comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum tantis malis. Qnͣtuinlibet dignos
facturum te fruct̾e penitentiȩ confidas.
nõne hꝰcemodi spinis neccẽ erit suffoca¬
rie Nonne deniq si recte offers. & non
recte diuidis peccas: Qͥd enim: Recte¬
ne forte diuidẽ ẽẽ dices. soli aĩȩ tuȩ cõ¬
sulere. & filios tuos qͦs orphanos relinqͥs
consilio pat̾no destituere: Omisert̾ et
miserabiles. & eo miserabiliores qͦ uiuo
se conspiciunt orbari patre. Quamꝗͣ.
dubitare te qͦ oportuerit. an uł tͥ recte
consulas: in eo uideł qͦ absq consilio
fr̃m. & coabb̃m tuorum. absc patris
&̾ magistri tui licentia rem tam nouam
p̾sumis. Illud etiã multos ꝑmaxime
mouet. quod pueros inbecilles & delica¬
tos iuuenes tecum ducis. Alioquin si
boni & robusti sunt: desolate domui
fuerant. necessarii. Si delicati ut dixi&e
imbecilles: durȩ ac laboriosȩ ꝑegͥnatiõi
ñ erunt idonei. S & regendis animabꝰ
eor ne quaꝗͣ. te ultra credimꝰ. uelle p̃eẽ:

Expanded text:
cum tantis malis. Quantumlibet dignos cum tantis malis. Quantumlibet dignos facturum te fructus poenitentiae confidas, nonne hujuscemodi spinis necesse erit suffocari? Nonne denique si recte offers, et non recte dividis, peccas? Quid enim? Rectene forte dividere esse dices, soli animae tuae consulere; et filios tuos quos orphanos relinquis, consilio paterno destituere? O miseros et miserabiles, et eo miserabiliores, quo vivo se conspiciunt orbari patre! Quanquam dubitare te quoque oportuerit, an vel tibi recte consulas, in eo videlicet, quod absque consilio fratrum et coabbatum tuorum, absque patris et magistri tui licentia, rem tam novam praesumis. Illud etiam multos permaxime movet, quod pueros imbecilles et delicatos juvenes tecum ducis. Alioquin si boni et robusti sunt, desolatae domui fuerant necessarii: si delicati ut dixi et imbecilles, durae ac laboriosae peregrinationi non erunt idonei. Sed et regendis animabus eorum nequaquam te ultra credimus velle praeesse:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quod tͥ ẽ. utile s magis qͦd aliis. nec
beas: Quomͦ in qͣm securus abis. qͥ g̾gi
tͥ commisso omnẽ de se securitatẽ im
ꝑpetuum aufers: Quis occurret lupiꝰ
incursantib. quis consolabitur in tͥbula¬
tionib. quis ꝓuidebit in temptõnib. quiˢ
deuiq leoni resistet rugienti. & querenti
quem deuoret: Patebunt sine dubio mor¬
sib malignantiũ: qͥ deuorant plebemxͥ.
sicut escam panis. heu quid facient no
sitȩ fuerant diu̾sis in locis & locis hor¬
roris & uastȩ solitudins: Quis cͥcumfodi¬
et. quis impinguabit funo. quis sepem
cͥcumdabit. qͥs succrescentes sollicit᷑ erit
rescinde surculos: aut flante ꝓfecto tẽp¬
tationũ uento tenerrime adhuc heu fa¬
cile eradicabunt᷑: aut int̾ fructecta cer¬
te simul exorientia. cum ñ erit qͥ pur¬
get : suffocate nullum afferent fructũ.
Quȩ cum ita sint: udica tu quale hoc
tuum bonũ erit. aut si uł ẽẽ potĩt. bonũ

Expanded text:
non quod tibi est utile, sed magis quod aliis; nec non quod tibi est utile, sed magis quod aliis; nec beas? Quomodo, inquam, securus abis, qui gregi tibi commisso omnem de se securitatem in perpetuum aufers? Quis occurret lupis incursantibus? quis consolabitur in tribulationibus? quis providebit in tentationibus? quis denique leoni resistet rugienti, et quaerenti quem devoret? Patebunt sine dubio morsibus malignantium, qui devorant plebem Christi sicut escam panis. Heu! quid facient novsitae fuerant diversis in locis, et locis horroris, et vastae solitudinis? Quis circumfodiet? quis impinguabit fimo? quis sepem circumdabit? quis succrescentes sollicitus erit rescindere surculos? Aut flante profecto tentationum vento, tenerrimae adhuc, heu facile eradicabuntur: aut inter fruteta certe simul exorientia, cum non erit qui purget, suffocatae nullum afferent fructum. 3. Quae cum ita sint, judica tu quale hoc tuum bonum erit, aut si vel esse poterit bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculum. Deuĩ etiam parceres & nob̾ ami¬
cis tius: quib licet immeritis nͦ nͥ fletũ
&̾ lacͥmas reliquisti. O si ħ mͥ licuisset.
flexissem forsitan affectione qͣm rõne ñ
possum. pectꝰq illud ferreum qͦd nec xͥ
timori in hac re dum taxat c edẽ acqͥes¬
cit. fr̃na forte pietas emollisset. S heu
& hanc nob̾ copiam subtraxisti. O mag¬
na nr̃i ordinis columpna. Patienter q̃so
& labori & ꝑicło compatientẽ. O unqͣm
magna nr̃i ordinis columpna. ñ metu¬
is magnã ruentem te. mox ꝓculdubio
runam secut᷑am : at ego inquis. ñ ruo.
scio qͦd facio. bonam conscĩam habeo.
Esto. Eredimus tͥ de te. S nunquid de no¬
bis. qui iam & grauia tuo ex discessu
gementes sustinemꝰ scandala. & graui¬
ora pauentes ex pectamꝰ ꝑicła: an &e tu
qͦ ñ ignoras ista. s dissimulas: Qratiõe
gͦ multor faciendo ruinam te ruere
ñ p̾sumis: qͥ in ħ uideł positꝰ eras. ut

Expanded text:
periculum. Deinde etiam parceres et nobis amipericulum. Deinde etiam parceres et nobis amicis tuis: quibus licet immeritis, nonnisi fletum et lacrymas reliquisti. O si hoc mihi licuisset, flexissem forsitan affectione, quem ratione non possum: pectusque illud ferreum, quod nec Christi timore in hac re duntaxat cedere acquiescit, fraterna forte pietas emollisset. Sed heu! et hanc nobis copiam substraxisti. 2. O magna nostri Ordinis columna! Patienter quaeso, et labori, et periculo compatientem. O, inquam, magna nostri Ordinis columna! non metuis te ruente magnam mox procul dubio ruinam secuturam? At ego, inquies, non ruo: scio quod facio; bonam conscientiam habeo. Esto: credimus tibi de te. Sed nunquid de nobis, qui jam et gravia tuo ex discessu gementes sustinemus scandala et graviora paventes exspectamus pericula? An et tu quoque non ignoras ista, sed dissimulas? Qua ratione ergo multorum faciendo ruinam, te ruere non praesumis: qui in hoc videlicet positus eras, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lere iudustͥam. at uͦ ego de illiꝰ potenti¬
a non diffidens. qui dix̃ omnia possibi¬
lia sunt credenti. fident᷑ usurpans & mͥ
illam sententiam omĩa possum in eo
qui me confortat. qͣmuis in magna par¬
te lapidei cordis tui obstinationẽ. & ip̃e
ñ ignorem: utinam nunc tñ siue fructu¬
ose siue frustra lat̾i tuo ahererem. Qnͣta
que me mouent adu̾sum te frustra nes¬
cio an fructuose iacerem tͥ in faciem. ñ
solum u̾bis. s & uultu & ocłis. Tuis dem̃
ꝓuolutꝰ uestigiis tenerem pedes. ample-¬
cterer genua. totͦq a collo pendens illud
mͥ dulcissimũ caput deoscłarer: qͦd sub
rem: rogarem. & obsecrarem. ꝑ dñm iħm.
quatenꝰ parceres. pͥmo qͥdem eiꝰ cruci. qͣ
utiq redemit quos tu qͣntum in te ẽ
pimis. collegit qͦs tu disꝑgił. Perimis
unquam & disꝑgis. siue quos tecũ ducĩ.
siue quos huc deseris. quib utiq et si
diu̾sum. ñ dispar tam̃ ut̾sq metuimus

Expanded text:
lere industriam. At vero ego de illius potentilere industriam. At vero ego de illius potentia non diffidens qui dixit: omnia sunt possibilia credenti : fidenter usurpans et mihi illam sententiam, Omnia possum in eo qui me confortat : quamvis in magna parte lapidei cordis tui obstinationem et ipse non ignorem, utinam nunc tamen, sive fructuose, sive frustra, tuo lateri adhaererem. Quanta quae me movent adversum te, frustra nescio an fructuose, jacerem tibi in faciem; non solum verbis, sed et vultu et oculis. Tuis deinde provolutus vestigiis, tenerem pedes; amplecterer genua; totusque a collo pendens, illud mihi dulcissimum 15 caput deoscularer, quod sub rem, rogarem et obsecrarem per Dominum Jesum, quatenus parceres, primo quidem ejus cruci, qua utique redemit quos tu quantum in te est, perimis; collegit quos tu dispergis. Perimis, inquam, et dispergis, sive quos tecum ducis, sive quos hic deseris: quibus utique etsi diversum, non dispar tamen utrisque metuimus
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃.B. de clareualle. sp̃m compun¬
tionis & consilii. Primo scue te uolo dõ¬
num efficiensem necdum qn tuuꝰ nun¬
tius ad nos uenit de flandria qͦ paulo
ante ꝑ nos transierat remeasse: & obhoc
nec litt̾as accepisse quas ei uissisti pre¬
sentari. & adhuc ẽẽ tante a te p̾sumpti
nouitatis ignarum. felix interur: cui
tam tͥstes rumores uł ad tempꝰ liceat
ignorare. Deinde quod de tui despe¬
rando nos reuocatione int̾dicis. ne qͦd
quasi inconcusse apud te fixum est.
frustra tͥ litteras dirigendo dissuadere co¬
naier: in hoc tͥ obedire fortasse quidem
ꝓ ĩne ñ debui. reuera autẽ predolore fa¬
teor ñ potui: cum & si ꝓ certo scuem uͥ
toportune inuenissem. ipse potiꝰ uenis¬
sem qͣm has misissem. effecturꝰ. fortasse
ꝑ me ipsum qđ nullis lict̾is possum. Ri¬
des forsitan meam huiꝰmodi tanquam
caissam fiduciam. ut pote ꝓp̾e ꝑtinatiȩ
consciꝰ: ad qͣm utiq flectendam. nullã
uim. nullam p̾cem. nullam speras p̃ua¬

Expanded text:
RDUS de Clara-Valle, spiritum compunctionis et consilii. 1. Primo scire te volo, domnum Cisterciensem, necdum quando tuus nuntius ad nos venit, de Flandria, quo paulo ante per nos transierat, remeasse; et ob hoc nec litteras accepisse, quas ei jussisti praesentari, et adhuc esse tantae a te praesumptae novitatis ignarum. Felix interim, cui tam tristes rumores, vel ad tempus liceat ignorare. Deinde quod de tui, desperando nos, revocatione interdicis, ne quod quasi inconcusse apud te fixum est, frustra tibi litteras dirigendo dissuadere conarer: in hoc tibi obedire fortasse quidem pro ratione non debui; revera autem prae dolore, fateor, non potui: cum etsi pro certo scirem, ubi te opportune invenissem, ipse potius venissem, quam has misissem, effecturus fortasse per me ipsum, quod nullis litteris possum. Rides forsitan meam hujusmodi tanquam cassam fiduciam, utpote propriae pertinaciae conscius: ad quam utique flectendam, nullam vim, nullam precem, nullam speras praeva
Abbreviated transcription (Latin):
s ħ leuia sunt meditanti flammas
ꝑpetuas. Recordatio dem̃ tenebrarũ ex¬
tiorum: fac̃ ñ horrere solitudinẽ. Fi̾etꝰ¬
ct̃mꝰ & stͥdor ille dentiũ añ cordiᷤᷤ ocłos
reductꝰ: pares tͥ reddet mattã & culci¬
tram. Deniq si totũ de nocte qͦd regła
p̃cipit bñ ad psalmos uigłauĩs. nimiᷤ
durꝰ erit lectꝰ qͦ quiete ñ dormias. Si
tantum in die qͣntũ ꝓfessus manibꝰ la-¬
borauĩs: durꝰ erit cib quẽ libenter ñ
comedas. Surge miles xͥ surge. excutẽ
de puluere reu̾tere ad p̾lium uñ fugis¬
pbaturꝰ. ht̃ quidẽ x multos milites qͥ¬

Expanded text:
sed haec levia sunt meditanti flammas sed haec levia sunt meditanti flammas perpetuas. Recordatio deinde tenebrarum exteriorum facit non horrere solitudinem. Sit stridor ille dentium, ante cordis oculos reductus, pares tibi reddet mattam et culcitram. Denique si totum de nocte, quod Regula praecipit , bene ad psalmos vigilaveris; nimis durus erit lectus, in quo quiete non dormias. Si tantum in die, quantum professus es, manibus laboraveris; durus erit cibus quem libenter non comedas. 13. Surge, miles Christi, surge, excutere de pulvere, revertere ad praelium unde fugisphaturus. H
Abbreviated transcription (Latin):
inquis. qui aliud ñ pot̃: Bene. Scio
quia delicatꝰ es. & qͦd his assuetꝰ. mͦ du¬
riora ñ possis. S quid si potes facere
ut possis: Queris quomͦ: Surge. pre¬
cingere. tolle ocium exere uires. mo¬
ue brachia. complosas explica manus.
exercitare in aliquo & statim senties sola
te appetẽ que fam̃ tollant. ñ fauces de¬
mulceant. Reddet quippe saporeꝰ reb
arrcitium: qͦs tulit inertia. Multa q̃
ispus ociosꝰ. pꝰ laborẽ sumes cũ desidĩo.
Siqͥdem ocium parit fastidiũ: exercitiũ
fam̃. Faimes aũ miro mͦ dulcia reddit. q̃
fastidiũ facit insipida. Holꝰ faba. pulteᷤ
panisq cibariꝰ cum aqͣ. qͥescenti qͥdem
fastidio sunt: s exeicitato magne uidũr
deliciȩ. Iam forte tunicis dissuetꝰ. exorie ᷤ
numirũ eas tam p̃p̃ hiemis frig̾. qͣm p̃p̃
estatis ardorẽ. S nunqͥd legisti. Qui
timet prunã ueniet suꝑ eũ nix: Uigi¬
liaᷤ tunes & ieuinia. manuũq laborẽ.

Expanded text:
inquis, qui aliud non potest? Bene. Scio inquis, qui aliud non potest? Bene. Scio quia delicatus es, et quod his assuetus modo, duriora non possis. Sed quid, si potes facere ut possis? Quaeris quomodo? Surge, praecingere, tolle otium, exere vires, move brachia, complosas explica manus, exercitare in aliquo; et statim senties sola te appetere quae famem tollant, non fauces demulceant. Reddet quippe sapores rebus exercitium, quos tulit inertia. Multa quae respuis otiosus, post laborem sumes cum desiderio. Siquidem otium parit fastidium, exercitium famem; fames autem miro modo dulcia reddit, quae fastidium facit insipida. Olus, faba, pultes, panisque cibarius cum aqua, quiescenti quidem fastidio sunt, sed exercitato magnae videntur deliciae. Jam forte tunicis dissuetus exhorres nimium eas, tam propter hiemis frigus, quam propter aetatis ardorem: sed 7 nunquid legisti, Qui timet pruinam, veniet super eum nix? Vigilias times et jejunia, manuumque laborem:
Abbreviated transcription (Latin):
& p̾ciosi. si longe manicȩ. & amplũ ca¬
puti um. si oꝑtorium silure. & molle
stamineũ scm faciunt: qͥd moror &
ego qͦd te ñ sequor᷑. S ħ infirmantiũ
sunt fomenta: ñ arma pugnantiũ.
Ecce enun qͥ mollib uestiunt᷑: in do¬
mib regũ sunt. Uinum & simila.
mulsũ & pinguia. corꝑi militant: non
sp̃ui. frixuris ñ anima saginatur. s
saro. Multi in egypto fr̃s: multo tp̃r
do sine piscib seruier̃t. siꝑ. gingiber.
cuminũ saluia. & mille hꝰ modi spes
salsam̃toꝵ. palatũ qͥdem delectant. s
libidinẽ accẽdunt. Et tu mͥ in hiᷤᷤ secu¬
ritatẽ pones. tu cum hꝰmodi tutã di¬
ces adolescentiã: Prudent̃ sobrieq con¬
u̾santi: satis ẽ. ad omẽ condimentum.
sal cum faine. Qua sola ñ expectata.
necẽe ẽ alias atq alias de nescio quib
succis extrancis. confici ꝑmixtiones. qͦ
uidel & palatum reparent. gulam ꝓuo¬
cent: excitent appetitum. S qͥd faciet

Expanded text:
et pretiosi, si longae manicae et amplum caet pretiosi, si longae manicae et amplum caputium, si opertorium silvestre et molle stamineum, sanctum faciunt; quid moror et ego quod te non sequor? Sed haec infirmantium sunt fomenta, non arma pugnantium. Ecce enim qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt . Vinum et simila, mulsum et pinguia corpori militant, non spiritui. Frixuris non anima saginatur, sed caro. Multi in Aegypto fratres, multo tempore Deo sine piscibus servierunt. Piper, gingiber, cuminum, salvia, et mille hujusmodi species salsamentorum, palatum quidem delectant, sed libidinem accendunt. Et tu mihi in his securitatem pones? tu cum hujusmodi tutam duces adolescentiam? Prudenter sobrieque conversanti satis est ad omne condimentum sal cum fame; qua sola non exspectata, necesse est alias atque alias de nescio quibus succis extraneis confici permistiones, quae videlicet palatum reparent, gulam provocent, excitent appetitum. 12. Sed quid faciet,
Abbreviated transcription (Latin):
Nã utiq mͥ si in aliqͦ unꝙͣ eos offen¬
nam ꝓrdꝰ rependere uicem. Mirum
uͦ si ñ plꝰ talione recepi. si uideł tale
aliquid in eos deliqͥsse potui: quale
ab eis nunc ꝑtuli. Nam ut uerum
fatear ñ os de ossib meis ł carnẽ uł¬
de carne mea. s tulerunt mͥ gaudi-¬
um cordis mei. fructum sp̃c mei. coro¬
nam spei meȩ: & uelut mͥ sentire uide¬
o animȩ meȩ duidiũ. Ut quid ħ:
forte miserti sunt tui. & ceco cecũ du¬
centi indignantes ne ꝑires pꝰ me: in
suum te tͣnͣstulere ducatũ. O molesta
caritas.o dura necessitudo. tantũ tuã
dilexere salutẽ. ut in meã imping̾ent.
Nisi me ꝑempto. tu saluari ñ potãs:
Q utinam ip̃i te absq me saluent.
Utinã & si ego moriar: ł tu uiuas.
S quidꝰ. Saiꝰ gͦ magis in cultuues¬
tium & ciborumẽ. opulentia. qͣm in
sobrio uictu. uestituq mod̾ato: Si pel¬
liciȩ molles & calidȩ. si panni subtiles

Expanded text:
Nam utique mihi, si in 6 aliquo unquam eos offenNam utique mihi, si in 6 aliquo unquam eos offennam prorsus rependere vicem. Mirum vero si non plus talione recepi; si videlicet tale aliquid in eos deliquisse potui, quale nunc ab eis pertuli. Nam, ut verum fatear, non os de ossibus meis, vel carnem de carne mea; sed tulerunt mihi gaudium cordis mei, fructum spiritus mei, coronam spei meae, et velut mihi sentire videor animae meae dimidium. Utquid hoc? forte miserti sunt tui: et caeco caecum ducenti indignantes, ne perires post me, in suum te transtulere ducatum. O molesta charitas! o dura necessitudo! Tantum tuam dilexere salutem, ut in meam impingerent. Nisi me perempto, tu salvari non poteras? Et utinam ipsi te absque me salvent. Utinam et si ego moriar, vel tu vivas. Sed quid? Salus ergo magis in cultu vestium, et ciborum est opulentia, quam in sobrio victu vestituque moderato? Si pelliciae lenes et calidae, si panni subtiles
Abbreviated transcription (Latin):
parulus caꝑe pot̾as: daturꝰ & panem.
si expectares ut gandesceres. S heu
qͣm p̃ppere & intempestiue ablactatꝰ
es. & uereor ne totum qͦd fouerã blan¬
dimentis. roborauerã adhortationib.
or̃onib solidauerã. lãiamq euanescat.
deficiat. ꝑeat: & lugeam miser. ñ tã cassi
laboris dampnũ. ꝙͣ. dampnate soboł
miserabilẽ casum. Placet ne tͥ qͦd alius
nc̃ głetur de te. qui nicħ utiq laborauit
in te: Simile mͥ contigit quod & illi
meretͥci ap̃ salomonẽ. cui uideł par¬
uulus suus ab alt̾a q̃ suum a se opp̃ssũ
extinxerat. furtim sullatꝰ ẽ. lu quoq de
sinu mͥ. & utero abscisus es. Ablatum
gemo: repeto uolent̃ euulsum. Non
possum obliuisci uiscera mea. Quoꝵ
nimirũ parte detracta ñ modica: ñ
nob̾ moliti sunt amici nr̃i qͦrũ manꝰ
sanguine plene st̃. qͦrum aĩam meã
ꝑtͣnsiuit gladiꝰ: quoꝵ dentes arma
& sagitte. & lingua eoꝵ gladiꝰ acutꝰ:

Expanded text:
parvulus capere poteras; daturus et panem, parvulus capere poteras; daturus et panem, si exspectares ut grandesceres. Sed heu! quam praepropere et intempestive ablactatus es! Et vereor ne totum quod foveram blandimentis, roboraveram adhortationibus, orationibus solidaveram; jamjamque evanescat, deficiat, pereat; et lugeam miser, non tam cassi laboris damnum, quam damnatae sobolis miserabilem casum. Placetne tibi quod alius nunc glorietur de te, qui nihil utique laboravit in te? Simile mihi contigit, quod et illi meretrici apud Salomonem: cui videlicet parvulus suus ab altera, quae suum a se oppressum exstinxerat, furtim sublatus est . Tu quoque de sinu mihi, et utero abscissus es. Ablatum gemo, repeto violenter avulsum. Non possum oblivisci viscera mea; quorum nimirum parte detracta non modica, non nobis moliti sunt amici nostri? quorum manus sanguine plenae sunt , quorum animam meam pertransivit gladius , quorum dentes arma et sagittae,
Abbreviated transcription (Latin):
de cor tuum. discute intentionẽ: ꝯsule
ui̾tatẽ. tua tͥ consci̾a respondeat cur
abieris: cur ordinẽ tuum. cur fr̃s. cur
ꝓpinquior sp̃u sum. deserueris. Siut artiꝰ.
ut rectiꝰ. ut ꝑfectiꝰ. uiueres: securꝰ esto. qͥ a
ñ ret᷑ aspexisti. s & głare cum apło dicens.
Que retͦ oblitꝰ. &̃ ad ea qͦ añ sunt extentꝰ:
sequor ad palmã głe. Sinalias: noli al
dixerun quicqͥd ampliꝰ indulges tͥ iniuic¬
tu uestituq suꝑfluo. in u̾bis ociͦsis. in
uagatione licentiosa & curiosa. qͣm uide¬
licet ꝓmisisti. qͣm ap̃ nos tenuisti: hoc
ꝓculdubio ret᷑ aspicẽ ẽ. p̃uaricari ẽ. apos¬
tatare ẽ. Et ħ dico fili ñ ut te confundã.
s ut tanꝗͣ. filium carissimũ moneã: qr
& si multos habeas inxͦ pedagogos. s
ñ multos pr̃es. Nam si dignaris. & uer¬
bo & exemplo meo in religionẽ ego te ge¬
nui. Nutͥui deinde lacte. qͦd solũ adhuc

Expanded text:
de cor tuum, discute intentionem, consule de cor tuum, discute intentionem, consule veritatem: tua tibi conscientia respondeat, cur abieris, cur Ordinem tuum, cur fratres, cur ne, et propinquior spiritu sum, deserueris. Si ut arctius, ut rectius, ut perfectius viveres; securus esto, quia non retro aspexisti: sed et gloriare cum Apostolo dicens: Quae retro oblitus, et ad ea quae ante sunt extentus, sequor ad palmam gloriae . Sin alias, noli altdixerim, quidquid tibi amplius indulges in victu, vestituque superfluo, in verbis otiosis, in vagatione licentiosa et curiosa, quam videlicet promisisti, quam apud nos tenuisti; hoc procul dubio retro aspicere est, praevaricari est, apostatare est. 10. Et haec dico, fili, non ut te confundam, sed ut tanquam filium charissimum moneam: quia etsi multos habeas in Christo paedagogos, sed non multos patres . Nam si dignaris, et verbo, et exemplo meo in religionem ego te genui. Nutrivi deinde lacte, quod solum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾satꝰ: pꝰ annum sponte ꝓfessus: tũc̃
pͥmum scłari ueste reiecta. religionis
habitum suscepisti. O insensate puer qͥs
te fascinauit soluere uota tua. q̃. di. l.t.ͤ¬
anñ uł ex ore tuo ĩtificab̃is. uł ex ore
tuo ꝯdempnab̾is: Quid de parentis uo¬
to sollicitꝰ es negligens tui. cum ex ore
tuo ñ illiꝰ habeas iudicari. tuoꝵ ñ illiꝰ
uota labioꝵ exigendus sis: Et quid tͥ
frustra quispiã blandit᷑ de absolutione
apłica: cuiꝰ conscĩam diuina ligatã tenet
sententia: Nemo inquit mittens manũ
suã ad aratrum. & aspiciens retͦ: aptꝰ ẽ.
regno cłi. Nunqͥd & ħ ꝑsuadebunt ũ eẽ
ret᷑ aspice̾: qͥ dicunt tͥ euge euge: filiole
si te lactauerunt peccõres: ñ acquiescas eiᷤ.
loli crede om̃i sp̃ui. Sint tͥ multi neces¬
sarii: unꝰ aũ sit tͥ consiliariꝰ de mille.
Tolle occasiones. respue blandimenta.
adulationib claude aures: te int̾roga
de ce: qͥa tu te meliꝰ nosti qͣm aliꝰ. Atten¬

Expanded text:
conversatus, post annum sponte professus; tunc primum saeculari veste rejecta, religionis habitum suscepisti . 9. O insensate puer! quis te fascinavit non solvere vota tua, quae distAnnon vel ex ore tuo justificaberis, vel ex ore tuo condemnaberis? Quid de parentis voto sollicitus es, negligens tui; cum ex ore tuo, non illius, habeas judicari; tuorum, non illius, vota labiorum exigendus sis? Et quid tibi 5 frustra quispiam blanditur de absolutione apostolica, cujus conscientiam divina ligatam tenet sententia? Nemo, inquit, mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Nunquid et hoc persuadebunt non esse retro respicere, qui dicunt tibi: Euge, euge? Filiole, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Noli credere omni spiritui . Sint tibi multi necessarii, unus autem sit sibi consiliarius de mille . Tolle occasiones, respue blandimenta, adulationibus claude aures, te interroga de te, quia tu te melius nosti quam alius. Atten
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾tit. de calore iam inteporem defecis¬
se. Et qͥa tepidum te inueni: incipiam
inquit te euomẽ ex ore meo. Et merito.
quia tu ad tuum uomitũ redisti: qͥa tu
cito fastidis. de quo scͥptum ẽ. mel & lac
sub lingua eiꝰ: Muor quod ad gustum
cibi dulcissimi nausearis: si tñ gustasti
qmͣ dulcis ẽ dñs. aut certe ñdum gus¬
appetis inexꝑtum: aut si gustasti & dul¬
ce ñ sapuit: sanum ñ habes palatũ. Ipse
quippe ẽ di sapĩa. que ait. Q comedit me
adhuc esuriet: & quibibit me adhuc si¬
plenus cotidie siliquis p᷑eccoꝵ: Non po¬
tes bibere sunul calicem xͥ: & calicem

Expanded text:
advertit de calore jam in teporem defecisadvertit de calore jam in teporem defecisse. Et quia tepidum te inveni, incipiam, inquit, te evomere ex ore meo . Et merito, quia tu ad tuum vomitum redisti, quia tu Christum tam cito fastidis de quo scriptum est: Mel et lac sub lingua ejus? Miror, quod ad gustum cibi dulcissimi nausearis; si tamen gustasti quam dulcis est Dominus. Aut certe nondum gusappetis inexpertum: aut si gustasti, et dulce non sapuit, sanum non habes palatum. Ipse quippe Dei est sapientia, quae ait: Qui comedit me, adhuc esuriet; et qui bibit me, adhuc siplenus quotidie siliquis porcorum? Non potes bibere simul cal
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumpserim. Quẽ enĩ coetaneoꝵ tuoꝵ
me uides arguere: Cui ł breuissimas
singłarit᷑ me rep̾hendis. cũ & in aliis uide¬
as qđ iustiꝰ forsitan rep̾hendere possis:
ad quod ego. Propt̃ singłaritatẽ erroris
tui: p̃p̃ immanitatẽ peccĩ tui. Nam & si
pleriq alii ꝑdite uiuint. & si mordina¬
ti & indisciplinati sunt: ñdum tñ ordinẽ
aut disciplinã ꝓfessi sunt. Sũt quidẽ
peccõres: s ñ p̃uaricatores. Tu uͦ qͣntũli¬
bet modeste & honeste uiuas. si caste.
si sobrie. si omĩno religiose ce habeas. deo
separat. Nec iespectu scłarium. de tua
tͥ forte paulo grauiori continentiablã¬
diaris. cum t̾ dñs dicat utinam te
calidum aut frigidum inuenissem: hic os¬
tenditur aꝑte qͥa minꝰ do tepidus places.
qͣm si uł quales illi sunt frigidus eẽs. Illo ᷤ
utiq ds patient᷑ expectat de frigore qñ¬
q ad ealorem ꝓficere: te uͦ indignans

Expanded text:
praesumpserim. Quem enim coaetaneorum tuorum praesumpserim. Quem enim coaetaneorum tuorum me vidisti arguere? cui vel brevissimas singulariter me reprehendis, cum et in aliis videas quod justius forsitan reprehendere possis? Ad quod ego: Propter singularitem erroris tui, propter immanitatem peccati tui. Nam etsi 12 plerique alii perdite vivunt, etsi inordinati et indisciplinati aut disciplinam professi sunt. Sunt quidem peccatores, sed non praevaricatores. Tu vero quantumlibet modeste et honeste vivas; si caste, si sobrie, si omnino religiose te habeas: Deo te separat; nec respectu saecularium de tua tibi forte paulo graviori continentia blandiaris, cum tibi Dominus dicat: Utinam te calidum aut frigidum invenissem. Hic ostenditur aperte, quia minus Deo tepidus places, quam si vel quales illi sunt, frigidus esses. Illos utique Deus patienter exspectat de frigore quandoque ad calorem proficere, te vero indignans
Abbreviated transcription (Latin):
te mi fulco modũ nr̃e paruitatis excessi.
dum tuã de ilł cupio palliare uerecun¬
diam. temꝑare culpã. Omitto gͦ illos ne
ñ tam rep̃hensioni qͣm rep̾hensioriuste
indignent᷑: nec tam de sua correctione co¬
gitent. qͣm mͥ de p̃sumptione calump¬
nient᷑. Non eccłe pͥncipem s puerũ sco¬
larẽ obiurgare cepi: qͥ nesciat indignari.
ñ norit irasci. nͥ forte & tu sensu ñ mali¬
cia paruulꝰ. idip̃m mͥ calumpnieris. &
dicas. inmo quid mͥ & ipsi: Quid ad
illum de peccõ meo: Numquid ego sum mo¬
nachus: Et ad ħ fateor. qđ respondeam ñ
habeo: nͥ qͦd confisus sum. cum de tua ꝗͣ.
in te cdidi ingenita mansuetudine. tum
de dĩ caritate qua & in pͥncipio epłe excu¬
sasse: memini. Cuiꝰ zelo tantũ tui erroris
misertꝰ tantum tuȩ miseriȩ compassus
sum: quatenꝰ supͣ modũ & morẽ meũ de
te ñ meo me intͦmiserun. Grauis lapsus
tuus ac miserabił cas ꝓuocauit me: ut ħ

Expanded text:
te, mi Fulco, modum nostrae parvitatis excessi; te, mi Fulco, modum nostrae parvitatis excessi; dum tuam de illis cupio palliare verecundiam, temperare culpam. Omitto ergo illos, ne non tam reprehensioni, quam reprehensori juste indignentur; nec tam de sua correctione cogitent, quam mihi de praesumptione calumnientur. Non Ecclesiae principem, sed puerum scholarem objurgare suscepi, qui nesciat indignari, non norit irasci. Nisi forte et tu sensu, non malitia parvulus, idipsum mihi calumnieris, et dicas: Imo quid mihi et ipsi? quid ad illum de peccato meo? Nunquid ego sum monachus? Et ad hoc, fateor, quod respondeam non habeo; nisi quod confisus sum tum de tua, quam in te credidi, ingenita mansuetudine, tum de Dei charitate, qua et in principio epistolae excusasse me memini. Ejus zelo tantum tui erroris misertus, tantum tuae miseriae compassus sum, quatenus supra modum et morem meum de te non meo me intromiserim. Gravis lapsus tuus ac miserabilis casus provocavit me ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cepit alumpnũ. qͦm meliꝰ habebat a¬
missũ. Sic lugdunũ olim studio simi¬
liter & industa sui decam. eiꝰdem deca¬
ni nepotẽ suum canonicũ quẽ bene
ꝑdid̾at: male recuꝑauit. Sic̃ ille ful¬
conem beato augustino: sic orbtum
iste sc̃o benedicto surripuit. Oqͣm ordina¬
tiꝰ ipse cum scõ sc̃s efficeretur: qͣm cum
ꝑu̾so sc̃s ꝑu̾teretur. O qͣm pulcriꝰ senem
scłarem puer religiosꝰ ad se trahet & sic
iunceret ut̃q: qͣm ieligiosũ scłaris ad se
retheret in quo uictꝰ ẽ utq. O senem infe
successorẽ: quã ꝓ iniquitatib int̾cessorẽ.
S qͥd ad me de decanis magist̾s nr̃is
qͥ pͥncipatum meruerunt in eccłiis: Ua¬
uem scientiȩ tenent: pͥmas cathedras incõ¬
uentib possident. Did̾ int ipsi qualiter
udicent subditos. fugitiuos reuocent:
reuocatos si ita uoluerint. it̾m effugent:
disꝑsos colligant. collectos disꝑgant.
Qd ad mec fãteor aliqntum in illos pp̃

Expanded text:
cepit alumnum, quem melius habebat acepit alumnum, quem melius habebat amissum. Sic Lugdunum olim, studio similiter et industria sui decani, ejusdem decani nepotem, suum canonicum, quem bene perdiderat, male recuperavit. Sicut ille Fulconem beato Augustino, sic Othbertum iste sancto Benedicto subripuit. O quam ordinatius ipse cum sancto sanctus efficeretur, quam cumus perverteretur! o quam pulchrius senem saecularem puer religiosus ad se traheret, et sic vinceret uterque, quam religiosum saecularis ad se retraheret, in quo victus est uterque! O senem infelsuccessorem, quam pro iniquitatibus intercessorem. 8. Sed quid ad me de decanis magistris nostris, qui principatum meruerunt in ecclesiis? Clavem scientiae tenent, et primas cathedras in conventibus possident. Viderint ipsi qualiter subditos judicent, fugitivos revocent, revocatos, si ita voluerint, iterum effugent, dispersos colligant, collectos dispergant: quid ad me? Fateor, aliquantum in illos propter
Abbreviated transcription (Latin):
s tribiliter intonabas. his sacris monitis
ambors mentes pie t̾iendo: pulsabas.
Quis ad ħñ timeret. timendo resipisceret:
nͥ qui more aspidis surde & obturantis
aures suas. uocẽ uenefici incantantis
sapient̾. aut ñ audiret. aut se audire
dissimularet: S usqͦ iam satiꝰ ł miniᷤ
longã ꝓtrahimꝰ epłam dum inuiti loqͥ¬
mur rem silentio dignam: Cur tantis
cͥcumitionib ad uĩtitem ambimꝰ dũ
pudenda reuelare tunemꝰ: Nicam tñ
dicã cum pudore: quod multis cogni¬
tum occultare & si uolo ñ ualeo. S qͣre
quod illos ñ puduit face̾: Si pudeat
audire quod impudent᷑ egerunt: ñ
pigeat emendare quod libent̾ ñ audi¬
unt. Proh dolor. Aeutrum illoꝵ reuo¬
care potuit. aut illũ a seductione ti¬
mor & rõ: aut hunc a p̃uaricatione
pudor &e ꝓfessio. Qͥd plura: Uerba p̃a¬
pitationis concĩnat lingua dolosa:
Concepit dolorẽ & ꝑsuasit iniquitatẽ
Subuertit ꝑuersꝰ conu̾sũ. reu̾titur
canis ad uomitum: eccła nr̃a suum sus¬

Expanded text:
sed terribiliter intonabas; his sacris monitis amborum mentes pie terrendo pulsabas. Quis ad haec non timeret, timendo recipisceret, nisi qui more aspidis surdae et obturantis aures suas, vocem venefici incantantis sapienter, aut non audiret , aut se audire dissimularet? 7. Sed usquequo jam satis vel nimis longam protrahimus epistolam, dum inviti loquimur rem silentio dignam? Cur tantis circuitionibus ad veritatem ambimus, dum pudenda revelare timemus? Dicam tamen, dicam cum pudore, quod multis cognitum, occultare etsi volo, non valeo. Sed quare quod illos non puduit facere? Si pudeat audire quod impudenter egerunt; non pudeat emendare quod libenter non audiunt. Proh dolor! neutrum illorum revocare potuit, aut illum a seductione timor et ratio; aut hunc a praevaricatione pudor et professio. Quid plura? verba praecipitationis concinnat lingua dolosa: concepit dolorem, et persuasit iniquitatem. Subvertit perversus conversum: revertitur canis ad vomitum . Ecclesia vestra suum re
Abbreviated transcription (Latin):
reddamus: nouĩtis multoꝵ illustͥum
iurorum & max ue carissimi uiri wi¬
lłmi cathalaunensis ep̃i hortatu &
consilio ad nos declinasse: seq a nob̾
suscipi multis precib ac supplicatioĩbꝰ
impetrasse. ea uideł intentione ut ob
tenorem artioris uitȩ ab institutiomibꝰ
beati aug ustini ad obseruantias¬
sancti benedicti dĩ adiuitorio sic tnseant.
ut tamen ab eiꝰ magist̾io qui unꝰ ẽ om̃ĩb
magister in celo & in t̾ra non discedant
illamq pͥmam fidem qͣm apud uos. un¬
mo quã pͥmum in baptismo ꝓmiser̃t
ũ irritam faciant. s saluam integrãq
custodiant. Talib itaq talit᷑ susceptis
absit ut sinceritatẽ ur̃am. aut insusci¬
piendo lesam. aut inretinendo ledendã
ẽ. cepta deserere: & ad uos redire uelle
contig̾it: inuitos ñ detineamꝰ. Alioqͥn
scĩssimi fr̃s. ur̃a ñ refert ut sp̃m lib̾tati
qui in eis ẽ. anachemate in consulto fru¬
stra impedire nitamini: ñͥ forte qͦd ds̃

Expanded text:
s; noveritis multorum illustrium virorum, et maxime clarissimi viri Willelmi Catalaunensis episcopi, hortatu et consilio ad nos declinasse, seque a nobis suscipi multis precibus ac supplicationibus impetrasse: ea videlicet intentione, ut ob tenorem arctioris vitae, ab institutionibus beati Augustini ad observantiassancti Benedicti Dei adjutorio sic transeant, ut tamen ab ejus magisterio qui unus est omnibus Magister in coelo et in terra , non discedant; illamque primam fidem, quam apud vos, imo quam primum in Baptismo promiserunt, non irritam faciant, sed salvam integramque custodiant. Talibus itaque taliter susceptis, absit ut sinceritatem vestram, aut in suscipiendo laesam, aut in retinendo laedendamest, coepta deserere, et ad vos redire velle contigerit invitos non detineamus. Alioquin, sanctissimi fratres, vestra non refert, ut spiritum libertatis qui in eis est, anathemate inconsulto frustra impedire nitamini: nisi forte quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
culcatꝰ nec milies si fieri possit occisꝰ
fraudab̾is a uictoria: tantum ne fu¬
gias. Sola causa qua ꝑdẽ possis uic¬
toriam: fuga ẽ fugiendo potesillã
amitt̾e̾: moriendo ñ potes. Et beatuᷤ
sipugnando moriaris: qͥa mortuus
mox coronab̾is. Ye aũ tͥ si declinando
pugnam ꝑdis & uictoriã simul et
coronã. Ed ip̃e aũtat a te fili dilectis¬
sime. qͥ in iudicio de hiᷤᷤ meis litteris
maiorẽ tͥ ht̃ inferre dãpnationẽ:
fuit lingonensium archidiaconus.

Expanded text:
culcatus, nec millies si fieri possit occisus, culcatus, nec millies si fieri possit occisus, fraudaberis a victoria, tantum ne fugias. Sola causa, qua perdere possis victoriam, fuga est. Fugiendo potes illam amittere, moriendo non potes: et beatus si pugnando moriaris, quia mortuus, mox coronaberis. Vae autem tibi, si declinando pugnam, perdis et victoriam simul et coronam! Quod ipse avertat a te, fili dilectissime, qui in judicio de his meis litteris majorem tibi habet inferre damnationem, FUIT LINGONENSIS ARCHIDIACONUS.
Abbreviated transcription (Latin):
nudũ in lectulo ꝙͣ. armatũ ĩ campo:
Exꝑgiscere. sume arma. & fuge ad cõ¬
militones tuos qͦs fugiens deserueras:
ut qͥ te abeis disuxerat ipse te de¬
nuo timor iungat. Qͥd armoꝵ refugiᷤ
pondus & asꝑitatẽ delicate miles: adũ¬
sariꝰ instans & cͥcumuolentia spicula
facient clipeũ ñ ẽẽ oneri: loricam ñ
sentiri uł galeam. Et qͥdem subito proce¬
denti de umbra ad solẽ de ocio ad labo¬
iem: graue cernit᷑ omẽ qđ incipit.
S pꝰquam ab his dissuescere & ad illa
se paulisꝑ assuescere ceꝑit usꝰ tollit dif¬
ficultatẽ: inuenitq facile ẽẽ. quod imn¬
possibile ante putauit. Solent etiam
fortissimi milites audita bucina añ
cong̾ssum t᷑pidare. at uͥ ad p̾liũ uen¬
tum fuĩt: spes uictoriȩ & timor ne
uincant᷑ reddit intͤpidos. Quid uͦ tu
t᷑pidas qͦm fr̃m unanimitas armatoꝵ
cͥcũmuniet. cui angłi assistent a lat̾e.
quẽ dux belli xͦ p̃ibit. suos animans

Expanded text:
nudum in lectulo, quam armatum in campo? nudum in lectulo, quam armatum in campo? Expergiscere, sume arma, et fuge ad commilitones tuos, quos fugiens deserueras; ut qui te ab eis disjunxerat, ipse te denuo timor jungat. Quid armorum refugis pondus et asperitatem, delicate miles? Adversarius instans et circumvolantia spicula facient clypeum non esse oneri, loricam non sentiri vel galeam. Et quidem subito procedenti de umbra ad solem, de otio ad laborem, grave cernitur omne quod incipit; postquam ab his dissuescere, et ad illa se paulisper assuescere coeperit, usus tollit difficultatem, invenitque facile esse quod impossibile ante putavit. Solent etiam fortissimi milites audita buccina ante congressum trepidare; at ubi ad praelium ventum fuerit, spes victoriae, et timor ne vincantur, reddit intrepidos. Quid vero tu trepidas, quem fratrum unanimitas armatorum circummuniet, cui Angeli assistent a latere, quem dux belli Christus praeibit, suos animans
Abbreviated transcription (Latin):
Si futam cogitas de ub̾ ociosis discussiouẽ.
non ualde displicebit silentium
se ꝑiculo ingesserint quod ddeclinauerant.
rursus fugarint hostes qͦs fugiebant.
Et qr omne rarump̾ciosum. gaudeo
te de ilł posse ẽẽ qͥ qͣnto rariores. tanto
apparebunt ẽẽ głosiores. Alia autẽ si
multũ tunidꝰ es. cur uł times uͥ ñ est
timor: ñ aũ times uͥ magiꝰ ẽ. tim̃dũ:
An qͥa fugisti ex acie putas te manus
hostiũ euasisse : libentiꝰ te uisequit᷑
adu̾sariꝰ fugientẽ. qͣm sustineat repug¬
nantem: & audatiꝰ insistit a t̃go qͣm re¬
sistit in faciẽ. Securꝰ nunc ꝓiectis armiᷤ
capis matutinos sompnos. cum illa
hora xͦ iesurrȩxerit: & ignoras qͦd exar¬
mat᷑. & tu timidior. & hostib minus
tim̃idꝰ sis: armatoꝵs multitudo cir¬
cumuallauer̃t domũ: & tu dormis:
Iam ascendunt agger̃ẽ iam dissipant
sepẽ: iam irrͣunt ꝑ posticiũ. Tuciꝰ ne ẽ.
gͦ tͥ ut te inueniant solũ ꝙͣ. cũ aliis:

Expanded text:
Si futuram cogitas de verbis otiosis discussionem , non valde displicebit silentiumse periculo ingesserint quod declinaverant; rursus fugarint hostes quos fugiebant. Et quia omne rarum pretiosum; gaudeo te de illis posse esse, qui quanto rariores, tanto apparebunt gloriosiores. Alias autem si multum timidus es, cur vel times ubi non est timor, non autem times ubi magis est timendum? An quia fugisti ex acie, putas te manus hostium evasisse? Libentius te insequitur adversarius fugientem, quam sustineat repugnantem; et audacius insistit a tergo, quam resistat in faciem. Securus nunc projectis armis capis matutinos somnos, cum illa hora Christus resurrexerit: et ignoras quod exarmatus, et tu timidior, et hostibus minus timendus sis? Armatorum multitudo circumvallaverunt domum, et tu dormis? Jam ascendunt aggerem, jam dissipant sepem, jam irruunt per posticum. Tutiusne est ergo tibi ut te inveniant solum, quam cum aliis;
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis uĩȩ idicia mirantib nob̾. & con¬
gratulantib p̾fert. S quod de laudibꝰ
tam excellentia p̾misistis. & si ad humi¬
litatis qͦ formam qͣnͣtum ex uob̃ ẽ non
mediocrit᷑ instruere nos potuit. conscĩaᷤ
tamen nr̃as multo inferiꝰ iacentes qͣntũ
in nob̾ ẽ uehement᷑ extr̃uit. Quis enim
nr̃m suam attendens conu̾sationem tan
ta de se & tam indebita sine magno uł
metu uł ꝑiculo possit audire: De huiꝰ¬
modi quippe alieno seu etiam ꝓprio
iudicio committ̾e: securum non ẽ. Qi

Expanded text:
ritatis vestrae indicia, mirantibus nobis et conritatis vestrae indicia, mirantibus nobis et congratulantibus praefert. Sed quod de laudibustam excellentia praemisistis; etsi ad humilitatis quoque formam quantum ex vobis est non mediocriter instruere nos potuit, conscientias tamen nostras multo inferius jacentes, quantum in nobis est, vehementer exterruit. Quis enim nostrum suam attendens conversationem, tanta 14 de se et tam indebita, sine magno vel metu, vel periculo possit audire? De hujusmodi quippe alieno, seu etiam proprio se judicio committere, securum non est. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
durat: ad sunt angłi spectatores & ꝓtec¬
tores. adest ipse dñs aduitor. & susceptor.
qͥ docet manꝰ tuas ad p̃lium: & digitos
tuos ad bellum. Ecedamꝰ in adiutorium
fr̃m. ne si forte sine nob̾ pugnent. sine
nob̾ iuncant. sine nob̃ ing̾diantur. no¬
uissime cum clausa fui̾t ianua. sero pul
ad penam. Si te xͦ agnoscit in bello. re¬
cognoscet in celo: & sicut ꝓmisit mani¬
festabit tͥ seipsum. Si tam̃ & tu peniten¬
do. resipiscendo talem ex te exibueris.
ut cum fiducia dicere possis. tc̃ cognoscã
sicut & cognitꝰ sum. his int̾im ãmoniti¬
onib uerecundũ adolescentis animum.
pulsatum eẽ. sufficiat. Iam eñ nr̃is etiã
p̃cib ꝓ eo diuina pulsan: da ẽ pietas.
Que si ad ictus nr̃arum inuectionum eius
mentem uł parum mollitam inuenerit:
confido de ipsa qͦd citiꝰ nos de ipso letifica
xortatio illa in litteris stola. uͭł.¬
ur̃is tam salubris. tam compen¬
diosa. magna scientiȩ mira ca¬

Expanded text:
durat. Adsunt Angeli spectatores et protecdurat. Adsunt Angeli spectatores et protectores: adest ipse Dominus adjutor et susceptor, qui doceat manus tuas ad praelium, et digitos tuos ad bellum . Procedamus in adjutorium fratrum, ne si forte sine nobis pugnent, sine nobis vincant, sine nobis ingrediantur; novissime cum clausa fuerit janua, sero pulsad poenam. Si te Christus agnoscit in bello, recognoscet in coelo; et sicut promisit, manifestabit tibi se ipsum ; si tamen, et tu poenitendo et resipiscendo talem te exhibueris, ut cum fiducia dicere possis: Tunc cognoscam, sicut et cognitus sum . His interim admonitionibus verecundum adolescentis animum pulsatum esse sufficiat. Jam enim nostris etiam precibus pro eo divina pulsanda est pietas; quae si ad ictus nostrarum invectionum ejus mentem vel parum mollitam invenerit, confido de ipsa, quod citius nos de ipso laetificaortatio illa in litteris vestris tam salubris, tam compendiosa, magna quidem scientiae mira cha
Abbreviated transcription (Latin):
quib oꝑiamur. ñ quib lascullamꝰ. non
si nulari uł placere studeamꝰ. S ħ facuiĩ
inquis cum quib habito: si ñ facio qͦd
cetĩ. de singłaritate notabor. Propt̃ea un¬
qͣm exi de medio eors. ne aut in urbe
notabilit̃ uiuas. aut exemplo ꝑeas ali¬
orum. Quid agis in urbe delicate mi-¬
les: Cõmilitones tui. quos fugiens de¬
seruisti. pugnant & iuncunt. pulsant
& intrant: celum rapuint & regnant.
Et tu sedens suꝑ ambulatorẽ tuum in¬
dutus purpura & bysso. circumis platea.
uicos ꝑambulas: hec sunt pacis orna¬
menta: ñ belli munim̃ta. an dicis pax. &
ñ ẽ paxe Purpura non pulsat libidinem:
ñ suꝑbiam. ñ auariciam repellit. & si qua
sunt alia ignea inunici iacula: ñ extin¬
guit. Deniq quod magis metuis: febrem ñ
ꝓhibet. mortẽ ñ arcet. Ubi sunt arma
bellica: ybi scutum fidi: uͥ galea salutiꝰ.
uͥ patientiȩ lorica:. Quid trepidas: Plu¬
res sunt nob̾cum qͣm cum ilł. Sume ar¬
ma. resume iires. dum adhuc p̃lium

Expanded text:
 lasciviamus, non simulari, vel placere studeamus. Sed hoc faciunt, inquis, cum quibus habito; si non facio quod caeteri, de singularitate notabor. Propterea, inquam, exi de medio eorum. ne aut in urbe notabiliter vivas, aut exemplo pereas aliorum. 12. Quid agis in urbe, delicate miles? Commilitones tui quos fugiens deseruisti, pugnant et vincunt; pulsant et intrant; coelum rapiunt et regnant - et tu sedens super ambulatorem tuum, indutus purpura et bysso, circuis plateas, vicos perambulas? Haec sunt pacis ornamenta, non belli munimenta. An dicis, Pax et non est pax? . Purpura non propulsat libidinem, non superbiam, non avaritiam repellit; et si qua sunt alia ignea inimici jacula, non exstinguit. Denique, quod magis metuis, febrem non prohibet, mortem non arcet. Ubi sunt arma bellica? ubi scutum fidei? ubi galea salutis? ubi patientiae lorica? Quid trepidas? Plures sunt nobiscum, quam cum illis. Sume arma, resume vires, dum adhuc praelium
Abbreviated transcription (Latin):
um uictum ac simplicẽ uestitum de ai¬
tario retines. tuum ñ ẽ: rapina ẽ. sacͥle¬
gium ẽ. Orabat quidẽ sapiens tantum
uictui suo tͥbui necessaria: ñ suꝑflua.
Habentes ait apłs uictum & uestitũ:
ñ uictũ & ornatum. E qͥdam alius sc̃s.

Expanded text:
um victum ac simplicem vestitum de alum victum ac simplicem vestitum de altario retines, tuum non est; rapina est, sacrilegium est. Orabat quidem sapiens tantum victui suo tribui necessaria non superflua . 13 Habentes, ait Apostolus, victum et vestitum ; non, Victum et ornatum. Et quidam alius sanctus:
Abbreviated transcription (Latin):
strum elegeras: Quid tͥ cum scło: qui
scłm sp̃ueras: fuues cecidunt t̾ in pre¬
claris: & tuopib inhias t̾renis: Siuus
hr̃e simul & ħ & illa: breuit̃ tͥ respon¬
deb itur. Memento fili: quia recepisti
bona in uita tua. Recepisti dix̃. ñ rapi¬
isti: ne etiam de ħ t̾ frustra blandia¬
ris quod tiuis contentꝰ: aliena ñ rapiaˢ.
Ueruntñ que sunt illa tua᷑ Benefici¬
a eccłȩ : Recte. Quia surgis ad uigilia:
uadis ad missas: horis chorũ nocturm
diurnisq frequentas. Bene facis. Sic erels
p̃bendam gratis ñ accipis. Dignuinẽ. qui
altario deseruit : de altario uiuat. Conce¬
ditur gͦ tͥ ut si bene deserius: de altario
uiuas. Non aut̃ ut de altario luxurieri.
ut de altario suꝑbias. ut inde compares
t frena aurea. sellas depictas. calcaria
deargentata. uaria. grisiaq pellicta. a
collo & manib ornatu purpureo diuer¬
sificata deniq quicquid pret̃ necessari¬

Expanded text:
strum elegeras? quid tibi cum saeculo, qui strum elegeras? quid tibi cum saeculo, qui saeculum spreveras? Funes ceciderunt tibi in praeclaris, et tu opibus inhias terrenis? Si vis habere simul et haec et illa, breviter tibi respondebitur: Memento, fili, quia recepisti bona in vita tua . Recepisti dixit; non, Rapuisti: ne etiam de hoc tibi frustra blandiaris, quod tuis contentus, aliena non rapias. Verumtamen quae sunt illa tua? Beneficia Ecclesiae? Recte. Quia surgis ad vigilias, vadis ad missas, horis chorum nocturnis diurnisque frequentas; bene facis. Sic Ecclesiae praebendam gratis non accipis. Dignum est ut qui altario deservit, de altario vivat. Conceditur ergo tibi, ut si bene deservis, de altario vivas; non autem ut de altario luxurieris, ut de altario superbias, ut inde compares tibi frena aurea, sellas depictas, calcaria deargentata, varia griseaque pellicea a collo et manibus ornatu purpureo diversificata. Denique quidquid praeter necessari
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Calix demonior: crapula &e ebrietas
ẽ. Que cum impleiui̾nt uł mentẽ uel
uentrẽ tuum : xͦ in te ñ inuenit locum.
Nonmueris qͦd dico In domo auuncłi
tui ñ potes inebriari ab ub̾tate domꝰ di.
Cur inquis: Quia domꝰ deliciarum est.
Quomͦ ignis & aqͣ simul eẽ ũ possunt:
sic sp̃uales & carnales deliciȩ. in eodem
se ñ patiuntur. Ybi crapulam ructan
ñ dignatur. Ubi curiosa ciborũ diu̾sitaᷤ.
uͥ diuitis suppellectilis discolor uarieta.
oculos parit̃ pascit & uentrem: celestiˢ
panis ieiunã deserit mentẽ. Fia letare
uiuenis in adolescentia tua: ut decedẽ¬
te pariter cum etate temꝑali leticia.
succedat que te absorbeat et̾̃na tͥsticia.
S absit ħ ab adolescentulo nr̃o. au̾tat
hd̾s a puero suo. Quinpotiꝰ disꝑdat ds
uniu̾sa labia dolosa. eorũ qui sͥ tale
consilium donant. qͥ dicunt t̾ cotidie
euge euge. & querunt animã tuam.
medio eor: Quid facis in urbe qͥ clau¬

Expanded text:
x daemoniorum crapula et ebrietas est; quae cum impleverint vel mentem vel ventrem tuum, Christus in te non invenit locum. Non mireris quod dico. In domo avunculi tui non potes inebriari ab ubertate domus Dei. Cur, inquis? Quia domus deliciarum est. Quomodo ignis et aqua simul esse non possunt, sic spirituales et carnales deliciae in eodem se non patiuntur. Ubi crapulam ructantnti propinare non dignatur. Ubi curiosa ciborum diversitas, ubi divitis supellectilis discolor varietas oculos pariter pascit et ventrem, coelestis panis jejunam deserit mentem. Eia laetare, juvenis, in adolescentia tua, ut decedente pariter cum aetate temporali laetitia, succedat quae te absorbeat aeterna tristitia. Sed absit hoc ab adolescentulo nostro, avertat hoc Deus a puero suo. Quin potius disperdat Dominus universa labia dolosa eorum qui tibi tale concilium donant, qui dicunt tibi quotidie, Euge, euge; et quaerunt animam tuam. medio eorum? Quid facis in urbe, qui clau
Abbreviated transcription (Latin):
tu tuo iudicium meũ ꝓdeat: ocłi tui ui¬
deant equitates. Uideant & iudicent.
quid potiꝰ stare debuerit. an uotũ patͥs
de filio. an filii de se ip̃o: p̃sertim cũ filiꝰ
aliquid maiꝰ deuouerit. Uideas & famu¬
lus tuus legis lator nr̃ benedictꝰ qͦ regłariꝰ
fuĩt. utrum qͦd factum ẽ de infantulo
nesciente ip̃o. an qđ ip̃e ꝑ se pꝰmodum
sciens & prudens fecit. cum iã etatem
hr̃ẽt: ut de se loqueret᷑. Quãqͣm dubiũ
ñ sit. ꝓmissum illum fuisse: ñ donatum
Nec enim peticio qͣm regła p̃cipit. ꝓ eo fcã
fuit a parentib. nec manꝰ illiꝰ cum ipsa
peticione inuoluta. palla altaris. ut sic
si cum t̾ra eum receꝑunt. cur ñ & cũ
t̃ra eum retinuerunt: An forte require¬
bant magis datum qͣm fructum. et
pluris estimata ẽ. t̾ra qͣm anima: alio¬
qͥn oblatꝰ monastĩo. qͥd querebat in scło:
uenisti cist̾cium. Quesisti. petisti. pulsa¬
stir s tui adhuc teneritudine. te licet

Expanded text:
tu tuo judicium meum prodeat, oculi tui vitu tuo judicium meum prodeat, oculi tui videant aequitatem . 8. Videant et judicent, quid potius stare debuerit, an votum patris de filio, an filii de se ipso, praesertim cum filius aliquid majus devoverit. Videat et famulus tuus legislator noster Benedictus, quid regularius fuerit, utrum quod factum est de infantulo, nesciente ipso; an quod ipse per se postmodum prudens et sciens fecit, cum jam aetatem haberet ut de se loqueretur. Quanquam dubium non sit; promissum illum fuisse, non donatum. Nec enim petitio quam Regula praecipit, pro eo facta fuit a parentibus; nec manus illius cum ipsa petitione involuta palla altaris, ut sic si cum terra eum receperunt, cur non et cum terra eum retinuerunt? An forte requirebant magis datum quam fructum, et pluris aestimata est terra quam anima? Alioquin oblatus monasterio, quid quaerebat in saeculo? venisti Cistercium. Quaesisti, petisti, pulsasti; sed pro tui adhuc teneritudine, te licet