comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat nec ab illo ignorabatur preloqͥ
uoluit: ut hoc quoq ad maximum cu¬
mulum humilitatis acceder& Q uod
etiam illi nõ dedignaius est pedes la¬
uare: euius manus iam pre udebat
in scelere. Quid aut mirum si surrexit
acȩna. & posuit uestimenta sua. qui
cum informa dĩ ess& semetipsum ex¬
inauit : Et quid mirum si precmexit
se linteo. qui formam serui accipiens.
habitu inuentus ẽ ut homo: Quid
mirum misit a quam in pelium unde
lauaret pedes discipłoꝵ. qui in terra
sanquinẽ fudit. quo immunditiam di¬
lueret peccatoꝵ: Quid mirum si li¬
teo quo erat precinetꝰ pedes quos
lauecat tersit. qui carne qua erit
indutus euangłistaꝵ uestigia confir¬
maiut: Et linteo quidẽ ut se precinge¬
ret: posuit uestimenta quę hab&. Ut
aũt formam serui acciper& quando
semetipsum exmanunt. nõ qđ habe¬
bat deposuit: sed quod nõ habebat
accepit. Crucifigendus sane suis expo¬
liatus est uestimentis. & mortuus in uo¬

Expanded text:
venerat, qui nec ab illo ignorabatur, praeloqui venerat, qui nec ab illo ignorabatur, praeloqui voluit; ut hoc quoque ad maximum cumulum humilitatis accederet, quod etiam illi non dedignatus est pedes lavare, cujus manus jam praevidebat in scelere. 7. Quid autem mirum si surrexit a coena, et posuit vestimenta sua, qui cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit? Et quid mirum si praecinxit se linteo, qui formam servi accipiens habitu inventus est umirum si misit aquam in pelvim: unde lavaret pedes discipulorum: 164 qui in terra sanguinem suum fudit: quo immundicias dilueret peccatorum: Quid mirum si linteo quo erat precinctus: pedes quos laverat tersit: qui carne qua erat indutus evangelistarum vestigia confirmavit. Et linteo quidem ut se precingeret: posuit vestimenta que habebat: ut autem formam servi acciperet: quando semetipsum exinanivit: non quod habebat deposuit: sed quod non habebat accepit. Crucifigendus sane suis expoliatus est vestimentis, et mortuus invo
Abbreviated transcription (Latin):
Atq ita malum tradendo faciebat: ut
de illo tradito. bonum fiere qđ nesciebat.
ciebat enim dñs quid facer& ꝓamicis:
qui pacienter utebatur inimicis. fmit.¬
Ac sic omnia dederit pat̾ in manus eius:
& inusum mala. & in effectu bona. Sci¬
ens etiam quia adõ exiit: & a̾dm̃ uadit.
Nec dm̃ cum inde exure. nec nos deserenᷤ
cum rediret. Hoc engo seiens surgit a ce.¬
na. & ponit uestimenta sua: & cum ac¬
cepiss& linteum preemxit se. Deinde¬
misit aquam inpelium. & cępit lauare
pedes disciploꝵ: & exetengebat linteo
quo erat pireinctus. Debenus deinde
Locuturus quippe de tanta dñi humilita.¬
te: prius euis celsitudinẽ uoluit cõmenda.¬
re. Adhoc ꝑtinet qđ ait. Sciens quia
onĩa dedit ei pater in manus. & quia
adõ exiit : & ad dm̃ uadit. Cum ergo
illi pater om̃ĩa dediss& in manus: ille
discipłoꝵ non manus sed pedes lauit.
uit offitium. Adhoc aũt ꝑtinet. quod
etiam detraditore ipsius qui iam talis

Expanded text:
atque ita malum tradendo faciebat, ut atque ita malum tradendo faciebat, ut de illo tradito bonum fieret quod nesciebat. Sciebat enim Dominus quid faceret pro amicis, qui patienter utebatur inimicis: ac sic omnia dederat Pater in manus ejus, et in usum mala, et in effectum bona. Sciens etiam quia a Deo exiit, et ad Deum vadit: nec Deum, cum inde exiret; nec nos deserens, cum rediret. 6. Haec ergo sciens, surgit a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteummittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. Debemus, dilectLocuturus quippe de tanta Domini humilitate, prius celsitudinem ejus voluit commendare. Ad hoc pertinet quod ait, Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus, et quia a Deo exiit, et ad Deum vadit. Cum illi ergo omnia Pater dedisset in manus, ille discipulorum non manus, sed pedes lavit: vit officium. Ad hoc autem pertinet quod etiam de traditore ipsius, qui jam talis
Abbreviated transcription (Latin):
bolicȩ suggestiones imitantur. & hu¬
manis cogitationib misceantur. ut eas
tanquam suas deputet homo. unde
si homo: Nec dubitandum est etiam
bonas suggestiones abono spũ ita latent̃
ac sp̃alit̾ fieri. Sed inter est quibusnam
eaꝵ mens humana consentiat: diuino
auxilio uel deserta ꝑmeritum. uł ad¬
uita ꝑ grãm. factum ergo iam fuerat in
corde uidȩ ꝑ iminissionem diabolicam:
ut trader& discipulꝰ magistrum.. sed
quem nõ didicerat dnm. lam talis uene¬
int ad conuiuium. ex plorator pastori᷑.
insidiator saluatoris. uenditor redemp¬
tors. lam talis uenerat: & uidebatur &
tolerabatur. & se ignorari arbitrabatur:
quia in eo quẽ uolebat fallere. fallebat᷑.
At ille isto in ipso corde intus inspecto:
nesciente scienter urebatur. Sciens quia
om̃ĩa dedit ei pater in manus. Ergo &
ipsum traditorem. Nam si eum in ma¬
nibus nõ haber&: non utiq illo uteret᷑
ut uell&. Proinde iam traditor tradi¬
tus erat ei: quem tradere cupiebat.

Expanded text:
bolicae suggestiones immittantur, et humanis cogitationibus misceantur, ut eas tanquam suas deputet homo, unde scit homo? Nec dubitandum est etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac spiritualiter fieri: sed interest quibusnam earum mens humana consentiat, divino auxilio vel deserta per meritum, vel adjuta per gratiam. Factum ergo jam fuerat in corde Judae per immissionem diabolicam, ut traderet discipulus magistrum, sed quem non didicerat Deum. Jam talis venerat ad convivium, explorator Pastoris, insidiator Salvatoris, venditor Redemptoris; jam talis venerat, et videbatur, et tolerabatur, et se ignorari arbitrabatur: quia in eo quem volebat fallere, fallebatur. At ille isto in ipso corde intus inspecto, nesciente scienter utebatur. 5. Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus. Ergo et ipsum traditorem: nam si eum in manibus non haberet, non utique illo uteretur ut vellet. Proinde jam traditor traditus erat ei quem tradere cupiebat,
Abbreviated transcription (Latin):
querat & uidicet. hoc aũt quod de
dõ scriptum est abscondit se in tel¬
ligi & aliter potest. Multa quippe
iudeis predicauerat: sed predicatio.¬
nis eiꝰ uerba deridebant. Deteriores
quoq exxpredicatione facti sunt:
qui usq ad iaciendos lapides perue¬
nerunt. Et quid abscondendo se
dñs signat. nisi quod eis ipsa ueritã
absconditur qui eius uerba sequi con¬
tempnunt: Eam quippe quam nõ in¬
uenit humilem. ueritas fugit mentẽ.
Et quam multi sũt hodĩe. qui iudeoꝵ
duritiam de testantur: quia predica.¬
tionem dñi audire noluerunt. & tam̃
quales illos arguunt fuisse ad fidem:
tales ipsi sũt ad operationẽ. Precepta
dĩ audiunt. miracula cognoseunt.
sed conuerti a suis prauitatib reniuĩt.
Ecce uocat: & redire nolumus. Ecce sus¬
tinet: & euis patientiam dissimulamꝰ.
Dum ergo tempus est fr̃s. prauitatẽ
suam unusquisq deserat: dĩ patien¬
tiam ꝑtimeseat. ne quem nunc tran.¬

Expanded text:
quaerat et judicet. Hoc autem quod de quaerat et judicet. Hoc autem quod de Domino scriptum est, Abscondit se, intelligi et aliter potest. Multa quippe Judaeis praedicaverat, sed praedicationis ejus verba deridebant. Deteriores quoque ex praedicatione facti sunt, qui usque ad jaciendos lapides pervenerunt. Et quid abscondendo se Dominus significat, nisi quod eis ipsa veritas absconditur, qui ejus verba sequi contemnunt? Eam quippe quam non invenit humilem veritas fugit mentem. Et quam multi sunt hodie qui Judaeorum duritiam detestantur, quia praedicationem Domini audire noluerunt, et tamen quales illos arguunt fuisse ad fidem, tales ipsi sunt ad operationem. Praecepta Domini audiunt, miracula cognoscunt, sed converti a suis pravitatibus renuunt. Ecce vocat, et redire nolumus. Ecce sustinet, et ejus patientiam dissimulamus. Dum ergo tempus est, fratres, pravitatem suam unusquisque deserat, Dei patientiam pertimescat, ne quem nunc tran
Abbreviated transcription (Latin):
plo: Quid mit nob hoc exemplo lo¬
quit᷑. nisi ut etiã cum resistere pos¬
sumus. uam suꝑbientiũ humiliter
declinemus : Unde & per paulum
dicitur: date locum ie. Quanta hu¬
militate iram ꝓximi fugere debeat
perpendat homo: si furores iaseen¬
tͥum abscondendo se declinauit ds̃.
Nemo ergo se contia acceptas contumẽ.¬
lias engat: nemo conuitiis cõuitiũ
reddat. Imitatione & eni dĩ. glorio.¬
sius est inuiriam tacendo fugere:
quam respondendo superare. Sed
contra hoc : suꝑbia dicit in corde.
Turpe est: ut accepta in uiria taceas.
Quis quis conspicit quia contumeliã
accipis & taces: nõ putat quia paci¬
entiam ex hibes. sed crimina cog¬
noscis. Sed unde uox ista in corde
nr̃o contra patientiam nascitur. nisi
quia in imis cogitationem figimus.
& dum in terra głam querimus. pla¬
cere ei qui nos de cȩlo conspicit nõ
curamus: Accẽpta ergo contume¬
lia: meditemur in opere uocem dĩ.
Ego nõ quero głam meam: est qui

Expanded text:
plo? Quid autem nobis hoc exemplo loplo? Quid autem nobis hoc exemplo loquitur, nisi ut, etiam cum resistere possumus, iram superbientium humiliter declinemus? Unde et per Paulum dicitur: Date locum irae . Quanta humilitate iram proximi fugere debeat, perpendat homo, si furores irascentium abscondendo se declinavit Deus. Nemo ergo se contra acceptas contumelias erigat, nemo conviciis convicium reddat. Imitatione etenim Dei, gloriosius est injuriam tacendo fugere, quam respondendo superare. 5. Sed contra hoc superbia dicit in corde: Turpe est ut, accepta injuria, taceas. Quisquis conspicit quia contumeliam accipis et taces, non putat quia patientiam exhibes, sed crimina agnoscis. Sed unde vox ista in corde nostro contra patientiam nascitur, nisi quia in imis cogitationem fiximus. et dum in terra gloriam quaerimus, placere ei qui nos de coelo conspicit non curamus? Accepta ergo contumelia, meditemur in opere vocem Dei: Ego non quaero gloriam meam, est qui
Abbreviated transcription (Latin):
sequenti terminatur. Sed sustinere
ista eternitatis uerba. mentes infide.¬
lium nõ ualentes: ad lapides currunt.
& quem intelligere nõ poterant: obrue¬
re querebant. Cuid aũt contra lapidan¬
tium furorem dñs fecit ostenditur eũ
ꝓtinus subinfertur. lh̾e aũt ab scodit
se: & exiuit de templo. Mirum ualde
se abscondendo declinauerit: qui si
diunitatis suȩ potentiam exercere uo¬
luiss&. tacito nutu mentis in suis cos
ictib ligar&: aut in pena subite mor¬
tis obruer&. Sed qui pati uenenit:
exercere iuditium nolebat. Certe sub
ipso passionis tempore. & quantum po¬
terat ostendit: & tam̃ hoc ad quod
uenerat pertulit. Aam cum persecu¬
torib suis se querentib dicer&e ego sũ:
sola hac uoce eoꝵ suꝑbiam perculit.
& omnes in teriam strauit. Qui engo
in hoc loco potuit manus lapidan¬
tium nõ se abscondendo euadere
cur abseondit se. nisi quod homo fae¬
tus inter homines redemptor nr̃. a
lia nob uerbo loquitur. alia exem¬

Expanded text:
sequenti terminatur. Sed sustinere sequenti terminatur. Sed sustinere ista aeternitatis verba, mentes infidelium non valentes, ad lapides currunt, et quem intelligere non poterant, obruere quaerebant. Quid autem contratium Dominus fecerit ostenditur cum protinus subinfertur: Jesus autem abscondit se, et exivit de templo. Mirum valde se abscondendo declinaverit, qui si divinitatis suae potentiam exercere voluisset, tacito nutu mentis in suis eos ictibus ligaret, aut in poena subitae mortis obrueret. Sed quia pati venerat, exercere judicium nolebat. Certe sub ipso passionis tempore et quantum poterat ostendit, et tamen hoc ad quod venerat pertulit. Nam cum persecutoribus suis se quaerentibus diceret: Ego sum , sola hac voce eorum superbiam perculit, et omnes in terram stravit. Qui ergo et hoc in loco potuit manus lapidantium non se abscondendo evadere, cur abscondit se, nisi quod homo inter homines factus Redemptor noster, alia nobis verbo loquitur, alia exem
Abbreviated transcription (Latin):
tis: sic trib quasi uni locutus est. Quia
& si inpersonis numerus trinitatis ẽ:
in natura unitas diuinitatis. Sed car¬
nales mentes audientium. oculos acar¬
ne nõ subleuant: in eo solam carnis
ȩtaitem pensant dicentes. Quinqua gin¬
ta annos nondum habes. & abraham
uidisti: Quos benigne redemptor nr̃.
a carnis suȩ intiutu submouet: & ad
diuinitatis cõntemplationẽ tiaihit dicenꝰ
Amen amen dico uob. ante quĩ ab raber
fieret: ego sum. Ante eni preteriti tem¬
poris est: sum presentis. Et quia pret̾i¬
tum tempus & futurum diuinitas
nõ hab&. sed semꝑ esse habce. non
ait ante abraham ego fui. sed ante
abraham ego sum. Unde & ad moy sen
dieitur. Egosum qui sum. hȩc dices fi.¬
liis isrł. Qui est: misit me ad uos. ante
ergo uel post abraham habuit: qui
& accedere potuit per exhibitionem
pre sentiȩ. & recedere percursum uitȩ.
Uentas uero semꝑ eẽ hab&. quia ei qͥc.¬
quam nec priori tpr̃e incipit᷑: nec sub¬

Expanded text:
tis, sic tribus quasi uni locutus est, quia tis, sic tribus quasi uni locutus est, quia etsi in personis numerus Trinitatis est, in natura unitas divinitatis est. Sed carnales mentes audientium oculos a carne non sublevant, dum in eo solam carnis aetatem pensant, dicentes: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti? Quos benigne Redemptor noster a carnis suae intuitu submovet, et ad divinitatis contemplationem trahit, dicens: Amen, amenfieret, ego sum. Ante enim praeteriti temporis est, sum, praesentis. Et quia praeteritum tempus et futurum divinitas non habet, sed semper esse habet, non ait: Ante Abraham ego fui: sed, ante Abraham ego sum. Unde ad Moysen 557 dicitur: Ego sum, qui sum; et, dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Ante ergo vel post Abraham habuit, qui et accedere potuit per exhibitionem praesentiae, et recedere per cursum vitae. Veritas vero semper esse habet, quia ei quidquam nec priore tempore incipitur, nec sub
Abbreviated transcription (Latin):
per contumelias existant: ita sẽꝑ
reprobi debenefitio peiores funt.
N am accepta predicatione: iterum di¬
cunt. Nunc cognouinius: quia dȩ¬
monium habes. Quia eñi ȩternę mor¬
ti in heserant: & eandem mortẽ eui
inheserant non uidebant. dum solam
mortem carnis aspicerent: muerita.¬
tis sermone caligabant dicentes.
eis siquis sermonem meum seruaue.¬
rit. mortem non gustabit in ȩternũ:
Unde & ipsi uentati: eundem abrahã
& ꝓphetas quasi ueneraintes preferũt.
Sed aꝑta nob̾ ratione ostenditur. quia
qui dm̃ nesciunt: dĩ quoq famulos fal¬
so uenerant᷑. Et notandum. quod ui¬
do eos dñs aperta sibi impugnatio.¬
ne resistere: & tamen eis se iterata nõ
desinit uoce predicaire dicens. Abrah¬
am pater ur. exultauit ut uideret diẽ
meum: & uidit & gauisus est. Tune
quippe diem dñi abraham uidit: cum
in figura suminȩ trinitatis tres angłos
hospitio suscepit. Quib ꝓfecto suscep¬

Expanded text:
per contumelias existant, ita semper per contumelias existant, ita semper reprobi de beneficio pejores fiunt. Nam accepta praedicatione iterum dicunt: Nunc cognovimus quia daemonium habes. Quia enim aeternae morti inhaeserant, et eamdem mortem cui inhaeserant non videbant, dum solam mortem carnis aspicerent, in Veritatis sermone caligabant, dicentes: sermonem meum servaverit, mortem non gustabit in aeternum? Unde et ipsi Veritati eumdem Abraham et prophetas quasi venerantes praeferunt. Sed aperta nobis ratione ostenditur quia qui Deum nesciunt Dei quoque famulos falso venerantur. 3. Et notandum quod vidit eos Dominus aperta sibi impugnatione resistere, et tamen eis se iterata non desinit voce praedicare, dicens: Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; vidit, et gavisus est . Tunc quippe diem Domini Abraham vidit, cum in figura summae Trinitatis tres angelos hospitio suscepit; quibus profecto suscep
Abbreviated transcription (Latin):
hominib de honestatur: in semetipso
nob̾ dñs patientiȩ prębuit exemplum.
qui ait. Sed honorifico patrem meũ:
& uos inhonorastis me. Sed quid nob̾
ad ista faciendum sit: adhuc exemplo
nos ammonet cum subiungit. Ego aũt
nõ quero głam mea: est quiquerat & ui
cimus certe quod scrͥptum est: quia
pater omne iudicium dedit filio. &
tamen ecce i. dem filius inurias accipi
ens głam suam nõ querit: illatas contu.¬
melias patris iuditio reseruat. ut nob̃
ꝓfecto insinuet quantũ nos esse paci¬
entes debemus: dum se adhuc uleisci
nõ uult & ipse qui iudicͣ  Cum uero ma¬
loꝵ ꝑuersitas crescit. nõ solum frangi
predicatio nõ deb&: sed etiam augeri.
Quod suo nos exemplo dñs ammonoe. qui
postquam habere dȩmonum dictus est:
predicationis suȩ benefitia largius im¬
pendit dicens. Amen amen dico uobis.
siquis sermonem meum seruauerit. mor¬
tem nongustabit in ȩternum. Sed
ficut bonis necesse est ut melioresetã

Expanded text:
hominibus dehonestatur, in semetipso hominibus dehonestatur, in semetipso nobis Dominus patientiae praebuit exemplum, qui ait: Sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Sed quid nobis ad ista faciendum sit, adhuc exemplo nos admonet, cum subjungit: Ego autem non quaero gloriam meam, est qui quaerat et cimus certe quod scriptum est, quia Pater omne judicium dedit Filio, et tamen ecce idem Filius inens, gloriam suam non quaerit. Illicitas contumelias Patris judicio reservat, ut nobis profecto insinuet, quantum nos esse patientes debemus, dum adhuc se ulcisci non vult et ipse qui judicat. Cum vero malorum perversitas crescit, non solum frangi praedicatio non debet, sed etiam augeri: quod suo exemplo nos admonet, qui postquam habere daemonium dictus est, praedicationis suae beneficia largius impendit, dicens: Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum. Sed sicut bonis necesse est ut meliores etiam
Abbreviated transcription (Latin):
num se non esse dicer&. esse se custo.¬
dem negaret. Sed tacuit quod recog¬
nouit: & pacienter reppulit. quod dic¬
tum fallaciter audiuit dicens: ego dȩ¬
monium nõ habeo. In quib uerbis. qͥd
aliud nisi suꝑbia nra confunditur: Ruȩ
si ex acgitata uel leuiter fuerit: atrocioiẽ
in uirias reddit quam acceperat. facit
mala quȩ potest. & minatur quȩ face.¬
re non potest. Ecce inuiriam suscipienᷤᷤ
ds̃ non irascitur: nõ contumeliosa uer.¬
ba respond&. Qui si eisdem ita dicentibꝰ
respondere uoluiss&. demonium uos
habetis: uerum ꝓfecto diceret. quia nͥ
ria. etiam̃ quod uerum erat ueritas di¬
cere noluit: ne nõ dixisse ueritatem.
sed ꝓuocatus contumeliam reddidisse
uideretur. E xxqua re quid nob̾ inninit᷑
nisi ut eo tpre quo apaimis ex falsitate
contumelias accipimus. eoꝵ etiam uera
mala taceamus. ne ministerium iuste
correctionis in arma uertamus furoris:
Sed quia quisqͥs dĩ zelo utitur. a prauis

Expanded text:
num se non esse diceret, esse se custonum se non esse diceret, esse se custodem negaret. Sed tacuit quod recognovit, et patienter repulit quod dictum fallaciter audivit, dicens: Ego daemonium non habeo. In quibus verbis quid aliud nisi superbia nostra confunditur? quae si exagitata vel leviter fuerit, atrociores injurias reddit, quam acceperat: facit mala quae potest, minatur et quae facere non potest. Ecce injuriam suscipiens Dominus non irascitur, non contumeliosa verba respondet. Qui si eisdem ista dicentibus respondere voluisset: Daemonium vos habetis, verum profecto diceret, quia nisria etiam quod verum erat dicere Veritas noluit, ne non dixisse veritatem, sed provocatus contumeliam reddidisse videretur. Ex qua re quid nobis innuitur, nisi ut eo tempore quo a proximis ex falsitate contumelias accipimus, eorum etiam 1508 vera mala taceamus, ne ministerium justae correptionis in arma vertamus furoris? Sed quia quisquis Dei zelo utitur a pravis
Abbreviated transcription (Latin):
ante mentis oculos reuocate: & alta
consideratione per tumnescite. hoc quod
exore ueritatis sonat. ꝓpterea uos nõ au¬
ditis: quia ex dõ nõ estis. Sed hoc quod
de reprobis ueritas loquit᷑: ipsi hoc de
semetipisis reprobi iniquis suis operibuᷤ
ostendunt. Nam sequitur. Responder̃t
igitur uidei: & dixerunt. Aonne bene
dicimus nos. quia samaritanus es tu.¬
& demonium habes: Accepta aũt tan
ta contumelia. quid dñs respondeat au¬
diamꝰ. Ego dȩmoniũ nõ habeo: sed ho¬
norifico patrem meum. & mnhonorastiᷤᷤ
me. Quia enim samaritanꝰ interpretatur
custos. & ipse uera. citer custos est de
quo psalmista ait. nisi dñs custodierit
ciuitatem in unnum uigilant qui eusto.¬
diunt eam: & cui per esayam dr̃. custos
qui de nocte. custos qui de nocte: respõ.¬
dere noluit dñs. samaritanus nõ sum:
sed ego demonium nõ habeo. Duo quip¬
pe ei illata fuerant. Unũ negauit.
aliud tacendo consensit. Custos nãq
humani generis uenerat: & si samarita.¬

Expanded text:
ante mentis oculos revocate, et alta consideratione pertimescite hoc quod ex ore Veritatis sonat: Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis. Sed hoc quod de reprobis Veritas loquitur, ipsi hoc de semtipsis reprobi suis operibus ostendunt. Nam sequitur: Responderunt igitur Judaei, et dixerunt ei: Nonne 1507 bene dicimus nos quia Samaritanus es tuescite hoc quod uid Dominus respondeat audiamus: Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Quia enim Samaritanus interpretatur custos, et ipse veraciter custos est de quo Psalmista ait: Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam ; et cui per Isaiam dicitur: Custos quid de nocte? custos quid de nocte? respondere noluit Dominus: Samaritanus non sum; sed, Ego daemonium non habeo. Duo quippe ei illata fuerunt: unum negavit, aliud tacendo consensit. Custos namque humani generis venerat; et si Samarita
Abbreviated transcription (Latin):
rauit. quod sancti spiritus templũ
matrem dñi. uterum inisterii.
uiolare non potuit. Didicimus
seriem ueritatis. didicimus con¬
cilium. discamus misterium.
BBene desponsata sed uirgo: qr
est ecclesie typus. que est ĩmacu¬
lata sed nupta. Concipit nos
uirgo de spiritu: parit nos uirgo
sine gemitu. Et ideo fortasse sã¬
cta maria alii est nupta. aib alio
repleta: quia singula ecclesie spi¬
ritu quidem replentur et gratia:
unguntur tamen ad temporis

Expanded text:
rauit quod sancti spiritus templum, matrem domini, uterum mysterii uiolare non potuit. didicimus seriem ueritatis, didicimus consilium: discamus et mysterium. bene desponsata, sed uirgo, quia est ecclesiae typus, quae est inmaculata, sed nupta. concepit nos uirgo de spiritu, parit nos uirgo sine gemitu. et ideo fortasse sancta Maria alii nupta, ab alio repleta, quia et singulae ecclesiae spiritu quidem replentur et gratia, iunguntur tamen ad tempor
Abbreviated transcription (Latin):
standum beneficium pertinet.
Quod ait de ignotendo. et tu uis
tibi ignosci quod pectas: et habes
alium cui tu possis ignoscere. Rur¬
sus quod pertinet ad tribuendum
beneficium petit. medicus: et
tu es dei medicus. Omnes enĩ
quando oranius. mendici dei su¬
mus. ante ianuam patrisfami¬
lias stamus: inmo et iam sup¬
cimus aliquid uolentes accipe¬
re. et ipsum aliquid est deus. Qͥd
a te accepit medicus: Panẽ
et tu quid petis ab eo. nisi xp̃m.

Expanded text:
standum beneficium pertinet. Quod ait de ignoscendo; et tu vis tibi ignosci quod peccas, et habes alium cui tu possis ignoscere. Rursus quod pertinet ad tribuendum beneficium; petit te mendicus, et tu es Dei mendicus. Omnes enim quando oramus, mendici Dei sumus: ante januam magni patrisfamilias stamus, imo etiam cimus, aliquid volentes accipere; et ipsum aliquid, ipse Deus est. Quid a te petit mendicus? Panem. Et tu quid petis a Deo, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
et cum erecta esset turba: intrauit¬
enim erant digni. ut uiderent
nusterium resurgentis: qui re¬
suscitantem indignis contume¬
liis deridebant. et tenuit manũ
eius: et surrexit puella. Nisi

Expanded text:
Et cum ejecta esset turba, intraenim erant digni, ut viderent mysterium resurgentis, qui resuscitantem indignis contumeliis deridebant. Et tenuit manum ejus. Et surrexit puella:
Abbreviated transcription (Latin):
exipsa iam aeris ĩmutation e colli¬
gimus: q. .ã: ris priusqmͣ italia gẽ¬
til giadio ferenda traderetur. ions as
in celo acies didin ipsum quĩ postra
humain generis fi sus est sanguinẽ
onfusis autem maris et
fluctuum: nec dum no: a
exhortã est. Sed cum multa iarn
preniniciata completa sur:. dubiũ
non est quod sequantur ⁊ am
pauca que restant. qui sequentiũ
rerum cercitudo est preteritorũ
co dicimus ut ad catele si. dium
uestre mentis euigilent. ne securi tate
torpant. ne ignorantia langnes¬
cant sed semper cas tunor solliciter
in bono opere. et sollicitudo confir¬
niet: pensantes hoc quod redemp¬
Ioris nostri noce subuingitur. Ares¬
entibus hominibus pri timore et
expectatione: que superuenient

Expanded text:
ex ipsa jam aeris immutatione colliex ipsa jam aeris immutatione colligimus. Quamvis priusquam Italia gentili gladio ferienda traderetuin coelo acies vidimus, et ipsum qui postea humani generis fusus est sanguinem onfusio autem maris et fluctuum necdum nova exorta est; sed dum multa jam praenuntiata completa sunt, dubium non est quin sequantur et pauca quae restant, quia sequentium rerum certitudo est praeteritarum co diximus, ut ad cautelae studium vestrae mentes evigilent, ne securitate torpeant, ne ignorantia languescant, sed semper eas et timor sollicitet, et in bono opere sollicitudo confirmet, pensantes hoc quod Redemptoris nostri voce subjungitur: Arescentibus hominibus prae timore et exspectatione quae supervenie
Abbreviated transcription (Latin):
quaure eius termino. quanst per¬
sectiones preuenis nt innonscit.
Ut si deur metuere intranquili¬
trite non uolumnus. Uiinum sius
iudicium. persecutionibus actriti
timeanius. Huic et enim lectioni
santti enangelii. quam modo bestra
fraternitas audĩuit. paulo superi¬
us dñs premisit dicens. E xurget
gens contra gentem: et reguum
aduersus regnũ. et erunt terre¬
motus magni per loca. pestentie
et fames. Et quibusdam interpo¬
rit. Et crunt signs in sole et luna
et stellis. et in terris pressurt gen¬
tium preconfusione sonitus maris
et fluctuum. Ex quibus profecto
ommbue alia iam facta ceruinus.
alia proximo uentura formidaniꝰ.
Nam gentem supra gentem exur¬
gerec earu.q pressuram tertis in¬
quam inchdicibus iegimus. Quod
terre motus urbes ĩiunieras sub.¬
runt: ex aliis nu ndi patribus scitis
quam fecquenter audiurraus. Pi¬
stilentias sinc cellacione patumur.
Signa uero in sole et luns et stel¬
lis. adhuc aperte minime uĩdrmus
Sed quia et hec non longe sint:

Expanded text:
nquantem ejus terminum quantae percussiones praeveniant innotescit, ut si Deum metuere in tranquillitate non volumus, vicinum ejus judicium vel percussionibus attriti timeamus. Huic etenim lectioni sancti Evangelii, quam modo vestra fraternitas audivit, paulo superius Dominus praemisit, dicens: Exsurget gens contra gentem, et regnum adversus regnumotus magni per loca, et pestilentiae, et fames : et quibusdam interpoxit: Et erunt signa in sole, et luna, et stellis, et in terris pressura gentium, prae confusione sonitus maris et fluctuum. Ex quibus profecto omnibus alia jam facta cernimus, alia e proximo ventura formidamus. Nam gentem super gentem exsurgere, earumque pressuram terris inquam in Codicibus legimus. Quod terrae motus urbes innumeras subruat, ex aliis mundi partibus scitis quam frequenter audivimus. Pestilentias sine cessatione patimur. Signa vero in sole, et luna, et stellis, adhuc aperte minime videmus, sed quia et haec non longe sint,
Abbreviated transcription (Latin):
non homo: quis dubitas hoc dice¬
re quod scriptum est ł. ĩ iob: quan
tomagis homo putredo. et filius
homo putredo. et postea filius ho¬
nunis uermis. quia uernus de
putredine nascitur. ideo homo pu¬
tredo: et filius hominis uerms.
E cce quid fieri uoluit propter te:
illud quod in principio erat uer¬
bum. et uerbum erat apud deũ:

Expanded text:
non homo ; quis dubitat hoc dicenon homo ; quis dubitat hoc dicere quod scriptum est et in Job, Quanto magis homo putredo, et filius homo putredo; et postea, filius hominis vermis: quia vermis de putredine nascitur, ideo homo putredo, et filius hominis vermis. Ecce quid fieri voluit propter te, illud quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deu
Abbreviated transcription (Latin):
ydolum non per uerbum factum
est. Habet quidem. quandam for¬
main humanam: sed ipse homo
per uerbum factus est. Nam for¬
ma homnus in ydolo: non per
uerbum facta est. Et scriptum
est. Scimus quia nichil est ydo¬
lum. Ergo ista non sunt facta
gent de super. que uolitant fub
celo. et que mouentur. uniuersa
natura rerum: omnis omnino
creatura: dicam planius. dicam
fratres ut intelligatis: ad ange¬
lo usq ad uermiculum. Quid
prelarius angelo increaturis
Quid extremius uermiculo ĩ
creaturis: Per quem factus est
angelus: per ipsum factus est
et uenniculus. Sed angelus
dignus celo. uermiculus dignus
terra. Qui creauit. ipse disposuit.
Si poneret uermiculum in celo.
reprehenderes. Si uellet ange¬
los nasci. deputrescentibus carni¬
bus reprehenderes. Et tamen pro¬
pe hoc facit deus. et non est repre¬
hendendus. Nam omnes hoĩes
de carne nascentes. quid sunt
nisi uermes: Et de uermibus
angelos facit. Si enim ipse dñs
dicit. ego autem sum uermis et

Expanded text:
idolum non per Verbum factum idolum non per Verbum factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse homo per Verbum factus est; nam forma hominis in idolo, non per Verbum facta est; et scriptum est, Scimus quia nihil est idolum . Ergo ista non sunt facta gent desuper, quae volitant sub coelo, et quae moventur in universa natura rerum, omnis omnino creatura: dicam planius, dicam, fratres, ut intelligatis, ab angelo usque ad vermiculum. Quid praeclarius angelo in creaturis? quid extremius vermiculo in creaturis? Per quem factus est angelus, per ipsum factus est et vermiculus: sed angelus dignus coelo, vermiculus terra. Qui creavit, ipse disposuit. Si poneret vermiculum in coelo, reprehenderes; si vellet Angelos nasci de putrescentibus carnibus, reprehenderes: et tamen prope hoc facit Deus, et non est reprehendendus. Nam omnes homines de carne nascentes, quid sunt nisi vermes? et de vermibus Angelos facit. Si enim ipse Dominus dicit, Ego autem sum vermis, et
Abbreviated transcription (Latin):
lista dicit: in principio erat uerbũ.
et tu dicis in principio factum est
uerbum: Ille omnia per ipsum fac¬
ta sunt dicit. et tu dicis quia et ip¬
sum uerbum factum est: Boterat
dicere euangelista. in principio fac¬
tum est uerbum. Sed quid ait:
In principio erat uerbum. Si
crat. non est factum: ut ista omĩa
per ipsum fierent: et sine ipso ni¬
chil. Si ergo in principio uerbũ.
et uerbum erat apud deun: et de¬
us erat uerbum. si non potes cogi¬
tare quid sit: differ ut crescas. Ille
cibus est. Accipe lac ut nutriaris:
ut sis ualidus ad capiendum cibũ.
Sane fratres. quod sequitur. oĩa
per ipsum facta sunt: et sine ipso
factum est nichil: uidete ne sic co¬
gitetis. quia nichil aliquid sit.
Solent enim multi male intel¬
ligentes sine ipso factum est n¬
chil: putare aliquid esse nichil.
Peccatum quidẽ: non per ipsum
factum est. Et manifestum est.
quia peccatum nichil est: et nchil
fuint homines cum pectant. Et

Expanded text:
lista dicit, In principio erat Verbum; lista dicit, In principio erat Verbum; et tu dicis, In principio factum est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facta sunt, dicit; et tu dicis quia et ipsum Verbum factum est. Poterat dicere Evangelista, In principio factum est Verbum: sed quid ait? In principio erat Verbum. Si erat, non est factum, ut ista omnia per ipsum fierent, et sine ipso nihil. Si ergo erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: si non potes cogitare quid sit, differ ut crescas. Ille cibus est, accipe lac ut nutriaris, ut sis validus ad capiendum cibum. 13. Sane, fratres, quod sequitur, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, videte ne sic cogitetis, quia nihil aliquid est. Solent enim multi male intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum: quomodo dixit moysi in
principio deus creauit celum et ter¬
ram. Et omnia sic enumerat.
Dixit deus fiat: et factum est. Si
dixit quis dixit: Dtiqz deus. Et
quid factum est: Creatura aliqua.
Inter dicentem deun. et factam
creaturani. quid est per quod fac¬
tum est nisi uerbum: Quia dixit
deus fiat. et factum est: hoc uerbũ
incõmutabile. quãuis mutabilia
per uerbum fiant: ipsum in com¬
mutabile est. Noli ergo credere
factum per quod facta sunt omĩa.
ne non reficiaris per uerbum. per¬
⁊̃ quod reficiuntur omĩa. Iam eiũ
factus es per uerbum: si oportet te re¬
fici per uerbum. Si autem mala
fuerit fides tua de uerbo. non pote¬
ris refici per uerbum. Et si tibi cõ¬
tingit fieri per uerbuni. ut per illud
factus sis: per te defice ris. Si per te
deficis: ille te reficiat qui te fecit.
Si per te deterior efficeris: ille te re¬
creet qui te creauit. Quomodo au
tem te recreet per uerbun. si male
aliquid sentias de uerbo: EEuange¬

Expanded text:
Verbum: quomodo dixit Moyses, In Verbum: quomodo dixit Moyses, In principio fecit Deus coelum et terram; et omnia sic enumerat, Dixit Deus, Fiat, et factum est . Si dixit, quis dixit? Utique Deus. Et quid factum est? Creatura aliqua. Inter dicentem Deum et factam creaturam quid est per quod factum est, nisi Verbum? quia dixit Deus, Fiat, et factum est. Hoc Verbum incommutabile: quamvis mutabilia per Verbum fiant, ipsum incommutabile est. 12. Noli ergo credere factum, per quod facta sunt omnia: ne non reficiaris per Verbum, per quod reficiuntur omnia. Jam enim factus es per Verbum, sed oportet te refici per Verbum: si autem mala fuerit fides tua de Verbo, non poteris refici per Verbum. Et si tibi contigit fieri per Verbum, ut per illud factus sis, per te deficis: si per te deficis, ille te reficiat qui te fecit: si per te deterior efficeris, ille te recreet qui te creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum, si male aliquid sentias de Verbo? Evange
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uerbum cogitat: Noli tibi ex¬
go quasi uile aliquid facere cum
audis uerbum. et formare uerba
que audis cothidie. Ille talia uer¬
ba dixit. talia uerba michi locutus
est: talia uerba michi narras. Assi¬
due enim dicendo nomina uerboꝵ:
quasi uiluerunt uerba. Et quan¬
Do audies in principio erat uerbũ.¬
quale consueiusti cogitare cum uer¬
ba humana soleres audire: audi
quid cogites. Deus erat uerbum.
Exeat nunc nescio quis infidelis
arrianus: et dicat quia uerbum
dei factum est. Quomodo potest
fieri ut uerbum dei factum sit quã¬
do deus per uerbum fecit omĩa:
Sed et uerbum ipsum factum
est: per quod aliud uerbum factũ
est: Si hoc dicis quia est uerbũ
uerbi. per quod factum illud: ipsũ
dico ego unicum filium dei. Si au¬
tem non dicis uerbum uerbi. con¬
cede non factum per quod facta sũt
omnia. Non enim per seipsum fi¬
eri potuit: per quod facta sunt oĩa.
Crede ergo euangeliste. Poterat
enim dicere inprincipio deus fecit

Expanded text:
hoc Verbum cogitat? Noli ergo tihoc Verbum cogitat? Noli ergo tibi quasi vile aliquid formare, cum audis Verbum, et conjicere verba quae audis quotidie, Ille talia verba dixit, talia verba locutus est, talia verba mihi narras: assidue enim dicendo nomina verborum, quasi viluerunt, verba. Et quando audis, In principio erat Verbuquale consuevisti cogitare, cum verba humana soleres audire, audi quid cogites: Deus erat Verbum. 11. Exeat nunc nescio quis infidelis Arianus, et dicat quia Verbum Dei factum est. Quomodo potest fieri ut Verbum Dei factum sit, quando Deus per Verbum fecit omnia? Si et Verbum Dei ipsum factum est, per quod aliud Verbum factum est? Si hoc dicis, quia est Verbum Verbi, per quod factum est illud, ipsum dico ego unicum Filium Dei. Si autem non dicis Verbum Verbi, concede non factum per quod facta sunt omnia. Non enim per seipsum fieri potuit, per quod facta sunt omnia: crede ergo Evangelistae. Poterat enim dicere, In principio fecit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uident. Quid est qui potest uide¬
re consilium: Si ergo ex meg¬
na aliqua fabrica laudatur hurna¬
num consilium. uis uidere quale cõ¬
silium dei est dominus ihesus xp̃s.
id est uerbum dei. Actende fabri¬
cam istam mundi. uide que sint
facta per uerbum: et tunc quale
di corpora: celum et terram. Qui s
explicat uerbis ornatum celr᷑. Qui
explicat uerbis fecunditatem terre :
Quis digne collaudat temporũ
uices: Quis digne collaudat se¬
mimum uimiᵈ Didetis que taceã
ne dui cõmemorando parum dicã.
forte quam potestis cogitare. Fabri¬
ca ergo ista amumaduersa. quale
uerbum est. per quod factum est:
Et non sola facta est. Omma enĩ
ista uidentur: quia pertinent ad
sensum corporis. Per illud uerbũ:
et angeli facti sunt. Per illud uer¬
bum: et archangeli facti sunt. Po¬
testates. sedes. dominationes. prĩ¬
cipatus. Ber illud uerbum: facta
sunt omnia. Hinc cogitate: qua¬
le uerbum est. Respondet michi
modo forte nescioquis. Et quid

Expanded text:
vident: quis est qui potest videvident: quis est qui potest videre consilium? Si ergo ex magna aliqua fabrica laudatur humanum consilium, vis videre quale consilium Dei est Dominus Jesus Christus, id est, Verbum Dei? Attende fabricam istam mundi; vide quae sint facta per Verbum, et tunc cognosec duo mundi corpora, coelum et terram: quis explicat verbis ornatum coeli? quis explicat verbis fecunditatem terrae? quis digne collaudat temporum vices? quis digne collaudat seminum vim? Videtis quae taceam, ne diu commemorando parum dicam forte, quam potestis cogitare. Ex fabrica ergo ista animadvertite quale Verbum est per quod facta est: et non sola facta est. Omnia enim ista videntur, quia pertinent ad sensum corporis. Per illud Verbum et Angeli facti sunt; per illud Verbum et Archangeli facti sunt; Potestates, Sedes, Dominationes, Principatus; per illud Verbum facta sunt omnia: hinc cogitate quale Verbum est. 10. Respondet mihi modo forte nescio quis: Et quis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est uerbum de deo in corde tuo.
Nunquid autem hoc est sonus ille.
qui quatuor licteris cõstat. et duabs
sillabis: E rgo quecunq dicunt᷑
et transeunt. som sunt. sillabe sũt.
lictere sunt. Hoc uerbum transit:
quod sonat. Quod autem signifi¬
cauit sonus. et incogitante est qui
dixit: et intelligente qui audunt.
Saanent hec: transeuntibus sons.
Refer animũ ad illud uerbum
si tu potes habere in corde tuo tanꝙͣ
confilium natum in mente tua.
ut meus tua pariat consilium: et
in sit consilium quasi proles men¬
tis tue. quasi filius cordis tui¶Pri¬
us cuim cor generat consilum. ut
aliquam fabricam construas: ali¬
quid amplium in terra moliaris.
I an natum est consilium: et opus
nondum impletum est. Uides.
tu quid facturus sis: sed aliud nõ
nuratur. nisi cum feceris et constru¬
xeris molam: et fabricam illam ad
exculptionem. perfectionemqz per¬
duxeris. Attendunt homines
nurabilem fabricam: et mirãtur
confilium fabricantis. Stupent
quod uident: et amant quod non

Expanded text:
hoc est verbum de Deo in corde tuo. Numquid autem hoc est sonus ille qui quatuor litteris constat, et duabus syllabis? Ergo quaecumque dicuntur et transeunt, soni sunt, litterae sunt, syllabae sunt. Hoc verbum transit, quod sonat: quod autem significavit sonus, et in cogitante est qui dixit, et in intelligente est qui audivit, manet hoc transeuntibus sonis. 9. Refer animum ad illud verbum. Si tu potes habere verbum in corde tuo, tanquam consilium natum in mente tua, ut mens tua pariat consilium, et insit consilium quasi proles mentis tuae, quasi filius cordis tui. Prius enim cor generat consilium, ut aliquam fabricam construas, aliquid amplum in terra moliaris; jam natum est consilium, et opus nondum completum est: vides tu, quid facturus es; sed alius non miratur, nisi cum feceris et construxeris molem, et fabricam illam ad exsculptionem perfectionemque perduxeris: attendunt homines mirabilem fabricam, et mirantur consilium fabricantis; stupent quod vident, et amant quod non
Abbreviated transcription (Latin):
quanto nunc ceruicem cordis ad
eius pacientiã non reclinant. Sed
quia hec contra reprobos dicta sũt.
mox ad electorum consolationem
uerba uertuntur. Nam subditur.
His autem fieri icipientibus re¬
spicite et leuate capita uestra qm̃
appropinquat redemptio uestra.
Ac si aperte ueritas electos suos am¬
moneat dicens. Cun plage mũ¬
di crebrescunt. cum terror iudicii
uirtutibus cõmotus ostenditur
leuate uos capiti id est exhilarate

Expanded text:
quanto nunc cervicem cordis ad ejus patientiam non inclinant. 3. Sed quia haec contra reprobos dicta sunt, mox ad electorum consolationem verba vertuntur. Nam et subditur: His autem fieri incipientibus, respicite et levate vos capita vestra, quoniam appropinquat redemptio vestra. Ac si aperte Veritas electos suos admoneat, dicens: Cum plagae mundi crebrescunt, cum terror judicii virtutibus commotis ostenditur, levate capita, id est exhilarate
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur fuistis aliquando tenebre
nunc aut lux in dño: pͥnceps mũ¬
di huius de quo alibi dicit. nunc
princeps mundi huiꝰ missus ẽ forᷤ
utiq udicatus est: qͣm uidicio ig¬
nis ȩterni reuocabiliter destinat᷑ꝰ
est. Et de hoc itaq uditio quo pͥn¬
ceps iudicatus ẽ mundi arguitur
principe uidicatur. quem suꝑbꝰ
atq impius imitat᷑. Si enim deus
sicut dicit apłs petrus peccantibꝰ
angłis nõ pepereit: sed carceribuᷤ
caliginis inferi retrudens. tradi¬
dit in iuditio pumendos seruari:
quomodo nõ a sc̃o sp̃u de hoc iu¬
ditio mundus arguitur. quando
Credant iaq homines in xp̃o. ne
arguantur de peccato infidelitatis
suę: quo peccata omnia detinent᷑.
Trrmseant innumero fidelium. ne
arguantur de iusticia eoꝵ: quos
uistificatos nõ imitantur. Caueãt
futurum uiditium. ne cum mũdi
principe uidicentur: quẽ iudica¬
tum imitantur. Et enim ne sibi
existima parci suꝑbia dura mor¬

Expanded text:
dicitur, Fuistis aliquando tenebrae; dicitur, Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino : princeps mundi hujus de quo alibi dicit, Nunc princeps mundi hujus missus est foras , utique judicatus est; quoniam judicio ignis aeterni irrevocabiliter destiest, et de hoc itaque judicio, quo princeps judicatus est mundi, arguiturprincipe judiatque impius imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos servari , quomodo non a sancto Spiritu de hoc judicio mundus arguitur, quando Credant itaque homines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccato omnia detinentur. Transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur. Caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mor
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad eum ꝑtineat. nullum sei¬
lic& om̃ino peceatum: Per hoc
enim. est diabolus princeps mũdi.
Non enum cęli & terre & om̃nium
quȩ mens sũt est diabolus prin-¬
ceps. qua significatione intelligit᷑
mundus ubiꝰ dictum est & mũdꝰ ꝑ
eũ factus est. sed mundi est diaboluᷤᷤ
princeps. de quo mundo ibi conti¬
nuo subiungit atq ait. Et mundꝰ
eum nõ cognouit hoc est homi¬
nes infideles. quibꝰ toto orbe t̾raꝵ
plenus ẽ mundus: inter quos ge¬
mit fidelis mundus quem de-
mundo elegit. per quem factus
est mundꝰ. de quo ipse dicit. Nõ
uenit filius hominis ut iudicet
mundum: sed ut saluetur mũdꝰ
per ipsum. Mundꝰ eo iudicante
dampnatur: mundꝰ eo sub ueni¬
ente saluatur. Qm̃ sicut arbor
foliis & pomis. sicut area paleis
& frumentis: ita infidelib & fide.¬
libus plenus est mundus. Princepꝰ
ergo mundi huius hoc ẽ prince¬
piꝰ tenebraꝵ harum. idest infide¬
lium de quibꝰ eruit᷑ mundus: quibꝰ

Expanded text:
quod ad eum quod ad eum licet omnino peccatum; per hoc enim est diabolus princeps mundi. Non enim coeli et terrae, et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est: Et mundus per eum factus est ; sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus; de quo ipse dicit, Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est princeps tenebrarum harum, id est infidelium; de quibus eruitur mundus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tum. & filium hominis stantem ad
dexteram dĩ : quid ergo est ad pa¬
trem uado & iam nõ uidebitis me.
nisi quod modo sum cum uob̃eũ
sum: Tunc enim adhuc erat mor¬
talis in similitudine carnis pecca¬
ti: qui esurire poterat ac sitire. fa¬
tigan atq dormire. Hunc ergo. xpm̃
idest talem xp̃m : cum transissa de
hoc mundo ad patrem. nõ erant
iusuri. Et ipsa est iusticia fidei:
non nouimus. Ent itaq inquit
ur̃a iusticia qua mundus arguet᷑.
quia uado ad patrem & iam non
uidebitis me : qm̃ in eum quem nõ
uidebitis creditis in me. Et quando
uidebitis me quod tunc ero: non
uidebitis me quod sum uob̃eum
modo. Non uidebitis humilem sed
excelsum: nõ uidebitis mortalem
sed sempiternum. nõ uidebitis iudi¬
candum: sed udicatorem. Et de
dum. Argu& etiam de iuditio:
quia princeps mundi huius u¬
dicatus est. Quis est iste nisi de
quo ait alio loco. ecce uenit prin¬
ceps mundi & in me nichil inue¬
ni&. idest nichil uiris sui. nchil

Expanded text:
ertos, et Filium hominis stantem ad ertos, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est: ad Patrem vado, et non videbitis me? nisi quod sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo Christum, id est talem Christum, cum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitia fidei, non novimus . Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de dum. 4. Arguet etiam de judicio, quia princeps hujus mundi judicatus est. Quis est iste, nisi de quo ait alio loco, Ecce venit princeps mundi, et in me nihil inveniet ; id est, nihil juris sui, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ aspectibꝰ: tum uero ex omni
parte impletum est iustus ex fi¬
de uiuit. Est enim fides sieut in
epła quȩ ad hebreos est definitur:
trem uado & nõ udebitis me: ut
temporis in t̾uallũ quo nõ uidebit᷑
significasse in telligeretur. siue bre¬
ue siue longum. tamen utiq termi¬
natum: sed dicendo iam nõ iudebi¬
tis me: uelut numquam eos de
cȩtero uisuros xp̃m ueritas p̃nuncia¬
uit. Hȩc eyne. iusticia est: num¬
quam xpm̃ uidere & in eo tam̃ cre¬
dere. cum ꝓpterea laudetur fides ex
qua uirtus uiuit. qm̃ credit quem
modo nõ uidet xp̃m se aliquando
esse uisurum: Postremo sedđm hane
iusticiam. numquid dictur sumus
paulum apłm non fuisse iustum. cõ¬
fitentem se uidisse xp̃m post as-¬
censionem eius in celum: De quo
utiq iam tempore dixerat: iam
non uidebitis me. Numquid scđm¬
hanc iusticiam iustus nõ erat glo¬
riosissimus stephanus. qui eum lapi¬
daretur ait ecce uideo cęlum aꝑ¬

Expanded text:
esset aspectibus, tum vero ex omni esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est: Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola, quae ad Hebraeos est, definitur, trem vado, et non videbitis me, ut temporis intervallum, quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum; sed dicendo Jam non videbitis, velut nunquam eos de caetero visuros Christum Veritas pronuntiavit. Haec injustitia est, nunquam Christum videre, et in eum tamen credere? cum propterea laudetur fides, ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo non videt, Christum se aliquando esse visurum? Postremo secundum justitiam, nunquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se vidisse Christum post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat: Jam non videbitis me? Nunquid secundum justitiam hanc justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelos ap