comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de sacramentis. Tu forte dicis. Meus
panis est uisitatus. Set pains iste pa¬
nis est ante uerla sa crainentoꝵ. Ubi
terra non erat: mare non erat. set
sunt. ip̃e mandauit et creata sunt. Er¬
go ut tibi respondeam non erat corpꝰ
rp̃i. Ip̾e dixit et factum est. ip̃e man¬
daint et creatum est. Et post aliqua.
Antequam consecretur pains ẽ. ubi
autem uerba xp̃i acresseruit. corpus
rp̃i est. Demq audi dicentem. At¬
cipe et edite ex eo oñns. hoc est corpꝰ
meum. Et ante uerla xp̃i. calix est bi¬
ni et aque plenus. ubi uerba xp̃i ope¬
rata fuerint. ibi sanguis efficitur qui
plelem redemit. Ergo indete quantis
generibus potens es sermo xp̃i uniu̾¬
la conu̾tere. Deinde ip̃e domiiꝰ ih̾c
testificatur nobis quod corpus suũ
accipiamus et sanguinem. Num¬
quid delemus deenis fide et testificacõ¬
ne dubitare. Item in serto de sa cramẽ¬
tis. quod et superius distum est. Si
nes per graciam set quasi filius ex sub¬

Expanded text:
De sacramentis : « Tu forte dices: Meus De sacramentis : « Tu forte dices: Meus panis est usitatus. Sed panis iste, panis est ante verba sacramentorum. Ubi terra sunt, ipse mandauit et creata sunt. Ergo tibi ut respondeam non erat 432 isti. Ipse dixit et factum est, ipse mandauit et creatum est. Et post aliqua: Antequam consecretur panis est. Vbi autem uerba Christi accesserint, corpus est Christi. Denique audi dicentem: Accipite et edite ex eo omnes; hoc est enim corpus meum. Et ante uerba Christi calix est uini et aque plenus. Vbi uerba Christi operata fuerint, ibi sanguis efficitur qui plebem redemit. Ergo uidete quantis generibus potens est sermo Christi uniuersa conuertere. Deinde ipse dominus Iesus testificatur nobis, quod corpus suum accipiamus et sanguinem. Nunquid debemus de eius fide et testificatione dubitare? Item in vi.to de sacramentis, quod et superius dictum est: Sicnes per gratiam, sed quasi filius ex sub
Abbreviated transcription (Latin):
dicno ut naturam conuerteret. quid
dicimus de ip̃a diuina consecracione nͥ
uerla ip̃a domini saluatoris operantur.
Nam sacramentũ istud quod accipis xp̃i
sermone conficitu. Quod si tantum
ualint sermo helie. ut ignem de celo de¬
poueret. non ualebit xp̃i sermo ut spe¬
cies mutet elementoꝵ. De tecius mũ¬
di operibus legisti quia ip̃e dixit et fas¬
ta sunt mandauit et creata sunt.
Sermo ergo xp̃i qui potuit ex nichilo
facere quod nou erat. non potest ea q̃
sunt n id mutare quod non erant.
Non enum minus est nouas rebus
dare quam mutare naturas. set qd
argumentis utinur suis uranu
exemplis. in carnationis q astrua¬
mus nuisteri ueritate. Nũ ꝙͥ nature
usus pretessit. cum ih̾c dominus ex
maria nasceretur. Si iurta ordi
cousueuit: liquet igitur quod pretꝰ
nature ordinem uirgo generauit.
et hoc quod conficimus corpus ex
ungne est. Quid hic queris na¬
preter naturam sit ip̾e doninus ih̾c
partus ex uirgine. Item in quarto

Expanded text:
dictio ut naturam conuerteret, quid dictio ut naturam conuerteret, quid dicimus de ipsa consecratione diuina ubi uerba ipsa domini saluatoris operantur? Nam sacramentum istud quod accipis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum ualuit sermo Helie ut ignem de celo deponeret, non ualebit Christi sermo ut species mutet elementorum? De totius mundi operibus legisti: Quia ipse dixit et facta sunt, mandauit et creata sunt. Sermo ergo Christi qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea que sunt in id mutare quod non erant? Non enim minus est nouas rebus dare quam mutare naturas. Sed quod argumentis utimur, suis utamur exemplis, incarnationisque astruamus mysterii veritate. Nunquid usus praecessit, cum Jesus Dominus ex Maria nasceretur? Si ordinem quaconsuevit. Liquet igitur quod praeter naturae ordinem Virgo generavit, et hoc quod conficimus corpus ex Virgine est. Quid hic quaeris napraeter naturam sit ipse Dominus Jesus partus ex Virgine? » Item, in quarto
Abbreviated transcription (Latin):
piam. Et hoc nobis ad huc super est
ut prolenius. Quantis igitur uri-¬
m᷑ exemplis ut plenus non hoc ẽe
quod natura formauit. set quod be¬
nedictio consecrauit. maioremq uun
ẽe beuedictionis quam nature. quia be¬
uediccione eciam natura ip̃a nitatur
Tiurgam tenebrat moyses proiect eã.
Et facta est serpens. Nursus reprehen¬
oit caudam serpentis. et in uirge natu¬
ram reuertitur. Tiides igitun ꝓphetica
gracia bis mutatam ẽẽ naturam et ser¬
pentis et uirge: Currelant egypti flu¬
mina puro aquaꝵ meatu. Subito de
foncium uenis sangins cepit erummpe¬
re. Non erat potus influmiis. uursus
ad ꝓphete uoces cruor cessaint flumi¬
num a quaꝵ na tura remeauit. Hiis
et aliis hunismo di miraculis que ii¬
effabili diuinitatis operacione fiunt
euarrautis. post a liqua subiungit. Ad¬
uertimus gͥ maioris ẽe graciaui quam
naturam. et ad huc tamen ꝓphetice le¬
nediccionis graciam mineramus.
Quod si tantum ualuit humaua bene¬

Expanded text:
piam? Et hoc nobis adhuc spiam? Et hoc nobis adhuc sut probemus. Quantis igitur utimur exemplis! Probemus non hoc esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit: majoremque vim esse benedictionis quam naturae; quia benedVirgam tenebat Moyses, proiecit eam et facta est serpens. Rursus prendit caudam serpentis et in uirge naturam reuertit. Vides igitur prophetica gratia bis mutatam esse naturam et serpentis et uirge. Currebant Egypti flumina puro aquarum meatu. Subito de fontium uenis sanguis cepit erumpere. Non erat potus in fluuiis. Rursus ad prophete uoces cruor cessauit fluminum, aquarum natura remeauit. His et aliis huiusmodi miraculis que ineffabili diuinitatis operatione fiunt enarratis, post aliqua subiungit: Aduertimus igitur maioris esse gratiam quam naturam, et adhuc tamen prophetice benedictionis gratiam numeramus. Quod si tantum ualuit humana bene
Abbreviated transcription (Latin):
missionem peccatoꝵ. U̾eatus ambrosiꝰ
disceruens sacramentum xp̃ianoꝵ
a sacramento iueoꝵ. in sermone demis¬
teriis ad neophitos sit ait. Considera
nunt utrum prestancior sit panis au¬
geloꝵ an caro xp̃i. que utique corpus
est uite. Manna illud. ecelo. hoc supra
celum. Illud celi. hoc dm̃ celoꝵ. ⁊llud
corruptioni ob noxiũ si indiem alter
um seruaretur. hoc alienũ ab omni
corrupcõne. Quod quicumq religio¬
se gustauerit corruptionemi sentire nõ
poterit. Illis aqua de petra fluxit. tibi
saugis .e. xp̃o. Illos ad horam sacia¬
uit a qua. te sanguis diluit ieternũ
Iudeus bibit et sitit tu cum biberis si¬
tire non poteris. et illud in unbra hͦ
inueritate. Si illud quod miraris
umbra est. quantum istud cuius et
umbram miraris. Et paulo post. Cog¬
nouisti prestanciora. Pocior est lux
quam umubra. ueritas quam figura.
corpus. auctoris quam mauna e ce¬
lo. fforte dicas. Aliud ineo. quomodo
tu michi asseris quod xp̃i corpus acri¬

Expanded text:
ionem peccatorum. Beatus Ambrosius discernens sacramentum christianorum a sacramento iudeorum, in sermone de mysteriis ad neophitos sic ait: Considera nunc utrum prestantior sit panis angelorum an caro Christi que utique corpus est uite. Manna illud e celo, hoc supra celum. Illud celi, hoc domini celorum. Illud corruptioni obnoxium si in alterum diem seruaretur, hoc alienum ab omni 431 corruptione. Quod quicumque religiose gustauerit, corruptionem sentire non poterit. Illis aqua de petra fluxit, tibi sanguis e Christo. Illos ad horam satiauit aqua, te sanguis diluit in eternum. Iudeus bibit et sitit, tu cum biberis sitire non poteris. Et illud in umbra, hoc in ueritate. Si illud quod miraris umbra est quantum istud cuius et umbram miraris? Et paulo post: Cognouisti prestantiora. Potior est lux quam umbra, ueritas quam figura, corpus auctoris, quam manna de celo. Forte dicas: Aliud uideo quomodo tu michi asseris quod Christi corpus acci
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e ita proderet eius nomiuis uirũ
tam pueulit᷑ garrite et tam frmuole
de sipere credere posset. Set uideamus
ꝑ has tã necessarias subaudiciones
tantus hic raciocinator quo ꝑuen̾it
quid conficerit quid obtinuerit hoc
inquiet ut sacramenta altaris pa¬
is dicant᷑ ⁊ uinun. Huccine gͥ totꝰ
labor ille tendebat. Ad hoc soluni
ita te ꝑfudisti ut nec tue seuectuti
ꝑceres quii te pro disputatore egre¬
gio calupinosissimũ cauillato¬
ren pro constructore ꝑito qualiũ¬
cumq pauniculoꝵ mertissimũ ⁊
ineptissimũ assutorem demoustra¬
res. Quis enini negat id. Quis enĩ¬
non id libenter fatetur qd̾ sacramẽ¬
num uocatur uł quia prius pans¬
bin suuilitudinem subitancialit
transimitata seruant. Sic uamq
serpens qui de uirga factus est. uir¬
uoraint nirga aaron uirgas eoꝵ
fuerat serpentes eoꝵ. Sic honio qr
inde factus est sepe terra ⁊ puluis
⁊ lutum uocatur. Sic eciam propt᷑

Expanded text:
ipse ita proderet, ejus nominis virum ipse ita proderet, ejus nominis virum tam pueriliter garrire, et tam frivole desipere credere posset? Sed videamus per has tam necessarias subauditiones, tantus hic ratiocinator, quo pervenerit, quid confecerit, quid obtinuerit. Hoc, inquit, ut sacramenta altaris panis dicatur et vinum. Huccine igitur totus labor ille tendebat? Ad hoc solum ita te profudisti ut nec tuae senectuti parceres quin te, pro disputatore egregio calumniosissimum cavillatorem, pro constructore perito, qualiumcunque panniculorum inertissimum et ineptissimum assutorem demonstrares? Quis enim id negat? Quis non id libenter fatetur, quod sacramennum vocantur, vel quia panis et vvini similitudinem substantialiter transmutata servant? Sic namque serpens, qui de virga factus est, virvoravit virga Aaron virgas eorufuerat, serpentes eorum. Sic homo quia inde factus est, saepe terra, et pulvis, et lutum vocatur. Sic etiam propter
Abbreviated transcription (Latin):
facile comprobari p otest. Quis uero
risum teuere iam ualeat audiens
berengarium ip̃a dñi uerba de sacra¬
mentis interpretantem. Hoc inqꝙͥ
necessario pauis est corpus meum
et hic calix necessario uinum.O. ĩ¬
pudentissima stulticia ⁊ nimiuui
patens nec quid dicat nec quorsũ
tendat aspiciens. Que est enmi hꝰ
necessitas ut audiatur tam neces¬
sario pauis ⁊ uiuum cuni possit ecõ¬
tra congrue dici hoc subaudis cor¬
pus non ian pans est corpus meũ
est calix saugumis mei. Ulel certe sie
hic subandiatur hactenus paius ex
hoc iam est corpus meuni non paĩs
⁊ hic calix subaudit᷑ hactenus uinũ
ex h̾ꝰ iain est sanguis meus non ui¬
nuni. Uel certe sic absq istis sub au¬
pus meuni hoc enim pronomen nõ
est ad supradictum relatiuum. set
tantũmͦ demonstratiuũ ideo pauis ⁊
uiuũ que supra in ewangelio nonu¬
nata sunt uulla hic necessitate sub¬
audiuntur.Iam miserez me illius.
et erubesco pro illo. Quis enini nisi se

Expanded text:
facile comprobari potest. Quis vero facile comprobari potest. Quis vero risum tenere jam valeat, audiens Berengarium ipsa Domini verba de sacramentis interpretantem? « Hoc, inquit, necessario panis, est corpus meum, et hic calix necessario vinum. » O impudentissima stultitia, et nimium patens, nec quid dicat, nec quorsum tendat aspiciens! Quae est enim hic necessitas, ut subaudiatur tam necessario panis et vinum, cum possit econtra congrue dici: hoc, subaudis corpus, jam non panis, est corpus meum; est calix sanguinis mei? Vel certe sic: Hoc, subaudiatur hactenus panis, ex hoc jam est corpus meum, non panis; et hic calix, subaudiatur hactenus vinum, ex hoc jam est sanguis meus, non vinum. Vel certe sic absque istis subaubus: hoc enim pronomen non est ad supradicta relativum, sed tantummodo demonstravitum. Et ideo panis et vinum quae supra in Evangelio nominata sunt, nulla hic necessitate subaudiuntur. Jam miseret me illius, et erubesco pro illo. Quis enim, nisi se
Abbreviated transcription (Latin):
sanctoꝵ ad tantam glĩaui ꝑuen¬
turum ut ubicuni uolet sius sp̃c
contuuo sit ⁊ corpus et berenge¬
rius asserit xp̃m ad tautam n po¬
tenciam deuenisseut qui de terra
sinm corpus eleuauit ad celimi
non possit illud usq in finem uel ad
horan reddere terris.O. omniũ ce¬
ca uauitas ⁊ uana cecitas. Quis
enim cotidiano usu loquens dice
illaman sit ille eciam si cotidie ad
opus sinmi de aubitu exeat ciuita¬
tis. In enuangelio de anna scriptũ
est quia non discedebat de templo cũ
tanien illani sepius corporalis neces¬
sitas auocaret. Qua propter si ad terras
xp̃m condie corporalit̾ descendere di¬
cereuns beati petri opposita uobis sẽ
ris sacrificari uł manducau ut neces¬
sario interiui deserat celos. Ip̃e nãq
incelis totus est dum totum corpus
enis uere manducatur iuterris. Qd̃
non ẽẽ habendu incredibile ⁊ ex
uirtute diuine potencie ⁊ exsupradic¬
tis exeruplis .s. uocis ⁊ anime satis

Expanded text:
sanctorum ad tantam gloriam pervensanctorum ad tantam gloriam perventurum, ut ubicunque volet suus spiritus, continuo sit et corpus. Et Berengarius asserit Christum ad tantam impotentiam devenisse ut qui de terra suum corpus elevavit ad coelum, non possit illud usque in finem vel ad horam reddere terris. O nimium caeca vanitas, et vana caecitas! Quis enim quotidiano usu loquens, dicere illa mansit ille, etiamsi quotidie ad opus suum de ambitu exeat civitatis? In Evangelio de Anna scriptum est quia non discedebat de templo , cum tamen saepius illam corporalis necessitas avocaret. Quapropter si ad terras Christum quotidie corporaliter descendere diceremus, beati Petri opposita nobis sentrris sacrificari, vel manducari, ut necessario interim deserat coelos. Ipse namque in coelis totus est, dum totum corpus ejus vere manducatur in terris. Quod non esse habendum incredibile ex virtute divinae potentiae, et ex supradictis exemplis, scilicet vocis et animae satis
Abbreviated transcription (Latin):
mundaus corda eoꝵ. Et iteꝵ. Sic
⁊ nos saluos facit baptisma nõ
carius deposicõ sordium set con¬
sciencie bone interrogacõ in deũ.
Proinde satis conuementer et sa¬
na fide intelligere possumꝰ dixisse
corpus quod est sacrauientum cor¬
poris xp̃i que est ecclĩa secundam
quenidam modini corpus est xp̃i
illud .s. aius est sacrauentũ .i.
ecclĩa. ip̃e eniui sponsus ip̃e secũ¬
dum quenidam modum ⁊ spon¬
sa ita sacramentum fidei .i. exte¬
rior baptisumis pro eo quod fidei
signum est secundum queiidã
modum fides est. Offeudit ad¬
huc berengerium sanctus petrꝰ
de dũo diceus. Queni oportet ce¬
berengerius celo suscipi debet nũꝙͣ
de celo exit ut nterris aliquando te¬
neri possit. Nos credebannis xp̃i
in celo reguare iste uero ita in car¬
cerari ut iauz si uelit corporaliter
usq in finem miseras nori possit ui¬
sere terras. Et augustuis in libro
de ciuitate dei dicit unũquemq

Expanded text:
mundans corda eorum . Et iterum: Sic mundans corda eorum . Et iterum: Sic et vos salvos facit baptisma, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum . Proinde satis convenienter et sana fide intelligere possumus dixisse corpus, quod est sacramentum corporis Christi, quae est Ecclesia, secundum quemdam modum corpus Christi est, illud Ecclesia. Ipse enim sponsus, ipse secundum quemdam modum et sponsa; ita sacramentum fidei, id est exterior baptismus, pro eo quod fidei signum est, secundum quemdam modum fides est. Offendit adhuc Berengarium sanctus Petrus, de Domino dicens: Quem oportet coeBerengarius, coelo suscipi debet, nunquam de coelo exit, ut in terris aliquando teneri possit. Nos credebamus Christum in coelo regnare; iste vero ita incarcerari ut etiamsi velit corporaliter usque in finem miseras non possit terras visere. Et Augustinus in libro De civitate Dei dicit unumquemque
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod accipiins dixit quodãm
ẽẽ nos quia nr̃i est sacramentũ.
Ita ergo corpus xp̃i proprium est
quodaumuodo ꝑ figuram illud cor¬
pus xp̃i cuius est sacramentum
qd̃ est ecclĩa. Nec mirum cum ip̃e
dominus ꝑ prophetam dicat. In¬
dumento iusticie circimdedit ne
quasi sponsum decoratum coro¬
na. ⁊ quasi sponsam ornatam mo¬
nilibus suis. Se dicit sponsum
quia ip̃e sponsus est. Set dicit sp̃o¬
sani quia ip̃e est quodãmodo illud
corpus sinimi quod est ecclĩa cuius
ip̃e est sacramentũ. Hauc intelli¬
genaiam nobis aptissime similitu¬
do secuta cõmendat. Sicut enĩ di¬
cuuus proprium corpus dñi alte¬
rius sui corporis. quod est ecclĩa
sacrauientum sic baptismũ uisi¬
bilem arterius inuisibilis .s. bap¬
tismi cognoscunus sacramentũ.
Est nanq baptisunis exterior aqͣ
insibilis carnemi dilueus est bap¬
tisms interior fides inuisibilis a¬
ninam simili modo purificans
teste beato apostolo qui ait.ffide

Expanded text:
hoc quod accipimus, dixit quodammodo hoc quod accipimus, dixit quodammodo esse nos, quia nostri est sacramentum. Ita ergo corpus Christi proprium est quodammodo per figuram illud corpus Christi cujus est sacramentum, quod est Ecclesia. Nec mirum cum ipse Dominus per prophetam dicat: Indumento justitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis . Se dicit sponsum, quia ipse Sponsus est, se dicit sponsam, quia ipse est quodammodo illud corpus suum, quod est Ecclesia, cujus ipse est sacramentum. Hanc intelligentiam nobis aptissime similitudo secuta commendat. Sicut enim dicimus proprium corpus Domini, alterius sui corporis, quod est Ecclesia, sacramentum, sic baptismum visibilem, alterius invisibilis, scilicet baptismi, cognoscimus sacramentum. Est namque baptismus exterior, aqua visibilis, carnem abluens; est baptismus interior, fides invisibilis, animam simili modo purificans, teste beato apostolo, qui ait: Fide
Abbreviated transcription (Latin):
ficiorum que sacrauienta corporis
⁊ sauguiuis xp̃i fuerunt. possũt
enim quod ammodo ꝑ figuram
corpus ⁊ sauguiius xp̃i appellari
sicut petra uocatur xp̃c et ideo nõ
satis attendit homo quid oppouat.
Nam ⁊ si exhabundanti de sacra¬
mentis quoq altaris nr̃i dictum
ad uelimus accipere fidelis ⁊ faci¬
lis intelligencia patet. Cim enĩ
sacramenta nr̃a sint substantiue
corpus illud quod est filii dei pro¬
prium sunt quodammodo ꝑ figu¬
rani ip̃ni corpus xp̃i cunis sacra¬
menta sunt .i. ecclĩa. Quod in ex¬
posicõne suꝑ iohannem confir¬
certis interuallis dierum in domi
dam sermone de sacramentis. Q
passus est inquit pro nobis cõmẽ¬
dauit nobis in hoc sacramento sã¬
guinem sinrui ⁊ corpus quod eciã
fecit ⁊ nos ip̃os. Naui ⁊ nos ip̃ius
modo cibum et potum altaris dix¬
it ẽẽ quodammodo societatem cor¬
poris quod est ecclĩa non quod ip̃e
cibus et potus sit ip̃a societas s
ip̃ius societatis sacramentin et

Expanded text:
ta corporis et sanguinis Christi fuerunt. Possunt enim quodammodo per figuram corporis et sanguinis Christi appellari, sicut petra vocatur Christus. Et ideo non satis attendit homo quid opponat. Nam et si ex abundanti de sacramentis quoque altaris nostri dictum id velimus accipere, fidelis et facilis intelligentia patet. Cum enim sacramenta nostra sint substantive corpus illud quod est Filii Dei proprium, sunt quodammodo per figuram ipsum corpus Christi, cujus sacramenta sunt, id est Ecclesia. Quod in expositione super Joannem confircertis intervallis dierum in Domindam sermone de sacramentis: « Qui passus est, inquit, pro nobis, commendavit nobis in isto sacramento sanguinem suum et corpus, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et nos ipsius  sumus. » Ecce quomodo cibum et potum altaris dixit esse quodammodo societatem corporis, quod est Ecclesia. Non quod ipse cibus et potus sit ipsa societas, sed ipsius societatis sacramentum, et
Abbreviated transcription (Latin):
stultiuam inuuire uideatur acco¬
modat qui diuinaꝵ scripturarũ
prouidentissimam ingilauciam
contra seualide reclamantem uł
tenuiter attendat. In eo deui quip¬
pe p ͦ hec predixerat beatus aug¬
tinus. Suscepit xp̃c de terra. ter¬
raui quia caro de terra est et de car¬
ne marie caruen accepit. Et in ip̃a
carue hic ambulauit ⁊ i pani car

Expanded text:
tur, accommodat, quam divinarum Scripturarum providentissimam vigilantiam contra se valide reclamantem, vel tenuiter attendat. In eodem quippe psalmo haec praedixerat beatus Augustinus: « Suscepit Christus de terra terram, quia caro de terra est; et de carne Mariae carnem accepit, et in ipsa c
Abbreviated transcription (Latin):
debet acciꝑe. xp̃c enim semel mor¬
tuus iam non moritur mors ei
ultra non dominabit᷑. Set dum
passionem eius missas celebrando
memoramus ꝓuobis olim mor¬
tuus designatur. Deniq si quis
dicat celebratõ dominici corporis
est donuinca passio tanquam car¬
ualiter senciens a nobis repellit᷑
Non est enim celebracõ ip̃a domi¬
nica passio s dominice passionis
iam ꝑ acte significatina cõmemiora¬
cõ. Ubi autem sequitur augustinꝰ
dicens si autem flagicium aut fa¬
cinus iubere aut utilitatem et be¬
neficienciam uidetur uetare. Ffigu¬
rata loqucio est nisi manducaue

Expanded text:
debet accipere. Christus enim semel mordebet accipere. Christus enim semel mortuus, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Sed dum passionem ejus missas celebrando memoramus, pro nobis olim mortuus designatur. Denique si quis dicat: Celebratio Dominici corporis est Dominica passio, tanquam carnaliter sentiens a nobis repellitur. Non est enim celebratio ipsa Dominica passio, sed Dominicae passionis jam peractae significativa commemoratio. Ubi autem sequitur Augustinus dicens: « Si autem flagitium aut facinus jubere, aut utilitatem et beneficentiam videtur vetare, figurata locutio
Abbreviated transcription (Latin):
domini nostri manfestissimũ in¬
dicium nr̃e libertatis illurit nec
eoꝵ quidem signoꝵ que iam intelli¬
giius operacõne graui oneratisu¬
mus set quedam pauca promul¬
tis eadem q factu facillina ⁊ in¬
tellectu augustissima ⁊ obseruacõ¬
ne castissima ip̃e dominus et apos¬
tolica tradidit discipliua sicuti est
baptisim sacramentũ ⁊ celebracõ
corporis ⁊ sanguinis domini. Qd̾
uero addidit qr sequi lr̃am ⁊ signa
ꝓ rebus que hiis significant᷑ acci¬
pere seruulis infirmitatis est. de
signis ueteris testamenti de quib
tunc loquebant᷑ hoc dicit. Re et enĩ¬
uera seruile erat ⁊ infiriim secũ¬
dum lrãm tantum circuncidi pe¬
cudes numolare ueomenias ⁊ sab¬
bata celebrare agnum petrani ⁊
cetera himismodi que xp̃m sigui¬
ficabant pro xp̃o acciꝑe. Quod si
eciam de celebracõne dominicicor¬
poris qmͣ signum uocainit hoc au¬
gustimis dixit ⁊ nos ułtro seqͥm᷑.
Namcum dicimus in celebracõ¬
ue dominici corporis xp̃c immola¬

Expanded text:
ssimum indicium nostrae libertatis illuxit, nec eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus; sed quaedam pauca pro multis, eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina: sicuti est Baptismi sacramentum, et celebratio corporis et sanguinis Dominvero addidit, quia sequi litteram, et signa pro rebus quae his significantur accipere servilis infirmitatis est; de signis Veteris Testamenti, de quibus tunc loquebatur, hoc dicit. Revera enim servile erat et infirmum secundum litteram tantum circumcidi, pecudes immolare, neomenias et Sabbata celebrare, agnum, petram et caetera hujusmodi quae Christum significabant, pro Christo accipere. Quod si etiam de celebratione Dominici corporis, quam signum vocavit, hoc Augustinus dixit, et nos ultro sequimur. Nam, cum dicimus in celebratione Dominici corporis Christus immola
Abbreviated transcription (Latin):
agris neq collectum ea que in agͥs
seminata ⁊ collecta sunnt comi̾tãt᷑.
Set neq ea que fuerunt magris
seminata ⁊ collecta conu̾ti hic dici¬
s grana ex quibus conficitur. Qd̃
suta est falsimi ergo ⁊ illud est qd̾
ait berengarius ista fuerunt semi¬
nata ⁊ collecta in agris. Redeatur
igitur ⁊ in hiis. nec tuneatur ba¬
mus nrisior cum omna firmaniẽ¬
ta opposicõnum enis uelut aranca¬
rum tele conatu facili dirumpãt.
Rogerius. Necipienda diguis¬
sime ⁊ toto corde amplectenda ui
tum ad huc audiuimus qͥ¬
bus tanquam racõnibus berenga¬
rius ⁊ fantores sui contra eccliaui
dei hactenus cauillarunt. Quibus¬
ut arbitror sufficienter explosis. iã
nunc ad ea que de scripturis scõꝵ
patrum indentur sibi siuere ꝑatͦ¬
cima ueniamus. Nogeriꝰ. Nugꝰ¬
tinus in liͦ. de doctrina xͥana cibũ
dominici altaris signum ⁊ figurã
rit ip̃i asserunt nominat dicens.
Hoc uero tempore postea qmͣ ꝑ re¬

Expanded text:
agris, neque collectum, ea quae in agris agris, neque collectum, ea quae in agris seminata et collecta sunt convertantur? Sed neque ea quae fuerunt in agris seminata et collecta converti hic diciigitur, sed grana ex quibus conficitur. Quod si ita est, falsum ergo et illud est quod ait Berengarius: « Ista fuerunt seminata et collecta in agris. » Rideatur igitur et in his, nec timeatur vanus irrisor, cum omnia ornamenta oppositionum ejus, velut aranearum telae, conatu facili disrumpantur. ROGERIUS. Recipienda dignissime et toto corde amplectenda vidtum adhuc audivimus, quibus tanquam rationibus Berengarius et fautores sui contra Ecclesiam Dei hactenus caviliati sunt. Quibus, arbitror, sufficienter explosis, jam nunc ad ea quae de scripturis sanctorum Patrum sibi videntur sumere patrocinia veniamus. ROGERIUS. Augustinus in libro De doctrina Christiana , cibum Dominici altaris signum et figuram, ut ipsi asserunt, nominat, dicens: « Hoc vero tempore posteaquam per re
Abbreviated transcription (Latin):
concidisti. Et ego graçias ago deo
quia de quo ue hementꝰ augebar sut¬
ficienter michi satisfactum ẽẽ cõ¬
spicio. Guiminidus.
Onne ⁊ illud audisti in quo
uł maxime deridendo catho¬
licos glĩatur. Rogerius. Quid nã¬
fuit senmatus neq collectꝰ
in agris. Set ista fuerunt semina¬
ta magris ⁊ collecta. Quomodogͦ
ꝑossunt ẽẽ corpus xp̃i: ł ogerius.
Hoc profecto argumentũ uł nũ¬
qũi audieram uł mente excesserat.
Cui inquit responderi congiue de¬
beat abste consequent̾ exponi desi¬
dero. Guimundus.
Rridenda plane heretia insana de¬
risio. Quis est enim honiũ in cuiꝰ
caruem manducata non nutẽt᷑
ea que fuerunt seminata et collec¬
ta magris. Quo fit ut ouiues ho¬
mines qui uesciunt hiis que in
agris semmata ⁊ collecta sunt se¬
nunati ⁊ collecti in agris possint
si propt̾ hanc causam nullus hõ
semniatus uł collectus in agris cre
inxp̃i corpus neq seniatum in

Expanded text:
concidisti. Et ego gratias ago Deo, concidisti. Et ego gratias ago Deo, quia de quo vehementer angebar, sufficienter mihi satisfactum esse conspicio. GUITMUNDUS. Nonne et illud audisti in quo vel maxime deridendo catholicos, gloriatur? ROGERIUS. Quidnafuit seminatus, neque collectus in agris; sed ista fuerunt seminata in agris et collecta: quomodo ergo possunt esse corpus Christi? » ROGERIUS. Hoc profecto argumentum vel nunquam audieram, vel mente excesserat, cui quid responderi congrue debeat, abs te consequenter exponi desidero. GUITMUNDUS. Irridenda plane haeretici insana derisio. Quis est enim hominum, in cujus carnem manducata non mutentur ea quae fuerunt seminata et collecta in agris? Quo fit ut omnes homines, qui vescuntur his quae in agris seminata et collecta sunt, seminati et collecti in agris possint si propter hanc causam nullus homo seminatus vel collectus in agris credin Christi corpus neque seminatum in
Abbreviated transcription (Latin):
alcius falleret dẏabolus subtrax̾it
pro qua interimn alicub sopita cer¬
nau subposint. De quodam eciã
suis temporibus magna contigis¬
se mirabilia refert qui int̾ nimẽta
indebatur in specie caballi frumẽ¬
ta subuehere cum ĩp̃e interii gra¬
issimo sterteret uelud sompinis
oppressus ⁊ enis specie assimpta dia¬
bolus nide coram hominibus nica¬
ballum trausformatus frumenta
portaret. Quo circa quoniam uł
in missa non credenciũ uirtute u̾bi
dominici corpus donini non sit
uł certe corpore domini diuina uir¬
tute uł angelico misterio inusi¬
bilit̾ ab lato potest hereticis seces¬
sui congrins panis ab augelis aut
a demonibus subici iam de tali ex¬
ꝑimento bereugarius et sequa ces
eius contra ecclĩam dei desmant
oblatrare cum salua usquequaq
iu sacro sanctis muisteriis dominia
corporis ueritate magis ip̃i alcius
in sua stultissima curlositate cõi¬
cantur errare. Rogerius. Neuera
dei gladio armatus multicipitẽ

Expanded text:
altius falleret, diabolus eam subtraxerit, altius falleret, diabolus eam subtraxerit, pro qua interim alicubi sumptam cervam supposuerit. De quodam etiam suis temporibus magna contigisse mirabilia refert, qui inter jumenta videbatur in specie caballi frumenta subvehere, cum ipse interim gravissimo sterteret velut somno oppressus, et ejus specie assumpta diabolus, ac deinde coram hominibus in caballum transformatus frumenta portaret. Quocirca, quoniam vel in missa non credentium virtutem verbi Dominici, corpus Domini non fit, vel certe corpore Domini divina virtute, vel angelico ministerio invisibiliter ablato, potest haereticis secessui congruus panis, aut ab angelis, aut daemonibus subjici, jam de tali experimento Berengarius et sequaces ejus contra Ecclesiam Dei desinant oblatrare, cum, salva usquequaque in sacrosanctis mysteriis Dominici corporis veritate, magis ipsi altius in sua stultissima curiositate convincantur errare. ROGERIUS. Revera Dei gladio armatus multiplicem s
Abbreviated transcription (Latin):
aut miniqmͣ insecessum isse aut
nisibilit̾ assimpto dignimi fal¬
lendis refelleudis que heretics qͥ
secessum facerent pauem ab au¬
gelis siue a malignis spiritib re¬
positum respondemus. Nam in
uitas patrum quas si berengariꝰ
reciꝑe non uult adiustruccõnẽ
tanien alioꝵ hoc proferam. Legi¬
tur qd̾ aspiciente quodam sãssi¬
no patre auus ad id cernendũ
deus oculos apuerat quibusoami
ĩdignis comunicaturus corpus
domini inuisibilitꝰ augelus sub¬
trahens carbonem porrigebat
contra hanc de cecessu questionẽ
posteros fortasse premuniens ñ
qd̃ id semꝑ in dignis comunica¬
turis t̃aciat sicut de re uolente
deo posteris ostendemus. Set ⁊
beatus augustinus queni saltẽ¬
num qnͣi berengarius respuit. in
li ͦ de cuntate dei. suuilem subtrac¬
cõnen ꝑ apostatas spuitus factã
de effigenia uirgnie regis agamẽ¬
nouus filia dict asserens ꝙ cum
apatre diis inmolanda eẽt ut nu¬
raculi nouitate miseros honnues¬

Expanded text:
aut nunquam in secessum isse, aut aut nunquam in secessum isse, aut visibiliter assumpto, dignum fallendis refellendisque haereticis qui secessum faceret panem ab angelis, sive a malignis spiritibus repositum respondemus. Nam in Vitis Patrum quas et si Berengarius recipere non vult, ad instructionem tamen aliorum hoc proferam legitur, quod aspiciente quodam sanctissimo Patre, cujus ad id cernendum Deus oculos aperuerat, quibusdam indignis communicaturis corpus Domini invisibiliter angelus subtrahens, carbonem porrigebat, contra hanc de secessu quaestionem posteros fortasse praemuniens. Non quod id semper indignis communicaturis faciat, sicut de hac re, volente Deo, posterius ostendemus. Sed et beatus Augustinus, quem saltem Berengarius nunquam respuit, in libro De civitate Dei , similem subtractionem per apostatas spiritus factam de Iphigenia virgine, regis Agamemnonis filia, dicit, asserens quod cum a patre diis immolanda esset, ut miraculi novitate miseros
Abbreviated transcription (Latin):
credere et de exꝑiendo tam ne fan¬
dissimo scelere cogitaret. Quod
si ip̃e uł sue partis piuspiam pa¬
nes multos aut ꝑgrandem unũ
tale qd̾ probaturus sacrauit nos
de missa infideliũ et maxime tau¬
tum nefas probare uolenciũ quic¬
quid eis contigerit non magnoꝑe
iam curamus. Non enim nisi
apud eos qui uerba xp̃i ꝑ uirtu¬
tem diuinam tante rei operato¬
ria ẽẽ credunt panen ⁊ uinũ in
caruem ⁊ sanguinem domini tnͣ¬
sire necessario credimus ⁊ confir¬
manus. Apud eos autem qui fi¬
dem huius rei tenent hanc mu¬
tacõnem ꝑ uerba xp̃i necessario
fieri ⁊ crediuius ⁊ confirmamus
At si forte aliquando qua ilibet sini¬
plicem catholicum presbiterum
ignorantem ad quid hꝰ fieret ut ꝑ¬
lures sibipanes aut unũ maxiniũ
sacraret ob ip̃m exꝑimentum de¬
cepit aut sue partis quispiam for¬
te cum catholicis missam celebrãs
itidem fecit corpus quidem xp̃i
ꝙ sacramentum est credimus s

Expanded text:
credens, de experiendo tam nefancredens, de experiendo tam nefandissimo scelere cogitaret? Quod si ipse vel suae partis quispiam panes multos, aut pergrandem unum, tale quid probaturus sacravit, nos de missa infidelium et maxime tantum nefas probare volentium, quidquid eis contigerit non magnopere jam curamus. Non enim nisi apud eos qui verba Christi per virtutem divinam tantae rei operatoria esse credunt, panem et vinum in carnem et sanguinem Domini transire necessario credimus. Apud eos autem qui fidem hujus rei tenent, hanc mutationem per verba Christi necessario fieri et credimus et confirmamus. At si forte aliquando quemlibet simplicem catholicum presbyterum ignorantem ad quid hoc fieret, ut plures sibi panes, aut unum maximum sacraret, ob ipsum experimentum decepit, aut suae partis quispiam forte cum catholicis missam celebrans itidem fecit, corpus equidem Christi quod sacratum est credimus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cesse est. Set hoc inquit berenga¬
rius iam manifeste probatũ est.
ita enini non milli pro eo uobis
nitatem longi temporis iã consũp¬
tis neq exdefectu proprie carnis qͥp¬
pe consueta corporis piuguedine ꝑ¬
mauente enkaristia pastos hũisse
secessum. O. heretica malicia hoc¬
cine exꝑimento ausa probare: Hoc
te probasse ausa es dicere. Hoc ma¬
nifeste ausa es propalare. Qua in¬
manissima audacia nec presentis
dei tremendam maiestatem ii ex¬
ꝑiendo ꝑtinuisti nec xp̃iami poplĩ
pro tanto scelere digne seuiturã ĩ¬
dignacõnem in referendo formidas¬
ti. Hic ego tamen quero quando
uł aquo istud probatum est. Si e¬
nini autiquis temporibus id pro¬
batun esse dicat cum millus h
auctoꝵ probabiliũ referat nullo
modo credendum est. At si propĩ¬
quis temporibus probatum est.
quis probauit. Catholice ꝑtis eqͥ¬
dem nullus. Quis enim hunc sa¬
cratum panem xp̃i corpus uere ẽẽ

Expanded text:
cesse est. Sed hoc, inquit Berengacesse est. Sed hoc, inquit Berengarius, jam manifeste probatum est ita enim nonnulli pro eo nobis nitatem longi temporis jam consumptis, neque ex defectu propriae carnis, quippe consueta corporis pinguedine permanente, Eucharistia pastos habuisse secessum. O haeretica malitia, hoccine experimento ausa es probare? hoc te probasse ausa es dicere? hoc manifeste ausa es propalare? Quam immanissima audacia, nec praesentis Dei tremendam majestatem in experiendo pertimuisti, nec Christiani populi pro tanto scelere digne saevituram indignationem in referendo formidasti? Hic ego tamen quaero quando vel a quo istud probatum est. Si enim antiquis temporibus id probatum esse dicat, cum nullus hoc auctorum probabilium referat, nullo modo credendum est. At si propinquis temporibus probatum est, quis probavit? catholicae partis equidem nullus. Quis enim hunc sacratum panem Christi corpus vere esse
Abbreviated transcription (Latin):
helẏas ex uirtute refeccõnis illius
quam ex duobus sultinericiis pa¬
nbus ⁊ modico aque angelo mi¬
nistrante ꝑceperat quadraginta
diebus totidem que noctibus uixit
quanto magis ex uirtute celestis¬
non tam suc cenericios panes et
aquaui de maini angeli set ip̃ius
uerbi dei propriam carnem ⁊ sau¬
guinem de manu eiusdem sumi¬
mus xp̃i. Potest quispiam nullo
alio çibo uteus si quando ita deipo¬
liuitas est optime sustentari. De¬
niq et ħ de inde quibusdam patri¬
bus sauctis legumus qui millũ al¬
iud suine tres prorsus edulĩ so¬
la comunione dominica diebus
tantum dominicis saginati mł¬
tis amus iuxerunt. Hoc gͥ conced̾e
possuimis posse indelicet aliquẽ
ex uirtute dominci corporis ꝑ di¬
uinum miraculum longo tempo¬
re uniere secessimi ariteni ei pos¬
se feri exuide oumino deuegamuᷤ.
Si quid sane interim secessus h̃t
aut ex reliquiis preteritoꝵ ciboꝵ
aut exdefectu sui corporis id ẽẽ ne¬

Expanded text:
Elias, ex virtute refectionis illius Elias, ex virtute refectionis illius quam ex duobus subcinericiis panibus et modico aquae, angelo ministrante, perceperat, quadraginta diebus totidemque noctibus vixit , quanto magis ex virtute hujus cnon jam subcinericios panes et aquam de manu angeli, sed ipsius Verbi Dei propriam carnem et sanguinem de manu ejusdem sumimus Christi, potest quispiam nullo alio cibo utens, si quando ita voluntas Dei est, optime sustentari! Denique et hoc de quibusdam sanctis Patribus legimus, qui, nullum aliud sumentes prorsus edulium, sola communione Dominica diebus tantum Dominicis saginati, multis annis vixerunt. Hoc igitur concedere possumus, posse videlicet aliquem ex virtute Dominici corporis per divinum miraculum longo tempore vivere; secessum autem ei posse fieri exinde omnino denegamus. Si quid sane interim habet secessus, aut ex reliquiis praeteritorum ciborum, aut ex defectu sui corporis id esse ne
Abbreviated transcription (Latin):
ne quis nos existimet dominice
sententie contraire. Sie antem
hͦ modo sine quolibet alio predicta
questio de sentencia domini con¬
ad susceptam disputacõnem satis
est constat .s. quia non onme qd
in nos intrat ni secessum enittit᷑
frustra gͥ et ħ nobis offertur ob¬
ieccõ quia nullo modo ꝑ eam in¬
pedimin. qd̾ de mensa domini su¬
mimnus corpus ⁊ sanguinem do¬
mini credere cumi tam multa alia
sciamus que in os intrant ince¬
cessum non ire. Illud qd̾ nunc
ad duyit ex se uideannis. De istis
inquinit sacramentis si multi
panes ⁊ multa uina sacrentur pͥ
quis longo tempore uin̾e nich ali¬
ud comedens aut bibens. Dnde
si non ista secessum petant. Illud
auidem ego confiteor qũi ex uirtu¬
te sacro sancti corporis si placet
ita deo propter aliquam quam ip̃e
nouerit causai non dico exmulti¬
tudine panuni set uel exmodica por¬
cimisula potest quis longo temꝑe
melius quam ex omnibus huius
mundi epulis sustentari. Nainsi

Expanded text:
ne quis nos existimet Dominicae ne quis nos existimet Dominicae sententiae contraire. Sive autem hoc modo, sive quolibet alio, praedicta quaestio de sententia Domini conad susceptam disputationem satis est, constat, scilicet, quia non omne quod in os intrat in secessum emittitur. Frustra igitur et haec nobis offertur objectio, quia nullo modo per eam impedimur quod de mensa Domini sumimus corpus et sanguinem Domini credere, cum tam multa alia sciamus quae in os intrant, in secessum non ire. Illuc nunc quod addunt ex se videamus. « De istis, inquiunt, sacramentis, si multi panes et multa vina sacrentur, potest quis longo tempore vivere nihil aliud comsi non ista secessum petant? » Illud equidem ego confiteor quoniam ex virtute sacrosancti corporis, si placet ita Deo, propter aliquam quam ipse noverit causam non dico ex multitudine panum, sed vel ex modica portiuncula potest quis longo tempore melius quam ex omnibus hujus mundi epulis sustentari. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
uersimi iri ꝑtem uero aliam sub¬
tilen quidem s minus utilem ꝑ
partes corporis similitꝰ trausfũ¬
sani ꝑpo⟦s euaporari partẽ autẽ
residuam neq ntantis ꝑ subtilẽ
neq a deo ut pͥma est corpulentã
ꝑ fluxum uartum aut ꝑ sputa uł
quolibet simnili modo iactari. Qe
non gͥ cibus qui in uentrem uadit
omis insecessum ennttitur. Set
neq dominus hoc iners augelio
dixit. Illud quidem sentenciam dñi
in telligimus quod onmnis cibus
⁊ potus qui ad sustentandũ corpus
in nos intrat inuentrem natura¬
litꝰ uadit. non tamen dixit ⁊ om̃is
insecessum emittit᷑ s id tantimi
dixit ⁊ insecessum eunttit᷑ de par¬
te uidelicet ommbus nou ssima
loquens et ħ quidem quantum ad
hunc locum attiuet de hac senten¬
cia enangelica dixisse sufficiat.
Certum si quis hanc donuin sen¬
tenciam calcacius sibi exponi de¬
siderat expõnes ers angelioꝵ studio¬
sius legat. Nobis enmi inpreseu¬
ciaꝵ h tantulum dixisse sufficit:

Expanded text:
versum iri; partem vero aliam, subversum iri; partem vero aliam, subtilem quidem, sed minus utilem, per partes corporis similiter transfusam, per poros evaporari; partem autem residuam, neque tantisper subtilem, neque adeo, ut prima est, corpulentam, per fluxum narium aut per sputa, vel quolibet simili modo jactari. Quae r cibus qui in ventrem vadit, omnis in secessum emittitur. Sed neque Dominus hoc in Evangelio dixit. Illud quidem ex sententia Domini intelligimus quod omnis cibus et potus qui ad sustentandum corpus in os intrat, in ventrem naturaliter vadit; non tamen dixit: Et omnis in secessum emittitur, sed tantum dixit: Et in secessum emittitur, de parte videlicet omnibus notissima loquens. Et haec quidem quantum ad hunc locum attinet, de hac sententia evangelica dixisse sufficiat. Caeterum si quis hanc Domini sententiam enucleatius sibi exponi desiderat, expositiones Evangeliorum studiosus legat. Nobis enim impraesentiarum hoc tantum dixisse sufficit,
Abbreviated transcription (Latin):
tenter nntelligi potest. Nemo ẽ em̃
qui de eo quod saluator post resurec¬
cõnem suan comedit sicut nec in
augelis qui apud abrahm comede¬
runt id uł audeat suspicari. Sicut
gͥ cibus coruptibilis cum ab inmo¬
talib simntur. hac secessus lege cõ¬
grue creditur non teneri ita cibũ
incoruptibilem qd̾ est corpus domi¬
ni cum a mortalib editur cecessus
necessitatem pati nephas est arbi¬
trari. Ab sit enim ut in honestan
corporis egestionem cibus ille sus¬
tmeat qui corpus et aninam ad etꝰ¬
nam honestatem parat.Set si cui.
qd̾ dicamis fortasse non sufficit au¬
deat quid de ip̃is nr̃is corruptibili¬
b cibis phicisi ⁊ medici maxine
certissima racõne doceant dicentes¬
ꝑtem quidem ciboꝵ ⁊ potuni eam
uidelicet que corpulencior ⁊ corup¬
cõr ẽ ꝑ secessimm egeri ꝑtem autẽ¬
subtiliorem ⁊ utiliorẽ in nature ꝑ
dnũs  corporis ꝑtes distrahi ⁊
in caruis naturas ac sauguinis

Expanded text:
tenter intelligi potest. Nemo est enim tenter intelligi potest. Nemo est enim qui de eo quod Salvator post resurrectionem suam comedit, sicut nec de angelis qui apud Abraham comederunt , id vel audeat suspicari. Sicut igitur cibus corruptibilis, cum ab immortalibus sumitur, hac secessus lege congrue creditur non teneri; ita cibum incorruptibilem, quod est corpus Domini, cum a mortalibus editur, secessus necessitatem pati nefas est arbitrari. Absit enim ut inhonestam corporis egestionem cibus ille sustineat qui corpus et animam ad aeternam honestatem parat. Sed si cui hoc quod diximus fortasse non sufficit, audiat quod de ipsis nostris incorruptibilibus cibis physici et medici maxime, certissima ratione doceant, dicentes partem ciborum et potuum, eam videlicet quae corpulentior et corruptior est, per secessum egeriliorem, ut naturae per diversas corporis partes, distrahi et in carnis naturam ac sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
crediuius ut tamen aput se totũ
nitegrumq remanere fateamur
iam nos in nullo impediens hec
obiectio uana conticeat qr sicut
beatus augustis ⁊ eusebius enu¬
senus dixerunt hec gr̃a dei scit dis¬
tribui nesait distribucõne consumi.
Rogerius. Corpus domini in¬
conueniens ẽ insecessum mitti.
Omme autem quod intrat ios
ut saluator ait. inuentrem uadit
⁊ insecessumm emittit᷑. deniq de sac̃¬
mentis istis si multi paues inqui¬
uut et nulta uiua sacrant᷑ potest
quis longo tempore uiuere nichila¬
liud comedens aut bibens. Tude
gͥ habebit secessimi illo tempore nͥ
ista isecessum uadant: Hec sunt
interim que de racõmbus berenga¬
rii michi occuroũt quibus postꝙͣ
responderis auctoritates appouã.
sessum mitti. et nos credimus. S
nõ omnia que mos intrant inse¬
cessum ire concedimus. Non eñ
sentencia illa dominica isi de cibis
qui ad sustentandam hunis mortalis
corporis uitam ingeritur compe¬

Expanded text:
credimus, ut tamen apud se totum credimus, ut tamen apud se totum integrumque remanere fateamur, jam nos in nullo impediens haec objectio vana conticeat, quia, sicut beatus Augustinus et Eusebius Emissenus dixerunt: « Haec gratia Dei scit distribui, nescit distributione consumi. » ROGERIUS. Corpus Domini inconveniens est in secessum mitti; Omne autem quod intrat in os, ut Salvator ait, in ventrem vadit, et in secessum emittitur . Denique de sacramentis istis si multi panes, ut inquiunt, et multa vina sacrentur, potest quis longo tempore vivere, nihil aliud comedens aut bibens; unde igitur habebit secessum illo tempore, nisi ista in secessum vadant? haec sunt interim quae mihi de rationibus Berengarii occurrunt; quibus postquam responderis, auctoritates apponam. cessum mitti, et nos credimus. Sed non omnia quae in os intrant in secessum ire concedimus. Non enim sententia illa Dominica, nisi de cibis qui ad sustentandam hujus mortalis corporis vitam ingeruntur, compe
Abbreviated transcription (Latin):
mutacõnem substaucie dominii.
remanere altissimo consilio uoluit
ostendunt qd̾ sinĩ est. Tuide fit ut
color ⁊ sapor odor quoq ⁊ si qua hu¬
nismodi accidencia prioris ẽẽncie
uidelicet panis seruata sunt quẽ
nimis diu seruato solet fieri simi¬
altitudo misterii retentis uelata ac¬
cidentibus nec passim reueletur
incredulis ⁊ probate fidei merito
uberius ⁊ gracius cõmendet᷑ inistis.
rata sunt ut in xp̃i corpus taui
maguũ ut ingentissimꝰ mous fuiss
iam totum deuoratũ consumptũꝙ
fuiss. G uimindus.
Sa quidem underetur consequeus
si non considerennis corpus domuni
membratiu discerpi atq ita ꝑticu¬
latim a fidelibus manducari ut iã
sine ullo sui dampno totum apd̃
se reniaucre nou posset. S quomã
adnistar uocis ꝙ int̾ nulle homines
ut supra iam dictum est ab unoꝑ
lata ad singulos tota ꝑueuit ⁊ apd̾
dicentem tota remanet. Ita domi¬
nicum corpus a singulis comedi

Expanded text:
mutationem substantiae Dei mutationem substantiae Dei remanere altissimo consilio voluit, ostendunt quod suum est. Unde fit ut color et sapor, odor quoque, et si qua hujusmodi accidentia prioris essentiae videlicet panis servata sunt, quemnimis diu servato solet fieri. Simialtitudo mysterii, retentis velata accidentibus, nec passim reveletur incredulis, et probatae fidei merito, uberius et gratius commendetur justis. rata sunt, ut si Christi corpus tam magnum ut ingentissimus mons fuisset, jam totum devoratum consumptumque fuisset. GUITMUNDUS. Ita equidem videretur consequens, si nos concederemus corpus Domini membratim discerpi, atque ita particulatim a fidelibus manducari ut jam sine ullo sui damno totum apud se remanere non posset; sed quoniam ad instar vocis, quae inter mille homines ut supra dictum est ab uno prolata, ad singulos tota pervenit, et apud dicentem tota remanet, ita Dominicum corpus a singulis comedi
Abbreviated transcription (Latin):
lanfrancus se puero iu ytalia fac¬
tumi ẽẽ narrauit. N an cum pres¬
biter quidam missami celebrans in¬
uentam suꝑ altare ueram carneni
⁊ uerum in calice sanguiẽ scdm̃ ꝓ
priam carius ⁊ sanguinis sp̃em su¬
mere trepidaret rem protins suo
ep̃o consilium quesiturus aꝑuit. S¬
piscopus. autem cum multis coep̃is
ad hoc comiocatis calicem illum cũ
eaten carne ⁊ sanguine domini di¬
ligenter opertum ac sigillatum ĩ
medio altaris inclusit ꝓ sũmis re¬
liquis ꝑpetualit̾ reseruandũ. Si
tamen sacra misteria ignibus mi¬
pomnitur non traduntꝰ equidem
igibus cremanda s mundissimo
ut dixi elemento fidelit᷑ cõmittũt᷑
uobis occultanda ⁊ suꝑus sedib
illico reponenda. Quod si forte cui¬
us curioso indeantur combit i cer¬
tissime noi̾nt ꝙ donnici sacraniẽ¬
ti substancia quidam nullatenus
crematur s a nobis ut dictun est
celestia petens abripit. Qualitates
uero sensuales quas ibideui post ĩ¬

Expanded text:
Lanfran., se puero in Italia facLanfran., se puero in Italia factum esse narravit; nam cum presbyter quidam missam celebrans, inventam super altare veram carnem et verum in calice sanguinem, secundum propriam carnis et sanguinis speciem, sumere trepidaret, rem protinus suo episcopo consilium quaesiturus aperuit. Episcopus autem, cum multis coepiscopis ad hoc convocatis, calicem illum cum eadem carne et sanguine Domini diligenter opertum ac sigillatim in medio altaris inclusit, pro summis reliquiis perpetuo reservandum. Si tamen sacra mysteria ignibus imponuntur, non traduntur equidem ignibus cremanda, sed mundissimo, ut dixi, elemento fideliter committuntur, nobis occultanda et supernis sedibus illico reponenda. Quod si forte cuivis curiose videantur comburi, certissime noverit quod Dominici sacramenti substantia quidem nullatenus crematur; sed a nobis, ut dictum est, coelestia petens abripitur; qualitates vero sensuales, quas ibidem post im