comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cito faciendũ. Si enĩ facturus ẽ qͦd ñ licet.
iã faciat adult̾ium. & ñ faciat homicidium.
ut uiuente uxore aliã ducat. & ñ humanũ
Ium matris hortatu filiã desidii ale uius
regis longobardoꝵ Rarolus duxisset¬
uxorem. incertuͣ est qua de causa eã pꝰ annũ
repudiauit. & hildigardã degente suesioꝵ
p̃cipue nobilitatis feminã in matrimoni ũ
accepit. dequa tres filios karolũ. uidelicet
pipinũ. & ludouicũ.totidẽq filias genuit.

Expanded text:
cito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, cito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium et non faciat homicidium, ut uiuente uxore alteram ducat et non humanum Cum matris hortatu filiam Desiderii regis Longobardorum Carolus duxituxorem; incertum qua de causa eam post annum repudiavit, et Hildebergam de gente Suevorum praecipuae nobilitatis feminam, in matrimonium acceperit, de qua tres filios Carolum videlicet et Pipinum et Ludovicum totidemque filias genuit.
Abbreviated transcription (Latin):
sa dei clem̃tia remissionẽ te cuoꝵ habiturum
peccatoꝵ. & scđm dictũ iusti boniq pastoris
resoluit te sca eccłia ab hoc uinculo peccati in
t̾ris. ut ꝑ ipsus grͣam qui eã sanguine suo ad¬
quisiuit. solutus sis incelis. Sin aut̃ alit fetis
despexeris : ipse tͥ sis iudex. & in laqueo diabi¬
li quo irretitus teneris. ꝑmanebis. Sanguis
tius suꝑ caput tuũ. nos alieni a consortio tas
ꝓalioꝵ filioꝵ dei salute. ipso opitulante om̃i
sollicitudine nitim᷑ desudare. & dñi at ten¬
guis miscđiam cotidie implorare. Qui cũ pat̾.
uerius ẽ đr. non licet homini xpiano
adulterã coniugẽ occid̾e. s tamen di¬
mitt̾e. quis ẽ tam demens qui ei dicat fac
qͦd ñ licet. ut liceat tibi quod ñ licet : sum
enĩ utrũq scdm legẽ xp̃i illicitũ sit. siue
adult̾am occide̾. siue illa uiuente alt̾ã du¬
cere. ab utroq ẽ abstinendũ. ñ illicitũ ꝓ illi¬

Expanded text:
nsa Dei clementia remissionem te tuorum habiturum nsa Dei clementia remissionem te tuorum habiturum peccatorum, et secundum dictum justi bonique Pastoris resolvit te sancta Ecclesia ab hoc vinculo peccati in terris, ut per ipsius gratiam qui eam sanguine suo acquisivit, solutus sis in coelis. Sin autem aliter fecdespexeris, ipse sis tibi judex, et in laqueo diaboli, quo irretitus teneris, permanebis. Et sanguis tuus super caput tuum, nos alieni a consortio tuo pro aliorum filiorum Dei salute, ipso opitulante, omni sollicitudine nitimur, et desudare et Domini attentius misericordiam quotidie implorare. CAP.e dicitur non licet homini Christiano adulteram conjugem occidere, sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: Fac quod non licet, ut liceat tibi quod non licet? Cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non inlicitum pro inli
Abbreviated transcription (Latin):
sale penit̾e. Inuigiliis. in ieniniis. or̃onib
& elemosinis. om̃i tp̃re ꝑseuera. Armis nun¬
quã cinge. nec in quolibet loco litigare p̃su¬
mas. Urorẽ nunquã duc̾e. concubinã ñ ħre
nec adult̾iũ cõmuit t̾e. In balneo nunꝗͣ. lauare.
inconuuiis letantiũ nunquã te misc̾e. In
delia segͣgatus ab aliis xp̃ianis pꝰ ostiũ. &¬
bostes humilit᷑ te repone ingͥdientiũ & egre¬
dienoiũ supplicit᷑ or̃oib cõm̃dare. Cõmuniõe
cerporis & sanguinis dñi cunctis dieb uite
eae indignũ te existimes. Inultimo tamen
erit utgx tue die. si merueris ꝓuiatico si st
qui cribuat tantũ modo uenialit̾ ut accipias
dibi concedimꝰ. Sunt & alia multa. quȩ durus
& satis acrius erant iuxta magnũ pondiis peo¬
cati infelix adicienda. Sed si hȩc om̃ia quȩ
supͣ miscdit̾ dicta sunt ꝑfecto corde dño aigri¬
liante feceris & custodieris. confidimꝰ de imm̃¬

Expanded text:
sale penite. In ieiuniis, vigiliis, orationibus sale penite. In ieiuniis, vigiliis, orationibus et elemosinis omni tempore pequam cingere, nec in quolibet loco litigare praesumas. Uxorem nunquam ducere, concubinam non habere, nec adulterium committere audeas. In balneo nunquam lavare. In conviviis laetantium nunquam miscere. In ecclesia segregatus ab aliis Christianis post ostiurepone, ingredientium et egredientium suppliciter orationibus commenda te. Communione corporis et sanguinis domini cunctis diebus vite tue indignum te existimes. In ultimo tamen exitu vite tue, si merueris pro viatico, si sit qui tribuat, tantummodo venialiter ut accipias tibi concedimus. Sunt et alia multa, que tibi durius et satis acrius erant, iuxta magnum pondus pecati, infelix, adjicienda. Sed si haec omnia quae tibi misericorditer dicta sunt, perfecto corde, Domino auxiliante feceris et custodieris, confidimus de imme
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisses. occcidere tam̃ eã nullatenꝰ debusti¬
Non erĩ uułt ds mortẽ peccatoris. s ut conu̾¬
catur ad penitentiam & uiuat. Id idc̃co
placeat tibi consilium nr̃m. & facias hoc
qͥd tͥ meluis & leuius uidi pot̾. Miserere
animȩ tue. ut ñsis cuus tibimet ipsi homi¬
cida. Relinquere qua ꝓpt̾ te rogamꝰ hoc ma¬
lũ scłm. qͦd te crarit adtam in manissimũ
peccati facinus. Ingredere monast̾iũ. humi¬
liare sub manu abbatis. multoꝵ fratrũ p̃cib
aduitꝰ. obserua cuncta supplici animo quȩ tͥ
fuerint imꝑata. si forte ignoscat infinita
dei bonitas pecc̾is tuis. & refrig̾et anima tua
pͥus quã crucieris ꝑpetuis flãmis: hoc meliꝰ
& leuius certissime scias. Sin aut̃. publicam
penitentiã ꝑmanens in domo tua. uł in hoc
mundo uis ag̾e. qͦd tibi peuis & durius & gra¬
uius ec̃ ñ dubites. ita ut ag̾e debeas ex hor
pt̃ pascha & diẽ natał dñi. In pane & aquã &

Expanded text:
voluisses: occidere eam tamen nullatenus debuissevoluisses: occidere eam tamen nullatenus debuisseNon enim vult Deus mortem peccatoris, sed ut convertatur ad poenitplaceat tibi consilium nostrum, et facias hoc quod tibi melius et levius videri potest. Miserere animae tuae, ut non sis tuus tibimetipsi homicida. Relinquere quapropter te rogamus hoc malum, secundum quod te traxit ad tam immanissimum peccati facinus. Ingredere in monasterium, humiliare sub manu abbatis, multorum fratrum precibus adjutus, observa cuncta supplici animo quae tibi fuerint imperata, si forte ignoscat infinita Dei bonitas peccatis tuis, et refrigeret anima tua priusquam crucieris perpetuis flammis. Hoc melius et levius certissime scias. Sin autem publicam poenitentiam permanens in domo tua, vel in hoc mundo, vis agere, quod tibi pejus et durius et gravius esse non dubites, ita ut agere debeas exhortapraeter pascha et diem natalis Domini. In pane et aqua et
Abbreviated transcription (Latin):
moionere te cũ lacrimis & multo ge¬
mitu cordis curamꝰ fili astulphe. s non
filius dici debes. qui tã crudelit̾ infely
homicidiũ ꝑ petrasti. Nam occidisti uxorem
tuã partẽ corporis tui. legitimo matrimo¬
nio tibi sociatam: sine causa mortis. ñ tibi re¬
sistentẽ. ñ insidiantẽ quocũq mͦ uitȩ tuȩ.
ñ inuenisti eã cũ alio uiro nefariã re̾ faci¬
entẽ. s concitatꝰ adiabolo. impio furore flã¬
matꝰ. latronũ more atrocius eã gladio tuo.
crudelior om̃i bestia interemisti. & nunc
pꝰ morte̾ eius addis iniquitatẽ suꝑ iniqui
suꝑ eã uis mortis causam post mortẽ. ꝑ unũ
homicidã & reꝓbum testem. Qm̃ nec euan¬
głm nec ulla diuina humanaq lex unius
testimonio. etiã idoneo quẽ piã cõdẽpnat
uł iustificat. quanto mag̾ ꝑ istũ flagitiosis¬
simũ & scelestũ nec illa uiua debuit c̃dẽpna
tẽ debuit excipere ultionis uindictã. Nam
dimit t̾e eam ꝑ approbatã causã poteras si

Expanded text:
monere tecum lacrymis, et multo gemitu cordis curamus, fili Hastulphe, sed non filius dici debes, qui tam crudeliter infelix homicidium perpetrasti. Nam occidisti uxorem tuam partem corporis tui legitimo matrimonio tibi sociatam, sine causa mortis; non tibi resistentem, non insidiantem quocunque modo vitae tuae. Non invenisti eam cum alio viro nefariam rem facientem, sed concitatus a diabolo impio furore flammatus, latronum more atrocius eam gladio tuo crudelior omni bestia, interemisti, et nunc post mortem ejus addis iniquitatem super iniqusuper eam vis mortis causam, post mortem, per unum homicidam et reprobum testem. Quoniam nec Evangelium nec ulla divina humanaque lex unius testimonio etiam idoneo, quempiam condemnat, vel justificat: quanto magis per istum flagitiosism scelestissimum nec illa debuit viva condemnartem, debuit excipere ultionis vindictam. Nam dimittere eam per approbatam causam poteras si
Abbreviated transcription (Latin):
đn cũ uł ꝓpͥe libidinis instinctu. uł
aliene consensu. cũ alt̾o uł alt̾a. coͣtͣ
pactũ coniugale concumbit᷑. atq ita fran¬
gitur fides. quȩ in reb etiã corporeis. &
abiectis magnũ animi bonũ ẽ. Et ideo
eam saluti quoq corporali qua etiã uita
Ita continetur.certũ ẽ debere pꝰponi.

Expanded text:
 cum uel propriae libidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi.
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ contingat facultas concubendi cũ
ẽiuge aliena. planũ tam̃ aliqͦ modo
sit id eum cupere. & si potestas detur esse
facturũ. ñ minus reus ẽ.quã si in ipso fac̾¬
ic nͣ sunt facienda adult̾ia lianũ libͦ.u.
etiã uoluntate filios generandi quẽ¬
ad modũ. nec furta sunt facienda. etiã
uoluntate pascendi pauꝑes scos. qđ tam̃ fa¬
ciendũ ẽ ñ furta ꝑ petrando. s bñ utendo
mãmona iniquitatis. Exepła .i. clemͣtis
uid in om̃ib peccatis est ad iacobuni.¬
ad ult̾io grauius : Scđm namq in
penis obtinet locũ. quẽ quid̾e pͥmũ illi ħnt
qui aberrant a do. etiam si sõbriȩ uix̾int.

Expanded text:
n contingat facultas concumbendi cum conjuge aliena, planum tamen aliquo modo sit eum id cupere, et si potestas detur esse facturum, non minus reus est quam si in ipso facnon sunt fetiam voluntate filios generandi, quemadmodum nec furta sunt facienda etiam voluntate pascendi pauperes sanctos, quod tamen faciendum est non furta perpetrando, sed bene utendo mammona iniquitatis. CAP. XXI. uid in omnibus peccatis est adulterio gravius? Secundum namque in poenis obtinet locum; quoniam quidem primum illi habent, qui aberrant a Deo, etiamsi sobrie vixerint.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o aliter sentiat. quam doctrina cęlestis insi¬
mnis qui iam suȩ uoluntatis arbiter con¬
stitutus est. cum accedit ad sacramentũ
fidelium. nisi eum peniteat uitȩ ueteris. noua
non potest inchoare. Ab hac penitentia cum
baptizantur soli paruuli in munes sunt. ñ dũ
enim uti possunt libero arbitrio. Id e m
ante baptismum penitentiam de priori¬
bus peccatis. ita tamen ut etiam bapti¬
xarentur. sicut scriptum est inactibus apłoꝵ
loquente petro ad iudeos ac dicente. agite pe¬
nitentiam & baptiretur unus quisq ur̾m in
Is quod absit longa dilatio defensori.¬
retro possit iudeoꝵ animos reuocare :
cum fratri nr̃o ep̾o loci illius loquere.
ut penitentia ac abstinentia.xl. indicta.
aut die dñica. aut si celeberrima festiuitas
fortassis occurrerit. eos omnipotentis dei mi¬
scđia protegente baptizet. Rabanus de in¬

Expanded text:
sancto aliter sentiat quam doctrina caelestis insisancto aliter sentiat quam doctrina caelestis insiOmnis qui jam suae voluntatis arbiter constitutus est, cum accedit ad sacramentum fidelium, nisi cum poeniteat vitae veteris, novam non potest inchoare. Ab hac poenitentia cum baptizantur soli parvuli immunes sunt: nondum enim uti possunt libero arbitrio. CAP. 77. ante baptismum poenitentiam de prioribus peccatis; ita tamen ut etiam baptizentur sicut scriptum est in Actibus apostolorum, loquente Petro ad Judaeos ac dicente: Agite poenitentiam et baptizetur unusquisque vestrum in  quod absit! longa dilatio retro possit eorum animos revocare, cum fratre nostro episcopo loci illius loquere, ut poenitentia ac abstinentia 40 diebus indicta, aut die Dominico, aut si celeberrima festivitas fortassis occurrerit, eos omnipotentis Dei misericordia protegente baptizet. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
on autem sicut heresis hereticorum ẽ.
sicut error ipsorum est. sicut sacrile
gium dissensionis est ipsorum. sic etiã
baptismus qui xpisti est debet dici ipsorum.
per hominem contemptibilem. quan
dictum ab apłis. & głam meam quamuis
utiq in dño. & ministerium meum. & pru¬
dentiam meam. & euangłm meum. quam¬
uis utiq in dño & imꝑtitum. atq donatũ.
baptismum autem meum nemo eorum dixit
omnino. neq enim omniũ equalis est gła.
nec ministrant omnes ęqualiter. nec ęquali
prudentia sunt om̃s prediti. & in guangłizan¬
do alius alio melius oꝑatur. & ideo dici po¬
test alius alio doctior. & ipsa doctrina salu¬
tari. Alius autem alio mauis minus ue bap¬
tiratus dici non potest. siue ab inferiore siue
amaiore baptiretur.bro .iiii.¬
aris ostendimus ad baptismum qui uer¬
bis ȩuangłicis consecratur. non ꝑtinere
cuiusquam uł dantis uel accipientis er¬
rorem. siue de patre. siue de filio. siue de sp̃u

Expanded text:
on autem sicut haeresis haereticorum est, sicut error ipsorum est, sgium dissensionis ipsorum est, sic etiam baptismus, qui Christi est, debet dici ipsorum. per hominem contemptibilem quandictum ab apostolis et gloriam meam, quamuis utique in domino, et ministerium meum et prudentiam meam et euangelium meum, quamuis utique a domino inpertitum adque donatum, baptismus autem meus nemo eorum dixit omnino. neque enim omnium aequalis est gloria nec ministrant omnes aequaliter nec aequali prudentia \' sunt omnes praediti et in euangelizando alius alio melius operatur et ideo dici potest alius alio doctior et ipsa doctrina salutari: alius autem alio magis minusue baptizatus dici non potest, siue ab inferiore siue a maiore baptizetur. proiatis ostendimus ad baptismum, qui uerbis euangelicis consecratur, non pertinere cuiusquam uel dantis uel accipientis errorem, siue de patre siue de filio siue de spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Grotantes si ꝓse respondere non possunt.
cum uoluntatis eoꝵ testimonium sui dixeruit.
i pro eo qui respondere potest in baptismo.
ilius respondeat. non itidem ualet. Ex
qua regula illud in euangelio dictum est.

Expanded text:
Aegrotantes si pro se respondere non possunt, Aegrotantes si pro se respondere non possunt, cum voluntatis eorum testimonium sui dixerint, ismo unico. Si pro eo qui respondere potest in baptismo alius respondeat, non itidem valet. Ex qua regula illud in euangelio dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
uel prohis qui ab abrahe stirpe prodierant an¬
sterium circumcisionis. A o ad ualeruum¬
circumcisio in popło dei. quod erat tuno
signaculum fidei iusticiȩ dei. ad signifi¬
cationem purgationis ualebat etiam paruii
lis originalis ueterisq peccati. sicut etiam bap¬
tismus ex illo ualere cepit ad inuocationem ho¬
minis. ex quo institutus est. Ideo de libero¬
eo accepto plerumq moriuntur. priusqua ex se
quiequam cognoscere potuerunt. Qua in re fa¬
tis piȩ recteq creditur ꝓdesse paruulo eoꝵꝵ. fi¬
des aquib consecrandus offertur. & hoc ecełe
commendat saluberima auctoritas. ut ex eo
quisq sentiat. quid sibi prosit sua fides. quan¬
do in alioꝵ queq beneficio qui ꝓpriam nͣdum
habent potestatem. commoda sit. Y sidorus¬
aruuli alio ꝓfitente baptizantur. quia
adhuc loqui uel credere nesciunt. Sicut
etiam egri. muti. surdi. quoꝵ uice alius prof¬
tetur. ut pro eis respondeat dum baptiẽantur.

Expanded text:
uel pro his qui ex Abrahae stirpe descenderant myuel pro his qui ex Abrahae stirpe descenderant mysterium circumcisionis. Eircumcisio in populo Dei, quod erat tunc SIGNACULUM IUSTITIAE FIDEI, ad significationem purgationis ualebat, et in paruulis lis originalis veterisque peccati, sicut etiam baptismus ex illo valere incoepit, ad innovationem hominis ex quo institutus est. CAP. XII. Pareo accepto, plerumque moriantur, priusquam ex eo quidquam cognoscere potuerint. Qua in re, satis pie recteque creditur prodesse parvulo eorum fidem, a quibus consecrandus offertur. Et hoc Ecclesiae commendat saluberrima auctoritas, ut ex eo quisque sentiat, quid sibi prosit fides sua, quando in aliorum quoque beneficio, qui propriam nondum habent potestatem, commoda sit. arvuli alio profitente baptizantur, quia adhuc loqui vel credere nesciunt, sicut aegri, muti, vel surdi, quorum vice alius profitetur, ut pro eis respondeat dum baptizantur.
Abbreviated transcription (Latin):
iRMISSIoE tene. & nullatenus dubites.
omnem hominem qui ꝑ concubitum
uiri. & mulieris concipitur. cum originali
peccato nasci. impietati subditum. mortiq
subiectum. & ob hoc natura ire nasci filium.
de qua dicit apłs. Eramus enim natura filii
ire. sicut & cȩteri. Aqua ira nullus liberabit᷑.
nisi ꝑfidem mediatoris dei & hominum. ho¬
minis iħu xp̃i. quia ipse est agnus dei qui tol¬
non intrabit in regnum cęlorum.
& nullatenus dubites. non solum homi¬
nes iam ratione utentes. uerum etiam
paruulos qui siue in uteris matrum iuuere
incipiunt. & ibi moriuntur. siue iam de ma¬
tribus nati. sine sacramento sc̃i baptismatis
quod datur in nomine patris. & filii. & sp̃s .s.
no supplicio puniendos. quia & si peccatum
ꝓpriẽ actionis nullum habuerunt: origina¬
lis tamen peccati dampnationem carnali con¬
ceptione & natiuitate traxerunt.
uod apud nos ualet aqua baptismatis.
hoc egit apud ueteres. uel ꝓparuulis so¬
la fides: uł ꝓmaiorib uirtus sacrificip.

Expanded text:
irmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem qui per concubitum viri et mulieris concipitur cum originali peccato nasci impietati subditum, mortique subjectum, et ob hoc natura ira filium nasci, de qua dicit Apostolus: Eramus enim natura filii irae sicut et caeteri. A qua ira nullus liberatur, nisi per fidem Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi, quia ipse est Agnus Dei qui tolnnullatenus dubites non solum homines iam ratione utentes, uerum etiam paruulos, qui siuincipiunt, et ibi moriuntur, sive jam de matribus nati sine sacramento sancti baptismatis, quod datur in nomine Patris et Filii et Spiritus no supplicio puniendos. Quia etsi peccatum propriae actionis nullum habuerunt, originalis tamen peccati damnationem carnali conceptione et nativitate traxerunt. apud nos aqua baptismatis, hoc egit apud ueteres uel pro paruulis sola fides, uel pro maioribus uirtus sacrificii,
Abbreviated transcription (Latin):
inultum post hoc esse non poterit. si quisquã
apłicas regłas in aliquo crediderit negligendas.
Ex Gerundensi concilio capitulo .iii.
e cathecuminis baptizandis id decretum
est.ut in pasce sollempnitate. uel pente¬
costen adbaptizandum ueniant. Cȩteris
sollempnitatib in firmi tantum debeant
baptizari. Gelasius clero ⁊ plebi tharenti.
ENERApilis baptismi sacramentum.
tradere non presumat ep̃c. exceptis
egritudine laborantib. quib mortis urgente
periculo.talib oportet ne inȩternum pereant
remediis sub ueniri.
Saptizari uł ipsam mulierem. uł hoc qͦd
genuerit si mortis periculo urgentur.

Expanded text:
inultum post haec esse non poterit, si quisquam inultum post haec esse non poterit, si quisquam apostolicas regulas in aliquo crediderit negligendas. Gerundense concilium cap. 4. De catechumenis baptizandis id decretum est, ut in Paschae solemnitate vel Pentecostes ad baptizandum veniant. Caeteris solemnitatibus infirmi tantummodo debeant baptizari. Venerabilis baptismi sacramentum ntradere non praesumat episcopus, exceptis aegritudine laborantibus, quibus mortis urgente periculo talibus oportet, ne in aeternum pereant, remediis subveniri Baptizari, vel ipsam mulierem, vel hoc quod genuerit si mortis periculo urgetur, v
Abbreviated transcription (Latin):
in eadem die dñs ad baptismum sc̃i iohannis
accesserit: sciat illius baptismi aliam gr̾am.
aliam fuisse rationem. nec ad eandem perti¬
Dequib dr. Qui non ex sanguinib neq ex uo¬
luntatexarnis. neq exuoluntate uiri. sed ex
deo nati sunt. Dñs enim nullius indigens re¬
missione peccati. nec querens remedium renas
emundationis offerri. Ut qui factus fuerat
ex muliere sicut apłs ait. fieret & sub lege quã
non uenerat soluere. sed adimplere. & im¬
plendo finire. sicut beatus apłs predicat dicens.
inis autẽ legis xp̃c ad iusticiam omni creden¬
ti. Baptisini autem sui in se condidit sacram̃¬
tum. quia & in omnib primatum tenens.
regenerationis sanxit. quando de latere ipsus
pro fluxit sanguis redemptionis & aqua bap¬
orno hii qui necessitate mortis. egritu¬
dinis. obsidionis. ꝑsecutionis. & naufra¬
gii urgentur. omni tempore sunt bapti¬
randi. Hȩc ergo ur̾ȩ indicimus caritati. ut ab
apłicis nullo ulterius recedatis excessu: quia

Expanded text:
in eadem die Dominus ad baptismum sancti Joannis accesserit, sciat illius baptismi aliam gratiam, aliam fuisse rationem, nec ad eamdem pertidicitur, Qui non ex sanguine, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt . Dominus enim nullius indigens remissione peccati, nec quaerens remedium renascemundationis offerri: ut qui factus fuerat ex mulnon venerat solvere, sed adimplere , et adimplendo finire, et sicut beatus Apostolus praedicat, dicens: « Finis autem legis Christus, ad justitiam omni credenti. . » Baptismi autem sui in se condidit sacramentum, quia in omnibus primatum tenens, ionis potentiam sanxit, quando de latere ejus fluxerunt sanguis redemptionis et aqua baporro qui ex necessitate mortis, aegritudinis, obsidionis, persecutionis et naufragii urgentur, omni tempore debent baptizari. Haec ergo vestrae indicimus charitati, ut ab apostolicis institutis nullo ulterius recedatis excessu, quia
Abbreviated transcription (Latin):
on ratione auctoritatis alicuius. sed sola
temeritate presumitur. ut passim & libe
in baptizandis electis. qui scđ̾m apłicam re¬
gulam exorcismis scrutandis. & ieiuniis
& pentecosten esse seruanda. IdEM NOL¬

Expanded text:
on ratione auctoritatis alicujus sed sola temeritate praesumitur, ut passim ac liben baptizandis electis qui secundum apogulam exorcismis scrutandi sunt, jejuniiet Pentecosten, esse servanda. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
potestati sub qua legitimȩ constitut᷑ est
hominẽ occidit. nulla ciuitatis sue lege
deserti atq contempti. Qđ si sua sponte atq
auctoritate fecisset. crim̃ effusi humani san
guinis incidisset. Itaq unde punit᷑ si fecit
in ussus. inde punietur nisi fecerit ussus.
QͦA si ita ẽ iubente imꝑatore: quanto mag̾ iuben¬
te creatore: Qui gͦ audit ñ licere se occidere. fa¬
ciat. si iussit. euius nͣ licet iussa contempnere.¬
iã punit. uł ꝓhibet ne fiat. ñ ꝑsequitur
iste. s diligit. Nam si ut quidã putant. ne¬
mo aut repͥmendus a malo. nec retrabendus
adbonũ ẽ. humanas ac diuinas leges neces¬
se ẽ euacuari. quȩ & malis penã. & bonis pͣ¬
mia iusticia suadente constituunt. Malũ
aute̾ scisma ẽ. etiã ꝑexteras potestates op¬
stinendũ ẽ. Si autẽ in euitalib urget
oportunitas. nec quadragesimali ẽ tẽpore
ꝓdefensione cam sua quã patriȩ. seu legũ pat᷑¬
narũ. belloꝵ ꝓculdubio p̃parationi parcendũ.

Expanded text:
potestati sub qua legitime constitutus est,hominem occidit, nulla civitatis suae legedeserti atque contempti. Quod si sua sponte atque auctoritate fecisset, in crimen effusi humani sanguinis incidisset. Itaque unde punitur si fecit iniussus. inde punietur nisi fecerit iussus. Quod si ita est iubente imperatore, quanto magis iubente creatore! Qui ergo audit non licere se occidere, faciat, si iussit cuius non licet iussa contemnerejam punit, vel prohibet ne fiat, non persequitur iste. sed diligit. Nam si. ut quidam putant, nemo aut reprimendus a malo, aut retrahendus ad bonum est, humanas ac divinas leges necesse est evacuari, quae et malis poenam et bonis praemia justitia suadente constituunt; malum autem schisma est etiam per exteras potestates opabstinendum. Si autem inevitabilis urget importunitas, nec quadragesimali tempore, defensione tam sua quam patrie seu legum paternarum, est bellum proculdubio preparationi parcendum,
Abbreviated transcription (Latin):
habent. hoc a nobis recipiat responsũ. qͦd ideo
quisq ñ debet eis credere. quia aliq̾n eueniunt
quȩ pͣdicunt. aut sanare uident᷑ languidos uł
ledere sanos. quia hoc ꝑmissu dei fit. ut ipsi qui
hec audiunt uł uident ꝓbentur. & appareat
quali fide sit uł deuotione erga dm̃. sic̃ in
deutronomio legit᷑. moyses uerba dñi popło
dei precepisse ita dicens. Si surrex̾it in medio
tui ꝓphetes. aut qui somnuise uidisse dicat.
& predix̾it signũ. ac portentũ. & uenerit qͦd

Expanded text:
habent? Hoc a nobis recipiat responsum quod ideo habent? Hoc a nobis recipiat responsum quod ideo quisquam non debet eis credere: quia aliquando eveniunt quae praedicunt, aut sanare videntur languidos, vel laedere sanos: quia hoc permissu Dei fit, ut ipsi qui haec audiunt, vel vident, prohibentur, et appareat quali fide sint, vel devotione erga Deum. Sicut in Deuteronomio legitur Moyses verbo Domini populo Dei praecipisse ita dicens: Si surrexit in medio tui prophetans, aut qui somnium vidisse se dicat, et praedixerit in signum ac portentum, et venerit quod
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Et quomͦ homo dei qui cũ abrahã in refri¬
gerio erat. dicebat ad uirũ pestilentiȩ. dignũ
ardore gehennȩ cras mecũ eris : His duob
titulis subtilitatẽ fallaciȩ suȩ ꝓuidit in ꝓui¬
dus sathanas. quia & ad orari se ꝑmisit sub
habitu & nomine samuelis contra lege̾. & ui¬
rũ peccatis p̃ssũ. cũ magna distantia pecca¬
toꝵ. & iustorũ sit cum samuele iustissimo
futurũ m̃titus ẽ. Uerũ pot̾ uidi. si de sa¬
inuelis nomine taceat᷑. quia saul cũ diabolo
futurus erat. Ad eũ enĩ transiigrauit quẽ
adorauit. Semꝑ gͦ diabolus sub uelamine
latens ꝓdit se dum ea confingit. quȩ horreant¬
ꝑsonis. ꝑ quas fallere nititur. Si aut̃ qui libet
opponit acdicit. quomͦ eueniunt illa quȩ illi
diuini p̃dicunt futura. aut quomͦ possunt. egris
prebere medelam. aut sanis ĩmittere egri¬
tudinẽ. si aliquid ꝓpͥe uirtutis ac potestatis ñ

Expanded text:
dum. et quo modo homo dei, qui cum Abraham in refridum. et quo modo homo dei, qui cum Abraham in refrigerio erat, dicebat ad uirum pestilentiae dignum ardore gehennae: \'cras mecum eris\'? His duobus titulis subtilitatem fallaciae suae prodidit inprouidus satanas, quia et adorari se permisit sub habitu et nomine Samuhelis contra legem et uirum peccatis pressum, cum magna distantia peccatorum et iustorum sit, cum Samuhele iustissimo futurum mentitus est. uerum potest uideri si de Samuhelis nomine taceatur, quia Saul cum diabolo futurus erat. ad eum enim transmigrauit, quem adorauit. semper ergo diabolus sub uelamine latens personis, per quas fallere nititur. Si autem quislibet nobis opponit ac dicit; quomodo eveniunt illa, quae illi divini praedicunt futura aut quomodo possunt aegris praebere medelam, aut sanis immittere aegritudinem, si aliquid propriae virtutis ac potestatis non
Abbreviated transcription (Latin):
hec se contalit quȩ dãpnauerat. S siquis ꝓptͣ
historiã & ea quȩ uerbis ex pressa sunt. putet
ñ pret᷑ mittenda ne r̾o hystoriȩ in anis sit.
recte faciet quiđe. si tam̃ minimȩ istud ad
ueri rapiat rationem. s ad uisum & intellectũ
saul. neq enĩ reꝓb factus. pot̾at bonũ intel¬
lectũ ħre. Historicꝰ enĩ mentẽ saul & habitũ
samuelis descripsit. ea quȩ dicta & uissa st̃
expͥmens. p̃termit tens si uera an falsa sint.
Quic ait audiens in quo habitu esset excitatus.
intellexit inquit hunc ẽẽ samuel. Quid intel¬
lex̾it retulit. & quia bene ñ intellexit. contͣ
scripturã aliũ ad orauit quã dnm. Et putans
samuelẽ. ad orauit diabolum. ut fructũ fal¬
laciȩ suȩ haberet sathanas. hoc enĩ nititur ut
adoretur quasi ds. Si enĩ uere samuel illi
apparuisset. ñ utiq uir iustus ꝑ misisset se
adorari. qui p̾dicauerat dñm solũ eẽ adorati¬

Expanded text:
haec se contulit quae damnauerat. Sed si quis propter haec se contulit quae damnauerat. Sed si quis propter historiam et ea quae uerbis expressa sunt putet non praetermittenda, ne ratio historiae inanis sit, recte faciet quidem, si tamen minime istud ad ueri rapiat rationem, sed ad uisum et intellectum Saul. neque enim reprobus factus poterat bonum intellectum habere. historicus enim mentem Saul et habitum Samuhelis descripsit ea quae dicta et uisa sunt exprimens, praetermittens si uera an falsa sint. quid enim ait? audiens in quo habitu esset excitatus: intellexit, inquit, hunc esse Samuhel. quid intellexerit rettulit et, quia non bene intellexit, contra scripturam alium adorauit quam dominum et putans Samuhelem adorauit diabolum, ut fructum fallaciae suae haberet satanas. hoc enim nititur, ut adoretur quasi deus. si enim uere Samuhel illi apparuisset, non utique uir iustus permisisset se adorari, qui praedicauerat dominum solum esse adoran
Abbreviated transcription (Latin):
rat se in angłm lucis. Ut enĩ errorẽ fac̾et in
quo głaretur. in habitu uiri iusti & nomine se
subornauit. ut nicħ ꝓficere sp̾e quã p̃dicabant
dei cultorib mentiret᷑. qn hinc exeuntes iu¬
stos fuxit in sua eẽ potestate. S hoc quosdã
fallit. qͦd de morte saul & filii eius ñ sit men¬
tit᷑. quasi magnũ sit diabolo. ante occasũ mor¬
tẽ corporis p̃uidere cũ signa quedã soleant
apparere morituris. quippe a quib dei ꝓtec¬
tio a mota uidert̾. Quantomag̾ diabolo quẽ
angłica maiestate sublimẽ ꝓpħica oracła
fuisse testant᷑. de cuius magnitudine apłs
ait. An ignoratis altitudinẽ sathane: Quid
mirũ g si in minentẽ ꝓpe mortẽ potuit pͣ¬
uidere. cum hoc scit unde fallit & se in dei
potestate uult adorari e Nam tanta hebi¬
tudine demens effectus ẽ saul ut ad phytonis¬
sam confug̾et. De prauatꝰ enĩ causa peccati ad

Expanded text:
rat se in angelum lucis. ut enim errorem faceret, in rat se in angelum lucis. ut enim errorem faceret, in quo gloriatur, in habitu uiri iusti et nomine se subornauit, ut nihil proficere spem, quam praedicabant, dei cultoribus mentiretur, quando hinc exeuntes iustos finxit in sua esse potestate. Sed hoc quosdam fallit, quod de morte Saul et filii eius non sit mentitus, quasi magnum sit diabolo ante diem occasum corporis praeuidere, cum signa quaedam soleant apparere morituris, quippe a quibus dei protectio amota uidetur. quanto magis diabolus, quem angelica maiestate sublimem profetica oracula fuisse testantur, de cuius magnitudine apostolus ait: an ignoratis altitudinem satanae? quid mirum ergo si inminentem prope mortem potuit praeuidere, cum hoc sit unde fallit et se in dei potestate uult adorari? nam tanta hebetudine demens effectus est Saul, ut ad pithonissam confugeret. deprauatus enim causa peccati ad
Abbreviated transcription (Latin):
in seruit. PPreterea quidã querendũ putant.
quomꝰ scriptura narret phytonissam. samu¬
elem ꝓpb̾am suscitasse ad colloquiũ saul impiis¬
simi regis. si phytonica diuinatio errori magi¬
ce artis deputanda sit. Quib ita responderipo¬
test. indignũ om̃io facinus eẽ si scđ̾m uerba
historiȩ cõmodetur assensus. Quomͦ enĩ pot̾at
fieri ut arte magica atraheretur uir. & natiui¬
cate sc̾s. & uitȩ oꝑib iustus : At si ñ attractꝰ
est. consensit. Qđ utrũq de iuiro iusto crede
aduersũ ẽ. Nullũ suffragiũ habet iusticia. si¬
at tractus aut uoluntarius amisit meritũ spi¬
ritał. quẽ positꝰ in carne quesiuerat. Qq ual¬
de absurdum ẽ. qͥa hinc qui iustus recedit per¬
manet iustus. Porro autẽ hoc ẽ p̾stigiũ sata¬
nę quo ut plurimos fallat. etiã bonos in po¬
testate se habere confingat. qͦd apłs interce¬
tera ostendit dicens. ipse sathanas transfigu¬

Expanded text:
inse ruit. Praeterea quidam quaerendum putant, inse ruit. Praeterea quidam quaerendum putant, quomodo Scriptura narret Pithonissam Samuelem prophetam suscitasse ad colloquium Saul impiissimi regis, si Pithonica divinatio, errori magicae artis deputanda sit. Quibus ita responderi potest, indignum omnino facinus esse, si secundum verba historiae commodetur assensus. Quomodo enim poterat fieri, ut arte magica attraheretur vir, et nativitate sanctus, et vitae operibus justus? Aut si non attractus est, consensductus est, nullum suffragium habet justitia. Si autem voluntarius, amisit meritum spiritalis,  quem positus in carne, quaesiverat: quod valde absurdum est: quia hinc qui justus recedit, permanet justus. Porro autem hoc est praestigium Satanae, quo ut plurimos fallat, etiam bonos in potestate se habere confingit. quod apostolus inter cetera ait: ipse satanas transfigu
Abbreviated transcription (Latin):
debet quoslibet magicis artib aliquid facere
posse sine ꝑmissu dei. quia om̃ia quȩ fiunt aut
iusto iudicio facit. aut ꝑmissu suo ita fieri
sinit. qͦd p̃dicti magi leguntur similia fecis¬
se moysi.qui uirgam suam ꝓiecit. & conu̾sa ẽ
indraconẽ. ꝓieceruntq ipsi singłi uirgas suas
conũ nec magi. nec angłi mali quib ministris
illa oꝑabant᷑. In sunt enĩ reb corporeis ꝑ om̃ia¬
elem̃ta. quedã occulte seminariȩ rationes. qͥb
cũ data fuerit oportunitas temporał. atq cau¬
salis. ꝓrumpunt in sp̃es debitas suis modis &
finib. Et sic ñ dicunt᷑ angłi qui ista faciunt
animaliũ creatores. sic̃ nec agricolȩ segetum
uł arboꝵ. uł quoꝵcũq in t̾ra gignentiũ crea¬
tores dicendi sunt. quãuis nou̾int p̃bere quas¬
dã iusibiles oportunitates. & causas ut illa na¬
scantur. Qͦd autẽ isti faciunt uisibilit᷑. hoc illi
inuisibiliter. Ds̃ uͦ solus unus creator ẽ qui
causas ipsasrationesqr seminarias rebus

Expanded text:
debet, quoslibet magicis artibus aliquid facere posse sine permissu Dei qui omnia, quae fiunt, aut justo judicio facit, aut permissu suo ita fieri sinit, quod praedicti magi leguntur similia fecisse Moysi, qui virgam suam projecit, et conversa est in draconem, projeceruntque ipsi singulas virgas suas, conum, nec magi, nec angeli mali quibus ministris illa operabantur. insunt enim corporeis elementa, quaedam occultae seminariae rationes, quibus cum data fuerit oportunitas temporalis atque causalis, prorumpunt in species debitas suis modis et finibus, et sic non dicuntur angeli qui ista faciunt animalium creatores: sicut ne agricolae segetum vel arborum, vel quorumcunque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamvis noverint praebere quasdam visibiles opportunitates et causas, ut illa nascantur. Quod autem isti faciunt visibiliter hoc illi invisibiliter. Deus vero solus unus creator est qui causas ipsas et rationes seminarias rebus
Abbreviated transcription (Latin):
uita ꝓtenditur. rerum longe maior exꝑien¬
tia. quã potͣ hominib ꝓptͣ breuitatẽ uitȩ
ꝑuenire. ꝑ has efficatias quas aerii corporis
natura sortita ẽ ñ solum multa futura pre
eos dignos quidã quib seruiant. & quib hono¬
res diuinos deferant arbitrant᷑. In uestigante
maxime uitio curiositatis. ꝓpt᷑ amorẽ feli¬
citatis false atq terrenȩ. & excellentiȩ tem¬
poralis. Exagathensi concł cap̾ xxx uiiii.
lie uanti cderici siue laici student augu¬
riis. & sub nomine ficte religionis. ꝑ eas
quas sc̃oꝵ sortes uocant diuinationis
scientiã ꝓfitent᷑. aut quarũcũq scripturarũ
inspectione futura ꝓmit tunt. Hoc quicumq
elericus aut laicus detectus fuerit. uł consu¬
lere. uł doc̾ẽ. ab eccłia habeatur extraneus.

Expanded text:
vita protenditur, rerum longe major experienvita protenditur, rerum longe major experientia, quam potest hominibus propter brevitatem vitae provenire. Per has efficacias quas aerii corporinatura sortita est, non solum multa futura predcere, eos dignos quidam quibus serviant et quibus honores divinos deferant arbitrantur instigante maxime vitio curiositatis propter amorem felicitatis false atque terrene et excellentie temporalquanti clerici sive laici student auguriis, et sub nomine fictae religionis per eas, quas sanctorum sortes vocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcunque inspectione futura promittunt, hoc quicunque clericus vel laicus detectus fuerit, vel consulere, vel docere, ab Ecclesia habeatur extraneus.
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsũ timete. mandata illius custodite. & au¬
dite uocẽ eius. Ipsi seruietis. & ipsi adberebi
ab eis. Nec pret̾ suã potestatẽ d̾s ostendit eẽ
qͦd contingunt ista. S quasi quereret᷑. cur
ea ꝑmit tat. causã temptationis ex posuit.
ad cognoscendũ utiq eoꝵ dilectionẽ. utrum
eã ħant. erga dm̃ suũ. Cognoscendũ uero
ab ipsis potius quã ab illo. qui scit om̃ia ante¬
cieNdum uͦ est hanc demonũ esse naturã.
ut aerei corporis sensu tͣrenoꝵ corporz
sensum facile p̾cedant. celeritate etiã ꝓpt̾
aerei corporis suꝑiorẽ mobilitatẽ. ñ solũ cursꝰ
quoꝵlibet hominũ uł ferarũ. uerũ etiã uolatꝰ
auiũ in cõꝑabilit᷑ iuncant. Qiuib duab reb
quantũ ad ceriũ corpꝰ attinet pͣditi. hoc ẽ
acrimonia sensus. & celeritate motus. multo
ante cogitata pͣnuntiant uł nuntiant. quȩ ho¬
mines ꝓsensus t̾reni tarditate mirent᷑. Acces¬
sit etiam demonib ꝑ tam longrͣ tp̃s. quo eoꝵ

Expanded text:
et ipsum timete, et mandata ejus custodite, et audite rocem illius. Ipsi servietis et ipsi adhaerebiab eis. Nec praeter potestatem suam ostendit Deus esse quod contingunt ista, sed quasi quaereretur cur ea permittat, causam tentationis ead cognoscendam utique eorum dilectionem, utrum eam habeant erga Deum suum: cognoscendum vero ab ipsis potius quam ab illo, qui scit omnia anteciendum vero est, hanc daemonum esse naturam, ut aerei corporis sensu, terrenorum corporum sensum facile praecedant. Celeritate etiam propter aerei corporis superiorem mobilitatem, non solum cursus quorumlibet hominum vel ferarum, avium incomparabiliter vincant: quibus duabus rebus quantum ad aereum corpus attinet, praediti, hoc est acrimonia sensus et celeritate motus, multo ante cogitata praenuntiant vel nuntiant, quae homines pro sensus terreni tarditate mirentur. Accessit etiam daemonibus per tam longum tempus, quo eorum
Abbreviated transcription (Latin):
fidei p̃ferenda ẽ. nec se quisquã in recte factis
nr̃is tam male monetur. ut fiat etiã animo
det̾ior longeq a pietate remotior. Nec.uiii.
gen̾e m̃tiendũ ẽ quia & in bonis castitas ani¬
facinus eo qͦd fieri siminus mauis ẽ. In his¬
aut᷑ .uiii. gen̾ib tanto quisq minꝰ peccat cũ
mentit᷑. qͥnto emergit ad octauũ. tanto am¬
plus quanto mergit ad pͥmũ. Quisqͥs aut̃
esse aliqͦd gens mendacis qͦd peccatũ ñ sit putaiit
decipiet se ipsum turpit᷑ cũ honestũ se deceptorẽ
arbitrat᷑ure¬
subsistit. cum uiram̃ti hoc interpositio ro
borat. S & omne qͦd animos amicoꝵ conci
rius constat. cũ ad iectio iurationis affirmat.
Q uod & si testis deficiat. in nocentis fidẽ sola ius¬
iurandi taratio manifestat. A u̾s̃ suꝑ epłam

Expanded text:
fidei praeferenda est, nec se quisquam in recte factis fidei praeferenda est, nec se quisquam in recte factis nostris tam male movetur, ut fiat etiam animo deterior longeque a pietate remotior. Nec octavo genere mentiendum est, quia et in bonis castitas anifacimus, eo quod fieri sinimus nobis damnabiautem octo generibus tanto quisque minus peccat cum mentitur, quanto emergit ad octavum, tanto amplius quanto mergit ad primum. Quisquis autem esse aliquod genus mendacii quod peccatum non sit putaverit, decipiet seipsum turpiter, cum honestum se deceptorem arbitratursubsistit, cum juramenti hoc interpositio robborat, sed et omne quod animos amicorum concrius constat, cum id adjectio jurationis affirmat; quod si et testis deficiat, innocentis fidem sola jurisjurandi taxatio manifestat. Hinc et ut m
Abbreviated transcription (Latin):
quesitũ ꝓdere mentiat᷑. Octauũ ẽ genꝰ m̃dacii
qͦd & nulli ob est & ad hoc ꝓdest ut ab inmundi¬
cia corporali aliquẽ tueatur. Non gͥ mentien¬
dũ eͣ indoctrina pietatis. quia magnũ scelus.
& pͥmũ gen᷑ ẽ de testabilis mendatii. Non ẽ
mentiendũ tercio gñe. quia nulli cũ alterius
iniuria consulendũ ẽ. Non ẽ m̃tiendũ qͣrto
gn̾e. ꝓptͣ m̃dacii libidinẽ quę ꝑse ipsã uiciosa ẽ.
Non ẽ mentiendũ qͥnto gn̾e.quia nec ipsa u̾itas
fine placendi hominib enuntianda ẽ. quanto
minus m̃datiũ qͦd ꝑ seipsũ. quia mendatiũ ẽ
utiq curpe ẽ: Non eͣ mentiendũ sexto genere.
neq eniͣ recte etiã testimonii u̾itas ꝓcuiusq
tẽporali cõmodo ac salute corrũpitur. Ad sem¬
pit̾nã uͦ salutẽ nullus ducendus ẽ opitulante
mendatio. Neq .uII. gen̾e mtiendũ ẽ. ñ enĩ
cuiꝰquã cõmoditas aut salus tp̃rał. ꝑficiende

Expanded text:
quaesitum prodere, mentiatur. Octavum est genus mendacii, quaesitum prodere, mentiatur. Octavum est genus mendacii, quod et nulli obest et ad hoc prodest ut ab immunditia corporali aliquem tueatur. Non ergo mentiendum est in doctrina pietatis, quia magnum scelus est et primum genus est detestabilis mendacii. Non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsam uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas fine placendi hominibus enuntianda est, quanto minus mendacium, quod per se ipsum, quia mendacium est, utique turpe est! noNeque enim recte testimonii veritas pro cujus temporali commodo ac salute corrumpitur! Ad sempiternam vero salutem nullus deducendus est opitulante mendacio. Neque septimo genere mentiendum est; non enim cujusque commoditas aut salus temporalis perficiendae
Abbreviated transcription (Latin):
porũ qualitates. insiderũ ordinatissima conũ¬
adchalis ñ pꝰ multũ tp̃s ab officio archi¬
diaconatꝰ ꝓpt᷑ aliquas incantationes. & lu¬
cules quos colebat. uł sortes quas cũ aliis res¬
cipis interueniente iudicio priuatius ẽ. & aser¬
gio inmonastĩo retrusus. Post quinquenniũ
p̾cordis duricia. impenitens defunctus ẽ. Aus
D
Nimuo ẽ capitale ex libro de mendacio
ctrina religionis. ad qͦd m̃datiũ nulla condi¬
le ẽ uit & nulli prosit. & obsit. alicui.iii. Cer¬
eiũ qͦd ita ꝓdest alt̾i ut obsit alteri. quãuis nͣ
Ad inmundiciã obsit corporalem. Quartum
qͦd fit sola mentiendi fallendiq libidine. Qa
merũ mendatiũ ẽ. Quintũ qͦd fit placendi
cupiditate de suaui loquio. his om̃ib penitꝰ
euitatis atq reiectis. sequit᷑. Sextũ genꝰ quod
uelut si quispiam pecuniã alicuiꝰ iniuste tollen¬
dã sciens. ubi sit nescire se mentiat᷑. Septimũ

Expanded text:
porum qualitates in siderum ordinatissima conveporum qualitates in siderum ordinatissima conveaschalis non post multum temporis ab officio archidiaconatus, propter aliquas incantationes et luculos quos colebat, vel sortes quas cum aliis rescipis interveniente judicio privatus est et a Sergio in monasterio retrusus post quinquennium prae cordis duritia impoenitens defunctus est. Dium. CLXXXI. EX LIBRO DE MENDACIO.ctrina religionis; ad quod mendacium nulla debet condi ut et nulli prosit, et obsit alicui. Tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamvis non ad immunditiam obsit corporalem. Quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod mirum mendacium est. Quintum, quod fit placendi cupiditate de suaviloquio. His omnibus penitus evitatis atque rejectis, sequitur sextum genus, quod veluti si quispiam pecuniam alicujus injuste tollendam, sciens ubi sit, nescire se mentiatur quocunqu
Abbreviated transcription (Latin):
quã magnũ peccatũ sit dies obseruare
& menses. & annos. & tempora. sic̃ ob-¬
seruant qui certis dieb siue mensib. siue an¬
nis. uolunt uł nolunt aliqͥd inchoare. eo qͦd
scđm uanas doctrinas hoꝵ fausta uł in fau¬
sta existiment tprͣa. nͥ huiꝰ mali magnitudi¬
nẽ extimore apłi pensaremꝰ. qui talib a it
timeo ne forte sine causa laborauerim in
car. ut ꝓsꝑa cedant quia ita se habet positio side¬
rum. ñ agam hoc in mense cõmerciũ. quia illa
stella mͥ agit mensem. uł aga̾. quia suscepit ñ¬
sem. Non plantabo uineã in hoc anno qͥd bissex¬
tus ẽ. Non aut᷑ quisquã sapiens arbitratur ob¬
seruatores tẽpoꝵ rephendendos. qui dict ñ ꝓfi¬
aiscar hodie quia tempestas exorta ẽ aut non
nauigẽ. quia hiberne sunt reliquiȩ. aut tp̃sõ
seminandi quia imbrib autũmalib tͣta saci¬
ata ẽ. uł siquiforte alii naturales affectus cir¬
ca motũ aeris. & humoris. ad uariandas tẽ¬

Expanded text:
quam magnum peccatum sit dies observare, et menses, et annos, et tempora sicut observant qui certis diebus, sive mensibus, sive annis volunt et nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora, nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait: Timeo, ne forte sine causa laboraverim in car ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum: Non agam hoc in mense commercium, quia illa stella mihi agit mensem; vel: Agam, quia suscepit mensem: Non plantabo vineam in hoc anno, quia bissextus est. Non autem quisquam sapiens arbitratur observatores temporum reprehendendos, qui dicunt: Non proficiscar hodie, quia tempestas exorta est; aut: Non navigem, quia hybernae sunt reliquiae; aut: Tempus seminandi, quia imbribus autumnalibus terra satiata est; vel si qui forte alii naturales effectus circa motum aeris et humoris ad variandas tem
Abbreviated transcription (Latin):
uia pat᷑ sopheonius nou̾at bom archa diũ.¬
catẽ dei. ꝓpt̾ea transg̾di uoluit impiũ
Herodes obseruauit sacram̃tũ. & ꝑut. Petrus
li negauit cũ iuram̃to. & conu̾sus fleuit. &
saluatꝰ e mne enĩ peccatũ. bonus đs indulge
sc̃a scͥptura. It em. Leontius pothiȩ ep̃c dixit.
Scriptũ ẽ. iuram̃tũ mendax ne diligatis. Qua
de causa nr̃m iuram̃tũ mendax dissoluitur.
quasi nullam habens uirtutẽ. Amore de officis¬
ops pleriq constringunt seuis libro .iii.¬
irandi sacͤm̃to. & cũ ipsi cognou̾int ꝓmit¬
tendũ nͣ fuisse. sacram̃ti tam̃ contẽplatione
faciunt qͦd spoponderunt. Sic̃ de herode supͣ
crudelit᷑ soluit. Turpe. qͦd regnũ ꝓ saltatione
ꝓmituit᷑. crudele. qͦd mors ꝓpħȩ uris iurandi
religione donatur. Quanto colerabilius tale
na iurauerat. qͦd eiurat᷑ int̾ saltantiũ choros
ꝓmiserat: Infertur disco ꝓpħȩ caput. & hoc
fuit. Ic em. Non semꝑ ꝓmissa omnia soluen¬

Expanded text:
uia pater Sophronius noverat bonitatem Dei, propterea transgredi voluit impium Herodes servavit juramentum, et periit: Petrus vero negavit cum juramento, et conversus flevit et salvatus est . Omne enim peccatum Deus indulget, sancta Scriptura. » Item Leontius Phociae episcopus dixit: « Scriptum est: Juramentum mendax ne diligatis . Qua de causa nostrum juramentum mendax dissolvatur, quasi nullam habens virtutem. » Cpe plerique constringunt se jurisjurandi sacramento, et cum ipsi cognoverint promittendum non fuisse, sacramenti tamen contemplatione faciunt, quod spoponderunt. Sicut de Herode supra crudeliter solvit. Turpe est quod regnum pro saltatione promittitur. Crudele, quod mors prophetae jurisjurandi rena juraverat, quod eviratus inter saltantium choros promiserat. Infertur disco Prophetae caput, et hoc I, c. 12. Non semper promissa omnia solven
Abbreviated transcription (Latin):
gladiuami iẜ e& contiarie fortitudines quȩ appa¬
delis iđo uocatur. qd crudelis patientabus
esse uiãeatur. Nam latro suspensus pi¬
tibhlo crudelem iudicem putat. Id suꝑ sopho
Uuirio fortitudinẽ latronis & piratȩ ma¬
diripiat. infirmosq reddat. ꝓdest illi
sua infirmitas. Debilitata enĩ menbra
qubib pus nͣ bene abutebant᷑. amalo opereas¬
Ui malos ꝑcutit. in eo qͦd mali sunt. &
habet uasa int̾ fectionis ut occidat pes¬

Expanded text:
gladium, sed et contrariae fortitudines quae appegladium, sed et contrariae fortitudines quae appedelis ideo vocatur, quod crudelis patientibus esse videtur. Nam et latro suspensus patibulo crudelem judicem putat. C. XXIX. uis fortitudinem latronis et piratae diripiat infirmosque reddat, prodest illis sua infirmitas. Debilitata enim membra, quibus prius non bene abutebantur, a malo opere cesQui malos percutit, in eo quod mali sunt, et habet vasa interfectionis ut occidat pes
Abbreviated transcription (Latin):
ant manichei. hoc stipendiũ iubentẽ reddi ce¬
sari. qͦd ioħes dicit. sufficere militi. R ed dite
necessariũ multis stipendiũ pͣbeatur. Ie em.
Inter ẽ quib causis. quibꝰq auctorib homi¬
nes bella gerenda suscipiunt. ordo tamͣ ille
naturalis mortaliũ paci accõmodatꝰ hoc pos¬
cit. ut suscipiendi belli auctoritas. atq consi¬
lium penes principem sit. Ex sequendi aut̃
iussa bellica ministeriũ milites debeant paci
salutiq cõmuni. Bellũ aut̃ qͦd gerendũ đo
auctore suscipitur. recte suscipi dubitare fas
homine otiã sacrilego militet. recte possit
fortasse reum regẽ faciat iniquitas imꝑan¬
di: In nocentẽ autẽ militẽ ostendat ordo
seruiendi: quanto mag̾ in administratione
belloꝵ in nocentissime deuersatur. qui đo
iubente belligerat. quẽ male aliquid iubere
ñ posse nemo ei qui seruit ignorat: Ienon̾¬
on solũ homines ministri suꝑ iobel.¬

Expanded text:
ant Manichaei, hoc stipendium jubente reddi Caeant Manichaei, hoc stipendium jubente reddi Caesari, quod Joannes dicit sufficere militi. Reddite, inecessarium militis stipendium praebeatur. CAP.Interest quibus causis, quibusque auctoritatibus homines bella gerenda suscipiant; ordo tamen ille naturalis mortalium paci accommodatus hoc poscit, ut suscipiendi belli auctoritas atque consilium penes principem sit, exsequendi autem jussa bellica ministerium milites debeant paci salutique communi. Bellum autem quod gerendum Deo auctore suscipitur, recte suscipi, dubitare fashomine sacrilego militet, recte potest fortasse reum regem faciat iniquitas imperandi, innocentem autem militem ostendat ordo seruiendi — quanto magis in administratione bellorum innocentissime deuersatur, qui deo iubente belligerat, quem male aliquid iubere non posse nemo, qui ei seruit, ignorat. on solum homines ministri sunt e