comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝙ̃ pueri sine dolo. sine malicia ꝑ mã¬
scrunt. Imitenur igitur huiusmodi pue¬
rorum exemplũ. I dest id ommũ scõꝵ:
ut in regnũ celoꝵ intrare cũ ipĩs mercam¬
Iitemur igitur ip̃ius dñi humilitatẽ.
qui salutis nr̃e causa puer esse dignatus¬
est: ut cũ ipso regnare possimus. Et mẽ¬
ritoaddidit. Qui autẽ accipit unũ pue¬
rum talem in noĩe meo me accipit: often¬
deus qd̃ quicũq seruũ fideliter credentem
n xp̃o. et scdm̃ pueri ĩnocentiã uiuentẽ
receperit: se recipiat. In cuius susceptiõe.
id cirto recipi dñs se dixit: ne aliquẽ huius¬
modi seruũ dei humliter uiuentẽ contẽp¬
tui haberemus. Propterea ad didit dicẽs.
Quicũq scandaliz auerit bnũ de pusil¬
lis istis qui in me credũt. expedit ei ut
suspendatur mola asinaria in collo euis:
et demiergatur in profundũ maris. Ne¬
cesse crat. ut post premiĩ deuote fider: in¬
fidclitatis dampnatio sequeretur. sicut in

Expanded text:
am pueri sine dolo, sine malitia permanserunt. Imitemur igitur hujusmodi puerorum exemplum, id est omnium sanctorum, ut in regno coelorum intrare cum ipsis mereamur. Imitemur ipsius Domini humilitatem, qui salutis nostrae causa puer esse dignatus, ut cum ipso regnare 690 possimus. Et merito addidit: Qui autem accipit unum talem puerum in nomine meo, me accipit; ostendens quod quicunque servum fideliter credentem in Christo, et secundum pueri innocentiam viventem recepit, se recipiat. In cujus susceptione idcirco se recipi Dominus dixit, ne aliquem hujusmodi servum Dei humiliter viventem contemptui haberemus. Propterea addidit dicens: Quicunque scandalizaverit unum de pusillis istis qui credunt in me, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. Necesse erat ut post praemium devotae fidei infidelitatem damnatio sequeretur. Sicuti enim
Abbreviated transcription (Latin):
ecclia: per quã deo spiritaliter nati sumꝰ
In huius matris grenuo. tamꝙͣ par¬
uuli in sinu matris proprie constituti
requiescanius. Huius salubri doctri¬
na cotidie denutriamur: ut in fide et
grã baptismi crescamus. Scdm̃ qd̃ petrus
ni epla sua testatus est dicens. Infantes
lac ad amate: ut in eo crescatis. Ostendit
nobis et scũs iohẽs in epła sua qualiter
pueri esse debeamus: cũ dicit. Scribo
uobis pueri. quia cognouistis patrem
In hoc ergo pueri esse precipimur. ut
patrem agnoscamus: ut ĩnocentes et
simplices sicut colũbe. in hoc mũdo uiua¬
mus. Dolens igitur dñs hiuusmodi in
nobis esse similitudinẽ pur : nõ ĩme¬
rito presenti lecoait. Qũi cõuer si fueritis.¬
et efficiamini sicut pueri: nõ ĩtrabitis in

Expanded text:
Ecclesia, per quam Deo spiritualiter nati sumus. In hujus matris gremio, tanquam parvuli sinu patris proprie constituti requiescamus. Hujus salubri doctrina quotidie denutriamur, ut in fide et gratia baptismi crescamus; secundum quod Petrus in Epistola sua testatus est, dicens: Infantes, lac adamate, ut in eo crescatis . Ostendit nobis et sanctus Joannes in Epistola sua qualiter pueri esse debeamus, cum dicit: Scribo vobis, pueri, quia cognovistis patrem . In hoc ergo pueri esse praecipimur, ut patrem agnoscamus; ut innocentes et simplices sicut columbae in hoc mundo vivamus. Volens igitur Dominus hujusmodi in nobis esse similitudinem puerorum, non immerito praesenti loco ait: Nisi conversi efficiamini sicut puer
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ futurũ euidẽter dñs manifestat:
quicũqz humilitatẽ et innocentiã pueri
fuerit mutatus. Demqz ip̃e dñs: ut nob
ꝑfecte ex se exemplũ humilitatis ostẽderet.
etiã ip̃e ad sumpta carne effici puer dig¬
natu est: scdm qd̃ scriptũ de eo leginus.
Qm̃ puer natus est nobis. et filius datus
est nobis: trius iiperiũ factũ est suꝑ hu

Expanded text:
elorum futurum evidenter Dominus manifestat, quicunque humilitatem et innocentiam pueri fuerit imitatus. Denique ipse Dominus, ut nobis perfecte ex se exemplum humilitatis ostenderet, etiam ipse assumpta carne effici puer dignatus est, secundum quod scriptum de eo legimus: Quoniam puer natus est nobis, et filius datus est nobis, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uibus uilianus ait. Decem
inducie. decua transacta die. sponte
ad me uenientes. amicos uos habeã.
Non uenientes uero. tanꝙͣ hostes
publicos puniã. Tunc sancti uiri
ioh̾es et paulus. xpĩanos ad se inui-¬
tantes. ordinauerunt de omĩbus
que reluiquere poterant. ac per totos
decem dies. incessauter die notuqz
eleuosinis insistebant. Die bero
undecima. sunt constricti intra suã

Expanded text:
uibus Julianus ait: Decem induciae: decima transacta Dei sponte ad me venientes: amicos vos habeam, non venientes vero, tanquam hostes publicos punio. Tunc sancti viri Joannes et Paulus Christianos ad se invitantes, ordinaverunt de omnibus quae relinquere poterant, per totos decem dies incessanter die noctuque eleemosynis insistentes. Die vero undecima sunt constricti intra sua
Abbreviated transcription (Latin):
corpus eccł̃ie. sed diuersa mẽbra
Alterũ altero eget. Non potest
dicere oculus manui. operã tuã nõ
desidero: aut iterũ caput pedibus
et auricula se negare esse de corpo¬
re. Nam et si alia prĩcipalia: tamẽ
alia aliis necessaria. Sapiẽcia

Expanded text:
corpus ecclesiae, etsi diuersa membra: alterum altero eget. non potest dicere oculus manui: operam tuam non desidero aut iterum caput pedibus et auricula senegare esse de corpore; nam etsi alia principalia, tamen alia necessaria. sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
abrahã. et postea dauid: rursus ei repetẽ¬
dus fuerat. ut generationis series texeret
I deo autẽ ceteris pretermissis: horũ filiũ
nũcupauit: quia ad hos tantũ est facta de
xpp̃o repromissio. Ad habralã in semine¬
tuo inquit. benedicẽtur om̃s gentes: qd̃
phares et zaram: dethamar. Notandũ
in genealogia saluatoris. nullã scãrum
assumi milicrũ: sed eas quas scriptura
reprehendi. ut qui propter pctõres benerat.¬
et de petratricibus nasceus ommũ pitã
docret. Onde et inconsequẽtibus rich mo¬

Expanded text:
postea David: rursus ei repetendus fuerat Abraham, ut generationis series texeretur. Ideo autem, caeteris praetermissis, horum filium nuncupavit; quia ad hos tantum est facta de Christo repromissio, ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes , quod Phares et Laram de Thamar. Notandum in genealogia Salvatoris, nullam sanctarum assumi mulierum, sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatricibus nascens, omnium, peccata deleret. Unde et in consequentibus Ruth Mo
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ euis qui ẽuarrabit: Nõ
rium: ut quod ille ĩpossibile dixit affatur:
hic uarrare incipiat: quia ibi de genera¬
tione dunitatis. Hic de in carnatione
est dictũ. A carnalibus autẽ cepit: ut ꝑ
hominẽ deũ discere incipiamus. Filii dd̾:

Expanded text:
rationem ejus quis enarrabit ? Non rium, ut quod ille impossibile dixit effatu, hic narrare incipiat: quia ibi de generatione divinitatis, hic de incarnatione est dictum. A carnalibus autem coepit, ut per hominem Deum dicere incipiamus. Filii David,
Abbreviated transcription (Latin):
tus tenetur: ut neqz suspirare. neqz
Et quis est iste bartholorneus: Respõ
dit demon. Amicus lei oĩpotẽtis: et
mina que colunt indii euacuet. Dixe
pitis. et crispo. C aro candida. oculi
grar des: nares equales et directe:
ilures cooperte crine capitis: barba
prolixa. habens paucos canos: statu¬
singulas gẽmas purpureas. Uigĩti

Expanded text:
tur, ita ut nec suspirare nec «Et quis est iste Bartholomeus?». Demon dixit: «Amicus dei omnipotentis et mina, quae colunt Indi, evacuet. » Astpitis et crispi, caro candida, oculi grandes, nares aequales et directae, aures coopertae crine capitis, barba prolixa habens canos paucos, statusingulas gemmas purpureas habens. Viginti
Abbreviated transcription (Latin):
ueterescũt. Cepties flexis genibus ꝑ
diem: ceties per noctẽ orat ad deum.
Uox eius quasi tuba uehemens est.
Ambulãt cũ eo angeli dei. qui nõ ꝑmit¬
tunt eũ fatigare. nõ esurire. Semꝑ eodẽ
uultu. eodẽ animo ꝑseuerat. Om̃i
hora hylaris et letus ꝑmanet. Omĩa
prouidet: oĩa nouit. Ommẽ linguã
omniũ gentiũ et loquitur et ĩtelligit.
Ecce et hoc qd̃ uos ĩ terrogatis et qd̃ ego
do responsũ de eo iam nouit. Angeli dei
famulãtur ei. et ip̃i nũciant er: et cũ¬

Expanded text:
veterascunt. Centies flexis genibus per diem, centies per noctem orat Deum. Vox ejus quasi tuba vehemens est. Ambulant cum eo angeli Dei, qui non permittunt eum fatigari nec esurire. Semper eodem vultu, eodem animo perseverat, omni hora laetus et hilaris permanet. Omnia providet, omnia novit, omnem linguam omnium gentium et loquitur et intelligit. Ecce et hoc quod vos interrogatis, et quod ego do responsum de eo jam novit. Angeli Dei famulantur ei et ipsi nuntiant ei. »
Abbreviated transcription (Latin):
festinitatis. sed uĩgerer precibus. iũge¬
rer uotis. Si quomodo mẽte. ad ea uo¬
biscũ eleuari merear urĩs suffragãti¬
bus meritis: ad q̃ ꝑueuit btã et ĩteme¬
Cte hodieria dic. ad illũ prc̃ls¬
rum et splendidũ th̾ronũ al¬
changeloꝵ. ip̃a per humilitatẽ. ꝑ ĩte¬
gritatẽ carius ascendit: unde in tẽpe¬
rantia olim eximios archãgeloꝵ et
suꝑbia deiecit. Qua ꝓpter gaudete.
tis. que licet de hoc mũdo sitis: fauẽte
et si scõm uos habere meruit: tenere oĩ¬
ño nõ potuit. Beata itaqz maria.
lpdie iã ab om̃ĩbus gẽtibus longe la.¬
teqz predicatur: et uobis que secute
estis exẽplũ tante uirgĩs beatitudo
condonatur celestis. Quas nõ illece¬
bre sollicitãt corporis: nõ colluuio pre¬
cipitat uoluptatis. nõ estus inflãmat
ĩcentiue carnuis: ĩmo ãgelica mmitatio
delectatur in terris. quoꝵ in futurs

Expanded text:
festivitatis, sed jungerer precibus, jungefestivitatis, sed jungerer precibus, jungerer votis, si quo modo mente ad ea vobiscum elevari merear vestris suffragantibus meritis, ad quae pervenit beata et intemece hodierna die ad illum praeclarum et splendidum thronum angelorum, ipsa per humilitatem et integritatem carnis ascendit, unde intemperantia olim eximios archangelorum et superbia dejecit. Quapropter gaudete, tis. Quae licet de hoc mundo sitis, tamen, fet si saeculum vos habere meruit, tenere omnino non potuit. Beata itaque Maria hodie jam ab omnibus gentibus longe lateque praedicatur: et vobis quae secutae estis exemplum tantae virginis, beatitudo condonatur coelestis. Quas non illecebrae sollicitant corporis, non colluvio praecipitat voluptatis, non aestus inflammat incentivae carnis, immo angelica imitatio delectat in terris: quorum in futur
Abbreviated transcription (Latin):
fraus ĩnnici: sed scã ꝑmãsit mẽte et cor¬
pore: multis donoꝵ priuilegiis sb̃lima
mini moribus. sequimini stiẽti¬
tate: huius ĩplorate auxiliũ. Qd̃ si me
quia ita loquor. presũptione uelit ar¬
guere inuidoꝵ aliquis qd̃ uobis sccip¬
seruir: arguat caritatẽ atq dilectionẽ.
quia rogantibus uobis ne hoc quidẽ
in expertus iudicaui negandũ. Malu
cĩ excipere pudoris ruborẽ: quã non
exequi iussionẽ uestrã. quarũ precib¬
non nũquã ds̃ nr̃ obedire uidetur. Pre¬
sertĩ cũ habcatis uobiscũ. quas imuita¬
ri uirtutis est. cũ quibus discere pote¬
stis a me affectũ potius quã magiste¬
riũ. qd̵ ad laudẽ huius diei requisistis.
Unde excusare nõ debui ꝓpter obser¬
uantiã grauitatis. ne ĩpertirẽ deuo¬
tioni ur̃e qd̃ mãdastis. Qd̃ si docere
nequiui. saltĩ ad laudẽ tante uirgĩs
exortaui omĩno curaur: quatinus nõ
essem de bobis quẽ diligitis in die tãte

Expanded text:
fraus inimici, sed permansit sancta mente et corpore, multis donorum privilegiis sublimata. mini moribus, sequimini castitate, hujus implorate auxilium. XVII. Quod si me, quia ita loquor, praesumptionis velit arguere invidorum aliquis, quod vobis scripserim: arguat charitatem atque dilectionem, quia rogantibus vobis ne hoc quidem inexpertus judicavi negandum. Malui enim excipere ruborem pudoris, quam non exsequi jussionem us noster obedire videtur; praesertim cum habeatis vobiscum, quas imitari virtutis est, cum quibus discere potestis: affectum a me potius quam magisterium ad laudem hujus diei requisistis. Unde excusare non debui propter observantiam gravitatis, ne impartirem devotioni vestrae, quae mandastis. Quod si docere nequivi, saltem ad laudem tantae virginis exhortari omnino curavi: quatenus non deessem vobis quem diligitis in die tantae
Abbreviated transcription (Latin):
satũ fuerit uel qͥd dispensandũ remãserit:
⁊ ĩ multis titulis magis illius prepositi
donius fidem sequens quã probatũ ma¬
nifestũq cognoscens. Domũ agrũ. scu
billã: nũquã emere uoluit. Uerũ si for¬
te eccl̃ic aquo quã sponte tale aliquid
uel donarctur. uel titulo legati dimitte¬
retur: nõ respuebat sed suscipiebat. Mã
ct alias eñ hereditates recusasse nouimꝰ:
nõ quia pauperibus ĩutiles cs̃se possent.
sed qm̃ ustũ et equũ esse uidebat: ut a
siderẽtur: quibus ea deficientes diittere

Expanded text:
satum fuisset, vel quid dispensandum remansisset; satum fuisset, vel quid dispensandum remansisset; et in multis titulis magis illius praepositi domus fidem sequens, quam probatum manifestatumque cognoscens. Domum, agrum, seu villam nunquam emere voluit. Verum si forte Ecclesiae a quoquam sponte tale aliquid vel donaretur, vel titulo legati dimitteretur, non respuebat, sed suscipi jubebat. Nam et aliquas eum haereditates recusasse novimus, non quia pauperibus inutiles esse possent, sed quoniam justum et aequum esse videbat, ut a siderentur, quibus ea deficientes dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
unde et sibi sisq omĩbus sctũ habitãti¬
bus hoc est. uel ex redditibus possessionũ
eccł̃ie. uel ctiã ex oblationibus fideliũ.
Et dũ forte ut ad solet de possessionibz
ipĩs ĩuidia clerics fieret: alloquebãtur
plebem dei. malle. se excollatiomibus
magis plebis dei biuere: quã illarũ pos¬
sessionũ curã. uel gubernationẽ pati.
Et paratũ se esse illis cedere: ut comodo
om̃s dei scrui et nuinstri biuerẽt. quo
n neteri testamẽto legũtur altari deser¬
uientes. codem cõ participari. Sed nũꝙͣ
id laici suscipere uoluerũt. Domus eccł̃ie¬
curã. omnẽq substantiã: ad uices ualẽ¬
tioribus dcricis delegebat et credebat.
Nũquam clauẽ. nũqmͣ anulũ. in manu
habens: sed ab isdẽ donus prepositis cũc¬
ta et accepta et erogata notabantur. Que
ãno cõpleto eidem recitabãtur. quo sci¬
retur quantũ acceptũ. quantũq dispẽ¬

Expanded text:
unde et sibi suisque omnibus secum habitantiunde et sibi suisque omnibus secum habitantibus; hoc est, vel ex reditibus possessionum Ecclesiae, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dum forte ut assolet de possessionibus ipsis invidia clericis fieret, alloquebatur plebem Dei, malle se ex collationibus magis plebis Dei vivere, quam illarum possessionum curam vel gubernationem pati; et paratum se esse illis cedere, ut eo modo omnes Dei servi et ministri viverent, quo in Vetere Testamento leguntur , altari deservientes de eodem comparticipari. Sed nunquam id laici suscipere voluerunt. CAPUT XXIcuram omnemque substantiam ad vices valentioribus clericis delegabat et credebat. Nunquam clavem, nunquam annulum in manu habens: sed ab eisdem domus praepositis cuncta et accepta et erogata notabantur: quae anno completo eidem recitabantur, quo sciretur quantum acceptum, quantumque dispen
Abbreviated transcription (Latin):
frequẽtes tuas ĩfirmitates. Codeariis
tantũ argenteis utens. Cetera uasa qui¬
bus mẽse inferebãtur cibr: uel testea. uel
lignea. uel marmorea fuerũt: nõ tamẽ
ne cessitatis mopia. scd ꝓposito uolũtatis.
Sed et hospitalitatẽ semꝑ exhibuit.
Et in ip̃a mẽsa magis lectionẽ uel dispu¬
tationẽ: quã epulationẽ potationẽq
diligebat. Et contra pestilentiã huma¬
ne consuctudinis: in ca scciptũ ita habe¬
bat. Quisquis amat dictis absentum
rodere uitã: hanc mensã indignã noue¬
rit esse suã. Et ideo omnẽ conuiniã a
Nam et quosdã suos familiarissimos
coepõs illius scripture oblitos. et cõtra
eum loquẽtes. tam aspere aliquando re¬
prchendit cõmotus: ut diceret. aut delẽ¬
dos esse illos de mensa uersus. aut se de
media refectione ad usũ cubiculũ surret¬
turũ. Qd̃ ego et alii qui ilti in se ĩterfui¬
mus: experti sumus. Pauperũ uero¬
semꝑ iicmor erat: cisq inde crogabat.

Expanded text:
frequentes tuas infirmitates . Cochlearibus frequentes tuas infirmitates . Cochlearibus tantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita habebat: Quisquis amat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. Et ideo omnem convivam a Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti sumus. CAPUT semper memor erat, eisque inde erogabat,
Abbreviated transcription (Latin):
cit: quod omĩs creatura dei bona sit. et
nichil abiciendũ qd̃ cũ grãrum acciõe
ꝑcipitur. Sc̃ĩficatur enĩ per uerbũ deiet
oronẽ. et ut idem augustinus scũs. in
sins confessionũ libris posuit dicens.
Non ego in mũditiã obson tuco:
sed ĩmũditiã cupiditatis. Scio noc om̃e
genus carnis. qd̃ cibo esset usur: mãdu
care pronuissũ. Heliã: cibo carnis refec¬
tum I ohẽm mirabili abstinẽtia predi¬
tum. aĩalibus hoc est locustis in escam ce¬
dentibus nõ fuisse pollutũ. Scio et esau
lenticule cõcupiscencia deceptũ. Et dd̃
.ꝓpter aque desideriũ aseipso reprchensũ
Et regẽ nostrũ: nõ de carne temptatũ.
sed pane tantũ. Ĩ deoq et pplus inhere¬
mo. nõ quia carnes desiderauit. sedqz
esce desiderio aduersus dum̃ murmura¬
rauit: meruit ĩprobari. De unio autẽ¬
sumẽdo apłi extat sententia: ad tymo¬
theum scribentis ac dicentis. Noli usqz

Expanded text:
cit, quod omnis creatura Dei bona sit, et cit, quod omnis creatura Dei bona sit, et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Et, ut idem Augustinus sanctus in suis Confessionum libris posuit, dicens: Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio Noe omne genus carnis qcare permissum, Helian cibo carnis refectum, Iohannen mirabili abstinentia praeditum animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutum; et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium a se ipso reprehensum et regem nostrum non de carne, sed de pane temtatum. ideoque et populus in heremo non quia carnes desiderauit, sed quia escae desiderio aduersus dominum murmurauit meruit improbari. in his esumendo Apostoli exstat sententia ad Timotheum scribentis, ac dicentis: Noli usque
Abbreviated transcription (Latin):
¶Anctoꝵ toncilia sacerdotũ ꝑ¬
diuersas prouĩcias celebrata¬
tauit. nõ meis que sua sũt sed que ihũ
xpĩ querens: ut uel fides scẽ eccl̃ie ca¬
tholice ĩuolata maneret. uel nõ nul¬
li sacerdotes et elerici siue per fas siue ꝑ
nefas excõmunicati uel absoluerẽtur uel abice¬
rentur. In ordinãdis uero sacerdotib
et dericis consensũ maioꝵ xp̃ianoꝵ¬
trabatur. Oestes eius et calciamẽta.
uel lectualia. ex moderato et cõpetenti
habitu erant: nec nitida nimiũ. net
abiecta plurimũ. Quia his plerũq
uel iactare se insolenter homines solẽt¬
ter uel abicere: ex utroq nõ que ihũ
xp̃a. sed que sua sũt. idem querẽtes. ⁊ Et
ille ut dixi mediũ tenebat: neq in dex¬
terã neq in sinistrã declinas. Mensa
usus est frugali et parta. Que quidẽ
niter holera et legumina. etiã carnes
aliquando ꝓpter hospites uel quosqz in¬
firmiores: semꝑ autẽ uinũ habebat.
Quia nouerat et docebat. ut apłus di¬

Expanded text:
Sanctorum concilia sacerdotum pdiversas provincias celebrtavit; non in eis quae sua sunt, sed quae Jesu Christi quaerens; ut vel fides sanctae Ecclesiae catholicae inviolata maneret, vel nonnulli sacerdotes et clerici, sive per fas sive per nefas excommunicati, vel absolverentur vel abjicerentur. In ordinandis vero sacerdotibus et clericis consensum majogustinus. Vestes ejus et calceamenta vel lectualia ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerumque vel jactare se insolenter homines solent, vel abjicere; ex utroque non quae Jesu Christi, sed quae sua sunt iidem quaerentes: at iste, ut dixi, medium tenebat, neque in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia noverat, et docebat, ut Apostolus di
Abbreviated transcription (Latin):
uenirẽt. At illi causa diffidentie. nec
quidẽ uinqmͣ rescribere uoluerũt: sed
rrati furiosa loquebantur. atqz seduc¬
torẽ et deceptorẽ aĩarũ augustinũ
esse et priuatim: et publice condama¬
bant. et ut lupũ octidendũ esse. in deffẽ¬
sionẽ gregis sui dicebant et tractabãt.
omĩaqz pctã a deo ĩdubitanter esse cre¬
dendũ posse dimitti. his qui hoc facerẽ
ac ꝑficere potuissent: nec deũ timẽtes:
nec homines erubescẽtes. Et ut eoꝵ
sause diffidentia cũctis ĩnotesceret: et¬
laborauit. Et publicis gestis cõuenti.
nõ sũt ausi cõferre.. E uuãgelium¬

Expanded text:
enirent. At illi causae diffidentia ne quidem unquam rescribere voluerunt: sed irati furiosa loquebantur, atque seductorem et deceptorem animarum Augustinum esse, et privatim et publice conclamabant; et ut lupum occidendum esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractabant; omniaque peccata a Deo indubitanter esse credendum posse dimitti iis qui hoc facere ac perficere potuissent, nec Deum timentes, nec homines erubescentes. Et ut eorum causae diffidentia cunctis innotesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, non sunt ausi conferre. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
catur: alius iusticia exigente repellitur.
Et quia alia parcẽdo dñs alia irascẽ¬
do dispuit: expauit qd̃ penetrare nõ
potuit. Et quẽ nõ solũ inuestigabilẽ
xibilẽ bidit: terribilẽ in consiliis esse
memorauit. Missis autẽ predicatori¬
bus quid precipiatur audiamus
Euntes predicate dicẽtes. quia appro¬
pĩquabit regnũ celoꝵ. Hoc iam frẽs¬
km̃i. etiã si euangeliũ faceat: mũdus
clamat. Ruiie nãqz illuis. boces sũt ciz
Qui enĩ atritus tot ꝑsecutionibus a
glia sua cecidit: quasi iam nobis ex pro¬
ximo regnũ aliud quod sequitur osten

Expanded text:
catur, alius justitia exigente repellitur. catur, alius justitia exigente repellitur. Et quia alia parcendo Dominus, alia irascendo disponit, expavit quod penetrare non potuit. Et quem non solum investigabilem, xibilem vidit, terribilem in consiliis esse memoravit. 2. Missis autem praedicatoribus, quid praecipiatur audiamus. Euntes praedicate, dicentes, quia appropinquavit regnum coelorum. Hoc jam, frmi, etiamsi Evangelium taceat, mundus clamat. Ruinae namque illius voces sunt. Qui enim tot attritus percussionibus a gloria sua cecidit, quasi jam nobis e proximo regnum aliud, quod sequatur, osten
Abbreviated transcription (Latin):
issent: per spm̃ prohibiti esse memorã¬
tur. Et tamẽ ip̃e sps̃. qui prins predi¬
cationẽ prohibuit: hanc asianoꝵ cor¬
dibus postinodũ infudit. Nam du
est: quod asia cũcta iam credidit. Id cir¬
co ergo prius prohibuit quod post mo¬
dum fecit: quia tũc nulla erant. qui
saluãdi nõ erãt. Tunc in illa erant.
qui nec dũ ad uitã reparari mereren¬
tur: nec tamẽ grauius de cõtempta
predicationc iudicari. Subtili ergo
ociultoq iudicio a quorũdã auribus
predicatio scã subtrahitur: quia sus¬
citari per gram nõ nerẽtur. Unde
aguus. omĩpotẽtis suꝑ nos dñi cõ¬
silia occulta timeamus: ne dũ mẽs
nr̃a extiꝰ fusa a sua se uolũtate ñ reuocat
ĩtus cõtra eã iudex tribilit a dusa disponat
Quod bene psalnusta:. ĩtuens ait. Ue¬
nite et uidete. opera dm̃ quã terribilis
est inconsiliis. suꝑ filios hommũz Oi¬
dit nãqz quod alius misericorditer uo¬

Expanded text:
issent, per Spiritum prohibiti esse memoranissent, per Spiritum prohibiti esse memorantur ; et tamen ipse Spiritus qui prius praedicationem prohibuit, hanc Asianorum cordibus postmodum infudit. Nam diu est quod Asia cuncta jam credidit. Idcirco ergo prius prohibuit quod postmodum fecit, quia tunc in illa erant qui salvandi non erant. Tunc in illa erant qui necdum ad vitam reparari merebantur, nec tamen gravius de contempta praedicatione judicari. Subtili ergo occultoque judicio a quorumdam auribus praedicatio sancta subtrahitur, quia suscitari per gratiam non merentur. Unde agimus, omnipotentis super nos Domini consilia occulta timeamus; ne, dum mens nostra exterius fusa a sua se voluntate non revocat, intus contra eam judex terribiliter adversa disponat. Quod bene Psalmista intuens ait: Venite et videte opera Domini, quam terribilis in consiliis super filios hominum . Vidit namque quod alius misericorditer vo
Abbreviated transcription (Latin):
quid faceret. homo paganissimo¬
ꝙ iussionẽ cesaris adimplesset.
Unde factũ est ut dato nomne suo.
proximo die pasche perciperet graciã
xpi. Et erat assidue orans et flens
requiescunt. donec a sanctis dei fili¬
us eius mundaretur. Et ab ipso
terrenciano scripta est passio hoꝵ
martirũ. Passi sũt autẽ .uiͦ. kł.
I

Expanded text:
quid faceret homo paganissimus, jussionem Caesaris adimplesset. Unde factum est, ut dato nomine suo, proximo die Paschae perciperet gratiam Christi. Et assidue orans et flens m corpora requiescunt, donec a sanctis Dei filius ejus emundaretur. Et ab ipso Terentiano descripta est passio horum martyrum. Passi sunt autem VI Kal. i
Abbreviated transcription (Latin):
depre mortius restituta mẽbris muiraculũ
suũ ip̃a circũtulit. Hec duo tantũ mi
rum satis multa sũt que uel ĩpugnatioĩ
Neq cm̃ loc obmitendũ est qd̃ per lon¬
gum tẽporis tractũ. beati ĩuocencii nĩris
mẽbra rodanus reuelauit. Iugi emin
eliuus uicinũ in se cespitem bergens reu¬
giosa quadã soli ꝑuicie ad sepulturã mr̃is
famulatrix unda ꝑuenit. prolatas nãq
reliquias leniter lambens nõ ideo a suui
terre protulit. ut in gurgitis sui procella
mergeret. sed ob głosa deuotione intra
ambitũ basilice ceteris niribus sepultura
pretiperet sociari. Cuius trauslationẽ
a sc̃ẽ recordationis domiciano gebauẽsi
et grato agustane urbis uel protasio tũc
tẽporis huius loci epĩs celebratã recolẽtes
cothidiana deuotione et laudibus fre

Expanded text:
de| praemortuis restituta membris miraculum de| praemortuis restituta membris miraculum suum| ipsa circumtulit. Haec duo tantum mirrum satis multa sunt.| Que uel in purgatione Neque enim hoc omitendu est quod per| longum temporis tractum beati innocenti membra| martyres rhodanus reuelauit. Iugi enim eluuii ui| cinum in se cispitem uergens relegiosa quadam soli| perniciae ad sepultura martyris famulatrix un| da peruenit prolatas namque reliquias . leniter| lambens non ideo a sino terrae protulit. Vt in gur| gitis sui procella dimergerit. Sed ob gloriosa deuotione| intra ambitum basilice ceteris martyribus se| pulturae praeceperit sociari. Cuius transla| tionem a sanctae recordationis domiciano genauensi| et grato agustanę urbes . uel protasio tum tempo| ris huius loci episcopos celebratam recolentes. Cottidi| ana deuotione et laudibus fre
Abbreviated transcription (Latin):
nũc adiũcta rupi uno tantũ latere ad¬
clinis ifcet. quid nuraculi tũc apparuerit
nequaquã tacendũ putami. A cudit ut
in reliquos artifices qui ĩuitati cõuenissẽt:
ad hoc opus. uidebãtur quidẽ ad esse faber
quẽ ad huc gentilẽ esse cõstaret. Hic tũ
dnĩco die quo ceteri ad expeittuida dici euis
festa abscesserant. in fabrica solus sabste
tisset. In illo secreto se subito manifestãte
penã uel ad supplicia distenditur. et iusi
biliter turba mrͣm cernens. uerberatus
etiã increpatur. qd̃ uel dic dñico eccl̃ie so¬
a sanctis factũ cõstitit ut faber ale cõster¬
natus et territus salutare sibi nomẽ po¬
qd̃ inde  darũ atq omibus notũ est.
Mater familias quinti egregii atq ho¬
norati biri cũ ita paralisi fuisset obstricta.
ut etiã pedũ usus negaretur a uiro suo
ut ista per multũ ituieris spaciũ defẽrretur
dibus ad diuersoriũ rediit ad sanitatẽ.

Expanded text:
nunc adiuncta rupi uno tantum latere adnunc adiuncta rupi uno tantum latere adclinis iacet, quid miraculi tunc apparuerit, nequaquam tacendum putaui. accidit, ut inter reliquos artifices, qui inuitati conuenisse ad illud opus uidebantur, quidam adesset faber quem adhuc gentilem esse constaret. hic cum dominico die quo ceteri ad exspectanda diei illius festa discesserant in fabrica solus substtisset . in illo secreto se subito clara luce| mpoenam uel ad supplicia distenditur . et uisi| biliter turba marthyrum cernens uerberatus. Etiam| increpatur . quod uel die domineco eclesiae soa sanctis fac| tum constetit . ut faber ille consternatus et ter| retus salutare sibi nomen poquod perinde clarum| adque omnibus notum est. Mater familias .| quinti igregii . atque honorati uiri . cum ita para| litica fuisset obstricta. Vt etiam pedu usus nega| retur . a uiro suo ut istic per multorum itineris spati| um defereretur dibus ad diuersorium rediit. Ac sanitate
Abbreviated transcription (Latin):
cõuinctus est. Hec nobis tautũ de nume¬
ro isto mrͣm cõperta sũt noĩa: id est beatis¬
simoꝵ mauricii. exsuperii. candidi. ati.
uictoris. Cetera uero nobis quidẽ incog¬
nita. scd in libro uite scripta sũt. Ex hac
cadem legione fuisse dicũtur etiã illi mrr̃es
uusus et iuctõ quos psallodero passos fam¬
ma cõfirmat: Salloderũ uero castrũ est
supra arolan flumẽ neqz longe areuo
positũ opere preciũ est. etiã illud indicare.
Qui deinde maxinuanũ trucẽ t̾yraunũ
exitus cõsecutus sit. Cñ dispositis ĩ sidi¬
Is gencre suo constãtino tũc regnũ tenẽ¬
ti mortẽ molirctur. deprehenso dolo illuis
apud massiliã captus. nec multo post
strangulatus teterrimoq hoc supplicio
affectus. ĩpiam uitã digna morte fimuit
nultos passionis ãnos sco theodoro huius
loci ep̃õ reuelata truduntur. In quoꝵ ho¬
norẽ cũ construeretur basilica que uaste

Expanded text:
coniunctus est. haec nobis tantum de numeconiunctus est. haec nobis tantum de numero illo martyrum conperta sunt nomina: id est beatissimorum Maurici, Exuperi, Candidi atque Uictoris, cetera uero nobis quidem incognita, sed in libro uitae scriptasunt. ex hac eadem legione fuisse dicuntur etiam illi martyres Ursus et Uictor quos Salodoro passos fama confirmat. Salodorum uero castrum supra Arulam flumen neque longe a Rheno positum. 15. Operae pretium est etiam illud indicare, qui deinde Maximianum trucem tyrannum exitus consecutus sit. Cum, dispositis insidiis, genero suo Constantino, tunc regnum tenenti, mortem moliretur, depraehenso dolo eius, aput Massiliam captus nec mstrangulatus teterri| moque hoc supplicio affectus impiam uitam dig| na morte finiuit. | pora post multos passiones annos sancto theodoro hu| ius loci epnorem cum exstrueretur basilica quae uastae
Abbreviated transcription (Latin):
stragem dedit. quẽ feritas ex sentẽciae
sua tot sunul ꝑire uel reos iussit. Ne
iusti punirẽtur multitudo nõ obtimi¬
it. cũ multũ esse soleat qd̃ multitudo
deluquid. Hac igitur crudelita in¬
manissimi tyrãm confectus est ille scõꝵ
ppls. qui contẽpsit rem presentiũ ob
spem futuroꝵ. Sic inter fecta est illa pla¬
ne angelica legio que ut credimus cũ
illis angeloꝵ legionibus iam conlau¬
dat semꝑ incelis dñm deũ sabbaotħ
Dictor autẽ mr̃n nec legiouis euisdẽ¬
fuit neqz miles. Sed et merite iã nuli¬
cie ueteramus. Hic cũ iter agens subito
incidisset in hos qui passun epulabãtur leti
mrͣm spoliis. atq ab his ad cõuescendũ
ĩuitatus prolatã ab exultãtibus per or
ip̃e forsitan xp̃ĩanus esset xp̃ianũ se et
semꝑ futurũ esse respondit. Ac statim
ab nruẽtibus ĩterfectes. ceferisq mͣrib
in hoc loco sicut morte. ita et iam honore

Expanded text:
stragem dedit? quae feritas ex sententia stragem dedit? quae feritas ex sententia sua tot simul perire uel reos iussit? ne iusti punirentur, multitudo non obtinuit cum inultum esse soleat, quod multitudo delinquit. hac igitur crudelitate inmanissimi tyranni confectus est ille sanctorum populus qui contempsit rem praesentium ob spem futurorum. sic interfecta est illa plane angelica legio quae, ut credimus, cum illis angelorum legionibus iam conlaudat semper in caelis dominum deum Sabaoth. Uictor autem martyr nec legionis eiusdefuit neque miles, sed emeritae iam militiae ueteranus. hic cum iter agens subito incidisset in hos qui passim epulabantur laeti martyrum spoliis atque ab his ad conuescendum inuitatus prolatam ab exultantibus per ordipse forsitam Christianus esset, Christianum se et semper futurum esse respondit ac statim ab inruentibus interfectus est ceterisque martyribus in eodem loco sicut morte ita etiam honore
Abbreviated transcription (Latin):
sententia ĩterfici om̃s decreuit. et cõfici
circũfusis militũ agryimbus iubet. Nra
cum missi ad heatissiniã legionẽ uenissẽt
stringũt in scẽs. impiũ ferrũ mori nõ
recusantes uite amore. Cedebantur itaq
passim gladiis nõ recdamãtes saltim.
aut repugnãtes. sed depositis arms cer¬
uices ꝑsetutoribus prebẽtes. et iugulũ
per cussorib. uel nitectũ corpus offerẽtes.
uel ip̃a suoꝵ multitudine nõ armoꝵ
munitione. E lati sũt ut ferro coronsi¬
rentur ad serere iusticie ciusã. sed hyc
solũ reminiscẽtes se illã confiteri qui
net reclamãdo ad octisionẽ ductus est:
et tamꝙͣ agnus nõ aperuit os suũ. Ipĩ
quoqz tamꝙͣ grex dñicus ouiũ lamai¬
ris et tãqm̃ aib irruẽtibus lupis passist̃
Operta est terra ista protũbẽtibus ĩmor¬
tem corporibus piorũ flucert s pretio¬
si sanguinis riuiz. Quexim quã rabies
absq bello tantã humanoꝵ corpoꝵ

Expanded text:
sententia interfici omnes decreuit et rem confici sententia interfici omnes decreuit et rem confici circumfusis militum agminibus iubet. qui cum missi ad beatissimam legionem uenissent. stringunt in sanctos impium ferrum mori non recusantes uitae amore. caedebantur itaque passim gladiis non reclamantes saltim aut repugnantes, sed depositis armis ceruices persecutoribus praebentes et iugulum percussoribus uel intectum corpus offerentes. non uel ipsa suorum multitudine, non armorum munitione elati sunt, ut ferro conarentur adserere iustitiae causam, sed hoc solum reminiscentes se illum confiteri qui nec reclamando ad occissionem ductus est et tamquam agnus non aperuit os suum, ipsi quoque tamquam grex dominicus ouium laniari se tamquam ab inruentibus lupis passi sunt. operta est terra illic procumbentibus in mortem corporibus piorum, fluxerunt pretiosi sanguinis riui. quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum
Abbreviated transcription (Latin):
Didemus labor periculoꝵ q nostroꝵ sõ¬
cies. nobis quoqz quoꝵ sanguine asper
militonũ mortes et fratrũ funera nõ fle¬
uiniuis nõ doluimus. sed pocius laudaui¬
mus et gaudio prosecuti sumus quis dig¬
in habiti essent pati pro dño deo eoꝵ¬
Et nũc nõ nos uel hec ultune uite neces¬
sitas in rebellionẽ coegit. Non nos aduer¬
sum te ĩperator armauit. ip̃a saltim que
fortissima est in periculis desperatio tene¬
mus. Ecte arma et nõ resistimus quis
mori quã otidere setis. et maliumus et
ĩnocẽtes ĩterire. quã noxii uuiere pre op¬
tamus. Si quid mnnos ultta statueris.
si quid ad hus uisseris si quid admoneris.
signes tormẽta fetrũ subire perati sumꝰ
xp̃ianos nos fatemur. persequi xp̃ianos
nõ possumus. C uin hec talia maximi¬
anus audisset obstinatosqz in fide xpĩ
cerueret animos biroꝵ desperans gło¬
sam coꝵ constantiã posse reuocari. Una

Expanded text:
Videmus laborum periculorumque nostrorum soVidemus laborum periculorumque nostrorum socios; nos quoque, eorum sanguine aspersue commilitonum mortes et fratrum funera non flevimus, non doluimus, sed potius laudavimus et gaudio prosecuti sumus, quia digni habiti essent pati pro domino Deo eorum. Nunc nos vel haec ultima vitae necessitas in rebellionem non cogit; non nos adversum te, imperator, armavit ipsa saltem, quae fortissima est in periculis, desperatio. Tenemus, ecce, arma et non resistimus, quia mori quam occidere sanctos maluimus et innocentes interire, quam noxii vivere preoptamus. Si quid in nos ultra statueris, si quid ad hoc iusseris, si quid admoveris, s, ignes, tormenta, ferrum, subire parati sumus. Christianos nos fatemur, persequi Christianos non possumus. Cum haec talia Maximianus audisset obstinatosque in fide Christi cerneret animos uirorum desperans gloriosam eorum constantiam posse reuocari una
Abbreviated transcription (Latin):
fimnesta cõpellimur ut hũc offendamus tibi
ut fccimus. actenus ad huc parebimus:
.Siii autẽ illi parebimius pocus quã tibi
Offerimus urãs in quẽ libet hostem manꝰ
quas sangume ĩnocentiũ cruẽtare nefas
ducinus. Dextere iste pugnare aduer¬
sum ĩpios atq ĩunicos sciunt: lamare
pios et ciues nescĩt. Ne minimus nos
pro ciubus pocius qmͣ aduersus ciues ar¬
ma sumpsisse. Pugnauimus semꝑ pro
iusticia. pro pietate. pro ĩnocentiũ salute
Hac fuerũt actenus nobis pretia peri¬
culi. Pugnauimus pro fide. quã pro
pato cõseruabinus tibi. si hanc deo nr̃o
nõ exibenius. Iurauimus. prius in
saccamiẽta diuina: iurauimus deinde in
sacramẽta regia. Michil nobis de serũdis
credas necesse est si prua prumpuus.
xp̃ĩanos ad penã per nos requiri uibes iã
tibi ex hoc alii requirendi non sũt. Habes
hic nos confitẽtes deũ ꝑatrẽ auttorẽ om¬
mũ. et fi liũ eiuis ihm̃ xp̃m deo credimꝰ¬

Expanded text:
funesta conpellimur, ut hunc offendamus, tibi, funesta conpellimur, ut hunc offendamus, tibi, ut fecimus hactenus, adhuc parebimus; sin aliter, illi parebimus potius quam tibi. offerimus nostras in quemlibet hostem manus, quas sanguine innocentium cruentare nefas ducimus. dexterae istae pugnare aduersum impios atque inimicos sciunt, laniare pios et ciues nesciunt. meminimus nos pro ciuibus potius quam aduersum ciues arma sumpsisse. pugnauimus semper pro iustitia, pro pietate, pro innocentium salute; haec fuerunt hactenus nobis, pretia periculorum. pugnauimus pro fide. quam quo pacto conseruabimus tibi, si hanc deo nostro non exhibemus ? iurauimus primum in sacramenta diuina; iurauimus deinde in sacramenta regia, nihil nobis de secundis credas necesse est,. si prima perrumpimus. Christianos ad poenam per nos requiri iubes. iam tibi ex hoc alii requirendi non sunt, habes hic nos confitentes deum patrem auctorem omnium et filium eius Iesum Christum deum credim
Abbreviated transcription (Latin):
campi doctore: et candido senatore militũ
accedebat. ex ortando singulos et monẽdo
fideliũ cõmilitonũ. et tam mr̃m exempla
ingerens: pro saccamẽto xp̃i pro diuinis
legibus si ita necessitas ferret omĩbus et
moriendũ suadebat sequẽdosqz ãmonebat
socios illos et cõtubernales suos qui iam
in cclo precesserãt. Flagrabat eñ iam tunc
in beatissinus uiris mirii glosus ardor
His itaqz prioribus siuis atq auctoribus
aĩate. maxiiano insana adhuc estuãti
mandata mittũt sicut pia ita et forcia. que
ferũtur fuisse in hoc modo. Milites sumus
ĩperator tui. sed tamẽ serui qd̵ libere confite¬
mur dci. T ibi uuliciã debenius. illi ĩnocẽ¬
tiaur ab illo stipendiũ laboris accepunus:
ab illo uite exordiũ sũpsimus. Sequi ĩpcra¬
torẽ in hoc nequaquã possimius. uit auctorẽ
negemus deũ. Otiq auctorẽ uostrũ dñm.
auctorẽ uelis nobis et tuũ. Si nõ ad tam

Expanded text:
campi doctore et Candido senatore militum campi doctore et Candido senatore militum accendebat exhortando singulos et monendo fideliumque conmilitonum etiam martyrum exempla ingerens; pro sacramento Christi, pro diuinis legibus, si ita necessitas ferret, omnibus et moriendum suadebat sequendosque admonebat socios illos et contubernales suos qui iam in caelum praecesserant; flagrabat enim iam tunc in beatissimis uiris martyrii gloriosus ardor. his itaque primoribus suis atque auctoribus animati Maximiano insania adhuc aestuanti mandata mittunt, sicut pia, ita et fortia quae feruntur fuisse in hunc modum: Milites sumus, imperator, tui, sed tamen serui, quod libere confitemur, dei. tibi militiam debemus, illi innocentiam. a te stipendium laboris accepimus, ab illo uitae exordium sumpsimus. sequi imperatorem in hoc nequaquam possumus, ut auctorem negemus deum, utique auctorem nostrum, deum auctorem uelis nolis tuum. si non in tam
Abbreviated transcription (Latin):
ciatio iterata ꝑuenit: cognitũq ab eis est
ĩuingi sibi rursũ exsecutiones prophanas.
uociferatio passim ac tumultus in castris
exoritur. ad firmantiũ nũquã se ulli in
hac tam satrilega innusteria cessures: ido
nitatis deũ colere. Extrema experiri san¬
itius esse. quã aduersũ xp̃ianã fidẽ uenire
His deinde cõpertis maximianus om̃i
belua crucientioꝵ: rursus adingentẽ seui¬
ciam reddiit. atqz ĩperat. ut iterũ decimus
eoꝵ morti detur: ceteri nichillominus ad
hec que spernent cõpellerẽtur. Quibus
iussis denuo in castra per latis segregatus
atoz percussus est. qui detimus sorte obue¬
nerat. Reliqua uero se militũ multitudo
sermone instigabatibt ĩ taul preclaro opere
per sisterent Incitamentũ tamẽ maximũ
fidei nullo tpr̃e penes sc̃m mauriciũ fuit
primicheriũ. tũc sicut traditur legionis eiꝰ
qui cũ exsuperio ut in excertitu appellant

Expanded text:
tiatio iterata peruenit cognitumque ab eis est tiatio iterata peruenit cognitumque ab eis est iniungi sibi rursum exsecutiones profanas, uociferatio - passim ac tumultus in castris exoritur adfirmantium numquam se ulli in haec tam sacrilega ministeria cessuros, idolnitatis deum colere; extrema experiri satius esse quam aduersum Christianam fidem uenire. his deinde conpertis Maximianus omni belua . cruentior rursus ad ingenii sui saeuitiam redit atque imperat, ut iterum decimus eorum morti detur et ceteri nihilo minus ad haec quae spernerent conpellerentur. quibus iussis denuo in castra perlatis segregatus atque percussus est qui decimus sorte obuenerat; reliqua uero se militum multitudo mutuo sermone instigabat, ut in tam praeclaro opere persisteret. Incitamentum tamen maximum fidei in illo tempore penes sanctum Mauricium fuit primicerium tunc, sicut traditur, legionis eius qui cum Exuperio, ut in exercitu appellant,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed prins michi quã reliqua cõmemiorẽ
situs loci istins relatione inserendus ui¬
detur. Tocus hic sexagĩta ferme mililius
a genauense urbe ab est. quat uordecun
uero milibus distãs a capite limãm la¬
cu quod infuit iordanus. Locus iste inter
alpina iuga in ualle situs est. ad quẽ per¬
gentibus difficili transitu asperũ atqz ar¬
uum iter panditur. In festus nãq roda¬
nus saxis montibus radicibz uix per¬
uium uiãtibus aggerẽ relinquid. Et¬
uictis transmissisq angustiarũ faucib
subito nec exiguus inter montiũ rupes
campus aperitur. In loc legio scã cõsede¬
rat. Igitur sicut supra diximus cognito
maxumanus thebeoꝵ responso precipiti
ira feruidus obnelecta ĩperia: decimũ
excadẽ legione gladio feriri iubet. quo
facilius ceteri regiis preceptis ferriti
metu cederent. Rex integratisqz mãda¬
tis cdicit. ut reliqui in persecutione xp̃ia¬
noꝵ cogantur. Obi uero ad thebeos denũ¬

Expanded text:
sed mihi priusquam reliqua conmemorem, sed mihi priusquam reliqua conmemorem, situs loci eius relationi inserendus uidetur. Agaunus sexaginta ferme milibus a Genauensi urbe abest, quattuordecim uero milibus distat a capite Lemanni lacus quem influit Rhodanus. locus ipse iam inter Alpina iuga in ualle situs est ad quem pergentibus difficili transitu asperum atque artum iter panditur. infestus namque Rhodanus saxosi montis radicibus uix peruium uiantibus aggerem reliquit. euictis transmissisque angustiarum faucibus subito nec exiguus inter montium rupes campus aperitur. in hoc legio sancta consederat. igitur, sicut supra diximus, cognito Maximianus Thebaeorum responso praecipiti ira feruidus ob neglecta imperia decimum quemque ex eadem legione gladio feriri iubet, quo facilius ceteri regiis praeceptis territi metu cederent, redintegratisque mandatis edicit ut reliqui in persecutionem Christianorum cogantur. ubi uero ad Thebaeos denun
Abbreviated transcription (Latin):
uel ad supplicia uel ad nectm rapiebã¬
tur. ac uelut bacatione barbaris data.
prorsus ni religionẽ arma cõmouerãt
Erat eodẽ tpr̃e in exercitu legio militũ¬
uenerãt. Diri in rebus bellicis strenui
et uirtute nobiles. sed nobiliores ĩ fide
Erga imperatorẽ fortitudine. erga
xp̃m deuotione certabant. Enuãglici
precepti. etiã sub armis nõ ĩmeniores.
reddebãt que dei erant des et que cesaris
tesari restituebant᷑. Itaq cũ et hii sicut
ceteris militũ ad ꝑtrahendam xp̃ianoꝵ
multitudinẽ destinarẽtur. soli crudelita¬
tis inuusteriũ detractare ausi sũt. aiss
huiusmodi preceptis. se obtemꝑtaturos
negant. Maximianus nõ longe abe¬
rat. nõ se circa octo dierũ. itinera fessus
tencbat᷑ Obi cũ ei per nũcios delatũ esset
legionẽ hanc aduersus mãdata regia re¬
bellem in his angustiis substetisse: in fu¬
rorẽ instinctũ indignationis exarsit.

Expanded text:
vel ad supplicia, vel ad necem rapiebanvel ad supplicia, vel ad necem rapiebantur: ac velut vacatione barbaris gentibus data, prorsus in religionem arma commoverat. Erat eodem tempore in exercitu legio milituti, viri in rebus bellicet uirtute nobiles, sed nobiliores fide; erga imperatorem fortitudine, erga Christum deuotione certabant. euangelici praecepti etiam sub annis non inmemores reddebant quae dei erant deo, et quae Caesaris aesari restituebant. itaque cum et hi sicut ceteri militum ad pertrahendam Christianorum multitudinem destinarentur, soli crudelitatis ministerium detrectare ausi sunt atque huius modi praeceptis se obtemperaturos negant. Maximianus non longe aberat; nam se circa Octodorum itinere fessus tenebat, ubi cum ei per nuntios delatum esset legionem hanc aduersum mandata regia rebellem in Agaunensibus angustiis substitisse, in furorem instinctu indignationis exarsit.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ glorioso sanguine
illustrant pro honore
gestoꝵ stilo explica¬
mus. E a itaqz fide qua ad nos martirii
ordo ꝑuenit. Nam per sucte. dentiũ re¬
lationẽ rei geste memoriã nondũ iter¬
cepit. obliuio. Et si pro nrͣribus singu¬
lis loca singula que eos possident. uel
singule urbes insignes habentur: nec
tia sacer ille agaunentiũ locus. in quo
tot pro xp̃o mrͣm mulia ferro cesa ferũ¬
tur. Nunt iam ipam beatissime passio¬
ius causã loquaniur. Sub maxumanõ
qui romane rei publice cũ diodetiano
collega ĩperium tenuit. per diuersas fere
prouĩtias lamati aut interfecti sũt. mar¬
tyrũ ppłi. Ddem nãq maximianus. sic
auaricia libidine. crudelitate. ceterisq
biciis obsessus fuerat. ut etiã execrãdis
gentiliũ ritibus deditus. etiã erga deũ
celi prophanus. impictatẽ suã ad extĩ¬
guendũ xpĩanitatis nomẽ armaucrat
Si qui tũc ueri dei cultũ profiteri au¬
debant sparsis usqz qmͣ militũ turmis.

Expanded text:
num glorioso sanguine inlustrant pro honore gestorum stilo explicamus, ea utique fide qua ad nos martyrii ordo peruenit. nam per succedentium relationem rei gestae memoriam nondum intercepit obliuio, etsi pro martyribus singulis loca singula quae eos possident uel singulae urbes insignes habentur, nec tia sacer ille Agaunensium locus in quo tot pro Christo martyrum milia ferro caesa referuntur? nunc iam ipsam beatissimae passionis causam loquamur. Sub qui Romanae reipublicae cum Diocletiano collega imperium tenuit, per diversas fere provincias laniati, aut interfecti sunt martyrum populi. Idem namque Maximianus, sicut avaritia, libidine, crudelitate, caeterisque vitiis obsessus furebat; ita etiam exsecrandis gentilium ritibus deditus, et erga Deum coeli profanus, impietatem suam ad exstinguendum Christianitatis nomen armaverat. Si qui tunc Dei veri cultum profiteri audebant, sparsis usquequaque militum turmis,
Abbreviated transcription (Latin):
gracia. totã incanduerat diuinus
amor: ita ut in ea nichil esset qd mũda¬
nus uiolaret affectus sed ardor cõtinu¬
us: et ebrietas ꝑfusi amoris. Nam
et si xpũs. ab om̃ĩbus est amandus
ex toto corde. ex tota aĩa. atqz ex tota
uirtute querẽdus: maxime tamẽ ab
ea ardentius. cuius et dñs erat et

Expanded text:
gratia: quam totam incanduerat divinus amor: ita ut in ea nihil esset, mundanus quod violaret affectus, sed ardor continuus, et ebrietas perfusi amoris. Nam et Christus ab hominibus est amandus, ex toto corde, et ex tota anima, atque ex tota virtute quaerendus: maxime tamen ab ea ardentius, cujus et Dominus erat, et