comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fensorem bonorum. que uirtus ĩ cer¬
tis casibus non potest ẽẽ subiecta.
commoda preterea patrie prima
putare sublata hominum discordi a
tis augentis incommoda. idest fines
propagare aliis molenter ereptos.
augere inperium. uec tigalia facere
maiora: Que omnia non utiqz uir¬
tutes. sed uirtutum sunt enersioẽs.
In primis enim tollitur humane
societatis coniunccio. tollitur in no¬
cencia. tollitur alien abstinencia.¬
et tollitur deniq ipsa insticicia. que
discidium generis humam ferre nõ
potest: Et ubicumq arma fulserĩt.
hunic enim fugari. et exterminari nee¬
cesse ẽ. uerum est enim ciceronis il¬
lud: Qui autem ciunim racionem
dicunt habendam. exteruorum negãt.¬
dirigiat dirimunt hic communem
humani generis societatem: Qua
sublã beneficiencia. liberalitas. boĩ¬
tas. iusticia funditus tollitur. nã
quomodo potest iustus ẽẽ qni nocet.
qui odit. qui spoliat qui occidit: q̃
omnia faciunt. qui patrie prode̾e

Expanded text:
fensorem bonorum, quia virtus incerfensorem bonorum, quia virtus incertis casibus non potest esse subjecta. Commoda praeterea patriae sibi prima putare. Sublata hominum concordia, tis, aut gentis incommoda? Id est, fines propagare aliis violenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia non utique virtutes, sed virtutum sunt eversiones. In primis enim tollitur humanae societatis conjunctio, tollitur innocentia, tollitur alieni abstinentia, tollitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, dirimunt hi communem generis humani societatem: qua sublata, beneficentia, liberalitas, bonitas, justitia funditus tollitur. Nam quomodo potest justus esse, qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? Quae omnia faciunt, qui patriae prodesse
Abbreviated transcription (Latin):
in sequuntur. et gradus per quos as¬
cenderũt amputant. ne quis illos
contra ipsos possit liitari. uerun¬
tamen putemus hoc officium non
insi bom ẽẽ ut bonos defendat. at id
suscipere facile est. implere difficille.
Quia cum te certamini congressioni¬
q comiiseris marbitrio dei nõ tuo
posita uietoria est. et plerumq ini¬
probi et nunero et conspiracione st̃
potenciores quam bomi ut ad eos su¬
perandos non tam iustus sit. quam
felicitas neccessaria. an aliquis ig¬
norat. quosciens melior iustior qz ps
uicta sit. huie semper dominaciões
a cerbe niciues extiterunt. plena est
exemplis omnis hỹstoria. et nos cõ¬
tenti erimis inio. cũ pomipeinis bo¬
norum uoluit ẽẽ deffensor. si quid̾
pro ⁊ p prosenatu. pro libertate sus
scepit. idem tamen uictus cum ipsa
libertate occidit. et abspadonibus e¬
gipciis detruncatus. insepultus ab¬
iectus est non est igitur uirtutis
ant hostem malorum ẽẽ. aut def¬

Expanded text:
insequuntur, et gradus per quos asinsequuntur, et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. Verumtamen putemus, hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. At id suscipere, facile est, implere, difficile; quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio Dei, non tuo, posita victoria est. Et plerumque improbi, et numero, et conspiratione sunt potentiores, quam boni; ut ad eos superandos, non tam virtus sit, quam felicitas necessaria. An aliquis ignorat, quoties melior justiorque pars victa sit? Hinc semper dominationes acerbae in cives extiterunt. Plena est exemplis omnis historia: sed nos contenti erimus uno. Cneius Pompeius bonorum voluit esse defensor; siquidem pro republica, pro Senatu, pro libertate arma suscepit. Idem tamen victus cum ipsa libertate occidit, et a spadonibus Aegyptiis detruncatus, insepultus abjectus est. Non est igitur virtus, aut hostem malorum esse, aut de
Abbreviated transcription (Latin):
go. contraria enim uide ar probare
sinegem. sed ueram nego. quia nõ
sit illa celestis. sed tota terrena.
quando quidem nichil efficiat. insi
quod remaneat interra. Quid sit
autem recte opibus uti. et qui sit
ex diuiciis fructus petendum petẽ¬
dus. declarabo apercius. cum de pie¬
tatis officio loqui cepero. iam cete¬
ra que secuntur. nullo modo uera st̃.
nam inprobis immicicias ⁊̃ dutẽ.¬
indicere. aut bonorum de feusiouem
suscipere. potest cum malis ẽẽ com¬
mune. Quidam enim probitate fic¬
ta mam sibi ad potenciam imumũt.
faciuntqz multa que boui solent. eo
quid̃ promptius. quod fallendi gra¬
cia faciunt. utinamq tam facile ẽet
prestare quam facile est simulare
bonitatem: Sed hii cum ẽẽ ceperint
propositi. ac uoti sui compotes. et
summum potencie gradum ceperint
tum uero summula cione deposita mo¬
res suos detegunt. rapiunt ouinia
et uiolant et uexant. eosq ipsos¬
bonos quorum causain susceperãt

Expanded text:
go, contraria enim uidear probare, go, contraria enim uidear probare, si negem, sed ueram nego, quia non sit illa caelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit nisi quod remaneat in terra. quid sit autem recte opibus uti et qui sit ex diuitiis fructus petendus decla-. rabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. iam cetera quae sequuntur nullo modo uera sunt. nam inprobis inimicitias indicere, aut bonorum defensionem suscipere potest cum malis esse commune. quidam enim probitate ficta uiam sibi ad potentiam muniunt faciuntque multa quae boni solent, eo quidem promptius quod fallendi gratia faciunt. utinamque tam facile esset praestare quam facile est simulare bonitatem! sed hi cum esse coeperint propositi ac uoti sui conpotes et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mores suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosqbonos, quorum causam susceperant,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ in hiis rebus querendis. inquaꝵ
contemptu nis ac racio nitutis ap¬
paret. nec ad ea ipsa transfugiet. q̃
magno et excelso animo calcare.
ac prop proterere gestit: neq fas
est animam celestibus intenta in
bonis ut hec fragilia sibi comparet
ab inmortalibus sins operibus ano¬
cari. sed potissimum in hiis rebus
comparandis uirtutis racio consis¬
tit. quas nobis nec homo ullus nec
mors ipsa potest auferre.¶Cum hec i¬
ta se habeant. illud quod sequitur
uerum est. nirtus dinicus pretium
persoluere posse. Qui uersus idez
fere significat. quod primi duo. s
neqz ipse. neq quisqua ph̾orum
ipsum uel quale nel quod sit. Idez
enim poeta et illi omnes quos secu¬
tus est putauerunt recte operibus
uti. hoc est fiugi ẽe: non instruere cõ¬
nuia sumptuo se. non largiri tem̾e.
non effundere iures superuacuas.
aut turpes rem familiarem: dicet.
aliquis fortasse. quid tu negas ne
hanc esse uirtutem: Noue quidem ne¬

Expanded text:
esse in iis rebus quaerendis in quarum esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed potissimum in iis rebus conparandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors ipsa possit auferre. cum haec ita se habeant, illut quod sequitur uerum est: uirtus, diuitiis pretium persoluere posse. qui uersus idem fere significat quod primi duo. sed ne- . que ipse neque quisquam philosophorum ipsum uel quale uel quod sit. id enim poeta et illi omnes quos secutus est putauerunt recte opibus uti, hoc est frugi esse, non instruere conuiuia sumptuose, non largiri temere, non effundere in res superuacuas aut turpes rem familiarem. dicet aliquis fortasse: \'quid tu? negasne hanc esse uirtutem?\' non equidem ne
Abbreviated transcription (Latin):
mulum dei scierunt. Itaq finem
bonorum ad corpus et ad bauc ui¬
tam brenem retulerunt. quam sai¬
licet solui et occidere neccesse est. nõ
sunt progressi ulterius. sed omĩa
eorum precepta. et omnia que ĩdu¬
cunt bona terre mherent et humi ia¬
cent. quoniai simul cum corpore
quod est terra mornuitur. pertinẽt
enim non ad uitam homini compa¬
randam. sed ad querendas nel an¬
gendas opes. honores. gloriam. po¬
tenciani. que sunt unuersa mor¬
talia. tam scilicet. ꝙͣ ille qui ut ea
si bi contingerent laboraint. hinc
est illud untutis querende finem
rei scire. modumq. precipnint ea¬
ai. quibus modis et quibus arti¬
bus res familiaris querenda sit. qr
uident male queri solere. sed huiꝰ¬
modi uirtus nou est proposita sapi¬
enti aiec euun untus est opes q̃ rere.
quarum neqz inuencio neq possesio
in nostra potestate est. I taqz et ques¬
tus et obtentus faciliores sunt ma¬
lis ꝙͣ bonis: non potest ergo nistus

Expanded text:
rsarium Dei scierint? Itaque finem rsarium Dei scierint? Itaque finem bonorum ad corpus, et ad hanc brevem vitam retulerunt, quam scilicet solvi et occidere necesse est: non sunt progressi ulterius. Sed omnia eorum praecepta, et omnia quae inducunt bona, terrae inhaerent, et humi jacent, quoniam simul cum corpore, quod est terra, moriuntur; pertinent enim non ad vitam homini comparandam, sed ad quaerendas vel augendas opes, honores, gloriam, potentiam; quae sunt universa mortalia, tam scilicet, quam ille qui, ut ea sibi contingerent, laboravit. Hinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia uident male quaeri solere. sed huiusmodi uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus est opes quaerere, quarum neque inuentio neque possessio in nostra potestate est. itaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
primum. scienciaui boni nosse untu¬
teui. deniqz quid sit uirtus. et inqͦ
sit. sequitur ut id quoq ipsum ꝙͥ
sit bonum et malum uetisse phõs
brenter ostendani. quia pene decla¬
ratum est in libro tertio. cum de sũ¬
mo bono disputarem: Que autem qͥd
esset summum uescierunt. et in cete¬
ris bonis malis ue. que sununa nõ
sunt errauerit ne ccesse est: Que
non potest uero iudicio ex amiuare.
qui fontem ipsum nou tenet uude
illa descendunt. fons au tem bouo¬
rum deus est. malorum uero. ille
scilicet diniui nominis semper im¬
micus. de quo sepe diximus. his du¬
obus principibus bona malaqz ori¬
ntur. que ueniunt a deo. bauc hñt
racionem ut in mortalitatem ꝑent.
quod est suminũ bonum. que autẽ
ab illo altero. id babent officium. ut
a celestibus auocatum. terrenis qz
demersum. ad penam interficiant
sempiternam. quod est sumu ini ma¬
lum. mun igitur dubium est. quiꝰ
ignorauerint. qui nec deuni nec e¬

Expanded text:
primum, scientiam boni non esse virtuprimum, scientiam boni non esse virtutem; deinde quid sit virtus, et in quo sit. Sequitur, ut id quoque ipsum, quid sit bonum et malum nescisse philosophos, breviter ostendam, quia pene declaratum est libro tertio, cum de Summo Bono disputarem. Quia autem quid esset summum nescierunt, et in caeteris bonis malisve, quae summa non sunt, erraverint necesse est; quae non potest vero judicio examinare, qui fontem ipsum non tenet, unde illa descendunt. Fons autem bonorum Deus est, malorum vero ille, scilicet divini nominis semper inimicus, de quo saepe diximus. Ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. Quae veniunt a Deo, hanc habent rationem, ut immortalitatem parent, quod est Summum Bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a coelestibus avocatum, terrenisque demersum, ad poenam interficiant sempiternam, quod est summum malum. Num igitur dubium est, quin ignoraverint, qui nec Deum, nec adve
Abbreviated transcription (Latin):
hunus que ira dicitur impetus retũ¬
datur omnium hominum contenci¬
oues male sapienter. Nemo insidi¬
abitui: uenio possidet ad nocendũ:
Item si cupiditas temperetur. nemo
terra mariq grassabitur. uenio ex¬
ercicium ducet ut rapiat. et uastet
alieua: si item arbor libidinum cõ¬
primatur. ounus etas et sexus re¬
tinebit suam sanctitatem. nemo
quidꝙͣ pudendum. aut pacietur. a̾
faciet: Ergo uiuersa scelera et fla¬
gicia hiis commocionibus uirtute
sedatis. ex hominum uita moribus¬
q tollentur. Que sedacio cominoci¬
onmi. et ad fectuum. huic habet
raciouem. ut omnia recta faciamꝰ.
Ouue igitur uirtutis officium est.
non peccare. quo profecto fungi nõ
potest. qui deuui nescit. quoniam
ignoracio eius a quo bona oriunts
in prudentem inpingat innicia nec¬
cesse est. Itaq ut brenius et signi¬
ficancius utriusq rei sũmina offici¬
a determinem. sciencia deum nosse.
uirtus colere. in illo sapiencia. ĩ ħ

Expanded text:
huius quae ira dicitur impetus retunhuius quae ira dicitur impetus retundatur, omnes hominum contentiones malae sopientur, nemo insidiabitur, nemo prosiliet ad nocendum. item si cupiditas temperetur, nemo terra marique grassabitur, nemo exercitum ducet, ut rapiat et uastet aliena. item si ardor libidinum conprimatur, omnis aetas et sexus retinebit suam sanctitatem, nemo quidquam pudendum aut patietur aut faciet. ergo uniuersa scelera et flagitia his commotionibus uirtute sedatis ex hominum uita moribusque tollentur. quae sedatio commotionum et adfectuum hanc habet rationem, ut omnia recta faciamus. omne igitur uirtutis officium est non peccare. quo profecto fungi non potest qui deum ignoratio ejus, a quo bona oriuntur, imprudentem impingat in vitia necesse est. Itaque ut brevius et significantius utriusque rei summa officia determinem, scientia est, Deum nosse, virtus, colere: in illo sapientia, in ho
Abbreviated transcription (Latin):
na. et uiciosus quem auimus quẽ
ignoracio excusare non potest puĩe¬
tur. Ergo sicut uirtus non est bonũ
ac malum scire. ita uirtus est bonũ
Fa cere malum non facere. et tamẽ
sciencia sit cum uirtute comuncta
est. ut sciencia precedat uirtutem:
Uirtus sequatur scieuciam. quia
nichil ꝓdest cognicio. nisi et accio cõ¬
sequta cousequatur. horacius igit ͤ
paulo melius. uirtus est uicium fu¬
gere. et sapiencia prima: Sed inep¬
te quod eam contrario terminaiit.
ut si diceret bonumest quod ma lũ
non est.: Cum enim quid sit uirtus
uescio. ue uicium quid̾ quid sit scio.
Utrumq igitur indiget definicione. qr
natura rei talis est. ut aut utrumq
intelligi. aut non intelligi sit necces¬
se: Uerum uos facianns quod ille
debuit. uirtus est iram cohibere. cu¬
piditatem conpescere libidinem re¬
frenare. Idest enim uicium fugere:
Nain fere omma que fiunt unuste
atq in probe. ab hiis oriuntur a d¬
fectibus: Si enim commocionis

Expanded text:
aua et uitiosus animus, quem aua et uitiosus animus, quem ignoratio excusare non potest, punietur. ergo sicut uirtus non est bonum ac malum scire, ita uirtus est bonum facere, malum non facere. et tamen scientia sic cum uirtute coniuncta est, ut scientia praecedat uirtutem, uirtus sequatur scientiam, quia nihil prodest cognitio, nisi et actio subsequatur. Horatius igitur paulo melius: uirtus est uitium fugere et sapientia prima, sed inepte, quod eam contrario terminauit, ut si diceret: \'bonum est quod malum non est\'. cum enim quid sit uirtus nescio, ne uitium quidem quid sit scio. utrumque igitur indiget definitione, quia natura rei talis est, ut utrumque aut intellegi aut non intellegi sit necesse. uerum nos faciamus quod ille debuit. uirtus est iram cohibere, cupiditatem conpescere, libidinem refrenare: id est enim uitium fugere. nam fere omnia quae fiunt iniuste atque inprobe, ab his oriuntur adfectibus. si enim commotionis
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus non est. quia uirtus sua cuiqz
est: Sciencia igitur aliem beneficii
est. quia posita est in audiendo. uir¬
tus tota uostra est. quia posita est
in uoluntate faciendi bona: Sicut
ergo mitinere cele brando nichil pro¬
dest uiain nosse ni si conatus ae ui¬
res suppetant ambulandi. ita ueri
sciencia nichil prodest sinirtus pro¬
pria deficiciat. nam fere eciam hii
qui peccant. et si non perfecte. tamẽ
quid sit bomm et malum senciũt.
Et quosciens a liquid inpro be faci¬
unt peccare sesciunt. et ideo celerre
nituntur. sed cum eos boni ⁊ ma li
natura non fallat. cupiditatem a¬
la uincuntur ut peccent. quia deest.
illis uirtus. idest. cupiditas recta
et honesta faciendi: Ex hoc igitur
apparet aliud ẽẽ scienciam boni ma¬
liqz. siliud nirtutem. quid potest ẽẽ
sciencia sine uirtute. sicut ĩ pluri
mis ph̾orum fuit. In quo quoniaz
recte ad culpani pertinet uou nec̃e
fecisse que sciens. recte uoluntas p̃¬

Expanded text:
uirtus non est, quia uirtus sua cuique uirtus non est, quia uirtus sua cuique est. scientia igitur alieni beneficii est, quia posita est in audiendo, uirtus tota nostra est, quia posita est in uoluntate faciendi boni. sicut ergo in itinere celebrando nihil prodest uiam nosse, nisi conatus ac uires suppetant ambulandi, ita uero scientia nihil prodest, si uirtus propria deficiat. nam fere etiam u qui peccant, etsi non perfecte, tamen quid sit bonum et malum sentiunt, et quotiens aliquid improbe faciunt, peccare se sciunt et ideo celare nituntur. sed cum eos boni et mali natura non fallat, cupiditate mala uincuntur, ut peccent, quia deest illis uirtus, id est cupiditas recta et honesta faciendi. ex hoc igitur apparet aliut esse scientiam boni malique, aliut uirtutem, quod potest esse scientia sine uirtute, sicut in plurimis philo-_ sophorum fuit. in quo, quoniam recte ad culpam pertinet non fecisse quae scieris, recte uoluntas pr
Abbreviated transcription (Latin):
inficare. hiis bene uelle. hiis uiu̾e
auncum. commoda preterea patrie
prina putare. deide parentum. t¬
cia iam postrema qz uostra: ab hiis
diffinicionibus. quas poeta bren¬
ter conprehendit. marcus tullius t̃¬
xit officia uiuendi. panecium schoi¬
cum secutus. es eaque tribus uolu¬
nimibus iiclusit. hec autem quã
falsa sint. mox uidebuns. ut ap¬
pareat quantum inuos diuina di
gnacio contulerit. que nobis apperu¬
it ueritatem: uirtutem ẽẽ dixit sci¬
re quid sit bonum et malum. quid
turpe. quid honestum. quid utile. ꝙ
minus brenus facere potuit. si tan¬
tum bonum ac malum diceret. qr
nichil potest esse utile uel honestũ
quod non idem bonum sit. nichil ĩ¬
utile ac turpe quod non idem malũ.
Quod et phĩs uidetur. et idem cice¬
ro intercio suprad icti operis osten¬
dit. uerum sciencia non potest ẽe
untus. quia uon est in nobis. sed¬
Ad nos extrinsecus ueuit. quod autez
transire abaltero ad alterum potest.

Expanded text:
ni facere, his bene uelle, his uiuere ni facere, his bene uelle, his uiuere amicum: commoda praeterea patriai prima putare, deinde parentum, tertia iam postremaque nostra. ab his definitionibus, quas poeta breuiter conprehendit, Marcus Tullius traxit officia uiuendi Panaetium Stoicum secutus eaque tribus uoluminibus inclusit. haec autem quam falsa sint mox uidebimus, ut appareat quantum in nos dignatio diuina contulerit, quae nobis aperuit ueritatem. uirtutem esse dixit scire quid sit bonum et malum, quid turpe, quid honestum, quid utile, quid minus. breuius facere potuit, si tantum bonum ac malum diceret, quia nihil potest esse utile uel honestum quod non idem bonum sit, nihil inutile ac turpe quod non idem malum. quod et philosophis uidetur et idem Cicero in tertio supra dicti operis ostendit. uerum scientia non potest esse uirtus, quia non est intus in nobis, sedad nos extrinsecus uenit. quod autem transire ab altero ad alterum potest,
Abbreviated transcription (Latin):
re incipiam. determinanda est ip¬
sa uirtus quam non recte phĩ defi¬
nier̃. Quid esset. aut in quibus re-¬
bus quid operis. quid habeat officii.
retimierũt. uim uero ⁊ raciouem:
et effectum perdiderunt: Quecũq
autem nidefuncione uirtutis solent
dicere. paucis uersibus colligit. et enar¬
rat lucilius. quos malo equidem po¬
nere. ne dum multorum senten¬
cias  refello. sin longior ꝙͣ ncc̃e
est. uirtus albine est precium per¬
soluere. Uerum quis inuersaiur
quis unnuimus rebus potese. uirtus
est honinis scire. id quod queq hẽ at
res. Uirtus scire homini rectum. uti¬
le. quid sit honestum. que bona. que
mala: Item quid in utile. turpe. in ho¬
ne stum. uirtus querende finem rei
scire. modumqz. uirtus dinitus pre¬
cium persoluere posse. uirtus id da¬
re quod re ipsa indetur. honori hostẽ
ẽẽ. atq iniuncum honiinum. moꝵ¬
qz malorum. contra deffensorem ho-¬
minum. morumq bonorum: hos mͣg¬

Expanded text:
re incipio, determinanda est ipre incipio, determinanda est ipsa uirtus, quam non recte philosophi definierunt, quid esset aut in quibus rebus, quid operis, quid haberet officii. retinuerunt, uim uero et rationem et effectum perdiderunt. quaecumque autem in definitionem uirtutis solent dicere, paucis uersibus colligit et enarrat Lucilius, quos malo equidem ponere, ne dum multorum sententias refello, sim longior quam necesse est. uirtus, Albine, est pretium persoluere uerum quis in uersamur, quis uiuimus rebus potesse: uirtus est homini scire id quod quaeque habeat res, uirtus, scire homini rectum utile quid sit, honestum, quae bona, quae mala item, quid inutile turpe inhonestum: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque, uirtus, diuitiis pretium persoluere posse, uirtus, id dare quod re ipsa debetur honori: hostem esse atque inimicum hominum morumque malorum, contra defensorem hominum morumque bonorum, hos mag
Abbreviated transcription (Latin):
am. ut suis ipsi tormentis occupa¬
ti nichil cogitent aliud. nnsi eorũ
quos oderunt felicitatem. a lios in¬
flat ambicionibus. hii sunt qui ad¬
genera gerendos magistratos om¬
nem uite sue operamn curanqz couũ¬
tunt. ut fastos signent. et auus
nomen imponant: Quoruid̾ cupi¬
ditas tendit altius. nou ut prouni¬
cias temporali gladio regant. sed
ut infinita. et perpetua potestate.
dominos seduci uelint uiuersi ge¬
neris humani. quos autem pios
uiderit uanis implicat religionib
ut impios faciat: H iis uero qui sa¬
pienciam querunt phĩani in ocuł
mꝑ iugit ut specie lucis excecet. ne
quis conprehendat ac teneat uerita¬
tem. Sic hominib obstruxit aditꝰ
omnes. et obb obsepsit uias pu ͥs
letus erroribus. quos ut discere pos¬
semus. Ipsumqz auctorem in aloꝵ
uincere. in luminanit uos deus. et
armanit celesti q uitute. de qua
nunc michi disserendum est¶. S
priusꝙͣ singulas untutes expone¬

Expanded text:
am, ut suis ipsi tormentis occupaam, ut suis ipsi tormentis occupati nihil cogitent aliut nisi eorum quos oderint felicitatem. alios inflat ambitionibus: ii sunt qui ad gerendos magistratus omnem uitae suae operam curamque conuertunt, ut fastos signent et annis nomen inponant. quorundam cupiditas tendit altius, non ut prouincias tempora!! gladio regant, sed ut infinita et perpetua potestate dominos se dici uelint uniuersi generis humani. quos autem pios uiderit, uariis inplicat religionibus, ut impios faciat. iis uero qui sapientiam quaerunt, philosophiam in oculos inpingit, ut specie lucis excaecet, ne quis conprehendat ac teneat ueritatem. sic hominibus obstruxit aditus omnes et obsaepsit uias publicis laetus erroribus. quos ut discutere possemus ipsumque auctorem malorum uincere, inluminauit nos deus et armauit uera caelestique uirtute. de qua nunc mihi disserendum est. Sed priusquam singulas uirtutes expone
Abbreviated transcription (Latin):
bis imperator noster deus premia
pro laboribus eterna constituit¶ et
cum in hac terre mi licia tantum ho-¬
mines laboris exhauriant. ut ea si¬
bi pariant que possunt eodem eodez¬
modo perire quo parta sunt. certe no¬
bis nullus labor recusandus ẽ. qͥb
id acquiritur. quod nullo modo pos¬
sit amitti: Uoluit enum deus qui
hominem ad hanc miliciam genuit.
expeditos macie stare. et intentis
acciter animis ad unius hostis in¬
sidias nel apertos impetus uigilare.
qui nos sicut periti et exercitati du¬
ces solent uariis artibus captat. ꝓ
tu iusq natura et moribus seuiens.
aliis enim cupiditatem insacia bilẽ
mittit. ut opibus suis tamquan cõ¬
pedibus nligatos. a uia ueritatis
excuciat. alios in flammat ire sti¬
mulis. ut ad nocendum potius in¬
tentos adĩ contemplacione detorq̃¬
at. alios immo deratis libidinibus
mi mergit. ut uoluptati corporisͥ er¬
uieutes. ad untutem respicere nou
possunt. a liis uero inspirat in uidi¬

Expanded text:
bis imperator noster deus praemia bis imperator noster deus praemia pro laboribus aeterna constituit. et cum in hac terrena militia tantum homines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant quae possunt eodem modo perire quo parta sunt, certe nobis nullus labor recusandus est, quibus id adquiritur quod nullo modo possit amitti. uoluit enim deus, qui hominem ad hanc militiam genuit, expeditos in acie stare et intentis acriter animis ad unius hostis insidias uel apertos impetus uigilare, qui nos, sicut periti et exercitati duces solent, uariis artibus captat pro cuiusque natura et moribus saeuiens. aliis enim cupiditatem insatiabilem inmittit, ut opibus suis tamquam conpedibus inligatos a uia ueritatis excutiat, alios inflammat irae stimulis, ut ad nocendum potius intentos a dei contemplatione detorqueat, alios inmoderatis libidinibus inmergit, ut uoluptati et corpori seruientes ad uirtutem respicere non possint, aliis uero inspirat inuidi
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc seculo cum est propositum cuz
hoste certamen prius la borandum ẽ.
ut sis post modum mocio esuri endr
sicienduni. estus. frigora preferen
perferenda. humi quiescendum. ui¬
gilandum. periclitandum est. ut
saluis pigneribus et domo et refaĩ¬
liari. et omnibus pacis ac uictorie
bonis perfrui possis: Sin autem pa¬
borem tu maximum malum tibi fa
cias ueccesse est. preoccupa bit einiz
aduersarius nou resistentem. uas¬
taba uastabuntur agri. diripietur
domus. inpredam uxor aut liberi ue¬
nient. ipse interficiere. aut capiere.
Que ouinia ne accidant. presens
commodum differendum est. ut
maius longius que pariantur. sic
in ouini hec uita. quia nobis aduer¬
sarium deus reseruaint. ut possemꝰ
capere uirtutem. omittenda est pre¬
sens uoluptas. ne hostis oppriniat.
uigilandum. staciones agende. mi¬
litares expediciones obeunde. fundẽ¬
dus adultimum cruor. Omma deui¬
q amara et grania. pacienter fe¬
renda eo quidez prompcius. quodno¬

Expanded text:
in hoc saeculo, cum est propositum cum in hoc saeculo, cum est propositum cum hoste certamen, prius laborandum est, ut sis postmodum in otio; esuriendum, sitiendum, aestus, frigora perferenerferenda, humi quiescendum uigilandum periclitandum est, ut saluis pignoribus et domo et re familiari et omnibus pacis ac uictoriae bonis perfrui possis, sin autem pborem, malum tibi maximum facias necesse est — praeoccupabit enim aduersarius non resistentem, uastabuntur agri, diripietur domus, in praedam uxor ac liberi uenient, ipse interficiere aut capiere: quae omnia ne accidant, praesens commodum differendum est, ut maius longiusque pariatur —: sic in omni hac uita, quia nobis aduersarium deus reseruauit, ut possemus capere uirtutem, omittenda est praesens uoluptas, ne hostis opprimat, uigilandum, stationes agendae, militares expeditiones obeundae, fundendus ad ultimum cruor, omnia denique amara et grauia patienter ferenda, eo quidem promptius, quod no
Abbreviated transcription (Latin):
s. In sua enum moustrant tempora¬
lia. prius mala cum eternis bonis
qui est ordo melior. in altera tempor¬
lia. prius bona cum eternis malis
qui est ordo deterior: Quĩ cumqz pre¬
sencia mala cum iusticia delelegerit.
maiora et cerciora conse quetur bona.
ꝙͣ fuer illa que sprenit. quisquis ã
presencia bona preposuerit iusticie.
in maiora et longiora incidet mala.
ꝙ̃ fuerunt illa que fugit. hec emu
uita temporalis quia brenis. id̾ cirro
et mala enus et bona. breuia siit nec¬
cesse est. Illa uero spiritalis que hu¬
ic terrene contraria est. quonain sẽ
piterna est. idcrto ⁊ bona enis ⁊ ma¬
la sempiterna sunt. Ita fit. ut et bo¬
ins brenibus mala eterna. et mał
brembus bona eterna succedant:i
taq cum semel proposita sint honũ
bona et mala. considerare unumꝙ̃q
secum decet. quanto sacius sit per¬
petuis bonis mala brenia pensare:
quaz pro brenbus et caducis bonis
mala perpetua sustinere. nam si cut

Expanded text:
. in sua enim monstrauit tempora. in sua enim monstrauit temporaria prius mala cum aeternis bonis, qui est ordo melior, in altera temporaria prius bona cum aeternis malis, qui est ordo deterior, ut quicumque praesentia mala cum iustitia delegerit, maiora et certiora consequatur bona quam fuerunt illa quae spreuit, quisquis autem praesentia bona praeposuerit iustitiae, in maiora et longiora incidat mala quam fuerunt illa quae fugit. haec enim uita corporalis quia breuis est, idcirco et mala eius et bona breuia sint necesse est, illa uero spiritalis quae huic terrenae contrpiterna est, idcirco et bona ejus, et mala, sempiterna sunt. Ita fit, ut et bonis brevibus mala aeterna, et malis brevibus bona aeterna succedant. Itaque cum simul proposita sint homini bona, et mala, considerare unumquemque secum decet, quanto satius sit, perpetuis bonis mala brevia pensare, quam pro brevibus et caducis bonis mala perpetua sustinere. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
di nel tenere: Uude intelligitur. id¬
tuco malis et inustis facilius pro¬
uenire que cupiant. quia prona et
deduns est eoruui uia: bouis autez
que optent difficille procedere. quia
difficili uel arduo itinere gradiuntͤ
nstus ergo quoniam durum. aspeꝵ¬
q iter ngressus est. contemptin. de¬
rism. odio sit neccesse est: Oumes enĩ
quos cupiditas aut uo luptas precipi¬
tes trahit. inuident ei qui uirtutem
capere potuit. et inique ferunt id ha¬
bere aliquem quod ipsi nou habent.
Erit itaq pauper humilis agno bi¬
lis. subiectus innirie. Et tamen oĩa
que amara sunt perferens. et si pa¬
cienciam iugem ad sumnum illum
gra dum. finemq perduxent. da bi¬
tur ei corona uirtutis. et a deo pro
la boribus quos inuita propter ius¬
ticiam pertulit. in mortalitate doua¬
bitur./ Hee sunt enu uie quas deus
humane uite ad signauit. inquib
singulis et bona ostendit et mala.
sed ordine prepostero atq connerso.¬

Expanded text:
di uel tenere. unde intellegitur iddi uel tenere. unde intellegitur idcirco malis et iniustis facilius prouenire quae cupiant, quia prona et decliuis est eorum uia, bonis autem quae optent difficile procedere, quia difficili et arduo itinere gradiuntur. iustus ergo quoniam durum asperumque iter ingressus est, contemptui derisui odio sit necesse est. omnes enim quos cupiditas aut uoluptas praecipites trahit, inuident ei qui uirtutem capere potuit et inique ferunt id habere aliquem quod ipsi non habent. erit itaque pauper humilis ignobilis subiectus iniuriae et tamen omnia quae amara sunt perferens, set si patientiam iugem ad summum illum gradum finemque perduxerit, dabitur ei corona uirtutis et a deo pro laboribus quos in uita propter iustitiam pertulit inmortalitate donabitur. hae sunt uiae quas deus humanae uitae adsignauit: in quibus singulis et bona ostendit et mala, sed ordine praepostero atque conuerso
Abbreviated transcription (Latin):
enim specie captus. et in hiis con se¬
quendis. ac fruendus occupatus.
nou preuiderit ea que post mortem
secutura sunt. seqz a deo auerterit. liis
uero ad inferos deiectus. in eternã
dampuabitur penam. uia uero illa
celestis. difficilis et diuosa. propo¬
sita est. nel spuns horrentibus as¬
bus impedita. ut cum summno la bo¬
re ac pedum tritu: cumq magna ca¬
dendi sollicitudine sit cuiq gradien
dum. In hac possint. iusticiam. tem¬
peranciam. pacienciam. fidem. cas¬
titatem. abstinenciam. concordiã.
scienciam. ueritatem. sapienciam.
reterasq uirtutes. sed sumul cum hi¬
is paupertatem. ignouimam. labo¬
rem. dolorem. amaritudines omnes.
Quis quis enim spen suam porrex¬
erit longius. et meliora maluerit:
care bit hus terrestribus bonis. ut ex
peditus ac leuis. difficultatem uie sr̃¬
et. nec enim potest. qui se apparatu re¬
gio. circundederit. aut diniciis hono¬
rauerit. angustias illas nel ingre¬

Expanded text:
m specie captus et in his consem specie captus et in his consequendis ac fruendis occupatus non praeuiderit ea quae post mortem secutura sunt seque a deo auerterit, is uero ad inferos deiectus in aeternam damnabitur poenam. uia uero uia caelestis difficilis et cliuosa proposita est uel spinis horrentibus asbus impedita, ut cum summo labore ac pedum tritu cumque magna cadendi sollicidum. In hac posuit justitiam, temperantiam, patientiam, fidem, castitatem, abstinentiam, concordiam, scientiam, veritatem, sapientiam, caeterasque virtutes; sed simul cum his paupertatem, ignominiam, laborem, dolorem, amaritudines omnes. Quisquis enim spem suam porrexerit longius, et meliora maluerit, carebit his terrae peditus ac leuis difficultatem uiae superet. nec enim potest qui se adparatu regio circumdederit aut diuitiis onerauerit, angustias illas uel ingre
Abbreviated transcription (Latin):
cem. at lena malorum exercet pe¬
nas. et ad impia tartara mittit. ẽ
enim criminatoris illius. qui pra¬
nis religionibus uirtutis auertit
homines abitinere celesti. et in uiã
perdicionis inducit. Cuius uie spe¬
ties et figura sic est composita mnas¬
pectu. ut plana et patens omni ge¬
uere florum. atq fructinum delec¬
tabilis ẽẽ uideatur. In ea emim po¬
suit deus omnia que probonis ha¬
bentur interra: O pulenciam disco.
houorem. quietem. uoluptatem.
in lecebras omnes: Sed cum hiis
pariter imusticiam. ciuidelitatem.
superbiam. perfidiam. libidiner.
cuꝑiditatem. discordiam. ignorãciã.
Mendacium. stulticiam. ceteraq ui¬
tia: Exitus autem hunis uite tał ẽ:
Cum uentum fuerit ad extremum ũ¬
de iani regredi non licet. cuni omni
sua puicritudine tam subito precidi¬
tur. nt nou ante quis fraudem pros¬
picere possit. ꝙͣ precipitatus malti¬
tudinem profundat profundam ca¬
dat: Quis quis presencium bouorũ¬

Expanded text:
cem, at laeua malorum exercet poecem, at laeua malorum exercet poenas et ad impia Tartara mittit. est enim criminatoris illius, qui prauis religionibus institutis auertit homines ab itinere caelesti et in uiam perditionis inducit. cuius uiae species et figura sic est conposita in aspectum, ut plana et patens et omni genere florum atque fructuum delectabilis esse uideatur. in ea enim posuit deus omnia quae pro bonis habentur in terra, opulentiam dico, honorem quietem uoluptatem inlecebras omnes, sed cum his pariter iniustitiam crudelitatem superbiam perfidiam libidinem cupiditatem discordiam ignorantiam mendacium stultitiam ceteraque uitia. exitus autem huius uiae talis est. cum uentum fuerit ad extremum, unde iam regredi non licet, cum omni sua pulchritudine tam subito praeciditur, ut non ante quis fraudem prospicere possit quam praecipitatus in altitudinem profundam cadat. quisquis enim praesentium bonoru
Abbreviated transcription (Latin):
cet homines. et frugi ẽẽ doceat. sed
neqz ingredi faciunt meam uiam
insi pueros. et a dulescentes. uideli¬
cet quod artes in hiis discantur eta¬
tibus. uos autem omnis sexus ⁊
generis et etatis in hoc celeste iter
inducunus. quia deus qui eius ui¬
a dix est. in mortalitatem nulli ho¬
mini nato negat: fforma quoq ip¬
sarum uiarum non ita est. ut illi
putauerunt. quid enim opus est.
y. littera in rebus contrariis. atq
diuersis: Sed altera illa melior
conuersa est ad solis ortum. altera
illa deterior ad occasum: Quomã
qui ueritatem ac iusticiam sequit ͤ
Is a ccepto mortalitatis premio ꝑ¬
heuni luce pocietur. Qui autem ab
illo malo duce illectus pretulerit.
uicia uirtutibus. mendacium ue¬
ritati. neccesse est ad occasum. et te
utraniq. et earum proprietatem.
habitus q monstrabo: Una est i¬
taq uirtutis ac bonorum uia. q̃
fert noumelysios campos ut poe¬
te loquntur. sed ipsam mundi ar¬

Expanded text:
cet homines, et frugi esse doceat. Sed cet homines, et frugi esse doceat. Sed neque ingredi faciunt in eam viam, nisi pueros et adolescentes; videlicet quod artes discantur in his aetatibus. Nos autem omnis sexus, et generis, et aetatis, in hoc coeleste iter inducimus; quia Deus, qui ejus viae dux est, immortalitatem nulli homini nato negat. Forma quoque ipsarum viarum non ita est, ut illi putaverunt. Quid enim opus est Y littera in rebus contrariis atque diversis? Sed altera illa melior conversa est ad solis ortum, altera illa deterior, ad occasum; quoniam qui ueritatem ac iustitiam sequitur, is accepto immortalitatis praemio perenni luce potietur, qui autem ab illo malo duce inlectus praetulerit uitia uirtutibus, mendacium ueritati, necesse est ad occasum et teneutramque et earum proprietates habitusque monstrabo. Una est itaque uirtutis ac bonorum uia, quae fert non in Elysios campos, ut poetae loquuntur, sed ad ipsam mundi ar
Abbreviated transcription (Latin):
quas p hĩ uescierunt. tum earum q̃
sint prenna. sumul eciam que sũt
uicia. que ne eorum suplicia mous¬
trabo. nam fortasse aliquis expec¬
tet ut separatim de niciis ac uirtuti¬
bus dicam. cum de bono aut dema¬
lo disserentibus nobis. eciam qd̾
est contrarium possit intelligi. si¬
ne euini uirtutes uiseras uicia su¬
a sponte cedant. sine uicia eximas.
uirtutes ultro subibunt: Sic bo¬
norum ac malorum constituta
natura est. ut seuncem s emper op¬
pugnent. semper expellant. I ta
fit neq uicia detrahi sine nirtutib
possint. nec uirtutes inseri sine de¬
traccioneniciorum. has igitur in¬
utriq prepositum ẽẽ dicimus du¬
cem utrumq in morta lem. sed al¬
terum honoratum qui nirtutibus
ac bonis presit. Alterum dampna¬
tum qui uiciis ac malis. Illi antez
indexteriore tautum uia ducem po¬
nunt. neq unum. neq perpetuũ:
Si qui d̾ quem li bet doctorem boue
artis inducunt qui a desidia reno¬

Expanded text:
quas philosophi nescierunt; tum earum quae quas philosophi nescierunt; tum earum quae sint praemia, simul etiam quae sint vitia, quaeve eorum supplicia, monstrabo. Nam fortasse aliquis expectet, ut separatim de vitiis ac virtutibus dicam, cum de bono aut malo disserentibus nobis, etiam quod est contrarium possit intelligi. Sive enim virtutes inseras, vitia sua sponte decedent: sive vitia eximas, virtutes ultro subibunt. Sic bonorum ac malorum constituta natura est, ut se invicem semper oppugnent, semper expellant: ita fit, ut neque vitia detrahi sine virtutibus possint, nec virtutes inseri sine detractione vitiorum. Has igitur viutrique praepositum esse dicimus ducem, utrumque immortalem: sed alterum honoratum, qui virtutibus ac bonis praesit, alterum damnatum, qui vitiis ac malis. Illi autem in dexteteriore tantum via ducem ponunt, neque unum, neque perpetuum. Siquidem quemlibet doctorem bonae artis inducunt, qui a desidia revo
Abbreviated transcription (Latin):
nestain et copiosam uiam dispu¬
tant per actara acturum: Si uero
doctorem frugalitatis non inuene¬
rit in sunstram uiam. que melioris
speciem menciatur incedere. I dest.
desidie. inhercie. luxurie. setradere.
que sua uia quid uidentur ad tem¬
pus. uera bona iguoranti. post au¬
tem amissa omni dignitate ac re
fauuliari. in omnibus miseriis
ignomimaq uicturum. ad corpus
ergo et ad hanc uitam quam inter¬
ra duciius. fines earum retulerũti.
poete fortasse melius. qui hoc bunũ
apud inferos ẽẽ uoluerunt. s ĩ eo
falluitur. quod eas uias mortuis
proposuerunt. utriq ergo uere. s
tamen utriqz non recte. quia opor¬
tuit uias ipsas aduitam fines ea¬
rum ad mortem referri: Nos igit᷑
melius et uerius qui duas istas
uias celi et inferorum ẽẽ dicimus.
quia in mortalitas. in iustis pena
eterna proposita est: Quoio do
hee uite hee me nel inceluni tollãt
nel ad inferua precipitent expli¬
cabo. et aperiam que sunt uirtutes

Expanded text:
nestam et copiosam uitam dispunestam et copiosam uitam disputant peracturum; si uero doctorem frugalitatis non muenent, in sinistram uiam quae melioris speciem mentiatur incidere, id est desidiae inertiae luxuriae se tradere, quae suauia quidem uidentur ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque uicturum. ad corpus ergo et ad hanc uitam quam in terra ducimus fines earum uiarum rettulerunt. poetae fortasse melius, qui hoc biuium aput inferos esse uoluerunt, sed in eo falluntur quod eas uias mortuis proposuerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. nos igitur melius et uerius, qui duas istas uias cquia justis immortalitas, injustis poena aeterna proposita est. Quomodo autem hae viae vel in coelum tollant, vel ad inferna praecipitent, explicabo: aperiam quae sint virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
ralibus in licere auimos hominum.
et manium iocunditatum speties cap¬
tos. ad aterbas amaritudines. mise¬
rias qz perducere. sapiens prorsus
disputacio. si uirtutum ipsarum for¬
mas ac ternimos scirent. non em̾ di¬
discerant nel que sint. nel quid eas
mercedis a deo maneat. quod nos hiis
duobus libris docebimus: Hi uero
quia iguorabant. ant dubita baut
aui mas hominum inmortales ẽe.
et uirtutes et uicia teriens houori¬
bus aut penis exstim auerunt.¶Oĩs
ergo hec deduabus uiis disputacio.
ad frugalitatem ac luxoriam spet
tet. dicunt enim humaue uite cur¬
sum .y. littere similem: Q uuus qͥs
hominum cum prime a dulescencie
limen attigerit. et in eum locunie
reat nutabundus. ac nesciat inꝙͣ
se partem pocius inclinet: Si du¬
cem nactus fuerit. qui dirigat ad
meliora titubantem. hoc est. si ant
phĩa indĩcerit. aut eloquenciam:
aut a liquid houeste artis. quo ena¬
dat ad bonam frugem. quod fieri
sine la bore maximo non potest. ho¬

Expanded text:
ralibus inlicere animos hominum ralibus inlicere animos hominum et inanium iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. omnis ergo haec de duabus uiis disputatio ad frugatat. Dicunt enim humanae vitae cursum Y litterae esse similem, quod unusquisque hominum, cum primae adolescentiae limen attigerit, et in eum locum reat nutabundus, ac nesciat in quam se partem potius inclinet. Si ducem nactus fuerit, qui dirigat ad meliora titubantem, hoc est, si aut philosophiam didicerit, aut eloquentiam, aut aliquid honestae artis, quo edat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, ho
Abbreviated transcription (Latin):
Et quid̾ phi alteram uirtutum ẽe
uoluerunt. alteram uiciorum: eãq
que sit asignata uirtutibus. pͥmo
aditu ẽẽ arduam et confragosam.
In qua siquis difficulte superata in
cumimum eius euaserit. habere eũ
detero planum iter. lucidum. ame¬
niui qz campum. et oinnes la boꝵ
suorum capere fructus uberes atq
iocundos. quos autem primi a ditꝰ
difficultas deterruerit. eos nullam
uiciorum uiam labi atq deffletere.
que p̾mo ingressu sit quasi amena.
multoq tricior. Deinde cum eam pau¬
lo ulterius processerint. ameuitatis
illius speciem repente subduci. ex ori¬
ri autem uiam precipitem. nunc sa¬
xis asperam. nuuc obducta in sen¬
tibus. nunc gurgitibus intertisa.
uel torrentibus rapidam. ut labora¬
re. herere. labi. tadere sit neccesse. q̃
omĩa eo proferuntur. ut appareat
inuirtutibus capiendis labores ẽẽ
maximos. In perceptis autem ma¬
ximos fructus et solidas atq in¬
corruptas uoluptates. Dicia uero qui¬

Expanded text:
et quidem philosophi alteram uirtutum esse et quidem philosophi alteram uirtutum esse noluerunt, alteram uitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum amoenumque campum et omnium laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius processerint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus et solidas atque incorruptas uoluptates, uitia uero qui
Abbreviated transcription (Latin):
quibus ipsis nichil ẽẽ testatur nõ
in phĩa melius et fructuosins. ꝙͣ¬
si precepta uite daret. quod si hoc il¬
li faciunt quib nõ est ueritas cog¬
nita. quanto magis suos facere
debemus. qui adeo eruditi et illm̃a¬
ti possumus uera precipere: nec ta¬
men sic do cebunus. ut quasi p̾ma
uirtutis elementa tradamus quod ẽ
infinitum. sed tam quam do cendum
susceperimus eum apud illos i aui
perfectus ẽẽ uideatur. Mauentib
enim preceptis eorum que solent
ad probitatem recte dare. ignota
illis superstruenns ad perficiendã
consunmandam q iusticiam ꝙͣ
non tenent: Ea nero que possunt
cum illis ẽe comimuna preterut¬
tam. ne quid ab hiis uidear mutu¬
ari. quorum errores coarguere. atq
perire decreuerim. Due sunt uie ꝑ
quas humanam uitam progredi
necesse est. Una q̃ incelum ferat. al¬
tera que ad inferos deprimat. quas
et poete incarminibus. et ꝑ hĩ in
disputa cionibus suis induxerunt.

Expanded text:
quiquiphilosophia melius et fructuosius, quam praecepta vitae dare. Quod si hoc illi faciunt, quibus non est veritas cognita; quanto magis nos facere debemus, qui a Deo eruditi et illuminati possumus vera praecipere? Nec tamen sic docebimus, ut quasi prima virtutis elementa tradamus, quod est infinitum: sed tanquam docendum suscperfectus esse uideatur. manentibus enim praeceptis eorum quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus ad perficiendam consummandamque iustitiam, quam non tenent. ea uero quae possunt cum illis esse communia praetermittam, ne quid ab iis uidear mutuari quorum errores coarguere atque aperire decreuerim. Duae sunt uiae per quas humanam uitam progredi necesse est, una quae in caelum ferat, altera quae ad inferos deprimat: quas et poetae in carminibus et philosophi in disputationibus suis induxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bat indelicet non carne opus ẽẽ ad
pla candam celestem maiestatem.
ced mente sancta. et nsto animo
et pectore. ut ipse ait. quod natura¬
li sit houestate generosums hec ẽ
religio corporis celestis. nou que cõs¬
tat exrebus coruptis. sed que uir¬
tutibus amun qui oritur excelo. ħ
uerus est cultus. in quo mens colẽ¬
tis se ipsam deo. in ma culatai uic¬
timam sistit. id autem ipsum qu̾o
consequendum. quomodo pr̃andũ
sit. docebit hunis libri dispntacio.
Nichil enim tam preclarum. lõĩ q
conueniens potest ẽẽ. ꝙͣ erudire ho¬
mines ad iusticiam. apud ciceronẽ
catulus inhortensio. ꝑhĩam reb
ommbus preferens malle se dicit.
uel unum parum de officio libellu.
ꝙ̃ longam oracionem pro sedicioso
homine cornelio. que sentencia non
utiq catuli qui illud fortasse non
dixit. sed ciceronis est putanda quis
scripsit credo. ut libros quos de offi¬
ciis erat scripturus comendaret. in

Expanded text:
bat uidelicet non carne opus esse ad bat uidelicet non carne opus esse ad placaudam caelestem maiestatem, sed mente sancta et iusto animo et pectore, ut ipse ait, quod naturali sit honestate generosum. haec est religio caelestis, non quae constat ei rebus corruptis, sed quae uirtutibus animi qui oritur e caelo, hic uerus est cultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit huius libri disputatio. nihil enim tam praeclarum hominique conueniens potest esse quam erudire homines ad iustitiam. aput Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens malle se dicit uel unum paruum de officio libellum quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. quae sententia non utique Catuli, qui illut fortasse non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit, credo ut libros quos de officiis erat scripturus commendaret: in