comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod uouit. Põt ex ambiguo greco intelligi. ⁊ adu̾sarium suum
cum enim dñs possidere non cepit. profec̾to aduersarius noster¬
qui fuerat. ip̃ius fit. ⁊ uincetur a nobis. s nõ uirib nostris. qu
nõ inurtute potens ẽuir. Dñs ergo infirmum faciet aduersa¬
rium siui Dñs scũs ut uincatur. ĩ sanctis quos dñs scũs scorũ
efficit scõs. Ac ꝑhoc nõ glorietur prudens in sua prudentia. ⁊ nõ
glorietur potens in suã potentia. ⁊ nõ glorietur dies ĩ diuitus
ĩus. s in hoc glorietur qui gloriatur intelligere ⁊ scire dñm ⁊ face̾
iudici ⁊ mustitiam in mẽdio terre.Non pq̃ua exparte intelliẽ.
⁊ scit dñm qui intelligit ⁊ scit etiam adnõ hoc sibi d̾ari. ut ĩtelsĩo¬
at ⁊ sciat dñ Quid enim hes ait apostolus. qd̾ nõ accepisti S.iꝰ
aũt ⁊ accepisti quid gloriaris quañ nõ acceperis. Idest quas

Expanded text:
quod uouit. Potest ex ambiguo Graeco intellegi et aduersarium suum. quod uouit. Potest ex ambiguo Graeco intellegi et aduersarium suum. Cum enim Dominus possidere nos coeperit, profecto aduersarius, qui noster fuerat, ipsius fit, et uincetur a nobis, sed non uiribus nostris, quia non in uirtute potens est uir. Dominus ergo infirmum faciet aduersarium suum, Dominus sanctus; ut uincatur a sanctis, quos Dominus sanctus sanctorum efficit sanctos. Ac per hoc non glorietur prudens in sua prudentia, et non glorietur potens in sua potentia, et non glorietur diues in diuitiis suis; sed in hoc glorietur, qui gloriatur, intellegere et sciiudicium et iustitiam in medio terrae. Non parua ex parte intellegit et scit Dominum, qui intellegit et scit etiam hoc a Domino sibi dari, ut intellegat et sciat Dominum. Quid enim habes, ait apostolus, quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? id est, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
opulentos ile mops ut sedeat cum principido ro puse duiltem
utsertiebitis super duedecim sedes ⁊ sedem glorie heredit item
dans eid Orrerant enim potentes illi. ecce nõs dinesimue otei
⁊secuti sumus te I uotum potentissimi nouerant edo tuuoneti
mouit notum nouenti. non enim domino quisq quicquam
rectum uoueret. nisi qui ab illo acciperet qued uoueret. Sequit
⁊ benedreit annos iusti ut cum illo scilicet sine fine uiuat cui dcũ
est. ⁊anni tui non deficient Ibi enim restant anmi hic autẽ tra¬
seunt inimo percunt anteqͣ ueniant enim non sunt. cur autẽ
uenerint nõ erunt. quia cum suo fine ueniunt Horum aũt duor
.i. dans uotum uouenti ⁊ benedreit annos iusti. Unum ẽ qd fa¬
cimus. Alterum quod sumimus. s hoc alterum deo largitore non
sumitur. nisi cum ip̃o adiutore primu illud efficitur. d̾uia non ĩ
uirtute potens ẽ uir. dominus infirmum faciet aduersarim eiu
illum scilicet qui hõi uiuenti inuidet ⁊ resistit ne ualeat implere

Expanded text:
opulentos ille inops: ut sedeat cum potentibus populi, quibus ait, Sedebitis super duodecim sedes. Et sedem gloriae haereditatem dans eis. Dixerant enim potentes illi, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te , hoc votum potentissime voverant. 7. Sed unde inquit, uotum uouenti. Non enim Domino quisquam quidquam rectum uoueret, nisi qui ab illo acciperet quod uoueret. Sequitur: Et benedixit annos iusti, ut cum illo scilicet sine fine uiuat, cui dictum est: Et anni tui non deficient. Ibi enim stant anni, hic autem transeunt, immo pereunt; antequam ueniant enim, non sunt; cum autem uenerint, non erunt, quia cum suo fine ueniunt. Horum autem duorum, id est dans uotum uouenti, et benedixit annos iusti, unum est quod facimus, altsumitur, nisi cum ipso adjutore primum illud efficitur: quia non in virtute sua potens est vir . Dominus infirmum facit adversarium suum, illum scilicet, qui homini
Abbreviated transcription (Latin):
adinuentiones exequitur dicens. Arcus potentur ĩ friretio
toro humana sufficientia diuina possintimolere mut ara
traslert terrim. qui sunt inteluigendi plem panib nis idẽ
ipeo populo ancille fili imorati sunt quo ubo minus quide

Expanded text:
adinventiones exsequitur, dicens: Arcus potentium infirmatus adinventiones exsequitur, dicens: Arcus potentium infirmatus torio humana sufficientia diuina possint inplere mandata, transierunt terram. Qui sunt intellegendi pleni panibus. nisi idem quia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt quo uerbo minus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nistus ⁊ iustificans. non est scũs preter te. quia nemo sit nisi
q exeat magniloquiu de ore uestro. qm̃ deus sclentiaru dñs
ip̃e nos scit. ⁊ ubi nemo scit. qm̃ qui putat se aliquid ẽẽ cũ niħi
sit. se ip̃m se ducit. Hec dicuntur aduersariis ciuitatis dei. ad ba¬
bylonem ꝑtinentib. de sua uirtute p̾sumentib. inse non ĩdo
gloriantib Ex quib sunt etiam carnales ifrsite terrene ⁊erl
diuẽs terrigene qui ut dicit. apostolus ignorantes deuustitia:
idẽ qͥuam dat homini ds. qui solus est ĩnitus atq iustificans
q̃ suam uolentes constituere. Idẽ uelut a se sibi paratar nõ ab¬
ab illo ĩpartitam iustitie dei nõ sunt subiecti. Utiq quia super¬
bi de suo putantes nõ de dei posse plaçere sedo qui ẽ deus sciar¬
rans inquitadinuentiones suas quas adiuentiones pu¬
tamus nisi ut supbi cadant ⁊ humiles sureta. ua nnte

Expanded text:
ificans: justus et justificans. Non est sanctus praeter te, quia nemo fit, nisi ificans: justus et justificans. Non est sanctus praeter te, quia nemo fit, nisi que exeat magniloquium de ore vestro, quoniam Deus scientiarum Dominus. Ipse vos scit, et ubi nemo scit, quoniam qui putat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipse seducit. Haec dicuntur adversariis civitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua virtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus, ex quibus sunt etiam carnales Israelitae, terrenae Hierusalem cives terrigenae, qui, ut dicit Aid est quam dat homini Deus, qui solus est justus justificans; et suam volentes constituere, id est, velut a se sibi partam, non ab illo impertitam; justitiae Dei non sunt subjecti , utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus sciparans, inquit, adinventiones suas. Quas adinventiones putamus, nisi ut superbi cadant, et humiles surgant? Has quippe
Abbreviated transcription (Latin):
in filiis minorata ẽ. Nũquit septem ip̃i pepereras. quauis iterilis
fuĩt Unicur hebat qñ ista dicebat s nȩc postea pepit septem. siue
ser. quib seꝑtimus ẽet ip̃e samuhel. s tres mares et duas feina
Ocind̾ in illo populo cum adhuc nemo rẽgeneraret qd̾ extreo
posut dat urtute: regib nostris ⁊ exaltab̾it cornũ xp̃i si. Unde
dicebat si non ꝓphetab̾at: Dicat ergo eccꝰ xp̃i auitas regis mag¬
ħuius pie matris agnoscit. Confirmatu ẽ cormeu: in domino e
xaltatum ẽ cornu meu: in deo meo uere confirmatur ⁊cor.⁊ cor¬
nu exaltatur. quia non in se .ẜ. in dño deo suo Dilatatu ẽ suꝑ mi¬
micos meos os meum. quia ⁊ mangustus prexurari. ẜ mo dei
non ẽ alligatus nec in prȩconib allĩgatis Pecata sum inquit ĩ
gitur. senex amplectens paruulũ agnoscens magnum. Nunc
Dicat itaq eccłia. Ietata sum in s̃alutarituo. qm̃ non est sanctus

Expanded text:
in filiis infirmata est? Nunquid ipsa septem peperit, quamvis sterilis in filiis infirmata est? Nunquid ipsa septem peperit, quamvis sterilis fuerit? Unicum hsex, quibus septimus esset Samuel, sed tres mares et duas feminas. Deinde in illo populo cum adhuc nemo regnaret, quod extremo posuit, dat virtutem regibus, et exaltabit cornu Christi sui. Unde dicebat, si non hujus piae matris agnoscit: Confirmatum est cor meum in Domino, et exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum est cor, et cornu exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum. Quia et in angustiis pressurarum sermo Dei non est alligatus, nec in praeconibus alligatis. Laetata sum, inquit, igitur, senex amplectens parvulum, agnoscens magnum: Nunc at itaque Ecclesia: Laetata sum in salutari tuo. « Quoniam non est sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
uibit cetrema terre. quia nistus ẽ ⁊ dat mirtutẽ regibuontris i
⁊̃ craitabit cornu xp̃i sui. Itane ũba hec imius putabantur ẽe ap
muliercule de nato sibi filo gratulantis. &itu ne mens hõmᷤ
Muce ueritatis auersa ẽ. ut nõ sentiat suꝑgredi modu temine
mus dictaq fucdit. Porro qui reb ip̃is queran erpertetiam
nhac terrena peregrinatione cõplen. conueninter mouetur
no ne intendit ⁊ aspicit ⁊ agnoscit ꝑ hane mulieres cnnis etiam
noneentde nna gratia esus intpretatur apam religioe : Xaã¬
ip̃am ciuitatem dei cuius rex ẽ et conclitor xp̃s. ip̃am postremo dĩ
mii quisqͣuam forte dicturus est nhil istam ꝓphetasse mulierẽ sed
de tantu mõ ꝑꝑo filium. que preca imꝑetrauit exultanti ꝓ̃dicati¬
one landasse. & uid ergo sibi uult qd ut arcur potentu feert infi¬
mu. ⁊ infirmi precinti sunt uirtute pleni panib minorati sunt.
⁊ exurientes transiert t̾ram. quia sterilis peperit septem ⁊ multa

Expanded text:
cabit extrema terrae, quia iustus est; et dat uirtutem regibus nostris, et exaltabit cornu christi sui. Itane uero uerba haec unius putabuntur esse mulierculae. de nato sibi filio gratulantis? Tantumne mens hominum a luce ueritatis auersa est, ut non sentiat supergredi modum feminae huius dicta quae fudit? Porro qui rebus ipsis, quae iam coeperunt etiam in hac terrena peregrinatione conpleri, conuenienter mouetur, nonne intendit et adspicit et agnoscit per hanc mulierem, cuius etiam nomen, id est Anna, gratia eius interpretatur, ipsam religionem Christipsam ciuitatem Dei, cuius rex est et conditor Christus, ipsam postremo Dei Nisi quisquam forte dicturus est nihil istam prophetasse mulierem, sed Deum tantummodo propter filium, quem precata inpetrauit, exultanti praedicatione laudasse. Quid ergo sibi uult quod ait: Arcum potentium fecit infirmum, et infirmi praecincti sunt uiet esurientes transierunt terram; quia sterilis peperit septem, et fetosa
Abbreviated transcription (Latin):
uriheum fuisse corpus emortiu qm̃ non ex omini feminar
an adhue ẽẽt aliquod tp̃s pariendi extremus grrierire. Ip̃a m
Ila et ite adhuc poss ad aliquid enim emortiua. corpus ertelli¬
gere debemus non ad omnia. nam si ad om̃ii nõiam senectuo
uidetur ilia quam secuti sumus. hnius solutionis questio p̃terẽ¬
da. quia centenarius quidam senex s tp̃is nostri.de nulla potest
femina gingere non tunc qñ ad huc tam clindiuidebat urçent
anni non dũm facerent.homine de crepite senectutis. Capitulũ¬
Trmdeus apparuit abrale. ad quercur mabre ingesimꝰ be¬
intrib uiris quos dubitantum nõ est angelos fuisse. quaus quida
ceistiment unum in eis fuusse dominum xꝑ̃m. asserentes eum etia
ante indumentu carnis fuisse uisibilem. Est quide: diuine potesta¬
tis ⁊ inisibił in corporał ĩmutabilisq nature. si ne ulla sui mutatioe

Expanded text:
Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in ilgere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non jam senectus videtur illa, quam secuti sumus, hujus quaestionis solutio praeferenda, quia centenarius quidem senex, sed temporis nostri, de nulla potest femina gignere; non tunc, quando adhuc tam diu vivebant, ut centum anni nondum facerent hominem decrepitae senectutis. CAPUtem Deus apparuit Abrahae ad quercum Mambre in tribus uiris, quos dubitandum non est angelos fuisse; quamuis quidam existiment unum in eis fuisse Dominum Christum, adserentes eum etiam ante indumentum carnis fuisse uisibilem. Est quidem diuinae potestatis et inuisibilis, incorporalis inmu: tabilisque naturae, sine ulla sui mut
Abbreviated transcription (Latin):
ibraham̃ ⁊ sarra. Cur autem mutauit sibi nomen abrabe re¬
ddita est ratio. qui patrem inquit multarum gentium posui
aitem mutato sarre. nõ ẽ redita ratio. si sicrit. appers qua seps eranit
interocitiones nonm hebreor quehis sacris ltterto ꝯtmentuse
poterren interp. etatur princeps ma sarra ante mrtite. Urede sci¬
tum est in epistola ad hebreos. fide et ip̃a sarra uixtuteraAccepit.
ademissionem seminis ambo aute: seniores exant. sicut scͥptur
testatur. Secl ⁊ illa etiam sterilis. ⁊ cruore mestruo lapodestitor¬
ta ꝑo quocl iam parere nõ posset. etiam si steriuis non furis.. Por¬
roni femina itast pronectioris etatis ut ei solita mulieru̾ad he
fluant demuene parere pot de semore non põt qruus ad hue pos¬
sit ille senior. s de adolescentula gingere sicut abraham post mro¬
tem sarre decethuram potuit quĩ inũidam eius inuenit etate.
ee ergo est quel mirum commendat apostolus. ⁊adhec diciti

Expanded text:
Abraham et Sarra. Cur autem mutatum sit nomen Abrahae, reAbraham et Sarra. Cur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratio: Quia patrem, inquit, multarum gentium posui autem mutato Sanae non est reddita ratio; sed, sicut aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum Hebraeorum, quae his sacris litteris continentur, Sara interpretatur princeps mea, Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene parere potest, de seniore non potest; quamuis adhuc possit ille senior, sed de adulescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius inuenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apostolus, et ad hoc dicit
Abbreviated transcription (Latin):
qm noneepessit cuis modi testamentũm paruubtr dissipa¬
pert siberum est intelligere de illo testamento dictum cuuis
defripatio pertinere possẽt ad pariuilum. Siantem hec asq
ponnisi deista circumcinone dictum eẽ cõtemꝑnit. ꝙ mea¬
po tarentu dei qm̃ non est circuncisus dissip merit ꝓmil
uerat lecutionis aliquem modum. quo non ab surde pessit
intruu qrulo est dissipatum serum sie quo or aiaduerten dir
est. nlla in se negligentia sua minste interirẽ an ctrtumcit¬
estinuta parunsi niu originalis obligatione peceati. Capitu¬
mimritur pomissionẽtam magna. tamor diltrem muitre
Qot adrabam cui euidentissime dictoto ẽ patrera nreatr
genterpunt ⁊ dabo tibi ex sirra filium ⁊ benedicam ilii teĩt
ẽpte ecid ner. ⁊ reges gentium ex eo erunt. Quam promissioe
nrintur inscripturis sic. antea uocabantur abram ⁊ sarra .ẜ sic̃
ros nos ab mitio uocauimꝰ qm̃ sic im nocantur.ib homibr

Expanded text:
quoniam non expressit cuius modi testamentum paruulus dissipaquoniam non expressit cuius modi testamentum paruulus dissipauerit, liberum est intellegere de illo testamento dictum, cuius dissipatio pertinere posset ad paruulum. Si autem hoc quisquam non nisi de ista circumcisione dictum esse contendit, testamentum Dei, quoniam non est circumcisus, dissipaverit parvulus; quaerat locutionis aliquem modum, quo non absurde possit o, tamen in illo est dissipatum. Verum sic quoque animadvertendum est, nulla in se negligentia sua injuste interire incircumcisi animam parvuli, nisi originalis obligatione peccati. CAPUTigitur promissione tam magna tamque dilucida ad Abraham, cui euidentissime dictum est: Patrem multarum gentes, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt: quam promissionevocantur in Scripturis, sicut antea vocabantur, Abram et Sara; sed sicut nos eos ab initio vocavimus, quoniam sic jam vocantur ab omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
uaricate suntrei. qui aliquo peccato tenentur obistricti. Quãob¬
rem etiam si parunli qd̾ uera fides habet. nascuntux nõ propͥe
sed origmaliter peccatores. unde illis gr̃am remissionis pccor
necessariam cõfitemur. Profecto eo modo quo sunt ꝓeccitorei
etiam preuarieatores leg̃is illius que inꝑaradiso data ẽ igno¬
scunti. ut uerum sit utrlmq qd̾ scriptum sit.⁊ preuaricatore
reputam om̃s pcc̃ores terre iubi lex nõ ẽ nec preuaricatio. Ac
phec quia circumcisio signum regenerationis fut ⁊ ño umre¬
pito paruulu: pporiginale pec̃m qͥuo primur der dissipitu est
testamentu generitio diiperdet nisi regeneratio liheret e
inteligenda sant het uerbi diumna taqua dctuere situqrũno
tnerit regeneratus interibit mima ilade genere erro quia¬
peseaut sicium dississet. quia hoc testamentu rotenai dissipa¬
pet non nsi de ista circumcisione intelligi cogeret Nunc uẽo

Expanded text:
aevaricatae sunt rei, qui aliquo peccato tenentur obstricti? Quamobaevaricatae sunt rei, qui aliquo peccato tenentur obstricti? Quamobrem si etiam parvuli, quod vera fides habet, nascuntur non proprie, sed originaliter, peccatores, unde illis gratiam remissionis peccatorum necessariam confitemur, profecto eo modo quo sunt peccatores, etiam praevaricatores legis illius quae in paradiso data est agnoscuntur, ut verum sit utrumque quod scriptum est, et praevaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, et: Ubi lex non est, nec praeuaricatio. Ac per hoc, quia circumcisio signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regeneratio liberet: sic intellegenda sunt haec uerba diuina, tamquam dictum sit: \'Qui non fuerit regeneratus, interibit peccauit. Si enim dixisset: Quia hoc testamentum meum dissipauit\', non nisi de ista circumcisione intellegi cogeret; nunc uero,
Abbreviated transcription (Latin):
intelsigi oportrat qd̾ dictum ẽ. masculus qui non cirtam çidet ca¬
nem ppũtii sni. octano die. interibit anima illa de genere eius. q
testamentu meum clissipauit cum hec nulla culpa sit parruilicu¬
iis dieit anima perituram. Nec ip̃e dissipanerit testamentur dei
s maiores qui eum circumadere non curarunt nisi qui etiã ꝑuuli
nem. om̃s millo uno testam̃tu dei diss̃pauerm̃t.inquo om̃s pecca¬
uerunt Aulta quippe appellantur testamenta dei exceptis alis
duob magnis. netere et nono. ꝙ licet auq legendo eogno sceret
Testamentu aute: primu quod fcũm ẽ ad honirẽ prim̾u. ꝓfecto
illuo ẽ. qua die ederitis morte morienmi. Oñ scrptori ẽ ilibrora
ecclasticus appellatur. om̃is caro sicut uestis neterescit. gestamẽ¬
tum enim a seculo morte morieris. Cum enim lex enidentios po¬
stea data s̃t. ⁊dicat apostolus ubi antem nõ ẽ lex nec prenarea¬
tio. quo pacto in psasmo quod legitur uerum ẽ Preuancatores¬

Expanded text:
mcidetur carnem praeputii sui octauo die, interibii anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit, cum haec nulla culpa sit paruuli, cuius dixit animam perituram, nec ipse dissipauerit testamentum Dei, sed maiores, qui eum circumcidere non curarunt; nisi quia etiam parunem omnes in illo uno testamentum Dei dissipauerunt, in quo omnes peccauerunt. Multa quippe appellantur testamenta Dei exceptis illis duobus magnis, uetere et nouo, quod licet cuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro sicut uestis ueterescit. Testamentum enim a saeculo: Morte morieris. Cum enim lex euidentior postea data sit, et dicat apostolus: Ubi autem non est lex, nec praeuaricatio, quo pacto in psa
Abbreviated transcription (Latin):
&e quo dictum ẽ. In isaac uecabitur tibi semen. neq enim inde
rium dicta sit concubina s quisquis ħ nõ uult mittis significa¬
tionib accipere non calum pnientur abrale. Quid ñ eñimet
tio miusum e contra bereticos futuros ẜarum aduersanos nue¬
pimnt in ipo patre multaru gentiu post obitum⁊ igis ite¬
ramumart mom demostraretur nõn eẽ pc̃cm. Et mortue est. ab¬

Expanded text:
, de quo dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen . Neque enim video, , de quo dictum est, In Isaac vocabitur tibi semen . Neque enim video, rium, dicta sit concubina. Sed quisquis haec non vult in istis significationibus accipere, non calumnietur Abrahae. Quid si enim et hoc provisum est contra haereticos futuros secundarum adversarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum gentium post obitum conjugis iterum conjugari demonstraretur non esse peccatum? Et mortuus est Ab
Abbreviated transcription (Latin):
qui ppe ⁊ urores abrabe ⁊ concubinesunt appellate. Sarra uero nuqiã
dicta est concubina. Nam et qñ data ẽ agar abrahe ita scriptum est
⁊ apprebendit sarra uxor abraham. Agar egiptiam ancillam sua¬
post decem annos. quam habitauerat abraham intra canaan. ⁊ de¬
dit eam abraham iuro suo ip̃i uxorem. de cethura autẽ. quam post
obitum sarre accepit. sic legitur. adcliciens autẽ abraham. sumsit
uxorem cui nom̃ cethura. ecce ambe dicimtur uxores. mbx poro
concubine fuisse reperiuntur. postea diçente scriptura. Dedit antẽ
sbabam omne censum sum ysaac filio suo. ⁊ filus concbinar
abaru dedit abraham dationes ⁊ dimisit eos ab isaac filio suo.
huc se uuo adoriente in terra orientis. Iñt ergo nõ nulla
mee seratici. ne uidei carnales quia ꝑꝑ ysaac nlłs est beres. et nõ
nes seri carnis infilii dei s filii ꝓmissionis deputant in semĩe

Expanded text:
quippe et uxores Abrahae et concubinae sunt appellatae; Sarra uero numquam quippe et uxores Abrahae et concubinae sunt appellatae; Sarra uero numquam dictEt apprehendit Sarra uxor Abram Agar Aegpost decem annos, quam habitauerat Abram in terra Chanaan, et dedit eam Abram uiro suo ipsi uxorem. De Cettura autem, quam post obitum Sarrae accepit, sic legitur: Adiciens autem Abraham sumsit uxorem, cui nomen Cettura. Ecce ambae dicuntur uxores; ambae porro concubinae fuisse reperiuntur, postea dicente scriptura: Dedit autem Abraham omnem censumsuumlsaacfiliosuo, etfiliisconcubinarum suarum dedit Abraham dationes et dimisit eos ab Isaac filio suo adhuc se uiuo ad orientem, in terram orientis. Habent ergo nonnulla nec haeretici, nec Judaei carnales: quia praeter Isaac nullus est haeres; et non qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine
Abbreviated transcription (Latin):
idem seruo dreit abriham.pone manu tuam sub femore meo. et
adirabo te per dominu celi. ⁊ dñm terre ut non sumas uxorem
filio meo yrdac afiliab cananeoꝵ nisi dominu deum celi. ⁊ clñm
terre in carne que ex illo femore trahebatur. fuisse uenturũ. Nũquit
ħ parna sunt. preminctiate indicia ueritatis q̃ ꝯpleri iud̾mꝰ in eͦ¬
Sicl autem sibi uult ꝙ abraham. post mõte Capitulum. ⁊G¬
sarre cethuram duxit ireorem. nbi absit ut incontinentiam su¬
spicemur presertim in illa iam etate ⁊ illa fidei sanctitate. an adhnc
precreandi filii querebantur cum iam deo promictente tanta multipli¬
catio filiorum ex ysaac ꝑstellas celi ⁊ harenam terre fide probatissima
teneretur S profecto sagir ⁊ ismaeł. doctore apostolo significauert
carnales ueteris testamenti. cur nõ etiam cethura et filiĩ eius sigm¬
ficent cirnales qui se ad testamentũ nonũ existimãt ꝑtinere. A m̃be

Expanded text:
eidem servo dixit Abraham, Pone manum tuam sub feeidem servo dixit Abraham, Pone manum tuam sub feadiurabo te per Dominum Deum caeli et Dominum terrae, ut non sumas uxorem filio meo Isaac a filiabus Chanallaeorum, nisi Dominum Deum caeli et Dominum terrae in carne, quae ex illo femore trahebatur, fuisse uenturum? Numquid haec parua sunt praenuntiatae indicia ueritatis, quam conpleri uidemus in id autem sibi uult, quod Abraham post mortem Sarrae Cetturam duxit uxorem? Ubi absit ut incontinentiam suspicemur, praesertim in illa iam aetate et in illa fidei sanctitate. An adhuc procreandi filii quaerebantur, cum iam Deo promittente tanta multiplicatio filiorum ex Isaac per stellas caeli et harenam terrae fide probatissima teneretur? Sed profecto si Agar et Ismael, doctore apostolo, significauerunt carnales ueteris testamenti, quur non etiam Cettura et filii eius significent carnales, qui se ad testamentum nouum existimant pertinere? Ambae
Abbreviated transcription (Latin):
medo ẽ illi de uocatione gentum insemine abrabe ꝑost holee iustͦ
mec oẽnficatus est ep̃s etm niratione dei firmata promissioe
sec̃re enam fcomiserat s nũqua iurauerat. Quicle au̾t dereri
Migesimosi septimo anno uite sue. Tentesimo autem et tricesi¬
moies tio uiri sui. Decem quippe annis cam precedebat etate
sios põe quando sibi ex illa promissus ẽ filius ait. S mihi inno¬
rum centum nascetur. ⁊ si sarra annorum nonaginta pariet. Tñc
rinit ãgrum abraam. in quo sepelliuit uxorem. Tumc ergo ẜm nar¬
rationem stephamiinterra illa collocatus. qm̃ çepit ibi ẽsse possesõ
poit mortem .s. patris sui qui colligitur. añ bĩemu fuisse defuctꝰ¬
patris sui cum annorum quadraginta ẽet isa ac dixit uxorem
Sentesimo scilicet ⁊ quadragesimd anno uite pris sin trienno
post mortem matris sueut autem illam duceret qñab eius pr̃e
in mesopotamil suus missus ẽ. quid. aliud demostratum ẽ. cum

Expanded text:
modo est illa de vocatione gentium in semine Abrahae, post holocaustum, quo significatus est Christus, etiam juratione Dei firmata promissio. Saepe enim promiserat, sed nunquam juraverat. Quid autem est Dei veri simo septimo anno vitae suae , centesimo autem et tricesimo septimo viri sui. Decem quippe annis eam praecedebat aetate; sicut ipse, quando sibi ex illa promissus est filius, ait, Si mihi annorum centum nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet ? Tunc emit agrum Abraham, in quo sepelivit uxorem. Tunc ergo, secundum narrationem Stephani, in terra illa est collocatus, quoniam coepit ibi esse possessor ; post mortem scilicet patris sui, qui colligitur ante biennium fuisse defunctpatrui sui, cum annorum quadraginta esset Isaac, duxit uxorem, centesimo scilicet et quadragesimo anno vitae patris sui, triennio post mortem matris suae. Ut autem illam duceret, quando ab ejus patre in Mesopotamiam servus missus est, quid aliud demonstratum est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ greci appellan̾t. aconion. qd̾ a seculo derinatum ẽ eanon qui ppe gre
ce  sccłm nuncupatur. Sed non sunt ansi latini hoc dicere seculare
ne longe in aluid mittẽrent sensum. Secularia quippe dicunturi
multa que in hoc seculo sic aguntur. ut brem etiam tempore transe¬
ant aconion aute dicitur aut qd̾ nõ ħ̾t finẽ aut us ĩ hiuuis seculi¬

Expanded text:
quod Graeci appellant ahóvtOv, quod a saeculo dquod Graeci appellant ahóvtOv, quod a saeculo dce seculum nuncupatur. Sed non ausi Latini hoc dicere saeculare, ne longe in aliud mitterent sensum. Saecularia quippe dicuntur multa quae in hoc saeculo sic aguntur, sicut brevi etiam tempore transeant. Aeonion autem quod dicitur, aut non habet finem, aut usque in hu
Abbreviated transcription (Latin):
significat᷑ qͣ naturam exuta uetustate renouatam. Et qul aluict¬
qͣs ep̃m ectauus dies qui ebdomade completa. hoc est ꝑost abbatũ
pesurrexit Parentum mutantur ⁊ nomina omnia resonant no¬
uitatem. ⁊ intento neteri obumbratur nonũ. Quidenim ẽ qd d̃t
st am̃tu uetus. nisi nom occultatio et quid ẽ aliud qd̾ dicitur noni
nisi ueteris reuelatio. Risus abrahe exultatio ẽ gratulantis. nõ irri¬
sio diffidentis. Uerba quoq eius illa in animo io. simcentũ Ar¬
nos benti nascetur. ⁊ si sarra annor nonaginta pariet. nõ sint do¬
bitantis s admirantis. Si quem uero monet. qd̾ dictum ẽ. teribo
tibi ⁊ semini tuo post te tẽrram in qua tu incola es omnem terra
chanam in possessionem eternam quomedo accipiatur impletu
sine adhuc expectetur implendum. cum possessio quecũq terrena
eterna cuilib genti ẽe non possit Eciat eternum anrĩs interp̃tari

Expanded text:
significat, qsignificat, qquam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, et in testamento uetere obumbratur nouum. Quid est enim quod dicitur testamentum uetus nisi noui occultatio? Et quid est aliud quod dicitur nouum nisi ueteris reuelatio? Risus Abrahae exultatio est gratulantis, non inrisio diffidentis. Verba quoque eius illa in animo suo: Si mihi centum annos habenti nascetur filius et si Sarra annorum nonaginta pariet, non sunt dubitantis, sed admirantis. Si quem uero monet quod dictum est: Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua tu incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, quo modo accipiatur inpletum siue adhuc expectetur inplendum, cum possessio quaecumque terrena aeterna cuilibet genti esse non possit: sciat aeternum a nostris interpretari,
Abbreviated transcription (Latin):
tum et̾num ẽẽ illi deus ⁊ semini eius post illũ derimahel ante
ecce exaudiui te ecce benedixi eum. ⁊ ampliabo illum ⁊ multipl¬
cabo eum. ualde ducdecim gentes generabit ⁊ dabo illuro imag
gente. Testamentu aute meum᷑ statuam ad isaac. queto pari¬
et tibi sarra in tempore hoc ad annur sequenterdi apertio: a pe¬
missa sunt de uecatione gentiu in ysanie.i. filio peni fromis quo¬
fułius quãuis enim ⁊ naturalem procreations excurenindens
operetur ubi tam̃ eiudens opus dei ẽ. uitiaca cessante natura
ibi euidentius intelligitur gratia. et quia boc non ꝑ generatiõ:
s ꝑ regeneratione fu̾turum erat. adeo nunc im par̾ata est cicũ¬
cisło quando de sarra ꝓmissus ẽ filius. ⁊ ꝙ om̃s non solum filio
uerum etiam seruos uernaculos ⁊ empticios circumcidi inbet¬
et ad om̃s istam gr̃am ꝑtinere testatur. Quicdenim alued arcũcisio

Expanded text:
ntum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ntum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ecce exaudiui te; ecce benedixi eum et ampliabo illum et multiplicabo eum ualde. Duodecim gentes generabit, et dabo illum in magnam gentem. Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sarra in tempore hoc ad annum sequentem. Hic apertiora promissa sunt de uocatione gentium in Isaac, id est in filio promisfilius. Quamvis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen evidens opus Dei est, vitiata et cessante natura, ibi evidentius intelligitur gratia. Et quia hoc non per generationem, sed per regenerationem futurum erat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius. Et quod omnes, non solum filios, verum etiam servos vernaculos et emptitios circumcidi jubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
uernaculus et emꝑticius ab omni filio alleno qui nõ circũadet
carne uestra intestamento eterno. Et qui nõ fuerit circũcisus
masculus. ⁊ qui non circũcide ut carnem preputi sui ectauo diei
peribit anima illa de genere eius. qui testamẽtu meu dissipaũ.
Et dixit deus ad abrãham. Sarrai uxor tua non appellabitur no¬
men eius sarrai.s sarra erit nomen eius. benedicam anter ilã
⁊ dabo tibi ex ea filium. ⁊ benedicam illu. ⁊ erit innationes. ⁊re¬
ges gentiu ex eo erunt. ⁊ procidit abralam suꝑ faciem suã a ri
st. ⁊ dixit in animo suo dicens Si mihi centum annos henti
nascetur. ⁊ si sarra annor nonaginta pariet.¶ Dixit añtabeaa
ad deum. Ismahel hic uuat in cõspectu tuo Dreit antem dens
ad abraham ita. ecce sarra uxor tua pariet tibi filur⁊ noca stẽr
nom̃ eius isaac ⁊ statuam testam̃tu meum ad illum intestim̃¬

Expanded text:
Yernaculus et emticius ab omni filio alieno, qui non est de semYernaculus et emticius ab omni filio alieno, qui non est de semcarne uestra in testamento aeterno. Et qui non fuerit circumcisus masculus, qui non circumcidetur carnem praeputii sui octauo die, interibit anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit. Et dixit Deus ad Abraham: Sara uxor tua, non appellabitur nomen eius Sara, sed Sarra erit nomen eius. Benedicam autem illam et dabo tibi ex ea filium, et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt. Et procidit Abraham super faciet dixit in animo suo, dicens: Si mihi centum annos habenti nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet? Dixit autem Abraham ad Deum: Ismael hic vivat in conspectu tuo. Dixit autem Deus ad Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; et statuam testamentum meum ad illum in testame
Abbreviated transcription (Latin):
honagnita ⁊ nonem. apparuit ei dñs. ⁊ dreit illi. Ego sum deus. pli¬
ce in cospectu meo ⁊ esto sine querela ⁊ ponam testamentur merm
pater multitudinis gentiu ⁊ non appellabitur adhuc nom̃ tiui
meu ĩnter te et inter me. ⁊ inter sem̃ tuu post de ingeneratione
eorum. in testamentum eternu. ut simtibi dens et̃ semini tuo
postte. ⁊dabo tibi et semini tuo post te terram inqua incolas ee
terram chanaan in possessione: etnam. ⁊ero illi deus. Et dixit de
ad abrabam tu ante. testamentur meu conẜuab̾ tu et sem̃ tuͦ
post te. in progenies suas. et hoc testamentu qd̾ cõr̃uabis ĩ ter
me ⁊ inter uõs. ⁊ inter sem̃ tun post te. ingenerationes suas. cir¬
cumcroctur uestrum om̃e masculu ⁊ circumcidemini carnẽ pre¬
puti uri et erit in signo testam̃ti. inter me ⁊ uos. ⁊ puer ecto dier¬
circumcidetur.⁊ uestr̾um omne masculum inprogenies uestras

Expanded text:
nonaginta et nouem, apparuit ei Dominus et dixit illi: Ego sum Deus, planonaginta et nouem, apparuit ei Dominus et dixit illi: Ego sum Deus, place in conspectu meo et esto sine querella, et ponam testamentum meum pater multitudinis gentium; et non appellabitur adhuc nomen tuum  inter me et inter te, et inter semen tuum post te in generationes eorum in testamentum aeternum, ut sim tibi Deus, et semini tuo post te. Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam, et ero illis Deus. Et dixit Deus ad Abraham: Tu autem testamentum meum conseruabis, tu et semen tuum post te in progenies suas. Et hoc est testamentum, quod conseruabis inter me et uos et inter semen tuum post te in generationes suas: Circumcidetur uestrum omne masculinum, et circumcidemini carnem praeputii uestri, et erit in signo testamenti inter me et uos. Etpueroctodierumcircumcidetur, uestrum omne masculinum in progenies uestras.
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Similit̾ ⁊uir nõ ħet potestatem corporis sui s. mulierꝰ ate¬
retur mulier ad pariendu: ex altera. qd̾ nõ poterat ex se ip̃a. Rulla
r̾ hce cupido lascune nulla nequitie turpitudo. ab uxore cansa pł
ancilla marito traditur a marito ca prolis accipitur ab utroq uon
cpelirens. s nature fructus exquiritur.gemiq cum ancillagm
ret etia: ibidem mostrauit abrabam. nõ se amatorẽ ẜi s liberu
fuisse genitorem ⁊ mn agar sarre coniugis puclicitiam custedisse nec no¬
luntãtem suam. s uoiuntate illius impleuisse. accepisse nee petisse
accessisse. nec besisse seminasse nec amasse ait eim. Eece incilla tua
in manib tuis utere ea quomͦ tibi placu̾it. Ouirum uirilit̾ utẽter
feminis comuge tẽperanter ancilla obtemperant nulla intẽperate
Est hec natus ẽ ismahel ex agar inquo puta Capitulum. Lõ¬
re posset impletum qd̾ dei promissu fuerat. cum̃ sibi uernaculũ
promissu:. ne i ancille filio putaret impletur. Iam cum ẽẽt anno

Expanded text:
s: Similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, uteretur mulier ad pariendum ex altera, quod non poterat ex se ipsa. Nulla est hic cupido lasciuiae, nulla nequitiae turpitudo. Ab uxore causa prolis ancilla marito traditur, a marito causa prolis accipitur; ab utroque non culpae luxus, sed naturae fructus exquiritur. Denique cum ancilla grret, etiam ibi demonstrauit Abraham non se amatorem seruum, sed liberum fuisse genitorem et in Agar Sarrae coniugii. pudicitiam custodisse nec uoluptatem suam, sed uoluntatem illius inpleuisse; accepisse nec petisse, accessisse nec haesisse, seminasse nec amasse. Ait enim: Ecce ancilla tua in manibus tuis, utere ea quo modo tibi placuerit.s o uirum uiriliter utentem feminis, coniuge temperanter, ancilla obtemperanter, nulla intemperantest haec natus est Ismael ex Agar, in. quo putare posset inpletum, quod ei promissum fuerat, cum sibi uernaculum promissum ne in ancillae filio putaret inpletum, iam cum esset annorum
Abbreviated transcription (Latin):
t apamiciuitate nachor. Isto et alus sacre hauus hystor ⁊e testio¬
tmr ostenditur etiam natchor frater abrabe esse de regloreo
maid orb sedesq constitinsse in mesopotumua nhi coro petre suo
cadatau erat habraam. cur ergo eum scripturino comemoiĩ
q mesorotamia ubi non solum habriam fanuos ensieri esiã

Expanded text:
tamiam in ciuitatem Nachor. Isto et aliis sacrae huius historiae testimotamiam in ciuitatem Nachor. Isto et aliis sacrae huius historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitauerat Abraham. Quur ergo eum scriptura non commemorin Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
praham. i nachor et aran. aran genuit loth. ⁊ mortuns ẽ aran co¬
ram thara patre suo in terra in qua natus ẽ in regione caldeoru
q nom̃ mulieris nachor melcha filia aran. Iste aran pater melcbe
fuit ⁊ pater iesche que iescha creditur ip̃a eẽ etiam sara uxõ abrae¬
Einde narratur. quẽ ad modũ tara cum sus regi mpituloabit¬
Gnem reliquerit caldeoru et uenerit in me sodotamur ⁊ nabiti¬
uerit incharam tacetur aũt de im̃o eius filio qui uonbatur nacho
tanqͣ eum non duxerit secum nam ita narratur. ⁊ sumpsit thari
tmm filium suu. ⁊ loth tilium aran filurma fili sui. esira mi¬
rium suam. ireorem filii sui. ⁊eduxit illos de regione chaldeorrem¬
tertu s inachor ⁊ ureor euis melcha. s muen mus postea quemẜ
nat suunicteret abraam ad accipiendam uxorem fico suo usi¬
uii fuscrrptum. ⁊ accepit puer decem eamelos de eameliade un

Expanded text:
bram et Nachor et Aran: et Aran genuit Lot. Et mortuus est Aran cobram et Nachor et Aran: et Aran genuit Lot. Et mortuus est Aran coram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeoet nomen mulieris Nachor Melcha, filia Aran . Iste Aran pater Melchae fuit et pater Jescae, quae Jesca creditur ipsa esse etiam Sara uxor Abraeinde narratur quemadmodum Thara cum suis regionem reliquerit Chaldaeorum, et venerit in Mesopotamiam, et habitaverit in Charra: tacetur autem de uno ejus filio, qui vocabatur Nachor, tanquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumpsit Thara Abram filium suum, et Lot filium Aran, filium filii sui, et Saram nurum suam, uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione Chaldaeornatus est Nachor et uxor eius Melcha. Sed inuenimus postea, cum seruum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum: Et accepit puer decem camelos de camelis domin
Abbreviated transcription (Latin):
lingua remanserat. cum et ip̃e sicut iam manifestio dei populus
in ẽgipto. ita mesopotamia seruisse diis alienis: Iħu naue narrã¬
te re̾feratur. ceteris exprogenie illius heber in lingnas paulatim
alias. ⁊ innationes alias de fluentib. promde sic̾ut ꝑ aquarum
diluum una domus noc remanserat ad reparandum genus hu¬
manu. sic indiluiuo multarum supstitionu pimiu̾sũ: minidũ
una remanserat domus thare. in qua custodita ẽ planitatio ciitati
ari. Demqs sicnt illic numeratis supra generationib uiq adnoe si¬
pul cumi annoꝵ mimeris ⁊ exposita dilumi causa prrasqͣr detroe¬
meret de arca fabricanda. loqui ad noe dicitur. Ne añt generatioes
ficenta ⁊hie enumeratis generationib. ab illo qui est aꝑeatufer
sem filio noe usq ad habram. deinde in signis arti cuis smiliter¬
ponitur ut dicat. Nesunt generationes thare. Thara genrat ra¬

Expanded text:
lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus sponitur, ut dicatur, Hae sunt generationes Tharae. Thara genuit A
Abbreviated transcription (Latin):
uer hebrei partim tẽporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines
dectissimi. antiquissimas ystorias ꝑscrutantes nec õium s aliquarum
existis origines gentiu potuerunt repperire Nam qd̾ exfilio cham qui
uocabatur᷑ meffram. exgiptii phibentur exorti. nulla hic resonat origo
nccabuł. sicut nec ethiopu. qui dñr ad cum filium cham ꝑtiuere. qui
chus appellatus ẽ. ⁊sioĩa cõside̾nt. plura mutata q̃ manẽtia nomina
etiam ab illo articulo tp̃oris factus ẽ inꝑatre abraham. unde ĩcip̃
notitia eius ẽẽ euidentior.⁊ ubi clariora leguntur promissa diuina
que nunc in xp̃o uidemus impleri sicut er̃go scriptura sancta idi¬
cante dicimus. in regione caldeorum natus ẽ abraam. que terra t¬
ad regnum assyrium pertinebat. apud caldẽos aute iam etiam
tunc suꝑstitiones impie preualebant. que: admolum ꝑ ceteras

Expanded text:
ber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines ber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia nominaetiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergo scriptura sancta indicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum per ceteras
Abbreviated transcription (Latin):
morati leguntur. alioquin .xii. filii iectam. qui erat alius filius heber
frater ph̾alec. quomo potuerint iam gentes façe̾ uͥ post phalec frẽm
suu iectan natus ẽ. sic̃ post eum cõmemoratus ẽ. qñ quide: tp̃e nõ natꝰ
ẽ phlec diuisa ẽ terra. promde intelligendu ẽ priorem quide noĩatũ
s longe post frẽm suum iectan fuisse natu Cuius iectan duodeqi filii
tam grandes. iam familias herent. ut in linguas proprias diuidi possẽt
Sie enim potuit prior cõ memorari qui erat etate postior que admod̾
prius cõmemorati sunt extrib filiis noc procreati filii iaphet. qui ẽat
minimus eor Teinde filii cham qui erat medius. postremo filii sem. q
erat pͥmus ⁊ maximus. Illaru añt gentim uocabula partim mãserũt
ita ut hochie quoq appareat. unde fue̾rt deriuata. sic̃ ex assur assirii. ex he¬

Expanded text:
morati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, morati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus est; quando quidem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex He
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ppea cõmemoratus ẽ. non ꝙ gente fecerit. Nam eadẽm ip̃a eius ẽ
ĩusa sit nec mouere nos debet. quomodõ potuerit gigas nebroth ad il¬
lud etatis occurrere ꝙ babylon condita ẽ ⁊ confusiõ facta linguaru. ati
ex hoc diuisio gentii. non enim quia heber sextus ẽ a nox. ilłe aũt quar¬
tus ideo non potuert ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim cẽ¬
tigit cum pius uiuerent. ubi panciores sunt generationes. minus uͥ
plłires. aut series nati ẽent. ubi pauciores mãturius. ubi plures saane
intelligendu ẽ qñ t̾ra diuisa ẽ. nõ solum iam natos ceteros filios fili¬
orumfide qui cõmemorantur patres gentiu. ẜetiam eis etatis fur¬
sse ut numerosas familias herent. quẽ digne fuisset nominib gen¬
tui Unde nequaqͣ putidu. ꝙ eo fm̃̾nt᷑ orine geniti. quo coñme¬

Expanded text:
autem propterea commemoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est ejus autem propterea commemoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est ejus uisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo comme
Abbreviated transcription (Latin):
que u̾lla dubitatione ubi remansit. non ibi fint illa pena. que facta ẽ
mutatione lingnarum. Quid aliud eccurrit. nsi ꝙ in huius genẽ m̃a¬
serit. acuius nõmine nom̃ accepit. ⁊ ħ iustitia gentis huiꝰ nõ paruum
apparusse uestigiu. quod cum alie gentes plecterentur. mutatione lin¬
guaꝵ. ad istam ñon puenit tale supplicium. S: ad huc illud mouet. qͥ
modo potuert singulas gentes facere heber ⁊ filius eius phalec. si una
lingua ꝑ mansit ambob ⁊ certe una ẽ hebrea gens ex heber propagata
usq̃ ad habraham ⁊ peum deinceps. donec magnus fieret populus
iirł. Q uomo igitur om̃s filii qui cõmemorati sunt triu filioru noe
fecerint singłas gentes. sic heber ⁊ phalec singulas nõ fecer̾t. Ni mirũ¬
excellentiã dñationis corp̾oris seorsum eminentius ñominatus est. ut
maneat numerus septuaginta duarum gentiu atq linguaꝵ. Phalec

Expanded text:
s quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est s quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret populus Israel. Quo modo igitur omnes filii, qui commemorati sunt, trium filiorum Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimiruexcellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat numerus septuaginta duarum gentium atque linguarum. Phalech
Abbreviated transcription (Latin):
iacob ⁊ insignius atq enmentius in dei popłm coalescentes. dei tes¬
tam̃ta ⁊ stirp̾em xp̃i habere potuert. Nec heber ip̃e candem linguam
muniu̾ia prouini progenie suam refudit. s in eam tantu cuius ge¬
nerationes preducuntũr ad habria. Quapꝑ etiam si nõ eudent᷑ ex¬
pressum ẽ fuisse aliqued ꝑium genus hõum. qñ ab impiis babillo¬
nia condebatur. non ad hoc ualuit hec obscuritas. ut querentis frau¬
daretur. s potius ut exerceretur intentio Cum ẽĩ legitur una fu¬
isse lingua primitus omniu ⁊ ante om̃s filios sem. comendaturt
heber. qͥuãnis ex illo qui natus oriatur. ⁊ hebrea nocatur lingua. quã
ꝑatriarcharu ⁊ ꝓphetaru. nõ solum in sermonib sius. uerũ etia in
litteris sacris custodunt auctoritas. Profecto cum queritur indiuisio¬
ne linguaru. ubi lingua illa remanere potuerit. que fuit ante coĩs.

Expanded text:
Tacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei tesTacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem linguam in uniuersam progeniem suam refudit, sed in eam tantum, cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communi