comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ec libam ⁊ esse quod uult. In
huiꝰ crgo ueru ẽ quia nc̃citate fit opꝰ
pcci qd nult homo facere. qnͣuus non
nccitate uelit. Quod̾ si queritur de poc¬
cato ip̃nis uolin̾tatis cũ pccat uolt̃¬
do utrum sit nc̃citate: r̾ndendum ẽ
quia sicut no mult nc̃citate. ita no est
pccm uosimtatis nc̃citate. Nec ncci¬

Expanded text:
tatem esse liberam, et esse quod vult. In hujusmodi ergo verum est quia necessitate sit opus peccati, quod vult homo facere; quamvis non necessitate velit. Quod si quaeritur de peccato ipsius voluntatis, cum peccat volendo, utrum sit necessitate, respondendum est quia sicut non vult necessitate, ita non est peccatum voluntatis necessitate. Nec n
Abbreviated transcription (Latin):
me nob̾ nnccĩa sunt. Pro ilło aute arbit̾o
tantũ. ⁊ pro ilsa sib̾tate ista uentisatur q̃s¬
tio. sme quib homo saluari nequid. pꝰ¬
qmͣ potest illis uti. Nam ideo conqrimm¬
tur mułti quia putant at sasute uł dap
intessigibłem ꝑuenit etatẽ sine sua ius¬
ticia: ibi ẽ inuestigandum hoc arbitiui
⁊ s sibtas unde agitur ubi sed̾es ẽ nisticie.
Primũ itaq ostendend̾a ẽ iusticia. dem¬

Expanded text:
rbitrio tantum, et pro illa libertate ista ventilatur quaestio; sine quibus homo salvari nequit, postquam potest illis uti. Nam ideo conqueruntur multi quia putant ad salutem vel daintelligibilem pervenit aetatem, sine sua justitia: ibi est investigandum hoc arbitrium, et haec libertas unde agitur, ubi sedes et justitiae. Primum itaque ostendenda est justitia; de
Abbreviated transcription (Latin):
Estat mine
Dut considerennis cum deus om̃ia
prescire suie sare cirtatur: utium eius
eius scia sit a rebus. aures heant esse
ab eius sciencia. Nam si deus a rebus
het scĩam : sequar quot ille prius sint
qmͣ oius scĩa. ⁊ sic a deo non sint aqo
ncq̃unt ẽẽ nisi ꝑ eius scĩam. Si uero
queq sunt. a sciencia dei sumũit eẽncĩa:

Expanded text:
estat nunc ut consideremus, cum Deus omnia praescire sive scire credatur, utrum ejus scientia sit a rebus, an res habeant esse ab ejus scientia. Nam, si Deus a rebus habet scientiam, sequitur quod illae prius sint quam ejus scientia, et sic a Deo non sint, a quo nequeunt esse nisi per ejus scientiam. Si vero quaecunque sunt, a scientia Dei sumunt essentiam:
Abbreviated transcription (Latin):
entem ⁊ subseqntem het ⁊ scruat.
Sic antem gracia subsequitur. domim
num sit illud dare deficiat nisi libum
arbitrium uofendo aliud: rectitudiem
qmͣ accepit deseiat. Nunqm enim
scꝑatur ħ rectitudo a uoluntate nisi qnͣ¬
do asuid uult qd̾ huic reccitudini nõ
concordat. Sicut cum quis accipit rec¬
titudiem uosendi sobrietatem: ⁊ rei¬
cit cani uolendo iimodatam bibeudi
uosuptate. Quot cum facit : sua uo
acceptam inpugnatur. mitigando: aut
penitus remouendo uim temptaconis
impugnantis. aut agendo affectu eius¬
dem rectitudinis. Demd̾e cum om̃ia
subiaceant dispoiconi dei : quicquid cõtĩ¬
git homini qt̾ adiuet sibum arbitrũ
ad accipiendũ aut ad̾ ẜuandum hanc de
qua loquor rectitudinem. totum gre in
putandum est.u.¬
Ixi oem insticiam ee rectitudinem
uosintatis pp̃ se seruatam. Unde
sequitur oem hentem hanc rectitudiem

Expanded text:
em et subsequentem habet et servat. Sic autem gratia subsequitur donum num sit, illud dare deficiat, nisi liberum arbitrium volendo aliud, rectitudinem quam accepit, deserat. Nunquam enim separatur haec rectitudo a voluntate, nisi quando aliud vult, quod huic rectitudini non concordat; sicut, cum quis accipit rectitudinem volendi sobrietatem, et rejicit eam volendo immoderatam bibendi voluptatem. Quod cum facit sua voluncceptam impugnatur, mitigando aut penitus removendo vim tentationis impugnantis, aut augendo affectum ejusdem rectitudinis. Denique, cum omnia subjaceant dispositioni Dei, quidquid contingit homini, quod adjuvet liberum arbitrium ad accipiendum aut ad servandum hanc, de qua loquor, rectitudinem, totum gratiae imputandum est. Dixi omnem justitiam esse rectitudinem voluntatis propter se servatam. Unde sequitur omnem habentem hanc rectitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
forsitan dices. Nondum aufers a corde
meo iim nc̃citatis: cum dicis quia nc̃ce
ẽ me pccaturum ee uel non peccaturumm
fitas enim udet᷑ sonare coactonem uł
prohibiconem. Quare si ncce ẽ mo pec¬
care ex uolintate: intelsigo me cogia¬
siqua occustani as uolinitate pccandi. ⁊
sino pecto: a peccandi uolinitate ꝓhiberi.
Qua p̃p̃t̾ nccitate uideor michi peccare
si pecco. uel non peccare si nõ pecco. Et¬

Expanded text:
Forsitan dicis: Nondum aufers a corde meo vim necessitatis, cum dicis quia necesse est me peccaturum esse, vel non peccaturum sitas enim videtur sonare coactionem vel prohibitionem. Quare si necesse est me peccare ex voluntate, intelligo me cogi aliqua occulta vi ad voluntatem peccandi; et si non pecco, a peccandi voluntate prohiberi. Quapropter necessitate videor mihi peccare, si pecco; vel non peccare, si non pecco.
Abbreviated transcription (Latin):
tina. Quod̾ aute p̾scit ueus: nc̃cctate fu¬
turum ẽ sicut p̾scitur. Nẽce ẽ igitur ali¬
quid ec̃ futiu sine nc̃citate. Nequaqmͣ
ergo recte intelligenti hic repugnare ii¬
dentur p̾scia qmͣ sequitur nccitas. ⁊ lib¬
tas arbitrii a qua remouet᷑ ncectas. Qm¬
te. Set dices michi. Non remoues tu
a me necitatẽ pccandi uel no pecandi.
qm deus p̃scit me peccatuꝵ uel no pocatu¬
rum. quia ĩo noce ẽ me pccare si pecco
ues non pccare s pecco. Ad quod ego. Non
rebes dicere p̃scit deus me pccaturu tmn
turũ sine nc̃citate uel nõ pecatus. Et¬

Expanded text:
eus, necessitate futurum est, sicut praescitur: necesse est itaque aliquid esse futurum sine necessitate. Nequaquam ergo recte intelligenti hic repugnare videntur praescientia quam sequitur necessitas, et libertas arbitrii a qua removetur necessitas: qte. Sed dices mihi: Non removet tamen a me necessitatem peccandi, vel non peccandi; quoniam Deus praescit me peccaturum, vel non peccaturum: et ideo necesse est me peccare, si pecco; vel non peccare, si non pecco. Ad quod ego: Non debes dicere, Praescit me Deus peccaturum tantum, turu
Abbreviated transcription (Latin):
enuim qmͣnis in et̾nitate nõ fuit aut
ert aliquid. si tin ẽ. ⁊ taine in tempore
fuit. ⁊ erit aliquid sme repugnancia: ita
qdꝰ in et̾uitate mutari nequit in tp̃r
asiquando ꝑ libam uolunntate anqmͣ
sit. ee iutabile probatur absq in con¬
ueiencia. Qnͣus aute ibi nichil sit
nisi p̾sens: non ẽ tamen ilsud p̾sens
ciucta contincus. Siquidem q̃mat̾m
p̃sens tempꝰ continz oem locum. ⁊ que
n quolibet loco sunt: ita et̾no p̾senti
simul clanditur ome tempus. ⁊ que
sunt in quolibet tempore. Cum ergo
uit. p̾destinanit. uocauit. instificauit.
magnificauit : nich hoꝵ prius aut pꝰ¬
terius apud deum ẽ. S omia simul
ct̾no p̾senti sunt intelluda. Habet eni
et̾nitas siui simł in quo sunt omia q̃
siul sunt loco uel tempore. ⁊ q̃ sunt
diu̾sis in socis uel temꝑib. Ut aute os¬
tenderet idem apłs non illa u̾ba pro ct̃¬
na si pro temꝑali significacone posuisse.
illa cciam q̃ futura sunt u̾bo p̾t̾iti tem

Expanded text:
enim quamvis in aeternitate non fuit aut erit aliquid, sed tantum est, et tamen in tempore fuit et erit aliquid sine repugnantia; ita quod in aeternitate mutari nequit, in tempore aliquando per liberam voluntatem antequam sit, esse mutabile probatur absque inconvenientia: quamvis autem ibi nihil sit nisi praesens, non est tamen illud praesens cuncta continentur. Siquidem, quemadmodum praesens tempus continet omnem locum et quae in quolibet loco sunt; ita aeterno praesenti simul clauditur omne tempus et quae sunt in quolibet tempore. Cum ergo praedestinavit, vocavit, justificavit, magnificavit, nihil horum prius aut posterius apud Deum est; sed omnia simul aeterno praesenti sunt intelligenda. Habet enim aeternitas suum simul, in quo sunt omnia quae simul sunt loco vel tempore, et quae sunt diversis in locis vel temporibus. Ut autem ostenderet idem Apostolus non illa verba se pro temporali significatione posuisse; illa etiam, quae futura sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o muissa udetur a duersari contͣrictas. Sic
itaqr smne ulsa repugnancia dicitur asiꝙͥ
ẽẽ mittabłe in tempe anqmͣ sit: quot̃ in
sit potest non ẽẽ: siciti iam diri. Suffici¬
ent̾ exhns que ricta sunt puto patere.
tatis que claudit om̃e tempꝰ.⁊ q̃ sunt ĩ
quo li bet temꝑe .ui.
arbitrium : uidendum ẽ ubi ⁊ que
sit illa sibtas arbitru qmͣ semꝑ here creti¬
tur homo. ⁊ quos fit illud arbitrium.
Non ẽ enur stem arbitrium ⁊ libtas q̃
lib̃um dicitur. In mustis dicitur libtas ⁊
arbitrium. Ut cum aliqm̃ dicimus libta¬
tem here soquendi aut tacendi. ⁊ in eius
arbitrio ẽẽ quid hoꝵ uelit. In plrib quo¬
q aluis simiłr dicitur sib̾tas. ⁊ arbitiui¬

Expanded text:
tas. Sic utique sine ulla repugnantia dicitur aliquid esse mutabile in tempore antequam sit, quod in et, antequam sit, potest non esse, sicut jam dixi. Sufficienter ex his, quae dicta sunt, puto patere qtatis, quae claudit omne tempus et quae sunt in quolibet tempore.arbitrium, videndum est ubi, et quae sit illa libertas arbitrii quam semper habere creditur homo, et quid sit illud arbitrium. Non enim idem est arbitrium et libertas qua dicitur liberum. In multis dicitur libertas et arbitrium; ut cum aliquem dicimus libertatem habere loquendi, aut tacendi, et in ejus arbitrio esse quid horum velit. In pluribus quoque aliis similiter dicitur libertas et arbit
Abbreviated transcription (Latin):
sintates ⁊ accones nr̃e. ⁊ sicut dum no
sunt nõ ẽ nc̃ce eas ẽẽ : ita sepe uo ẽ nc̃ce
ut aliqnͣdo sint. Nam nõ semꝑ scribo.
aut uoso scrib̾e. ⁊ sic dum nõ scribo. aut
no uolo scribe. nõ ẽ ncce me scribe aut
uelle scribere: ita neqͣqmͣ est nẽce ut ali¬
qnͣdo scribam aut uelim scribere. Cum
aute res tam asit̾ c̃ẽ cognoscatur in tem¬
pore qmͣ in et̾nitate. ut aliqnͣdo uin sit

Expanded text:
ntates et actiones nostrae: et, sicut dum non sunt, non est necesse eas esse; ita saepe non est necesse ut aliquando sint. Nam, non semper scribo aut volo scribere: et, sicut, dum non scribo aut non volo scribere, non est necesse me scribere aut velle scribere; ita necesse non est ut aliquando scribam, vel velim scribere. Cum autem res tam aliter esse cognoscatur in tempore quam in aeternitate: ut aliquando verum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ua ilsanz potestate dimntẽdo. Qui¬
nis tam̃e sua uosuntas utat᷑ potesta¬
te: nicħ facit quoᵈ deus no faciat in
bonis suagra. ĩ malis non sua. Set
cuisdem Uoliuitatis cuspa. quot sicui
ꝓin̾simis clarius cum de gra loq̃nii
apparebit. Et sicut pͥscia que no falli¬
tur no p̾scit nisi um sicut eri aut nc̃cur
ant spontaneum: ita p̾destinaco q̃ no
mutat᷑ non p̾destinat nisi sicut ẽ in ꝓ¬

Expanded text:
ua illam potestate dimittendo. Quamvis tamen sua voluntas utatur potestate, nihil tamen facit quod Deus non faciat in bonis sua gratia, in malis non sua, sed ejusdem voluntatis culpa; quod, sicut promisimus, clarius, cum de gratia loquemur, apparebit. Et, sicut praescientia quae non fallitur, non praescit nisi verum sicut erit, aut necessarium, aut spontaneum; ita praedestinatio quae non mutatur, non praedestinat nisi sicut est in
Abbreviated transcription (Latin):
prẽm. aut fisius fisium. S̃iisit̾ spe
sanctus nõ ẽ pater aut fisius: quia no
est cuius sit pater. aut cuius filius sit.¬
Qm ergo pator ⁊ filius ⁊ sp̃e sanctus
tres sunt ⁊ asn abimuce. nec de miuce
dici queunt. sicut de patre ⁊ filio in diu̾¬
sis psonis honm ostend̾imus : ideo dicu¬
tur tres ꝑsone. nõ quia sint tres res seꝑ¬
uinim de trib ut tria nõ dicantur
de iiutem ficut in huis trib ꝑsonis ⁊
uno deo facimus. qu hoc in aliis reb
ño indet. nec in deo intelsigere uaset:

Expanded text:
patrem, aut Filius filium. Similiter Spiritus patrem, aut Filius filium. Similiter Spiritus sanctus non est Pater aut Filius; quia non est cujus sit pater, aut cujus sit filius. Quoniam ergo Pater et Filius et Spiritus sanctus tres sunt, et alii ab invicem, nec de invicem dici queunt sicut de patre et filio in diversis personis hominum ostendimus; ideo dicuntur tres personae; non quia sint tres res sepunum de tribus: ut tria non dicantur de invicem; sicut in his tribus personis et uno Deo facimus, quoniam hoc in aliis rebus non videt, nec in Deo intelligere valet;
Abbreviated transcription (Latin):
a mustitudine deoꝵ. pfrasitatem
abnegat in deo ꝑsonaꝵ: hoc ideo facit
quia nescit unde soquitur. Nam nec
d̾eum nee ꝑsonas eius cogitat: s ta¬
se asiquid̾ quases sunt plres humae
ꝑsone. Et quia uid̾et unuĩ homem
płres ꝑsonas ee nõ posse: negat hoc
ip̃m de deo. Non enin id̾tuto dicunt᷑
tres ꝑsone. quia sint tres res sepate.¬
sicut tres hommnes: s quia similitudi¬
nem hent qnͣdam cum trib seꝑatis ꝑ¬
sonis. Considerennus hoc in patre et
fisio: ⁊ id̾ ip̃m intessigatur de sp̃u sc̃o.
Ponamus igit᷑ homem qui tantum
pater sit ⁊ no filius ⁊ filium eius qui
tantũ fisius sit ⁊ non pater .i. adam
⁊ abes. Dicimnis itaq de adam pre ⁊
abes filio. quia pater no ẽ filius. ⁊ fi¬
sius nõ ẽ pater: qm̃ duo homines et
seꝑate ꝑsone sinit adam ⁊abel. nec ẽ
cuius filus sit adam. aut cuius pat̾
a bel. Sic itaq fatemur indeo quia pa¬
ter nõ ẽ filius. aut filius pater. qm¬
ius duo dii nõ sint: qm pater no het

Expanded text:
a multitudine deorum, pluralitatem abneget in Deo personarum: hoc ideo facit, quia nescit unde loquitur. Nam nec Deum nec personas ejus cogitat, sed tale aliquid: quales sunt plures humanae personae. Et quia videt unum hominem plures personas esse non posse, negat hoc ipsum de Deo. Non enim idcirco dicuntur tres personae, quia sint tres res separatsicut tres homines; sed quia similitudinem habent quamdam cum tribus separatis personis. Consideremus hoc in Patre et Filio, et idipsum intelligatur de Spiritu sancto. Ponamus igitur hominem qui tantum sit pater, et non filius; et filium ejus, qui tantum filius sit, et non pater; id est Adam et Abel. Dicimus itaque de Adam patre, et de Abel filio, quia pater non est filius, et filius non est pater; quoniam duo homines et separatae personae sunt Adam et Abel, nec est cujus filius sit Adam aut cujus pater sit Abel. Sic itaque fatemur in Deo quia Pater non est Filius, aut Filius Pater quamvis duo dii non sint; quoniam Pater non habet
Abbreviated transcription (Latin):
non uesse. Opus uero uosuntatis auda¬
tum ẽ ut quod̾ ult sit. ⁊ quoᵈ non iult
non sit. uoluntarium siue spontaneum
⁊ quod fit non potest sumil nõ fieri. S
sas nccitates facit uosuntatis sib̾tas
q̃ priusqmͣ sint eas cauere potest. Hec
omia deus qui scit omne iutatem. ⁊ no¬
nisi u̾itatem: sicat tume spontanea uel
nccia uid̾et. ⁊ sicut indet ita sut. hac gͦ¬

Expanded text:
elle. Opus vero voluntatis, cui datum est ut quod vult sit, et quod non vult non sit, voluntarium sive spontaneum et quod fit non potest simul non fieri. Sed has necessitates facit voluntatis libertas, quae, priusquam sint, eas cavere potest. Haec omnia Deus, qui scit omnem veritatem et nonnisi veritatem, sicut sunt spontanea vel necessaria, videt, et sicut videt, ita sunt. Hac
Abbreviated transcription (Latin):
cogat ilsam ẽẽ que erit. Hoc ip̃m nãq
presit deus qui p̾udet aliquid futire
ex sosa uoluntate quod uosinitas nõ
cogitur aut prohibetur ulsa alia re. ⁊
sic ex lib̾tate fit quoł fit ex noluntate.
Si igitur ħ disigenter intessiguntur
puto quia ⁊ p̾sciam dei ⁊ libtatem ar¬
bitru snis eẽ nsła prohibet incon¬
E niq si quis intellectũ uerbi
ꝓprie considerat: hoc ip̃o qd presci¬
ri asiquif dicit᷑. futurũ ẽẽ ꝓminciat᷑.
Non enim nisi quod futuru ẽ p̾scitur.
qr scĩa non ẽ nisi u̾itatis. Quare cum
dico quia si prescit deus aliquid nc̃ce
ẽ illud ẽẽ futumi: idem ẽ ac si dicam.
Si erit: ex nccitate erit. S ħ nc̃c̃itas
uee cogit nec ꝓhibet aliquid ẽẽ ant
non ce. Ideo enim quia pouitur res
ee : dicitur ex nc̃citate ee. quia ponit᷑
non ee: affirmat᷑ nõ eẽ ex nc̃c̃ttate.
Non quia nẽcitas cogat aut ꝓbibe¬
at rem ẽe aut nõ ẽẽ. Nam cum dico.
si crit ex nccitate erit: hic sequitur

Expanded text:
e erit: hoc ipsum namque praescit Deus, qui praevidet aliquid futurum ex sola voluntate, quod voluntas non cogitur, aut prohibetur ulla alia re; et sic ex libertate fit, quod fit ex voluntate. Si igitur haec diligenter intelliguntur, puto quia et praescientiam Dei et libertatem arbitrii simul esse nulla prohibet inconenique si quis intellectum verbi proprie considerat, hoc ipso quod praesciri aliquid dicitur, futurum esse pronuntiatur: non enim nisi quod futurum est praescitur, quia scientia non est nisi veritatis. Quare cum dico quia si praescit Deus aliquid, 124 necesse est illud esse futurum; idem est, ac si dicam: Si erit, ex necessitate erit; sed haec necessitas non cogit, nec prohibet aliquid esse, aut non esse. Ideo enim quia ponitur res esse, dicitur ex necessitate esse; aut quia ponitur non esse, affirmatur non esse ex necessitate; non quia necessitas cogat aut prohibeat rem esse, aut non esse. Nam cum dico: Si erit, necessitate erit; hic sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
er libtate sine ex necitate eueniat: f
constitiuisse aput se ĩnuitabilit̾ quod
aput foniem priusqm fiat mutari
potest. Tale eciam est quod pausus
apłs de hns qui scd̾m ꝓportum uoca¬
ti sunt sci dicit. Quos p̾scunt ⁊ pre¬
destinairt conformes fieri ymagiis
filii sui. ut sit ipe pͥmogenitus in uil¬
tis frib. Quos ante p̾destinauit: hos¬

Expanded text:
ex libertate sive ex necessitate eveniat, dicitur ex libertate sive ex necessitate eveniat, dicitur constituisse apud se immutabiliter quod apud hominem priusquam fiat mutari potest Tale etiam est quod Paulus apostolus de his, qui secundum propositum vocati sunt sancti, dicit: Quos praescit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fr
Abbreviated transcription (Latin):
cus ẽ a quo reced̾it. ⁊ at qm accedit. ⁊
indesment̾ ei cod̾m temꝑe aꝓpinquare
a quo esongatur. Patet ⁊ cursum ciꝰ
nio ignorantib quia si celum cosidera¬
mus semꝑ transit ab occutałi ꝑte ad
orientasem. Si u̾o t̾ram attend̾imus:
iniqmͣ nisi ab orientasi ad occidenta¬
sem. ⁊ sic semꝑ contͣ firmametu ua¬
At. ⁊ sicet tardius cum firmamento.
qd̾ ip̃m in omib psanctis ecrnit᷑. Ita
ergo nlla oritur repugnancia si sedro
ẽe nccitate futuru. quia ẽ futuru. et
nffa cogi nccitate ce futum. nisi ea ne¬
cessitate qmͣ supͣtra fieri: a siba uo¬
ca iob deo. Constitiusti tͥmmos
eius qui p̃termi no poterun. nult a¬
sigius ostendere quod mislus poturt ac¬
cescrare ues differre fiem in qua mo¬
ritur qmͣius asign nob uideatur ali¬
quis facere exliba uo luntate unde mo¬
ritur : no ẽ quod obicitur contra hoc
quod̾ supͣ tirimus. Nam qm̃ deus
no falsitur. nec uidet nsi u̾itatem sine

Expanded text:
cus est a quo recedit et ad quem accedit, et cus est a quo recedit et ad quem accedit, et indesinenter ei eodem tempore appropinquat, a quo elongatur. Patet etiam cursum ejus non ignorantibus, quia si coelum consideremus, semper transit ab occidentali parte ad orientalem. Si vero terram attendimus, nunquam nisi ab orientali ad occidentalem, et sic semper contra firmamentum vadit, et licet tardius, cum firmamento: quod ipsum in omnibus planetis cernitur. Ita ergo nulla oritur repugnantia, si secunesse necessitate futurum, quia est futurum; et nulla cogi necessitate esse futurum, nisi ea necessitate, quam supra dixi fieri a libera vos ejus, qui praeteriri non poterunt , vult aliquis ostendere quia nullus potuit accelerare vel differre diem in qua moritur, quamvis aliquando nobis videatur aliquis facere ex libera voluntate unde moritur, non est quod objicitur contra hoc quod supra diximus. Nam, quoniam Deus non fallitur, nec videt nisi veritatem sive
Abbreviated transcription (Latin):
scit: nich scd̾m et̾nitatem. aut scdm us¬
sum tempus uult aut facit ipe ex lib̾ta¬
te. si onna er necitate. Quod si absur¬
dum ẽ ues opinari: no nccitate c̃. aut
no ẽ ome quot sit deus aut prescu esse
us non ec. Ergo nieħ prohibet aliquid
sciri uel p̾scir ab illo in nris uobitatib
⁊ acconib fieri aut futinum ẽe ꝑliberũ
arbitrium. ut qmͣiis acce soti ce quod̾
sat aut prescu. tame multa sint milla
nẽcitate s siba uosutate qm̃ ad mo¬
tum supͣ monstraui. Nempe quid mi¬
rum si foc mo asiquid ẽ er libtate et
ex nccitate cum multa sint que recpi¬
unt oppõita Riuersa rõne: Que namq
mag̃ oppõrta sunt. qmͣ ad̾ire ⁊ abire. Ui¬
dennis tam̃e cuir tͣnsit aliquis de loco
ad socum. ꝙ ide̾m ire ẽ adire ⁊ abire. Ab¬
it enim de soco adit ad locum. Item si
consideremus solum ab aliqua ꝑte celi
cum semꝑ celum lustrando ad candem
ꝑtem festinet: uidemus quia idem lo¬

Expanded text:
cit; nihil secundum aeternitatem aut secundum ullum tempus, vult aut faciet ipse ex libertate, sed omnia ex necessitate: quod si absurdum est vel opinari, non necessitate est aut non est, omne quod scit Deus aut praescit esse vel non esse. Ergo nihil prohibet aliquid sciri vel praesciri ab illo in nostris voluntatibus et actionibus fieri, aut futurum esse per liberum arbitrium: ut, quamvis necesse sit esse quod scit aut praescit, tamen multa fiant nulla necessitate, sed libera voluntate, quemadmodum supra monstravi . Nempe quid mirum, si hoc modo aliquid est ex libertate et ex necessitate, cum multa sint quae recipiunt opposita diversa ratione? Quae namque magis opposita sunt, quam adire et abire? Videmus tamen, cum transit aliquis de loco ad locum, quia idem ire, est adire et abire. Abit enim de loco, et adit ad locum. Item: si consideremus solem sub aliqua parte coeli, cum semper coelum lustrando ad eamdem partem festinet, videmus quia idem lo
Abbreviated transcription (Latin):
scire quͣ scre fut᷑um. ⁊ iõ si p̾scit deus
asiquid ncce ẽ illud̾ ẽẽ futurum. Non
ergo semꝑ sequitur p̾sciam dei rem ne¬
futura ex uc̃citate. s quedam p̾scit fu¬
tura ex sibera rouasis creature uosim¬

Expanded text:
scire quam scire futurum; et ideo si praescit Deus scire quam scire futurum; et ideo si praescit Deus aliquid, necesse est illud esse futurum. Non ergo semper sequitur praescientiam Dei, rem nefutura necessitate, sed quaedam praescit ex libera rationalis creaturae vo
Abbreviated transcription (Latin):
si dico cias ee fut᷑um ortum solis. Si
re futura hoc ino. sedico cras futura ne¬
cessitate futura ẽ. Aut ortus sosus crͣs
futinus nc̃citate futurus ẽ : sedico qͥ¬
dem que nõ erit ex nc̃citate sola seqñ¬
ti nccitate futura asseritur: quia fut᷑a᷑
de futura dicitur. Si enmy cras futu¬
ra est: nc̃titate futina ẽ. Ortus uero
solis duab nccitatib futurus intelligi¬
tur scilicet ⁊ p̾cedenti que facit rem ee.
ideo nõ erit quia noce ẽ ut sit: ⁊ seqnti
que nicħ cogit ẽe. qm idcnco nc̃citate
futurus ẽ quia futurus ẽ. Qua pp̃ cu
dicims quia quod̾ deus p̾scit futinũ
uc̃ce ẽ cẽ futinum: nõ asserimus semꝑ
rem ee nccitate futura. s rem fut᷑am ne¬
cessitate ce futuram. Non em ꝑõt fu¬
turum simul nõ ẽẽ futinum. Idem sen¬
sus ẽ si sic dicitur. Si deus prescit aliꝙͥ
uon addendo fut᷑um. qm in p̾scire in¬
tessigitur futurũ. Nam nõ ẽ aluid pre¬

Expanded text:
si dico cras esse futurum ortum solis. Si si dico cras esse futurum ortum solis. Si re futura hoc modo, seditio cras futura, necessitate futura est; aut, ortus solis cras futurus, necessitate futurus est: seditio quidem, quae non erit ex necessitate, sola sequenti necessitate futura asseritur; quia futura de futura dicitur: si enim cras futura est, necessitate futura est: ortus vero solis duabus necessitatibus futurus intelligitur, scilicet et praecedenti quae facit rem esse, ideo enim erit quia necesse est ut sit; et sequenti, quae nihil cogit esse, quoniam idcirco necessitate futurus est, quia futurus est. Quapropter, cum dicimus quia quod Deus praescit futurum, necesse est esse futurum, non asserimus semper rem esse necessitate futuram; sed rem futuram, necessitate esse futuram. Non enim potest futurum simul non esse futurum. Idem sensus est, si sic dicitur: Si Deus praescit aliquid, non addendo futurum; quoniam in praescire intelligitur futurum. Nam non est aliud prae
Abbreviated transcription (Latin):
ño põt simul nõ ẽe p̾t̾itum. S in re pͥ¬
t̾ita est quiddam quod̾ nõ ẽ in re pñti
uł futnra. Nunqmͣ enim fieri potest
ut res q̃ p̾t̾ita est fiat nõ pret̾ita sicut r̃s
quedam que p̾sens ẽ potest fieri no pre¬
sens. ⁊ asiqua res que no nc̃citate futu¬
ra ẽ potest fieri ut non sit futura. Ita¬
q cum dicitur fut᷑um de futuro ncc̃e ẽ
Cum eñi dicimus qr om̃is homo est
homo aut si ẽ homo homo est. aut om̃e
album ẽ album. ⁊ si ẽ album album
ẽ: nõce ẽ eẽ quod dicitur. quia uõ pot
asiquidꝰ sumuł eẽ ⁊ nõ ẽẽ. Quippe si nõ
nicħ ee cogit. Cum aũt futuru dicit᷑
re. nõ semꝑ res nc̃cctate ẽ qnͣnis sit
futiura. Nam si dico cras sedico futa᷑
ẽ in ppło. nõ tam̃e nccitate erit sedĩco.
Potest emi fieri anqmͣ sit ut nõ fi¬
at eciam si ẽ futura. Aliqn ilo ẽ ut
res sit ex nocitate q̃ dicitur futura. ut

Expanded text:
n potest simul non esse praeteritum. Sed in re prn potest simul non esse praeteritum. Sed in re praeterita est quiddam, quod non est in re praesenti vel futura. Nunquam enim fieri potest ut res, quae praeterita est, fiat non praeterita: sicut res quaedam, quae praesens est, potest fieri non praesens; et aliqua res, quae non necessitate futura est, potest fieri ut non sit futura. Itaque, cum dicitur futurum de futuro, necesse Cum enim dicimus quia omnis homo est homo, aut si est homo homo est; aut omne album est album, et si est album album est: necesse est esse quod dicitur, quia non potest aliquid simul esse et non esse. Quippe si non nte. Cum autem futurum dicitur de re, non semper res necessitate est, quamvis sit futura. Nam si dico: Cras seditio futura est in populo, non tamen necessitate erit seditio. Potest enim fieri, antequam sit, ut non fiat, etiamsi est futura. Aliquando vero est, ut res sit ex necessitate quae dicitur futura, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Um ẽ quia fuit ⁊ ẽ ⁊ erit aliquiᷤ nõ
ex nccitate. ⁊ quia nõce ẽ fuisse ome
quos fuit ⁊ ee quodꝰ est. ⁊ futuꝵ esse
quot erit. Quippe nõ est idem iem
aut rem p̃sentem ẽe. ⁊ rem p̾sentem
es p̾sentem. aut rem c̃ẽ futuram. tem
futinam eẽ futura. Sicut no idem e¬
ren ce asbam. ⁊ reuz asbam ee alba.
Lignum eni uo ẽ semꝑ nocitate al
Giun: quia aliqu priusqmͣ fierer al¬
bum potiit nõ fieri albiu. ⁊ pͦqnͣ
ẽ album : potest fieri no albimm. Lis¬
num u̾o album: semꝑ nc̃ce ẽ de al¬
bum. quia nec anqmͣ sit uec p̃qmͣ
õ album: fieri potest ut album siml
p̾sens: potest fieri non p̾sens. Rem
aute p̾sentem ncce ẽ ee p̾sentem sem¬
ꝑ. quia nec priusqmͣ sit. nec p̾quam
ẽ p̾sens. potest p̾scus simus eẽ nõ pͥ¬
sens. Eodem ño res aliqua ut q̃dam
acco nõ nõcitate futira est. quia pri¬
qm futurum nequid ẽẽ simul nõ fu¬
turum. De pret̾ito autẽ simul um

Expanded text:
it aliquid, non ex necessitate, et quia necesse est fuisse omne quod fuit, et esse quod est et futurum esse quod erit. Quippe non est idem rem aut rem esse praesentem, et rem praesentem esse praesentem; aut rem esse futuram, et rem futuram esse futuram, sicut non est idem rem esse albam, et rem albam esse albam. Lignumbum, quia aliquando priusquam fierit album, potuit non fieri album; et postquam est album potest fieri non album: lignum vero album, semper necesse est esse album; quia nec antequam sit, nec postquam est album, fieri potest ut album simulam est praesens, potest fieri non praesens. Rem autem praesentem necesse est esse praesentem semper; quia nec prius quam sit, nec postquam est praesens, potest praesens simul esse non praesens. Eodem modo res aliqua, ut quaedam actio, non necessitate futura est; quia, priam; quoniam futurum nequit esse simul non futurum. De praeterito autem similiter verum
Abbreviated transcription (Latin):
test. si prins cognosaitur bomi qd ẽ iusti¬
cia u̾e aliquid ẽẽ. malũ u̾o qd ẽ in iusti¬
cia oĩm carere existencia. Quod in tͣcta¬
tu de cau dyaboli. ⁊ in libello quem de con
tantũ absencia debite iusticie. nec ẽ insi
i uolutate ubi debet ẽẽ iusticia. ꝑ qmͣ
uoluntate iustam uł inuista dicitur oĩs
rõnalis natura ⁊ q̃libet eius acco iusta
accd. ⁊ quicquid aliqmͣ het eenciam : ado
ẽa quo ẽ om̃is isticia ⁊ milla ñusticia.
ffacit igitur deus omia. q̃ iusta sine in¬
nista uolinitate fiunt .i. bona opa ⁊ ma¬
la. In bonis quidem facit quod sunt. ⁊
qd̾ bona sunt. in malis u̾o facit quod
sunt. s nõ qd inala sunt. Nam om̃i rei
cẽ iustam uel bonam : est ee aliquid. nil¬
li u̾o rei ẽ esse aliquid̾ iniustam ues ma¬
lam ẽe. Siquidem bomii uł iustu ce: ẽ

Expanded text:
test, si prius cognoscitur bonum, quod est justitia, vere aliquid esse; malum vero, quod est injustitia, omni carere existentia. Quod in tractatu de casu diaboli, et in libello quem de conctantum absentia debitae justitiae; nec est nisi in voluntate, ubi debet esse justitia. Per quam voluntatem justam vel injustam dicitur omnis rationalis natura, et quaelibet ejus actio actio, et quidquid aliquam habet essentiam, a Deo est, a quo est omnis justitia et nulla injustitia: facit igitur Deus omnia quae justa vel injusta voluntate fiunt, id est bona opera et mala. In bonis quidem facit quod sunt, et quod bona sunt; in malis vero facit quod sunt, sed non quod mala sunt. Nam omni rei esse justam vel bonam, est aliquid esse; nulli vero rei est esse aliquid, injustam vel malam esse. Siquidem bonum vel justum e
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ onna ⁊ omib aluis dissimilis ẽ ali¬
quid ẽẽ: cuius eremplu m alus reb non
ualeat ꝑfecte mueniri. Hec aute tria la¬
tini dicunt ꝑsonas. greci substancias. Si
quatemis in fide discrepantes. Quomo
u̾o̾ filius nascatur de patre. ⁊ spiritus sc̃s
proced̾at a pre ⁊ filio. nec tame sit filius
Beatus angustinus uelut ꝑ specłm ine
nigmate in sibro de hac ipa trinitate di¬
sigent̃ ꝯtemplatus ẽ.⁊ ego ĩ monosogi¬
tate dispitani. Si quis ante uult scire
cur cum in suma eentia nullus sit serus
parens ibi pocius dicatur pater qmͣ ma¬
ter. aut proles filius qmͣ filia. Aut cur
nitus nec ingenitus: in codem sibro a

Expanded text:
 aliis dissimilis est, esse aliquid, cujus exemplum in aliis rebus non valeat perfecte inveniri: haec autem tria Latini dicunt personas, Graeci substantias. Sicquatenus in fide discrepantes. Quomodo vero Filius nascatur de Patre, et Spiritus sanctus procedat a Patre et Filio, nec tamen sit Filius; beatus Augustinus velut per spenigmate, in libro de hac ipsa Trinitate diligenter contemplatus est; et ego in Monologitate disputavi. Si quis, autem velit scire cur cum in summa essentia nullus sit sexus; parens ibi potius dicatur Pater, quam mater; aut proles Filius, quam filia; aut cur nitus, nec ingenitus, in eodem libello a
Abbreviated transcription (Latin):
mittable in tẽpore ⁊ innitabłe in eter¬
nitate: quͣ no ẽe in aliquo temꝑe. et
ee semꝑ in et̾nitate. ⁊ fuisse uel futuru
ec scdm tempus. atq no fuisse. aut no
futus ee in et̾nitate. Siquidẽ nõ dico a¬
liquid nuqmͣ ee in tempore qd semp est
in ct̾nitate : s tm̃ ni aliquo tempe non

Expanded text:
e in aeternitate; quam non esse in aliquo tempore, et esse semper in aeternitate: et fuisse, vel futurum esse secundum tempus, atque non fuisse, vel non futurum esse in aeternitate. Siquidem non dico aliquid nunquam esse in tempore, quod semper est in aeternitate; sed tantum in aliquo tempore non
Abbreviated transcription (Latin):
uolintatis pp̃ se seruata. Lib̾tas aute
ista ẽ potestas seruandi rectitudiem uolui¬
tatis pp ip̃am rectitudiem. Quas disfim¬
cones puto me aptis ronibr mostrasse.
Priorem quidem in tractatu qͣm feti de
sibtate. In quo ⁊ onsum est quo natinali
⁊ in sepabilit̾ sit in homine ħ lib̾tas. qmͣ¬

Expanded text:
. Libertas autem ista est potestas servandi rectitudinem voluntatis propter ipsam rectitudinem. Quas definitiones puto me apertis rationibus monstrasse: priorem quidem in tractatu , quem feci libertate; in quo etiam ostensum est quomodo naturaliter et inseparabiliter sit in homine haec libertas, q
Abbreviated transcription (Latin):
futuraꝵ reꝵ uidetur ⁊ lib̾tatem arbitrii:
ꝑ qmͣ multa sine ulla ncc̾itate fieri credu¬
tur. ⁊ uideannis utrum in possibile sit h
tuo smnis eẽ. Quod̾ si c̃ in rossibile: ori¬
tur nite aliud inpossibile. Inpossibilo¬
si quidem c̃. quo poito. asud̾ inpossibile
sequitur. Si aliquid õ ficturum sine neti¬

Expanded text:
futurarum rerum videtur; et libertatem arbitrii per quam multa sine ulla necessitate fieri creduntur, et videamus utrum impossibile sit haec duo simul esse. Quod si est impossibile, oritur inde aliud impossibibile: impossibilsiquidem est, quo posito aliud impossibile sequitur. S
Abbreviated transcription (Latin):
patrem aut filium. aut sp̃m scn cogi
inseꝑablem tenet plralitatem. Nam
qm adimodum nc̃ce ẽ deumr semꝑ uini
⁊ eundem ẽẽ. ⁊ nõ alium ⁊ alium: ita
pater mĩqmͣ ẽ idem filio suo. aut pro¬
cedens illi a quo proced̾it scd̾m has re¬
lacones. Sz semꝑ aluis ẽ pater. ⁊ alius
filius. ⁊ alius procedens. ⁊ alius de quo
proced̾it. nec unqmͣ dici possunt demui¬
cem. Qm ergo cum deus nascitur de
deo. uel deus proced̾it de deo. noc substa¬
cia potest amntere singlaritate. nec re¬
saco płrasitatem : id̾circo uini ẽ ibi tria.
⁊ tria uini. nec tame tria demuice dicim

Expanded text:
Patrem, aut Filium, aut Spiritum sanctPatrem, aut Filium, aut Spiritum sanctinseparabilem tenet pluralitatem. Nam quemadmodum necesse est Deum semper unum et eumdem esse, et non alium et alium: ita Pater nunquam est idem Filio suo, aut procedens illi a quo procedit, secundum has relationes. Sed semper alius Pater et alius Filius, alius procedens et alius de quo procedit; nec unquam dici possunt de invicem. Quoniam ergo cum Deus nascitur de Deo, vel cum Deus procedit de Deo, nec substantia potest amittere singularitatem, nec relatio pluralitatem; idcirco unum est ibi tria, et tria unum; nec tamen tri
Abbreviated transcription (Latin):
i. p̾sens tempus ad et̾nitatẽ no nus¬
sam similitudiem. nõ parũ ad euisde
ct̃nitatis cõtemplaconem utisem. Un
lacius alias disputandum ẽ. Hoc ta¬
tum hic sufficiat. quia punctu smpł
int̾ualso nõ ẽ nisi unũ punitu sicut
et̾nitas cum et̾ntate no ẽ nisi una et¬
nitas. Ergo qm deus et̾nitas ẽ: no
sunt plres dn: quia nec deus est extͣ
deum. nec deus qui ẽ in deo addit ni¬
merum deo. Semꝑ igitur uinis ⁊ ide
⁊ solus ẽ deus. Cum itaq deus re
deo nascitur. quia quod nascitur nõ ẽ
ertra id de quo nascitur: ẽ proles in pa¬
rente. ⁊ parens in prole. Unis scilicz
deus. pater ⁊ filius. Et cum deus pro¬
cedit de deo patre ⁊ filio. nec exit extra
deum: manet deus id est spiritus sanc¬
tus in deo de quo proced̾it. ⁊ c̃ unus de¬
us pat̾ ⁊ filius ⁊ spiritus sanctus. Et
qm ista natiuitas ⁊ ista processio sinc
principio sunt. alioqum et̾uitas nata.
⁊ et̾nitas procedens qd falsum ẽ het
principiu: ncꝗͣqmͣ deuir incepisse ee

Expanded text:
ad aeternitatem, nonnullam similitudinem non parum ad ejusdem aeternitatis comtemplationem utilem: unde latius alias disputandum est. Hic tantum hoc sufficiat quia punctum simpintervallo, non est nisi unum punctum; sicut aeternitas cum aeternitate non est nisi una aeternitas. Ergo quoniam Deus aeternitas est, non sunt plures dii; quia nec Deus est extra Deum, nec Deus in Deo addit numerum Deo. Semper igitur unus et idem et solus est Deus. Cum itaque Deus de Deo nascitur; quia quod nascitur non est extra id, de quo nascitur; est proles in parente, et parens in prole, unus scilicet Deus Pater et Filius: et cum Deus procedit de Deo Patre et Filio, nec exit extra Deum; manet Deus, id est Spiritus sanctus, in Deo de quo procedit: et est unus Deus, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Et quoniam ista nativitas, et ista processio sine principio sunt; alioquin aeternitas nata et aeternitas procedens, quod falsum est, habet principium: nequaquam Deum incoepisse esse
Abbreviated transcription (Latin):
ũbi significantis ct̾nam p̾senciam u¬
sum ce u̾bis p̾t̾ite significaconis. Qui
que temꝑe p̾t̾ita sunt ad similitudiem
ct̃m p̾sentis ommo ĩnuitabilia sunt.
In hoc siquidem magis similia sunt
non uasent unqmͣ p̃t̾ita non ce. Pre¬
sencia u̾o tempe om̃ia q̃ transcunt fuit

Expanded text:
bi significantis aeternam praesentiam, usum esse verbis praeteritae significationis; quoniam quae tempore praeterita sunt, ad similitudinem aeterni praesentis omnino immutabilia sunt. In hoc siquidem magis similia sunt non valent unquam praeterita non esse: praese
Abbreviated transcription (Latin):
ognosci potest ⁊ non omia
que prescit deus. ẽẽ ex nocitate. set
qucdam fieri ex lib̾tate uosuntatis. P¬
hoe quia tamen uuilt aut facit deus aliꝙͥ
siue scdir et̾nitatis dicatur inutabłem
p̾sentiam in qua nicħ ẽ p̾t̾itum aut fut᷑¬
um. s omia sinnil sunt sme omi motu.
ut si dicimnus quia no uoluit aut noset.
nec fecit aut faciet aliquid. s tantu ułi
⁊ facit. siue sed̾m tempus uelut cũ pro¬
ferumis. quia uolet aut faciet qt non¬
dim fem ee cognoscimis: negari neꝙͥ
scire que nuli ⁊ facit. ⁊ p̾scire que uolet
atq faciet. Quare si scire ⁊ prescire dei.

Expanded text:
ognosci potest etiam non omnia quae praescit Deus esse ex necessitate, sed quaedam fieri ex libertate voluntatis; quia, cum vult aut facit Deus aliquid, sive secundum aeternitatis dicatur immutabilem praesentiam, in qua nihil est praeteritum aut 125 futurum, sed omnia simul sunt sine omni motu; ut, si dicimus quia non voluit aut volet, nec fecit aut faciet aliquid, sed tantum vult et facit; sive secundum tempus velut cum proferimus quia volet aut faciet quod nondum factum esse cognoscimus: negari nequit scire quae vult et facit, et praescire quae volet atque faciet.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ idem ipe fons qui ruus aut lacus: ꝙͣ¬
ius idip̃m sit riuus ⁊ lacus qd̾ ẽ fons.
id est idem iilus. idem flumius. eadem
aqua. eadem natura. Tria igitur hic Ri¬
totum de trib. nec tame ipa tria deinui¬
feccius sit in illa natura simplicissima.
uerumpta si hoc aliquatemis indetur ĩ
re que ꝑtib compoita localis ⁊ tempalis
est: no ẽ incredibile in illa sume libera
natura ce ꝑfecte. Et hoc quoqz hie con¬
sid̾andum quia fonsno ẽ de ruio. nec de
sacu. ruus u̾o de solo ẽ fonte non de la¬
cu. Lacus aute de fonte ⁊ de riuo. ita¬
quia alio mo ruius ẽ de fonte ⁊ asio sa¬
cus de fonte ⁊ rino. ut lacus no uicatur
riuus sicut quodam alio mo ubum e
so quit̾tam dicere. quod qmͣuis magna
ħc̃at dissimisitudiem : non nlłam tam
ẜẽt ad incarnaconem uerbi similitudi¬
nem qd̾ forsitan legens aliquis contep¬
net. Dicam tame quia ego alio Ricente
uus ꝑ fistulam currat a fonte usq ad

Expanded text:
est idem ipse fons, qui rivus aut lacus; quest idem ipse fons, qui rivus aut lacus; quamvis idipsum sit rivus et lacus, quod est fons; id est, idem Nilus, idem fluvius, eadem aqua, eadem natura. Tria igitur hic dirfectum totum de tribus; nec tamen ipsa tria de invifectius sit in illa natura simplicissima, Verumtamen si hoc aliquatenus videtur in re, quae partibus composita, localis et temporalis est, non est incredibile in illa summe libera natura perfecte esse. Est hoc quoque hic considerandum, quia fons non est de rivo, nec de lacu; rivus vero de solo fonte est, non de lacu; lacus vero de fonte, et de rivoquia alio modo rivus est de fonte, et alio modo lacus de fonte et rivo, ut lacus non dicatur rivus; sic suo quodam alio modo Verbulo quiddam dicere, quod quamvis magnam habeat dissimilitudinem, nonnullam tamen habet ad incarnationem Verbi similitudinem: quod forsitan aliquis legens contemnet, dicam tamen; quia ego, alio dicente, vus per fistulam currat a fonte usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
unus fsiuiuis. Una natura. Una ciqua.
⁊ dici non potest quid tres. Nam neqz
tres aut mili. aut fliuui. aut aque aut
nature sunt. neq tres fontes. aut riui.
aut lacus. unum igitur dicitur hie Re
trib. ⁊ tria de uno. nec tame de nuicem.
Quod̾ si obictit no ee singulum qm̃q.
aut fontem aut riui aut lacum. aut
binos ꝑfcm nilum. s ꝑtes nili. Cogi¬
tet totum hune nilum ex quo incepit
usq dum desmet ee in tota qͣi etate sua.
quia nec ipe totus ẽ sumis aut loco aut
tempore. s ꝑ partes. nec ꝑ fectus erit. do
cum orone smmlitudiem: que qmͣ dui qrͣ
ex oris fonte ꝓced̾it. ꝑfecta non est. ⁊ cuz
ꝑfecta ẽ: iam non est. Si quis enim sic
consideret ⁊ disigenter intesligat: cognos¬
cet totum nilum ẽẽ fontem. totu ẽẽ ri¬
num. totum eẽ lacum. nec fontẽ ẽẽ ruui
aut lacum. nec riuu ee lacum aut fonte.
nec satum ẽẽ fonte aut ruuui. Non em

Expanded text:
unus fluvius, una natura, una aqua; unus fluvius, una natura, una aqua; et dici non potest quid tres. Nam neque tres, aut Nili, aut fluvii, aut naturae, aut aquae sunt; neque tres, aut fontes, aut rivi, aut lacus. Unum igitur dicitur hic de tribus, et tria de uno; nec tamen tria de invicem. Quod si objicit non esse singulum quemque, aut fontem, aut rivum, aut lacum, aut binos, perfectum Nilum, sed partes Nili; cogitet totum hunc Nilum, ex quo incoepit, usque dum desinet esse, in tota quasi aetate sua, quia nec ipse totus est simul aut loco, aut tempore, sed per partes; nec perfectus erit, doncum oratione similitudinem, quae, quandiu quasi ex oris fonte procedit, perfecta non est; et cum perfecta est, jam non est. Si quis enim sic consideret, et diligenter intelligat, cognoscet totum Nilum esse fontem, totum esse rivum totum esse lacum; nec fontem esse rivum, aut lacum; nec rivum esse fontem, aut lacum; nec lacum esse fontem, aut rivum. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
ge soci ⁊ tempis. ⁊ conpoiconis ꝑcium re¬
b que soco aut tempe claudutur. aut
ꝑtib conpomint᷑. S cred̾at aliquid in
ilsa cẽ quod in istis ee nequit. ⁊ adꝯmes¬
cat auctoritati xpiane. nec disputet coñ
tis que ⁊ soci ⁊ temporis ⁊ conpoiconis
partium segi subiacent: mueniri possit
asiquatemis foc qdꝰ negat in deo. Pona¬
mus fontem de quo nascatur. ⁊ fluat
ruuis postea cossigatar in lacum. sitq
nomen eius nilus. Sic itaq discrete
dicimis fonte riuuui lacum. ut fontem
no dicamus ruui aut lacum nec ruui:
fontem aut sacum. nec lacum: fontem
aut ruĩi. fons tame mlus uocatur.
⁊ riuus isus. ⁊ sacus: nisus. ⁊ suo si¬
imuis fons ⁊ ruuis: nlus. fons ⁊ sacus: in¬
sus ruius ⁊ sacus: mlus. ⁊ sumil tres fos
⁊ riuus ⁊ sacus: nisus. cum tam̃e nõ sit
alius ⁊ asius nilus. set unus idemqz siue
cum singulis quisqr siue cum bin seu
cum tres dicuntur nilus. Tres igitur
sunt fons. ruus.sacus. ⁊ uinis nilus.

Expanded text:
ionis partium, rebus quae loco aut tempore clauduntur, aut partibus componuntur; sed credat aliquid in illa esse, quod in istis esse nequit, et acquiescat auctoritati Christianae, nec disputet contra tis, quae et loci, et temporis, et compositionis partium legi subjacent, inveniri possit aliquatenus hoc quod negat in Deo. Ponamus fontem, de quo nascatur et fluat rivus, qui postea colligatur in lacum: sitque nomen ejus Nilus. Sic itaque discrete dicimus fontem, rivum, lacum; ut fontem non dicamus rivum, aut lacum; nec rivum, fontem, aut lacum; nec lacum, fontem, aut rivum. Fons tamen Nilus vocatur, et rivus Nilus, et lacus Nilus; et duo simul fons et rlus; rivus et lacus, Nilus; et simul tres fons, et rivus, et lacus, Nilus; cum tamen non sit alius, et alius Nilus; sed unus idemque, sive cum singulus quisque, sive cum bini, sive cum tres dicuntur Nilus. Tres igitur sunt, fons, rivus, lacus; et unus Nilus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯrp̾titumẽad. Ramsinullo intellectu
ueritas orõmi biuc si fata fuerit deẽe pote¬
rit: ncc̃e est uteius u̾itatis que sũma cau¬
sa est istius. nullus fuus intelligi possit id¬
curo namq ueredicitur p̾titum ẽẽ aliꝙͥ

Expanded text:
aliquid. Nam si nullo intellectu veritas orationi huic, si facta fuerit, deesse poterit, necesse est ut ejus veritatis, quae summa causa est istius, nullus finis intelligi possit. Idcirco namque vere dicitur praeteritum esse aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
turum ẽc ad. aut ista u̾itas eẽt deus: Si
quoniam non p̃t intelligi qm̃i si istao
orõ eẽt:ueritas illi deẽẽt. Ut phec quia
nouintelligitur quando ista ueritas c̃c
non pdtuerit. si eẽt or̃o in qua ẽe posset: in¬
telligatur illa u̾itas sinc pͥncipio fuisse
quieprima causa est huius ueritatis. Qp¬
peueritas orõnis non semper posset ẽc
si eiiscansa uon sempeẽt. Et erũ non
est uera oracio quedicit fututum ẽe aliqͥ
uisi res ip̃a sit aliqud futurum. neque ad

Expanded text:
uid esse, aut ista veritas esset Deus: sed quoniam non potest intelligi quando, si oratio ista esset, veritas illi deesset, ut per hoc quia non intelligitur quando ista veritas esse non potuerit, si esset oratio in qua esse posset, intelligatur illa veritas sine principio fuisse, quae prima causa est hujus veritatis. Quippe veritas orationis non semper posset esse, si ejus causa non semper esset. Etenim non est vera oratio, quae dicit futurum esse aliquid, nisi reipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Sũ mam autem ueritatem non¬
nou negabis rectitudinem ẽe. Dũcipulꝰ
Quimo nichaliudillam possum fateri.
suut:aut sunt aut faciunt ꝙ debent sũ¬
maueritas non iõ est rectitudo quiad
aliquid. Oña enim illi debent ip̃a uero
nulli quicquam d uec ulla rõne ẽ cr est
nisiquia est. N̾ Intelligo.M. uides
etiam quomõ ista rectitudo causa sit oĩu
aliarum neritatũ ⁊ rectitudinũ ⁊ uich
sit causa illius. P Uideo ⁊ aĩaduerto
ialiis quasdam ẽẽ tantum effecta: qͣs¬
dam uero ẽẽ cansas ⁊ effecta. ut cumueri¬
tas queest in rerum existencia sit effectũ
sĩuue ueritatis: ip̃a quoq est causa u̾ita¬
tis queregitacõnis est ⁊ eius que in ꝓpo¬
sicõne est. ⁊ iste due ueritates nullius.
sunt caueritatis. M̾. Beneconsideras
Unde iam intelłie potes qũo sinam ue¬
ritatem in eo monologio ꝓlaui non hr̃e
principium uł finem pueritatem orõius
cum.n. dixi. qũ non fuit uerum quia fritu¬
rum erat aliquid uonitadixi ac si absq

Expanded text:
Summam autem veritatem non negabis esse rectitudinem? DISC. Imo nihil aliud illam possum fateri. sunt, aut sunt aut faciunt quod debent; summa veritas non ideo est rectitudo, quia debet aliquid. Omnia enim illi debent: ipsa vero nulli quidquam debet, nec ulla ratione est quod est, nisi quia est. DISC. Intelligo. MAG. Vides etiam quomodo ista rectitudo causa sit omnium aliarum veritatum et rectitudinum, et nihil sit causa illius? DISC. Video et animadverto in aliis quasdam esse tantum effecta; quasdam vero esse causas, et effecta: ut, cum veritas, quae est in rerum existentia, sit effectum summae veritatis, ipsa quoque causa est veritatis quae cogitationis est, et ejus quae est in propositione: et istae duae veritates nullius sunt causa veritatis. MAG. Bene consideras: unde jam intelligere potes quomodo summam veritatem in meo Monologio probavi non habere principium vel finem, per veritatem orationis. Cum enim dixi, quando non fuit verum quia futur
Abbreviated transcription (Latin):
pietatẽ. iusticiam. Deus i nobis loq̃r. neci
talia nos cegitanius ex nob̾. s in nobis audimꝰ
Cet̾m hoicidia. adult̾ia. furta blasphenne ⁊
stiuilia hiis de corde exeunt. nec audimuse¬
cogitacõ. s neq islud ẽ ꝙ ad cor fieri diximsꝰ

Expanded text:
pietatem, justitiam Deus in nobis loquitur; nec talia nos cogitamus ex nobis, sed in nobis audimus. Caeterum homicidia, adulteria, furta, blasphemiae, et his similia, de corde exeunt : nec audimus ecogitatio, sed neque illud est quod ad cor fieri diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si quid cordi quid bosti tribuam. Et
mo dempnabilit eiratur. atq ĩ t̾nto nobis
certa pͥfigitur regula ne ꝙ dei ẽ in nobis demꝰ
nobis putantes dei insitacdem nr̃am eẽ cogi¬
tacdem. gꝰ qͣntum distat bomĩ a malo: tm̃
ista duo a se. qm̃ nec de deo malũ. nec de cor¬
de exit bomũ ñ ꝙ pͥus forte de d̾o xeꝑit. de¬

Expanded text:
quid cordi, quid hosti 1386 tribuam. Et mo damnabiliter erratur, atque ibi merito nobis certa praefigitur regula, ne quod Dei est in nobis, demus nobis, putantes Verbi visitationem nostram esse cogitationem. Ergo quantum distat bonum a malo, tantum ista duo a se: quoniam nec de Verbo malum, nec de corde exiet bonum, nisi quod prius forte de Verbo
Abbreviated transcription (Latin):
su ex se fc̃aꝵ. ut liquido ad queꝙ illicita sẽ¬
sa cordis fui discͥnat int̾ morbũ mentis et
morsum serpentis: Ergo milli ħ mortaliũ
possibile puto ñ q̃ illiminnatus ẽ a sp̃il sc̃o.
⁊ p̾uale accepit domũ illud ꝙ apłs noĩat dỹ¬

Expanded text:
et ex se factarum, ut liquido ad quaeque illicita sensa cordis sui discernat inter morbum mentis, et morsum serpentis? Ego nulli hoc mortalium possibile puto, nisi qui illuminatus a Spiritu sancto speciale accepit donum illud quod Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
excercittũ ⁊ freq̃ns exꝑimentũ. nõ pot̾it tam̃
ad pursi in se dmnoscere. dndernere ne ab ĩm¬
oem malsi innatũ ⁊ malũ semmectũ. Nam
delicta quis inttelligit: ne multũ refert nr̃a
scire unde nobis mest malũ. dũ modo messe
sciemus. uigiland̾ pocuis ⁊ orand̾. uñcũ sit
ne ꝯsenciamus. Ad possũ tradere uobis ꝙ ũ¬

Expanded text:
non poterit tamen ad purum in se dignoscere discernereve ab invicem malum innatum, et malum seminatum. Nam delicta quis intelligit? Nec multum refert nostra scire, unde inest nobis malum, dummodo inesse sciamus: vigilandum potius et orandum undecunque sit, ne consentiamus.