comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aliam differentiã diuidat. ut dicat
ẽẽ alia rationalia alia irratõnalia.
iam quadrupedes auib sunt similio¬
res qͣm hominib. Parit̾ eñi sunt ratõ¬
nis exꝑtes. Hoc faustus non cogitans
ait. Porro aut̃ sectas si queras nõ plus
erunt qͣm due. idẽ gentium. et nr̃a qͥ
eis longe diuersa sentimus. Uidelicet
qm̃ dixerat eo maxime distare gentes
a manicheis. qd̾ ab uno pͥncipio dicunt
ẽẽ omĩa: qd̃ manichei negant. addentẽ
pͥncipium gentis tenebrarũ. In hac
differentia qd̃ fatendũ est: pleriq pa¬
gani nobiscum sentiunt. S nõ uidit
qr item siquis ita duudat. ut dicat
eoꝵ qui aliqua religione detinentur
aliis placere unum d̾m colendum. ali¬
is multos: ꝑ hano diffentiam et pa¬
gani a nobis remoti sunt. et isti cum
paganis deputantur. nos aut̃ cum iu¬
deis. Potest gͦ aliqͥs scd̃m hanc diffentiã.
Hoc etiã mͦ duas solas sectas putare. Hic

Expanded text:
per aliam differentiam dividat, ut dicat per aliam differentiam dividat, ut dicat alia esse rationalia, alia irratiam quadrupedes auibus sunt similiores quam hominibus; pariter enim sunt rationis expertes. hoc Faustus non cogitans ait: porro autem sectas si quaeras, non plus erunt quam duae, id est gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, uidelicet quoniam dixerat eo maxime distare gentes a Manichaeis, quod ab uno principio dicunt esse omnia, quod Manichaei negant addentes principium gentis tenebrarum. in hac differentia — quod fatendum est — plerique pagani nobiscum sentiunt; sed non uidit, quia item, si quis ita diuidat, ut dicat eorum, qui aliqua religione detinentur, aliis placere unum deum colendum, aliis multos, per hanc differentiam et pagani a nobis remoti sunt, et isti cum paganis deputantur, nos autem cum Iudaeis. potest ergo aliquis secundum hanc differentiam hoc etiam modo duas solas sectas putaret hic
Abbreviated transcription (Latin):
putatis tenere u̾itatem. qr et errori pa¬
ganoꝵ longe dissimiles estis: nos autem
ꝓpt̾ea cẽ in errore. qr longus a uobis qͣm
a pagancs forte distamus. dicatur ⁊ mor¬
tuus ideo sanus. quia iam nec egrotus
est. ꝙ ideo rep̃hendatur qr sanus est qr
uicinior est. egroto qͣm mortuo. Aut si
plerumq pagani nõ uelut egri. S ue¬
lut mortui deputati sunt: laudetur ĩ
sepulchro cinis informis. qr iam nͨ for¬
mam cadauis tenet: et membra uiua
culpentur. qr cadaueri sunt similiora
qͣm cineri. sicut nos ideo isti culpandos
atq aliter queq res ad discernendũ
diuidi soleant. ut qd̃ in hac erat parte
ꝑ alias differentias. in alia ꝑte inueni¬
Atur. ubi ante nõ erat: uelut u̾bi gr̃a.
si quis omnẽ carnem diuidat ĩuolati¬
lia. et ea que uolare non possunt. per
hanc differentiam quadrupedia homi¬
nib sunt similiora qͣm auib. ꝑit̾ eñi
uolare non possunt. Rursus si quis

Expanded text:
putatis tenere ueritatem, quia et errori paputatis tenere ueritatem, quia et errori paganorum longe dissimiles estis, nos autem propterea esse in errore, quia longius a uobis quam a paganis forte distamus, dicatur et mortuus ideo sanus, quia iam nec aegrotus est, et ideo reprehendatur, qui sanus est, quia uicinior est aegroto quam mortuo. aut si plerique pagani non uelut aegri. sed uelut mortui deputandi sunt. laudetur in sepulcro cinis informis, quia iam nec formam cadaueris tenet, et membra uiua culpentur, quia cadaueri sunt similiora quam cineri. sicut nos ideo isti culpandos atque aliter quaeque res ad discernendum diuidi soleant, ut, quod in hac erat parte, per alias differentias in alia parte inueniatur, ubi ante non erat. uelut uerbi gratia, si quis omnem carnem diuidat in uolatilia, et ea, quae uolare non phanc differentiam quadrupedia hominibus sunt similiora, quam avibus; pariter enim volare non possunt. Rursus si quis
Abbreviated transcription (Latin):
tapere theatrico ad illuis ultimi glo¬
bi cathastolium ꝑuenire nõ possĩt.
et alia ĩnumerabilia ꝑit̾ mepta & eͥ¬
sana nec pingendo aut sculpendo nec
int̾pretando demonstratis: et ea cum
om̃ino nulla sint. creditis et colitis:
et insuꝑ xp̃ianis fide non ficta prias
mentes mundantib tanqͣm tem̾e cre¬
diens insultatis. Nt eñi multa nõ que¬
ram quib hec offendantur omĩno ñ
eẽ quia subtilius sublimiꝰ qꝙ tractare
de mundi fabrica. et si mͥ difficile nõ
eẽt: terte nimis longum est. hoc dico
Si ista uera sunt di substantia cõmu¬
tabilis est. corruptibilis. coinqͥnabilis
Hoc aut̃ credere plenum est. sacrilege
insanie.Illa gͥ omĩa uana sunt. faisa
sunt. Proinde uos paganis istis qui
uulgo noti sunt. et antiqͥtus fuerũt
et in reliquiis suis iam nunc erubes¬
cunt. prorsus det̾iores estis: qd̾ illi co¬
lunt ea que dii non sunt uos aut̃ om̃i¬
no que non sunt. Itaꝙ si ꝓpterea uos

Expanded text:
tapete theatrico ad illius ultimi glotapete theatrico ad illius ultimi globi catastolium pervenire non possit: et alia innumerabilia pariter inepta et insana, nec pingendo aut sculpendo, nec interpretando demonomnino nulla sint, creditis et colitis et insuper christianis fide non ficta pias mentes mundantibus tamquam temere credulis insultatis. ut enim multa non quaeram, quibus haec ostendantur omnino non esse, quia subtilius sublimiusque tractare de mundi fabrica. etsi mihi difficile non esset. certe nimis longum est, hoc dico: si ista uera sunt, dei substantia commutabilis est, corruptibilis, coinquinabilis. hoc autem credere plenum est sacrilegae insaniae. illa igitur omnia uana sunt, falsa sunt, nulla sunt. proinde uos paganis istis, qui uulgo noti sunt et antiquitus fuerunt et in reliquiis suis iam nunc erubescunt, prorsus deteriores estis, quod illi colunt ea, quae dii non sunt, uos autem, omnino quae non sunt. Itaque si propterea uos
Abbreviated transcription (Latin):
lachroꝵ adoratores circa ip̃as corꝑum
figuras hñt affectum. ut eas ip̃as formaᷤᷤ
in locis honorabilib sublimatas quib
tantũ obsequiũ exhiberi uident tanqͣm¬
deos timeant: ille ip̃e int̾pretatõnes. qui¬
bi hec muta. et surda. et ceca. et exanimi¬
ã defendunt᷑ dignus accusant᷑. uerũp¬
tamen et ista quo quomͦ sunt. qͣmius
ut iam dixi ad salutem. uel aliqͣm utili¬
tatem nichil sint: et que ex his int̾pre¬
tantur. in reb inueniunt᷑. Nos autẽ
pͥmum hominẽ cum qͥnꝙ elementis
belligerantẽ. et spm̃ potentem de capti¬
uis corꝑib gentis tenebrarũ. anpotiꝰ
de membris di ur̃i uictis atꝙ subiectis.
mundũ fabricantẽ et splenditenentẽ.
reliquias eoꝵdem membroꝵ d̾i uestri
hñtem in manu. et cet̾a omĩa capta
oppressa inquinata plangentẽ ⁊ athła¬
tem maximũ subter humeris suis
tum eo ferentẽ. ne totum ille fatigatꝰ
abiciat. atq ita fabula ur̃a uelud in

Expanded text:
lacrorum adoratores circa ipsas corporum lacrorum adoratores circa ipsas corporum figuras habent adfectum, ut eas ipsas formas in locis honorabilibus sublimatas, quibus tantum obsequium exhiberi uident, tamqdeos timeant; illae ipsae interpretationes, quibus haec muta, et surda, et caeca, et exanima defenduntur, dignius accusantur: verumtamen et ista quoque modo sunt, quamvis, ut jam dixi, ad salutem vel aliquam utilitatem nihil sint, et quae ex his interpretantur, in rebus inveniuntur. Vos autem primum hominem cum quinque elementis belligerantem; et spiritum potentem de captivis corporibus gentis tenebrarum, aut potius de membris dei vestri victis atque subjectis, mundum fabricantem; et splenditenentem, reliquias eorumdem membrorum dei vestri habentem in manu, et caetera omnia capta, oppressa, inquinata plangentem; et Atlantem maximum subter humeris suis cum eo ferentem, ne totum ille fatigatus abjiciat, atque ita fabula vestra velut in
Abbreviated transcription (Latin):
et cupidinem puerũ uolitãtem. Ac sa¬
gictantem. qd̾ irrationabił et instabi¬
lis amor corda uuln̾et miseroꝵ. ⁊ a
lia ꝑ multa in hunc modũ. Quo circa
hoc in eis irridemus. qd̃ int̾pretata sic
adorant: que non intellecta qͣmius dã¬
pnabilit᷑ tamen excus abilius adorarẽt
Ipĩs quippe int̾pretatõnib coniuncũt᷑.
nõ se illũ d̾m colere. cuiꝰ solius ꝑticipa¬
tione mens beata fit: s ab illo condi¬
tam creaturam. Nec solas iurtutes ip̃i
creature. sicut mineruã cuiꝰ fabulam
qd de ioiuis capite nata sit. Ad prudenti¬
am consilioꝵ int̃pretantur. que rati¬
onis est ꝓpria. cui sedem capitis etiã pla¬
to deditꝰ. S etiã uitia sicut de cupidiẽ
cliximus. Unde quidam eoꝵ tragitꝰ ait.
Deum eẽ amorẽ. turpis et uicio fauẽs
finxit libido. Nam ei corꝑaliũ uitioꝵ
simulachra romani consẽtrauer̃t: sic̃
palloris et febris. ut gͦ omittã qd̃ simu¬

Expanded text:
et Cupidinem puerum uolitantem ac saet Cupidinem puerum uolitantem ac sagittantem, quod inrationabilis et instabilis amor corda uulneret miserorum, et alia permulta in hunc modum. quocirca hoc in eis inridemus, quod interpretata sic adorant, quae non intellecta quamuis damnabiliter, tamen excusabilius adorarent. ipsis quippe interpretationibus conuincuntur non se illum deum colere, cuius solius participatione mens beata fit, sed ab illo conditam creaturam; nec solas uirtutes ipsius creaturae, sicut Mineruam, cuius fabulam, quod de Iouis capite nata sit, ad prudentiam consiliorum interpretantur, quae rationis est propria, cui sedem capitis etiam Plato dedit, sed etiam uitia, sicut de Cupidine diximus. unde quidam eorum tragicus ait: . deum esse amorem turpis et uitio fauens finxit libido. Nam et corporalium uitiorum simulacra Romani consecrauerunt, sicut Palloris et Febris. ut ergo omittam, quod simu
Abbreviated transcription (Latin):
illa colunt que sunt: s du nõ sunt: uos
aut̃ colitis ea que nec dii nec aliqͥd sũt.
qm̃ prorsus nulla sunt. Habent qui¬
dem et illi quedam fabulosa figmẽta.
s eẽ illas fabulas norunt. et uel a poe¬
tis delectandi causa fictas ẽẽ asserunt
uel eas ad naturam rerum. uel mores
hominũ int̃pretari conantur: sicut uel¬
canũ olaudum. qr ignis terreni motꝰ
eiusmodi est. et fortunã cȩcam qd̃ ex in¬
certo accidant. que fortuita dicunt᷑. et
tria fata incolo et fuso digitisq filum
ex lana corquentib. ꝓpter tria tempora.
p̃t̾itum qd̾ infuso iam netum atq in¬
uolutum est: presens qd̾ int̾ digitos nẽ¬
tis traicitur. futurũ in lana que colo
implicata est. qd̃ adhuc ꝑ digitos nen¬
tis ad fusum. tanqͣm ꝑ p̾sens ad pre¬
t̾ctum traiciendũ est: et uen̾em uul¬
cani uxorem. qr ex calore uoluptas
naturalit̾ ad sciscit᷑: et martis adulte¬
ram. qr belligerantib in congrua ẽ.

Expanded text:
ea colunt, quae sunt, sed dii non sunt; uos ea colunt, quae sunt, sed dii non sunt; uos autem colitis ea, quae nec dii nec aliquid sunt, quoniam prorsus nulla sunt. habent quidem et illi quaedam fabulosa figmenta. sed esse illas fabulas norunt et uel a poetis delectandi causa fictas esse adserunt uel eas ad naturam rerum uel mores hominum interpretari conantur. sicut Uulcanum claudum, quia ignis terreni motus eiusmodi est, et Fortunam caecam. quod ex incerto accidant, quae fortuita dicuntur, et tria Fata in colo et fuso digitisque filum ex lana torquentibus propter tria tempora, praeteritum, quod in fuso iam netum atque inuolutum est, praesens, quod inter digitos nentis traicitur, futurum in lana, quae colo inplicata est, quod adhuc per digitos nentis ad fusum tamquam per praesens ad praeteritum traiciendum est; et Uenerem Uulcani uxorem, quia ex calore uoluptas naturaliter asciscitur, et Martis adulteram, quia belligerantibus incongrua est;
Abbreviated transcription (Latin):
fortiter nec ualere sapienter: Itane uero
detestanda et anathematixanda stulticia.
xp̃c ꝑ solem. lunamq distentus hic iur¬
tute hĩtans. hic sapientia: nec hic ꝑ fe¬
stus &ẜ plenus. nec in sole sapiens nec in
luna p̃potens. utrobiq pulchros pueros
subornat. concupiscendos feminis pͥnci¬
ꝑib tenebrarũ. et masculis ꝑuellas:
Hec legitis. hec creditis. hec doceris ex hc
fide dofrinaꝙ uiuitis.ꝙͣ miramini qr
sic ab hominami: Uerum si in istis tam e¬
minẽtibꝰ notissisq lum̃ibꝰ s erratis. ut nõ¬
in eis qd̃ sunt. S qd̾ ilobis dementissime
fingitis. adoretis: qͥd de cet̾is urĩs fabulis
dicam: Quis eñĩ splenditenens suspendit
mundum: & qͥs athlas cum illo suppor¬
tat: Hec et ĩnumerabilia que summilit̾
deliratis. om̃ino nõ sunt: ꝙ colitis ea. hĩc
uos paganiꝰ dicimus det̾iores. eo tantũ
similes qd̾ multos deos colitis: eo u̾o in
peiorem ꝑtem dissimiles. qd̾ illi ꝓ diis

Expanded text:
fortiter nec ualere sapienter? itane uero, fortiter nec ualere sapienter? itane uero, detestanda et anathemanda stultitia, Christus per solem lunamque distentus hic uirtute habitans, hic sapientia nec hic perfectus et plenus nec in sole sapiens nec in luna praepotens, utrobique pulchros pueros subornat concupiscendos feminis principibus tenebrarum et masculis puellas ? haec legitis, haec creditis, haec docetis, ex hac fide doctrinaque uiuitis. et miramini, quia sic abominamini ! Uerum si in istis tam eminentibus notissimisque luminibus sic erratis, ut in eis non quod sunt, sed quod uobis dementissime fingitis adoretis, quid de ceteris uestris fabulis dicam? quis enim splenditenens suspendit mundum et quis Atlas cum illo subportat ? haec et innumerabilia, quae similiter deliratis, omnino non sunt et colitis ea. hinc uos paganis dicimus deteriores, eo tantum similes, quod multos deos colitis; eo uero in peiorem partem dissimiles, quod illi pro diis
Abbreviated transcription (Latin):
tam mundi fabicam implere ꝑhibetis.
Unde sol et luna circuitus suos ꝑagentes.
semꝑ cum illo sunt. A soleꝰ aut̃ luna rece¬
dit: et ad solem it̾m accedit. Ita uobis au¬
ctorib uel potius deceptorib ꝑ dimidiam
ꝑtem circuli recedit a uirtute sapientia.
et ad aliã ꝑ aliam dimidiã rursus accedͭ.
Et cũ plena est: tunc longe est a uirtute
sapientia. Tunc eñi tam longo int̾uallo
a se disiuncta sunt hec duo lumina. ut cũ
sol uergit ad occidentem: tunc luna sur¬
git ab oriente. Ex quo fit ut qm̃ infirmã¬
tur omĩa que uirtute deserunt᷑ eo sapi¬
entia sit infirmior quo est luna plenior
Si aut̃ qd̃ u̾itas ht̃ o sapientia d̾i. semꝑ
tantũcdẽ ualet. et uirtus d̾i semꝑ tantũ¬
dem sapit: cur hec si duo dicitis. ut ea lo¬
coꝵ sedib int̾uallisq seꝑeris. cum & ip̃as
sedes eiusdem substantie dicatis homĩes
tasmate corpoꝵ et uirtute ac sapientia
ita carentes. ut nec sapere possitis aliqͥd¬

Expanded text:
tam mundi fabricam inplere perhibetis. unde sol et luna circuitus suos peragentes semper cum illo sunt; a sole autem luna discedit et ad solem rursus accedit . ita uobis auctoribus uel potius deceptoribus per dimidiam partem circuli recedit a uirtute sapientia et ad eam per aliam dimidiam rursus accedit; et cum plena est, tum longe est a uirtute sapientia; tunc enim tam longo interuallo a se disiuncta sunt haec duo lumina, ut cum sol uergit ad occidentem, tunc luna surgat ab oriente . ex quo fit, ut, quoniam infirmantur omnia, quae uirtute deseruntur, eo sapientia sit infirmior, quo est luna plenior. si autem. quod ueritas habet, et sapientia dei semper tantundem ualet, et uirtus dei semper tantundem sapit, cur haec sic duo dicitis, ut ea locorum sedibus interuallisque separetis, cum ipsa sedes eiusdem substantiae dicatis, homines tasmate corporum, et virtute ac sapientia ita carentes, ut nec sapere possitis aliq
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis nebulã. hominib carnalib ⁊ aĩa¬
lib decipiendis: qui nicħ putant ẽẽ. nisi
qd̃ corꝑale̾ cogitau̾int. Caloris eñi iuolen¬
tia oꝑatio est. ad mouendũ uirtuti. unde
tribueret᷑: lucis aut̃ clarus fulgor ad cle¬
monstrandũ. unde hanc sapientie darẽt.
Cum u̾o lux longe in solle p̃cellat: qͦmͦ
uirtus ibi. hic aut̃ qd̃ tantominꝰ lucet sa¬
pientia est: O sacrilega ineptia. Et cũ sit
unus xp̃c d̾i uirtus et d̾i sapientia. sp̃c aut̃¬

Expanded text:
tudinis nebulam hominibus carnalibus et animatudinis nebulam hominibus carnalibus et animalibus decipiendis, qui nihil putant esse, nisi quod corporale cogitauerint; caloris enim uiolentia operatio est ad mouendum, unde uirtuti tribueretur; lucis autem clarus fulgor ad demonsti-andum, unde hanc sapientiae darent. cum uero lux longe in sole praecellat. quomodo ibi uirtus. hic autem quod tanto minus lucet, sapientia est? o sacrilega ineptia! et cum sit unus Christus dei uirtus et dei sapientia, spirit
Abbreviated transcription (Latin):
idest maccessibile lum̃. qd̃ ꝓrsus nõ intã¬
ligitis: filio duo. solem scilic atq lunã.
et spũi scõ rursus unũ. idest aeris hũc
omnẽ ambitũ. De patris gͦ maccessibi
placuit in solem ponere uirtutẽ filis. ꝙ
in luna sapientiam: Cum eñi in ip̃o pa¬
tre filius inseꝑabilis maneat: quomͦ po¬
test sapientiã eius. ab eius uuirtute seꝑari.
ut illa sit in sole. hec in luna᷑ cũ ꝑ huius¬
modi locos nisi corꝑa diuidi. seꝑariq non
possint. Qd̃ si sciretis : nunqͣm stulto in¬
sanoq phantasmate tantas fabulas texe¬
retis. At in ea ip̃a falsitate atq fallacia ꝙͣ
incõgrue qm pu̾se sedem sapientie mins
lucem dicunt qͣm sedem urtutis. cũ ad uir¬
tutem ꝑtin̾e iideat᷑ oꝑari et efficere ad
sapientiã uͦ docere et oftendere: Ac ꝑ hoc si
calor in sole. lux aut̃ p̃polleret in luna: ut¬
cumq inuenissent ista figmenta ueri siłi¬

Expanded text:
id est lumen inaccessibile, quod prorsus non intelid est lumen inaccessibile, quod prorsus non intellegitis; filio duo, solem scilicet atque lunam; spiritui sancto rursus unum, id . est aeris hunc omnem ambitum. de patris ergo inaccessibilplacuit in sole ponere uirtutem filii et in luna sapientiam? cum enim in ipso patre filius inseparabilis maneat, quomodo potest sapientia eius ab eius uirtute separari, ut illa sit in sole, haec in luna, cum per huiusmodi locos nisi corpora diuidi separarique non possint? quod si sciretis, numquam stulto insanoque phantasmate tantas fabulas texeretis. at in ea ipsa falsitate atque fallacia quam incongrue, quam peruerse sedem sapientiae minus lucere dicitis quam sedem uirtutis, cum ad uirtutem pertinere uideatur operari et efficere, ad sapientiam uero docere et ostendere . ac per hoc, si calor in sole, lux autem praepolleret in luna, utcumque inuenissent ista figmenta uerisimili
Abbreviated transcription (Latin):
testis quale lumen sit. quo illa omnia
q̃ hoc ñ sunt . ꝙ int̾ se discernunt᷑: et qntũ
ad hoc distent fida manifestatõne cognoscit᷑.
Et tam̃ etiã hoc lumen nõ est illud lumen
qd̃ d̃s est. Hoc eñi creatura est: creator est
ille. Hoc factum: ille qui fecit. Hoc deniq
mutabile. dum uult qd̾ nolebat. et scit qd̃
nesciebat. et reminiscit᷑ qd̾ oblitum erat :¬
et illud aut̃ incõmutabili uoluntate. i̾ta¬
te. et̾nitate ꝑsistit. et inde nobis est initiũ
existendi. ratio cognoscendi lex amandi in¬
de om̃ib. et irrationabilib animantib
natura qua uiuunt. uigor quo sentiunt.
b mensura ut subsistant. numerus ut
ornent᷑. pondus ut ordinentur. Itaq lum̃
illud trinitas inseꝑabilis unꝰ d̾s est: cuiꝰ
uos nullo corꝑe adiuncto ꝑ seipam ĩcor¬
ꝑ eam sp̃italem incõmutabilẽ q sub̾am
etiã locis diuiditis. Nec saltem trinitati
loca tria datis: s quatuor. Patri unum

Expanded text:
testis, quale lumen sit, quo illa omnia, testis, quale lumen sit, quo illa omnia, quae hoc non sunt et inter se discernuntur, et quantum ab hoc distent, fida manifestatione cognoscitur . et tamen etiam hoc lumen non est lumen illud, quod deus est; hoc enim creatura est, creator est ille; hoc factum, ille qui fecit; hoc denique mutabile, dum uult, quod nolebat, et scit, quod nesciebat, et reminiscitur, quod oblitum erat, illud autem incommutabili uoluntate, ueritate, aeternitate persistit, et inde nobis est initium existendi, ratio cognoscendi, lex amandi; inde omnibus et inrationalibus animantibus natura, qua uiuunt, uigor, quo sentiunt, ribus mensura, ut subsistant, numerus, ut ornentur, pondus, ut ordinentur. itaque lumen illud trinitas inseparabilis, unus deus est, cuius uos nullo corpore adiuncto per se ipsam incorpoream spiritalem incommutabilemque substantiam etiam locis diuiditis. nec saltem trinitati loca tria datis, sed quattuor: patri unum,
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ etiã bestiarũ ꝙ umidoꝵ notissimũ
lumen intuentes. ex illo conceptã corde
phantasiam ĩ ĩmensũ soletis aug̾e ⁊ eã
lucem dicere. ubi deus pater hĩtat tum
regnicolis sius. Quando eñi discreiustis
lucem qua cernimꝰ. ab ea luce qͣ intelli¬
gimus: cum aliud nichil unqͣm putau̾i¬
tis cẽ intellig̾e u̾itatem nisi formas cor¬
poreas cogitare. siue finitas siue exaliqͥb
ꝑtib inf̾initas. que inania phantasma¬
ta ceͣ nescitis: Proinde cum tantũ int̾sit. int̾
cogitationẽ qua cogito t̾ram luminis ue
tamen est: rursusq tantum int̾sit int̾
istam qua cogito asexandriã incognitam.
et eam qua cogito carthaginẽ cognitam.
ab hac quoq cogitatione qua certa ⁊ no¬
ta corꝑa cogito. longe incõꝑabilit̾ distat
cogitatio qua intelligo iusticiã. castitatẽ
fidem. u̾itatem. caritatem. bonitatẽ. ⁊ qͥc¬
qͥd eiusmodi est. Que cogitatio dicite si po¬

Expanded text:
uerum etiam bestiarum et uermiculorum notissimum uerum etiam bestiarum et uermiculorum notissimum lumen intuentes ex illo conceptam corde phantasiam in inmensum soletis augere et eam lucem'dicere, ubi deus pater habitat cum regnicolis suis. quando enim discreuistis lucem, qua cernimus, ab ea luce, qua intellegimus, cum aliud nihil umquam putaueritis esse intellegere ueritatem nisi formas corporeas cogitare, siue finitas siue ex aliquibus partibus infinitas, quae inania phantasmaesse nescitis? proinde cum tantum intersit inter cogitationem, qua cogito terram luminis uestamen est; rursusque tantum intersit inter istam, qua cogito Alexandriam incognitam, et eam, qua cogito Karthaginem cognitam: ab hac quoque cogitatione, qua certa et nota corpora cogito, longo incomparabiliter distat cogitatio, qua intellego iustitiam, castitatem, fidem, ueritatem, caritatem, comitatem et quicquid eiusmodi est, quae cogitatio, dicite, si po
Abbreviated transcription (Latin):
dum emuntur. ligna quib naiigioꝵ
tabule compingunt᷑: si emerent᷑. et ũba
quib hereticoꝵ tabule confingunt᷑. dom
het tolerabilius uel ridentur. uel flentur
⁊ nobis. Illud est intolerabiłr sceleratũ
qͥd de ip̃a naui puellas pulchras. et puos
ꝓponi dicitis. quoꝵ formosissimis corꝑib
inardescant pͥncipes tenebrarũ ad femi¬
nas masculi. & ad mascłos femine. ut in
ip̃as flagranti libidine. & inhyanti cor¬
cupiscentia de memb̾s edꝵ tanqͣm detͥ¬
ris sordidisq compedib di ur̃i membra sol¬
uantur. Et his obcenissimis pannis
ur̃is conamini assuere ineffabilẽ trini¬
tatem. dicentes patrẽ in secreto quodã
lumine hitare filii aut̃ in sole urtutẽ
triptita uĩa uel potius iam qͣdriꝑtita fabu¬
la de patris quidem secreto limune.qͥd uo¬
bil dicam: nisi qr lunien cogitare. nõ po¬
testis. nisi quale uidere consuostis: Doc. N
conspicuũ et om̃i carni nõ tantũ homiñ

Expanded text:
dum emuntur ligna, quibus navigiorum dum emuntur ligna, quibus navigiorum tabulae compinguntur, sic emerentur et verba, quibus haereticorum fabulae confinguntur. Verum haec tolerabilius vel ridentur vel flentur in vobis: illud est intolerabiliter sceleratum, quod de ipsa navi puellas pulchras et pueros proponi dicitis, quorum formosissimis corporibus inardescant principes tenebrarum, ad feminas masculi, et ad masculos feminae; ut in ipsa flagranti libidine et inhianti concupiscentia de membris eorum tanquam de tetris sordidisque compedibus dei vestri membra solvantur. Et his obscoenissimis pannis vestris conamini assuere ineffabilem Trinitatem, dicentes Patrem in secreto quodam lumine habitare; Filii autem in sole virtutem, ertita uestra uel potius iam quadripertita fabula de patris quidem secreto lumine quid uobis dicam, nisi quia lumen cogitare non potestis, nisi quale uidere consuestis? hoc enim conspicuum et omni carni non tantum hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
pora colunt. et si nõ colenda. s tamẽ uem.
Unde uos ueruis dixim nec solem istum
colere. ad cuiꝰ gyrum ur̃a oratio circũ uol¬
uitur. Nam et de ip̃o tãta falsa et tam de¬
testandã iactatis. ut si suas undicaret in¬
uirias. iam flãmis eius uiui arderetis Nã
pͥmo eum naiuim qͣndam ẽẽ dicitis. Ita nõ
tantũ ut dicitur toto celo exratis: s ⁊ nata¬
tis. PDeinde cum om̃ium oculis rotundꝰ efful¬
geat eaꝙ illi figura ꝓ sui ordinis positiõe
ꝑfecta sit: uos eum triangłm ꝑhibetis id
ꝑ q̃ndam triangulam celi fenestrã. lucẽ
istam mundo terrisq radiare. Ita fit. ut¬
ad istum quidem solem dorsum cerui cẽqꝙ
curuetis. ⁊ sõ aut̃ ip̃m tam clara rontundi¬
tate conspicuũ. S nescio qͣm nauẽ ꝑ fora¬
men triangulũ micantẽ atq lucentem
qͣm confictam cogitatis adoretis. Quã ꝓ¬
fecto faber ille non faceret. si quẽ ad mo¬

Expanded text:
pora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. pora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. unde uos uerius dixerim nec solem istum colere, ad cuius gyrum uestra oratio circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa et tam detestanda iactatis. ut si suas uindicaret iniurias, iam flammis eius uiui arderetis. nam primo eum nauem quandam esse dicitis; ita non tantum, ut dicitur, toto caelo erratis, sed et natatis. deinde cum omnium oculis rotundus effulgeat eaque illi figura pro sui ordinis positione perfecta sit, uos eum triangulum perhibetis, id est per quandam triangulam caeli fenestram lucem istam mundo terrisqad istum quidem solem dorsum cervicemque curvetis; non autem ipsum tam clara rotunditate conspicuum, sed nescio quam navim per foramen triangulum micantem atque lucentem, quam confictam cogitatis, adoretis. Quam profecto faber ille non faceret, si quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
maximũ d̾m: ea colunt que sunt. Cũ
quib qͣndo agimus. ut ea non colant. nõ
eis dicimus qd̾ nulla sint. s qd̾ colenda ñ sĩt.
Eisq colendũ horum omniũ conditorẽ d̾m
inuisibilẽ suademus. ciuꝰ solus ꝑticipatõe
beatus homo fieri potest. qd̾ om̃s uelle ne¬
mo ambigit. S quia nõ nulli eoꝵ inuisi¬
bilem et incorꝑeam creaturã colunt qd̾
est anima. mensq humana: tamen quia
ni eiusmodi creature ꝑticipatõne fit homo
beaitus. ille nõ solum inuisibilis. uerũ ⁊̃
ĩcõmutabilis d̾s. idest uerus d̾s colendus
eit: qr solus ille colendus est. quo solo fru¬
ens beatus fit cultor eus. et quo solo ñ
fruens om̃is mens misera est. qualibet
re alia ꝑfruatur. uos aut̃ cum ea cola¬
tis que om̃ino nõ sunt. s ur̃arum fallaci¬
um fabularũ uanitate fingunt᷑. ꝓpincͥ¬
ores eẽtis uere pietati ac religioni. ni saltĩ
pagani ẽetis. uel in eoꝵ genere qui cor¬

Expanded text:
maximum deum: ea colunt quae sunt. Cum maximum deum: ea colunt quae sunt. Cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus quod nulla sint, sed quod colenda non sint: eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilis uerum etiam incommutabilis deus, id est deus uerus colendus est, quia solus ille colendus est, quo solo fruens beatus fit cultor eius, et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino non sunt, sed uestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui cor
Abbreviated transcription (Latin):
s erroris.
u G̃ustinus respondit. Dimꝑita pe¬
stis et uanitas u̾sipellis: ut quid tͥ
obitis. qd̃ si quis tibi obicit. nescit cũ quo
agat: Neq eñi uos paganos dicimus aii
scisma paganoꝵ: s habere cum eis gͥndã
similitudinẽ. eo qd̾ multos colatis deos:
uerum nos tẽ eis longe deteriores. qd̃ illi
ca colunt que sunt: s ꝓ diis colenda nõ
sunit. Sunt eñi ꝙ ydola: s ad salutẽ ni¬
chil sunt. Et qui colit arborem. nõ qui¬
dem orando s adorando: nõ id colit qd̾
nusqͣm est. s qd̾ ita colendum ñ est. Ip̃a
etiã demonia unde dicit apłs. que ĩmo¬
lant gentes demoniis. ĩmolant ⁊ nõ
deo. utiq sunt: quib illos ĩ molare dicit
et quoꝵ nos socios ẽẽ nõ uult. Iam u̾o
celum &̾ terra. mare ⁊ aer. sol ⁊ luna
et cet̾a sydera omia hec manifesta ocłis
apparent: atq ip̃is sensib presto sunt.
Que cum pagani tanqͣm deos colunt:
uel tanqͣm ꝑtes unius d̾i magni. nam
uniuersũ muncdũ quidam eoꝵ putãt

Expanded text:
 erroris. AUGUSTINUS respondit:s o inperita pestis et uanitas uersipellis! utquid tibi obicis, quod si quis tibi obicit, nescit cum quo agat? neque enim uos paganos dicimus aut schisma paganorum, sed habere cum eis quandam similitudinem, eo quod multos colatis deos; uerum uos eis esse longe deteriores, quod illi ea colunt, quae sunt, sed pro diis colenda non sunt; sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit, quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. ipsa etiam daemonia, unde dicit apostolus: quae inmolant gentes, daemoniis inmolant et non deo, utique sunt, quibus illos inmolare dicit et quorum nos socios esse non uult. iam uero caelum et terra, mare et aer, sol et luna et cetera sidera, omnia haec manifesta ocapparent, atque ipsis sensibus praesto sunt. Quae cum Pagani tanquam deos colunt, vel tanquam partes unius magni dei; nam universum mundum quidam eorum putant
Abbreviated transcription (Latin):
ptura demonstrat. s in seip̃o fu̾it apaire
maledictus. In todẽ t̾rodecimo. de sole et
luna talia dicta sunt tanq̃m sentian. et
idciueo tolerent uanos adoratores suos: q̃m¬
uis u̾ba ibi accipi possint ab animali ad
inanimale tͣnslata. mͦ locurõnis qͥ uocat᷑
grete metaphora sicut de mari scͥptum est.
quod frrmat in ut̾o matris sue. uolens ꝓgre¬
di: cum unꝙ nõ habeat uoluntatẽ. nun¬
detͥcesimo absit inqͣm ut sit in membris
scõꝵ etiã genitalib aliqua turpitudo. Di¬
cunt᷑ quidẽ in honesta quia ñ hñt eã etiã
speciẽ decoris. qͣm mẽbra que in ꝓmptu lo¬
pugnante legi mentis que de pcc̃o accidit:

Expanded text:
iptura demonstrat, sed in se ipso fuerit a patre iptura demonstrat, sed in se ipso fuerit a patre maledictus. in quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tamquam sentiant et ideo tolerent uanos adoratores suos, quamuis uerba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata modo locutionis, qui uocatur graece metafora, sicut de mari scriptum est, quod fremat in utero matris suae uolens progredi, cum utique non habeat uoluntatem. in undetsanctorum eciam genitalibus aliqua turpitudo. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris quam membra, que in promptu lopungnantem legi mentis, que de peccato accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
in quib hoc contigit. ut unius defumati qui
uocabatur hely ducet alter uxorẽ. idest iacob
a quo mathtus narrat genitũ cẽ ioseph. sed
ut̾mo fratri suo eum genuit. cuiꝰ filũ lucas
dicit fuisse ioseph: nõ utiq genitũ. s ex lege
adoptiuũ. Hoc in eoꝵ litt̾is inuentũ ẽ: qͥ
regenti memoria post ascensionẽ dñi de hac
re scripsunt. Nam eciã nomẽ eiusdẽ mu¬
lieris que peꝑit iacob patrem ioseph. de pͥore
marito mathan. qui fuit pat̾ iacob auus
ioseph scd̾m matħm. ⁊ de marito postiore
melchi peꝑit hely cuiꝰ erat adoptiuue io¬
seph. nõ tacuit affricanus. Quod quidẽ cũ
fausto respond̾em nondũ legͥam: s tam̃
ꝑ adoptionẽ potuisse conting̾e. ut unꝰ hõ
duos hab̾et pacres dubtaare nõ poteram.
In duodecimo ⁊ in t̾ciodecimo defilio noe
sed̾o qui est appellatus cham. ita disputatũ
est: tanqim no ra filio suo cbanaan sicut sc̃¬

Expanded text:
in quibus hoc contigit ut unius defuncti qui in quibus hoc contigit ut unius defuncti qui vocabatur Heli, duceret alter uxorem, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram, sed tamen per adoptionem potuisse contingere, ut unus duos haberet patres, dubitare non poteram. In duodecimo et in tertio decimo de filio Noe secundo, qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tamquam non in filio suo Canaan, sicut scr
Abbreviated transcription (Latin):
pb̾as ꝙ eorũ deum.
scͥpturas aut̃ noui
testamenti quib comuncit᷑. falsatas ẽẽ dicẽ¬
tem. scripsi grande opus. u̾bis euis ꝓpositis
reddens responsiones meas. Triginta ⁊ tͤs
disputatõnes siuit quos enã libros cur nõ
dixerim: Nam ꝙ si sunt in eis aliqͥ ꝑbreue̾.
tam̃ libri sunt. Unus u̾o eoꝵ. ubi a nobis
adu̾sus eius crimminatõnes pr̃iarcharũ ui¬
ta defenditur tante ꝓlixitatis est. qͣnte ulls
fere libroꝵ meoꝵ. In libro gͦ t̾cio cum sol¬
uem questionẽ. quomͦ potuerit duos prẽs
hab̾e ioseph: dixi quidem qd̾ ex alio natus.
ab alio fu̾it adoptatus: sed genꝰꝙͣ ad optiõitꝰ
dic̾e debui. Sic enĩ sonat quod dixi. tanqͣm
eum uiuus adoptau̾it alius pater. Lex aũ
filios etiã mortus adoptabat iuibens ut
fr̃is sine filiis mortui duceret frat᷑ uxorẽ.
ꝙ fr̃ difuncto semen ex eadem suscitaret. Qcue
ꝓfesto de duob uniꝰ hominis patrib erpediti¬
or ibi redditur ratio. Uterin aut̃ fc̃ẽs fuerũt

Expanded text:
um Deum, Scripturas autem Novi Testamenti, quibus convincitur, falsatas esse dicentem, scripsi grande opus, verbis ejus propositis reddens responsiones meas. Triginta et tres disputationes sunt; quas etiam libros cur non dixerim? Nam etsi sunt in eis aliqui perbreves, tamen libri sunt. Unus vero eorum, ubi a nobis adversum ejus criminationes, Patriarcharum vita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. 2. In libro ergo tertio cum solverem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Joseph, dixi quidem quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus ; sed genus quoque adoptionis dicere debui: sic enim sonat quod dixi, tanquam eum vivus adoptaverit alius pater. Lex autem filios etiam mortuis adoptabat, jubens ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem, et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret : quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. Uterini autem fratres fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓ istis fac̾e̾nt fidem. Quappt̾ si tu xͫ
centib crederet: nec xp̃o de ꝓphis. Ita to¬
tum nulli alii qͣm sue fidei debet qͥcũ¬
q fit ex gentib xp̃ianus. Atq ut exem¬
plo fiat id qd̃ dicimus aꝑtius. ponamus
aliquẽ nunc a nobis cathecizaui genti¬
lem. cui assidentes dicamus. crede xp̃o
quia d̃s est. idem u̾o unde hoc mͥ ꝓbatiꝰ
dicat. et nos respondentes dicamus et
dicat. S minime his ego credo. Nos
aut̃ respondeamus. Quid quod eos xp̃c
confirmat. Idem u̾o multomagis ridens
dicat. Quid quod ego nec ip̃i credo: Qͥd
fiet his ita trastatis: Nõne h̾ebimus
et ille risis nob̾is tanquã imprudentib
remeabit ad sua: Ita nich ut dixi eccl̃ie
xp̃iane hebreoꝵ testimonia conferũt: que
magis constat ex gentib qͣm ex uideis. Sa¬
ne si funt aliqua ut fama eit sibille dexp̃o¬

Expanded text:
qui pro istis facerent fidem. Quapropter si tu qui pro istis facerent fidem. Quapropter si tu centibus crederet, nec Christo de Prophetis. Ita totum nulli alii, quam suae fidei debet, quicumque fit ex Gentibus Christianus. Atque ut exemplo fiat id quod dicimus apertius, ponamus aliquem nunc a nobis catechizari Gentilem, cui assidentes dicamus, Crede Christo, quia Deus est. Ille vero, Unde hoc mihi probatis, dicat? Et nos respondentes dicamus, Ex dicat, Sed his ego minime credo. Nos autem respondeamus, Quid, quod eos Christus confirmat? Idem vero multo magis ridens, dicat, Quid, quod ego nec ipsi credo? Quid fiet, his ita transactis? nonne haerebimus, et ille risis nobis tanquam imprudentibus, remeabit ad sua? Ita nihil, ut dixi, Ecclesiae Christianae Hebraeorum testimonia conferunt, quae magis constet ex Gentibus quam ex Judaeis. Sane si sunt aliqua, ut fama est, Sibyllae de
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ etiã si hoc ita se habeat. qͥd ad nos:
Illos manet hec responsio. qui exuidais¬
mo forte ad xp̃ianismum conu̾si sub te¬
stimoniis ut ꝑhibes ꝓpħ̾arũ. postea ne¬
glex̾int eos: ut beneficioꝵ ingrati. Por¬
ro aut̃ nos natura gentiles sumꝰ. id est ꝙ
paulus p̾putium uocat. sub alienati a¬
lege. et p̾fatorib aliis qͦs gentilitas ua¬
tes appellat. atq ex his postea sumus
ad xp̃ianisium conu̾si. nõ ante effecti
uidei: ut m̾ito hebraicoꝵ ꝓpħarum se¬
queremur fidem. euntes ad xp̃ianismũ
s sola exciti fama et uirtutũ opinione
mͥ adhuc in pat̾na religione moranti p̃di¬
cator adueniens xp̃m uellet ex ꝓphetis
insinuare. hũc ego ꝓtinus clementẽ pu¬
tarem. qui gentili michi ⁊ longe alt̾ius
religionis homini. de magis dubiis dri¬
bia conaretur ad struere. Quid gͦ opus
erat. nisi ut ante ꝓpħis mn credendũ ẽẽ
ip̃m. ut fieret. opus item erat aliis ꝓphis:

Expanded text:
tamen etiam si hoc ita se habeat, quid ad nos? tamen etiam si hoc ita se habeat, quid ad nos? Illos manet haec reprehensio, qui ex Judaismo forte ad Christianismum conversi sub testimoniis, ut perhibes, Prophetarum, postea neglexerint eos, ut beneficiorum ingrati. Porro autem nos natura Gentiles sumus, id est, quod Paulus praeputium vocat , sub alia nati lege, et praefatoribus aliis quos Gentilitas vates appellat, atque ex his postea sumus ad Christianismum conversi: non ante effecti Judaei, ut merito Hebraicorum Prophetarum sequeremur fidem, euntes ad Christianismum, sed sola exciti fama, et virtutum opinione,su. Unde si mihi adhuc in paterna religione moranti, praedicator adveniens, Christum vellet ex Prophetis insinuare, hunc ego protinus dementem putarem, qui Gentili mihi, et longe alterius religionis homini, de magis dubiis dubia conaretur astruere. Quid ergo opus erat, nisi ut ante Prophetis mihi credendum esse to? Quod ipsum ut fieret, opus item erat aliis Prophetis,
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ unitanda ꝓposita est. ut ⁊ nos
iustificati ex fide pacem hẽamus ad d̾m:
intelligere debemus quẽ admodũ uycit.
non rep̃hendere ne ante ꝑ abortũ laba¬
mur ex utero matris eccłie. qͣm ꝑ stabi¬
lem conceptũ formati ꝑfcĩq nascamur.
quos et me ip̃m deputaĩum. dũ tamẽ
nõ rep̾hendam uitam sanctoꝵ antiqͦꝵ
etiã siñ intelligam qͣm mystice uic̾unt:
quoꝵ uitam nobis laudabilit̾ apłi per
euͣngłm suũ p̾dicauerũt. sicut illi sua
ꝓpħia fut᷑os apłos p̾dixerunt. ut clamẽt
ad se inuicem duo testamenta. sic̃ duo
phetas nõ gen̾ali atꝙ indefinita rep̾hen¬
sione sicut hic fecit. s ꝓpͥa facta eoꝵ com¬
memorando cͥminari: adiuuabit me dõ
cõgruenter apteq respondeam. Nunc
u̾o illos homines faustus manicheus
ex p̾sagiis accipit᷑ fuisse uentur: Ip̃m
quidẽ nr̃m idest filiũ d̾i hebreoꝵ aliquoᷤᷤ
annuntiasse ꝓpħ̾as. nescio. an ꝓbare qͥs¬
possit. cum res ceꝑit examinari. uersip¬

Expanded text:
ut et nos iustificati ex fide pacem habeamus ad deum, intellegere debemus, quemadmodum uixerit, non reprehendere, ne ante per abortum labamur ex utero matris ecclesiae. quam per stabilem conceptum formati perfectique nascamur. quos et me ipsum deputauerim. dum tamen non reprehendam uitam sanctorum antiquorum. etiam si non intellegam. quam mystice uixerint. quorum uitam nobis laudabiliter apostoli euangelio suo praedicarunt, sicut illi sua prophetia futuros apostolos praedixerunt, ut clament ad se inuicem duo testamenta, sicut duo phetas non generali atque indefinita reprehensione, sicut hic fecit, sed proprie facta eorum commemorando criminari. adiuuabit me domicongruenter apteque respondeam. nunc uero illos homines Faustus Manichaeus ex praesagiis accipitur fuisse uenturus? Christum quidem nostrum. id est filium dei Hebraeorum aliquos adnuntiasse ppossit, cum res coeperit examinari. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
aligd detis: Catholicis aut̃ ꝑiulis an¬
teqͣm sciant que sit anime humane
ꝑfecta iusticia. et q̃ntum int̾sit int̾ ip̃am
cui suspiratur. et istam qua hic uuitur
susficio de illis iuris hoc existimare. qd̃
cõmendat apłice doctrine sanitas. quia
iustuis ex fide uiuit. Credidit aut̃ abra¬
ham deo. et deputatum est illi ad iusti¬
tiam. Preuidens eñi scͥptura. quia ex
fide iustificat gentes deus. p̾nunti auit
abrahe dicens. qr in semine tuo bñdicẽ¬
tur om̃s gentes. Apłi u̾ba sunt. ad cuiꝰ
tam claramtamq om̃ib notissimã uo¬
cem. si a ur̃is fallacissimis sompniis eui¬
gilareris. seq̃remini uestigia patͥs nr̃i
abraham. et in eius semine benedic̾emini
cum om̃ib gentib. Ip̃e eñi accepit sicut
dicit apłs signum circũcisionis signacu¬
lũ iusticie fidei. que est in preputio ut
sit pater om̃ium credentium ꝑ p̾puti¬
um. et deputetur illi ad iusticiam: ut s

Expanded text:
aliquid detis? catholicis autem paruulis, analiquid detis? catholicis autem paruulis, antequam sciant, quae sit animae humanae perfecta iustitia, et quantum intersit inter ipsam, cui suspiratur, et istam, qua hic uiuitur, sufficit de illis uiris hoc existimare, quod commendat apostolicae doctrinae sanitas. quia iustus ex fide uiuit. credidit autem Abraham deo et deputatum est ei ad iustitiam. praeu idens enim scriptura, quia ex fidAbrahae, dicens, Quia in semine tuo benedicentur omnes gentes . Apostoli verba sunt. Ad cujus tam claram tamque omnibus notissimam vocem, si a vestris fallacissimis somniis evigilaretis, sequeremini vestigia patris nostri Abraham, et in ejus semine benediceremini cum omnibus gentibus. Ipse enim accepit, sicut dicit Apostolus, signum cirumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio, ut sit pater omnium credentium per praeputium; ut deputetur et illis ad justitiam: ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
te que fortior est hõib magnũ aliqͥo la¬
tet ad iustificatõnẽ et głificatõnem no¬
stram. et ibi sunt omnes thesauri sapiẽ¬
tie et scientie absconditi. qui nulli apus
tis alimenta contẽpsit: et tanqͣm ĩfan¬
tilem uictum quasi pregrandi etate fat¬
diens. prius in uenena heticoꝵ qͣm enla¬
pientie cybum cui se idoneũ temi̾e arb¬
tratur irruerit. Nõ gͦ qd̾ dicimus nec¬
sariam simplicẽ fidem: contrariũ ẽ ei q
dicimus. ut ꝓpħis credatur. Magis eñi
ad hoc ꝑtine̾t ut ꝓpħis credatur priusg
purgata et roborata mente possit inte¬
ligi: qui ꝑ ꝓpħas sic loqiuebatur. Et eñ¬
si xp̃m ꝓphauerunt. nõ digne neq con¬
gruenter sua ꝓpħatõne uxerunt᷑. un¬
de hoc scitis: An quid sit uel bene uł me¬
le iuiuere iudicare uos potestis. quoꝵ ius¬
ticia est potius surcurrendũ eẽ meloni
non sentienti. ut eum uos manducetis
qͣm mendico esurienti. ut manducand

Expanded text:
ate quae fortior est hominibus magnum aliquid laate quae fortior est hominibus magnum aliquid latet ad justificationem et glorificationem nostram. Et ibi sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , qui nulli aperitis alimenta contempserit; et tanquam infantilem victum quasi praegrandi aetate fastidiens, prius in venena haereticorum quam in sapientiae cibum, cui se idoneum temere arbitratur, irruerit. Non ergo quod dicimus necessariam simplicem fidem, contrarium est ei quod dicimus ut Prophetis credatur: magis enim ad hoc pertinet, ut Prophetis credatur, priusquam purgata et roborata mente possit intelligi qui per Prophetas sic loquebatur.  prophetauerunt, non digne neque congruenter sua prophetatione uixerunt. unde hoc scitis? an quid sit uel bene uel male uiuere, iudicare uos potestis, quorum iustitia est potius succurrendum esse meloni non sentienti, ut eum uos manducetis. quam mendico esurienti ut manducandum
Abbreviated transcription (Latin):
tum testimoniũ cõmittet᷑. Ut eñi non cõ¬
tempn̾entur. neq fabulosa ducerentur
dꝓpħis ante fuisse p̾dicta. qr ⁊ si atteste¬
bantur miradã nõ defuissent: sicte
iuinis adhic quidam musitano. quire¬
gice potentie cuncta illa tͥbuerent nise
lis eoꝵ cogitato contestatione ꝓpħica ũ¬
p̾nuntiarent᷑: nemo utiꝙ dicet. S u¬
delicet uetat nos faustus. de ii xp̃o he
ꝑsarum errorib credidit. Uerũ discipi¬
na catholica ꝓpterea simplici fide prius
nutriri oportere docet mentẽ xp̃ianam
lit eam caꝑatem faciat ad intelligenar
supna et et̾na. Sic enim et ꝓpha dicꝰ
si credid̾itis. non intelligetis. Ar sa ip̃a. Q
simplex fides. qua credimus anteqͣm Ag
noscamus suꝑeminentẽ scĩam caritans
xp̃i : ut impleamur ĩ omnẽ plenitudinẽ
di ñ sine causa dispensationẽ humiliras
eius qua humanitus natus et passus et
dictam: nisi quia in illa stulticia que sa¬
pientior est hominib et in illa inf̾iit¬

Expanded text:
um testimonium comitetur. ut enim non contemnerentur neque fabulosa ducerentur,a prophetis ante fuisse praedicta, quia etsi adtestabantur miracula, non defuissent — sicut etiam nunc adhuc quidam mussitant — qui magicae potentiae cuncta illa tribuerent, nisi talis eorum cogitatio contestatione prophetica uipraenuntiarentur, nemo utique diceret. sed uidelicet uetat nos Faustus de uero ChristoPersarum erroribus credidit. Uerum disciplina catholica propterea simplici fide prius nutriri oportere docet mentem christianam. ut eam capacem faciat ad intellegenda superna et aeterna. sic enim et propheta dicit: nisi credideritis, non intellegetis. at ea ipsa est simplex fides, qua cnoscamus supereminentem scientiam charitatis Christi, ut impleamur in omnem plenitudinem Dei , non sine causa dispensationem humilitatis ejus, qua humanitus natus et passus estdictam; nisi quia in illa stultitia quae sapientior est hominibus, et in illa infirmit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħis et om̃ib diuinis sc̃pturis tanqͣm
solis ampliꝰ tumescant. sciant ita signi¬
ficari xp̃m aliqͣndo ꝑ solem. sicut ꝑ leonẽ
ꝑ agnum. ꝑ lapidem. cuiꝰdam sinulitu¬
dinis causã. nõ ꝓprietatis substantia. Iam
u̾o illud qd̃ de uinea. qm plantauit ine¬
briatus noe. nudatus est. in domo sua:
Tunc enĩ nudata est mortalitas carnis
eius iudeis scandalum. gentib stulticia

Expanded text:
Prophetis et omnibus divinis Scripturis tanquamProphetis et omnibus divinis Scripturis tanquamsolis amplius tumescant, sciant ita significari Christum aliquando per solem, sicut per leonem, per agnum, per lapidem cuiusdam similitudinis causa, non proprietatis substantia. Iam uero illud, quod de uinea, quam plantauit inebriatus Noe, nudatus est in domo sua, tunc enim nudata est mortalitas carnis eius, Iudaeis scandalum, gentibus stultitia,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑfecta pace spũi corpus adherebit. nul¬
la mortalitatis indigentia uel cõcupis¬
centia resistente. Cur animalia q̃miuis
munda ⁊ ĩmunda in archa fu̾int: tam̃
post egressum dearcha nõ offerunt᷑ d̾o ĩ
sacͥficio nisi munda. Quid deĩde sibi ue¬
lit deo loq̃nte ad noe. et tanqͣm rursus
ab exordio. qr multismodis eandẽ signifi¬
cari oportebat. fugurã eccłie cõmendan¬
te qd̃ ꝓgenies euis benedict᷑ ad implẽ¬
dam terrã: qd̾ dantur eis in escam cun¬
sta animalia. sicut in illo disco petro di¬
citur macta ⁊ manduca qd̃ eiecto sang̾¬
ne iubentur manducare. ne uita pristina
qͣsi suffocata in conscientia teneat᷑: sed
habeat tanqͣm effusionẽ ꝑ confessionẽ
Qd̃ testamentũ posuit d̾s int̾ se ꝙ hõies
atq omnẽ animã uiuam ne ꝑdat eam
diluuio. arcum qui apparet in nubib
qui nunqͣm nͥ de sole resplendet. Illi eni
ñ ꝑeunt diliuuo seꝑati aib eccł̃ia. qui in

Expanded text:
et perfecta pace spet perfecta pace spla mortalitatis indigentia, 292 vel concupiscentia resistente. Cur animalia, quamvis munda et immunda in arca fuerint, tamen post egressum de arca non offeruntur Deo in sacrificio, nisi munda? 33. Quid deinde velit sibi, Deo loquente ad Noe, et tanquam rursus ab exordio? Quia multis modis eam significare oportebat figuram Ecclesiae, commendante quod progenies ejus benedicitur ad implendam terram. Quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: Macta et manduca . 34. Quod ejecto sanguine jubentur manducare, ne vita pristina, quasi suffocata in conscientia teneatur, sed habeat tanquam effusionem per confessionem. Quod testamentum posuit Deus inter se et homines atque omnem animam vivam, ne perdat eam diluvio, arcum qui apparet in nubibus , qui nunquam nisi de sole resplendet: illi enim non pereunt diluvio separati ab Ecclesia, qui in