comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in obȩdiens miscdia uel misericors in obȩ¬
dientia reꝓbata atq damnata est: ut ca-¬
ueat homo. ne ab illo miscdiam mereat᷑
homo contra eius sententiam. a quo factꝰ
est homo. Intonat ꝑ os ꝓprii corporis
ueritas: siquis non renatus est ex aqua
ꝙ. sp̃u sc̃o. non potest introire in regnũ
di. atq ut ab hac sententia exceptos
martyres faciat: quibus contigerit ante
ꝓxp̃i nomine occidi quã xp̃i baptismate
dilui. dicit alio loco. Qui ꝑdiderit animã
suam ꝓꝑter me. inueniet eam. Et ne cuiꝙͣ.
qui non renatus fuerir xp̃ianȩ fidei la¬
quam condemnationem dñs unum esse
ostendens salutis auxilium:. qui credide¬
rit inquit & baptizatus fuerit. saluus
erit. Qui uero non crediderit. condem¬
nabitur. Cuius misterium credulitatis. in
paruilis ꝑ eoꝵ responsionem a quib
gestantur impletur. ne si factum ñ fuerit.
eant ex uno om̃s in condempnationem.
Et tamen contra tam manifestas uoces

Expanded text:
inoboediens misericordia uel misericors inoboeinoboediens misericordia uel misericors inoboedientia reprobata atque damnata est, ut caueat homo, ne ab illo misericordiam mereatur homo contra eius sententiam, a quo factus est homo. intonat per os proprii corporis ueritas: si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei. atque ut ab hac sententia exceptos martyres faciat, quibus contigerit ante pro Christi nomine occidi quam Christi baptismate dilui, dicit alio loco: qui perdiderit animam suam propter me, inucniet eam. et ne cuiquam, qui non renatus fuerit christianae fidei laquam condemnationem dominus unum esse ostendens salutis auxilium: qui crediderit, inquit, et baptizatus fuerit, saluus erit; qui autem non crediderit, condemnabitur. cuius mysterium credulitatis in paruulis per eorum responsionem a quibus gestantur inpletur, ne, si factum non fuerit, eant ex uno omnes in condemnationem. et tamen contra tam mahifestas uoces,
Abbreviated transcription (Latin):
Iam gͦ ipse considera quȩso te fr̃: quisqͥs
ciupiam prebet assensum aduersus au-¬
ctoritatẽ sententię principalis: qu̾a sen¬
tentiam merebitur principis. Nouel¬
los hereticos pelagianos iustissime con-¬
cilioꝵ catholicoꝵ & sedis apłicȩ damna¬
uit auctoritas: eo quod ausi fuerint ñ
baptizatis paruulis dare quietis ꝙ sa¬
lutis locum etiam prȩter regnum cęloꝵ.
Qd̾ ausi ñ fuissent: nisi negarent eos ha¬
bere originale peccatum. quod opus eẽt
absolui ꝑ baptismatis sacramentum. Iste
autẽ sicut catholicus dicit paruulos ori¬
ginali obstrictos esse peccato: ꝙ tam̃ cos
ab huiusmodi uinculo sine lauachro
regenerationis absoluit. & post morteor
in paradysum misericors mittit: post re¬
surrectionem uero etiam in regnum cȩ¬
loꝵ misericordior introducit. Calis sibisa¬
ul misericors uisus est. quando peꝑcit re¬
gi quem ds prȩcepit occidi. Sed merito

Expanded text:
iam ergo ipse considera, quaeso te, frater, quisquis iam ergo ipse considera, quaeso te, frater, quisquis cuipiam praebet assensum aduersus auctoritatem sententiae principalis, quam sententiam merebitur principis! Nouellos hereticos Pelagianos iustissime conciliorum eatholicorum et sedis apostolicae damnauit auctoritas, co quod ausi fuerint non baptizatis paruulis dare quietis et salutis salutis etiam praeter regnum caelorum. quod ausi non fuissent, nisi negarent eos habere originale peccatum, quod opus esset absolui per baptismatis sacramentum. iste autem sicut catholicus dicit paruulos originali obstrictos esse peccato et tamen eos ab huiusmodi uinculo sine lauacro regenerationis absoluit et post mortem in paradisum misericors mittit, post resurrectionem ucro etiam in regnum caelorum misericors introducit. talis sibi Saul misericors uisus est, quando pepercit regi quem deus praecepit occidi; sed merito
Abbreviated transcription (Latin):
am meum in hac parte non inuidentis
assensum. modo miscđiȩ prȩscientiȩq
diuinȩ q. affectum amplificet & effectũ.
Hȩc uerba in scdo eius libro lecta de¬
scripsi. Nunquid in hac causa erroris
audaciam. temeritatẽ. p̃sumptionem.
habere quispiam posset ampliorem: Ipse
sententiam dñicam recordatur. ipse cõ-¬
memorat. ipse suis litteris interponit.
ipse dicit qũaquã sententia illa princi-¬
palis obsistat quia qui non renatus fue¬
rit ex aqua ꝙ sp̃u scõ. non intrabit in re-¬
gnum cęloꝵ. & audet tamen suȩ censurȩ
leuare ceruicem contra sententiam pͥn¬
cipalem. Teneat inquit meum non in¬
uidentis assensum. Qui dicit animas
non baptiratorum temporarie mereri
paradisum. ꝓpter hos enim latronem
atq dinocratem tamqũa prescribendo uł
potius preiudicando commemorat. in
resurrectione autẽ in meliora transferri.
ꝙ regni cȩloꝵ ꝑcipere premium: quãꝙͣ
sententia inquit principalis obsistat.

Expanded text:
non inuidentis assen. sum, modo misericordiae praescientiaeque diuinae et effectum amplificet et affectum. haec uerba in secundo libro eius lecta descripsi. numquid in hac causa erroris audaciam, temeritatem, praesumtionem habere quispiam posset ampliorem? ipse sententiam dominicam recordatur, ipse commemorat, ipse suis litteris interponit, ipse dicit: quamquam sententia illa principalis obsistat, quia qui non renatus f uerit e x aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum, et audet tamen suae censurae leuare ceruicem contra sententiam principalem ! teneat, inquit, etiam meum non inuidentis assensum, qui dicit animas non baptizatorum temporarie mereri paradisum — propter has enim latronem atque Dinocratcm tamquam prae. scribendo uel potius praeiudicando commemorat —, in resurrectione autem in meliora transferri et regni caelorum percipere praemium, quamquam sententia, inquit, principalis obsistat.
Abbreviated transcription (Latin):
dum putaui. Agam uero ei uberes
grãs: de cuius miscdia saluberrimũ
ẽ fidere. si abhis prauitatib & erro-¬
ribus quos ex libris huius hominis
ostendere his litteris potui. alienam
atq integram fidem tuam uł inue-¬
nerit epła ista uł fecerit.

Expanded text:
dum putaui. agam uero uberes ei dum putaui. agam uero uberes ei gratias, de cuius misericordia saluberrimum est fidere, si ab his prauitatibus et erroribus, quos ex libris huius hominis ostendere his litteris potui, alienam atque integram fidem tuam uel inuenerit epistula ista uel fecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
his quȩ illic imꝓbanda tam multa
omnes nouerunt : qui uel recitante
illo tecum simul audierunt. uł eos dem
postea libros legerunt. ne in eiꝰ ornato
eloquio tamquam in prȩcioso poculo
te inuitante. ꝙ si non bibente. uenenũ
bibant. situ quid inde biberis & quid
non biberis nescunt. s. ꝓpt laudem
tuam omĩa illic bibenda salubriter
arbitrantur. Quãus & audire& lege¬
re. & quȩ dicta sunt haurire memoria:
quid est nisi bibere: Sed p̃dixit dñs
de fidelibus suis. Quod & si mortiferũ
quid biberint: non eis nocebit. Ac ꝑ
hoc qui cum iudicio legunt. ꝙ scd̾m
regulam fidei appbanda approbant. &
imꝓbant imꝑbanda. etiam si cõmen¬
dant memoriȩ quȩ imꝓbanda dicun¬
tur: nulla uenenata sententiarũ praui¬
tate leduntur. Hȩc me grauitatẽ ꝙ re¬
ligionem tuam. siue mutua. siue p̃uia
caritate monuisse uel commonuisse
minime pęnitebit. dño miserante. qͦ¬
modolibet accipias: qd̾ tibi prȩrogan¬

Expanded text:
his quae illic inprobanda tam multa sunt, his quae illic inprobanda tam multa sunt, omnes nouerint, qui uel recitante illo tecum simul audierunt uel eosdem postea libros legerunt, ne in eius ornato eloquio tamquam in pretioso poculo te inuitante etsi non bibente uenenum bibant, si tu quid inde biberis et quid non biberis nesciunt et propter laudem tuam omnia illic bibenda salubriter arbitrantur. quamuis et audire et legere et quae dicta sunt haurire memoria quid est nisi bibere? sed praedixit dominus de fidelibus suis, quod etsi mortiferum quid biberint, non eis nocebit. ac per hoc qui eum iudicio legunt et secundum regulam fidei adprobanda adprobant et inprobant inprobanda, etiamsi commendant memoriae quae inprobanda dicuntur, nulla uenenata sententiarum prauitate laeduntur. haec me grauitatem et religionem tuam siue mutua siue praeuia caritate monuisse uel commonuisse minime paenitebit domino miserante, quomodolibet accipias, quod tibi praerogan
Abbreviated transcription (Latin):
apud te inueniat quod petiuit. ut emen¬
des eum iustus in miscđia. & arguas eũ:
oleũ autẽ peccatoris quo impinguetur ca¬
put eius absit amanib atq oculis tiuis.
id est assentatio in decens adulantis. & de¬
ceptoria lenitudo blandientis. Quod si
emendare negligis cum uideas emendan¬
dum: ad uersus caritatẽ facis. Si autẽ tibi
emendandus ꝓpt̾ea non uidetur. quia
putas eum recte ista sensisse: aduersus
ueritadem sapis. Et ideo ille melior qui
emendari est paratior. si non defuerit
emendator. qua tu si uel sciens irrident̃
contemnis errantem. uł nesciens parũ
sectaris errorem. Omĩa itaq in eisdem
libris ad te scriptis & tibi traditis. sobrie
iugilanterq considera. & plura quã ego
inuenies fortasse culpanda. Et quȩcumq
ibi sunt approbanda atq laudanda. siqͥd
in eis reuera forsitan ignorabas. atq isto
disserente didicisti: euidenter ꝓfitere qͥd
illud sit. & de hoc te grãs egisse. non de

Expanded text:
apud te inueniat quod petiuit, ut emenapud te inueniat quod petiuit, ut emendes eum iustus in misericordia et arguas cum ; oleum autem peccatoris, quo inpinguetur caput eius, absit a manibus atque . osculis tuis, id est assentatio indecens adulantis deceptoria lenitudo blandientis. quodsi emendare neglegis cum uideas emendandum, aduersus earitatem facis; si autem tibi emendandus propterea non uidetur, quia putas eum recte ista sensisse, aduersus ueritatem sapis. et ideo ille melior, qui emendari est paratior, si non defuerit emendator, quam tu, si uel sciens inridenter contemnis errantem uel nesciens pariter sectaris errorem. omnia itaque in eisdem libris ad te scriptis et tibi traditis sobrie uigilanterque considera, et plura quam ego inuenies fortasse culpanda. et quaecumque ibi sunt adprobanda atque laudanda, si quid in eis reuera forsitan ignorabas atque isto disserente didieisti, euidenter profitere quid illud sit, ut de hoc te gratias egisse, non de
Abbreviated transcription (Latin):
optimi ꝓpositi laudandiq consilii faci-¬
le ad ueriora transduci ita imꝓbi obsti¬
natiq iudicũ est. nolle citius ad tramitẽ
rationis inflecti. Hȩc quippe ille si uera¬
citer dixit. atq ut locutus ẽ sentit ma¬
gne ꝓfecto spei animum gerit. Item in fi-¬
nelibri scdi: nec putes inquit ad inui-¬
diam tuam forsitan reuocandum. qd̃
in tua dictoꝵ meoꝵ constituam potesta-¬
te uidicium. Ac ne forte cuiꝰquam curiosi
lectoris obtutꝰ int̾ implicitas fibras elem̃¬
toꝵ uestigia remanentia sollicitent &
offendant: contextã paginȩ seriem pollice¬
uero discerpe. meq huius censionis
expertem puniant atramenta quȩ in-¬
digna eloquia significauerunt: nehac
occasione &̃ tuum erga me iudicium qͦ
michi uehementer indulges: & meȩ
quȩ latebant ineptiȩ rideant᷑. Isto igit᷑
cum ille suos libros & initio prȩmunie¬
rit. & termino commuruerit. atq tuis
humeris imposuerit onus religiosum
correctionis & emendationis suȩ hoc

Expanded text:
i facile ad veriora transduci, ita inprobi obstinatique iudicii est nolle citius ad tramitem rationis inflecti. haec quippe ille si ueraciter dixit atque ut locutus est sentit, magnae profecto spei animum gerit. item in fine libri secundi: nec putes, inquit, ad inuidiam tuam forsitan reuocandum, cum in tua dictorum meorum constituam potestate indicium. ac ne forte cuiusquam curiosi lectoris obtutus inter inlitas fibras elementorum uestigia remanentia sollicitent et offendant, contextam paginae seriem pollice seuero discerpe meque huius censionis experte puni atramenta quae indigna eloquia signauerunt, ne hac occasione et tuum erga me iudicium, quo mihi uehementer indulges, et meae quae latebant ineptiae rideantur. Isto igitur cum ille suos libros et initio praemuniuerit et termino communiuerit atque tuis humeris inposuerit onus religiosum correctionis et emendationis suae, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gitat᷑. sicut paulo ante disputatum est.
Non enim se uidere aut non uidere.
sensus oculi uidet. Et quia non uider.
non potest quid sibi desit. aut quid
satis sit uidicare. sed ille inͣterior quo

Expanded text:
gitat, sicut paulo ante disputatum est. Non enim se videre, aut non videre sensus oculi videt, et quia non videt, non potest quid sibi desit, aut quid satis sit judicare; sed ille interior, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Quod nisi faciat: non oramus. nisi se¬
cundum istum mundum. ad explen-¬
dam concupiscentiam carnis. & con-¬
cupiscentiam oculoꝵ. &. ambitionẽ
scłi: quȩ non sunt a patre sed ex mun-¬
do sunt. Qũaus non nulli id quod
dictum est ipse sp̃s interpellat gemi
tis patris. uiuam &. ueram. ꝓpriam

Expanded text:
quod nisi faciat, non oramus, nisi sequod nisi faciat, non oramus, nisi secundum istum mundum, ad explendam concupiscentiam carnis, et concupiscentiam oculorum, et ambitionem saeculi, quae non sunt a Patre, sed ex mundo sunt . Quamvis nonnulli id quod dictum est, Ipse Spiritus interpellat gemittis Patris, vivam et veram, propriam
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis modum dictum ẽ. & no
nolite nos contristare: qui scd̾m sp̃m
di contristamur ex uobis. Caritate
quippe contristabantur: quã diffun-¬
debat sp̃s sc̃s in cordibus eoꝵ. ꝙ per
hoc eos de malis fratrũ tristes eos¬
ipse faciebat. Deniq idem apłs. acce¬
pistis inquit sp̃m ad optionis filioꝵ.
in quo clamamus abbapat̃. Et alibi
eundem sensum commemorans. misit
inquit ds sp̃m filii sui in corda nr̃a.
clamantẽ abbapat̃. Quomodo in quo
clamamus. quom hic clamantem.
nisi quia clamantẽ ait hic. clamare
facientẽ: Ut autẽ scdm ipsorum sen¬
sum. sic accipiamus clamantẽ. tamꝗͣ
non clamare nos faciat. sed ipse cla¬
met: ecce dicendo abba pat̃. non in-¬
terpellat filium sed patrem. Non
non genitum a filio sed factum dice¬
re maluerunt Non ergo scimus
ꝑ nos ipsos quid oremus sicut opor-¬
ter: sed ipse sp̃s interpellat idẽ inter¬
pellare nos facit quȩ sunt scđm dm̃.

Expanded text:
locutionis modum dictum est, Et nlocutionis modum dictum est, Et nnolite nos contristare qui secundum Spiritum Dei contristamur ex vobis. Charitate quippe contristabantur, quam diffundebat Spiritus sanctus in cordibus eorum , et per hoc eos de malis fratrum tristes ipse faciebat. Denique idem apostolus, Accepistis, inquit, Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater : et alibi eumdem sensum commemorans, Misit, inquit, Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem, Abba, Pater . Quomodo ibi, in quo clamamus, quomodo hic, clamantem, nisi quia clamantem hic ait, clamare facientem? Ut autem secundum ipsorum sensum sic accipiamus clamantem, tanquam non clamare nos faciat, sed ipse clamet; ecce dicendo, Abba, Pater, non interpellat Filium, sed Patrem. Non non genitum a Filio, sed factum dicere maluerunt. Non ergo scimus per nos ipsos quid oremus, sicut oportet, sed ipse Spiritus interpellat, id est, interpellare nos facit quae sunt secundum Deum:
Abbreviated transcription (Latin):
um. Sicut legunt qͦd filius interpel¬
lat patrem scd̾m ea quȩ suꝑius
nos etiã commemorantes disseruimꝰ:
ita inueniant unde ꝓferant quod
sp̃s postuler filiũ. Quod enĩ dicit
apłs quid enim oremus. sicut opor¬
tet nescimus. sed ipse sp̃s interpellat¬
ꝓ nobis gemitib inenarrabilibus
qui autẽ scrutatur corda scit qͥd
sp̃s sapiat. quia scđm dm̃ inter-¬
pellat ꝓ scĩs. quomodlibet isti ac¬
cipiant. multum enĩ ad eos est hoc
sic accipere. qũ ead modum accipien¬
dum ẽ: non est dictum interpellat
xp̃m. aut interpellat filium. Interpel¬
lat autẽ sp̃s sc̃s dictum ẽ. quia inter¬
pellare nos facit: sicut ds dicit. Nunc
cognoui: quasi antea nesciret. Quod
quid ẽ aliud: nisi feci ut cognos cas.
Unde est & illud apłi. Nunc autẽ co-¬
gnoscentes dm̃: immo cogniti a deo:
ne sibi tribuerent quod cognoue¬
rant dm. Sic ergo ait cogniti a d̾o: ut
intelligerent quod illos grã sua d̾s
fecerir cognitores suos. Scd̃m istum

Expanded text:
um. Sicut legunt, quod Filius interpellat Patrem, secundum ea quae superius nos etiam commemorantes disseruimus: ita inveniant unde proferant, quod Spiritus postulet Filium. Quod enim dicit Apostolus, Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus: qui autem scrutatur corda, scit quid Spiritus sapiat, quia secundum Deum interpellat pro sanctis ; quomodolibet isti accipiant multum enim ad eos est hoc sic accipere, quemadmodum accipiendum est, non est dictum, Interpellat Christum, aut, interpellat Filium: interpellat autem Spiritus sanctus dictum est, quia interpellare nos facit. Sicut Deus dicit, Nunc cognovi ; quasi ante nesciebat: quod quid est aliud, nisi, Feci ut cognoscas? Inde est et illud Apostoli, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo : ne sibi tribuerent quod cognoverant Deum. Sic ergo ait, cogniti a Deo, ut intelligerent quod illos gratia sua Deus fecerit cognitores suos. Secundum istum
Abbreviated transcription (Latin):
tis euoluta atq illustrata ẽ. aut si
iam factum ẽ. nondũ in manꝰ nr̃as
huiuscemodi litterȩ ꝑuenerunt. Lan-¬
tum assit fides. nichil de substantia
creatoris falsum indignumq sentien¬
di. Ad illum enĩ tendimus itinere pie-¬
tatis. Si ergo aliuid de illo senserimus
quã est: intentio nr̃a non in beatitatẽ.
sed inuanitatẽ nos ire compellet. De
creatura uero siquid alit̾ qua sese ha¬
ber senserimꝰ. dũ mͦ id ñ ꝓcognito ꝑce-¬
ptoq teneamus: nullũ ꝑiłm ẽ. Non
enim ad creaturam iubem᷑ tendere
ut efficiam᷑ beati. sed ad ipsum creatorẽ.
De quo si aliud qua oportet ac sese res
habet nobis ꝑsuadetur. ꝑnitiosissimo
errore decipimur. Ad hoc enĩ ꝑgen¬
do quod aut non e. aut si ẽ ñ facit᷑ bea

Expanded text:
tis evoluta atque illustrata est; aut si tis evoluta atque illustrata est; aut si jam factum est, nondum in manus nostras hujuscemodi litterae pervenerunt. Tantum adsit fides nihil de substantia Creatoris falsum indignumque sentiendi. Ad illum enim tendimus itinere pietatis. Si ergo aliud de illo senserimus quam est, intentio nostra non in beatitatem, sed in vanitatem nos ire compellet. De creatura vero si quid aliter quam sese habet senserimus, dummodo non id pro cognito perceptoque teneamus, nullum periculum est. Non enim ad creaturam jubemur tendere ut efficiamur beati, sed ad ipsum Creatorem: de quo si aliud quam oportet ac sese res habet, nobis persuadetur, perniciosissimo errore decipimur. Ad hoc enim pergendo, quod aut non est, aut, si est, non facit bea
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. pulsantib aꝑturꝰ. om̃ino extra
culpam esser. Hanc enĩ ignorantiam
ꝙͣ difficultatẽ studiosis & beniuolis
euncendam: ad coronam głȩ ualere
p̃starer. Negligentib autẽ & peccata
sua de infirmitate defendere uolen¬
tibus: non ipsam ignorantiã difficul¬
tatẽq ꝓcrimine obiceret: sed quia in
eis potius ꝑmanere ꝗ̃ studio queren¬
di atq dicendi. & humilitate confi-¬
tendi . atq orandi ad ueritatẽ ac faci¬
litatẽ ꝑuenire uoluerunt: iusto supli¬
cio uindicaret
arum autẽ quatuor de anima sen¬
tentiarum. utrum de ꝓpagine ue¬
niant. an in singłis quibusq nascen¬
tibus nouȩ fiant. an in corpora na¬
scentium iam alicubi existentes uel
mittant᷑ diuinitꝰ. uł sua sponde la-¬
bant᷑ nullã temere affirmare oporte¬
bit. aut enĩ nondum ista quȩstio a di¬
uinoꝵ libroꝵ catholicis tractatorib
ꝓmerito suȩ obscuritatis & ꝑ plexita¬

Expanded text:
tibus, pulsantibus aperturus, omnino extra tibus, pulsantibus aperturus, omnino extra culpam esset. Hanc enim ignorantiam et difficultatem studiosis et benevolis evincendam, ad coronam gloriae valere praestaret; negligentibus autem et peccata sua de infirmitate defendere volentibus, non ipsam ignorantiam difficultatemque pro crimine objiceret; sed quia in eis potius permanere, quam studio quaerendi atque discendi, et humilitate confitendi atque orandi, ad veritatem ac facilitatem pervenire voluerunt, justo supplicio vindicaretarum autem quatuor de anima sententiarum, utrum de propagine veniant, an in singulis quibusque nascentibus novae fiant, an in corpora nascentium jam alicubi existentes vel mittantur divinitus, vel sua sponte labantur, nullam temere affirmare oportebit. Aut enim nondum ista quaestio a divinorum Librorum catholicis tractatoribus pro merito suae obscuritatis et perplexita
Abbreviated transcription (Latin):
pessima suasione. quam miseriam isti
suscipiunt ad eum uincendum opa¬
ma fide. Non enim paruȩ głȩ mi-¬
litia est diabolum uincere. eodem
suscepto supplicio quo se ille hominẽ
uictum ꝑduxisse głat᷑. Quisqͥs autẽ
hoc istius uitȩ captus amore neglexe¬
rit. nullo pacto iuste flagitium de¬
sertionis suȩ regis imꝑio deputabit.
Sed erit potius sub om̃ium dño in eiꝰ
partibus ordinatꝰ. cuius turpe stipen¬
dium ut castra sua desereret: ad ama
i autẽ alibi animȩ constitute suit.
non mittunt᷑ a dño dõ. sed sua spon¬
te ad inhabitanda corpora ueniunt.
facile est iam hoc uidere qͥcquid igno¬
rantiȩ difficultatisq secutum fuerit
earum ꝓpriam uoluntatẽ: nullomͦ
creatorem hinc esse culpandum. qͣndo¬
quidem etiamsi eas ipse misisset. quibꝰ
etiã in ipsa ignorantia ꝙ̃ difficultate.
liberam uoluntatẽ petendi & quȩren¬
di & conandi non abstulit. daturus
petentibus demonstraturus queren¬

Expanded text:
pessima suasione; quam miseriam isti pessima suasione; quam miseriam isti suscipiunt ad eum vincendum optima fide. Non enim parvae gloriae militia est diabolum vincere eodem suscepto supplicio, quo se ille hominem victum perduxisse gloriatur. Quisquis autem hoc istius vitae captus amore neglexerit, nullo pacto juste flagitium desertionis suae regis imperio deputabit: sed erit potius sub omnium Domino in ejus partibus ordinatus, cujus turpe stipendium ut castra sua desereret, adamavit. 58. Si autem alibi animae constitutae non mittuntur a Domino Deo, sed sua sponte ad inhabitanda corpora veniunt; facile est jam hoc videre, quidquid ignorantiae difficultatisque secutum fuerit earum propriam voluntatem, nullo modo Creatorem hinc esse culpandum: quandoquidem etiamsi eas ipse misisset, quibus etiam in ipsa ignorantia et difficultate liberam voluntatem petendi et quaerendi et conandi non abstulit, daturus petentibus, demonstraturus quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitatis fuit ad animi expenden¬
dam miseriã. in istis autẽ ianua my¬
sterii ad reparandam corporis incor¬
ruptionẽ. Nam hoc quoq modo
non dicunt᷑ ista peccata. nisi quia
caro de ꝓpagine ueniens peccatoris
uenientib ad se animis hanc igno¬
rantiam & difficultatẽ facit. quȩ
neq his neq creatori tãqũa culpan-¬
da tribuatur. Dedit enim ille & facul¬
tatẽ bene oꝑandi in laboriosis officiis.
& uiam fidei in obliuionis cęcitate.
iudicium illud uel maxime quod
anima omnis & quȩxendũ es se conce¬
dit quod inutilit̾ nescit. & ꝑseueran¬
ter in officiosis laborib enitendum ad
euincendam recte faciendi difficultatẽ.
& opem a creatore implorandã. ut
conantẽ adiuuet. qui uel extrinsetꝰ
lege uł in intimis cordis allo cutione
conandum esse p̃cepit & p̃parat ciui¬
tatis beatissimȩ głam trium phanti¬
bus de illo qui primum hominẽ
ad istam miseriam ꝑduxit uictum

Expanded text:
mortalitatis fuit, ad animi expendenmortalitatis fuit, ad animi expendendam miseriam; in istis autem janua ministerii ad reparandam corporis incorruptionem. Nam hoc quoque modo non dicuntur ista peccata, nisi quia caro de propagine veniens peccatoris, venientibus ad se animis hanc ignorantiam et difficultatem facit; quae neque his, neque Creatori tanquam culpanda tribuatur. Dedit enim ille et facultatem bene operandi in laboriosis officiis, et viam fidei in oblivionis caecitate; judicium illud vel maxime, quod anima omnis et quaerendum esse concedit quod inutiliter nescit, et perseveranter in officiosis laboribus enitendum ad evincendam recte faciendi difficultatem, et opem a Creatore implorandam, ut conantem adjuvet; qui vel extrinsecus lege, vel in intimis cordis allocutione conandum esse praecepit, et praeparat civitatis beatissimae gloriam triumphantibus de illo qui primum hominem ad istam miseriam perduxit victum
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ad ꝑmanendum in eo quod
nata est aliqua necessitate compri-¬
mit᷑. Neq om̃ino potuit nisi d̾s om¬
nipotens esse etiam talium creator
animarum. quas & non dilectus
sint. & amantib eum a quo sunt
prestat ut beatȩ sint.
i uero in dĩ aliquo secreto iam exi¬
stentes animȩ mittunt᷑ ad inspiran-¬
da & regenda corpora singłoꝵ quo¬
rũq nascentiũ: ad hoc utiq mittunt᷑
officium. ut corpus quod de pęna
peccati hoc est mortalitate primi
hominis nascitur bene administñ¬
do. id est castigando ꝑ uirtutes. et
ordinatissimȩ atq legitimȩ seruitu¬
ti subiciendo. etiam ipsi comparent
ordine ac tempore oportuno cȩlestis
incorruptionis locum. Quȩ cum in¬
troeunt in hanc uitam. subeuntq
gestanda membra mortalia. sub eant
etiam necesse est & obliuionẽ uitȩ pͥo¬
ris: ꝙ prȩsentis laborem. Unde illa
ignorantia ꝙͣ difficultas consequetur.
quod in primo homine supplicium

Expanded text:
tamen ad permanendum in eo quod tamen ad permanendum in eo quod nata est, aliqua necessitate comprimitur: neque omnino potuit nisi Deus omnipotens esse etiam talium creator animarum, quas et non dilectus sint, et amantibus eum a quo sunt praestat ut beatae sint. 57. Si vero in Dei aliquo secreto jam existentes animae mittuntur ad inspiranda et regenda corpora singulorum quorumque nascentium, ad hoc utique mittuntur officium, ut corpus quod de poena peccati, hoc est mortalitate primi hominis, nascitur, bene administrando, id est castigando per virtutes, et ordinatissimae atque legitimae servituti subjiciendo, etiam ipsi comparent ordine atque tempore opportuno coelestis incorruptionis locum. Quae cum introeunt in hanc vitam, subeuntque gestanda membra mortalia, subeant etiam necesse est et oblivionem vitae prioris, et praesentis laborem: unde illa ignorantia et difficultas consequitur, quod in primo homine supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
culpabilem facta est. non paruum
bonum habet. unde conditori suo
grãs agat. quia ipse ortus eius et
inchoatio: quo us ꝑfecto corpore
est melior. Non enim mediocria bo-¬
na sunt non solum quod anima est.
qua natura iam corpus omne prȩcedir.
sed etiam quod facultatem haber. ut
adiuuante creatore seipsam excolat.¬
& pio studio possit om̃s ad quirere ꝙ̾
capere uirtutes. ꝑ quas & a difficultate
cruciante ꝙ abignorantia cęcante li¬
beretur. Quod si ita est. non erit
nascentib animis ignorantia & dif-¬
ficultas supplicium peccati. sed ꝓfici¬
endi ammonitio. & ꝑfectionis exor-¬
dium. Non enim ante om̃e meritũ
boni operis parum est accepisse na-¬
turale iudicium quo sapientiã prę¬
ponat errori. & quietem difficultati.
ut adhȩc non nascendo sed studen-¬
do ꝑueniat. Quod si agere noluerit:
peccadi rea iure tenebitur: tamquã
quȩ non bene usa sit ea facultate ꝗͣ
accepit. Quaquam enim in igno¬
rantia &̃ difficultate nata sit. non

Expanded text:
culpabilem facta est, non parvum bonum habet, unde Conditori suo gratias agat; quia ipse ortus ejus et inchoatio quovis perfecto corpore est melior. Non enim mediocria bona sunt, non solum quod anima est, qua natura jam omne corpus praecedit; sed etiam quod facultatem habet, ut adjuvante Creatore seipsam excolat, et pio studio possit omnes acquirere et capere virtutes, per quas et a difficultate cruciante, et ab ignorantia caecante liberetur. Quod si ita est, non erit nascentibus animis ignorantia et difficultas supplicium peccati, sed proficiendi admonitio, et perfectionis exordium. Non enim ante omne meritum boni operis parum est accepisse naturale judicium, quo sapientiam praeponat errori, et quietem difficultati, ut ad haec non nascendo, sed studendo perveniat. Quod si agere noluerit, peccati rea jure tenebitur, tanquam quae non bene usa sit ea facultate quam accepit. Quanquam enim in ignorantia et difficultate nata sit, non
Abbreviated transcription (Latin):
mans ꝙ breuians inquit faciet dñs
suꝑ terram: id est ut compendio fidei
ꝑ grãm saluos faciat credentes. non
ꝑ innumerabiles obseruationes. quib
illa multitudo seruiliter onerata p̃¬
mebatur. ꝑ grãm quippe nobis uer-¬
bum consummans et breuians fecit
suꝑ terram dicens. Iugum meum leue
est: & sarcina mea leuis est. Quod et
paulo post hic dicitur. Prope ẽ uerbũ
in ore tuo & in corde tuo. hoc est uer¬
bum fidei quod p̃dicamus. quia si
confitearis in ore tuo. quia dñs iãc ẽ

Expanded text:
mans et brevians, inquit, faciet Dominus mans et brevians, inquit, faciet Dominus super terram: id est, ut compendio fidei per gratiam salvos faciat credentes, non per innumerabiles observationes, quibus illa multitudo serviliter onerata premebatur. Per gratiam quippe nobis verbum consummans et brevians fecit super terram, dicens: Jugum meum lene est, et sarcina mea levis est . Quod et paulo post hic dicitur: Prope te est verbum in ore tuo, et in corde tuo, hoc est verbum fidei quod praedicamus; quia si conf
Abbreviated transcription (Latin):
ordine. Prius enim dixit ex iudȩis.
posterius ex gentib. Prius autẽ red¬
dit testimonium ꝓ gentib. deinde pro
iudȩis. Et enim sicut oseȩ dicit. uocabo
non plebem meam plebem meã. & non
dilectam dilectam: & erit in loco ubi
dictum est non popłs meus uos.
ibi uocabuntur filii dĩ uiui. de gen¬
tibus intelligitur dictum. quia non
habebant destinatum unum sacrifi-¬
cioꝵ locum. sicut uidȩi in ierłm. Mis¬
si sunt artẽ ad gentes apłi. ut in loco
suo quiq crederent. & ubicumq credi¬
dissent. ibi satrificium laudis offerrent.
quib dedit potestatẽ filios dĩ fieri.
Isayas autẽ inquit clamat ꝓ isrł. Ne
rursus om̃s isrłitȩ in ꝑditionem missi
credantur. docet & inde facta alia
uasa in honorem.alia in contumeli¬
am. Si fuerit in quit numerus filioꝵ
ifrł quasi arena maris: reliquiȩ saluȩ
fient. Cȩtera ergo turba: uasa ꝑfecta ad
ꝑditionem. Uerbum enim consum¬

Expanded text:
ordine. Prius enim dixit ex Judaeis, ordine. Prius enim dixit ex Judaeis, posterius ex Gentibus: prius autem reddit testimonium pro Gentibus, deinde pro Judaeis. Etenim sicut Osee dicit, Vocabo non plebem meam, plebem meam, et non dilectam, dilectam: et erit in loco ubi dictum est, Non populus meus vos, ibi vocabuntur filii Dei vivi: De Gentibus intelligitur dictum, quia non habebant destinatum unum sacrificiorum locum, sicut Judaei in Jerusalem. Missi sunt autem ad Gentes Apostoli, ut in loco suo quique crederent, et ubicumque credidissent, ibi sacrificium laudis offerrent quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Isaias autem, inquit, clamat pro Israel. Ne rursus omnes Israelitae in perditionem isse credantur, docet et inde facta alia vasa in honorem, alia in contumeliam. Si fuerit, inquit, numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient. Caetera ergo turba, vasa perfecta ad perditionem. Verbum enim consum
Abbreviated transcription (Latin):
& quantȩ agendȩ sint gr̃ȩ miscdiȩ
dĩ. qui in alioꝵ pęna quid aliis donet
ostendit. Si autẽ illa qua de aliis exi¬
git non ẽ iusta pęna: nichil donat aliis
a quib eam non exigit. Quia uͦ illa
iusta est & nulla est iniquitas apud
uindicantem dm̃: quis sufficiat agere
grãs ei qui hoc remittit. quod si uellet
exigere. nemo se recte diceret non debe
Non enim om̃s iudȩos sed ex iudȩis:
nec om̃s om̃ino homines gentium
sed ex gentib. Una ẽ enim ex adam
massa peccatoꝵ s impioꝵ: in qua &
udȩi et gentes remota gr̃a dĩ ad unã
ꝑtinent consꝑsionẽ. Si enim figulus
luti ex eadem consꝑsione facit aliud
uas in honorem. aliud in contumeliã:
manifestũ est autẽ quod & ex iudeis sunt
alia uasa in honorem. alia in contume¬
liã sicut ex gentib: sequitur ut ad unã
consꝑsionem om̃s ꝑtinere intelligant᷑.
Deinde incipit reddere attestationes
ꝓphetiȩ singulis generibus. conuerso

Expanded text:
et quantae agendae sint gratiae misericordiae et quantae agendae sint gratiae misericordiae Dei, qui in aliorum poena quid aliis donet ostendit. Si autem illa, quam de aliis exigit, non est justa poena; nihil donat aliis, a quibus eam non exigit. Quia vero illa justa est, et nulla est iniquitas apud vindicantem Deum, quis sufficiat agere gratias ei qui hoc remittit, quod si vellet exigere, nemo se recte diceret non debere? Non enim omnes Judaeos, sed ex Judaeis: nec omnes omnino homines Gentium, sed ex Gentibus. Una est enim ex Adam massa peccatorum et impiorum, in qua et Judaei et Gentes remota gratia Dei ad unam pertinent conspersionem. Si enim figulus luti ex eadem conspersione facit aliud vas in honorem, aliud vas in contumeliam; manifestum est autem quod et ex Judaeis sunt alia vasa in bonorem, alia in contumeliam, sicut ex Gentibus: sequitur ut ad unam conspersionem omnes pertinere intelligantur. Deinde incipit reddere attestationes Prophetae singulis generibus converso
Abbreviated transcription (Latin):
sententia ad uerba suꝑiora iste sit sen¬
sus. Si uolens ds̃ ostendere iram attu-¬
lit uasa irȩ: tu quis es qui respondeas
dõ: Non autẽ solum uolens osten¬
dere iram et demonstrare potentiaor
suam. atculit in multa patientia ua¬
sa irȩ quȩ ꝑfecta sunt in ꝑditionem.
sed etiã quod sequitur. ut notas face¬
ret diuitias głȩ suȩ in uasa miscđiȩ.
Quid enim ꝓdest uasis ꝑfectis in ꝑdi¬
tionem. quod ea patienter ds̃ sustinet
ut ordinate disꝑdat. utaturq illis
ad instrumentum salutis alioꝵ. quo¬
rum miseretur: Sed illis utiq ꝓdest.
ad quoꝵ salutem istis sic utit᷑: ut sicut
scriptum ẽ. iustus manus lauet in
sanguine peccatoris. id est mundetur
ab oꝑib malis ꝑ timorem dĩ. cũ uidet
supplicia peccatoꝵ. Quod ergo uolens
ostendere iram attulit uasa irȩ. ualet
ad utilem aliis prȩstandum timorẽ:
demonstrat: & quid timendum sit
ut quisq pietate conuertat᷑ ad dm̃.

Expanded text:
sententia ad verba superiora, iste sit sensententia ad verba superiora, iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, attulit vasa irae; tu quis es, qui respondeas Deo? Non autentiam suam attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem; sed etiam quod sequitur, ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Quid enim prodest vasis perfectis in perditionem, quod ea patienter Deus sustinet, ut ordinate disperdat, utaturque illis ad instrumentum salutis aliorum, quorum miseretur? Sed illis utique prodest, ad quorum salutem istis sic utitur; ut sicut scriptum est, justus manus lavet in sanguine peccatoris , id est, mundetur ab operibus malis per timorem Dei, cum videt supplicia peccatorum. Quod ergo volens ostendere iram, attulit vasa irae, valet ad utilem aliis praestantandum timorem, demonstrat, et quid timendum sit, ut quisque pietate convertatur ad Deum;
Abbreviated transcription (Latin):
in eis facit creando. nec quod in eis fa-¬
ipse non fecit. Sicut enim uidex in
homine odit furtum. sed non odrc
quod datur ad metallum. illud enĩ
fur. hoc uidex facit: ita ds̃ quod ex
consꝑsione impioꝵ facit uasa ꝑditio¬
nis. non odit quod facit. id est opus
ordinationis suȩ in pęna debita ꝑe-¬
untib: in qua occasionem salutis
illi quoꝵ miseretur inueniunt. Sic
pharaoni dictum est. Ad hoc te exci¬
taui. ut ostendam in te potentiam
meam: ex ut annuntietur nomen
meum in uniuersa terra. Hȩc demon¬
stratio potentiȩ dĩ. & annuntiatio
nominis eius in uniuersa terra: ꝓ¬
dest eis ut timeant & uias suas cor-¬
rigant. quibus uocatio talis congru¬
it. Sic consequent̃ dicit. Si autẽ uo¬
lens ds̃ ostendere iram et demonstra¬
re potentiam suã. attulit in multa
patientia uasa irȩ quȩ ꝑfecta sunt
in ꝑditionem. sub auditur tu quis es
qui respondeas dõ: ut recurrente

Expanded text:
in eis facit creando, nec quod in eis fain eis facit creando, nec quod in eis faipse non fecit. Sicut enim judex in homine odit furtum, sed non odit quod datur ad metallum; illud enim fur, hoc judex facit: ita Deus quod ex conspersione impiorum facit vasa perditionis, non odit quod facit, id est, opus ordinationis suae in poena debita pereuntium, in qua occasionem salutis illi quorum miseretur, inveniant. Sic Pharaoni dictum est, Ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Haec demonstratio potentiae Dei, et annuntiatio nominis ejus in universa terra prodest eis ut timeant, et vias suas corrigant, quibus vocatio talis congruit. Sic consequenter dicit: Si autem volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: subauditur, Tu quis es, qui respondeas Deo? ut recurrente
Abbreviated transcription (Latin):
homines. & peccatores. Sed homi¬
nes dĩ conditione: peccatores ꝓpria
uoluntate. Quid gͦ in iacob dilexit:
Nũquid peccator non erat: Sed di¬
lexit in eo non culpã quam delebat:
sed grãm quam donabat. Nam &
xp̃c pro impiis mortuis ẽ. non tam̃
ut impii ꝑmanerent. sed ut iustifi-¬
cati ab impietate mutarent᷑. creden-¬
tes in eum qui iustificat impium.
odit enim ds̃ unpietatẽ. Itaq in
aliis eam punit ꝑdamnationẽ. in
aliis adimit ꝑ iustificationẽ: quẽ ad¬
modum ipse iudicat esse faciendũ
illis iudiciis inscrirtabilibus. Et qd̾
ex numero impioꝵ quos non iustifi-¬
cat facit uasa in contumeliam. non
hoc in eis odit. quod facit. Quippe
inquantum impii sunt execrabiles
sunt. inquantum autẽ uasa fiunt.
ad aliquem usum fiunt: ut ꝑ eoruor
ordinatas pęnas uasa quȩ fiunt in
honorem ꝓficiant. Non itaq odit
ds̃ nec in quantum homines sunt. nec
inquantum uasa fiunt. id est nec quod

Expanded text:
homines et peccatores; sed homihomines et peccatores; sed homines Dei conditione, peccatores propria voluntate. Quod ergo Jacob dilexit, numquid peccator non erat? Sed dilexit in eo non culpam quam delebat, sed gratiam quam donabat. Nam et Christus pro impiis mortuus est : non tamen ut impii permanerent, sed ut justificati ab impietate converterentur, credentes in eum qui justificat impium ; odit enim Deus impietatem. Itaque in aliis eam punit per damnationem, in aliis adimit per justificationem, quemadmodum ipse judicat esse faciendum illis judiciis inscrutabilibus. Et quod ex numero impiorum, quos non justificat, facit vasa in contumeliam, non hoc in eis odit quod facit: quippe in quantum impii sunt, exsecrabiles sunt; in quantum autem vasa fiunt, ad aliquem usum fiunt, ut per eorum ordinatas poenas vasa quae fiunt in honorem proficiant. Non itaque odit Deus, nec in quantum homines sunt, nec in quantum vasa sunt; id est, nec quod
Abbreviated transcription (Latin):
esse artificem dm̃. Om̃is autẽ creatura
dĩ bona ẽtet om̃is homo in quantũ¬
homo est creatura est: non in quantũ
peccator est ergo creator d̃s & corꝑis
& animi humani: neutrum horuor
malum. & neutrum odit d̾s. nichil
enim odit eoꝵ quȩ fecit. Est autẽ ani-¬
mus prȩstantior corpore. ds uero et
animo &. corpore utriusq effector ꝙ
conditor. nec odit in homine nisi
peccatum. Est autẽ peccatum homi¬
nis inordinatio atq ꝑuersitas. idẽ
a p̃stantiore conditore auersio. ꝙ ad
condita inferiora conuersio. Non
igitur odit ds̃ esau hominem. sed
odit ds̃ esau peccatorem: sicut dicit᷑
de dño. in sua ꝓpria uenit &. sui euor
non receperunt. Quibus item ipse
dicit. Uos ꝓpterea non auditis: quia
non estis ex dõ. Quomodo sui. quo¬
modo non ex dõ: nisi quia illud di¬
ctum est de hominib quos ipse dñs fece¬
rat: illud de peccatoribus quos ipse
dñs arguebat: Idem tamen ipsi et

Expanded text:
esse artificem Deum. Omnis autem creatura esse artificem Deum. Omnis autem creatura Dei bona est ; et omnis homo in quantuhomo est, creatura est, non in quantum peccator est. Est ergo creator Deus et corporis et animi humani. Neutrum horum malum, et neutrum odit Deus: nihil enim odit eorum quae fecit. Est autem animus praestantior corpore; Deus vero et animo et corpore, utriusque effector et conditor, nec odit in homine nisi peccatum. Est autem peccatum hominis inordinatio atque perversitas; id est, a praestantiore Conditore aversio, et ad condita inferiora conversio. Non igitur odit Deus Esau hominem, sed odit Deus Esau peccatorem. Sicut dicitur de Domino, In sua propria venit, et sui eum non receperunt : quibus item ipse dicit, Vos propterea non auditis, quia non estis ex Deo . Quomodo sui, quomodo non ex Deo: nisi quia illud dictum est de hominibus, quos ipse Dominus fecerat; illud de peccatoribus, quos ipse Dominus arguebat? iidem tamen ipsi et
Abbreviated transcription (Latin):
spondeas dõ. Et si talibus recte dicitur.
multo rectius eis qui uel nondum ita
regenerati sunt. uel etiã in contumeliã
facti. Illud autem tantummodo in con¬
cussa fide teneatur: quod non sit iniqui¬
tas apud dm̃. Qui siue donet suie exi-¬
gat debitum: nec ille a quo exigit re¬
cte potest de iniquitate eius conqueri.
nec ille cui donat debet de suis meri-¬
tis głari. Et ille enim nisi quod debet᷑
non reddit. & ille non haber nisi qđ
accepit. Sed enitendum ẽ hoc loco si
dñs adiuuerit. uidere quẽ admodũ
& illud uerum sit quod scriptum ẽ.
nichil odisti hoꝵ quȩ fecisti: & illud.
iacob dilexi. esau autẽ odio habui.
Si enim ꝓpterea esau odio habuit. qr
& aliud uas in honorem. aliud in con-¬
tumeliam idem figulus facit: quomͦ
nichil odisti eoꝵ quȩ fecisti: Ecce enĩ
odit esau: quod uas ipse fecit in con¬
tumeliam. Qui nodus ita soluitur:
ut intelligamus om̃ium creaturarũ

Expanded text:
spondeas Deo? Et si talibus recte dicitur, spondeas Deo? Et si talibus recte dicitur, multo rectius eis qui vel nondum ita regenerati sunt, vel etiam in contumeliam facti. Illud tantummodo inconcussa fide teneatur, quod non sit iniquitas apud Deum: qui sive donet, sive exigat debitum, nec ille a quo exigit, recte potest de iniquitate ejus conqueri, nec ille cui donat, debet de suis meritis gloriari. Et ille enim, nisi quod debetur, non reddit: et ille non habet, nisi quod accepit. 18. Sed enitendum est hoc loco, si Dominus adjuvet, videre quemadmodum et illud verum sit, quod scriptum est, Nihil odisti eorum quae fecisti ; et illud, Jacob dilexi, Esau autem odio habui . Si enim propterea Esau odio habuit, qui aliud vas in honorem, aliud in contumeliam idem figulus fecit, quomodo nihil odisti eorum quae fecisti? Ecce enim odit Esau, quod vas ipse fecit in contumeliam. Qui nodus ita solvitur, si intelligamus omnium creaturarum
Abbreviated transcription (Latin):
ficat: unde primus homo factus ẽ.
om̃ium. Et quãuis aliud uas fiat
in honorem. aliud in contumeliã:
tamen & illud quod fit in honorem
necesse est ut carnale esse incipi¬
atr. atq inde in sp̃ualem consurgat
gr̃am. quando iam in honoreos fa-¬
cti erant. & in xp̃o iam nati erant.
Sed tamen qm̃ paruulos adhuc
alloquit᷑: etiam ipsos carnales ap¬
pellat dicens. Non potui uobis lo¬
qui quasi spualibus: sed quasi carna¬
libus. Quasi paruulis in xp̃o lac uob̃
potum dedi non ȩscam. neq enimpo¬
teratis. sed nec adhuc quidem potestis.
ad huc enim estis carnales. Quamuis
enim carnales eos esse dicat. tam̃ iam
in xp̃o natos. & in illo paruulos et
lacte potandos: &. quod adiungit nec
adhuc quidem potestis. ostendit ꝓfi-¬
cientes esse futurum ut possint. qr
iam in eis sp̃ualiter renatis grã fue¬
rat inchoata. Ergo iam uasa erant in
honore facta. quibus adhuc tamen
recte diceretur. o homo tu quis es qui re-¬

Expanded text:
ficat, unde primus homo formatus esficat, unde primus homo formatus esomnium. Et quamvis aliud vas fiat in honorem, aliud in contumeliam; tamen et illud quod fit in honorem, necesse est ut carnale esse incipiat, atque inde in spiritualem consurgat aetatem. Quandoquidem jam in honorem facti erant, et in Christo jam nati erant: sed tamen quoniam parvulos adhuc alloquitur, etiam ipsos carnales appellat, dicens: Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; neque enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales. Quamvis ergo carnales eos esse dicat; tamen jam in Christo natos, et in illo parvulos, et lacte potandos. Et quod adjungit, Nec adhuc quidem potestis, ostendit proficientes futurum esse ut possint; quia jam in eis spiritualiter renatis gratia fuerat inchoata. Ergo jam vasa erant in honorem facta, quibus adhuc tamen recte diceretur, O homo, tu quis es, qui re
Abbreviated transcription (Latin):
dem massa sint peccatoꝵ. ꝙ qu̾auis
debeat uterq supplicium. ab uno ta¬
men exigatur. alteri donetur: si hoc
ergo mouet.o homo tu quis es. qui
respondeas do. Arbitror enĩ sub ea¬
dem significatione positum quod
dictum ẽ homo: sub qua & illud
dicitur. nonne homines estis. ꝙ scd̃m
carnem ambulatis: Ibi enĩ carna-¬
les & animales notantur hoc nomi¬
ne:quibus dicitur. Non potii uob̃
loqui quasi sp̃ualib. sed quasi carna¬
libus. Et illud. Nondum enim po¬
teratis: sed neq ad huc potestis. Adhuc
enim estis carnales. Et illud. Anima¬
lis autẽ homo: non ꝑcipit quȩ sunt
sp̃e dĩ. His ergo dicitur. O homo. tu
quis es qui respondeas dõ: Nũquid
dicit figmentum ei qui se finxit: qͣre
sic me fecisti: Aut non habet pote-¬
statẽ figulus luti. ex eadem consper¬
sione facere aliud quid̃e uas in ho¬
norem. aliud in contumeliaor. Eoipso
fortasse satis ostendit se homini car¬
nali loqui. qm̃ hoc limꝰ ipse signi-¬

Expanded text:
dem massa sint peccatorum, et quamvis dem massa sint peccatorum, et quamvis debeat uterque supplicium, ab uno tamen exigatur, alteri donetur: si hoc ergo movet; O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Arbitror enim sub eadem significatione positum, quod dictum est, homo; sub qua et illud dicitur, Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis? Ibi enim carnales et animales notantur hoc nomine, quibus dicitur, Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; et illud, Nondum enim poteratis: sed neque adhuc potestis, adhuc enim estis carnales , et illud, Animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei . His ergo dicitur, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Aut non habet potestatem figulus luti, ex eadem conspersione facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam? Eo ipso fortasse satis ostendit se homini carnali loqui; quoniam hoc limus ipse signi
Abbreviated transcription (Latin):
splicet quod de peccatoribus conque-¬
ritur ds̃. quasi quemquã ds̃ peccare
gat. sed tantummͦ quibusdam peccan-¬
tibus miscdiam iustificationis suȩ
non largiatur. & ob hoc dicatur ob-¬
durare peccantes quosdam. quia eoꝵ
non miseretur. non quia impellit
ut peccent. Eoꝵ autẽ non miseret᷑.
quibus miscđiam non esse p̃bendã¬
ȩquitate occultissima & ab huma¬
nis sensibus remotissima iudicat.
Inscrutabilia enim sunt iudicia eiꝰ:
& inuestigabiles uiȩ ipsiꝰ. Conque-¬
ritur autẽ iuste de peccatoribus tãꝙͣ
de his quos peccare ipse non cogit.
simul etiam ut hi quoꝵ miseretur.
hanc quoq habeant uocationẽ.
ut dum conqueritur ds̃ de pecca-¬
toribus: compungant᷑ corde. atq
ad eius grãm conuertant᷑. Iuste gͦ
conqueritur. ꝙ miscditer. Sed si hoc
mouet. quod uoluntati eius nullꝰ
resistit. quia cui uult subuenit. et
quem uult deserit cum et ille cui
subuenit.& ille quem deserit ex ea-¬

Expanded text:
splicet, quod de peccatoribus conquesplicet, quod de peccatoribus conqueritur Deus: quasi quemquam Deus peccare gat, si tantummodo quibusdam peccantibus misericordiam justificationis suae non largiatur, et ob hoc dicatur obdurare peccantes quosdam, quia non eorum miseretur, non quia impellit ut peccent. Eorum autem non miseretur, quibus misericordiam non esse praebendam, aequitate occultissima et ab humanis sensibus remotissima judicat. Inscrutabilia enim sunt judicia ejus, et investigabiles viae ipsius . Conqueritur autem juste de peccatoribus, tanquam de his quos peccare ipse non cogit. Simul etiam ut hi quorum miseretur, hanc quoque habeant vocationem; ut dum conqueritur Deus de peccatoribus, compungantur corde, atque ad ejus gratiam convertantur. Juste ergo conqueritur, et misericorditer. 17. Sed si hoc movet, quod voluntati ejus nullus resistit, quia cui vult subvenit, et quem vult deserit; cum et ille cui subvenit, et ille quem deserit, ex ea