comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuus. Iam nunc adoptõnis cogitatione
sublata. cum de seipo sem̃ sparet abra¬
bam: restabat incertum. utrũ ex sara
an ex alia. Nuod illi d̾s occultare uo¬
luit: donec pͥus ex ancilla uetus te¬
stam̃tum figuraretur. Quidergo mi¬
rum si uidens abrabam stilem uxorẽ
cupientem sibi ꝓlem quam par̾e ip̃a
nõ potirit ex famula sua ⁊ ex marito
puenire nõ sue carnali cupiditati
cessit. s ꝯuigali potestati obtemꝑauit
credens hoc saram ex det nutu uoluis¬
ce qui iam ex se ipõ illi heredem ꝓmise¬
uit: s ex qua femmna nõ p̾dix̾at: Fru¬
stra igitur faustus ad obitiendũ hoc
crimen insanus insiluut: tamꝙͣ in¬
fidelem abraham infidelit arguens.
Cet̾a enĩ cecitate nõ credendi nõ ualuit
intlligere hoc aut̃ libidine calũpmã¬
di neglexit ⁊ leg̾e. Quod aut̃ iustum
et fidelem uirum mat̾moni sui ĩfa¬
missimũ nundinatorem appellaus
auaritie ac uentris causa duob re

Expanded text:
tuus. iam tunc adoptionis cogitatione tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans auaritiae ac uen
Abbreviated transcription (Latin):
minis ẽẽt futura ꝓpagatio. Utrum
ex carne abrahe si de se ip̃e gen̾aret.
an ex uoluntate si aliquem forte
adoptaret. Deinde si de carne ip̃ius:
utrum ex sara an ex alia prorsus
nond̃ manifestatũ fuit. Legant inqͣ
qui uolunt ⁊ inuenient faustũ. aut
sibi uideret nõ nasci filios. ⁊ tñ semi
suo fcãm ꝓmissionem ten̾et. primo
de adoptione cogitabat. Hoc indicat
quod cum deo loq̃ns ait de u̾naculo
suo. hic heres meus eyit. Tamqͣm di¬
ceret. Nitia de me ip̃o mͥ sem̃ nõ dedisti
in isto comple quod meo semini pro¬
misisti. Si enĩ semen cuiusq nõ ap¬
pollaretur. nisi ꝙ eus carne nasce¬
tur: nec nos appellaret apłs semen
abrahe qui certe originem carnis
ab illo nõ ducimus. s muttatione fi¬
dei semen eius fc̃i sumus: credentos
in xp̃m cuius caro ex illius carne
ꝓpagata est. ẽmic eigo abrahami
audiuit a dno. nõ hicerit heres tuus:
si qui exibit de utõ tuo ip̃e erit heres

Expanded text:
minis esset futura propagatio, utrum minis esset futura propagatio, utrum ex carne Abrahae, si de se ipse generaret. an ex uoluntate, si aliquem forte adoptaret: deinde si de carne ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, nondum manifestatum fuit: legant, inquam. qui uolunt, et inuenient Faustum aut fsibi uideret non nasci filios et tamen semini suo factam promissionem teneret, primo de adoptione cogitabat. hoc indicat, quod cum deo loquens ait de uernaculo suo: hic heres meus erit. tamquam diceret: quia de me ipso mihi semen non dedisti, in isto conple, quod meo semini promisisti. si enim semen cuiusque non appellaretur, nisi quod de eius carne nasceretur, nec nos appellaret apostolus semen Abrahae, qui certe originem carnis ab illo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres
Abbreviated transcription (Latin):
rei qua sexus utriusq carnali sorte
discernctur. ⁊ carnali ꝯmixtione con¬
cernitur: siłem in se hẽant potestatẽ
uir in ucoeem.⁊ uxor in uirũ. plẽ
itaq quam de se hr̃e sara nõ poterat
de ancilla hr̃e uoluit. Ex eo tũ semine
ex quo ⁊ de se si posset hr̃e desid̾abat.
Nũqͣm hoc fac̾e̾t mulier: si in corpore
uirt carnali concupĩa ten̾etur. Zela¬
retur enim potius pelicem. qͣm face¬
ret inrẽm. Nunc u̾o pp̃ea sic ꝓpagan¬
di uoluntas fuit pia: qr concũbendi
uoluntas libidinosa nõ fuit. Illud
sane defendt nõ pt: si abraham sicut
faustus obiecit mriume credens deo
qui sibt iam ꝓlem de sara ꝓmiserat
de agar susciꝑe uoluit. S aꝑtissime
falsum est. Nond̾ hoc ꝓmiserat deus
Recenseant scripture illius suꝑiora
qui uolunt. Inuenient semini abra
Ham fuisse iam ꝓmissam t̾ram an
num̃abilis młtitudinis abundantiã
nond̾ tũ fuisse patefc̃m. quõ illius se¬

Expanded text:
rei, qua sexus utriusque carnali sorte rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur et carnali conmixtione conceraitur, similem in se habeant potestatem uir in uxorem ut uxor in uirum. prolem igitur, quam de se habere Sara non poterat, de ancilla habere uoluit, ex eo tamen semine, ex quo et de se, si posset, habere debebat. numquam hoc faceret mulier, si in corpore uiri carnali concupiscentia teneretur; zelaret enim potius pelicem, non faceret matrem. nunc uero propterea sic propagandi uoluntas pia fuit, quia concumbendi uoluntas libidinosa non fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut Faustus obiecit, minime credens deo, qui sibi iam prolem de Sara promiserat, de Agar suscipere uoluit. sed apertissime falsum est; nondum hoc promiserat deus. recenseant scripturae illius superiora, qui uolunt, inuenient semini Abraham iam fuisse promissam terram et innumerabilis multitudinis abundantiam. nondum tamen fuisse patefactum, quomodo illius se
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut homo nasc̾etur: iste pu̾sita¬
tem fabule obseruans. nicħ in quo¬
libet concubitu timebat nisi ne ds̃
facto abrahe uelut conscĩam culpat
uxoris: ibi malo quid̾ animo et intẽ¬
tione uituꝑandi. s tñ nesciens et
nolens utrũq coslaudat. Neq emim
conscĩam suam flagitio ꝯiuigis mis¬
cuit quo ille suam libidinem tur¬
pi ⁊ illicita uoluptate satiaret: s
etiam illa naturali ordine filios
uolens seq st̾ilem sciens. ancillaris
ut̾i fecunditatem in usum iuris
sui potestate licida uindicauit: nõ
cedens utro concupiscenti. s iubẽs
obedienti. Neq hoc inordinata suꝑ¬
bia. Quis enim nescit uxorem ma¬
rito tamqͣm dño debere seruire
S quod ad m̃bra corporis attinet
quib sexus ip̃e distinguitur. apłs
dicit Giłr ⁊ iuir corporis sui potesta¬
tem no hit̃. s inulier. uo cl in getis actob
ad humanam pacem ꝑtinentib mulier
uiro debrat seruitutem: huius unius

Expanded text:
nisi ut homo nasceretur: iste perversitanisi ut homo nasceretur: iste perversitatem fabulae observans, nihil in quolibet concubitu timebat, nisi ne deufacto Abrahae velut conscientiam culpat uxoris, ibi malo quidem animo et intentione vituperandi, sed tamen nesciens et nolens utrumque collaudat. Neque enim conscientiam suam flagitio conjugis miscuit, quo ille suam libidinem turpi et illicita voluptate satiaret: sed etiam illa naturali ordine filios volens, seque sterilem sciens, ancillaris uteri fecunditatem in usum juris sui potestate licita vindicavit; non cedens viro concupiscentis, sed jubens obedienti . Neque hoc inordinata superbia: quis enim nescit uxorem marito tanquam domino debere servire? Sed quod ad membra corporis attinet, quibus sexus ipse distinguitur, Apostolus et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. ut cum in ceteris actibus ad humanam pacem pertinentibus mulier uiro debeat seruitutem, huius unius
Abbreviated transcription (Latin):
Hnde maut plis insana flagano ci¬
pidme. ⁊ deo qui id iam de sarta ꝯuige
pmiserat miniie credens: cũ pelice
uolutatus sit. Insana u̾o iste faustis
criminandi cupiditate cecatus: ⁊ he¬
tesis sue nefas ꝓdidit. ⁊ abrahe ꝯcu¬
bitum nesciens errans q laudauit
Sicut enim lex illa et̾na .i. uolun¬
tas dei creaturaꝵ oĩm conditoris cõ¬
seruando naturali ordint consulens
nõ ut satiande libidim seriuatur.
nis delectatõm dñatu rõnis in ꝯcu¬
bitu relaxari sinit. sic econtͣrio ꝑũ¬
sa lex manicheoꝵ. ne ds eoꝵ quem
ligatum in omnib seminib plã¬
gunt: in conceptu femine artius
colligetur. ꝑlem añ omnia deuita¬
ri a concũbentib iubet. ut ds̃ eoꝵ tur¬
pi lapsu potius effudatur. qͣm cru¬
deli nexu mentiatur. Nõ igiturab̃¬
Liam plis hũde insana cupiditate
flagrabat. s manicheus ꝓlis deui¬
tande in sana uanitate delirabat.
Pinde ille nature ordinem seruaus
nicħ in humano concubitu agebat

Expanded text:
lis insana flagrans cupidine, et Deo, qui id jam sibi de Sara conjuge promiserat, minime credens, cum pellice volutatus sit. Insana vero iste Faustus criminandi cupiditate caecatus, et haeresis suae nefas prodidit, et Abrahae concubitum nesciens erransque laudavit. Sicut enim lex aeterna, id est, voluntas Dei creaturarum omnium conditoris conservando naturali ordini consulens, non ut satiandae libidini serviatur, nis delectationem dominatu rationis in concubitum relaxari sinit: sic e contrario perversa lex Manichaeorum, ne deus eorum, quem ligatum in omnibus seminibus plangunt, in conceptu feminae arctius colligetur, prolem ante omnia devitari a concumbentibus jubet, ut deus eorum turpi lapsu potius effundatur, quam crudeli nexu vinciatur. Non igitur Abraham prolis habendae insana cupiditate flagrabat, sed Manichaeus prolis devitandae insana vanitate delirabat. Proinde ille naturae ordinem servans, nihil humano concubitu agebat,
Abbreviated transcription (Latin):
oparetur bonũ: sicut fieri pt ut hõ
ad concubitum nõ ingrediatur uo¬
lintate gen̾andi. s luxuriandt libi¬
dine rapiatur. ⁊ tñ nascatur homo
bonum det opus de fecunditate se¬
miriũ. nõ de turpitudine utioꝵ
sicut ergo sci apłi auditorib admi¬
rantib doctrinam suam ꝯdelecta

Expanded text:
operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur homo. bonum dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum. sicut ergo sancti apostoli auditoribus admirantibus doctrinam s
Abbreviated transcription (Latin):
rat ut maior hoĩb ab hoĩb honor ⁊ gła
deferri nõ debeat. Hanc in eccła głan
emete: quod illi diuina gr̃a ead ꝙ
gratuita merũunt. Hiuius auidꝰ
głe fuisse intssigitur quem se uolen¬
tem sequi dñs in euͣnglio reuocat di¬
cens. Uulpes foueas hñt. ⁊ uolucres
celi nidos: filius aut hõis nõ h̃t ubi
caput suum reclinet.Uidebat enim
eum dolosa siłatione tenebrosum.
et uentosa elatõne iactatum non
hr̃e fidei locum ubi se inclinantem
doctorem humilitatis exciꝑet. qr ĩ dis¬
cipulatu xp̃i nõ illius gram s suam
głam requirebat. Hoc amore głe cor¬
dicantib gaudet apłs sciens fiert pos¬
se ut dum illi sectantur humane głe
cupiditatem cum hus auditis fide¬
los nasc̾entur nõ ex eoꝵ iuida cupi¬
ditate qua se uolebant uł equari ul
anteponi aplice doctrine. s ꝑ eiͣnge¬
lium quod etiam si nõ caste tñ an¬
nuntiabant. ut de malo illoꝵ deus

Expanded text:
rat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria rat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria deferri non debeat. hanc in ecclesia glemere, quod illi diuina gratia eademque gratuita meruerunt. huius auidus gloriae fuisse intellegitur, quem se uolentem sequi dominus in euangelio reuocat dicens: uulpes foueas habent et uolucres caeli diuersoria; filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet. uidebat enim eum dolosa simulatione tenebrosum et uentosa elatione iactatum non habere fidei locum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis exciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam requirebat. hoc amore gloriae cordicantibus gaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari uel anteponi apostolicae gloriae, sed per euangelium, quod etiamsi non caste, tamen adnuntiabant, ut de malo illorum deus
Abbreviated transcription (Latin):
sensu ⁊ p̃cepto medicantiũ qͣm ex
eoꝵ egritudinis affectione alm̃ta
p̃paramus. Pinde isti si uolunt nõ
false atq adumbrate. s uere ac soli¬
de pudicicie caꝑe sanitatem diuine
scripture tamqͣm libris medicina¬
lib credant nõ frustra tam mag¬
num honorem scĩtatis cributum
quibzdam iuiris etiam płes uxores
hñtib. Risi qr fieri p̃t ut imꝑator
carius animus tanta temꝑantie
potestate p̃polleat: ut genitalis de¬
lectationis motum insitũ nature
mortalium ex ꝓuidentia gen̾an¬
di leges impositas nõ ꝑmittat¬
excedere. Alioqͥn possunt isti maledi¬
ci potius calumpniatores qͣm ue¬
ridici iuidices etiam scõs apłos ac¬
cusare: ꝙ nõ caritate gen̾andi fi¬
lios uite et̾ne. s cupiditate laudis
humane ppłis tam młtis eiͣge¬
lium p̾dicau̾int. Neq enĩ deerat
illis eim̃głicis prib ꝑ omnes xp̃i
etlis fama p̾claira. torl ingis lau¬
dantib comꝑata. Inmio t̾io tanta a de¬

Expanded text:
sensu et praecepto medicamine quam ex sensu et praecepto medicamine quam ex eorum aegritudinis adfectione alimenta praeparamus. proinde isti si uolunt non falsae atque adumbratae, sed uerae ac solidae pudicitiae capere sanitatem, diuinae scripturae tamqlibus credant, non frustra tam magnum honorem sanctitatis tributum quibusdam viris etiam plures uxores habentibus; nisi quia fieri potest ut imperator carnis animus tanta temperantiae potestate praepolleat, ut genitalis delectationis motum insitum naturae mortalium ex providentia generandi leges impositas non excedere. alioquin possunt isti maledici potius calumniatores quam ueredici iudices etiam sanctos apostolos accusare, quod non caritate generandi filios uitae aeternae, sed cupiditate laudis humanae populis tam multis euangelium praedicauerint. neque enim deerat illlesias fama praeclara tot linguis laudantibus conparata; immo uero tanta ade
Abbreviated transcription (Latin):
societatem. cui ncc̃a est ppagatio filioꝵ.
S qr hoĩes alit̾ se hñtib iam morib ⁊
legib nõ possunt delectari iam uxoꝵ
młtitudine. nisi libidinis magnitu¬
dine: iõ errant ⁊ putant hẽri oĩo nõ
potuisse uxores młtas. nisi flagnͣtia
concupĩe carnalis ⁊ sordide uolupta¬
tis. Compantes enĩ nõ alios quoꝵ a
nimi uirtutem ꝓrsus nosse nõ pos¬
sunt: s sicut ait apłs. seinz ip̃os sibi¬
met ip̃is nõ intlligunt. Et qr ip̃i etiã¬
si unam hũint: ad eamd̾ nõ solum
genandi offitio ducti iirilit̾ acce¬
dunt. s sepe coeundi stimulo ucti
enuit̃ ꝑtrahuntur: qi u̾acit̾ sibi
uidentur conice.qͣm maiore huius¬
cemodi morbo ꝑ młtas alii captiuẽ¬
tur qñ se uident in una temꝑantiã
nõ posse seruare. U̾m nos eis qui
hanc uirtutem nõ hñt. ita de scõꝵ
uiroꝵ morib iuditium ꝯmittẽ nõ
debemus: sicut de ciboꝵ suauita te
ac salubritate uidicare febrientes
nõ sinimus. potiusq illis ex sanoꝵ

Expanded text:
gatio filiorum. Sed quia homines, aliter se habentibus jam moribus et legibus, non possunt delectari uxorum multitudine nisi libidinis magnitudine, ideo errant et putant haberi omnino non potuisse uxores multas, nisi flagrantia concupiscentiae carnalis et sordidae voluptatis. Comparantes enim, non alios quorum animi virtutem prorsus nosse non possunt, sed, sicut ait Apostolus, semetipsos sibimetipsis , non intelligunt. Et quia ipsi etiamsi unam habuerint, ad eandem non solum generandi officio ducti uiriliter accedunt, sed saepe coeundi stimulo uicti eneruiter pertrahuntur, quasi ueraciter sibi uidentur conicere, quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii captiuentur, quando se uident in unam temperantiam non posse seruare. Uerum nos eis, qui hanc uirtutem non habent, ita de sanctorum uirorum moribus iudicium committere non debemus, sicut de ciborum suauitate ac salubritate iudicare febrientes non sinimus, potiusque illis sanorum
Abbreviated transcription (Latin):
nat õem hõiem uenientem in huue
mudũ. Quem posset certe aliquis
paganus impius ita calumpniari
ac rep̾hendẽ in eungłio: sicut dm̃ t̾art¬
stus in uet̾i testam̃to. Dicẽt entm ⁊
ille impuidum xp̃m nõ solũ ex hoc
ꝙ miratus est centurionis fidem.i
u̾m etiam ꝙ iudam int̾ discipulos
ele i git qui mandata eius nõ erat
seru̾aturus: sicut rep̾hendit iste cut
p̃ceptum in padyso datũ fu̾it homĩ
nõ facturo. Culparet etiam illud qua
scire nõ potu̾it quis eum tetig̾it qñ
tetigit fimbriam uestimenti eius q̃
fluxum sanguinis patiebatur. sicut
iste culpauit dm̃ nescisse ubi lat̾et
adam Credo qr dix̾it adam ubi es:
sicut dixit xp̃c quis me tetigit: di¬
ceret ⁊ muidum ac timentem ne
si intͣrent qͥnqz alie uirgines in ioy¬
nũ eius iuenirent in et̾num. ꝯd
quas ita clausit ut nec misetabilit
pulsantib aꝑiret uelut obliuscẽs
quod ip̃e ꝓmiserat dicens: pulsate

Expanded text:
nat omnem hominem uenientem in hunc nat omnem hominem uenientem in hunc mundum. Quem posset certe aliquis inpius paganus ita calumniari et reprehendere in euangelio, sicut deum Faustus in uetere testaille improvidum Christum, non solum ex hoc quod miratus est Centurionis fidem; verum etiam quod Judam inter discipulos elegit, qui mandata ejus non erat servaturus : sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo . Culparet etiam illud, quod scire non potuerit quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam vestimenti ejus, quae fluxum sanguinis patiebatur: sicut iste culpavit Deum nescisse ubi lateret Adam. Credo quia dixerit, Adam, ubi es ? sicut dixit Christus, Quis me tetigit ? Diceret et invidum ac timentem, ne si intrarent quinque aliae virgines in regnum ejus, viverent in aeternum; contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret , velut obliviscens quod ipse promiserat, dicens, Pulsate
Abbreviated transcription (Latin):
est. nec oĩo est conseq̃ns: ut cũ aliqͥs
uidet qr bonum est etiam miratus
dicatut. Multa ens bona uidentes
nõ iniramur tamqͣm p̾t̾ optõnem
mus eis nõ in uetĩ testam̃to cui
malitiose calumpniantur: s in no¬
uo quod ut imꝑitos fallant acci
escam dulcissimam ponunt. qͣm ts̃
deditos capiant. Deus ergo miratu
est: cum xp̃c miratus est. Sic enun sci¬
tum est in eũngłio q audita fide cuĩ¬
dam centurionis miratus est: et art
discipłis suis. Am̃ am̃ dico uob nõ mrri¬
ni tantam fidem in isrł. Ecce nos ut
potiumus exposumus: uidit ds̃ q bo¬
num est. Et melius fortassis expontit
ista melioros. Exponant ⁊ isti quare sr
miratus iħc: quod añqͣm fieret p̾sci¬
bat. ⁊ añqͣm audiret utiq nou̾at.
qͣm enim płimũ int̾sit utrũ iudeat
aliquis qr bonum est. an etiam mnite
iħc lucem fidei miratus est quam in
corde centurionis illiuis ip̃e fecerat
qui est lumen uerum quod illumu¬

Expanded text:
est nec omnino est consequens, ut cum aliquis est nec omnino est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. multa enim bona uidentes non miramur, tamquam praeter opinionem mus eis non in uetere testamento, cui malitiose calumniantur, sed in nouo, quod ut inperitos fallant accipescam dulcissimam ponunt. qua Christo deditos capiant. deus ergo miratus est, cum Christus miratus est; sic enim scriptum est in euangelio, quod audita fide cuiusdam centurionis miratus est et ait discipulis suis: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel. ecce nos ut potuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum est" et melius fortassis exponunt ista meliores: exponant et isti, quare sit miratus Iesus, quod antequam fieret, praesciebat, et antequam audiret, utique nouerat. quamquam enim plurimum intersit, utrum uideat aliquis, quia bonum est, an etiam miretu etiam Iesus lucem fidei miratus est, quam in corde illius centurionis ipse fecerat, qui est lumen uerum, quod inlumi
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ si spẽ dei qui suꝑferebatur suꝑ
aqua. suꝑferebatur etiam suꝑ aquar
tenebras: incomꝑabili quid̾ longm
istis qͣm surdis hec cantem. sec tñ
desꝑo: ꝙ cantici mei u̾itas inuentura
sit aurem suam quam dñs appert̾nt
a quo sunt uera que dicimus. Istos
aut̃ quales diuinaꝵ scripturaꝵ iudi¬
ces patimur: quib etiam displicet
ꝙ deo placũint oꝑa sua quem tam¬
qͣm insolitam lucem miratum ẽẽ
rep̾hendunt: qr scriptum est. et iu¬
dit ds̃ lucem qr bona est: Approbat
enim oꝑa sua: qr placent ei q̃ fecit
et hoc est uidere qr bona sunt. Neq .n.
aliquid iuitus face̾ cogitur. ut qd̃
ci nõ placet faciat: aut in aliquid
faciend̃ imprudens labitur. ut fcm
bonum est: qñ quid̾ ds̃ eoꝵ cũ mẽ¬
bra sua mersit in tenebras uelum
ꝯtra se posuit. Rõ enĩ quod fecit u¬
dit qr bonum est: s noluit uidere
qr malum est. Miratũ sane faustꝰ
om̃ nr̃m dixit quod scriptum non

Expanded text:
mirum si Spiritus Dei, qui superferebatur super mirum si Spiritus Dei, qui superferebatur super aquas, superferebatur etiam super aquarum tenebistis quam surdis haec cantem; nec tamen despero, quod cantici mei ueritas inuentura sit aurem suam, quam dominus aperuerit, a quo sunt uera, quae dicimus. istos autem quales diuinarum scripturarum iudices patimur, quibus etiam displicet, quod deo placuerint opera sua, quem tamquam insolitam lucem miratum esse reprehendunt, quia scriptum est: et uidit deus lucem, quia bona est! adprobat enim opera sua, quia placent ei, quae fecit, et hoc est uidere, quia bona sunt. neque enim aliquid inuitus facere cogitur, ut quod ei non placet faciat, aut in aliquid faciendum inprudens labitur, ut factum bonum est, quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? non enim quod fecit, uidit, quia bonum est; sed noluit uidere, quia malum est. Miratum sane Faustus deum nostrum dixit. quod scriptum non
Abbreviated transcription (Latin):
rõnales ds̃ fecit: an corporalem quã¬
dam lucem remotam etiam ip̃am
ab aspectib nr̃is in sublimib huiꝰ
mundi locis. int̾ studiosos diuinaꝵ
scripturaꝵ concordit̾ disputatur.
Qrͣto enĩ die fecit ista ꝯspicua celi
luminarta. Que rursus utrũ sił
cum sua luce fcã sint. an ex illa que¬
q̃ritut. Quelz sane lux fcã sit.qͣndo
cum ẽẽnt tenebre suꝑ abyssũ dixit
ds̃ frat lux. cratam tnͣ lucem a crea¬
trice luce fc̃ãm ẽẽ nõ dubitat quis¬
quis scãs litt̾as pie legendo fiodig
Unde p̃t aturre carnali prudentie uelut
in hus tenebris que erant suꝑ abyssũ
tur suꝑ aquas nõ intssigenti ꝙ̃ad mo¬
dum lux luccat in tenebris ⁊ tenebre
fiant lux ⁊ dicatur eis. Fiustis aliqñ
tenebre: nunc aut̃ lux in dño. Qd si
tõnales mentes ꝑ uoluntatem mi¬
ptam tenebrose lucem sap̃ie dei nus¬
qͣm ab sentem comp̾hende nõ possũt
ꝙ ab ea longe sint affoctu nõ loco: qͥd

Expanded text:
rationales deus fecerit, an corporalem quanrationales deus fecerit, an corporalem quandam lucem. remotam etiam ipsam ab aspectibus nostris in sublimibus huius mundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concorditer disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus utrum simul cum sua luce fquaeritur. Quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit Deus, Fiat Lux; creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas Litteras pie legendo fit dignUnde potest occurrere carnali prudentiae, velut in iis tenebris, quae erant super abyssum, tur super aquas; non intelligenti quemadmodum lux luceat in tenebris, et tenebrae fiant lux, et dicatur eis, Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Quod si rationales mentes per voluntatem impiam tenebrosae lucem sapientiae Dei nusquam absentem comprehendere non possunt, quod ab ea longe sint affectu, non loco; quid
Abbreviated transcription (Latin):
tes. lebram uł scabiem seu uerruo
uelut si surdus idens mou̾t labia lo¬
quentium: tamqͣm suꝑfluos oris motꝰ
de formes q rep̾hendet. Uel si quisqͣm ce¬
cus laudata fibi aliqua domo uellet
palpando ꝓbare quod dr̃. ⁊ parietũ le¬
uitatem manu ꝑtrectens in fenestras
irrueret: eas qr uelut inconueniẽtes
illi eqͣlitati redargueret. cau̾nas qri
riuuosas putaret. Iam u̾o fc̃a ppħaꝵ
etiam ip̃a ꝓpħica ⁊ mystica fuisse qͥd
agam ric intlłigant: quoꝵ m̃tes uani¬
cas occupanit. ita ut putent credi a nob
etiam ip̃m dm̃i alñ in tenebris ẽẽ il sa¬
tum.qr scriptum est tenebre eranti
sup abyssum: tamqͣm nos abyssum
dicamus dm̃ ubi tenebre erant: quia
lux ibi nõ erat añ qͣm ds̃ u̾bo faceret
ucem: S qr nõ distingunt int̾ lucẽ
que est ip̃e d̾s. ⁊ lucem quam fecit d̾s:

Expanded text:
tes lepram uel scabiem seu uerrucates lepram uel scabiem seu uerrucauelut si surdus uidens moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi aliqua domo uellet palpando probare, quod dicitur, et parietum leuitatem manu pertractans in fenestras inrueret easque uelut inconuenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas putaret. Iam uero facta prophetarum etiam ipsa prophetica et mystica fuisse, quid agam, ut intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsum deum aliquando in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abyssum, tamquam nos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, q
Abbreviated transcription (Latin):
qr tam malos ⁊ turpes odimus: qͣm m̃
S de p̾ceptis ⁊ sacram̃tis uet̾is tesca¬
menti sepe ac młta iam diximus ut
intlłige̾tur aliud ibi fuisse quod per
gr̃am noui testamenti faciendo dona¬
retur implend̾: aliud quod ꝑ u̾itatẽ
patefcãm remouendo demonstraretur
impletũ: cum dei ⁊ ꝓximi dilectõne
suscipetur legis ꝑfitienda preceptio
circũcisionis aut̾ atq alioꝵ illuis
tp̃ris sacram̃toꝵ cessatione ostend̾etu
legis ꝑsoluta ꝓmissio. ꝑteceptum
quippe reos faciebat ad desid̾andam sa¬
lutem: ꝓmissum aut̃ figuras celes¬
brabat ad expectand̃ saluatorem. uo
ꝑ aduentũ noui testam̃ti illos libera¬
ret grã donata. illas auferret u̾itas
reddita. Ip̃a enim lex ꝑ moy sen data
Gr̾a scil: ut data indulgentia pcc̃oꝵ
quod p̾ceptũ erat ex dei dono custodi¬
retur. Ueritas aut̃: ut oblata obsit¬
uatione umbraꝵ. quod ꝓmissũ erał
ex dei fide p̾sentaretur. Pinde isti
qui ea que nõ intlłigunt rep̾benden¬

Expanded text:
 tam malos et turpes odimus, quam meSed de praeceptis et sacramentis Veteris Testamenti saepe ac multa jam diximus, ut intelligeretur aliud ibi fuisse quod per gratiam Novi Testamenti faciendo donaretur implendum, aliud quod per veritatem patefactam removendo demonstraretur impletum: cum Dei et proximi dilectione susciperetur Legis perficienda praeceptio, circumcisionis autem atque aliorum illius temporis sacramentorum cessatione ostenderetur Legis persoluta promissio. Praeceptum quippe reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat ad expectandum saluatorem, ut per aduentum noui testamenti illos liberaret gratia donata, illas auferret ueritas reddita. ipsa enim lex, quae per Moysegratia scilicet, ut data indulgentia peccatorum, quod praeceptum erat, ex dei dono custodiretur, ueritas autem, ut ablata obseruatione umbrarum, quod promissum erat, ex dei fide praesentaretur. Proinde isti, qui ea, quae non intellegunt, reprehenden
Abbreviated transcription (Latin):
icens. Quicũq enim sine lege pecca¬
cerunt: sine lege ꝑibunt. Et quicũ
in lege peccaiuut: ꝑ legem iudi¬
aibintur. Dtoeret ⁊ trucidantem: et
effundentem młtoꝵ sanguinem ob
leuia quid̃ uł ulła ꝯmissa. Leue qͥppe
aut ulłm ꝯmissum pagano uidetut.
uł nõ hr̃e in ꝯuiuio nuptiaꝵ uestẽ
nuptialem. pp̃ quod rex nr̃ in eũnge¬
lio iussit hosem ligatis inanib ⁊ pe¬
dib ꝓici in tenebras ext̾iores: uł uolle
illos aut̾ qui noliunt me regnare
sibi adducite.⁊ int̾ficite coram me: si¬
cut iste accusauit dm̃ in ueti testam̃¬
to qui et uisus est pp̃ leuia uł nulla
omissa hoĩm milia crucidare. Iam
no illud quod rep̾hendit faustus mi¬
pantem dm̃ uenturum se ẽẽ cũ gla¬
io. quo nõ parce̾t nec iusto nec poc̃ori
nõ pagantis ille rephendet: audtẽs
filio suo nõ peꝑcit. s ꝓ nob̃ omnibus

Expanded text:
sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. diceret et trucidantem et effundentem multorum sanguinem ob leuia quidem uel nulla commissa. leue quippe aut nullum commissum pagano uideretur uel non habere in conuiuio nuptiarum uestem nuptialem, propter quod rex noster in euangelio iussit hominem ligatis manibus et pedibus proici in tenebras exteriores; uel nolle illos autem, qui noluerunt me regnare sibi, adducite et interficite coram me, sicut iste accusauit deum in uetere testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla commissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomodo paganus ille reprehenderet audiens filio pro
Abbreviated transcription (Latin):
uieniet caim licut iste de laceificus aui¬
alium quib figuris ꝓmutebatur fa¬
i ficium sangiunis quo redempti su¬
nus uoluit calumpniari: rep̾hendẽt¬
⁊ zelantem. qr cũ ementes ⁊ uendentes
de templo flagellando ie ciecisset ꝯme¬
morauit eũngłista de illo ẽẽ scriptum.
elus domus tue comedit me sicut iste
accusaint relantem dm̃i ꝙ alus sacrifi¬
are uetuisset. dic̾et irascentem in
luos ⁊ in alios: in suos quid̃ qr dixit.
deruus qui scit uoluntatem dñi sui
et facit digna plagis. uapulabit mł¬
ta. in alios aut̃ qr dixit. si quis uos
nõ receꝑit excutite illis pulu̾em de ca¬
amentis ur̃is. Lm̃ dico uob̃. qr tole¬
abilius erit sodome in die iudici.
m illi curitati. sicut iste criminatur

Expanded text:
ueniet eam, sicut iste de sacrificiis animalium, quibus figuris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti sumus, uoluit calumniari. reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et uendentes de templo flagellando eiecisset, commemorauit euangelista de illo esse scriptum: zelus domus tuae comedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receperit, excutite illis puluerem de calciamentis uestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam illi ciuitati.
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝑcepta ab istis exaltetur. illis
equetur. Mortales aut̃ delectatõnes
usq ad repandam seu custodiendam
istam mortalem salutem siue untus
rantie rõm hoĩem nõ se regentem
arripuerint. libidines erunt ꝓfecto
illicite ac turpes: ⁊ digne dolorib
emendari. Quod si etiam ꝑturbatũ
rectorem in tantam uoraginem ꝑ¬
dite consuetudinis ingant. ut uel
iultas fore credens confessionis ⁊ pe¬
nitentie negligat medicinam qua
correctus em̾gat.uł peiore morte
cordis ꝯtra illam et̾nam ꝓuidentie
legem blasphemũ eis patrocinum
defensionis adhibeat. atq diem fũ¬
gatur extremũ: nõ iam em̃datõne
s dampnatione dignũ lex illa irre¬
p̾hensibilis censet Et̾na ergo lege con¬
sulta que ordinem naturalem ꝯser¬
uari ibet. ꝑturbari uetat. uideamꝰ
quid peccau̾it .i. quid ꝯtra istam legẽ
fec̾it pat̾ abraham in hiis que ue¬
lut magna crimina faristus obiecit

Expanded text:
atque percepta ab istis exaltetur, illis atque percepta ab istis exaltetur, illis aequetur. Mortales autem delectationes usque ad reparandam seu custodiendam istam mortalem salutem siue uniuscrantiae rationem hominem non se regentem abripuerint libidines, erunt profecto inlicitae ac turpes et dignae doloribus emendari. quodsi etiam perturbatum rectorem in tantam uoraginem perditae consuetudinis mergant. ut uel inultas fore credens confessionis et t paenitentiae neglegat medicinam, qua correctus emergat, uel peiore morte cordis contra illam aeternam prouidentiae legem blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat atque ita diem fungatur extremum, non iam emendatione, sed damnatione dignum lex illa inreprehensibilis censet. Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, uideamus quid peccauerit, id est, quid contra istam legem fecerit pater Abraham in his, quae uelut magna crimina Faustus obiecit
Abbreviated transcription (Latin):
in utate no stecit s in cogene ilta ro¬
nalia facta sunt. ut mẽet eis possibili¬
tas frenandi dełcatõm ab illicito quam
nõ refrenando peccaũunt. Magna est ĩq
et huniana creatura. qñ quid ꝑ eam i¬
possibilitatem instauratur: ꝑ quam
si uoluisset nec cecidisset. Magnus gͦ
dñs ⁊ laudabilis ualde qui ꝯdidit eam
Condidit enĩ ⁊ inferiores que nõ post̃
peccare: condidit ⁊ meliores que uolũt
peccare. Bestialis enim natura nõ pec¬
cat: qr nicħ facit ꝯtra et̾nam legem cui
sic subdita est ut eius ꝑticeps ẽẽ nõ pos¬
sit. Ricrsus angłica sublimis natura
nõ peccat. qr ita ꝑticeps est legis et̾ne
ut solus eam delectet ds cutus uolun¬
tati sine ullo exꝑimento temptatõnis
obtemꝑat. Homo aut̃ cuius pp̃ poc̃m
temptatio est nita suꝑ t̾ram: subdat
sibi quod ht̃ ꝯmune cum bestus. sub¬
dat deo quod ht̃ ꝯmue cum anglis
donec iustitia ⁊ immortalitate ꝑfecta

Expanded text:
in ueritate non stetit, sed in eo genere ista ratioin ueritate non stetit, sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab inlicito, quam non frenando peccauerunt. magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam si uoluisset, nec cecidisset. magnus ergo dominus et laudabilis ualde, qui condidit eam. condidit enim et inferiores, quae non possunt peccare; condidit et meliores, quae nolunt peccare. bestialis enim natura non peccat, quia nihil facit contra aeternam legem, cui sic subdita est, ut eius particeps esse non possit. rursus angelica sublimis natura non peccat, quia ita particeps est legis aeternae, ut solus eam delectet deus, cuius uoluntati sine ullo experimento temptationis obtemperat. homo autem, cuius propter peccatum temptatio est uita super terram, subdat sibi, quod habet commune cum bestiis, subdat deo, quod habet commune cum angelis, donec iustitia et inmortalitate perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
ficet ds̃ ⁊ mortalia corpora nr̃a ꝑ inhĩtã¬
tem sp̃m eius in nob̃ ꝓ modulo infir
turalis ordo seruatur iuste utumus
si uiuimus ex fide nõ ficta que ꝑ dile¬
ctõm oꝑatur. hñtes in conscĩa bonam
spem repositam in celis mmmortalita¬
tis ⁊ incorruptõnis. ⁊ ip̃ius ꝑficiende
iustitie usq ad quamdam meffabilit̾
suauissimam saturitatem: quam in
ista ꝑeg̾natione oportet esurrri ac si
seruienti deo refrenat omnes mor¬
tales dełcationes: ⁊ eas coħcet ad natu¬
ralem modum meliora inferiorib
ordinata dilectione p̾ponens. Si enim
nicħ dełcaret illicitum: nemo peccaret.
Peccat ergo qui delectatõm illicitam
relaxat potius qͣm refrenat. Est aut̃
illicitum: quod lex illa ꝓhibet qua
naturalis ordo seruatur. Utrũ aut
sit aliqua rõnalis cieatura quam ni¬
chil possit illicitũ delectare: magna
q̃stio est. Qd̃ si est: nõ in eo gen̾e fc̃s
eEt homo. nec illa natura anglica que

Expanded text:
ficet deus et mortalia corpora nostra per inhabitanficet deus et mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in nobis pro modulo infirmturalis ordo seruatur, iuste uiuimus, si uiuamus ex fide non ficta, quae per dilectionem operatur, habentes in conscientia bona spem repositam in caelis inmortalitatis et incorruptionis et ipsius perficiendae iustitiae usque ad quandam ineffabiliter suauissimam saturitatem, quam in ista peregrinatione oportet esuriri ac sitseruienti deo refrenat omnes mortales delectationes et eas cohercet ad naturalem modum meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. si enim nihil delectaret inlicitum, nemo peccaret. peccat ergo, qui delectationem inliciti relaxat potius quam refrenat. est autem inlicitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo seruatur. utrum autem sit aliqua rationalis creatura, quam nihil possit inlicitum delectare, magna quaestio est. quodsi est, non in eo genere factus est homo nec illa natura angelica, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dictum uł concupitũ aliquid contra
ct̾nam legem. Lex u̾o et̾na est rõ du¬
na. uł uoluntas dei: ordinem naturalẽ
conseruari iubens. ꝑturbari uetans
Quisnam igitur sit in hoĩe naturalis
ordo: q̃rend̾ est. Constat ent̃ homo ex a¬
nima ⁊ corpore. S hoc ⁊ pecus. seulli au
dubium est: aiam corpori naturali¬
mest ro. que petori nõ melt poide licut
anima corpori: ita ip̃ius antine rõ cet̾is
est: qua ꝑ fidem ac spẽm reformamur.
Antma itaq rõnalis contemplationi rõ¬
nali debet obedite. suie ꝑ fidem oꝑanti
qm̃ uidebimus eum sicuti est: effecti
etiam in sp̃uali corpore ex grã eius eqͣ¬
les angłis eius. recepta stola pͥma im¬
mortalitatis ⁊ incorruptõnis. qua in¬
duetur hoc mortale ⁊ corruptibile nr̃m.
ut absorbeatur mors in uictorta iustitia
agendum sibi imꝑant. quod ille quem
ꝯtemplantur iubet: cuius et̾no imꝑto
lib̾alit̾ qr suauit̾ seruiunt. Nos u̾o qͦꝵ

Expanded text:
dictum uel concupitum aliquid contra dictum uel concupitum aliquid contra aeternam legem. lex uero aeterna est ratio diuina uel uoluntas dei ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans. quisnam igitur sit in homine naturalis ordo, quaerendum est. constat enim homo ex anima et corpore, sed hoc et pecus. nulli autem dubium est ainest ratio, quae pecori non inest. Proinde, sicut anima corpori, ita ipsius animae ratio caeteest, qua per fidem ad speciem reformamur. Actio itaque rationalis contemplationi rationali debet obedire, sive per fidem imperanti,quoniam videbimus eum sicuti est , effecti etiam in spirituali corpore ex gratia ejus aequales Angelis ejus , recepta stola prima immortalitatis et incorruptionis, qua induetur hoc mortale et corruptibile nostrum, ut absorbeatur mors in victoriam justitia agendum inperant, quod ille, quem contemplantur, iubet, cuius aeterno imperio liberaliter, quia suauiter, seruiunt; nos uero, qu
Abbreviated transcription (Latin):
post hanc iutam felicitatem ẽẽ serui¬
end̾ ea que uulgo infelicitas dicitur
ꝓ illa felicitate subeunda fu̾at. ⁊ fe¬
renda. Itaq in plenitudine tp̃rm fi¬
lius dei fcs ex muliere. ft̃s sub lege.
ut eos qui sub lege erant redimeret
fc̃s ex semine dauid scd̃ carnẽ mit¬
tit discipłos uelut oues in mediũ
lupoꝵ. ⁊monet ne timeant eos qui
corpus occidunt. aĩam aut̃ nõ possũt
occidere. ꝓmittit etiam ip̃ius corpo¬
ris renouandam indegritatem: uis
ad capilli reꝑatõm. Petri gladium
reuocat in naginam: aurem mimici
p̾cisam reꝑat ad pͥstinam formam
dicit se legionib angłoꝵ imꝑare po¬
tuisse ad delendos mimicos: nisi ca¬
lix bibendus ẽẽt: quem pat̾na uolũ¬
tas dedisset. Bibit p̾cedens: ꝓpinat
seq̃ntib uirtutem patientie suo re¬
uelat p̃cepto: suo ꝯfirmat exemplo
ꝓpt̾ quod illũ ds̃ suscitauit a mor¬
tius. ⁊ donauit ei nom̃ quod est suꝑ

Expanded text:
post hanc uitam felicitatem deo esse seruipost hanc uitam felicitatem deo esse seruiendum, ea quae uulgo infelicitas dicitur pro illa felicitate subeunda fuerat et ferenda. itaque in plenitudine temporum filius dei factus ex muliere, factus sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, factus ex semine Dauid secundum carnem mittit discipulos uelut oues in medio luporum et monet, ne timeant eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, promittit etiam ipsius corporis renouandam integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium reuocat in uaginam, aurem inimici praecisam . reparat ad pristinam formam, dicit se legionibus angelorum imperare potuisse ad delendos inimicos, nisi calix bibendus esset, quem paterna uoluntas dedisset, bibit praecedens, propinat sequentibus, uirtutem patientiae suo reuelat praecepto, suo confirmat exemplo. propter quod deus illum suscitauit a mortuis et donauit ei nomen, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
arbitͥum ꝑtinere. Unde ⁊ uetus testam¬
tum. secretũ regni celoꝵ tpr̃e oportuo
aꝑtend̃ ꝓmissionib t̾renis oꝑuit: ⁊ quo¬
dammodo umbrosius opacauit. Ubi ã
uenit plenitudo tpris ut nouũ testa¬
mentũ reuelaretur. quod figuris ue¬
terts uelabatur: euidenti testificatõe
iam demonstnd̾ erat ẽẽ aliã uitam pro
qua debet hec uita contempni. ⁊ aliud
regnum ꝓ quo oportet oĩm t̾tenoꝵ reg¬
noꝵ adu̾sitatem patientissime susti¬
nert. Pinde ꝑquor ꝯfessiones. passio¬
nes. ⁊ mortes hoc deo placuit attestari.
martyres appllantur qui latine testos
int̾ptantur. Quoꝵ nũs tantus efflo¬
ruit: ut si eos xp̃c qui de celo saulum
uocauit. ⁊ ex lupo frm ouem in mediũ
lupoꝵ misit ꝯgregatos uellet arma¬
re atq adiuuare pugnantes sicut
bebreos pr̃es adiuuit. que gentes
resist̾ent que regna nõ cped̾ent: Ged
ut p̾clarissimũ testimoniũ u̾itati
phiberetur. qua iam docend̾ erat nõ
pp̃ tpr̃alem i hac uita. s pp̃ et̾nami

Expanded text:
unde et uetus testamentum secretum regni caelorum tempore oportuno aperiendum promissionibus terrenis operuit et quodam modo umbrosius opacauit. ubi autem uenit plenitudo temporis, ut nouum testamentum reuelaretur, quod figuris ueteris uelabatur, euidenti testificatione iam demonstrandum erat esse aliam uitam, pro qua debet haec uita contemni, et aliud regnum, pro quo oportet omnium terrenorum regnorum aduersitatem patientissime sustineri. proinde per quorum confessiones, passiones et mortes hoc deo placuit adtestari, martyres appellantur, qui latine testes interpretantur: quorum numerus tantus effloruit, ut, si eos Christus, qui de caelo Saulum uocauit et ex lupo factum ouem in medio luporum misit. congregatos uellet armare atque adiuuare pugnantes, sicut Hebraeos patres adiuuit. quae gentes resisterent? quae regna non cederent? sed ut praeclarissimum testimonium ueritati perhiberetur, qua iam docendum erat non propter temporalem in hac uita, sed propter aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
mei escis si fec̾itis que ego p̾cipio uob̃.
Magna dignatio. Cum seruus bonus ẽẽ
nõ possit nisi p̾cepta dñi sui fec̾it hinc
amicos suos uoluit intlligi. unde serui
boni possunt ꝓbari. S ut dixi ista dig¬
natio est: ut dñs quos nouit seruos suos
dignetur dice̾ amicos suos. Nam ut scia
facere: alio loco seruos utiq obiurgat
dicens Quid aut̃ uocatis me dñe dũe
ee nõ facitis que dico: Cum ergo dicitis
diuit dñe. iussa faciendo quod dicitis
sendite. Nõne seruo obedienti ip̃e dic¬
paucis fidelis fuisti suꝑ multa te
ontituam. intra in gaudiũ dñi tuic
ꝓres igitur ẽẽ seruus ⁊ amicus. qui¬

Expanded text:
mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio, cum servus bonus esse non possit nisi praecepta Domini sui fecerit, hinc amicos suos voluit intelligi, unde boni servi possunt probari. Sed, ut dixi, ista dignatio est, ut Dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatfacere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid autem vocatis me, Domine, Domine, et non facitis quae dico ? Cum ergo dicitis, inquit, Domine, jussa faciendo quid dicatis ostendite. Nonne servo obedienti ipse dicpaucis fidelis fuisti, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse et servus, et amicus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
longe impar est xp̃o. Qd si qui sqͣm se nõ
dico potentie xp̃i s inuocentie compibis
nõ dicam ⁊ alienũ seputando sanare.
s suũ saltem nlłm hĩe poc̾m. etiam sia
uidior est qͣm ratio salutis exposaat
młtum est ad illum. nõ capit tantum
netur. quam atinuo sb̾utugit et diet
Qd̃ si auidior es: noli concupisc̃e cibes.
Satius est enim ut nicħ inde sumas:
quam ut tibi plusqͣm oportet assumas.
hoc est ypocrism. Dicendo enim se sme

Expanded text:
impar est Christo Quod si quisquam se, non dico potentiae Christi, sed innocentiae comparabit; non dicam et alienum se putando sanare, sed suum saltem nullum habere peccatum: etiam sic avidior est quam ratio salutis exposcit, multum est ad ilium, non capit tantum.netur, quae continuo subjungit atque dicit, Quod si avidior es, noli concupiscere cibos ejus; satius est enim ut nihil inde sumas, quam ut tibi plus quam oportet assumas. hoc est hypocrisim. Dicendo enim se sine
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut sciamus que a deo donata sunt
nob̾. Ib ip̃o quidquidboni est donatur.
Ergoqr ⁊ hoc bonum est: ab ipo utiq do¬
natur. ut sciatur a quo bonũ omne do¬
netur: ut omntno de omnibz bonis qui
bis: ita est ꝓfundum ut nlło modo sit
isto sermone coartandum. s in alium
ur̃ maneat. ut quodcũq petieritisi
prẽm in nomiue meo det uobis.

Expanded text:
est, ut sciamus quae a Deo donata sunt est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qubis, ita est profundum, ut nullo modo sit isto sermone coarctandum, sed in alium ue ad id, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
uos seruos.qr seruus nescit quidi
faciat dñs eius. Non utiq ille sernus
ad timorem ꝑtinens castum cui dici¬
tur.euge bone serue intra in gaudi¬
um dñi tui. s ille seruus ꝑtinensi
ad timorem foras a caritate mitten¬
dum de quo alibr dicit Serius nõ
manet in domo ii etium. Filins aute¬
dedit nob̾ potestatem filios dei fieri nõ
serui s filii simus. ut miro quodam
et meffabili s tñ uero modo serui non
serui eẽ possimus. Serui scilztimore
seruus nõ manens in domo in et̾num.
Ut aut̃ tales serui nõ serui simus: do¬
minũ facere sciamus. Hoc aut̃ seruus
ille nescit. qui nescit quid faciat dñs
eius. Et cum aliquid boni facit sic ex¬
tollitur: qͣi hoc ip̃e faciat nõ dñs eius.
et in se nõ in dño głatur cum se ipse
enim hoĩes u̾m etiam iustos ip̃e facit
nos. ⁊ nõ ip̃i nos. ⁊ ut hoc sciamus quis
nisi ipe facit: Non enim sp̃m huius i¬
numdi accepimus: s sp̃m qui ex deo

Expanded text:
vos servos, quia servus nescit quid vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Non ille utique servus ad timorem pertinens castum, cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius autededit nobis potestatem filios Dei fieri , non servi, sed filii simus: ut miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo
Abbreviated transcription (Latin):
dñs faciat ut inclłigamus. faciat etiã
ut intellecta faciamus. Hoc autem si
scimus. ꝓfecto scimus quid facit dñs
qr nos ip̃os tales nõ facit nisi dñs. et
ꝑ hoc ad eius amiciciam ꝑtinemus Si¬
cut enim duosunt timores qui faciũt
duo genera timentiũ: sic due sunt
seruitutes que faciunt duo genera
seruoꝵ. Est timor quem ꝑfecta caritas
foras mittit. ⁊ est alius timor castus ꝑ¬
manens in scłm scli. Illum timorem
qui nõ est in caritatt: attendebat apłs
cum dicebat. Non enim accepistis spi¬
ritum seruitutis it̾m in timore. Illũ¬
aut̃ timorem castum attendebat cũ
dicebat. Noli alcum saꝑe. s time. In illo
timore quem foras caritas mittit: est
etiam seruitus simul foras cum ipo
timore mittenda. Utrũq enĩ iunxit
apłs. hoc est seruitutem ⁊ tumorem
dicendo. Non enim accepistis sp̃m ser¬
uitutis iterum in timore. Ad hanc ser¬
uitutem seruum ꝑtinentem: intue¬
batur ⁊dñs dicens.Iam non dico

Expanded text:
Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis itautem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem ad servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens: Jam non dico