comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mnmontana eum festinacione in ciuitatẽ
iudee. ⁊ intrauit in domum ⁊ acharie: ⁊ saluta¬
ut elifabeth. Uirgo do plena ad montana concen¬
dit. suꝑiora petit : iam non interris s incelis m̾¬
te habitat ⁊ sp̃u conuersatur. Festinat ꝓꝑat.
nichil negligenter agit. domum religiosam in¬
greditur. nstam copulam. ⁊ sine querela inceden¬
tem inde desid̾at : sueq humilitatis ⁊ mansue¬
tudinis signa manifestat. Maria ad elisabeth.
uenire non dedignatur. Hoc enim quid aliud ẽ.
quam humilitatis eremplum: E factum ẽ. ut
audiuit salutacionẽ marie helisabeth: erulta¬
uit in fans in ut̾o ens. Bic infans. dic ꝓpħarũ
om̃iũ mairime qui digne satis non ꝓpħa s plusꝗͣ¬
ꝓpħa uoeab̾is. unde hec tibi erultacio: Nondũ
natus es ⁊ iam ꝓpħas. matrem dm̃ in uoce agnos¬
eis: ꝗͣ qͥa salutare non potes. erultando agis qͣ
potes. Quam letus ei occurreres. si iam natus eam
uideres. euiꝰ uoce audita. erultando obinã eri¬

Expanded text:
um festinatione in civitatem Judaeae; et intravit in domum Zachariae; et salutavit Elisabeth. Virgo Dei plena ad montana conscendit, superiora petit; jam non in terris, sed in coelis mente habitat, et Spiritu conversatur. Festinat, properat, nihil negligenter agit, domum religiosam ingreditur, justam copulam, et sine querela incedentem videre desiderat, suaeque humilitatis, et mansuetudinis signa manifestat. Maria ad Elisabeth, venire non dedignatur. Hoc enim quid aliud est, quam humilitatis exemplum? Et factum est, ut audivit salutationem Mariae Elisabeth, exsultavit infans in utero ejus. Dic, infans, dic, prophetarum omnium maxime, qui digne satis non propheta, sed plusaberis, unde tibi haec exsultatio? Nondum natus es, et jam prophetas, matrem Domini in voce agnoscis, quam quia resalutare non potes, exsultando agis quod potes. Quam laetus ei occurreres, si jam natus eam videres, cujus voce audita exsultando obviam exi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere de uob. quia ꝑmanebitis in fide axp̃i.
⁊ ideo debeo gaudere. Eo quod habeam uos
in corde et in uinculis meis: scilicet ur̃i remi¬
niscor. Et indefensione et confirmatione euan¬
głii. socios uos gaudii mei: id est remimera-¬

Expanded text:
intelligere de vobis, quia permanebitis in fide Christi, et ideo debeo gaudere. « Eo quod habeam vos in corde et in vinculis meis, » id est vestri reminiscor, « et in defensione et in confirmatione Evangelii, socios gaudii mei, » id est promission
Abbreviated transcription (Latin):
bonitate. Sinceris enim matheria est firma¬
et integra. ⁊ solida : que nullius rei uarieta¬
te maculatur. ita debet et fides eẽ solid̾a.
one indie mortis ur̃e: uel inie iudicii. Re¬
laudem dei: scilic et et sitis repleti omnibus
uirtutibus. de quibus dicit apł̃s. Fructus autẽ

Expanded text:
bonitate. Sinceris materia est ibonitate. Sinceris materia est integra, solida et firma, quae nullius rei varietate maculatur, ita debet et fides esse solida «one in die mortis vestrae, vel die judicii. « Red est, et sitis repleti omnibus virtutibus, de quibus dicit Apostolus: Fructus autem
Abbreviated transcription (Latin):
neratione. Quomͦ autem defendebat ⁊ con¬
credendo. iuste uiuendo. bene docendo. defen¬
debat et confirmabat scãm esse doctrinam
euangłii. Uel dum ei dicebat nero nega xp̃m
et abice doctrinam istam. erisq florens mag¬
no honore in palatio meo : ⁊ ille magis elige¬
bat ab illo flagellari et in uinculis astringi.
quam ei assentire : tunc defendebat euangłiũ.
quia uidentes alii hoc dicebant: uere nisi eẽt
doctrina ista uera. et nisi esset xp̃s uerus dĩ
filius : nequaquã paulus ꝓ nomine eiꝰ talia
Uiscera dicuntur filii. Et uiscus dicitur quiqͥd
intra corum ẽ: ideo duobus modis intelligit᷑.
Cupio inquid uos omnes filios esse dei: uel cu¬
pio ut ip̃se sit templum ur̃m. ⁊uos cõmun¬
cantes corpori ⁊ sanguini illiꝰ maneatis millo.
Et hoc oro: ut caritas ur̃a magis ac magis
cium habet. incrementum habet et ꝑfectionẽ
ꝓbetis potiora. id ẽ intelligatis maiora dde deo.
Ut sitis sinceres. id est ꝑfecti infide: ⁊ om̃i

Expanded text:
tis modis autem defendebat et conmedendo, juste vivendo, bene docendo. Defendebat quoque et confirmabat sanctam esse doctrinam Evangelii, dum dicebant ei: Nega Christum et abjice doctrinam istam, erisque florens magno honore in palatio meo, et ille magis eligebat ab illo flagellari, et in vinculis: astringi, quam ei consentire, tunc defendebat Evangelium. Et videntes alii hoc, dicebant: Vere nisi esset doctrina ista vera, et nisi esset Christus Dei Filius verus, nequaquam Paulus talia » Viscera dicuntur filii, et viscus dicitur, quanquam inter carnem est, ideo duobus modis intelligitur. Cupio, inquit, vos omnes filios esse Dei, vel cupio ut ipse sit templum vestrum, et vos communicantes corpori et sanguini illius, maneatis in illo. « Et hoc oro, ut charitas vestra magis ac magis initium, habet incrementum et perfectionem, betis potiora, » id est intelligatis majora de « Deo, ut sitis sinceri, » id est perfecti in fide et in omni
Abbreviated transcription (Latin):
quotquot ad uitam p̾destinati estis. hoc ẽ. em̾¬
uon etiam foras. Quare : Nina descendi decelon̾
ut faciam uoluntatem meam. ẜ uoluntatẽ eiꝰ
qui misit me. Ieo inquit neminẽ ad me ue¬
nientẽ. neminem in me credentẽ. foras eitiã.
ido ipsis quoq inmicis meis ⁊ ꝑsecutoribus par¬
cam quia descendi de celo non ut faciam uolun¬
tatem meam idẽ. uoluntatem hominis. uolun¬
tatem illius nature quam suscepi de homine: s
uoluntatẽ illius qui misit me. hominis enim
uoluntas ẽ. inimicos repellere. suasq imurias
iundicare. dei autẽ uoluntas qualis sit audiamꝰ.
Hec inquit ẽ. uoluntas eius qui misit me patris.
ut omne quod dedit michi non ꝑdam ereo: ẜ re-¬
suscitẽ illud in nouissimo die.Deus gͥ eos qui ad
uitam p̾destinati sunt etiam si ei inimiei ⁊ con¬
trarii aliquando extiterunt. saluabit tamen ⁊
resuseitabit iħs. Isti sunt enim quos dedit michi¬

Expanded text:
quotquot ad vitam praedestinati estis. Hoc est eniquotquot ad vitam praedestinati estis. Hoc est eniforas. Cur? Quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui misit me. Ideo, inquit, neminem ad me venientem, neminem in me credentem foras ejiciam. Ideo ipsis quoque meis inimicis, et persecutoribus parcam, quia descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, id est, voluntatem hominis, voluntatem illius naturae, quam suscepi de homine, sed voluntatem ejus, qui misit me. Hominis enim voluntas est, inimicos repellere, suasque injurias vindicare. Dei autem voluntas qualis sit, audiamus. Haec est, inquit, voluntas ejus 236 qui misit me, Patris ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die. Omnes igitur eos, qui ad vitam praedestinati sunt, etiamsi ei inimici, et contrarii aliquando exstiterunt, salvabit tamen et resuscitabit Jesus. Isti sunt enim, quos Pater dedit mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ille d̃i ẽ. qui de celo descendit. qui de simi patriᷤ
eriit : ⁊ dat uitam mundo. dixxerunt gͦ ad eum.
dñe. semꝑ da nob̾ panem hunc. Optimam peticio¬
nem faciebant : si tam̃ intellerissent de quo pa¬
ne dñs loquebatur. Dix aũ eis iħs. Ego sum paniꝰ
uite. Ego sum panis qui de celo descendi. Ego sũ
panis qui dat uitam mundo. Qui uenit ad me
non esuriet: qui credit inme non sitiet umꝗͣ.
S dicri uob̃̾ quia indistis me ⁊ non creditis. dixi¬
mus iam suꝑuis quia uenire ad ap̃i. hoc ẽ. cre¬
dere in illum. sui unus quisq quanto fidelior
est. tanto ꝓpinquior ẽ. & iste quidẽ neq esuriet
neq sitiet uiquam: quia pꝰ ꝗͣ de hoc mundo
exierit. et̾nis in et̾num. delicns ꝑfruetur. Hec
autẽ dixi uob̾ non ut uos putatis me głi ficando:
s quia uidistis me quia in signis ⁊ miracłis cog¬
nouistis me ⁊ uirtutẽ meam.⁊ tamen non cre¬
daistis inme. Scio tamen quia quandoq eredetis:

Expanded text:
Dei, ille est qui de coelo descendit, qui de sinu Patris exiit, et dat vitam mundo. Dixerunt ergo ad eum: Domine, semper da nobis panem hunc. Optimam petitionem faciebant, si tamen intellexissent de quo pane Dominus loquebatur. Dixit autem eis Jesus: Ego sum panis vitae. Ego sum panis, qui de coelo descendi. Ego sum ille panis, qui dat vitam mundo. Qui venit ad me, non esuriet; qui credit in me, non sitiet unquam. Sed dixi vobis, quia vidistis me, et non creditis. Diximus jam superius quia venire ad Christum, hoc est credere in illum. Cui unusquisque quanto fidelior est, tanto propinquior. Et iste quidem neque esuriet, neque sitiet unquam; quia postquam de hoc mundo exierit, aeternis in aeternum deliciis perfruetur. Haec autem dixi vobis, non, ut vos putatis, me glorificando, sed quia vidistis me, quia in signis et miraculis cognovistis me et virtutem meam, et non tamen creditis in me. Scio tamen, quia quandoque credetis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑamini cibum qui non ꝑit.ẜ qui ꝑmanet
i uitam et̾nã. quẽ filius hominis dabit uob̾.
citur ⁊ nutritur. Unde ⁊ bene ait. quẽ filius ho¬
minis dabit uob̾. Omnẽ em̃ huius euuangłn ei¬
bum om̃s has tales tantasq epulas filius hominis

Expanded text:
 qui permanet in vitam aeternam, quam Filius hominis vobis dabit. citur, et nutritur. Unde et bene ait: quem Filius hominis dabit vobis. Omnem enim hujus Evangelii cibum, omnes has tales, tantasque epulas Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
tibi: Quid oꝑaris : Patres nr̃i manducauerunt¬
manna in deserto: sicut seriptũ ẽ. Panẽ de celo
dedit eis manducare. Ac si dicãt. Ostende nob̃̾
aliquod signum ꝑ quod tͥ oꝑibusq tuis crede debea¬
mus. Panes quidem nob̃ dedisti. saturati sumꝰ.
mira sunt ualde que uidimus. nob̾ tamen hoc sig¬
num non suffic̃ : simile quiddam ⁊ moysen fecis¬
se audiimus. Nlam ipse patribus nr̃is panem
de celo dedit. quẽ patres nr̃i indeserto manduca¬
uerunt: non tamen sic̃ tu eos. crede inse p̾cepit.
Diar gͦ eis iħs. Amen amen dico uob̾ non moỹses
dedit uob̃ panem de celo. ẜ pater meus dat uob̾
panem de celo uerũ. Panis enim dĩ ẽ. qui descen¬
dit de celo. ⁊ dat uitam mundo. Non bene inqͥt
intelligitis quid illud significat quod d̃r. pariem de
celo dedit eis: alius panis ualde dissimilis. maioris¬
q dignitatis in his uerbis significatur. Moises em̃
panẽ significatiuum ⁊ non uerũ panẽ de celo. des

Expanded text:
d operaris? Patres nostri manna manducaverunt in deserto, sicut scriptum est: Panem de coelo dedit eis manducare. Ac si dicant: Ostende nobis aliquod signum, per quod tibi operibusque tuis credere debeamus. Panes quidem nobis dedisti, saturati sumus. M ra sunt valde quae vidimus. Nobis tamen hoc signum non sufficit. Simile quiddam et Moysem fecisse audivimus. Nam et ipse patribus nostris panem de coelo dedit, quem patres nostri in deserto manducaverunt. Non tamen, sicut tu, eos in se credere praecepit. Dixit ergo eis Jesus: Amen, amen, dico vobis, non Moyseelo, sed Pater meus dat vobis panem de coelo verum. Panis enim Dei est, qui descendit de coelo, et dat vitam mundo. Non bene, inquit, intelligitis quid illud significet quod dicitur: « Panem de coelo dedit eis. » Alius panis valde dissimilis, majorisque dignitatis in his verbis significatur. Moyses enim panem significativum, et non verum panem
Abbreviated transcription (Latin):
qui non uiderunt ⁊ crediderunt. Gidere tam̾
ꝓ cognosc̾e̾ accipi potest.S quid ẽ. credere in eu̾.
nisi quibusdam fidei spei caritatisq pedibus sic
ineum tende eiq adherere. ut homo ulterus ab
eo nec ipsa morte ualeat se parari : Sic em̾ apłs
ad eum uenerat.:⁊ in eum credebat. Qui ait. Cer¬
tus sum aũ quia neq mors neq uita poterit me
separare a caritate dĩ que ẽ. in xp̃o iħu. Qui eni̾
aliter ad eum uenit. qui aliter in eum credit.
nichil ei uel uenisse uł credidisse ꝓderit. Quod
autem uenire ad eum ⁊ crede in eum idem sig¬
nificent : ear eo apparet quod ipse ali quando dic̃.
qui uenit ad me ⁊ aliqͣndo qui eredit inme. alte¬
rum ꝓ altero ponens

Expanded text:
iderunt, et crediderunt . » Videre tamen pro cognoscere accipi potest. Siquidem quid est credere in eum, nisi quibusdam fidei, spei, charitatisque pedibus sic in eum tendere, eique adhaerere, ut homo ulterius ab eo nec ipsa morte valeat separari? Sic enim Apostolus ad eum venerat, et in eum crediderat, qui ait: « Certus sum autem quia neque mors, neque vita poterit me separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu . » Qui enim aliter ad eum venit, qui aliter in eum credit, nihil ei vel venisse, vel credidisse proderit. Quod autem venire ad eum, et credere in eum idem significent, ex eo apparet, quod ipse aliquando dicit, qui venit ad me, et aliquando, qui credit in me, alterum pro altero ponens
Abbreviated transcription (Latin):
auditores inquit legis iusti sunt apud dm̃ s fac¬
tores. Faciamus gͥ quod lex p̾cipit. faciamus qd̾
euuangłia iubent. S hunc talem cibum ds pat̾
ꝑ annos quadraginta ppłm pauit de quo seriptũ
ẽ. Panẽ de celo dedit eis habentẽ omne delectam̃¬
tum.:⁊ omnem saporẽ suauitatis. Ille gͥ cibus huc
cibum significat. Direrunt gͦ ad eum. Quid fa¬
eis. hoc ẽ. opus dĩ ut credatis in eum quem mi

Expanded text:
auditores legis, inquit, justi sunt apud Deum, sed factores . » Faciamus igitur quod lex praecipit. Faciamus quod Evangelia jubent, si hunc talem cibum operari per annos quadraginta populum pavit. De quo scriptum est: « Panem de coelo dedit eis habentem omne delectamentum, et omnem saporem suavitatis . » Ille igitur cibus hunc cibum significabat. Dixerunt ergo ad eum: Quid faeis: Hoc est o
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc autẽ contra saduceos aliosq qui negabant
resurrectionem mortuorũ ⁊ uitam et̾nam: di¬
cere uidetur. E tale ẽ. ac si diceret. Nlon du¬
bitetis eos qui uerba mea audiunt ⁊ credunt
ei qui misit me hab̾e uitam et̾nam : cum
ad uocem meam mortuos resurg̾e ⁊ uiuere
uideatis. Ad eus namq uocẽ ⁊ corpore ⁊ anma
mortuos multos iam surrerisse non dubium ẽ.
Quamuis enim legamus dñm tres mortuos cor¬
por aliter suscitasse: non tamen legimus quan¬
tos in animam suscitau̾it. S quid mirum si mor¬
tui ad filii di uocẽ resurgant. cum eandem
simul eum patre habeat potestatẽ:  hoc ẽ. qd̾
ait. Sicut enim pater habet uitam in semetipso.¬

Expanded text:
i negabant resurrectionem mortuorum et vitam aeternam, dicere videtur. Et tale est ac si diceret: Non dubitetis, eos, qui verba mea audiunt, et credunt ei qui misit me, habere vitam aeternam, cum ad vocem meam mortuos resurgere videatis. Ad ejus namque vocem et corpore, et anima mortuos multos jam surrexisse non dubium est. Quamvis enim legamus, Dominum tres mortuos corporaliter suscitasse, non tamen legimus, quantos in anima suscitaverit. Sed quid mirum, si mortui ad Filii Dei vocem resurgunt, cum eamdem simul cum Patre habeat potestatem? Et hoc est, quod ait: Sicut enim Pater habet vitam in semetipso,
Abbreviated transcription (Latin):
sabb̃m. s ⁊ patrẽ suum dicebat dm̃ equalem
se faciens deo. Non em̾ ipse se deo equalem facie¬
bat : qui scđm diuinitatẽ deo ꝑ om̃ia equalis
erat : s equalem se faciens. hoc ẽ. equalem se
eẽ ostendens. Unde apłs ait. Cum in forma d̃i
eẽt non rapinam arbitratus ẽ. ẽẽ se equalem dõ.¬

Expanded text:
Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, aequalem Sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Non enim ipse se Deo aequalem faciebat, qui secundum divinitatem Deo per omnia aequalis erat; sed aequalem se faciens, hoc est, aequalem se esse ostendens. Unde Apostolus ait: « Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem D
Abbreviated transcription (Latin):
de sabb̾o uid̃ĩ intelligebant : quia hominẽ
in sabb̃o sanare.:⁊ pietatẽ ⁊ miscđiam erer¬
cere peccatum ee putabant. Iħs aũ respondit
ens. Pater m̾s usq modo oꝑatur.⁊ ego oꝑor. Ego
inquit de sabb̃o rep̾hendi non clebeo: quia ea¬
fecit ds primũ hominẽ : ⁊ ap̃s sexta feria re
die sabbi insepulchro quieiit. Illa gͥ quies: hãe¬
quietem significabat. Uterq itaq usq ad sab¬
batum oꝑatur. ⁊ uterq in sabbo requiescit. Oꝑa¬
tur tamen ⁊ aliter usq hodie ⁊ pat̾ ⁊ filius:
qm̃ ⁊ si sabb̃o omĩũ rerum seminariis factis quie¬
uit. nulla tamen die auisticia ⁊ miseđia aliisq
his similibus quiescit. Nichil enim bom ubiq
fit: nisi ab ipso ⁊ ꝑ ipsum. Non sic gͥ requieuit
ds̃ die sabb̃i. ut nichil egisse intelligatur post sab¬
batum. Dicat gͦ. Pater meus usq modo oꝑatur:
&e ego oꝑor. Sequitur. Propterea gͦ magis quere¬
bant eum uidĩ int̾ficere : qui a non solũ soluebat

Expanded text:
de Sabbato Judaei intelligebant; quia hominem in Sabbato sanare, et pietatem, et misericordiam exercere, peccatum esse putabant. Jesus autem respondit eis: Pater meus usque modo operatur, et ego operor. Ego, inquit, de Sabbato reprehendi non debeo; quia fecit Deus primum hominem, et Christus sexta feria reddie Sabbati in sepulcro quievit. Illa igitur quies haquietem significabat. Uterque itaque usque ad Sabbatum operatur, et uterque in Sabbato requiescit. Operatur tamen et aliter usque hodie et Pater, et Filius; quoniam etsi Sabbato, omnium rerum seminariis factis, quievit, nulla tamen die a justitia, et misericordia, aliisque his similibus quiescit. Nihil enim boni ubique fit, nisi ab ipso, et per ipsum. Non sic igitur requievit Deus die Sabbati, ut nihil egisse intelligatur post Sabbatum. Dicat ergo: Pater meus usque modo operatur, et ego operor. Sequitur: Propterea ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat
Abbreviated transcription (Latin):
cin cumq uoluerit eam largiatur. In eius nãq
potestate ẽ. om̃is uita nra : neq ultra eus uo¬
luntatẽ uiuere ualemus. Ad eiꝰ gͥ imꝑium mori¬
untur om̃s: ad eus imꝑium resurgent om̃s.
Dedit aũ pater filio pocestatem iudicium facẽ
non scd̃n diuimtatẽ qua ei equalis ẽ : s scd̾m
humanitatẽ qua minor ẽ. E hoc ẽ. quod ait quia fi¬
lius hominis ẽ. Illis aũ ad huc mirantibus ⁊ non
eredentibus resurrectionẽ subdidit dicens. Noli¬
te mirari hoc sub auditur qd de resurrectione au¬
distis. Quia uenit hora inqua om̃s qui in monum̾¬
tis sunt audient uoem eiꝰ ⁊ ꝓcedent qui bona fe
cerunt in resurrectionẽ uite. qui uero mala ege¬
runt in resurrectionẽ iudicii. Modo inquit me
iubente eorporaliter resurgent pauei. ẜ futuru ẽ.
uͥ me uoeante resurgant om̃s .⁊ alii qui dem resur¬
gent ut in et̾num cum deo uiuant. alii uero ut
uidicati cum diabolo pereant.¬

Expanded text:
n ejus namque potestate est omnis vita nostra, neque ultra ejus voluntatem vivere valemus. Ad ejus igitur imperium moriuntur omnes, et ad ejus imperium resurgent omnes. Dedit autem Pater Filio potestatem judicium facere, non secundum divinitatem, qua ei aequalis est, sed secundum humanitatem, qua minor est. Et hoc est quod 232 ait: quia Filius hominis est. Illis autem adhuc mirantibus, et non credentibus resurrectionem, subdidit dicens: Nolite mirari hoc: subauditur, quod de resurrectione audistis: Quia venit hora, in qua omnes qui in monumentis sunt audient vocem ecerunt, in resurrectionem vitae; qui vero mala egerunt, in resurrectionem judicii. Modo, inquit, me jubente, corporaliter resurgunt pauci. Sed futurum est ut, me vocante, resurgant omnes; et alii quidem resurgent, ut in aeternum cum Deo vivant; alii vero, ut judicati cum diabolo pereant.
Abbreviated transcription (Latin):
erige mente. contemplare celũ. que sursum sũt
quere : non que suꝑ t̾ram. Hac en̾i uia illi qui
baptizati sunt. recuꝑant sanitatẽ: si eos egro¬
tare contingat. Tolle grabatum tuum : porta ⁊
contine. ⁊ inseruitutẽ redige carnem tuam.
Lectus nanq anime corpus ẽ. In quo si intiosũ
fuerit: tota in firma ⁊ languida anima iacet.
Unde scriptũ ẽ. Corpus quod corrumpitur ãgra-¬
uat anmam ⁊ ambula. Non sis otiosus. Ociosi¬
tas enim amme iminica ẽ. quia ⁊ uitia nutrit.
⁊ uirtutes necat. E statim sanus factus ẽ. homo.
ce sustulit grabatum suum ⁊ ambulabat. Fa¬
cile gͥ ẽ. deo ⁊ sanare hominẽ ⁊ peceata soluere.
Erat aũ sabb̃m in illo die. Dicebant gͦ uidi illi

Expanded text:
Erige mentem. Contemplare coelum. Quae sursum sunt Erige mentem. Contemplare coelum. Quae sursum sunt quaere, non quae super terram. Hac enim via illi qui baptizati sunt, recuperant sanitatem, si eos aegrotari contingat. Tolle grabatum tuum, porta, et contine, et in servitutem redige carnem tuam. Pectus namque animae corpus est, in quo, si vitiosum fuerit, tota infirma et languida anima jacet. Unde scriptum est: « Corpus, quod corrumpitur, aggravat animam . » Et ambula. Non sis otiosus. Otiositas enim animae inimica est, quae et vitia nutrit, et virtutes necat. Et statim sanus factus est homo. Et sustu it grabatum suum, et ambulabat. Facile igitur est Deo et sanare hominem, et peccata solvere. Erat autem Sabbatum in illo die. Dicebant ergo Judaei ill
Abbreviated transcription (Latin):
peniteneiam agis. non tamen sanaris quia nõ
dignam pemitenciam agis. Respondit ei lan¬
guidus. Dñe hominẽ non habeo. ut cum mota
fuerit aqua mittat me ipiseinam. Quis en̾i his¬
uerbis quid aliud significat nisi quandam bapti¬
zandi ⁊ in illam piscinam decendendi impossi¬
bilitatem : Impossibile ẽ. enim eos qui semel
baptizati sunt iterum ꝑbaptisiũ renouari.
& apeceatorũ contagione mundari. Unde ⁊ iste
quamus sanetur non tamen mergitur in piscinã.
quia eos significat qui post baptismum sola pe¬
ni tencia lauantur. Quod aũ ait dum uenio ego
aluis anͥ me descendit. de se ipso ad huc gentili &
catecumino dicere uidetur. Ipse enĩ eum ad huc
gentilis ⁊ cathecumimis ẽẽt inpiscina descendit:
modo uero quia xp̃iamis ẽ. in ea descende non
potest. Idem gͥ ipse alis ẽ.⁊ ipse qui descendit
ante seipsum. Dicit ei iħs. Surge tolle grabatũ
querere quite mittat in piscinã. surge tantũmͦ.

Expanded text:
poenitentiam agis: non tamen sanaris, quia non poenitentiam agis: non tamen sanaris, quia non dignam poenitentiam agis. Respondit ei languidus: Domine, hominem non habeo, ut cum mota fuerit aqua, mittat me in piscinam. Quid enim aliud his verbis significat, nisi quamdam baptizandi, et in illam piscinam descendendi impossibilitatem? Impossibile est enim eos, qui semel baptizati sunt, iterum per baptismum renovari, et a peccatorum contagione mundari. Unde et iste, quamvis sanetur, non tamen mergitur in piscinam, quia eos significat, qui post baptismum sola poenitentia sanantur. Quod autem ait: Dum venio ego, alius ante me descendit, de se ipso adhuc Gentili, et catechumeno dicere videtur. Ipse enim, cum adhuc Gentilis et catechumenus esset, in piscinam descendit. Modo vero, quia Christianus est, in eam descendere non potest. Idem igitur ipse alius est, et ipse, qui descendit ante se ipsum. Dicit ei Jesus: Surge, tolle grabatum inem quaerere, qui te mittat in piscinam. Surge tantummodo.
Abbreviated transcription (Latin):
cem. Quat̾ em̃ decem uel decies quatuor quadra¬
gnta fiunt. In quatuor aute nouũ testam̃tum. in
decem uetus figuratur: qm hoc inquatuor euuan¬
głiis. ⁊ illud decem uerbis consistit. Flulla autem
penitencia ꝓficit ad salutẽ que noui ueterisq
testam̃ti auctoritate non agitur. hoc enim ipse
numero pentenciam agat id ẽ scđm utriusq
testamenti doctritiam disciplinamq peniteat :
qui cumq sibi suam penitentiam uult ẽẽ fruc¬
tuosam. Declinet gͥ homo amalo ⁊ faciat bonu̾ :
in quirat pacem ⁊ sequatur eam. Hec enim est.
uera penitencia. S nota qr mmisericors dñs. etiã
non bene ⁊ legaliter penitentes bonam tamen
uoluntatem habentes. ⁊ salutis remedia expec¬
tantes uisitare. sanare. ⁊ illuminare dignatur.
Unde &e huic languido dic̃. uis sanus fieri: Ac
si dicẽt. Sanari quidẽ uis. ido em̃ hic iaces ido
egrotas. ido carnẽ maceras ⁊ hanc qualemeũq

Expanded text:
cem. Quater enim decem, vel decies quatuor, quadracem. Quater enim decem, vel decies quatuor, quadraginta fiunt. In quatuor autem Novum Testamentum, in decem Vetus figuratur; quoniam hoc in quatuor Evangeliis, illud in decem verbis consistit. Nulla autem poenitentia proficit ad salutem, quae Novi, Veterisque Testamenti auctoritate non agitur. Hoc enim ipse numero poenitentiam agat, id est, secundum utriusque Testamenti doctrinam disciplinamque poeniteat, quicunque sibi suam poenitentiam vult esse fructuosam. Declinet igitur homo a malo, et faciat bonum, inquirat pacem, et sequatur eam. Haec est enim vera poenitentia. Sed nota, quia misericors Dominus etiam non bene, et legaliter poenitentes, bonam tamen voluntatem habentes, et salutis remedia exspectantes, visitare, sanare, et illuminare dignatur. Unde et huic languido dicit: Vis sanus fieri? Ac si diceret: Sanari quidem vis; ideo enim hic jaces, ideo aegrotas, ideo carnem maceras, et hanc qualemcunque
Abbreviated transcription (Latin):
Respondit ei languidus. Dñe hominẽ non
habeo ut cum mota fuerit aqua mittat me
in piseinam. Dum uenio enim ego : alius ante
me descendit. Homo enim iste eos de signat qͥ
post baptismum criminalia peccata cominiitut᷑.
ꝑro quibus graui longeq penitencie subitiunt᷑
qua imirũ corpus egrotat s ani̾a sanatur.
Ut autẽ ꝓ suis imquitatibus hu̾e egrotasse in¬
telligas: ipse dñs ostendit dicens. Ecce sanus
factus es: iam noli peccare. ne de teruis tibi ali¬
quid contingat. Tales aũ qui a non bene penitẽt.¬
⁊ si longo tp̃r languere ⁊ penitere ⁊ caruem
mac̾are uideantur : ualde tamen difficile curant᷑.
Si em̃ bene penituissent. non trignnta ⁊ oeto
annos. s quadraginta exr integro in hac tali in¬
firmitate habuissent. Imꝑfecta ẽ. enim omĩs
pentencia que de hoc num̾o aliquio minis habet.
Quare aũ ꝑfecta pentencia hoc num̾o de signet᷑:
attende. Hic enim numerus ex.iiiiͬ. constat ⁊ de¬

Expanded text:
nem non habeo, ut, cum nota fuerit aqua, mittat me in piscinam. Dum venio enim ego, alius ante me descendit. Homo enim iste eos designat, qui post baptismum criminalia peccata committunt, pro quibus gravi, longaeque poenitentiae subjiciuntur, qua nimirum corpus aegrotat, sed anima sanatur. Ut autem pro suis iniquitatibus hunc aegrotasse intelligas, ipse Dominus ostendit dicens: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Tales autem, quia non bene poenitent, etsi longo tempore languere et poenitere, et carnem macerare videantur, valde tamen difficile curantur. Si enim bene poenituissent, non triginta et octo annos, sed quadraginta ex integro in hac tali infirmitate habuissent. Imperfecta est enim omnis poenitentia, quae de hoc numero aliquid minus habet. Quare autem perfecta poenitentia hoc numero designetur, attende. Hic enim numerus ex quatuor constat et de
Abbreviated transcription (Latin):
ait enm ᷤ pater suscitat mortuos ⁊ uunficat.
sic ⁊ filius hominis quos uult uunfieat. Nota
quod ait filius hominis. Et hec quidẽ oꝑa ma¬
rora sunt quam uł paraliticum sanasse. uel in
uinum aquas conuertisse.S fi filius hominis
uII uII ficat quos uult. quare non om̃s iuinficat.
nisi quia non uult : Nlullum eni hominem
uult uiificare filius hominis. nisi inse creden¬
tem ⁊ eus uoluntatẽ facientẽ. & ipse quidẽ qr
uider ẽ. mortifieandi ⁊ iiuificandi habet po¬
testatem. Unde ⁊ subditur. Ileq eni pat̾ uidi¬
cat queinquam : s omne uidicium dedit filio.

Expanded text:
t enim Pater suscitat mortuos, et vivificat; sic et Filius hominis, quos vult, vivificat. Nota, quod ait, Filius hominis. Et haec quidem opera majora sunt, quam vel paralyticum sanasse, vel in vinum aquas convertisse. Sed si Filius hominis vivificat quos vult, cur non omnes vivificat, nisi quia non vult? Nullum enim hominem vult vivificare Filius hominis, nisi in se credentes, et ejus voluntatem facientes. Et ipse quidem, quia judex est, mortificandi et vivificandi habet potestatem. Unde et subditur: Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio.
Abbreviated transcription (Latin):
quod uidit patrem facientẽ. Quecũq en̾i ille fe¬
cerit: hec ⁊ filius similit̾ facit. Sedm diuinitatẽ
enim una eademq oꝑatio ẽ.:⁊ patris ⁊ filii ⁊ sp̃s
se̾i. Nicħ enim facit filius sine patre: ⁊ sp̾u sc̃o.
Similit̾ neq pater aliquid agit sine filio ⁊ sp̾u
Qincũq gͥ loquitur contra filiũ siue de his que
in sab̃b̃o facit. siue de alia qualib huiꝰ modi oꝑa¬
cione : ille utiq ⁊ contra patrem loquitur. ⁊ cõ
loqui : quicũq se dm̃ patrem offende tim et.
Pater eni̾ diligit filium ⁊ om̾a de monstrat
ei que ipse facit. ⁊ maiora his de monstrabit
oꝑa ei. ut uos miremini. Quantum emĩ ad di¬
uinitatẽ nichil pat̾ filio de monstrat: qui sicut
pater ita ⁊ filius nichil ignorat. Quantũ uero
ad humanitatẽ omi̾a ei pater de mostrat.⁊ ma¬
iora his que filus sub auditur suꝑuis fecisse
legitur de monstrabit ei oꝑa. Quare: Ut uos
ea uidentes. magis magisq miremini.⁊ miran

Expanded text:
viderit Patrem facientem. Quaecunque enim ille fecerit, haec et Filius similiter facit. Secundum divinitatem enim, una eademque operatio est et Patris, et Filii et Spiritus sancti. Nihil enim facit Filius sine Patre et Spiritu sancto. Similiter neque Pater aliquid agit sine Filio et SpirQuicunque igitur loquitur contra Filium, sive de his, quae in Sabbato facit, sive de alia qualibet hujusmodi operatione, ille utique et contra Patrem loquitur, et conloqui, quicunque se Deum Patrem offendere timet. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei, quae ipse facit, et majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Quantum enim 231 ad divinitatem, nihil Pater Filio demonstrat, quia sicut Pater, ita et Filius nihil ignorat. Quantum vero ad humanitatem omnia ei Pater demonstrat. Et majora his, quae Filius, subauditur, superius fecisse legitur, demonstrabit ei opera. Cur? Ut vos ea videntes, magis magisque miremini, et mir
Abbreviated transcription (Latin):
prior post motionẽ aque in pisemã descendit:
ꝑquẽ totus ppłs ap̃ianus intelligitur. qui solus
⁊ unieus. prior ⁊ ultimus. unus ⁊ in separabilis.
in aquis baptismi ⁊ lauatur ce sanatur. S quis
ẽ. qui post eum descendit. misi ille qui hinc cor¬
pori eccłiastico non in heret : Si em̃ huiꝰ corporis
eẽt : no̾ post eum s in eo descende diceretur. Lost
eum iramq heretici descendunt. ⁊ descendentes
nil sibi ꝓficrunt. Erat aũ quidam homo ibi
trignta ⁊ octo annos habens in infirmitate sua
hunc eum uidisset iħs iacentẽ. ⁊ cognouiss quia

Expanded text:
prior post aquae motionem in piscinam descendit; prior post aquae motionem in piscinam descendit; per quem totus populus Christianus intelligitur, qui solus et unicus; prior et ultimus, unus et inseparabilis, in aquis baptismi et lavatur et sanatur: sed quis est qui post eum descendit, nisi ille qui huic corpori ecclesiastico non inhaeret? Si enim hujus corporis esset, non post eum, sed in eo descendere diceretur. Post eum namque haeretici descendunt, et descendentes nil sibi proficiunt. Erat autem quidam homo ibi, triginta et octo 229 annos habens in infirmitate sua. Hunc cum vidiss
Abbreviated transcription (Latin):
porticus que languentes continent: quia sub
peccato om̃ia claudunt. Nemo inporticibus sana¬
batur: quia non erat data lex que poss iustificare.
Inde tamen languentes uidebant piscmã. des¬
cendebant in eam ⁊ sanabantur: ut ꝓmisso er
fide xp̃i ꝑbaptisium daretur eredentibus.
angłs enim añi scd̃m tempus descendebat inpis¬
einam ⁊ mouebatur aqua.⁊ qui prior descendiss
inpiscinam post mocionem aque.sanus fiebat
aquacumq de tinebatur infirmitate. Angls em̃
dñi tunc sed̾m tempiis inpiscinam descendit.
quando tp̃r p̾finito saluator nr̃ ad baptismum
uenit. Ipse ẽ enĩ ille magni consilii angłs de quo
baptismatis aquas scĩficauit : omnẽq inimici
latentem infestacionẽ suo tactu ab eis remouit.
Post cunꝰ commocionẽ tantam in se uirtutem
aqua suscepit. ut om̃s omĩũ in eandẽ descentiũ
sanet langores. pellat egritudines ⁊ soluat pec¬
eata .S notandum quia solus ille sanatur. qui

Expanded text:
porticus qui languentes continent, quia sub porticus qui languentes continent, quia sub peccato omnia claudunt. Nemo in porticibus sanabatur, quia non erat data lex, quae posset justificare. Inde tamen languentes videbant piscinam, descendebant in eam, et sanabantur, « ut promissio ex fide Christi per baptismum daretur credentibus . » Angelus enim Domini secundum tempus descendebat inaqua, et qui prior descendisset in piscinam post motionem aquae, sanus fiebat a quacunque detinebatur infirmitate. Angelus enim Domini secundum tempus in piscinam descendit, quando tempore praefinito Salvator noster ad baptismum venit. Ipse est enim ille magni consilii Angelus; de qbaptismatis aquas sanctificavit, omnemque inimici latentem infestationem suo tactu ab eis removit. Post cujus commotionem, tantam in se virtutem aqua suscepit, ut omnes omnium in eamdem descendentium sanet languores, pellat aegritudines, et solvat peccata. Sed notandum quia solus ille sanatur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ erat dies festus iudeorum : ⁊ ascendit iħs
iherosolimam. ad dies festos uideorum dñs
ascendit. ut ppłis undiq conuenientibus fidi doc¬
trinam annunciet. salutis misteria pandat:⁊
ueritatis lumen ostendat. E st aũ iherosolimis ꝓ¬
batiea pisema que cognominatur hebraice bethsai¬
da quinq porticus habens. Hec pisema baptisma¬
tis aquas significabat. Unde non inmerito ꝓbati¬
si in quibus baptisim saeramentum plenissime con¬
tinetur. eorumq auetoritate munitur ⁊ doetrina
de elaratur. In his iacebat multitudo languentium.
cecorũ. claudorũ. aridorũ expectancium aque mo¬
tum. hi enim languentes qui inp̾dietis portieibꝰ¬
iacebant. uidĩ incelliguntur qui sub lege erant
legisq freno ⁊ modamine artabantur : legis
tamen malieamine non iustificabantur. Unde
apłs ait. Si enim data eet lex que poss iustificare.
uere ex lege eẽt iusticia. S conclusit scriptura
omĩa sub peceato. Ler enum ⁊ seriptura sunt ille

Expanded text:
 erat dies festus Judaeorum, et ascendit Jesus Hierosolymam . Ad dies festos Judaeorum Dominus ascendit, ut populis undique convenientibus fidei doctrinam annuntiet, salutis mysteria pandat, et veritatis lumen ostendat. Est 228 autem Hierosolymis probatica piscina, quae cognominatur hebraice Bethsaida, quinque porticus habens. Haec piscina baptismatis aquas significabat. Unde non immerito probatisi, in quibus baptismi sacramentum plenissime continetur, eorumque auctoritate munitur, et doctrina declaratur. In his jacebat multitudo languentium caecorum, claudorum, aridorum, exspectantium aquae motum. Hi enim languentes, qui in praedictis porticibjacebant, Judaei intelliguntur; qui sub Lege erant, legisque freno et moderamine arctabantur; legis tamen medicamine non justificabantur. Unde Apostolus ait: « Si enim data esset lex, quae posset justificare, vere ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato . » Lex igitur et Scriptura sunt illi
Abbreviated transcription (Latin):
re grabatuntuiũ. Respondit eis. Qui me sanu̾
fecit ille michi p̾cepit. tolle grabatum tuum
⁊ ambula. Maioris inquit auctoritatis quamuoꝰ
sitis ẽ. ille qui me sanu̾ fecit. Illi gͦ ⁊ non uob̾
me obedire oportet. Int̾rogauerut ergo eum.
Qiis ẽ. ille homo qui diar̃ tibi tolle grabatum
tuum ce ambula : Is autem qui sanus fuerat

Expanded text:
tum tuum. Respondit eis: Qui me sanum fecit, ille mihi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Majoris, inquit, auctoritatis, quam vos sitis, est ille, qui me sanum fecit. Illi igitur, et non vobis, me obedire oportet. Interrogaverunt ergo eum: Quis est ille homo, qui dixit tibi, Tolle grabatum tuum, et ambula? I
Abbreviated transcription (Latin):
qui misit me : habet intam et̾nã: E inuidiciũ
non uenit: s transiet de morte ad uitam. Tales
cet uitam et̾nam. Quod autẽ ait qui uerbum
meum audit: tale ẽ. ac si dic̾et. qui meam doc¬
trinam audiens custodit. Ille enim bene audit.
qui audiens obedit. Non eñi auditores legis
iusti sunt apud dm: s factores. Unde dñs ait.
qui habet aures audiendi audiat. Inuidieiũ
autẽ non uenire dicuntur. qui iniudieio non
damnabuntur. uenire gͥ iniudiciũ quid aliud
ẽ. nisi udicari ce damnari : In hoc autem uidi¬
cium non uemient bomi. Seq̃r. Amen am̃ dico
uob quia uenit hora ⁊ mic̾ ẽ. quando mortin au

Expanded text:
m aeternam, et in judicium non veniet, sed transiet de morte ad vitam. Tales cet vitam aeternam. Quod autem ait, qui verbum meum audit, tale est, ac si diceret, qui meam doctrinam audiens custodit. Ille enim bene audit, qui audiens obedit. « Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores . » Unde Dominus ait: « Qui habet aures audiendi, audiat . » In judicium autem non venire dicuntur, qui in judicio non damnabuntur. Venire igitur in judicium, quid aliud est, nisi judicari, et damnari? In hoc autem judicium non venient boni. Sequitur: Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mort
Abbreviated transcription (Latin):
luerit filius reuelare. Iħs gͦ de clinauit a turba
constituta in loco. Postea inuenit eum iħs intem¬
plo. ubiq ẽ iħs: s non ubiq cognoscitur. Nlon
cognoseitur in turba : cognoseitur autẽ in templo.
Fugiamus g turbam : ⁊ simul cum tħu decline¬
mus a turba. Camus intemplũ. ubi nos inueniat.
ibiq a nob̾ inuemiatur. Ido enim ipse ab hominũ
turba discessit : ut ⁊ nos auitiorum turba desce¬
dere doceat. Edirit illi iħs. Ecce sams factus
es iam noli peccare. ne de ternis tibi aliquid
contingat. Hoc inquit contingit tibi quia pec¬
easti : iam gͥ noli peccare non sit tibi uoluntas
peccandi. Non peccare enim ualde difficile ⁊
impossibile ẽ. Multi enĩ peceant qui peccare
ẽ. uoluntas peccandi. uoluntarie enĩ ut apłł¬

Expanded text:
luerit Filius revelare . » Jesus ergo declinavit a turba constituta in loco. Postea invenit eum Jesus in templo. Ubique est Jesus; sed non ubique cognoscitur. Non cognoscitur in turba. Cognoscitur autem in templo. Fugiamus igitur turbam, et simul cum Jesu declinemus a turba. Eamus in templum. Ibi nos inveniat, ibique a nobis inveniatur. Ideo enim ipse ab hominum turba discessit, ut et nos a vitiorum turba discedere doceat. Et dixit illi Jesus: Ecce sanus factus es: jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Hoc, inquit, contigit tibi, quia peccasti. Jam igitur noli peccare, non sit tibi voluntas peccandi. Non peccare enim valde difficile, et pene impossibile est. Multi enim peccant, qui peccare est, voluntas peccandi. « Voluntarie enim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. dĩ patris. Manifestũ ẽ. gͥ qr om̃s honorifiea¬
bunt filium : sic̃ honorificant patrem. Modo
autẽ quia non om̃s honorificant filium. nec
patrẽ honori ficant qui misit illum. S quia¬
pater om̃e uidicium dedit filio. ⁊ ipse filius
eos iuificat quos iiificare uult : ut in telli¬
gamus qui sint quos uiuificet. ⁊ quod sit ipsũ
iuiuii fieare : subdidit dicens. Amen amen dieo

Expanded text:
est Dei Patris . » Manifestum est igitur quia omnes honorificabunt Filium, sicut honorificant Patrem. Modo autem, quia non omnes honorificant Filium, nec Patrem honorificant. Hoc est enim Pater omne judicium dedit Filio, et ipse Filius eos vivificat, quos vivificare vult: ut intelligamus, qui sunt, quos vivificat, et quid sit ipsum vivificare, subdidit dicens: Amen, amen di
Abbreviated transcription (Latin):
ita ⁊ uor p̾cedit uerbum. Statim enim ut
ea ore loquentis sonus qualis cumq ꝓcedit :
uor ẽ. uerbum autem nondum ẽ: quia om̃e
uerbum significat aliquid. Precedit gͥ uor:
sequitur uerbum. Merito gͦ uox ioħs ⁊ uer
bum xp̾s uocatur : quando ⁊ nascendo ⁊ p̾di¬
cando ⁊ moriendo.⁊ ipsa sin nominis signifi¬
catione xp̃m p̾cessit. Hec aũ uor in deserto
clamabat. qui a crudeles ⁊ impios ad fidem
uocabat. qui nõ homines pietate. s bestias cru¬
delitate unitabantur. Desertum em̃ non hoĩ¬
num s ferarum habitacio ẽ. S quid dicebat:
Dirigite uiã dm̃ sicut dic̃ ysaias ꝓpħa. Diri¬
gite inquit uiam dñi. ut ipse ad uos uenire ⁊
in uob̾ habitare dignetur. qui nisi ꝑ uiam rec¬
rigamus. Iste uie in illis directe non sunt qui
non ex ueritate s simulatorie ꝑ eas in cedunt.
& qui iissi fuerant: erant ex phariseis. Pha¬
risei namq p̾cet̾is iustiores se eẽ arbitrabantur:

Expanded text:
ita vox praecedit verbum: statim enim ut ex ore loquentis sonus qualiscunque procedit, vox est: verbum autem nondum est; quia omne verbum significat aliquid. Praecedit igitur vox, sequitur verbum; merito ergo praecurascendo, et praedicando, et moriendo, et ipsa sui nominis significatione Christum praecessit. Haec autem vox in deserto clamabat, quia crudeles et impios ad fidem vocabat, qui non homines pietate, sed bestias crudelitate imitabantur. Desertum enim non hominum, sed ferarum habitatio est. Sed quid dicebat? Dirigite viam Domini, sicut dicit Isaias propheta. Dirigite, inquit, viam Domini, ut ipse ad vos venire, et in vobis habitare dignetur, qui nisi per viam recrigamus. Istae viae illis directae non sunt, qui non ex veritate, sed simulatorie per eas incedunt. Et qui missi fuerant, erant ex Pharisaeis. Pharisaei
Abbreviated transcription (Latin):
sumus nunc ad pastorem ⁊ ep̃m animarũ nr̃ar̾.
Deum nemo uidit umquam: unigenitus filiꝰ
qui ẽ. insimi patris ipse narrabit. Nam quia
dicrerat uidimus głiam eiꝰ głiam quasi uinge¬
initi apatre. nequis hoc de diuinitate in tel¬
ligeret que utiq inuisibilis ẽ. ideo ait adm̃
nemo uidit umꝗͣ. Hoc autẽ ꝓbat ab auetori

Expanded text:
pum animarum nostrarum . » Deum nemo vidit unquam. Unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse narravit. Nam quia dixerat: Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, ne quis hoc de divinitate intelligeret, quae utique invisibilis est, ideo ait: Deum nemo vidit unquam. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
iołis non sum helias: dicit iħs ioħs ipse ẽ. helias.
Nec iste quidẽ mentiri potest quia ueritas est:
nec ille quia discipłs ueritatis. Uerum ergo
dicit uterq. Alter enum de ꝑsona: alter de
sp̃u loquitur. Ioħs enim insp̾u helias erat. s
in ꝑsona helias non erat. De quo angłs ad zacha
helie. At illi. Propħa estu : & respondit. Non.
Non enim simpliciter ꝓpħa s plusquã ꝓpħa¬

Expanded text:
 Non sum Elias. Dicit Jesus: Joannes ipse est Elias. Nec iste quidem mentiri potest, quia veritas est: nec ille, quia discipulus veritatis. Verum ergo dicit uterque. Alter enim de persona, alter de spiritu loquitur. Joannes enim in spiritu Elias erat; sed in persona Elias non erat. De quo Angelus ad ZacharEliae . » At illi: Propheta es tu? Et respondit: Non. Non enim simpliciter propheta, sed plus quam p
Abbreviated transcription (Latin):
uenit in testimoniu̾. ut testimoniu̾ ꝑ hib̾et
de lumine : ut om̃s credent ꝑ illum. Ilon
erat ille lur: s ut testimoniu̾ ꝑ hib̾et de lu¬
mine. Om̃s em̾ sicut ipse ait eristimabant
de ioħe ne forte ipse ẽẽt ap̾s. Erat enim lu¬
cerna lucens ⁊ ardens. S non erat ipse lua
quia ad hoc solummꝰ uenerat. ut testimoniũ
ꝑhib̾et de lumine. Erat autem lur uera. lux
et̾na.⁊ in deficiens. que illuminat omnem
hominẽ uenientem in hunc mundum. Omĩs
enim homo in hunc mundũ. ueniens. hac
sola luce internis ce exteruis illuminatur.
hec occłis uisum:⁊ cordi tribuit in tellectum.
Qui hac luce non illuminatur : cecus ẽ. ⁊ in te¬
nebris manet. Uenit autem homo in hune
mundum quando nascitur : quia tunc primũ
in hunc mundũ apparet. Unde ⁊ de se ipso dñs
ait. Eriii a patre ⁊ uemi in mundũ. iterum
relinquo mundum ⁊ uado ad patrẽ. Deus em̾
qui ubiq ẽ. quando se nob̾ maniᷤstat uenire:
quando secelat recede dr. uenit gͥ inmun

Expanded text:
timonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Omnes enim, sicut Lucas ait, existimabant de Joanne, « ne forte esset Christus . » Erat enim lucerna lucens et ardens. Sed non erat ipse lux, quia ad hoc solummodo venerat, ut testimonium perhiberet de lumine. Erat autem lux vera, lux aeterna et indeficiens, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Omnis enim homo in hunc mundum veniens hac sola luce interius et exterius illuminatur. Haec oculis visum, et cordi tribuit intellectum. Qui hac luce non illuminatur, caecus est, et in tenebris manet. Venit autem homo in hunc mundum, quando nascitur, quia tunc primum in hoc mundo apparet. Unde et de seipso Dominus ait: « Exivi a Patre, et veni in mundum, iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem , » Deus enim, qui ubique est, quando se nobis manifestat, venire; quando se celat, recedere dicitur. Ven
Abbreviated transcription (Latin):
nes nascuntur. E uerbum caro faetum ẽ:
& habitauit in nob̃. Factum ẽ utiq uerbum
caro. non quod uerbum mutaretur in carnẽ.
s quia carnem suscipiendo. ex diuinitate ⁊
humanitate una ꝑsona facta ẽ : ⁊ habitauit in
nob̾. sic̃ iherennas ait. Hic d̃s ñr̃ ⁊ non estima¬
bitur alius ad eum qui ad inuenit omnẽ uiã
scientie ⁊ dedit eam iacob puero siro ⁊ ifrł di¬
lecto. suo. Post hec interris uisus ẽ ⁊ eum ho¬

Expanded text:
nes nascuntur. Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Factum est utique Verbum caro; non quod Verbum mutaretur in carnem, sed quia carnem suscipiendo, ex divinitate et humanitate una persona facta est. Et habitavit in nobis, sicut Jeremias ait: « Hic Deus noster, et non aestimabitur alius ad eum qui adinvenit omnem viam scientiae, et dedit eam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post haec in
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Hanc autẽ lucem tenebre non conp̃hen
tores sine peccato uiu̾e potuit. hec sola luar
nullis tenebris ẽ. obfuseata. nulla caligine
demgrata. nullis uiciis maculata. Alii autẽ
hunc locum ita distingunt ut prius dicant
quod factum ẽ. deinde subinferant. in ipso
uita erat. S uideant quomͦ his sequentia cõ¬
timient᷑. Onn̾a em̾ que temporaliter fiunt
uel facta sunt priusꝗͣ fierent. iipso erant.
in ipso ⁊ uiuebant ⁊ uigebant. uiuunt em̾
omĩa que indĩ disposicione sunt : quia sic̃ dis¬
posita sunt. non euenire non possunt. Fuit

Expanded text:
bat. Hanc autem lucem tenebrae non comprehebat. Hanc autem lucem tenebrae non comprehetores sine peccato vivere potuit. Haec sola lux nullis tenebris est offuscata, nulla caligine denigrata, nullis vitiis maculata. Alii autem hunc locum ita distinguunt, ut prius dicant, quod factum est, deinde subinferant, in ipso vita erat. Sed videant quomodo his sequentia continuentur. Omnia enim quae temporaliter fiunt vel facta sunt, priusquam fierent, in ipso erant, in ipso et vivebant, et vigebant. Vivunt enim omnia quae in Dei dispositione sunt, quia sicut disposita s
Abbreviated transcription (Latin):
igitur solum in ipso ẽ: nichilq aliud ẽ. nisi qd
in ipso factum ẽ. Hoc autẽ uita erat: quam¬
uis hoc uidi non fredant. A p̃i namq huma¬
nitas. om̃ium in se credentium salus ⁊ uita ẽ
Unde ipse ait. Ego sum ua ueritas ⁊ uita
Itemq. Egosum resurrectio ⁊ uita. E uita
erat lua hominum. Si em̾ rp̃i humanitas
uita erat. & uita erat lur hominum. ergo
&e xp̃i humanitas erat lua hominum. S quare
lua: Quia lucebat. quia docebat. quia p̃dica¬
bat. quia ppłm qui sedebat in tenebris illumi¬
nabat. Unde ⁊ ꝓpħa. Populus inquit qui sede¬
bat intenebris uidit lucem magnam. Habitan¬
tibus in regione umbre mortis. lux orta ẽ eis.
hinc ipse quoq dñs ait. Ego sum lu r mundi.
qui sequitur me non ambulat intenebris. set
habebit lumen uite. De qua ⁊ subditur. ꝓ
lu .x intenebris lucet. Lux enaim intenebris
lucebat quando inter peccatores xp̃s dñs p̃di ca¬

Expanded text:
igitur solum in ipso est, nihilque aliud est, quod igitur solum in ipso est, nihilque aliud est, quod in ipso factum est. Hoc autem vita erat. Quamvis hoc Judaei non credebant. Christi namque humanitas omnium in se credentium et salus et vita est, Unde ipse ait: « Ego sum via, veritas et vita . » Itemque: « Ego sum resurrectio et vita. Et vita erat lux hominum . » Si enim Christi humanitas vita erat, et vita erat lux hominum; ergo et Christi humanitas erat lux hominum. Sed cur lux? Quia lucebat, quia docebat, quia praedicabat, quia populum, qui sedebat in tenebris illuminabat. Unde Propheta: « Populus, inquit, qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam, habitantibus in regione umbrae mortis lux orta est eis . » Hinc ipse quoque Dominus ait: « Ego sum lux mundi, qui sequitur me non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae . » De qua et subditur: Et lux in tenebris lucet. Lux enim in tenebris lucebat, quando inter peccatores Christus Dominus praedica