comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tores sichem: qui cȩperunt cum de-¬
testari. & scȩlus interfectionis.lxx. fi
liorum ierobaal ce effusionẽ sangui-¬
ins eorum conferre in abunelech fra¬
trem suum: ce inter ceteros sichimo¬
rum principes qui eum adiuuerant.
inter abimelech: ce inter uiros sichi¬
morum. Hoc uerbum utrum impe¬
rantem. an ꝑuittentẽ dm̃ significet:
ñ facile definiri podest. Quod enim
bic positum ẽ emisit. grecus habet
exapestileñ: quod ẽ etiam in psalmis
ubi legitur: emitte lucem tuam: qmͣ¬
quam in quibus dã locis int̃pretes
nr̃i &eubi ẽ ingreco exapestileñ: mi¬
sit interp̾tati sunt. ñ emisit. Potest gͦ
ce sic indelligi ut spm̃ malum dẽ tan¬
qm ire inter eos uolentem emiserit:
id ẽ potestatem dederit maligno
sp̃ui ad eorum pacem pturbandã.
Usq ad eo autem etiam mitti a dño
malignum sp̃m ꝓpter iustitiam iu¬
dicandi ñ absurdũ uisum ẽ: ut qͥdã
id quod ẽ exapestileñ. etiam in mi

Expanded text:
eum detestari, et scelus interfectionis septuaginta filiorum Hieroboal, et effusionem sanguinis eorum conferre in Abimelech fratrem suum, et inter caeteros Sichimorum principes qui eum adjuverunt, inter Abimelech et inter viros Sichimorum. Hoc verbum utrum imperantem aut permittentem Deum significet, non facile definiri potest. Quod enim hic positum est, emisit, Graecus habet exapesteilen, quod est etiam in Psalmis; ubi legitur: Emitte lucem tuam ; quanquam in quibusdam locis interpretes nostri, ubi est in Graeco exapesteilen, misit interpretati sunt, non emisit. Potest ergo et sic intelligi, ut spiritum malum Deus tanquam ire inter eos volentem emiserit, id est, potestatem dederit maligno spiritui ad eorum pacem perturbandam. Usque adeo autem etiam mitti a Domino malignum spiritum propter justitiam vindicandi non absurdum visum est, ut quidam id quod est exapesteilen, etiam immi
Abbreviated transcription (Latin):
heȩ sunt gentes quas dñs dereliquit:
ut erudiret in eis isrł: Adhoc namq
quȩdam minima uitia nr̃a retinen¬
tur: ut sese nr̃a intentio sollicita in
certamine semꝑ exerceat:ut eo de
uictoria non suꝑbiat᷑: quouiuere in
se hostes conspicit: a quibus adhuc
unci formidat: Isrł gͦ reseruatis gen-¬
tibus eruditur: quando in quibus¬
dam minimis uitus elatio uirtutis
nr̃ȩ comprimitur: a& inparius sͥ re-¬
sistentib discit: quod ex se maiora
non suꝑatz Artauitq amorreus
filios dan inmonte: nec dedit eis lo-¬
cumt ut ad plamora descenderent:
Septuaguita Et contribulauit amor¬
reus filios dan in monte: qm̃ ñ ꝑmi-¬
sit eos descendere inuallem: Et hoc
similiter ut in libro iħu naue preoc¬
cupando commemoratum ẽ aut hic
recapitulando:¬

Expanded text:
Hae sunt gentes, quas Dominus dereliquit, Hae sunt gentes, quas Dominus dereliquit, ut erudiret in eis Israel. Ad hoc namque quaedam minima nostra vitia retinentur, ut sese nostra intentione sollicita in certamine semper exerceat, ut eo de victoria non superbiat, quo vivere in se hostes conspicit, a quibus adhuc vinci formidat. Israel ergo reservatis gentibus eruditur, quando in quibusdam minimis vitiis elatio virtutis nostrae comprimitur, et in parvis sibi resistentibus discit quod ex se majora non superat. Arctavitque Amorrhaeus filios Dan in monte, nec dedit eis locum, ut ad planiora descepando. Et contribulauit Amorrhaeus filios Dan in monte, quoniam non permisit eos descendere in uallem. et hoc similiter aut in libro Iesu Naue praeoccupando commemoratum est aut hic recapitulando
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat irent obuiam: quorum aduẽ-¬
tu texritus. se in suum regnum rece-¬
pit: Postqmͣ autem confortatus ẽ
isrł fecit eos tributarios &e delere no-¬
luit: Iam tale aliquid dictum ẽ in
libro ⁊hu naue pene ipsis uerbis: Pro¬
inde aut hic ꝑ anacefaleosin dicitur:
aut illic ꝑprolemsin dictum ẽ id ẽ aut
hic recapitulãdo: ait illic preoccupan¬
doz Quid enim chananeus gentilis
uidelicet popłs: nisi uitium signat ͦ¬
E sepe in magnis uirtutibus terram
repimissioiis in gredimur: quia spe
intima de ęt̾̃nitate roboramur: Sed̃
dum int̾ acta sublimia. uitia quȩdã
paruaretinemus: quasi chananeũ
habitare in terra nr̃a concedimus
Qui tunc tributarius efficitur: quia
hoc ipsum uitium quod subigere ñ
possumus: adusum utilitatis nr̃ȩ hu-¬
militer recorquemus: ut eo de se mẽs
& in suminis uilia sentiat: quosuis
uiribus etiam parua quȩ appetit
ñ expugnat: Unde bene scͥptum est:

Expanded text:
dixerat irent obuiam, quorum aduendixerat irent obuiam, quorum aduentu territus se in suum regnum recertatus est Israel, fecit eos tributarios, et delere noluit. Jam tale aliquid dictum est in libro Jesu Nave pene ipsis verbis. Proinde aut hic per anacephalaeosin dicitur, aut illic per prolepsin dictum est, id est, aut hic recapitulando, aut illic praeoccupando. Quid enim Chananaeus, gentilis videlicet populus, nisi vitium signat? Et in magnis virtutibus terram repromissionis ingredimur, quia spe intima de aeternitate roboramur. Sed dum inter acta sublimia vitia quaedam parva retinemus, quasi Chananaeum habitare in terra nostra concedimus, qui tamen tributarius efficitur, quia hoc ipsum vitium, quod subigere non possumus, ad usum utilitatis nostrae humiliter retorquemus, ut eo de se mens et in summis vilia sentiat, quo suis viribus etiam parva quae appetit non expugnat; unde bene rursum scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum quia nec tributarios
eos facere potuerunt. siue noluerunt:
aut certe ñ habitauit iebuseum di¬
ctum ẽ: quia non sine illo tenuit terrã.
quȩ ab illo possidebatur: anasses
quoq ñ deleuit bechsan et thanach
cum uiculis suis: et habitatores dor.
a&eiebbaã. et mageddo cum uiculis
suis: cȩpitq chanancus habitare
cum eis: Et ñ hereditauit inanasses
bethsan quȩ ẽ scitarum ciuitas: ipsa
hodie ꝑlubetur scitopolis dici Pot̃
autem mouere quomꝰ in illis partibꝰ
multum abscithia diuersis. poterit
ẽẽ scitarum cuitas: s similiter ꝓo¬
test mouere quomͦ tam longe ama-¬
cedonia macedo alexander condidit
alexandriam ciuitatem: quod utiq
fecit longe lateq bellando:: ita etiam
cum seitȩ aliquando bellando in lon¬
gniqua ꝓgrederentur: istam condẽ
potuerunt: Nam legitur in historia
gentium: uniuersam pene asiam sci-¬
tas aliquando tenuisse: cum regi egy¬
ptiorum illi qui eis ultro bellum in¬

Expanded text:
intelligendum quod tributarios intelligendum quod tributarios eos facere potuerunt, sive voluerunt. Aut certe, et habitavit Jebusaeusctum est, quia non sine illo tenuit terram, quam ab illo possidebat. Manasses quoque non delevit Bethsan, et Thanach cum viculis suis, et habitatores Dor et Jeblaam, et Mageddo cum viculis suis, coepitque Chananaeus habitare cum eis. Et non haereditavit Manasses Bethsan, quae est Scytharum civitas; ipsa hodie perhibetur Scythopolis dici. Poautem mouere, quomodo in illis partibus multum ab Scythia diuersis potuerit esse Scytharum ciuitas. sed similiter potest mouere, quomodo tam longe a Macedonia Macedo Alexander condiderit Alexandriam ciuitatem, quod utique fecit longe lateque bellando. ita etiam, cum Scythae aliquando bellando in loginqua progrederentur, istam condere potuerunt. nam legitur in historia gentium uniuersam paene Asiam Scythas aliquando tenuisse, cum regi Aegyptiorum illi qui eis ultro bellum in
Abbreviated transcription (Latin):
ditauerunt filii beniamin: ce habita-¬
uit iebuseus cum filiis beniamin in
iberłm usq in hodiernum diemł cum
suꝑius legatur eadem ciuitas aiuida
capta & incensa. interfectis in ea ihebuseis:
S cognoscendũ ẽ istam ciuitatem cõ-¬
munem habuisse. duas tribus iudam
ce beniamin. sicut ostendit ipsa diui-¬
sio terrarum: quȩ facta ẽ aiħ̃u naue:
Ipsa ẽ enim iebus. quȩ iherłm: ido duȩ
istȩ tribus remanserunt adtemplum
dm̃i: quando ceterȩ excepta leui quȩ
sacerdotalis fuit ce terras indiuisiones
ñ accepit: separauerunt se a regno iu¬
da cumiheroboam: Intelligendum
ẽ gͦ aiuda quidem ciuitatem captã
ce incensam interfectis qui illic reꝑti
fuerant: s non omnes iebuseos extin¬
ctos: suie quia erant extraillam eiui-¬
tatem. siue quia fugere potuerunt:
quos reliquos iebuseos admissos ẽẽ
afiliis beniamin. inquibus cum iuda
erat ciuitas illa cõmunis. in ea simul
habitare: Quod gͦ dictum ẽ ñ heredi-¬
tauerunt ihebuseum filii beniamin:

Expanded text:
ilii Beniamin; et habitauit Iebusaeus cum filiis Beniamin in Hierusalem usque in hodiernum diem, cum superius legatur eadem ciuitas a Iuda capta et incensa interfectis in ea Iebusaeis. sed cognoscendum est istam ciuitatem communem habuisse duas tribus, ludam et Beniamin, sicut ostendit ipsa diuisio terrarum, quae facta est a Iesu Naue. ipsa est enim lebus quae Hierusalem. ideo duae istae tribus remanserunt ad templum domini, quando ceterae excepta Leui, quae sacerdotalis fuit et terras in diuisionem non accepit, separauerunt se a regno Iuda cum leroboam. intellegendum est ergo a Iuda quidem ciuitatem captam et incensam interfectis qui illic reperti fuerant, sed non omnes Iebusaeos esse extinctos, siue quia erant extra illam ciuitatem sine quia potuerunt fugere: quos reliquos Iebusaeos admissos esse a filiis Beniamin, in quibus cum Iuda erat ciuihabitabant. Quod ergo dictum est, Non haereditaverunt Jebusaeum filii Benjamin,
Abbreviated transcription (Latin):
reditauit inde tres ciuitates filiorũ
en ach. et abstulit indetres filios
enach Iam hoc dictum ẽ in libroiħu
naue qm̃ illo uiuo factum ẽ: s hic
recapitulando cõmemoratum ẽ cum
de tribu iuda unde fuit cbaleb scͥptu-¬
ra loquęretur

Expanded text:
reditavit inde tres civitates filiorum reditavit inde tres civitates filiorum Enach, et abstulit inde tres filios Enac. iam hoc dictum est in libro Iesu Naue quoniam illo uiuo factum est; sed hic recapitulando commemoratum est, cum de tribu Iuda, unde fuit Caleb, scriptura loqueretur
Abbreviated transcription (Latin):
iuda &e hereditauit montem: qm̃ non
potuerunt hereditare in habitantes
inuallez Quis enim ñ intelligat etiã
hoc ipsum adid ꝑti nuisse quoq
erat dñs cum iuda.ne totum re¬
pente obtinendo extolleretur: Quod
enim adiungit qmͣ rachab obsticit eis: &¬
currus erant eis ferrei: quos eurrus
timuerit dictum ẽ non dñs qui erat
inuida: s ipse iudas: Cur autem
timuerit cum quo dñs erat si quę-¬
ritur: hoc ẽ quia prudenter intelli-¬
gendum ẽ refringere deũ ꝓpitium
etiam incordib sc̃orum nmme ꝓsꝑi-¬
tatis excessus: ut inusit eorum con-¬
uertat inmicos: ñ solum quando uin-¬
cuntur immici: s etiam quando me-¬
tuuntur: illud ad cõmendandã lar-¬
gitatem suam: illud ad eorum repͥmen-¬
dam elationem: Namutiq inmicus
scõrum ẽ angłs sathane: quem tam̃ sͥ
datum colafizantem dicit apls: ne
magnitudine reuelationum extolle-¬
retur: Et dederunt inquit chaleb
ebron sicut locutus ẽ moyses: ce he-¬

Expanded text:
Juda, et haereditavit montem, quoniam non Juda, et haereditavit montem, quoniam non potuerunt haereditare inhabitantes in valle. Quis enim non intelligat, etiam hoc ipsum ad id pertinuisse quod erat Dominus cum Juda, ne totum repente obtinendo extolleretur? Quod enim adjungit quomodo Rechab obstitit, et currus erant eis ferrei; quo scurrus timuerit, dictum est, non Dominus, qui erat in Juda, sed ipse Judas. Cur autem timuerit, cum quo Dominus erat, si quaeritur, hoc quod prudenter intelligendum est refringere Deum propitium etiam in cordibus suorum nimiae prosperitatis excessus, ut in usu eorum convertat inimicos, non solum quando vincuntur inimici, sed etiam quando metuuntur: illud ad commendandum largitatem suam, illud ad eorum reprimendam elationem. Nam utique inimicus sanctorum est angelus Satanae, quem tamen sibi datum colaphizantem dicit Apostolus, ne magnitudine revelationum extolleretur . Et dederunt, inquit, Caleb Ebron, sicut locutus est Moyses, et hae
Abbreviated transcription (Latin):
filiis iuda in desertum sortis eius qd̃
ẽ ad meridiem marath &e habitauer̃t
cum eo: Hic iosepbus: Uederunt au-¬
dem &e filiis iethim madianite qui fuit
gener moyseos. terram adpossiden-¬
dam: Nam patriam relinquentes se-¬
cuti sunt eos & fuerunt indeserto cũ
eis: Cȩpitq iudas gazam cum finibꝰ
suis: ce ascalonem atq accaron cum
terminis sus: fuitq dñs cum iuda
ce montana possedit: nec potuit delere
habitatores uallis. quia falcatis cur-¬
ribus habundabant: Dederuntq
chaleb ebron sicut dixerat moys es:
qui deleuit ex ea tres filios enach
Quod in libro ib̃u naue cum illum
locum tractarem ubi scͥptum ẽ et
dedit dñs isrł omnem terram. cũ
multas eius partes nondum possi¬
derent. dixi: ita posse intelligi omnẽ
terram datam: quia quȩ data non ẽ
inpossessionem: data ẽ inquandam
exercitationis utilitatem: Hoc multo nĩe¬
euidentius hic apparet: quandoqͥdẽ
commnemorãt᷑ ciuitates quas ñ heredi¬
tauit iudas: ce dicitur: Erat dñs cũ

Expanded text:
tis ejus, quod est ad meridiem Arad, et habitaverunt cum eo. Hinc Josephus. « Dederunt autem et filiis Jethim Madianitae, qui fuit gener Moseos, terram ad possidendum: nam patriam relinquentes secuti sunt eos, et fuerunt in deserto cum eis. Cepitque Judas Gazam cum finibus suis, et Ascalonem, atque Accaron cum terminis suis. Fuitque Dominus cum Juda, et montana possedit. Nec potuit delere habitatores vallis, quia falcatis curribus abundabant. Dederuntque Caleb Hebron, sicut dixerat Moyses, qui delevit ex eo tres filios Enach. Quod in libro Jesu Nave, cum illum locum tractarem, ubi scriptum est: Et dedit Dominus Israel omnem terram, cum multas ejus partes nondum possiderent, dixi ita posse intelligi omnem terram datam, quia ea quae data non est in possessionem, data est in quamdam exercitationis utilitatem: hoc multo evidentius hic apparet, quandoquidem commemorantur civitates quas non haereditavit Judas, et dicitur: Erat Dominus cum
Abbreviated transcription (Latin):
de asino ce petiit: in eo quod habuit con-¬
silium ibi monita ẽ ut peteret: quorũ
alterum ibi dictum ẽ. alterum hic: u-¬
trumq autem ita diceretur: & consi¬
lium habuit Scum eo dicens. petã
patrem meum agrum: ille autem mo¬
nuit eam & exclamauit de asino: Porro
autem quod ibi agrum refertur petis¬
seͬ nec nom̃ ipsius agri tacitum ẽ: hic
uͦ cum agrum petere monita fuerit
auiro suo. ñ agrum petisse dr clamãᷤ
de subiugali. quod ibi dictum ẽ de
asino: s redemptionem aquȩ eoqd̃
interram austri fuisset tradita: Axa¬

Expanded text:
de asino, et petit, in eo quod habuit conde asino, et petit, in eo quod habuit consilium ibi monita est, ut peteret: quorum alterum ibi dictum est, alterum hic. utrumque autem ita diceretur: "et consilium habuit cum eo dicens: petam patrem meum agrum; ille autem monuit eam. et exclamauit de asino". porro autem quod ibi agrum refertur petisse nec nomen ipsius agri tacitum est, hic uero, cum agrum petere monita fuerit a uiro suo, non agrum petisse dicitur "clamans de subiugali" — quod ibi dictum est "de asino" — sed redemtionem aquae — eo quod in terram austri fuisset tradita
Abbreviated transcription (Latin):
ih̃u hoc ẽe factum: Tuncuͦ cum ciui-¬
tates date ipsi chaleb cõmemorarent᷑:
ꝓgressus ex occasione narrator: quod
postea factum ẽ preoccupauit: Nec ta-¬
men frustra arbitror hoc de filia ehaleb
data inuictoris premium: bis numero
scripturam cõmemorare uoluissez. Alia
nascitur questio defilia chaleb: quod
in libro iħunaue sie de illa dr̃ Et fa-¬
ctum ẽ cum ingrederetur ipsa÷ &e con¬
silia habuit cum eo dicens: petam pa-
trem meum agrum et exclamauit
de asino. et cetera: ubi agrum petit apa¬
tre atq concessus ẽ: hic autem ce fa¬
ctum ẽ inquit cum ingredẽtur ipse.
monuit eam othonel ut peteret a
patre suo agrum S i eo quod ibi di¬
ctum ẽ. cum ingredẽtur ipsa: &e bic dictũ¬
ẽ eum ingrederetur ipse: nichil contrari¬
um ẽ: Simul enim ing̾diebantur uiã
Quoduͦ ibi dictum ẽ confilium habuit
cum eo idẽ cum uiro suo dicens: petã
patrem meum agrum. & exclamaiit

Expanded text:
Jesu hoc esse factum. Tunc vero cum civiJesu hoc esse factum. Tunc vero cum civitates datae ipsi Caleb commemorarentur, progressus est ex occasione narrator, quod postea factum est praeoccupavit. Nec tamen frustra arbitror hoc de filia Caleb data in victoris praemium his numero Scripturam commemorare voluisse. Alia nascitur quaestio de filia Caleb, quod in libro Jesu Nave sic de illa dicitur: Et factum est, cum ingrederetur ipsa, et consilium habuit cum eo, dicxclamavit de asino, etc., ubi agrum petit a patre, atque concessus est. Hic autem: Et factum est, inquit, cum ingrederetur ipse, monuit eam Othoniel, ut peteret a patre suo agrum. Sed in eo quod ibi dictum est, cum ingrederetur ipsa, et hic dicitur, cum ingrederetur ipse, nihil contrarium est: simul enim ingrediquod uero ibi dictum est: consilium habuit cum eo — id est cum uiro suo — dicens: petam patrem meum agrum; et exclamauit
Abbreviated transcription (Latin):
filiam meam uxorem: Iam hoc cemli-
bro ih̃u naue cõmemoratum ẽ: sutrũ
ih̃u uiuente factum sit & nunc ꝑreca-¬
pitulationem repetitum: an pꝰ eius mor¬
tem postea qmͣ dictum ẽ. iudas ascen¬
det: &e cȩpit iudas debellare chananeo ᷤᷤ
in quo bello ista omma gesta narrantur:
merito quęritur: s credibilius ẽ pꝰ mortẽ
sunt aduersus chananeos tribus iudȩ.
itase narrationis ordo continet inter
cetera iudȩ facta bellica: de quo post
mortem iħu dixerat dñs. iudas ascen¬
det: cepostea descenderunt filii iuda
pugnare ad chananeum qui habitabat
inmontanis & austrum. ce campestrem:
ce abiit iudas ad chananeũ in habitantẽ
cebron. ce exiit cebron ex aduerso: Nom̃
et ascenderunt inde ad inhabitantes da¬
bir: Nomen autem dabir erat ante ci¬
uitas litterarum: Et dixit chaleb qui
cumq ꝑcusserit ciuitatem litterarum
& acceꝑit eam: dabo ei filiam meam in
uxorem: Constat gͦ ex hoc ordine gesta¬
rum rerum: tam ꝑspicue pꝰ mortem

Expanded text:
filiam meam Axam in uxorem. iam hoc et in libro Iesu Naue commemoratum est; sed utrum Iesu uiuente factum sit et nunc per recapitulationem repetitum, an post eius mortem, posteaquam dictum est: ludas ascendet, et coepit ludas debellare Chananaeos, in quo bello ista omnia gesta narrantur, merito quaeritur. sed credibilius est post mortem ae aduersus Chananaeos tribus Iuda exponerentur, ita se narrationis ordo continet inter cetera Iudae facta bellica, de quo post mortem Iesu dixerat dominus: ludas ascendet. et postea descenderunt filii Iuda pugnare ad Chananaeum qui habitabat in montana et austrum et campestrem. et abiit ludas ad Chananaeum inhabitantem in Chebron et exiit Chebron ex aduerso — nomeet ascenderunt inde ad inhabitantes Dabir. nomen autem Dabir quod erat ante Ciuitas litcunque percusserit civitatem litterarum, et acceperit eam, dabo ei filiam meam in uxorem. Constat ergo ex hoc ordine gestarum rerum tam perspicue, post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
crimis cęlestis regni defidio affligit:
Irriguum uͦ inferius accipit: cum m¬
ferm supplitia flendo ꝑtimescit Et qͥ¬
dem prius infercus. ac pꝰ irriguum
suꝑius datur: S quia compunctio
amoris dignitate p̾minet: necesse fuit
ut prius irriguum supͥus: &e post
irriguum inferius cominemorari de-¬

Expanded text:
crymis coelestis regni desiderio affligit. crymis coelestis regni desiderio affligit. Irriguum vero inferius accipit cum inferni supplicia flendo pertimescit. Et quidem prius inferius, ac post irriguum superius datur. Sed quia compunctio amoris dignitate praeeminet, necesse fuit ut prius irriguum superius, et post irriguum inferius commemorare de
Abbreviated transcription (Latin):
pungitur: post amore: Prius enum se¬
se inlacrimis afficit: quia dum ma¬
lorum suorum acta recolit: ꝓbis ꝑpe¬
ti supplitia ȩt̃na ꝑtimescit: At uͦ cum
longa meroris anxietudine fuerit for¬
mido consumpta: quedam iam de
presumptione uenie. securitas nascit᷑:
& in amore cęlestiũ gaudiorũ animus
in flãmat᷑ Et qui prius flebat ne du¬
ceretur ad supplicium: postmodum
flere amarissime incipit quia differt᷑
a regno: Contemplatur &e enim mens
qui sint illi angłorum chori: quȩ soci¬
etas scõrum sp̃uum: quȩ maiestas in¬
ternȩ uisionis dĩ: &e amplius plangit
ut ꝑfecta compunctio formidinis:
tradat animo compunctionẽ dilectiõis:
Quȩ bene in hac sacra ueraciq historia
figurata narratione describuntur: Qa
gͦ ut dixi duo sunt cõpunctionis gene-¬
ra: dedit ei pater suus irriguum suꝑiꝰ
ceirriguum inferius: Irriguum quippe
superius accipit anima: cum sese in la-¬

Expanded text:
pungitur, post amore. Prius enim sepungitur, post amore. Prius enim sese in lacrymis afficit, quia dum malorum suorum recolit, pro his perpeti supplicia aeterna pertimescit. At vero cum longa moeroris anxietudine fuerit formido consumpta, quaedam jam de praesumptione veniae securitas nascitur, et in amore coelestium gaudiorum animus inflammatur; et qui prius flebat ne duceretur ad supplicium, postmodum flere amarissime incipit, quia differtur a regno. Contemplatur etenim mens qui sint illi angelorum chori, quae societas beatorum spirituum, quae majestas aeternae visionis Dei, et amplius plangit ut perfecta compunctio formidinis tradat animum compunctioni dilectionis. Quod bene in hac sacra veracique historia figurata narratione describitur. Quia ergo, ut dixi, duo sunt compunctionis genera, dedit ei pater suus irriguum superius, et irriguum inferius. Irriguum quippe superius accipit anima cum sese in la
Abbreviated transcription (Latin):
autem axa suꝑ asinum sedet: cum ir-¬
rationabilib carnis suȩ montibus
anima presidet: quȩ suspirans apa-¬
tre terram irriguam petit: quia a-
creatore nr̃o cum magno gemituq̃-¬
renda ẽ lacrimarum gr̃a Sunt nãq
ñ nulli qui iam indono ꝑceꝑunt li¬
bere ꝓiustitia loqui: oppressos tueri:
indigentib possessa tribuere: ardorẽ
fidei habere: s ad huc gr̃am lacrimarũ
ñ habent: Hii nimirum terram austra¬
lem &e arentem habent: s ad huc irri¬
guam indigent: quia i bonis oꝑib
positi. quibus magni atq feruentes
sunt: oportet nimirum ut aut tiore
supplicii. aut amore regni cȩlestis mala
etiam quȩ ante ꝑpetrauerunt deplo¬
rent: Et licet inmultis speciebus cõ¬
punctio diuidatur: quandosingłȩ
quȩq apenitentib culpe planguntur:
unde exuoce quoq pęnitentiũ ihere¬
mias ait: diuisiones aquarum dedu¬
xit oculus meus: pͥncipaliter tamen
compunctionũ duo genera sunt: quia
dm̃ siciens anima. prius timore com¬

Expanded text:
 Axa super asinum sedet, cum irrationabilibus carnis suae motibus anima praesidet, quae suspirans a patre terram irriguam petit, quia a creatore nostro cum magno gemitu quaerenda est lacrymarum gratia. Sunt namque nonnulli qui jam in dono perceperunt libere pro justitia loqui, oppressos tueri, indigentibus possessa tribuere, ardorem fidei habere: sed adhuc gratiam lacrymarum non habent. Hi nimirum terram australem et arentem habent, sed et adhuc irrigua indigent: quia in bonis operibus positi, quibus magni atque ferventes sunt, oportet nimirum ut aut timore supplicii, aut amore regni coelestis, mala etiam quae ante perpetraverunt deplorent. Et licet in multis speciebus compunctio dividatur, quando singulae quaeque a poenitentibus culpae planguntur; unde ex voce quoque poenitentium Jeremias ait: « Divisiones aquarum deduxit oculus meus ; » principaliter tamen compunctionum genera duo sunt: quia Deum sitiens anima, prius timore com
Abbreviated transcription (Latin):
Natusq dominus contra isrł tradidit
eos inmanus diripientium: qui cȩpe¬
runt eos ce uendiderunt hostibus qͥ
habitabant ꝑgirum: nec potuerunt
resistere aduersariis suis:s quocũq
ꝑgere uoluissent. manus dñi erat suꝑ
eos: sicut locutus ẽ ceiurauit eis: ce
ueh ementer affucti sunt: Suscitaũq¬
dñs iudices qui liberarent eos deua¬
stantium manibus: s nec illos audi-¬
re uoluerunt fornicantes cum diis
alienis & adorantes eos: Cito deseru-¬
erunt uiam ꝑ quam ingressi fuerant
patres eorum: ce audientes manda

Expanded text:
atusque Dominus contra Israel, tradidit eos in manus diripientium, qui ceperunt eos et vendiderunt hostibus qui habitabant per gyrum; nec potuerunt resistere adversariis suis, sed quocunque pergere voluissent, manus Domini erat super eos, sicut locutus est, et juravit eis; et vehementer afflicti sunt. Suscitanus judices, qui liberarent eos de vastantium manibus; sed nec illos audire voluerunt, fornicantes cum diis alienis, et adorantes eos. Cito deseruerunt viam, per quam ingressi fuerant patres eorum, et audientes m
Abbreviated transcription (Latin):
ne autem dr̃. dimiserit eam uł certe mor¬
tuus fuerit: quia unusquisq trenam
curam aut dimitut aut moritur: id ẽ
aut ñ ei ex animo succumbet. aut ꝑeã
funditus in animȩ uita succumbet Si¬
ue gͦ eam sequens maritus dimiserit. siue
mortuus fuerit: maritus prior non po-¬
terit eam in utorem reciꝑe quȩ pollu-¬
ta ẽ: ut uidelicet is qui semel curam
ttrrenam atq presentis uitȩ intentionẽ
reliquerit: ad eam ultra nullomͦ redeat:
qm̃ ipse iam suo iudicio eam polluit:
qui eam prius idõ descruit quia pol¬
lutam ẽẽ cognouit: Unde et recte sub¬
iungitur: Ne peccare facias terram tu¬
am: qm dñs dds̃ tuus tͥ tradiderit possi¬
dendam: Polluit enim terram suam: qͥ
carnalib desideriis et concupiscentiis hu¬
ius mundi coinquinat corpus suum:
Ideo necessarium ualdde ẽ ut ambitionem
uitȩ presentis edomare fortiter festinet:
ne forte ipsa ualcat dominari: & cum
terrena actio semel fuerit repulsa: non

Expanded text:
ne autem dicitur, « Dimiserit eam, vel certe morne autem dicitur, « Dimiserit eam, vel certe mortuus fuerit, » quia unusquisque terrenam curam aut dimittit, aut moritur, id est, aut non ei ex animo succumbet, aut per eam funditus in animae vita succumbet. Sive ergo eam sequens maritus dimiserit, sive mortuus fuerit, maritus prior non poterit eam in uxorem recipere, quia polluta est. Ut videlicet is qui semel curam terrenam atque praesentis vitae intentionem reliquerit, ad eam ultra nullo modo redeat, quoniam ipse suo judicio jam eam polluit, qui eam prius ideo deseruit, quia pollutam esse cognovit. Unde recte subjungitur: « Ne peccare facias terram tuam quam Dominus Deus tuus tibi tradiderit possidendam. » Polluet enim terram suam, qui carnalibus desideriis et concupiscentiis hujus mundi coinquinat corpus suum; ideo necessarium valde est, ut ambitionem vitae praesentis edomare fortiter festinet, ne forte ipsa valeat dominari. Et cum terrena actio semel fuerit repulsa, non
Abbreviated transcription (Latin):
quia polluta errore ce inuoluptatibus
suis abhominabilis facta. insȩditate
pristina ꝑmansit: Unde legitur: quod
apli xp̃i paulus ce barnabas in antio¬
chia excusso puluere pedum in iude-¬
os dixerint: Uobis oportebat primum
loqui uerbum dti: s qm̃ reppellitis illud
ce indignos uos iudicastis ȩternȩ uitȩ ⁊¬
ecce conuertimͣ adgentes: Tropologice
autem homo uxorem accipit: cum actio¬
nis terrenȩ suscipit curamz Cuius si fe¬
ditatem cognouerit. dat libellum repu-¬
dii. & dimitrit eam de domo sua: quia
sepe ipsa terrena actio quȩ prius quam
haberetur fortiter amabatur: cum ha¬
bita suerit cuius sit feditatis agnoscit᷑:
cum eẽ polluta ꝑpeccata uidetur: Dimit¬
tat gͦ eam uir de domo sua: ut amorẽ
eius abiciat amente suaz Quȩ eg̾ssa al¬
terum uirum accipit: quia terrenam
actionem quam tu deseris alius concu¬
piscit: S fortasse et ipsi in odium qñq
uentura ẽ: ut eam utiliter dimittat: Be¬

Expanded text:
quia polluta errore, et in voluptatibus quia polluta errore, et in voluptatibus suis abominabilis facta, in foeditate pristina permansit. Unde legitur quia apostoli Christi Paulus et Barnabas in Antiochia, excusso pulvere pedum in Judaeos, dixerunt: « Vobis oportebat primum loqui verbum Dei, sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis vitae aeternae, ecce convertimur ad gentes . » Tropoligice autem homo uxorem accipit, cum actionis terrenae suscipit curam, cujus cum foeditatem cognoverit, dat libellum repudii, et dimittit eam de domo sua, quia saepe ipsa terrena actio, quae prius quam haberetur fortiter amabatur, cum habita fuerit, cujus sit foeditatis agnoscitur, cum esse polluta per peccata videtur. Dimittat ergo vir eam de domo sua, ut amorem ejus abjiciat a mente sua. Quae egressa alterum virum accipiat, quia terrenam actionem quam tu deseris, alius concupiscit. Sed fortasse et ipsi in odium quandoque ventura est, ut eam utiliter dimittat. Be
Abbreviated transcription (Latin):
dii: cum xpm̃ ꝑsequendo tradidit ad
crucem. et magis elegit sͥ dari bara-¬
ban latronẽ qmͣ dñm saluatorem: Datuᷤᷤ
ẽ libellus repudii in manus illius: cum
potestas illi data ẽ redemptorem cruci-¬
figi: Unde iuste meruit abici: et dunis¬
ent ab oriente. & occidente. et recumbẽt
cum abraam. ceisaac & iacob in regno
cȩlorum: filii autem regni huius: eicien¬
tur intenebras exteriores: Ibi erit fletus
ce stridor dentium: Quod autem seqͥt᷑.
cumq eg̃ssa alterum maritum duxe¬
rit. & ille ꝓpter fȩditatem suam oderit
eam. dederitq: ei libellum repudii. ce
dimiserit eam de domo sua: non po¬
terit prior maritus recipere eam qͥ a¬
polluta ẽ et abhominabilis facta: si¬
gnificat quod licet apłi post passionẽ
et resurrectionem xp̃i sinagogam ad
pęnitentiam & ad fidem catholicam su¬
is predicationib ꝓuocauerint. eamq
uellent spãlib nuptus copulari: tam̃
indigna fuit prioris mariti consortio:

Expanded text:
tii, cum Christum persequendo, tradidit ad tii, cum Christum persequendo, tradidit ad crucem, et magis elegit sibi dari Barabban latronem, quam Dominum Salvatorem. Datus est libellus repudii in manus illius, cum potestas illi data est Redemptorem crucifigi: unde juste meruit abjici, et dimisent ab oriente et occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac et Jacob in regno coelorum: filii autem regni hujus ejicientur in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium . » Quod autem sequitur: « Cumque egressa, alterum maritum duxerit, et ille propter foeditatem suam oderit eam, dederitque ei libellum repudii, quia dimiserit de domo sua, non poterit prior maritus recipere eam, quiapolluta est et abominabilis facta, » significat quod, licet apostoli post passionem et resurrectionem Christi synagogam ad poenitentiam et ad fidem catholicam suis praedicationibus provocaverint, eamque vellent spiritalibus nuptiis copulari, tamen indigna fuit prioris mariti consortio,
Abbreviated transcription (Latin):
quibussibet stupra cõmittere: Beatiora
sanȩ coniugia iudicanda sunt quȩ siuȩ
filiis ꝓcreandis. siuȩ etiam ista terrena
ꝓle contempta continentiam inter se
pari consensu seruari potuerint: quia
neq contra illud p̃ceptum fit qͦa dñs
dimitt comugem uetat: Non enim di¬
mittit qui cum ea non carnaliter sed
spãliter uiuit: et illud seruatur quod
ꝑ apłmn dicitur: reliquum ẽ ut qui
habent uxores quasi ñ habentes sint:
Mistice autem homo hic xp̃m demon¬
strat: qui accepit uxorem cum associ¬
are sͥ uoluit signagogam: quam eti¬
am dudum de̾ponsabat. quando ei
legem dedit in iustitia et iudicio ce
misodia: sicut ioseȩ scͥptum ẽ S ed
illa non inuenit grãm ante ocłos cius:
propter incredelitatem suam et fedi-¬
tatem idolatriȩ Unde ei scͥpsit libellũ
repudii: condendo indelicet euanglĩ¬
um ubi manifestissime declaratur. qͦd
illa indigna fuit spalis huius consor¬

Expanded text:
quibuslibet stupra committere. Beatiora quibuslibet stupra committere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiapari consensu servare potuerunt: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat. Non enim dimittit qui cum ea non carnaliter, sed spiritaliter vivit, et illud servatur, quod per Apostolum dicitur: « Reliquum est, ut qui habent uxores, quasi non habentes sint » Mystice autem homo hic Christum demonstrat, qui accepit uxorem, cum associare sibi voluit synagogam, quam etiam dudum desponsabat, quando ei legem dedit in justitia, et judicio, et misericordia, sicut in Moyse scriptum est. Sed illa non invenit gratiam ante oculos ejus propter increduiitatem suam et foeditatem idololatriae. Unde ei scripsit libellum repudii, condendo videlicet Evangelium, ubi manifestissime declaratur, quod ipsa indigna fuit spiritalis hujus consor
Abbreviated transcription (Latin):
extiterint. iubet ꝓfide comugali et ꝓ
castitate fortiter sustineri. et mȩchum
dicit etiam uirum qui eam duxerit
quȩ soluta s̃ auiro: Cuius rei apls pau¬
lus terminum ostendit: qui taindiu
obseruandum dicit: qͣmdiu uir eius
uunt. Illo autem mortuo: dat nubendi
licenciam: Hanc etiam regulam ipse te¬
nuit: et in ea ñ suum consilium sicut
et in non nullis monitis. s p̃ceptum dm̃
iubentis ostendit. cum ait: Eis autem
quȩ nuptȩ sunt precipio. non ego s dñs:
mulierem auiro ñ discedere: Quod si
discesserit manere innuptam: aut uiro
suo reconciliari: Et uir uxorem ne di¬
mittat Credo simili forma. ut si dimmi¬
serit non ducat aliam: aut reconciliet᷑
uxori fieri enim potest ut dimittat uxo¬
rem causa fornicationis: qm dñs excep¬
tam ẽẽ uoluit: Iam uͦ si nec illi nubere
conceditur uiuo uiro a quo recessit neq
huic alteram ducere uiua uxore qͣm
dimisit: multominus fas ẽ illicita cum

Expanded text:
exstiterint, jubet pro fide conjugali, et pro exstiterint, jubet pro fide conjugali, et pro castitate fortiter sustineri. Et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit. Quia tandiu observandum dicit quandiu vir ejus vivit. Illo autem mortuo dat nubendi licentiam. Hanc etiam regulam ipse tenuit, et in ea non suum consilium, sicut et in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem quae nuptae sunt praecipio non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere, quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ salubrem sumat ⁊ ne tamen ꝑ temeri¬
tatem in iuditium lesȩ messis incidat:
tiam ante ocłos cius. ꝓpter aliquam
fȩditatem: scribet libellum repudii et
dabit in manu illius ⁊ et dimittet eam
de domosua Cumq egressa alttrum
maritum duxerit. et ille quoq oderit
eam: dederitq ei libellum repudii. et
Idimiserit de domo sua ÷ uł certe mor¬
tuus fuerit: non poterit prior maritus
Irecipere cam in uxorem: quia polluta
I ẽ oe abhominabilis facta ẽ coram dño:¬
N &e cetera: Istum locum plemus salua¬
tor exponit: quod moẏses libellum re-¬
pudĩ dari iusserit propter duritiam
cordis maritorum: non discidium con¬
cedens. s aufferens homicidium Multõ
enim melius ẽ licet lugubrem euenire
discordiam: quam ꝑodium sanguinẽ
funcdi Multȩ erant in lege ueteri cause
uxores ctimittendi Dñs autem in eugłio¬
solam causam fornicationis excepit: cete¬
ras uͦ uniuersas molestias si quȩ forte

Expanded text:
sibi salubrem quaerat, ne tamen per temerisibi salubrem quaerat, ne tamen per temeritatem in judicium laesae messis incidat. tiam ante oculos ejus propter aliquam foeditatem, scribet libellum repudii, et dabit in manu ejus, et dimittet eam de domo sua. Cumque egressa alterum maritum duxerit, et ille quoque oderit eam, dederitque ei libellum repudii et dimiserit de domo sua, vel certe mortuus fuerit, non poterit prior maritus recipere eam in uxorem, quia polluta est et abominabilis facta est coram Domino, etc. » Istum locum plenius Salvator exponit, quod Moypudii dari jusserit propter duritiam cordis maritorum, non dissidium concedens, sed auferens homicidium . Multo enim melius licet lugubrem evenire discordiam quam per odium sanguinem fundi. Multae erant in veteri lege causae uxores dimittendi. Dominus autem in Esolam causam fornicationis excepit. Caeteras vero universas molestias, si quae forte
Abbreviated transcription (Latin):
in ea participare licet: foras audem. hoc
ẽ extra ȩccłam. hanc grãm nullomͦ effer¬
re licebit: quia muna domo carnes a¬
gni edi iubentur. Si intraueris segetẽ¬
amici tui franges spicas et manu contertͤ:
falce autem non metes: Quid cnim ẽ sege¬
tem amici iutrare: nisi legem xp̃i qui ue-¬
rus amicus nr̃ ẽ pie meditari : Ubi fran as̃.¬
gere spicas &e manu conterere. hoc ẽ lit¬
teram legis inoportunis locis adsp̃alem
sensum redigere nobis conceditur: falce
autem metere hoc ẽ omnes scͥpturas in
alium sensum uertere penitus interdici¬
tur: Sunt gͦ quȩdam loca intestam̃tis
diumis quȩ historialiter fidem imbu¬
unt: quȩdam uͦ quȩ moraliter ad sc̃a
conu̾sationem instituunt: quȩdam eti-¬
am quȩ non scdm istoriam sed scdm
allegoriam ueneranda misteria osten-¬
dunt: Fe ideo ubiq diligenti lectori-
summa discretione opus ẽ: ut ita in p̃¬
dicta segete dñi per tautelam pastum

Expanded text:
in ea participare licet. Foras autem, hoc in ea participare licet. Foras autem, hoc est extra Ecclesiam, hanc gratiam nullo modo efferri licebit, quia in una domo carnes agni edi jubentur. « Si intraveris segeteamici tui, franges spicas et manu conteres, falce autem non metes. » Quid est enim segetem amici intrare, nisi legem Christi, qui verus amicus noster est, pie meditari? Ubi frangere spicas et manu conterere, hoc est litteram legis in opportunis locis ad spiritalem sensum redigere, nobis conceditur; falce autem metere, hoc est omnes Scripturas in malum sensum vertere, penitus interdicitur. Sunt ergo quaedam loca in Testamentis divinis, quae historialiter fidem imbuunt; quaedam vero quae moraliter ad sanctam conversationem instituunt; quaedam etiam quae non secundum historiam, sed secundum allegoriam veneranda mysteria ostendunt: at ideo ubique diligenti lectori summa discretione opus est, ut in praedicta segete Domini, per cautelam pastum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ exigere uelle quod te nescias cõmodas¬
non dedit adusuram: quando illam in¬
digentib ad informandos nos pia largi¬
tate concessit: Altera uero ẽ quam adu¬
suram dari euglio dicente suademur
id ẽ predicationes sc̃issimas. ce instituta
diuina: it enimz Sciebas me hominẽ
durum & austerum: Nonne oportuerat
te cõmittere pecuniam meam nũmula-¬
riis ⁊ & ego ueniens exegissem utiq quod
quiuocum uerbum: ꝓlocorum qualita¬
te suscipitur: Ingressus uineam proxum
tui comedes uuas qͣtum.. tͥ placuerit:
foras autem non efferas tecum: Uineam
hoc loco uel scͥpturas sacras ubi gr̃a spã¬
lis reperitur: uel ȩccl̃am catholicam qmͣ
inparabola eugłii expressam uineȩ no¬
mine legimus. acciꝑe possumus Proximꝰ
autẽnr̃cuiꝰ ipsa uinea ẽ: redemptor ẽ hu¬
mani generis: Quisquis hanc uineam
ingreditur: uuas ei comede hoc ẽ in car¬
nationem.xp̃i credere et sacram̃tis eius

Expanded text:
est exigere velle quod te nescias commodasest exigere velle quod te nescias commodasnon dedit ad usuram, quando illam indigentibus ad informandos nos pia largitate concessit. Altera vero est quam ad usuram dari, Evangelio dicente, suademur, id est, praedicationes sanctissimas et instituta divina. Ait enim: « Sciebas me hominem durum et austerum. Nonne oportuerat te committere pecuniam meam nummulariis, et ego veniens exegissem utique cum quivocum verbum pro locorum qualitate suscipitur. « Ingressus vineam proximi tui, comede uvas quantum tibi placuerit; foras autem ne efferas tecum. » Vineam hoc loco vel Scripturas sacras, ubi gratia spiritalis reperitur, vel Ecclesiam catholicam, quam in parabola Evangelii expressam vineae nomine legimus, accipere possumus. Proximus autem noster cujus ipsa vinea est, Redemptor humani generis est. Quisquis hanc vineam ingreditur, uvas ei comedere, hoc est incarnationem Christi credere, et sacramentis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
on fenerabis fr̃i tuo adusuram
pecuniam : nec fruges nec qͣm¬
libet aliam rem: s alieno fr̃i autem
tuo absq usura id quod uidiget com
modabis: ut benedicat tͥ dñs acus tuuᷤᷤ
momni oꝑe tuo⁊ interrai ad qͣm ingdieriꝰpoᷤᷤ¬
sidendam: Benignitatem atq iusticiã
hac sententia legislator docet: quia usu¬
ras ꝑfraudem atq auariciam nos colli-¬
gere ꝓhibet : & indigenti caritatem im¬
pendere iubet: fr̃ater autem nr̃ unus¬
quisq catholicus ẽ: cui sedin sp̃ãlem sen¬
sum. frugem uerbi gratis inpendere de¬
bemus: quatinus nobiscum cibo utat᷑
cȩlesti: Flienus autem: infidelis quili¬
bet ẽ atꝙyscelestus: Cui ad usuram pccu-¬
niam damus: quando pro expenso pre-¬
dicationis uerbo. pęnicentiam peccatorum.
c insuꝑ fidem cum oꝑib bonis ab ẽo expo¬
stulamus Duobus modis inscripturis
sacris pecunia ꝓbatur intelligi: Una ẽ
illa metallica quȩ adusuram dari om¬
mino ꝓhibetur: qm̃ uicium cupiditatis

Expanded text:
on feneraberis fratri tuo ad usuram pecuniam, nec fruges, nec quamlibet aliam rem, sed alieno. Fratri autem tuo absqumodabis, ut benedicat tibi Dominus Deus tuus in omni tempore, in terra ad quam ingredieris possidendam. » Benignitatem atque justitiam hac sententia legislator docet, quia usuras per fraudem atque avaritiam nos colligere prohibuit, et indigenti charitatem impendere jubet. Frater autem noster unusquisque catholicus est, cui secundum spiritalem sensum, frugem verbi, gratis impendere debemus, quatenus nobiscum utatur cibo coelesti. Alienus infidelis quilibet est atque scelestus, cui ad usuram pecuniam damus, quando pro expenso praedicationis verbo, poenitentiam peccatorum, et insuper fidem cum operibus bonis ab eo postulamus. Duobus modis in Scripturis sacris pecunia probatur intelligi. Una est ista metallica, quae ad usuram dari omnino prohibetur, quoniam vitium cupiditatis
Abbreviated transcription (Latin):
dñe mi in quo liberabo isrł: Ecce fa¬
milia mea infima ẽ inmanasse: c ego
mimimus indomo patris mei: Ubi
gelum. in me dñe. hoc ẽ in me inten-¬
de̾: in quo saluabo isrł: Ec̃ce mille
mei humiliores in manasse. intelli-¬
gitur prȩpositus fuisse mille homi-¬
num: quod grecȩ chiliarchos appel¬
lat scͥptura. An quid aliud: Dixitq
ei dominus: Ego ero tecum: ce ꝑcuties
madian. quasi unum uirum: Et ille:
Si inueni inquit grãm coram te:da
mͥ signum quod tusis qui loquaris
adme. Ne recedas hinc: donecreuer¬
tar ad te portans sacrificium et offerẽs
tibi. Qui respondit ei. Ego prestolabor
aduentum tuum:¬

Expanded text:
domine mi, in quo liberabo Israel? Ecce fadomine mi, in quo liberabo Israel? Ecce familia mea infima est in Manasse, et ego minimus in domo patris mei. Ubi gelum: In me, domine, hoc est, in me intende, in quo salvabo Israel? Ecce mille mei humiliores in Manasse: intelligitur praepositus fuisse mille hominum, quos Graece chiliarchos appellat Scriptura, an quid aliud. Dixitque ei Dominus: Ego ero tecum, et percuties Madian, quasi unum virum. Et ille: Si inveni, inquit, gratiam coram te, da mihi signum quod tu sis qui loquaris ad me. Ne recedas hinc, donec revertar ad te, portans sacrificium et offerens tibi. Qui respondit ei: Ego praestolabor adventum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
appellatum ẽẽ ꝓpħam non facile nec
euidenter occurrat: eum sane qui
ꝓpłia eẽt dictum angłm legimus: S
si angłorum dicta ꝓpħica notasunt.
idẽ quibus futura p̾nuntiauerunt:
cur ñ possit angls ꝓph̃ȩ nominenũ-¬
cupari: Ueruntamen ut dixi expreᷤ¬
sum ce manfestum de hacre testi-¬
monium non occurrit: In septua-¬
gnita uͦ ita legitur: dñs tecum po¬
tens infortitudine. Quod autem
angłs dñi dicit. dñs tecum potens
infortitudine: nominatiuus casus
ẽ ñ uocatiuus: hoc ẽ dñs potens te¬
gedeon. Obsecro dnemi. Si dñs
nobis cum ẽ. cur apprehenderunt
nos hȩc omnia ͦ Abi sunt mirabilia
eius quȩ narrauerunt patres nr̃i atq
dixerunt: de egypto eduxit nos do-¬
minus: Nunc autem dereliquit
nos ce tradidit in manus madian:
Respexitq ad eum dñs. ait Uade
in hac fortitudine tua: &e liberabis
isrł de manu madian: scito qͦd mise-¬
rim te. Qui respondens. ait Obsecro

Expanded text:
appellatum esse prophetam non facile nec appellatum esse prophetam non facile nec euidenter occurrat; eum sane, qui propheta esset, dictum angelum legimus. sed si angelorum dicta prophetica nota sunt, id est quibus futura praenuntiauerunt, cur non possit angelus prophetae nomine nuncupari? uerum tamen, ut dixi, expressum et manifestum de hac re testimonium non occurrit. In Septuaginta vero ita legitur: Dominus tecum potens in fortitudine. Quod autem angelus Domini dicit, Dominus tecum potens in fortitudine, nominatiuus casus est, non uocatiuus; hoc est: "dominus potens teGedeon: Obsecro, domine mi, si Dominus nobiscum est, cur apprehenderunt nos haec omnia? Ubi sunt mirabilia ejus, quae narraverunt patres nostri, atque dixerunt: De Aegypto eduxit nos Dominus? Nunc autem dereliquit nos, et tradidit in manibus Madian. Respexitque ad eum Dominus, et ait: Vade in hac fortitudine tua, et liberabis Israel de manu Madian, scito quod miserim te. Qui respondens ait: Obsecro,
Abbreviated transcription (Latin):
QE IORE
ualde in conspectu
madian: &e clama-¬
uit ad dñm postu¬
ans auxilium con¬
tra madiantas: qui
misit ad eos uirum ꝓpħam et locutꝰ
Sẽ: hȩc dicit dominus deus isrl̃. Ego
uos feci conscendere de ȩgypto: c
Seduri de domo seruitutis. et liberaui
de manu ȩgyptiorum et omnium
inumcorum qui affligebant uos:
cieciq eos ad introitum ur̃m: et tra¬
didi uobis terram eorum. Et dixi:
tatis. ce noluistis audire uocem
meam: E cetera Cur non dicatur
nomen huius ꝓph̃ȩ. quod ualdescri¬
pturis inusitatum ẽ: latens causa¬
ẽ. non tamen nullam ẽẽ arbitror:
s quia post uerba quibus exꝓbra¬
uit in obȩdientiam popło. sequit᷑
scͥptura dicens: et uenit angłs dñi
ce sedit suꝑ quercum quȩ erat in
ephra: non absurde intelligitur
iste angłs significatus nomine ui¬
ri: ut postea quam hȩc uerba dixit.
uenerit ad quercum memoratam
ce ibi sederit: Nomine enim uirorũ
solere appellari angelos notum ẽ:
quamuis eum qui eẽt angelus

Expanded text:
 Israel valde in conspectu Madian, et clamavit ad Dominum, postulans auxilium contra Madianitas. Qui misit ad eos virum prophetam, et locutus est: Haec dicit Dominus Deus Israel: Ego vos feci conscendere de Aegypto, et eduxi de domo servitutis, et liberavi de manu Aegyptiorum et omnium inimicorum, qui affligebant vos; ejecique eos ad introitum vestrum, et tradidi vobis terram eorum, et dixi: tatis; et noluistis audire vocem meam, etc. Cur non dicatur nomen hujus prophetae, quod valde Scripturis inusitatum eest; non tamen nullam esse arbitror. sed quia post uerba, quibus exprobrauit inoboedientiam populo, sequitur scriptura dicens: et uenit angelus domini et sedit sub quercum quae erat in Ephra, non absurde intellegitur iste angelus significatus nomine uiri, ut, posteaquam haec uerba dixit, uenerit ad quercum memoratam et ibi sederit. nomine enim uirorum solere appellari angelos notum est, quamuis eum, qui esset angelus,
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes undiq statim mintͦitu ciuita¬
tis iudices & magistros paratos inueni¬
ant: a quibus iusta iudicia accipiant:
Mystice autem ȩccłarum pͥncipes ad¬
iusta scdm diuinȩ legis instituta singliᷤ
quibusq inpendant: ueritatem obser¬
uent: auaritiam caueant: Ne forte si ꝑ
mendatium aut cupiditatem. ipsi a uͦ
deuiauerint: ab hominabiles coram
ocłis dei fiant: Vnde sequitur: Non
accipies ꝑsonam nec inunera: quia inu-¬
nera excęcant oculos sapientium: et mu¬
tant uerba iustorum: Non hoc dicit qͦd
ueraciter sapientes &ueraciter iusti ꝑmu¬
nerum cupiditatem subuertantur: s qͦd
illi qui uidentur sibi ẽẽ sapientes. de iusti
sepius corruant: Ad quos ꝓpħa loquens
ait: Uȩ qui sapientes estis in oculis ur̃is:
et coram uobis mecipsis prudentes: Hinc
et ꝑ sapientiam dicitur: Sunt uiȩ quȩ
uidentur hominib iustȩ: nouissima au¬
tem eorum deducunt usq ad ꝓfundum

Expanded text:
venientes undique, statim in introitu civitavenientes undique, statim in introitu civitatis judices et magistros paratos inveniant, a quibus justa judicia accipiant. Mystice autem Ecclesiarum principes adjusta secundum divinae legis instituta singulis quibusque impendant, veritatem observent, avaritiam caveant, ne forte, si per mendacium aut cupiditatem ipsi a vero deviaverint, abominabiles coram oculis Dei fiant. Unde sequitur: « Non accipies personam nec munera, quia munera excaecant oculos sapientum, et mutant verba justorum. » Non hoc dicit quod veraciter sapientes et justi per munerum cupiditatem subvertantur, sed quod illi, qui videntur sibi esse sapientes et justi, saepius corruant. Ad quos propheta loquens ait: « Vae, qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . » Hinc per sapientiam dicitur: « Sunt viae quae videntur ab hominibus justae: novissima autem eorum deducunt usque ad profundum