comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est̃. Ex inde quaerebat pilatur dimit tese eum. qud
est hoc quoddictum est &inde: quasi ante a ñ quaere¬
bat᷑ Lge superiora & inuenier iamdudum eum
quaerere dimittere ihm̃: ex inde itaque intelleen¬
dum est propter hoc id est & hac causa nehaberit
peccatum occidendo in nocentem sibi traditum quã¬
uir minur peccans quam iuda ei quieum illi tradidesta
occidendum. Ex inde ergo id est ideo nehoc peccatum
faceret: non nunc primum. sed ab initio quaere¬
bat eum dimittere. Iudaei autem clamabant dicen¬
ter: Si hunc dimit tirnoner amicus caeraris: Omus
enim quisereemfacit contradicit caesari. Maio¬
rem timorem se ingerere putauerunt pilato terra¬
do decaesare ut occider & xp̃m : Quam superius ibi
dixerunt nor legem habemur & secundum legemde¬
bet morĩ quia filiũ dĩ sefecit. Eorum legem quippe
ille non timuit ut occideret : Sed magir filiumdĩ ti¬
nuit ne occideret. Nunc uero non sic potuit con¬

Expanded text:
est. 6. Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. Quid est. 6. Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. Quid est hoc quod dictum est, exinde, quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, Propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo ne hoc peccatum faceret, non nunc primum, sed ab initio quaerebat eum dimittere. 7. Judaei autem clamabant dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Omnis enim qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato. terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius ubi dixerunt, Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori quia Filium Dille non timuit ut occideret, sed magis Filium Dei timuit ne occideret. Nunc vero non sic potuit con
Abbreviated transcription (Latin):
dum liuore tradit quam potestas ipsa sieum timore al¬
terius maioris potestatis occidit: Talem quippe dr̃ pila¬
co dederat potestatem : ut esset &iam sub cȩraris patesta¬
te qua propter ñ habersr inquit aduersum me potesta¬
tẽ ullam. id est quantulã cumq haber ñisi hoc ipsum quic¬
quid est tibi esset datum desuper: Sed qm̃ scio quantũ
sit: non enim tantum est ut tibi omnimodo liberum sit
propterea qui tradidit me tibimaius peccatum habet :
Ille quippe me tuae potestati tradidit inuidendo : Tuuer
eandem potestatem in me &erturus er metuendo
nec timendo quidem praeser tim innocentem homo
hominem debet occidere : Sed tamen id zelando fa¬
cere multo magis malum est quam timendo Et ideo
non ait uerex magister qui me tibitradidit: Ipse ha¬
bet peccatum : tamquã ille non habeset. Sedait maur
habet peccatum ut &iam se habere intellegeset ne¬
que enim propterea illud nullum est quia hoc maiis

Expanded text:
dum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum cum timore aldum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum cum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Deus Pilato dederat potestatem, ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quapropter, non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcunque habes, nisi hoc ipsum, quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit, non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit, propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exerciturus es metuendo Nec timendo quidem praesertim 629 innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere, multo magis malum est quam timendo. Et ideo non ait verax magister: Qui me tibi tradidit, ipse habet peccatum, tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum, ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc majus
Abbreviated transcription (Latin):
smilitudo ut in suo silentio ñreur sed in nocens haberetur
Cumergo iudica setur ubicumque ñ aperuit orsuũ sicut
anus ñ aperuit id est ñ sicut male sibi consciur quidepecca¬
as conuincebatur suis sedsicut mansuetur quipropecca¬
ts immolabatur alienis: Dicit ergo cipilatur mihiñ lo¬
queris: nescis quia potestatem habeo crucifgesete: & poter¬
tatem habeo dimittere te : Nespondit ir ñ haberir aduer
sũme potestatem ullam nisi tibiesset datũ desuper: prop¬
terea qui tradidit me tibi maius peccatũ habet: Ecce rer¬
pondit : & tam̃ ubicũq non respondit non sicut reur siue
dolosur. sed sicut agnus. hoc est sicut simplex atq in nocens
ñ aperuit or suũ: pro inde n rerpandebat sicut ouir silebat:
ubi respondebat sicut pastor docebat: Discamur ergo qđ
dicit quod & ꝑ aposto lumdocuit quia ñ est potestar nisi
adõ & quia plus peccat qui potestati in nocentem occiden¬

Expanded text:
similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur. similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur. Cum ergo judicaretur, ubicumque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit; id esttis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habsum me potestatem ullam, nisi tibi esset datum desuper. Propterea, qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. « Ecce respondit, et tamen non ubique respondit ; non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens, non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo : et quia plus peccat qui potestati innocentem occiden
Abbreviated transcription (Latin):
ei iudaei. norlgem habemus & secundũ lgẽ debet mo
riquia siliũ dĩ sefecit. Ecce alteramaior inuidia par
ua quippe illa uidebatur uelut ad fectatȩ in licito ausi
regiae potestatis : Et tamen ne utrum sibi ihs mendacũ
usur pauit: Sedutrũq uerus est &ungenttus est dĩ
filius. &r&adõ constitutus supersion montem sc̃mens
& utrumq nunc de monstraset : nisi quanto erat po¬
tentior. tanto mallet esse patientior. Cum ergo auds¬
tum conlatis omnium eu argelistarum narrationibus
repperitur & apud principer sacerdatum. & apudhe¬
rodem quo eum sicut lucas indicat miserat pilatus au¬
diendũ & apud ipsum pilatũ : uit non frustra deillo pro¬
phetia praecesserit : Sicut agnus coram tondentem fuit
sine uocẽ sic ñ aperuit orsuum: Tunc utique quando
inter rogantibus non respondit : quamuis enim quih¬
dami interrocationibur saepe responderit: tamen prop¬
ter illa inquibus noluit respondere adhoedata est deagno

Expanded text:
ei Judaei: ei Judaei: ri, quia Filium Dei se fecit. » Ecce altera major invidia: parva illa quippe videbatur, velut affectaret regnum illicito ausu regiae potestatis, et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex ab eo constitutus super Sion montem sanctum ejus: et utrumque nunc demonstraretur, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. 4. Cum ergo audistum, collatis omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum : ut non frustra de illo prophetia praecesserit, Sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum ; tunc utique quando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit; tamen propter illa in quibus noluit respondere, ad hoc data est de agno
Abbreviated transcription (Latin):
bum mundum non a trocitate pignandi. sed patiendi hu
batur horribili contumelia : ut mir abili pullular et in
set nongnor ante pilato haec amilitibur facta: siue iusse¬
rit ea. siue ꝑmiserit. illa scilicet causa quam supra dixi¬
inus. ut haec eur ludibria in imici libentirsime bibestnt
et ulteriur sanguinẽ s̃ sitirent e greditur ad cor ibi por¬
tans spineam coronam & purpdreũ uestimen tum
non clarus imperio sed plenus oprobrio. et dicitur eir
eccehomo: Sirei inuidetis iam parcite quia deiectũ ui¬
detis : p̃lagellatus est spinis coronatus est : Iudibriosa
ueste amictus est Amaris conuiciis in lusus est: alapis
caesus est: Feruet gnominia. Prgescat inuidia ded
non frgescit. In ardescit potius. & in csescit. Cumenim
uidirsent eũ pontisicer & ministri : clamabant dicenter
Crucifge cruciftge. Dicit eis pilatus. Accipite eũ uos &
crucisigite. Ego enim ñ inuenio in eo causam. Respander

Expanded text:
bum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humbatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet in gret non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit; illa scilicet causa quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime viderent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum, non clarus imperio, sed plenus opprobrio; et dicitur eis: Ecce homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis: flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amaris convitiis illusus est, alapis caesus est: fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, inardescit potius, et increscit. Cum enim vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos, et crucifigite; ego enim non invenio in eo causam. Responderunt
Abbreviated transcription (Latin):
um iuda ei clamassent : non ihm̃ sibi apilato dimitti¬
uelle perpascha sed barabban la tronem: non salua¬
torem. sed inter fectorem: Non datorem uitae sed
ut hocpilatus non ob aliud fecisse csedendur est : nisi ut eur
murus iudaeis satiati sufficese sibi &istimarent &x usq
ad eius mor tem sae ui re de sisterent. ad hoc pertinet:
quodidem praeser &iam cohortem suam permisit face¬
st quae secuntur. autfortassis & iussit quamius hoc
euange lista tacuerit. Doxit enim quid deinde fecer int
militer. pilatum tamen idiussisse nondixit: et militer
inquit plectentes caronam despinir inposuerunt capiti
eius. & ueste purpor ea circum dederunt eum. & uenie¬
bant adeum & dicebant. haue r & iudaeorum &dabart
eia lapas. Sic implebantur quae dese praedixerat xp̃s
Sic martrser informabantur ad ominia quae per secu¬
torer libuisset facere perferenda : Sicpaulisper occulta¬
ta tremenda potentia commendabatur prius imitan¬
dapatientia : Sic regnũ quod dehoc mundo nonerat super¬

Expanded text:
um Judaei clamassent non Jesum sibi a Pilato velle dimitti per Pascha, sed Barabbam latronem, non salvatorem, sed interfectorem, non datorem vitae, sedavit. Hoc autem Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc pertinet quod idem praeses etiam cohortem suam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit; quamvis hoc evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites, Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum, et veniebantalapas . Sic implebantur, quae de se praedixerat Christus; sic martyres informabantur ad omnia, quae persecutoribus libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, commendabatur prius imitanda patientia; sic regnum, quod de hoc mundo non erat, super
Abbreviated transcription (Latin):
psamcrucem suam suogestans umero commendabat
alucernȩ arsurae quae sub modio ponenda nonerat
andelabrum ferebat. Baiulans ergo sibi crucem
exut in eum qui dicitur caluariae locum. hebraeice
gobgotha ubieum crucifixerunt. & cumeo alio duos
hinc & hinc mediũ autẽ iħm. Istiduo latroner erant
sicut aliorum euangelistarum narratione didicimꝰ
cum quib: crucifixus & inter quos sixus est xp̃r. de quo
prae missa dixerat prophetia. & inter iniquor de¬
putatus est. Scripsit autem & titulũ pilatus & posu¬
it super crucem. erat autẽ scriptũ ihr̃nazasenur
rex iudaeorum. hunc ergo titulũ multi legerunt
iuda eorum quia prope ciuitatẽ erat locus ubi
crucisteus est ilis. Et erat scriptum hebraeice ge
& letie riex iudacorum. haec quippe tres lingua
orae ceterir eminebant. hebrea propter iudacor
le lorianter. Sreca propter gentium sapienter
ta propten rama nor multis ae paene ominibur uor

Expanded text:
su Christi , ipsam crucem suam suo gestans humero commendabat; su Christi , ipsam crucem suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha: ubi eum crucifixerunt; et cum eo alios dhinc et hinc, medium autem Jesum. Isti duo latrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus , cum quibus crucifixus, et inter quos fixus est Christus, de quo praemissa dixerat prophetia: Et inter iniquos deputatus est . Scripsit autem et titulum Pilatus, et posuit super crucem. Erat autem scriptum: Jesus Nazarenus, Rex Judaeorum. Hunc ergo titulum multi legerunt Judaeorum, quia prope civitatem erat locus ubi crucifixus est Jesus; eGraece et Latine. Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant, Hebraea propter Judaeos in lege gloriantes, Graeca propter gentium sapientes, Latina propter Romanos multis ac pene omnibus jam
Abbreviated transcription (Latin):
disputata sunt Igesit. quod si cr aliae solutioner eus potur¬
rint inueniri cumulatiur euargelicȩ ueritatir constntiu
defendetur ad uersur calumnias infidelir at que impat
uanitatis. Nunc a dnarrationem iohannir cu angelistae
ost ista breuiter tractata redeamus. Susceperunt autẽ
iquit ilm̃ & eduxerunt & baiulans sibi crucem &xut in eũ
udicitur caluariae locũ hebraiȩ golgo thaubieum
pucisixerunt. Ibat ergo ad locum ubi suerat crucifgen¬
s portans crucẽ suã iħr. Grande spectaculum Sed si
ect& impietar grande iudibrium Sipietas grande
isterium. Si spectet impietas grande gnominiae docu¬
entum. sipietar grande fidei monimentum. Si spec¬
it impietar ridet regem pro uirga rgni ignũ sui portase
ipplicii. Sipietar uidetrgemba iulantem lgnum ad
met ipsumsigendũ quod sixurus fuerat &iam in fron¬
ibus regum in eo spernendus oculis impiorũ inquo
rant gloriatura corda scõrum. Dicturo enim paulo

Expanded text:
disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuedisputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jesum, et eduxerunt: et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariaecrucifixerunt. Ibat ergo ad locum ubi erat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum; sed si spectet impietas, grande ludibrium. Si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum: si spectet impietas, ridet regem pro virga regni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim Paulo,
Abbreviated transcription (Latin):
onir xp̃i & quo a sacerdotibus pronuntiatus est immolor¬
dus profecto ab ea noctir hora quae tune nona fuiseom¬
citurusque ad horam diei tertiam quacruci fixũ eseer¬
in ar cus euangelista testatur. Sexhorae iunt. T se noctor¬
nae tresdiurne unde in hacparas ceue paschȩ idet pti¬
paratione immolationis xp̃i quae ab hora noctis non
eoeptaerat quasi s& ta c̃gebatur. hora idest peracta qui¬
ta iam sata currere coeperat i quandopilatur tribuuls
ascendit Adliuc eninierat ipsa praeparatio quae al ho
nocun nona coeperat donec fieret quae praepar alitir
xp̃iuninolatio quae facta est hora secundũ marcũ tertũ
ñ pseparationis sed dier eademque sexta ñcdiei sed praepari¬
tionis. S& uti que haris a noctirnona usque ad diei tertiã
computatir haruni duarum solutionum istiur diffic ili quaes¬
tionis elgat quis que quamꝰ uolet melius autem quid elgit
iudicabit qui deconsensu euangelistarum quae operosissinẽ

Expanded text:
onis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolanonis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandus, profecto ab ea noctis hora, quae nona fuisse convincitur, usque ad horam diei tertiam, qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae, tres diurnae. Unde in hac Parasceve paschae, id est, praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coepta erat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta, jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit. Adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio, quae facta est, hora secundum Marcum tertia, non praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis eligat quisque quam volet. Melius ajudicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime
Abbreviated transcription (Latin):
sge. ut nilli tantũ repperiantur crucifixisse ihm̃ id est
militer qui eũ lgno setahora suspenderunt. uerum &i¬
am iuda ei qui ut crucifgesetur hora tertia clama uer̃
est &alia huius solutio quaestionis ut non hic accipia¬
turhora sexta dieiquia nec iohanner ait . erat autem
hora diei quasi sexta authora quasi sȩcta Sedait erat
autem paras ceue pasche hora quasi seta paras ceue
autem latine praeparatio est. Sed isto uerbo greco liben¬
diur utuntur iudaei in huius modi obseruationibier
&iam qui magis latine quam giȩce locuntur. erat ergo
praeparatio pasthȩ parcha uero nr̃m sicut dicit apostli
inmolatus est xp̃r cuius paschae praeparationẽ si ab lo
cer dotum pronuntiasse dñi immolationem dicenter icu
est inortir Cũ ad huc in domo pontificir audiretur urdto¬
Nuenter accipitur inde coepisse praeparationem ueripao¬
chae cuius umbra erat pascha iud a eosum. id est immoli¬

Expanded text:
fige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, fige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt; verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparatio est: sed isto verbo graeco libentius utuntur Judaei in hujusmodi observationibus, etiam qui magis latine quam graece loquuntur. Erat ergo praeparatio Paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apostolus, immolatus est Christus : cujus Paschae praeparationem si ab hora cerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolati
Abbreviated transcription (Latin):
et bauilans sibi crucem ont ieim qli dec tut
caluariae locum hebrette galgothia ⁊ibicleraicis¬
cerunt. Quid est ergo qđ marcus euargelista dicit. erat
utẽ hora tertia &crucisexerunt eũ. Nisi quia horater¬
ia crucifixus est dñr linguis iuda eorum hora sata
nanibus militum. ut intellegamus horam quintam
imsuisse trans actam. et aliquid des& ta coeptum quan¬
osedit pro tribunalipilatus. quae dicta est a iohanne
ora quasi sȩcta et cumd ceretur & ligno cũ duobus la¬
ronibus consgeretur & iuxta eius crucem gererentur
uaegesta narrantur hora s&cta integra conpleretur
exquahora usque ad nonam sole obscurato tenebras
factas trium euargelistarũ mathei marci & lucae
ontestatur auctoritas. Sed qm̃ iudaei facinus inter fecti
p̃i a se in romanor id est pilatũ & eius militer trans¬
itibus crucisheus est quae ogi secta iant coeperat terti¬
ampotius horam recordatus & praessit̃ quahora intel¬
guntur apud pilatum clamare potuisse crucifge cruci¬

Expanded text:
i dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Quid est ergo quod Marcus evangelista dicit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum ; nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas . Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, in Pilatum et ejus milites transa Christus a militibus crucifixus est, quae agi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, cruci
Abbreviated transcription (Latin):
uul nereisto salubrius. Et quiudit inquit testimona
perebibut Et uerũ est eius tesimonium Xshe nom¬
sedut er elatir. Seit enimqui uidit ciuus creiot cot¬
mortio qui non uidit. Mgir autem adsidem crette
auet quam uidere: Nam quid est aliuderedere qun
si dem ad corumodare. Facta sunt enimi haec inqut
quas factas fuisse narrauit Namquia dexerat. Adim̃
asrter cum uenissent ut uiderent eũ iammor tiũ os
segerunt eius crura. adhocper tinet testimonum
uSiron comiinuetir &eo. quod praeceptũ est eir quie¬
lebrare pascha iussi sunt ouis immolatione in uetere

Expanded text:
vulnere isto salubrius? Et qui vidit, inquit, testimonium vulnere isto salubrius? Et qui vidit, inquit, testimonium perhibuit; et verum est ejus testimonium; scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. Magis autem ad fidem credere pertinet quam videre. Nam quid est aliud credere, quam fidem accommodare? Facta sunt enim haec, inquitquas factas fuisse narravit. Nam quia dixerat, Ad Jesum autem cum venissent, ut viderunt eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura, ad hoc pertinet testimonium, Os non comminuetis ex eo: quod praeceptum est eis qui celebrare Pascha jussi sunt ovis immolation
Abbreviated transcription (Latin):
mus crura. Sed unus militum lancea latus eius apesuit
acontinuo xut sanguir & aqua. ⁊igilantiuerbo eu¬
angelista usus est. Vt non diceset latus eius per cussit
aut uulnerauit. aut quid aliud. sed aperuit ut illie
quodam modo uitae ostiũ pandesetur. unde sacram̃¬
ta ecclesiae manauerunt. Sine quibus ad uitam quae
uera uita est ñ intratur. ille sanguis in remissionem fu¬
sus est peccatorum. aquailla salutare temperat
poculum haec & lauacrum psȩstat & potum. hoc
pipnuntiabat quod noe in latere arcae ostium faceste
uissus est qua intrarent animalia quae ñ erant di¬
l uio peritura quibus psȩfgurabatur ecclesia. prop¬
tor hoc primamulier facta est deuiri latere dormi¬
entir & appellata est uita materq uiuosum. Magnũ
quippe sgnificauit bonum ante magnũ praeuarica¬
tionirmalũ. & hic secundur adam inclinato capite
incrucedor miuit. ut indefarmasetur ei coniux
qt delatese dormientis effluxit. Omorr unde
mo nero seuiueseriit. Quid isto sangiune mundius qu

Expanded text:
crura, sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Vigilanti verbo evangelista usus est, ut non diceret: Latus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud, sed aperuit, ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum. Aqua illa salutare temperat poculum. Haec et lavacrum praestat, et potum. Hoc praenuntiabat quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est, quia intrarent animalia quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia. Propter hoc, prima mulier facta est de viri latere dormientis, et appellata est vita, materque vivorum. Magnum quippe significavit bonum ante magnum praevaricationis malum. Et hic secundus Adam inclinato capite, in cruce dormivit, ut inde formaretur ei conjux, quae de latere dormientis effluxit. O mors, unde mortui reviviscunt. Quid isto sanguine mundius? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia non omnium est sider : ad iunxit atque ait : Om¬
nis qui est &ueritate audit meam uocem. audit utique
interioribur auribur : id est ob audit meae uoci: quod
tantundem ualeset si diceset credit mihi cũ ita quexp̃r
testimonium per hibet ueritati profecta testimoniũ per¬
libet sibi: Eius quippe uoxest ego sum ueritasꝰ & dpeit alio
quoq loco. ego testi monium perhibeo deme. quoduero
ait. Oninis quiest &xueritate audit meam uocem : Grati¬
am commendauit qua secundum propositũ uocat: dequo
proposito dicit apłur: Scimur quia dilgentiburdm̃ omnia
cooperantur in bonum his qui sec undum propositũ uocati
sunt. propositum scilicet uocantir ñ uocatorum. quod
alibi apertius itapositũ est Conlabora euargelio secundũ
urtutemdĩ saluos nos facientis &uocantir uocatione sua sc¬

Expanded text:
Sed quia non omnium est fides , adjunxit, atque ait: OmSed quia non omnium est fides , adjunxit, atque ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Audit utique interioribus auribus, id est, obaudit meae voci: quod tantumdem valeret si diceret, Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibet veritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippe vox est, Ego sum veritas : et dixit alio quoque loco, Ego testimonium perhibeo de me . Quod vero ait, Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam, gratiam commendavit qua secundum propositum vocat. De quo proposito dicit Apostolus, Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum Dei vocati sunt ; propositum scilicet vocantis, non vocatorum: quod alibi apertius ita positum est, Collabora Evangelio secundum virtutem Dei, salvos nos facientis et vocantis vocatione sua sa
Abbreviated transcription (Latin):
esse dehoc mundo. talem quippe sentiebat qui dixerat
ergo r& estu : Cuiresponsum est tudicis quia r& sumgo
Dictum est enim tudicis: ac sidictũ esset carnalis car¬
naliter dicir. deinde subiurgit. Ego in hocnatur sum &
ad hoc ueni in mundum ut testimonium perhibeam ueri¬
tati non est producenda huius pronominis sellaba qud
ait. in hoc natussum tam quam dixerit in hacre natus
sum. Sed corripienda tamquam dixerit in hanc rem
natus sũ. uel ad hocnatus sum sicut ait ad hoc ueni in mun¬
dũ. Ingreconã que euargelio nihil est huius locitionis am¬
bguuri. unde manifestum est eum temporalem natiuita¬
tem suam hic commemorasse qua in carnatus uenit
in mundum ñ illam sine initio qua dr̃ erat per quem pa¬
ter condidit mundum. in hoc ergo sedixit natum. id est
propter hoc natum & adhoc uenisse inmundum utique
nascendo deuirgine. ut testimonium perhibeat ueritati

Expanded text:
esse de hoc mundo. Talem quippe ille sentiebat qui dixerat, esse de hoc mundo. Talem quippe ille sentiebat qui dixerat, Ergo rex es tu? cui responsum est, Tu dicis quia rex sum ego. Dictum est enim, Tu dicis, ac si dictum esset, carnalis carnaliter dicis. 4. Deinde subjungit: Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Non est producenda hujus pronominis syllaba, quod ait, In hoc natus sum, tanquam dixerit, In hac re natus sum: sed corripienda, tanquam dixerit, Ad hanc rem natus sum, vel ad hoc natus sum; sicut ait, Ad hoc veni in mundum. In graeco namque Evangelio nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, qua incarnatus venit in mundum; non illam sine initio qua Deus erat, per quem Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est propter hoc natum, et ad hoc venisse in mundum, utique nascendo de Virgine, ut testimonium perhibeat veritati.
Abbreviated transcription (Latin):
quod utique non fieset si regnumeius nonesset hic.
Sed tamen ñ est hinc quia pergrinatur inmundo rg
no suo quippedicit. demundo non estis. sedego uosde
mundo elegi. erantergo demundo quandorgnum
eius noner&t. sed ad mundi principem pertinebant:
emundo est ergo. quicquid hominũ auero quidem
dõ eseatum. Sed ex adam uiciata atquedam nata
strpe generatum est. Factum est autem reun
nonianidemundo quiequid inde in xp̃orgeneratũ
est. Sicenunds̃ noseruit depotestate tenebrasum
& transtulit in renumsili caritatis suae : Dequo re no
dicit. rgnũ meum ñ estdemundo hoc: uel renumm. g̃
non est hinc. Dixit itaq eipilatur: ergor& estu : nerpondt
ihis̃ : tudicis quiar asumgo Non quia se regem timuit
consiteri: sed tudicir italib ratum est ut neque sergon
neget . R& est enim cuiur rgnum ñ est dehoc mundo:
Neque reemtalẽ se esse fateatur. cuius renum pute tur

Expanded text:
. Quod utique non fieret, si regnum ejus non esset hic. . Quod utique non fieret, si regnum ejus non esset hic. Sed tamen non est hinc, quia peregrinatur in mundo . Regno quippe suo dicit: De mundo non estis, sed ego vos de mundo elegi . Erant ergo de mundo, quando regnum ejus non erant, sed ad mundi principem pertinebant. De mundo est ergo quidquid humanum a vero quidem. Deo creatum, sed ex Adam vitiata atque damnata stirpe generatum est. Factum est autem regnum non jam de mundo, quidquid inde in Christo regeneratum est. Sic enim Deus nos eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae ; de quo regno dicit: Regnum meum non est de hoc mundo, vel: Regnum meum non est hinc. Dixit itaque ei Pilatus: ErgJesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non quia regem se timuit confiteri; sed Tu dicis ita libratum est, ut neque se regem neget rex est enim cujus regnum non est de hoc mundo, neque regem talem se esse fateatur, cujus regnum putetur
Abbreviated transcription (Latin):
nir u oceidic timĩdo quã ir ascendo erudelior Re¬
plius uenite ad regnũ quod ñ ẽ dehoc inundos
Uenite credendo & nolite seuire metuendo. dicit¬
quidem in prophetia dedõpatre. Ego autem consiitu¬
tus sumr & abeo super sion montem scm eius. Sedsion
ila & mons ille non est dehoc mundo. quod est enim
eus re uium nisieredenter ineum quibus dicit. Denun¬
do non estis sicut & go non sumdemundo quamuiscar
esse uellet inmundo: propter quod deillis dexitad
patrem: non rogo ut tollar eor demundo sedut ser¬
ues eos &malo. Unde & hic ñ ait Negnũ meũ non est
i hoc mundo. sed ñ est dehoc mundo. & cumhoe proba
sit dicens Si & hoc mundo esset rgnum meum. minis¬
trimei decertasent ut nontradeser iudaeis nonait
Nunc autem regnũ meum ñ esthic sednquert hinc
hic est enim regnũ eius usque infinem saeculi habens
unter se commixta zizania usque ad messem. me¬
sis est enim finis saeculi. Quando messoser uenient
id est angeli & collgent dergnoeius omnia scandala

Expanded text:
it , timendo magis quam irascendo crudelior, Remplius? Venite ad regnum quod non est de hoc mundo; venite credendo, et nolite squidem in prophetia de Deo patre: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus ; sed Sion illa, et mons ille, non est de hoc mundo. Quod enim ejus regnum nisi credentes in eum, quibus dicit, De mundo non estis, sicut et ego non sum de mundo? Quamvis eos esse vellet in mundo: propter quod de illis dixit ad Patrem, Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo . Unde et hic non ait, Regnum meum non est in hoc mundo; ret dicens, Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis: non ait, Nunc autem regnum meum non est hic; sed, non est hinc. Hic est enim regnum ejus usque in finem saeculi, habens inter se commixta zizania usque ad messem; messis enim id est, angeli, et colligent de regno ejus omnia scandala
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus sed & dõ est. pertinentium ad hrerusa¬
umliberã matrem nr̃am aeternã in caelis sarram
piritalem ancillam & filios eiur dedomo libertatir
cientem. Ideo enimpilatus quodscripsit scripsit. quia

Expanded text:
hominibus, sed ex Deo est; pertinentium ad Jerusahominibus, sed ex Deo est; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram , aeternam in coelis, Saram spiritalem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem. Ideo enim Pilatus quod scripsit, scripsit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ne silius meus estu gohodie genuite. Postola a me
labo tibigentes hereditatẽ tuam & possessionem
am terminos terre Vnde &ipse iamperos pro¬
umloquens apud iudaeos. Habeo inquit alias ouer
ae ñ sunt de hoc ouili. oportet me &ipsas adducese
iocem meam audient. Et erit unus sex & unus pas
curergo magnũ uolumur intellegi in hoctitulo sa¬
amentum in quo scriptum est rexiudaeorum Sir&
spinguediniroleae. non olea particepr facta est
naritudinis oleastri Nam in eo qđ de xp̃o ueraciter
ciptus est titulus rex iudaeorum. Qui sunt intelle¬
ndi iudaei. nisi semen abrahe. Filii promisionis
uisunt & iamfilii dĩ qm̃ non qui filii carnis. ait apłus
nfiliidĩ. Sed qui filii promisionis deputantur in se¬
ine &gentererant quibus dicebat. Si autẽ uos
i ergo abrahe semen estis. Secundũ promissionem
tredes. Reergo iudaeorum xp̃r sed iuda eosum cir¬
umcisione cordis spu non littera quorum laus non

Expanded text:
genui te: postula a me, et genui te: postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rceps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui fihi filii Dei: sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et gentes erant, quibus dicebat: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes . Rex ergo Judaeorum Christus, sed Judaeorum circumcisione cordis; spiritu, non littera: quorum laus non ex
Abbreviated transcription (Latin):
dexit r& sum iudaeorum Rer ponditpilatur ques
hum srupd seripsi. Dineffabilem᷑ diuin et operationira
in cordibus gnorantum. Nonne occulta uox qued
pilato intus quasi quodams icdicipotest elamoon
lestio personabat Vt tanto ante in psalmonilos¬
nis prophietatum est. Ne corrumpastituli in serro¬
ae io sccetiuli in scriptionẽ ñ corrumpit. quos
serpsit scripiit. Sed &iam pontifices quihac corre
uolebant quid dicebant. Noli scribere inquiunt ras
daeue ñ sedquia ipsedixit r&x sum iudatasum qui
to quenini in sani quid fieri contradicitas q uodno¬
epmullo pacto potestis Num quid enim praptedura
erit uerum quia ihis ait rex sum iuda easuim. Sicor¬
rarripi non potest quod pilatur seripsit corrumpi
potest quod ueritas doxit. Sed iuda conum tantun
uiset in proplietia. Ego autẽ constitutur sun iralit
super si ormontem scm̃eius praedicans practeptudñ
iepropter montem sio solis iuda tis cum rgemꝗus¬
quamndiceret consticutũ continuo subiecit: didi

Expanded text:
um. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est, Ne corrumpas tituli inscriptionem ? Ecce tituli inscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? Sed Judaeorum tantum rxisset in prophetia, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini; ne propter montem Sion solis Judaeis eum regem quisquam diceret constitutum, continuo subjecit, Domi
Abbreviated transcription (Latin):
cum omnes ueritas creauerit: quis non est eueritate
Sed ñ ominer sunt quibur ut audiant ueritatẽ. hoc est ob au¬
diant ueritati & credant inueritatẽ. & ipsa ueritate
praestatur : Nullis procul dubio praecedentibur meritis
negratia non sit gratia. Sienini dixisset omnis qui audit
meam uocem & ueritate est : Ideo dictus & uerita te puta se
tur quia obtemperat ueritati. non autem hoc ait : sedait :
Omnis qui est ex ueritate audit meã uoceni. acper hoc non
ideo est &ueritate quia eius audit uocem: sedideo audit quia
& ueritate est. id est quia hoc illi donum &x ueritace canlacũ
est quod quid est aliud quam donante xp̃o credit inp̃m. Dixit¬

Expanded text:
nes veritas creaverit, quis non est ex veritate? Sed non omnes sunt quibus ut audiant veritatem, hoc est ut obaudiant veritati, et credant in veritatem, ex ipsa veritate praestatur; nullis procul dubio praecedentibus meritis, ne gratia non sit gratia. Si enim dixisset, Omnis qui audit meam vocem, ex verittur, quia obtemperat veritati. Non autem hoc ait; sed, Omnis, inquit, qui est ex veritate, audit vocem meam . Ac per hoc, non ideo est ex veritate, quia ejus audit vocem; sed ideo audit, quia ex veritate est, id est, quia hoc illi donum ex veritate collatum est. Quod quid est aliud quam: donante Christo, credit in Chri
Abbreviated transcription (Latin):
scrptura impleatur dicenr. partiti sunt uestine
mea sibi. & in uestem meam miserunt sor temp
uestimeutorum eius non est praetereunter loquer
Na niun enimomner euantelistae quat tuor huuins
seialli ite uere ceteri tamen bseuiur quam iohannered¬

Expanded text:
ur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. » vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joanne
Abbreviated transcription (Latin):
euuimor tu xtradent eũ gentibus & in ludent ei
conspuent eum &e flaggellabunt eum &x inter ficiee
anteituae die resurget : nimirum ergo ita signscas
tem onucis uellet intellegi sed quodeum iudei fuscs
goabus tradituri: hoc est romanis : nani pil fast
nomanus erat: eumque in iuda eam rom ani praesb
muisenanit: Ut ergo iste sermoihũ impleretur: Idete
eurnsibi draditũ gentes intersicerent quod ilĩ fitri
esse pidedoxerat : Ideo pilatur qui romanur iudgro
cum uellet eum reddere iudaeir. uit secundumlgei
suam iudicarent eum : Noluerunt eum acciperq
centerꝰ nobis nonlicet interficere quemquani: ach
im pletus ent sermo ihũ quem desua morte praedtt
Ut eum a iudacis traditum interficerent gentern
nore scelere : quam iudaeiquise istomodo ab eiur in¬
sunaone uelut alienor facere uoluerunt: nonutus
innocentia: Sed ut dementia monstraretur
derit isto sermone consideranduanta trquesto¬
Tandumest. Cumenim dictumesset iudaeir e co¬

Expanded text:
eum morte, et tradent eum Gentibus; et illudent ei, et conspuent eum, et flagellabunt eum, et interficient eum, et tertia die resurget » ? Nimirum ergo ista dicendo ortem crucis vellet intelligi, sed quod eum Judaei fuissent Gentibus tradituri, hoc est Romanis. Nam Pilatus Romanus erat, eumque in Judaeam Romani praesidem miserant. Ut ergo iste sermo Jesu impleretur, id est, ut eum sibi traditum Gentes interficerent, quod Jesus futurum esse praedixerat; ideo Pilatus qui judex Romanus erat, cum vellet eum reddere Judaeis, ut secundum Legem suam judicarent eum, noluerunt eum accipere dicentes, Nobis non licet interficere quemquam. Ac sic impletus est sermo Jesu, quem de sua morte praedixit, ut eum a Judaeis traditum interficerent Gentes; minore scelere quam Judaei, qui se isto modo ab ejus interfectione velut alienos facere voluerunt, non ut eorum innocentia, sed ut dementia monstraretur.derit, isto sermone considerandum atque tractandum est. Cum enim dictum esset Judaeis, « Acc
Abbreviated transcription (Latin):
depro sunditate gratiae dĩ quae conpraehendi acdiiudi¬
cari ñ potest uniuersa pracedunt. Sed & sicrux xp̃i hoc
quã mognũ bonũ est᷑ nec tamen facit hoc nisi concupiscens
aduersus carnem sprbonus cum illam crucem xp̃i fecerit
inimicus id est sp̃rmalus: Postremo quid est qđ omines no
uerunt sgnum xp̃i nisi crux xp̃i: Quod sgnũ nisi adhibea¬
tur siue frontibur credentium siue ipsi aquae & qua rge¬
nerantur: siue oleo quo chrirmate unguntur. siue sacri¬
sicio quo aluntur : Nihileorum rite perficitur: Quo¬
modo ergo per id quodmali faciunt: nihil bonisgnificatur
quando per crucem xp̃i quam fecerunt mali: incelebrati¬
onc sacramentorũ eius bonum nobis omne sgnatur. Sed
hatc hactenus : quae autem secuntur alias ut dr̃ opitulabi¬
lxi. De eo quod dictr. ermiltres quidem haec

Expanded text:
de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudide profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed et si crux Christi hoc quam magnum bonum est? Nec tamen hoc facit, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est, spirverunt, Signum Christi, nisi crux Christi? Quod signum nisi adhibeatur sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, nihil eorum rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatur; quando per crucem Christi, quam fecerunt mali, in celebratione Sacramentorum ejus bonum nobis omne signatur? Sed haec hactenus: quae autem sequuntur, alias, ut Deus opitulabiX. Ab eo quod sequitur, Et milites quidem haec
Abbreviated transcription (Latin):
quixpm̃ secuti Sed qui sunt per secuti. Quidenim deipra
eruce dicturi sumus quae certe similiter ab inimicir
at que impur xp̃ofacta & in pacta est. et tamen ea sgni¬
sicari recte intellgitur quod ait aplus. quae sit latitub
ot longitudo & altitudo & prosundun Lata est quipt
intra uerio lgno quo &tenduntur pendentr manur &
sgn ificat oper abona in latitudine caritatir. Li ongaest
atrans uerso lgio usque ad terrani ubidor sumpedess
figuntur. et significat per seuerantiam in longitudine
temporis usque insineni. Alta est incacumine quo trans¬
uer sum lignum sursũ uersur & ceditur: & sgnisicat suꝑ¬
num sinem quo cuncta opera referuntur. Qm̃ cuncta
quae latitudine aclorgitudine bene acper seueranter
fiunt propter altitudinẽ diuinorum facienda sunt psȩ¬
mioruni. prosunda est in ea parte qua interrasgitur:
ibi quippe & occulta est. nec uideri potest: Sed cuncta eiur
appasentia & eminentia in de consurgunt. Sicut bona nr̃a

Expanded text:
qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur quod ait Apostolus, Quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus; et significat opera bona, in latitudine charitatis: longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi dorsum pedesque figuntur; et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in finem: alta est in cacumine, quo transversum lignum sursum versus exceditur; et significat supernum finem, quo cuncta opera referuntur; quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum: profunda est in ea paibi quippe occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra
Abbreviated transcription (Latin):
neressent interrogati: solus petrus respondit Tuer
xp̃s filius dĩ uiui. Et eidicitur. Tibi dabo clauerrgni
caelorum : tamquam lgandi & soluendi solus accepe¬
rit potestatẽ. cum &illud unus pro omnibur dixerit
& hoccumominibus tamquam per sonam gesens ipsiur
unitatis acceperit : Ideo unus prooninibur qua unitas
est proominibur. Vnde & hic cum dixisset desuper con¬
tixta ad didit pertotumi quodsi referamur ad id qđ
significat: neno eius est &perr quiper tineie inuen¬
tur ad totum. a quo toto sicut greca indicat lirgua ca¬
hiolica uocatur ecclesiã. Insorte autemquid nis di
grade comniendata est : Sic quippe in uno adomner
peruenit cumsor somnibur placuit quia &digratia
in unitate adomner peruenit: & cum sors mitatur
nomperione cuiusq uel meritir: sedo cculto iudiciodi
ceditur:  iec ideo ista non aliquid bonisgnificane quis
docerit quapermalos facta sunt non scilicet pereos

Expanded text:
omnes essent interrogati, solus Petrus respondit: Tu es omnes essent interrogati, solus Petrus respondit: Tu es Christus Filius Dei vivi, et ei dicitur: Tibi dabo claves regni coelorum ; tanquam ligandi et solvendi solus acciperet potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit; ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta, addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo est ejus expers, qui pertinere inveniatur ad totum: a quo toto, sicut Graeca indicat lingua, Catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit; et cum sors mittitur, non personae cujusque vel meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt; non scilicet per eos
Abbreviated transcription (Latin):
concor diter distributani. propter quod alibidicit mis¬
suruni se angelos suor ut collgant electos eius a quattu¬
ar uentir: quod quid est nisi aquattuor partibur mun¬
di Oriente occidente aquilone meridie᷑. tunicauero
illa sortita omnium partium sinificat unitatem quae
caritatis uinculo continetur: De caritate autẽ locutu¬
rus apłus. Super eminentiorem inquit uiam uobir
demonstrõ & alio loco ait. Cognoscere etiam super¬
eminentem scientiae caritatem xp̃i. Itemque alibi:
Super ominia autem haec caritatem quae est uinculũ
perfectionis: Siergo caritas & super eminentiosem
habet ui am. & suꝑ eminet scientiae. & suꝑ omnia
praecepta est merito uestir quae sgnificatur. desuꝑ
contexta perhibetur : In consutilis autem ne aliquan¬
do dissuatur & ad unũ peruenit quia in unum omnes
colligit. Sicut in apostolir: cum esset &iam ipse nume¬
rus duodenarius. id est quadripertitur inter nor &on

Expanded text:
concorditer distributam. Propter quod alibi dicitur, misconcorditer distributam. Propter quod alibi dicitur, missurum se Angelos suos, ut colligant electos suos a quatuor ventis : quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, oriente, occidente, aquilone, et meridie? Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus: Supereminentiorem, inquit, viam vobis demonstro . Et alio loco ait: Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi : Itemque alibi: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis, qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur; et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit; sicut in apostolis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id est, quadripartitus in ternos, et