comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtot annos absq metu futurȩ scri¬
psi calumniȩ in accusationem uoces.
sas. quȩ quodam uaticinio futurȩ
calumniȩ responderunt. implentes
ꝓuerbuim: ante antidotum quam
uenenum. Quid nocet ȩccłiis nr̃a trans¬
latio: Magnis ut scio sũptibꝰ redemisti
aquilȩ & symmachi & theodotionis
quintȩq & sextȩ ȩditionis iudaicos
transiatores. Origenes tuus. & ne forte
quęraris figurata te laude ꝑcussum
origenes nostrr: nr̃m uoco ob eruditi¬
nem ingenii. non ob dogmatum ueri¬
tatẽ: in om̃ibus libris suis post . lxx.
interpretes. uidȩoꝵ transiationes ex¬
planat & disserit. Eusebius quoq
& didimꝰ idem faciunt. Pretermitto
apollinarem: qui bono quidem stu-¬
dio sed non scd̾m scientiam. de om¬
nium transiationibus in unum ue¬
stimentum pannos assuere conatus
est: & consequentiam scripturȩ ñ
ex regula ueritatis. sed ex suo ui¬
dicio texere. Apłici uiri scriptu¬
ris utuntur hebraicis: ipsos apłos

Expanded text:
per tot annos absque metu futurae scriper tot annos absque metu futurae scripsi calumniae, in accusationem vocas; sas: quae quodam vaticinio, futurae calumniae responderunt; implentes proverbium: « Prius antidotum, quam venenum. » Quid nocet ecclesiis nostra translatio? Magnis, ut scio, sumptibus redemisti Aquilae, et Symmachi, et Theodotionis, quintaeque et sextae editionis Judaicos translatores. Origenes tuus, et ne forte queraris figurata te laude percussum Origenes noster nostrum voco ob eruditionem ingenii, non ob dogmatum veritatem in omnibus libris suis post Septuaginta interpretes, Judaeorum translationes explanat et edisserit. Eusebius quoque et Didymus idem faciunt. Praetermitto Apollinarium, qui bono quidem studio, sed non secundum scientiam, de omnium translationibus in unum vestimentum pannos assuere conatus est, et consequentiam Scripturae, non ex regula veritatis, sed ex suo judicio texere: apostolici viri Scripturis utuntur Hebraicis: ipsos apostolos
Abbreviated transcription (Latin):
in prologo. breuitati studens: ne non
prȩfationẽ. sed librum uiderer scribe¬
re. puto quod statim subiecerim. Dixi
enim: de quo non est huius tempo¬
ris disserere. Alioquin & ex eo quod
asserui porphyrium contra hunc pro¬
pħam multa dixisse. uocauiq huius
rei testes. methodium. eusebium &
apollinarem: qui multis uersuum
milibus illius uesaniȩ respondert̃.
me accusare poterit quare non in prȩ¬
fatiuncula contra libros porphyrii
scripserim. Qui istiusmodi nenias
consectat᷑. & scripturȩ hebraicȩ ue¬
ritatẽ non uult recipere: audiat libe¬
re ꝓclamantẽ. Nemo eum cogit le-¬
gere quod non uult. Ego petentibus
scripsi non fastidiosis: gratis non in ui¬
dis. studiosis non oscitantibꝰ. Et
tamen miror quomodo theodotio¬
nem hereticum & udaizantẽ legit:
& qualis cumq peccatoris xp̃iani
trans lationem fastidit. Qeso te ami¬
ce dulcissime. qui tam curiosus es ut
etiam om̃ia mea noueris. om̃iaq quȩ

Expanded text:
in Prologo, brevitati studens, ne non in Prologo, brevitati studens, ne non praefationem, sed librum viderer scribere, puto quod statim subjecerim; dixi enim, « De quo non est hujus temporis disserere. » Alioquin et ex eo, quod asserui Porphyrium contra hunc prophetam multa dixisse, vocavique hujus rei testes Methodium, Eusebium, et Apollinarium, qui multis versuum millibus illius vesaniae responderunt, me accusare poterit, quare non in praefatiuncula contra libros Porphyrii scripserim. Qui istiusmodi naenia consectatur, et Scripturae Hebraicae veritatem non vult recipere, audiat libere proclamantem: 528 Nemo enim cogitur legere, quod non vult. Ego petentibus scripsi, non fastidiosis; gratis, non invidis; studiosis, non oscitantibus. Et tamen miror quomodo Theodotionem haereticum et judaizantem legit, et qualiscumque peccatoris christiani translationem fastidit. 34. Quaeso te, amice dulcissime, qui tam curiosus es, ut etiam somnia mea noveris, omniaque quae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex iudicio sed ex odii prȩsumptio¬
ne. ignorata damnare. De dani
non negasse eum ꝓpħam. que statĩ
in fronte ꝓlogi ꝓpħam ẽẽ confesso
sum: sed quid hebrei dicerent. & qͥ¬
bꝰ argumentis suã niterentur pro¬
bare sententiam. uoluisse monstrare:
si in isto libro ȩditionem dixi multũ
a ueritate distare. & recto ȩccłiarum
xp̃i iudicio reprobatam: non est meȩ
culpȩ qui dixi. sed eoꝵ qui legunt.
In ꝓmptu sunt quatuor editiones:
nis. Eccł̃iȩ. iuxta theodotionẽ legune
danihelem. Ego quid peccaui. si ęccłia¬
rum uidicium secutus sũ: Quod au-¬
tẽ refero. quid aduersum susannȩ hy-¬
storiam & hymnum trium pueroꝵ.
& belis draconisq fabulas. quȩ in
uolumine hebraico non habentur.
hebrei soleant dicere. qui id in me cri-¬
minatur: stultum se sycophantẽ ꝓbat.
Non eni quid ipse sentirẽ. sed qͥd
illi contra nos dicere soleant. explica¬
ui. Quoꝵ opinioni si non respondi

Expanded text:
non ex judicio, sed ex odii praesumptionon ex judicio, sed ex odii praesumptione, ignorata damnare. » 33. Denon negasse eum prophetam, quem statim in fronte Prologi prophetam esse confessus sum, sed quid Hebraei dicerent, et quibus argumentis suam niterentur probare sententiam, voluisse monstrare, si in isto libro editionem dixi multum a veritate distare, et recto ecclesiarum Christi judicio reprobatam, non est meae culpae qui dixi, sed eorum qui legunt. In promptu sunt quatuor editiones, nis: ecclesiae juxta Theodotionem legunt Danielem. Ego quid peccavi, si ecclesiarum judicium secutus sum? Quod autem refero, quid adversum Susannae historiam, et hymnum trium puerorum, et Belis, Draconisque fabulas, quae in volumine Hebraico non habentur, Hebraei soleant dicere, qui me criminatur, stultum se sycophantam probat. Non enim quid ipse sentirem, sed quid illi contra nos dicere soleant, explicavi. Quorum opinioni, si non respondi
Abbreviated transcription (Latin):
eius suꝑ .lxx. interprȩtatione sub¬
iungam. Qũe. cum magis ȩuange¬
listam ꝗͣ propħam dicerẽ. eo qͦd
uniuersa xp̃i ȩccłiȩq misteria sic ad
liquidum ꝑsecutus esset. ut non de
futuro uaticinari sed de prȩteritis
historiam texere crederetur: etiam
hoc addidi. Unde conitio noluisse
tunc temporis .lxx. interpretes. fidei
suȩ sacramenta ꝑspicue ȩthnicis pro¬
dere: ne sc̃m canibꝰ & margaritas
porcis darent. Quȩ cum hanc ȩdi¬
tionem legeritis: ab illis animad¬
uertetis abscondita. Nec ignoro quan-¬
t laboris sit ꝓpħas intelligere nec
facile quepiã posse iudicare de
inter prȩtatione: nisi intellexerte an¬
te quȩ legerit. nosq patere morsibꝰ
plurimoꝵ: qui stimulante inuidia
quod consequi non ualent despici-¬
unt. Sciens ergo & prudens in flam¬
mam mitto manum. & nichilominꝰ¬
hoc a fastidiosis lectoribꝰ prȩcor. ut
saltem unum post priores habere
dignentur interp̃tem. Legant priꝰ
& postea despiciant: ne uideant᷑.

Expanded text:
ne subjungam. Quem cum magis evangelistam quam prophetam dicerem, eo quod universa Christi Ecclesiae mysteria sic ad liquidum persecutus esset, ut non de futuro vaticinari, sed de praeteritis historiam texere crederetur, etiam hoc addidi: « Unde conjicio noluisse tunc temporis Septuaginta interpretes, fidei suae sacramenta perspicue Ethnicis prodere: ne sanctum canibus, et margaritas porcis darent. Quae cum hanc editionem legeritis, ab illis animadvertetis abscondita. Nec ignoro quanti laboris sit, Prophetas intelligere, nec facile quempiam posse judicare de interpretatione, nisi intellexerit ante quae legerit. Nos quoque patere morsibus plurimorum, qui stimulante invidia, quod consequi non valent, despiciunt. Sciens ergo et prudens in flammam mitto manum. Et nihilominus a fastidiosis lectoribus hoc precor: ut ic et isti saltem unum post priores habere dignentur interpretem. Legant prius, et postea despiciant; ne videantur
Abbreviated transcription (Latin):
uersissimi homines. Nam cum no¬
uas semꝑ expetant uoluptates. &
gulȩ eoꝵ uicina maria non suffi¬
ciant: cur in solo studio scripturaꝵ
ueteri sapore contenti sunt: Nec
hoc dico quod precessores meos mor¬
deam. aut quicqũa de his arbitrer
detrahendum: quoꝵ translationẽ
diligentissime emendatam olim inee
linguȩ hominibus dedi: sed quod
aluid sit in eccłiis xp̃o credentiũ
psalmos legere. aliud uidȩis sin¬
gula uerba calumniantibꝰ respon-
quos olim uixta septuaginta. addi¬
tis obelis ꝙ asteriscis in latinum
uerteram. ex hebraico transferens et
dedicans scĩs eꝑis chromatio & heli
odors: hȩc in prȩfatiunculȩ meȩ fine
ȩditio placet. habet eam. a nobis olĩ
emendatam. Neq enim sic noua
cudimus: ut uetera destruamus.

Expanded text:
ersissimi homines: nam cum noersissimi homines: nam cum novas semper expetant voluptates, et gulae eorum vicina maria non sufficiant, cur in solo studio Scripturarum veteri sapore contenti sunt? Nec hoc dico quod praecessores meos mordeam, aut quidquam de his arbitrer detrahendum, quorum translationem diligentissime emendatam olim meae linguae hominibus dedi: sed quod aliud sit in ecclesiis Christi credentium Psalmos legere, aliud Judaeis singula verba calumniantibus respondquos olim juxta Septuaginta additis obelis et asteriscis in Latinum verteram, ex Hebraico transferens, et dedicans sanctis episcopis Chromatio et Heliodoro, haec in Praefatiunculae meae fine editio placet, habet eam a nobis olim emendatam. Neque enim sic nova cudimus, ut vetera destruamus.
Abbreviated transcription (Latin):
monia ꝓtulisti. uolensq te ille illu-¬
dere. ꝑ sermones pene singulos assere-¬
bat. non ita haberi in hebreo ut tu
de septuaginta interpretibꝰ opponebaᷤ.
studiosissime postulasti. ud post aqui-¬
lam symmachum & theodotionẽ no-¬
uam ȩditionẽ latino sermone tranffer¬
rem. Aiebas enim te magis interp̃tũ
uarietate turbari: & amore quo labe¬
ris. uel transiatione uel iudicio meo
esse contentum. Unde impulsus a te.
cui ꝙ quȩ non possum negare non
possum: rursum me obtrectatorum
latratibꝰ tradidi: maluiq te uires po¬
tius meas quam uoluntatẽ in amici-¬
tia querere. Certe confident̃ dicam.
& multos huiꝰ oꝑis testes citabo: me
nichil dũtaxat scientẽ de hebraica
ueritate mutasse. Sicubi gͦ tibi ȩdi¬
tio mea a ueteribus discreparit. inter-¬
roga quemlibet hebreoꝵ. & liquido
ꝑuidebis me ab ȩmulis frustra la-¬
cerari: quia malunt contemnere
uideri prȩclara quam difcere. Per-¬

Expanded text:
monia protulisti; volensque ille te illumonia protulisti; volensque ille te illudere, per sermones pene singulos asserebat, non ita haberi in Hebraeo, ut tu de Septuaginta interpretibus opponebas, studiosissime postulasti, ut post Aquilam, Symmachum, et Theodotionem, novam editionem Latino sermone transferrem. Aiebas enim te magis interpretum varietate turbari, et pro amore quo laberis, vel translatione, vel judicio meo esse contentum. Unde impulsus a te, cui et quae non possum, negare non debeo, rursum me obtrectatorum latratibus tradidi, maluique te vires potius meas, quam voluntatem in amicitia quaerere. Certe confidenter dicam, et multos hujus operis testes citabo, me nihil, dumtaxat scientem, 526 de Hebraica veritate mutasse. Sicubi ergo editio mea a veteribus discrepat, interroga quemlibet Hebraeorum, et liquido pervidebis, me ab aemulis frustra lacerari, qui malunt contemnere videri praeclara, quam discere. Perv
Abbreviated transcription (Latin):
in illa obscura sunt aut omissa. aut certe
scriptorũ uitio deprauata. manifestiora
nr̃a int̾pretatione fierent.: qͥ & ebreũ sermonẽ¬
ex parte didicimꝰ. ꝙ in latino pene ab ipsis
in cunabulis inter gr̃amaticos retho¬
res & philosophos detriti sumꝰ. Qd̃
us aquila. symmachus ac theodotion
iudaizantes heretici sunt recepti. qͥ
multa misteria saluatoris subdola
interprȩtatione celarunt: & tamen
in ez atraoic habentur apud ȩcd̃ias.
& explanantur ab ȩccłiasticis uiris.
cis in mea fronte portans. cuius
studium fuit omissa repetere. depͣ¬
uata corrigere. & sacramenta ȩccłiȩ
puro ꝙ̃ fideli aperire sermone. uel
a fastidiosis & a malignis lectoribus
non debeo reꝑbari:
tissimum uxta septuaginta inter¬
pretes nr̃o labore dudum roma
suscepit. rursum iuxta hebraicum
uertens prefatione muniui:. & sic in
parte prologi sum locutꝰ. Quia igit᷑
nuꝑ cum hebreo disputans quȩdam
pro dũo saluatore de psalmis testi¬

Expanded text:
in illa, aut obscura sunt, aut omissa, aut certe in illa, aut obscura sunt, aut omissa, aut certe vitio scriptorum depravata, manifestiora nostra interpretatione fierent, qui eex parte didicimus, et in Latino pene ab ipsis incunabulis inter grammaticos et rhetores et philosophos detriti sumus. Quous Aquila, Sjudaizantes haeretici sunt recepti, qui multa mysteria Salvatoris, subdola interpretatione celarunt, et tamen in Hexaplis habentur apud Ecclesias, et explanantur ab ecclesiasticis viris: cis in mea fronte portans, cujus studium fuit omissa repetere, depravata corrigere, et sacramenta Ecclesiae, puro et fideli aperire sermone, vel a fastidiosis, vel a malignis lectoribus non debeo reprobaritissimum juxta Septuaginta interpretes nostro labore dudum Roma suscepit, rursum juxta Hebraicum vertens, Praefatione munivi, et sic in parte prologi sum locutus: « Quia igitur nuper cum Hebraeo disputans, quaedam pro Domino Salvatore de psalmis testi
Abbreviated transcription (Latin):
tione sumptos trans lationi anti¬
quȩ inseruit. ꝓbans defuisse quod
additum ẽ. Discant igit᷑ obtrectato¬
res mei recipere in toto quod in par-¬
tibus susceperunt: aut interp̃tatio¬
nem meam cũ asteriscis suis radere.
Neq enim fieri potest: ut quos
plura intermisisse susceperint. non
cosdem etiam in quibusdã errasse
fateantur: precipue in iob. Cui si
ea quȩ sub asteris cis addita sunt
subtraxeris. pars maxima detrunca¬
bit᷑. & hoc dumtaxat apud grecos.
Cȩterum apud latinos ante eam trans¬
lationem qũa sub asteriscis & obęlis
nuꝑ edidimꝰ. septingenti ferme aut
octingenti uersus sunt: ut decurtatꝰ¬
ꝙ dilaceratꝰ corrosusq liber. feditatẽ
sui publice legentibus p̃beat. Et post
multa quȩ studio breuitatis prȩtereo.
hȩc in fine subiunxi. Audiant qua¬
ꝓpter canes mei: idcirco me in hoc
uolumine laborasse. non ut int̾preta¬
tionẽ antiquã rep̾henderẽ: sed ut ea quȩ

Expanded text:
tione sumptos, translationi antitione sumptos, translationi antiquae inseruit, probans defuisse quod additum est. Discant igitur obtrectatores mei recipere in toto, quod in partibus susceperunt, aut interpretationem meam cum asteriscis suis radere. Neque enim fieri potest, ut quos plura intermisisse perspexerint, non eosdem etiam in quibusdam errasse fateantur: praecipue in Job, cui si ea quae sub asteriscis addita sunt subtraxeris, pars maxima detruncabitur. Et hoc dumtaxat apud Graecos. Caeterum apud Latinos, ante eam translationem, quam sub asteriscis et obelis nuper edidimus, septingenti ferme aut octingenti versus desunt, ut decurtatus et laceratus, corrosusque liber foeditatem sui publice legentibus praebeat. » Et post multa quae studio brevitatis praetereo, haec in fine 525 subjunxi: « Audiant quapropter canes mei, idcirco me in hoc volumine laborasse, non ut interpretationem antiquam reprehenderem, sed ut ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
sum relinquens. uniuscuiꝰ ubet inter¬
prȩtis sequeretur errorem. Nos autẽ
qui hebreȩ linguȩ saltẽ paruã ha¬
bemus scientiam. & latinus nobic.
ut cumq sermo non deest: & de
aliis magis possumus iuidicare. &
ea quȩ ipsi intelligimus in nr̃a lin-
septuaginta interprȩtum ȩditio¬
nẽ qũa origenes obęlis asteriscisq
distinxit. ante annos plurimos
latino sermoni datum. cum rursũ
iuxta ipsum hebraicum uerterẽ.
sic locutus sum. Cogor ꝑ singu¬
los scripturȩ diuinȩ libros. aduer¬
sarioꝵ respondere maledictis. qui
interprȩtationem meam reprehensio¬
nem .lxx. interprȩtum criminantur.
quasi non & apud grecos aquila. sym¬
machus ꝙ theodotio. uel uerbum
ẽ uerbo. uel sensum e sensu. uel ex
utroq cõmixtum & medie tempera¬
tum genus transiationis expresserint:
& om̃ia ueteris instrum̃ti uolumina
origenes obęlis asteristisq distinxe¬
rit. quos uel additos uel de theodo¬

Expanded text:
sum relinquens, uniuscujusque intersum relinquens, uniuscujusque interpretis sequeretur errorem. Nos autem qui Hebraeae linguae saltem parvam habemus scientiam, et Latinus nobis utcumque sermo non deest: et de aliis magis possumus judicare, et ea quae ipsi intelSeptuaginta interpretum editionem, quam Origenes obelis, asteriscisque distinxit, ante annos plurimos Latino sermoni datum, cum rursum juxta ipsum Hebraicum verterem, sic locutus sum: « Cogor per singulos Scripturae divinae libros, adversariorum respondere maledictis, qui interpretationem meam, reprehensionem Septuaginta interpretum criminantur: quasi non et apud Graecos Aquila, Symmachus et Theodotion vel verbum e verbo, vel sensum e sensu, vel ex utroque commixtum et medie temperatum genus translationis expresserint, et omnia veteris Instrumenti volumina Origenes obelis asteriscisque distinxerit: quos vel additos, vel de Theodo
Abbreviated transcription (Latin):
est. Edidi aliquid quod non ha¬
betur in greco. uel aliter habet᷑
quam a me uersum est: Quid inter¬
prȩtem laniant: Interrogent he¬
breos: & ipsis auctoribꝰ. translatio¬
ni meȩ uł arrogent uel derogent
fidem. Porro aliud est si clausis quod
dicit᷑ oculis michi uolunt maledice¬
re: & non imitant᷑ grecoꝵ studium.
& beniuolentiam. qui post .lxx. tͣns
latores. iam xp̃i ȩuangłio choruscan-¬
te. iudȩos & ebionitas legis ueteris
interpretes. aquilam uidelicet. sym-¬
machum & theodotionẽ. & curio¬
se legunt. & ꝑ origenis laborem in
ex aploe ȩccłiis dedicarunt. Quan¬
tomagis latini grati esse deberent.
a se aliquid mutuari: Primum enĩ
magnoꝵ sumptuum ẽ & infinitȩ
difficultatis: exemplaria posse habe¬
re omĩa. Deinde qͥ habuerint & ebrei
sermonis ignari sunt: magis erra¬
bunt: ignorantes quis e multis ue-¬
rius dixerit. Quod etiam sapien¬
tissimo cuidam nuꝑ apud grecos
accidit: ut interdum scripturȩ sen-¬

Expanded text:
est. Edidi aliquid, quod non haest. Edidi aliquid, quod non habetur in Graeco, vel aliter habetur, quam a me versum est. Quid interpretem laniant? Interrogent Hebraeos, et ipsis auctoribus translationi meae, vel arrogent vel derogent fidem. Porro aliud est, si clausis, quod dicitur, oculis, mihi volunt maledicere, et non imitantur Graecorum studium et benevolentiam, qui poslatores, jam Christi Evangelio coruscante, Judaeos et Ebionitas Legis veteris interpretes, Aquilam videlicet, et Symmachum, et Theodotionem, et curiose legunt, et per Origenis laborem in Ἐξαπλοῖς, Ecclesiis dedicarunt. Quanto magis Latini grati esse deberent, a se aliquid mutuari? Primum enim magnorum sumptuum est et infinitae difficultatis, exemplaria posse habere omnia: deinde etiam qui habuerint, et Hebraei sermonis ignari sunt, magis errabunt, ignorantes quis e multis verius dixerit. Quod etiam sapientissimo cuidam nuper apud Graecos accidit, ut interdum Scripturae sen
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura flumina de uentre eius
fiuent aquȩ uiuȩ. utiq scriptum
est. quod saluator scriptum eẽ testa¬
tur. Ubi scriptum est: Septuaginta
non habent. Apochripha: nescit
ȩccłia. Ad hebreos igitur reuerten¬
dum est: unde & dñs loquit᷑.& disci¬
płi exempla prȩsumunt. Hȩc pace
ueterum loquor. & obtrectatoribus
meis tantum respondeo. qui canino
dente me rodunt. in publico detrahen¬
tes. legentes in angulis. idem & ac¬
cusatores & defensores. cum in aliis
probent quod in me reprobant: qͣsi
uirtus ꝙ uitium non in rebus sit.
sed cum auctore mutetur. Cȩterum
eoꝵ. quos in conuentu fr̃m semper
edissero. Et quod nunc dabreiamin
id est uerba dierum interprȩtatus
sum: id circo feci. ut in extricabiles
moras. & siluam nominum quȩ scͥ¬
ptorum confusa sunt uitio sensuũq
la digererem: michimetipsi & meiᷤ
iuxta hismenium canens. si aures
surdȩ sunt cȩterorum.
fatus sum: & post multa hȩc addi¬
di. Quod illaturus sum: ȩquissimũ

Expanded text:
entre ejus fluent aquae vivae . Utique scriptum est, quod Salvator scriptum esse testatur. Ubi scriptum est? Septuaginta non habent, apocrypha nescit Ecclesia. Ad Hebraeos igitur revertendum: unde et Dominus loquitur, et discipuli exempla praesumunt. Haec pace veterum loquor, et obtrectatoribus meis tantum respondeo, qui canino dente me rodunt, in publico detrahentes, legentes in angulis, iidem et accusatores et defensores, cum in aliis probent, quod in me reprobant, quasi virtus et vitium non in rebus sit, sed cum auctore mutetur. Caeterum eorum, quos in conventu fratrum semper edissero. Et quod nunc DABRE JAMIM id est, Verba Dierum, interpretatus sum, idcirco feci ut inextricabiles moras, et silvam nominum, quae scriptorum confusa sunt vitio, sensuumqula digererem, mihimetipsi et meis juxta Hismeniam canens, si aures surdae sunt caeterorum. aefatus sum et post multa haec addidi: « Quod illaturus sum, aequissimum
Abbreviated transcription (Latin):
describens. ut unus dissentiens. sta¬
tim cȩteris inter se consentientibꝰ
arguatur: sed quod maioris audaciȩ
ẽ. in editione septuaginta theodotio¬
nis editionem miscuit astericis de¬
signans quȩ minus fuerant: & uir¬
gulis. quȩ ex suꝑfluo uidebant᷑ ap¬
posita. Si igitur aliis licuit non te¬
nere quod semel susceperant. & post
septuaginta cellulas quȩ uulgo sine
auctore iactantur singulas cellulas
aperuere. hocq in ȩcliis legitur qd
septuaginta nescierunt. cur me non
suscipiant latini mei. qui inuiolata
editione ueteri ita nouam condidi
ut laborem meum hebreis & quod
his maius ẽ apłis auctoribꝰ ꝓbemͦ
Scripsi nuꝑ librum de optimo gene¬
re int̾prȩtandi. ostendens illa de
ȩuangłio. ex egypto uocaui filium
meum. et. qm̃ narareus uocabitur.
ꝙ&. uidebunt in quem compunxert̃.
& illud apłi. quȩ oculus non uidit
nec. auris audiuit. & in cor hominis

Expanded text:
describens, ut unus dissentiens, stadescribens, ut unus dissentiens, statim caeteris inter se consentientibus arguatur; sed, quod majoris audaciae est, in Editione Septuaginta Theodotionis Editionem miscuit, asteriscis designans quae minus ante fuerant, et virgulis quae ex superfluo videbantur apposita. Si igitur aliis licuit non tenere quod semel susceperant, et post septuaginta cellulas, quae vulgo sine auctore jactantur, singulas cellulas aperuere, hocque in Ecclesiis legitur quod Septuaginta nescierunt, cur me non suscipiant Latini mei, qui inviolata Editione veteri ita novam condidi, ut laborem meum Hebraeis, et, quod his majus est, Apostolis auctoribus probem? Scripsi nuper librum de Optimo genere interpretandi, ostendens illa de Evangelio, Ex Aegypto vocavi filium meum ; et Quoniam Nazaraeus vocabitur ; et, Videbunt in quem compunxerunt ; et illud Apostoli, Quae oculus non vidit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
i septuaginta interprȩtum pura &
ut ab eis in grecum uersa ẽ ȩditio
ut hebrea uolumina latino sermo¬
ne transferrem. Quod enim semel
aures hominũ occupauerat. & nascen¬
tis ȩccłiȩ roborauerat fidem: iustum
erat etiam nr̃o silentio comꝑbari.
Nunc uero cum pro uarietate re¬
gionum. diuersa ferantur exempla¬
ria. & germana illa antiquaq trans¬
latio corrupta sit atq uiolata: nr̃i
arbitrii putas aut ẽ pluribus iudi¬
care quid uerum sit. aut nouum
opus in ueteri opere condere illuden¬
tibꝰq iudȩis cornicum ut dicit᷑ oculos
configere. lexandria & egyptus. in
septuaginta suis hesicium laudat au¬
ctorem. Constantinopolis usq ad an¬
tiochiam. luciani martyris exempla¬
ria probat. Mediȩ inter has prouin
ab origene elaboratos exsexius &
pamphilus uulgauerunt. Cotusq or¬
bis. hac inter se tripharia uarietate
compugnat. Et certe origenss non
solum exempla composuit quatuor
editionum. ẽ regione singula uerba

Expanded text:
Si septuaginta inSi septuaginta inut ab eis in Graecum versa est, editio ut Hebraea volumina Latino sermone transferrem. Quod enim semel aures hominum occupaverat, et nascentis Ecclesiae roboraverat fidem, justum erat etiam nostro silentio comprobari. Nunc vero, cum pro varietate regionum diversa ferantur exemplaria, et germana illa antiquaque translatio corrupta sit, atque violata: nostri arbitrii putas, aut e pluribus judicare quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere, illudentibusque Judaeis, cornicum, ut dicitur, oculos configere. Alexandria et Aegyptus in Septuaginta suis Hesychium laudat auctorem: Constantinopolis usque Anthiochiam, Luciani  Al. Juliani martyris exemplaria probat. Mediae inter has provincab Origene elaboratos Eusebius et Pamphilus vulgaverunt; totusque orbis hac inter se trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non solum exemplaria composuit quatuor editionum, e regione singula verba
Abbreviated transcription (Latin):
cro te lector ne laborem meũ repre¬
hensionem ęstimes antiquoꝵ. In taber-¬
naculo d̃i offert unusquisq quod po¬
test. Alii aurum & argentum. &. la¬
pides prȩtiosos. alii byssum & pur¬
puram & coccum offerunt & iacin¬
ctum: nobiscum bene agitur. si ob¬
tulerimus pelles & caprarum pilos.
Et tamen apłs contemptibiliora nr̃a
magis necessaria iudicat. Unde et
tota illa tabernaculi pulchritudo. & ꝑ
singulas speties. ȩccl̃iȩ prȩsentis fu¬
turȩq distinctio. pellibus tegitur
& ciliciis:. ardorẽq solis & in iuriam
ymbrium. ea quȩ uiliora sunt prohi¬
bent. Uide quanto contra septua¬
ginta interprȩtes tumeam suꝑcilio:
ut illos aurum & pretiosos lapides
& purpuram. me pelles & pilos capͣ¬
rum in tabernaculo xp̃i obtulisse ꝓ¬
fitear. Donam & aliud testimonium.
ne nc̃ me rerum necessitate compulsũ
dicat mutasse sententias.
N libro tempoꝵ id est paralipomenoñ
qui hebraicȩ dicitur dabreiamin: ad
uncula usys suor.

Expanded text:
lector, ne laborem meum reprehensionem existimes antiquorum. In tabernaculo Dei offert unusquisque quod potest. Alii aurum et argentum et lapides pretiosos, alii byssum et purpuram et coccum offerunt et hyacinthum. Nobiscum bene agitur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus contemptibiliora nostra magis necessaria judicat . Unde et tota illa tabernaculi pulchritudo et per singulas species Ecclesiae praesentis futuraeque distinctio, pellibus tegitur et ciliciis; ardoremque solis et injuriam imbrium, ea quae viliora sunt prohibent. » Vide quanto contra Septuaginta interpretes tumeam supercilio, ut illos aurum et pretiosos lapides et purpuram, me pelles et pilos caprarum in tabernaculo Dei obtulisse . Ponam et aliud testimonium, ne nunc me rerum necessitate compulsum dicas mutasse sententiam. In libro Temporum, id est Paralipomenon, qui Hebraice dicitur Dabre Jamin, hauncula usus sum. «
Abbreviated transcription (Latin):
Non damno. non reprehendo se-¬
ptuaginta: sed confident̃ cunctis illis
sonat: quos ante ꝓpħas inter spiri-¬
talia charismata positos lego: in quibꝰ
ultimum pęne gradum interprȩtes te¬
nent. Quid liuore torquęris: Quid
imꝑitorum animos contra me conci-¬
tas: Sicubi tibi in trans latione uideor
errare: interroga hebreos. diuersarũ
urbium magistros consule. Quod
illi habent de xp̃o: tui codices non
habent. Aliud ẽ si contra se postea
ab apłis usurpata testimonia ꝓbaue¬
runt: & emendatiora sunt exemplaria
latina quam greca. greca ꝙ̃ hebrea.

Expanded text:
non damno, non reprehendo Senon damno, non reprehendo Septuaginta, sed confidenter cunctis illis sonat, quos ante prophetas inter spiritalia charismata positos lego: in quibus ultimum pene gradum interpretes tenent . Quid livore torqueris? quid imperitorum animos contra me concitas? Sicubi in translatione tibi videor errare, interroga Hebraeos, diversarum urbium magistros consule. Quod illi habent de Christo, tui codices non habent. Aliud est, si contra se postea ab apostolis usurpata testimonia, probaverunt, et emendatiora sunt exemplaria Lati
Abbreviated transcription (Latin):
diuisi eadem scriptitarint: cum ari-
chil tale retulerint: sed in una basi¬
lica congregatos contulisse scribant.
non ꝓpħasse. Aluid est enim uatem.
aluid interpretem esse. Ibi sp̃s uen-¬
tura prȩdicit: hic eruditio & copia uer-
boꝵ ea quȩ intelligit transfert. Nisi
forte putandus est tullius. ȩconomi¬
cum xenophontis. & platonis prota
goram. & demosthenis proctesifontẽ.
afflatus rethorico sp̃u transtulisse:
aut aliter de hisdem libris ꝑ septua¬
runt. hi scriptum e̾ẽ mentiti sint. Qͥd
igitur: Damnamꝰ ueteres: Minime:
sed post priorum studia in domo dñi
quod possumus laboramus. Illi interp̃-¬
tati sunt ante aduentum xp̃i. ꝙ qd̃
nesciebant dubiĩs protulere sententiis.
nos post passionẽ & resurrectionẽ
eius non tam ꝓphetiam qũa historiã
scribimus. Aliter enim audita. alit̃
uisa narrantur. Quod melius intel¬
ligimus:. melius & ꝓferimus. Audi
igitur ȩmule: obtrectator ausculta.

Expanded text:
divisi eadem scriptitarint, cum Aristdivisi eadem scriptitarint, cum Aristihil tale retulerint; sed in una basilica congregatos contulisse scribant, non prophetasse. Aliud est enim vatem, aliud interpretem esse. Ibi spiritus ventura praedicit, hic eruditio et verborum copia ea quae intelligit transfert. Nisi forte putandus est Tullius Oeconomicum Xenophontis, et Pgoram, et Demosthenis pro Ctesiphonte, afflatus rhetorico spiritu transtulisse. Aut aliter de eisdem libris per Septuarunt, hi scriptum esse mentiti sint. Quid igitur? damnamus veteres? minime: sed post priorum studia, in domo Domini quod possumus, laboramus. Illi interpretati sunt ante adventum Christi, et quod nesciebant, dubiis protulere sententiis. Nos post passionem et resurrectionem ejus, non tam prophetiam, quam historiam scribimus. Aliter enim audita, aliter visa narrantur. Quod melius intelligimus, melius et proferimus. Audi igitur, aemule; obtrectator, ausculta:
Abbreviated transcription (Latin):
rauit d̃s diligentibus se. & multa alia
quȩ proprium sintagina desiderant.
Interrogemus ergo eos ubi hȩc scri-¬
pta sint: & cum dicere non potuerint.
de libris hebreis proferamus. Pri¬
mum testimonium ẽ in oseȩ: scđm
in isaia. tertium in zacharia. quartũ
in prouerbiis. quintum ȩque in isaia.
Quod multi ignorantes. apocripho¬
rum deliramenta sectantur. ꝙ hi¬
beras nenias libris autenticis prefe¬
runt. Causas erroris. non ẽ meum ex¬
ponere. Iudȩi prudenti factum dic̃t
esse confilio: ne ptholomeus unius
dĩ cultor. etiam apud hebreos dupli¬
cem diuinitatẽ deprehenderet. Qd̃
maxime idcirco faciebat: quia in pla-¬
tonis dogma cadere uidebat ur.
Deniq ubicumq sacratum aliquid
scriptura testat᷑ de patre & filio &
sp̃ũ scõ. aut aliter int̃prȩtati sunt.
aut om̃ino tacuerunt: ut & regi satis¬
facerent. & archanum fidei non
uulgarent. Et nescio quis primus
auctor septuaginta cellulas alexan¬
driȩ mendacio suo extruxerit quibꝰ

Expanded text:
ravit Deus diligentibus se ; et multa alia quae proprium σύνταγμα desiderant. Interrogemus ergo eos, ubi haec scripta sint: et cum dicere non potuerint, de libris Hebraicis proferamus. Primum testimonium est in Osee , secundum in Isaia , tertium in Zaccharia , quartum in Proverbiis , quintum aeque in Isaia . Quod multi ignorantes, apocryphorum deliramenta sectantur; et Iberas naenias libris authenticis praeferunt. Causas erroris non est meum exponere. Judaei prudenti factum dicunt esse consilio, ne Ptolemaeus unius Dei cultor, etiam apud Hebraeos duplicem divinitatem deprehenderet. Quod maxime idcirco faciebant, quia in Platonis dogma cadere videbatur. Denique ubicumque sacratum aliquid Scriptura testatur de Patre et Filio et sancto, aut aliter interpretati sunt, aut omnino tacuerunt, ut et regi satisfacerent, et arcanum fidei non divulgarent. Et nescio quis primus auctor septuaginta cellulas Alexandriae mendacio suo exstruxerit, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ cum danihele sortitus ẽ nomen:
obsecrantis. ut translatum in latinã
linguam de hebreo sermone penta¬
theucum. nr̃oꝵ auribus traderem.
latratibus patens. qui me asserunt
in septuaginta interp̃tum suggilla-¬
dionem noua ꝓ ueteribꝰ cudere. ita
ingenium quasi uinum ꝓbantis:
cum ego sepissime testatus sim me¬
ꝓ uili portione in tabernaculum
di offerre quȩ possim. nec opes alioꝵ.
alterius paupertate fȩdari. Quod
ut audeam. origenis me studium
ꝓuocauit. qui ȩditioni antiquȩ
transiationem theodotionis mis¬
cuit. asteris co & obelo id est stel¬
la & ueru opus omne distinguens.
dum aut illucescere facit quȩ minꝰ
ante fuerant: aut suꝑflua quȩq ui-¬
gulat & confodit: maxime quȩ eugłi-

Expanded text:
roroobsecrantis , ut translatum in Latinam linguam de Hebraeo sermone Pentateuchum, nostrorum auribus traderem. orum meorum latratibus patens, qui me asserunt in Septuaginta Interpretum suggillationem nova pro veteribus cudere: ita ingenium quasi vinum probantes; cum ego saepissime testatus simpro virili portione in tabernaculo Dei offerre quae possim; nec opes alterius, aliorum paupertate foedari. Quod ut auderem, Origenis me studium provocavit, qui editioni antiquae translationem Theodotionis miscuit, asterisco +, et obelisco ÷, id est, stella et veru, opus omne distinguens: dum aut illucere facit, quae minus ante fuerant, aut superflua quaeque jugulat et confodit, maximeque quae
Abbreviated transcription (Latin):
pħas. & meam & septuaginta editi¬
onem edisserunt. O labores homi¬
num semꝑ incerti. o mortalium stu¬
dia contrarios interdum fines ha-¬
bentia. Unde me putabam bene
mereri de latinis meis. ꝙ nr̃oꝵ
ad discendum animos concitare.
quod etiam greci uersum de lati¬
no post tantos interprȩtes non
fastidiunt: inde in culpam uocor.
& nausianti stomacho cibos ingero.
Et quid in homine tutum sit. si in¬
nocentia criminosa est: Dormiente
patre familias: inimicus homo zira¬
nia suꝑseminat. Exterminauit ui¬
neam aꝑ de silua: & singularis ferus
depastus ẽ eam. Ego taceo: ꝙ litterȩ
ro crimen. ꝙ in toto orbe confiteor.
Heu michi mater. ut quid me ge¬
nuisti uirum qui uidicer & discernar
pla subieci. huic rei testes funt: ꝙ suꝑ¬
fluum est. quod in illis dictum est
aliter qũa ibi dictum est scribere.
Ncipiam igit᷑ agenesi cuiꝰ ꝓlogus talis est.
esiderii mei defideratas accepi
ȩpłas. qui quodam p̃sagio furu¬

Expanded text:
rophetas, et meam et Septuaginta editirophetas, et meam et Septuaginta editionem edisserunt. O labores hominum, semper incerti! o mortalium studia contrarios interdum fines habentia! Unde me putabam bene mereri de Latinis meis, et nostrorum ad discendum animos concitare, quod etiam Graeci versum de Latino post tantos interpretes non fastidiunt; inde in culpam vocor, et nauseanti stomacho cibos ingero. Et quid in homine tutum sit, si innocentia criminosa est? Dormiente patrefamilias inimicus homo zizania superseminavit . Exterminavit vineam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam . Ego taceo, et litterae ro crimen, et crimen in toto orbe confiteor. Heu mihi, mater mea, ut quid me genuisti, virum qui judicer et discernar pla subjeci, huic rei testes sunt. Et superfluum est, quod in illis dictum est, 519 aliter quam ibi dictum est, scribere. Incipiam igitur a Genesi, cujus Prologus talis est: « Desiderii mei desideratas accepi epistolas, qui quodam praesagio futu
Abbreviated transcription (Latin):
stołam sub nomine meo. pęnitentiȩ
finxerat. quod male hebrea uolu¬
mina transtulissem: obicere dicitur.
me in septuaginta condemnationẽ
scripturas scãs interprętatum. ut
siue falsa sint siue uera quȩ transtu¬
li. in crimine maneam: dum aut
recens editio. ueteris condemnatio sit.
cidam & adulterum ꝙ sacrilegum ac
parricidam me esce non dixerit. ꝙ
quicquid podest tacita mentis cogita¬
dio intra se turpitudinis uoluere. Gr̃as
ei debeo agere: quod cum tanta silua
sit criminum. unum michi erroris
uel falsitatis crimen obiecerit. Egone
contra septuaginta interpretes aliquid
sum locutus: quos ante annos plu¬
rimos diligentissime emendatos meȩ
linguȩ studiosiᷤ dedi. quos cotidie in
conuentu fratrũ edissero: quoꝵ psalmoᷤ
iugi meditatione decanto: Tam stultꝰ
eram. ut quod in pueritia didici.
senex obliuisci uellem: Uniuersi
tractatus mei. hoꝵ testimoniis texti
sunt. Commentarii in duodecim ꝓ¬

Expanded text:
stolam sub nomine meo poenitentiae stolam sub nomine meo poenitentiae finxerat, quod male Hebraea volumina transtulissem, objicere dicitur, me in Septuaginta condemnationem Scripturas sanctas interpretatum, ut sive falsa sunt, sive vera quae transtuli, in crimine maneam; dum aut recens editio veteris condemnatio sit cidam, et adulterum, et sacrilegum, et parricidam me esse non dixerit, et quidquid potest tacita mentis cogitatio intra se turpitudinis volvere. Gratias ei debeo agere, quod cum tanta silva sit criminum, unum mihi erroris vel falsitatis crimen objecerit. Egone contra Septuaginta interpretes aliquid sum locutus, quos ante annos plurimos diligentissime emendatos, meae linguae studiosis dedi, quos quotidie in conventu fratrum edissero, quorum Psalmos jugi meditatione decanto? Tam stultus eram, ut quod in pueritia didici, senex oblivisci vellem? Universi tractatus mei horum testimoniis texti sunt. Commentarii in duodecim P
Abbreviated transcription (Latin):
in eo scriptam nomine repperisse. in qͣ
agerem pęnitentiam. & me ab hebreis
in adolescentia inductum esse testarer.
ut hebrea uolumina in latinum uer-¬
terẽ. in quibꝰ nulla sit ueritas. Quod
audiens obstupui. Et quia in ore duo¬
rum & trium testium stat omne uer-¬
bum. uniq testi nec catoni creditum
est: idipsum. multorum me ex urbe
fratrum scripta docuerunt. sciscitan¬
tium an ita se haberet. & a quo ipsa
epistola disseminata ẽẽt in uulgus
lacrimabiliter indicantium.
ui hoc ausus est facere. quid aliud
non audeat: Bene. quod malitia
non habet tantas uires quantos
conatus. Perierat innocentia. si semꝑ
nequitiȩ uincta esset sapientia. ꝙ
totum quic quid cupit calum nia
prȩualeret. S tilum meum qualis¬
cũq est & formã ȩloquii uir disertis¬
simus exprimere non potuit: sed in¬
ter ipsas prȩstigias & alterius ꝑsonã
quam se fraudulenter induerat. qͥs
esset ostendit. Ergo ille qui epi¬

Expanded text:
meo scriptam nomine reperisse, in qua meo scriptam nomine reperisse, in qua agerem poenitentiam, et me ab Hebraeis in adolescentia inductum esse testarer, ut Hebraea volumina in Latinum verterem, in quibus nulla sit veritas. Quod audiens obstupui. Et quia in ore duorum vel trium stat omne verbum , unique testi, nec Catoni creditum est, idipsum multorum me ex Urbe fratrum scripta docuerunt, sciscitantium, an ita se haberet, et a quo ipsa epistola disseminata esset in vulgus lacrymabiliter indicantium. Qui hoc ausus est facere, quid aliud non audeat? Bene, quod malitia non babet tantas vires, quantos conatus. Perierat innocentia, si semper nequitiae juncta esset potentia, et totum quidquid cupit calumnia, 518 praevaleret. Stylum meum, qualiscumque est, et formam eloquii vir disertissimus exprimere non potuit: sed inter ipsas praestigias, et alterius personam, qua se fraudulenter induerat, quis esset ostendit. Ergo ille qui epi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut periarchori &. multa alia orige¬
nis opera. plurimoꝵq gretiȩ tracta¬
toꝵ: quȩ aut ante non legi aut
nunc compellor legere questione he¬
reseos suscitata: ut sciam quȩ uitare
debeam. quȩ ꝓbare. Unde & in ado¬
lescentia omeliã tantũ eius quã loque¬
batur ad popłm. ꝙ in quibꝰ non tan¬
ta scandala denebantur. simpliciter
Rogantibus transtuli: nullis p̾iuidi-¬
cans. ex his quȩ probantur. illa susci-¬
pere quȩ manifeste heretica sunt.
Certe ut compendium longi sermonis
faciam: sicut ego ostendo me abhis ac-¬
cepisse librum qui de tuo codice tranˢ¬
scripserunt. sic tu doce a quo exemplar
acceperis. ut qui auctorem libri dare
alium non potuerit. ipse falsitatis te-
neatur reus. Bonus homo ole bono
cordis thesauro ꝓfert illa quȩ bona
sunt. atq ex pomoꝵ dulcedine gene¬
rosi seminis arbor agnoscitur.
ep̃os qui propter ȩccłasticas causas
ad comitatum uenerant. epłam quasi

Expanded text:
sicut περὶ Ἀρχῶν, et multa alia Origesicut περὶ Ἀρχῶν, et multa alia Origenis opera, plurimorumque Graeciae tractatorum, quae aut ante non legi, aut nunc compellor legere, quaestione haereseos suscitata, ut sciam quae vitare debeam, quae probare. Unde et in adolescentia homilias tantum ejus quas loquebatur ad populum, in quibus non tanta scandala tenebantur, simpliciter rogantibus transtuli, nullis praejudicans ex his quae probantur, illa suscipere quae manifeste haeretica sunt. Certe ut compendium longi sermonis faciam sicut ego ostendo, me ab his accepisse librum qui de tuo codice transcripserunt: sic tu doce a quo exemplar acceperis, ut qui auctorem libri dare alium non potuerit, ipse falsitatis reus teneatur. Bonus homo de bono cordis thesauro profert illa quae bona sunt : atque ex pomorum dulcedine, generosi seminis arbor agnoscitur. episcopos, qui propter Ecclesiasticas causas ad Comitatum venerant, Epistolam quasi
Abbreviated transcription (Latin):
latine. immutatis dutaxat sen-¬
sibus de filio ꝙ sp̃u sc̃o. qui aꝑtã
blasphemiã p̃ferebant. Unde etiã
ante annos ferme decẽ cum dexter
amicus meus qui prȩfecturã admi-¬
nistrauit p̃torii. me rogasset ut aucto¬
rum nr̃ȩ religionis ei indicẽ texerem.
inter cȩteros tractatores posui ꝙ hunc
librum a pamphilo ȩditum: ita pu-¬
tans esse ut a te & tuis discipłis
fuerat diuulgatum. Sed cum dicat
ipse ESesiUs paorphilum nichil
scripsisse exceptis breuibus epłis ad¬
amicos. & primus liber sex uolumi¬
num eius eadem & hisdem uerbis
contineat. quȩ sub nomine pamphili
a te ficta sunt: ꝑspicuum est de idcirco
librum hunc disseminare uoluisse.
ut sub ꝑsona martyris hereses intro¬
duceres. Cumq & de hoc ipso libro
quem pamphili simulas. multa ꝑuer-¬
teris. & aliter in greco aliter in lati¬
no sint: fraudem tuam errori meo in¬
putare non debes. Credidi enim eius
esse librum quem titulus p̃ferebat.

Expanded text:
Latine, immutatis dumtaxat senLatine, immutatis dumtaxat sensibus de Filio et Spiritu sancto, qui apertam blasphemiam praeferebant. Unde etiam ante annos ferme decem cum Dexter amicus meus, qui praefecturam administravit praetorii, me rogasset, ut auctorum nostrae relinter ceteros tractatores posui et hunc librum a Pamphilo editum, ita putans esse, ut a te et tuis discipulis fuerat divulgatum. Sed cum ipse dicat Eusebius Pamphilum nihil scripsisse exceptis epistolis etc., et primus liber sex voluminum Eusebii eadem et iisdem verbis contineat quae sub nomine Pamphili a te ficta sunt, perspicuum est te idcirco librum hunc disseminare voluisse ut sub duceres. Cumque de hoc ipso libro quem Pamphili simulas, multa perverteris, et aliter in Graeco, aliter in Latino sit, fraudem tuam errori meo imputare non debes. Credidi enim ejus esse librum, quem titulus praeferebat,
Abbreviated transcription (Latin):
in oriente respondit. ꝙ̃ aꝑtissimũ men¬
dacium libera ueritatis fronte confu¬
logia tua dicere te non esse defensorẽ
origenis neq assertorem illius: ꝓ cuiꝰ
defensione pamphilus ꝙ eusebius
tibi parum dixisse sunt uisi. Aduer¬
sum quȩ uolumina si dñs uitȩ hu¬
ius dederit spatium: aliaᷤ responde-¬
re conabor. Nunc tantum tuis asser¬
tionibus obuiasse sufficiat: ꝙ hoc
breuiter prudentẽ instruxisse lecto¬
rem. me istum librum qui sub no¬
mine pamphili ferebatur uidisse
primum scriptum in codice tuo.
& quia non erat michi curȩ quid
ꝓ heretico diceret᷑. sic semꝑ habuisse
quasi diuersum ẽẽt opus pamphi¬
li & eusebii. postea uero quȩstione
commota scriptis eoꝵ respondere
uoluisse. & obhanc causam legisse
quid ꝓ origene unus quisq sentiret.
ꝑspicueq deprehendisse quod primꝰ
liber sex uoluminum eusebii ipse
eẽt. qui unus sub nomine pamphi-¬
li a te ȩditus est tam grece quam

Expanded text:
in Oriente, respondet, et apertissimum menin Oriente, respondet, et apertissimum mendacium libera veritatis fronte confulogia tua dicere, te non esse defensorem Origenis, neque assertorem illius, pro cujus defensione Pamphilus et Eusebius tibi parum dixisse sunt visi. Adversum quae volumina si Dominus vitae hujus dederit spatium alias respondere conabor. Nunc tantum tuis assertionibus obviasse sufficiat, et hoc breviter prudentem instruxisse lectorem, me istum librum qui sub nomine Pamphili ferebatur, vidisse primum scriptum in codice tuo; et quia non erat mihi curae quid pro haeretico diceretur, sic semper habuisse, quasi diversum esset opus Pamphili et Eusebii: postea vero quaestione mota, scriptis eorum respondere voluisse, et ob hanc causam legisse, quid pro Origene unusquisque sentiret, perspicueque deprehendisse, quod primus liber sex voluminum Eusebii ipse esset, qui unus sub nomine Pamphili a te editus est, tam Graece quam
Abbreviated transcription (Latin):
quendi: qui sex milia libroꝵ eius
se legisse. qũa plurima fratrum mul-¬
titudine audiente confessus ẽ: Inqua
multitudine & caterua fratrum tu
quoq medus eras: quando ille in
epła sua quęxitur pro origenis here¬
se nefaria a te dogmata esse ꝓlata.
Crimini dandum ẽ.quare grecam¬
ꝙ syram & hebream & egẏptiacam
lingus loquebantur in crimine
sunt. ꝙ me trilinguẽ bilinguis ipse
ab eo lectos ẽẽ confingis: quis credet¬
aut te uerum dicere aut illum po¬
tuisse mendiri Si enim origenes sex
milia scripsisset libros: potuerat fieri.
ut uir eruditus & ab infantia sacris
litteris institutus. ꝓ curiositate q.
scientia legisset aliena. Quod uero
ille non scripsit: quomodo iste legere
potuit: Numera indicem libroꝵ
eius qui in tertio uolumine eysebii.
in quo scribit uitam pamphili con¬
tinentur: ꝙ non dico sex milia sed ter-¬
tiam partem non repꝑies. Habemus
epłam supradicti pontificis: in qua hu-¬
ic calumpniȩ tuȩ dum adhuc esses

Expanded text:
us se legisse, quam plurima fratrum multitudine audiente, confessus est? In qua multitudine et caterva fratrum tu quoque medius eras, quando ille in sua Epistola queritur, pro Origenis haeresi nefaria a te dogmata esse prolata? Crimini ei dandum est quare Graecam, Syram, et Hebraeam et Aegyptiacam linguis loquebantur, in crimine sunt; et me trilinguem, bilinguis ipse quos 516 ab eo lectos eaut te verum dicere aut illum potuisse mentiri? Si enim Origenes sex milia scripsisset libros poterat fieri ut vir eruditus et ab infantia Sacris Litteris institutus pro curiositate et scientia legisset aliena, quod vero ille non scripsit quomodo legere potuit? Numera indicem librorum eius, qui in tertio volumine Eusebii in quo scripsit Vitam Pamphili continentur et non dico sex milia sed tertiam Epistolam supradicti Pontificis, in qua huic calumniae tuae, dum adhuc esses
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. ꝑtanta scła nullus tibi uidet᷑
dignus fuisse. cui de hac quȩstione
dñs reuelaret: non patriarcha. non
quidem quando in carceribꝰ & exiliis
morabaris. huiuscemodi sacramenta
patuerunt: Dñs in ȩuangłio: pater
inquit reuelaui nomen tuum ho¬
minibus. Qui patrem reuelauit: de
animarũ statu tacuit: Et miraris si cont᷑
te fratrũ scandala concitent᷑. cum id nescire
te iures. qͦd xp̃i ȩccłia se nosse fateatur:
Exposita fide sua. imino confessione insci¬
entie: transit ad aliud ꝙ excusare se nitit᷑ cur
libros periarchon in latinum uerte¬
rit: & hȩc scribit ad uerbum Sane
quia audio etiam inde esse disputatũ.
quod quędam origenis. Rogatꝰ a fr̃ibꝰ
de greco in latinum transtuli: puto qđ
om̃s intelligant hȩc ꝓ solo liuore cul¬
pari. Si enim aliquid est quod displi¬
ceat. in auctore. quare id ad interprȩ¬
tẽ detorquet᷑: Sicut in grecis habetur.

Expanded text:
r tanta saecula tibi nullus videtur dignus fuisse, cui de hac quaestione Dominus revelarit? Non patriarcha, non quidem, quando in carceribus et exsiliis morabaris, hujuscemodi sacramenta patuerunt? Dominus in Evangelio, Pater, inquit, revelavi nomen tuum hominibus . Qui Patrem revelavit, de animarum statu tacuit: et miraris si contra te fratrum scandala concitentur, cum id nescire te jures, quod Christi Ecclesiae se nosse fateantur? 11. Exposita fide sua, immo inscitiae confessione, transit ad aliud; et excusare se nititur, cur libros περὶ Ἀρχῶν in Latinum verterit. Et haec scribit ad verbum: « Sane quia audio etiam inde esse disputatum quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli, puto quod omnes intelligant, haec pro solo livore culpari. Si enim aliquid est quod displiceat in auctore, quare id ad interpretem detorquetur? Sicut in Graecis ha
Abbreviated transcription (Latin):
ad cęlos. ut nos sciamus quia inde
ascendimus ad cęlum. unde uigilamꝰ
& oramus. & ligamur. nec repugnamꝰ
in terra. Om̃s uos scandalum patiemi¬
ni. Om̃s cadunt. s non om̃s iacent. Nũ¬
quid qui dormit non adiciet ut resur¬
gat: Carnale est cadere. s diabolicum
nalium. filius a patre mittitur & ꝑcu¬
titur. idest incarnatur & patitur. Disper¬
gentur oues. pastore ꝑcusso. Resurrectio
ꝓmittit᷑. ne spes extinguatur. Detrus

Expanded text:
ascendit: ut nos sciamus, quia inde ascendit: ut nos sciamus, quia inde ascendimus ad coelos, unde vigilamus, et oramus, et ligamur, nec repugnamus in terra. Omnes vos scandalum patiemini. Omnes cadunt, sed non omnes jacent. Numquid qui dormit non adjiciet, ut resurgat? Carnale est cadere? sed diabolicumnalium. Filius a patre mittitur et percutitur, id est, incarnatur, et patitur. Disperguntur oves, pastore capto: resurrectio promittitur, ut spes non exstinguatur.