comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
be asiȩ collocatum. xp̃i postea recepisse
sermonẽ. Unde ad colosenses ut supͣ dixi-¬
mꝰ scribit᷑. Salutat uos epafras qui ẽ ex
uobis & seruus xp̃i: semꝑ sollicitꝰ pro
uobis in orationibꝰ. hoc si se ita habet . .
aris tarchus qui concaptiuus eiꝰ in ead̾e
cti in uallem hanc adducti sunt lacri
quod hic additũ ẽ in xp̃o iñu. possumꝰ
dici. Aut certe ita quod nobilis ipse sit
in apłis ut andronicꝰ s. iulia: de quibꝰ
nicum & iuliam cognatos & conca¬
ptiuos meos qui sunt nobiles in apłis:
qui & ante me fuerunt in xp̃o. hȩc de
epafra. Cȩterum cooꝑatorẽ euangłii ꝙ
uinculoꝵ suoꝵ. cũ ad philemonẽ epłam
scriberet marcũ ponit. quem puto ȩuan¬
głii conditorẽ: & aristarcũ cuiꝰ sup̃ fecimꝰ
mentionẽ: & demã de qͦ in alio loco que¬
rit᷑ demas me dereliqͥt. diligens prȩsens
scłm. & abiit thessalonicã: & lucã medi¬
cũ. qui ȩuangłm & actus apłoꝵ ȩccłus¬

Expanded text:
be Asiae collocatum, Christi postea recipere be Asiae collocatum, Christi postea recipere sermonem. 763 Unde ad Colossenses, ut supra diximus, scribitur: Salutat vos Epaphras qui est ex vobis, servus Christi, semper sollicitus pro vobis in orationibus . Hoc si se ita habeat, et Aristarchus qui concaptivus ejus in eademcti, in vallem hanc adducti  Al. deducquod hic additum est in Christo Jesu, possumus dici. Aut certe ita, quod nobilis et ipse sit in apostolis, ut Andronicus et Julia, de quibusnicum, et Juliam cognatos, et concaptivos meos, qui sunt nobiles in apostolis, qui et ante me fuerunt in Christo JeEpaphra. Caeterum cooperatores Evangelii et vinculorum suorum, cum ad Philemonem epistolam scriberet, Marcum ponit, quem puto Evangelii conditorem, et Aristarchum cujus supra fecimus mentionem, et Demam, de quo in alio loco queritur: Demas me dereliquit, diligens praesens saeculum, et abiit Thessalonicam. Et Lucam medicum, qui Evangelium et Actus Apo
Abbreviated transcription (Latin):
archippo. Uide ministeriũ qͦd accepisti
in dño. ut illud impleas: & memores
estote uinculoꝵ meoꝵ Si autẽ ex eo
aliqͥs ñ putat parit̾ scriptas. quod ad
colosenses pauca sint nomina quȩ hic
ñ ferant᷑ asscripta: sciat ñ om̃s om̃ibus
aut amicos ẽẽ aut notos. & aliud eẽ pri¬
uatã ad unũ hominẽ. aliud publicã ad
uniu̾sam ȩccł̃iam epłam fieri. Salutat te¬
gͦ inquit epafras concaptiuus m̃s in xp̃o
iñm. Qui sit epafras concaptiuus pauli:
tałe fabulam accepimꝰ. Aiunt parentes
pauli apłi de egischalis regione fuisse
rentum conditionẽ adolescentulũ pau-¬
lũ secutũ: q. sic posse stare illud quod de
se ipse testat᷑. Hebrei sunt : &. ego. Israheli¬
tȩ sunt: &: ego. Semen abrahȩ sunt: s ego.
Et rursũ alibi. Hebreus ex hebreis: & cȩ¬
tera quȩ illum iudȩũ magis indicant ꝙͣ
tharsensem. Qđ si ita ẽ: possumꝰ &. epafrã
illo tempore captum suspicari quo captꝰ
ẽ paulus. & cũ parentibꝰ suis in colosi ur-¬

Expanded text:
erium quod accepisti in Domino, ut illud impleas ; et: Memores estote vinculorum meorum . Si autem ex eo aliquis non putat pariter scriptas, quod ad Colossenses pauca sint nomina quae hic non ferantur ascripta: sciat non omnes omnibus aut amicos esse, aut notos, et aliud esse privatam ad unum hominem, aliud publicam ad universam Ecclesiam epistolam fieri. Salutat te, inquit, Epaphras concaptivus meus in Christo Jesu. Quis sit Epaphras concaptivus Pauli, talem fabulam accepimus: Aiunt parentes apostoli Pauli de Gyscalis regione fuisse rentum conditionem adolescentulum Paulum secutum. Et sic posse stare illud quod de se ipse testatur: Hebraei sunt, et ego: Israelitae sunt, et ego: semen Abrahae sunt, et ego . Et rursum alibi: Hebraeus ex Hebraeis : et caetera quae illum Judaeum magis indicant quam Tharsensem. Quod si ita est, possumus et Epaphram illo tempore captum suspicari, quo captus est Paulus: et cum parentibus suis in Colossis ur
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ scđm hebreos payrus admirabilis.
timotheus beneficus: philemon mire
donatꝰ. siue os panis. ab ore ñ ab osse.
appia continens aut libertas: archippꝰ
longitudo oꝑis: honesimꝰ respondens.
epafras frugifer & uidens. siue suc crescens:
marcus sublimis mandato: aristarchus
mons oꝑis amplioris: demas silens. lucas
ipse consurgens. Quȩ nomina si uixta in-¬
terp̃tationẽ suã uolueris intelligere. ñ ẽ
difficile ãmirabilẽ atq beneficũ p̃cipue
ad eũ scrib̾e cui uniu̾sa concessa sint uitia.
ut os pateat ad cȩlestẽ panẽ: deinde ad
autẽ ꝓeo qͥ respondeat testimonio suo.
necñ eũ cui spetialit̾ epła dedicat᷑ saluta
ri ub̾tate crescente & eo qui factus ẽ per
mandata sublimior: illoq qui ꝑ maiora
oꝑa in montẽ usq suc creuerit. ab eo qͦq
qͥ posuit custodiã ori suo. & ostiũ muni¬
tũ labiis suis. Qͥ ic circo forsitan tacuit.
qr ad modicũ apłm dereliquerat. &. ad

Expanded text:
tem secundum Hebraeos, Paulus, admirabilis; Timotheus, beneficus: Philemon, mire donatus, sive os panis, ab ore, non ab osse; Appia, continens, aut, libertas; Archippus, longitudo operis; Onesimus, respondens; Epaphras, frugifer, et, videns, sive, succrescens; Marcus, sublimis mandato; Aristarchus, mons operis amplioris; Demas, silens; Lucas, ipse consurgens. Quae omnia, si juxta interpretationem suam voluerimus intelligere, non est difficile admirabilem, atque beneficum praecipue ad eum scribere, cui universa concessa sunt vitia, et os ejus pateat ad coelestem panem. Deinde ad autem pro eo, qui respondeat testimonio suo, necnon eum, cui specialiter Epistola dedicatur, salutari ab ubertate crescente. Et eo, qui factus sit per mandata sublimior, illoque, qui per majora opera in montem usque succreverit, ab eo quoque, qui posuit custodiam ori suo, et ostium munitum labiis suis: qui idcirco forsitan tacuit, quia ad modicum Apostolum dereliquerat. Et ad
Abbreviated transcription (Latin):
brȩ contrariȩ scĩtati. Quis putas
e nobis ꝓbandi nomismatis calli¬
dus trapezeta. non errabit in discre¬
tione scõꝵ: Qui cum in dm̃ & in scõs
eiꝰ ȩqualem caritatẽ habuerit &. fidẽ.
ipsius fidei cõmunicationẽ debet
habere non disparem: ut sicut cre¬
dit & diligit. ita dilectionẽ suã &
fidẽ opere consũmet. Unde ait. Eui¬
dens fiat in agnitionẽ om̃is boni:
siue ut in greco meliꝰ habet efficax.

Expanded text:
brae contrariae sanctitati. Quis putas brae contrariae sanctitati. Quis putas e nobis probandis numismatibus callidus trapezita, non errabit in discretione sanctorum? Qui cum in Deum vel in sanctos ejus aequalem charitatem habuerit, et fidem, ipsius fidei communicationem debet habere non disparem: ut sicut credit et diligit, ita dilectionem suam et fidem opere consumat. Unde ait: Evidens fiat in agnitione omnis boni; sive ut in
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs ds ur̃. Eadem sc̃itas ser¬
uis debetur & dño: & scĩficans qͥppe
& scĩficati ex uno om̃s. Non putemꝰ
leuem philemonis p̃dicationẽ: si
eandẽ fidem habeat in scõs. qũa in
dm̃. Qui credit dm̃ scm eẽ: utiq ñ
errat. Qd siqͥs hominẽ qui sc̃s ñ est sc̃m ẽẽ
crediderit. ꝙ dĩ eũ iunxerit sotietati: xp̃m
inolat. cuiꝰ corꝑis omnes mẽbra sumꝰ. Qui di¬
cit inqͥt iustũ iniustũ. & inustũ iustũ: abho¬
minabilis uterq apud dm̃. Simi¬
liter qui scm̃ dicit ẽẽ non sc̃m. &. rur¬
sum non sc̃m asserit scm̃: abomina
Qui in xp̃i corpore errat q labit᷑.
asserens membrũ eiꝰ uel scm̃ esse cũ
non sit. uel non scm̃ esse cũ sc̃m sit:
uide quali crimini obnoxius fiat.
Uȩ ait isaias. qui dicunt dulce
amarũ. &. amarũ dulce. ponen¬
tes tenebras lucem. & lucem tene¬
bras. Dulcẽ puto ẽẽ scĩmoniã: ama¬
rũ quod scĩmoniȩ contrariũ ẽ. Eque
lux scĩmonia intelligi potest. tene¬

Expanded text:
inus Deus vester . Eadem sanctitas servis debetur et Domino: et sanctificans quippe et sanctificati ex uno omnes. Non putemus levem Philemonis praedicationem, si eamdem fidem habeat in sanctos quam et in Deum. Qui credit Deum sanctum esse, utique non errat. crediderit, et Dei eum junxerit societati, Christum violat, cujus corporis omnes membra sumus. Qui dicit, inquit, justum injustum, et injustum justum, abominabilis uterque apud Deum est : similiter qui sanctum dicit esse non sanctum, et rursum non sanctum, asserit sanctum, abominabQui in Christi corpore errat et labitur, asserens membrum ejus vel sanctum esse, cum non sit: vel non sanctum esse, cum sanctum sit, vide quali crimine obnoxius fiat: Vae, ait Isaias, qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce: ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras . Dulce, puto esse sanctimoniam: amarum, quod sanctimoniae contrarium est; aeque lux sanctimonia intelligi potest, tene
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit. Hȩc &. cȩtera quȩ scripta¬
de scĩs sunt. nisi quis untuersa cre-¬
diderit. in dm̃ scoꝵ credere non ua-¬
lebit. nec ad duci ad fidem ueteris
testamenti. nisi quȩcũq de patriar¬
chis & ꝓpħis .&. aliis in signibus
uiris. narrat hẏstoria comꝓbarit.
ut ex fide legis ad fidem ueniat ȩuan-¬
głii.&. iustitia di in eo reuelet᷑ ex
fide in fidẽ. sicut scriptum ẽ. Iustus
autẽ ex fide uiuit. Prȩcipit᷑ ꝙ in

Expanded text:
suscitavit. Haec et caetera quae de sanctsuscitavit. Haec et caetera quae de sanctis scripta sunt, nisi quis universa crediderit, in Deum sanctorum credere non valebit: nec adduci ad fidem veteris Testamenti, nisi quaecumque de patriarchis et prophetis, et aliis insignibus viris narrat historia, comprobarit: ut ex fide Legis, ad fidem veniat Evangelii, et justitia Dei in eo reveletur ex fide in fidem, sicut scriptum est: Justus au
Abbreviated transcription (Latin):
dico. tale ẽ. Credit quispiam in con¬
ditorem dm̃. non potest credere nisi
prius crediderit de sc̃is eus uera ẽẽ
quȩ scripta sunt: adam a dõ plasma-¬
tum: euam ex costa illiꝰ & latere fa-¬
bricatam. enoch translatũ. Noe nau¬
frago solum orbe seruatum: qͦd primꝰ
abraham de terra sua & de cogna-¬
tione iussus exire. circumcisionẽ qũa
insignum futurȩ ꝓlis acceperat.
posteris dereliquit: quod ysaac obla¬
tus uictima sit. q. ꝓ illo aries immo¬
lat᷑us. coronatus q sentibꝰ. passionẽ
dñi deformarit: quod moyses &
aaron decem plagis egyptũ affuxe-¬
rint. qͦd adiesu filii naue preces ste¬
terit sol in gabaon. & luna in ualle
ailom. Longum ẽ uniu̾sa iudicũ
gesta ꝑcurrere: & totam fabulã sam¬
son ad ueri solis. hoc quippe nomen
eius sonat. trahere sacramentũ. Ad
tempore messis obsequente samuhele.
pluuiȩ de cęlo flumina repente mana
lias igneo raptus ẽ curru. &. heliseuᷤᷤ
sp̃u duplicato mortuus mortuum

Expanded text:
dit  Al. credit quispiam in conditorem Deum: non potest credere, nisi prius crediderit, de sanctis ejus vera esse quae scripta sunt: Adam a Deo plasmatum, Evam ex costa illius, et latere fabricatam, Enoch translatum, Noe naufrago solum orbe servatum: quod primus Abraham de terra sua, et cognatione jussus exire, circumcisionem quam in signum futurae prolis acceperat, posteris dereliquit: quod Isaac oblatus victima sit, et pro illo aries immolatus, coronatusque sentibus, passionem Domini deformarit: quod Moyses et Aaron decem plagis Aegyptum afflixerint: quod ad vocem Jesu filii Nave precesque steterit sol in Gabaon, et luna in valle Ailon. Longum est universa Judicum gesta percurrere: et totam Samson fabulam, ad veri solis hoc quippe nomen ejus sonat trahere sacramentum. Ad tempore messis, obsecrante Samuele, pluviae de coelo, et flumina repente manarlias igneo raptus est curru, et Elisaeus spiritu duplici mortuus mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ qũa habes in dño ĩu q in om̃s
scõs eius & fidem qũa habes in dño
iÑu & in om̃s scõs eiꝰ. Ad ex positio¬
nẽ huiꝰ loci. de exodo sumamꝰ exem¬
plum. Credidit popłs do. & moysi
seruo eius. Una atq eadem creduli¬
non solum in moyse. sed in om̃ibꝰ scĩs
recipere non queat. nisi credat & in scõs
eiꝰ. Non est enim in dm̃ ꝑfecta dile-¬
ctio &. fides: quȩ in ministros eiꝰ odio

Expanded text:
 in omnes sanctos ejus: et fidem, quam habes in Domino Jesu, et in omnes sanctos ejus. Ad expositionem hujus loci de Exodo sumamus exemplum: Credidit populus Deo et Moysi servo ejus . Una atque eadem credulinon solum in Moyse, sed in omnibus sanctter ejus fidem recipere non queat, nisi credat et in sanctos ejus. Non est enim in Deum perfecta dilectio et fides, quae in ministros ejus odi
Abbreviated transcription (Latin):
scłari. sed in xp̃i passionibꝰ głatur: tali
q. ad galathas epłam sermone conclu¬
dens. De cȩdero nemo michi molestus
sit. Ego enim stigmata dñi uĩu xp̃i
qͥ ꝓ xp̃i nomine fundit᷑. Scribit igitur
ad philemonẽ Romȩ uinctus in carcere:
quo tempore mͥ uident᷑ ad philippen¬
ses. colosenses & ephesios epłȩ esse di¬
ctatȩ. Ad philippenses illa ex causa.
primum quod cum solo timotheo scti¬
bit quod & in hac epła facit: de hinc
quod uincula sua manifesta dicit
facta ꝓ xp̃o. in omni p̃torio. Quid sit
autẽ prȩtorium. ipsiꝰ epłȩ fine signi¬
ficat. Salutant uos om̃s scĩ: maxime
autẽ qui de cęsaris domo sunt. Acęsa¬
re missus in carcerẽ. notior familiȩ eiꝰ
factus. ꝑsecutoris domũ. xp̃i fecit
ȩccłam. Deinde ait. Quidam
autẽ ex contentione xp̃m annunti-¬
ant non sincere: existimantes p̾ssurã
se suscitare uinculis meis. Porro &.
ad colosenses principium simile. Pay¬

Expanded text:
saeculari, sed in Christi passionibus gloriatur. Tali saeculari, sed in Christi passionibus gloriatur. Tali et ad Galatas Epistolam sermone concludens: De caetero, ait, nemo mihi molestus sit: ego enim stigmata Domini nostri Jqui pro Christi nomine funditur. Scribit igitur ad Philemonem Romae vinctus in carcere, quo tempore mihi videntur ad Philippenses, Colossenses, et Ephesios Epctatae. Ad Philippenses illa ex causa primum , quod cum solo Timotheo scribit, quod in hac epistola facit. Dehinc quod vincula sua manifesta dicit facta pro Christo in omni praetorio. Quod sit autem praetorium in ipsius epistolae fine significat, Salutant vos omnes sancti, maxime autem qui de Caesaris domo sunt. A Caesare missus in carcerem, notior familiae ejus factus, persecutoris domum, Christi fecit Ecclesiam. Deinde ait: Quidam autem ex contentione Christum annuntiant, non sincere existimantes pressuram se suscitare vinculis meis . Porro et ad Colossenses principium simile. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
onem gentium missus. a primo ȩccłiȩ
spolio ꝓconsule sergio paulo uictoriȩ
suȩ trophea retulit. erexitq uexillum
ut paulus diceret᷑ ẽ saulo. Si autẽ in
terp̃tatio nominis quęxit᷑: paulus
in hebreo mirabilem sonat. Reuera
mirũ: ut post saul qui interp̃tat᷑ ex¬
petitus. eo quod ad uexandam ȩccł̃iã
fuisset a diabolo postulatꝰ de ꝑsecutore
uas fieret electionis. Dlus forsitan ꝙͣ
oportuit: sed necessariȩ disputatũ est.
Quod autẽ sequit᷑ uinctus uĩu xp̃i:
in nulla ȩpła hoc cognomine ususẽ.
licet in corpore ȩpłarum ad ephesioᷤ
uidelicet & philippenses & colosenses.
bant᷑ quippe apłi quod digni fuerant
ꝓ nomine uĩu xp̃i contumeliã pati. sed
necessaria auctoritas uinculoꝵ. Ro¬
gaturus ꝓ onesimo: talis rogare debuit.
qui posset impetrare quod posceret. Felix
nimirum. qui ñ in sapientia. ñ indi-¬
uitiis. non in eloquentia & potentia

Expanded text:
onem gentium missus, a primo Ecclesiae onem gentium missus, a primo Ecclesiae spolio proconsule Sergio Paulo, victoriae suae trophaea retulit, erexitque vexillum, ut Paulus diceretur e Saulo. Si autem et interpretatio nominis quaeritur, Paulus in Hebraeo, mirabilem sonat. Revera mirum, ut post Saul, qui interpretatur, expetitus, eo quod ad vexandum Ecclesiam, fuisset a diabolo postulatus, de persecutore vas fieret electionis. Plus forte quam oportuit, sed necessarie disputatum est. Quod autem sequitur, vinctus Jesu Christi, in nulla Epistola hoc cognomine usus est, licet in corpore Epistolarum, ad Ephesios videlicet et Philippenses, et Colossenses, bantur quippe apostoli, quod digni fuerant pro nomine Jesu Christi contumeliam pati ; sed necessaria auctoritas vinculorum. Rogaturus pro Onesimo, talis rogare debuit, qui posset impetrare quod posceret. Felix nimirum qui non in sapientia, non in divitiis, non in eloquentia et potentia
Abbreviated transcription (Latin):
magum pseudo ꝓpħam nomine barie-
u. cũ ꝓ consule sergio paulo uiro pru¬
dente. Qui accitis barnaba & paulo.
Sergium deprauante: saulus. ait scri¬
ptura qui & paulus repletus sp̃u
scõ. intuens in eum dixit. O plene
om̃i dolo & om̃i fallacia fili diaboli
inimicȩ om̃is iustitiȩ: ñ desinis sub¬
uertere uias dñi rectas: Et nunc ecce
manꝰ dñi suꝑ te: & eris cȩcus non ui-¬
dens solem usq ad tempus. Confestĩq
cecidit in eum caligo &. tenebrȩ: &.
circũiens quȩrebat qͥ ei manꝰ daret.
Tunc ꝓconsul cũ uidisset factũ. credi
cũ a papho nauigassent paulus & qui
cum eo erant: uenerunt ꝑgen pam¬
primũ pauli nomen acceꝑit. Ut enim¬
scipio subiecta affrica. affricani sibi
nomen assumpsit. &. metellus creta
insula subiugata. insigne cretici suȩ
familiȩ reportauit. ꝙ imꝑatores nc̃
usq romani ex subiectis gentibus
ad iaben nici. Part̾ici. farmartici nun-¬
cupantur: ita & saulus ad predicati¬

Expanded text:
magummagumu, cum proconsule Sergio Paulo viro prudente. Qui accitis Barnaba et Saulo Sergium depravante, Saulus ait Scriptura qui et Paulus, repletus Spiritu sancto, intuens in eum dixit: O plene omni dolo, et omni fallacia, fili diaboli, inimice omnis justitiae, non desinis subvertere vias Domini rectas? Et nunc ecce manus Domini super te, et eris caecus, non videns solem usque ad tempus. Confestimque cecidit in eum caligo et tenebrae, et circuiens quaerebat qui ei manus daret. Tunc proconsul, cum vidisset factum, ccum a Papho navigassent, Paulus et qui cum illo erant venerunt Pergen Pamprimum Pauli nomen acceScipio, subjecta 747 Africa, Africani sibi nomen assumpsit: et Metellus, Creta insula subjugata, insigne Cretici suae familiae reportavit: et Imperatores nunc usque Romani ex subjectis gentibus, Adiabenici, Parthici, Sarmatici nuncupantur: ita et Saulus ad praedicati
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a lingua ac sermone dicatur. Quȩ
diceret᷑. di ussione ꝑfectum ẽ: ut ex sa¬
rai sarȩ uocabulum fieret. ȩque dĩ imꝑi¬
um fuit. Et ut ad nouum instrumen¬
tum ueniam: ut symon peta nomen
acciperet .&. filii rebedei banereem hoc
ẽ filii tonitru uocarent᷑. dñi nr̃i it̃u¬
saulo paurus dictus sit: nulla scriptu¬
ra cõmemorat. Audacter itaq faciã
sed forte uere: de actibꝰ apłoꝵ suspitio¬
nes affirmans meas. Legimus in eis
quod sc̃s sp̃s antiochiȩ dixerit. Sepa¬
rate michi barnaban & saulum. in
opus quo assumpsi eos. Tunc ieuinan¬
tes & orantes imponentesq eis manꝰ:
dimiserunt illos. Qui cũ seleutiam
syriȩ descendissent. & nauigantes¬
ad salaminã eypri quȩ nunc constan-¬
tia dicit᷑ ꝑuenissent. haberentq secum
in ministerio ioħem ꝓpter qũȩ postea
ȩdificatorium ȩccłiȩ uirgium concita¬
tum ẽ. &. om̃i infula ꝑagrata papħu
usq uenissent: inuenerunt quendam

Expanded text:
nostra lingua ac sermone dicatur. Quaernostra lingua ac sermone dicatur. Quaerdiceretur, Dei jussione perfectum est : ut ex Sarai, Sarae vocabulum fieret, aeque Dei imperium fuit. Et ut ad novum Instrumentum veniam, ut Simon, Petri nomen acciperet : et filii Zebedaei, BANE REEM  , hoc est, filii tonitrui vocarentur, Domini Saulo Paulus dictus sit, nulla Scriptura memorat. Audacter itaque faciam, sed forte vere de Actibus Apostolorum suspiciones meas affirmans. Legimus in eis, quod sanctus Spiritus Antiochiae dixerit: Separate mihi Barnabam et Saulum, in opus ad quod assumpsi eos. Tunc jejunantes et orantes, imponentesque eis manus, dimiserunt illos . Qui cum Seleuciam Syriae descendissent, et navigantes Salaminam Cypri, quae nunc Constantia dicitur, pervenissent, haberentque secum in ministerio Joannem propter quem postea aedificatorium Ecclesiae jurgium concitatum est et omni insula peragrata, Paphum usque venissent, invenerunt quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
Prȩpostero ordine atq ꝑuerso:
in epłas pauli dictari a me uobis
placuit. Nam cum id crebro o
paula .&. eustochium peteretis ut
facerem. & ego obnixe recusarem
in numero uersuum. ita sensu qͦq
&. ordine uidebatur extrema. ut dis¬
sererẽ coegistis. Rem itaq pͥncipii
in fine tẽptabo: & quod aliꝰ in exor¬
dio statim apłi quȩxeret. quare.
aut quo tempore. uł quo nomi-¬
nante e saulo pauli nom̃ acceꝑit
hoc ego nẽ facere cõpellor. ne mu¬
tum quidẽ ut dicitur. ante hanc
diem in ea facere ausus Neq uͦ
putandum ẽ ut a simplicioribꝰ
latinis legit᷑ saulum ante dictum ẽẽ
&. non saul: quia &. de tribu beniamin
erat. in qua hoc nomen familiariꝰ ha¬
bebat᷑. Siquidem & ille saul rex uideȩ
ꝑsecutor dauid: de tribu beniamin fuit.
Quod autẽ a nobis saulus dicitur. ñ
mirum ẽ hebrea nomina ad similitu¬
dinẽ grecoꝵ &. Romanoꝵ casuum dedi¬
nari: ut sicut ꝓ ioseph iosephus. ꝓ ia¬
cob iacobꝰ. ita ꝓ saul quoq saulus in

Expanded text:
Praepostero ordine atque perverso, in Epistolas Pauli dictari a me vobis placuit. Nam cum id crebro, o Paula et Eustochium, peteretis ut facerem; et ego obnixe ne facerem ut numero versuum, ita sensu quoque et ordine videbatur extrema, ut dissererem coegistis. Rem itaque principii in fine tentabo, et quod alius in exordio statim Apostoli quaereret, quare, aut quo tempore, vel quo cognominante, e Saulo Pauli nomen acceperit, hoc ego nunc facere compellor: ne mu quidem, ut dicitur, ante hanc diem in eum facere ausus. Neque vero putandum est, ut a simplicioribus Latinis legitur, Saulum ante dictum esse, et non Saul: quia et de tribu Benjamin erat, in qua hoc nomen familiarius habebatur. Siquidem et ille Saul, rex Judaeae, persecutor David, de tribu Benjamin fuit. Quod autem Saulus a nobis dicitur, non mirum est Hebraea nomina ad similitudinem Graecorum et Romanorum casuum declinari, ut sicut pro Joseph, Josephus: pro Jacob, Jacobus: ita pro Saul quoque, Saulus in
Abbreviated transcription (Latin):
esse quia xp̃i ẽ: ut quicquid boni
& in philemone laudat᷑. q& de apłoꝵ
exemplo sumitur. inde bonum sit
quia de xp̃i fonte ducatyr.
Aydium enim magnũ habuimꝰ &̾
consolationẽ in caritate dua: quia
uiscera scõꝵ requieuerunt ꝑte fr̃.
lenius inculcat ꝙ docet. quare dire¬
rit: grãs ago dõ meo semꝑ memoriã
tui faciens in orationibꝰ meis. Dignũ
siquidem erat grãs agere do super
caritate philemonis: qui internũ
cordis affectum &. ꝓfundos animi
scõꝵ recessus suscipiendo refecerat. Et
hoc idioma apłicum est: ut semꝑ ui¬
scera uocet. uolens plenam mentis
ostendere caritatẽ. Unde gaudens cũ
gaudentibꝰ. &. cũ his qui requieuerant
refectum esse se credens: habet lȩtitiã
non transitoriam & leuẽ. & quȩ for-¬
tuitu possit accidere. sed magnã &
ꝓut erat in philemone caritas emi-¬
nentẽ. Qũa augebat consolatio: suꝑ
philemonis caritate descendens ple-¬

Expanded text:
esse, quia Christi est, ut quidqesse, quia Christi est, ut quidq in Philemone laudatur, et de apostolorum exemplo sumitur; inde bonum sit, quia de Christi fonte ducitur. Gaudium enim magnum habui et consolationem in charitate tua, quia viscera sanctorum requieverunt per te, frater. Plenius inculcat et docet, quare dixerit: Gratias ago Deo meo, semper memoriam tui faciens in orationibus meis. Dignum siquidem erat agere gratias Deo super charitate Philemonis, qui internum cordis affectum, et profundos animi sanctorum recessus suscipiendo refecerat. Et hoc idioma apostolicum est; ut semper viscera vocet, volens plenam mentis ostendere charitatem. Unde gaudens cum gaudentibus, et cum his qui requieverant, se refectum esse credens: 755 habet laetitiam non transitoriam et levem, et quae fortuito possit accidere; sed magnam, et prout erat in Philemone charitas, eminentem: quam augebat consolatio super Philemonis charitate descendens, ple
Abbreviated transcription (Latin):
FHeoTEC̃ enim tranfferri potest effi¬
cax siue oꝑatrix: ut ñ solum fide
nobis & caritatẽ in dm̃ & in scõs
eius sufficere posse credamus. sedid
dem & eam opere consũmet. uerum
simplicit̃ & nude non habens agni-¬
dionem neq scientiã eius: iuxta il¬
lud apłi. Confiteor. zelum di habeł̃:
sed non scđm scientiã. Sunt hodie¬
quoq pleriq simplicium qui faciunt
oꝑa iustitiȩ & non habent eoꝵ quȩ
ipsi oꝑantur scientiã. Unde addidit:
ut communicatio fidei tuȩ euidens
operatrix fiat in agnitione om̃is bo-¬
bꝰ apłicus in altiora sermo se tollit:
Habet quispiam caritatẽ & fidem
in dm̃. & in scõs eius: sed forsitan ñ
forfitan in cunctos. sed oꝑe ñ expleat
uoluntatẽ. Impleat aliquis & opereꝰ
sed gestoꝵ suoꝵ ꝑfectam habere non
potest notionẽ Sit talis quoq qui s
mansuete studioseq ꝑpetrans. impar
est suis in aliqua parte uirtutibus.
At non talis philemon. Habet qͥp¬
pe cõmunicationẽ oꝑatricis fider .ꝙ.

Expanded text:
efficax, sive operatrix: ut non solum fidem nobis, et charitatem in Deum, et in sanctos ejus sufficere posse credamus; sed iddem, et eam opere consummet: verum simpliciter et nude, non habens agnitionem nec scientiam ejus, juxta illud Apostoli: Confiteor zelum Dei habent, sed non secundum scientiam . Sunt hodie plerique simplicium, qui faciunt opera justitiae, et non habent eorum quae ipsi operantur scientiam. Unde addidit: Ut communicatio fidei tuae operatrix fiat in agnitione omnis bonbus, apostolicus in altiora sermo se tendit? Habet quispiam charitatem et fidem in Deum et in sanctos ejus: sed forsitan non forsitan in cunctos, sed opere non expleat: voluntate impleat aliquis et opere, sed gestorum suorum perfectam habere non potest notionem. Sit talis quoque qui emansuete, studioseque perpetrans, impar est suis in aliqua parte virtutibus. An non talis Philemon? Habet quippe communicationem operatricis fidei, et
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Sẽs aliquis ex
fr̃ibus scedas ad noᷤ
cuiusdam detulit.
quȩ origenis uolu¬
choÑ scribitur in
latinum sermonẽ conuersum tene-
quȩ minus catholicȩ dicta ȩstima¬
mus. suspicamur exiam ad excu¬
sationem auctoris multa de libro
eiꝰ esse subtracta: quȩ aꝑtam impie¬
tatẽ eiusdem monstrare potuisseñ:
quȩsumus prȩstantiã tuam. uti
hoc spetialiter non tam nobis ꝙͣ¬
etiam uniuersis qui in orbe habi¬
tant ꝓfuturum opus digneris
impendere: ut supradictum librũ
origenis ad fidem que admodum
ab ipso auctore editus est tuo sermone
manifestes: & quȩ a defensore eiꝰ inter-¬
polata sunt ꝓdas: Quȩetiam in scedis
istis quas ad scĩtatẽ tuam direximuᷤᷤ.
uel contra catholicam regulam uel
imꝑite dicta sunt. redarguas atq con-¬
uincas. Sane subtiliter in prȩfatione
oꝑis sui mentionẽ tacito nomine tuȩ
scĩtatis expressit. quod a de ꝓmissũ opꝰ
ipse compleret: illud oblique agens. etiã

Expanded text:
s aliquis ex fratribus schedulas ad nos cujusdam detulit, quae Origenis voluἈρχῶν inscribitur, in Latinum sermonem conversum tenerevent, quaeque minus catholice dicta existimamus, suspicamur etiam ad excusationem Auctoris, multa de libris ejus esse subtracta, quae apertam impietatem ejusdem monstrare potuissent, quaesumus praestantiam tuam, ut in hoc specialiter non tam nobis quam uniuersis, qui in urbe habitant, profuturum opus digneris inpendere, ut supra dictum librum Origenis ad fidem, quem ad modum ab ipso auctore editus est, tuo sermone manifestes et, quae a defensore eius interpolata sunt, prodas, quae etiam in schidis istis, quas ad sanctitatem tuam direximus, uel contra catholicam regulam uel inperite dicta sint, redarguas atque conuincas. sane subtiliter m praefatione operis sui mentionem tacito nomine tuae sanctitatis expressit, quod a te promissum opus ipse conpleret, illud oblique agens etiam
Abbreviated transcription (Latin):
absq uoluntate nr̃a sumit᷑ largitate.
Quod autẽ ait. fidelibꝰ in xp̃o uãu: et
hoc ad distinctionem diligentissimȩ ob¬
seruationis ẽ positum. Sunt quippe
plures fideles: sed non in xp̃o ũu Si
quis reddat depositum. siquis cõmen¬
data non ab neget. fidelem se amicum
exhibeat. animam magis quam fidẽ
paratus sit ꝓdere. quod de non nullis
philosophis legimꝰ. & ne illi satis gła¬
rentur. atheniensis meretrix ꝑpetrauit.
iste fidelis quidem ẽ. sed non ẽ fidelis
r̃a uobis & pax a dõ patre nostro &

Expanded text:
absque voluntate nostra, sumimur largitate. absque voluntate nostra, sumimur largitate. Quod autem ait, fidelibus in Christo Jesu, et hoc ad distinctionem diligentissimae observationis est positum. Sunt quippe plures fideles; sed non in Christo Jesu. Si quis reddat depositum; si quis commendata non abneget, fidelem se amicum exhibeat: animam magis quam fidem paratus sit prodere, quod de nonnullis philosophis legimus et ne illi satis gloriarentur, Atheniensis meretrix perpetravit, iste quidem fidelis est: sed non est fidelis Gratia vobis et pax a Deo Patre no
Abbreviated transcription (Latin):
bulo nuncupatos: ut quomodo a scõ
scĩ. a iusto iusti. a sapiente sapientes. ita
ab eo qui est hi qui sunt appellentur.
& iuxta eundem apłm. elegisse dm̃
ea quȩ non erant. ut destrueret ea quȩ
erant. Ipsam quoq scripturam quȩ
in testimonium adducta ẽ. ita edisse¬
runt. ut destructionẽ eoꝵ quȩ eras
ex consequentibꝰ intelligamꝰ: ut non
inquit głietur om̃is caro in conspe¬
ctu dĩ. Si enim aiunt quispiam ex
rat. sed sui meriti & uirtutis ęstimet
quod subsistit: statim quod est. esse
destruitur. & incipit non esse quod
fuerat. Auii uero simpliciter. non ad
eos qui sint: sed qui ephesi scĩ ꝙ fideles
sint. scriptum arbitrantur.
fr̃e fideli. & uir infidelis scĩficatꝰ est
in muliere fideli. & sunt uasa quoq
scã. & multȩ pecudes quȩ dõ mactan¬
tur in templo: ꝓpterea eos quos scõs
dixerat. uocauit & fideles. quia fides
ex mentis ꝓpriȩ descendit arbitrio: sci¬
ficatio uero ex scĩficantis interdum

Expanded text:
bulo nuncupatos. Ut quomodo a sancto bulo nuncupatos. Ut quomodo a sancto sancti, a justo justi, a sapiente sapientes: ita ab eo qui est, hi qui sunt appellentur, et juxta eumdem Apostolum elegisse Deum ea quae non erant, ut destrueret ea quae erant. Ipsam etiam Scripturam quae in testimonium adducta est, ita edisserunt: ut destructionem eorum quae erant, ex consequentibus intelligamus; Ut non, inquit, glorietur omnis caro in conspectu Dei . Si enim, aiunt, quispiam ex rat; sed sui meriti et virtutis aestimet quod subsistat, statim quod est esse destruitur, et incipit non esse quod fuerat. Alii vero simpliciter, non ad eos qui sint sint, scriptum arbitrantur. fratre fideli, et vir infidelis sanctificatus est in muliere fideli . Et sunt vasa quoque sancta, et mutae pecudes quae Deo mactantur in templo : propterea eos quos sanctos dixerat, vocavit et fideles: quia fides ex mentis propriae descendit arbitrio: sanctificatio vero ex sanctificantis interdum,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem
sitio ministe¬
rium eius ꝑ
quem resagi¬
tur ostendit:
uidetur mͥ
in illam sen¬
tentiam sensus iste congruere. nemo
uenit ad me. nisi pater m̃s attraxerit
eum ad me: atq ita fiet. ut & illud
quod in ioħis euangłio legitur. om¬
nia ꝑ ipsum facta sunt. haud dubium
quin ꝑ filium. non prȩiudicet dño
quod patris obtemperet uoluntati:
quomodo & nunc non p̃iudicat
istum intelligunt: ut paulum apłm
ostendi putent: ut sicut sapientia
et uerbum. & uirtus dĩ. ꝙ ueritas.
et resurrectio. & uia dicit᷑. ita etiam
uoluntas appelletur. Non nulli
nichil referre existimant. utrum ꝑ
uoluntatem di. an ex dĩ dixerit uo¬
luntate: quia his p̃positionibus
apłs indifferenter utatur. & idipsũ
significare ꝑ uoluntatẽ di: quasi di¬
xisset. ex uoluntate di.
cĩs om̃ibus qui sunt ephesi.
yidam curiosius quam necesse ẽ. putant
ex eo quod moysi dictum est. hȩc dices
filiis isrł. qui est misit me: etiã eos qui
ephesi scĩ sunt &̃ fideles. essentiȩ uoca¬

Expanded text:
voluntatem sitio ministerium ejus per quem res agitur, ostendit, videtur mihi in illam sententiam sensus iste congruere: Nemo venit ad me, nisi Pater meus attraxerit eum ad me . Atque ita fiet, ut et illud quod in Joannis Evangelio legitur: Omnia per illum facta sunt , haud dubium quin per Filium, non praejudicet Dominquod Patris obtemperet voluntati: quomodo et nunc non praejudicat istum intelligunt, ut Paulum apostostendi putent: ut sicut sapientia et Verbum, et virtus Dei, et veritas et resurrectio, et via dicitur: ita etiam voluntas appelletur. Nonnulli nihil referre existimant, utrum per voluntatem Dei, an ex Dei dixerit voluntate: quia his praepositionibus Apostolus indifferenter utatur: et idipsum significare, per voluntatem Dei, quod si dixisset, ex voluntate Dei. Sanctis omnibus qui sunt Ephesi. 545 Quidam curiosius quam necesse est, putant ex eo quod Moysi dictum sit: Haec dices filiis Israel: Qui est, misit me , etiam eos qui Ephesi sunt sancti et fideles, essentiae voca
Abbreviated transcription (Latin):
referat᷑. benedictus d̃s eiꝰ qui assumptꝰ ẽ ho¬
minis: & pater eus qui in prinipio apud
dm̃. erat ds uerbũ: non quo alius assũptus
homo. et aliꝰ sit sermo qui assumpserit: sed
quo unus atq idem ꝓ uarietate causarum.
nunc sublimis nc̃ humilis prȩdicetur.
Nicut elegit nos in ipso ante constitutionẽ¬

Expanded text:
benedictus Deus, ejus qui assumptus est hominis, et pater ejus, qui in principio apud Deum, erat Deus Verbum. Non quo alius assumptus homo, et alius sit sermo, qui assumpserit, sed quo unus, atque idem, pro varietate causarum, nunc sublimis, nunc humilis praedicetur. Sicut elegit nos in ipso, ante mundi constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
impetus declinantes. Spiritalit̾ ergo ac-¬
cipienda sunt om̃ia. q spiritalia non in
terrenis locis sed in cęlestibꝰ ex pectanda.
uod uero ait. benedixit nos in omni
benedictione spiritali in celestibꝰ. quasi
iam in p̾terito factum sit. ꝙ non in fu¬
turo ꝓmissum. idẽ. benedixit &̾ non be¬
nedicturus est: quęritur quom adhuc
in terra nos positos. cȩlesti benedictio¬
ne benedixerit.
iue igitur quod conuersatio nr̃a in cȩliᷤᷤ
ẽ. & non sumus de mundo isto. sed de¬
posita unagine coiei portamus imaginẽ
suꝑcȩlestis. & in carne non uiuimꝰ sed
in spũ. & thesaurizamꝰ nobis in cęlis ubi q
cor habemꝰ: dicimur nunc celesti benedictio¬
ne benedicti. Siue certe quod om̃is bene¬
dictio spiritalis in xp̃o. licet in terra sit. ta¬
men de cęlestibꝰ computetur.
Senedixit nos inquit. in om̃i benedictione
spiritali in cęlestibus: in xp̃o.
n sermone di & sapientia. & ueritate. cęte¬

Expanded text:
impetus declinantes . Spiritualiter ergo acimpetus declinantes . Spiritualiter ergo accipienda sunt omnia, et spiritualia, non in terrenis locis, sed in coelestibus exspectanda. Quod vero ait: Benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus, quasi jam in praeterito factum sit, et non in futuro promissum, id est, benedixit, et non benedicturus est, quaeritur quomodo adhuc in terra nos positos, coelesti benedictione benedixerit. Sive igitur quod conversatio nostra in coelis est, et non sumus de mundo isto; sed deposita imagine choici, portamus imaginem supercoelestis: et in carne non vivimus, sed in spiritu: et thesaurizamus nobis in coelis ubi et cor habemus, dicimur nunc coelesti benedictione benedicti: sive certe, quod omnis benedictio spiritualis in Christo, licet in terra sit, tamen de coelestibus computetur. Benedixit nos, inquit, in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo: in sermone Dei, et sapientia, et veritate, caete
Abbreviated transcription (Latin):
singuli uel singulas uel plures habemꝰ
ex om̃ibꝰ. om̃s ꝑ singulas possideamus:
ꝙ non in terrenis benedictionibꝰ. sed in
spiritalibꝰ. Sunt quippe & terrenȩ bene-¬
dictiones: habere qũ epiam liberos: afflue¬
re opibꝰ. honore & sanitate gaudere:
quȩ terrena benedictio. usq ad irrationa¬
bilia iumenta descendit. Dictum est qͥp¬
pe de illis. Benedixit eis dñs & dixit:
crescite &. multiplicamini. Sꝑitales uͦ
benedictiones in cęlestibꝰ sunt: quia ter-
ra benedictionem non capit spiritałẽ.
Siquidem & benedictiones illȩ quȩ in
leuitico dĩ p̃cepta seruantibꝰ ꝓmittunt᷑.
uerbi causa externis gentibꝰ fenerari. ple-¬
na esse horrea frumentis. benedictos eos
esse in urbibus. benedictos in agris. et¬
expleta: hominibꝰ qui in melotis & in
caprinis pellibꝰ errauerunt. in egestate.
in angustia. in defertis montibꝰ. in spe-¬
luncis & cauernis petrarum. ꝑsecutoꝵ

Expanded text:
singuli, vel singulas, vel plures habemus singuli, vel singulas, vel plures habemus ex omnibus, omnes per singulas possideamus. Et non in terrenis benedictionibus, sed in spiritualibus. Sunt quippe terrenae benedictiones, habere quempiam liberos, affluere opibus, honore et sanitate gaudere: quae terrena benedictio usque ad irrationabilia jumenta descendit. Dictum est quippe de illis: Benedixit eis Dominus, et dixit: Crescite et multiplicamini . Spirituales vero benedictiones in coelestibus sunt; ra benedictionem non capit spiritualem. Siquidem et benedictiones illae quae in Levitico Dei praecepta servantibus promittuntur, verbi causa, externis gentibus fenerare, plena esse horrea frumentis, benedictos esse in urbibus, benedictos in agris, expleta in prophetis, qui in melotis et caprinis pellibus 547 erraverunt: in egestate, in angustia, in desertis montibus, in speluncis et cavernis petrarum, persecutorum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m uãm xp̃m. siue ad singulos referen¬
da sunt singula: ut grã ad dm̃ patrẽ
pax uero referatur ad xp̃m. Siquidem &¬
statim sequitur. In laudem głȩ gr̃ȩ suȩ.
in qua gratificauit nos in dilecto: ut gr̃a
patris in eo sit quod filium pro salute
nr̃a dignatꝰ est mittere. pax uero filii in
eo. quod ꝑ ipsum patri reconciliati sumꝰ.
ꝙ destructo medio pariete. inimicitias
in carne sua cuacuans. fecit utrumq unũ.
qui benedixit nos in om̃i benedictione
spiritali in cęlestibus in xp̃o.
yomodo scd̾m substantiam atq naturã
d̾s bonus. nos cominunione sui efficit
bonos. & loquit᷑ ad isrł. scĩ estote qm̃ et
ego sc̃s sum: ita ipse benedictꝰ. nos p̃stat
ẽẽ benedictos. Dat quippe legis dator
benedictiones. ꝙ benedictio dñi suꝑ ca¬
put iusti. cuius benedictionis cogno¬
mentum habet baruch: qui in lingua
nr̃a benedictum sonat. Benedixit autẽ
nos non in una benedictione sed cunctis:
non quo om̃s omia consequam᷑. sed dũ

Expanded text:
ristum: sive ad singulos referenda sunt singula, ut gratia ad Deum Patrem, pax vero referatur ad Christum. Siquidem statim sequitur: In laudem gloriae gratiae suae: in qua glorificavit nos in dilecto; ut gratia Patris in eo sit, quod Filium pro salute nostra dignatus est mittere: Pax vero Filii in eo, quod per ipsum Patri reconciliati sumus, et destructo medio pariete, inimicitias in carne sua evacuans, fecerit utrumque unum. nos in omni benedictione spirituali in coelestibus, in Christo. Quomodo secundum substantiam atque naturam Deus bonus, nos communione sui effecit bonos, et loquitur ad Israel: Sancti estote, quoniam ego sanctus sum : ita ipse benedictus nos praestet esse benedictos. Dat quippe legislator benedictiones, et benedictio Domini super caput justi : cujus benedictionis cognomentum habet Baruch, qui in lingua nostra, benedictum sonat. Benedixit autem nos, non in una benedictione, sed in cunctis. Non quo omnes omnia consequamur, sed dum
Abbreviated transcription (Latin):
dicula posuisse: ita nos uel ademptis
uel immutatis quibusdã uel additis sen¬
sũ auctoris ad ducere conatisumus ad
intelligentiȩ tramitẽ rectiorem. Quid
hic diuersum. aut quid contrarium.
aut quid ñ idem fecimꝰ: Sed quia ego
de scriptis illius absq malitia s̾ ca¬
lumnia uidicabam: nũqͥd obtrectatio¬
ni pateret. sed qui ꝓspectus fuerit inter¬
prȩtantis. aspexi. Ile autẽ qui occasio¬
nes ad calumniã quęxit: ea rep̃hen¬
dit in meis scriptis. quȩ ante me pri¬
or ipse conscripsit. Et reuera ego culpan¬
dus sũ: si scđm meam quidẽ sententiam
quȩ scripsit recta sunt. scdm suũ uero
miȩ crimen ducit᷑. quod dixit duo se
suam sententiã qua aduersum me agit

Expanded text:
dicula credit potuisse; ita et nos vel ademptis, dicula credit potuisse; ita et nos vel ademptis, vel immutatis quibusdam, vel additis, sensum auctoris adducere conati sumus ad intelligentiae tramitem rectiorem. Quid hic diversum, aut quid contrarium, aut quid non idem fecimus? Sed quia ego de scriptis illius absque malitia et calumnia judicabam, non quid obtrectationi pateret, sed quid prospectus fuerit interpretantis, aspexi. Ille autem, qui occasiones ad calumniam quaerit, ea reprehendit in meis scriptis, quae ante me prior ipse conscripsit. Et revera ego culpandus sum, si secundum meam quidem sententiam, quae scripsit, recta sunt; secundum suum vero miae crimen ducitur, quod dixit duo Sersuam sententiam, qua adversum 402 me agit
Abbreviated transcription (Latin):
interprȩtando purgauerit. ut nichil
in his quod a fide nr̃a discrepet lati¬
nus lector inueniat. Aiunt inquit
de hoc capitulo. Uides quomͦ ꝙ col¬
laudauit interprȩtationẽ eiuus. &
destimonium dedit ipse quod sine
offendiculo sint ea quȩ ille interpre-¬
tatꝰ est. & ipsum secuturum se esse pro¬
misit: Cur ergo non & ea quȩ ipse
trans tulit absq offensione sunt. sicut¬
& illius scripta esse ipse testatus est:
Non mireris quod ibi semꝑ culpari
mereor. ubi istuor laudauero. Et re¬
cte quidem. Tamen ueniamus ad rem.
Dixi eum purgasse in latina transia¬
tione. siqua illa offendicula fidei ui-¬
debantur in greco. Et non immerito.
Ita tamen. ut eadem etiam a me cõpro¬
bem gesta. Nam sicut ille in omeliis
de isaia. duo seraphin. filium & sp̃m sc̃m̃
esse interprȩtatꝰ ẽ. & addens de suo. ne¬
mo ȩstimet in trinitate naturȩ esse
differentiã. cum nominum discernun¬
tur officia. ꝑ hoc curare se credit offen¬

Expanded text:
interpretando purgaverit, ut nihil interpretando purgaverit, ut nihil in his, quod a fide nostra discrepet, Latinus Lector inveniat. Aiunt, inquit, de hoc capitulo: Vides quomodo et collaudavit interpretationem ejus, et testimonium 401 ei dedit ipse, quod sine offendiculo sint ea, quae ille interpretatus est, et ipsum secuturum se esse promisit. Cur ergo non et ea, quae ipse transtulit, absque offensione sunt, sicut illius scripta esse ipse testatus est? 46. Non mira res, quod ibi semper culpari mereor, ubi istum laudavero. Et recte quidem. Tamen veniamus ad rem. Dixi eum purgasse in Latina translatione, si qua offendicula fidei videbantur in Graeco, et non immerito: ita tamen, ut eadem etiam a me comprobem gesta. Nam sicut ille in Homiliis de Isaia duo Seraphim, Filium et Spiritum Sanctum esse interpretatus est, et addens de suo: « Nemo existimet in Trinitate naturae esse differentiam, cum nominum discernuntur officia; » per hoc curare se offen
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam commentariis documus qđ
suum non sit. quam uerũ iudicium
seruet uidebimus. Putabitur enim
prior error fuisse ignorantiȩ: si eum
emendarit agnitio.
spondere uisi sumꝰ ei qui nos amarissi-¬
me pulsauerat: at tam̃ & ꝓ hoc ipso ueni¬
am petimus siquid forte asꝑus ꝓsecuti
sumus. quia deus conscientiȩ nr̃ȩ te¬
stis est quod multo plura reticiumus.
q̃ ꝓtulimus. Penitus autẽ silere contͣ
conscientiam criminantis minime
potuimus. cum ipsiꝰ pene fidei suȩ
non nulli iacturam ducerent silentiũ
quis qui ex urbe a uobis ad nos ue¬
nerat. cum relegenti michi assisteret.
ait pretermissum esse unum ad¬
huc excusationis locum. que ibi au¬
disset ab obtrectatoribus incusari. Di¬
cebat autẽ de eo quod scriptum ẽ in
prȩfatiuncula mea. quia dixerim de
isto qui me nunc ꝑsequitur ꝙ accusat.
quod in his quȩ de origene interp̃¬
tatus est. cum nonnulla offendicula
eẽ uideantur in greco. ita tamen ea¬

Expanded text:
tentiam Commentariis docuerit, quod tentiam Commentariis docuerit, quod sua non sint, quam verum judicium servet, videbimus. Putabitur enim prior error fuisse ignorantiae, si eum emendarit agnitio spondere nisi sumus ei, qui nos amarissime pulsaverat; attamen pro hoc ipso veniam petimus, si quid forte asperius prosecuti sumus, quia Deus conscientiae nostrae testis est, quod multo plura reticuimus quam protulimus; penitus autem silere contra conscientiam criminanti minime potuimus, cum ipsius pene fidei suae nonnulli jacturam ducerent silentium ater aliquis, qui ex Urbe a vobis ad nos venerat, cum relegenti mihi assisteret, ait praetermissum unum adhuc excusationis locum, quem ibi audisset ab obtrectatoribus incusari. Dicebat autem de eo, quod scriptum est in Praefatiuncula mea, quia dixerim de isto, qui me nunc persequitur et accusat, quod in his, quae de Origene interpretatus est, nonnulla offendicula esse videantur in Graeco, quae ita tamen
Abbreviated transcription (Latin):
posset curaret: meos uͦ non codices sed
scedulas imꝑfectas inemendatas. furto
cuius dam Nebulonis & fraude subtra-¬
ctas sibiq delatas. cum me in ibi habe
conqusreretur. sed ne increpare qui¬
dem aut etiam arguere dignaretur
uel ꝑ amicum certe aliquẽ aut etiam
ꝑ inimicum. sed adorientem mitteret¬
& instigaret linguam eius hominis
qui eam temperare non nouerat: Qͥd
contra religionem fecerat. si me prȩsen¬
tem potius conuenisset:. In tantum col¬
loquio eius uidebamur indigni. ut
ab eo nec argui mereremur: Et pro
ꝙ inter eius ouiculas numeramur.
Uerum quia ꝓpter dm̃ contempsit
nobilitatẽ suam ꝙ totum se ex ęquauit
humilibus. optimumq opus eius in
debeat confitem᷑: iccirco eũ nolumꝰ hu¬
manis studiis contentionibusq ra-¬
ptari. ne in aliquo fidei suȩ sentiat de¬
trimentũ. Certe cum legerit quod ea
ipsa de quibus cȩteros arguit magister
ille in ipsius electis etiam post pęni-¬

Expanded text:
posset, curaret; meos vero non codices, sed posset, curaret; meos vero non codices, sed schedulas imperfectas, inemendatas, furto cujusdam nebulonis et fraude subtractas, sibique delatas, cum me inibi haberconquereretur, sed ne increpare quidem, aut etiam arguere dignaretur, vel per amicum certe aliquem, aut etiam per inimicum; sed ad Orientem mitteret, et instigaret linguam ejus hominis, qui eam temperare non noverat. Quid contra religionem faceret, si me praesentem potius convenisset? in tantumne colloquio ejus videbamur indigni, ut ab eo nec argui mereremur? Et pro et inter ejus oviculas numeramur. Verum quia propter Deum contemsit nobilitatem suam, et totum se exaequavit humilibus, optimum quidem opus ejus in debeat, confitemur: idcirco noluimus eum humanis studiis, contentionibusque raptari, ne in aliquo fidei suae sentiret detrimentum. Certe cum legerit, quod ea ipsa, de quibus caeteros arguit magister ille Hieronymus, in ipsius electis etiam post poeni
Abbreviated transcription (Latin):
cari: nec suam lȩdat animam. dum
alteri fauorem prȩstat iniustum.
inuectione uel accusatione hac sua
p̃tulit. in xp̃i auditorio non studiis
sed in nocentiȩ fauendum: nec in cau-¬
sa ueritatis. studiose agendum esse
magis quam religiose. Prȩceptum ẽ
enim dñi ut non scd̃m faciem sed re-¬
ctum iudicium uidicemꝰ: quia sic̃
in uno quoq minimorum suoꝵ
tur: ita ꝙ̃ in his qui iudicantur in¬
iuste ipse ẽ qui iniquȩ uidicatur. &
phis qui odio habentur gratis ipse
dicturus ẽ. odistis me gratis. Quomo¬
do ęstimat hanc causam uel hoc factũ
suum in xp̃i tribunalibus udicandũ:
cum habeat conscientia sua. quod co¬
dices illius contra iouinianum scri¬
ptos qui iam publice legebantur. ꝙ
reprehendebantur. subtraxerit de ma-¬
nibus legentium & culpantes cohibue¬
rit atq palpauerit. remiserit uero ad
ipsum auctorem libros suos. insinuans
ea quȩ ad reprȩhensionem uenirent.
ut uel emendaret uel rem quoquomͦ

Expanded text:
cari, nec suam laedat animam, dum cari, nec suam laedat animam, dum alteri 399 favorem praestat injustum. Invectione vel accusatione hac sua protulit, in Christi adjutorio, non studiis, sed innocentiae favendum, nec in caussa veritatis studiose agendum esse magis quam religiose. Praeceptum est enim Domini, ut non secundum faciem, sed rectum judicemus judicium. Quia sicut in unoquoque minimorum suorutur: ita in his, qui judicantur injuste, ipse est qui inique judicatur. Et pro his qui odio habentur gratis, ipse dicturus est, Odistis me gratis. Quomodo aestimat hanc caussam et Al. vel hoc factum suum in tribunalibus Christi judicandum, eum habeat sua conscientia, quod codices illius contra Jovinianum scriptos, qui jam publice legebantur et reprehendebantur, subtraxerit de manibus legentium, et culpantes prohibuerit, atque culpaverit; remiserit vero ad ipsum auctorem libros suos, insinuans ea, quae ad reprehensionem venirent, ut vel emendaret, vel rem, quoquo modo