comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Apostolum accipis: Et maxiine
Curr gͦ nõ credis filiũ d̾i ex semine
dem crediderim apłm d̾i contraria
sibi scribere potuisse. et mͦ hanc. mͦ
illam de dño nr̃o hũisse sñiam. S
qr uobis ita placet. qui nũqͣm sñ stoma¬
cho audistis aliqͥd ẽẽ in apło camponatũ:
rie hoc quidẽ nobis sciatis ẽẽ contrarium
si quidem hec uetus iudeat᷑ eẽ et antiq̃ opi¬
nio pauli de ihũ: cum eũ ⁊ ip̃e dauid fili¬
ũ putaret ut cet̾i. Qd̃ tamen ubi falsũ di¬
dicit. int̾polat et infirmat scribensq ad
coruithios: nos inqͥt neminẽ nouimus
scd̾m carnẽ. Et si cognouimꝰ scd̾m carnẽ
xp̃m: s nunc iam nõ noiuimꝰ. Quare con¬
sideres oportet. qͣntum int̾sit int̾ hec duo
capitula: e quib unũ ꝑhibet ihm filiũ
dauid scd̃m carnem. alt̾m u̾o iamse ne¬
minẽ nosse scd̾m carnẽ. Que si utraq st̃
pauli. aut hac ratione erunt qua dixi aut
unũ ip̃oꝵ nõ erit pauli. ꝓsequit᷑ denq

Expanded text:
Apostolum accipis? Et maxime. Cur ergo non credis Filium Dei ex semine equidem crediderim Apostolum Dei contraria sibi scribere potuisse, et modo hanc, modo illam de Domino nostro habuisse sententiam. Sed quia vobis ita placet, qui nunquam sine stomacho auditis aliquid esse in Apostolo cauponatum, ne hoc quidem nobis sciatis esse contrarium Si quidem haec vetus videatur esse et antiqua opinio Pauli de Jesu, cum eum et ipse David filium putaret, ut caeteri: quod tamen ubi falsum didicit, interpolat et infirmat, scribensque ad Corinthios: Nos, inquit, neminem novimus secundum carnem: et si cognouimus secundum carnem Christum, sed nunc iam non nouimus. quare consideres oportet, quantum intersit inter haec duo capitula. e quibus unum perhibet Iesum filium Dauid secundum carnem. alterum uero iam se neminem nosse secundum carnem. quae si utraque sunt Pauli. aut hac ratione erunt. qua dixi. aut unum ipsorum non erit Pauli. prosequitur denique:
Abbreviated transcription (Latin):
loquebar. ut ꝑuulus sapiebam: cũ autẽ
factus sum uir que ꝑuuli erant deposui.
Qd̾̃ si ita est: qͥd gͦ et nos indignũ facimꝰ
si nouam et meliorẽ pauli tenentes cõ¬
fessionẽ. uet̾em illã ac det̾iorem ꝓt cumꝰ:
Aut si uobis scd̾m qd̃ ad romanos scͥbit
cred̾e cordi est: nobis qͣre licitũ ñ sit. scd̾nt¬
sit scd̾m qd̾ ad corithios dogmatizare:
Qmiuis et hoc ad duritiã urãm ita s̾nde
si eius est et pͥor illa sñia: inemendata ẽ.
Sin. fas ñ est paulũ inemendatũ dixis

Expanded text:
ebam, ut paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, quae paruuli erant euacuaui. quod si ita est, quid ergo et nos indignum facimus, si nouam et meliorem Pauli tenentes confessionem ueterem illam ac deteriorem proicimus? aut si uobis secundum quod ad Romanos scribit credere cordi est, nobis quare licitum non sit secundum quod ad Corinthios dogmatizare? quamuis et hoc ad duritiam uestram ita respondersi eius est prior illa sententia, nunc emendata est; sin fas non est Paulum ine
Abbreviated transcription (Latin):
alia a dauid usq ad transmigratõnem
in babyloniam ⁊ t̾cia a tͣnsmigratõne
in babyloniam usq ad dñi aduentum
Inde usq ad finem qr̃ta deputatur
tanqͣm senectus scłi : cet̾is etatib lon¬
gior. Quas eꝑates ꝑ gen̾atõnib positaᷤᷤ
credimus: qͣmius singłe plurib ge¬
n̾ationib constent. Et qm̃ t̾cia incipit a
facta captiuitas. in quarta uo idest ptꝰ
ꝓprio penitus eradicata est: Hoc datur in¬
telligi qd̃ dictum est t̾cie ⁊ quarte gen̾a¬
tõnis pcc̃a ꝑentum redditurũ d̃m: his
utiq legitime atq debite. qui ꝑentum
peccata ꝑ seueratites ten̾e. qͣm d̃i iustici¬
ani sequi maluerunt. Nam nõ ꝑtin̾e
patris peccata ad filium iuste iuuentem.
ꝓpħa ierechiel aꝑtissime ostendit. Quod
aut̃ in esingłio dicitur estote benigni
quẽ admodũ pater ur̃ celestis qui solẽ
suum oriri facit suꝑ bonos ⁊ malos: ñ
est uet̾i testamento contrariũ. Hoc eñĩ

Expanded text:
alia a Dauid usque ad transmigrationem alia a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia a transmigratione in Babyloniam usque ad domini aduentum; inde usque ad finem quarta deputatur tamquam senectus saeculi ceteris aetatibus longior. quas aetates pro generationibus positas credimus, quamuis singulae pluribus generationibus constent. et quoniam tertia incipit a rum est facta captiuitas, in quarta uero, id est eorum a solo proprio penitus eradicata est: hoc datur intellegi, quod dictum est tertiae et quartae generationis peccata parentum redditurum deum, his utique legitime atque debite, qui parentum peccata perseueranter tenere quam dei iustitiam sequi maluerunt. nam non pertinere patris peccata ad filium iuste uiuentem propheta Ezechiel apertissime ostendit. Quod autem in euangelio dicitur: estote benigni quemadmodum pater uester caelestis, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, non est ueteri testamento
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa dicit. Sc̃s eñi sp̃c discipline effugiet
fictum. et auferet se a cogitatõnib q̃ sũt
sine intellectu: et corripietur suꝑuenien¬
te iniquitate. Idest corripietur homo suꝑ¬
ueniente sͥ ĩiquitate sua cum ab eo re¬
cesserit sp̃c sc̃s. Et alio loco. Hec cogita¬
uerunt et errauerunt: excecauit enim
illos malicia eoꝵ. Et alio loco tͥnicuł pec¬
catoꝵ suoꝵ unusquisq constringitur
Quib testimoniis uet̾is testamenti de
nouo consentit apłs dicens. Tradidit il¬
los d̾s in concupiscentia cordis eoꝵ. Qua
concordia ufriusq testamenti satis osten¬
ditur nõ ẽẽ seruũ d̾m: s unumquẽꝙ ĩ se
seuire pecrando. Qd̃ aut̃ in tͥciam ⁊ qͣrtã
scͥptum est generatõem undictã ꝓcedere.
nõ aliud significari arbitror. nisi qd̃ ab
ip̃o abraham qui pat̾ eẽ mapit ppti uo¬
deoꝵ: quatuor etates sunt: cum ista q̃
nc̃ agitur. quas matħs euͣngłista distin¬
guit. Una est ab abraham usq ad dauid

Expanded text:
s enim spiritus disciplinae effugiet fictum et auferet se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu, et corripietur superueniente iniquitate, id est corripietur homo superueniente sibi iniquitate sua, cum ab eo recesserit spiritus sanctus. et alio loco: haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia eorum et alio loco: criniculis peccatorum suorum unusquisque constringitur. quibus testimoniis ueteris testamenti de nouo consentit apostolus dicens: tradidit illos deus in concupiscentias cordis eorum. qua concordia utriusque testamenti satis ostenditur non esse saeuum deum, sed unumquemque in se saeuire peccando. Quod autem in tertiam et quartam scriptum est generationem uindictam procedere, non aliud significari arbitror, nisi quod ab ipso Abraham, qui pater esse incipit populi Iudaeorum, quattuor aetates sunt cum ista, quae nunc agitur, quas Matthaeus euangelista distinguit. una est ab Abraham usque ad Dauid,
Abbreviated transcription (Latin):
xelum d̾i scͥpture uocauerunt. Est aũ
anime fornicatio. Aũsio a fecunditate
sapientie. et ad conceptum temporaliũ
illecebrarum corruptionũ q conu̾sio.
Illud u̾o qd̃ dimittendũ eẽ dicit fratͥ
nõ solum septies s ⁊ septuagies septi¬
es : penitenti utiꝙͣ dicit. D̾s aũ illis
se dixit retͥbuere peccata qui eum od̾unt.
nõ qui ei ꝑ penitentiã reconciliant᷑. Nã
et apud ꝓpħam dñs dicit. Nolo mortẽ
pecc̃oris. qͣntum ut reu̾tatur et uiuat.
Ex quo facile apparet. et in ea patientia
que inuitat ad penitentiã. et in ea in¬
dulgentia que ignoscit penitentib et
in ea iusticia que punit eos qͥ corrigi
uolunt. utrumq testamentũ conueni¬
re atq congruere: tanqͣm ab uno d̾o
utrumq conscͥptum.

Expanded text:
zelum dei scripturae uocauerunt. est autem zelum dei scripturae uocauerunt. est autem animae fornicatio auersio a fecunditate sapientiae et ad conceptum temporalium inlecebrarum corruptionumque conuersio. Illud uero quod dimittendum esse dicit fratri non solum septies sed et septuagies septies, paenitenti utique dicit. deus autem illis se dixit retribuere peccata, qui eum oderunt, non qui ei per paenitentiam reconciliantur. nam et apud prophetam dominus dicit: nolo mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat. ex quo facile adparet et in ea patientia, quae inuitat ad paenitentiam, et in ea indulgentia, quae ignoscit paenitentibus, et in ea iustitia. quae punit eos, qui corrigi nolunt, utrumque testamentum sibi conuenire atque congruere tamquam ab uno deo utrumque conscriptum.
Abbreviated transcription (Latin):
indie ire et reuelatõnis iusti iudicii d̾i: qͥ
reddet uniciuq scd̃m oꝑa sua. Namq
istam d̾i patientiam et bonitatẽ. etiam
ꝓpħa predicat dicens. ꝑcis aut̃ om̃ibus
qm̃ tua sunt om̃ia. qui animas amas:
et cet̾a innum̾abilia. quib incelligitur
ꝙ in bonitate et in seu̾tate miscdiam
et iusticiam d̾i. testamentũ utrumq p̃¬
dicare. Si aut̃ mouentur quo dictum ẽ
ego sum zelans: moueantur etiã illo qd̃
dixit apłs paulus. Zelo d̾i uos zelo: des¬
ponsaui eñi uos uni uiro uirginẽ castã
exhibere xp̃o. Sc̃a eñi scͥptura uerbis
nostͥs loquens. etiã ꝑ hec u̾ba demõstͣt:
nichil digne de deo posse dici. Cur enĩ nõ
etiã u̾ba ista dicantur de illa maiestate
de qua quicqͥd dictum fu̾it indigne dicit᷑.
qr om̃s opes linguarum om̃ium ĩeffabi¬
li sublimitate precedit. Nam qm̃ ⁊e¬
lando solent mariti uxorum pudiciam
tustodire: potestatem et disciplinam d̾i
qua fornicari animã impune ñ sinit.

Expanded text:
in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddit unicuique secundum opera sua namque istam dei patientiam et bonitatem etiam propheta praedicat dicens: parcis autem omnibus. quoniam tua sunt omnia, qui animas amas et cetera innumerabilia, quibus intellegitur et in bonitate et in seueritate misericordiam et iustitiam dei testamentum utrumque praedicare. Si autem mouentur, quod dictum est: ego sum zelans, moueantur etiam illo, quod dixit apostolus Paulus: zelo dei uos zelo; desponsaui enim uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. sancta enim scriptura uerbis nostris loquens etiam per haec uerba demonstrat nihil digne de deo posse dici. cur enim non etiam ista uerba dicantur de illa maiestate, de qua quicquid dictum fuerit, indigne dicitur, quia omnes opes linguarum omnium ineffabili sublimitate praecedit? nam quoniam zelando solent mariti uxorum pudicitiam custodire, potestatem et disciplinam dei, qua fornicari animam inpune non sinit,
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ dampnat. Quare intelligendũ÷
pect̃a filiis qui eum oderunt. Ex eõ enĩ
qd̃ addidit. qui me oderunt. intelligitur
eos puniri ꝑentum pcc̃is. qui in eadem
ꝑu̾sitate ꝑentum ꝑ seuerare uoluerint
Tales eñi nõ seuiticia s potius iusticia

Expanded text:
neminem damnat? quare intellegendum est neminem damnat? quare intellegendum est uet parentum peccata filiis, qui eum oderunt. ex eo enim, quod addidit: qui me oderunt, intellegitur eos puniri parentum peccatis, qui in eadem peruersitate parentum perseuerare uoluerunt. tales enim non saeuitia, sed pot
Abbreviated transcription (Latin):
ds zelans. retribuens filiis. et t̾cie
⁊ qͣrte gen̾atõnis ꝑentum pecc̃a: qui
me oderunt. Huic loco manichei illud
de euͣngłio dicunt cẽ contrariũ: qd̾ dõ
dicit. Estote benigni sicut pr̃ ur̃ celestis.
qui solem suuni facit oriri suꝑ bonos
⁊ malos. Et illud aliud qd̾ item dñs
ait. nõ solum septies peccanti fr̃ĩ dimͦ¬
tendum: s etiam septuagies septies. Aqui¬
b tamen si queram utrum ds̃ nõ puni¬
at inimicos suos: sine dubio turbabunt᷑
Ip̃i eñi dicunt d̾m genti tenebrarũ. eter¬
num carcerem p̃parare. qͣm dicunt esse
iimicã deo. Et parum est. S eum etiã
sua membra simul cũ ip̃a gente pumi¬
turũ eẽ. nõ dubitant dicere. S cũ ad
capitula noui et uet̾is testamenti ueni¬
unt ut imꝑitos decipiant. et ea sibi adu̾¬
sa ẽẽ cͥminentur: fingunt se nimis bo¬
nos. S dicant nobis quib dicturus est
dñs. ite in ignem et̃num qui p̾ꝑatus ẽ
diabolo et angłis eius: si om̃ib ꝑcit ⁊

Expanded text:
s zelans, retribuens filiis tertiae et quartae generationis, parentum peccata, qui me oderunt. huic loco Manichaei illud de euangelio dicunt esse contrarium. quod dominus dicit: estote benigni sicut pater uester caelestis. qui solem suum oriri facit super bonos et malos et illud aliud. quod item dominus ait: non solum septies peccanti fratri dimittendum sed etiam septuagies septies. a quibus tamen si quaeram, utrum deus non puniat inimicos suos, sine dubio turbabuntur. ipsi enim dicunt deum genti tenebrarum aeternum carcerem praeparare, quam dicunt . esse inimicam deo. et parum est, sed eum etiam sua membra simul cum ipsa gente puniturum esse non dubitant dicere. sed cum ad capitula ueteris et noui testamenti ueniunt, ut inperitos decipiant et ea sibi aduersa esse criminentur, fingunt se nimis bonos. sed dicant nobis. quibus dicturus est dominus: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius, si omnibus parcit et
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitate. Qd̾ cum minune potueri¬
tis. sine dubio eñi qͣm diu tales estis
nullo mͦ pot̾itis: illud saltem ꝙ omni
humane menti est naturalit᷑ insitũ
simͦ id ꝑu̾se opinionis prauitate nõ
turbetur. dei naturã atq substantiam
ĩ commutabilem om̃ino. om̃io in cor¬
ruptibilem cogitate uł credite. et mani¬
chei cortinuo nõ eritis. ut aliqͣndo ⁊ ca¬
tholici ẽẽ possitis.¬

Expanded text:
credulitate: quod cum minime potuericredulitate: quod cum minime potueritis — sine dubio enim quamdiu tales estis, nullo modo poteritis — illud saltem, quod omni humanae menti est naturaliter insitum, si modo id peruersae opinionis prauitate non turbetur, dei naturam atque substantiam incommutabilem omnino, omnino incorruptibilem cogitate uel credite, et Manichaei continuo non eritis, ut aliquando et catholici esse possitis
Abbreviated transcription (Latin):
CAet iulta uaria. nulla contraria. Sic
soluunt᷑ omĩa de quib isti miseri sibi
collum ligant. ut sp̃m sui erroris int᷑
teneant: et nullũ extrinsecus salutis.
ad mittand. Quappter post om̃s fausti
calumpnias refutatas. duntaxat hoꝵ
eius capituloꝵ. quib hoc oꝑe qͣntum
dñs adiuuare dignatus est sufficient᷑
ut arbitror ꝓlyxeq respondi. breuiter
uos animoneo. qui illo tam nefando
it erecrabili errore tenemini ut si au¬
storitatem scͥpturaꝵ om̃ib preferendã
sequi uultis. eam sequamini que ab ip̃i
p̃sentie xp̃i temporib ꝑ dispensatõnes
apłoꝵ et certas ab eorum sedib successi¬
onesep̃oꝵ usq ad hec tempora toto orbe
terrarũ custodita. cõmendata. clarifi¬
cata ꝑuenit. Ibi eñi uidebitis etiã ue¬
t̾is testamenti obscura reuelari: et p̾¬
dicta compleri. Siaut̃ quasi racõne
quẽ admodũ uelle aut uoluisse uos
dicitis. certissima ratõne nõ uanissima

Expanded text:
rsa, et multa uaria, nulla contraria. sic rsa, et multa uaria, nulla contraria. sic «oluuntur omnia, de quibus sibi isti miseri collum ligant, ut spiritus sui erroris intus teneant et nullum extrinsecus salutis admittant. Quapropter post omnes Fausti calumnias refutatas dumtaxat horum eius capitulorum, quibus hoc opere, quantum dominus adiuuare dignatus est, sufficienter, ut arbitror, prolixeque respondi, breuiter uos admoneo, qui illo tam nefando et execrabili errore tenemini, ut si auctoritatem scripturarum omnibus praeferendam sequi uultis. eam sequamini, quae ab ipsius praesentiae Christi temporibus per dispensationes apostolorum et certas ab eorum sedibus successiones episcoporum usque ad haec tempora toto orbe terrarum custodita, commendata, clarificata peruenit. ibi enim uidebitis etiam ueteris testamenti et obscura reuelari et praedicta conpleri. si autem quasi ratione quemadmodum uelle aut uoluisse uos dicitis, certissima ratione, non uanissima
Abbreviated transcription (Latin):
stum eẽt ostendit. ut hinc adu̾tere
dixerit. Uellem sane ut aliquis ip̃oꝵ
uanoꝵ qui huiꝰmodi questiunculas
quasi magnas calumpniose obicunt
ex eungłio. narraret aliquid idem ip¬
se bis numero. non falsum nec falla¬
citer: s om̃ino id uolens intimare et
Moponere. et stilo exciꝑentur u̾ba eiꝰ
eiꝙ recitarentur: utrum nõ aliquid
plusminusue diceret aut p̾postero or¬
dine nõ u̾boꝵ tantum. S etiã rerũ:
aut utxum nõ aliquid ex sua senten¬
tia dic̾et tanqͣm alius dixerit. qd̾ eũ
dicisse nõ audierit. S uoluisse atꝙ
sensisse plane dognoui̾t aut utrũ non
alicuius breuit᷑ complecteret᷑ senten¬
tie u̾itatem. cuiꝰ uei antea quasi exp̃ste
Articłos ecplicasset. et si quid est alud
fortasse. qd̾ possit certis regulis cõpre¬
hendi. Quomͦ fiat ut uel in duoꝵ sin¬
gulis eusdem rei narrationib uel ĩ
duaꝵ unuis exx una eademq remul¬
ta diu̾sa mueniantur: nulia tñ adu̾¬

Expanded text:
stum esset. ostendit, ut hinc aduertere stum esset. ostendit, ut hinc aduertere m dixerit. uellem sane, ut aliquis istorum uanorum, qui huiusmodi quaestiunculas quasi magnas calumniose obiciunt euangelio, narraret aliquid idem ipse bis numero, non falsum nec fallaciter, sed omnino id uolens intimare et exponere, et stilo exciperentur uerba eius eique recitarentur, utrum non aliquid plus minusue diceret aut praepostero ordine non uerborum tantum, sed etiam rerum, aut utrum non aliquid ex sua sententia adiceret. tamquam alius dixerit, quod eum dixisse non audierit, sed uoluisse atque sensisse plane cognouerit; aut utrum non alicuius breuiter conplecteretur sententiae ueritatem, cuius rei antea quasi expressius articulos explicasset, et si quid est aliud, quod fortasse possit certis regulis conprehendi, quomodo fiat, ut uel in duorum singulis eiusdem rei narrationibus uel in duabus unius ex una eademque re multa diuersa inueniantur, nulla tamen adue
Abbreviated transcription (Latin):
dei potentia sicut ille centurio  tumc
melius quid matheus dixerit sentient
Talib eñi dicitur in psalmo. Accedite
Ad eum ⁊ illuminamini: ⁊uultꝰ ur̃i
nõ erubescent. Unde centurio ille ad
xp̃m magis accesserat: cuius fidem
ita laudauit. qm illi ip̃i ꝑ quos u̾ba
sua misit. Huic rei simile est etiam
illud qd̾ dñs ait tetigit me aliqͥs: qͣn¬
do mulier que fluxum sangiunis pa¬
ciebatur tangens fimbriã uestim̃ti
eius: salua facta est. Hoc eñi mirabi¬
lit̾ discipłis suis dicere uidebat᷑. qͥs me
retigit. tetigit me aliquis: cum eum
turba compͥmeret. Beniq hoc ei res¬
ponderunt. Turbe te compͥmunt: ⁊
dicis quis me tetigit: Quẽ ad modum
gͦ illi premebant. S illa tetigio: sic illi
missi erant ad xcp̃m s centurio magis
accessit. Ita matheus. et morem non
usq a ded inusitate locutõnis serua¬
uit̾. et mystico aliqͥd intimauit : Lu¬
cas aut̃ ad hoc ip̃m quẽadmodũ ge¬

Expanded text:
dei potentia, sicut ille centurio, tunc dei potentia, sicut ille centurio, tunc melius, quid Matthaeus dixerit, sentient. talibus enim dicitur in psalmo: accedite ad eum et inluminamini et uultus uestri non erubescent. unde centurio. ille ad Christum magis accesserat, cuius fidem ita laudauit, quam illi ipsi, per quos uerba sua misit. huic rei simile est etiam illud, quod dominus ait: tetigit me aliquis, quando mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, tangens fimbriam uestimenti eius salua facta est. hoc enim mirabiliter discipulis suis dicere uidebatur: quis me tetigit? et: tetigit me aliquis, cum eum turba conprimeret. denique hoc ei responderunt: turbae te conprimunt, et dicis: quis me tetigit? quemadmodum ergo illi premebant, sed illa tetigit, sic illi missi erant ad Christum, sed centurio magis accessit. ita Matthaeus et morem non usque adeo inusitatae locutionis seruauit et mystice aliquid intimauit; Lucas autem hoc ipsum quemadmodum ge
Abbreviated transcription (Latin):
aliquẽ ad aliquid multum accessilse
etiam quẽ nondum dicimꝰ ꝑuenisse
nõne et ip̃am ꝑuentionem cui quasi
udetur nõ eẽ qd̾ addi iam possit etiã
ꝑ alios fieri usitatissime loquimur.
sepe dicendo egit ille causam suam ꝑ¬
uenit ad iudicem. aut ꝑuenit ad illũ
uel illum potentẽ: cum plerumq id
fiat ꝑ amicos. non uso eo ꝓrsus ad
quem᷑ quisq dicitur ꝑuenisse : lnde
etiam tales honunes. quicũq ad po¬
tentium quodamm᷑ inaccefsibiles domoᷤ
siue ꝑ seip̃os. siue ꝑ alios ambitionis
arte ꝑuenumt:iam etiã uulgo per¬
uentores nocantur. Quid gͦ: Cum le¬
gimus obliiuscim̃. quẽadmodũ loqͥ
soleamus : An scͥptura di alit̾ nob̾tũ
fuerat. qͣm nr̃o more locutura. Et hoc qͥ¬
dem de cõmuni loq̃ndi consuetudine.
ꝑuicacib turbulentisq rospond̾im. Ce¬
terum qui hec nõ litigiose s placide ac
fidelit̾ querunt accedant ad xp̃m ñ
carne s corde. non corꝑis p̃sentia. s fi¬

Expanded text:
aliquem ad aliquid multum accessisse, aliquem ad aliquid multum accessisse, etiam quem nondum dicimus pervenisse? Nonne et ipsam perventionem, cui quasi videtur non esse quod addi jam possit, etiam per alios fieri usitatissime loquimur, saepe dicendo, Egit ille causam suam, pervenit ad judicem; aut, Pervenit ad illum vel illum potentem: cum plerumque id faciat per amicos non uiso eo prorsus, ad quem quisque dicitur peruenisse? unde etiam tales homines, quicumque ad potentium quodam modo inaccessibiles animos siue per se ipsos siue per alios ambitionis arte pertingunt, iam etiam uulgo "peruentores" uocantur. quid ergo? cum legimus, obliuiscimur, quemadmodum loqui soleamus ? an scriptura dei aliter nobiscum fuerat quam nostro more locutura? et hoc quidem de communi loquendi consuetudine peruicacibus turbulentisque responderim. Ceterum qui haec non litigiose, sed placide ac fideliter quaerunt, accedant ad Christum non carne sed corde, non corporis praesentia, sed fi
Abbreviated transcription (Latin):
ab infidelib solet: s etiã ip̃is uel par̃
eruditis. uel nimis contentiosis nisi ã¬
moniti resiputrint qd̃ matħs dixit
accessit ad eum centurio rogans eum
et dicens. lucas aut̃ qd̃ miserit ad eum
seniores udeoꝵ. hoc ip̃m rogantes de
puero eius. quia egrotabat ut eum sa¬
naret: et cum aꝓpinquaret domui. mi¬
sit alios ꝑ quos diceret nõ ẽẽ se dignũ
in cuius domum intraret ihc:nec se
ip̃m dignum ut ueniret ad iħm. Quo¬
modo gͦ scd̃m mathm accessit ad eum
rogans et dicens. ꝓuer meus iacet ĩ. domo
ꝑalyticus et male torquetur. Hoo ergo
Intelligitur mathm breuit᷑ sententiã
ipãm plenam integramq cemplexum
dicentem qd̾ centurio accessit ad iħm:
et non dicentem utrũ ꝑ se ip̃m accesse¬
rit. an ꝑ alios: et qd̾ ei de puero suo
illud dixerit nõ expͥmentem utrũ ꝑ
se ip̃m dixerit an ꝑ alios. Quid enim:
Nonne talib locutionib humana
plena est consrietudo: Cum dicimus¬

Expanded text:
ab infidelibus solet. sed etiam ipsis uel parum ab infidelibus solet. sed etiam ipsis uel parum eruditis uel nimis contentiosis, nisi admoniti resipuerint, quod Matthaeus dixit: accessit ad eum centurio rogans eum et dicens, Lucas autem, quod miserit ad eum seniores Iudaeorum hoc ipsum rogantes de puero eius, qui aegrotabat, ut eum sanaret. et cum adpropinquaret domui, misit alios, per quos diceret non se esse dignum, in cuius domum intraret Iesus, nec se ipsum dignum, ut ueniret ad Iesum. quomodo ergo secundum Matthaeum "accessit ad eum rogans et dicens: puer meus iacet in domo paralyticus et male torquetur?" hoc ergo intellegitur Matthaeum breuiter sententiam ipsam ueram integramque conplexum dicentem, quod centurio accesserit ad Iesum, et non dicentem, utrum per se ipsum accesserit, an per alios, et quod ei de puero suo illud dixerit, non exprimentem, utrum per se ipsum dixerit, an per alios. quid enim ? nonne talibus locutionibus humana plena est cons
Abbreviated transcription (Latin):
magnam et salubrem inuenire cõgru¬
entiam: si uos contentio non ꝑu̾teret.
et si pietas ad iuuaret: Quis eñi ũcrͣm
duos hystoricos legens de una re scͥben¬
tes. utrumq uel utrumlib eoꝵ aud
fallere. aut falli arbitratus est si unĩ
eoꝵ dixit. qd̾ alius pret̾misit. aut si alt̾
aliquid breuius complexus est. eandem
tantum sententiam saluam integrãq
custodiens: alt̾ aut̃ tanqͣm mẽbratim
cunsta digessit. ut nõ solum qͥd factũ
sit. uerũ etiã quẽad modũ factum sit
intimaret: sicut faustus huic euͣngłioꝵ
ueritati uoluit calumpniari qr maths
Aliquid dixit. qd̾ iucas cum idem narra¬
ret diceret pret̾misit: quasi negau̾it
lucas dixisse xp̃m. qd̃ eum sc̃psit dixis¬
se matheus: Hinc om̃mo nulla ũqmͣ
questio fuit. neq hoc obici ñ ab om̃ino
imprudentib et nichil haꝵ rerum con¬
siderare uolentib seu ualentib potest
Ilud sane requiri int̾ fideles. et obici

Expanded text:
magnam et salubrem inuenire congrumagnam et salubrem inuenire congruentiam. si uos contentio non peruerteret et si pietas adiuuaret? quis enim umquam duos historicos legens de una re scribentes utrumque uel utrumlibet eorum aut fallere aut falli arbitratus est, si unus eorum dixit. quod alius praetermisit; aut si alter aliquid breuius conplexus est eandem tantum sententiam saluam integramque custediens, alter autem tamquam membratim cuncta digessit, ut non solum, quid factum sit, uerum etiam. quemadmodum factum sit, intimaret? sicut Faustus hinc euangeliorum ueritati uoluit calumniari, quia Matthaeus aliquid dixit, quod Lucas, cum idem narraret, di. cere praetermisit, quasi negauerit Lucas dixisse Christum, quod eum scripsit dixisse Matthaeus. hinc omnino nulla umquam quaestio fuit neque hoc obici nisi ab omnino inprudentibus et nihil harum rerum considerare uolentibus seu ualentibus potest. illud sane et requiri inter fideles et obici
Abbreviated transcription (Latin):
mus in manib si post aliqͣntura tempꝰ
uel has neget meas. unde conuicitur.
nisi quia illi qui nunc ista nouerunt
noticiam suam ad longe etiam post fu¬
turos. continuatis posteroꝵ successioni¬
b tradunt: Que cum ita sinit. quis
tandem tanto furore cecatur nisi de¬
monioꝵ mendaciloquoꝵ malicia atq
fallacia consentiendo subu̾sus sit: qͥ
dicat hoc mereri non potuisse apłoꝵ
eccłiam tam fidam. tam numerosam
fratrum concordiam. ut eoꝵ scͥpta fide¬
lit̾ ad posteros traicerent: cum eoꝵ ea¬
thedras usq ad presentes ep̃os certifsĩa
successione seruarint. cum hoc qualiũ¬
cumq hominũ scͥptis. siue extra eccłiam
siue in ip̃a eccłia tanta facilitate ꝓue¬
niat: S contraria inquit int̾ le dcͥp¬
ta eoꝵ repꝑiuntur. Maligni. malostu¬
dio legitis. stulti non intelligitis: ceci
nõ uidetis. Quid eñi magnum erat ista
diligenter inspicere. et eordem scͥptorũ

Expanded text:
emus in manibus, si post aliquantum tempus emus in manibus, si post aliquantum tempus uel has neget meas, unde conuincitur, nisi quia illi, qui nunc ista nouerunt, notitiam suam ad longe etiam post futuros continuatis posterorum successionibus traiciunt? quae cum ita sint, quis tandem tanto furore caecatur, nisi daemoniorum mendaciloquorum malitiae atque fallaciae consentiendo subuersus sit, qui dicat hoc mereri non potuisse apostolorum ecclesiam. tam fidam, tam numerosam fratrum concordiam, ut eorum scripta fideliter ad posteros traicerent, cum eorum cathedras usque ad praesentes episcopos certissima successione seruarent, cum hoc qualiumcumque hominum scriptis siue extra ecclesiam siue in ipsa ecclesia tanta facilitate proueniat? Sed contraria, inquit, inter se scripta eorum reperiuntur. maligni malo studio legitis. stulti non intellegitis, caeci non uidetis. quid enim magnum erat ista diligenter inspicere et eorundem scriptorum
Abbreviated transcription (Latin):
IInde si quis hoc neget: nec saltem resei¬
litur. s ridetur nisi quia sic eos ab ip̃o y¬
potratis tempore usq ad hoc tempꝰ. et de¬
inceps successionis series cõmendauit ⁊
ut hinc dubitare clementis sio: platonis
aristotilis. Myceronis. uarronis aliorũq
huiꝰmodi auctoꝵ libros unde nouer̃t
homines qd̾ ip̃oꝵ sint: nisi eadem tem¬
porum sibimet succedentiũ contestatio¬
ne continua: Multi multa de litteris
eccliasticis conscͥp serunt. non quidem
auctoritate canonica: S aliquo adiu¬
uandi studio siue discendi. Unde ꝯstat
quid cuius sit. nisi quia his temporib
quib ea scripsit quisq quib potuit in¬
sinuauit atq elidit: et deinde in alios
atq alios continuata noticia latiusq
firmata. ad posteros etiam usq ad nr̃a
tempora ꝑuenerunt. ita ut int̾roganti
cuiꝰ quisq liber sit. nõ hesitemus quid
responde debeamus: S quid ꝑgam in
longe pret̾ita: Ecce istas lit̾as qͣs hẽ¬

Expanded text:
unde si quis hoc neget, nec saltem refelunde si quis hoc neget, nec saltem refellitur, sed ridetur, nisi quia sic eos ab ipso Hippocratis tempore usque ad hoc tempus et deinceps successionis series comut hinc dubitare dementis sit? Platonis, Aristotelis, Varronis, Ciceronis aliorumque eiusmodi auctorum libros unde nouerunt homines. quod ipsorum sint, nisi eadem temporum sibimet succedentium contestatione continua? multi multa de litteris ecclesiasticis conscripserunt, non quidem auctoritate canonica, sed aliquo adiuuandi studio siue discendi. unde constat, quid cuius sit, nisi quia his temporibus, quibus ea quisque scripsit. quibus potuit insinuauit atque edidit et inde in alios atque alios continuata notitia latiusque firmata ad posteros etiam usque ad nostra tempora peruenerunt. ita ut interrogati, cuius quisque liber sit, non haesitemus, quid respondere debeamus ? sed quid pergam in longe praeterita? ecce istas litteras, quas hab
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie contrarii heretici ꝓferunt. auctoꝵ
suorum nominib appellati. longe pͣt᷑
apłos existentium : Quasi u̾o et ĩ litt̾is
scłarib nõ fu̾int certissimi auctores. sb
quoꝵ nominib postea multa ꝓlata st̃.
et idro repudiata quia uel his que ip̃oꝵ
tẽ consta uet minime congruerund: ueleo
tempore quo illi scͥpserint nequaꝙͣ inno¬
tescere. et ꝑ ip̃o uł familiarissimos eoꝵ ĩ po¬
steros prodi commendariq meruerunt:
Nonne ut alios omittam sub ypocratis
medici nobilissimi nomine quidam libri
ꝓ lati in auctoritatẽ a medicis nõ recepti
sunt: Nlec eos adiuuit nõnulla simili
tudo rerum atq u̾boꝵ. qͣndo comꝑati eis
ciuos uere ypocratis ẽẽ constaret impa¬
res iudicati sunt: et qd̾ ab eo tempore
quo ⁊ cet̾a sc̾pta eius. nõ innotuerũt
qd̃ uere eius essent. Hos aut̃ libros qͥb
rei qui de tnͣsuerso ꝓferunt᷑ comparati
respiuuintur unde constat eẽ ypocratio:

Expanded text:
ecclesiae contrarii haeretici proferunt auctorum ecclesiae contrarii haeretici proferunt auctorum suorum nominibus appellati longe post apostolos existentium ? quasi uero et in litteris saecularibus non fuerunt certissimi auctores, sub quorum nominibus postea multa prolata sunt et ideo repudiata, quia uel his, quae ipsorum esse constaret, minime congruerunt uel eo tempore. quo illi scripserint, nequaquam innotescere et per ipsos uel familiarissimos eorum in posteros prodi commendarique meruerunt. nonne, ut alios omittam, sub Hippocratis medici nobilissimi nomine quidam libri prolati in auctoritatem a medicis non recepti sunt ? nec eos adiuuit nonnulla simtudo rerum atque verborum; quando comparati eis quos vere Hippocratis esse constaret, impares judicati sunt; et quod ab eo tempore, quo et caetera scripta ejus, non innotuerunt quod vere ejus essent. Hos autem libros, quibus illi qui de transverso proferuntur comparati respuuntur, unde constat esse Hippocratis,
Abbreviated transcription (Latin):
tem iuistificatum laudat abraham.: quod
priusqͣm t̾cumcideret᷑ credidit deo: et de¬
putatum est illi ad iusticiã: Qrd̾ tantipẽ¬
dit.ut nos nõ obaliud dicat filios euis
eẽ effectos. qui eius carne ꝓpagati non
sumus: nisi qd̾ euis fid̾i uestigia sequa¬
niur. S quid uobis faciem quos contra
testimonia scͥpturarũ ita surdos fecit
uuquitas: ut quicqͥd adu̾sum uos inde
nescio a quo falsario sb̾ gius nomĩe sc̃p¬
tum ẽẽ dicere audeatis: Isq adeo a xp̃¬
dica doctrina aꝑte aliena est qͣm predi¬
dicatis doctrina demonioꝵ ut eam sub
xp̃iane doctrine nomine defende nłsa
ex ꝑte possitis: nisi dicatis falsas eẽ sẽ¬
pturas apłorum. Infelices inimici aĩe
nr̃e que umq̃m litt̾e ullum habebunt
pondus auctoritatis. si eungłice si apłi¬
ce non habebunt: De quo libro certum
omnes gentes tanta eminentia decłara¬
ta. utrum apłorum sĩt incertum ẽ: Et
hoc erit certum scͥpsisse apłos. qd̾ huic

Expanded text:
tem iustificatum laudat Abraham, quod, tem iustificatum laudat Abraham, quod, priusquam circumcideretur, credidit deo, et deputatum est illi ad iustitiam ? quod tanti pendit, ut nos non ob aliud dicat filios eius esse effectos, qui eius carne propagati non sumus, nisi quod eius fidei uestigia sequamur. Sed quid uobis faciam, quos contra testimonia scripturarum ita obsurdefecit iniquitas, ut quicquid aduersum uos inde nescio quo falsario sub eius nomine scriptum esse dicere audeatis ? usque adeo a christiana doctrina aperte aliena est quam praedicatis doctrina daemoniorum, ut eam sub christianae' doctrinae nomine defendere nulla ex parte possitis, nisi dicatis falsas esse scripturas apostolorum. infelices inimici animae uestrae! quae umquam litterae ullum habebunt pondus auctoritatis, si euangelicae, si apostolicae non habebunt? de quo libro certum omnes gentes tanta eminentia declarata, utrum apostolorum sint incertum est? et hoc erit certum scripsisse apostolos, quod huic
Abbreviated transcription (Latin):
faustũs aliquid post hanc utam cui¬
qĩm posse prestari: qd̾ sibi prestandũ
in hac uita non comꝑau̾it. Bonũ est
uobis ut dum hic inuitis istum relmn¬
quatũ errorem: et u̾itatem catholice
fidei cognoscatis atq teneatis. Alioqn
longe aberit qd̃ sibi pollicetur inĩtus:
cum fieri ceꝑit qd iniusto minatus
est d̾o. De uita aut̃ patrrarcharum:
iam qͣntum satis arbitratus sum ho¬
minu maledico non pauca respondi.
Quib non utiq in morte correctis uł
post passionem suam iustificatis testi¬
monium dñs ꝑhibebat cum uideos
ammoneret: ut si abrahe filii essent.
facda abrahe fac̾ent. et qd̾ idem abeahã
eiuldem diem uidere concupiu̾it gaui¬
susq fu̾it cum uidisset: et qd̾ in eius
sinum. idest nescio cuius quiete felici¬
tatis magnum abditumꝙ secretũ ab¬
stulu̾it angli pauꝑem illum erũpnosũ
Adiuite suꝑbiente contemptũ. Quio di¬
cam de apło paulo: An forte et ip̃e p̃mor¬

Expanded text:
Faustus aliquid post hanc uitam cuiFaustus aliquid post hanc uitam cuiquam posse praestari, quod sibi praestandum in hac uita non conparauerit. bonum est uobis, ut, dum hic uiuitis, istum relinquatis errorem et ueritatem catholicae fidei cognoscatis atque teneatis. alioquin longe aberit, quod sibi pollicetur iniustus, cum fieri coeperit, . quod iniusto minatus est deus.' De uita autem patriarcharum iam, quantum satis arbitratus sum, homini maledico non pauca respondi: quibus non utique in morte correctis uel post passionem suam iustificatis testimonium dominus perhibebat, cum Iudaeos admoneret, ut si Abrahae filii essent, facta Abrahae facerent, et quod idem Abraham eiusdem diem uidere concupiuerit gauisusque fuerit, cum uidisset, et quod in eius sinum, id est nescio cuius quietae felicitatis magnum abditumque secretum abstulerint angeli pauperem illum aerumnosum a diuite superbiente contemptum. quid dicam de apostolo Paulo? an forte et ipse post mor
Abbreviated transcription (Latin):
UGustinus respondit. Quomo¬
do in tuto miser. quom in tuto
qui te patriarchas odisse dicis impuroͤ
et d̾m adhuc plangis impurũ: Certe
illis patriarchis. post aduentum salua¬
toris prestitam purgationẽ. et datam
beatam requiem concessisti: d̾s autp̃
ur̃. et post aduentũ saluatoris adhuc
iacet in tenebris. adhuc flagitiis oĩb
mergitur. adhuc in impuris om̃ib uo¬
lutatur. Ita nori solum uita illoꝵ ho¬
minũ melior erat deo ur̃o: uerũ etiã
mors ip̃a felicior.In quib aut̃ sedibus
erant iusti. qui exierant ex hac uita
prius qͣm xp̃c in carne uenisset. et utr̃
eriam ip̃os ad aliquid melus passio x
transtulerit: qui in eum uenturũ pas¬
surum. resurrecturum. non tantum.
crediderant. uerum etiã hoc ip̃m sicut
modo ad liquidũ indagari potest: non
hnio temeritates opinantiũ consettã¬
de qiuorũlibet hominũ. nedum tam
execrabilis heresis ꝑu̾sitate. nimis lo¬
ge a u̾itate aberrantium. frustra s̃
sane ꝑ hanc obliquitatẽ pollicetur

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Quomodo in tuto, miser? quomodo in tuto, qui te patriarchas odisse dicis inpuros et deum adhuc plangis inpurum? certe illis patriarchis post aduentum saluatoris praestitam purgationem et datam beatam requiem concessisti; deus autem uester et post aduentum saluatoris adhuc iacet in tenebris, adhuc flagitiis omnibus mergitur, adhuc in inpuris omnibus uolutatur . ita non solum uita illorum hominum melior erat deo uestro, uerum etiam mors ipsa felicior. in quibus autem sedibus erant iusti, qui exierant ex hac uita, priusquam Christus in carne uenisset, et utrum etiam ipsos ad aliquid melius passio Christi transtulerit, qui in eum uenturum, passurum, resurrecturum non tantum crediderant, uerum etiam hoc ipsum, sicumodo ad liquidum indagari potest, non hinc temeritates opinantium consectandae quorumlibet hominum, nedum tam execrabilis haeresis peruersitates nimis longe a ueritate aberrantium. frustra sibi sane per hanc obliquitatem pollicetur
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑. cautius et moderatiꝰ diceretur. pe¬
ne nulla qͣm nulla hic tẽ que nõ sunt et
illic: qͣmuis illinc sint duo illa p̃cepta de
dilectione di et ꝓximi. quo rectissime omĩa
et legitima et ꝓpħica et euͣnglica et apli¬
ca referuntur
Teͥm qd dixi trib modis in sc̃pturũ sc̃s
filioꝵ nomen accipitur. minus consid̾ate
dictũ est. Et alios eñi quosdam modos sñ
dubio pret̾misimus sicut dicitur filius
gehenne uel filius adoptiuus que utiq
nec scd̾m naturam nec scd̾m doctrinam
nec scd̃m imitatõnem dicuntur. Quoꝵ
trium modoꝵ tanqͣm soli sint exempla
reddimus. Scd̾m naturã: sicut uidei filis
abrahe. Scd̾m doctrinam sicut filios suos
quis ꝑ euͣmgłium docuit apłs uocat.
Ecd̾m imitationem sicut filii abrahe nos
sumus. cuius inutamur fidem.
nod aut̃ dixi. cum induerit incor

Expanded text:
untur, cautius et modestius diceretur paeuntur, cautius et modestius diceretur paene nulla quam nulla hic esse, quae non sint et illic, quamuis illic sint duo illa praecepta de dilectione dei et proximi, quo rectissime omnia et legitima et prophetica et euangelica et apostolica referuntur. Item quod dixi: tribus modis in scripturis filiorum nomen accipitur, minus considerate dictum est. et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos euangelium docuit apostolus uocat, secundum imitationem, sicut filii Abrahae nos sumus, cuius imitamur fidem. quod autem dixi: cum induerit incor
Abbreviated transcription (Latin):
płica disciplina repꝑiantur. qͣmuis ardu¬
a ꝙ diuina p̃cepta et ꝓmissa. que illis ⁊
libris uet̾ib desint. S addendũ erat. pe¬
uis ardua et diuina p̾cepta et ꝓmissa. q̃
illis etiam libris uet̾ibus desint᷑. Quid est¬
m̃i qd̾ in sermone euͣngłico in monte dũs
dicit. Audistis qd̾ dictum est antiqͥs hoc. Ego
Aut̃ dico uobis hoc: si nichil ip̃e amplius p̃¬
cepit qͣm preceptum est in alis uetib li¬
bris: Deinde regnum celoꝵ illi ppło fis¬
se ꝓmissũ ñ legimꝰ in his que ꝓmissa sc̃
leg̾e data ꝑ moysen in monte syna. quod
ꝓprie uetũs dicitur testamentũ. Qd̾ pre¬
figuratum dicit apłs ꝑ ancillam sare. et
filiũ eiꝰ. s ibi figuratum est et nouum ꝑ
ipãm saram. et filium eiꝰ. ꝓuide si figura¬
te discutiantur omĩa ib i ꝓpħata repꝑ:¬
untur que sunt presentata. uel expec
ꝓpria que nõ in ueteri. s in nouo inueni¬

Expanded text:
postolica disciplina reperiantur quamuis ardupostolica disciplina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa. quae illis etiam libris ueteribus desint. sed uis ardua et diuina praecepta et promissa. quae illis etiam libris uetenim, quod in sermone euangelico in monte dominus dicit: audistis, quia dictum est antiquis hoc; ego autem dico uobis hoc, si nil ipse amplius praecepit, quam praeceptum est in illis ueteribus libris? deinde regnum caelorum illi populo fuisse promissum non legimus in his, quae promissa sunt lege data per Moysen in monte Sina, quod proprie uetus dicitur testamentum, quod praefiguratum dicit apostolus per ancillam Sarrae et filium eius; sed et ibi figuratum est et nouum per ipsam Sarram et filium eius. proinde si figurae discutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, quae sunt praesentata uel expectpropria, quae non in uetere, sed in nouo inueni
Abbreviated transcription (Latin):
contra adimantum Manicheum
chei: quas conscͥpsit ad¬
l̾isus legem et ꝓphas. ue¬
lut contraria eis eunͣ¬
głica et apłica scripta
de monstrare conatus. Huic gͦ respondi u̾¬
ba eius ponens. in eisq reddens responsio¬
nem meam. Quod opus uno uolumine
conclusi. et in eo quibdam questionibus
non semel s itͥum respondi. qm̃ qd̃ pri¬
mo responderam ꝑierat. & tunc inuen¬
tum est cum iam it̾um respondissem. Ali¬
quas sane earũdem questionũ popularib
eccłiasticis sermonib solui. ad huc etiã qui¬
bdam non respondi: alique remanserũt
que reb aliis magis urgentib p̾dermisse
sunt: cumulo obliuionis adiuncto.
N hoc gͦ dixi. Qertis enim quibdã um¬
uris et figuris rerum. ante dñi aduen¬
tum scd̃m mirabilem atq ordinatissimã
distributionẽ tempoꝵ. ppłs ille tenebat᷑.
qui testamentũ uetus accepit. Tamen in
eo tanta predicatio et p̃nuntiatio noui te¬
stamenti est. ut nulla in euͣngłica atq a¬

Expanded text:
Contra Adimantum Manichaei pulus quas conscripsit adversus Legem et Prophetas, velut contraria eis evangelica et apostolica Scripta demonstrare conatus. Huic ergo respondi, verba ejus ponens, eisque reddens responsionem meam. Quod opus uno volumine conclusi, et in eo quibusdam quaestionibus non semel, sed iterum respondi, quoniam quod primum responderam perierat, et tunc inventum est, cum jam iterum respondissem. Aliquas sane earumdem quaestionum popularibus ecclesiasticis sermonibus solvi: adhuc etiam quibusdam non respondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt, cumulo quoque oblivionis adjuncto. 2. In hoc ergo dixi: Certis enim quibusdam umbris et figuris rerum ante Domini adventum, secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum, populus ille tenebatur qui Testamentum Vetus accepit; tamen in eo tanta praedicatio et pstamenti est. ut nulla in euangelio atque a
Abbreviated transcription (Latin):
gimus. S qͣmius de pecoꝵ animab nõ
curemus. cum quib nõ habemus rõnis
aliqͣm societatem: tamen illud qd̃ lex di¬
cit fundendũ ẽẽ sanguinẽ nec in escam
omĩa scͥpturarũ illaꝵ sacramenta. signis
et figuris plena sunt future p̾dicatoĩs:
ta est. Sic est eñi sangius anima. qͦmͦ
petra erat xp̃c ÷ sicut dicit apłs. Bibebãt
eni de sp̃itali seq̃nte petra: petra aut̃ erat¬
xp̃c. Notum est aut̃ filios isrł petra per¬
cussa bibisse aqͣm in h̾emo: de quib loque¬
batur apłs cum hoc diceret. Nec tam̃ ato
petra significabat xp̃m. s ait. petra erat
xp̃c. Que rursus ne carnalit̾ acciꝑeturr.
sp̃italem illam uocat: idest eam sp̃italit
intelligi docet. Longum est et nunc nõ ne¬
cessarium. sacramenta eiusdem legis ex¬
ponere: nisi cum breuit possint. Sufficit
aut̃ ut nou̾int illi qui de his calũpnian¬
tur. non ea nos ita intellig̾e. ut ullas so¬

Expanded text:
gimus. sed quamuis de pecorum animis non gimus. sed quamuis de pecorum animis non curemus, cum quibus non habemus rationis aliquam societatem, tamen illud quod lex dicit fundendum esse sanguinem nec in escam omnia scripturarum illarum sacramenta signis et figuris plena sunt futurae praedicationta est. sic est enim sanguis anima, quomodo petra erat Christus, sicut dicit apostolus: bibebant enim de spiritali seqChristus . Notum est autem filios Israel petra percussa bibisse aquam in eremo , de quibus loquebatur Apostolus, cum haec diceret; nec tamen ait, Petra significabat Christum; sed ait, Petra erat Christus. Quae rursus ne carnaliter acciperetur, spiritualem illam vocat; id est, eam spiritualiter intelligi docet. Longum est, et nunc non necessarium, sacramenta ejusdem Legis exponere, nisi cum breviter possint. Sufficit autem ut noverint illi qui de his calumniantur, non ea nos ita intelligere, ut illa so
Abbreviated transcription (Latin):
ciat et adiungat. Ecce myst̾ium uobis
dico. Om̃s quidem resurgemus: nõ tam̃
om̃s ĩmutabunur. In athomo. in ictu
oculi. in nouissima tuba. Canet eñi tu¬
ba. et mortui resurgent incorrupti: et
nos cõmutabimur. Beinde contexit et
dicit etiam illud qd̃ paulo ante cõmemo¬
raui: ut ostendat qualis futura sit ip̃a
ĩmutatio. Statim quippe dicit. O portet
eñi corruptibile hoc induere incorrupti¬
onem: et mortale hoc induere ĩmorta¬
litatem. Hinc gͦ apparet. quia caro et
sanguis regnum dei non possidebit: qr
cum induerit incorruptionẽ et ĩmorta¬
litatem. iam nõ caro et sanguis erit s
in corpus celeste mutabitur. Qd̃ quidem
ex occasione tractauimus. qr huic quoq
sententie: multum insidiari solent : nẽ¬
gantes corpoꝵ resurrestionẽ. Nam ista
questio nõ de corpore s de anima ẽ ꝓpõita:
qͣm putant sic accipi in lege. ut sanguis
eẽ existimetur. qd̃ nos nullomͦ sic intelli¬

Expanded text:
ciat et adiungat: ecce mysterium dico ciat et adiungat: ecce mysterium dico uobis: omnes quidem resurgemus. non tamen omnes inmutabimur in atomo. in ictu oculi. in nouissima tuba. canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti et nos commutabimur. deinde contexit et dicit etiam illud, quod paulo ante commemoraui, ut ostendat. qualis futura sit ipsa inmutatio. statim quippe dicit: oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. hinc ergo adparet. quia caro et sanguis regnum dei non possidebunt. quia cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, sed in corpus caeleste mutabitur. quod quidem ex occasione tractauimus. quia huic quoque sententiae multum insidiari solent negantes corporum resurrectionem. nam ista quaestio non de corpore, sed de anima proposita est. quam putant sic accipi in lege, ut sanguis esse existimetur: quod nos nullo modo sic intelle
Abbreviated transcription (Latin):
głam. et aliam t̾restrium. Qd̃ aut̃ sp̃i¬
tale dixit corpus in resurrectione futu¬
rum. nõ ꝓpterea putandum est qd̃ nõ
corpus s sp̃c erit. s sp̃itale corpꝰ omĩoͦs
spũi subditum dicit. sine aliqua corrup¬
tione uel morte. Non eñi qm̃ mͦ quod
habemus corpus animale appellat. ideo
putandũ est nõ illico eẽ corpus s aĩam
Ergo quẽ admodũ corpus animale nũc
dicitur. quia subditũ est anime. sp̃itale
aut̃ nondũ dici potest. quia nondũ spũi
plene subiectum est. qͣndiu corrumpi
potest : sic et tunc sp̃itale uocabitur. cũ
spũi atq et̾nitati nulla corruptione re¬
sistere pot̾it. Aut si adhuc parum uide¬
tur eẽ monstratum. qd̾ sententiã istam
ꝓpt̾ ĩmutationẽ que futura est apłs
dicerit. cum ait. caro et sanguis reg¬
num d̃i h̾editate possidere nõ possund:
neq corruptio incorruptionẽ h̾editate
possidebit: Attendite quid continuo sb̾i¬

Expanded text:
gloriam, et aliam terrestrium. Quod autem spirigloriam, et aliam terrestrium. Quod autem spirituale dixit corpus in resurrectione futurum, non propterea putandum est, quod non corpus, sed spiritus erit: sed spirituale corpus omni modo spiritui subditum dicit, sine aliqua corruptione vel morte. Non enim quia quod modo habemus corpus animale appellat, ideo putandum est non illud esse corpus, sed animam. Ergo quemadmodum corpus animale nunc dicitur, quia subditum est animae; spirituale autem nondum dici potest, quia nondum spiritui plene subjectum est, quamdiu corrumpi potest: sic et tunc spirituale vocabitur, cum spiritui atque aeternitati nulla corruptione resistere poterit. 5. Aut si adhuc parum videtur esse monstratum, quod sententiam istam propter immutationem quae futura est Apostolus dixerit, cum ait, Caro et sanguis regnum dei hereditate possidere non possunt neque corruptio incorru.ptionem hereditate possidebit, adtendite, quid continuo subi
Abbreviated transcription (Latin):
terra trenus: scd̾s homo de celo celestis.
Qualis terrenus. tales et terreni: ⁊ qua¬
lis celestis: tales et celestes. Et quomͦ in¬
diumus imaginẽ terreni: induamus
et imaginem eius qui de celo est. Hoc
aut̃ dico frẽs. quia caro ⁊ sanguis reg¬
num di hereditate possidere nõ possũt
neq corruptio incorruptionẽ heditate
possidebit. Certe iam clarum est. qͣre
hoc apłs dixerit. Quid gͥꝰ iste tam tur¬
pi fraude nõ cõmenorat. nisi hoc ulti¬
mum: et tacet illa suꝑiora. quib hoc qd̾
male int̾pretatur bene possit intelligi:
Nam qm̃ dñi nr̃i corpus post resurrecti¬
onem sic leuatum est in celũ: ut ꝓ ip̃a
celesti habitatione celestem acceꝑit mu¬
tationẽ. ꝙ hoc sꝑare in die ultimo iussi su¬
mus : ideo dixat apłs. qualis t̾renus. ta¬
les et t̾reni. idest mortales: et qualis de¬
lestis. tales et celestes idest ĩmortales: nõ
solum animab. s etiã corꝑib. Unde et
supradixerat. aliam ẽẽ celestium corpoꝵ

Expanded text:
enus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni, et qualis caelestis, tales et caelestes. et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius, qui de caelo est. hoc autem dico, fratres, quia caro et sanguis regnum dei hereditate possidere non possunt neque corruptio incpossidebit. Certe jam clarum est quare hoc Apostolus dixerit. Quid ergo iste tam turpi fraude non commemorat, nisi hoc ultimum, et tacet illa superiora, quibus hoc quod male interpretatur, bene possit intelligi? Nam quoniam Domini nostri corpus post resurrectionem sic levatum est in coelum, ut pro ipsa coelesti habitatione coelestem acceperit mutationem, et hoc sperare in die ultimo jussi sumus: ideo dixit Apostolus, Qualis terrenus, tales et terreni, id est, mortales; et qualis coelestis, tales et coelestes, id est, immortales, non solum animis, sed etiam corporibus. Unde et supra dixerat, aliam esse coelestium corporum