comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
An cornu exaltabit uniꝰ cuiꝰq fidelis sui sic̃ ista
ipsa in pͥncipio huiꝰ rmͦni ait. exaltatũ ẽ cor¬
nu meũ in dõ meo: Om̃s qͥppe unctos eiꝰ crismate
rectos xp̃os possumꝰ dicere. qͦd tam̃ totũ cũ suo
capite corpus unũ. ẽ. xp̃c. Haec anna ꝓpħ auit
samuhelis mat̃. scĩ uiri. multũq laudati. in qͦ
qͥdẽ tunc figurata. ẽ. mutatio ueteris sacerdotii.
& nunc ĩpleta. quando infirmata. ẽ. quȩ multa
erat infiliis. ut nouũ hab̾et in xp̃osacerdotiũ
sterilis qͥe peꝑit .uii. Sed hoc euidentius ad ipsũ
heli sacerdotẽ missus homo dĩ loqͥt᷑. cuiꝰ qͥdẽ nom̃¬
tacet᷑. sed intelligit᷑ officio minis terioq suo sine
dubitatione ꝓpħa. Sic enĩ scriptũ. ẽ. Et uenit ho
modĩ ad heli: & dix̃. Haec dic̃ dñs. Reuelatus
ui in domo pharaonis: & elegi domũ patris tui
ex om̃ib sceptris isrł mͥ sacerdotio fungi. ut ascen¬
dent ad altare meũ. & incendent incensũ. & por¬

Expanded text:
An cornu exaltabit uniuscuiusque fidelis sui, sicut ista ipsa in principio huius hymni ait: Exaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos eius chrismate recte christos possumus dicere; quod tamen totum cum suo capite corpus unus est Christus. Haec Anna prophetauit, Samuelis mater, sancti uiri multumque laudati; in quo quidem tunc figurata est mutatio ueteris sacerdotii et nunc inpleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut nouum haberet in Christo sacerdotium sterilis, quae peperit septem. CAPUT V. De An cornu exaltabit uniuscuiusque fidelis sui, sicut ista ipsa in principio huius hymni ait: Exaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos eius chrismate recte christos possumus dicere; quod tamen totum cum suo capite corpus unus est Christus. Haec Anna prophetauit, vi in domo Pharaonis; et elegi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi, ut ascenderent ad altare meum, et incenderent incensum, et por
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ tuȩ : decidet ingladio uiroꝵ. Quo mͦ gͦ hic uere
dici potuit & erit qͥ suꝑ erit in domo tua ueniet ad¬
orare ei. si illud ẽ uerũ qͦd ultore gladio nemo
inde suꝑ erit: nisi qͥa illos intelligiuoluit qͥ ꝑti¬
nent adstirpẽ. sed illiꝰ totiꝰ sacerdotii scđm ordinẽ
aaron: Ergo si de illis. ẽ. p̃destinatis reliqͥis de qͥb:
aliꝰ ꝓpħa dix̃ reliqͥȩ saluȩ fient. unde & apłs. sic gͦ¬

Expanded text:
mus tuae, decident in gladio uirorum. Quo modo ergo hic uere mus tuae, decident in gladio uirorum. Quo modo ergo hic uere dici potuit: Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei, si illud est uerum, quod ultore gladio nemo inde superarit? nisi quia illos intellegi uoluit, qui pertinent ad stirpem, sed illius totius sacerdotii secundum ordinem Aaron. Ergo si de illis est praedestinatis reliquiis, de quibus alius propheta dixit: Reliquiae saluae fient unde et apos
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt corã xp̃o meo om̃ib dieb. Transibit dix̃ conuer¬
sabit᷑ : sic̃ suꝑiꝰ dixerat de domo aaron. Dixi. domꝰ
tua & domꝰ patris tui transibunt corã me inȩt̃nũ.
Quod aut̃ ait corã xp̃omeo transibit: de ipsa domo
utiq intelligendũ ÷ ñ de illo sacerdote. qͥ ÷ xp̃c ipe
bit. Potest & transibit intelligi de morte ad uitã om¬
nib dieb qͥb ꝑ agit̾ usq in finẽ scłi huiꝰ ista morta¬
cũ sit conditor animȩ : sed ita hoc de dõ tropicȩ ñ
tus ad imaginẽ dĩ: addunt᷑ & alȩ. quas utiq ñ habet
homo. & dr̃ dõ. subumbra alarũ tuarũ ꝓtege me.
ut intelligant hões de illa in effabili natura ñ ꝓ¬
prus sed translatis rerũ uocabulis ista dici Idđ̾ uł
ron. de qͣusq ad aduentũ iħu xp̃i hões remanser̃.
de qͣ genere etiã nunc usq ñ desunt. Nã de illa do
mo huiꝰ heli.iã supͣdictũ erat. Et om̃is qͥ suꝑerit do¬

Expanded text:
quit, coram Christo meo omnibus diebus. Transibit dixit \'conuerquit, coram Christo meo omnibus diebus. Transibit dixit \'conuersabitur\'; sicut superius dixerat de domo Aaron: Dixi: Domus tua et domus patris tui transibunt coram me in aeternum. Quod autem ait: Coram Christo meo transibit, de ipsa domo utique intellegendum est, non de illo sacerdote, qui est Christbit. Potest et transibit intellegi de morte ad uitam, omnibus diebus, quibus peragitur usque in finem saeculi huius ista mortacum sit conditor animae: sed ita hoc de Deo tropice, nontus ad imaginem Dei, adduntur et alae, quas utique non habet homo; et dicitur Deo, Sub umbra alarum tuarum protege me : ut intelligant homines de illa ineffabili natura, non propriis, sed translatis rerum vocabulis ista dici. 4. Quodron, de qua usque ad adventum Jesu Christi homines remanserunt, de quo genere etiam nunc usque non desunto huius Heli iam supra dictum erat: Et omnis qui superauerit do
Abbreviated transcription (Latin):
defluat anima eiꝰ. Ecce dies qͥ p̃nuntiati s̃ iã uener̃
Nullꝰ sacerdos ÷ scđ mordinẽ a aron. & qͥcũq ex eiꝰ
genere ÷ homo. cũ uidet sacrificiũ xp̃ianoꝵ toto or¬
be pollere. sibi aut̃ honorẽ illũ maximũ. ẽẽ. sub¬
tractũ : deficiunt oculi eiꝰ. & defluit anima eiꝰ tabe
meroris. Ropͥȩ aut̃ ad huiꝰ domũ heli cui hȩc dice¬
bant᷑. qͦd seqͥt᷑ ꝑtinet. Et om̃is qͥ suꝑerit domꝰ tuȩ:
decidet in gladio uiroꝵ. Et hoc tͥ signũ qđ ueniet suꝑ
duos filios tuos hos. ofni & finees. Die unomorient᷑
ambo. Hoc gͦ signũ factũ ÷ mutandi sacerdotude
domo huiꝰ : qͦ significatũ ÷ mutandũ sacerdotiũ do¬
mꝰ aaron. Mors qͥppe filioꝵ huiꝰ significauit mortẽ
ñ hominũ sed ipstꝰ sacerdoti de filuis a aror¬
sig̃ Quod aut̃ seqͥt᷑ adillũ iã ꝑtinet sacerdotẽ: cuiꝰ figurã
huic succedendo samuhel Pinde quȩ sequunt᷑. de xp̃o
iħu noui testam̃ti uero sacerdote dicunt᷑. Et suscita

Expanded text:
nuntiati sunt, iam uenerunt. Nullus sacerdos est secundum ordinem Aaron; et quicumque ex eius genere est homo. cum uidet sacrificium Christianorum toto orbe pollere, sibi autem honorem illum magnum esse subtractum, deficiunt oculi eius et defluit anima eius tabe maeroris. Proprie autem ad huius domum Heli, cui haec dicebantur, quod sequitur pertinet: Et omnia qdecident in gladio uirorum. Et hoc tibi signum, quod ueniet super duos filios tuos hos, Ophni et Phinees: die uno morientur ambo. Hoc ergo signum factum est mutandi sacerdotii de domo huius. quo signo significatum est mutandum sacerdotium domus Aaron. Mors quippe filiorum huius significauit mortem non hominum, sed ipsius sacerdotii de filiis Aaron. Quod autem sequitur, ad illum iam pertinet sacerdotem, cuius figuram gessit huic succedendo Samuel. Proinde quae sequuntur, de Christo Iesu noui testamenti uero sacerdote dicuntur: Et suscita
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rȩ : ñ dãnabit cũ udicabunt᷑ extrema t̾̃rȩ. Et
dat inqͥt uirtutẽ regib nr̃is: ut ñ eos iudicando
condemnet. Dat eis uirtutẽ : qͥa carnẽ sic̃ reges
regant. & in illo mundũ qͥ ꝓpt̃ illos fudit sangͥnẽ¬
ut uincant. Et ex altabit cornu xp̃i sui. Quo mͦ xp̃s¬

Expanded text:
e, non damnabitur, cum iudicabuntur extrema terrae. Et dat, inquit, uirtutem regibus nostris; ut non eos iudicando condemnet. Dat eis uirtutem, qua carnem sicut reges regant et in illo mundum, qui propter eos fudit sanguinem, uincant. Et exaltabit cornu christi sui. Quo m
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qͥ & descendit ininferiores partes t̃rȩ : qͥ descen¬
dit ipse ÷ & qͥ ascendit suꝑ om̃s cȩlos. ut ad implerbe
suꝑ eã rmbrẽ. Sic aut̃ dictũ ÷ ipse iudicabit extre¬
ma t̾rȩ : ac sidiceret᷑ etiã extrema t̾rȩ. Nonenĩ ali¬
as partes ñ iudicabit : qͥa om̃s homines ꝓculdu¬
bio udicabit. Sed meliꝰ intelligunt᷑ ex trema t̾rȩ.
ex trema hominis : qm̃ ñ iudicabunt᷑ quȩ in meliꝰ
uel indeteriꝰ medio tẽpr̃ cõmutant᷑. sed in qͥb extre¬
mis inuentꝰ fuerit qͥ uidicabit᷑. Ropt̃ qͦd dictũ ÷
Qui ꝑseuerauerit usq infinẽ: hic saluus erit. Qͥ¬

Expanded text:
t in inferiores partes terrae? Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret super eam imbrem . Sic autem dictum est, Ipse judicabit extrema terrae, ac si diceretur: \'Etiam extrema terrae.\' Non enim alias partes non iudicabit, qui omnes homines procul dubio iudicabit. Sed melius intelleguntur extrema terrae extrema hominis: quoniam non iudicabuntur, quae in melius uel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inuentus fuerit, qui iudicabitur. Propter quod dictum est: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
tũ mͦ diceret᷑ facere uidiciũ & iustitiã: magis hoc
p̃ceptũ ad utrosq hões ꝑtineret & meditraneos
& maritimos. Sed ne qͥsquã putaret pꝰ finẽ uitȩ
quȩ in hoc agit corpore. suꝑ. eẽ. tẽpꝰ uidiciũ iusti¬
tiãq faciendi qͣm dũ. er̃t incarne ñ fecit. & sic di¬
uinũ euadi posse iudiciũ: in medio t̾rȩ mͥ uidet᷑
dictũ cũ qͥsq uiuit incorpore. In hac qͥppe uita suã
t̃rã qͥsq circũ fert. quã moriente homine recipit.
t̃ra cõmunis: resurgentiutiq redditura:. s inde
inmedio t̃rȩ id ÷ cũ anima nr̃a isto t̃renoclaudit᷑
corpore.faciendũ ÷ iudiciũ atq iustitia qͦd nob̾
ꝓsit in posterũ: qͣndo recipiet qͥsq scđm ea qͣe ꝑ¬
ibi dicit apłs ꝑ tẽpꝰ qͦ uix̃ incorpore. Neq em̃si qͥs
malignam̃te atq impia cogitatione blasphemet.
neq id ullis menbris corporis oꝑet᷑. idõñ erit reus
qͥa id ñ motu corporis gessit. cũ hoc ꝑ illud tẽpus

Expanded text:
diceretur: Facere iudicium et iustitiam, magis hoc praeceptum ad utrosque homines pertineret, et mediterraneos et maritimos. Sed ne quisquam putaret post finem uitae, quae in hoc agitur corpore, superesse tempus iudicium iustitiamque faciendi, quam dum esset in carne non fecit, et sic diuinum euadi posse iudicium: in medio terrae mihi uidetur dictum \'cum quisque uiuit in corpore\'. In hac quippe uita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proinin medio terrae, id est cum anima nostra isto terreno clauditur corpore, faciendum est judicium, atque justitia, quod nobis prosit in posterum: quando recipiet quisque se per tempus quo vixit in corpore. Neque enim si quis maligna mente atque impia cogitatione blasphemet, neque id ullis membris corporis operetur, ideo non erit reus, quia id non motu corporis gessit, cum hoc per illud tempus
Abbreviated transcription (Latin):
te intelligit & scit dm̃: qͥ intelligit & scit etiam
hoc ad̃o sibi dari. ut intelligat & sciat dm̃. Qͥ d
enĩ habes ait apłs qͦd ñ accepisti : si aut̃ & acce¬
pisti qͥd głaris qͥsi ñ acceꝑis. id ÷ qͣsi ate ipso tͥsit
unde głaris : lacit aut̃ udiciũ & iustitiã: qͥ recte
uiuit. Recte aut̃ uiuit: qͥ ob tẽꝑat p̃cipientidõ. &
finis p̃cepti idem ÷ ad qͦd refert᷑ p̃ceptũ. Ex aritas ÷¬

Expanded text:
te intellegit et scit Dominum, qui intellegit et scit etiam te intellegit et scit Dominum, qui intellegit et scit etiam hoc a Domino sibi dari, ut intellegat et sciat Dominum. Quid enim habes, ait apostolus, quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? id est, quasi a te ipso tibi sit, unde gloriaris. Facit autem iudicium et iustitiam, qui recte uiuit. Recte autem uiuit. qui obtemperat praecipienti Deo; et finis praecepti, id est, ad quod refertur praeceptum, caritas
Abbreviated transcription (Latin):
uenerint ñ er̃: qͥa cũ suo fine ueniunt. Horũ aut̃
duoꝵ id ÷ dans uotũ uouenti. & benedix̃ annos
iusti: unũ. ẽ. qͦd facimꝰ. alterũ qͦd sumimꝰ. Sed hoc
alterũ dõ largitore ñ sumit᷑ : nisi cũ ipso ad iu¬
tore. Primũ illud efficit᷑ : qͥa ñ inuirtute potens
.ẽ.uir. Dñs enĩ infirmũ faciet aduersariũ eiꝰ:
illũ scilicet qͥ homini uouenti inuidet. & resistit
ne ualeat implere qͦd uouit. P otest ex ambiguo
greco intelligiꝰ aduersariũ suũ. Cũ eñi dñs pos¬
sid̾e nos cȩꝑit : ꝓfecto aduersariꝰ qͥ nr̃ fuerat ip¬
sius fiet. & uincet᷑ a nob. sed ñ uirib nr̃is. qͥa ñ
in uirtute sua potens. ẽ. uir. Dñs gͦ infirmũ fa¬
ciet aduersariũ suũ : dñs scs. ut uincat᷑ a scĩs. qͥos
riet᷑ qͥ głat᷑ intelligere & scire dñm. & facere
iudiciũ & iustitiã in medio t̾rȩ. Non parua ex par¬

Expanded text:
uenerint, non erunt, quia cum suo fine ueniunt. Horum autem uenerint, non erunt, quia cum suo fine ueniunt. Horum autem duorum, id est dans uotum uouenti, et benedixit annos iusti, unum est quod facimus, alterum quod sumimus. Sed hoc alterum Deo largitore non sumitur. nisi cum ipso adiutore primum illud efficitur: Quia non in uirtute potens est uir. Dominus infirmum faciet aduersarium eius; illum scilicet, qui homini uouenti inuidet et resistit, ne ualeat inplere quod uouit. Potest ex ambiguo Graeco intellegi et aduersarium suum. Cum enim Dominus possidere nos coeperit, profecto aduersarius, sius fit, et vincetur a nobis, sed non in viribus nostris, quia non in virtute sua potens est vir. Dominus ergo infirmum faciet adversarium suum, Dominus sanctus; ut vincatur a sanctis quos riatur, intellegere et scire Dominum et facere iudicium et iustitiam in medio terrae. Non parua ex par
Abbreviated transcription (Latin):
dãna. eẽ. duxi. nec solũ detrim̃ta. uerũ etiã ster¬
cora existimaui. eẽ. ut xp̃m lucrifacerẽ. De t̾ra¬
gͦ suscitatꝰ .ẽ. ille su pͣ om̃s diuites pauꝑ & de illo
stercore erectꝰ. ẽ supͣ om̃s opulentos ille in ops:
ut sedeat cũ potentib popłi qͥb  sedebitis suꝑxi
sedes & sedẽ głȩ hereditatẽ cdans cis. Dixerant enĩ
potentes illi. łcce nos dimisimꝰ om̃ia: & secuti sumꝰ
te. Hoc uotũ potentis sime uouerant: Sed unde hoc
eis. nisi ab illo de qͦ hic continuodictũ. ẽ. dans uotũ
uouenti : Alioqͥn ex illis eẽnt potentib qͥoꝵ infir¬
matꝰ .ẽ. arcus. Dans inqͥt uotũ uouenti. Non enĩ dño
qͥsq qͥcquã rectũ uoueret : nisiꝰ ab illo acciꝑet qͦd uo¬
ueret. StQUIIUR. Et benedix̃ annos iusti: ut cũ illo
scilicet sine fine uiuat cui dictũ.ẽ. & anni tui non
defitient. Ibi eñĩ stant anni: hic aut̃ transeunt
immopereunt. Antequã ueniant enĩ ñ sunt. Cũ aũ

Expanded text:
damna esse duxi: nec solum detrimenta, verum etiam stercora existimavi esse, ut Christum lucrifacerem. De terra suscitatus est ille supra omnes divites pauper, et de illo stercore erectus est supra omnes opulentos ille inops, ut sedeat cum potentibus populi, quibus ait : sedes, et sedem gloriae hereditatem dans eis; dixerant enim potentes illi: Ecce nos dimisimus omnia et secuti sumus te. Hoc uotum potentissime uouerant. Sed unde hoc eis, nisi ab illo, de quo hic continuo dictum est: Dans uotum uouenti? Alioquin ex illis essent potentibus, quorum infirmatus est arcus. Dans, inquit, uotum uouenti. Non enim Domino quisquam quidquam rectum uoueret, nisi qui ab illo acciperet quod uoueret. Sequitur: Et benedixit annos iusti, ut cum illo scilicet sine fine uiuat, cui dictum est: Et anni tui non deficient. Ibi enim stant anni, hic autem transeunt, immo pereunt; antequam ueniant enim, non sunt; cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
& descendentes suꝑ filiũ hominis. F rex̃ gͦ iacob
in mesopomiã : ut inde acciꝑet uxorẽ. Unde aut̃
illi accidit .iiͭͬi. hab̾e feminas. de qͥb: xii. filios
& unã filiã ꝓcreauit. cũ earũ nullã concupis set
illicite: indicat scriptura diuina. ad unã qͥppe
accipiendã uenerat: sed cũ illi altera ꝓ altera
supposita fuisset. nec ipsã dimisit qͣ nesciens usus
fuerat in nocte. ne ludibrio eã uidet᷑ habiusse
& eo tẽpr̃ qͣdo multiplicande posteritatis causa
plures uxores lex nulla ꝓhibebat accepit etiã
illã cui uni iã futuri coniugi fidẽ fecerat. Iuȩ
cũ. eẽt . sterilis : ancillã suã de qͣ filios ipsa susci¬
ꝑet marito dedit. Iuod etiã maior soror eiꝰ quã¬
uis peꝑisset imitata: qm̃ multiplicare ꝓlẽ cupi¬
ebat effecit. Nullã iacoblegit᷑ petisse p̃t unã :
nec usus plurimis nisi gignende ꝓlis officio.
coniugali iure seruato. ut neq hoc faceret nisi
uxores eiꝰ id fieri flagitassent. quȩ corporis iuri

Expanded text:
hominis. Pen-exit ergo Iacob in Mesopotamiam, ut inde acciperet uxorem. Unde autem illi acciderit quattuor habere feminas, de quibus duodecim filios et unam filiam procreauit, cum earum nullam concupisset inlicite, indicat scriptura diuina. Ad unam quippe accipiendam uenerat; sed cum illi altera pro altera subposita fuisset, nec ipsam dimisit, qua nesciens usus fuerat in nocte, ne ludibrio eam uideretur habuisse, et eo tempore, quando multiplicandae posteritatis causa plures uxores lex nulla prohibebat, accepit etiam illam, cui uni iam futuri coniugii fidem fecerat. Quae cum esset sterilis, ancillam suam, de qua filios ipsa susciperet, marito dedit; quod etiam maior soror eius, quamuis peperisset, imitata, quoniam multiplicare prolem cupiebat, effecit. Nullam Iacob legitur petisse praeter unam, nec usus plurimis nisi gignendae prolis officio, coniugali iure seruato, ut neque hoc faceret, nisi uxores eius id fieri flagitassent, quae corporis uiri
Abbreviated transcription (Latin):
cõpactũ atq cõmixtũ in libris ueterib canonicis
qͥb rerũ gestarũ narrationes continent᷑ ualet plu¬
rimũ. multũq exercuit & exercet ingenia scrutan¬
tiũ litteras sacras. ut qđ hrstoricȩ p̃dictũ cõple¬
tũq legit᷑ in semine abrahȩ scđmcarnẽ. etiã insemi¬
ne a brahȩ scđm fidẽ qͥd implendũ allegoricȩ signi¬
ficet inqͥrat᷑. in tantũ ut qͥb dã iusũ sit nichil. eẽ. in
dĩ eiꝰq filios in hac uita peregrinos figurata signi¬
ficatione referendũ. S si hoc ita ÷ iã bi ꝑtita ñ triꝑtia
er̃ eloqͥa ꝓpħarũ. uel potiꝰ illarũ scripturarũ om̃ũ
quȩ ueteris instrum̃ti appellatione censent᷑. Nichil
uel ꝓpt̃ illã dr̃ atq cõplet᷑. significat aliqͥd qͦt etio¬
ad ierłm cȩlestẽ allegorica p̃figuratione referas
sed er̃ sola duo genera: unũ qd ad ierłm lib̾am.
alterũ qͦd ad utrãq ꝑtineat. Michi aut̃ sic̃ mul¬

Expanded text:
bris veteribus canonicis, quibus rerum gestarum narrationes continentur, valet plurimum, multumque exercuit et exercet ingenia scrutantium Litteras sacras, ut quod historice praedictum completumque legitur in semine Abrahae secundum carnem, etiam in semine Abrahae secundum fidem quid inplendum allegorice significet inquiratur; in tantum ut quibusdam uisum sit nihil esse in Dei eiusque filios in hac uita peregrinos figurata significatione referendum. Sed si hoc ita est, iam bipertita, non tripertita erunt eloquia prophetarum, uel potius illarum scripturarum omnium, quae ueteris instrumenti appellatione censentur. Nihil lam, dicitur atque completur, significat aliquid, quod etiam Jerusalem coelestem allegorica praefiguratione referatur: sed erunt sola duo genera, unum quod ad Jerusalem liberam, alterum quod ad utramque pertineat. Mihi autem sicut mul
Abbreviated transcription (Latin):
latino. bene tam̃ ex p̃ssũ . ẽ. quod ex maiorib:
minores facti sunt : qͥã in ipsis panib id ÷ di¬
uinis eloqͥis quȩ israhelitȩ soli tunc ex om̃ib
gentib acceper̃. t̾rena sapiunt. Gentes aut̃
qͥb lex illa ñ fuerat data post ea quę ꝑ nouũ
testam̃tũ ad eloqͥa illa uener̃. multũ esurien¬
do t̾rã transier̃ : qͥa in eis ñ t̾rena s cę̧lestia
sapuer̃. Et hoc uelut quȩreret᷑ causa cur fac¬

Expanded text:
Latine, bene tamen expressum est, quod ex maioribus Latine, bene tamen expressum est, quod ex maioribus minores facti sunt, quia et in ipsis panibus, id est diuinis eloquiis, quae Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem, quibus lex illa non erat data, postea quam per nouum testamentum ad eloquia illa uenerunt, multum esuriendo terram transierunt, quia in eis non terrena, sed caelestia sapuerunt. Et hoc uelut quaereretur causa quur fac
Abbreviated transcription (Latin):
hominidat ds̃. qͥ solus. ẽ iustꝰ atq iuistificans &
suã uobentes constituere. id. ẽ. uelut a se sibi pa¬
ratã ñ ab illo imꝑtitã. iustitiȩ dĩ ñ s̃ subiecti.
utiq qͥa suꝑbi de suo putantes ñ de dĩ posse
placere se dõ qͥ. ẽ. ds̃ scientiarũ atq: idõ & ar¬
bit̃ conscientiarũ. ibi uidens cogitationes ho
quit ad inuentiones suas. Quas ad inuentiones
putamꝰ. nisi ut suꝑbi cadant. & humiles surgaN:
Has qͥppe ad inuentiones ex eqͥtur dicens. Arcꝰ
potentiũ in firmatꝰ. ẽ: & in firmi p̃cinc di sutt
uirtute. In firmatꝰ .ẽ. arcus: id ÷ intentio eoꝵ
qͥ tã potentes sibi uident᷑ ut sine dĩ dono atq
aduitorio humana sufficientia. diuina pos¬
sint. implere mandata. Et p̃cingunt᷑ uirtute.
esurientes transier̃ t̃rã. Qui s̃ intelligendi ple¬
ni panib nisi idem ipsi qͣsi potentes. id ÷ isra¬
helite qͥb credita sunt eloqͥa dĩ: Sed ineo popło
ancillȩ filii minorati sunt qͦ uerbo minꝰ qͥdẽ

Expanded text:
homini Deus, qui solus est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens cogitationes homquit, adinuentiones suas. Quas adinuentiones putamus, nisi ut superbi cadant et humiles surgant? Has quippe adinuentiones exsequitur dicens: Arcus potentium infirmatus est, et infirmi praecincti sunt uirtute. Infirmatus est arcus, id est intentio eorum, qui tam potentes sibi uidentur, ut sine Dei dono adque adiutorio humana sufficientia diuina possint inplere mandata, et praecinguntur uirtute, esurientes transierunt terram. Qui sunt intellegendi pleni panibus. nisi idem ipsi quasi potentes, id est Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt quo uerbo minus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
unã eandẽq pͥmã: ita duas ȩtates scđam &
t̃ciã liber iste contineat. In qͣ t̃cia ꝓpt̃ uaccã
trimã. caprã trimã. arietẽ trimũ. & un¬
positũ ÷ legis uigũ & apparuit abundantia
peccatorũ. & regni t̾reni surrex̃ exordiũ. Ubi
ñ defuer̃ spũales : quoꝵ inturture & colũba

Expanded text:
unam eandemque primam, ita duas aetates secundam et unam eandemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste contineat, in qua tertia propter uaccam trimam, capram trimam, arietem trimum et inpositum est legis iugum et apparuit abundantia peccatorum et regni terreni surrexit exordium, ubi non defuerunt spiritales, quorum in turture et columb
Abbreviated transcription (Latin):
tis popłi dĩ. cuiꝰ generis quȩdã uelut ad olescen¬
tia ducebat᷑. ab ipso abrahã usq ad hunc dauid.
Neq enĩ frustra matheus euangłista sic gene¬
rationes cõmemorauit. ut hoc pͥmũ int̃uallũ
usq ad dd. Ab olescentia qͥppe incipit homo
posse generare. Propt̃ ea generationũ ex abra¬
hã sumpsit exordiũ. qͥ etiã pat̾ gentiũ consti¬
tutꝰ ÷ quando mutatũ nom̃ accepit. Ante hunc
gͦ uelut pueritia fuit huiꝰ generis popłidĩ a noe
usq ad abrahã. & idõ in singͣ inuenta ÷ id ÷
hebrea. Apueritia qͥppe homo incipit loqͥ post
in fantiã: quȩ hinc appellata. ẽ. qđ fari ñ po¬
test. Quã ꝓfecto ętatẽ pͥmã de mergit obliuio:
sic̃ ȩtas pͥma generis humani . ẽ. deleta dilu¬
uio. Iuottꝰ enĩ qͥsq ẽ. qͥ suã recordet᷑ infantiã :
Quã obrẽ in isto ꝓcursu ciuitatis dĩ sic̃ suꝑior

Expanded text:
tis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentis populi Dei; cuius generis quaedam uelut adulescentia ducebatur ab ipso Abraham usque ad hunc Dauid. Neque enim frustra Matthaeus euangelista sic generationes commemorauit, ut hoc primum interualluusque ad Dauid. Ab adulescentia quippe incipit homo posse generare; propterea generationum ex Abraham sumsit exordium; qui etiam pater gentium constitutus est, quando mutatum nomen accepit. Ante hunc ergo uelut pueritia fuit huius generis populi Dei a Noe usque ad ipsum Abraham; et ideo in lingua inuenta est, id est Hebraea. A pueritia namque homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Quam profecto aetatem primam demergit obliuio, sicut aetas prima generis humani est deleta diluuio. Quotus enim quisque est, qui suam recordetur infem in isto procursu ciuitatis Dei, sicut superior
Abbreviated transcription (Latin):
usit. Ab his duob mirabilib ducib bella etiã
ꝓsꝑrime & mirabilit̃ gesta st̃. dõ contestante
ñ tã ꝓpt̃ merita hebrei popłi. quã ꝓpt̃ pecca¬
ta earũ quȩ debellabant᷑ gentiũ illas eis ꝓue¬
nis se uictorias. Post istos duces uidices fuer̃ ĩã
in t̾ra ꝓmissionis popło collocato: ut incipene
interĩ reddi abrahȩ pͥma ꝓmissio de gente
una id ÷ hebrea & t̾ra chanaan ñ dũ de om̃ib
gentib & toto orbe t̃rarũ qͦd xp̃i aduentꝰ in
carne & ñ ueteris legis obseruationes s euan¬
głii fides fuerat impletura. Cuiꝰ rei p̃figuratio
facta ÷ qͦo ñ morses qͥ legẽ popło accepat in
inmonte sina. sed iesus cui etiã nom̃ dõ p̃cipiente
mutatũ fuerat ut iesus uocaretur. popłm in t̾rã
ꝓmissionis introduxit. Temporib aut̃ udicũ
.ẽ. ad regũ tẽpora: quoꝵ pͥmꝰ regnauit saul. Cui
reꝓbato & bellica clade ꝓstrato. eiꝰq strrpe ꝓ¬

Expanded text:
his duobus mirabilibus ducibus bella etiam prosperrime ac mirabiliter gesta sunt, Deo contestante non tam propter merita Hebraei populi quam propter peccata earum, quae debellabantur, gentium illas eis prouenisse uictorias. Post istos duces iudices fuerunt, iam in terra promissionis populo conlocato, ut inciperet interim reddi Abrahae prima promissio de gente una, id est Hebraea, et terra Chanaan, nondum de omnibus gentibus et toto orbe terrarum; quod Christi aduentus in carne et non ueteris legis obseruationes, sed euangelii fides fuerat inpletura. Cuius rei praefiguratio facta est, quod non Moyses, qui legem populo acceperat in monte Sina, sed Iesus, cui etiam nomen Deo praecipiente mutatum fuerat ut Iesus uocaretur, populum in terram promissionis induxit. Temporibus autem iudicest ad regum tempora, quorum primus regnauit Saul; cui reprobato et bellica clade prostrato eiusque stirpe re
Abbreviated transcription (Latin):
noscat. Confirmatũ ÷ cor meũ in dño: & ex al¬
tatũ ÷ cornumeũ indõ meo. Uere confirmatũ. ẽ.¬
cor & cornu uere exaltatũ : qͥa ñ inse sed in dño
dõ suo. Dilatatũ. ẽ. suꝑ inimicos meos os meũ: qͥa
& in angustiis p̃ssurarũ sermodĩ ñ ÷ alligatꝰ.
nec in p̃conib alligatis. Lȩtata sũ in qͥt insa¬
lutari tuo. Xp̃c ÷ iste iũc quẽ symeon sic̃ in euan¬
głio legit᷑ senex amplectens paruũ. agnoscerᷤ.
magnũ: nunc dimittis in qͥt dñe scđiseruum
tuũ in pace: qm̃ uider̃ oculi mei salutare tuũ.
Dicat itaq eccłia. Lȩtata sũ in salutari tuo: qm̃
qͥa nemo fit nisi abste. Deniq seqͥt᷑. Nolite głari
& nolite loqͥ excelsa: neq exeat magniloqͥũ
ubi nemo scit. qm̃ qͥ putat se aliqͥd. ẽẽ. cũ nichil
sit. se ipsũ seducit. Haec dicunt᷑ ad uersariis ciui¬
tatis dĩ ad babiloniã ꝑtinentib de sua uirtute

Expanded text:
noscit: Confirmatum est cor meum in Domino, exalnoscit: Confirmatum est cor meum in Domino, exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum cor et cornu uere exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum; quia et in angustiis pressurarum sermo Dei non est adligatus nec in pristus est iste Jesus, quem Simeon, sicut in Evangelio legitur, senex amplectens parvum, agnoscens magnum, Nunc dimittis, inquit, Domine, servum tuum in pace, quoniam viderunt oculi mei salutare tuum . Dicat itaque Ecclesia, Laetata saeter te, quia nemo fit nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari et nolite loqui excelsa, neque exeat magniloquiumubi nemo scit; quoniam qui putat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipsum seducit. Haec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
cob & quȩcũq alia signa uel dicta ꝓpħica in
sacris litteris p̃cedentib facta sunt: ita ut etiã
cȩtere abisto regũ tẽpr̃ ꝓpħiȩ partim ꝑtinent
ad gentẽ carnis abrahȩ. partimuͦ ad illud sem̃
eiꝰ in qͦ benedicunt᷑ om̃s gs̃ coheredes ptestam̃¬

Expanded text:
cob et quaecumque alia signa uel dicta prophetica in cob et quaecumque alia signa uel dicta prophetica in sacris litteris praecedentibus facta sunt, ita etiam ceterae ab isto regum tempore prophetiae partim pertinent ad gentem carnis Abrahae, partim uero ad illud semen eius, in quo benedicuntur omnes gentes coheredes Christ
Abbreviated transcription (Latin):
tanto qͣnto ꝓmissũ fuerat spatio dilatatũ. ẽ. Uni¬
uersos qͥppe illos subdider̃ : tributariosq fecer̃.
Sic gͣ in t̾ra ꝓmissionis scđm carnẽ hoc ÷ in t̾ra
chanaan sub his regib sem̃ abrahȩ fuerat constitu¬
tũ. ut nichil. deinde suꝑ. eẽt. qͦ t̃rena illa dĩ ꝓmis¬
sio cõpleret᷑ : nisi ut in eadẽ t̃ra qͣntũ ad ꝓsꝑitatẽ
attinet tẽporalẽ ꝑ posteritatis successionẽ in¬
concusso statu usq ad mortalis huiꝰ scłi t̃minũ
gens ꝑmaneret hebrea. sidñi dĩ sui legib obȩdire
Sed qm̃ ds̃ nouerat hoc eã ñ. eẽ. facturã: usus. ẽ. eiꝰ
etiã tẽporalib pęnis. ad exercendos in ea paucos
fideles suos & ad monendos qͥ pꝰ ea futuri erant
i om̃ib gentib qͦd eos ad moneri oportebat.
in qͥb alterã ꝓmissionẽ reuelato nouo testam̃to
ꝑincarnationẽ xẽi fuerat impleturꝰ. Quocirca

Expanded text:
tanto, quanto promissum fuerat, spatio dilatatum est; unitanto, quanto promissum fuerat, spatio dilatatum est; uniuersos quippe illos subdiderunt tributariosque fecerunt. Sic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena illa Dei promissio conpleretur, nisi ut in eadem terra, quantum ad prosperitatem adtinet temporalem, per posteritatis successionem inconcusso statu usque ad mortalis huius saeculi terminum gens permaneret Hebraea, si Domini Dei sui legibus oboediret. Sed quoniam Deus nouerat hoc eam non esse facturam, usus est eius etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos et admonendos qui postea futuri erant in omnibus gentibus, quod eos admoneri oportebat, in quibus alteram promissionem reuelato nouo testamento per incarnationem Christi fuerat inpleturus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
It benedicent᷑ in te om̃s trib t̾rȩ. & deinceps aliis
multis ad modũ testimoni is. hȩc duo ꝓmissa. eẽ.
monstrauimꝰ. ł rat igit᷑ iã in t̾ra reꝓinissionis se
ñ solũ tenendo ac possidendo ciuitates ad uer¬
sariorũ: uerũ etiã reges habendo regnare iã
cȩꝑat. impletis de ip̃so popło ꝓmissionib dei
magna iã ex parte ñ solũ quȩ trib illis patrib
abrahã isaac & iacob & quȩcũq aliȩ tẽporib
eoꝵ. uerũ qͣuȩ ꝑ ipsũ morsen ꝑquẽ popłs idem¬
de seruitute egrptia lib̾atꝰ. & ꝑ quẽ cuncta p̃te¬
rita reuelata sunt. tẽporib eiꝰ cũ popłm ꝑ here¬
mũ duceret facte fuerant. Ileq aut̃ ꝑ insignẽ
ducẽ iesũ naue ꝑquẽ popłs ille in ꝓmissionis
de t̃ra chanaan a qͦdã flumine ȩgrpti usq ad
flum̃ magnũ eufraten: nec tam̃ ad huc ꝓpħa¬
batur futurũ sed expectabat᷑ implendũ. Imple¬
tũ ÷ aut̃ ꝑ dauid & eiꝰ filiũ salomonẽ: cuiꝰ regnũ

Expanded text:
t benedicentur in te omnes tribus terrae; et deinceps aliis multis admodum testimoniis haec duo promissa esse monstrauimus. Erat igitur iam in terra promissionis semm adque ibi non solum tenendo ac possidendo ciuitates aduersariorum, uerum etiam reges habendo regnare iam coeperat, inpletis de ipso populo promissionibus Dei magna iam ex parte, non solum quae tribus illis patribus Abraham Isaac et Iacob, et quaecumque aliae temporibus eode seruitute Aegyptia liberatus et per quem cuncta praeterita reuelata sunt, temporibus eius, cum populum per eremum duceret, factae fuerant. Neque autem per insignem ducem Iesum Naue, per quem populus ille in promissionis de terra Chanaan a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten; nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed exspectabatur inplendum. Inpletum est autem per Dauid et eius filium Salomonem, cuius regnum
Abbreviated transcription (Latin):
pusu tẽporalis uitȩ futuri aliqͥd nosceret᷑ ad t̾renã
ciuitatẽ ꝑtinuis se qͥs ambigat: Ubi aut̃ legit᷑ ecce
dies ueniunt dicit dñs. & consũmabo domui isrł &
domui uda testam̃tũ nouũ ñ scd̾m testamtũ qͦd dis¬
posui patrib eoꝵ in die qͣ app̃hendi manũ eorũ
ut educerẽ eos de t̾ra ȩgr̃pti. qm̃ ipsi ñ ꝑmanser̃
in testamto meo. & ego neglexi eos dic̃ dñs : qͥa hoc ÷¬
testam̃tũ qđ constituã domui isrł. Post dies illos di
cit dñs daddaleges meas inm̃tẽ eoꝵ. & suꝑ corda¬
eoꝵ scribã eas. & uidebo eos. & ero illis in dm̃. & ipi
er̃ mͥ inplebẽ : ierłm sine dubio suꝑna ꝓpħatꝰ

Expanded text:
um uiuentes peregrinantur in terris; sed sunt in eis quaedam, civitatem pertinuisse, quis ambigat? Ubi autem legitur, Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel et domui Juda testamentum novum, naliqua ad caelestem, nonnulla ad utramque. Exemplis uideo probandum esse quod dico. Missus est Nathan propheta, qui regem Dauid argueret de peccato graui et ei, quae consecuta sunt mala, futura praediceret. Haec adque huius modi siue publice, id est pro salute uel utilitate populi, siue priuatim, cum pro suis quisque rebus diuina promereretur eloquia, quibus pro usu temporalis uit
Abbreviated transcription (Latin):
dimiserant egyptii. in mari rubro dũ ꝑsecunt᷑
extincti sunt. Illis qͥppe ab euntib : diuisũ mare
uiã fecit. Hos aut̃ in sequentes : in se redieas
testimonii nuncupatũ .ẽ. ubi ds̃ sacrificiis futu¬
ra p̃mintiantib colebat᷑. cũ scilicet iã cdata lex
fuisset inmonte multũ tribilit̃. At testabat᷑ enĩ
euidentissima mirabilib signis uocibq diui¬
nitas. qd factũ ÷ mox ut exitũ ÷ de egr̃pto. & in
p̃nuntians eũ ꝑuictimã passionis de hoc mun¬
do transiturũ ad patrẽ. Pascha qͥppe bebrea
lingͣ transitꝰ int̃p̃tat᷑. ut iã cũ reuelaretur
testam̃tũ nouũ pꝰ ea quã pascha nr̃m immo

Expanded text:
dimiserant, Aegyptii in mari Rubro dum persequuntur, dimiserant, Aegyptii in mari Rubro dum persequuntur, exstincti sunt. Illis quippe abeuntibus divisum mare uiam fecit; hos autem insequentes in se rediens testimonii nuncupatum est, ubi Deus sacrificiis futura praenuntiantibus colebatur, cum scilicet iam data lex fuisset in monte multum terribiliter; adtestabatur enim euidentissima mirabilibus signis uocibusque diuinitas. Quod factum est, mox ut exitum est de Aegypto et in praenuntians eum per uictimam passionis de hoc mundo transiturum ad Patrem Pascha quippe Hebraea lingua transitus interpretatur, ut iam cum reuelaretur testamentum nouum, postea quam Pascha nostrum immo
Abbreviated transcription (Latin):
tionib ut qͦdã tẽpr̃ natimasculi necarentur.
cũ mirantes ȩgrptios nimia popłi illiꝰ incre¬
m̃ta t̃rerent. Tunc morses subtrac tꝰ furto tru¬
cidatorib paruulorũ : ad domũ regiã in gen¬
tia ꝑeũ dõ p̃parante ꝑuenit. nutritꝰq & ad op¬
tatꝰ a filia pharaonis. qd nom̃ in egrpto om̃iũ
regũ fuit. in tantũ ꝓuenit uirũ. ut ipse illã
gentẽ mirabilit̃ multiplicatã ex durissimo
& grauissimo qͦd ibi ferebat iugo seruitutis extra¬
heret. immo ꝑ eũ ds̃ qͥ hoc ꝓmiserat abrahe. Riꝰ
qͥppe ex inde fugiens qͦd cũ israelitã defender&e
egrptiũ occidat᷑. & t̾ritꝰ fuerat : post ea diuinitꝰ
memorabiles plage. cũ dimittere popłm dĩ nol¬
lent. a qͣ in sanguinẽ uersa. ranȩ & sciniphes er̃no¬
mia. mors pecorũ. ulcera. grando. locusta. tene¬
bre. mors pͥmogenitorũ ad extremũ. is raelitas
qͦs plagis tor tantisq ꝑfracti tandẽ aliqͣndo

Expanded text:
tionibus, ut quodam tempore nati masculi necarentur, tionibus, ut quodam tempore nati masculi necarentur, cum mirantes Aegyptios nimia populi illius incrementa terrerent. Tunc Moyses subtractus furto trucidatoribus paruulorum ad domum regiam, ingentia per eum Deo praeparante, peruenit nutritusque et adoptatus a filia Pharaonis quod nomen in Aegypto omnium regum fuit in tantum prouenit uirum, gentem mirabiliter multiplicatam, ex durissimo et gravissimo, quod ibi ferebat, jugo servitutis extraheret, imo per eum Deus, qui hoc promiserat Abrahae. Prius quippe exinde fugiens, quod, cum Israelitam defenderet, Aegyptium occiderat, et territus fuerat; postea divinitus memorabiles plagae, cum dimittere populum Dei nollent; aqua in sanguinem versa, ranae et sciniphes, cynomyia, mors pecorum, ulcera, grando, locusta, tenebrae, mors primogenitorum. Ad extremum Israelitas, quos plagis tot tantisque perfracti tandem aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
iuet minori:. ita factũ ÷ etiã in duob filiis
ioseph. Nã maior gessit trpũ uideoꝵ : xp̃i
anoꝵ aut̃ minor. Quos cũ benediceret ia¬
cob manũ dexterã ponens suꝑminorẽ quẽ
habebat ad sinistrã. sinistrã suꝑ maiorẽ qͥẽ
habebat ad dexterã. graue uisũ. ẽ. patrieoꝵ.
& ad monuit patrẽ uelut corrigens eiꝰ er¬
rorẽ : & qͥs nã eorũ. eõ. maior ostendens.
At ille manus mutare noluit : sed dix̃ Scio¬
fili scio. Et hic erit in popłm: & hic exaltabit᷑.
sed fr̃ eiꝰ iunior maior illo erit : & sem̃ eiꝰ erit
in multitudine gentiũ. Etiã hic duo illa ꝓ¬
missa demonstrat. Nã ille in popłm: iste in
multitudine gentiũ. Quid euidentiꝰ quã his
duab ꝓmissionib contineri popłmusraeli¬
tarũ orbẽq t̾rarũ in semine abrahe : illum
donec exiret᷑ de t̾ra egypti. immodũ incredibi¬
lẽ illagens creuit. etiã tantis attrita ꝑ secu¬

Expanded text:
uiet minori: ita factum est etiam in duobus filiis uiet minori: ita factum est etiam in duobus filiis Ioseph; nam maior gessit typum Iudaeorum, Christianorum autem minor. Quos cum benediceret Iacob, manum dextram ponens super minorem quem habebat ad sinistram, sinistram super maiorem quem habebat ad dextram: graue uisum est patri eorum, et admonuit patrem uelut corrigens eius errorem et quisnam eorum esset maior ostendens. At ille mutare manus noluit, sed dixfili, scio. Et hic erit in populum, et et hic exaltabitur: sed frater ejus junior major illo erit, semen ejus erit in multitudinem gentium . Etiam hic duo illa promissa demonstrat. Nam ille in populum, iste in multitudinem gentium: quid evidentius quam his duabus promissionibus contineri populum Israelitarum orbemque terrarum in semine Abrahae, illum donec exiretur de terra Aegypti, in modum incredibilem illa gens creuit, etiam tantis adtrita persecu
Abbreviated transcription (Latin):
uel sic̃ ipsȩ alios suscitauit : sed sic̃ a somno ipse
surrex̃. Stola porro eiꝰ quã lauat in uino id est
mundat apeccatis in sanguine. sub euiꝰ sangumis
sacram̃tũ baptitati sunt. unde & ad iungit. in
sanguine uuȩ amictũ suũ. qͥd ÷ nisi eccłia: & ful¬
ui oculi eiꝰ aumo: spirituales eiꝰ in ebriati pocu
lo de qͦ canit psalmꝰ. Et calixtuus in ebrians
nutrientia : ñ dũ idonei solido cibo. Ipse igitur
.ẽ. in qͦ reposita erant ꝓmissa uidȩ : quȩ donec
uenirent nũ quã pͥncipes hoc ÷ reges isrł ab
illa strrpe defuer. Et ipse expectatio gentiũ :
qͦd clariꝰ ÷ udendo quã ex ponendo fit᷑. Sicut¬
aut̃ duo isa ac filii esau & ia cob figurã pre¬
quãuis qͦd ad carnis ꝓpaginẽ ꝑtinet nec iu¬
dei uenerint de semine esau sed idumȩi. nec xp̃i¬
anȩ g̃s de iacob sed potius iudȩi᷑ ad hoc enĩ
tantũ figura ualuit. qͦd dictũ ÷ maior ser¬

Expanded text:
uel sicut ipse alios, suscitauit, sed sicut a somno ipse uel sicut ipse alios, suscitauit, sed sicut a somno ipse surrexit. Stola porro eius, quam lauat in uino, id est mundat a peccatis in sanguine suo, cuius sanguinis sacramentum baptizati sciunt, unde et adiungit: Et in sanguine uuae amictum suum, quid est nisi ecclesia? Et fului oculi eius a uino spiritales eius inebriati poculo eius, de quo canit psalmus: Et calix tuus inebrians nutrientia, nondum idonei solido cibo. Ipse igitur est, in quo reposita erant promissa Iudae, quae donec uenirent numquam principes, hoc est reges Israel, ab illa stirpe defuerunt. Et ipse exspectatio gentium; quod clariautem duo Isaac filii. Esau et Iacob, figuram praequamuis, quod ad carnis propaginem pertinet, nec Iudaei uenerint de semine Esau. sed Idumaei; nec Christianae gentes de Iacob, sed potius Iudaei; ad hoc enim tantum figura ualuit, quod dictum est: Maior ser
Abbreviated transcription (Latin):
& mors xp̃i p̃dicta ÷ uerbo dormitionis & ñ ne¬
cessitas sed potestas in morte nomine leonis. Quã
potestatẽ in euangłio ipse p̃dicat dicens. Potestatẽ
habeo ponendi animã meã: & potestatẽ habeo
iterũ sum̃di eã. Nemo eã tollit ame : sed ego pono
eã ame. & iterũ sumo eã. Sic leo fremuit: sic qͦd
dix̃ impleuit. Ad eã nãq ꝑtinet potestatẽ: qͦode
resurrectione eiꝰ ad uinctũ ÷ qͥs suscitabit eũ : hoc
.ẽ. qͥa nullꝰ hominũ nisi se ipse. Qui etiã de corpore
suo dix̃. Soluite tẽplũ hoc: & triduo resuscitabo
illud. Ipsũ aut̃ genꝰ mortis hoc ÷ sublimitas crucis:
in uno uerbo intelligit᷑ qͦd ait ascendisti. Iuoduͦ.
addidit recũbens dormisti. euangłista ex ponit
ubi dicit. & inclinato capite tradidit spm̃: aut
certe sepultura eiꝰ agnoscit᷑. in qͣ recubuit dormi¬
ens. & unde illũ nullus hominũ sic̃ ꝓpħȩ aliqͦs

Expanded text:
et mors Christi praedicta est uerbo dormitionis et non neet mors Christi praedicta est uerbo dormitionis et non necessitas, sed potestas in morte nomine leonis. Quam potestatem in euangelio ipse praedicat dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendieam. Nemo eam tollit a me; sed ego eam pono a me, et iterum sumo eam. Sic leo fremuit, sic quod dixit inpleuit. Ad eam namque pertinet potestatem, quod de resurrectione eius adiunctum est: Quis suscitabit eum? hoc est, quia nullus hominum, nisi se ipse, qui etiam de corpore suo dixit: Soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud. Ipsum autem genus mortis, hoc est sublimitas crucis, in uno uerbo intellegitur, quod ait: Ascendisti. Quod uero addidit: Recumbens dormisti, euangelista exponit, ubi dicit: Et inclinato capite tradidit spiritum; aut certe sepultura eius agnoscitur, in qua recubuit dormiens, et unde illum nullus hominum, sicut prophetae aliquos
Abbreviated transcription (Latin):
natur in t̾ris. si carnẽ xp̃i in abrahȩ semine re¬
qͥramꝰ : remotis concubinarũ filiis occurrit isaac.
Si in semine is aac remoto esau qͥ ÷ etiã edom: oe¬
currit ia cob qͥ ÷ & isrł. Si in semine ipsius isrł:
remotis cȩteris occurrit iuidas. qͥa de tribuiu
benedicerle. quẽ ad modũ iudã ꝓpħicȩ benedi¬
xerit audiamꝰ. sluda inqͥt te laudabunt fr̃s tui.
Manꝰ tuȩ suꝑdorsũ inimicoꝵ tuoꝵ. Ad orabunt
te filii patris tui. Catulus leonis uda. Ex germi
natione filimi ascendisti. Recumbens dormisti
ut leo: & ut catulus leonis. Quis suscitauit eũ:¬
Non defitiet pͥnceps ex iuda. & dux de femorib
eiꝰ. donec ueniant quȩ reposita s̃ ei: & ipse expecta¬
tio gentiũ. Alligans ad uitẽ pullũ suũ: & cilicio
pullũ asinȩ suȩ. Lauabit in uino stolã suã: & in
sanguine uuȩ palliũ suũ. Fului oculi eiꝰ auino:
& dentes candidiores lacte. Ex posui hȩc & ad
arbitror. quantũ ueritas ꝓpħiȩ huiꝰ elucet. Ubi

Expanded text:
natur in terris, si carnem Christi in Abrahae semine requiramus, remotis concubinarum filiis occurrit Isaac; si in semine Isaac, remoto Esau, qui est etiam Edom, occurrit Iacob, qui est et Israel; si in semine ipsius Israel, remotis ceteris occurrit ludas, quia de tribu Iubenediceret, quem ad modum ludam prophetice benedixerit, audiamus: Iuda, inquit, te laudabunt fratres tui. Manus tuae super dorsum inimicorum tuorum; adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis natione, fili mi, ascendisti, accumbens dormisti, ut leo, et ut catulus leonis: quis suscitabit eunon deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uino et dentes candidiores arbitror, quantum ueritas prophetiae huius elucet; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. & dabo tͥ exsara filiũ. & benedicã illũ.
& erit in nationes. & reges gentiũ ex eo er̃: quã
ꝓmissionẽ nunc in xp̃o cernimꝰ reddi: ex illo
deinceps illi coniuges ñ uocant᷑ inscripturis sic̃
antea uocabant᷑ abrã & sarai. sed sic̃ eos nos ab
initiouocauimꝰ. qm sic iã uocant᷑ ab om̃ib abra¬
ham & sara. Cur aut̃ mutatũ sit nom̃ abrahȩ
reddita ÷ ratio: qͥa patrẽ inquit multarũ gen

Expanded text:
enedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi, ex illo deinceps illi coniuges non uocantur in scripturis, sicut antea uocabantur, Abram et Sara, sed sicut eos nos ab initio uocauimus, quoniam sic iam uocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Quur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratio:
Abbreviated transcription (Latin):
inde aliud sem̃ abrahȩ qͦd erat mancille filio.
& qͦd futurũ erat in filiis det thurȩ. Sed ad huc
erat ambiguũ de duob geminis filiis isaac ad
utrũq an ad unũ eoꝵ illa benedictio ꝑtineix.
& si ad unũ qͥs nã. eẽt. illoꝵ: qͦd nunc declaratũ
.ẽ. cũ ꝓpħice a patre benedicit᷑ ia cob. & dr̃ ei.
& eris in congregationes gentiũ. & det tͥ dñs
benedic diones abrahã patris tui. Pergens itaq
in mesopotamiã m somnis accepit oraculũ. De
qͦ sic scriptũ. ẽ. Et exiit ia cobaputeo iurationis.
& ꝓfectꝰ ÷ in charrã & de uenit in locũ: & dor¬
miuit ibi. Occid̾at enĩ sol: & sumpsit ex lapi¬
dib loci & posuit ad caput suũ. & dormiuit
in illo loco & somniauit. Et ecce scala stabilita
suꝑ trã: cuiꝰ caput ꝑ tingebat ad celũ. Et an¬
głi dĩ ascendebant & descendebant ꝑ illã. &
hã patris tui & ds̃ isaac. Moli timere. Terrã

Expanded text:
inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes gentium, et det tibi benedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormiuit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex lapidibus loci et posuit ad caput suum et dormiuit in loco illo et somniauit. Et ecce scala stabilita super terram, cuius caput pertingebat ad caelum; et angeli. Dei ascendebant et descendebant per illam, et ham patris tui et deus Isaac, noli timere; terram
Abbreviated transcription (Latin):
tolus ad uii. scribit ȩccłias. eomͦ se ostendets
ad uniꝰ plenitudinẽ scribe. Et in ꝓuerbi is
salomonis hoc antea p̃figurans. sapientia ȩdificauit
sibi domũ & suffulcit colũnas .uii. Sterilis eñĩ erat
inom̃ib gentib dĩ ciuitas. antequã iste foetꝰ quam
cernimꝰ oriretur. Cernimꝰ etiã quę multa in filuis
tificat & uuificat. Mortificauit illã quȩ multa
erat in filiis. & uiuificauit hanc sterilẽ quȩ peꝑit
uII. quã uis cõmodius possit intelligi eosdẽ uiufi¬
care qͦs mortificauerit. Id enĩ uelut repetiuit ad¬
dendo deducit ad inferos & reducit. Quib eñĩ di¬
cit apłs. si mortui estis cũ xp̃o quȩ sursũ sunt qͥȩ¬
rite ubi xp̃c ẽ. indextera dĩ sedens: salubit̃ utiq
mortificant᷑ adño. Quib: ad iungit quȩ sursũ st̃
sapite ñ qͥe suꝑ t̾rã: ut ipsi sint illi qͥ esurientes tran

Expanded text:
tolus ad septem scribit ecclesias, eo modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere; et in prouerbiis Salomonis hoc antea praefigurans Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei ciuitas, antequam iste fetus, quem cernimus, oreretur. Cernimus etiam, quae multa in filiis tificat et uiuificat; mortificauit illam. quae multa erat in filiis, et uiuificauit hanc sterilem, quae peperit septem. Quamuis commodius possit intellegi eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit Quibus enim dicit apostolus: Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens, salubriter utique mortificantur a Domino: quibus adiungit: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram; ut ipsi sin
Abbreviated transcription (Latin):
iacob in egrptũ. quando eũ in .lxxv. hominib¬
scriptura cõmemorat. ñ unꝰ dies uł unꝰ annꝰ sed
totũ illud ÷ tẽpus quã diuuix̃ ioseph ꝑquẽ facꝰ¬
tũ .ẽ. ut in trarent. Nã de ipso ioseph eadẽ scrip¬
tura sic loquit᷑. Et habitauit iosephinegrpto.
ipse & fr̃s eiꝰ & om̃is cohabitatio patris eiꝰ. Et

Expanded text:
Iacob in Aegyptum, quando eum in septuaginIacob in Aegyptum, quando eum in septuaginmorat, non unus dies uel unus annus, sed totum illud est tempus, quamdiu uixit loseph, per quem factum est ut intrarent. Nam de ipso Ioseph eadem scriptura sic loquitur: Et habitauit Ioseph in Aegypto, ipse et fratres eius et omnis cohabitatio patris eius, et