comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Unde sc̃s daniel accusatores suos ac¬
ꝑse cutores ꝑtulit: qđ regis edicto ꝓ¬
posito. ut nichil a quoquam deo pe¬
teret᷑ nisi a rege solo. dm suum hoc ẽ
unum et uerum dm ad orare de p̃car¬
q dep̃hensus ẽ. Qui autem se in me¬
moriis martyrum in ebriant. quomͦ
a nob̃ approbari possunt cum eos etiã¬
si in domib suis id faciant. sana doc¬
trina condepnet: S aliud ẽ qđ docemꝰ
aliud qđ sustinemꝰ. Aliud qđ preciꝑe
iubem᷑: aliud qđ emendare p̃cipimur
et donec emendemus tolerare cõpelli¬
mur. Alia disciplina xp̃ianoꝵ: alia
luxuria uinolentoꝵ uł error infirmo¬
rum. Ueruntamen et in hoc ipso dis¬
tant plurimum culpe uinolentoꝵ et
sacͥlegoꝵ. Longe qͥppe minoris peccati
ẽ. ebrium redire a martẏribus: quã
uel ieiunum sacͥficare martẏribus.
Sacͥficare martyrib dixi. Non dixi sa¬
crificare deo in memoriis martẏru
qđ frequentissime facimus: illo dum¬

Expanded text:
unde sanctus Danihel accusatores ac peunde sanctus Danihel accusatores ac persecutores pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam deo peteretur nisi a rege solo, deum suum, hoc est unum et uerum deum adorare deprecarique deprehensus est. qui autem se in memoriis martyrum inebriant, quomodo a nobis adprobari possunt, cum eos, etiamsi in domibus suis id faciant, sana doctrina condemnet? sed aliud est, quod docemus, aliud, quod sustinemus, aliud, quod praecipere iubemur, aliud, quod emendare praecipimur, et donec emendemus, tolerare conpellimur. alia est disciplina christianorum, alia luxuria uinolentorum uel error infirmorum. uerumtamen et in hoc ipso distant plurimum culpae uinolentorum et sacrilegorum. longe quippe minoris peccati est ebrium redire a martyribus quam uel ieiunum sacrificare martyribus. sacrificare martyribus dixi, non dixi: sacrificare deo in memoriis martyrum. quod frequentissime facimus illo dum
Abbreviated transcription (Latin):
hunc cultum ꝑtineat oblatio sacͥficii¬
unde idolatria dicit᷑ eoꝵ qui hoc etiã
idolis exhibent: nullomͦ tale aliquid
errorem delabitur et corripit᷑ ꝑ sanã
doctrinam: siue ut corrigatur siue ut
caueat᷑. Etian ipsi enim scĩ uel homi¬
nes uł angłi exhiberi sibi nolunt: qđ
uni do deberi norunt. Apparuit hoc in
þaulo et barnaba: cum commoti mira¬
culis. que ꝑ eos facta sunt licaonii
tanqͣm diis immolare uoluerunt.
Concissis enim uestimentis suis confi¬
tentes et ꝑsuadentes se deos non ẽe:
ista sibi fieri uetuerunt. Apparuit &
in angłis: sicut et in apocalipsi legimꝰ
angłm se adorari ꝓhibentem ac dicen¬
tem adoratori suo. Conseruus tuus sũ.
et fratrũ tuoꝵ. Ista sibi plane suꝑbi
sp̃s exigunt. diabolus et angłi eius
sicut ꝑ omĩa templa et sacra gen¬
tilium. Quoꝵ simlitudo in qͥb dam
etiam suꝑbis hominib ex pressa est.
sicut de babylonie quib dam regib
memorie commendatum tenemus.

Expanded text:
hunc cultum hunc cultum unde idololatria dicitur eorum qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo aliquid errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue ut caueatur. etiam ipsi enim sancti, uel homines uel angeli, exhiberi sibi nolunt, quod uni deo deberi norunt. adparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum conmoti miraculis, quae per eos facta sunt, Lycaonii tamquam diis immolare uoluerunt — conscissis enim uestimentis suis confitentes et persuadentes se deos non esse ista sibi fieri uetuerunt —: adparuit et in angelis sicut in apocalypsi legimus angelum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: conseruus tuus sum et fratrum tuorum. ista sibi plane superbi spiritus exigunt, diabolus et angeli eius, sicut per omnia templa et sacra gentilium. quorum similitudo in quibusdam etiam superbis hominibus expressa est, sicut de Babyloniae quibusdam regibus memoriae commendatum tenemus.
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ corpoꝵ assistens altari:. aliqͣndo
dix it offerimus tibi petre. aut paule.
aut cipriane: S qđ offert᷑. offert᷑ deo
qui martyres coronauit apud me¬
morias eoꝵ quos coronauit: ut ex ip¬
sorum locoꝵ ammonitione maior af¬
fectus assurgat ad acuendam caritatẽ.
et in illos quos imitari possumus et in
illum qđ adiuuante possintus. Colimꝰ
gͦ martyres eo cultu dilectionis et se¬
curitatis quo et in hac uita coluntur
scĩ homines dei: quoꝵ cor ad talem ꝓ
eugłica ueritate passionem paratũ
eẽ sentimus. S illos tanto de uotius.
qͣnto securius post certamina omnia
suꝑata. qͣnto etiam fidentiore laude p̃¬
dicamus.iam in uita feliciore uictores:
quam in ista adhuc usq pugnantes.
At illo cultu que grece latriadicit᷑.
latine uno uerbo dici non potest. cũ
sit ꝓprie quedam diuinitati debita ser¬
uitus: nec colimus. nec colendum do¬
cemus nisi unum dm. Cum autem ad

Expanded text:
sanctorum corporum adsistens altari aliquando sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cypriane, sed quod offertur, offertur deo, qui martyres coronauit, apud memorias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed illos tanto deuotius, quanto securius post certamina omnia superata, quanto etiam fidentiore laude praedicamus iam in uita feliciere uictores quam in ista adhuc usque pugnantes. at illo cultu, quae graece Xatpsta dicitur, latine uno uerbo dici non potest, cum sit quaedam proprie diuinitati debita seruitus, nec colimus nec colendum docemus nisi unum deum. cum autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimus: nunqͣm in litteris legimꝰ.
Immo contradicere soletis talib opini¬
onib asserentes. animas mortuorum
malas minus ue purgatas aut in re-¬
uolutiones ire. aut in grauiores aliqͣs
penas. bonas aut̃ in naues imponi et
in celo nauigantes transire. hinc in
illud phantasma t̾re luminis ꝓ qua
pugnando perierant: ita nullas ani-¬
mas circa suoꝵ corpoꝵ sepulchra deti¬
neri. Unde gͥ umbre defunctoꝵ: Que
substantia eoꝵ Quis locus: S maledi¬
cendi cupiditate. faustus qͥd ꝓfiteretur
oblitus est. An forte dormitans umbras
somniando dictauit. nec cum uerba
sua legeret e nigilauit: popłs autẽ
xp̃ianus memorias martẏrum religi¬
osa sollẽpnitate concelebrat: et ad
excitandam inutationem. et ut me-¬
ritis eoꝵ consociet᷑ atq orationib
adiuuet᷑. Ita tamen: ut nulli marty¬
rum. s ipsi deo martyrum quamuis
in memoriis martyrum constituamꝰ
altaria. Quis enĩ antistitum in locis

Expanded text:
audiuimus, numquam in litteris legimus; audiuimus, numquam in litteris legimus; immo contradicere soletis talibus opinionibus, adserentes animas mortuorum malas minusue purgatas aut in reuolutiones ire aut in grauiores aliquas poenas, bonas autem in naues inponi et in caelo nauigantes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant; ita nullas animas circa suorum corporum sepulcra detineri. unde igitur umbrae defunctorum ? quae substantia earum ? qui locus ? sed maledicendi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est; aut forte dormitans umbras somniando dictauit nec, cum uerba sua legeret, euigilauit. populus autem christianus memorias martyrum religiosa sollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulli martyrum, sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis
Abbreviated transcription (Latin):
animas in ea reuolui arbitramini.
Quod in quorundam gentilium phi¬
losophoꝵ libris inuenit᷑: qͣm qͣm a po¬
steriorib aliter intellectum ẽe dica¬
tur. Uerum in hoc etiam multo det̾i¬
us erratis. Illi enĩ in pecore timuerins
trucidare ꝓximum suum uos autem
đm ur̃m: cuius membra ẽẽ etiã pecoꝵ
animas arbitramini. Nam qđ etiam
hinc nobis calũpniat᷑ faustus qđ mar¬
tẏrum meniorias honoramus in hoc
dicens nos idola conuertisse non tã
me mouet. ut huic calũpnie respon¬
deam qͣm ut ipsum faustum ostendã
studio calũpniandi etiam ab ipsius
manichei uanitatib ex orbitare uoluisse:
et in uulgarem atq poeticam paganon¬
opinionem a quib se alienissimum
cupit uideri nescio qͦmͦ incantũ cecidisse.
Cum enim nos dixisset uertisse idola
in martyres: quos uotis inquit si¬
milib colitis. de functoꝵ umbras uino
placatis et dapibꝰ. Sunt gͦ umbre de¬
functoꝵ. Nunqͣm hoc in ur̃is sermonib

Expanded text:
animas in ea reuolui arbitramini: animas in ea reuolui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus aliter intellectum esse dicatur. uerum in hoc etiam multo deterius erratis; illi enim in pecore timuerunt trucidare proximum suum, uos autem deum uestrum, cuius membra esse etiam pecorum animas arbitramini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Faustum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluisse et in uulgarem atqopinionem, a quibus se alienissimum cupit videri, nescio quomodo incautum incidisse. Cum enim dixisset nos vertisse idola in martyres, quos votis, inquit, similibus colitis, defunctorum umbras vino placatis et dapibus: sunt ergo umbrae defunctorum ? numquam hoc in uestris sermonibus
Abbreviated transcription (Latin):
demonioꝵ mendacilo quoꝵ illis ꝑsu¬
asit multa idola: uob̃ multa phantas¬
mata. Nec sacrificia eoꝵ uertimꝰ in
agapes. s sacrificium illud qđ paulo
ante commemoraui intelleximus: di¬
cente dño misccłiam uolo qͣm sacͥficiũ.
Agapes enim nr̃e pauꝑes pascunt siue
frugib siue carnibus. Pascitur enĩ cre¬
atura dei de creat᷑a dei: que humanis da¬
pib congrua ẽ. Uobis quia demonia
mendatia ꝑsuaserunt non ad regendã
carnem. s ad exercendam blasphe-¬
miam abstinere a cibis quos deus crea¬
uit ad ꝑcipiendum cum grãrum acti¬
one fidelib et his qui cognouerunt
ueritatem dei. qm̃ om̃is creatura dei
bona ẽ. & nichil abiciendum qđ cum
grarum actione ꝑcipit᷑ ingrati creato¬
ni et ꝓ largis eius beneficiis. sacͥlegas
retribuentes iniurias: q̃m plerumq in
crificiis paganoꝵ. Quoꝵ nonnullis in
hoc quoq similes estis. ꝓ pt̾ea enĩ nefaᷤᷤ
habetis pecora occidi. quia humanaᷤ

Expanded text:
daemoniorum mendaciloquorum illis persudaemoniorum mendaciloquorum illis persuasit multa idola, uobis multa phantasmata. Nec sacrificia eorum uertimus. in agapes. sed sacrificium illud, quod paulo ante commemoraui, intelleximus dicente domino: misericordiam uolo quam sacrificium; agapes enim nostrae pauperes pascunt siue frugibus siue carnibus. pascitur enim creatura dei de creatura dei, quae hominis dapibus congrua est. uobis autem quia daemonia mendaciloqua persuaserunt non ad regendam carnem, sed ad exercendam blasphemiam abstinere a cibis, quos deus creauit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus et his, qui cognouerunt ueritatem, quoniam omnis creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, ingrati creatori et pro largis eius beneficiis sacrilegas retribuentes iniurias, quoniam plerumque in crificiis paganorum, quorum nonnullis in hoc quoque similes estis. propterea enim nefas habetis pecora occidi, quia humanas
Abbreviated transcription (Latin):
egerunt: s euanuerunt in cogitati¬
onib suis. et obscuratum ẽ insipi¬
ens cor eoꝵ. dicentes enim se ẽẽ sapi¬
entes. stulti facti sunt. et immutauer̃t
głam incorruptibilis dei in similitudi¬
nem imaginis corruptibilis hominis
et uolucrum. et quadrupedum et ser
pentium. Hec sunt enim simulachra
gentium in quib int pretan¬
dis non habent exitum. nͥ ad creat᷑am
qͣm condidit deusꝰ ut in ipsa quoq
int̃ pretataone simulachroꝵ de qua
se ꝑitiores eoꝵ iactare atq inflare
consuerunt. hoc in eis fiat qđ paulo
post idem apłs dicit: coluerunt et
seriuerunt creature potiꝰ quã cre¬
atori qui ẽ benedictus in scła. uos
autem et in eo qđ eis similes estis. ua¬
ni estis: et in eo qđ eis similes ñ estis
peiores estis. Ad hoc enim non cum
ipsis creditis monarchiam. qđ illi ue¬
rum credunt ut ipsius unius dei sub¬
stantiam pugnabilem corruptibilẽq
credatis: qđ est impie uanitatis. In
plurib autem diis colendis doctrina

Expanded text:
itationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. dicentes se esse sapientes stulti facti sunt et immutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et spentium. haec sunt enim simulacra gentium, in quibus interpretandis non habent exitum nisi ad creaturam, quam condidit deus, ut in ipsa quoque interpretatione simulacrorum, de qua se peritiores eorum iactare atque inflare consuerunt, hoc in eis fiat, quod paulo post idem apostolus dicit: coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. uos autem et in eo, quod eis dissimiles estis, uani estis, et in eo, quod eis similes estis, peiores estis. ad hoc enim non cum ipsis creditis monarchiam, quod illi uerum credunt, ut ipsius unius dei substantiam expugnabilem cor- . raptibilemqu credatis - quod est inpiae uanitatis — in pluribus autem diis colendis doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
altero peius: aut duo non summa bo¬
na. s unum altero melius: ita sane. ut
qđ est meliꝰ hoc dicatis miseriꝰ. Nam
si illiꝰ tanti belli hic erit exitus. ut
separata hẏle a ꝓpͥa uastatione. et dei
membris affixis in globo aliqͥd boni
prestet᷑ hostib et tantum mali infliga¬
tur ciuibꝰ: cogitate qͥs incerit. S inde¬
licet uenenum ẽ hyle que formare.
firmare. nutrire. uegetare. ualiit a¬
nimalia sua: et antidotum dͦs qͥ dãpna¬
re potuit. quia sanare non potuit m̃¬
bra sua. Insani nec illa ẽ hyle: nec
ille ds. Sic delirant qui sanam doctri¬
s non sustinentes: ad fabulas conũtunt᷑.
sus faustum lib̾ primus. Incipit liber¬

Expanded text:
altero peius; . aut duo non summa boaltero peius; . aut duo non summa bona, sed unum altero melius, ita sane, ut quod est melius hoc dicatis miserius; nam si illius tanti belli hic erit exitus, ut separata hyle a propria uastatione et dei membris adfixis in globo aliquid boni praestetur hostibus et tantum mali infligatur ciuibus, cogitate, quis uicerit. sed uidelicet uenenum est hyle, quae formare, firmare, nutrire, uegetare ualuit animalia sua; et antidotum deus, qui damnare potuit, quia sanare non potuit membra sua. insani, nec illa est hyle, nec ille deus. sic delirent, qui sanam doctrinam non sustinentes ad fabulas conuertuntur. S. FAUSTUS di
Abbreviated transcription (Latin):
lum errorem quo ita tenebrarent᷑
ut inimica luci lux fieret ipse mise¬
rit: si inuitas in iustus ut cogeret:
si uolentes ingratus ut dãpnaret.
Que se futuras inimicas. origini sue
si p̃scire potuerunt et ante bellum
timore cruciate. et in bello in ex pia¬
biliter maculate. et post bellum in
eternum dampnate: nunqͣm beate.
Si autem p̃scire non potuerunt et
ante bellum in ꝓuide. et in bello in¬
ualide.et post bellum misere nunꝗͣ
diume et utiq qđ ipse : hoc ds scd̾m
unitatem substantie. ħutamꝰ ne respici¬
tis qͣm unmanit̾ blasꝑhematis: Et tñ
aliqͣndo uolentes quasi defendere bo¬
nitatem dei. etiam ipsi hyle p̃stari
dicitis aliqͥd boni. ut inclusa in semet
ipsa non seuiat. Habebit gͦ aliqͥd boni᷑
cum ei nullum nixtum erit bonum
Ansforte sicut d̾s ante bellum sine cõ¬
mixtione mali habebat necessitatis
malum: ita hyle post bellum sine cõ-¬
mixtione boni habebit cominixtionis
bonum: Dicite gͦ duo mala. sed unum

Expanded text:
lum errorem, quo ita tenebrarentur, lum errorem, quo ita tenebrarentur, ut inimica luci lux fieret, ipse miserit: si inuitas, iniustus, ut cogeret; si uolentes. ingratus. ut damnet. quae se futuras inimicas origini suae si praescire potuerunt, et ante bellum timore cruciatae et in bello inexpiabiliter maculatae et post bellum in aeternum damnatae, numquam beatae; si autem praescire non potuerunt. et ante bellum inprouidae et in bello inualidae et post bellum miserae, numquam diuinae. et utique quod ipsae. hoc deus secundum unitatem substantiae. putamusne, respicitis, quam inmaniter blasphematis ? et tamen aliquando uolentes quasi defendere bonitatem dei etiam ipsi hyle praestare dicitis aliquid boni. ut inclusa in semet ipsa non saeuiat. habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum mixtum erit bonum? an forte sicut deus ante bellum sine commixtione mali habebat necessitatis malum, ita hyle post bellum sine commixtione boni habebit commixtionis bonum ? dicite ergo duo mala, sed unum
Abbreviated transcription (Latin):
consumendo interimebat. in aliis t̾n
formaᷤᷤ denuo cõmutabat ut moriendo et
renascendo saltem ꝑ int̾ualla tempoꝵ.
sue uite leticia fruerent᷑. Ds̃ autem
qualem omĩpotentem optimumq de¬
scribitis in eternum et alienos eradicat
et suos dãpnat. Et qđ mirabiliore de¬
mentia credit᷑ hyle animalia sua le¬
dit in yugna sua: ds membra sua pu¬
nit in uctoria sua. Quid ẽ uani ho¬
mines: Nempe recordamimi uerba
fausti de deo tanquam de antidoto et
hyle tanquam ueneno. oce plus no¬
cet ur̃m antidotum qͣm uenenũ. Nun¬
qͥd hyle tam horrendo globo in et̃num
uł d̃m includeret uł sua uiscera affige¬
ret: Et qđ sceleratius ẽ. calũpniatur
eisdem reliquiis: ne defecisse uideat᷑.
qđ eas purgare non potuit. Dicit enĩ
manicheus in epła fundamenti .i¬
deo dignas illas animas fieri tali
supplicio. qđ errare se ã priore luci¬
da sua nat᷑a passe sunt. et inimice
lumini sc̃õ extiterunt: cum eas in il¬

Expanded text:
consumendo interimebat, in alias tamen consumendo interimebat, in alias tamen formas denuo commutabat, ut moriendo et renascendo saltem per interualla temporum suae uitae laetitia fruerentur; deus autem, qualem omnipotentem optimumque describitis, in aeternum et alienos eradicat et suos damnat; et quod mirabiliore dementia creditur, hyle animalia sua laedit in pugna sua, deus membra sua punit in uictoria sua. quid est, uani homines? nempe recordamini uerba Fausti de deo tamquam de antidoto et hyle tamquam ueneno; ecce plus nocet uestrum antidotum quam uenenum. numquid hyle tam horrendo globo in aeternum uel deum includeret uel sua uiscera adfigeret? et quod sceleratius est, calumniatur eisdem reliquiis, ne defecisse uideatur, quod eas purgare non potuit. dicit enim Manichaeus in epistula Fundamenti ideo dignas illas animas fieri tali subplicio, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto exstiterunt, cum eas in il
Abbreviated transcription (Latin):
illa uero ut hostilem aduersitatem pe¬
nitus euerteret. etiam sue parti gra¬
uiter nocuit. Sicut ẽ illa notissima
et quarundam litterarum memorie
commendata furiosa sententia: ꝑeant
amici. dum inimici una intercidant.
Missa enim ad inexpiabilem conta¬
minationem pars dei: ut eẽt unde te¬
geret᷑ globus quo in eternum hostis
uiuus sepeliendus ẽ. Tantum enim ti¬
mebit᷑ et uictus. tantum terrebit in¬
clusus ut sempiterna miseria partis
dei cetero deo tribuat qualẽcumq se¬
curitatem. O magna innocentia boni¬
tatis. Ecce facit et ds ũr ude tenebra¬
rum gentem horribilit̾ accusatis: qđ et
suis noceat et alienis. Id ipsum om̃ino
in deo ur̃o arguit ille globus extremꝰ:
quo et hostis includit᷑. et ciuis affligit᷑.
Immo uero suꝑat in amplius nocendo
et alienis et suis: pars illa qͣm dicitis
đm: hyle qͥppe non eradicare alienum
regnum uoluit: sed tenere. Suos aũt
quosdam et si ab aliis suis quibusdam

Expanded text:
illa uero ut hostilem aduersitatem peilla uero ut hostilem aduersitatem penitus euerteret, etiam suae parti grauiter nocuit. sicut est illa notissima et quarundam litterarum memoriae commendata furiosa sententia: pereant amici, dum inimici una intercidant. missa est enim ad inexpiabilem contaminationem pars dei, ut esset, unde tegeretur globus, quo in aeternum hostis uiuus sepeliendus est; tantum enim timebitur et uictus, tantum terrebit inclusus, ut sempiterna miseria partis dei cetero deo tribuat qualemcumque securitatem. o magna innocentia bonitatis! ecce faciet et deus uester, unde tenebrarum gentem horribiliter accusatis, quod et suis noceat et alienis. id ipsum omnino in deo uestro arguit ille globus extremus, quo et hostis includitur et ciuis adfligitur; immo uero superat in amplius nocendo et alienis et suis pars illa, quam dicitis deum. hyle quippe non eradicare alienum regnum uoluit, sed tenere; suos autem quosdam etsi ab aliis suis quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipsas istas duas naturas: aut
duo bona aut duo mala fateri cogi¬
mini. Concedimus uob̃ si duo mala dix¬
eritis: ut qđ uolueritis horum peius
dicatis: si autem duo bona: qđlibet
hoꝵ dicite melius. Erit postea diligen
tior consideratio. dum tamen ur̃ error
ille tollat᷑. quo dicitis duo pͥncipia du¬
arum naturarum. bone et male: et
plane duos deos unum bonum et alte¬
rum malum. Iam uͦ si ꝓpt̾ea malum ẽ.
aliqͥd qđ alteri nocet inuicem sibi is¬
ta nocuerunt: fuerit una pars impro¬
bior: quia prior appetiuit alienũ. Una
gͥ inferre malum uoluit: altera ma¬
lum ꝓ malo retͥbuit: et non lege tali¬
ter et inpudenter reprehendere so¬
letis: s multo grauius. Eligite ergo
qͣm peiorem dicatis. que prior noce
uoluit: an que amplius nocere et
uoluit et potuit: Ista enim ꝓ modo
suo luce ꝑfrui concupiuit: illa eam fun¬
ditus eradicauit. Ista si qđ appetiuit
implesset sibi certe nichil. obfuisset:

Expanded text:
semet ipsas istas duas naturas aut semet ipsas istas duas naturas aut duo bona aut duo mala fateri cogimini. concedimus uobis, si duo mala dixeritis, ut quod uolueritis horum peius dicatis; si autem duo bona. quodlibet horum dicite melius, erit postea diltior consideratio; dum tamen vester error ille tollatur, quo dicitis duo principia duarum naturarum, bonae et malae; et plane duos deos, unum bonum, et alterum malum. Jam vero si propterea malum est aliquid, quod alteri nocet, invicem sibi ista nocuerunt: fuerit una pars improbior, quia prior appetivit alienum. Una ergo malum inferre voluit, altera malum pro malo retter et inpudenter reprehendere soletis, sed multo grauius. eligite ergo. quam peiorem dicatis, quae prior nocere uoluit, an quae amplius nocere et uoluit et potuit. ista enim pro modo suo luce perfrui concupiuit, illa eam funditus eradicauit. ista si, quod adpetiuit, inplesset, sibi certe nihil obfuisset;
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebans: Ergo qualicumq parti
substantie dei ur̃i de fuit utiq p̃scien¬
tia: numerate mala in summo ur̃o
bono. An ideo non timebant quia
suam consecuturam liberationem.
ac trium phũ parit̾ uidebant: Certe
uł ꝓ sociis timebant: quos et̃nis in ale
globo uinculis a suo regno nouerant
alienandos. An ibi caritas non erat. ut
nulla eẽt frat̾na compassio ꝓ his utiq
quoꝵ peccato nullo precedente impen¬
debant et̾na supplicia: Quid ille ipse
anime in globo ligande: nonne et ip¬
se membra dei urĩ erant. Nonne u¬
num genus et una substantia ẽ. Ipse
saltem prescientes fut᷑um sempiter¬
num uinculum suum: nempe time¬
bant nempe merebant. Aut si ipse
hoc futurum nesciebant: pars dei
ur̃i ꝓuida erat pars in ꝓuida. Quomͦ
gͦ una eeidemq substantia ᷑. Cum ergo
tanta mala et ibi fuerint antequam
eẽt alieni mali commixtio: qͥd de illo
canqͣm puro et simplici et summo
bono gloriamini: Ergo etiã apud

Expanded text:
nesciebant? ergo qualicumque parti nesciebant? ergo qualicumque parti substantiae dei uestri defuit utique praescientia. numerate mala in summo uestro bono. an ideo non timebant, quia suam consecuturam liberationem ac triumphum pariter praeuidebant? certe uel pro sociis timebant, quos aeternis in illo globo uinculis a suo regno nouerant alienandos. An ibi caritas non erat, ut nulla esset fraterna conpassio pro his utique, quorum peccato nullo praecedente inpendebant aeterna subplicia? quid? illae ipsae animae in globo ligandae nonne et ipsae membra dei uestri erant? nonne unum genus et una substantia est? ipsae saltem praescientes futurum sempiternum uinculum suum nempe timebant. nempe maerebant. aut si ipsae hoc futurum nesciebant, pars dei uestri prouida erat, pars inprouida . quomodo ergo una eademque substantia? cum ergo tanta mala et ibi fuerint. antequam esset alieni mali commixtio, quid de illo tamquam puro et simplici et summo bono gloriamini ? ergo etiam apud
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: aut si poterat corrumpi eiꝰ sub¬
stantia. non colitis dm in corruptibilẽ
qualem apłs p̃dicat. Quid gͦ. et ipsa
corruptibilitas qua quidem nondun
corrumpebat᷑ illa nat᷑a. s tam̃ ab alia
corrumpi poterat non nob̃ in deo ur̃o
uidet᷑ malum: Illud etiã quis non
uideat. qđ aut prescientia ibi non
erat. ubi ur̃m est iam cogitare. utr̃u
nullum uitium dei sit carere p̃scientu
et qͥd immineat omnino nescire. aut
si erat ibi p̃scientia. secͣitas ibi ẽẽ non
poterat. s eternꝰ timor: It hoc ꝗͣtũ
malum sit. certe agnoscitis. An non
timebat ne iam iamq adueniret tẽ¬
pus quo menbra eiꝰ ita uastarent᷑ et
inqͥnarent᷑ in illo prelio. ut uix cum
tanto labore nec tamen tota liberent᷑
atq mundent᷑. Sed si ad. apsum hoc
non ꝑtinebat: qđ quidem cernitis ꝗͣ
dure dicat᷑: Certe ipsa membra eius
que hic tanta mala passura erant nẽ¬
pe metuebant. An hoc futurum ipsa

Expanded text:
tatem, aut, si poterat corrumpi eius subtatem, aut, si poterat corrumpi eius substantia, non colitis deum incorruptibilem, qualem apostolus praedicat. quid ergo? et ipsa corruptibilitas, qua quidem nondum corrumpebatur illa natura, sed tamen ab alia corrumpi poterat, non uobis in deo uestro uidetur malum? Illud etiam quis non uideat, quod aut praescientia ibi non erat — ubi uestrum est iam cogitare, utrum nullum uitium dei sit carere praescientia et quid inmineat omnino nescire — aut, si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat. sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tanto labore, nec tamen tota liberarentur atque mundarentur? sed si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quidem cernitis quam dure dicatur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta mala passura erant, nempe metuebant. an hoc futurum ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
eo putatis surda hominum corda.
ut ex pectent a uobis d̾m alterum
nominari quem uident plane aꝑteq
describi ᷑ Si enĩ pͥncipis huiꝰ uires po
terant hoc: magna potentia. Si ho¬
nor: magna claritas. Si amor mag¬
na concordia.Si timor: magna dis¬
ciplina. In his om̃ĩb bonis. si erant
aliqua mala: num ideo iam mali
nat᷑a dicenda ẽ. nisi ab eis qui nesci¬
unt qͥd loqͣntur: porro si ꝓpterea ma¬
li naturam putatis. quia non solum
in alteram naturam mala erat. sed
etiam in seipsam habebat malum᷑
nullum̃ ne malum ẽẽ arbitramini
duram necessitatem quam patiebatuꝵ
d̃s ur ante commixtionem nature con¬
trarie. ut cum ea bellare. et in eiꝰ fau¬
ces sic o ppͥmenda menbra sua mittere
cogeret᷑. uit non possent tota purgan:
Ecce erat et in ipsa magnum malum.
anteqͣm ei misceret᷑ qđ solum dicitis
malum. Aut enim ledi et corrũpi
non poterat a gente tenebrarunret
ꝓpria stulticia patiebat᷑ illam necessi¬

Expanded text:
eo putatis surda hominum corda, eo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc poterant, magna potentia; si honor, magna claritas: si amor, magna concordia; si timor, magna disciplina. in his omnibus bonis si erant aliqua mala, num ideo iam mali natura dicenda est nisi ab eis, qui nesciunt, quid loquantur? porro, si propterea mali naturam putatis. quia non solum in alteram naturam mala erat, sed etiam in se ipsa habebat malum, nullumne malum esse arbitramini duram necessitatem. quam patiebatur deus uester ante commixtionem naturae contrariae, ut cum ea bellare et in eius fauces sic obprimenda membra sua mittere cogeretur, ut non posset tota purgari? ecce erat et in ipsa magnum malum, antequam ei misceretur. quod solum dicitis malum. aut enim laedi et corrumpi non poterat a gente tenebrarum et propria stultitia patiebatur illam necessi
Abbreviated transcription (Latin):
nulla discordia. Duo tamen bona ista
multo accõmodatiꝰ dixerim qͣm unum
bonum et alterum malum. ut illud sit
melius ubi nec singłi sibimet ipsis no¬
cebant. nec inuicem: hoc autẽ inferiꝰ
bonum ubi qͣmuis inuicem aduersa¬
rent᷑. unum qđq tamen animal suã
salutem. incolumitatem. naturamq
tuebat᷑. Ueruntam̃ deo ur̃o ille saltẽ
pͥnceys tenebrarum. non ita longo in¬
teruallo comparari potest. cui nemo re¬
sistebat. cui regnanti cuncta seruie¬
runt quem contionantem cuncta se¬
cuta funt: qđ sine magna pace atq
concordia fieri non posset. Ibi enĩ
sunt regna felicia: ubi om̃ium pleno
consensu regib obedit᷑. Huc accedit
quia illi pͥncipi non tantum sui
generis id ẽ bipedes quos parentes
hominum dicitis. s etiam cuncta
animalium ceteroꝵq genera sub-¬
dita erant: et ad nutum eiꝰ conuer¬
tebant᷑. faciendo qđ iussisset. creden¬
do qđ suasisset. Hec dicentes usq ad¬

Expanded text:
nulla discordia; duo tamen bona ista nulla discordia; duo tamen bona ista multo adcommodatius dixerim quam unum bonum et alterum malum, ut illud sit melius, ubi nec singuli sibimet ipsis nocebant nec inuicem; hoc autem inferius bonum, ubi quamuis inuicem aduersarentur, unumquodque tamen animal suam salutem, incolumitatem naturamque tuebatur. uerumtamen deo uestro ille saltem princeps tenebrarum non ita longo interuallo conparari potest, cui nemo resistebat, cui regnanti cuncta seruierunt. quem contionantem cuncta secuta sunt; quod sine magna pace atque concordia fieri non posset. ibi enim sunt regna felicia, ubi omnium pleno consensu regibus oboeditur. huc accedit, quia illi principi non tantum sui generis, id est bipedes, quos parentes hominum dicitis, sed etiam cuncta animalium ceterorum genera subdita erant et ad nutum eius conuertebantur faciendo, quod iussisset, credendo, quod suasisset. haec dicentes usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
aut duo mala. uł magis et duo bona.
et duo mala duo bona apud se. duo
mala in alterutrum: Postea si opus
fuerit queremꝰ: qͥd hoꝵ sit melius aut
peius. Interim quia duo bona erant
apud se ita considerat᷑. Regnabat
d̾s in t̾ra sua: regnabat et hyle in
sua. Sanitas regnantium: et ibi et
hic. Copia fructuum et ibi et hic: fe¬
cunditas ꝓlis utrobiq Suauitas ꝓpͥa¬
rum uoluptatum apud utrosq S illa
gens inquiunt excepto eo qđ uicine
luci mala erat: et apud se ipsam mala
erat. Interim bona eius multa iam
dixi. S et uos mala eiꝰ potueritis osten¬
dere: erunt duo regna bona. s illud
melius. ubi nullum erat malum. Que¬
nam gͦ huiꝰ mala dicitis fusse᷑. Uasta¬
bant se inquit inuicem. ledebant occi¬
qebant. ab sumebant. Si ad hoc solum
ibi uacaret᷑. quo mͦ ibi tanta agmina
gignerent᷑. nutrirent᷑. ꝑficerent᷑ : Frat
ibi gͦ et quies et pax. Ueruntam̃ fatea¬
mur illud fuisse melius regnum: ubi

Expanded text:
aut duo mala, uel magis et duo bona aut duo mala, uel magis et duo bona et duo mala, duo bona apud se, duo mala in alterutrum? postea, si opus fuerit, quaeremus, quid horum sit melius aut peius . interim quia duo bona erant apud se, ita consideratur. regnabat deus in terra sua, regnabat et hyle in sua; sanitas regnantium et ibi et hic; copia fructuum et ibi et hic; fecunditas prolis utrobique; suauitas propriarum uoluptatum apud utrosque. sed illa gens, inquiunt, excepto eo, quod uicinae luci mala erat, et apud se ipsam mala erat. interim bona eius multa iam dixi; si et uos mala eius potueritis ostendere, erunt duo regna bona, sed illud melius, ubi nullum erat malum . quaenam ergo huius mala dicitis fuisse ? uastabant se, inquit, inuicem laedebant, occidebant, absumebant. si ad hoc solum ibi uacaretur, quomodo ibi tanta agmina gignerentur, nutrirentur, perficerentur ? erat ibi ergo et quies et pax. uerumtamen fateamur illud fuisse melius regnum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
aliud si ita nimium ẽ ut aliena ui cõ¬
þagem cor poris concordiamq disrũ¬
bat aut sic interimat. aut uires au¬
ferat. etiam uenenun uocat᷑ non
nisi ꝑ incongruentiam qđ alteri ge¬
neri ꝑ congruentiam cib ẽ. sic̃ panẽ
qui cotidiana esca nr̃a est. si accipit̃
sumat exxtinguit᷑. et nos si elleborum
quo pecora pleraq uescuntur. Cuus
modus etiam medicamentum est.
Qd si sciret aut consideraret faustus.
non utiq uenenum et antidotum pro
exemplo durum naturarum mali & bo¬
ni poneret tanqͣm ds sit antidotum. et
hyle uenenunrcum eadem res eademq
natura nc̃ ꝯ gruent̃ nunc incongruen¬
ter sumryta siue adhibita. uł ꝓsit uł noce¬
at. Itaq scdm eoꝵ fabulam potest dici ds
eoꝵ fuisse uenenum genti tenebra¬
rum: cuiꝰ corpora tam firma ita cor¬
rupit ut infirmissima redderet. S qr
et lux ipsa capta. obyressa corrupta
ẽ: inuicem sibi uenenum fuerunt.
Cur non gͦ hec aut duo bona dicitis.

Expanded text:
aliud, aut si ita nimium est, ut aliena ui conaliud, aut si ita nimium est, ut aliena ui conpagem corporis concordiamque disrumpat ac sic interimat aut uires auferat, etiam uenenum uocatur non nisi per incongruentiam, quod alteri generi per congruentiam cibus est: sicut panem, qui cotidiana esca nostra est, si accipiter sumat, extinguitur, et nos, si helleborum, quo pecora pleraque uescuntur; cuius modus etiam medicamentum est. quod si sciret aut consideraret Faustus, non utique uenenum et antidotum pro exemplo duarum naturarum mali et boni poneret, tamquam deus sit antidotum et hyle uenenum, cum eadem res eademque natura nunc congruenter, nunc incongruenter sumpta siue adhibita uel prosit uel noceat. itaque secundum eorum fabulam potest dici deus eorum fuisse uenenum genti tenebrarum, cuius corpora tam firma ita corrupit, ut infirmissima redderet; sed quia et lux ipsa capta, obpressa, corrupta est, inuicem sibi uenenum fuerunt. Cur non ergo haec aut duo bona dicitis
Abbreviated transcription (Latin):
alter exhorreat: siue pro tẽperatione
nat᷑e siue ꝓ usu consuetudinis. siue
ꝓ affectiõe ualitudinis: qͣntomagis lon¬
ge diuersi generis corpora bestiarum
possunt illud habere iocundum qđ no¬
bis amarum ẽ: An alit̃ capre ad roden¬
dum suspenderent᷑ oleastrum: Nam
sicut non nulli morbo hominum mel
amarum ẽ: ita illi nat᷑e pecoꝵ suauiᷤ
oleaster. Sic insinuat᷑ prudentib re-¬
rum ex aminatorib ordo qͥd ualeat:
cum scilicet sua cuiq adhibent᷑ atq
reddunt᷑: qͣntumq hoc bonum sit ab
imis usq ad summa. a corporalib us¬
q ad spiritalia. Itaq in gente tenebra¬
rum cum animal alicuius elementi
eo uescebat᷑ cibo qui nascebat᷑ in eius
elemento: ꝓculdubio suauitatem ipsa
congruentia faciebat. Si autem incidis¬
set in alteriꝰ elementi cibum. ipsa in¬
congruentia faceret offensionẽ sen¬
sui gustantis. Que offensio uł a mari¬
tudo uł asꝑitas uł insuauitas. uł qđlibet

Expanded text:
alter exhorreat. siue pro temperatione alter exhorreat. siue pro temperatione naturae siue pro usu consuetudinis siue pro adfectione ualetudinis? quanto magis longe diuersi generis corpora bestiarum possunt illud habere iucundum. quod nobis amarum est! an aliter caprae ad rodendum suspenderentur oleastrum? nam sicut non nulli morbo hominum mel amarum est, ita illi naturae pecoris suauis oleaster. sic insinuatur prudentibus rerum examinatoribus ordo quid ualeat, cum scilicet sua cuique adhibentur atque redduntur, quantumque hoc bonum sit ab imis usque ad summa, a corporalibus usque ad spiritalia. itaque in gente tenebrarum cum animal alicuius elementi eo uescebatur cibo, qui nascebatur in eius elemento, procul dubio suauitatem ipsa congruentia faciebat: si autem incidisset in alterius elementi cibum, ipsa incongruentia faceret offensionem sensui gustantis: quae offensio uel amaritudo uel asperitas uel insuauitas uel quodlibet
Abbreviated transcription (Latin):
sol ibi circĩtibat: ut alternantib tẽ¬
porib anni transcurrerent. Yuide ꝑ¬
petua fertilitas arboꝵ ẽrat quib ele¬
mentum et alimentum sui generis
sicut gignendis affuerat. ita fetandis
ꝑpetuo subpetebat. et fructus nunqͣ
de eẽ faciebat: sicut uidemus arboreᷤ
citͥtoꝵ toto anno et flores et fructus
parere.si iugit̾ irrigent᷑. Magna gͦ
illic copia.et eiꝰ habende magna se¬
curitas. Neq enĩ uł gͣndo timebatur:
ubi non erant luminis exactores.
quos tonitrua commouere fabulami¬
ni. Dulces autem ac suaues si non ha¬
herent cibos suos nunquam eos appet̃es:
minqͣm eis corpora uegetarent. Ita enĩ
se res habet: ut pro cuiꝰq corporis con¬
gruentia uł delectet esca uł offendat.
Si delectat: dulcis aut suauis dicit᷑. Si
autem offendit: amara siue aspera.
siue aliqua insuauitate resꝑuenda.
Nonne ipsi nos homines ita sumꝰ ut
plerumq alter appetat alimentũ qđ

Expanded text:
sol ibi circuibat, ut alternantibus temsol ibi circuibat, ut alternantibus temporibus anni transcurrerent ? proinde perpetua fertilitas erat arborum, quibus elementum et alimentum sui generis, -sicut gignendis adfuerat, ita fetandis perpetuo subpetebat et fructus numquum deesse faciebat; sicut uidemus arbores citriorum toto anno flores et fructus parere, si iugiter inrigentur. magna ergo illic copia et eius habendae magna securitas; neque enim uel grando timebatur, ubi non erant luminis exactores, quos tonitrua commouere fabulamini. Dulces autem ac suaues si non haberent cibos suos. numquam eos adpeterent, numquam eis corpora uegetarent. ita enim se res habet, ut pro cuiusque corporis congruentia uel delectet esca uel offendat. si delectat, dulcis aut suauis dicitur; si autem offendit, amara siue aspera siue aliqua insuauitate respuenda. nonne ipsi nos homines ita sumus. ut plerumque alter adpetat alimentum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
illa uideamus que ita cõmemorauit
bona in his contrariis. ut nolit inde
dubitari sanitatem. copiam. dulcedi¬
nem. Itane in illa gente non erat sa¬
nitas corpoꝵ in qua et nasci. et cresce¬
et gignere et ita ꝑdurare potuerunt
illa animalia. ut quib dam eoꝵ gra¬
uidis sicut desipiunt. captis et in celo
colligatis nec saltem pleni temporis.
s ab ortiui fetus de tam excelso in t̃¬
ra cadentes et uiuere potuerint et
crescere: et ista carnium que nunc
sunt innumerabilia genera ꝓpagare:
Aut copia ibi non erat. ubi arbores
non tantum in aquis et uentis. sed
etiam in igne et fumo et nasci po¬
tuerunt. et tanta fecunditate ditari
ut ex earum fructib sui cuiꝰq gen̾s
animalia gignerent᷑. et earum ar¬
boꝵ feracitate nutrita atq pasta con¬
seruarent᷑: quoꝵ sagine leticiam. ꝓ¬
lis quoq fecunditas testaret᷑. maxi¬
me ubi nullus labor agriculture. nec
intemꝑies estatis et hiemis: Neq enũ

Expanded text:
illa uideamus, quae ita commemorauit illa uideamus, quae ita commemorauit bona in his contrariis, ut nolit inde dubitari, sanitatem, copiam, dulcedinem. itane in illa gente non erat sanitas corporum, in qua et nasci et crescere, gignere et ita perdurare potuerunt illa animalia, ut quibusdam eorum grauidis, sicut desipiunt, captis et in caelo conligatis nec saltem pleni temporis, sed abortiui fetus electam excelso in terram cadentes et uiuere potuerint et crescere et ista carnium, quae nunc sunt innumerabilia, genera propagare ? aut copia ibi non erat, ubi arbores non tantum in aquis et uentis, sed etiam in igni et fumo et nasci potuerunt et tanta fecunditate ditari, ut ex earum fructibus sui cuiusque generis animalia gignerentur et earum arborum feracitate nutrita atque pasta conseruarentur, quorum saginae laetitiam prolis quoque fecunditas testaretur, maxime ubi nullus labor agriculturae nec intemperies esset aestatis et hiemis; neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
generalia uellet intelligi. Scilicet ut
ad bonum ꝑtineat sanitas. copia. albũ.
calidum. dulce: ad malum autem in¬
firmitas. egestas. nigrum. frigidun. a¬
marum. Quam imꝑite. et inconsid̾ate
uideat qui potuerit. Ego autem ne homi¬
ni calũpniari puter nichil obitio. et¬
de albo et nigro. calido et frigido. ne
dulci et amaro. et sanitati atq infir¬
mitati prescribam. Si enim album et
dulce duo bona sunt. nigrum autem
et amarum duo mala: quomͦ plurima
uua om̃isq oliua nigrescendo dulces¬
cit. id ẽ mali amplius habendo fit me¬
lior Item si duo bona sunt caloi et
sanitas duo uero mala frigus et in¬
firmitas: cur calescendo corpora egrẽ¬
cunt. an forte sana febriunt: Non gͦ
hec obitio que forte non cautus aut ꝓ
quib libet contrariis potius qͣm ꝓ bonis
et malis cõmemorauit: presertim qͥ a
ignem gentis tenebrarum nunquam
frigidum fuisse dixerunt. s calorem
eius utiq malum. Uerũ ut ista omittanꝰ

Expanded text:
generalia vellet intelligi, scilicet ut generalia vellet intelligi, scilicet ut ad bonum pertineat sanitas, copia, album, calidum, dulce; ad malum autem, infirmitas, egestas, nigrum, frigidum, amarum: quam imperite et inconsiderate, videat qui potuerit. Ego autem ne homini calumniari puter, nihil objicio de albo et nigro, calido et frigido, de dulci et amaro et sanitatem atque infirmitatem praescribam. si enim album et dulce duo bona sunt, nigrum autem et amarum duo mala, quomodo plurima uua omnisque oliua nigrescendo dulcescit, id est mali amplius habendo fit melior? item si duo bona sunt calor et sanitas, duo uero mala frigus et infirmitas, cur calescendo corpora aegrescunt r an forte sana febriunt? non ergo haec obicio, quae forte non cautus aut pro quibuslibet contrariis potius quam pro bonis et malis commemorauit, praesertim quia ignem gentis tenebrarum numquam frigidum fuisse dixerunt, sed calorem eius utique malum. Uerum ut ista omittamus,
Abbreviated transcription (Latin):
nunc tanto studio ac labore uix par¬
ua et exigua. Oqͣm magna bona. cõ¬
mixtione boni ꝑdidit gens tenebraꝵ.
Iste ipse faustus in hoc ipso sermone cui
nunc respondeo multa sibimet contͣ¬
ria eleganter opponere uisus ẽ sanita¬
tem. et infirmitatem copiam et egesta¬
tem. album et nigrum. calidum et fri¬
gidum: dulce et amarum. In quibus o
mitto de albo et nigro aliqͥd dicere.
Aut si ullum momentum boni & mali
ẽ. in colorib. ut album dicant ad deum
ꝑtinere. nigrum autem ad hylen cum
omĩa genera uolatilia hylen creasse
ꝑhibeant. si album colorem plumis eaꝵ
d̾s asꝑsit. ubi latebant corui qͣndo erg¬
ni candore.ꝑfusi sunt: Item de calido
et frigido: dis putare non opus ẽ. Utrũ¬
q enim temperant̃ adhibitum salubre:
intem perant̃ autem ꝑnitiosum ẽ. Cet̾a
uideamus. Bonum et malum qđ in pͥ¬
mis forte ponere debuit in hisdem con¬
trariis ita uidet᷑ posuisse: ut tanquam

Expanded text:
nunc tanto studio ac labore uix parnunc tanto studio ac labore uix parua et exigua. o quam magna bona conmixtione boni perdidit gens tenebrarum Iste ipse Faustus in hoc ipso sermone, cui nunc respondeo, multa sibimet contraria eleganter obponere uisus est: sanitatem et infirmitatem, copiam et egestatem, album et nigrum, calidum et frigidum, dulce et amarum: in mitto de albo et nigro aliquid dicere: aut si ullum momentum boni et mali est in coloribus, ut album dicant ad Deum pertinere, nigrum autem ad Hylen; cum omnia genera volatilium Hylen creasse perhibeant, si album colorem plumis eorum Deus aspersit, ubi latebant corvi, quando cycni candore perfusi sunt? Item de calido et frigido disputare non opus est: utrumque enim temperanter adhibitum, salubre, intemperanter autem, perniciosum est. Caetera videamus. Bonum et malum, quod in primis forte ponere debuit in iisdem contrariis ita videtur posuisse, ut tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
dracone usq ad cocleam libenter audiret.
a lacriter obediret. Hic autem contra
tenebras disputantem. plures elo qͣntem
qͣm doctum multi autem seductorem ꝑ¬
uersissimum nominabant. Inter paucos
uͦ manicheos tanquã magno magistro
plaudentes. nullum ei pecus annuebaͣnt.
nec ex illa doctrina saltem caballus eiꝰ
aliqͥd sciebat: tanquam om̃ib animalib
ad hoc pars diuina conereta sit ut sto¬
lida fierent. Quid ẽ hoc rogo: Euigi¬
late aliqͣndo miseri: et comꝑate in
fabula ur̃a omnium animantium priꝰ
tempus et presens. Tunc in t̾ra sua.
nunc in hoc mundo: tunc firma erañ
corpora. nunc infirma sunt. Tunc a¬
cris acies ocłoꝵ ad uidendum. cum de¬
lectatione inuadendi regionem dei:
nunc ita obtunsa. ut a solis radiis auer¬
tat᷑. Tunc acute mentes animalium
ad intelligendum contionantis sermo¬
nem: nunc hebetes. et ab eiꝰmodi ca¬
pacitate penitus aliene. Tunc nat᷑a¬
lis tam magna et tam potens eloqͤͣntia:

Expanded text:
dracone usque ad cocleam libenter audiret, dracone usque ad cocleam libenter audiret, alacriter oboediret; hic autem contra tenebras disputantem plures eloquentem quam doctum, multi antem seductorem peruersissimum nominabant; inter paucos uero Manichaeos tamquam magno magistro plaudentes nullum ei pecus adimebat nec ex illa doctrina saltem caballus eius aliquid sciebat, tamquam omnibus animalibus ad hoc pars diuina concreta sit, ut stolida fierent. quid est hoc, rogo? euigilate aliquando, miseri, et conparate in fabula uestra omnium animantium prius tempus et praesens, tunc in terra sua, nunc in hoc mundo; tunc firma erant corpora, nunc infirma sunt; tunc acris acies occulorum ad uiuendum cum delectatione inuadendi regionem dei, nunc ita obtunsa, ut a solis radiis auertatur; tunc acutae mentes animalium ad intellegendum contionantis sermonem, nunc hebetes et ab eiusmodi capacitate penitus alienae; tunc naturalis tam magna et tam potens eloquentia,
Abbreviated transcription (Latin):
þetebat. Nam et coniugia tͥbuunt
eis. Hec certe omĩa que tanꝗͣ hyles
opera uituperat manicheus: fieri
non possunt si ne membroꝵ concor¬
dia. qͣm laudat et deo assignat apłs.
Dubitatis adhuc quisnam sectandus:
et qͥsnam anathematitandus sit: Qd
qd erant ibi quedam que etiam loque¬
bant᷑. ut eis contionantib omĩa ser¬
ƿentia. quadrupedia. uolatilia. nata¬
tilia. audirent. intelligerent. con¬
sentirent: Miranda hec et omĩno di¬
uina eloquentia. Et neminẽ gramati¬
cum. aut rethorem audierant: nec int̾
lacrimas ferularum atq uirgarum
ista didicerant. Nempe iste faustus
ut has uanitates diserte garriret: ad
disciplinam faciendi sermonis. etiã
serus accessit. Et qͣmuis eẽt acer inge¬
nio tamen legendo stomachum rupit:
ut ei loquenti tam pauci ad sentirent᷑.
Omiserum qui in ista luce ac non in
illis tenebris natus. Illic enim eum
contra lucem contionantem om̃is bipeᷤᷤ.
om̃is multipes. om̃is etiam serpens a

Expanded text:
petebat; nam et coniugia tribuunt petebat; nam et coniugia tribuunt eis. haec certe omnia, quae tamquam hyles opera uituperat Manichaeus, fieri non possunt sine membrorum concordia, quam laudat et deo adsignat apostolus. dubitatis adhuc, quisnam sectandus et quisnam anathemandus sit? quid? quod erant ibi quaedam, quae etiam loquebantur, ut eis contionantibus omnia serpentia, quadrupedia, uolatilia, natatilia audirent, intellegerent, consentirent ? miranda haec et omnino diuina eloquentia! et neminem grammaticum aut rhetorem audierant nec inter lacrimas ferularum atque uirgarum ista didicerant. nempe iste Faustus, ut has uanitates diserte garriret, ad disciplinam faciendi sermonis etiam serus accessit, et quamuis esset acer ingenio, tamen legendo stomachum rupit, ut ei loquenti tam pauci adsentirentur. o miserum, qui in ista luce ac non in illis tenebris natus est! illic enim eum contra lucem contionantem omnis bipes, omnis multipes, omnis etiam serpens a
Abbreviated transcription (Latin):
S deniq hoc eos posse dicere ꝑmisit:
subueniens ds̃ paruulis ꝑ ora scõꝵ. ha¬
bes enim et paulo suꝑius. Deus posuit
menbra singulum quodq eoꝵ in cor
corpore ꝓ ut uoluit. Quis iam non
intelligat scđm hoc dm dictum tem¬
patorem corporis. qđ ex multis mem¬
bris corpus fabricauit: officia diuer¬
soꝵ operum in iitatis compage
utrum animalia que scđm deliram̃¬
ta eoꝵ hẏle fabricauerat in gente
tenebrarum antequam illis ds lucẽ
suam miscuisset: non habebant
istam membroꝵ concordiam quã
sic laudat apłs: utrum ibi dicẽt
caput pedib. aut ocłs manui. opus
te non habeo. Nunqͣm hoc dixerunt:
nec dicere potuerunt. Tales enim
eis actus et oꝑa tribuunt. Reyebañ.
ambulabant. natabant. uolabant.
queq ꝓ genere suo. Uidebant quoq
et audiebant: ceterisq sensib sentie¬
bant. Alimentis et temꝑamentis con¬
gruis: nutriebant et fouebant corꝑa
sua. Hinc etiam ꝓlis fecunditas sub¬

Expanded text:
sed neque hoc eos posse dicere permisit sed neque hoc eos posse dicere permisit subueniens deus paruulis per ora sanctorum. habes enim et paulo superius: deus posuit membra singulum quodque eorum in corpore prout uoluit. quis iam non intellegat secundum hoc dictum deum temperatorem corporis, quod ex multis membris corpus fabricauit, officia diuersorum operum in unitatis compage utrum animalia, quae secundum deliramenta eorum hyle fabricauerat in gente tenebrarum, antequam illis deus lucem suam miscuisset, non habebant istam membrorum concordiam, quam sic laudat apostolus, utrum ibi diceret caput pedibus aut oculus manui: opus te non habeo. numquam hoc dixerunt nec dicere potuerunt tales enim eis actus et opera tribuunt: repebant, ambulabant. natabant, uolabant quaeque pro genere suo; uidebant quoque et audiebant ceterisque sensibus sentiebant, alimentis et temperamentis congruis nutriebant et fouebant corpora sua. hinc etiam prolis fecunditas sub