comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xime quide illis plac̾iut quieta ĩcõ¬
templatioẽ et cognitioẽ reru. Que quia
leoꝵ erat uite similima sapiẽte iisa
est dignissima. Atq his de rebꝰ ut splẽ¬
dida est eoꝵ ut illustris oratio. Desumo
autez bono quia duo genera libroru
sunt. Unu populariter scriptu quod
ex otherycon appellabant alteru luna¬
tuis quod ĩ cõmentariis reliquerunt
phya spectare et sequi debeat sit ne
ea tota sita inpotestate sapientis an
possit aut labefactar aut eripi rebus
aduersis meo nõ nũꝙͣ uaxiari int̾ cos
et dubitari uidetur. Quod madime ef¬
ficit theophrasti de beata uita liber ĩ
quo multu admodum fortior est dat᷑
Quod suta sehabeat nõ possit beatam
Prestare uitam sapientia ł lec mihi u¬
detur delicatior ut ita dicam mollior¬
ꝙ tatio ꝙͣ uirtutis uis grauitasq postu¬
lat Quare teneamꝰ Aristotele et clus fi¬
liu Nicomacu cuiꝰ accurate scripti de
morib libri. Dicũtur illi quide esse Aris¬

Expanded text:
s placuit quieta, in contemplatione et cognitione posita rerum, quae quia deorum erat vitae simillima, sapiente visa est dignissima. atque his de rebus et splendida est eorum et illustris oratio. De summo autem bono, quia duo genera librorum sunt, unum populariter scriptum, quod ecwteriko/n appellabant, alterum limatius, quod in commentariis reliquerunt,philosophia spectare et sequi debeat, sitne ea tota sita in potestate sapientis an possit aut labefactari aut eripi rebus adversis, in eo non numquam variari inter eos et dubitari videtur. quod maxime efficit Theophrasti de beata vita liber, in quo multum admodum fortunae datur. quod si ita se habeat, non possit beatam praestare vitam sapientia. Haec mihi videtur delicatior, ut ita dicam, molliorque ratio, quam virtutis vis gravitasque postulat. quare teneamus Aristotelem et eius filium Nicomachum, cuius accurate scripti de moribus libri dicuntur illi quidem esse Aris
Abbreviated transcription (Latin):
perfectio ista m eopotissimu quod est
optimum idest in uirtute laucdatur
Itaq mihi nõsatis uidendu conside¬
rare quod intersit nature queq pro¬
gressio Non enim hoc quod façit in
Erugibus ut cum ad spicam perduxerit
ab herba relinquat et pro mhilo heat
herbam.Idem facit in hoiẽ cu eu ad
rationis habitum perduxerit. Semꝑ
derit nedeserat. Itaq sensibus ratioe
adiunxit et ratione effecta sensus nõ
reliquit ut sicultura uitiu eiiꝰ hoc
munus est ut effitiat ut uitis cu parti¬
bus suis omĩbꝰ ꝙͣ optime se habeat. Set
sic intelligamus.licet enim ut uos quoq
soletis fingere aliquid docendi causa
tinebunt sicut antea. Se aute omĩbus
uitis partibus preferat statuatq inleẽ
meluis inuite ꝙͣ se. Similiter sensus cũ
accessit ad naturam tuetur illam qui¬
dem set etiam tuetur se. Cum autez as¬
sũpta ratio est tanto in dominatu lo¬
catur ut omĩa illa prima natuxe huiꝰ

Expanded text:
perfectio ista in eo potissimum, quod est perfectio ista in eo potissimum, quod est optimum, id est in virtute, laudatur. itaque mihi non satis videmini considerare quod iter sit naturae quaeque progressio. non enim, quod facit in frugibus, ut, cum ad spicam perduxerit ab herba, relinquat et pro nihilo habeat herbam, idem facit in homine, cum eum ad rationis habitum perduxit. semper prima dederit, non deserat. itaque sensibus rationem adiunxit et ratione effecta sensus non reliquit. Ut si cultura vitium, cuius hoc munus est, ut efficiat, ut vitis cum partibus suis omnibus quam optime se habeat—, sed sic intellegamus—licet enim, ut vos quoque soletis, fingere aliquid docendi causa—tinebunt, sicut antea, se autem omnibus vitis partibus praeferat statuatque nihil esse melius in vite quam se. similiter sensus, cum accessit ad naturam, tuetur illam quidem, sed etiam se tuetur; cum autem assumpta ratio est, tanto in dominatu locatur, ut omnia illa
Abbreviated transcription (Latin):
Neq em id possum intelligere set in
quosdam genere corporis Sut ne isqͥz
uirtute uła cõtentus sit set appetãt
uacuitate doloris. Quamobrem uterq
idem fatiũt ut sileuam partem negli¬
geret dexteram tuerentur aut ĩp̾ius
Anmi ut fecit herillus cognitionem
amplexarentur actione Reliquerũt
Coru em oiũ multa pretermitten¬
tiu dum eligant aliquid quod seq̃tꝰ
quasi curta sapiẽtia Aut uero illa
perfecta atq plena eoꝵ quicũ de hoi
sũmobono quererent. nullam meo
neq animi neq corporis parte uacu¬
am tutela reliquerut᷑. Uos aute Cato
quia uirtus ut omẽs fatemur altissi¬
mu locum in hoñi et maxime excel¬
lentem tenet et quod eos qui sapiẽtes
sũt absolutos et perfectos putamus a
perstringitis. In omni em aiãnte ẽ sũ¬
mu aliquid atq optimu ut in equis in
cambus quibꝰ tamen et dolore uacare
opus est et ualere. Sic igitur in homie

Expanded text:
—neque enim id possum intellegere—, sed in —neque enim id possum intellegere—, sed in quodam genere corporis, ut ne is quidem virtute una contentus sit, sed appetat vacuitatem doloris. quam ob rem utrique idem faciunt, ut si laevam partem neglegerent, dexteram tuerentur, aut ipsius animi, ut fecit Erillus, cognitionem amplexarentur, actionem relinquerent. eorum enim omnium multa praetermittentium, dum eligant aliquid, quod sequantur, quasi curta sententia; at vero illa perfecta atque plena eorum, qui cum de hominis summo bono quaererent, nullam in eo neque animi neque corporis partem vacuam tutela reliquerunt. Vos autem, Cato, quia virtus, ut omnes fatemur, altissimum locum in homine et maxime excellentem tenet, et quod eos, qui sapientes sunt, absolutos et perfectos putamus, apraestringitis. in omni enim animante est summum aliquid atque optimum, ut in equis, in canibus, quibus tamen et dolore vacare opus est et valere; sic igitur in homine
Abbreviated transcription (Latin):
hanc intuens debet institutu illudqͣi
signu absoluere. Qualem igitꝰ nat᷑a
hoiẽm ichoauit et quod ẽ tninꝰ quod
opus sapientie quid est quod ab ea
absolui et perfici debeat.S mhil ineo
quod perfitiendu est preter modu.
ingenii quedam id est ratione neces¬
se est hunc ultimu esse ex uirtute iu¬
tam fingere. Rationis est perfectionir¬
ualitudo uacuitas doloris pulcritu¬
do et cetera. Nũc de hoĩs sumobono
queritur. Quid ergo dubitamus ĩ tota
eius natura querere quid sit effectu
Cum em constet Intex omẽs esse offiti¬
um munusq sapiẽtie in bonis cultu
esse occupatum. Alii ne me existimes
contra stoycos solum dicere eas smãs
afferunt ut sũmu bonum m eo genẽ
ponant quod sit extra nostra potesta¬
tem. Tanꝙͣ de aĩali quo loquant Alii
contra quasi nullu corpus sic hoĩs ita
preter aiũ mhil curant cum p̃sertim
ipse quoq aũis noĩare nescio quidsit¬

Expanded text:
hanc ergo intuens debet institutum illud quasi hanc ergo intuens debet institutum illud quasi signum absolvere. Qualem igitur hominem natura inchoavit? et quod est munus, quod opus sapientiae? quid est, quod ab ea absolvi et perfici debeat? si est nihil in eo, quod perficiendum est, praeter motum ingenii quendam, id est rationem, necesse est huic ultimum esse ex virtute agere; rationis enim perfectio esudo, vacuitas doloris, pulchritudo, cetera. nunc de hominis summo bono quaeritur; quid igitur dubitamus in tota eius natura quaerere quid sit effectum? cum enim constet inter omnes omne officium munusque sapientiae in hominis cultu esse occupatum, alii—ne me existimes contra Stoicos solum dicere—eas sententias afferunt, ut summum bonum in eo genere ponant, quod sit extra nostram potestatem, tamquam de inanimo aliquo loquantur, alii contra, quasi corpus nullum sit hominis, ita praeter animum nihil curant, cum praesertim ipse quoque animus non inane nescio quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
illud ultimu dequo queritur. Tu ein
esset simile sinceteris quoq naturis
ied cuiq esset ultimnz q nod in quaq
excelleret. Tale enini uisum eẽt ultim¬
um stoycorum. Quid dubitas igitur
mutare principia nature Quid ei
dicis omẽ animal simulatq sit ortu
applicatu esse ase diligencdu esseq
inse conseruando occtipatum quin
potius ita dicis omẽ animal applica¬
tum esse ad id quod in eo sit optimũ
et menis unius occupatu esse custodia
Reliquasq naturas in hil aluid agẽ
isi ut id conseruent quod in quaq
optimu sit. Quomõ autem oꝑtimu
sibonu preterea nullum est. si autez
reliqua appetenda sunt cur quod est
ultimu xerum appetendum id non
aut ex om̃ earum aut ex plurimarũ
et maximaru appetitioẽ concluderit
ut Phydias põt a principio instituere
signũ id perficere potest ab alio inco¬
atum acciꝑere et absoluere. Huic est
sapientia similis nõ enim ipsa genuit
hoiẽm set accepit a natura incoatum

Expanded text:
illud ultimum, de quo quaeritur? tum enim esset simile, si in ceteris quoque naturis id cuique esset ultimum, quod in quaque excelleret. tale enim visum est ultimum Stoicorum. Quid dubitas igitur mutare principia naturae? quid enim dicis omne animal, simul atque sit ortum, applicatum esse ad se diligendum esseque in se conservando occupatum? quin potius ita dicis, omne animal applicatum esse ad id, quod in eo sit optimum, et in eius unius occupatum esse custodia, reliquasque naturas nihil aliud agere, nisi ut id conservent, quod in quaque optimum sit? quo modo autem optimum, si bonum praeterea nullum est? sin autem reliqua appetenda sunt, cur, quod est ultimum rerum appetendarum, id non aut ex omnium earum aut ex plurimarum et maximarum appetitione concluditur? ut Phidias potest a primo instituere signum idque perficere, potest ab alio inchoatum accipere et absolvere, huic est sapientia similis; non enim ipsa genuit hominem, sed accepit a natura inchoatum.
Abbreviated transcription (Latin):
ma uera sint ita constiru necessẽẽ. Carũ
reru que sint secũdu natura quã plu¬
rima et ꝙͣ maxima adipisci. łlunc igitꝰ
finem illi temierũt quodq ego pluribsit
uerbis illibreuis secundu natura uiue̾
hoc ns bonoꝵ uidetur extremu. Age nc̃
isti doceant uł tupotius quis emi ista me¬
lius. Quonã modo ab hiisdem principii
profecti effitiatis ut honeste uiue idest
ei ułex uirtute uł nature cõgruent iuẽ¬
sũmu bonursit. Et quonã mddoaut qͣ
loco corpus subito deseruiẽtis omĩa que
ir̃a potestate ipũ demq offitiu Querc

Expanded text:
ma vera sunt, ita constitui necesse est: earum ma vera sunt, ita constitui necesse est: earum rerum, quae sint secundum naturam, quam plurima et quam maxima adipisci. hunc igitur finem illi tenuerunt, quodque ego pluribus verbis, illi brevius secundum naturam vivere, hoc iis bonorum videbatur extremum. Age nunc isti doceant, vel tu potius—quis enim ista melius?—, quonam modo ab isdem principiis profecti efficiatis, ut honeste vivere—id est enim vel e virtute vel naturae congruenter vivere—summum bonum sit, et quonam modo aut quo loco corpus subito deserueritis omniaque stra potestate, ipsum denique officium. qu
Abbreviated transcription (Latin):
agamus ea queq modo dixisti cũ hiscõ¬
feramus que tuis antepono. Que sunt
igitur comuna nobis cũ antiquis his
sle utamur quasi cõcessis que in cõtro¬
uersiam uenũt de his siplacet dissera¬
nus. Mihi uero inquit placet agi sub¬
tilius et ut ipẽ clixisti pressius. Qud em
acdhuc protulisti popoularia sũt. Ego
autem elegantiora ate desidero Ame¬
ne tu iꝙͣ set tñ enitar. Et si minus m¬
multa occurrerent nõfugiam ist a po¬
pularia. Set primu positu sit nosmet
ipõs cõmendatos esse nobis. prmmiãq ex
natam hanc hrẽ appetitione ut conser¬
uemus nos met ipõs hoc conuenit Sequi¬
tur illud ut aiãduertamus quid simꝰ
ipĩ ut nos quales oportet esse seruemus
Sumiꝰ igitur hoiẽs ex aiõ constamus et
corporeꝰ que sunt cuiꝰdam modi Nosꝙ
oportet ut prima petitio maturalis po¬
stulat hec diligere cõstituereq ex his fi¬
nem illũ sũmi bom atq ultimmi quẽ sipri¬

Expanded text:
agamus eaque, quae modo dixisti, cum iis conagamus eaque, quae modo dixisti, cum iis conferamus, quae tuis antepono. quae sunt igitur communia vobis cum antiquis, iis sic utamur quasi concessis; quae in controversiam veniunt, de iis, si placet, disseramus. Mihi vero, inquit, placet agi subtilius et, ut ipse dixisti, pressius. quae enim adhuc protulisti, popularia sunt, ego autem a te elegantiora desidero. A mene tu? inquam. sed tamen enitar et, si minus multa mihi occurrent, non fugiam ista popularia. sed primum positum sit nosmet ipsos commendatos esse nobis primamque ex natura hanc habere appetitionem, ut conservemus nosmet ipsos. hoc convenit; sequitur illud, ut animadvertamus qui simus ipsi, ut nos, quales oportet esse, servemus. sumus igitur homines. ex animo constamus et corpore, quae sunt cuiusdam modi, nosque oportet, ut prima appetitio naturalis postulat, haec diligere constituereque ex his finem illum summi boni atque ultimi. quem, si pri
Abbreviated transcription (Latin):
te posset dicere si neq uirtus ĩ nullo nͥ
sapiente necfelicitas uere dici potest.
Que est igitur ista phr̃a que coĩ more m¬
foro loꝗ fut᷑ in libello suo p̃sertim cũ qđ
suis uerbis signficent m eo ihil monet
de ipĩs rebusꝰ inhil mutetur eede rel
maneant alio modo quid em interelt
diuitias opes ualitudine bona dicatii
in ne posita etia cuille qui istabona
dicit inhilo plus his tribuant᷑ ꝙͣ tu qui
eadem illa preposita noĩans. Itaq hõ
ĩprimis ingeninis et grauis dignus illa
familiaritate. Scipionis et Leliiꝰ pancti
cu ad. Q Tuberone de dolore patiẽdo
scriberet quod esse caput debeat sipro¬
bari posset nũꝙͣ posuit nõ esse malim
dolorem. Set quid cẽt et quale quãtũq
meo messet alicui. Demde que ratio eẽt
perferendi cuiꝰ quide qm̃ stoycus fuit
nitas ista uerboru S ut proprius ad ea
Cato accedam que ad ea licta sũt p̃ssi

Expanded text:
te posset dicere, si neque virtus in ullo nisi te posset dicere, si neque virtus in ullo nisi in sapiente nec felicitas vere dici potest? quae est igitur ista philosophia, quae ro loquitur, in libellis suo? praesertim cum, quod illi suis verbis significent, in eo nihil novetur, de ipsis rebus nihil mutetur eaedem res maneant alio modo. quid enim interest, divitias, opes, valitudinem bona dicas anne praeposita, cum ille, qui ista bona dicit, nihilo plus iis tribuat quam tu, qui eadem illa praeposita nominas? itaque homo in primis ingenuus et gravis, dignus illa familiaritate Scipionis et Laelii, Panaetius, cum ad Q. Tuberonem de dolore patiendo scriberet, quod esse caput debebat, si probari posset, nusquam posuit, non esse malum dolorem, sed quid esset et quale, quantumque in eo inesset alieni, deinde quae ratio esset perferendi; cuius quidem, quoniam Stoicus fuit, nitas ista verborum. Sed ut propius ad ea, Cato, accedam, quae a te dicta sunt, pressius
Abbreviated transcription (Latin):
ille uir si sapiens nõ fuerit ihilo mediꝰ
ꝙͣ qui uis ĩprobissimꝰ nec btũs iuxerit
Hec uidelicet est correctio phyẽ ueteris
et cõmendatio que oiõ additu hrẽ nul¬
lu potest murbem in foru incuriam
Quis em ferre posset ita loquẽte eum
qui se autorem inte grauiter agende ꝑ¬
fitetur noĩa reru cofnũtantes Cũq ide
sinẽ quod omẽs quibꝰ rebus eancde iu
tribueret alia noĩa ĩponẽte uerba mõ
mutante de opimonibꝰ in hil detrahẽ¬
tem patronus sie cause m eplogo pro
reo dicens negaret esse malu ecilium
publicatione bonoꝵ hec reitienda eẽ
nõ fatienda nec misericorde iudicem
esse oportere. In cõtione aute siloq̃ retur
si hanibal ad portas uenisset miruq ia¬
culo traiecisset negaret esse ĩ malis ca¬
pi uenire interfics patriam amittẽ An
Senatus cũ triumphum africano de¬
cernẽt quod de enis uirtute aut felicita¬

Expanded text:
ille vir, si sapiens non fuerit, nihilo melius ille vir, si sapiens non fuerit, nihilo melius quam quivis improbissimus nec beatius vixerit. haec videlicet est correctio philosophiae veteris et emendatio, quae omnino aditum habere nullum potest in urbem, in forum, in curiam. quis enim ferre posset ita loquentem eum, qui se auctorem vitae graviter et rofiteretur, nomina rerum commutantem, cumque idem sentiret quod omnes, quibus rebus eandem vim tribueret, alia nomina inponentem, verba modo mutantem, de opinionibus nihil detrahentem? patronusne causae in epilogo pro reo dicens negaret esse malum exilium, publicationem bonorum? haec reicienda esse, non fugienda? nec misericordem iudicem esse oportere? in contione autem si loqueretur, si Hannibal ad portas venisset murumque iaculo traiecisset, negaret esse in malis capi, venire, interfici, patriam amittere? an senatus, cum triumphum Africano decerneret, quod eius virtute aut felicita
Abbreviated transcription (Latin):
nõ bona Itemq illa que incorpore excel¬
lerent stulte aitiquos dixisse perse esse
expetenda et sumẽda potius ꝙͣ expetẽda
Cacdemq omni uita que ĩ una nirtute
consisteret illam uitam que etiam ceterit
dare magis expetenda nõ esse set mag
sumẽclamꝰ Cumq ipsa uirtus effitiat ita
btãm uitam ut beatior esse nõ possit tam̃
quedam cle ẽẽ sapientibꝰ tucu sũt bt̃issi
Itaq eos id agere ut ase dolores morbos
debilitates cłepellant Omagna uim ĩ¬
genii causamq iustam cur noua existẽt
disciplina peregre porro cõsequẽter em
que tu scientissime cõplexus es omne m
sipiẽtiam ĩiustitia alia iutia similia essẽ
oiiãq peccata esse paria eosq qui natã
doctriaq longe ad uirtute processisset
insi eam plene consecuti essent sũme esse
miseros neq inter eoꝵ uitam et ĩprobis¬
simoꝵ quicꝙͣ oiõ interesse ut plato tant

Expanded text:
non bona, itemque illa, quae in corpore excelnon bona, itemque illa, quae in corpore excellerent, stulte antiquos dixisse per se esse expetenda; sumenda potius quam expetenda. ea denique omni vita, quae in una virtute consisteret, illam daret, magis expetendam non esse. sed magis sumendam. cumque ipsa virtus efficiat ita beatam vitam, ut beatior esse non possit, tamen quaedam deesse sapientibus tum, cum sint beatissimi; itaque eos id agere, ut a se dolores, morbos, debilitates repellant. O magnam vim ingenii causamque iustam, cur nova existeret disciplina! Perge porro. sequuntur enim ea, quae tu scientissime complexus es, omnium insipientiam, iniustitiam, alia vitia similia esse, omniaque peccata esse paria, eosque, qui natura doctrinaque longe ad virtutem processissent, nisi eam plane consecuti essent, summe esse miseros, neque inter eorum vitam et improbissimorum quicquam omnino interesse, ut Plato, tantus
Abbreviated transcription (Latin):
maxime querere idem statui debẽ de
totius arte uite anquo causa aĩo cõsta¬
remus et corpore et hec ip̃a et eoꝵ uirtu¬
tes perse ẽẽ sumẽdas. Anuero displicuit
ea que tributa est animi uirtutibus tãta
p̃stantia anque deprudentia de cogm¬
tione rexu de cõiũctione gm̃s humam
queq ab eisdem de tempetantia de mo¬
clestia de magnitudine mnimi de omni
honestate dicuntur fatebũtur storci hec
omĩa licta esse predare. Namq eam
fiusse alia quedam dicent credo mag¬
na antiquoꝵ esse peccata que ille ueri
ĩuestigandi cupidus nullo mõ ferre po¬
tuerit. Quid enim peruersius quid into¬
llerabilius quid stultius ꝙͣ bona ualitu¬
dine ꝙͣ doloꝵ oiũ nacuitate ꝙͣ inte¬
gritate oculoꝵ reliquoꝵq sensuu ponẽ
inbonis potius ꝙͣ dicerent mhil oiõ int̾
cas res husq contrarias interesse. Caei
omĩa que illibona dicerent preposita eẽ

Expanded text:
maxime quaereret, idem statui debere de maxime quaereret, idem statui debere de totius arte vitae, an quod, cum ex animo constaremus et corpore, et haec ipsa et eorum virtutes per se esse sumendas. an vero displicuit ea, quae tributa est animi virtutibus tanta praestantia? an quae de prudentia, de cognitione rerum, de coniunctione generis humani, quaeque ab eisdem de temperantia, de modestia, de magnitudine animi, de omni honestate dicuntur? fatebuntur Stoici haec omnia dicta esse praeclare, neque eam fuisse. Alia quaedam dicent, credo, magna antiquorum esse peccata, quae ille veri investigandi cupidus nullo modo ferre potuerit. quid enim perversius, quid intolerabilius, quid stultius quam bonam valitudinem, quam dolorum omnium vacuitatem, quam integritatem oculorum reliquorumque sensuum ponere in bonis potius, quam dicerent nihil omnino inter eas res iisque contrarias interesse? ea enim omnia, quae illi bona dicerent, praeposita esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ne facile ueteru phõꝵ p̃ceptis ĩstituta
uita superabat Principiis autẽ a natura
datis amplitudines quedam bonoꝵ exci¬
tabantur partim profecte cõtemplatioẽ
reru ocultioꝵ quod erat insitus mẽti
cogintionis amor exquo etia rationis
caplicandi disserendiq cupiditas cõse¬
quebatur quodq hoc solu animal na¬
tum est pucdoris ac uerecũ die ꝑticeps ap¬
petens q cõuictione hoiu ac sotietate
aĩa uertẽtesq moĩbus rebus quas agẽt
aut diceret ut nequid ab eo fieret tnsi
honeste et decore his ũtiis ut ante clixi¬
tanꝙͣ seminibꝰ a natura datis Tempãtia
moclestia ustitia et oĩs honestas ꝑfecte
scire cupio que causa sit cur leno anti¬
qua institutioẽ desciuerit. Quidna har
ab eo nõ sit probatu quod ne omne na¬
turam conseruatricem sui dixerit Anqđ
omẽ aial ipsum sibi cõmẽdatu ut seet
saluu in suo genere incolumeq uellet

Expanded text:
nae facile venae facile vevita superabat. Principiis autem a natura datis amplitudines quaedam bonorum excitabantur partim profectae a contemplatione rerum occultiorum, quod erat insitus menti cognitionis amor, e quo etiam rationis explicandae disserendique cupiditas consequebatur; quodque hoc solum animal natum est pudoris ac verecundiae particeps appetensque coniunctionum hominum ad societatem animadvertensque in omnibus rebus, quas ageret aut diceret, ut ne quid ab eo fieret nisi honeste ac decore, his initiis, ut ante dixi, et seminibus a natura datis temperantia, modestia, iustitia et omnis honestas perfecte scire cupio quae causa sit, cur Zeno ab hac antiqua constitutione desciverit, quidnam horum ab eo non sit probatum; quodne omnem naturam conservatricem sui dixerint, an quod omne animal ipsum sibi commendatum, ut se et salvum in suo genere et incolume vellet,
Abbreviated transcription (Latin):
lauqle anteponerti aapori finita¬
tos qraqatumi bonis corporis ante¬
ponebant. Set cu sapiam foti ꝰ omis
custodemq procuratricez esse uellẽt que
etiam nature comes adiutria hoc sapiẽtie
munus esse dicebant ut cũ tueretur qui
cõstaret exaĩo et corpore ĩutroq inuaret
eum atq cõstitueret Atq ita reprimo
simpliciter collocata reliqua subtiliusꝑ
sequẽtes corporis bona facilem quãda
rationem hrẽ censebant. De animi bomis
accuratius exquirebant. In pͥmisq reperi
runt ut Hni qui procreati essent aprocre¬
atoribus amerent᷑. Et id quod tempor
ordine antiquus ẽ ut cõnigia uiroꝵ et ur¬
oru natura cõuicta esse dicerent qua ex
tirpe orirentur amicitie cognationu
atq ab hiis intiis profecti oũ uirtutu
et originem et progressione persecutist̃
ex quo magnitudoꝰ quoq anum existe¬
bat qua fadile posset repugnari obsistiq
fortitudine ꝙ maxiẽ res essent ĩpõtate
sapientis. Uarietas aute ĩuuriasq fortu¬

Expanded text:
laude anteponerent corpori, virtutes quoque animi bonis corporis anteponebant. Sed cum sapientiam totius hominis custodem et procuratricem esse vellent, quae esset naturae comes et adiutrix, hoc sapientiae munus esse dicebant, ut, cum eum tueretur, qui constaret ex animo et corpore, in utroque iuvaret eum ac contineret. atque ita re simpliciter primo collocata reliqua subtilius persequentes corporis bona facilem quandam rationem habere censebant; de animi bonis accuratius exquirebant in primisque reperirunt, ut ii, qui procreati essent, a procreatoribus amarentur, et, id quod temporum ordine antiquius est, ut coniugia virorum et uxorum natura coniuncta esse dicerent, qua ex stirpe orirentur amicitiae cognationum. Atque ab his initiis profecti omnium virtutum et originem et progressionem persecuti sunt. ex quo magnitudo quoque animi existebat, qua facile posset repugnari obsistique fortunae, quod maximae res essent in potestate sapientis. varietates autem iniuriasque fortu
Abbreviated transcription (Latin):
usq adextremu p̃termissa repeti
ĩchoata persequimur. Nec uero suz
niscuis esse utilitate inhystoria nõ
modo uoluptate Qui cufictas fa¬
bulas equibus utilitas nulla dici põt
cu uoluptate legimꝰ. Quid cu uo¬
lumꝰ nomĩa et eoꝵ qui quid gesse¬
rint nota nobis esse parentes pria
multa preterea minima neceisaria
Quid quod homiẽs infirma fortua
nulla spe reru gerenclaru opifices
demq delectentur hystoria et max¬
imeq eos iudere possis resgestas an¬
dire et legere uelle qui abspe gerẽ¬
di absut confecti senectute Qo eẽ
intelligi necesse est inpsis rebꝰ que
discũtur et cognoscũtur ĩuitamẽta
nesse quibꝰ adddiscendu cognoscẽ

Expanded text:
usque ad extremum, cum praetermissa repetimus, usque ad extremum, cum praetermissa repetimus, inchoata persequimur. nec vero sum nescius esse utilitatem in historia, non modo voluptatem. quid, cum fictas fabulas, e quibus utilitas nulla elici potest, cum voluptate legimus? quid, cum volumus nomina eorum, qui quid gesserint, nota nobis esse, parentes, patriam, multa praeterea minime necessaria? quid, quod homines infima fortuna, nulla spe rerum gerendarum, opifices denique delectantur historia? maximeque eos videre possumus res gestas audire et legere velle, qui a spe gerendi absunt confecti senectute. quocirca intellegi necesse est in ipsis rebus, quae discuntur et cognoscuntur, invitamenta inesse, quibus a
Abbreviated transcription (Latin):
censetis fuisse in archimede qui duz
ĩpuluere quedam describit attẽtus
Aristone ingeniu cõsũptum uide
ĩ musicis quo studio Ariphone pu¬
tamꝰ et ate in litreris dixisse quid de
phytagora. quid de platone aut de¬
mocrito loquar a quibꝰ propter dis¬
cendi cupiditate udemus ultimas
terras esse ꝑagratas que qui nõ ui¬
dent inhił unꝙͣ magna cognitio ẽ
dignu amanerũt Ałq hoc loco qui
propter animi uoluptates colidicũt
ea studia que cdixi nõ intelligũt id¬
cirço esse ea propter se expetenda qd
nulla utilitate obiecta delectemus
animi atq ipsa scĩa etiam si ĩcõmo¬
da datura sit gaudeant. Set quid
attinet de rebiss tam apertis plura
requirẽ. Ipsiem queramꝰ a nobis ste¬
llaru motus contemplationesq r̃ꝵ
celestiu eoꝵq oĩiz que nature obs¬
curitate occultantur cognitiones q̃
admoclu nos moueant et quicl hui¬
toria delectet qua solem persequi

Expanded text:
censetis fuisse in Archimede, qui dum censetis fuisse in Archimede, qui dum in pulvere quaedam describit attentiusAristoxeni ingenium consumptum videmus in musicis? quo studio Aristophanem putamus aetatem in litteris duxisse? quid de Pythagora? quid de Platone aut de Democrito loquar? a quibus propter discendi cupiditatem videmus ultimas terras esse peragratas. quae qui non vident, nihil umquam magnum ac cognitione dignum amaverunt. Atque hoc loco, qui propter animi voluptates coli dicunt ea studia, quae dixi, non intellegunt idcirco esse ea propter se expetenda, quod nulla utilitate obiecta delectentur animi atque ipsa scientia, etiamsi incommodatura sit, gaudeant. Sed quid attinet de rebus tam apertis plura requirere? ipsi enim quaeramus a nobis stellarum motus contemplationesque rerum caelestium eorumque omnium, quae naturae obscuritate occultantur, cognitiones quem ad modum nos moveant, et quid historia delectet, quam solemus persequi
Abbreviated transcription (Latin):
re profitebantur ut hosẽs ad earu saxa
discendi cupiditate adhe rescerẽt. Ita
eni ĩuitant ulixem nam uerti ut que¬
dam homeri sic istum ipsuz locu O
deus argolien qui puppim flectis ulix¬
es aurib ut nostros possis agnoscere
cantus. Nam nemo est unꝙͣ Rec trant¬
uectus cerula cursu qui prius astite¬
rit uocu dulcedine capt̾. Post uariii
aiudo sotiatus pectore musis. Doctior
ad patrias lapsus peruent oras. Nũc
graue certamen belli clacdemq cane¬
inus Gretia ꝙ Troye diuino nimnne
uexit. Omiãꝙ elatis regu uestigia ter¬
ris. Uidit homerus probari fabula
nõ posse Si cantitulis tantus uir irre¬
titus teneretur. Sciãm pollicentur qu¬
am nõ erat miru sapsẽtie cupidu
patria cariore Atq omĩa quide scire
cuiꝰcũq modi sint cupere curiosoru
Duciuero maioꝵ reru cõtemplatio ẽ
ad cupiditate sciẽtie sũmoꝵ iuroru
est putandu que em ardore stuclii

Expanded text:
re profitebantur, ut homines ad earum saxa re profitebantur, ut homines ad earum saxa discendi cupiditate adhaerescerent. ita enim invitant Ulixem—nam verti, ut quaedam Homeri, sic istum ipsum locum—: O decus Argolicum, quin puppim flectis, Ulixes, Auribus ut nostros possis agnoscere cantus! Nam nemo haec umquam est transvectus caerula cursu, Quin prius adstiterit vocum dulcedine captus, Post variis avido satiatus pectore musis Doctior ad patrias lapsus pervenerit oras. Nos grave certamen belli clademque tenemus, Graecia quam Troiae divino numine vexit, Omniaque e latis rerum vestigia terris. Vidit Homerus probari fabulam non posse, si cantiunculis tantus irretitus vir teneretur; scientiam pollicentur, quam non erat mirum sapientiae cupido patria esse cariorem. Atque omnia quidem scire, cuiuscumque modi sint, cupere curiosorum, duci vero maiorum rerum contemplatione ad cupiditatem scientiae summorum virorum est putandum. quem enim ardorem studii
Abbreviated transcription (Latin):
amor et sciẽ ut nemo dubitare po¬
ssit quin ad eas res houĩ natura
nullo emolumẽto ĩuitata reperiat
Uiclemus ne ut pueri ne uerberibꝰ
quide a contemplandis rebus per¬
quirendisq detereantur aut pulsi
requirant et aliquid scire se gaude¬
ant ut aliis narrare gestiant ut põ¬
pa ludis atq eismõiꝰ spectaculis
teneatur obeam q rem uł famen
uł sitim perferant Quid uero qui
ĩgeniis studiisq atq artibus delec¬
tantur nõ ne uidemus eos nec uali¬
tudinis nec rei familiaris habere
ratione omiaq perpeti ipsa cogni¬
tione et sçia captos et cu maximis
curis et laboribus compensare eam
quam exliscendo capiant uolup¬
tatem. Mihi quide Homerus huiꝰ
modi quiddam uidisse uidetur. In
his que desirenu cantibus finxeit
Neq enim uocu suauitate uiclent᷑
aut nouitate quadam et uarietate
cantandi reuocare eos solite qui
preter uehebant᷑. set quia multase sci¬

Expanded text:
amor et scientiae, ut nemo dubitare poamor et scientiae, ut nemo dubitare possit quin ad eas res hominum natura nullo emolumento invitata rapiatur. videmusne ut pueri ne verberibus quidem a contemplandis rebus perquirendisque deterreantur? ut pulsi recurrant? ut aliquid scire se gaudeant? ut id aliis narrare gestiant? ut pompa, ludis atque eius modi spectaculis teneantur ob eamque rem vel famem et sitim perferant? quid vero? qui ingenuis studiis atque artibus delectantur, nonne videmus eos nec valitudinis nec rei familiaris habere rationem omniaque perpeti ipsa cognitione et scientia captos et cum maximis curis et laboribus compensare eam, quam ex discendo capiant, voluptatem? ut mihi quidem Homerus huius modi quiddam vidisse videatur in iis, quae de Sirenum cantibus finxerit. neque enim vocum suavitate videntur aut novitate quadam et varietate cantandi revocare eos solitae, qui praetervehebantur, sed quia multa se sci
Abbreviated transcription (Latin):
qui quodam motu aut statu inde¬
atur nature legem et modũ cõtem¬
sisse. Et qm̃ hec educũtur de corpe
Quid est cur nõ recte pulcritudo et¬
iꝑ sa propter se expetenda ducatꝰ
Nam siprauitate ĩminutionemq
corporis propter se fugienda puta¬
mus cur nõ etiam ac fortasse ma¬
gis propter se fore dignitate seqͣ¬
fnus. Et si turpitudinet fugiamus
instatu et motu corporis quid est
cur pulcritudine nõ sequamur At¬
ꝙ etiam ualitudine uires. nacuta¬
tem doloris nõ propter utilitatem
solu set etiam ipsas propter se ex¬
petemus. Qm̃ enim natura suis oĩbꝰ
expleri partibus uult hũc statum
corporis per seipu expetit qui est
maxime enatura que tota pertur¬
batur si aut egru corpus est aut do¬
let aut caret furibus. Uideamꝰ aĩ
partes quarũ est aspectus illustrior
que quo sunt excelsiores eo dant c¬
lariora inlitia nature. santus est
igitur ĩnatus in nobis cognitionis

Expanded text:
qui quodam motu aut statu videqui quodam motu aut statu videntur naturae legem et modum contempsisse? et quoniam haec deducuntur de corpore, quid est cur non recte pulchritudo etiam ipsa propter se expetenda ducatur? nam si pravitatem inminutionemque corporis propter se fugiendam putamus, cur non etiam, ac fortasse magis, propter se formae dignitatem sequamur? et si turpitudinem fugimus in statu et motu corporis, quid est cur pulchritudinem non sequamur? atque etiam valitudinem, vires, vacuitatem doloris non propter utilitatem solum, sed etiam ipsas propter se expetemus. quoniam enim natura suis omnibus expleri partibus vult, hunc statum corporis per se ipsum expetit, qui est maxime e natura, quae tota perturbatur, si aut aegrum corpus est aut dolet aut caret viribus. Videamus animi partes, quarum est conspectus illustrior; quae quo sunt excelsiores, eo dant clariora indicia naturae. tantus est igitur innatus in nobis cognitionis
Abbreviated transcription (Latin):
ture et in corpore ĩ aiõ sua queq iui
sit idcirco in nobis rebus sũma nrã
sponte moueam᷑. Atq ut a corpore
debilitata aut ĩminuta fiat occultẽt
homies ut etiam contendant et labo¬
rent sese efficere possint ut aut nõ ap¬
pareat corporis uitiu aut ꝙͣ minimũ
appareat multosq etiam dolores cu¬
ratignis causa proferat ut ipse usus
menbroꝵ nõ modo nõ maior uerum
etiam minor futuru sit eoꝵ tñ speties
adnaturam reuertatur Et em cum
omẽs natura totos se expetendos pu¬
tent nec ied obaliam rem set propter
ipsos necesse est etiam eius partes pro¬
Pter se expeti quod uniuersum ꝓpt᷑
se expetatur quod in motu et ĩstatu
corporis mhil non mest quod aĩacd¬
uertendu esse ipsa natina iidicet
Quẽ admodu quis ambulet sedeat
qui ductus oris qui uultus inquoq
sit. Nihil ne est inhis rebꝰ quod dig¬
num libero aut indignu esse dicaꝰ
Nõne odio multos dignos putam̃ꝰ

Expanded text:
turae et in corpore et in animo sua quaeque vis turae et in corpore et in animo sua quaeque vis sit, idcirco in his rebus summe nostra sponte moveamur. atque ut a corpore debilitata aut inminuta sint, occultent homines? ut etiam contendant et elaborent, si efficere possint, ut aut non appareat corporis vitium aut quam minimum appareat? multosque etiam dolores curationis causa perferant, ut, si ipse usus membrorum non modo non maior, verum etiam minor futurus sit, eorum tamen species ad naturam revertatur? etenim, cum omnes natura totos se expetendos putent, nec id ob aliam rem, sed propter ipsos, necesse est eius etiam partis propter se expeti, quod universum propter se expetatur. Quid? in motu et in statu corporis nihil inest, quod animadvertendum esse ipsa natura iudicet? quem ad modum quis ambulet, sedeat, qui ductus oris, qui vultus in quoque sit? nihilne est in his rebus, quod dignum libero aut indignum esse ducamus? nonne odio multos dignos putamus,
Abbreviated transcription (Latin):
est cuzid adepti sumꝰ quod appetitũ
sit in eo quasi ultimo consistere nãm
Atq id esse sũmu bonu quod certe u¬
niuersum sua sponte ipsum bonu expe
per se expetendas. In enumerandis at̃
corporis cõmodis si qui p̃terinissam
a nbbis uoluptater putabit in aliud tẽ¬
pore questio differatur utrũ emsit uo¬
uptas in his rebus quas p̾mas secũ dũ
uatura esse diximus nec ne sit adit
quod agimus nihil int̾sit. Sieni ut
mihi quide indetur nõ explet bona
sũmi boni quȩ eni constituta sint p̾ma
nature adea si noluptas accesserit un¬
um aliquod accesserit modu corpis
neq eam cõstitutione sũmi bom que
ẽpreposita mutanerit. Et adhũc qui¬
dem ita nobis progressa ratio est ut
ea ducerctur oĩs a prmia cõmẽcdatioẽ
nature. Nũc aute aluid iam argumẽ¬
ta disequaniur genꝰ ut nõ solunt qr
nos diligamꝰ. Setꝰ quia cuiꝰq partis na¬

Expanded text:
est, cum id adepti simus, quod appetitum est, cum id adepti simus, quod appetitum sit, in eo quasi in ultimo consistere naturam, atque id esse summum bonum; quod certe universum sua sponte ipsum expetper se expetendas. In enumerandis autem corporis commodis si quis praetermissam a nobis voluptatem putabit, in aliud tempus ea quaestio differatur. utrum enim sit voluptas in iis rebus, quas primas secundum naturam esse diximus, necne sit ad id, quod agimus, nihil interest. si enim, ut mihi quidem videtur, non explet bona summi boni. quae enim constituta sunt prima naturae, ad ea si voluptas accesserit, unum aliquod accesserit commodum corporis neque eam constitutionem summi boni, quae est proposita, mutaverit. Et adhuc quidem ita nobis progressa ratio est, ut ea duceretur omnis a prima commendatione naturae. nunc autem aliud iam argumentandi sequamur genus, ut non solum quia nos diligamus, sed quia cuiusque partis na
Abbreviated transcription (Latin):
riisq rebus alienos nõ sine causa eas qͥl
dixi ĩ pueris uirtutu qĩ sintillulas uide¬
mus equibꝰ accendi ph̃y ratio debet ut
cãm qͣi deum ducem subsequẽs ad natẽ
perueniat extremu. Nam ut sepe iam di¬
xi in infirma etate imbecillaq mẽte ius
nature per caligine cernitur. Cũ autẽ
progrediens confirmatur aiĩs agnoscit
quiddem ille nature uim. Set ita ut pro¬
gredi possit longnis perse sit tñ ĩcoata
Intrandu est igitur in reru naturã et
penitus quid ea postulet prouidendũ
Aliter em nos metipõs nosse nõ possum
Quod p̃ceptu quia mauis erat ꝙͣ̃ ut ab
Hoiẽ inderetur idcirco assignatu est
deo Iubet igitur nos ꝑthyit apollo no¬
scere nos met ipõs. Cognitio aute hec
sequamurq eam uitam que rebus ip̃is
perfruatur Qm̃ autẽ hiis animi appetitꝰ
A principio fu̾it ut eaque dixi ꝙͣ perfec¬
tissima a natura haberemꝰ. Confitẽdũ

Expanded text:
riisque rebus alienos, non sine causa eas, quas riisque rebus alienos, non sine causa eas, quas dixi, in pueris virtutum quasi scintillas videmus, e quibus accendi philosophi ratio debet, ut eam quasi deum ducem subsequens ad naturae perveniat extremum. nam, ut saepe iam dixi, in infirma aetate inbecillaque mente vis naturae quasi per caliginem cernitur; cum autem progrediens confirmatur animus, agnoscit ille quidem naturae vim, sed ita, ut progredi possit longius, per se sit tantum inchoata. Intrandum est igitur in rerum naturam et penitus quid ea postulet pervidendum; aliter enim nosmet ipsos nosse non possumus. quod praeceptum quia maius erat, quam ut ab homine videretur, idcirco assignatum est deo. iubet igitur nos Pythius Apollo noscere nosmet ipsos. cognitio autem haec sequamurque eam vitam, quae rebus iis ipsis perfruatur. quoniam autem is animi appetitus a principio fuit, ut ea, quae dixi, quam perfectissima natura haberemus, confitendum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊erclu t ⁊ uellar q auditioẽ ducũtur
lequeeo quod ipsis supat aliis giorifi¬
cintiolunt uaduertuntq eaq domi
funt curiosine incipuntes cõmetaria¬
liquid discere et eoꝵ quas uident uolũt
non ignorare nomĩa quibusq rebui cũ
equalibus decertant Siuincũt offerũt
seletitia Uicti debilitant᷑ aĩosq dimitĩ
Quor sine causa fieri mhil putandu ẽ
Est enim naturasic generata iuis hom̃ii
et ad omne uirtute percipienda frã
iudeatur ob eamq causam per uim uir¬
tutu simulacris quaru insehũt sciã si¬
ne doctrina mouetur. Sũt em prima
elemẽta nature quibꝰ auditis uirtutis
q carmen efficitur. Nam cũ ita nati
factiq simus ut et agendi aliquid et
diligendi aliquos etꝰ liberalitatis et re¬
ferende gratie principia ĩ nobis cõtine¬
renuis adq ad sçiãm ad prudẽtia for¬
titudinẽq aptos aiõs haberemꝰ cõtra¬

Expanded text:
dendum fabellarumque auditione ducuntur dendum fabellarumque auditione ducuntur deque eo, quod ipsis superat, aliis gratificari volunt animadvertuntque ea, quae domi fiunt, curiosius incipiuntque commentarliquid et discere et eorum, quos vident, volunt non ignorare nomina, quibusque rebus cum aequalibus decertant, si vicerunt, efferunt se laetitia, victi debilitantur animosque demittunt. quorum sine causa fieri nihil putandum est. est enim natura sic generata vis hominis, ut ad omnem virtutem percipiendam facta videatur, ob eamque causam parvi virtutum simulacris, quarum in se habent semina, sine doctrina moventur; sunt enim prima elementa naturae, quibus auctis virtutis quasi germen efficitur. nam cum ita nati factique simus, ut et agendi aliquid et diligendi aliquos et liberalitatis et referendae gratiae principia in nobis contineremus atque ad scientiam, prudentiam, fortitudinem aptos animos haberemus a contra
Abbreviated transcription (Latin):
tius quasi nos inctipõs cognoscunꝰ taq
illa prima cõmendatio qile a natura
nostri facta est nobis ĩcerta et obscura
est. Oriꝰq appetitus ille aĩ tantũ agit
ut salui atq integri esle possimꝰ cũ aũt
despicẽ ceperim et sentire quid simis
et quid aĩantibꝰ cęteris differamꝰ tu ea
sequi incipimꝰ adque natisum Qua
similitudine uidemus in bestiis que pri¬
mom quo loco natesunt exeo senõ com¬
mouent. Dem de suo quoq appetitu mo¬
uetur Serpere angniculos nare arati¬
cnlas euolare merulas cornibꝰ uti uicle¬
mus boues uespas aculeis suam demq
cuiq naturam esse ad uiuẽdu duccirs
que similitudo mgenẽ etia hũano ap¬
paret. Parui eium primo ortu sic iacẽt
Formpintis accessit et aiõ utunt senibr
conitunturq ut sese erigant et manibꝰ
ntant᷑ cos agnoscũt aqdub educantu
Demde equalib delectant᷑ libentero
se cumhuis congregant dantq seaciu¬

Expanded text:
tius quasi nosmet ipsos cognoscimus. itaque tius quasi nosmet ipsos cognoscimus. itaque prima illa commendatio, quae a natura nostri facta est nobis, incerta et obscura est, primusque appetitus ille animi tantum agit, ut salvi atque integri esse possimus. cum autem dispicere coepimus et sentire quid simus et quid ab animantibus ceteris differamus, tum ea sequi incipimus, ad quae nati sumus. quam similitudinem videmus in bestiis, quae primo, in quo loco natae sunt, ex eo se non commovent, deinde suo quaeque appetitu movetur. serpere anguiculos, nare anaticulas, evolare merulas, cornibus uti videmus boves, nepas aculeis, suam denique cuique naturam esse ad vivendum ducem. quae similitudo in genere etiam humano apparet. parvi enim primo ortu sic iacent,firmitatis accessit, et animo utuntur et sensibus conitunturque, ut sese erigant, et manibus utuntur et eos agnoscunt, a quibus educantur. deinde aequalibus delectantur libenterque se cum iis congregant dantque se ad lu
Abbreviated transcription (Latin):
minis nõ necesse ẽ et illa pristina manẽ
ut tuenda. Inter hec multo esse cariora
que accesserint aĩq optima quãq ꝑtẽ
carissima meaq expletione nature
sũmuz boni consistere cu longe multũ¬
ꝙ prestet mens atq ratio sic et extremũ
oium appetendoꝵ atq ductum aprima
comuitate nature multis gradib ad sen¬
dit ut ad sũmu perueniat quod cumu¬
latur ex integritate corporis et ex mẽtis
ratioẽ perfecta Cum igitur ea sit qua
exposu forma nature sint ĩtio dixisił
atq ortus esset se quisq cognoscẽt indi¬
careq posset que ius et tot̾us ẽẽ nat᷑e
et ꝑtium singlaru cõtinuo idẽt quid
cẽt hoc quod querimꝰ oĩi reru quas
expetimis sũmu et ultimu ne ulla m
re peccare posset Nũe uero a primo q¬
dem mirabiliter occulta natura ẽ nec
persꝑici nec cognosci potest Frogrediẽ¬
tibus aute etatibꝰ sensim tarde ite po¬

Expanded text:
minis? non necesse est et illa pristina manere, minis? non necesse est et illa pristina manere, ut tuenda sint, et haec multo esse cariora, quae accesserint, animique optimam quamque partem carissimam, in eaque expletione naturae summi boni finem consistere, cum longe multumque praestet mens atque ratio? sic, quod est extremum omnium appetendorum atque ductum a prima commendatione naturae, multis gradibus adscendit, ut ad summum perveniret, quod cumulatur ex integritate corporis et ex mentis ratione perfecta. Cum igitur ea sit, quam exposui, forma naturae, si, ut initio dixi, simul atque ortus esset, se quisque cognosceret iudicareque posset quae vis et totius esset naturae et partium singularum, continuo videret quid esset hoc, quod quaerimus, omnium rerum, quas expetimus, summum et ultimum nec ulla in re peccare posset. nunc vero a primo quidem mirabiliter occulta natura est nec perspici nec cognosci potest. progredientibus autem aetatibus sensim tardeve po
Abbreviated transcription (Latin):
que scĩa atq ars agricolaru que çir¬
cũcidat amputet digat extollat admi¬
niculetur ut quo natura ferat eopossit
ire ut ipse uites silo qui possent it a se trac¬
tandas tuendasq esse fateantur Et nẽ
quidem eam tuetur ut deuite potissimũ
loquar est id extrinsecus In ip̃a eni par
magna nis ẽ ut ꝙͣ optime se hrẽ possit
sinulla cultura acdibeatur At uerosi
ad uiten sensus accesserit ut appetitu
quẽdam habeat et per seipãm moueat
quidfacturam putas Anea que ꝑ uini¬
tore aña consequebatur et perse ipsam
curabit Set uides ne accessura ei cura
ut sensus quoq suos eoꝵq oĩi appeti¬
atur Sic ad illa que semp hũit iũgit ea
que postea acçesserint nec eunde f̾ine
ilis erit ut finis boni atq antea fucrat
neq idem tamẽ. Nõ emiam stirpis bo¬
nu queret set aĩalis Quod si nõ sensus
modo eisit datus Ueru etiam aĩus ho¬

Expanded text:
quae sit scientia atque ars agricolarum, quae cirquae sit scientia atque ars agricolarum, quae circumcidat, amputet, erigat, extollat, adminiculet, ut, quo natura ferat, eo possint ire, ut ipsae vites, si loqui possint, ita se tractandas tuendasque esse fateantur. et nunc quidem quod eam tuetur, ut de vite potissimum loquar, est id extrinsecus; in ipsa enim parum magna vis inest, ut quam optime se habere possit, si nulla cultura adhibeatur. at vero si ad vitem sensus accesserit, ut appetitum quendam habeat et per se ipsa moveatur, quid facturam putas? an ea, quae per vinitorem antea consequebatur, per se ipsa curabit? sed videsne accessuram ei curam, ut sensus quoque suos eorumque omnem appetiatur? sic ad illa, quae semper habuit, iunget ea, quae postea accesserint, nec eundem finem ilis erit ei finis boni, atque antea fuerat, neque idem tamen; non enim iam stirpis bonum quaeret, sed animalis. quid, si non sensus modo ei sit datus, verum etiam animus ho
Abbreviated transcription (Latin):
multumq excellũt propterea quod e
oratioẽ gignũtur quia mhil ẽ in hoiẽ
diuinuis. Et eni oñi reru quas et
creat natura et tuctur que aut sinc aio
sint aut multos secus eoꝵ sũmu bonũ
ĩ corpore ẽ ut nõ inscite illud dictum
uideatur insue auĩ illi pecudidatu
prosale ne putresceret. Sũt antẽ bestie
queda in quibꝰ mest aliquid simile
uirtutis ut in leonibus ut in canibꝰ in
motus quosdam uidemus. In hoĩe autẽ
om̃is sũma animi est et ĩ aĩo rationis ex
qua uirtus est que rationis absolutio di¬
ffinitur qua etiam atq etiam explicã¬
du putant. Earu etiam reru quas ter¬
ra gignit educatio quedam et perfecto
est sidu dissimilic aĩantiu Itaq et inuẽ
uitem et mori dicimꝰ arbore quia et
nouella et uetulam et iugere et senel¬
cere ex quo nõ est alienu ut anim̃atib
sic illis et apta queda ad natura am
putare que aliena earũq augendar
et alendaru quã dam cultricem esse

Expanded text:
 excellunt, propterea quod ex ratione gignuntur, qua nihil est in homine divinius. etenim omnium rerum, quas et creat natura et tuetur, quae aut sine animo sunt aut non multo secus, earum summum bonum in corpore est, ut non inscite illud dictum videatur in sue, animum illi pecudi datum pro sale, ne putisceret. sunt autem bestiae quaedam, in quibus inest aliquid simile virtutis, ut in leonibus, ut in canibus, in motus quosdam videmus. in homine autem summa omnis animi est et in animo rationis, ex qua virtus est, quae rationis absolutio definitur, quam etiam atque etiam explicandam putant. Earum etiam rerum, quas terra gignit, educatio quaedam et perfectio est non dissimilis animantium. itaque et vivere vitem et mori dicimus arboremque et novellam et vetulam et vigere et 'senescere'. ex quo non est alienum, ut animantibus, sic illis et apta quaedam ad naturam putare et aliena earumque augendarum et alendarum quandam cultricem esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ta pestifera asciscũtur in populis que nõ
magis legum moclu atuingũt. quia lato¬
res aliguo cõcessusuo sanxerũt. Nam ne¬
q medicoꝵ p̃cepta uera dici possent si
qua inscii ĩ peritiq pro salutaribꝰ mor¬
tifera conscripserint Nec ĩpplo lex cui¬
quid mali fuerit. Ulla etiam si ꝑintio¬
sum aliquid populus acceperit accesse¬
rit. Ergo est lex iustoꝵ ĩ iustoꝵq distĩc¬
tio ad Allam antiquissima et reruzouuĩ
principe exp̃ssa natura ad quã leges

Expanded text:
a pestifere sciscuntur in populis, quae non magis legis nomen adtingunt, quam si latrones aliqua consensu suo sanxerint? Nam neque medicorum praecepta dici vere possunt, si quae inscii inperitique pro salutaribus mortifera conscripserint, neque in populo lex, cuicuimodi fuerit illa, etiam si perniciosum aliquid populus acceperit. Ergo est lex iustorum iniustorumque distinctio, ad illam antiquissimam et rerum omnium principem expressa naturam, ad quam