comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem uidentem deum tͣnstulerũt: noᷤᷤ
magis scͥpture. ⁊ angeli ⁊ dei. qui is¬
rt ip̃m uocauit auctoritate duci¬
mur. qmͣ cuiꝰ libet eloq̃ntie secłaris.
Iuud uero qd̾ postea sequitur: ⁊ bñ¬
dixit eum ibi. ⁊ uocauit iacob no
men loci illius. facies dei. Uidi enĩ deũ
facie ad faciem. ⁊ salua fcã est ani¬
ma mea: in hebreo dicitur fanuhel.
ut sciamus ipm̃ eẽ locum. qui incẽ
in hebreo scͥtum est. fanuhel legi¬
tur in greco Et diuisit pueros suꝑ
liam. ⁊ suꝑ rachel. ⁊ suꝑ duas ancilas¬
⁊ suꝑposuit ancillas ⁊ filios earũ pͥ¬
mas. liam uero ⁊ pueros nouissimoᷤ
⁊ rachel ⁊ ioseph nouissimos. et ip̃e
tͣnsiuit ante eos. Non ut pleriq esti¬
mant tres turmas. fecit. s duas.
Deniq ubi nos hm̃s diuisit. aquila
uñ cuneũ faceret. ancillasꝵ cum par
q ire fateret ancillas. s cdas liberas
ipẽ autem ante utrumq gregẽ fa¬
uocauit nomẽ loci illuis taberna¬

Expanded text:
tem videntem Deum transtulerunt: nos tem videntem Deum transtulerunt: nos magis Scripturae, et Angeli, vel Dei, qui ipsum Israel vocavit, auctoritate ducimur, quam cujuslibet eloquentiae saecularis. Illud quoque quod postea sequitur: Et benedixit eum ibi, et vocavit Jacob 358 nomen loci illius, Facies Dei: vidi enim Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea; in Hebraeo dicitur PHANUEL  , ut sciamus ipsum esse locum, qui in caein Hebraeo scriptum est, Phanuel legitur in Graeco. Et divisit pueros super Liam et super Rachel, et super duas ancillas, et posuit ancillas et filios earum primos: Liam vero et pueros ejus novissimos, et Rachel et Joseph novissimos, et ipse transivit ante eos. Non, ut plerique aestimant, tres turmas fecit, sed duas. Denique ubi nos habemus, divisit, Aquila unum cuneum sque mitteret ancillas, secundas liberas: ipse autem ante utrumque gregem, fravocavit nomen loci illius Taberna
Abbreviated transcription (Latin):
Metaoy. Sarith enĩ quod abisrahel
uocabulo diriuatur. principem so¬
nat. Sensus itaq hic est. Non uoca¬
bitur nomen tuum supplantator:
hoc est iacob: sed uo cabitur nomẽ
tuum pͥnceps cum deo. hoc est israhel
Qmodo enĩ pͥnceps sum: sic itu qͥ
mecũ luctari potiusti. pͥnceps uo ca¬
beris. Si autem mecũ qui deus sũ.
sine angelus. qm̃ pleriq uarie int̾¬
pretantur: ꝑugnare potiusti. qͣnto
magis cum hominib. hoc est cum e¬
sau q̃m formidare ñ debes: Illud ue¬
ro qd̾ in libro noiũim interpretatur.
isrt uir uidens deum. siue mens ui¬
dens deum. omniũ pene sermone
decritum. ñ tam uere qͣm uiolent̾
michi int̾precari uidetur. Hic enĩ
Res. Aleph. lamech. qd̾ interpre¬
tatur princeps dei. siue directus.
iudens deum. his litteris scribit᷑. a¬
uir extrib litteris scribatur uidens.
mech. ⁊ intpretatur deus sue for¬
tis. QEmuis igitur gͣndis auctorita¬
tis sint. ⁊ eloquentie iporũm umbͣ
nos oppͥmat. qui isrł uirũ siue mẽ¬

Expanded text:
ab Israel vocabulo derivatur, principem sonat. Sensus itaque est: Non vocabitur nomen tuum supplantator, hoc est, Jacob: sed vocabitur nomen tuum princeps cum Deo, hoc est, Israel. Quomodo enim princeps ego sum: sic et tu, qui mecum luctari potuisti, princeps vocaberis. Si autem mecum qui Deus sum, sive Angelus quoniam plerique varie interpretantur, pugnare potuisti: quanto magis cum hominibus, hoc est cum Esau, quem formidare non debes! Illud autem, quod in libro Nominum interpretatur Israel, vir videns Deum, sive mens videns Deum, omnium pene sermone detritum, non tam vere, quam violenter mihi interpretatum videtur. Hic enim RES, ALEPH, LAMED, quod interpretatur princeps Dei, sive, directus videns Deum his litteris scribitur, Aex tribus litteris scribatur, et dicaMED: et interpretatur Deus, sive fortis. Quamvis igitur grandis auctoritatis sint, et eloquentiae ipsorum umbra nos opprimat, qui Israel virum, sive men
Abbreviated transcription (Latin):
nem isrł in tͣnsitu
iordanis. in soli
seroth. ⁊ auri h abundantiã onde¬
cim dienxiter de choreb ad montem
seyr. usq cades barne. Sec sunt uer¬
ba quib corripuit moyses filios isrł.
ꝓ decem temptatõnib quib dnm tẽp¬
taunt. Unde dominꝰ in libro num̾oꝵ
dicit. Attam̃ om̃s homĩes qui uid̾unt
mnaiestatem meã. ⁊ signa q̃ feci in egip
to un solitudine. ⁊ temptau̾nt me¬
iã ꝑ decem uices. nͨ obedierũt uocimeẽ:
ñ uidebũt terram. pro qͣ uiraui patͥ¬
b eorum. Q temptatões hic breuit̾
i obscure moyses enum̾at dicens. In
solitudine in qͣ ostendit eos pro aque
penuria duãb uicib temptasse do¬
mnũ. De pͥma temptatõne ita
metodo legitur. Iurgatus populus
it̃ moysen ait. Da nobis aqͣm ut bi¬
bamus. Qͥb sedit moyses. Quid
uirgamini contͣ me᷑ Cur tempta¬
tis dñm. De scd̾a temptatõe ita in
libro num̾oꝵ dicitur. Cumq indige-¬
ret aqͥ populus: ⁊ c̃. usq ad eum locũ

Expanded text:
nem h. in transitu Jordanis in solitseroth, ubi auri h. et abundantia cim dierum iter de Oreb ad montem Seir usque ad Chades Barne. Haec sunt verba, quibus corripuit Moyses filios Israel, pro decem tentationibus, quibus Dominum tentaverunt. Unde Dominus in libro Numerorum dicit: Attamen omnes homines qui viderunt majestatem meam, et signa quae feci in Aegypto et in solitudine, et tenta obedierunt voci meae, non videbunt terram pro qua juravi patribus eorum . Quas tentationes hic breviter et obscure Moyses enumerat dicens: In solitudine, in qua ostendit eos pro aquae penuria duabus vicibus tentasse Dominum. De prima tentatione ita in Exodo legitur: Jurgatus populus contra Moysen ait: Da nobis aquam ut bibamus . Quibus respondit Moyses: Quid jurgamini contra me: cur tentatis Dominum? De secunda tentatione ita in libro Numerorum dicitur: Cumque indigeret aqua populus, etc. , usque ad eum locum
Abbreviated transcription (Latin):
lapidib. fec̾unt acceruũ. ⁊ comed̾unt¬
suꝑ eum. Et uocauit illum laban a¬
illum aceruus testis. Aceriuis lingua
hebrea. gal dicit᷑. a ad uero testimo¬
nũ. Rursum syra lingua aceruus
uit. Erat enĩ sẏrus. ⁊ antiqͣm lingã
parentũ ꝓuncie in qͣ hĩtabat sermo¬
ei angeli dei. Et dixit iacob. ut uidit
eos. Castra dei sunt hec. Oẜ uocauit
nom̃ loci illuis castra. Ubihic castͣ
posita sunt. in hebreo ht̃ manaĩm.
ut sciamus si qñ intpretatũ in alio lo

Expanded text:
cervum, et comederunt. Et vocavit illum Laban aillum acervus Testis. Acervus lingua Hebraea Gal dicitur; ed vero testimonium. Rursum lingua Syra acervus vit. Erat enim Syrus, et antiquam linguam parentum provinciae in qua habitabat sermoei angeli Dei, et dixit Jacob, ut vidit eos: Castra Dei haec sunt; et vocavit nomen loci illius Castra . Ubi hic castra posita sunt, in Hebraeo habet Mahanaim, ut sciamus, si quando in alio lo
Abbreviated transcription (Latin):
apud ueteres dicta fuerat appellatur.
Hanc macedones qui post alexan¬
drum in oriente regnau̾nt. epipha¬
mã noncupauerunt. Non nulli an¬
tiochiam. ita appellatam affłrmatit
Alii licet nõ uere. tam̃ opinionem
suã . qͣi ueri simil uocabło cõsolan¬
tes emas primã ab antiochia man-¬
sicẽm edessam ꝑgentib appellari pu¬
tant. ⁊ eandẽ eesse quȩ apud ueteres
dicta sit emathi. Et fuit t̾minꝰ
chanaueoꝵ a sydone donec uenias in
gerara. usq ad garam ꝑgentib so¬
domã ⁊ gomorrã. ⁊ adamã. et seboĩ.
usq ad iecẽ. Quia cetere cuutates

Expanded text:
apud veteres dicta fuerat, appellatur. apud veteres dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones, qui post Alexandrum in Oriente regnaverunt Epiphaniam nuncupaverunt. Nonnulli Antiochiam ita appellatam putant. Alii licet non vere, tamen opinionem suam quasi verisimili vocabulo consolantes, Emath primam ab Antiochia mansionem Edessam pergentibus appellari putant: et eamdem esse quae apud veteres dicta sit Emach. Et fuit terminus Chananaeorum a Sidone, donec venias in Gerara usque ad Garam pergentibus Sodomam, et Gomorrham, et Adamam, et Seboim usque ad Lise. Quia caeterae civitates
Abbreviated transcription (Latin):
as esse urbes. Sed quia rooboth pla¬
tee interp̾tatur: ita legendum est.
mesraim genuit ludin et anamin.
et labain. et nethaim. et fretosim.
et chasloim. Cquib egressi sunt
philistum. et capturim. Exceptisla
chasloim. qui deinceps philistum ap¬
pellati sunt: quos nos corrupte pa-¬
lestinos dicimus: cet̾e sex gentes ig¬
note nobis sunt. q bello ethỹ opico
subuerse usq ad obluuõem preteri¬
terram agaza usq ad extremos fineᷤᷤ
egipti ETchanaam genuit sy.
dium. et samareũ. et amatheum.
De chanaam pͥmꝰ natus est sydos
a quo ur̃bs in fenice sy don uocatur.
Deiñ aratheus qui archas cõdidit op¬
pidum. contͣ tripolim in radicib liba¬
ni situm. A quo haut procul alia
ciuitas fuit nomine sini. q̃ postea
loco pstinum reseruauit. Aradii sũt
qui aradum insulam possedunt. ã¬
ꝯgusto freto a fenicis littore seꝑatam.
cuntas. emath. usque ad nt̃m trmiꝰ
tam ab assirũs qmͣ ab h ebreis. ita ut

Expanded text:
as esse urbes: sed quia Rooboth plaas esse urbes: sed quia Rooboth plateae interpretantur, ita legendum est: Mesraim genuit Ludim, et Anamim, et Laabim, et Nephtuim, et Phetrosim, et Chasloim, e quibus egressi sunt Philistiim et Caphthorim. Exceptis LaChasloim, qui deinceps Philistiim appellati sunt, quos nos corrupte Palaestinos dicimus, caeterae sex gentes ignotae nobis sunt, quia bello Aethiopico subversae, usque ad oblivionem praeteriterram a Gaza usque ad extremos fines Aegypti. Et Chanadium, et Samaraeum, et Amathaeum. De Chanaan primus natus est Sidon, a quo urbs in Phoenice Sidon vocatur. Deinde Aracaeus, qui Arcas condidit, oppidum contra Tripolim in radicibus Libani situm. A quo haud procul alia civitas fuit nomine Sini quae postea loco pristinum reservavit. Aradii sunt, qui Aradum insulam possederunt angusto freto a Phoenicis littore separatamcivitas. Amath usque ad nostrum tempus, tam a Syris quam ab Hebraeis, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sin. scd̾m ꝑ samech. Dadan. ethio
pie gens est. in occidentali plaga.
ETchus genuit nemroth. de qͦ iam
suꝑius mentõem fecimꝰ. Iste cepit po-
tens ẽẽ interra. Et post paululum.
Et fuit inquit capud regni ip̃ius ba¬
biloñ. et arach. et archab. et calanne
in terra semnaãr. Nem roth filius chꝰ.
que ab eo qued ibi confuse sunt lingͤ.
turrem edificãtiũ. babil appellata ÷.
Babil enim interpretat᷑ confusio.
Regnauit autem et marach hoc ẽ¬
in edessa. et in archad. que tunc dicit᷑
nisibis. et in calanne que postea uer¬
so nomĩe. a seleuco rege dicta est se¬
leucia. uel certe que nunc RNcibon
appellatur. De terra illa exunt assur
et edificauit ninuuen. ⁊ rooboth
ciuitatem. De hac terra assyrioꝵ pul¬
lulauit imꝑium. qͥ nomĩe Nini beli
filii. niũ condid̾unt urbem magnã.
qmͣ hebrei appellãt niniuuen. Adcꝰ
ꝓphecia. Qd̃ autem ait niniuuẽ
et rooboth cuntatem: ñ putemus du¬

Expanded text:
per schin, secundum per samech. Dadan gens per schin, secundum per samech. Dadan gens est Aethiopiae in occidentali plaga, et Chus genuit Nemrod, de quo jam superius mentionem fecimus. Iste coepit esse potens in terra: et post paululum: Et fuit, inquit, caput regni ipsius Babylon et Arach, et Achad, et Chalanne in terra Sennaar . Nemrod filius Chus quae ab eo quod ibi confusae sunt linguae turrim aedificantium Babel, appellata est. Babel enim interpretatur confusio. Regnavit autem et in Arach, hoc ein Edessa, et in Achad, quae nunc dicitur Nisibis, et in Chalanne, quae postea verso nomine a Seleuco rege dicta est Seleucia, vel certe quae nunc Κτησιφὼν appellatur, De terra illa exivit Assur, et aedificavit Niniven et Rohoboth civitatem. De hac terra, Assyriorum pullulavit imperium qui ex nomine Nini Beli filii, Ninum condiderunt urbem magnam, quam Hebraei appellant Niniven, ad prophetia. Quod autem ait: Ninivem et Rooboth civitatem, non putemus du
Abbreviated transcription (Latin):
ñcupatur. Mesraim. egiptꝰ. futhi
lboies. a quo et mauritanie: fliuuꝰ
usq in presens futh dicit᷑. om̃isq re
tam greti qͣm latini hꝰ rei. testes sunt.
Qͣre aut̃ in una tm̃ climatis ꝑte anti¬
quũ libie nom̃ resed̾it. et reliqͣ terra af¬
frica uocata sit: dissere non huius loci÷
nec temꝑis. Porro chanaã obtinuit t̾¬
tis chananeis. Hilii chus: Saba. et e¬
ula. et Sabatha. rehema. sabathacha.
Cuila. getuli. in ꝑte remotioris affri¬
ce. hemo coherentes. Sabatha. a quo
Sabatheni. qui ñc̃ astabarũ ñcupant᷑.
Rehema. uͦ et sabathaca. paulatim ã¬
tiqͣ uocabula ꝑ didere. et q̃ nunc ꝓue
terib hãnt ignoratur. E ilii rehe¬
ma: saba et dadan. Hic saba:. per sin
litt̾am scribit᷑. supͣ uero ꝑ sameth. a qͦ
diximus appellatos sabeos. Int̾preta¬
tur ergo ñc̃ saba. arabia. Nam inlxͦx.
primo psalmo ubi nos hm̃is regesara¬
bum et saba munera offe̾nt. In hebͤs

Expanded text:
nuncupatur: Mesraim, Aegyptus: Phuth, nuncupatur: Mesraim, Aegyptus: Phuth, Libyes. A quo et Mauritaniae fluvius usque in praesens Phuth dicitur, omnisque tam climatis parte, antiquum Lybiae nomen resederit, et reliqua terra vocata sit Africa, non hujus loci nec temporis est. Porro Chanaan obtinuit tetis Chananaeis. Filii autem Chus, Saba et Hevila et Sabatha et Regma et Sabatacha. Evila, Getuli, in parte remotioris Africae eremo cohaerentes. Sabatha, a quo Sabatheni, qui nunc Astabari nominantur. Regma vero et Sabathaca paulatim antiqua vocabula perdidere, et quae nunc pro veteribus habeant, ignoratur. Filii Regma, Saba et Dadan. Hic Saba per SIN litteram scribitur, supra vero per SAMECH  , a quo diximus appellatos Sabaeos. Interpretatur vero I psalmo, ubi nos habemus: Reges Arabum et Saba munera offerent, in Hebra
Abbreviated transcription (Latin):
uenire stirpe memoraui: ad aquilo¬
nis ꝑtem hĩtant. E ilii gomer: al¬
cenerch. rifath. ⁊ thogorma. Ascenca
greti reginos. uocant. rifath. flago¬
elisa. et tharsis. cethim ⁊ dodanim.
Abhis diuise sunt insule natõñ
De yonib .i. de g̃cis nascunt᷑ elisei.
qui uocant᷑ eolides. uñ ⁊ lingua qͥn-¬
ta gretie eolis appellatur. qm illi uo¬
est leclichia. Iosephus cilicas arbitrat᷑.¬
chi aspiratõnis lit̾tam uiciose aposte¬
ris in tau dicens fuisse corruptã. uñ et
metropot eoꝵ ciuitas tharsus appella¬
et sirii captõnis capitoris. et grecum
flegontã. cet̾osq eruditissimo ui¬
ios et uidebimꝰ pene om̃s insulas. ⁊
tociꝰ maris littora. t̾rasq mari uici¬
nas g̃cis. accolis occupatas. qui ut su¬
pra diximꝰ. ab amauo ⁊ tauro mõtib
omia maritima loca usq ad occea¬
nũ possedere britannic. Filii. chã.
chus.⁊ mesraim. ⁊ futh. ⁊ chanaam.
Chus. usꝙ hodie ab hebreis ethiopia

Expanded text:
venire stirpe memoratus sum, ad Aquilovenire stirpe memoratus sum, ad Aquilonis partem habitant. Filii Gomer Assenez et Riphath et Thogorma. Assenez Graeci Reginos vocant: Riphath PaflagoElisa et Tharsis, et Cethim et Dodanim. Ab his divisae sunt insulae nationum De Ionibus, id est, Graecis, nascuntur Elisei, qui vocantur Aeoles; unde et quinta lingua Graeciae Aeolis appellatur, quam illi vos Josephus Cilicas arbitratur, θ aspirationis litteram vitiose a posteris in τ dicens fuisse corruptam, unde et metropolis eorum civitas Tharsus appellaet Sisinnii Capitonis, et Graecum Phlegonta, caeterosque eruditissimos viros: et videbimus omnes pene insulas, et totius orbis littora, terrasque mari vicinas, Graecis accolis occupatas: qui, ut supra diximus, ab Amano et Tauro montibus, omnia maritima loca usque ad oceanum possedere Britannicum. Filii Cham, Chus, et Mesraim, et Phuth, et Chanaan. Chus usque hodie ab Hebraeis Aethiopia
Abbreviated transcription (Latin):
et magog. et madai et iauã. et tu¬
bal. et mosoch. et tyras. Iafech fi¬
lio noe nati sunt .uii. filii. qͥ posse¬
derũt masia ab amauo ⁊ tauro si¬
rie celes et cilicie mõtib usq ad flu¬
uium tanaim. in europa uero usq
ad gadirã. noĩa locis et gentib re-¬
linq̃ntes. e quib postea immutata
sunt płima. cetera ꝑmanent ut
fuerunt. Sunt autem gomer ga
lathe. magog scite. madai medi.
a quib celtiberi. licet quidam italos
suspicent᷑. Mosoch. capadoces. uñ
dicit᷑. P orro .lx. intͥpretes. capturĩ
capadocas arbitͣntur. Tiras. traces. qͦ¬
rum ñ satis inmutatum uocabłm est
Scio q̃ndam. gog ⁊ magog tam de
presenti loco. qͣm de erechielis. ad go¬
thoꝵ nuꝑ interra nr̃a uagantiũ hil¬
toriã retulisse. Qd̃ utrũ u̾m sit. p̾lĩ
ipsius fine mõstrat᷑. Et c̾te gothos
om̃s retro eruditi. magis getas. qm
gog ⁊ magog appellare cõsueuert̃
Hee itaq septem gentes qͣs de iafeh̃

Expanded text:
et Magog et Madai, et Javan, et Thuet Magog et Madai, et Javan, et Thubal, et Mosoch, et Thiras. Japhet filio Noe, nati sunt septem filii, qui possederunt terram in Asia ab Amano et Tauro, Syriae Coeles et Ciliciae montibus, usque ad fluvium Tanain. In Europa vero usque ad Gadira, nomina locis et gentibus relinquentes: e quibus postea immutata sunt plurima, caetera permanent ut fuerunt. Slatae; Magog Scythae; Madai Medi; a quibus Celtiberia, licet quidam Italos suspicentur; Mosoch Cappadoces, unde et dicitur. Porro LXX Interpretes Capturini Cappadocas arbitrantur; Thiras, Thraces, quorum non satis immutatum vocabulum est. Scio quemdam Gog et Magog, tam de praesenti loco quam de Ezechiel, ad Gothorum nuper in terra nostra vagantium historiam retulisse, quipsius fine monstrabitur. Et certe Gothos omnes retro eruditi magis Getas quam Gog et Magog appellare consueverunt. Hae itaque septem gentes quas de Japhet
Abbreviated transcription (Latin):
ens et̾ reu̾tens donec siccarent᷑ aque
de terra. E Eerant filiĩ nõe qui
non ualentes heħ lit̾tam que duppli¬
cem aspiratõem sonat. in gretum ser¬
monẽ u̾tere. chi grecam littam addi¬
derunt. ut nos docerent in istiꝰmodi
uo cabulis aspirare debere. Uñ et inp̾¬
senti loco cham tͣnstułunt. pro eo qd̃
est ham: a quo apud egiptios usq
hodie egiptõrum lingua ham dicit᷑¬
bitet in tabernacłis sem. De sem. he¬
brei. de i afech populus gentiũ nascit᷑.
Quia igit᷑ lata est multitudo credẽ¬
tium. a latitud ine q̃ iafech dicitur.
latitudo nom̃ accepit. Qd̾ autem
ait. et hĩtetin tab̾nacłis sem. de nob̃
ꝓphatur. qͥ in eruditõne ⁊ scientia scͥp¬
turas eiecto israhele u̾samur. Et
fcĩ sunt om̃s dies noe non genti qͥn¬
quaginta anni. Ecce post diluui¬
um. tretẽtis qͥnqͣginta ãnis uixit
noe. Ex quo ꝑspicuum est. cent̃
uing̃iti ãnos generatõi illi ut supͣ

Expanded text:
ens et revertens donec siccarentur aquae ens et revertens donec siccarentur aquae de terra. Et erant filii Noe, qui enon valentes HETH   litteram, quae duplicem aspirationem sonat, in Graecum sermonem vertere, chi  χ Graecam litteram addiderunt: ut nos docerent in istiusmodi vocabulis aspirare debere: unde et in praesenti loco, Cham transtulerunt, pro eo quod est HAM, a quo et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua HAM dicitbitet in tabernaculis 317 Sem. De Sem, Hebraei; de Japheth, populus gentium nascitur. Quia igitur lata est multitudo credentium, a latitudine, quae IAPHETH   dicitur, latitudo nomen accepit. Quod autem ait: Et habitet in tabernaculis Sem, de nobis prophetatur, qui in eruditione et scientia Scripturarum, ejecto Israele, versamur. Et facti sunt omnes dies Noe nongenti quinquaginta anni. Ecce post diluvium trecentis quinquaginta annis vixit Noe. Ex quo perspicuum est, centum viginti annos generationi illi, ut supr
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Eat tibi archam de lignis qua¬
dratis. Pro qͣdratis. bituminatis.
legimus in hebreo. Colligens facies
archam. et in cubito cõsummabis eã
desuper. Pro eo qd̃ est colligens facies
archam: hebreus ht̃ meridiañ facies
arche. qd̃ manifestiꝰ interpretatꝰ est sỹ¬
machꝰ dicens. Alaganec. hoc est dilu¬
cidũ facies arche. uolens fenestrã intł¬
ligiETQueuit archa. et reuelati st̃
fontes abyssi. ⁊ catharacte celi. Pro re¬
uelatis fontib clausos ⁊ obturatos
om̃s int̾preces tnͣstułunt. ꝑro eo qd̾
sequit᷑. cessauit aqͥ. supert̾ram. et re¬
liqͣ. scͥptum est. reu̾se sunt aque de t̾
ra. eũtes. ⁊ redeuntes. Nota scd̃m eccl̃a¬
sten. qd̃ om̃s aque atq torrẽtes ꝑ occul¬
tas uenas ad matͥcem abyssum. reuer¬
tium arche qd̃ fecerat. ⁊ enusit coruũ.
Et egressus ñ redũt ad eum. donec sic¬
carentur aque de terra. Pro ostio fene¬
stra scͥptum est. in heb̾o. ⁊ de coruo a¬
liter dr̃. emisit coruũ. ⁊ egssus est exi¬

Expanded text:
ur. Fac tibi arcam de lignis quadratis. Pro quadratis lignis, bituminata legimus in Hebraeo. Colligens, facies arcam, et in cubito consummabis eam desuper. Pro eo quod est, colligens facies arcam, in Hebraeo habet, meridianum facies arcae, quod manifestius interpretatus est Symmachus, dicens, διαφανὲς, hoc est, dilucidum facies arcae, volens fenestram intelligi. Et quievit aqua, et revelati sunt fontes abyssi, et cataractae coeli. Pro revelatis fontibus, clausos et obturatos, omnes interpretes transtulerunt. Et pro eo quod sequitur: cessavit aqua super terram, et reliqua, scriptum est, erra euntes et redeuntes. Nota, secundum Ecclesiasten, quod omnes aquae atque torrentes per occultas venas ad matricem abyssum revertium arcae quod fecit, et emisit corvum, et egressus non rediit ad eum, donec siccarentur aquae de terra. Pro ostio, fenestra scripta est in Hebraeo. Et de corvo aliter dicitur: Emisit corvum et egressus est, exi
Abbreviated transcription (Latin):
congregatio maria noncupentur
Tconsummauit deus in sexto
die oꝑa sua que fecit. Pro die uͭi.
igitur uideos. qui de ocio s abbi glori¬
antur. qd̃ iam tum in principio disso¬
lutum sit sabb̃m. dum deus oꝑetͦ in
s atb̾o. complens oꝑa sua meo. et be
nedicens ipsi diei. qr in ip̃o uniu̾sa cõ¬
pleuerit. Et plantauit domin᷑ d̾s
ro eden delicie interpretat᷑. p̃ro quo
sẏminachus tͣnstulit ꝑ adysum. flo¬
rentem. Nec ñ quod sequitur contͣ
orientem. in hebreo mimirra scribit᷑.
nos ab exordio possumus dicere. Sỹ¬
s principium sigc̃at. Ex quo mani¬
festissime comꝓbat᷑. qd̾ prius qͣm dñs¬
celum ⁊ t̾ram faceret. ꝑ ad y sum ante
condid̾at. sicut legitur in hebreo.
lantau̾at autem dominꝰ deus pa¬
radysum meden. apͥncipio. Nomẽ
gangen putant. uͥ est carbuncłs. et
et posuit inꝑadyso uoluptatis. Pro
tatem. Simmachꝰ uero qͥ ꝑ adysum
florentem paulo ante suꝑuis tͣnstule¬

Expanded text:
congregatio maria nuncupentur. congregatio maria nuncupentur. Et consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit. Pro die sexto, inquit, Judaeos qui de otio Sabbati gloriantur, quod jam tum in principio dissolutum sit Sabbatum, cum Deus operaretur in Sabbato, complens opera sua in eo, et benedicens ipsi diei: quia in illo universa compleverit. Et plantavit Dominus Deus ro EDEN  . deliciae interpretantur. Pro quo Symmachus transtulit, paradisum florentem. Necnon quod sequitur, contra orientem, in Hebraeo MECEDEM   scribitur, nos, ab exordio, possumus dicere. Symsed principium significat. Ex quo manifestissime comprobatur, quod priusquam coelum et terram Deus faceret, paradisum ante condiderat, sicut et legitur in Hebraeo: Plantaverat autem Dominus Deus paradisum in Eden, a principio. Nomen Gangen putant. 308 Ubi est carbunculus et et posuit eum in paradiso voluptatis. Pro tatem. Symmachus vero qui florentem paulo ante paradisum transtule
Abbreviated transcription (Latin):
et sine ipso fcm̃ est nichil. Sed et h
sciendum. qd̃ apud hebreos hicliber
bresich uocatur. hanc hũtes consue¬
tudinem. ut uoluminib expncipũs e¬
eorum nomina imponant. Ic̃ẽ in iͦ¬
T sp̃s dei ferebatur suꝑ aquas.
Pro eo qd̾ in nr̃is codicib scͥptum
est. ferebatur. in hebreo habetur. ⁊ ca¬
paha eyeth. quod nos appellare pos¬
sumus incubabat. siue confoue¬
bat. in similitud̾iem uolucris. oua
calore animantis. Exquo intelligi¬
mus. ñ de spiritu mundi dici. ut nõ¬
nulli arbrtutur. s de spiritu sco. qr et
ip̃e uuiuficator omĩum. a principio
T congregatõnes aqͣrum. uocaũ
maria. Notandum qd̾ om̃is con¬
gregatõ aqͣrum. siue salse sint. siue
dulces. iuxta y dioma lingue hebra¬
ice maria noncupentur. Frustra igit᷑
porphirius euangłistas ad faciendũ
ignorantib miracłm. eo qd̃ dominꝰ
suꝑ mare ambulau̾it. pro lacu ge-¬
nesareth. mare appellasse calump¬
niatur: cum om̃is lacus et aqͣrum

Expanded text:
et sine ipso factum est nihil . Sed et hoc et sine ipso factum est nihil . Sed et hoc sciendum, quod apud Hebraeos liber hic BRESITH vocatur: hanc habentes consuetudinem, ut voluminibus ex principiis eorum nomina imponant. Et Spiritus Dei ferebatur super aquas. Pro eo quod in nostris codicibus scriptum est, ferebatur, in Hebraeo habet MEREFETH  , quod nos appellare possumus, incubabat, sive confovebat, in similitudinem volucris, ova calore animantis. Ex quo intelligimus, non de spiritu mundi dici, ut nonnulli arbitrantur, sed de Spiritu Sancto, qui et ipse vivificator omnium a principio t congregationes aquarum vocavit maria. Notandum quod omnis congregatio 307 aquarum, sive salsae sint, sive dulces, juxta idioma linguae Hebraicae, maria nuncupentur. Frustra igitur Porphyrius, Evangelistas ad faciendum ignorantibus miraculum, eo quod Dominus super mare ambulaverit, pro lacu Genezareth, mare appellasse calumniatur, cum omnis lacus et aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑegrine lingue querit. auxilia. Hoc
uñ dico. qd̾ cum uellem in uidia noĩs
eius hr̃e. etiam stientiã scͥpturasx:
flocipendens y magines. umbrasq
laruar̃. qͣrum mature ẽẽ dicunt᷑. ter¬
rere ꝑuulos. et in angulis garrire de¬
nebrosis. Expl¬
fecit deus celum et terram.
Pleriq estimant. sic̃ in alt̾¬
catone quoq iasonis et papis¬
ci. scptum est. et tertullianꝰ ĩ
libro contͣ praxeam disputat.
nec non hylarius in expositõe
cuiꝰdam psalmi: affirmat. in
hebreo hr̃i infilio fecit. deus
celum et terram. Qd̃ falsũ
esse. rei ipsius ueritas compro¬
bat. Nam et .lxx. interpretes
cipio tͣnstułunt: et in hebreo sq̃p¬
sensum. qmͣ scd̃m uerbi tͣnslatõem̃.
de xpõ accipi potest: qui tam inip̃a
fronte geneseos que capud om̃ium
libroꝵ est. qmͣ etiã in principio iohã¬
nis euangłiste celi et terre conditor
approbatur. Uñ inpsalmo. de seip̃o
me .i. in principio geneseos. Et inef¬
uangelio. Ominia ꝑ ip̃m fcã sunt.

Expanded text:
. Hoc unum dico, quod vellem cum invidia nominis ejus habere etiam scientiam Scripturarum, flocci pendens imagines umbrasque larvarum, quarum naturae esse dicitur, terrere parvulos, et in angulis garrire tenebrosis. INfecit Deus coelum et terram. Plerique existimant, sicut in Altercatione quoque Jasonis et Papisci scriptum est, et Tertullianus in libro contra Praxeam disputat: necnon Hilarius in expositione cujusdam Psalmi affirmat, in Hebraeo haberi: In filio fecit Deus coelum et terram: quod falsum esse, ipsius rei veritas comprobat. Nam et Septuaginta Interpretes, cipio, transtulerunt. Et in Hebraeo scripsensum quam secundum verbi translationem de Christo accipi potest: qui tam in ipsa fronte Geneseos, quae caput librorum omnium est, quam etiam in principio Joannis Evangelistae, coeli et terrae conditor approbatur. Unde et in Psalterio de seipso me, id est, in principio 306 Geneseos. Et in Evangelio: Omnia per ipsum facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ est michi. ⁊ mutauit mercedem meã
decẽ iicib. ⁊ non dedit ei deus ut noceret
michi. Si dixerat hoc uarium pecus erit
merces tua: nascebatur omne petus ua¬
rium. Et si dixerat unius coloris erit m̾¬
ces tua: nascebat᷑ omne pecus uniꝰ colo¬
ris. Pro eo quod nos posuimꝰ mutauit
mercedem meã. decẽ uicib. hox. posuer̃t

Expanded text:
ihi et mutavit mercedem meam decem vicibus; et non dedit ei Deus ut noceret mihi. Si dixerat hoc: Varium pecus erit merces tua, nascebatur omne pecus varium; et si dixerat: unius coloris erit merces tua, nascebatur omne pecus unius coloris. Pro eo quod nos posuimus, mutavit mercedem meam decem vicibus, Sept
Abbreviated transcription (Latin):
eius leui. U nos legimus apudme
erit uir. meus: aquila int̾p̾tatus :¬
ter applicabitur michi uir meus. qd̾
hebraice dicitur illa ue.⁊ a doctorib
hẽbreorum alit̾ tͣnffertur: ut dicãt
ꝓ sequetur me uir meus .i. ñ ambigo
de amore in me uiri mei. Erit mͥ in
hac uita comes. ⁊ eius dilectõ me
ad mortẽ deducet ⁊ proseq̃tur. Tres
enim filios genui. Concepit ⁊ pepe

Expanded text:
ejus Levi . Ubi nos legimus: Mecum ejus Levi . Ubi nos legimus: Mecum erit vir meus, Aquila interpretatus est: Applicabitur mihi vir meus. Quod Hebraice dicitur Ilaue, et a doctoribus Hebraeorum aliter transfertur, ut dicant: Prosequetur me vir meus, id est, non ambigo de amore in me viri mei. Erit mihi in hac vita comes, et ejus dilectio me ad mortem usque deducet et prosequetur, tres enim ei filios genui. Et concepit et pepe
Abbreviated transcription (Latin):
seruiturus sit. Non igitur ut quidã
male estimant. post .uii. annos alioᷤ
rachel accepit uxorem: s post dies .uii.
nuptiarum uxoris prime. Nam se¬
quitur. Et ingressus est ad rachel.
⁊ dilexit magis rachel qͣm liam. et
seriuit ei septẽ annis aliis Et cõ¬
cepit ⁊ ꝑeperit filium ⁊ uocauit
nom̃ eius ruben. Om̃ium nõium
patarchaꝵ. pp̃ compendiũ lectõis.
ethimologiã uolo pariter dicere.
t uocauit inquit Ruben nomẽ
eius dicens. q uidit dominꝰ humi¬
litatẽ meã. Duben int̾pretatur
uisionis filius. Et concepit inqͥt
Alt̾um filium. et dixit. Qm̃ exau¬
diuit me dominus. eo trd̃ odio hrẽt me
uir meus. et dedit michi ⁊̃ hunc. Ee
uocauit nomẽ eius symeos. Ab eoqd̾
sit exaudita. Sẏmeon nom̃ imposuit.
Sẏmeon qͥppe interpretatur exaudi¬
tio. De tercio uero sequitur. Et cõ
cepit adhuc ⁊ peꝑit filium. ⁊ dixit.
Nũc metũ erit uir meus. qr peperi ei
tres filios. Et iccirco uocauit nomẽ

Expanded text:
serviturus sit. Non igitur, ut quidam serviturus sit. Non igitur, ut quidam male aestimant, post septem annos alios Rachel accepit uxorem, sed post septem dies nuptiarum uxoris primae. Nam sequitur: Et ingressus est ad Rachel, et dilexit Rachel magis quam Liam, et servivit ei septem annis aliis . Et concepit, et peperit filium, et vocavit nomen ejus Ruben. Omnium patriarcharum propter compendium lectionis, etymologias nominum volo pariter dicere. Et vocavit, inquit, Ruben nomen ejus, dicens: Quia vidit Dominus humilitatem meam. RUBEN   interpretatur visionis filius. Et concepit, inquit, alterum filium et dixit: Quoniam exaudivit me Dominus, eo quod odio me haberet vir meus, et dedit mihi etiam hunc: et vocavit nomen ejus Simeon. Ab eo quod sit exaudita, Simeon nomen imposuit. SIMEON   quippe interpretatur auditio. De tertio vero sequitur: 350 Et cocepit adhuc, et peperit filium, et dixit: Nunc mecum erit vir meus, quia peperi ei tres filios. Ideo vocavit nomen
Abbreviated transcription (Latin):
tes qui dix̾unt. erit autem cũ deposu¬
eris ⁊ solueris iugum de collo tuo. ui¬
detur ꝓendere sentencia. nec ẽẽ comple¬
ta. Et uocauit iacob nom̃ loci illiꝰ
tis. prius ab eo qd̃ supra dixerat. qͣm
terribilis est locus iste. ñ est hic nisi
domus dei. et hec porta celi: nc̃ loco
nom̃ imponit. Et uocauit illum
bethel .i. domum dei. qui locꝰ uocaba
tur antea luza. qd̾ interpretatur nux.
uel amigdalus. Unde ridicule qui¬
dam uerbum hebraic̃. ulã nom en
tõnis. Et uocauit nomen loci illius
bethel ⁊ prius luza erat uocabulũ
ciuitatis. Antiq om̃s scͥpture uerbo
ulam siue elem plene sunt qd nicħ
aliud significat. nͥ ante uel prius.
aut uestibłm. siue suꝑliminare uel
postes. Comple ergo ebdomadẽ illiꝰ.
⁊ dabo etiam hanc tibi. Postqͣm li¬
am ia cob fraude deceptus pro rachel
uxorem acceꝑat. dicitur ei. a socero
laban. ut septem dies post nuptias
sororis prioris expleat. ⁊ sic accipiat
rachel. pro qua iterum .Ui. annis alus

Expanded text:
tes, qui dixerunt: Erit autem cum deposueris, et solveris jugum de collo tuo, videtur pendere sententia, nec esse completa. Et vocavit Jacob nomen loci illius ti prius : ab eo quod supra dixerat: Quam terribilis est locus iste, non est hic nisi domus Dei, et haec porta coeli. Nunc loco nomen imponit, et vocavit illum Bethel, id est, domum Dei, qui locus ante vocabatur Luza, quod interpretatur nux, sive amigdalon. Unde ridicule quidam, qui verbum Hebraicum Ulam nomen tionis: Et vocavit nomen loci illius Bethel, et prius Luza vocabulum civitatis antiquae. Omnes Scripturae verbo ulam, sive elam, plenae sunt, quod nihil aliud signat, nisi ante, aut prius, vel vestibulum, sive superliminare, vel postes. Comple ergo hebdomadam istius: et dabo etiam hanc tibi. Postquam Liam Jacob fraude deceptus pro Rachel uxorem acceperat, dicitur ei a socero Laban ut septem dies post nuptias sororis prioris expleat, et sic accipiat Rachel, pro qua iterum septem annis aliis
Abbreviated transcription (Latin):
grecum simma. ñ hebreum samech
posuit. Alioquin ⁊ uixta allegorie
legem. post tantos puteos in finẽ
uirtutum neqͣ qͣm congruit. ut y¬
saãc aquam minime repiret Et
ecce esau fr̃ meꝰ homo pilosus est.
lego sum lenis. yͥ nos pilosum le¬
gimus. in hebreo scͥptum est seyr.
Unde postea mons seyr regio inqͣ
uersabatur est dicta. Diximus de
hoc ⁊ supra. Et sumpsit rebecca
uestimenta filii sui esau maioris
que erant desiderabilia. apud se do¬
mi. Et in hoc loco tradunt hebrei
primogenitos functos offitio sac̃¬
dotum. et hũisse uestiment sacͤ¬
dotale. quo inducti deo uictimas
offerebant. anteqͣm aaron in sacer¬
dotm̃ eligeretur. Et dixit esau.
Iuste uocatũ est nom̃ eius iacob.
Supplantauit enĩ me. ⁊ ecce scd̾o.
Ia cob supplantator interp̾tatur.
Ab eo igitur qd̾ frẽm suũ arte dece¬
perit. allusit ad nomes. Qͥ ideo
iacob ante uocatus est. qd̾ in ortu
plantam fr̃is apprehenderat Et

Expanded text:
Graecum σ, id est, Hebraeorum samech Graecum σ, id est, Hebraeorum samech , posuit. Alioquin et juxta allegoriae legem, post tantos puteos in fine virtutum, nequaqsaac aquam minime repererit. Ecce Esau frater meus vir pilosus, et ego sum vir levis. Ubi nos pilosum legimus, in Hebraeo scriptum est SEIR  . Unde postea montes Seir, et regio, in qua versabatur, est dicta: diximus de hoc et supra. Et sumpsit Rebecca vestimenta Esau filii sui majoris, quae erant desiderabilia valde apud se domi. Et in hoc loco tradunt Hebraei, primogenitos functos officio sacerdotum, et habuisse vestimentum sacerdotale, quo induti, Deo victimas offerebant, antequam Aaron in sacerdotium eligeretur. Et dixit Esau, juste vocatum est nomen ejus Jacob. Supplantavit enim me ecce secundo. Jacob, supplantator interpretatur. Ab eo igitur, quod fratrem arte deceperit, allusit ad nomen. Qui ideo Jacob ante vocatus est, quod in ortu plantam fratris apprehenderat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
nubo. in hebreo ht̃ collegium ami¬
corũ eius. ut ñ tam hõĩem signi¬
cum rege uenerat. in qͥb fuit ⁊ phi¬
col pͥnceps ex̾citus eius Et seruy¬
teo q̃m fod̾unt. ⁊ dix̾unt. Inueni¬
mus aqͣm. Et uocauit nom̃ euis
saturitas. Nescio quomodo in .lxx.
int̾pretib hãtur. Et uen̾unt puen
derunt. ⁊ dix̾unt. Non inuenimꝰ
aqͣm. Et uocauit nomen eius ull¬
ram̃tum. Qͤ enĩ ethymologia
est. propterea uocari iuramentũ.
hebreo. cui int̾pretatõni aquila qͦ
consentit ⁊ sẏminachꝰ. Hoc significat
qd̾ inuen̾unt a quam. ⁊ ꝑpterea ap¬
pellatus sit puteus ipse saturitas.
⁊ uocata ciuitas bersabẽe hoc est pu¬
teus saturitatis. Licet enĩ supͣ ex u̾¬
bo uiramenti. siue ex septenario nu
mero ouiũ qd̵ sabee dicitur. asse¬
ueraremus bersabee appelbatam.
tũ nc̃ ex eo qd̾ aqua inuenta est. y¬
saac ad nom̃ ciuitatis que ita uo¬
cabatur alludens declinauit pau¬
lulum litt̾am. ⁊ pro stridulo hebre¬
orum sin a quo sabee incipitur.

Expanded text:
nubo, in Hebraeo habetur « collegium amicorum ejus, » ut tam hominem signicum rege venerat: in quibus fuit Phicol, princeps exercitus illiusteo quem foderunt, et dixerunt ei: Invenimus aquam, et vocavit nomen ejus Saturitas . Nescio quomodo in LXX interpretibus habeatur: Et venerunt pueri derunt; dixeruntque ei: Non invenimus aquam, et vocavit nomen ejus Juramentum. Quae enim etymologia est propterea vocari Juramentum, Hebraeo, cui interpretationi Aquila quoque consentit et Symmachus, hoc significat, quod invenerit aquam, et propterea appellatus sit puteus ipse Saturitas. Et est vocata civitas Bersabee , hoc est, puteus saturitatis. Licet enim supra ex verbo juramenti, sive ex septenamero ovium, quod sabe dicitur, asseruerimus Bersabee appellatum, tamen nunc ex eo quod aqua inventa est, Isaac ad nomen civitatis quae ita vocabatur alludens, declinavit paululum litteram, et pro stridulo Hebraeorum sin , a quo sabe incipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
atq cͣcͣrium. in hebreo ht̃ sathanã.
Ex quo intelligimꝰ sathanã. ccͣrium
interpretari Et fod̾unnt puteum
alt̾um. ⁊ ñ litigauerũt cum eis. Et
uocauit nom̃ eus latitudo. Pro
latitudine uero in hebreo ht̃ rcoboth.
ad ꝓbandum illud qd̃ supradiximꝰ.
Ise edificauit niniuuẽ ciuitatẽ. ⁊ ro¬
oboth. hoc est plateas eius. Et¬

Expanded text:
atque contrarium, in Hebraeo habet satana. Ex quo intelligimus Satanam contrarium interpretari. Et foderunt puteum alterum, et non litigaverunt cum eis, et vocavit nomen ejus latitudo . Pro latitudine in Hebraeo habet Rohoboth, ad probandum illud quod supra diximus: Ipse aedificavit Niniven civitatem et Rohoboth, hoc est, plateas ejus
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ auis. suꝑ facie ferebãtur. Et
egressus est pͥor. rube̾ totus. sic̃ pel¬
lis pilosus. Ubinos pilosum posumꝰ.
in hebreo ht̃ seir. Unde esau sicut et
alibi legimus. seir .i. pilosus est dic¬
tus. Et dixit esau iacob. Da michi
gustum de coctõne ista rubea. qr de¬
ficio. Propterea uocatũ est nom̃ eiꝰ
edom. E dom rubrum siue fuluum
qd̾ rubro cibo uendid̾it. pͥmogenita
sua: fului. i dest edom sortitꝰ est. no¬
men. Seminauit autem ysaac
interra illa et inuenit ĩ anno illo cẽ¬
tuplum ordei. Licet in aliena t̾ra se¬
minau̾it ysaãc. tñ ñ puto qd̾ tan¬
ta ei fertilitas ordei fuent. Unde pu
to illud melius esse qd̾ habetur in
hebreo. ⁊ aquila quoq tͣnstulit. Et
inuenit ii anno illo centuplum esti¬

Expanded text:
dinem navis in superficie ferebantur. Et dinem navis in superficie ferebantur. Et egressus est primus rubeus totus, sicut 346 pellis pilosus. Ubi nos pilosum posuimus, in Hebraeo habet SEIR  . Unde et Esau, sicut et alibi legimus, Seir, id est, pilosus est dictus. Et dixit Esau Jacob: da mihi gustum de coctione rubea ista, quia deficio: propterea vocatum est nomen ejus Edom. Rubrum, sive fulvum,quod rubro cibo vendiderit primitiva sua, fulvi, id est, Edom sortitus est nomen. Seminavit autem Isaac in terra illa, et invenit in anno illo centuplum hordei. Licet in aliena terra seminaverit Isaac, tamen non puto, quod tanta ei fertilitas hordei fuerit. Unde melius puto illud esse, quod habetur in Hebraeo, et Aquila quoque transtulit: Et invenit in anno illo centuplum aesti
Abbreviated transcription (Latin):
sur. q̃ est contͣ faciẽ egipti. ueniẽ¬
tib in assirios. In conspestu omiũ
tr̃m suoꝵ cecidit. Duodecim filii
nascunt᷑ ysmaheli e qͥb primoge¬
nitus fuit Nabaioth. a quo om̃is
regio ab eufrate. usq mare rubrum
ex his cẽdar in deserto ⁊ duma alia rẽ¬
gio. ⁊theman ad austrum. ⁊ cedema
ad orientalẽ plagam dicitur. Q dã
mus. contͣ faciem om̃ium frm̃ suoꝵ
hĩtauit. uerius est illud qd̾ nos posu¬
mꝰ coram om̃ib fr̃ib suis occubuit.
idẽ in manib oĩum filioꝵ suorum
mortuus est. superstitib liberis. et
nilo pͥus morte prepto. Fr̃s autẽ
pio filuis appellari. i acob quoq ad
laban demonstrat dicens. Q d̾ est
pecem̃ meum. q persecutꝰ es post
me. ⁊ q scrutatꝰ es om̃ia uasa mea:
eñ cedere ut scͥptura cõmemorat.
Ad ia cob exceptis liberis secum fr̃es
aufis hũerit. Et concepit rebecca
confringebant᷑ filii in utero euis. Sĩ¬
machus uero. aieta aeoN .i. insimilitu

Expanded text:
Sur, quae est contra faciem Aegypti venienSur, quae est contra faciem Aegypti venientibus in Assyrios, in conspectu omnium fratrum suorum cecidit. Duodecim filii nascuntur Ismaeli, e quibus primogenitus fuit Nabajoth, a quo omnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum  ab uno ex his, Cedar in deserto, et Duma alia regio, et Theman ad austrum, et Cedema ad orientalem plagam dicitur. Quod autem mus, contra faciem omnium fratrum suorum habitavit : verius est illud quod nos posuimus, coram omnibus fratribus suis occubuit, id est, in manibus omnium filiorum suorum mortuus est, superstitibus liberis, et nullo prius morte praerepto. Fratres autem pro filiis appellari, Jacob quoque ad Laban demonstrat, dicens: Quod est peccatum meum, quia persecutus es post me: et quia scrutatus es omnia vasa mea? us credere, ut Scriptura commemorat, quod Jacob exceptis liberis, secum fratres us. Et concepit Rebecca,confringebantur filii in utero ejus. Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
sermone barbaram hẏstoriã retexẽ¬
tes. Quod autem ait ⁊ filii dadan.
ĩnegociatores tͣnfferii putant. La
multarum gentiũ tͥbuum. atq
popłorum. Aliĩ ab hoc assurĩ uoca¬
tos syros ẽẽ contendunt. ⁊ a plerisq
filiis abrahe ex cethura. occupatas
indie regiones Et mortuus est
abraham in senectute bona. senex
⁊ plenus ⁊ collestus. ad popłm suͣm.
⁊ deficiens mortuus est abrahã: q¬
ñ cõuenit abrahe. deficere ⁊ minui.
Illud quoq qd̃ nos posuimꝰ in senet¬
tute bona. senex ⁊plenus. in g̃cis co¬
dicib ponitur. plenus dierũ. Qd̃
cum sensum uideat᷑ exponere. eo ꝙ
luce ⁊ diei oꝑib plenꝰ occubu̾it: tñ
magis ad aNastoen facit. si simpli¬
citer ponatur plenus. Et hec no¬
mina filiorum ysmahel. in nomi¬
nib suis. ⁊ ingeneratõib. Primo¬
genitꝰ ysmahet nabaioth. ⁊ cedar.
⁊ reliqui usq ad eum locum ubi
ait. Et hĩtauerunt ab eiuil a usc

Expanded text:
sermone barbaram historiam retexensermone barbaram historiam retexentes. Quod autem et filii Dadan negotiatores transferri putant: Latmultarum tribuum atque populorum. Alii ab hoc Asurim vocatos, Syros esse contendunt, et a plerisque filiis Abrahae ex Cetura occupatas Indiae regiones. Et mortuus est Abraham in senectute bona, senex et plenus, et collectus est ad populum suum.  deficiens Abraham mortuus est: quia non convenit Abrahae deficere, et imminui. Illud quoque quod nos posuimus, in senectute bona senex et plenus: in Graecis codicibus ponitur, plenus dierum. Quod cum sensum videatur exponere, eo quod luce et diei operibus plenus occubuerit: tamen magis ad anagogen facit, si simpliciter ponatur plenus. 345 Et haec nomina filiorum Ismael in nominibus suis et in generationibus suis. Primogenitus Ismaelis Nabajoth, et Cedar, et reliqui, usque ad eum locum ubi ait: Et habitaverunt ab Evila usque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ enoch. et abida ⁊ aledea Om̃s hĩi
filii cechure. Et dedit abraham un¬
uersa que hũit ysaac: filiis autem
cõcubinaꝵ qͣs hũit dedit munera.
i diuisit eos ab ysaac filio suo cum
adhuc iuiueret. in orientem ad terrã
orientalem. Cethura hebreo sermone
copulata int̾pretatur aut iũcta. Og
ob cãm suspicantur hebrei. mutato
nomine eand̾ esse agar: q̃ sara mor¬
tua de concubina tͣnsierit in uxorem.
Et uidetur depositi iam abrahe excꝰ¬
sari etas. ne senex post mortẽ uxoris
sue uetule. nouis arguatur nuptus
Lasciuisse. Nos qd̃ incertũ est relinq̃n¬
tes: hoc dicimus qd̃ de cechura nati
filii abraham uixta hẏstoritos he¬
usq ad mari rubri t̾minos. Dicitur
autem unꝰ ex ꝑ osteris abrahe. qui ap¬
pellatur afferꝰ. duxisse adu̾sus libiã
exercitum. ⁊ ibi uictis hostib conse¬
disse. eiusq posteros ex nomĩe atta¬
ui affri ñ cup asse. Nuiꝰ rei testis est
alexander. qui dicitur poly histor. ⁊
clecdemus cognom̃to malchꝰ. greco

Expanded text:
a. Omnes hi filii Ceturae. Et dedit Abraham universa quae habuit Isaac. Filiis autem concubinarum, quas habuit, dedit munera, et dimisit eos ab Isaac filio suo, cum adhuc viveret in Oriente, ad terram orientalem. Cetura Hebraeo sermone copulata interpretatur, aut juncta . Quam ob causam suspicantur Hebraei, mutato nomine, eamdem esse Agar, quae, Sara mortua, de concubina transierit in uxorem. Et videtur decrepiti jam Abrahae excusari aetas, ne senex post mortem uxoris suae vetulae, novis arguatur nuptiis lascivisse. Nos quod incertum est relinquentes, hoc dicimus, quod de Cetura nati filii Abraham, 344 juxta historicos Heusque ad maris Rubri terminos. Dicitur autem unus ex posteris Abrahae, qui appellabatur Apher, duxisse adversus Libyam exercitum, et ibidisse, ejusque posteros ex nomine atavi Africam nuncupasse. Hujus rei testis est Alexander, qui dicitur Polyhistor, et Cleodemus cognomento Malchus, Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
autem scͥptura. genus frugũ. qͦd cẽ¬
tuplicanerit: iidetur michi cunctaꝵ¬
uirtutum in illo ostendisse multiplica¬
tionem. Deniq sequitur. Et bene¬¬
dixit ei dominꝰ. ⁊ magnificatus est uir.
Et uadens ambulabat ⁊ magni¬
ficatus est. donec magnus fieret
uchementer. Felicitas aũt mul¬
tiplicati ordei ignoro siq̃m posset fa¬
tere głosum Et abũt inde y saac.
⁊ uenit in uallem gerarã. ⁊hĩta¬
uit ibi. P ro ualle. torrentẽ ht̃ in
hebreo. Neq ysaac postqͣm mag¬
nificatus est. hĩtare poterat in ual¬
le. Hĩtauit in torrente. de quo scͥp¬
tum est. de torrẽte in uia bibet. De
quo ⁊ helias famis tempore bibit.
Sed quia helyas ñ erat ꝑfectus ut
xp̃c. ideo torrens ei ille aruit. Do¬
minꝰ uero nr̃ etiã in torrente tradi¬
tus est. dedicãs gen̾atõem nr̃ãm.
et baptismi sacram̃tum Et fode¬
runt pueri ysaac in ualle gerara.
⁊ inuen̾unt ibi puteũ aque uiue.
O hic pro ualle torrens. scͥptus :.

Expanded text:
autem Scriptura genus frugum, quod centuplicaverit, videtur mihi cunctarum in illo virtutum ostendisse multiplicationem. Denique sequitur: Et benedixit ei Dominus, et magnus factus est vir, et ambulabat vadens, et magnificatus, donec magnus fieret vehementer. Felicitas autem multiplicati hordei, ignoro, si quem possit facere gloriosum. Et abiit inde Isaac, et venit in vallem Gerarum, et habitavit ibi. Pro valle, torrentem habet in Hebraeo. Neque enim Isaac postquam magnificatus est, habitare poterat in valle. Habitavit autem in torrente, de quo scriptum est: De torrente in via bibet . De quo etiam Elias tempore famis bibit. Sed quia Elias non erat perfectus, ut Christus: ideo ei torrens ille aruit . Dominus vero noster, etiam in torrente traditus est: dedicans regenerationem nostram et Baptismi sacramentum. 347 Et foderunt pueri Isaac in valle Gerarum, et invenerunt ibi puteum aquae vivae. Et hic pro valle, torrens scriptus est;
Abbreviated transcription (Latin):
condempsa inter se implexa uirgul¬
ta. Uñ ⁊ simmacꝰ in ẽãdem ductuso¬
pmionem. ⁊ apparuit post hocait.
aries. retentꝰ in rete cornib suis.
Uerũ a quibdam in ħ dũ taxat lo¬
co meliꝰ uident᷑ int̾pretati. ⁊ lix. ithe

Expanded text:
condensa et inter se implexa virgulcondensa et inter se implexa virgulta. Unde et Symmachus in eamdem ductus opinionem, Et apparuit, ait, aries post hoc retentus in rete cornibus suis. Verum quibusdam, in hoc dumtaxat loco, melius videntur interpretati esse Se
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ego dicam tibi. Disficile est. ddio¬
ma lingue hebree in latiñ sermonẽ uͥ¬
tere. h bi nunc dicitur. Uade in terrã
extelsam. in hebreo habetur moria.
Hoc est lucidam. Simmachꝰ. ti cori¬
tatiat hoc est insionis. Quint ergohe¬
brei hũc mõtem ẽẽ in qͦ postea templũ
condit̃ est. in area orne iebusei. sic̃ et
imꝑalipomenõ legitur scͥptum est.:
⁊ ceꝑunt edificare templũ. in mẽse scdõ¬
in scd̾a die m̃sis in mõte moria. Qͥ ic¬
tant illo temꝑe hĩtasse ad qͥrcum
maubit. cum in de usc ad montem.
Moria. uix unus diei iter sit pleñ.
Et eleuauit a braham ocło suos.
⁊ ecce aries post tergum eius. teneba¬
tur in uirgulto sabeth cornib suis.
Ridicłam rem in hoc loco emissenꝰ eu¬
sebius est locutꝰ. sabeth. in quiẽs dr̃
hircꝰ. qͥ restis cornib ad carpeñdasar¬
boris frondes. sullimis attollit᷑. Rur¬
qm̃ nos ueprem possumꝰ dicere: uel
spmetũ: ⁊ nt uerbi uim interpͥtem᷑

Expanded text:
quem ego dicam tibi. Difficile est idioquem ego dicam tibi. Difficile est idioma linguae Hebraeae in Latinum sermonem vertere. Ubi nunc dicitur, vade in terram excelsam, in Hebraeo habet, MORIA  , hoc est, lucidam: Symmachus, τῆς ὀπτασίας, hoc est, visionis. Aiunt ergo Hebraei hunc montem esse in quo postea templum conditum est in area Ornae Jebusaei, sicut et in Paralipomenis scriptum est: Et coeperunt aedificare templum in mense sin secunda die mensis in monte Moria: qui idtant illo tempore habitasse ad quercum Mambre: cum inde usque ad montem Moria, vix unius diei iter plenum sit. Et elevavit Abraham oculos suos: et ecce aries post tergum ejus tenebatur in virgulto Sabech cornibus suis. Ridiculam rem in hoc loco Emisenus Eusebius est locutus: Sabech, inquiens, dicitur hircus, qui rectis cornibus et ad carpendas arboris frondes sublimis attollitur. Rurquem nos veprem possumus dicere, vel spinetum: et ut verbi vim interpretemur,