comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
agunt usq ꝙͣs.⁊ nemo audet
mutire. contra. Et utinã uł i¬
necentia tuta eẽt. ⁊ iusticia ip̃a su¬
cauit ałtas latiniacensis: An ꝙ
bonus monachus ⁊ melior albas
qd̾ bone opinionis ⁊ melior est
uite. An q monast̾ium cui pre¬
est. ⁊ decorauit religione ⁊ boniꝰ
tẽꝑalib ampliauit.⁊ bonoꝵ fra¬
trũ numero cumulauit. En san¬
gius iste de manu eius exqͥrit᷑.
Si crimen est acceptum ẽẽ do ⁊ ho¬
minib tollatur ⁊ trucifigat᷑. Ne¬
gari nõ potest hoc illũ eẽ celo ⁊
t̾ra testib. Si crimen est eẽ hos¬
pitalem. benignũ. sobriũ. castũ.
sustiꝑe nũtiũ dñi mei. Porro gͣ¬
uis offensa siua est.Non negat
astas hoĩem qui mitebat᷑ in an¬
gliam cum eẽt honorifice suscep¬
tus hospitõ q̃ rere loqui cũ eo. s
⁊ homini uice ip̃ius satiffacturũ.
Si quominꝰ quod oportuit fac¬
tũ fuit cum uiro: cuius culpas¬

Expanded text:
agunt usquequaque, et nemo audet mutire contra. Et utinam vel innocentia tuta esset, et justitia ipsa sueccavit abbas Latiniacensis? An quod bonus monachus, et melior abbas? quod bonae opinionis, et melioris est vitae? An quia monasterium, cui praeest, et decoravit religione, et bonis temporalibus ampliavit, et bonorum fratrum numero cumulavit? En sanguis iste de manu ejus exquiritur. Si crimen est acceptum esse Deo et hominibus; tollatur, et crucifigatur. Negari enim non potest hoc illum esse, coelo et terra testibus. Si crimen est esse hospitalem, benignum, sobrium, castum, suscipere nuntium domini mei. Prorsus gravis offensa, si ita est. Non negat abbas, hominem qui mittebatur in Angliam, cum esset honorifice susceptus hospitio, quaerere loqui cum eo; sedet homini vice ipsius satisfacturum. Si quo minus quod oportuit, actum fuit cum viro; cujus culpa
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ solito ausu scripsissem si non
sensissem ip̃m quicqͥd stribimus
minus solito acceptare. Queso
dolere uos qui monachi estis ui¬
cem magistri mĩ beati bñdicti
cui iam ut iudetis ꝓpe est ut ubi¬
q contradicat᷑. ⁊ ꝑeat om̃is ui¬
gor monastice discipline mona¬
chis adu̾sus albates suos cornua
sumentib de manu forti. Ad ab.¬

Expanded text:
quoque solito ausu scripsissem, si non quoque solito ausu scripsissem, si non sensissem ipsum, quidquid scribimus, minus solito acceptare. Quaeso, dolete vos, qui monachi estis, vicem magistri vestri beati Benedicti: cui jam, ut videtis, prope est ut ubique contradicatur, et pereat omnis vigor monasticae disciplinae, monachis adversus abbates suos cornua sumentibus de manu forti.
Abbreviated transcription (Latin):
cus cum magistro omniũ com¬
mimis ꝓpħica illa uox est. Ho¬
mo pacis mee in quo sꝑalam
qͥ edebat panes meos magni¬
ficauit suꝑ me supplantoẽm. Et
olim quidem eratis contra apłm
petrũ Dñantes in clerũ. immo
⁊ contra coapłm eius paulum
dñabamini fidei toriuo orbis
At nũc nouũ aliquid addidi¬
stis. usurpantes amplius ⁊ in
iꝑ̃am religionem. Quid restat
nisi ⁊ ut aditiatis ⁊ in ip̃is an¬
głis scis dñari: Nisi qd̾ in hoc po¬
sterior uidas pͥorẽ uitisse u̾sutia
⁊ fraude iuidet. qd̾ cũ illius fati¬
nus condistipli horruerũt uniu̾¬
si. iste callidior potuit ad conui¬
uendũ immo ad fauendũ sue ma¬
litie nõ quosubet s ip̃os apłoꝵ
pͥncipes circũ uenire. Non impu¬
to dño meo cui tamqͣm hõi sub¬
ripi potuit. ⁊ hoc oro ne d̾s impu
tet. Absit aut̃ ubi u̾tatẽ agno¬
uerit ut p̾ualeat tam exetrabi¬
lis maligni huius sacrilegusq
conatus.⁊ ego de hac re ad ip̃m

Expanded text:
cui cum Magistro omnium comcui cum Magistro omnium communis prophetica illa vox est: Homo pacis meae, in quo sperabam, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplamationem . Et olim quidem eratis, contra apostolum Petrum, dominantes in clerum ; imo et, contra coapostolum ejus Paulum, dominabamini fidei totius orbis : at nunc novum aliquid addidistis, usurpantes amplius et in ipsam religionem. Quid restat, nisi ut adjiciatis et ipsis Angelis sanctis dominari? Nisi quod in hoc posterior Judas priorem vicisse versutia et fraude videtur: quod cum illius facinus condiscipuli horruerint universi; iste callidior potuit ad connivendum, imo ad favendum suae malitiae, non quoslibet, sed ipsos Apostolorum principes circumvenire. Non imputo domino meo, cui, tanquam homini, subripi potuitet. Absit autem, ubi veritatem agnoverit, ut praevaleat tam exsecrabilis maligni hujus sacrilegusque conatus! Et ego de hac re ad ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
Accusatur q̃d̾ litt̾as dñi pape p̃¬
dc̃o huberto iuolent᷑ abstulerit
⁊ difruperit. s extant litt̾ẽ inte¬
gre. ⁊ bullate. nec ui eas sicut
mentit᷑ amisit. s sponte dimi
dam monathos in captõem po¬
suerit. Atq io quidem falsum.
S si quosdam turbatores ⁊ cõs¬
piratores in diu̾sa claustra di¬
uisit. ne simul positi plus noce¬
rent. quis hoc recte iuidicans
rep̃bendat Iam de t̾ris ⁊ bonis
⁊ alienatis ⁊ datis ab eo cos¬
natis suis. corã uen̾abilib ep̃is
suessionensi ⁊ autisiodorensi. co¬
miteq theobaldo aduocato. itti¬
q monast̾ii satis est responsũ.
⁊ adhuc respondet᷑ sic illũ dedis¬
se suis. quomͦ alienis id est ad
eumdẽ censĩ. uł consuetudinẽ.
monachus rebellis. suꝑb ambi¬
tiosus. pͥuilegiũ ꝓpͥe libertatis
ex apłica auctoritate meruit.
A temꝑe iude scariothis nõ est
inuentus similis illi qui fic in¬
surge̾t in magistiũ. ⁊ traderet
sanguinẽ ustũ. Felix magist̾

Expanded text:
Papae praedicto Humberto violenter abstulerit, et diruperit. Sed exstant litterae integrae et bullatae: nec vi eas, sicut mentitur, amisit, sed sponte dimisdam monachos in captionem posuerit. Atque id quidem falsum. Sed si quosdam turbatores et conspiratores in diversa claustra divisit, ne simul positi plus nocerent, quis hoc recte judicantes reprehendat? Jam de terris et bonis et alienatis, et datis ab eo cognatis suis, coram venerabilibus episcopis Suessionensi et Autissiodorensi, comiteque Theobaldo, advocato utique monasterii, satis responsum est, et adhuc respondetur, sic illum dedisse suis, quomodo alienis, id est ad eumdem censum vel consuetudinem. monachus rebellis, superbus, ambitiosus, privilegium propriae libertatis ex apostolica auctoritate meruerit. A tempore Judae Iscariotis non est inventus similis illi, qui sic insurgeret in magistrum, et traderet sanguinem justum. Felix magister,
Abbreviated transcription (Latin):
U̾ditum est in t̾ra nr̃a
⁊ celebri sermone uul¬
gatũ u̾bum hoc quod
factũ est de uobis a dño. Presse¬
ram stilũ hactenus rem tacitꝰ
considerabam. EExpectabam enĩ
benedictionib dulcedinis. Ex¬
pectabam uirum fidelem qui ue¬
niret a lat̾e tuo. qui dic̾et cuncta
ꝑ ordinem. quid. quomͦ uł qͣliter
actum eẽt. Expectabam siquis for¬
tẽ de filiis meis reu̾teret᷑ qui le¬
niret dolorem pr̃is. qui dic̾eta io¬
sepħ filius tuus uiuit. ⁊ ip̃e dñat᷑
in tota t̾ra egypti. Hiñc est q̃d̾ litt̃t
iste nõ sunt uoluntatis s necessi¬
tatis. ⁊ amicoꝵ exorte p̃cib. quib
negare nõ possum mõdicũ illud qͥc¬

Expanded text:
uditum est in terra nostra, et celebri sermone vulgatum verbum hoc, quod factum est de vobis a Domino. Presseram stilum hactenus, rem tacitus considerabam. Exspectabam enim benedictionibus dulcedinis. Exspectabam virum fidelem, qui veniret a latere tuo, qui diceret cuncta per ordinem: quid, quomodo, vel qualiter actum esset. Exspectabam si quis forte de filiis meis reverteretur, qui leniret dolorem patris, qui diceret: Joseph filius tuus vivit; et ipse dominatur in tota terra Aegypti . Hinc est quod litterae istae non sunt voluntatis, sed necessitatis, et amicorum extortae precibus, quibus negare no
Abbreviated transcription (Latin):
iũdeo in tot scriptitatõib meis ꝓ¬
fic̾e̾ nichil. qr nõ capit m̃ te sermo
meus. Scripsi semel ⁊ denuo nisi fal¬
lor. ⁊ exigentib pct̃is meis in nullo
adhuc respondit mͥ labor meus. Ee¬
ce t̾cio iacto semen. deũ om̃ipoten¬
tem dep̃cans ut nõ reu̾tat᷑ ad me

Expanded text:
video in tot scriptitationibus meis proficere nihil, quia non capit in te sermo meus. Scripsi semel et denuo, nisi fallor: et exigentibus peccatis meis in nullo adhuc respondet mihi labor meus. Ecce tertio jacto semen, Deum omnipotentem deprecans ut non revertatur ad
Abbreviated transcription (Latin):
mane curie gen̾ali assensu irri¬
tam ẽẽ Willermi eboracensis
elechoẽm immo intrusionẽ. nisi
Willermꝰ alt̾ tũc decanus quod
obiectum ei fuerat ꝓpͥe manus

Expanded text:
manae curiae generali assensu, irritam esse Willelmi Eboracensis electionem, imo intrusionem, nisi Willelmus alter, tunc decanus, quod objectum ei fuerat, propriae manus
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nam ⁊ si cet̾a tateam hoc solo
mo gͦ sibi uiuat. s ei qui ꝓ se mor¬
tuus est. Cui enĩ iustius uiiam.
qͣm ei qui si nõ moreretur ego ñ
uiũem: Cui cõmodius qͣm ꝓmit¬
centi uitam et̾ram: Cui magis ex
necessitate qͣm flaminas ꝑpetuas
minitanti: S seruio uoluntarie
qi caritas libertatem donat. Huc
ꝓricto iust̾a mea. Seritite in carita¬
te illa que timorẽ pellit. labores ñ
sentit. m̾itum nõ intuetur. p̃miũ
nõ requirit. ⁊ tñ plus om̃ib urget.
Nullus terror sic sollicitat. iuilla p̃¬
niia sic inuitant. nulla iusticia ꝯ
exigit. Ip̃a uos mͥ inseꝑabilit̾ iim¬
gat. ip̃a me uobis iugit̾ rep̃sentet.

Expanded text:
est. Nam etsi caetera taceam, hoc solo est. Nam etsi caetera taceam, hoc solo mo igitur sibi vivat, sed ei qui pro se mortuus est . Cui enim justius vivam, quam ei, qui si non moreretur, ego non viverem? cui commodius, quam promittenti vitam aeternam? cui magis ex necessitate, quam flammas perpetuas minitanti? Sed servio voluntarie, quia charitas libertatem donat. Huc provoco viscera mea. Servite in charitate illa quae timorem expellit, labores non sentit, meritum non intuetur, praemium non requirit; et tamen plus omnibus urget. Nullus terror sic sollicitat, nulla praemia sic invitant, nulla justitia sic exigit. Ipsa vos mihi inseparabiliter jungat, ip
Abbreviated transcription (Latin):
tur. qm̃ d̾s in causa est. Qui cum
sit benignus ⁊ om̃ia possit facile
dampna resartiet. nõ solum inte¬
gre s etiam cumulate. Propt̾ea bo¬
no animo simus deũ habentes nobiᷤ¬
cum. inquo ⁊ nobis p̃sentes sumꝰ
qͣntisubet t̾rarum spatus diuisi a
nobis uideamur. Quicumq in uo¬
bis bene officiosum se ip̃m exhibet.
humilen. timoratum. studiosũ lecti¬
onis. orationib uigilem. frat̾ne
caritatis sollicitum: nõ me putet
absentem sibi. Nam quomͦ ei p̾sens
anima una: Siquis aut susurro
quod absit existit int̾ uos aut bi¬
linguis. aut mitrinurans. aut
contumax ⁊ impatiens discipli¬
ne. aut inquietus aut uagus.⁊
qui panem or ociosus comede nõ
erubescat. huic etiam si corꝑe p̃sens
eẽm longe eẽt ab eo anima mea. eo
q̃d̾ sp̃e longe fec̾it a se deum. moꝵ
lib̾ati. seruiatis illi. Seruite in
spe: qm̃ fidelis est in ꝓmissio. Ger¬
uite ex debito: qr multus in nu̾tiᷤᷤ

Expanded text:
tur, quoniam Deus in causa est: qui, cum tur, quoniam Deus in causa est: qui, cum sit benignus, et omnia possit, facile damna resarciet, non solum integre, sed etiam cumulate. Propterea bono animo simus, Deum habentes nobiscum, in quo et vobis praesentes sumus, quantislibet terrarum spatiis divisi a vobis videamur. Quicumque in vobis bene officiosum se ipsum exhibet, humilem, timoratum, studiosum lectionis, orationibus vigilem, fraternae charitatis sollicitum, non me putet absentem sibi. Nam quomodo ei praesens anima una? Si quis autem susurro quod absit! existit inter vos, aut bilinguis, aut murmurans, aut contumax, aut impatiens disciplinae, aut inquietus et vagus, et qui panem otiosus comedere erubescat, 149 huic etiam si corpore praesens essem, longe esset ab eo anima mea, eo quod ipse longe fecerit a se Deum, moruin spe, quoniam fidelis est in promissis: servite ex merito, quia multus in meritis
Abbreviated transcription (Latin):
uobis ꝑpendite quid patiar ego. Si
uõbis molesta est absentia mea: ne¬
mo dubitet mͥ molestiorem ẽẽ. Nõ
enim paris iactare nec eiꝰdem gra¬
uaminis est me uno carere uos n
me necesse est affici curis quot
re absentiam. tim̾e ꝑicula. Duplex
contritio ista. nõ me deseret quo¬
usq meis usderib ego reddar. Ccͦd
quidem ⁊ uos sentire ꝑ me non
ambigo. s ego unus sum. Uõbis
gͦ una mͥ multiplex incobit tristã¬
di ratio: ut pote ꝓ om̃ib uobis. Nec
solum cruciat qd̾ absq uobio uł ad
tempus uin̾e. cogor. sine quib ⁊ reg¬
nare miseram mͥ reputo seruitutẽ.
s etiam conu̾san compellor in hiis
q̃ amicam qͥetem om̃io ꝑturbanti ⁊
m eo ꝓposito minꝰ fortasse conueniũt.
Het scientes more mee que mee ñ
est uoluntatis s eccłiastice neces¬
sitatis. nõ oportet uos indignari s
compati. ꝯpero aut̃ qd̾ nõ erit lon¬
gua uos orate ut nõ sit infructuo¬
sa. Detrimenta que interim forte
contingent: emolumenta reputẽ¬

Expanded text:
vobis perpendite quid patiar ego. Si vobis molesta est absentia mea, nemo dubitet mihi esse molestiorem. Non enim paris jacturae, nec ejusdem gravaminis est, me uno carere vos, mme necesse est affici curis, quotre absentiam, timere pericula. Duplex contritio ista non me deseret, quousque meis visceribus ego reddar: quod quidem et vos sentire pro me non ambigo; sed ego unus sum. Vobis ergo una, mihi multiplex incumbit tristandi ratio, utpote pro omnibus vobis. Nec solum cruciat, quod absque vobis vel ad tempus vivere cogor, sine quibus et regnare miseram mihi reputo servitutem: sed etiam quod versari compellor in his quae amicam quietem omnino perturbant, et meo proposito minus fortasse conveniunt. 2. Haec scientes, morae meae, quae meae non est voluntatis, sed ecclesiasticae necessitatis, non oportet vos indignari, sed compati. Spero autem quod non erit longa: vos orate ut non sit infructuosa. Detrimenta quae interim forte contingent, emolumenta reputen
Abbreviated transcription (Latin):
stit. humilib aut̃ dat gr̃am.
Ostendit ⁊ ip̃e humiltiatis ma¬
gister ꝑ semet ip̃m dicens. Disci
te a me quia mutis sum. ⁊ humi¬
lis corde. Qiu̾d dicam de ur̃o pur¬
ge. pusillo grege clareuallis cui i¬
spetialius ad hesistio. qͣnto uos ⁊ qͣm
spetrali complectatur affestu:ł
Non potest diciuerbo quod de mu¬
tua caritate int̾ nos ⁊ uos spitãlis
infusio mirabilit̾ oꝑatur. Superest
fr̃es ut inuocato sp̃u sco maturetis
uobis elig̾e patrem. Nam si ine expͦ¬
taretis uereor ne aduentus nr̃ dis.¬
feratur in longum. ⁊ illa dilatio eẽt
ꝑiculosa. S uocate ad uos frẽm no¬
strum carissimũ godefridum pͥorẽ
clareuallia. qui ⁊ in hoc sicut inaliis
impleat uicem nr̃am. ut consilio eiꝰ
uł forte illoꝵ quos ip̃e ꝓ se miserit
si uenire nõ poterit. necnõ ⁊ pr̃is
ur̃i guarini talem ꝑsonam eligatiᷤ
de qua ⁊ d̾s honorem habeat.⁊ uos
salutem. Memores mei estote frẽs.

Expanded text:
STIT, HUMILIBUS AUTEM DAT GRATIAM. STIT, HUMILIBUS AUTEM DAT GRATIAM. Ostendit et ipse humilitatis Magite a me quia mitis sum et humilis corde . Quid dicam de nostro pusillo grege Clarae-Vallis, cui specialius adhaesistis, quanto vos et quam speciali complectatur affectu? Non potest dici verbo, quod de mutua charitate inter nos et vos spiritualis infusio mirabiliter operatur. Superest, fratres, ut, invocato Spiritu sancto, maturetis vobis eligere patrem. Nam si me exspectaretis, vereor ne adventus noster differatur in longum, et illa dilatio esset periculosa. Sed vocate ad vos fratrem nostrum charissimum Godefridum priorem Clarae-Vallis, qui et in hoc, sicut in aliis, impleat vicem nostram: ut consilio ejus, vel forte illorum, quos ipse pro se miserit, si venire non poterit, necnon et Patris vestri Guarini, talem personam eligatis, de qua et Deus honorem habeat, et vos salutem. Memores mei estote, fratre
Abbreviated transcription (Latin):
ui m̃utiles sumꝰ. Inutiles uos repu¬
tatio. ⁊ humiles inuenti estis. Rec¬
ta fac̾e. ⁊ mutilem se reputare ap̃d̃
ꝑaucos inuenit᷑. ⁊ id̾o multi ammirã¬
tur. Hoc inqͣm. hoc ꝓrsus uos de illu¬
strib reddit illustriores: sanctiores
de scĩs. Et ubicũq diuulgatus est
sermo iste repleuit om̃ia odore sua¬
uitatis. Hec uirtus me uidice p̃fer¬
tur etiam ꝓtractis iẽiuniis ⁊ antici¬
patis iugiliis. om̃i deniq corꝑali exer¬
citio tamqͣm uere pietas q̃ ad om̃ĩa
ualet. Qͣmͣ leto sinu collegit uos n¬
multitudo ꝙ̃st̾ciensis. qͣm alacri uul¬
tu spectauit hoc angłica celsitudo.
Nouerũt si quidem illi spt̃ om̃ ipoten¬
ti deo placere suꝑ om̃ia suꝑnã so¬
tietatem. ⁊ confed̾atoẽm. cũ dicat
ꝑ ꝓpħam. glititio. bonũ est. Et per
tur. Ndu̾titur etiam hoc factum
humilitatem redolere. que cum
atcepta sit diuine maiestati. do¬
cet ssle qui dicit. Suꝑbis d̾s resi¬

Expanded text:
VI INUTILES SUMUS. Inutiles vos repuVI INUTILES SUMUS. Inutiles vos reputatis, et humiles inventi estis. Recta facere, et inutilem se reputare, apud paucos invenitur, et ideo multi admirantur. Hoc, inquam, hoc prorsus vos de illustribus reddit illustriores, sanctories de sanctis. Et ubicumque divulgatus est sermo iste, replevit omnia odore suavitatis. Hæc virtus, me judice, præfertur etiam protractis jejuniis et anticipatis vigiliis, omni denique corporali exercitio, tamquam vere pietas quæ ad omnia valet. Quam læto sinu collegit vos multitudo Cisterciensis, quam alacri vultu spectavit hoc angelica celsitudo ! Noverunt siquidem illi spiritus omnipotenti Deo placere super omnia fraternam societatem et confœderationem, cum dicat per Prophetam : GLUTINO BONUM EST, et per TUR. Advertitur etiam hoc factum humilitatem redolore, quæ quam accepta sit divinæ majestati, docet ille qui dicit : SUPERBIS DEUS RESI
Abbreviated transcription (Latin):
est. Eatiamus gͦ k m̃i quod dicit
ꝓpb̾a. Fleuatus est sol ⁊ lia sterit
i dedine sud. Sol est ile ꝑ quem el¬
penisis congregatõ ĩllustris ũbiq
redoitur tamꝗͣ luna ꝑ solem. Fleua¬
to itaꝙ illo stemus nos in ordĩe nr̃a.
quicũq elegimꝰ ab iecti et in domo d̾i
nr̃i magis qͣm habitare in tab̾nacuł¬
pccoꝵ. Ordo nr̃ abiectõ est. humili¬
tas est. uoluntaria pauꝑtas est obedi¬
entra. pax. gau̾diũ in spu scõ. Ordo
nr̃ est ẽt̃ sub magr̃o sũb abbate. subre¬
gła sũb disciplina. Ordo nr̃ est stũde
silentio. exerteri ieumiis. uigiliis.
oratõib. oꝑe manuũ. ⁊ suꝑ om̃ia ex¬
tiũ diem. Et hec quidem assidue
uos confidimĩ actitare. seterũ unũ
opus fecistis. ⁊ om̃s mirantur q̃d̾
cum sã eẽtis nõ reputantes urãm
scĩtatem alienam ꝑticipare curastis
ut eẽtis scĩores. Impletũ eso qudo le¬
gitur in euͣngłio. Cum feci̾tis omĩa
que mandata fu̾t uobis dicite. Ser¬

Expanded text:
icit Propheta : ELEVATUS EST SOL ET LUNA STETIT IN ORDINE SUO. Sol est ille, per quem Alpensis congregatio illustris ubique redditur, tamquam luna per solem. Elevato atque illo, stemus nos in ordine nostro, quicumque elegimus abjecti esse in domo Dei nostri magis quam habitare in tabernacu. Ordo noster abjectio est, humilitas est, voluntaria paupertas est, obedientia, pax, gaudium in Spiritu sancto. Ordo noster est esse sub magistro, sub abbate, sub regula, sub disciplina. Ordo noster est studere silentio,, exerceri jejuniis, vigiliis, orationibus, opere manuum; et super omnia, extimum diem. Et hæc quidem assidue vos confidimus actitare. Ceterum unum opus fecistis, et omnes mirantur, quod cum sancti essetis, non reputantes vestram sanctitatem, alienam participare curastis, ut essetis sanctiores. Impletum est quod legitur in Evangelio : CUM FECERITIS OMNIA QUÆ MANDATA FUERINT VOBIS, DICITE : SER
Abbreviated transcription (Latin):
pe iacet iam olim in pulu̾e̾ uirgo i¬
nobilis istł: nõ solum uiduata uiro:
s ⁊ caris orbata pignorib. ꝓtħ dolor.
nõ est qui subleuet eam. Quo usq
⁊ filios nõ dimittis cum matre mise¬
ra damantes post nos: Illos dico qͥ
amissis reb. ⁊ domib capitib suis
refugiũ. solum inuenere diffugium.
Quid tardat intrepida manus nul
inqͣm afflictos eripere de manu forti¬
uni. ⁊ redd̾e retributionem suꝑbis:
Et si tardat nõ derelinquat usq ꝙͣ.
Oportet magis dilatũ auxiliũ tamdẽ
uenire ualidius: ⁊ subuenire ꝑfectius.
Itla sit si placet moleste tarditatis re¬
compensatõ: ut ⁊ qui apłica patientia
suꝑbe abusi sũt. nichil inde in fine lu¬
trent᷑. Et qui in u̾bo ur̃o patient̾ pas¬
si sunt. minime eos sue qͣndoꝑ pige
⁊ uirtute claresce̾. Nisi qi urãm no¬
ui ⁊ cirta afflictos compassionẽ. ⁊ co¬
tra ꝓteruos indignatõem oportune
importune instarem nobis ꝓ magr̃o

Expanded text:
pe jacet jam olim in pulvere virgo pe jacet jam olim in pulvere virgo nobilis Israel, non solum viduata viro, sed et charis orbata pignoribus. Proh dolor! non est qui sublevet eam. Quousque et filios non dimittitis cum matre misera clamantes post vos? illos dico, qui, amissis rebus et domibus, capitibus suis refugium solum invenere diffugium. Quid tardat intrepida manus, nulinquam, afflictos eripere de manu fortium, et reddere retributionem superbis? Et si tardat 158, non derelinquat usquequaque. Oportet magis dilatum auxilium tandem venire validius, et subvenire perfectius. Illa sit, si placet, molestae tarditatis recompensatio, ut et qui apostolica patientia superbe abusi sunt, nihil inde in fine lucrentur: et qui in verbo vestro patienter passi sunt, minime eos suae quandoque pigeaet virtutis clarescere. Nisi quia vestram novi et circa afflictos compassionem, et contra protervos indignationem, opportune, importune instarem vobis pro magistro
Abbreviated transcription (Latin):
de portis ꝑater ueneran¬
de uocatõe ur̃a cogi ad oꝑus.⁊ onus
ep̃ale audiuimus. Probabilis res
⁊ digna plane ur̃o apłatu: ponere
in lumine lumen absconditũ. ne¬
sibi soli uiuat qui ⁊ alios trahere ad
uitam possit. Uscꝑ quo namq latet¬
⁊ ardet tantũ modo qui ⁊ lucere i¬
ualet. Leuet᷑ si placet suꝑ candela¬
brum: ut sit lucerna ardens ⁊ lucẽs.
S sane ubi nõ p̃ualeat uis uento¬
rũ. ne forte quod absit extinguati
Si quidem insolentia lum̃bardoꝵ ⁊
inqͥetudo eoꝵ cui nõ est nota: Clut
cui magis qͣm uobis: Nobis meliꝰ
tum. ⁊ quietis he̾mi assuetũ in ppło b
barbaro. tumultuoso. ꝓcelloso: Qn¬
do pon̾t cõuenire rante scĩtati. ⁊ tã
te ꝑu̾sitati. tante simplicitati ⁊ tã¬
te dolositati. Reseruet᷑ si placet cõ¬
gruentiori loco atq alt̾i ppło̾ cui sic
p̃lit ut ꝓsit. Et festinatõe nõ ꝑeat
fructus quem pot̾it dare in temꝑe
sum iuisc̾a pulsat patris
orphanoꝵ ⁊ iuidicio iuiduarũ: Qͥp¬

Expanded text:
enerande, vocatione vestra cogi ad opus et onus episcopale audivimus. Probabilis res, ac digna plane vestro apostolatu, ponere in lumine lumen absconditum; nesibi soli vivat, qui et alios ad vitam trahere possit. Usquequo namque latet et ardet tantummodo, qui et lucere valet? Levetur, si placet, super candelabrum, ut sit lucerna ardens et lucens: sed sane ubi non praevaleat vis ventorum, ne forte quod absit! exstinguatur. Siquidem insolentia Lombardorum et inquietudo eorum cui non est nota? aut cui magis quam vobis? Nobis melius tum, et quieti eremi assuetum, in populo barbaro, tumultuoso, procelloso? Quando poterit convenire tantae sanctitati, et tantae perversitati; tantae simplicitati, et tantae dolositati? Reservetur, si placet, congruentiori loco, atque alteri populo: cui sic praesit, ut prosit; et festinatione non pereat fructus, quem poterit dare in temporsum viscera pulsat patris orphanorum, et judicis viduarum? Quip
Abbreviated transcription (Latin):
frĩb ꝑ tẽ deuote saluto. ⁊ ppitios
habere aput deũ corde humili sup¬
issimulare nõ ualeo tri¬
stitiam cõrdis mei: nec
patior ultra latere te cru¬
ciatum quem petior bernarde kane.
Memor antique mee ꝓmissionis ꝓpo¬
situm habui ⁊ desideriũ magnũ trã¬
sire ꝑuos. reursere quos diligit aĩa
mea. itineri meo solatium. laborib
leuanien. pcc̃is remẽdiũ postulare.
⁊ culpis meis exigentib factũ est ñ
ut nollem s ut nõ possem. Penam si¬
qiidem hoc agnosto culparũ nõ cul¬
ꝑam. Certus sum homo dei minime
plane nõ negligendam. ⁊ causam
dei. Nichilominꝰ tam̃ uermis iste con¬
tinue rodit me. ⁊ dolor meus in cõs¬
pectu meo semꝑ. Et quidem alias sa¬
tis tribulor. s ut uerum fatear in
nullo eque. Uincit labores itineris
calouo incõmodum. curarũ anxieta¬
tes. Etce aperui uulnus amico. tua
fr̃ int̾est comꝑati mͥ. hoc est porta¬
re mecum quod patior ut releuer

Expanded text:
fratribus, per te devote saluto, et propitios fratribus, per te devote saluto, et propitios habere apud Deum corde humili supissimulare non valeo tristitiam cordis mei, nec patior ultra latere te cruciatum quem patior, Bernarde charissime. Memor antiquae meae promissionis, 157 propositum habui et desiderium magnum transire per vos, revisere quos diligit anima mea itineri meo solatium, laboribus levamen, peccatis remedium postulare: et culpis meis exigentibus factum est, non ut nollem, sed ut non possem. Poenam siquidem hoc agnosco culparum, non culpam. Certus sis, homo Dei, minime plane non negligendam, et causam Dei. Nihilominus tamen vermis iste continue rodit me, et dolor meus in conspectu meo semper. Et quidem alias satis tribulor: sed, ut verum fatear, in nullo aeque. Vincit labores itineris, caloris incommodum, curarum anxietates. Ecce aperui vulnus amico: tua, frater, interest compati mihi, hoc est, portare mecum quod patior, ut relever
Abbreviated transcription (Latin):
dñi tui dicentis. Et quid uolo nisi
ut ardeat.: Laudo: s si illic ea queras
ubi te frustratum postmodũ nõ q̃¬
raris. Erras si aput nos q̃nis: ego
potius illa abste meñdicare debuerĩ.
ꝯcio quidem dare qͣm acciꝑe ẽẽ be¬
atius: s si detur quod danti hone¬
stum. accipienti utile sit quale⁊
utiq penes me qͥcqͣm ẽẽ penitus
nestio. Qudo aut̃ habeo uereor si
in mediũ uen̾it. ne te qͦ optasse
illud pudeat. peniteat postulasse.
S quid. Non melius nos aput te
tu sp̃e extusabis. Tui tͥ cerce fidem
ocłi fatiant. Cedo importunitãti
tue. ut uł exhibitio tollat suspi¬
tõem. Res est cum amico. nõ par¬
coiam u̾etundie ꝓrsus dum fiat
quod tu uis: insipientie mee non
memorabor. Sermones paucos in
pͥncipio canticoꝵ salomonis recẽter
dictatos en fatio tͣnscribi: ⁊ tͥ cum
nec dum ediderim qͣm citius mitto.
tam̃ me mnde confortes. Dir̃ur ⁊ pa¬
trem nr̃m pͥorem ur̃m cum ceteris

Expanded text:
Domini tui dicentis: Et quid volo nisi Domini tui dicentis: Et quid volo nisi ut ardeat? Laudo; sed si illic ea quaeras, ubi te frustratum postmodum non queraris. Erras si apud nos quaeris. Ego potius illa abs te mendicare debuerim. Scio quidem dare quam accipere beatius esse ; sed si detur quod danti honestum, accipienti utile sit: quale utique penes me quidquam esse penitus nescio. Quod autem habeo, vereor si in medium venerit, ne te quoque optasse illud pudeat, poeniteat postulasse. Sed quid? non melius nos apud te tu ipse excusabis? Tui tibi certe fidem oculi faciant. Cedo importunitati tuae ut vel exhibitio tollat suspicionem. Res est cum amico. Non parco jam verecundiae: prorsus dum fiat quod tu vis, insipientiae meae non memorabor. Sermones paucos in principio Canticorum Salomonis, recens dictatos, en facio transcribi: et tibi, cum necdum ediderim, quam citius mitto. tamen me inde confortes. Domnum et Patrem nostrum priorem vestrum, cum caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
lectõis spiritalit̾ amplectende frat̾.
Ceterã ubi ingenisi. aut qͣndo otiũ
mͥ suffitiens ad ĩd quod petio: Neq
enim leue quid aut uile. ⁊ quod noᷤᷤ
possumꝰ postulare uideris: miniie
qͥppe ꝓ minins sic instares. Nam
uoluntatẽ tuam ⁊ curam in hoc sa
inde qͣnto id curiosius te uelle sen¬
tio: tanto crede mͥ scrupulosius ac¬
quiesco. Cur hoc: Ne magna uide¬
licet expectanti: ridiculum ꝓducã
murem. Hoc uereor. ⁊ hec causa e¬
cunctatõis mee. Et quid mirum
si uereor dare quod edere uerecundor:
Inuitus fateor p̃beo: ẽd̾ ine existimẽ
nõ tam edere ꝓfuturũ: qͣm ꝓdere
contempneñdum. Quis sane da¬
re uelit quod dedisse dedeceat ac¬
cepisse nõ ꝓsit. Libens do. inuitꝰ
ꝑdo. Scimus qm̃ sꝑanti grandia:
modica minus grata uenire solẽt.
Quod aut̃ nõ uenit gratũ. ꝑditũ
est nõ datum: tͥ stũdii est ut pote
otioso. ⁊ uacanti undets e peni¬
rero incentiua igni quo ardes. ut
ardeas magis ⁊ impleas uoluntatẽ

Expanded text:
l. specialiter amplectende frater. Caeterum ubi ingenium, aut quando otium mihi sufficiens ad id quod petis? Neque enim leve quid aut vile, et quod nos possumus, postulare videris. Minime quippe pro minimis sic instares. Nam voluntatem tuam et curam in hoc satroinde quanto id curiosius velle te sentio, tanto, crede mihi, scrupulosius acquiesco. Cur hoc? Ne magna videlicet exspectanti, ridiculum producam murem. Hoc vereor, et haec causa cunctationis imeae. Et quid mirum si vereor dare, quod edere verecundor? Invitus, fateor, praebeo, quod me existimem non tam edere profuturum, quam prodere contemnendum. Quis sane dare velit, quod dedisse dedeceat, accepisse non prosit? Libens do, invitus perdo. Scimus quoniam speranti grandia, modica minus grata venire solent. Quod autem non venit gratum, perditum est, non datum. 2. Tibi studii est, utpote otioso et vacanti, undecumque perquirere incentiva igni quo ardes, ut ardeas magis, et impleas voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
nantissime maliustis. norit pat̾¬
nitas ur̃a ad me ante natiuita¬
tem beate marie minime ꝑuenis¬
se. Itaq nõ dico iuga boum emi
qͥnq. aut usslam emi. aut uxorẽ
duxi. s planẽ quod ⁊ uos nõ ig¬
noratis paruulos lactare me fate¬
or. ⁊ id̾o quomͦ sine graui scanda¬
lo ac ꝑiculo ip̃oꝵ uenire possim non

Expanded text:
nantissime maluistis, norit Patenantissime maluistis, norit Paternitas vestra ad me ante Nativitatem beatae Mariae minime pervenisse. Itaque non dico, Juga boum emi quinque; aut, Villam emi; aut, Uxorem duxi : sed plane quod et vos non ignoratis parvulos lactare me fateor; et ideo quomodo sine gravi scandalo ac periculo ipsorum venire possim, non
Abbreviated transcription (Latin):
turbat ⁊ molestat eccł̃iam. Dant ep̃i
⁊ illi conu̾si con culcant eos. Mercto
qͣles fouent tales ⁊ sustment. Nͦs
dant eccłie bonis nõ corrigũt eoꝵ
mala. mãlosꝙ grauati portant. Ali¬
enis nimirũ laborib locuplectant᷑
cł̾ici. comedunt fructum t̾re absq
pecunia. ⁊ ꝑdit qͣi ex adipe iniqͥtas
eoꝵ. Quos ꝓpͥe hodieq respicit ue¬
tus illa scriptura. Sedit ppłs man¬
ducare ⁊ bib̾e. ⁊ surrexit lũd̾e. Menᷤ
qͥitre assueta delitiis. nec exculta dis¬
cipline sartulo: multas contrahit
sordes. Porro inuet̾atam rubiginẽ
si temptes abrad̾e̾. uec sũmis saltẽ
digitis contingi patiet᷑ sicut scͥp¬
tum est. In crassatus est dilectus.
⁊ recalcitrauit. Insurrexerũt ce¬
stes iniqui. homines quos delec
tat semꝑ alienam uitã rod̾e. ne¬
gligẽ siam. Supplicat puer ur̃
ꝓ eo cuiꝰ in hac discordia nisi fal¬
lor tota culpa est quos culpas redar
onis ur̃e quib me uenire ad uos.
cum iubere possetis: rogare dig¬

Expanded text:
turbat et molestat Ecclesiam. Dant episcet illi conversi conculcant eos. Merito quales fovent, tales et sustinent. Quos ditant Ecclesiae bonis, non corrigunt eorum mala, malosque gravati portant. Alienis nimirum laboribus locupletantur clerici, comedunt fructum terrae absque pecunia: et prodit quasi ex adipe iniquitas eorum. Quos proprie hodieque respicit vetus illa scriptura: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere . Mens quippe assueta deliciis, nec exculta disciplinae sarculo, multas contrahit sordes. Porro inveteratam rubiginem si tentes abradere, nec summis saltem digitis contingi patientur; sed, sicut scriptum est, Incrassatus est dilectus, et recalcitravit . Insurrexerunt testes iniqui, homines quos delectat vitam semper alienam rodere, negligere suam. Supplicat puer vester pro eo cujus in hac discordia, si non fallor, tota culpa est quod culpas redargonis vestrae, quibus me venire ad vos, cum jubere possetis, rogare dig
Abbreviated transcription (Latin):
tum cognosce̾s ⁊ ut nos scires ẽẽ
in ꝓximo si forte d̾s inspiraret tͥ
nr̃m curare colloquiũ.⁊ optatam
nobis uelles exhibere p̃sentiam.
Sumꝰ enim biterbi ⁊ te morari in ur¬
be audiuimꝰ. Dignare rescribere no¬
bis quicqͥd illud sit. quod de hiis
litt̾is nr̃is corde conceꝑis. ut scia¬
mus quid fatiendum sit nobis.
plus uidelicet minꝰ ue dolendum.
Qd̾ si omia contempnis.⁊ in nul¬
lo nos audis: ego quidem fructum
no ꝑdam litr̾arum que ex caritate
ꝓcẽdunt: s tũ de contemptu ante
tribunal terrificum respondebis.

Expanded text:
tum cognosceres, et ut nos scires esse tum cognosceres, et ut nos scires esse in proximo, si forte Deus inspiraret tibi nostrum curare colloquium, et optatam nobis tui velles exhibere praesentiam. Sumus enim Viterbii, et te morari in Urbe audivimus. Dignare rescribere nobis quidquid illud sit quod de his litteris nostris corde conceperis, ut sciamus quid faciendum sit nobis, plus videlicet minusve dolendum. Quod si omnia contemnis, et in nullo nos audis, ego quidem fructum non perdam litterarum, quae ex charitate procedunt; sed tu de contemptu ante tribunal terrificum respondebis.
Abbreviated transcription (Latin):
te ne rideas dolorẽ meũ.
Nam si tͥ minime iuideris forsitã
ẽẽ dolendus. ido magis dolendus.
Tu iuderis quid dete sentias: ego
te arbitror om̃i lacrimarum fon¬
te plangendum. Dolor m̃s nõ est
dignus subsannatõe s cõpassioẽ.
qr dolor m̃s nõ est de carne et
sanguine. nõ de amissione rerũ
ꝑiturarũ. s de te o philippe. Non
potui exp̾ssũs demonstrare. mag¬
nĩtudinem cause doloris. Philippus
est in causa. sum hoc dico. grauẽ
eccł̃ie ꝓnuntio luctum. q̃ te aliqͣn¬
do suo gremio confouebat. g̾minã¬
tem sicut liliũ. florentem donis
clamabat bone spei iuuenem. bone
yndolis iuuenem: S heu muta¬
tus est color optimus. Aqͣnta spe
decidit frantia que te genuit et
nutriuit. O si cognouisses ⁊ tu.
ceret ne nost̾ omĩo eẽt infructuo¬
sus. ꝓcẽd̾em si sequerer spm̃ meu̾.
s nolo ꝓfeire płiia in incertum.
⁊ ẽe qͣiͣ aerem u̾berans. S hec scrip¬
si ut nr̃m ut cumq erga te affec¬

Expanded text:
te ne rideas dolorem meum; nam si tibi minime videris forsitan esse dolendus, ideo magis dolendus. Tu videris quid de te sentias: ego te arbitror omni lacrymarum 155 fonte plangendum. Dolor meus non est dignus subsannatione, sed compassione: quia dolor meus non est de carne et sanguine; non de amissione rerum periturarum, sed de te, o Philippe! Non potui expressius demonstrare magnitudinem causae doloris: Philippus est in causa. Cum hoc dico, gravem Ecclesiae pronuntio luctum, quae te aliquando suo gremio confovebat, germinantem sicut lilium, florentem donis clamabat, bonae spei juvenem, bonae indolis adolescentem? Sed heu! mutatus est color optimus . A quanta spe decidit Francia quae te genuit et nutrivit! O si cognovisses et tu!ceret ne noster omnium esset infructuosus. Procederem si sequerer spiritum meum: sed nolo proferre plurima in incertum, et esse quasi aerem verberans . Sed haec scripsi, ut nostrum utcumque erga te affec
Abbreviated transcription (Latin):
uolis. ⁊ subu̾sorĩb assensũ p̾bens.
a qͥb nõ deest ei freqñs ⁊ satis im¬
portuna temptatõ. nec deerit insul¬
tatio. si quo nmꝰ a uõbis eũ exaudi¬
ri contigi̾ti Nuntiũ in fine cõmen¬
dare uolui. s satis eum sue bonesta¬

Expanded text:
volis et subversoribus assensum praebens, volis et subversoribus assensum praebens, a quibus non deest ei frequens et satis importuna tentatio; nec deerit insultatio, si quo minus a vobis eum exaudiri contigerit. Nuntium in fine commendare volui: sed satis eum suae honesta
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ electõ facta a canonicis ad nu¬
tum eiꝰ una cum eccłie libertate
cassetur. ⁊ pͥmicerius ad consiliũ
eius contͣ alius eccłie pͥuilegia eliga¬
ture Qͣm iustais honestĩusq si ur̃e
placcusset distbetioni. homo inaldri
dignus honore. dełito ꝓpͥaq nõ pris¬
uaretur treuen sem dico quem ⁊
ab hoo ta teterꝗ diocesis sue t̾mũ¬
uandia negotus qͣi suspectũ aut
nimꝰ ex ꝑtum nõ sine murmure in¬
multoꝵ deũ timentium excludistis.
tum comperi & om̃ino nõ expedit
Het itribens p̃supptõis metuerem
notam: si nescirem cui ⁊ nescirer
qui scribam. S noui ingenitam
mansuetudinẽ ur̃am. noui ⁊ me
notũ uõbis.⁊ affectum quo hec au¬
deam aput uoo dulcissime atq a
amantissime pat̾. It̾m de treue̾n¬
si ut sciatis qualit̾ nũtiũ eius sus¬
cipi oporteat.⁊ u̾ba que portat dico
uobis q̃d̾ magnũ locum tenet in
regno illo. uobis ⁊ eccłie dei homo fi¬
delis ⁊ constans. ⁊ nullatenꝰ mali¬

Expanded text:
 electio facta a canonicis, ad nutum ejus una cum Ecclesiae libertate cassetur, et primicerius ad consilium ejus contra illius Ecclesiae privilegia eligatur ? Quam justius honestiusque, si vestrae placuisset discretioni, homo majori dignus honore debito proprioque non privaretur? Treverensen dico, quem et ab hoc, et a caeteris dioecesis suae terminandis negotiis, quasi suspectum aut minus expertum, non sine murmure multorum Deum timentium exclusistis. tum comperi, omnino non expedit. 5. Haec scribens, praesumptionis metuerem notam, si nescirem cui, et nescirer qui scribam. Sed novi ingenitam mansuetudinem vestram: novi et me notum vobis, et affectum quo haec audeam apud vos, dulcissime atque amantissime Pater. Iterum de Treverensi, ut sciatis, qualiter nuntium ejus suscipi oporteat, et verba quae portat: dico vobis quod magnum locum tenet in regno illo, vobis et Ecclesiae Dei homo fidelis, et constans, et nullatenus male
Abbreviated transcription (Latin):
talem putant. ego me talem ne
grandia siñt siue parua. ad que
me ista ꝑ urgent: ego causam nõ
habeo. Quero siquidem facilia i¬
sunt an difficilia que ad ꝑturban¬
dum amicum silentiũ tantoꝑe im¬
pone curatis amito: qi facilia: abs
ꝙ possunt fieri. Si difficilia: per
me nõ possunt effici. Nisi forte t¬
tanti estimor cui grandia ⁊ im¬
possibilia reseruentur. tamqͣm
ea ego possim que nemo alius
fac̾e̾ potest. Quod si ita est dñe
ds m̃s quomodo de me solo tuũ¬
frustratum est iudiciũ. ponens ẜ¬
sub modio lucernam q̃ pot̾at lu¬
cere suꝑ candelabrum: Et ut
aꝑtius loquar. temptans me fa'¬
cere monachum. ⁊ uolens abscõ¬
dere in tabernacło tuo in die ma¬
loꝵ hominẽ necessariũ mundo.
re negotia: S ⁊ hoc mei m neces¬
sarii p̃stiterũt. ut nũc qͦ iudear
loqui turbatus.homini. cuius
nũqͣm nisi serenus ⁊ cum om̃i
iocunditate soleo retordari. Uos
tam̃ uobis dico pater nou̾itis: qr

Expanded text:
talem putant, ego me talem nontalem putant, ego me talem nongrandia sint, sive parva, ad quae me ita perurgent ego causam non habeo. Quaero siquidem: Facilia sunt an difficilia, quae ad perturbandum amicum silentium tantopere imponere curatis amico? Si facilia, absque me possunt fieri; si difficilia, per me non possunt effici, nisi forte tanti aestimor, cui grandia et impossibilia reserventur, tanquam ea ego possim, quae nemo alius facere potest. Quod si ita est, Domine Deus meus, quomodo tuum de me solo frustratum est judicium, ponens sub modio lucernam, quae poterat lucere super candelabrum; et, ut apertius loquar, tentans me facere monachum, et volens 39 abscondere in tabernaculo tuo in die malorum, hominem necessarium mundo, pertractare negotia? Sed et hoc mei mihi necessarii praestiterunt, ut nunc quoque videar loqui turbatus homini, cujus nunquam nisi serenus et cum omni jucunditate soleo recordari. Vos tamen vobis dico, pater noveritis quia
Abbreviated transcription (Latin):
tum cor meum. s ñ eque
⁊ corpus meum. Seuien¬
tis siquidem acute febris exusta
ardorib. ⁊ exhausta sudorib nõ
ualuit suffic̾e spũi ꝓmpto caro
infirma. Uolui ergo s p̃uolanti
uoluntati obstitit ea quam di¬
xi occasio. Que an iuista sit ip̃i
uidicent amici ur̃. qui me om¬
ni exclusa excusatõe obedientie
retib cutũ clusum. cotidie de e¬
claustro ad ciuitates ꝑtrahe mo¬
liuntur. Simulq attendant
istam me occasionẽ nõ fallacit̾
in uenisse. s grauit̾ ꝑtulisse: ut
uł nũc exꝑiantur quia nõ est
consiliũm contra consiliũ dñi.
Quib si ego respondissem. ex¬
exui tunicam meam quomodo
induam illam. Laui pedes meoᷤ.
quomodo ineuinabo illos: Pro¬
fecto indignarentur. Nunc aut̃
diuino aut succenseant aut ac¬
quiescant uiditõ. quo factum
est. ut ⁊ si uelim nõ ualeam ꝑfi¬
cisci. S grandis inquiumnt fuit¬
causa: grauisq necessitas. Que¬
rendus gͦ fu̾at qui grandib dif¬
finiendis fuisset ydoneus. S me

Expanded text:
tum cor meum; sed non aeque et corpus meum. Saevientis siquidem acutae febris exusta ardoribus et exhausta sudoribus, non valuit sufficere spiritui prompto caro infirma. Volui ergo, sed praevolanti voluntati obstitit ea quam dixi occasio. Quae an justa sit, ipsi judicent amici nostri, qui me omni exclusa excusatione, obedientiae retibus circumclusum, quotidie de claustro ad civitates pertrahere moliuntur; simulque attendant istam me occasionem non fallaciter adinvenisse, sed graviter pertulisse: ut vel nunc experiantur, quia non est consilium contra consilium Domini. Quibus si ego respondissem, Exui tunicam meam, quomodo induam illam? lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? profecto indignarentur. Nunc autem divino aut succenseant, aut acquiescant judicio, quo factum est ut etsi velim, non valeam proficisci. 2. Sed grandis, inquiunt, fuitcausa, gravisque necessitas. Quaerendus ergo fuerat qui grandibus definiendis fuisset idoneus. Si me
Abbreviated transcription (Latin):
cdareuallis albas. si quid põt ptõris
or̃o. Dñs ep̃c meldensis cum acce¬
pit litt̾as ur̃as forte tũc ad uos ui¬
sitandi gr̃a ueniebat. Cumq e do¬
curauit. suo sperans negotõ ꝓfutu¬
ras. Cui cum nõ possem negare qͦd
ueilet io solum ur̃e reu̾entie fa¬
miliant breuit̾ q intimandum
putaus. quia si adu̾sus ep̃m que¬
rentem que sunt ihu xp̃i. homineᷤ
se ip̃os amantes ⁊ que sua sunt

Expanded text:
Clarae-Vallis abbas, si quid potest minus episcopus Meldensis cum accepit litteras vestras, forte tunc ad nos visitandi gratia veniebat. Cumque jam e docuravit, suo sperans negotio profuturas. Cui cum non possem negare quod vellet, id solum vestrae Reverentiae familiariter breviterque intimandum putavi quia si adversus episcopum quaerentem quae sunt Jesu Christi, homines se ipsos amantes, et quae sua sunt
Abbreviated transcription (Latin):
chilominꝰ honori nr̃o ⁊ regni nti¬
utatib intend̾emꝰ : sicut ubiq ⁊
semꝑ fidelit̾ qͣntũ possumꝰ facimꝰ.
Non ante sane mediolanenses in
grãm dñi pape ⁊ eccł̃ie unitatẽ.
recepti sunt. quousq palam con¬
rado refutato. ⁊ ab negato. dñm
nr̃m lothariũ dñm̃ ⁊ regem rece¬

Expanded text:
inus honori vestro et regni utilitatibus intenderemus, sicut ubique et semper fideliter, quantum possumus, facimus. Non ante sane Mediolanenses in gratiam domini papae et Ecclesiae unitatem recepti sunt, quousque palam Conrado refutato et abnegato, dominum nostrum Lotharium in suum regem e
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib qui p̃tergrediunt᷑. Heu
quis ꝓhibebit aprum de silua i
ut non ext̾minet. ⁊ singłarem
ferũ ne depascat eam: Mirũ u̾o̾
si in hoc morti te bene p̃parare
putas. quad quidem ad me scrꝑ¬
sisti. ut in tanto scandalo ⁊ in ana¬
themate dri pape mori uelle non
timeas. Dende si ita necessarium
erat. nd potuit aliud tempus consi¬
derari nisi cum necessitatib uimiu̾sa¬
lio eccłie de tineor. ut illi misere e
quam exponis nõ liceat sũbuenireᷤ
Oosecro te ꝑ eum qui ꝑ te crucifixuᷤ
est. ut satis afflictos amplius cruci¬
are parcas. ⁊ tristitiam suꝑ tristici¬
am addere desistas. q ut uerũ fa¬
tear: sic pro bac eccł̃ie gn̾ali gͣuiq
scissura affectus sum: ut tedeat
aĩam meam uite meẽ etiam te ⁊ tu¬

Expanded text:
omnibus qui praetergrediuntur viam. Heu! omnibus qui praetergrediuntur viam. Heu! quis prohibebit aprum de silva, ut non exterminet; et singularem ferum, ne depascat eam? Mirum vero si in hoc morti te bene praeparare putas, quod quidem ad me scrsisti, ut in tanto scandalo, et in anathemate domini papae mori velle non timeas. Deinde, si ita necessarium erat, non potuit aliud tempus considerari, nisi cum necessitatibus universalis Ecclesiae detineor, ut illi miserae, quam exponis, non liceat subvenire? Obsecro te, per eum qui pro te crucifixus est, ut satis afflictos amplius cruciare parcas, et tristitiam super tristitiam addere desistas: quia, ut verum fatear, sic pro hac Ecclesiae generali gravique scissura affectus sum, ut taedeat animam meam vitae meae, etiam te et tu
Abbreviated transcription (Latin):
uendo fine ut bñ meministi in b¬
breui est umdicata. Et quidẽ ille.
qualemcũq ut bñ noui ego. ha¬
buit causam: tu nullam. Nunqͥd
enim aut monachi tius erãt inobe¬
dieutes imꝑiis. aut conu̾si seg¬
nes in oꝑib. aut uicini forte tibi
tuis ue reb infesti. aut certe mo¬
dica ⁊ nõ sufficiens substañtia
mũdi qͣtinus relinquere eogẽre¬
ris. quos uł reg̾e uł pascere nõ
sufficeres: Uide ne ⁊ te tangatt
uox illa dei: quia odio habuerũt
me gratis. Qũid enim debiuobͥ
fac̾e̾.⁊ nõ fecit. Umeam tͥ plan¬
tauit electam. ⁊ spetiosissimnam.
Sepem ei circundedit: uotiue cõ¬
tinentie. torcular dist rictissime
discipline. fodit in ea. ⁊ edifica¬
uit scẽ pauꝑtatio turrimad ce¬
los utiq ꝑtingentẽ. te cultorem
atq custodem constituit. Honesta¬
uit te in laborib tius ⁊ compleuit
illos si ꝑmittis. Q tu proth ue¬
phas destruis maceriam eius ⁊
racemis optimis plenã exponis

Expanded text:
vendo fine, ut bene meministi, in vendo fine, ut bene meministi, in brevi est vindicata. Et quidem ille qualemcunque, ut bene novi ego, habuit causam, tu nullam. Numquid enim aut monachi tuis erant inobedientes imperiis, aut conversi segnes in operibus, aut vicini forte tibi tuisve rebus infesti, aut certe modica et non sufficiens substantia mundi, quatenus relinquere cogereris, quos vel regere, vel pascere non sufficeres? 2. Vide ne et te tangat vox illa Dei: Quia odio habuerunt me gratis . Quid enim debuit tibi facere, et non fecit? Vineam tibi plantavit electam et speciosissimam. Sepem ei circumdedit votivae continentiae, torcular 147 districtissimae disciplinae fodit in ea, et aedificavit sanctae paupertatis turrim, ad coelos usque pertingentem. Te cultorem atque custodem constituit: honestavit te in laboribus tuis, et complebit illos, si permittis. Sed tu, proh nefas! destruis maceriam ejus, et racemis optimis plenam exponis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ animũ: ut uiri regiis magis fa¬
ꝑte decet̾õ audiant. ⁊ recipiant ꝓ¬
ut meriti sũt. O qͣntũ meruere
pisani: qͣntũ adhuc mereri possũt.
Sat dictum est sapienti. Ad hũ¬
d̾o. Quid uoluisti fac̾e̾.
Qus te cred̾et ad tan¬
tum ꝓrumꝑe malum: hominem
tantis p̾ditum malis bonis: Quo¬
modo potuit arbor bona pessimũ
hũc ex se ꝑduc̾e fructum: O qͣm t̾¬
ribilis d̾s in uiditus suꝑ filios ho¬
niũ: Non miror qd̾ diabolus i¬
istud potuit s qd̾ d̃s ꝑmisit. qͥppe
cui ram tot anis pure sicut cre¬
dimꝰ. ⁊ deuote seruisti. Quid fa¬
tiet de me utiq pipͣro ⁊ negligẽ¬
ti seruo qui fidelem famulũ sic uł
ad tempus trãdidit in aĩam inimi¬
coꝵ eius: Quid queso ratunis iin¬
mo quid nõ nupietatio hec suga
tua de qua filii lugent. aduersa¬
rii rident: Piror qd̾ te ud terruit¬
au arualdi abbatis exemplum. ⁊¬
cuius similis p̃sũptõ digno s pa¬

Expanded text:
et animum: ut viri regiis magis faet animum: ut viri regiis magis faparte de caetero audiant et recipiant prout meriti sunt. O quantum meruere Pisani, quantum adhuc mereri possunt! Sat est dictum sapienti. EPISTquid voluisti facere? Quis te crederet ad tantum prorumpere malum, hominem tantis praeditum bonis? Quomodo potuit arbor bona pessimum hunc ex se producere fructum? O quam terribilis Deus in judiciis super filios hominum! Non miror quod diabolus istud potuit, sed quod Deus permisit, quippe cui jam tot annis pure, sicut credimus, et devote serviisti. Quid faciet de me, utique pigro et negligenti servo, qui fidelem famulum suum sic vel ad tempus tradidit in animam inimicorum ejus? Quid, quaeso, rationis, imo quid non impietatis habet haec fuga tua, de qua filii lugent, adversarii rident? Miror quod te non terruit Arnoldi abbatis exemplum: cujus similis praesumptio digno, sed pa
Abbreviated transcription (Latin):
cum ac potentissimũ hostem ab ob¬
si dione neapoł. fugauerũt: Non¬
ne hii sũt qui etiam quod pene in¬
credibile dictum est. in uno impe¬
tu suo expugnauerũt amalsiam.
am ciuitates utiq opulentasimaᷤ
⁊ munitissimas. om̃ib q qͥ ante¬
hac temptau̾nt usq ad hoc tem¬
pus ut aiunt in expugnabiles:
Nm dignũ qͣm equũ qͣm plenũ
ratõe ⁊ uisticia fuerat. ut fideliũ
terra int̾im saltim dum hec acti¬
tarent ad om̃i hoste secura consi¬
steret. tum ꝓ p̃sentia ssimi ponti¬
ficis. quẽ iamdudũ exulem pisaini
aput se cum sũmo honore seruabãt
⁊ seruantetum ꝓ seruitõ imꝑatoriꝰ.
ꝓ quo ⁊ ip̃i tũc temꝑis exulabant.
tactũ est aut̃ ꝑ contrariũ ut gr̃am
qui offenderũt. ⁊ qui seruierũt irã
m̾erent᷑. S uos fortassis adhuc i¬
ista nestrebatis. Oportet gͦ nũc qͣn¬
do res est nota uobis. iinmo ⁊ de¬
cet ⁊ expedit mutare uos. ⁊ u̾bũ

Expanded text:
um unicum ac potentissimum hostem ab obum unicum ac potentissimum hostem ab obsidione Neapolis fugaverunt? Nonne hi sunt qui etiam, quod pene incredibile dictu est, in uno impetu suo expugnaverunt Amalfiam, am, civitates utique opulentissimas et munitissimas, omnibusque qui antehac tentaverunt, usque ad hoc tempus, ut aiunt, inexpugnabiles? Quam dignum, quam aequum, quam plenum ratione et justitia fuerat, ut fidelium terra, interim saltem dum haec actitarent, ab omni hoste secura consisteret: tum pro praesentia summi pontificis, quem jamdudum exsulem Pisani apud se cum summo honore servabant et servant; tum pro servitio imperatoris, pro quo et ipsi tunc temporis exsulabant? Factum est autem per contrarium, ut gratiam, qui offenderunt; et qui servierunt, iram mererentur. Sed vos fortassis adhuc ista nesciebatis. Oportet ergo nunc quando res est nota vobis, imo et decet et expedit, mutare vos et verbum