comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
timuit nedemones iratos heret obruit ubitutu putiuit sepulcro suo
poinquare aratrum posse nõ credens Senatus añt cum religionem fo¬
midaret dampnare maiorum. ⁊ ideo nume assentire cogeretur. illos
tim̃ libros tam ꝑnitiosos ẽẽ iulicauit ut nec obrui rursus iuberet ne
humana curiositas multo uehem̃tius remiam ꝓditam quereret. s tlã¬
mis ibolere nephanda munimenta. ut quia iamꝰ neoẽe ȩẽt existimabãt.
ricri illa facere tollerabilius erraretur cũs eoꝵ ig̾ritis qͣ eogtis auitas
nullus sanctus angls mittebatur ydromatiam facere com pulsus est
u̾t in aqua uideret ymagines deorum. uł potius iudificationes demonum
a quib audiret. quid insacris constituere ata obẜuare debẽt. Quol genins
diiunationis idem uarro apsis dicit. illatu quo et ip̃m numã ⁊ poster pr¬
tagorim philosophum isum fuisse cõmemorat ubi adbibito sangune

Expanded text:
timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut nec obrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum ignoratis, quam cognitis ciuitasnullus sanctus angelus mittebatur, hydromantian facere conpulsus est, ut in aqua uideret imagines deorum uel potius ludificationes daemonum, a quibus audiret, quid in sacris constituere adque obseruare deberet. Quod genus diuinationis idem Varro a Persis dicit adlatum, quo et ipsum Numam et postea Pythagoram philosophum usum fuisse commemorat; ubi adhibito sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
Sbi cum primo res quasdam c̃asq legissent cur quidq ĩsacris fu¬
erit institutu mime mortuo senatus assensus ẽ eosq libros tãqͣ
religiosi pr̃es ꝯscripti p̃tor ut cõbureret censuer̾t. ¶redat quisq quod
putat. immo nõdicat. qd̾ dicendum sugesserit uesana contentio quili¬
bet tante impiettis defensor egregius me admonere sufficiat. sacro¬
rum causas a rege põpilio. rom̃añorum sacrorum institurore conscp¬
tas. nec populo nec senatui nec saltem ip̃is sacerdotib innotescere
debusse.⁊ psumq numam pompilium curiositate illicita.ad ea
demonuz puenisse secreta que ip̃e quidem scriberet. ut ħret unde legendo
cõmoneretur. S ea tam̃ cum eet rex qui minime quẽquam metiłeret.ñ
doceret aliquem nec delendo uł quoquomͦ consumendo perdere audereti
itaq scire neminem uoluit. ne homines nepharia doceret iolare autem

Expanded text:
Ubi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuUbi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus adsensus est, eosque libros tamquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt\'. Credat quisque quod putat; immo uero dicat, quod dicendum suggesserit uesana contentio, quilibet tantae inpietatis defensor egregius. Me admonere sufficiat sacrorum causas a rege Pompilio Romanorum sacrorum institutore conscriptas nec populo nec senatui nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere debuisse ipsumque Numam Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed ea tamen, cum rex esset, qui minime quemquam metueret, nec docere aliquem nec delendo uel quoquo modo consumendo perdere auderet. Ita quod scire neminem uoluit, ne homines nefaria doceret, uiolare autem
Abbreviated transcription (Latin):
non theatra delubrorum similitudine. absoluit. s theatroꝵ potius si¬
militudine delubra dampnauit Tamen ut cũq conatus est. ut sen¬
sum horribilib reb offensu uelut ñaliũ reꝵ ratio redita delimret.
dit de nume pompili libris reditas sacrorum cãs nullo modo po¬
tuisse tollerari nec dignas habitas que non solum lecte ĩnotescent
religiosis. s saltem scripte recõderent᷑ in tenebris.Iam ẽĩm dicam
quod intt̾io huius opis libro me suo loco dicturum ꝓmisera. Ram
sic̃ apud eundem narronem legitur in libro de cultu doꝵ terrentiꝰ
quidam. cum h̾ret ad ianiculum fundũ. ⁊ bubulcus eius iux̾ sepl¬
crum nume popilii traiciens aratru eruisset ext̾r̾a libros eius. ubi
sacrator institutorum scripte erant cẽ in urbem ꝑtulit ad p̃torem
At ille cum inspexiss principia. rem tantam detulit ad senatum.

Expanded text:
non theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius sinon theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnauit; tamen utcumque conatus est, ut sensum horribilibus rebus offensum uelut naturalium causarum ratio reddita dit, de Numae Pompilii libris redditas sacrorum causas nullo modo potuisse tolerari nec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae reconderentur in tenebris. Iam enim dicam, quod in tertio huius operis libro me suo loco dicturum esse promiseram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro de cultu deorum, <Terentius quidam cum haberet ad Ianiculum fundum et bubulcus eius iuxta sepulcrum Numae Pompilii traiciens aratrum eruisset ex terra libros eius, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum.
Abbreviated transcription (Latin):
Er hanc gͦ religionem unam et ueram potuit aperiri deos gentur
eẽ ĩmũdissimos demones sub defuntarum occasionib animarim
uel creaturarum specie mundanarum. deos se putari cupientes ⁊ q̃ sy¬
diumis honorib eisdemq scclestis ⁊ turpib reb. supba ĩpuritute lefite¬
fososum illi de quib multa iam diximus ⁊ ilii atq aluisimiles eeteritur
sioi uerro dum quasi ad nales rationes referre conatur. querene hoe¬
stare res turpes. quomodo his quadret et consonet nõ pot inuenire
qm̃ nõ sunt ip̃e illorum sicroꝵ cause quas putt. nł potius uult pu¬
tiri. Nam sinõ solum ip̃e uerum etiam quelibet ilie hurus guas
gione querenda est ꝑtinerent. Camen qualicuq de rerum nã redi¬
ti ratione aliquantulu mitigarent offensionẽ quam nõ intelles¬
ta in sacris aliqua uelut turpĩtudo aut absurditas fecerit sic̃ ĩquib¬
dim theatrorum fabulis. uł delubroꝵ mistẽiis facere conatus est. nͥ

Expanded text:
er hanc ergo religionem unam et ueram potuit aperiri deos gentium esse inmundissimos daemones, sub defunctarum occasionibus animarum uel creaturarum specie mundanarum deos se putari cupientes et quasdiuinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba inpuritate laetac sunt non solum illi, de quibus multa iam diximus, et alii adque alii similes ceterarum sacra Varro dum quasi ad naturales rationes referre conatur, quaerens honestare res turpes, quo modo his quadret et consonet non potest inuenire, quoniam non sunt ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari. Nam si non solum ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis amen qualicumque de rerum natura reddita ratione aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua uelut turpitudo aut absurditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis uel delubrorum mysteriis facere conatus est, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
¶Uigesima qͣ uiͣtas. ꝙ sic̃ ip̃o ẽ beneficientie adiuuando efficere. ut bonum qd̾
mauis ẽ amictat᷑: ita non ẽ innocentie parcendo furie ut in malum graui:
incidatur. ꝑtinet ergo inquit. ad innocentis offm̾ non solum nenũ malum
inferre uerum etiam cohibere a pecc̃o uł punire pecm̃. ut ipe qui plectitur it¬
cõrigatur expim̃to. ⁊ alii terreantur ex ͦ c. eodem. Ex quo dicto acaipiuntur eꝰ¬

Expanded text:
ur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur
Abbreviated transcription (Latin):
rilum pudendor mercede stuproꝵ.septione mbroꝵ. abscisione geni¬
talium consecratione molliu festis impuror. obsceno: umq iudo¬
ru unum nerum dm̃ .i. om̃is aĩe corporisq creatorem. colere se qsꝙ
cõtendat. nõ ideo peccat. quia nõ ẽ colendus quem colit faria c̃olẽ¬
dum nõ ut colendus est colit. Qui uero ⁊ reb talibr.i tuxpibi scebe¬
ti non deum neru .i. anime corporisq factorem. s creaturam ꝙui
non uitiosam colit. sine illa sit aĩa siue corpꝰ sine aĩa simul et sorpus
bis peecat in deum. ꝙ et ꝓip̃o colit ꝙ non est ip̃e. ⁊ talib reb colit. q̃li¬
bus nec ip̃e colendus ẽ nec nõ ip̃e. Sed hñ quonammͦ .i.ꝙͣturpit̾ne
Quorcosuent eẽt obscurum. niñ eorum testaretur hystonia. ea ⁊p̃aql
fed ⁊ turpia confitentur. numiib terribilit᷑ exigentib redlita. Pñ

Expanded text:
rilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, consecratione mollium, festis inpurorum obscenorumque ludorum unum uerum Deum, id est omnis animae corporisque creatorem, colere se quisque contendat: non ideo peccat, quia non est colendus quem colit, sed quia colendum non ut colendus est colit. Qui uero et rebus talibus, id et non Deum uerum, id est animae corporisque factorem, sed creaturam quamuis non uitiosam colit, siue illa sit anima siue corpus siue anima simul et corpus. bis peccat in Deum, quod et pro ipso colit, quod non est ipse, et talibus rebus colit, qualibus nec ipse colendus est nec non ipse. Sed hi quonam modo, id equos coluerint, esset obscurum, nisi eorum testaretur historia ea ipsa, quae foeda et turpia confitentur, numinibus terribiliter exigentibus reddita; unde
Abbreviated transcription (Latin):
bilem. tam̃ mutabile potuisse reuccari. Qd̾ nullo modo ẽ uerus
ds̃. hoc autem si saltem religiosita cõgrius. significatiõib age̾tur
Esset quide dolendum nõ his uerum dm̃ nũctiari ãtq p̃licar. Tam̃ aliꝗͤ
medoferendu.tam fela turpia non fieri. nec iuberi. At nimc tir ꝓdonẽo
quo solo aĩa se in hitante fit felix. nefas sit colere ant corpus ant anima
quanto magis nefarium ẽ. ista sic colere. ut nec salutem. nec decus. hũa¬
nu corpus aut aĩa colentis obtineat. Quam obrem. sitemplosacerdo¬
tesacrificio quod uero deo de betur colatur aliqd̾ elementu mundi. ul
creatus aliquis sp̃s. etiam sinõ ĩmundus ⁊ malus. nõ ideo malu ẽ
quia illa mala sunt quib colitur. s quia illa talia sunt. quib solus
ille colendus sit cuitalis cultus ẜuitusq debetur. Siantem stolidita¬
te uł mostrositate simulacroꝵ sacrificiis homicidioꝵ coronatione mn¬

Expanded text:
bilem, tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus bilem, tamen mutabilem potuisse reuocari; quod nullo modo est uerus Deus. Hoc autem si saltem religiositati congruis significationibus ageretur, esset quidem dolendum non his uerum Deum adnuntiari adque praedicari, tamen aliquo modo ferendum tam foeda et turpia non fieri nec iuberi; at nunc cum pro Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote sacrificio, quod uero Deo debetur, colatur aliquod elementum mundi uel creatus aliquis spiritus, etiamsi non inmundus et malus: non ideo malum est, quia illa mala sunt, quibus colitur, sed quia illa talia sunt, quibus ille solus colendus sit, cui talis cultus seruitusque debetur. Si autem stoliditate uel monstrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione ui
Abbreviated transcription (Latin):
atis mundus ꝓueniat addeum qui cc̃clidit mũdu Istes uo deos selecto¬
nsmus quidem clarius ĩnotuisse ꝙͣ cet̾os. Nontam̃ ut eorum illustrarẽ¬
tur meit. s ne cccultarentur obprobria Uñ magis eos hoĩes fuisse cre¬
dibile ẽ sic̃ nõ solum poetice littere uer etiam ystorice tradidert. Nam qd
uirgilius. ut Pͦmus abethereo uenit saturnꝰ olympo. Armaons fu¬
giens ⁊ regnis eeul adẽptis. Et que ad hanc rem ꝑtinentia consecunt.
totam de łce ⁊ homerus pandit hystoriam. quam ennurororlatũntit
escquu. Unde qr plurima posuert. qui contra huimodierrores. añ nos
uł greco ẜmone nel latino scripser̃t. nõ in eo mͥ placuit ĩmorari. Caplm¬
Par phisiologias cum considero quib decti ⁊ acuti homines.uxuii
has res humanas conantur uertere mres diumas. nbil uideo
ñisi ad temporalia terrenaq oꝑa: namq corpoream. uel etiam ĩuisi¬

Expanded text:
atus mundus perueniat ad Deum, qui condidit mundum. atus mundus perueniat ad Deum, qui condidit mundum. uidemus quidem clarius innotuisse quam ceteros, non tamen ut eorum inlustrarentur merita, sed ne occultarentur obprobria; unde magis eos homines fuisse credibile est, sicut non solum poeticae litterae, uerum etiam historicae tradiderunt. Nam quod Vergilius ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquium; unde quia plurima posuerunt, qui contra huius modi errores ante nos uel Graeco sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uertere in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera naturamque corpoream uel etiamsi inuisi
Abbreviated transcription (Latin):
ac turpitudines ceteroꝵ q̃ ꝓferremus de libris ubi cotidie cantarentur
port̾e id etiam finxerit. ꝙ ea sint diis grata ⁊ accepta. Ut gͦ canent᷑ uel
scribentur. sit aucdacia nel petulentia p̾cetar Etuero diuinis reb ⁊ hõri¬
b eisdem impantib ⁊ extorquentib. numinib adderent᷑. quid ẽ nͥ crim̃
dor. mimo uero cõfessio demonioꝵ ⁊ deceptio miẜoꝵ Uerum illd̾ qd̾ de
abscisoꝵ consecratione. mat̾ dm̃ coli meruit nõ pocte cõfixert. s horrere
magͣqͣ canẽ maluer̾t His ne diis electis quisqͣ consecrandꝰ ẽ ut post mo¬
tem᷑ uiuat beate quib consecratus ante mõtẽ honeste nõ põt muere tã
fedis supstitionib subclitus ⁊ĩmũdis dmonib obligatus E bec oĩa
inquit referunt᷑ ad mundũ. Uideant ne potius ad in̾mũdu. Quid au¬
tem. nõ põt referri ad mundum. qd̾ eẽ demostrat᷑ ĩmũdo.Non autem¬

Expanded text:
ac turpitudines ceterorum, quae proferremus de libris, nisi cottidie cantarentur ac turpitudines ceterorum, quae proferremus de libris, nisi cottidie cantarentur esse conficta, quasi poetae id etiam finxerint, quod ea sint dis grata et accepta. Ut ergo canerentur uel scriberentur, sit audacia uel petulantia poetarum; ut uero diuinis rebus et honoribus eisdem imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, quid est nisi crimen deorum, immo uero confessio daemoniorum et deceptio miserorum? Verum illud, quod de abscisorum consecratione Mater deum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam canere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis daemonibus obligatus? Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad inmundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem
Abbreviated transcription (Latin):
in hoĩb plita. Hoc dedecus tot ionis ip̃ius ⁊ tanta stupra nõ iũcũt Ille intẽ
femineas coruptelas uno gamenide celum ĩfamauit. Ista tot mollib ꝓ¬
fessis ⁊ publicis. ⁊ inquinauit t̾ram. ⁊ celo fecit inuiriã. Saturnũ fortasse
possemus. huic inisto gn̾e turpissime crudelitatis siue cõferre ñne p̃fere
qui pr̃em castrasse phibetur. s insaturmi sacris homines alienis manibꝰ
potius occidi. qͣ suis abscidi potuert. Denorauit ille filios ut poete ferunt
⁊ phisici eius hoc int̾pretantur ꝙ uolunt. ut aũt ustoria prodit necauit.i
s ꝙ ei peni suos filios sacrificart nõ receper romani. Et nõ ista magna
deoꝵ mat̾ etiam romanis templis castratos intulit. atq istam seuitia
moremq ẜuauit. Credita uires adinuare romanoꝵ. execando uirilia
uiror. Quid sunt ad hoc malum furta mercurii ueneris lasciuia stupra

Expanded text:
in hominibus perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non uincunt. Ille inter in hominibus perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non uincunt. Ille inter femineas corruptelas uno Ganymede caelum infamauit; ista tot mollibus professis et publicis et inquinauit terram et caelo fecit iniuriam. Saturnum fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crudelitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum. Quid sunt ad hoc malum furta Mercurii, Veneris lasciuia, stupra
Abbreviated transcription (Latin):
psuadent illud potius ẽẽ credendum ꝙ de homine castrato fama iactauit. Irĩsq
mandatu ẽ: Merito hoc adu̾satus ẽ uarro nr̃ neq hoc dice̾ uoluit. Nõ eͥ hõĩe¬
Temq de mollib eidem matri magne cõtra Capłm.2G. doctissimũ latuit:¬
om̃em uiror mulleꝵq uerecũdiam cõsecratis qui usq in ext̾num diem ma¬
ditis capilł facie dealbata fluentib m̃bris in sexu femineo ꝑplateas uicosq¬
in cirtaginus etiam a ppłis uñ turpit̾ iuerent exigebant. nihil uarro dicere
uoluit nec usq̃ me legisse cõmemĩ. Defecit int̾prẽtatio erubuit ratio conti¬
cuit or̃o Wicit matris magne om̃s dõs filios nõ numinis magͥtudo s cmis
Diuc mostro nec iani mostrositas cõparat᷑. Elle insimulacris ħebat solamde¬
formitatẽ ista insacris deformẽ crud̾litatẽ. Ille m̃bra in lapidib adlita. Nec

Expanded text:
persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; non enim hotemque de mollibus eidem Matri Magnae contra omnem uirorum mulierumque uerecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem madidis capillis facie dealbata, fluentibus membris incessu femineo per plateas uicosque Carthaginis etiam a propolis unde turpiter uiuerent exigebant, nihil Varro dicere uoluit nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, conticuit oratio. Vicit Matris Magnae omnes deos filios non numinis magnitudo, sed criminis. Huic monstro nec Iani monstrositas conparatur. Ille in simulacris habebat solam deformitatem, ista in sacris deformem crudelitatem; ille membra in lapidibus addita, haec
Abbreviated transcription (Latin):
Tattis ille nõ ẽ ꝯmemoratus nec eius abisto int̾preta Capłm. 25.¬
tio requisita ẽ: incuius dilectiõis memoriã gallus abscilitur: Ged
docti greci atq sapientes nequaqͣ rationem tam̾ sc̃am p̃claramq tacue¬
runt᷑. ꝓp uernale quippe faciem quppe terre que cet̾is ẽ tem porib płcriõ
Porphyrius phylosophus nobilis attin. flores significare phibuit. Et ido
abscisum. quia flos decidit ante fructum: Ion erg̃o ip̃m hominem ł q̃so¬
homine. qui ẽ uocatus actis. s inrilia eius flori cõparauer̾t. Ip̃a quippe illo u¬
uente decider̾t. immo uõ non deciderunt. neq decerpta sunt s plane discẽpta.
nec illo flore amisso. quisqͣ postea fructus. s potius sterilitas consecuta ẽ. Quid gͦ
ip̃e reliquus. ⁊ quicquid remansit absciso qui deo significari dicitur quo refert
que int̾pretatio inde profertur. E n hec frustra moliendo nihilq inueniendo

Expanded text:
t Attis ille non est commemoratus nec eius ab isto interpretat Attis ille non est commemoratus nec eius ab isto interpretatio requisita est, in cuius dilectionis memoriam Gallus absciditur. Sed docti Graeci adque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter uernalem quippe faciem terrae, quae ceteris est temporibus pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin flores significare perhibuit, et ideo abscisum, quia flos decidit ante fructum. Non ergo ipsum hominem uel quahominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid ergo ipse reliquus, et quidquid remansit absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝑ illam. nõ ⁊ sibi seuiendo. ut semina pderent. ꝓp illam sidea nõ ẽẽt
ita fecunda fieret manib alienis. ut nõ cegeret hominẽ sterilem fieri
manib siis. Iam qd̾ inlibris sacris honestã matrona pudenda uirilia cͣoͣ¬
nabat spectante multitudine ubi rubens ⁊ sudans si ẽ ulla frons ĩ hõib
artabat forsitan ⁊ maritus ⁊ ꝙ incelebratione nuptiaꝵ sup pͥapis cap̾t
noua nupta sedere iubebatur. longe cõtẽtibiliora atq leuiora sunt. p̃ista
turpitucdine crudelissima. uł crudelitate turpissima. Ibi demoniacis ritibꝰ
sic ut̾q sexns illuditur. ut neut̾ suo uulne ꝑiatur. Ibi fascmatio time¬
tur agror. hic m̃broꝵ.amputatio nõ timetur. Ihi sic dehonestatur noue
nupt̾e uerecundia ut nõ solum fecundit.as. s nec uirgnitas achina tur
Dic itaq amputatur uirilitas ut nec cõu̾tat᷑ infemĩnã. nec iũ relĩqͥtur:

Expanded text:
tur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea non esset, tur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Iam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda uirilia coronabat spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, adstabat forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum super Priapi scapum noua nupta sedere iubebatur: longe contemtibiliora adque leuiora sunt prae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; hic ita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feminam nec uir relinquatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cent. ĩplicent. Hec sunt telluris ⁊ matris magne p̃clara misteria. unde
om̃ia referũt᷑ ad mortalia semina. ⁊ exercenda agriculturã. Ita ne adħ
relata ⁊ hunc finem hentia. tỹpanũ turres galli. iactatio insana m̃bͦꝵ
crepitus cỹhaloꝵ confictio leonũ. inta cuiqͣ p̾ollicentur et̾nam. Ita nei
ppei galli abscisi: huic magne dee ẜuiunt. ut significẽt qui semine ĩdige¬
ant. tram sequi oportere: qͥuasi nõ eos. ip̃a potius ẜuitꝰ. semine faciat in¬
dagere. Utrum sequendo hanc deam cum indigeant sem̃. acgrunt an po¬
tius seq̃ndo hanc deam cum ẜeant sem̃ amittunt hoc int̾pretari ẽ in deti¬
stari: Nec attenditur quantur: maligni demones p̃ualuerĩt qui nec i¬
magna aliqua his sacris polliceri aũsi sunt.⁊ tam crudelia exiger potuert
Si dea t̾ra nõ eẽt: manus ei hoies opando inferrent. ut semina cõseq̃rẽ¬

Expanded text:
cent, implicent. 2. Haec sunt Telluris et Matris magnae praeclara mysteria, unde cent, implicent. 2. Haec sunt Telluris et Matris magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et ad exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, jactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum, vitam cuiquam pollicentur aeternam? itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae serviunt, ut significent qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius servitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen acquirunt; an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est, an detestari? Nec attenditur, quantum maligni daemones praevaluerint, qui nec liqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequeren
Abbreviated transcription (Latin):
gnam ꝙ cibum pariat. profpinam ꝙ ex ea ꝓserpant fruges Uesta
q uestiatur herbis. Sic alias deas inquit nõ absurde ad hanc reuocant
Biergo uni deai ẽ q̃ quidẽ consulta uẽi̾tate nec ip̃a ẽ int̾i quid diuuidit᷑ ĩ
mult᷑as unius sint ista multa nomina nõ tam dee multe qͣr noĩ.i. S
errantiũ maloꝵ autoritas depͥmit ⁊ eundẽ uarronẽ post hanc sentẽtiam
trepidare cõpellit. Adiungit eĩm ⁊ dicit cum quib oppinio maioꝵ d̾bis
deabus ꝙ plures eas putare ẽẽ nõ pugnat quomͦ non pugnat cum ualde
aliud sit umam deim noia habere multa. aliud ẽẽ deas multas. S põt ĩ¬
quit fieri. ut eadem res. ⁊ una sit.⁊ in ca q̃d.am res sint plures. Conçedo¬
ut ĩ uno hoĩe eẽ res plures Nũquit ideo ⁊ hoĩes plures. Nũquit id̾o et¬
deas plures: Uerum sic̃ uolunt diuicdant cõflent multiplicent. repli¬

Expanded text:
agnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, agnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed errantium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\' Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? Sic ideas plures? Verum sicut volunt, dividant, conflent, multiplicent, repli
Abbreviated transcription (Latin):
ueantur. ip̃am nõ monei Quod gallõs huic dee ut ẜuirent. fecert. si¬
gnificat. qui semine indigeant. terram sequi oportere. In ea quippe oĩa
reperiri. Qd̃ se apud eam iactant. Pcipitur ĩquit qui terram colunt.i
ne sedeant. semp ẽĩm ẽẽ qd̾ agant. Cembaloꝵ. sonitus ferram̃toꝵ lac¬
tandoꝵ. ac manuũ. ⁊ eius reĩ crepitus. incolendo agro qui fit sigͥficant.
Ideo ere ꝙ eam antiqui colebant ere anteqͣ ferrum ẽẽt inuentum. Peo¬
nem inquit adiungunt solutum. ac mansuetũ ut ostendant nullũ
genus ẽẽ tẽre tam remotũ ac uehem̃t̾ ferũ. ꝙ nõ subigi eoliq cõne¬
miat. Deinde iũgit ⁊ clicit. tellurẽ matrẽ.⁊ numinibꝰ plurib ⁊ cogͦ¬
minib. ꝙ nominare dõs existimatos eẽ cõplures: Tellure inquĩt
putant eẽ opem. qd̾ opere fiat melior. matrem. ꝙ plurima pariat. m¬

Expanded text:
ueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, siueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit significant; ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; M
Abbreviated transcription (Latin):
Ebuit ergo una t̾ra ꝓpistam quatergeminã uim. qͣttuõ Capłm. ⁊ e¬
Hr̃e cognõmina. nõ quattuor facere deos sic̃ tot cognominib unus
iupiter ⁊ tot cognominib ua iino. In quib omñib uis multiplex
ẽẽ dicitur ad m̃ium dm̃ uł unam dcam ꝑtinens. nõ multitudo cogno¬
minu dor etiam multitudinẽ faciens. S profecto sic̃ aliqñ. ⁊̃ ip̃as u̾ili¬
ssimas feminas carum quas libidine q̃siuert. tedet penitetq turbarum.
sic aĩam uilefactam. ⁊ ĩmundis spiritib ꝓstituta deos sibi multiplicare.i
quib ꝯ taminãda ꝓsterneretur sicut plurimũ libuit. sic aliqñ ⁊ piguit. Ra
⁊ ip̃e narro qi de ip̃a turba uerecũdatus. unam deam uult ẽẽ tellurẽ Eãdẽ ĩ.¬
dicũt mr̃em magnã. Qd̾ tr̃panum ħeat significari. ẽe orbem terre. Quod
turris incapitẽ opida. Quod sedes fingantur circa cam. cum omĩa mo¬

Expanded text:
ebuit ergo una terra propter istam quadrigeminam vim quatuor habeebuit ergo una terra propter istam quadrigeminam vim quatuor habere cognomina, non quatuor facere deos: sicut tot cognominibus unus Jupiter, et tot cognominibus una Juno; in quibus omnibus vis multiplex esse dicitur ad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo cognominum deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas uilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, idicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia mo
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a tertia q̃sita uͥ sit inueniri nõ possit. Nisi quis dicat simul istos dõs. orcũ
atq ꝑẜpinã unam deam ẽẽ tellurẽ ⁊ nõ ẽẽ iam tres. s aut unũ. aut duos
⁊ tam̃ tres dñr tres ħentur. tres colunt᷑ aris sus delubris suis. sacris simi
monib suis. Adhuc respond̾atur quam partẽ t̾re pmeet. pars munda¬
ni animi. ut deum faciat tellumone Non ĩquit. s una eaderq t̾ra h̾et
geminã ium. ⁊ masculm. ã. ꝙ semina ꝓdueat. ⁊ feminã ꝙ recipiat. atq
nutriat. Inde aui femine dictam ẽe tellurẽ. a masculi tellumonẽ. Tur
ergo pontifices ut ip̃e iuclicat. adclitis qͦ aliis duob quattuor duis fa¬
ciũnt rem diuinã telluri. tellumoni altori. rusori. De tellurȩ ⁊ tellu¬
moneiam dictum ẽ.Altori q̃r: Quod ex t̾ra inquit alunt omnia
que natast Rusori q̃r: Quod rursus inquit. cuncta eodem reuoluũt᷑¬

Expanded text:
ipsa tertia quae sit aut ubi sit inuenire non possit; nisi quis dicat simul istos deos Orcum ipsa tertia quae sit aut ubi sit inuenire non possit; nisi quis dicat simul istos deos Orcum adque Proserpinam unam deam esse Tellurem et non esse iam tres, sed aut unam aut duos; et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres coluntur aris suis, delubris suis, sacris, simumonibus suis. Adhuc respondeatur, quam partem terrae permeet pars mundani animi, ut deum faciat Tellumonem? Non, inquit, sed una eademque terra habet geminam uim, et masculinam, quod semina producat, et femininam, quod recipiat adque nutriat; inde a ui feminae dictam esse Tellurem, a masculi Tellumonem. Quur ergo pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus quattuor dis faciunt rem diuinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusori? De Tellure et Tellumone iam dictum est. Altori quare? Quod ex terra, inquit, aluntur omnia quae nata sunt. Rusori quare? Quod rursus, inquit, cuncta eodem reuoluunt
Abbreviated transcription (Latin):
S hec cum philosophis fortassis agenda sunt. Nune aũt istũ adhire
polliticũ uolo Fieri enim põt ut licet m illã nalis theologie uelit lib̾ta¬
tem caput erigere paululu uoluisse uid̾atur. ad huc tam̃ hune librur
uersans. ⁊ se i illo u̾sari cogitans eum etiam inde respereritt a hee ppe
dixerit ne maiores eius. siue alie ciuitates tellarẽ atq neptuntẽma¬
nit̾ coluisse credantur Sed hoc dico pars animi mũdani que ꝓterra
pmeat. sic̃ una ẽ t̾ra. cur nõ etiam una fecit deam. quãdic̃ ẽẽ tellure:.
Quel si ita fecit. ubi erit orcus frat̾ ionis atq neptim̃ ques ditemi
Quod sidicunt animi mundam partem cum pmeat t̾re partem suꝑiore
ditem pr̃em facere dm̃. Sum u̾o inferiore ꝓẜpiam d̾am. tellus illa quid e¬
rit. Ita eĩm totum qued ip̃a erat.induas utas partes deosq diuisu ẽ. ut

Expanded text:
Sed haec cum philosophis fortassis agenda sunt; nunc autem istum adhuc Sed haec cum philosophis fortassis agenda sunt; nunc autem istum adhuc politicum uolo. Fieri enim potest, ut, licet in illam naturalis theologiae ueluti libertatem caput erigere paululum uoluisse uideatur, adhuc tamen hunc librum uersans et se in illo uersari cogitans, eum etiam inde respexerit et hoc propterea dixerit, ne maiores eius siue aliae ciuitates Tellurem adque Neptunum inaniter coluisse credantur. Sed hoc dico: pars animi mundani, quae per terram permeat, sicut una est terra, quur non etiam unam fecit deam, quam dicit esse Tellurem? Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, quem Ditem ibetur? Quod si dicunt animi mundani partem, cum permeat terrae partem superiorem, Ditem patrem facere deum; cum uero inferiorem, Proserpinam deam: Tellus illa quid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat, in duas istas partes deosque diuisum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ manc ium ꝑuenire ĩ cculos nires nares os tactũ. Tertiu grachim
e̾anime sũmu qd̾ uccatur. aĩus ĩquo ẽ intelligentia. iromet ou p̃ter
hoiemiom̃s carere mortales hanc partẽ aĩe mundi dicit dm̃ ĩ nouos at
geniu uocm. Esse aut ĩmundo lapides ac tram quam iudrris. qno pe¬
maat. sensus ut ossa ⁊ ungues dei solem nõ limã. stellasq sentime ne e¬
quibq ip̃e sentit sensus ẽe eius ethera. Porro aĩum cuiusin q̃ pueret¬
moe ꝑmanat.ĩ mar atq ecceanu deum ẽẽ neptimũ Nedeat ergo abha
quam theolegiam ñalem putat quo uelut requiescendi eam ab bis
imbagib. atq anfractib fatigatus egressus ẽ Redeat inquã redeat.
ad ciuilem Hinc eum ad huc teneo t̾antisꝑ de bac ago nõ dixindoico s
terra ⁊ lapides nr̃is sunt ossib ⁊ unguib similes similit̾ eos intelligẽ¬
hos in mundo dõs diẽ qͣ stultus ẽ qui ĩnobis ossa ⁊ ungues hoĩes dicit

Expanded text:
tertium gradum esse animae summum, quod uocatur animus, in quo intellegentia praeminet; hoc praeter hominem omnes carere mortales. Hanc partem animae mundi dicit Deum, in nobis autem genium uocari. Esse autem in mundo lapides ac terram, quam uidemus, quo non permanat sensus, ut ossa, ut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae sentimus quibusque ipse sentit, sensus esse eius; aethera porro animum eius; cumanat in mare adque oceanum, deum esse Neptunum. Redeat ergo ab hac, quam theologian naturalem putat, quo uelut requiescendi causa ab his ambagibus adque anfractibus fatigatus egressus est; redeat, inquam, redeat ad ciuilem; hic eum adhuc teneo, tantisper de hac ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et unguibus similes, similiter eos intellegenhos in mundo deos dicit, quam stultus est qui in nobis ossa et ungues homines dicit.
Abbreviated transcription (Latin):
Pollinem qͣrnis diuinatorem ⁊ medicum Capłm xui buerunt¬
uelint. tam̃ ut in aliqua parte mundi st. atuerent ip̃m etiam solẽ dreer̃
ne uoluntꝰ ꝙ uanihil pariat. ⁊ ideo ambos sagittas hre. ꝙ ip̃aduo side¬
ra deceloridios tras usq ꝑtendant. Uulcanu uolunt igne mũdi.
Neptunir aquas. undiditem pr̃em. hoc est orcum. trena ⁊ ĩfima pa¬
te mundi dibum ⁊ cererẽ p̃ponunt semmib uł illu masculmats illar
feminis Del illi liquori. illam no ariditatis seminu ⁊ hoc totũ utiq
refertur admũdũ .i. adiouem. Qui ꝑpea dictus ẽ ꝓgenitor genitrieq¬

Expanded text:
pollinem quamuis diuinatorem et medicum pollinem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam solem esse dinem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad mundum, id est ad Iouem, qui propterea dictus est \'progenitor genetrixq
Abbreviated transcription (Latin):
qe iue a q̃ putatur obicurio supior est. atq at̾ris longe remotior. Si ẽgo
supiore iocum maior digͥtas meruit. qrͣ saturnus ibi ẽ ioue supiordir
sumotãs fabile q̃ rege̾m ionem facit. nõ potut usq ad sidera rueire
⁊ꝙno nalut saturnus in regno suo neq in capitolio saltem obtinẽ
dera tot facies accepit int̾ra. De inde si ꝑp solas stellas mererrum
⁊ marte partes mundi putant ut eos deos habere nõ possint. Qura
utiq smo ⁊ bellum nõ sunt partes mũdi. s actus hõium. Suraneti
⁊ tauro ⁊ cancro ⁊ scorpio: cetersq huiismodi. q̃ celestia signa nume¬
rant ⁊ stellis nõ singnlis. s singula plurib costant. supẽriusq istrs
insumo celo phibent collecata. ubi costantior motus i enarabile
mertus siderim prebet. Nullas aras nulla sacra. nulla tẽpla fecert
necdos nõ dico mter hos selectos. s ne inter illos qde q̃i plebeos ha

Expanded text:
quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sideran ualuit Saturnus in regno suo neque in Capitolio, saltem obtineredera, tot facies accepit in terra? Deinde si propter solas stellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum: quur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni ceterisque huius modi, quae caelestia signa numerant et stellis non singulis, sed singula pluribus constant superiusque istis in summo caelo perhibent conlocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt, nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne inter illos quidem quasi plebeios ha
Abbreviated transcription (Latin):
minib. Nam stellam quãdam uocant mercuriũ. quãdam ⁊ idẽ mar¬
tem s ibi ẽ ⁊ illa quã uecant ionem ⁊ tam̃ eis mundꝰ ẽ iouis ibi qua
uont᷑ saturnum. ⁊ tam̃ ei p̃terea dant nõ pauam st̾am. oĩu uidelicet
seminũ ꝗbiẽ ⁊ illa oĩum clarissima q̃ ab eis appellat᷑ uenus ⁊ tam̃ ca¬
dem uenere ẽẽ etiam luã uolunt. Quãnis de illo fulgentissimo sidẽ
ãpud eos tmqͣ d̾ malo aureo. iino nenusq ⁊tẽpnũt. Inciferũ ẽ qͥdã
uenẽis. quidam dicunt ẽẽ umonis. s ut solet uenꝰ uincit. Nam multo
plures eam stellam ueneri tribuunt. Iti ut uix eoꝵ quisqͣ reperiatur ꝙ
ꝯliuc opmetur. Quis aũt nõ rideat. cum regem om̃ui ione dicant. p
tela eis astella ueneris. tanta uincit claritate. Iinto eim ẽẽ debinit
sec̾is illa fulgentior. quanto ẽ ip̃e potentior. Respondent ideo sic inderi

Expanded text:
minibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Marminibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet, Venus uincit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri,
Abbreviated transcription (Latin):
mo currat inter hoĩes medius. Ideo hermes grece. qd̾ ẜmo uł int̾pre
tatio. que ad ẜmonẽ utiq ptinet hermenia dicitur. ⁊̃deo ⁊ m̾cib preesse
omĩa cogitata enũctiantur. Si ergo mercurius ip̃e ẜmo ẽ. etiam ip̃is cõ¬
fitentib ds̃ nõ ẽ s cum sibi dos façiunt eos. qui nec demones sunt. ĩmũ¬
die supplicando spiritib possident᷑ ab eis qui nõ dii s demones sũt. Ite
qui nec marti aliquod elem̃tu uł parte mũdi inuenire potuerumt
ubi igeret oꝑa qualiacũq nature. deum belli ẽẽ dixerunt qd̾ opus est
honim ⁊ optabile eis nõ ẽ. Si ergo pacem ppetuam felicitas daret. mars
quid ageret non seret. Siaũt ip̃m bellu est mars sic̃ ẜmo mercurius.
ntinã ꝙͣ manifestũ ẽ ꝙ nõ sit ds ta nõ sit ⁊ bellũ. ꝙ uł falio uocetur deus
Qsi forte ille stelle sunt hu dii.quas eorum appellauere no Capłm .xu.¬

Expanded text:
mo currat inter homines medius; ideo mo currat inter homines medius; ideo tatio, que ad sermonem utique pertinet, hermenia dicitur. Ideo et mercibus preesse m per sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et bellum, quod uel falso uocetur deussi forte illae stellae sunt hi di, quas eorum appellauere no
Abbreviated transcription (Latin):
sequetur ut sit om̃is niri animus ds. Qd̃ si et ip̃os ab horrere absurdita
ip̃a cõpellit. restat ut cũ singłarit᷑ ⁊ excellent̾ dicant dm̃ genii. quẽ di¬
m̃tis nõ inuener̃. Et id̾o cossaltem opib hoĩum preposuer̾t. Sẽ mocinã¬
dĩ ⁊ belligerandi ãministros. Quoꝵr mercurius. siẜ monis etiam dõꝵ
pit᷑ loquitur aut loquendi ab illo accipit facultate qd̾ utiq absurdũ
est Si.aũt illi humani tantu ẜmonis potestas tributa phibetur. nõ ẽ
credibile ad lactandos mãma nõ solum ꝓueros s etiam pecora. unde
ruminus cognominatus est. ionem descende̾ uoluisse. ⁊ curam nostri
ẜmõis qua pẽcorib. antecellimꝰ ad se ꝑtin̾ẽ uoluisse. Ac ꝑ hoc .i. ip̃e ẽ iouis
atq mercurius Qd̾ si ẜmo ip̃e d̾r ẽẽ mercuriꝰ sic̃ ea q̃ d̾illo int̾pretantur
ostendunt. Nam ideo mercuriꝰ qiͣ medius currens dr̃ appellatus. ꝙ ser¬

Expanded text:
sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dimentis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum ppiter loquitur aut loquendi ab illo accepit facultatem; quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis potestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Iouem descendere uoluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse; ac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea, quae de illo interpretantur, ostendunt nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod ser
Abbreviated transcription (Latin):
multiplici amministratioẽ nẽ qi pluriu: dõꝵ nõia accep̃. Quid̃ ẽ eĩ
⁊ saturnꝰ Unus inquit de principib ds̃. penesquẽ sationum om̃ium
dñatus ẽ. Non ne expositio u̾suu illoꝵ. ualerii soram sic se ħet. ionẽ ẽẽi
mũdum. ⁊ eum om̃ia semina ex se micter̃. ⁊ inse recipere Ep̾e ẽ ig̾ pene
quem sationũ oĩum dñatus ẽ Quid est genius. d̾s ẽ inquit. qͣui p̃po¬
situs ẽ ac ium ħt õĩum rerum gingendaꝵ̾. Q uem alium hanc uimi
cum alio loco geniu dic̃ ẽẽ unins cuiusq ãium r̾ationalem. ⁊ id̾o ẽẽ sin¬
głos singłoꝵ t̾alem aũt mundi aĩum deum ẽẽ. ad hoc idem utiq renocat
u̾t tanqͣ uniu̾sał genius ip̃e. mundi aĩus ẽẽ credatur. Hic ẽ igit᷑ quem
appellat iouem. Nam si omis genius d̃s ⁊ om̃is uiri animus. genius

Expanded text:
multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum gignendarum. Quem alium hanc uim cum alio loco genium dicit esse uniuscuiusque animum rationalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius,
Abbreviated transcription (Latin):
Et dm̃ ip̃m uerum recte dicimus diuitem nõ tame̾n pecimia. s
omnipotentia: Dicuntur itaq et diuites pecumosi. s interiꝰ egeni¬
si cupidi Ĩtem dicunt᷑ paupes pecunia carentes. s interius diuites si
sapientes. Quał gͦ ista theologia debent ẽẽ sapienti. ubi rex deorum
cius rei nom̃ accẽpit quam nemo sapiens cõcupunt. Quanto eĩm
facilius si aliquid hac doctrina. ꝙ ad uitam ꝑtineret et̾nam salubrit
disceretur. ds mundi rector. nõ abeis pecumia. s sapĩa uocaretur. Si
amor purgat a sordibus aua̾rtie. hoc ẽ ab amore pecimie Capłm .i.
Ed quid de hoc ione plura. ad quem fortasse ceteri referendi st̃. ut ĩ. mni
remaneat dor oppinio plurimoꝵ cum hic ip̃e sit om̃is. siue qñ pãtes
eius uł potestates extimant sine cum uis aĩe quã putint ꝑcuncta di
ffusam. ex partib moł huiꝰ in quas uisibił mundus iste consurgit.⁊

Expanded text:
Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi; sed interius egenisi cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens concupiuit\'? Quanto enim facilius, si aliquid hac doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis Pecunia, sed Sapientia uocaretur, cuius amor purgat a sordibus auaritiae, hoc est ab amore pecuniae! CAPUT XIII. ed quid de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putantnsurgit, et
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ diuini nomĩs. Immo uõ ille cuiꝰ sunt om̃ĩa. ulissime et c̃ontu¬
meliosissime. pecunia nũcupatur. Adom̃ĩa eĩm q̃ celo ⁊ t̾ra cõtinentur.
quid ẽ pecunia. inom̃ib omi no reb que ab hõĩb noĩe pecume possi¬
dent᷑. S nimiꝵ hoc auai̾tia ioui nom̃ ĩposuit. ut quisquis amat pecu¬
niam. nõ quẽlibet dm̃. s ip̃m regem õiu. sibi amare ind̾atur. Ionge
aũt aliucl ẽẽt. sicliuitie uocarentur Aliud nãq sunt diuitie. aliud pe¬
cunia. Nam clicimus diuites. sapientes. iustos. bonos quib pecuĩa
uel nulla uł pa̾na ẽ. Magis ẽĩ sunt uirtutib diuites ꝑquas eis ⁊̃
in ip̃is corporaliu reru necessitatib sat ẽ qd̾ adest panperes uero a¬
uaros semꝑ in hiantes ⁊ egentes Qualibet eĩm magnas peciuias
habere pñt.s in earu quan̾tacũq habundantia nõ egere nõ pñt.

Expanded text:
rationem diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et conturationem diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes uero auaros, semper inhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt.