comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
citeoq pcut ⁊ more t̾renciũ fluiminũ mit exrndat mẽras
nit refluit maltitudinẽ suã Het reciptantis meatꝰ ambignitas
cursũ nauiũ fecunda adiuuat retardat aduersa q̃ diuicant᷑¬
q̃ magna sunt cancioẽ uitanoa Neq eiũ auxilio remiorũ
reumatis impetus uincitur Cui interd dedit ⁊ uentus Et qũ
indiu̾sis regionibus diu̾so lumẽ crestentis ĩ inuẽtis q statu
c̃tis horis Ista uaria᷑  deo pliũ nauale gesturꝰ consuetu

Expanded text:
unc exundat in terras nunc refluit in altitudinem suam. Haec reciprocantis meatus ambiguitas cursum navium secunda adiuvat, retardat adversa. Quae dimicaturo magna sunt cautione vitanda. Neque enim auxilio remorum reumatis impetus vincitur, cui interdum cedit et ventus; et quoniam in diversis regionibus, diverso lunae crescentis minuentisque statu, certis hor
Abbreviated transcription (Latin):
Quemadinodũ tempestatũ obseruanla suit Signa
Ricterea alioꝵ ioꝰtus occasus ꝙ siderũ rempestates uele¬
montissimas ꝯmonet Inquibus licet certi auitoꝵ dies
adtestacoe signantire Tñ qui du̾sis casibus aliqũta uintãtur
prohttnm ⁊deo nautite obsernatõnis curã trifariã dindiũ
ant eiã creca dĩẽ statutũ aut aute uel postea tempestares

Expanded text:
ERVANDA SINT SIGNA Praeterea aliorum ortus occasusque siderum tempestates vehementissimas commovent; in quibus licet certi dies auctorum attestatione signentur, tamen, quia diversis casibus aliquanta mutantur prohibetur, ideo nauticae observationis curam trifariam dividunt. Aut enim circa diem statutum a
Abbreviated transcription (Latin):
aresu diei nel diei arbitrio c̃atoris suscipuut̃ signa ca deserĩ
fecqnter adrolent serena turbare inter lumimos aut̃ dies
tempestatibus plenos t̃ nauigantibr qui maxime metuẽdos
nõ rolũ prcie ratio sed eciã uulgi usus intelligit
De prenosticis

Expanded text:
cursu Dei arbitrio creatoris suscipiunt signa vel deserunt, frequenter assolent serena turbare. Interluniorum autem dies tempestatibus plenos et navigantibus quam maxime metuendos non solum peritiae ratio sed etiam vulgi usus intellegit. XLI DE PROGNOSTICIS
Abbreviated transcription (Latin):
anuanias hyy namq mẽsibus arestente huore sictiora Et ideo
forciora sunt ligna Alud eciã cauendũ ne contunuo ut d̾iecte
futant teabes secentur uł stꝑtim ut fecte fue int mttantur
in nanẽ Sicrunidẽ ⁊ adline solide arboris eciã diuise ꝑ tablas
duplices admaiorẽ siccitatẽ mereãtur inducias nam uirides
ꝯpigunt᷑ cũ natiuũ huore exsudauerut̃ contͣhunitur ⁊ rimas
pacut̃ laciores Quo nichuil ẽ ꝑiculosiꝰ nauigũtib ꝙ hiare
Uos admagitudinẽ ꝑtinet ⁊ mĩe liburue ueniore lũt
singulos ordines/ paulo maiores binos idones mẽsues
trinos uel quateros intenos quinos sorciũ remiigio gͣdus
Nec h ͦ cuꝙͣ enorine uideatur cũ in actico p̃łio Ionge maiora
referid᷑ cuc̾risse naiigia ut senore eciã uł ultra ordinẽ fuer
remiges in singlis ꝓtibus habebat quas britam pricatos
uocant phas ⁊ suꝑuẽtus fuei̾ ⁊ comeatꝰ adu̾sarioꝵe nauiũ¬

Expanded text:
ianuarias. His namque mensibus arescente humore, sicciora et ideo fortiora sunt ligna. Illud etiam cavendum, ne continuo ut deiectae fuerint trabes secentur vel statim ut sectae fuerint mittantur in navem, siquidem et adhuc solidae arbores et iam divisae per tabulas duplices ad maiorem siccitatem mereantur inducias. Nam quae virides compinguntur, cum nativum humorem exsudaverint, contrahuntur et rimas faciunt latiores, quo nihil est periculosius navigantibus quam hiare Quod ad magnitudinem pertinet, minimae liburnae remorum habent singulos ordines, paulo quaternos, interdum quinos, sortiuntur remigum gradus. Nec hoc cuiquam enorme videatur, cum in Actiaco proelio longe maiora referantur concurrisse navigia, ut senorum etiam vel ultra ordinum fueriuae vicenos prope remiges in singulis partibus habent, quas Brittanni picatos vocant. Per has et superventus fieri et commeatus adversariorum naviu
Abbreviated transcription (Latin):
Ui ñ execcimu arns classibus uehuntur turbũ signa
debent aute p̃nostere procelli nãq ⁊ fluctibus libuene¬
adhibenda solorcia qua uentoꝵ tempestatũ q celesti ratiõs
natirea colligitur Et pro acerbitate pelagi sicut ꝓuidos cautela
tutatur Ita negligentes extingio inicuria Igitur uentoꝵs nũ¬

Expanded text:
ui cum exercitu classibus vehuntur, turbinum signa debent ante prenoscere, procellis namque adhibenda sollertia, quia ventorum tempestatumque caelesti ratione natura colligitur, et pro acerbitate pelagi, sicut providos cautela tutatur, ita neglegentes extinguit incuria. Igitur ventorum nu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmptũ adresist end uiudicandũ ꝙ cognostit aparde naissem
rguut ⁊ rauẽnã singule legiones cũ ciastibus stabant eie
longio a tutela oobis abscederet ⁊ n̾ ratio postalesset
sue mora sine artunitu ad ems mũdi partes naui gre retem¬
eent Mam missenantiũ chassis galliõ inspamias manectanõ
aut̃ rarenãtiũ epiros macedoniã achayã ꝓpontidẽ pontũ
oriente cretã aprũ petere directo naigatiõe consuenerãt
quia nirebus bellicis celeritas ampliꝰ solet prodesse ꝙ̃ u̾tus
nanciũ porat Eis uero qui iomio mari locate fuerat p̃fitõ
classis rauenatiũ retinebat subquibus erat deindetribum ꝑ
cohortes singulas consututi dingule aut̃̾ liburne singulos
officys guberuatoi̾bus at renigibus ⁊̃ militibꝰ exorcendis cotti¬
diauã curã ⁊ ingem exhibebant industrã¬

Expanded text:
noscit. Apud Misenum igitur et Ravennam singulae legiones cum classibus stabant ne longius a tutela urbis abscederent et cum ratio postulasset sine mora, sine circuitu ad omnes mundi partes navigio pervenirent. Nam Misenatium classis Galliam Hispanias Mauritaniam autem Ravennatium Epiros Macedoniam Achaiam Propontidem Pontum Orientem Cretam Cyprum petere directa navigatione consueverat, quia in rebus bellicis celeritas amplius solet prodesse quam virtnatium praeerat, eas vero quae Ionio mari locatae fuerant praefectus classis Ravennatium retinebat; sub quibus erant deni tribuni per cohortes singulas constituti. Singulae autem liburnae singulos officiis gubernatoribus atque remigibus et militibus exercendis cotidianam curam et iugem exhibebant industr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanere Ideo in qͥuatuo partes ad clepsedeã sunt diuise ui¬
gilie ut nõ ampliꝰ quã tribus lioris noctis noc̃e su uigilare
reuocantire Idoneos tũ tribun ⁊̃ probatissimos eligut̃ qui crecũ¬
eant uigilias Et renũttiẽt si que merseruit culpa quos mitto¬
res ꝯpellabã Niuc nulicie factus ẽ gradus ⁊ creciitores uocã᷑
Sciend tũ est equites extra uallũ noct̾uas excibias facere
debere ꝑ diem auĩ castris positis aly mane aly post mendiẽ
sp̃ fatigacõ homũ equorũq augadas facuũ Inter p̃cipua con¬
uenis ducẽ ꝓuidere sine incastas fiue inicunitate consistat ut

Expanded text:
permanere; ideo in quatuor partes ad clepsydram sunt divise vipermanere; ideo in quatuor partes ad clepsydram sunt divise vigilie, ut non amplius quam tribus horis noctis necesse sit quemqurevocantur. Idoneos tamen tribuni et probatissimos eligunt, qui circumeant vigilias et renuncient si qua emerserit culpa. Equitres appellabant; nunc militiae factus est gradus et circitores vocantur. Sciendum tamen est equites extra vallum nocturnas excubias facere debere; per diem autem castris positis alii mane alii post meridiem propter fatigationem hominum equorumque agrarias faciunt. Inter praecipua convenit duce
Abbreviated transcription (Latin):
hoc opus centuriones x pedibus meciũ ne nq̃ foderet aut
errauerit aliciuꝰ ignama ⁊ tribun crecũem̃ nec aute dascedt̃
qui strenui sunt quĩ fueruit uniisa ꝑfctã Ne tañ aliquis
suꝑuentibus laborantibus fiat Om̃s equites ⁊ pars peditũ
que nõ operatur p̾ulegio dignitatis aũ fossã inꝑcucto ar¬
mata consiscit ut ⁊ ingruentes repellat ĩ uncos Primo
igitur locis suis signa iust intra castra pointur qr nchil
ẽ uenerabiliꝰ eorũ maiestate militibus de iude pptoriã p̃¬
paratue Huic tribunus tab̾uaclã collocantur quibꝰ contubuale
deputatos admuẽra a qua lignũ ⁊ pabula iustrãtur Tunc
ꝑ gradu legionibus ⁊ auxihs equitibus ⁊ peditibus loca ĩ q̃h
papiliones tendantur deputantue incastris ac de singulis tẽ¬
turys quat̾ui equites ⁊ quat̾ui pedites excubitũ noctibus
facunt Et quia impꝯ ᷝ ͤ uidebatur inspeculis uigilantes singłos

Expanded text:
Opus vero centuriones decempedis metiuntur, ne minus foderit aut Opus vero centuriones decempedis metiuntur, ne minus foderit aut erraverit alicuius ignavia, et tribuni circumeunt nec ante discedunt qui strenui sunt quam fuerint universa perfecta. Ne tamen aliquis superventus laborantibus fiat, omnes equites et pars peditum quae non operatur privilegio dignitatis ante fossam in procinctu armata consistit et ingruentes repellit inimicos. Prigitur locis suis signa intra castra ponuntur, quia nihil est venerabilius eorum maiestate militibus. Deinde pretorium prparatur, tribunis tabernacula collocantur, quibus per contubernales deputatos ad munera aqua lignum et pabula ministrantur. Tunc pro gradu legionibus et auxiliis, equitibus papiliones tendant deputantur. In castris quoque de singulis centuriis quaterni equites et quaterni pedites, excubitum, noctibus faciunt, quia impossibila videbatur in speculis vigilantes singulos
Abbreviated transcription (Latin):
aui modos efficiũt fossas pͥmũ ĩ uniꝰ noctis rransitu etitineis
occupaciõe leuiorẽ cũ fablati cespites ordinãtur ⁊ aggerẽ fuũt
suꝑquem falli h̃ ẽ sudes nel tribuli lignei ꝑ ordinẽ dieigant᷑
Cespis aut crecũdatur feemẽtis qui herbarũ radicibus cõtinet
solutior fuerit adsilitudinẽ lateris cespes nõ possit abstidi
Tunt opere tumultuario fossa ꝑtiecuit᷑ lata pedes quĩq alta 3 ͦ
cui intu̾secꝰ agger excrescit ut sine metu securus requiestat
exercitus Statuta aut̃ castra estate nel hyeme hoste uicino adẽ
cura ac labore fiemãt᷑ Nam singule centin̾e diuidentibus cãpo¬
doctoribus ⁊ principys accipiut pedaturas ⁊ scutis ⁊ sarcins sũis
i uebẽ circa ꝓpria siguatis ⁊ dispositis cuicti gladio fossam aperuã
latã aut nouẽ aut undecim aut tredecim pedibus nel si maiot
ramis ꝙ arborũ ne trã facile dilabatt agger ergitur supͣ
quem ad suilitudinẽ muri ⁊ pme ⁊ ꝓpugnaclã ꝯponũtur

Expanded text:
is occupationem leviorem, cum sublati caespites ordinantur et aggerem faciunt, supra quem valli, hoc est sudes vel tribuli lignei, per ordinem digeruntur. Caespes autem circumciditur ferramentis, qui herbarum radicibus continet solutior fuerit, ut ad similitudinem lateris caespes non possit abscidi, tunc opere tumultuario fossa percutitur, lata pedes quinque, alta tres, cui intrinsecus agger excrescit, ut sine metu securus requiescat exercitus. Stativa autem castra aestate vel hieme, hoste vicino, maiore cura ac labore firmantur. Nam singulae centuriae, dividentibus campidoctoribus et principiis, accipiunt pedaturas et scutis vel sarcinis suis in orbem circa propria signa dispositis cincti gladio fossam aperiunt latam aut novem aut undecim aut tredecim pedibus vel, si maiorramisque arborum, ne terra facile dilabatur, agger erigitur, supra quem ad similitudinem muri et pinnae et propugnacula componuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
aliens indut̃ effectus Demq alienũ tractant alienũ togi¬
taut alieuo uuut de lirs poeta nobilissimus loquebatur ut
ait peueteãt aulas et iumua regu hos alter moratu et lbe¬
rius uotabat insatrra illa qua curialẽ uitã arguit Ettem̃ qui
bona suma putet aliem uiuere quadra ec̃ Equidem inter hos
quid illi ferreis illi aut̃ aureis compẽdibus uicti sunt Specio¬
sior cattheua par seruitus maior culpa sponte em̃ sua f̾icuit
quibus nec breuissimo saltomi pino malarũ arciũ uti licuĩt une¬
sic alieuo imperio suo periculo moriũtur dum alys laborando
peccauerũt sibi felices s sine culpa et sine pũno laborassent
et figitiua sit delectacio aliena tũ est¬
Tqp dure condicions dicimus agricolam qui cũ labore sert
arborem ciniꝰ feuctu micqua sit uisurus Qruis enĩ ut
ayt appłus plantat uineã et defructu eius non edit qui tñ fortẽ

Expanded text:
alienos induunt affectus, denique alienum tractant, alienum cogialienos induunt affectus, denique alienum tractant, alienum cogitant, alieno vivunt. De his poeta nobilissimus loquebatur ubi ait: penetrant aulas et limina regum. Hos alter mordacius atque liberius notabat in satyra illa, qua curialem vitam arguit, et eum qui bona summa putet aliena vivere quadra. Equidem inter hos quod illi ferreis, isti aureis compedibus vincti sunt. Speciosior cathena, par servitus, maior culpa: sponte etenim sua faciunt voco, quibus nec brevissimo saltem premio malarum artium uti licuit: vixere alieno imperio suo periculo morituri, et aliis laborando peccaverunt sibi; felices si sine culpa ut sine premio laborassent. et fugitiva delectatio, aliena bore serit arborem cuius fructum nunquam sit visurus. «Quis enim» ait Apostolus «plantat vineam, et de fructu eius non edit?». Qui tamen sortem
Abbreviated transcription (Latin):
porgilanitus operibus fent sompnia dormentis el tia erto p sclie
felitior poeliores aspicit uisiones neq solit letior aiõ fed sumote
etiã rorpore mrenbior oꝙ ministetio ꝑmptiore utatiu conseat at
ã poectutes ep̃tipueq modestia sanitati multã tanterte sõport
et frequenter qui plus corpore seruint plue obesse
ll pr̃ unius octuxati et uinus occiosi homis uiu diẽ ante or¬
totlidioe illius labor quanto manor tantoq hiua nc̃i ques q̃
dulcior  uanto ualidior sit tractu tempo hatis cuta
Raniuior efficitue Illi quidem sine fine labor huic ⁊c insi forte
felicior esset illorũ condicio qui alicuiꝰ negoces occupant᷑ aliem
ritus ⁊ xbitrio ueginitur ⁊ quid agere illos oppoteat saliende
feonte condistunt Qña illis aliena sut alienũ lumẽ alienũ
dectũ a benus sempuus alienus tibus et qd̾ ẽ mauuu aliena nieus
aliena feens non suo iudicio flent et uident ses obiears uome

Expanded text:
vigilantis operibus sunt somnia dormientis et hac etiam vite parte vigilantis operibus sunt somnia dormientis et hac etiam vite parte felicior meletiam corpore membrorumque ministerio promptiore utitur. Constat enim animi virtutes precipueque modestiam sanitati multum conferre corporee, et frequenter qui plus corpori serviunt plus obesse. 3 En, pater, unius occupati et unius otiosi hominis unum diem ante oquotidie illius labor tanto amarior, tantoque huius quies est dulcior, quanto validior fit tractu temporis habitus proximior efficitur illi quidem sine fine labor, huic requies. Nisi forte felicior est illorum conditio, qui alienis negotiis occupantur, alieni nutus arbitrio reguntur, et quid agere illos oporteat in aliena fronte condiscunt. Omnia illis aliena sunt: alienum limen, alienum tectum, alienus somnus, alienus cibus, et, quod est maximum, aliena mens, aliena frons; non suo iudicio flent et rident, sed abiectis propriis
Abbreviated transcription (Latin):
solititato infeliti corpusculo ad absentes uago aiõ tusmissue lure
cande uitus sompnũ octulis admiltit sed pgtilant carre uigtilat
medis anxia qm urit ⁊gns merti groibilis etĩ moils conusians
urrnus todit tũ diurno negocio deceptos clientes opresses paupi
pulsins finibus agacolas suepeatas ungines trecusceptos papi¬
los spoliatas uiduas afflictos necatosos ĩ noxios Cũos hyes omibo
ulreces steler firmas uidet sepe itaq dormiens exclamat
sere conq̃ritur et se metu subite seuriere obrnprente sp¬
Sn houti plenuis honest gandeo plenus sanita spe plenus
nocitur cibi et metilui uacuns curatũ polus tacitus teanq ualline
ongelo suuluus deo catus formidabili nonũ auatis amabilis
cubiculo semptiui non ĩpudicitys ydoneũ ingressi dulto et in ꝑ¬
turbata excipit quietem ei n quid consopitus uidei pleru q alt

Expanded text:
solicitato infelici corpusculo, ad absentes vago animo transmisso, vix solicitato infelici corpusculo, ad absentes vago animo transmisso, vix tandem victus, somnum oculis admittit; sed vigilant cure, vigilat mens anxia quam urit ignis inextinguibilis et immortalis conscientie vermis rodit. Tum diurna negotia, deceptos clientes, oppressos pauperes, pulsos finibus agricolas, stupratas virgines, circumscriptos pupillos, spoliatas viduas, afflictos necatosque innoxios, cumque his omnibus ultrices scelerum Furias videt; sepe itaque dormiens exclamat, sepe conqueritur, et sepe metu subito somnus abrumpitur. Iste autem plenus honesto gaudio, plenus sancta spe, plenusnocituri cibi et inutilium vacuus curarum, solus, tacitus, tranquillus, angelo simillimus, Deo carus, formidabilis nemini, cuntis amabilis, cubiculum somno non impudicitiis ydoneum ingressus, dulcem et imperturbatam excipit quietem et, siquid consopitus videt, plerunque similia
Abbreviated transcription (Latin):
demq idle martires facu lnc celebrat ille sonctos ꝑsegontꝰ bait
pulam pompe ingens aute retroq longu agiie uiuu hors
sams putens procedunt fimeralia et tibie ne quid desit oequis
et presumptissimũ cudauer perfusũ caris odoribus eurelus rater
puluaria sepelitur adhuc tepidũ adhuc spieans iude graue
tonam idigesto superaddeus prandio uenture luci nauseam
parat et alter prandio precludit iter
S̾te iul se cenasse persuadet sibi uel ut ceuet ut platonitũi
elle plcemus curis plenus epulis plenus mero plenus mundia
clamoribus solicitatus lecs interpellatus nucys suspenses faue
rumoribus ferritus stupefuctus angures illusus ⁊uendaeo sis
qmurimonys et ue noitu quide litibus ⁊ minas par uata deneqibis
Sus suspectus ouribis fiduis iilli dui insompnios rueeo uoliu̾̃t
trabato om̃iq libidniu spes expertus et ad fine depacenud ie

Expanded text:
Denique ille martyres facit, hic celebrat; ille sanctos persequitur, Denique ille martyres facit, hic celebrat; ille sanctos persequitur, pulam: pompa ingens, ante retroque longum agmen; vivi hominis funus putes; precedunt funeralia et tibie, nequid desit exequiis, et sumptuosissimum cadaver, perfusum caris odoribus, rursus inter pulvinaria sepelitur adhuc tepidum, adhuc spirans; inde gravem cenam indigesto superaddens prandio, venture luci nauseam parat et alteri prandio precludit iter. Iste vel se cenasse persuadet sibi, vel ita cenat ut platonicum iIlle plenus curis, plenus epulis, plenus mero, plenus metu, clamoribus, solicitatus literis, interpellatus nuntiis, suspensus fama, rumoribus territus, stupefactus auguriis, elusus mendaciis, fessus querimoniis et ne noctu quidem litibus immunis, par vita demonibussuis, suspectus omnibus, fidus nulli, diu insomnis purpureo volvitur grabato; omnesque libidinum species expertus, et ad fruendum presentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ingenyq nodos explituerit sero tarndem fessus rediems etliulru de
atnficio suo questus bone fame purege confuientre nichil omo
au̾is focte aliquio płum scelexis ati ody domi uefert
adi gandens diem iallũ sine decore tuͣsi iuste es lucis ante
termiuu adueesus secure notis pericula dolose et insidias acra¬
biem leoniuo more rugientis aduersary uigilem sobrietate ear
uõnis et fider clippen aduersus sompiia ⁊ polluciones et moatnle
fantasmata ee cubare sibi solitam clementia su salistoreis mplo¬
rar dut m enns manus cõmedato spũ et augelis suis adliabi tacalo
paoy tustodiam inuocatis sese in suã domũ recipit ut mebuil uiste
questus sit nul male cupidinis multi uero dedetore landis referens
nuatius toitidie ĩ iuelius mutati cũ Adsuma totis iste drobrs uanos
puditiciã temptat hic uregniẽ ires officiotissuns ueneratur

Expanded text:
es laqueos ingeniique nodos explicuerit, sero tandem fessus rediens et multum de es laqueos ingeniique nodos explicuerit, sero tandem fessus rediens et multum de artificio suo questus, bone fame pureque conscientie nichil omnino, auri forte aliquid, plurimum sceleris atque odii domum refert. adit, gaudens diem illum sine dedecore transivisse, et lucis ante terminum adversus secuture noctis pericula dolosque et insidias, ac rabiem leonino more rugientis adversarii, vigilem sobrietatem atque orationis et fidei clipeum, adversus somnia pollutionemque et nocturna fantasmata, excubare sibi solitam clementiam sui creatoris implorat; atque in manus eius commendato spiritu et angelis suis ad habitaculi proprii custodiam invocatis, se se in suam domum recipit, ut nichil iniusti questus, sic nil male cupidinis, multum vero decore laudis referens multumque quotidie in melius mutati animi. Ad summam, totis ille pudicitiam attentat, hic Virginem Matrem officiosissime veneratur.
Abbreviated transcription (Latin):
obrepat nulli equidẽ uitio frenũ plocet et ut honestati gͣrtas
at maturitas sic concilys inhonestis inconsulta sepe auica
pm̃ ac sine metu mortis tegitur Iterũ uersus inpreces nõ unꝰ
tii lucis sed tocius eu clara uesperam et nũquã occidentis uite
gloriã eamq non suo merito sed sacra cristi morte poscens m
pccĩ non habentis tante essent efficacie ut de nã mortales pcto
illabentem terris pudens superm luis poscit auxilu et sou me¬
tueus ne mens suorũ crmimũ pressa ponderibus celo &ulet
ũ laceris precatur sen fidei purã lucẽ semper menti aduste
refegerui abstersionẽ sordide elise sustentaculu litigiose ꝙ¬
parem flegitait ⁊ ratrtiaq laudu cuiuuẽ uespertinas laudes q¬
Ogitur ille interum abente iam sole detecto egredi urbẽ
lustrare cenũ torere coucur sare obuys sudare laborare estuare

Expanded text:
obrepat. Nulli equidem vitio frenum placet, et ut honestati gravitas obrepat. Nulli equidem vitio frenum placet, et ut honestati gravitas atque maturitas, sic consiliis inhonestis inconsulta semper amictemporum ac sine metu mortis degitur, iterum versus in preces, non unius tantum lucis, sed totius evi claram vesperam et nunquam occidentis vite gloriam — eamque non suo merito, sed sacre Cristi mortis — poscit in peccatum non habentis tante esset efficacie ut de natura mortalibus e caliginem illabentem terris previdens, superni luminis poscit auxilium. Et seu ne mens suorum criminum pressa ponderibus celo exulet, cum lacrimis precatur, seu fidei puram lucem, seu mentis aduste refrigerium, abstersionem sordide, elise sustentaculum, litigiose pacem flagitat, matutinoque laudum carmini vespertinas Cogitur ille iterum abeunte iam sole tecto egredi, urbem lustrare, cenum terere, concursare obviis, sudare, laborare, estuare
Abbreviated transcription (Latin):
Uensa punfioa luxirs ate tumulis nesea gulo domiten ꝯpꝑ¬
unauusuadicie uobi gaudia inabitant on uoluytas feda oyules¬
Abi sit regtina sobrietus cubile castitas et quies consciencia ꝑ adiso
miorbo darbius ac pauens iste fragilitatis siba conscius enu quiba
hũanũ genus subracet securus ille uel rrascitur ne pladit qstoe
utaĩqs iniclinat deo gracias agit tota de huic illi dies inter
laudes dei et liberalia studia et nonatũ inuencior uerũ ac
eua ontates fenstretur effectibus ut letentes doli ali trepuscł
re uel momento temporis egre fert neq sole auarice cõneit
alĩ setircũ Diues qui fieri uult et cito uolt fier ht hocanẽ
copiditas indiuisũq cũ sororibus sus iea libidine Er̃ne pre
acherontis ac noctis filias poete dixerũt ꝙ ignorantie tenetra
pentenneq man̾i secũ ferãt Et hee quida inferm furie tecu
ati tũsfusu anu exagitant ut quid pessinũ instituit pͥmũ ex¬
pleat ne quis forte pertunctando respitientie sane mentis

Expanded text:
mensa pacifica luxus ac tumultus nescia, gule domitrix, expers immunditie. Ubi gaudia inhabitent, unde voluptas feda exuleubi sit regina sobrietas, cubile castum et quietum conscientia paradisumorbo dubius ac pavens; iste frugalitatis sibi conscius, omniumque quibus humanum corpus subiacet securus. Ille vel irascitur vel ludit, hic utrunque declinans Deo gratias agit. Tota dehinc illi dies inter laudes Dei et liberalia studia et novarum inventionem rerum aanimam optatis frustretur effectibus, ut latentes doli ante crepusculum ptaverit, differri vel momento temporis egre fert; neque soli avaritie convenit illud satyricum: dives qui fieri vult, et cito vult fieri. Habet hoc comune cupiditas indivisumque cum sororibus suis ira et libidine que, patre Acherontis ac Noctis filias poete dixerunt, quod ignorantie tenebras penitentieque materiam secum ferant. Et he quidem inferni, uanimum exagitant, ut quod pessimum instituit primum expleat, nequid forte cuntando resipiscentie saneque mentis
Abbreviated transcription (Latin):
oppignaretur abhostibus ⁊ t̾ris ambulatoria muroꝵ altitudinẽ
mediũ ꝑnocte subfundanc̃to muri cuniculũ fodit Et illũ locit̃
adquẽ die postero t̾ris fuerat ꝓmouenda. nullo hostiũ senciẽte
egesta t̾ra couauit aintu̾secus Et cũ rotis suis moles fuisset in¬
pulsa at ad locũ sui subter cauatus fuerat ꝑuenisset tanto
ponderis sole cedente subsodit uͨ ingi mulis aut mouer ulteiꝰ̾
potuit Ita ciuitas liberata ẽ ⁊ machina derelicta
De Scalis sambuca exostra ⁊ tollent nous
D iuotis turribus funditores lapidibus sagittary iaculis maũ¬
dalistary uel arcu balistary sagittis Iaculatores plũbatis ac missilib
enuriis submonẽt homies hoc facto scalis adpositis occupant
ciuitatẽ ẜ qui stalis intutur freqũter ꝑiculũ sustmẽt ex̃o caue¬
nia De quo pmũ scalarũ oppugnacio plsibotur inuẽta qui
tanta ui occisus est Athebams ut extuictꝰ fliuẽ diceretur Et

Expanded text:
oppugnaretur ab hostibus et turris ambulatoria murorum altitudinem oppugnaretur ab hostibus et turris ambulatoria murorum altitudinem m sub fundamento muri cuniculum fodit et illum locum ad quem die postero turris fuerat promovenda, nullo hostium sentiente, egesta terra cavavit intrinsecus: et cum rotis suis moles hec fuisset impulsa, atque ad locum qui subter cavatus fuerat pervenisset, tanto pondere solo cedente subsedit, ut nec iungi muro, nec moveri ulterius potuit. Ita et civitas liberata est et machina derelicta. XXI DE SCALIS SAMBVCA EXOSTRA ET TOLLENONE Admotis turribus funditores lapidibus, sagittarii iaculis, manuballistarii vel arcuballistarii sagittis, iaculatores plumbatis ac missibilibus e muris submovent homines. Hoc facto scalis appositis occupant civitatem. Sed qui scalis nituntur frequenter periculum sustinent, exemplo Capanei, a quo primum scalarum oppugnatio perhibetur inventa; qui tanta vi occisus est a Thebanis ut extinctus fulmine diceretur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
figitur ligno Turuis q machinamta feeqũter incendit Depo¬
Quemadinocdũ altitudo muris additur. Isꝰ¬
Reterea partẽ muri ad quĩ machina conat᷑ accedere. cem̃to
at lapidibus nel luto sine lateribus poscͬmo tabulatis extruendo
facuũ alciorẽ ne defensores menũ desuꝑ uebi uentura posrit
oipͥmere Constat aut̃ efficax machinaiitũ reddi si iurranatue
adhibere consuenerũ Pamo talẽ ext̾unt t̾reꝰ que gugnacłis
ciuitatis uideat᷑ inf̾alior deinde secreto aliã de tabulis intu̾secus
t̾riculã fcuit Et cũ nutris fuorit machina sociata subito sumibꝰ
crocleis q de medio t̾ricula illa producit᷑ de qua egredientes
arinati quia altior iurenitur statim capiũt cunctatẽ
Q uo pacto subfodiatur terra ut machina nocere iuł possit
Nterdũ longissimas fe̾ratas q trabes opponũt machine ue
menti eam at a nuri uicinitate ꝓpellũt s cũ odiors ciuitas

Expanded text:
figitur ligno turritamque machinam frequenter incendit. Depofigitur ligno turritamque machinam frequenter incendit. DepoQVEMADMODVM ALTITVDO MVRIS ADDATVR Praeterea partem muri ad quam machina conatur accedere cemento atque lapidibus vel luto sive lateribus, postremo tabulatis extruendo faciunt altiorem, ne defensores moenium desuper urbi ventura possit rimere. Constat autem inefficax machinamentum reddi si inveniatur adhibere consuerunt. Primo talem extruunt turrem quae propugnaculis civitatis videatur inferior; deinde secreto aliam de tabulatis intrinsecus turriculam faciunt, et cum muris fuerit machina sociata subito funibus trocleisque de medio turricula illa producitur, de qua egredientes armati, quia altior invenitur, statim capiunt civitatem. XX QVO PACTO SVFFODIATVR TERRA VT MACHINA NOCERE NIL POSSIT Interdum lonienti, eamque a muri vicinitate propellunt. Sed et cum Hodrorum civitas
Abbreviated transcription (Latin):
cuitas capitur sine mora Cauid eñ auxily suꝑ est cũ hy qͥ
de muroꝵ altitudine sperabant repente sapͣ se aspiciant
altiorẽ hostiũ murũ
Quemadiuodũ ambulatoria t̾ris possit incendi
Uic tam maifesto discrimini multis occͣatur modis Primũ
si confidencia nel uirtus ẽ militaris ecuptiõẽ fetã globus
egreditur armatoꝵ ⁊ ui hostibus pulsis machianitut̃ illud
ingens direptis corys igniis exurit quod si oppidani exiee au¬
deant ad maiores balistes malleolos uel fallaritas cũ mcẽdio
destinã ut pcuptis corys nel centonibus intu̾secꝰ flama cõda᷑
malleoli uelud sagitte sunt ⁊ ubi adheser quia ardenteg uem¬
unt uniu̾sa conflagrat falarica aui modũ haste ualide pre¬
figitur ferro inter tubam eciã ⁊ hostiles salphure resinabi¬
tume scupissq quoluit᷑ in fuso oleo quod incendariũ uocãt
Que baliste impetu destinata ꝑrupto numimine ardens

Expanded text:
civitas capitur sine mora. Quid enim auxilii superest cum hi qui civitas capitur sine mora. Quid enim auxilii superest cum hi qui de murorum altitudine sperabant repente supra se aspiciant altiorem hostium murum? XVIII QVEMADMODVM AMBVLATORIA TVRRIS POSSIT INCENDI Huic tam manifesto discrimini multis occurritur modis.Primum, si confidentia vel virtus est militaris, eruptione facta globus egreditur armatorum et vi hostibus pulsis machinamentum illud ingens direptis coriis de lignis exurit. Quod si oppidani exire non audeant, ad maiores ballistas malleolos vel falaricas cum incendio destinant, ut perruptis coriis vel centonibus intrinsecus flamma condatur. Malleoli velut sagittae sunt et ubi adhaeserint, quia ardentes veniunt, universa conflagrant. Falarica autem ad modum hastae valido praefigitur ferro; inter tubum etiam et hastile sulphure resina bitumine stuppisque convolvitur infusa oleo quod incendiarium vocant; quae ballistae impetu destinata perrupto munimine ardens
Abbreviated transcription (Latin):
rombus tabulatis q compacta ⁊ ne tantũ opus hostili intre¬
metur incendio Diligentissime excendis cor uel cẽtonibus
cõmunita quibꝰ ꝑmõ altitudinis additur latitudo Nam intordi
tacenos pedes ꝑ quadꝵi interdũ ꝑ quadragenos uel quĩqͣgenos
late sunt Parcenitas aut̃ iparũ tanta ⁊̃ nõ solũ muros E eciã
turres lapideas altitudine fuꝑent hys plures rote mechanica
arte subiuguntur quarũ lapsu uolubili magnitudo tã ampla
ĩ cũpere Nam in inferioribus lñ aretẽ cuiꝰ impetu desteuet
mucos Circa mediã uero partẽ accipit pontẽ factũ de duabꝰ
trabibus septũꝙ de uimine. quẽ fubito ꝑlatũ int̾ t̾rem iie¬
ꝙ constituũs Et ꝑ eũ ingredientes de machina bellatores ĩ
ꝑtibus contati ⁊ contati ⁊ sagittary collocãtur qui defenpdees¬
urbis exalto contis missibibus saxis q ꝓsteruãt Cruo facto

Expanded text:
trabibus tabulatisque compacta et ne tantum opus hostili concretrabibus tabulatisque compacta et ne tantum opus hostili concremetur incendio, diligentissime ex crudis coriis vel centonibus communitur, quibus pro modo altitudinis additur latitudo: nam interdum tricenos pedes per quadrum, interdum quadragenos vel quinquagenos late sunt. Proceritas autem ipsarum tanta sit, ut non solum muros, sed etiam turres lapideas altitudine superet. His plures rote mechanica arte subiunguntur, quarum lapsu, volubilis magnitudo tam ampla irrumpere. Nam in inferioribus habet arietem, cuius impetu destruit muros. Circa mediam vero partem accipit pontem factum de duabus trabibus, septumque de vimine, quem subito prolatum, inter turiem murumque constituunt et per eum egredientes de machina bellatores, in ris illius partibus, contati et sagittarii collocantur, qui defenurbis ex alto contis missibilibus saxisque prosternant. Quo facto
Abbreviated transcription (Latin):
in ordine subquibus obsidentes tuti adfubtuenda murorũ
penetrantis fundamenta Pluter dicuntur qui adsiłitudinẽ
absidis contoxuntur enimine ⁊ cilicys uel corys proteguti
Leruis quoq rotulis. quaꝵ una ĩ medio. due in capitibus
ꝯporiĩtur Inquacũq parte polueris admouentur more ca¬
penti quas absidentes applicant muris earũq mimicioe
protegi. sagitte sine fundis uel misilidus defensores om̃s de
pugnatulis curitatis exturbant It sealis ascendendi facilioe
prestetur occasio Aigger aut̃ exteera lignisq excollitur contͣ
de quo tela iactantur ¶ De mixsculis
ustulos dicunt mnĩores machinas quibꝰ protecti bellatores
sudatu aufferũt ciuitatis fossatũ ⁊ iam apportatis lapidi¬
ambulatorie sine impedimento ingaidur admurũ Uocant᷑ eut̃
a marins belius mustali Namquẽ admodũ illi cũ unõces sunt
cũ balenis auxiliũ adminiculũq iugiter exhibent ita ite machẽ

Expanded text:
in ordinem, sub quibus obsidentes tuti ad subruenda murorum in ordinem, sub quibus obsidentes tuti ad subruenda murorum penetrant fundamenta. Plutei dicuntur qui ad similitudinem absidis contexuntur e vimine et ciliciis vel coriis proteguntur ternisque rotulis, quarum una in medio, duae in capitibus apponuntur, in quamcumque partem volueris admoventur more carpenti; quos obsidentes applicant muris, eorumque munitione protecti sagittis sive fundis vel missibilibus defensores omnes de propugnaculis civitatis exturbant, ut scalis ascendendi facilior praestetur occasio. Agger autem ex terra lignisque extollitur contra murum, de quo tela iactantur. XVI DE MVSCVLIS Musculos dicunt minores machinas quibus protecti bellatores sudatum auferunt civitatis, fossatum ambulatorie sine impedimento iungantur ad murum. Vocantur autem a marinis beluis musculi; nam quemadmodum illi, cum minores sint, tamen ballenis auxilium adminiculumque iugiter exhibent, ita istae machinae
Abbreviated transcription (Latin):
materia ac tabulans testitudo ꝯtexitur q̃ ne exurãtur
incendio corys nel cilicy centomibꝰ q uestitur hͨ intu̾secus acc¬
pit trabe̾. que uut ad rnco prefigitur fero Et falx rocatur
abeo quod incͬuata ẽ ut d̾ muro extrabat lapides aut certe
caput ip̃ius uestitur de ferro ⁊ appellatur anes uel quod
h diu̾ssimã frõt que subiuat muros uel quod more arietũ
retroredit ut cũ impetu uehemetius feriat Cestudo auẽ a
silitudine uere testitudins uõbulũ sumpsit quia sicut illa
mõ redacit. mõ profert caput ita machinamtũ interdũ re¬
ducitur trabem interdũ effert ut fortuꝵs codat
De uiueis de pluters de aggere
Ineas dixeriũ ueteres. quas mũ militares barbarico ꝙ osu
pedibus septem. longa pedibus sedecim Hmꝰ tectũ municiõe
ĩ misso concremetur intendio crudis ac recentibus corxs uł
centonibus operitur Iste cũ plures facte fuerit ĩguntut

Expanded text:
materia ac tabulatis testudo contexitur, quae ne exuratur materia ac tabulatis testudo contexitur, quae ne exuratur incendio coriis vel ciliciis centonibusque vestitur. Haec intrinsecus accipit trabem, quae aut adunco praefigitur ferro et falx vocatur ab eo quod incurva est, ut de muro extrahat lapides, aut certe caput ipsius vestitur e ferro et appellatur aries, vel quod habet durissimam frontem quae subruit muros, vel quod more arietum retrocedit ut cum impetu vehementius feriat. Testudo autem a similitudine verae testudinis vocabulum sumpsit, quia, sicut illa modo reducit modo proserit caput, ita machinamentum interdum reducit trabem interdum exerit ut fortius caedat. XV DE VINEIS DE PLVTEIS DE AGGERE Vineas dixerunt veteres quas nunc militari barbaricoque usu pedibus septem, longa pedibus sedecim. Huius tectum munitione immisso concremetur incendio, crudis ac recentibus coriis vel centonibus operitur. Istae, cum plures factae fuerint, iunguntur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯxtra mirti inferioros reperuũ fonciũ uenas ac depugnaclis
uel tur ribus destmatis protegnt̃ telis ita ut aquatoribus
liber prestetue accessus E si ultra ictũ teli incliuo tanũ
ꝙ consumat ut aqua defendatue abbosabrs Rsc teretetiss
ontĩq̃ nuitatur insalem¬
exelcenter fluctuosa certamiã Illi eñ qui mutos iunadere cupiã
terrifico apparata expositis copys in specie dedicõis formidinẽ
geminãt iubarũ strepitu honũ q ꝑmixto Tũĩ quia tunor magie
frangit infiretus p̾ma impetir scupentibus oppidani si dista
a fidentibus sine nolitaribus uiris repellatur p̾ma congrespõ
statum claussis crescit audatia. ⁊ iã nõ terore ẜ unibus ⁊ arte
confligitur ¶ Cuu̾atio machinaꝵ quibus nucci oppugnãtur
Dionentur enĩ testudines arietes faltes umiee. plutei
musculi. tr̃es De quibus singulis qualit̾ fabricentur. quo
etiã pacto ꝑcelientur uł repellantur edisseram
De auete falte testudine

Expanded text:
extra murum inferiores repperiunt fontium venas ac de propugnaculis vel turribus destinatis protegunt telis, ut aquatoribus liber praestetur accessus. Quod si ultra ictum teli, in clivo tamen que constitui, ut aqua defendatur ab hostibus. Praeterea in ominus mutantur in salemexercentur luctuosa certamina. Illi enim qui muros invadere cupiunt, terrifico apparatu, expositis copiis, in spem deditionis, formidinem geminant tubarum strepitu hominumque permixto; tunc, quia timor magis frangit insuetos, primo impetu stupentibus oppidanis, si discvitas. Quod si a fidentibus sive militaribus viris repellatur prima congressio, statim clausis crescit audacia, et iam non terrore sed viribus et arte confligitur. XIII ENVMERATIO MACHINARVM QVIBVS MVRI OPPVGNANTVR Admoventur enim testudines arietes falces vineae plutei musculi turres; de quibus singulis qualiter fabricentur, quo etiam pacto proelientur vel repellantur, edisseram. XIIII DE ARIETE FALCE TESTVDINE De
Abbreviated transcription (Latin):
onicens oetes confiinguã q̃d si tanta uis fuerit ut nures acietib
ꝑsorresi a quod sepr accidit decidit salutis ona stes saꝵ est
ut destenatis donuibus alius intn̾isecus murꝰ addatur hostes q
intee binos ꝑretos s penetrae̾ temptauerã ꝑmia᷑¬
De fimiclis ꝑ quos ant muro defoditur quid cuutas penetrat᷑
Luis genus oppugnatõnũ ẽ subterraneũ ati seccetũ q̃d iͣ¬
⁊ condintur Adhibita ergo multitudine adspeciẽ metallore
in quibꝰ auri argentiq uenas bessore rimat᷑ industatio nastno
labore terra defoditur cauato ꝙ specu in exiciũ tuuitatis inferu
quertue uia q̃ fraus duplicibus operatur insidys Aatt eñ
penetras urbẽ ⁊ noctu nõ sencientibus oppidone ꝓscdrũ¬

Expanded text:
arietesque confringunt. Quod si tanta vis fuerit ut murus arietibus perforetur et quod saepe accidit decidat, salutis una spes superest ut destructis domibus alius intrinsecus murus addatur hostesque intra binos parietes, si penetrare temptaveriDE CVNICVLIS PER QVOS AVT MVRVS DEPONITVR AVT CIVITAS PENETRATVR Aliud genus oppugnationum est subterraneum atque secretum, quod cu ibique conduntur. Adhibita ergo multitudine ad speciem metallorum, in quibus auri argentique venas Bessorum rimatur industria, magno labore terra defoditur cavatoque specu in exitium civitatis inferna quaeritur via. Quae fraus duplicibus operatur insidiis. Aut enim penetrant urbem et noctu non sentientibus oppidanis
Abbreviated transcription (Latin):
Euu̾atio machiiaꝵ quibꝰ muri oppugnã᷑
De arite falce testudme
De uiueis de pluteis de aggeꝰ de musculis
De turribus ambulatores
Qua pacto fodiatur t̾ra ut machina nocore nõ posset
De scalis sombucis exostra ⁊ collẽnone an tollẽnone¬

Expanded text:
eratio machinarum quibus muri oppugnanturXIIII De ariete falce testudineXV De vineis, de pluteis, de aggereXVI De musculisXVII De turribus ambulatoriisQuo pacto suffodiatur terra ut machina nocere nil possitXXI De scalis sambuca exostra et tollenone
Abbreviated transcription (Latin):
ut illis resistentibus nõ possit iulũpi Nam sic de dextro cõm
suo illiꝰ sinistrũ ⁊ de sinistro cormi suo illuis dextrũ aggdit᷑
aiod si fugare potuerit statim uincit sui miq̃ media acies
ip̃is nõ laborat quia aleui armatura sagitarysq defendet
pancioibus sẜ uictoriã consequũtur Nam cũ insitucta acies
adhostes accederet dextrã alã tuã sinistre ale hostiũ inge
Et ibi ꝑ equites ꝓbatissimos q̃ uelocissimos pedites incipe
preliũ Reliquã aut ptẽ exercitus tui long. ssime abadimoꝵ

Expanded text:
ut illis resistentibus non possit inrumpi. Nam sic de dextro cornu suo illius sinistrum et de sinistro cornu suo illius dextrum adgreditur. Quod si fugare potuerit, statim vincit; sin minus, media acies ipsius non laborat, quia a levi armatura sagittariisque defendpaucioribus semper victoriam consequuntur. Nam cum instructa acies ad hostes accedit, dextram alam tuam sinistrae alae hostium iunge et ibi per equites probatissimos et velocissimos pedites incipe proelium, reliquam autem partem exercitus tui longissime ab adversariorum
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ faltes Et aryagones aliaq naualia genera telor sagutis
missilibus fundis fimnoibalis plubatis onagris balistis sco̾pi¬
ombus iacula mutẽ durigũ ⁊ saxa Et quod ⁊ qͣuiꝯ qui da
utute p̃siũ admotis liburius adiuiectis pantibus madu̾sa
tamꝙ̃ de muro ita de exelrioribus tabulatis facilius rolueres
uet ꝑnniar̃ inimicos oleo incendiarõ scuppa sulphure ⁊ ditiume
abuolute Et credenes sagute ꝑ balistas anhosticar nauiã al¬
neas ifigutur Inuctasꝙ cera ⁊ pie ⁊ resina tabulas rot
foments igniũ repente surtendin Aly fecro intedinũ ⁊ saxa
ardete egguntur influctibꝰ Inter tanta tñ morcũ guã eria a
Suenemadinodũ nauali bello collotentus inisidie
S mstar auõ t̾cestris p̃ly suꝑuenus frũ ignorantibus
nantitis nel cuta opo̾timas insularĩ angustias colloca
insidie ¶dꝙ agute ut impati facilius deleantur si longto ie¬
migio fatigati sunt hostuõ nante si uento ueguent᷑ adc̾ro a

Expanded text:
r falces et harpagones, aliaque navalia genera telorum. Sagittis, missilibus, fundis, fundibulis, plumbatis, onagris, scorpionibus, iacula invicem diriguntur et saxa. Et quod est gravius, qui de virtute presumunt, admotis liburnis, iniectis pontibus, in ade muro, ita de excelsioribus tabulatis facilius vulnerent vel perimant inimicos. Oleo incendiario, stuppa, sulphure et bitumine obvolute ardentes sagitte, per balistas in hosticarum navium alveos infiguntur, unctasque cera et pice et resina tabulas, tot fomentis ignium repente succendunt. Alii ferro interimuntur et saxo; hi ardere coguntur in fluctibus. Inter tanta tamen mortuorum genera XLV QVEMADMODVM NAVALI BELLO COLLOCENTVR INSIDIAE Ad instar autem terrestris proelii superventus fiunt ignorantibus nauticis vel circa oportunas insularum angustias collocantur insidiae, idque agitur ut imparati facilius deleantur. Si longo remigio fatigati sunt hostium nautae, si vento urgentur a
Abbreviated transcription (Latin):
iyys nõ uei publice xeperit quĩs utilitas Pdeo potentissime
nacõnes ac pñupes consecti nullã maiorẽ glaũ putauotiã
quã aut fundare nonas cinitates aut ob alys conditã ĩ nomẽ
suũ subquadã amplificacõe tñsferre in quo oper: clemontia
serenitatis tue obtinet paliuã abillis eñ uel pauce uel singi
apietate tua Immãbiles uebes ⁊ta iugi labore ꝑfecte sunt ut
nõ tum huatia maũ condite qm duimo ntu uideãtut bnate
Cunctos itats imperatores felicitate modoraciõe castunoma
xemplo indulgencie studioꝵ atmore p̃cedis regni ãq tui
ratore uia gracia potuit diuina confẽre s osposiõnitꝰ ueste
clementie qnͣtũ profecerit muroꝵs elaberata constructio ots¬
ad doccumẽtũ ẽ que salutẽ ciuuũ capitaline artis defensior¬

Expanded text:
is utilitas. Ideo potentissimae nationes ac principes consecrati nullam maiorem gloriam putaverunt quam aut fundare novas civitates aut ab aliis conditas in nomen suum sub quadam amplificatione transferre. In quo opere clementia serenitatis tuae optinet palmam. Ab illis enim vel paucae vel singulae, a pietate tua innumerabiles urbes ita iugi labore perfectae sunt ut non tam humana manu conditae quam divino nutu videantur enatae. Cunctos imperatores felicitate moderatione castimonia, exemplis indulgentiae, studiorum amore praecedis. Regni animique tui petere vel gratia potuit divina conferre. Sed dispositionibus vestrae clementiae quantum profecerit murorum elaborata constructio Roma documentum est, quae salutem civium Capitolinae arcis defensio
Abbreviated transcription (Latin):
Ormdetur ne multitudo sagittaiõꝵ de pugnachs̃ exte¬
ritis defensoribus adpositis ꝙ scoilis occupet murũ sid¬
q accipiant sagittariũ N euĩ facile tnͣsent̃ spicula quod cedͭ
ac fluctuat Inuẽtũ quoq remediũ ẽ ut de ligno rͣthes facen̾t
quas metallas rõuerut̃ lapidibusq complexet Et arte intra
bina ppngnaclã cõstituas ut si suꝑ scalas asstendisset hostis
Et partẽ aliquã ipnĩs contigilẜ suꝑ caput suũ uergerẽt saxa
iubus mois puioend̃ sit ne famẽ paciã᷑ obsessi
ulta defensionĩ oppugnacõnũꝙ sunt guã que lotis ꝯpete¬
tibus Inferemꝰ Nunit sciend̃ ẽ obsidendi duas esse spes
unã cũ adu̾sairios opõtimus lotis p̃sidys ordinatis nel aqua
prohibit incligos nel dediciõ sperata fume qũ om̃s phibu¬
ent ꝯmeatꝰ hoc enĩ consilio ip̃e ociosus ac tutꝰ fatigat in¬
iutũ Ad quos casus possessores quãnis leuis suspicio sit pril¬
sacõnis alimoniã rictꝰ int᷑ nurros debent studiosissime

Expanded text:
autem, ne multitudo sagittariorum, de propugnaculis exterritis defensoribus, appositisque scalis, occupet murum, adum excipiant sagittarum. Neque enim facile transeunt spicula quod cedit ac fluctuat. Inventum quoque remedium est, ut de ligno crates facerent, quas metallas vocaverunt, lapidibusque complerent, ea arte inter bina propugnacula constitutas ut si per scalas ascendisset hostis et partem aliquam ipsius contigisset supra caput suum vergeret saxa. VII QVIBVS MODIS PROVIDENDVM SIT NE FAMEM PATIANTVR OBSESSI Multa defensionum oppugnationumque sunt genera, quae locis competentibus inseremus. Nunc sciendum est obsidendi duas species esse, unam cum adversarius oportunis locis praesidiis ordinatis vel aqua prohibet inclusos vel deditionem sperat a fame, quando omnes prohibuerit commeatus; hoc enim consilio ipse otiosus ac tutus fatigat inimicum. Ad quos casus possessores quamvis levi suspicione pulsati omnem alimoniam victus intra muros debent studiosissime
Abbreviated transcription (Latin):
ceteues ꝙ fugũ uel pomoꝵ cogorenda sunt copie Nichil ꝙ qd
usui pficiat hostibus relinquend̃ Nam ut hortoꝵ cuea in uirida¬
iys domare nel areis exerceatur utilitatis ac uoluptatis racio
ꝓsuadet parũ auĩ pficit płiiũ collegisse insi abexordio diioe
salubri ꝑ ydoneos erogatio temꝑetur Nuĩq pericditati sunt
fame qui frugalitatẽ iniꝰ copias seruae̾ ceperiẽ Inbellis
quoq etas ac sex is ꝓpͬ inc̃itatẽ uictꝰ foris freqũter excusa
Ene penuria opp̾meret armatos a quibꝰ moma soruetantr¬

Expanded text:
ceterarumque frugum vel pomorum congerendae sunt copiae nihilque quod esui proficiat hostibus relinquendum. Nam ut hortorum cura in virdiariis domorum vel areis exerceatur utilitatis ac voluptatis ratio persuadet. Parum autem proficit plurimum collegisse nisi ab exordio dimensione salubri per idoneos erogatio temperetur: numquam periclitati sunt fame qui frugalitatem inter copias servare coeperunt. Inbellis quoque aetas ac sexus propter necessitatem victus portis frequenter exclusa est, ne penuria opprimeret armatos a quibus moenia servabant
Abbreviated transcription (Latin):
sesimebat quiiat qm multitudo amrliꝰ prodest loro sepe ꝙp astus
pantos uiros fortes nã procreat bona institutisẽ relur es
reddu  mnonstra exerutus labore proficit ocio consenestis lb̃ ẜ
ad certame publicũ ꝑduxeris nulitẽ uisi t̃cũ moeris stere
uctotia subita contrerẽt hostes usitata onescũ que dispee

Expanded text:
s quam multitudo. Amplius prodest locus saepe quam virtus. Paucos viros fortes natura procreat, bona institutione plures reddit industria. Exercitus labore proficit, otio consenescit. Numquam ad certamen publicum produxeris militem nisi cum eum videris sperare victoriam. Subita conterrent ho
Abbreviated transcription (Latin):
prodint᷑ q̃ uelut inspeculo lune ostendit, ostendit eabicũdus
calor uẽtus Ceruleus indycat plunias Exutroq conuxtꝰ nỹbos
⁊ furentes ꝓcellas etus orbis ac lucidus serenitatẽ naus re¬
ꝓmiltit quĩ gestat ĩ uultu Precipue si quarto ortu neq obtus
cornbus rutilat noq in furo fuerit huore fuscata Sol quoꝙ
exoriens uel diem condens iniꝰ ẽ utrsq oqualibus gandeat
radys an obiecta uube uauetur utrũt solito splendore fulg d
ac uentus urguentib igneꝰ reue palidꝰ uł plunia sit impẽdẽte
maculosus Ner uero ⁊ mare ipur nmbĩ q̃ magnitudo uł species
sollicitos insteuit nautas aliquãta ab auibꝰ aliqũta ẜcantut¬
apiscibus q̃ unegilius ingeorgicis dirmo pene comphendit
ingenio Et rarro in libris naualibus diligentꝰ excoluit Hec
gubernatores si se scrre profitentur porriciã magis usus instituu
quam alcior doctrina firmauit

Expanded text:
produntur quae velut in speculo lunae orbis ostendit. Rubicundus color ventos, caeruleus indicat pluvias, ex utroque commixtus nimbos et furentes procellas. Laetus orbis ac lucidus serenitatem navigiis repromittit quam gestat in vultu, praecipue si quarto ortu neque obtusis cornibus mutila neque infuso fuerit humore fuscata. Sol quoque exoriens vel diem condens interest utrum aequalibus gaudeat radiis an obiecta nube varietur, utrum solito splendore fulgidus an ventis urgentibus igneus, nive pallidus vel pluvia sit impendente maculosus. Aer vero et mare ipsum nubiumque magnitudo vel species sollicitos instificantur a piscibus, que Virgilius in Georgicis divino pene comprehendit ingenio et Varro in libris navalibus diligenter excoluit. Hoc gubernatores si se scire profitentur, peritie magis usus instruxit quam doctrina firmavit.