comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duxerit. nͥ se continere non
possit. Tunc autẽ &̾ plures
incul pabiliter ducebant: &¬
qui se multo facilius conti¬
nere possent. nisi aliud pie¬
tas illo tempore postularet.
Sicut enim sapiens & iustꝰ.
qui iam concupiscit dissol¬
magis optimo delectatur.
non iam uiuendi cupiditate.
s consulendi offitio sumit
alimentũ ut maneat in car¬
ne qd̵ necessariũ ẽ ꝓpt̾ alioᷤ.
sic misceri feminis iure nup¬
tiarum. officiosum fuit tẽ
scĩs uiris. non libidinosum.
Qd enim est eyb ad salutẽ
hominis. hoc est concubitꝰ
ad salutem generis: & utrũq
non est sine delectatione car¬
nali. Que tam̃ modificata
& temꝑantia refrenante in
usum uaturalem redacta:
libido esse non potest.Q d̾
est autẽ in sustentando uic¬
tu illicitus cibus: hoc est
in querenda ꝓle fornicarius
uel adulterinus concubitus.
Et quod est in luxuria uen¬
tris &e gutturis illicitus
cibus: hoc est in libidine
nullam ꝓlem querente illi¬
citus concubitus. Et quod

Expanded text:
duxerit, nisi se continere non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere possent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolmagis optimo delectatur, non iam hic uiuendi cupiditate, sed consulendi officio sumit alimentum, ut maneat in carne, quod necessarium est propter alios, sic misceri feminis iure nupti- \' arum officiosum fuit tunc sanctis uiris, non libidinosum. Quod enim est cibus ad salutem hominis, had salutem generis: et utrumque non est sine delectatione carnali. Quae tamen modificata, et temperantia refrenante in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod est autem in sustentando victu illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus. Et quod est in luxuria ventris et gutturis illicitus cibus, hoc est in libidine nullam prolem quaerente illicitus concubitus. Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
lugeam multos ex his qui
ante peccauerunt: & non ege¬
runt penitentiam suꝑ ĩmun¬
ditia. & luxrͣia. & fornicatiõe
quam gesserunt. Circumstãt
gͦ nos & p̃cepta recte facien¬
di: & exempla non tantum
facientium s & penitentiũ:
ad recipiendam salutem qͦ
fuerat amissa peccando. S
fac incertum esse: utrum
ignoscat ds. Quid ꝑdit cũ
supplicat dõ: qui salutem ꝑ¬
dere non dubitauerit cum
offenderit dm̃: Quis enim
certus est. quod &̾ imꝑator
ignoscat: Et tam̃ pecuna
fundit᷑. maria trauseuntur:
ꝓcellarũ incerta subeuntur:
ce pene ut mors euitetur
mors ipsa suscipitur. Sup¬
plicatur deinde ꝑ homines
homini. Sine dubitatione
fiunt ista: cum sit dubiũ
quo fine ꝓueniant. Et tam̃
certiores sunt elaues eccłiȩ.
quam corda regum: quib
clauib quicquid in terra
soluitur. &̃ in celo solutum
ꝓmittitur. Et multo est ho¬
nestior humilitas qua se
quisq humiliat eccłiȩ dĩ:
& labor minor inponitur. &
nullo tẽꝑalis mortis ꝑicło

Expanded text:
os ex his qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam super immunditia et luxuria, et fornicatione quam gesserunt . Circumstant ergo nos et praecepta recte faciendi, et exempla non tantum recte facientium, sed etiam poenitentium ad recipiendam salutem, quae fuerat amissa peccando. Sed fac incertum esse utrum ignoscat Deus. Quid perdit, cum supplicat Deo, qui salutem perdere non dubitavit, cum offenderet Deum? Quis enim certus est quod etiam imperator ignoscat? Et tamen pecunia funditur, maria transmeantur, procellarum incerta subeuntur; et pene ut mors evitetur, mors ipsa suscipitur. Supplicatur deinde per homines homini: sine dubitatione fiunt ista, cum sit dubium quo fine proveniant. Et tamen certiores sunt claves Ecclesiae, quam corda regum: quibus clavibus quodcumque in terra solvitur, etiam in coelo solutum promittitur . Et multo est honestior humilitas, qua se quisque humiliat Ecclesiae Dei: et labor minor imponitur, et nullo temporalis mortis periculo
Abbreviated transcription (Latin):
catis meis: & om̃s iniquita¬
tes meas dele. Quo tandẽ
merito: nisi quia itdem di¬
cit. iniquitatem meã ego
agnosco. & peccatum meũ
ante me est semꝑ: Quid
autem obtulit duo: unde
illũ ꝓpitiaret sibi: Qm̃ si
uoluisses inquit sacrificiũ
dedissem: utiq holocaustis
non delectaberis. Sacrifici¬
um do sp̃c contribulatus:
cor contritũ & humiliatũ
d̾s ñ spernit. Non solum gͥ
deuote obtulit. s ce̾ ista di¬
cendo quid offerri oport̾et
ostendit. Non enim sufficit
mores in melius cõmuta¬
nisi &ẽ de his que facta st̃
satis fiat dño. ꝑ peniten¬
tiȩ dolorem: ꝑ humilitatis
gemitum: ꝑ contriti cordis sa¬
crificium oꝑantib elemosi¬
nis. Beati enĩ misericordes:
qm̃ ipsoꝵ miserebitur d̃s. ñ
enĩ dictum est ut tantum
abstineamus a peccatis: s &
in. xp̃o ce alios baptirau̾at.
Intuere gͦ petrũ p̾sumen¬
tem accusatum: timentem
uulneratum. flentem sana¬
tum: iam cẽ post aduentũ
de celo sp̃s scĩ. Quidam sy¬

Expanded text:
catis meis, et omnes iniquitates meas dele. Quo tandem merito, nisi quia item dicit: Iniquitatem meam ego agnosco, et peccatum meum ante me est semper? Quid autem obtulit Domino unde illum propitiaret sibi? Quoniam si voluisses, inquit, sacrificium, dedissem utique; holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Non solum ergo devote obtulit, sed etiam ista dicendo quid offerri oporteret ostendit. Non enim sufficit mores in melius commutanisi de his quae facta sunt satisfaciat Domino per poenitentiae dolorem, per humilitatis gemitum, per contriti cordis sacrificium, cooperantibus eleemosynis. Beati enim misericordes, quoniam ipsorum miserebitur Deus . Non enim dictum est, ut tantum abstineamus a peccatis: Sed ein Christo et alios baptizaverat. Intuere ergo Petrum praesumentem accusatum, timentem vulneratum, flentem sanatum. Jam etiam post adventum de coelo Spiritus sancti, quidam Si
Abbreviated transcription (Latin):
omnino manifestum ẽ: tene¬
a uia sua uł suꝑflua uł ne¬
quissima: omnia illi p̃teri¬
ta dimittuntur. & omnino
tanquã donatis debitis fi¬
unt cum illo tabule noue:
prorsus omĩa dimittuntur.
Nlemo sit sollicitꝰ quod aliqͥs
ei non dimittat᷑. s iterũ nems
ꝑuerse sit securus. Ista enĩ
duo occidunt animas: aut
desꝑatio. aut ꝑuersa spes.

Expanded text:
omnino manifestum est, tenea via sua vel superflua vel nequissima, omnia illi praeterita dimittuntur, et omnino, tanquam donatis debitis, fiunt cum illo tabulae novae. Prorsus omnia dimittuntur. Nemo sit sollicitus, quod aliquid ei non dimittatur. Sed iterum nemo perverse sit securus. Ista enim duo occidunt animas, aut desperatio, aut perversa spes.
Abbreviated transcription (Latin):
obsideri a latronibus. & ti¬
mens ne ꝑ illam ꝑgat homo
cuius saluti ꝓspicit. & eum
scit sibi non credere. dicat
eam uiam non habere la¬
trones. ad hoc ut ille non
eat. dum ideo eredit latro¬
dere statuit. mendacem pu¬
tansAlterum autem qui
sciens aut putans uerum
creclenti. dicat latrones in

Expanded text:
obsideri a latronibus et tiobsideri a latronibus et timens, ne per illam pergat homo, cuius saluti prospicit et eum scit sibi non credere, dicat eam uiam non habere latrones ad hoc, ut iliac non eat, dum ideo credit latrodere statuit mendacem putans alterum autem, qui sciens aut putans uerum credenti dicat latrones in
Abbreviated transcription (Latin):
non fallatur. quia eum sibi
non crediturum. uel scit. uel
putat. Unde si appareat fie¬
ri posse. ut aliquis ꝓpterea
falsum dicat. ne fallatur il¬
le cui dicitur: existit aliud
e contrario genus. ꝓpterea
uerum dicentis. ut fallat.
Qui enim uerum ideo loqͥ¬
tur. quia sentit sibi non
rem cum id̾o uerum dicit.
ut falsum putetur: ideo ue¬
rum dicit. ut fallat. Que¬
rendum gͦ est quis potius
mentiatur. utrum ille qui
falsum dicit ne fallat. an
ille qui uerum dicit ut fal¬
lat: eum ce ille sciat uel pu¬
tet falsum se dicere. & iste
sciat uel putet uerum se di¬
cere. Iam enim diximus eũ
qui nescit falsum ẽẽ quod
enuntiat non mentiri. si hoc
putat uerum: eiumq potiꝰ
mentiri. qui etiam uerum
enuntiat. cũ falsum putat:
quia ex animi sui sententia.
iudicandi sunt. De illis itaq
non parua questio ẽ. quos
ꝓposuimus. unus qui scit
aut putat se falsum dicere.
& ideo dicit ne fallat. uelut
si aliquam uiam nouerit

Expanded text:
non fallatur, quia eum sibi non fallatur, quia eum sibi non crediturum uel scit uel putat. unde si adpareat fieri posse, ut aliquis propterea falsum dicat, ne fallatur ille, cui dicitur, existit aliud e contrario genus propterea uerum dicentis, ut fallat. qui enim uerum ideo loquitur, quia sentit sibi non rem cum ideo uerum dicit, ut falsum putetur, -ideo uerum dicit, ut fallat. quaerendum ergo est, quis potius mentiatur: utrum ille, qui falsum dicit, ne fallat, an ille, qui uerum dicit, ut fallat, cum et ille sciat uel putet falsum se dicere et iste sciat uel putet uerum se dicere. iam enim diximus eum, qui nescit falsum esse quod enuntiat, non mentiri, si hoc putat uerum, eumque potius mentiri, qui etiam uerum enuntiat, cum falsum putat, quia ex animi sui sententia iudicandi sunt. de illis itaque non parua quaestio est, quos proposuimus: unum, qui scit aut putat se falsum dicere et ideo dicit, ne fallat — uelut si aliquam uiam nouerit
Abbreviated transcription (Latin):
cum enuntiat non habet: nec
fallere cupit. s fallitur. Cul¬
pauero mentientis in enun¬
tiando animo suo fallendi¬
est cupiditas. siue fallat si
ditur. uel eum uerum enu¬
ntiat uoluntate fallendi.
quod non putat uerum. Qd
cũ ei creditur. non utiq fal¬
lit. quamuis fallere uolue¬
rit. nisi hactenus fallit. qua¬
tinus putatur. ita etiam nos¬
se uel putare enuntiat. quã¬
quã subtilissime queratur.
utrum cum abest uolun¬
tas fallendi. absit omnino
mendatium. Quid enim si
quisq falsum loquens qd
falsum ẽẽ existimat. ideo
tam̃ facit. quia putat sibi
uon credi. ut eo mͦ falsa fi¬
de absterreat eum cui loqͥt᷑.
quem sentit sibi nolle cred̾e:
hic enim studio non fallen¬
di mentitur: si mendaciũ est.
enuntiare aliquid aliter. qm
scis esse. uel putas. Si autem
mendaciũ non est. nisi cum
aliquis enuntiat uolunta¬
te fallendi: non mentitur
iste qui propterea falsum
loquitur.quauis nouerit.
uel putet falsum ẽẽ quod lo

Expanded text:
cum enuntiat non habet nec cum enuntiat non habet nec fallere cupit, sed fallitur. culpa uero mentientis est in enuntiando animo suo fallendi cupiditas; siue fallat, cuditur uel cum uerum enuntiat uoluntate fallendi quod non putat uerum. quod cum ei creditur, non utique fallit, quamuis fallere uoluerit: nisi hactenus fallit, quatenus putatur ita etiam nosse uel putare ut enuntiat. Quamquam subtilissime quaeratur, utrum, cum abest uoluntas fallendi, absit omnino mendacium. Quid enim? si quisque falsum loquens, quod falsum esse existimat, ideo tamen facit, quia putat sibi non credi, ut eo modo falsa fide absterreat eum, cui loquitur, quem sentit sibi nolle credere? hic enim studio non fallendi mentitur, si mendacium est enuntiare aliquid aliter quam scis esse uel putas; si autem mendacium non est nisi cum aliquis enuntiat uoluntate fallendi, non mentitur iste, qui propterea falsum loquitur, quamuis nouerit uel putet falsum esse quod loq
Abbreviated transcription (Latin):
uis non mentiatur: si aut
non credenda credit: aut qd̃
ignorat. uosse putat etiã si
uerum sit. Incognitum enĩ
habet ꝓcognito. Qua ꝓpter
ille mentitur. qui aliud ha¬
bet in animo: & aliud uerbis.
uel quibuslibet significa¬
tionibus enuntiat. Unde c̾e̾
duplex cor dicitur esse men¬
tientis. id est duplex cogita¬
tio:una rei eius. quam ue¬
ram esse. uel scit. uel putat.
& non ꝓfert: altera eius rei.
quam ꝓ ista ꝓfert. sciens fal¬
sum esse. uel putans. Ex qͦ
fit. ut possit falsum dic̾eñ
mentieus. si putat ita esse
ut dicit: quauis non ita
sit: & ut possit uerũ dicere
mentiens. si putat falsum
esse. & ꝓ uero enuntiat. qmͣ¬
uis reuera ita sit. ut enun¬
tiat. Ex animi enim sui
sententia. ñ ex rerum ipsaꝵ
ueritate. uel falsitate. menti¬
ens. aut non mentiens uidi¬
candus est. Potest itaq ille
qui falsum ꝓ uero enuntiat.
quod tamen uerum ẽẽ opi¬
natur. errans dici & temera¬
rius: mentiens autẽ non rec¬
te dicitur: quia cor dupplex.

Expanded text:
uis non mentiatur, si. aut non credenda credit aut quod ignorat nosse se putat, etiamsi uerum sit; incognitum enim habet pro cognito. quapropter ille mentitur, qui aliud habet in animo et aliud uerbis uel quibuslibet significationibus enuntiat. unde etiam duplex cor dicitur esse mentientis, id est duplex cogitatio: una rei eius, quam ueram esse uel scit uel putat et non profert; altera eius rei, quam pro ista profert sciens falsam esse uel putans. ex quo fit, ut possit falsum dicere non mentiens, -si putat ita esse, ut dicit, quamuis non ita sit; et ut possit uerum dicere mentiens. si putat falsum esse et pro uero enuntiat, quamuis reuera ita sit, ut enuntiat. ex animi enim sui sententia, non ex rerum ipsarum ueritate uel falsitate mentiens aut non mentiens iudicandus est. potest itaque ille, qui falsum pro uero enuntiat, quod tamen uerum esse opinatur, errans dici et temerarius; mentiens autem non recte dicitur, quia cor duplex
Abbreviated transcription (Latin):
nis sue fidei. ut illud ꝑ eam
ꝓferat quod animo tenet: &
sic habet ut ꝓfert. Nec ideo
tamen sine uitio est. quam

Expanded text:
nis suae fidei, ut illud per eam proferat, quod animo tenet, et sic habet, ut profert. nec ideo tamen sine uitio est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ad exhibendam fidei uerita¬
tem in corpore. dignatus ẽ
etiã ñ necessitate. s potesta¬
te cibum sumere. Tam̃ adhuc
illis p̃gaudio trepidantib.
firmamentũ cordis ad hibuit
de scĩs scripturis: & ait illis.
hec sunt uerba que locutꝰ
sum ad uos cũ ad huc e̾e̾m

Expanded text:
ad exhibendam fidei veritaad exhibendam fidei veritatem in corpore, dignatus est etiam non necessitate, sed potestate cibum sumere: tamen adhuc illis prae gaudio trepidantibus, firmamentum cordis adhibuit de sanctis Scripturis; et ait illis, Haec sunt verba quae locutus sum ad vos, cum adhuc essem
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupata st̃. Non icdo
erunt. non corꝑa. Nam ista
que mͦ habemus dicuntur
animalia corpora: & tamen
anime non sunt. sed corpora.
Quomͦ ista auimalia dicuns.
& anime uon sunt: sie illa
spũalia dicuntur & non st̃
sp̃s. quia corpora erunt. Qaͣ
nisi quia ad nutũ sp̃s ser¬
uiet: Nichil tͥ contradicit
exte: nichil inte rebellat
aduersum te. Non ibi erit
qd̃ apłs gemit: saro concu¬
piscit aduersus spm: & sp̃s¬
aduersus carnẽ. Non ibi erit.
uideo aliam legem in mem¬
bris meis: repugnantem legi
mentis mee. Hec bella ñ ibi
erunt. Par ibi erit: par ꝑfec¬
ta ibi erit. Ubi uolueris eris:
s a deo non recedes. Ubi uo¬
lueris eris: s quocũq ieris
dm̃ tuum habebis. de quo
beatus eris: semꝑ cum illo eris.
tet᷑: nemo sua suspicione deli¬
ret. Quod nob̾ ꝓmisit d̃s: uen¬
turũ ẽẽ certissime teneamꝰ. Qñ
sp̃s putabaturaut se corpus
e̾ẽ ꝑsuaderet. non solũ p̃be¬
bat oculis uidendũ. s etiam
manib contrectandũ: quib

Expanded text:
nuncupata sunt. Non ideo spiritus, non corpora. Nam ista quae modo habemus, dicuntur animalia corpora: et tamen animae non sunt, sed corpora. Quomodo nunc ista animalia dicuntur, et animae non sunt: sic illa spiritualia dicuntur, sed non sunt spiritus, quia corpora erunt. Quarnisi quia ad nutum spiritus serviet? Nihil tibi contradicet ex te, nihil in te rebellabit adversus te. Non ibi erit quod Apostolus gemit, Caro concupiscit adversus spus carnem . Non ibi erit, Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae . daec bella non ibi erunt: pax ibi erit, pax perfecta ibi erit. Ubi volueris, eris: sed a Deo non recedes. Ubi volueris, eris: sed quocumque ieris, Deum tuum habebis. De quo beatus eris, semper cum illo eris. tetur, nemo sua suspicione deliret: quod nobis promisit Deus, venturum esse certissime teneamus. Quando spiritus putabatur, ut se corpus esse persuaderet, non solum praebebat oculis videndum, sed etiam manibus contrectandum. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sentem uidebant: s toto or¬
be terraꝵ duffusam eccłiam
non uidebant. Uidebant
caput. & de corpore credebañ.
habemꝰ uices nras: habemus
grãm dispensatioĩs & distͥe¬
tionis nr̃e ad credendũ: cer¬
tissimis documentis tempo¬
ra nobis in una fide st̃ distri¬
buta. Illi uidebant caput
&e credebant de corpore: nos
uidemꝰ corpus. credamꝰ de

Expanded text:
sentem videbant: sed toto orbe terrarum diffusam Ecclesiam non videbant: videbant caput, et de corpore credebant. Habemus vices nostras, habemus gratiam dispensationis et distributionis nostrae: ad credendum certissimis documentis, tempora nobis in una fide sunt distributa. Illi videbant caput, et credebant de corpore: nos videmus corpus, credamus de
Abbreviated transcription (Latin):
dere: E gred̾e queso paulisꝑ
e corpore: & p̃sentis laboris
ante ocłos tuos pinge mer¬
cedem: quã nec oculus uidit
nec auris audiuit. nec in cor
hominis ascendit. SGenus
ñ potest: eoꝵ est qui in sp̃u
sc̃o peceant. nec dieunt pe¬
nitentes posse consequi ue¬
niã. De his ait ueritas. Qui
peccauerit in spũ sẽo. ñ re¬
mittetur ei neq in hoc scło
⁊ mat᷑ ñ inqͥnabit᷑: scił ne ta¬
ta indulgeat pietate parenti
amori. ut dm̃ suũ offendat
& creatorẽ: neq ita misere¬
deat᷑ culpabilis. Qnͣti.n. ep̃¬

Expanded text:
dere? Egredere, quaeso, paulisper dere? Egredere, quaeso, paulisper e corpore et praesentis laboris ante oculos tuos pinge mercedem, quam nec oculus uidit nec auris audinit nec in cor hominis ascendit. qualis non potest eorum est qui in Spiritu sancto peccant, nec dicunt poenitentes posse consequi veniam. De his ait Veritas: Qui peccaverit in Spiritu sancto, non remittetur ei neque in hoc saeculo, et matre non inquinabitur: scilicet ne tanta indulgeat pietate parentum amorem, ut Dominum suum offendat et creatorem; neque ita miseredeatur culpabilis. Quanti e
Abbreviated transcription (Latin):
species lacrimarũ natura
continet. Sunt quidem la¬
crime natura humide: ut
abluant sordes peccatoꝵ.
& restituant ꝑditũ baptis¬
mũ. Sunt salse & amare:
ut restriungant carnis flu¬
.xii. & tẽꝑent dulcedinẽ uo¬
luptatũ. Sunt calide: ut
p̃ualeant contra infideli¬
tatis frigus. Sunt pure:
ut a pristinis errorib mun¬
datos. in pura constituañ
conuersatione. He gͦ ꝓ a
missis caris sepius fuint.
ut nos ãmoneant. quatinꝰ
amissa bona oꝑa reparemꝰ:
& ad desertam a nob̾ ꝓpt̾
p̃uaricationẽ paradisi pa¬
triam. ꝑ mandatoꝵ dei
custodiam redeamus. Sẽꝑ
enĩ luctus inter duas le¬
ticias consistit: idest int̾
mundi p̾cedentem. & ce¬
lestis regni apꝓpinquan¬
tem. & beatꝰ. cui tẽporalis
tristicia. et̾nã parturiet le¬
ñ capies: nͥ pulsaueris im¬
portune. panẽ ñ accipies
sacramenti. An ñ tͥ uidet᷑¬
esse uiolentia. cum caro
uult ẽẽ qd̾ d̃s est. et illum¬
locũ unde angłi corruert̃
angłos iudicatura conscen¬

Expanded text:
species lacrymarum natura continet. Sunt quidem lacrymae humidae, ut abluant sordes peccatorum, et restituant perditum baptismum; sunt salsae et amarae, ut restringant carnis fluxum, et temperent dulcedinem voluptatum; sunt calidae, ut praevaleant contra infidelitatis frigus. Sunt purae, ut a pristinis erroribus mundatos, in pura constituant conversatione. Hae ergo pro amissis charis saepius fiunt, ut nos admoneant quatenus amissa bona opera reparemus, et ad desertam a nobis propter praevaricationem paradisi patriam per mandatorum Dei custodiam redeamus. Semper enim luctus inter duas laetitias consistit, id est, inter mundi praecedentem, et coelestis regni appropinquantem, et beatus cui temporalis tristitia aeternam parturiet laenon capies. Nisi pulsaveris importune, panem non accipies Sacramenti. AN NON TIBI VIDETUR VIOLENTIA, cum caro cupit esse, quod deus est, et illuc, unde angeli corruerunt, angelos iudicatura conscen
Abbreviated transcription (Latin):
ipse nuptialis. Ille autẽ
qui ultra necessitatem
rationi s libicdini obse¬
quitur. Et hunc tñ ñ
erigere. s reddere coniu¬
gi. ne fornicando dãp-¬
nabiliter peccet. ad ꝑsonã
ꝑtinet coniugalem. Si
autem ambo tali concu¬
piscentie subiguntur: rẽ
faciunt non plane nup¬
tiarum. Uerumptam̃ si
magis in sua comunctio

Expanded text:
ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctio
Abbreviated transcription (Latin):
beant᷑. cur falsũ testimoniũ
tẽ ẽ culpabile. si furtũ tegat.
uel aliquod aliuid peccatum:
Si autẽ nulla defensione
peccati ꝑ se ipsũ fiat: ñ est
culpabile cũ ipsũ furtũ. ꝑ
se culpabile sit. & cet̾a pecc̃a:
An occultare peccatũ m̃tiendo
ñ licet. fac̾e licet: Qd̾ si absur¬
dũ ẽ. qͥd dicemꝰ: An falsum
testimoniũ ñ ẽ. nͥ cũ qͥsq ita
m̃tit᷑ ut aut crim̃ confingat
in aliquẽ. aut alicuiꝰ erim̃
occultet aut qͦqͦ mͦ quẽquã
in iudicio p̃mat: Uidet᷑ enĩ
testis iudici necessariꝰ. ad cau¬
se cognitionẽ. S si actenꝰ te¬
stẽ scriptura nominaret. ñ
diceret apłs. inuenim & fal¬
si testes dei. si testimonium
diximꝰ aduersus dm̃ qͥa ex¬
cita uerit. xp̃m. quẽ ñ excita¬
uit. Ita enĩ ostendit falsum
testimoniũ ẽẽ m̃daciũ: etiã¬
si in cuiꝰquã falsa laude di¬
cat᷑. An forte tune dicit fal¬
sũ testimoniũ qͥ mentit᷑. cũ

Expanded text:
beantur, cur falsum testimonium beantur, cur falsum testimonium tunc est culpabile, si furtum tegat uel aliquod alium peccatum; si autem nulla defensione peccati per se ipsum fiat, non est culpabile cum ipsum furtum per se culpabile sit et cetera peccata? an occultare peccatum mentiendo non licet, facere licet? Quod si absurdum est, quid dicemus? an falsum testimonium non est, nisi cum quisque ita mentitur, ut aut crimen confingat in aliquem aut alicuius crimen occultet aut quoquo modo quemquam in iudicio premat? uidetur enim testis iudici necessarius ad causae cognitionem. sed si hactenus testem scriptura nominaret, non diceret apostolus: inuenimur et falsi testes dei, si testimonium diximus aduersus deum, quia excitauerit Christum, quem non excitauit. ita enim ostendit falsum testimonium esse mendacium, etiamsi in cuiusquam falsa laude dicatur. An forte tunc dicit falsum testimonium qui mentitur, cum aut
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ. Sed fortassis exceptioẽm
addendam quis putet: ut
sint qͥdem honesta m̃dacia.
qͣ ñ solũ nulli obsunt. s etiã
ñ nullis ꝓsunt. exceptis his
qͥb crimina occultant᷑ e de¬
fendunt᷑. ut ideo sit illud
turpe m̃daciũ. qd̾ quãuis
nulli obsit. & ꝓsit pauꝑi. fur¬
tum tam̃ occultat. Si autẽ
ita nulli obesset & ꝓdesset ali¬
cui. ut etiã nullũ peccatum
occultaret. atq defendẽt.
turpe ñ eẽt. uelut si qͥspiã
pecuniam suã te uidente
cuiquã. & ei ꝓdesses cui opꝰ
erat illud occultũ. & nullũ
peccatũ m̃tiendo texisses. Ñ
enĩ qͥsquã peccat absconden¬
do rẽ suã. quã timet amitt̾e.
d si ꝓpterea ñ peccamꝰ m̃tien¬
do quia nulliꝰ pecca. tũ te¬
gentes & nulli ob ĩ ẽ sumꝰ
ce alicui ꝓsumꝰ. qͥd agimꝰ de
ipso peccato m̃dacii: U̾enĩ
positũ ẽ. ne furtũ feceris: ibi
positũ ẽ. ne falsũ testi moniũ
dixeris. Cum gͦ singula ꝓhi¬

Expanded text:
dum est. Sed fortassis exceptionem dum est. Sed fortassis exceptionem addendam quis putet, ut sint quaedam honesta mendacia, quae non solum nulli obsunt, sed etiam nonnullis prosunt, exceptis his, quibus crimina occultantur et defenduntur: ut ideo sit illud turpe mendacium, quod quamuis nulli obsit et prosit pauperi, furtum tamen occultat; si autem ita nulli obesset et prodesset alicui, ut etiam nullum peccatum occultaret atque defenderet, turpe non esset. uelut si quispiam pecuniam suam te uidente cuiquam et ei prodesses, cui opus erat illud occultum, et nullum peccatum mentiendo texisses. non enim quisquam peccat abscondendo rem suam, quam timet amittere. sed si propterea non peccamus mentiendo, quia nullius peccatum tegentes et nulli obsumus et alicui prosumus, quid agimus de ipso peccato mendacii? ubi enim positum est: ne furtum feceris, ibi positum est: ne falsum testimonium dixeris. cum ergo singula prohi
Abbreviated transcription (Latin):
facit. qͥdicit aliqͥd ita esse. uł
non ita. qd̾ ei nec mens nec sen¬
sus. nec opinatio. sua fide ue
re nuutiat. Utrũ gͦ ñ sibi ob¬
sit. qͥ hoc mͦ alteri ꝓdest. an
illa cõpensatione ñ obsit sibi
qua ꝓdest alteri: magna que¬
stio est. Si ita ẽ: consequent᷑ &̃
sibi ꝓdesse debet ꝑ mendaciũ
qd̾ uulli obest. s ea conera st̃:
&e istis concessis necessario tra
suꝑflus redundanti. si de in¬
numeris milib frum̃toꝵ auit¬
tat unũ modiũ. qͥ tam̃ modiꝰ
possit ad uecessariũ uictũ ꝓdes¬
se furanti. consequens erit ut
&e furtũ si ne rep̃hensione fieri
possit. & falsũ testimoniũ sine
peccato dici. Quo qͥd dici potest
puersius: an uͦ si aliꝰ furatus
esset. ⁊ illum modiũ & tu
uides. Ei interrogatꝰq esses.
m̃tireruł honeste ꝓ pauꝑe:
& si id ꝓ tua pauꝑtate facias:
culpaberis. quasi amplius
aliũ quã te diligere debeas.
Utrũq gͦ turpe atq uitan¬

Expanded text:
facit, qui dicit aliquid ita esse uel facit, qui dicit aliquid ita esse uel non ita, quod ei nec mens nec sensus nec opinatio sua fidesue renuntiat. utrum ergo non sibi obsit, qui hoc modo alteri prodest, an illa conpensatione non obsit sibi, qua prodest alteri, magna quaestio est. si ita est, consequenter etiam sibi prodesse debet per mendacium, quod nulli obest. sed ea conexa sunt, et istis concessis necessario trahsuperfluis redundanti, si de innumeris milibus frumentorum amittat unum modium, qui tamen modius possit ad necessarium uictum prodesse furanti, consequens erit, ut et furtum sine reprehensione fieri possit et falsum testimonium sine peccato dici. quo quid dici potest peruersius? an uero, si alius furatus esset illum modium et tu uideres interrogatusque esses, mentireris honeste pro paupere et, si id pro tua paupertate facias, culpaberis? quasi amplius alium quam te diligere debeas. utrumque ergo turpe atque uitan
Abbreviated transcription (Latin):
&e fidẽ habeant homini. quẽ
ũ debent temere eristi mare
m̃tientẽ. Qͥd enĩ obẽ si credo
patrẽ aut auum alicuiꝰ uirũ
bonũ fuisse. etiã si ñ fuit: Aut
usq ad persas militando ꝑue¬
nisse. etiã si aroma nunquã
recessit: Ipsis autẽ. m̃tientib
ualde obsunt. illis qͥdẽ qͥa sic
deserunt ueritatẽ. ut fallacia
letent᷑. istis qͥa se malunt pla¬
cere quã uerũ. Istis generib
sine ulla dubitatioẽ dãpnatis.
seqͥt᷑ genꝰ m̃dacii tanquã gra¬
datim ad meliora surgentib
qd̵ beniuolis & bonis uulgo
tribui solet. cũ ille qͥ m̃titur
ñ solũ alteri ñ obest. s ã ꝓdest
alicui. de isto geuere est tota con¬
tentio. utrũne sibi obsit qͥ sic ꝓ¬
dest alteri. ut faciat contͣ ue¬
ritatẽ: aut si ueritas illa sola
dicenda est: que ipsas mentes.
uitimo atq incõmutabili lu¬
mine illustrat. facit certe con¬
tra aliqͦd uerũ. qͥa & si fant᷑
corꝑis sensus. contͣ uerũ tam̃

Expanded text:
et fidem habeant homini, quem et fidem habeant homini, quem non debent temere existimare mentientem. quid enim obest, si credo patrem aut auum alicuius uirum bonum fuisse, etiamsi non fuit, aut usque ad Persas militando peruenisse, etiamsi a Roma numquam recessit? ipsis autem mentientibus ualde obsunt: illis quidem, quia sic deserunt ueritatem, ut fallacia laetentur, istis, quia se malunt placere quam uerum. Istis generibus sine ulla dubitatione damnatis sequitur genus mendacii tamquam gradatim ad meliora surgentibus, quod beniuolis et bonis uulgo tribui solet, cum ille, qui mentitur, non solum alteri non obest, sed etiam prodest alicui. de isto genere est tota contentio, utrumne sibi obsit, qui sic prodest alteri, ut faciat contra ueritatem. aut si ueritas illa sola dicenda est, quae ipsas mentes intimo atque incommutabili lumine inlustrat, facit certe contra aliquod uerum, quia etsi falluntur corporis sensus, contra uerum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ. int̾ m̃tientẽ atq m̃dacẽ.
m̃dax uͦ amat m̃tiri. atq in¬
uitat animũ in dilectioe m̃¬
tiendi. Iuxta ponendi st̃. &
qͥ de m̃datio uolunt placere
hoĩbꝰ. ñ ut alicui faciant in¬
uiriam. uel inferant contume¬
liã. Iã .it. supͣ hoc genꝰ remoui¬
mꝰ. s ut suaues sint in sermo¬
nib suis. Isti ab illo genere
gaudentes de ipsa fallacia.
istis autẽ placere libet de su¬
aut loqͥo. qͥ tam̃ ueris mallent
placere. S qͣndo ñ facile in¬
ueniunt uera q̃ gͣta sinit au¬
dientib. mñtiri eligunt potiꝰ
quã tacere. Difficile ẽ tam̃. ut
isti totã uarrationẽ falsam
aliqñ suscipiant. s plerũq ue¬
ris falsa contexunt. ubi suaui¬
tas eos deserit. hec aut̃ duo
genera m̃dacioꝵ. ñ obsunt cre¬
dentib. qͥa nichil de doctrina
religionis ueritatisq fallunt᷑.
aut de ullo cõmodo. uel uti¬
litate sua. Sufficit enĩ eis ut
iudicent fieri potusse qd̃ dr̃.

Expanded text:
rest enim inter mentientem atque mendacem. rest enim inter mentientem atque mendacem. mendax uero amat mentiri atque habitat animo in delectatione mentiendi. iuxta ponendi sunt et qui de mendacio uolunt placere hominibus, non ut alicui faciant iniuriam uel inferant contumeliam — iam enim supra hoc genus remouimus — sed ut suaues sint in sermonibus suis. isti ab illo genere,gaudentes de ipsa fallacia, istis autem placere libet de suauiloquio, qui tamen ueris mallent placere, sed quando non facile inueniunt uera, quae grata sint audientibus, mentiri eligunt potius quam tacere. difficile est tamen, ut isti totam narrationem falsam aliquando suscipiant; sed plerumque ueris falsa contexunt, ubi suauitas eos deserit. haec autem duo genera mendaciorum non obsunt credentibus, quia nihil de doctrina religionis ueritatisque falluntur aut de ullo commodo uel utilitate sua. sufficit enim eis, ut iudicent fieri potuisse quod dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
credat᷑. cur in reb talib m̃ti¬
endũ sit: qñ nec ido in ea
doctrina mentiendũ sit: ut
bia remanebunt. que nͥ uera
credant᷑. teneri certa ñ posst̃.
Licet gͥ uel dissertori ac dispu¬
tatori atq p̃dicatori rerũ et̾¬
narũ uel narratori aut ꝓ¬
nuntiatori rerũ tẽporaliũ.
ad edificandã religionẽ atq
pietatẽ ꝑtinentium. occul¬
tare in tempore qͥcqͥd occul¬
tandum uidet᷑. mentiri aũt
nunquã. Licet gͦ nec occulta¬
re m̃tiendo. hoc pͥmitus et¬
firmissime constituto. de cet̾is
m̃daciis securiꝰ querit᷑. S conse¬
quent̾ etiã uidendũ ẽ. remo¬
uenda ẽẽ. &̾ omĩa m̃dacia. que
aliquẽ ledunt iniuste. qͥa nul¬
li ẽ. in uiria uel leuit̾ inferen¬
da. ut ab alio grauior repellat᷑.
nec illa st̃ ãmittenda m̃dacia.
que quauis ñ obsint alteri.
nulli tam̃ ꝓsunt. & obsunt eis
ipsis qͥ gratis m̃tiunt᷑. ipsi .i.
ꝓͥe m̃daces dicendi sunt. Int̾¬

Expanded text:
credatur, cur in rebus talibus menticredatur, cur in rebus talibus mentiendum sit, quando nec ideo in ea doctrina mentiendum est, ut bia remanebunt: quae nisi uera credantur, teneri certa non possunt. licet igitur uel dissertori ac disputatori atque praedicatori rerum aeternarum uel narratori aut pronuntiatori rerum temporalium ad aedificandam religionem atque pietatem pertinentium occultare in tempore quidquid occultandum uidetur, mentiri autem numquam licet, ergo nec occultare mentiendo. Hoc primitus efirmissime constituto de ceteris mendaciis securius quaeritur. sed consequenter etiam uidendum est remouenda esse etiam omnia mendacia, quae aliquem laedunt iniuste, quia nulli est iniuria uel leuior inferenda, ut ab alio grauior repellatur. nec illa sunt admittenda mendacia, quae quamuis non obsint alteri, nulli tamen prosunt et obsunt eis ipsis, qui gratis mentiuntur. ipsi enim proprie mendaces dicendi sunt. inte
Abbreviated transcription (Latin):
inuitꝰ uͥrgis cedendꝰ ẽ. ne alius
occidatur. Plane si uelint fiat.
quia nec leduntur cũ ita uo¬
lunt. S utrũ etiã uolentis
famã falso stupri cͥmine ma
culari. quã ipso stupro corpꝰ
inuiti. Sed tam̃ si talis optio
ꝓpon̾et᷑ ei. qͥ thurificare ydoł
quã mulieribria ꝑpeti ma¬
luit. ut si illud uellet euita¬
re. famã. xp̃i in aliqͦ m̃datio
uiolaret: insanissimꝰ eẽt si fac̾et
plus etiã dico. qͥa insanꝰ e̾ẽt.
si aliene libidinis euitande
causa. ne id in eo fieret quod
nulla sua libidine pat̾et᷑. xp̃i
falsaret. magis euitans alie¬
nã corruptionẽ in corpore
suo. quã in doetrina scĩfica¬
tionis. animarũ atq corpoꝵ
corruptionẽ suã. Quã obrẽ
a doctrina religionis. atq
ab eis omnino enuntiatioĩb
que ꝓpt̾ doctrinã religioĩs
enuntiantur. cũ illa docet᷑
& discit᷑. omĩa penitus m̃da¬
cia remouenda st̃. nec ulla
omĩo causa inueniri posse

Expanded text:
inuitus uirgis caedendus est, ne alius inuitus uirgis caedendus est, ne alius occidatur. plane, si uelint, fiat, quia nec laeduntur, cum ita uolunt. Sed utrum etiam uolentis fama falso stupri criminculari quam ipso stupro corpus inuiti. Sed tamen si talis optio proponeretur ei, qui turificare idolis quam muliebria perpeti maluit, ut, si illud uellet euitare, famam Christi aliquo mendacio uiolaret, insanissimus esset, si faceret. plus etiam dico, quia insanus esset, si alienae libidinis euitandae causa, ne id in eo fieret, quod nulla sua libidine pateretur, Chrfalsaret, magis euitans alienam corruptionem in corpore suo quam in doctrina sanctificationis animarum atque corporum corruptionem suam. quamobrem a doctrina religionis atque ab eis omnino enuntiationibus, quae propter doctrinam religionis enuntiantur, cum illa docetur et discitur, omnia penitus mendacia remouenda sunt; nec ulla omnino causa inueniri posse
Abbreviated transcription (Latin):
mentiendũ: At si tali men¬
dacio possit latere. qd̃ alteriꝰ
famã ledat. eiꝰ ĩmundicia fil¬
so crimine. ad quã patiendã
ille quertrir. tanquã si dica
querenti. noĩato aliqͦ casto ui¬
ro atq ab huiꝰmodi flagiis all¬
eno. uade ad illũ & ipse tͥ ꝓ
curabit. quo libentiꝰ utaris.¬
farea falso sripri crimine ledenda sit. ut ab alteriꝰ corꝑe stuprũ auertat᷑: magna
questio ẽ. & nescio utrum facile uidetur. quomͦ iustum sit uolentis. mas¬
nouit enĩ d̃s tales & diligit.
atq ita iste ab eo quẽ quere¬
bat posset auerti: nescio utrũ
alterus fama m̃dacio iuolan¬
da sit. ne alteriꝰ corpus aliena
libidine uiolet᷑. & omĩo nũn¬
quã ꝓ aliquo m̃tiendũ ẽ. eo
mendacio quod alterũ ledat.
& si leuiꝰ ledit᷑ quã ille qͥ nisi
ita m̃tireris lederet᷑. qͥa nec pa¬
nis alienꝰ inuito quãus ua¬
lentiori auferendus ẽ. ut ala¬
tur infiriior. nec in nocens

Expanded text:
mentiendum? at si tali menmentiendum? at si tali mendacio possit latere, quod alterius famam laedat eius inmunditiae falso crimine, ad quam patiendam ille quaeritur — tamquam si dicatur quaerenti nominato aliquo casto uiro atque ab huius modi flagitiis alieno: uade ad illum, et ipse tibi procurabit, quo libentius utarisfama falso stupri crimine laedenda sit, ut ab alterius corpore stuprum auertatur, magna quaestio est. et nescio, utrum facile reperiatur, quomodo iustum sit uolentis fanouit enim tales et diligit, atque ita iste ab eo, quem quaerebat, posset auerti — nescio utrum alterius fama mendacio uiolanda sit, ne alterius corpus aliena libidine uioletur. et omnino numquam pro aliquo mentiendum est eo mendacio, quod alterum laedat, etsi leuius laeditur, quam ille, nisi ita mentireris, laederetur, quia nec panis alienus inuito, quamuis ualentiori, auferendus est, ut alatur infirmior, nec innocens
Abbreviated transcription (Latin):
Ex quo conficit᷑. ut nec illa
ĩmundicia uocanda sit: qnͣdo
euitandi eã. nulla facultas
est. Habet enĩ etiam tune
qd̃ certe agat qui eã patitur.
ut patient̾ ferat. quicqͥd ñ
potest euitare. Nullus autẽ
recte agens. imniundꝰ fieri po¬
test: quolibet contagio cor¬
porali. Immundꝰ est enĩ añ
dum̃ om̃is iniquus. Mundꝰ gͦ
est om̃is uistꝰ. & si ñ ante hoĩes
tam̃ ante dñm qͥ siue errore
udicat. Proinde nec cũ ea pati¬
tur data euitandi potestate.
c̃tactu ipso in mudus fit. sed
peccato. dum ea cũ posset no¬
luit euitare. Nullum enim
peccatũ eẽt: qͥcqͥd ꝓpt̾ illa e¬
ñ peccat. An aliqua etiã m̃da¬
cia excipienda st̃. ut satiꝰ sit
hanc pati. quã illa cõmitt̾ẽ
Qd si ita ẽ : ñ quicqͥd factum
fuerit ut illa ĩmundicia de¬
quedã m̃dacia. que grauius
sit admittere. quã nulla pati
llã si aliqͥs ad stuprũ querat᷑
qui possit occultari m̃dacio.
quis audet dicere. nec tunc ee

Expanded text:
ex quo conficitur, ut nec illa ex quo conficitur, ut nec illa inmunditia uocanda sit, quando euitandi eam nulla facultas est; habet enim etiam tunc, quod recte agat qui eam patitur, ut patienter ferat, quidquid non potest euitare. nullus autem recte agens inmundus fieri potest quolibet contagio corporali. inmundus est enim ante deum omnis iniquus. mundus ergo est omnis iustus, etsi non ante homines, tamen ante deum, qui sine errore iudicat. proinde nec cum ea patitur data euitandi potestate, contactu ipso inmundus fit, sed peccato, quo ea, cum posset, noluit euitare. nullum enim peccatum esset, quidquid propter illa es fuerit, non peccat. An aliqua etiam mendacia excipienda sunt, ut satius sit hanc pati quam illa committere? quod si ita est, non quidquid factum fuerit, ut illa inmunditia dequaedam mendacia, quae grauius sit admittere quam illam pati. nam si aliquis ad stuprum quaeratur, qui possit occultari mendacio, quia audet dicere nec tunc esse
Abbreviated transcription (Latin):
piat c̃tumelias ꝑ quec̃q con-¬
uitia. Quicqͥd hoꝵ qͥsq iniu¬
ste passus fuerit. nemo ẽ tam
demens qͥ eũ ĩmundũ fieri
dicat. aut si fimo ꝑfundat᷑. aut
si tale aliꝗͥd ei ꝑos infundat᷑ uł
inculcetur. patiat᷑ uͦ muliebͥa:
omniũ fere sensus abhorret. con¬
stupratũ atq ĩmundũ uocant.
Ita gͥ coneludendũ ẽ: ut quec̃q
aliena peccata exceptis his que
ĩmundũ faciunt. in qũe cõmit¬
tit᷑ ñ euitet qͥsq peccatis suis.
neq ꝓ se neq ꝓ qͦquã. s ea suffẽ¬
rat potiꝰ fortit̾q patiat᷑. ⁊ si nul¬
lis peccatis suis ea debet eui¬
tare. neq m̃dacio. Illa uͦ que
ita cõmittuit᷑ in hõĩem. ut
eũ faciant inmundũ. & pecca¬
tis nr̃is euitare debeamꝰ. ac
ꝑ hoc nec peccata dicenda siñ.
que ꝓpterea fiunt. ut illa im¬
mundicia deuitet᷑. Q uicqͥd
enĩ ita fit. ut nisi fieret iuste
rep̃henderet᷑: ñ ẽ peccatum.

Expanded text:
piat contumelias per quaecumque conpiat contumelias per quaecumque conuicia: quidquid horum quisque iniuste passus fuerit, nemo est tam demens, qui eum inmundum fieri dicat. at si fimo perfundatur aut si tale aliquid ei per os infundatur uel inculcetur patiaturue muliebria, omnium fere sensus abhorret, et constupratum atque inmundum uocant. ita igitur concludendum est, ut quaecumque aliena peccata exceptis his, quae inmundum faciunt in quem committuntur. non euitet quisque peccatis suis neque pro se neque pro quoquam, sed ea sufferat potius fortiterque patiatur, etsi nullis peccatis suis ea debet euitare neque mendacio, illa uero, quae ita committuntur in homine, ut eum faciant inmundum, etiam peccatis nostris euitare debeamus, ac per hoc nec peccata dicenda sint, quae propterea fiunt, ut illa inmunditia deuitetur. quidquid enim ita fit, ut, nisi fieret, iuste reprehenderetur, non est peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
diũ quã furtũ: peiꝰ est tam̃
facere furtũ. quã pati homi¬
cidiũ. Itaq si cuiquã ꝓpo¬
neretur. ut si furtũ facere
nollet. int̾ficeret᷑. hoc ẽ cõmit¬
teret᷑ in eũ homicidiũ: quia
utr̃uq uitare ñ posset. id de¬
uitaret potiꝰ qd̾ suũ peccatũ
ẽet. qũa qd̃ alieuũ. nec ideo
& illud eiꝰ fieret. qͥa in eũ com¬
mitteret᷑. & quia id possit e¬
uitare. si suũ uellet ãmitt̾e.
Totꝰ itaq huiꝰ questionis nodꝰ
ad hoc adducit. ut querat᷑
in te cõmissum. tͥ ĩputet᷑: si le¬
uiori tuo peccato id possis e¬
uitare. nec facis. excepta om̃i
ĩmundicia corporali. Nemo
enĩ aliquẽ ĩmundũ fieri di¬
cit. si occidat᷑ aut mittatur
in carcerem. aut in uincłis
habeat᷑. aut flagellet᷑. ceterisq
torm̃tis & cruciatib affligat᷑.
aut ꝓscribat᷑. dãpnisq affici¬
atur grauissimis usq ad ul¬
tim̃a nuditatẽ. aut spolietur
honorib. atq ingentes acci¬

Expanded text:
dium quam furtum; pejus est tamen dium quam furtum; pejus est tamen facere furtum, quam pati homicidium. Itaque si cuiquam proponeretur, ut si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est, committeretur in eum homicidium; quia utrumque evitare non posset, id evitaret potius quod suum peccatum esset, quam quod alienum. nec ideo et illud eius fieret, quia in eum committeretur et quia id posset euitare, si suum uellet admittere. Totus itaque huius quaestionis nodus ad hoc adducit. ut quaeratuin te commissum, tibi inputetur, si leuiore tuo peccato id possis euitare nec facis, an excepta est omnis inmunditia corporalis. nemo enim aliquem inmundum fieri dicit, si occidatur aut mittatur in carcerem aut in uinculis habeatur aut flagelletur ceterisque tormentis et cruciatibus adfligatur aut proscribatur damnisque afficiatur grauissimis usque ad ultimam nuditatem aut spolietur honoribus atque ingentes acci
Abbreviated transcription (Latin):
horũ uob̾ consentio. nulla appro
batione teneret᷑ quec̃q ab eis
passus eẽt. Ili deputaret᷑ mi¬
riarum acceptio. illis cõmissio
peccatoꝵ. Debuit ne gͥ ait qͥs¬
piam stuprũ ꝑpeti potiꝰ qmͣ
turificare: Si queris qd̃ debu¬
erit: neutrũ debuit. Si enun
dixero aliquid hoꝵ debuisse:
aliquid hoꝵ apꝓbabo. cũ im¬
ꝓbem utrũq. Sed si querit᷑
quid hoꝵ potius debuit eu¬
tare. qͥ utrũq ñ potuit. sed
alterutrũ potuit: respon¬
debo suũ peccatũ potiꝰ qmͣ
alienum. & leuiꝰ potiꝰ. quod
suũ. quã grauius. qd̾ alie¬
quia in eũ cõmitteret᷑. & qͥa
id possit euitare. si suũ uel¬
let admittere. Ut enim sal¬
ua diligentior inqͥsitiõe.
interum concedam grauiꝰ¬
c̾e̾. stuprũ. quã thurificati¬
onẽ: illud tam̃ ipsius erat.
illud alienũ factum. ꝙͣ uis
id ipse ꝑ peteret᷑. Cuiꝰ autẽ
factum. eiꝰ & peccatũ: quã¬
uis enĩ grauius sit homici¬

Expanded text:
horum uobis consenthorum uobis consentbatio teneretur; quaecumque ab eis passus esset, illi deputaretur injuriarum acceptio, illis commissio peccatorum. Debuitne igitur, ait quispiam, stuprum perpeti potius quam thurificare? Si quaeris quod debuerit, neutrum dixero aliquid horum debuisse, aliquid horum adprobabo, cum inprobem utrumque. sed si quaeritur, quid horum potius debuit euitare qui utrumque non potuit, sed alterutrum potuit, respondebo: suum peccatum potius quam alienum et leuius potius, quod suum, quam grauius, quod aliequia in eum committeretur, et quia id posset evitare, si suum vellet admittere. 15. va diligentiore inquisitione interim concedam gravius esse stuprum quam thurificationem: illa tamen ipsius erat, illud alienum factum, quamvis id ipse perpeteretur; cujus autem factum, ejus et peccatum. Quamvis enim gravius sit homici
Abbreviated transcription (Latin):
gimus ianuam cum effractori bꝰ.
quia si non eam clauderemꝰ ñ ũ
frangẽnt. et occidimus hoes
cum latronib. si scire contĩgat¬
hoc eos ẽẽ faccuros. quia si nos
illinon occid̾ent alios. Aut si fate¬
atur nob̃ aliquis parricidium se
facturum. cum eo facimus. si cum
possimus eum prĩqͣm fatiat. ñ int̾¬
ficimus. qͣndo aliter eum ł cohi¬
bere uł impedire non possumus.
Totidem enim uerb̃ dicipotest.
potui ne fieret. qđ erat in mea po¬
testate: alterum autẽ alienum qd̃
meo p̃cepto extinguere ñ potui.
meo malefacto impedire ñ debui
Non en᷑m peccantẽ approbat. qͥ
palio non peccat. et neutrum
placet ei. quiutrumq nollet
ammitti. sed illud qđ ad se ꝑti¬
net etiam potestate ñ ꝑpecrat.
qd̃ aut ad alterum. sola uoluntate
condempnat. Et ideo ꝓponenti¬
bus illam conditionẽ. atq dicen¬
tib. siñ thurificaũis hoc pat̾is.
si respondisset. egoneutrum eli¬
go. utrumq detestor. ad nichil

Expanded text:
gimus ianuam cum effractoribus, gimus ianuam cum effractoribus, quia, si non eam clauderemus, illi non frangerent, et occidimus homines cum latronibus, si scire contingahoc eos esse facturos, quia, si nos illi non occiderent alios. aut si fateatur nobis aliquis parricidium se facturum, nos cum eo facimus. si, cum possumus, eum, priusquam faciat, non interficimus. quando aliter eum uel cohibere uel inpedire non possumus. totidem uerbis enim dici potest: potui, ne fieret, quod erat in mea potestate; alterum autem alienum, quod meo praecepto extinguere non potui, meo malefacto inpedire non debui. non ergo peccantem adprobat, qui pro alio non peccat; et neutrum placet ei, qui utrumque nollet admitti, sed illud, quod ad se pertinet, etiam potestate non perpetrat, quod autem ad alterum, sola uoluntate condemnat. et ideo proponentibus illam condicionem atque dicentibus: si non turificaueris, hoc patieris, si respondisset: ego neutrum eligo, utrumque detestor, ad nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sententia ꝑmanente solõ homicidas
futuros finsse. quipatrem occide¬
rint. ñillum etiam parricidam::
Sicut gͦ huius tanti scełis parci¬
ceps iste ñẽẽt cum elegisset pa¬
tremsuum potius ab aliis int̾fici.
etiam sacrilegũ. cuius anima raꝑe¬
tur ad penas. quam fidem suam
falso testimonio uiolaret: sic tał
ille consensus non eum fac̾et tan¬
ti flagitii participẽ. simale fac̾e
ipse nollet. quicqͥd alii ꝓpt̾ea fe¬
cissent: nec sic eis nr̃o scełe suffra¬
gari deberemus. Nunc ũ qͣndo
iam fatiunt. cum ista ñ dicunt: c̃
nob̃cum potius qͣm soliturpes
atq nocentes sint : Nõ enim cõ¬
sensus ille dicendus ẽ: qͥanon ap¬
probamus qd̃ fatiunt semꝑ ob-¬
stantes. et qͣntum in nob̃ ẽ. ꝓhi¬
bentes ne fatiant. factumq: ip¬
soꝵ. ñ solũ ñ cõmutenteᷤᷤ cũ eis s
etiam qͣnta possumꝰ decestatiõe
dampnantes. Quomͦ inqͥs ñ cũ
eis facit. qͣndo illi boc ñ fac̾ent.
supse illud faceret: Hoc mͦ fran¬

Expanded text:
sententia permanente, solos homicidas futuros fuisse, qui patrem ejus occiderent, non illum etiam parricidam? Sicut ergo hujus tanti sceleris particeps iste non esset, cum elegisset patrem suum potius ab aliis interfici, etiam sacrilegum, cujus anima raperetur ad poenas, quam fidem suam falso testimonio violare: sic talis ille consensus non eum faceret tanti flagitii participem, si male facere ipse nollet, quidquid alii propterea fecissent, nec sic eis nostro scelere suffragari deberemus. nunc uero, quando iam faciunt, cum ista non dicunt, cur nobiscum potius quam soli turpes atque nocentes sint? non enim consensus ille dicendus est, quia non adprobamus quod faciunt, semper optantes et, quantum in nobis est, prohibentes, ne faciant, factumque ipsorum non solum non committentes cum eis, sed etiam quanta possumus detestatione damnantes. Quomodo, inquis, non cum eis facit, quando illi hoc non facerent, si ipse illud faceret? hoc modo fran
Abbreviated transcription (Latin):
firmus noĩe. firmior uolun¬
tate. Nã cũ ab eo quereret᷑
homo iussu imꝑatoris ꝑ
apparitores ab eo missis. quẽ
ad se confugientẽ diligen¬
tia quanta poterat occul¬
tabat: respondit querentibꝰ.
nec m̃tiri se posse. nec ho¬
minẽ ꝓdere. passusq tam
multa torm̃ta corporis: ñ¬
dũ enĩ erant imꝑatores
xp̃iani. ꝑmansit in sen¬
tentia. deinde ad imꝑato¬
rẽ ductꝰ: usq ad eo mirabi¬
lis apparuit. ut ipse hoĩ
quẽ seruabat. indulgen¬
tiam sine ulla difficultate
ĩpetraret. Qͥd hoc fieri po¬
test fortiꝰ. atq constantiꝰ: S ait
quisquã. Timidior paratꝰ e̾̃ẽ
possũ. ad quelibet ferenda tor¬
menta. uł etiã mortem obe¬
undam: ne peccem. Cũ autẽ
peccatũ ñ sit ita m̃tiri. ut nap
euiquã obsis. neq falsũ testi¬
moniũ dicas & ꝓsis alicui:¬
stultũ est & graue peccatum
uoluntaria frustra sustin̾e
torm̃ta. & fortassis utilẽ salu¬
tẽ ac uitã. incassũ seuientibꝰ

Expanded text:
Firmus nomine, firmior uolunFirmus nomine, firmior uoluntate. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperatoris per apparitores ab eo missos, quem ad se confugientem diligentia quanta poterat occultabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse nec hominem prodere passusque tam multa tormenta corporis — nondum enim erant imperatores christiani — permansit in sententia. deinde ad imperatorem ductus usque adeo mirabilis adparuit. ut ipse homini, quem seruabat, indulgentiam sine ulla difficultate inpetraret. quid hoc fieri potest fortius adque constantius? sed ait quisquam timidior: paratus esse possum ad quaelibet ferenda tormenta uel etiam mortem obeundam, ne peccem; cum autem peccatum non sit ita mentiri, ut neque cuiquam obsis neque falsum testimonium dicas stultum est et grave peccatum, voluntaria frustra sustinere tormenta, et fortassis utilem salutem ac vitam incassum saevientibus