comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quas etiam sacro sc̃a illa unctio ꝑti
larib atq corrumpi. et uiolentas tur¬
barum contradictiones tanquam ad¬
uersantes undas sepe dirumpere:
interdum eis custodia sua integrita¬
te cecdere: prorsus more piscium tan¬
quam in procelloso mari sic inturbu¬
lenta populi alministratione uersari.
bant: ambas enim solus ipse sustimut
nec figurate s. proprie solus impleuit.
nandi et iuncendi demonstrauit
exemplum in carne mortali. peccata
nr̃a suscipiens temptationibus ini¬
mici neq illecebrosis neq terribilib
cedens. Postremo eruens se carnem
principatus et potestates expoliauit
fidutialiter triumphans eas insemoꝵ
ipso quo duce ab oneribus et labori¬
bus huius ꝑegrinationis nr̃ȩ tanq.
ab egiptio liberamur. Et ꝑsequentia
nos peccata sacramento baptisma¬
tis nobis euadentibus obruuntur
Et quamdiu in spe sumus ꝓmissio¬
nis quam nondum uidemus tanqͣ.
ꝑ deserta ducimur consolante nos

Expanded text:
quas etiam sacrosancta illa unctio pertquas etiam sacrosancta illa unctio perti atque corrumpi, et violentas turbarum contradictiones tanquam adversantes undas saepe disrumpere, interdum eis custodita sua integritate cedere; prorsus more piscium tanquam in procelloso mari, sic in turbulenta populi administratione versari. bant. Ambas enim solus ille sustinuit, et non figurate, sed proprie solus implevit. nandi et vincendi demonstravit exemplum; in carne mortali peccata nostra suscipiens, tentationibus inimici neque illecebrosis neque terribilibus cedens: postremo exuens se carne, principatus et potestates exspolians fiducialiter, et triumphans eas in semetipso . Itaque ipso duce ab oneribus et laboribus hujus peregrinationis nostrae tanquam ab Aegypto liberamur, et persequentia nos peccata sacramento Baptismatis nobis evadentibus obruuntur: et quamdiu in spe sumus ejus promissionis, quam nondum videmus, tanquam per deserta ducimur, consolante nos
Abbreviated transcription (Latin):
q corporis sensibus dedti sunt. Nã
et ipse turbe quinq milra hominũ
fuerunt. siue pͣmoy sem lex ipsa da¬
ta ẽ. Moysesenim quinq libros scri¬
psit: et quod ordeacei panes erant
bene significat uel ipsam legem q̃
data erat ut inea uitale animȩ alim̃¬
tum corꝑalibus integnm̃tis obtegere¬
tur.Norcdei enim medulla tenacissi¬
ma palea tegitur. Uel ipsum ppłm
nondum expoliatum carnali desi¬
derio. quod tanquam palea cordi eiꝰ
inherebat: id est nondum corde cir¬
cum cisus erat ita ut nec tritura tot
tribulationum cum ꝑdeserta qua¬
draginta annos ducerentur. intellec¬
tu reuelato carnalia integum̃ta de¬
poneret: sicut neq ordeum aree tri¬
tura illo paleari tegumine eruitur
Itaq illi populo congruenter lexta¬
lis clata est.Duo autem pisces qui sa¬
porem suauem pani clabant duas
illas ꝑsonas uidentur significare.
quib popłs ille regebatur. ut ꝑeas
consiliorum moderamen acciperet.
regiam scilicet et sacerdotalem. Ad

Expanded text:
 corporis sensibus deditis; nam et ipsae turbae quinque millia hominum fuerunt : sive quia per Moysen lex ipsa data est; Moyses enim quinque libros scripsit. Et quod hordeacei erant panes, bene significant, vel ipsam legem, quae ita data erat, ut in ea vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur; hordei enim medulla tenacissima palea tegitur: vel ipsum populum nondum exspoliatum carnali desiderio, quod tanquam palea cordi ejus inhaerebat; id est, nondum corde circumcisum, ita ut nec trituratione tribulationum, cum per deserta quadraginta annis duceretur, intellectu revelato carnalia integumenta deponeret, sicut nec hordeum areae tritura illo paleari tegmine exuitur. Itaque illi populo congruenter lex talis data est. 2. Duo autem pisces, qui saporem suavem pani dabant, duas illas personas videntur significare, quibus populus ille regebatur, ut per eas conciliorum moderamen acciperet; regiam scilicet et sacerdotalem, ad
Abbreviated transcription (Latin):
tur. fortem illum appellat quia ip̃e
tenebat ne possent ab illo uiribus
siuis se homines eruere. s ꝑ grãm
dei. Uasa eius dicit homines. infide¬
les nisi prius alligauerit fortem. Ai¬
ligauerit dixit potestatem illi ade¬
merit impediendi uolumtatem
fidelium a sequendo xp̃o et obtinẽ¬
do regno dei.uii
et diaboli filios eos appellat. Intan¬
tum enim quis filius ẽ in quan¬

Expanded text:
tur. Fortem illum appellat, quia ipse tur. Fortem illum appellat, quia ipse tenebat, ne possent viribus suis ab illo se homines eruere, sed per gratiam Dei. Vasa ejus dicit omnes infideles. Nisi prius alligaverit fortem: alligaverit dixit, potestatem illi ademerit impediendi voluntatem fidelium a sequendo Christo, et obtinendo regno Dei. VI.et diaboli filios appellat. In tantum enim quisque filius eju
Abbreviated transcription (Latin):
tes ipletus ẽ dicitur p̃cursorem
dñi futurum in sp̃u et uirtute he¬
liȩ. Peracdis aũt maria cum helisa¬
beth m̃sib tribus discedit. Quo nu¬
mero mͥ uidetur significari fidue
trinitatis et baptisma in nomint
patris et filii et sp̃c scĩ quo ꝑ hum¬
lem dñi aduentum genus huma¬
num inbuitur et futuro aduentu
claritatis eius excolitur.¬
Quod discipuli lm̃ ceꝑunt uel¬
lere spicas et manducare.: quodnͥ
confricantes eas facere non possent
hoc est mortificate menbra ur̃a quȩ
sunt suꝑ t̾ram idẽ quia quisq nõ
quia deserto lumine facit putor̃e
credit et sudditus ẽ diabolo. qui
non intelligit et non confitetur.
ipsam fidem de qua dicium est
ore confessio fit ad salutem uel
qui non dat laudem deo
sententiam igitur ꝑuenit in lls
regnum dei quia regnum diaboli
stare non potest quem aduersum
se diuisum ẽẽ fatemini. Regnum dĩ
nunc dicit quo dampnantur im¬
piiet afidelib de peccatis suis peni¬
tentiam nunc agentib secernun¬

Expanded text:
raecursorem Domini futurum esse in spiritu et virtute Eliae. Peractis autem Maria cum Elisabeth mensibus tribus, discedit . Quo numero mihi videtur significari fides Trinitatis, et Baptisma in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, quo per humilem Domini adventum genus humanum imbuitur, et futuro adventu claritatis ejus extolliturQuod discipuli Domini coeperunt vellere spicas, et manducare, quod nisi confricantes eas, facere non possent; hinc est, Mortificate membra vestra, quae sunt super terram: id est, quia quisque non quia et desertum lumine facit putorem.credit, et subditus est diabolo; qui non intelligit, et non confitetur ipsam fidem, de qua dictum est, Ore autem confessio fit in salutem ; vel qui non dat laudem Deo.sententiam: igitur pervenit in vos regnum Dei; quia regnum diaboli stare non potest, quod adversum se divisum esse fatemini. Regnum Dei nunc dicit, quo damnantur impii, et a fidelibus de peccatis suis poenitentiam nunc agentibus secernun
Abbreviated transcription (Latin):
scłm carnem ẽ s in sacerdotali ꝑso¬
na explicandam suscepit. ad quam
ꝑsonam ꝑtinet mundatio et aboli¬
tio peccatorum. nam a principio qui¬
dem libri sicut matheus s ab illoloe
ubi baptitatus ẽ iħe ubi peccatorĩ
nrõrum mundationem p̾figuraut
incipit parentum eius originem pst¬
sicut ille qui ad susceptionem pit¬
torum tanquam descendentim m
sinuabat nec eos parentes quosile
nominat. Aua enim erat origosacte¬
dotalis quȩ ꝑunum ex filus d̃. fct
assolet de tribu sacerdotali matrimo¬
nium sortientem: et fecerat ut maria
de utraq tribu idẽ regia et sacerdo¬
tali cognationem duceret. nam et qi
censiti sunt iosehp et maria scciptos
eos fuisse de cdomo il est de gn̾e daul
et helisabeht quȩ nichilominis.
cognata mariȩ scribitur: erat detn¬
bii sacerdotali. sicut aũt mrathis al
finquam descendentem ad suscipien¬
duipecata nr̃a regem xp̃m insinuat.
uasalomon de isla inquadarud pee

Expanded text:
m carnem est, sed in sacerdotali persona explicandam suscepit, ad quam personam pertinet mundatio et abolitio peccatorum, non a principio libri, sicut Matthaeus, sed ab illo loco ubi baptizatus est Jesus, ubi peccatorum nostrorum mundationem praefiguravit, incipit parentum ejus originem grasicut ille qui eum ad susceptionem peccatorum tanqusinuabat; nec eos parentes, quos ille nominans . Alia enim erat origo sacerdotalis, quae per unum ex filiis David, sicuti essolet, de tribus sacerdotali matrimonium sortientem, effecerat ut Maria de utraque tribu, id est, de regia et sacerdotali cognationem duceret. Nam et quando censiti sunt Joseph et Maria, scriptum est eos fuisse de domo, id est de genere David . Et Elisabeth, quae nihilominus cognata Mariae scribitur, erat de tribu sacerdotali . Sicut autem Matthaeus, qui tanquam descendentem ad suscipienda peccata nostra regem Christum insinuat, quia Salomon de illa in qua Da
Abbreviated transcription (Latin):
rursus admoneo nec quisqu̾a
putet nunc accepisse nom̃ si¬
monem ut perrus uocaretur:
et sit contrarium ioh̃i qui longe
ante. illi dictum ẽẽ: cõmemorat
tu uocaberis cephas: qd̾ interpe¬
tratur petrus. Ipsa enim u̾ba do¬
mini commemorauit quibus ei
nom̃ imposuit. Marcꝰ aũt hoclo¬
co idrecapitulando c̃omemorauit
cumait et imposuit symoni no¬
men petrus. Cum enim uellet oĩa
duodecim apłorum enumerare¬
nomina. et neccesse hab̾et petrr̃i
cdicere: breuiter insinuare uolu

Expanded text:
rursus admoneo, ne quisquam rursus admoneo, ne quisquam putet nunc accepisse nomen Simonem, ut Petrus uocaretur, et sit contrarium Iohanni, qui longe ante illi dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus. ipsa enim uerba domini commemorauit, quibus ei nomen inposuit; Marcus autem hoc loco id recapitulando commemorauit, cum ait: et inposuit Simoni nomen Petrus. cum enim uellet nomina duodecim apostolorum enumerare et necesse haberet Petrum dicere, breuite
Abbreviated transcription (Latin):
brotum atq ueratio non eumde¬
mlitauit sicũt solent exire demo¬
maetiam quibdam m̃bris amput
titis au̾elisis Sequitur idem mar¬
us. et uenit ad eum lepsus depre¬
cans eum: et genuflero dir̃. Si uis:
potes me mundare. Et cetera usq
adillud uͥ ait. Et clamabant dice̾
tes ti es filiꝰ dei. Et uehem̃ter eõ¬
minabatur eis ne. manifestarẽt
illum. huic qd̾ ultunum posu¬
mꝰ simile. aliqͥd et lucas dicit s sũ
aliqua repugnantiȩ questione
Uequitur marcus. Et acendẽs
Immontem uocauit adse
quos uoluit ipse eruenerunt
adeum. Et fecit ut eent duode¬
cim cum illo: et ut mitteret eos
p̃dicare. Et dedit illis potestat̾e
eurandi infirmitates et eitien¬
didemonia. Et imposuit simoni:
nom̃ petrus. Et cetera usq ad illd̃
ubiait. Et abut et cepit p̾dicare
inde capoli quanta sibi fecisset
ih̾e et omnes mirabantur. Ue
nomimibus discipulorum iam
et antea me locutum scio: cum
mathei ordinem sequerer. et hic

Expanded text:
mbrorum adque uexatio non eum dembrorum adque uexatio non eum debilitauit, sicut solent exire demonia etiam quibusdam membris amota uexatione elisis. Sequitur idem Marcus: et uenit ad eum leprosus deprecans eum et genu flexo dixit: si uis, potes me mundare, et cetera usque ad illudtes: Tu es filius Dei. Et vehementer comminabatur eis ne manifestarent illum . Huic quod ultimum posuimus simile aliquid et Lucas dicit, sed sine aliqua repugnantiae quaestione . Sequitur Main montem vocavit ad se quos voluit ipse, et venerunt ad eum: et fecit ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos praedicare; et dedit illis potestatem curandi infirmitates, et ejiciendi daemonia. Et imposuit Simoni nomen Petrus, etc., usque ad illud ubi ait, Et abiit, et coepit praedicare in Decapoli, quanta sibi fecisset Iesus, et omnes mirabantur. de nominibus discipulorum iam et antea me locutum scio, cum Matthei ordinem sequerer, et hic
Abbreviated transcription (Latin):
seribȩ. Et erat in sinagoga eorum
homo inspũ inmundo et exclani¬
uit tlicens. Euid nobis et tibi ihi
nararene: yenisti ꝑdere nos. Et¬
cetera usq ad ieum locum uuiat
Et erat p̾dicans in sinagogiseoꝵ
et in omni galilea. et demoniaei¬
tiens. Et in hoc toto loeo quanius
sint quȩtlam quȩ eum sololuea
dixit. tam̃ iam tracta. sunt cumma¬
thei narrationem contanuam te¬
neremus quia in ipsum ordinẽ
sic incurrerant ut ea p̾termitt̾e¬
da non arbitrarer. S lucas de spũ
inmuncdo ait quod sic exierit ab
homine ut nichil ei noceret. ¶tt¬
eus aũt et discerpens eum inquit
it ab eo. Potest gͦ uideri contranũ
Quomͦ enĩ discerpens. uel sicut
aliqui codices habent conuexans
eum eui nichil nocuit scd̾m tuti ᷤ
s et ip̃e lucas. et cum ꝓietibati
intelligitur hoc dixisse marcum
conuexans eum: qd̾ lucas dixit
cum ꝓieciss eum in medim
Q secutus ait nichilei nocuit:
hoc intelligitur qd̾ illa iactatiom̾¬

Expanded text:
scribae eorum. et erat in scribae eorum. et erat in homo in spiritu immundo, et exclamavit, dicens: Quid nobis et tibi, Jesu Nazarene? venisti perdere nos, etc., usque ad eum locum ubi ait, Et erat praedicans in synagogis eorum, et in omni Galilaea, et daemonia ejiciens . Et in hoc toto loco quamvis sint quaedam, quae cum solo Luca dixit, tamen jam tractata sunt, cum Matthaei narrationem continuam teneremus; quia in ipsum ordinem sic incurrerant, ut ea praetermittenda non arbitrarer. Sed Lucas de spiritu immundo ait quod sic exierit ahomine. ut nihil ei noceret. Marcus autem: et discerpens cum, inquitit ab eo. potest ergo uideri contrarium: quomodo enim discerpens uel, sicut aliqui codices habent, conuexans eum, cui nihil nocuit secundum Lucam? sed et ipse Lucas: et cum proiecisseintellegitur hoc dixisse Marcum conuexans eum quod Lucas dixit cum proiecisset eum in medium, ut quod secutus ait nihilque ei nocuit hoc intellegatur, quod illa iactatio me
Abbreviated transcription (Latin):
matħi narrationẽ
contextim conside¬
rantes et ei tres ali¬
os conferentes us¬
q infinem inmil¬
lo eos uel sibi uł
inter se repugnare dociumus:
marcum similiter uideamus.
ut exceptis his quȩ eum matheo
dixit. de quibus iam qd̾ disserendũ
uidebatur absolimꝰ. cetera eius
inspecta atq eollata nulli eorum
repugnare monstrentur. usq ad
cenam dñi. Nam inde iam omnia
omnium quatuor. quemadmod̾
sibi conueniant. usq infinem co¬
sid̾ata tractauimus.. Sic gͦ incipit
martus. Initium sc̃i euangłi iħu
xp̃i filu dei: sicut scriptum est in
ubi ait. et ingrediuntur caphar¬
naum: et statim sabbatis ingres¬
sus sinagogam: docebat eos. In
hac tota contȩrione om̃ia supiora
cum matħo consid̾ata sunt. hoc
au̾t marcꝰ quia ingressus caphar¬
naum insinagoga eorum ddoce¬
bat eos sabbatis cum luca dirit
s nichil ht questionis. S equiur
marcus er dieit. Et stupebant su
doctrina eiꝰ erat enim docens eos
quasi potestatem hñs: et non sicur

Expanded text:
atthei narrationem contextim considerantes et ei tres alios conferentes usque in finem in nullo eos uel sibi uel inter se repugnare docuimus, Marcum similiter uideamus, ut exceptis his quae cum Mattheo dixit, de quibus iam quod disserendum uidebatur absoluimus, cetera eius inspecta adque conlata nulli eorum repugnare monstrentur usque ad cenam domini. nam inde iam omnia omnium quattuor, quemadmodum sibi conueniant, usque in finem considerata tractauimus. Sic ergo incipit Marcus: xinitium euangelii Iesu Christi filii dei. sicut scriptum est in ubi ait: et ingrediuntur Capharnaum et statim sabbatis ingressus synagogam docebat eos. in hac tota contextione omnia superiora cum Mattheo considerata sunt. hoc autem Marcus, quia ingressus Capharnaum in synagogam eorum docebat eos sabbatis, cum Luca dixit, sed nihil habet quaestionis. II. Sequitur Marcus et dicit: et stupebant super doctrinam eius; erat enim docens eos quasi potestatem habens et non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
quanius fimbriam uestimeiti
eius tenuerit: magis tamen te¬
tigit dominum quam turbȩ. a¬
lȩ aquibus premebatur. et enun
hȩc quo magis credidit: eo mag̃¬
in hoc capitulo quȩ alter dicit.
et alter p̃termittit. defuꝑfluo ꝑ¬
tractantur: cum ex ilia regula
primitus commendata nichil
inueniantur habere contrari¬
um. Sequitur matheus et dicit
et cum uenisset ih̾e in do¬
mum petri: idit socrum eius
iacentem. et febricitantem et te¬
tigit manum eius. et dimisit
eam febris. Et surrexit: et mini¬
strabat eis. hoc quando factũ
sit: io est post quio uel ante qͥo:
non expressit matheus. non e¬
nun post quoo narratur: post
hoc etiam factum neccesse est in¬
telligatur: Nimirum tamen iste
hoc recoluisse intelligitur: qd
prius omiserat. Nlam io martus
narrat antequam illuo de le¬
proso mundato cominemoret:
quod pꝰ sermonem in monte ha¬
bitum de quo ip̃e tacuit iucde¬
tur int̃posuisse Itaq et lucas
post hoc factum narrat de so¬
cru petri. pꝰ quos et marcus an¬

Expanded text:
quamuis fimbriam uestimenti eius tenuerit, magis tamen tetigit dominum quam illae turbae, a quibus premebatur. ut enim haec quo magis credidit, eo magiin hoc capitulo, quae alter dicit et alter praetermittit, superfluo pertractantur, cum ex illa regula primitus commendata nihil inueniantur habere contrariXXI. Sequitur Mattheus et dicit: et cum uemsset Iesus in domum Petri, uidit socrum eius iacentem et febricitantem. et tetigit manum eius, et dimisit eam febris, et surrexit et ministrabat eis. hoc quando factum sit, id est post quid uel ante quid, non expressit Mattheus. non enim post quod narratur, post hoc etiam factum necesse est intellegatur. nimirum tamen iste hoc recoluisse intellegitur quod prius omiserat. nam id Marcus narrat, antequam illud de leproso mundato commemoret, quod post sermonem in monte habitum, de quo ipse tacuit, uidetur interposuisse. itaque et Lucas post hoc factum narrat de socru Petri, post quod et Marcus, an
Abbreviated transcription (Latin):
redigi. quibꝰ demonstretur
semel dominum p̃clixisse
petro p̾sumti. quod̃ eum m¬
negaturus eẽt: nulla hicȩ¬
uangelistarum repugnan¬
tia dep̾hendi poterit sicut
nulla est.

Expanded text:
redigi, quibus demonstretur semel dominum praedixisse Petro praesumenti, quod eum negaturus esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est.
Abbreviated transcription (Latin):
quos ortum ẽ eternitas ualet:
tantum ad fidem ueritas. Uuo
illa sursum sunt eternitas et ue
ritas: duo ista deorfum quod or¬
tum ẽ. et fides yt gͦ ab tinis ad
summa reuocemur. atq ut id qd̾
ortum ẽ recipiat eternitatem: ꝑ
fidem ueniendum ẽ ad ueritatẽ
Et quia omnia quę in contrari¬
um ꝑgunt ꝑ aliquid medium
reducuntur et ab eterna iusticia
temporalis tniquitas nos aliena¬
bat. opus ergo erat media iusti¬
cia temporali: quȩ medietas tem¬
poralis eẽt de imis. iusta de sum¬
mis atq ita se nec abrumpens a
sũmis et contemꝑans imis: ima
redderet summis. Ideo. xp̃c media¬
tor dei et hominum dictus ẽ. inter
deum et unmortalem et hominẽ
mortalem deus et homo reconcili¬
ans hominem deo manens id qd̾
erat. factus quod non eiat. Ipse ẽ
nobis fides in rebus ortis: qui est
ueritas in eternns hoc magnum
et in enarrabile sacramentum:
hoc regnum et sacerdotium an¬
tiquis ꝑ prophetiam reuelabat᷑

Expanded text:
quod ortum est aeternitas ualet, quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fidem ueritas. duo illa sursum sunt, aeternitas et ueritas; duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab imis ad summa reuocemur atque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium redducuntur, ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, adque ita se nec abrumpens a summis et contemperans imis ima redderet summis. ideo Christus mediator dei et hominum dictus est inter deum inmortalem et hominem mortalem deus et homo, reconcilians hominem deo, manens id quod erat, factus quod non erat. ipse est nobis fides in rebus ortis qui est ueritas in aeternis. Hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium antiquis per prophetiam reuelabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
deus ẽ. consultum ẽ. diuina ꝓui¬
dentia mortalibus quorum tem¬
poralis uita in rebus orientibus
et occidentibus occupata tenebat᷑
ut eadem ipsa dei sapientia ad
unitatem ꝑsonȩ fue homine as¬
sumpto in quo temporaliter nas¬
ceretur. uiueret moreretur. resur¬
geret congrua saluti nr̃e dicen¬
do et faciendo. patiendo et sustinẽ¬
do fieret et deoisum hominibus
eremplum redeundi. quȩ sur¬
sum ẽ. angelis eremptum manẽ¬
di. hisi enim et in antine racio¬
nalis natura temporauit̃ aliquio
ontetut: ilest inciperet ẽẽ. quod
non erat: numquam ex uita pes¬
sima et stulta ad sapientem atq
optimam pueniret. Ae ꝑ hoc cum
rebus eternis contemplanttum ue¬
ritas ꝑfiuatur. rebus autem or¬
tis fides credentium debeatur.
purgatur homo ꝑ rerum tem¬
poralium fidem. ut eternarum
ꝑcipiat ueritatem. Ham et quidã
eorum nobilissimus philosophus
plato in eo ubro quem timeum
uocat sic ait. Quantum adid

Expanded text:
deus est, consultum est diuina prouideus est, consultum est diuina prouidentia mortalibus, quorum temporalis uita in rebus orientibus et occidentibus occupata tenebatur, ut eadem ipsa dei sapientia ad unitatem personae suae homine adsumto, in quo temporaliter nasceretur, uiueret, moreretur, resurgeret, congrua saluti nostrae dicendo et faciendo, patiendo et sustinendo fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, qui sursum est angelis exemplum manendi. nisi enim et in animae rationalis natura temporaliter aliquid oreretur, id est inciperet esse quod non erat, numquam ex uita pessima et stulta ad sapientem adque optimam perueniret. ac per hoc, cum rebus aeternis contemplantium ueritas perfruatur, rebus autem ortis fides credentium debeatur, purgatur homo per rerum temporalium fidem, ut aeternarum percipiat ueritatem. nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato in eo libro, quem Timaeum uocant, sic ait: quantum ad id
Abbreviated transcription (Latin):
quo benedici omnes gentes ꝓimi¬
serat ea quȩ p̃dixit impleuit.
Er quo inteltigere. debent nec
.rp̃m aliud de diis eorum uel ros¬
se uel docere potuisse quam de¬
p̃cdirit. per quos ipsum. ip̃m atis
ꝓmifit ec misit. Iucuius nomine
sedin pollicitationem quam patͣ¬
hus fecit cum bñdicerentur om̃s
gentes: factum est ut ipse deus isti
uniuerse t̾re uocaretur: ne disci¬
puli sui eius a sui magistri doctri¬
na deuiassent: cum deos genttũ
coli ꝓhibuerint. ne uel uisensatis
simulacrhis suplicaremꝰ. uel socie¬
tatem cum demonius hab̾emus. uel
creature potius quam creatorire¬
ligionis obsequio seriuremnus
quappt̃ cum sit ipse. rp̃e sapien¬
tia dei per quam creata funt
omnia.cum q nulle mentes ra¬
tionabiles stue angelorum siue
hominum. nisi participatione
ipsius sapientes fiant cui ꝑ spi¬
ritum scm ꝑ quem Naritas dif¬
fusa in cordibus nr̃is diffundi¬
tur inheremus que trinitas unus

Expanded text:
quo benedici omnes gentes promiquo benedici omnes gentes promiserat, ea quae praedixit impleuit. ex quo intellegere debent nec Christum aliud de dis eorum uel nosse uel docere potuisse, quam depraedixit, per quos ipsum Christum promisit et misit, in cuius nomine secundum pollicitationem, quam patribus fecit, cum benedicerentur omnes gentes, factum est, ut et ipse deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, nec discipulos eius a sui magistri doctrina deuiasse, cum deos gentium coli prohibuerint, ne uel insensatis simulacris supplicaremus uel societatem cum demoniis haberemus uel creaturae potius quam creatori religionis obsequio seruiremus. Quapropter, cum sit ipse Christus sapientia dei, per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationales siue angelorum siue hominum nisi participatione ipsius sapientes fiant, cui per spiritum sanctum, per quem caritas in cordibus nostris diffunditur, inhaeremus, quae trinitas unus
Abbreviated transcription (Latin):
operis neccessitas cogeret. Cum
entm euangelicas questiones.
ubi uidentur quibus dam
quatuor euangeliste non in¬
ter se constareᷤᷤ adgrederer: ex
positis ut potui intentionibꝰ
singulorum. primo micbi dis¬
eutienclum occurrit quod
nonnuili querere solent cur
ipsius . xpi mula scripta ꝓfe¬
ramus. Ita etum uouent et tꝑ¬
sum crecti nescio quia auuo
serpsisse quod cditigunt. mei¬
q sensisse contra deos suos
seo eos potuis magico ritu co¬
luisse: et discipulos etus non
soum deuio fuisse menititos
dicendo ulum cleum ꝑ qũe¬
omina facta funt cum altuo
nichil quam homo fuerit:
quanuis. ercellentissrme. sapi¬
eutie: uerum etiam de diis eoꝵ
non hoc docuisse. quod ab illo di¬
dicissent. Unde factum ẽ. ut eos
dedeo ifrł potius argueremus
qui ꝑ eccłiam. xp̃ianonum ab om¬
nbus gentibus colitut et istorũ
sacrilegas uanitates ubiq iam
euertit: sicut ꝑ ꝓplas suos tanto
ante p̃dirit. et ꝑ. rp̃i nomen in

Expanded text:
operis necessitas cogeret. cum operis necessitas cogeret. cum enim euangelicas quaestiones, ubi uidentur quibusdam quattuor euangelistae non inter se constare, soluere adgrederer, ut potui expositis intentionibus singulorum primo mihi discutiendum occurrit, quod nonnulli quaerere solent cur ipsius Christi nulla scripta proferamus. ita enim uolunt et ipsum credi nescio quid aliud scripsisse quod diligunt nihilque sensisse contra deos suos, sed eos potius magico ritu coluisse, et discipulos eius non solum de illo fuisse mentitos dicendo illum deum, per quem facta sunt omnia, cum aliud nihil quam homo fuerit quamuis excellentissimae sapientiae, uerum etiam de dis eorum non hoc docuisse quod ab illo didicissent. unde factum est, ut eos de deo Israhel potius urgeremus, qui per ecclesiam Christianorum ab omnibus gentibus colitur et istorum sacrilegas uanitates ubique iam euertit, sicut per prophetas suos tanto ante praedixit et per Christi nomen, in
Abbreviated transcription (Latin):
dea ẽ. quam celebrior et habe¬
nis effitsioribꝰ larata conciliat
et ꝓpitiat turpitudoꝰ Quanto
iam honestiris in scenam ros¬
ciis intrabat. quam cicero de¬
am talem colebat. Si de minu¬
ta rerum copia que trhee ce¬
lebranda funtunt᷑ dugenti¬
um offencduntur: apparet qua¬
ies sint qui taubꝰ delectantur
Siaũt ipsi irati ista inunitunt:
utuiꝰ irascuntur quam placã¬
tur. Quapt̃ aut philosophos
suos arguant. qui talia in iu¬
.ruriosis homunibꝰ rep̃hencle¬
runt aut deos suos frangãt
qui talia de fuis cuitoribꝰ ere¬
gerunt. si tamen iam inuenũit
uel quos frangant uel quos
abscondant⁊ xp̃iatiorum. ue¬
ro temporibus. defectum rerũ
secundarum quibus inter im¬
pia et noria defluebant bia¬
phemando tnputare destnant:
ne mages uos unde. amplius
xp̃i potestas laudetur acdinone¬
ant. Multa hiic dicecrem: ni¬
si me iam liberum istum iftũ¬
conctudere atq ao ꝓpositam
intentionem redire fuscepti

Expanded text:
dea est, quam celebrior et habedea est, quam celebrior et habenis effusioribus laxata conciliat et propitiat turpitudo? quanto iam honestius in scaenam Roscius intrabat, quam Cicero deam talem colebat? si deminuta rerum copia, quae in haec celebranda funduntur, di gentium offenduntur, apparet, quales sint qui talibus delectantur. si autem ipsi irati ista minuunt, utilius irascuntur quam placantur. quapropter aut philosophos suos arguant, qui talia in luxuriosis hominibus reprehenderunt, aut deos suos frangant, qui talia de suis cultoribus exegerunt, si tamen iam inueniunt uel quos frangant uel quos abscondant; Christianorum uero temporibus defectum rerum secundarum, quo in turpia et noxia diffluebant, blasphemando inputare desistant, ne magis nos unde amplius Christi potestas laudetur admoneant. Multa hinc dicerem, nisi me iam librum istum concludere adque ad propositam intentionem redire suscepti
Abbreviated transcription (Latin):
et plublice ꝓfessiones flagitioꝵ
cactunt et fora uel męnia in qt̃
demonia colebtntur Unde enĩ
cadunt mfi iopia rerum. qua¬
rum lasciuo et sactilego usu
constructa funt: honne cice¬
ro eorum cum roscium quem
laudaret instrictionem ita pi¬
tum dirit ut solus eẽt dignꝰ
qui inscenam deberet intrare.
ita uirum bonum ut sol eẽt.
dignꝰ qui eo non deb̾et acccd̾e.
quio aliuo aꝑtissime ostendẽs
nisi iliam scenam ẽẽ. tam tur¬
pem ut tanto minus ibi homo
eẽ. debeat: quanto fuerit iag̃
uir uonꝰ : Et tam̃ di eorum
tau cdedeore placabantur:
quale a uiris bonis remouen¬
dum eẽ cessebantur est etiam
hinc eiusdem P elceronis aꝑta
conffesfio. ubi ait. sͥ floram ma¬
trem tudorum celebritate placã¬
dam In quibus iudis tanta eri¬
beri turpitudo consueuit: ut
in eorum conꝑatione ceteri ho¬
nesti scnt. a quibꝰ tam̃ etiam
ipsis agendis utri bomi ꝓhiben¬
tur. Que ista flora mat̾. quatis

Expanded text:
et publicae professiones flagitiorum, et publicae professiones flagitiorum, cadunt et fora uel moenia, in quibus demonia colebantur. unde enim cadunt nisi inopia rerum, quarum lasciuo et sacrilego usu constructa sunt? nonne Cicero eorum cum Roscium quendam laudaret histrionem, ita peritum dixit, ut solus esset dignus qui in scaenam deberet intrare, ita uirum bonum, ut solus esset dignus qui eo non deberet accedere? quid aliud apertissime ostendens nisi illam scaenam esse tam turpem, ut tanto minus ibi homo esse debeat, quanto fuerit magis uir bonus? et tamen di eorum tali dedecore placabantur, quale a uiris bonis remouendum esse censebat. est etiam hinc eiusdem ipsius Ciceronis aperta confessio, ubi ait sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam. in quibus ludis tanta exhiberi > turpitudo consueuit, ut in eorum conparatione ceteri honesti sint, a quibus tamen etiam ipsis agendis uiri boni prohibentur. quae ista est Flora mater, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
urõs et deseruerunt nos: ideo
adu̾sus nos. xp̃iam p̃ualuerũt
et humanatum retum felici¬
tas cdeffessa ac dtiminuta dua¬
uitur. hoc sibi certe per. xp̃ia¬
nos legant fuisse euenturum
legant ex libris uatum fuoꝵ
sse cultorem. saltem deus isrł
iꝓbatus et detestatus sit: que
constat istoꝵ euersorem. Seo ñuqꝙͣ
reruit. Quoo cum ꝓtulerint
apparebit eo ip̃o certe quod tan¬
ta res tam ignota ꝓffertur quę
utiq cdebuit anteꝙ hoc quod
pdictum ẽ. accidisset in deoꝵ
templis omnium gentrum
recitari: ut p̃stiuerentur et p̃¬
monerentur qui minc uolũt
eẽ xp̃iani. Ueinde quod defeli¬
citatis rerum humanarum di¬
minutione. ꝑ. xp̃iana tempora cõ¬
queruntur. si libros philosophoꝵ
suorum legant ea rep̃hendenti¬
um que. mnt eis etiam acusã¬
tibus et murmurantibꝰ fubtͣ¬
huntur: tum uero magnam
nam creatoris inuiriam: Ilisi
forte hinc tempora mala quia
ꝑ omnes pene curitates cactũt
teatra caueȩ turpitudinum.

Expanded text:
ros et deseruerunt nos, ideo aduersus nos Christiani praeualuerunt et humanarum rerum felicitas defessa ac deminuta dilabitur. hoc sibi certe per Christianos fuisse euenturum legant ex libris uatum suorum, sse cultorem, saltem deus Israhel inprobatus et detestatus sit, quem constat istorum euersorem. sed numquam xerint. quod cum protulerint, apparebit eo ipso certe, quod tanta res tam ignota profertur, quae utique debuit, antequam hoc quod praedictum est accidisset, in deorum templis omnium gentium recitari, ut praestruerentur --et praemonerentur qui nunc nolunt esse Christiani. Deinde quod de felicitatis rerum humanarum deminutione per christiana tempora conqueruntur, si libros philosophorum suorum legant ea reprehendentium quae nunc eis etiam recusantibus et murmurantibus subtrahuntur, tum uero magnam nam creatoris iniuriam? nisi forte hinc sunt tempora mala, quia per omnes paene ciuitates cadunt theatra, caueae turpitudinum
Abbreviated transcription (Latin):
entes. discunbebant cum iħu
et discipulis euis. Et cetera usq
ad illus ubi ait. Sed iuntun
nouum uiutres nouos init¬
tunt: et ambo conseruantur
Nic matheus non eipresfit. in
cutus domo discambebat ihe
cum publicanis et peccatoribꝰ
Unde posset uideri non hoc ex
ordine subtuuxisse. sed quod
alio dempore factum ẽ. recorda¬
tus inter pofuisse: nnisi ina̾cus
et lucas qui hoc ominuo fimi¬
liter uariant. manifestarent
in domo leui. hoc est mathei
discubuisse tħm. et dicta nia
omnia quȩ sequuntur. Ita e¬
nu marcus hoc idem dicit
eundem ordinem seruaus:
et factum ẽ cum accuinberet
in domo illius: multi publi¬
cam et peccatores simuldisẽ¬
bebant cum iħu. Cum ergo
dicit in domo illuis. exprait
utiq itum de quofuꝑus lo¬
quebatur io ẽ. leui. Sic iucas
cum clixisset ait illi. sequere
me: et relictis omnibus surges
secitus est eum: continuio si¬
iecit. Et fecit ei conuiurum.

Expanded text:
ebant cum Iesu et discipulis eius, et cetera usque ad illud ubi ait: sed uinum nouum in utres nouos mittunt et ambo conseruantur. hic Mattheus non expressit, in cuius domo discumbebat Iesus cum publicanis et peccatoribus. unde posset uideri non hoc ex ordine subiunxisse, sed quod alio tempore factum est recordatus interposuisse, nisi Marcus et Lucas, qui hoc omnino similiter narrant, manifestarent in domo Leui, hoc est Matthei, discubuisse Iesum et dicta illa omnia quae sequuntur. ita enim Marcus hoc idem dicit eundem ordinem seruans: et factum est, cum accumberet in domo illius, multi publicani et peccatores simul discumbebant cum Iesu. cum ergo dicit in domo illius, exprimit utique illum, de quo superius loquebatur, id est Leui. sic et Lucas cum dixisset: ait illi: sequere me, et relictis omnibus surgens secutus est eum, continuo subiecit: et fecit ei Leui conuiuium
Abbreviated transcription (Latin):
inde iħc uidit hominem seden¬
tem in theloneo matheum no¬
mine:et ait iii. Sequereme:
et surgens secutus ẽ eum. Noc
marcus ita narrat. eundem eti¬
am ip̃e ordiuem tenens post
ulius parautici sanitatem. Et
egressus inquit ao mare: omnis
turba ueniebat ad eum: et doce¬
bat eos. Et cum preteriret. iudit
leum alfei sedentem ao thelo¬
neum et ait illi Sequereme: et
furgens secutus ẽ. eum. Nichil
hic repugnat. Ipse ẽ. enum math̾s
qui et ieui. lucas etiam hoc post
euidem paraliticum sanatũ
ita subuingt. Et post hec erutet
iudit pluuil cantm nomine ie¬
ui sedeutem ad theloneam: et
ait illi sequere me. Et relictis om
nibus seduts ẽ. eum. hinc aui¬
tem ꝓbilius uidetur quod hec
p̃termissa recordando matb̃s
comineinorat quia utiq ante
illum sermonem habitum in
monte. credendtm est uocatũ
eẽ: mathm In eo quippe mon
te: lucas cominemorat omnes
duodecim explitrimis disciplis
electos quos et apłos nominaũ¬

Expanded text:
sedentem in telonio, Matthaeum nomine, et ait illi, Sequere me: et surgens secutus est eum . Hoc Marcus ita narrat, eumdem etiam ipse ordinem tenens post illius paralytici sanitatem: Et egressus est, inquit, ad mare, omnisque turba veniebat ad eum, et docebat eos. Et cum praeteriret, vidit Leuin Alphei sedentem ad telonium et ait illi: sequere me. et surgens secutus est eum. nihil hic repugnat; ipse est enim Mattheus qui et Leui. Lucas etiam hoc post eundem paralyticum sanatum ita subiungit: et post haec exiit et uidit publicanum nomine Leui sedentem ad telonium et ait ilns secutus est eum . Hinc autem probabilius videtur quod haec praetermissa recordando Matthaeus commemorat: quia utique ante illum sermonem habitum in monte, credendum est vocatum esse Matthaeum. In eo quippe monte tunc Lucas commemorat omnes duodecim ex plurimis discipulis electos, quos et Apostolos nomina
Abbreviated transcription (Latin):
narrationem suam ordinati
ꝑmiserit: quisquis pia dilige¬
tia quesiuerit. diuinitus adu¬
tus poterit ad inuenire: hoc ta¬
men nonẽ huius oꝑis munus
quod nunc suscepimus tantum
ut demonsteremus euangelistas
neq fibi neq inter se repugnate
quolibet ordine uel easdem res.
uel alias factorum dictorum q
.rp̃i unusquisq eorum potuerit
uolueritue nartare. Quapropter
ubi ordo temporum non apparet.
nchil nr̃a inter eẽ debet quem
narrandi ordinem quilibet eoꝵ
tenuerit. Ubi autem apparet:
si quio monuerit quod fibi aut¬
alteri repugnare uidetur. utiq
considerandum et enocdandum ẽ

Expanded text:
narrationem suam ordinare narrationem suam ordinare permiserit, quisquis pia diligentia quaesierit, diuinitus adiutus poterit inuenire. hoc tamen non est huius operis munus, quod nunc suscepimus, tantum ut demonstremus euangelistas neque sibi neque inter se repugnare, quolibet ordine uel easdem res uel alias factorum dictorumque Christi unusquisque eorum potuerit uolueritue narrare. quapropter ubi ordo temporum non apparet, nihil nostra interesse debet, quem narrandi ordinem quilibet eorum tenuerit, ubi autem apparet, si quid mouerit, quod alteri repugnare videatur, utique considerandum et enodandum e
Abbreviated transcription (Latin):
idem uideri quem dicit habitũ
in monte. matb̃s. Quio autem
inter est quis quo loco ponat
fiue quod ex ordine inserit. siue
quos omissum recolit. siue quos
post ea factum eẽ. p̃occupat cdũ
tamen non aouersentur eadem
uel alia narranti nec sibi necal¬
teri: Quia enim nullius inpo¬
testate est quanuis optime: ficd¬
liter q res cognitas. quo quisq
ordine recordetur quio enm
prius posteruis ue hominiue¬
niat in mentem. non est ut uo¬
lumus sed ut clatur. satis proba¬
bile est quod unusquisq euan¬
gelistarum eo se ordine credidit
deus ea ipsa. quȩ narrabat eiꝰ
recordationi suggerere: in eis
dum tęxat rebus. quatum or¬
do siue ille siue ille sit nichi
minuit auctoritati ueritati¬
q euangelicȩ: Cur autem sp̃s
sc̃s diuidens propria unicuis
prout uult et icleo mentes que¬
q scõrum propter libros int̾i¬
to auctoritatis culmine collo¬
candos. in recolendo quȩ scribe¬
rent. sine dubio gubernans et
regens alium sic altum uerisie

Expanded text:
idem uideri quem dicit habitum in monte Mattheus. quid autem interest, quis quo loco ponat siue quod ex ordine inserit siue quod omissum recolit siue quod postea factum ante praeoccupat, dum tamen non aduersentur eadem uel alia narranti nec sibi nec alteri? quia enim nullius in potestate est, quamuis optime fideliterque res cognitas quo quisque ordine recordetur — quid enim prius posteriusue homini ueniat in mentem, non est ut uolumus, sed ut datur —, satis probabile est quod unusquisque euangelistarum eo se ordine credidit deus ea ipsa quae narrabat eius recordationi suggerere in eis dumtaxat rebus, quarum ordo, siue ille siue ille sit, nihil minuit auctoritati ueritatique euangelicae. Cur autem spiritus sanctus diuidens propria unicuique prout uult et ideo mentes quoque sanctorum propter libros in tanto auctoritatis culmine conlocandos in recolendo quae scriberent sine dubio gubernans et regens alium sic, alium uero sic
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph qui fuit filius heli: etiam
ipsa uerborum differentia quia si¬
guli suscepissent elsganter intuna¬
uerunt. Sed hoc facile sane ut dixi
posset occuritre: homu religioso
qui quodlibet aliuo querendum
potius iudicaret. quam euangelis¬
tam crederet eẽ. mentitum. facile
inquam occurreret: ut uideret qͥ¬
bus causis unus homo duos patres
habere potucrit hoc̾illis catump¬
niosis occurreret: nisi utigare qua
reuera ut animnaduerui et uideri
posset. lectorem adtentissimumn et
dilgentissimum requirebat. Acu¬
te quippe animaduersum ẽ matħm
qui regiam in. xp̃o instituerat insi¬
nuare ꝑsonam: ercepto ipso. ap̃o q¬
draginta homines in generatioñ
serie nominasse. Numerus autem
iste iluo tempus significat. quo¬
et in hoc seculo et in hac t̾ra reginos
oportet ꝗ xp̃o scdm discipluniam la¬
boriosam. qua flagellat deus ut
scriptutm ẽ. omnem filium quem
recipit. De qua dicit apłs ꝑ trbulati¬
onem nos oportet intrare in regnũ

Expanded text:
Joseph qui fuit fJoseph qui fuit fipsa uerborum differentia quid singuli suscepissent eleganter intimauerunt. sed hoc facile sane, ut dixi, posset occurrere homini religioso, qui quodlibet aliud quaerendum potius iudicaret, quam euangelistam crederet esse mentitum, facile, inquam, occurreret, ut uideret, quibus causis homo unus duos patres habere potuerit. hoc et illis calumniosis occurreret, nisi litigare quare uera ut aduerti et uideri posset, lectorem adtentissimum et diligentissimum requirebat. acute quippe animaduersum est Mattheum, qui regiam in Christo instituerat insinuare personam, excepto ipso Christo quadraginta homines in generationum serie nominasse. numerus autem iste illud tempus significat, quo in hoc saeculo et in hac terra regi nos oportet a Christo secundum disciplinam laboriosam, qua flagellat deus, ut scriptum est, omnem filium, quem recipit, de qua dicit apostolus per tribulationem nos oportere intrare in regnu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod creaturȩ eius. ut scilicet
in eo quod genuit nos. ieo prin¬
cipatum quendam increatura
nobis hac adoptione concessiun
satis osfendit. Non gͦ alienum eẽt
aueritate etiam s lucas ab illo
ẽẽ. ioseph genitum diceret. a quo
fuerat adoptatus. Etiam sic quip¬
pe genuit eum non ut homo eẽt.
sed ut filius eẽt: sicut nos genuit
deus ut fuui etus simus. quos fe¬
cerat ut homines essemus. Uni¬
cum autem genuit. non solum
ut filtus eẽt quod pater non est:
s etiam ut deus ect quod pater
ẽ. Sed plane si hocuerbo etiam
iucas uteretur. omnino eẽt am¬
biguum. quis corum adoptantem.
quis ex ꝓpria carne gignentem pa¬
trem commemorasset. quomodo et¬
sincuter eorum diceret geniit seo
et iste cum filtum illius. et ule iuuiꝰ
diccret. nichilominus eẽt ambigu¬
um quis eorum illum de. quo na¬
tus. quis illum de quo acdoptatus
erat commemorasser. Nunc uero cũ
alter digt. iacob genuit ioseph. alt

Expanded text:
aliquod creaturae eius. ne scilicet aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod cipatum quemdam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. 7. Non ergo alienum esset a veritate, etiamsi Lucas ab illo esse Joseph genitum diceret, a quo fuerat adoptatus. Etiam sic quippe genuit eum, non ut homo esset, sed ut filius esset: sicut nos genuit Deus, ut filii ejus simus, quos fecerat ut homines essemus. Unicum autem genuit, non solum ut Filius esset, quod Pater non est; sed etiam ut Deus esset, quod et Pater est. Sed plane si hoc verbo etiam Lucas uteretur, omni modo esbiguum quis eorum adoptantem, quis ex propria carne gignentem patrem commemorasset: quomodo etsi neuter eorum diceret, genuit, sed et iste eum filium illius, et ille illius diceret, nihilominus esset ambiguum quis eorum illum de quo natus, quis illum a quo adoptatus erat commemorasset. Nunc vero cum alter dicit, Jacob genuit Joseph; alter,
Abbreviated transcription (Latin):
factum fub lege: ut eos qui sub
lege erant redieret. ut adoptio¬
nem filiorum dei reciꝑeinus. Et
tamen dicunut etiam nati ex deo.
id ẽ: accepta potestate ut filu eius
efficiamur qui iam homines era¬
mus. efficiamur autem ꝑ grãm
non ꝑ naturam. Nam si ꝑ naturã
filii essemts: numquam auud
fuissemus. Cum enim dixisset ioħs
dedit eis potestatem filios dei fi¬
eri. his qui credunt in nomine e
tus. qui non exsanguimbus neq
er uoluntate carnis. neq ex uolu¬
ptate uiri: sed ex deo nati sunt.
Ita quos dirit accepta potestate
factos dei filios. quod illa adopti¬
o significat. quam paulus com¬
deo. atq ut aꝑtius osfenderet. qua
gr̃a factum sit: et uerbum inquit
caro factum ẽ: et habitauit in nob̾
tanquam diceret. Quid miritmn
si filii dei facti funt cum caro eent.
ꝓpter quos unicus factus ẽ. caro
non ẽ mutatus in deccruis: s ap¬
sumpsit quod erat inferius. Dicir
et iacobus. Uoluntarie genuit nos
uerbo ueritatis: ut simus initiũ

Expanded text:
lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, qui iam homines eramus, efficiamur autem per gratiam, non per naturam. nam si per naturam filii essemus, numquam aliud fuissemus. cum enim dixisset Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt in nomine et: qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex deo nati sunt. ita quos dixit accepta potestate factos dei filios?, quod illa adoptio significat, quam Paulus comdeo. adque ut apertius ostenderet, qua gratia factum sit, et uerbum, inquit, caro factum est et habitauit in nobis, tamquam diceret: quid mirum, si filii dei facti sunt, cum caro essent, propter quos unicus caro factus est, non est mutatus in deterius, sed adsumsit quod erat inferius. dicit et Iacobus: uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium
Abbreviated transcription (Latin):
ius descibstantia patris natus est:
secumdum ȩqualitatem diuinita¬
tis. hoc omnino quod pater. ut in¬
illo parti᷑ pante mortalitatem urãm
per dilectionem. nos efficeret par¬
ticipes diuitatis suȩ ꝑ adoptionẽ
Ita enim dicit. Cum autem uenit
plenitudo temporis. misit deus fi

Expanded text:
lus de substantia patris natus est, lus de substantia patris natus est, secundum aequalitatem diuinitatis hoc omnino quod pater, illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enim dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus f
Abbreviated transcription (Latin):
nitum dicere. ab illo cuius filũ
eẽ. narrabat: cominodius enun
futus etus dictus ẽ aquo fuei
adoptatus: quam diceretur ab
illo genitus: cuius carne non ȩis
natus. Matheus autem dicens a¬
braham genuit isaac. Isaac geni¬
it iacob. atq ita in hoc uerbo qꝰ
ẽ genuit ꝑseuerans. donec inul¬
timo diceret iacob autem genu¬
it ioseph: satis ex pressit ad eiul
patrem se ꝑturisse ordinem gene¬
rationum. a quo iosepħ non ad¬
optatus sed generatus erat. Qũa¬
quam si etiam lucas genitum di¬
ceret ioseph abheli: nec sic nos hoc
uerbum ꝑturbate deberet ut ali¬
ud crederemus. quam ab uno euã¬
gelista gignen tem. ab altero adop¬
tantem patrem fuisse cominemo¬
ratum. Neq enim absurde quisq
dicitur non carne sed caritate ge¬
nuisse: quem filtum sibi adopta¬
uerit. aut uero etiam nos quibꝰ
dedit deus potestatem filios etus
fieri de natura atq substantia. su¬
a nos genuit sicut unicum filtũ.¬

Expanded text:
nitum dicere ab illo, cuius eum filium nitum dicere ab illo, cuius eum filium esse narrabat? commodius enim filius eius dictus est, a quo fuerat adoptatus, quam diceretur ab illo genitus, cuius carne non erat natus. Mattheus autem dicens: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat. Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic nos hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab altero adoptantem patrem fuisse commemoratum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate genuisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero etiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium
Abbreviated transcription (Latin):
ercepto quod filia pharaonis mo¬
yseit adoptauerat. ala guippe
alienigena fuit: ipse. ia cob nepotes
suos ex ioseph natõs. uerbis mani¬
festissimis adoptauit dicens. Nun
itaꝙ filii tui duo qui facti funt
tibi prius quam aduenirem me
sunt. effrem et manasses: tanq
ruben et simeon erunt michi. Ha¬
tos autem si genueris postea: tui
erunt. Unde etiam factum eͣ ut
duodecim tribus eent istł. excep¬
ta tribu leui quȩ templo seruiebat
Cum ea quippe tredecim fuerunt
cum duodecim fuissent filii iacob
unde intelligitur lucas patrem
ioseph non aquo genitus s aqui
fuerat adoptatus: suscepisse in
uangelio suo: cuius ꝓgenitore
fursum uersus cominemorarer
donec. exiret addaiio. Cum eñ
neccesse sit utroq euangelista nar
rante uera et matheo scllicet et
luca ut unus eorum eius patris
originem teneret qui genuerat.
alter eius qui adoptauerat ioseph
quem ꝓbabilius intelligunus
adoptantis originem tenuisse.
quam eum qui noluit iosep ge¬

Expanded text:
excepto quod filia Pharaonis Moexcepto quod filia Pharaonis Moysen adoptauerat — illa quippe alienigena fuit — ipse Iacob nepotes suos ex Ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens: nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem si genueris postea, tibi erunt. unde etiam factum est, ut d-uodecim tribus essent Israhel excepta tribu Leui, quae templo seruiebat; cum ea quippe tredecim fuerunt, cum duodecim fuissent filii Iacob. unde intellegitur Lucas patrem Ioseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in euangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris originem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoptauerat Ioseph, quem probabilius intellegimus adoptantis originem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph ge