comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apd hauctiis longe nobilissimur.
sulibus: regñi cupiditate mauctas
conuratonem nodilitatis fecit. ꝙ ci¬
uitati ꝑsuasit. ut de sinibus suis cũ
omibꝰ copũs exirent. ꝑfacile esse cũ
uirtute om̃ibus presfarent. tocius
gallie imꝑio potiri. Io hoc facilius
ꝑsuasit. qdͣ undiꝙ loci natura hebit¬
cii continentur. Una exꝑte flu-¬
mine reno latissimo atꝙ altissimo
qui agrum heluetium a germanis
diudit. Altera ex parte monte y¬
iira altissimo qui est inter sequanoᷤᷤ
ꝙ heluetios. Tercia lacu lemani.
et flumine rhodano. qui ꝓuinciã
nram ab heluetũs diuidit. His rebꝰ
fiebat. ut ⁊ minꝰ late uagarentur:
ꝙ minꝰ facile finittimis bellum inf¬
re possent. Qua exparte homines bel¬
lanci cupidi magno dolore afficiebã¬
tur. pro multitudine aũt hominũ
s. ꝓ gloria belli atꝙ fortitudinis angꝰ¬
tos se fines habere arbitrabant᷑. qui ĩ
longituinem mille passuum. cexl.
it latitudinem. clxxx. patebant. Hiꝰ

Expanded text:
Apud Helvetios longe nobilissimus fsulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His
Abbreviated transcription (Latin):
des repetituros. neꝙ auxilium a. pͦ. R. in
ploraturos. neq recusaturos quo minus
ꝑpetuo sub illoꝵ ditione atq imꝑio essent.
nũ eẽ ex om̃i ciuitate heduoꝵ. qui ad¬
dnci nõ potuerit ut uiraret. aut liberos
suos obsioes daret. Ob eam rem se ex ciuita¬
te ꝓfugisse. ⁊ romã ad senatũ uenisse ue¬
nise postulatum. auxiliũ qd̾ solus neꝙ iu¬

Expanded text:
des repetituros neque auxilium a populo Romano des repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut liberos suos obsides daret. Ob eam rem se ex civitate profugisse et Romam ad senatum venisse auxilium postulatum, quod solus neque iu
Abbreviated transcription (Latin):
se io contend̾e ⁊ laborare. ne ea que dixis¬
sent enintiarent᷑: qm uti ea q̃ uellent u¬
petrarent. ꝓpt̾ea quod si enũtiatũ ess. sum
mũ incruciatũ se uentos utd̾ent. Locutus
est ꝓhis diuitiacus hediuis. gallie tocꝰ fac¬
tiones ẽẽ duas. Hax alt̾ius pͥncipatũ ten̾e
heduos. alteriꝰ aruernos. Hii cum tantoꝑe
de potentati int̾ se multos annos contende¬
rent. fcm̃ eẽ. uti ab aruernis sequanisꝙ ger¬
mani m̾cede accersirent᷑. Hoꝵ pͥmo circit᷑
milia .xx. renũ tnͣssisse. pꝰea qͣm agros ⁊cuł¬
tum ⁊ copias galloꝵ homines feri ac bar¬
bari adamassent. traductos płes ñc̃ ẽẽ ingal¬
lia ad centum ⁊ xx milium numerũ. Cimi
hes heduos eoꝵꝙ clientes semel atꝙ iterũ
armis contendisse. magnam calamitatẽ
añ ingallia potuissent. coactos ẽẽ seqͣns
obsides dare nobilissimos ciuitatis. ꝙ iure
iuranto ciuitatem obstring̾e. sese neq obsi¬

Expanded text:
se id contendere et laborare ne ea quae dixisse id contendere et laborare ne ea quae dixissent enuntiarentur quam uti ea quae vellent impetrarent, propterea quod, si enuntiatum esset, sumocutus est pro his Diviciacus Haeduus: Galliae totius factiones esse duas; harum alterius principatum tenere Haeduos, alterius Arvernos. Hi cum tantopere de potentatu inter se multos annos contenderent, factum esse uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Horum primo circiter milia XV Rhenum transisse; postea quam agros et cultum et copias Gallorum homines feri ac barbari adamassent, traductos plures; nunc esse in Gallia ad C et XX milium numerum. Cum his Haeduos eorumque clientes semel atque iterum armis contendisse; magnam calamitatem a plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑopuli romani ab his penas bello repe¬
tisset: ⁊ am̃ eam rem nõ minꝰ ex usu t̾re
silio florentissimis rel domos suas helue¬
tĩ reliquissent. uti toti gallie bellum in¬
ferrent. nuꝑioq potirentur. Locũꝙ do¬
micilio ex magna copia deligerent. quem
ex om̃i gallia oportunissimũ ac fructuo¬
sissimum iudicassent. reliqͣsq ciuitates
stipendiarias hrent. Petierunt uti sibi cõ¬
eiliumi tocius gallie indiem certam indi¬
sese hr̃e qͣsdam res qͣs ex cõmuni consensu
as eo petere uellent. Ea re ꝑmissa diem
conessio constituerunt. ⁊ iure iurando
ne quis enũciaret. nisi quib comuni cõ¬
cilio mandatum ess interse sanxerũt.
Go consilio dimisso. Idem pͥncipes ciuita¬
tum qui ante fuerant ad cesarem reuer¬
terunt. petieruntq uti sibi secreto in
occulto de sua om̃iumq salute cumes
a gere siceret. Ca re impetrata. sese om̃es
fientes cesari ad pedes ꝓiecerunt. Nõminꝰ

Expanded text:
populi Romani ab his poenas bello repepopuli Romani ab his poenas bello repetisset, tamen eam rem non minus ex usu tesilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquissent uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur, locumque domicilio ex magna copia deligerent quem ex omni Gallia oportunissimum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendiarias haberent. Petierunt uti sibi concilium totius Galliae in diem certam indisese habere quasdam res quas ex communi consensu ab eo petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem princeps civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto in occulto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes proiecerunt: non minus
Abbreviated transcription (Latin):
suis collocarentur: concessit. Qͥb illi agͦs
dederunt. qͦsꝙ pͥea inpartem iuris liberta¬
asq conditone q̃ p̃i rant iuepunt Incas¬
tris heduor tabile repte lunt litteris
grecis confecte. ⁊ ad cesarem relate. Qib
in tabulis nominatim ratio ꝯfecta erat.
qui numerꝰ domo exisset eoꝵ qui arma
ferre posset. Et item seꝑatim pueri se¬
nes. mulieresꝙ. quaꝵ om̃ium rerũ sũ¬
ma erat capitũ heluetioꝵ milia. cc.lxiii.
Tulingoꝵ milia .xxxui. Latobrogum:
xiiii. Rauracoꝵ .xxiii. Soioꝵ.xxxii.
Er his qui arma ferre possent ad milia no¬
naginta duo. summa om̃ium fuerunt
ad milia. cec. lxuiii. Eoꝵ qui domo redie¬
runt censu habito ut cesar imꝑauerat.
reꝑtus est numerꝰ milium .c. ⁊decem.
Dello heluetioꝵ confecto. tocus fere gal¬
lie legati pͥncipes cruitatũ. ad cesarem
gratulatum conuenerunt. Intellig̾e
sese iam ⁊ si ꝑueterib heluecioꝵ miuruis

Expanded text:
suis conlocarent, concessit; quibus illi agros suis conlocarent, concessit; quibus illi agros dederunt quosque postea in parem iuris libertatisque condicionem atque ipsi erant receperunt. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item separatim, quot pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tulingorum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII; ex his qui arma ferre possent ad milia nonaginta duo. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium C et X. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: intellegere sese, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis
Abbreviated transcription (Latin):
ma nocte e castris heluetioꝵ egressi adrenũ
finesꝙ germanoꝵ contenderunt. Quod uͥ
cesar rescit. quoꝵ ꝑfines itrant. his uti cõ¬
quirent & recluc̾ent. si sibi purgati ẽẽ uel¬
lent. imꝑauit. Reductos inhostiũ nume¬
ro habuit. reliquos om̃s. obsidil. armis ꝑ¬
fugis traditis. indeditõnem accepit. Helue¬
tios. tulingos: latobrigos. infines suos un¬
de erant ꝓfecti. reuerti insfit. Et quod
om̃ib frugib amissis. domi nichil erat.
quo famem tolerarent allobrogib impe¬
rauit. ut his frum̃ti copiam facerent. ip̃os
oppida uicos ꝙ quos incend̾ant restituere łsit.
Io ea maxie ratõne fecit. quod noluit eũ
locũ. unde heluetii discesserant uacare. ne
ꝑꝑt̾ bonitatem agroꝵ. germani qui msre¬
nũ incolunt. e suis finib inheluetioꝵ fines
tnsirent. & finittimi gallie ꝓ uincie. allobro¬
gib ꝙ essent. Boios petentib heduis qd̾
egregia uirtute erant cogniti. ut infinibꝰ

Expanded text:
ma nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum ma nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant his uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, imperavit; reductos in hostium numero habuit; reliquos omnes obsidibus, armis, perfugis traditis in deditionem accepit. Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines suos, unde erant profecti, reverti iussit, et, quod omnibus frugibus amissis domi nihil erat quo famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut iis frumenti copiam facerent; ipsos oppida vicosque, quos incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum incolunt, ex suis finibus in Helvetiorum fines transirent et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque essent. Boios petentibus Haeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad lingonas litt̾as nũciosꝙ misit. ne eosfru¬
m̃to. neue alra re iuuarent. Qͥ si iuuis¬
sent : se eodem loco quo heluetios habitim.
Ip̃e triduo iat̾misso cum om̃ibꝰ copuis eos
sequi cepit. Heluetii oĩm rerũ mopia ad¬
ducti. legatos de dicione ad eum mise¬
runt. Qe cũ eũ initinere conuenissent.
seq ad pedes ꝓ iecissent. supplicit̾ꝙ locuti
flentes pacem petissent. atꝑ eos in eo lo¬
co quotũ essent suum aduentum exspecstare
uississ: paruerunt. Eo postqm̃ cesar ꝑue¬
nit. obsides. arma. seruos. qͥ ad eos ꝑfugissẽt
poposcit᷑. Dum ea conqͥrunt᷑ ⁊ conferuntur:
nocte int̾missa cireit᷑ hominũ milia sex. eiꝰ
pagi qui uerbigenꝰ appellatur. sine innore
ꝑt̾riti ne armis raditis supplicio affic̾ent᷑.
Siue spe salutis inducti quod intanta mul¬
titudine dediticioꝵ siram fugam aut occul¬
tari. aut oĩo ignorari posse existimarent. pͥ¬

Expanded text:
ad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos fruad Lingonas litteras nuntiosque misit, ne eos frumento neve alia re iuvarent: qui si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. Ipse triduo intermisso cum omnibus copiis eos sequi coepit. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti flentes pacem petissent, atque eos in eo loco quo tum essent suum adventum expectare iussisset, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, pri
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ impetus non possent: alteri se ut
ceꝑant in montem receꝑunt. Alteri ad im¬
pedim̃ta ⁊ carros suos se contulerunt.
Nam hoc toto p̃lio cũ ab hora septima ad
uesꝑm. pugnatũ sit: aduersũ hostem ui¬
dere nemo potuit. Ad multã noctem
etiam ad impedim̃ta pugnatum est.
ꝓpt̾ea quod ꝓ uallo carros obieterant. ⁊
eloco suꝑiore in nr̃os uenientes tela comi¬
ciebant. ⁊ nõnusl int̾ carros rotasꝙ mata¬
ras actragulas subiciebant. nr̃osꝙ uulnera¬
bant. Dui cũ ess pugnatum: inpedimentis
castrisꝙ potiti sunt. ñichil. Ibi orgetorigis
filia. atq unꝰ ẽ filũs captꝰ est. Ex eo pͥlio cir¬
citer hominũ milia. cxxx. suꝑfuerũt. Eac
tota nocte continenter ierunt. Nullã par̾¬
tem noctis itinere int̾misso. infines lingo¬
nũ die qͣrto ꝑuerunt. Cum ⁊ ꝓpt̾ uuln̾a
militum. ⁊ ꝓpt̾ sepultam occisoꝵ. nr̃i tri¬
duũ moratiꝰ eos sequi non potuissent: cesar

Expanded text:
nostrorum impetus non possent, alteri se, ut nostrorum impetus non possent, alteri se, ut coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. Nam hoc toto proelio, cum ab hora septima ad vesperum pugnatum sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis captus est. Ex eo proelio circiter hominum milia CXXX superfuerunt eaque tota nocte continenter ierunt nullam partem noctis itinere intermisso; in fines Lingonum die quarto pervenerunt, cum et propter vulnera militum et propter sepulturam occisorum nostri triduum morati eos sequi non potuissent. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
ni fecerunt. Gallis magno ad pugnã
erat impedif̃to. qd płibus eorũ scutis
imo istui psloꝵ transfixis ⁊ colligatis. cũ
ferrũ se inflixisset neꝙ euellere. neꝙ si¬
nistra impedita satis cõmode pugnare
petant. multi ut diui uactato brachio pre¬
optarent seutum manu emitt̾e. ⁊ nudo
corꝑe pungnare. Tandem uuln̾ib defessi.
⁊ pedem referre. ꝙ quod mons suberat cir¬
Capto monte ⁊ succedentib nr̃is. bois
ꝙtulingi. qͥ hominũ milib circit̾ .xuiii.
agñi hostium claudebant. ⁊ nouislimis pͥ¬
sidio erant. ex itinere nr̃os latere aperto
aggressi cirꝯuenere. Et id conspicati hel¬
uetis. qui in montem sese receꝑant rursꝰ
instare. ⁊ p̾lium redintegrare ceperunt.
Romani ꝯu̾sa signa biꝑtita intulerunt.
Prima ⁊ scd̾a acies ut uictis ac summo¬
t̾is resisteret : tercia ut uenientes susti¬
neret. Ita ancipiti p̾lio diu atq acrit̾
pugnatum est. Duitus cũ sustinere

Expanded text:
tum fecerunt. Gallis magno ad pugnam tum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque sinistra impedita satis commode pugnare poterant, multi ut diu iactato bracchio praeoptarent scutum manu emittere et nudo corpore pugnare. Tandem vulneribus defessi et pedem referre et, quod mons suberit circiCapto monte et succedentibus nostris, Boi et Tulingi, qui hominum milibus circiter XV agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire, et id conspicati Helvetii, qui in montem sese receperant, rursus instare et proelium redintegrare coeperunt. Romani conversa signa bipertito intulerunt: prima et secunda acies, ut victis ac submotis resisteret, tertia, ut venientes sustineret. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est. Diutius cum sustinere
Abbreviated transcription (Latin):
di posse confid̾ent: ꝯmutato ꝯsilio. ate
ttinere conuerso. nr̃os a nouissimo agmi¬
ne in sequi ac lacessere ceperunt. Post¬
qm io animaduertit. copias suas cesar
impximum collem subducit. equitatũꝙ
qu sustmeret hostium impetum. misit.
Ip̃e interim in colle medio tͥplicem aci¬
em instruxit. legionũ qͣtuor ueterano¬
nes:. quas ingallia eiteriore ꝓxime con¬
cinas inunũ locum conferri. ⁊ eũ abhis
qui insuꝑiore acie constiterant muniri
lussit. Heluetii cum om̃ib suis carris
secuti. impedim̃ta inimũ locũ contule¬
runt. ip̃i cũfertissima acie reiecto nostro
equitatu. phalange facta. sub pͥmã no¬
stram aciem successerunt. Cesar pͥmum
suo. deinde om̃ium ex conspectu remotis
equis. Ut equato om̃ium ꝑicło spem fu¬
ge tolleret. cohortatus suos p̾lium com¬
misit. Misites e loco suꝑiore pilis mis¬
sis facile hostiurm phalangem ꝑfreger̃t.
Ea disiecta. gladiuis diftrictis meos impe¬

Expanded text:
di posse confiderent, commutato consilio atque di posse confiderent, commutato consilio atque itinere converso nostros a novissimo agmine insequi ac lacessere coeperunt. Postquam id animum advertit, copias suas Caesar in proximum collem subduxit equitatumque, qui sustineret hostium petum, misit. Ipse interim in colle medio triplicem aciem instruxit legionum quattuor veterananes quas in Gallia citeriore proxime concinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii cum omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo spem fugae tolleret, cohortatus suos proelium commisit. Milites loco superiore pilis missis facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta gladiis destrictis in eos impe
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. Monte occupato: nr̃os expectabat.
p̃lioq abstinebat. Multo deniq die ꝑ ex¬
ploratores cesar cognouit. ⁊ montem a su¬
is teneri. ⁊ heluetios castra mouisse. et
considiũ timore ꝑt̾rritum. qd nõ uidiss
ꝓuiso sibi renuntiauisse. Eo die quo cõ¬
sueu̾at int̃uallo hostes sequit᷑. ⁊ milia
passuum tͥa ab eoꝵ castris castra ponit.
Postridie eiꝰ dici quod oĩo biduum suꝑerat.
cũ excitui frumentum metiri oporteret.¬
& quod abibracte oppido heduoꝵ longe
maximo ⁊ copiosissimo nõ ampliꝰ milib
pasitũ. xeni aberit: uei frumentarie
ꝓlpiciendum ecistimauit. Iter abhelue¬
tũs auertit. Bbracte ire contendit. Ea
ris ꝑ fugniuos. L. emilii decurionis eqͥtũ
galłoꝵ hostib nunciatur. Heluetii seu
quod timore ꝑt̾ritos romanos discedere
a se existimarent. eo magis qd̾ locis su¬
ꝑibrib pͥdie. occupatis p̾lium non cõmi¬
sissent. Siue eo qd re frum̃taria int̾elu¬

Expanded text:
fieret, monte occupato nostros expectabat fieret, monte occupato nostros expectabat proelioque abstinebat. Multo denique die per exploratores Caesar cognovit et montem a suis teneri et Helvetios castra, movisse et Considium timore perterritum quod non vidisset pro viso sibi renuntiavisse. Eo die quo consuerat intervallo hostes sequitur et milia passuum tria ab eorum castris castra ponit. Postridie eius diei, quod omnino biduum supererat, cum exercitui frumentum metiri oporteret, et quod a Bibracte, oppido Haeduorum longe maximo et copiosissimo, non amplius milibus passuum XVIII aberat, rei frumentariae prospiciendum existimavit; itaque iter ab Helvetiis avertit ac Bibracte ire contendit. Ea res per fugitivos L. Aemilii, decurionis equitum Gallorum, hostibus nuntiatur. Helvetii, seu quod timore perterritos Romanos discedere a se existimarent, eo magis quod pridie superioribus locis occupatis proelium non commisissent, sive eo quod re frumentaria interclu
Abbreviated transcription (Latin):
uerant: sũmũ uigũ montis ascend̾e iubet.
Qͥd sui consilii sit oftendit. Ip̃e de qͣrta
uigilia eod itinere quo hostes ierant ĩre
contendit. equitatũq omnẽ añ se mit.¬
tit. Considius qui rei militaris ꝑitissimus
habebatur. ⁊ in ex̾citui. L. scille. ⁊ postea
in .m̃. crassi fu̾at : cum exploratorib p̾mit¬
mittit᷑. Prima luce cũ summus mons a
lucio labĩeno ten̾e̾t᷑. ip̃e ab hostium cas¬
tris non longuis nonulle ⁊ quingentis
passib abeff. neq ut pꝰea ex captiuis com¬
ꝑit. aut ip̃ius aduentus aut labieni cog¬
nitus esset. Considus equo admisso ad e¬
um accurrit. Dicit montem quem a la¬
bieno occupari uolu̾it ab hostib teneri.
Id se gallicis armis atq insignib cognouisse.
aciem instruit. Labienꝰ ut erat ei p̾ceptum
ã cesare. ne p̾lium cõmitteret. nisi prius¬
ip̃ius copie ꝓpe hostiũ castra uise essent.
Nt uno tempore undiq inhostes impetꝰ

Expanded text:
verant summum iugum montis ascendere iubet; verant summum iugum montis ascendere iubet; quid sui consilii sit ostendit. Ipse de quarta vigilia eodem itinere quo hostes ierant ad eos contendit equitatumque omnem ante se mittit. P. Considius, qui rei militaris peritissimus habebatur et in exercitu L. Sullae et postea in M. Crassi fuerat, cum exploratoribus praemittitur. Prima luce, cum summus mons a Lucio Labieno teneretur, ipse ab hostium castris non longius mille et quingentis passibus abesset neque, ut postea ex captivis comperit, aut ipsius adventus aut Labieni cognitus esset, Considius equo admisso ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri: id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. t, aciem instruit. Labienus, ut erat ei praeceptum a Caesare ne proelium committeret, nisi ipsius copiae prope hostium castra visae essent, ut undique uno tempore in hostes impetus
Abbreviated transcription (Latin):
a se auerterent᷑. Hec cũ płib uerbis flenͤ
acesare peteret: cesar eiꝰ dextͣm prendit
consolatus rogat. finem orandi faciat.
Tanti eiꝰ ap̃d̾ se grãm osse ostendit. uti et
rei .p̃. in iuriam ⁊ suum dolorem eiꝰ uo¬
luntati ac precib condonet. Dũnorigẽ
ad se uocat. frẽm adhibet. que in eo re¬
p̾hendit. ostendit. q̃ ip̃e intelligat. que
ciuitas q̃rat᷑: ꝓponit. monet. ut in reliqũ
tempꝰ om̃s suspiciones uitet. p̾t̾ita se di¬
iutiaco fr̃i condonare dicit. Dumnorigi
custodes ponit. ut q̃ agat. quibzꝯ loqua¬
tur scire possit. Eodem die ab explorato¬
rib cercior factiis. hostes sub monte con¬
scoise. mlia pasiũ abipius castriz ofto.
qualis ess nata montis. ⁊ qͣles in circus¬
tu ascensus: qui cognosc̾e̾t. misit. Renũ¬
ciatum est facilem ẽẽ. De tercia uigilia
titum labienũ legatum pro pretore. cum
duab legionib. ⁊ his ducib qui iter cogno¬

Expanded text:
a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cogno
Abbreviated transcription (Latin):
monebacit que ip̃o p̾sente inconcilio
galloꝵ de dũnorige sint. edlicta. Et ostñd̾
q̃ seꝑatim qͥsꝙ de eo ap̃d̃ se dix̾it. petit atꝙ
hortatur. ut sine offensione eius animi
uel ip̃e de eo causa cognita statuat. uel
ciuitatem statuere iubeat. Diuitia cꝰ
multis cũ lacrimis cesarem amplexus.
obsecrare cepit. ne quid gͣuiꝰ infratrem
statueret. scire se illa ẽẽ uera. nec q̃ qͣm
ex eo plus qmͣ se doloris capere. ꝓꝓt̾ea qd
cum sp̃e gracia płimum domi. atq in rel¬
qua gallia ille minimũ ꝓpt̾ ad olescenciã
poss ꝑ se creuisse. quib opib ac neruis
nõ solum ad minuendam grãm. set pene
ad ꝑniciem suam uteret᷑. Sese tñ ⁊ amo¬
re frat̾no ꝙ eistimatõne uulgi commnoui.
Quod siqͥd ei a cesare gͣuiꝰ accidiss. cũ ĩp̃e
eũ locum amicicie ap̃d̾ cũ ten̾et: neminẽ
existimaturum non sua uoluntate fcm.
¶exre futurum. ut tocius gallie animi

Expanded text:
monefacit quae ipso praesente in concilio monefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum uti totius Galliae animi
Abbreviated transcription (Latin):
equitatui ꝙ̃ auxilio cesari hedui miserãt:
domnorix preerat. eoꝵ fuga reliquũ esse
equitatum ꝑt̾ritum. Qͥb reb cognitis.
cum adhas suspiciones certissime res acce¬
d̾ent. quod ꝑ fines sequanoꝵ heluetios
traduxisset. quod obsides inter eos dan¬
dqͦs curisset. quod ea omĩa non modo ĩ¬
iussu suo ⁊ ciuitatis: s etiam inscientibꝰ
ip̃is fecisset. quod᷑ magistratu heduoꝵ
animaduertere iuberet. His om̃ib reb
unũ repũgnabat. quod diuiciati frĩs sum¬
mũ inpopulum studium. sunmã inse
uoluntatem. egregiam fidem. iusticiã.
temꝑanciam congnou̾at. Nam neq sup¬
plicio diuiciaci animũ offend̾et: uereba¬
tur. Itaꝙ priusqͣm quicqmͣ conaretur.
diuitia cum ad se uocari ubet. ⁊ cotidia¬
nis int̾ptretib remotis. ꝑ. c̃. ualerium
troaucillum pͥncipem gallie ꝓuncie fa¬
miliarem suum. cui suminã om̃iũ rẽr̾
fidem habebat. cũ eo colloquit᷑. Simul cõ¬

Expanded text:
equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduoranimadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam ne eius supplicio Diviciaci animum offenderet verebatur. Itaque prius quam quicquam conaretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul com
Abbreviated transcription (Latin):
tes adlargiendũ magnas conꝑasse. Mhagnũ
numneram equitatus sĩprũ suo semper
alere. ⁊ eartum le ħre. Neqs solũ domi
s etiam ap̃d̃ finittimas ciuitates largit̾
posse. atq hꝰ potencie causa matrem inui¬
tugrigib homini illic nobilissimo ac po¬
tentissimo collocasse. ip̃m ex heluetiis ux¬
orem hr̾e. Sororem. ⁊ matrem ⁊ ꝓpinqͣs
suas nuptrim in alias ciuitates collocas¬
se. fauere ⁊ cuꝑe heluetiis ꝓpt̾ eam affi¬
nii ⁊tem. Odisse etiam suo nomine cesa¬
rem ⁊ romanos. quod eoꝵ aduentu. po¬
tencia esusdem mirnita. ꝙ diuitiacꝰ frat̾
inantiqum locum gratie atq honoris sit
restitutus. Siquid accidat rõmanis sum¬
mam inspem ꝑ heluenios regni obtinẽ
no s etiam de ea qm habeat gr̾a desperare.
Repperiebat etiam inquerendo cesar. qd̃
p̾lium eq̃stre aduersum paucis ante
dieb esset factum. mitium eiꝰ fuge fac¬
tum a dumnorige atq eiꝰ equitib. Nã

Expanded text:
tes ad largiendum magnas comparasse; magnum tes ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam
Abbreviated transcription (Latin):
lie obtinere non possent: galloꝵ qmͣ ro¬
manoꝵ imꝑia p̃ferre. neq dubitare de¬
beant. qͥn si heluetios suꝑau̾int romani.
una cũ reliqͣ gallia eduis lib̾tatẽ sint erep¬
turi.Ab isdem nra ꝯsilia. queq in castͥs
gerantur noua hostib eñtiari. Hos a
se coherceri ñ posse. quin etiam qd̃ neces¬
sarian rem coactus cesari enuntiarit. in
ci frẽm designari sentiebat. S quod pħ¬
b p̾sentib eas res iactari nolebat: celeri¬
ter concilium dimittit. liscum retinet.
querit ex solo ea q̃ inconuentu dixerat
Dicit liberius atq audaciꝰ. Eadem setre¬
to ab aliis querit. repperit ẽẽ uera. ip̃m
ẽẽ dumnorigem. suma audacia. magna
ap̃d̃ pleben gracia. ꝓpt̾ lib̾alitatẽ. cupi¬
dũ rerũ nouaꝵ cõpluris annos portoria
reliqͣꝙ omĩa heduoꝵ uectigalia paruo p̾¬
cio redempta hr̃e. ꝓpt̾ea quod illo licen¬
te. contralicere audeat nemo. His reb
& suã rem familiarem auxisse. ꝙ faculta¬

Expanded text:
nere non possint, Gallorum quam Romanorum imperia perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et faculta
Abbreviated transcription (Latin):
inhis contentionib qͣs hedui secum ⁊ cũ se¬
quanis habuissent. auxilio. p̃. R. usos esse.
Debere se suspicari simulata cesarem amici¬
cra. quod ex̾citum ingallia habeat. sui oppͥ¬
m̃di causa hr̃e. Qͥ nisi discedat atꝙ ꝯx̾ci¬
tũ deducat. ex his regionib: sese illũ non
ꝓ amico s hoste habiturum. Quot si eum
interfecerit. multis c̃ũ nobilib sese. prina¬

Expanded text:
in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sein iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus prin
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ pependerint. Amiciciam. p̃. R̃. sibi or¬
nam̃to ꝙ p̾sidio. nõ detrim̃to eẽ oportere. Idꝙ
se ea spe petisse. si per . p̃. R. stipenoiũ re¬
mittatur. & dediticii subtrahant᷑ : nõ minꝰ
libenter se se recusaturum. p̃. R̃. amiciciã
qmͣ apperierit. Quod multitudinẽ germa¬
noꝵ ingalliam traducat. Io se sui munien¬
di. nõ gallie impũgnande causa facere. eius
rei testimoniũ ẽẽ. qd nisi rogatꝰ non uen̾it.
ꝙ quod bellũ nõ intulerit s defenderit. Se
b egressum. Qͥd sͥ uellet. cur insuꝗs posses¬
siones ueniret. ꝓuinciam suã hãc ẽẽ galliã
Sic̃ illam nr̃am. ut ip̃i concedi nõ oporteret.
si in rr̃os fines impetum faceret: sic itẽ nos
ẽẽ iniquos. qd̃ insuo iure se interpellaremꝰ.
se iam barbarum. n tã imperitum ẽẽ re-¬
rũ. ut nõ sciret neꝙ bello allobrogũ ꝓximo
heduos romanis auriliũ tulisse. neq ip̃is

Expanded text:
tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ortempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non minus libenter sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se bus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus.se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
derat. ne aut heduis aut eoꝵ socũs bellũ
inferret. obsides redderet. si ulłam partẽ
g̾manoꝵ domũ remutere posset. at neqͦs
ampluis renũ transire pateretur. Arioui¬
stus ad postulata cesaris pauca respond̃.
de suis uirtutib multa predicauit. tran¬
sire renũ sese nõ sua sponte s rogatũ ⁊ ac¬
cersitũ agallis. nõ sine magna spe mag¬
nisq p̃miis domũ ꝓpinquos reliquisse.
S edas hr̃e ingalliã ab p̃is concessas. oblid̾s
ip̃oꝵ uoluntate datos. stipendium capere
iure belli. qd uictores uictis imponere con¬
sueuerunt. Non sese gallis. s gallos sibi bel¬
lum intulisse. Om̃s gallie ciuitates adse oppũg¬
nand̾ uenisse. ac contra se castra habuisse. Paᷤ
om̃s copias a se uno p̃lio pulsas. ac suꝑatas
ẽẽ. Si iterũ exꝑiri uelint: se it̾m paratũ ẽẽ.
decertare. Si pace uti uelint: iniqum ẽẽ de
stipendio recusare. quod sua uoluntate ad id

Expanded text:
derat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum derat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id
Abbreviated transcription (Latin):
uistus ex equis ut colloq̃rentur. Et prẽt
se denos ut ad colloqͥum duceret postula¬
uit. Ubi eo uentũ est. cesar mitio or̾oniꝰ
sua senatꝰꝙ beneficia cõmemorauit. qd rex
appellatus esset a senatu. qd̾ amicꝰ. qd̃ mu¬
ña amplissima missa. qmͣ rem ꝙ paucis
contigisse. & ꝓ magnis hominũ officiĩs cõ¬
suẽẽ tribui. Docebat illũ cũ neq ad itum.
n causam postulandi iustam haberet. be¬
neficio ac liberalitate sua ac senatus ea pre¬
inia consequtum. Nocebat eciam qm ue¬
teres qmq iuste cause necessitudinis ip̃is
cũ heduis interced̾e̾nt. que senatꝰ consulta.
quociens qmꝙ honorifica in eos facta ẽẽnt.
ntom̃i tempore toeiꝰ gallie pͥncipatum hedui
appetissent. P. R. hanc ẽẽ consuetudi¬
uem. ut socios atꝙ amicos nõ modo suis ni¬
chil deꝑdere. s gracie dignitate honore
attulissent. Id his eripi quis pati posset.
Postulauit ead̃ que legatis in mandatis de¬

Expanded text:
vistus ex equis ut conloquerentur et praeter vistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesarue in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui adpetissent. Populi Romani hanc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo sui nihil deperdere, sed gratia, dignitate, honorem populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis de
Abbreviated transcription (Latin):
se nõ eẽ uenturũ. Cesar qd̵ neq colloqͥũ
int̃posita causa tolli uolebat. neq salu¬
tera suã galloꝵ equitatatui cõmittere.
audebat: cõmodissimũ ẽẽ statuit. om̃ib
equitib detractis. eo legionarios inilites
legionis decime. cui qͣmmaxime cõfide¬
bat inponere. ut p̾sidium qm amicissi¬
mũ siquid opꝰ facto eẽt hr̃et. Quod cũ
fieret. non mridicule quidã ex militib¬
decime legionis dixit. plusqͣm pollicitus
essẽt. cesarem ei facere. pollicitũ se inoohor¬
tis pretorie loco decimam legionẽ habi¬
tiaum. ad eqiũ resersbere. Plauices erit
magna. et in ea tumulus trenus lats g̃a¬
dis. His locus equo fere spacio abincast᷑s
ariouisti & cesaris aberat. eo ut erat dictũ.
ad colloquium uenerunt. Legionem ce¬
sar qm equis uex̃at passib ducentis
ab eo tumulo constituit. Item eqͥtes a¬
riouisti pari int̃rallo constituerũt. Ario¬

Expanded text:
se non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium se non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ario
Abbreviated transcription (Latin):
cibitase ueqi tunusse. neci de siumña
uelli: sium iudicium s imꝑatoul esse
existimasse. Eoꝵ satisfactõne accepta.
& inere ex quisito ꝑdiuitiacũ. ed̃ ex aliĩs
ei maximã fidem habebat. Ut miliũ am¬
pluis qͥnqͣginta circuitu locis aꝑtis er̾i¬
tum duceret. De qͣrta uigilia ut dixerat
ꝓfectus est. Septimo die cũ iter nõ int̾¬
muteret. ab exploratorib cercior factus
est. ariouisti copias anr̃is. milib passuũ
aduentu. ariouistus legatos ad eum miitit.
Quod antea de colloquio postulass. id ꝑ
respuit conditõnem cesar. Namꝙ eũ ad sa¬
nitatem reu̾ti arbitrabatur. Cũ io qd̾ an¬
tea petenti denegass. ultͣo polliceretur
latis fore. uti ꝑtinacia desisteret. Dies collo¬
quio dictus est. ex es die qͥntus. Interim
terent᷑. ariouistus postulauit. nequẽ
peditem ad colloquiũ cesar adduceret. ue¬
reri se ne ꝑ insidias ab eo cirꝯueniret᷑. u¬
terq cũ equitatu ueniret. alia ratõne se¬

Expanded text:
se neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum adventu Ariovistus legatos ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, latis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est ex eo die quintus. Interim terentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione se
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimas tenere poterant. abditi in tab̾na¬
culis aut suũ fatum q̃rebant᷑. aut cũ fami¬
liarib suis cõe ꝑicłm miserabant᷑. Uulgo
totis castris testam̃ta obsignabant᷑. Hoꝵ
uocib ac timore paulatim etiam hi qui ĩ
castris magnũ usum habebant. milites cẽ¬

Expanded text:
lacrimas tenere poterant: abditi in tabernalacrimas tenere poterant: abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commune periculum miserabantur. Vulgo totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timore paulatim etiam ii qui magnum in castris usum habebant, milites ce
Abbreviated transcription (Latin):
cesar magnis nocturnis diurnisꝙ itineribꝰ
contendit. occupatoq oppido ibi presidiũ
collocat. Dum paucos dies ad uesontionẽ
rei frim̃tarie cõmeatꝰq causa moratur.
catoꝵ qui ingenti magnitudine corꝑm ger¬
manos incredibil uirtute atq ex̾citacio¬
ne in armis ẽẽ p̾dicabant. Sepe num̾o
sese cũ his congressos. Ne uultũ qͥd̃ atꝙ
aciem ocłoꝵ dicebant ferre potuissent: tã¬
tus subito timor omnẽ ex̾citum occupanit.
ut nõ mediocriter oĩm mentes animosꝙ
ꝑ turbaret. Hic pͥmũ ortꝰ ÷ a tribunis mi¬
litũ p̾fectus reliquisq qui ex urbe amicicie
causa cesarem secuti. non magnũ in re
militari usum habebant. Qͦ rũ alius
alia causa illata qm sibi ad ꝓficiscendum
necc̃iam ẽẽ diceret. petebat ut eiꝰ uolunte
discedere liceret. Nonnlłi pudore adduc¬
ti. ut timoris suspicionem uitarent. rema¬
nebant. Hi neq uultũ fing̾e. neq interdũ

Expanded text:
Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, rcatorum, qui ingenti magnitudine corporum Germanos, incredibili virtute atque exercitatione in armis esse praedicabant saepe numero sese cum his congressos ne vultum quidem atque aciem oculorum dicebant ferre potuisse, tantus subito timor omnem exercitum occupavit ut non mediocriter omnium mentes animosque perturbaret. Hic primum ortus est a tribunis militum, praefectis, reliquisque qui ex urbe amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant: quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent, remanebant. Hi neque vultum fingere neque interdum
Abbreviated transcription (Latin):
randũ sibi existimauit. ne si noua ma¬
nus sueuoꝵ cũ ueterib copiis ariouisti se¬
se coniunxissẽt. minꝰ resisti posset. Itaꝙ
re frumtaria qmͣ celerrume potuit com¬
ꝑata. magnis itinerib ad ariouistum cõ¬
tendit. Crim triduai uiam ꝓcessisset: nũ¬
ciatũ est ei. arioustum cũ om̃ib copiis¬
suis. ad occupandum uesontionẽ. qd̃ est
oppidũ maximũ sequanoꝵ contendere.
Trcomiꝙ uam a suis finib ꝓcessisse. Idne
accideret magnoꝑe sibi precauendũ: ce¬
ad bellum usu erant. lũma erat meo ꝙp¬
pido difficultas. Idq nͣ loci sic muniebat᷑
ut magnam adducendum bellum daret fa¬
cultatem. ꝓpt̾ea qd̃ flum̃ alduasdubis ut cir¬
cino circumductũ. pene totum oppidum
cingit. Reliqum spacium. q̃d̃ est amplius
pedum sexcentoꝵ. qua flum̃ intermittit.
Mons continet magna altitudine. ita ut
radices montis ex utraq parte ripe flumi¬
nis contingant. Hunc̾ murꝰ circũductus
axcem efficit. ⁊ cũ oppido coniungit. Huc

Expanded text:
randum sibi existimavit, ne, si nova manus Sueborum cum veteribus copiis Ariovisti sese coniunxisset, minus facile resisti posset. Itaque re frumentaria quam celerrime potuit comparata magnis itineribus ad Ariovistum contendit. Cum tridui viam processisset, nuntiatum est ei Ariovistum cum suis omnibus copiis ad occupandum Vesontionem, quod est oppidum maximum Sequanorum, contendere triduique viam a suis finibus processisse. Id ne accideret, magnopere sibi praecavendum Caead bellum usui erant summa erat in eo oppido facultas, idque natura loci sic muniebatur ut magnam ad ducendum bellum daret facultatem, propterea quod flumen alduas Dubis ut circino circumductum paene totum oppidum cingit, reliquum spatium, quod est non amplius pedum MDC, qua flumen intermittit, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am. ⁊ amiciciam eiꝰ morte redim̾e poss
Quod si dicessisset: ⁊ lib̾am possessionẽ gallie
sibi tradidisset: magno se illum p̃mio remu¬
n̾aturum. W q̃cũq bella geri uellet. sine
ullo eiꝰ labore ⁊ ꝑicło confecturum. Multa ab
cesare in eam sentenciam dicta sunt. quare
negocio desistere nõ posset. W neq suã neꝙ. p̃.
R̃. consuetudinem pati. uti optime meren¬
tes socios desereret. Neꝙ se iudicare galliam

Expanded text:
atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque suam neque populi Romani consuetudinem pati ut optime meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam
Abbreviated transcription (Latin):
rum . & ꝓxima nocte de qͣrta uigilia castͣ
mot᷑um. ut qͣm pͥmũ intelligere poss. utr̃
apud eos pudor atꝙ officiũ. an timor uale¬
ret. Quod si p̃t̾ea nemo sequat᷑. tam̃ seꝯ
sola decima legione iturum. de qͣ nõ dubi¬
taret. sibic eam p̃toriam cohortẽ futuram.
Nuic legioni cesar & indulserat p̃cipue. ⁊
ꝓpt̾ uirtutẽ confidebat maxime. Hac or̃o¬
ne habita. mirũ in modũ conuerse sunt
omniũ mentes. sũmaq alacritas ⁊ cupidi¬
tas belli gerendi innata est. princepsq de
cima legio ꝑ tribunos militũ ei gr̃ãs egit:
qd̃ de se optimũ iudiciũ fecissent. Seq eẽ
ad bellum gerendũ ꝑatansimã confirma¬
uit. Deinde relique legiones cũ tribunis

Expanded text:
rum et proxima nocte de quarta, vigilia castra rum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones
Abbreviated transcription (Latin):
na & disꝑsos subito adortum. magis racione ⁊
consilio. qm̃ uirtute uicisse. Cui rationi cont᷑
homines barbaros atq imꝑitos locꝰ fuisset.
Ac ne ip̃m qͥt̾ sꝑare nr̃os ex̃citus capi posse.
qui suũ timorẽ in rei frum̃tarie simulatõnẽ
angͦtiasꝙ itineris conferret : fac̾e arrogant̾
cũ aut de officio imꝑatoris desꝑare. aut pre¬
scribere uid̾ent᷑. Hec sibi cẽ cure. frumentũ
Seqͣnos. leucos. lingones subministrare. Iãꝙ
ẽẽ in agris frum̃ta mat᷑a. de itinere ip̃os
breui tempore iudicato᷑s. Quod nõ fore
dicto audientes. n signa laturi dicantur.
nichil se ea re cõmoueri. Saire enĩ qͥbꝰꝯꝙ
ex̾citꝰ dicto audiens non fuerit. aut male re
gesta fortunam defuisse. aut aliquo facinore
comꝑto auariciam ẽẽ coniunctam. Suam
ĩnocenciam ꝑpetua uite felicitate helue¬
cioꝵ bello eẽ ꝑspectam. Itaꝙ se qd̃ in lon¬
giorem diem collaturus fuisset rep̃sentatu¬

Expanded text:
na et dispersos subito adortum magis ratione et na et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentatu