comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶sita quislegauit. filio.
fa. ut ip̃i soluatur. põt ꝓce¬
derelegatũ. nec ħputan hr¬
dicur nõ patri. si potius filio
soluat. finge ẽi hoc nõiatim
ex p̾ssumitaut filiosoluat.
Certe si pat̾ petat exceptione
erit repellendus. ¶Sidiesle¬
gati cesẜit. dem̃ legatanus
imius alienũ puenit. ip̃ipe¬
tius debetur legatũ incims
ip̃e is puemit transeu̾nt ẽi
cum eoque ei debebãtur. si si
suboditione fi̾t legatum.

Expanded text:
it filio familias, ut ipsi soluatur, potest procedere legatum nec imputari heredi, cur non patri, sed potius filio soluat: finge enim hoc nominatim expressum 'ita ut filio soluat': certe si pater petat, exceptione erit repellendus.Si dies legati cesserit, deinde legatarius in ius alienum peruenit, ipsi potius debetur legatum, in cuius ips‹e› ius peruenit: transeunt enim cum eo, quae ei debebantur. sed si sub condicione fuerit legatum
Abbreviated transcription (Latin):
abaliquolegatus fin̾t. ⁊ pr¬
or brdita seius qusufructir
tiõ ẽ. curdiem legsti cedere
erat. adeatur. cũ n in presẽtia
ullũ emolum̃tum hrditati
acqratur⁊ si interi ẜuus mõ¬
tuus fuit legatum extigua¬

Expanded text:
ab alio legatus fuerit et prior hereditas eius, qui usum fructum tio est, cur diem legati cedere erat, adeatur, cum neque in praesentia ullum emolumentum hereditati adquiratur et, si interim seruus mortuus fuerit, legatum exti
Abbreviated transcription (Latin):
sum relictum si morte patis
sui iris cẽnt effecti nec mo¬
talittre patris semãciprto¬
cẽ patres familias ꝯstitti
siba deleri ei ꝯfidei omissum
nẽo dubitaĩt diemꝙ eu
emãcipatione eisisse quu
morte patris cecleret.

Expanded text:
sum relictum, si morte patris sui iuris essent effecti, nec mortalitate patris, sed emancip‹at›ione patres familiarum constituti sint, deberi eis fideicommissum nemo dubitauerit diemque eius emancipatione cessisse, qui mor
Abbreviated transcription (Latin):
eiectiosit legatari tñ non¬
dum elecuoi locus ẽe põt cũ
pponaturaut nõdum testa¬
torem decessisse aut comort¬
adita. In de q̃rit. lus. si post
mort̾e testatoris legatarir
posse dici .x. transtulisse qr
mortuolegatariodies lega¬
ticcdit. argum̃tum ꝓsmña

Expanded text:
electio sit legatarii, tamen nondum electioni locus esse potest, cum proponatur aut nondum testatorem decessisse aut eo mortadita.Inde quaerit Iulianus, si post mortem testatoris legatarius posse dici decem transtulisse, quia mortuo legatario dies legati cedit. argumentum Iulia
Abbreviated transcription (Latin):
nas detra het ꝙ si ñõ facto ei
plrcitate. ũt tpris ecles usu
acqsite sint eꝗssimum erit
inch̾eum pr̃are. cum culpa
careat ¶Cum ꝓponeretur q¬
dmfiliam suam brdemin¬
stituisse et rogasse eam. ii¬
ut sismne lib̾is decessissi ⁊ br¬
ditatem titio restitueret
eamq doteni maritodedu¬
se certe q̃titatis mox decedẽ
sinclib̾is h dem instituisse
maritũ suum ⁊ q̃reretur.an
dos de trahi possit. dixi nõpo
tie ⁊ patris uotos gruebat.
Quare dicendũ est dote dece¬
dere. ac si ꝙ suꝑfuissi rogata
ẽet restituere. Qd̃ si tãtos fru¬
ctus exbrditate mulier pce¬
pit. ut m̃ poterit dotisatis¬
fieri dicendum ẽ potius fru¬
ctib hec expensum ferendu
qͣ fidei ꝯmisso. ¶Ut trebelliao

Expanded text:
detrahet. quod si sine facto eius prolixitate temporis aedes usu adquisitae sint, aequissimum erit nihil eum praestare, cum culpa careat.Cum proponeretur quidam filiam suam heredem instituisse et rogasse eam, ut, si sine liberis decessisset, hereditatem Titio restitueret, ‹ea›que dotem marito dedisse certae quantitatis, mox decedens sine liberis heredem instituisse maritum suum, et quaereretur, an dos detrahi possit, dixi non potiae et patris uoto congruebat. quare dicendum est dotem decedere, ac si quod superfuisset rogata esset restituere. quod si tantos fructus ex hereditate mulier percepit, ut inde poterit doti satisfieri, dicendum est potius fructibus hoc expensum ferendum quam fideicommisso. ‹U›t Trebelliano
Abbreviated transcription (Latin):
qbꝰ querctur.ẜ ea que ꝓpone¬
retur. ex cã fidei omissi deb̾i.¬
¶Ide que sut. ã fructus eius¬
de fũdi. ꝯibi indie mortisco¬
actimãẜint fideiomisso ce¬
dãt. cũ plenissima testatoi̾s
erga affine uolũtas. ab eo
quor mamfestetur. ꝙ reliq̃
colonor euisdẽ poms.adeũ¬
scriptura posse.Rri. hoc solu
q̃renḋ an manifeste appareat

Expanded text:
 ea quae proponerentur ex causa fideicommissi deberi.Idem quaesiit, an fructus eiusdem fundi, qui ibi in diem mortis coacti manserint, fideicommisso cedant, cum plenissima testatoris erga adfinem uoluntas ab eo quoque manifestetur, quo reliqua colonorum eiusdem possescriptura posse responderi hoc solum quaerendum, an manifeste appareat
Abbreviated transcription (Latin):
uit. fundũ cornelianũ ti
tiout ẽ instructus. cũ om̃i¬
colonoꝵ dari uolo. hec test¬
atrix. romelitis cã. ex affri¬
cauemẽs.mãçipia quedã
ex fũdo supra scripto quociti
phyem opã legaret. secũad¬
duxit. Quesitũ ẽan mãcipia¬
ea fideromissocedãt. cum q̃¬
dã ex his. rusticis offitus. i¬
ad tp̃c pgrinatiõis abduc¬
ta sut renctis oẜuabus su¬

Expanded text:
fundum Cornelianum Titio ita ut est instructus cum omnicolonorum dari uolo'. haec testatrix Romae litis causa ex Africa ueniens mancipia quaedam ex fundo supra scripto, quo citiemem operam elegeret, secum abduxit: quaesitum est, an ea mancipia fideicommisso cedant, cum quaedam ex his rusticis officiis ad tempus peregrinationis abducta sunt relictis conseruabus e
Abbreviated transcription (Latin):
quo. an ex lege uelleia exclo¬
datur. ¶Forsitã adbucdu¬
bitet ꝗs inistis casibosine¬
pos post testm̃ nascatur u¬
uo patre suo. de m̃ ex eoꝯ ci¬
pituris ꝙ mortuo patred¬
inde nascaturan nõ potin̾t
h̾rs institi. q pat̾ ip̃ius
nõ recte institutus ẽẽt. Qd̾
minime ẽ expauescend. hic
c̃ĩ suus hr̃s nascitur ⁊ posti
mort̾e nascitur. Ergo ⁊ si pro¬
nepos. admittẽtur qͥnatus
erit ex nepote. postea uiuo fi¬
lioat ꝙ si ex eonatus c̾et i
ad optatus. ¶ In om̃ibobis
dũ tarat ꝗ est in potãte exali

Expanded text:
quo an ex lege Uellea excludatur. Forsitan addubitet quis, an istis casibus si nepos post testamentum nascatur uiuo patre suo, deinde ex eo concipiatur, isque uiuo patre deinde auo nascatur, an non potuerit heres institui, quia pater ipsius non recte institutus esset. quod minime est expauescendum: hic enim suus heres nascitur et post mortem nascitur. Ergo et si pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote postea uiuo filio, atque si ex eo natus esset, adoptatur. In omnibus his dumtaxat, qui est in potesta
Abbreviated transcription (Latin):
ri debeat. ⁊ siño fũcrint inpo¬
testate./ Sr si legatũ ei relictũ
sit. id ꝙ restituere sit rogatũ
ꝯseq̾ns erit dicere admitti eũ
si adalium sit trãslaturus.¬
¶ Si ples hr̃des instituti sunt
⁊ õs dolomalo fecerĩt. quomi¬
nus test̾m mutaret᷑ dicend̾ ẽ

Expanded text:
si non fuerint in potestate. sed si legatum ei relictum sit idque restituere sit rogatus, consequens erit dicere admitti eum sed ad alium sit translaturus. Si plures heredes instituti sint et omnes dolo fecerint, quo minus testamentum mutaretur, dicendum e
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. menia titiũ rep̾ũdi
at. postea pat̾ repudiati cu¬
cade absente filio sp̃o salia cỹ
noĩe fili sui fecit. menia de¬
in repudiũ sp̃osalib̾misitatq
ita alii nupsit.q̃ro simema
ageret cũ lutio titio quõda
marito ⁊ patri h̾rde relicto d̾
dote. ⁊ pbetur culpa muliei̾s
matrimoniũ dissolutũ. an
possit maritus ꝓꝑculpã mu¬
uerisdotẽ retinere. marcelł.
apatre titius ꝯuẽiretur tñ
si spõsalib nõ ꝯsensiss culpã
mulieris.mulctãdam ẽẽ.

Expanded text:
pit: Maeuia Titio repudium misit: postea pater repudiati absente filio sponsalia cum ea de nomine filii sui fecit: Maeuia deinde repudium sponsalibus misit atque ita alii nupsit. quaero, si Maeuia aget cum Lucio Titio quondam marito et a patre herede relicto de dote et probetur culpa mulieris matrimonium dissolutum, an possit maritus propter culpam mulieris dotem retinere.Marcellus a patre Titius conueniretur, tamen, si sponsalibus non consensisset, culpam mulieris multandam esse.
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Lib̾ta que nõlũta te
patrom discessit. dedotecũeo
façere põt. ⁊ tos publicatai
sit. in io ꝙ facere põt.fiscom¬
aritusodẽpnandus ẽ. ne rri
cũ cãm cẽ dicendi ei filia nõ
hr̃et. maxime cũ abeoposterĩ
ampliorẽ sũmam dotatasit.

Expanded text:
um.Liberta, quae uoluntate patroni discessit, de dote cum eo facere potest et dos publicata sit, in id quod facere potest fisco maritus condemnandus est, ne in cum causas contradicendi ei filia non haberet, maxime cum ab eo postea ampliore summa dotata sit.
Abbreviated transcription (Latin):
dice̾ inuo patre hũc suu
b̾rdem ẽe desisse licet post
mort̾ẽ decedat. ꝗa nec redit
nec põt redire. ¶le casus
ĩdifficił ẽ si filium hãs ⁊ ne¬
pot̾e non dũ natũ institu¬
as isq nascatur muopa

Expanded text:
dicere uiuo patre hunc suum heredem esse desisse, licet post mortem decedat, quia nec redit nec potest redire. Ille casus in difficili est, si filium habeas et nepotem nondum natum instituas isque nascatur uiuo pa
Abbreviated transcription (Latin):
odecłit. ¶ Hoc amplius ⁊ si p̾tor
mod̾ in alim̃tis statuit. uoꝵ tñ
ultra uires facultatũ est. ꝙ dẽcre¬
tum est. nec suggessit p̾tori d̃sta¬
tu facultatũ notebet ratio hr̃ai
alim̃toꝵ om̃ium. qr si suggessi¬
ssi.aut diminicrẽturiam dec̾ta.
aut nõ tanta de cernerẽtur. ¶S
si pat̾ statuit. alim̃ta libis quo
brdes rescripẜit ea prãndotutor

Expanded text:
o dedit. Hoc amplius et si praetor o dedit. Hoc amplius et si praetor modum alimentis statuit, uerumtamen ultra uires facultatium est quod decretum est nec suggessit praetori de statu facultatium, non debet ratio haberi alimentorum omnium, quia, si suggessisset, aut minuerentur iam decreta aut non tanta decernerentur. Sed si pater statuit alimenta liberis quos heredes scripserit, ea praestando tutor
Abbreviated transcription (Latin):
suspitione alaturꝑtus ⁊ educe¬
tur. ¶Quanis aut pretor reca¬
sãtem ap̃se educari nõ polliceat᷑
secoacͥturũ. at t̃n questi onis est
ãddebeat ⁊̃ inuitum cogẽ. ut pu¬
ta lib̾tum parẽtem.uł q̃ alium
teafsimbo cognatis ue. Et mag̾
ẽ ut int̾dum debeat id face Cẽr¬
tr nonomaledicitur. si legatari
uł hrs educationẽ recuset test̃õ
sibi ini̾ictam denegari ei ac̾tĩo¬
n es debere. exc̃plo tutoris testõda¬
ti. Qd̃ ita demũ placuit. si idcir¬
co sit relictũ. Ceteꝵ si eet relictur
⁊̃ si education̾e̾ recusatuꝵ sciret ñ
denegabit᷑ ei actio.⁊ ita diuus se¬
uerus sepissime statint.
ris nõ imꝓbas admitt᷑e. ut puta
sidicat se inpẽdisse malim̾ta pu¬
pilli.uł disciplin.̃smod̾.aũt siqd̃¬
pretor arbitratus c̃. is fuaridebi.
q̃ pretor statint.Si uõ pretorño
est aditus ꝓm̾o facultatũ.pup¬
illi debet arbitrio iudicis existĩa¬
ri nec eĩ ꝑmittend̃ est tutorͥtm̃
reputare q̃ tum dedit. si plus equ¬

Expanded text:
suspicione alatur partus et educetur.Quamuis autem praetor recusantem apud se educari non polliceatur se coacturum, attamen quaestionis est, an debeat etiam inuitum cogere, ut puta libertum, parentem uel quem alium de adfinibus cognatisue. et magis est, ut interdum debeat id facere.Certe non male dicetur, si legatarius uel heres educationem recuset testamento sibi iniunctam, denegari ei actiones debere exemplo tutoris testamento dati: quod ita demum placuit, si idcirco sit relictum: ceterum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita diuus Seuerus saepissime statuit. ris non improbas admittere, ut puta si dicat impendisse in alimenta pupilli uel disciplinas.Modusetor arbitratus est, is seruari debet, quem praetor statuit: si uero praetor non est aditus, pro modo facultatium pupilli debet arbitrio iudicis aestimari: nec enim permittendum est tutori tantum reputare quantum dedit, si plus aequ
Abbreviated transcription (Latin):
mimmi cris sũt. ad mchilũ
declucũturcũ plures h̃rdes
ceperũt ꝑsuccessiones existc.
qua de cã puto uos recte fac¬
turos si ꝯuocatis fauille br¬
tueritis cui acctis dan debe¬
at pecuma cinus exusuris.
alim̃ta pr̃entur. debebit. aũt
is ꝗ accipiet cauere eis q dab̾t
reddituꝵ.sc. ut qs ꝙ ex lib̾tiᷤ
de cesẜit alioue quo mõinci¬
intate ẽe desierit. tm̃ ex sorte q̃¬
tũ efficit ꝓportione ꝯputatio.
¶Dums pus. rubrio cuidaz
tales phoro. rescripsit. ꝯsule

Expanded text:
imi aeris sunt, ad nihilum perducuntur, cum plures heredes coeperunt per successiones existere. qua de causa puto uos recte facturos, si conuocatis Fauillae hertueritis, cui a ceteris dari debeat pecunia, ex cuius usuris alimenta praestentur. debebit autem is qui accipiet cauere eis qui dabunt redditurum se, ut quisque ex libertis decesserit alioue quo modo in civitate esse desierit, tantum ex sorte, quantum efficiet pro portione computatio". divus Pius Rubrio cuidam Telesphoro rescripsit: "Consules
Abbreviated transcription (Latin):
t̾uosusceꝑat. Querebat᷑ igitũ
infiteiꝯmissi ꝯditiode fecissi.
nos qd̾e hoc dicemus. ꝯceptos
ꝯtem an deportionem licet
posdea edanturefficerent cõ¬
ditio cefitiat. post deportatio¬
nemuerosusceptos quasi ab
alionõpdesse. maxime cumo

Expanded text:
at: quaerebatur igitur, an fideicommissi condicio defecisset. nos igitur hoc dicemus conceptos quidem ante deportationem, licet postea edantur, efficere, ut condicio deficiat, post deportationem uero suscepto‹s› quasi ab alio non prodesse, maxime cum
Abbreviated transcription (Latin):
aggressu.uł quoaliomõ si¬
mi cũ patre pierit an ꝯditio
uer filir̾i eĩłs supiuxisselaũ
igit᷑ filius suꝑuirit patri ⁊ex¬
tinxitoditionem fidei om̃issi.
ait nõ supuissit ⁊ extitit ꝯdi
I. C. ał.ẽ sine hrde ⁊ at si alieno hr̃de .s. exsistente ac .i. cx̃nco sis e deli¬

Expanded text:
cultatem, cui liber factus fideicommissum restitui uelit. sed sicondicioni non poterit decessisseque sine liberis uidetur. sed cum dem Papinianus deportato dedit, huic dari non oportet.Si quis autem susceperit quidem filium, uerum uiuus a
Abbreviated transcription (Latin):
annũ.xx.etatis. qͣuis scire
se dicẽt adiuo marco ño ex¬
cusatum atutela eũ qsep¬
tuagessimũ annũetatis
ĩgressus fuissi. nob̾⁊ legis
elisẽtie argum̾ta ꝓferenti¬
sit.titius cornelio h̃rdi suo
salt.ate petocorneli qmad
te de uoluta ẽ ps matrism¬
quondã mei ꝯtraria fort¬
una.ut sic ⁊ ꝑhoc totus as
m̃s. ⁊pudte ẽẽ seꝑatur. u¬
ti recis restituas gaiose
fuerait deportatus ⁊ adierit
hrditrte inis quo rogat
sit.ut ex sua portione resti
lum. auit b̃rdem deb̾eꝓrata

Expanded text:
aetatis", quamvis scire se diceret a divo Marco non excusatum a tutela eum qui septuagensimum annum aetatis ingressus fuisset, nobis et legis Aeliae Sentiae argumenta proferentisit: "Titius Cornelio heredi suo salutem. a te peto, Corneli, quoniam ad te devoluta est pars matris mquondam mei contraria fortuna usi et per hoc totus as meus apud te esse speratur, uti reddas restituas Gaio Sefuerat deportatus et adierit hereditatem, an is quoque rogatus sit, ut ex sua portione restitlium autem heredem debere
Abbreviated transcription (Latin):
sinc timore deserere abolitam
accusasse q tali iuditio.appetit.
cuius pena aut supplitũihũit.
aut exiliũ ꝙ fit uice deportatio¬
nis ubicuntas amittit᷑. GSitã
ꝗs lib̾tum eo crimine accusau¬
erit. cinus pena nõ sit capitis.
ueꝵ t̾ñ iudicãti placiit augere
pena. no obest hoc patromi filio
nec e̾i ĩꝑitia aũse miͣtas iudicãti
obẽc debet patrom filio ꝗ crimẽ
leuius inportauit. ¶S⁊ si ñoac¬
cusaũt si testimonũ incap̃li¬
b̾ti dixit aut subiecit acc̃atorẽ
infilius calũpnie cũ capitis
pumri desideruũt nõ debet re¬
pelli hoc edicto. Ide puto ⁊ si ab
co petitus retorsit in eũ crimina
Ignoscend̾ ẽĩ ei est fiuoluit seui¬
cisciꝓuocatus. ¶Si patris mor¬
t̾e defende necẽe hũit. andicend
sit hic quor ei succurend̃. Silib̾¬
medicũ forte obmort̾e patris i¬
aut cubiculariũ aut q̃ alium
ꝗcirca patrẽ fuerat. ⁊ puto succu¬
rend si affectione ⁊ periculo pat̾¬
ne substãtie ducẽte Necc̃e huit

Expanded text:
sine timore deserere abolitam apitis accusasse, qui tali iudicio appetit, cuius poena aut supplicium habuit aut exilium, quod sit uice deportationis, ubi ciuitas amittitur.Si tamen quis libertum eo crimine accusauerit, cuius poena non est capitis, uerumtamen iudicanti placuit augere poenam, non obest hoc patroni filio: neque enim imperitia aut seueritas iudicantis obesse debet patroni filio, qui crimen leuius inportauit. Sed si non accusauerit, sed testimonium in caput liberti dixit aut subiecit accusatoremfilius calumniae eum capitis puniri desiderauit, non debet repelli hoc edicto. idem puto et si ab eo petitus retorsit in eum crimina: ignoscendum enim est ei, si uoluit se ulcisci prouocatus. Si patris mortem defendere necesse habuerit, an dicendu‹m› sit hic quoque ei succurrendum, si libemedicum forte patris aut cubicularium aut quem alium, qui circa patrem fuerat? et puto succurrendum, si affectione et periculo paternae substantiae ducente necesse habuit
Abbreviated transcription (Latin):
scripͥtus. ueꝵ. ⁊ si in pubi filic
substitutus. nã ⁊ iuł scripsit
patronus denegari ei debi. ac¬
tiones.¶Si⁊ siꝗd codicilłꝰ fui¬
rit patrono relictũ uł mortis
dabitur patronolegati ꝑse¬
cutiosinich̾ ademolum̾tũ
enus puetuꝵ sit. qr forte roga¬
tus est alii restituere. p̃terea
nõ tm̃ qr ip̃is nõĩatum datu
est idse pretor denegaturum

Expanded text:
scriptus, uerum etiam si inpuberi filio substitutus. nam et Iulianus scripsit,patronus, denegari ei deber‹e› actiones.Sed et si quid codicillis fuerit patrono relictum uel mortisdabitur patron‹o› legati persecutio, si nihil ad emolumentum eius peruenturum sit, quia forte rogatus est alii restituere.Praeterea non tantum quod ipsis nominatim datum est, id se praetor denegaturum
Abbreviated transcription (Latin):
ante sinãm lib̾tus mortess̾¬
tractusẽ. ¶Si patrõi filius ad¬
uocationẽ accusatori libti p̃sti¬
tit. nõ est repellendus. n eĩad¬
uocatus recusat. ¶ Si pat̾ testo¬
sci lib̾is debet q nõ spote accu¬
saucrũt. Si si accusauiͣt libtũ
⁊ ꝓbauerit crim̃ patroni filu
pͥostea ꝙ hic lib̾tus sit restitut

Expanded text:
ntentiae libertus morte subtractus est. Si patroni filius advocationem accusatori liberti praestitit, non est repellendus: neque enim advocatus accusat. Si pater testsci liberis deberet, qui non sponte accusauerunt.Sed et si accusauerit libertum et probauerit crimen patroni filius postea
Abbreviated transcription (Latin):
põt in conisi ẜuus sit an repel¬
uerius. ¶Si petierit ĩ ẜuitutẽ
⁊ obtinuit mor oegnitauita¬
te passus sit ĩlib̾tate morar
nõ debet ei obẽe maxie si hui̾t
iustã camerrãdi. ¶ petisse ta
ẜuitutẽ nõ indeturq. añlite
ꝯtestata destitissi. ⁊ postliter

Expanded text:
potest in eo, nisi seruus sit, an repeluerius.Si petierit in seruitutem et optinuerit, mox cognita ueritate passus sit in libertate morari, non debet ei obesse, maxime si habuit iustam causam errandi.Petisse in seruitutem non uidetur, qui ante litem contestatam destiti
Abbreviated transcription (Latin):
ti cã soluit. quesitũ est. an tutele
iuditio ꝯseq possit. ꝙ ialimẽ¬
ta pupille ⁊ mercedes atutore
extutela prestitũ sit. R. existĩo.
⁊ si citra magr̾atuum decretu
tutor sororẽ pͥupilli sui aluiͣt.
⁊ libera li brartib instituĩt cu
hec alit̃ ei ꝯtingere nõ possent.

Expanded text:
ti causa solvit. quaesitum est, an tutelae iudicio consequi possit, quod in alimenta pupillae et mercedes a tutore ex tutela praestitum sit. respondi: existimo, etsi citra magistratuum decretum tutor sororem pupilli sui aluerit et liberalibus artibus instituerit, cum haec aliter ei contingere non possent,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ seũ h̾rdes substitũt. ⁊ ati¬
qdiurissit.sino solutis le¬
gatis. pupillus docesẜrt. ⁊¬
obid ea legata utriq debe̾t
solus hrs titius utetur lege

Expanded text:
des substituerit et a Tiquid iuris sit. si nondum solutis legatis pupillus decesserit et ob id ea legata utrique debent, solus heres Titius utetur lege
Abbreviated transcription (Latin):
egatu suboditior uati
cu urasfertur. subeateꝯditioe
ta ꝯditionõ indebit᷑. quefut
inpsc̃a mulieris Ncccia ¶At
ortos instructos filie legunt.
poste q̃dam ermãcipus orto¬
rũ uxoridronant siuedon¬
tiones testoꝯfirmarnt siuen
ꝯfirmauit. postioruolu̾tasfi¬
lic legato.potior crit. si ⁊ño
ualcat dõatio tñ mi nuissefilie
legatũ. pat̾ intelligitur

Expanded text:
egatum sub condicione datum cum transfertur, sub eadem condicione ta condicio non uidebitur, quae fuit in persona mulieris necessaria. Pater hortos instructos filiae legauit: postea quaedam ex mancipiis hortorum uxori donauit. siue donationes confirmauit siue non confirmauit, posterior uoluntas filiae legato potior erit: sed etsi non ualeat donatio, tamen minuisse filiae legatum pater intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
tiõẽs tñ q̃ ad pecimiarã cã
respitiunt ꝓder᷑. ut hoc minꝰ
sit obligatus. ueluti obre
donatas ⁊amotas ⁊ ĩpensa
mor uero cohercione non
ht. ¶Socero quoq. cũ quo
nurus dedote agit. ide hon¬
orhẽtur.ut inid dãpnetur¬
in quofacere põt.¬

Expanded text:
tiones tamen, quae ad pecuniariam causam respiciunt, proderunt, ut hoc minus sit obligatus, ueluti ob res donatas et amotas et impensas: morum uero coercitionem non habet. Socero quoque, cum quo nurus de dote agit, idem honor habetur, ‹ut› in id damnetur quod facere pot
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃. Cum semel petitus sit
talis curator q̃ diuiscura¬
tormanet. alius in gande
lit̾ẽ curator petiño põt.⁊si
titius u̾bi grã adu̾sus seiũ
curator petitus sit idẽ titsꝰ
adũsus aliũ tutor ẽe pote
u̾sis tẽporibidem petatu᷑.

Expanded text:
 Cum semel petitus sit talis curator, quamdiu is curator maneat, alius in eandem litem curator peti non potest. Etsi Titius verbi gratia adversus Seium curator petitus sit, idem Titius adversus alium tutorem dari poterversis temporibus idem petatur.
Abbreviated transcription (Latin):
arcꝰ. Postulãte stichõ uit̾¬
q eotem test̾olib̾tate̾ ⁊ fidei¬
ꝯmissariã hroitatem acce¬
pat. hrs suspectam adiit m¬
ox stichus ante q̃ morami
capienda h̾rditate. faceret.
decessit relicto h̾rde titio. qͥ¬
roan in titium sinolit re¬
cipe fidei ꝯmissariam h̾rdi¬
tatem.actiones exse.s. co

Expanded text:
. Postulante Sticho, qui eodem testamento libertatem et fideicommissam hereditatem acceperat, heres suspectam adiit: mox Stichus, antequam mor‹a›m in recipienda hereditate faceret, decessit relicto herede Titio. quaero, an in Titium, si nolit recipere fideicommissam hereditatem, actiones ex senatus co
Abbreviated transcription (Latin):
de his actioibo trãsferendi
loquatur q̃ iure ciuili. hr¬
di ⁊ in hrdem ꝯpetunt tñ
honorarie actiones transe¬
unt nulla eĩ sepntio est. ĩ¬
mo ⁊ cã naturalium obli¬
gationũ transit. ¶psona
iũt hrdis in stituti. trebel¬
liano.s. s. otmnetur uerh
ire utimur. ut successor
hrdis recte ex trebelliano
restituit. ueluti hrs bõꝵue
possessor uł pat̾. dñs ue ꝯbꝰ
acqsita est hroitas.oms
se.ꝯ. restituere debẽt. nec in¬
ter ẽ. is ꝗ institutus ẽ. an
pat̃ dñs ue. rogatus ẽ resti¬
nõse restituitur. pat̾. fa. sit.
anis qĩ aliena potate est¬
L

Expanded text:
is actionibus transferendis loquatur, quae iure ciuil‹i› heredi et in heredem competunt, tamen honorariae actiones transeunt: nulla enim separatio est: immo et causa naturalium obligationum transit. Persona autem heredis institu‹ti› Trebelliano continetur: uerum hoc iure utimur, ut et successor heredis recte ex Trebelliano restituat, ueluti heres bonorumue possessor, uel pater dominusue, quibus adquisita est hereditas: omnes sulto restituere debent, nec interest, is qui institutus est an pater dominusue rogatus est restinomine restituitur pater familias sit an is qui in aliena potestl
Abbreviated transcription (Latin):
hoc legatũ indiẽ crit ño sb̾
labeõis ꝓbanda ẽ dicentis
id demulegatũ adhrdem
legatarii trãsire ꝙcertum
sit debitũ ir si adeatur hr¬
ditas. sitñduos hrdes insti¬
tuam ⁊ si alt̃ exͣ hisadeat
hrditatẽ alicui legem ab
om̃ib h̾rdib. nõ erit ꝗdẽ
portione qde cobrdis uale
bit in ip̃ius ãt in cuius
si solo cohrde instituto eo
m̃odo legatum ẽet.

Expanded text:
hoc legatum in diem erit, non sub Labeonis probanda est dicentis id demum legatum ad heredem legatarii transire, quod certum sit debitum iri, si adeatur hereditas.Si tamen duos heredes instituam et, si alter ex his adeat hereditatem, alicui legem ab omnibus heredibus: non erit pro portionem quidem coheredis ualebit, in ipsius autem, cuius si solo eo herede instituto eo modo legatum esset.
Abbreviated transcription (Latin):
strauĩt tutelã. id circo ĩ utrũ¬
ꝙ casũ. actione scripsit.ut
siuc tutorsit. siue n̾o sit q
gessit. actione tñ tenetur.
Solent cĩ magni errores ĩt¬
cedere ut discerm facile non
possit. utrũ qs tutor funͣt ⁊

Expanded text:
strauerit tutelam, idcirco in utrumque casum actionem scripsit, ut siue tutor est siue non sit qui gessit, actione tamen teneretur. solent enim magni errores intercedere, ut discerni facile non possit, utrum quis tutor fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
niri. uidend̃ an ⁊̃ ꝓprius eiꝰ
dolus uł ppria administra
negotia pupilli gererc p̾scu¬
erauerit.aut marca tutoris
pupilli pecumã inuenerit ⁊
ꝯsũpẜit uł eam pecuniam qͣ
tutor stipulatus fiñt. exige¬
rit tutele iuditio eũ tenen suo
nõie.nam cũ ꝑmittaturad¬
u̾sus hr̃dem ex ꝓpriodolonis

Expanded text:
niri, uidendum, an etiam proprius eius dolus uel propria administratnegotia pupilli gerere perseuerauerit aut in arca tutoris pupilli pecuniam inuenerit et consumpserit uel eam pecuniam quam tutor stipulatus fuerat exegerit, tutelae iudicio eum teneri suo nomine: nam cum permittatur aduersus heredem ex proprio dolo
Abbreviated transcription (Latin):
ras quor eius pecumie.q̃ pupi¬
llar̾e agitauit.pr̃are debet his
tutoris. q̃ tas aũt ⁊ cuius te¬
poris usuras pr̃are debeat. exbo¬
no ⁊ cquoꝯstitui. auidice opor¬
tet. ¶Fideiussores atutoribu
noĩati. si presẽtes fuerũt. ⁊ no

Expanded text:
ras quoque eius pecuniae, quam pupillarem agitavit, praestare debet heres tutoris: quantas autem et cuius temporis usuras praestare debeat, ex bono et aequo constitui ab iudice oportet. Fideiussores a tutoribus nominati si praesentes fuerunt et no
Abbreviated transcription (Latin):
nullis ascrptis ꝑtibꝰ. q̃. ad¬
modũ suta eent hrdes insti¬
tuti si eis ꝑtes ascripẜo. S
magis ẽ.ut sic utraq ĩsti

Expanded text:
nullis adscriptis partibus, quemadmodum si ita essent heredes instituti: "si eis partes adscripsero". sed magis est, ut sic utraque insti
Abbreviated transcription (Latin):
stituit. Siꝗs exhis mortis
quortp̃r nõ fuerit ĩfamilia
substitutio pupillaris fit ir¬
rita. ¶Asi h̾rdem filiũ pat̃
rogauit si in pͥubes dĩe suu
obierit. titio hrditatẽ suam
restitue legittimũ h̾rdem fi¬
lu salua  falcidia cogenduzi¬

Expanded text:
stituit, si quis ex his mortis stituit, si quis ex his mortis quoque tempore non fuit in familia, substitutio pupillaris fit irrita. Quod si heredem filium pater rogaverit, si impubes diem suum obierit, Titio hereditatem suam restituere, legitimum, heredem filii salua Falcidia cogendu
Abbreviated transcription (Latin):
ex illis cui nõ erat qsqua
substitutus ⁊ exceteris alt̾
pattẽ cius cui nẽoerat sup¬
stitutus ad substitutũ qͣuͣ
oꝙ ꝑtinere. offilius cassel¬
lius respõdert̃. quoꝵ smña ue¬
ta ĩpubes arrogatus decess¬
it q̃ admod̾ legittimis b̾r¬
dib auctoritate prĩcipali
ꝓspicitur ũiculo caitiõis
ita si forte substituit natu¬
ralis pat̾ inpubi succuren¬
dum erit substituto. nã ⁊ le¬
gittimis hrdib futuris ñ
alie ꝙͣutiles actiones pr̃an¬
stitutus priusq̃ h̾rdita tem
adiret. aut ꝯditio substitu¬
cionis existeret uita decessit.
ad substitutũ eius. siue añ
substitutione siue postea sb̾¬
scitutus sit. utraq portio ꝑ¬
tinebit. nec int̾ erit priorsb¬
stitutus post ĩstitutũ an añ
decedat. ¶Exhis u̾bis eosq
iuicem substituo nõ adeũ¬
tis portio scriptis hrdib pro
m̃o sibi uł alii q̃ site portiõi
defertur. ¶Cũ filie uł nepoti
q̃locũ filii tenuit. aut post
testm̃ cepit tenere pares sub¬

Expanded text:
on erat quisquam substitutus, et ex ceteris alter partem, cui nemo erat substitutus, ad substitutum quoque pertinere Ofilius Cascellius responderunt, quorum seta impubes adrogatus decesser‹a›t. quemadmodum legitimis heredibus auctoritate principali prospicitur uinculo cautionis, ita, si forte substituit naturalis pater impuberi, succurrendum erit substituto: nam et legitimis heredibus futuris non aliae quam utiles actiones prastitutus priusquam hereditatem adiret aut condicio substitutionis existeret, vita decessit. ad substitutum eius, sive ante substitutionem sive postea substitutus sit, utraque portio pertinebit nec intererit, prior substitutus post institutum an ante decedat. Ex verbis "eosque invicem substituo" non adeuntis portio scriptis heredibus pro modo sibi vel alii quaesitae portionis defertur. Cum filiae vel nepoti, qui locum filii tenuit aut post testamentum coepit tenere, parens sub
Abbreviated transcription (Latin):
bistitutis ⁊ patre ⁊iria
esubstitutioe facta acto̾es
uumisit.⁊ peculia opas leo¬
at ⁊ anua certis lib̾tis ss. le¬
ita ⁊ aliis exteris plurade
cdicur ita cauit. siqdi teste¬

Expanded text:
stitutis et patre et matre, et substitutione facta actores manumisit et peculia eis legavit et annua et certis libertis suis legata et aliis exteris plura: dcodicillis ita cavit: "si quid test
Abbreviated transcription (Latin):
quosotictas int̾ cosꝑman¬
sit. maũmissi abutrisq.⁊
te pcipiebãt. solida exficci
plireliq̃rat. ⁊ his abhrdele¬
gauerat his ubis petofidei¬
ꝙ tue omittout edes p̾stos
ĩ memoriã meã. pedis seꝗs
meis quas ad curã tepli reli

Expanded text:
uo societas inter eos permansit, manumissi ab utrisque et nte percipiebant solida ex fideipli reliquerat et his ab herede legauerat his uerbis: 'peto fideique tuae committo, ut des praestes in memoriam meam pedisequis meis, quos ad curam templi reli
Abbreviated transcription (Latin):
in tegrũ ex tabulis substituti¬
ois cebi Cibaria ⁊ uestiaria
pfidei cõmissũ dederat.⁊ita
adiecerat lib̾tos meos ubi cõ¬
pus meũ repo si tũ fuĩt ibi eo
morari iubeo ut ꝑabsẽtiam
filior incor adsarco fagum
meũmemoriã meã quot an¬
mscelebret. qitum ẽ uni ex
ubtis qadie mortis n ad b̾rde

Expanded text:
integrum ex tabulis substitutionis deberi. Cibaria et vestiaria per fideicommissum dederat et ita adiecerat: "quos libertos meos, ubi corpus meum positum fuerit, ibi eos morari iubeo, ut per absentiam filiarum mearum ad sarcofagum meum memoriam meam quotannis celebrent". quaesitum est, uni ex libertis, qui a die mortis neque ad here
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ qr põt efficere ut ei. acccp¬
toferatur. Qd̃ simulier suũ cu¬
ratorẽad ĩplere id ꝙ supra iu¬
res patrimonii eius indotem

Expanded text:
n, quia potest efficere, ut ei accepto feratur. quod si mulier suum curatorem adimplere id, quod supra uires patrimonii eius in dotem
Abbreviated transcription (Latin):
adhibitus sit. Suffice̾. S
si detẽti sĩt m̾ũti ibi testes.¬
nõ putaturualere testm̃.¬
D̾. Heredes pͥalã. itant ex¬
audiri possĩt. nũcupandist̃.
licebit ergo testãti uł brdes
nõ ab om̃ib. s atestibꝰ. Et si
płes fucrĩt testes adbibiti su¬
fficit sollẽpnem mim exau
pat uł scribit.an post sollẽp¬
ma explanare possit. q̃ritur.
ut putastichũ legauĩt. cur
płes hr̃et nec declarauit de i¬
quo sẽtiret. It̃c titioleganit.
cũ multos titios amicos hr̃ct¬
⁊ errauerat in nõie uł ĩ p̾nõie
uł cognomĩc cum in corpõc
n̾o errassi poterit ne postea
declarare de quo sẽẜat ⁊ pu¬
to põsse. nich eĩ mĩc dat. set
datũ sigñificat. si si not᷑am
postea adiecerit legatoł sua¬

Expanded text:
adhibitus sit, sufficere, Sed si detenti sint inuiti ibi testes, putant non ualere test.Heredes palam ita, ut exaudiri possunt, nuncupandi sint: licebit ergo testanti uel nuncunon ab omnibus, sed a testibus: et si plures fuerint testes adhibiti, sufficit sollemnem numerum exaudpat uel scribit, an post sollemnia explanare possit, quaeritur: ut puta Stichum legauerat, cum plures haberet, nec declarauit de quo sentiret: Titio legauit, cum multos Titios amicos haberet: errauerat in nomine uel praenomine uel cognomine, cum in corpore non errasset: poteritne postea declarare, de quo senserit? et puto posse: nihil enim nunc dat, sed datum significat. sed et si notam postea adiecerit legato u
Abbreviated transcription (Latin):
cã sit. nam tueri res dota¬
les. uir suo sũptu debet. a¬
licqntã cibaria totalib
mãcipusdata ⁊ q̃us m¬
odica edifitioꝵ dotalium
refectio ⁊ agroꝵ quocult¬
ura dote minuent Onu̾a
ẽi hec in sp̃e necc̃iaꝑ inp̃esa¬
rum sunt. si iperes ita prã¬
re intelligũtur. ut nõta
inpendas m̃eas qͣ declucto
eopcepisse minus ex his
exdotededuci debeant. nõ
tam facile est mumu̾sum
diffiniri. q̃ ꝑsingula ex
genere ⁊ ex magnitudine
ipendioꝵ possũt estimari.

Expanded text:
a sit: nam tueri res dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: omnia enim haec in specie necessariarum inpensarum sunt. sed ipsae res ita praestare intelleguntur, ut non tam inpendas in eas, quam deducto eo minus ex his ex dote deduci debeant, non tam facile in universum definiri, quam per singula ex genere et magnitudine inpendiorum aestimari
Abbreviated transcription (Latin):
aũt de fundo. s⁊ ⁊̃ depeco¬
re idem dicimus. ut la¬
na ouium fetus ꝙ pec¬
oꝵ.prestẽtur. quare cĩ
simaritus ꝓpe ptũ oues
⁊ hic fructus toto tp̃r q
quocurãtur. non quo
pcipiuntur.rationem
accipe delemus. In ẜuo
quoq aninratiohãtur.
simannũ forte ope cius
locate sũt. preterituit tẽ¬

Expanded text:
 de pecore idem dicemus, ut lana ovium fetusque pecorum praestaretur. quare enim, si maritus prope partum oves et hic fructus toto tempore quo curantur, non quo percipiuntur, rationem accipere debemus. In servo quoque anni ratio habetur, si in annum forte operae eius locatae sunt, ut praeteriti
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe ita faciendã deductio¬
nẽ. Quidã dicunt. siuꝰolũ¬
tate mulieris fc̃e sunt. im¬
quum eĩ ẽe ꝯpelli mulierẽ
rem uendẽ ut in pẽsas inca
factas soluẽt sialiu̾̃de sol¬
uere nõ põr ꝙ sũmam h̃t¬

Expanded text:
ine ita faciendam deductionem quidam dicunt, si uoluntate mulieris factae sint: iniquum enim esse compelli mulierem rem uendere, ut impensas in eam factas solueret, si aliunde soluere non potest: quod summam h
Abbreviated transcription (Latin):
duxitꝙ musum ut faciliꝰ tio
tutores adadmistration̾e ne.
accederent. sciẽtes pupillu N.
quor obligatũ fore ex sua ad¬
ministratione.Quam ꝗͣ eĩ siñ
tutoris auc̃te pupilli nõ obli¬
g̾etur.nec inrẽ suam tutor ob¬
ligare pupillũ possit. at tñ rece¬
ptum est ut tutori suopupillu
sine tutoris auctoritate culit̾
obligetur ex admimstratione
ut pmtius de suo aliqd pro pu¬
pilł ĩpendant. dum sciũt se rece¬
pturos id ꝙ in pender̾. ¶ħactio
ño solũ tutoris ueꝵ ⁊ ei qui pro
tutore negotia gessit ꝯpetere de¬
bet. ¶ S ⁊si curator sit uł pu
pilli. uł ad olesc̾e̾tis uł furiosii
re quor uẽtris ꝓband est.q̃snĩa

Expanded text:
duxitque in usum, ut facilius tutores ad administrationem accederent scientes pupillum quoque sibi obligatum fore ex sua administratione. quamquam enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, ut tutori suo pupillus sine tutoris auctoritate civiliter obligetur ex administrationeut promptius de suo aliquid pro pupillis impendant, dum sciunt se recepturos id quod impenderint. Haec actio non solum tutori, verum etiam ei, qui pro tutore negotia gessit, competere debet. pilli uel adulescentis uel furiosi re quoque uentris probandum est. qua
Abbreviated transcription (Latin):
quo curatorib exhisdẽ ca̾is dã¬
dum ꝯͣium iuditium. ¶ Fim¬
to.aũt offitio hane actionẽ ꝯpe¬
tere dicimus tutori. ceteꝵ qͣ diu
durat no dum ꝯpetit. s⁊ siꝓtut¬
ore negotia gessit.uł ⁊̃ curam
administrauit locus erit iudi¬
tio. ⁊̃ statim qr hoc cau̾ in ĩp̾m
quo statim actio ꝯpetit. ¶Pre

Expanded text:
curatoribus ex isdem causis dandum contrarium iudicium.Finito autem officio hanc actionem competere dicemus tutori: ceterum quamdiu durat, nondum competit. sed si pro tutore negotia gessit uel etiam curam administrauit, locus erit iudicio etiam statim, quia hoc casu in ipsum quoque statim actio competit.Pr
Abbreviated transcription (Latin):
Quãins si test̾odatus  fuissinon
desineret ẽe tutor eius ꝗ adhuc i¬
erat ĩpubes. qr sc̃p legittima tu¬
tela testam̃tarie cedit. ¶Site

Expanded text:
quamvis, si testamento datus fuisset, non desineret esse tutor eius, qui adhuc erat impubes, quia semper legitima tutela testamentariae cedit. Si te
Abbreviated transcription (Latin):
folemus dicere. ita accipiẽ¬
dasũt.umu̾sitatis cunisꝙ
fuccessionẽ qua succeditur.
inius mortin. suscipiturꝙ
eius reiꝯmodũ ⁊ ĩꝯmodur.
nã siue soluendo st̃ bona sue

Expanded text:
olemus dicere, ita accipienda sunt uniuersitatis cuiusque successionem, qua succeditur in ius demortui suscipiturque eius rei commodum et incommodum: nam siue soluendo sunt bona siue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ precipua c̃.nar¬
⁊ reipublice int̾ est
dotes mulicribo ẜu¬
ari Cum dotatas esse
femirias.adsobolem
ꝓcreandam. replend¬
amꝙ libis cuntatem
maxime sit necc̃ium.
debet. Hec cogitur. ma¬
ritus alii cam abim¬
tio scipulantiꝓmitte
nisi hoc ei nchil noceat.
namsi in comodum
aliꝙ maritus suspet¬
tum h̃t. non debere eur¬

Expanded text:
 praecipua est: nam et publice interest dotes mulieribus conseruari, cum dotatas esse feminas ad subolem procreandam replendamque liberis ciuitatem maxime sit necessariudebet. nec cogitur maritus alii eam ab initio stipulanti promittere, nisi hoc ei nihil nocet: nam si incommodum aliquod maritus suspectum habet, non debere eu
Abbreviated transcription (Latin):
euenit cum h̃rditas ꝑ aliq̃
pte extrebellião restitinit᷑.i
nã prata ex honerãdi sunt
hrdes eius ptis noĩe cuus
emolum̃tum sibi ablatũ
est.¶Siei qi alterius po¬
testate erit inc̾ta dielega¬
tum fun̾̃t cauebit᷑ ei qui ht
cũ inpot̾ate nõ precise. s sr
ꝯditioe. si cũ eius legati di¬
es cedit in pot̾ate sit. Ceteꝵ
si sui uiris inueniatur.in¬
iquum c̃ẽ insum est patri
cautũt̾e. cum alii legatũ
debeatur. quam q̃ ⁊sisine
hic adiectione caueret᷑. ue¬
rũ tñ exceptione patre uł
dñm sũmoueremus. si exi¬
stẽtis oditiõĩs tp̃r non hrẽt
tocautũ. nam si existetis
non eritcautum.

Expanded text:
aliqua parte ex Trebelliano restituitur: nam pro rata exonerandi sunt heredes eius partis nomine, cuius emolumentum sibi ablatum est. Si ei, qui in alterius potestate erit, incerta die legatum fuerit, cavebitur ei, qui habet eum in potestate, non praecise, sed sub condicione "si, cum eius legati dies cedit, in potestate sit". ceterum si sui iuris inveniatur, iniquum esse visum est patri cautum esse, cum alii legatum debeatur, quamquam etsi sine hac adiectione caueretur, uerum tamen exception‹e› patrem uel dominum submoueremus, si existentis condicionis tempore non haberent to cautum: nam si existentis non erit cautum.
Abbreviated transcription (Latin):
si. ꝙ ei relictũ erat aput fili¬
am remãsissi. cogetur filia
id fideiomissũꝯ cubine red¬
dere.¶dalicuius hr̃oisno¬
minati fidei ꝯmittit᷑. põt
udiita demũ dariuolins¬
se. si ille extitissi. hrs. ¶si filio
hrdi ps eius aquo noĩatiz
legatum ẽ accressit. nonp̃¬
stãbit legatum ꝙ uĩre a¬
tiquo capit.

Expanded text:
 ei relictum erat apud filiam remansisset, cogeretur filia id fideicommissum concubinae reddere.Quod alicuius heredis nominatim fidei committitur, potest uideri ita demum dari uoluisse, si ille exstitisset heres.Si filio heredi pars eius, a quo nominatim legatum est, adcrescit, non praestabit legatum, quod iure antiquo capit.
Abbreviated transcription (Latin):
DCelsus pater m̃s refere¬
bat. cum ect in ꝯcilio ducẽ¬
insententiã sũa.ut cũ octa¬
litius catulus. filia exasse
hrde instituta lib̾toducẽ¬
talegassi. petissꝙ abcont

Expanded text:
um.Pater meus referebat, cum esset in consilio Ducein sententiam suam, ut, cum Otacilius Catulus filia ex asse herede instituta liberto ducenta legasset petisset
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. Don. amplius legat¬
oꝵ noie. adquem quamp¬
tinere udetur. quam ꝙde
ons cã datum eẽt. sy esset.
¶sicertum corpus hr̃s dare
dãpnatus sit. nec feccrit i
quomimusibi idẽet trade¬
ret sud postea sinc dolo ⁊ cu¬
lꝑa heredis pierit. deterior
sit utrum reꝵptes. anexti¬
matio debeatur.sabinus
quidem ⁊ cassius extima¬
tionem. ꝓcuł ⁊ nerua. reꝵ
ptes eẽ legatas. eristima¬
uerunt. s optet herecli suc¬
curi ut ip̃e eligat. siue reꝵi
ptes. siue eristimationem.
dare maluerit.In hus tñre¬
bus ꝑtem dare heres ꝯcedit
que sinc dãpno diuidi pos¬
sunt. sin aut uł natura łr
in duise sint uł sine dam¬
pnoduusio eoꝵ ficri non
põt. estimatio.ab herede oi

Expanded text:
. Non amplius legatorum nomine ad quemquam pertinere uidetur quam quod onis causa datum esset, superesset. Si certum corpus heres dare damnatus sit nec fecerit, quo minus ibi ubi id esset traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior sit, utrum rerum partes an aestimatio debeatur, Sabinus quidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerua rerum partes esse legatas existimauerunt. sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, siue rerum partes siue aestimationem dare maluerit. in his tamen rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno diuidi possunt: sin autem uel naturaliter indiuisae sint uel sine damno diuisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede o
Abbreviated transcription (Latin):
pnius h̾rs esto. an seuis hic
occupare possit uacantẽ põ¬
tion̾e. Et pegasus qt̾e existi¬
mat adcam pt̾e admitti.

Expanded text:
nius heres esto', an hic occupare possit uacantem portionem. et Pegasus quidem existimat ad eam partem admitti:
Abbreviated transcription (Latin):
xi. hãc questionem ẽẽ q̃r̾n
rum ẽẽ. fłm repietur. nam
ꝙsi legatum tibi datumi
ualeredicamus.legifa. lo¬
cuserit.ioq defitiente ꝯdi¬
tione. nõ delebitur Rursus
si quͥi ꝯditio defitiat. lega¬
tumꝰ ualituꝵ nõ sit legifal.
locus nõ crit. porro si legi lo¬
cus ñõ sit. eristẽte ꝯditione
legatum tibi debebitur. Cũ
legatum.ceteroꝵ legatami¬
nin nollet magis ẽ ut statu¬
cre.debeamus.tui legatiodi¬
tionẽ defecisse . Adergodice¬
mus si .cc. legauit ⁊ tĩbisim¬
ꝯditionemut aut totum
aut nichtibi debcatur. ⁊ ini¬
quum ⁊ cc̃ uolũtatemtest¬
atoris existimabitu. Ru¬
it. qnͣ necesse est totius le¬
gati ꝯditione uł extitisse
uł defecisse. ergõ pexceptio¬
nem doli maũ. tota ea resi
tempanda erit. Quare cum

Expanded text:
 hanc quaestionem esse, qui rum esse, falsum repperietur. namque si legatum tibi datum ualere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legauit et tibi simicondicionem, ut aut totum aut nihil tibi debeatur, et iniquum et contra uoluntatem testatoris existimabitur: ruit, quando necesse est totius legati condicionem uel exstitisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit. Quare cum
Abbreviated transcription (Latin):
simos qde ⁊ fidelissimos. paren¬
tes lib̾is. tutores eligẽ solere:⁊
ideo adsuspitiend̃ honus tute
le.⁊honore legati eos ꝑseq S

Expanded text:
simos quidem et fidelissimos parentes liberis tutores eligere solere et ideo ad suscipiendum onus tutelae etiam honore legati eos pers
Abbreviated transcription (Latin):
alũpni ñ. Recte ergo placu¬
it. eum ꝗrecusat idꝙ testat᷑o
dit. repelli debc. Go sempt̾n
eristimo. eum ꝗhonus tute¬
ie recusauit. repellendũ aleg¬
atos ita demũ. si legatum ei
ideoascriptũ appareat. ꝙ eid̾
tutelã filioꝵ imiũxit nõ ꝙ ali

Expanded text:
alumni nostri. recte ergo placuit eum, qui recusat id quod testator dit repelli debere. non semper tamen existimo eum, qui onus tutelae recusauit, repellendum a legato, sed it demum, si legatum ei ideo adscriptum appareat, quod eidem tutelam filiorum iniunxit, no
Abbreviated transcription (Latin):
test̃olegatum ascriptum co¬
dicillis uero postea fcis. tutore
datum. In hoc ẽĩ legato põt di¬
ci. no ideo ei relictum qr cum
sũt. nec idmittenda. nisi eui¬
dent̃ pater exp̾sẜit. uelle se dae.
⁊ situtelam nõ. administrau̾.
semꝑẽi legatum. aut ante ce¬
oit.aut sequiturtutelam.

Expanded text:
to legatum adscriptum, codicillis vero postea factis tutorem datum: in hoc enim legato potest dici non ideo ei relictum, quia esunt nec admittenda, nisi evidenter pater expresserit velle se dare etiam, si tutelam non administravit: semper enim legatum aut antecedit aut sequitur tutelam.
Abbreviated transcription (Latin):
ueri.ꝙ ẽ inpossibile. ¶Añ
h̾rdis institututioẽ ex hr¬
datusab om̃ibo gradibu
submotus ẽ. S ⁊ int̾duos
gradus ex hrdatus. abut
recte putat. ueluti primu
hr̃s esto ex semisse.Si primꝰ
hr̃s non erit. scłs ex semisse
hrs esto t̃tius ex alio semisse

Expanded text:
le. Ante heredis institutionem exheredatus ab omnibus gradibus summotus est. Inter duos autem gradus exheredatus ab utrrecte putat, ueluti: 'Primus heres esto ex semisse. si Primus heres non erit, Secundus ex semisse heres esto. Tertius ex alio semisse
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Et si ꝑpcit filiũ dicẽ.
ex seia aũt natũ dixert. rec¬
te ex hrdat. Et si cũ ꝯuitiodi¬
uerit. nõ noĩandus. uł no
filius m̃s. latrogladiator
magis ẽ. ut recte ex brdatus
fit. ⁊ si ex adulterio natũdi¬
xerit. ¶Hure it filiũ ex b̃r¬
recte ex hr̃datur. ⁊ erit a toto
gradu sũmotus nsi forte
abumus ꝑsoã. eũ testitor
exh̾rda uerit. nã si hoc fecit.
uitiosa erit exh̃rdatio. q̃ ad¬
modũ si ita eũ exhrdamĩt

Expanded text:
 Et si pepercerit filium dicere, ex Seia autem natum dixit, recte exheredat: et si cum convicio dixerit "non nominandus" vel "non filius meus", "latro", "gladiator", magis est, ut recte exheredatus sit, et si ex adultero natum dixerit. Pure autem filium exhererecte exheredatur et erit a toto gradu summotus, nisi forte ab unius persona eum testator exheredauerit: nam si hoc fecit, uitiosa erit exheredatio. quemadmodum si ita eum exheredauerit
Abbreviated transcription (Latin):
isit.lex.falci.mininit lega¬
ta redimere ab h̃rde pͥre re
beres. q̃ admodsitibi utrũ¬
ꝙ legass. ¶Sepius eue̾it
ne emolumtum erus legis.
hrsosequat᷑. nam sic. aure

Expanded text:
isit. lex Falcidia minuit legata: redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset. Saepius euenit, ne emolumentum eius legis heres consequatur: nam si ce
Abbreviated transcription (Latin):
sum tale ualete ait. fida tue
ꝯmittout hr̃ditatem titure¬
stituas. cum cẽt is ꝗ rogatus
c̃atitiohrs institutus ¶nõ
tm̃ aũt si brdem quem scuo¬
li.uł̃ ꝯd aliud reliquero.Nã
hactenus crut obligati qͣ¬
temis qd adeos puenit.¶Si
ꝗs cauerit petout illides au
illi fidei ꝯmissum relinquas
aut uni libtatem ascribasi
admittenda fũt.nam cum
hrdum institutione. sena¬
tus cẽsuit utile deceteris qͦ
idẽ erit accipie̾ntum. ¶Si
ꝗs rogatus fuerit. nt si sine
lib̾is decesẜit restituat hĩdi¬
tatem. pãp.l. uiii.Rsoꝵrᷤ en

Expanded text:
sum tale ualere ait: 'fidei tuae committo, ut hereditatem Titii restituas', cum esset is qui rogatus est a Titio heres institutus.Non tantum autem si heredem quem scrili uel quid aliud rel‹i›quero: nam hactenus erunt obligati, quatenus qui‹d› ad eos peruenit.Si quis cauerit 'peto ut illi des' aut 'illi fideicommissum relinquas' aut 'illi libertatem adscrib‹a›s', admittenda sunt: nam cum in heredum institutione senatus censuit utile, de ceteris quoque idem erit accipiendum.Si quis rogatus fuerit, ut, si sine liberis decesserit, restituat hereditate