝑsone cõmue est eis. id
quod ꝑsona est. Ergo speciale hoc
aud generale nom̃ est eis. si consue¬
tudinẽ loquendi respicimus. Sed
ubi est nature. nulla diuersitts.
ubi generaliter enuntiatur aliqͣ
plura ut &iã specialiter enuntiari
possunt. Nature enĩ differentie fa¬
cit. ut laurus & mirtus. ⁊ oliua. Aud
equus & bos ⁊ canis nõ dicantur spe¬
ciali nomine. iste tres lauri. aud
illi tres boues. ẜ generali uste tres
arbores ⁊ illa tria animalia. Hic uͦ
ubi nulla est essentie diuersittis.
oport& ut speciale nom̃ habeant
hec tria. Quod tam̃ nõ inuenitur.

Expanded text:
s quid tres sint, et quid commune habeant. Non enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater ibi non sit filius, nec Spiritus sanctus. Nec tres Si enim tres personae, commune est eis id quod persona est: ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria animalia. Hic vero ubi nulla est essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
UM IXMQUE SIT̃ Tantus so
us pater uł solus filius. uł so¬
lus sp̃s sc̃s. quantus est simul pater
dicendus est. Corporalia quippe ad¬
iunccione sui creseunt. Quã ius eñi
qui ad her& uxori sue unũ corpuᷤ
sit mauis tamen corpus fit. quasi
solius uiri eẽt. aud si solius uxoris.
nrebus tum̃ sp̃alibus cũ minor maio¬
ri adher&. sicut creatura creato¬
ri. illa fit maior quã erat nõ ille.
nhis enim que nõ mole magna sũt.
hoc est mauis eẽ. quod est melius eẽ.¬
elior autẽ fit sp̃s alicuius creature
cũ adher& creatori. quã si nõ adhe¬
reat. & ideo &iã maior. quia me¬
lior. Qui ergo adheros dño. unuᷤ
sp̃s est. Sed tamen dñs nõ ideo fit
maior quã uis fiat ille qui dño ad
her&. In ipso igitur dõ cũ adher&
equaliᷤᷤ patri. filids equalis. aud sp̃s
sc̃s patri ⁊ filio equalis. nõ fit maior
ds̃ quã singuli eorũ. quia nõ est

Expanded text:
um itaque tantus est solus Pater, vel solus Filius, vel solus Spiritus sanctus, quantus est simul Pater dicendus est. Corpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est melius eMelior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adhaeret Creatori, quam si non adhaereat; et ideo etiam major quia melior. Qui ergo adhaeret Domino, unus spiritus est : sed tamen Dominus non ideo fit major, quamvis fiat ille qui adhaeret Domino. In ipso igitur Deo cum adhaeret aequali Patri Filius aequalis, aut Spiritus sanctus Patri et Filio aequalis, non fit major Deus quam singuli eorum; quia no
Abbreviated transcription (Latin):
minabat. ad quẽ loquebatur cũ ait.
hec est autẽ uita ęterna. ut cognoᷤ¬
cant te unũ uerum dm̃. Quod qui¬
dem airiani sic solent accipere. qua¬
si nõsit filius uerus ds̃. Iuibus ex¬
clusis uidendũ est. an intellegere
cogitnur. cũ dictũ est patri. ut
cognoscante unũ uerũ dm̃. tronqͣm
hoc insinuare uoluerit. quia ⁊ soliᷤ
pater deus uerus est. He nõ intel¬
legeremus dm̃ nusi ipsa tria simul.

Expanded text:
em loquebatur, cum ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum . Quod quidem Ariani sic solent accipere, quasi non sit Filius verus Deus. Quibus exclusis videndum est an intelligere cogamur, cum dictum est Patri, Ut cognoscant te unum verum Deum; tanquam hoc insinuare voluerit, quia et solus Pater Deus verus est, ne non intelligeremus Deum, nisi ipsa tria simul,
Abbreviated transcription (Latin):
equalis filius qua cũq re. Unde enim
equalis. Simagnitudine dixeris. nõ ẽ
par magnitudo. que minus eterna est.
tque ita cetera. Anforte inuirtute
equalis est. insapientia uero nõ est e¬
qualis. Sed quo modo est equalis uirtꝰ
que minus sapit : Anser insapientia
equalis est. inuirtite aut̃ nõ est equa¬
lis. Sed quo modo equalis sapientia. que

Expanded text:
aequalis Filius quacumque re. Unde enim aequalis Filius quacumque re. Unde enim aequalis? Si magnitudine dixeris, non est par magnitudo, quae minus aeterna est, atque ita caetera. An forte in virtute aequalis est, in sapientia vero non est aequalis? Sed quomodo est aequalis virtus quae minus sapit? An in sapientia aequalis est, in virtute autem non est aequalis? Sed quomodo aequalis est sapientia, qu
Abbreviated transcription (Latin):
s ad didit corpus. Tamquã ex duobus
diuersis masculino & femino. unum
corpus ad uinc cione conpositum.
Ion dixit qui ablier& deo unum est.
diuersis duobus. Itti ut sine humano
spũ. beatus sit dei sp̃s atq ꝑfectus.
eatus autẽ hominis sp̃s. nõ nisi cũdõ
Hec frustra ut existimo. cum tuntu
cer& dñs. de ipsa unittte uł sua cũ
patre uł nrã tnmiucem nobiscũ. nus¬
quã dixit. ut nos ⁊ ipsi unũ. s ut sũ
unũ sicut & nos inũ. Pater ergo¬
&e filius unũ sunt utiq scd̃m unitatẽ
substantie. Et unus deus est & uniuᷤ
magnus. & unus sapiens. sicut trac¬
tatũ est. Unde ergo maior pater.
si enĩ maior. magnitudine maior. Dũ
autẽ magnitudo eius filius sit. nec
ille utiq maior est eo. quise genuit.
nec ille maior est ea magnitudine qua
magnus est. Ergo equalis est. Nam
unde equalis sinõ ex quo est. cui nõ ẽ.
aliud eẽ. & aliud magnum esse:
Aud si eternitute pater maior est. nõ est

Expanded text:
sed addidit, corpus, tanquam ex duobus sed addidit, corpus, tanquam ex duobus diversis masculino et feminino unum corpus adjunctione compositum. non dixit, qui adhaeret Domino unum est, diversis duobus, ita ut sine humano u beatus sit Dei spiritus atque perfectus, beatus autem hominis spiritus non nisi cum Deo. Nec frustra, ut existimo, cum tanta ceret Dominus de ipsa unitate, vel sua cum Patre, vel nostra invicem nobiscum; nusquam dixit, Ut nos et ipsi unum: sed, Ut unuet Filius unum sunt, utique secundum unitatem substantiae, et unus Deus est, et unus magnus, et unus sapiens, sicut tractatum est. 5. Unde ergo major Pater? Si enim major, magnitudine major: cum autem magnitudo Filius ejus sit, nec ille utique major est eo qui se genuit, nec ille major est ea magnitudine qua magnus est: ergo aequalis. Nam unde aequalis, si non eo quo est, cui non est aliud esse, et aliud magnum esse? Aut si aeternitate Pater major est, non est
Abbreviated transcription (Latin):
T HESCIO UTROM Inueniat
inscripturis dictũ unũ sũt
quõrum est diuersa natura. Siaut̃¬
⁊ aliqua plura. euis dem nature sĩt
& diuersa sentiant. nõ sunt unum
in quantũ diuersa sentiunt. Namsi
iã unũ essent. exeo quõ homines e¬
rant. nõ diceretur ut sint unum sic̃
inos unũ. ecũ suos discipulos patri
comendar&e. At uero paulus. &
apollo. quia ⁊ ambo homines. ⁊ idem
sentiebant. qui plantat inquid &
qui rigat unũ sunt. Cum ergo
sic dicitur unũ. ut nõ ad datur quid
unum. ⁊ plura unũ dicantur. eadẽ
natura atq essentia. nõ dissidens neq
dissentiens significatur. Cum uero
adaitur quid unũ potest aliquid sig¬
nuficari expluribus unũ factũ quam¬
uis diuersa natura sicut anima ⁊ corpꝰ
non sunt utiq unũ. Oi uid enĩ tton di¬
uersum nisi addatur aud sub otellegi¬
tur. quid uiũ idest unus homo. aud
unũ animal. Inde apostold̾s. Qui adhe¬
ros meretriei inquid. unũ corpus est.
on dixit unũ sunt. aud unlim est.

Expanded text:
t nescio utrum inveniatur in Scripturis dictum, unum sunt, quorum est diversa natura. Si autem aliqua plura ejusdem naturae sint, et diversa sentiant, non sunt unum et quantum diversa sentiunt. Nam si jam unum essent ex eo quod homines erant, non diceret, Ut sint unum, sicut nos unum , cum suos discipulos Patri commendaret. At vero Paulus et Apollo, quia et ambo homines, et idem sentiebant: Qui plantat, inquit, et qui rigat, unum sunt . Cum ergo sic dicitur unum, ut non addatur quid unum, et plura unum dicantur, eadem natura atque essentia, non dissidens nec dissentiens significatur. Cum vero additur quid unum, potest aliquid significari ex pluribus unum factum, quamvis diversis natura. Sicut anima et corpus non sunt utique unum; quid enim tam diversum? nisi addatur aut subintelligatur quid unum, id est, unus homo, aut unum animal. Inde Apostolus: Qui adhaeret meretrici, inquit, unum corpus est: non dixit, Unum sunt, aut, Unum est;
Abbreviated transcription (Latin):
EUS UERO M ultipliciter
quidem dicitur. Magnus.
bonus sapiens. beatus. uerus. ⁊ quic¬
quid aliud nõ indigne dici iube̾tur.
Ded eadem magnitudo eius est que sa¬
pientia. Nõ enim mole magnus est.
s uirtute. Et eadem bonituas. que¬
& sapaentia. ⁊ magnitudo. eadem
ueritas. que illa omĩa. ⁊ nõ est ibi
aliud beatũ eẽ. aliud magnũ aud sa¬
pientẽ. aud uerũ aud bonũ eẽ. aud

Expanded text:
eus vero multipliciter quidem dicitur magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur: sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia; non enim mole magnus est, sed virtute: et eadem bonitas quae sapientia et magnitudo, et eadem veritas quae illa omnia: et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum, aut sapientem, aut verum, aut bonum esse, aut
Abbreviated transcription (Latin):
tius dicitur haritus. & hec quoq substi¬
cia. Iiuia ⁊ds̃ substantia: & ds̃ haritas¬
est. sicut seriptũ est. Sicut autem
simul sub sitoitia. cũ patre ⁊ filio. ita si
est deo eẽ. & aliud magnũ eẽ. uł bonui
esse. & cetera sicut supra hostendimus
Di enĩ minus magna est. ibi lrarrtas
quã sapientia. minus quã est diligit᷑¬
sapientia. E qualis est igitur. Ut quan¬
ta est sapientia. titutũ diligatur. Es
autẽ sapientia equalis patri. sicut supͥ
disputaumus. Equalis est igitur ꝓu¬
sũmã simplicitatẽ que in illa substan¬
tia est. Et ideo nõ amplius. quãtria
sunt. Ulnus diligens eũ. qui deillo e
Et unus diligens eũ dequo est ⁊ ipsa
dileccio. Que si nichil est. quomo¬
do ds̃ dileccio est Si nõ est substã¬
cia. quomodo deus substant ia estr¬

Expanded text:
ur caritas. et haec quoque substantia, quia deus substantia et deus caritas, sicut scriptum est. sicut autem simul substantia cum patre et filio, ita simest deo esse et aliud magnum esse uel bonum et cetera, sicut supra ostendimus. si enim minus magna est ibi caritas quam sapientia, minus quam est diligitur; aequalis est igitur, ut, quanta est sapientia, tantum diligatur. est autem sapientia aequalis patri, sicut supra diximus; aequalis est \'igitur summam simplicitatem quae in illa substantia est. Et ideo non amplius quam tria sunt: unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio: quae si nihil est, quomodo Deus dilectio est? si non est substantia, quomodo Deus substantia est
Abbreviated transcription (Latin):
aud iustũ eẽ. aud sapientem eẽ. ⁊ si quid
de illa simplici multiplicitate. uł mul¬
tiplici simplicitate dixeris. quo substã¬
tia eius significetur. Quã obrem siue
itti dicatur ds̃ de deo. ut & singulis
hoc nom̃ conueniad. nõ tamen ut ambo
simul duo dii. sed unus ds̃ sit. Itt e¬
nim sibi quoherent. Q uod xiam in
distantibus diuersisq substantiis fieri
Tamen sihereat dño. unus sp̃c ẽ. Quan¬
tomagis ibi ubi est om̃ino inseparabilis
atq eterna conexio. ne absurde dici
uideatur. quasi filius amborũ cum
dicitur filius dei sud quod dr̃ deus.
nõ nisi de ambobus simul dicitur.
iue quic quid de deo dicitur. quod
substantiã eius indic&. nõ nisi de am¬
bobus simul dr̃. immo de ipsa simul
trinitate dicitur. Siue ergo hoc siue
illud sit. quod diligentius discutien¬
dum est. nunc unde agitur satis est
uidere. nullo modo filiũ equalem esse
patri. si maliquo scilic& quod ꝑtinos

Expanded text:
aut justum esse, aut sapientem esse, et si quid aut justum esse, aut sapientem esse, et si quid de illa simplici multiplicitate, vel multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. Quamobrem, sive ita dicatur Deus de Deo, ut et singulis hoc nomen conveniat, non tamen ut ambo simul duo dii, sed unus Deus sit. Ita enim sibi cohaerent, quemadmodum et in distantibus diversisque substantiis fieri tamen si haereat Domino unus spiritus est: quanto magis ibi, ubi est omnino inseparabilis atque aeterna connexio, ne absurde dici videatur quasi filius amborum, cum dicitur Filius Dei, si id quod dicitur Deus, non nisi de ambobus dicitur simul: sive quidquid de Deo dicitur quod substantiam ejus indicet, non nisi de ambobus simul, imo de ipsa simul Trinitate dicitur? Sive ergo hoc, sive illud sit, quod diligentius discutiendum est, nunc unde agitur satis est videre, nullo modo Filium aequalem esse Patri, si in aliquo scilicet quod pertineat
Abbreviated transcription (Latin):
in animo umano quã uis alio.
atq alio modo. singule intellegant᷑.
nullo modo tamen separantur ab in¬
uicem. Ut qui cumq fuerint equa¬
les. uerbi gr̃a infortitudine. equaleᷤᷤ
sint & prudentia. uusticia. & tempe¬
rantia. Si enĩ dixeris equales ẽe.
istos fortitudine. sed illũ prestrare
prudentia. sequitur ut huius forti¬
tudo. minus prudens sit. Hac ꝑhoc¬
nec fortitudine equales sunt. quan¬
do de est illius fortitudim pruoen¬
tia. Atque ita deceteris uirtutibꝰ
muenies. si om̃s eadem cõsideratio¬
ne ꝑcuiras. Nõ enĩ de uiribus corpo¬
ris agitur. sed de animi fortitudi¬
ne. Quanto ergo magis milla ieo¬
muttibili eternaq substtantia in com¬
partibiliter simpliciore quã est animꝰ
umanus. hec ttit se habent Umano
quippe animo. nõ est hoc eẽ quod est
fortẽ eẽ. aud prudentẽ. aud iustum.
aud temperantẽ. Potest enĩ eẽ animꝰ
& nullã istarũ habere uirtutẽ. Doͣ
autẽ hoc est eẽ. quod est potentem eẽ.

Expanded text:
in animo humano, quamvis alio et alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur ad invicem; ut quicumque fuerint aequales, verbi gratia, in fortitudine aequales sunt et prudentia et justitia et temperantia. Si enim dixeris aequales esse istos in fortitudine, sed illum praestare prudentia, sequitur ut hujus fortitudo minus prudens sit, ac nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est animus humanus, haec ita se habent? Humano quippe animo non hoc est esse quod est fortem esse, aut prudentem, aut justum, aut temperantem: potest enim esse ane virtutem. Deo autem hoc est esse quod est fortem esse,
Abbreviated transcription (Latin):
uieadem unitute substantie
iequalitate consistit. Siue enĩ sit uni¬
tus amborũ. siue scĩtas. siue haritas.
siue ideo unitts. quia lxarttas ⁊ ideo hra¬
ritis. qui scĩtas manifestũ est. quod
aliquit duorũ est. quo uterq cõuin¬
gitur. Quo genitus agignente dili¬
gatur. generatoremq suũ diligat.
Sint q nõparticipatione s essentia sua.
neq dono superioris alieiius sed suo ꝓ¬
prio seruantes unitatẽ sp̃e. in uincu¬
lo pacis. Q uod muttri ꝑ grãm ⁊ ad
dm̃ & adnos ipso ᷤᷤ iubenur. In quibus

Expanded text:
eadem unitate substantiae et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborum siue sanctitas siue caritas, siue ideo unitas, quia caritas, et ideo caritas, quia sanctitas, manifestum est, quod non aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo genitus a gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio seruantes unitatem spiritus in uinculo pacis. quod imitari per gratiam et ad deum et ad nos ipsos iubemur, in quibu
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt illa tria. deus unus. solus. mag¬
nus. sapiens. sc̃s. beatus. Nos autem
ipsius munere inter nos unũ. oũ illo
autẽ unus sp̃c. quia glutinatur ani¬
ma nr̃a post eũ. Et nobis herere dõ
bonũ est. quiał omnẽ qui forni catur
abeo. Sp̃c ergo sc̃s comune aliquidẽ
patris ⁊ filii. quicqͥd illud ẽ. ita ut
ipsa comimio consubstantialis sit. &

Expanded text:
ta sunt illa tria deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus, nos autem ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum, et nobis haerere deo bonum est, quia perdet omnem qui fornicatur ab eo. spiritus ergo sanctus commune aliquid est patris et filii, quidquid illud est, at ipsa communio consubstantia
Abbreviated transcription (Latin):
re mequalis est. nõ sit equalis. At
scriptura clamat nõ rapinã arbitra¬
tus est eẽ equalis dõ. Cogitur ergo
qui uis aduersaruis ueriaitis. quo
modo tenetur auctorietite a postolica
in qua lib& uł unarẽ. equalem deo
siliũ cõsiteri. Eligat quã uoluerit.
Hunc ei hostenditur iomĩbꝰ eẽ equalẽ.
que de substtintia eius dicuntur:

Expanded text:
mnibus non sit aequalis. At Scriptura clamat, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Cogitur ergo quivis adversarius veritatis, qui modo tenetur apostolica auctoritate, in qualibet vel una re aequalem Deo Filium confiteri. Eligat quam voluerit: hinc ei ostendetur in omnibus esse aequalem, quae de substantia ejus dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
poris. Simplex autẽ nullo modo.
Creatura quoq sp̃alis. sicut est ani¬
ma. est quidem incorporis conpara¬
cione simplicior. Sine comparatio¬
ne autẽ corporis. multiplex. est ꝙ̧iã
ipsa nõ simplex. Ham ideo simplici¬
or est corpore. quia nõ mole diffun¬
ditur. ꝑ spatium loci. Sed inuno¬
quoq corpore ⁊ intoto totti est. &
ideo cũ fit aliquid. in quã uis exi¬
gua particula corporis. quod sentiat
anima. quã uis nõ fiat in toto corpo¬
re. illa tamen sentit tota. quia to¬
te nõ lata. Sed traen &iã inani¬
ma. cũ aliud sit artificiosũ eẽ. ali¬
ud in ertem. aliud acutũ. aliud
memorem. aliud cupiditas. aliud timor
aliud leticia. aliud tristicia. possint¬
q & alia sine aliis. ⁊ alia maius. alia
minus innumerabilia unnumerabi¬
liter in anime natura inueniri ma¬
nifestũ est. nõ simplicẽ s multiplicẽ
eẽ naturã. Hichil enĩ simplex mu¬
tabile est. Omĩs autem creatura

Expanded text:
poris, simplex autem nullo modo. poris, simplex autem nullo modo. Creatura quoque spiritualis, sicut est anima, est quidem in corporis comparatione simplicior: sine comparatione autem corporis multiplex est, etiam ipsa non simplex. Nam ideo simplicior est corpore, quia non mole diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpore, et in toto tota est, et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet: sed tamen etiam in anima cum aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possintque et alia sine aliis, et alia magis, alia minus, innumerabilia et innumerabiliter in animae natura inveniri; manifestum est non simplicem, sed multiplicem esse naturam. Nihil enim simplex mutabile est; omnis autem creatura
Abbreviated transcription (Latin):
Nio aduerzenda est. Prino
creatura qua resit multiplex
nullo autẽ modo. uere simplex. &
prius corpus uniuersum. utiq par¬
tibus constat. Ita ut sit ibi alia pars
maror. alia minor.maior sit uni¬
uersũ quã pars quelibae. aud quanto¬
liba. Nam ⁊ celum & terra. puarts
sunt uniuerse mumdane molis. Usola
terra uł solum celũ innumerabilibus
partibus constat. Et intercia sui par¬
te minor est. quã incetera. Et in dimi¬
dia minor est quã intota. Et totum
mundi corpus quod duobꝰ plerumq
partibus appellari sol&. idest celum
⁊ terra utiq mauis est. quã solum
celum. aud sala t̾ra. Et inuno quoq
corpore aliud magnitudo. aliud color.
aliud figura. Potest enĩ ⁊ climinutat
magnitudine. manere idem color: ⁊ea¬
dem sigura. & colore mutato mane¬
nũ eẽ. ⁊ codem modo coloratum.
que cũq alia simul dicuntur de
corpore. possunt ⁊ simul & plura sine
ceteris com mutari. Hac ꝑ hoc mul¬
tiplex eẽ. conuincitur natura cor¬

Expanded text:
nimadvertenda est primo creatura quare sit multiplex, nullo autem modo vere simplex. Et prius corpus universum utique partibus constat; ita ut sit ibi alia pars major, alia minor, et majus sit universum quam pars quaelibet aut quantalibet. Nam et coelum et terra partes sunt universae mundanae molis: et sola terra, et solum coelum innumerabilibus partibus constat, et in tertia sui parte minor est quam in caetera, et in dimidia minor quam in tota; et totum mundi corpus quod duabus plerumque partibus appellari solet, id est, coelum et terra, utique majus est quam solum coelum aut sola terra. Et in unoquoque corpore aliud est magnitudo, aliud color, aliud figura. Potest enim et diminuta magnitudine manere idem color et eadem figura, et colore mutato manenum esse et eodem modo coloratum: et quaecumque alia simul dicuntur de corpore, possunt et simul et plura sine caeteris commutari. Ac per hoc multiplex esse convincitur natura cor
Abbreviated transcription (Latin):
tranti eũ scriptura p̃misiss&. di¬
cens. uisus est dñs abrahe. nõ unuᷤᷤ
auo duo. s tres apparuer̃ uiri.
quorũ nullus excelsius. aliis ȩmi¬
nuisse dictus est. nullus honora¬
cius efulsisse. nullus imperiosus

Expanded text:
anti, cum Scriptura praemisisset dicens: Visus Deus Abrahae, non unus aut duo, sed tres apparuerunt viri, quorum nullus excelsius aliis eminuisse dictus est, nullus honoratius effulsisse, nullus imperiosius
Abbreviated transcription (Latin):
apłs loquitur ubi dicit.Riunc
scio exparte. tunc autẽ cog¬
noscã. sic̃ & cognitus sum. Quã
scientiã ꝓfecto contemplatio¬
nis dei uult intelligi. quod
L amen ubi dicit. alii quidem
datur ꝑ spm̃ sermo sapientie.
alii sermo scientie. scđm
ie& nõ ibi explic& quid in¬
tersit. & unde possit utrũq
diosei. Uerum seripturarũ
scãrum multiplcem copiam
scerutatus inuenio seriptũ eẽ
mlibrũ iob: eodem sco uiro lo¬
quente. E ece piettis est sapien¬
tia. abstinere autẽ amaliᷤᷤ
sifentia est. In hac diffe¬
rentia intellegendum est
i contemplationẽ sapientiam.
adaccionem scientiam ꝑtinere.
ictatẽ quippe hoc loco posuit
aei cultum. quod grece dicit᷑¬
hab& ista sententia ieodicibꝰ
grecis. Ꝙe quid est meternis
excellecentius quã deris euiuis
solius incomuttibilis est natu¬
ra: & quis cultus eius. nisi
amor eus: Quonue dis¬
seramus cum uidere eredimꝰ:¬
quȩ & speramus nos eẽ iusu¬
ros. & quantũ ꝓficimus. ui¬
demus nunc ꝑspeculũ me

Expanded text:
s loquitur, ubi dicit, Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum ; quam scientiam profecto contemplationis Dei vult intelligi, quod tamen ubi dicit, Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum et non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco posuit Dei cultum, quae graece dicituhabet ista sententia in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum proficimus videmus nunc per speculum in
Abbreviated transcription (Latin):
B& ENIM & Scintiã
modum suum bonũ. si quod inei
inflat uł inflare assol& eterno¬
rum hcaritate um catur. que
scientia quippe nec uirtutes ip¬
se. quibus recbe̾ uiuitur pos¬
sunt haberi. ꝑ quas hȩc uitti
misera sic gubernetur . ad illã
quȩ uere beatu est ꝑueniatur
eternã. Distait tttmen abe¬
ternorum contemplationẽ
accio qua bene utimur tepo¬
ralibus rebus. & illa sapientiȩ
hec scientie de putatur. Qua¬
uis enĩ & illa quȩ sapientior ẽ.

Expanded text:
 enim et scientia modum suum bonum, si quod in ea inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapientia e
Abbreviated transcription (Latin):
adibenda diseretio qua dinos
posuius eiudentissina diffe¬
rentia est. Quod alia sit
ortelleotua lis cognitio eter¬
narũ rerum. alia rationalis
temporaliũ. & huc illã p̃fe¬
rendã eẽ ambigit nemo. Relĩ¬
quentibus ittiq nobis ea que
exterioris sunt hominis .&
habeis que comunia cumpe¬
coribus habemus introrsum
ascendere. cupientibus ante¬
quã ad cognitionẽ rerũ intel¬
ligibilium atq summarũ. que
sempiterne sunt uenerimus.
temporaliũ rerũ cognitio ra¬
tionalis occuirit. Niam in hac
igitur inueniamus si possumꝰ
aliquã trinitttẽ. sicut iue¬
niebamus in sensibus corporibꝰ.
trauerunt. Ut ꝓcorporalibꝰ
rebus quas corporeo foris po¬
sitas ad tingimus sensu. intus
corporum sim ilitudines habe¬
remus. in pressas memorie. Dx
quibus cogitatio formaretur
tertia uoluntate utrumq
ungente. Sicut formabatur
foris acies ocłorum quã uo¬
lunttis ut uisio fier& adibe¬
bat rei rei uisibili & utrũq

Expanded text:
adhibenda discretio, qua dignoscadhibenda discretio, qua dignoscposuimus evidentissima differentia est, quod alia sit intellectualis cognitio aeternarum rerum, alia rationalis temporalium, et huic illam praeponendam esse ambigit nemo. Relinquentibus itaque nobis ea quae sunt exterioris hominis, et ab eis quae communia cum pecoribus habemus introrsum ascendere cupientibus, antequam ad cognitionem rerum intelligibilium atque summarum quae sempiternae sunt veniremus, temporalium rerum cognitio rationalis occurrit. Etiam in hac igitur inveniamus, si possumus, aliquam trinitatem, sicut inveniebamus in sensibus corporis, etraverunt; ut pro corporalibus rebus quas corporeo foris positas attingimus sensu, intus corporum similitudines haberemus impressas memoriae, ex quibus cogitatio formaretur, tertia voluntate utrumque jungente: sicut formabatur foris acies oculorum, quam voluntas, ut visio fieret, adhibebat rei visibili, et utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
nis. quando nobis indemur re¬
minisci. Quasi etgerimus
ut uderimus. quod nec eggimꝰ
om̃mo nec uidimus. & eo modo
affectus eẽ. illorum mentes & iã
uigilantiũ. instinctu spũ um
malignorũ. atq fallaciũ qͥbus
oura est de reuolutionibus ani¬
marũ. falsam opinionẽ ad de¬
cipiendos homines. firmare
uł asserere. axhoc coniei po¬
test. Quia siuere illa recor¬
darentur que hic in aliis antea
posit corporibus uiderant mul¬
tis hac pene omĩbus id conti¬
gera t. Quando quidem ut
de uiuis mor tuos. iti demor¬
tiis uiuos. titm quã deuigilan¬
tibus dormientes. ⁊ declor mi¬
entibus uigilantes. sine cessa¬
tione fieri suspicantur. Si
ergo liec est sapientie & scien¬
tie rectti distinccio ut ad sapi¬
entiã ꝑtineat eternarũ re¬
rum cognitio intellectualis
ad scientiã uero temporaliũ
rerum cognitio rationalis
quid cui p̃ponendum sit. siue
post ponendũ. nõ est dificile
iudicare. Siautẽ alia est

Expanded text:
nis, quando nobis videmur renis, quando nobis videmur reminisci quasi egerimus aut viderimus, quod nec egimus omnino nec vidimus; et eo modo affectas esse illorum mentes etiam vigilantium, instinctu spirituum malignorum atque fallacium, quibus curae est de revolutionibus animarum falsam opinionem ad decipiendos homines firmare vel serere, ex hoc conjici potest, quia si vere illa recordarentur quae hic in aliis antea positi corporibus viderant, multis ac pene omnibus id contingeret: quandoquidem ut de vivis mortuos, ita de mortuis vivos, tanquam de vigilantibus dormientes, et de dormientibus vigilantes, sine cessatione fieri suspicantur. 25. Si ergo haec est sapientiae et scientiae recta distinctio, ut ad sapientiam pertineat aeternarum rerum cognitio intellectualis; ad scientiam vero, temporalium rerum cognitio rationalis: quid cui praeponendum sive postponendum sit, non est difficile judicare. Si autem alia est
Abbreviated transcription (Latin):
at in quadã luce sui generis
incorporea. quẽ admodũ oełs
carnis uideat. que in hac corpo¬
rea luce circum ad iacent. cinꝰ
lucis capax. eiq congruens est
creatus. Non enĩ & ipse. ideo si¬
ne magistro alba & nigra dis¬
cernit. quia ista iam nouerat.
antequã inhac carne crearet᷑.
D eniq cur de solis rebus intelli¬
gibilibus id fieri potest ut be¬
ne inteirogatus quisq respon¬
deat. quod ad quamq ꝑtin& dis¬
ciplinã. &iam si eius ĩgnarus ẽ.
Quur hoc facere de rebus singu¬
lis. nullus potest. nisi quas isto
uidit in corpore constitutus.
aud eis qui nouerant indican¬
tibus credidit. seu litteris
cuiusq seu uerbis. Non enim
ad qui escendũ est eis. quis amiũ
phitogora ferunt recorda¬
tum fuisse. ⁊ tilia nõ nulla que
fuerat exꝑtus. cum hic alio
iam fuiss& incorpore. & alios
nõ nullos nairant. alii eius modi
aliquid insuis mentibus passo ᷤ.
Qui falsas fuisse memorias quales
plerumq experonur in somp¬

Expanded text:
at in quadam luce sui generis at in quadam luce sui generis incorporea, quemadmodum oculus carnis videt quae in hac corporea luce circumadjacent, cujus lucis capax eique congruens est creatus. Non enim et ipse ideo sine magistro alba et nigra discernit, quia ista jam noverat antequam in hac carne crearetur. Denique cur de solis rebus intelligibilibus id fieri potest, ut bene interrogatus quisque respondeat quod ad quamque pertinet disciplinam, etiamsi ejus ignarus est? Cur hoc facere de rebus sensibilibus nullus potest, nisi quas isto vidit in corpore constitutus, aut eis quae noverant indicantibus credidit, seu litteris cujusque, seu verbis? Non enim acquiescendum est eis qui Samium Pythagoram ferunt recordatum fuisse talia nonnulla quae fuerat expertus, cum hic alio jam fuisset in corpore: et alios nonnullos narrant alii, ejusmodi aliquid in suis mentibus passos: quas falsas fuisse memorias, quales plerumque experimur in som
Abbreviated transcription (Latin):
penitus exciderat. & sic mue¬
nietur ut eratꝰ : capł .xx. Deopi
HE PLATO IIE
philosophus nobilis per¬
suadere conatus est uixisse
hic animas hominũ. & ante¬
qua ista corpora gererent.
& hinc eẽ quod ea que discunt᷑
reminis cuntur potius cogni¬
ti quã cognoscuntur noua.
Retulit enim puerũ quondã
nescio quid. ex geometria in¬
teirogatũ sic respondisse. tam¬
quã ͣ illius peritissime disci¬
pline. G radatim utiq atque
artificiose interrogatus ni¬
debat quod uidendum erat.
dicebatq quod uiderat. S&
si recordatio lec eẽt rerum
antea cognitarum. nõ utiq
om̃s uł pne om̃s. cum illo inter¬
rogarentur. hoc possent. Non
om̃s enũ inpriori uiti gemetre
suerunt. cum titm rari sint
ingenere liumano: ut uix poᷤ¬
sit aliquiᷤ inueniri. S& potuiᷤ
credendum est mentis intellec¬
tualis. itt conditã eẽ naturã.
ut mrebus intelligibilibus. na¬
turali hordine disponente cõ¬
ditore subiunctti. sic istti uide¬

Expanded text:
penitus exciderat, et sic invepenitus exciderat, et sic invenietur ut erat. CAPUT XV. 24.  Plato ille philosophus nobilis persuadere conatus est vixisse hic animas hominum, et antequam ista corpora gererent: et hinc esse quod ea quae discuntur, reminiscuntur potius cognita, quam cognoscuntur nova. Retulit enim, puerum quemdam nescio quae de geometrica interrogatum, sic respondisse, tanquam esset illius peritissimus disciplinae. Gradatim quippe atque artificiose interrogatus, videbat quod videndum erat, dicebatque quod viderat. Sed si recordatio haec esset rerum antea cognitarum, non utique omnes vel pene omnes, cum illo modo interrogarentur, hoc possent. Non enim omnes in priore vita geometrae fuerunt, cum tam rari sint in genere humano, ut vix possit aliquis inveniri: sed potius credendum est mentis intellectualis ita conditam esse naturam, ut rebus intelligibilibus naturali ordine, disponente Conditore, subjuncta sic ista vide
Abbreviated transcription (Latin):
redire possit: que cogitur inde
transire. Quã ius sit ad me¬
moriã. cogitutio nõredir&.
atq ibi quod comendauerat in
uenir & ułut rudis adhoc sic̃¬
lucta fuerat ducta fuerat
rursus quas descriłtun
inmemoria figeretur. Neq
enĩ sic̃ man& uerbi grã qua¬
drati corporis in corpor alis. &
miutubilis ratio. sicut m̾an&
mea hommis cogitatio. sitt¬
men ad eam sine phantasia
spacii localis potuit ꝑuenire.
Aud si alicuius artificiosi &
musicisoni. ꝑmoras teͤmporis.
transeuntes numerositits cõ¬
pre hendatur sine tempore. stãs
in quodã secreto altoq silentio.
tam dui saldem cogititri po¬
test. quam dui potest ille cantꝰ
audiri. Camen quod inde ra¬
prierit. ⁊ si transiens mentis
aspectus. & quasi glutiẽs
inuentre itt inmemoria
reposuerit. potuerte recor¬
dando quodã modo rummare
& indisciplinã quod sic didicerit
traicere. Q uod si fuerit om̃i¬
moda obliuione deletum. rursus
doctrina duce inueni etur qd

Expanded text:
redire possit, quae cogitur inde redire possit, quae cogitur inde transire: quamvis si ad memoriam cogitatio non rediret, atque quod commendaverat ibi inveniret, velut rudis ad hoc sicut ducta fuerat rursus quasi descriptum in memoria figeretur. Neque enim sicut manet, verbi gratia, quadrati corporis incorporalis et incommutabilis ratio, sic in ea manet hominis cogitatio; si tamen ad eam sine phantasia spatii localis potuit pervenire. Aut si alicujus artificiosi et musici soni per moras temporis transeuntis numerositas comprehendatur, sine tempore stans in quodam secreto altoque silentio, tamdiu saltem cogitari potest quamdiu potest ille cantus audiri: tamen quod inde rapuerit etsi transiens mentis aspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordando quodam modo ruminare, et in disciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit omnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod
Abbreviated transcription (Latin):
runt. ut ẽẽ desinerent. Aud
sic fu tura sunt quasi¬
nunc non sint. S& ipsum
eẽ semꝑ abuerunt. semꝑ abi¬
tura sunt. M anent tramaut̃
nõ ttan quã inspatiis locorum
Fixa uł uti corpora.s& innatu.¬
ra incorporali. sic intelligi p̃s.¬
to sunt. mentis aspeclibus. sic̃
ista in locis uisibilia uł contiec.¬
taibilia corporis sensibus. Non
autem solum rerum sensibiliũ.
i locis positarũ sine spatui̾s lo¬
calibus manent intelligibiles.
incorporalesq rationes. uerũ
abiam motionum. in temporibius
transeuntiũ sine temporũ tran¬
situ stant. &iam ipse utiq in¬
telligibiles nõ sensibiles. ad qͣs
mentis acie ꝑuenire paucorũ ẽ.
U cum ꝑuenitur quantũ fieri
potest. nõ meis man& ipse ꝑuen.¬
tor. S d ułuti acies ipsa reuer¬
beratar repellitur. & sit
rei non transitorie. transi¬
toria cognitio. f& quȩ ttañ
cognitio transiens. ꝑ discipli¬
nas quibus eruditur animus me¬
morie comendatur. ut sit que

Expanded text:
runt ut esse desinerent, aut runt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quanunc non sint: sed idipsum semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrectabilia corporis sensibus. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum sine spatiis localibus manent intelligibiles incorporalesque rationes; verum etiam motionum in temporibus transeuntium sine temporali transitu stant etiam ipsae utique intelligibiles, non sensibiles. Ad quas mentis acie pervenire paucorum est; et cum pervenitur, quantum fieri potest, non in eis manet ipse perventor, sed veluti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transitoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas quibus eruditur animus, memoriae commendatur, ut sit quo
Abbreviated transcription (Latin):
& nõdum apparit quod erimꝰ:
Scimus quia cum apparuerit.
similes ei erimus qm̃ uidebi¬
mus eum sicuti est: De his
atq huius modi. sermo ipse
michi uidetur eẽ sermo sa¬
pientie. Abstinere autem
amalis quã iob scientiã dixit.
eẽ rerũ ꝓcul dubio temporaliũ ẽ.
a quibus abstinere debemus. ut
ad illa bona eterna ueniamus.
Quã obrem quicquid pruden¬
ter. fortiter. temperanter.
& iuste agimus. ad exon ꝑtin&
scientiã siue disciplinã quã ĩ eui.¬
tandis malis bonisq app& en dis
accio nr̃a uersatur. & quic qͥd
ꝓpter exempla uł cauenda. uł
imittanda. & ꝓpter quarũꝙ
rerum que nr̃is ad comoda¬
tit sunt uisibus. necessaria
documenta. historica cogni¬
tione colligimus. De his ergo
sermocum fit. eum scien¬
cie sermonẽ puto. discernen¬
dum a sermone sapientiȩ. Qd
quã ꝑtinent ea que nec fuer̃.
nec futura sunt. s& sunt. &
ꝓpter ȩternitatẽ in qua sunt
cuntur sine ulla muttibilitu¬
tẽ temporum. Non enĩ sic fue¬

Expanded text:
 nondum apparuit quid erimus; scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . De his atque hujusmodi sermo ipse mihi videtur esse sermo sapientiae. Abstinere autem a malis, quam Job scientiam dixit esse, rerum procul dubio temporalium est.a quibus abstinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter qurerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt, et propter eam aeternitatem in qua sunt, cuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fue
Abbreviated transcription (Latin):
quã hieme cicius incalidiorib. qͣm
infrigidioribꝰ locis. Sed hec abho¬
minibꝰ tanto dificilius adibent᷑.
tes in membris t̃renis & pigris.
nde qualibꝰ cũq angłis uicinas
causas. ab ȩlem̃tis cõtraere quan¬
to facilius ẽ. tanto mirabiliores
ihinus modi oꝑibꝰ eoꝵ. existãt
celeritates. Sed nõ ẽ creator.
nisi qui principalit̾ ista format.
Iec quisquã hoc potest nisi ille pe¬
nes quẽ primatus sunt. om̃iũqs̃.
mensure. numeri & pondera:
E ipse est unus creator ds̃. Ex cunis
in effabili potentatu. fit aetiã ut
qͦd possent. hĩ angłi si ꝑmiterent᷑
ideo nõpossunt. quia nõ ꝑmituntͥ.
Neq enĩ occurrit alia racio. cur
nõ potuerint facere minutissimaᷤᷤ
muscas. qui ranas serpentesq fe¬
digitus dĩ est hoc. Quid autẽ
possoit ꝑnaturã. nec possort ꝑ
ꝓibrcionẽ. Et quio ꝑipsius natu¬
re sue. cõdicionẽ facere. nõ sinã

Expanded text:
quam hieme, citius in calidioribus quam quam hieme, citius in calidioribus quam in frigidioribus locis? sed haec ab hominibus tanto difficilius adhibentur, tes in membris terrenis et pigris. unde qualibuscumque angelis uicinas causas ab elementis contrahere quanto facilius est, tanto mirabiliores in huius modi operibus eorum existunt celeritates. sed non est creator nisi qui principaliter ista format; nec quisquam hoc potest nisi ille, penes quem primitus sunt omnium quae sunt mensurae, numeri et pondera; et ipse est unus creator deus, ex cuius ineffabili potentatu fit etiam ut quod possent hi angeli, si permitterentur, ideo non possint, quia non permittuntur. neque enim occurrit alia ratio cur non potuerint facere minutissimas muscas qui ranas serpentesque fedigitus dei est hoc. quid autem possint per naturam nec possint per prohibitionem et quid per ipsius naturae suae condicionem facere no