comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ substauciam carnis ⁊ de sangume
similit. Quod si doctor egregius seu¬
sisset nichil amplius ao didisset. Qͥd
enim necessarium erat addere quod
hinc sensuni tam emendissime cõ¬
trariuui ẽẽt. Nunc uero tam diłi¬
gentissime addita de terminacõ di¬
centis nou siat ceteri homues ꝑ
grãm et nequa forte hic erroris iu¬
becula remaueret subiungentis s
qua si filius ꝑ naturam ⁊ ne hoc eciã
obscurum inderetur expressius expo¬
uentis id ex substaucia patris. Hiis
inquaui omuibus tam diligentissi¬
ms de terminacõnib subiungendo
ita uera eus caro est quam siminuꝰ
et uerus eius sangus est quem pota¬
mus omues aduersariorum nr̃orũ¬
calumpuosas argumentacõnes ex
mus ostendunt. Quare si contra te¬
ip̃m non disputas .o. beati ambrosi
ab hac fide non dissentis. Si autẽ
non dissentis te utiq quam beren¬
garium sacius est imitare. Ulidisti
plaue quid nobilissuus doctor hoc
in loco de sacramentis altaris abs¬
q ullo uelamiue senciat. Attende

Expanded text:
per substantiam carnis; et de sanguine similiter. Quod si doctor egregius sensisset, nihil amplius addidisset. Quid enim necessarium erat addere, quod huic sensui tam evidentissime contrarium esset? Nunc vero tam diligentissime addita determinatio dicentis: « Non sicut caeteri homines per gratiam. » Et ne qua forte hic erroris nubecula remaneret subjungentis, « sed quasi filius per naturam. » Et ne hoc etiam obscurum videretur, expressius exponentis, id est, ex substantia Patris: his inquam omnibus tam diligentissimis determinationibus; subjungendo, « ita vera ejus caro est quam sumimus, et verus ejus sanguis est quem potamus. » omnes adversariorum calumniosas argumentationes excmus, ostendit. Quare si contra teipsum non disputas, o beate Ambrosi, ab hac fide non dissentis. Si autem non dissentis te utique quam Berengarium satius est imitari. Vidisti plane quid nobilissimus doctor hoc in loco de sacramentis altaris absque ullo velamine sentiat. Attende
Abbreviated transcription (Latin):
et tu doctor egregie beatissime am¬
brosi. spũalis pater beati augusti¬
in quem idem uir sauctissimus n
libris suis sanctum ⁊ beatũ nonii¬
nat cuius auctoritatem teste aug̃¬
tino martirum reuelator paulus
aplũs cõmendat queni beatus gre¬
gorius uir plane aplĩcis pro segerit
cis doctiuam recipiendam bea¬
tissimus benedictus teste sancto gre¬
gorio sanctorin prophetaꝵ spiritu
plenus iudicauit cui tocius ecclĩe
medio lanenẜ glĩa specialit̾ attesta¬
tur quem merito fidei totis orbis
ueneratur ⁊ amplectitur non enĩ
tot ⁊ tauti testes si te infide catholi¬
sa errare scissent tanto precouio te
predicassent quid tu in quaui de sa¬
cramentis altaris sencias explanato
Dixisti certe iu libro tuo de sacramẽ¬
tis. Sicut uerus dei filius est dũs ñp¬

Expanded text:
et tu doctor egregie, beatissime Amet tu doctor egregie, beatissime Ambrosi, spiritualis pater beati Augustini, quem idem vir sanctissimus in libris suis, sanctum et beatum nominat, cujus auctoritatem teste Augustino martyrum revelator Paulus apostolus commendat: quem beatus Gregorius vir plane apostolicus prae se gerit; cujus doctrinam recipiendam beatissimus Benedictus teste S. Gregorio, sanctorum prophetarum spiritu plenus judicavit; cui totius Ecclesiae Mediolanensis gloria specialiter attestatur; quem merito fidei totus orbis veneranter amplectitur non enim tot et tanti testes si te in fide catholica errare scissent, tanto praeconio te praedicassent: quid tu, inquam, de sacramentis altaris sentias explanato. Dixisti certe in libro tuo De sacramentis : « Sicut verus Dei Filius est Dom
Abbreviated transcription (Latin):
namq patenter ostenditur quid ro¬
luent idem uir beatissimus intelli¬
gi uexposicõne mox enisdem tricesi¬
in tercii palmi ubi dicit. Nos ad eũ
accedamus ut corpus ⁊ saugunient
eius accipiamus. illi de crucifixo te¬
nebrati sunt nos mauducando ciu¬
cifixum ⁊ bibendo illuminaniur.
Item alibi. Hoc accipite inquit in
pane quod pependit incruce. Et hͦ
accipe in calice quod effusum est de
latere xp̃i. Et alio loquo. Hic bibe¬
runt postea credentes. quod prius
funderant seuientes. Item inalio.
xp̃c de terra terrani quia caro de ter¬
ra est. et de carne marie. carnem ac¬
cepit ⁊ in ip̃a carne hic ambulauit
et ip̃am carneni nobis manducan¬
dam ad salutem dedit. Et multa a
lia in pluribus sus libris adhunc
moduni. Cum igitur beati augus¬
tui scripta sacro sanctum prorsus
intemerabile isti uenerentur et
teneant quid eos aliud iam mũ for¬
te molita diu cecitas remoran p̃t¬
quomaui nobiscim credant. Se

Expanded text:
namque patenter ostenditur quid vonamque patenter ostenditur quid voluerit idem vir beatissimus intelligi, in expositione mox ejusdem tricesimi tertii psalmi, ubi dixit: « Nos ad eum accedamus, ut corpus et sanguinem ejus accipiamus. Illi de crucifixo tenebrati sunt, nos manducando crucifixum et bibendo illuminamur. » Item alibi. « Hoc accipite, inquit, in pane, quod pependit in cruce: et hoc accipite in calice, quod effusum est delatere. » Et in alio loco: « Hoc biberunt, postea credentes, quod prius fuderant saevientes. » Item in alio enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit. Et quia in ipsa carne hic ambulavit, et ipsam carnem nobis manducandam ad salutlia in pluribus libris suis in hunc modum. Cum igitur beati Augustini scripta ut sacrosanctum prorsus et intemerabile isti venerentur et teneant, quid eos aliud jam nisi forte inolita diu caecitas remerari potest quin nobiscum credant? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
nichil contra nos facit. Hoc uero ꝙ
minc protuluus tam manifestis¬
sime illos destruit. ut qua exeant
nulla racione nuenire queaut. Ita
quippe scriptura ꝑspicua ista est om¬
nino cautissima ut istoꝵ garrulitas
milla penitus tergiuersandi argu¬
menta reperiat. Nam ut uirtutẽ
eius quam breuissime nunc osteu¬
dam aut substantiue corpus xp̃i
erat quod xp̃c ferebat de quo dice¬
bat. hoc est corpus meuui aut tã¬
rate non possunt pati prenuissa
quibus dicitur quia in aliis non
inuenititus quod in xpo inuenit
Alioquim inuemetur ⁊ in aliis.
Oumnis quippe homo figuram sui
inqua nichil de substancia sua est.
ferre potest. Sz m aliis iuquit non ii¬
uenitur. Manibus enim suis ait
nemo portatur non igitur figurate
tantum non umbratice. Qua propt̾
substantiue xp̃i corpus erat qd̾ ip̃e
ferebat. Non satis expͥmere possũ
quantum in hiis beati augustim u¬
bis oblector quantumq suꝑ hoꝵ un
serabili cecitate admiror. Ex hiis

Expanded text:
nihil contra nos facit. Hoc vero quod nihil contra nos facit. Hoc vero quod nunc protulimus tam manifestissime illos destruit, ut qua exeant, nulla ratione invenire queant. Ita quippe Scriptura perspicua, ita est omnino cautissima ut istorum garrulitas nulla penitus tergiversandi argumenta reperiat. Nam ut virtutem ejus quam brevissime nunc ostendam, aut substantive corpus Christi erat quod Christus ferebat, de quo dicebat: Hoc est corpus meum, arate non possunt pati praemissa, quibus dicitur; quia in aliis non invenitur, quod in Christo invenitur. Alioquin inveniretur et in aliis. Omnis quippe homo figuram sui, in qua nihil de substantia sua est, ferre potest. Sed in aliis, inquit, non invenitur. Manibus enim, ait, suis nemo portatur. Non igitur figurate tantum, non umbratice, quapropter substantive corpus Christi erat quod ipse ferebat. Non satis exprimere possum quantum in his beati Augustini verbis oblector, quantumque super horum miserabili caecitate admiror. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
dicit inueuitur qd̾ indauid ⁊ in aliis
hominibus quomodo intelligatur
non inuenit. facile auter aliqmͣ
figuraui sui nni qua nichi sit de sub¬
stancia sua mambus suis. ferre et¬
et dauid et ceteri homines in telligi
possunt restat maifestissime ⁊ abs¬
que ullo scrupulo senciendum quia
non figurani tantum uł umbraui
sicut aduersarii nr̃i dicunt set substã¬
ciaui corporis sui iuxta auguitimmi
ferebat xp̃c. Quid hic inubratici res¬
pondebunt. Uibi in tanta luce suci¬
fuge nr̃i uiubram parabunt. Ecce
augustim mainfestissima documẽ¬
ta recitantur nicħ in eis scrupulosu
nich̾ ambiguum. Aut de hiis se ex¬
plicent aut agustinum obicere no¬
bis desistant ⁊ sicut augustuius tes¬
tatur ueritatem donuici corporis
nobiscum credant set forsan hꝰ nõ
aduerterant scriptum. Si euini hͦ
fideliter attendissent ad huc suam
heresim ex beato augustino non trax¬
issent. Nani quicquid ex eo pro se de¬
cerpunt id attente ꝑ spectum sicut
iam dixius aut pro nobis aut certe

Expanded text:
isto inveniri, quod in David et in aliis hominibus, quomodo intelligatur non invenit; facile autem aliquam figuram sui, in qua nihil sit de substantia sua, manibus suis ferre et David et caeteri homines intelligi possunt, restat manifestissime, et absque ullo scrupulo sentiendum quod non figuram tantum vel umbram, sicut adversarii nostri dicunt, sed substantiam sui corporis juxta Augustinum ferebat Christus. Quid hic umbratici respondebunt; Ubi in tanta luce lucifugae nostri umbram parabunt? Ecce Augustini manifestissima documenta recitantur; nihil in eis scrupulosum, nihil ambiguum. Aut de his se explicent, aut Augustinum nobis objicere desistant; et sicut Augustinus testatur, veritatem Dominici corporis nobiscum credant. Sed forsitan hoc non adverterant scriptum. Si enim hoc fideliter attendissent, adhuc suam haeresim ex beato Augustino non traxissent. Nam quidquid ex eo pro se decerpunt, id attente perspectum, sicut jam diximus, aut pro nobis, aut certe
Abbreviated transcription (Latin):
gencie extorquenda ꝑuersitas. Qͤ
scripta sunt leganius ⁊ que lege¬
rimnus intelligamnus ⁊ tamen ꝑ¬
fecte fidei officio fungemur. De
naturali enimi in nobis xp̃i uerita¬
te que dicimus nnsi ab eo didicimꝰ
stulte atq pie diceius. pp̃e eñ
ait. Caro mea uere est esca et sã¬
guis meus uere est potus. Qui e¬
dit camem mean et bibit saugͥ¬
uem meinu in me mauet ⁊ ego
in illo. De ueritate caruis et sã¬
guinis non est relictus ambigen¬
di locus. Nuuc eniui ⁊ ip̃ius dñi
professione ⁊ fide nr̃a uere caro est

Expanded text:
quenda perversitas est. Quae scripta sunt legamus, quae legimus intelligamus: et tunc perfecte fidei officio fungemur. De naturali enim in nobis Christi veritate quae dicimus, nisi ab eo didicimus, stulte atque impie dicemus. Ipse enim ait: Caro mea vere est esca, et sanguis meus vere est potus Qui edit carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo . De veritate carnis et sanguinis, non est relictus ambigendi locus. Nunc enim ipsius Domini professione, et fide nostra, vere caro est
Abbreviated transcription (Latin):
phismata excludantur. Ponamꝰ
enim si placet ꝙ aduersarii huic di¬
cere possunt ut quid sequatur cla¬
rius elucebat. Cum enim ait fere
sius. si aduersarii nr̃i h̾ ꝓ sua par¬
te sic exponunt. Fferebatur xp̃c ĩ
manibus suis .i. ferebatur umubra
tantum uł figura xp̃i non substã¬
cia in manibus sins ⁊ ferebat il¬
lud corpus id est umbram uł figu¬
raui illius corporis nou substau¬
ciam si h nuiqm ita exponunt.
Hoc idem in daid hoc ideu in oĩb
fere hominibus inuenire possimꝰ.
Quis eniui fere hominum a liꝑ
sun figuram in qua non sit substã¬
cia sua. uerbi gracia uel statuan
uł picturam manibus ferre suis ñ
possit. Si hoc iuquit in xp̃o dauid

Expanded text:
phismata excludantur. Ponamus phismata excludantur. Ponamus enim, si placet, quod adversarii hinc dicere possunt, ut quid sequatur clarius elucescat. Cum enim ait: « Fesuis; » si adversarii nostri hoc pro sua parte sic exponunt: Ferebatur Christus in manibus suis, id est, ferebatur umbra tantum vel figura Christi, non substantia in manibus suis, et ferebat illud corpus, id est umbram vel figuram illius corporis, non substantiam; si hoc, inquam, ita exponunt, hoc idem in David. hoc idem in omnibus fere hominibus invenire possumus. Quis enim fere hominum aliquam sui figuram, in qua non sit substantia sua verbi gratia, vel statuam vel picturam in manibus suis ferre non possit? « Sed hoc, inquit, in
Abbreviated transcription (Latin):
tore augustino diguissima. Aqua
milli est recedendum cui ab omĩb
est reuerentissime concedendum. Qd̾
indauid inquit ⁊ in aliis hominib
secunduni lr̃am non inuenitur iuxͦ
inuenitur. Quid illud. fferebatur
enini inquit xp̃c in manibus suis
quando cõmendans ip̃m corpus su¬
inait. Hoc est corpus meum. Si
nat h in xp̃o inuenitur non igitur
ubratice non figuratine. s substã¬
tiue xp̃i corpus erat qd̾ ferebatur.
Si euim in xp̃o accipitur hoc ut isti
nolunt secundinu figuram non se¬
cundum corporis sui substanciai
et leo ⁊ agnus et serpens. ami sit
hec omina scdm̃ figuram. Mini¬
me. Set in xp̃o inquit inuenimus
quoniodo intelligatur secimdum
lr̃ãm. Aliter enimi nillomodo cõ¬
stitui potest oracio que de xp̃o con¬
cedit quod de dauit negauerat. Nõ
igitur ut isti uolunt secundũ figu¬
rami set secundum substanciam.
Diligenter queso onmis prudeus
lector aduertat quam efficacissime
hinc omnia hereticoꝵ istorimi so¬

Expanded text:
tore Augustino dignissima, a qua tore Augustino dignissima, a qua nulli est recedendum; cui ab omnibus est reverendissime concedendum! Quod in David, inquit, et in aliis hominibus secundum litteram non iud? « Ferebatur enim, inquit, Christus in manibus suis, quando commendans ipsum corpus suum ait: Hoc est corpus meum. » Snat, hoc in Christo invenitur, non igitur umbratice, non figurative, sed substantive Christi corpus erat quod ferebatur. Si enim in Christo accipitur hoc, ut isti volunt, secundum figuram, non secundum corporis sui substantiam,et leo, et agnus, et serpens, cum sit haec omnia secundum figuram? Minime. Sed in Christo invenimus, inquit, quomodo intelligatur secundum litteram? Aliter enim nullo modo construi potest oratio, quae de Christo concedit quod de David negaverat. Non igitur ut isti volunt, secundum figuram, sed secundum substantiam. Diligenter, quaeso, omnis prudens lector advertat, quam efficacissime hinc omnia haereticorum istorum so
Abbreviated transcription (Latin):
tis robur imincibile nunc propͥa
arginuenta ñra amplius demons¬
tretus. Ac primo quidem nreta or¬
dinem questionum qd̃ corpus xp̃
uerum in substancia sua non in
imibra berengariana comedimus
approbennus. Deuide contra inpa¬
natores dominici corporis uigilabit
oracio. inprincipio ergo disputacoĩs
nr̃e quoniam ex beato augustino scã¬
dali pene tocius uidetur ẽe priucipiũ
quid nobilissimus idem doctote sacri¬
ficio ecclĩe in exposicõne tituli tricesi¬
mi. tercii p̾alimi senciat uideauius.
Tractans enm quomodo dauid fere¬
possit ferri in homine quis intelli
suis. Aliorum potest portari homo
manibus suis nemo portatur. Quo¬
modo intelligatur in ip̃o dauit secũ¬
dum lr̃am non inueniunus in xp̃o¬
in uenimus. fferebatur enini xp̃c
inmanibus suns quando cõmendãs
ip̃iu corpus suum ait. Hoc est corpꝰ
is. O. sentencia lucidissima .O. sen¬
tencia fidelissima. O. sentencia uere
beatissime ⁊ excellellentissimo doc¬

Expanded text:
tis robur invincibile per propria tis robur invincibile per propria argumenta nostra amplius demonstretur. Ac primo quidem juxta ordinem quaestionum, quod corpus Christi verum in substantia sua, non in umbra Berengariana comedimus, approbemus; deinde contra impanatores Dominici corporis vigilabit oratio. In principio ergo disputationis nostrae. quoniam ex beato Augustino scandali pene totius videtur esse principium, quid nobilissimus idem doctor de sacrificio Ecclesiae in expositione tituli tricesimi tertii psalmi sentiat videamus. Tractans enim quomodo David posset fieri in homine quis intellig suis? Manibus aliorum potest portari homo, manibus suis nemo portatur. Quomodo intelligatur in ipso David secundum litteram non invenimus; in enimus. Ferebatur enim Christus in manibus suis, quando commendans ipsum corpus suum ait: Hoc est corpus is. » O sententia lucidissima! o sententia fidelissima! o sententia vere beatissimo et excellentissimo doc
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit hic liber. tercius.
actenus or̃o quibus ad¬
uersatius ⁊ scdm̃ racõnes
⁊ scdm̃n scripturas cont̾
ecclĩam intebatur argumenta dis¬
soluit. Quo circa hostilibus machi¬
nis deo auxiliante copiose frustratis
iam si nil amplius adderemus so¬
la tibi catholice fidei sufficere ge¬
neralis consuetudo deberet. Illa
enim sola firmissime teuenda est
fides eciam si ualde inpugnetur qͦ
catholica est. Quicumq enini rolt
salus ẽẽ sicut saucti patres sanxerũt
et totus conciuit mundus necesse
est ut teneat catholicam fidem.
Quod si iupugnata fortissime re¬
tinenda est quanto magis si oĩa
que sibi opponiuitur expuguans
patet ip̃a in expugnabilis nillate¬
mis reliquenda est. Set quoniã ł
ualde multa ad roborandas adhuc
partes nr̃as ⁊ aduersariorimi duu¬
endas deo uuante addipossunt
⁊ te sicienter ea desiderare certe scio
tius or̃onibus dño nobis fauente
de sanctis de scripturis ad huc ꝓ
plenus prosternatur ⁊ nr̃e par¬

Expanded text:
INCIPIT LIBER TERTIUS. Hactenus oratio ea, quibus adversarius et secundum rationes et secundum Scripturas contra Ecclesiam nitebatur, argumenta dissolvit. Quocirca hostium machinis, Deo auxiliante, copiose frustratis, etiam si nil amplius adderemus, sola tibi catholicae fidei sufficere generalis consuetudo deberet. Illa enim sola firmissime tenenda est fides, etiamsi valde impugnetur, quae catholica est. Quicunque enim vult salvus esse, sicut sancti Patres sanxerunt, et totus concinit mundus, necesse est ut teneat catholicam fidem. Quod si, impugnata, fortissime retinenda est, quanto magis, si omnia quae sibi opponuntur expugnans patet ipsa inexpugnabilis, nullatenus relinquenda est? Sed quoniam et valde multa ad roborandas adhuc partes nostras, et adversariorum diruendas, Deo juvante, addi possunt, et te sitienter ea desiderare certe scio, tuis orationibus, Domino nobis favente, de sanctis Scripturis adhuc aliplenius prosternatur, et nostrae par
Abbreviated transcription (Latin):
gant. Ad hͦ ip̃m cet̾a quoq referũtͤ
que usq ad hoc conclusioneni infe¬
runtur. Deiude iam ad couclusionẽ
fidenter accedit assumpcionem cũ
sua ꝓbacõe satis artificiose breuissi¬
me repetendo hͦ modo. Siergo nos
naturaliter scdm̃ carnem ꝑ euu ui¬
uimus .i. naturam sue caruis adep¬
ti quomͦ uou naturaliter scdm̃i sp̃m
in se patreni hẽat cui uiuat ip̃e ꝑ
patreui. Hunc ergo beati plarii sil¬
logisimini umnbratici ũr̃i si ualent
euadant. Aduertice enui uiubrati¬
ci quia ꝑ hunc cibum sumptun
probat in nobis substancialiter eẽ
xp̃m. Cum ergo hunc cibum sinui¬
mus substanciã xp̃i sumiuus. Qͦ¬
modo enim ꝑ hoc ꝙ uos uerbum car¬
nem factum cibo dñico suiius¬
ut xp̃c in nobis sit substantiue si n
eis ip̃is non est nisi umbratice. Qͦ¬
modo niquam si nos uerbũ carueni¬

Expanded text:
m caetera quoque referuntur, quae usque ad conclusionem inferuntur. Deinde jam ad conclusionem fidenter accedit assumptionem cum sua probatione satis artificiose brevissime repetendo, hoc modo: « Si ergo nos naturaliter secundum carnem per eum vivimus, id est, naturam suae carti quomodo non naturaliter secundum spiritum in se patrem habeat, quum vivat ipse per Patrem? » Hunc ergo beati Hilarii syllogismum umbratici nostri, si valent, evadant. Advertite enim, o umbratici, quia per hunc cibum sumptum probat in nobi substantialiter esse Christum. Cum ergo hunc cibum sumimus, substantiam Christi sumimus. Quomodo enim per hoc quod nos Verbum carnem factum cibo Dut Christus in nobis fit substantive, si in eis ipsis non est nisi umbratice? Quomodo, inquam
Abbreviated transcription (Latin):
ingerunt unitatem interrogo u¬
trum ne ꝑ uature ueritatem ho¬
die xp̃c in nobis sit. au ꝑ concordi¬
am uoluntatis. Si eniui uere uer¬
buui caro factum est. ⁊ nos uere
uerbum carnem factum cibo do¬
minico sumimus quomoco nõ
naturaliter manere in nobis ex¬
istimaudus est. qui ⁊ naturam car¬
nis nr̃e iam in seperabilem si ho¬
monatus assumpsit et naturã
caruis sue ad naturam eteruitatis
sub sacramento nobis comunicã¬
de caruis ad miscuit. Ita enim õ¬
nes unum simius quia ⁊ in xp̃o
pater est et xp̃c in nobis est. Quis¬
quis ergo naturaliter patrem in
xp̃o negabit neget prius non na
bis unum in hiis ẽẽ nos faciũt.
Si uere igitur carneni corporis
ñri xp̃c assuinsit ⁊ uere homo ille
qui ex maria natus fuit xp̃c est nos¬
q uere sub misterio carnem corporis
sui sumimus ⁊ ꝑ hoc unum erimus
quia pater in ẽe eo ⁊ ille ni nobis qͦ¬
modo uoliuitatis uintas asseritur
cum naturalis ꝑ sacramentum ꝓ¬

Expanded text:
ingerunt unitatem, interrogo uingerunt unitatem, interrogo utrumne per naturae veritatem hodie Christus in nobis sit, an per concordiam voluntatis? Si enim vere Verbum caro factum est, et vere nos Verbum carnem cibo dominico sumimus; quomodo non naturaliter manere in nobis existimandus est, qui et naturam carnis nostrae jam inseparabilem sibi homo natus assumpsit, et naturam carnis suae ad naturam aeternitatis sub sacramento 223 nobis communicandae carnis admiscuit? Ita enim omnes unum sumus, quia et in Christo Pater est, et Christus in nobis est. Quisquis ergo naturaliter Patrem in Christo negabit, neget prius non natbis, unum in his esse nos faciunt. Si vere igitur carnem corporis nostri Christus assumpsit, et vere homo ille, qui ex Maria natus fuit, Christus est, nosque vere sub mysterio carnem corporis sui sumimus et per hoc unum erimus, quia Pater in eo est, et ille in nobis; quomodo voluntatis unitas asseritur, cum naturalis per sacramentum p
Abbreviated transcription (Latin):
doctores precipui tani greci ꝙͣ latiui
de corpore domini doceaut atq erro¬
l suo tot credentes. tantisq aucto¬
ubus finem pouant. Nou enuum õ¬
nia discutere propter tediuiu lougi
operis de breuius cum hiis que dis¬
cussimus racõnabiliter contradici
non possit. Beatissumun tamen hil¬
lauuu pictauensem pontificem fidĩ
pene suo tempore singularem colũp¬
nam sanctissimi martim iustituto¬
rem a beato quoq augustino cet̾is¬
q posteris doctoribus nec non et ab
omni ecclĩa dei sũma deuocione sus¬
ceptum ad medium uolo deducere.
Comodissimum uamq fore reor
ut quid eciam hic mirabilis dispu¬
tor de eukaristia dm̃ in liͦ .uiiiͦ. de
trinitate senciat subtiliter atten¬
dauius. Contra arrianos quippe
disputaus ut substancialiter pa¬
trem esse infilio demonitraret ip¬
sum in filium ui nobio substanci¬
aliter ẽẽ ꝑ enkaristiam probauit
hoc modo. Gos minc inquit qui
inter partem ⁊ filium uoliuitatis

Expanded text:
doctores praecipui, tam Graeci quam Latini, doctores praecipui, tam Graeci quam Latini, de corpore Domini doceant, atque errori suo, tot cedentes tantisque doctoribus, finem ponant. Non enim omnia discutere propter taedium longi operis debemus, cum iis quae discussimus rationabiliter contradici non possit. Beatissimum tamen Hilarium Pictaviensem pontificem, fidei pene suo tempore singularem columnam, sanctissimi Martini institutorem, a beato quoque Augustino, caeterisque posteris doctoribus, nec non et ab omni Ecclesia Dei summa devotione susceptum, ad medium volo deducere. Commodissimum namque reor fore ut quid etiam hic mirabilis disputator, de eucharistia Domini in libro octavo De Trinitate sentiat, subtiliter attendamus. Contra Arianos quippe disputans, ut substantialiter Patrem esse in Filio demonstraret, ipsum Filium in nobis substantialiter esse per eucharistiam probavit hoc modo: « Eos nunc, inquit, qui inter Patrem et Filium voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
saluat que illaui uobis morteni uni¬
geniti ꝑ nusterumi reꝑat. Qui licet
surgeus amortius iaui uon morit᷑
et mors ei ultra non dommnabitur
tamen in seip̃o in mortaliter atq iu¬
corruptibilitꝰ uiuens pro nobis iterũ
in hoc nusterio sacre oblacõnis u̾uo¬
latur. Eius quippe ibi corpus sunutꝰ
eius caro in populi salutem ꝑtitur.
Eis sauguis non ian in manus
infidelumi set in ora ficelium fuu¬
ditur. Huic ergo pensennis quale
absolucione ur̃a passionem binge¬
niti filii semꝑ imitatur. Quis enĩ
fidelium habere dubium possit iu
ip̃a ĩmolacõnis hora ad sacerdotis
uoceui celos aꝑiri in illo. i hũ xp̃i
msterio angelorum choros adẽe sũ
mis yma sociar terrena celestibus
iungi. Tnum quod ex uisibilibus
atq inuisibilib fieri. Qua propter
iam nunc sibi ponaut inubratici isti
silencium quibus tot tantiq aucto¬
res incontradicibili auctoritate re¬
sistunt. Considerent eciam atq eciã
quid in multis locis sauctus ioniuiꝰ

Expanded text:
 unigeniti per mysterium reparat. / Qui licet surgens a mortuis iam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur, tamen in se ipso inmortaliter atque incorruptibiliter vivens, pro nobis iterum in hoc mysterio sacrę oblationis immolatur. Eius quippe ibi corpus sumitur, eius caro in populi salutem partitur, eius sanguis non in manus infidelium, sed in ora fidelium funditur. Hinc ergoabsolutione nostra passionem unigeniti filii semper imitatur. Quis enim fidelium habere dubium possit, in ipsa immolationis hora ad sacerdotis vocem caelos aperiri, in illo Iesu Christi mysterio angelorumis ima sociari, terrena coelestibus jungi, unum quid ex visibilibus atque invisibilibus fieri? » Quapropter jam nunc sibi ponant umbratici isti silentium, quibus tot tantique auctores incontradicibili auctoritate resistunt. Considerent etiam atque etiam, quid in multis locis sanctus Hieronymus,
Abbreviated transcription (Latin):
q modo ⁊ manua ⁊ cetera quã plu¬
riua suliter s sicut caro ⁊ sanguis
ꝑ naturam carus ⁊ sanguns xp̃i.
AAliter enim coaptari similitudo nõ
potest nisi ꝙ ibi negat hic negenius
quod ibi affirmat hic affirmemus.
Quamobrem si hauc similitudinẽ
taui expresse positam sequinnur id
quod de altari simnimis xp̃i carnẽ
⁊ sanguinem substaucialit̾ ẽẽ confi¬
teniur. Si enini sic esset dictimi sicͭ

Expanded text:
manna et caetera quamplura similiter, sed sicut caro et sanguis per naturam carnis et sanguinis Christi. Aliter enim coaptari similitudo non potest, nisi quod ibi negat hic negemus, quod ibi affirmat hic affirmemus. Quamobrem si hanc similitudinem tam expresse positam sequimur, id quod de altari sumimus, Christi carnem et sanguinem substantialiter confitemur.
Abbreviated transcription (Latin):
teri homines iusti filii dei sunt ꝑ
grãui ⁊ ip̃e secundumi ꝙ homo est
dici uerus filius dei ꝑ graciam. licet
meffabiliter amplioreni et excelleu¬
cioreni quam ceteri homines. Adde

Expanded text:
ines justi filii Dei sunt per gratiam, et ipse secundum quod homo est, dici verus filius Dei per gratiam, licet ineffabiliter ampliorem et excellentiorem quam caeteri homines
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ñ comedant uinũ ñbibant. ñ tondeantur neq: radantur. Anul¬
cs orationes ꝑficisci p̃sumant: Si ĩ firmi fuerint ñ uisitent᷑ aclerico. Mor¬
entes ĩ ipsa ex cõmunicatione ñ sint de loco leuati in quo morti fuerint
ec tooperiantur ligno neq: petra. neq: aliqͣ munitione. Substantiã eoꝵ
gat ꝑ iustitiã illũ quẽ distringere debet & potest. siue ab soluerit ui uũ
ł mortuũ quẽ absoluere ñ debet. aut in aliquo ꝓbatꝰ fuerit uio lare c̃ciliũ
qđ ipse cũ aliis ep̃is instituit. abipsis ep̃is de ponatur usq: ad spatiũ tẽporis
fiat . Similit̃ fiat de illo epo qͥ ex cõmunicatũ alteriꝰ ep̃. susc eꝑit uiuũ sue
ortuũ uđ inep̃atusuo susciꝑe aquoquã ꝑ miserit uł c̃senseri. Interea
cũ alia ep̃i sermocinarentur. querimonia in c̃cilio cõmota ÷ adicen¬
tib: In mõnasterio beati martialis sursũ in pascha et pente costen

Expanded text:
nem non comedant, vinum non bibant; non tondeantur neque radantur: ad nulnem non comedant, vinum non bibant; non tondeantur neque radantur: ad nullas orationes proficisci praesumant; si infirmi fuerint, non visitentur a clerico: morientes in ipsa excommunicatione, non sint de loco levati in quo mortui fuerint, nec cooperiantur ligno, neque petra, neque aliqua munitione: substantiam eorum gat per justitiam illum quem distringere debet, et potest, sive absolverit vivum vel mortuum, quem absolvere non debet, aut in aliquo probatus fuerit violare concilium, quod ipse cum aliis episcopis instituit, ab ipsis episcopis deponatur usque ad spatium temporis, fiat. Similiter fiat de illo episcopo, qui excommunicatum alterius episcopi susceperit vivum, sive mortuum, vel in episcopatu suscipi a quoquam permiserit vel consenserit. » Interea cum talia episcopi sermocinarentur, querimonia in concilio commota est a dicentibus: « In monasterio Beati Martialis sursum in Pascha et Pentecoste
Abbreviated transcription (Latin):
nũ malũ. ponentes lucẽ tenebras. et tenebras lucẽ. Si ergo uł unus ȩrpri¬
morib pͥricipib uob̾ oboedierit. caeteri uero om̃s attrita fronte rebelle
exti terintͥ. pacificũ suscipite in pacȩ xp̃i. eiq in om̃ib opẽ ferce ⁊ t̃rã hono¬
rẽq eiꝰ in absolutione gaudentẽ ⁊ liberũ eẽ ꝑmittite Caterae aut̃ partes le¬
mouicensis t̾rae quae rebelles pͥncipes habet᷑. in supͣdicto relinquat᷑ anathem ue
usq: ad dignã correctionẽ ut sit int̃bonũ ⁊ malũ differentia. acsi intlucẽ
nebras. Qđsi om̃s maiores potestates lemoui c̃ses pacẽ c̃ senserint ut om̃a
sint absoluta ⁊ aliqͥ de pͥuatis militib siue minorib pͥncipib inuentifuermis
cilio in oboedientes ꝑi tales ita pͥuatĩ ex cõmunicentur. ut sint segregati ac¬
munione corporis &s anguinis dñi . In eccłã in trandi nullã habeant licentiã.
ũ xp̃i anis ñ comedant᷑ neq bibant. neq ãbulent. Linũ ñ induant Irar¬

Expanded text:
m, ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Si ergo vel unus ex primoribus principibus vobis obedierit, caeteri vero omnes attrita fronte rebelles exstiterint, pacificum suscipite in pace Christi eique in omnibus opem ferte, et terram honoremque ejus in absolutione gaudentem et liberum esse permittite; caeterae autem partes Lemovicensis terrae quae rebelles principes habent, in supradicto relinquantur anathemate usque ad dignam correctionem, ut sit inter bonum et malum differentia, ac si inter lucem et tenebras. Quod si omnes majores potestates Lemovicenses pacem consenserint, ut omnia sint absoluta, et aliqui de privatis militibus sive minoribus principibus, inventi fuerint concilio inobedientes, hi tales ita privatim excommunicentur, ut sint segregati a communione corporis et sanguinis Domini; in ecclesiam intrandi nullam habeant licentiam: cum Christianis non comedant, neque bibant, neque ambulent; linum non induant, car
Abbreviated transcription (Latin):
habitantib: bene cõplacere uidetur. Quid enã : Nũ qͥd canonici mo¬
nachos ꝓ duod ecĩ lectionib: uł monachi canonicos ꝓ nouẽ numero
rep̃hendere poss: Utraq: enĩ ratione ⁊ auctoritate firmas. Ter quo¬
tuor ꝓquattuor mundi partib sc̃ae trinitati subiectis ter aut̃ terni
ꝓ nouẽ angłoꝵ ordinib sc̃a trinitati głam dantib. Duodecĩ cõꝓba¬
t ille uir spũ om̃i ũ iustoꝵ plenꝰ sc̃sq: papagregoriꝰ prius monachus
postea apłicus. Nouẽ traditaes̃ a discipło beati petri ignatio martire.¬

Expanded text:
habitantibus bene complacere videtur. Quid enim? Nunquid canonici mohabitantibus bene complacere videtur. Quid enim? Nunquid canonici monachos pro duodecim lectionibus, vel monachi canonicos pro novem numero reprehendere possunt? Utraque enim ratione et auctoritate firma sunt; ter quatuor pro quatuor mundi partibus sanctae Trinitati subjectis, ter autem ternis pro novem angelorum ordinibus sanctae Trinitati gloriam dantibus. Duodecim comprobavit ille vir spiritu omnium justorum plenus sanctusque papa Gregorius, prius monachus, postea apostolicus. Novem traditae sunt a discipulo beati Petri Ignatio martyre
Abbreviated transcription (Latin):
hil quippe obese diuersa locorũ c̃suetudo si tam̃ ratione siue auctoritate
fulciatur. Plus tam̃ ratio quã auctoritas p̃ualere debet Nã gentiles ꝓmaior
suoꝵ auctoritate. nulla tam̃ subnixi ratione i dola colunt. Quia quaedã auc¬
iritas sineratione uidetur eẽ. ratio uero ꝑsemecipsã auctoritatis dignita¬
tẽ ac cõmodat Atq: idõ multorũ maiorũ auctoritas sape ĩ melius cõmuta¬
a siue penitꝰ neglecta ÷ & minꝰ ratione fulcitur. Grauis aut̃ culpa ÷ Siqͥs
ꝓarbitrio humano auctoritatẽ quaerationis plena ÷ c̃tẽpnere p̃sumit.
ationabilis itaq auctoritas. siueratio cũ auctoritate. ⁊ auctoritas cũ
ria sint. nihil officere xp̃i anae dignitati uidet᷑ immo illa c̃suatudo sẽ ꝑ
dreligionẽ ꝓdesse creditur. quae tũ ꝓlocotũ ꝓ tẽpore ꝓ neces sncate
ꝓ dignitate : ꝓ ratione: ꝑ auctoritate. unanimi uoluntate fr̃ib in unũ

Expanded text:
Nihil quippe obest diversa locorum consuetudo, si tamen ratione sive auctoritate Nihil quippe obest diversa locorum consuetudo, si tamen ratione sive auctoritate fulciatur. Plus tamen ratio quam auctoritas praevalere debet, nam gentiles pro majorum suorum auctoritate, nulla tamen subnixi ratione, idola colunt. Quia quaedam auctoritas sine ratione videtur esse, ratio vero per semetipsam auctoritatis dignitatem accommodat. Atque ideo multorum maGravis autem culpa est, si quis pro arbitrio auctoritatem, quae rationis plena est, contemnere praesumit. Rationabilis itaque auctoritas, sive ratio cum auctoritate, et auctoritas cum ria sint, nihil officere Christianae dignitati videntur; imo illa consuetudo semper ad religionem prodesse creditur, quae tum pro loco, tum pro tempore, pro necessitate, pro dignitate, pro ratione, pro auctoritate, unanimi voluntate fratribus in unum
Abbreviated transcription (Latin):
lucratus ero fr̃s meos. Si autẽ ñ me audierint adhibebo mecũ adhuc unũ
hnicus et publicanꝰ & tunc uerbo ur̃ãe auctoritatis ligate eos. tã quã ñ ho¬
disserentes ueritatẽ lo quimur. His uerbis primatis credens archiep̃s. ergo in
ut ca̧tera quae ad c̃ciliũ ꝑtinent. dño op ẽferen te discutiantur. Cũq de regu¬
lis eceł asticis dutius explicassent. ait dõnꝰ iordanꝰ Beneplacec ut bituri c̃¬
sis c̃cilu capitula in promptu afferantur. si forte lemouicensib: haec ipsa
tantũ modo coaptentur. an aliter clero nr̃o placeant. siue alia oportune
suꝑ adiciantur. Non enĩ una eadẽq lex om̃ib ecclesiis si ueppłis siue ciuit¬
tib siuegentib sẽꝑ potest c̃gruere. sed quaedã ꝓ qͣ litate locorũ et gentis ⁊ ani¬
morũ quã uis diuerso tam̃ c̃ gruenti ordine in c̃suetudinẽ deducunt᷑ N

Expanded text:
lucratus ero fratres meos; si autem non me audierint, adhibebo mecum adhuc unum lucratus ero fratres meos; si autem non me audierint, adhibebo mecum adhuc unum ethnicus et publicanus, et tunc verbo vestrae auctoritatis ligate eos, tanquam non hodisserentes veritatem loquimur. His verbis primatis credens archiepiscopus: « Ergo, inquit, caetera quae ad concilium pertinent, Domino opem ferente, discutiantur. » Cumque de regulis ecclesiasticis diutius explicassent, ait domnus Jordanus: Bene placet ut Bituricensis concilii capitula in promptu afferantur, si forte Lemovicensibus haec ipsa tantummodo coaptentur, an aliter clero nostro placeant, sive alia opportune superadjiciantur. Non enim una eademque lex omnibus Ecclesiis sive populis, sive civitatibus, sive gentibus, semper potest congruere, sed quaedam pro qualitate locorum, et gentis, et animorum, quamvis diverso tamen congruenti ordine, in consuetudinem deducuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
icare missi s̃ Illi ñ specialit̃ axp̃o sed ab eis qͥ illos in episcopatus ordine con
ñ meo merito sed gratia dĩ. ab eo qͥmͥ grãm tribuit ep̃atus c̃secrato remeo. p̃sente
ui delicet domno iordano. huius sc̃ae sedis lemouicensis pastore iccepi: Sed qͥ d
us ad ordinẽ ꝑfectũ definitũ est : Nihilitaq:iã aliud restat quã ut a nobis h
in conspectũ c̃cilu publica dãnentur ex cõmunicationẽ qͥ cũq: clerici de om̃ib
conꝓuintialib nr̃is. ulterius posthoc conciliũ repugnanti animo. beatũ mart¬
lẽ doctorẽ pͥmũ aqͥ taniae in alio quã in apłorũ ordine & memoria enuntia¬
uerint. Et cũ austero uultu metropolitanꝰ ligam̃tũ dãnationis uellet abore
ꝓferre sic dõnꝰ iordanꝰ locutus : ei dic̃s. Petimꝰ auctoritatẽ ur̃am uenerabilis
pater ut hodie hoc iuditiũ suspendatis adericis huiꝰ sc̃a sedis. Ad huc en
scđmn dominicã uocẽ corripiã eos hodie int̃me & ipsossolos. Sime audierint

Expanded text:
icare missi sunt. Illi non specialiter a Christo, sed ab eis qui illos in episcopatus ordine conn meo merito, sed gratia Dei, ab eo qui mihi gratiam tribuit episcopatus, consecratore meo, praesente videlicet domno Jordano, hujus sanctae sedis Lemovicensis pastore, accepi. Sed quid us ad ordinem perfectum definitum est? Nihil itaque jam aliud restat quam ut a nobis hic in conspectu concilii publica damnentur excommunicatione, quicunque clerici de omnibus comprovincialibus nostris ulterius post hoc concilium repugnanti animo beatum Martialem, doctorem primum Aquitaniae, in alio quam in apostolorum ordine et memoria enuntiaverint. » Et cum austero vultu metropolitanus ligamentum damnationis vellet ab ore proferre, sic domnus Jordanus locutus est ei, dicens: Petimus auctoritatem vestram, venerabilis pater, ut hodie hoc judicium suspendatis a clericis hujus sanctae sedis. Adhuc enim, secundum Dominicam vocem, corripiam eos hodie inter me et ipsos solos. Si me audierint,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quã nec ame nec ab aliquo inuenies paenitentiã. Qđ ille c̃citus imple
apudscm̃ petrũ sacra agens post eugłm resedisset coepit ille reus ante cũ
conspectutocius eccłae. grauissime plorins ⁊ suspirans exclumar di
dic̃s. Recogita auetoritatẽ diuinã. quali poenitentia hic mortuus eaii

Expanded text:
nunquam nec a me nec ab aliquo invenies poenitentiam. » Quod ille concitus implevnunquam nec a me nec ab aliquo invenies poenitentiam. » Quod ille concitus implevapud Sanctum Petrum sacra agens post evangelium resedisset, coepit ille reus ante eum in conspectu totius Ecclesiae gravissime plorans et suspirans exclamare, ddicens; « Recogita auctoritatem divinam, quali poenitentia hic mortuus possit
Abbreviated transcription (Latin):
bent. & si cut mẽbra caput suũ sequi. ita caput mẽbra sua nec esse : ñ ẽtris¬
tari : Refera uero ad adificationẽ qđ dudũ de illo milite c̃tigit uuascone
qͥ iubente duce uuas conũsancio seniorẽ suũ decollauit. Inuitus tam̃ ett̃¬
rore ducis ꝑ t̃ritꝰ id egit. in t̃minante irato duce⁊ dicente. Hisi istũ oco¬
deris. occidã te. Vno ergo ictu senior̃ ꝓpriũ decollauit. Et grauissimo dolor
repletus. ad ep̃m suũ causa paenitentia recucurrit. Cui ille cõpassus dixit
Debueras ꝓseniore tuo mortẽ suscipere ante quã illi manꝰ aliquomodo ĩ fo¬
res ⁊ martir dĩ ꝓtali side fieres . Sed grauissimũ reatũ egisti ⁊ nob̵ in audicũ
Nesciotibi c̃siliũ ferre paenitenti e sed uade quantocius ad papã romanũ
Si tibi ille panitentiã c̃cedit. ⁊ ego gaudeo ⁊ c̃firmo. Si te ille abiet erit

Expanded text:
ebent, quia sicut membra caput suum sequi, ita caput membra sua necesse est non contrisebent, quia sicut membra caput suum sequi, ita caput membra sua necesse est non contristari. Referam vero ad aedificationem quod dudum de illo milite contigit Vascone qui, jubente duce Vasconum Sancio, seniorem suum decollavit, invitus tamen, et errore ducis perterritus id egit, interminante irato duce, et dicente: Nisi istum occideris, occidam te. » Uno ergo ictu seniorem proprium decollavit, et gravissimo dolore repletus, ad episcopum suum poenitentiae causa recucurrit. Cui ille compassus dixit: « Debueras pro seniore tuo mortem suscipere, antequam illi manus aliquo modo inferres, et martyr Dei pro tali fide fieres, sed gravissimum reatum egisti, et nobis inauditum. Nescio tibi consilium ferre poenitentiae, sed vade quantocitius ad papam Romanum. Si tibi ille poenitentiam concedit, et ego gaudeo, et confirmo; si te ille abjecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ha̧sitant panitentiã imponendã. hic talis licent᷑ a papa remediũ su mere po
licet Sanc ut ex ẽplicausa aliqͥd dicat᷑. beatꝰ martialis aqͥ tanie apłs stephano
regi galliarũ qͥ subnerone galliã usq ad montes pirineos regendi habeb at po¬
testatẽ ꝓ uirginis ualeriae int̃fectione caeterisq reatib: iã panitentiã indi¬
xerat. iã fonte baptis matis quo cuncta delentur ad missa. ipsũ purisica¬
uerat: At tam̃ ex nec esse principi fuit ut romã cũ legionũ galligenarũ iu¬
bente nerone ꝓperaret p̃monente ut ciedimꝰ beato martialȩ . beatũ petrũ
pͥncipis absolutio ab eato petro. c̃firmatio illius fuit absolutionis e panit¬
tiae quã ei beatꝰ martialis indixerat. Certebeatus petrus si sciret illum eẽa
beato martiale ex cõmunicatione obligatũ potius eũ dãn aret quã ab¬
ueret Sic aplici romani ep̃oꝵ om̃iũ sententiã c̃firmare ñ dissoluere d¬

Expanded text:
nam haesitant poenitentiam imponendam, hic talis licenter a papa remedium sumere potelicet. Sane, ut exempli causa aliquid dicatur, beatus Martialis Aquitaniae apostolus Stephano regi Galliarum, qui sub Nerone Galliam usque ad montes Pyrenaeos regendi habebat potestatem, pro virginis Valeriae interfectione caeterisque reatibus jam poenitentiam indixerat, jam fonte baptismatis, quo cuncta delentur admissa, ipsum purificaverat. Attamen quia necesse principi fuit ut Romam cum legionibus Galligenis, jubente Nerone, properaret, praemonente, ut credimus, beato Martiale, beatum Petrum apprincipis absolutio a beato Petro, confirmatio illius fuit absolutionis et poenitentiae, quam ei beatus Martialis indixerat. Certe beatus Petrus si sciret illum esse a beato Martiale excommunicatione obligatum, potius eum damnaret quam absolveret. Sic apostolici Romani episcoporum omnium sententiam confirmare, non dissolvere d
Abbreviated transcription (Latin):
Praterta si quẽ ep̃s ligat. alius ab soluer seputat. et ipse det ipitur qͥ eũ suscipit et qͥ
suscipitur perit. Et hac occasione false pietatis. c̃cilia pacrũ destruuntiir
ids̃ c̃tẽpnitur et pax de ercła expellitur. Si qͥdẽ ille qͥ ex cõmuni catũ susc¬
pit idcircosimulcũ eoꝑit ꝙ similẽ sortit᷑ ex cõmunicationis uindietã
Et ut beatꝰ petrus in scriptura beaticlem̃tis ait. qͥ cũq ex cõmunicato c̃senti
uł incolloquio participat᷑ unꝰ ⁊ ipse : de illis ⁊ eccł am di deseruunt. Cõq
inc̃cilio a qͥbidã int̃rogantur utrũ obseruanda ÷ ex cõmunicatio ei quẽ idiq¬
do forte iniuste & absq culpa pontis eeligat : odolricꝰ pac̃sicait Quẽ adro bO
tus gregoriꝰ attestacus cuꝰ auetoritas periminime potest : si pastor ligat
aliquẽ aut iuste aut in iuste. aut ob culpã aut sineculpa obseruanda ÷ or cõ¬
Nisi de pace ad qͥ euerint ligate omnẽ t̾rã lemouicensẽ publica ex cõmunicati

Expanded text:
Praeterea si quem episcopus ligat, alius absolvere se putat, et ipse decipitur qui eum suscipit, et qui suscipitur perit, et hac occasione falsae pietatis concilia Patrum destruuntur, et Deus contemnitur, et pax de Ecclesia expellitur. Siquidem ille qui excommunicatum suscipit, idcirco simul cum eo perit, quia similem sortitur excommunicationis vindictam: et, ut beatus Petrus in scriptura beati Clementis ait, quicunque excommunicato consentit, vel in colloquio participatur, unus et ipse est de illis qui Ecclesiam Dei destruunt. Cumque in concilio a quibusdam interrogaretur utrum observanda est excommunicatio ei, quem aliquando forte injuste et absque culpa pontifex ligat, Odolricus Pater sic ait: « Quemadmodum beatus Gregorius attestatur, cujus auctoritas minime sperni potest, si pastor ligat aliquem aut juste aut injuste, aut ob culpam aut sine culpa, observanda est « Nisi de pace acquieverint, ligate omnem terram Lemovicensem publica excommunication
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ amictere. Et uxta dominicã uocẽ. melius ÷ ei luscũ uł claudũ inuitã
int̃rare quã duo soculos uł duos pedes habentẽ miti ĩ gehennẽ Hoc ÷

Expanded text:
tatem amittere. Et juxta Dominicam vocem, melius est ei luscum vel claudum in vitam tatem amittere. Et juxta Dominicam vocem, melius est ei luscum vel claudum in vitam intrare, qu
Abbreviated transcription (Latin):
sapere tales iudicabant. Tales in qͥt dõ placere student Nãsi ꝑfectus ÷ qͥ in
malos bonus ÷ tam̃ bonorũ c̃sortiũ ad ipisci laudabile et ꝑ utile : tesi cut
sp̃s sẽs ꝑpsalmistã ait. cũ sc̃o sc̃s eris & cũ uiro in nocente innocens eris ⁊cũ
ecto electꝰ eris. Cũ ꝑ uerso aut̃ ꝑuerteris. Etrursũ apłs Corrũ punt moresbo¬
os. collo quia mala Rursusscriptura ait. Qui teti geriapi cẽ in qͥnabitur
ab ea. Qui cõmunicauerit siꝑbo induet suꝑbiã. Nãs liliũ int̃spinaslu¬
et tam̃ grauatur aspinis. ⁊ gloriosius crescit int̃ amoena quã int̃spi¬
neta. Nã et ipse regularis abbassi contigerit ut suꝑ scłanes ordinetur
monachos. nec eos ab illicitis potuerit de flectere nec habueriebonos
qui eũ adiuuent ut patient̃ toleret malos. sacius ÷ eos derelinquere.
et secũ solũ habetare quã eoꝵ in corrigibili mordacitate. cordis tranqͥlli¬

Expanded text:
sapere tales judicabant. « Tales, inquiunt, Deo placere student. Nam si perfectus est qui inter sapere tales judicabant. « Tales, inquiunt, Deo placere student. Nam si perfectus est qui inter malos bonus est, tamen bonorum consortium adipisci laudabile et perutile estt: Cum sancto sanctus eris, et cum viro innocente innocens eris, et cum electo electus eris, cum perverso autem perverteris . Et rursum Apostolus: Corrumpunt mores bonos colloquia mala . Rursus Scriptura ait: Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea; et qui communicaverit superbo, induet superbiam . Nam si lilium inter spinas lucet, tamen gravatur a spinis et gloriosius crescit inter amoena quam inter spineta. Nam et ipse regularis abbas si contigerit ut super saeculares ordinetur monachos, nec eos ab illicitis potuerit deflectere, nec habuerit bonos qui eum adjuvent ut patienter toleret malos, satius est eos derelinquere, et secum solum habitare, quam eorum incorrigibili mordacitate, cordis tranquilli
Abbreviated transcription (Latin):
isto iuditio corrigite sem. et libent̃ c̃sentio s Dixer̃ patres Idon eũ ex regula¬
rib monachis aliquẽ ad ducito ante ndõnũ iordanũ ut ipse eũ regularit᷑ or¬
inet abbatẽ. ad regendũ psũ locũ et tuex trinsecus ñ dissipator sed desen¬
lemouicent subtestimonio ẽcilii & uiullelmi ducis aqͥ tanoꝵ hoetali t̃ co¬
miser̃ negotiũ ut usq ad natalis dñi festiuitatẽ qua̧ in sexca ebdomadã
pectabatur. ordinaret in eo loco dignũ pastorẽ scđm regudã. Qđsi c̃ tradic¬
tes reperiret. qͥ id fieri ñ ꝑmuterent ⁊ipsos & ipsũ locũ ex cõmunication
canonica ligaret. donec idem locus ad pͥstinã reuocartur digntao
Quib: dã uero sciscitantib: siqui monachorũ forte de eodẽ sctatiloco ad a¬
ũ regularẽ transmigrare uellent utrũ eis liceret eruditi qͥ ad erant recte

Expanded text:
justo judicio corrigite rem, et libenter consentio. » Dixerunt Patres: « Idoneum ex regulajusto judicio corrigite rem, et libenter consentio. » Dixerunt Patres: « Idoneum ex regularibus monachis aliquem adducito ante domnum Jordanum, ut ipse cum regulariter ordinet abbatem ad regendum ipsum locum; et tu extrinsecus non dissipator, sed defenLemovicensi sub testimonio concilii et Willelmi ducis Aquitanorum hoc taliter commiserunt negotium, ut usque ad Natalis Domini festivitatem, quae in sexta hebdomada exspectabatur, ordinaret in eo loco dignum pastorem secundum regulam. Quod si contradicentes reperiret qui id fieri non permitterent, et ipsos et ipsum locum excommunicatione canonica ligaret, donec idem locus ad pristinam revocaretur dignitatem. Quibusdam vero sciscitantibus si qui monachorum forte de eodem saeculari loco ad alium regularem transmigrare vellent, utrum eis liceret, eruditi qui aderant, recte
Abbreviated transcription (Latin):
a possidendi monachis surripit. ꝑ quaȩ dexepti perire poss. Capite morbido totũ
Ordinetur nob̾ abb idon eus scđm regulã et in paceerimꝰ. Lugentib enĩ nob̵ istr
ȩnos tian i dẽ arripuit Vt aut̃ p̃sentib ep̃is sic notũ rodulfus archiep̃s
quondã bi turicensis monasteriũ ipsũ tẽpore caroli regis in fundo suo con¬
rux̃ ip̃ diis suis multisq donis satis superq: nobilitauit. Postcui trinsitũ
id celos longo ec curso tẽpor occasione reꝑta comestolosan coenobiũ ipsũ
sue exorestiti a dor pens comiti pegucorcens in beneticio largoen qbiũipsi
decausa q uał narđ monachussolõniacensis ⁊ postea ep̃s caturcensus nobe
clericus ñ monachus abbas. scłari nobilitate ac generositate magniis. inor
otatus in c̃ ciliũ ante ep̃os reus adstanet genib: positis & suꝑhaere udi¬
caretur seđm canonesita respondit. Dreuerentusimipatres hanoruad

Expanded text:
a possidendi monachis subripitur, per quae decepti perire possunt. Capite morbido totum ixerunt: « Ordinetur nobis abbas idoneus secundum regulam, et in pace erimus: lugentibus enim nobis iste super nos tyrannidem arripuit. Ut autem praesentibus episcopis sit notum, Rodulphus, archiepiscopus quondam Bituricensis, monasterium ipsum tempore Caroli regis in fundo suo construxit, et praediis suis multisque donis satis superque nobilitavit. Post cujus transitum ad coelos longo excurso tempore, occasione reperta, comes Tolosanus coenobium ipsum suae potestati addixit, et comiti Petracoricensi in beneficio largitus de causa quia Bernardus monachus Solemniacensis, et postea episcopus Cadurcensis, nobis clericus, non monachus, abbas, saeculari nobilitate ac generositate magnus, mox vocatus in concilium ante episcopos reus astaret, genibus positis, et super hac re judicaretur secundum canones, ita respondit: « O reverentissimi Patres, hanc, rogo,