comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam undiq gentes cõnementes hĩtaculũ
querunt et in eo hospiciũ manentes aditum
expectant suꝑne patric¶Ciprgeum est constructũ¬
sub terris edificium quod uos antrum uel spe¬
lucam dicimus ¶Solarium qd̾ soli et aure pa¬
teat quał fuit locus in quo daurd bersa bee lauã¬
tem asperit adamauit. Cuns patet qr xp̃t¬
utens eccłiam degentib se a pectatis ꝑ penitẽ¬
cie lacrunas atq baptisim sacramẽtum puri¬
ficanteni eius spẽm concupiunt et sibi sponsã
assctiare desiterauit ¶ Et teuotochiũ uero ẽ
hĩtaciilum factum ad suscipiẽdum pegruo
itaq cumi sosolimam anticchus obsiteret hyr¬
camis princeps utcoꝵ reserato daud seplebao
tria milia auri talenta inte abstraxit. ex quib
ct̃t. anthiccho tedit ut obsidionem teluiquerer
atiꝵ ut facti mudiam demueret fertur ex rebqua
aduentua suscipet paupiun et pegilnor.pñ¬
et iuctabilum supsit nami er greco uilatuiã te¬
uorcchiumi peg morum suscẽptio nua cupatur

Expanded text:
quam undique gentes convenientes habitaculum quaerunt, et in eo hospitio manentes aditum exspectant supernae patrisub terris aedificium, quod nos antrum vel speluncam dicimus. Solarium, quod soli et auris pateat, qualis fuit locus in quo David Bethsabee lavantem aspexit et adamavit. Cum Hier se a peccatis per poenitentiae lacrymas atque baptismi sacramentum purificantem, ejus speciem concupivit, et sibi sponsam associare desideravit. Xenodochium vero est habitaculum factum ad suscipiendos peregrinos. Itaque cum Hierosolymam Antiochus obsideret, Hircanus princeps Judaeorum, reserato David sepulcro, tria millia auri talenta inde abstraxit, ex quibus trecenta Antiocho dedit, ut obsidionem relinqueret. Atque ut facti inuidiam leuaret, fertur ea pecunia aduentum susciperet pauperum peregrinoret vocabulum sumpsit. Nam ex Graeco in Latinum xenodocheion, peregrinorum susceptio, nuncupatur.
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtas. has eĩ hanuibal post bella hispanie aceto n
sulphure dictus. uñ et gelxima cõstat a̾ hñc ab ea
ꝑte q̃ eurus uł affricus flat hr̃e speluucas plenas sul¬
phuns et usq ad mare dednctas q̃ speliuice recipiẽ¬
tes ĩ se fluctus nẽtũ creciuit qͥ agitatus ĩ ignẽ ex sulp¬
hure. uñ ẽ qd̾ indet᷑ ĩcẽdiũ ¶Pirmeꝰ et ip̃e acrebris
flnumiũ ignib inuicupetus. grece eĩ ignis pirus
uocat᷑. iste ẽ qͥ uit̾ galliã atq hyspanã qͣ de industͥ¬

Expanded text:
apertas. Has enim Hannibal post bella Hispaniae aceto rsulphure dictus, unde et gehenna. Constat autem ab ea parte, qua Eurus et Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris, et usque ad mare deductas, quae speluncae recipientes in se fluctus, ventum creant, qui agitatus ignem creat ex sulphure. Unde est quod videtur incendium. Pyrenaeus et ipse a crebris fulminum ignibus nuncupatus: Graece enim ignis pyr vocatur. Iste est, qui inter Galliam atque Hispaniam q
Abbreviated transcription (Latin):
tes hoĩes ac potẽtes excelsi atq ꝓceri qͣi ĩ libano mõ¬
te nascũtur. qͥ tũ ad nerã religionẽ dñi niiue ꝑne¬
uer̃t ¶ Sophim mons effitiym ĩ loco armatẽ. Sophim¬
u̾o intpͣtat᷑ specła sũ scopulꝰ et significat culmen
ꝑfeceois. Uñ legit᷑ ĩ regum. uis unũs fuisse de rama¬
theisophim de mõte effrayni. ĩ alta scił cõte placõe

Expanded text:
ites homines ac potentes excelsi atque proceri quasi in Libano monte nascuntur, qui tamen ad veram religionem Domini munere pervenerunt. Sophim mons Ephraim in loco Ramathem. Sophimero interpretatur specula, sive scopulus, et significat culmen perfectionis. Unde legitur in Regum vir unus fuisse de Ramatha Sophim de monte Ephraim, in alta scilicet contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ distabunit᷑ fibelib Nabon qd̾ ebraice dr. na¬
bo mons supiordcaẽ cõtra iericho ĩt̾re moab: ubi i
moyses mortuus ẽ et usq hodie cxtẽdit᷑ ĩscrto
irliario urb̾ esb oͣ oriẽtẽ plagam. Nciban g ͦ ĩt̾¬
p̃tat᷑ ĩ cõclusione. et significut t̾iumũ legis: sic̃¬

Expanded text:
sancti distribuuntur fidelibus. Naban, quod hebraice dicitur Nabo, mons super Jordanem contra Hierichum in terra Moab, ubi Moyses mortuus est, et usque hodie ostenditur in sexto milliario urbis Esbus contra orientalem plagam. Naban ergo interpretatur, in conclusione, et significat terminum legis, sic
Abbreviated transcription (Latin):
uitͤfecit chodorlnonior: menunt mõtes sebr et
yseias ĩ insione ydumee. Quid ã scyr qͥ int̾p̃tat᷑
pilosus uł ispidꝰ significet. ille qͥ hyscoriã iacob
et esan legit. et bñ ĩtelligit. facile dmosc̾e pot.
et ispidus nideos et łrticos secis uicioꝵ sordicos.
et fetidos expͥmit ¶ Bccil be miõ mons cͣcͣ libauũ. ĩ
funb allophyloꝵ ¶ Gelboe mõtes alienigenaꝵ
ĩserto lapide ascitoponui. ĩ gnib et uitus ẽ grã¬
dis qͥ appllatur gełb. ĩ huis occubuit saul ⁊ ionsi¬
tlan ob ꝯd̾male dixit eis dd̾ ditẽs. mõtes gelloe.

Expanded text:
r. Meminit montis Seir et Isaias in visione Idumaeae. Quid autem Seir, qui interpretatur pilosus vel hispidus, significet, ille qui historiam Jacob et Esau legit et bene intelligit facile dignoscere potest, et hispidus Judaeos et haereticos setis vitiorum sordidos et fetidos exprimit. Baal Hermon mons circa Libanum in finibus allophylorum. Gelboe montes alienigenarum in sexto lapide Ascitopolim. In quibus et vicus est grandis, qui appellatur Gelbus. In his occubuit Saul et Jonathan, ob quod maledixit eis David dicens: Montes Gelboe,
Abbreviated transcription (Latin):
desuorreoꝵ irami galcad filiꝰ machir fulii manasse.¬
¶ Ecilcad ã qͥ int̾ptatur acernus testimo nii. ułtnͣs¬
iingracõ testimonii significat sc̃am scͥpturt̃r. nn
qͣ fedus et pactũ int̾ dem̃i et hoĩes cõstitutũ legit᷑. ibi
¶ Gcd mons ĩ deserto ubi castra metati st̃ filii isrłic̃.
gebal dor̃. Porro samciritr̃a ar bitrẽtur hos duos mõ¬
tes uixͣ neapolimi ẽe. s utheñit̾ errc̾it. Pluruirũ
eĩ nit̾ se distant nec possũt inuitẽ bñditentiũ sine
maledicẽtiũ int̾ se andiri uoces qd̾ scͥptura cõmenio¬
reit. Eebal int̾p̃tat᷑ norago netus. garirmi mons
pͣ cc̃m mo̾tẽ gebal. Carizim intp̃tatur diuisio siue
loco mrͣ mõtẽ garizim uicẽdũt electi adbũdicẽd̾ eos
figuralit̾ uidicant. qͥ ũ metu pene s celestis ꝓmissi¬
onis amore succẽsi ncmũt exd salutẽ. Illi n̾o dum

Expanded text:
ad filius Machir, filii Manasse. Galaad autem, qui interpretatur acervus testimonii et transmigratio testimonii, significat sanctam Scripturam, in qua foedus et pactum inter Deum et homines constitutum legitur. Ibi d mons in deserto, ubi castra metati sunt filii Israel. Gebal dicitur. Porro Samaritani arbitrantur hos duos montes juxta Neapolim esse, sed vehementer errant. Plurimum enim inter se distant, nec possunt invicem benedicentium sive maledicentium inter se audiri voces: quod Scriptura commemorat. Gebapradictum montem Gebal. Garizim interpretatur divisio sive loco juxta montem Garizim incedunt electi ad benedicendum, eos figuraliter indicant, qui non metu poenae, sed coelestis promissionis amore succensi, veniunt ad salutem. Illi vero d
Abbreviated transcription (Latin):
di es nictorie receptin accipit sỹmbolum
uami aut per uocem tube aut per sỹmbo¬
lum aumonebatur exercitus. De bu¬
Ucina ẽ qua signũ dat᷑ ĩ hoste drã a ucce
qĩ aucuia uã pagaui agrestes q̃ ad oũe
usũ bucina ad cõpeta cõuccabãtur ꝓpriẽ

Expanded text:
ndi et victorie receptui accipit simbolum. Nam aut per vocem tube, aut per symbolum admonetur exercitus leucina est qua signum datur in hostem, dicta a voce, quasi vocina. Nam pagani agrestesque ad omnem usum bucina ad conpita convocabantur: propri
Abbreviated transcription (Latin):
gitatõnũ ĩpetu. fidei splendor obtenebres¬
cit. spei celsitudo cõtabescit amoris flam¬
ma refgescit. U̾m int̾ hꝰ mõdi ꝓcellas ad
pestas cõpescet refund tnͣquillitatẽ. portũ
salutis indulgebit. De turbine. Ca . xxuiii.¬

Expanded text:
gitationum impetu, fidei splendor obtenebrescit, spei celsitudo contabescit, amoris flamma refrigescit. Verum inter hujusmodi procellas, adpestates compescet, refundet tranquillitatem, portum salutis indulgebit. Libet inter haec pauci
Abbreviated transcription (Latin):
cara cõsumnt : sulphur. qr cogitatõnes e¬
oꝵ detestabili fetore sordestrut. ¶Spt pro¬
cellaꝵ dũ se tumltuosa mente ꝯtundũt.
ꝑs calicis eoꝵ. id ẽmẽsura. qr pułlitis
actib eb̃antur.¬

Expanded text:
cura consumit; sulphur, quia cogitationes eorum detestabili fetore sordescunt: spiritus procellarum, dum se tumultuosa mente confundunt: pars calicis eorum, id est, mensura, qua pollutis actibus ebriantur.
Abbreviated transcription (Latin):
gore ꝯt̾bat. ⁊ loꝯtollit ꝯsilio: repẽtĩa ꝑicli
magni᷑. ¶Tempestas eĩ ỹmbͥum aeris est
q̃tã ꝯcitata sedicio. in qͣ uehem̃t̾ t̾cemur
dũ aqͣꝵ mimietate uexam̃. Seqͥt᷑. Et in
na tua turbab̾ eos. Sepe ia dixi iram

Expanded text:
gore conturbat, et locum tollit consilio repentina periculi magnitudo. Tempestas enim imbrium, aeris est quaedam concitata seditio, in qua vehementer terremur, dum aquarum nimietate vexamur. Sequitur, et in ira tua conturbabis eos. Saepe jam d
Abbreviated transcription (Latin):
tnqͥllicas magna ¶Croploite a ⁊ nos sin¬
głi catholica fide instructi. signo d m̃ce cͥ¬
cis imibuti. dũ scłm relĩqn̾e disponimus.
naue ꝓfc̃o ꝯ ihũ conscendimꝰ mare tnsi¬
re conam᷑. S qͥ nõ tormitat  n  obdor
qñ crebescente int̾ medios u̾tutũ nisus ͥ¬

Expanded text:
nquillitas magna . Tropologice autem et nos singuli catholica fide instructi, et signo Dominicae crucis imbuti dum saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, mare transire conamur: sed qui non dormitavit neque obdormquando, crebrescente inter medios virtutum nisus
Abbreviated transcription (Latin):
sciãn legis uũ ĩ sacco bẽianim ĩuẽtus ẽ ciphꝰ io¬
seph qr ĩ corpore pauli toct̾ua celestis p̾fłget elcqui
¶Orca ẽ ampbore spẽs cuiꝰ ĩmore nocabulo urccus
diumutĩo niceolus Doliũ idẽ cuppa et cuppas a ca¬
piẽdo idẽ accipiẽto.⁊quã uel uinũ uccctas uũ et ca

Expanded text:
iam legis: unde in sacco Benjamin inventus est scyphus Joseph ; quia in corpore Pauli doctrina coelestis praefulgebat eloquii. Orca est amphorae species, cujus minore vocabulo urceus, diminutivo urceolus est. Dolium . . . Cupos et cupas a capiendo, id est, accipiendo aquam vel vinum, voc
Abbreviated transcription (Latin):
mauẽtib. Arbor autẽ balsamũ lignũ eiꝰ xilo balsamũ
dr᷑. fructꝰ siue seuiẽ carpobalsauiũ si icus opobalsamũ
qd̾ iteo cũ adiecttẽ sigͥficat᷑ eo ꝙ ꝑcussus ferreis iũcl
cortex ligni ꝑtau̾nas exiuui odoris gutta distiliat cu¬
ut rua eiuĩ g̾cosiuone ope dr̃ cuiꝰ guttã adultãt admix¬
to cỹprino olcoł melle s sicerꝰ ꝓbatur amelle si cũ lacte
lat et ut oleũ ĩ aqua sr̃natat et uestẽ maculat ¶Sal¬
saluia autẽ si pura fu̾int tũtũ uiu hñt ut si sole ex¬
cãduerĩt sustiĩe ĩ manu nõ possit. Huiꝰ ergo liquo¬

Expanded text:
manentibus. Arbor autem balsamum, lignum ejus xylobalsamum dicitur; fructus sive semen carpobalsamum, succus opobalsamum: quod ideo cum adjectione significatur, eo quod percussus ferreis vinculis cortex ligni per cavernas eximii odoris gutta distillat. Caverna enim Graeco sermone ope dicitur, cujus guttam adulterant admixto cyprino oleo vel melle; sed sincerus probatur a melle, si cum lacte lat, et ut oleum in aqua supernatat, et vestem maculat. Balsama autem si pura fuerint, tantam vim habent, ut si sol excanduerit, sustineri in manu non possint. Hujus ergo liquo
Abbreviated transcription (Latin):
tos. postea ꝙ durescũt erꝰ sutes ĩ a boꝵ firiuitatem
tur aũi lõga etate eoꝵ malicia cõualescat sic̃ et ĩ alio
lcco de tłib dr̃ urri sãgunũ et dolosi uõ duidiabũt
dies suos. Sequit᷑ celeritas ꝑoitõĩs coꝵ sicut urc̃tos
iuidẽtur et mortui st. om̃is eũi pcc̃or ĩpͣuitate degens
uitati moritur. Spinas eñ dĩcias et solitudiẽs secu¬
lares ip̃e doꝰ cũ exposiuss pabolã seuiẽtis ĩtpͥtatur ĩ e d̾¬

Expanded text:
em. tur quam longa aetate eorum malitia convalescat, sicut et in alio loco de talibus dicit: Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos . Sequitur celeritas perditionis eorum, sicut viventes, videntur, et mortui sunt: omnis enim peccator in pravitate degens veritati moritur. Spinas enim divitias et sollicitudines saeculares ipse Dominus, cum exposuisset parabolam sementis, interpretatur in E
Abbreviated transcription (Latin):
nel prurigo incõr hĩc c̃ iltõ ĩgenesi et sũpsdrĩa felia fi¬
tus et feciunt sibi proniata. let ẽ succĩttoria geit alunt
¶Capriticus anpllam eo ꝙ parietes qͥb ĩnascitur carpit
iũpit eiũ et ꝓdit ex latebris quib cõcepta ẽ. Alicapri¬
ficũ putãt dictũ ꝙ ficus arbor eius reb fungatur. aors
agcis uecata quã latiui rubũ applłaut ed ꝙ frua  nei
quio i ces to pastoꝵ fames ac penuria cõ fouetͤ h fouu

Expanded text:
vel prurigo vitiorum. Hinc est illud in Genesi: Et sumpserunt folia ficus, et fecerunt sibi perizomata , hoc est, succinctoria genitalium. Caprificus appellata eo quod parietes quibus innascitur carpit; rumpit enim et prodit ex latebris quibus concepta est. Alii caprificum putant dictum quod ficus arbor eius remedio fecundetur. Morus a Graecis vocata, quam Latini rubum appellant, eo quod fructus vel bus in deserto pastorum fames ac penuria confovetur: hujus
Abbreviated transcription (Latin):
błia eius. Per methaforã ut prmꝰ dixinꝰ uinee descͥ¬
bit posm iudeoꝵ quẽ sepsit augeloꝵ auxilio et lapides
elegit er eo ł ydola ueloĩa que dei cl̾tum pot̾ant ĩpedi¬
re et planauit eã iineã soreth. quã sdĩus sr̃nuarbꝰ
clectũ im̃pretatus ẽ E dificauit qͦ turrĩ ĩ ca. qr qͥcũ¬

Expanded text:
bilia ejus . Per metaphoram ut diximus vineae describit populum Judaeorum quem sepsit angelorum auxilio, et lapides elegit ex eo, vel idola, vel omnia, quae Dei cultum poterant impedire: et plantavit eam vineam sorech, quam solus Symmachus electam interpretatus est. Aedificavit quoque turrim in
Abbreviated transcription (Latin):
put mcũ. Est eñ oleũ ĩ bonã ꝑtẽ cãsplẽdoris pabulũ
limũs p̾stãs uitorẽ pit̾ et salutẽ ĩ malã u̾io ꝑtẽ sicut ħ
pouitut. oleum pcc̃orĩs est disccõ suuttata uͥboꝵ que
ad ulatoĩb et blãdimuẽtis ur̃as iẽtes uelud olei pĩ¬
guedo leuit̾ ĩg̃diẽs rigorẽ u̾itatis emollit et ad no¬
rias cegitatões aioris ficti pocius ostẽtutc̃e ꝑdu¬
iob petra mͥ fũdebat riuos olei et alibi cõputrescet
uigũ afacicolei. oleũ oꝑa nĩe ut ĩ psalmo et curo mea

Expanded text:
put meum . Est enim oleum in bonam partem causa splendoris, pabulum luminis, praestans nitorem pariter et salutem. In malam vero partem sicut hic ponitur oleum peccatoris est dadulationibus et blandimentis nostras mentes velut olei pinguedo leniter ingrediens, rigorem veritatis emollit, et ad noxias cogitationes amoris ficti potius ostentatione perduJob: Petra mihi fundebat rivos olei ; et alibi: Computrescet jugum a facie olei
Abbreviated transcription (Latin):
arabie siilis iualocidoui cuiꝰ iurgule ult᷑ ĩt cã uiucłe ror¬
toꝵ cau̾natim lacriuã fluiunt distillatõ eiꝰ ĩ t̾rã catẽs inũ¬
da nõ ẽ s cũ ꝓpͥe corticis sciobe s uãtur. illa autẽ q̃ ungis
et calauus ĩbeẜ it mudda ẽ et albida de huic fulua fit solis
cã et ipũstonir calamites pĩgues resniosa otoris iocuudi
humecta et ueluti mellosum niquorẽ euuttẽs. Storax hec
uecata qd̾ slt gutta arioris ꝓfiuiẽs congelate. uã g̾ti stiriã
gutram dicũt g̾ce hec sti rax latiue storite dr̃. hec ergo pig

Expanded text:
Arabiae, similis mali Cydonii, cuius virgulae inter Caniculae ortum cavernatim lacrimam fluunt. Distillatio eius in terram cadens munda non est, sed cum propriae corticis scrobe servatur. Illa autem, quae virgis et calamis inhaeserit, munda est et albida, dehinc fulva fit solis causa. Et ipsa storax calamites, pinguis, resinosa, odoris iucundi, humecta et veluti mellosum liquorem emittens. Storax autem dicta quod sit gutta arboris profluens et congelata. Nam Graeci stiriam gu
Abbreviated transcription (Latin):
expressit qui uimisa sacͣmenta xͥ non qiͣ per
figuram. s uelud p̃sencia p̃dicauit ¶Ierennas¬
interpretatur excelsus om̃. pro eo ꝙ dcm̃ est
ei. constituite suꝑ gentes et regna. ħ a̾ ĩ uer¬
bis et passionib suis mortem et passionẽ figͤa¬
uit dm̃i saluatoris Erechiel int̾pretatur for¬
positum in hac t̾rena ꝑegrinatione ppłu salu¬
taribus preceptis instigat.¶ Damel ndiciũ¬
dei. siue quod in p̾sbiteroꝵ idicio sentenciã
diuine examinatõnis exhibuit. dum reꝑta
coꝵ falsitate. susannam ab interitu lib̾auit
siue ꝙ dĩ uisiones et sompinia quib per sĩ¬
gula quedam enigiata futura monstraba¬
tur. sagaci mente oiscernens aꝑuit. Hu de¬
sid̾ior uir appellatus est qr pane desid̾ii nõ
manducauit. et uiu̾̃ concupĩe non bibit .i.
uitam celebre tenuit. et similitudinẽ huit¬
continencie siue coꝵ qui st̃ in ocio scõrũ et nõ
terreiuis rerũ copiis ab utumt Osee int̾preta¬
tur saluator aut salutaris. Dimi emi iram

Expanded text:
 per figuram, sed velut praesentia, praedicavit. Jeremiasinterpretatur excelsus Domini, pro eo quod dictum est ei: Constitui te super gentes et regna Hic autem in verbo et passionibus suis mortem et passionem figuravit Domini Salvatoris. Ezechiel interpretatur forpositum in hac terrena peregrinatione populum salutaribus praeceptis instigat. Daniel iDei, sive quod in presbyterorum judicio sententiam divinae examinationis exhibuit, dum reperta eorum falsitate Susannam ab interitu liberavit, sive quod visiones et somnia, quibus per singula quaedam aenigmata futura monstrabantur, sagaci mente discernens aperuit . Hic desideriorum vir appellatus est, quia panem desiderii non manducavit, et vinum similitudinem hcontinentiae eorum qui sunt in otio sancto, et non terrenis rerum copiis abutuntur. Osee interpretatur salvator, aut salvans. Dum enim iram
Abbreviated transcription (Latin):
que illĩnat onĩez hominẽ uenentẽ ĩ hunc
mũdũ. et ad quẽ in psalmis ꝓpb̾a ait. Illuim¬
uans tu mirabiłr a montib et̾nis. ħ ergo ex
galaad ẽ. qr ex scpͣturis sacris enis noticia per¬
cipitur.quẽ qui ibi corde credulo querit sine
dubio ĩuenitꝰ.Iepthe qui int̾p̃tat᷑ apiens
uł aurũ ẽ. hic post uctoriar filia ĩmola¬
uit redemptoris ostendens fignra. qui afa
bus pucipatũ accepit. qui om̃ia humane sa¬
lutis sacͣmenta tanꝙͣ iuratus explenit. et
qiͣ filiam ita carnem ꝓp̾am pro salute isrłis
ret. Sampson qui int̾p̃tatur sol cor uł soł
fortitudo. fuit eĩ u̾tus clarus ⁊ lib̾auit isrł de
ꝑ morteni ples lucrauit. płimos qr et mori¬
ens ꝙͣ uinus extiuxit. dalila que int̾p̾tatur
pauꝑcula uł situla. et sampson uerticẽ decal¬

Expanded text:
entem in hunc mundum ; et ad quem in psalmis Propheta ait: Illuminans tu mirabiliter a montibus aeternis . Hic ergo ex Galaad est, quia ex Scripturis sacris ejus notitia percipitur: quem qui ibi corde credulo quaerit, sine dubio invenit. Jephte qui interpretatur aperiens, vel apertum est. Hic post victoriam filiam immolavit, Redemptoris ostendens figuram, qui a fabus principatum accepit; qui omnia humanae salutis sacramenta tanquam juratus explevit, et quasi filiam, ita carnem propriam pro salute Israel ret. Samson interpretatur sol eorum, vel solis fortitudo. Fuit enim virtute clarus, et liberavit Israel de post mortem plures lucratur, plurimosque moriens quam vivus exstinxit. Dalila, quae interpretatur paupercula, vel situla, et Samson verticem decal
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ppłu indesto saluauit. ⁊ nni t̾ra reꝓmissionis
induxit ¶ste ibx mittit duos exploratores ab ie¬
richo irebẽ qui suscipnit᷑ a meretrice raib. Iħ̾c il¬
cabulo ondit et sc̃o. Iericho a quitas m̾dus ẽ¬
duo testamenta aixit. Nam ĩ eo ut credenciũ tidẽ
aut rebelliũ ꝑuicacia plemꝰ comprobar añ aduẽ¬
tũ iudica sin.qͣ exploratores duos loge̾ et emm̃i¬
geliũ destinauit. Raab uo que int̾ptatur latitudo
uł fames siue ipetꝰ typũ tenot ecc̾e que de extͣ

Expanded text:
m a deserto salvavit, et in terram repromissionis induxit. Iste Jesus mittit duos exploratores ad Jericho urbem, qui suscipiuntur a meretrice Raab. Jesus ilcabulo ostendit et facto. Jericho autduo testamenta direxit. Nam in eo ut credentium fidem aut rebellium pervicaciam plenius comprobaret, ante adventum judicii sui, quasi exploratores duos, Legem et Evangelium destinavit. Raab vero, quae interpretatur latitudo, vel fames, sive impetus, typum tenet E
Abbreviated transcription (Latin):
generi hianano tnͣsinissa nicħ prestitit. insi
quoo in miga solam austeritate ẜuitutis
monstͣuit imanitis filius mortuus hu̾ ai
geners figuram tenet. suꝑ quã xp̃c oscitans
sp̃m septiforis gr̾e sp̃itałr aspirant. per
quem a morte pc̃tor reunusca. Rcaman.
syrus significat ex gentib ppłm maculis.
delictoꝵ pollutũ. atq a xp̃o ꝑ sac̃menta bap¬
tismatis purificat᷑. E saias int̾pretatur sal¬
uator dm̃. Et merito saluatorem uniu̾sarum
genciũ eiusq sacͣmenta amplius quam cet̾i

Expanded text:
generi humano transmissa nihil praestitit, nisi generi humano transmissa nihil praestitit, nisi quod in virga solam austeritatem servitutis monstravit. Sunamitis filius mortuus humani generis figuram tenet, super quem Christus oscitans Spiritum septiformis gratiae spiritaliter aspirat, per quem a morte peccator reviviscat. Naaman Syrus significat ex gentibus populum congregatum, maculis delictorum pollutum, atque a Christo per sacramenta baptismatis purificatum. Isaias interpretatur salus Domini, et merito. Salvatorem enim universarum gentium, ejusque sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
stũ. Quod cũ iudiss omĩs popunis. cecidit ĩ
facieminam et ait. Dñs ip̃e ẽ deus. Ex hac
igitur cã tale prius nomen accepit. pro eo
est. ita xp̃c carnem suam inqua natus est
et passus. ⁊ resurrerit. assumpsit in celũ. ui¬
dua ad ꝙͣ mittitur helias pascendus ecc̃a est
nulia uirorũ de quibus ductũ helye qui nõ
curuauerũt genua añ baal. sigͣficanit mi¬
pleti draꝰ. enũciauerũt᷑. Helisens diu salus
int̾pretatur. uocabulũ a .i. ex futuri p̃sagio
suscepit. deaiq ⁊ mł̾tas u̾tutes fecit. et famẽ
pellens ppłm a morte saluauit. Hic eundez
maz hominis ac mortus membris sua mẽ¬
bra composuit. et nr̃e mortalitati sui cor¬
poris meoicinam aptauit. Pueri qui ĩ sul¬
tantes. helyseo clamabant. ascende calue e
loco caluarie crucifixũ. et capti aduobrur¬
sis. hoc ẽ tyto et nespasiano int̾ierunt. puer
helysei ami cũ baculo ad resuscitand̾ mulerio
ẽ filium missus trpum p̾sce legis ostendit. q̃

Expanded text:
stum. Quod cum vidisset omnis populus, cecidit in faciem suam et ait: Dominus ipse est Deus . Ex hac igitur causa tale prius nomen accepit, pro eo est, ita Christus carnem suam, in qua natus est et passus et resurrexit, assumpsit in coelum. Vidua, ad quam mittitur Elias pascendus, Ecclesia millia virorum, de quibus dictum est Eliae qui non curvaverunt genu ante Baal, sigmpleti, diabolo renuntiaverunt. Elisaeus Domini salus interpretatur. Vocabulum autem et idem ex futuri praesagio suscepit. Denique et multas virtutes fecit, et famem pellens populum a morte salvavit. Hic eumdem mam hominis, ac mortuis membris sua membra composuit, et nostrae mortalitati sui corporis medicinam aptavit. Pueri qui insultantes Elisaeo, clamabant: Ascende, calve, loco Calvariae crucifixum; et capti a duobus ursis, hoc est Tito et Vespasiano, interierunt. Puer Elisaei, qui cum baculo ad resuscitandum mulieris est filium missus, typum priscae legis ostendit: quae
Abbreviated transcription (Latin):
nixͣ iuystitũ sensũ quem melius rex iste ioathã
cuius iita et oꝑa landantur quã redempto¬
reui ur̃m sigrat̾icat. De quo psalmista ait.
icathan. exprimit. Int̾pretatur eĩ cõsũmatꝰ
siue ꝑfectus. Et de dño saluatore paulus ad
hebreos scribens ait. Et quidẽ cũ eẽt dei filiꝰ
didicit ex hus que passus ẽ obediencia. et
cõsũmatus fcũs ẽ. om̃ib obtemꝑantibus
sibi cã salutis et̾ne. Ip̃e edificauit portam
domini excelsam. qr ꝑ ip̃m introitus patet¬
de fidelib regmi celestis. Ego sũ inquit ostiu̾̃
ꝑ me si quis ingredietur saluabitur. Et
recte excelsa hec porta uocatur. qr de hac ea¬
dem psalmusta ait. Excelsus suꝑ om̃s gen¬

Expanded text:
icum vero sensum, quid melius rex iste Joathan, cujus vita et opera laudantur, quam Redemptorem nostrum significat? De quo psalmista ait: athan exprimit. Interpretatur enim consummatus, sive perfectus. Et de Domino Salvatore Paulus ad Hebraeos scribens ait: Et quidem cum esset Filius Dei, didicit ex his, quae passus est, obedientiam, et consummatus factus est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis aeternae . Ipse aedificavit portam domus Domini excelsam, quia per ipsum introitus patet fidelibus regni coelestis: Ego sum, inquit, ostium: per me si quis ingredietur, salvabitur . Et recte haec excelsa porta vocatur, quia de hac eadem Psalmista ait: Excelsus super omnes gen
Abbreviated transcription (Latin):
sias. qui int̾pectatur ppłm tossens significat
nialos recurros. qui ppłm dei uorio errore u¬
nepͣuis exemplis suis tollũt auera religiõ¬
ne et inducũt in errorem atq p̃uam con¬
usacionem qui idelisz sic amasias simuiã
in aliquib bonos se ẽe̾. s tũ non st̃. qr pe.ter¬
tũ cor nõ hñt in cultu dei. s mutantes atq
recta egit diumo oꝑe aduitus płima cõmi¬
sit. felicit᷑ bella et ubiq de hostib triumpha¬
uit. s postꝙͣ ꝑ supbia illicita temptauit le¬
pra ꝑcuslus ⁊ nõis et honoris simił fuscauit
digntate hic rex qui ob iueritũ suorum
scelerum infronte contagio lepre perfun¬
ditur. regnũ iudicat ndeoꝵ qui dedecus ⁊ ma¬
culas perfidie infronte gerũt uhi signũ cru¬
cis portare uoluerũt Ioathan qui int̾p̾tatur
cõsu̾̃matus uł perfectus est. secutus pulcra

Expanded text:
s, qui interpretatur populum tollens, significat malos rectores, qui populum Dei noxio errore sive pravis exemplis suis tollunt a vera religione, et inducunt in errorem atque pravam conversationem; qui videlicet, sicut Amasias, simulant in aliquibus bonos se esse, sed tamen non sunt, quia perfectum cor non habent in cultu Dei, sed nutantes atque recta egit, divina ope adjutus, plurima commisit feliciter bella, et ubique de hostibus triumphavit. Sed postquam per superbiam illicita tentabat, lepra percussus, et nominis et honoris simul fuscavit dignitatem. Hic rex, qui ob meritum scelerum suorum in fronte contagio leprae perfunitur, regnum indicat Judaeorum, qui dedecus et maculas perfidiae in fronte gerunt, ubi signum crucis portare noluerunt. Joathan, qui interpretatur consummatus vel perfectus, secu
Abbreviated transcription (Latin):
eus interpretatur in latinũ festinus et letus
resonat. destructũ enĩ templũ edificandum
ꝓpħ̾at et post luctũ captinitatis regressionis
leticia predicat ¶Racharias int̾pretat᷑ inẽo¬
ria dñi. septuagessimo emĩ anno desolonis
dei ppłs et reedificata ẽ. et urbs. et templũ
Isti eñi duo ꝓpħe figura gestauerũt sa

Expanded text:
 Aggaeus in Latino festinus et laetus resonat. Destructum enim templum aedificandum prophetat, et post luctum captivitatis regressionis laetitiam praedicat. Zacharias interpretatur memoria Domini. Septuagesimo enim anno desolationis Dei populus, et reaedificatum est urbs et templum. Isti enim duo prophetae figuram gestaverunt sa
Abbreviated transcription (Latin):
ad maiores natu et optimates qui erant
in cruitate. ut intrcductis flis testibus te¬
scimoniũ fłm ꝯcͣ naboth ponerent ꝙ bñdi¬
riss dm̃ et rege. et sic eductũ de ciuitate la¬
pidarent. ut moreretur cum sonagoga ꝑ pon¬
tifices scr̃bas et phiscos mediata ẽ mortẽ xp̃i
Inc gͦ aclas ueros propbas der spuens. flos ꝓ¬

Expanded text:
majores natu et ad optimates qui erant in civitate, ut, subintroductis falsis testibus, testimonium falsum contra Naboth ponerent quod benedixisset Deum et regem, et sic eductum de civitate lapidarent, ut moreretur, cum Synagoga per pontifices, scribas et Pharisaeos meditata est mortem Christi. Hic ergo Achab, veros prophetas Dei spernens, falsos
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣ echĩopes iuctoriar capet. et eos usq mt̾u
eius adiuuante contriti sunt s postea in def̾uis
relabens cũ auxilu assyrioꝵ ocͣ baissa regem.
isrł quesiss. et a namar ꝓpb̾a ad se a dño mis¬
sũ. ut eũ inde corripet ininucła misiss. gͣit̾
inde dñm offendit. unde niste sibi dño retri¬
buente inicidit ni languore gͣuissimũ. et
pedũ dolore uehementissimu̾. in quo et obi¬
it. nec in infirmitate sua quefnit dñm. s
magis in medicoꝵ arte ꝯfidens delusus
est: Is itaq eos significat typice qui bona
nchoant in mitio s malo finiunt t̾mino.
unccione statim ĩ primordio uite sue pietatis
arripiunt oꝑa. s forcõre etate ac iuxta t̾mi

Expanded text:
contra Aethiopes victoriam caperet, et eos usque ad iejus adjuvante contriti sunt; sed postea in deterius relabens, cum auxilium Assyriorum contra Basa regem Israel quaesisset; et Anani prophetam ad se a Domino missum, ut eum i juste sibi Deo tribuente, incidit in languorem gravissimum, et pedum dolorem vehementissimum, in quo et obiit. Nec in infirmitate sua quaesivit Dominum, sed magis in medicorum arte confidens, delusus est. Is itaque eos significat typice, qui bono inchoant initio, sed malo finiunt termino, unctione, statim in primordio vitae suae pietatis arripiunt opera, sed fortiori aetate, ac juxta termi
Abbreviated transcription (Latin):
alii agrum ex greco noĩari manifestius
credũt uñ et iuilla grete. coragros dicitur
¶um̃ia a uallo. id ẽ agg̾e̾ terre nunicupata
q̃d ꝓlinntẽ conctitu solet Posessões sunt agri late pa¬
tẽtes publici pͥnati q quos imicio nõ mãcipatc̃e s quis
ut potuit occurait atq possedit. uñ et nuuicipatõ
¶Sm̃ous dictus eo ꝙ funtatur uei stabiliatur patͥmoĩ¬
imi. Fundus & urbanũ edifitiũ et ructicũ ẽ ĩtellige̾dũ¬
ditur. & eĩ aruus ẽ ager id ẽ scciona a consitus id est
aptus arlorib r pasciuis qui hbis tm̃ ⁊ aminalib ua
cat & forid ꝙ sunit orti apib congruẽtes et florib
qd̃ ⁊̃ iirgilius in quatuor libros georgicoꝵ secutꝰ ẽ¬

Expanded text:
Alii agrum ex Graeco nominari manifestius credunt. Unde et villa Graece †coragros† dicitur. Villa a vallo, id est aggere terrae, nuncupata, quod pro limite constitui solet. Possessiones sunt agri late patentes publici privatique, quos initio non mancipatione, sed quisque ut potuit occupavit atque possedit; unde et nuncupati. Fundus dictus quod eo fundatur vel stabiliatur patrimonium. Fundus autem et urbanum aedificium et rusticum intellegenduiditur: aut arvus est ager, id est, sationalis; aut consitus, id est, aptus arboribus; aut pascualis, qui herbis tantum et animalibus us, quod sunt horti apibus congruentes et floribus. Quod etiam Vergilius in quattuor libros Georgicorum secutus e
Abbreviated transcription (Latin):
artorẽ solis et rudios tectiuãtos. aue nt inde e hoĩes uel¬
bestiolas que mstdiari solẽt nati frugib abigãt. hanc
rustiti cãpaniã uccanit qd̃ inũ tantũ capiat. Casasũ
teginiũ post̾ ogestatẽ p̾sentis inte signnficare. uñ le¬
giuit᷑ patres nr̃i int̾ra pegrinatoĩs suc casiss hĩtare. et

Expanded text:
ardorem solis et radios declinandos, sive ut inde, ardorem solis et radios declinandos, sive ut inde, bestiolas, quae insidiari solent natis frugibus, abigant. Hanc rustici capannam vocant quod unum tantum capiat. Casa sive tugurium possunt egestatem praesentis vitae significare. Unde legitur , patres nostros in terra peregrinati
Abbreviated transcription (Latin):
ditur qr prius actiua uta opa congregat ⁊ post mo¬
dũcarins sensũ ꝑ cõtemplatõnẽ mortuũ hinc mũto
funditus cccłtat. Item sepłthrum memoria mortiᷤᷤ
et resurrectoĩs dm̃ ĩtłłigitur in ysaia et erit sepłchrũ
eius głiosum Sepłchrum corpus pectatis subditum
sine suuulatores quiq ut ineunͣgelio ue nob̾ phari¬
sei et scribe qui sumles estis sepłchris tealbatis ¶Sos¬
sa tap̃natõ p̾tatoꝵ ut in psalmo ut mitiges cũ a dieb
dya ᷝ ͥ uel auti xp̃i ut in ꝓpħa et indagabut assur. id est
antixp̃m ni fossa membroth ¶fouca tolus uel iaqueus
in mortẽut in ꝓsalt̾io lacũ aperuit et effodit eũ et i¬
adit infoneã quã fecit fouea heretica deceptõ ut ĩ sa
agreste hĩtaculum palis atq uirgi iltiᷤᷤ
arimdinib qr contextũ quib possunt
homines tueria uistigoris uel caloris
miurria ¶Euguriũ casula ẽ quã facunit
sibi custotes uincaꝵ ad tegmen su qiͣ teguriũ siue pp̃

Expanded text:
tivae vitae opera congregat, et postmodum carnis sensum per contemplationem mortuum huic mundo funditus occultat. Item sepulcrum memoria mortis et resurrectionis Domini intelligitur, ut in Isaia: Et erit sepulcrum ejus gloriosum . Sepulcrum corpus peccatis subditum, sive simulatores quique, ut in Evangelio: Vae vobis, Pharisaei et scribae, qui similes estis sepulcris dealbatis . Fossa, damnatio peccatorum, ut in Psalmo: Ut mitiges eum a diebus diaboli vel Antichristi, ut in propheta: Et indagabunt Assur, id est, Antichristum, in fossa Nebroth . Fovea dolus vel laqueus in mortem, ut in psalmo: Lacum aperuit et effodit eum, et incidit in foveam quam fecit . Fovea haeretica deceptio, ut in Saagreste habitaculum palis atque virgultis arundinibusque contextum, quibus possint homines tueri a vi frigoris, vel caloris injuria. 2. Tugurium casula est, quam faciunt sibi custodes vinearum ad tegimen sui, quasi tegurium, sive propter
Abbreviated transcription (Latin):
tes cũ dispensatione pauꝑib erogare. meliꝰ ẽ ꝓ
intẽcõe sequẽdi dñm in semł donare et absolutũ
sollicitudĩe egere cũ xͦ¶paritũ duaꝵ pꝰ baptis
mũ matronaꝵ cłicũ nõ ordinandũ. neq eum
qui unã quidẽ. s ocubiã nõ matronã habuit
nec illũ qui uiduã ⁊ repudiata us m̾etricẽ ĩ
matrimonio sũpsit. nec eũ qui sem ip̃m ab¬
scidit quolib corꝑis sui membro indignatõ¬
ne aliqͣ. uł iusto ĩ iustone timore suꝑatus trũ¬
cauerit. neq illũ qui usuras accepisse cõuinti¬
tur. aut in scena lufisse noscit᷑. neq eũ qui pu¬
bilica penitencia mortalia cria deflet. nec illũ
qui aliqñ ĩ furiã u̾sus ĩsamuit. uł afflacõne
draboli uexatus ẽ. nec eũ qui ꝑ ambicionem

Expanded text:
tes cum dispensatione pauperibus erogare: melius est pro intentione sequendi Dominum insimul donare, et absolutum sollicitudine egere cum Christo. Maritum duarum posmum matronarum clericum non ordinandum; neque eum qui unam quidem, sed concubinam, non matronam habuit; nec illum qui viduam et repudiatam, vel meretricem in matrimonio sumpsit; nec eum qui semetipsum abscidit quolibet corporis sui membro indignatione aliqua, vel justo injustove timore superatus truncaverit; neque illum qui usuras accepisse convincitur aut in scena lusisse noscitur; neque eum qui publica poenitentia mortalia deflet; nec illum qui aliquando in furiam versus insanivit, vel afflatione diaboli vexatus est; neque eum qui per ambitionem
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Scoꝵ corꝑa ⁊ beatoꝵ martorũ reliquas ac si
xͣ menbͣ sincerissĩe honoranda. et basilicas
eoꝵ noĩb appellatas uelud loca dĩno cuitu
mancipata. affectu pussimo ⁊ deuocoe fidelis¬
caticummũ. ꝙͣuis ĩ bonis oꝑib defunctũ ui¬
baptisim sacramenta complent᷑ baptizatus
confitetuꝵ fidẽ suã corã sacerdote ⁊ ĩt̾ rogatus
respond ¶Hoc ⁊ martor corã ꝑsecutorẽ facit.
qui confitet᷑ fidẽ. ⁊ int̾rogatus respond. ille pꝰ

Expanded text:
 praecipue beatorum martyrum reliquias, ac si Christi membra, sincerissime honoranda, et basilicas, eorum nominibus appellatas, velut loca sancta divino cultui mancipata, affectu piissimo et devotione fidelis defunctum, vimartyrii sacramenta compleantur. Baptizatus confitetur fidem suam coram sacerdote, et interrogatus respondebit. Hoc idem martyr coram persecutore facit, qui et confitetur fidem, et interrogatus respondet. Ille post
Abbreviated transcription (Latin):
ciarũ copula. Sic̃ cherintꝰ. ⁊ marcion delerant.
uł ꝙ ad cibũ uł potũ ꝑtinz. sic̃ papia auctore
t̾remis ⁊ t̾cullianꝰ ⁊ lactanciꝰ adqui escũt. ne
ꝑ nusse ãnos pꝰ resurrectionẽ regnũ xͥ ĩ t̾ra
fut᷑um. ⁊ scõs cũ illo indelicus regnaturo
tuoꝵ resurrectiones gentes ignorantes din
in angulis trarũ ĩ carne refuandas que per
nillẽ anuos regni ĩ tra nistoꝵ ĩstigante dyͦ
mouende st̃ ad pugna gcͣ nistos regnantes
et dũo pro nistis pugnante ymbre ignco cõ¬
pescendas atq ita mortuos cũ cetĩs ĩ mpieta
te mortuis ad et̾na supplicia ĩ corruptibłi car¬

Expanded text:
iarum copulam, sicut Cerinthus et Marcion delirant: non quod ad cibum vel potum pertinet, sicut Papia auctore Terrenus et Tertullianus et Lactantius acquiescunt: neque per mille annos post resurrectionem regnum Christi in terra futurum, et sanctos cum illo in deliciis regnaturos tuorum resurrectiones gentes ignorantes Deum in angulis terrarum in carne reservandas: quae post mille annos regni in terra justorum, instigante diabolo, movendae sunt ad pugnam contra justos regnantes, et, Domino pro justis pugnante, imbre igneo compescendas; atque ita mortuas cum caeteris in impietate ante mortuis ad aeterna supplicia in incorruptibili car
Abbreviated transcription (Latin):
tura s a doͦ ĩuenta. qui ⁊ ip̃e bonꝰ adõ crea¬
cõmissus ẽ. excogitandi acceꝑat facultatem
suc malicie ĩ uẽtor. fieret ⁊ alioꝵ auctor. et
ex eo malĩ uł malicia ꝑcurrit int̾ cet̾as ro¬
nales creaturas. uñ cognostimꝰ nicħ eẽ nã¬
tura ũmitabile. ñ solũ dm̃ pr̃̾em ⁊ filiũ ⁊ spm

Expanded text:
am, qui et ipse bonus a Deo creacommissus est, et cogitandi acceperat facultatem; suae malitiae inventor, fieret et aliorum auctor, et ex eo malum vel malitia percurrerit inter caeteras rationabiles creaturas. Unde cognoscimus nihil esse natura immutabi
Abbreviated transcription (Latin):
regũ legitur dñm probasse peticõ salomoms qui petunt ¶¬
ab ip̃o sibi daricor doribile. ut iudicare poss ppłm sinm
et disc̾ñe int bonũ ⁊ malũ. Ubi ita scͥptũ est. placuit
ergo coram dũo ẜmo. ꝙ salomon rem huiꝰ modi po
stulassz ¶Et dieit dñs salomoni. Quia postulasti uer¬
bũ hoc. et non petisti tibi dies młtos. n diuicias amm¬

Expanded text:
Regum legitur Dominus probasse petitionem Salomonis, qui petiit ab ipso sibi dari cor docibile, ut judicare posset populum suum, et discernere inter bonum et malum; ubi ita scriptum est: Placuit serstulasset. Et dixit Deus Salomoni: Quia postulasti verbum hoc, et 364 non petisti tibi dies multos, nec divitias, a
Abbreviated transcription (Latin):
¶ de regum ⁊ militũ cunũq uocabuł atq affinitatib. de hõie
et ꝑtib eius et reliquis anmantib ¶ de laudib linguis
et herbis q̃ int̾ra gignũt᷑. De uarus artib getibratq
artificis et aliis młtis que abia in prohemio enumeran
curaui ¶ Se creu ei hoc totũ opus ut supͣ dixi ĩ xxͣ duos
libros disptiri. Sub quo mitn̾o uetus testamentum
legis diuine int̾pres beatus Pominꝰ complerñ se assemu.¬
it. ex cuiꝰ int̾p̃tacõe et erp̃dne. queda obscura in hoc opere
elucidam ¶ Euaũt eltte doirme et regũ b̾me. accẽptis
hus que tͥ tñsmisi. ictere eis ut dec et tam t̃ ꝙͣ illis¬

Expanded text:
 de regnis et militum civiumque vocabulis atque affinitatibus; de homine  de regnis et militum civiumque vocabulis atque affinitatibus; de homine et partibus ejus, et reliquis animantibus: de lapidibus, lignis et herbis, quae in terra gignuntur: de variis artibus atque artificiis et aliis multis: quae omnia in prooemio enumeraricuravi. Decrevi enim hoc totum opus ut supra dixi in viginti duos libros dispertiri: sub quo numero Vetus Testamentum legis divinae interpres beatus Hieronymus complexum se asseruit: ex cujus interpretatione et expositione quaedam obscura in hoc opere elucidavi. Tu autem, electe domine et regum charissime, acceptis his quae tibi transmisi, utere eis ut decet: et tam t
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. boc ẽ pr̃e et filio et spũscõ. uno ⁊ solo oĩpotente deo.
nxta ꝑuitatem ĩgera: nr̃i: qnͣtũ dĩa gr̾a me posse con¬
cessit scribendo aliqͣ disserm ꝓdostea uero de celestibus
et t̾restrib creaturis. non solũ de nat᷑a. s ꝑ de ii. et ef¬
fectib earũ ẜmonez bre iustitui. ut lectordiligens et
mysticũ sensũ sumł poĩta iueniret ¶ Et qr de sc̃is hõĩb
qui in uet̾i ⁊ nouo testamento cõmemorant᷑. coꝵq at
cionib mysticis. nec nõ ⁊ de locis in quib ħitabant sile¬
re me nõ ꝯuenit. noĩa ip̃oꝵ simł et locoꝵ ⁊ bebraica linga
in latinam tnͣsferre placuit. ut inde facilius mosticam
significacone explanare nossem. ¶Iddidi quoq ĩ p̾nti
opuscło non pauta de fide catholica et religione xp̃iana
pħis et magis. atq fsis diis . De linguis gencium.¬

Expanded text:
e, et Filio, et Spiritu sancto, uno et solo omnipotente Deo, e, et Filio, et Spiritu sancto, uno et solo omnipotente Deo, juxta parvitatem ingenii mei, quantum divina gratia me posse concessit, scribendo aliqua disserui. Postea vero de coelestibus et terrestribus creaturis, non solum de natura, sed etiam de vi et effectibus earum, sermonem habere institui: ut lector diligens inmysticum sensum simul posita inveniret. Et quia de sanctis hominibus qui in Veteri et Novo Testamento commemorantur, eorumque actionibus mysticis, nec non et de locis in quibus habitabant, silere me non convenit: nomina ipsorum simul et locorum ex Hebraica lingua in Latinam transferre placuit, ut inde facilius mysticam significationem explanare possem. Addidi quoque in praese ti opusculo non pauca de fide catholica et religione Christiana: rrore, de philosophis et magis atque falsis diis, de linguis gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
mea puitate postulastis nobis dirigi fecilibent᷑ qd̾
petistis. et ip̃m opus uobis in uingniti duob libris
t̾mĩat̾ tnͣsims. ¶ Ut si serenitati ur̃e placuerit: coraui.
nobis relegifaciatis. ¶Et si aliquid in eo digni emẽ¬
datione reptũ fu̾it: cũ nr̃is sagacissims lectorib pro¬
ut rõ dictat illud emẽdare curetis. ¶Sut enĩ i eo pła
mani: ut lector prudens continuatim po̾ĩta meniret
hystoriam et mysticam singlarũ rerũ explanacõnem.
et sic satictate quodãmodo poss suo de siderio. in quo et ho¬
storie et allegorie ĩueniret mainfestacõm ¶Onde michi
nõ melius aliud udebatur huiꝰ oꝑis sume uicium: ꝙͣ
ab ip̃o coditore ur̃o qui om̃um rerũ est capud et ꝑnapni.
¶Quia quidquid na r᷑ ałr sb̾sistit aut auctorant creator
oĩum est. aut ab eo condita creatura. qr ex ip̃o et ꝑ ip̃m
et in ip̃o sũt oia. qui fecit telu et t̾ram. mare ⁊ oĩa qͥ
i eis sũt. Sic gͦ p̾mũ de ip̃o sũmo bono et uero cõditore

Expanded text:
mea parvitate postulastis vobis dirigi: feci libenter quod petistis, et ipsum opus vobis, in viginti duobus libris terminatum, transmisi: ut, si Serenitati Vestrae placuerit, coram vobis relegi illud faciatis; et si aliquid in eo dignum emendatione repertum fuerit, cum vestris sagacissimis lectoribus, prout ratio dictat, illud emendare curetis. Sunt enim in eo pluta ordinandum aestimavi, ut lector prudens continuatim positam inveniret historicam et mysticam singularum rerum explanationem: et sic satisfacere quodammodo posset suo desiderio, in quo et historiae et allegoriae inveniret manifestationem. Unde mihi non melius aliud videbatur hujus operis sumere initium, quam ab ipso conditore nostro, qui omnium rerum est caput et principium: quia quidquid naturaliter subsistit, aut auctor et creator omnium est, aut ab eo condita creatura. Quia ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia ; qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
¶Idcuto dñe mi rex ante onña studiũ sit t̾ semp ad disce̾¬
dam sapĩa dĩnam. subiectosq t̾ id ip̃m age̾ p̃cipias.
qͣtinus merito rex nominari possis qui temet ip̃m et
om̃s tibi obedientes ẜii uoluntatez dei reg̾e ⁊ ĩ mara
nxͣ meritoꝵ q̃litatem aut preniũ aut pena. tuc tu.
cũ tius a dertris enis stans. audias illa amabilem¬
sententiar diñ ꝙͣ ad om̃s electos suos platurꝰ edicẽs ¶De¬
inte benedcĩ pris uiei. possidete paratũ uob regnũ ab ori¬

Expanded text:
er studium sit tibi ad discendam sapientiam divinam, subjectosque tibi idipsum agere praecipias: quatenus merito rex nominari possis, qui temetipsum et omnes tibi obedientes secundum voluntatem Dei regere et in viam juxta meritorum qualitatem, aut praemium aut poenam, tunc tu cum tuis a dextris ejus stans, audias illam amabilesententiam Domini, quam ad omnes electos suos prolaturus est, dicens: Venite, benedi
Abbreviated transcription (Latin):
Ommo excellentissimo et om̃i hono¬
re dignissimo lu douico regi. Rabanus
uilissimꝰ fuorũ dei fuus. eterne uea¬
Suitudinis in xp̃o optat salutem¶Au¬
dita bona opimione nr̃a que predicatͤ
per tõtas prouuicias germaine atqz gallie. et pene in cunc¬
lubrem finez puenire concedat. Obhoc quippe laboris
mei opuscła que in ẜuicium rp̃i: ip̃is largiente gr̃a
sacras scͥyturas exponendo. peo ut potin expendi: non
sine uis cõmunicõne h̾re uolui. s aliquos tractatus
atq cõmentarios indiuinos libros consqptos nr̃e ne¬
n̾acõi direri. Muper quoq qr nos qnͣdo inp̾ncia ur̃a fui¬

Expanded text:
omino excellentissimo, et omni honore dignissimo LUDOVICO regi, RABANUS, vilissimus servorum Dei servus, aeternae beatitudinis in Christo optat salutem. Audita bona opinione vestra, quae praedicatur per totas provincias Germaniae atque Galliae, et pene in cunclubrem finem pervenire concedat. Ob hoc quippe laboris mei opuscula, quae in servitium Christi, ipsius largiente gratia, sacras Scripturas exponendo, prout potui, expendi, non sine vestra communione habere volui: sed aliquos tractatus atque commentarios, in divinos libros conscriptos, vestrae venerationi direxi. Nuper quoque quia vos, quando in pra
Abbreviated transcription (Latin):
hus alt̾um suꝑare contendit ¶ Nusꝙͣ eĩ in scptu¬
ris sacris legit᷑ ip̃e saluator aut discipsi enis hoc egis¬
se siue dociusse.: Inueĩt᷑ tñ in enangłio scp̃tum
ꝙ quida hx rogaint ip̃m mediatore nĩm ꝙ fr̾i
sorez inf uos. In quo probant se nolle. doctores euan¬
głiicuris et rixis scłariũ occupari uł intẽe ¶ Nõ ei ide
officiũ est enangeliũ xp̃i in puplico ecc̃e populo p̾dica¬
re ⁊ in placito sciarmlites forenses int̾ rixantes dec̃¬
nc. Hec ergo cum scriba mi dũe: nolo ut estimes me
te mag̾ nelle ntno cõspectu conditors tui salubri¬
ter place̾ ꝙ̾. faucub humars tornsecus maiter
extcolit. Idee e bene in fuicõ dei ag̾e tepi ci. hoc me¬
lrus semp orsusq infine ꝑfic̾e sa tagas. ut ĩ
perfecte agens ad celestis pͥmii plemtudinem
felicit ꝑuenire ualcas. qͣtmꝰ t̾ in ertremo iudicõ
ipe sũn pr samilias cũ cet̾is elc̃s oicat ¶ Enge

Expanded text:
his alterum superare contendit. Nusquam enim in Scriptuhis alterum superare contendit. Nusquam enim in Scripturis sacris legitur ipse Salvator, aut discipuli ejus, hoc egisse sive docuisse. Invenitur tamen in Evangelio scriptum quod quidam homo rogaverit ipsum Mediatorem nostrum reliquos? In quo probavit se nolle doctores Evangelii curis et rixis saecularium occupari vel interesse. Non enim idem officium est Evangelium Christi in pulpito ecclesiae populo praedicare, et in placito saecularium lites forenses inter rixantes decernere. Haec ergo cum scribantur, mi domine, nolo ut aestimes me te magis velle interno conspectui conditoris tui salubriter placere, quam favoribus humanis forinsecus inaniter extolli. Ideo quod bene in servitio Dei agere coepisti, hoc meliuperfecte agens, ad coelestis praemii plenitudinem feliciter pervenire valeas; quatenus tibi in extremo judicio ipse summus paterfamilias cum caeteris electis dicat: Euge
Abbreviated transcription (Latin):
negocia. ꝙ hec marimũ ĩpedimentũ facuĩt opi dĩno
apõ eos qui huis abutũt᷑. Eam prodolor młti ĩueniũ¬
tur hius tempis uini ex ecc̾asticis ꝑsonis qui relicti
predicandi offõ eͥt sp̃uali cõu̾sacoe in eo se magnos esa¬
mant. si t̾rems uegocus p̃ponantur. et disceptacõib
scłarñ sepe int̾sint. ita ut in eoꝵ conuẽtib qiͣ arbi¬
tres presideant. et eoꝵ cõfluctuũ iudices fiant. ¶ Qd̾
implicat se negociis sclarib ut ei placeat cui se pro¬
baint. Nam qui certat inagone non coronatur.
nͥlegittĩe certau̾it. Itẽ alibi ait ¶ Sdi quos cõtempti¬
biles betis. hos constitunte ad iudicandũ sclaria ne¬
gocia ¶ Młto eĩ meliꝰ ẽ laborare ep̃m in doctͥna u̾bi
dei ob salute ammarũ sibi cõmissarũ. ꝙͣ in dispo¬
nendis ⁊ in defsiniendis ciuilib q̾ombr ⁊ uanis
hoĩm cõtencõib uacare. qui ꝓpt̾ t̾rena cupidita¬
tez lites rirasq incessant mouent. ⁊ inisq̃sq i

Expanded text:
i divino apud eos qui his abutuntur. Nam, proh dolor! multi inveniuntur hujus temporis viri in ecclesiasticis personis qui, relicto praedicandi officio et spiritali conversatione, in eo se magnos aestimant, si terrenis negotiis praeponantur, et disceptationibus saecularium saepe intersint: ita ut in eorum conventibus quasi arbitres praesideant, et eorum conflictuum judices fiant. Quod timplicet se negotiis saecularibus, ut ei placeat cui se probavit. Nam qui certat in agone, non coronatur nisi legitime certaverit . Item alibi ait: Si quos contemptibiles habetis, hos constituite ad indicandum saecularia negotia . Multo melius est enim laborare episcopum in doctrina verbi Dei ob salutem animarum sibi commissarum, quam in disponendis et definiendis civilibus quaesare, qui propter terrenam cupiditatem lites et rixas incessanter movent, et unusquisque in