comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mediator ostendit pecc̾m esse
malum. ñ carnis sub̃am. uł nat᷑am: q̃
c̃ aĩa hoĩs et suscipi sine peccõ potuit
et haberi et morte deponi. et in meliꝰ
resurrectioẽ mutari. nec ipsam mortẽ
tandã: s potiꝰ si facultas dat᷑ ꝓ iusti¬
cia ꝑferendã Ideo enĩ solu̾e potuit
moriendo peccã: qͥa et mortuꝰ. ẽ. & ñ ꝑ
peccõ. Hc̃ ille platonic ñ cognouit ẽẽ.¬
pͥncipiũ Nam unde cognosce̾t purga¬
torium: Neq enĩ caro pͥncipiũ ẽ aut
aia humana: s u̾bũ ꝑ qͦd facta st̃ oiã.

Expanded text:
Mediator ostendit peccatum esse malum, non carnis substantiam uel naturam, quae cum anima hominis et suscipi sine peccato potuit et haberi, et morte deponi et in melius resurrectione mutari; nec ipsam mortem,tandam, sed potius, si facultas datur, pro iustitia perferendam. Ideo enim soluere potuit moriendo peccata, quia et mortuus est, et non pro peccato. Hunc ille Platonicus non cognouit essrincipium; nam cognosceret purgatorium. Neque enim caro principium est aut anima humana, sed Verbum per quod facta sunt omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
ad huma¬
nũ genꝰ
ñ solum
nat᷑e simi¬
litudine sociandum : uerũ &̃ quadã
cognationis necessitudine in unitatẽ
concordẽ pacis iuncło colligandũ. ex ho¬
mine uno dm̃i uoluisse homines instru
ex nullo. alta ex illo: id inobedientia
meruissent: aquib ad missũ ẽ. tã gͣnͣ¬
de peccatũ. ut indeteriꝰ eo natura
mutaret᷑ humana: ediã in posteros
obligatione peccati et mortis necessi¬
tate transmissa. Mortis aut̾ regnũ
in homines usq ab eo dñatũ. ẽ. ut om̃s
in scdam qͦ mortẽ cuiꝰ nullꝰ. ẽ finis. pe¬
na debita p̃cipites ag̾et: nͥ inde qͦsdã¬
indebita dĩ gr̃a lib̃aret. Nc ꝑ hoo fac¬
tũ ẽ ut c̃tot tanteq gentes ꝑ t̾rarũ
orbem diu̾sis ritib morib q iuuentes
multiplici linguais. armoꝵ. uestiũ:
sint uarietate distincte: ñ tam̃ ãpliꝰ
qͣm duo quedã gen̾a humane socie¬
tatis existerent: que ciuitates duas
scđm scͥpturas uras merito appellare

Expanded text:
ad humanum genus non solum naturae similitudine sociandum, uerum etiam quadam cognationis necessitudine in unitatem concordem pacis uinculo conligandum ex homine uno Deum uoluisse homines instituex nullo, altera ex illo, id inoboedientia meruissent, a quibus admissum est tam grande peccatum, ut in deterius eo natura mutaretur humana, etiam in posteros obligatione peccati et mortis necessitate transmissa. Mortis autem regnum in homines usque adeo dominatum est, ut omnes in secundam quoque mortem, cuius nullus est finis, poena debita praecipites aget. Ac per hoc factum est, ut, cum tot tantaeque gentes per terrarum orbem diuersis ritibus moribusque uiuentes multiplici linguarum armorum uestium sint uarietate distinctae, non tamen amplius quam duo quaedam genera humanae societatis existerent, quas ciuitates duas secundum scripturas nostras merito appellare
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ea cicero in latinũ u̾tit: qͥb induc̃
sũmũ dm deos qͦs fec̃ alloquentẽ ac
dicentẽ. Uos qͥ deoꝵ satu orti estis at¬
tendite: quoꝵ oꝑm ego parens effec

Expanded text:
a Cicero in Latinum uertit, quibus inducit summum deum deos quos fecit adloquentem ac dicentem: Vos, qui deorum satu orti estis, adtendite: quorum operum ego parens effect
Abbreviated transcription (Latin):
exempla in litt̾is scis. Putauer̃t qͥdã
deferendũ angłis honorẽ. uł adoran¬
do uł sacͥficando qͥ debet᷑ deo. et eoꝵ
st̾ ãmonitione ꝓhibiti: issiq hoc ei
deferre cui uni fas eẽ. nouert̃. Inuita
paulus et barnabas in licaonia facto
qͦdam miracdõ sanitatis. putati st̃ dii
eis q licaonii uictimas ĩmolare uo¬
luert̃. Qͦd a se humili pietate remo¬
uentes: eis in quẽ cdent anñciau̾unt
dm̃. Nec ob alud fallaces illi suꝑbe
aibi hoc exigunt: nͥ qͥa uero deo de¬
beri sciunt. Non enum reuera ut ait
porphiriꝰ et non nulli putant cadaue¬
rinis nidorib: s diuinis honorib gau¬
dent. Copiam uͭ nidoꝵ magnã hñt
undiq et si ampliꝰ uellent: ipsi sͥ po¬
tant exhib̾e. Qui gͦ diuinitatẽ sͥ arro¬
gant sp̃c: ñ cuilibet corꝑis fumo. s
supplicantis aĩo delectant᷑. cui decep¬
to subiectoq dñent᷑: int̾cludentes it̾
ad dm̃i uerũ ne sit homo illiꝰ sacͥficiũ.

Expanded text:
exempla in Litteris sanctis. Putaverunt quidam exempla in Litteris sanctis. Putaverunt quidam deferendum Angelis honorem, vel adorando uel sacrificando, qui debetur Deo, et eorum sunt admonitione prohibiti iussique hoc ei deferre, cui uni fas esse nouerunt. ImitatPaulus et Barnabas in Lycaonia facto quodam miraculo sanitatis putati sunt di, eisque Lycaonii uictimas immolare uoluerunt; quod a se humili pietate remouentes eis in quem crederent adnuntiauerunt Deum. Nec ob aliud fallaces illi superbe sibi hoc exigunt, nisi quia uero Deo deberi sciunt. Non enim re uera, ut ait Porphyrius et nonnulli putant, cadauerinis nidoribus, sed diuinis honoribus gaudent. Copiam uero nidorum magnam habent undique, et si amplius uellent, ipsi sterant exhibere. Qui ergo divinitatem sibi arrogant spiritus, non cujuslibet corporis fumo, sed supplicantis animo delectantur, cui decepto subjectoque dominentur, intercludentes iter ad Deum verum, ne sit homo illius sacrificium,
Abbreviated transcription (Latin):
to maior debet᷑ fides. qͣnto suꝑ onĩs
ẽ. magnꝰ cui uni soli sacͥficandũ. eẽ. p̃¬
lia sacrificia diis aliis congruere:
illi uͭ tanqͣm inuisibili inusibilia. &
maiora maiori. melioriq meliora. qͣ¬
la st̃ purȩ m̃tis et bone uoluntatis
osficia: ꝓfecto nesciunt hec ita signa¬
i illoꝵ. fic̃ u̾ba sonantia signa s̃ rerũ.
Qcirca sic̃ orantes atq laudantes ad
cũ dirigimꝰ significantes uoces. cui
res ipsas in corde qͥs significamꝰ offe¬
rimꝰ. ita sacͥficantes ñ alti uisibile sa¬
s̃ iicordib nr̃is inuisibile sacͥficiũ
nos ipsi. eẽ. debemꝰ. Tc̃ nob fauent no¬
b̃q congaudent. atq ad hoc ipsum noᷤ
ꝓ sius uirib adiuuant angłi quiq uir¬
tutesq suꝑiores: et ipsabonitate ac pi¬
etate potentiores. Si autẽ illis hec ex¬
hib̃e uoluerimꝰ. ñ libent̃ accipiunt:
et c̃ ad homines ita mittunt᷑ ut eoꝵ
p̃sentia sentiat᷑ aꝑtissime uetant. St̃

Expanded text:
to maior debetur fides, quanto super omnes to maior debetur fides, quanto super omnes est magnus, cui uni soli sacrificandum esse prlia sacrificia diis aliis congruere, illi vero tanquam invisibili invisibilia, et majora majori, meliorique meliora, qualia sunt purae mentis et bonae voluntatis officia; profecto nesciunt, haec ita esse signa illorum, sicut verba sonantia signa sunt rerum. Quocirca, sicut orantes atque laudantes ad eum dirigimus significantes voces, cui res ipsas in corde quas significamus offerimus: ita sacrificantes non alteri visibile sas in cordibus nostris invisibile sacrificium nos ipsi esse debemus. Tunc nobis favent, nobisque congaudent, atque ad hoc ipsum nos pro suis viribus adjuvant Angeli quique Virtutesque superiores et ipsa bonitate ac pietate potentiores. Si autem illis haec exhibere voluerimus, non libenter accipiunt, et cum ad homines ita mittuntur, ut eorum praesentia sentiatur, apertissime vetant. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa ait: mͥ aut̃ ad ħere deo bonũ ẽ.
De fine nãq boni int̃ philosophos qͥ¬
rit᷑: ad qͦd adipiscendũ omĩa osficia
referenda st̃. Nec dix̃ iste: mͥ aut̃ dim¬
ciis habundare. bonũ ẽ: aut insigni¬
ri purpa et sceptro uł cdiademate e¬
cellere: aut qͦd ñ nulli c̃ẽ philosophoꝵ
dicẽ ñ erubuert̃. nͥ uoluptas corꝑis
bonũ ẽ: aut qͦd meliꝰ uelut meliores
dic̾e uisi s̃. mͥ uirtꝰ animi mei bonũ
contestatione monuert̃. Uude et ip¬
se sacͥficium eiꝰ factꝰ erat: cuiꝰ igne in¬
telligibili correptꝰ ardebat: et in euis
meffabilem incorporeũq complexũ
sc̃o desidĩo ferebat᷑.
orro autẽ si multoꝵ cdeoꝵ cul¬
tores qualescũq deos suos eẽ.
arbitrant᷑. et ab eis facta. eẽ miracdła.
uł cuuliũ rerũ historiȩ uł libris ma¬
gicis. sine qͦt honestius putant theur¬
gicis cdunt: qͥd cause. ẽ. cur illis lit¬
tis noluit c̾dere ista facta. eẽ. qͥb tan¬

Expanded text:
utem adhaerere Deo bonum est. De fine boni namque inter philosophos quaeritur, ad quod adipiscendum omnia officia referenda sunt. Nec dixit iste: Mihi autem diuitiis abundare bonum est, aut insigniri purpura et sceptro uel diademate excellere, aut, quod nonnulli etiam philosophorum dicere non erubuerunt: Mihi uoluptas corporis bonum est; aut quod melius uelut meliores dicere uisi sunt: Mihi uirtus animi mei bonum contestatione monuerunt. Unde et ipse sacrificium eius factus erat, cuius igne intellegibili correptus ardebat, et in eius ineffabilem incorporeumque conplexum sancto desiderio ferebatur. Porro autem si multorum deorum cultores qualescumque deos suos esse arbitrentur ab eis facta esse miracula uel ciuilium rerum historiae uel libris magicis siue, quod honestius putant, theurgicis credunt: quid causae est, quur illis litteris nolint credere ista facta esse, quibus tan
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ cũ patre sumat. c̃ quo et unꝰ ds̃
.d̃: tam enĩ forma serui sacͥficis̃ maluit
eẽ. ꝗͣ sum̾e. ne uł hac occasione qͥs qm
existimaret cuilib& sacͥficandũ. eẽ cã¬
ture. ꝑ hoc et sac̾dos ẽ ipse offerens.
ipse et oblatio: cuiꝰ rei sacram̃tũ citidi¬
anũ esse uoluit eccłiȩ sacͥficium: quȩ
c̃ ipsiꝰ capitis corpꝰ sit: se ipsam ꝑ ipsũ
discit offerre. Huiꝰ ueri sacͥficii multi¬
plicia uariaq signa. erant sacͥficia pͥs¬
ca scõꝵ: cũ hoc unũ ꝑ multa sigͣaret᷑.
tãqͣm u̾bis multis res una dice̾t᷑. ut sine
fastidio młtũ ꝯm̃daret᷑. Huic sũmo ue¬
roq sacͥficio: cuncta sacͥficia falsa ces¬
sert̃. Moderatis autẽ p̃finitisq tẽꝑib¬
ẽ potestas ꝑmissa. ẽdemonib. ut ho¬
minib qͦs possident excitatis. inimici¬
cias adu̾sꝰ clĩ cuntatem tirannice exer¬
ceant: sͥq sacͥficia ñ solum ab offeren¬
tib sumant. et a uolentib expetant:

Expanded text:
Patre sumat, cum quo et unus Deus est, tamen in forma serui sacrificium maluit esse quam sumere, ne uel hac occasione quisquam existimaret cuilibet sacrificandum esse creaturae. Per hoc et sacerdos est, ipse offerens, ipse et oblatio. Cuius rei sacramentum cottidianum esse uoluit ecclesiae sacrificium, quae cum ipsius capitis corpus sit, se ipsam per ipsum discit offerre. Huius ueri sacrificii multiplicia uariaque signa erant sacrificia prisca sanctorum, cum hoc unum per multa figuraretur, tamquam uerbis multis res una diceretur, ut sine fastidio multum commendaretur. Huic summo ueroque sacrificio cuncta sacrificia falsa cesserunt. etiam potestas permissa daemonibus, ut hominibus quos possident excitatis inimicitias aduersus Dei ciuitatem tyrannice exerceant sibique sacrificia non solum ab offerentibus sumant et a uolentibus expetant,
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ se alit̾ colendos eẽ ꝑsuaserĩ
hostentare mirabile potiꝰ ꝗͣ utiles os¬
tende potuert̃. Vude hoc oꝑe nr̃o
cuiꝰ hunc iã decimũ librũ habem in
manib non eos suscepimꝰ refellendes
qͥ uł nullam. eẽ. niĩ diuinã negant.
nł humana curare ñ contendunt: s
eos qͥ nr̃o deo conditori scẽ et głosissi¬
me cuutatis deos suos p̃ferunt. nes¬
cientes eũ ipsũ eẽ. &̃ huiꝰ mundi iu
sibilis et mutabilis. inusibilem. et i¬
cõmutabilẽ conditorẽ. et uitȩ beat
ñ de his que condidit. s de ipso uen

Expanded text:
Non enim se aliter colendos esNon enim se aliter colendos esostentare mirabiles potius quam utiles ostendere potuerunt. Unde hoc opere nostro, cujus hunc jam decimum librum habemus in manibus, non eos suscepimus refellendos, qui uel ullam esse uim diuinam negant uel humana non curare contendunt, sed eos, qui nostro Deo conditori sanctae et gloriosissimae ciuitatis deos suos praeferunt, nescientes eum ipsum esse etiam mundi huius uisibilis et mutabilis inuisibilem et incommutabilem conditorem et uitae beatae non de his, quae condidit, sed de se ipso u
Abbreviated transcription (Latin):
mimerosarũ testimonio pulchritu¬
dinũ q̃ ñ solũ in corꝑib animalium.
uerũ in herbis &̃ fenoq gignũt᷑. qnͣ¬
to hec euidentiꝰ attestant᷑ diunitati
q̃ ad horam p̃dicationis eiꝰ fiuint. uͥ ea
religio c̃m̃dat᷑: que om̃ib cȩlestibus.
t̾restrib. infernis. sacͥficari uetat uni
deo tantũ iubens qui solus diligens
et dlilect᷑ beatos fac̃: eoꝵ ꝙ sacficioꝵ¬
temꝑa imꝑata p̃anens. ea que ꝑ me¬
lioiem sac̾dotem in melius mutanta
p̃dicens. ñ ista se appetẽ. s ꝑ hec alia
potiora significare testat᷑. ñ ut ipse
his honorib sublimet᷑ s ut nos ad ei
colendũ eiq coherendũ igne amois
eiꝰ accensi. qd nob non illi bonũ ẽ e
citem᷑: In dicet aliqͥs ista falsa. eẽ.
miracła nec fuisse facta. s m̃dacit᷑ sͥ¬
ta: Qͥs qͥs hoc dic̃ si de his reb neps
om̃ino ullis litt̾is. eẽ. c̾dendum: potes
aẽ dicẽ nec deos illos curare mortat

Expanded text:
numerosarum testimonio pulchritunumerosarum testimonio pulchritudinum, quae non solum in corporibus animalium, verum in herbis etiam fenoque gignuntur: quanto euidentius haec adtestantur diuinitati, quae ad horam praedicationis eius fiunt, ubi ea religio commendatur, quae omnibus caelestibus, terrestribus, infernis sacrificari uetat, uni Deo tantum iubens, qui solus diligens et dilectus beatos facit eorumque sacrificiotempora imperata pr aefiniens eaque per meliorem sacerdotem in melius mutanda praedicens non ista se adpetere, sed per haec alia potiora significare testatur, non ut ipse his honoribus sublimetur, sed ut nos ad eum colendum eique cohaerendum igne amoris eius accensi, quod nobis, non illi, bonum. An dicet aliquis ista falsa esse miracula nec fuisse facta, sed mendaciter scripta? Quisquis hoc dicit, si de his rebus negat omnino ullis litteris esse credendum, potest etiam dicere nec deos ullos curare mortalia.
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec oẽ cũ iã in t̾ra ꝓmissio¬
nis eẽnt. et eadẽ archa ꝓpt̾eoꝵs¬
peccã finiss ab hostib capta: hi qͥ ceꝑ¬
lebant honorifice collocar̃t: ab eum¬
tesq dausert̃ aꝑtoq pꝰtridie simula¬
chro cui supplicabant. inuener̃t col¬
lapsum deformit᷑ q confractũ. Dem¬
de ipsi ꝓdigiis acti. deformiꝰq pui¬
ti archam testimonii pło unde cepe¬
rant reddidert̃. Ipsa aut̾ redditio
qualis fuit. Imposuer̃t eam plaustͦ.
eiq iuuencas aquib uitulos suggen
tes abstraxerant subiunxer̃t: et eas
qͦ uellent ire siuert̃: cẽ hic ium diui¬
nam explorare cupientes. At ille siue
duce homine atq rectore ad hebreos
itã ꝑtinacit᷑ gradientes: nec reuoca¬
te mugitib esurientiũ filioꝵ: magnũ
sacramĩtũ suis cultorib reportarunt.
Hec atq hui̾modi deo parua st̃: sed
sic̃ paulo ante ꝯmemoraui. qͦd diui¬
nam ꝓuidentiã hec qͦ rerũ insima
atq t̾rena ad ministrare docuerint.:

Expanded text:
in terra promissionis essent et eadem arca propter eorupeccata fuisset ab hostibus capta. hi, qui ceplebant, honorifice conlocarunt abeuntesque clauserunt, apertoque postridie simulacrum, cui supplicabant, inuenerunt conlapsum deformiterque confractum. Deinde ipsi prodigiis acti deformiusque puniti arcam diuini testimonii populo, unde ceperant, reddiderunt. Ipsa autem redditio qualis fuit! Inposuerunt eam plaustro eique iuuencas, a quibus uitulos sugtes abstraxerant, subjunxerunt, et eas quo vellent ire siverunt, etiam hinc vim divinam explorare cupientes. At illae sine homine duce atque rectore, ad Hebraeos viam pertinaciter gradientes, nec revocatae mugitibus esurientium filiorum, magnum sacramentum suis cultoribus reportarunt . Haec atque hujusmodi Deo parva sunt, sed sicut paulo ante commemoravi, quod devinam providentiam haec quoque rerum infirma atque terrena administrare docuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uł affectꝰ. qͥdã uero sic̃ iste de g̾co ex¬
p̃ssus passiones uocant. Has gͦ ꝑtͣbati¬
ones siue affectiones siue passiones qͥ¬
dã philosophi dict̃ &ẽ in sapientẽ ca-¬
dere: s moderatas rationiq subiec
tas: ut eis leges qͦdã mͦ qͥb ad necessa¬
riũ redigant᷑ modũ dñatio m̃tis im¬
ponat. Hoc qͥ sentiunt: platonici st̃.¬
siue aristotilici. cũ aristotiles discipłõ
platonis fuerit: qͥ sectam ꝑipatheticã
condidit. Aliis aut̾̃ siõ stoycis: cadẽ
ullas om̃ino huiꝰcemodi passiones in
sapientẽ non placet.

Expanded text:
uel affectus, quidam uero, sicut iste de Graeco expressius, passiones uocant. Has ergo perturbationes siue affectiones siue passiones quidam philosophi dicunt etiam in sapientem cadere, sed moderatas rationique subtas, ut eis> leges quodam modo, quibus <ad necessarium redigantur modum, dominacio mentis imponat. Hoc qui senciunt, Pla>tonici sive Aristotelici sunt, <cum Aristotiles discipulus Platonis fuerit, qui sectam> peripateticam condidit. Aliis autem, <sicut Stoicis, cadere ullas omnino huiuscemodi pas>siones in sapientem non <placet.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ huiꝰmodi ꝑturbatioẽs aĩors a quib
humana ñ. ẽ ĩmunis infirmitas: &̃
c̃ eas huiꝰ uitȩ ꝯditione patiunt᷑ iñte
ĩꝑturbata resistunt: ñ eis cedentes ad
aliqͥd approbandũ uł ꝑpetͣndũ qͦd ex¬
orbitet ab itine̾ sapientiȩ. et lege us¬
ticiȩ. s stultis mortalib et inuistis. ñ
corꝑib s morib similes: ut ñ dicãde¬
teriores eo qͦd uetustiores. et debita u¬
ta pena insanabiles. ipsiꝰ qͦ m̃tis ut is¬
te appellauit salo fluctuãt: nec in ue¬
ritate atq uͥtute. qua turbulentis et
pͣuis asfectionib repugnat᷑. ex nulla

Expanded text:
s animorum, a quibus humana non est inmunis infirmitas, etiam cum eas huius uitae condicione patiuntur, mente inperturbata, resistunt, non eis cedentes ad aliquid adprobandum uel perpetrandum, quod exorbitet ab itinere sapientiae et lege iustitiae; sed stultis mortalibus et iniustis non corporibus, sed moribus similes ut non dicam dteriores, eo quo uetustiores et debita poena insanabiles ipsius quoque mentis, ut iste appellauit, salo fluctuant, nec in ueritate adque uirtute, qua turbulentis et prauis affectionibus repugnatur, ex ulla
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ent p̃scire casuros: et pͥuatos lumine
u̾itatis in tenebrosa suꝑbia remansuroᷤ.
Nam int̾ istũ nob̾ notissimũ diẽ et noctĩ
id. ẽ. int̾ hãc lucẽ et has tenebras uulga¬
tissimas sensib nr̃is: luminaria celi nt
diuident imꝑauit. Fiant inqͥt lumina¬
ria infirmam̃to celi: ut luceant suꝑ
t̾ram: et diuidant int̾ diẽ et noctem
& paulo pꝰ. Est fec̃ inqͥt ds duo lumi¬
naria magna luminare maiꝰ in pͥn¬
cipia diei: et luminare minꝰ in pͥncipi¬
a noctis: et stellas: et posuit ds̃ illa ĩ
firmam̃to celi luce̾ suꝑ t̾ram: et p̃ec̾
diei et nocti: et duudẽ int̾ lucẽ et te¬
nebras. Int̃ illã uͦ lucẽ que scã societas
angłoꝵ ẽ: illustratioẽ uitatis intellig¬
bilit̾ fulgens. et ei ꝯtrarias tenebras id
ẽ maloꝵ angłoꝵ au̾soꝵ aluce insticie
tecerrimas m̃tes ipse diuidẽ potuit.
cui cẽ fut᷑ũ ñ nature s uoluntatis ma¬

Expanded text:
derent praescire casuros et priuatos lumine derent praescire casuros et priuatos lumine ueritatis in tenebrosa superbia remansuros. Nam inter istum nobis notissimum diem et noctem, id est inter hanc lucem et has tenebras, uulgatissima sensibus nostris luminaria caeli ut diuiderent imperauit: Fiant, inquit, luminaria in firmamento caeli, ut luceant super terram et diuidant inter diem et noctem; et paulo post: Et fecit, inquit, Deus duo luminaria magna, luminare maius in principia diei, et luminare minus in principia noctis, et stellas; et posuit illa Deus in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et diuidere inter lucem et tenebras. Inter illam uero lucem, quae sancta societas angelorum est inlustratione ueritatis intellegibiliter fulgens, et ei contrarias tenebras, id est malorum angelorum auersorum a luce iustitiae taeterrimas mentes, ipse diuidere potuit, cui etiam futurum non naturae, sed uoluntatis ma
Abbreviated transcription (Latin):
positũ. ẽ in libro eccłiastico: isto mͦ. Con¬
tra malũ bonũ. ẽ: et contra mortẽ iu¬
ta. Sic contra piũ peccator Et sic in¬
tuere. in omĩa oꝑa altissimi bina bina:
monis obscuritas cẽ ad hoc sit utilis qͦd
plures sententias uitatis parit. et in lu¬
cem noticie ꝓducit: dũ aliꝰ eũ sic aliꝰ
sic intelligit: itatñ ut qͦd in obscuro lo¬
co intelligit᷑. uł attestatione. rerũ mani¬
festarũ. uł aliis locis minime dubiis as¬
at s ex occasione tractande ꝓfunde obs¬
curitatis alia quedam uerã dicant᷑ :
ñ mͥ uidet᷑ ab oꝑib dĩ absurda sententia.
si c̃ lux illa pͥma facta. ẽ. angl̃i c̾ati in¬
telligunt᷑: int̾ scõs angłos et ĩmundos
fiuisse disc̃tũ uͥ dictũ ẽ. et diusit ãs int̾
lucẽ et tenebras. et uocauit d̃s lucẽ diẽ.
et tenebras noctẽ. Solus qͥppe ille ista
disc̾nere potuit: qͥ potuit ã pͥus qͣm ca¬

Expanded text:
positum est in libro ecclesiastico isto modo: Conpositum est in libro ecclesiastico isto modo: Contra malum bonum est et contra mortem uita; sic contra pium peccator. Et sic intuere in omnia opera Altissimi, bina bina, monis obscuritas etiam ad hoc sit utilis, quod plures sententias veritatis parit et in lucem notitiae producit, dum alius eum sic, alius sic intelligit; ita tamen ut quod in obscuro loco intelligitur, vel attestatione rerum manifestarum, vel aliis locis minime dubiis asat, sed ex occasione tractandae profundae obscuritatis alia quaedam vera dicantur: non mihi videtur ab operibus Dei absurda sententia, si cum lux illa prima facta est, Angeli creati intelliguntur, et inter sanctos Angelos et immundos fulucem et tenebras; et uocauit Deus lucem diem et tenebras uocauit noctem. Solus quippe ille ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam ca
Abbreviated transcription (Latin):
s uł hominũ c̾aret quẽ malũ fut᷑um
esse p̃sciss: nͥ parit̾ noss qͥb eos bo¬
Antiteta enĩ que appellant᷑ in ornamĩ¬
tis et locutionib st̃ decentissima: que
latine ut appellent᷑ opposita. uł qͦd ex¬
p̃ssiꝰ dr̃ contra posita: ñ. ẽ apd̾ nos hu¬
iꝰ uocabuli consuetudo: c̃ tñ eisdem
ornam̃tis locutionis &̃ sermo latinꝰ n¬
tai ĩmo lingnȩ om̃iũ gentiũ. His
sinstra. Per głam: et ignobilitatẽ ꝑ in¬
famiã: et bonam famã. Ut seductores:
et ua̾ces. Ut qͥ ignoram᷑: et cognoscim᷑.¬
Quasi morientes: et ecce uuiimꝰ. Ut cho¬
erciti: et ñ mortificati. Ut tristes: sem¬
ꝑ aut̾ gaudentes. Sic̃ egeni: multos
aut̃ ditantes. Tamqͣm nichil haben¬
tes: et omĩa possidentes. Sic̃ gͦ ista ꝯtͣ¬
ria contrariis opposita. sermonis pul¬
chritudinẽ redat᷑: ita quadã ñ u̾boꝵ¬
s rerũ eloquentia. contͣrioꝵ obpositiõe
scłi pulchritudo cõponit᷑. Aꝑtissime hoc

Expanded text:
 hominum crearet, quem malum futurum esse praescisset, nisi pariter nosset quibus eos boAntitheta enim quae appellantur, in ornamentis elocutionis sunt decentissima, quae Latine uel appellentur obposita, uel, quod expressius dicitur, contraposita. Non est aput nos huius uocabuli; consuetudo, cum tamen eisdem ornamentis locutionis etiam sermo Latinus utatur, immo linguae omnium gentium. His sinistra: per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qquasi morientes, et ecce vivimus; ut coerciti 3, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes Sicut ergo ista contraria contrariis opposita sermonis pulchritudinem reddunt; ita quadam, nosed rerum eloquentia contrariorum obpositione saeculi pulchritudo conponitur. Apertissime hoc
Abbreviated transcription (Latin):
illa qͥdẽ que temꝑalit̾ fiunt et futura
ñdũ sint et p̃sentia iam sint. et p̃tita
iã ñ sint: ipse uͦ hec omĩa stabili. ac sẽ¬
pit̾na p̃sentia ꝯp̃hendat: nec alit̃ ocłis
alit̾ m̃te: ñ enĩ ex aĩo ꝯstat et corꝑe::
p̃sentis uidełce et pt̾iti uł futi uarieta¬
te mutat᷑: apd̃ quẽ ñ ẽ ĩmutatio. nec
mom̃ti obumbratio: neq enĩ eiꝰ intẽ
tio de cogitatione in cogitationẽ tnͣ¬
sit: in cuiꝰ incorꝑeo intuitu simul ad¬
uit. nullis suis temꝑalib notionib Ibi
gͦ uidit bonũ eẽ qͦd fecit: uͥ bonũ esse
uidit ut facet: nec qͥa factun udit
scientiã duplicauit: uł ex aliqͣ parte
auxit. tãqͣm minoris scientie fuerit pͥ¬
ret᷑. nͥ tã ꝑfecta scientia cui nichil ex

Expanded text:
illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura nondum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ipse uero haec omnia stabili ac sempiterna praesentia conprehendat; nec aliter oculis, aliter mente; non enim ex animo constat et corpore; praesentis uidelicet et praeteriti uel futuri, uarietate mutatur, aput quem non est inmutatio nec momentitio de cogitatione in cogitationem transit, in cujus incorporeo intuitu simul advet, nullis suis temporalibus motibus. Ibi ergo vidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse vidit, ut faceret, nec quia factum vidit, scientiam duplicavit vel ex aliqua parte auxit, tanquam minoris scientiae fuerit prretur, nisi tam perfecta scientia cui nihil ex
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ñ oꝑis apꝓbatio scd̾m artẽ facti. que
sapientia dĩ ẽ: Ds̃ aut̃ usq adeo ñ c̃
facta st̃ tc̃ discit bonũ: ut nichil eoꝵ
sieret: si ei fuisset incognitũ. Dñ gͦ
uidet qͥa bonum. ẽ qͦd nͥ uidiss ante qͣ
sieret. ñ utiq fieret: docet bonũ esse
ñ discit. Est plato quidẽ płꝰ ausꝰ. ẽ. di¬
cẽ eẽ. elatũ scilicet dm̃ gaudio: mun¬
di unui̾sitate ꝑfectã. Ubi et ipse ñ
isq ad eo desipiebat. ut putaret dm̃
su oꝑis nouitate factũ beatiorẽ: s sic
stende uoluit artifici suo placuisse iã
factũ qͦd placuerat in arte faciendũ:
ĩ qͥd ullo mͦ dĩ sapientia uariet᷑. ut a¬
lud in ea faciant que ñdũ st̃. aliud
suã sr: aliud que fuert̃. Non enĩ more
p̃sens. ẽ. aspicit. uł qoͦ p̃teritũ ẽ respic̃
s alio mͦ quodã a nr̃aꝵ cogitationũ cõ¬
suetudine longe alteq duiso. Ille qͥpe
ñ ex hoc in illud cogitatione mutata:
s om̃ino incõmutabilit uidet: ita ut

Expanded text:
em facti, quae sapientia Dei est? Deus autem usque adeo non, cum factum est, tunc didicit bonum, ut nihil eorum fieret, si ei fuisset incognitum. Dum ergo uidet quia bonum est, quod, nisi uidisset antequam fieret, non utique fieret: docet bonum esse, non discit. Et Plato quidem plus ausus est dicere, elatum esse scilicet Deum gaudio mundi uniuersitate perfecta. Ubi et ipse non usque adeo desipiebat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut aliud in ea faciant quae nondum sunt, aliud quae iam sunt, aliud quae fuerunt; non enim more sens est aspicit, uel quod praeteritum est respicit; sed alio modo quodam a nostrarum cogitationum consuetudine longe alteque diuerso. Ille quippe non ex hoc in illud cogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter uidet; ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣm causam. tã uistã atq idoneã. q̃
diligent̾ ꝯsidata et pie cogitata. õs
ꝯtrouersias q̃rentiũ mundi originẽ
t̾minat. quidã ħecici ñ uder̃t: qͥa ege¬
nam carnis huiꝰ fragilẽq mortalitatẽ
iã de iisto supplicio uenientẽ. dñ ei nõ
ꝯueniũt plurima offendunt: sic̃ ignis.
aut frigꝰ. aut fera bestia. ut qͥd eiꝰmodi
nec attendt̃ qͣm uł in suis locis natis¬
q iugeant. pulchroq ordine disponã¬
t̃: qͣntũq uniu̾sitatẽ rerũ ꝓsuis porti¬
onib decoris tãqͣm in cõmunẽ rẽ pu¬
blicam cõferant. uł nob̃ ipsis si eis ꝯgru¬
ent̾ atq scient᷑ utam̃ cõmoditatis aitͥ¬
buant: ita ut uenena ipsa que ꝑ incõ¬
uenientiã ꝑniciosa st̃ ꝯuenient᷑̃ adhi¬
bita. in salubria medicam̃ta u̾tant᷑:
tuno usu noria sentiant᷑: unde nosams¬
monet diuina ꝓuidentia. ñ res insipi

Expanded text:
inquam, causam tam justam atque idoneam, quae inquam, causam tam justam atque idoneam, quae diligenter considerata et pie cogitata omnes controversias quaerentium mundi originem terminat, quidam haeretici non viderunt: quia egenam carnis hujus fragilemque mortalitatem, jam de justo supplicio venientem, dum ei non conveniunt, plurima offendunt; sicut ignis, aut frigus, aut fera bestia, aut quid hujusmodi. Nec attendunt, quam vel in suis locis naturisque vigeant, pulchroque ordine disponantur; quantumque universitati rerum pro suis portionibus decoris tanquam in communem rempublicam conferant, vel nobis ipsis, si eis congruenter atque scienter utamur, commoditatis attribuant; ita ut venena ipsa, quae per inconvenientiam perniciosa sunt, convenienter adhibita in salubria medicamenta vertantutuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet divina providentia, non res insipi
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ ds̃ fec̃ lucẽ: si aut̃ ñ solum qͥs fec̾it
lum̃. uum &̃ ꝑ qͥd fecit satis eet̃ ista e¬
ñciari: et dix̃ ds fiat lux et facta. est
se nossemꝰ. Qͥa uͦ tͥa quedã maxime
scienda de catura nob̾ oportuit intimari:
qͥs eam feci̾t. ꝑ quid fec̾it. quare feci̾t:
dix̃ ds̃ inqͥt. fĩat lux. Est facta. ẽ lux.
A̾uidit ds̃ lucẽ qͥa bona. ẽ. Si gͦ queri¬
mꝰ quis fec̾it: ds̃. ẽ. Si ꝑ qͥd fec̾it: dix̃
siat. et facta. c̃. Si quare fecĩt: qͥabo¬
na.ẽ. Nec auctor. ẽ excellentior deo: nec
ars esficatior di u̾bo: nec causa melior
qͣm ut bonũ caret᷑ adeo bono. Hanc
oẽ plato causam condendi mundi nis¬
tissimã dicit. ut abono deo bona fierẽt¬
oꝑa: sine ista leg̾it. siue ab his qͥ legerãt
fante cognou̾it: siue acerrimo ingenio
inuisibilia. di ꝑ ea que facta st̃ intelle¬
cła conspexerit: siue ab his qͥ ita ꝯspe¬
xerant et ipse didic̾it. Hanc tñ causã¬
io. ẽ. ad bona c̾a̾nda bonitatẽ dĩ: hanc

Expanded text:
n solum quis fecerit, uerum etiam per quid fecerit, satis esset ita enuntiari: Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lse nossemus. Quia uero tria quaedam maxime scienda de creatura nobis opquis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit. Dixit Deus, inquit, Fiat lux, et facta est lux; Et uidit Deus lucem quia bona est. Si ergo quaerimus, quis fecerit: Deus est; si per quid fecerit: Dixit: Fiat, et facta est; si quare fecerit: Quia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars efficacior Dei uerbo, nec causa melior quam ut bonum crearetur a Deo bono. Hanc etiam Plato causam condendi mundi iustissimam dicit, ut a bono Deo bona opera fierent; siue ista legerit, siue ab his qui legerant forte cognouerit; siue acerrimo ingenio inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspexerit, siue ab his qui ista conspexerant et ipse didicerit. CAPUT id est ad bona creanda bonitatem Dei; hanc,
Abbreviated transcription (Latin):
et continuo subuinctũ. ẽ. et uidit d̃s̃
lucẽ qͥa bona. ẽ: ñ postea qͣm seꝑauit
int̾ lucẽ et tenebras. et uocauit lucẽ
diẽ et tenebras noctẽ: ne simul c̃ luci
&̃ talib tenebris testimoniũ placitis
ꝑhibnisse iuidẽt᷑: nã uͥ tenebre incul¬
pabiles st̃. int̾ quas et lucẽ istã his oces
conspicuã luminaria celi diuidunt
ñ ante s pinfert᷑. et uidit ds̃ qͥa bonũ
ẽ: et posuit illa inqͥt in firmam̃to celi
luce̾ suꝑ tram: et p̃esse diei et nocti: et
seꝑare int̾ lucẽ et tenebras: et uidit d̃s
qͥa bonũ ẽ. Utrũq placuit: qͥa utrũ¬
q sine peccato. ẽ. U̾bi aut̃ dix̃ ds̃ fiat

Expanded text:
nuo subiunctum est: Et uidit Deus lucem quia bona est; non postea quam separauit inter lucem et tenebras et uocauit lucem diem et tenebras noctem, ne simul cum luce etiam talibus tenebris testimonium placiti sui perhibuisse uideretur. Nam ubi tenebrae inculpabiles sunt, inter quas et lucem istam his oculis conspicuam luminaria caeli diuidunt, non ante, sed post infertur: Et uidit Deus quia bonum est. Posuit illa, inquit, in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et separare inter lucem et tenebras. Et uidit Deus quia bonum est. Utrumque placuit, quia utrumque sine pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ed sic̃ ds naturaꝵ bonarũ op¬
timꝰ c̾ator. ẽ: ita malais uolũ¬
tatum iustissimꝰ ordinator . ut c̃ ille
male utunt᷑ natis bonis: ipse bene
utat᷑ cẽ uoluntatib malis. Itaq fecit
ut diabolꝰ institutione illiꝰ bonꝰ. uolũ¬
tate sua malꝰ. in inferiorib ordinatꝰ
illudet᷑ ab angłis eiꝰ: id ẽ. ut ꝓsint tẽp
tationes eiꝰ scĩs. quib eas obesse desi¬
derat. Et qm̃ ds̃ cũ eũ cond̾et
futẽ malignitatis eiꝰ ñ erat utiq ig¬
narꝰ et ꝓuidebat que bona de malo
eiꝰ essec ipse factus: ꝓpt̾ea psalmꝰ ait.
Dracho hic quẽ finristi ad illudendũ
ei: ut in eo ipso qͦd eum finx̃. licet ꝑ
suã bonitatẽ bonũ: iã ꝑ suã p̃scien¬
tiã p̃ꝑasse intelligat᷑ qͦmͦ illo ut̾et᷑ et¬

Expanded text:
 sicut naturarum bonarum optimus creator est, ita malarum uoluntatum iustissimus ordinator, ut, cum illae male utuntur naturis bonis, ipse bene utatur etiam uoluntatibus malis. Itaque fecit, ut diabolus institutione illius bonus, uoluntate sua malus, in inferioribus ordinatus inluderetur ab angelis eius, idesiderat. Et quoniam Deus, cum eum conderet, futurae malignitatis eius non erat utique ignarus et praeuidebat quae bona de malo eius esset ipse facturus: propterea psalmus ait: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet per suam bonitatem bonum, iam per suam praescientiam praeparasse intellegatur q
Abbreviated transcription (Latin):
tentes ad cultũ religionẽq diuinã.
inuenert artẽ qua esfic̾ent dos. Nũ¬
qͥd nã salutẽ mediocͥt᷑ eos dix̃ errasse.
ut hãc artẽ inuenirent faciendi dos
ant contentꝰ fuit dicẽ errabant. nͥ ad¬
deret et dicẽt multũ errabant: Iste
ͦ multꝰ error et inc̾dulitas ñ animad¬
ũtentiũ ad cultũ religionẽq diuinã.
inuenit artẽ qua esfice̾t dos: et tñ qͦd
multꝰ error et inc̾dulitas et acultu ac
religione diuina adu̾sio aĩ inuenit:
ut homo arte face̾t dõs: hoc dolet
uir sapiens tãqͣm religionẽ diuinã.
uenturo certo tẽꝑe auferrĩ. Uide si
ñ et ni diuina maioꝵ suoꝵ errorem
ỹteritũ ꝓdere: et ui diabolica pęnã
demonũ fut᷑am dolere ꝯpellit᷑. Si
enĩ ꝓani eoꝵ multũ errando circa
deoꝵs rationẽ inc̾dulitate et au̾sioe̾
animi a cultu ac religione duuna:
inuener̃t artẽ qua esficerent deos:

Expanded text:
ltum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos.\' Numquidnam saltem mediocriter eos dixit errasse, ut hanc artem inuenirent faciendi deos, aut contentus fuit dicere: Errabant, nisi adderet et diceret: Multum errabant? Iste ergo multus error et incredulitas non animaduertentium ad cultum religionemque diuinam inuenit artem, qua efficeret deos. Et tamen quod multus error et incredulitas et a cultu ac religione diuina auersio animi inuenit, ut homo arte faceret deos, hoc dolet uir sapiens tamquam religionem diuinam uenturo certo tempore auferri. Vide si non et ui diuina maiorum suorum errorem praeteritum prodere, et ui diabolica poenam daemonum futuram dolere conpellitur. Si enim proaui eorum multum errando circa deorum rationem incredulitate et auersione animi a cultu ac religione diuina inuenerunt artem, qua efficer
Abbreviated transcription (Latin):
b sint satis dicta taliã. Iterũ inquit
ad hoie̾m rationẽq redeamꝰ: ex qͦ diui
no dono hõ aĩal dictũ. ẽ. rationale. ¶i¬
nꝰ enĩ miranda. et si miranda st̃: q̃ de
hoĩe dicta st̃. Om̃iũ enĩ mirabilium
uic̃ ad miratioe̾m. qͦd hõ diunã potu¬
rationẽ inc̾duli. et ñ aĩadu̾tentes ad
cultũ religionẽq diuinã: inuener̃t
artẽ qua esfic̾ent deos: cui inuente¬
aduinxer̃t uirtutẽ de mundi nata
ꝯuenientẽ: eãq miscentes qm̃ aias fa¬
ce̾ ñ pot̾ant. euocantes aĩas uemonĩ
uł angłoꝵ. eas indider̃t imaginib
scĩs diuinisq misteriis: ꝑ qͣs idola
et benefaciendi. et male uires hab̾e
potuissent. Nescio utrũ sic ꝯfiterẽt᷑
ipsi demones adiurati: qͣm iste ꝯfess

Expanded text:
bus sint satis dicta talia. Iterum, inquit, bus sint satis dicta talia. Iterum, inquit, ad hominem rationemque redeamus, ex quo dno dono homo animal dictum est rationale. Minus enim Miranda, etsi miranda sunt, quae de homine dicta sunt; omnium enim mirabilium uincit admirationem, quod homo diuinam poturationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua eadjunxerunt virtutem de mundi natura uenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent., Nescio utrum sic confiterentur ipsi daemones adiurati, quo modo iste confess
Abbreviated transcription (Latin):
fec̃ au̾sa religione duuna: c̃u̾itas
em̃dat errorẽ. fides redarguit inc̾¬
dulitatẽ: ꝯu̾sio corrigit auersionẽ:
Siem̃ tacitis causis dixiss ꝓ auos fu¬
os inuenisse artẽ qua facerent d̃os:
nr̃m fuit utiq si qͥd rectum piũq sa¬
ꝑemꝰ attende et uidẽ: nequaꝗͣ illos
ad hãc artẽ ꝑuentos fuisse qua hõ
dõs fac̃ sia uitate ñ aberrarent:
si ea que dõ digna st̃ c̾derent: si am¬
mũ adu̾t̾ent ad cultũ religionẽq
diuinã: et tñ si causas artis huiꝰ nos
diceremꝰ. multũ errorẽ hominũ et
incͥdulitatẽ. et aĩ errantis atq infi¬
delis a diuina religioe au̾sionẽ: utcũ¬
q ferenda eẽt. impudentia resisten¬
tium uitati. Cum uͦ idem ipse qͥ potes

Expanded text:
fertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuisse, qua homo deos facit, si a ueritate non aberrarent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen si causas artis huius nos diceremus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potes
Abbreviated transcription (Latin):
pi qͦd egyptꝰ imago sit cęli: an qͦd.ẽ.
ueriꝰ tͣnslatio ac descensio om̃iũ quȩ
gub̃nant᷑ atq exercent᷑ in cȩlo: ac sic
dicendũ ẽ. ueriꝰ tr̾a nr̃a mundi totiꝰ
tios. in cassũ pia m̃te diunitatẽ sedu¬
la religione seruasse. Deinde multis
u̾b̾ hermes hc̃ locũ exseqͥt᷑: in qͦ uidet᷑
ẽ ueracioratq scĩor. tanto uehem̃tiᷤᷤ &
lib̃ius cũcta fallacia figm̃ta subu̾tet.
ut grã uerissimi saluatoris lib̾et hoĩẽ
ab eis diis qͦs fec̃ homo: et ei deo se sub¬
dat a qͦ factus. ẽ homo. S hermes cũ
ista p̃dic̃. uelut amicꝰ eisdẽ ludificati¬
uident̃ expͥmit: s tãqm ea tollerent᷑
atq delerent᷑. quoꝵ obsecratione ce¬
lestis similitudo custodiret᷑ in egipto:
ita hec futa deplorans luctuosa qͦdã
mͦ p̃dicatione testat᷑. Erat enĩ de his
de quib dic̃ apło: qͦd cognoscentes dm

Expanded text:
pi, quod Aegyptus imago sit caeli, aut, quod est pi, quod Aegyptus imago sit caeli, aut, quod est uerius, translatio aut descensio omnium quae gubernantur adque exercentur in caelo. Ac si dicendum est uerius, terra nostra mundi totiustios incassum pia mente diuinitatem sedula religione seruasse.\' Deinde multis uerbis Hermes hunc locum exequitur, in quo uidetur est veracior atque sanctior, tanto vehementius et liberius cuncta fallacia figmenta subvertit; ut gratia verissimi Salvatoris liberet hominem ab eis diis quos facit homo, et ei Deo subdat a quo factus est homo. Sed Hermes, cum ista praedicit, velut amicus eisdem ludificatiuidenter exprimit, sed tamquam ea tollerentur adque delerentur, quorum obseruatione caelestis similitudo custodiretur in Aegypto, ita haec futura deplorans luctuosa quodam modo praedicatione testatur. Erat enim de his, de quibus dicit apostolus, quod cognoscentes Deum
Abbreviated transcription (Latin):
dñs autẽ cȩlos fec̃. Qͥd gͦ doluit uen¬
turũ suisse tẽpꝰ. quo auferret᷑ cultꝰ ido¬
loꝵ: et in eos qui dm̃ colerent dñatio
demonioꝵ: Malo sp̃u instigatꝰ semꝑ
uolebat istã captiuitatẽ mane̾: qua
tnsacta psalmꝰ canit edificari domũ
in om̃i t̾ra. Pnũciabat illa hermes do
lebat et dolebat auferri: ñ a pruden¬
tib et sidelib et religiosis: s ab errã¬
tib et inc̾dulis. et acultu diuinȩ reli¬
gionis ausis eẽ. insituta miris modis¬
coactꝰ ẽ confiteri: qͥ qͣmus eos appellet
deos tñ c̃dic̃ atalib hoĩb factos. quales
eẽ utiq ñ debemꝰ: uelit nolit ostendit

Expanded text:
dominus autem caelos fecit. Qui ergo doluit uenturum fuisse tempus, quo auferretur cultus idolorum et in eos, qui colerent, dominatio daemoniorum, malo spiritu instigatus semper uolebat istam captiuitatem manere, qua transacta psalmus canit aedificari domum in omni terra. Praenuntiabat illa Hermes dollebat et dolebat auferri, non a prudentibus et fidelibus et religiosis, sed ab errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta miris modiscoactus est confiteri. Qui quamuis eos appellet deos, tamen cum dicit a talibus hominibus factos, quales esse utique non debemus, uelit nolit, ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ admodũ suo ligurgo lacedemo¬
nii. qͦd a ioue siue apollimne legel
quas condidit accepiss Cum enĩ lex
in conspectu ipsuns pͦpłi qntũ susffico
diuina ꝓuidentia uidicabat: mira¬
bilib rerũ signis et motib appare¬
bat. ad eandem legem dandã caton
ita humani gen̾is. qͦd ad cdĩ pͦpłm ꝑi¬
net. recta eruditio ꝑ qͦsdam articdos
tẽꝑm. tãqͣm ȩcatũ ꝓfecit accessibus.
ut atẽꝑalib ad et̾na capienda. eo ⁊
nisibilib ad minsibilia sur geretir

Expanded text:
quem ad modum suo Lycurgo Lacedaemoquem ad modum suo Lycurgo Lacedaemonii, quod a x in conspectu ipsius populi, quantum sufficere diuina prouidentia iudicabat, mirabilibus rerum signis et motibus apparebat ad eandem legem dandam creatori ita humani generis, quod ad Dei populum pertinet, recta eruditio per quosdam articulos temporum tanquam aetatum profecit accessibus, ut a temporalibus ad aeterna capienda et a visibilibus ad invisibilia surgeretur;
Abbreviated transcription (Latin):
debet qͦd cũ sit iniisibił: sepe uisibi¬
lit̃ patb apparuisse memorat᷑. Sic̃
enĩ sonꝰ quo audit᷑ sententia in silen¬
tio intelligentiş constituta ñ . ẽ. hoc
qd ipsa: ita et species qua usꝰ.ẽ. ds̃ in
natã minsibili ꝯstitutꝰ. ñ erat qͦd ipse.
uerñtñ ipse in eabem specie corꝑali¬
uidebat᷑ sic̃ illa sententia ipsa in so¬
no uocis audit᷑: Nec illi ignorabant ĩ¬
insibilẽ dm̃ inspecie corꝑali qͦd ipse ñ
erat se ude. nam et loquebat᷑ cũ lo¬
quente moyse. s ei tñ dicebat. Si in¬
ueni grãm ante te. ostende mͥ tem&
ipsũ scienter ut uideam te.
Rumgͥ oporteret di legem in
edictis angłoꝵ t̾ribilit᷑ dari.
ñ uni homin paucis ue sapientib :
s uniu̾se genti et popło ingenti: corã
eodem pͦpło magna facta stͣ in mõte
nͥ lex ꝑ unũ dabat᷑. ꝯspiciente multi¬
tudine metuenda et trem̃da q̃ fiebã
Non enĩ p̾płe ifrł sic moysi c̾didit:

Expanded text:
debet, quod cum sit invisibilis, saepe visibidebet, quod cum sit invisibilis, saepe visibiliter patribus apparuisse memoratur. Sicut enim sonus qui auditur, sententia in silentio intelligentiae constituta, non est hoc quod ipsa, ita et species qua visus est Deus in natura invisibili constitutus, non erat quod ipse. Verumtamen ipse in eadem specie coruidebatur, sicut illa sententia ipsa in sono uocis auditur; nec illi ignorabant inuisibilem Deum in specie corporali, quod ipse non erat, se uidere. Nam et loquebatur cum loquente Moyses et ei tamen dicebat: Si inueni gratiam ante te, ostende mihi temet ipsum, scienter ut uideam te. igitur oporteret Dei legem in edictis angelorum terribiliter dari, non uni homini paucisue sapientibus, sed uniuersae genti et populo ingenti: coram eodem populo magna facta sunt in monte, ubi lex per unum dabatur, conspiciente multitudine metuenda et tremenda quae fiebant. Non enim populus Israel sic Moysi credidit,
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ ẽ. qͣm totꝰ hic mundꝰ. id. ẽ. celum
et tra. et omĩa q̃ ineis st̃: que certe
ds̃ fec̃. Sic̃ aut̾ ipse qͥ fecit ita modus
qͦ fec̃ occultꝰ ẽ: et in cõp̃hensibilis hoĩ.
Qm̃ius itaq miracła uisibiliũ nat᷑as¬
uidendi assiduitate uiluerõ: tñ cũ
ea sapient̾ intuem᷑: inusitatissimis
rarissimisq maiora st̃: Nam et om̃i
ẽ. homo. Qꝓpt̾ ds̃ qui fecit uisibilia
celũ eo t̾ram: ñ dedignat᷑ face̾ usi¬
bilia miracła incelo uł in t̾ra: qͥbus
ad se uusibilẽ colendũ excitet aiam
adhuc uisibililib deditam. Ulbiuꝰ et
qͣndo faciat incõmutabile ꝯsiliũ pe¬
nes ipsum. ẽ: in cuiꝰ dispositione iam
lia monens: temꝑalit̾ ñ mouet᷑. Nõ
alit̾ nouit facienda qm̃ facta: nec a¬
lit̃ inuocantes exaudit. qͣm inuoca¬
tõs uidet. Nam et cũ exaudiunt an¬
głi eiꝰ ipse ineis exaudit tãqmͣ in ne¬
ro nec manusacto tẽplo suo: sic̃ in ho¬
uissa ctña eiꝰ lege ꝯspecta. Nec mou̾e

Expanded text:
totus hic mundus, id est coelum et terra et omnia quae in eis sunt, quae certe Deus fecit. Sicut autem ipse qui fecit, ita modus quo fecit occultus est et incomprehensibilis homini. Quamvis itaque miracula visibilium naturarvidendi assiduitate viluerint; tamen cum ea sapienter intuemur, inusitatissimis rarissimisque majora sunt. Nam et omni est homo. Quapropter Deus qui fecim, non dedignatur facere uisibilia miracula in caelo uel terra, quibus ad se inuisibilem colendum excitet animam adhuc uisibilibus deditam; ubi uero et quando faciat, incommutabile consilium penes ipsum est, in cuius dispositione iam lia mouens temporaliter non mouetur, nec aliter nouit facienda quam facta, nec aliter inuocantes exaudit quam inuocaturos uidet. Nam et cum exaudiunt angeli eius, ipse in eis exaudit, tamquam in uero nec manu facto templo suo, sicut in hoiussa
Abbreviated transcription (Latin):
cautũ nec satis idoneũ men̾ent. nec dos
illos. eẽ. nec benignos demones. s aut
illũ qͥ dr̃ fallax. aut humanũ om̃e cõ¬
erum qͥa tanta et talia gerũt᷑
his artib ut uniu̾sũ modũ hu¬
mane falcultatis excedant: qͥd restat nͥ
ut ea que mirifice tãqͣm diuiutꝰ p̃¬
dici uł fieri uident᷑. nec tam̃ ad uniꝰ¬
ueri di cultũ referunt᷑: cui simplicit̾
inherere. fatentib qͦ platonicis et ꝑ
multa testantib. solum beatificũ bo¬
nũ. ẽ: malignoꝵ demonũ ludibria
et seductoria impedim̃ta. que uera pi¬
etate cauenda st̃ prudent᷑ intelligãt᷑:
Porro autẽ quec̃q miracła siue ꝑ an¬
glos siue qͦcq̃ mͦ ita diuinitꝰ fiunt. ut

Expanded text:
cautum nec satis idoneum monerent, nec deos illos esse, nec benignos daemones, sed aut illum qui dicitur fallax, aut humanum omne comVerum quia tanta et talia geruntur his artibus, ut uniuersum modum humanae facultatis excedant: quid restat, nisi ut ea, quae mirifice tamquam diuinitus praedici uel fieri uidentur nec tamen ad unius Dei cultum referuntur, cui simpliciter inhaerere fatentibus quoque Platonicis et per multa testantibus solum beatificum bonum est, malignorum daemonum ludibria et seductoria inpedimenta, quae uera pietate cauenda sunt, prudenter intellegantur? Porro autem quaecumque miracula siue per angelos siue quocumque modo ita diuinitus f
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudo. usq ad hãc t̾renan
pulchritudinẽ comꝓbat: que omia
q̃si abiecta. et uelocissime ꝑ euntia
recentissimos formaꝵ suaꝵ numos
hab̾e ñ posse confirmat: nͥ inde for¬
ment᷑: uͥ forma intelligibilis et incõ¬
mutabilis simul habens oĩa ꝑseuerat.
Hoc dñs iħc ibi ostendit: uͥait. Con¬
sidate lilia agri: ñ laborant neq
nent. Dico autẽ uob̃ qm̃ nec salomõ
in om̃i gła sua sic amictꝰ. ẽ. sic̃ unũ
ex his. Qͦt si fenũ agri qͦd hodie. ẽ
et cras in libanũ mittit᷑ ds̃ sic uestit:

Expanded text:
ritudo, usque ad haec terrena pulchritudine conprobat; quae omnia quasi abiecta et uelocissime pereuntia decentissimos formarum suarum numeros habere non posse confirmat, nisi inde formentur, ubi forma intellegibilis et incommutabilis simul habens omnia perseuerat. Hoc Dominus Iesus ibi ostendit, ubi ait: Considerate lilia agri, non laborant neque nent. Dico autem uobis, quia nec Salomon in tota gloria sua sic amictus est, sicut unum ex eis. Quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic uestit
Abbreviated transcription (Latin):
uitã beatã pꝰ mortẽ ad ipiscendã colẽ¬
dos putant: qualescũq illi suit. et qͦli¬
bet uocabulo digni sint: non eos uel
le ꝑtale religionis obseqͥum. nͥ unum
deũ coli. a quo c̾ati. et cuiꝰ participatio¬
ne beati st̃: aduuiante ipso inseq̃nti
libro diligentiꝰ disseremus. Explicit¬

Expanded text:
uitam beatam post mortem adipiscendam colendos putant, qualescumque illi sint et quolibet uocabulo digni sint, non eos uelle per tale religionis obsequium nisi unum Deum coli, a quo creati et cuius participatione beati sunt, adiuuante ipso in sequenti libro diligentius disseremus. LI