comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
flagitiũ. qͥsꝗͣm historicoꝵ uł poetaꝵ
dixit aut finx̃ certe uł priapo. ł
alicui cinocefalo. postremo uł fibri.
que romani numina partim ꝑ egͥ¬
na receꝑunt: partĩ sua ꝓpria sacra¬
uerunt. Quom̃ gͥ tanta anuni et
mors mala bonis preceptis et legi¬
b uł iminentia ꝓhiberent. uł insi¬
ta extirpanda curarent diitales. qͥ
etiam seminanda. et augenda fla-¬
gitia curauerunt: talia uł sua uł
quasi sua facta ꝑ theatricas celebri¬
tates p̾płis innotescere cupientes:
ut tamꝗͣm auctoritate diuina sua
sponte neqͥssima libido accendet᷑
humana: frustra hoc exclamante
cicerone. qui cũ de poetis ageret.
et sapientis magistri. quas illi ob¬
ducunt tenebras: quos inuehunt
metꝰ. quas inflãmant cupiditates:¬
Quȩ autẽ illic eligendoꝵ deoꝵ e
tiam ipsoꝵ falsoꝵ ratio ac ñ potiꝰ
adulatio. ẽ: quando istũ platonem
quẽ semidm uolunt tantis dispu¬
tationib laborantẽ. ne anime ma¬

Expanded text:
flagitium quisquam historicorum uel poetarum flagitium quisquam historicorum uel poetarum dixit aut finxit, certe uel Priapo uel alicui Cynocephalo, postremo uel Febri, quae Romani numina partim peregrina receperunt, partim sua propria sacrauerunt. Quo modo igitur tanta animi et morum mala bonis praeceptis et legibus uel inminentia prohiberent, uel insita extirpanda curarent di tales, qui etiam seminanda et augenda flagitia curauerunt, talia uel sua uel quasi sua facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes, ut tamquam auctoritate diuina sua sponte nequissima libido accenderetur humana, frustra hoc exclamante Cicerone, qui cum de poetis ageret: et sapientis magistri, quas a illi obducunt tenebras, quos inuehunt metus, quas inflammant cupiditatesQuae autem illic eligendorum deorum etiam ipsorum falsorum ratio ac non potius adulatio est? quando istum Platonem, quem semideum uolunt, tantis disputationibus laborantem, ne animi ma
Abbreviated transcription (Latin):
gib suis uincunt atq conuincunt.
Illi enĩ honori suo deposcunt ludos
scenicos: isti ab honorib om̃ib re¬
pellunt ho mines scenicõs. Illi ce¬
lebrari sͥ iubent figm̃tis poeticis
obꝓbria deoꝵ: isti ab obꝓbriis ho¬
minũ det̾rent impudentiã poetaꝵ.
Semid̾s aut̃ ille plato et taliũ deors
libidini restitit. et ab indole roma¬
noꝵ qͥd ꝑficiendum eẽt. ostendit:
qͥ poetas ipsos uł ꝓ arbitrio menti¬
entes. uł hominib miseris qͣsi doꝵ
facta pessime imitanda ꝓponentes:
om̃ino in ciuitate bene instituta iu¬
uere noluit. Nos quidẽ platonem
nec dm nec semidm ꝑhibemꝰ: nec
ulli scõ angło sũmi dĩ. nec ueridico
martiri. nec ciuqͣm xp̃iano homi¬
ni cõꝑaniꝰ: cuiꝰ nr̃e sententiȩ ratio
d̃o ꝓsꝑante suo loco explicabit᷑. s eũ
tam̃ qͣndoquidẽ ipsi uolunt fu¬
isse semidm p̃ferendũ esse censemꝰ:
si ñ romulo et herculi qͣmus istũ
nec fre̾m occidisse. nec aliqͦd ꝑꝑecͣsse

Expanded text:
gibus suis uincunt adque conuincunt. Illi -enim honori suo deposcunt ludos scaenicos, isti ab honoribus omnibus repellunt homines scaenicos; illi celebrari sibi iubent figmentis poeticis obprobria deorum, isti ab obprobriis hominum deterrent inpudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole Romanorum quid perficiendum esset ostendit, qui poetas ipsos uel pro arbitrio mentientes uel hominibus miseris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes omnino in ciuitate bene instituta uiuere noluit. Nos quidem Platonem nec deum nec semideum perhibemus, nec ulli sancto angelo summi Dei nec ueridico martyri nec cuiquam Christiano homini conparamus; cuius nostrae sententiae ratio Deo prosperante suo loco explicabitur. Sed eum tamen, quando quidem ipsi uolunt fuisse semideum, praeferendum esse censemus, si non Romulo et Herculi quamuis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ epłas tam multa cont᷑ auariciã
atq luxuriam. uͥq popłis ad hoc cõ¬
gregatis. ꝗͣm excellent̃ ꝗͣ diuine. ñ
tanqͣm ex philosophoꝵ concertatio¬
nib strepere: s tanqͣm ex oracłis &
dei nubib intonare: et tam̃ luxu
atq auaricia. seisq ac tͣpib mori¬
b ante aduentũ xͥ rem publicam
pessimã atq flagiciosissimã factã¬

Expanded text:
a contra auaritiam adque luxuriam ubique populis ad hoc congregatis quam excellenter, quam diuine non tamquam ex philosophorum concertationibus strepere, sed tamquam ex oraculis et Dei nubibus intonare. Et tamen luxu adque auaritia saeuisque ac turpibus moribus ante aduentum Christi rem publicam pessimam ac flagi
Abbreviated transcription (Latin):
eu̾sam carchaginem intoleranda et
horrenda diis suis imputare ñ au¬
deãt: opiniones humanis m̃tib un¬
de alia uicia siłescerent astucia ma¬
ligna inserentib cur mala p̃sentia.
xp̃o imputant: qui doctrina salu¬
brima et falsos ac fallaces deos co¬
li uetant: et istas hominũ noxias
flagiciosas q cupiditates diuina
auctoritate detestans atq condẽp¬
nans. his malis tabescenti ac laben¬
ti mundo ubiq fanuliam suam sen

Expanded text:
euersam Carthaginem intoleranda et euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate detestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sen
Abbreviated transcription (Latin):
iudelicet ut cõmemorauit excidium
que tẽꝑa ipse salustius quẽ admodũ
breuit᷑ recolat et describat in eiꝰ his¬
toria legi potest: qͣntis malis que se¬
cundis reb exorta sunt. usq ad bel¬
la cuulia demonstraret esse ꝑuentũ
ex quo temꝑe: ut ait maiors mores ñ
paulatim ut antea. s torrentis mͦ p̃¬
cipitati: ad eo inuentꝰ luxu atq a¬
uaricia corrupta. ut merito dicat᷑
genitos. eẽ. qͥ neq ipsi habere possẽt
res familiares: neq alios pati. Dic̃
demde plura salustiꝰ de sille uiciis
ceteraq feditate rei publice: et alii
scͥptores in hec consentiunt. qͣmins
eloquio multũ impari. Cernis tñ
ut opinor. et quisqͥs aduerterit facil¬
lime ꝑspicit colluiuie moꝵ pessimo¬
rũ. quo illa ciuitas ꝓlapsa fuerit an¬
gesta st̃ ñ solũ ante qͣm xꝰ. in carne
p̃sens ante qͣm docere cepiss uerũ
etiã ante qͣm de uirgine natꝰ esset.
Cum gͥ tot ec tanta mala temꝑum
illoꝵ uł tolerabiliora suꝑiꝰ uł post

Expanded text:
commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit an in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post
Abbreviated transcription (Latin):
colorib hisdem qͥb fuerat renoua¬
re neglexit: s ne id quidẽ curauit.
ut formam saltim eiꝰ et extrema
tãqͣm liniam̃ta seruaret. Qdͥ enĩ
manet ex antiqͥs morib quib ille dix̃
remstare romanã qͦs ita obliuione
abolitos uidemꝰ. ut ñ mͦ non colant᷑
se etiam ignorent᷑. Nam de uiris qͥd
dicam: Mores enĩ ipsi interierunt
uiroꝵ penuria: cuiꝰ tanti mali nõ
mi reddenda ratio nob̃. s etiam tãꝗͣ
res capitis qͦdam mͦ dicenda. ẽ. cau
sa: nr̃is enĩ niciis ñ causa aliqͣ rem
publicam uerbo retinemꝰ. re ipsa
uͦ iam pͥdem amisimꝰ. Hec cicero fa¬
tebatur longe quidem post mortẽ
asfricani quẽ in suis libris fecit de
re publica disputare adhuc tam̃ an¬
te aduentũ xp̃i: que si disfamata
sentirent᷑ atq dicerent᷑ : qͥs ñ istoꝵ

Expanded text:
coloribus isdem quibus fuerat renouacoloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, quos ita obliuione obsoletos uidemus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris quid dicam? Mores enim ipsi interierunt uirorum penuria, cuius tanti mali non modo reddenda ratio nobis, sed etiam tamquam reis capitis quodam modo dicenda causa est. Nostris enim uitiis, non casu aliquo, rem publicam uerbo retinemus, re ipsa uero iam pridem amisimus.\' Haec Cicero fatebatur, longe quidem post mortem Africani, quem in suis libris fecit de re publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae si diffamata sentirentur adque dicer
Abbreviated transcription (Latin):
do gͦ res publica romana talis erat
qualẽ illam describit salustius. non
iam pessima ac flagiciosissima sic̃
ipse ait. s om̃ino nulla erat: scđm
istam rationem quã disputatio de
re publica int̾ magnos eiꝰ tc̃ pͥnci¬
pes habita patefecit. sic̃ etiam ipse
tulliꝰ ñ scipionis nec cuiꝰꝗͣm alt̾ius.
s suo sermone loquens in pͥncipio
qͥnti libri: cõmemorato priꝰ emnii
poete uersu qͦ dixerat: morib anti¬
qͥs restat romana uirisq quẽ qͥdem
ille u̾sum inqͥt. uł breuitate uł ui¬
tate. tamqͣm ex oracło mͥ qͦdam esfatꝰ¬
uiri p̃suissent: aut fundare aut tam
diu tenere potuissent. tantũ et tã
uste lateq in imꝑantem rem pu¬
blicam. Itaq ante nrãm memoriã
et mos ipse pͣtriꝰ prestantes uiros ad¬
bibebat. et ueterem morem ac ma¬
iors instituta retinebant excellentes
iuri: nr̃a uͦ etas cum rem publicã
sic̃ picturam accepiss egregiã. s e¬
uanescentẽ uetustate: non mͦ eam

Expanded text:
do ergo res publica Romana talis erat, do ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermone loquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus antiquis res stat Romana uirisque, \'quem quidem ille uersum, inquit, uel breuitate uel ueritate tamquam ex oraculo quodam hi uiri praefuissent, aut fundare aut tam diu tenere potuissent tantam et tam iuste longe lateque imperantem rem publicam. Itaque ante nostram memoriam et mos ipse patrius praestantes uiros adhibebat, et ueterem morem ac maiorum instituta retinebant excellentes uiri. Nostra uero aetas cum rem publicam sicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam
Abbreviated transcription (Latin):
uiris consensu. et utilitatis cõmuni¬
one sociatũ eẽ det̾minat. Docet de¬
inde qͣnta sit in dispitando defini¬
tionis utilitas. atq ex illis suis diffi¬
nitionib collig̃ tc̃ esse rem publicã.
id. ẽ. rem popłi: cũ bene ac iuste ge¬
rit᷑ siue ab uno rege. siue a paucis ob¬
timatib: siue ab uniu̾so ppło Cũ uͦ in¬
iustꝰ est rex quẽ tirannũ more greco
appellauit. aut iniusti optimates qͦrs
consensum dix̃ eẽ. factionem: aut in¬
iustꝰ ipse pͦpłc. cui nom̃ usitatũ ñ rep¬
perit: nͥ ut etiam ipsum tirannũ uo¬
caret: ñ iam uiciosam sic̃ pͥdie fuerat
disputatũ. s sic̃ ratio ex illis diffini¬
tionib conexa docuiss om̃ino nullã
esse rem publicam: qm̃ non eẽt res
pͤpłi cum tiraunꝰ eam factione capes¬
seret: nec ipse ppłc iam p̾płc eet. si es¬
consensu. et utilita̾s cõmunione. so¬
ciata: sic̃ pͦpłs fuerat definitꝰ. Quã¬

Expanded text:
iuris consensu et utilitatis communiiuris consensu et utilitatis communione sociatum esse determinat. Docet deinde quanta sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritur siue ab uno rege siue a paucis optimatibus siue ab uniuerso populo. Cum uero iniustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellauit, aut iniconsensum dixit esse factionem; aut injustus ipse populus, cui nomen usitatum non reperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum vocaret: non jam vitiosam, sicut pridie fuerat disputatum; sed, sicut ratio ex illis definitionibus connexa docuisset, omnino nullam esse rempublicam: quoniam non esset res populi, cum tyrannus eam factiove capesseret; nec ipse populus jam populus esset, si esconsensu et utilitatis communione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
questionis explicatio cũ in diem con¬
sequentem dilata. eẽt: in tercio libͦ
magna conflictatione. res acta. est.
Suscep̃ enim pilus ipsam disputati¬
onem eoꝵ qͥ sentirent sine ininsticia
regi ñ posse rem publicam: purgais
p̃cipue ne hoc  sentire credet᷑: egit¬
q sedulo ꝓ iniusticia cont᷑ iusticiã:
ut hanc esse utilem rei publice. illã¬
uͦ inutilem ueri similib rationib
et exemplis uelut conaret᷑ ostendẽ.
Tum leliꝰ rogantib om̃ib iusticiam
defendẽ agressus. ẽ: asseruitq qͣntũ
potuit nichil tam inunicũ qͣm inui¬
sticiam ciuitati. nec om̃ino nͥ magna
iusticia regi aut stare posse rem pu¬
blicam. Qua questione qͣntũ satis ui¬
sum. ẽ. ꝑtractata. scipio ad int̾missa
reu̾tit᷑: recolitq suam atq cõm̃dat
breuẽ rei publice disfinicionẽ: qua
dixerat eam eẽ. rem pͤpłĩ: ppłm aut̃
ñ om̃em cetũ multitudinis. s cetũ

Expanded text:
quaestionis explicatio cum in diem conquaestionis explicatio cum in diem consemagna conflictatione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum qui sentirent sine injustitia regi non posse rempublicam purgans, praecipue, ne hoc ipse sentire crederetur. Egitque sedulo pro injustitia contra justitiam, ut hanc esse utilem reipublicae, illauero inutilem, ueri similibus rationibus et exemplis uelut conaretur ostendere. Tum Laelius rogantibus omnibus iustitiam defendere adgressus est adseruitque, quantum potuit, nihil tam inimicum quam iniustitiam ciuitati nec omnino nisi magna iustitia geri aut stare posse rem publicam., Qua quaestione, quantum satis uisum est, pertractata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam esse rem populi. Populum autem non omnem coetum multitudinis, sed coetum
Abbreviated transcription (Latin):
concinere: et que armonia a musi¬
cis dicit᷑ in cantico. eam. eẽ. in ciui¬
tate concordiam: arctissimũ atq
optimũ om̃i in re publica uincłm
incolumitatis: eamq sine iꝰticia nul¬
lo pacto. eẽ. posse: ac deinde: cũ ali¬
qͣnto latiꝰ et uberius disseruisset qͣn¬
tum ꝓdesset tristicia ciuitati: qͣntũq
obesset si abfuiss: suscepit deinde
pilus unꝰ eoꝵ qui disputationi ade¬
rant. et poposcit ut hec ipsa questio
diligentius tractaret᷑ ac de iusticia
plurima dicerent᷑: ꝓpter illud qͦd iã
uulgo ferebat᷑. rem publicam sine
unuria. regi ñ posse. Hane ꝓͥmde
questionẽ discutiendam. et se enodã¬
dam assensus. ẽ. scipio: responditq
nichil esse qͦd adhuc de re publica
dictum putaret: quo possẽt longiꝰ
ꝓgredi: nͥ esset confirmatũ ñ mͦ fal¬
sum esse illud sine inuiria ñ posse:
s hoc uerissimũ. eẽ sine sũma iusti¬
cia rem publicam regi ñ posse. Cuiꝰ

Expanded text:
concinere, et quae harmonia a musiconcinere, et quae harmonia a musicis dicitur in cantu, eam esse in ciuitate concordiam, artissimum adque optimum omni in re publica uinculum incolumitatis, eamque sine iustitia nullo pacto esse posse,\' ac deinde cum aliquanto latius et uberius disseruisset, quantum prodesset iustitia ciuitati quantumque obesset, si afuisset, suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit, ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur ac de iustitia plura dicerentur, propter illud, quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse adsensus est Scipio responditque nihil esse, quod adhuc de re publica dictum putaret, quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum non modo falsum esse illud, sine iniuria non posse, sed hoc uerissimum esse, sine summa iustitia rem publicam regi non posse. Cuius
Abbreviated transcription (Latin):
s sic̃ cicero dispitat iã tunc ꝓrsus pe¬
risse: et nullã om̾ino remansisse rẽ¬
publicam. Inducit enĩ scipionem eũ
qui carchaginẽ extinxerat de re pu¬
blica disputantẽ: qͣndo p̃sentiebatur
ea corruptione quã. describit salustiꝰ
iã iamq ꝑituram. Eo quippe tẽꝑe
disputabat᷑ quod iã unꝰ grecoꝵ occisꝰ
fuit: a quo scribit sediciones graues
cepisse salustius. Nam mortis eiꝰ. fit
in eisdem libris cõmemoratio. Cũ
autẽ scipio in scd̃i libri fine dixiss.
ut in fidib aut tibiis. atq cantu ip¬
so ac uocib concentꝰ. ẽ. quidam te¬
nendꝰ ex distinctis sonis: quẽ ĩmuta¬
tũ aut discrepantẽ aures erudite
ferre ñ possunt: his q concentꝰ ex
dissimillarũ uocũ modatione con¬
cors tñ esficit᷑ et congruens: sic ex
sũmis et infimis et mediis int̾iectis
ordinib. ut sonis moderata ratioẽ
ciuitatem consensu dissimillimoꝵ

Expanded text:
sed, sicut Cicero disputat, jam tunc prorsus pesed, sicut Cicero disputat, jam tunc prorsus perisse, et nullam omnino remansisse rempublicam. Inducit enim Scipionem, qui Carthaginem extinxerat, de re publica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippe tempore disputatur, quo iam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit seditiones graues coepisse Sallustius. Nam mortis eius fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, ut in fidibus aut tibiis adque cantu ipso ac uocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem inmutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt. isque concentus ex dissimillimarum uocum moderatione concors tamen efficitur et congruens: sic ex summis et infimis et mediis interiectis ordinibus, ut sonis, moderata ratione ciuitatem consensu dissimillimorum
Abbreviated transcription (Latin):
au̾tat a uiuentib. Illi habeant᷑ dii ue¬
ri. qͥ hanc adipiscendam pͦpłis ꝓcu¬
rauerunt: adeptamq seruauerunt.
hoste. nichil apeste. nichil ab ulla cla¬
de timeat᷑. Quis hanc rem publicã
sanꝰ ñ dicam romano imꝑio. s domui
sardanaballi comꝑau̾it: Qui qͦndã
rex ita fuit uoluptatib deditꝰ. ut in
sepulchro suo scͥbi fecerit ea sola se
habere mortuũ: que libido eiꝰ etiam
cũ uiu̾et: hauriendo cõsũpserat.
Qũe regem susti haberent sͥ in ta¬
lib indulgentem: nec in eis cuiꝗͣm
ulla seueritate aduersantem: huic
libentiꝰ qmͣ romani ueteres romulo
templum et flaminẽ consecrarent.
 si contẽpnit᷑ qͥ romanã rem publi¬
cam pessimã ac flagitiosissimã dixit:
nec curant isti qͣnta moꝵs pessimoꝵ
ac flagitiosor labe ac dedecore im¬
pleatur. s tantũmͦ ut consistat ac ma¬
neat: audiant eã ñ ut salustiꝰ narrat
pessimã ac flagiciosissimã factam:

Expanded text:
auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueauferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adipiscendam populis procurauerint adeptamque seruauerint. hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. — Quis hanc rem publicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali conparauerit? qui quondam rex ita fuit uoluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit ea sola se habere mortuum, quae libido eius, etiam cum uiueret, hauriendo consumserat. Quem regem si isti haberent sibi in talibus indulgentem nec in eis cuiquam ulla seueritate aduersantem, huic libentius quam Romani ueteres Romulo templum et flaminem consecrarent. si contemnitur qui Romanam rempublicam pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti quanta morum pessimorum ac flagitiosorum labe ac dedecore impleatur, sed tantummodo ut consistat et maneat; audiant eam, non, ut Sallustius narrat, pessimam ac flagitiosissimam factam,
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ qm quid suȩ uitȩ qͥsq noceat
legib adu̾tat᷑: nullus ducat᷑ ad iu¬
dices nͥ qui aliene rei domui. salu¬
ti. uł cuiꝗͣm inuito fuerit impor¬
tunꝰ aut noxiꝰ: ceterum de suis uł
cũ sis. uł cũ quibq uolentib faci¬
at qͥsq qͦd libet: habundent publi¬
ca scorta. uł ꝓpt̾ om̃s quib frui pla¬
cuerit. uł ꝓpt̾ eos maxime qͥ hab̃e pͥ¬
uata ñ possunt: extruant᷑ amplissi¬
me atq ornatissime domꝰ epipara
conuiuia frequentent᷑: uͥcuiq li¬
buerit et potuerit die noctuq lu¬
dat᷑. bibat᷑. uomat᷑. disfluat᷑. saltati¬
ones undiq concrepent: theatra in¬
honeste leticie uocib atq om̃i ge¬
nere siue crudelissime siue turpis¬
sime uoluptatis exestuent: et ille sit
publicꝰ immicꝰ: cui hec felicitas dis¬
plicet. Qͥs qͥs eam mutare uł auferre
temptauerint: eum lib̾a multitudo
au̾tat ab aurib. aduercat a sedibus:

Expanded text:
potius quam quid suae uitae quisque noceat, potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuata non possunt. Exstruantur amplissimae adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multitudo auertat ab auribus, euertat a sedibus,
Abbreviated transcription (Latin):
simã ñ. eẽ. rem publicam. Tantum
stet inqͥunt. tantũ floreat copiis re¬
ferta: uictoriis głosa: uł qͦd. ẽ feli¬
ciꝰ pace secura sit. Est qͥd ad nos :
Imimo id ad nos mag̃ ꝑtinet. si ditui¬
cias qͥsq augeat semꝑ que cotidia¬
nis esfusionib suppetant: ꝑ quas sͥ e
tiam infirmiores subdat qͥsq poten¬
tior: obsequant᷑ diuitib pauꝑes cau¬
sa satͤitatis: atq ut eoꝵs patrocimis
qͥeta mercia ꝑfruant᷑ diuites panꝑi¬
b ad clientelas et ad ministeruim
su fastꝰ abutant᷑ : pͦpłi plaudant ñ
consultorib utilitatũ suaꝵ s largi¬
torib uoluptatũ. ñ dura iubeant᷑:
ñ ꝓhibeant᷑ impura : reges ñ curẽt
quã bonis s quã subditis regnent:
ꝓuincie regib ñ tamqͣm rectorib
moꝵ. s tamꝗͣm rerum dñatorib
et deliciaꝵ suaꝵ ꝓuisorib seruians:
eos q ñ sincerit᷑ honorent. s neqͥter
ac seruilit̾ timeant: qͥd aliene uinee

Expanded text:
simam non esse rem publicam. Tantum simam non esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae
Abbreviated transcription (Latin):
atq curarent: reges terre et om̃s po¬
płi pͥncipes et om̃s uidices t̾re: ui¬
uenes et uirgines senes cũ umioribꝰ.
etas om̃is capax et uterq sexus. et
qͦs baptista ioħs alloquit᷑: exactoreᷤ
ipsi atq milites. et terras uite p̃¬
sentis ornaret sua felicitate respu¬
blica: et uite et̾ne culm̃ beatissime
regnat᷑a conscendẽt. Sed qͥa iste
audit ille contẽpiit. pluresq ui¬
ciis male blandientib ꝗͣ utili uir¬
tutũ asꝑitati sunt aunciores: tole¬
rare xp̃i famuli iuibent᷑ siuie sut
reges. siuie pͥncipes. suie iuudices.
siue milites. siue ꝓuinciales. siue
libet sexus etiam pessimam si ita
necesse. ẽ. flagiciosissimãq rem pu¬
blicam: et in illa angłoꝵ quadam
scĩssima atq angustissima curia.
celestiq re publica. uͥ dei uolun¬
tas lex. ẽ clarissimũ sͥ locum etiã
oꝵs istoꝵs. quoꝵ etiã imitatores in
scelerib et flagiciis se eẽ. letant᷑: nul¬
lo mͦ curant pessimã et flagiciosis¬

Expanded text:
errae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus, aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret sua felicitate res publica, et uitae aeternae culmen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue slibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam sanctissima adque augustissima curia caelestique re publica, ubi Dei uoluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam orum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetantur, nullo modo curant pessimam ac flagitiosis
Abbreviated transcription (Latin):
at lux et facta. ẽ lux: et alie tenebre
significate st̃ in eo qͦd scͥptum. ẽ. diui¬
sit ds̃ int̾ lucem et tenebras: nos camĩ
has duas anglicas intelligimꝰ societa¬
tes. unam fruentẽ deo. altam tum̃tẽ
tẏpo: untm cui dr̃. adorate eũ om̃s
angłi eiꝰ aliã cuiꝰ pͥnceps dic̃ hec oĩa
t dabo: si ꝓstratꝰ ad oraiu̾s me. Unã

Expanded text:
aliae tenebrae significatae sunt in eo quod scriptum est, Divisit Deus inter lucem et tenebras : nos tamen has duas angelicas societates, unam fruentem Deo, alteram tumentem typho : unam cui dicitur, Adorate eum, omnes Angeli ejus ; aliam cujus princeps dicit, Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me : unam
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ societati et cong̾gatio¬
ni in hac ꝑegͥnatione laboriosissima
suspiramꝰ. sic̃ habent ꝑmanendi et̾m¬
tatẽ. ita cognoscendi facilitatẽ: et ri¬
qͥescendi felicitatẽ. Sine difficulta¬
te qͥppe nos aduuant: qm̃ spirital¬
b motib puris et libis ñ laborant.
Ne qͥs autẽ ꝯtendat et dicat. ñ scõs
angłos. eẽ significatos in eo qͦd icͥptũ
ẽ fiat lux et facta. ẽ lux: s qͣmlibet
lucẽ tc̃ pͥmũ factã. eẽ corꝑeam auro¬
pinet᷑ aut doceat: angłos aut̃ pͥ et̾.
factos ñ tantũ ante firmam̃tũ qͦdu
aquas et aquas factũ appellatũ ẽ ce¬
lum: s ante illud qͦd dictũ ẽ in pͥnc¬
pio fec̃ ds̃ celum et tr̾am: atq illud
qͥd dictũ ẽ in pͥncipio ñ ita dictum

Expanded text:
um societati et congregationi in hac peregrinatione laboriosissima suspiramus, sicut habent permanendi aeternitatem, ita cognoscendi facilitatem et requiescendi felicitatem. Sine difficultate quippe nos adiuuant, quoniam spiritalibus motibus puris et liberis non laborant.Ne quis autem contendat, et dicat non sanctos Angelos esse significatos, in eo quod scriptum est, Fiat lux, et facta est lux; sed quamlibet lucem tunc primum factam esse corpoream aut opinetur, aut doceat: Angelos autem prius esse factos, non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum, appellatum est coelum, sed ante illud quod dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram: atque illud quod dictum est, In principio, non ita dict
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipium nominauit: sic̃ ipse ui e¬
uangłio iudeis querentib qͥs eẽc. res¬
pondit se eẽ. pͥncipiũ: ñ econtrario
referam ꝯtentionẽ: maxime qͥa hoc
me delectat plurimũ : qͦd cẽ in sũmo
exordio scĩ libri geneseos tͥnitas ꝯm̃
ligat᷑ in filio: sic̃ attestat᷑ psalmꝰ uͥ
legit᷑. ꝗͦ magnificata sũt oꝑa tua dũe
omiĩa in sapientia fecisti: ꝯuenientis

Expanded text:
m nominavit; sicut ipse in Evangelio Judaeis quaerentibus quis esset, respondit se esse principium . non e contrario referam contentionem, maxime quia hoc me delectat plurimum, quod etiam in summo exordio sancti libri Geneseos Trinitas comligatur in Filio, sicut attestatur Psalmus, ubi legitur, Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia i
Abbreviated transcription (Latin):
peꝑcerit: s carcerib caliginis inferi
retrudens: tradidit in iudicio pumi¬
endos reseruari. Int̾ hosgͦ et illos dm
uł p̃scientia uł oꝑe cdiusisse qͥs lubi¬
tet: illosq lucem merito appellari
qͥs contradicat: q̃nquidem nos adhuc
in fide uiuientes. et eors equalitatẽ ad¬
huo sꝑantes. utiq ñdũ tenentes. iã lux
ab apło dicti sum: Fuistis enĩ inqͥt ali¬
qñ tenebre: nc̃ autẽ lux in dũo. Istos
uͦ desertores tenebras aptissime ñ cupa

Expanded text:
pepercerit. sed carceribus caliginis inferi pepercerit. sed carceribus caliginis inferi retrudens tradiderit in iudicio puniendos reseruari. Inter hos ergo et illos Deum uel praescientia uel opere diuisisse quis dubitet? illosque lucem merito appellari quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos uero deser
Abbreviated transcription (Latin):
secit: uł qm molem matheriã ue
ate ꝯstructionis. mundi celi et tre
ñe ñcupauerit: subiciendo et ad¬
indo. t̾ra autẽ erat inuisibilis et in¬
oposita: et tenebre erant suꝑ abyssũ:
nox ut tͥnitatis ꝯmemoratio ꝯpleret᷑.¬
de ut uolet unqͥuisq accipiat: qͦd ita
yfundũ ẽ ut ad exercitationẽ legen¬
dũ a fidei regła ñ oberrantes: plu¬
res possit generare sententias: dũ tũ
anglos scõs in sublimib sedib ũ qͥdẽ
deo coet̾nos. s tñ de sua sempitn̾a et
nera felicitate securos et c̾tos. eẽ. ne¬
no ambigat. Ad quoꝵ societatẽ ꝑti¬
ñe paruulos suos dñs docens. ñ solũ
ant᷑ ostendit uͥait̃. Uidete ne con¬
tẽpnatis unũ ex pusillis istis. Dico enĩ
nob: qͥa angłi eoꝵ in celis semꝑ iudẽt¬
se aut̾ quosdam angłos. et in huiꝰ mũ¬
di ima detrusos. qͥ eis uelut carcer. ẽ.
usq ad fut᷑am in die iudicii ultimã
dit dicens. qͦd ds̃ angłis peccantib ñ

Expanded text:
erit, uel quam molem materiamue futurae constructionis mundi caeli et terrae nomine nuncupauerit subiciendo et addendo: Terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum: mox ut tde ut volet quisque accipiat, quod ita profundum est, ut ad exercitationem legentium a fidei regula non aberrantes plures possit generare sententias: dum tamen Angelos sanctos in sublimibus sedibus, non quidem Deo coaeternos, sed tamen de sua sempiterna et vera felicitate securos et certos esse, nemo ambigat. Ad quorum societatem pertinere parvulos suos Dominus docens, non solum antur, ostendit, ubi ait, Videte ne contemnatis unum ex pusillis istis: dico enim vobis quia Angeli eose autem quosdam angelos et in huius mundi ima detrusos, qui eis uelut carcer est, usque ad futuram in die iudicii ultimam s angelis peccantibus non
Abbreviated transcription (Latin):
uM
ta
SEn¬
dia
est. qͥ ra¬
tione qͦ
possunt: beatos esse om̃s homines uel¬
le. Qui autẽ sint uł unde fiant. dũ mor¬
taliũ querit infirmitas. młte magneq
ꝯtrou̾sie ꝯcitate st̃: in qͥb philosophi
sua studia et ocia ꝯtͥuert̃. qͣs in mediũ
adduce atq discute̾ et longũ ẽ et ñ
necessariũ. Si enĩ recolit qͥ hec legit.
qͥd in libro egerimꝰ.uͦiii. in eligendis
philosophis: cũ quib hȩc de beata uita
deoꝵ. an plurimis diis religione sacͥs
hic eadem repeti expectet: p̃sertim
c̃ possit relegendo si forte oblitꝰ. c̃ am¬
minicdari memoriã. Eslegimꝰ enĩ pla¬
tonicos om̃iũ philosophoꝵ merito
lectualẽ hoĩs aiam. nͥ participato lu¬
mine illiꝰ dĩ. a qͦ et ipsa. et mundꝰ factꝰ
ẽ: beatam. eẽ ñ posse. Ita illud qͦd om̃s
hoĩes appetunt. io. ẽ uitam beatam:
quẽ qͣm isti assecut᷑um negant. qͥ ñ illi
uni optimo qui ẽ incõmutabił ds̃. pu¬
ritate castiamoris adheserit.

Expanded text:
um ta sentia est, qui ratione quoquo possunt, beatos esse omnes homines uelle. Qui autem sint uel unde fiant dum mortalium quaerit infirmitas, multae magnaeque controuersiae concitatae sunt, in quibus philosophi sua studia et otia contriuerunt, quas in medium adducere adque discutere et longum est et non necessarium. Si enim recolit qui haec legit, quid in libro egerimus octauo in eligendis philosophis, cum quibus haec de beata uita, Deo hic eadem repeti exspectat, praesertim cum possit relegendo, si forte oblitus est, adminiculari memoriam. Elegimus enim Platonicos omnium philosophorum merito lectualem hominis animam, nisi participato lumine illius Dei, a quo et ipsa et mundus factus est, beatam esse non posse; ita illud quod omnes homines appetunt, id est vitam beatam, quemquam isti assecuturum negant, qui non illi uni optimo, qui est incommutabilis Deus, puritate casti amoris adhaeserit.
Abbreviated transcription (Latin):
delitatẽ refellam ñ de fide rerũ in ex¬
ꝑtais: s de sensu exꝑtais argum̃tantẽ
Leget enĩ hec sine offensione qͥ ñ exhor¬
ret apłm horrenda feminaꝵ flagitia
rep̃hendenten: que ĩmutauert̃ nat᷑a¬
lem usum in eũ usum qͥ ẽ contͣ nat᷑am.
Precipue qͥa nos ñ dãpnabilem obsce¬

Expanded text:
delitatem refellam, non de fide rerum inexdelitatem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de sensu expertarum argumentantem. Legit enim haec sine offensione, qui non exhorret apostolum horrenda feminarum flagitia reprehendentem, quae inmutauerunt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, praecipue quia nos non da
Abbreviated transcription (Latin):
tiã ꝓculdubio nͥ culpabils inobedi¬
entia penali mnobedientia plecteret᷑.
in paradiso nuptie ñ hałent: s uo¬
seruirent.: ita genitale aluuuias in ħ
opꝰ c̾atum seminaret. ut nc̃ ram ma¬
nꝰ. et qͦd mͦ de hac re nob̃ uoentib
diligentiꝰ disputare uerec̃dio resistit.
et compellit ueniã honore p̃aito apu¬
dicis aurib poscere: cur idfiret nul¬
la causa. eẽt.: s in omĩa quȩ ce huiꝰ¬
modi m̃bris sensũ cogitantis atting̾ent.
sine ullo timore obscenitatis liber ser¬
mo ferret᷑. Nec ipsa uerba eent que
uocarent᷑ obscena: s quicqͥd inde dic̾et᷑
tam honestũ. eẽt: qͣm de aliis cũ loqͥm᷑
corporis partib Qͥsquis gͦ ad has litte¬
ras impudicꝰ accedit: culpam refugi¬
at ñ natam. Facta denotet sue turpi¬
tudinis: non uerba nr̃e necessitatis. In
quib mͥ facillime pudicꝰ et religiosus
lector uł auditor. ignoscet. donec infi¬

Expanded text:
tiam procul dubio, nisi culpabilis inoboeditiam procul dubio, nisi culpabilis inoboedientia poenali inoboedientia plecteretur, in paradiso nuptiae non haberent, sed uoseruirent. Ita genitale aruum uas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram manus, et quod modo de hac re nobis uolentibus diligentius disputare uerecundia resistit et conpellit ueniam honore praefato a pudicis auribus poscere, quur id fieret nulla causa esset, sed in omnia, quae de huimodi membris sensum cogitantis adtingerent, sine ullo timore obscenitatis liber sermo ferretur. nec ipsa uerba essent, quae uocarentur obscena, sed quidquid inde diceretur, tam honestum esset, quam de aliis cum loquimur corporis partibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus accedit, culpam refugiat, non naturam; facta denotet suae turpitudinis, non uerba nostrae necessitatis; in quibus mihi facillime pudicus et religiosus lector uel auditor ignoscit, donec infi
Abbreviated transcription (Latin):
pudet: qͥa cũ a se ipso iuncit᷑ ipse se
iuincit: et si mordinite atq uiciose.
qͥa ex his partib que rationi subici
debent tũ a partib sus: ac ꝑ hoc ut
dictum est a se ipso uncit᷑. Nam cũ
ordinate. se animꝰ unc̃ it irracionales
motꝰ eiꝰ menti rationiq subdant᷑. si tñ
et illa deo subdita. ẽ: ludis atq uir¬
tutis. ẽ. Mmꝰ tam̃ puct cũ sͥ animꝰ
ex uiciosis suis partibñ obtemꝑat. ꝗͣ
cũ ei corpꝰ qͦd alterũ alillo. ẽ atq in¬
fra illum. ẽ: et cuiꝰ sinallo natura ñ
uit. uolenti iuibentis ñ cedit: s
c̃ alia m̃bra retiuent᷑ oluntatis un¬
ꝑio. sine quib illa que contͣ uolun¬
tatem libidine concitat᷑. id qͦd ap¬
petunt implere. ñ possint: pudici¬
tia custodit᷑ ñ amissa sñ ꝑmissa de¬
lectatione peccati. Huic renisum.
hanc repugnantiam. haic uolunta¬
tis et libidinis rixam. u certe ad uo¬
liuitatis susficientiã. libionis indigẽ¬

Expanded text:
pudet, quia, cum a se ipso uincitur, ipse se pudet, quia, cum a se ipso uincitur, ipse se uincit; etsi inordinate adque uitiose, quia ex his partibus, quae rationi subici debent, tamen a partibus suis ac per hoc, ut dictum est, a se ipso uincitur. Nam cum ordinate se animus uincit, ut inrationabiles motus eius menti rationique subdantur, si tamen et illa Deo subdita est, laudis adque uirtutis est. Minus tamen pudet, cum sibi animus ex uitiosis suis partibus non obtemperat, quam cum ei corpus, quod alterum ab illo est adque infra illum est et cuius sine illo natura non uiuit, uolenti iubentique non cedit. Sed cum alia membra retinentur uoluntatis imperio, sine quibus illa, quae contra uoluntatem libidine concitantur, id quod adpetunt inplere non possunt, pudicitia custoditur, non amissa, sed non permissa delectatione peccati. Hunc renisum, hanc repugnantiam, hanc uoluntatis et libidinis rixam uel certe ad uoluntatis sufficientiam libidinis indigen
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss. que peccato inobedientie retͥbu¬
ta. ẽ obedient̃ hominib ad uoluntatis
nutũ similit̾ ut cet̾a potuisse illa m̃¬
bra seruire: Nonne cicero inlibris
de re publica c̃ de imꝑioꝵ differen¬
tia disputaret. et huiꝰ rei sumilitudi¬
nẽ ex natura hominis assum̾et. ut fi¬
liis dix̃ imꝑari corꝑis menbris ꝓpt̃
obediendi facilitatẽ: uiclosas uͦam
mi partes ut seruos asꝑiore imꝑio co¬
hercere: Et utiq ordine naturali
animꝰ ante ponit᷑ corꝑi: et tñ ip̃se ani¬
hec libido de qua nc̃ disserimꝰ. eo mag̃
erubescenda eristit. qͦ animꝰ in ea nec
sͥ efficacit᷑ imꝑat ut om̃ino ñ libeat.
nec om̃imͦ corꝑi ut pudenda m̃bra
uoluntas potiꝰ qͣm libido ꝯmoueat.
Qͦs si ita eẽt: pudenda ñ essent. Nuc
uͦ pudet animũ resisti sͥ a corꝑe: qͦd
ei natura inferiore subiectũ. ẽ. In alis
qͥppe asfectionib cũ sͥ resistit ideo minꝰ

Expanded text:
fuisset, quae peccato inoboedientiae retribufuisset, quae peccato inoboedientiae retributa est, oboedienter hominibus ad uoluntatis nutum similiter ut cetera potuisse illa membra seruire? Nonne Cicero in libris de re publica, cum de imperiorum differentia disputaret et huius rei similitudinem ex natura hominis adsumeret, ut filiis dixit imperari corporis membris propter oboediendi facilitatem; uitiosas uero animi partes ut seruos asperiore imperio coherceri? Et utique ordine naturali animus anteponitur corpori, et tamen ipse anihaec libido, de qua nunc disserimus, eo magis erubescenda extitit, quod animus in ea nec sibi efficaciter imperat, ut omnino non libeat, nec omni modo corpori, ut pudenda membra uoluntas potius quam libido commoueat; quod si ita esset, pudenda non essent. Nunc uero pudet animum resisti sibi a corpore, quod ei natura inferiore subiectum est. In aliis quippe adfectionibus cum sibi resistit, ideo minus
Abbreviated transcription (Latin):
positũ. ẽ: onecessariũ peccatũ. Qͦd si
c̾dere absurdũ. ẽ illud potiꝰ. est c̾den¬
dũ qͦd scõꝵ numerus qͣntꝰ compten¬
de illi sufficit beatissime ciuitati. tã¬
tꝰ eristeret: et si nemo peccass qͣntꝰ
git᷑ peccatoꝵ: quousq filii huiꝰ scl̃i
et generant et generant᷑. Et ideo ille
nuptie digne felicitate ꝑadisi si pec¬
catũ ñ fuiss. et diligendã ꝓlem. gig¬
uerent: et pudendam libiduẽ ñ ha¬
b̾ent. S quomͦ id fieri posset: nc̃ ñ. ẽ
qͦ demonstret᷑ eremplõ. Nec ideo tam̃
inc̾dibile debet inderi c̃ẽ illud unũ si¬
ne ista libidine uoluntati. potuisse ser¬
iuire: cui tot membra nc̃ seruiunt.
ad ea que his m̃bris agenda st̃ sine ullo
renisi tanta facilitate qͣnta et in nob̾
et aliis uidemꝰ. maxime in artificib
quoꝵq oꝑun corꝑaliũ uͥ ad exercen¬
dam infirimiorẽ tardioremq nata᷑m
agilior accessit industria: et ñ c̾dimꝰ
ad opꝰ generationis filioꝵ si libido ñ

Expanded text:
i, necessarium peccatum fuit. Quod si credere absurdum est, illud potius credendum quod sanctorum numerus, quantus complendae illi sufficit beatissimae civitati, tantus existeret, et si nemo peccasset, quangitur peccatorum, quousque filii saeculi hujus generant et generantur. » Cum enuptiae dignae felicitate paradisi, si peccatum non fuisset, et diligendam prolem gignerent et pudendam libidinem non haberent. Sed quo modo id fieri posset, nunc non est quo demonstretur exemplo. Nec ideo tamen incredibile debet uideri etiam illud unum sine ista libidine uoluntati potuisse seruire, cui tot membra nunc seruiunt. ad ea quae his membris agenda sunt, sine ullo renisu, tanta facilitate, quanta et in nobis et in aliis uidemus, maxime in artificibus quorumque operum corporalium, ubi ad exercendam infirmiorem tardioremque naturam agilior accessit industria; et non credimus ad opus generationis filiorum, si libido non
Abbreviated transcription (Latin):
eos: & dix̃. Propt̃ hoc dimittet homo
patrem et matrẽ. et adherebit urori
sue: et erunt duo in carne una. Itaq
iã ñ sunt duo: s una caro. Qo gͦ ds̃
conuuix: homo ñ separet. Certũ. ẽ.
gͥ mascłm et feminam ita pͥmitꝰ insti¬
tutos: ut nc̃ homines duos diu̾si sexus
uidimꝰ et nouimꝰ. unũ autẽ dici uł ꝓpt̃
ꝯuinctionẽ uł ꝓpter originẽ femine:
que de mascłi latere c̾ata . ẽ. Nam et
apłc ꝑ hoc pͥmũ qͦd leo instituente p̃¬
cessit exemplũ: singłos quosq ammo¬
net. tit uiri uxores suas diligant. Qͥs¬
qͥs autẽ dicit ñ fuisse coituros nec ge¬
neraturos nͥ peccassent. qͥd dic̃ nͥ ꝓpt̾
numerositatẽ scõꝵ necessaruim fuisse.
hominis peccatum: Si enĩ ñ peccan¬
do soli remanerent. qͥa sic̃ putant nͥ
peccassent generare ñ possent: ꝓfecto
ut ñ soli duo uisti homines possent eẽ.
s multi. necessarium peccatũfuit.

Expanded text:
eos, et dixit: Propter hoc dimittet homo eos, et dixit: Propter hoc dimittet homo patrem etsuae, et erunt duo in carne una? Itaque iam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus coniunxit, homo non separet. Certum est igitur masculum et feminam ita primitus institutos, ut nunc homines duos diuersi sexus uidemus et nouimus, unum autem dici uel propter coniunctionem uel propter originem feminae, quae de masculi latere per hoc primum quod Deo instituente praecessit exemplum, singulos quosque admonet, ut viri uxores suas diligant quis autem dicit non fuisse coituros, nec generaturos, nisi peccassent, quid dicit, nisi propter numerositatem sanctorum necessarium hominis fuisse peccatum? Si enim non peccando soli remanerent, quia, sicut putant, nisi peccassent, generare non possent; profecto ut non soli duo justi homines possent esse, sed multi, necessarium peccatum fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ent̃ possint &ẽ ad intellectum
sp̃ualem referri: mascłm tñ et femi¬
nam ñ sic̃ simile aliqͥd ẽ in homine
uno intelligi posse: qua udelicet in eo
aluid. ẽ qͦd regit. aliud qͦd regit᷑. s sic̃
euidentissime apparet in diuersi sex
corporib mascłm et feminam itac̃¬
atos. ut ꝓlem generando c̃scerent
et multiplicarent᷑. et implerent trã.
magne absurditatis. ẽ reluctari. Ne¬
q enĩ de spũ qͥ imꝑat et carne q̃ obtẽ¬
ꝑat. aut de animo rationali qͥ regit.
et irrationali cupiditate q̃ regit᷑ aut
de uirtute contẽplatiua que excellit.
et de actiua quȩ subdit᷑. aut de intel¬
lectu uĩtis et sensu corꝑis: s aꝑte de
iuincło ꝯiugali qͦd inuicẽ sͥ utq sexꝰ
obstringit᷑. dñs int̾rogatꝰ utrũ lice̾t
quacq ex causa dimitt̾e̾ uxorẽ: qm̃
dari libellum repudii ꝑmisit: res¬
pondit atq ait Non legistis qͥa qui
fecit ab micio mascłm et feminã fec̃

Expanded text:
enter possint etiam ad intellectum enter possint etiam ad intellectum spiritalem referri, masculum tamen et feminam non sicut simile aliquid etiam in homine uno intellegi potest, quia uidelicet in eo aliud est quod regit, aliud quod regitur; sed sicut euidentissime apparet in diuersi sexus corporibus, masculum et feminam ita creatos, ut prolem generando crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, magnae absurditatis est reluctari. Neque enim de spiritu qui imperat et carne quae obtemperat, aut de animo rationali qui regit et inrationali cupiditate quae regitur, aut de uirtute contemplatiua quae excellit et de actiua quae subditur, aut de intellectu mentis et sensu corporis, sed aperte de uinculo coniugali, quo inuicem sibi uterque sexus obstringitur, Dominus interrogatus utrum licequacumque ex causa dimittere uxorem, quondari libellum repudii permisit, respondit atque ait: Non legistis quia qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit
Abbreviated transcription (Latin):
et implete t̾ram et dũamini eiꝰ: tram
itelligant carnẽ quã p̃sentia sua un¬
plet anima eiꝰ que maxime dñat᷑ cũ
in uirtute multiplicat᷑: carnales aut̃
fetꝰ sine libidine que pꝰ peccatũ exorta.
inspecta. ꝯfusa. uelata. ẽ: neq tẽ nasci
potuisse. sic̃ neq nc̃ possunt: neq in
paradiso futuros fuisse s foris sic̃ et
factũ. ẽ: nam postea qm inde dimissi
st̾ ad gignendos filios coierunt eosq
scđ̃m benedictionẽ dĩ c̾scere et multi¬
plicari et implere tr̾am. donũ. ẽẽ np¬
tiaꝵs: quas ds̃ ante peccatũ hominis
ab inicio constituit. c̾ando mascłm &
feminam: qui sex us euidens utiq in
carne. ẽ. Huic qͥppe oꝑi dĩ: cẽ benedic¬
tio ipsa subiuncta. ẽ Nam c̃ scͥptura
dixiss mascłm et feminã fec̃ eos: con¬
tiio subdidit et benedix̃ eos ds̃ dicẽs.
Crescite et multiplicamini et implete
tram: et dominamini eiꝰ et ceta.
ue omĩa ꝗͣmꝗͣm ñ inconueni¬

Expanded text:
Et inplete terram et dominamini eius, terram Et inplete terram et dominamini eius, terram intellegant carnem, quam praesentia sua inplet anima eiusque maxime dominatur, cum in uirtute multiplicatur; carnales autem fetus sine libidine, quae post peccatum inspecta, confusa, velata est, nec tunc nasci potuisse, sicut neque nunc possunt; nec in paradiso futuros fuisse, sed foris, sicut et factum est. Nam posteaquam inde dimissi sunt, ad gignendos filios coierunt, eosque secundum bene dictionem Dei crescere et multiplicari et implere terram, donum esse nuptiarum, quas Deus ante peccatum hominis ab initio constituit, creando masculum et feminam: qui sexus evidens utique in carne est. Huic quippe operi Dei etiam benedictio ipsa subjuncta est. Nam cum Scriptura dixisset, Masculum et feminam fecit eos; continuo subdidit, Et benedixit eos Deus, dicens: Crescite, et multiplicamini, et implete rram et dominamini eius, et cetera. Quae omnia quamquam non inconueni
Abbreviated transcription (Latin):
sit. attendit. oꝑuit. Illa uͦ benedietio
nuptiaꝵ ut conugati c̾scerent. et mul¬
tiplicarent᷑ et implerent t̾ram. ꝗͣmius
et indelinquentib manserit: tam̃ ante¬
qͣm delinquerent data ẽ: ut cognosce¬
ret᷑ ꝓcreatio filioꝵ ad głam conubii.
ñ ad penam ꝑtinere peccati. S nũc
homines ꝓfecto illiꝰ que in paradiso
fuit felicitatis ignari: nisi ꝑ hoc qͦd
exꝑti st̾ . id. ẽ ꝑ libidinem de qua ui¬
demꝰ cẽ ipsam honestatẽ erubescere
nuptiarũ ñ potuisse gigni filios opi¬
nant᷑: ali scͥpturas diunas uͥ legitur
pꝰ peccatum puduisse miditatis. et
pudenda. eẽ. contecta. ꝓrsus ñ accipi¬
entes. s infidelit̾ ipridentes: alii u
qͣmius accipiant et honorent. illud
tam̃ qͦd dictum. ẽ c̾scite et multipli¬
camini ñ scdm carualẽ fecundita¬
tem uolunt intelligi: qͥa et scđui a¬
miiam legit᷑ tale aliquid dictum.
Multiplicabis me u anima mea in
uirtute tũa. Qt id qͦd in genesi seqͥt᷑

Expanded text:
. Illa uero benedictio nuptiarum, ut coniugati crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, quamuis et in delinquentibus manserit, tamen antequam delinquerent data est, ut cognosceretur procreationem filiorum ad gloriam conubii. non ad poenam pertinere peccati. Sed nunc homines, profecto illius quae in paradiso fuit felicitatis ignari, nisi per hoc, quod experti sunt, id est per libidinem, de qua uidemus etiam ipsam honestatem erubescere nuptiarum, non potuisse gigni filios opinantur, alii scripturas diuinas, ubi legitur post peccatum puduisse nuditatis et pudenda esse contecta, prorsus non accipientes, sed infideliter inridentes; alii uero quamuis eas accipiant et honorent, illud tamen quod dictum est: Crescite et multiplicamini, non secundum carnalem fecunditatem uolunt intellegi, quia et secundum animam legitur tale aliquid dictum: Multiplicabis me in anima mea in uirtute, ut id, quod in genesi sequitur: