comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. que fidei nr̃e fundam̃ta firmit̃
ponit: ipsa ẽ. que increm̃ta spei sub¬
limit̃ ꝓuelit. lpsa actũ dirigit. ut
tenere possimꝰ uiã xp̃i. dũ ꝑ eiꝰ tolermn¬
tiam gradim᷑. ipsa efficit ut ꝑseuere¬
mꝰ filii dei dici. dũ patientiã patͥs imi¬
tam᷑. Et qm̃ płimos scio fr̃s dilectissi¬
mi uł ponde inuiriarũ angentiũ uł
dolore de eis qui aduersũ se grassant᷑
et seuiunt uindicari ueloeit᷑ cuꝑe:
nec illud in extrema parte reticen¬
dũ est ut in istis fluctuantib mun¬
di tͣbinib et uideoꝵ. siue gentiliũ
et hereticoꝵ quoq ꝑ secutionib cons¬
tituti patient̃ expestemꝰ ultionis di¬
em. nec ad iundictã doloris nr̃i que¬
rula festinatione ꝓꝑemꝰ: cũ scriptũ
sit. Expecta me dicit dñs in diẽ resur¬
rectionis mee in destimoniũ: qm̃ ui
ditiũ meũ ẽ. ad congregationes gen¬
tiũ ut excipiã reges et effundã suꝑ

Expanded text:
est quae fidei nostrae fundamenta firmiter est quae fidei nostrae fundamenta firmiter munit. ipsa est quae incrementa spei sublimiter prouehit. ipsa actum dirigit, ut tenere possimus uiam Christi, dum per eius tolerantiam gradimur. ipsa efficit ut perseueremus filii Dei, dum patientiam patris imitamur. Et quoniam plurimos scio, fratres dilectissimi, uel pondere iniuriarum angentium uel dolore de eis qui aduersum se grassantur et saeuiunt uindicari uelociter cupere, nec illud in extrema parte reticendum est, ut in istis fluctuantis mundi turbinibus et Iudaeorum siue gentilium et haereticorum quoque persecutionibus constituti patienter expectemus ultionis diem nec ad uindictam doloris nostri querula festinatione properemus, cum scriptum sit: expecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meae in testimonium, quoniam iudicium meum ad congregationes gentium, ut excipiam reges et effundam super
Abbreviated transcription (Latin):
ciscit᷑ s ex undantib uenis ꝑ multa
głarũ itinera diffundit᷑. Nec ꝓficere
aliquid in actib nr̃is pot̾ ad consum¬
mandam laudem: nisi inde consũma¬
tionis accipiat firmitatẽ. Patientia ẽ
que nos deo et cõm̃dat et seruat. Ip¬
sa ẽ. que iram temꝑat. que linguã
frenat. que m̃tẽ gub̃nat. pacẽ custo¬
dit: disciplinã regit. Libidinis impe¬
tũ frangit. timoris uiolentiã copͥmit.
incendiũ simultatis extinguit. Co¬
ercet potentiam diuitũ: in opiã pau¬
perũ refouet. Tuet᷑ in uirginib beatã
indegritatẽ: in uidu is laboriosam ca̾¬
titatẽ in conuigatis et maritatis in¬
diuiduã caritatẽ. facit humiles in
ꝓsꝑis. et in aduersis fortes. contͣ inui¬
rias et contumelias mites. Docet de¬
linquentib cito agnoscere: si ipse de¬
linquas du et multũ rogare. Tempta¬
tiones expuignat. ꝑsecutioneᷤᷤ tolerat.
passiones et martyria consũmat. Ipsa

Expanded text:
ciscitur, sed exundantibus uenis per multa ciscitur, sed exundantibus uenis per multa gloriarum itinera diffunditur, nec proficere aliquid in actibus nostris potest ad consummandam laudem, nisi inde consummationis accipiat firmitatem. patientia est quae nos Deo et commendat et seruat: ipsa est quae iram temperat, quae linguam frenat, quae mentem gubernat, pacem custodit, disciplinam regit, libidinis impetum frangit, tumoris uiolentiam conprimit, incendium simultatis extinguit, coercet potentiam diuitum, inopiam pauperum refouet, tuetur in uirginibus beatam integritatem, in uiduis laboriosam castitatem, in coniunctis et maritatis indiuiduam caritatem. facit humiles in prosperis, in aduersis fortes, contra iniurias et contumelias mites. docet delinquentibus cito ignoscere, si ipse delinquas, diu et multum rogare. temptationes expugnat, persecutiones tolerat, passiones et martyria consummat. ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
dre fignientũ. Nec unquã ab ead im¬
patientia destitit. quo minus semꝑ do¬
cilitatis et diuine admonitionis impa¬
tiens ꝓpħas suos et iustos quosq ꝑimen¬
do ad crucẽ etiã et sanguinem dnĩ ꝓsi¬
liret. Inpatientia etiã et in eccłia ħeticoᷤ
facit et ad uideoꝵ similitudinẽ contra
xp̃i pacẽ et Raritatẽ rebelles ad hosti¬
lia et furiosa oclia cõpellit. Et ne lon¬
gũ sit singła recensere: omĩa omĩno q̃
patientia oꝑib suis edificat ad głam.
impatientia destruit ad ruinã. Qua¬
re fr̃s dilectissimi et bonis patientie
et impatientie mał diligent̃ expen¬
sis. patientiã ꝑ quã in xp̃o manemꝰ. ꝙ
uenire cũ xp̃o ad dm̃ possumꝰ. plena ob¬
seruatione teneamꝰ. Que copiosa et mud¬
tiplex non angusto fine concludit᷑. nec
buib t̃minis cohercet᷑. Late patet pa¬
tientie uirtus. et ubertas eius ac largi¬
tas de uniꝰ quidẽ nominis fonte ꝓfi¬

Expanded text:
tre figmentum, nec umquam ab eadem intre figmentum, nec umquam ab eadem inpatientia destitit quominus semper docilitatis et diuinae administrationis impatiens prophetas suos et iustos quosque perimendo ad crucem quoque et ad sanguinem Domini prosiliret. inpatientia etiam in ecclesia haereticos facit et ad Iudaeorum similitudinem contra Christi pacem et caritatem rebelles ad hostilia et furiosa odia compellit. et ne longum sit singula recensere, omnia omnino quae patientia operibus suis aedificat ad gloriam inpatientia destruit ad ruinam. Quare, fratres dilectissimi, et bonis patientiae et inpatientiae malis diligenter expensis patientiam per quam in Christo manemus et uenire cum Christo ad Deum possumus, plena obseruatione teneamus: quae copiosa et multiplex non angusto fine concluditur uel breuibus terminis coercetur. late patet patientiae uirtus et ubertas eius et largitas de unius quidem nominis fonte profi
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ xp̃i ẽ: sic econt̾ inpatientia dia¬
boli malũ. Atq sic̃ in quo habitat et ma¬
net xpc̃ patiens inuenit᷑: ita impatienᷤᷤ
semꝑ existit cuiꝰ mentẽ diaboli neqͥtia
possedit. Exordia deniq ipsa uideamꝰ.
diabolus homin̾e̾ ad imaginẽ dei factũ
mpitient̃ culit: inde et ꝑiit pͥmꝰ et ꝑdidit.
Adam contra celeste p̃ceptũ cibi letał¬
in paitiens in mortẽ cecidit: nec accep¬
tã diuinitus grãm patientia custo de
seruauit. Et ut frẽm cam ꝑimẽt. sacri¬
ficii et muneris euis impatiens fuit. ẽt
qđ esau de maiorib ad minora descendit.
primatus suos ꝑ impatientiã lentis
amisit. Quid uidaicus popub. cirea be¬
neficia diuina ꝑfidus et ingratus: Non¬
ne qđ a deo primũ recessit. impatientie
crim̃ fuit: Dum moxsi cũ deo colloquẽ¬
tis moras non pot̾ ferre. ꝓfanos deos au¬
sus est postulare: ut itineris sui duces
nuncuparet caput bubulũ et terres¬

Expanded text:
bonum Christi est, sic e contra impatientia diabonum Christi est, sic e contra impatientia diaboli malum; et sicut in quo habitat et manet Christus, patiens invenitur, ita impatiens semper existit cujus mentem diaboli nequitia possidet. Exordia denique ipsa videamus. Diabolus hominem ad imaginem Dei factum impatienter tulit: inde et periit primus et perdidit. Adam, contra coeleste praeceptum, cibi lethalis impatiens, in mortem cecidit, nec acceptam diuinitus gratiam patientia custode seruauit, et ut fratrem Cain perimeret sacrificii eius et muneris inpatiens fuit, et quod Esau de maioribus ad minora descendit, primatus suos per inpatientiam lentis amisit. quid Iudaicus populus circa beneficia diuina perfidus et ingratus nonne quod a Deo primum recessit inpatientiae crimen fuit? dum Moysi cum Deo conloquentis moras non potest ferre, profanos deos ausus est postulare, ut itineris sui duces nuncuparet caput bubulum et terres
Abbreviated transcription (Latin):
fligitur: numerose sobolis orbitas
irrogat᷑. Duies in censu dñs et in li¬
b̃is pat̾ ditior: nec dñs factus repente
nec pat̾ ẽ. Accedit ulnerũ uastitas:
et tabescentes artus ac fluentes. uer
ne quid omĩno remaneret qcł ñ iob ĩ
suis temptationib exꝑiret᷑. armat di¬
abolus et uxorẽ illo antiqͦ nequitie
sue usus ingenio. quasi omnes ꝑ mulierẽ
deciꝑe possit et fallere qđ fecit in ori¬
gine. Nec tam̃ iob gͣuib et densis cõ¬
flictationib frangitur: quo minꝰ int̃
illas angustias et pressuras fuas dei
benedictio iustrice patientra p̃dice¬
t᷑. Tobias quoq pꝰ iusticie et misccłie
sue oꝑa magnifica luminũ amissione
temptatus in quantũ patient̾ cecita¬
tẽ ꝑtulit: in tantũ grandit̾ dm̃ pati¬
entie laude promeruit. Atq ut magis
fr̃s dilectissimi patientie bonũ luceat:
quid mali e contrario impatientia im¬
portet considemꝰ. Nam ut patientia

Expanded text:
fligitur, numerosae sobolis orbitas fligitur, numerosae sobolis orbitas irrogatur. Dives in censu dominus, et in liberis pater ditior, nec dominus repente nec pater est. Accedit vulnerum vastitas, et tabescentes ac fluentes artusne quid omnino remaneret quod non Job in suis tentationibus experiretur, armat diabolus et uxorem, illo antiquo nequitiae suae usus ingenio, quasi omnes per mulierem decipere posset et fallere, quod fecit in mundi origine; nec tamen Job gravibus ac densis conflictationibus frangitur quominus inter illas angustias et pressuras suas Dei benedictio victrice patientia praedicetur. Tobias quoque, post justitiae et misericordiae suae opera magnifica, luminum amissione tentatus, in quantum patienter caecitatem pertulit, in tantum granditer Deum patientiae laude promeruit. XIX. Atque, ut magis, fratres dilectissimi, patientiae bonum luceat, quid mali e contrario impatientia importet consideremus. Nam, ut patientia
Abbreviated transcription (Latin):
morte infirmitas uenerit. nec possit
firmitas recipi. nisi cũ recepta et ĩmor¬
talitas fuerit: oport& in hac fragilitate
atꝙ infirmitate corꝑali luctari semꝑ
et congredi. Que luctatio et congressio
non nisi patientie pot̾ uirib sustineri.
Examinandis aut̃ nob̃ atq explorandĩ
diuersi important᷑ dolores. et multiplex
temptationũ qualitas irrogat᷑. de iac¬
turis facultatũ De ardorib febriũ. de
eruciatib uulnerũ. de amissione karoꝵ.
Nec aliud magis in iustos discernit et
iustos. quã qđ in aduersis ꝑ inpatien¬
tiam querit᷑. et blasphemat iniustus.
patientia uistus ꝓbatur. sicut scriptũ
ẽ. In dolore sustine. et in humilitate tua
patientiã habe: qm̃ in igne ꝓbat᷑ aurũ
et argentũ. Sic iob examinatus est et
ꝓbatus: et ad sũmũ fastigiũ laudis pa¬
tientie uirtute ꝓuestus. Quanta ad¬
uersus eũ diaboli iacła missa. quanta ad¬
mota torm̃ta. lactura rei familiaris in

Expanded text:
morte infirmitas uenerit nec possit morte infirmitas uenerit nec possit firmitas recipi nisi cum recepta et immortalitas fuerit, oportet in hac fragilitate adque infirmitate corporea luctari semper et congredi, quae luctatio et congressio non nisi patientiae potest uiribus sustineri. examinandis autem nobis adque explorandis diuersi inportantur dolores et multiplex temptationum qualitas inrogatur de iacturis facultatum, de ardoribus febrium, de cruciatibus uulnerum, de amissione carorum. nec aliud magis iniustos discernit et iustos quam quod in aduersis per inpatientiam queritur et blasphemat iniustus, patientia iustus probatur, sicut scriptum est: in dolore sustine et in humilitate tua patientiam habe, quoniam in igne probatur aurum et argentum. Sic Iob examinatus est et probatus et ad summum fastigium laudis patientiae uirtute prouectus. quanta aduersus eum diaboli iacula emissa, quanta admota tormenta. iactura rei fam
Abbreviated transcription (Latin):
entia in pectore: et hec illie locum habere
non poss. Aut si adire temptauerint cito
excluisa discedunt: ut domiciliũ pacificũ
ꝑ̧seueret in corde ubi dñm pacis delectet:
habitare. Admonet deniq apłs et docet:
dicens. Nolite contristare sp̃m scm dei: in
quo signati estis in diem redemptionis.
Omnis a maritudo et ira. et indignatio.
et damor et blasphemia: auferant᷑ a uo¬
b. Si enim xp̃ianus a furore et contenti¬
one carnali tanquã de maris turbini¬
b excessit. et tranquillus ac lenis in por¬
tu xp̃i eẽ. iam cepit: nec iram nee discor¬
diam debet intra pectus amittere. cui nec
malũ pro malo reddere liceat nec odisse.
Nec non ad uaria quoq carnis incõmoda
et crebros corꝑis durosq cruciatꝰ qͥb hu¬
manũ genus quotidie fatigat᷑ et quati¬
t᷑ patientia necessaria ẽ. Nam cũ in illa
pͥma transgressione p̃cepti firmitas corꝑis
cum immortalitate discesserit. et cum

Expanded text:
entia in corde, et haec illic locum habere entia in corde, et haec illic locum habere non possunt, aut si adire temptauerint, cito exclusa discedunt, ut domicilium pacificum perseueret in corde, ubi Deum pacis delectet habitare. admonet denique apostolus et docet dicens: nolite contristare Spiritum sanctum Dei in quo signati estis in diem redemptionis. omnis amaritudo et ira et indignatio et clamor et blasphemia auferatur a uobis. si enim christianus a furore et contentione carnali tamquam de maris turbinibus excessit et tranquillus ac lenis in portu Christi esse iam coepit, nec iram nec discordiam debet intra pectus admittere cui nec malum pro malo reddere liceat nec odisse. Nec non ad uaria quoque carnis incommoda et crebros corporis durosque cruciatus quibus humanum genus cottidie fatigatur et quatitur patientia necessaria est. nam cum in illa prima transgressione praecepti firmitas corporis cum immortalitate discesserit et cum
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ seruari posse nec pacẽ: nisi se iniu¬
cem fr̃s mutua colerantia foueant: et con¬
cordie iuinculũ patientia int̾cedente cus¬
todiant. Quid deinde ut non iures. neq
maledicas. ut cua ablata non repetas. ut
accepta alapa et alterã maxillam prebeasi¬
uerbanti p̃beas. ut frĩ in te peccanti non
tantũ septuaginta et septẽ s omnia om¬
nino peccata dimittas. ut diligas inimi¬
cos tuos. ut ꝓ aduersariis et ꝑsecutorib
p̃cẽ facias. poteris ne ista ꝑferre nisi pu¬
tientie et colerantie firmitate᷑ Quod
factũ uidemꝰ in stephano: qui cũ a tu¬
deis ui et lapidib necaret᷑. non sibi iun¬
dictã. ẜ int̾fectoribus ueniam¬
ueniam
postulabat dicens. Dñẽ ne statuas illis hoc
peccatũ. Sic cẽ. oportuit pͥmũ martx. rẽ. xp̃i.¬
qͥ martyres secuturos głosa morte p̃currens:
dicam de ira. de discordia. de simultate.
que in xp̃ĩano. ẽẽ. non debent: Sit pati¬

Expanded text:
nitatem seruari posse nec pacem, nisi se inuinitatem seruari posse nec pacem, nisi se inuicem fratres mutua tolerantia foueant et concordiae uinculum patientia intercedente custodiant. Quid deinde, ut non iuras neque maledicas, ut tua ablata non repetas, ut accepta alapa et alteram maxillam uerberanti praebeas, ut fratri in te peccanti non tantum septuagies septies sed omnia omnino peccata dimittas, ut diligas inimicos tuos, ut pro aduersariis et persecutoribus precem facias, poterisne ista perferre nisi patientiae et tolerantiae firmitate ? quod factum uidemus in Stephano, qui cum a Iudaeis ui et lapidibus necaretur, non sibi uindictam sed interfectoribus ueniam postulabat dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum. sic esse oportuit primum martyrequi martyres secuturos gloriosa morte praecurrens, dicam de ira, de discquae in christiano esse non debent? sit pati
Abbreviated transcription (Latin):
templũ dei polluit᷑. nec iusticie dicata
innocentra contagione fraudis inficttur.
nec pꝰ gestatam eucaristiam manus gladio
et cruore macłat᷑. Caritas fr̃nitatis uinđm
ẽ. fundam̃tũ pacis: tenacitas ac firmitaᷤᷤ
unitatis. que et spe et fide maior ẽ. que
et oꝑc martyria precedit. que nob̾cũ sẽꝑ
et̾na apud dm̃ in regnis celestib ꝑnta¬
nebit. Colle illi padientiã: et desolata s̃
durat. Tolle illi sustinendi tolerandi q
substantiam: et nullis radicibꝰ pseilert
karitas in quit magnanima ẽ Raritas
benigna ẽ. Raritas ñ emulat᷑. ñ inflat᷑ nõ
inimicat᷑: non cogitat malũ. Omnia dili¬
git. omnia credit. omĩa sꝑat: omĩa sustinꝙ
Ostendit inde illam ꝑseuerare tenacit̃
posse: qđ nouit omĩa sustinere. Et alio lo¬
co dicit. Sustinentes inquit inuicem in
dilestione: satis agentes seruare unitatem
sp̃s in coniunctione pacis. Probauit nec u¬

Expanded text:
Dei templum polluitur, nec justitiae dicata Dei templum polluitur, nec justitiae dicata innocentia contagione fraudis inficitur, nec post gestatam Eucharistiam manus gladio et cruore maculatur. XV. Charitas fraternitatis vinculum est, fundamentum252 pacis, tenacitas ac firmitas unitatis, quae et spe et fide major est, quae et opera et martyria praecedit, quae nobiscum semper aeterna apud Deum in regnis coelestibus permanebit. Tolle illi patientiam, et desolata non durat. Tolle illi sustinendi tolerandique substantiam, et nullis radicibus ac viribCharitas, inquit, magnanima est, charitas benigna est, caritas . non aemulatur, non inflatur, non inritatur, non cogitat malum, omnia diligit, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet. ostendit inde illam perseuerare tenaciter posse, quod nouerit omnia sustinere. et alio loco, sustinentes, inquit, inuicem in dilectione, satis agentes seruare unitatem spiritus in coniunctione pacis. probauit nec u
Abbreviated transcription (Latin):
inpatiens temptationib aut auocat᷑
aut uictus in medio laudis et głe iti¬
nere desistat: et ꝑeant p̃terita dum que
ceꝑant desinunt eẽ ꝑfecta sicut scriptũ
ẽ. Iusticia iusti non lib̾abit eũ: in quocũq
die exerrauerit. Et iterũ. Tene qđ habes
ne alius accipiat coronã tuã. Que uex ad¬
hortat᷑ patient̃ et fortit̾ ꝑ seuerare: ut qͥ
ad coronam laudis iam ꝑximã nitit᷑: du¬
rante patientia coronet᷑. satientia autem
fr̃s dilectissimi non tantũ bona custodit:
s et repellit aduersa. Spiũ scõ fauens
et celestib ac diuinis coherens. contͣ fac¬
ta carnis et corꝑis quib anima expugna¬
t᷑ et capit᷑ uirtictũ suarũ pro pugnacło
reluctat᷑. Inspitiamꝰ deniq pauca de mul¬
tis: ut de paucis untelligant᷑ et cetera.
Adultiũ. fraus. homicidiũ: mortale cri¬
m̃ ẽ. Sit fortis. et stabilis. in corde patien
tia: et nec adult̾io scĩficatũ corpus et

Expanded text:
is temptationibus aut auocatus is temptationibus aut auocatus aut uictus in medio laudis et gloriae itinere desistat et pereant praeterita, dum quae coeperant desinunt esse perfecta, sicut scriptum est: iustitia iusti non liberabit eum in quocumque die exerrauerit, et iterum: tene quod habes ne alius accipiat coronam tuam. quae uox adhortatur patienter et fortiter perseuerare, ut qui ad coronam laude iam proxima nititur durante patientia coronetur. Patientia autem, fratres dilectissimi, non tantum bona custodit, \'sed et repellit aduersa. Spiritui sancto fauens et caelestibus ac diuinis cohaerens contra facta carnis et corporis quibus anima expugnatur et capitur uirtutum suarum propugnaculo reluctatur. inspiciamus denique pauca de multis, ut de paucis intellegantur et cetera. adulterium, fraus, homicidium mortale crimen est. sit fortis et stabtia; et nec adulterio sanctificatum corpus et
Abbreviated transcription (Latin):
musi ad ueritatẽ et lib̾tatẽ ipsam ꝑue¬
nire possimꝰ. qi hoc ipsum qđ xpĩani su¬
mꝰ fidei et spei res ẽ. Ut autem ꝑueni¬
re spes et ficdes ad fructũ sui possinit: pati¬
entia opus ẽ. Non enim p̃sentẽ głam seqͥ¬
mͣ. s futurã: scđ̾m qrł et paulus apłs monoꝵ
dicens. Spe saluati sumꝰ. Spes autẽ que ui¬
det᷑: non ẽ spes. Qđ enim uidet quis quia
sꝑat : Si aut̃ qđ ñ uidemꝰ sꝑamꝰ ꝑ patienti¬
am exꝑactamꝰ. Expectatio et patientia neces¬
mus et credimꝰ. deo representante capiamꝰ.
Deniq alio in loco idẽ apłs uistos et oꝑan¬
tes et diuni fenoris increm̃to celestes theᷤ¬
auros sibi recondentes. ut patientes qͦ
sint iustruit et docet: dicens. Ergo dum
tempus habemus. oꝑem᷑ qt bonum est
ad om̃s: maxime ii ad domesticos fidei.
Bonũ aut̃ facientes non deficiamꝰ: temꝑe
enim suo metemꝰ. Ad monet ne quis in¬
patiens in oꝑatione deficiat: ne quis¬

Expanded text:
missi ad ueritatem et libertatem ipsam peruemissi ad ueritatem et libertatem ipsam peruenire possimus, quia hoc ipsum quod christiani sumus fidei et spei res est. ut autem peruenire spes et fides ad fructum possint sui patientia opus est. non enim praesentem gloriam sequimur sed futuram secundum quod et Paulus apostolus monet dicens: spe saluati sumus. spes autem quae uidetur non est spes. quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quod non uidemusm sustinemus. expectatio et patientia necesmus et credimus Deo repraesentante capiamus. denique alio in loco idem apostolus iustos et operantes et de diuini faenoris incremento caelestes sibi thesauros recondentes ut patientes quoque sint instruit et docet dicens: ergo dum tempus habemus, operemur quod bonum est ad omnes, maxime uero ad domesticos fidei. bonum autem facientes non deficiamus: tempore enim suo metemus. admonet ne quis inpatiens in operatione deficiat, ne qu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ quoq certamine patrimonia relin-¬
quenda sunt subeundus carcer. portan¬
de cathene. anime impendende. gladiꝰ.
bestie. ignes. cruces. omĩa deniq torm̃¬
toꝵ ac penarũ genera fide ac uirtute
patientie ꝑferenda: dño ipso instruente
et dicente. Hec locutꝰ sum uob. ut in me
pacẽ habeatis. in mundo autẽ p̃ssurã. S¬
credite et fidite: qm̃ ego uici mundum.
Si aut̃ qui diabolo et mundo renuntia¬
uimꝰ pressuras et infestationes diaboli et
mundi crebriꝰ ac uolentiꝰ patim̃: qͣntoma¬
gis patientiã tenere debemꝰ. qua adiu¬
trice et comite omnia infesta toleremꝰ.
Dñi et magistri nr̃i salutare p̃ceptũ est.
Qui tolerauerit inquit usq ad finem:
hic saluus erit. Et iterũ. Si ꝑmanseritis
in uerbo meo uere discipuli mei estis: et
cognoscetis ueritatẽ: et ueritas lib̾abit uos.
Tolerandum est et ꝑseuerandum fr̃s dilec¬
tissimi ut ad spem ueritatis et lib̾tatis ad¬

Expanded text:
num quoque certamine patrimonia relinnum quoque certamine patrimonia relinquenda sunt, subeundus carcer, portandae catenae, animae inpendendae, gladius, bestiae, ignes, cruces, omnia denique tormentorum ac poenarum genera fide et uirtute patientiae perferenda Domino ipso instruente et dicente: haec locutus sum uobis, ut in me pacem habeatis, in saeculo autem pressuram: sed fidite, quoniam ego uici mundum. si autem qui diabolo et mundo renuntiauimus pressuras et infestationes diaboli et mundi crebrius ac uiolentius patimur, quanto magis patientiam tenere debemus qua adiutrice et comite omnia infesta toleremus. Domini et magistri nostri salutare praeceptum est: qui tolerauerit usque ad finem hic saluus erit. et iterum: si permanseritis in uerbo meo, uere discipuli mei estis: et cognoscetis ueritatem, et ueritas liberabit uos. tolerandum est et perseuerandum, fratres dilectissimi, ut ad spem ueritatis et libertatis ad
Abbreviated transcription (Latin):
tricti sumꝰ: donec morte expuncta de
isto scło recedamꝰ. In tristicia &
gemitu simꝰ necesse est omnib diebus
uite nr̃e: edamus panem necesse ẽ. cum
labore et sudore. Unde unꝰ quisq cũ nas¬
cit᷑. et hospitio luiꝰ mundi excipitur:
mitiũ sumit a lacrimis. et quãns ad¬
huc omniũ nescius et ignarus nichil ali¬
ud nouit in illa ipsa pͥma natiuitate quã
flere: ꝓuidentia naturali lam̃tatur. ui¬
te mortał anxietates et labores et pro¬
cellas mundi quas ingredit᷑. in exordio
statim suo ploratu et gemitu rudis ami¬
uiuit᷑ et laborat᷑: nec sudantib et laboran¬
tib possunt alia magis quã patientie
subuenire solatia. Que cum apta sint
et necessaria in isto mundo uniuersis:
tunc magis nob̾ qui diabolo impugnante
plus quatim᷑ qui in atie quotidie stan¬
tes inueterati et exercitati hostis cõflic¬
tationib fadigam᷑. quib p̃t̃ uarias et as¬
siduas temptationũ pugnas in ꝑsecutio¬

Expanded text:
tricti sumus, donec, expuncta morte, de tricti sumus, donec, expuncta morte, de isto saeculo recedamus. In tristitia et gemitu simus necesse est omnibus diebus vitae nostrae, edamus panem necesse est cum sudore et labore. Ynde unusquisque cum nascitur et hospitio mundi huius excipitur, initium sumit a lacrimis et quamuis adhuc omnium nescius et ignarus nihil aliud nouit in illa ipsa prima natiuitate quam flere. prouidentia naturali lamentatur uitae mortalis anxietates et labores et procellas mundi quas ingreditur in exordio statim suo ploratu et gemitu rudis aniuiuitur et laboratur. nec sudantibus et laborantibus possunt alia magis quam patientiae subuenire solacia: quae cum apta sint et necessaria in isto mundo uniuersis, tum magis nobis qui diabolo inpugnante plus quatimur, qui in acie cotidie stantes inueterati et exercitati hostis conluctationibus fatigamur, quibus praeter uarias et adsiduas temptationum pugnas in persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim pot̾ accipi doloꝵ et passionũ
corona: nisi p̃ceclat in dolore et passione
patientia. Qũa sit aut̃ patientia utilis
et necessaria fr̃s dilectissimi ut manifes¬
tius possit et pleniꝰ nosci: dei sententia
cogitet᷑ quã in origine statĩ mundi et
generis humani adam p̃cepti in memor.
et date legis transgressor accepit. Cunc
sciemꝰ quã patientes eẽ. in isto scło debe¬
amꝰ: qui sic nascun᷑ ut pressuris istic et
conflictationib laboremꝰ. Quia audis¬
ti inquit uocẽ mulieris tue et man¬
ducasti ex illa arbore de qua sola p̃ce¬
pam tͥ ne mairoucares: maleclicta t̃ra
erit in omnib oꝑib tius. In tristicia &
gemitu edes ex ea om̃ib dieb utte tue.
Gpinas et tribulos eitiet tͥ: et edes pa¬
bulũ agri. Cum sudore uultus tui edes
panẽ tuũ donec reuertaris in t̃rã ex qͥ
sũptus es. qm̃ t̃ra es et in t̃rã ibis. huiꝰ
sententie uincło colligati om̃s et cons

Expanded text:
neque enim potest accipi dolorum et passionum neque enim potest accipi dolorum et passionum corona, nisi praecedat in dolore et passione patientia. Quam sit autem patientia utilis et necessaria, fratres dilectissimi, ut manifestius possit et plenius nosci, Dei sententia cogitetur quam in origine statim mundi et generis humani Adam praecepti inmemor et datae legis transgressor accepit. tunc sciemus quam patientes esse in isto saeculo debeamus, qui sic nascimur, ut pressuris istic et conflictationibus laboremus. quia audisti, inquit, uocem mulieris tuae et manducasti ex illa arbore, de qua sola praeceperam tibi ne manducares, maledicta terra erit in omnibus operibus tuis, in tristitia et gemitu edes ex ea omnibus diebus uitae tuae. spinas et tribulos eiciet tibi et edes pabulum agri. in sudore uultus tui edes panem tuum, donec reuertaris in terram de qua sumptus es: quoniam terra es et in terram ibis. huius sententiae u
Abbreviated transcription (Latin):
cob fugatus a frẽ de domo sua patien¬
t̃ excedit: cũ maiore patientia pꝰmo¬
dũ supplex adhuc magis impiũ et
ꝑsecutorem nunerib pacificis ad cõ¬
cordiam redigt. loseph uenundatꝰ a fr̃i.¬
b et religatus non tantũ patient̃ ignoᷤ.¬
cit: s et gratuita frum̃ta uenientibus
largit̃ et cleñit̃ imꝑtit. Moy ses ab ingra¬
to et ꝑfido populo condempnit᷑ frequẽt̃
et pene lapidat᷑:. et tam̃ lenis et patiens
ꝓ eiscdem dñm dep̃cat᷑. In clauid uͦ ex quo
sedm carnem xp̃i natiuitas oritur: quam
magna et mira et xp̃ĩana patientia. ha¬
buisse in manui sepe ut saul regem ꝑse¬
quentẽ se et int̃ficere concupiscentẽ pos¬
set occide. et tam̃ subditũ sibi et traditũ
maluisse seruare. nec rependisse uumico
uicẽ: s occisum adhuc insuꝑ et uindicas¬
se. Tot deinde ꝓpħe int̃fecti. tot marti.¬
res głosis mortib honorati: qui om̃s ad ce¬
lestes coronas patientie laude uenert̃.

Expanded text:
cob fugatus a fratre de domo sua patiencob fugatus a fratre de domo sua patienter excedit, et majore patientia postmodum supplex adhuc magis impium et persecutorem muneribus pacificis ad concordiam revocat. Joseph venundatus a fratribus et relegatus, non tantum patienter ignoscit, sed et gratuita frumenta venientibus largiter et clementer impertit. Moyses ab ingrato et perfido populo contemnitur frequenter et pene lapidatur, et tamen lenis et patiens pro eisdem Dominum deprecatur. in Dauid uero, ex quo secundum carnem Christi natiuitas oritur, quam magna et mira et christiana patientia habuisse in manu saepe ut Saul regem persequentem se et interficere concupiscentem posset occidere et tamen subditum sibi et traditum maluisse seruare nec rependisse inimico uicem, sed occisum adhuc insuper et uindicasse. tot denique prophetae interfecti, tot martyres gloriosis mortibus honorati, qui omnes ad caelestes coronas patientiae laude uenerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quanuni uestigia eiꝰ. Qui peccatũ non
fecit: nec inuentus ẽ. dolus in ore eiꝰ.
Qui cum maledi ceret᷑: non maledixit.¬
Qui cũ pateret᷑ non minabat᷑. Tradebat
autem se uidicanti iniuste. Inuenumꝰ
deniq patriarchas et ꝓpłas et uistos
om̃s qui figurã xp̃i imagine precun¬
te portabant niehil magis custolisse
in laudẽ uirtutũ suarũ: quã qđ pati¬
entiam forti et stabili equanimitate
tenuer̃. Si  abel originem mardi. rii
et passionẽ uisti hominis untians pͥn
et dedicans aduersus frẽm parricidã
non resistit nec reluctat᷑: s humił et
mitis patient̃ occidit᷑. Sic abrabã deo
credens et radicem ac funclam̃tũ fidei
pͥmus instituens: temptatꝰ in filio ñ
dubitat neq cunctatur s p̃ceptis dĩ¬
patientia deuotionis obsequit᷑. Et
ysaac ad hostie dnĩce similituduse p̃¬
figuratus. quando a patre unmolan¬
dus offertur: patiens inuenit᷑. Et u¬

Expanded text:
quamini uestigia eius qui peccatum non quamini uestigia eius qui peccatum non fecit, nec dolus inuentus est in ore eius, qui cum malediceretur non remaledixit, cum pateretur non minabatur, tradebat autem se iudicanti iniuste. Inuenimus denique et patriarchas et prophetas et iustos omnes qui figuram Christi imagine praeeunte portabant nihil magis custodisse in laude uirtutum suarum quam quod patientiam forti et stabili aequanimitate tenuerunt. sic Abel originem martyrii et . passionem iusti initians primus et dedicans aduersus fratrem parricidam non resistit nec reluctatur, sed humilis et mitis patienter occiditur. sic Abraham Deo credens et radicem ac fundamentum fidei primus instituens temptatus in filio non dubitat neqpatientia devotionis obsequitur. Et Isaac ad hostiae Dominicae similitudinem praefiguratus, quando a patre immolandus offertur, patiens invenitur. Et Ja
Abbreviated transcription (Latin):
na et ꝑfecta patientia. Et pꝰ ista adhuc
int̃̾fecdores suos si conuersi ad eũ uene¬
rint suscipit: et patientia salutari ad
conseruandos benignos eccłiam suam
nenuini cħudit. Illos aduersarios. illos
blasphemos. illos nominis sui semꝑ ini¬
micos. si penitentiã delicti agant. si ad¬
missũ facinuis agnoscant: non solũ ad in¬
dulgentiã criminisis ad premiũ regni
celestis admittit. Quid pot̾ patientius
quid benignius dici: liniuficatur xpĩ
sanguine: etiam qui fudit sanguinẽ xp̃i.
t̃alis ẽ. xp̃i ac tanta patientia. Que niñ tan
tac talis existeret: paulum quoq apłm
eccłia non haberet. Qđ si et nos fr̃s dilec¬
tissimi in xp̃o sumꝰ. si ipsum indumꝰ. si ip¬
se ẽ. salitis nr̃e uia: qui xp̃m uestigiis sa¬
lictarib sequim᷑. ꝑ xp̃i exempla gradia
suꝑ quem eccłia dnuĩ dignatione fiurate
ẽ. in epła sua ponit et dicit. xpẽ passus
ẽ. ꝓ nob̃: relinquens uob exẽmplũ ut se¬

Expanded text:
na et perfecta patientia. Et post ista adhuc na et perfecta patientia. Et post ista adhuc interfectores suos, si conuersi ad eum uenerint, suscipit et patientia salutari ad conseruandum benignus ecclesiam suam nemini cludit. illos aduersarios, illos blasphemos, illos nominis sui semper inimicos, si paenitentiam delicti agant, si admissum facinus agnoscant, non solum ad indulgentiam criminis sed ad praemium regni caelestis admittit. quid potest patientius, quid benignius dici ? uiuificatur Christi sanguine etiam qui fudit sanguinem Christi. talis est Christi ac tanta patientia: quae nisi talis et tanta existeret, Paulum quoque apostolum ecclesia non haberet. Quodsi et nos, fratres dilectissimi, in Christo sumus, si ipsum induimus, si ipse est salutis nostrae uia, qui Christum uestigiis salutaribus sequimur per Christi exempla gradiamsuper quem ecclesia Domini dignatione fundata est in epistula sua ponit et dicit: Christus passus est pro uobis relinqens uobis exemplum, ut se
Abbreviated transcription (Latin):
augłis suis flagellat᷑. flagella ipse pate¬
retur. coronaret᷑ spinis. qui marty ras
florib coronat et̃nis. palmis in faciem
uerłut᷑. qui palmas ueras uincentibus
tribiit. spoliaret᷑ ueste terrena qui in¬
diũto immortalitatis ceteros uestit.
cy baretur felle qui crbum celestem
dedit. aceto potaret᷑. qui salutare poculũ
ꝓpinauit. Ille innocens. ille uistus. imn¬
mo innocentia ipse et ipse iusticia. int̃
facinorosos deputat᷑. et testimoniis falsis
ueritas premit᷑. udicat᷑ udicaturus:
et dei sermo ad uictimã tacens ducit᷑.
Et cum ad crucẽ dni confundant᷑ s cłã
et elem̃ta turbent᷑. contremiscat t̾ra. nox
diem cludat. sol ne uideoꝵ facinꝰ aspice
cogat᷑. et radios et oculos suos subtrahat:
ille non loquit᷑. nec mouet᷑. nec maiestatẽ
suam sub ipsa saltem passione profitet᷑.
Usq ad finem ꝑseuerant̃. et uigiter tole¬
rantur omnia: ut consũmet᷑ in xp̃o ple¬

Expanded text:
angelis suis flagellatur flagella ipse pateangelis suis flagellatur flagella ipse pateretur, coronaretur spinis qui martyras floribus coronat aeternis, palmis in faciem uerberaretur qui palmas ueras uincentibus tribuit, spoliaretur ueste terrena qui indumento inmortalitatis ceteros uestit, cibaretur felle qui cibum caelestem dedit, aceto potaretur qui salubri poculo propinauit. ille innocens, ille iustus, immo innocentia ipse et ipse iustitia inter facinorosos deputatur et testimoniis falsis ueritas premitur, iudicatur iudicaturus et Dei sermo ad crucem tacens ducitur. et cum ad crucem Domini confundantur sidera, elementa turbentur, contremescat terra, nox diem cludat, sol ne Iudaeorum facinus aspicere cogatur et radios et oculos suos subtrahat, ille non loquitur nec mouetur nec maiestatem suam sub ipsa saltim passione profitetur: usque ad finem perseueranter ac iugiter tolerantur omnia ut consummetur in Christo ple
Abbreviated transcription (Latin):
seriuis. Nec mirandũ qđ curca obedi¬
entes tał extiterit: qui uidã potuit
usq ad extremĩi longa patientia sus¬
tinere⁊ cybũ cũ mimico caꝑe. hostẽ
domesticũ scire nec palam ostendẽ:
traditoris osculũ non recusare. In uide¬
is uͦ tolerandis equaniitas quanta. ꝙ
quanta patientia incredulos ad fidẽ
suadendo flestere obsequio ingrato
fouere. contradicentib responde le¬
nit̃ suꝑbos sustinere cdem̃t̃. humili¬
t̃ ꝑsequentib ceđe: propharũ inter¬
fectores et aduersus dm̃ semꝑ rebelles.
usq ad crucis et passionis horam uelle col¬
ligere. Sub ipsa autem passione et cruce
priꝰquã ad crudelitatem mentis et effusi¬
onem sanguinis ueniret᷑. que coniuitioꝵ
probra patient̃ audita. que contumeli¬
arum tolerata ludibria. ut insultanti¬
um sputamina exciꝑet. qui sputo suo
ceci oculos paulo ante formasset. & ciuiꝰ ĩ
nomine a seruis nunc eiꝰ diabolus cum

Expanded text:
seruus. nec mirandum quod circa obaudiseruus. nec mirandum quod circa obaudientes talis extiterit qui ludam potuit usque ad extremum longa patientia sustinere, cibum cum inimico capere, hostem domesticum scire nec palam ostendere, traditoris osculum non recusare. in Iudaeis uero tolerandis aequanimitas quanta et quanta patientia incredulos ad fidem suadendo flectere, obsequio ingratos fouere, contradicentibus respondere leniter, superbos sustinere clementer, humiliter persequentibus cedere, prophetarum interfectores et aduersus Deum semper rebelles usque ad crucis et passionis horam uelle colligere. Sub ipsa autem passione et cruce, priusquam ad crudelitatem necis et effusionem sanguinis ueniretur, quae conuiciorum probra patienter audita, quae contumeliarum tolerata ludibria, ut insultantium sputamina exciperet qui sputo suo caeci oculos paulo ante formasset et cuius nomine a semis eius nunc diabolus cum
Abbreviated transcription (Latin):
tate celesti ad t̾rena descendens ñ asꝑ¬
nat᷑ dei filius carnem hominis indue¬
re: et cum peccator ipse non ẽẽt. aliena
peccata portare. Immortalitate interĩ
posita. fieri se et mortalem patit᷑: ut
innocens ꝓ nocentium salute ꝑunat᷑.
Dñs baptirat᷑ a seruo: et remissam pec¬
catoꝵ daturus ipse non dedignat᷑ laua¬
cro regenerationis corpus abluere. Dieb
quadraguita ieiunat: ꝑ quẽ cet̾i sagi¬
nantur. ẽsurit et famẽ sentit: ut qui
in fame sermonis et grẽ fuerant. celes¬
ti pane saturarent᷑. Cũ diabolo temptã¬
te congredit᷑. et iumicũ tantũ uicis¬
se contentus: nichil ultra uerba conat᷑.
discipulis non ut seruis dnĩca potesta¬
de prefuit: s benignus et mitis frat̃na
eos karitate dilexit. dignatus etiã pe¬
des apłoꝵ lauare: ut dum circa seruoᷤ
cał ẽ. dñs: exemplo suo doceret quał
cura cõpares. et equales debeat ẽẽ. cõ¬

Expanded text:
tate coelesti ad terrena descendens non asptate coelesti ad terrena descendens non aspernatur Dei Filius carnem hominis induere et, cum peccator ipse non esset, aliena peccata portare. Immortalitate interim posita, fieri se et mortalem patitur, ut innocens pro nocentium salute perimatur. Dominus baptizatur a servo; et, remissam peccatorum daturus, ipse non dedignatur lavacro regenerationis corpus abluere. Diebus quadraginta jejunat, per quem caeteri saginantur: esurit et famem sentit, ut qui in fame sermonis et gratiae fuerant coelesti pane saturentur. Cum diabolo tentante congreditur, et inimicum tantum vicisse contentus, nihil ultra verba conatur. Discipulis non ut servis dominica potestate praefuit, sed benignus et mitis fraterna eos charitate dilexit. Dignatus est etiam pedes Apostolorum lavare, ut, dum circa servos talis est dominus, exemplo suo doceret qualis circa compares et aequales debeat esse con
Abbreviated transcription (Latin):
quam mercedem habebitis: Nonne et
publicani hec faciunt: Et si saluta¬
ueritis fr̃s urõs tantũ. quid ampli
facitis: Nonne et echnici id ipsũ fa¬
ciunt Fritis itaq uos ꝑfecti. quomͦ
pat̾ ur̃ celestis ꝑfectus ẽ Sic ꝑfectoᷤ
dixit fieri dei filios. sic consũmari os¬
tendit et docuit celesti natiuitate re¬
ꝑatos: si patientia dei patris maneat
in nob: si similitudo diuina quã pec¬
cato adam ꝑdicłat manifestet᷑ et
luceat in actib nr̃ĩs. Que gła ẽ. simi¬
lem deo fieri. quat̾ et quanta felici¬
tas habe in uirtutib qđ diuinis lau¬
dib possit equari. Nec hof fr̃s dilec
uerbis docuit: s impleuit et factis.
Et qui ad hoc descendisse se dixerat.
ut uoluntatẽ patris faceret: inter
cetera admirabilia uirtutũ quib
inditia diuine maiestatis expressit.
pat̃nam quoq patientiã tolerantie
tenore seruauit. Om̃is deniq actus eiꝰ
ab ipso statim xouentu patientia co
mite signat᷑. qt pͥmũ de illa sublimi¬

Expanded text:
ne et publicani sic faciunt? et si salutaueritis fratres uestros tantum, quid amplius facitis? nonne et ethnici id ipsum faciunt? eritis itaque uos perfecti, quomodo pater uester caelestis perfectus est. sic perfectos dixit fieri Dei filios, sic consummari ostendit et docuit caelesti natiuitate reparatos, si patientia Dei patris maneat in nobis, si similitudo diuina quam peccato Adam perdiderat manifestetur et luceat in actibus nostris. quae gloria est similem Deo fieri, qualis et quanta felicitas habere in uirtutibus quod diuinis laudibus possit aequari. Nec hoc, fratres dis noster tantum uerbis docuit, sed impleuit et factis. et qui ad hoc descendisse se dixerat ut uoluntatem patris faceret inter cetera mirabilia uirtutum quibus indicia diuinae maiestatis expressit paternam quoque patientiam tolerantiae tenore seruauit. omnis denique actus eius ab ipso statim aduentu patienmite signantur, quod primum de illa sublimi
Abbreviated transcription (Latin):
Nox tͣnsiuit: dies aut̃ appropinquauit. Abi¬
tiamus gͦ oꝑa tenebrarũ: et in duamus ar¬
ma lucis. Tanquã in die decent̃ ambulemꝰ.
non in cõmessationib et ebrictatib. non
in concupiscentiis. et impuditicus: ñ in
certaminib et relo. Si recesser̃ de pectore
tuo cenebre. si nox ide discussa ẽ. si cali¬
go detersa ẽ. si luminauit sensus tuossplẽ¬
dor diei. si homo lucis. ẽẽ. cepisti que s̃ xpĩ
gere: quia lux et dies xpc ẽ. Quid in reli
tenebras rius: Quid de nubilo liuoris in¬
uolius: Quid inuidie cecitate om̃e paciꝰ
et karitatis lum̃ extingius: Quid ad dia¬
bolũ eui renuntiaueras redis: Quid cam
simił existi ͤ homicidii namq facinore cõ¬
stringi eũ quisq relauerit et odio habue
ẽ Et scitis quia omĩs homcida non ha¬
bet uise uitã manentẽ. Et iterũ. Qui di¬

Expanded text:
nox transiuit, dies autem adpropinquauit. abinox transiuit, dies autem adpropinquauit. abiciamus ergo opera tenebrarum et induamus arma lucis. tamquam in die decenter ambulemus, non in comisationibus et ebrietatibus, non in concupiscentiis et impudicitiis, non in certaminibus et zelo. si recesserunt de pectore tuo tenebrae, si nox inde discussa est, si caligo detersa est, si luminauit sensus tuos splendor diei, si homo lucis esse coepisti, quae sunt Christi gere, quia lux et dies Christus est. Quid in zeli tenebras ruis, quid te nubilo liuoris inuoluis, quid inuidiae caecitate omne pacis et caritatis lumen extinguis, quid ad diabolum cui renuntiaueras redis, quid Cain similis existis? homicidii namque facinore constringi eum quisque zelauerit et odio habuerest: et scitis quia omnis homicida non habet in se uitam manentem. et iteru
Abbreviated transcription (Latin):
indusa ẽ. Ineluctabili cathenarũ nexu
ligatus et iunctus es zelo dominante
captiius es. Nec solatia tͥ ulla subueni¬
unt. Perseuerans malũ ẽ. hominẽ ꝑseqͥ
ad dei grãm ꝑtinentẽ: calamitas sine
remedio ẽ. odisse felicem. Et id circo fr̃s di¬
lectissimi huic ꝑicło consulens dñs ne
quis zelo frĩs in laqueum incurreret: cũ
eum discipłi int̾rogarent quis ut̃ illos ma¬
ior esset: qui fuerit inquit muimꝰ in om̃ib
uob̾. Hic erit magnus. Ampittauit omnem
emulationẽ responso suo: oninem causam
et materiam mordacis iniuidie eruit et
abscidit. Discipło xp̃i zelare non licet: non
licet inuide. Exaltationis apud nos. non
pot̾. ẽẽ contentio. De humilitate ad summa
crescimꝰ. Didicimus unde placeamꝰ. Deniq
et apłs paulus instruens et monens ut qͥ
illuminati xp̃i lumine tenebras nocturne
conuersationis euasimus. in factis atq in
oꝑib luminis ambulemꝰ: scribit et dicit.

Expanded text:
inclusa est, ineluctabili catenarum nexu inclusa est, ineluctabili catenarum nexu ligatus et uinctus es, zelo dominante captiuus es, nec solacia tibi ulla subueniunt. perseuerans malum est hominem persequi ad Dei gratiam pertinentem, calamitas sine remedio est odisse felicem. Et idcirco, fratres dilectissimi, huic periculo consulens Dominus ne quis zelo fratris in laqueum mortis incurreret, cum eum discipuli interrogarent quis inter illos maior esset, qui fuerit, inquit, minimus in omnibus uobis hic erit magnus. amputauit omnem aemulationem responso suo, omnem causam et materiam mordacis inuidiae eruit et abscidit. discipulo Christi zelare non licet, non licet inuidere. exaltationis aput nos non potest esse contentio. de humilitate ad summa crescimus, didicimus unde placeamus. denique et apostolus Paulus instruens et monens, ut qui inluminati Christi lumine tenebras nocturnae conuersationis euasimus in factis adque in operibus luminis ambulemus, scribit et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
re bene ambulantẽ in uia sua. Et iter̃
Obseruabit peccator iustũ: et strider
eũ dentib suis. Ds̃ aut̃ irridebit eũ s
Uenenũ aspidũ sub labiis eoꝵ: et os eoꝵ
Contritio et calamitas in uus eoꝵ. qͥ uiã
pacis non agnouer̃. nec Qmor dei ante o¬
culos eoꝵ. Muldo malũ leuiꝰ. et ꝑiculũ mui¬
nus ẽ: cũ m̃bra gladio uulnerant᷑. f̾ac
cura ẽ. ubi plaga ꝑspicua est: et cito ad
sanitatẽ medela subueniente ꝑducit᷑.
qđ uidet᷑ eli uulnera abstrusa sunt et
occulta: nec remediũ cure medentis a¬
mittunt. que se int̾ conscientie latebũ
ceco dolore cħser̃. Quicũq es miudui
et malignus: uideris quã sis eis quos odisti
isidiosus. ꝑnitiosus. infestus. Nulłus m¬
gis quã tue salutis inimicus es. Quisqͥs
ille ẽ. quẽ relo ꝑsequeris. subt̃fugere et
uitare te poterit. Cu te non potes fugẽ.
ubicũq fueris: aduersarius tuus decũ
ẽ. Hostis semꝑ in pectore ẽ ꝑnities int̾

Expanded text:
re bene ambulantem in uia sua. et iterum: re bene ambulantem in uia sua. et iterum: obseruabit peccator iustum et stridet ad eum dentes suos. Deus autem inridebit eum, uenenum aspidum sub labiis eorum et os eorum , contritio et calamitas in uiis eorum, qui uiam pacis non agnouerunt, nec est. timor Dei ante oculos eorum. Multo malum leuius et periculum minus est cum membra gladio uulnerantur. facilis cura est ubi plaga perspicua est, et cito ad sanitatem medella subueniente perducitur quod uidetur. zeli uulnera abstrusa sunt et occulta, nec remedium curae medentis admittunt quae se intra conscientiae latebram caeco dolore cluserunt. quicumque es inuidus et malignus , uideris quam sis eis quos odisti insidiosus, perniciosus, infestus. nullius magis quam tuae salutis inimicus es. quisque ille est quem zelo persequeris subterfugere et uitare te poterit. tu te non potes fugere. ubicumque fueris, aduersarius tuus tecum est, hostis semper in pectore est, pernicies intus
Abbreviated transcription (Latin):
dolet᷑. Dum q ab inuidiis nunqũã liuor
exponit᷑: dieb ac nostib pestus obsessũ
sine int̾inissione lacerat᷑. Mala cetera ha¬
bent t̾minũ: et qđ cũq delinquit᷑ de¬
licti consũmatione finit᷑. In adultero ces¬
sat facinus: ꝑpetrato stupro. In latrone
conquiescit scelus: homicidio aomisso.
Et p̃donis rapacitatẽ statuit: possessa p̃¬
da. & falsario modũ ponit. impleta falla¬
tia. zelus t̃minũ non habet: ꝑmanens ui¬
git᷑ malũ et sine fine peccatũ. Quanto ꝙ
ille cui inuidẽ successu meliore ꝓfecerit.
tanto iniudus. in maius incend̾iũ liuo¬
ris ignil mardeseit. Hinc uultus minpx
toriuis aspectus. pallor in facie. in labus
tremor. stridor in dentib. uerba rabida.¬
et effrenata conuitia. manus ad cedis ui¬
olentiã prõpta etiã si a gladio interĩ ui¬
cua: odio tam̃ furiate m̃tis armata. ẽt
iccirco sp̃s sc̃s dicit in psalmis. Noli reli¬

Expanded text:
doletur, dumque ab inuidis numquam liuor doletur, dumque ab inuidis numquam liuor exponitur, diebus ac noctibus pectus obsessum sine intermissione laniatur. mala cetera habent terminum et quodcumque delinquitur delicti consummatione finitur. in adultero cessat facinus perpetrato stupro, in latrone conquiescit scelus homicidio admisso et praedoni rapacitatem statuit possessa praeda et falsario modum ponit impleta fallacia. zelus terminum non habet, permanens iugiter malum et sine fine peccatum, quantoque ille cui inuidetur successu meliore profecerit tanto inuidus in maius incendium liuoris ignibus inardescit. Hinc uultus minax, toruus aspectus, pallor in facie, in labiis tremor, stridor in dentibus, uerba rabida, effrenata conuicia, manus ad caedis uiolentiam prompta, etiamsi a gladio interim uacua, odio tamen furiatae mentis armata. et idcirco Spiritus sanctus dicit in psalmis: noli zela
Abbreviated transcription (Latin):
hinc adult̾at᷑ ueritas. unitas seindit᷑.
ad hereses atq ad scismata ꝓsilit᷑: dũ ob¬
trectat᷑ sacerdotib dũ epis inuidet᷑. dũ
quis aut querit᷑ non se potus ordinatũ.
aut dedignat᷑ alterũ ferre p̃positũ. Hiuc
recalcitrat. hinc rebellat de delo suꝑb de
emiulatione ꝑuersus. animositate et liuo¬
re non hominis s honoris inimicus. Quał
uͦ ẽ. anime tinea. que cogitationũ tabes.
pestoris quanta rubigo. zelare in altero.
uł uirtutẽ eiꝰ uł felicitatẽ: id ẽ. odisse
malũ ꝓpriũ bona aliena conuertere. il¬
lustriũ ꝓsꝑitate torqueri. alioꝵ głam
facere suam penã. uelut quosdã pestori
suo admouere carnifices. cogitationib
et sensib suis adhib̾e tortores qui se in¬
testinis cruciatib lacerent: qui cordis
secreta maliuolentie unguł pulsent.
Non cyb tał est letus: non potꝰ potͣ cẽ. io¬
cundus. Suspirat᷑ semꝑ et ingemiscit᷑: et

Expanded text:
hinc adulteratur ueritas, unitas scinditur, hinc adulteratur ueritas, unitas scinditur, ad haereses adque ad schismata prosilitur, dum obtrectatur sacerdotibus, dum episcopis inuidetur, dum quis aut queritur non se potius ordinatum aut dedignatur alterum ferre praepositum. hinc recalcitrat, hinc rebellat de zelo superbus, de aemulatione peruersus, animositate et liuore non hominis sed honoris inimicus. Qualis uero est animae tinea, quae cogitationum tabes, pectoris quanta rubigo zelare in altero uel uirtutem eius uel felicitatem id est odisse malum proprium bona aliena conuertere, inlustrium prosperitate torqueri, aliorum gloriam facere suam poenam, uelut quosdam pectori suo admouere carnifices, cogitationibus et sensibus suis adhibere tortores qui se intestinis cruciatibus lacerent, qui cordis secreta maliuolentiae ungulis pulsent. non cibus talibus laetus, non potus potest esse iocundus. suspiratur semper et ingemescitur et