comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ammaliũ tam terrestrium. qͣm mari-¬
norum natiuitas. neq pͥncipio ꝓces¬
sisset. neq ꝑduraret intempora: Si calo¬
ris beneficium defuisset. Aquarũ qͦ
habundantia ualde fuit necessaria:
ut incessabilit̾ et sine intermissione
pastum sͥ de his ignis attraheret.
Intuere deniq diligentius creaturã:
& inuenies uim feruoris cunctis que
oriuntur. & occidunt. potent̃ herere.
ꝓ pterea terris aquȩ largissime sunt
infusȩ. ultraq quam uident᷑ extense:
quȩ & fundũ telluris attingunt. Unde
etiam fontib & puteis largior copia
manandi suppeditat. p̃cipitesꝙ toꝵ¬
rentium cursus: ut humor inmultis ac
diu̾sis uidelicet horreis conderetur. Itaq
aborientis partib hib̃nis ꝓgreditur
indus fluuiꝰ omniũ uiolentior fluento¬
rũ: sicut speculati st̃ hii qͥ sitũ orbis de¬
scͥpsere terrarũ. De meridianis autem
locis bactrus effluit & cohaspis. & ara¬
res: ex quo tanais abruptus. inmeoti¬

Expanded text:
animalium tam terrestrium quam marianimalium tam terrestrium quam marinorum nativitas, neque principio processisset, neque perduraret in tempora, si caloris beneficium defuisset. Aquarum quoque abundantia valde fuit necessaria, ut incessabiliter et sine intermissione pastum sibi de his ignis attraheret. 6. Intuere denique diligentius creaturam, et invenies vim fervoris cunctis quae oriuntur et occidunt, potenter haerere. Propterea terris aquae largissimae sunt infusae, ultraque quam videntur sunt extensae, quae et fundum telluris attingunt; unde etiam fontibus et puteis largior copia manandi suppeditat, praecipitesque torrentium cursus, ut humor in multis ac diversis videlicet horreis conderetur. Itaque ab Orientis partibus hibernis progreditur Indus fluvius, omnium violentior fluentorum, sicut speculati sunt ii qui situm orbis descripsere terrarum. De meridianis autem locis Bactrus effluit et Choaspis, et Araxes, ex quo Tanais, abruptus in Maeoti
Abbreviated transcription (Latin):
substantie deuoratoria: scimus ẽẽ. Igniᷤ
enĩ consumit aquam. qͣndo uirtute p̃¬
cellit: aqua uͦ cum habundauerit. ex¬
tinguit ignem. Erat gͦ necessarium.
neq concordare inter se firmiter hȩc
elem̃ta: nec integra penitꝰ defectione
alteriꝰ p̾bere causam solutiom rerum
omnium. Id̾oq sufficientem gub̾nator
mundi reposint humoris copiam: ut
p̃scͥptos sͥ terminos ñ excedens. igneȩ
posset edacitati resistere. Ds̃ enim qui
omnia sub pondere rationis. & m̃sure
ordinatione constituit: cui etiã gutte
ꝑmanere deberet: uel quantam igni
alimoniam p̾pararet: Hec ẽ aquarum
ratio: scdm̃ creaturã. Ueruntam̃ usus
ignis. qͣm necessarius sit reb humanis:
quis ita uiuendi penitꝰ exꝑs habetur.
ut hoc non alit̾. nisi exdoctrinȩ tradi¬
tione cognouerit: Nam ñ solum he ar¬
tes quȩ uitȩ humanȩ sustentatͥces sunt
indigent ignis auxilio: s arborum etiã
germinatio.fructuumq maturitas. &

Expanded text:
substantiae devoratoria scimus esse. Ignis substantiae devoratoria scimus esse. Ignis enim consumit aquam, quando virtute praecellit, aqua vero cum abundaverit exstinguit ignem. Erat ergo necessarium, neque concordare inter se firmiter haec elementa, nec integra penitus defectione alterius, praebere causam solutionis rerum omnium, ideoque sufficientem gubernator mundi reposuit humoris copiam, ut praescriptos sibi terminos non excedens, igneae posset edacitati resistere. Deus enim, qui omnia sub ponderationis et mensurae ordinatione constituit, cui etiam guttae permanere deberet, et vel quantam igni alimoniam praepararet. Haec est aquarum ratio secundum creaturam. Verumtamen usus ignis quam necessarius sit rebus humanis, quis ita vivendi penitus expers habetur, ut hoc non aliter nisi ex doctrinae traditione cognoverit? Nam non solum eae artes quae vitae humanae sustentatrices sunt, indigent ignis auxilio, sed arborum etiam germinatio, fructuumque maturitas, et
Abbreviated transcription (Latin):
possi mꝰ astruere. suꝑ quid aquarũ
fuerit natura fundata. Ea enim rati¬
Oest qua t̾ram aqͥs gͣuiorem firman¬
tes. in medio om̃ium hanc libratam
eẽ ꝓnunciant: illam qͦq celestem aꝙͣ
ꝓpter naturalem impetum eiꝰ semper
ad ima tendentem. & ꝓpt̾ equalitatẽ
exomni sͥ parte collatam: necesse ẽ suꝑ
orbem terrarũ stabiliter ꝑmanere.
Ergo ampla nimis erat aquarũ natura.
ac non ꝓterrȩ dimensione diffusa: sed
multo largius illiꝰ ambitũ suꝑabat.
Ita exinitio magnificentissimꝰ artifex
futura ꝓspiciens: sequentiũ utilitatem
expͥorum dispositione constituit. Que¬
gͦ causa fuit. ut aque enormitas exu¬
beraret int̾ris: Qm̃ necessaria ẽ ignis
reb natura. ñ solum erga dispositio¬
nem terrestrium: s etiam ad ꝑfectio¬
ne cunctoꝵ. Et enĩ breuissima semi¬
plenaq forent omnia: si maximis ac pͥn¬
cipalibus elementis aliqͥd minus esset.
Quȩ qͥdem contraria sͥmet atq alt̾nȩ

Expanded text:
possumus astruere super quid aquarum possumus astruere super quid aquarum fuerit natura fundata. Ea enim ratione qua terram aquis graviorem firmantes, in media omnium hanc libratam esse pronuntiant, illam quoque coelestem aquam, propter naturalem impetum ejus, semper ad ima tendentem, et propter aequalitatem ex omni parte collocatam, necesse est super orbem terrarum stabiliter permanere. Ergo ampla nimis erat aquarum natura, ac non pro terrae dimensione diffusa, sed multo largius illius ambitum superabat. Ita ex initio magnificentissimus artifex futura prospiciens, sequentium utilitatem ex priorum dispositione constituit. Quae causa fuit ergo ut aquae enormitas exuberaret in terris? Quoniam necessaria erat rebus ignis natura, non solum erga dispensationem terrestrium, sed etiam ad perfectionem cunctorum. Etenim brevissima semiplenaque forent omnia, si maximis ac principalibus elementis aliquid minus esset, quae quidem contraria sibimet, atque alternae
Abbreviated transcription (Latin):
uel quis tam cecus. nisi qͥ euidentius
docum̃tis instructus głam unigeni¬
ti ñ respectet: Et dixit ds̃. fiat fir¬
mamentũ. hȩc uox destinationis in¬
dicat causam. Quod aut̾e dixit. qͥa
fecit ds̃ firmam̃tum: ꝑfectionis est
demonstratio. Nunc inreliqua sex¬
mo uͥtatur. Et sit diuidens in aqͣm
et aquam. Infinita erat qͣntum datur
intelligi. aquarum diffusio undiq ab¬
luentium terram: ita ut alioꝵ etiam
elementoꝵ statutos terminos uidere¬
t᷑ excedere. ꝓpterea: insulcib dicit᷑
abyssus cͥcumdedisse tellurem. S mul-¬
titudinis qͥdem aquarũ causam: pau¬
lo inferius exponemꝰ. Ueruntam᷑ nul¬
lus nrm. s nec eoꝵ qͥ ualde sunt eru-¬
diti. & acutissime intuentes ad corrup¬
tilem hanc fluxamq naturam opi¬
nando ualebit app̾hendere: uel im¬
possibilia figmentisq quib dam nar¬
rationi conglutinatis nob̃ uerba pro¬
ferre. Nec exiget ꝓbationes: ꝑquas

Expanded text:
vel quis tam caecus, nisi qui evidentibus vel quis tam caecus, nisi qui evidentibus documentis instructus, gloriam Unigeniti non respectat? Et dixit Deus: Fiat firmamentum. Haec vox destinationis indicat causam. Quod autem dixit: Quia fecit Deus firmamentum, perfectionis est demonstratio. 5. Nunc in reliqua sermo vertatur. Et sit dividens inter aquam et aquam. Infinita erat, quantum datur intelligi, aquarum diffusio, undique alluentium terram, ita ut aliorum etiam elementorum statutos terminos videretur excedere; propterea in sequentibus dicitur abyssus circumdedisse tellurem. Sed multitudinis quidem aquarum causam paulo inferius exponemus. Verumtamen nullus nostrum, sed nec eorum qui valde sunt eruditi et acutissime intuentes ad corruptibilem hanc fluxamque naturam, opinando valebit reprehendere, vel impossibilia vel figmentis quibusdam narrationi conglutinata nos verba proferre; nec exiget probationes per quas
Abbreviated transcription (Latin):
putredinis ammixtione fedatur: nec
fundus eiꝰ rimis aliquib fissus ẽ.aeris
similis habetur incolore. S nulli eoꝵ:
conferre nos fas ẽ firmamentũ. Pueri¬
lis enĩ reuera & insipientis ẽ mentis:
talem capere de celestib opinionem.
S neq si omĩa in omib sunt. id ẽ ignis
interra. aer in aqua. in aliis alia᷑ nec
qͥa eoꝵ elementor quȩ nr̃o sensui su¬
biciuntur nichil sociabile habetur:
uel mediarum. uel contrariarũ com¬
mumone causarũ. Obhoc etiam arbi¬
trari debemus firmamentũ aut unu̾
exsimplicib ẽẽ. aut qͦd exeis ꝓcessit
ẽẽ ꝓmiscuum: cũ manifeste nobis scͥp¬
tura p̾cipiat nichil sensui nr̃o licere
amplius qͣm concessum ẽ oꝑari. Nec
illud nos queso p̾tereat indiscussum:
qͥa postquam ds̃ p̾cepit dicens. fiat
firmamentũ. ñ sine ratione adiecit
di: et illuminent᷑ ad uidendum cȩci.
Quis autẽ tam surdus. quã qͥ ñ audit
ita palam uociferantem scͥpturam:

Expanded text:
putredinis admixtione foedatus, nec putredinis admixtione foedatus, nec fundus rimis aliquibus fixus est, aeri similis habetur in colore; sed nulli eorum conferre nos fas est firmamentum. Puerilis enim revera et insipientis est mentis, talem capere de coelestibus opinionem. Sed neque si omnia in omnibus sunt, id est, ignis in terra, aer in aqua, in aliis alia, nec quia eorum elementorum quae nostris sensibus subjiciuntur, nihil sociale habetur, vel mediarum, vel contrariarum communione causarum: ob hoc etiam arbitrari debemus, firmamentum, aut unum ex simplicibus esse, aut quod ex eis processit esse promiscuum, cum manifeste nobis Scriptura praecipiat nihil sensui nostro licere amplius quam concessum est opinari. Nec illud nos, quaeso, praetereat indiscussum, quod postquam Deus praecepit, dicens: Fiat firmamentum, non sine ratione adjecit di, et illuminentur ad videndum caeci. Quis autem tam surdus est, quam qui non audit ita palam vociferantem Scripturam?
Abbreviated transcription (Latin):
tura cõsueuit illud corpꝰ quod ẽ uali¬
dum nimis & solidum uocare firma¬
mentum: sic̃ et aerem crassum atq
concietũ eodem solet sepius appella¬
re uocabulo. cum dic̃. Qui firmauit
tonitruum. Spissitudinis enĩ duritiã
qͥa spc̃ conceptus innubib uiolent᷑q
ꝓruptus. efficit sonitũ tonitrualem:
firmationẽ tonationis appellat. Unde
nc̃ quoq arbitramur in aliqua firmissi-¬
ma natura meatũ aquarum lubrica¬
tionemq consistere. contentum uoçis
huiꝰ repagulo sustineri: qm̃ de aqͣrũ
communium editione natiuitatem
creditur habuisse. Nel certe humori
coagłato. similem ẽẽ conuenit existi¬
mare aut eiꝰ alicuiꝰ modi materiȩ ꝯͦ
ex diffusione liquoris sumpsit originẽ.
qualẽ lapidis natura cristallim: quã
ferunt exaquarũ concretione genera¬
ri: Lapis uero qͥ ꝓpͥe lucidam possidet
ꝑspicuitatem. & qui scdm suam naturã
fuerit sincerus inuentus. nec alicuius

Expanded text:
tura consuevit illud corpus quod est valitura consuevit illud corpus quod est validum nimis et solidum vocare firmamentum, sicut et aerem crassum et concretum eodem. solet saepius appellare vocabulo, cum dicit: Qui firmavit tonitruum . Spissitudinis enim duritiem, quia spiritus conceptus in nubibus violenterque proruptus efficit sonum tonitrualem, firmationem tonationis appellat. Unde nunc quoque arbitramur in aliqua firmissima natura, meatum aquarum lubricationemque consistere, et contentam vocis hujus repagulo sustineri, quoniam de aquarum communium editione nativitatem creditur habuisse, vel certe humori coagulato similem esse convenit aestimare: aut ejusmodi alicui materiae, quae ex diffusione liquoris sumpsit originem, qualis est lapidis natura crystallini, quem ferun ex aquarum concretione generari. Lapis vero qui proprie lucidam possidet perspicuitatem, et qui secundum suam naturam fuerit sincerus inventus, nec alicujus
Abbreviated transcription (Latin):
mus cameras lauacrorũ interius qͥdem
semi rotundo scemate fabricatas: infa¬
stignis uͦ suis habere planiciem. Cessent
gͦ suꝑhoc nobis calumpniã generare:
iactantes quod aqua ñ possit insuꝑi¬
orib partib contineri. Reliquum est
ut dicatur quȩ natura sit firmam̃ti:
& cuiꝰ rei gr̃a intercedere statuta ẽ aqͥs.
Sollemne igit᷑ scͥpture ẽ. incausas uͥtute
p̃stantib hec ꝓferre: uelut si dicatur.
Dñs firmamentũ meum: et refugium
meuͦ. Et alibi. E go cõfirmaui colump¬
nas eiꝰ. Et laudate eum infir mam̾¬
to potentie sue. & scłares qͥdẽ firmũ
corpus dicunt: quasi condensa tum.
& refertum. Quod ad distincti one̾
matematici corporis. indicat᷑. Aliud
ẽ enĩ mathematicuͦ. & aliud quod int̾¬
uallorũ ꝓlixitate consubsistit: idẽ in
altitudine ac latitudine distensum.
Qd autẽ firmum ẽ cum sit disiunctũ
spatiis: etiam duritiã possidet. S scͥp¬

Expanded text:
mus cameras, interius quidem mus cameras, interius quidem semirotundo schemate fabricatas, in fastigiis vero suis habere planitiem. Cessent ergo super hoc nobis calumniam generare, jactantes quod aqua non possit in superioribus partibus contineri. Reliquum est ut dicatur quae natura sit firmamenti, et cujus rei gratia intercedere statuta est aquis. Solemne igitur Scripturae est in causis virtute praestantibus, haec proferre, velut si dicatur: Dominus firmamentum meum et refugium meum . Et alibi: Ego firmavi columnas ejus . Et: Laudate eum in firmamento potentiae suae . Et saeculares quidem firmum corpus dicunt, quasi condensatum; et referunt quod ad distinctionem mathematici corporis indicatur; aliud est enim mathematicum, et aliud quod intervallorum prolixitate subsistit, id est, in altitudine et latitudine distensum. Quod autem firmum est, cum sit disjunctum spatiis, etiam duritiam possidet. Sed Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
sition em. Ibi enĩ carptim scͥptura re¬
tulit celi terreq facturam: hic curio¬
sius rationem tradidit nobis. quia unũ¬
quodq confectum sit elementum. Nos
autẽ dicimus: qͥa & quando et nomen
aliud. & usus ꝓpͥus ẽ. In scdõ aliud ẽẽ
necessario illud quod pͥmo factũ ẽ cȩlũ.
habens naturam ualidiorem: qͣ p̃stat
reb omnib utilitatẽ p̃cipuam. Et dixit
dominꝰ. fiat firmamentum: & sit diui¬
dens inter aquã. Igitur anteqͣm radicẽ
eoꝵ que dicta sc̃ actingamꝰ: exꝑiamur
ea quȩ nob obicienda putamus. & ab
aliis imꝑbari. Sciscitantur nãq nos ꝓ¬
ponentes si spere simile habetur firma¬
m̃ti corpꝰ. sic̃ uisio ipsa testatur: quomͦ
fluitans aqua. semꝑq adinferiora de¬
lubricans: poterat inglobositate curua¬
ti firmam̃ti consistere. quid respondemꝰ:
Qͥa ñ omnimodis qͦd uidet᷑ nobis suspi¬
cientib intͥnsecus esse uolubile: hoc etiã

Expanded text:
sitionem. Ibi enim carptim Scriptura resitionem. Ibi enim carptim Scriptura retulit coeli terraeque facturam; hic curiosius rationem tradidit nobis, qua unumquodque confectum sit elementum. Nos autem dicimus quia quando et nomen aliud, et usus proprius est in secundo, aliud esse necessario illud quod primo factum est coelum habens naturam validiorem, quae praestat rebus omnibus utilitatem praecipuam. 4. Et dixit Deus: Fiat firmamentum, et sit dividens inter aquam et aquam. Igitur antequam radicem eorum quae scripta sunt attingamus, experiamur ea quae nobis objicienda putamus ab aliis improbare. Sciscitantur namque nos, proponentes, si sphaerae simile habetur firmamenti corpus, sicut visio ipsa testatur, quomodo fluitans aqua, semperque ad inferiora delubricans, poterat in globositate curvati firmamenti consistere? Quid respondemus? quia non omnimodis, quod videtur nobis suspicientibus intrinsecus esse volubile, hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
septem stelle consonant̾ ab om̃ib pre-¬
dicant᷑: quos etiã reconditos in se di-¬
cant exemplo celoꝵ. alia cadorũ uno
semꝑ aliuͦ cõmissoru. & eos contrariis
aduersus se motib ĩnpulsos. & acute
cũ grauib temꝑantes: concentũ q̃ nd̃a¬
et armoniȩ melos reddere dulce confir¬
mant. Cuius rei assertores cum fidem
dictorum suoꝵ ratione communis sensꝰ
aꝓꝓpbare cogantur: hoc dicunt qͥa ꝑue
terem cõsuetudinẽ innitentis auribus
erga crepitum illum qui expͥma nati¬
uitate resonuit: usu cotidiano oppleta¬
rũ aurium sensus obsurduit. Atq idõ
minus armoniam possumꝰ auscultare:
sic̃ in officina fabrili assiduis ictib ope¬
rantiũ contusꝰ he bescit auditꝰ. Uerũ
has scła rium meditatas astutias illiᷤ
tͣctare  ꝑmittentes: nos ad sermonẽ
rede Iamus ȩccłie. Dictum ẽ itaq
apre Icessorib nr̃is non ẽẽ hanc se¬
cũdi cęli creationem: s pͥoris expo¬

Expanded text:
septem stellae, consonanter ab omnibus praeseptem stellae, consonanter ab omnibus praedicantur: quos etiam reconditos in se dicunt, exemplo cadorum uno super alium commissorum, et eos contrariis adversus se motibus impulsos, et acuta cum gravibus temperantes, concentum quemdaet harmoniae melos reddere dulce confirmant. Cujus rei assertores, cum fidem dictorum suorum ratione communis sensus approbare cogantur, hoc dicunt quia per veterem consuetudinem intenti auribus, erga crepitum illum qui ex prima nativitate resonuit, usu quotidiano, oppletarum aurium sensus obsurduit, atque ideo minus harmoniam possumus auscultare, sicut in officina fabrili, assiduis ictibus operantium contusus hebescit auditus. Verum has saeculariorum meditatas astutias illis tractare permittentes, nos ad sermonem redeamus Ecclesiae. Dictum est itaque a praecessoribus nostris, non esse hanc secundi coeli creationem, sed prioris expo
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate collectis. rursus affirmare se
putant: eo quod natura ñ ferat. ut ali¬
ud cȩlum p̃ter unum generari potue¬
rit. S eos tunc magis nos risu dignos
ducamꝰ: maxime quia indentur sepe
ꝙ in aqua fieri plurimi. Unde quoq
& uiuida creatrix omniũ uircꝰ in eoꝵ
cõstructione suffecerit. Quoꝵ fortitudi¬
nem & magnitudinẽ si dĩ potentiam
contemplati fuerimꝰ: ñ arbitrabimur
discrepare afluxu liquoris. Qui cũ in
uacua uasa diffunditur: qͥbusdam in¬
terdũ reflationib intumescit. Ergo ri¬
sibilis eoꝵ penitus ꝓpositio ẽ: de omĩ¬
potentis impossibilitate certantium.
Nos autẽ tãtum absumus scdõ cȩlo dis¬
credere. qͥa & tercium ꝓficem᷑: cuus be¬
atissimꝰ paulus ñ ẽ fraudatꝰ aspectu.
Nam psalmꝰ nominans cȩlorũ celos: etiã
plurimoꝵ nobis subicit intellectum.
Nec tam̃ ammirabilior ista questio sep¬
tem illis orbib uidet᷑. scđm quos ferri

Expanded text:
cessitate collectis, rursus affirmare se cessitate collectis, rursus affirmare se putant, eo quod natura non ferat, ut aliud coelum praeter unum generari potuerit. Sed eos tunc magis nos risu dignos dicimus, maxime quia videntur saepe quoque in aqua fieri plurimi, unde dubita quod vivida creatrix omnium virtus, in eorum constructione suffecerit, quorum fortitudinem et magnitudinem, si Dei potentiam contemplati fuerimus, non arbitrabimur discrepare a fluxu liquoris, qui cum in vacua vasa diffunditur, quibusdam interdum reflationibus intumescit. Ergo risibilis eorum penitus propositio est, de omnipotentis impossibilitate certantium. Nos autem tantum absumus secundo coelo discredere: quia et tertium profitemur, cujus beatissimus Paulus non est fraudatus aspectu . Nam psalmus nominans coelorum coelos etiam plurimorum nobis subjicit intellectum. Nec tamen admirabilior ista quaestio, septem illis orbibus videtur, secundum quos ferri
Abbreviated transcription (Latin):
tantes. tolerabilius ac quiescant lin¬
guas suas truncandas exponere: quã
ut duos celos ẽẽ concedant. Unuͦ enĩ
asserunt celum cuiꝰ naturam minime
pati confirmant. ut scđm uel terciũ
adiciat᷑ ei: qm̃ inquiunt tota celi sub¬
stantia mnumiꝰ conformatione cõsup¬
ta ẽ. Singłare namq ferunt corpus
ẽẽ: uertibile. certoq ambitu cͥcum scͥp¬
tum. Quod qͥa inpͥmi celi creatione ꝑ¬
fecit: nichil reliqui ẽẽ ad scdĩ uel tercii
compositionẽ. S hȩc dicentes. materiã
quandam ingenitam conditori opinan-¬
tur habitam: ex pͥma fabulositate seq̃n¬
tium mendatia contexentes. Nos autẽ
rogamꝰ grecorũ philosophos non antea
reprehendere: quã inter se ualeant ip̃i
tenere concordiam. Nonnulli enĩ de
his infinitos esse cȩlos asserunt: & mun¬
dos innumerabiles. Quoꝵ qͣndo male¬
suadam ꝓfessionẽ suꝑauerint: acͥores
ꝓbationib quibdam ex geometriȩ ne¬

Expanded text:
tantes tolerabilius acquiescent lintantes tolerabilius acquiescent linguas suas truncandas exponere, quam ut duos coelos esse concedant. Unum enim asserunt coelum, cujus naturam minime pati confirmant, ut secundum vel tertium adjiciatur ei, quoniam, inquiunt, tota coeli substantia in unius conformatione consumpta est. Singulare namque ferunt corpus esse vertibile, certoque ambitu circumseptum, quod quia in primi coeli creatione profecit, nihil reliqui esse ad secundi vel tertii compositionem. Sed haec dicentes materiam quamdam ingenitam Conditori opinantur habitam, ex prima fabulositate sequentium mendacia contexentes. Nos autem rogamus Graecorum philosophos, non antea nostra reprehendere, quam inter se valeant ipsi tenere concordiam. Nonnulli enim ex his infinitos esse coelos asserunt, et mundos innumerabiles: quorum quando malesuadam professionem superaverint acriores, probationibus quibusdam ex geometriae ne
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ facilis habetur adeptio: eoꝵsine
dubio fastidiosa possessio ẽ.Ppterea
nos tramitem uere rationis ingressos:
ad exploranduͦ dirigit unigenitum.
Et certe uocifero sermone non erat opꝰ
incorporee nature. cum destinationis
cooꝑantem latere non posset: quib cõ¬
siliorũ societas ex ipsa potestate suppe¬
ditat. Nam uox ꝓpt᷑ auditum necessaria
ẽ: & auditus ꝓpter uocem. U bi gͦ nec aer
ẽ nec lingua nec aures. nec tractus as¬
nec sermo necessariꝰ ẽ. s exipsa ut ita
dixerim cardinali cogitatione fit par¬
ticipatio uoluntatis. Sicut gͦ p̃diximꝰ.
ut mens nr̃a consurgeret ad inquisiti¬
onẽ uultus eiꝰ de quo agimꝰ: prudent᷑
et optime scema huiꝰ modi elocutionis
assumpsit. Scdõ loco querendũ ẽ si ali-¬
ud p̾ter id quod mitio factum ẽ cȩlum
firmamentũ fuit. qđ tamen et ipsum
cȩlum uocitatur: uel si certe duo cȩli
st᷑. quãqͣm philosophi de celo dispu¬

Expanded text:
quorum facilis habetur adeptio, eorum sine quorum facilis habetur adeptio, eorum sine dubio fastidiosa possessio est, propterea nos tramitem verae rationis ingressos, ad explorandum dirigit Unigenitum. Et certe vocifero sermone non erat opus incorporeae naturae, cum destinatio cogitationis cooperantem latere non posset, quippe quibus consiliorum societas, ex ipsa potestate suppeditat. Nam vox propter auditum necessaria est, et auditus propter vocem. Ubi vero nec aer est, nec lingua, nec aures, nec tactus asnec sermo necessarius est, sed ex ipsa, ut ita dixerim, cardinali cogitatione fit participatio voluntatis. Sicut ergo praediximus, ut mens nostra consurgeret ad inquisitionem vultus ejus de quo agimus, prudenter et optime schema hujusmodi elocutionis assumpsit. 3. Secundo loco quaerendum est si aliud praeter id quod initio factum est coelum, firmamentum fuit, quod tamen et ipsum coelum vocitatur; vel si certe duo coeli sunt, quanquam philosophi de coelo dispu
Abbreviated transcription (Latin):
nisteriis uocalium officioꝵ cogitata ma¬
nifestantes: ꝑ aeris crepitum. & articu¬
lati sermonis obsequium. publicamꝰ
sensum corde conceptũ. Et quomͦ non
insanire dicendus est qͥ dm̃ talibus of¬
ficiis indigere ꝓnunciat. ad explanan¬
da quȩ cogitat: cum magis pium sit as-¬
serere. quia uoluntas diuina & pͥor im¬
petus mentis eiꝰ uerbũ ẽ dei: Quod ido
inspeciem qͣndam scͥptura figurauit:
ut ostenderet quia non solum fieri uo¬
luit creaturã. s etiã aliquo oꝑante ꝑ¬
fecit. Poterat enim sic̃ exmitio de oĩb
historicus & mͦ referre. quia in pͥncipio
fecit ds̃ celum: deinde fecit lucem. et
pꝰtea firmamentũ. Nc̃ autẽ dm̃ iubent᷑e
& loquentem. uidet᷑ inducere. Nulla no ᷤᷤ
impediens fascina quo minus uestigui.
indiciis ꝙ ꝑducti: ad contemplationem
eiꝰ qui ẽ ineffabilis ueniamus. Quȩ enĩ
labore quesita st̃: & iocunde ꝑcipiunt᷑.
& diligentissime conseruantur. Nam

Expanded text:
nisteriis vocalium officiorum cogitata manisteriis vocalium officiorum cogitata manifestantes, per aeris crepitum et articulati sermonis obsequium, publicamus sensum corde conceptum. Et quomodo non insanire dicendus est qui Deum talibus officiis indigere pronuntiat ad explananda quae cogitat; cum magis pium sit asserere, quia voluntas divina, et prior impetus mentis ejus, Verbum est Dei? Quod ideo in specie quadam Scriptura figuravit, ut ostenderet quia non solum fieri voluit creaturam, sed etiam aliquo cooperante perfecit. Poterat enim sicut ex initio de omnibus historicus, et modo referre, quia in principio fecit Deus coelum, deinde fecit lucem, et postea firmamentum: nunc autem Deum jubentem et loquentem videtur inducere, nullo nos impediens fascino quominus vestigiis indiciisque perducti, ad contemplationem ejus qui est ineffabilis veniamus. Quae enim labore quaesita sunt, et jocunde percipiuntur, et diligentissime conservantur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ris tamen scłis copiosos sine dubio theᷤᷤ¬
auros sortiemur. Quã ꝓpter obsec uos
ut omnes cogitationes mundanas de
urĩs cordib excludatis: et penitus mͥ
integros p̾beatis. Neq enim ullum cõ¬
modum capiet p̾sentia corꝑalis: cum
mens curis implicata terrestrib credi¬
tur absentare. Et dixit ds̃. fiat firma¬
mentũ: & sit separans inter aquam. &
aquã. Iam quidem hesterno die audi¬
uimus u̾ba dnĩ dicentis. fiat lux: ho¬
die fiat firmamentũ. Plus autem qͥd¬
dam uidentur habere p̾sentia. Neq
enĩ u̾bum innudo p̾cepto remansit:
s causam ꝑ qͣm queritur firmamenti
ꝓductio. aꝑtius declarauit. Id ẽ: ut di¬
uidat inter aquam & aqͣm. Primo qͥ¬
dem reputemꝰ discutientes. quomͦ ds
alloquitur nr̃one. id ẽ hominũ more:
qͥ pͥus future rei formam concipimus
intellectu. Deinde exsubiectis congru¬
as & familiares unicuiq significatioẽs
colligentes expͥmimꝰ: et post hoc mi-¬

Expanded text:
ris tamen saeculis, copiosos sine dubio thesris tamen saeculis, copiosos sine dubio thesauros sortiemur. Quapropter obsecro vos ut omnes cogitationes mundanas de vestris mentibus excludatis, et penitus mihi vos integros praebeatis. Neque enim ullum commodum capiet praesentia corporalis; cum mens curis implicata terrestribus, creditur absentare. 2. Et dixit Deus: Fiat firmamentum; et sit separans inter aquam et aquam. Jam quidem hesterno die audivimus verba Domini dicentis: Fiat lux, hodie, Fiat firmamentum. Plus tamen quiddam videntur habere praesentia. Neque enim verbum in nudo praecepto remansit, sed causa per quam quaeritur firmamenti productio apertius declaratur; id est, ut dividat inter aquam et aquam. Primo quidem reputemus, discutientes quomodo Deus alloquitur, nostro ne, id est hominum more, qui prius futurae rei formam concipimus intellectu; deinde ex subjectis congruas et familiares unicuique significationes colligentes exprimimus, et post hoc mi
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ ueri suauitatẽ demonstrans
ita dicit dulcia faucib meis u̾ba tua:
suꝑ mel ori meo. heri itaq quantum
possibile fuit erga uerba domini com¬
morantes. ur̃os sensus delectatione re¬
pleuimꝰ: in hodiernũq diem festinant᷑
occurrimꝰ. sequentium rerum miracła
spectaturi. Ueruntam᷑ minine latere
nos potuit. qͥa multi opifices labore
suarũ manuum uictitantes cirtu̾stant
nos & ainmonent ut narrationẽ ꝓposi¬
tam breuitate stringamꝰ: ne diutius
extrahantur ab oꝑe. Quib hoc respon¬
deo: quia pars modica tẽporis fenerata
do̾. non solum ipsa ñ deperit. s cum
magnis abeo rependitur incrementis.
Omnes enĩ res que occupationũ causas
tribuens corporib fortitudine̾. animis¬
q leticiam. nec non facultatem nego¬
tiis ꝑagendis: si tamen nos scłaribus
pponenda sp̃ualia censeamꝰ. Quod si
forsitan inp̃senti uita remunerationẽ
benegestoꝵ reciꝑe ñ potuerimꝰ: futu¬

Expanded text:
psalmus veri suavitatem demonstrans, psalmus veri suavitatem demonstrans, ita dicit: Dulcia faucious meis verba tua, super mel ori meo . Heri itaque, quantum possibile fuit, erga verba Domini commorantes vestros sensus delectatione replevimus. In hodiernumque diem festinanter occurrimus, sequentium rerum miracula spectaturi. Verumtamen minime latere nos potuit, quia multi opifices labore suarum manuum victitantes, circumstant nos, et admonent ut narrationem propositam brevitate stringamus, ne diutius extrahantur ab opere. Quibus hoc respondeo, quia pars modica temporis fenerata Deo, non solum ipsa non deperit, sed cum magnis ab eo rependitur incrementis. Omnes enim res quae occupationum causas tribuens corporibus fortitudinem, animisque laetitiam, nec non facultatem negotiis peragendis, si tamen nos saecularibus praeponenda spiritalia censeamus. Quod si forsitan in praesenti vita, remunerationem bene gestorum recipere non potuerimus, futu
Abbreviated transcription (Latin):
diem celesti lumine decorauit. & noc¬
tem ignis radiis clarere fecit. qͥ uent᷑i
scłi requiem merentib p̃parauit: cor¬
da ur̃a plustret agnitione ueritatis.
& intemeratam custodiat uitã urãm
p̃stans uobis honeste ambulare: qua¬
tinꝰ fulgeatis ut sol inclaritudine san¬
toꝵ suoꝵ ad exultationem meã indiẽ
potius unius. neq enim
fas est nos ei de trahere dig¬
nitatem qͣm a conditore ꝓmeruit
cum ꝑse singłariter ederetur. nullatenꝰ
aliarum connumerata curriculis. qm̃
omnia q̃ mea facta sunt. heri nͣr ser¬
mo disseruit: & hec passim diuidens
alimomam matutinam. uesꝑtinamq
leticiam p̃stitit animis auditoꝵ: nẽ
autẽ admiracła secundi diei ꝓperamꝰ.
hoc autẽ commemorans. ñ in referen¬
tis potentia colloco quȩ dicuntur: s
inscpͥture gra quȩ naturalit̾ possidenᷤ
intelligendi facilitatem illiꝰ amorem
suuͦ cordib inspirauit: que ꝑsuasioni
suꝑflue anteferunt ueritatemr sicut &

Expanded text:
diem coelesti lumine decoravit, et nocdiem coelesti lumine decoravit, et noctem ignis radiis clarefecit, qui venturi saeculi requiem merentibus praeparavit, corda vestra perlustret agnitione veritatis, et intemeratam custodiat vitam vestram, praestans vobis honeste ambulare, quatenus fulgeatis ut sol in claritudine sanctorum suorum, ad exsultationem meam in diem potius unius, neque enim fas est ei nos detrahere dignitatem quam a Conditore promeruit, cum per se singulariter ederetur, nullatenus aliarum connumerata curriculis, cum omnia quae in ea facta sunt, heri noster sermo disseruit. Et haec passim dividens, alimoniam matutinam, vespertinamque laetitiam praestitit animis auditorum; nunc autem ad miracula secundi diei properamus. Hoc autem commemorans, non in referentis potentia colloco quae dicuntur, sed in Scripturae gratia, quae naturaliter possidens intelligendi facilitatem, illis amorem suum cordibus inspiravit, qui persuasioni superfluae anteferunt veritatem; sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
Unde causarum potus diu̾sarum ac¬
tuumq differentias: & ñ scłorum c̾eui¬
tus & successiones ac fines datur intel¬
lucidus. Et alibi. Quid nobis querere
diem dñi: Qui tam̃ tenebras habet:
ñ lucem. S tenebras eas dixit: quȩ de¬
putate sunt sͥ dignis. Nam in occi-¬
duum & sempiternũ diem illum ser¬
mo testatur. Quam etiã octauum
psalmus appellat. Quippe qui extra
septimum dixeris. exeodem trahitur
intellectu: singłariter & ñ multiplici¬
ter declaratus. Itaq ut ad futuram
uitam nr̃am cogitata dirigeret: diem
pͥncipalem qͥ ẽ ymago seculoꝵ. unum
non inmerito uocitauit. ut pote lumi¬
ni ȩqueuum. Dico autẽ sc̃m dnicum:
qͥ resurrectione glorificatꝰ ẽ saluatori.
Et hoc ẽ quod dixit facta est uespera.
& factum ẽ mane: dies unus. S uespe
qͥdem illius narratio occupata p̾senti
uesꝑa: modum cursui nr̃e disputatio¬
nis imponit. Pater autẽ uere lucis qͥ

Expanded text:
Unde causarum potius diversarum acUnde causarum potius diversarum actuumque differentias, et non saeculorum circuitus et successiones ac fines datur intelus et lucidus . Et alibi: Quid vobis quaerere diem Domini? Qui tamen tenebras habet, non lucem . Sed tenebras eas dixit quae deputatae sunt sibi dignis. Nam inocciduum et sempiternum diem illum sermo testatur, quem etiam octavum psalmus appellat: quippe qui extra aeculum, sive septimum dixeris, ex eodem trahitur intellectu, singulariter et non multipliciter declaratur. Itaque ut ad futuram vitam nostra cogitata dirigeret, diem principalem, qui est imago saeculorum, unum non immerito vocitavit, ut pote lumini aequaevum. Dico autem sanctum Dominicum qui resurrectione glorificatus est Salvatoris. Et hoc est quod dixit: Facta est vespera, et factum est mane dies unus. Sed vesperae quidem illius narratio occupata, praesenti vespera modum cursui nostrae disputationis imponit. Pater autem verae lucis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
solet curricula definire. Uel sicut secre¬
tior tradit ratio. ds̃ cum naturã tẽporiᷤ
ꝓcrearet: mensuram ei signaq certa
ex dierum constituit interuallis. et
ꝑseptimana numerari uoluit: eamq
semꝑ insemetipsam conu̾ti p̃cepit.
motum tẽporis metientẽ. Rursus q
septimanam supplere iussit tiniꝰ diei
spacia: quȩ septies insemetipsam refle¬
ccitur. hec enim ratio ẽ uolubilium sce¬
matũ: ut ase incipientia semꝑ insem&¬
ipsa ferantur. Quod etiã scłorum ꝓͥu̾ẽ
quȩ ꝑsua se incessanter uestigia reuol¬
uendo. terminum nulla ratione ꝑcipi¬
unt. ꝓpterea uerticem tẽporis. non
pͥmum s unum diẽ nuncupauit: ut
ex ipsa nuncupatione cũ scło sͥ serua¬
retur affinitas. Rerum enĩ simpliciũ
nichilq cõmune cũ aliis habentium
specimen indicans: congrue penitus
& decenter nominatꝰ ẽ unꝰ. ꝙ qͣmius
multa scła nobis scͥptura declaret di
aut sccłm. aut terciu᷑ scłm numeratur

Expanded text:
solet curricula definire. Vel sicut secresolet curricula definire. Vel sicut secretior tradit ratio, Deus cum naturam temporis procrearet, et mensuram ei signaque certa ex dierum constituit intervallis: et per septimanam numerari voluit, eamque semper in semetipsam converti praecepit, motum temporis metientem, rursusque septimanam suppleri jussit unius diei spatio, quae septies in semetipsa reflectitur. Haec enim ratio est volubilium schematum, ut a se incipientia semper in semetipsa ferantur. Quod etiam saeculorum proprium est, quae per sua se incessanter vestigia revolvendo, terminum nulla ratione percipiunt. Propterea verticem temporis non primum, sed unum nuncupavit diem: ut ex ipsa nuncupatione cum saeculo sibi servaretur affinitas. Rerum enim simplicium, nihilque commune cum aliis habentium, specimen indicans, congrue penitus et decenter nominatus est unus. Et quamvis multa saecula nobis Scriptura declaret dicaut secundum, aut tertium saeculum numeratur.
Abbreviated transcription (Latin):
Et iterũ. iacob. Dies uite mee: breues et
maligni. & alibi. Omnes dies uitȩ meȩ.
Ergo quȩ tẽ historiȩ causa relata sunt:
ꝓ legib imposterum ualitura scͥptor
instituit. Et fuit uespa. & fuit mane:
dies unus. Quã obrem ñ dixit pͥmus.
s unus: Et certe consequentius fuerat
ei qͥ dicturus ẽ de scdo. & tercio. & qͣrto.
pͥmum diem potius appellare: quam
unum. S hoc dixit aut mensurã diei
simul noctisq: definiens. & tempus
spacium diei uiderent᷑ efficere: sub au¬
dientib uidelicet nobis. qͥa nuncupati¬
one diei: nox quoq debet intelligi. Uñ
etiã si unam exhis fieri longiorem sol
mensuram uniꝰ diei ꝑtinere. Uel unũ
forsitan dixit: obhoc quia incelo de
certis signis meadẽ iterum sub uno die
ꝓcessio solis & u̾sio celebrat᷑. Ita quoti¬
ens uesꝑa uel mane scdm solis cͥcuitũ
terrarum orbem cõplectitur: ñ ampli¬
ori tẽpore qͣm unius diei spacio ꝓpͥa

Expanded text:
Et iterum Jacob: Dies vitae meae breves et Et iterum Jacob: Dies vitae meae breves et mali . Et alibi: Omnes dies vitae meae . Ergo quae tunc historiae causa relata sunt, pro legibus in posterum valitura scriptor instituit. Et fuit vespera, et fuit mane dies unus. Quamobrem non dixit, primus, sed unus? Et certe consequentius fuerat ei, qui dicturus erat de secundo et tertio, et quarto, primum diem potius appellare quam unum. Sed hoc dixit, aut mensuram diei simul noctis que definiens, et tempus spatium diei viderentur efficere, subaudientibus videlicet nobis, quia nuncupatione diei, nox quoque debet intelligi. Unde, etiamsi unum ex his fieri longiorem, solmensuram unius diei pertineri: vel unum forsitan dixit, ob hoc, quia in coelo de certis signis in eadem iterum sub uno die processio solis et reversio celebratur. Ita quoties vespera vel mane, secundum solis circuitum, terrarum orbem complectitur, non ampliore tempore quam unius diei spatio, propria
Abbreviated transcription (Latin):
fusione pͥncipalis luminis. modo sub¬
ducentis.mͦ denuo reducentis. scđm di¬
umam p̃ceptionem dies fiebat: nox
cipiente die. & occasu u̾rgente: nox ei
sua uicinitate contigua est ueruntn
ut natiuitatatis diurnȩ pͥulegia re¬
seruaret. dixit pͥmo uesꝑam: docens
qͥa nox diem comitatur. Nam anteqͣm
lux crearetur. nox ñ habebatur ĩmun¬
do: s tenebre Obumbratio gͦ terrȩ qm
supͣ diximus intercidens diem. nox ap¬
pellata ẽ: & idõ nouo nomine pꝰt gene¬
rationẽ diei uocitata ẽ. Facta est itaq
uesꝑa: et factum ẽ mane. Non dixit di¬
es atq: nox. s uesꝑa & mane ut uocabu¬
li uidelicet dignitate parti meliori tri¬
bueret.Nam dies eque uesperam maneq
contingit: & hanc consuetudine̾ repperi¬
es uͥq custodire scͥptura. intemporib nu¬
merandis. Dicimꝰ enim tot dies elapsos
ẽẽ. nullam facientes noctium mtionem:
sic̃ psalmꝰ docet. dies annoru᷑ nostroꝵ.

Expanded text:
fusione principalis luminis, modo se subfusione principalis luminis, modo se subducentis, modo denuo reducentis, secundum divinam praeceptionem dies fiebat, noxqcipiente die, et ad occasum vergente, nox ei sua vicinitate contigua est: verumtamen ut nativitatis diurnae privilegia reservaret, dixit primo vesperam, dicens quia nox diem comitatur. Nam antequam lux crearetur, nox non habebatur in mundo, sed tenebrae. Obumbratio ergo terrae quam suipra diximus intercidens diem nox appellata est: et deo novo nomine post generationem vocitata est: Facta est itaque vespera, et factum est mane: non dixit dies atque nox, sed vespera et mane, ut vocabuli videlicet dignitatem parti meliori tribueret. Nam dies aeque vesperam maneque contingit, et hanc consuetudinem reperies ubique custodire Scripturam in temporibus numerandis. Dicimus enim tot dies elapsos esse, nullam facientes noctium mentionem, sicut psalmus docet: Dies annorum nostrorum .
Abbreviated transcription (Latin):
largitur. Similit̃ etiam stella que
uocitatur antifer. omniũ syderum
pulcͥtuma nominat᷑: ñ ꝓpter eximiã
cõpaginatione menbrorum q̃ nulla
sunt ei: s qͥa lȩtum alacremq fulgorẽ
nr̃is impendit obtutib Huiꝰ modi gͦ
dĩ testimoniũ. ñ ad hoc solum respicit
qͦd ꝑse lux bona ẽ & iocunda cernen¬
tib s etiam ꝓpter utilitate̾ quȩ pꝰt¬
modũ ex ea fuit collata mortalibus
bonam dixit. Et separauit ds̃ inter
lucẽ & tenebras: id est incommixtam
naturam illarũ sibiq excontrarietate
disparem fabricauit. Quippe quas ꝓ¬
lixis a se spaciis & discreuit & destitu¬
it: sicut dictum ẽ. Et uocauit ds̃ lu¬
cem diem: & tenebras uocauit noctẽ
Nc̃ qͥdem post solis creationem dies
appellatur. id ẽ aer sole lustratꝰ: cum
inemispherio quod supͣ terram ẽ com¬
moratur. Nox autẽ dicitur terrȩ obũ¬
bratio: q̃ sole moccasu condito generat᷑.
Nunc autem ñ solum corpis motu. s dif¬

Expanded text:
largitur. Similiter etiam stella quae largitur. Similiter etiam stella quae vocitatur Antifer, omnium siderum pulcherrima nominatur, non propter eximiam compaginationem membrorum, quae nulla sunt ei, sed quia laetum alacremque fulgorem nostris impendit obtutibus. Hujusmodi ergo Dei testimonium, non ad hoc solum respicit quod per se lux bona est et jucunda cernentibus, sed etiam propter utilitatem quae postmodum ex ea fuit collata mortalibus, bonam dixit. Et separavit Deus inter lucem et tenebras, id est incommixtam naturam illarum, sibique ex contrarietate disparem fabricavit; quippe quas prolixis a se spatiis et destituit et discrevit, sicut dictum est: Et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem. 8. Nunc quidem post solis creationem dies appellatur, id est aer sole illustratus, cum in hemisphaerio quod supra terram est commoratur; nox autem dicitur terrae obumbratio, quae sole in occasu condito generatur, tunc autem non solum corporis motu, sed dif
Abbreviated transcription (Latin):
iocunditatẽ lucis mundo repente ꝑ¬
hibuit. Fiat lux dixit ds̃: confestim
ꝙ p̾ceptio fuit opus. Et facta natu¬
ra est: quia nichil uoluptuosius in
fruendo cogitationẽ poterit subire
mortalium. S & si quando uocem ser¬
monemq uel p̃ceptionem dei dicimꝰ:
debes aduertere ñ intentione motu¬
q corporis uocem reddentis sonum ꝙͦ¬
piam destinari: nec aerem lingua
p̃ceptum. Et uidit d̃s quia lux bona
Quib gͥ lucem celebrare nos laudib
testimoniũ aconditore meruerit:
licet diuina uerba nrõs paria ocłos
de illa iudicare compellant. Nam
sermo ñ sufficit explicare: qͣntum
sensus aciei p̾ueniens atcestatur. Si
em̃ pulcͥtudo corporea exmenbris inter
se rite compositis. & excoloris uentsta¬
te formatur: quomͦ nͨ lucem cuiꝰ nat᷑a
simplex ẽ. sͥq ꝑ omnia similis aplena
p̾dicatione quod bona sit possumus
explicare: Ita eni et aurum bonum
coloris sui magna nobis oblectam̃ta

Expanded text:
jucunditatem lucis, mundo repente cjucunditatem lucis, mundo repente constituit. Fiat lux, dixit Deus: confestimque praeceptio fuit opus, et facta natura est, quia nihil voluptuosius in fruendo cogitationem poterit subire mortalium. Sed et si quando vocem sermonemque, vel praeceptionem Dei dicimus, debes advertere non intentione motuque corporis vocem reddentis sonum quempiam destinari, nec aerem lingua praeceptum. Et vidit Deus quia lux bona. Quibus igitur lucem celebrare nos poterimutestimonium a Conditore meruerit? Licet divina verba nostros paria oculos de illa judicare compellant, nam sermo non sufficit explicare quantum sensus aciei praeveniens attestatur. Si enim pulchritudo corporea ex membris inter se rite compositis, et ex coloris venustate formatur, quomodo lucem cujus natura simplex est, sibique per omnia similis, plena praedicatione quod bona sit, possumus explicare? Ita enim et aurum bonum coloris sui magna nobis oblectamenta
Abbreviated transcription (Latin):
ta: acutam q penetratio ꝓpͥi fulgoris
uͥq ꝑ om̃s suos terminos intendebat.
Sursum enĩ ȩther erat celoq uicinꝰ:
latitudine aut̃ boreales simul & au¬
strales eoasq partes.nec ñ & occiduas
contingebat: quippe cuiꝰ natura luci¬
da ẽ atq ꝑspicua. ꝓpter qͦd nullaᷤ mo¬
ras ut temporalis lux ꝑeum cõmearet:
sustinebat. Sic̃ enĩ obtutus nr̃os sine
ullo mom̾to temꝑis aer mox ad ea di¬
rigit quȩ uidentur: ita lucis accessũ
uelociter. & omĩ celeritate ꝑceptum
ꝑ om̃s fines sue complexionis infudit.
E ther qͦq uenustius illuminatũ effici¬
t᷑. & aquȩ splendidiores apparent. ñ so¬
lum quia lucis candore lustrantur:
s etiã reꝑcussione eiꝰ emicantes. clari¬
orem reddunt aeris effigiem. Ita oĩa.
uox diuina grata & honesta consti¬
tuit. Nam sicut hii qͥ olei asꝑgine ꝑ¬
spicuum sͥ ꝓfundum maris efficiunt:
sic rerum conditor ds̃ sui oris afflatu.

Expanded text:
ta, acutamque penetrationem proprii fulgoris, ta, acutamque penetrationem proprii fulgoris, ubique per omnes suos terminos intendebat. Sursum enim aetheri erat coeloque vicinus; latitudine autem boreales simul et australes, eoasque partes, necnon et occiduas contingebat, quippe cujus natura lucida est atque perspicua, propter quod nullas moras aut tempora lux per eum commeans sustinebat. Sicut enim obtutus nostros, sine ullo momento temporis, aer mox ad ea dirigit quae videntur; ita lucis accessum velociter, et omni celeritate perceptum, per omnes fines suae complexionis infudit. Aether quoque venustius illuminatum efficitur, et aquae splendidiores apparent, non solum quia lucis candore lustrantur, sed etiam repercussione ejus emicantes, clariorem reddunt aeris effigiem. Ita omnia vox divina, grata et honesta constituit. Nam sicut hi qui olei aspergine perspicuum sibi profundum maris efficiunt, sic rerum conditor Deus sui oris afflatu,
Abbreviated transcription (Latin):
uere doctrine ꝓximus habebatur in
uocem facundiorem ẽẽ: & ꝓpt̾ hebraice
lingue cognitionẽ scͥpturarum. magis
sermonib indulsisse. Sensus itaq dicti
illiꝰ: hoc mͦ ẽ. Suꝑferebatur inquit sp̃c
hoc ẽ fouebat & uiuificabat aquarũ
naturam. ad similitudine̾ galline cu¬
bantis: ui calem uirtutẽ his que foue¬
bantur mitiens Huiꝰ modi gͦ ratio qđ
dixit suꝑferebatur. sic interp̾tatur:
id ẽ aduiuificandam aquarũ naturã
compellebat. Ex quo sufficient᷑ etiam
illud qͦd aquibdam ualde reqͥritur
aꝑꝓbari potest: quia nec genitali. po
lux. Prima uox dĩ. naturam luminᷤ
fabricauit. ac tenebras dispulit. me¬
roremq dissoluit: & omnen subito
letam speciem iocundamq ꝓduxit.
Popłs tunc apparuit qͥ erat interim
celatus a dño tantaq eiꝰ pulchritu¬
do ꝑclaruit: quantam nunc etiam
testificatur aspectus. Aer autẽ illu¬
strabatur exea luce que sͥ erat ad mix¬

Expanded text:
verae doctrinae proximus habebatur. verae doctrinae proximus habebatur. vocem facundiorem esse, et propter Hebraicae linguae cognationem, Scripturarum magis sermonibus indulsisse. Sensus itaque dicti illius hoc modo est: Superferebatur, inquit, Spiritus, hoc est fovebat et vivificabat aquarum naturam, ad similitudinem gallinae cubantis: vitalem virtutem his quae fovebantur injiciens. Hujusmodi ergo ratio quod dixit superferebatur, sic interpretatur, id est ad vivificandam aquarum naturam compellebat. Ex quo sufficienter etiam illud quod a quibusdam valde requiritur, approbari potest: quia nec genitali potelux. Prima vox Dei naturam luminis fabricavit, ac tenebras dispulit, moeroremque dissolvit, et omnem subito laetam speciem jucundamque produxit. Polus tunc apparuit, qui erat interim celatus a Domino; tantaque ejus pulchritudo perclaruit, quantam nunc etiam testificatur aspectus. Aer autem illustrabatur ex ea luce quae sibi erat admix
Abbreviated transcription (Latin):
submeridianis horis tabernaculũ tͥ
qͦddam ex materia densa nimis et
opaca fundaueris: inspontaneis de
ibidẽ tenebris collocabis. Tales gͦ et
illas tenebras ẽẽ opmare: non pͥncipa¬
liter substitutas. s ꝓcessum secutas
alteriꝰ. has aut̃ tenebras fertur a¬
bysso suꝑferri: quia extremitaᷤ aereᷤ
solita ẽ conungi corpoꝵ specieb sed tc̃
aquȩ iam om̃ib suꝑiecte. ꝓpter quod:
necessario tenebras suꝑ abyssum fuis-¬
tius. spm̃ dicit. ꝑcipe scͥptorem: por¬
tiones tibi mundi singłas enumerantẽ.
Nã fecisse dm̃ dicit. celum. t̾ram. aqu̾a.
aerem hc̃ liquidum. atq diffusum.
Siue qͦd magis existimo. & qđ his qͥ
p̃cipuam huiꝰ competent̾ mentionẽ
nominis declararet. Nullũq alium
spm̃ dictum debemus credere nͥ scm̃:
qui beatȩ ac uenerabilis trinitatis ex-¬
plecor ẽ. Et hc̃ intellectũ capiens: ma¬
ius tͥ subinde commodũ conferri rep
tantũ aberat asapientia scłari. qͣntũ

Expanded text:
sub meridianis horis tabernaculum tibi sub meridianis horis tabernaculum tibi quoddam ex materia densa nimis et opaca fundaveris, in spontaneis te ibidem tenebris collocabis. Tales ergo et illas tenebras esse opinare, non principaliter substitutas, sed processum secutas alterius. Has autem tenebras ferunt abysso superferri: quia extremitas aeris solita est conjungi corporum speciebus. Sed tunc aqua erat omnibus superjecta, propter quod necessario tenebras super abyssum fuistius, spiritum dicit, percipe scriptorem portiones tibi mundi singulas enumerantem; nam fecisse Deum dicit coelum et terram, aquam et aerem, hunc liquidum atque diffusum; sive, quod verum magis existimo, et quod his qui praecipuam hujus competenter mentionem nominis declararet: nullumque alium spiritum dictum debemus credere, nisi sanctum, qui beatae ac venerabilis Trinitatis expletor est, et hunc intellectum capiens, majus tibi subinde commodum conferri repetantum aberat a sapientia saeculi quantum
Abbreviated transcription (Latin):
neminẽ puto contradicturũ. Quisqͥs
gͦ lum̃ illud quod suꝑ celos ẽ. in bono¬
rum ꝓmissionib oꝑitur. de quo sa¬
neos inportione sortis scoꝵ in luce.
Si eniͦ damnati intenebras ultimas
abiguntur: qͥ remunerationẽ ꝓ dig¬
nis oꝑib p̾stolantur. in ea sine dubio
luce quȩ ẽ extra mundũ quietis do¬
micilium sortiunt᷑. Igit᷑ quia constat
factũ ẽẽ celũ p̃ceptione dei. subitoq
distensum ac familiari cͥcum terram
rotunditate conclusum: habens corpꝰ
spissum. & adõ ualidum. ut possit ea
que extrinsecus habentur ab interiorib
seꝑare: ob hoc necessario post se relictã
regionem. carentem luce constituit.
ut pote fulgore qͥ desuꝑ radiabat ex¬
cluso. Tria enĩ simul õportet inu̾bͣ
facienda concurrere: lucem.corpus.
& obscuratũ: Locum gͦ mundanis
tenebris exumbra celestis corꝑis ex¬
titisse: sciendum ẽ. Tu uͦ ꝑ exemplũ
manifestum: adu̾te quȩ dicimus.Si

Expanded text:
neminem puto contradicturum. Quisquis neminem puto contradicturum. Quisquis ergo lumen illud quod super coelos est in bonorum promissionibus opperitur, de quo Saneos in portione sortis sanctorum in luce . Si enim damnati in tenebras ultimas abigantur, hi qui remunerationem pro dignis operibus praestolantur, in ea sine dubio luce, quae est extra mundum, quietis domicilium sortientur. Igitur quia constat factum esse coelum praeceptione Dei, subitoque distensum, ac familiari circum terram rotunditate conclusum, habens corpus spissum, et adeo validum, ut possit ea quae extrinsecus habentur ab interioribus separare; ob hoc necessario post se regionem relictam, carentem luce constituit, ut pote fulgore qui desuper radiabat excluso. Tria enim simul oportet in umbra facienda concurrere, lucem, corpus, et obscuratum locum. Ergo mundanas tenebras, ex umbra coelesti corporis exstitisse sciendum est. Tu vero per exemplum manifestum adverte quae dicimus. Si