comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dubitatur erroris: Disputare
autẽ ceꝑat quod caro alium habe¬
ret fabricatorem ñ dm̃ Unde cũ
ꝑ pauca dixisset: in ipso exordio
cepta finita sunt: S utrum ipse
auctor an scͥptor codicis. ñ potue¬
rit implere qd̃ ceꝑat: nescio: De
hac tamen dem̃tia hominum ñ
considerantium qͥd loquantur
adusus manicheos multa iam
scͥpsimus: Et in huiꝰ ipsius oꝑis
initio idonea quantum existimo
iacta sunt fundamenta: quibus
prudens & pius lector intelligat
ñ ideo subtrahendam carnem
oꝑib dei qd̃ sp̃s natura sit potiorͤ
nec ideo mala ẽẽ ista temporalia.
qͥa merito p̃ponuntur eterna:
Nec ideo bona terrestria detestan¬
da. qͥa sunt celestia meliora cum
ds̃ creauerit omĩa bona: magnꝰ
in magnis. s ñ paruus inpariuis:
Iam illud aliud qd̾ in eodem codi¬
ce scribi ceꝑat adimanti opus
ẽ illius discipuli manichei. qui
pre nomine addans dictus ẽ. Ubi
utroq testam̃to uelut inter se

Expanded text:
dubitatur, erroris. Disputare dubitatur, erroris. Disputare autem coeperat, quod caro alium haberet fabricatorem, non Deum: unde cum perpauca dixisset, in ipso exordio coepta finita sunt. Sed utrum ipse auctor an scriptor codicis non potuerit implere quod coeperat, nescio. De hac tamen dementia hominum non considerantium quid loquantur, adversus Manichaeos multa jam scripsimus. Et in hujus ipsius operis initio idonea, quantum existimo, jacta sunt fundamenta, quibus prudens et pius lector intelligat, non ideo subtrahendam carnem operibus Dei, quod spiritus natura sit potior; nec ideo mala esse ista temporalia, quia merito eis praeponuntur aeterna; nec ideo bona terrestria detestanda, quia sunt coelestia meliora: cum Deus creaverit omnia bona, magnus in magnis, sed non parvus in parvis. Jam illud aliud quod in eodem codice scribi coeperat, Adimanti opus est, illius discipuli Manichaei, qui praenomine Addas dictus est: ubi de utroque Testamento velut inter se
Abbreviated transcription (Latin):
maledictis atq conuitiis uaria
loquacitate frondentes: quar̃
om̃s singillatim ramos ferire
nimis longum fuit: s radices
ipse fuerant amputande: Si aut̃
recenseatis que contra faustum
manicheum scͥpsimus & contra
adimantum qͥ manichei sectator
cũ ille uiueret fuisse iactatur:
multa reperietis quȩ adu̾sum
istum pariter ualeant: Et for¬
tasse si illa legerentur uel ñ omĩ¬
no uel ñ multũ necessariũ fuis¬
set hȩc scribere: Sane post finẽ
libri in quo fine paucitatem ho¬
minũ insuo errore cõmendat.
qͥa uidelicet paucorũ ẽ sapientia
qd̾ omib hereticis adu̾sariis eccłȩ
catholicȩ quȩ ꝑom̃s terras copio¬
sa fertilitate diffunditur: in sua
cuiq ꝓpͥa uanitate cõmune est:
om̃s eñi de paucitate głantur:
& ut seducere possint multitu¬
dinẽ querunt: post hunc gͦ finẽ li¬
bri rursus alterius apparet exor.¬
dium: eiusdem forsitan hominiᷤᷤ
auctoris: eiꝰdem tamen quod ñ

Expanded text:
maledictis atque conviciis varia maledictis atque conviciis varia loquacitate frondentes. Quarum omnes singillatim ramos ferire, nimis longum fuit: sed radices ipsae fuerant amputandae. Si autem recenseatis quae contra Faustum manichaeum scripsimus, et contra Adimantum, qui Manichaei sectator cum ille viveret fuisse jactatur, multa reperietis quae adversus istum pariter valeant. Et fortasse si illa legerentur, vel non omnino, vel non multum necessarium fuisset haec scribere. 42. Sane post finem libri, in quo fine paucitatem hominum in suo errore commendat, quia videlicet paucorum est sapientia: quod omnibus haereticis adversariis Ecclesiae catholicae, quae per omnes terras copiosa fertilitate diffunditur, in sua cuique propria vanitate commune est; omnes enim de paucitate gloriantur, et ut seducere possint multitudinem quaerunt : post hunc ergo finem libri, rursus alterius apparet exordium, ejusdem forsitan hominis auctoris, ejusdem tamen, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
legem quȩ ꝑ moy sen data ẽ dm̃
dedisse: Cerdon postea surrexit.
qui pͥmus inuenitur dixisse du¬
os deos. unum bonum. alt̾um
malum: longe ante quam here¬
sis manicheorum emersisset: quo¬
rum in hoc furioso deliram̃to
error ẽ notior: Huius cerdonis
marcion discipulus fuit appelleᷤᷤ
quoq talia docuit: fuert̃ etiam
a quodam patricio ñnulli patri¬
cini uel sunt: similiter adu̾san¬
tes diuinis ueterib libris: Hi
omnes aꝑtissime contra dm̃ sen¬
tiunt legis et ꝓpħarum. hoc est
dm̃ uerum a quo factus ẽ mun.¬
dus: De aliqua istarum heresũ
ẽ iste: nam ñ eum puto ẽe̾ mani¬
cheum Sed cuiꝰlibet sit heretici
erroris uel ipse uel fabricius nes¬
cio quis cuius se głatur ẽẽ dis¬
cipulum: quantum ad hunc li¬
brum attinet quem misistis.
satis ei puto e̾ẽ responsum: Ea
qͥppe furoris eius deiecta sunt
robora: ex quib om̃s quas in eo
uolumine seripsit blasphemiȩ
pullularunt impiissimis indm̃

Expanded text:
Legem quae per Moysen data est, Deum Legem quae per Moysen data est, Deum dedisse. Cerdon postea surrexit, qui primus invenitur dixisse duos deos, unum bonum, et alterum malum, longe antequam haeresis Manichaeorum emersisset, quorum in hoc furioso deliramento error est notior. Hujus Cerdonis Marcion discipulus fuit. Apelles quoque talia docuit. Fuerunt etiam a quodam Patricio nonnulli Patriciani, vel sunt, similiter adversantes divinis veteribus Libris. Hi omnes apertissime contra Deum sentiunt Legis et Prophetarum, hoc est, Deum verum, a quo factus est mundus. De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum. 41. Sed cujuslibet sit haeretici erroris, vel ipse, vel Fabricius nescio quis, cujus se gloriatur esse discipulum, quantum ad hunc librum attinet quem misistis, satis ei puto esse responsum. Ea quippe furoris ejus dejecta sunt robora, ex quibus omnes, quas in eo volumine scripsit, blasphemiae pullularunt, impiissimis in Deum
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ hominem peccati. filium interitus.
extollentem se suꝑ omnẽ dm̃: ⁊ suꝑ
omne quod colitur apłs sessurum
ẽẽ dixit: Ds̃ enim uerus ẽ: in cuius
templo falsus ille sessurus ẽ. Ad qͣm
ꝑtinet etiam iste. qui sub nomine
se uidere uolens suꝑ extollit᷑ contra
unum illum maiorem cetis: s ex
his aliquem de quib dicit iohan.¬
nes euangłista: Nunc antixp̃i mul.¬
tifacti sunt: E os enim dicebat he¬
post ascensionem dumtaxat ince¬
lum dñi nr̃i iħu xp̃i. ab illo symone
mago: quem legimus inapłorum
actibus baptizatum: Post hunc
autẽ fuerunt ñ nulli discipuli eiꝰ
ineadem impietate posteriores: pͥo¬
rib succedentes: Quorum insucces¬
sione quartus extitit basilides. qui
pͥmus aꝑtius ausus ẽ dicere. deum
quem gens uidea coluit. ñ fuisse ue¬
rum dm̃ Post istos fuit quidam
etiam carpocrates: qui negauit
istum uisibilem mundum asum.¬
mo dõ creatum: s a quibusdam
uirtutib deorum: negans etiam

Expanded text:
ubi hominem peccati, filium interitus, ubi hominem peccati, filium interitus, extollentem se super omnem Deum, et super omne quod colitur, Apostolus sessurum esse dixit . Deus enim verus est, in cujus templo falsus ille sessurus est: ad quem pertinet etiam iste, qui sub nomine se videri volens, superextollitur contra unum illum majorem caeteris, sed ex his aliquem de quibus dicit Joannes evangelista, Nunc antichristi multi facti sunt . Eos enim dicebat haepost ascensionem duntaxat in coelum Domini Jesu Christi, ab illo Simone mago, quem legimus in Actibus Apostolorum baptizatum . Post hunc autem fuerunt nonnulli discipuli ejus, in eadem impietate posteriores prioribus succedentes: quorum in successione quartus exstitit Basilides, qui primus apertius ausus est dicere, Deum quem gens Judaea coluit, non fuisse verum deum. Post istos fuit quidam etiam Carpocrates, qui negavit istum visibilem mundum a summo Deo creatum, sed a quibusdam virtutibus daemoniorum: negans etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cit quod eam sathanas alligauerat
decem iocto annos. ꝓpter quod
erat incurua. nec se erigere pot̾at:
quasi sathanas cum habeat semꝑ
cupiditatem nocendi. nocere cui.¬
quam possit. nͥ ab omĩpotente ac-¬
ceꝑit potestatem: Nlam qͥd aliud
ñsolum in libro iob quem ꝓfecto
iste ñ accipit. s magis in ipso euã¬
gelio declaratum ẽ uͥ sp̃s in mun¬
di nec inporcos irent. nͥ hoc illis
benignus ipse saluator petentibꝰ.
quos certe in abissum posset reli¬
gare concederet: Rem necessa-¬
riam docere nos uolens: ut sci¬
licet nou̾imꝰ multo minꝰ eũ posse sua
potestate nocere hominib qui
nec pecorib qualibuscumq po¬
tuerunt: Hanc autem potestatẽ
ds̃ bonus occulta nobis iusticia
dare potest in iusta ñ potest De
inde quod de antixp̃i aduentu &
elatione impia dixit apłs. uult
iste adhoc trahere: ut ipsum in¬
telligamus ꝓpharum dm̃. Unde
potius conuincit᷑ illud dei ẽẽ templũ

Expanded text:
cit, quod eam satanas alligaverat cit, quod eam satanas alligaverat decem et octo annos; propter quod erat incurva, nec se erigere poterat : quasi satanas, cum habeat semper cupiditatem nocendi, nocere cuiquam possit, nisi ab Omnipotente acceperit potestatem. Nam quid aliud, non solum in libro Job, quem profecto iste non accipit, sed magis in ipso Evangelio declaratum est, ubi spiritus immundi nec in porcos irent, nisi hoc illis benignus ipse Salvator petentibus, quos certe in abyssum posset relegare, concederet : rem necessariam docere nos volens, ut scilicet noverimus multo minus eos posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscumque potuerunt? Hanc autem potestatem Deus bonus occulta nobis justitia dare potest, injuste non potest. 40. Deinde quod de Antichristi adventu et elatione impia dixit Apostolus, vult iste ad hoc trahere, ut ipsum intelligamus Prophetarum Deum: unde potius convincitur illud Dei esse templum,
Abbreviated transcription (Latin):
legis et ꝓpħarum dm: potest uanus
dicere ipsum xp̃m sͥ ẽẽ contrariũ:
tamen duos fuisse ñ unum interse
scilicet repugnantes: Alium qui
dixit pacem douob: et aliũ qui
dixit ñ ueni pacem mnititere inter¬
ram s gladium: maxime quia dis¬
plicet ei res aliquas bonas malarũ
nominib figurari Quod uero ali.¬
um dicit eẽ incestus et adulterio.¬
rum conscium. alium uero pudi¬
ce castitatis et scĩmonie dñm. illũ
diabolum intelligat: ꝓpħarum
autem dm̃ nouerit ñ minꝰ casti¬
tatis et scĩmoniȩ dñm e̾ẽ quam
xp̃m: quia ds̃ apłorum idem ipse
et ꝓpħarum: pͥorum illis tempore.
s fide sociorum: Ipse ẽ ds̃ in utroq
testam̃to iusti actus et piarũ ora¬
tionum: ipse ẽ in utroq auctor
religiosorum sacrificiorum: Ui¬
dete sane unde ꝓbare uoluerit.
humanorum corporum uitia. non
ad dm̃ auctorem s potius ad diabo¬
lum ꝑtinere: quia dñs ait in euan¬
głio de muliere quam sanam fe¬

Expanded text:
Legis et Prophetarum Deum: potest vanus Legis et Prophetarum Deum: potest vanus dicere ipsum Christum sibi esse contrarium, aut duos fuisse, non unum, inter se scilicet repugnantes; alium qui dixit, Pacem do vobis ; et alium qui dixit, Non veni pacem mittere in terram, sed gladium : maxime quia displicet ei res aliquas bonas malarum nominibus figurari. Quod vero alium dicit esse incestus et adulteriorum conscium, alium vero pudicae castitatis et sanctimoniae dominum: illum diabolum intelligat; Prophetarum autem Deum noverit non minus castitatis et sanctimoniae dominum esse quam Christum: quia Deus Apostolorum idem ipse et Prophetarum, priorum illis tempore, sed fide sociorum; ipse est Deus in utroque Testamento justi actus et piarum orationum, ipse est in utroque auctor religiosorum sacrificiorum. 39. Videte sane unde probare voluerit humanorum corporum vitia, non ad Deum auctorem, sed potius ad diabolum pertinere: quia Dominus ait in Evangelio, de muliere quam sanam fe
Abbreviated transcription (Latin):
tib ñ quib uiuerent. s quib more¬
rent᷑ ut conuincerent᷑ dedit: sicut
apłi. dicente uno ipsorum bonus
odor xp̃i erant. ⁊ in his qui salui
fiebant. et inhis qui ꝑi bant. Aliis
quidem odor uitȩ inuitam: aliis
odor mortis in mortem: qui uicia¬
torum salus apparuit: dans inces¬
sum claudis. linguam mutis. au¬
ditum surdis. lumen cecis: Ipse
ẽ eñi et ꝓpħarum ds̃: qui eadem
uitia ñ solum misericordissime
sanat: uerum etiam iustissime
importat: Neq eñi debet eũ qͥs.¬
quam ñ minus impia uanitate
xp̃o putare contrarium: ⁊ istum
bonũ dicere. xp̃m autem malum:
eo quod iste in uirga aaron aridũ
lignum et nulla radice subnixum
florem ferre fecit et fructum: Ap̃s aut̃
arborẽ maledicto arefecit: qͥa nichil
inea pomorum quorum nondũ
aliũ ẽẽ pacis et caritatis patrẽ. aliũ
belli et furoris auctorẽ: illum uo¬
lens intelligi xp̃m Hunc autem

Expanded text:
tibus, non quibus viverent, sed quibus moretibus, non quibus viverent, sed quibus morerentur, ut convincerentur dedit. Sicut Apostoli, dicente uno ipsorum, bonus odor Christi erant, et in his qui salvi fiebant, et in his qui peribant; aliis quidem odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem . Qui vitiatorum salus apparuit, dans incessum claudis, linguam mutis, auditum surdis, lumen caecis. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui eadem vitia non solum misericordissime sanat, verum etiam justissime importat. Neque enim debet eum quisquam non minus impia vanitate Christo putare contrarium, et istum bonum dicere, Christum autem malum; eo quod iste in virga Aaron aridum lignum, et nulla radice subnixum, florem ferre fecit et fructum; Christus autem arborem maledicto arefecit, quia nihil in ea pomorum, quorum nondum alium esse pacis et charitatis patrem, alium belli et furoris auctorem; illum volens intelligi Christum, hunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
ut pietate faciat opulentas animaᷤᷤ
offerentium qui sabbatis hominem
curauit: ostendens iam ẽẽ tempus.
ut sed̃m ꝓphetiam cantici canticoꝵ
aspiraret dies. et remouerent᷑ um¬
bre: Ipse ẽ enim et ꝓpħarum ds̃. qͥ
hominem ligna sabbatis colligen¬
tem. ñ quia duorum testamentoꝵ
tempora distinguebat. s legem dei
contumaci et impia mente con¬
tempserat lapidandũ ẽẽ mandauit
eiusq corporali morte quã paululũ
om̃i homini quis dubitet affutu¬
ram sanxit. timore obedientiam ce¬
teris ꝓfuturam: qui ꝓpter saluandos
homines se uenisse dixit: Ipse ẽ enim
et ꝓpħarum ds̃. qui iusto iuditio qͦs
uult obdurat. sicut in euangłio uenit
iniudicium. ñ solum ut qui ñ uident
uideant s etiã ut qͥuident ceci fiant
qͥmandata uite ꝑpetue nobis dedit.
Ipse ẽ enĩ et ꝓpħarum ds̃. qͥ mandata
sc̃a et iusta ⁊ bona. suꝑbis tamen non
de ipsius gr̃a. s de sua uirtute fiden¬

Expanded text:
ut pietate faciat opulentas animas ut pietate faciat opulentas animas offerentium. Qui sabbatis hominem curavit, ostendens jam esse tempus, ut secundum prophetiam Cantici canticorum aspiraret dies, et removerentur umbrae . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui hominem ligna sabbatis colligentem, quia nondum duorum Testamentorum tempora distinguebat, sed Legem Dei contumaci et impia mente contempserat, lapidandum esse mandavit; ejusque corporali morte quam post paululum omni homini quis dubitet adfuturam? sanxit timore obedientiam caeteris profuturam. Qui propter salvandos homines se venisse dixit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui justo judicio quos vult obdurat: sicut in Evangelio, Venit in judicium, non solum ut qui non vident, videant; sed etiam ut qui vident, caeci fiant . Qui mandata vitae perpetuae nobis dedit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui mandata sancta et justa et bona, superbis tamen, non de ipsius gratia, sed de sua virtute fiden
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ocło. dentem ꝓdente modũ po¬
suit pene: ne quisquam sͥ ampliꝰ
putaret deberi uindicte. quamꝑ
tulisset iniuiriȩ: Et hoc ideo quia
de sapientia dei dictum ẽ qd legem
et miscdiam in ligͥua portet. ne ꝑ
miscdiam debita debitorib nr̃is
scienter dimitteremꝰ nͥ ꝑ legẽ ipsa
debita disceremꝰ: qui in tanta potes¬
tate se humilians adconfortandos
nos factus homo: cũ hominib est
locutꝰ: Ipse ẽ eñĩ et dẽ ꝓpħarum qͥ
cum pͥmis patrib ẽ locutus: Ideo
p̃ter se dicens ñeẽ alium dm̃. qͥa
gratis darent quȩ gratis acceꝑant
iussit: ad sustentationẽ tam̃ suã nec
aliam tunicam secum ferre ideo con¬
stituit. quia secutꝰ adiunxit: Dignꝰ
ẽ eñi oparius mercede sua: ut qui
euanglia adnuntiabant. ex ȩuan-¬
głio uiuerent: Deo tamen munera
offerenda ẽe monstrauit. qui nulliꝰ
indiget. et munera sumendo plus
excecant᷑ ocłi iudicantium: ⁊ mu¬
nera ipse quamuis ñ egeat accipit:

Expanded text:
 oculo, dentem pro dente, modum po oculo, dentem pro dente, modum posuit poenae, ne quisquam sibi amplius putaret deberi vindictae, quam pertulisset injuriae. Et hoc ideo, quia de sapientia Dei dictum est, quod Legem et misericordiam in lingua portet. Nec per misericordiam debita debitoribus nostris scienter dimitteremus, nisi per Legem ipsa debita discerneremus. Qui in tanta potestate se humilians ad convertendos nos factus homo, cum hominibus est locutus. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui cum primis patribus est locutus: ideo praeter se dicens non esse alium Deum, quia gratis darent quae gratis acceperant, jussit: ad sustentationem tamen suam nec aliam tunicam secum ferre ideo constituit, quia secutus adjunxit, Dignus est enim operarius mercede sua ; ut qui Evangelium annuntiabant, ex Evangelio viverent : Deo tamen munera offerenda esse monstravit, qui nullius indiget, et munera sumendo plus excaecantur oculi judicantium; et munera ipse, quamvis non egeat, accipit,
Abbreviated transcription (Latin):
supplicia gehennarũ ꝑpetrata sacri¬
legia uindicauit: qui terrenas diui¬
cias ñ sicut iste dicit dampnari ius.¬
sit s spiritales celestesq p̃posuit.
Ipse ẽ enĩ ⁊ ꝓpħarum ds̃: qui facit
et diuttes benignissime largien¬
do. et pauꝑes iustissime uel ñdan¬
do uel auferendo: qui nos ꝓ inimi¬
cis orare ussit. Ipse ẽ enim et ꝓpħar̃
ds̃. qui filios parentum manib im¬
molari sͥ ut iste criminat᷑ ñ solũ nun¬
quam uoluit uerum etiam. ne id fie-¬
ret in lege constituit: qui sine accep¬
tione ꝑsonarum benefaciendum
omnib intimauit: Ipse ẽ eñi ⁊ ꝓpħa¬
rum ds̃ qui quando sine discretio¬
ne etatis aut sexus occidi homines
iussit: Unde scit iste. uel quisquã
quid eis post mortem bone com¬
pensationis attribuit: quorum
mortib uiuentes aut emendauit
aut terruit: Qui nos equo animo
iniurias sustinere. ⁊donare p̃cepit:
Ipse ẽ enim et ꝓpħarum ds̃. qͥocłm¬

Expanded text:
supplicia gehennarum, perpetrata sacrisupplicia gehennarum, perpetrata sacrilegia vindicavit. Qui terrenas divitias, non sicut iste dicit, damnari jussit, sed spirituales coelestesque praeposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui facit et divites benignissime largiendo, et pauperes justissime vel non dando, vel auferendo. Qui nos pro inimicis orare jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui filios parentum manibus immolari sibi, ut iste criminatur, non solum nunquam voluit, verum etiam ne id fieret, in Lege constituit. Qui sine acceptione personarum benefaciendum omnibus intimavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui quando sine discretione aetatis aut sexus occidi homines jussit, unde scit iste vel quisquam quid eis post mortem bonae compensationis attribuit, quorum mortibus viventes aut emendavit aut terruit? Qui nos aequo animo injurias sustinere et donare praecepit. Ipse est enim et Pr
Abbreviated transcription (Latin):
torũ ad excitandam defuncti poste¬
ritatem: ñ libidinis s pietatis effec¬
tu inmatrimoniũ sͥ copulare p̃ce.¬
pit:. Patres uero filiarum coniugiis
misceri omĩno ꝓhibuit: qui nos
suꝑ omne genus serpentum calca¬
re spiritaliter iussit: Ipse ẽ enim
et ꝓpharum ds̃. qui ppło infideli
ad significanda peccata quorũ ueneno
inuisibiliter moriebant᷑. uisibiles
serpentes quib admonerent᷑ in mi¬
sit: ⁊ plaga em̃datoria mortes animar᷑
mortib corporũ figurauit: qͥ dixit
minũ filios immolari s consecra¬
ri: significans pͥmogenitum amor.¬
tuis. in quo oportebat om̃s amorte
ꝑpetua liberari: qui corruptibilib
cibis incorruptibiles p̃posuit: Ipse
ẽ eñi et ꝓpħarum ds̃. qui sacrificia
quib ñ indiguit ad significandũ
uerũ sacrificium inumbris futu¬
rorũ precedere uoluit: et discipli¬
nȩ seueritate mortib corporũ lon¬
ge mitiorib quam sunt ȩterna

Expanded text:
torum, ad excitandam defuncti postetorum, ad excitandam defuncti posteritatem, non libidinis, sed pietatis affectu, in matrimonium sibi copulare praecepit: patres vero filiarum conjugiis misceri omnino prohibuit. Qui nos super omne genus serpentum calcare spiritualiter jussit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui populo infideli ad significanda peccata, quorum veneno invisibiliter moriebantur, visibiles serpentes quibus admonerentur, immisit; et plaga emendatoria mortes animarum, mortibus corporum figuravit. Qui dixit,minum filios immolari, sed consecrari: significans primogenitum a mortuis, in quo oportebat omnes a morte perpetua liberari. Qui corruptibilibus cibis incorruptibiles anteposuit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui sacrificia quibus non indiguit, ad significandum verum sacrificium, in umbris futurorum praecedere voluit; et disciplinae severitate mortibus corporum, longe mitioribus quam sunt aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
enun et ꝓpħarum ds̃. qui siue per
homines. siue ꝑangłos sẽõs etiam
temporalib corporum mortib quoᷤᷤ
uoluit utiliter aut multauit aut ter¬
ruit : qui docuit ad concupiscendum
ñ uidendam ẽẽ mulierem: Ipse ẽ eñĩ
qui et in lege dixit. ñ concupisces.
nec sicut iste criminatur indixit
septenas singulis nuptias: s ꝓpagan¬
di causa conubia casta ꝑmisit: Patres
autẽ filiarum maritos ñ solum ipse
ñ fecit. uerum etiam ne fieret sicut
alia incesta ꝓhibuit: qͥ nos scd̾m in¬
teriorem renouationẽ in sp̃u m̃tis
nec masculos inse nec feminas ẽẽ
docuit: et sicut angelos inȩternũ
secum futuros ẽẽ ꝓmisit Ip̃e ẽ eñi
et ꝓpħarum ds̃. qui masculum et
feminã ꝓpagandi generis causa
nuptiali castitate coniunxit. ⁊ scdas
nuptias quȩ in nouo quoq testam̃¬
to ꝑmittunt᷑ licitas ẽẽ monstrauit.
Uxores autẽ fr̃m. s sine filiis defunc¬

Expanded text:
enim et Prophetarum Deus, qui sive per enim et Prophetarum Deus, qui sive per homines, sive per Angelos sanctos, etiam temporalibus corporum mortibus, quos voluit, utiliter aut multavit, aut terruit. Qui docuit ad concupiscendum non videndam esse mulierem . Ipse est enim qui et in Lege dixit, Non concupisces : nec, sicut iste criminatur, indixit septenas singulis nuptias, sed propagandi causa connubia casta permisit. Patres autem filiarum maritos non solum ipse non fecit; verum etiam ne fieret, sicut alia incesta, prohibuit. Qui nos secundum interiorem renovationem in spiritu mentis, nec masculos in se, nec feminas esse docuit; et sicut Angelos in aeternum secum futuros esse promisit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui masculum et feminam propagandi generis causa nuptiali castitate conjunxit; et secundas nuptias, quae in Novo quoque Testamento permittuntur, licitas esse monstravit. Uxores autem fratrum, sed sine filiis defunc
Abbreviated transcription (Latin):
sum ds̃: qui nos infide u̾bi stare uis¬
sit: Ipse ẽ enim ñ alius sicut hic putat
ñ qui uoluntatẽ suã sicut iste blasphe¬
mat. s qui res quas uoluit ñ mutata
uoluntate mutauit: qui nos uiam
ueritatis docuit: Ipse ẽ enim et ds̃
ꝓpharum. qui nunquã sicut iste
calumniat᷑ falsis ꝓmissionib suos
decipit: qui nos irrep̃hensibiles ẽẽ
mandauit: Ipse ẽ enim ⁊ ds̃ ꝓpħarũ.
qui nunquã sicut iste criminatur
se ipse rep̃hendit. nec eum sicut ho¬
minem quicquam penituit: s rerũ
futurarũ mutationẽ quas se muta.¬
turum sine ulla sui mutatione ab
ȩternitate p̃soruit uelut humana
hominib socutione p̃dixit: qͥ nob̃
iram dei metuendam: ⁊ ineuangłio
cõmendauit: Ipse ẽ enim ⁊ ꝓpħarũ
ds̃. qui ñ sui animi ꝑturbationem:
s iustam seueramq uindictam. ire
uel indignationis nomine nuncu¬
pauit: qͥ alterũ ab altero ñ ut cumq
ledi: s iniuria ledi noluit:. Ip̃se est

Expanded text:
sum Deus. Qui nos in fide verbi veri stare jussum Deus. Qui nos in fide verbi veri stare jussit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, non qui voluntatem suam, sicut iste blasphemat, sed qui res quas voluit, non mutata voluntate mutavit. Qui nos viam veritatis docuit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste calumniatur, falsis promissionibus suos decipit. Qui nos irreprehensibiles esse mandavit. Ipse est enim et Deus Prophetarum, qui nunquam, sicut iste criminatur, se ipse reprehendit, nec eum sicut hominem quidquam poenituit: sed rerum futurarum mutationem, quas se mutaturum sine ulla sui mutatione ab aeternitate praescivit, velut humana hominibus locutione praedixit. Qui nobis iram Dei metuendam et in Evangelio commendavit. Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui non sui animi perturbationem, sed justam severamque vindictam, irae vel indignationis nomine nuncupavit. Qui alterum ab altero non utcumque laedi, sed injuria laedi noluit. Ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
uit ⁊ p̃destinauit delicta dimittit.
Ipse ẽ autẽ ñ alius sicut hic putat.
qui delicta quorundam adpenalẽ
animi dolorẽ terrorẽq maiorẽ etiã
illorũ qͥea ñ admiserant ñ spiritalibꝰ
s corporalib mortib uindicauit:
ut conditio mortaliũ qua fuerant
post paululũ morituri etiã isto mͦ
seruiet dĩ ꝓuidentiȩ. ⁊ inusum ce¬
deret disciplinȩ: qui nosñ in totũ
irasci ꝓhibuit quandoqͥdem ⁊ipse
iratus ẽ uͥ oportuit: s irasci iñ pec¬
care p̾cepit: Ipse ẽ autem ñ alius ñ
qͥuindieandi causas sicut iste af¬
firmat inquirit: s iudicandas cau¬
sas quando ipse nouit adu̾tit: qui
nos ne quando iuraremꝰ monuit:
ut qm̃ falli possumꝰ. longe simus
aꝑiurio ñ urando: Ipse ẽ autẽ ñ
alius ut hic putat. qui suȩ senten¬
tiȩ ueritatem ad ieredulos mere.¬
pandos uͥ opus ẽẽ iudicauit: etiam
iurando firmauit: Sicut aut̃ homo
iurans adhibet testem dm̃. itase ip¬

Expanded text:
vit et praedestinavit, delicta dimittit. vit et praedestinavit, delicta dimittit. Ipse est autem, non alius, sicut hic putat, qui delicta quorumdam, ad poenalem animi dolorem terroremque majorem, etiam illorum qui ea non admiserant, non spiritualibus, sed corporalibus mortibus vindicavit, ut conditio mortalium qua fuerant post paululum morituri, etiam isto modo serviret Dei providentiae, et in usum cederet disciplinae. Qui nos non in totum irasci prohibuit, quandoquidem et ipse iratus est ubi oportuit: sed irasci et non peccare praecepit. Ipse est autem, non alius, non qui vindicandi causas, sicut iste affirmat, inquirit; sed vindicandas causas, quando ipse novit, advertit. Qui nos, ne quando juraremus, monuit: ut quoniam falli possumus, longe simus a perjurio non jurando. Ipse est autem, non alius, ut hic putat, qui suae sententiae veritatem ad incredulos increpandos, ubi opus esse judicavit, etiam jurando firmavit. Sicut autem homo jurans adhibet testem Deum, ita se ip
Abbreviated transcription (Latin):
labore puniuit: qͥ nos ñ sicut iste
dicit nichil ignorare. s utilia scire
p̃cepit nec sicut iste sentit atq a
ueritate dissentit scientiam dãp.¬
nauit in nobis. quȩ fit sapiendo
iusticiã. s quȩ fit experiendo pecca¬
tum: qui nos quod errore moriebam᷑
miseratꝰ ẽ Ipse est eñi ñ alius sicut
hic putat: qui nos morti ñ ex quo
saꝑe cepimus quod iste ait s ex quo
deliquimus destinauit: qui nos ꝓpͥas
facultates hortatur sꝑnere: immo
uero loco tutiore recondere: cũ ipse
sit ñ alius ut hic putat. qui se non
tantum cȩlestium. uerũ etiã t̾renoꝵ
dñm ostendens. ea quȩ impii possi.¬
debant expoliatione amplecten¬
di suos quib hoc ꝓtempore congru¬
ebat auferre. atq habere siue iussit
siue ꝑmisit: qui donat delicta con¬
u̾sis. cũ ipse sit ñ alius ut hic putat.
qui interciam ⁊ quartam ꝓgeniẽ
retribuit digna ꝑu̾sis: qui ñ omĩ¬
um sicut ait. ẜ eorum quos ante p̾sci¬

Expanded text:
labore punivit. Qui nos, non sicut iste labore punivit. Qui nos, non sicut iste dicit, nihil ignorare, sed utilia scire praecepit: nec sicut iste sentit atque a veritate dissentit, scientiam damnavit in nobis, quae fit sapiendo justitiam, sed quae fit experiendo peccatum. Qui nos quod errore moriebamur miseratus est. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos morti, non ex quo sapere coepimus, quod iste ait, sed ex quo deliquimus, destinavit. Qui nos proprias facultates hortatur spernere, imo vero loco tutiore recondere : cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui se non tantum coelestium, verum etiam terrenorum Dominum ostendens, ea quae impii possidebant, exspoliatione plectendi, suos, quibus hoc pro tempore congruebat, auferre atque habere, sive jussit, sive permisit. Qui donat delicta conversis: cum ipse sit, non alius, ut hic putat, qui in tertiam et quartam progeniem retribuit digna perversis. Qui non omnium, sicut iste ait, sed eorum quos ante praesci
Abbreviated transcription (Latin):
cetera multa contexint. Cui loco
libri eiꝰ ita respondendũ putaui. ut
etiam uos ego exhortarer: Intenda
mꝰ xp̃m uerum et sũmũ dm̃ ueri et
sũmi dĩ unicum filium: ñ huius scłi
malignum pͥncipem. s tam̃ mundi
hoc ẽ cȩli terreq factorem: qui nos
tamquã ꝑegrinos uitam tẽporalem
in hac agere mortalitate p̾cepit: In.¬
tendamꝰ inquã illum misericordem
ac mitem: qui nos fr̃ẽs suos fecit gr̃a.
ñ natura: Ipse ẽ eñi. ñ alius sicut
hic putat qui scdm scͥpturas terre.¬
num nob̃ corpus animã uero flatu
dedit utrumq faciens ñ eorũ aliqͥd
gignens. qui nos uigilare ac diuina
saꝑe iussit. et fecit: Ipse ẽ enim ñ aliꝰ
sicut hic putat qui dinoscentiam
boni ⁊ mali. ne peccando exꝑirem᷑
admonuit: qͥ nos ad immortalitatẽ
uocans cȩlestia regna nob ꝓmisit: Ip¬
se ẽ enim ñ alius sicut hic putat.: qͥ
nos peccatum post reos ab ȩternȩ
uitȩ felicitate secreuit ⁊ terreno

Expanded text:
caetera multa contexuit. 37. Cui loco caetera multa contexuit. 37. Cui loco libri ejus ita respondendum putavi, ut etiam ego vos exhortarer: Intendamus Christum verum et summum Deum, veri et summi Dei unicum Filium, non hujus saeculi malignum principem, sed tamen mundi, hoc est, coeli terraeque factorem, qui nos tanquam peregrinos vitam temporalem in hac agere mortalitate praecepit. Intendamus, inquam, illum misericordem ac mitem, qui nos fratres suos fecit gratia, non natura. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui secundum Scripturas terrenum nobis corpus, animam vero flatu dedit, utrumque faciens, non eorum aliquid gignens. Qui nos vigilare ac divina sapere jussit et fecit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui dignoscentiam boni ac mali ne peccando experiremur, admonuit. Qui nos ad immortalitatem vocans, coelestia nobis regna promisit. Ipse est enim, non alius, sicut hic putat, qui nos post peccatum reos, ab aeternae vitae felicitate secrevit, et terreno
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ fallaciter Quȩ omĩa ñ hoc ordi¬
ne ꝑsecutus sum qui ẽ in libro eius:
s sicut nr̃e disputationis sibimet
connexa series postulauit: Post hȩc
tem: Discretio spirituum maligni
et bonitatis. et cepit contrariis inter
se breuib crebrisq sententiis lau¬
dare xp̃m. et accusare legis dm̃ hoc
modo: uelut eum ad quem scͥbebat
exhortans: Quare gͥ frater inquit
recedentes abiniqͥtate p̃teriti erroriˢ
intendamꝰ xp̃m uerum ac sũmum dm̃
ñ huius scłi pͥncipem ⁊ mundi facto¬
rem. in quo nos ꝑegrinari sepissime
declaratum ẽ Intendamꝰ inquam il¬
lum pium ac mitem qui nos suȩ cog.¬
nationis ostendens mundi lumen
uocauit: non illum qui sccdm scͥpt᷑as
iudaicas terrenũ nob̃ initiũ assignãs
interra nob̃ finem indixit. Intenda¬
mus illum. qui nos fres appellans
uigilare ac diuina saꝑe ꝑsuasit: ñ
illum qui nec dinoscentiȩ quidem
sensum habere ꝑmisit. Atq hoc mͦ.

Expanded text:
esse fallaciter. Quae omnia non hoc ordiesse fallaciter. Quae omnia non hoc ordine persecutus sum, qui est in libro ejus; sed sicut nostrae disputationis sibimet connexa series postulavit. CAPUT XI. tem: Discretio spirituum malignitatis et bonitatis. Et coepit contrariis inter se brevibus crebrisque sententiis laudare Christum, et accusare Legis Deum, hoc modo, velut eum ad quem scribebat exhortans: Quare igitur, frater, inquit, recedentes ab iniquitate praeteriti erroris, intendamus Christum verum ac summum Deum, non hujus saeculi principem et mundi factorem, in quo nos peregrinari saepissime declaratum est. Intendamus, inquam, illum pium ac mitem, qui nos suae cognationis ostendens, mundi lumen vocavit: non illum qui secundum scripturas Judaicas terrenum nobis initium assignans, in terra nobis finem indixit. Intendamus illum qui nos fratres appellans, vigilare ac divina sapere persuasit: non illum qui nec dignoscentiae quidem sensum habere permisit. Atque hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
nubib de induratione cordis pha¬
raonis. de sp̃u mendatii scdm mi¬
cheam ꝓpħ̃am. de testimonio ysaiȩ
et exaltaui: quib rursus dicit filii
scelesti. semen pessimũ: Et qd̃ item
apud eum scͥptum ẽẽ dixit. ego sum
ds̃ faciens bona. et creans mala: de
ꝑditione ppłi ꝓpter mandata moysi:
de maledicto quod turpe existimat.
de dei quam putat confessa crudeli¬
tate de studio quod putat malitiȩ
iuxta dauid regem. de eo qd̃ scͥptum
ẽ penitet me quod constituerim sa¬
ul in regem. de sp̃u moysi cuiꝰ scͥp¬
turas putat dixisse apłm fabulas
aniles. de qualitate figurarum. dͤ
abraham. de filiis hely sacerdotis.
de sacrificiis quȩ putat ñ nisi de.¬
monib exhiberi. de ꝓphetis dĩ qͦs
putat ante aduentum dñi non
fuisse. de eo quod in lege positum ẽ.
sanguinem ẽe̾ animam. de do cui
moẏses seruiuit quem putat dm̃
uerum ñ fuisse de ueritate ꝑsona¬
rum inquib putat apłm locutum

Expanded text:
nubibus; de induratione cordis Phanubibus; de induratione cordis Pharaonis; de spiritu mendacii secundum Michaeam prophetam; de testimonio Isaiae et exaltavi: quibus rursum dicit, Filii scelesti, semen pessimum: et quod item apud eum scriptum esse dixit, Ego sum Deus faciens bona et creans mala: de perditione populi, mandato Moysi, de maledicto quod turpe existimat; de Dei, quam putat, confessa crudelitate; de studio quod putat malitiae, juxta David regem; de eo quod scriptum est, Poenitet me quod constituerim Saül in regem: de spiritu Moysi, cujus Scripturas putat dixisse Apostolum fabulas aniles; de qualitate figurarum; de Abraham; de filiis Heli sacerdotis; de sacrificiis, quae putat non nisi daemonibus exhiberi; de Prophetis Dei, quos putat ante adventum Domini non fuisse; de eo quod in Lege positum est, sanguinem esse animam; de Deo cui Moyses servivit, quem putat Deum verum non fuisse; de varietate personarum, in quibus putat Apostolum locutum
Abbreviated transcription (Latin):
de lege ac ꝓphetis ponit. quam uene.¬
rabiliter scͥpturas illas accipiat. ꝑ
epłas eius apparet: nec cogitat tã
ꝑu̾so sensu posse defendi etiam illa.
quȩ inueterib dĩ libris inmundꝰ
atq impius quasi pius et mundꝰ
horrescit: Nam si ei quispiam di¬
cat similis eiꝰ ea que te offendunt
in lege ac ꝓphetis falsa sunt. s ꝓpt̾
infirmos et inꝑfectos sic ea sp̃s
sc̃s poni uoluit: quid pari suo ua¬
no contra hoc respondeat. ñ habe¬
bit Conuincitur enim regula
falsa.s sua: nec sapientis ac docti.
s stulti sicut ipse ẽ atq ineruditi
manu. suo tamen gladio iugulat᷑
sacrilega uaniloquia quib me
respondisse sufficienter existimo:
hoc ẽ de initio geneseos. de lucis
fabrica. de die. uel de sole. de cau¬
sa constituendi hominem. de pec¬
cato adȩ. de fabrica hominis. de
ꝑsuasu serpentis. de maledicto in
homine. de uitȩ arbore. de peni¬
tentia dei. de diluuio. de arcu in

Expanded text:
de Lege ac Prophetis ponit, quam venede Lege ac Prophetis ponit, quam venerabiliter Scripturas illas accipiat per Epistolas ejus apparet. Nec cogitat tam perverso sensu posse defendi etiam illa quae in veteribus Dei Libris immundus atque impius quasi pius et mundus horrescit. Nam si ei quispiam dicat similis ejus, Ea quae te offendunt in Lege ac Prophetis falsa sunt, sed propter infirmos et imperfectos sic ea Spiritus sanctus poni voluit: quid pari suo vano contra hoc respondeat non habebit. Convincitur enim regula falsa, sed sua; nec sapientis ac docti, sed stulti, sicut ipse est, atque ineruditi manu, suo tamen gladio jugulatursacrilega vaniloquia, quibus me respondisse sufficienter existimo: hoc est, de initio Geneseos; de lucis fabrica; de die vel sole; de causa constituendi hominem; de peccato Adae; de fabrica hominis; de persuasu serpentis; de maledicto in homine, et de vitae arbore; de poenitentia Dei; de diluvio; de arcu in
Abbreviated transcription (Latin):
ducandã bibendũq sanguinem
dantẽ fideli corde atq ore suscipimꝰ:
quãuis horribiliꝰ uideat᷑ humanã
carnẽ manducare quã ꝑimere: et
humanũ sanguinẽ potare. quã
fundere: Atq in omĩb sc̃is scͥp¬
turis scdm sane fidei regulã fign¬
rate factum uel dictum si quid
exponit᷑ de qͥbuslibet reb ⁊u̾bis
quȩ sacris paginis continentur
expositio illa ducatur. ñ asꝑnant̾
s sapienter audiamꝰ. ⁊ relinquamꝰ
istum inania garrientẽ et nesci.¬
endo quid loquat᷑ quadã si dici
potest imꝑita ꝑitia de figurarũ
qualitate tractantem: Qui cũ di¬
cit reb congruis ñ contrariis ali¬
quid ẽẽ significandum: potest
uanꝰ dicere semꝑ dm̃ lucido auro
nunquã nigro attram̃to scribi
oportere: qm̃ ds̃ lux ẽ et tenebre
ineo ñ sunt ulle: Homo ẽ enĩ qui
putat apłm ut congrueret infir.¬
mis et inꝑfectis. multa falsa et im¬
ꝓbanda dixisse: qͥa testimoniis quȩ

Expanded text:
ducandam bibendumque sanguinem ducandam bibendumque sanguinem dantem, fideli corde atque ore suscipimus; quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare quam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundere: atque in omnibus sanctis Scripturis, secundum sanae fidei regulam figurate dictum vel factum si quid exponitur, de quibuslibet rebus et verbis quae sacris paginis continentur, expositio illa ducatur, non aspernanter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo quid loquatur, quadam, si dici potest, imperita peritia de figurarum qualitate tractantem. Qui cum dicit rebus congruis non contrariis aliquid esse significandum, potest vanus dicere, semper Deum lucido auro, nunquam nigro atramento scribi oportere: quoniam Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae . Homo est enim, qui putat Apostolum, ut congrueret infirmis et imperfectis, multa falsa et improbanda dixisse, quia testimoniis quae
Abbreviated transcription (Latin):
significare testatur doctor genti¬
um: quãuis nariũ rugas ⁊ frontis
obducat icrispato uultu hanc pa-¬
rabolam exhorreat. doctor pestilen¬
tiũ: ⁊ multo ampliꝰ iasꝑnabilius
quando audit eundem gentium
doctorem qd̃ scͥptum ẽ de masculo
i femina.erunt duo incarne una
addere ac dicere sacram̃tũ hoc mag.¬
num ẽ ego autẽ dico in xp̃o ⁊ ineccła.¬
Itane uero uͥ e̾ent cognoscenda tante
rei sacram̃ta. id ẽ. sacra signa. et inre
pudenda. atq in eis uerbis quibus
uerecundia debetur cognosci ñ de¬
buisse nec dici homo iste sciebat:
i beatꝰ apł̃s nesciebat: Eat plane iste
retro cũ suis similib sociis qͥ dixert̃.
durus ẽ hic sermo. qͥs eũ potest audi¬
re: nos autẽ audiamꝰ ⁊ intelligamꝰ
duo testam̃ta induob filiis abrahȩ
duabꝰq mulierib eiꝰ cõmixtiones
ȩtatis: sicut duos incarne una xp̃m
et ȩccłam. istis nolentib sine ulla
obscenitate cognoscimꝰ: sicut me

Expanded text:
significare testatur Doctor Gentisignificare testatur Doctor Gentium , quamvis narium rugas et frontis obducat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in EccItane vero ubi essent cognoscenda tantae rei sacramenta, id est, sacra signa, et in re pudenda, atque in eis verbis quibus verecundia debetur, cognosci non debuisse nec dici, homo iste sciebat, et beatus Apostolus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus sociis, qui dixerunt, Durus est hic sermo; quis eum potest audire ? Nos autem audiamus, et intelligamus duo Testamenta in duobus filiis Abrahae, duabusque mulieribus ejus commixtione fetatis: sicut duos in carne una, Christum et Ecclesiam, istis nolentibus, sine ulla obscoenitate cognoscimus: sicut med
Abbreviated transcription (Latin):
animo ferre ñ possent qui głabant᷑
inlege: Quod si ut infirmꝰ loque¬
batur infirmis. et sic eos ut fallacibꝰ
placet fallendo lactabat: cur eos ab
umbris ueteribꝰ inquib infirmi
qͥescebant sic ꝑturbabat ut diceret
autẽ in illa ꝑsona quinta ꝑfectis
sapientiã loquebatur. quales soloᷤᷤ
iste dignos putat quos ñ fallat apłs:
quare contrarius uult ẽe ipse per¬
fectis. ut blasphemet abraham qͣm
sic ꝑfectus laudat apłs. maxime in
illis duob filiis eiꝰ uno de ancilla
alio de lib̾a: S displicet illi cum
ysmaele testamentũ uetus: cum
ysaac placeat testam̃tũ nouũ: An
et contra apłm ꝓpositurꝰ ẽ cathe¬
dram pestilentiȩ. et disputaturus
de qualitate figurarum. atq dictu¬
rus: ñ eũ debuisse rerum honesta¬
rum figuras de reb turpib ducere :
Res enĩ turpis huic uidetur etiã cũ
ipsa sara concubitꝰ coniugalis. qua
liberã matrẽ nr̃am et̾nã ierusalem

Expanded text:
animo ferre non possent qui gloriabantur animo ferre non possent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus loquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus, in quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret:autem in illa persona quinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a contrario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat Testamentum Novum. 34. An et contra Apostolum propositurus est cathedram pestilentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducere? Res enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalis, quam liberam matrem nostram aeternam Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut iudeis diceret ipse dñs: Si
filii abrahȩ estis: facta abrahȩ fa-¬
cite: Ac ꝑ hoc iste qui blasphemat
abraham. xp̃m ꝓfecto blasphemat.
qui tale testimoniũ ꝑhibet abra¬
hȩ: S dicat si potest quã ꝑsonam
illarum qͥnq gerebat apłs: cũ sie
predicaret abrahã: Si enĩ eis qui
sine lege fuerant factus erat qua¬
si ẽẽt et ipse sine lege: illi abraham
ñ nouerunt. Ergo aliquẽ pͥnci¬
pem. siue romanorum. siue greco¬
rum. siue aliquem philosophoꝵ
debuit inuenire. quem talib pre¬
dicaret. ut eis sicut huic placet
talem se quales ipsi erant fingen¬
do congrueret: ñ abraham nescio
quem alienigenam patrem gentis
abrahe longe ab eorum morib lon¬
ge abeorum ritib longe ab eorum
cognationib alienũ: Si aut̃ iudeis
tãquã iudeus factus erat. aut eis qͥ
sub lege erant tanquã ẽe̾t et ipse sub
lege: ut quid dicebat ñ e̾e̾ heredes
ricationis gr̃aꝓposita ẽ quod ȩquo

Expanded text:
ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphemat, qui tale testimonium perhibet Abrahae. 33. Sed dicat, si potest, quam personam illarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum moribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognationibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, aut eis qui sub Lege erant tanquam esset et ipse sub Lege, utquid dicebat non esse haeredericationis gratia posita est? quod aequo
Abbreviated transcription (Latin):
ancillam. s abuxsore accepit: qͣn¬
do uxsor eius fecit de suo iure qd̃
uoluit: uolens habere filios de ma¬
rito suo quãuis exutero alieno. ͥ
nulla omĩno lasciuiendi. s sola co.¬
gitata ẽ causa generandi Iste aut̃
abrahȩ etiam usq ad decrepitam
senectutẽ fornicationis obicit
crimen: ꝓfecto quia ⁊ post mortẽ
sarȩ alteram duxit. Ubi ⁊ si nullũ
intelligeret᷑ rei abditȩ sacram̃tũ:
ꝓpter hoc solum id facere debuit
abraham. ne putarent heretiei ad¬
u̾sus apłm. quib etiam tertullianꝰ
astipulator assistit. post uxoris mor¬
tem crim̃ ẽẽ ducere uxorem: Sed
sicut sibi iste uidet᷑ inuenire in apłi¬
cis litteris quȩ dicat contra legem
ꝑ moysen datam. uel contra testa¬
mentum uetus: inueniat ⁊ aliqͥd
adu̾sum abrahã qd̃ ex euangłicis
litteris sonare uideatur. Omĩno
ñ inueniet. Ubicumq ille nomi¬
natur in libris testamenti noui.
cum honore debito nominatur.

Expanded text:
ancillam; sed ab uxore accepit, quanancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod voluit, volens habere filios de marito suo, quamvis ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere debuit Abraham, ne putarent haeretici adApostolum, quibus etiam Tertullianus astipulator assistit, post uxoris mortem, crimen esse ducere uxorem. Sed sicut sibi iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra Legem per Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito nominatur:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ repmissionẽ donauit ds̃:. Quid gͦ
lex: Cransgressionis gr̃a ꝓposita est
donee ueniret semen cui ꝓmissũ ẽ:
Nescio utrum isti qui legem ñ intelli¬
gentes criminant᷑ inueniant aliqͥd
ex euangłio. uel ex apłicis litteris
qd̾ ita uideatur eidem legi adu̾sũ
ẽẽ atq contrarium: quẽ admodũ¬
ti hoc uidetur. qd̾ exꝓmissionibus
quȩ habrahȩ factȩ sunt opponit
apłs. Si gͦ legem oderunt abraham
nes factas nunc inomĩb gentibus
uidemꝰ impleri: crimen fornicatio.¬
nis obitiunt: Iste quippe ꝓculdubio
cui respondemꝰ. ex illis se ẽẽ manifestat
de quib p̃dictum ẽ apło dicente.
sp̃s autẽ manifeste dicit. quia in no¬
uissimis temporib recedent qͥdam
afide attendentes spiritib seducto.¬
rib idoctrinis demoniorum. inypo¬
crisi mendacilo quorum: caut̾iatã
habentes conscientiam suam. ꝓhiben¬
tes nubere: Non eñi repperit᷑ abraham
aliquo se contaminasse adulterio:
qm̃ ñ lubrico libidinis amauit

Expanded text:
donavit Deus. Quid ergo Lex? Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est . Nescio utrum isti qui Legem non intelligentes criminantur, inveniant aliquid ex Evangelio vel ex apostolicis Litteris, quod ita videatur eidem Legi adversum esse atque contrarium, quemadmodum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem oderunt, Abraham nes factas nunc in omnibus gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit
Abbreviated transcription (Latin):
missiones quȩ factȩ sunt abrahȩ. qͥa
nouũ testam̃tũ significabant. sic op¬
ponit legi ꝑ moysen date: ut hȩc duo
inter se inimica uideant᷑ Quid eñi
aliud ad romanos dicit: Non enim
ꝑ legem ꝓmissio abrahȩ. aut semini
eiꝰ ut heres ee̾t mundi: s ꝑ iusticiam
fidei. Si enim qui ꝑ legem heredes
sunt: exinanita ẽ fides: et euacuata
ẽ ꝓmissio: lex enim. iram oꝑat᷑. Ubi
enim lex ñ est nec preuaricatio: At¬
tendant quẽadmodum sic disputat
ueluti contra legem: ut expͥore illa
quȩ facta ẽ ad abraham ꝓmissione.
conuincat quod ñ sunt heredes ex
lege quicumq sint heredes dĩ.s. ex
ꝓmissione: Itemq adgalathas: fr̃s
inquit scđm hominẽ dico Tamen
hominis confirmatum testam̃tum
nemo irritum facit: aut suꝑ ordinat:
Abrabe dictȩ sunt ꝓmissiones. et semi¬
ni eiꝰ: Non dicit ex seminib tãquã
inmultis: s tamquam in uno ⁊ semi

Expanded text:
missiones, quae factae sunt Abrahae, quia missiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum Testamentum significabant, sic opponit Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimica videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per Legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per Legem, haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim Lex non est, nec praevaricatio . Attendant quemadmodum sic disputat, veluti contra Legem, ut ex priore illa quae facta est ad Abraham promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes Dei, sed ex promissione. Itemque ad Galatas: Fratres, inquit, secundum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanquam in multi