comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc falsũ sentit : longe tolerabilius. ẽ corporali aliquid arrogare. quã dõ derogare.
Et siuera . ẽ. istasententiã: nonerit contraria uerbis meis. quȩ in illa epłaposui. Istius ñã que
corporis oculos dixi non iusuros dm̃: hoc intuens qđ istius corporis oculi om̃ino non possunt
cernere nisicorpora. quȩ abeis aliqͦ loci interuallo separata sunt. N ãsinullũ int̾ uallum sit:
nec ipsa corpora ꝑeos uidemꝰ. Porro autẽ simtantã sui dissimilitudinẽ nr̃a corpora mutabunt᷑.
ut oculos habeant ꝑ quos uideatur illa substantia quȩ non ꝑlocorũ spacia uł diffunditur
uitur. alibi habens aliã partẽ alibi aliã. in minore loco minorẽ. in maiore ma
sedubiq incorporalit totaẽ: longe aluiderunt hȩc corpora. & noner̃ ipsa. Nec sola detracta
tentur siuidere poter̃ qͦ mͦ tunc m̃ti. nunc autẽ nec ipsi menti uidere concessũ ẽ

Expanded text:
in hoc falsum sentit, longe tolerabilius est corpori aliquid adrogare quam deo derogare. in hoc falsum sentit, longe tolerabilius est corpori aliquid adrogare quam deo derogare. et si uera est ista sententia, non erit contraria uerbis meis, quae in illa epistula posui. istius namque corporis oculos dixi non uisuros deum hoc intuens, quod istius corporis oculi omnino non possunt cernere nisi corpora, quae ab eis aliquo loci interuallo separata sunt; nam si nullum interuallum sit, nec ipsa corpora per eos uidemus. Porro autem, si in tantam sui dissimilitudinem nostra corpora mutabuntur, ut oculos habeant, per quos uideatur illa substantia, quae non per locorum spatia uel diffunditur uel finitur alibi habens aliam partem alibi aliam, in minore loco minorem in maiore maiorem, sed ubique incorporaliter tota est, longe aliud erunt haec corpora et non erunt ipsa nec sola detracta  modo. conuertentur, si uidere poterunt, quo modo tunc menti nunc autem nec ipsi menti uidere concessum est
Abbreviated transcription (Latin):
III.
nonitorium sc̃o fr̃i fortunatio Sicut p̃sens rogaui & nunc cõmoneo. ut frẽm nr̃m
deqͦ collocutisumꝰ uidere & rogare digneris. ut ignoscat mͥ siquid durius & asperiuis
insedictũ accepit in ea epła quam memꝰ sc̃ripsisse non penitet: quia dixi istius corporis
ee credatur. & in loci spacio interualloq usibilis. Nichil inĩ uidere alit̃ istius corporis oculus potest.
sed ꝑlocalia spacia diuisibilem existimemꝰ. Talia qͥppehis oculis nouimꝰ. Ceterũ nihil tale dedõ
tiens. sed eum in cõmutabilem & incorporalẽ spm̃ ubiq totũ ẽẽ credens. sitantam
mutacionẽ huiꝰ corporis futurã putat cũ ex animali fuerit sp̃itale. ut & iã substanciã it¬
corporalem non locorũ inter uallis uł spacus diuisibilem uł &iã mẽ brorũ limam̃tis ac finibus
t̾minatã. sed ubiq totã ꝑtale corpus uidere possimꝰ : uolo & medoceat siuerũ sapit. Siautẽ

Expanded text:
III. COMMONITORIUM SANCTO FRATRI PORTUNATIANO. Sicut praesens rogaui, et nunc commoneo, ut fratrem nostrum, de quo conlocuti sumus, uidere et rogare digneris, ut ignoscat mihi, si quid durius et asperius in se dictum accepit in ea epistula, quam me illo modo scripsisse non paenitet, quia dixi istius corporis esse credatur et in loci spatio interualloque uisibilis — nihil enim uidere aliter istius corporis oculus potest —sed per localia spatia diuisibilem existimemus; talia quippe his oculis nouimus. Ceterum nihil tale de deo sentiens sed eum incommutabilem et incorporalem spiritum ubique totum esse credens si tantam quisquam mutationem huius corporis futuram putat, cum ex animali fuerit spiritale, ut etiam substantiam incorporalem non locorum interuallis uel spatiis diuisibilem uel etiam membrorum liniamentis ac finibus terminatam sed ubique totam per tale corpus uidere possimus, uolo, et me doceat, si uerum sapit; si autem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tum omia iã uidet quantũ potest oculus m̃tis tanto purius qͣnto purior. ut sine dubĩticione
am̃ nos uisuros ee credamꝰ: siue inueniamꝰ siue noninueniamꝰ qđ de qualitate futuri corporis
quȩrimꝰ. cũ tam̃ corpꝰ resurrecturũ & in mortale & in corruptibile futurũ ñ ĩbigamꝰ. qm̾hine
pore ad huo reqͥro ũ sibi firndit ẽt certissimũ nisi placid audiero docentẽ. iti utille qͦq plicið
meaudiat inqͥrentẽ: habebit unde iuire succenseit. Nunctam̃ ꝑxp̃m obsecro. ut de illa as¬
peritate litterarũ mearũ quaeũ non inmerito offensũ ẽe didici. ueniã mͥ abillo unpetres:
& me rescriptis dño ad iuuante letifices.

Expanded text:
quae tamen omnia iam uidet, quantum potest, oculus mentis tanto purius quanto purior, ut sine dubitatione quae tamen omnia iam uidet, quantum potest, oculus mentis tanto purius quanto purior, ut sine dubitatione deum nos uisuros esse credamus, siue inueniamus siue non inueniamus, quod de qualitate futuri corporis quaerimus, cum tamen corpus resurrecturum et inmortale atque incorruptibile futurum non ambigamus, quoniapore adhuc requiro, iam sibi firmat esse certissimum, nisi placidus audiero docentem ita, ut ille quoque placidus me audiat inquirentem, habebit, unde iure suscenseat. nunc tamen per Christum obsecro, ut de illa asperitate litterarum mearum, qua eum non inmerito offensum esse didici, ueniam mihi ab illo impetres et me rescriptis domino adiuuante laetifices.
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũsit. ut sit ds̃ om̃ia in om̃ib aut itasit intus ille qͥsine ullis locorũ spacus ubiq totusẽ:
ut foris tantũ uideri ab exteriore homine possit. intꝰ autt̃ ab interiore ñ possit. Quesi absurdis
necceci intrinsecꝰ eũ q̃uipleni er̃ ñ uidebunt. & tantũ forinsecꝰ oculati eũ quocircũ dabuntur
uidebt̃: restat ut interĩ deuisione dĩ scđm interiorẽ hominẽ certissimisimꝰ. Siautẽ &iã corpus
mira cõmutacione hoc uiluerit. aliud accedet: non illud abscedet. Melius gͦ id affirmamꝰ
nini mę dubitamꝰ. qd homo interior uidebit dm̃. qͥmͦ solus potest uiderẽ caritatẽ: qui
lud iretur dictũ ẽ. ds̃ caritas:: solus potest uidere pacẽ & scificationẽ. sine quanemo poterit
uidert dm̃. Neq enĩ caritatẽ. pacẽ. scificacionẽ. & siqua similia uidet mͦ ullus oculuscarus.

Expanded text:
scriptum sit: Ut sit deus omnia in omnibus, aut ita sit intus ille, qui sine ullis locorum spatiis ubique totus est, scriptum sit: Ut sit deus omnia in omnibus, aut ita sit intus ille, qui sine ullis locorum spatiis ubique totus est, ut foris tantum uideri ab exteriore homine possit, intus autem ab interiore non possit. quae si absurdisnec caeci intrinsecus eum, quo pleni erunt, non uidebunt et tantum forinsecus oculati eum, quo circumdabuntur, uidebunt —, restat, ut interim de uisione dei secundum interiorem hominem certissimi simus. si autem etiam corpus mira commutatione hoc ualuerit, aliud accedet, non illud abscedet. Melius ergo id adfirmamus, unde minime dubitamus, quod homo interior uidebit deum, qui modo solus potest uidere caritatem, quae cum laudaretur, dictum est: Deus caritas est, solus potest uidere pacem et sanctificationem, sine qua nemo poterit uidere deum. neque enim caritatem, pacem, sanctificationem et si qua similia uidet modo ullus oculus carnis;
Abbreviated transcription (Latin):
corporili sicut nunc tale aliquid nisiꝑcorpꝰ uidere ñ possumꝰ. anuͦ &iã sine orgatNo
corporis uileat tunc sp̃s nr̃ nosse corporilia. Neq em̃ & ds̃ talia ꝑsensus corporis ñouit &
multa alia quȩ inbac questione mouere poss. fateor me ñdũ alicubi legisse qđ mͥ sufficere
existimarẽ: siue ad discendũ. siue ad docendũ. Ac ꝑhoc siñ displicet huic fr̃i mea qualiscũq
aliquid certũ acliqͥdũ sin ob hocutile ec̃ nouit scđm scripturas ods̃ demonstrare dignet᷑. Sieñ
hoc inuerit inquisitio diligentior tantũ futurĩ corporis mutacionẽ ut possit uidere inuisibilii.
ñ ut opinor talispotentia cõrporis m̃ti auferet uisionẽ. ut exterior homo dm̃ uidere t̾cpossit.
non possit interior: quasi tantũ forissitds̃ ad hominẽ. & intus nonsit in homine: cũ apcissime

Expanded text:
corporalia, sicut nunc tale aliquid nisi per corpus uidere non possumus, an uero etiam sine organo corporalia, sicut nunc tale aliquid nisi per corpus uidere non possumus, an uero etiam sine organo corporis ualeat tunc spiritus noster nosse corporalia — neque enim et deus talia per sensus corporis nouit — et multa alia, quae in hac quaestione mouere possunt, fateor me nondum alicubi legisse, quod mihi sufficere existimarem sine ad discendum sine ad docendum. Ac per hoc, si non displicet huic fratri mea qualiscumque liquidum, si nobis hoc utile esse nouit, secundum scripturas suas deus demonstrare dignetur. si enim hoc inuenerit inquisitio diligentior, tantam futuram corporis mutationem, ut possit uidere inuisibilia, non, ut opinor, talis potentia corporis menti auferet uisionem, ut exterior homo deum uidere tunc possit, non possit interior, quasi tantum foris sit deus ad hominem et intus non sit in homine, cum apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
ineorũ. Deniq inbis om̃ib quȩ deopusculis sc̃orũ atq doctorũ cõmemoriui. Ambrosu. hieronimi.
athinasu. gregorii & siqua aliorũ talia legere pocui quȩ cõ memorare longũ putiui dm̃
corpus. ñ ec forne humane habere m̃brã. nec eũ ẽẽ ꝑlocorũ spicia diuisibilẽ &eeN¬
incõmurtabilit̃ inuisibilẽ uec pemdẽ naturĩ at que substantiã: sed assimptauisibili specie sicut
uoluit appiruisse qͥb ippiruit. quindo ꝑcorporis oculos inscripturissc̃is uisus ee naprat ncu
addiutorio dĩ inconcusse credo: & quantũ ipse donat intelligo. Desp̃itali aut̃ corport qđ inr¬
animale eadẽ ÷ animȩ naturaquȩ corporis. & utrũ sicorporis quã uisĩ in mortalis atq it¬
orruptibilis natura seruabit᷑ adiuuet tunc aliqͥd sp̃m ad uidenda ipsa uisibilia id est

Expanded text:
meorum. denique in his omnibus, quae de opusculis sanctorum atque doctorum commemoraui, Ambrosii, Hieronymi, meorum. denique in his omnibus, quae de opusculis sanctorum atque doctorum commemoraui, Ambrosii, Hieronymi, Athanasii, Gregorii, et si qua aliorum talia legere potui, quae commemorare longum putaui, deum non esse corpus nec formae humanae habere membra nec eum esse per locorum spatia diuisibilem eincommutabiliter inuisibilem nec per eandem naturam atque substantiam sed adsumpta uisibili specie, sicut uoluit, apparuisse, quibus apparuit, quando per corporis oculos in scripturis sanctis uisus esse narratur, in adiutorio domini inconcusse credo et, quantum ipse donat, intellego. De spiritali autem corpore, quod in ranimale, eadem est animae natura quae corporis —, et utrum, si corporis quamuis iam inmortalis atque incorruptibilis natura seruabitur, adiuuet tunc aliquid spiritum ad uidenda ipsa uisibilia, id est
Abbreviated transcription (Latin):
aurẽ nonaudiet. qͥ finx oculũ non considerat: menbratulit: efficientia s dedit. Hȩc om̃iade
literis eorũ & latinorũ & grecorũ qͥ pͥores nob incatholica eccłi inuentes diuina eloqͥa tras¬
caues ideo eõ memorandi. ar bitratussũ ut scut istefr̃ siquid alit̾ quãistiscntit. depositai dissen¬
sionis amaritudine. & fr̾nȩ caritatis suauitate in integrũ restituta atq seruata: diligent
& trinquilla consideratione. quȩrendũ. uł discendũ: uł docendũ. Neq̃ qͣuorũ libet clispu
taciones quã iuis citholicorũ & laudatorũ hominũ uelut scripturas canonicas habere
debemꝰ. ut nob nonliceat salua honoficentia quȩ illis debetur hominib aliqͥd in eorum
scriptis imꝓbare atq respuere. sifortt inuenerimꝰ qđ alit̾ senserint quã ueritas habet. diumno
adiutoriouel abaluis intellecta uł anob. Ialis egosũ inscriptis aliorũ: tales uolo et intellectores

Expanded text:
aurem, non audiet? qui finxit oculum, non considerat? membra tulit, efficientias dedit. Haec omnia de litteris eorum et Latinorum et Graecorum, qui priores nobis in catholica ecclesia uiuentes diuina eloquia tractauerunt, ideo commemoranda arbitratus sum, ut sciat iste frater, si quid aliter quam isti sentit, deposita dissensionis amaritudine et fraternae caritatis suauitate in integrum restituta atque seruata diligenti et tranquilla consideratione quaerendum uel discendum uel docendum. neque enim quorumlibet disptaciones quamvis catholicorum et laudatorum hominum scripturas canonicas habere debemus, ut nobis non liceat salua honorificentia, quae illis debetur hominibus, aliquid in eorum scriptis inprobare atque respuere, si forte inueuerimus, quod aliter senserint, quam ueritas habet diuino adiutorio uel ab aliis intellecta uel a nobis. talis ego sum in scriptis aliorum, tales uolo esse intellectores
Abbreviated transcription (Latin):
No dilecstissimo & desiderantissimo fri lao augustinꝰ in dp̃osalutẽ Legiepłãm quã milisti
fr̃ib consolarite cupiens quod mnultis tẽptationib tua tirocinia quatiant᷑: inqua &iam insinu¬
asti desiderare telitteras meas. Condolui fr̃. & cessare abscibendo ñ potui: ne ñ solũ tuo s
&iam meo desiderio negarẽ : quod me uidebã officio debere caritatis Site igit᷑ tironẽ xpi
ꝓfitens castra ne deseras inquib tͥ &iam edificanda turrise illa : dequa meuuanglĩo dñs
Ioquit᷑. In eaqͥppe stantẽ. & sub armis uerbidi militantẽ. nulla ex parte penetrare ullȩ
tẽptationes ualent Inde & iac̾ta in aduersariũ tela graupondere ueniunt. & pros¬
dierit Siquis uenit adme & ñ odit patrẽ suũ & matrẽ. & uxorẽ a filios. & fres & soro¬

Expanded text:
O DILECTISSIMO ET DESIDERANTISSIMO FRATRI LAETO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Legi epistulam, quam misisti fratribus. consolari te cupiens, quod multis temptationibus tua tirocinia quatiantur, in qua etiam insinuasti desiderare te litteras meas. condolui, frater, et cessare ab scribendo non potui, ne non solum tuo sed etiam meo desiderio negarem, quod me uidebam officio debere caritatis. si te igitur tironem Christi profiteris, castra ne deseras, in quibus tibi etiam aedificanda turris est illa, de qua in euangelio dominus loquitur. in ea quippe stantem et sub annis uerbi dei militantem nulla ex parte penetrare ullae temptationes ualent; inde et iacta in aduersarium tela graui pondere ueniunt et prosdixerit: Si quis uenit ad me et non odit patrem suum et matrem et uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
turrẽ edificare. ñ pͥmosed& & cõputat sihab& sũptũ ad consũ mationẽ. ne quandocũ
posuerit fundam̃tũ ñ possit edificare. & om̃s qͥ transeunt &uident incipiant dicere:
hic homo cepit edificare & ñ potuit ꝑficere. Aut qͥs rex uadens cõmittere bellũ cũ¬
alio rege ñ pͥmũ sed&̃ & cogitat sipotense. cũ.xͦ. milib occurrere ei qͥ cũ .xx. milibus
uenit ad illũ: C& erũ dũ adhuc longe ẽ : mittit legationẽ rogans pacẽ quo aut̃ ꝑti¬
nerent iste similitudines. ipsa conclusione satis aꝑuit. Ait enĩ. Sicgͦ omis ex uob̃
qͥ ñ renunciat om̃ib quȩ s̃ eius : ñ potest ins eẽ. discipulus Itaq & sũptus ad turre ȩdi¬
ficandã & ualentiam decẽ miliũ aduersus regẽ qͥ uiginti hab& nichile aliud: quã ut
nti& unꝰ quisq omibus quȩ sunt eiꝰ ꝑ relocutio aut̃ suꝑior: cũ extrema co
concordat. In eo enĩ qd qͥsq renuntiat om̃ib quȩ s̃ eiꝰ: &iam illud contin&ur: ut oderit

Expanded text:
sumptum ad consummationem, ne quando, cum posuerit fundamentum, non possit aedificare et omnes, qui transeunt et uident, incipiant dicere: \'Hic homo coepit aedificare et non potuit perficere\'? aut quis rex uadens cani alio rege bellum committere non primum sedet et cogitat, si potens est cum decem milibus occurrere ei, qui cum uiginti milibus uenit ad illum? ceterum, dum adhuc longe est, mittit legationem rogans pacem. quo autem pertinerent istae similitudines, ipsa conclusione satis aperuit; ait enim: Sic ergo omnis ex uobis, qui non renuntiat omnibus, quae sunt eius, non potest meus esse discipulus. Itaque et sumptus ad turrem aedificandam et ualentia decem milium aduersus regem, qui uiginti habet, nihil est aliud, quam ut renuntiet unusquisque omnibus. quae sunt eius. praelocutio autem superior cum extrema conclusione concordat. in eo enim, quod quisque renuntiat omnibus, quae sunt eius, etiam illud continetur, ut oderit
Abbreviated transcription (Latin):
breuit̃ recddã. Dño scripsi. quia scriptũ e.: uos inlibtatẽ uocatiestis fr̃s. tantũ ne lib̾tatẽ inoccasionẽ
carius detiss ꝑ caritatẽ seruite inuicẽ. Cũ gͦ uł hocipso officio litterarũ ꝑ caritatẽ tibi seruiã: non
ds quod ñ solũ te diligã. s ita diligã ut me i psũ. quando qͥdem benemͥ sũ conscius boname tͥ obtare
quȩ m̃: honorabili uiro quod addidi. ñ ad hoc addidi ut honorarẽ episcopatũ tuũ: Michienũ ep̃s ũ es: neq
hominũ qͥ nos nouit ignorat neq te esse epm meũ : neq me presbiterũ tuũ : Hononbilẽ igtt᷑ ex ea
gula telibent̃ appello qua nouite ẽe. hominẽ & non hominẽ ad imaginẽ dĩ & similito¬

Expanded text:
breuiter reddam. \'domino\' scripsi, quia scriptum est: Uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per caritatem seruite inuicem. cum ergo uel hoc ipso officio litterarum per caritatem tibi seruiam, non deus, quod non solum te diligam, sed ita diligam ut me ipsum, quando qquae mihi. Honorabili vero quod addidi, hominum, qui DOS nouit, ignorat neque te esse episcopum meum neque me presbyterum tuum. honorabilem igitur ex ea regula te libenter appello, qua noui te esse hominem et noui hominem ad imaginem dei et similit
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. Nã ita scriptũ ẽ: homo in honore positus ñ intellex: cõparatus e uim̃tis in seasatis & similis factus
est illis. Cuł ͦ tehonorabilẽ inquantũ homo es ñ appellẽ cũ p̃sertĩ detua salute atq correctione
&uiã eis qͥuegant sefis nros eẽ dicamꝰ frs mriestis & hoc uehem̾it̃ ual& adcausã ꝓpt̃ quã scribere uoliu
fr̃nitatituȩ. Iã enĩ reddita ratione curepłȩ talẽ ianuã fecerĩ audi placidissime quȩ sequatur. Ego
cũ inista regione consu &udinẽ hominũ iugendã atq plangendã qͥ cũ xp̃i atio nomine glonent᷑ xpi¬

Expanded text:
scriptum est: Homo in honore positus non intellexit; comparatus est jumentis insensatis, et similis factus est illis . Cur ergo te honorabilem in quantum homo es non appellem, cum praesertim de tua salute atque correctione, estis\\ et hoc uehementer ualet ad causam, propter quam scribere uolui fraternitati tuae. iam enim reddita ratione, cur epistulae talem ianuam fecerim, audi placidissime, quae sequuntur. Ego cum in ista regione consuetudinem hominum lugendam + atque plangendam, qui cum christiano nomine glorientur, Christi
Abbreviated transcription (Latin):
is rabelitici regni. & deinde cũ se in carne deurgine accepta mortalib quer¬
talib mortalit᷑ dẽ monstrauit : & deinceps usq nunc cũ impla ontua qiue

Expanded text:
mporibus Israhelitici regni et deinde, cum se in carne de uirgine accepta mortalibumporibus Israhelitici regni et deinde, cum se in carne de uirgine accepta mortalibus mortaliter demonstrauit, et deinceps usque nunc, cum implet omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sibi possunt. Quibus aut̃ sacris diuinitati congruerent. uoluntatẽ dĩ secutisunt
qui rette sapuer̃: quȩ omino numq. defuit ad salutẽ iusticiȩ pi&datiq mortaliũ. Et si
qua inaliis atq aliis popłis una eademq peligione sociatis uarie celebrantur. quatinꝰ
fiat plurimũ refert. quo & humana exortetur uł toleret᷑ infirmitas. & diuina
ñ obpugnet᷑ aucꝰtoritas. Quã obrẽ cũ xp̃m dicamꝰ uerbũ dĩ ꝑ quod facta sunt
& idõ filiũ qr u̾bũ. nec u̾bũ dictũ atque transactũ s apud incõmutab
patrem in cõmutabile ipsũ atq in cõmutabilit̾ manens. sub cuiꝰ regimme uniu̾ sa
creatura spiritalis & corporalis ꝓ congruentia temporũ locorũq ad ministratur
cũi moderandȩ & gub̃nandȩ quid quando & ubi circaeã fiȩri oporteat: sapien¬
aduentus manifestationem congruis sacram̃tis p̃figurar&a: & ipsis ub¬

Expanded text:
sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non oppugnetur auctoritas. Quam ob ideo filium, quia uerbum, nec uerbum dictum atque transactum sed apud incommutabilem patrem incommutabile ipsum atque incommutabiliter manens, sub cuius regimine uniuersa creatura spiritalis et corporalis pro congruentia temporum locorumque administratur, cuius moderandae et gubernandae quid quando et ubi circa eam fieri oporteat, sapienntem, per quam sui aduentus manifestationem congruis sacramentis praefiguraret, et ipsis te
Abbreviated transcription (Latin):
Quid opus erat instituere nouitias consecrationisquȩ intiquitus ñ fuer̃: Hic sidicunt
leos quidem ipsos semper fuisse. & ad liberandos cultores suos parit̾ ubiq ua
er̃e in his alias atq alias. alibi atq alibi alit̃ at̾q alit̃ sibi uoluisse seruiri: cur hanc
questionẽ inger̃ religioni xp̃ianȩ: inqua nob̵ ipsi produs suis aut respondere ñ pos¬
sunt. aut si p̾ossunt. in eo ipso sibi &iam ꝓnr̃a religione respondeant: ita nichil int̃¬
esse ꝓdiuersa temporũ locorũq congruentia cũ diuersis sacram̃tis colatur. si quod
colitur sc̾m est : sicut nichil int̃ est ꝑdiu̾sa linguarũ auditorũq. congruentia. quã
diuersis sonis dicatur si quod dr̃ ue̾rũ est : dũ hoc sane unt̾sit quod linguȩ sonos
quibus in t̾se sua sensa cõmunicent. &iam homines pacto quodã socioatis instituere

Expanded text:
quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt deos quidem ipsos semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter ubique uere, in his alias atque alias alibi atque alibi aliter atque aliter sibi uoluisse seruiri, our hanc quaestionem ingerunt religioni Christianae, in qua nobis ipsi pro diis suis aut respondere non possunt aut, si possunt, in eo ipso sibi etiam pro nostra religione respondeant ita nihil interesse pro diuersa temporum locorumque congruentia, quam diuersis sacramentis colatur, si, quod colitur, sanctum est, sicut nihil interest pro diuersa linguarum auditorumque congruentia, quam diuersis sonis dicatur, si. quod dicitur, uerum est, dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere
Abbreviated transcription (Latin):
ongo pest tempone les indeorũ apparute iciugut Augusta sirit i egione
Postea uͦ prorepsit & iam infines italos. s post cesarẽ gaiũ aut certe ipso imꝑance
Quid igitur actũ deromanis animis ł latinis. quȩ gra ñdũ aduenienti xp̃i uduate suce
usq incesarũ tempus Huic pro positioni respond&ur. ut pͥmo ipsidicant ut rũ ꝓfuerint
hominibus deorũ suorũ sacia quȩ constat certis temporibus instituta Quȩ si negant
aliquid ꝓfiusse ad animarũ salutem: nobiscũ ea destruunt. & esse mania corifte
Nos quidem &iam ꝑ niciosa monstramꝰ s parũ ñe. ut ipsi interĩ prius in ania fateantur
Siiͦ eadefendunt & sapient̃ atq utilit̃ as ser̃ instituta : que roquid actũ sit de his qui
equã hȩc instituta essent. morte obier̃ hac enĩ utiq salute atq utilitate
ti sunt. Si aut̃ potuer̃ aliomͦ purgari. curñ idem modus ꝑseueranit in posteros:

Expanded text:
ongo post tempore lex Iudaeorum apparuit ac uiguit angusta Syriae regione, postea uero prorepsit etiam in fines Italos sed post Caesarem Gaium aut certe ipso imperante. quid igitur actum de Romanis animis uel Latinis, quae gratia nondum aduenientis Christi uiduatae sunt usque in Caesarum tempus? Huic propositioni respondetur, ut primo ipsi dicant, utrum profuerint hominibus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. quae si negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt et esse inania confitentur. nos quidem etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut ipsi interim prius inania fateantur. si uero ea defendunt et sapienter atque utiliter adserunt instituta, quaero, quid actum sit de his, qui ante, quam haec instituta essent, morte obierunt; hac enim utique salute atque utilitate fraudati sunt. si autem potuerunt alio modo purgari, cur non idem modus perseuerauit in posteros?
Abbreviated transcription (Latin):
ab eiꝰ aduent usq ad hoctẽpustã multos fuis se. atq ẽe. iniram & tant abinitio
genent h utsas alias oecultius alias eiuidentius si c̃ congnaere  taur auirit

Expanded text:
ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani ali
Abbreviated transcription (Latin):
tunc uoluis se hominib: apparere xp̾m. & apud eos p̃dicari docꝰ trinã suã. quando sce¬
bat & ubi sciebat esse qͥ in eũ fuerant oredituri His enũ temporib & his locis
les ñ quidem om̃s. s tam̃ multi in eiꝰ torporali p̃sentia fuer̃ qͥ ieũ nec suscitatis ab eo
mortius credere uoluer̃. quales &iã nuno multos uidemꝰ. cũ tanta manifestatione
leillo compleant᷑ p̃conia ꝓph&arũ nolle ad huc credere : & m alle humana astacia
reustere: quã tã clare atq ꝑspicue: tãq sublimi & sublimit̃ ddisffamate diuinȩ
edere auctoritati Qũadiu paruus & infirmꝰ ẽ. intellectus hominis diuine
nouerat itut eis apparere ut ꝑ̃ dicari mento noll& quos nec uerbis nec miraculis
sius credicuros ee pͥscebat  Neq enĩ increcdibile etales fuisse tunc oins quales

Expanded text:
tatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando scietatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis, quales non quidem omnes, sed tamen multi in ejus corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere voluerunt: quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia Prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae divinae cedere auctoritati. Quandiu parvus et infirmus est intellectus hominis, divinae nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales
Abbreviated transcription (Latin):
portunũ sit humanũ consiliũ p̃t᷑ gredit᷑. & illicͥ disꝑtit᷑. unde ipsa ꝓuidentia rebul
consulit. Si enĩ dixerint pnterea ñ semꝑ nec ubiq fuisse pitagoricã disciplinã
qr pitagoras homofuit ñeq hoc in potestate habere potuit. nũquid &iã hoc
possunt dicere eo ipso tẽpore quando fuit & t̾rarũ locis ubi illa philosophia ui¬
guit om̃s qͥ eũ potuet̃ audire &iã credere sectariq uoluisse:Aẽ ꝑ hoc magis
obiciant quod eiꝰ doctrinã ñ om̃s secunt᷑. sentiant eni & ipsi nequaquã hõc recte
obici posse uł sapientiȩ philosophorũ. uł &iam numini dõrũ suorũ quid responde¬
bunt si excepta illa altitudine sapientiȩ & scientiȩ dĩ. ubi fortassis aliud diui¬
nũ consiliũ longe secr&ius lato. sine p̃iudicio &iã ałarũ forte causarũ quȩ a pruden¬

Expanded text:
portunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa prouidentia rebus portunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa prouidentia rebus consulit. Si enim dixerint propterea non semper nec ubique fuisse Pythagoricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit neque hoc in potestate habere potuit, numquid etiam hoc possunt dicere eo ipso tempore, quando fuit, et terrarum locis, ubi illa philosophia uiguit, omnes, qui eum potuerunt audire, etiam credere sectarique uoluisse? ac per hoc magis, obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a pruden
Abbreviated transcription (Latin):
d aut̃ auando sias. qnos aeuus enaem q noeide alis tunc nominib & siugaolis aAisa tur
nunc ai prius occultiꝰ. postea manifestius & prius a paucioribus postea pluribus unac tam̃
eademq uera religio significatur & obseruatur. Nec nos ei obicmꝰ quod alit̃ nuna ꝓont¬
pilius deos colendos romanis instituit: Atq ab eis uł italis Antea colebantur ne. quod pita¬
goreis temporib illa philosophia celebratae. quȩ antea ł omino ñ erat uł in paucis¬
simis eadem sentientibus nontam̃ eodenritu uiuentib fortasse latitabat: s utrũ
illi du ueri Aut colen di sint. &utrũ illa philosophia saluti animarũ aliqͥdpsidi
hoc cũ eis agimꝰ hoc inquestionẽ uoramꝰ hoc disputando conuellinꝰ Desinantt igit᷑
obicere nobis quod om̃i sectȩ & om̃i nomini religionis obici potest Cũ enĩ ñ portu¬
ita labi s diuna ꝓuidentia tempora ordinari fateant᷑ qͥd cuiq tẽpori aptũ &os¬

Expanded text:
 proinde aliis tunc nominibus et signis aliis autem nunc et prius occultius postea manifestius et prius a paucioribus post a pluribus una tamen eademque uera religio significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimus, quod aliter Numa Pompilius deos colendos Romanis instituit, atque ab eis uel Italis antea colebantur, nec quod Pythagoreis temporibus illa philosophia celebrata est, quae antea uel omnino non erat uel in paucissimis eadem sentientibus non tamen eodem ritu uiuentibus fortasse latitabat, sed utrum illi dii ueri aut colendi sint et utrum illa philosophia saluti animarum aliquid prosit; hoc cum eis agimus, hoc in quaestionem uocamus, hoc disputando conuellimus. desinant igitur obicere nobis, quod omni sectae et omni nomini religionis obici potest. cum enim non fortuito labi sed diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid cuique tempori aptum et op
Abbreviated transcription (Latin):
pes fuer. cur ũ rẽditiꝰ &iam inicaeris A. a. illaung enti sus auãs ⁊ uasfusse
quamuis eos cõmemoratos meisdem auctoritatibis ñ legamꝰ: Ita salus religionis huiꝰ. p
quã solã uerã salus uera ueracit̃ que ꝓ mittit᷑. nulliumꝙ defuit. qui dignꝰ fuit. Et cui
defuit dignꝰ ñ fuit: & ab exordio ꝓpagationis humane usq infinẽ quibusdã ad p̃miũ.
quibus dã ad iudiciũ p̃cdicat᷑. Ac̃ ꝑ hoc & quib om̃ino annunciata ñ e. ñ credituri p̃sciebant

Expanded text:
pes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per hoc et, quibus omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ualitudine. siue quolib& casu. uł certe quod uetesse ẽ. &iã his qͥ sato corpore diu uiuunt ipso &atis accessi
Crigeitaq sp̃m mñtis tue qui renonat̃ in agnitione di scđ̃m imaginẽ eiꝰ qͥcre auit eũ ũbi ꝑfideni ntte habtat
ibi marcuisti cũ sis annis grauis Hoc interiore tuo erecta : intende & uide quȩ boquor Nolo auctori¬
credas siquid ñ dũ quã sit uerũ uides. aut interius de monstranti ueritati. ut hoc plane uideas. Exemps
gra dicã aliquid quod ad hȩc certiꝰ prestruaris: & inde potissimũ unde nob̾ in hoc ipso opere ꝓpositusẽ.

Expanded text:
ualitudine siue quolibet casu uel certe, quod necesse est etiam his, qui sano corpore diu uiuunt, ipso aetatis accessu. ualitudine siue quolibet casu uel certe, quod necesse est etiam his, qui sano corpore diu uiuunt, ipso aetatis accessu. erige itibi marcuisti, cum sis annis grauis. hoc interiore tuo erecta intende et uide, quae ! loquor. nolo auctoricredas, si quid nondum, quam sit uerum, uides, aut interius demonstranti ueritati, ut hoc plane uideas. ! Exempli gratia dicam aliquid, quo ad haec certius praestruaris, et inde potissimum, unde nobis in hoc ipso opere\' propositus est
Abbreviated transcription (Latin):
persolitionis quoq eiꝰ negligeus ẽẽ nt debu Cũ etĩ p&iuisses ut de inuisibilidõ utrũ ꝑoculos cor¬
poreos possituden: ꝓlixe aliqͥd copioseq adte scriberẽ. negare ñ potui: nesomstudiũ tuũ offenderẽ Seo
ꝓmissũ distuli: siue ꝓpt̃ alias occupationes meas siue quod ame id flagitaret᷑: unde aliquanto diutui
cogitar oportebat. S cũ tanta res esset quȩ cogitando ñtã quid deea sentiendũ dicendũ ue
esset: quã qͦ nã mͦ ꝑ suadetidũ. his qui diu̾sa sentirent fier& difficilior: finẽ aliquando dilationi
ibendũ putaui. sperans hiunũ adiutoriũ magis mscribenti quã differenti afficturũ
gesserit muneris : c&era illi qͥdat in crem̃tũ relinquit. Ille quippe &iã ipsũ plantatorẽ
rigatorẽ q formauit. Scdm interiorẽ igit̃ homine pertipe uerba intellectus. Ipse etũ
renouat̃ dedie indiẽ &iã cũ exterior ilte corrũ pit̃ : siue castigatione abstinentiȩ siue aliqua morbid

Expanded text:
persolutionis quoque eius neglegens esse non debui. cum enim petiuisses, ut de inuisibili deo, utrum per oculos corporeos possit uideri, prolixe aliquid copioseque ad te scriberem, negare non potui, ne sanctum studium tuum offenderem; sed promissum distuli o sine propter alias occupationes meas siue quod a me id flagitaretur, unde aliquanto diutius cogitari oportebat. sed cum tanta res esset, quae cogitando, non tam quid de ea sentiendum dicendumue esset, quam quonam modo persuadendum his, qui diuersa sentirent, fieret difficilior, finem aliquando dilationi adhibendum putaui sperans diuinum adiutorium magis mihi scribenti quam differenti adfuturum. r officium sui gesserit muneris, cetera illi, qui dat incrementum, relinquit; ille quippe etiam ipsum plantatorem rigatoremque formauit. Secundum interiorem igitur hominem percipe uerba intellectus. ipse enim renouatur de die in diem, etiam cum exterior iste corrumpitur siue castigatione abstinentiae siue aliqua morbida
Abbreviated transcription (Latin):
qr dixi ea credi quȩ abs̃ asensib nr̃is. sicaccipiatur: ut int̾ illa deputent᷑ quȩ aliquatdo iudimꝰ. &
idisse r&inemꝰ : certiq sumꝰ. quãuis tunc ñ p̃stosint cũ recolunt᷑ a nobis. Neq en

Expanded text:
quia dixi ea credi quae absunt a sensibus nostris, sic accipiatur ut inter illa deputentur quae aliquando vidimus, et nos quia dixi ea credi quae absunt a sensibus nostris, sic accipiatur ut inter illa deputentur quae aliquando vidimus, et nos vidisse retinemus certique sumus, quamvis tunc non praesto sint cum recolunt
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ atq idem putaret᷑. parũ clara fuerat elocutione discretũ. Quid gͦ dicimꝰ : Nũ sa
ut int̃ uidere & credere hõc distare dicamꝰ. qr p̃sentia uident᷑. credunt᷑ absentia: Plane forsitan
satis ẽ. si p̃sentia illa hoc in loco intelligaitiꝰ dicta quȩ p̃sto s̃ sensib siue animi siue corporis. uinde
ducto uocabulo presentia nominant᷑. Sĩc enĩ hatclucẽ corporis sensu sic & meã i
plane uideo. qr p̃sto ẽ. animi mei sensib atq intusmͥ p̃sens ẽ. Siqͥs uͦ m indic& uoluntate suã. ũꝰ
os & uox mͥ p̃sens ẽ: tam̃ q ipsa uoluitas quã mͥ indicat lat& sensũ corporis & animitiẽi credo ñuideo¬
ił animi uł corporis sensib Nãcũ sute qͥnq corporis sensus cerendi Audiendi ol faciendi gustandi tan
dicimꝰ. uide quid luceat. s &iã uide quidson& uide quid oleat: uide quid sapiat: uide quid caleat Nec

Expanded text:
 atque idem putaretur, parum clara fuerat elocutione discretum. Quid ergo dicemus ? num  atque idem putaretur, parum clara fuerat elocutione discretum. Quid ergo dicemus ? num satis est, ut inter aidere et credere hoc distare dicamus, quia praesentia uidentur, creduntur absentia? plane forsitan satis est, si praesentia illa hoc loco intellegamus dicta, quae praesto sunt sensibus siue animi sine corporis, unde etiam ducto uocabulo praesentia nominantur. sic enim hanc lucem corporis sensu, sic et meam uoluntatem plane uideo, quia praesto est animi mei sensibus atque intus mihi praesens est. si quis uero mihi indicet uoluntatem suam, cuius os et uox mihi praesens est, tamvel animi vel corporis sensibus. Nam cum sint quinque corporis sensus, cernendi, audiendi, olfaciendi, gustandi, tangendi; eris. Non enim tantum dicimus, Vide quid luceat; sed etiam, Vide quid sonet, Vide quid oleat, Vide quid sapiat, Vide quid caleat. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ incelo solem & in t̾ra montẽ. arborẽ corpusue quod lib& : & aliudm̃tis intuitu rẽ nichilominꝰ euidentẽ
sic̃ nr̃a uoluntas a nobis m& ipsis intus aspicit᷑ tũ aliquid uolumꝰ. uł cogitatio cũ cogitamꝰ : uł memoria cũ
recordam᷑. uł tale aliquid in animo sine corpore . Aliud autẽ credere quod in corporis m̃tis ue conspectũ
nec ade. nec ad fuisse recolit᷑ : sic̃ sine parentib creatũ adã & natũ ex uirgine. passũq resurrexisse xp̃m
hȩc enĩ & iã corporalit̃ facta s̃ : & uideri ꝑ corpus situnc adessemꝰ utiq potuer̃. Nunc aut adsunt sicut
ad est istalux. quȩ oculis certit᷑ : aut uoluntas quȩc riunc aliquid uolumꝰ quȩ m̃te conspioct᷑ S quia hȩco
distinctio falsa ñ ẽ: ꝓfecto illa prestructio itinꝰ habebat : quod utt̃ credere & aliquid p̃sens iñte conspicere

Expanded text:
sicut in caelo solem et in terra montem, arborem corpusue quodlibet et aliud mentis intuitu rem nihilo minus euidentem, sicut in caelo solem et in terra montem, arborem corpusue quodlibet et aliud mentis intuitu rem nihilo minus euidentem, sicut nostra uoluntas a nobismet ipsis intus aspicitur, cum aliquid uolumus, uel cogitatio, cum cogitamus, uel memoria, cum recordamur, uel tale aliquid in animo sine corpore, aliud autem credere, quod in corporis mentisue conspectu nec adest nec adfuisse recolitur sicut sine parentibus creatum Adam et natum ex uirgine passumque resurrexisse Christum. haec enim etiam - corporaliter facta sunt et uideri per corpus, si tunc adessemus, utique potuerunt, nunc autem non adsunt, sicut adest ista lux, quae oculis cernitur, aut uoluntas, qua nunc aliquid uolumus, quae mente conspicitur. sed quia haec distinctio falsa non est, profecto illa praestructio minus habebat, quod inter credere et aliquid praesens mente conspicere
Abbreviated transcription (Latin):
qua pi&as informatur. Hȩc p̃locutiomea ñ dũ ꝓpositã discutit questionẽ: s te atq alios qͥ ista
lecturis prestruit . quales seu meorũ seu quorũ lib& scriptorũ uidices eẽ debeatis: neuł scre uol
opinemim quod nescitis ut temere credatis Quod neq corporis sensib aut animi conturtu meuisdẽ
rei quȩ cognoscendae. euidentia ꝑcepistis neq canonicarũ scripturarũ auctoritate &iã siñ affuit sen¬
sibus uł animi uł corporis ur̃i : tam̃ credendũ ẽẽ. didicistis Iã ne gͦ uenimꝰ ad cansã. an adhuclecturũ
instruendus e Non nulli enĩ putant ipsũ quod dicimꝰ credere cũ resuera credit᷑ : hoc solũ ẽẽ m̃te
contueri. Quod si ita e. fallit᷑ ista nr̃a suꝑior p̃locutio inqua distineximꝰ aliud ẽẽ. aliquid settire ꝑ corpus

Expanded text:
ra illam fidem, qua pietas informatur. haec praelocutio mea nondum propositam discutit quaestionem, sed te atque alios, qui ista ra illam fidem, qua pietas informatur. haec praelocutio mea nondum propositam discutit quaestionem, sed te atque alios, qui ista lecturi sunt, praestruit, quales seu meorum seu quorumlibet scriptorum iudices esse debeatis, ne uel scire uos opinemini, quod nescitis, uel temere credatis, quod neque corporis sensibus aut animi contuitu in eiusdem rei, quae cognoscenda est, euidentia percepistis neque canonicarum scripturarum auctoritate, etiam si non adfuit sensibus uel animi uel corporis uestri, . tamen credendum esse didicistis. Iamne ergo uenimus ad causam? an adhuc lecturas instruendus est? nonnulli enim putant ipsum, quod dicimus credere, cum res uera creditur, hoc solum esse mente contueri. quod si ita est, fallitur ista nostra praelocutio, in qua distinximus aliud esse aliquid sentire per corpus
Abbreviated transcription (Latin):
apparentia ñ sensimꝰ uł m̃te uł corpore: neq descripturis scis uł legendo uł audiendo didicimus: nulla
o credidissemꝰ undesciremꝰ eẽ. ciuitates ubi nũq fuimꝰ. uł aromulo conditã romã
piorib: loquar Constantino polin a constantino: unde postremo sciremꝰ qͥnã parentes nos ꝓcreauissea
quib patrib auis. maiorib getiti essemꝰ. Taliũ quippe cũ plurima sciamꝰ. ñ tam̃ ea uł ullo sensu
entia sic̃ solem. sic̃ nr̃i animi uoluntatẽ. uł canonicorũ eloquiorũ auctoritate sic̃¬
hominẽ aut xp̃m incarnenatũ. passũq resurrexisse didicimꝰ: s aluis referentib deqͦrũ testimonio
in bocdũ taxat rerũ genere minime dubitandũ eẽ. putauimꝰ. In quib si alicubi fallim᷑. credendo

Expanded text:
apparentia non sensimus uel mente uel corpore neque de scripturis sanctis uel legendo uel audiendo didicimus, nulla apparentia non sensimus uel mente uel corpore neque de scripturis sanctis uel legendo uel audiendo didicimus, nulla omnino credidissemus, unde sciremus esse ciuitates, ubi numquam fuimus, uel a Romulo conditam Romam uel, ut de propioribus loquar, Constantinopolim a Constantino? unde postremo sciremus, quinam parentes nos procreauissent, quibus patribus, auis, maioribus geniti essemus? talium quippe cum plurima sciamus, non tamen ea uel ullo sensu praesentia sicut solem, sicut nostri animi uoluntatem uel canonicorum eloquiorum auctoritate sichominem aut Christum in carne natum passumque resurrexisse didicimus sed aliis referentibus, de quorum testimonio in hoc dum taxat rerum genere minime dubitandum . esse putauimus. in quibus si alicubi fallimur credendo
Abbreviated transcription (Latin):
monuero disserendo quo ita uideas oculis carnis uł ullo alio sensu eiꝰsentias seu te sensisse recolas. sicut
sentiunt᷑ colores. fragores. odoressapores feruores & siquid aliud ꝑ corpuscernendo. audiendo olfaciendo gus¬
udo. tangendo sentiamꝰ:. Autiã uideas m̃tis in intuitu: ut uides uitã uoluntatẽ. cogita
intelligentiã. scientiã fidẽ tuã : & qͥc quid aliud m̃te conspicis. atq ita ẽẽ. ñ tantũ credendo. s plane uiuendo¬
ñ dubitas: hoc me iudices ostendisse. Quod aut̃ ñ sic ostendero ut aut corporis aut animi sensu uisũ ꝑceptũ s
neat᷑. & tam̃ dixero aliquid quod aut uerũ qͥdem aut falsũ eẽ. necessesit: s nullo illorũ.
deatur. restat ut tantũ mͦ credat᷑ uł ñ credat᷑. S si diuinarũ scripturarũ earũ scilic& quȩ canonicȩ
testimonus qͥb aliquid credendũ eẽ. suadet᷑ tibi credere uł ñ credere liceat : qu

Expanded text:
monuero disserendo, quod ita uideas oculis carnis uel ullo alio sensu eius sentias seu te sensisse recolas, sicut sentiuntur colores, fragores, odores, sapores, feruores et si quid aliud per corpus cernendo, audiendo, olfaciendo, gustando, tangendo sentimus, aut ita uideas mentis intuitu, ut uides uitam, uoluntatem, cogitaintellegentiam, scientiam, fidem tuam et quicquid aliud mente conspicis atque ita esse non tantum credendo sed plane uidendo non dubitas, hoc me iudices ostendisse. quod autem non sic ostendero, ut aut corporis aut animi sensu uisum perceptumque teneatur, et tamen dixero aliquid, quod aut uerum quidem aut falsum esse necesse sit, sed nullo illorum duorum genere uideatur, restat, ut tantum modo credatur uel non credatur. sed si diuinarum scripturarum earum scilicet, quae canonicae testimoniis, quibus aliquid credendum esse suadetur, tibi credere uel non credere liceat, quan
Abbreviated transcription (Latin):
s manere adhuc debeant. uicũq igit᷑ isto mͦ fugit. ut eccłȩ necessiriũ ministeriũ illo
ente nondesit : facit qđ dñs p̃cepit. siue ꝑmisit. Quiautẽ sic fugit ut gregđ xp̃i ea qͥb spiritaliter
neris sequaris sentenciã. non p̃scripsi. Melius tam̃ qđ in his periculis faciamꝰ inuenire non possumus
non nulli prudentes & sc̃i uiri & uelle & facere meruer̃: & inter dentes obtrectantiũ asui ꝓpositi
inteNcione minime defecer̃.¬

Expanded text:
sunt, propter quos manere adhuc debeant. Quicumque igitur isto modo fugit, ut ecclesiae necessarium ministerium illo sunt, propter quos manere adhuc debeant. Quicumque igitur isto modo fugit, ut ecclesiae necessarium ministerium illo fugiente non desit, facit, quod dominus praecepit siue permisit. qui autem sic fugit, ut gregi Christi ea, quibus spiritaliter em, si inueneris, sequaris sententiam, non praescripsi. melius tamen, quod in his periculis faciamus, inuenire non possumunonnulli prudentes et sancti uiri et uelle et facere meruerunt et inter dentes obtrectantium a sui propositi intentione minime defecer
Abbreviated transcription (Latin):
unitalib periculis sed manentes facere ut plebes decipunt᷑ : cũ ideo nonfugiunt qͥmanere¬
suos p̃positos cernunt. Sed facile ẽ. hancres ponsionẽ uł inuidiã dedinire alloquendo
easdẽ plebes acdicendo. Nonuos decipiat: qđ deloco isto nonfugimꝰ. Noneñ ꝓpt̃ nos sed ꝓpt
quando uere uidetur utile ẽẽ ad loca tuciora migrare. Quo auditõ. siuł om̃s uł aliqͥ dixerint.
in illius sumꝰ potestate cuius irã nullus qͦcũq uadit euadit: cuius miscđiam ubi cũq sit potest
uenire. qui nusquã uult ire siuecertis necessitatib impeditus. siue labore nolens ac̃
effugia. & non ad fini enda sed ad mutanda pericula: ꝓcul dubio isti deserendi nons̃ minister io
xp̃iano. Si ẽnĩ hoc audito abire maluerint: nec illis manendũ qͥ ꝓpt̃ illos manebant. qͥa ibi ã noñs

Expanded text:
in talibus periculis sed manentes facere, ut plebes decipiantur. cum ideo non fugiunt, qin talibus periculis sed manentes facere, ut plebes decipiantur. cum ideo non fugiunt, qsuos praepositos cernunt. Sed facile est hanc responsionem vel invidiam declinare, alloquendo easdem plebes, atque dicendo: Non vos decipiat, quod de loco isto non fugimus: non enim propter nos, sed propter  esse dicendum, quando uere uidetur utile esse ad loca tutiora migrare. quo audito si uel omnes uel aliqui dixerint: \'In illius potestate sumus. cuius iram nullus, quocumque uadit, euadit, cuius misericordiam. ubicumque sit, potest inuenire, qui nusquam uult ire siue certis necessitatibus impeditus siue laborare nolens ad incerta suffugia et non ad finienda sed ad mutanda pericula\', procul dubio isti deserendi non sunt ministerio Christiano. si autem hoc audito abire maluerint, nec illis manendum, qui propter illos manebant, quia ibi iam non
Abbreviated transcription (Latin):
dignetur ad passionis fructũ uocare meliores: & parcere infirmis: siue istos facere aͣmala
ꝑferenda fortiores. & uhic uitȩ sub trahere: quorum non potest dĩ eccłȩ tantũ qͣntũ illoꝵ
uita ꝓdesse. Resqͥdẽ fiet minꝰ usitata si fut ista sorticio: sedsifacta fuerit: qͥseã rep̃hendere
audebit. qͥs ñ eĩ nisi imperitus aut aindus. c̃ grui p̃dicatione laudibit: qđ sinonplacet
facere cuiꝰ facti ñ occurrit exẽplũ: nulliusfugafaciat ut eccłȩ ministeriũ maximȩ in
tantis periculis necessariũ ac debitũ desit. Nemo accipiat ꝑsonã suã. ut si aliqua gr̃i uidet᷑
extollere: ideo sedicat uita & obhoc fugaet digniorẽ. Quisqͥs enĩhocputat: nimiũ sibi plic
Suis qͥs autẽ &iã hoc dicit: om̃ib displicet. Sunt sane qͥ arbitrant᷑ ep̃os & clericos ñ fugientes

Expanded text:
dignetur ad passionis fructum uocare meliores et parcere infirmis siue istos facere ad mala dignetur ad passionis fructum uocare meliores et parcere infirmis siue istos facere ad mala perferenda fortiores et huic uitae subtrahere, quorum non potest dei ecclesiae tantum quantum illorum uita prodesse. res quidem fiet minus usitata, si fiat ista sortitio; sed si facta fuerit, quis eam reprehendere audebit? quis non eam nisi inperitus aut inuidus congrua praedicatione laudabit? quod si non placet facere, cuius facti non occurrit exemplum, nullius fuga faciat, ut ecclesiae ministerium maxime in tantis periculis necessarium ac debitum desit. nemo accipiat personam suam, ut, si aliqua gratia uidetur excellere, ideo se dicat uita et ob hoc fuga esse digniorem. quisquis enim hoc putat, nimium sibi placet; quisquis autem etiam hoc dicit. omnibus displicet. Sunt sane. qui arbitrantur episcopos et clericos non fugientes