comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
midio dierum suoꝵ relinquet eas.
Sic ⁊ dabolus ꝑ pͥncipes hereticorũ
congregauit popłos qͦs non peꝑit.&
deceptoꝵ sͥ multitudinem consotia¬
uit. qͦs pꝰea dimisit: ⁊õium iudicio
stultissimꝰ ẽẽ comprobat᷑. Coturnices
a sono uocis dict᷑as constat: qͣs greci or¬
tgã uocant. eo qͦd uisȩ fu̾int pͥmum
in ortigia insula. Hȩ adueniendi ha¬
bent tp̃ra: nam estate depulsa. maria
tͣnsmeant. Ortigo metra dr. qͦ gregẽ
ducit fam t̾re ꝓpinqnͣtem accipiter
uidens rapit: ac ꝓpt̾ea cura ẽ uniu̾sis
ducem sollicitare gn̾is ext̾ni. ꝑ quem
caueant pͥma discrimina: cibos gͣtissi¬
mos hñt semina uenenoꝵ: quã ob
causam eas uet̾es uesci int̾dixerunt.
Solum enimhoc animal sic̃ & homo
caducum patit᷑ morbum. Coturnices
qͦ in esufilioꝵ isrł datȩ sunt. legis hy¬
storice ut qͥdam uolunt figuram hñt.
de qͦ legit᷑ in exodo. Passeres st̾ uolati¬
lia a paruitate uocata: unde ⁊ pusilli

Expanded text:
uet eas . Sic et diabolus per principes haereticorum congregavit populos, quos non peperit, et deceptorum sibi multitudinem consociavit, quos postea dimisit, et omnium judicio stultissimus esse comprobatur. Coturnices a sono vocis dictas constat, quas Graeci ortygas vocant, eo quod visae fuerint primum in Ortygia insula. Haec adveniendi habent tempora. Nam, aestate depulsa, maria transmeant. Ortygometra dicitur quae gregem ducit. Eam terrae propinquantem accipiter videns rapit; ac propterea cura est universis ducem sollicitare generis externi, per quam caveant prima discrimina. Cibos gratissimos habent semina venenorum; quam ob causam eas veteres vesci interdixerunt. Solum enim hoc animal, sicut caducum morbum patitur. Coturnices quae in esu filiorum Israel datae sunt, legis historicae ut quidam volunt figuram habent: de quo legitur in Exodo. Passeres sunt volatilia a parvitate vocata: unde et pusilli
Abbreviated transcription (Latin):
uocis constat ẽẽ composita. ut grus. cor¬
uus. cignꝰ. pauo. miluus. ulula. cuculꝰ.
docuit homines qͥd nominarent᷑. Uo¬
lucres anghi st̃ sic̃ in iob. ꝓ origine sapi¬
entie dr uolucͥb cȩlinidos habe. Uo¬
lucres. homines suꝑbi in psalt̾io. Queᷤᷤ
& boues uniu̾sa insuꝑ & pecora cãpi.
uolueres celi ⁊ pisces maris. Uolatilia.¬

Expanded text:
vocis constat esse composita, ut grus, corvocis constat esse composita, ut grus, corvus, cygnus, pavo, milvus, ulula, cuculus,docuit homines, quid nominarentur. Volucres angeli sunt, sicut in Job pro origine sapientiae volucres coeli nidos habere. Volucres homines superbi. In psalterio: Oves et boves universas, insuper et pecora campi; volucres coeli
Abbreviated transcription (Latin):
trare potuit. qui earumgenꝰ uel diffe¬
rentias nosset. Aues dictȩ. eo qͦd uiascer
lites. qͦd alis alta intendunt: & ad subli¬
mia remigio alarum conscendãt
Uolucres auolando: nam unde uolare.¬
inde ambulare dicimꝰ. Uola enĩ đr
media pars pedis siue manꝰ.⁊in auib
uola pars media alarũ. quarum mo¬
tu pennȩ agitant᷑. inde uolucres. Pulli
dicunt᷑ omnium auiũ nati. s &e aĩaliũ
qͣdrupedum natipulli dicunt᷑.⁊ homo
paruus ƿuuiꝰ. Recentes gͥnati puui eo
qͦd polluti sunt: unde & uestis nigra.
pulla dicta est. Alȩ st̾ in qͥbꝰ pennȩ ꝑ
ordinem fixȩ. uolandi exhibent usũ.
uocate aut̃ ale qͦd his aues complexos
alant pullos ac foueant. Penne apen¬
dendo id ẽ uolando dict̾e: unde et
pende. llolucres enim pennarum airx¬
ilio mouent᷑: qnse aerimandant. Plu-¬
ma quasi piluma. Nam siẽ pil in qua¬
drupedum corpore:ita pluma in aui¬
bus. Quium nomina multa a sono

Expanded text:
trare potuit, qui earum genus vel diffetrare potuit, qui earum genus vel differentias nosset. Aves dictae, eo quod vias cerlites, quod alis alta intendant, et ad sublimia remigio alarum conscendant. Volucres ainde et ambulare dicimus. Vola enim dicitur media pars pedis sive manus, et in avibus vola pars media alarum, quarum motu pinnae agitantur, inde volucres. Pulli dicuntur omnium avium nati, sed et animalium quadrupedum nati, pulli dicuntur, et homo parvus pullus. Recenter igitur nati pulli eo quod polluti. Unde et vestis nigra, pulla dicta est. Alae sunt, in quibus pennae per ordinem fixae volandi exhibent usum. Vocatae autem alae, quod his aves complexos alant pullos ac foveant. Pennae a pendendo, id est, volando dictae: unde et pendere. Volucres enim pennarum auxilio moventur, quando se aeri mandant. Pluma, quasi piluma. Nam sicut pili in quadrupedum corpore, ita pluma in avibus. Avium autem nomina multa a sono
Abbreviated transcription (Latin):
um: s genꝰ diu̾sum: nam sic̃ specie
sibi differunt: ita ⁊ nat᷑e diu̾sitate. Nã
aliȩ siplices sunt ut columbȩ: aliȩ
astutȩ ut ꝑdix: aliȩ ad manum se sub¬
ciunt. ut accipit̾: aliȩ reformidant. ut
garramantes: aliȩ hoĩum conu̾satione
delectant᷑. ut hirundo: alie in desertis
secretam uitam diligẽ.ut turtur: aliȩ
solosemine reꝑto pascunt᷑.ut anser:
aliȩ carnes edunt. ⁊ in rapinis inten¬
dunt. ut miluus. aliȩ incole qͥ ma¬
rundines: aliȩ cum grege id est grega¬
tim uolantes. ut sturni.:⁊ coturnices:
alie soliuage id ẽ solitariȩ ꝓpt̾ insi¬
dias dep̾dandiut aquilȩ. accipitres.
⁊ quec̾q ita sunt: aliȩ uocibꝰ strepũt.
ut hirundo: aliȩ cantꝰ edunt dulcis¬
simos. ut cignꝰ & merula. aliȩ u̾ba &e
uoces hominũ imitant᷑. ut psitacus ⁊ pica.
Namuolucrum qͦt gn̾a sint. inuenirs
quemqͣm ñ posse: neq enĩ omnia indiȩ
⁊ ethiopiȩ aut scithiȩ deserta qͥs pene¬

Expanded text:
um, sed genus diversum. Nam sicut specie sibi disserunt, ita et naturae diversitate. Nam aliae simplices sunt, ut columbae: aliae astutae, ut perdix: aliae ad manum se subjiciunt, ut accipiter: aliae reformidant, ut garamantes; aliae hominum conversatione delectantur, ut hirundo; aliae in desertis secretam vitam diligunt, ut turtur: aliae solo semine reperto pascuntur, ut anser; aliae carnes edunt, et rapinis intendunt, ut milvus; aliae enchoriae, quae marundines; aliae congregae, id est, gregatim volantes, ut sturni, et coturnices; aliae solivagae, id est, solitariae propter insidias depraedandi, ut aquila, accipiter, et quaecunque ita sunt; aliae vocibus strepunt, ut hirundo; aliae cantus edunt dulcissimos, ut cygnus, et merula, aliae verba et voces hominum imitantur, ut psittacus et pica. invenire quemque non posse. Neque enim omnis Indiae et Aethiopiae aut Scythiae deserta quis pene
Abbreviated transcription (Latin):
dr. Int̾calare. int̾yonere. siue ut alii uo¬
lunt: calare. uocare dr. Nam uerbum
calo. grecum est: id ẽ uoco. Dicunt enim
qͦd pontifex kalata id ẽ uocata in capito¬
lium plebe iuxta curiam kalabram qͥ
casȩ romuli ꝓxima ẽ. qͦt numero dies a
kłis ad nonas suꝑẽent ꝓnunciabat: &
qͥntanas qͥdem dicto qͥnquies ubo calo.
septimanas repetito septies p̃dicabat.
Eꝑactas g̾ci uocant. latini adiectiones
annuas lunares. quȩ ꝑ undenarium
numerum usq ad tricenarium in se
reuoluunt᷑: quas ideo egyytii aditiunt.
ut lunaris em̃sio rationi solis equetur.
Luna enim iuxta cursum suum .xxixͦ.
semis dies lucere dinoscit᷑: & fiunt in
anno lunari dies. ccͣc.liiͦiͦi. remanent
ad cursum in annosolari dies.xi. quos¬
egyptii aditiunt: unde ce adiectiones uo¬
cant᷑: absq his ñ inuenies lunam quota
sit in qͦlibet anno & mense & die. Istȩ e¬
pactȩ semꝑ .xi. kl̃. apͥł repꝑiunt̾ in eadẽ

Expanded text:
dicitur. Intercalare, interponere sive ut alii vodicitur. Intercalare, interponere sive ut alii volunt calare, vocare dicitur. Nam verbum calo Graecum est, id est, voco. Dicunt enim quod pontifex, Kalata, id est, vocata in Capitolium plebe juxta curiam calabrariam, quae casae Romuli proxima est, quot dies a Kalendis ad Nonas superessent, pronuntiabat: et quintanas quidem dicto quinquies verbo Kalo, septimanas repetito septies praedicabat. Epactas Graeci vocant, Latini adjectiones annuas lunares, quae per undenarium numerum usque ad tricenarium in se revolvuntur, quas ideo Aegyptii adjiciunt, ut lunaris emensio rationi solis aquetur. Luna enim juxta cursum suum viginti novem semis dies lucere dignoscitur, et fiunt in anno lunari dies CCCLIV, remanent ad cursum anni solariAegyptii adjiciunt, unde et adjectiones vocantur. Absque his non invenies lunam, quota sit in quolibet anno, et mense, et die. Istae Epactae semper in XI Kal. Apr. reperiuntur in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
.iiiͦi. dies hab̾e monstrat᷑. Ipse ẽ annꝰ sc̃o
moysi diuinitꝰ reuelatꝰ in qͦ iubent᷑ hiqͥ
longiꝰ habitabant. in .iͦi. m̃se pascha ce¬
lebrare. Embolismꝰ autem nom̃ grecũ
est. quod int̾ytat᷑ latine suꝑaugm̃tum:
eo qͦd expleat numerum annoꝵs commu¬
num. quib .xi. lunares dies deee cer¬
nuntur. Embolismi autem anni ⁊ com¬
tis. ccͥc.lxxͣx.iiiͦi. dies fu̾int: embolismꝰ
annꝰ est. Si. cc̃c . liiiͦi. communis. Bissextꝰ
ẽ. ꝑ annos.iiiͦi. unꝰ dies adiectꝰ. erescit enĩ
ꝑ singlos annos. iiii. pars assis: atubi .iiͦii.
anno assem compleu̾it: bissextiłẽ annũ
facit. Dictꝰ autem bissextꝰ: qm̃ bissexti¬
es ductꝰ assem facit quod ẽ unus dies. sic̃
bissextꝰ: quem sub dierum cursu in an¬
num sol fac̃. Int̾calares autem dies iccir¬
couocant᷑: qͥa int̾ponunt᷑. ut ratio lu¬
nȩ solisq conueniat. Calare enim. pone

Expanded text:
IV dies habere monstratur. Ipse est annus sancto IV dies habere monstratur. Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in quo jubentur hi, qui longius habitabant, in secundo mense pascha celebrare. Embolismus autem nomen graecum est quod interpretatur latine, superaugmentum: eo quod expleat numerum annorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. Embolismi autem anni et comtis CCCLXXXIII dies fuerint: embolismus annus est: si CCCLIV communis. Bissextus est per annos quatuor, unus dies adjectus: crescit enim per singulos annos quarta pars assis. At ubi quarto anno assem compleverit, bissextum annum facit. Dictus autem bissextus, quod bis sexies ductus assem facit, quod est unus dies, sicut bissextus, quem sub dierum cursu in annum sol facit. Intercalares autem dies idcirco vocantur, quod interponuntur, ut ratio lunae solisque conveniat. Calare enim ponere
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ ẽ ante legem. sedm sub lege: t̾ciũ
sub gr̃ã: ubi iam manifestum ẽ sacra-¬
mentum.pꝰ occultum in ꝓpħico enig¬
mate. ideo ce ꝓpt̾ hȩc tͥa scłi tempora
resurrectio dñi tͥduana est. Quod uͦ a
merũ seytenariũ fit. qͦ uniu̾sitatis sig¬
nificatio sepe figurat᷑: qui etiam ipsi ȩc¬
litate carnis constituta: ꝓpt̾ ipsam mu-¬
tabilitatem lunȩ nomine in scͥpturis
significat᷑. Uaria autem obseruantia de¬
opinione paschalis festiuitatis int̾dum
errorem gignit. Latininanq a .iiͦi. nonaᷤᷤ
lunam inqͥrunt. Q si .xxͦͥ. luna die dñi¬
co ꝓuenerit: in alio die dñico pascha ꝓ¬
trahunt. Greci pͥmi m̃sis lunam ab .uiii.
scm̃ pascha celebrant. Huiꝰmodi gͦ dis¬
sensio int̾ utͦsq paschalem regłam tur¬
incedunt. ut inuicem se in paschali
sollemnitate sequant᷑. nam embolismꝰ
annꝰ semꝑ solus est. Embolism annꝰ est:
qͥ .xii. mens es lunares. idẽ. cc̃e.lxxͣx.¬

Expanded text:
tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia; ubi iam manifestatum est sacramentum prius occultum in prophetico aenigmate: ideo et propter haec tria saeculi tempora resurrectio Domini triduana est. Quod vero merum septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur; qui etiam ipsi Eclitate carnis constituta propter ipsam mutabisignificatur. 19. Varia autem observantia opinionum paschalis festivitatis interdum errorem gignit. Latini namque a tertio Nonas lunam inquirunt, et si qunico pervenerit, in alio die Dominico pascha protrahunt. Graeci primi mensis lunam ab octavo sanctum pascha celebrant. Hujusmodi ergo dissensio inter utrosque paschalem regulam turincedunt, ut invicem se in paschali solemnitate sequantur. Nam embolismalis annus semper solus est. Embolismus annus est, qui tredecim menses lunares, id est, CCCLXXX
Abbreviated transcription (Latin):
popłs di ex ȩgypto transierit: unde &
in euangłio. cum uidisset inquit iħs
quiauenit hora ut transiret de mun-
do ad patrem: cuiꝰ nox ideo ꝑuigil ducit᷑
ꝓpt̾ aduentum regis ac di nr̃i: ut tp̃s
resurrectionis eiꝰ ñ nos dormientes sed
uigilantes inueniat: cuiꝰ noctis duplex
ratio est. siue quod in eandẽ uitam tẽ
recepit cum pass est: siue quod postea
hora qua resurrexit ad iudicandum
uenturꝰ ẽ. Eo autem mͦ agimꝰ pascha.
ut ñ solum mortem & resurrectionem
xp̃i in memoriam reuocem̃. s etiam eȩ¬
tera qͦ circa eum attestant᷑. ad sacram̃¬
torum significationem inspiciamus.
nouum hominem quem iubemur
induere ⁊ exuere ueterem. expurgan¬
tes uetꝰ fermentum. ut simꝰ noua con
celebrationi paschali mystice attri-¬
butus est. Quod uͦ t̾ciȩ ebdom adȩ
die pascha celebrat᷑. id ẽ qui dies
o dierum numero agit᷑. nc̃ tempꝰ t̾ciũ
hoc sacram̃tũ apparuit. Primum enim

Expanded text:
populus Dei 273 ex Aegypto transierit. Unde et populus Dei 273 ex Aegypto transierit. Unde et in Evangelio: Cum vidisset, inquit, Jesus, quia venit hora ut trdo ad patrem. Cujus nox ideo pervigil ducitur, propter adventum regis ac Dei nostri: ut tempus resurrectionis ejus non nos dormientes, sed vigilantes inveniat. Cujus noctis duplex ratio est: sive quod in eadem tunc vitam recepit, cum passus est: sive quod postea hora, qua resurrexit, ad judicandum venturus est. Eo autem modo agimus pascha, ut non solum mortem et resurrectionem Christi in memoriam revocemus, sed etiam caetera  quae circa eum attestantur ad sacramentorum significationem inspiciamus. novum hominem, quem jubemur induere, et exuere veterem, expurgantes vetus fermentum, ut simus nova conscelebrationi paschali mystice attributus est. 15. Quod vero tertiae hebdomaddie pascha celebratur, id est, qui dies o dierum numero agitur, nunc tertium tempus hoc sacramentum aperuit. Primum enim
Abbreviated transcription (Latin):
res eusebiꝰ cesariensis. theophylus ale¬
xandrinus. ꝓsꝑ qͦq natione aquitanꝰ.
atq uictormꝰ amplificatis eiusdem fe¬
stiuitatis rationib. multiplices circłos
ediderunt. Quiꝰ quidem rationem bea-¬
tissimus cyrillus alexandrinȩ urb̃ ep̃s.
culans. qͦto kl̃arũ die uł luna debeat
paschalis sollemnitas celebrari sũma
breuitate notauit. Cyclum autemuo¬
catum. eo qͦd in orbe digestꝰ sit: ⁊ qͣsi m
circło dispositum ordinẽ ꝯplectat᷑ an¬
norum. sine uarietate & sine ulla arte.
Unde factum est: ut cuĩq mat̾iȩ carmi¬
na. simplici formitate facta. cyclica uoca¬
rentur. Hinc ⁊ laterculum dictum:
quod ordinem hãt stratũ annoꝵ. post
cuiꝰ expletionem ad pͥmum exordium
in nicena synodo ꝓhibuerunt: consti¬
tuentes non solum lunam paschalem
& mensem inqͥrere. s etiam & diem re¬
surrectionis dominicȩ obseruare: &
teret᷑. Pascha autemuocabulum ñ gre¬
breo u̾bo pascha appellat᷑. eo quod tẽ

Expanded text:
res Eusebius Caesariensis, Theophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione Aquitanus atque Victorinus, amplificatis ejusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. Cujus quidem rationem beatissimus Cyrillus Alexandrinae urbis episcculans, quoto kalendario vel luna debeat paschalis solemnitas celebrari, summa brevitate notavit. Cyclum autem vocatum eo quod in orbe digestus sit, et quasi in circulo dispositum ordinem complet annorum sine varietate et sine ulla arte. Unde factum est, ut cuique materiae carmina, simplici formitate  sic  facta, cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem habeat tractuum annorum. Post cujus expletionem ad primum exordium in Nicaena synodo prohibuerunt, constituentes net mensem inquirere, sed etiam et diem Resurrectionis dominicae observare, et teretur. 11. Paschae autem vocabulum non Graebraeo verbo Pascha appellatum est, eo quod tunc
Abbreviated transcription (Latin):
inuenta sunt. Cortine sunt auledid᷑
uela depellib: qualia mexodo legunt᷑
a qͥb tab̾nacłm intrinsecꝰ tegebat᷑. Dict̾e
aũ cortine acoriis: eo qđ prius expellib¬
fuissent facte. unde et in exodo tab̾nacło
legis iubent᷑ cortine fieri ex pellib ari¬
etũ rubris et expellib iacintinis. Cilicia
arabes mncupant uelam̃ta pilis ca¬
pͣtũ contexta: exqͥb sibitentoria faciũt
Uela enĩ et cortinas atq saga cilicina inta¬
b̾nacło dm̃ diuinr precepto quisqͥs exo¬
dũ legerit fact̾a agnoscere pot̾it: et
inde misteriũ congruũ sano sensu ua¬
let rimari: maxime cũ ibi cdecẽ corime¬

Expanded text:
inventa sunt. Cortinae sunt aulaea, id est, inventa sunt. Cortinae sunt aulaea, id est, vela de pellibus, qualia in Exodo leguntur, a quibus tabernaculum extrinsecus tegebatur. Dictae autem cortinae a coriis, eo qfuissent factae. Unde et in eodem tabernaculo legis iubetur cortinas fieri ex pellibus arietum rubris et ex pellibus iacintinis. Cilicia Arabes nuncupant velamenta pilis caprarum contexta, ex Vela enim et cortinas atque saga cilicina in tabernaculo Domini, divino praecepto, quisquis Exodum legerit, facta poterit agnoscere, et inde mysterium congruum sano sensu valet rimari, maxime cum ibi decem cor
Abbreviated transcription (Latin):
Intapetib uͦ pictis exegipto. ornatꝰ eloqͣntie
et dialetice artis u̾sutia. q̃ abetͥnicis ongi¬
nẽ sumpsit intelligit᷑ ꝑ ꝙͣ mens heretica
sensũ doctrine pestilentis qͣsi meretͥx
thorũ facinoris se texisse głatur. Manti¬
lia nc̃ ꝓoꝑiendis msis st̃. que ut nom̃
ipsũ indicat olim tergendis manib p̃bebãt᷑
Mappe conuuuoꝵ et epulat̾ appositarũ
sunt. qͣsi mamipie. atq obid nominate:
grecũ ẽ. facit̾giũ et manut̃giũ: at̃gen¬
do faciẽ uł manus uocatũ. hȩc lintea-
nisterii et ad officiũ altaris ꝑtinere nos¬
cunt᷑. qndo supͣ mensã dni. hoc ẽ. sacrũ al¬
tare lintheamina munda pom̃t᷑: et
mapule manib sacerdotũ et ministioꝵ
tenent᷑: ut hinc ppłs eos semꝑ ad serui¬
tium dĩ paratos conspiciat. uela dicta:
qđ obiectu suo int̾iora domoꝵ uelent.
Aulea uela picta grandia: que ideo au¬
lea dicta sunt. qđ pͥmũ in aula attali
regisitalie. cui suctessit ppłs romanus.

Expanded text:
tapetibus vero pictis ex Aegypto ornatus eloquentiae et dialecticae artis versutia, quae ab ethnicis originem sumpsit, intelligitur, per quam mens haeretica sensum doctrinae pestilentis, quasi meretrix thorum facinoris, se texisse gloriatur. Mantelia nunc pro operiendis mensis sunt, quae ut nomen ipsum indicat olim tergendis manibus praebebantur. Mappae convivii et epularum appositarum sunt quasi manubiae atque ob id nominatae, Graecum est. Facitergium et manutergium a tergendo faciem vel manus vocatum. Haec linteamium sacri ministerii, et ad officium altaris pertinere noscuntur, quando supra mensam, hoc est, sacrum altare linteamina munda ponuntur, et mappulae manibus sacerdotum et ministrorum tenentur, ut populus eos semper ad servitium Dei paratos conspiciat. Vela dicta, quod objectu suo interiora domorum velent. Aulaea, vela picta, et grandia, quae ideo aula dicta sunt, quod primum in aula Attali regis Asiae, cui successit populus Romanus,
Abbreviated transcription (Latin):
tragulũ uestis ẽ. discolor qđ manu ar¬
tificis diũsa uarietã distinguit᷑. dicꝰ¬
t̾um aũ qd et instratu et amictu aptũ sit.
Deqͦ salomon. stragulã uestẽ fecit sbyssꝰ ⁊
purpura indum̃tũ eiꝰ. Stragnla uestis
que uarietate textura solet firmissima
confici fortia eccłiȩ oꝑa et diuersa uututũ
ciꝰ ornam̃ta significat. dequib ꝓpħa in
sũmi regis uiri uidelicet illiꝰ laude cecinit.

Expanded text:
tragulum vestis est discolor, quod manu artificis diversa varietate distinguitur. Dictum autem, quod in stratu et amictum apta sit. De quo Salomon: Stragulatam vestem fecit sibi: byssus et purpura indumentum ejus. Stragulata vestis, quae, variante textura, solet firmissima confici fortia Ecclesiae opera et diversa virtutum ejus ornamenta significat. De quibus Propheta in summi regis, viri videlicet il
Abbreviated transcription (Latin):
b lib̾o corde qͥescant. s ueracit̃ illis fuib
peccatoꝵ construũt locũ ꝑditionis: nͥ ꝑpe¬
tuo pedes manꝰq alliga dãpnẽt᷑. Deqͦ dñs
mapocalipsi: et dedi illi inqͥt tempꝰ ut pe-¬
nit̾ntiã ageret: et ñ uult penitere a forni-¬
catione sua: ecce ego mittam eũ in lectũ:

Expanded text:
bus libero corde quiescant, sed veraciter illis funibus bus libero corde quiescant, sed veraciter illis funibus peccatorum construunt locum perditionis, ubi perpetuo pedes manusque alligati damnentur. De quo Dominus in Apocalypsi: Et dedi, inquit, illi tempus ut poenitentiam ageret, et non vult poenitere a fornicatione sua: ecce mitt
Abbreviated transcription (Latin):
uocate. qł calcent᷑ idẽ. fatient᷑ pluma. siue tum̃¬
to qͦd mollioreᷤ calidioresq sint. Ceruicalia
aũ siue puluilli seu culcit᷑ possunt iux¬
ta allegoriã adulationes designare falsoꝵ
doctoꝵ. et adulatoꝵ qui decipiunt eos qͥbꝰ ꝓ
malis oꝑib impunitatẽ ꝓmittunt. et ui¬
te p̾mia indignis spondent: quib ꝑ ꝓꝑ.
sub omni cubitu. et ceruicalia ad decipi¬
ta pedia. T̃apeta enĩ ornatũ eloq̃ntie pos¬
sunt significate: unde meretrix in ꝑꝓuer¬
biis ait. intexui funib lectũ meũ: straui
tapetib pictis exegipto. Inlecto enĩ funi
intexto mẽtͥcis molliciẽ quiescendi desig
tits. faciliꝰ ad seducenda m̃tis archana pe¬
netͣt. Qa uͦ noĩe frnũ aliꝙ̃do solent di¬
uina p̃cepta fig᷑ari q̃ anr̃is nos uolup¬
tib cohertendo religant: ꝓmutunt se he-¬
retici cõtextu ũboꝵ celestiũ suis auditori¬
b qͣsi stratũ parare. in qͦ auctoꝵ tumulti¬

Expanded text:
alcentur, id est, farciantur pluma sive tomento, quo molliores calidioresque sint. Cervicalia autem sive pulvilli seu culcitrae possunt juxta allegoriam adulationes designare falsorum doctorum et adulatorum, qui decipiunt eos, quibus pro malis operibus impunitatem promittunt, et vitae praemia indignis spondent. Quibus per psub omni cubitu, et cervicalia ad decipitapedia. Tapeta enim ornatum eloquentiae possunt significare: unde meretrix in Proverbiis ait: Intexui funibus lectum meum, stravi tapetibus pictis ex Aegypto . In lecto ergo funibus intexto meretrix mollitiem quiescendi designtitis facilius ad seducenda mentis arcana penetrat. Quia vero nomine funium aliquando solent divina praecepta figurari, quo a nostris nos voluptatibus coercendo religant, promittunt se haeretici contextu verborum coelestium salubr tumulti
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie ꝓtegit᷑. atq incessabili cura mu¬
nit᷑: ne iudelicet uita fidesq electoꝵ ħe-¬
tica seductione corrũpi. ne falsoꝵ catho¬
licoꝵ imꝓbitate fedari: ne temptan¬
tiũ uitioꝵ sorde contaminari. ne tẽꝑa¬
liũ subsidioꝵ inopia possit ad tͥsticiã

Expanded text:
e protegitur, atque incessabili cura munitur, ne videlicet vita fidesque electorum haeretica seductione corrumpi, ne falsorum catholicorum improbitate foedari, ne tentantium vitiorum sorde attaminari, ne temporalium subsidiorum inopia possit ad tristitiam
Abbreviated transcription (Latin):
lius. siue sp̃s sanctꝰ: deus dicit᷑. Itaq
pater eo quo ds est: hoc ipso sub̾a ẽ. Iꝑ
At uͦ deus eo qͦ pater est. relatiue dr:
qͥa non substantiȩ nomen est. s refer¬
tur ad filium. Non sie dicimus filiũ
patrem ẽẽ. quomͦ dicimus filiũ dm̃
ẽẽ: nec ita dicimꝰ patrem filium ẽẽ. sic̃
dicimus dm̃ ẽẽ: quia deus substantia¬

Expanded text:
lius, sive Spiritus sanctus, Deus dicitur. Itaque lius, sive Spiritus sanctus, Deus dicitur. Itaque Pater eo quo est Deus, hoc ipso substantia Al., quod Pater est, relative dicitur, quia non substantiae nomen est, sed refertur ad Filium. Non sic dicimus Filium Patrem esse, quomodo dicimus Filium Deum esse; nec ita dicimus Patrem Filium esse, sicut dicimus Deum esse, quia Deus substantia
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾num. incommutabilem &e singłi
horum ds: & simul om̃s unꝰ ds: & sin¬
gulus quisq hors plena ce ꝑfecta ⁊ et̾¬
na substantia. & simul omnes una
substantia: quia quicquid est pat̾
quo ds est. qͦ substantia. quo et̾nitaᷤᷤ
est: hoc filius. hoc sp̃s sc̃s est. Ita cẽ
& filius eo quoest detis. quo sub̃a ẽ
in trib diuinitas: una eẽntia. una
omnipotentia: & quicquid sub̃alit̾
de deo dici potest. Si forte de solo
patre int̾rogat᷑ fu̾is. quid sit pater:
Responde. ds̃. Int̾rogatus de filio:
responde. deus. Interrogatus de
sp̃u sc̃o: responde deus. Si int̾ro¬
gatus fueris simul de patre & filio &
sp̃u sanct̃o: non deos s deum responde.
unum. omnipotentem. in cominuta¬
bilem. Sciendum est quod quedã
de deo substantialit̾ dicunt᷑. ut ẽ d̃s.
magnꝰ. om̃ps: ce quicquid ad se dr.
id est substantiam diuinitatis signi¬
ficans. Quedam itaq relatiue dicun
tur. ut pat̾ ad filium. filius ad pa-
filium. ad se autem. suie pat̾. siue fi¬

Expanded text:
i horum Deus, et simul omnes unus Deus: et singulis quisque horum, plena et perfecta et aeterna substantia: et simul omnes, una substantia: quia quidquid est Pater, quo Deus est, quo substantia est, quo aeternitas est, hoc Filius, hoc Spiritus sanctus est. Ita etiam et Filius, eo quo est Deus, quo substantia est, in tribus divinitas, una essentia, una omnipotentia. Et quidquid substantialiter de Deo dici potest, si forte de Patre solo interrogatus fueris, quid sit Pater, responde, Deus est. Interrogatus de Filio, responde, Deus. Interrogatus de Spiritu sancto, responde, Deus. Si interrogatus fueris simul de Patre, et Filio, et Spiritu sancto, non deos, sed Deum responde unum, omnipotentem, incommutabilem. Sciendum est quod quaedam de Deo substantialiter dicuntur, ut est, Deus, magnus, omnipotens: et quidquid ad se dicitur, id est, substantiam divinitatis significans: quaedam itaque vero relative dicuntur: ut Pater ad Filium, Filius ad Patrrem et Filium; ad se autem sive Pater, sive Fi
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc qͦq trinitatem ꝑsonarum. atq
unitatem naturȩ ꝓpħa ysaias reuela¬
tam sibi non tacuit: cum se dicit audis¬
diuinȩ naturȩ cognos cimꝰ unitatẽ.
Plane absq omni dubitatione cre¬
dendum est. patrem & filium & sp̃m¬

Expanded text:
Hanc quoque trinitatem personarum atque Hanc quoque trinitatem personarum atque unitatem naturae propheta Isaias revelatam sibi non tacuit, cum se dicit audisdivinae naturae cognoscimus unitatem. Plane absque omni dubitatione credendum est, Patrem, et Filium
Abbreviated transcription (Latin):
enim patris & filii & sp̃s scĩ essentia:
inqua non est aliud pat̾. aliud filius.
aliut sp̃s sc̃a. Quamuis ꝑsonaliter
sit alius pat̾. alius filius: alius sp̃s sc̃s.
Quod nobis maxime in ipso seãrum
scripturarum demonstratur intuo:
ubi d̃s dicit: faciamus hominem ad
imaginem & similitudinem nr̃am
Cum enim singłari numero dixit
imaginem: ostendit unam naturam
ẽẽ. ad cuius imaginem homo fieret.
Cum uͦ dic̃ pluralit̾ nr̃am: ostendit
dm ad cuiꝰ imaginem homo fiebat.
non unam ẽẽ. ꝑsonam. Si enim illa
eĩt ꝑsona: non diceret᷑ ad imaginem
nr̃am. s ad imaginem meam: nec dix
isset faciamus. s faciam. Si uͦ in illis
tͥbus ꝑsonis tres ẽent intelligendȩ ul
credendȩ substantiȩ: non diceretur
ad imaginem nr̃am. s ad imagines
nr̃as. S adunam imaginem uniꝰ di
homo factꝰ dicitur: ut una sanctȩ tri-¬
nitatis ẽẽntialit̾ diuinitas intimet᷑.

Expanded text:
enim Patris et Filii et Spiritus sancti essentia. enim Patris et Filii et Spiritus sancti essentia. In qua non est aliud Pater, aliud Filius, aliud Spiritus sanctus; quamvis personaliter sit alius Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus. Quod nobis maxime in ipso sanctarum Scripturarum demonstratur initio, ubi Deus dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Cum enim singulari numero dixit imaginem, ostendit unam naturam esse, ad cujus imaginem homo fieret; cum vero dicit pluraliter nostram, ostendit Deum, ad cujus imaginem homo fiebat, non unam esse personam. Si enim illa ti una esset persona, non diceretur ad imaginem nostram, sed ad imaginem meam; nec dixisset, faciamus, sed, faciam. Si vero in illis tribus personis tres essent intelligendae vel credendae substantiae, non diceretur, ad imaginem nostram, sed, ad imagines nostras. Sed ad unam imaginem unius Dei homo factus dicitur, ut una sanctae Trinitatis essentialiter divinitas intimetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut memoria. intelligentia. & uoluntas:
in quibus mens habet in se quandam
imaginem diuinȩ trinitatis. Nam
dum tͥa sint. unum sunt: quia & sin¬
gula in se manent. & omnia in om̃ib.
Omnis itaq scͥptura ueteris ac noui
testamenti diuinitus inspirata. si ca-¬
tholice intelligitur: hoc insinuat qͦd
tate. Ideoq non sunt tres dii. s unus¬
pat̾ filium genuerit. & ideo filius non
sit qui pater est. filiꝰq a patre sit ge¬
nitus. & ideo pat̾ non sit qui filius:¬
sp̃s sc̃s nec pat̾ sit nec filius: s tantum
patris ce filii sp̃s: Patri &e filio etiam
ipse coequalis. & ad trinitatis perti¬
nens unitatem ce hec tͥnitas unus
est ds: ex quo omnia. ꝑ quem omnia.¬
& in qͦ omnia. Beato paulo apło at¬
testante: ubi ait. Qm̃ ex ipso. & per
ipsum. & in ipso sunt omnia: ips i
sc̃m unum ẽẽ naturalit̃ dm̃. Neq tñ
ipsum patrem ẽẽ qͥ filius est. nec filiũ
ipsum ẽẽ. qui pat̾ est: nec sp̃m sc̃m ip¬
sum ẽẽ. qͥ pater aut filius est. Una est

Expanded text:
ut memoria, intelligentia et voluntas, in quibus mens habet in se quamdam imaginem divinae Trinitatis. Nam dum tria sint, unum sunt; quia et singula in se manent, et omnia in omnibus. Omnis itaque Scriptura Veteris ac Novi Testamenti divinitus inspirata, si catholice intelligitur, hoc insinuat quodtate: ideoque non sunt tres dii, sed unuFilium genuerit et ideo Filius non sit qui Pater est; Filiusque a Patre sit genitus, et ideo Pater non sit qui Filiussanctus nec Pater sit, nec Filius, sed tantum Patris et Filii Spiritus, Patri et Filio etiam ipse coaequalis, et ad Trinitatis pertinens unitatem. Et haec Trinitas unus est Deus, ex quo omnia per quem omnia, in quo omnia, beato Paulo apostolo attestante, ubi ait: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi sanctum unum esse naturaliter Deum: neque tamen ipsum Patrem esse qui Filius est, nec Filium ipsum esse qui Pater est, nec Spiritum sanctum ipsum esse qui Pater aut Filius est. Una est
Abbreviated transcription (Latin):
tati atq unitati. diuisio linguarũ fac
dech int̾ytatur rex iustꝰ. Rex: quia
postea imꝑauit salem. Iustus: ꝓ eo
quod discernens sacramenta legis
ce euanglii. non pecudum uictimaᷤᷤ.
s oblationem panis & calicis in sa¬
crificium obtulit. Hic gͦ in oblatio¬
ne sua regnum xp̃i uł sacerdotiũ
figurauit: cũ corporis ce sanguinis
sacramentum. id est oblatio panis
ac uini. in toto orbe offertur
De patriarchis &e cęteris eiꝰdẽ etatis

Expanded text:
tati atque unitati, divisio linguarum facttati atque unitati, divisio linguarum factdech interpretatur rex justus. Rex, quia postea imperavit Salem; justus pro eo quod discernens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificium obtulit. Hic ergo in oblatione sua regnum Christi vel sacerdotium figuravit, cujus corporis et sanguinis sacramentum, id est oblatio panis ac vini, in toto orbe offertur. II. De patriarchis et caeteris ejusdem aetatis
Abbreviated transcription (Latin):
unius dei ꝑseuerat in ȩt̾num. Neoroth
int̾pretat᷑ tyrami. Iste enim pͥor arri-¬
puit insuetam in popłis tyrannidẽ:
&e ipse aggressus ẽ adu̾sus dm̃ impieta¬
tis edificare turrim unde diabolũ
exp̾ssit: qui suꝑbiȩ appetitu. culmen
diuinȩ celsitudinis appequit dicẽs.
Ascendam suꝑ altitudinem nubium᷑:
& erosimilis altissimo. Heber. interp̃¬
tatur tͣnsitus. Ethimologia eius
mystica est. quod ab eiꝰ styrpe transi¬
ret d̾s. ne ꝑseueraret in eis tͣnslata in
gentib gr̃a. Ex ipso enim sunt exorti
hebrei. Unde heber. in etuꝰ domo ꝓpͥa
loquela remans it cȩt̾is linguis dis ꝑ¬
sis. redemptorem nr̃m insinuat: in
cuius ȩccłia. unitas fidei sine scisma¬
te ꝑseuerat. falech int̾pretat᷑ diuisio:
cui pat̾ ꝓpt̾ea tale nomen imposuit.
quod tunc natꝰ est. qñ ꝑlinguas t̾ra
diuisa ẽ. Ept̾ suꝑbiam enim filiorũ
adam. quȩ semꝑ inimica ẽ simplici¬

Expanded text:
unius Dei perseverat in aeternum. Nemrod unius Dei perseverat in aeternum. Nemrod interpretatur tyrannus. Iste enim prior arripuit insuetam in populos tyrannidem, et ipse aggressus est adversus Deum impietatis aedificare turrim. Unde diabolum expressit, qui superbiae appetitu culmen divinae celsitudinis appetivit, dicens: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo . Heber interprtransitus. Etymologia eius mystica est, quod ab eius stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis, tralata in gentibus gratia. Ex ipso enim sunt exorti Hebrloquela remansit, caeteris linguis dispersis, Redemptorem nostrum insinuat, in cujus Ecclesia unitas fidei sine schismate perseverat Faleg interpretatur divisio. Cui pater propterea tale nomen imposuit, quod tunc natus est quando per linguas terra divisa est. Propter superbiam enim filiorum Adam, quae semper inimica est simplici
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ptatur. Ex eo enim popłs gentium
nascit᷑. Et qͥa lata est ex gentib multi¬
tudo credentium: ab eadem latitudine
iapheth dictꝰ est: qͥ conu̾satur in ȩccłiis
isrłitarum. In his gͦ trib filii noe. scd̃o
origo scłi surrexit. ut tre partes mun¬
di a trium generatione implerentur.
Porro sem. in filiis suis asiam. & cham
libiam: & iapheth europam posseder̃t.
de plantanda p̃monstrabat᷑. Chana¬
an filiꝰ cham. int̾ptat᷑ motꝰ eorum: qͦd
quid est aliud. nͥ opus eoꝵs: P motu e¬
nim ꝑatͥs. id ẽ ꝓ oꝑe eiꝰ maledict̾us est.
Unde de sedib suis eiectus. filiis frm̃
suoꝵs t̾ram possessionis sue reliquit:
Post̾itatem indicans iudeorum. qui in
passione domini damnationis senten¬
tiam exceperunt. clamantes. Sanguis
eius suꝑ nos: & suꝑ filios nr̃os. Ob qͦd
a pata quasi ingrati ꝑ romanos in
tltionem sanguinis xp̃i expulsi. locũ
sc̃e eccłiȩ dederunt: in qua uerꝰ cultus

Expanded text:
interpretatur. Ex eo enim populus gentium interpretatur. Ex eo enim populus gentium nascitur. Et quia lata est ex gentibus multitudo credentium, ab eadem latitudine Japhet dictus est, qui conversatur in ecclesiis Israelitarum. In his ergo tribus filiis Noe secunda origo saeculi surrexit, ut tres partes mundi a trium generatione implerentur. Porro Sem in filiis suis Asiam, et Cham Libyam, et Japhet Europam possederunt.de plantanda, praemonstrabatur. Chanaan, filius Cham, interpretatur motus eorum. Quod quid est aliud, nisi opus eorum? Pro motu enim patris, id est, pro opere ejus maledictus est. Unde de sedibus suis ejectus, filiis fratrum suorum terram possessionis suae reliquit, posteritatem indicans Judaeorum, qui in passione Domini damnationis sententiam exceperunt, clamantes: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Ob quod a patria quasi ingrati per Romanos in ultionem sanguinis Christi expulsi, locum sanctae Ecclesiae dederunt, in qua verus cultus
Abbreviated transcription (Latin):
posuerunt suꝑ dors a sua: & intrantes
auersi oꝑuerunt nuditatem patͥs: nec
uiderunt quod uerenda patͥs texuert̾.
Quodam enim mͦ passionem xp̃i ue¬
lamento tegim̾. id ẽ sacramento hono¬
ramus: eiꝰq mist̾ii rationem reddentes.
iudeorum detractionem oꝑimꝰ. Uesti¬
mentum enim significat sacramen¬
tum. Dorsa. memoriam pret̾itorum:
quia passionem xp̃i trans act̾am cele¬
brat eccłia. non adhuc ꝓspectat fu¬
turam. Sem dr̃ nominatꝰ. Qͦd nom̃
ex p̃sagio posteritatis accepit. ex ipso
pulus di: ex eiꝰ quoq styrpe et xp̃s cuiꝰ
ab ortu solis usq ad occasum. magnum
ẽ nomen in gentib. Cham cailidus
int̾ptat᷑: &e ipse ex p̃sagio fut᷑i cognomi¬
natus. P ost̾itas enim eius. eam terrȩ par¬
tem possidet: quȩ uicino sole calentior
est. Unde et egyptus. usq hodie egyptio¬
rum lingua. cham dr. Hic uideorum
designat imaginem: qui xp̃i carnem
atq mortem derident. Iapheth: latitudo

Expanded text:
posuerunt super dorsa sua, et intrantes posuerunt super dorsa sua, et intrantes aversi, operuerunt nuditatem patris, nec viderunt quod verenda patris texerunt. Quodam enim modo passionem Christi velamento tegimus, id est, sacramento honoramus, ejusque mysterii rationem reddentes, Judaeorum detractionem operimus. Vestimentum enim significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem Christi transactam celebrat Ecclesia, non adhuc turam. Sem dicitur nominatus: quod nomen ex praesagio posteritatis accepit. Ex ipso pulus Dei; ex ipsius quoque stirpe et Christus, cujus ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen in gentibus. Cham calidus interpretatur. Et ipse ex praesagio futuri cognominatus. Posteritas enim ejus eam terrae partem possedit, quae vicino sole calentior est. Unde et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua Cham dicitur. Hic Judaeorum designat imaginem, qui Christi carnem atque mortem derident. Japhet latitudo
Abbreviated transcription (Latin):
iuncta sunt compagine unitatis. &
tolerantia caritatis. Sic̃ noe eum suis
ꝑ aquam ce lignum saluatꝰ est: sic fa¬
milia xp̃i ꝑ baptis mum ce crucis paᷤ¬
sionem est sanata. Archa enim ista
ȩccłiam demonstrabat: quȩ natat in
fluctib mundi huiꝰ: & xp̃o gub̾nante.
ad litͦ ȩt̾nȩ quietis tendit. Iam uͦ iltd̾
quod post diluuium de uinea quam
plantauit mebriatꝰ noe & nudatꝰ est
in domosua. cui ñ appareat xp̃i ẽẽ
figuram: qͥ inebriatꝰ est. dum passus ẽ.
nudat᷑ est. dum crucifixus est. in do¬
mosua. id est in gente sua. & in dome¬
sticis sanguinis sui. utiq uideis. Qunc
enim nudata est mortalitas earnis eiꝰ:
quam nuditatem. id ẽ passionem xp̃i
uidens cham. derisit: & iudei xp̃isti
mortem uidentes. subsannauert̃.Sem
uͦ & iapheth tanquam duo populi ex
circumcisione c&e p̃putio credentes. cog
nita nuditate patͥs. qua significabat᷑
passio saluatoris: sum̃tes uestimentum.

Expanded text:
juncta sunt compagine unitatis et juncta sunt compagine unitatis et tolerantia charitatis. Sicut Noe cum suis per aquam et lignum salvatus est, sic familia Christi per baptismum et crucis passionem est sanata. Arca enim ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus, et Christo gubernante ad littus aeternae quietis tendit. Jam vero illud, quod post diluvium de vinea quam plantavit inebriatus Noe et nudatus est in domo sua, cui non appareat Christi esse figuram, qui inebriatus est dum passus est, nudatus est dum crucifixus est? In domo sua, id est, in gente sua; et in domesticis sanguinis sui, utique Judaeis. Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus. Quam nuditatem, id est, passionem Christi videns Cham derisit; et Judaei Christi mortem videntes subsannaverunt. Sem vero et Japhet, tanquam duo populi ex circumcisione et praeputio credentnita nuditate patris, qua significatur passio Salvatoris, sumentes vestimentum,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam iꝑse postea se ꝑpetrass e uxo¬
ribus confitet᷑. Hic scłi huius figͣã
tenet: cuiꝰ peccatum xp̃s ꝑsangui¬
nis sui effusionem. post .lxxuii.¬
mundi generationes absoluit: iux¬
ta quod eas euangłista lucas scͥbit.
Noe uͦ requies interp̾tat᷑. ab eogͥ¬
quod sub illo omnia retro opera¬
qui euerint ꝑ diluuium: appellatꝰ
est requies. Significat autem noe
ꝑ omnes actꝰ suos xp̃m. Noe enm
ut diximꝰ requies int̾p̾tat᷑: ce dñs
dicit: discite a me qͥa mitis sum &
humilis corde: & inuenietis requi
em animab ur̃ris. Solus iustus
inuenit̾ noe in illa gente: cui septẽ
homines donant᷑ ꝓpt̾ iusticiam suã.
Solus iustus xp̃s est. atq ꝑfectus:
cui septem eccłiȩ ꝓpt̾ septem plicem
sp̃m illuminantem. in unam eccłiam
de lignis imputribilib: sic xp̃s fabri¬
eauit ȩccłiam ex hominib tuicturis
in ȩt̾num. Ligna archȩ conglutinata
erant bitumine: sic oe ȩccłiȩ m̃bra

Expanded text:
etiam ipse postea se perpetrasse uxoetiam ipse postea se perpetrasse uxoribus confitetur. Hic saeculi hujus figuram tenet, cujus peccatum Christus per sanguinis sui effusionem post septumundi generationes absolvit, juxta quod eas evangelista Lucas scribit. Noe vero requies interpretatur. Ab eo igiquod sub illo omnia retro quieverint per diluvium, appellatus est requies. Significat autem Noe per omnes actus suos Christum. Noe enim, ut diximus, requies interpretatur, et Dominus dicit: Dircite a me quia mithumilis corde, et invenietis requiem 286 animabus vestris . Solus justus invenitur Noe in illa gente, cui septem homines donantur propter justitiam suam. 2. Solus Christus justus est atque perfectus, cui septem Ecclesiae propter septemplicem spiritum illuminantem in unam Ecclesiam de lignis imputribilibus; sic Christus fabricavit Ecclesiam ex hominibus victuris in aeternum. Ligna arcae conglutinata erant bitumine; sic et Ecclesiae membra
Abbreviated transcription (Latin):
it matusalem: ambulauitq cum
deo: & non apparuit: quia tulit
eum ds. Hic seytum ab adam. tͣns¬
latus est. & significat septimam re¬
quiem futurȩ resurrectionis:
qnͣdo tͣnsferent᷑ sanc̃ti in uitam ꝑpe¬
tuȩ immortalitatis. & dedicabunt᷑
habitacłm di in sp̃u sc̃õ. Matusalem
int̾ptatur mortuus est. Cuidens ethi¬
mologia nominis: qͥdam enim eum
cum patre trans latum fuisse: & di¬
luuium yt̾isse putauerunt ob hoc
signanter transfert᷑. Mlortuus ẽ. ut
ostenderet᷑ non uixisse eum post
diluuium. s in eodem cathaclis¬
mo fuisse defunctum. Soli enim
octo homines in archa diluuium
euaserunt. Significat autem idem
matus alem eos qui huie mundo
tantum dechiti sunt: &e futuram
uitam non querunt. Hi enim licet
longeui fu̾int suꝑ t̾ram᷑. tamen ue¬
raciter moriunt᷑: quia eternȩ uite
participes existere non merentur.
La mech autem ꝑcutiens int̾p̾tat᷑.
Iste enim ꝑcutiens int̾fecit cam: qͦd

Expanded text:
it Mathusalam, ambulavitque cum it Mathusalam, ambulavitque cum Deo, et non apparuit: quia tulit illum Deus . Hic septimus ab Adam translatus est, et significat septimam requiem futurae resurrectionis, quando transferentur sancti in vitam perpetuae immortalitatis, et dedicabuntur habitaculum Dei in Spiritu sancto. Mathusalam interpretatur mortuus. Est evidens etymologia nominis. Quidam enim eum cum patre translatum fuisse, et diluvium praeterisse putaverunt. Ob hoc signanter transfertur mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse defunctum. Soli enim octo homines in arca diluvium evaserunt. Significat autem idem Mathusalam eos qui huic mundo tantum dediti sunt, et futuram vitam non quaerunt. Hi enim licet longaevi fuerint super terram, tamen veraciter moriuntur, quia aeternae vitae participes existere non mereatur. Lamech autem percutiens interpretatur. Iste enim percutiens interfecit Cain. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
fundatos. Cainan: lamentatio uel
possessio eoꝵ int̾p̾tat᷑. Sicut enim
cam possessio: ita diriuatum nomen.
quod ẽ caman. facit. possessio eorum.
Significat autem appetitores car¬
nalium uoluptatum: qui tantum
de p̃sentis uitȩ deliciis sollicitudinẽ
gerunt. Chus. hebraice ethiops int̾
pretatur: posteritatem sui gñis nom̃
sortitꝰ. Ab ipso enim pͥmogeniti sunt
bitasse: cum in capite illiꝰ libri scrip¬
tum ẽ. Uir erat in terra hus:. noĩe iob.
Iccirco sẽs uir ubi habitau̾it dicit᷑:
ut eius meritum uirtutis expͥmat᷑.
Chus nanq qͥs nesciat quod sit t̾ra
gentilium: gentilitas aut̃ obligata
uitiis extitit: q̃m cognitionem sui
conditoris ignorauit. Dicat᷑ itaq
ubi habitauerit: ut hoc eiꝰ laudibꝰ
ꝓficiat quod bonus int̾ malos fuit.
eq enĩualde est laudabile bonum ẽẽ
cum bonis: s bonum ẽẽ cum malis.
E noch uͦ filius iareth: int̾p̾tatur
dedicatio. sic̃ &e suꝑior. Ipse genu¬

Expanded text:
fundatos. Cainan lamentatio vel fundatos. Cainan lamentatio vel possessio eorum interpretatur. Sicut enim Cain possessio, ita derivatum nomen, quod est Cainan, facit possessio eorum. Significat autem appetitores carnalium voluptatum, qui tantum de praesentis vitae deliciis sollicitudinem gerunt. Chus Hebrairpretatur, a posteritate sui generis nomen sortitus: ab ipso enim progeniti sunt bitasse cum in capite libri illius ita scriptum est: Vir erat in terra Chus nomine Job . Idcirco sanctus vir ubi habitaverit dicitur, ut ejus meritum virtutis exprimatur. Chus namque quis nesciat quod sit terra gentilium? Gentilitas autem obligata vitiis exstitit, quoniam cognitionem sui Conditoris ignoravit. Dicatur itaque ubi habitaverit, ut hoc ejus laudibus proficiat quod bonus inter malos fuit. Neque valde est laudabile bonum esse cum bonis, sed bonum esse cum malis. Enoch autem, filius Jared, interpretatur dedicatio, sicut et superior. Ipse genu
Abbreviated transcription (Latin):
etate maior eundem abel occidit in
campo: popłm pͥorem significat. qͥ int̾¬
fecit xp̃m in caltiariȩ loco. Abel enim:
interp̃tat᷑ luctꝰ. Quo nomine p̃figu¬
rabatur occidendꝰ. Idẽ ce uanitas: qͥa
cito solutꝰ est atq substractꝰ. Hic pastor
ouium. xp̃i tenuit tẏpum. qui ẽ tierꝰ
pastor & rector fidelium popłorum:
unde & animam suam posuit ꝓ ouibꝰ
suis. Seth. qui int̾p̾tatur resurrectio
uł positio. eo quod post int̾fectionem
homouł uir dr. Et congrue hinc uo¬
cabulum habuit᷑. De eo enim scͥptũ
men domini. licet pleriq hebreoꝵs
arbitrent᷑. quod tẽ pͥmum in noĩe dñi⁊
in similitudine eiꝰ fabricata ft̃ idola de¬
clarat ȩccłiam in spe uiuentem: qͣndiu
ad beatitudinem ꝓmissȩ felicitatis ꝑue¬
niat. E noch filiꝰ cam: dedicatio int̾pta¬
tur. In ipsiꝰ enim nomine: ciuitatem
postea ȩdificauit cam. Significat au¬
tem impios in hac uita tantum esse

Expanded text:
etate major eumdem Abel occidit in etate major eumdem Abel occidit in campo, populum priorem significat, qui interficit Christum in Calvariae loco. Abel enim interpretatur luctus: quo nomine praefigurabatur occidendus. Idem et vanitas, quia cito solutus est atque subtractus. Hic pastor ovium Christi tenuit typum, qui est verus pastor et rector fidelium populorum: unde et animam suam posuit pro ovibus suis. Seth, qui interpretatur resurrectio io, eo quod post fratris interfectionem homo vel vir dicitur. Et congrue hoc vocabulum habuit. De eo enim scriptummen Domini'; licet plerique Hebraeorum arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine eius fabricata clarat Ecclesiam in spe viventem, quandiu ad beatitudinem promissae felicitatis perveniat. Enoch, filius Cain, dedicatio interpretatur. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Significat autem impios in hac vita tantum esse
Abbreviated transcription (Latin):
Dam
sic̃ beatus ieronimus
tradidit̃. homo.seu t̾renus. siue
terra rubra interp̃tatur. Ex t̾ra
enim. facta est caro. Et hum. hominis
facienti mat̾ies fuit. Hic figuram xp̃i
gestauit. Nam sic̃ ille sexto die forma¬
tus est ad imaginem dei:ita sexta-
mundi ȩtate. filius dei formam carnis
induit: ut reformaret hominem ad si¬
militudinem dei. Eua interpretatur
uita. siue calamitas. siue ue. uita. qͥa
origo fuit nascendi: calamitas. & uȩ: qͥa
endi. Acadendo enim. nom̃ assump¬
sit calamitas. Alii autem dicunt. qͦd
ob hoc eua uita. & calamitas sit appel¬
lata: qͥa sepe mulier uiro causa salu¬
tis est: sepe calamitatis & mortis. qͦd est
uȩ. Designat autem ȩccłiam. sponsam
latere morientis xp̃i ꝓfluxit. Cam in¬
terpretat᷑ possessio: unoe ethimologiam
ipsiꝰ pat̾ expͥmens ait. Cam: id ẽ. possedi
hominem ꝑ dm̃. Idem & lamentatio: eo
qͦd ꝓ int̾fecto abel. int̾fectꝰ sit. & penam
sui sceleris dedit. Hic autem fr̃. quia¬

Expanded text:
dam, sicut beatus Hieronymus tradidit, homo seu terrenus, sive terra rubra interpretatur; ex terra enim facta est caro, et humus hominis faciendi materies fuit. Hic figuram Christi gestavit. Nam sicut sexta die formatus est ad imaginem Dei, ita sexta mundi aetate Filius Dei formam carnis induit, ut reformaret hominem ad similitudinem Dei. Eva interpretatur vita, sive calamitas, sive vae. Vita, quia origo fuit nascendi; calamitas et vae, quiaendi. A cadendo enim nomen assumpsit calamitas. Alii autem dicunt quod ob hoc Eva vita et calamitas sit appellata, quia saepe mulier viro causa salutis est, saepe calamitatis et mortis, quod est vae. Designat autem Ecclesiam sponsam latere morientis Christi profluxit. Cain interpretatur possessio. Unde etymologiam ipsius pater exprimens ait: Cain, id est, possedi hominem per Deum . Idem et lamentatio, eo quod pro interfecto Abel interfectus sit, et poenam sui sceleris dederit. Hic autem frater, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
heserit. munda est: et albida. de hinc
fulua fit solis causa: et ipsa storat
calamt tes. pinguis. resmosa. odoris
iocundi humecta. et ueluti mellosũ
liquorẽ enuttens. Storax hȩc nocata.
qđ sit guita arboris ꝓfluens et con¬
gelata nam greci stmiã guitam di¬
cunt: grece hec stirax. latine storax
dicitur. hoc gͦ pigmentum cum cet̃is
Aromatib duxerunt filii i̾rł megip¬
tum. et optulerunt iosep ꝓmunere:¬

Expanded text:
haeserit, munda est et albida: dehinc haeserit, munda est et albida: dehinc fulva fit solis causa, et ipsa storax calamites pinguis, resinosa, odoris jucundi, humecta, et veluti mellosum liquorem emittens. Storax autem vocata, quod sit gutta arboris profluens et congelata. Nam Graeci stiriam guttam dicunt. Graece autem styrax, Latine storax dicitur. Hoc ergo pigmentum cum caeteris aromatibus duxerunt filii Israel in Aegyptum, et obtulerunt Josep