comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
toruo uultu: respondisse fert᷑. Longe alit̾
trutinam̃. Xp̃ianitateni enĩ ur̃am: que ido¬
latria & abominatio÷ omino respuimꝰ. & abo¬
minam. Crucifixꝰ ur̃ quẽ pretenditis. qͥ se cru¬
cis ĩpperio ñ potuit eriꝑe. uos nr̃is eripiet
manib: Miram aͦ hiatu. t̾ram qͣm diu poᷤ¬
sedimꝰ. ur̃am uocare p̾sumitis. qͣm ante pe¬
trũ illũ suꝑsticiosum ur̃m ꝓgenitores nr̃i
posseder̃t: s illos fallaciis suis a deitatis
sue cultura aũtit. eosꝙ in ngacissimam
sectam ur̃am deceptos seduxit. Porro & t̾ra
nr̃i iuris : ab antiqso: & uirtꝰ nr̃a uobis
erasis. nob̾ eam mox restituet. Qd̃ si nob̃c̃
uelletis turci fieri. qd̾ uob̾ ad uitã tutandã
esset ꝑnecessariũ: & statim ciuitatẽ & młtas
alias regiones uob̾ cõmitteremꝰ. & qͥc̃q pedi¬
tes st̃ equites sublimaremꝰ: & ꝓ uob̾ ubiq pu¬
gnaremꝰ. Quod si & hoc respuitis. uos cogi¬
tate de fuga: nos enĩ ꝓuidebimꝰ nob̾ de t̾ra

Expanded text:
respondisse fertur: « Longe aliter trutinamus: Christianitatem enim vestram, quae idololatria et abominatio est, omnino respuimus et abominamur. Cruxcifixus vester, quem praetenditis, qui se crucis improperio non potuit eripere, vos nostris eripiet manibus? Miramur, quo hiatu terram, quam diu possedimus, vestram vocare praesumitis, quam ante Petrum illum superstitiosum vestrum, progenitores nostri possederunt: sed illos fallaciis suis, a Deitatis suae cultura avertit; eosque in nugacissimam sectam vestram deceptos seduxit. Porro, et terra nostri juris est ab antiquo, et virtus nostra, vobis erasis, nobis eam mox restituet. Quod si nobiscum velletis Turci fieri, quod nobis ad vitam tutandam esset pernecessarium, et istam civitatem, et multas alias regiones vobis committeremus: et quicunque pedites sunt equites sublimaremus; et pro vobis ubique pugnaremus. Quod si et hoc respuitis, vos cogitate de fuga: nos enim providebimus nobis de terra
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝑmitt̾ent: & si qͥd uelletis de fuo. gratis
contrad̾ent. Si autẽ qd meliꝰ esset. ad baptiᷤ¬
mũ suspiraretis: sacͣmentũ illud uob̃ liben¬
ter imꝑtirent. & t̾ram istã ditioni ur̃e resti¬
tuerent: & semetipsos mimicis tir̾is ꝓ uob̃
tanqͣm uterini fr̃s opponerent. Sin autẽ:
accĩgunini gladio. & si auidetis: cogitate de
p̃lio. Pugnabit securi. quẽ eiusdẽ cause
ꝓ qua pugnat᷑: iusticia tuet᷑. S nos in uolũ¬
tate dei. & dm̃ ꝓmerebimͣ aditorẽ: & iusti

Expanded text:
re permitterent; et si quid velletis de suo gratis re permitterent; et si quid velletis de suo gratis contraderent. Si autem, quod melius esset, ad baptismum suspiraretis, sacramentum illud vobis libenter impertirent: et terram istam ditioni vestrae restituerent; et semetipsos inimicis vestris, pro vobis, tanquam uterini fratres, opponerent. Sin autem accingimini gladio et si audetis cogitare de praelio, pugnabit securius, quem ejusdem causae, pro qua pugnatur, justitia tuetur: sed nos, in voluntate Dei, et Deum promerebim
Abbreviated transcription (Latin):
lingue turcane ũ exꝑtẽ. hi duo satis gnari
& industrii uiri: ex xp̃ianis. Curbaranno siusq
ita dixer̃t. Mutunt nos ad uos xp̃ianoꝵ duceᷤ.
& om̃is xp̃ianꝰ exercitꝰ. rogantes ut ab eoꝵ in¬
festatione deu absistatis: & xp̃ianos insectari
a modo desinatis. Ut qͥd enĩ tentoria uestra¬
contͣ eos locastis. & arma bellaturi iubͣndo
parastis: Qd enĩ uobis male faciunti N amqͥd
ad uos de antiochia ꝓ qua congregati estis:
Si uidio contend̾e uultis. ñquid terra ista die¬
tante itieia. xp̃ianoꝵ non est: Nonne eã pre¬
dicatione sua. beatꝰ. xp̃ianitati destinauit pe-¬
trus: Nũqͥd non in ipsa eadẽ. ipse p̃sedit ep̃s:
Nos autẽ freti suꝑba tẏrannide. fr̃ib nr̃is
ꝑemptis: ipsã ur̃o coagulastis ĩꝑio. Ecce ite¬
rum ausu temerario: in eos militare dispo¬
cti. in insontes insurgatis: Mandant gͥ qd̃
si pacifici reced̾etis. omĩa ur̃a uob̃ absporta¬

Expanded text:
linguae Turcanae non expertem. Hi duo, satis gnari linguae Turcanae non expertem. Hi duo, satis gnari et industrii viri ex Christianis, Curbaranno suisque ita dixerunt: « Mittunt nos ad vos Christianorum duces, et omnis Christianorum exercitus, rogantes ut ab eorum infestatione dein absistatis: et Christianos insectari a modo desinatis. Ut quid enim contra eos tentoria vestra locastis, et arma bellaturi vibrando parastis? Quid enim vobis male faciunt? Nam quid ad vos de Antiochia, pro qua congregati estis? Si judicio contendere vultis, nunquid terra ista, dictante justitia, Christianorum non est? Nonne eam praedicatione sua beatus Christianitati destinavit Petrus? Nunquid in ipsa eadem ipse praesedit episcopus? Vos autem freti superba tyrannide, fratribus nostris peremptis, ipsam vestro coagulastis imperio. Ecce iterum ausu temerario in eos militare dispocti in insontes insurgatis? Mandant igitur quod si pacifici recederitis, omnia vestra vobis absporta
Abbreviated transcription (Latin):
taret᷑: ñ francoꝵ fortitudini. Qͥ autẽ erant
in ciuitate ad dm̃ conu̾si. totã suam spẽ in
suꝑnis collocauere: q̃m ab humano adtuid¬
rio coacti st̃ diffid̾e. Locuti st̃ gͦ adinuicẽ: de
lancea dñi querenda. Magnã enĩ habebant
in illa fidutiã si inuenirẽt᷑: q̃m ita ex deo ꝓ¬
miserat andreas apłs. Uentũ est gͥ in eccle¬
siã beati petri: & ibi diligent̃ notato loco. sr̃
miser̃t. Fõdert gͦ a mane usq ad uesꝑam:. &
tandẽ eodẽ petro cui reuelatũ fii̾at p̃sente.
repperunt lanceã. Qua cum digna reu̾en¬
tia leuata. publicꝰ clamor exoritur: & ut de¬
bebat᷑ letabundꝰ ad eã fit concurs᷑. & tota de¬
uotione deosculat᷑. Hid̾es ppłos lacͥmis irrora¬
memin̾int mesticie: & ex t̃c ausi fuint de
bello tͣctare. Consiliati st̃ gͦ. ut nuntios fuoᷤ
ad turcoꝵ pͥncipes dirig̾ent: qͥ ꝑ int̾pretẽ
ad eos sua responsa referrent. Miser̾t autẽ¬
duos petrum heremitã. & quendã herlumũ.

Expanded text:
 fortitudini. Qui autem erant in civitate, ad Deum conversi, totam suam spem in supernis collocavere: quoniam ab humano adjutorio coacti sunt diffidere. Locuti sunt ergo ad invicem de lancea Domini disquirenda, magnam enim habebant in illa fiduciam, si inveniretur; quoniam ita ex Deo promiserat Andreas apostolus. Ventum est igitur in ecclesiam Beati Petri, et ibi diligenter notato loco super miserunt: foderunt ergo a mane usque ad vesperam: et tandem, codem Petro cui revelatum fuerat praesente, repererunt lanceam. Qua cum digna reverentia levata, publicus clamor exoritur; et ut debebatur, laetabundus ad eam fit concursus, et tota devotione deosculatur. Videres populos lacrymis irrorameminerint maestitiae. Et extunc ausi fuerunt de bello tractare. Consiliati sunt ergo ut numios suos ad Turcotum principes dirigerent, qui per interpretem ad eos sua responsa referrent. Miseruduos, Petrum Heremitam, et quemdam Herluinum,
Abbreviated transcription (Latin):
phanꝰ carnotensis. qͥ dũ sibi soli consuluit.
frĩb & cõmilitonib suis dimissis. ĩꝑatoris an¬
xiliarẽ presentiã ab eis aũtit: & rumores
alios qͣm eũ decuit. ñ ueredicꝰ portitor eruc¬
cuauit. Ex d̃i tam̃ dispositione factũ neqͣ¬
qͣm dubitamꝰ. qͥ disponit omĩa suaiit̃ nec
casu fortuito ꝑmittit uł tinũ passerẽ ad t̾¬
ram cad̾e. Si enĩ alexius imꝑator aduenis¬

Expanded text:
phanus Carnotensis, qui dum sibi soli consuluit, phanus Carnotensis, qui dum sibi soli consuluit, fratribus et commilitonibus suis dimissis, imperatoris auxiliarem praesentiam ab eis avertit; et rumores alios quam eum decuit, non veridicus portitor eructavit. Ex Dei tamen dispositione factum non dubitamus, qui disponit omnia suaviter; nec casu fortuito permittit, vel unum passerem ad terram cadere. Si enim Alexius imperator advenis
Abbreviated transcription (Latin):
ad lañita ciebat auditores. Hix autẽ consolatꝰ
non tam̃ lenito dolore: cũ imꝑatore cõpulsꝰ
est redire. Obrescit etiã inestimabilis mesti¬
tudo: in ppło dei. Nã episcopi & abb̃es. & prbr¬
pene ͥduo a p̃cib & laudib d̃i cessauer̾t: et
ꝓfundis gemitib singultib q suspirabant.
Guido etiã in ipso itin̾e semꝑ conquereba¬
t᷑ & gemebat: & in p̃dictum comitẽ coniucu
multa euomebat. In tm̃ etiã omĩs exercitus
ille die illo facti st̃ stupidi: ut stupore m̃tis
ꝑt̾riti. pene a se ipsis desipuerint. Tandem
tam̃ redier̃t ad se: & uoces querulas. & p̃ces
placabiles. & lugubres querelas denuo ad
dm̃ deuotꝰ emisere. Imꝑator autẽ nimis fes¬
tine u̾bis credulus blesiensis nulla singłar
necessitate. nullo. xp̾ianis õb̾sessis auxslio ol¬
lato: constantinopoli sue qͥeti satisfaciens n¬
iessꝰ est. Ecce qͣntũ nocuit exercitui deiste¬

Expanded text:
ad lamenta ciebat auditores. Vix autem consolatus, ad lamenta ciebat auditores. Vix autem consolatus, non tamen lenito dolore, cum imperatore compulsus est redire. Obrepsit etiam inaestimabilis maestitudo in populo Dei. Nam episcopi et abbates et prpene triduo a precibus et laudibus Dei cessaverunt, et profundis gemitibus suspirabant, Guido etiam semper in ipso itinere conquerebatur: et gemebat; et in praedictum comitem convicia multa evomebat. Interim etiam omnis exercitus ille, die illo facti sunt stupidi, ut stupore mentis perterriti pene a seipsis desipuerint: tandem tamen redierunt ad se; et voces querulas et preces placabiles, et lugubres querelas, denuo ad Deum devotius emisere. Imperator autem, nimis festine verbis credulus Blesiensis, in illa singulari necessitate, nullo Christianis obsessis auxilio collato, Constantinopolim suae quieti satisfaciens reversus est. Ecce quantum nocuit exercitui Dei Ste
Abbreviated transcription (Latin):
istiꝰ regionis. incolã tͣnsferri manoamũ.
in bulgariã: ut nulliꝰ redarguam ĩme¬
mores. Itaq franci reũtebant᷑ inuiti. &
amarissime lamentabant᷑. Multi etiã ẽ
pauꝑib ꝑegrinis passĩ moriebant᷑: egroti
cduitinis inualitudinib. Guido boamun¬
di frater erat cũ imꝑatore: donec riumnige¬
rulus comes loquebat᷑. Hic audito loq̃ntiᷤ
uaticino. ualde contristat᷑ est: & ex ipsis
p̃cordioꝵ conquestꝰ medullis lacͥmat᷑ est.
dei cecidisti : Putamꝰ ne sic ꝓmeriusti: Ue
mͥ. cur ipse ñ pociꝰ perii: O deus. quare sic
iudicasti: Cur ppłm tuũ sic abhominaris:
Ut qͥd inperiũ facti sumꝰ gentiũ: Ols mͥ de
Boamunde fr̃ dulcissime. ut & ego moriar
pro te: Moriat᷑ anima mea gens d̾i. duces
totꝰ laudis. titulo digni: morte ur̃a. Hec di¬
cens. & aduncis unguib pubentes genas di¬
rimebat. flauãq cesariẽ discerpebat: & om̃s

Expanded text:
istius regionis incolam transferri mandamus istius regionis incolam transferri mandamus in Bulgariam: ut nullius rei redarguamur immemores. » Itaque Franci revertebuntur inviti, et amarissime lamentabantur. Multi etiam e pauperibus peregrinis passim moriebantur, aegroti diutius invaletudinibus. Guido Boamundi frater erat cum imperatore, donee rumigerulus comes loquebatur: hic, audito loquentis vaticinio, valde contristatus est; et ex ipsis praecordiorum conquestus medullis, lacrymatus est. Dei cecidisti? Putamusne sic promeruisti? Vae mihi! cur ipse non potius perii? O Deus, quare sic judicasti? Cur populum tuum sic abominatus es? Ut quid improperium facti sumus gentium? Quis mihi det, Boamunde frater dulcissime, ut ego moriar pro te? Moriatur anima mea, gens Dei, duces totius laudis titulo digni, morte vestra. » Haec dicens et aduncis unguibus pubentes genas dirimebat, flavamque caesariem decerpebat; et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
preꝓperũ anticipauit tempꝰ. Et quid am¬
plius possumꝰ: Postqͣm om̃s deleti st̃. qͥd eis
nr̃m ꝓfic̃ẽt auxiliũ: Illuc qͥppe laboriose¬
& magno dispendio tendere ubi nichil ꝓ¬
ficias: extreme dementie est. Uisũ est gͥ no¬
bis ut ocius reu̾tam᷑: ne forte & nos inutili¬
ter ext̾minem᷑. Ecce enĩ turci plus solito
insolentiores. & p̃ sangͥne effuso tigridib
efferatiores. si nob̾ irruant facillime p̾ua¬
lebunt: qͥa nr̃i rumorib his auditis. excor¬
des ilico titubabunt. Reu̾tam gͥ: & rem¬
inqͣm dies: cũ sangͥnem effusũ de turcis
ꝑfidis ultũ iri ꝓficiscemͣ. Nolo ad p̃sens
moriant᷑ nr̃i morte repentina. s regre¬
diant᷑ ut uiuant: & reseruemꝰ & repare¬
mꝰ eos ad irascendũ & ulciscendũ. Incerĩ
post t̾ga nr̃a terrã istam edicto ĩ ꝑrali
deuastatũ iri p̾cipimꝰ. ut siqͣndo turci
in nos emerserint: dũ nichil hic inue¬
nerint recedant coacti. Porro gentem

Expanded text:
t tempus. Ecquid amplius possumus? Postquam omnes deleti sunt, quid eis nostrum proficeret auxilium? Illuc quippe laboriose et dispendio magno tendere, ubi nihil proficias, extremae dementiae est. Visum est igitur nobis, ut ocius revertamur; ne forte et nos inutiliter exterminemur. Ecce enim Turci plus solito insolentiores, et prae sanguine effuso tigridibus efferaciores, si nobis irruant, facillime praevalebunt: quia nostri, rumoribus his auditis, excordes illico titubabunt. Revertamur igitinquam, dies cum sanguinem effusum, de Turcis perfidis ultum iri proficiscemur. Volo ad praesens moriantur nostri, morte repentina; sed regrediantur, ut vivant; et reservemus et reparemus eos, ad irascendum et ulciscendura. Interim, post terga terram istam, edicto imperiali, devastatam iri praecipimus: ut si quando Turci in nos emerserint, dum nihil hic invenerint coacti recedant. Porro gentem
Abbreviated transcription (Latin):
Sileamꝰ gͦ & qͥescamꝰ. & uulneratos & infirns
mꝰ cancri & leonis nociuos fuccessus. Ralen
dis nouembrib tempꝰ refrigerabit᷑: & tunc
congregati unanunit̾ condictũ iter aggre¬
cdiasn. Alioqͥn: totũ ppłm intẽpestius ardouib
affligeremꝰ. Hoc autẽ consiliũ turbis flagi¬
tantib: enucleatiꝰ disserat᷑. Tempꝰ enĩ intu¬
ctabile necesse est diclinemꝰ: & hoc om̃ib u¬
tillimũ ꝑpendimꝰ. Id in toto exercitu annũ¬
tiatũ est: & tandẽ ab om̃ib collaudatũ est
Disꝑsi st̃ gͦ duces & familie ꝑ finitimas regi¬
ones estiuandi gr̃a: & egeni eos subsequebã¬
tͣ. uiuendi carisa. Dixerant enĩ duces. Si qͥs
egens est & corꝑe uegetꝰ. iungat᷑ nob: & nos
om̃ib datis unicuiq stipendiis subsidiabimͦ
Infirmi: publica stipe donec conualuerint.

Expanded text:
Sileamus ergo et quiescamus, et vulneratos et infirmos Sileamus ergo et quiescamus, et vulneratos et infirmos s, Cancri et Leonis nocivos successus declinemus. In Novembri tempus refrigerabitur, et tunc congregati unanimiter, condictum iter aggrediamur. Alioquin totum populum intempestivis ardoribus affligeremus. Hoc autem consilium, turbis flagitantibus, enucleatius disseratur. Tempus intractabile necesse est declinemus, et hoc omnibus utillimum perpendimus. » Id in toto exercitu annuntiatum est, et tandem ab omnibus colladdatum est. Dispersi sunt ergo duces et familiae per finitimas regiones, aestivandi gratia; et egeni eos subsequebantur, vivendi causa. Dixerant enim duces: « Si quis egenus est et corpore vegetus, jungatur nobis, et nos omnibus, datis unicuique stipendiis, subsidiabimur; infirmi publica stipe donec convaluerint
Abbreviated transcription (Latin):
iuste possemꝰ: nec ipse qͥn ueniat & iuram̃¬
tum suũ teneat. ullã excusationẽ p̾ferat.
ꝑiurii. siqͥdẽ ipsa res est ñ simulacrum ꝑ¬
iurii: nisi ultͣ iures etiã om̃i dolositate
remota. obseruare iuram̃tum elabores.
Iuit hugo magnꝰ. huiꝰce legationis officio
qͥ in ipsa expeditione gnauiter multa ma¬
p̃dictus ad ĩꝑatorem recesserat. francoꝵ
gͦ. Ppłs iste qui multas passus ẽ calami¬
iud̃ e. iam multis fatigat᷑ infortuniis. de
accelerando itiñe palam conquerit᷑: et
nos itidẽ multo affecti tedio conquerim᷑.
ꝓuideamꝰ gͥ ipsis: qd magis utile sit. Mo¬
ras nequaquã ulteriꝰ quaslibet censemus
innectendas: p̃ter quas in eiutabił oppo¬
suerit necessitas. S tam̃ singła non um¬
petuose. s diligent̾ & modeste: st estimaii¬
da. Terra ꝑ quã ituri sumꝰ: inaquosa est.
Estas ult̃ modum torrida est. deris in¬
clementiã ad p̃sens ferre ñ possumꝰ. longa

Expanded text:
certe possemus; nec ipse quin veniat et juramecerte possemus; nec ipse quin veniat et juramentum suum teneat, ullam excusationem praeferat. Perjurii siquidem ipsa res est, non simulacrum perjurii, nisi ultra vires, etiam omni dolositate remota, observare juramentum elabores. » Ivit Hugo Magnus hujusce legationis officio  in ipsa expeditione gnaviter multa mapraedictus ad imperatorem recesserat, Francorum nt ergo: « Populus iste qui multas passus est calamipromereatur, jam multis fatigatus infortuniis, de accelerando itinere palam conqueritur; et nos itidem multo affecti taedio conquerimur. Provideamus igitur ipsis quid magis utile sit. Moras nequaquam ulterius quaslibet censemus innectendas, praeter quas inevitabilis opposuerit necessitas. Sed tamen singula non impetuose, sed diligenter et modeste sunt aestimanda. Terra per quam ituAestas ultra modum torrida est. Aeris inclementiam ad praesens ferre non possumus. Longa
Abbreviated transcription (Latin):
effectu positam inuenimꝰ: magis quio
ex ipso sit. ꝙͣ quid ipsũ sit quod pon¬
tur ꝑ expositionẽ. uel definitionẽ qui
rere debemꝰ. Scd̃m hanc itaq conside¬
rationẽ. quid aliud ẽ. meror. nͥ lacri¬
marũ effusio. uisusq hebetatio: As¬
sidua enĩ lacͥmarũ effusio. aciẽ ocło
corrumpit: & citius caligare facit. Raͥ¬
te ergo dr quia om̃e cor meret: quia
ad om̃e consiliũ. rationis acumen he¬
bet. hinc est illud sapientis p̃ceptum
uel documentũ. Noli inniti pru den¬
tie tue. Ignorat enim homo quid a¬
ducat sibi in uita sua. numero dierũ
pegrinationis sue: & tempore quo in¬
lut umbra preterit. Nisi enĩ interia
ille ocłs caligaret: tociens ꝓcul dubi
in ueritaris iudicio minime errarei
Unde queso contraria consilia tamsi¬
pe.tamq diuerse sententie. ñ dicã
diuersis. sed de uno eodẽq corde.i
pene sub eodẽ tempore ÷ unde inqũ
biguitate: De gemino errore iudia

Expanded text:
effectu positam invenimus, magis quid effectu positam invenimus, magis quid ex ipso sit, quam quid ipsum sit, quod ponitur per expositionem vel diffinitionem qure debemus. Secundum hanc itaque considerationem, quid aliud est moeror, nisi lacrymarum effusio, visusque hebetatio? Assidua enim lacrymarum effusio aciem oculorum corrumpit, et citius caligare facit. Recte ergo dicitur, quia omne cor moeret, quia ad omne consilium rationis acumen habet. Hinc est illud Sapientis praeceptum, vel documentum: Noli inniti prudentiae tuae . Ignorat enim homo quid conducat sibi in vita sua numero dierum peregrinationis suae, et tempore quod velut umbra praeterit. Nisi enim interior ille oculus caligaret, toties procul dubio in veritatis judicio minime erraret. Unde, quaeso, contraria consilia tam saepe, tamque diversae sententiae, non dicam de diversis, sed de uno eodemque corde, et pene sub eodem tempore? Unde, inquam, biguitate? CAPUT XXV. De gemino errore judi
Abbreviated transcription (Latin):
pitis. est sufficiens causa doloris. Si
igitur cor habemꝰ. si om̃ino excordes ñ
existimꝰ: ubi om̃i consilio destituti su¬
mus. tantũ malũ dissimulare nec pos¬
sumꝰ. nec debemꝰ. Si enĩ ꝑ cor ut dictũ
est. consilium intelligi debet ⁊ qui hꝰ¬
modi cor habet. dolore carere ñ ualet:
quia malũ quod in se uidet. sine do¬
lore ñ sustinet. Immo quanto melius
agnoscit: quanto consultiꝰ agit: tanto
ampliꝰ plangit. Qui enĩ apponit scienti¬
am: apponit & dolorem. Debet autem
dolor nr̃ & acriꝰ nos urgere intꝰ: & appa¬
rere exterius. Intus ad temediũ: foris
absq consilio. & sine prudentia ñ exis¬
timꝰ ÷ ꝓbemꝰ in opere. q̃ uere dolemus
in corde: & appareat extrinsecus. quid ꝑ¬
tiamur intrinsecus. Ut tamen dicã quo
sentio: in his uerbis causã ꝓ effectu posi¬
tam existimo. In eo enĩ quod dr om̃
cor meret: effectus ex causa ut arbi¬
tror tacite innuitur. S cum causã ꝑ

Expanded text:
pitis est sufficiens causa doloris. Si pitis est sufficiens causa doloris. Si igitur cor habemus, si omnino excordes non existimus, nisi omni consilio destituti simus, tantum malum dissimulare nec possumus, nec debemus. Si enim per cor, ut dictum est, consilium recte intelligi debet, qui hujusmodi cor habet, dolore carere non valet, quia malum quod in se videt, sine dolore non sustinet, imo quanto melius agnoscit, quanto consultius agit, tanto amplius plangit. Qui enim apponit scientiam, apponit et dolorem. Debet autem dolor noster et acrius nos urgere intus, et apparere exterius. Intus ad remedium, foris absque consilio et sine prudentia non existimus, probemus in opere quam vere dolemus in corde, et appareat exterius quid patiamur intrinsecus. Ut autem inde dicam quod sentio, in his verbis causam pro effectu positam existimo. In eo enim quod dicitur omne cor moeret, effectus ex causa, ut arbitror, tacite innuitur. Sed cum causam pro
Abbreviated transcription (Latin):
nat. & uoluntas que obpugnatur:sic
uoluntas est que superat. & uoluntas
quȩ suꝑatur. Sed in his om̃ib manet
libertatis integritas: quia semꝑ tri¬
umphat uoluntas. Hȩc itaq libertas
arbitrii.nec in bonis maior. nec in
malis ẽ. minor: quia nec ꝑ peccatũ¬
minuitur: nec ꝑ meritũ augetur. Quȩ
enim in om̃ib sũmũ gradũ optinet:
sicut nec crescere. sic nec decͤscere habet.
S sicut ẽ. miranda arbitrii libertas ab
alio cogi non posse:sic miseranda pror¬
sus infirmitas in se ipso ad om̃e bonũ
torpere. Quia gͥ in homine illo interio¬
ri inter naturalia bona nichil hac li¬
bertate digniꝰ. nichil sublimiꝰ inuenit᷑:
recte ꝑ caput designat᷑. Et quia cum as¬
signata infirmitate. om̃is homo uiuit¬
& moritur: congrue sane languori com¬
oõe inquit caput langui. xxiiii.¬
dum: & om̃e cor merens. Et iuste
quidẽ quãdui caput om̃e languet:
om̃e etiã cor meret. Dolor siquidẽ ca¬

Expanded text:
nat et voluntas quae oppugnatur, sic nat et voluntas quae oppugnatur, sic voluntas est quae superat et voluntas quae superatur. Sed in his omnibus manet libertatis integritas quia semper triumphat voluntas. Haec itaque arbitrii libertas nec in bonis major, nec in malis est minor, quae nec per peccatuminuitur, nec per meritum augetur. Quae enim in omnibus summum gradum obtinet, sicut nec crescere, sic nec decrescere habet. Sed, sicut est miranda arbitrii libertas ab alia cogi non posse, sic miseranda prorsus infirmitas in seipso ad omne bonum torpere. Quia igitur in homine illo interiori inter naturalia bona nihil hac libertate dignius, nihil sublimius invenitur, recte per caput designatur. Et quia, cum assignata infirmitate omnis homo vivit et moritur, congrue sane languori comOmne, inquit, caput languidum, et omne cor moerens. Et juste quidem; quandiu caput omne languet, omne etiam cor moeret. Dolor siquidem ca
Abbreviated transcription (Latin):
mam libertatẽ habeat ho .xxiii.
ed si diligenter attendimꝰ. puto
quia inuenimꝰ hominẽ ñ mͦ li¬
bertate carere: s magnã. immo sũmã
libertatẽ possidere. Primꝰ siquidẽ liber¬
tatis gradus ẽ. nulli coactioni subiacere:
scd̾s autẽ nulli subici debere⁊ terciꝰ uͦ. &
ipse summꝰ. nulli penitꝰ subici posse. Quo¬
modo ergo arbitriũ hominis uere. ĩmo
sũme liberũ ñ ẽ. quod sua libertate nul¬
la ui. nulla potestate pͥuari potest: nã
hoc nec creatura potest. nec creatorem
decet: Sed quomͦ uel creator. hoc po¬
test ÷ qui nichil quod ñ decet facere po¬
test : Si gͥ nulla uiolentia arbitriũ
potest sua pͥuari libertate: constat
illud sũmã libertatẽ habere. Nichil¬
ominꝰ tamen ut suꝑiꝰ monstratũ est
uoluntas uoluntati contradicit. & uo¬
luntas uoluntati resistit: & alia ab
alia inpugnatur ͥ nc̃ hec nc̃ illa cap¬
tiuatur. Sed in huiꝰ congressionis cer¬
tamine sicut uoluntas est quȩ obpug¬

Expanded text:
mam libertatem habeat homo. Sed si diligenter attendimus, puto quia inveniemus hominem non modom libertate non carere, sed magnam imo summam libertatem possidere. Primus siquidem libertatis gradus est nulli coactioni subjacere. Secundus autem nulli subjici debere. Tertius vero et ipse summus nulli penitus subjici posse. Quomodo ergo arbitrium hominis vere imo summe liberum non est, quod sua libertate nulla vi, nulla potestate privari potest. Nam hoc, nec creatura valet, nec Creatorem decet. Sed quomodo vel Creator hoc potest qui nihil quod non decet facere potest? Si igitur nulla violentia arbitrium potest sua privare libertate, constat illud summam libertatem habere. Nihilominus tamen, ut superius monstratum est, voluntas voluntati contradicit, et voluntas voluntati resistit, et alia ab alia impugnatur, et nunc haec, nunc illa captivatur. Sed in hujus congressionis certamine, sicut voluntas est quae oppug
Abbreviated transcription (Latin):
& caro aduersus spm̃. Ubi appe¬
titus carnis rebellant aduersus
decreca rationis. Subacto audem
pͥmo & scdo p̾lio: restat adhuc
cium inmanissimũ atq durisꝰ¬
mũ. ꝯtra cerias potestates. recto
tenebrarũ harũ. tra spiritalio
nequitie in cȩlestib. Hii anim
hostes omniũ crudelissimi. conꝰ
tyrones xp̃i tanto acrius seui
qͣnto eos ingemina uictoria gu̾¬
sius triumphasse ospiciunt. Soa
sit ut uel istos ꝯtra xp̃i milites p¬
se preualere qͥs credat. qͥbs eoꝵ rei
iam agmiine ꝯstitudo. p̃lio q con¬
serto ꝑiacobũ unum ex magnis
eiꝰ ducib de dubio belli euentus
dubiã sententiã mandat. Rcsisi¬
te inquiens diabolo. ꝙ fugier a
uobis. Unde ẽ. qͦd ille huiꝰ regis m¬
gnus achleta gl̃abat᷑ dicens. Im¬
micos meos dedisti mͥ dorsum ꝙi
dientes me disꝑdidisti. Hinc ẽ ql
ille alius inter pͥncipes popłos
qui ꝯgregati sunt cum deo aba¬
ham. princeps electus ꝙ precipi

Expanded text:
et caro adversus spiritum, ubi appeet caro adversus spiritum, ubi appetitus carnis rebellant adversus decreta rationis. Subacto autem primo et secundo praelio, restat adhuc tertium immanissimum atque durissimum contra aerias potestates, rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Hi animae hostes omnium crudelissimi, contra tirones Christi tanto acrius saeviunt, quanto eos in gemina victoria gloriosius triumphasse conspiciunt. Sed absit ut vel istos Christi milites posse praevalere, quis credat, quibus eorum rex jam agmine constituto, praelioque conserto per Jacobum unum ex magnis ejus ducibus de dubio belli eventu non dubiam sententiam mandat: Resistite, inquiens, diabolo, et fugiet a vobis . Unde est quod ille hujus Regis magnus athleta gloriabatur, dicens: Inimicos meos dedisti mihi dorsum, et odientes me disperdidisti . Hinc est quod ille alius inter principes populorum qui congregati sunt cum Deo Abraham princeps electus, et praecipuus
Abbreviated transcription (Latin):
le. & decem milia a dextris tuis
& tc̃ in te ipso ꝓbare poteris quã
ueraciter scriptum sitͥ. dñs uircu¬
tem popło suo dabit. Ut autẽ ple¬
mus agnoscas qualẽ uircutem
de dñi sui dono accipiant. cogi¬
ta quales aduersarios habeant.
ꝙ contra eos ꝙ̃. uiriliter agant.
Nonne buius regis milites sunt
contra quos seint mundus. insa¬
nit diabolus : S confortat eos
rex suus dicens. Uiriliter agrce
& confortetur cor urm̃. In mundo
quidem p̾ssurã babebitis. s confi¬
dite. ego uici mundũ. Nonne isti
sunt contra quos ille qui in ma¬
ligno positus ẽ. mundus formidã¬
dam illã triplicis cohortis aciem
ꝓducit. in concupiscentia ocłoꝵ.
in concupiscentia carnis. in suꝑ¬
bia uite: Istist᷑ qui destruunt
nichilominꝰ regnũ peocati. ut ñ
regnet peccatum in mortali corpo¬
re eoꝵ. Istud ẽ. bellum scdm. mul¬
le. & plusꝙͣ cunle. ubi regnũ sp̃s
dunditur aduersũ se ip̃sum ubi
spc̃ concupiscit aduersus carnẽ.

Expanded text:
ia a dextris tuis, et tunc in teipso probare poteris quam veraciter scriptum sit: Dominus virtutem populo suo dabit . Ut autem plenius agnoscas qualem virtutem de Domini sui dono accipiant, cogita quales adversarios habeant et contra eos, quam viriliter agant. Nonne hujus Regis milites sunt, contra quos saevit mundus, insanit diabolus? Sed confortat eos Rex suus dicens: Viriliter agite, et confortetur cor vestrum . In mundo quidem pressuram habebitis; sed confidite, ego vici mundum . Nonne isti sunt contra quos ille, qui in maligno positus est mundus, formidandam illam triplicis cohortis aciem producit, in concupiscentia oculorum, in concupiscentia carnis, in superbia vitae? Isti sunt qui destruunt nihilominus regnum peccati, ut non regnet peccatum in mortali corpore eorum. Istud est bellum secundum mulle, et plusquam civile, ubi regnum spiritus dividitur adversus seipsum, ubi spiritus concupiscit adversus carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
ma festinatione ꝑ semicã manda¬
coꝵs de ualle lacrimarũ ascendt̃
de uircute in uircutẽ quȩ retro st̃
obliti. & in anteriora extenti. sata¬
gunt semꝑ magis magis q capere
quȩ sursũ sunt. non quȩ suꝑ terrã
donec uix cum multo labore tandẽ
aliquando apprehendentes montis
uercicẽ. ꝑuenant usq ad cuntatẽ
munitam. Collecta itaq omni mul¬
titudine in sũmis montiũ. q scłm
castroꝵs disciplinã acie ordinata
mirabilit̃ in montib egernis cing̃c
urbem. ꝙ inchoant obsidionẽ. Et in
pͥmo quidẽ congressu ciuium constã¬
tiam teloꝵ iactu emollire nitunt᷑.
assistunt hinc sagitarii. illinc fun¬
dibalarii. Iaciuntur itaq ab aliis
suspirioꝵ sagnte ab imo cordis euul

Expanded text:
ma festinatione per semitam mandama festinatione per semitam mandatorum de valle lacrymarum ascendunt de virtute in virtutem, quae retro sunt obliti et in interiora extenti, satagunt semper magis magisque sapere quae sursum sunt non quae super terram, donec vix cum multo labore tandem aliquando apprehendentes montis verticem, perveniant usque ad civitatem munitam. Collecta itaque omni multitudine in summis montium, et secundum castrorum disciplinam acie ordinata, mirabiliter in montibus aeternis cingunt urbem, et inchoant obsidionem, et in primo quidem congressu civium constantiam telorum jactu emollire nituntur. Assistunt hinc sagittarii, illinc fundibalarii. Jaciuntur itaque ab aliis suspiriorum sagittae ab imo cordis evul
Abbreviated transcription (Latin):
utem nec ante mundi finẽ finẽ¬
tur. Ista deniq est fortium. illa
autem infirmoꝵ. Istam ascendc̃
uiri dumtaxat ad bella doctis¬
simi allam ñ ascendunt nisi pa¬
pauperes.infirmi. & mendici. Isti
ad iim faciendã. illi ad elemosi¬
nam petendam. Hȩc non ad mit¬
tit nisi illos tantum qui iam ꝓfece¬
runt in uirum ꝑfectum. in mensu¬
ram etatis plentudinis xp̃i. Illa re¬
cipit pauꝑes ꝙ debiles. cecos q cla¬
udos. uulgus q ꝓmiscuum eoꝵ dũ¬
taxat qui faciunt sibi amicos de
mammona iniquitatis ut recipiant᷑
in ȩterna tabernacula. ꝙ utpote
miscđie uiam tenentes. sint beati
misericordes. qm̃ ipsi miscdiã con¬
sequent᷑. At illa terribilis castroꝵ
acies ordinata uiroꝵ fortiũ. ꝙ eoꝵ
qui possunt ad bellã ꝓcedere uã¬
uiam ueritatis eligentes. ut pote in¬
de facturi arcã illã. ꝙ arduam
inã quȩ ducit ad intam cum a¬
lacͥtate apprehendunt. & cum sum¬

Expanded text:
utem nec ante mundi finem finiutem nec ante mundi finem finitur. Ista denique est fortium, illa autem infirmorum. Istam ascendunt viri duntaxat ad bella doctissimi, illam non ascendunt nisi pauperes, infirmi et mendici. Isti ad vim faciendam, illi ad eleemosinam petendam. Haec non admittit nisi illos tantum, qui jam profecerunt in virum perfectum, in mensuram plenitudinis Christi. Illa recipit pauperes et debiles, caecos et claudos, vulgusque promiscuum eorum duntaxat, qui faciunt sibi amicos de mammona iniquitatis, ut recipiantur in aeterna tabernacula, et utpote misericordiae viam tenentes sint beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. At illa terribilis castrorum acies ordinata virorum fortium, et eorum qui possunt ad bella procedere viam veritatis eligentes, utpote vim facturi arctam illam, et arduam illam quae ducit ad vitam cum alacritate apprehendunt, et cum sum
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o iħ̃u. Ecce quales criumpha¬
tores. qui fortit᷑ agentes destril¬
unt regnũ mundi. destruusl
regnum peccati. dissipan is¬
um diaboli. S nec hoc eis suf¬
et nisi inuadant regnum celi.
d istius modi siquidem bellado¬
ib molentis. & triumphacori¬
÷ gloriosis regnum celoꝵ uim pa¬
tur. ꝙ miolenti diriprunt illud.
uto quia hic eius est opus forti¬
udine magna. mirabiliq uirtu¬
e ante qͣ irrumpant firmissi¬
um illud habitacłm quod oꝑ¬
uod firmauerunt manus tue.
est enim firmatũ in sũmis monti¬
m: & montes in circuitu eius. Nec
isi duab tantum uiis una hinc
altera inde adiri potest. Uni¬
itas. Est autem utraq uia ad¬
modum arca. Siquidẽ arca est
na quȩ ducit ad uitam. q pau¬
ci sunt qui ingrediunt᷑ ꝑ eam.
Multum cñ est inter istam ꝙ il¬
lam. Est enim uia ueritatis non
olum arta. uerum etiam multũ
ardua. Illa autem planior.s
multo ꝓlixior ꝙ que uix dodo ui¬
te cermino conficitur.in quibcdã¬

Expanded text:
 etc. , Ecce quales triumphatores, qui fortiter agentes despiciunt regnum mundi, destruunt regnum peccati, dissipant regnum diaboli. Sed nec hoc eis sufficit, nisi invadant regnum coeli. Ab istiusmodi siquidem bellatoribus violentis, et triumphatoribus gloriosis regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud. Puto quia hic est eis opus fortitudine magna, mirabilique virtute antequam irrumpant firmissimum illud habitaculum, quod opuod firmaverunt manus tuae. Est enim firmatum in summis montium, et montes in circuitu ejus. Nec nisi duabus tantum viis, una hinc, et altera inde adiri potest. Uniitas. Est autem utraque via admodum arcta. Siquidem arcta est via quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui ingrediuntur per eam. Multum tamen est inter istam et aliam. Est enim via veritatis, non solum arcta verum etiam multum ardua. Illa autem planior, sed multo prolixior, et quae vix toto vitae termino conficitur. In quibusdam a
Abbreviated transcription (Latin):
binasmodi metꝰ & meror. asuꝑueni¬
entis fiducie securitate fugiat atq
discedat. etiam huius modi mare.
ut possimus & nos cum ꝓpħa psalle
Quid ȩ̃ tibi mare qd fugisti: Nonne
mare putamus de iuxta illum ab¬
fugerat. qui dicebat ÷ bonũ certam̃
certam cursum consũmaui. fidẽ sex¬
uaii. de reliquo reposita ẽ michi co¬
rona iusticie. quam reddet michi
dñs milla die iustus iudex: futo
quia mare om̃e post tergum longe¬
reliquerat. nec erat unde iam cons¬
tͥstari. uel conturbari debuerat: cũ
dicebat nichil mͥ conscius sum .xi.
Nepano uel uero maindi contẽptu.
ed quid queso illud esse dici

Expanded text:
hujusmodi metus et moeror a supervenihujusmodi metus et moeror a supervenientis fiduciae securitate! Fugiat atque discedat etiam hujusmodi mare, ut possimus et nos cum Propheta psallere: Quid est tibi, mare, quod fugisti? Nonne mare putamus de juxta, illud aufugerat, qui dicebat? Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi, de reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi in illa die justus judex . Puto quia mare omne longe post tergum reliquerat, nec erat unde jam contristari et conturbari debuerat, cum dicebat: Nihil mihi conscius sum. CAPUT XI. De vano vel vero mundi contemptu Sed quid, quaeso, illud esse dici
Abbreviated transcription (Latin):
eternis: mare ẽ. a dextris. Meror
ꝓ̃ malis ȩcernis: mare ẽ. a sinistris.
Sane si sane mentis sumus: ꝓ utrisq
debemus timere. dolere. & amaris cõ¬
punctionis lacrimis affluere. Ista
timeamꝰ amittere. illa timeamꝰ incur¬
rere: & babemus geminũ mare mu¬
mens nos fortiter. & ab utroq latere.
Recte ut arbitror mare qđ mina oc¬
currit. qd̾ ꝓfectionis nr̃e iter impedit.
qđ ꝑfectus nr̃i cursum intercludit.
niste seueritatis uirga ꝑcitimus. diui¬
ne districtionis consideratione terremꝰ.
futuri examinis recordatione amoue
aitudĩe punctio. nr̃a diu̾idat᷑ ad gemina:
ut ꝑtimoris merarẽ. mala diluamꝰ eterna:
ꝙ ꝑ desiderii Cacrimas. bona mercemur
ecerna. Felices qui & hoc geminum
dupplicis meroris mare ꝑtranseunt.
qui om̃em future expectationis am¬
biguitatẽ & mecũ. longe post tergũ
resinquunt: & unuersum diffidentie
luctum. cerce spei securitate tͣnscur-¬
runt. Utinã q in nobis absorbeatur

Expanded text:
eternis, mare est a dextris; moeror pro malis aeternis, mare est a sinistris. Sane si sanae mentis sumus, pro utrisque debemus time re, dolere et amaris compunctionis lacrymis affluere. Ista timeamus amittere, illa timeamus incurrere, et habemus geminum mare muniens nos fortiter, et ab utroque latere. Recte, ut arbitror, mare, quod in via occurrit, quod profectionis nostrae iter impedit, quod profectus nostri cursum intercludit, justae severitatis virga percutimus, divinae districtionis consideratione terremus, futuri examinis recordatione amovemcitudine compunctio nostra dividatur ad gemina, ut per timoris moerorem mala diluamus aeterna et per desiderii lacrymas, bona mercemur aeterna. Felices qui et hoc geminum duplicis moeroris mare pertranseunt, qui omnem futurae exspectationis ambiguitatem, et metum, longe post tergum relinquunt, et universum diffidentiae luctum certae spei securitate transeunt, utinam et in nobis absorbeatur
Abbreviated transcription (Latin):
uum facere. satis q utiliꝰ ꝓlẽ ñ par̾e.
quã uel dormiendo opprĩmere. uel
ex consilio necare: Honne meliꝰ est ut u¬
dam absq liberis: quã unmolare filio
meos. & filias meas demoniis: Nonnen
quia & si in arbitrio tuo sit uiuents
occidere. non tamen & equȩ in tua po¬
testate est. & mortuos resuscitare. so
ille hoc potest.qui potens est de lapis
arida que in agro inuenta sunt. mni¬
sus est sp̃s in ea. & uixerunt. Quid qr¬
so intelligit᷑ ꝑ ossa arida. ossa sinem
anima. & mortua nisi fortia opera sit
intentione bona. & ob hoc uirtutũ in¬
rito uacua. mercedisq retribution
frustrata: Uerumtñ que eius modis
ad dñi iussum spm accipiunt. & reuni¬
cunt. & ad inspirationis eiꝰ grãm. intid¬
tione correcta. in spẽ eterne retributi¬
nis reuiuiscunt. S quia intentio.
consilio accipit. ut recta & bonasis
quasi de corde sp̃s ꝓcedit. qui ad ul¬
poris uiuificationẽ exiens. ꝑ om̃iasi

Expanded text:
vum facere, satisque utilius prolem non parere, vum facere, satisque utilius prolem non parere, quam vel dormiendo opprimere, vel ex consilio necare? Nonne melius est ut vadam absque liberis quam immolare filios meos et filias meas daemoniis? Nonne quia etsi in tuo arbitrio sit viventes occidere, non tamen et aeque in tua potestate est mortuos resuscitare. Solus ille hoc potest qui potens est de lapidiquae arida in agro inventa sunt ingressus est spiritus in ea, et vixerunt. Quid, quaeso, intelligitur per ossa arida, ossa sine anima, et mortua, nisi fortia opera sine intentione bona, et ob hoc virtutum merito vacua, mercedisque retributione frustrata? Verumtamen quae ejusmodi sunt ad Domini jussum spiritum accipiunt, et reviviscunt, et ad inspirationis ejus gratiam intentione correcta in spem aeternae retributionis revirescunt. Sed quia intentio ex consilio accipit ut recta et bona sit, quasi de corde spiritus procedit, quia ad corporis vivificationem exiens per omnia se
Abbreviated transcription (Latin):
ad intentionẽ bonã animetur. Sicut
uita a corde ꝓcedit. & se ꝑ omĩa menbra
diffundit. sic & intentio bona de consi¬
lio surgit. & uirtutũ opera ad meriti
uegetationẽ animare consueuit. Rec̃¬
te igitur ꝑ sapientẽ p̃cipitur. Om̃i
custodia custodi cor tuum: quia ex
ipso uita ꝓcedit. Uita ex ipso ꝓcedit:
quando ꝑ consiliũ intentio depraua¬
ta corrigitur. Nam mors potius quã
uita ex ipso ꝓcedit: quando ex consi¬
lio intentio bona deprauatur. Quid
& eam ꝑ intentionis deprauationẽ ne¬
care: Et quale queso erit. si liberoꝵ nr̃oꝵ
interfectores conscientia ꝓpria esse con¬
uincit. Alii in ipso ꝓposito ex mala
intentione opera sua corrumpunt.
alii post exercitia uirtutũ. ad oblati¬
onẽ uane laudis a pristina intenti¬
one inanescunt.Quos illi nisi aborti¬
uos fetus faciunt. isti quasi iam na¬
tos seu etiã adultos occidunt: Non¬
ne meliꝰ est ñ ginnerei. quã aborti¬

Expanded text:
ad intentionem bonam animetur. Sicut ad intentionem bonam animetur. Sicut vita a corde procedit, et se per omnia membra diffundit, sic et intentio bona de consilio surgit, et virtutum opera ad meriti vegetationem animare consuevit. Recte igitur per Sapientem praecipitur: Omni custodia custodi cor tuum, quia ex ipso vita procedit . Vita ex ipso procedit quando per consilium intentio depravata corrigitur. Nam mors potius quam vita ex ipso procedit, quando ex consilio intentio bona depravatur. Quid et eam per intentionis depravationem necare? Et quale, quaeso, erit si liberorum nostrorum interfectores conscientia propria nos esse convincit? Alii in ipso proposito ex mala intentione opera sua corrumpunt, alii post exercitia virtutum ad oblationem vanae laudis a pristina intentione inanescunt. Quid illi nisi abortivos fetus faciunt, isti quasi jam natos seu etiam adultos occidunt? Nonne melius est non gignere, quam aborti
Abbreviated transcription (Latin):
nare. & effrenatum graui ultione ꝑ¬
cutere. & ammositatis eius audatiam
forti castigatione frangere. & emolli¬
re. Sic itaq nec ipsum eius potesta¬
tem plene effugit. quod ei impuden¬
ter contradicit. fortiterq resistit.
Recte gͦ ut arbitror capiti assimilat᷑.
Sed idem ipsũ corpꝰ cor uiuificat quod
ut dictum est caput gubernat. Nam
ut scđm phisicos de his aliquid loqͣr:
sicut sedem habet in capite sp̃s am¬
malis. & in epate sp̃c naturalis: sic se¬
dem sortitur in corde sp̃c uitalis. Et
sicut ꝑ sp̃m animalẽ corpꝰ sensificat᷑:
& modificatur. & sicut ꝑer spm̃ naturalẽ
uegetatur. sic ꝑ spm̃ uitalẽ uiuificatur.
Est itaq om̃is sensus. om̃is q motꝰ uolu¬
ntariꝰ a spu animali. uegetatao autem
a spũ naturali. uita uͦ. a spũ uitali.
Quod autẽ est corpꝰ sine uita. hoc est
opus sine intentione bona. Quelibet
ergo actio quamuis bona uideatur.
quasi mortua udicatur. nͥ ꝑ consiliũ

Expanded text:
nare, et effrenatum gravi ultione pnare, et effrenatum gravi ultione percutere, et animositatis ejus audaciam forti castigatione frangere et emollire. Sic itaque nec ipsum ejus potestatem plene effugit quod ei impudenter contradicit, fortiterque resistit. Recte ergo, ut arbitror, capiti assimilatur,Sed idem ipsum corpus cor vivificat quod, ut dictum est, caput gubernat. Nam ut, secundum physicos, de his aliquid loquar, sicut sedem habet in capite spiritus animalis et in hepate spiritus naturalis, sic sedem sortitur in corde spiritus vitalis. Et, sicut per spiritum animalem corpus sensificatur et modificatur, et sicut per spiritum naturalem vegetatur, sic per spiritum vitalem vivificatur. Est itaque omnis sensus, omnisque motus voluntarius a spiritu animali, vegetatio autem a spiritu naturali, vita vero a spiritu vitali. Quod autem est corpus sine vita, hoc est opus sine intentione bona. Quaelibet ergo actio, quamvis bona videatur, quasi mortua judicatur, nisi per consilium
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis motus in hoĩe contra. uel p̾t̃
hoĩs uoluntatẽ surgit. sicut numꝗͣ.
ta nͥ exarbitrũ libertate consentit:
sic numꝗͣ. nisi ex ipsius ꝑmissione. in actũ
ꝓrumpit. Imꝑat sane ꝑsepe motui corꝑis
motus sensualitatis: imperat frequent̃¬
& animi affectꝰ. non solũ sensib. uerũ
& appetitib. Nichil tam̃ hoꝵ om̃ium
ad conatus sui erit effectũ: nisi ad libe¬
ri arbitrii nutum. uoluntariũ q con¬
sensum. Principat᷑ itaq om̃ib liberi
arbitrii ultroncus consensus : quia
scđm sapientie documentũ. excelso a¬
lius excelsior est. & suꝑ hos quoq emi¬
nentiores sunt alii: & insuꝑ uniuerse
terre rex imꝑat seruienti.Uniuerse
itaq terre rex iste imperat. quia cũ
ꝑ cetera omĩa corporis menbra. motus
omnis ad nutũ ei deseruiat. illud &̃
quod solum ei ꝓ uoto non obtemꝑat.
sed in magna sepe contradictione re¬
bellat. potest & precipitẽ ab actu refre¬

Expanded text:
aliquis motus in homine contra vel praeter aliquis motus in homine contra vel praeter hominis voluntatem surgit, sicut nunquam ei nisi ex arbitrii libertate consentit, sic nunquam nisi ex ipsius permissione in actum prorumpit. Imperat sane persaepe motui corporis motus sensualitatis, imperat frequenter et animi affectus non solum sensibus, verum et appetitibus. Nihil tamen horum omnium ad conatus sui exit effectum, nisi ad liberi arbitrii nutum voluntariumque consensum. Principatur itaque omnibus liberi arbitrii ultroneus consensus; quia, secundum sapientiae documentum, excelso alius excelsior est, et super hos quoque eminentiores sunt alii, et insuper universae terrae rex imperat servienti. Universae itaque terrae rex iste imperat; quia, cum per caetera omnia corporis membra motus omnis ei ad nutum deserviat, illud etiam quod solum ei pro voto non obtemperat, sed in magna saepe contradictione rebellat, potest et praeceps ab actu refre
Abbreviated transcription (Latin):
iacuerit. consilium custodiet te. & pru¬
is desiderii.U.¬
ed sicut nichil utiliꝰ prudenti con¬
silio. sic nichil infetiꝰ. nichil infirmiꝰ
arnali desiderio. eo quod iuxta pedis
qmilitudinẽ infimũ locum teneat:
ꝑ delectationẽ carnis terrenis in here¬
a. Quid queso infirmiꝰ quid ab iectiꝰ. quod
ec illis quidem plene resistimꝰ. in quibꝰ
ubescimus: Quanta queso uilitas. qͣnͣ¬
ta ue infirmitas. mente quidẽ consen¬
tire legi dei. quia bona est. cotidie tñ
nidere aliam legem in menbris meis
repugnantem legi mentis mee. & cap¬
tiuantẽ in legem peccati: Uides ex his
capite totũ corpus regit᷑. a corde ui
uificatur. a pedib totũ circumfert᷑.
Caput totum regit. & liberum arbitũ
om̃ium que in homine sunt regimen
& moderam̃ conditionis iure suscepit.
Et sicut ex his om̃ib que extra hõiẽ
sunt. nullũ dñium patitur: sic & his
om̃ib que in ipso sunt. libertatis sue
dignitate principatur. Siquidẽ & si

Expanded text:
t te. CAPUnalis desiderii. Sed, sicut nihil utilius prudenti consilio, sic nihil inferius, nihil infirmius carnali desiderio, eo quod juxta pedis similitudinem infimum locum teneat, et per delectationem carnis terrenis inhaereat. Quid, quaeso, infirmius, quid abjectius, quod nec illis quidem plene resistimus in quibus erubescimus? Quanta, quaeso, vilitas, quantave infirmitas, mente quidem consentire legi Dei quia bona est: quotidie tamen videre aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem in lege peccati? Vides ex his capite totum corpus regitur, a corde totum vivificatur, a pedibus totum circumfertur. Caput totum regit, et liberum arbitrium omnium quae in homine sunt regimen et moderamen conditionis jure suscepit. Et, sicut ex his omnibus quae extra hominem sunt nullum dominum patitur, sic et his omnibus quae in ipso sunt libertatis suae dignitate principatur. Siquidem et si
Abbreviated transcription (Latin):
quod uirgo est ante conceptionem an¬
tit: h. Ut scd̾m uideum dicatur. ile s¬
go concipit: quam hora concipiendi u¬
nem inuenit. R. Sed si quam in coem
inuenit uirginem hora concipiens
nunquid ⁊ eque uirginem inueni
hora pariendi: h. absit a nobis hor
cere: uł ullo modo credere. Ri. Certere¬
q oictum est de uirgine: concipiec
pariet. Non dictum est. Eoce uirgua
cipiet. ⁊ non uirgo pariet. sed ait li
obstruxit os loquentium iniqua l
hic habes queso. quod respondeas ꝓn
deo: H. Respondeo me itideum non cͥi
nec necessarium habere. ꝓ ipso reþa¬
dere. hic iterum do ei locum responi¬
di ꝑ semetipsum. Uerum si itriltis is
ur̃a assertio palmam obtinere pesis
ꝓbare oportet. uł quod signum illud
in conceptu ⁊ partu uirginis non st
tum. gratia tollendi timoris. uł quoll
res que post tot tempora futura eras
tollere posset timorem illum qui cul
instabat. R. Bene facis querenoo q

Expanded text:
quod virgo est ante conceptionem amquod virgo est ante conceptionem amittit? HUGO. Ut secundum Judaeum dicatur, illa virgo concipit quam hora concipiendi virginem invenit. RICH. Sed, si quam in coeundo invenit virginem hora concipiendi nunquid et aeque virginem invenit hora pariendi? HUGO. Absit a nobis hoc dicere, vel ullo modo credere! RICH. Certe utrumque dictum est de Virgine: Concipiet, et, pariet. Non dictum est: Ecce virgo concipiet, et non virgo pariet, sed ait: Ecobstruxit os loquentium iniqua. Quid hic habes, quaeso, quod respondeas pro Judaeo? HUGO. Respondeo me Judaeum non esse, nec necessarium habere pro ipso respondere: hic iterum do ei locum respondendi per semetipsum. Verum, si vultis ut vestra assertio palmam obtinere possit, probare oportet vel quod signum illud in conceptu et partu Virginis non sit datum gratia tollendi timoris, vel quomodo res, quae post tot tempora futura erat, tollere possit timorem illum qui tunc instabat. RICH. Bene facis quaerendo quod