comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ. qͥ peccauert᷑ in similitudinẽ pͥ̾uaricationis adȩ. sic̃ supͣ me¬
morauimꝰ. Sic̃ enĩ pꝰ datã segẽ qͥ fornicationiaut idolis ser¬
uiert̃ ꝯtẽpnentes legis latorẽ regnauit in eos mors: ita ⁊ añ
legẽ qͥ sensũ legis sensert̃ honorificantes auctorẽ eiꝰ. ñ utiq
regnauit in eos mors ł pt̾ea enĩ regnasse dr̃ qri cogniciouniꝰ
cdĩ euanuerat in t̾ris. Deniq sic cȩpit data lex. Ego sũ inqͥt
dñs dĩ tuus. qͥ eduxi te de egypto de domo seruitutis. Non
erẽ tͥ dũ aliĩ p̾ter me. neq faciestͥ idolũ neq ullã similitu¬
dinẽ. Data gͥ÷ lex ne mors regnaret: ut abolitis peccatis pͥ¬
oribꝰ. uni dõ secũdaret gñs humanũ. Unde alio loco dicit
idẽ apłs. Non regnet peccatũ in ur̃o mortali corꝑe ut obedi¬
atis ei. ͦ dicto oftendit ⁊̃ nc̃ regnate mortẽ silex contẽpnat᷑.
Qͦs enĩregnũ mortis ÷ mͥ c̃ fit uoluntas eiꝰdũ imꝑat ad puui¬

Expanded text:
unt in similitudinem praevaricationis Adae, sicut supra memoravimus. Sicut enim post datam legem qui fornicationi, aut idolis servierunt, contemnentes legislatorem, regnavit in eos mors; ita et ante legem qui sensum legis praesenserunt honorificantes auctorem ejus, non utique regnavit in eos mors: propterea enim regnasse dicitur, quia cognitio unius Dei evanuerat in terris. Denique sic coepit data Lex: Ego sum, inquit, Dominus Deus tuus, qui eduxi te de Aegypto, de domo servitutis: non erunt tibi dii alii praeter me; et non facies tibi idolum, neque ullam similitudinem . Data igitur Lex est, ne mors regnaret; ut abolitis peccatis prioribus, uni Deo obsecundaret genus humanum. Unde alio loco dicit idem Apostolus: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis ei . Quo dicto ostendit etiam nunc regnare mortem, si Lex contemnatur. Quod enim regnum mortis est, nisi cum fit voluntas ejus, dum imperat, ad perni
Abbreviated transcription (Latin):
brahe: uidentes ñ iustificari hõem apud dm̃ nͥ ꝑ fidẽ.
Arbit᷑m᷑ enĩ iꝰtificari hoĩe ꝑfidẽ. sine oꝑib legis. Gentilẽ
ens oꝑa legisid÷ sine circ̃cisione aut neomeniis aut
ueneratione sabb̃i. An udeoꝵ ds̃ tantũ. Hne & g̾tiũ :
mino &e gc̃iũ. Sine dubio: õiũ ds̃ unꝰ e̾. Nec enĩ soli¬

Expanded text:
identes non justificari hominem apud Deum, nisi per fidem. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis. Gentilem ens opera legis, id est, sine circumcisione, aut neomeniis, aut veneratione sabbati. An Judaeorum Deus tantum? nonne et gentium? Immo et gentium. Sine dubio omnium D
Abbreviated transcription (Latin):
impuis qͥm̃ pͥotest ficri tit qͥs moriat᷑: Et si ꝓuno benosort au¬
deat qͥs mori aut forte ñ audeat. qi utrũqꝙ difficile
e significat. quẽa dmocũ uid̃i potest ut audeat aliqͥs
ꝓ multoꝵ imnpietatib mori. Si qͥsenũ ꝓ ito aut bono forte
fui: ut oĩa q̃ mundus diffidit. faceret credibilia. Duo
tñ gm̾ia ipsa posuit iustũ in ȩxercitio significans. oo
melioris meritisit qͣntũ adlocũ istũ ꝑtinet itus
hbonꝰ. tñ ꝓbono inqͥt forte aliqͥs audeat mori. Socre
rin dicã ipxores ꝓbonis maritis. Nã si uelimꝰ de bono ⁊
illo qͥ necdũ secũ laboraũ ut amplificaret se bonis. Cacer¬
atio enĩbonĩ nature su x i̾t meliorabit. Si aut̃ urxtamũ¬
aũ fuerit ĩtus p̃ponit᷑ illi bonꝰ ꝓpt̃ innocentiã.  hui modi

Expanded text:
impiis, quomodo potest fieri ut quis moriatur? et si pro bono uno forte audeat quis mori, aut forte non audeat, quia utrumque difficile esse significat, quemadmodum potest videri, ut audeat aliquis pro multorum impietatibus mori; si quis enim pro justo, aut bono forte ui, ut omnia quae mundus diffidit faceret credibilia. Duos tamen genera ipsa posuit, justum in exercitio significans, bonmelioris meriti sit, quantum ad locum istum pertinet, jusn pro bono, inquit, forte aliquis audeat mori; ut quia non dicam uxores pro bonis maritis. Nam si velimus de bono eillo qui necdum secum laboravit, ut amplificaret se bonis; exercitio enim bonum naturae suae justus meliorabit. Si autem juxta mundum fuerit justus, praeponitur illi bonus propter innocentiam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
inrerũnaturã ñ cadit: ut possint senes gnr̾are: &
tanta copia multiplicari sem̃ eors: ut numerari
ñ possit. Idõq p̃ciosa ẽ fides: qi cont᷑ id qd̾ sit aut ui¬
pit. Et ñ infirmatꝰ ⁊ fide nec considerauit corpꝰ su¬
ũ emortuũ c̃iã ferecentũ ee̾t annoꝵ: & emortuã uul

Expanded text:
in rerum naturam non cadit, ut possint senes generare, et in rerum naturam non cadit, ut possint senes generare, et tanta copia multiplicari semen eorum ut numerari non possit. Ideoque pretiosa est fides, quae contra id quod scit aut vipit. Et non infirmatus est fide, nec consideravit corpus suum emortuum, cum jam fere centum esset annorum, et emortua
Abbreviated transcription (Latin):
obsolita ȩtate seniores: reuiruer̾t ita ut ñ difficdet ha¬
biturũ se ex sarra filiũ qͣ sterilẽ sciebat & in qͣiã flixx¬
Ad
muliebris nat̾ȩ defecerat: ut ꝑ ħ ñ curent neq de p̃-¬
putio neq de circ̃cisione & ꝓmpti sint circa fidẽ:
qͥ hauc hãt potestatẽ. ut cũ uoluerit eẽ qͦ ñ st̃: sta¬
tim eiꝰ uoluntate subsistã̾t. Idõ abrahã c̃ pat̃ ad¬
huc ñ ee̾t: uocatꝰ ÷ pat̾ multar̃ gt̃iũ & credidit secu¬
qͣle cdatũ fuerat in abraham&e sarra qñ signata ꝓ¬
missio ÷. ut simili gn̾e emortua corꝑa senectute gñra¬
rent scm̃ ioħm: sic̃ natꝰ fuerat & ysaac. Qͥ contͣ spẽ in
sp̃e credidit. manifestũ ÷ qr c̃ sp̃e ñ hret gñrandi a
brahã credidic dõfidẽ hñs ꝯtͣ spẽ gnr̃are se̾ s sciensoĩã
sic erit sem̃tuũ. Hoc ingenesi. ostendens enĩ illistel¬
las cȩli: dixit. sicerit sem̃ tuũ. Qđ credensnustificatꝰ
est. Credidit enĩ qd̾ impossibile mundo uidet᷑. dũ

Expanded text:
 ita ut non diffideret habiturum se ex Sara filium, quam sterilem sciebat, et in qua jam muliebris naturae defecerat; ut per haec non curent neque de praeputio, neque de circumcisione, et prompti sint circa fidem: qui hanc habeat potestatem: et cum voluerit esse, quod non sunt, statim ejus voluntate subsistant. Ideo Abraham cum pater adhuc non esset, vocatus est pater multarum gentium, et credidit, secuquale datum fuerat in Abraham et Sara, quando signata promissio est; ut simili genere emortua corpora senectute generarent sanctum Joannem, sicut natus fuerat et Isaac. Qui contra spem in spem crbraham, credidit Deo, fidem habens contra spem generare se, sed sciens omnia Sic erit semen tuum. Hoc in Genesi: ostendens enim illi stellas coeli, dixit: Sic erit semen tuum: quod credens justificatus est. Credidit enim quod mundo impossibile videtur, dum
Abbreviated transcription (Latin):
Confirmauit exẽplo legis abrahã oiũ patrẽ ee̾ s eorẜ qͥ
credt̃ & sic firmã eẽ ꝓmissionẽ si fidĩ causa recedat᷑ a
lege. qr ꝓmissio regnicȩlors iͦtis deputata ÷ ñ peccatori¬
bꝰ. E t qͥ sub lege st̃ sub peccato st̃: qi õs peccauert̃: nec

Expanded text:
Confirmavit exemplo Legis Abraham omnium patrem esse, sed eorum qui Confirmavit exemplo Legis Abraham omnium patrem esse, sed eorum qui credunt: et sic firmam esse promissionem, si fidei causa recedatur a lege; quia promissio regni coelorum justis deputata est, non peccatoribus. Et qui sub lege sunt, sub peccato
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest ꝓmissio oĩ semini. hoc ÷ oĩ hõi ex oĩ gente. nͥ
fuerit exfide. Quia origo ꝓmissionis ex fide ÷ ñ ex legeq
qͥ sub lege st̃. reist̃. P romissio aut̃ reis dari ñ potest:
ac ꝑ hoc purificandi sc̾ pͥus ꝑfidẽ ut digni fiant di¬
ci filii dĩ: & sit firma ꝓmissio.Si enĩ filios dĩ se dicant
c̃ sint rei hoc ÷ sub lege ñ ÷ firmũ. qr filiĩ dĩ lib̾i st̃ a
peccatoSigͦꝰ qͥ sublege sc̃ erudiendi sunt ut
ꝓmissionẽ mereant᷑ accipe: ꝗtomagis qͥ sub lege ñ st̃
ño expedic ut se mittãt sublege ut possit᷑ cõpendio
medelã uulneris inuenire . Noneiqͥ ex lege s tantũ:
s & ei qͥ ex fide ẽ abrahȩ. Hoc ÷ qd̾ supͣ dix oĩ semini cã
secunt᷑ abrahe: quã gentilis credidit ut ee̾t iꝰtus. Sine
lege enĩcre didit abrahã. Ideoq magis gentilibꝰ
ungit᷑ ab raham: ut firma eissit ꝓmissio cre¬

Expanded text:
non potest promissio omni semini, hoc est, omni homini ex omni gente, nisi non potest promissio omni semini, hoc est, omni homini ex omni gente, nisi fuerit ex fide; quia origo promissionis ex fide est, non ex lege; quia qui sub lege sunt, rei sunt: promissio autem reis dari non potest; ac per hoc purificandi sunt prius per fidem; ut digni fiant dici filii Dei, et sit firma promissio. Si enim filios Dei se dicant, cum sint rei, hoc est, sub lege, non est firmum; quia filii Dei liberi sunt a peccato. Si ergo qui sub lege sunt, eruomissionem mereantur accipere; quanto magis qui sub lege non sunt! Non ergo expedit, ut se mittat sub lege; ut possit compendio medelam vulneris invenire. Non ei qui ex lege est tantum, sed et ei qui ex fide est Abrahae. Hoc est quod supra dixit: Omni semini, tam sequuntur Abrahae, quam gentilis habuit, ut esset justus. Sine lege enim credidit Abraham, ideoque magis gentilibus jungitur; ut firma sit eis promissio, cre
Abbreviated transcription (Latin):
irã oꝑat᷑. Ut penitꝰ oscendat ñ posse i̾tificari hõem ꝑ
legẽ apd̾ dm̃ neq ꝓmissionẽ ꝑ legẽ fieri potuisse: Lex
ait irã oꝑat᷑ adhoc enĩdata ⁊ ut reos fac̾e̾t delinq̃ntes:
ponit ili fidẽ q qͥ plegẽ salui et̃ ñ potant gr̃a dĩ sal
uant᷑ ꝑfidem. Non gͦ lex ira e̾ s iram oꝑat᷑ peccati.
dest pęnã dũ ñ ignoscit s uindicat. Pena enĩ ꝑ irã gña¬
t᷑. Ira aut̃ nascit᷑ ex peccato acꝑ hoc relinqͥ uult legẽ:
tit adfidẽ confugiat᷑. quȩ delicta ignoscit ut saluet.
Ubi enĩ ñ ẽ lex nec p̾uaricatio. Hoc dic̃ qi sublatis reis
de potestate legis data uenia: p̃uaricatio nulla est.
ustificati enĩ st̃ qͥ ꝑ p̾uaricationẽ legis fuerant pecca¬
tores. Cessat enĩ factoꝵ lex id÷ obseruatio sabboꝵs & ne¬
omeniarũ circ̃cisionis escarũ discretio animalis mor¬
tur aut sanguinis mustele obseruatio. Idõ ex fide:
ut scd̾m gr̃am firma sit ꝑmissio oĩ seminiꝰ. ł irma e̾eͥ

Expanded text:
 ut penitus ostendat non posse justificari hominem per legem apud Deum, neque promissionem per legem fieri potuisse. Lex, ait, iram operatur, ad hoc enim data est ut reos faceret delinquentes: ponit illi fidem, quia qui per legem salvi esse non poterant, gratia vantur per fidem. Non ergo lex ira est, sed iram operatur peccanti, id est, poenam; dum non ignoscit, sed vindicat. Poena enim per iram generatur, ira autem nascitur ex peccato; ac per hoc relinqui vult legem, ut ad fidem confugiatur, quae delicta ignoscit, ut salvet. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Hoc dicit, quia sublatis reis de potestate legis, data venia, praevaricatio nulla est; justificati enim sunt, qui per praevaricationem legis fuerant peccatores. Cessat enim factorum lex, id est, observatio sabbatorum, neomeniarum, circumcisionis, escarum discretio, animalis mortui, aut sanguinis mustelae observatio. Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini. Firma esse
Abbreviated transcription (Latin):
aĩ tͥnitatis: a ccepto sp̃u scõ qͥ signũs credentiũ qd sint
filudi. Et uc ad cumulũ nob iustificationis ꝓficẽt resur¬
nos augeremꝰ ꝑ q̃ głã adepti clari appareamꝰ in regno
aĩ: qi ĩtificati a morte deneri ñ possumꝰ. Paslione ent iai¬
uatoris iuicta: mors. q̃ pͥus peccati causa añabat᷑: ius¬

Expanded text:
o, qui signum est credentium, quod sint filii Dei. Et ut ad cumulum nobis justificationis proficeret, resurnos augeremus, per quam gloriam adepti, clari appareamus in regno Dei, quia justificati a morte teneri non possumus. Passione enim Salvatoris victa mors, q
Abbreviated transcription (Latin):
audiert̃. B̾eati qͦꝵ remissȩ st̾ iniqͥtates & qͦꝵs tecta st̃ pec¬
cata. Beatus cui ñ ĩputabit dꝰ pecc̃m. Et manifeste beati
st̃ qͥb sine labore ł oꝑe aliqͦ remittunt᷑ iniqͥtates & pecc̃a
enĩ uno mͦ obtinent᷑ & donãct᷑. Uidet᷑ aut̃ qͥb: dã tripti¬
ta ratio in his dictis. qi diu̾sis ꝓpħa usus ÷ u̾ł & qr apł¬
rali numo ad singłarẽ descdit. Cũ enĩ u̾ba dĩ inub̾ta¬
te gr̃ȩ. qr peccatidiu̾sa st̾ noĩa ꝑ delictors uocabula
putat. Ad laudẽ enĩ gr̾ȩ dĩ ꝓlixiꝰ loqͥt᷑ ut amplificet
ereator. Scd̃s: grauiũ peccatoꝵ oꝑibꝰ. Tertiuͦ: leuiũ.¬

Expanded text:
eati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum . Manifeste beati sunt, quibus sine labore vel opere aliquo remittuntur iniquitates, et peccata enim uno modo obtinentur et donantur. Videtur autem quibusdam tripartita ratio in his dictis; quia diversis propheta usus est vero ad singularem descendit. Cum enim verba Dei in ubertatem gratiae, quia peccati diversa sunt nomina, per delictorum vocabula putat. Ad laudem enim gratiae Dei prolixius loquitur, ut amplificet Creator: secundus, in gravium peccatorum operibus; tertius ve
Abbreviated transcription (Latin):
putaui utile qd̾ secutꝰ sũ. Hec fuit fidesmea hic leui¬
orẽ habebit causam qͣnuis em̃dandũ sit qr a consci¬
entia sua ñ accusabit᷑ in die udicii. Hoc mͦ udica¬
bunt᷑ occulta hõiũ in die iuditũ dĩ: ꝑ xp̃m dñm¬

Expanded text:
putavi utile, quod secutus sum: haec fuit fides mea. Hic leviputavi utile, quod secutus sum: haec fuit fides mea. Hic leviorem habebit causam, quamvis emendandum sit; quia a conscientia sua non accusabitur in die judicii. Hoc modo judicabuntur occulta hominum in die judicii Dei per
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑: quia ait. q̃uid m̃ de his qui foris st̃ iudicare&e
qͦs dic̃ inuicẽ cogitationib suis accusari auc defen¬
diin die iuditii dĩ: xp̃iani st̃ hi qͥ discordant a catho¬
lica diu̾sa sentientes de xp̃o. aut de sensu legis intra¬
ditione eccłȩ. siue cataphrige siue nouatiani siuedo¬
natiani aut cȩt̾i heretici. Hoꝵs cogitationes inuicẽ
se accusabc̃ in die uidicii. Si intellexit qͥs uerã ẽẽ
scens ob id qd̾̃ diu tenuit recede: in die iuditii cogi¬
tatione sua accusabit᷑. Duȩ etenĩ cogitationes in ho¬
mine. inuicẽ se accusabt̃. bona & mala. Bona acco¬
sat malã: qr contͣdix ueritati. Mala it̾m accusat bo¬
nã: qr ñ secuta ẽ ut sensit. Et ꝑ ħ constituit᷑ reus qͥ co¬
gitauit sentiens bonã & uerã et̃ eccłiã catholicã: & per¬
mansit in herese uł scismatȩ. Fiuᷤᷤ aut̃ cogitationes
se inuicẽ defendent: qͥ sẽꝑhoc cogitauit putans uti¬

Expanded text:
edatur, quia ait: Quid mihi de iis, qui foris sunt, judicare ? Et, edatur, quia ait: Quid mihi de iis, qui foris sunt, judicare ? Et, quos dicit invicem cogitationibus suis accusari aut defendi in die judicii Dei, Christiani sunt hi qui discordant a fide Catholica, diverse sentientes de Christo, aut de sensu legis in traditione Ecclesiae, sive Cataphryges, sive Novatiani, sive Donatiani, aut caeteri haeretici: horum cogitationes invicem se accusabunt in die judicii. Si intellexit quis veram essescens ab eo quod diu tenuit recedere, in die judicii cogitatione sua accusabitur. Duae etenim cogitationes in homine se invicem accusabunt, bona et mala. Bona accusat malam, quia contradixit veritati; mala iterum accusat bonam, quia non secuta est, ut sensit; et per haec constituitur reus, qui cogitavit sentiens bonam et veram esse Ecclesiam Catholicam, et permansit in haeresi vel schismate: ejus autem cogitationes se invicem, defendent, qui semper hoc cogitavit, putans uti
Abbreviated transcription (Latin):
sent ĩpiĩ uidi: gĩse ad ꝑcipiendã gram suã ꝓmisit ad¬
mitt̾e. qͦꝵ emulatione in ira missi cruciarent᷑ ĩpiĩ uidę
qd̵ ꝓmisit. Hoc aut̃ ꝓmisit iꝰtificare se
credentes in xͦ. Dic̃ aut̃ in ab acuc. Iustꝰ aũ
ex fide uiuit: ut dũ dĩ fidẽ ht̃ & xͥ sit iꝰtꝰ.

Expanded text:
entes se ad percipiendam gratiam suam promisit admittere, quarum aemulatione in iram missi cruciarentur impii Judaeiquod promisit: hoc autem promisit, justificare se credentes in Christo. Dicit autem in Habacuc: Justus autem ex fide vivit ; ut dum Dei fidem habet et Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
homicidus. ꝯtentione. dolo. malignitate: susurrores.
detractores. dõ odibiles. ꝯtumeliosos. suꝑbos. elatos. in¬
uentores maloꝵs. parentib ñ obedientes. Quanta aut̃
insolentia arrepti st̃. ut nec parentes suos qͦs auctores
in natiuitate hñt agnosc̾ent qͥq senatos gaudent. illos
ꝑ qͦs eẽ ceꝑant contẽpnebant: hoc e̾ sine intellectu eẽ. si¬
ne caritate. s dĩ. Nam erat int̾ illos caritas carnis. hidĩ
iusticiã cognoscentes ꝑ legẽ naturȩ sciert̃ enĩ ħ dõ dis¬
plicere: s hoc in aĩo pon̾e noluert̃. Insipientes in cõposi

Expanded text:
es, detrectatores, Deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos, inventores malorum, parentibus non obedientes. Quanta autem insolentia arrepti sunt, ut nec parentes suos, quos auctores in nativitate habent, agnoscerent, quique se natos gauderent, illos per quos esse coeperant, contemnebant! hoc est, esse sine intellectu, sine charitate Dei: nam erat inter illos charitas carnis. Hi Dei justitiam cognoscentes per legem naturae, scierunt enim haec Deo displicere, sed haec in animo ponere no
Abbreviated transcription (Latin):
debunt᷑ peccare. qd̾ absit. Et ñ sic̃ blasphenam & sic̃ auinc
nos qͥdã dicere faciam mala ut ueniant bona. Nc̃ aꝑit
quoꝵs causa hȩc sollicite & cũ reuerentia disputat.
Aꝑuersis enĩ hoc opponebat᷑ qͣsi sic ee̾t sensus p̃dican¬
tiũ remissionẽ peccatoꝵ ut facerent mala & uenirent
bona: hoc ÷ peccarent ut remittendo ilł dĩ uideret᷑
bonꝰ. fcd̾m ea quȩ supͣ dicta st̃: qd̾ blasphemiã appel¬
lat & abicit a sensu diuinȩ doctrinȩ. Nec enĩ peccarideb̾e
fides tradit. qͥppe c̃ iudicaturũ dm̃ p̃dicet. s delin¬
q̃ntib ꝯsulit ut recuꝑata salute sub dĩ lege uiuenteᷤᷤ
iam ñ peccent. Idõq subiecit. Qrũ dãpnatio iustaẽ.
Ids hors hõiũ qͥ emulatione inuidiȩ istud de nob int̾¬
iudȩi ut doctͥnã apłicã criminarent᷑. dicentes. qd c̃
remissionẽ peccatoꝵ p̾dicant. peccandi fomitẽ p̾beañ:
ut qͣsi securi hoĩes de remissione ꝓmptepeccarent. c̃ ostet

Expanded text:
debuntur peccare: quod absit. Et non, sicut blasphemamur, et sicut aiunt nos quidam dicere, faciamus mala ut veniant bona. Nunc aperit quorum causa haec sollicite et cum reverentia disputat. A perversis enim hoc opponebatur, quasi hic esset sensus praedicantium remissionem peccatorum, ut facerent mala et venirent bona, hoc est peccarent, ut remittendo illis Deus videretur bonus, secundum quae supra dicta sunt: quod blasphemiam appellat, et abjicit a sensu divinae doctrinae. Nec enim peccare debere fides tradidit, quippe cum judicaturum Deum praedicet; sed delinquentibus consulit, ut recuperata salute, sub Dei lege viventes jam non peccent. Ideoque subjecit, Quorum damnatio justa est. Id est, horum hominum qui aemulatione invidiae istud de nobis inteJudaei, ut doctrinam apostolicam criminarentur, dicentes quod cum remissionem peccatorum praedicant, peccandi fomitem praebeant; ut quasi securi 44 homines de remissione, prompte peccarent: cum constet
Abbreviated transcription (Latin):
sima eoꝵ & ꝑ gͣuis causa ẽ. Deinde & iudeos osten¬
dit reos: qͥ sub lege dĩ uiuere uident᷑. ac sibi meri
ꝗͣ rẽ firmandã exẽplũ ꝓpħicũ subdidit expsalmo
cia cepit mala oꝑa eoꝵ enum̾are & partĩ peiora su¬
bicere. ut manifestaret in his nullã spẽ uideri. nisi
intellig̾e⁊ iniuistꝰ ñ ee̾tᷤ. Non ÷ requirens dm̃. Nec

Expanded text:
sima causa. Deinde etiam Judaeos ostendit reos, qui sub lege Dei vivere videntur, ac sibi meritquam rem firmandam exemplum propheticum subdidit ex psalmo tia coepit mala opera eorum enumerare, et partim pejora subjicere; ut manifestaret in his nullam spem videri, nisi intel
Abbreviated transcription (Latin):
õs s bonos. Neq enĩ qr dicit. om̃s declinauerc̃. totã pe¬
nitꝰ plebẽ significat. s hanc partẽ pleb̾ sic̃ & memoratꝰ ꝓpħa
refert: in qͣ õsmali se condidert̃ Sẽꝑ enĩduo pꝰpłi
st̃ in unaplebe. hic ÷ gͦ pꝰpłs quẽ increpat dñs sub no
o loco. Gnratio ait mala & adult̾a. & natioutpar̃. De
menpessimũ. ꝑmalã enĩ uoluntatẽ dũ fructꝰ malos
faciunt sem̃ pessimũ st̃ & qr si uoluerĩt posst̃ c̾u̾ti. uorx
pͥmũ ñ credidert̾ duci suo moysi neq ꝓpħis parenti¬
cognatissuis quoꝵ sanguinẽ effudert̃. sẽꝑ impii & in¬

Expanded text:
dicit: Omnes declinaverunt, totam penitus plebem significat, sed hanc partem plebis, sicut et memoratus propheta refert: In qua omnes mali se condiderunt. Semper enim duo populi sunt in una plebe. Hic est ergo populus quem increpat Dominus sub noo loco: Generatio, ait: mala et adultera, et: Natio viperarum . De men pessimum ! Per malam enim voluntatem, dum fructus malos faciunt, semen pessimum sunt. Et quia si voluerint, possunt converti, vox primum non crediderunt duci suo Moysi, neque prophetis parenticognatis suis s
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ abrahȩ. Ance ponunt̾ enĩ gentib s qͥcredant. Q denĩ es¬
si qͥdã illoꝵ ñ credidert̃: nunqͥd incredulitas illoꝵs fidẽ
rũ. His dictis cõm̃dat credentes iudeos. qͥr ñ ħ obe̾
eis q̃r multi ex ilł crede noluert̃ Est enĩ ds̃ uerax: s¬
oĩs aut̃ hõ m̃dax. dic̃ scriptũ ÷ ut iustificeris in sermo es¬
nib tuis. & uincas dũ iudicaris. Ut firmaret qd̾ supͦ
dix̃ qd dĩ in ꝓmissione sua fideł̃ ẽ & oĩs hõ m̃dax:
exemplũ ꝓpheticũ subdidit ex psalmo qͥnqͣgesimo:
qͦ & dm̃ u̾bis suis iustificari: & hoiẽ m̃dacẽ incredu¬
dic̃: dũ ñ credit qd ꝑmisit d̾s. Hegans enĩ dm̃ daturõ
qd̃ ꝓmisit: m̃daxẽ. Et dũ ipse mendacẽ dicit: multis

Expanded text:
credunt. Quid enim si quidam illorum non crediderunt? Numquid incredulitas illorum fidem rum. His dictis commendat credentes Judaeos; quia nihil obest eis, quia multi ex illis credere noluerunt. Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax, sicut scriptum est: Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris . Ut firmaret quod supra dixit, quod Deus in promissione sua fidelis est, et omnis homo mendax; exemplum propheticum subdidit ex psalmo quinquagesimo, quo et Deum verbis suis justificari, et hominem mendacem incredudicit, dum non credit, quod promisit Deus; negans enim daturum quod promisit, mendax est: et dum ips
Abbreviated transcription (Latin):
ipse sapit. ꝗ qͥdẽ nulliꝰ p̾cii ee̾t siõs eqͦ sentirent. s mul¬
tors diffidentia cõm̃dat᷑ fides credentiũ ap̃ dm̃. Hor¬
tat᷑ gͦ gc̃s ad hanc fidĩ firmitatẽ. ut dĩ ꝓmissionẽ & grã
sine aliqͣ ambiguitate suscipiant: securi exẽplo abra¬
hȩ qr iñcredenti laus crescit. si q inc̾dibile s & mundo
tanto magis honorabilior erit creds̃ Et uͭ tñ stultũ eet
ħ crede. sisie dõ fieri diceret᷑. Q idõ tanto laudabilior
eͥ abrahe fides cȩcoꝵ fide: ꝙ nuillis signoꝵ pdigus at¬
tracta est. Qm̃ aut̃ mundꝰ certa lege & potestate gu¬
cisse p̾dicari uoluit q̃ mundo impossibile ẽ: ut qͥ h cdeñ
dãpnatis hisqͥ rõe mundi inflati dm̃ neglexert̃. disc̾ti

Expanded text:
et, si omnes aequa sentirent: sed multorum diffidentia commendatur fides credentium apud Deum. Hortatur ergo gentes ad hanc fidei firmitatem, ut Dei promissionem et gratiam sine aliqua ambiguitate suscipiant, securi exemplo Abrahae quia inde credenti laus crescit, si quod incredibile est, et mundo tanto magis honorabilior erit credens: et vere tamen stultum esset hoc credere, si sine Deo fieri diceretur. Et ideo tanto laudabilior est Abrahae fides caeterorum fide; quia nullis signorum prodigiis attracta est. Quoniam autem mundus certa lege et potestate gucisse praedicari voluit, quod mundo impossibile est; ut qui hoc crederent damnatis iis qui ratione mundi in
Abbreviated transcription (Latin):
ridiꝰ. Siaut puaricator legis sił circũcisio tua p̃pu¬
cui fata c. hoc ẽ qͥ d dicit. Qina si lex seruata ñ sue¬
rit: iudeus gentilis efficitur. d: circuncisionẽ ꝓ gn̾e
posuit abrahȩ: qr ex abrahã circũcisio. Nec enĩ po¬
t̾at edificare quȩ destruxerat. Hoc enĩ ag̃. ut doce¬
credat᷑ qͥ ꝓmissus ẽ abrahȩ. quia & suũ meritũ hñt
iustificati ꝑfidẽ. & honore patrũ sullimant᷑. Omĩs enĩ
ñ potuit & nichil illi ꝑdit dicifiliũ abrabȩ. qi hic
scd̃m meritũ filiꝰ : abrahȩ qͥ fidẽ seqͥt᷑ ꝑ qͣm dõ dignꝰ ȩx
titit ab raham. Unde ait. circũcisio tua p̾putiũ factũ
ẽ. Idest gentili simili factꝰ es ñ credens in eũ: qͥ in signo
nis legis xp̃c ad insticiã oĩ credenti. dõ manifes¬
tũ÷ qr si gentilis creda ᷤ in xp̃m: sic filiꝰ abrahe qͥ pat̃
estfidesᷤ. Et uidicabit qd ex nat᷑a ÷ p̾putiũ legc̾ ꝑ¬
ficiens te qͥ ꝑlitt̾am & circincisionẽ p̾uaricator

Expanded text:
egis sis, circumcisio tua praeputium facta est. Hoc est quod dicit, quia si Lex servata non fuerit, Judaeus gentilis efficitur. Sed circumcisionem pro genere posuit Abrahae; quia ex Abraham circumcisio: nec enim poterat aedificare, quae destruxerat. Hoc enim ait, ut docecredatur, qui promissus est Abrahae, quia et suum meritum habent justificati per fidem, et honore patrum sublimantur; omnis enim non potuit; et nihil illi proderit dici filium Abrahae, quia hic secundum meritum filius est Abrahae, qui fidem seqtitit Abraham. Unde ait: Circumcisio tua praeputium facta est, id est, gentili similis factus es, non credens in eum, qui in signo nis legis Christus ad justitiam omni credenti . Ideo manifestum est quia si gentilis credat in Christum, fit filius Abrahae, qui pater est fidei. Et judicabit quod ex natura est praeputium, Legem perficiens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo explerent m oꝑe. Nec enĩ posst̃ huiꝰmodi bonũ
cogitatũ habere. Traditi gͦ sc̃ in ĩmunditiã: ut ꝯtume¬
liis asficiant corꝑa suain semec ipsis. Cũ p̾c̾ita recolat. etiã¬
p̃sentis tp̃ris significat: qi tͣdunt᷑ nc̃ usq ut contumeliis
asficiant corꝑa sua. Originis enĩ illiꝰ nc̃ usq st̃ hoĩes qͥ di¬
cunt᷑ corꝑa sua dehonestare inuicẽ. Cũ cogitatio aĩȩ sit
in crimine: corꝑa dñr dehonestari. Qr: nͥ qi macła corꝑis
inditiũ ẽ peccati aĩe. Cũ enĩ corpꝰ ꝯtaminat᷑: nemo ambigic
ͥ seruire creat̾e: potiꝰ ꝗ creatori.Non negant enĩ dm̃ s ser
gentiũ ad ep̃s impietas dat honorẽ: idõ ñ ÷ uerũ. In dõ
auc̃ manet ueritas. Hanc benedictionẽ alio loco filio dĩ¬

Expanded text:
diabolo explerent in opere: nec enim possent hujusmodi bonum diabolo explerent in opere: nec enim possent hujusmodi bonum cogitatum habere. Traditi ergo sunt in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis. Cum praeterita recolat, etiasentis temporis mala significat; quia traduntur nunc usque ut contumeliis afficiant corpora sua. Originis enim illius nunc usque sunt homines qui dicuntur corpora sua dehonestare invicem. Cum cogitatio animae sit in crimine, corpora dicuntur dehonestari; quare, nisi quia macula corporis indicium est peccati animae? Cum enim corpus contaminatur, nemo ambigit est servire creaturae potius quam Creatori. Non negant enim Deum, sed sgentium ad tempus impietatis dat honorem, ideo non est verum, in Deo autem manet veritas; hanc benedictionem idem Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
instruens in samaria: qͥb sacͥficarent iudȩi. Et uolu¬
eres: qr coratina sacͣ hñt pagani. Harũ tñ õiũ rerõ
qͣsime moraui simulac᷑ coluert̃ egiptis̃: &e alia quȩ
nc̃ dice ñ ÷ necesse. Hȩc ab his facta st̃ qui se sapientes
potuerẽ Di Ficile enĩ mmaiorib imprudensin mino¬
rib sapit. ł pt̃ qd̾ cͣdidic illos ds̃ in desidia cordis iio¬
rũ in inmundiciã ut concumelus afficiant corꝑa sua
insemecipsis. Qm̃ inqͥt admiuriã creatoris ddĩ figm̃¬
ta or similitudinesrerũ deificauert: tdici st illuden¬
di. Et tͣͦditi ñ ut illa agerent quȩ nolebant: s uc illa ꝑfi¬
cerent quȩ desid̾abant. Et hic bonitasdĩ ẽ. Cũ enĩdignũ
fuissec subici illos ut fac̾ent q̃ nolebant & cruciarent᷑. qi
licet bonũ si ꝯtͣ uoluntatẽ fiat amarũ & malũ ẽ. isti aut̃ au̾¬
tare auc ĩmitte̾: ut ea quȩ in desidiis ꝯceꝑant adiuti a

Expanded text:
instruens in Samaria, quibus sacrificarent Judaei; et voluinstruens in Samaria, quibus sacrificarent Judaei; et volucres, quia Coracina sacra habebant pagani. Harum tamen omnium rerum quas memoravi, simulacra coluerunt Aegyptii, et alia quae nunc dicere non est necesse. Haec ab his facta sunt, qui se sapientes potuerunt. Difficile enim in majoribus prudens, in minoribus non sapit. Propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis illorum, in immunditiam, ut contumeliis afficis. Quoniam, inquit, ad injuriam creatoris Dei figmenta et similitudines rerum deificaverunt, traditi sunt illudendi; et traditi non ut illa agerent, quae nolebant; sed ut illa perficerent, quae desiderabant. Et hic bonitas Dei est; cum enim dignum fuisset subjici illos, ut facerent quae nolebant et cruciarentur; quia licet bonum, si contra voluntatem fiat, amarum et malum est. Isti autem avetare aut immittere; ut ea quae in desideriis conceperant, adjuti a
Abbreviated transcription (Latin):
m̃cũ. ꝑͥ naturalẽ gͦ legẽ. reũ facie genꝰ bõiũ. Lotuer̃t
enĩ id ꝑlegem naturȩ app̃hende fabrica mundi cestifi¬
cante auctorẽ dm̃ solũ diligendũ: qd̾ moyses litt̾is tͣcdidit.
S: impũ faccist ñ colendo creatorẽ: & in iusticia in eis appa¬
ret: dũ uidentes dissimulant a u̾itate. ñ fatentes unũ
dm̃. Quia qd̾ nocũ ẽ manifestũ ÷ in ilł. Nocicia dĩ ma¬
nifesta ẽ ex mundi fabrica. Uc enĩ ds̃ qͥ nat̾a in uisibit
uisibilitate sua manifestaret: ut ꝑcertũ incertũ pos¬
sit scirr. Ut ꝑ hoc qd̾ cȩt̾is impossibile ẽ: ille ee ds̃ oĩũ cre¬

Expanded text:
alem ergo legem reum facit genus humanum; potuerunt enim id per legem naturae apprehendere, fabrica mundi testificante, auctorem Deum solum diligendum, quod Moyses litteris tradidit : sed impii facti sunt non colendo creatorem, et injustitia in eis apparet, dum videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum. Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Notitia Dei manifesta est ex mundi fabrica; ut enim Deus, qui natura invisibilis cem visibilitate sua manifestaret, ut per certum incertum posset sciri: ac per hoc quod caeteris impossibile est, ille esse Deu
Abbreviated transcription (Latin):
iustificatum: Non gͦ opus ÷ lex qñ impiꝰ ꝑsolã fidem
uistificat᷑ ap̃ dm̃. Scd̾m ꝓpositũ gr̃ẽ dĩ. Sic decretũ dic̃
a dõ.uc cessante lege. solã fidẽ grẽ dĩ posceret ad salu¬
cẽ. Sic̃ & dd̾ dic̃. Hoc ipsũ munit exẽplũ ꝓpħȩ. Beatitu¬
dinẽ hõis cui ds̃ accepto fert iusticiã sine oꝑib Beatos
dic̃ de qͥb hoc sanxit ds̃ ut sine labore & aliqͣ obserua¬
tione sola fide ustificent᷑ ap̃ dm̃. Tẽꝑis gͦ beatitudinẽ

Expanded text:
ustificatum? Non ergo opus est lex, quando impius per solam fidem justificatur apud Deum. Secundum propositum gratiae Dei. Sic decretum dicit a Deo, ut cessante lege, sola fide gratiam Dei posceret ad salutem. Sicut et David dicit. Hoc ipsum munit exemplo Prophetae, beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. Beatos dicit de quibus hoc sanxit Deus, ut sine labore et aliqua observatione, sola fide justificentur apud Deum. Temporis ergo beatitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
sẽꝑ qͥdẽ apparuit. latebat aut̃ qͥseẽt: cũ pꝰ resurrectionẽ
nĩ es ds̃ & nesciebamꝰ. ꝑ hoc gͦ significat qi ipse eẽt qͥ ap¬
paruerat qͥdẽ patriarchis in dm̃ & pꝰ incarnatꝰ ẽ. s ñ
fuerat intellectꝰ ab oĩbꝰ. Qͥ in lege głaris: ꝑ p̾uaricati¬
onẽ legis dm̃ mhonoras: Preuaricator legis es: qͣdo
sensũ legis qͥ de incarnatione & diuinitate xp̃i ẽ. p̾¬
teris. Et dm̃ ihonoras: dũ testimoniũ eiꝰ qd̾ dedic de

Expanded text:
semper quidem apparuit, latebat autem quis esset; cum post resurrectionem nim es Deus, et nesciebamus. Per hoc ergo significat quia ipse esset; qui apparuerat quidem patriarchis in Deum, et post incarnatus fuerat intellectus ab omnibus. Qui in lege gloriaris, per praevaricationem legis Deum inhonoras. Praevaricator legis es, quando sensum legis, qui de incarnatione et divinitate Christi est, praeteris, et Deum non honoras, dum testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ueri sibi &e obsecundari abhis qͥ ñ st̃ cales. Et ita ẽ ut qͥ fo¬
micẽ p̾beant delictis illors: idõq dignũ ÷ ut paricri¬
minerei habeant᷑. St̃ it̾m aliĩ qͥ ñ solũ facumt mala:
s etiã qͥ ꝯsentiunt facientib: ũt ñ solũ faciant s & talib
osentiant. Duplexgͦ hoꝵ ÷ neqͥtia. Non enĩ cã mali sc̃
qͥ faciunt: oeifacientib ot᷑ dict̃. Scientes enĩ nefaria:.
ñ illa undicant. Illi enĩ tã neqͥssimi st̃ qͥ & faciunt & c̃¬
sentiunt facientib uc nec dm̃ timeant: increscẽ cupi¬
entes mala.Idõ ħminime uindicant: ut suadeant ñ¬
iudicas. m̃ facientẽ maligna &e consentientẽ facienci¬
b morte dignos ostendit. ne forte hic qͥ facit &e ñ consen¬
tit facientib excusare se posse putaret: docet huiꝰ modi
mexcusabilẽ fore.Non enĩ iꝰtũ :÷ ut huic ĩpune ꝯceda¬

Expanded text:
veri sibi, et obsecundari ab his qui non sunt tales. Et ita est, ut qui foveri sibi, et obsecundari ab his qui non sunt tales. Et ita est, ut qui fomitem praebeant delictis illorum. Ideoque dignum est, ut pari crimine rei habeantur; sunt iterum alii, qui non solum faciunt mala, sed etiam qui consentiunt facientibus, ut non solum faciequitia; non enim tam mali sunt qui faciunt, et facientibus contradicunt: scientes enim nefaria, non illa vindicant. Illi enim tam nequissimi sunt, quia faciunt et consentiunt facientibus, ut nec Deum timeant, increscere cupientes mala; ideo haec non vindicant, ut suadeant Quoniam facientem maligna, et consentientem facientibus, morte dignos ostendit; ne forte hic qui facit, et non consentit facientibus, excusare se posse putaret, docet hujusmodi inexcusabilem fore. Non enim justum est, ut huic impune conceda
Abbreviated transcription (Latin):
cui mancipati facti st̃ potestatis eiꝰdẽ. ut faciant puni¬
enda. Hȩc enĩ maloꝵ causa a sodomitis cepta ẽ offenfio¬
ne di sic̃ sup̃ dictũ ẽ & i omnẽ ꝓpe partẽ mundi. ra¬
mossuos extendit: irã dĩ idolatriȩ causã nuntians. De¬
pietatis qm pͥmũ ꝯdempnat. Ut cỹ hec em̃data fuerint:
facile corrigant᷑ & moꝵs uitia. Sublato enĩ malitiȩ se¬
mine. neqͥtiȩ fructꝰ arescent. Non enĩ dat arbor fructꝰ:
& moy ses sodomȩ & gomorrȩ gesta memorauit. exitũq
ñ tacuit: ut timorẽ pon̾et huiꝰ rei uitandȩ. Nongͦ hoc ui¬
ciũ & ꝯtaminatio de honestate uitȩ ab eo admittit᷑: q̃ in
aĩo cogitat dm̃. St̃ qͥdã qͥ se reos ñ putanc si ñ opent᷑ quȩ
mala st̃: assentiunt aũ facientib Uehis qͥ assentiut ma
aut audiens has fabulas aduletͥsciensenĩimpurꝰ ae mali¬
gnꝰ ñ ignorari quȩ agit & minime se uitari si & honori eẽ:
głat̾ forte se talẽ. nec ꝯfundi potẽ in his: ꝗdo uidet fa¬

Expanded text:
cui mancipati facti sunt potestatis ejusdem, ut faciant punienda. Haec enim malorum causa a Sodomitis coepta est offensione Dei, sicut supra dictum est, et in omnem prope partem mundi ramos suos extendit, iram Dei idololatriae causam nuntians, pietatis, quam primum condemnat; ut cum haec emendata fuerint, facile corrigantur et morum vitia. Sublato enim malitiae semine, nequitiae fructus arescent; non enim dat arbor fructus,  Moyses Sodomae et Gomorrhae gesta memoravit, exitiumque non tacuit, ut timorem poneret hujus rei vitandae. Non ergo hoc vitium et contaminatio dehonestatae vitae ab eo admittitur, qui in animo cogitat Deum. Sunt quidam qui se reos non putant, si non operentur quae mala saut audiens has fabulas aduletur, sciens enim impurus et malignus non ignorari quae agit, et minime se vitari, sed et honori esse gloriatur forte se talem, nec confundi potest in his, quando videt fa
Abbreviated transcription (Latin):
sat̃ apud eos ipsos: &ẽ ꝗͣ gentiliũ. Sic̃ e ũ credentes
p̃ferunt᷑. ita & c̃ diffidc̃ peiores inueniunt᷑. Plusenĩ
qͥ ñ potuit. Iste enĩ ñ int̾uit in regnũ. ille foras mis¬
susẽ. Non enĩ auditores legis ĩtist ap̃ dm̃ s faccores le¬
gis iustificabunt᷑. Hocdic̃: qi ñ bi iusti st̃ qi audiuis¬
legẽ. Om̃is aut̃ ñ fac̃ legẽ qͥ ñ credit legi. dũ ñ recipit
cisse legẽ dñ. Et ille qͥ se dic̃ in lege ẽẽ id ÷ udȩus: au¬
ditor legis fit ñ factor: qr ñ credit in xp̃m scͥptũ in
lege. sic̃ dixit philippus ad uathanahel. Q uẽ¬

Expanded text:
tium. Sicut enim credentes praeferuntur; ita et cum diffidunt, pejores inveniuntur: plus enim vit, consequi non potuit. Iste enim non intravit in regiam, ille foras missus est. Non enim auditores Legis justi sunt apud Deum, sed factores Legis justificabuntur. Hoc dicit, Legem. Omnis autem non facit Legem, qui non credit Legi; dum non recipit, cisse Legem dicitur. Et ille qui se dicit in Lege esse, id est, Judaeus, auditor Legis fit, non factor; quia non credit in Christum scriptum in Lege, sicut dixit Philippus ad Nathanael: Que
Abbreviated transcription (Latin):
tatione meritoꝵs. Higͦ quert̃ uitã et̃nã qͥ ñ solũ bone
ꝓfessionis st̃ s & uitȩ. His uͭ qͥ ex contentione &e qͥ diffi¬
dt̃ u̾itati: obȩdiunt aut̃ miqͥtati: ira & indignatio.
tͥbulatio & angustiã. łłoc ÷ it̾ata angustia. diffiden
p̃dix̃. Triagͦ alia posuit incredulitati condigna. dic̃s.
Ec ut ñ solũ trascis & undicare credat᷑: adiecit &e indig¬
natio. Indignatio ẽ ꝗͣ addendo suꝑ irã iniuriã suã dm̃
uindicaturỹ significat. Angustiȩ uͦ st̃: qͥb sententia

Expanded text:
tam aeternam, qui non solum bonae professionis sunt, sed et vitae. Iis vero qui ex contentione, et qui diffidunt veritati, obediunt autem iniquitati, ira et indignatio, tribulatio et angustia, hoc est iterata angustia. Diffidentpraedixit. Tria ergo alia posuit incredulitati condigna, dicens: Et ut non solum irasci, sed et vindicare credatur, adjecit: Et indignatio; indignatio est, quam addendo 38 super iram, injuriam suam Deum vindicaturum significat. Angustiae vero sunt, quibus sen
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ pęnitebit: qi ñ credidit iuditiũ dĩ qd̾ uidet uerũ.
Necesse: enĩ ut acriꝰ em̃detͥ: immo penis ꝑhennib corqͥ¬
at᷑ quẽ pacientiȩ longanimitas ñ em̃dauit. Se uerissime
loqͥtͣ sciens malignã m̃tẽ ñ posse nͥ timore a uitiĩs facile
reuocar iꝰ. Scđ̾m duriciã aut̃ tuã & impenitens cor. thes¬
auriras tͥirã in die irȩ & reuelationis ĩti iuditii dĩ. qͥ
reddet unicuiq scd̾m oꝑa suaim punitatẽ sꝑans pecca¬
toꝵñ solũ durat in conũsibit & intͣctabilis manens. s
adhuc acerbiꝰ peccat securꝰ qd̾ ñ sit ultio futura. cor hñs
impemtens ĩgnorans qi irã sibi cong̾gat in die irȩ. Necẽe
c̃ enĩ seueriori pena ut plectat᷑ mo flãmis ꝑhennib toeque¬
at᷑: qr longa dĩ pacientia ñ solũ em̃dare se noluit : s ad¬
huc addens ad contẽntũ exagerauit peccata. Dies ire ẽ

Expanded text:
d videt verum. Necesse est enim ut acrius emendetur, immo poenis perennibus torqueatur, quem patientiae longanimitas non emendavit. Severissime loquitur, sciens malignam mentem non posse nisi timore a vitiis facile revocari. Secundum duritiam autem tuam, et impoenitens cor thesaurizas tibi iram in die irae, et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Impunitatem sperans peccatorum, non solum durat inconvertibilis et intractabilis manens; sed adhuc acerbius peccat, securus quod non sit ultio futura, cor habens impoenitens, ignorans quia iram sibi congregat in die irae. Necesse est enim saeviori poena ut plectatur, immo flammis perennibus torqueatur, qui longa Dei patientia non solum se emendare noluit, sed adhuc ad
Abbreviated transcription (Latin):
sege dicit: cui iudei obnoxii st̃ dũ ñ credt̃. necñ & genti¬
les. S iã dudũ: qr ad iungere se illi noluert̃. ħ credentes
gͦ gentiles: dupplici genere fiunt rei. Quia neq legi da¬
iniuistis: qui ñ peccat amicꝰ legis ẽ. Huic sola fides deest
a cont̾rus: nͥ fidẽ in dm̃ acceꝑit. ut sit iustꝰ ꝑ utq: qr¬

Expanded text:
lege dicit, cui Judaei obnoxii sunt, dum non credunt: nec non et gentilege dicit, cui Judaei obnoxii sunt, dum non credunt: nec non et gentiles, sed jam dudum; quia adjungere se illi noluerunt. Non credentes ergo gentiles duplici genere fiunt rei; quia neque legi dainjustis; qui non peccat, amicus legis est. Huic sola fides deest,a contrariis, nisi fidem in Deum acceperit, ut sit justus
Abbreviated transcription (Latin):
dens aut̃ peiꝰ tractandꝰ ẽ qr donũ ꝓmissũ patͥb refu¬
cauit. Gła aut̃ oe honor & pax oĩ oꝑanti bonĩ: iudȩo pͥ¬
mũ &e g̾co. no mͦ incredulis tͥa penalia posuit: sic oe
fidelib cͥa magnifica ut honorẽ habeant geminũ qͣsi
uentes qͥeti er̃t infut᷑o nulla ꝑturbatione cõmoti. Aꝑ¬
peqi oĩs hõ a c̃trariis se abscinens apud udicẽ hc̃ pacẽ.
on enĩ ꝑsonarũ acceptio ẽ ap̃ dm̃. Qm̃ ostendit iudȩỹ
siue gͥcũ ñ despiciadõ sitñ credat in xp̃m: s accep¬
toferri ambob ĩticiã fidĩ: sic it̃m ñ credentes parit̾
reos eoꝰq magis oberit circ̃cisio sine fide. & ꝓderit p̃ps¬
tium ꝑfidem. Ac ꝑ hoc: docet ꝑsonarum acceptorẽ
dm̃ ñ eẽ. Nec enĩ p̃rogatuia gn̾ris sequit᷑: uc suscipi¬
at causa patrũ diffidentẽ. aut abiciat a se ꝓpc in¬
dignitatẽ parentũ credentẽ: s unũ quẽq ꝓpͥo mi¬
peccari: cũ õs simul subditi simꝰ legi naturali : S de morsi

Expanded text:
refutavit. Gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum, et Graeco. Quomodo incredulis tria poenalia posuit, sic et fidelibus tria magnifica, ut honorem habeant geminum, quasi ventes quieti erunt in futuro, nulla perturbatione commoti; quippe quia omnis homo a contrariiNon enim personarum acceptio est apud Deum. Quoniam ostendit Judaeum sive Graecum non despici a Deo, si tamen credat in Christum, sed accepto ferri ambobus justitiam fidei; sic iterum non credentes pariter reos esse, quia magis oberit circumcisio sine fide, et proderit prtium per fidem: ac per hoc docet personarum acceptorem Deum non esse. Nec enim pdentem abjiciat a se propter indignitatem parentum; sed unumquemque proprio meripeccari, cum omnes simul subditi simus legi naturali? Sed de Moysis
Abbreviated transcription (Latin):
fici: & ꝑ istos it ad dm̃. Iui gͦ hec nolentes scire elegert̃
uiã tͥbulationũ ꝑ ꝗͣ it᷑ in gehennã : Non ÷ timor dĩ
ant̃ ocłos eoꝵs. Qm̃ huiꝰmodi sine sensu sc̃: dĩ timorẽ
ñ hñc. Initiũ enĩ sapientiȩ timor dñi. dicit salomon:
ieremias significat dicens int̾ cȩt̾a. Tc̃ om̃s insurrex

Expanded text:
fici, et per istos itur ad Deum. Illi ergo nolentes haec scire, elegerunt fici, et per istos itur ad Deum. Illi ergo nolentes haec scire, elegerunt viam tribulationem, per quam itur in gehennam. Non est timor Dei ante oculos eorum. Quoniam hujusmodi sine sensu sunt, Dei timorem non habent: Initium enim sapientiae timor Domini, dicit Salomon . et propheta Hieremias significat, dicens inter caetera: Tunc omnes insurrex
Abbreviated transcription (Latin):
mancipatibonos si posset fieri deuorare uolebant.
Ue sic̃ sepulchrũ patet ad recipienda cadauera ita
loquebant᷑ in fallatia eranc̾. Uenenũ aspidũ sub lã¬
bus eoꝵ. Hoc dic̃ qr u̾ba huiꝰ modi hõĩũ muscipula st̃:
adhocenĩ loquunt᷑ ut decipiant. Ut sic̃ ꝑlabia serpẽ¬
tis uenenũ infundit᷑: ita & ꝑ labia eoꝵ dolus et cir¬
cũuentiones. Quors os maledictione & amaritudinẽ
plenũ ẽ. Manifestũ ẽ qr ꝯtͣbonos mali sẽꝑ mala dicta
detͦctionẽ. Ueloces pedes eoꝵ adeffundendũ sangiuĩ¬
nẽ. Hoc de nece ꝓpħarũ dix̃ qͦs occider̃t̃ impigre. adbo¬
nũ segnes ad paracidiũ ueloces. Contritio & infelici¬
cas inuiis eoꝵ. Qm̃ exercitati er̃a ad male faciendũ: iter
ipsoꝵ ł gͥssũ tribulationẽ & infelicitatẽ ꝓnunciat᷑. Et¬
inam pacisñ cognouert̃. Ua pacis leuis ẽ. & int̾bata.
Oĩs enĩ bonauita tranqͥlla ÷ & accꝰ modesti. Ipsi st̃ paci¬

Expanded text:
mancipati bonos si posset fieri, devorare vellent, ut sicut sepulcrum patet ad recipienda cadavera, ita aspidum sub labiis eorum. Hoc dicit, quia verba hujusmodi hominum muscipula sunt. Ad hoc enim loquuntur, ut decipiant; ut sicut per labia serpentis venenum infunditur, ita et per labia eorum dolus et circumventiones. Quorum os maledictione et amaritudine plenum est. Manifestum est quia contra bonos mali semper maledicta detractionem. Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem. Hoc de nece prophetarum dixit, quos occiderunt impigre, ad bonum segnes, ad parricidium veloces. Contritio et infelicitas in viis eorum. Quoniam citati erant ad malefaciendum, iter ipsorum vel gressum tribulatviam pacis non cognoverunt. Via pacis lenis est et inturbata; omnis enim bona vita tranquilla est, et actus modesti ipsi sunt paci
Abbreviated transcription (Latin):
potestas & iudicium ab eo e̾: in futurũ ñ euades. ł se
enĩ udicaturꝰ ẽ di᷑ apud quẽ cessat adulatio &e ꝑsona¬
rũ acceptio. Aut cerce si iꝰtũ alicui uidet᷑ ut huiꝰ modi
immunis a pena sic:dicat. Qđ si itsĩ ẽ ut ñ euadat credat
dm̃ iudicat᷑um ut & qd̾ itũ eẽ iudicat uerũ sit &e im¬
pleat᷑ & dm̃ ꝯditorẽ mundi ꝓuident̃ curiosũ oꝑis siut
mita requirere fateat᷑. Si enĩ fecit & negligit: małꝰopi
dit. Si qi bona fecisse negari ñ pocest. in dignũ ÷ enĩ ce
imꝓbale bonũ mala fecissẽcuram eoꝵꝰ neceł ẽ ut
dicat᷑ ag̾e : qi contumelia eiꝰ erit & accusatio si bonoꝵ &
Ase factoꝵ negligens inducat᷑. Qppe c̃ eiꝰnutuac ꝑ¬
uidentia. uita ipsa sustentet᷑ minist̾io elem̃toꝵ: sic̃
ipse dñs dic̃. Q solẽ suũ oriri fac̃ suꝑ bonos && malos:
& pluit suꝑ iͦtos & inĩtos. Qui gͦ pr̾at cura. negligitꝯ

Expanded text:
potestas et judicium ab eo est, in futurum non evades. Per se enim judicaturus est Deus, apud quem cessat adulatio et personarum acceptio. Aut certe si justum alicui videtur, ut hujusmodi immunis a poena sit, dicat. Quod si justum est ut non evadat, credat Deum judicaturum; ut et quod justum esse judicat, verum sit, et impleatur, et Deum conditorem mundi providenter et curiose operis sui merita requirere fateatur. Si enim fecit et negligit, malus opifdit; sed quia bona fecisse negari non potest indignum est enim et improbabile bonum mala fecisse, curam eorum necesse est ut dicatur agere; quia contumelia ejus erit et accusatio, si bonorum a se factorum negligens inducatur: quippe cum ejus nutu ac providentia vita ipsa sustentetur ministerio elementorum, sicut ipse Dominus dicit: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et 37 pluit su
Abbreviated transcription (Latin):
honor ÷ & salus ꝯfitentis. Grecos enĩ gentilespofuit:
s cosqͥ romani dicant᷑. siuie natione seu adoptione. Bar¬
baros uͦ eos qͥ romani ñ st̃ qͦrũ genꝰ adu̾sũ ÷ & st̃ genti
ies. Sapientes aut̃ illos dix̃. qͥ mundanis rationib eru¬
diti. sapientes uocant᷑ in scło: dũ aut sidum speculato¬
resst̃: aut m̃suris aut numeris. aut arti grãmaticȩ
student. aut rethoricȩ aut musicȩ. His oĩb: ostendit.¬

Expanded text:
honor est, et salus confitentis. Graecos ergo gentiles posuit, sed eos qui Romani dicantur sive natione, sive adoptione: Barbaros vero eos qui Romani non sunt, quorum genus adversum est, et sunt gentiles. Sapientes autem illos dixditi, sapientes vocantur in saeculo, dum aut siderum speculatores sunt, aut mensuris, aut numeris, aut arti grammaticae student, aut rhetoricae, aut musicae. Requirend
Abbreviated transcription (Latin):
cũcidite p̃putiũ cord̾uri. hec dix̃ udȩis idola seq̃ntibꝰ. Ne¬
lam̃ ÷ enĩcirca cor. qd̾ ou̾sus ad dm̃ circũcidit: qr fideᷤᷤ
aufert nebulã erroris & tͥbuit ꝑfectã dĩ cognitionẽ in
mift̾io tͥnitatis. qd̾ in cognitũ erat a scłis. Huiꝰ gͦ dircũ¬
aspieit d̾s: ñ carnis. Nã tudeoꝵ lans ex hoĩb ẽ. Głant᷑
enĩ in carnis circũcisione. q̃d̾ ex patͥb sit lñ it̃ cet̾a ĩ alia epła
ait. Et gła in pudendis eoꝵ qͥ t̾rena sapiunt: hoc ÷
qͥ eirtuncisionẽ carnis głam putant. Terrena enĩ sapit

Expanded text:
cumcidite praeputium cordis vestri . Hoc dixit Judaeis idola sequentibus; velamen est enim circa cor, quod conversus ad Deum circumcidit: quia fides aufert nebulam erroris, et tribuit perfectam Dei cognitionem in mysterio Trinitatis, quod incognitum erat a saeculis. Huaspicit Deus, non carnis. Nam Judaeorum laus ex hominibus est; gloriantur enim in carnis circumcisione, quod ex Patribus sit. Unde inter caetera ait: Et gloria in pudendis eorum, qui terrena sapiunt ; hoc est, qui circumcisionem carnis gloriam putant. Terrena enim sapit
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itatẽ dĩ immutauert̃ in m̃datiũ: immutarent & na¬
turalẽ usũ in eũ usũ ꝑ quẽ dehonestarent᷑. rei factimor¬
tisscdȩ. Qm̃ enĩ aliã legẽ dare ñ potest sathanas. nichil ⁊
ht̃ ocessa & licita in aliũ ordinẽ u̾sat: uc dũ alit̃ fuint ꝙͣ
concessa st̃ sint peccatũ. Ec mercedẽ ꝗͣ oportuit erroris sui
in semetipsis recipientes. Hanc dic̃ cõpensationẽ ẽẽ ꝯtẽpti
dĩ: idẽ turpitudinẽ &e ꝯtaminationẽ. ł łȩc ÷ enĩ pͥma cau¬
sa peccati. Ed enĩ pesꝰ qͥd det̾iꝰ hoc peccato: Qnͣtũ enĩ ido¬
lata ꝑ impiũ & gͣuissimũ delictũ ẽ: tantũ & cõpensatio
eiꝰ horrenda & ꝑsordida passio ẽ. Et sic̃ ñ ꝓbauert̃ dm̃

Expanded text:
itatem Dei immutaverunt in mendacium, immutarent et naturalem usum in eum usum, per quem dehonestarentur rei facti mortis secundae; quoniam aliam legem dare non potest Satanas, nihil enim habet, concessa et licita in alium ordinem versat, ut dum aliter fiunt, quam concessa sunt, sint peccatum. Et mercedem, quam oportuit, erroris sui in semetipsis recipientes. Hanc dicit compensationem esse contempti Dei, id est, turpitudinem, et contaminationem: haec est enim prima causa peccati; quid enim pejus, quid deterius hoc peccato? Quantum enim idololatria perimpium et gravissimum delictum est, tantum et compensatio ejus horrenda et persordi