comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non negauit. Nꝰescipiant igitur
quia omiria quenumq uoluit
deus fecit. Simul ergo necessa-¬
rio recipiant. quoniam muta¬
cionem hanc ut possit natura ꝑa¬
ti si uoluit dominus: fecit. Pi
enim ip̃a omnium rerum na¬
tura cum omnino nichil esset
uolente deo factum ẽ ut eẽt. et ĩ
tot rerum uarias species forma-¬
retur quomodo panis et uini na¬
tura iam existens. uolen te deo re¬
sistet. nt uel in unum aliud nõ
tranferatur. peridiculi homines
qui dum se defensitare naturam
estimant. un na ture se pocius
ignorare demonstrant. Nam si¬
cut tu ip̃e testaris. qui per artem
medicine ciboꝵ naturas et homi¬
num nosti. ctidie natura pa¬
nis quem comadimus et uim
quod bibimus naturaliter in
nostram carnem et sanguinẽ¬
n̾rm transimitatur. Quod
si tantum potest uenter homi¬
nis. sen eciam cuiuscuntq ani¬
malis. ut panem et uinum
uel quoscuniq cibos intra se
clansos in uinam carniera et
uinũ sanguinem cotidie mutet

Expanded text:
non negant. Recipiant igitur, non negant. Recipiant igitur, quia omnia quaecunque voluit Dominus fecit. Simul ergo necessario recipiant quoniam hanc mutationem ut possit natura pati, si voluit, Dominus fecit. Si enim ipsa omnium rerum natura cum omnino nihil esset, volente Deo factum est ut esset, et in tot rerum varias species formaretur, quomodo panis et vini natura jam existens volenti Deo resistet, ut vel in unum aliud non transferatur? Perridiculi homines, qui, dum se defensitare naturam existimant, vim naturae se potius ignorare demonstrant! Nam, sicut tu ipse testaris, qui per artem medicinae ciborum naturas et hominum nosti, quotidie natura panis quem comedimus, et vini quod bibimus, naturaliter in nostram carnem et nostrum sanguinem transmutatur. Quod si tantum potest venter hominis seu etiam cujuscunque animalis, ut panem et vinum, vel quoscunque cibos intra se clausos, in vivam carnem et vivum sanguinem quotidie mutet,
Abbreviated transcription (Latin):
de pane et unio mutari ẽencialiter
asserunt. Nunc argumenta eoꝵ
uideamus. Ac primũ quid de uã¬
tura afferunt. discuciamus. Nã
cum dicunt non potest hanc mu¬
tacionem natura pati. aut ab so¬
lute. et absq ulla excepcione dice
hꝰ halent ut millatemis scilicet n
uolente deo hꝰ possit. aut cum ali¬
qua excepcione at si absolute et
absq ulla exceptõne hꝰ dicunt. pͥ¬
mum quidem uoluntas dei ma¬
infestos aduersarios se ẽẽ decla¬
rant. dum ei aliquit in possibi¬
le ẽẽ confirmant. Ip̃i deniq se¬
ip̃os cestruunt. quo ciens ip̃m
quem dixisti psalmi uersiculi ca¬
nunt. Ommia quecumq uolu¬
it dominus fecit. Nam si uer¬
sum hunc non recipiunt. frustͣ
enm cauunt. nec iam doir iu
ominipotentẽ credunt. cui nolẽ¬
te naturam aliquam resistere
posse contendunt. Si autem oĩ¬
potentem non credunt. nec dñ
credunt. Non enim uere deꝰ
est qui quod uult non potest
Set deum ip̃i ut puto cadere se

Expanded text:
de pane et vino mutari essentialiter de pane et vino mutari essentialiter asserunt. Nunc argumenta eorum videamus, ac primum quid de natura asserant discutiamus. Nam cum dicunt, Non potest hanc mutationem natura pati, aut absolute et absque ulla exceptione dicere hoc habent ut nullatemus scilicet, nec volente Deo hoc possit, aut cum aliqua exceptione. At si absolute et absque ulla exceptione dicunt, primum quidem voluntatis Dei manifestos adversarios se esse declarant, dum ei aliquid impossibile esse confirmant. Ipsi denique seipsos destruunt, quoties illum, quem dixisti, psalmi versiculum canunt: Omnia quaecunque Dominus voluit fecit . Nam si versum hunc non recipiunt, frustra eum canunt; nec jam Dominum omnipotentem credunt, cui volenti naturam aliquam resistere posse contendunt. Si autem omnipotentem non credunt, nec Deum credunt. Non enim vere Deus est qui quod vult non potest. Sed Deum ipsi, ut puto, credere se
Abbreviated transcription (Latin):
sumi possuit. quodauin ut ita dix¬
erim impanari. Et hanc ip̃iꝰ bereu¬
garii sub tiliorem ẽẽ sentenciam
aiunt. Alii uero nou quidem iam
berengariam set aceruue berenga¬
rio repuguantes. argumentis eius
tauen et quibusdam uerbis domi¬
nn paulisper offensi quod suo loco
dicemus uberius solebant olun pu¬
tare quod panis et uiuum ex parte
mutentur et ex parte reuiaueant.
⁊lliis uero uracionabilem istoꝵ
sensum longe horrentibz. set eadẽ
uerba domini quibus isti mouẽ¬
tur nou satis apte intelligentibs
uidebatur panem et nimun ex to¬
to quidem mutari. set cum indig¬
in accedunt ad cõmunicandum
carnem domin et sanguiuem i¬
terum inpanem et uinũ reuerti.
Ouoruu ouinium erroribus si¬
cut dominus dederit obuare temp¬
tabimus. Nunc primuni beren¬
garianis utrisq respondeamus.
Isti et enim licet inter se diuisi suit
contra nos tamen unain habent
pene sentenciam. et argumentis
nitinitur eisdeui. utͥq eiuui uͥ

Expanded text:
sumi possint quodammodo, ut ita dixsumi possint quodammodo, ut ita dixerim, impanari. Et hanc ipsius Berengarii subtiliorem esse sententiam aiunt. Alii vero non quidem jam Berengariani, sed acerrime Berengario repugnantes, argumentis tamen ejus, et quibusdam verbis Domini paulisper offensi quod suo loco dicemus uberius solebant olim putare quod panis et vinum ex parte mutentur et ex parte remaneant. Aliis vero irrationabilem istorum sensum longe horrentibus, eadem verba Domini, quibus isti moventur, non satis apte intelligentibus, videbatur panem et vinum ex toto quidem mutari, sed cum indigni accedunt ad communicandum carnem Domini et sanguinem, iterum in panem et vinum reverti. Quorum omnium erroribus, sicut Dominus dederit, obviare tentabimus. Nunc primum Berengarianis utrisque respondeamus. Isti etenim, licet inter se diversi sint, contra nos tamen unam habent pene sententiam, et argumentis nituntur eisdem. Utrique enim nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ad hec si placet interim respon-¬
de. Postmodum uero cetera proponã.
quo diligencius opere distributo. siu¬
gulis a me propositis responsa tua cõ¬
perando michi ad unguem de omnib
intelligam satisfactũ. Guimundꝰ.
Tlomiam quidem superius
postulasti ut tuis inuisicio.¬
inbus. si quã michi uidentur ad dẽ¬
da super adderem. cognosce priniũ.
quia non oumes qui de istis sa cra¬
mentis errant una in cedunt uia
erroris. Nam berengariam om̃is
quidem in hoc conueniunt quia
panis et uinũ eẽncia liter nonuu¬
tãtut. set ut extorquere a quibus daui
potui. multum in hoc differunt. ꝙ
alii nichil omno de corpore et san¬
gume domini sacramentis istis in¬
ẽẽ. set tantũm inubras hec et figu¬
ras ẽe dicunt. Alii uero rectis ecc̃e
racionib cedentes. nec tamen astul¬
ticia recedentes. ut quasi aliquo mͦ
nobiscum ẽẽ uideantur.: dicunt
ibi corpus et sanguinem domini
reuera set latenter contineri et ut

Expanded text:
tur. Ad haec, si placet, interim respontur. Ad haec, si placet, interim responde, postmodum vero caetera proponam, quo diligentius opere distributo, singulis a me propositis responsa tua comparando, mihi ad unguem de omnibus intelligam satisfactum. GUITMUNDUS. Quoniam quidem superius postulasti ut tuis inquisitionibus, si qua mihi viderentur addenda, superadderem, cognosce primum quia non omnes qui de istis sacramentis errant, una incedunt via erroris. Nam Berengariani omnes quidem in hoc conveniunt quia panis et vinum essentialiter non mutantur, sed ut extorquere a quibusdam potui, multum in hoc differunt, quod alii nihil omnino de corpore et sanguine Domini sacramentis istis inesse, sed tantummodo umbras haec et figuras esse dicunt. Alii vero, rectis Ecclesiae rationibus cedentes, nec tamen a stultitia recedentes, ut quasi aliquo modo nobiscum esse videantur, dicunt ibi corpus et sanguinem Domini revera, sed latenter contineri, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
per nos aliqua dia cupis. iam nunc
que tibi proponenda uidentur expo¬
ne. nogerins. Bcringarius
et qui eum secuntur asseuerant en¬
chariaram. dm̃ nouẽẽ uere sub¬
stancialiter que corpus et sangui¬
nem domnm set sola uoce sic appella¬
ri pro eo quod tanquam umbra ͭ fi¬
gura significatina sit corpus et san¬
guinis domini. Nec de hꝰ mouerer a¬
teo. si carnaliter sapientes secundin
sensus fallerentur nͥ quia non nullas
ut supra memorasti racumailas ob¬
tendere et eas exquibusdam beat au¬
gustini sentenciis iuure indentur:
Aliqua eciam uerba domini saluato¬
ris iactitant ex quibus infiri scau¬
calizari forsitair possint. Ac primũ
ip̃as raciunculas demide auctoritates
ponam. Natura inquiunt hanc mu¬
tacionem non patitur. Cumq affert᷑
eis scriptum quia omnia quectumnq
uolint dominus fecit. set hanc in qui¬
unt mutacionem non uoluit. Absit
enim ut fas sit xp̃m dentibus acteri
aut partibus dissipari. sicut ista deu¬
tibus attertur et in partes dissipã¬

Expanded text:
per nos aliqua dici cupis; jam nunc quae tibi proponenda videntur expone. ROGERIUS. Berengarius et qui eum sequuntur, asseverant Eucharistiam Domini non esse vere substantialiterque corpus et sanguinem Domini, sed sola voce sic appellari, pro eo quod tanquam umbra et figura significativa sit corporis et sanguinis Domini. Nec de hoc moverer adeo, si, carnaliter sapientes, secundum sensus fallerentur, nisi quod nonnullas, ut supra memorasti, ratiunculas obtendere, et eas ex quibusdam beati Augustini sententiis munire videntur. Aliqua etiam verba Domini Salvatoris jactitant, ex quibus infirmi scandalizari forsitan possint. Ac primum ipsas ratiunculas, deinde auctoritates ponam. Natura, inquiunt, hanc mutationem non patitur. Cumque affertur eis scriptum, quia omnia quaecunque voluit Dominus fecit , sed hanc, inquiunt, mutationem noluit. Absit enim ut fas sit Christum dentibus atteri, aut partibus dissipari, sicut ista dentibus atteruntur et in partes dissipan
Abbreviated transcription (Latin):
ducat et bibit commuunionem sa¬
cram quam pro ecc̃astico more in¬
nere coguntur mallent. aut nul¬
lain aut non tantain ẽẽ quain
cius metu se a flagiciis aliqua¬
tenus temperare. Ita igitur et
per talos ex etranda pestis paulu¬
lum adoleuit. Mox ergo incipi¬
entibus hiis palam audiri catho¬
lici uiri gramter commnoti acque
intollerabiliter ferentes. presidẽ¬
te per semet ip̃m beatissime memo¬
rie dompno papa leone. uercellis
concilium ponunt. In quo post

Expanded text:
ducat et bibit , communionem saducat et bibit , communionem sacram, quam pro ecclesiastico more sumere coguntur, mallent aut nullam aut non tantam esse, quam ejus metu se a flagitiis aliquatenus temperare. Ita igitur et per tales exsecranda pestis paululum adolevit. Mox ergo incipientibus his palam audiri, catholici viri graviter commoti, atque intolerabiliter ferentes, praesidente per semetipsum beatissimae memoriae domino papa Leone, Vercellis concilium ponunt. In quo et
Abbreviated transcription (Latin):
in hanc se defensandam totũ con¬
tulit ubi et quodam uelut testi¬
monio sensuum uiti uidebatꝰ
nec tam copiosissime ab aligͦ
sanctissimoꝵ patrum. quippe nõ
indigente a deo temporibus illoꝵ
ect̃a. aum tamen quid inde tene¬
rent perspicue et lucidissime sa¬
pientissum eoꝵ multi scripserũt
coutra hunc errorem disputatũ
senciebat. Aucupatis eͥgo nou n¬
ullius uelud ratiuculis. neq eĩ
ulla uniquam heresis sine aliqua
uerisimilitu dine racionis in ua¬
lescere potuit ad hibitis quo que
paucis male intellectis a se capi¬
tulis scripture sacre que multis er¬
rautibz la queus est mortis per ege¬
nos scolares iamper a liuiouiã
qua sustentabat eos. et per suos
dulces sermones corruptos qua¬
quam uersum potuit clanculo huiꝰ
tanti mali nefandissimũ uirus
effudit. Si qui autem preterea
ullo modo receperunt eum. hii sũt
qui ex apostolica seutencia territi
qua dicitur qui manducat. et
bibit indigne. indicium sibi mã¬

Expanded text:
, in hanc se defensandam totum con, in hanc se defensandam totum contulit; ubi et quodam velut testimonio sensuum niti videbatur: nec tam copiosissime ab aliquo sanctissimorum Patrum quippe non indigente adeo temporibus illorum Ecclesia, cum tamen quid inde tenerent perspicue et lucidissime sapientissimi eorum multi scripserunt contra hanc disputatum sentiebat. Aucupatis ergo nonnullis velut ratiunculis neque enim ulla unquam haeresis sine aliqua verisimilitudine rationis invalescere potuit, adhibitis quoque paucis male intellectis a se capitulis Scripturae sacrae, quae multis errantibus laqueus est mortis, per egenos scholasticos, jam per alimoniam qua sustentabat eos, et per suos dulces sermones corruptos, quaquaversum potuit, clanculo hujus tanti mali nefandissimum virus effudit. Si qui autem praeterea aliquo modo receperint eum, hi sunt qui ex apostolica sententia territi qua dicitur: Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi man
Abbreviated transcription (Latin):
litans. ut ablata ueritate domi-¬
nici corporis. pecrare uoler tes uul¬
la reuerencia. nullus metus per¬
cipiende sacre cõmunionis ab ali¬
quo scelere reuocaret. De ceteris¬
sane impieratibus quas satis mul¬
tas per id temperis uonunt. nũc
te remorari uolo. Ita igitur huiꝰ
inicium pestis accepimus. Nũc
autem qualiter et per quos tanti ᷤ¬
per retenta sit qualiter eriam et
per quos expugnata et dampnata
sit. ut ortu atq processu casu quo¬
q cognito. quid de illa sencias me¬
lius uoris. inisi longuni putes
aperiam. Nogerius. inuio uͦ
siti bundus hꝰ audiam. multũ emĩ
ad rem ꝓpositam estimo pro futura.
Cuperiores blasphemias.
Primam quidem propter in¬
iurias matrum ceteroꝵ q affectũ
Secidam uero propter dampna¬
cionem paruloꝵ suoꝵ nec daures
etiam pessimoꝵ sustinere possẽt
ip̃e uero niscripturis sacris locũ
tueudi eas nuillum penitus inue¬
niret maxume disputante contra
eas copiosissime beato angustino

Expanded text:
litans, ut ablata veritate Domilitans, ut ablata veritate Dominici corporis, peccare volentes, nulla reverentia, nullus mutus percipiendae sacrae communionis ab aliquo scelere revocaret. De caeterissane impietatibus, quas satis multas per id temporis evomuit, nunc te remorari nolo. Ita igitur hujus initium pestis accepimus. Nunc autem qualiter et per quos tantisper retenta sit, qualiter etiam et per quos expugnata et damnata sit: ut ortu atque processu, casu quoque cognito, quid de illa sentias, melius noris, nisi longum putes, aperiam. ROGERIUS. Imo vero sitibundus haec audiam. Multum enim ad rem propositam existimo profutura. Gsuperiores blasphemias, primam quidem propter injurias matrum, caeterorumque effectuum, secundam vero propter damnationem parvulorum suorum, nec aures etiam pessimorum sustinere possent, ipse vero in Scripturis sacris locum tuendi eas nullum penitus inveniret, maxime disputante contra eas copiosissime beato Augustino
Abbreviated transcription (Latin):
troibit sapiencia et ea quoꝵ nouita¬
te omunũ corda permoueret. atqz
ad se oculos ouiniũ traheret. studio¬
se perquirens. maluit ẽẽ sub aliqͣ
admiracione hominũ heretias.
quam sub oculis dei priuitate uiue¬
re catholicus. Tunc illa quibus
mundains homimibus et si multe
liceat semper pecrare cupientibus
placeret aperuit. legitima uidelicet
coniugia quantum in ip̃o erat destͣ¬
ens et paruuloꝵ laptisma euertens
ita ut in altero pessimis hominibus
diabolus per os eius li cite
omnibus feminis ab utendum ẽẽ.
in altero cassato baptisia te infã¬
cie in pro fundũ ounnin maloꝵ.
ut pote postiodum laptizandis
in puue ruere suaderet. Lege epis¬
tolam leodiensis ep̃i contra berin¬
griũ ao henricum regem fraucoꝵ.
et eisdem pene uerbis eadem ip̃a ibi
scripta reperies. Illis sane diebus
et hauc quoq coutra quam deo
propicio acturi sumiꝰ est ausus de¬
montissime propinare blal phe¬
miam. A d ħ eciam hic dialolo mi¬

Expanded text:
troibit sapientia , et ea quorum novitatroibit sapientia , et ea quorum novitate omnium corda permoveret, atque ad se omnium oculos traheret, studiose perquirens, maluit esse sub aliqua admiratione hominum haereticus, quam sub oculis Dei private vivere catholicus. Tunc illa quibus mundanis hominibus, et si inulte, licet semper peccare cupientibus, placeret, aperuit: legitima videlicet conjugia, quantum in ipso erat destruens, et parvulorum baptisma evertens; ita ut in altero pessimis hominibus diabolus per os ejus licite omnibus feminis abutendum esse; in altero, cassato baptismate infantiae in profundum omnium malorum, utpote postmodum baptizandis, impune ruere suaderet. Lege epistolam Leodiensis episcopi contra Berengarium ad Henricum regem Francorum, et eisdem pene verbis eadem ipsa ibi scripta reperies. Illis sane diebus et hanc quoque contra quam Deo propitio acturi sumus est ausus dementissime propinare blasphemiam, ad hoc etiam hic diabolo mi
Abbreviated transcription (Latin):
cuiusdam excellencie gloriam ue¬
uenari qualitercumq poterat af¬
fectalat. stactum qz est ut ponpa-¬
tico incessu sulluni preceteris sug¬
gestu dignitatem magistri pocius
simulans quain rebus ostendẽs.
Pro funda quoq in clusione intra
cucullum. ac simulacione longe
meditacionis et uix taudem satis
desiderate diu uocis lentissimo q ͦ¬
dam quasi plangore incautos de¬
cipiens. doctorem sese arciun pe¬
ne iuscius profiteretur. Set post¬
quam a dompno lanfrauco india¬
letica de resatis parua turꝑiter ẽ
confusus. cum per ip̃m dompnũ
laufrancum uirum eque doctissi¬
mum lilerales artes deus recalesc̾e.
atq optime reuunscere fecisset. deser¬
tum se iste adiscipulis doleus ad eruc¬
tuauda inpudenter diuinaru scrip¬
turarun sacramenta. ubi ille ad huc
adolesceus et aliis eateuus studuis
de tentus. non dum deo incenderat.
se se conuertit. Set et ibi insipiens
quippe in maliuolam aniuiã nõ ĩ¬

Expanded text:
cujusdam excellentiae gloriam vcujusdam excellentiae gloriam venari, qualitercunque poterat, affectabat: factumque est ut pompatico incessu, sublimi prae caeteris suggestu, dignitatem magistri potius simulans quam rebus ostendens, profunda quoque inclusione inter cucullum, ac simulatione longae meditationis, et vix tandem satis desideratae diu vocis lentissimo quodam quasi plangore incautos decipiens, doctorem sese artium pene inscius profiteretur. Sed postquam a D. Lanfranco in dialectica de re satis parva turpiter est confusus, cumque per ipsum D. Lanfrancum virum aeque doctissimum liberales artes Deus recalescere, atque optime reviviscere fecisset, desertum se iste a discipulis dolens, ad eructanda impudenter divinarum Scripturarum sacramenta, ubi ille adhuc adolescens aliis eatenus detentus studiis nondum adeo intenderat, sese convertit. Sed et ibi insipiens, quippe in malevolam animam non in
Abbreviated transcription (Latin):
rii libris sen ex multoꝵ interrogacio¬
mbus quibus de hac re multociens
exceraitatus es. seu exte ipo iure tibi
oppomi posse perpenderis non reticescas.
modum corãm deo consciencia loqui¬
tur. quantum satis ẽẽ uidebitur. iu¬
uante domno pro palabo. Set ut to¬
cius erroris causain exortum que
plenius noueris pͥmum de nuri mori¬
Nam quoddam ueluti pondus nogeriꝰ
rrescio cuiusmodi grauitatis eius et
aunque doctrine fastum non nulli
accendentes. eum imitari maluerũt
ut auint qui enni tunc nouerunt
elatus in genii leuitate ip̃iꝰ magiaͭ
sensum a deo non curabat. condis¬
cipuloꝵ pro rachillo reputalat libros
insuper arriun contempuelat. S
cum per se attingere philosophie
alcioris secreta non posset. neque eĩ
homo ita a cutus erat. sec et tunc
temporis liberales artes intra galli¬
as pene obsoluerant noius saltẽ
uerboꝵ interpretaciomibus. quib
enam nunc numiũ gandet singu-¬
laris sc̃e laudem sibi arrogare. et

Expanded text:
rii libri seu ex multorum interrogatiorii libri seu ex multorum interrogationibus, quibus de hac re multoties interrogatus es, seu ex teipso, jure tibi opponi posse perpenderis, non reticescas. dmodum coram Deo conscientia loquitur, quantum satis esse videbitur, juvante Domino propalabo; sed ut totius erroris causam exortumque plenius noveris, primum de viri morinam quoddam veluti pondus, nescio cujusmodi gravitatis ejus et antiquae doctrinae fastum, nonnulli attendentes, eum imitari maluerunt.ut aiunt qui eum tunc noverunt, elatus ingenii levitate, ipsius magistri sensum non adeo curabat, condiscipulorum pro nihilo reputabat, libros insuper artium contemnebat. Sed cum per se attingere philosophiae altioris secreta non posset, neque enim homo ita acutus erat sed et tunc temporis liberales artes intra Gallias obsoleverant, novis saltem verborum interpretationibus quibus etiam nunc nimirum gaudet, singularis scientiae laudem sibi arrogare, et
Abbreviated transcription (Latin):
Drem hiis temporibus ne¬
cessauain quidem. set me¬
liori quam ego sum. iu¬
iũgendam. dilectissime frater roge¬
ri me uocas salicet ut de ueritate do¬
minici corporis contra questiones hu¬
ius temporis disseram. ac beringarii
turonensis migas pro meo captu
scribendo refellam. Set quamuis
ad alias anime utilitates me uolũ¬
tas immo necessitas mea ducat tins
tamen desideriis et precibz quem mͥ
ualde carum intueor de ẽe non possũ
cum enam uouerim comnuni como¬
do religiosam deseruire peticionem
tuam. Tu uero hꝰ unum ex solu̾is
queso. quod in hac re obedienti certe
cebes ut orando propensius domini
michi subuenire non cesses. Iuma¬
nu quippe enis sumins et nos et ser¬
mones nostri. Llogerius. Om¬
nino quod postulas equissimũ est nͦ
de tantis sa cramentis insi comitan¬
tibus semper precibus disputari decet
Proinde adiuuante domino ita
fiet. Tu uero hunc mͥ obsecro morẽ
gere. ut meis obiectionibus auditis
quecumq in super sen ex ip̃iꝰ beringe¬

Expanded text:
rem his temporibus necessariam quidem, sed meliori quam ego sum injungendam, dilectissime frater Rogeri, me vocas, scilicet ut de veritate Dominici corporis contra quaestiones hujus temporis disseram, ac Berengarii Turonensis nugas pro meo captu scribendo refellam. Sed quamvis ad alias animae utilitates me voluntas, imo necessitas mea ducat, tuis tamen desideriis et precibus, quem mihi valde charum intueor, deesse non possum, cum etiam noverim communi commodo religiosam deservire petitionem tuam. Tu vero, hoc unum exsolveris quaeso, quod in hac re obedienti certe debes, ut orando propensius Dominum mihi subvenire non cesses. In manu quippe ejus sumus et nos et sermones nostri . ROGERIUS. Omnino quod postulas aequissimum est, nec de tantis sacramentis nisi comitantibus semper precibus disputari decet. Proinde adjuvante Domino ita fiet. Tu vero hunc mihi, obsecro, morem gere, ut, meis objectionibus auditis, quaecunque insuper, seu ex ipsius Berenga
Abbreviated transcription (Latin):
hec sacro sancta xp̃i eurͣigelia. Eos
uero qui contra hauc fidem uene¬
rint cum dognatibus et sectatori¬
bus sins etero auathemate dignos
ẽẽ promincio. Quod si ego ip̃e aliquã¬
do aliquid contra hꝰ sencire ac predi¬
care presumpsero: subiaceam cauo¬
num seneritati. Lecto et perlecto spõ¬

Expanded text:
hec sacrosancta Christi euangelia. Eos hec sacrosancta Christi euangelia. Eos uero qui contra hanc fidem uenerint, cum dogmatibus et sectatoribus suis eterno anathemate dignos esse pronuncio. Quod si ego ipse aliquando aliquid contra hec sentire ac predicare presumpsero, subiaceam canonum seueritati. Lecto et perlecto, spon
Abbreviated transcription (Latin):
Ego beringarius indignus diaconꝰ
etc̾ie sancti mauricii andegauensis
cognoscẽs ueram catholicam et
apostolicam fidem. suathematizo
ommem heresim precipue eam de
qua hactenus in famatus sum. qͣ
astruere conatur panem et uinũ
que in altari ponuntur post conse
cracõnem solũmodo sacramentũ.
et non uerum corpus et sanguinẽ
sualiter nisi in solo sacramento
manibus sacerdotum tractari uel
frangi aut fidelium dentibus at¬
teri. Consencio autem saucte ro¬
mane et apostolice sedi et ore et cor
de profiteor de sacramentis comini¬
ce mense haus fidem metenere. qmͣi
dompiras et uouerabilis nicholaus
te enrͣgolica. et apostolica tenendã
uem et uinũ que in altari pouunt᷑
post consetracionem non solum sa¬
tramentum. set etiam uerum cor¬
pus et sanguiuem domin nr̃i ih̾u
xp̃i eẽ. et sensualiter non solũ sacra¬
mento set in ueritate mambus sa¬
cerdotum tractari frangi. et fideli¬
um dentibus. atteri. iurans per sãc¬
tam et omonsion trinitatera. et per

Expanded text:
Ego Berengarius, indignus diaconus Ecclesiae Sancti Mauricii Andegavensis, cognoscens veram catholicam et apostolicam fidem, anathematizo omnem haeresim, praecipue eam de qua hactenus infamatus sum, quae astruere conatur panem et vinum quae in altari ponuntur, post consm solummodo sacramentum et non uerum corpus et sanguinem sualiter nisi in solo sacramento manibus sacerdotum tractari uel frangi aut fidelium dentibus atteri. Consentio autem sancte romane et apostolice sedi, et ode profiteor de sacramentis Dominicae mensae, eamdem fidem me tenere, quam Dominus et venerabilis papa Nicolaus te evangelica et apostonem et uinum que in altare ponuntur post consecrationem non solum sacramentum, sed etiam uerum corpus et sanguinem domini nostri Iesu Christi esse et sensualiter non solum sacramento sed in ueritate manibus sacerdotum tractari, frangi, et fidelium dentibus atteri, iurans per sanctam et omousion Trinitatem et per
Abbreviated transcription (Latin):
cari nou possit. fidei nr̃e qua ip̃m u̾e
a fidelib sins manducari credinius qͣ¬
si causam in possibilitatis opponis. pro¬
fecto fidem nr̃am aut uon intelligis.
aut intellectam male exponendo ad tu¬
am ip̃iꝰ peruiciem deprauare contendis
Sic emui credimꝰ uer salubrit que mi¬
anducari interris a digne percipienti¬
b dominũ ih̾m xp̃m ut certissime te¬
neamꝰ existere eum in celestib in con¬
taminatum. in corruptũ. illesum.: In¬
eptus si sis ꝓpterea dicas sareptenam
induam non potuisse comedere oleũ
quo plenus erat lechitus suus. qua
sacra testante historia lechitus olei nõ
est ĩ munitus. cum eadem scriptura di¬
cat: Abiit et fent nxta uerbũ helie et
comedit ip̃e ⁊ illa et domus eius. Nõ
dissimili grauaris uecordia si iccirco
moliaris astruere non posse ali eccãm
cane et sanguine redemptoris sui. qͥa
apostolus dicit. xp̃c resurgens exmor¬
tuis iam non moritur mors illi ultra

Expanded text:
cari non possit: fidei nostrae qua ipsum vere cari non possit: fidei nostrae qua ipsum vere a fidelibus suis manducari credimus, quasi causam impossibilitatis opponis, profecto fidem nostram aut non intelligis, aut intellectam male exponendo ad tuam ipsius perniciem depravare contendis. Sic enim credimus vere salubriterque manducari in terris a digne percipientibus Dominum Jesum Christum, ut certissime teneamus existere illum in coelestibus incontaminatum, incorruptum, illaesum. Ineptus sis si propterea dicas Sareptanam viduam non potuisse comedere oleum qsacra testante historia lechitus olei non est imminutus, cum eadem scriptura dicat: Abiit et fecit iuxta uerbum Helie, et comedit ipse et illa, et domus eius. Non dissimili grauaris uecordia, si iccirco moliaris astruere non posse ali ecclesiam carne ac sanguine redemptoris sui quia apostolus dicit: Christus resurgens ex mortuis iam non moritur, mors illi ultra
Abbreviated transcription (Latin):
illa cogita semper et inpluribus ope¬
ribus eius ne fueris curiosus. Non
ẽ enim tibi necessarium ea que ab sib¬
dita sunt uidere oculis tuis. Diuina
tamen potencia mirabilit̾ operante
fieri posse coucedit. Nec defuere qui b ͤ¬
dam dubitantibz digna miracula qͥ¬
b rerum uisibiliũ atq corruptibiliũ
ablatis tegumentis sicuti reuera est
appareret corporalibz oculis caro xp̃i
et sanguis. õĩpotente deo misericordit
sauante in firmoꝵ in becillitatem et
terribilit̾ dampuante atq reuertente
omniũ heticoꝵ detestabilem prauita¬
tem. Quoꝵ officii interest simplicẽ
infanciũ atq lactenciũ ex quibus lau¬
dem perficit xͤ. fidem irridere. r̃õmbus¬
omnia uelle comphendere cu ip̃i sĩ
rõuis exꝑtes facti ꝓptꝰ arroganciam
et sterilitatem sicut equus et mulus
quibz non est intellectus. Quod ue¬
roin corrupcionem dominici corporis
et quod celo usq in diem indicii deuo¬

Expanded text:
illa cogita semper, et in pluribus opeilla cogita semper, et in pluribus operibus ejus ne fueris curiosus . Non est enim tibi necessarium ea quae abscondita sunt videre oculis tuis. Divina tamen potentia mirabiliter operante fieri posse concedit. Nec defuere quibusdam dubitantibus digna miracula, quibus rerum visibilium atque corruptibilium ablatis tegumentis, sicuti revera est, appareret corporalibus oculis caro Christi et sanguis, omnipotente Deo misericorditer sanante infirmorum imbecillitatem, et terribiliter damnante atque evertente omnium haereticorum detestabilem pravitatem. Quorum officii interest simplicem infantium atque lactentium, ex quibus laudem perfecit Christus , fidem irridere, rationibusomnia velle comprehendere, cum ipsi sint rationis expertes, facti, propter arrogantiam et sterilitatem, sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus . Quod vero incorruptionem Dominici corporis, et quod coelo usque in diem judicii devo
Abbreviated transcription (Latin):
ueris super terram erit solutum ⁊
in celis. Que tain ⁊ si depastoribus
sancte ecce dicta ẽe credantur et a¬
a quibus dam catholiais exponãtur
p̾cipue tamen de romana eccłia in tel¬
ligenda ẽẽ sacri canoues et pontificu
raculum fieri posse concedat pauem
frangi in xp̃i corpore quod post resur¬
rectõnem tota niget in corruꝑtibilita¬
te et usq intempora restitucõnis om¬
mu̾ celo manet indeuo cabile. Lanfrãi¬
Dio auteni modo panis effui¬
atur caro uinũ q comu̾tat᷑
in sanguinem utriusq ẽencialiter
mutata natura iustus qui ex fide ui¬
int. scrutari argumentis et concipere
racione non querit. Mauult enim ce¬
lestibz misteriis mi ᷤ fidem adhilere. ut
ad fidei premia qñq ualeat peruenire.
qmͣ fide omissa in conp̾hendendis hizs
que conp̾hendi non possunt superua¬
tue laborare. sciens scriptum est Ala¬
ora te ne quesieris. et forciora tene sci¬
ntatus fueris set que p̾cepit tibi deus

Expanded text:
veris super terram, erit solutum et veris super terram, erit solutum et in coelis . Quae tametsi de pastoribus sanctae Ecclesiae dicta esse credantur, et a quibusdam catholicis exponantur, praecipue tamen de Romana Ecclesia intelligenda esse sacri canones et pontificum raculum fieri posse concedat, panem frangi in Christi corpore, quod post resurrectionem tota viget incorruptibilitate, et usque in tempora restitutionis omnium coelo manet indevocabile. » LANFR. Quonammodo panis efficiatur caro vinumque convertatur in sanguinem, utriusque essentialiter mutata natura, justus, qui ex fide vivit, scrutari argumentis et concipere ratione non quaerit. Mavult enim coelestibus mysteriis fidem adhibere, ut ad fidei praemia valeat quandoque pervenire, quam fide omissa in comprehendendis iis, quae comprehendi non possunt, supervacue laborare, sciens scriptum esse: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
prius transisti mii iterum de periu¬
rio ad h̾esim remeasti. Propt̾ea tra¬
ditus in reprobum sensum sanctam
romanam ecc̃am uocas eccłiam ma¬
liguancium conciliũ uauitatis. sede̾
sathane. Et hoc impio ore garristi qd
garrisse nemo inuqͣm legitur non
heticus. non sasmatius non falsus
relicto ueritatis tramite per dema
erroris incedere maluerint. sedem
tamen beati petri apłi magnifice ho¬
noranerunt. nullamq ad uersus
eam huiusmodi blasphemiam
nel dicere uel scribere pͥsũpserunt.
Quod indubitatum het qui eoꝵ
¶scripta legit. que diuersis temporib
ac diuersis causis sedes apli̾ca ab eis
transmissa. uel porrecta recepit. De¬
inq ip̃e dominus honorifice allo qͥ¬
tur eam in ennͣgelio suͦ dicens. Tu
es petrus et super hanc petram edi¬
ficalo ect̃iam meam. et porte inferi
non preualebunt aduersus eam
et tibi dalo claues regni celoꝵ. et ꝙ
cumq ligaueris super terram erit
ligatum et in celis. et quodaũq sol¬

Expanded text:
prius transisti, nunc iterum de periuprius transisti, nunc iterum de periurio ad heresim remeasti. Propterea traditus in reprobum sensum sanctam romanam ecclesiam uocas ecclesiam malignantium, concilium uanitatis, sedem Sathane. Et hoc impio ore garristi, quod garrisse nemo legitur, non hereticus, non scismaticus, non falsus relicto ueritatis tramite per deuia erroris incedere maluerunt, sedem tamen beati Petri apostoli magnifice honorauerunt, nullamque aduersus eam huiusmodi blasphemiam uel dicere uel scribere presumpserunt. Quod indubitatum habet qui eorum scripta legit, que diuersis temporibus ac diuersis de causis sedes apostolica ab eis transmissa uel porrecta recepit. Denique ipse dominus honorifice alloquitur eam in euangelio dicens: Tu es Petrus et super hanc petram edificabo ecclesiam meam, et porte inferi non preualebunt aduersus eam, e erit ligatum et in calis. Et quodcunque sol
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Et sacu cauones nibent non halẽ¬
dos inter catholicos qui sacramento cor¬
poris xp̃i non cõmunicant. inisi forte
penitenciũ more et ep̃ali iudicõ proca¬
pitalib pectatis ab stineant. ffiustra gͦ
infers dius. si semel passus est xp̃c. in
senietip̃o. semiel ⁊̃ incorpore suo. eo qd̾
rebus. que rerum partib conuemre nõ
possunt. Nam cum ip̃e dominꝰ ih̾c uerꝰ
deus sit. et uerus homo ounis q hõ
constet anima racionali et corpore.
non tamen anima ip̃a. aut ip̃m corpꝰ
sancte romane eẽte. Reuera non sãc¬
tam eccłiam experta ẽ ueritas ip̃a set
ect̃am maligiranciũ. consiliũ uani¬
cencio ego beringeriꝰ. Tua hec enĩ
u̾la fuerint. hec te credere sanctum
expbrando burgundum normnas qͣ¬
si non possit habere deus mburgundia
seruos suos. nichil aliud feat insi ꝙ
scripturam ip̃am p̾cipiente sẏnodo
mami in manũ tibi porrexit uerum¬
o in felir auima de h̾esi ad periurũ

Expanded text:
bis . Et sacri canones jubent non habenbis . Et sacri canones jubent non habendos inter catholicos qui sacramento corporis Christi non communicant, nisi forte poenitentium more, et episcopali judicio, pro capitalibus peccatis abstineant. Frustra ergo infers et dicis: « Si semel passus est Christus in semetipso, semel etiam in corpore suo, eo quodrebus, quae rerum partibus convenire non possunt. Nam cum ipse Dominus Jesus verus Deus sit, et verus homo, omnisque homo constet anima rationali et corpore, non tamen anima ipsa, aut ipsum corpus sanctae Romanae Ecclesia. Revera non sanctam Ecclesiam experta est veritas ipsa, sed Ecclesiam malignantium, concilium vanientio ego Berengarius; tua enim haec verba fuerunt, haec te credere sanctum exprobrando Burgundum nominas, quasi non possit Deus habere in Burgundia servos suos, nihil aliud fecit, nisi quod scripturam ipsam, praecipiente synodo. manu in manum tibi porrexito infelix anima de heresi ad periurium
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ẽ sp̃uali de siderio appetitur. cũ
recordacõ mandatorũ eius super
mel et fauũ dulcior hetur in men
te. cum fraterna caritas cuius sig¬
num hoc sacramentu gestat pro xͥ
amore diligitur. cum dulcitꝰ atz sa¬
lubrit̾ in memoria reconditu ꝙ pro
salute hominũ contuneliis sit affet¬
tus. cruce suspensus clains affixus. lan¬
cea uulueratus. utraq cõmestio uecessa¬
ria. utraq fructuosa. Alltera in diget
alterius ut loni aliquid operetur. Nã
prior si desit posterior. non solum perta¬
ta non purgat. ser ⁊̃ auget. et p̾sũpto¬
res indicat. Qui enim manducat et
bibit indigne. iudicium sibi manducͣt
et bibit. Porro postenor sine pͥore ẽẽ
non p̾t. aut non delet. Nuic uaiqi
panis cotidiauuꝰ a domino dr siait a be¬
ato ambrosio. et sancto cypͥano expoĩt᷑
et in enuͣgelio legitur. nisi manducau᷑¬
itis carnem filii hominis ⁊ bileritis eiꝰ
sanguiueni. non h̾ebitis uitaui in ro¬

Expanded text:
ipse est spirituali desiderio appetitur, cum ipse est spirituali desiderio appetitur, cum recordatio mandatorum eius super mel et fauum dulcior in mente habetur, cum fraterna caritas cuius signum hoc sacramentum gestat pro Christi amore diligitur, cum dulciter atque salubriter in memoria reconditur quod pro salute hominum contumeliis sit affectus, cruce suspensus, clauis affixus, lancea uulneratus. Vtraque commestio necessaria, utraque fructuosa. Altera indiget alterius, ut boni aliquid operetur. Nam prior si desit posterior, non solum peccata non purgat, sed etiam auget et presumptores iudicat: Qui enim manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit. Porro posterior sine priore esse non potest aut non debet. Hinc namque panis cotidianus a domino dicitur, sicut a beato Ambrosio et sancto Cypriano exponitur, et in euangelio legitur: Nisi manducaueritis carnem filii hominis et biberitis eius sanguinem, non habebibis vitam in vo
Abbreviated transcription (Latin):
pasche solempuitates. set ⁊ omni die
populis immolatur laufranc.¬
N seĩpo semel ñnolatus ẽ xp̃c quia
in manifestacõne sui corporis in dis¬
tinccione menbroꝵ ominũ uerus
deus. et uerus homo semel tantum
in cruce pependit. offerens seipm ꝑa¬
ti hostiam uniam. passibilem mor¬
talem. uinoꝵ ⁊ mortuoꝵ redemptõ¬
nis efficacem. eoꝵ uidelicet quos di¬
niui consilii altitudo redimendos in¬
dicauit. presciuit. pͥdestinauit. uoca¬
int. modis atq temporib quib id fi¬
eri congruebat. In sacramento tñ ꝙ
in huiꝰ rei memoriam frequentans
ectĩa. caro domini cotidie inmolat᷑
diuiditur. comeditur. et sanguis eiꝰ
de calice fideliũ ore potatur. Mtraq
uera. utraq de uͥgine sũpta. Sumi¬
tur quidem caro per se. et sangͥs per
se. non sine certi misterii racõne.
Quam uis alio locucõnis modo
totus yp̃c manducan dicatur et
credatin scilicet cum unta etera ꝯ ͤ

Expanded text:
pasce solemnitates, sed et omni die pasce solemnitates, sed et omni die populis immolatur. Lanfr.: In seipso semel immolatus est Christus, quia in manifestatione sui corporis, in distinctione membrorum omnium uerus deus et uerus homo semel tantum in cruce pependit, offerens seipsum patri hostiam uiuam, passibilem, mortalem, uiuorum ac mortuorum redemptionis efficacem, eorum uidelicet quos diuini consilii altitudo redimendos iudicauit, presciuit, predestinauit, uocauit, modis atque temporibus quibus id fieri congruebat. In sacramento tamen quod in huius rei memoriam frequentat ecclesia, caro domini quotidie immolatur, diuiditur, comeditur, et sanguis eius de calice fidelium ore potatur. Vtraque uera, utraque de uirgine sumpta. Sumitur quidem caro per se, et sanguis per se non sine certi misterii ratione. Quamuis alio locutionis modo totus Christus manducari dicatur et credatur, scilicet cum uita eterna que
Abbreviated transcription (Latin):
cionem que corpori extrinsecus ad hi¬
betur. purgacõ anime expͥmitur qmͣ
fides int̾ior operatur. UIocatur q lap¬
tismꝰ fides socundũ eam locucõnis
formam quaunsteriũ est censeri no
mine consueuit. Hinus causa¬
rei similitudo ẽ qm in sacramento.
et in re sacramenti reperiri semper
necesse ẽ. Sicut in uaptismo et fide
utrumq enimi lauat et purgat. pu¬
rificat. Illud carnam hoc mentem
Siuit ergo celestis panns que uera
xp̃i caro est suo mͦ uocatun corpus
xͥ cum reuera sit sacramentũ corpꝰ
xp̃i. illius uidelicet quod usibile
palpabile mortale in cuice ẽ suspẽ¬
lacõ. que sacerdotis manib fit xp̃i
passio. mors. crucifixio. non rei ueri¬
tate. set significandi misterio. sicut
sacramentũ fidei quod laptisma intel¬
ligit fides ẽ. Pcrngerius. Beatꝰ
angustinꝰ in epła ad lonefaciũ. semel¬
ĩmolatus est xp̃c. in se ip̃o et tamen
in sacramento non solum per onmnes

Expanded text:
tionem quae corpori extrinsecus adhitionem quae corpori extrinsecus adhibetur, purgatio animae exprimitur, quam fides interior operatur. Vocaturque baptismus fides, secundum eam locutionis formam qua mysterium mine consueuit. Huius rei causa similitudo est quam in sacramento et in re sacramenti reperiri semper necesse est. Sicut in baptismo et fide. Vtrumque enim lauat, purgat, purificat. Illud carnem, hoc mentem. Sicut ergo celestis panis que uera Christi caro est suo modo uocatur corpus Christi cum re uera sit sacramentum corporis Christi, illius uidelicet quod uisibile, palpabile, mortale, in cruce positum elatio, quae sacerdotis manibus fit Christi passio, mors, crucifixio, non in rei veritate, sed significante mysterio: sic sacramentum fidei, quod baptisma intelligitur, fides est. » Unde item beatus Augustinus in epistola ad Bonifaciumimmolatus est Christus in semetipso; et tamen in sacramento non solum per omnes
Abbreviated transcription (Latin):
disapulis euidentissime figurata:
licet ire se fingens. longius suo tem¬
pore ascendentis in celũ. Idem enisdẽ.
nec tamen usq quaq enisdem. Dzerꝰ
namqz deus et uerus homo t fingẽs
et ascenidus. Ui erũptamẽ aliud est
figmentium terrem iten̾is alind ĩ
celum ueritas ascendentis. Nec
aliquis ita disipuerit nͨ ꝓpt̾ea ab ne-¬
gare p̾sumat fingentem se longiꝰ
ire ẽẽ xp̃m uerum. quia ip̃o figinẽ¬
to longioris itneris significaint u̾¬
um xp̃m ascensinum in celũ. Por¬
zo sacramentum fidei in ip̃a ad bone¬
facium epła beatus auguatmꝰ laꝑtis¬
mũ uocat. ¶Terus autem laptismꝰ
constat non tam ablucione corporis
quam fide cordis quẽ admodũ apłica
doctrina tradit dicens. ft̾ide nrndãs
corda eoꝵ. Et alibi. Sic ⁊ nos saluos
facit laptisma. uon caris deposicõ
sordiũ. set consciencie bone interro ga¬
cio in deum. Alterum tamen signi¬
ficatur per alt̾um. Nam per ab lu¬

Expanded text:
discipulis euidentissime figurata? discipulis euidentissime figurata? licet ire se fingens, longius suo tempore ascendentis in celum. Idem eiusdem nec tamen usquequaque eiusdem. Verus namque deus et uerus homo et fingens et ascendens; uerumtamen aliud est figmentum terreni itineris, aliud in celum ueritas ascendentis. Nec aliquis ita desipuerit, ut propterea abnegare presumat fingentem se longius ire esse Christum uerum quia ipso figmento longioris itineris significauit uerum Christum ascensurum in celum. Porro sacramentum fidei in ipsa ad Bonifacium epistola beatus Augustinus baptismum uocat. Verus autem baptismus constat non tam ablutione corporis quam fide cordis, quemadmodum apostolica doctrina tradit dicens: Fide mundans corda eorum et alibi: Sic et uos saluos facit baptisma, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum . » Alterum tamen significatur per alterum. Nam per ablu
Abbreviated transcription (Latin):
operatur. quia resurgens ex mortuis
iam non moritur mors illi ultra
non dominabitun. Caro ergo et sã¬
guis quib ad impetrandam pro pͦ¬
catis m̃is cei misencordiam. cotdie
alimͣ corpus xp̃i ac sangͥs uocatur.
non solũ quia ẽencialit᷑ i dem sunt.
qualitatib plurimũ discrepantes
uerum ⁊̃ loco eo locucõnis mͦ quo
res significant᷑ significate rei solet
uocabulo mĩcupari. Nec iuste quis¬
quam mouebitur si eadem caro idẽ¬
q sangius sin ip̃oꝵ sa cramenta ex is¬
tant. senuidñ aliud atq aliud accep¬
ta cum ip̃e dominꝰ ih̾c post resurrectõ¬
nem suam ip̃iꝰ sin diu̾sa tempoꝵ ra¬
cione typũ gesserit et figuram. Appa¬
rens enini duob discipłis. loqutus q
eis quantum saris ẽe indicaiit. dũ
finxit se louguis ire. sicut lratus au¬
guatinꝰ dicit. significauit se post pau-¬
cos dies in celu ascensinũ ẽe. Quod
iter longe remotum ẽ a comuni
hominũ uita que ip̃is ẽ duobus

Expanded text:
operatur, quia resurgens ex mortuis operatur, quia resurgens ex mortuis iam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Caro ergo et sanguis quibus ad impetrandam pro peccatis nostris dei misericordiam cotidie alimur, Christi corpus ac sanguis uocantur, non solum quia essentialiter idem sunt qualitatibus plurimum discrepantes, uerum etiam eo locutionis modo quo res significans significate rei solet uocabulo nuncupari. Nec iuste quisquam mouebitur si eadem caro idemque sanguis sui ipsorum sacramenta existant secundum aliud atque aliud accepta, cum ipse dominus Iesus post resurrectionem suam sui ipsius diuersa temporum ratione tipum gesserit et figuram. Apparens enim duobus discipulis locutusque eis quantum satis esse iudicauit, dum finxit se longius ire, sicut beatus Augustinus dicit, significauit se post paucos dies in celum ascensurum esse. Quod iter longe remotum est a communi hominum uita, que ipsis et duobus
Abbreviated transcription (Latin):
modum sangus xͥ ẽ. ita sacramen¬
tum fidei fides ẽ.
quam forma panis opertam in sacra¬
niento accipimꝰ et sangins eius quẽ
sublimi sp̃e ac sapore potamꝰ caro ui¬
delicet. caruis et sangnis sacranẽtũ
ẽ sangniuis. Carne et sanguine ut
inuisibili intelligibili sp̾uali. sig¬
nficatur. redemptoris corpus uisi¬
bile palpabile. manifeste pleuũ gr̃a
omimũ urtutũ et diuina maiestate.
Quoꝵ alterum quidem dũ frangit᷑
et in populi salutẽ diuiditim. Altũ
uero effusum de calite ab ore fideliñ
sinuitur. mors eius in cruce et sau¬
guinis eius de lat̾e emanacõ figurat᷑
Utrumiq leatus gregorius et soler¬
ter attendit et enucleate in quarto
dialogi libro expouit dicens. Eius qͥp¬
pe caro ibi simitur. eius sanguis nõ
iam in manuꝰ ĩficeliũ. set in ora fi¬
delm̃ funditim. peusandũ quippe est
quale sit hoc sacrificiũ qd̾ pro absolu¬
tõue nra mortem uingeniti filii sẽ¬
per imitatur. Imitatur dixit. non

Expanded text:
modum sanguis Christi est; ita sacramentum fidei fides est.ro eius est quam forma panis opertam in sacramento accipimus, et sanguis eius quem sub uini specie ac sapore potamus. Caro uidelicet 424 carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis. Carne et sanguine, utroque inuisibili, intelligibili, spirituali, significatur redemptoris corpus uisibile, palpabile, manifeste plenum gratia omnium uirtutum et diuina maiestate. Quorum alterum quidem dum frangitur et in populi salutem diuiditur, alterum uero effusum de calice ab ore fidelium sumitur, mors eius in cruce et sanguinis eius de latere emanatio figuratur. Vtrumque beatus Gregorius et sollerter attendit, et enucleate in iiii.to dialogi libro exponit dicens: Eius quippe caro ibi sumitur, eius sanguis non iam in manus infidelium, sed in ora fidelium funditur. Pensandum ergo est quale sit hoc sacrificium quod pro absolutione nostra mortem unigeniti filii semper imitatur. Imitatur dixit, non
Abbreviated transcription (Latin):
tegro. in contaminato. illeso. ut ue¬
re dici possit. et ip̃m corpus quod de
nirgine sumptĩ est nos sumiere. et
tamen non ip̃u. Ĩpsum quidem quͣ¬
tum ad eẽnciam uere ꝙ nature ꝓͥpͥetatẽ
atq uirtutem non ip̃m autem. sispectes
cetera q superus comprehensa. Hauc
fidem tenuit a pͥscis temporibus et nũc
teuet eccl̾ia que per totum diffusa orbẽ
catholica nominatur. Tinde sicut supe¬
rius dictum ẽ et dominꝰ in enuͣgelio. Ac¬
cipite et manducate. hoc est corpus meu̾
quod pro uobis tradetur. Et hic es. calpe
sanguinis mei misterium fidei qui pro

Expanded text:
tegro, incontaminato, illeso, ut uetegro, incontaminato, illeso, ut uere dici possit et ipsum corpus quod de uirgine sumptum est nos sumere, et tamen non ipsum. Ipsum quidem quantum ad essentiam uereque nature proprietatem atque uirtutem, non ipsum autem si spectes ceteraque superius comprehensa. Hanc fidem tenuit a priscis temporibus et nunc tenet ecclesia que per totum diffusa orbem catholica nominatur. Vnde sicut superius dictum est dominus in euangelio: Accipite et manducate, hoc est corpus meum quod pro uobis tradetur et: Hic est calix sanguinis mei mist
Abbreviated transcription (Latin):
sitas ulla exposat. Nam qui fideles
sunt sen deprauati praintati sue de.¬
fendende pertinaciter non insistunt
set pocius intellectis auctoritatib au¬
ditis q racionib ad uitam ueritatis
humilit̾ reuerti concupiscunt. pauca
eis et a paucis suffitere possunt. Qui
uero contencionib deseruire atq in
sua infidelitate persistere decreuerunt.
nec si plura appouientur. possent plu¬
rib ẽẽ contenti. Credimus igitur ter¬
reuas substancias que in mensa domi¬
nica persacerdotale misterium diuini¬
tus sanctificantur in effabiliter in cou¬
p̾hensibiliter mirabiliter operante su¬
perna potencia conuerti in essenciam
dominici corporis. resematis ip̃aꝵ rerũ
sp̃eb et quibusdam aliis qualitatibus
ne perapientes cruda et cruenta horre¬
rent. et ut credentes fidei prenia ai¬
pliora perciperent. ip̃o tamen domiui¬
co corpore existente in celestib ad dex¬
tram patris in mortali. ĩmolato. iu¬

Expanded text:
sitas ulla exposcit. Nam qui fideles sitas ulla exposcit. Nam qui fideles sunt, seu deprauati prauitati sue defendende pertinaciter non insistunt, sed potius intellectis auctoritatibus auditisque rationibus ad uiam ueritatis humiliter reuerti concupiscunt; pauca eis et a paucis sufficere possunt. Qui uero contentionibus deseruire atque in sua infidelitate persistere decreuerunt, nec si plura apponerentur, possent pluribus esse contenti. Credimus igitur terrenas substantias que in mensa dominica per sacerdotale ministerium diuinitus sanctificantur, ineffabiliter, incomprehensibiliter, mirabiliter operante superna potentia, conuerti in essentiam dominici corporis, reseruatis ipsarum rerum speciebus et quibusdam aliis qualitatibus ne percipientes cruda et cruenta horrerent, et ut credentes fidei premia ampliora perciperent, ipso tamen dominico corpore existente in celestibus ad dexteram patris inmortali, inuiolato, in