comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
PIIIN. id est locutorium dicere: ut cum
apło erumpamus in uocem. An exꝑi¬
mentum quęxitis eius. qui in me loqui¬
tur xp̃s: Potest autẽ om̃is ȩdificatio¬
constructa. non solum nos sed s cele¬
stes significare uirtutes: ut uniuersi
pariter. fiant habitaculum dĩ in sp̃u.
Incongruum quippe eẽ aiunt. ex homi¬
nibus ȩdificationem compactam atq
concordem crescere in templum sc̃or in
dño. fieriq habitaculum dĩ in sp̃u: ange¬
los autẽ ꝙ beatas quasq uirtutes quȩ
u cęlestibus dõ seruiunt. ab hac felicita¬
te alienas existimari. Summus autẽ an¬
gularis lapis qui popłm utrumq conti¬
neat. siue iuxta scl̃am interpretationẽ
celestia iungat atq terrena. xp̃s ẽ dñs¬
nr: lapis p̃cisus de monte sine manibꝰ:
de quo & psalmista testat᷑ dicens. Lapi¬
dem quem repbauerunt ȩdificantes :
hic factus est in caput anguli: a dño
factum est istud. Reprobatus quippe ẽ

Expanded text:
ήριον, id est, locutorium dicere: ut cum ήριον, id est, locutorium dicere: ut cum Apostolo erumpamus in vocem: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Potest autem omconstructa, non solum nos, sed et coelestes significare virtutes, ut universi pariter fiant habitaculum Dei in spiritu: incongruum quippe esse aiunt, ex hominibus aedificationem compactam atque concordem crescere in templum sanctum in Domino, fierique habitaculum Dei in spiritu; angelos autem et beatas quasque virtutes, quae in coelestibus Deo 585 serviunt, ab hac felicitate alienas existimari. Summus autem angularis lapis, qui populum utrumque contineat sive juxta secundam interpretationem coelestia jungat atque terrena Christus r, lapis praecisus de monte sine manibus, de quo et Psalmista testatur, dicens: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factum est istud . Reprobatus quippe est
Abbreviated transcription (Latin):
domestici dĩ suꝑ ȩdificati sunt fundam̃¬
angulari xp̃o iñu: in quo om̃is ȩdifica¬
tio compaginata crescit in templum
scm̃ in dño. in quo & ephesii coȩdifican¬
tur in tabernaculum di in sp̃u: unus ẽ
ds. unius ȩdificationis. & templi. quod
suꝑȩdificatũ ẽ fundamento apłoꝵ &¬
ꝓpħarum. Quod si uniuersa ȩdificatio
compaginata creseit in templum scm
in dño: om̃i labore nitendum ut fiamꝰ
illi lapides. de quibus scriptum ẽ. La¬
pides scĩ. uoluuntur suꝑ terram. Et cũ
fuerimus uiui lapides ex omni parte
dolati. leues. politi. nullam habentes
scabridinẽ. ȩdificemur in templum ꝙ
fiamus habitaculum dõ. condaturq
in nobis arca testamenti. custos legis
dñi. & cherubim scientiȩ multitudo.
& interiora pectoris nr̃i in nouum
uocabulum transeant. dicant᷑q dabir.
quod nos oraculum siue responsum
possumꝰ appellare. & ut contentiosius
uerbum ex primamus e uerbo Cante¬

Expanded text:
domestici Dei superaedificati sunt fundamedomestici Dei superaedificati sunt fundameu: in quo omnis aedificatio compaginata, crescit in templum sanctum in Domino: in quo et Ephesii coaedificantur in tabernaculum Dei in spiritu, unus est Deus, unius aedificationis et templi, quod superaedificatum est fundamento aposi universa aedificatio compaginata, crescit in templum sanctum in Domino, omni labore nitendum est, ut fiamus illi lapides, de quibus scriptum est: Lapides sancti volvuntur super terram . Et cum fuerimus vivi lapides, ex omni parte dolati, laeves  Al. leves, politi nullam habentes scabredinem, aedificemur in templum, et fiamus habitaculum Deo. Condaturque in nobis arca testamenti custos Legis Domini, et Cherubim, scientiae multitudo, et interiora pectoris nostri in novum vocabulum transeant: dicamurque DABIR  , quod nos oraculum, sive responsum possumus appellare, et ut contentiosius verbum exprimamus e verbo, λαλητ
Abbreviated transcription (Latin):
constincta. crescit in templum sc̃m
in dño: in quo & uos coȩdificamini
in habitaculum dĩ. in sp̃ũ.
did quod supra dixerat peregrini te¬
stamentoꝵ repmissionis: nunc respon¬
dit: ergo iam non estis peregrini &
accolȩ. Et ad illud quod prȩmiserat
alienati a conuersatione isrl: modo
reddit. estis ciuies scõꝵ & domestici
di. Hic locus aduersum eos uel maxi-¬
me facit: qui diuersas naturas nitun-¬
tur introducere. Quomodo enĩ pere¬
grini facti sunt ciues scõꝵ: Et quomodo
domestici di fuerunt quondam alieni¬
a conuersatione isrł: si non potest uel
in melius uel in peius natura mutari:
Quod autẽ sequitur. ȩdificati suꝑ funda
priori quam scdȩ interpretationi con¬
uenit. in qua suꝑius dixeramus. ante
passionem xp̃i uitinum isrł. gentes fuis¬
se delonge. Hoc testimonio & contra
martionem cȩterosq ueteres hereticos.
qui alium legis. alium euangłii p̃di¬
cant dm̃ uti possumus. Si enim neqͣꝙͣ.
peregrini ꝙ accolȩ sed ciues sc̃oꝵ &

Expanded text:
in templum sanctum in Domino. In quo et vos coaedificamini in habitaculum Dei, in spiritu. Ad id quod supra dixerat: peregrini testamentorum et repromissionis, nunc respondet: ergo jam non estis peregrini et accolae. Et ad illud quod praemiserat, alienati a conversatione Israel, modo redit: Estis cives sanctorum, et domestici Dei. Hic locus adversus eos vel maxime facit, qui diversas naturas nituntur introducere. Quomodo enim peregrini facti sunt cives sanctorum, et quomodo domestici Dei fuerunt 584 quondam alienia conversatione Israel, si non potest vel in melius, vel in pejus natura mutari? Quod autem sequitur: Aedificati super fundpriori quam secundae interpretationi convenit, in qua superius dixeramus, ante passionem Christi vicinum Israel, et Gentes fuisse de longe. Hoc testimonio et contra Marcionem caeterosque veteres haereticos, qui alium Legis, alium Evangelii praedicant Deum, uti possumus. Si enim nequaquam peregrini et accolae, sed cives sanctorum et
Abbreviated transcription (Latin):
ANNarotee autẽ hi sunt. qui postquam
peccauerint non dolent. qui nequaquam
sentientes runam suam feruntur in pro¬
num. & tanquam bestiȩ ferrum uidentes
in mortem ruunt. Pone michi duos in
uno uitio deprehensos: alterum qui intel¬
ligat plangatq quod fecit: alterum qui
delectetur in scelere. & non solum non
doleat uerum etiam głetur. & putet se
quandam turpitudinum palmam ꝙ
uictoriam consecutum. Nonne tibi ui¬
detur ille dolere. & hic penitus non do¬
lere: Exprimamꝰ ipsi si possumus uerbũ
dolentes siue in dolorios. Nam ꝙ qui¬

Expanded text:
 autem hi sunt, qui postquam peccaverint, non dolent: qui nequaquam sentientes ruinam suam, feruntur in pronum, et tamquam bestiae ferrum videntes, in mortem ruunt. Pone mihi duos in uno vitio deprehensos: alterum qui intelligat, plangatque quod fecit: alterum qui delectetur in scelere, et non solum non doleat, verum etiam glorietur, et putet se quamdam turpitudinum palmam et victoriam consecutum: nonne tibi videtur ille dolere, et hic penitus non dolere? Exprimamus, si possimus, verbum dolentes, sive, indolorios. Nam et qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ueritate intelligant. qua ipsi non eru¬
bescunt falsa simulare. Sed tatianꝰ encra-¬
titarum patriarches. qui & ipse non¬
nullas pauli epłas repudiauit. hanc uel
maxime hoc ẽ ad titum apłi ꝓnuntian¬
dam credidit. paruipendens martionis &
aliorum qui cum eo in hac parte consen¬
tiunt assertionẽ. Scribit igit᷑ apłs o pau¬
la & eustochium de nicopoli quȩ in actia¬
co littore sita. nunc possessionis nr̃ȩ pars
rat ad ȩccłias instruendas: p̃cepitq ei cũ
eduobus artemas seu titicus cretã fue¬
rit appulsus. ipse nicopolim ueniat. Iu-
citudo mea om̃ium ȩccłiarum. & qui ęuan¬
głm xp̃i usq ad illiricũ de ierosolimis
ꝓficiscens fundauerat. non pateret᷑ & sui
ꝙ titi absentia cretenses esse desertos. a
quibus primũ idolatriae semina pullu¬
lauerunt: sed mitteret eis ꝓ se & tito arte¬
mam. uel titicum. quorum doctrina et
solatio confouerentur.

Expanded text:
pro veritate intelligant, qua ipsi non erupro veritate intelligant, qua ipsi non erubescunt falsa simulare. Sed Tatianus Encratitarum patriarches, qui et ipse nonnullas Pauli epistolas repudiavit, hanc vel maxime, hoc est, ad Titum, Apostoli pronuntiandam credidit; parvipendens Marcionis et aliorum, qui cum eo in hac parte consentiunt, assertionem. Scribit igitur Apostolus, o Paula et Eustochium, de Nicopoli quae in Actiaco littore sita, nunc possessionis vestrae parrat ad Ecclesias instruendas: praecepitque ei, ut cum e duobus Artemas, seu Tychicus Cretam fuerit appulsus, ipse Nicopolim veniat. Justcitudo mea omnium Ecclesiarum: et qui Evangelium Christi usque ad Illyricum de Jerosolymis proficiscens, fundaverat, non pateretur et sui et Titi absentia Cretenses esse desertos; a quibus primum idololatriae semina pullularunt: sed mitteret eis pro se et Tito Arteman, vel Tychicum, quorum doctrina et solatio confoverentur.
Abbreviated transcription (Latin):
icet Non sint digni fide
qui fidem primã irritam
fecerunt. martionẽ loquor
& basilidem & om̃s hereti¬
cos qui uetus laniant testamentum:
tamen eos aliqua ex parte ferremꝰ. si
saltim in nouo continerent manꝰ suas.
& non auderent xp̃i ut ipsi iactitant
boni dĩ filii uel ȩuangłistas uiolare
uel apłos. Nunc uero cum ꝙ ȩuangłia
eius dissipauerint. ꝙ apłoꝵ epłas non¬
apłorum xp̃i fecerint esse sed ꝓprias: mi-¬
ror quomodo sibi xp̃ianoꝵ nomen au¬
deant uendicare. Ut enim de cȩxeris
epłis taceam. de quibꝰ quic quid contra-¬
rium suo dogmati uiderant eraserunt.
non nullas integras repudiandas credi¬
derunt. ad timotheum uidelicet utrãq.¬
ꝙ ad hebreos. ꝙ ad titum quam nunc
conamur exponere. Et siquidem redde-¬
rent causas cur ad eas apłi non putarent.
temptaremus aliquid respondere. & forsi¬
tan satisfacere lectori. Nunc uero cum
heretica auctoritate ꝓnuntient & dicant
illa epła pauli ẽ. hec ñ ẽ: ea auctoritate refelli se

Expanded text:
icet non sint digni fide, qui fidem primam irritam fecerunt, Marcionem loquor et Basilidem, et omnes haereticos qui vetus laniant Testamentum: tamen eos aliqua ex parte ferremus, si saltem in novo continerent manus suas: et non auderent Christi ut ipsi jactitant boni Dei Filii, vel evangelistas violare, vel apostolos. Nunc vero cum et Evangelia ejus dissipaverint, et apoorum Christi fecerint esse, sed proprias, miror quomodo sibi Christianorum nomen audeant vindicare. Ut enim de caeteris Epistolis taceam, de quibus quidquid contrarium suo dogmati viderant, eraserunt, nonnullas integras repudiandas crediderunt: ad Timotheum videlicet utramque, ad Hebraeos, et ad Titum, quam nunc conamur exponere. Et siquidem redderent causas, cur eas Apostoli non putarent, tentaremus aliquid respondere, et forsitan satisfacere lectori. Nunc vero cum haeretica auctoritate pronuntient et dicant: Illa epistola Pauli est, haec non est; ea auctoritate refelli se
Abbreviated transcription (Latin):
gent̃ attendite quod non solum omnes
hystoriȩ scripturarum. quas in terra ge¬
stas sp̃s sc̃s enumerat. sed etiam in celesti¬
bus quȩ nobis occultȩ sunt: in xp̃i recapi¬
dulata passione teneant
n qua & sorte uocati sumus. p̃destinati se¬
cundum ꝓpositum eiꝰ qui uniuersa opera¬
tur uixta consilium uoluntatis suę.
Erbum hereditatis & sortis. ꝑ quas in
xp̃i partem uenimus: ostendit nos de alia
potestate ad aliam transmigrasse. ꝙ scđm
illud quod in deuterononnio scriptum ẽ.
quando diuidebat altissimꝰ gentes. cum
disseminaret filios adam. de angłoꝵ
di tione ad partẽ dñi esse transiatos. Et
illi quidem aliena. & sibi uel commissa
uel usurpata tenuerunt. iste uero re¬
cepit sua : ꝙ ascendens in altum capti¬
uam duxit captiuitatẽ: id est eos qui
ante captiui fuerant in ꝑditionẽ. ipse
cȩpit ad uitam ut reduceret in excelsũ.
& quodammodo ẽ capta captiuitas. dũ
ꝑ secundam captiuitatẽ. qui prius ca¬

Expanded text:
genter attendite, quod non solum omnes genter attendite, quod non solum omnes historiae Scripturarum, quas in terra gestas Spiritus sanctus enumerat: sed etiam in coelestibus quae nobis ocultae sunt, in Christi recapitulata passione teneantur. In quo et sorte vocati sumus: praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur secundum consilium voluntatis suae. Verbum haereditatis et sortis, per quas in Christi partem venimus, ostendit nos de alia potestate ad aliam transmigrasse: et secundum illud quod in Deuteronomio scriptum est: Quando dividebat Altissimus gentes, cum disseminaret filios Adam , de angelorum ditione ad partem Domini esse translatos. Et illi quidem aliena, et sibi vel commissa vel usurpata tenuerunt. Iste vero recepit sua: et ascendens in altum captivam duxit captivitatem , id est, eos qui ante capti fuerant in perditionem, ipse cepit ad vitam, ut reduceret 558 in excelsum: et quodammodo est capta captivitas, dum per secundam captivitatem qui prius ca
Abbreviated transcription (Latin):
xus. & om̃ia cordis sui secreta confessus ẽ:
saluatoris ꝙ. ȩccłiȩ ex gentibꝰ uere paupis
ꝙ egenȩ. mysterium significabat. In cruce
itaq dñi ꝙ in passione eius recapitulata st̃
om̃ia: id est uniuersa in hac aparai q̃a¬
cĩc suputata. Quod ut manifestius fiat.
cotidianȩ consuetudinis aliquod pona-¬
mͦ exemplum. uerbi causa. Uiginti
denarios erogaui: rursum quinq &
alios quindecim. triginta quoq & ter de¬
cies. ꝑ diuersa tempora dedi. Hȩc si in
unum uoluero supputare. centenarii
numeri michi summa succrescit. & in uno
numero habebo om̃ia. quȩ ante descri¬
pseram. Sic itaq uniuersa mysteria et
om̃is dispensatio uetustatis. non solum
quȩ in terris sed etiam quȩ in cęlis ge¬
sta est. in xp̃i passione completur. Cum
enim semel michi xp̃s passus fuerit. &
sepultus. ꝙ resurrexerit. & ad patrem u¬
ctor ascenderit. non necesse habeo ueterẽ
numerum: quia in uno om̃ia teneo. Dili¬

Expanded text:
xus, et omnia cordis sui secreta confessus est , xus, et omnia cordis sui secreta confessus est , Salvatoris et Ecclesiae ex Gentibus vere pauperis et egenae mysterium significabat . In cruce itaque Domini, et in passione ejus recapitulata sunt omnia, id est, universa in hac ἀνακεφαλαιώσει supputata. Quod ut manifestius fiat, quotidianae consuetudinis aliquod ponamus exemplum. Verbi causa: Viginti denarios erogavi, rursum quinque, et alios quindecim; triginta quoque et ter decies, per diversa tempora dedi. Haec si in unum voluero supputare, centenarii mihi numeri summa sucerescit, et in uno numero habebo omnia quae ante descripsi. Sic itaque universa mysteria et omnis dispensatio vetustatis non solum quae in terris, sed etiam quae in coelis gesta est, in Christi passione completur. Cum enim semel mihi Christus passus fuerit, et sepultus, et resurrexit, et ad Patrem victor ascenderit: non necesse habeo veterem numerum, quia in uno omnia teneo. Dili
Abbreviated transcription (Latin):
ptum est. instaurare. Et miror cur ipso
uerbo greco non usi sint translatores.
cum istuismodi licentia. dialectica quoq¬
ꝙ philosophia sicut in greco habent᷑
assumpte sint. Nam & oratores in epi
logis uel ante epilogos in fine causarũ.
ꝓpter memoriam uidicum & eoꝵ qui
audiere negotia. recordationem ANa
latius disputarant breui postea sermo¬
ne comprehendant. & unusquisq re¬
cordari eoꝵ incipiat quȩ audiuit.
Sensus itaq in p̃senti loco iste ẽ. Omis
dispensatio quȩ & ante mundũ ꝙ pꝰea
esse cepit in mundo. tam uisibilium ꝙͣ¬
in uisibilium creaturarum. aduentũ
dĩ filii pollicebatur: quod adã qui
de paradiso eiectus ẽ. ꝑ saluatorem
reuocandus erat. quod in fabricatio¬
ne turris. linguarum unitas scissa ẽ. in
rum: quod isaac in tẏpo dñi crucem suã
ipse portauit: quod samson scãm comã
nutriens. dalilȩ pauperis dilexit ample¬

Expanded text:
ptum est, instaurare Al. restaurare . Et miror cur ipso ptum est, instaurare Al. restaurare . Et miror cur ipso verbo Graeco non usi sint translatores, cum istiusmodi licentia, dialectica et philosophia sicut in Graeco habentur, assumptae sint. Nam et oratores in epilogis, vel ante  Al. inter epilogos, in fine causarum propter memoriam judicum et eorum qui audiere negotia, recordationem, id latius disputarant, brevi postea sermone comprehendant, et unusquisque recordari eorum incipiat quae audivit. Sensus itaque in praesenti loco iste est: Omnis dispensatio quae et ante mundum, et postea esse coepit in mundo, tam invisibilium quam visibilium creaturarum, adventum Dei 557 Filii pollicebatur. Quod Adam qui de paradiso ejectus est, per Salvatorem revocandus erat . Quod in fabricatione turris, linguarum unitas scissa est Gerum . Quod Isaac in typo Domini, crucem suam ipse portavit . Quod Samson sanctam comam nutriens, Dalilae pauperis dilexit ample
Abbreviated transcription (Latin):
teciñ id est ꝓpositionẽ. Inter p̃destinatio¬
nem autẽ & ꝓpositum. hi qui solent
inter uerba discutere. hoc asserunt int̾¬
esse: quod p̃destinatio alicuiꝰ rei multo
ante in mente eius qui destinet quid fu¬
turum sit p̃figuret: ꝓpositum autẽ cum
iam uicina sit machinatio. ꝙ pene con¬
stitutionem sequat᷑ effectus. Quod uero
ait. ꝓposuit in eo: ad mysterium refe¬
rendum est. Si quidem supradixerat. ut
notum faceret nobis mysterium uolun¬
tatis suȩ. quod mysterium dispensatio
est plenitudinis tempoꝵ. ut statuto tem¬
pore omĩa compleantur. Quomodo enĩ
heres quamdi paruulus ẽ. licet ipsuis
bona sint. tamen necdũ ei debetur he¬
reditas: ita &̃ mysterium quod p̾destina¬
tum fuerat a do in adoptionẽ filioꝵ eiꝰ.
ante non potuit dispensari. nisi suo ue-¬
niret tempore. De quo ꝙ̾ alibi. numero
singulari paulus ait. Ut autẽ uenit
plenitudo demporis. misit d̾s filium
suum: qui ante uenire non potuit. nisi
mysterium temporis impleretur.

Expanded text:
θεσιν, id est, propositionem. Inter praedestinationem autem, et propositum, hi qui solent inter verba discutere, hoc asserunt interesse, quod praedestinatio alicujus rei multo ante in mente ejus qui destinet quid futurum sit, praefiguret: Propositum autem, cum jam vicina sit machinatio, et pene cogitationem sequatur effectus. Quod vero ait, proposuit in eo, ad mysterium referendum est: siquidem supra dixerat: ut notum faceret nobis mysterium voluntatis suae, quod mysterium dispensatio est plenitudinis temporum, ut statuto tempore omnia compleantur. Quomodo enim haeres quamdiu parvulus est, licet ipsius bona sint, tamen necdum ei debetur haereditas : ita et mysterium quod praedestinatum fuerat a Deo in adoptionem filiorum ejus, ante non potuit dispensari, nisi suo veniret tempore. De quo et alibi numero singulari Paulus ait: Ut autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum : qui ante venire non potuit, nisi mysterium temporis impleretur.
Abbreviated transcription (Latin):
nunc uidet ꝑ speculum in enigmate.
quomodo uel ipsi uel ephesiis. in om̃i sa¬
pientia atq prudentia. di misterium
reuelatum est: Hac itaq necessitate
compellimur mutare ordinem lectioĩs:
ꝙ facere scđm placitum uoluntatis suȩ.

Expanded text:
nunc videt per speculum in aenigmate , nunc videt per speculum in aenigmate , quomodo vel ipsi, vel Ephesiis, in omni sapientia atque prudentia Dei mysterium revelatum est? Hac itaque necessitate compellimur mutare ordinem lectionis, et facere: Secundum placitum voluntatis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
demptis nrã sit. ꝑ sanguinẽ filii ipsiꝰ.
euis. quȩ abundauit in nobis. quod
scilicet nos in dñi passionẽ credentes.
quȩ est stultitia non credentibꝰ sapien¬
tiam possideamꝰ atq prudentiam. deinde qͦd
ꝑ scripturas suas nobis nota fecerit
uniuersa mysteria. quomͦ primum celũ
ꝙͥ terram machinatꝰ sit. ꝙ om̃ia quȩ intͣ
ea sunt. fecerit. ordmarit. atq distinxe¬
rit. ut plasmatus homo. & usq ad passi¬
onẽ xp̃i mundus impletus sit: quomo¬
do ex uisibilibꝰ ea quȩ sunt inuisibilia
cognoscant᷑: ad extremum quod etiã
ea quȩ in terra sunt. sapientia indigeant
atq prudentia. Quotus enim quisq no¬
strum scit quid sit illud quod aues in
aere suspendat. p̾isces in fluctibꝰ non necet.
hominum gressus ꝓmoueat. rabiem inci¬
tet bestiarum: Sed qui diligens lector
est: statim nobis illud opponit. Si ex par¬
te cognoscit paulus & ex parte ꝓpħat. &

Expanded text:
demptio nostra sit, per sanguinem Filii ipsius, demptio nostra sit, per sanguinem Filii ipsius, . quae abundavit in nobis. Quod scilicet nos in Domini passione credentes quae est stultitia non credentibus sapientiam possideamus atque prudentiam. Deinde quod per Scripturas suas nobis nota fecerit universa mysteria: quomodo primum coelum, et terram machinatus sit, et omnia quae intra ea sunt, fecerit, ordinarit atque distinxerit: ut plasmatus homo, et usque ad passionem Christi mundus impletus sit, quomodo ex visibilibus ea quae sunt invisibilia cognoscantur. Ad extremum, quod etiam ea quae in terra sunt, sapientia indigeant atque prudentia. Quotus enim quisque nostrum scit quid sit illud quod aves in aera suspendat, pisces in fluctibus, nec non hominum gressus promoveat, et rabiem incitet bestiarum? Sed qui diligens lector est, statim nobis illud opponet: Si ex parte cognoscit Paulus, et ex parte prophetat, et
Abbreviated transcription (Latin):
modo ego & tu unum sumꝰ: sic ꝙ ipsi
in nobis unum sint. Has duuitias grã¬
rum ille in se non facit uacuas: qui
quantum ualet humana fragilitas. niti¬
tur. laborat atq contendit. & cum
apło loquit᷑. gr̃a eiꝰ in me non fuit ua¬
cua. Qui uero beneficii magnitudinem
non recordat᷑. ad deteriora dilabitur. in
isto diues grã dĩ & opulenta largitio
pauꝑtate tenuatur.
N om̃i sapientia &̃ prudentia: notum
uobis faciens mysterium uoluntatis
apientiam & prudentiam esse Ssuȩ.¬
diuersas. stoici quoq opinantur: dicen¬
tes. sapientiam esse rerum diuinarum
humanarumq cognitionem: pruden¬
tiam uero tantum mortalium. Iuxta
hanc diuisionem possumus sapientiã
inuisibilium & uisibilium accipere:
prudentiam uero tantũ uisibilium
Quęritur itaq: quomodo nobis ds
in omni sapientia & prudentia notũ
fecerit mysterium uoluntatis suȩ. Et
quidem primum simpliciter accipien¬
dum: quod mysterium uoluntatis eius re¬

Expanded text:
omodo ego, et tu unum sumus, sic et ipsi omodo ego, et tu unum sumus, sic et ipsi in nobis unum sint . Has divitias gratiarum ille in se non facit vacuas, qui quantum valet humana fragilitas, nititur, laborat, atque contendit, et cum Apostolo loquitur: Gratia ejus in me non fuit vacua . Qui vero beneficii magnitudinem non recordans, ad deteriora delabitur, in isto dives gratia Dei, et opulenta largitio paupertate tenuatur. In omni sapientia et prudentia notum nobis faciens mysterium voluntatis suae. Sapientiam et prudentiam esse diversas, Stoici quoque opinantur, dicentes: « Sapientia est rerum divinarum humanarumque cognitio; prudentia vero tantum mortalium. » Juxta hanc divisionem possumus sapientiam invisibilium, et visibilium accipere; prudentiam vero tantum visibilium. Quaeritur itaque quomodo nobis Deus, in omni sapientia, et prudentia notum 555 fecerit mysterium voluntatis suae. Et quidem primum simpliciter accipiendum, quod mysterium voluntatis ejus, re
Abbreviated transcription (Latin):
ro & sanguis. quȩ regnum di non que¬
ant possidere. Consequenter autẽ post
redemptionem sanguinis xp̃i. remissio¬
nem accepisse scribimur peccatoꝵ: quia
nisi redempti fuerimꝰ. frustra nobis pecca¬
ta donant᷑. Nec ante ueniam accipere
possumus delictoꝵ. & serui esse cessamꝰ:
nisi prȩcium ꝓ nobis cruentus quon¬
dam iuctor acceperit.
estis saluati & non ex oꝑibus. & quinqͣ¬
ginta & quingentoꝵ denarioꝵ in euan¬
glio debitoꝵ. quod cui plus dimittit᷑.
plus diligat: iste potest scire. quod scdđm
diuitias suas di grã abundarit in nob̾.
maxime in ȩccłia de gentibus congre¬
gata. quȩ aliena fuit a testamento & ꝓ¬
missionibꝰ isrł: cuius delicto nos salutẽ
consecuti sumꝰ. An non ẽ magnitudo
gr̃arum in paulo ꝙ cȩteris scĩs de quibus
dicit᷑: nescitis qm̃ angłos iudicabimꝰ: Et
in alio loco: in qũe desiderant angłi
considerare. Et rursum. Pater. da ut qͦ¬

Expanded text:
ro et sanguis quae regnum Dei non quero et sanguis quae regnum Dei non queant possidere. Consequenter autem post redemptionem sanguinis Christi, 554 remissionem accepisse scribimur peccatorum: quia nisi redempti fuerimus, frustra nobis peccata donantur. Nec ante veniam accipere possumus delictorum, et servi esse cessamus, nisi pretium pro nobis cruentus quondam victor acceperit. estis salvati, et non ex operibus , et quinquaginta et quingentorum denariorum in Evangelio debitorem : quod qui plus dimittitur, plus diligat: iste potest scire quod secundum divitias suas Dei gratia abundarit in nobis: maxime in Ecclesia de gentibus congregata, quae aliena fuit a testamento et promissionibus Israel, cujus delicto nos salutem consecuti sumus. Annon est magnitudo gratiarum in Paulo, et in caeteris sanctis, de quibus dicitur: Nescitis quoniam Angelos judicabimus ? et in alio loco: In quem desiderant angeli considerare : et rursum: Pater, da ut qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ̃. talis. qui possit p̃tio suo totum orbem
redimere: Iñc xp̃s filius dĩ ꝓprium sangͥ¬
nem dedit: ut nos de seruitute eriperet.
libertate donaret. Et reuera si historiis
gentilium credimꝰ. quod codrus & cur¬
tiuf. & decii mures. pestilentias urbiũ.
ꝙ fames. ꝙ bella. sius mortibꝰ represserini.
quantomagis hoc in dĩ filio possibile
uidicandum ẽ. quod cruore suo non ur-¬
bem unam. sed totum purgarit orbem:
Dupliciter uero sanguis xp̃i & caro in¬
telligit᷑. uel spiritalis illa atq diuina de
qua ipse dicit. caro mea uere ẽ cibus. et
sanguis meus uere ẽ potus. & nisi man¬
ducaueritis carnem meam & sanguinem
meum biberitis. non habebitis uitã ȩter-¬
nam: uel caro & sanguis quȩ crucifixa
ẽ. & qui militis effusus est lancea. Iuxta
hanc diuisionem. &. in scĩs eiꝰ diuersitas
sangunis & carnis accipitur: ut alia sit
caro quȩ uisura est salutare di. alia ca-¬

Expanded text:
et talis, qui possit pretio suo totum orbem et talis, qui possit pretio suo totum orbem redimere? Jesus Christus Filius Dei proprium sanguinem dedit, et nos de servitute eripiens libertate donavit. Et revera si historiis gentilium credimus, quod Codrus, et Curtius, et Decii Mures pestilentias urbium, et fames, et bella suis mortibus represserint, quanto magis hoc in Dei Filio possibile judicandum est, quod cruore suo, non urbem unam, sed totum purgarit orbem! Dupliciter vero sanguis Christi, et caro intelligitur, vel spiritualis illa atque divina, de qua ipse dixit: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus ; et: Nisi manducaveritis carnem meam, et sanguinem meum biberitis, non habebitis vitam aeternam ; vel caro et sanguis, quae crucifixa est, et qui militis effusus est lancea. Juxta hanc divisionem et in sanctis ejus diversitas sanguinis et carnis accipitur, ut alia sit caro quae visura est salutare Dei: alia ca
Abbreviated transcription (Latin):
queunt diligunt. & nullus tam confes¬
si sceleris est. ut non sapientiam ꝙ iui¬
stitiam amare se dicat. quomodo &
de substantia dĩ om̃ium hominum con-¬
sentit opinio. quod diuina sit. & nul-¬
plures factis non possint ꝓbare quod
diligunt. Iste est dilectus: quẽ estimo
ꝙ in isaia significari. Cantabo dilecto
canticũ dilectȩ uineȩ meȩ. & uinea facta
est dilecto: & in iuigesimo octauo psal¬
mo. conteret dñs cȩdros libani. ꝙ cõ-¬
minuet eas tanquam uitulum libani:
&̾ dilectus sicut filiꝰ unicornuoꝵ.
N quo habemꝰ redemptionẽ ꝑ sangui¬
nem ipsiꝰ remissionẽ peccatoꝵ.
lle redimitur. qui captiuus ẽ: ꝙ in ho¬
stium ueniens potestatẽ. liber esse de¬
siuit. Ita q. nos quidam dicunt in hoc
mundo esse captiuos. & sub principibꝰ
& potestatibꝰ. iugo seruitutis teneri. nec
ante unctas catenis explicare manꝰ et
oculos sursum attollere. nisi redemptor
aduenerit. Sed quis iste tantus est aiunt

Expanded text:
queunt diligunt, et nullus tam confesqueunt diligunt, et nullus tam confessi sceleris est, ut non sapientiam et justitiam amare se dicat. Quomodo et de substantia Dei omnium hominum consentit opinio, quod divina sit, et nulplures factis non possint probare quod diligunt. Iste est dilectus quem aestimo et in Isaia significari: Cantabo dilecto canticum dilecti vineae meae ; et: Vinea facta est dilecto; et in vigesimo octavo psalmo: Conteret Dominus cedros Libani, et comminuet eas, ut vitulum Libani, et dilectus sicut filius unicornium . In quo habemus redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum. Ille redimitur qui captivus est, et in hostium veniens potestatem liber esse desivit: ita et nos quidam dicunt in hoc mundo esse captivos, et sub principibus et potestatibus jugo servitutis teneri, nec ante vinctas catenis explicare manus, et oculos sursum attollere, nisi redemptor advenerit. Sed quis iste, aiunt, tantus
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ nullum bonum intelligi potest. Nec
putandum quod in latims codicibus
habetur scriptum esse in dilecto filio
suo. sed simplicit̾ in dilecto. Et si quid̃e
esset additum dilecto dĩ. uel dilecto
patris. esset simplex intelligentia. ꝙ om¬
nium opinione uulgata. quod dñs nr̃
aliquid proprietati filii concederemꝰ.
cum sic filius diligeretur ut cȩtera.
nichil abicis eorum quȩ fecisti. neq enĩ
odio quid habens condidisti. Aut si
esset appositum. in qua gratificauit
nos in dilecto prȩ om̃ibus uniuersus
scrupulus fuisset ablatus: quia & patri¬
archas & ꝓpħas. & om̃s scõs uiros: sci¬
mꝰ a dõ fuisse dilectos. Nunc uero in eo
quod absolute locutus est dicens. in di¬
lecto: ita michi intelligendum uidetur.
ut subaudiat᷑ ab om̃ibus. Si enĩ xp̃s
ut sepe iam diximꝰ sapientia ẽ iustitia. pax.
gaudium. continentia. & cȩtera. hȩc uir-¬
tutum uocabula. etiam hi qui sequi ne-¬

Expanded text:
tibus, nullum bonum intellegi potest. Nec tibus, nullum bonum intellegi potest. Nec putandum quod in Latinis codicibus habetur scriptum esse, in dilecto filio suo, sed simpliciter, in dilecto; et si quidem esset additum, dilecto Dei, vel dilecto Patris, esset simplex intelligentia, et omnium opinione vulgata, quod Dominus naliquid proprietati Filii concederemus, cum sic Filius diligeretur, ut caetera.nihil abjicis eorum quae fecisti: Neque enim odio quid habens condidisti . Aut si esset oppositum, in qua gratificavit nos in dilecto prae omnibus, universus scrupulus fuisset ablatus, quia et patriarchas et prophetas, et omnes sanctos viros scimus a Deo fuisse dilectos. Nunc vero in eo quod absolute locutus est, dicens: in dilecto, ita mihi intelligendum videtur, ut subaudiatur, ab omnibus. Si enim Christus, ut saepe jam diximus, sapientia est, justitia, pax, gaudium, continentia, et caetera, haec virtutum vocabula etiam hi qui sequi ne
Abbreviated transcription (Latin):
bona seu mala. laboriosa uel facilis.
frustra in isto mundo agitur. nisi cre¬
damus dĩ futurum esse iudicium. ita
ꝙ diuersitas in hoc mundo nascentiũ.
iustitiam dĩ arguat: nisi animarũ me¬
rita precesserint. Si enim in quiunt
hȩc non ita accipimus. nec bene placitũ
uoluntatis di erit. nec in laudem głȩ
et grȩ eius aliquos elegisse ante consti¬
tutionem mundi ut essent scĩ ꝙ imma¬
culati. ꝙ haberent adoptionẽ ꝑ ĩm
petuis pęnis destinasse.
N laudem glȩ gr̃ẽ suȩ: in qua gratifica¬
uit nos in dilecto.
⁊ gratificare in xp̃o. alios ȩternis p̃para¬
re suppliciis: amare iacob antequ̾a oria¬
tur ex utero. odisse esau priusqũã digna
odii ꝑpetrarit: nisi causȩ prȩcesseruit
quȩ iustitiã dĩ probent: Omĩs ergo gr̃a
hoc ẽ in xp̃o dño nr̃o ꝙ saluatore cõ¬
pletur: qui absq sapientia. ueritate. iu¬
stitia. pace. redemptione cȩterisq uirtu¬

Expanded text:
bona, sive mala, laboriosa, vel facilis, bona, sive mala, laboriosa, vel facilis, frustra in isto mundo agitur, nisi credamus Dei futurum judicium esse; ita et diversitas in hoc mundo nascentium justitiam Dei arguat, nisi animarum merita praecesserint. Si enim, inquiunt, haec non ita accipimus, nec beneplacitum 552 voluntatis Dei erit, nec in laudem gloriae et gratiae ejus, alios elegisse ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati, et haberent adoptionem per Jepoenis perpetuis destinasse. In laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit nos in dilecto.  gratificare in Christo, alios aeternis praeparare suppliciis: amare Jacob, antequam oriatur ex utero; odisse Esau priusquam digna odio perpetraret, nisi causae praecesserint quae justitiam Dei probent? Omnis ergo gratia hoc est, in Domino nostro, et Salvatore completur: quia absque sapientia, veritate, justitia, pace, redemptione, caeterisque virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ibi tantum ẽra o Re ia. hoc est bene placi¬
tum dicitur. ubi quod placuit. recte pla-¬
citum comꝓbat᷑. Hunc autẽ sermonẽ de
hebraico yes oÑ septuaginta interp̃tes tran¬
stulerunt: rebus noius noua uerba fingen¬
tes. Inuadunt uaq hoc in loco occasionẽ
qui ante constitutionẽ mundi animas pu¬
tant cum angłis & cęteris uirtutum no¬
minibus in cęlesti ierłm fuisse uersatas.
quod nec bene placitum di. nec in laudẽ
glȩ eius ꝙ̃ gr̃ȩ possit intelligi. alios nu¬
dos. barbaros. seruos. debiles. alios diui¬
tes. romanos. liberos. sanos. ignobiles.
uel nobiles. in diuersa orbis parte ge¬
nerari: nisi causȩ prȩcesserint. quibus
ex meritis hȩc animarum unaquȩq
sortita sit. Et illud quod ad romanos scri¬
ptum se quidam putant nosse. nec no¬
runt. an non habet potestatẽ figulus
de eadem massa facere aliud uas in ho¬
norem & aliud in contumeliam. ad eun-¬
dem sensum referunt: ut quomodo uita

Expanded text:
ibi tantum εὐδοκία hoc est, beneplaciibi tantum εὐδοκία hoc est, beneplacitum dicitur, ubi quod placuit, recte placitum comprobatur. Hunc autem sermonem de Hebraico RESON  , Septuaginta interpretes transtulerunt, rebus novis, nova verba fingentes. Invadunt itaque in hoc loco occasionem, qui ante conditionem mundi, animas putant cum angelis et caeteris virtutum nominibus in coelesti Jerusalem fuisse versatas, quod nec beneplacitum Dei, nec in laudem gloriae ejus, et gratiae possit intelligi, alios nudos, barbaros, servos, debiles; alios divites, Romanos, liberos, sanos: ignobiles, vel nobiles in diversa orbis parte generari, nisi causae praecesserint, quibus ex meritis haec animarum unaquaeque sortita sit. Et illud quod ad Romanos scriptum se quidam putant nosse, nec norunt: An non habet potestatem figulus de eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ? ad eumdem sensum referunt: ut quomodo vita
Abbreviated transcription (Latin):
ipso. Differentiam uero greci sermonis.
mo non explicat. Supior quippe sermo ad
eos refertur qui antea non fuerunt: et
prius quam fierent de his cogitatũ ẽ &
postea substiterunt. Inferior uero de eo
qũe nulla cogitatio. uoluntas nulla pre¬
cessit: sed semꝑ fuit. q̃ numꝗͣ ut esset
accepit exordium. Unde recte nunc de
his qui cum ante non essent postea sub
luntas paterna p̃cessit. Ex quo colligit᷑.
semꝑ patrem. semꝑ fuisse filium. & in qui¬
bꝰ ȩternitas coȩqualis ẽ. eandem esse
naturam. Necnon etiam hoc inferendũ:
ĩu xp̃i fidem & intelligentiam recipia¬
mus. Et ille quidem natura filius ẽ: nos
uero adoptione. Ille nũquam filiꝰ non fu¬
it: nos antequam essemus p̃destinati sumꝰ.
ꝙ tunc sp̃m adoptionis accepimꝰ. quan¬
do credidimus in filium dĩ.
cđm placitum uoluntatis suȩ.
tus est placitum. apud grecos compositũ
dicere beneplacitum. quia non statim om¬
ne quod placuit. ꝙ bene placere potest: s

Expanded text:
ipsum. Differentiam vero Graeci sermonis mo non explicat. Superior quippe sermo ad eos refertur, qui antea non fuerunt, et priusquam fierent, de his cogitatum est, et postea substiterunt. Inferior vero de eo quem nulla cogitatio, voluntas nulla praecessit, sed semper fuit, et numquam ut esset, accepit exordium. Unde recte nunc de his qui cum ante non essent, postea subluntas paterna praecessit. Ex quo colligitur semper Patrem, semper fuisse Filium, et in quibus aeternitas coaequalis est, eamdem esse naturam. Nec non etiam hoc inferendum, Jesu Christi fidem et intelligentiam recipiamus. Et ille quidem natura Filius est; nos vero adoptione. Ille numquam Filius non fuit: nos antequam essemus, praedestinati sumus, et tunc spiritum adoptionis accepimus, quando credidimus in Filium Dei. Secundum placitum voluntatis suae. tus est, placitum, apud Graecos compositum dicere beneplacitum, quia non statim omne quod placuit, et bene placere potest, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑ in conspectu dĩ. falsum ẽ quod p̃cessit.
scõs & immaculatos esse in conspectu dĩ.
Ad quod bifariam respondendum. Non
enim ait paulus elegit nos ante consti¬
tutionẽ mundi. cum essemꝰ scĩ & immacu¬
lati: sed elegit nos ut essemus scĩ ꝙ im¬
maculati: hoc est qui scĩ & immacula¬
ti ante non fuimꝰ. ut postea essemꝰ. quod
et de peccatoribus ad meliora conuersis
dici potest: & stabit illa sententia. non ui¬
stifibitur in conspectu tuo om̃is iuuenᷤ.
id est in tota uita sua. in om̃i quo in
anteꝗͣ mundus fieret. animas dicit ele-¬
ctas esse ꝓpter scĩtatẽ. ꝙ̃ nullum uitiũ
peccatoꝵ. Non enim ut ante iam diximꝰ.
digunt᷑ paulus & qui eiꝰ similes sunt.
quia erant scĩ & immaculati: sed eligun¬
tur & p̃destinant᷑. ut in consequenti ui¬
ta. ꝑ oꝑa atq uirtutes scĩ & immaculati
fiant. Deinde & sic sentiendum ẽ. quia ñ

Expanded text:
catur 550 in conspectu Dei, falsum est quod praecessit, catur 550 in conspectu Dei, falsum est quod praecessit, sanctos et immaculatos esse in conspectu Dei, ad quod bifariam est respondendum. Non enim ait Paulus: Elegit nos ante constitutionem mundi, cum essemus sancti et immaculati; sed, elegit nos ut essemus sancti et immaculati, hoc est, qui sancti et immaculati ante non fuimus, ut postea essemus. Quod et de peccatoribus ad meliora conversis dici potest, et stabit illa sententia: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens, id est, in tota vita sua, in omni quo in antequam mundus fieret, animas dicit electas esse propter sanctitatem et nullum vitium peccatorum. Non enim, ut ante jam diximus, eliguntur Paulus, et qui ei similes sunt, quia erant sancti et immaculati; sed eliguntur et praedestinantur, ut in consequenti vita per opera atque virtutes sancti et immaculati fiant. Dei
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ & immaculati coram ipso: inter scm̃ ꝙ
immaculatũ hoc inter est. quod sc̃s imma¬
culatus quoq intelligi potest. immacula¬
tus uero non statim est sc̃s. Paruuli quippe
immaculati sunt. quia in tegro corpore nul¬
lum fecere peccatum: & tamen non sc̃i qi
scĩtas uoluntate & studio comparat᷑. Et qͦd
immaculatꝰ dici potest ille qui peccata ñ
faciat. sc̃s autẽ is qui uirtutibꝰ plenus sit.
uxta illud quod in quodam p̃salmo seri¬
bitur. Qui ambulat sine macula. ꝙ ope¬
ratur iustitiam. Et in canticis canticoꝵ.
Tota spetiosa ꝓxima mea: ꝙ macula ñ est
in te. Querit᷑ quomͦ sc̃s quis & immacu¬
latus sit coram dõ: cum ꝓpħa testat᷑ di¬
cens. non iustificabitur in conspectu tuo
om̃is uiuens. Aut enim scĩ & immacula¬
ti coram dõ ephesii sunt. ꝙ falsum ẽ hoc
quod dicitur. non iustificabit᷑ in conspe¬
ctu tuo omis uiuens: aut si nemo iustifi¬

Expanded text:
sancti et immaculati coram ipso, inter sanctum et sancti et immaculati coram ipso, inter sanctum et immaculatum hoc in erest, quod sanctus et immaculatus quoque intelligi potest, immaculatus vero non statim et sanctus. Parvuli quippe immaculati sunt, quia integro corpore nullum fecere peccatum: et tamen non sancti, quia sanctitas voluntate et studio comparatur. Et quod immaculatus dici potest ille qui peccata non fecit, sanctus autem is qui virtutibus plenus sit, juxta illud quod in quodam psalmo scribitur: Qui ambulat sine macula, et operatur justitiam Et in Cantico canticorum: Tota speciosa es, proxima mea, et macula non est in te . Quaeritur quomodo sanctus quis et immaculatus sit coram Deo, cum propheta testetur, dicens: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Aut enim sancti et immaculati coram Deo Ephesii sunt, et falsum est hoc quod dicitur: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Aut si nemo justifi
Abbreviated transcription (Latin):
se. qui erant scĩ & immaculati. Nemo
autẽ eligitur nisi de pluribus: ꝙ ubi st̃
aliqui uiliores. ibi electio ꝑ petratur. Quo¬
modo autẽ in babilonica captiuitate
quando a nabugodonosor in caldeam
abductus ẽ popłs. missi sunt ꝓphȩ. ezechi¬
el damhel. tres pueri. aggeus ⁊ rachariaᷤ.
non quo & ipsi meruerint captiuitatẽ s
ut essent in solatio captiuorum: ita ꝙ in
illa deiectione mundi qui anteꝙͣ mundus
fieret electi erant a do. missos ẽẽ in erudi¬
tionẽ & magisterium animarum peccatri¬
cum. ut ad p̃dicationem eoꝵ reuerterent᷑
ad eundem locum unde corruerant. et
hoc esse quod a moyse in octogesimo
nouo psalmo dicatur. D ñs refugium
factus es nobis a generatione in genera¬
tione: anteꝗͣ montes firmarent᷑. & fieret
terra & orbis terrarum. Quod scilicet an¬
tequam mundus fieret. & uniuersa ge¬
neratio principium sumeret. scĩs suis ds̃
refugium fuerit. Quod autẽ ait. ut essemꝰ

Expanded text:
se, qui erant sancti et immaculati. Nemo se, qui erant sancti et immaculati. Nemo autem eligitur nisi de pluribus: et ubi sunt aliqui viliores, ibi electio perpetratur. Quomodo autem in Babylonia captivitate, quando a Nabuchodonosor in Chaldaeam abductus est populus, missi sunt prophetae Ezechiel, Daniel, tres pueri, Aggaeus, Zacharias, non quo et ipsi meruerint captivitatem, sed ut essent in solatio captivorum: ita et in illa dejectione mundi eos, qui antequam mundus fieret, electi erant a Deo, missos esse in eruditionem et magisterium animarum peccatricium, ut ad praedicationem eorum reverterentur ad eum locum unde corruerant: et hoc esse quod a Moyse in octogesimo nono psalmo dicatur: Domine, refugium factus es nobis in generatione et generationem: antequam montes firmarentur, et fieret terra, et orbis terrarum . Quod scilicet antequam mundus fieret, et universa generatio principium sumeret, sanctis suis Deus refugium fuerit. Quod autem ait, ut essemus
Abbreviated transcription (Latin):
matris suȩ. & ieremias in uulua matris¬
scĩficat᷑. eligitur. roboratur. & in typo xp̃i
ꝓpħa in gentibꝰ mittit᷑. Alius uͦ qui dm̃
iustum conatur ostendere. quod non ex
p̃uidicio scientiȩ suȩ sed ex merito electo¬
rum unum qũeq eligat. dicit ante uisi¬
biles creaturas cęlum. terram maria. &
om̃ia quȩ intra ea sunt. fuisse alias inui¬
sibiles creaturas. in quibus & animas
quȩ ob quasda causas soli dõ notas. de¬
iectȩ sint deorsum in uallem istam lacri
ut ad sedem pristinam reuerteret᷑ dicens.
Heu michi quia incolatus meus ꝓlongatꝰ
ẽ: habitaui cum habitantibus cedar. mul
co. Miser ego homo: quis me liberabit de
corpore mortis huiꝰ : Et. melius ẽ reuerti &
esse cum xp̃o. Et alibi. Anteqũa humili¬
arer ego ddeliqui. ꝙ setegarchus similia. Ita
priusquam animȩ inqͣuiuntͫ p̃cipitarent᷑
cum habitatricibꝰ suis in infimum ipse de¬
iectus. elegit paulum ds et eiꝰ similes corã

Expanded text:
matris suae, et Jeremias in vulva samatris suae, et Jeremias in vulva sanctificatur , eligitur, roboratur, et in typo Christi propheta gentibus mittitur. Alius vero qui Deum justum conatur ostendere, quod non ex praejudicio scientiae suae, sed ex merito electorum unumquebiles creaturas, caelum, terram, maria, et omnia quae intra ea sunt, fuisse alias invisibiles creaturas, in quibus et animas, quae ob quasdam caussas soli Deo notas, dejectae sint deorsum, in vallem istam lacrymut ad sedem pristinam reverteretur, dicens, Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est, habitavi cum habitantibus Caedco: Miser ego homo: quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et: Melius est 549 reverti, et esse cum Christo. Et alibi: Antequam humiliarer ego peccavi , et caetera his similia. Itaque priusquam animae, inquiunt, praecipitarentur cum habitatricibus suis, in infimum ipse dejectus, elegit Paulum Deus et ei similes coram
Abbreviated transcription (Latin):
Non id ipsum autẽ kataso AN quod
constitutio sonat. Unde & nos ꝓpter
pauꝑtatẽ linguȩ & rerum nouitatẽ. ꝙ
sicut quidam ait quod sit grecoꝵ & ser¬
mo latior & lingua felicior. conabimur
non tam uerbum tranfferre de uerbo. quod
impossibile ẽ. qũa ium uerbi quodam ex¬
plicare circuitu KatasoAN ꝓprie dicitur.
cum quid deorsum iacitur. & in inferiore
locum mittitit᷑ de sublimi: uel cum aliqua
res sumit exordium. Unde ꝙ hi qui ȩdi¬
um futurarum prima iaciunt fundamen-¬
tia fundamentoꝵ iecisse dicunt᷑. Uolens itaq
paulus ostendere quod ds̃ uniuersa sit ma¬
idest initium fundamenti ad eum retulit:
ut non iuxta manicheum & cȩteras here¬
ses. quȩ factorem ꝙ materiam ponunt. ali¬
Quod autẽ electos nos ut essemus scĩ &
immaculati coram ipso hoc est dõ. ante
fabricam mundi testatꝰ est: ad p̾scientiam
di ꝑtinet. cui om̃ia futura iam factti sunt.
& antequam fiant uniuersa sunt nota:
sicut & paulus ipse predestinat᷑ in utero

Expanded text:
Non idipsum autem καταβολὴ, quod constitutio sonat. Unde et nos propter paupertatem linguae et rerum novitatem, et sicut quidam ait, quod Graecorum et sermo latior et lingua felicior sit, conabimur non tam verbum ex verbo transferre, quod impossibile est, quam vim verbi quodam explicare circuitu. Καταβολὴ proprie dicitur, cum quid deorsum jacitur, et in Al. ad inferiorem locum mittitur a sublimi, vel cum aliqua res sumit exordium. Unde et hi qui aedium futurarum prima jaciunt fundamentia fundamentorum jecisse dicuntur. Volens itaque Paulus ostendere, quia Deus universa sit maid est, initium fundamenti ad eum retulit, ut non juxta Manichaeum, et caeteras haereses, quae factorem et materiam ponunt, aliud quid Al. aliQuod autem electos nos ut essemus sancti et immaculati coram ipso, hoc est, Deo, ante fabricam mundi testatus est, ad praescientiam 335 Dei pertinet, cui omnia futura jam facta sunt, et antequam fiant univeSicut et Paulus ipse praedestinatur in utero
Abbreviated transcription (Latin):
demptionem ꝑ sanguinem ipsius. remis¬
sionem peccatoꝵ. scdm diuitias gr̃ȩ eius
quȩ abundauit in nobis in om̃i sapien¬
tia & prudentia: ut cum hucusq distin¬
xerimus. quod scilicet om̃ĩs sapientia ꝙ
prudentia ad suꝑiora iungantur. dein-¬
ceps inferamus. notum faciens uobis my¬
sterium uoluntatis suȩ. scđm placitũ
suum. Potest autẽ & hac manente sen¬
tentia quod ex parte uideant & ex par¬
te ꝓphetent. nunc in om̃i sapientia ꝙ
prudentia dici reuelatum eis esse myste¬
rium: non quo ipsi in om̃i sapientia
ꝙ̾ prudentia mẏsterium didĩcerint:
sed ds in om̃i sapientia & prudentia
iuxta quod consequi poterant eif my
sterium reuelauit.
in eo: in dispensatione plenitudinis

Expanded text:
ius, remissionem peccatorum, secundum divitias gratiae ejus, qua abundabit in nobis in omni sapientia et prudentia, ut cum hucusque distinxerimus, quo scilicet, omni sapientia et prudentia, ad superiora jungantur, deinceps inferamus: notum faciens nobis mysterium voluntatis suae secundum placitum suum. Potest autem et hac manente sententia, quod ex parte videant, et ex parte prophetent, nunc in omni sapientia et prudentia, dici revelatum eis esse mysterium. Non quo ipsi in omni sapientia et prudentia mysterium didicerint, sed Deus in omni sapientia sua atque prudentia, juxta quod consequi poterant, eis mysterium revelaveritin eo in dispensatione plenitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
ypliciter legendum: ut caritas uel cum
suꝑioribus uel inferioribus copuletur.
Cum suꝑioribꝰ ita. ut essemus scĩ & im¬
maculati coram ipso in caritate: & postea
sequat᷑. predestinans nos in ad optionẽ
filioꝵ ꝑ iãm xp̃m in ipso. Cum inferio

Expanded text:
pliciter legendum, ut charitas, vel cum superioribus, vel cum inferioribus copuletur. Cum superioribus ita, « ut essemus sancti et immaculati coram ipso in charitate, » et postea sequatur, « praedestinans nos in adoptionem fil
Abbreviated transcription (Latin):
gendum: ut dĩ patris nomen non dño
bilibus coaptetirr. Quȩrendum ergo
quomodo ex d̃o patre om̃is paternitas
in cęlis & in terra sit nominata. Et si¬
mul anteꝗͣ. aliquid retractetur. notan¬
dum quod non dixerit ex quo omĩs
paternitas in cęlis & in terra nata est
uel creata: sed ex quo omĩs paternitas
in cęlis ꝙ in terra nominatur. Aliud
est enim appellationẽ paternitatis me¬
reri: aliud naturȩ habere consortium.

Expanded text:
gendum, ut Dei Patris nomen, non Domigendum, ut Dei Patris nomen, non Domibilibus coaptetur. Quaerendum ergo quomodo ex Deo Patre omnis paternitas in coelis et in terra sit nominata. Et simul antequam aliquid retractetur, notandum, quod non dixerit, ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nata est, vel creata; sed, ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur. Aliud est enim appellationem paternitatis mereri, aliud naturae habere consortium