comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in manibꝰ. Quã ob causam crebro ꝙ
in ꝓpħis dicitur. sermo dĩ qui factus
ẽ in manu ieremiȩ siue aggei: ut ad
hanc similitudinẽ in manu quoq
pauli factum dĩ sciamꝰ esse sermonẽ.
Grandes paulus litteras non solum tẽ
ad galathas sed etiam hodie scribit
ad cunctos: & quamuis parui sint
apices. quib eius epłȩ conscribunt᷑
tamen magnȩ sunt littȩ. quia in lit¬
teris magnus ẽ sensus. Quicũq uo¬
lunt placere in carne. hi cogunt uoᷤ
circũcidi: tantum ut crucis xp̃i ꝑse¬
cutionem non patiant᷑. Syꝑius osten¬
dit ex quo loco sua scripserit manu:
nunc quid scripserit replicat. Gauis
cȩsar & octouianus augustus & tibe¬
rius successor augusti leges ꝓ mulga¬
uerant: ut iuidȩi qui erant in toto
romani imꝑii orbe disꝑsi ꝓprio ri¬
tu uiuerent. & patriis cerimoniis
licet in xp̃m crederet. quasi uidȩus
habebatur a gentibꝰ. Qui uero absq
circumcisione. se non esse uidȩum prȩ¬

Expanded text:
in manibus. Quam in manibus. Quam in prophetis dicitur, Sermo Domini qui factus est in manu Jeremiae, sive Aggaei: ut ad hanc similitudinem in manu quoque us factum Dei esse sermonem. Grandes Paulus litteras non solum tunc ad Galatas, sed etiam hodie scribit ad cunctos, et quamvis parvi sint apices quibus ejus Epistolae conscribuntur, tamen magnae sunt litterae, quia in litteris magnus est sensus. Quicumque volunt placere in carne, hi cogunt vos circumcidi: tantum ut crucis Christi persecutionem non patiantur. Superius ostendit ex quo loco sua subscripserit manu: nunc quid scripserit, replicat. Caius Caesar, et Octavianus Augustus, et Tiberius successor Augusti, leges promulgaverant, ut Judaei qui erant in toto Romani imperii orbe dispersi, proprio ritu viverent, et patriis caeremoniis licet in Christum crederet, quasi Judaeus habebatur a Gentibus. Qui vero absque circumcisione se non esse Judaeum prae
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ epłȩ manꝰ suȩ annotatione comple-¬
uit dicens. yidete qualibꝰ litteris scripsi
uobis: non quod grandes litterȩ fuerins.
hoc quippe in greco sonat. p̃elycis: sed
quod suȩ manus ee̾nt eis nota uestigia.
ut dum litterarum apices recognoset̃.
ipsum se putarent uidere qui scripserat.
In hoc loco uir ad prime nr̃is tempo¬
ribꝰ eruditus miror quomodo rem ri¬
diculam locutus sit. Paulus inquit
hebreus erat. & grecas litteras nescie¬
bat: & quia necessitas expetebat ut ma¬
nu sua epłam subscriberet. contra consue¬
tudinẽ curuos tramites litterarũ uyx
magnis apicibꝰ exprimebat etiã in hoc
suȩ ad galathas inditia caritatis osten¬
dens. quod ꝓpter illos id quoq quod
non poterat facere conaretur. Grandi¬
bus gͦ paulus litteris scripsit epłam.
quia sensus grandis erat in litteris
& spũ dĩ uiui non atramento nec
calamo fuerat exaratꝰ. Quod autẽ ap¬
posuit mea manu: oꝑa intelligamus

Expanded text:
finem epistolae manus suae annotatione complefinem epistolae manus suae annotatione complevit, dicens: Videte qualibus litteris scripsi vobis; non quod grandes litterae fuerint hoc quippe in Graeco sonat πηλίκοις, sed quod suae manus essent eis nota vestigia, ut dum litterarum apices recognoscunt, ipsum se putarent videre, qui scripserat. In hoc loco vir apprime nostris temporibus eruditus, miror quomodo rem ridiculam locutus sit. Paulus, inquit, Hebraeus erat, et Graecas litteras nesciebat. Et quia necessitas expetebat, ut manu sua epistolam subscriberet, contra consuetudinem curvos tramites litterarum, vix magnis apicibus exprimebat: etiam in hoc suae ad Galatas indicia charitatis ostendens, quod propter illos id quoque quod non poterat, facere conaretur. Grandibus ergo Paulus litteris scripsit epistolam, quia sensus erat grandis in litteris, et spiritu Dei vivi, non atramento, nec calamo fuerat exaratus. Quod autem apposuit, mea manu, opera intelligamus
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit. ostendens suꝑiora ab alio exara¬
ta. Quod autẽ sub nomine eiꝰ a falsis do¬
ctoribꝰ epłȩ mitterent᷑: ad thessalonicen¬
ses quoq demonstrat seribens. Rogamꝰ
ut non cido moueamini a ur̃o sensu.
epłam quam mittebat suspitione erue-¬
ret falsitatis: manu sua in fine subscͥ¬
psit dicens. Salutatio mea manu pau¬
uobis. Ad colossenses etiam quas dicta¬
uerat litteras manu sua similit̾ subno¬
tauit. Salutatio mea manu pauli. Oe¬
mores estote uinculoꝵ meoꝵ. Et ubicũ¬
ꝙ sciebat falsos ad esse doctores: qui pos¬
sent ꝑ apłi auctoritatẽ noua dogmata
seminare: epłam manu ꝓpria subscri¬
bebat. Deniq & ad corinthios scribes
in quibus erant scismata & hereses.
unoquoq dicente ego sũ pauli. & ego
appollo. ego autẽ cephȩ: epłam suam ta¬
li annotatione signauit. Salutatio mea
sionem falsis auferre doctoribꝰ. qui ꝙ ga¬
lathas a ueritate ȩuangelii deprauarant.

Expanded text:
erscripsit, ostendens superiora ab alio exaraerscripsit, ostendens superiora ab alio exarata. Quod autem sub nomine ejus a falsis doctoribus Epistolae mitterentur, ad Thessalonicenses quoque demonstrat scribens: Rogamusut non cito moveamini a vestro sensu, Epistolam quam mittebat, suspicione erueret falsitatis, manu sua in fine subscripsit, dicens: Salutatio mea manu Paui cum omnibus vobis . Ad Colossenses etiam quas dictaverat litteras, manu sua similiter subnotavit: Salutatio mea manu Pauli: Memores estote vinculorum meorum. Et ubicumque sciebat falsos adesse doctores, qui possent per Apostoli auctoritatem nova dogmata seminare, Epistolam manu propria subscribebat. Denique et ad Corinthios scribens, in quibus erant schismata et haereses, unoquoque 530 dicente: Ego sum Pauli, et ego Apollo, ego autem Cephae , epistolam suam tali annotatione signavit: Salutatio mea sionem falsis auferre doctoribus, qui es Galatas a veritate Evangelii depravarant,
Abbreviated transcription (Latin):
in plura uocem uerba contexere: nichil ali¬
ud ꝑ singulas solebat ꝓferre collectas. nͥ hoc.
filioli. diligite alterutrum: Tandem disci
semꝑ audirent: dixerunt. Alagister. quare
semꝑ hoc loqueris: Qui respondit dignã
ioh̃e sententiã. Quia p̃ceptum dñi ẽ & si
solum fiat. sufficit. Hoc ꝓpter p̃sens apłi
mandatum. oꝑemur bonum ad om̃s.
Imaxime autẽ ad domesticos fider
idete qualibꝰ litteris scripsi uob̃ mea manũ.
i qui circũcidi galathas uolebant. disse¬
minauerant alia paulum facere alia p̃di¬
care. & suum opere destruere sermonem.
quod qui legem assereret abolitam. ipsã
inueniretur implere. Hanc opinionem
quia non poterat paulus apud om̃s prȩ¬
sens ipse subuertere ꝓhibebat᷑ quippe uin¬
culis quȩ ob xp̃i martyrium sustinebat.
seipsum ꝑlitteras reprȩsentat. Et ne ali¬
qua subpositȩ epłȩ suspicio nasceret᷑: ab
hoc loco usq ad finem manu sua ipse ꝑ¬

Expanded text:
in plura vocem verba contexere, nihil aliin plura vocem verba contexere, nihil aliud per singulas solebat proferre collectas, nisi hoc: Filioli, diligite alterutrum. Tandem discipsemper audirent, dixerunt: Magister, quare semper hoc loqueris? Qui respondit dignam Joanne sententiam: Quia praeceptum Domini est, et si solum fiat, sufficit. Hoc propter praesens Apostoli mandatum: Operemur bonum ad omnes: maxime autem ad domesticos fidei. Videte qualibus litteris scripsi vobis mea manu. Hi qui circumcidi Galatas volebant, disseminaverant alia Paulum facere, alia praedicare, et suo opere destruere sermonem, quod qui Legem assereret abolitam, ipse inveniretur in Lege. Hanc opinionem, quia non poterat Paulus apud omnes praesens ipse subvertere prohibebatur quippe vinculis, quae ob Christi martyrium sustinebat, seipsum per litteras repraesentat. Et ne aliqua suppositae Epistolae suspicio nasceretur, ab hoc loco usque ad finem, manu sua ipse p
Abbreviated transcription (Latin):
loquor. qͦd dicto. quod scribit᷑. qͦd emen¬
do. quod relego: de tempore meo aut cre¬
scit aut deperit. Titus filius uespasian.
qui in ultionẽ dñici sanguinis subuersis
ierosolimis Romam uictor ingressus est
tantȩ dicitur fuisse bonitatis: ut cum
quadam nocte sero recordaretur in ce¬
na quod nichil boni die illa fecisset: di¬
xerit. Amici: hodie diem ꝑdidi. Nos
putamus non perire nobis horam. diem.
momenta. tempꝰ ȩtatis. cum otios m
uerbum loquimur. ꝓ quo reddituri su¬
mꝰ rationem in die iudicii:. Qd si hoc ille
sine lege. sine ȩuangłio. sine saluatoris &
apłoꝵ doctrina. naturalit̾ & dixit ꝙ fecit:
quid nos oportet facere. in quoꝵ condẽ¬
nationem habet & uno uniuiras. ꝙ uesta
uirgines. ꝙ alia idola continentes: Beatꝰ
ioħ̃s ȩuangłista cum ephesi moraretur
usq ad ultimã senectutẽ. & uix int̃ disci¬
puloꝵ manꝰ ad ȩccł̃iam deferret᷑. nec posser

Expanded text:
loquor, quod dicto, quod scribo, quod emenloquor, quod dicto, quod scribo, quod emendo, quod relego, de tempore meo mihi aut crescit, aut deperit. Titus, filius Vespasiani, qui in ultionem Dominici sanguinis, subversis Jerosolymis, Romam victor ingressus est, tantae dicitur fuisse bonitatis, ut cum quadam nocte sero recordaretur, in coena, quod nihil boni die illa fecisset, dixerit amicis: Hodie diem perdidi. Nos putamus non perire nobis horam, diem, momenta, tempus, aetates, cum otiosum verbum loquimur, pro quo reddituri sumus rationem in die judicii ? Quod si hoc ille sine Lege, sine Evangelio, sine Salvatoris, et apostolorum doctrina, naturaliter et dixit, et fecit: quid nos oportet facere, in quorum condemnationem habet et Juno univiras, et Vesta virgines, et alia idola continentes? Beatus Joannes evangelista cum Ephesi moraretur usque ad ultimam 529 senectutem, et vix inter discipulorum manus ad ecclesiam deferretur, nec posset
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ taceam. si ꝑ singulos commotionis
aculeos & incentiua uitioꝵ. dĩ desuꝑ
me uidentis recorder. fiunt michi occa¬
sio triumphoꝵ. Ne dicamus in largien¬
do ille ẽ amicus. hunc nescio: hic debet
accipere. iste contemni. Imitemur patrẽ
nr̃m: qui solem suum oriri facit suꝑ bo¬
nos & malos. & pluit suꝑ iustos ꝙ in¬
iustos. fons bonitatis om̃ibꝰ patet: ser¬
uus & liber. plebeius & rex. diues. et
pauꝑ ex eo similit̾ bibunt. Lucerna cũ accen¬
sa fuerit in domo. om̃ibꝰ lucet ȩqualit̾.
Quod si in cunctos indifferenter libera¬
litatis frena laxantur: quantomagis
in domesticos fidei. & in xp̃ianos qui eun¬
dem habent patrem. & eiusdem magistͥ
appellatione censentur: Uidetur michͥ
locus iste posse ꝙ suꝑioribꝰ conuenire. ut
domesticos fidei magistros nominet. qͥbꝰ
supra omĩa quȩ putant᷑ bona. ab audi¬
toribꝰ sius uisserat ministrari. Breue ẽ
uitȩ istius curriculum. Hoc ipsum qͦd

Expanded text:
Deum taccam: si per singulos commotionis Deum taccam: si per singulos commotionis aculeos, et incentiva vitiorum, Dei desuper me videntis recorder, fiunt mihi occasio triumphorum. Ne dicamus in largiendo: Ille est amicus, hunc nescio: hic debet accipere, iste contemni. Imitemur Patrem nostrum, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Fons bonitatis omnibus patet. Servus et liber, plebeius et rex, dives et pauper, ex eo similiter bibunt. Lucerna cum accensa fuerit in domo, omnibus lucet aequaliter. Quod si in cunctos indifferenter liberalitatis frena laxantur, quanto magis in domesticos fidei, et in Christianos, qui eumdem habent Patrem, ejusque magistri appellatione censentur! Videtur autem mihi locus iste posse et superioribus cohaerere, ut domesticos fidei, magistros nominet, quibus supra omnia quae putantur bona, ab auditoribus suis jusserat ministrari. Breve est vitae istius curriculum. Hoc ipsum quod
Abbreviated transcription (Latin):
uolumus seminare. Cum ista uita transie¬
rit: operandi tempꝰ aufert᷑. Unde & salua¬
tor ait. Oꝑamini dum dies est: ueniet nox
quando iam nullus poterit oꝑari. Ortus
homines ad opus nrm̃. & usq ad uesperã
laboraemꝰ: sicut mystice canit᷑ in psalmo.
Posiusti tenebras & facta est nox: in ipsa
ꝑtransibunt bestiȩ siluȩ. catuli leonum
rugientes ut rapiant. ꝙ quęrant a do
escam sibi. Ortus est sol & congregatȩ
sunt: & incubilibus suis dormierunt.
Egredit᷑ homo ad opus suum: & ad oꝑatio¬
nem suam usq ad uesperam. Siue egro¬
tamus siue sani sumꝰ humiles uel poten¬
tes. pauperes. diuites. ignobiles. honorati.
ȩsurientes atq uescentes. om̃ia in nomi¬
ne dñi cum patientia &̃ ȩquanimitate
faciamus: & implebitur in nobis illud
quod scriptum est. diligentibꝰ antẽ do¬
minum omĩa cooperantut in bonum.
Ira ipsa &. libido & in iuria quȩ deside¬
rat ultionem. si me refrenem. si ꝓpter

Expanded text:
volumus seminare; cum ista vita transievolumus seminare; cum ista vita transierit, operandi tempus aufertur. Unde et Salvator ait: Operamini dum dies est: veniet nox, quando jam nullus poterit operari Ortushomines ad opus nostrum, et usque ad vesperam laboremus, sicut mystice cantatur in psalmo: Posuisti tenebras, et facta est nox. In ipsa pertransibunt bestiae silvae, catuli leonum rugientes, ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi. Ortus est sol, et congregatae sunt, et in cubilibus suis dormierunt. Egredietur homo ad opus suum, et ad operationem suam usque ad vesperam . Sive aegrotamus, sive sani sumus, humiles, vel potentes, pauperes, divites, ignobiles, honorati, esurientes, 528 sive vescentes, omnia in nomine Domini cum patientia et aequanimitate faciamus, et implebitur in nobis illud quod scriptum est: Diligentibus autem Dominum, omnia cooperantur in bonum. Ira ipsa et libido, et injuria quae desiderat ultionem, si me refrenem: si propter
Abbreviated transcription (Latin):
non dicitur in sp̃u suo. sed simplicit in
spũ. Qui enim bona seminat. non in suo
quopiam sed in dĩ spũ seminat: de quo ꝙ
uitam est messurus ȩternam.
onum autẽ facientes non deficiamꝰ: tẽpo¬
re enim suo metemus non deficiente.
Iortatur eos ad studium ꝑseuerantiȩ qͥ
in hac uita mercedem boni oꝑis expe¬
ctant. nescientes quia sicut in semine
aliud sationis aliud messis est tempus. sic
& in prȩsenti uita sementis ẽ oꝑa. quȩ nc̃¬
uel in spũ uel in carne mittunt᷑. messis¬
uero operum. futurum uidicium. & ꝓ
qualitate uel diuersitate sementis diuer¬
sas nos facere mensuras. centesimum: sexa¬
gesimum. & trigesimũ fructum. Quam se¬
getem nemo potest metere deficiens. Qui
enim ꝑseuerauerit usq ad finẽ: hic saluus
autẽ. ut cum peccatores cotidie in malis
oꝑibꝰ augeant᷑. nos in bono oꝑe lassemur:
Rõo dum tempus habemus oꝑemur bo¬
num ad om̃s: maxime autẽ ad domesticos

Expanded text:
non dicitur in spiritu suo, sed simpliciter in non dicitur in spiritu suo, sed simpliciter in spiritu. Qui enim bona seminat, non in suo quippiam, sed in Dei spiritu seminat, de quo et vitam est messurus aeternam. Bonum autem facientes, non deficiamus: tempore enim suo metemus, non deficientes. Cohortatur eos ad studium perseverantiae, qui in hac vita mercedem boni operis exspectant, nescientes quia sicut in semine aliud sationis, aliud messis est tempus: sic et in praesenti vita, sementem esse opera quae vel in spiritu, vel in carne metantur, messem vero futurum judicium, et pro qualitate vel diversitate sementis, diversas nos facere messuras, centesimum et sexagesimum, et tricesimum fructum, quam segetem nemo potest metere deficiens. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus autem, ut cum peccatores quotidie in malis operibus augeantur, nos in bono opere lassemur? Ergo, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos
Abbreviated transcription (Latin):
sua. ex abundanti ei concedamꝰ. addendũ
ẽ eos quoq qui comedant & bibant et
dormiant. & aliquid faciant ob refrige¬
rium corporis. iuxta illum seminare in
carne & de ea metere corruptionẽ. Quod
si ad hoc confugerit. ut dicat eos qui
siue bibant siue manducent. siue dor¬
miant. in nomine tamen dñi om̃ia cũ
ratione ꝑficiant non in carne semina¬
re sed in spũ: & nos ei similiter respon¬
debimus. eos quoq qui dĩ primã senten¬
tiam sequantur. cum ratione facientes.
crescite & multiplicamini & replete ter¬
rã. non in carne sed in spũ seminare. Syl¬
logismꝰ itaq eius futilis ꝙ caducus so¬
phismate primum decipit audienten
cęterum diligenter inspectus facile sol¬
uitur. Neq enim possumus dicere. abra¬
ham ysaac & iacob & alios scõs urdo
qui de repmissione nati sunt. ipsum qͥ
etiam pariter obseruandum. quod qui
seminat in carne cum additam̃to suȩ
carnis ponitur: qui autẽ seminat in sp̃u

Expanded text:
sua, ex abundanti ei concedamus, addendum sua, ex abundanti ei concedamus, addendum est eos quoque, qui comedant et bibant, et dormiant et aliquid faciant ob refrigerium corporis, juxta illum seminare in carne, et de ea metere corruptionem. Quod si ad hoc confugerit, ut dicat eos qui, sive bibant, sive manducent, sive dormiant, in nomine tamen Domini omnia cum ratione perficiant, non in carne seminare, sed in spiritu; et nos ei similiter respondebimus, eos quoque qui Dei primam sententiam sequantur cum ratione facientes: Crescite et multiplicamini, et replete terram , non in carne, sed in spiritu seminare. Syllogismus itaque ejus futilis et caducus, sophismate primum decipit audientem. Caeterum diligenter inspectus, facile solvitur: Neque enim possumus dicere, Abraham, Isaac et Jacob, et alios sanctos viros, qui de repromissione nati sunt, ipsum quolud pariter observandum, quod qui seminat in carne, cum additamento suae carnis ponitur: qui autem seminat in spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in presenti scło corrumpuntur ex¬
pectat. Qui autẽ spũalis auditor ẽ. se¬
minat in sp̃ũ. et de sp̃u metit uitam
ȩternam. Simul notandus ordo sermo¬
nis & cum suꝑioribꝰ copulandꝰ: quod
homo uocatur in spũ seminans. qui qͣn¬
do cȩperit uitam metere sempiternam.
homo fortasse esse desistet. Tatianꝰ qui
putatiuam xp̃i carnem introducerIs
omnem coniunctionem masculi ad fe¬
minam immundam arbitratur. encra¬
titarum uelut acerrimꝰ heresiarches.
tali aduersum nos sub occasione presen¬
tis testimonii usus est argumento. Si¬
is qui seminat in carne. de carne metet
corruptionem. in carne autẽ seminat.
qui mulieri ungitur: ergo ꝙ is qui
uxore utitur & seminat in carne eius.
de carne ꝙ metet corruptionẽ. Respon¬
debitur ei primum. non dixisse paulũ
qui seminat in carne. sed in carne sua.
Nemo autẽ secum ipse concumbit. et
in sua carne seminat. Deinde ut obserua¬
tionem hanc quam annotauimꝰ in carne

Expanded text:
quae in praesenti saeculo corrumpuntur, exquae in praesenti saeculo corrumpuntur, exspectat. Qui autem spiritalis auditor est, seminat in spiritu, et de spiritu metet vitam aeternam. Simul notandus ordo sermonis, et cum superioribus copulandus, quod homo vocatur in spiritu seminans, qui quando coeperit vitam metere sempiternam, homo fortasse esse desistit. Cassianus, qui putativam Christi carnem introducens, omnem conjunctionem masculi ad feminam immundam arbitratur, Encratitarum vel acerrimus haeresiarches, tali adversum nos sub occasione praesentis testimonii usus est argumento: Si quis seminat in carne, de carne metet corruptionem: in carne autem seminat, qui mulieri jungitur: ergo et is qui uxore utitur, et seminat in carne ejus, de carne metet corruptionem. Respondebitur ei, primum non dixisse Paulum, qui seminat in carne; sed, in carne sua. Nemo autem secum ipse concumbit, et in sua carne seminat. Deinde ut observationem hanc quam annotavimus, in carne
Abbreviated transcription (Latin):
non potest fallere. Et simul cohortatur
ad id quod p̃ceptum ẽ exhibendum. sem̃
nominans. ne putet ꝑditum quod mul¬
tiplicato fenore recepturus est. Ad corm¬
thios quoq rationem dati & accepti si¬
mili docuit exemplo. Qui parce semi¬
nat parce & metet: ꝙ qui seminat in be¬
nedictione. in benedictione et metet. Unꝰ¬
quisq sicut ꝓpositum habet in corde. ñ
ex tristitia aut ex necessitate. Hilarẽ enĩ
datorem diligit ds̃. Qm̃ qui seminat in
carne sua. de carne & metet corruptionẽ:
qui autẽ seminat in sp̃u. de spũ metet
uitam ȩternam. Omne quod loquimꝰ.
agimꝰ. cogitamꝰ: in duobꝰ seminatur agͥs.
carne & sp̃u. Si bona sunt quȩ de ma-¬
nu. ore. corde ꝓmunt᷑. seminata in spũ
uitȩ ȩternȩ fructibus redundabunt.
Si mala: ab agro carnis excepta. cor¬
ruptionis nobis segetem pullulabuis.
Aliter. Qui legem carnaliter intelli
git: repromissiones quoq carnales &

Expanded text:
non potest fallere. Et simul cohortatur non potest fallere. Et simul cohortatur ad id quod praeceptum est exhibendum, semen nominans, ne putet perditum, quod multiplicato fenore recepturus est. Ad Corinthios quoque rationem dati et accepti, simili docuit exemplo: Qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictione, de benedictione et metet. Unusquique sicut propositum habet in corde, non ex tristitia, aut necessitate: hilarem enim datoremcarne sua, de carne et metet corruptionem. Qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Omne quod loquimur, agimus, cogitamus, in duobus seminatur agris, carne et spiritu. Si bona sunt, quae de manu, ore, corde promuntur, seminata in spiritu, vitae aeternae fructibus redundabunt. Si mala, ab agro carnis excepta, corruptionis nobis segetem pullulabunt. Agit, repromissiones quoque carnales, et
Abbreviated transcription (Latin):
non habebat. recte agroꝵ ubertatẽ bo¬
na arbitrabat᷑ dicens. Anima habes bo¬
na posita in annos multos: quiesce. come¬
de. bibe. lȩtare. Et aliꝰ qui iacebat in pur¬
pura & delitiis affluebat. audit apud
inferos ab abraham: recepisti bona in
uita tua. Illud quoq attendendũ ne forte &
hoc possit intelligi. dari discipłis mandatũ ut
eis qͥ se instruunt uerbo cõmunicent. obseqͣn¬
tur: dociles facilesq se p̾beant. in hiis tam̃ quȩ
bona s̾t. qͦ sp̃ualia. & ñ heretica łiudaica pͣuita¬
& debent magistris sumptus ꝙ uitȩ
necessaria ministrare. posse obtendere
pauꝑtatẽ & dicere. ager meus hoc anno
aruit siccitate. uineam grando contriuit.
reditus qui esse poterant tributa rapue¬
runt. non habeo unde tribuam quod
iubetur: adiecit. Nolite errare: ds non
irridetur. Scit inquit corda ur̃ã. non
ignorat facultates. excusatio ueri simi-¬
lis hominem potest utcũq placare. dm̃

Expanded text:
non habebat, recte agrorum ubertatem bonon habebat, recte agrorum ubertatem bona arbitrabatur, dicens: Anima, habes bona posita in annos multos: quiesce, comede, bibe, et laetare . Et alius qui jacebat in purpura, et deliciis affluebat, audit apud inferos ab Abraham: Recepisti bona in vita tua . Illud quoque attendendum 525 ne forte et hoc possit intelligi, dari discipulis mandatum, ut eis qui se instruunt, verbum communicent, obsequantur, dociles, facilesque se praebeant. In his tamen quae bona sunt, quae spiritualia, et non haeretica, vel Judaica pravita debent manecessaria ministrare, posse obtendere paupertatem, et dicere: Ager meus hoc anno aruit siccitate: vineam grando contrivit: redditus qui esse potuerunt  Al. poterunt, tributa rapuerunt: non habeo unde tribuam quod jubetur, adjecit: Nolite errare, Deus non irridetur. Scit, inquit, corda vestra, non ignorat facultates. Excusatio verisimilis hominem potest utcumque placare, Deum
Abbreviated transcription (Latin):
necdum ad uircutum culmen ascende¬
rant sed adhuc humilius incedebant. &¬
sibi addi poscebant fidem dixerit. si ergo
uos cum mali sitis. scitis bona data da-¬
re filiis urĩs: quantomagis pater cȩ¬
lestis dabit qetentibꝰ se. Ego puto & iob
cum aduxorem quasi unam de insipi¬
entib mulieribus loqueretur respectu
eius quȩ ita putabat de corporalibꝰ diui¬
tiis locutum. si bona accepimus de ma-¬
nu dñi. & rursum de angustiis & p̃ssuriᷤᷤ
ꝙ temptatione quȩ uictoriam ferant.
quare mala non sustineamꝰ. cum utiq ma-¬
la ꝙ bona non in diuitiis & p̃ssuris sed
in uirtutibꝰ ponantur & uitiis. ut iu¬
stus loquitur in psalmo. Quis est ho¬
mo qui uult uitam: ꝙ cupit uidere di¬
es bonos: Prohibe linguam tuam a ma¬
lo: & labia tua ne loquant᷑ dolum. De-¬
clina a malo. & fac bonum. Proprie
malum dicit᷑ quod uitandum ẽ: bonũ
quod facere debemꝰ. Diues quoq ille
in ȩuangło qui mali & boni scientiam

Expanded text:
necdum ad virtutum culmen ascendenecdum ad virtutum culmen ascenderant, sed adhuc humilius incedebant, et sibi addi poscebant fidem, dixerit. Si ergo vos, cum mali sitis, scitis bona data dare filiis vestris, quanto magis Pater coelestis dabit bona petentibus se ! Ego puto et Job, cum ad uxorem, quasi unam de insipientibus mulieribus loqueretur, respectu ejus, quae ita putabat, de corporalibus divitiis locutum: Si bona accepimus de manu Domini : et rursum de angustiis et pressuris, et tentatione, quae victoriam afferant: Quare malum non sustineamus? Cum utique mala et bona non in divitiis et pressuris, sed in virtutibus ponantur et vitiis, ut justus loquitur in psalmo: Quis est homo qui vult vitam, cupit videre dies bonos? Prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Declina a malo, et fac bonum . Proprie malum dicitur, quod vitandum est: bonum, quod facere debemus. Dives quoque ille in Evangelio, qui mali et boni scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
tes non deficiamus. tempore enĩ suo
iste est. Quia suꝑius spualibꝰ p̾cepe¬
rat ut eos qui preoccupati fuerant in
aliquo delicto instruerent in spũ leni¬
tatis. & alter alterius onera portarent
ad implentes legem xp̃i: nunc econtra¬
rio his qui adhuc imbecilliores & di¬
scipłi & carnales erant imperat. ut
quomodo ipsi a magutris sp̃ualia me¬
tunt. sic magistris carnalia p̃beant qͥ
totos se diuinȩ eruditioni & studio tra¬
dentes uitȩ huiꝰ necessariis indigent.
ꝙ fiat illud quod de manna scriptũ
est. qui multum non abundauit. & qͥ
modicum non minorauit. Bona autẽ
in p̃senti loco iuxta uulgi consuetudi¬
nem moremq cõmunẽ uictum qͦ uesti¬
tum & cȩtera quȩ homines inter bo¬
na numerant appellauit. Habentes enĩ
uictum & uestitum: his condenti simus.
Nec mirum si paulus ea quȩ erant cor¬
pori necessaria. boni appellatione signa¬
uit: cum etiam saluator nr̃ ad eos qui

Expanded text:
tes, non deficiamus: tempore enites, non deficiamus: tempore eniiste est, quia superius spiritalibus praeceperat, ut eos qui praeoccupati fuerant in aliquo delicto, instruerent in spiritu lenitatis, et alter alterius onera portarent, adimplentes legem Christi: nunc e contrario his qui adhuc imbecilliores, et discipuli, et carnales erant imperat ut quomodo ipsi a magistris spiritalia metunt, sic magistris carnalia praebeant, qui totos se divinae eruditioni, et studio tradentes, vitae hujus necessariis indigent, et fiat illud quod de manna scriptum est, qui multum, non abundavit; et qui modicum, non minoravit . Bona autem in praesenti loco, juxta vulgi consuetudinem moremque communem, victum et vestitum, caeteraque quae homines inter bona numerant, appellavit. Habentes enim victum et vestitum, his contenti simus . Nec mirum si Paulus ea quae erant corpori necessaria boni appellatione signavit: cum etiam Salvator noster ad eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
recipiente uno quoq scđm opus suũ.
Obscure licet docemur ꝑ hanc senten¬
tiolam nouum dogna quod latitat.
dum in prȩsenti scło sumus siue oratio¬
nibꝰ siue consiliis inuicem posse nos ad¬
iuuari: cum autẽ ante tribunal xp̃i ue¬
nerimus. nec iob nec danihel nec Nos
rogare posse ꝓ quoquam. sed unũqũeq
portare onus suum.
ommunicet autẽ is qui cathecizatur
uerbo. ei qui se cathetirat. in om̃ibꝰ bomiꝰ.
artion hunc locum ita interpretatꝰ est.
ut putaret fideles & cathecuminos sub¬
ministrare debere. & magistrum cõmu¬
nicare in oratione discipulis. illo uel
maxime elatꝰ quod sequit᷑ in om̃ibꝰ bo¬
nis: cum utiq si de oratione sermo fue¬
rat non debuerit ei prȩcipi qui cathe¬
ciratur. sed ei qui cathecirat. idẽ non
discipło sed magistro. Deinde etiam cȩ¬
tera quȩ sequuntur cum eiꝰ exposi tio¬
ne non congruunt: quȩ seminauerit ho¬
mo hȩc ꝙͥ metet: ꝙ bonum autẽ facien¬

Expanded text:
recipiente unoquoque secundum opus suum. recipiente unoquoque secundum opus suum. Obscure licet docemur per hanc sententiolam novum dogma quod latitat. Dum in praesenti saeculo sumus, sive orationibus, sive consiliis invicem posse nos adjuvari; cum vero ante tribunal Christi venerimus, nec Job, nec Danielem, nec Noe rogare posse pro quoquam , sed unumquemque portare onus suum.Communicet autem is qui catechizatur verbum, ei qui se catechizat in omnibus bonis. Marcion hunc locum ita interpretatus est, ut putaret fideles, et catechumenos simul orare debere, et magistrum communicare in oratione discipulis; illo vel maxime elatus, quod sequatur, in omnibus bonis. Cum utique si de oratione sermo fuisset, non debuerit ei praecipi qui catechizatur, sed ei qui se catechizat, id est, non discipulo, sed magistro. Deinde etiam caetera quae sequuntur, cum ejus expositione non congruunt: Quae seminaverit homo, haec et metet. Et: Bonum autem facien
Abbreviated transcription (Latin):
Qui conscientiã habet oꝑis boni. ꝙ
seipsum considerans opus suum non
reprehendit. non debet de hoc apud
alium głari & laudem suam foras fun¬
dere & communicare cum cunctis. et
ex hominum quȩxere fauore iactantiã.
sed in semetipso habeat głam & dicat.
erucifixus est & ego mundo. Qui glo¬
riam quęrit ab altero: huic nec mun¬
dus crucifixus ẽ. nec confixus ẽ ipse
cum xp̃o. Recipit quippe quod quȩrebut
ab hominibus mercedem suam.
Nys quisq enim omis suum portabit.
idetur suꝑioribꝰ contraire ubiait: alter
alterius onera portate. Si enim unꝰqͥsq
onus suum portabit: alter alteriꝰ onera
portare non poterit. Sed uidendum qͦd
ibi prȩceꝑit. ut peccantes in hac uita
nos inuicem sustentemus. & in p̃senti
scło alterutrum auxilit simus: hic au
tẽ de dñi dicat in resurrectione uidicio.
quod non ex alterius peccato & compa¬
ratione deteriores sed iuxta nr̃m opus
aut peccatores ab eo iudicemur. aut sc̃ĩ.

Expanded text:
Qui conscientiam habet operis boni, et Qui conscientiam habet operis boni, et seipsum consireprehendit, non debet de hoc apud alium gloriari, et laudem suam foras fundere, et communicare cum cunctis, et ex hominum quaerere favore jactantiam: sed in semetipso habeat gloriam, et dicat: crucifixus est, et ego mundo. Qui gloriam quaerit ab altero, huic nec mundus crucifixus est, nec crucifixus est ipse cum Christo. Recepit quippe, quod quaerebat ab hominibus, mercedem suam. Unusquisque enim onus suum portabit. Videtur superioribus contraire, ubi ait: Alter alterius onera portate: si enim onus suum unusquisque portabit, alter alterius onera portare non poterit. Sed videndum, quod ibi praeceperit ut peccantes in hac vita nos invicem sustentemus, et in praesenti saeculo alterutrum auxilio tem de Domini dicat in resurrectione judicio, quod non ex alterius peccato et comparatione deterioris, sed juxta nostrum opus aut peccatores ab eo judicemur aut sancti,
Abbreviated transcription (Latin):
circũcisionẽ & ad legem ita loci huiꝰ co¬
nectitur intellectus. Qui sp̃ualis est &
miscdiam in ꝓximum non habet. contẽ¬
nens humilem quia ipse sublimior ẽ. ipse
se decipit. nesciens hanc sp̃s esse legẽ. ut
nos inuicem diligamꝰ. Opus autẽ suum
ꝓbet unusquisq: ꝙ sic in semet ipso tan¬
tum głam habebit & non in altero. Sen¬
sus iste est Tu qui te estimas spũalem. &
de alterius infirmitate robustior es: non
debes imbecillitatẽ iacentis sed tuã forti¬
tudinem considerare. Neq enim si aliꝰ
ꝑfecte non potest ad xp̃ianismum a iu¬
daismo transire idcirco tu ꝑfectus es xp̃ia¬
mis: sed si te propria conscientia non re¬
mordet. habes in temetipso głam &
non in altero. Athleta non ideo fortisẽ ꝙͣ
quia uicit infirmum & languida adũ minis sun¬
sarii membra suꝑauit: sed si ꝓbus ẽ. &¬
in sua fortitudine non in infirmitate
alteriꝰ głatur. Intelligi potest & altius.

Expanded text:
circumcisionem et Legem, ita loci hujus cocircumcisionem et Legem, ita loci hujus connectitur intellectus: Qui spiritualis est, et misericordiam in proximum non habet, contemnens humilem, quia ipse sublimior est, ipse se decipit, nesciens hanc spiritus esse legem, ut nos invicem diligamus. Opus autem suum probet unusquisque: et sic in semetipso tantum gloriam habebit, et non in altero. Sensus iste est: Tu qui te aestimas spiritualem, et de alterius infirmitate robustior es, non debes imbecillitatem jacentis, sed tuam fortitudinem considerare. Neque enim si alius perfecte non potest ad Christianismum a Judaismo transire, idcirco tu perfectus es Christianus: sed si te propria conscientia non remordet, habes in temetipso gloriam et non in altero. Athleta non ideo fortis est, quia vicit infirmum, et languida adversarii mesarii membra superavit: sed si robustus in sua fortitudine, non in infirmitate alterius gloriatur. 523 Intelligi potest et aliter:
Abbreviated transcription (Latin):
ducit. Dupliciter autẽ legi potest atq di¬
stingui. uel siquis existimat se esse aliqd
cum nichil sit: uł ita. siquis existimat se
esse aliquid ut postea in feramꝰ cum sit
nichil. ipse se seducit. Et magis in greco
quam in latino resonat ista distantia.
Prioris distinctionis hic sensus ẽ. Quise
aliquid existimat esse & nichil est: ipse se
decipit. Scd̾s sensus altior est: & quid
nobis magis placet. Siquis existimat se
esse aliquid: in eo quod se putat ẽẽ ali¬
quid. ꝙ non exclementia in ꝓaunum sed
ex suo opere & labore se udicat. sua tan¬
tum uirtute contentus: iste ex hac ipsa
arrogantia nichil fit. ꝙ ipse se decipit.
quod melius in greco dicitur frenapã¬
ta. hoc ẽ mentem suam decipit: ꝓ quo
latinus posuit interpres. se ipse seducit.
Dentẽ autẽ suam decipit. qui se putat
esse sapientẽ: & scdm ysaiam sapiens in
se est. ꝙ in conspectu suo intelligens. Ad

Expanded text:
ducit. Dupliciter autem legi potest atque diducit. Dupliciter autem legi potest atque distingui: Vel, si quis existimat esse se aliquid, cum sit nihil: aut ita: Si quis existimat se esse aliquid, ut postea inferamus, cum sit nihil, se ipse seducit. Et magis in Graeco quam in Latino resonat ista distantia. Prioris distinctionis hic sensus est: Qui se aliquid existimat esse, et nihil est, ipse se decipit. Secundus sensus altior est, et qui nobis magis placet: Si quis existimat se esse aliquid, in eo quod se putat esse aliquid, et non ex clementia in proximum; sed ex suo opere et labore se judicat, sua tantum virtute contentus, iste ex hac ipsa arrogantia nihil fit, et ipse se decipit: quod melius in Graeco dicitur φρεναπατᾷ, hoc est, mentem suam decipit: pro quo Latinus posuit Interpres, se ipse seducit. Mentem autem suam decipit, qui se putat esse sapientem, et secundum Isaiam, sapiens in se est, et in conspectu suo intelligens . Ad
Abbreviated transcription (Latin):
mei: possidete paratum uobis regnum
a constitutione mundi. Esuriui enim ꝙ
dedistis michi manducare: sitiu & dedi-¬
stis michi bibere. Iuxta hunc sensum etiã
in alia epła paulus timotheum docens
addidit. Diuitibꝰ huiꝰ scłi p̃cipe non subli¬
me sapere ꝓeo quod ẽ non suꝑbire neq
sperare in incerto diuitiarum. sed in do
qui p̃stat nobis omĩa abunde ad fruendũ.
bene agere. diuites esse in oꝑibꝰ bonis. fa¬
cile tribuere. cõmunicare. thesaurirare
sibi fundamentum bonum in futurum:
ut apprehendant ueram uitã. Qui uerã
uitã apprehendit. eum uidelicet qui lo¬
quit᷑ ego sum uita: implet legẽ xp̃i. q̃
tendit ad uitam. Nam siquis existimat
se esse aliquid cum sit nichil: se ipsum se¬
ducit. Siquis non uult onera aliena por¬
tare. & immisericors suo tantum opere
ꝙ uirtute contentꝰ ẽ non quȩrens quȩ
aliena sunt sed quȩ sua. hoc ẽ sui tan¬
tum amator. & non etiam dĩ: ipse se se-¬

Expanded text:
mei: possidete praeparatum vobis regnum mei: possidete praeparatum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare: sitivi, et dedistis mihi bibere . Juxta hunc sensum etiam in alia Epistola Paulus Timotheum docens, addidit: Divitibus hujus saeculi praecipe non sublime sapere pro eo quod est, non superbire, neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo qui praestat omnia abunde ad fruendum: bene agere, divites esse in operibus bonis, facile tribuere, communicare, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam . Qui veram vitam apprehendit, eum videlicet qui loquitur: Ego sum vita , implevit legem Christi, quae tendit ad vitam. 522 Nam si quis existimat se esse aliquid, cum nihil sit, seipsum seducit. Si quis non vult onera aliena portare, et immisericors suo tantum opere et virtute contentus est, non quaerens quae aliena sunt, sed quae sua, hoc est, sui tantum amator, et non etiam Dei, ipse se se
Abbreviated transcription (Latin):
Iugum meum suaue ẽ. ꝙ onꝰ meiun leue.
Qui igit᷑ frĩs non desperat salutẽ. sed ma¬
num porrigit deprecanti. & quantum
in se est. flet cum flente. infirmꝰ ẽ cum
infirmo. suaq iudicat aliena peccata:
xp̃i lex est: Hoc ẽ mandatum meum. ut
diligatis inuicẽ. Quȩ lex filii di: Et dili¬
gite alterutrum: sicut & ego dilexi uos.
Quomͦ dĩ filiꝰ nos dilexit: Maior hac di¬
lectione non ẽ. quam ut quis animam
suam ponat ꝓ amicis suis. Qui clem̃tiã
ad implet legem xp̃i. Sed & hunc locũ
cum suꝑioribus copulemuf. Duplicem
enim sequimur intelligentiam. Siquis
infirmꝰ in fide ẽ. & ad huc lacte nutrit᷑
infantiȩ. nec potest tam cito a legali obser¬
uatione ad spualia satramenta transire.
uos qui robustiores estĩ eiꝰ onera portate.
qui grauatum pauperem onere ȩgestatis
adiuuat. ꝙ facit sibi amicos de iniquo
mãmona. que post resurrectionẽ xp̃s
affatur. Uenite ad me benedicti patris

Expanded text:
Jugum meum suave est, et onus meum leve . Jugum meum suave est, et onus meum leve . Qui igitur fratris non desperat salutem, sed manum porrigit deprecanti, et quantum in se est, flet cum flente, infirmus est cum infirmo, suaque judicat aliena peccata, Quae Christi lex est? Hoc est mandatum meum, ut diligatis invicem Quae lex Filii Dei est? Diligite alterutrum, sicut et ego dilexi vos. Quomodo Dei Filius nos dilexit? Major hac dilectione non est, quam ut quis animam suam ponat pro amicis suis . Qui clementiam adimplebit legem Christi. Sed et hunc locum cum superioribus copulemus. Duplicem enim sequimur intelligentiam. Si quis infirmus in fide est, et adhuc lacte nutritur infantiae, nec potest tam cito a legali observatione ad spiritualia sacramenta transire: vos qui robustiores estis, ejus onera portate: qui gravatum pauperem onere egestatis adjuvat, et facit sibi amicos de iniquo mammona , quem post resurrectionem Christus affatur: Venite ad me, benedicti Patris
Abbreviated transcription (Latin):
quis es qui iudices alienum seruum:
Suo dño stat aut cadit. Stabit autẽ.
Potens est enĩ ds statuere illum. Et mul¬
ta in medio suꝑ hoc sensu disserens adie¬
cit infine. noli ꝓpter escam destruere
opus di. & iterum. debemus autem
nos firmiores imbecillitates infirmoꝵ
sustinere. ꝙ non nobis placere. Unꝰquisq
ur̃m ꝓximo suo placeat ad bonã ȩdificati
lter alterius onera portate: ꝙ sic ad sonẽ.¬
implebitis legem xp̃i.
yia peccatum onus sit: & psalmista testa¬
tur dicens. Iniquitates meȩ eleuatȩ sunt
suꝑ caput meum: quasi onus grauȩ gra¬
uatȩ sunt suꝑ me. Et zacharias in spe¬
cie mulieris uidet suꝑ talentum plum¬
bi sedere iniquitatẽ. Hoc onꝰ saluator
ꝓ nob̾ tulit: suo nos exemplo docens
quid facere deberemus. Ipse quippe iniqͥ¬
tates nr̃as portat. & ꝓ nobis dolet: et
eos qui peccatoꝵ ac legis onere sunt de¬
p̃ssi. ad leue onus uirtutis inuitat dic̃s

Expanded text:
quis es qui judices alienum servum? quis es qui judices alienum servum? Suo domino stat, aut cadit. Stabit autem: potens est enim Deus statuere illum . Et multa in medio super sensu disserens, adjecit in fine: Noli propter escam destruere opus Dei. Et iterum: Debemus autem nos firmiores, imbecillitates infirmorum sustinere, et non nobis placere. Unusquisque vestrum proximo suo placeat ad bonam aedificationem . Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi. Quia peccatum onus sit, et Psalmista testatur dicens: Iniquitates meae elevatae sunt super caput meum, quasi onus grave gravatae sunt super me . Et Zacharias, in specie 521 mulieris, vidit super talentum plumbi sedere iniquitatem . Hoc onus Salvator pro nobis tulit, suo nos exemplo docens quid facere deberemus. Ipse quippe iniquitates nostras portat, et pro nobis dolet , et eos qui peccatorum ac Legis onere sunt depressi, ad leve onus virtutis invitat, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
Hebreus igitur ex hebreis &. qui esset in
uernaculo sermone doctissimꝰ. ꝓfundos sen¬
sus alienȩ lingue exprimere non uale¬
bat: nec curabat magnopere de uerbis.
cum sensum haberet in tuto. Hȩc scdm
simplicem intelligentiam: cȩterum ut ꝙ
scdẽ expositionis ordinẽ ꝑsequamur. locꝰ
iste de epłȩ ad romanos fine pandendꝰ ẽ.
Ibi enim cum similit̾ de ęscis ꝙ obseruatio¬
nibꝰ scriberet udȩoꝵ. & eos qui legis uxta
litteram precepta contemnerent firmos
atq ꝑfectos. illos uero qui adhuc antiqͣ
consuetudine ducebant᷑ infirmos paruu¬
losq narraret & uideret uirgium esse
inter sp̃uales & carneos: ammonuit
spũales ne contemnerent carneos. ꝙ ait.
Infirmum autẽ infide assumite.: non in
disceptationibꝰ cogitationum. Alius
enim credit manducare om̃ia: qui autẽ
infirmꝰ est holus manducet. Is qui man-¬
ducat non manducantẽ non sꝑnat. &
qui non manducat manducantẽ non

Expanded text:
Hebraeus igitur ex Hebraeis, et qui esset in Hebraeus igitur ex Hebraeis, et qui esset in vernaculo sermone doctissimus, profundos sensus aliena lingua exprimere non valebat: nec curabat magnopere de verbis, cum sensum haberet in tuto. Haec secundum simplicem intelligentiam. Caeterum, ut et secundae expositionis ordinem prosequamur, locus iste de Epistolae ad Romanos fine pandendus est. Ibi enim cum similiter de escis et observationibus scriberet Judaeorum, et eos qui Legis juxta litteram praecepta conatque perfectos: illos vero, qui adhuc antiqua consuetudine ducebantur, infirmos parvulosque narraret, et videret jurgium esse inter spiritales et carneos; admonuit spiritales ne contemnerent carnales, et ait, Infirmum autem in fide asdisceptationibus cogitationum alius enim credit manducare omnia qui autem infirmus est holus manducat is qui manducat non manducantem non spernat et qui non manducat manducantem non
Abbreviated transcription (Latin):
difficilis sit in carne uictoria. Siquis uno
ad senectam usq ꝑmanserit. ignoscat ei qͥ
adolescentiȩ quondam calore deceptus ẽ.
sciens quantis difficultatibꝰ illam transie
negasse compatiatur uulneribꝰ negatoris.
ꝙ̃ non tam illum uictum qu̾a se uicisse
miretur. Cautelam quoq scribentis atten¬
dite: quia non dixerit. considerans ne ꝙ
tu cadas. sed ne ꝙ̃ tu tempteris. Uinci
quippe uel uncere nonnũqu̾ã in nr̃a est
potestate: cȩterum temptari in potestate
temptantis est. Si enim saluator temptat᷑
est. quis potest esse securus intemptatum
se uitȩ huiꝰ maria transire: Qui putant
PaylUm iuxta humilitatẽ & non uere
dixisse. & si imꝑitus sermone non tamen
scientia. defendant huiꝰ loci consequen¬
tiam. Debuit quippe scd̃m ordinẽ dice¬
re. uos qui sp̃uales estis instruite huius¬
modi in sp̃u lenitatis considerantes uos¬
met ipsos ne ꝙ uos temptemini: ꝙ non
plurali inferre numerum singularem.

Expanded text:
difficilis sit in carne victoria. Si quis virgo difficilis sit in carne victoria. Si quis virgo ad senectam usque permanserit; ignoscat ei qui adolescentiae quondam calore deceptus est, sciens quantis difficultatibus illam transiernegare, compatiatur vulneribus negatoris, et non tam illum victum, quam se vicisse, miretur. Cautelam quoque scribentis attendite, quia non dixerit: Considerans te, ne tu cadas; sed, ne et tu tenteris. Vinci quippe vel vincere, nonnumquam in nostra est potestate: 520 caeterum tentari, in potestate tentantis est. Si enim Salvator tentatus est, quis potest esse securus intentatum se vitae hujus maria transire? Qui putant Paulum juxta humilitatem, et non vere dixisse: Et si imperitus sermone, non tamen scientia, defendant hujus loci consequentiam. Debuit quippe secundum ordinem dicere: Vos, qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, considerantes vosmetipsos, ne et vos tentemini; et non plurali inferre numerum singularem.
Abbreviated transcription (Latin):
in uirga uenire dicit: quomͦ nunc illis
qui in aliquo peccato p̃uenti fuerant ñ
uirgam adhibet. sed sp̃m mansuetudinis:
Uerum ibi ad eos dr̃. qui post peccatum ñ
sentientes errorem suum nolebant ma¬
ioribꝰ subdi et pęnitentia corrigi. Ubiuͦ
peccator intelligens uulnꝰ suum tradit
medico se curandũ.ibi non¬
ibi non ẽ uirga
necessaria. sed sp̃i ler
illud forte quęratur. quod si ꝓpterea instru¬
ere quis debeat peccatorem in spũ lenita¬
tis quia consideret se ne et ipse temptet᷑.
ergo iustus qui de sua certꝰ ẽ mente. qui
scit non posse se labi. non instruet pecca¬
torem in spũ lenitatis:. Ad quod dicunꝰ.
etiam si sit iustus. sciens quanto labore
superauerit. magis peccati ueniam largie¬
tur. Nam & saluator ꝓpterea temptatus
ẽ. iuxta om̃ia nobis similiter absꝙ pecca¬
to. ut possit compati ꝙ condolere infir¬
mitatibus nris: suo doctus exemplo. quã

Expanded text:
in virga venire se dicit: quomodo hic his in virga venire se dicit: quomodo hic his qui in aliquo peccato praeventi fuerint, non virgam adhibet, sed spiritum mansuetudinis? Verum ibi ad eos dicitur, qui post peccatum non sentientes errorem suum, nolebant majoribus suis subdi, et poenitentia corrigi. Ubi vero peccator intelligens vulnus suum, tradit medico se curandum, ibi non est virga necessaria, sed spiritus lenitatis. Sed et illud forte quaeratur, quod si propterea instruere quis debeat peccatorem in spiritu lenitatis: quia consideret se, ne et ipse tentetur; ergo justus, qui de sua certus est mente, qui scit non posse se labi, non debet instruere peccatorem in spiritu lenitatis? Ad quod dicemus, etiamsi vicerit justus, sciens quanto labore superaverit, magis peccanti veniam largietur. Nam et Salvator propterea tentatus est, juxta omnia nobis similiter absque peccato: ut possit compati, et condolere infirmitatibus nostris, suo doctus exemplo, quam
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m & mansuetudinis in correctione pec¬
cati sp̃ualis adhibeat. ne rigidus. ne ira¬
tus & tristis corrigere cupiat errantem.
sed ꝓuocet eum spondens salutẽ. ueniam
ꝓmittens. xp̃i destimonium ꝓferat. quod
graui legis peccatoꝵ onere dep̃ssos ad ui¬
gum suum suaue & leue inuitet onus.
ut discant quia humilis sit ꝙ mitis &
mansuetus corde. & inueniant requiem
animabꝰ suis. Utamur hoc testimonio
aduersum hereticos. qui diuersarũ fin¬
gentes fabulas naturarum aiunt sp̃ua¬
lem bonam esse arborem. & nũquam ma¬
los afferre fructus. Etce apłs cuiꝰ ꝙ. ipsi
auctoritatẽ sequunt᷑. dicit eos qui sp̃uales
sunt posse peccare. si ꝑ altitudinẽ cordis
sui inflentur ꝙ corruant. Quod ꝙ nos qͦ
liora uertantur. Opponi nobis potest illud
quod ad corinthios scribitur. Quid uul¬
tis. in uirga ueniam ad uos. an in cari¬
tate & sp̃ũ mansuetudinis: Si enĩ ibi ad
peccatores non in spũ mansuetudinis sed

Expanded text:
spiritum et mansuetudinis in correctione pecspiritum et mansuetudinis in correctione peccantis spiritualis adhibeat, ne rigidus, ne iratus et tristis corrigere cupiat errantem; sed provocet eum, spondens salutem; veniam repromittens: Christi testimonium proferat: quod gravi legis et peccatorum onere depressos, ad jugum suum suave, et leve invitet onus: ut discant, quia humilis sit et mitis, et mansuetus corde , et inveniant requiem animabus suis. Utamur hoc testimonio adversum haereticos: qui diversarum 519 fingentes fabulas naturarum, aiunt spiritualem, bonam esse arborem, et numquam malos afferre fructus. Ecce Apostolus, cujus et ipsi auctoritatem sequuntur, dicit eos qui spirituales sunt, posse peccare, si per altitudinem cordis sui inflentur et corruant. Quod et nos quoliora revertantur. Opponi nobis potest ilquod ad Corinthios scribitur: Quid vultis? in virga veniam ad vos, an in charitate et spiritu mansuetudinis? Si enim ibi ad peccat