comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spe repulsi neruis. uallo pedum .ix. et
fossa pedii .xu. hiberna cingunt. Nec
& suꝑioꝵ annoꝵ consuetudine ab nobis
cognouerant. & qͦsdam de ex̾citui habebãt
captiuos. abhiĩs docebant᷑. S nlła fer¬
ram̃toꝵ copia. q̃ ẽẽt ad hc̃ usum ido¬
nea. gladiis cespites circũcidere. ma¬
nib sagulisq terram ex haurire uide¬
bantur. Qua qͥt̾ exre hominũ mul¬
titudo cognosci potiit. Nam niinꝰ horis
tͥbꝰ. uallum pedũ.xu. in arcuitu mu¬
nicionem ꝑfecerunt. reliqͥsq dieb
t᷑res adaltitudmem uatii. falces testu¬
dinesꝙ qͣs idem captiui docuerant.
parare ac fac̾e ceꝑunt. Septimo oppũg¬
nationis die. marimo cohorto uento
feruentes fusili ex argilla glandes fũ¬
dis. & feruefacta iacula in cassas q̃
more gallico stramentis erãt tecte
iacere cepunt. he celiter ignem cõprehẽ¬
derunt. ⁊ uenti magnitudine inom̃ẽ
locũ castroꝵ distiderunt. Hostes maxi¬

Expanded text:
spe repulsi Nervii vallo pedum IX et spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maxi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥõ tempꝰ gͥ ad qͥetẽ relmq̃bat. ut ul¬
tro militũ concursu ac uocib ꝯͥ ꝑc̃e
cogͥetur. Tunc duces pͥncipes ꝙ ner¬
iuoꝵ. qͥ aliquem sermonis aditum
ciusamq amciae cã cicero ne ha¬
uebant. coloq sole uelle dicunt. tac¬
ta potestate ead̾ q̃ ambiorix cũ titurio
egerat cõmemorant. omnẽ ẽẽ ĩ armis
gatiiam. germ anos renũ tͣnͣsisse. cesa¬
ris reliquoꝵ q hiberna oppugnari. Ad¬
dunt etiam de sabini morte. ambiori¬
gem oftentant. faͥd̾i faciende cã. errare
eos dicunt. si qͥcqm abhiis p̃sidii spe¬
rent. quifitis rebꝰ diffidant. Se se tam̃
hoc ẽẽ in cironẽ ppłmq romañ aĩo. ut
nich nͥ hiberna recusent. atq hanc ĩ¬
ueteresc̾e̾ consuetudĩem nolint. licere
uato condicionẽ. Si ab armis disce¬
dere uelint se ad iutore utant᷑. legatosq
ad cesarem mittant. sꝑare pro eius ius¬
tia q̃ petierint impetraturos. Ab hac

Expanded text:
 tempus ad quietem relinquebat, ut ul tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere mato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac
Abbreviated transcription (Latin):
incełi̾tate ponebant. atq hanc adep¬
ti uictoriam. inꝑpetuũ se fore uicto¬
reꝯ confroebant. Mittunt᷑ adcesarẽ
confestim ab cicerone litt̾e. magnis ꝓ¬
positis p̾mũs si ꝑtulissent. obsessis
om̃ibꝰ uũs missi intercipiunt᷑. Noc¬
tu ex mat̾ia qmͣ munitõnis causa
comportauerant. tuxres ad modũ
ciuntur. Hostes postero die multo
maioribꝰ coactiꝯ copiis castra oppũg¬
nant. fossam complent. eadem ra¬
cione qͣ pridie ab nr̃is resistit᷑. hoc
idem reliqͥs deiceps fit dieb. Nulla
ꝑs noct᷑mi temꝑis ad laborem int̾mit¬
titur. Non egris. nõ uulñatis facul¬
tas qͥetis dat᷑. q̃cũq ꝓximi diei op
pugnatõnem opꝰ sunt. noctu cõpa¬
rant᷑. multe p̃uste sudes. magmuᷤᷤ
muraliũ piloꝵ nũs institint᷑. tur¬
res contabulantur. pinne luriceq
ex cratsbꝰ añtexunt᷑. Ip̃e cicero cũ te¬
nuissima ualitudine ẽẽt. ne noctn᷑ũ¬

Expanded text:
in celeritate ponebant atque hanc adepin celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum rficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis dpugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne noctu
Abbreviated transcription (Latin):
rint in iuriĩs occ̃onem dimutant. In¬
tͥfectos eẽ legatos duos. magnãq ꝑ¬
tem ex̃citꝰ interisse demonstrat. nicb̃
ẽẽ negocio subito opp̃ssam legionẽ q̃ cũ
cicerone hiem ⁊ interfici. Se ad eã rẽ
ꝓfitet᷑ adiutorẽ. Facile hac or̃one uer¬
usis ꝑsuadet. Itaq confestim dimissis
nuncũs ad centrones. Grudios. Leua¬
cos. pleumoximos. Geidĩmos. qͥ om̃s
sub ĩmꝑio eoꝵ sunt. qmmaximas ma¬
nꝰ possunt cogunt. & de imꝑuiso ad
ciceronis hib̾na aduolant᷑. nõdum
qꝙ acisdit edꝰ fuit neceẽ. ut nõnłł
nlite quilignatõnis munitõni̾q
causa. insiluas discessissent. repenti¬
no equitum aduentu interciperent᷑.
His arcũuentis. magna manu. ebu¬
rones. Nleruii. aduatuci. atq hoꝵ õi¬
ũ socii & clientes legionem oppũgna¬
re incipiunt. Nr̃i cełiter ad arma cõ¬
currunt. uallum conscendunt. egre
is dies fustentat᷑. qd̾ omnẽ spẽ hosteͤ

Expanded text:
rint iniuriis occasionem dimittant: inrint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum  accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes
Abbreviated transcription (Latin):
nes ꝑturbant. Ibi luciꝰ cotta pugnãs
interficitur. cum maxima ꝑte militum
reliqui se incastra recipiunt. unde erãt
egressi. Ex quibꝰ luciꝰ petrosidiꝰ aquilifer.
cũ magna multituoine hostiũ pren̾e¬
tur. aqͥlam intͣ uallum proiecit. ĩp̃e
ꝓ castris fortissime pugnans occiditur.
Ili egre ad noctem oppugnatõnẽ susti¬
nent: noctu adimum om̃s desꝑata
salute se ip̃i interficiunt. Pauci expre¬
lio lapsi incertis itineribꝰ ꝑ siluas at
titum labienũ legatum inhiberna ꝑ¬
ueniunt. atq eum de reb gestis cercio¬
rem faciunt. Hac uictoria sublatꝰ am¬
biorix. statim cum eqͥtatatu in antua¬
ticos qui erant eiꝰ regno finiitimi pro¬
ficiscitur. neq noctem neq diem int̾¬
mittit. peditatumq sese subseqͥ ui
bet. Re demonstrata. aduatucis ꝙ cõ¬
citatis. pꝰtero die ĩneruos ꝑuenit. hor¬
tat᷑q. ne sui inꝑpetuum liberandi atq
ulascendi romanos. ꝓ hiĩs qͣs accepe¬

Expanded text:
nes perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans nes perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas accepe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝓcul ambiorigem suos cohortantẽ
conspexisset. interpretem suũ gneiũ
pompoiũ ad eum mitit rogatum.
ut qͥ militibꝰq parcat. Ille appellatuꝰ
respondit. si uelit secum colloqͥ lice̾.
sꝑare a multitudie inpetrari posse:
qd̾ ad militum salutem ꝑtineat. Ip̃i
si nichil nocitũri. Inq eam remͣ suã
fidem ĩt̾ponere. Ille cũ cotta saucio c̃õ¬
municat. si uit̾at᷑ pugna ut excedãt.
⁊ cũ ambiorige una colloqnͣt᷑. sꝑare
ab eo de sua ac militũ salute impetra¬
ri posse. Cocta se ad armatum hostẽ
se sequi iubet. Et cũ ꝓpiꝰ ambiorigem
accessisset. uissus arma abit̾e̾ imꝑa¬
tũ facit. suisq ut idem faciant impe¬
rat. Interim dum de condicionib int̾
se agunt. longiorqs consuto abambi¬
orige instituit᷑ sermo. paulatim cua¬
uentꝰ interficit᷑. Tum uͦ suo more uic¬
toriam conclamant. atq ululatum
tollunt. impetuq ĩ nr̃os facto ordi¬

Expanded text:
cum procul Ambiorigem suos cohortantem cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem num centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordi
Abbreviated transcription (Latin):
atq impetũ fecerat. hostes uelocissi¬
me refugiebant. Int̾im eam ꝑtẽ nuida¬
ri necẽẽ erat: ⁊ ab latere aꝑto tela re¬
cipi. Rursꝰ cũ in eũ locũ unde erant
ueniebant᷑. Sinaũ locũ teñe uellent
nec uirtuti locꝰ relinquebat᷑. n a tan¬
ta multitudine coniecta tela. conferai
uitare pot̾ant. Tam̃ tot incõmodis cõ¬
flictati. multis uulu̾ib acceptis re¬
siftebant. & magna ꝑte diei consũpta
cũ apͥma luce ad horam octauam pũg¬
naret᷑. nicħ qd̾ ip̃is eẽt indignũ cõmit¬
tebant. Tum tito baluencio qͥ suꝑiore
anno pͥmumpilum duxerat. uiro for¬
ci ⁊ magne auctoritatis. utrũq femur
tͣgula traicit᷑. Qͥntꝰ lucaniꝰ eiusdẽ or¬
dinis fortissime pugnans. dũ circum¬
uento filio subuenit: interficit᷑. Lu¬
ciꝰ cotta legatꝰ om̃s cohortes ordinesq
adhortans. maduersum os funda uul¬
nerat᷑. His reb ꝑ motꝰ qͥntꝰ titurius

Expanded text:
atque impetum fecerat, hostes velocissiatque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant veniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, fortissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius,
Abbreviated transcription (Latin):
Pret̾ea accidit quod fieri necẽẽ erat. nt
iulgo milites ab signis discederent. qͥq
qͥsq eoꝵ carissima hr̃et. ab impedim̃¬
tis petere atq arriꝑe ꝓparet. clamore
⁊ fletu om̃ia complerent᷑. At barba¬
ris consilium non defuit. Nlam duces
eoꝵ tota acie ꝓnunciare : usserunt. sle
quis ab loco discederet. illoꝵ ẽẽ predam
ato illis reseruari q̃cumq romani reli¬
quissent. ꝓinde omĩa inuictoria posi¬
ta existimarent. Erant ⁊ uircute ⁊ mi¬
mero pares pungnandi pares nr̃i tamz¬
si abduce & a fortuna deserebant᷑. Cam̃
numerꝰ hostium cadebat. Qua reaĩa¬
duersa ambiorix ꝓnunciari iubet ut
ꝓcul tela coniciant. neu ꝓpnis accedãt
⁊ qͣm inꝑtem romani impetũ fecerĩt.
cedant. leuitate armoꝵ ⁊ cotidiana
ex̾citatõne nicħ hiis noceri posse. rursꝰ
se adsigna recipientes insequant᷑. Quo
p̃cepto abhiĩs diligentissime obserua¬
to. cuĩ quepiã cohors ex orbe excesserat.

Expanded text:
Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamenumerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ loco p̃lium cõmittere ceperunt.
Tum demũ titurius qͥ nicħ añ prouidis¬
set. trepidare & concursare cohortescdiꝰ¬
pon̾e. Hec tam̃ ip̃a timide ato ut eũ oĩa
consueuit. qui in ip̃o negocio consilium
caꝑe coguntur. Nt cotta qui cogitasset
hec posse accid̾e ĩnutinere. atq ob eã cãm
ꝓfectionis auctor non fuisset. Nulla in
re cõmuni saluti deerat. Et in appellan¬
dis cohortandisq militib imꝑatoris. et
npugua misitie oficia prestabat.Cum
ppt̾ longrtito mẽ agminis miꝰ tacere
om̃ia ꝑse obire. & quid quoq loco faci¬
endum eẽt ꝓuid̾e possent: Iusserũt pro¬
nunciare. ut impedim̃ta relinquerent
atqs morbem consisterent. Qͦd consili¬
uni. ⁊ si in eiꝰmodi casu rep̃hendend̾ nõ ÷:
tam̃ incõmode accidit. Nam ⁊ nr̃is mi¬
litibꝰ spem minuit. ⁊ hostes ad pugnan¬
dum alacriores effecit. quod ñ sine sũ¬
mo timore ⁊ desꝑatõne id factũ uidebat᷑.

Expanded text:
nostris loco proelium committere coeperunt. nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur.
Abbreviated transcription (Latin):
se salutem ꝑspicere. Res disputacione
ad mediam noctem ꝑducitur. Tandẽ
dat cotta ꝑmotꝰ manꝰ. suꝑat senten¬
cia sabini. ꝓnunciatur prima luce
itos. Consimnt᷑ uigiliis reliqͣ pars noc¬
tis. cũ sua qͥsq miles circũspiceret. qͥd
secũ portare posset. quid ex instrum̃to
hib̾noꝵ relinquere cogeretur. Om̃ia ex¬
cogitant᷑ qͣre nͨ sine ꝑicło maneat᷑: lã¬
gore militum & uigilũs ꝑicłm augeat᷑.
Prima luce sic ex castris ꝓ ficiscunt᷑. ut
mine maximisq impedim̃tis. At hostes
pꝰea qmͣ ex nocturno fremitu uigilũs q de
ꝓfectõne eoꝵ senserunt. collãtis insidul̃s
biꝑtito insiluis oportuno atq occulto lo¬
co a milib passuum circit̾ duob romano¬
rũ aduentũ expectabant. Et cũ se ma¬
ior ꝑs agnisnis ĩ magnã conuallem di¬
misset. ex utraq ꝑte eiꝰ uallis subito se
oftenderunt. noiuissimosꝙ prem̾e ⁊ pͥ¬
mos ꝓhibere ascensu. atq iniquissimo

Expanded text:
se salutem perspicere. Res disputatione se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut mine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo
Abbreviated transcription (Latin):
ritate positam salutem. Cotte qͥdẽ
atq eoꝵ qui dissentirent confilium. ꝙ̃
haberet exitum. Inquo si p̃sens pericu¬
lum non: at certe longniqua obsidio¬
ne fames ẽẽt timenda. Hac inutraꝙ
ꝑte disputatione habita. cũ acotta pri¬
misq ordinib acriter resisteretur: iũ
re uoce ut magna ꝑs militum ex au¬
diret. Neq is sum inqͥt qui granissime
ex uobis mortis pericło terrear. hi sa¬
pient si grauius quit acciderit. abs te
rationem reposcent. qui si ꝑ de liceat.
ꝑ endino die cũ ꝓximis hibernis cõiũe¬
ti. cõmunẽ cũ reliquis belli casũ susti¬
neant. Non reiecti ⁊ relegati longe ab
ceteris aut ferro aut fame intereant.
Consunrgit᷑ ex consiuo. comp̃hendunt
utrumq ⁊ orant. ne sua uissenlione
⁊ ptinacia rem inlũmum ꝑsef̃m dedu¬
dant. facilem eẽ rem seu maneant seu
ꝓficiscant᷑. Si mͦ om̃s unũ senciant ac
ꝓbent. Contra. indissensionem nullam

Expanded text:
ritate positam salutem. Cottae quidem ritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vire voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam
Abbreviated transcription (Latin):
mis rebꝰ capere consilium: Contra ea
tituriꝰ sero facturꝰ clamitabat. cũ maio¬
res mais hostuma ad unctis germanis
conuenissent. Et cũ aliqͥo calamitatis in
proximis hibernis ẽẽt acceptũ. breuem
consulendi ẽẽ occasionem. cesarem ar¬
bitrari profectum initaliam. neq alit̾
carnutes interficiendi tasgetii consili¬
um fuisse captõs. neq eburones siille
adeẽt tanta contentione nr̃i ad castra
uentos eẽ. Non hostem auctorem s rem
expectare. subeẽ renũ. magno eẽ g̾ma¬
nis dolori ariouisti mortem. & suꝑioreᷤ
nr̃ns uictorias. Ardere galliam tot cõtu¬
meliĩs acceptis. sub popłi romani imꝑi¬
in redactam. suꝑiore głia rei militariᷤᷤ
extincta. Postremo quis hoc sibi per¬
suaderet. sine certa᷑ ambiorigem ad
einfmodi consilium descendisse. suam
chil ẽẽt duriꝰ nullo cũ ꝑicło ad ꝓximã
legionem ꝑtientos. Si gallia om̃is cũ
germanis consentiret. unã eẽ incele¬

Expanded text:
mis rebus capere consilium? Contra ea mis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam hil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in cele
Abbreviated transcription (Latin):
teoit ambiorix. Carpineiꝰ & iuniꝰ que
audierunt ad legatos deferunt. Ili
repentina re ꝑturbati & si ab hoste ea di¬
cebant᷑. tam̃ non negligenta existima¬
bant. maximeq hac re ꝑmouebantur.
qd̾ cuntatem ignobilem atq humil emt
eburonum sua sponte.p̃. ⁊̃. bellũ face̾
ausam ux erat credendum. Itaq ad cõ¬
silium rem deferunt. magnaq int̾ eos
extitit contͦuersia. Luciꝰ aurunculeius
compłesꝙ t̾buni militum. & primoꝵor
dinum centiones. nicħ demere agendũ
neq ex hib̾nis inuissu cesaris discedend̾
existimabant. Qnͣtas uis magnas etiã
copias germanoꝵ sustineri posse mu¬
nitis hib̾nis docebant. Rem ẽẽ testi¬
monio gõ pͥmum hostium impetũ mł¬
tis uttro ullu̾b alatis fortissime susti¬
nuerint. Re frum̃taria nõ premi. In¬
t̾ea ⁊ ex proximis hibernis ⁊ a cesare ꝯ¬
uenta subsidia. Postremo quid ẽet le¬
uiꝰ aut tͣpius quam auctore hoste d̾sũ¬

Expanded text:
cedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae cedit Ambiorix. Arpineius et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existimabant maximeque hac re permovebantur, quod civitatem ignobilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de sum
Abbreviated transcription (Latin):
gallie cõmune consilium om̃ibꝰ hiber¬
nis cesaris oppungnandis. hunc ẽẽ dic¬
tũ diem. ne qua legio altere̾ legioni sub¬
sioio uenire posset. Non facile gallos galł
negare potuisse. p̃sertim cũ de recuꝑan¬
da cõmuni libertate consilium mnitũ ui¬
deretur. Qͥ bꝰ qñm ꝓpͥetate satisfecerit.¬
n̾s. monere. orare titium proholpicio
ut sue ac militum saluti consulat. mag¬
nã manũ g̾manoꝵ conductam renum
tranfisse. Hanc affore biduo. ip̃oꝵ esse
consiliũ uelint. ne pꝰ qmͣ finittimi senti¬
ant eductos ex hib̾nis milites. aut ad a¬
ceronem. aut ad labienũ deduc̾e̾. quoꝵ
alter milia passuum circiter quinqͣgm¬
ta. alter paulo ampliꝰ abhũs absit.
ud̾ se polliceri & iure iurando confir¬
mare. tutum iter ꝑfines dat᷑um. qͦo
cũ faciat & ciuitati sese consulere qdͦ
hibernis leuetur. & cesari ꝓ eiꝰ meri¬
tis gr̃ãm referre. Hac or̃one habitadis¬

Expanded text:
Galliae commune consilium: omnibus hiberGalliae commune consilium: omnibus hibernis Caesaris oppugnandis hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. QuibCaesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita dis
Abbreviated transcription (Latin):
quinti tituris. & quintꝰ Iuniꝰ ex hispania
quidam. qui iam añ missu cesaris ad
ambiorigem uentitare consuerunt. Ap̃s
quos ambiorix adhunc mot̾ locutꝰ est.
sese ꝓ cesaris inse beneficiis płimũ ei ꝯ¬
ftoere debere. quod eiꝰ oꝑa suspendio liba¬
tus esset. quod aduatucis finittimis suis
pendere consuesset. Qd̃q ei & filiꝰ & frĩs
filtus ab cesare missi eẽnt. qͦs aduatuci
obsioum numero missos apd̾ se inserui¬
tute & catenis tenuissent. Neq id qd̾ fe¬
cerit de oppungnatõne castroꝵ aut indi¬
cio aut uoluntate sua fecisse. s coacta
ciuitatis suaq eẽ eiꝰmodi imꝑia. nt nõ
musꝰ hr̃et iuris inse multitudo. qͣmͣ tp̃e
in multitudinem. Ciuitati porro banc
fuisse belli causam. quod repentine gal¬
loꝵ coniuratõni resistere nõ potuerit.
id se facile ex humilitate sua probare pꝰse
qõ non adeo sit imꝑitꝰ rerum. ut suis co
pus.p̃. R̃. suꝑari posse confidat. S eẽ

Expanded text:
Quinti Tituri, et Quintus Iunius ex Hispania Quinti Tituri, et Quintus Iunius ex Hispania quidam, qui iam ante missu Caesaris ad Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio liberatus esset, quod Aduatucis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eiusmodi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua probare posse, quod non adeo sit imperitus rerum ut suis couperari posse confidat. Sed esse
Abbreviated transcription (Latin):
giones tradid̾at. cercior factus est ĩ hi¬
berna ꝑuentum. Locumq hibernis
munitum. Diebꝰ circiter quindecim
quib ĩ hib̾na uentum est. miqum re¬
pentini tumultus ac defectioniꝰ ortũ
est : ab ambiorige & catauulco. qͥ cũ ad
fines regni stu sabio cotteq presto fu¬
issent. frumentumq ibibe̾n̾a de̾por¬
tauissent: induciomari trfsuri num¬
ciis impulsi suos concitauerunt. su¬
bitoq oppressis lignatoribꝰ. magna ma¬
nu at castra oppugnatum uenerunt.
Cam celerter arma nb̃i cepissent. ial¬
lumꝙ alcendissent. atq una ex parte
hispanis equitibꝰ emissis equestri prelio
suꝑiores fuissent. desperata re hostes
suos ab oppungnatione reduxert᷑. Tum
suo more conclam auerunt. uti aliqui
ex nr̃is ad colloquium ꝓdiret. habere
sese qua edere commium dr̃e uellent
qͥbus rebꝰ controuersias minui posse spe¬
rarent. Mittitur ad eos colloqñdi cã
gaiꝰ carpineiꝰ. eques romanꝰ. familiaris

Expanded text:
giones tradiderat, certior factus est in higiones tradiderat, certior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse munitum. Diebus circiter XV, quibus in hiberna ventum est, initium repentini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse sperarent. Mittitur ad eos colloquendi causa Gaius Arpineius, eques Romanus, familiaris
Abbreviated transcription (Latin):
legionum hiberna. preter eam qͣm
lucio roscio inpacatissimam & qͥetissimã
ꝑtem ducendam dederat milibꝰ passu¬
um centum continebant᷑. Ip̃e interea
quoad legiones collocatas. mumitaꝙ
hib̃na cognouisset. ingallia morari
constituit. Erat in carnutib summo
loco natu. Thasgenus. hꝰ maiores insua
ciuitate regnum obtinuerant. Huic ce¬
sar ꝓ eiꝰ uirtute atq inse beniuolencia
q̃o in om̃ib bellis singłari eiꝰ oꝑa fuerat
usꝰ. maioꝵ locum restituerat. Terciũ
iamhunc annum regnantem. inmicis¬
iam multis palam ex ciuitate & hiis
auctorib eũ interfecerunt. Defertur
ea res adcesarem. Ille ueritus quod ad
płes ꝑtinebat. ne ciuitas eoꝵ impul¬
su deficeret: Lucium plancũ cũ le¬
gione ex belgio celeriter in carmites
ꝓficisci iubet. Ibiq hiemare. quoꝵ ꝙ
oꝑa cognouerat tasgenum interfect᷑
hos comp̃hensos ad se mutere. Interĩ
ab om̃ib legatoͥs questorib q quib le¬

Expanded text:
legionum hiberna praeter eam, quam legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissimam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus le
Abbreviated transcription (Latin):
anno frumentum ingallia ꝓpt̾ siccitates
angustius ꝓuenerat: coactus est alter
ac suꝑiob annis ex̾citum inhibernis
collocare legionesꝙ inpłes ciuitates dis¬
tribuere. Ex quib unã in morinos du¬
cendam. Gaio. fabio. legato dedit. alte¬
ram inneruios quinto ciceroni. terciã
inessuos lucio roscio. Qͣrtam in remis.
cũ tito labieno inconfino teuiroꝵ hie¬
mare iussit. Tres inbelgis collocauit.
Huĩs. marcum crassum. qͥntũ ⁊ luciũ
municium plancũ & gaium treboni¬
um legatos prefecit. Nnam legionẽ
qm ꝓxime transpadum conseripserat.
⁊ cohortes .U. ineburones quoꝵ pars
maxima est inter mosam ac renũ. qui
sub imꝑio ambiorigis ⁊ catuolci erant
masit. His militib qͥntum tituriuĩ sa¬
binũ ⁊ lucium aurunculeiũ coctam le¬
gatos prefec̃it. usit. Ad hune modum
distributis legionibꝰ facisime mo¬
pie frumm̃tarie sese mederi posse ex¬
istimanit. atq haꝵ omnium t̃am̃

Expanded text:
anno frumentum in Gallia propter siccitates anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collocavit: eis Marcum Crassum quaestorem et Lucium Munatium Plancum et Gaium Trebonium legatos praefecit. Vnam legionem, quam proxime trans Padum conscripserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quintum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium
Abbreviated transcription (Latin):
ad mare. naues inuenit refectas. hũs
deductis. quod & captiuoꝵ magnũ nu¬
merum habebat. a m̃ille tempetate
deperierant nauel. duob commeatibꝰ
exercitum reportare. instituit. ac sic
accedit. uti ex tanto nauium numero
tot nauigacionibꝰ. N hoc neq suꝑiore
anno. ulla omnino nauis que milites
portaret desideraͥtuꝵ. At ex hiis que ĩ¬
anes ex continenti ad eum remitterent᷑.
⁊ prioris comeatꝰ exꝑositis militibus.
& quas postea labienꝰ faciendas cͣauerat.
num̾o ix. ꝑpauce locum caꝑent. relique
om̃s reficeret᷑. Qͣs cũ aliqmdui cesar
frustra expectasset. ne anni tempore a
nauigatõne exclito̾etur q̃o equinoctiũ
suberat. necessario angͦtius milites col¬
locauit. ac sũma tnͣquillitate secuta. se¬
cunda inita cũ soluisset iugilia. prima lu¬
ce terram attigit. om̃sq incolumes na¬
ues ꝑduxit. Subductis nauibus. concili¬
oꝙꝑ gallorũ samarobriue ꝑacto. quod eo

Expanded text:
ad mare, naves invenit refectas. His ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa tranquillitate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Samarobrivae peracto, quod eo
Abbreviated transcription (Latin):
nib quatuor reges p̾erant. Cingetorix
Caruslius. Taximagulus. Segouax. nim¬
cios mittit. atq hu̾s imꝑat uti coactis
om̃ib copiis castra naualia de imꝙuiso
adoriantur atq oppũgnent. Hi cũ ad cas¬
tra uenissent: nr̃i eruptione facta. mł¬
tis eoꝵ interfestis. capto etiam nobili
duce lugotorige. suos incolumes redux¬
erunt. Casiuellaunus hoc prelio nun¬
erato. tot detrimentis acceptis. uastatiꝰ
finib maxime etiam ꝑ motus defectõ¬
ne ciuitatum. legatos ꝑ atrebatem cõ¬
mium de deditione ad cesarem mittit.
Cesar cum constituisset hiemare ĩ cõ¬
tinenti. ꝓpter repentinos gallie motꝰ
neq muitũ estatis suꝑẽet. atq id faci¬
le extrahi posse inteligeret. obsides
imꝑat. & qͣt in annos singłos uectiga¬
lis. p̃.x̃. britannia penderet constitu¬
it. Interdicit atq imꝑat casiuellauno.
ne mandubracio. neu treobantib no¬
ceat. obsidibꝰ acceptis ex̾citũ reducit

Expanded text:
onibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, onibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de deditione ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse intellegeret, obsides imperat et quid in annos singulos vectigalis populo Romano Britannia penderet constituit; interdicit atque imperat Cassivellauno, ne Mandubracio neu Trinobantibus noceat. Obsidibus acceptis exercitum reducit
Abbreviated transcription (Latin):
mentũꝙ miserunt. Ermobantibus
defensis. atq ab mlitũ inuirra probi¬
bitis. cenimagni. Segonciaa. Ancali¬
tes. Sibroci. cassi. legacionib missis
sese cesari dedunt. Ab his cognoscit
non longe abeo loco opptoum cassiuel¬
lani abee̾. silnus paludibq munitum
qlatiꝰ magił homimnũ pecoriseq nũs
conuen̾it. Opptoũ aũ brittanni uocãt.
cum suuas impeditas uallo atq fossa:
muimerunt: Quo incursionis hostiũ
uitande causa conuenire consuerunt.
Eo ꝓficisctur cum legionib. locũ reppe¬
uitꝰ᷑ exgie nataͣ atq oꝑe munitum. tam̃
hinc duab ex ꝑtib oppugnare contend̾.
Hostes paulisꝑ morati. militum nr̃oꝵ u
petum non tulerunt. seseq alia ex ꝑte op¬
pidi eiecerunt. Magnus ibinumerus ꝑe¬
coris reꝑtus. multiꝙ infuga sunt comp̃¬
hensi atq interfecti. Cum ħ inhis locis
geruntur. casiuellaimꝰ ad cancrũ quod
eẽ admare supͣdemonstrauimꝰ. qͥbꝰ regi¬

Expanded text:
mentumque miserunt. Trinobantibus mentumque miserunt. Trinobantibus defensis atque ab omni militum iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque munitum, quo satis magnus hominum pecorisque numerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeditas vallo atque fossa munierunt, quo incursionis hostium vitandae causa convenire consuerunt. Eo proficiscitur cum legionibus: locum reperit egregie natura atque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nostrorum impetum non tulerunt seseque alia ex parte oppidi eiecerunt. Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regi
Abbreviated transcription (Latin):
emittebat᷑. & magno cũ ꝑiculo nr̃oꝵ eqͥ¬
tum cũ his confligebar. atq hoc metu
la ciꝰ uagari ꝓhiberet. Relinq̃bat᷑ ut
neꝙ longius ab agmiine legionũ disce¬
di cesar pateret᷑. & tantum inagris uas¬
tandis. intendiisq faciendis hostib no¬
ceretur. qnͣtum labore atq itinere legi¬
onarii milites efficere poterant. Interĩ
trmobantes ꝓpe firmissima eaꝵ regio¬
num ciuitas. ex qua manidubraciꝰ ad o¬
lens cesaris fidem secutus. ad eũ ĩ conti¬
uentem galliam uenerat. cꝰ pater in ea
cuttate regnum obtinuerat. int̾fectusq
erat a cassiuellauno. ip̃e fuga mortem
uitauerat: legatos ad cesarem mittunt.
połlicent᷑q sese ei deditõs. atq imꝑata fac¬
turos. Detunt ut mandubracium abĩ¬
uiria cassiueslauni defendat. att inci¬
uitatem mittat qui presit arq imperi¬
ciumq at eos mittit. Illi imꝑata celeri¬
ter fecerumt. ob sides ad numerũ fru¬

Expanded text:
emittebat et magno cum periculo nostrorum equemittebat et magno cum periculo nostrorum equitum cum eis confligebat atque hoc metu latius vagari prohibebat. Relinquebatur ut neque longius ab agmine legionum discedi Caesar pateretur, et tantum in agris vastandis incendiisque faciendis hostibus noceretur, quantum labore atque itinere legionarii milites efficere poterant. Interim Trinobantes, prope firmissima earum regionum civitas, ex qua Mandubracius adulescens Caesaris fidem secutus ad eum in continentem Galliam venerat, cuius pater in ea civitate regnum obtinuerat interfectusque erat a Cassivellauno, ipse fuga mortem vitaverat, legatos ad Caesarem mittunt pollicenturque sese ei dedituros atque imperata facturos; petunt ut Mandubracium ab iniuria Cassivellauni defendat atque in civitatem mittat, qui praesit impericiumque ad eos mittit. Illi imperata celeriter fecerunt, obsides ad numerum fru
Abbreviated transcription (Latin):
d ibꝰ prefixis mimita. eiꝰd̾q gñis. sub
aqua defixe sudes flumine tegeliant᷑.
His rebꝰ cognitis a captiuis ꝑfugises
cesar premisso equitani confestim lȩ¬
giones subseqni uissit. s ea celerita¬
de atq eo impetu milites ierunt. aũ
capire solo ex aqua extarent. ut hos¬
tes ipetum legionum atq equitũ
sustinere non possent. ripasq dimit¬
terent. ac se fuge mandarent. Casi¬
uellaimnꝰ ut supra demonstrauimus.
om̃i deposita spe contencionis. di¬
missis amplioribꝰ copiis milibꝰ carci¬
cer quatuor eseoarioꝵ relietis. tina
ña leruabat. paulimq ꝙ uia exce¬
debat. locisꝙ impeditis ac siluestrib
sese occultabat. atq his regionibꝰ quibꝰ
nos iter facturos cognouerat. pecora
leq homines ex agris insiluas cõpelle¬
dat. Et cũ equitatus nr̃ liberł predan¬
di uastandiq causa se in agros eiecerat.
om̃ib uis semitisꝙ eẽdarios ex siluis

Expanded text:
dibus praefixis munita, eiusdemque generis sub dibus praefixis munita, eiusdemque generis sub aqua defixae sudes flumine tegebantur. His rebus cognitis a captivis perfugisque Caesar praemisso equitatu confestim legiones subsequi iussit. Sed ea celeritate atque eo impetu milites ierunt, cum capite solo ex aqua exstarent, ut hostes impetum legionum atque equitum sustinere non possent ripasque dimitterent ac se fugae mandarent. Cassivellaunus, ut supra demonstravimus, omni deposita spe contentionis dimissis amplioribus copiis milibus circiter quattuor essedariorum relictis itinera nostra servabat paulumque ex via excedebat locisque impeditis ac silvestribus sese occultabat, atque eis regionibus quibus nos iter facturos cognoverat pecora atque homines ex agris in silvas compellebat et, cum equitatus noster liberius praedandi vastandique causa se in agros eiecerat, omnibus viis semitisque essedarios ex silvis
Abbreviated transcription (Latin):
nrõs equites p̾lio lacessere ceperunt.
n merioit cum cesar pabulandi causa.
tres legiones atq omnem equitatũ. cũ
Gaio trebonio legato mississet. repente ex
omnib ad pabulatores ad uolauert᷑. Sic
uiti absignis legionibꝰq non absifterent.
stri acpiter meos impetu fc̃o repulerũt.
neq finem seqñdi fecerunt. Quo sub¬
sidio confisi equites cũ post legiones ni¬
derent: p̃cipites hostes egerunt. magnoꝵ
eqꝵ numero interfc̃o. noq sui colligen¬
di. neq consistendi aut ex eẽdis desi¬
liendi facultatem dederunt. Ex hac
fuga protinꝰ que undiq comienerĩt
aupcilia discesserunt. neq post id t̃ps
umqͣm summmis nobiscũ copiis hostes
contenderunt. Cesar cognito consilio
eoꝵ. adflumen thamesim infines
casiuellauni ex̾citum dux̃. quod flu¬
men imo om̃ino loco pedibꝰ ate hoc
egre transiri potest. Eo cũ uenisset.
animadũtit ad altam fluminis ri¬
structas. Ripa autem erat acutis su¬

Expanded text:
nostros equites proelio lacessere coeperunt. nostros equites proelio lacessere coeperunt. Sed meridie, cum Caesar pabulandi causa tres legiones atque omnem equitatum cum Gaio Trebonio legato misisset, repente ex omnibus partibus ad pabulatores advolaverunt, sic uti ab signis legionibusque non absisterent. Nostri acriter in eos impetu facto reppulerunt neque finem sequendi fecerunt, quoad subsidio confisi equites, cum post se legiones viderent, praecipites hostes egerunt magnoque eorum numero interfecto neque sui colligendi neque consistendi aut ex essedis desiliendi facultatem dederunt. Ex hac fuga protinus, quae undique convenerant, auxilia discesserunt, neque post id tempus umquam summis nobiscum copiis hostes contenderunt. Caesar cognito consilio eorum ad flumen Tamesim in fines Cassivellauni exercitum duxit; quod flumen uno omnino loco pedibus, atque hoc aegre, transiri potest. Eo cum venisset, animum advertit ad alteram fluminis ristructas; ripa autem erat acutis su
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃. mił. interficitur. Illi płib submiᷤᷤ¬
sis cohortibꝰ repelluntur. toto hoc ĩgn̾e
pungne. cum fub ocłis om̃ium ac pro
castris dimicaretur. intellectum est
nrõs ꝑpt̾ grauitatem armoꝵ quod
neq insequi cidentes possent. neq ab
signis discedere auderent. nunꝰ aptos eẽ
as huiꝰ gñis hostem. Equites autẽ mag-¬
no cum ꝑicło prelio dimicare. ꝓpterea
qd̾ illi etiam consulto plerumq cede¬
rent. & cum paulũ ablegionib nr̃os
remouissent. ex eẽdis desilirent. ⁊ pe¬
dib dispari prelio contenderent. Eqͣs¬
tris autem prelii racio. & cedentib
⁊ insequentibꝰ par atq idem periculũ
inferebat. Accedebat huc ut nũqmͣ
conferti. set rari magnisq interual¬
lis preliarentur. stacionesꝙ disposi¬
tas hrẽnt. atq alios alii deinceps exci¬
perent. in tegriq ⁊ recentes defatiga¬
tis fuccederent. Postero die procul a
castris hostes in cõllib constiterunt.
moiq le ostendere &e senus qũ pridie

Expanded text:
tum, interficitur. Illi pluribus submissis cohortibus repelluntur. Toto hoc in genere pugnae, cum sub oculis omnium ac pro castris dimicaretur, intellectum est nostros propter gravitatem armorum, quod neque insequi cedentes possent neque ab signis discedere auderent, minus aptos esse ad huius generis hostem, equites autem magno cum periculo proelio dimicare, propterea quod illi etiam consulto plerumque cederent et, cum paulum ab legionibus nostros removissent, ex essedis desilirent et pedibus dispari proelio contenderent. Equestris autem proeli ratio et cedentibus et insequentibus par atque idem periculum inferebat. Accedebat huc ut numquam conferti sed rari magnisque intervallis proeliarentur stationesque dispositas haberent, atque alios alii deinceps exciperent, integrique et recentes defetigatis succederent. Postero die procul a castris hostes in collibus constiterunt ique se ostendere et lenius quam pridie
Abbreviated transcription (Latin):
Interim ex consuetudine cotidiana
induciomarꝰ ad castra accedit. atq
ibi magnam ꝑtem diei consimit. e¬
qͥ tes tela coniciunt. & magna cõtu¬
melia uerboꝵ nr̃os adpugnã euocãt.
Nullo ab nr̃is dato responso. uibi ui¬
sum ẽ. subuesꝑm disꝑsi ac dissipati
discedunt. Subito labienꝰ duab¬
portis omnem equitatũ emittit. Pre¬
cipit atq int̾licit ꝑterritis hostib
atq infugam comiectis. quod fore
sicut accidit uidebat. unũ om̃s pe¬
pͥꝰ uulneret ꝙͣ illum interfectũ ui¬
deret. quod mora reliqͦꝵ spaciũ nac¬
tum. illum effugere nolebat. mag¬
na ꝓponit hĩis qui occid̾int premĩa.
dio. comꝓbat hominis consilium for¬
tuna. & cũ imũ õm̃s peterent. inip̃o
fluminis uado dep̃hencꝰ inducioma¬
rus interficitur. capt̃q eiꝰ refert᷑ in
castra. Redeuntes equites quospos¬
sunt consectant᷑ atq occidunt. Hac
re cognita om̃s eburonũ & neruioꝵ

Expanded text:
Interim ex consuetudine cotidiana Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna cum contumelia verborum nostros ad pugnam evocant. Nullo ab nostris dato responso, ubi visum est, sub vesperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabportis omnem equitatum emittit, praecipit atque interdicit, perterritis hostibus atque conjectis--quod fore, sicut accidit, videbat--omnes unum peprius vulneret, quam illum interfectum videret; quod mora reliquorum spacium nactum illum effugere nolebat; magna proponit hiis qui occiderint praemia, dio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Induciomarus interficitur, caputque ejus refertur in castra. Redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Eburonum et Nerviorum