comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tare in sublimibus locis: in honestũ
est. quia non conueniunt illis. quibꝰ
nec bene uti possunt. nec ornamenti
aliquid conferunt.
deo quãquam orbis terrenus rebus
corruptibilibus deputatus sit: tam̃
seruans quantum potest imaginem
suꝑioꝵ: exempla nobis & indicia
quȩdam demonstrare non cessar. Si
enim bonum & magnum aliquẽ
iuirum. hortante honestatis officio.
uideamus ignibus quantum ad
corpus attinet concremari. non
hoc uocamus pęnam peccati. sed
fortitudinis & patientiȩ docum̃tũ.
eumq magis diligimus. cum fȩdis¬
sima corruptio corporea membrã eiꝰ
absumar: quam si nichil eiusmodi
pateretur. Miramur quippe animi
naturam mutabilitate corporis
non mutari. At uero crudelissimi
latronis membra cum tali suppli-¬
cio affici aspicimus: approbamus
ordinem legum. Ornant ergo am¬
bo illa tormenta. Sed ille merito
uirtutis. iste peccati. At si post illos
ignes. uel etiam ante illos optimy
illum uirum cõmutatum ad con-¬

Expanded text:
tare in sublimibus locis, inhonestum tare in sublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus nec bene uti possunt, nec ornamenti aliquid conferunt. 28. Ideo quanquam orbis iste terrenus rebus corruptibilibus deputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea membra ejus absumat, quam si nihil hujusmodi pateretur; miramur quippe animi naturam mutabilitate corporis non mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste peccati. At si post illos ignes, vel etiam ante illos, optimum virum illum commutatum ad con
Abbreviated transcription (Latin):
& mundatio eloacȩ iam coniunctum
& redactum in quandam sui generis
unitatem ita dispositȩ domui coapta¬
tur. atq subtexitur. ut eius uniuersi¬
tati ordinatissimo decore conueniat.
Qui tamen seruus si peccare noluisset.
non defuisset domesticȩ disciplinȩ
alia ꝓuisio. qua necessaria mundaren¬
tur. Quid itaq tam infimum in rebus
qua corpus omne terrenum:ͦ Hanc
tamen corruptibilem carnem s̃ tam
peccatrix anima sic ornar. ut ei speciẽ
decentissimã prȩbeat motumq uitalẽ.
Habitationi ergo cȩlesti. talis anima
non congruit ꝑ peccatum. terrestri
autẽ congruit ꝑ supplicium. ut qdli¬
bet elegerit. semꝑ sit pulchra uniuer¬
sitas. decentissimis partibus ordina-¬
ta. Cuius est conditor & amministra¬
tor ds̃. Namq optimȩ animȩ cum
in infimis creaturis habitant. non
eas ornant miseria sua qũã non ha-¬
bent. sed usu earum bono. Si autẽ
peccatrices animȩ ꝑmittantur habi-¬

Expanded text:
et mundatio cloacae, jam conjunctum et mundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae disciplinae alia provisio, qua necessaria mundarentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic ornat, ut ei speciem decentissimam praebeat, motumque vitalem. Habitationi ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, terrestri autem congruit per supplicium; ut quodlibet elegerit, semper sit pulchra universitas decentissimis partibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae animae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum bono. Si autem peccatrices animae permittantur habi
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ quas uł peccantes sequitur miseria
ł recte facientes beatitudo. semꝑ natu¬
ris om̃ib uniuersitas plena atq ꝑfecta
est. Non enĩ peccatum & supplicium
peccati. naturȩ sunt quȩdam. sed affe¬
ctiones naturarum. Illa uoluntaria:
ista pęnalis. Sed uoluntaria quȩ in
peccato fit: turpis affectio ẽ. Cui ꝓpt̃ea
pęnalis adhibetur: ut ordinet eam
ubi talis esse non turpe sit. & decori
uniuersitatis congruere cogat. ut
peccati dedecus. emendet pena peccati.
inc fit: ut peccans creatura suꝑior Qd̃ solis
creaturis inferiorib puniatur. qr
illȩ tam sunt infimȩ. ut ornari etiã
a turpibus animis possint. atq ita
decori uniuersitatis congruere. Quid
enim tam magnum in domo est ꝗͣ
homo. ꝙ quid tam abiectum & in¬
fimum quam cloaca domus: Seruus
tamen in tali peccato detectus ut
mundandȩ cloacȩ dignus habeatur.
ornat eam etiam turpitudine sua. Et
utrumq hoꝵ id est turpitudo serui

Expanded text:
mae, quas vel peccantes sequitur miseria, mae, quas vel peccantes sequitur miseria, vel recte facientes beatitudo, semper naturis omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum et supplicium peccati naturae sunt quaedam, sed affectiones naturarum, illa voluntaria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, ut peccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatura superior, a creaturis inferioribus puniatur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam a turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in domo est quam homo? et quid tam abjectum et infimum quam cloaca domus? Servus tamen in tali peccato detectus, ut mundandae cloacae dignus habeatur, ornat eam etiam turpitudine sua; et utrumque horum, id est turpitudo servi,
Abbreviated transcription (Latin):
de fuisse a liqͥd huic ꝑfectioni. si beati semꝑ
essemus. Quaꝓpter si ad miseriã nisi
peccando non ꝑuenit anima: etiam
peccata nr̃a necessaria sunt ꝑfectioni
uniuersitatis. quã condidit ds̃. Quo¬
modo ergo iuste punit peccata. quȩ
si defuissent. creatura eius plena &
ꝑfecta non esset: Hic respondet᷑. non
ipsa peccata uł ipsam miseriam ꝑfe¬
ctioni uniuersitatis ẽe̾ necessaria. sed
animas inquantum animȩ sunt.
quȩ si uelint peccant. si peccauerint
misere fiunt. Si enim peccatis earũ
detractis. miseria ꝑseuerat.aut etiã
peccata precedit. recte deformari dicit᷑
ordo atq amministratio uniuersita¬
tis. Rursus si peccata fiant. & desit
miseria: nichilominus dehonestat
ordinem iniquitatis. Cum autẽ non
peccantib ad est beatitudo: ꝑfecta est
uniuersitas. Cum uero peccantibus
adest miseria. nichil ominꝰ ꝑfecta ẽ uniuer¬
sitas. Quod autẽ ipsȩ non desunt ani¬

Expanded text:
defuisset aliquid huic perfectioni, si beati semper defuisset aliquid huic perfectioni, si beati semper essemus. Quapropter si ad miseriam nisi peccando non pervenit anima, etiam peccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quam condidit Deus. Quomodo ergo juste peccata punit, quae si defuissent, creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic respondetur, non ipsa peccata vel ipsam miseriam perfectioni universitatis esse necessaria, sec animas in quantum animae sunt; quae si velint, peccant; si peccaverint, miserae fiunt. Si enim peccatis earum detractis miseria perseverat, aut etiam peccata praecedit, recte deformari dicitur ordo atque administratio universitatis. Rursus, si peccata fiant, et desit miseria, nihilominus dehonestat ordinem iniquitas. Cum autem non peccantibus adest beatitudo, perfecta est universitas. Cum vero peccantibus adest miseria, nihilominus perfecta est universitas. Quod autem ipsae non desunt ani
Abbreviated transcription (Latin):
docet qũeadmodum corpoꝵ differen¬
tias contemplando uidens alia cla-¬
riora: in iuste petis auferri quȩ obscu¬
riora conspexeris. aut clariorib ad¬
ȩquari. sed ad ꝑfectionem uniuersita¬
tis referens omĩa. quantomagis minꝰue
inter se clara sunt. tantomagis cernis
esse omĩa. nec tibi occurrir ꝑfecta uni¬
uersitas. nisi ubi maiora sic p̾sto sunt
ut minora non desinr. sic etiam diffe¬
rentias animarum cogites. in quib
hoc quoq inuenies ut miseriam qu̾a
doles adid quoq ualere cognoscas. ut
uniuersitatis ꝑfectioni nec illȩ desint
animȩ quȩ miserȩ fieri debuerunt. qr
peccatrices uoluerunt ẽt. tantumq
ab est. ut ds tales facere non debuerit.
ut etiam cȩteras creaturas laudabilit̃
fecerit longe inferiores animis miseris.
ed adhuc udetur minus intelligens
quod dictum est: Habere quod con¬
tradicat. Dicit enim. Si uniuersitatis
ꝑfectionem complex etiam nr̃a miseria:

Expanded text:
docet, ut quemadmodum corporum differendocet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conspexeris, aut clarioribus adaequari; sed ad perfectionem universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto magis cernis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas, ut universitatis perfectioni nec illae desint animae, quae miserae fieri debuerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas laudabiliter fecerit longe inferiores animis miseris. 26. Sed adhuc videtur minus intelligens quod dictum est, habere quod contradicat. Dicit enim: Si universitatis perfectionem complet etiam nostra miseria,
Abbreviated transcription (Latin):
reb: qui si dicerer. lucerna non eẽt.
deridendum se esse sentiret: Quod si
non dicit luna non esset. sed qualem
solem uidet. talem dicit luna es se
debuisse. non intelligit nichil aliud
se dicere. quam non esset luna: sed
essent soles duo. In quo duplicit̾ errat.
quod rerum ꝑfectioni. & addere aliqͥd
cupit. cum desiderat alterum solem.
ꝙ minuere. cum lunam uult detrahi.
Hic fortasse dicͥat. ideo nichil se de
luna conqueri. quia splendor eius
ita minor est ut miser non sit. de anima¬
rum autẽ non obscuritate sed miseria
se dolere: sedulo cogitet ita lunȩ splen¬
dorem non esse miserum. ut nec splen-¬
dor solis sit beatus. Quamuis enim
corpora cęlestia sinr. corpora tamen
sunt. quantum ad lucem istam ꝑtinet.
Nulla autẽ corpora quantũ ad sese
attinet. uł beata possunt esse uł mi¬
sera: quanquã beatoꝵ aut miseroꝵ
corpora possint esse. Sed de illis lu¬
minibus similitudo adhibita id

Expanded text:
rebus, qui si diceret, Lucerna non esset, rebus, qui si diceret, Lucerna non esset, deridendum se esse sentiret? Quod si non dicit, Luna non esset, sed qualem solem videt, talem dicit lunam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem non obscuritate, sed miseria se dolere. Sedulo cogitet, ita lunae splendorem non esse miserum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad lucem istam pertinet, Nulla autem corpora, quantum ad sese attinet, vel beata possunt esse, vel misera; quanquam beatorum aut miserorum corpora possint esse. Sed de illis luminibus similitudo adhibita id
Abbreviated transcription (Latin):
riam ꝑueniret. non enim hoc aut om̃ps
non potuit. aut bonus inuidit. respon¬
debo. ordinem creaturarum a summa
usq ad infimam gradib iustis ita de-¬
currere. ut ille inuideat qui dixerit.
ista non esset. inuideat etiam ille qͥ
dixeritasta talis esset. Si enim talem
uult esse qualis est suꝑior: iam illa ẽ.
& tanta est. ut addi ei non oporteat.
quia ꝑfecta est. Qui ergo dicit etiam
ista talis esset: aut ꝑfectȩ suꝑiori uult
addere & erir immoderatus & iniu¬
stus:. aut istam uult in terimere. et
erit malus. atq inuidus: cum eã non¬
cogitur. Uelut si dicat. non esset luna:
cum etiam lucernȩ claritatẽ longe
inferiorem. in suo tamen genere pul¬
chram & terrenis tenebris decoram
atq aptam noc t̾nis usibus. atq in-
his om̃ibus ꝓ suo modulo utiq lau¬
dabilem. aut fateatur. aut stultissime
uel contentiose neger. Quomͦ ergo re-¬
cte dicere audebit. luna non esser in

Expanded text:
riam perveniret; non enim hoc aut omnipotens riam perveniret; non enim hoc aut omnipotens non potuit, aut bonus invidit. Respondebo, ordinem creaturarum a summa usque ad infimam gradibus justis ita decurrere, ut ille invideat qui dixerit, Ista non esset; invideat etiam ille qui dixerit, Ista talis esset. Si enim talem vult esse qualis est superior, jam illa est, et tanta est ut adjici ei non oporteat, quia perfecta est. Qui ergo dicit, Etiam ista talis esset, aut perfectae superiori vult addere, et erit immoderatus et injustus; aut istam vult interimere, et erit malus atque invidus. Qui acogitur. Velut si dicat, Non esset luna, cum etiam lucernae claritatem longe inferiorem, in suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris esse decoram atque aptam nocturnis usibus, atque in his omnibus pro suo modulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime vel contentiose neget. Quomodo ergo recte dicere audebit, Luna non esset in
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ non erit. intolerabilib tamen
molestiis ad totam cupiditatẽ mortis
impellitur. & decernit atq arripit
mortem. in opinione habet errorem
om̃imodȩ defectionis: in sensu autem
naturale desiderium quietis. Quod
autẽ quietum est: non est nichil. Im-¬
mo etiam magis est: quam id quod in-¬
quietum est. In quietudo enĩ uariat
affectiones. ut altera alteram perimat.
Quies autẽ haber constantiam: in qua
maxime intelligit᷑ quod dicitur. ẽ. Om̃is
itaq ille appetitus in uoluntate mortis.
non ut qui moritur non sit. sed ut
requiescat. intendit᷑. Ita cum errore
credat non se futurum. natura tamen
quietus eẽ. hoc est magis esse desiderat.
Quaꝓpter sicut nullo pacto fieri potest.
ut non esse aliquem libeat. ita nullo
pacto fieri oportet. ut ex eo quod est
quisq bonitati creatoris ingratus sit.
laboriosum om̃ipotenti d̃o. ut omĩa
quȩcumq fecit sic haberent ordinem
suum. ut nulla creatura usq ad mise¬

Expanded text:
mortem non erit, intolerabilibus tamen mortem non erit, intolerabilibus tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis impellitur, et decernit atque arripit mortem; in opinione habet errorem omnimodae defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietum est, non est nihil; imo etiam magis est quam id quod inquietum est. Inquietudo enim variat affectiones, ut altera alteram perimat: quies autem habet constantiam, in qua maxime intelligitur quod dicitur, est. Omnis itaque ille appetitus in voluntate mortis, non ut qui moritur non sit, sed ut requiescat intenditur. Ita cum errore credat non se futurum, natura tamen quietus esse, hoc est magis esse desiderat. Quapropter, sicut nullo pacto fieri potest ut non esse aliquem libeat; ita nullo pacto fieri oportet ut ex eo quod est quisque, bonitati Creatoris ingratus sit. laboriosum omnipotenti Deo, ut omnia quaecumque fecit sic haberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad mise
Abbreviated transcription (Latin):
Sensus autẽ aut consuetudine. aut
natura ualet. Posse autẽ fieri ut ali¬
ud sit inopinione aliud in sensu: uł
ex hoc cognoscere facile ẽ. quod ple¬
rumq aliud faciendum esse credimꝰ.
& aliud delectat facere. Et aliquando
ueracior est sensus qũa opinio. si illa
de errore ille de natura ẽ. uelut cum
eger plerũq aqua frigida conducibi¬
liter delectatur. Quam tamen credit
si biberit esse nocituram. Aliquando
ueracior opinio quam sensus. si credat
arti medicinȩ obesse frigidam cum re-¬
uera oberit & tamen bibere delectet.
Aliquando utrumq in ueritate ẽ:
cum id quod prodest non solum ita cre-¬
ditur. sed etiam libet. Aliquando utrũq
in errore. cũ id quod nocet: & ꝓdesse cre¬
ditur. ꝙ libere non desinit. Solet autẽ
& recta opinio prauam corrigere con¬
suetudinem. & praua opinio rectam
deprauare naturam. Lanta uis est in
dñatu & principatu rationis.
yoꝯ ergo quisq credens quod post

Expanded text:
sensus autem aut consuetudine, aut sensus autem aut consuetudine, aut natura valet. Posse autem fieri ut aliud sit in opinione, aliud in sensu, vel ex hoc cognoscere facile est, quod plerumque aliud faciendum esse credimus, et aliud facere delectat. Et aliquando veracior est sensus quam opinio, si illa de errore, ille de natura est: velut cum aeger plerumque aqua frigida conducibiliter delectatur, quam tamen credit, si biberit, esse nocituram. Aliquando veracior opinio quam sensus, si credit arti medicinae, obesse frigidam, cum revera oberit, et tamen bibere delectet: aliquando utrumque in veritate est, cum id quod prodest, non solum ita creditur, sed etiam libet; aliquando utrumque in errore, cum id quod nocet, et prodesse creditur, et libere non desinit. Solet autem et recta opinio pravam corrigere consuetudinem, et prava opinio rectam depravare naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis. Cum ergo quisque credens quod post
Abbreviated transcription (Latin):
appetendum. cum ad id ꝑuenerit:
necesse est melior fiat. Melior autẽ esse
non poterit: qui non erit. Nemo igi
recte potest eligere ut non sit.
eq enim moueri nos oportet eoꝵ
iudicio qui urgente miseria sese int̾¬
emerunt. Aut enim eo confugerunt
ubi melius sibi fore putarunt. ꝙ non
est contrarium rationi nr̃ȩ quoqͦ modo
putauerint: aut si nullos se futuros om̃i¬
no trediderunt: muldominus falsa
electio nichil eligentium commoue¬
bit. Quomodo enim sequar eligentem:
aquo si quȩrã quid eligat. respondebit.
nichil: Nam qui eligit non esse. ꝓfecto
se nichil eligere etiam si hoc nolit re¬
spondere conuincitur.
serũtamen ut de hac tota re si pote¬
rodicam quod sentio. nemo michi
uidetur. cum scipsum necat aut quoli¬
ber modo emori cupit. Habere in sensu
quod post mortẽ non sit futurus. tam¬
& si aliquantum hoc in opinione ha¬
ꝯ beat. Nam opinio aut in errore aur
in ueritate ratiocinantis ẽ. uł credentis.

Expanded text:
appetendum, cum ad id pervenerit, appetendum, cum ad id pervenerit, necesse est melior fiat; melior autem esse non poterit, qui non erit: nemo igitur recte potest eligere ut non sit. Neque enim moveri nos oportet eorum judicio, qui urgente miseria sese interemerunt. Aut enim eo confugerunt, ubi melius fore sibi putarunt; et non est contrarium rationi nostrae, quoquo modo putaverint: aut si nullos se futuros omnino crediderunt, multo minus falsa electio nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem, a quo si quaeram quid eligat, respondebit, Nihil? Nam qui eligit non esse, profecto se nihil eligere, etiamsi hoc nolit respondere, convincitur. 23. Verumtamen ut de hac tota re, si potero, dicam quod sentio: nemo mihi videtur cum seipsum necat, aut quolibet modo emori cupit, habere in sensu quod post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. Nam opinio aut in errore, aut in veritate ratiocinantis est, vel credentis:
Abbreviated transcription (Latin):
ut non sit quod infime est. & secum
amantes uires subruit. Hinc fiet
ut qui mauult non eẽ ne miser sit: Qͥdopi¬
quia non eẽ non potest. restet ut mi¬
ser sit. Qui autẽ plus amat esse quã
odit miser esse: & adiciendo ad id qd̃¬
amat: quod odit excludat. Cum enim
in suo genere ꝑfecte esse ceꝑit: miser ũ erit.
am illud uide quam absurde atq
Iinconuenienter dicatur. mallem non
esse quam miser esse. Qui enin dicit mal¬
lem hoc quam illud: eligir aliquid.
Non esse autẽ: non est aliguid sed nichil.
Et ideo nullo pacto potes recte eligere. qͣn¬
do quo id eligas non est.
icis uelle te quidem esse cum sis miser:
sed non hoc uelle debuisse. Quid igit᷑
uelle debiusti: Non esse in quis potius.
Si hoc uelle debuisti: hoc ẽ melius.
Quod autẽ non est: melius esse ñ potest
Non ergo id uelle debiusti. Ueraciorq
sensus est quo id non uis. quam opina¬
tio ꝑ quam te id uelle debuisse arbitra-
einde quod quisq recte eligit. Iris.¬

Expanded text:
ut non sit quod infime est, et secum amantis vires subruit. Hinc fiet ut qui mavult non esse, ne miser sit, quia non esse non potest, restet ut miser sit. Qui autem plus amat esse quam odit miser esse, adjiciendo ad id quoamat, quod odit excludat: cum enim in suo genere perfecte esse coeperit, miser non erit.am illud vide quam absurde et inconvenienter dicatur: Mallem non esse quam miser esse. Qui enim dicit, Mallem hoc quam illud, eligit aliquid. Non esse autem non est aliquid, sed nihil; et ideo nullo pacto potes recte eligere, quando quod eligas non est. Dicis velle te quidem esse, cum sis miser, sed non hoc velle debuisse. Quid igitur velle debuisti? Non esse, inquis, potius. Si hoc velle debuisti, hoc est melius; quod autem non est, melius esse non potest: non ergo id velle debuisti; veraciorque sensus est quo id non vis, quam opinatio per quam te id velle debuisse arbitraris. Deinde quod quisque recte eligit
Abbreviated transcription (Latin):
cer. sed eminet potius.Subiacet ergo
intentioni animi priꝰ ipse animꝰ. Un¬
de nos etiam uiuere sentimꝰ. Deinde
corpꝰ quod administrat. Unde ad qd̃¬
libet oꝑandum. mẽbrĩi quod opꝰ est.
cũ opꝰ ẽ mouet. Subiacent autẽ sen¬
sib corporis quȩcũq corporea. Ut¬

Expanded text:
cet, sed eminet potius; subjacet ergo cet, sed eminet potius; subjacet ergo intentioni animi prius ipse animus, unde nos etiam vivere sentimus: deinde corpus quod administrat; unde ad quodlibet operandum, membrum quod opus est, cum opus est movet. Subjacent autem sensibus corporis qu
Abbreviated transcription (Latin):
gestione serpentis. unde ipsi diabolo
suggestũ sit appetendȩ impietatis con-¬
silium. quod de sublimib sedib labe¬
ret᷑. Si enĩ nullo uiso tangeret᷑:. ñ elige¬
ret facere quod fecit. Nã si non ei ali¬
qͥd uenisset in mentẽ: nullomͦ intentio¬
nẽ conuertisset in nefas. Unde igitur
uenit in mentẽ. qͥcqͥd illud ẽ quod uenit
in mentẽ. ut ea moliret᷑ quib ex bono
angło diabolus fieret: Qui enĩ uultꝰ
ꝓfecto aliquid uult. Qd̃ nͥ aut extrinse.¬
cꝰ ꝑ sensus corporis admoneat᷑. aut occul¬
tis modis inmentẽ ueniat:. u̾elle non
potest. Discernenda igit᷑ sunt genera
uisoꝵ. Quoꝵ unũ ẽ qd ꝓficiscit᷑ a uo¬
luntate suadentis. quale illud est
diaboli cui homo consentiendo pecca¬
uit. alterum subiacentib reb uł inten¬
tioni animi. uł sensibus corporis. Inten¬
tioni animi subiacet: excepta in cõmu¬
tabilitate trinitatis quȩ quid̾ẽ ñ subia¬

Expanded text:
gestione serpentis; unde ipsi diabolo gestione serpentis; unde ipsi diabolo suggestum sit appetendae impietatis consilium, quo de sublimibus sedibus laberetur. Si enim nullo viso tangeretur, non eligeret facere quod fecit: nam si non ei aliquid venisset in mentem, nullo modo intentionem convertisset in nefas. Unde igitur venit in mentem, quidquid illud est quod venit in mentem, ut ea moliretur quibus ex bono angelo diabolus fieret? Qui enim vult, profecto aliquid vult: quod nisi aut extrinsecus per sensum corporis admoneatur, aut occultis modis in mentem veniat, velle non potest. Discernenda igitur sunt genera visorum, quorum unum est quod proficiscitur a voluntate suadentis, quale illud est diaboli, cui homo consentiendo peccavit; alterum a subjacentibus rebus vel intentioni animi, vel sensibus corporis. Intentioni animi subjacet, excepta incommutabilitate Trinitatis, quae quidem non subja
Abbreviated transcription (Latin):
quisq uł sumat uł respuat ẽ in potesta¬
te. sed quo uiso tangat᷑ nulla potestas
est. fatendum ẽ ꝙ ex superiorib ꝙ ex in¬
feriorib uisis animũ tangi. ut rationa¬
lis substantia ex utroq sumat quod uo¬
luerit. & ex merito sumendi. uł miseria
uł beatitas subsequat᷑. Uelut in para¬
diso uisum ẽ ex suꝑiorib p̃ceptũ di:
uisũ ex inferiorib suggestio serpentis.
Nã neq quid sibi p̃ciperet᷑ a dño. neq
quid a serpente sugereret᷑. fuit in homi¬
nis potestate. Qũa sit autẽ liberũ & ab
om̃ib difficultatis uinculis expedi¬
tũ. in ipsa sapientiȩ sanitate constitu¬
to non cedere uisis inferioris illecebrȩ.
uł hinc intelligi potest quod etiam
stulti ea suꝑant ad sapientiam transi¬
turi. etiã cũ molestia carendi ꝑniciosa¬
rum consuetudinũ pestilentiosa dul
si homini p̃sto fuert̃ ex utraq parte
uisa. unũ exp̃cepto di. alterũ exsug¬

Expanded text:
quisque vel sumat vel respuat, est in potestaquisque vel sumat vel respuat, est in potestate, sed quo viso tangatur, nulla potestas est: fatendum est et ex superioribus et ex inferioribus visis animum tangi ut rationalis substantia ex utroque sumat quod voluerit, et ex merito sumendi vel miseria vel beatitas subsequatur. Velut in paradiso visum ex superioribus, praeceptum Dei; visum ex inferioribus, suggestio serpentis. Nam neque quid sibi praeciperetur a Domino, neque quid a serpente suggereretur, fuit in hominis potestate. Quam sit autem liberum et ab omnibus difficultatis vinculis expeditum, in ipsa sapientiae sanitate constituto, non cedere visis inferioris illecebrae, vel hinc intelligi potest, quod etiam stulti ea superant ad sapientiam transituri, etiam cum molestia carendi perniciosarum consuetudinum pestilentiosa dulcsi homini praesto fuerunt ex utraque parte visa, unum ex praecepto Dei, alterum ex sug
Abbreviated transcription (Latin):
non nisi ex contrario dat᷑ intelligi. Sicut
enĩ nullus mortaliũ fit sapiens nisi ab
stultitia in sapientiã tͣnseat: ipse autẽ
transitꝰ si stulte fit non utiq bene fre qd̃
dementissimũ ẽ dicere. si autẽ sapient̃
fit. iam erar sapientia in homine an¬
tequã transsisset ad sapientiã quod
nichilominꝰ absurdũ ẽ. ex quo intel¬
ligit᷑ es se mediũ quod neutrũ dici
possit: ita & ex arce sapientiȩ ut ad
stultitiã primꝰ homo tͣnsiret. nec
stultꝰ nec sapiens ille transitꝰ fuit.
uelut in somno & uigiliis. neq id est
dormire qd̃ obdormiscere: neq id est
uigilare. quod ex ꝑgisci. sed transitus
quidam ex altero in alterũ. Uerũ hoc
intest. quod sine uoluntate plerũq
ista fiunt: illa autẽ nũꝗͣ nisi ꝑ uolun-¬
sceatuẽ unee iustissime retributiones con-¬
sequuntur.
ed qr uoluntatẽ ñ allicit ad faciendũ
quodlibet nisi aliquod uisũ: qͥd autẽ

Expanded text:
non nisi ex contrario datur intelligi. Sicut non nisi ex contrario datur intelligi. Sicut enim nullus mortalium fit sapiens, nisi ab stultitia in sapientiam transeat; ipse autem transitus si stulte fit, non utique bene fit, quod dementissimum est dicere; si autem sapienter fit, jam erat sapientia in homine antequam transisset ad sapientiam, quod nihilominus absurdum est; ex quo intelligitur esse medium, quod neutrum dici possit: ita et ex arce sapientiae, ut ad stultitiam primus homo transiret, nec stultus, nec sapiens transitus ille fuit. Velut in somno et vigiliis, neque id est dormire quod obdormiscere, neque id est vigilare quod expergisci, sed transitus quidam ex altero in alterum. Verum hoc interest, quod sine voluntate plerumque ista fiunt: illa autem nunquam nisi per voluntatem; unde justissimae retributiones consequuntur.ed quia voluntatem non allicit ad faciendum quodlibet, nisi aliquod visum; quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ipse uult ẽe bonũ suũ. sicuti sibi
est d̃s: Itaq ad meipsũ inquit cont᷑¬
bata ẽ anima mea. E gustate. q eritis
yrbat autẽ considerantessiẽ dii.¬
quod ita quęrunt. Stultitia primus
homo recessit a dõ. an recedendo stultꝰ
factus ẽ: Quia si responderis eũ stulti¬
tia recessisse a sapientia: uidebit᷑ stultꝰ
fuisse. anteꝗͣ recederer a sapientia. ut
stultitia illi esset causa recedendi. Item
si responderis recedendo eũ stultũ ẽẽ
factũ: querunt utrũ stulte an sapient̃
fecerit quod recessit. Si enĩ sapient̾ fec̃.
recte fecit. nichilq peccauit. Si stulte:
iam erat inquiunt in eo stultitia qua
factũ est ut recederet. Non enĩ stulte
aliquid sine stultitia facere poterat.
Ex quo apparet eẽ qͥddammedium. quo
ad stultitiam a sapientia transit᷑. quod
neq stulte neq sapient̃ factũ dici potest.
qd̃ ab hominib in hac uita constitutis

Expanded text:
sibi ipse vult esse bonum suum, sicuti sibi sibi ipse vult esse bonum suum, sicuti sibi est Deus? Itaque, Ad meipsum, inquit, conturbata est anima mea : et, Gustate, et eritisrbat autem considerantes, quod ita quaerunt: Stultitiane primus homo recessit a Deo? an recedendo stultus factus est? Quia si responderis eum stultitia recessisse a sapientia, videbitur stultus fuisse antequam recederet a sapientia, ut stultitia illi causa esset recedendi. Item si responderis eum recedendo stultum esse factum, quaerunt utrum stulte, an sapienter fecerit quod recessit. Si enim sapienter fecit, recte fecit, nihilque peccavit: si stulte, jam erat, inquiunt, in eo stultitia, qua factum est ut recederet. Non enim stulte aliquid sine stultitia facere poterat. Ex quo apparet esse quiddam medium, quo ad stultitiam a sapientia transitur, quod neque stulte, neque sapienter factum dici potest, quod ab hominibus in hac vita constitutis
Abbreviated transcription (Latin):
mo. ꝗ meliꝰ ꝙͣ pecꝰ. ex eo quod est p̃cepti
capax. Et hoc meltꝰ. cũ p̃ceptũ ĩacȩpit.
Rursus hoc meliꝰ cũ p̃cepto paruit.
Et his om̃ib meliꝰ. cum ȩterno lumi-¬
ne sapientiȩ beatꝰ ẽ. Peccatũ autẽ ma-¬
lũ ẽ in negligentia. uł ad accipiendũ
p̃ceptũ: uł ad obseruandũ. uł ad custo¬
diendã contẽplationẽ sapientiȩ.
x quo intelligit᷑ etiã si sapiens primꝰ
homo factꝰ ẽ. potuisset tam̃ seduci.
quod peccatũ cũ esset in libero arbitͥo.
iusta diuina legepęnã consecutã. Ita
dicit etiã apłs paulus. Dicentes se e̾ẽ
sapientes: stulti facti sunt. Suꝑbia enim
auertit a sapientia. Auersionẽ autẽ
stultitia consequit᷑. Stultitia quippe
cȩcitas quȩd̾a est: sicut id̾e dicit. Et ob¬
scuratũ ẽ insipiens cor eoꝵ. Unde aũt
hȩc obscuratio. nisi ex auersione a lu¬
mine sapientiȩ: Unde autẽ hȩc
auersio. nisi dũ ille cui bonũ ẽ ds̃

Expanded text:
mo, et melius quam pecus, ex eo quod praecepti mo, et melius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus, hoc melius, cum praecepto paruit. Et his omnibus melius, cum aeterno lumine sapientiae beatus est. Peccatum autem malum est in negligentia vel ad capiendum praeceptum, vel ad observandum, vel ad custodiendam contemplationem sapientiae. Ex quo intelligitur, etiamsi sapiens primus homo factus est, potuisse tamen seduci. Quod peccatum cum esset in libero arbitrio, justa, divina lege, poena consecuta est. Ita dicit etiam apostolus Paulus: Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Superbia enim avertit a sapientia: aversionem autem stultitia consequitur. Stultitia quippe caecitas quaedam est, sicut idem dicit: Et obscuratum est insipiens cor eorum . Unde autem haec obscuratio, nisi ex aversione a lumine sapientiae? unde autem haec aversio, nisi dum ille cui bonum est Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Ratione fit quisq p̃cepti capax. cui
fid̾e debet. ut quod p̃cipit᷑ faciat. Sicut
autẽ natura rationis p̃ceptum capit.
sic p̃cepti obseruatio sapientiã. Quod ẽ
autẽ natura ad capiendũ p̃ceptũ. hoc
ẽ uoluntas ad obseruandũ. Et sicut ra¬
tionalis natura tanꝗ̃ meritũ ẽ p̃cepti
accipiendi. sic p̃cepti obseruatio meri-¬
tum ẽ accipiendȩ sapientiȩ. Ex quo au¬
tẽ incipit homo p̃cepti ẽẽ capax. ex illo
incipit posse peccare. Duob autẽ mo-¬
dis peccar anteq̃ fiat sapiens. si aut
non se accommodet ad accipiendũ
p̃ceptũ. aut cũ acceperir non obser-¬
uet. Sapiens autẽ peccat. si se auerte¬
rit a sapientia. Sicut enĩ p̃ceptũ ñ ẽ
ab illo cui p̃cipit᷑. sed ab illo qͥ precipit:
sic & sapientia non ẽ ab illo qui illu¬
minat᷑. sed ab illo qui illuminat.
Quid ergo est unde ñ laudandꝰ sit ho¬
minis creator: Bonũ ẽ enĩ aliqđ ho¬

Expanded text:
tem. Ratione fit quisque praecepti capax, cui tem. Ratione fit quisque praecepti capax, cui fidem debet, ut quod praecipitur, faciat. Sicut autem natura rationis praeceptum capit, sic praecepti observatio sapientiam. Quod est autem natura ad capiendum praeceptum, hoc est voluntas ad observandum. Et sicut rationalis natura tanquam meritum est praecepti accipiendi, sic praecepti observatio meritum est accipiendae sapientiae. Ex quo autem incipit homo praecepti esse capax, ex illo incipit posse peccare. Duobus autem modis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non accommodet ad accipiendum praeceptum, aut cum acceperit non observet. Sapiens autem peccat, si se averterit a sapientia. Sicut enim praeceptum non est ab illo cui praecipitur, sed ab illo qui praecipit; sic et sapientia non est ab illo qui illuminatur, sed ab illo qui illuminat. Quid ergo est unde non laudandus sit hominis Creator? Bonum est enim aliquod ho
Abbreviated transcription (Latin):
uitio sed natura talem uideret. Est enĩ
stultitia rerum appetendarũ & uitan¬
darũ non quelibet sed uitiosa igno¬
rantia. Unde neq animal irrationale
stultum dicimus: quia non accepit ut
sapiens esse posset. Appellamꝰ tam̃ ple-¬
rũq ex similitudine aliquid. ñ ꝓprie.
Nam & cęcitas cũ maximũ uitiũ sit
oculoꝵ: non tam̃ in catulis nascentib
uitiũ ẽ. nec ꝓprie cęcitas dici potest.
igͦ ita factꝰ est homo ut quauis sapi¬
ens nondũ esset p̃ceptũ tam̃ posser ac¬
cipere. cui utiq obtẽꝑare deberet. nec il¬
lud ia mirum est quod seduci potuit.
nec illud iniustũ quod p̾cepto ñ obtem¬
perans pęnas luit. nec creator eiꝰ auctor
uitioꝵ ẽ. quia non habere sapientiao
ñdũ erat uitium hominis. si nondũ
ut habere posset acceperat. sed tamen
habebat aliqͥd quo si bene uti uellet.
ad id qͦd ñ habebat ascenderer. Aliud
est enim esse rationalẽ. aliud esse sapien¬

Expanded text:
vitio, sed natura talem videret. Est enim vitio, sed natura talem videret. Est enim stultitia, rerum appetendarum et vitandarum non quaelibet, sed vitiosa ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, quia non accepit ut sapiens esse posset. Appellamus tamen plerumque ex similitudine aliquid non proprie. Nam et caecitas cum maximum vitium sit oculorum, non tamen in catulis nascentibus vitium est, nec proprie caecitas dici potest. 72. Si ergo ita factus est homo, ut quamvis sapiens nondum esset, praeceptum tamen posset accipere, cui utique obtemperare deberet; nec illud jam mirum est, quod seduci potuit; nec illud injustum, quod praecepto non obtemperans poenas luit; nec Creator ejus auctor vitiorum est, quia non habere sapientiam, nondum erat vitium hominis, si nondum ut habere posset, acceperat. Sed tamen habebat aliquid quo si bene uti vellet, ad id quod non habebat ascenderet. Aliud est enim esse rationalem, aliud esse sapien
Abbreviated transcription (Latin):
homo. cur seductꝰ est: Si autẽ stultꝰ fa¬
ctus ẽ. quomͦ non ẽ ds̃ auctor uitioꝵ.
cũ sit stultitia maximũ uitiũ: Quasi
uͦ natura humana p̃ter stultitiã ꝙ
sapientiã nullã mediã recipiat affe¬
ctionẽ. quȩ nec stultitia nec sapientia
dici possit. Tunc enĩ homo inctpie aut
stultꝰ ẽẽ aut sapiens. ut alterũ hoꝵ
netessario appellet᷑ cum iã posset nis
negligeret habere sapientiã. ut uitaio¬
sȩ stultitiȩ sit uoluntas rea. Non
enĩ quis quã ita desipit ut stultum
appellet infantẽ. qu̾auis sir absurdior
si uelit appellare sapientẽ. Ut gͦ infais
nec stultus nec sapiens dici potest.
qũauis ĩa homo sit. ex qͦ apparet natu¬
ram hominis recipere aliquid mediũ
qd̾ neq stultitiã neq sapientiã recte
uocaris: ita etiam si quisqũa tali affe-¬
ctione animatꝰ esser qualẽ habẽt illi
qui ꝑnegligentiã sapientia carent. ne¬
mo eum stultum recte dicerer. que non

Expanded text:
homo, cur seductus est? si autem stultus fahomo, cur seductus est? si autem stultus factus est, quomodo non est Deus auctor vitiorum, cum sit stultitia maximum vitium? Quasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem, quae nec stultitia, nec sapientia dici possit. Tunc enim homo incipit aut stultus esse aut sapiens, ut alterum horum necessario appelletur, cum jam posset, nisi negligeret, habere sapientiam, ut vitiosae stultitiae sit voluntas rea. Non enim quisquam ita desipit, ut stultum appellet infantem, quamvis sit absurdior si velit appellare sapientem. Ut ergo infans nec stultus nec sapiens dici potest, quamvis jam homo sit; ex quo apparet naturam hominis recipere aliquid medium, quod neque stultitiam, neque sapientiam recte vocaveris: ita etiam si quisquam tali affectione animatus esset, qualem habent illi qui per negligentiam sapientia carent, nemo eum stultum recte diceret quem non
Abbreviated transcription (Latin):
direptionẽ se fugere. unita tẽq appete¬
re fatent᷑. Inq ipsis rationalib animis
om̃is appetitꝰ cognitionis. qua illa na-¬
tura letatur.ꝙ ad unitatẽ refert om̃e
quod ꝑcipit. & in errore nichil fugit
aliud. quã in cõphensibili ambiguita¬
te confundi. Omne autẽ ambiguũ un¬
de molestum est. nisi quia certã ñ habet
unitatẽ : Ex quo apparet onña. siue cũ
offendunt uł offendunt᷑ siue cũ delectant
uł delectant᷑ unitatẽ insinuare atq
predicare creatoris.
i autẽ ignorantia & difficultas a qͥb¬
Sistam uitã necesse ẽ incipere. ñ sunt
animi ᷤ naturales. restat ut aut officio
susceptȩ sint: aut irrogatȩ supplicio. de
quib iam satis esse arbitror disputatũ.
ctus sit. magis quȩrendũ ẽ. qũa quomͦ
eiꝰ posteritas ꝓpagata sit. Multũ enĩ sibi
uident᷑ acute ꝓponere quȩstionẽ qui
dicunt. Si sapiens factus est primus

Expanded text:
diremptionem se fugere, unitatemque appetediremptionem se fugere, unitatemque appetere, fateatur. Inque ipsis rationalibus animis omnis appetitus cognitionis qua illa natura laetatur, et ad unitatem refert omne quod percipit, et in errore nihil fugit aliud quam incomprehensibili ambiguitate confundi. Omne autem ambiguum unde molestum est, nisi quia certam non habet unitatem? Ex quo apparet omnia, sive cum offendunt vel offenduntur, sive cum delectant vel delectantur, unitatem insinuare atque praedicare Creatoris. Si autem ignorantia et difficultas, a quibus istam vitam necesse est incipere, non sunt animis naturales; restat ut aut officio susceptae sint, aut irrogatae supplicio. De quibus jam satis esse arbitror disputatum. ctus sit, magis quaerendum est, quam quomodo ejus posteritas propagata sit. Multum enim sibi videntur acute proponere quaestionem qui dicunt: Si sapiens factus est primus
Abbreviated transcription (Latin):
leste accipit. Non ergo appareret qͣntꝰ
inferiorib creaturis animalib esset
appetitus unitatis: nisi dolore bestiaꝵ.
Quod si non appareret. minꝰ ꝙͣ opꝰ esset
ammoneremur. ab illa sũma & subli¬
mi & in effabili unitate creatoris. ẽẽ
ista omĩa constituta.
t reuera si pie ac diligent̃ attendas.
om̃is creaturȩ species &̃ motꝰ quȩ
in animi humani considerationẽ ca-¬
dit. eruditionẽ nr̃am loquit᷑ diuer¬
sis motib & affectionib quasi qua-¬
dã uarietate linguarũ undiq clamans.
atq increpans cognoscendũ esse crea¬
torem. Nulla enĩ res ẽ earũ quȩ nec
dolorẽ nec uoluptatẽ sentiunt. quȩ ñ
aliqua unitate decꝰ ꝓprii generis asse¬
quit᷑. uł om̃ino naturȩ suȩ quałecũq
stabilitatẽ. Nulla itẽ res est earũ. quę
uel doloris molestias. uł blanditias sen¬
tiunt uoluptatis: quȩ ñ eoipso quo do¬
lorem fugiunt uoluptatẽq appetunt.

Expanded text:
leste accipit. Non ergo appareret quantus leste accipit. Non ergo appareret quantus inferioribus creaturis animalibus esset appetitus unitatis, nisi dolore bestiarum. Quod si non appareret, minus quam opus esset admoneremur ab illa summa et sublimi et ineffabili unitate Creatoris esse omnia ista constituta. 70. Et revera si pie ac diligenter attendas, omnis creaturae species et motus qui in animi humani considerationem cadit, eruditionem nostram loquitur, diversis motibus et affectionibus, quasi quadam varietate linguarum, undique clamans atque increpans cognoscendum esse Creatorem. Nulla enim res est earum quae nec dolorem nec voluptatem sentiunt, quae non aliqua unitate decus proprii generis assequatur, vel omnino naturae suae qualemcumque stabilitatem. Nulla item res est earum quae vel doloris molestias, vel blanditias sentiunt voluptatis, quae non eo ipso quo dolorem fugit, voluptatemque appetit,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestia sunt. minusq corruptioni sub-¬
iacent: sũmũ bonũ cogitare ñ possunt.
Id̾oq in ordinatissime flagitant. ut
nec mortẽ nec ullam corruptionem
patiant᷑ corpora bestiarũ. quasi ñ sint
mortalia cũ sint infima. aut id̾o mala
sint. quia sunt cȩlestia meliora. Dolor
autẽ quẽ bestiȩ sentiunt. animarũ
etiã bestialium uim quãdam in suo
genere mirabilem. laudabilemq cõ¬
mendat. Hoc ipso enĩ satis apparer.
in regendis animandisq suis corpo-¬
ribus. quã sint appetentes unitatis.
Quid ẽ enĩ aliud dolor. nisi quid̃a
sensꝰ diuisionis uł corruptionis i¬
patiens: Unde luce clariꝰ apparet.
quã sit illa anima in sui corporis
uniuersitate auida unitatis & tenax. ad̾¬
quȩ nec libent̾. nec indifferent̃. sed po¬
tius renitent̃ & reluctant̃ intendit᷑
in eã passionẽ corporis sui. qua eiꝰ uni¬
tatẽ atq integritatem labefactari mo¬

Expanded text:
coelestia sunt, minusque corruptioni subcoelestia sunt, minusque corruptioni subjacent, summum bonum cogitare non possunt; ideoque inordinatissime flagitant, ut nec mortem nec ullam corruptionem patiantur corpora bestiarum, quasi non sint mortalia, cum sint infima; aut ideo mala sint, quia sunt coelestia meliora. Dolor autem quem bestiae sentiunt, animarum etiam bestialium vim quamdam in suo genere mirabilem laudabilemque commendat. Hoc ipso enim satis apparet in regendis animandisque suis corporibus, quam sint appetentes unitatis. Quid est enim aliud dolor, nisi quidam sensus divisionis vel corruptionis impatiens? Unde luce clarius apparet quam sit illa anima in sui corporis universitate avida unitatis et tenax, quae nec libenter, nec indifferenter, sed potius renitenter et reluctanter intenditur in eam passionem corporis sui, qua ejus unitatem atque integritatem labefactari mo
Abbreviated transcription (Latin):
tere noluerunt: Quis autẽ nouit qͥd
paruulis. de quoꝵ cruciatib duri¬
tia maiorum contundit᷑. aut exercet᷑
nouit quid ipsis paruulis in secreto
udicioꝵ suoꝵ bonȩ conpensationis
reseruet ds. Qm̃ quaquã nichil recte
fecerint: tamen nec peccantes aliqͥd
ista ꝑpessi sunt. Non enim frustra
xp̃c necandus ab herode quereret᷑ occi¬
si sunt. in honore martyrũ receptos
quȩstionum non studiosissimi
examinatores. sed loquacissimi uenti-¬
latores: etiam de pecoꝵ dolorib et la-¬
borib solent minꝰ eruditoꝵ fid̾e solli¬
citare cũ dicunt. Quid etiã pecora uł
meruerunt mali. ut tanta patiant᷑
incõmoda. ł sperant boni. quia tantis
exercent᷑ in cõmodis: Sed hȩc dicunt uł
sentiunt. quia iniquissime de reb exi-¬
stimant: qui cũ sũmũ bonũ. quod. &
quantum sit aspicere nequeant. talia
uolunt esse omĩa quale putant esse
sũmũ bonũ. Prȩt̃ enĩ sũma corpora quȩ

Expanded text:
tere noluerint? Quis autem novit quid tere noluerint? Quis autem novit quid parvulis, de quorum cruciatibus duritia majorum contunditur, aut exercetur is ergo novit quid ipsis parvulis in secreto judiciorum suorum bonae compensationis reservet Deus, qui quanquam nihil recte fecerint, tamen nec peccantes aliquid ista perpessi sunt? Non enim frustra esus Christus necandus ab Herode quaereretur, occisi sunt , in honorem martyrum receptos quaestionum non studiosissimi examinatores, sed loquacissimi ventilatores, etiam de pecorum doloribus et laboribus solent minus eruditorum sollicitare fidem, cum dicunt: Quid etiam pecora vel meruerunt mali, ut tanta patiantur incommoda, vel sperant boni, quia tantis exercentur incommodis? Sed haec dicunt vel sentiunt, quia iniquissime de rebus existimant, qui cum summum bonum quod et quantum sit aspicere nequeant, talia volunt esse omnia, quale putant esse summum bonum: praeter enim summa corpora quae
Abbreviated transcription (Latin):
matris: ut resurgerer. Quanto ergo
potius fides aliena potest consulere par-¬
uulo:. cui sua ꝑfidia non potest imputari:
De cruciatib autẽ corporis quib affli¬
gunt᷑ paruuli quoꝵ ꝑ ętatẽ nulla
peccata sunt. si animȩ quib animant᷑
non priusꝗ̃ ipsi homines esse cȩperunt.
maior querela & quasi misericors deponi
solet: cũ dicit᷑. Quid mali fecerunt. ut
ista paterent᷑: Quasi possit esse inno-
centiȩ meritũ. anteꝗ̃ quisq nocere
aliquid possit. Cũ autẽ boni aliquid
oꝑatur d̾s in emendatione maioꝵ. cũ
paruuloꝵ suoꝵ qui eis cari sunt do¬
lorib ac mortib flagellant᷑: cur ista
non fiant quando cũ transierint ꝓ ñ
factis erunt in quib facta sunt ꝓpt̃
quos autẽ facta sunt aut meliores ert̃.
si temporalib in commnodis emenda¬
ti rectius elegerint uiuere: aut excu¬
sationem in futuri iudicii supplicio
non habebunt. si uitȩ huiꝰ angorib
ad ȩternam uitã desiderium conuer

Expanded text:
matris ut resurgeret? Quanto ergo potius fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari? 68. De cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur parvuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, major querela et quasi misericors deponi solet, cum dicitur: Quid mali fecerunt ut ista paterentur? Quacentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam desiderium conue
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. uniꝰ autẽ diei nomine in cõmuta¬
bilitas ȩternitatis uocet᷑. Nescio me
aliquid p̃termisisse. qd̃ ex nr̃a respon¬
sione quantũ dñs p̃bere dignatꝰ est
finem facere. & ab hac disputatione
requiescere aliquando compellit.

Expanded text:
tur; unius autem diei nomine incommutatur; unius autem diei nomine incommutabilitas aeternitatis vocetur. Nescio me aliquid praetermisisse quod ex nostra responsione, quantum Dominus praebere dignatus est,finem facere, et ab hac disputatione requiescere aliquando compellit.
Abbreviated transcription (Latin):
militatis p̃beret. ꝑ quẽ nobis ȩterna
uita ꝓmittit᷑. ut p̃rogato nobis xp̃i¬
sanguine. post labores miseriasq in effa¬
ut nulla nos uisa ex inferiorib. a con¬
spectu suꝑiore detorqueant. qũaꝗͣ. & si
aliquid hinc intentioni nr̃ȩ suggereret᷑.
ab appetitu inferioꝵ. sempit̾na nos dia-¬
boli damnatio cruciatꝰq reuocarent.
Tanta ẽ autẽ pulchritudo iustitiȩ. tan-¬
ta iocunditas lucis ȩternȩ. hoc ẽ in cõ¬
mutabilis ueritatis atq sapientiȩ.
ut etiã si non liceret ampliꝰ in ea ma-¬
nere quã unius diei mora. ꝓpt̾ hoc
solum innumerabiles anni huiꝰ uitȩ
pleni deliciis & circũfluentia temꝑa¬
lium bonoꝵ. recte meritoq contem¬
nerent᷑. Non enĩ falso aut ꝓ aruo
affectu dictum ẽ. Qm̃ melior dies unꝰ
in atriis tuis suꝑmilia. qũaqũã & alio
sensu possit intelligi. ut milia dierũ
in temporis mutabilitate intelligan¬

Expanded text:
militatis praeberet, per quem nobis aeterna militatis praeberet, per quem nobis aeterna vita promittitur: ut praerogato nobis Chrisanguine, post labores miseriasque ineffaut nulla nos visa ex inferioribus a conspectu superiore detorqueant; quanquam et si aliquid huic intentioni nostrae suggereretur ab appetitu inferiorum, sempiterna nos diaboli damnatio cruciatusque revocarent. 77. Tanta est autem pulchritudo justitiae, tanta jucunditas lucis aeternae, hoc est incommutabilis veritatis atque sapientiae, ut etiamsi non liceret amplius in ea manere quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni hujus vitae pleni deliciis et circumfluentia temporalium bonorum recte meritoque contemnerentur. Non enim falso aut parvo affectu dictum est: Quoniam melior est dies unus in atriis tuis super millia . Quanquam et alio sensu possit intelligi, ut millia dierum in temporis mutabilitate intelligan