comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
phetȩ inueniuntur ab eis qui ñ puerilit̾ insiliunt.
sed pie diligent̾q ab eis ꝑtractant diuitiarum & hu¬
manaruin rerum. tam Bonũ & tam grande secretũ
Qđ etiam temꝑibus noui populi magnis. & sp̃ualib
uiris eccłȩ catholicȩ alũpnis. uideo cautissiuie ꝓuide¬
ricuequid populariter agaut. qđ ñdũ ẽẽ temnꝑis
ut cũ populo agatur intelligunt. Alim̃ta lac tea lar
ribus autẽ cibis cũ sapientibus paucis uescuntur Sa¬
pientiam enini loquimur int̾ ꝑfectos. Garualibus
uero &. animnalibus. & quãius nouis hominibus
ad huc tañ par uulis ñnulla obtegunt : sed nulla
inanibus laudibus. sed utilitati eorum cũ quibus
lex ẽ diuiuȩ ꝓuidentie. ut nemo a suꝑioribus
ad iuuetur. Ad cognoscendam & ꝑcipiendam gr̃am
dĩ. qui ñ ad eandem puro affectũ inferiores ad¬
iuuerit. lta de peccato nr̃o qđ in homine peccatore
ipsa natura nr̃a cõmisit. & gñs humanũ factũ est

Expanded text:
phetae inveniuntur ab iis qui non pueriliter insiliunt, phetae inveniuntur ab iis qui non pueriliter insiliunt, sed pie diligenterque pertractant divinarum et humanarum rerum tam bonum, et tam grande secretum. Quod etiam temporibus novi populi, a magnis et spiritualibus viris Ecclesiae catholicae alumnis video cautissime provideri: ne quid populariter agant, quod nondum esse temporis, ut cum populo agatur, intelligunt; alimenta lactea largeribus autem cibis cum sapientibus paucis vescuntur. Sapientiam enim loquuntur inter perfectos, carnalibus vero et animalibus, quamvis novis hominibus, adhuc tamen parvulis, nonnulla obtegunt, sed nulla minanibus laudibus; sed utilitati eorum cum quibus lex est divinae providentiae, ut nemo a superioribus adjuvetur ad cognoscendam et percipiendam gratiam Dei, qui non ad eamdem puro affectu inferiores adjuverit. Ita de peccato nostro, quod in homine peccatore ipsa natura nostra commisit, et genus humanum factum est
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ celorũ. Quius populi uita interim tempora¬
lis. incipit a dñi aduentu in humilitate usq ad
diem iudicii. quando in claritate uenturus. ẽ: post
quod iudiciũ uetere homine extincto. erit illa
mutatio. quȩ angłicam uitã pollicetur. Om̃s enim
resurgemus: sed ñ om̃s immutabimur. Kesurget
gͦ pius populus. ut ueteris hominis sui reliquias tͣns¬
formet in nouũ. Resurget autẽ impius populus. qui
ab intio usq ad finem ueterẽ hominem gessit. ut in
scđam mortem p̃cipitetur. Etatum autẽ articulos
qui diligunt. legunt. inueniunt. nec ⁊irania neo
paleas ꝑ horrescunt. Impius namq. aut pio uiuid
& peccator iusto. ut eorum cõꝑatione alacrius do¬
ren temporibus usq ad il luminationẽ interioris
homirus meruit ꝑ uenire. gñs humanum pro
ȩtas illa poscebat. & ꝓphetiam uitunaus id qd ex hi¬
beri oporturium ñ erat. quales patriarchȩ. ac pro¬

Expanded text:
regnum coelorum. Cujus populi vita interim temporaregnum coelorum. Cujus populi vita interim temporalis incipit a Domini adventu in humilitate, usque ad diem judicii, quando in claritate venturus est. Post quod judicium, vetere homine exstincto, erit illa mutatio quae angelicam vitam pollicetur: Omnes enim resurgemus, sed non omnes immutabimur . Resurget ergo pius populus, ut veteris hominis sui reliquias transformet in novum. Resurget autem impius populus, qui ab initio usque ad finem veterem hominem gessit, ut in secundam mortem praecipitetur. Aetatum autem articulos, qui diligenter legunt, inveniunt; nec zizania nec paleas perhorrescunt. Impius namque pio vivit, et peccator justo, ut eorum comparatione alacrius, doreni temporibus usque ad illuminationem interioris hominis meruit pervenire, genus humanum pro aetas illa poscebat, et per prophetiam intimans id quod exhibere opportunum non erat: quales Patriarchae ac Pro
Abbreviated transcription (Latin):
unum eorũ . id ẽ. ueterem. atq terrenũ possit
ui hoc tota uita unus homo agere. nouũ uͦ &
celestem. nemo in hac uita possit nͥ cũ uetere.
Nam ut ab ipso incipiat necesse ẽ: ut usq ad
uisi bilem mortem oũ illo quãuis eo deficiente¬
se ꝑficiente ꝑducere. sic ꝓportione uniuersũ gñs humanũ
cuius tanquã unius hominis urta . ẽ. ab adam usq ad
finẽ scłi. ita sub diuinȩ ꝓuidentiȩ legibiis administrat᷑
ut in duo gn̾a distributũ appareat. quorũ in uno. ẽ.
turba impiorũ. terreni hominis imaginẽ ab icio
scłi usq ad finẽ gerentiũ. in altero series populi
uni dõ dediti Sic ab adam usq ad ioh̾em bapͥcistã.
terren hominib uitã gerens seruili quadã iustitia
cuius historia uetus testam̃tũ uocatur. quasi terre.¬
nũ pollicens regnũ. quȩ tota nichil est aliud. quã
imago noui populi. & noui testam̃ti pollicentis

Expanded text:
unum eorum, id est veterem atque terrenum, possit unum eorum, id est veterem atque terrenum, possit in hac tota vita unus homo agere, novum vero et coelestem nemo in hac vita possit nisi cum vetere; nam et ab ipso incipiat necesse est, et usque ad visibilem mortem cum illo, quamvis eo deficientese proficiente, perduret: sic proportione universum genus humanum, cujus tanquam unius hominis vitaeculi, ita sub divinae providentiae legibus administratur, ut in duo genera distributum appareat. Quorum in uno est turba impiorum, terreni hominis imaginem ab initio saeculi usque ad finem gerentium. In altero, series populi uni Deo dediti, sed ab Adam usque ad Joannem Baptistam terreni hominis vitam gerentis servili quadam justitia: cujus historia Vetus Testamentum vocatur, quasi terrenum pollicens regnum; quae tota nihil aliud est quam imago novi populi, et Novi Testamenti pollicentis
Abbreviated transcription (Latin):
& uela m̃to pudoris obnubitur. ut iam recte¬
 uiuere ñ cogatur. sed etiam si om̃s concedant pec¬
care ñ libeat᷑. Quartã iam id ip̃sũ multo firmius
rdinatiusq facientem. & enicantẽ in ui
tum. atq aptam & idoneam om̃ibus ꝑ secutio¬
nibus & mundi huius tempestatibus ac fluctib
sustinendis ac frangendis. Quintã pacatã atq
om̃i ex parte tranquillã. uiuentẽ inopibus &
abundantia in cõmutabilis regni. sũme atq in¬
effabilis sapientie Sextam om̃imode mutatio¬
nis in ȩt̾nam uitam usq ad totã obliu̾ionẽ uitę
temporalis transeurtẽ. ꝑ fectam formã. quȩ fac¬
ta est ad imaginẽ & sum ilitudinẽ dĩ. Septim a
enim iam quies ęt̃na ẽ. & nullis etatib distin¬
guenda beatitudo ꝑ petua. Ut enĩ finis ueteris
hominis mors ẽ: sic finis noui hominis uita eter¬
na. Ilie nãq homo peccati . ẽ. istę iustitiȩ Si cut
autẽ isti ambo nullo dubitante ita sunt. ut

Expanded text:
et velamento pudoris obnubitur, ut jam recteet velamento pudoris obnubitur, ut jam recte vivere non cogatur, sed etiamsi omnes concedant, peccare non libeat. Quartam jam idipsum multo firmius ordinatiusque facientem et emicantem in vitum, atque aptam et idoneam omnibus et persecutionibus, et mundi hujus tempestatibus ac fluctibus sustinendis atque frangendis. Quintam pacatam atque ex omni parte tranquillam, viventem in opibus et abundantia incommutabilis regni summae atque ineffabilis sapientiae. Sextam omnimodae mutationis in aeternam vitam, et usque ad totam oblivionem vitae temporalis transeuntem in perfectam formam, quae facta est ad imaginem et similitudinem Dei. Septima enim jam quies aeterna est, et nullis aetatibus distinguenda beatitudo perpetua. Ut enim finis veteris hominis mors est, sic finis novi hominis vita aeterna. Ille namque homo peccati est, iste justitiae. CAPUTautem isti ambo nullo dubitante ita sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudinis suȩ Hunc autẽ hominẽ quen
erem. & ex teriorem. & terrenũ descri¬
siue in suo gnẽ moderatũ. siue etiã seruilis iusti¬
tie. modũ excedentẽ. ñ nulli totũ agunt ab isti¬
us uite ortu usq ad occasum. Non nulli autem
uitã istã necessario ab illo accipiunt. sed renas¬
cuntur interius. &. cȩteras eius partes suo ro¬
bore spiritali. & incremtis sapientiȩ corrũpunt
& necant. & incęlestes leges. donec ꝑ uisibilem
mortẽ totũ instauretur astringunt Iste dr̃ nouus &
as Primã in uberibus utilis historię. quę nutrit
exemplis. Secundã iam obliuiscentẽ humana & ad
diuina tendentẽ. in qua ñ auctoritatis huniane
continetur sinu. sed ad sũmã & in cõmutabilem
legem passibus rationis innititur. Terciam iam fi¬
dentiorẽ. & carnalẽ appetitũ. rationis robore
maritantem. gaudenteq intrin secus. in quadam
duloedine con iugali. cum aninia mͣti copulatur

Expanded text:
pulchritudinis suae. 49. Hunc autem hominem, quem pulchritudinis suae. 49. Hunc autem hominem, quem veterem et exteriorem  sive etiam servilis justitiae modum excedentem, nonnulli agunt totum ab istius vitae ortu usque ad occasum. Nonnulli autem istam vitam necessario ab illo incipiunt, sed renascuntur interius, et caeteras ejus partes suo robore spirituali et incrementis sapientiae corrumpunt et necant, et in coelestes leges, donec post visibilem mortem totum instauretur, adstringunt. Iste dicitur novas. Primam in uberibus utilis historiae, quae nutrit exemplis. Secundam jam obliviscentem humana, et ad divina tendentem, in qua non auctoritatis humanae sinu continetur, sed ad summam et incommutabilem legem passibus rationis innititur. Tertiam jam fidentiorem, et carnalem appetitum rationis robore maritantem, gaudentemque intrinsecus in quadam dulcedine conjugali, cum anima menti copulatur,
Abbreviated transcription (Latin):
adolescentia. ciii iam ꝓ pagationẽ prolis natura
ꝑmittit. & patrẽ facit Porro adolescentiam iu¬
uentus excipit. iam exercenda muneribus publi¬
cis & domanda sub legibus. in qua uehemĩtior ꝓ¬
hibitio peccatorum. & pena peecantiũ seruilit᷑
cohiercens. carnalibus animis atrociores impetus
libidinis gignit. & om̃a cõmissa congeminat
Non eniͣ simplex peccatũ . ẽ. ñ solũ malũ. sed etiã
uetitũ ad mittere. Post labores autẽ iuuentutis.
seniori pax ñnulla conceditur. Inde usq ad mor
tis excorpore. & cupiditatibus rerũ temporali¬
um colligati. Hic dicit᷑ uetus homo & exterior
& terrenus.etiã si obtineat eam quã uulgus uo¬
cat felicitatẽ in bene constituta terrena ciuita¬
te. siue sub regibus. siue sub principibus. siue
fub legibus. siue sub his om̃ibus. Aliter enĩ bene
constitui popłs ñ potest: etiam qui terrena sec¬
tatur. Habet quippe ae ipse modũ quendam

Expanded text:
adolescentia, cui jam propagationem prolis natura adolescentia, cui jam propagationem prolis natura permittit, et patrem facit. Porro adolescentiam juventus excipit, jam exercenda muneribus publicis, et domanda sub legibus; in qua vehementior prohibitio peccatorum, et poena peccantium serviliter coercens, carnalibus animis atrociores impetus libidinis gignit, et omnia commissa congeminat. Non enim simplex peccatum est, non solum malum, sed etiam vetitum admittere. Post labores autem juventutis, seniori pax nonnulla conceditur. Inde usque ad mortis ex corpore, et cupiditatibus rerum temporalium colligati. Hic dicitur vetus homo, et exterior, et terrenus, etiamsi obtineat eam quam vulgus vocat felicitatem, in bene constituta terrena civitate, sive sub regibus, sive sub principibus, sive sub legibus, sive sub his omnibus: aliter enim bene constitui populus non potest, etiam qui terrena sectatur; habet quippe et ipse modum quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
humanum. quorũ nouitate flagrauit. Hec iam
dubium nobis eẽ oportet his eẽ credendum. qui
cum ea p̃dicent quȩ pauci assequunt᷑. se tam̃ se¬
quendos populis ꝑsuadere potuert̃. Hunc enim
agitur. quibus credendũ sit. antequã quisq sit
idoneus in eunde rationi. de diuinis. & in uisibili¬
bus rebus. Non ipsi rationi purgatioris animę
quȩ ad ꝑspicuã ueritatẽ ꝑuenit᷑. cui nullo mͦ
auctoritas humana p̃ponitur: Sed ad hanc nul¬
la suꝑbia ꝑ ducit. Quȩ si ñ eẽt. ñ eẽnt heretici
neq scismatici. nec car ne circũcisi. nec creature.
simulachrorũq cultores. Hi autẽ si ñ ẽẽut. antẽ
ꝑfectionem populi quȩ ꝓmittit᷑. multo pigrius
mortalimi ineruerunt. sic traditur. Primo unius ho¬
minis cuiuslibet nascentis natura & eruditio cogitat᷑
obliuiscenda crescenti Eam pueritia sequitur. un¬
de incipimus aliquid meminisse. Huic succedit

Expanded text:
humanum, quorum novitate flagravit: nec jam humanum, quorum novitate flagravit: nec jam nobis dubium esse oportet iis esse credendum, qui cum ea praedicarent quae pauci assequuntur, se tamen sequendos populis persuadere potuerunt. Nunc enim agitur quibus credendum sit, antequam quisque sit idoneus ineundae rationi de divinis et invisibilibus rebus; nam ipsi rationi purgatioris animae, quae ad perspicuam veritatem pervenit, nullo modo auctoritas humana praeponitur: sed ad hanc nulla superbia perducit. Quae si non esset, non essent haeretici, neque schismatici, nec carne circumcisi, nec creaturae simulacrorumque cultores. Hi autem si non essent ante perfectionem populi, quae promittitur, multo pigrius alitatem meruerunt, sic traditur. Primo unius cujuslibet hominis nascentis natura, et eruditio cogitatur. obliviscenda crescenti. Eam pueritia sequitur, unde incipimus aliquid meminisse. Huic succedit
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt. qui unũ dm̃ sũmũ. solũ uerũ dm̃ . & solũ
colendũ eẽ dicunt Si apud hos ueritas ñ eluxerit
tũ demũ inigrandũ ẽ. Sicut enim in ipsarerũ na¬
tura. maior ẽ auctoritas. unius ad unũ om̃a redi¬
gentis. nec in gñe humano. multitudinis ulla po¬
tentia. nisi consentientis. id .ẽ. unũ sentientis ita in
religione. qui ad unũ uocant eorũ maior & fide
diguior eẽ debet auctoritas Altera consideratio . ẽ.
dissenfionis eius: que de unius dĩ cultu int̃ homi¬
nes orta ẽ. Sed accepimus inaiores nr̃os eo gradu
quo a temporalibus ad ȩt̾na conscenditur uisa mi¬
racula. Non enĩ aliter poterant secutos eẽ.ꝑ qͦs
id actũ .ẽ. ut necessaria ñ essent posteris. Cũ enum
eccła catholica ꝑ totũ orbem diffusa atq fund a¬
ta sit. nec miracula illa in nr̃a tempora durare
ꝑmissa sunt. ne animus semꝑ uisibilia quereret.
corũ consuetudine frigesceret gñs

Expanded text:
di sunt, qui unum Deum summum solum verum Deum, et solum di sunt, qui unum Deum summum solum verum Deum, et solum colendum esse dicunt. Si apud hos veritas non eluxerit, tum demum migrandum est. Sicut enim in ipsa rerum natura major est auctoritas unius ad unum omnia redigentis, nec in genere humano multitudinis ulla potentia est nisi consentientis, id est unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, eorum major et fide dignior esse debet auctoritas. 47. Altera consideratio est dissensionis ejus quae de unius Dei cultu inter homines orta est. Sed accepimus, majores nostros eo gradu fidei, quo a temporalibus ad aeterna conscenditur, visibilia miracula non enim aliter poterant secutos esse: per quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. Cum enim Ecclesia catholica per totum orbem diffusa atque fundata sit, nec miracula illa in nostra tempora durare permissa sunt, ne animus semper visibilia quaereret, eorum consuetudine frigesceret genus
Abbreviated transcription (Latin):
quas caro ñ nuntiat. Eas autẽ carnales uoco. quȩ ꝑ
carnẽ sentiri quę unt. id ẽ ꝑ oculos. ꝑ aures cęterosq
corporis sensus. His gͦ carnalib uel cor¬
poralibus formis inherere amore pueros necesse
uina ꝓuidentia. ñ solũ singulis hominib quasi pri¬
uatimꝰ. sed uniũso gñi humano tanquã publice
consulit. quid cũ singulis agatur. ds̃ qui agit. atq
ipsi cũ quib agitur sciunt Quid autẽ agatur cum
gnẽ humano ꝑ historiam cõmendari uoluit ꝑ ꝓpham¬
dendo. quã intelligendo ualet. Sed nr̃m ẽ considerare
disceptatio ẽ: utrũ his potius credamus qui ad mul¬
tos dõs. an his. qui ad unũ dm̃i colendũ nos uocant
Quis dubitet eos potissimũ sequendos qui ad unũ
uocant. p̃sertim cũ illi multorũ cultores deorum
de hoo uno dũo cunctorum & rectore consentiant:
Et certe ab uno incipit numerus. Prius gͦ isti seqͣn¬

Expanded text:
quas caro non nuntiat. Eas enim carnales voco, quae per quas caro non nuntiat. Eas enim carnales voco, quae per carnem sentiri queunt, id est per oculos, per aures, caeterosque corporis sensus. His ergo carnalibus vel corporalibus formis inhaerere amore pueros necesse ina providentia, non solum singulis hominibus quasi privatim, sed universo generi humano tanquam publice consulit; quid cum singulis agatur, Deus qui agit atque ipsi cum quibus agitur sciunt. Quid autem agatur cum genere humano, per historiam commendari voluit, dendo quam intelligendo valet. Sed nostrum est considerare,disceptatio est, utrum iis potius credamus, qui ad multo deos, an iis qui ad unum Deum colendum nos vocant. Quis dubitet eos potissimum sequendos qui ad unum vocant, praesertim cum illi multorum cultores, de hoc uno Domino cunctorum et rectore consentiant? et certe ab uno incipit numerus. Prius ergo isti sequen
Abbreviated transcription (Latin):
tione peccatorũ. exercitatione iustorũ ꝑfeotione beato¬
uina ꝑuidentia & in effabili beneficientia geritur.
gradatĩ distincteq pulcherrima ẽ. Tribuitur enim
in auctoritatẽ. atq rationẽ: Auctoritas fidẽ flagitat
& rationi p̃parat hominẽ: ratio uͭ ad intel lectum
cognitionẽq ꝑ ducit. Quãquã neq auctoritatẽ ra¬
tio penitus deserit. cũ considerat᷑ cui credendũ sit¬
& certe sũma ẽ ipsius iam cognitio. atq ꝑspicuȩ ue¬
ritatis auctoritas. Sed quia in temporalia deuẽniinꝰ.
& eorũ amore ab ȩtͣnis impedimur: quedã tempora¬
lis medicina. quȩ ñ scientes sed credentes ad salutẽ.
uocat. ñ naturȩ excellentia. sed ipsuis temporis or¬
dine prior.ẽ. Nam inquẽ locũ quisq ceciderit. ibi
debet incũbere ut surgat Ergo ipsis carnalibus for¬
mis quib detinein᷑ nitendũ ẽ ad eas cognoscendas

Expanded text:
tionem peccatorum, exercitationem justorum, perfectionem beatotionem peccatorum, exercitationem justorum, perfectionem beatovina providentia et ineffabili beneficentia geritur, gradatim distincteque pulcherrima est. Distribuitur enim in auctoritatem atque rationem. Auctoritas fidem flagitat, et rationi praeparat hominem. Ratio ad intellectum cognitionemque perducit. Quanquam neque auctoritatem ratio penitus deserit, cum consideratur cui sit credendum; et certe summa est ipsius jam cognitae atque perspicuae veritatis auctoritas. Sed quia in temporalia devenimus, et eorum amore ab aeternis impedimur, quaedam temporalis medicina, quae non scivocat, non naturae excellentia, sed temporis ordine prior. Nam in quem locum quisque cecdebet incumbere ut surgat. Ergo ipsis carnalibus formis, quibus detinemur, nitendum est, ad eas cognoscendas
Abbreviated transcription (Latin):
ri sed mundũ possidere ceperie. nullũ ei malũ erit. qͥa
ista infuna pulchritudo temporaliũ uicissitudinũ que
cũ ipsa ꝑ agebatur. sub ipsa ꝑagetur. & erit ut scriptũ ẽ
celũ nouũ & terra noua. ñ in parte laborantib ani¬
niis sed in uniũsitate regnantibus. Diña enĩ ur̃a sunt
nicluilq aliud . ẽ. quã peccatũ. & pena peccati. unde &e¬
intelligitur naturã uel si melius ita dr̃. nullam substan¬
tiaui. siue essentiam inalũ. eẽ. neq de peccatis penis¬
que eius animȩ efficitur. ut uniuersitasulla defor¬
nutate turpetur. quia rationalis substantia quȩ ab
om̃i peccato. munda . ẽ. dõ subiecta. subiectis sibi
ceteris dñatur. Ea uͦ quȩ peccauit ibi ordinata ẽ.
ubi ẽẽ tales decet. ut dõ conditori atq rectori uni¬
uersitatis decora sint om̃a. & hȩc .ẽ. pulchritudo
uniuersȩ creaturȩ ꝑ hec tria incul pͥabilis. dampua¬

Expanded text:
ri, sed mundum possidere coeperit, nullum ei malum erit: quia ri, sed mundum possidere coeperit, nullum ei malum erit: quia ista infima pulchritudo temporalium vicissitudinum, quae cum ipsa peragebatur, sub ipsa peragetur; et erit, et scriptum est, Coelum novum et terra nova , non in parte laborantibus animis, sed in universitate regnantibus. Omnia enim vestra, innihilque aliud est quam peccatum et poena peccati; inde intelligitur nullam naturam, vel, si melius ita dicitur, nullam substantiam sive essentiam malum esse. Neque de peccatis poenisque ejus animae efficitur, ut universitas ulla deformitate turpetur. Quia rationalis substantia, quae ab omni peccato munda est, Deo subjecta, subjectis sibi caeteris dominatur. Ea vero quae peccavit, ibi ordinata est, ubi esse tales decet, ut Deo conditore atque rectore universitatis decora sint omnia. Et est pulchritudo universae creaturae per haec tria inculpabilis; dam
Abbreviated transcription (Latin):
core decori sunt Et hoc enim quȩdam imitatio ue¬
ritatis est. Hec ob aliud a talibus ꝓhibemur spectaculis.
nisi ne umbris rerum decepti. abipsis rebus quarũ um¬
bre illȩ sunt aberremus. Ita uniuersitatis huius candi¬
tio atq ad m inistratio. solis impus animis dãpnatisq ñ
placet. sed etiam cũ miseria earũ multis uel in terra uic¬
tricibus uel in cęlo sine periculo spectantibus placet Hi-
beata. om̃is autẽ ir rationalis. aut cedat potentiori. aut
pareat meliori. aut cõparetur ȩquali. aut cer tantem
exerceat. aut dãpnato noceat. & om̃e corpus suȩ animȩ
seruiat. quantũ ꝓ eius mneritis. & pro rerũ ordine sinitͣ.
nullũ malũ naturȩ est uniu̾sȩ. sed sua cuiq culpa fit ma¬
lum. Porro cũ anima ꝑ dĩ grãm regenerata. & in integrũ
restituta.&. illi subditã uni a quo creata est instaurato
eciam corpore in pristinã firmitatẽ ñ cũ mundo possi de¬

Expanded text:
core decori sunt: et haec enim quaedam imitatio vecore decori sunt: et haec enim quaedam imitatio veritatis est. Nec ob aliud a talibus prohibemur spectaculis, nisi ne umbris rerum decepti, ab ipsis rebus quarum illae umbrae sunt, aberremus. Ita universitatis hujus conditio atque administratio, solis impiis animis damnatisque non placet; sed etiam cum miseria earum, multis vel in terra victricibus, vel in coelo sine periculo spectantibus placet: nihbeata; omnis autem irrationalis aut cedat potentiori, aut pareat meliori, aut comparetur aequali, aut certantem exerceat, aut damnato noceat; et omne corpus suae animae serviat, quantum pro ejus meritis, et pro rerum ordine sinitur: nullum malum est naturae universae, sed sua cuique culpa fit malum. Porro cum anima per Dei gratiam regenerata, et in integrum restituta, et illi subdita uni a quo est creata, instaurato etiam corpore in pristinam firmitatem, non cum mundo posside
Abbreviated transcription (Latin):
quã ipsam artẽ qua conficitur uersus. quia plus se
auribus quã intelligentię dediderunt : ita multi tem¬
poralia diligunt: conditricẽ uͦ ac moderatricẽ tempo¬
rum diuinã ꝓuidentiã ñ requirunt. atq in ipsa di¬
lectione temporalium nolunt transire qd̃ amant .&.¬
tam sunt absurdi. quã si quisquã in recitatione p̃clari
carminis. unã aliquã sillabam solam ꝑpetuo uellet au¬
dire. Sed tales auditores carminũ ñ inueniuntur. Tali¬
bus autẽ rerũ existimatoribus pleua sunt om̃a. ꝓp¬
terea quia nemo qui facile nõn. ñ mͦ totũ uersum. sed
etiam totũ carm̃ possit audire : totũ autẽ ordinem
selorum sentire nullus hominum potest. Huc acce¬
dit quod carminis ñ sumus partes. scłorum uero
partes dãpnatione facti sumus. Illud gͦ canit᷑ subi u¬
dicio nr̃o: ista ꝑaguntur de labore nr̃o. Nulli auts
uicto ludi agonistici placent. sed tam̃ cũ cius dedẽ¬

Expanded text:
quam artem ipsam qua conficitur versus, quia plus se quam artem ipsam qua conficitur versus, quia plus se auribus quam intelligentiae dediderunt: ita multi temporalia diligunt, conditricem vero ac moderatricem temporum divinam providentiam non requirunt; atque in ipsa dilectione temporalium nolunt transire quod amant, et tam sunt absurdi, quam si quisquam in recitatione praeclari carminis unam aliquam syllabam solam perpetuo vellet audire. Sed tales auditores carminum non inveniuntur; talibus autem rerum aestimatoribus plena sunt omnia; propterea quia nemo est, qui non facile non modo totum versum, sed etiam totum carmen possit audire; totum autem ordinem saeculorum sentire nullus hominum potest. Huc accedit quod carminis non sumus partes, saeculorum vero partes damnatione facti sumus. Illud ergo canitur sub judicio nostro, ista peraguntur de labore nostro. Nulli autem victo ludi agonistici placent, sed tamen cum ejus dede
Abbreviated transcription (Latin):
ta cogitantẽ. quia rapitur in ordinem successionis ex¬
trema corporũ pulchritudo. Nam ideo extrema est. qͥa
temporaliũ formarum uumerũ in unã pulchritudinẽ
enim & uersus suo gnͬe pulcher ẽ : quãuis duȩ silla¬
bȩ simul dici nullo modo possint. Nec enĩ scdã enun¬
tiatur. nisi prima transierit. atq ita ꝑ ordine̾ ꝑueni¬
tur adfinem. ut eum sola ultima sonat. ñ secũ sonatiti¬
bus suꝑioribus. forinã tam̃. & decus metri cũ p̃teri¬
tis contexta ꝑficiat. Hec ideo tam̃ ars ipsa qua uersus
fabricatur sic tempori obnoxia .ẽ. ut pulchritudo
eius ꝑ mensuras morar ũ digeratur: sed simul habetꝰ
om̃a quibus efficit uersum. ñ simul habentẽ om̃a. sub
posterioribus prior tollentem. Propterea tam̃ puł¬
chirũ. quia uestigia extrema illius pulchritudiuis
ostendit quã constant̾ & in cõmutabilit̾ ars ipsa cu¬
stodit. Itaq ut ũ nulli ꝑuersi magis aniant uersum

Expanded text:
ta cogitantem , quia rapitur in ordinem successionis exta cogitantem , quia rapitur in ordinem successionis extrema corporum pulchritudo. Nam ideo extrema est, quiatemporalium formarum numerum in unam pulchritudinem enim et versus in suo genere pulcher est, quamvis duae syllabae simul dici nullo modo possint. Nec enim secunda enuntiatur, nisi prima transierit; atque ita per ordinem pervenitur ad finem, ut cum sola ultima sonat, non secum sonantibus superioribus,formam tamen et decus metricum cum praeteritis contexta perficiat. Nec ideo tamen ars ipsa qua versus fabricatur, sic tempori obnoxia est, ut pulchritudo ejus per mensuras morarum digeratur: sed simul habet omnia, quibus efficit versum non simul habentem omnia, sed posterioribus priora tollentem; propterea tamen pulchrum, quia extrema vestigia illius pulchritudinis ostentat, quam constanter atque incommutabiliter ars ipsa custodit. 43. Itaque, ut nonnulli perversi magis amant versum,
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas. Quȩ abundantia homini in om̃i labore eius.
quo ipse laborat sub sole: Neq enim frustra ẽ additũ
uanitantiũ. quia si uanitantes detrahas. qui tanquã
prima sec tantur extrema. ñ erit corpus uanitas. sed
in suo gnẽ quãuis extremã pulchritudinem. sine ullo
errore monstrabit. Temporaliũ enim sp̃erum multifor¬
mitas ab unitate dĩ hominem lapsum ꝑ carnales sen¬
sus di uerberauit. & nrutabili uarietate. multiplicauit
eius affectum. Ita facta ẽ abundantia laboriosa .&. si
dici potest copiosa egestas. dũ aliud & aliud sequitur.
& nichil cũ eo ꝑ manet Sic a tempore frum̃ti. & uini .&.
olei sui multiplicatus ẽ: ut ñ inueniat id ipsum. id ẽ
naturam in cõmutabilem. & singularem quã secutus ñ
erret. &. assecutus ñ doleat. Habebit enim etiam conse
petur. Nunc uero corpus quod corrũpitur aggrauat
aniniã .&. depriniit terrena in habitatio sensum mul¬

Expanded text:
vanitas. Quae abundantia homini in omni labore ejus, vanitas. Quae abundantia homini in omni labore ejus, quo ipse laborat sub sole ? Neque enim frustra est additum, vanitantium, quia si vanitantes detrahas, qui tanquam prima sectantur extrema, non erit corpus vanitas; sed in suo genere, quamvis extremam, pulchritudinem sine ullo errore monstrabit. Temporalium enim specierum multiformitas ab unitate Dei hominem lapsum per carnales sensus diverberavit, et mutabili varietate multiplicavit ejus affectum: ita facta est abundantia laboriosa, et, si dici potest, copiosa egestas, dum aliud et aliud sequitur, et nihil cum eo permanet. Sic a tempore frumenti, vini et olei sui multiplicatus est, ut non inveniat idipsum , id est naturam incommutabilem et singularem, quam secutus non erret, et assecutus non doleat. Habebit enim etiam conseqn corrumpetur. Nunc vero corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum mul
Abbreviated transcription (Latin):
quã certis terminis circũ seriptam uidet imm̃sa spacia
cogitatione format in aniter. & hanc spem sibi future
habitationis pollicetur. nesciens oculorum concupiseen¬
dam se trahere. & cũ hos mundo mre uelle extrã mun¬
dum. Quem ꝓpterea ipsũ eẽ ñ putat: quia eius cłario¬
rem partem ꝑ infinitũ falsa cogitationẽ diffundit. Ud
ñ solũ de hac luce. sed etiã de aqua. postremo de uino
de melle. de duro. de argento. de ipsis denique pulpis
uel sanguine. uel ossibus quorũlibet animaliũ. & cę¬
teris huiuscemodi rebus facillime fieri potest. Nic hil
enim ẽ corporis. qđ ñ uel unũ uisum possit in numera¬
bilit̃ cogitari. uel in paruo spacio uisum possit eãdem
imaginandi facultate ꝑ infinita disfundi Sed fac illi¬
mum .ẽ. execrari carne̾. difficillimũ autẽ ñ carnalit̾
atq supplicio fit. om̃is natura corporea. sođm illud
quod ꝑ salomonem dr̃. Uanitas uanitantiũ. & om̃a

Expanded text:
quam certis terminis circumscriptam videt, immensa spatia quam certis terminis circumscriptam videt, immensa spatia cogitatione format inaniter: et hanc speciem sibi futurae habitationis pollicetur; nesciens oculorum concupiscentiam se trahere, et cum hoc mundo ire velle extra mundum; quem propterea ipsum esse non putat, quia ejus clariorem partem per infinitum falsa cogitatione distendit. Quod non solum de hac luce, sed etiam de aqua, postremo de vino, de melle, de auro, de argento, de ipsis denique pulpis, vel sanguine, vel ossibus quorumlibet animalium, et caeteris hujusmodi rebus facillime fieri potest. Nihil enim est corporis, quod non vel unum visum possit innumerabiliter cogitari, vel in parvo spatio visum possit eadem imaginandi facultate per infinita diffundi. Sed facillimum est exsecrari carnem, difficillimum autem non carnaliter atque supplicio, fit omnis natura corporea illud quod per Salomonem dicitur: Vanitas vanitantium, et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
git dm̃. bonũ est infimũ & in gñe suo pulchrũ. quĩ for¬
ma. & fpecie continetur. Si autẽ diligatur ab anima
quȩ negligit dm̃. nec sic quidem malũ fit ipsa. sed qm̃
peccatũ malũ ẽ. quo ita diligit᷑. fit penalis dilectori
suo. & eum implicat erũnis. & pascit fallacibus uolup¬
tatibus. quia neq ꝑ inanent neq satiant. sed torquent
doloribus. quia cũ ordinẽ suũ ꝑagit pulchra mitabili¬
tas temporum. deserit amnantẽ spẽs concupita. & ꝑ cru¬
ciatũ sentientis discedit a sensibus. & erroribus agitat.
ut hanc eẽ primã spẽm pucet. quȩ om̃ium infima ẽ
le delectata nuntiauerit. ut cum aliquid cogitat in tel¬
ligere se credat. umbris illusa phantasmatũ. Si quando
autẽ autẽ ñ tenens integram diuinȩ ꝓuidentię discipli
sed tenere se arbitrans oarm resistere conatu
ad uisibilium rerũ imagines ꝑ uenit. & lucis hu ius

Expanded text:
git Deum, bonum est infimum, et in genere suo pulchrum; quoniam forgit Deum, bonum est infimum, et in genere suo pulchrum; quoniam forma et specie continetur: si autem diligatur ab anima quae negligit Deum, ne sic quidem malum fit ipsa; sed quoniam peccatum malum est, quo ita diligitur, fit poenalis dilectori suo, et eum implicat aerumnis, et pascit fallacibus voluptatibus: quia neque permanent, neque satiant, sed torquent doloribus. Quia cum ordinem suum peragit pulchra mutabilitas temporum, deserit amantem species concupita, et per cruciatum sentientis discedit a sensibus, et erroribus agitat; ut hanc esse primam speciem putet, quae omnium infima estle delectata nuntiaverit, ut cum aliquid cogitat, intelligere se credat, umbris illusus phantasmatum. Si quando autem non tenens integram divinae providentiae disciplinam, sed tenere se arbitrans, carni resistere conatur; usque ad visibilium rerum imagines pervenit, et lucis hujus
Abbreviated transcription (Latin):
scribere qua deletur . &. ea uelit delere qua scribitur.
nullo mͦ stilũ malũ fecerto: cum ipsũ factũ iure initupe¬
retur. Quod si corrigat. uhi erit malũ: Siquis repen¬
te meridianũ solem intueat᷑. reꝑcussi oculi tur babun¬
tur. Num ideo aut sol malũ erit. aut oculi : Nullo
mͦ. Substantie enim sunt. Sed malũ ẽ in ordinatus res:¬
pectus. & ipsã quȩ consequit᷑ ꝑturbatio quod in alũ
ñ erit. cũ oculi fuerint recreati. & lucẽ suã congruent᷑
aspexerint. Neq cũ eadem lux quȩ ad oculos ꝑtinet.
pluce sapientie quȩ ad mentẽ ꝑtinet colit᷑. ipsa fit
malũ. sed suꝑstitio malũ ẽ : qua creaturȩ potius quã
creatori seruitur. Qd̾ malũ om̃ino nullũ erit. cum
anima recognito creatore. ipsi uni se subiecerit. & ce¬
tera ꝑ eũ subiecta sibi eẽ ꝑsenserit. ita om̃is corporea
creatura. si tantũ modo possideatur ab anima quę dili¬

Expanded text:
scribere, qua deletur, et ea velit delere, qua scriscribere, qua deletur, et ea velit delere, qua scrinullo modo stilum malum fecerit, cum ipsum factum jure vituperetur: quod si corrigat, ubi erit malum? Si quis repente meridianum solem intueatur, repercussi oculi turbabuntur: num ideo aut sol malum erit aut oculi? Nullo modo; sunt enim substantiae: sed malum est inordinatus aspectus, et ipsa quae consequitur perturbatio; quod malum non erit, cum oculi fuerint recreati, et lucem suam congruenter aspexerint. Neque cum eadem lux quae ad oculos pertinet, pro luce sapientiae quae ad mentem pertinet, colitur, ipsa fit malum: sed superstitio malum est, qua creaturae potius quam Creatori servitur; quod malum omnino nullum erit, cum anima recognito Creatore, ipsi uni se subjecerit, et caetera per eum subjecta sibi esse persenserit. 40. Ita omnis corporea creatura, si tantummodo possideatur ab anima quae dili
Abbreviated transcription (Latin):
bore quȩ contra uetitũ tacta ẽ dinoscentia boni & inali
Quia cũ suo peccato anima fuerit implicata. luendo penas
discit quid int̾ sit int̾ p̃ceptũ qđ custodire uoluit. & pec¬
catũ quod fecit. atq hoc mͦ malũ qd cauendo ñ didicit.
sentiendo discit. & bonũ quod in temperando minus dili¬
gebat. ardentius diligit comparando: Uiciũ gͦ animȩ. ẽ.
quod fecit: & difficultas ex uicio pene̾ quã patitur. & hoc¬
ẽ. totũ malũ. facere autẽ. & pati. ñ .ẽ. substantia. qua ꝓpt̃
substantia. ñ ẽ malũ. Sic enim. nec aqua malũ . ẽ. nec ani¬
mal quod uiuit in aere. Nam istȩ substantiȩ st̃: sed ma¬
lum.ẽ. uoluntaria p̃cipitatio in aquã. & suffocatio quã
mersus patitur. Stilus ferreus. alia parte qua scribamus.¬
alia qua deleamus. a fabro factus ẽ: os in genere suo pul¬
cher. & ad usũ nr̃m ac cõmodatus. At siquispiam ea parte

Expanded text:
bore, quae contra vetitum tacta est, dignoscentia boni et mali: bore, quae contra vetitum tacta est, dignoscentia boni et mali: quia cum suo peccato anima fuerit implicata, luendo poenas, discit quid intersit inter praeceptum quod custodire noluit, et peccatum quod fecit; atque hoc modo malum, quod cavendo non didicit, discit sentiendo; et bonum quod non obtemperando minus diligebat, ardentius diligit comparando. 39. Vitium ergo animae est quod fecit, et difficultas ex vitio poena est quam patiturest totum malum. Facere autem et pati non substantia est. Quapropter substantia non est malum. Sic enim nec aqua malum est, nec animal, quod vivit in aere; nam istae substantiae sunt: sed malum est voluntaria praecipitatio in aquam, et suffocatio, quam mersus patitur. Stilus ferreus alia parte, qua scribamus,alia, qua deleamus, a fabro factus est, et in suo genere pulcher, et ad usum nostrum accommodatus: at si quispiam ea parte
Abbreviated transcription (Latin):
aduersatur uiciũ. Quib autẽ aduersatur uicium: ipsa
sunt uiciari. quia ꝑse ipsa nichil st̃ Per ipsũ autẽ partun
& utima ueritas Ita homo de paradiso in hoc scłm ex¬
pulsus ẽ : id ẽ. ab ęt̃nis ad temporalia. a copiosis ad egena
a firmitate ad infirma. Hongͦ abono substantiali ad ma¬
lum substantiale. quia nulla substantia ẽ in alũ. sed abo¬
no ȩt̃no ad bonũ temporale. abono spũali ad bonũ car¬
nale. abono intelligibili ad bonũ sensibile. abono sũmo
ad bonũ infimũ Est gͥ quoddã bonũ. qđ si diligit anima
rationalis peccat. quia infra illã ordinatũ est. Quare ip¬
sum petcatũ malũ ẽ. ñ ea substantia. quę peccando dili¬
gitur Non gͦ illa arbor malũ. est quȩ in medio paradiso
plantata scribitur. sed diuini p̃cepti transgressio. Quȩ cũ
sequentẽ haberet iustãq dampnationẽ. contigit ex illa ar¬

Expanded text:
adversatur vitium; quibus autem adversatur vitium, ipsa adversatur vitium; quibus autem adversatur vitium, ipsa sunt vitiari, quia per seipsa nihil sunt: per ipsum autem partim et intima veritas. Ita homo de paradiso in hoc saeculum expulsus est, id est ab aeternis ad temporalia, a copiosis ad egena, a firmitate ad infirma: non ergo a bono substantiali ad malum substantiale, quia nulla substantia malum est; sed a bono aeterno ad bonum temporale, a bono spirituali ad bonum carnale, a bono intelligibili ad bonum sensibile, a bono summo ad bonum infimum. Est igitur quoddam bonum, quod si diligit anima rationalis, peccat; quia infra illam ordinatum est: quare ipsum peccatum malum est, non ea substantia quae peccando diligitur. Non ergo arbor illa malum est, quae in medio paradiso plantata scribitur, sed divini praecepti transgressio. Quae cum consequentem habet justam damnationem, contingit ex illa ar
Abbreviated transcription (Latin):
qd ẽ. in quantũ .ẽ. & om̃e qđ ñdũ ẽ. in quantũ eẽ po¬
test. ex dõ habet. Qđ alio mͦ sic dr. Om̃e for matũ in
quantũ formatũ . ẽ. & om̃e qđ ñ dũ formatũ est. in
quantũ formari potest ex do habet. Nulla autẽ res
optinet integritate̾ sua naturę sue. nisi in gñe suo
salua sit. Ab eo autẽ est om̃is salus. a quo ẽ om̃e bonũ.
& om̃e bonũ exdõ. Salus gͥ om̃is ex dõ. Hinc iam cui¬
oculi m̃tis patent. nec ꝑnicioso studio uanę uictoriȩ
caligant atq turbant᷑. facile intelligit om̃a quȩ uici¬
antur. & moriunt᷑ bona eẽ. quãquã ipsũ uicium.
& ipsa mors malũ sit Nisi enim salute aliqua priua¬
rentur : ñ eis noceret uicium uel mors. Sed si ñ no¬
ceret uiciũ : nullo mͦ eẽt uicium. Sigͦ saluti aduersatur ui¬
oium . & nullo dubitante. salus bonũ ẽ. bona st̃ om̃a. qͥb

Expanded text:
quod est, in quantum est; et omne quod nondum est, in quantum esse poquod est, in quantum est; et omne quod nondum est, in quantum esse potest, ex Deo habet. Quod alio modo sic dicitur: omne formatum, in quantum formatum est; et omne quod nondum formatum est, in quantum formari potest, ex Deo habet. Nulla autem res obtinet integritatem naturae suae, nisi in suo genere salva sit. Ab eo autem est omnis salus, a quo est omne bonum; at omne bonum ex Deo: salus igitur omnis ex Deo. Coculi mentis patent, nec pernicioso studio vanae victoriae caligant atque turbantur, facile intelligit, omnia quae vitiantur et moriuntur, bona esse, quanquam ipsum vitium, et ipsa mors, malum sit. Nisi enim salute aliqua privarentur, non eis noceret vitium vel mors: sed si non noceret vitium, nullo modo esset vitium. Si ergo saluti adversatur vitium, et nullo dubitante salus bonum est; bona omnia sunt, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
etiam minima spẽs. Sane qđ de specie. hoc etiã de for¬
eni frustra tam speciosissimũ quã etiã for mosissimũ
in laude ponit᷑. Id gͥ. ẽ. unde fecit ds̃ oña. qđ nullam
spẽm habet. nullãq formã. qđ nichil ẽ aliud quã in¬
chil. Nam illud qđ in cõꝑatione ꝑfectorum informe
dr. si haliet aliquid forme. quãuis exiguũ. quãuis in¬
choatũ. ñdũ ẽ nichil. ac ꝑ hoc. id quoq in quantũ ẽ
ñ ẽ nͥ ex do. Quaꝓpt̃ etiã si de aliqua informi materia
factus ẽ mnundus. hec ipsa facta ẽ. de om̃ino iuchilo.
Nam qđ ñ dũ formatũ ẽ. & tam̃ aliquomͦ ut forma¬
ri possit inchoatũ ẽ. di beneficio forinabile est. Bo¬
nũ ẽ enim eẽ formatũ. Non nullũ gͦ bonũ ẽ. & cãpaci¬
tas formȩ. Et ideo bonorum om̃ium auctor qui p̃sti¬
tit formã ipse fecit ȩtiam posse formari. Ita ouĩe

Expanded text:
iam minima species. Sane quod de specie, hoc etiam de foriam minima species. Sane quod de specie, hoc etiam de forenim frustra tam speciosissimum, quam etiam formosissimum in laude ponitur. Id ergo est, unde fecit Deus omnia, quod nullam speciem habet, nullamque formam; quod nihil est aliud quam nihil. Nam illud quod in comparatione perfectorum informe dicitur, si habet aliquid formae, quamvis exiguum, quamvis inchoatum, nondum est nihil, ac per hoc id quo ex Deo. 36. Quapropter etiam si de aliqua informi materia factus est mundus, haec ipsa facta est omnino de nihilo. Nam et quod nondum formatum est, tamen aliquo modo ut formari possit inchoatum est, Dei beneficio formabile est: bonum est enim esse formatum. Nonnullum ergo bonum est et capacitas formae: et ideo bonorum omnium auctor, qui praestitit formam, ipse fecit etiam posse formari. Ita omne
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat. ad reparandam uel optinendam salutẽ. Ut enim
ars medicine cũ eadem maneat. neq ullo pacto ipsa
inutetur. mutat tam̃ p̃cepta languentibus. quia muta¬
bilis ẽ. nr̃a ualitudo: ita diuina puidentia cũ sit ipsa
om̃ino in cõmutabilis. mutabili t᷑am̃ creaturę uarię sub¬
uenit. & ꝓ diu̾sitate morborũ aliis alia iubet. aut̃ ue¬
tat. ut a uicio unde mors incipit. & ab ipsa morte. ad
naturã suam & essentiam ea quȩ deficiunt id ẽ ad ni¬
Quia ñ sũmȩ sunt. Quare ñ sũmȩ st̃: Quia inferio¬
ra st̃ eo. a quo facta sunt. Quis ea fecit. Qui sũme ẽ
Quis hic ẽ. Us. in cõmutabilis trinitas. qm̃ & ꝑsum
Cur ea fecit: Ut essent Ipsũ enim quantũ cũq eẽ bo¬
nũ ẽ quia sũmũ bonũ ẽ. sũme eẽ. Unde fecit: Ex ni¬
ohilo. qm̃ quicqͥd .ẽ. quantulacũq spẽs sit. necesse est
ita. & si minimũ bonũ. tam̃ bonũ erit. & ex dõ erit.

Expanded text:
cipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim cipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat tamen praecepta languentibus, quia mutabilis est nostra valetudo: ita divina providentia, cum sit ipsa omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit, et pro diversitate morborum alias alia jubet aut vetat; ut a vitio unde mors incipit, et ab ipsa morte, ad naturam suam et essentiam, ea quae deficiunt, id est ad niQuia non summe sunt. Quare non summe sunt? Quia inferiora sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit? Qui summe est. Quis hic est? Deus incommutabilis Trinitas, quoniam et Cur ea fecit? Ut essent. Ipsum enim quantumcumque esse, bonum est; quia summum bonum est summe esse. Unde fecit? Ex nihilo. Quoniam quidquid est, quantulacumque specie sit necesse est; ita etsi minimum bonum, tamen bonu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ sub uno dõ liberȩ multitudinis continerent. Mul¬
ta ũ quȩ populo hebreo hoc ẽ sub eodem uno dõ cõpe¬
ditę multitudini imposita erant. ab actione remota st̃
in fide atq inInt̾pretatione remansert̃. Ita nec serui¬
liter alligant. sed exercent liberalit̾ animũ. Quisquis au
tem ideo negat utrũq testam̃tũ. ab uno dõ dõ. eẽ. posse.
quia ñ eiscde sacram̃tis tenet᷑ popłs nr̃ quib iudei tene¬
bant᷑ uel adhuc tenentur potest dicere. ñ posse fieri. ut
unus pat̾ familias iustissimus. aliud imperet eis. quib
seruitutem duriorem utileni iudicat. aliud eis quos in
filiorũ gradum adoptare dignatur. Si autẽ p̃cepta uitę
mouent. qđ in ueteri lege minora st̃. & in euglio maio¬
ra. & ideo putant᷑. ñ ad unũ dm̃ utraq ꝑtinere. potest
qui hoc putat ꝑturbari. si unus medicus alia ꝑmini¬
stros suos imbecillioribus. alia ꝑ se ipsũ ualentioribus pre¬

Expanded text:
hoc est sub uno deo liberae multitudinis continerent. mulhoc est sub uno deo liberae multitudinis continerent. multa uero quae populo Hebraeo, hoc est sub eodem uno deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt; ita nec seruiliter alligant, sed tem ideo negat utrumque Testamentum ab uno Deo esse posse, quia non eisdem sacramentis tenetur populus noster, quibus Judaei tenebantur vel adhuc tenentur; potest dicere non posse fieri ut unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent, quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus prae
Abbreviated transcription (Latin):
ligentib plena fide digna. intelligentib plena fide dig
errore purgata. Iam uͦ ipse totius doctrinȩ modus partumn
aꝑtissimus partim si militudinibus indictis. in factis. in
sacram̃tis. ad omẽm anime instructionẽ exercitationẽq
accõmodatus. quid aliud quã rationalis disciplinȩ re¬
gulã implebit. Nam & inisteriorũ expositio adea diri¬
gitur. quȩ aꝑtissime dicta sunt. Et si ea tantũ essent quȩ
facillime intelligunt᷑. nec studiose quereret᷑. nec suauiter
ñ essent signacula ueritatis. satis cũ cognitione actio conue¬
niret. Nunc uͦ qm̃ pietas timore inchoatur. caritate ꝑfi¬
citur popłs timore canstrictus tempore seruitutis. inuete¬
ri lege multis sacram̃tis onerabatur. Hoc enĩ utile tali¬
canebatur. Quȩ ubi uenit. ab ipsa dĩ sapientia homine
assũpto. in libertatem uacati sumus pauca sacram̃ta sa¬
luberrima constituta sunt. quę societatẽ xpͣianã popłi.

Expanded text:
legentibus plena fide digna, intellegentibus autem omni legentibus plena fide digna, intellegentibus autem omni errore purgata. Iam uero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus partim similitudinibus in dictis, in factis, in sacramentis ad omnem animae instructionem exercitationemque accommodatus quid aliud quam rationalis disciplinae regulam impleuit? nam et mysteriorum expositio ad ea dirigitur quae apertissime dicta sunt; et si ea tantum essent quae facillime intelleguntur, nec studiose quaereretur nec suauiter n sacramentis non essent signacula ueritatis, satis cum cognitione actio conueniret. nunc uero quoniam pietas timore inchoatur, caritate perficitur, populus timore constrictus tempore seruitutis in uetere lege multis sacramentis onerabatur. hoc enim utile talicanebatur. quae ubi uenit ab ipsa dei sapientia homine assumto et in libertatem uocati sumus, pauca sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi,
Abbreviated transcription (Latin):
gellatus atq cruciatus ẽ. Mori metuebant. morte multa¬
tus ẽ. Ignominiosissimũ mortis gñs crucẽ putabant. cruci¬
fixus ẽ. Om̃a que habere cupientes ñ recte uiuebamus.
cõmitti potest: nisi dũ appetunt᷑ ea quȩ ille contẽpsit.
aut fugiunt᷑ quȩ ille sustinuit. Tota itaq uita eius in
t̾ris ꝑ hominẽ quẽ suscipere dignatus ẽ. disciplina morũ
fuit. Resurrectio uͦ eius a mortuis nic hil hominis peri¬
re naturȩ. cũ om̃a salua fiunt dõ. satis indicauit. & quẽ¬
adinodũ cuncta seruiant creatori suo. siue ad uindictã
peccatorũ. siue ad hominis liberationẽ. quã quã facile cor¬
pus animȩ seruiat. cũ ipsa subicit᷑ dõ. Quib ꝑfeclis. ñ so¬
lũ nulla substantia inalũ ẽ: qđ nunquã fieri potest. sed
etiam nullo malo afficitur. qđ fieri ꝑ peccatũ & undictã
potuit. Et hȩc ẽ disciplina naturalis xp̃ianis. minus intel¬

Expanded text:
gellatus atque cruciatus est. Mori metuebant: morte multagellatus atque cruciatus est. Mori metuebant: morte multatus est. Ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est. Omnia quae habere cupientes non recte vivebamus, committi potest, nisi aut dum appetuntur ea quae ille contempsit, aut fugiuntur quae ille susterris per hominem, quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. resurrectio uero eius a mortuis nihil hominis perire naturae, cum omnia salua sunt deo, satis indicauit, et quemadmodum cuncta seruiant creatori suo siue ad uindictam peccatorum siue ad hominis liberationem quamque facile corpus animae seruiat, cum ipsa subicitur deo. quibus perfectis non solum nulla substantia malum est, quod fieri numquam potest, sed etiam nullo malo afficitur, quod fieri per peccatum et uindictam potuit. et haec est disciplina naturalis christianis minus intel