comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
circo etiã racionẽ partitionis numeroꝵ ł copulati¬
nis. sensu corporis ꝑcipere potui. Hac enĩ luce m̃tis.
refello eũ: quisquis ł in addendo ł in retrahendo. dũ
cõputat. falsam summã renuntiauerit: &. quicqͥd corporis¬
sensu tango ueluti ẽ hoc caelũ &. haec t̃ra. quaetunq
in eis alia corpora sentio: quandiu futura sint nescio:
Septẽ & tria. decẽ sunt. & ñ solũ nunc. sed etiã semꝑ.
ieq ullo mͦ aliquando septẽ &. tria ñ fuerint decem.
aut aliquando septẽ & tria ñ er̃ decẽ. Hanc ergo incor¬
ruptibilẽ numeri ueritatẽ dixi michi &. cuilib&. raci¬
ocinanti eẽ cõmunẽ . M resisto tibi uerissima & cętissi¬
ma respondenti: sed ipsos quoq numeros nͣ ꝑ corporie
sensus adtractos eẽ. facile uidebis: si cogitaueris quelib&
numerũ tot uocari. quociens unũ habuerit uerbigrã.
Si bis habuerit unũ: duo uocant᷑. Si ter. tria.&. si decies

Expanded text:
circo etiam rationem partitionis numerorum vel copulatiocirco etiam rationem partitionis numerorum vel copulationis sensu corporis percipere potui. Hac enim luce mentis refello eum, quisquis vel in addendo vel in retrahendo dum computat falsam summam renuntiaverit. Et quidquid sensu corporis tango, veluti est hoc coelum et haec terra, et quaecumque in eis alia corpora sentio, quamdiu futura sint nescio: septem autem et tria decem sunt; et non solum nunc, sed etiam semper; neque ullo modo aliquando septem et tria non fuerunt decem, aut aliquando septem et tria non erunt decem. Hanc ergo incorruptibilem numeri veritatem, dixi mihi et cuilibet ratiocinanti esse communem. 22. A. Non resisto tibi verissima et certissima respondenti. Sed ipsos quoque nuos non per corporis sensus attractos esse facile videbis, si cogitaveris quemlibet numerum tot vocari quoties unum habuerit: verbi gratia, si bis habuerit unum, duo vocantur; si ter, tria; et si decies
Abbreviated transcription (Latin):
praesto ẽ. ut om̃is eã cõputator sua qͥsq racione &. intel¬
ligentia conet᷑ app̃hendere. & alius id facilius. aliuc
difficilius possit. alius om̃ino ñ possit. cũ tam̃ ipsa aequalit᷑¬
se om̃ib praebeat ualentib eã capere. nec cũ ea qͥsq ꝑcipit.
in sui ꝑceptoris quasi alim̾tũ uertat᷑ atq mutet᷑. nec cũ in
ea quisq fallit̾. ipsa deficiat. sed ea uera &. integra ꝑma¬
nente. ille in errore sit tanto amplius. quanto minus eã
uid&. A Recte sane. Sed uideo te tanquã ñ rudẽ harũ
rerũ cito inuenisse qđ diceres. Itam̃ si tibi aliqͥs dicero.
numeros istos ñ ex aliqua sua natura. sed ex his rebus
quas corporis sensu attingimꝰ impressos eẽ animo
nr̃o quasi quasdã imagmes quoꝵq uisibiliũ: qͥd respon¬
deres: An tu quoq id p̾utas: D Nullo modo id putaue¬
rim. Non enim si sensu corporis ꝑcepi numeros. id¬

Expanded text:
praesto est, ut omnis eam computator sua quisque ratione et intelpraesto est, ut omnis eam computator sua quisque ratione et intelligentia conetur apprehendere; et alius id facilius, alius difficilius possit, alius omnino non possit: cum tamen ipsa aequaliter omnibus se praebeat valentibus eam capere; nec cum eam quisque percipit, in sui perceptoris quasi alimentum vertatur atque mutetur; nec cum in ea quisque fallitur, ipsa deficiat, sed ea vera et integra permanente, ille in errore sit tanto amplius, quanto minus eam videt. 21. A. Recte sane; sed video te tanquam non rudem harum rerum cito invenisse quod diceres: tamen, si tibi aliquis diceret numeros istos non ex aliqua sua natura, sed ex iis rebus quas sensu corporis attingimus, impressos esse animo nostro quasi quasdam imagines quocumque visibilium; quid responderes? an tu quoque id putas? E. Nullo modo id putaverim: non enim si sensu corporis percepi numeros, id
Abbreviated transcription (Latin):
attingimꝰ. ñ tam̃ lacdimꝰ . O Intelligo. A Manifestũ ẽ ergo
ta quae ñ cõmutamꝰ .&. tam̃ sentimꝰ corporis sensib .&. nͣ
ꝑtinere ad naturã sensuũ nr̃oꝵ. &. ꝓpt̾ea magis nob̾ esse
cõmunia. quia in nr̃m ꝓpriũ. &. quasi priuatũ ñ uertunt᷑
atq mutant᷑. d Prorsus assentior. A Propriũ ergo & quasi
solus sentit. qđ ad suã naturã ꝓprie ꝑtin&e. Cõmune autem
&. quasi publicũ. qđ ab om̃ibi sentientib nulla sui corruptione
michi utrũ inueniat᷑ aliqͥd. qđ om̃s raciocinantes sua qͥsq
racione atq m̃te cõmunit̃ uideant: cũ illud qđ uidetur
praesto sit om̃ib nec in usũ eoꝵ qͥb pręsto ẽ cõmutet᷑ quasi
cib aut pocio. sed incorruptũ integrũ ꝑmaneat. siue illi
uideant siue ñ uideant. An forte nichil huiusmodi ẽẽ arbi¬
traris : Slmmno multa eẽ uideo. e qͥb unũ cõmemorari sa¬
tis ẽ. qđ racio & ueritas numeri om̃ib raciocinantibus

Expanded text:
attingimus, non tamen laedimus. E. Intelligo. A. Manifestum est ergo ea quae non commutamus et tamen sentimus corporis sensibus, et non pertinere ad naturam sensuum nostrorum, et propterea magis nobis esse communia, quia in nostrum proprium et quasi privatum non vertuntur atque mutantur. E. Prorsus assentior. A. Proprium ergo et quasi solus sentit, quod ad suam naturam proprie pertinet: commune autem et quasi publicum, quod ab omnibus sentientibus nulla mihi utrum inveniatur aliquid quod omnes ratiocinantes sua quisque ratione atque mente communiter videant, cum illud quod videtur praesto sit omnibus, nec in usum eorum quibus praesto est commutetur, quasi cibus aut potio, sed incorruptum integrumque permaneat, sive illi videant, sive non videant: an forte nihil hujusmodi esse arbitraris? E. Imo multa esse video; e quibus unum commemorari satis est, quod ratio et veritas numeri omnibus ratiocinantibus
Abbreviated transcription (Latin):
Qs enĩ ꝓpt̃ illa qͥetã futurã agit qͥcqͥd potest. quauis laboriosun
uideatꝰ qđ agit: tam̃ si ad fidẽ ꝓmissae qͥetis id refert: nondũ
quide sabbatũ hab& in re. sed hab& in spe. Tu autẽ ad hoc uis
requiescere ut labores cũ ad hoc debeas laborare ut reqͥescac.
gas parentib quã ñ uis pati afiliis tuis. Dicit᷑ tibi. rĩ occides.
Tu autẽ occidere uis inimicũ tuũ. &. idõ forte ñ facis quia ti¬
mes iudicẽ hominẽ. ñ quia cogitas dm̃. Ignoras quia ille testis ẽ.
cogitationũ : Illo uiuo. quẽ uis mori. te homicidã tena
corde. Dicit᷑ tibi ñ mechaberis. idest ñ ibis ad aliquã aliã p̃t̃
uxorẽ tuã. Tu autẽ exigis hoc ab uxore.& ñ uis reddere hoc¬
uxori. Et cũ debeas in uirtute p̃cedere uxorẽ. qm̃ castitas
uirtꝰ ẽ. tu sub uno ĩpetu libidinis cadis.&. uis uxorẽ tuã uictri¬
cẽ eẽ. tu uictꝰ iacens. & cũ tu caput sis uxoris tuae p̃cedit te

Expanded text:
lam quietem futuram agit quidquid potest, quamvis laboriosum videatur quod agit; tamen si ad fidem promissae quietis id refert, nondum quidem sabbatum habet in re, sed habet in spe. Tu autem ad hoc vis requiescere, ut labores; cum ad hoc debeas laborare, ut requiescas. gas parentibus, quam non vis pati a filiis tuis. Dicitur tibi, Non occides. Tu autem occidere vis inimicum tuum: et ideo forte non facis, quia times judicem hominem, non quia cogitas Deum. Ignoras quia ille testis est cogitationum? Illo vivo quem vis mori, te homicidam tenet in corde. Dicitur tibi, Non moechaberis : id est, non ibis ad aliquam aliam praeter uxorem tuam. Tu autem exigis hoc ab uxore, et non vis hoc reddere uxori: et cum debeas in virtute praecedere uxorem, quoniam castitas virtus est; tu sub uno impetu libidinis cadis, et vis uxorem tuam victricem esse, tu victus jacens: et cum tu caput sis uxoris tuae, praecedit te
Abbreviated transcription (Latin):
corporũ formas. magnas. breues. quadras. rotundas
&. si qͥd huius modi ẽ: nonne &. tangendo & uidendo
sentimꝰ : A. idõ nec uisui ꝓprie. nec tactui tribui pos¬
sunt. sed utriq D Intelligo. AIntelligis ergo &. quȩdã
singłos sensus habere ꝓpria de quib renuntient : e
quaedã quosdã habere cõmunia. D hoc intelligo. A
Quid igit᷑ ad quenq sensũ ꝑtineat. &. qͥd int̾ se ł om̃s
ł quidã eoꝵ cõmunit᷑ habeant. nuͣ possumꝰ ullo eoꝵ sen

Expanded text:
corporum formas, magnas, breves, quadras, rotundas, corporum formas, magnas, breves, quadras, rotundas, et si quid hujusmodi est, nonne et tangendo et videndo sentimus, et ideo nec visui proprie, nec tactui tribui possunt, sed utrique? E. Intelligo. A. Intelligis ergo et quaedam singulos sensus habere propria, de quibus renuntient, et quaedam quosdam habere communia? E. Et hoc intelligo. A. Quid igitur ad quemque sensum pertineat, et quid inter se vel omnes vel quidam eorum communiter habeant, num possumus ul
Abbreviated transcription (Latin):
Mã eẽ cadauera possũ fateri: uiuere autẽ nullus dixerit. Iam¬
uero qđ ñ uiuit : multo minus intelligit. ATenemꝰ igit᷑
hoꝵ triũ duo deesse cadaueri. unũ pecori: nichil homini.
Ouerũ ẽ. ATenemꝰ etiã ul eẽ in his trib prestantius. qđ ho¬
mo cũ duob ceteris hab&. id est intelligere qđ habentem:
sequit᷑ &. eẽ & uiuere. DTenemꝰ sane sã Sic michi ĩa utrũ
illos uaͣgatissimos corporis sensus habere te noueris: uiden¬
li .&. audiendi. & olfaciendi. &. gustandi. & tangendi.
Noui. ALuid putas ꝑtinere ad u̾idendi sensũ. idest quid
putas nos uidendo sentire: QZuaecunq corporalia. A
Num etiã dura. & mollia. uidendo sentimus. Drion. A
Quid ergo proprie ad oculos ꝑtin&: qđ ꝑ eos sentimꝰ:
Color. A Quid ad aures: Dsonus. Auid ad olfactũ: D
odor. N Quid ad gustatũ : D sapor. Aruid ͣ tactum : D
Molle uel durũ. lene uel asperũ: &. multa talia. Auid

Expanded text:
nam esse cadavera possum fateri, vivere autem nullus dixerit. Jamnam esse cadavera possum fateri, vivere autem nullus dixerit. Jamvero quod non vivit, multo minus intelligit. A. Tenemus igitur horum trium duo deesse cadaveri, unum pecori, nihil homini. E. Verum est. A. Tenemus etiam id esse in his tribus praestantius, quod homo cum duobus caeteris habet, id est intelligere, quod habentem sequitur et esse et vivere. E. Tenemus sane. 8. A. Dic mihi jam utrum illos vulgatissimos corporis sensus habere te noveris, videndi, et audiendi, et olfaciendi, et gustandi, et tangendi. E. Novi. A. Quid putas pertinere ad videndi sensum? id est, quid putas nos videndo sentire? E. Quaecumque corporalia. A. Num etiam dura et mollia videndo sentimus? E. Non. A. Quid ergo proprie ad oculos pertinet, quod per eos sentimus? E. Color. A. Quid ad aures? E. Sonus. A. Quid ad olfactum? E. Odor. A. Quid ad gustum? E. Sapor. A. Quid ad tactum? E. Molle vel durum, lene vel asperum, et multa talia. A. Quid?
Abbreviated transcription (Latin):
fallaris: cũ uti q si ñ esses. falli om̃ino ñ posfes. D Perge
pocius ad cetera. AErgo qm̃ manifestũ est eẽ te. nec tibi
alit᷑ manifestũ ess& nisi uueres : id quoq manifestũ est
uiuere te. Intelligis ne duo ista eẽ uerissima: OProrsus
intelligo. AErgo etiã hoc tciũ manifestũ ẽ. hoc ẽ intel¬
ligere te.D Manifestũ. AQuid in his trib tibi uidetur.
excellere: intelligentia. ACur tibi hoc uidetur: D Ruia
cũ tria sint haec. esse. uiuere. intelligere : &. lapis est.
& pecus uiuit: nec tam̃ lapidẽ puto uiuere. aut pecus in¬
telligere: qui autẽ intelligit. eũ &. eẽ.&. uiuere. certissimũ ẽ
Quare ñ dubito id excellentius iudicare. cui om̃a tria insut.
quã id cui uel unũ desit. Nã qđ uiuit: utiq & ẽ. sed non
sequit᷑ ut etiã intelligat: qualẽ uitã peccoris eẽ arbitror.
Qđ autẽ ẽ: ñ utiq consequens ẽ ut & uiuat & intelligat.

Expanded text:
fallaris, cum utique si non esses, falli omnino non posses? E. Perge fallaris, cum utique si non esses, falli omnino non posses? E. Perge potius ad caetera. A. Ergo quoniam manifestum est esse te, nec tibi aliter manifestum esset, nisi viveres, id quoque manifestum est, vivere te: intelligisne ista duo esse verissima? E. Prorsus intelligo. A. Ergo etiam hoc tertium manifestum est, hoc est intelligere te. E. Manifestum. A. Quid in his tribus tibi videtur excellere? E. Intelligentia. A. Cur tibi hoc videtur? E. Quia cum tria sint haec, esse, vivere, intelligere; et lapis est, et pecus vivit, nec tamen lapidem puto vivere, aut pecus intelligere; qui autem intelligit, eum et esse et vivere certissimum est: quare non dubito id excellentius judicare, cui omnia tria insunt, quam id cui duo vel unum desit. Nam quod vivit, utique et est, sed non sequitur ut etiam intelligat: qualem vitam esse pecoris arbitror. Quod autem est, non utique consequens est ut et vivat et intelligat:
Abbreviated transcription (Latin):
obtẽperantes : quaeramus instant᷑. Qđ enĩ hortante ipso
uaerimꝰ: eodẽ ipso demonstrante inueniemꝰ. quantum
haec in hac uita &. anob̾ talib inueniri queunt. Nã &
a meliorib etiã dũ has t̾ras incolunt. &. certe a bonis &
piis om̃ib post hanc uttã euidentius atq ꝑfectius ista cer¬
n optineriq credendũ ẽ.&. nob̾ ita fore sperandũ: &
ista contentis tͣrenis &. humanis om̃imodo desideranda
& diligenda sunt. Quaeramꝰ autẽ hoc ordine si plac&. pri¬
mũ quomͦ manifestũ ẽ dm̃ eẽ. deinde utrũ ab illo sint. quȩ¬
unq in quantũcunq sunt bona: postremo utrũ in boni
numeranda sit uoluntas libera. Quib cõpertis: satis appa¬
rebit ut opinor. utrũ recte homini data sit. Quare abs¬
te prius quaero. ut de manifestissimis capiamꝰ exordium.
itrũ tu ipse sis An fortasse metuis ne in hac int᷑rogationi

Expanded text:
obtemperantes quaeramus instanter. Quod enim hortante ipso obtemperantes quaeramus instanter. Quod enim hortante ipso quaerimus, eodem ipso demonstrante inveniemus, quantum haec in hac vita, et a nobis talibus inveniri queunt: nam et a melioribus etiam dum has terras incolunt, et certe a bonis et piis omnibus post hanc vitam, evidentius atque perfectius ista cerni obtinerique credendum est; et nobis ita fore sperandum est, et ista contemptis terrenis et humanis, omni modo desideranda et diligenda sunt. CAPUT mum, quomodo manifestum est Deum esse; deinde, utrum ab illo sint quaecumque in quantumcumque sunt bona; postremo, utrum in bonis numeranda sit voluntas libera. Quibus compertis satis apparebit, ut opinor, utrum recte homini data sit. Quare prius abs te quaero, ut de manifestissimis capiamus exordium; utrum tu ipse sis. An tu fortasse metuis, ne in hac interrogatione
Abbreviated transcription (Latin):
ut de inuestigatione earũ nichil amplius laboremꝰ. Ds ed
ios id qđ credimꝰ. nosse & intelligere cupimꝰ. ARecte memi¬
nisti: qđ etiã in exordio superioris disputationis a nobis
positũ eẽ negare ñ possumꝰ. Nisi enĩ & aliud ess& credere.
aliud intelligere. & primo credendũ ess& qđ magnũ &
diuinũ intelligere cuperemꝰ: frustra ꝓpheta dixiss&
& factis ad credendũ primo hortatus ẽ. quos ad salutẽ
iocauit. Sed postea cũ de ipso dono loqueret᷑. qđ erat d¬
turus credentib. ñ ait. haec ẽ autẽ act̾na uita ut credan.
sed haec ẽ inqͥt uita aet̾na ut cognoscant te uerũ dm̃.¬
& quẽ misisti ihm xp̃m. Deinde ĩa c̾redenb dicit. Quęxite.
÷. inuenietis. Naͣ neq inuentũ dici potest. qđ in cognitũ
credit᷑. neq quisquã inueniendo dõ fit idoneus: nisi ante
crediderit. qđ ẽ postea cogniturus. Qua ꝓpt᷑ dnĩ praeceptis

Expanded text:
ut de investigatione earum nihil amplius laboremus? E. Sed ut de investigatione earum nihil amplius laboremus? E. Sed nos id quod credimus, nosse et intelligere cupimus. 6. A. Recte meministi, quod etiam in exordio superioris disputationis a nobis positum esse , negare non possumus. Nisi enim aliud esset credere, et aliud intelligere, et primo credendum esset, quod magnum et divinum intelligere cuperemus, frustra propheta dixisset, t dictis et factis ad credendum primo hortatus est, quos ad salutem vocavit. Sed postea cum de ipso dono loqueretur, quod erat daturus credentibus, non ait, Haec est autem vita aeterna ut credant; sed, Haec est, inquitte et invenietis : nam neque inventum dici potest, quod incognitum creditur; neque quisquam inveniendo Deo fit idoneus, nisi antea crediderit quod est postea cogniturus. Quapropter Domini praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
r&. ut sibi crederẽ bono animo eũ istuc quarrere: neq
aliquid in se qđ ad rẽ hanc attin&. doli. ac ꝑuicariae latẽ¬
re.Tum ego demonstrarẽ. qđ cuiuis facillimũ puto. Quanto
ess&. aequius. cũ sibi de occultis animi sui quae ipse nossoe uel¬
la alterũ credere qui nͣ noss& : ut etiã ipse tantoꝵ uiroꝵ
libris. qui se cũ filio dĩ uixisse testatũ litteris reliquerũ.
tẽ dm̃ creder&: quia & ea se uidisse scripser̃. quae nullo
mͦ fieri possent si ñ ess& ds̃. & nimis stultus ess&. si me
repͣhender& qđ illis crediderĩ: qui sibi uell& ut crederẽ.
lã uero qđ recte repͣhendere ñ ualer& : nulla mͦ repperi¬
r&. cur etiã noll& imitari¶F Si ergo utrũ sit ds̃
iudi cauimꝰ: cur ñ quaeso te de his quoq reb quas tanquã
incertas &. plane in cognitas quaerere instituimues.
similit᷑ putas. eorundẽ uiroꝵ auctoritati sic eẽ credendum.

Expanded text:
ret, ut sibi crederem bono animo eum istuc quaerere, neque ret, ut sibi crederem bono animo eum istuc quaerere, neque aliquid in se, quod ad rem hanc attinet, doli ac pervicaciae latere. Tum ego demonstrarem, quod cuivis facillimum puto, quanto esset aequius, cum sibi de occultis animi sui quae ipse nosset, vellet alterum credere qui non nosset, ut etiam ipse tantorum virorum Libris, qui se cum Filio Dei vixisse testatum Litteris reliquerunt, esse Deum crederet; quia et ea se vidisse scripserunt, quae nullo modo fieri possent, si non esset Deus; et nimium stultus esset, si me reprehenderet quod illis crediderim, qui sJam vero quod recte reprehendere non valeret, nullo modo reperiret cur etiam nollet imitari. A. Si ergo utrum sit Deusjudicavimus; cur non, quaeso te, de iis quoque rebus, quas tanquam incertas et plane incognitas quaerere instituimus, similiter putas eorumdem virorum auctoritati sic esse credendum,
Abbreviated transcription (Latin):
trũ eã ds̃ dederit incertũ erit: quia si incer̾tũ dari debu¬
isse : in certũ ẽ ab eo datã eẽ.quẽ nefas ẽ credere dedisse
aliqͥs qđ dari ñ debuit. Allud saltẽ tibi certũ ẽ: dm̃ esse.
Detiam hoc ñ contẽplando. sed credendo in concussũ te¬
neo. Asiquis ergo illoꝵ insipientiũ de quib scriptũ est
dixit insipiens in corde suo. ñ ẽ ds̃. hoc tibi dicer&. nec
uell& tecũ credere qđ credis. sed cognoscere utrũ uera
credideris: relinqueres ne hominẽ an aliquo mͦ qđ incon¬
tussũ tenes ꝑsuadendũ eẽ arbitrareris. praesertim. si
ille ñ obluctari ꝑuicacit᷑. sed studiose id uell&. agnoscere:
DNoc qđ ułtimũ posusti. satis me admon& qͥd ei responde¬
re deberẽ. Certe enĩ quãuis ess& absurdissim conceder&
nichi. cũ doloso & ꝑuicaci de nulla om̃ino &. maxime de
re tanta ñ eẽ disserendũ. Quo concesso: prior mecũ age¬

Expanded text:
trum eam Deus dederit, incertum erit; quia si incertum est dari debutrum eam Deus dederit, incertum erit; quia si incertum est dari debuisse, incertum est ab eo datam esse, quem nefas est credere dedisse aliquid quod dari non debuit. A. Illud saltem tibi certum est, Deum esse. E. Etiam hoc non contemplando, sed credendo inconcussum teneo. A. Si quis ergo illorum insipientium, de quibus scriptum est, Dixit insipiens in corde suo, Non est Deus , hoc tibi diceret, nec vellet tecum credere quod credis, sed cognoscere utrum vera credideris; relinqueresne hominem, an aliquo modo, quod inconcussum tenes, persuadendum esse arbitrareris; praesertim si ille non obluctari pervicaciter, sed studiose id vellet agnoscere? E. Hoc quod ultimum posuisti, satis me admonet quid ei respondere deberem. Certe enim quamvis esset absurdissimus, concederet mihi, cum doloso et pervicaci de nulla omnino et maxime de re tanta, non esse disserendum. Quo concesso, prior mecum age
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ oporteat dicere dari ñ debuisse. qđ dedisse confitem̃
dm̃.Si enĩ incertũ ẽ utrũ dederit. recte quaerimꝰ utrũ
bene sit data : ut cũ inuenerimꝰ bene datã eẽ. inueniat᷑
etiã illũ dedisse. a quo animȩ data sunt om̃a bona. Suautẽ
inuenerimꝰ ñ bene datã ex̃: ñ eũ dedisse intelligamus.
quẽ culpare nefas ẽ. Si uero certũ ẽ qđ ipse illã dederit.
aport&s fateam̾ quo quomͦ data ẽ neq ñ dari. neq alit̃¬
epAari debuisse quã data ẽ. Iule enĩ dedit: cuius factũ re¬
sa fide teneã. tam̃ quia cognitione nundũ teneo: ita
quaeramꝰ. quasi om̃a incerta sint. Uideo enĩ ex hoc qđ in¬
certũ e utrũ ad recte faciendũ uoluntas libera data sit.
cũ ꝑ illã etiã peccare possimꝰ fieri etiã illud incertum.
utrũ dari debuerit. Si enĩ incertũ ẽ ad recte faciendũ
datam eẽ: incertũ ẽ etiã dari debuisse. Ac ꝑ hoc. etiã u¬

Expanded text:
utrum oporteat dicere dari non debuisse, quod dedisse confitemur utrum oporteat dicere dari non debuisse, quod dedisse confitemur Deum. Si enim incertum est utrum dederit, recte quaerimus utrum bene sit data, ut cum invenerimus bene datam esse, inveniatur etiam illum dedisse, a quo homini data sunt omnia bona: si autem invenerimus non bene datam esse, non eum dedisse intelligamus, quem culpare nefas est. Si vero certum est quod ipse illam dederit, oportet fateamur, quoquo modo data est, neque non dari, neque aliter dari eam debuisse quam data est. Ille enim dedit, cujus factum resa fide teneam, tamen quia cognitione nondum teneo, ita quaeramus quasi omnia incerta sint. Video enim ex hoc quod incertum est, utrum ad recte faciendum voluntas libera data sit, cum per illam etiam peccare possimus, fieri etiam illud incertum, utrum dari debuerit. Si enim incertum est ad recte faciendum datam esse, incertum est etiam dari debuisse: ac per hoc etiam u
Abbreviated transcription (Latin):
honorandis. quomͦ ess&: si homo carera libero uolun¬
tatis arbitrio: Non enũ aut peccatũ ess&. aut recte
actũ: qđ ñ fier& uoluntate: ac ꝑ hoc &. poena in iust
ess&. & praemiũ. si homo uoluntatẽ liberã nͣ haber&.
Debuit autẽ &. in supplicio. & in praemio ee̾ iustitia.
qm̃ hoc unũ ẽ bonoꝵ quae sunt ex dõ. Nebuit igtt
as̃ dare homini liberã uoluntatẽ. Olã concedo eã dm̃¬
dedisse. Sed nonne tibi uidet᷑ quaeso te. si ad recte fa¬
ciendũ data ẽ. qđ ñ debuerit ad peccandũ posse conuerti:
sicut ipsa iustitia quae data ẽ homini ad bene uiuendũ.
Nunquid enĩ potest quispiã ꝑ iustitiã suã male uiuere.
ualeã respondere: uel potius ip̃se tibi. eadẽ quae sũ ma
om̃iũ magistra ẽ ueritate intus docente respondeas
Sed paulisꝑ uolo michi dicas. si id qđ abste quaesiueram
certũ & cognitũ tenes. dm̃ nobis dedisse liberã uoluntatẽ.

Expanded text:
honorandis, quomodo esset, si homo careret libero volunhonorandis, quomodo esset, si homo careret libero voluntatis arbitrio? Non enim aut peccatum esset, aut recte factum, quod non fieret voluntate; ac per hoc et poena injusta esset et praemium, si homo voluntatem non haberet liberam. Debuit autem et in supplicio, et in praemio esse justitia; quoniam hoc unum est bonorum quae sunt ex Deo. Debuit igitur Deus dare homini liberam voluntatem. CAPUT dedisse. Sed nonne tibi videtur, quaeso te, si ad recte faciendum data est, quod non debuerit ad peccandum posse converti? sic ut ipsa justitia quae data est homini ad bene vivendum: numquid enim potest quispiam per justitiam suam male vivere? valeam respondere, vel potius ut ipse tibi eadem, quae summa omnium magistra est, veritate intus docente respondeas. Sed paulisper mihi volo dicas, si id quod abs te quaesiveram, certum et cognitum tenes, Deum nobis dedisse liberam voluntatem,
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ẽ & ñ poss& nisi cũ uello recte facere: debuit ha¬
bere liberã uoluntate̾. sine qua recte facere ñ posso
enĩ quia ꝑ illã etiã peccat᷑. ad hoc etiã dm̃ dedisse creden¬
dũ ẽ. Satis ergo causae ẽ cur dari debuerit. qmͣ sine illa
homo recte nͣ potest uiuere. Ad hoc autẽ datã uel hinc
ntelligi potest. quia siquis ea usus fuerit ad peccandum.
diuinitus in eũ uindicat᷑. Qđ iniuste fier&. si ñ solũ ut
recte uiueret᷑. sed etiã ut peccaret libera ess& uoluntas¬
data. Quonͦi iuste uindicaret᷑ in eũ. qui ad hanc rẽ usus
ess& uoluntate. ad quã rem data ẽ: Nunc uero ds̃ cũ
peccantẽ punit: quid aliud tibi uidet᷑ dicere. nisi cur nͣ
ad eã rẽ usus es libera uoluntate. ad quã tibi eam dedi.
oc ẽ ad recte faciendũ : Deinde illud bonũ quo cõmei¬
dat᷑ ipsa iustitia in dãpnandis peccatis. recteq factis

Expanded text:
bonum est, et non posset, nisi cum vellet, recte facere, debuit habonum est, et non posset, nisi cum vellet, recte facere, debuit habere liberam voluntatem, sine qua recte facere non posset. Non enim quia per illam etiam peccatur, ad hoc eam Deum dedisse credendum est. Satis ergo causae est cur dari debuerit, quoniam sine illa homo recte non potest vivere. Ad hoc autem datam vel hinc intelligi potest, quia si quis ea usus fuerit ad peccandum, divinitus in eum vindicatur. Quod injuste fieret, si non solum ut recte viveretur, sed etiam ut peccaretur, libera essdata. Quomodo enim juste vindicaretur in eum, qui ad hanc rem usus esset voluntate, ad quam rem data est? Nunc vero Deus cum peccantem punit, quid aliud tibi videtur dicere, nisi, cur non ad eam rem usus es libera voluntate, ad quam tibi eam dedi, hoc est, ad recte faciendum? Deinde illud bonum, quo commendatur ipsa justitia in damnandis peccatis, recteque factis
Abbreviated transcription (Latin):
nã. recteq praemiũ iustũ eẽ : Ex quo conficit᷑ adõ affi¬
ci & peccantes miseria: &. recte facientes beatitate. p
Nichil resisto. Sed quaero illud alterũ: quomͦ noueris nos
ab ipso eẽ. Neq enĩ hoc nunc. sed ab ipso nos uel poenã
ł praemiũ mereri. explicasti. Dhoc quoq ñ aliunde ui¬
deo eẽ manifestũ. nisi qđ ia constat dm̃ undicare pec¬
cata: si quidẽ ab illo ẽ om̃is iustitia. Non enĩ ut alicuius
ẽ bonitatis alienis praestare beneficia: ita iustitiae iun¬
dicare in abenos. Unde manifestũ ẽ ad eũ nos ꝑtinere qͥ
n᷑ solũ in nos benignissimꝰ in praestando: sed etiã iustissi¬
m̃ in uindicande ẽ. Deuide ex eo qđ ego posui. tuq con¬
cessisti om̃e bonũ ex dõ eẽ. etiã homine̾ ex dõ ee̾ intelli¬
gi potest. Homo enĩ ipse in quantũ hom̃o ẽ. aliquod bo¬
nũ ẽ: quia recte uiuere cũ uult potest. ¶Plane si haec ita
sunt: soluta quaestio ẽ quã ꝓposuisti. Si enĩ homo aliqđ

Expanded text:
acientibus praemium justum esse? Ex quo conficitur a Deo affici, et peccantes miseria, et recte facientes beatitate. 2. A. Nihil resisto: sed quaero illud alterum, quomodo noveris nos ab ipso esse. Neque enim hoc nunc, sed ab ipso nos vel poenam, vel praemium mereri explicasti. E. Hoc quoque non aliunde video esse manifestum, nisi quod jam constat Deum vindicare peccata. Siquidem ab illo est omnis justitia. Non enim ut alicujus est bonitatis alienis praestare beneficia ita justitiae vindicare in alienos. Unde manifestum est ad eum nos pertinere, quia non solum in nos benignissimus in praestando, sed etiam justissimus in vindicando est. Deinde ex eo quod ego posui, tuque concessisti, omne bonum ex Deo esse, etiam hominem ex Deo esse intelligi potest. Homo enim ipse in quantum homo est, aliquod bonum est; quia recte vivere, cum vult, potest. 3. A. Plane si haec ita sunt, soluta quaestio est quam proposuisti. Si enim homo aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
nos refert᷑ a sensib corporis. ꝑuenire ad scientiã ñ potest.
Quicqͥd enĩ scimꝰ. id racione cõprehensũ tenemꝰ. Scim
autẽ ut de ceteris taceã. nec colores auditu: nec uoces
uisu posse sentiri. &. cũ hoc scimꝰ: nec oculis nec aurib
scimꝰ. neq illo sensu interiore: quo nec bestiae carent.
Non enĩ credendũ ẽ eas nosse.nec aurib sentiri luce̾.n
oculis uocẽ : qm̃ ista ñ nisi racionali animaduersione. &.
cogitatione discerninꝰi. D Non possũ dicere. hoc me
habere ꝑceptũ. Quiꝰ si enĩ sensu illo interiore. qͦ eas non

Expanded text:
nos refnos ref id ratione comprehensum tenemus. Scimus autem, ut de caeteris taceam, nec colores auditu, nec voces visu posse sentiri. Et cum hoc scimus, nec oculis, nec auribus scimus, neque illo sensu interiore, quo nec bestiae carent. Non enim credendum est eas nosse, nec auribus sentiri lucem, nec oculis vocem; quoniam ista nonnisi rationali animadversione et cogitatione discernimus. E. Non possum dicere hoc me habere perceptum. Quid si enim sensu illo interiore, quo eas non
Abbreviated transcription (Latin):
Nã ut opinor racione ista cõp̃hendimus: & ita se habere
cognoscimꝰ. DMagis arbitror nos racione cõp̃hendere. eẽ
interiorẽ quendã sensũ : ad quẽ ab istis quinq notissim
cuncta referant᷑. Nãq aliud ẽ quo uid& bestia: &. aliud
quo ea quae uidendo sentit. uel uitat uel appetit. Ille
enĩ sensus in oculis ẽ. ille autẽ. in ipsa intus anima: quo
non solũ ea quȩ uident᷑. sed etiã ea quae audiuntur
quaeq ceteris capiunt᷑ corporis sensib ł appetunt animalia
delectata &. assumunt . ⁊ offensa deuitant & respuunt.
ic autẽ nec uisus. nec auditus. nec olfactus. nec gustatus
nec tactus dici potest. Sed nescio qͥd alrud qđ om̃ib com¬
munit᷑ praesid&: qđ cũ racione cõp̃hendamus ut dixi.
oc ipsũ tam̃ racionẽ uocare ñ possum: qm̃ & bestiis ineẽ
manifestũ ẽ. Aagnosco istuc quid qͥd ẽ.&. eũ interiorem
sensũ appellare ñ dubito.ssed nisi & istũ transeat qđ ad

Expanded text:
bere cognoscimus. E. Magis nos arbitror ratione comprehendere esse interiorem quemdam sensum, ad quem ab istis quinque notissimis cuncta referantur. Namque aliud est quo videt bestia, aliud quo ea quae videndo sentit, vel vitat vel appetit: ille enim sensus in oculis est, ille autem intus in ipsa anima; quo non solum ea quae videntur, sed etiam quae audiuntur, quaeque caeteris capiuntur corporis sensibus, vel appetunt animalia delectata et assumunt, vel offensa devitant et respuunt. Hic autem nec visus, nec auditus, nec olfactus, nec gustatus, nec tactus dici potest, sed nescio quid aliud quod omnibus communiter praesidet. Quod cum ratione comprehendamus, ut dixi, hoc ipsum tamen rationem vocare non possum; quoniam et bestiis inesse manifestum est. 9. A. Agnosco istud quidquid est, et eum interiorem sensum appellare non dubito. Sed nisi et istum transeat, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
tis sola quaedã calũnia de mortib paruuloꝵ &. de quil daper
erueiatib corporis. quib eos sepe uidemꝰ affligi icul em
qd opus erat ut nasceret᷑ qͥ antequã in ira ullu uitac meettu
excessit euita. aut qualis in futuro iudicio deꝑutabtt cui neq
int᷑ iustos locus ẽ. qmͣ nichil recte fecit. neq malos qm̃ nichił

Expanded text:
tis solet quaedam calumnia de mortibus parvulorum, et de quibusdam tis solet quaedam calumnia de mortibus parvulorum, et de quibusdam cruciatibus corporis, quibus eos saepe videmus affligi. Dicunt enim: Quid opus erat ut nasceretur, qui antequam iniret ullum vitae meritum, excessit e vita? aut qualis in futuro judicio deputabitur, cui neque inter justos locus est, quoniam nihil recte fecit; neque i
Abbreviated transcription (Latin):
cit bonũ. sed quaedã tardior atq carnalis ñ consequent᷑ in sen¬
tentiã ducit᷑. ut ex ipsa difficultate admoneat᷑ eundẽ ĩplora¬
e aduitorẽ ꝑfectionis suae. quẽ inchoationis sentit auctor
ut ex hoc ei fiat carior. dũ non suis uirib sed cuius bonitatẽ
hab&. ut sit. eius miscđa subleuat᷑ ut beata sit. Quanto autẽ
carior illi ẽ a quo ẽ. tanto in eo firmius adquiescit. & tanto
uberius eius aetͣnitate ꝑfruit᷑. Sicut enĩ arboris nouellum
& rude uirgultũ nullomͦ recte sterile dicimꝰ quãuis aliquoð
aestates sine fructib traiciat. donec oportuno tẽpore expro¬
mat feracitatẽ suã.cur ñ auctor animae debita pietate
laudetͥ. si ei tale tribuit exordiũ. ut studendo ac ꝓficiendo
ad frugẽ sapientiae iustitiaeq ꝑueniat. tantũq illi p̃sti¬
tit dignitatis. ut in eius etiã potestate poner&. si uell&
ad beatitudinẽ tendera: Ioiuic autẽ disputationi obici ab peri¬

Expanded text:
ciat bonum: sed quaedam tardior atque carnalis non consequenter in sententiam ducitur; ut ex ipsa difficultate admoneatur eumdem implorare adjutorem perfectionis suae, quem inchoationis sentit auctorem; ut ex hoc ei fiat charior, dum non suis viribus, sed cujus bonitate habet ut sit, ejus misericordia sublevatur ut beata sit. Quanto autem charior illi est a quo est, tanto in eo firmius acquiescit, et tanto uberius aeternitate ejus perfruitur. Si enim arboris novellum et rude virgultum nullo modo recte sterile dicimus, quamvis aliquot aestates sine fructibus trajiciat, donec opportuno tempore expromat feracitatem suam; cur non auctor animae debita pietate laudetur, si ei tale tribuit exordium, ut studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaeque perveniat, tantumque illi praestitit dignitatis, ut in ejus etiam potestate poneret, si vellet ad beatitudinem tendere? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
homo recte facere. & ñ potest Nã unde sunt illae uoce e :
Non enĩ qđ uolo facio bonũ. sedinolo malũ hoc ago. &. illud
uielle adiacoe. michi. ꝑficere autẽ bonũ ñ inuenio. &. illud
Caro concupiscit aduersus spm̃. & sp̃s̃ aduersus carnẽ. haccp
enĩ inuicẽ aduersant᷑. ut ñ ea quae uultis faciatil. Sed
haec om̃a hominũ sunt ex illa mortis dãnatione ueni¬
entiũ. Nã si ñ ẽ ista poena hominis sed natura: nulla ista

Expanded text:
homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: non quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago; et illud: uelle adiacet mihi, perficerduersus carnem. haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis? sed haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista
Abbreviated transcription (Latin):
pera i& n percabit. An forte iuolenta ẽ & cogit inuitum:
Uũ eadẽ totiens replicaturi sumꝰ: Reminiscere superioꝵ quae
a nobis tã multa de peccato & uoluntate libera dieta sunt.
sed si laboriosũ ẽ om̃a mandare memoriae: hoc breuissimũ tene.
quaecunq ista causa ẽ uoluntatis. si ñ ei potest resisti sine pecca¬
to ei ceditur. Si autẽ potest: ñ ei cedat᷑ &. ñ peccabit᷑. An forte
fallit in cautũ : Ergo caueat ne fallat᷑. An tanta fallacia ẽ. ut
caueri omino ñ possit: Si ita ẽ: nulla peceata sunt. Lius enim
peccat in eo qđ nullo mͦ caueri potest: Peccatur autẽ. Caue¬
ri igitur potest. &. tam̃ etiã ꝑ ignorantiã facta quaedam.
bantur. & corrigenda uidicant᷑. sicut in diuinis auctori
legimꝰ. Ait enĩ apłs. Miscd̾am consecittꝰ sũ. quia ignorane.
feci. Ait &. ꝓpheta. Pelicta iuuentutis & ignorantiae meę̧
ne memineris .¶ Sunt etiã necessitate facta ĩꝓbanda. ubi uult

Expanded text:
eri non potest. 50. An forte violenta est et cogit invitum? Num eadem toties replicaturi sumus? Reminiscere superiorum, quae a nobis tam multa de peccato et voluntate libera dicta sunt. Sed si laboriosum est omnia mandare memoriae, hoc brevissimum tene. Quaecumque ista causa est voluntatis, si non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis enim peccat in eo quod nullo modo caveri potest? Peccatur autem: caveri igitur potest. 51. Et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam improbantur, et corrigenda judicantur, sicut in divinis adiam consecutus sum, quia ignorans feci; ait et propheta: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris. sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult
Abbreviated transcription (Latin):
cato miscda liberar&. Mon autẽ sicut iustus potuit in ipsa
iustitia ꝑmanens corpus habere mortale: ita iniquus potest
dũ iniquuis ẽ ad ĩmortalitatem ꝑuenire scõꝵ. scilicor. subli¬
mẽ &. angelicã. ñ eoꝵ angłoꝵ de quib apłs ait. nescitic¬

Expanded text:
cato misericordia liberaret. Non autem sicut justus potuit in ipsa cato misericordia liberaret. Non autem sicut justus potuit in ipsa justitia permanens corpus habere mortale; ita iniquus potest, dum iniquus est, ad immortalitatem pervenire sanctorum, scilicet sublimem et angelicam; non eorum ang
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bra eius absumat: quã si nichil eiusmodi pateret᷑. Mi¬
ram̾ quippe animinaturã mitabilitate corporis ñ muta¬
ri. At uero crudelissimi latrocinis membra cũ tali sup¬
plicio affici aspicimꝰ. approbamꝰ ordinẽ legũ. Ornant er¬
go ambo illa tormenta. Sed ille merito uirtutis. iste
peccati. At si post illos ignes. ł etiã ante illos optimũ illũ
uirũ cõmutatũ ad congruentiã caelestis habitatio¬
nis ad sidera uiderem attolli. utiq lactaremur.
Si autẽ sceleratũ latronẽ siue ante suppliciũ siue posi
suppliciũ cũ eadẽ malitia uoluntatis ad sede̾ honoris
semptternã leuari uideremꝰ in caelũ. quis ñ offenderet᷑:
I tafit. ut inferiores creaturas ambo ornare potuerint.
superiores autẽ. unꝰ illoꝵ. Exqͦ admonem᷑ aduer tere.
mortalitatẽ carnis huius. &. primũ hominẽ ornasse.
ut peccato poena congruer& : &. dnm̃ nr̃m. ut apec¬

Expanded text:
membra ejus absumat, quam si nihil hujusmodi pateretur; mimembra ejus absumat, quam si nihil hujusmodi pateretur; miramur quippe animi naturam mutabilitate corporis non mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste peccati. At si post illos ignes, vel etiam ante illos, optimum virum illum commutatum ad congruentiam coelestis habitationis ad sidera videremus attolli, utique laetaremur. Si autem sceleratum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, cum eadem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam levari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut inferiores creaturas ambo ornare potuerint, superiores autem unus illorum. Ex quo admonemur advertere, mortalitatem carnis hujus et primum hominem ornasse, ut peccato poena congrueret, et Dominum nostrum, ut a pec
Abbreviated transcription (Latin):
ni ergo caelesti. talis anima ñ congruit ꝑ peccatum.
terrestri autẽ congruit ꝑ suppliciũ. ut qđ lib&. elegerit.
semꝑ sit pulchra uniuersitas. decentissimis partib or¬
dinata. Cuiꝰ ẽ conditor & administrator dẽ. Nãq opti¬
mae animae cũ in infimis creaturis habitant: non eal
ornant miseria sua quã ñ habent. sed usu earũ bono.
Si autẽ peccatrices animae ꝑmittant᷑ habitare in subli¬
mib locis. in honestũ ẽ. quia ñ conueniunt illis. quib
quanquã orbis t̃renus reb corruptibilib deputatꝰ sit : tam̃
seruans quantũ potest imaginẽ superioꝵ. exẽpla nobs
& indicia quaedã demonstrare ñ cessat. Si enĩ bonũ &
magnir̃ aliquẽ uirũ hortante honestatis officio uidean
ignib quantũ ad corpus attin& concremari: ñ hoc uoca¬
mus pocnã peccati. sed fortitudiuis &. patientiae documͣ¬
tũ. eũq magis diligimꝰ. cũ faedissima corruptio corporea

Expanded text:
ni ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, ni ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, terrestri autem congruit per supplicium; ut quodlibet elegerit, semper sit pulchra universitas decentissimis partibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae animae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum bono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in sublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus quanquam orbis iste terrenus rebus corruptibilibus deputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea
Abbreviated transcription (Latin):
atur. quia illae tã sunt infimae. ut ornari etiã a tur¬
pib animis possint. atq ita decori uniuersitatis con¬
gruere. Quid enĩ tã magnũ in domo ẽ quã homo. &
quid tã abiectũ & infimũ quã cloaca domͦ: Seruus
tam̃ in tali peccato detectus. ut mundandae cloacae
dignus habeat᷑. ornat eã etiã turpitudine sua. &utrũq
hoꝵ idest turpitudo serui & mũdatio cdoacae iã con¬
iunctũ &. redactũ in quandã sui generis unitatem
ita dispositae domui coaptat᷑. atq subtexit᷑:. ut eius uni¬
uersitati ordinatissimo decore conueniat. Qui tam̃ ser¬
uus si peccare noluiss&: non defuiss& domesticae discipli¬
nae alia ꝓuisio. qua necessaria mundarent᷑. Quid itaq
tã infimũ in reb quã corpus om̃e t̾renũ: Hane tam̃ cor¬
ruptibilẽ carnẽ & tã peccatrix anima sir ornat. ut ei
speciẽ decentissimã praebeat motũq uitalẽ. Habitatio¬

Expanded text:
atur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam a turatur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam a turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in domo est quam homo? et quid tam abjectum et infimum quam cloaca domus? Servus tamen in tali peccato detectus, ut mundandae cloacae dignus habeatur, ornat eam etiam turpitudine sua; et utrumque horum, id est turpitudo servi, et mundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae disciplinae alia provisio, qua necessaria mundarentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic ornat, ut ei speciem decentissimam praebeat, motumque vitalem. Habitatio
Abbreviated transcription (Latin):
peccata p̃cedit: recte deformari dicitur ordo atq admi¬
nistratio uniuersitatis. Rursus si peccata fiant. & desit
miseria: nichilominꝰ dehonestat ordinẽ iniqͥtatis. Cũ
aut̾ẽ ñ peccantib ad est beatitudo. ꝑfecta ẽ uniuersitas.
ũ uero peccantib ad est miseria. nichilominꝰ ꝑfecta ẽ
uniuersitas. Qđ autẽ ipse ñ desunt animae quas ł pec¬
cantes sequit᷑ miseria ł rec̾te facientes beatitudo: sẽ ꝑ
naturis om̃ib uniuersitas plena atq ꝑfecta ẽ. Ñ enim
peccatũ & suppliciũ peccati. natura e sunt quaedã. sed
affectiones naturarũ. Illa uoluntaria. ista poenalis.
Sed uoluntaria quae in peccato sit: turpis affectio ẽ.
Cui ꝓptͣea poenalis adhibetur. ut ordin& eã. ubi talis
eẽ̾ non turpe sit. & decori uniuersitatis congruere co¬
gat. ut peccati dedecus. eñĩd& poena peccati.hinc sit.
ut peccans creatura superior creaturis inferiorib puni¬

Expanded text:
peccata praecedit, recte deformari dicitur ordo atque admipeccata praecedit, recte deformari dicitur ordo atque administratio universitatis. Rursus, si peccata fiant, et desit miseria, nihilominus dehonestat ordinem iniquitas. Cum autem non peccantibus adest beatitudo, perfecta est universitas. Cum vero peccantibus adest miseria, nihilominus perfecta est universitas. Quod autem ipsae non desunt animae, quas vel peccantes sequitur miseria, vel recte facientes beatitudo, semper naturis omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum et supplicium peccati naturae sunt quaedam, sed affectiones naturarum, illa voluntaria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, ut peccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatura superior, a creaturis inferioribus puni
Abbreviated transcription (Latin):
buer̃. quia petcatrices uoluer᷑ eẽ. tantũq ab est. ut ds̃ tales
farere non debuerit. ut etiã ceteras creaturas laudabiliter
fecerit. longe inferiores animis nuseris.¶ Sed adhuc uidet᷑
minꝰ intelligens qđ dictũ ẽ. habere qđ contradicat. Dicit
enĩ. Si uniuersitatis ꝑfectione̾ cõpl&. etiã nr̃a miseria.
defuisse aliqͥd huic ꝑfectioni si beati semꝑ essemꝰ. Quapro¬
ptͣ si ad miseriã nisi peccando ñ ꝑuenit anima. etiam
peccata nrã necessaria sunt perfectioni uniuersitatis.
quã condidit ds̃. Quomͦ ergo iuste pimit peccata. quae
si defuissent. creatura eius plena &. ꝑfecta ñ essoe: Hic.
respondet᷑. ñ ipsa peccata ł ipsam miseria̾ ꝑfectioni uni¬
uersitatis cẽ necessaria. sed animas in quantũ animae
sunt. quae si uelint peccant. si peccauerint : miserȩ fuiis.
Si enĩ peccatis earũ detractis. miseria ꝑseuerat. aut etiã

Expanded text:
buerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque abest ut Deus tales buerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas laudabiliter fecerit longe inferiores animis miseris. 26. Sed adhuc videtur minus intelligens quod dictum est, habere quod contradicat. Dicit enim: Si universitatis perfectionem complet etiam nostra miseria, defuisset aliquid huic perfectioni, si beati semper essemus. Quapropter si ad miseriam nisi peccando non pervenit anima, etiam peccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quam condidit Deus. Quomodo ergo juste peccata punit, quae si defuissent, creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic respondetur, non ipsa peccata vel ipsam miseriam perfectioni universitatis esse necessaria, sec animas in quantum animae sunt; quae si velint, peccant; si peccaverint, miserae fiunt. Si enim peccatis earum detractis miseria perseverat, aut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ eẽ miserũ. ut nec splendor solis sit beatꝰ. Quãuis corpo¬
ra cęlestia sint. corpora tam̃ sunt. quantũ ad luce̾ istã
ꝑtin&e. quae ꝑ oculos corporeos sentiri potest. Nulla
autẽ corpora quantũ ad sese attin&e. ł beata possunt
eẽ ł misera: quanquã beatoꝵ. aut miseroꝵ corpora pos¬
sint eẽ. Sed de illis luminib similitudo adhibita id do
c& quẽ ad modũ corpoꝵ differentias contẽplando uidens
alia clariora. iniuste petis auferri quae obscuriora con¬
spexeris. aut clariorib ad aequari. sed ad ꝑfectionẽ uni¬
uersitatis referens om̃a. Quanto magis minus ue intͣ
se clara sunt: tauto magis cernis eẽ om̃a. Nec tibi oc¬
currit ꝑfecta uniuersitas. nisi ubi maiora sic p̃st o
sunt. ut minora uͣ desint. sic etiã differentias ani¬
maꝵ cogites. in qͥb hoc quoq inuenies ut miseriam
quã doles ad id quoq ualere cognoscas. ut uniuersita¬
tis ꝑsectioni nec illae desint animae quae miserae fieri de¬

Expanded text:
n esse miserum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad lucem istam pertinet, quae per corporeos oculos sentiri potest. Nulla autem corpora, quantum ad sese attinet, vel beata possunt esse, vel misera; quanquam beatorum aut miserorum corpora possint esse. Sed de illis luminibus similitudo adhibita id docet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conspexeris, aut clarioribus adaequari; sed ad perfectionem universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto magis cernis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas, ut universitatis perfectioni nec illae desint animae, quae miserae fieri de
Abbreviated transcription (Latin):
ne fateberis eũ qͥ ñ ẽ iustꝰ in iustũ eẽ. & qͥ ñ ẽ prudens
ĩprudentẽ eẽ.&. qͥ ñ ẽ tẽperans intẽperantẽ. an dubita¬
ri de his aliqͥd potest : D fateor hominẽ quando iustus
ñ ẽ iniustũ eẽ. hoc etiã de prudente & tẽperante re¬
ponderĩ. a Cur eego &. quando sapiens n ẽ ñ sit insipie
Hoc quoq fateor. quando qͥsq sapiens ñ ẽ eũ eẽ ĩsipientẽ.
A Nunc ergo tu qͥd hoꝵ es:o Qđlib&. hoꝵ me appelles.
nundũ audeo me dicere sapientẽ.&. ex his quae conces¬
i uideo eẽ consequens. ut me insipientẽ nͣ dubite̾ dice¬
re. A Nouit ergo insipiens sapientiã. Nl enĩ sicut iam

Expanded text:
ne fateberis eum qui non est justus, injustum esse; et qui non est prudens, ne fateberis eum qui non est justus, injustum esse; et qui non est prudens, imprudentem esse; et qui non est temperans, intemperantem? an dubitari de his aliquid potest? E. Fateor hominem, quando justus non est, injustum esse; hoc etiam de prudente et temperante responderim. A. Cur ergo et quando sapiens non est, non sit insipiens? E. Hoc quoque fateor, quando quisque sapiens non est, eum esse insipientem. A. Nunc ergo tu quid horum es? E. Quodlibet horum me appelles, nondum audeo me dicere sapientem; et ex iis quae concessi, video esse consequens ut me insipientem non dubitem dicere. A. Novit ergo insipiens sapientiam. Non enim, sicut jam