comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de me. et testificatur deme. qͥ me misit pr̃
illud eis cõmemorans. qd̾ de celo dictũ om̃s
audierant: Hic est filius meus dilectus cre¬
dite illi. Nec non et illud mͥ iu̾simile non
uidetur. uideos potusse tac̾e cum xp̃c dice¬
ret de se scͥpsisse moysen: qũi statim ut po
te maligni et astuti quererẽt. qͥdnã illud
eẽt qd̃ de se a moyse scͥptum putaret. Ded
et hec eoꝵ omnifaria taciturnitas nõ mi¬
nus ihm nicħ tale dixisse significat. Qm¬
uis gͦ et hec nõ ꝑua uideant᷑. ad confir¬
mandã suspicionẽ falsi. de capitulo isto:
plus tamen illo teneor. qr omnẽ ut dixi
moysi scͥpturam scrutatus. nullas ibi de
melioris intelligentie lectorẽ. consecutur̃
me aliqͥd credo acturũq fateor gr̃as si spem
ꝓfectus a doctͥne qͣm mͥ obuirgationis tue
fidutia ꝓmittit nulla frustreris inuidia:
S doceas siqͥd est qd̃ me forte legentẽ pre¬

Expanded text:
de me; et testificatur de me, qui me misit, Pater . de me; et testificatur de me, qui me misit, Pater . Illud eis commemorans, quod de coelo dictum omnes audierant, Hic est Filius meus dilectissimus, credite illi . Necnon et illud mihi verisimile non videtur, Judaeos potuisse tacere, cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, quin statite maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret. sed et haec eorum omnifaria taciturnitas non minus Iesum nihil tale dixisse significat. Quamuis ergo et haec non parua uideantur ad contirmandam suspicionem falsi de capitulo isto, plus tamen illo teneor, quia omnem, ut dixi, Moyseos scripturam scrutatus nullas ibi de melioris intellegentiae lectorem consecuturum me aliquid credo acturumque fateor gratias, si spem profectus ac doctrinae, quam mihi obiurgationis tuae fiducia promittit. nulla frustreris inuidia, sed doceas, si quid est, quod me forte legentem prae
Abbreviated transcription (Latin):
sunt seu qr intelligere ip̃e nõ potiu onde
in ingonti positus estu. ratõne togebar in al¬
terum e duob. ut aut falsum ꝓnuntiarem
capitulũ hoc. aut mendacem iħm. S id qui¬
dem alienum pietatis erat: d̾m existimare
mentitũ. Restius gͦ uisum ẽ. scͥptorib assc̾¬
bere falsitatem. qͣm u̾itatis auctori menda¬
tium qͥppe cum ꝙ ip̃m dicentẽ audirẽ fu¬
res fuisse ꝙ latrones. omes qͥ uen̾int añ
se. Qua sententia pͥmũ om̃iũ uideo feriri
moysen. Ad hec et cũ maiestatẽ suam loq̃n¬
ti eidem. ubi se mundilum̃ appellat. iud̾i
indignantes retlamarent. quia tu de te
testificaris. testimoniũ tuũ nõ est uerum:
nõ eum uideo ꝓsecutũ. ubi maxime locus
exigebat. ut diceret de se ꝓph̾asse moysen: s
tanqͣm reuera alienus. et nullũ hñs ex eoꝵ
patrib testimoniũ. respondit nempe ĩ le¬
ge ur̃a scͥptum est. quia duoꝵ hominũ te
stimoniũ uerũ est. Ego sum qui testificor

Expanded text:
sunt, siue quia intellegere ipse non potui. unde sunt, siue quia intellegere ipse non potui. unde in ingenti positus aestu ratione cogebar in alterum e duobus, ut aut falsum pronuntiarem capitulum hoc, aut mendacem Iesum. sed id quidem alienum pietatis erat deum existimare mentitum. rectius ergo uisum est scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. quippe cum et ipsum dicentem audirem fures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se: qua sententia primum omnium uideo feriri Moysen. ad haec et cum maiestatem suam loquenti eidem, ubi se mundi lumen appellat, Iudaei indignantes reclamarent: quia tu de te testificaris, testimonium tuum non est uerum, non eum uideo prosecutum, ubi maxime locus exigebat, ut diceret de se prophetasse Moysen, sed tamquam reuera alienus et nullum habens ex eorum patribus testimonium respondit: nempe in lege uestra scriptum est, quia duorum hominum tstimonium verum est. Ego sum qui testificor
Abbreviated transcription (Latin):
religionis cuꝰq ritu dampnato. si eẽt i¬
utilis nobis. solas inide de xp̃o ꝓpħias acci¬
ꝑe: neq hoc ꝓdesset errorib ad cãpiendos
nosmet ac redigendos in ꝓpriã seruitutẽ.
qr nec spiritib ĩmundis cũ idem iħ̾m eẽ
siliũ di exc̾te indissimulanterq confit̾ent̃
ꝑfut. ut mmime sunt nobis exosi: Qua¬
resi et moyses scd̾m hoc testimoniũ de pͦ
aliqͥd scͥpsit accipiam:ꝰ ita tam̃ ut ip̃i hoc
iearime ꝓsit ad captiuandũ me ĩ ꝓpriam
legem. quam nichil uideã a pagãni mo
distare. Qua ꝓpter nichił om̃ino est qd ar¬
bitreris. si ꝓbatum hoc fu̾it me minime
ui sane insufficientes referam gr̃as .si quẽ¬
ad modũ ostendis qr xp̃c moysen dese sc̃p¬
fisse testatus sit: nta enam illud doceas qͣ¬
nam sint ea que scͥplit. Nam ego quidẽ
scͥpteas eius ꝑscrutatus ut uisũ est nlłas
ibidem de xp̃o ꝓpħias inueni: siue qt nlłe

Expanded text:
religionis cuiusque ritu damnato, si esset ireligionis cuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, solas inde de Christo prophetias accipere? neque hoc prodesset erroribus ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem. quia nec spiritibus inmundis, cum idem Iesum esse filium dei exerte indissimulanterque confiterentur, profuit, ut minime sint nobis exosi. quare si et Moyses secundum hoc testimonium de Christo aliquid scripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime Christo. Tibi sane insufficientes referam gratias, si quemadmodum ostendis, quia Christus Moysen de se scripsisse testatus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae scripsit. nam ego quidem scripturas eius perscrutatus, ut iussum est, nullas ibidem de Christo prophetias inueni, siue quia nullae
Abbreviated transcription (Latin):
Augtus dixit. Quare moysen nõ
accipitis. cum xp̃c dicat. moyses
de me scͥpsit: et si crederetis moysi
cred̾etis et michi: Ego u̾o nõ solũ
moysen de xp̃o scͥpsisse uelim. s q̃
ꝓdesset.si congrua et conuenientia undi¬
dem eẽt. etiã tunc liberum nobis odio ma¬
nente atq execratione suꝑstitionis eoꝵ
solas ab eisdem de xp̃o exerpere ꝓpħias.
Adeo michi contrariũ nõ potest᷑ esse si et
moyses qͣmuis alienus a xp̃o sit. nõ nich̾
tamen uideatur scͥpsisse dexp̃o. An qͥsꝙͣ
hominũ nõ optau̾it de spinis om̃ib No¬
rem legere. de omĩi herba frugem. demus¬
cis om̃ib mel: qͣmius nec muscas n gra¬
men in ꝙybum nec spinas in corone usur¬
pemus ornatum: An qͥsqͣm nollet ĩ om̃i
ꝓfundo margaritam nasci. in om̃ib ter¬
ris geminas. in silius om̃ib poma: Aut
si piscem de mari edere non nocet. aquam
bibere nocet. sciuntq homines itilib sũp¬
tis inimica respuere: nobis lib̾um nõ eẽt

Expanded text:
AUSTUS dixit: Quare Moysen non accipitis, cum Christus dicat: Moyses de me scripsit, et: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? ego uero non solum Moysen de Christo scripsisse uelim, sed omprodesset, si congrua et conuenientia undidem esset etiam tum liberum nobis odio manente atque execratione superstitionis eorum solas ab eisdem de Christo excerpere prophetias; adeo mihi contrarium non potest esse, si et Moyses, quamuis sit alienus a Christo, nonnihil tamen uideatur scripsisse de Christo. an quisquam hominum non optauerit de spinis omnibus florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus mel, quamuis nec muscas nec gramen in cibum nec spinas in coronae usurpemus ornatum? an quisquam nollet in omni profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in siluis omnibus poma? ac si piscem de mari edere non nocet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus sumptis inimica respuere: nobis liberum non esset
Abbreviated transcription (Latin):
es Inepta semꝑ hec et imbecilia respõsio
est: nichil hñtium qd̾ ostendant. Qnto
ig᷑ melius fecisses si idem confit̾e simpli¬
cit᷑. Et tñ hoc mͥ quidem dice potuisti. epͣ
scias nc̃ce Hr̃e ut credam. causa religionis
qua famulor xp̃o. licet hoc ip̃m adhuc q̃¬
ratur.utrũ sit ⁊ hoc xp̃i testimoniũ ut
credi debeat absolute. an scͥptoris. ut examui¬
naR sollicite. Nec si nos no credimꝰ fal¬
sis: xp̃m hinc offendimus. s fallaroreo
Tamen ut cumq hoc ferri poterit : xp̃ia¬
nis oppositum. Quid aut̃ de illis figemꝰ
euos petuli. iudeo scilicet atq gentilrꝰ. qͥ¬
b dicere nõ possumus. sixp̃ianus es cre

Expanded text:
es. Inepta haec semper et imbecilla responsio es. Inepta haec semper et imbecilla responsio est nihil habentium quod ostendant. Quanto igitur melius fecisses, si idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere potuisti, quem scias necesse habere ut credam causa religionis qua famulor Christo: licet hoc ipsum adhuc quaeratur, utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute; an scriptoris, ut examinari sollicite. Nec si nos non credimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores. Tamen utcumque hoc ferri poterit Christianis oppositum: quid autem de illis agemus, quos retuli, Judaeo scilicet atque Gentili, quibus dicere non possumu
Abbreviated transcription (Latin):
gmatizare nemo qui nesciat. Que quia
singula ꝑcurrere longũ est. unũ ꝓ młtis
ostendam. i dest quia xp̃ianarũ heresum
pars maxima. et qd̾ est in ꝓmptu eacho¬
lici. nichil eoꝵ seruare curant q̃ moyses
scribit. Qd̃ ip̃m si nõ de errore descendit ali¬
quo.S ex uera illa xp̃i ⁊ discipłoꝵ eius tia¬
ditõne. uos om̃io fateamini nõc̃e ẽ cont᷑ͣ¬
uia inuicẽ sibi iħm docuisse atq moy̾sen:
id circoq nec creditum iħm a uideis. quia
fidem uellent exhibere moysi. Quorsum gͦ
falsum ño erit illud iħm dixisse ad eos sĩ
crederetis moysi. crederetis. ⁊ mͥ: cũ longe¬
sit manifestũ. idcuro magis eos nõ credi¬
disse iħi qr moysi cred̾ent: potuisse dut
fidem xp̃o habe si moysi credere destitislẽt:
Tu tñ ut dixi ubinã moyses de xp̃o Aliqͥo
scͥpserit: queso nos doceas. alias inqͥt Mi
xp̾ianus es. crede dicenti xp̃o: qr de sẽ scͥp¬
sit moyses. Qd̾ si nõ credis. Ap̃ianus non¬

Expanded text:
gmatizare, nemo qui nesciat. Quae quia gmatizare, nemo qui nesciat. Quae quia singula percurrere longum est, unum pro multis ostendam, id est quia christianarum haeresium pars maxima et, quod est in promptu, catholici nihil eorum seruare curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex uera illa Christi et discipulorum eius traditione, uos omnino fateamini necesse est, contraria inuicem sibi Iesum docuisse atque Moysen, idcircoque nec creditum Christum a Iudaeis, quia fidem uellent exhibere Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Christo aliquid scripserit, quaeso nos doceas. Alias, inquit. si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis, chri
Abbreviated transcription (Latin):
niet in consortiũ. Et hoc gͦ uidei ualde
crediderant asseu̾ante moyseo. idcoq
fidem xp̃o hr̃e nõ pot̾ant infirmanti ea.
et insuꝑ asseu̾anti qd̾ duplicit̃ gehenne
filius fieret. qui eẽt c̾cũcisus. It moyses
carnaliũ cẏboꝵ sollictã facit discretios¬
nẽ. & int̾ pisces ⁊ uolucres ⁊ q̃ drupedia.
helluonis inmodũ discepiatoi sedet ui¬
betq alia abligurriri ꝓ mundis. alia oͦ
ꝓ ĩmundis nͥ contingi quidẽ. Quoꝵ in ꝑ¬
te portuni taxat ⁊ leporẽ. et si qͥd ĩ piscib
caret sqͣma: aut in quadrupedib ung
id cico ꝙ xp̃o iam credere nõ poterant
in diffentiã docenti cyboꝵ ⁊ a siuis qͥdem
discipłis omĩa penitꝰ remouenti: scłari¬
b u̾ouulgo concedenti omia que possent
edi atq asseueranti qd̾ eos nicħ inos utͣns
pollueret. quia q̃ de ore imprident̾ ꝓcedãt :
ea sola sint que polluant hominẽ. Hec
atq alia multa moysi contraria iħm do¬

Expanded text:
niet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde niet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant adseuerante Moyse, idcircoque fidem Christo habere non poterant infirmanti ea et insuper adseueranti, quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurriri pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum taxat et leporem et si quid in piscibus caret squama aut in quadrupedibus ungidcircoque Christo. iam credere non poterant indifferentiam docenti ciborum et a suis quidem discipulis omnia penitus remouenti, saecularibus uero uulgo concedenti omnia, quae possent edi, atque adseueranti, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedant, ea sola sint, quae polluant hominem. haec atque alia multa Moysi contraria Iesum do
Abbreviated transcription (Latin):
qr dissimilis admodũ traditio ẽ ⁊ longe
alt̾a. moyseos ⁊ xp̃i. ut si eoꝵ alt̾i uidei
credent alti ncc̃ario repugnarent. Nã
moyses qͥdem p̾cet̾is ab oꝑeomĩ absti¬
nendũ docet in sabbo. cãm ꝙ inducit re¬
ligionis huius hanc eẽ. qr deus cũ mun¬
dum. et que in eo sũt omia fabricaret:
sex dicb indulserit oꝑi. septina uͥ cessa
tum. legemq dederit in suꝑ: ut qui idem
soluet octideretur. Hoc g uideiuehem¬
ter credebant. dicente moyseo: idcutoq
xp̃o ne aures quidem acco modandad
putabant. asseu̾anti d̾m semꝑ oꝑari. nͨ
illũ sibi cessationis statuisse diem: quia
sit iugis et infatigabilis uirtus. seq a do
idcirco nunqͣm debere cessare. ne salb̃is
nis ꝑitomen in sãcris ⁊ d̾o amabilibus
numerat. iubetq cͥcumcidi mascłinũ õe
carne p̃putii ip̃oꝵ eẽq hoc docet nccm
signum testamenti illius. qd d̾s suus
bitur ille de tribui sua: et heditatis que
abrahe repmissa sit ac semini ei nõue¬

Expanded text:
s admodum traditio est et longe altera Moyseos et Christi, ut si eorum alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent. nam Moyses quidem prae ceteris ab opere omni abstinendum docet in sabbato causamque inducit religionis huius hanc esse, quia deus cum mundum et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima uero cessautum legemque dederit insuper, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer credebant docente Moyse, idcircoque Christo ne aures quidem adcommodandas putabant adseueranti deum semper operari nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numquam debere cessare, ne sabbatisnis peritomen in sacris et deo amabilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus suus auerit, exterminabitur ille de tribu sua et hereditatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, non ue
Abbreviated transcription (Latin):
suo uellet auert̾e aliquodue infring̾e
mandatoꝵ. Qd̃ ego quidẽ xp̃m fecissẽ.
plane negare nõ possum: s tu contra
de ip̃o hec eẽ scͥpta. plane fateri nõ po¬
t̾is. ne si hoc sit. querere rursus incipi¬
amꝰ. etiã in quonã spũ moyses ꝓpħaue¬
rit. ut aut malediceret xcp̃o. Aut iube
ret eum occidi. Si eñi spm̃ d̾i habuit.
hec de xp̃o nõ dixit. si hec de xp̃o dixit
spm̃ dei nõ habuit. Neq eñi duunus
sp̃c aut maledic̾et xp̃o: aut eũ iub̾et
int̾fici. Ut gͦ moysen ab hoc c̾mine iũ¬
dicetis. fateanũ ncc̃e est ne het quidem
runt.Si nulla fu̾nt: nec xp̃c potuit as¬
seuerare qd̾ nusqͣn est. Ita si xp̃c minime
hoc asseuerau̾it: capitulũ illud falsũ eẽ

Expanded text:
suo vellet avertere, aliquodve infringere suo vellet avertere, aliquodve infringere mandatorum . Quod ego quidem Christum fecisse plane negare non possum. Sed tu contra de ipso haec esse scripta plane fateri non poteris, ne si hoc sit, quaerere rursus incipiamus, etiam in quonam spiritu Moyses prophetaverit, ut aut malediceret Christo, aut eum juberet occidi. Si enim spiritum Dei habuit, haec de Christo non dixit: si haec de Christo dixit, spiritum Dei non habuit. Neque enim divinus spiritus aut malediceret Christo, aut eum juberet interfici. Ut ergo Moysen ab hoc crimine vindicetis, fateamini necesse est, ne haec quidem runt. Si nulla fuerint, nec Christus potuit asseverare quod nusquam est. Ita si Christus hoc minime asseveraverit, capitulum i
Abbreviated transcription (Latin):
ille peccator. hic sc̃s. ille ex coitu natus.
hic scd̾m te ex uͥgine. scd̾m me uo̾ nõ
ex urgine ille offenso deo suo occiditur.
ĩ monte. hic patͥ ꝑplacens patit᷑ ꝓpria
uoluntate. Quo modo gͦ ip̃e erit ꝓpħ̾a
similis moysi: Nempe statim nos iu¬
deus aut imꝑitos irridebit. aut coargu¬
et ut mendaces. An illud offeremꝰ ei qd̃
ꝑinde soletis induc̾e. uidebunt uitã su¬
am pendentẽ et nõ credent ei: Cui uos
ledic̾toꝵ eñi seua qͥue ꝓmpsit in ppłm
suũ si a lege sua descuderent: etiam hoc
adiecit. futuros eosdem dicens in captiui¬
tate hostium suoꝵ finẽq sui meditatu¬
ros dieb ac noctib. ut nec uite ip̃ius sue
fiduciam g̾erent. que sibi ẽẽt auictori¬
b condonata: qr eadem ex incerto pende¬
ret pauens ac sollicita semꝑ sub ĩminẽ
qͥdem ux credim. de xp̃o uos dictũ puta¬
re. maledictũ eẽ omnẽ qui pendet in
ligno. aut aliud illud int̾ficiendũ esse
ꝓpħam siue pͥncipem ppłi. qui eos a d̾o

Expanded text:
eccator, hic sanctus; ille ex coitu natus, hic secundum te ex uirgine, secundum me uero nec ex uirgine; ille offenso deo suo occiditur in monte, hic patri perplacens patitur propria uoluntate. quomodo ergo ipse erit propheta similis Moysi ? nempe statim nos Iudaeus aut ut inperitos ridebit aut coarguet ut mendaces. An illud offeremus ei, quod perinde soletis inducere: uidebunt uitam suam pendentem, et non credent? cui uos ledictorum enim saeua, quae prompsit in populum suum, si a lege sua desciscerent, etiam hoc adiecit. futuros eosdem dicens in captiuitate hostium suorum finemque sui meditaturos diebus ac noctibus, ut nec uitae ipsius suae fiduciam gererent, quae sibi esset a uictoribus condonata, quia eadem ex incerto penderet pauens ac sollicita semper sub inminequidem uix crediderim de Christo uos dictum putare maledictum esse omnem, qui pendet in ligno, aut illud aliud interficiendum esse prophetam siue principem populi,
Abbreviated transcription (Latin):
cum xp̃c thomã apłm dubitantẽ dese
asꝑnatus nõ sit: s quo animo eiꝰ uultu̾¬
b mederetur corꝑis sui cicatrices ostenꝰ¬
dit. Nec dixit si discipulus es credensi
nõ credis. discipulus nõ es. Tum hoc
dicas nõ de xp̃o dubitanti. s de snia u¬
trum sit eius. an subinducta. At inqͥs
beatiores appellat. qui nõ uid̾unt ꝙ cre¬
did̾unt. Hoc si ideo dictum putas. ut si¬
ne ratõne et uidicio quidq credamus.
esto tu beatior sine sensu. egomͥ conten¬
tus ero. cum ratione beatus audisse.

Expanded text:
dubitantem de se aspernatus non sit; sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit nec dixit: si discipulus es, crede; si non credis, discipulus non es. tu mihi hoc dicas non de Christo dubitanti, sed de sententia, utrum sit eius. an subinducta. at, inquis, beatiores appellat, qui non uiderunt et crediderunt. hoc si ideo dictum putas. ut sine ratione et iudicio quidque credamus, esto tu beatior sine sensu, ego mihi contentus ero cum ratione beatus audisse.
Abbreviated transcription (Latin):
dum ꝓfessio mea fecit obnoxiũ. ut non
possim nõ credere ei quẽ sequor: S puta
nos cum iudeo tractare puta cum gen¬
tili. Cum eñi eis diximus moyses de xp̃o
scͥpsit : quesitur⁊ erunt ꝓbationes. Qͥt
offeremus: Nũ qͣͥdnã dicere pot̾imus
xp̃c hoc dixit: cui fidhuc illi minume
credunt: Nempe opꝰ erit nosip̃os ostẽ¬
dere qͥd scͥpserit. Quid gͦ ostendemus:
An illud qd̾ uos soletis uͥ d̾s suus loqͥt᷑
ad moysen dicens: suscitabo illu ꝓpħã
de fr̃ib ip̃oꝵ similẽ tibi: S hoc quidẽ

Expanded text:
mea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei, quem sequor; sed puta nos cum Iudaeo tractare, puta cum gentili. cum eis dixerimus "Moyses de Christo scripsit," quaesituri erunt probationes. quid offeremus? num quidnam dicere poterimus "Christus hoc dixit," cui adhuc illi minime credunt? nempe opus erit nos ipsis ostendere, quid scripserit. Quid ergo ostendemus ? an illud, quod uos soletis, ubi deus suus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi? sed hoc quid
Abbreviated transcription (Latin):
fratres. Si quia hoc euͣngłista narrauit:
cur ei nõ credunt ⁊ illud. quia mat̾ eiꝰ ⁊ fr̃s
querebant eum: Si aut̃ hoc mentitus ẽ qd̃
nolunt credere: quomͦ ei credunt xp̃m dixs¬
se qd̃ nolunt intellig̾e: Deinde si xp̃m na¬
tum qui iam iuueni adheserat. nõ potuit
nosse matheus. unde potuit xp̃m nõ natũ
post tot annos natus nosse manicheus: Di¬
sturi sunt. Sp̃c sc̃s hoc sciebat qui erat in
manicheo. Ille sane si sp̃c sc̃s eẽt: u̾a dixiss¬
S cur nõ potius de xp̃o discipłis eius qui ⁊̃
si quid later in reb humanis. s tam re¬
centi et p̾senti memoria. etiã solo humano
sensu genus xp̃i scd̾m carnem et totam ori

Expanded text:
fratres? si quia hoc euangelista narrauit, fratres? si quia hoc euangelista narrauit, cur ei non credunt et illud: quia mater eius et fratres quaerebant eum? si autem hoc mentitus est, quod nolunt credere, quomodo ei credunt Christum dixisse. quod nolunt intellegere? deinde si Christum natum. quia iam iuueni adhaeserat. non potuit nosse Matthaeus, unde potuit Christum non natum post tot annos natus nosse Manichaeus ? dicturi sunt: spiritus sanctus hoc sciebat, qui erat in Manichaeo. ille sane si spiritus sanctus essSed cur non potius de Christo discipulis ejus, qui etiam si quid lateret in rebus humanis, sed tam recenti et praesenti memoria, etiam solo humano sensu, genus Christi secundum carnem et totam ori
Abbreviated transcription (Latin):
re dignatus est. Quappt̾ iste qui in eo qd̃
putat palmare sic iuncitur. qͣm iaceat᷑
et inuoluatur in cet̾is aĩadu̾tendũ est:
quippe qui ꝓpt̾ea dicit nõ credendũ eẽ apo¬
stolis qr eius nõ solum diuinã. s etiã hu¬
manã natiuitatẽ annũtiau̾ñt. qr pt̾ea
iuueni adheserunt: et nͦ iud̾unt eum
natum nec se hoc ab illo audisse dixe¬
runt. Cur gͦ credunt iohanni dicenti. ĩ
pͥncipio erat u̾bum et u̾bum erat apud
d̾m. et d̾s erat u̾bum. hoc erat in pͥncipio
apud d̾m. omĩa ꝑ ip̃m facta sunt ⁊ sñ ip̃o
fcm̃ est nichil. et cet̾a que illis qͥmuis nõ
intelligentib tamen placent. Dicãt hoc uͥ
ioh̾es iud̾it. aut uͥ se hoc ab ip̃o dño audis¬
se dix̾it. Quicqͥd eñĩ dix̾int unde hoc iohes
scire potuerit: inde credimꝰ etiã om̃s annũ¬
tiatores natiuitatis xp̃i. id qd̃ annũtia¬
uerunt scire potuisse. Beinde quero unde
credant dixisse dñm i que mͥ mater. aut qͥ

Expanded text:
re dignatus est. quapropter iste, qui in eo, quod re dignatus est. quapropter iste, qui in eo, quod putat palmare, sic uincitur, quam iaceat et inuoluatur in ceteris animaduertendum est. quippe qui propterea dicit non credendum apostolis, qui eius non solum diuinam, sed etiam humanam natiuitatem adnuntiauerunt, quia postea iuueni adhaeserunt et nec uiderunt eum natum nec se hoc ab illo audisse dixerunt. cur ergo credunt Iohanni dicenti: in principio erat. uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; hoc erat in principio apud deum; omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil et cetera, quae illis quamuis non intellegentibus tamen placent? dicant. ubi hoc Iohannes uiderit aut ubi se hoc ab ipso domino audisse dixerit. quicquid enim dixerint, unde hoc Iohannes scire potuerit, inde credimus etiam omnes adnuntiatores natiuitatis Christi id, quod adnuntiauerunt, scire potuisse. deinde quaero, unde credant dixisse dominum: quae mihi mater aut qui
Abbreviated transcription (Latin):
uGustinus respondit. Quam dicit
palmarẽ causam cur nõ accipiat
genealogiã iħu xp̃i: ibi aꝑtissime iustꝰ
ostenditur legentib que supra diximꝰ defi¬
lio hoĩs qd̾ tam crebro se xp̃c eẽ testatur.
et de filio d̾i quomͦ idem ip̃e sit filius ho¬
minis. et quomͦ scd̃m duunitatẽ nõ ha¬
beat genus in terra. scd̃m carnem autẽ
testatur. Unde oportet eum credi et ĩtelli¬
gi. et a patre exisse et de celo uenisse. ꝙ h
tamen u̾bum carnem factum int̾ hoĩes
habitasse. Qd̃ si ꝓpt̾ea putant eum non
habuisse in terra matrẽ uel genꝰ qr dixit
que mͥ mater uel qui fratres: suꝑẽ ut ⁊̃
discipłos eius quib hoc exemplũ in ip̃o p̃¬
buit. ut t̾reni gen̾is necessitudinẽ ꝓpt̾ re¬
gnũ celoꝵ contempn̾ent: affirment nõ
habuisse patres. qr dixit eis. ne uobis di
de matre et fr̃ib prior fecit: sicut ⁊ alia
multa in quib se nobis ut eum inutare¬
mur exemplũ p̾bere. et ut seq̃remur p̃i¬

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Quam dicit palmarem causam, cur non accipiat genealogian Iesu Christi. ibi apertissime uictus ostenditur legentibus, quae supra diximus de filio hominis, quod tam crebro se Christus esse testatur, et de filio dei, quomodo idem ipse sit et filius hominis, quomodo secundum diuinitatem non habeat genus in terra, secundum carnem autem lica doctrina testatur. unde oportet eum credi et intellegi et a patre exisse et de caelo uenisse et hic tamen uerbum carnem factum inter homines habitasse. quodsi propterea putant eum non habuisse in terra matrem uel genus, quia dixit: quae mihi mater uel qui fratres? superest, ut etiam discipulos eius, quibus hoc exemplum in se ipso praebuit, ut terreni generis necessitudinem propter regnum caelorum contemnerent, adfirment non habuisse patres, quia dixit eis: ne uobis dicde matre et fratribus prior fecit, sicut et alia multa, in quibus se nobis, ut eum imitaremur, praebere et, ut sequeremur, praei
Abbreviated transcription (Latin):
etatem corꝑis xp̃i. idest in eccł̃iam sta¬
bilem et sempiternam nõ recipiunt᷑.
NIam qd̃ ad cybos actinet. om̃ino ni¬
chil ĩmundum eẽ.S malum eẽ homi¬
ni cuu ꝑ offensionẽ manducat: mani¬

Expanded text:
ietatem corporis Christi, id est in ecclesiam staietatem corporis Christi, id est in ecclesiam stabilem et sempiternam non recipiuntur. nam quod ad cibos adtinet. omnino nihil inmundum esse. sed malum esse homini
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa que apponuntur uob̃ manducate.
nichil diiuidicantes ꝓpter conscientiam
Conscĩam aut̃ dico. nõ tuam s alt̾ius.
Quare eñi libertas mea iudicetur. ab a¬
liena conscientia: Si ego cum gr̃a ꝑtici¬
po. ut quid blasphemor ꝓ quo ego gr̃as
ago: Siue gͥ manducatis siue bibitis
siue qd̾cumq facitis. omĩa in głam d̾i
facite. Hec attendant manichei. et ui¬
deant quom dictum sit in deut̃o nomio
scd̾m desid̾ium anime tue occide ⁊ mã¬
duca omnẽ carnem iuxta uoluptatẽ
qͣm dedit tͥ. Qd̃ eñi de quibdam carni¬
b nõ manducandis uideis p̃ceptum
eit. et ĩmunde dicte sunt. ad signifi¬
cationẽ ualet hominũ ĩmundoꝵ. qui
ꝑ singulas in uet̾ib sc̃pturis sunt de¬
signati. Sicut enĩ bos ille cui tͥturan¬
ti uetat os alligari. euͣngłistam signi¬
ficat. sicut apłs aꝑtissime exponit: ita
et illa que ꝓhibita sunt. quasdã homi¬
nũ ĩmundicias significant. que in soq¬

Expanded text:
omnia. quae adponuntur uobis, manducate omnia. quae adponuntur uobis, manducate nihil diiudicantes propter conscientiamconscientiam autem dico non tuam, sed alterius. quare enim libertas mea iudicatur ab aliena conscientia? ego cum gratia participo, utquid blasphemor. pro quo ego gratias ago? siue igitur manducatis siue bibitis siue quodcumque facitis, omnia in gloriam dei facite. haec adtendant Manichaei et uideant, quomodo dictum sit in deuteronomio: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem ce quibusdam carnibus non manducandis ludaeis praeceptum est et inmundae sunt dictae. ad significationem ualet hominum inmundorum, qui per figuras in ueteribus scripturis sunt signati. sicuti enim bos ille, cui trituranti uetat os alligari, euangelistam significat, sicut apostolus apertissime exponit, ita et illa, quae prohibita sunt, quasdam hominum inmunditias significant, quae in soc
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Propt̾ea et illum cõmemoraue¬
runt locum. ub apłs ait. que ĩmolãt
gentes demoniis ĩmolant ⁊ non deo:
cum apłs aꝑtissime de iuctimis loq̃¬
retur. que in templo offerunt᷑ demo¬
nib. nõ de hiis escis quas sibi hoĩes
p̃parant. Sic eñi dicit. Quid gͦ dico:
quia ydolis ĩmolatum est aliqͥd: Aut
ydolum est aliquid : S quia que im¬
molant demonib ⁊ nõ deo ĩmolant.
Nolo uos socios fiori demonioꝵ Nõ
põtestis calicem dñi bibere. et calicẽ
demonioꝵ. Non potestis mense dñi
ꝑticipare et mense demonioꝵ An e¬
mulamur dnm. Numqͥd fortiores
illo sumus: Omĩa licita sunt s nõ
omĩa expediunt. Omĩa licita sunt
s nõ omĩa edificant. Nemo qd̾ suũ
est querat. s id qd̾ alt̾ius. Omne qd̾
ĩ macello uenit manduoate. nichil
int̾rogantes ꝓpter conscientiã. Dñi
est eñi terra et plenitudo eius. Si qͥs uos
uocau̾it ex infidelib et uolueritis ire.

Expanded text:
runt. propterea et illum commemorauerunt. propterea et illum commemorauerunt locum, ubi apostolus ait: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, cum apostolus apertissime de uictimis loqueretur, quae in templo offeruntur daemonibus, non de his escis, quas sibi homines praeparant. sic enim dicit: quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid, aut idolum est aliquid? sed quia quae immolant, daemoniis et non deo immolant. nolo uos socios daemoniorum fieri. non potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum. non potestis mensae dparticipare, et mensae daemoniorum. An aemulamur Dominum? Numquid fortiores illo sumus? Omnia licita sunt, sed non omnia expediunt: omnia licita sunt, sed non omnia aedificant. Nemo quod suum ein macello uenit, manducate nihil interrogantes propter conscientiam. domini est enim terra et plenitudo eius. si quis uos uocauerit ex infidelibus et uolueritis ire,
Abbreviated transcription (Latin):
a cybis talib. ut aut in concupiscentiã
suam refrenent. aut infirmitati alt̾ius
ꝑcant. s quia ip̃as carnes ĩmũdas putãt
et earum creatorẽ d̾m ẽẽ negant. Nos
aut̃ teneamus apłicam disciplinam.
dicentem qd̾ omia munda sunt mun¬
dis. seruata moderatõne euͣngłica. ut
non grauentur corda nr̃a cruditate
⁊ uinolentia: et curis scłarib. Nã idẽ¬
illud qsd̃ apłs ait. nõ potestis mense
dñi cõmunicare. et mense demonioꝵ
non uideo cur opponendũ huic loco le¬
gis. et quasi contrariũ manichei esse
crediderint. Non eñi de ĩmolationib
lex loquitur. cũr in deuteronomio dr̃
scd̃m desid̾ium anime tue occide et
manduca omnẽ carnem. iuxta uolu¬
ptatem qͣm dedit tͥ dñs: s de cibis qͥ
ꝑtinent ad hominis alimentũ. Sed
qm manichei etiam cum ad hominis
cenam queq animalia p̾ꝑantur. mi¬
molationẽ esse dicunt: secundsi suũ
intellectum ista contraria eẽ putaue¬

Expanded text:
a cibis talibus, ut aut concupiscentiam a cibis talibus, ut aut concupiscentiam suam refrenent aut infirmitati alterius parcant, sed quia ipsas carnes inmundas putant et earum creatorem deum esse negant. nos autem teneamus apostolicam disciplinam dicentem, quod omnia munda sint mundis seruata moderatione euangelica, ut non grauentur corda nostra cruditate et uinolentia et curis saecularibus.. Nam ildomini communicare et mensae daemoniorum, non uideo, cur obponendum huic loco legis et quasi contrarium Manichaei esse crediderint. non enim de immolationibus lex loquitur, cum in deuteronomio dicitur: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem, quam dedit tibi dominus, sed de cibis, qui pertinent ad hominis alimentum. sed quoniam Manichaei etiam cum ad hominis cenam quaeque animalia praeparantur, immolationem esse dicunt, secundum suum intellectum ista contraria esse putaue
Abbreviated transcription (Latin):
carnib temꝑandũ. ne incidat in carnẽ
ĩmolaticiam. et ideo et eum qui mandu¬
cat potest arbitrari in honorem ydoloꝵ
id facere: et ex eo grauiter offendi. cũ
ip̃a ĩmolaticia caro si ex fide a nesciente
accipiat᷑ neminẽ maculet. Unde alio lo¬
co idem apłs int̾rogari uetat. cum quid
de nacello emitur. uel ab aliquo ĩ fide¬
li quisqͣm uocatus. ĩ mensa eius exhibe¬
ri sibi carnes uidet. quas isti ĩmundai
arbitrantur. nõ ꝓpter ĩmolationẽ: s
quia carnes sunt. cum apłs clamet
onũa munda eẽ. et omnẽ creaturã dei
bonam ẽẽ. et omĩa scĩficari ꝑ u̾bum ⁊
orationẽ. et tamen temꝑandum eẽ ab
eis: si quis forte infirmus offenditur ⁊
quodam loco aꝑtissime istos significa¬
u̾it. cum dicit in nouissimis tẽꝑib fu¬
turos quosdam ꝓhibentes nubere absti¬
nentes a cybis quos ds creauit.Hos .N.
ꝓprie designat. qui nõ ꝓpt̾ea temꝑant

Expanded text:
carnibus temperandum. ne incidat in carnem carnibus temperandum. ne incidat in carnem immolaticiam, et ideo eum qui manducat potest arbitrari in honorem idolorum id facere et ex eo grauiter, offendi, cum ipsa immolaticia caro, si ex fide a nesciente accipiatur. neminem maculet. unde alio loco idem apostolus interrogari uetat. cum quid de macello emitur uel ab aliquo infideli quisquam uocatus in mensa eius exhiberi sibi carnes uidet, quas isti inmundas arbitrantur non propter immolationem, sed quia carnes sunt, cum apostolus clamet omnia munda esse et omnem creaturam dei bonam esse et omnia sanctificari per uerbum et orationem et tamen temperandum ab eis, si quis forte infirmus offenditur. et quodam loco apertissime istos significauerit. cum dicit in nouissimis temporibus futuros quosdam prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos deus creauit. hos enim proprie designat, qui non propterea temperant
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ sco. Qui eñĩ in hoc seruit xp̃o. pla¬
cet deo: et ꝓbatus est hominib. Itaq
que pacis sunt sectemur. et que ad edi¬
ficatõnem sunt in inuicem. Noli ꝓpter
escam destruere opus. Omĩa quidem mũ¬
da: s malum est homini qui ꝑ offensi¬
onem manducat. Bonum est nõ mãdu¬
care crnẽ ⁊ nõ bibere uinũ: neq in quo
fr̃ tuus offenditur. Tu fidem qm habes
penes temetip̃m: habe coram deo. Beatꝰ
qui nõ iudicat semet ip̃m in eo qd̃ ꝓbat.
Qui aut̃ discernit si manducau̾it dãp¬
natus est: quia nõ ex fide. Om̃e autem
qd̾ non est ex fide peccatum est. Nũqͥd
eget ciuusqͣm intpretatione. ut intel¬
ligatur cur hoc apłs dixerit. et qͣnta
isti malicia. de scͥpturis certa queq de¬
crepunt. quib ccum ueniant imꝑitos:
Nam et munda eẽ omĩa dixit apłs
scd̾m fidem. et ei eẽ immunda qui pu¬
dat ĩmunda: et tunc eẽ ab eis temꝑan¬
dum. cum ꝑ offensionẽ accipuint᷑. idest
cum aliqͥs infirmus putat sͥ ab om̃ib

Expanded text:
in spiritu sancto. qui enim in hoc seruit Christo, placet deo et probatus est hominibus. itaque quae pacis sunt sectemur, et quae ad aedificationem sunt in inuicem. noli propter escam destruere opus dei. omnia quidem munda. sed malum est homini. qui per offensionem manducat. bonum est non manducare carnem neque bibere uinum neque in quo frater tuus offenditur. tu fidem quam habes penes te ipsum, habe coram deo. beatus qui non iudicat semetipsum in quo probat. qui autem diiudicat, si manducauerit, damnatus est. quia non ex fide. omne autem quod non est ex fide. peccatum est. numquid opus est cuiusquam interpretatione, ut intellegatur, et cur hoc apostolus dixerit et quanta isti malitia de scripturis certa quaeque decerpant, quibus circumueniant inperitos ? nam et munda esse omnia dixit apostolus secundum fidem et ei esse inmunda, qui putat inmunda et tunc esse ab eis temperandum, cum per offensionem accipiuntur. id est cum aliquis infirmus putat sibi ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ficebitur omĩs lingua deo. Igit᷑ unꝰ¬
quisq nr̃m: ꝓ se rationem reddet. Non gͦ
amplius inuicem iudicemꝰ. s hoc magis
udicate. ne ponatis offendiculũ: aũ scã¬
dalum fr̃ib. Scio et certus sum in dño
ihũ÷ quia nichil cõmune ꝑ illum ursi ei
qui putat aliquid eẽ cõmie: illi cõmu¬
ne est. Nam si ꝓpter escam fr̃ tuus con¬
tristatur. iam nõ scd̃m caritatẽ ambu¬
las. Noli in esca tua illum ꝑdere. ꝓ quo

Expanded text:
fitebitur omnis lingua Deo. Igitur unufitebitur omnis lingua Deo. Igitur unusquisque notrum pro se rationem reddet. Non ergo amplius invicem judicemus: sed hoc magis judicate, ne ponatis offendiculum aut scandalum fratribus. Scio et certus sum in Domino Jesu, quia nihil commune per illum, nisi ei qui putat aliquid esse commune, illi commune est. Nam si propter escam frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas. Noli in esca tua illum perdere, pro quo
Abbreviated transcription (Latin):
dit manducare se om̃ia. Qui aut̃ infirmꝰ
est: olera manducet. Qui manducat nõ
manducantẽ nõ sꝑnat. et qui nõ man¬
ducat. manducantẽ nõ iudicet. D̾s enĩ
illum recepit. Tu quis es qui alienũ ẜ¬
uum iudices: Suo dño stat. aut cadit.
stabit aut̃. Potens est eñi dñs statu̾e
illum. Alius quidem iudicat alt̾nos di¬
es: alius aut̃ iudicat omnẽ diem. unus¬
quisq in suo sensu abundet. Quis sapͭ
diem dño saꝑit: et qui manducat dño
manducat. Grãs enĩ agit dño. Et qui
non manducat : dño nõ manducat: &
grãs agit deo. Nemo eñi nr̃m sͥ uiuͭ.
et nemo sibi moritur. Siue eñĩ uiui¬
mus dño iuuimus: siuȩ morimur do¬
mino morunur. Siue gͦ luiumꝰ siue
morimur : dñi sumus. Ad hoc eñi xp̃c
tuũ ÷ aut tu quare sꝑnis frẽm tuum:
Om̃s enĩ stabimus ante tͥbunal dñi
Scͥptum est eñi. Uiuo ego dicit dñs
quia mͥ curuabitur om̃e genu: et con¬

Expanded text:
dit manducare omnia: qui autem infirmus dit manducare omnia: qui autem infirmus est, olera manducet. Qui manducat, non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet: Deus enim illum recepit. Tu quis es, qui um seruum? suo domino stat aut cadit. stabit autem; potens est enim dominus statuere illum. alius quidem iudicat alternos dies. alius autem iudicat omnem diem. unusquisque in suo intellectu abundet. qui sapit diem, domino sapit, et qui manducat, domino manducat: gratias enim agit deo: et qui non manducat, domino non manducat et gratias agit deo. nemo enim nostrum sibi uiuit et nemo sibi moritur. siue enim uiuimus, domino uiuimus; siue morimur, domino morimur. siue ergo uiuimus siue morimur, domini sumus. ad hoc enim Christuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? omnes enim adstabimus ante tribunal domini. scriptum est enim: uquia mihi curvabit omne genu, et con
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est contrariũ qd̾ in euͣngłio positũ ẽ
non grauentur cordeꝰ ur̃a cruditate et
unolentia. et curis scłarib. Cum enĩ
qͥsq nõ replet nisi eam uoluptatẽ ꝙͣ de
lentia et curis scłarib. De carne autẽ
nõ manducanda et nõ bibendo uino. qd̃
ait apłs. non quia illa ĩmunda arbit᷑¬
tus est. hoc precepit sicut isti existimant
et errantes in errorem p̾cipitant. quibus
talia ꝑsuaserunt: S cum ip̃e posuerit
causam cur hoc dixerit nõ est nobis hec
int̾pretanda uel exponenda sententia.
Sufficit enĩ ip̃m de apłi epła totũ locũ
huic sermoni contexere. ut et causa ma¬
nifeste appareat. cur hoc apłs dixerit.
⁊ istoꝵ fraus qui ꝑticulas quasdem de
scͥpturis eligunt. quib decipiant imꝑi¬
tos. non conectentes que supra ⁊ infra scͥp¬
ta sunt. ex quib uoluntas et intentio sc̃¬
ptoris possit intelligi. Sic gͦ apłs dicit
Infirmũ aut̃ in fide recipite. nõ in diui¬
dicationib cogitationũ. Alius quidẽ cre¬

Expanded text:
positum est, Non graventur corda vestra cruditate, et vinolentia, et curis saecularibus. Cum enim quisque non replet nisi eam voluptatem quam Dlentia, et curis saecularibus. 2. De carne autem non manducanda et non bibendo vino quod ait Apostolus, non quia illa immunda arbitratus est, hoc praecepit, sicut isti exstimant, et errantes in errorem praecipitant, quibus talia persuaserunt: sed cum ipse posuerit causam cur hoc dixerit, non est nobis haec interpretanda vel exponenda sententia. Sufficit enim ipsum de Apostoli Epistola totum locum huic sermoni contexere, ut et causa manifeste appareat cur hoc Apostolus dixerit; et istorum fraus, qui particulas quasdam de Scripturis eligunt, quibus decipiant imperitos, non connectentes quae supra et infra scripta sunt, ex quibus voluntas et intentio scriptoris possit intelligi. Sic ergo Apostolus ait: Infirmum autem in fide recipite, non in dijudicationibus cogitationum. Alius quidem cre
Abbreviated transcription (Latin):
renum. s nescio quẽ suum ꝓpͥum: exar¬
cha mendacioꝵ ꝓsilientam. De quo fau¬
stus tacet om̃ino cum de homine ꝓposu
erit sibi questionẽ. timens ne aliquomͦ
tis contra quos disputat innotescat.

Expanded text:
renum , sed nescio quem suum proprium ex arca mendaciorum prosilientem: de quo Faustus tacet omnino, cum de homine sibi proposuerit quaestionem; timens ne aliquo modo eis contra quos disputat, innotescat.
Abbreviated transcription (Latin):
iusti sunt ei. idest annoꝵ ferme triginta.
si quidẽ et ea etas assc̃rib diuinis potest
sine blasphemia. Quare cũ in om̃i cesti¬
monio u̾itatis. hoc semꝑ queri soleat. utr̃¬
neqͥs audierit an iud̾it isti uo nec audisse
se fateant᷑ ab ip̃o gen̾atõnis hunc ordi

Expanded text:
iuncti sunt ei, id est annorum ferme triginta, siquidem et aetas ascribi diuinis potest sine blasphemia. quare cum in omni testimonio ueritatis hoc semper quaeri soleat, utrumne quis audierit, an uiderit, isti uero nec audisse se fateantur ab ipso generationis hunc ordi
Abbreviated transcription (Latin):
lebat ostendere. in eisdem quoq libris
inueniantur ⁊ undeuenit dñs legem
ñ soluere. s adimplere. nisi ut exceptis
ꝓmissoꝵ figuris que reddita u̾itate.
adimplete atq sublate sunt. ip̃a quoq
p̃cepta ꝑ que lex illa sc̃a et iusta ⁊ bõ
na est. nõ ꝑ uetustatem litt̾e iubentis
et delicta suꝑboꝵ reatu. etiam p̃uari¬
cationis augentis. s ꝑ nouitatem sp̃s
adiuuantis. et humiliũ confessionem
salutis gr̃a liberantis implerent᷑ ĩ no¬
bis: Quia reuera siuit omĩa ista precep¬
ta sublumnia nec in illis litt̾is uet̾ibus
desunt. ita illio finis quo referantur
occultus est: qͣmius scdm eum uiient
sc̃i qui futurã eius reuelationẽ uide¬
bant. et ꝑ tempoꝵ ꝓprietate uel ꝓph̃i ce¬
quisqͣm in illis libris inuenit nomen
regni celoꝵ qd̃ tam crebro nominat
dñs. Dicitur quidem ibi. Diligite sapiẽ¬
tiam: ut in et̾num regnetis. Et ipsa
uita et̾na. si nõ illic in manifesto p̃di¬

Expanded text:
lebat ostendere, in eisdem quoque libris lebat ostendere, in eisdem quoque libris inueniantur, unde uenit dominus legem non soluere sed adinplere, nisi ut exceptis promissorum figuris, quae reddita ueritate adinpletae atque sublatae sunt, ipsa quoque praecepta, per quae lex na est , non per vetustatem litterae jubentis, et delicta superborum reatu etiam praevaricationis augentis, sed per novitatem spiritus adjuvantis, et humilium confessionem salutis gratia liberantis, implerentur in nobis? Quia revera, sicut omnia ista praecepta sublimia nec in illis Libris veteribus desunt; ita illic finis quo referantur occultus est: quamvis secundum eum viverent sancti, qui futuram ejus revelationem videbant, et pro temporum proprietate vel pquisquam in illis libris inuenit nomen regni caelorum, quod tam crebro nominat dominus. dicitur quidem ibi: diligite sapientiam, ut in aeternum regnetis. et ipsa uita aeterna si non illic in manifesto praedi
Abbreviated transcription (Latin):
ma coniunctione masculi ⁊ femine. tã
sc̃a et nulla seꝑatione uiolanda casti¬
tas coniugalis: postea ꝑmiserit dimit¬
tere uxorẽm: Nam cum illi respondis¬
sent. qͥd gͦ moyses mandauit dari libellũ
repudii & dimitt̾e: ait illis. Qm̃ moyseᷤ
ad duritiam cordis ur̃i ꝑmisit uobis di¬
muttere uxores ur̃as. Hoc est qd̾ paulo-
ante exposiumus. Quanta eñi duritia
erat. que nec ꝑ libelli int̾positõem ubi
dissuadendi lociis iustis & prudentibus
tribuebatur. solui ꝙ flecti. poss ad recipi¬
endã uel reuocandã coniugii caritatẽ :
clarauit: cum ⁊ non dimittendã uxo¬
rem. ex eadem scͥptura cõmemorata cõ¬
iunctione masculi et femine monuit.
diuinãq auctoritatẽ eiusoẽ coniunctio¬
nis exposuit. & cdandum libellũ repu¬
dii ꝓpter duriciam uel domandi. uel in¬
domiti cordis ostendit. Quaꝓpter cum
om̃ia illa excellentia p̃cepta dñi. q̃ uet̾i¬
b hebreoꝵ libris contraria faustus uo¬

Expanded text:
ma coniunctione masculi et feminae tam ma coniunctione masculi et feminae tam sancta et nulla separatione uiolanda castitas coniugalis, postea permiserit dimittere uxorem? nam cum illi respondissent: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? ait illis: quoniam Moyses ad duritiam cordis uestri permisit uobis dimittere uxores uestras. hoc est, quod paulo ante exposuimus. quanta enim duritia erat, quae nec per libelli interpositionem, ubi dissuadendi locus iustis et prudentibus tribuetur, solui et flecti posset ad recipiendam uel reuocandam coniugii caritatem? iclarauit, cum et non dimittendam uxorem ex eadem scriptura commemorata coniunctione masculi et feminae monuit diuinamque auctoritatem eiusdem coniunctionis exposuit et dandum libellum repudii propter duritiam uel domandi uel indomiti cordis ostendit. Quapropter cum omnia illa excellentia praecepta domini, quae ueteribus Hebraeorum libris contraria Faustus uo
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur nõ eẽ uxorem dinuttendã. qͥ sed̾m
uoluntarẽ legis moysi arbitrabantur
se facere cum dimitt̾ent. Simul ⁊ illd̾̃
hic ip̃o xp̃o atrestante cognoscimꝰ. d̾m
fecisse et coniunxisse mascłm et feminã
qd̃ manichei negando dampnant. i ã
ñ moyseo libro. s xp̃i eũngłio resisten¬
tes. Porro aut̃ si qd̾ ip̃i opinant᷑ et pre¬
dicant uerum est dẏabolũ fecisse atq
iunxisse masch̃n et feminã qua calidi¬
tate diabolica faustus rep̃hendit moy¬
sen. tanqͣm coniugia dirimentẽ ꝑ libel¬
lum repudii. et laudat xpm̃ tanqͣm il¬
lud eiusmodi uincłm confirmante ex
p̃cepto eisngłu. cum utiq scd̃m suã ftul¬
tam sacrilegamꝙ snĩam moysen lauda¬
re debũit: seꝑantem qd̃ fecerat ꝙ̾ con¬
ũixerat dẏabolus. et xp̃m uituꝑare. dy¬
aboli figmentũ et ligamentũ solidantẽ:
Iam illud quomͦ aꝑit magr̃ bonus cur
ip̃e moyses ex cuiꝰ libro ꝓlata est de pri¬

Expanded text:
cuntur non esse uxorem dimittendam, qui secundum cuntur non esse uxorem dimittendam, qui secundum uoluntatem legis Moysi arbitrabantur se facere, cum dimitterent. simul et illud hic ipso Christo adtestante cognoscimus deum fecisse et coniunxisse masculum et feminam: quod Manichaei negando damnantur non iam Moyseos libro, sed Christi euangelio resistentes. porro autem, si quod ipsi opinantur et praedicant, uerum est diabolum fecisse atque iunxisse masculum et feminam, qua calliditate diabolica Faustus reprehendit Moysen tamquam coniugia dirimentem per libellum repudii et laudat Christum tamquam illud eiusmodi uinculum confirmantem ex praecepto euangelii, cum utique secundum suam stultam sacrilegamque sententiam Moysen laudare debuerit separantem, quod fecerat et coniunxerat diabolus, et Christum uituperare diaboli figmentum et ligamentum solidantem? iam illud quomodo aperit magister bonus, cur ipse Moyses, ex cuius libro prolata est de pri
Abbreviated transcription (Latin):
cauendũ ẽẽ ne si hoc nõ fec̾imus nec no¬
bis precantib pcc̃i obligatõ remitat᷑ sic ĩ iłł
lib̾s uet̾ib scͥptũ ẽ. Qm iundicari uult. inue¬
niet adeo iundictã: et pecc̃a illuis confir¬
mans confirmabit. Relinque ꝓximo
tuo nocenti te: et tunc dep̃canti tͥ pcca
soluentur. Homo hõi reseruat irã : et
A dño querit medelam carnis : In hoĩcm
similẽ si nõ ht̃ miscd̾iam: et ꝓ pcc̃is suis
deprecatur dñm: Et ip̃e dum caro sit. re
seruat iram: et ꝓpitiationẽ petit a dños
qm id unde udeis de hac re int̾roganti¬
b dñs ip̃e respondit: Cum eñi quererẽt
utrum liceret quacũq ex causa dimitr̃e
uxorem. Ait illis. Nonne legistis quia qͥ
fecit ab initio masculũ et feminã fecit
eos et dixit: ꝓpt̾ hoc dimittet hõ patrẽ
duo in carne una. Itaq iam ñ sũt duo
s una caro. Qd̃ gͦ deus coniunxit. hõ ñ
seꝑet. Ecce iudei ex libris moysi conuin¬

Expanded text:
cauendum esse, ne si hoc non fecerimus, nec nocauendum esse, ne si hoc non fecerimus, nec nobis deprecantibus peccati obligatio remittatur, sic in illis libris ueteribus scriptum est: qui uindicari uult, inueniet uindictam a deo et peccata illius confirmans confirmabit. relinque proximo tuo nocenti te, et tunc deprecanti tibi peccata soluentur. homo homini reseruat iram et a domino quaerit medelam carnis? in hominem similem sibi non habet misericordiam et pro peccatis suis deprecatur dominum? et ipse dum caro sit, reservat iram, et repropitiationem petit a Domino? quam id unde Judaeis de hac re interrogantibus Dominus ipse respondit? Cum enim quaererent utrum liceret quacumque ex causa dimittere uxorem, ait illis: Non legistis quia qui fecit ab initio, masculum et feminam facit eos, et dixit, Propter hoc dimittetduo in carne una. itaque iam non sunt duo, sed una caro. quod ergo deus coniunxit, homo non separet. ecce Iudaei ex libris Moysi conuin