comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pu ambulate et desideria carnis non ꝑficietis. De hac
lectione diuersi doctores non aequaliter sentiunt
dicentes. quidã despũ hominis locutũ ẽẽ hic apłm si¬
cut cassianus uit prudentissimus in collationib patrũ.
quidã despũ scõ ut beatus augustinus. Quod utrumnq
non in congrue. neq contra rectitudinẽ fidei accipi
potest. Dicamus iuxta cassianũ. Sp̃u ambulate. iđ spũ
du cente uiuite. Quid est ergo sp̃s hominis principa¬
litas animȩ. quae et rationabilitas mentis appellat᷑.
perque possumus cognoscere quid debemus appere¬
docet. ac p̃cipit indiuinis scripturis ita uiuite et con¬
uersamini ambulantes et crescentes de uir tute in
uir tutẽ. defide. ad spem. despe ad caritatẽ. de carita¬
te. ad operationẽ perfectam. Quod si feceritis. deside¬
ria carnalis concupiscentiae non facietis. Quid est
quod dicit caro concupiscit aduersus sp̃m. sp̃s autẽ
corporibus mortuis. post quã enĩ spm ex alauerint

Expanded text:
u ambulate, et desideria carnis non perficietis. De hac lectione diversi doctores non aequaliter sentiunt, dicentes quidam de spiritu hominis locutum esse hic Apostolum, sicut Cassianus, vir prudentissimus, in Collationibus Patrum, quidam de Spiritu sancto, ut beatus Augustinus. Quod utrumque non incongrue, neque contra rectitudinem fidei accipi potest. Dicamus igitur, juxta Cassianum: Spiritu ambulate, id est Spiritu ducente vivite. Quid est ergo spiritus hominis? Principalitas animae, quae et rationabilitas mentis appellatur, per quam possumus cognoscere quid debeamus appetedocet ac praecipit in divinis Scripturis, ita vivite et conversamini, ambulantes et crescentes de virtute in virtutem, de fide ad spem, de spe ad charitatem, de charitate ad operationem perfectam. Quod si hoc feceritis, desideria carnalis concupiscentiae non perficietis. Quid est quocorporibus mortuis. Postquam enim spiritum exhalaverint,
Abbreviated transcription (Latin):
retur credentib ut in nomine eius benedicerent᷑
omnes gentes. & infide ipsius iustificarentur essetq
gratia et indulgentia ipsius. ut quos lex nonpoterat
saluare ipse redimeret. Et qui perlegis opera noue¬
ramus digni iufti iustificari. per eius fidẽ optinerem:¬

Expanded text:
retur credentibus, ut in nomine ejus benedicerentur retur credentibus, ut in nomine ejus benedicerentur omnes gentes, et in fide ipsius justificarentur, essetque gratia et indulgentia illius, ut quos lex non poterat salvare, ipse redimeret, et qui per legis opera non eramus digni salvari, justificationem per ejus fidem obtinerem
Abbreviated transcription (Latin):
inse mine eius benedicende eẽnt om̃s gentes:
Ab sit. Nonfiat istud. ut aliquis credat legẽ. con¬
trariã eẽ huic promissioni. ut illã euacuaret.
Sienĩ lex posset nos mundare & iustificare quid
esset necesse uenire xp̃m: Sed quia illa hoc ñ
ualuit. ideo aduentus xp̃i nobis necessarius fuit
Sed conclusit seriptura legis om̃a genera hominũ
et om̃s iudȩos sub peccato eẽ iđ ut ostendit quod
nullus eẽt qui illã posset implere. Dicebat enim
bat peacata et non tollebat. Numquid e̾rat aucta
scelȩris et culpe peccantiũ. minime. Uerbi grã.
dic erat ipsalex. Sicut quilibet rexi uel quelibet
maiestas terrena. questatuit et proponit legem
& edictum: ut siquis hoc uel illud fecerit. aut in car¬
cerem detineatur. aut capite truncetur. Lransgre¬
ditur aliquis illud hedictũ. et ponitur incarcere.
sunde liberatur. gratia et pietas ẽ regis. Lex osten¬
debat peccata etprohibebat. et tam̃ non tollebat.
ut promissio exfide ihũ xp̃i quȩ dataẽ ad abraham da¬

Expanded text:
in semine ejus benedicendae essent omnes gentes? Absit. Non fiat istud ut aliquis credat legem contrariam esse huic promissioni ut illam evacuaret. Si enim esset necesse Christum venire? Sed quia illa hoc non valuit, ideo adventus Christi nobis necessarius fuit. Sed conclusit Scriptura legis omnia genera hominum et omnes Judaeos sub peccato, id est ostendit quod nullus esset qui illam posset implere. Dicebat enim bat peccata et non tollebat, nunquid erat auctor sceleris et culpae peccantium? minime. Verbi gratia: sic erat ipsa lex sicut quidam rex, vel quaelibet majestas terrena, quae statuit et proponit legem et edictum, ut si quis hoc vel illud fecerit, aut in carcerem detur, aut capite truncetur. Transgreditur aliquis edictum illud et ponitur in carcerem, inde liberatur, gratia et pietas est regis. Et lex ostendebat peccata et prohibebat, non tamen tollebat; ut promissio ex fide Jesu Christi, quae facta est ad Abraham, da
Abbreviated transcription (Latin):
& mare uitreum simile cristallo. quto in eccła
tantũ modo ardet sp̃s sc̃s et trinitas baptis mitns¬
itur. ibiq fides electorũ manifestatur. uitas
illoꝵ conflatus. et asordib uitioꝵ purgatur.
Et in medio sedis. et incircuitu sedis. Qui in medie¬

Expanded text:
 mare vitreum simile crystallo, quia in Ecclesia tantummodo ardet Spiritus sanctus, et Trinitatis baptisma tribuitur. Ideoque fides electorum manifestatur, vitaque illorum conflatur, et a sordibus vitiorum purgatur. Et in medio sedis, et in circuitu sedis quatuor ani
Abbreviated transcription (Latin):
ia ne cesses. Ascende huc iđ ad ostium. Om̃is enim
criptura ueteris testam̃ti. ad misteria xp̃i contu¬
horo doctoꝵ. Ascende huc non gressib corporis.¬
ed gressib mentis et fidei. et uide iã om̃a inxp̃ocõ
leta que prius sunt ꝑ prophas p̾nuntiata. Et osten¬
dam tibi quae oportet fiericito id presenti tempore¬

Expanded text:
ixerit. Ascende huc, id est, ad ostium. Omnis enim Scriptura Veteris Testamenti ad mysteria Christi contuchoro doctorum: Ascende huc, non gressibus corporis, sed gressibus mentis et fidei, et vide in Christo jam omnia completa, quae prius sunt per prophetas praenuntiata. Et ostendam tibi quae oportet fieri cito. Id est, in pr
Abbreviated transcription (Latin):
te aũt nouus propħa tempus suae ꝓphetiae nequa¬
uã scripsit ꝑ tempora iđ perannos et menses. sed tan¬
ũ mentionem facit unius diei cũ dicit. fui inspũ in
iente sicut post uidebimus. Et ecce ostiũ aꝑtũ incȩlo
elũ in hoc loco. eccłam significat. Dicit enim dñs per
pħam. Caelũ mihi sedes ẽ. Salomon quoq ait. Ani

Expanded text:
te autem novus propheta tempus suae prophetiae nequaquam describit per tempora, id est per annos aut menses, sed tantum mentionem facit unius diei, cum dicit: Fui in spiritu in mente, sicut post videbimus. Et ecce ostium apertum in coelo. Coelum in hoc loco Ecclesiam significat. Dicit enim Dominus per prophetam: Coelum mihi sedes e
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum dnm ihm xp̃m. quinatus ẽ ut homopass
est ut uitulus. sur rexit ut leo. Ascendit sup
om̃s caelos ut aquila. Designantur &tiã ꝑha
animalia om̃s scĩ. Nam unus quisq electus
quantũ racionabiliter scđm dĩ uoluntatẽ us
homo est. quia homo ẽ rationale animal. In
Tũ ad uersa istius scłi a equa nimiter tolera
cupiscentiis. uitulus. Inquantũ mentis colsi¬
platione caelestia petit. aquila. Et qua¬
or animalia singula eoꝵ habebant alas sen
Prima ala. intelligitur lex naturalis. Scda
ictoritas. siue doctrina catholicoꝵ uirorsu.

Expanded text:
sum Christum, qui natus ut homo, passus est ut vitulus, surrexit ut leo, ascendit super omnes coelos ut aquila. Designantur etiam per haec animalia omnes sancti, nam unusquisque electus in quantum rationabiliter secundum voluntatem Dei vivit, homo est, quia homo est rationale animal, in quantum adversa istius saeculi aequanimiter tolerat ncupiscentiis vitulus. In quantum per mentis contemplationem coelestia petit aquila. Et quatuor animalia singula eorum habebant alas senPrima ala intelligitur lex naturalis, secunda auctoritas, sive doctrina catholicorum virorum,
Abbreviated transcription (Latin):
et senun eross. Nondicit singulari numero abra¬
brodatae promussio et semini eius sedqula muabie
promisiones adeũ factesunt tam ex terra repro¬
Et consideremus. quȩ sunt illȩ ꝓmissiones si forte
sieniamus aliquid de nobis gentilib ei promis¬
sum ẽsr ima promissio facta est quando eũqañs
uocauit promit tens ut si egre deretur deterra
sua. futurus eẽt ingentẽ magnã dicens. Exi de t̃ra
tua et de cognatione tua et uade interrã quã mons¬

Expanded text:
emini ejus. Dicit singulari numero, Abrahae dicta est promissio et semini ejus; sed quia multae promissiones ad eum factae sunt, tam de terra proet consideremus quae sint illae promissiones, si forte inveniamus aliquid de nobis gentibus ei promissum. Prima promissio facta est quando eum vocavit Dominus, promittens ut si egrederetur de terra sua, futurus esset in gentem magnam dicens: Exi de terra tua et de cognatione tua; et vade in terram quam mons
Abbreviated transcription (Latin):
et transitus de mor te ad uitã. Quifit primũ ꝑfi¬
dem ut inspe gaudeamus. et intribulatione pa¬
cientes simus. dũ adhuc ex terior homo nr̃ corrĩ¬
pitur. et interior renouatur dedie indiem
Propt̃ ipsũ initium nouȩ uitae. propt̃ nouũ homii
quem iube mur induere. et exuere ueterem
expurgantes uetus ferm̃tũ simus noua conspa¬
sio: qm̃ pascha nrm immolatus ẽ xp̃s. iudȩi iufig¬

Expanded text:
 transitus de morte ad uitam: qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. propter ipsum initium nouae uitae, propter nouum hominem, quem iubemur induere et exuere ueterem, expurgantes uetus fermentum, ut simus noua consparsio, quoniam pascha nostrum immolatus est Christu
Abbreviated transcription (Latin):
ciarũ ẽ. quia non tunc petit ea que inmundosunt. Cog¬
nosces ꝓcul dubio quia mundus transibit et concupiscen¬
cia eius. Et in hoc quod non appetit nec querit habere
nisi quod habet. quasi om̃a possidet. Nemo enĩ plus ha¬
bet. quã qui nullo indiget. & tam̃ cũ diuitias multi
habeant. multis indigent quia plus desiderant habere
quã habeant. Ille aũt nullo indiget. qui p̃ter necessa¬
ria. uictus. uestim̃ti. et caleiam̃ti nonquerit. conten¬
tus his quȩ habet. In his ergo om̃ib immite mur scõs ap
doctores et patronos nr̃os. sicut filii hominũ unmitam
bonos patres ut inter aduersa et prospera pacienter
incedamus ex hibentes nos sicut dĩ ministros. qm̃ si pas¬
ticipes fuerimus illoꝵ actuum in hoc scło. erimus utiq
consor tes illoꝵ aeter noꝵ premioꝵ. DoM .II. IN XIma¬

Expanded text:
ius est, quia non appetit ea quae in mundo sunt, cognoscens procul dubio quia mundus transibit et concupiscentia ejus, et in hoc quod non appetit nec quaerit habere nisi quod habet, quasi omnia possidet. Nemo enim plus habet quam qui nullo indiget; et tamen cum divites multa habeant, multis indigent quia plus desiderant habere quam habent. Ille autem nullo indiget, qui praeter necessaria victus, vestimenti et calceamenti, non requirit, contentus his quae habet. In his ergo omnibus imitemur sanctos apostolos, doctores et patronos nostros, sicut filii boni imitantur bonos patres, ut inter adversa et prospera patienter incedamus, exhibentes nos sicut Dei ministros, quoniam si participes fuerimus illorum actuum in hoc saeculo, erimus utique consortes illorum aeternorum praemiorum. Os
Abbreviated transcription (Latin):
licit id in sinceritate & integritate uerbidĩ simus dediti
it non adulteremus uerbũdĩ. Nonquerentes propriã
głam. seddĩ. Non prolucris temporalib p̃dicationi
nsistentes. sed ꝓremuneratione aeterna. Non p̃dican¬
tes alia inpublico. & alia clancula habentes et sa¬
erã scripturã non inter p̃tantes ꝑuerse. Inscientia
ieteris testam̃ti et nouisimus occupati. Noninsi¬
mili tudine neq inhumanei sapientia que inflat
hominẽ sine caritate. In longa nimitate. Longani¬
mitas ẽ. longa animi ꝑseuerantia & pacientia in ad¬
uersis huuis scłi. Insuauitate ut nulli non solũ factis.
sed &i ã nec uerbis nr̃is amaritudinẽ generemus. In

Expanded text:
dicit, id est in sinceritate et integritate verbi Dei simus dediti, dicit, id est in sinceritate et integritate verbi Dei simus dediti, ut non adulteremus verbum Dei, non quaerentes gloriam propriam, sed Dei: non pro lucris temporalibus praedicationi insistentes, sed pro remuneratione aeterna: non praedicantes alia in publico, et alia agentes clanculum, et sacram Scripturam non interpretantes perverse. In scientia Veteris Testamenti et Novi simus occupati, non in simulatione, neque in humana sapientia, quae inflat hominem sine charitate. In longanimitate. Longanimitas est longa animi perseverantia, et patientia in adversis hujus saeculi. In suavitate, ut nulli non solum factis, sed etiam nec verbis nostris amaritudinem generemus. In
Abbreviated transcription (Latin):
uade collationẽ. Inseditionib sub simuss tnmulte
pacrentia. Seditiones propriȩ adciues ꝑtinent e
toribultis et conturbationes siue contentiones Ius
beribuls. Pulus apłs nonsolũ laborabat inp̃dicatio
sed &iam sollicitus inlabore manuum de pidadat
unde sibi uictũ et uestimentũ ad quirebat. In labo
scilicet sceno factoriȩ artis. negrauis eẽ suis audito
siab eis aliquid ꝑciperet. certus hoc sibi ꝓficere ap
dm̃. Inuigilus sub simus dediti. Ipse apłs non solũ ai
non cessabat alabore nec quiescebat. sed & iã tantin
erat sollicitus in officium sibi delegatũ. ut nec nocti
cessaret. uit ap̃dicatione: aut ab alio opere. Uno
pacientes. Aliquando uoluntarie. aliquando in us
ie iunabat. & ne uentris causa inclinaretur dõ qĩ
agebat. Sicut enum medicina archiatri id medis
sunt ie iunia. In castitate m̃tis et corporis. Castitas
mentis in tegritas ẽ fidei. quia illa ẽ uere tastitas
quae nec mente polluitur. Nel &tã incãstitati

Expanded text:
sque ad decollationem. In seditionibus simus in multa patientia. Seditiones proprie ad cives pertinent, et sunt tumultus et conturbationes sive contentiones. In laboribus. Paulus apostolus non solum laborabat in praedicatione, sed etiam in labore manuum desudabat: unde sibi victum et vestitum acquirebat in labore scilicet scenofactoriae artis, ne gravis esset suis auditoribus, si ab eis aliquid acciperet, certus hoc sibi proficere apud Deum. In vigiliis simus dediti. Ipse non solum die non cessabat a labore nec requiescebat, sed etiam tantum erat sollicitus circa officium sibi deligatum, ut nec nocte cessaret aut a praedicatione, aut ab alio opere; undepatientes. Aliquando voluntarie, aliquando invitus jejunabat, et ne ventris causa inclinaretur, Deo gratias agebat. Sicut enim medicina archiatri, id est sostrae necessaria sunt jejunia. In castitate mentis et corporis. Castitasmentis, integritas est fidei quia illa vera est castitas quae nec mente polluitur. Vel etiam in castitate
Abbreviated transcription (Latin):
que siuit sua sed nr̃a. ita. nonsolũ modo nr̃a queramus.
sed alioꝵ. Qui cũ informa dĩ eẽt. iđ in aequalitate
paternȩ dĩtatis consubstantialis & quo aequalis¬
illi in omnibus non rapinam arbitratus ẽ eẽ se ȩqua¬
lemdõ. Rapinaẽ quando quilibet homo aliena
rem ꝑ uiolentiam sibi usurpat. quae illũ cõpetg
Et dñs iħs rapinam faceret quando dixit se patris
aequalem dicendo ego et pater unũ sumus. nisi
ueritate eẽt. filius dĩ. aequalis illi in om̃ib Sedͥ¬
iquis libet artifex totius mundi machinã et que
inmundo habentur. homines. bestias. uolucres.
montes. arbores. ciuitates. flumina. pisces. in pas¬
iussima for mula ad cõparationẽ magnitudinis
mundi uoluerit cõprehendere in picturã uel cera

Expanded text:
quaesivit sua, sed nostra: ita nos non solummodo nostra quaeramus, sed aliorum. Qui cum in forma Dei esset, id est, in aequalitate paternae Divinitatis, consubstantialis et coaequalis in omnibus illi, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo. Rapina est quando quilibet homo alienam rem per violentiam sibi usurpat, quae illi non competit. Et Dominus Jesus rapinam non fecerat, quando dixit se parem esse Deo Patri et aequalem dicendo, Ego et Pater unum sumus . Nisi in veritate esset Filius Dei, aequalis illi non esquilibet artifex totius mundi machinam, et quae in mundo habentur, homines, bestias, volucres, montes, arbores, civitates, flumina, pisces, in parvissima formula ad comparationem magnitudinis mundi voluerit comprehendere in pictura vel cera,
Abbreviated transcription (Latin):
terna uocatione. Nam non loquitur hic degenera¬
i uocatione dequa dñs ait. multi uocati sed pauci
electi : sed de illa dequa idem ȩ gregius p̃dicator
uit. loquens de electis. Quos presciuit & p̃destina
aũt aeternae hereditatis exparte inp̃sentiscło
iam posside mus nobis ad notatũ: euangeli ũ uide¬
licet illius quod obseruatores suos aeter naliter

Expanded text:
terna vocatione: nam non loquitur hic de generaterna vocatione: nam non loquitur hic de generali vocatione, de qua Dominus ait: Multi vocati, sed pauci electi; sed de illa de qua idem egregius praedicator ait, loquens de electis: Quos praescivit, hos et autem aeternae haereditatis ex parte in praesenti saeculo jam possidemus nobis a Domino datum, Evangelium videlicet illius, quod observatores suos aeternaliter
Abbreviated transcription (Latin):
mediator factus ẽ ut ꝑ suã mor tẽ indebitã. illa
quae nobis debebatur auferret. et quia for tassis
poterant multiminus ꝑfecti dubitare de promisse¬
onib dñi. maxime ex ẽo quod mortuus ẽ quasim
firmus. beatus apłs ponit exempla. ex cõmuni coli¬
sue tu dine legũ humanarũ. ostendens quia nos
u uentibus testatoribus sedmorientib fir mantur
estamenta : for titudinemq accipiunt Quã diuenĩ
nuit testator. potest inmutare sententiã suum. et
llios atq alios heredes adducere cũ hereditate
sua. Qua propt̃ uolens apłs firmũ esse testam̃ tũ.
quod xp̃s nobis dimisit dicit. Ideo inquiens xp̃s noui
testamenti mediatorẽ. ut morte sua inter uenien¬
te in redemptione il larũ p̃uaricationũ quae nor
poterant auferri & deleri inpriori testamento:
deletȩ aũt sunt ꝑ eius passionẽ: ut remissiones ae¬
fer nae hereditatis accipiant illi qui uocatisunt ae¬

Expanded text:
mediator factus est, ut per mortem suam indebitam illam mediator factus est, ut per mortem suam indebitam illam quae nobis debebatur auferret. Et quia fortassis poterant multi minus perfecti dubitare de promissionibus Domini, maxime ex eo quod mortuus est quasi infirmus, beatus Apostolus ponit exempla ex communi consuetudine legum humanarum, ostendens quia non viventibus testatoribus, sed morientibus firmantur testamenta, fortitudinemque accipiunt. Quandiu enim vivit testator, potest immutare sententiam suam, et alios atque alios haeredes adducere in haereditatem suam. Quapropter volens Apostolus firmum esse testamentum, quod Christus nobis dimisit, dicens: Ideo, inquiens, Christus Novi Testamenti mediator est, ut morte sua interveniente in redemptionem illarum praevaricationum, quae non poterant auferri et deleri in priori testamento deletae sunt autem per ejus passionem, ut repromissionem aeternae haereditatis accipiant illi qui vocati sunt ae
Abbreviated transcription (Latin):
bens non poterit intrare̾ in caelũ: & ideo nouis
testamenti mediator ẽ. Ubi ẽ eium testamenti¬
mors necesse ẽ intercedat. se u inter ueniat testi¬
toris. lestam̃tũ enĩ. in mortuis confirmatumest.
Alioquin iđd aliter nondũ ualet firmũ eẽ testams
dũ uiuit ille qui testatur. Leges humanas hic uides
apłs tangere. quae solent testam̃tũ quod alter a¬
teri facit de hereditate sua infir mũ facere. quos¬
usq testator ipsius testam̃ti mor te inter uenie¬
te decesserit. Mor tuo uero ipso testatore quia
tam̃tũ fecit. omnino iam firmũ manet. In hunc ni¬
dum testam̃tũ uitae ae ter nae quod axp̃o accen¬
mus. non aliter nobis firmũ in anere poterit ni
ipse mor te sua illud roborasset. Tantũ enĩ era
peccatum nr̃m ut aliter nonpotuissemus redins
nec saluari. nisi unigenitus dĩ filius pronobis na¬
reretur. Et quia ad illud consequendũ quod ips
promiserat indigni eramus. ipse nobis morte sia

Expanded text:
bens, non poterit intrare in coelum? Et ideo novi bens, non poterit intrare in coelum? Et ideo novi Testamenti mediator est, ut morte intercedentmors necesse est intercedat, seu interveniat testatoris. Testamentum enim in mortuis confirmatum est, alioquin, id est aliter, nondum valet firmum esse testamentum, dum vivit ille qui testatus est. Leges humanas hic videtur Apostolus tangere, quae solent testamentum quod alter alteri de haereditate sua facit, infirmum facere, quousque testator ipsius testamenti morte interveniente discesserit: mortuo vero illo testatore qui testamentum fecit, omnino jam firmum manet. In hunc modum testamentum vitae aeternae quod a Christo accepimus non aliter nobis firmum manere poterat, nisi ipse morte sua illud roborasset. Tantum enim erat peccatum nostrum, ut aliter non potuissemus redimi et salvari nisi unigenitus Dei Filius pro nobis moreretur. Et quia ad illud consequendum quod ille promiserat indigni eramus, ipse nobis morte sua
Abbreviated transcription (Latin):
pleuit illum hominẽ in utero uirginali. custo diuit
eũ ut absq peccato dehoc mundo transiret. essetq
Inmaculatũ sacrificiũ inodorẽ suauitatis dõ patri.
mundauit conscientiã nrãm iđ mentẽ nrãm ab ope¬
rib mor tuis. Opera mortua sunt peccata. quae a¬
nimã occidunt. Sicut enĩ anima uiuit uir tutib
quae opeta uitae appellantur. ita moritur uiti
& peccatis. simulq traditur ad mortẽ aeter nę
dãpnationis. Bene dixit ab operib mor tuis. Siquis
enĩ in lege tangebat mor tuũ polluebatur. tamen
asꝑsioneꝰ sanguinis postea mundabatur. Similiter
qui unmi tatus fuerit opus mortis animȩ inquinat᷑.
tamen ꝑfidem dominicȩ passionis mundatur. Sequitꝰ¬
Adser uiendum dõ uiuenti. Hic ostendit quia opera
mor tua habentes. non possunt seruire uero & uus
dõ. quia mor tua sunt & falsa. Si enĩ qui mortuũ ꝓ
aliquid inmundũ tangebat non opor tebat eumis¬
trare intẽplo: quantomagis quis opera mortuahe¬

Expanded text:
plevit illum hominem in utero virginali, custodivit cum ut absque peccato ab hoc mundo transiret, essetque immaculatum sacrificium in odorem suavitatis Deo Patri. Emundabit conscientiam nostram, id est mentem nostram ab operibus mortuis. Opera mortua sunt peccata, quae animam occidunt. Sicut enim anima vivit virtutibus, quae opera vitae appellantur, ita moritur vitiis et peccatis, simulque trahitur ad mortem aeternae perditionis. Et bene dixit ab operibus mortuis: si quis enim in lege tangebat mortuum, polluebatur, tamen aspersione sanguinis postea mundabatur. Similiter qui imitatus fuerit opus mortuae animae, inquibatur: tamen per fidem Dominicae passionis mundatur. QuiDeo viventi. Hic aptissime ostendit quia opera mortua habentes non possunt servire vero et vivo Deo, quia illa mortua sunt et falsa: si enim qui mortuum aut aliquid immundum tangebat, non oportebat eum intrare in templum: quanto magis quis mortua opera ha
Abbreviated transcription (Latin):
bomine congruentia utrarũq linguarũ. Quia
eñ pati grece pascha dr̃. ideo pascha putata est¬
Propterea tunc primũ pascha celebratur appł
dĩ. quando exegipto fugientes mare rubrum
transierunt. Nunc ergo figura illã prophets
inueritate cõpletaẽ. cũ sicut ouis ad immolan
ducitur xp̃s. Cuius sanguine illitis postib nr̃is.
one huius scłi tamquã acaptiuitate uel teptas¬
one aegyptia liberamur : et agimꝰ saluberrimus

Expanded text:
nomine congruentia utriusque linguae. Qui enim patitur, Graece paschi dicitur. Ideo pascha passio putata estopterea tunc primum Pascha celebravit populus Dei, quando ex Aegypto fugientes, Rubrum mare transierunt . Nunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est, cum sicut ovis ad immolandum ducitur Christus , cujus sanguine illitis postibus nostrione hujus saeculi tanquam a captivitate vel interemptione Aegyptia liberamur ; et agimus saluberrimum
Abbreviated transcription (Latin):
umus liberi. qua xp̃s nos liberauit ꝑpassionẽ
uam et ꝑ baptismi grãm. Omĩs enim quifidem
abrahȩ habet. imitator operũ extitit a¬
sed ꝑ immitationẽ. sicut alias apłs dicit. Sier¬
idem quam habet bonis operibus non exornat.
ninurũ non reputabitur interfilios abrahȩ.
neq accipiet hereditatẽ caelestẽ cũ illis. Qua¬
propt̾ laborandũ om̃ib nobis ẽ ut fidẽ quã ha¬
bemus executione bonoꝵ stude amus decora¬
re ueri immitatores illius effecti. Dõo .V. INXLmat

Expanded text:
sumus liberi, qua Christus nos liberavit, per passionem sumus liberi, qua Christus nos liberavit, per passionem suam et per baptismi gratiam. Omnis enim qui fidem Abrahae habet, et imitator operum Abrahae esed per imitationem, sicut alias Apostolus dicit: Si erfidem quam habet, bonis operibus non exornat, nimirum non reputabitur inter filios Abrahae, neque accipiet haereditatem coelestem cum illis. Quapropter laborandum est omnibus nobis, ut fidem quam habemus exsecutione bonorum operum studeamus decorare, veri i
Abbreviated transcription (Latin):
eam pat̾. ẽici. Quantũ uero ad spiritalẽ intel¬
gentiã adtinet. quã diu iudęi ancillę filig us¬
lunt esse & filios libere ꝑsequi. hoc est quã diu
legi uolunt eẽ sub iecti incircũ cisione et sacr¬
ficiis legalibus. non credentes se ꝑ passionẽ xp̃s
posse saluari. et quã diu nos uolunt ꝑsequi qui
lendisunt. Non enim heres erit filius ancillȩ
cũ filio liberȩ. hoc ẽ filius peccati. et male cone¬
piscentiae quae potest intellegi ꝑ ancillã. Fili
carnalis legis quilegem carnaliter obseruari
nititur: non erit heres inhereditate patriae
caelestis cum filuis liberis. qui filu liberi efficius
inbaptis mate nonsolũ aboriginalib peccatis
sed &liã ab om̃i seruitio legis. Itaq fr̃s non sumi
ancille filu sed liberȩ. Iđ nonsumus iã filu legil
quae suos obseruatores facit seruos. sed filii nous
gratiȩ et filu euangelii. ꝑ baptismũ et donũ se¬
sanguinis dñi cuipar ticipamus. Et illa liber

Expanded text:
o ad spiritalem intelligentiam attinet, quandiu Judaei ancillae filii volunt esse, et filium liberae persequi, hoc est, quandiu legi volunt esse subjecti in circumcisione et sacrificiis legalibus, non credentes se per passionem Christi posse salvari, et quandiu nos volunt persequi qui lendi sunt. Non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Hoc est, filius peccati et malae concupiscentiae, quae potest intelligi per ancillam, filius carnalis legis, qui legem carnaliter observare nititur, non erit haeres in haereditate patriae coelestis cum filiis liberis, qui liberi efficiuntur in baptismate, non solum ab originalibus peccatis, sed etiam ab omni servitio legis. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae. Id est, non sumus jam legis filii, quae suos observatores servos facit, sed filii novae gratiae et filii Evangelii per baptismum et peet sanguinis Domini cui participamus, et illa libertate
Abbreviated transcription (Latin):
uti adiabolo in primo parentenr̃o. Si enĩ sanguis
bidebatur. scĩficabatur. Si quis inmundus asꝑsus
fuisset illo sanguine: multo magis sanguis xp̃i
poterit mundare anima et plenissime iustificare.¬
dnequis putaret plenam iustificationẽ et aemun¬
Iationem prouenire asꝑsione illius sanguinis le¬
galis. sub intulit apłs carnis ȩmundationẽ scđm
egem ꝑ illũ dari. quasi diceret. Scĩ ficabitur quidẽ
caro et aemundatur ꝓpt̾ legis p̃ceptũ. sed tamen
anima non expiatur. Addidit quoq differentie
fausã. ꝑ quã demonstrauit illũ sanguinẽ animaliũ
non eẽ in maculatũ. dicens dexp̃o. Qui ꝑ spm̃ scm̃ se

Expanded text:
vati a diabolo, in primo parente nostro. Si enim sanguis vati a diabolo, in primo parente nostro. Si enim sanguis videbatur, sanctificabatur si quis immundus aspersus fuisset illo sanguine: multo magis sanguis Christi poterat mundare animam nostram et plenissime justificare. Sed ne quis putaret plenam justificationem et emundationem provenire aspersione illius sanguinis legalis, subintulit Apostolus carnis emundationem secundum legem per illum dari; quasi dicat: Sanctificatur quidem caro et mundatur propter legis praeceptum, sed tamen anima non expiatur. Addidit quoque differentiae causam, per quam demonstravit illum sanguinem animalium non esse immaculatum, d
Abbreviated transcription (Latin):
que salo monis. quia illa manib carnaliũ sunt
facta . hoc uero intra uterũ uirginis sine semine
uiri totius trinitatis opere effigiatũ est. Siue
in hoc amplius maius illis taber naculũ ẽ. quia
diuinitas uerbi quae tota non potest cõp̃hendi
intaberna culo manufacto. in illo homine ple¬
nissime re quiescit. Per fectus siue sc̃s in hoc ẽ ills
tabernaculis. quia neutrũ illoꝵ sibi ministrantes
scĩ ficare ꝑfectosq facere potest. Quod dixit non
manu factũ. exposuit ipse dicens. iđ non huius cre¬
ationis cuius nossumus: quia non fuit uirili semine
concreatũ. Iste est lapis quẽ uidit danihel absci¬
sũ demonte sine manib iđ depopulo iu deoꝵ natũ
ir coꝵ. Non cũ sanguine legaliũ animaliũ. a quo ꝑ¬
fecta iustitia non p̾oterat dari. sed cũ sanguine pas¬
sionis suae introiuit inpatriã caelestẽ. Quo sangui¬
d captiuos ꝑtinet. et nos captiui eramus. capti¬

Expanded text:
que Salomonis: quia illa manibus carnalium hominum que Salomonis: quia illa manibus carnalium hominum facta sunt: hoc vero intra uterum virginis sine semine viri, totius Trinitatis opere effigiatum est: sive in hoc amplius et majus illis tabernaculis, quia divinitas Verbi, quae tota non potest comprehendi in tabernaculo manu facto, in illo homine plenissime requiescit: perfectius sive sanctius in hoc est illis tabernaculis, quia neutrum illorum sibi ministrantes sanctificare, perfectosque facere potest. Quod dixit, Non manu factum, exposuit ipse dicens: id est, non hujus creationis cujus nos sumus, quia non fuit virili semine concretum. Iste est lapis quem vidit Daniel abscissum de monte sine minventa. Non cum sanguine legalium animalium, a quo perfecte justificatio non poterat dari, sed cum sanguine passionis suae introivit in patriam coelestem: quo sanguiad captivos pertinet, et nos captivi eramus, capti
Abbreviated transcription (Latin):
ontifex iudeoꝵ qui semel inanno cũ sanguine
ratum ẽ. quicũ sanguine passionis suae reserato
caelo ingressus ẽ secreta patriȩ caelestis. ubi
nunc adsistit uultui dĩ patris. orans pronobis.
ontifex aũt futuroꝵ bonoꝵ duob modis appellat᷑
utura enim bona quae ipse nobis amministrauit.
fuerunt uerba caelestia. passio illius. resur rec¬
to: baptis mus: remissio peccatoꝵ: perfectaq
ustificatio. Quae idcirco futura bona appellan
ti. futura bona possumus accipere gaudia patriȩ
caelestis. quae nobis ꝑ xp̃m monstrata sunt. unde
quã haec futura bona nobis ad ministrasset. No¬
tandũ quia nondixit simpliciter apłs illum ad¬
sistere suꝑ tabernaculũ. sed usus ẽ &iã compa¬
rationis gradu dicens amplius & ꝑfectius. Labes¬
naculum aũt ꝑ quod adsistit dõ pͥatri. humanita
illius ẽ. Qm̃ nisi homo fieret. nequaquã patri
adsistere posset. Taber naculũ corporis dominiq
amplius ẽ tabernaculo moysi. tabernaculo quo¬

Expanded text:
ontifex Judaeorum qui semel in anno cum sanguine ratum est, qui cum sanguine passionis suae reserato coelo ingressus est secreta patriae coelestis, ubi nunc assistit vultui Dei Patris, orans pro nobis. Pontifex autem futurorum bonorum duobus modis appellatur: futura enim bona quae nobis ipse administravit, fuerunt verba coelestia, passio illius, resurrectio, baptismus, remissio peccatorum, perfectaque justificatio, quae idcirco futura bona appellabatu futura bona possumus accipere gaudia patriae coelestis, quae nobis per Christum administrata sunt. Unde sset, nequaquam haec futura bona nobis administrasset, n quia non dixit simpliciter Apostolus illum assistere, sed per tabernaculum: usus etiam comparativo gradu, dicens: Amplius et perfectius: tabernaculum autem per quod assistit Deo Patri, humanitas illius: quoniam nisi homo fieret, nequaquam Deo Patri assistere posset. Tabernaculum ergo, corpus Domini amplius est tabernaculo Moysi, tabernaculo quo
Abbreviated transcription (Latin):
liberi cici. Beatus etiã apłs doctus ad pedese
malielis legis doctoris omni scientia legis & pri¬
phetarũ. quactunc tẽporis penetrare potera
intellexit. Similit̾ illũ ludũ non simplicẽ ese¬

Expanded text:
liberi ejici. Beatus etiam Apostotus, doctus ad pedes liberi ejici. Beatus etiam Apostotus, doctus ad pedes Gamalielis, legis doctoris, qui omnem scientiam legis et prophetarum quae tunc temporis penetrari poterat, intellexit, similiter illum ludum non simplicem es
Abbreviated transcription (Latin):
alathe. cauete et declinate auidȩis. Qm̃sicut
Imahel scđm humanȩ consuetudinis usũ natus
rat. eodẽ modo quo superius diximꝰ ꝑ sequebat¬
unc isaac quiscđm spiritalẽ repromis sionẽ dat̾
opulus qui de signatur ꝑ ismahelẽ natũ dean¬
illa populũ cristianũ. Uos et alios qui designan¬
ur ꝑ isa ac natũ delibera. ut ad seruitutẽ illos
egis inclinent. Deludo pueroꝵ ismahel et isaac
udei uaria dixerunt. Quidã enĩ quia uolebat
quoddã genere ludi prouocare ad saltũ tenens
ticã inmanu ubi optabat eũ ita debilitari ut
ndignus fieret honore primogeniti. & heredi¬
ꝑtingere adhereditatẽ paternã et dignitatem
brimo geniti. ut pote quia exancilla erat licet¬
qua primo genitus foret. nisi illũ ita ui tuperabilẽ
red deret. aut incorpore aut inanima. aut inle¬
utate mentis. ut patri & matri pronihilo duce¬
retur. Sed quid illud fuerit plane apparet illum
ludũ nonsimplicẽ fuisse. pro quomater indignata

Expanded text:
sicut Ismael qui secundum humanae consuetudinis usum natus erat, eodem modo quo superius diximus, persequebatur tunc Isaac, qui secundum spiritalem repromissionem datus populus, qui designatur per Ismaelem natum de ancilla, populum Christianum et alios qui designantur per Isaac natum de libera, ut ad servitutem illos legis inclinent. De ludo puerorum Ismael et Isaac, Judaei varia disserunt. Quidam enim dicunt, quia volebat quodam genere ludi provocare ad saltum, tenens perticam in manu, ubi optabat eum ita debilitari, ut indignus fieret honore primogeniti et haeredipertingere ad haereditatem paternam et dignitatem primogeniti, utpote qui ex ancilla erat, licet primogenitus foret, nisi illum ita vituperabilem redderent aut in corpore, aut in levitate mentis, ut patri et matri pro nihilo duceretur. Sed quidquid illud fuerit, plane apparet, illum ludum non simplicem fuisse, pro quo mater indignata;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmanserit inhis omĩb Dum hu iuscemodi mandatis
constringebatur: quasi quod ãmodo seruus erat.
ara aũt libera que filiũ liberũ genuit: significat
grãm noui testam̃ti: quae genuit populũ xp̃ianũ
liberũ in baptismate. nonsolũ ab originalib & ac¬
tualibus peccatis. sed &iã ab omi ser uitio legis: quȩ
hereditatẽ xp̃i hoc est patriã xp̃i hereditabit. Ha
agar dicunt eẽ. Sedtam̃ illi non fuerunt digni here¬
ditatẽ paternã admit tere. Similiter in sc̃a eccla
suit mul ti qui renascuntur inbaptismate : et quifilii
uidentur eẽ abrahȩ: sed quia opera abrahe non habenł.
sequendo uarios errores diuersaq scismata: et uarus
er iminibus se iplicando : non merebuntur
hanues euuangelista. De nobis exierunt sed
erant ex nobis. Haec inquid sunt duo testa m
Testamentũ dr̃ atestatoribus Testamentũ ue
uetus. habuit testatores angłos: moysen alios

Expanded text:
permanserit in his omnibus . Et dum hujuscemodi mandatis permanserit in his omnibus . Et dum hujuscemodi mandatis stringebatur quodammodo servus erat. Sara autem libera, quae filium liberum genuit, significat gratiam Novi Testamenti quae genuit populum Christianum liberatum in baptismate, non solum ab originalibus et actualibus peccatis, sed etiam ab omni servitio legis, qui haereditatem Christi, hoc est patriam Christi haereditabit. HabAgar dicunt esse, sed tamen illi non fuerunt digni ad haereditatem paternam admitti. Similiter in sancta Ecclesia sunt multi qui renascuntur in baptismate, et qui filii videntur esse Abrahae; sed, quia opera non habent Abrahae, sequendo varios errores, diversaque schismata, et variis criminibus se implicant, non merebuntur Joannes evangelista: De nobis exierunt, sed non erant ex nobis . Haec, inquit, sunt duo testamenta. Testamentum dicitur a testatoribus. Testamentum vero vetus habuit testatores, angelos, et Moysen, aliosque
Abbreviated transcription (Latin):
paulus: ut spiritalem intelle gentiã allegoriam
apellet. Allegoriui aut̃ proprie. ad gramaticos
tinet. Est enim corpus: quoe aliud significatur quã
r̃. Et quae hic dictasiuit: allegorico sensu intelle¬
gendasunt. ut sequentia produnt. Haec inquid surs
duo testam̃ta. Iđ illa quae supra cõmemoratasuss.
significant. duo testam̃ta. Naniquantũ ad sensum
littere. ꝑtinet agar : & sara. due mulieres fuerunt.
t ismael et isaac: duo homines fuerunt. Quantũ
uero adspiritalẽ intellectũ attinet. agar. ancilla
quȩ filiũ genuit inserui tute : significat legem quȩ
gebatur ser uire legi circũ cisi onẽ seruare. lega¬
lia sacrificia offerre: et cetera in numerabilia custo¬
dire : quae inpune non poterat trans gredi. Nosoli
enĩ corporali iundicta intrans gressorẽ uindicabat᷑ :¬
sed & iam maledictioni subi ciebatur. quae in ipsa
lege continetur. Male dictus inquidomĩs: qui non

Expanded text:
Paulus, ut spiritalem intelligentiam allegoriam Paulus, ut spiritalem intelligentiam allegoriam appellet. Allegoria autem proprie ad grammaticos pertinet. Est enim tropus quo aliud significatur quod dicitur; et quae hic dicta sunt, allegorice intelligenda sunt, ut sequentia manifestant. Haec, inquit, sunt duo testamenta, id est illa quae supra memorata sunt, significant duo testamenta. Nam quantum ad sensum pertinet litterae, Agar et Sara duae mulieres fuerunt, et Ismael et Isaac duo homines. Quantum autem ad spiritalem intellectum attinet, Agar ancilla, quae filium genuit in servitute, significat legem quae gebatur servire legi, circumcisionem servare, legalia sacrificia offerre, et caetera innumerabilia custodire, quae impune non poterant transgredi. Non solum autem corporali vindictae transgressor subjacebat, sed etiam maledictioni subjiciebatur, quae et ipsa lege continebatur: Maledictus omnis, inquit, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
sarai dominȩ meȩ eggo fugio. Cui angłs. Reuerti¬
re inquit. & humiliare submanu illius. Et rursum
Mul tiplicans multiplicabo sem̃tuũ. Ecce concipies¬
et paries filiũ. et uocabis nom̃ eius ismahel. Hic en
ferus homo. Manus eius contra om̃s: & manus om¬
niũ contra eum Ad hoc dicendũ. quia quando
ista promissio factaẽ ismahel iam erat conceptis
Promissio uero quȩ de isa ac factaẽ ante quã concii¬
retur dataẽ abrahe. sicut ex uerbo angłi possum
probare dicentis ab raham. Scđm hoc tempus ue¬
niam. Et erit sare filius. Unde apparet isaac no
scđm naturã humanȩ consue tudinis esse natum
sed ꝑ re promissionẽ: ex longeuo patre & ue tula
matre. & quod maiuis est sterili: dõ operante na¬
tus ẽ. Quȩ sunt ꝑ allegoriam dicta: iđ ea quȩ supe¬
rius dictasunt deagar et sara. De ismahel quoq
& isaac: sp̃italiter sunt dicta. & spiritali in aigem
exposicione. Hanc babet consuetudinẽ beatus

Expanded text:
Sarai dominae meae ego fugio. Cui angelus: ReverteSarai dominae meae ego fugio. Cui angelus: Revertere, inquit, et humiliare sub manu illius. Et rursum: Multiplicans, inquit, multiplicabo semen tuum. Ecce paries filium, et vocabis nomen ejus Ismael. Hic erit ferus homo. Manus ejus contra omnes, et manus omnium contra eum. Ad hoc dicendum est, quia quando ista promissio facta est, Ismael jam erat conceptus. Promissio vero quae de Isaac facta est, antequam conciperetur data est Abrahae, sicut ex verbis angeli possumus probare, dicentis ad Abraham: Secundum hoc tempus veniam, et erit Sarae filius . Unde apparet Isaac, non secundum naturam humanae consuetudinis esse natum, sed per repromissionem ex longaevo patre et vetula matre: et quod majus est, sterili, Deo operante, natus est. Quae per allegoriam sunt dicta, id est quae superius dicta sunt de Agar et Sara. De Ismael quoque et Isaac spiritali er sunt dicta, et spiritali indigent expositione. Hanc habet consuetudinem beatus
Abbreviated transcription (Latin):
oc scđm humane consuetudinis usũ. Dicit beatus
augustinus. quia consuetudo ẽ humanȩ naturae.
ut senex & iuuencula iuncti in cortu. filios pro¬
creent. E contra senex et uetula copulati. na¬
turale ẽ ut desistant parere. si uero iuuenis cũ
ue terana mixtus fuerit: dicit etiã illos ꝓcreare
filios posse. licet illud rarissime inusu habeat᷑.
cđm hunc modũ et naturalem. consuetudinem
quã primã diximus: ut senex iunctus iuuenculȩ
possit iuuencula generare. dicit apłs ismahelẽ
natũ eẽ. Qui aũt delibera id isa ac desara. ꝑ rey¬
missionẽ sub dĩ natus ẽ quae factaẽ ad abra han
non scđm consuetu dinẽ humanã. Sed questio on
ꝑrepromissionẽ dicat natũ eẽ: cũ legamus &iã
de is mahel ꝓmissionẽ factã eẽ. Nã Legimus inli¬
bro geneseos: quia cũ eẽt agar indeserto sur: app¬
ruit ei angłs dñi inquiens Agar ancilla sarai: un¬
de uenis aut quo uadis. quae respondit. Afacię

Expanded text:
cundum humanae consuetudinis usum. Dicit beatus Augustinus quia consuetudo humanae naturae est ut senex junctus juvenculae in coitu filios procreet: econtra senex et vetula copulati, naturale est ut desistant parere. Si vero juvenis, cum veterana mistus fuerit, dicit etiam illos posse propagare filios, licet illud rarissimae in usu habeatur. Secundum hunc modum et naturalem consuetudinem quam primo diximus, ut si senex junctus sit juvenculae, possit juvencula generare, dicit Apostolus Ismaelem natum esse. Qui autem de libera, id est Isaac de Sara, per repromissionem, subaudis Dei natus est, quae facta est ad Abraham, non secundum consuetudinem humanam. Sed qrepromissionem dicat natum esse, cum legamus etiam de Ismaele promissionem factam esse. Nam legimus in libro Geneseos , quia cum esset Agar in deserto Sur, apparuit ei angelus Domini inquiens: Agar, ancilla Sarai, unde venis et quo vadis? Quae respondit: A facie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aurũ designatur et orationes mundas quae intelle¬
guntur ꝑthus uenerunt ad aeccłae primitiuae socie¬
tatẽ. ex ornaueruntq eã suis ordinibus et sius uir tutil
ec sua solũ modo salute sunt contenti. sed aliis laudẽ
do omnia ꝑ ipsũ ds̃ pater fecerit aliis pate fecerunt:¬

Expanded text:
puram quae per aurum designatur, et orationes mundas quae intellipuram quae per aurum designatur, et orationes mundas quae intelliguntur per thus, venerunt ad Ecclesiae primitivae societatem, et exornaverunt eam suis orationibus et suis virtutibus. Nec sua solummodo salute sunt contenti, sed aliis laudem do per ipsum omnia Deus Pater fecerit, aliis patefecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicator et seriptor Et ioseph abarimathia. et illeq
quib dñs dixit. facilius ẽ camelum ꝑforam̃ acus tran¬
sire. quã diuitẽ intrare in regnũ dĩ Dromedarius
darios debenus intellegere gentiles. qui uelociter a
fidem dñi cucurrerunt: Madian. et effa. regiones sun
trans arabiã. abundantes camelis ac dromedariis On
ones signifi cabatur. quod om̃s gs̃ & regiones ad dñĩ fs
erant uenture Nec uacat amisterio quod aurum
etthus dicuntur offerre Peraurũ siquidẽ. in telliq
sensus fidei Perthus orationes mundȩ Madian in¬
quitas inter p̃tatur Effa. resolutio uel effundens.
Daba. captiuitas uel conuersio Greges igitur cameloꝵ
et dromedariorũ. uel diuites huius scł et potentes
om̃sq gentiles qui uelociter adfidem xp̃i uenerunt¬
& resolutis uinculis iniquitatis animas suas effuderunt.
uel om̃s reuertentes de captiuitate diaboli. et suae

Expanded text:
praedicator et scriptor, et Joseph ab Arimathia, et illi de praedicator et scriptor, et Joseph ab Arimathia, et illi de quibus Dominus dixit: « Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum Dei . » Dromedarius,darios debemus intelligere gentiles, qui velociter ad fidem Domini concurrerunt. Madian et Epha regiones sunt trans Arabiam, abundantes camelis ac dromedariis, omniones significabatur, quod omnes gentes et regiones ad Domini fidem erant venturae. Nec vacat a mysterio, quod aurum et thus dicuntur offerre. Per aurum siquidem intelligitur sensus fidei, per thus orationes mundae, iquitas interpretatur; Epha resolutus vel effundens; Saba, captivitas vel conversio. Greges igitur camelorum et dromedariorum, id est divites hujus saeculi et potentes, omnesque gentiles qui velociter ad Christi fidem venerunt, resolutis vinculis iniquitatis animas suas effuderunt Domino, et omnes revertentes de captivitate diaboli et suae
Abbreviated transcription (Latin):
þatet o corinthui. cormeũ dilatatũ est in uobis. iterũq
dilatamini & uos. Quo tpr̃e aũt ista uentura eẽt aec¬
clae primitiuae manifestat cum subdit. tunc inquiens
nirabitur et dilatabitur cortuum. quando conuersa
fuerit ad te ꝑfidem multitudo maris iđ om̃s nationes is
us mubidi qui in telleguntur ꝑmare: fortitudo genti
uenerit tibi. reges uidelicet principes et potestates
ius scłi. Inundatio iđ habundantia cameloꝵ operi
te siue exor nabit. dromedarii madian et effa. On
desabba uenient. aurũ et thus deferentes eclaudẽ ꝙ
ad nuntiantes: Came lus animal est gibosũ. onera
leguntur diuites huius scłi qui honera diuitiarur
et peccatoꝵ portant & possunt dicere cũpsalmisq
Qm̃ iniquitates meae suꝑ gressesunt capud meum siq
honus graue grauatȩ sunt suꝑme De his talib cama
fuit matheus. qui detolenario factus est euuangelist

Expanded text:
vos, o Corinthii, cor meum dilatatum est in vobis, iterumque vos, o Corinthii, cor meum dilatatum est in vobis, iterumque dilatimini et vos . » Quo tempore autem ista ventura essent Ecclesiae primitivae, manifestat cum dicit: « Tunc inquies mirabitur et dilatabitur cor tuum, quando conversa fuerit ad te per fidem multitudo maris, » id est, omnes nationes istius mundi qui intelligitur per mare, fortitudo gentium venerit tibi, reges videlicet, principes ac potestates hujus saeculi. « Inundatio, » id est abundantia « camelorum operiet te » sive exornabit, « dromedarii Madian et Epha. Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes. » Camelus animal est gibbosum, onera lliguntur divites hujus saeculi, qui onera divitiarum et peccatorum portant, ut possint dicere csae sunt caput meum, sicut onus grave gravatae sunt super me . » De istis camelis fuit Matthaeus qui de teloneario factus est Evangelii
Abbreviated transcription (Latin):
uero crediderimus eius passionẽ et resur rectionem.
et nram redemptionem ꝑhaec nobis ad futurã. non mere¬
bimur saluari nisi baptizati fuerimus in nomine scãe
trinitatis Tunc uidebis et afflues et mirabitur et dila¬
fabitur cortuũ. quando conuersa fuerit ad te multitu¬
do maris. for titudo gentiũ uenerit tibi Tunc inquid
cũ leuaueris oculos tuos & filii tui delonge uenerint.
filiaeq tuae lac suxerint. uidebis ab omnib mundi par¬
tib uenire tibi filios et afflues fide lib sicuti fluuius
aquis. & mirabitur cortuũ p̃multitudine populorum.
immo dilatabitur siue amplificabitur cortuum in latitu¬
dine leticiae p̃magnitudine gaudii. Sicut enĩ qui intris¬
ticia ẽ positus quasi quod ammodo co angustatur. ita
qui inletitia consistit. quasi dilatatur. De hac dilatation
letitiae dicit apłs Quae est enim corona et gaudiũ
irm. non ne uos estis indño : Et illud. Os meum ad uos

Expanded text:
vero crediderimus ejus passionem et resurrectionem, vero crediderimus ejus passionem et resurrectionem, et nostram redemptionem per haec nobis affuturam: non merebimur salvari, nisi baptizati fuerimus in nomine sanctae Trinitatis. « Tunc videbis et afflues, et mirabitur et dilatabitur cor tuum: quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi. » Tunc inquit cum levaveris oculos tuos, et filii tui de longe venerint, filiaeque tuae lac suxerint, videbis ab omnibus mundi partibus venire tibi filios, et afflues fidelibus sicuti fluvius aquis. Et mirabitur cor tuum prae multitudine populorum, imo dilatabitur sive amplificabitur cor tuum in latitudine laetitiae, prae magnitudine gaudii. Sicut enim qui in tristitia est positus, quasi quodammodo coangustatur, ita qui in laetitia consistit, quasi dilatatur. De hac dilatatione et laetitia dicit Apostolus: « Quae est enim corona et gaudium nostrum, nonne vos estis in Domino? » Et illud: « Os meum patet ad