comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sti. baculo tuo sepulchrũ meũ ꝑcussi¬
sti. p̃dico tͥ quia mare tͣnffretabis.
alpes ascendes. s nequaqͣm pallium
patͥarchatꝰ sc̃e dorob̾nensis ȩcłȩ obti¬
nebis: nec unqͣm in apłica eiꝰ sede se¬
debis. Quib dictis. dimisit ã se ep̃c
relatorẽ uisionis: paruipendens ea
que audierat. u̾ba in epte ut dicebat
cõminationis. S euolutis aliqͣntis
dieb. om̃ia euenerunt: que a sc̃o dei
p̃dicta fuerunt. Mari nãq ꝓp̃t̃ palliũ
deferendũ tͣnsito. itinere aliqͣndiu
ꝓspere decurso: mox ut montana con¬
scendit. nimio frigore resolutꝰ. equos
qui in eiꝰ comitatu erant necari p̃ce¬
pit. pedesq suos eor uentrib ĩmisit.
existimans uinietatẽ frigoris. tali
posse remedio ꝓpelli.S ñ cessante qͥ
illũ cruciabat diuino furore. dñi
maiestatẽ impiꝰ blasphemauit: et sic
pollutũ sp̃m suũ in mediis ignib
exalauit. Ita se demonstraurt felx

Expanded text:
sti, baculo tuo sepulcrum meum percussisti, baculo tuo sepulcrum meum percussisti, praedico tibi quia mare transfretabis, Alpes ascendes, sed nequaquam pallium patriarchatus sanctae Dorobernensis Ecclesiae obtinebis, nec unquam in apostolica ejus sede sedebis. Quibus dictis dimisit a se episcopus relatorem visionis, parvipendens ea quae audierat verba ineptae, ut dicebat, comminationis. Sed evolutis aliquantis diebus, omnia evenerunt quae a sancto Dei praedicta fuerunt. Mari namque propter pallium deferendum transito, itinere aliquandiu prospere decurso, mox ut montana conscendit, nimio frigore resolutus, equos qui in ejus comitatu erant necari praecepit, pedesque suos eorum ventribus immisit, existimans nimietatem frigoris tali posse remedio propelli. Sed non cessante qui illum cruciabat divino furore, Domini majestatem impius blasphemavit, et sic pollutum suum spiritum in mediis ignibus exhalavit. Ita se demonstravit felix
Abbreviated transcription (Latin):
re tͣnsfretabis. alpes ascendes. s neqͣ¬
qmͣ palliũ patriarchatꝰ scẽ dorober¬
nensis eccłe obtinebis: nec unqͣm in
apłica eiꝰ sede sedebis. Iue aũ qui hec
uiderat. timens ep̃i seuitiã: dissimu¬
labat ista nunciare. Sequenti nocte
apparuit ei iterũ sc̃s dei. que ante
dyxerat dicens. S nec tc̃ que audie¬
rat homo: nunciare audebat. Item
tercia nocte aduemens uir dei pon¬
tificali dignitate redimitꝰ. increpa¬
uit prefati hominis socordiã dicens.
Si uitȩ tuȩ prosꝑitatẽ gnarꝰ retine¬
re desideras: moneo ne quod a me
iam sccło audisti. ep̃o tuo reuelare dis¬
fimules. Nam si feceris in pena tua
te non bene fecisse ꝓbabis. Tum ille ex¬
ꝑrectꝰ & admodũ ꝑterritꝰ. mane facto
ꝑrexit ad ep̃m: incuruatꝰq toto cor¬
pore ante illũ ait. Uenit ad me pat̃
honorande. speciosus ut angłs dei.
głosus odo predecessor tuus: qui hec
tͥ p̃cepit denunciari. Qmͣ inqͥt mͥ die
nudiꝰ terciano u̾bis illusoriis expbra¬

Expanded text:
es, sed nequaquam pallium patriarchatus sanctae Dorobernensis Ecclesiae obtinebis, nec unquam in apostolica ejus sede sedebis. Ille autem qui haec viderat, timens episcopi saevitiam, dissimulabat ista nuntiare. Sequenti nocte apparuit ei iterum sanctus Dei quae ante dixerat dicens: sed nec tunc quae audierat homo nuntiare audebat. Item tertia nocte adveniens vir Dei pontificali dignitate redimitus, increpavit praefati hominis socordiam, dicens: Si vitae tuae prosperitatem gnarus retinere desideras, moneo ne quod a me secundo audisti episcopo tuo revelare dissimules. Nam si feceris, in poena tua te bene fecisse probabis. Tum ille experrectus, et admodum perterritus, mane facto perrexit ad episcopum incurvatusque toto corpore ante illum ait: Venit ad me, Pater honorande, speciosus ut angelus Dei gloriosus Odo praedecessor tuus, qui haec tibi praecepit denuntiari: Quoniam, inquit mihi die nudiustertiano verbis illusoriis exprobra
Abbreviated transcription (Latin):
lis. De piscosis fluminib reticemꝰ. cũ
hinc eam ut dictũ est lingua maris
allambit: inde paludib dilatatis.
stagnoꝵ ad duo uel tria milia spaci¬
osoꝵ innum̾abilis multitudo p̃ter¬
fluit. Que paludes p̃bent plurib mo¬
nachoꝵ gregib. optatos solitarie ꝯu¬
sationis sinus qͥb inclusi ñ indige¬
ant solitudine heremi: ex qͥb sunt
sc̃i monachoꝵ patͥs benediti celibes
cenobite. in loco celebri hac tẽpestate

Expanded text:
lis. De piscosis fluminibus reticemus, cum lis. De piscosis fluminibus reticemus, cum hinc eam, ut dictum est, lingua maris allambit, inde, paludibus dilatatis, stagnorum ad duo vel tria millia spatiosorum innumerabilis multitudo praeterfluit. Quae paludes praebent pluribus monachorum gregibus optatos solitariae conversationis sinus, quibus inclusi non indigeant solitudine eremi, ex quibus sunt sancti monachorum patris Benedicti coelibes coenobitae, in loco celebri hac tempestate
Abbreviated transcription (Latin):
lib ullũ de possessione litigiũ. qͥb
suppeteret amplitudo terre ad reg¬
nandi emolumentũ. Unde conti¬
plurimis plurimũ ducib. deinde re¬
gib sufficeret una eacdẽq brittannia
At predicta orientalis pars cũ aliis
tũ eo nobilis habet᷑. qd̾ aquis pene
undiq alluit᷑. qm̃ a subsolano et eu¬
ro cingit᷑ occeano. ab aquilone uero
immensarũ paludũ uligine: que exo¬
rientes ꝓpter equalitatẽ terre. a medi¬
tullio ferme totiꝰ brittannie. ꝑ centũ
et eo ampliꝰ milia. cũ maximis flu¬
minib descend̃t in mare. Ab ea aut̃
parte quasol uergit᷑ in occasũ. ipsa
ꝓuincia relique insule est continua
& ob id ꝑuia s ne crebra irruptione
hostiũ incͤset᷑. aggere ad instar altio¬
ris muri fossa humo p̃munit᷑. Inte¬
rius ubere gleba admodũ leta. ortoꝵ
nemoꝵq amenitate gratissima. fe¬
rarũ uenatione insignis: pascuis pe¬
coꝵ et iumentoꝵ ñ mediocrit᷑ ferti¬

Expanded text:
libus ullum de possessione litigium, quibus libus ullum de possessione litigium, quibus suppeteret amplitudo terrae ad regnandi emolumentum. Unde contidivisa, primum ducibus, deinde regibus sufficeret una eademque Britannia. II. At praedicta orientalis pars, cum aliis, tum eo nobilis habetur quod aquis pene undique alluitur: quoniam a subsolano et Euro cingitur Oceano; ab Aquilone vero, immensarum paludum uligine; quae exorientes propter aequalitatem terrae a meditullio ferme totius Britanniae, per centum et eo amplius millia, cum maximis fluminibus descendunt in mare. Ab ea autem parte qua sol vergitur in occasum, ipsa provincia reliquae insulae est continua, et ob id pervia; sed ne crebra irruptione hostium incursetur, aggere ad instar altioris muri fossa humo praemunitur. Interius ubere glebae satis admodum laeta, hortorum nemorumque amoenitate gratissima, ferarum venatione insignis, pascuis pecorum et jumentorum non mediocriter ferti
Abbreviated transcription (Latin):
sciti aliquando in
britanniam precario
munere. in ꝑniciosũ
Iauxiliũ tres germanie
popłi. hoc est saxones.
uiti& angli. primũ brittonib int̃¬
bello lacessiti. se et suos defensarent
fortit᷑. illi uͦ ignauie oꝑam dantes.
quasi proletarii ad solam uolupta¬
tem domi residerent. fisi de inuicta
fortitudine stipendianoꝵ militum
qͦs sibi conduxerant. ip̃os miseros in¬
digenas domo patriaq pellere deli¬
berant. factũꝙ est. Et exclusis brit¬
tonib. statuunt inter se diuidere
uictores alienigene insulam bonis
om̃ib fecundissimã. in dignũ iudi¬
cantes eam ignauoꝵ dñio detineri:
que ad defensionẽ suã idoneis pos¬
set prebere sufficientẽ alimoniam
et optimis uiris. Qua occasione in¬
ducti. orientalem ip̃iꝰ infule par¬
tem. que usq hodie lingua angloꝵ
east engle uocat᷑. sortito nomine sa¬
xones sunt adepti. uitis et anglis
ad alia tendentib. in qͥb sue sortis
funicła potirent᷑: nec esset cũ soda¬

Expanded text:
sciti aliquando in Britanniam precario munere in perniciosum auxilium tres Germaniae populi, hoc est, Saxones, Juti et Angli, primum Britonibus interbello lacessiti, se et suos defensarent fortiter; illi vero ignaviae operam dantes, quasi proletarii ad solam voluptatem domi residerent, fisi de invicta fortitudine stipendiariorum militum quos sibi conduxerant, ipsos miseros indigenas domo patriaque pellere deliberant, pactumque est: et exclusis Britonibus statuunt inter se dividere victores alienigenae insulam, bonis omnibus fecundissimam; indignum judicantes eam ignavorum dominio detineri, quae ad defensionem suam idoneis posset praebere sufficientem alimoniam et optimis viris. Qua occasione inducti, orientalem ipsius insulae partem, quae usque hodie lingua Anglorum Eastengle vocatur, sortito nomine Saxones sunt adepti, Jutis et Anglis ad alia tendentibus, in quibus suae sortis funiculo potirentur, ne esset cum soda
Abbreviated transcription (Latin):
quo tenebatur accensus in de reces¬
sit. S eadẽ nocte dũ mortalib con¬
cessa requies esset. ap paruit beat᷑
odo. ȩccłȩ saluatoris digno custodi.
uultũ lacteũ habens. uestimentũ
uero rosei coloris: ita uirum alloquenꝰ.
Dormis an uigilas: Sormiin in qͥt
ille. semior uenerande: s ecce uigilo
te loquente. At ille. uade inquit ad
electũ s non ã cdeo. ep̃m aelfsinũ: et
hanc illi legationẽ ex meo nomine
defer. hec mandat tͥ seruus xp̃i obo.
Non sum mortuus. s uiuo regi meo
om̃ipotenti deo. Atq ut hoc certissi¬
me exꝑiaris: noueris quia sic̃ tu cau¬
sa mei. adhuc in carne uiuentis ñ
eualuisti ad archiep̾atũ cantuarien¬
sem ꝑuenire. ita ꝑ me in cȩlesti nẽ
regno uiuentẽ. inuasũ honorẽ in ꝓ¬
ximo ꝑdes. Audi ergo que dico. Qm̃

Expanded text:
quo tenebatur accensus inde recesquo tenebatur accensus inde recessit. Sed eadem nocte, dum mortalibus concessa requies esset, apparuit beatus Odo ecclesiae Salvatoris digno custodi, vultum lacteum habens, vestimentum vero rosei coloris, ita virum alloquens: Dormis an vigilas? Dormivi, inquit ille, senior venerande, sed ecce vigilo, te loquente. At ille, Vade, inquit, ad electum sed non a Deo episcopum Elfsinum, et hanc illi legationem ex meo nomine defer: Haec mandat tibi servus Christi Odo. Non sum mortuus, sed vivo regi meo omnipotenti Deo. Atque ut hoc certissime experiaris, noveris quia sicut tu causa mei adhuc in carne viventis non evaluisti ad archiepiscopatum Cantuariensem pervenire, ita per me in coelesti regno nunc viventem invasum honorem in proximo
Abbreviated transcription (Latin):
obtinuit locũ summi sacercdotii elf¬
sinꝰ Wentanꝰ ep̃c cognonento lippe:
data pecunia principib. qui pͥmi
erant in palatio regis eadgari. Nlã
et ante odonẽ magna ad rapiendũ
sacercsotiũ cupidine agebat᷑: s bonoꝵ
constantia ep̃oꝵ impediebat᷑. Unde
cũ die aduentus sui cantuariam sol¬
lẽpni ꝓcessione susceptͦ fuisset: ao¬
cessit ad sepulchrũ uiri dei. stansq
suꝑ islud ita furialib u̾bis defuncto
exprobrauit dicens. Inepte ecce tu
mortuus es. ẜ sub tellure putͥcdus ta¬
ces: et ego cũ uoluero. de te potenter
triũphabo. Te uiuente. sũmꝰ angloꝵ
pontifex esse neqͥui: te obeunte. factꝰ
idip̃m sum. iuxta qd̃ olim esse concu¬
piui. Et inde male ac decrepite senex
nullas gr̃as habeas: quia si ultra uĩ¬
uere potuisses. nec mͥ nec ulli. uel
participiũ habiti honoris tui conce¬
dere uoluisses. Ita ille palam inp̃sen¬
tia eoꝵ qui aderant dixit. & bacło
tũbam sc̃i ꝑcutiens. t̾ulto furore

Expanded text:
obtinuit locum summi sacerdotii Elfsinus Wentanus episcopus, cognomento Lippe, data pecunia principibus qui primi erant in palatio regis Eadgari. Nam et ante Odonem magna ad rapiendum sacerdotium cupidine agebatur, sed bonorum constantia episcoporum impediebatur. Unde cum die adventus sui Cantuariam solemni processione susceptus fuisset, accessit ad sepulcrum viri Dei, stansque super illud ita furialibus verbis defuncto exprobravit, dicens: Inepte, ecce tu mortuus es, et sub tellure putridus jaces, et ego cum voluero de te potenter triumphabo. Te vivente summus Anglorum pontifex esse nequivi, te obeunte factus idipsum sum juxta quod olim esse concupivi. Et inde, male ac decrepite senex, nullas gratias habeas, quia si ultra vivere potuisses, nec mihi, nec ulli vel participium habiti honoris tui concedere voluisses. Ita ille palam in praesentia eorum qui aderant dixit, et baculo tumbam sancti percutiens, trisulco furore
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ extulit. s semꝑ ad meliora ꝓfi¬
cere studuit. que retro sunt oblitus.
ꝙ in ea que ante sunt extensus. seque¬
bat᷑ ad palmã suꝑne uocationis dei.
ppłmq sibi cõmissũ more segetum
feraciũ celesti doctrina qͣi plumiali
grã cotidie irrigatit: quousq ani¬
nam illiꝰ rex in cubiculũ suũ intro¬
duceret. et torrente uoluptatis sue in¬
ebriaret. Raptũ gͥ ex hoc scło luculen¬
tissimũ sidus urbis cantuarie odo:
gaudentib angłis sedem petiit suꝑ¬
ne ac głosissime ciuitatis. ubi sempi¬
terna exultatione letat᷑. Exp̃i faciẽ
ineffabilis suauitatis dulcedine ꝯtem¬
plat᷑: seturus iam de p̃mio sui. atq
de filioꝵ suoꝵ salute sollicitꝰ. Obiit

Expanded text:
suorum extulit, sed semper ad meliora proficere studuit: quae retro sunt oblitus, et in ea quae ante sunt extensus, sequebatur ad palmam supernae vocationis Dei, populumque sibi commissum more segetum feracium coelesti doctrina, quasi pluviali gratia, quotidie irrigavit, quousque animam illius rex in cubiculum suum introduceret, et torrente voluptatis suae inebriaret. Raptum igitur ex hoc saeculo luculentissimum sidus urbis Cantuariae Odo, gaudentibus angelis, sedem petiit supernae ac gloriosissimae civitatis, ubi sempiterna exsultatione laetatur, et Christi faciem ineffabilis suavitatis dulcedine contemplatur, securus jam de praemio sui, atque de filiorum suorum salute sollicitus. Obiit
Abbreviated transcription (Latin):
fit. alio tp̃r ꝓ corrigendis uel
corripiendis hominib fieri ñ
possit: cũ sẽꝑ oportunitatem
rerũ & tẽpoꝵ exigat gr̃a mira¬
culoꝵ. Num eñĩ iccirco minꝰ
credendũ est pͥncipẽ apłor
petrũ. ad portam tẽpli specio¬
sam claudũ sanasse: qd nr̃is
tẽporib istud ñ fecerit: Nut
ideo beatꝰ euuͣagłista ioh̃es. ue¬
nenũ sine lesione ñ bibit. & qͥ
ueneno deꝑierant ñ resuscita¬
uit: qd ista nescio qͥs impostor
et calumpniator ñ inderit.
Quasi siquis nauclerũ. uel au¬
rigam laudari audierit. qd̃
hic nauim inꝓcella gnauit᷑
regere. ille equos artificio sciai
in cursum ducere: supra huma¬
nam naturam hoc esse conten¬
dat. ideo qd ille fieri ñ posse
credat. Non itaq hoc ad mitten¬
dum: s qd una queq res tẽpꝰ
et ordinem spectet credendum.
Dignent᷑ ergo credere. qͥ hec dig¬
nabtnt᷑ legere: ut qmadmodũ
m̾ito fidei nr̃e. qua credebamꝰ

Expanded text:
fit, alio tempore pro corrigendis vel fit, alio tempore pro corrigendis vel corripiendis hominibus fieri non possit, cum semper opportunitatem rerum et temporum exigat gratia miraculorum. Num enim idcirco minus credendum est principem apostolorum Petrum ad portam templi speciosam claudum sanasse, quod nostris temporibus istud non fecerit, aut ideo beatus evangelista Joannes venenum sine laesione non bibit, et qui veneno deperierant non resuscitavit, quod ista nescio quis impostor et calumniator non viderit; quasi si quis nauclerum, vel aurigam laudari audierit, quod hic navim in procella gnaviter regere, ille equos artificio sciat in cursum ducere, supra humanam naturam hoc esse contendat, ideo quod ille fieri non posse credat. Non itaque hoc admittendum, sed quod unaquaeque res tempus et ordinem spectet credendum. Dignentur ergo credere qui haec dignabuntur legere, ut quemadmodum merito fidei nostrae qua credebamus,
Abbreviated transcription (Latin):
depositionẽ corporalis sarci¬
ne. felix sp̃c eiꝰ in hoc scło dig¬
natꝰ est oꝑari: ut om̃s futuri
tẽporis angligene pͦpłi agnos¬
cant. qͥd tanti nominis uiro
honoris ac reuerentiȩ debeart.
uerum qm̃ eoꝵ que scriben¬
da sunt. pleraq ac fere omĩa
nr̃is tẽporib facca cognouimꝰ.
parca uͦ aliis quidem tẽpori¬
b facta: s nobis uerissima ue¬
rissimoꝵ uiroꝵ relatione ex¬
posita accepimꝰ: hac ratione
om̃s qͥ hec dignabunt᷑ legere.
ad credendum inuitamꝰ ÷ ut
sicuti sibi credi uolent. si forte
aliqua suis tẽporib facta scͥ¬
bere uoluerint: ita nobis cre¬
dant. cũ audierint ea narrari.
que a nobis potuere uideri.
Quam enim de se ueri estima¬
tionan asequentib haberi uo¬
lent: eam recte p̾cedentib con¬
cedere debent. Quod si nulla qͥ
scribi debeant. suis teporib fie¬
ri contingant: ñ id̾o nos statĩ
falsitatis arguant. qͣ quod alio
tẽpore occulta cłi ꝓuidentia ñ

Expanded text:
depositionem corporalis sarcidepositionem corporalis sarcinae felix spiritus ejus in hoc saeculo dignatus est operari, ut omnes futuri temporis Angligenae populi agnoscant, quid tanti nominis viro honoris ac reverentiae debeant. Verum quoniam eorum quae scribenda sunt, pleraque ac fere omnia nostris temporibus facta cognovimus; pauca vero aliis quidem temporibus facta, sed nobis verissima verissimorum virorum relatione exposita accepimus: hac ratione omnes qui haec dignabuntur legere, ad credendum invitamus, ut sicuti sibi credi volent, si forte aliqua suis temporibus facta scribere voluerint, ita nobis credant, cum audierint ea narrari, quae a nobis potuere videri. Quam enim de se veri aestimationem a sequentibus haberi velint, eam recte praecedentibus concedere debent. Quod si nulla quae scribi debeant, suis temporibus fieri contingant, non ideo nos statim falsitatis arguant, quasi quod alio tempore occulta Dei providentia non
Abbreviated transcription (Latin):
Iustꝰ homo. nudꝰ uicio. sedes subit almas.
Ex qͥb expulsam. se dolet atra choors.
Iste polũ petit. illa rogũ stigĩ. ardua moles
Deserit. atq leuis gleba natare solet.
Mansio dit̾sa. diu̾saq p̾mia. qͣntũ
Ortus solaris ab occiduis distat.
Imꝑat huic agnꝰ cirtũdatꝰ agmime leto.
Illi cũ pͣua pluto cohorte preest.
Nrit᷑ illa gelu. niue. grandine ꝑpotuali.
Uernos ista dies mansio sõꝑ habet.
Hec generosa duce. iocundo ciue decora.
C̃ armine festiua. pace qͥeta iugi.
Tu uenerande piis mixtꝰ dunstane cat̾uis.
Exerces hylares hac regione iocos.
Quanti sis m̾iti plebs indicat astͥcolarũ
Que famulata tuã uexit ad astͣ animã.
Incipit liber miracłoꝵ eius.¬
iximus in suꝑi¬
ori libello. quib
parentib uene¬
rabilis pater
dunstanꝰ ortus
claruerit: quoꝵ
regum tempora nobilitaue¬
rit: quos ꝓcessus uircutum
habuerit: et quẽadmodũ ad
celestia regna gloriosus migͣ¬
uerit. Nunc autẽ ꝓpositum
habemꝰ ea narrare. que post

Expanded text:
us homo, nudus vitio, sedes subit almas, Ex quibus expulsam se dolet atra cohors. Iste polum petit, illa rogum stygis ardua moles Deserit, atque levis gleba natare solet. Mansio diversa, diversaque praemia, quantum Ortus solaris distat ab occiduis. Imperat huic Agnus circumdatus agmine laeto: Illi cum prava pluto cohorte praeest Uritur illa gelu, nive, grandine perpetuali: Vernos ista dies mansio semper habet. Haec generosa duce jucundo cive decora, Carmine festiva, pace quieta jugi. Tu venerande piis mistus, Dunstane, catervis, Exerces hilares hac regione jocos. Quanti sis meriti, plebs indicat astricolarum, Quae famulata tuam vexit ad astra animam. INCIPIT LIBER MIRACULORUM EJUSiximus in superiori libello, quibus parentibus venerabilis pater Dunstanus ortus claruerit, quorum regum tempora nobilitaverit, quos processus virtutum habuerit, et quemadmodum ad coelestia regna gloriosus migraverit. Nunc autem propositum habemus ea narrare, quae post
Abbreviated transcription (Latin):
terram rediuiuo corpoie suo
cotidie ueniret. Uerum nos
ñ om̃ia que de illo sunt ꝓpt̾
infinitatẽ dicere pot̾imꝰ: nec
ab om̃rib abstinendũ putamꝰ.
ne nulla esse uideant᷑. quȩ
dicamꝰ. Et qued̾a qͥdem de li¬
bris miraculoꝵ eiꝰ. qͥ nc̃ mi¬
u nr̃a etate aut in alios facta
uidimꝰ : aut in nos patrata ip̃i
exꝑti sumꝰ. S hic libelli huiꝰ
sit fins: ut qd̾ intendimꝰ ab
alio pͥncipio sumi possit:¬

Expanded text:
terram redivivo corpore suo terram redivivo corpore suo quotidie veniret. Verum nos non omnia quae de illo sunt propter infinitatem dicere poterimus; nec ab omnibus abstinendum putamus, ne nulla esse videantur quae dicamus. Et quaedam quidem de libris miraculorum ejus qui nunc miam vero nostra aetate, aut in alios facta vidimus, aut in nos patrata ipsi experti sumus. Sed hic libelli hujus fit finis, ut quod intendimus ab alio principio sumi possit
Abbreviated transcription (Latin):
dñi interficerentur. Equib uir
uirtutum elphegus. qui quartꝰ
erat a magno dunstano cantua¬
rioꝵ archiep̃c: cum multam
hostium multitudinẽ ad xͥanã
religionẽ ꝯu̾tisset. et eos quos
ab infidelitatis errore conu̾tere
ñ posset. cotidiana inuectione
reprehenderet: tentus ab eisde
post dirutam illuis urbem:
post cruentam incentis p̾płi
cedem. post tẽpli sacri expo¬
liationem simul & conbustio¬
nem uinctus abductus est. et
ꝑ septe menses uariis tormen¬
toꝵ cruciatib uexatꝰ. & post
hec omr̃ia coꝵdem manib la¬
pidatus. sp̃m cum triunpho
direxit ad celum. Sic ergo im¬
pleta sunt: que uel de rerum
ꝓsꝑitate angeli dunstano. uel
de adu̾sitate earũ dunstanus.
regi athelredo p̃dixerunt. S
in his tam grauib tumultu¬
antis pͦpłi angustiis. ñ defint
suꝑne miseratio pietatis: que
tanta coruscantis gr̃e ꝓdigia
ad memoriã illiꝰ oftendit: ut
et repbis terrori. et afflictis essert

Expanded text:
Domini interficerentur. Ex quibus vir Domini interficerentur. Ex quibus vir virtutum Elfegus, qui quartus erat a magno Dunstano Cantuariorum archiepiscopus, cum multam hostium multitudinem ad Christianam religionem convertisset, et eos quos ab infidelitatis errore convertere non posset, quotidiana invectione reprehenderet, tentus ab eisdem, post dirutam illius urbem, post cruentam innocentis populi caedem, post templi sacri exspoliationem simul et combustionem, vinctus adductus est, et per septem menses variis tormentorum cruciatibus vexatus, et post haec omnia, eorumdem manibus lapidatus spiritum cum triumpho direxit ad coelum. Sic ergo impleta sunt quae vel de rerum prosperitate angeli Dunstano, vel de adversitate earum Dunstanus regi Athelredo praedixerunt, sed in his tam gravibus tumultuantis populi angustiis non defuit supernae miseratio pietatis, quae tanta coruscantis gratiae prodigia ad memoriam illius ostendit, ut et reprobis terrori, et afflictis essent
Abbreviated transcription (Latin):
lem ideo dixerim: quod euis
cotidie monumentum p̃ ocłis
haberent: cuiꝰ uenerandos aspec¬
tus uidere ñ possent. Amabilẽ
ꝓꝓterea: qd̾ licet eiꝰ itisibili pre¬
sentia carerent. inuisibilem tn
& incorporeũ eiꝰ sp̃m in celesti
sede gaudere. & ꝓ eis apud dñi
miscd̾iam enpxrus orare sciebars.
est. cui uita eterna successit: ita
om̃s res contrariũ motũ sũpse¬
re. ut dimstani mortem om̃ia
deflere: nec eiꝰ absentiã se ferre
posse uiderent᷑. Asumma qͥppe
pace fit cõmutatio ad bellum
intolerabile. ab immsa lecicia.
ad enormem tͥsticiã: ab om̃tum
reum abundantia. ad om̃ium
rerum indigentiam.Deniq aer
ipse immutatꝰ est: naturales te¬
poꝵ uicifitudines dissidebant
inuicem: celũ non exauduit
tellurem: nec tellus ea que se¬
minabant᷑ in ea. Hostilis incur¬
sio fedam ubiq faciem dereli¬
quit. dum eoꝵ irruptione ur¬
bes diruerent᷑. eccłe spoliarent᷑.
susfoderent᷑ altaria. et sac̃dotes

Expanded text:
lem ideo dixerim, quod ejus lem ideo dixerim, quod ejus quotidie monumentum prae oculis haberent, cujus venerandos aspectus videre non possent. Amabilem, propterea quod licet ejus visibili praesentia carerent, invisibilem tamen et incorporeum ejus spiritum in coelesti fide gaudere, et pro eis apud Deum misericordiam enixius orare sciebant. est cui vita aeterna successit, ita omnes res contrarium motum sumpsere, ut Dunstani mortem omnia deflere, nec ejus absentiam se ferre posse viderentur. A summa quippe pace fit commutatio ad bellum intolerabile, ab immensa laetitia ad enormem tristitiam, ab omnium rerum abundantia ad omnium rerum indigentiam. Denique aer ipse immutatus est, naturales temporum vicissitudines dissidebant invicem; coelum non exaudivit tellurem, nec tellus ea quae seminabantur, in ea hostilis incursio foedam ubique faciem dereliquit, dum eorum irruptione urbes diruerentur, ecclesiae spoliarentur, suffoderentur altaria, et sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
noratus est: quem deus hono¬
re dignum iudicauit. Ecce qͦ¬
mͦ in gaudium dñi sui intra¬
uit: qui in cõmissa sibi doctͥ¬
ne pecuma fidelis erogator
extitit. Ouiscera miscd̃ie dei:
que sic semꝑ dulcia exꝑtus
fuerat iste homo dei. O cor
uiri ad uoluntatẽ dei. semꝑ
parati: qui potuit dicere. Pa¬
ratum cor meum deus: para¬
tum cor meum. Ecce nc̃ psal
unt autem uenerabiles dñi sa¬
cerdotes. uenerabile corpꝰ sũmi
sacerdotis deferentes illud in
basilicam magni basilei dm̃
saluatoris: sub immenso mͦ¬
mure lugentiũ popłoꝵ fere¬
trum densissime ambientiũ.
facies suas dissecantiũ: palmiᷤ
sese ferientiũ: atq amaris uo¬
cib heu heu carissime pater
clamantiũ. Ibi in loco quem
ante bidiuim ipse dictauerat.
cũ om̃i diligentia sepultꝰ. et
post hec emmnentioris oꝑis
structura decent̾ oꝑtꝰ: flebilẽ
simul & amabilem cunctis si¬
ue in choro psallentib. seu per
gradus ad altare ascendentibis.
sui memoriam dereliquit. Flebi¬

Expanded text:
noratus est, quem Deus honore dignum judicavit! ecce quomodo in gaudium Domini sui intravit, qui in commissa sibi doctrinae pecunia fidelis erogator exstitit! O viscera misericordiae Dei, quae sic semper dulcia expertus fuerat iste homo Dei! o cor viri ad voluntatem Dei semper parati; qui potuit dicere: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum ! Ecce nunc psallunt autem venerabiles Domini sacerdotes venerabile corpus summi sacerdotis, deferentes illud in basilicam magni basilei Domini Salvatoris, sub immenso murmure lugentium populorum feretrum densissime ambientium, facies suas dissecantium, palmis sese ferientium, atque amaris vocibus, Heu, heu! charissime pater, clamantium. Ibi in loco quem ante biduum dictaverat, cum omni diligentia sepultus, et post haec eminentioris operis structura decenter opertus, flebilem simul et amabilem cunctis, sive in choro psallentibus, sive per gradus ad altare ascendentibus sui memoriam dereliquit. Flebi
Abbreviated transcription (Latin):
santem luctifica ecclȩ familia ͥ
que siue metu sui. seu morte
illiꝰ tͣbata: horrendos lacriman¬
do questꝰ insonuit. Quos illo
scissimis ut sẽꝑ rationib fo¬
uente. atq ad spem futuri se¬
culi diligentiꝰ informante.
conspiciunt uirũ inuisibili
quadã dei uͥtute e terra mo¬
ueri: motũ ad sup̃ma domꝰ
fastigia tolli. Hii autẽ qͥ pau¬
lo ante ꝓpinqͥores astiterant.
miracłi insolentia territi: re¬
lictis sedib deuolant om̃s.
Stant tamͣ innixi parietib.
& maceriarũ liminib. delon¬
ge sursũ aspicientes: exitum
rei uidere cupientes. Ex isti¬
mabant namq aut sicut he¬
liam. cũ carne eum tͣnsferen¬
dum: aut alio quouis. & inso¬
lito modo ab eis tollendum.
S mox ea qua subuectꝰ fue¬
rat suauitate depositꝰ. conuo¬
cat om̃s qͥ fugam inierant.
tali eos allocutione demul¬
cens. Uidistis ait filii. uidistis
carissimi. quo me deus uocat.
qͦ di ineffabilis misccł̃ia ĩuisas.¬
Semita itineris mei pre ocłis

Expanded text:
santem luctifica ecclesiae familia, quae sive metu sui, seu morte illius turbata, horrendos lacrymando questus insonuit. Quos illo sanctissimis ut semper rationibus fovente, atque ad spem futuri saeculi diligentius informante, conspiciunt virum invisibili quadam Dei virtute e terra moveri, motum ad suprema domui fastigia tolli. Hi autem qui paulo ante propinquiores astiterant, miraculi insolentia territi, relictis sedibus devolant omnes. Stant tamen innixi parietibus, et maceriarum liminibus de longe sursum aspicientes, exitum rei videre cupientes. Existimabant namque aut sicut Eliam cum carne eum transferendum, aut alio quovis et insolito modo ab eis tollendum. Sed mox ea qua subvectus fuerat suavitate depositus, convocat omnes qui fugam inierant, tali eos allocutione demulcens. « Vidistis, ait, filii, vidistis, charissimi, quo me Deus vocat, quo Dei ineffabilis misericordia invitat.Semita itineris mei prae oculis
Abbreviated transcription (Latin):
tentiis. ueũ ut singulis fere die¬
b audiebalꝰ disserentẽ intro¬
ducerẽ. aliud opꝰ cudendum. &
qd̾ in manu habemꝰ. esset inter¬
mutendum. Quando ergo ais
aliquis manducabat : Mandu¬
cabat plane inter loquendum.
parce quidem. & ut mirareris.
unde utueret. Ueruntamen fa¬
tebatur. & uerum esse cognoui¬
mꝰ. quia dum alicui longe dis¬
putatiom occupatꝰ erat. magis¬
ssolito nescienter ecdebat. nob̾
qui ꝓpinquiores sedebamꝰ. clan¬
cło panẽ ei ñnunꝗͣ. sũministran¬
tib. Cũ uͦ absentib hospitanti¬
b. priuatim cũ suis ederet. et
nulla questio sp̃ualis. cuiꝰuis ex
parte ꝓdiret. prelibato potius
ꝙͣ. sumpto cibo. mox cessabat.
lectioniq intendens. mandu¬
cantes expectabat. Quod si ali¬
quẽ cerneret. aut ꝓsui expec¬
tatione celerius comedentem.
aut forte cibum relinquentẽ.
utrũq recdarguebat. et quo
suo cõmodo nichil hesitantes
operam darent. affcctuose ad mo¬

Expanded text:
tentiis, eum, ut singulis fere dietentiis, eum, ut singulis fere diebus audiebamus, disserentem introducerem, aliud opus cudendum, et quod manu habemus esset intermittendum. Quando ergo, ait aliquis, manducabat? Manducabat plane inter loquendum, parce quidem, et ut mirareris unde viveret. Verumtamen fatebatur, et verum esse cognovimus, quia dum alicui longae disputationi occupatus erat, magis solito nescienter edebat, nobis qui propinquiores sedebamus, clanculo panem ei nonnunquam subministrantibus. Cum vero absentibus hospitibus privatim cum suis ederet, et nulla quaestio spiritualis cujusvis ex parte prodiret, praelibato potius quam sumpto cibo mox cessabat, lectionique intendens manducantes exspectabat. Quod si aliquem cerneret aut pro sui exspectatione celerius comedentem, aut forte cibum relinquentem, utrumque redarguebat, et quo suo commodo nihil haesitantes operam darent, affectuose admo
Abbreviated transcription (Latin):
re. reguleq districtionẽ licenter
declinare. quãus nolit. sine licen¬
tia id presumere. et iccirco actum
sium. licentia qua nititur possit
defendere. peccatum tamen hab&.
ex illicita uoluntate. Nec enim
postꝗͣ. mortuus mundo claustrũ
subiit. ad mundi negocia. uel uo¬
luntate ullatenꝰ redire debuit.
Quia tam̃ ipsum uelle suũ. ñ ni¬
si ꝑmissus facto implere uoluit.
obedientia quã in hoc amplexꝰ
est. ipsum factũ excusabit. s uel¬
le qd̃ contra obedientiã habuit.
ꝑiculosus. insi penituerit illi e¬
rit. Quo nũnulli minꝰ attenden¬
tes. licentia quã ꝓ implencla uo¬
luntate sua expetunt. sepe fal¬
lunt᷑. Hec ut dixi. ñ ꝓ ostenden¬
da doctrine sue qualitate ꝓpo¬
sui. s quib int̾ epulas occupa¬
ri solitus erat. leui exemplo mon¬
straui. Namsi de humilitate.
de pacientia. de mansuetudine.
et de hac. quã nunc paululum
tetigi obedientia. necne de ali¬
is innumeris. ac ꝓfu̾ndis sen¬

Expanded text:
re, regulaeque districtionom licenter re, regulaeque districtionom licenter declinare, quamvis nolit sine licentia id praesumere, et idcirco actum suum licentia qua nititur possit defendere, peccatum tamen habet ex illicita voluntate. Nec enim postquam mortuus mundo claustrum subiit, ad mundi negotia vel voluntate ullatenus redire debuit. Quia tamen ipsum velle suum nonnisi permissus facto implere voluit, obedientia quam in hoc amplexatus est, ipsum factum excusabit; sed velle quod contra obedientiam habuit, periculosum, nisi poenituerit, illi erit. Quod nonnulli minus attendentes, licentia, quam pro implenda voluntate sua expetunt, saepe falluntur. » 16. Haec, ut dixi, non pro ostendenda doctrinae suae qualitate proposui, sed quibus inter epulas occupari solitus erat, levi exemplo monstravi. Nam si de humilitate, de patientia, de mansuetudine, et de hac quam nunc paululum tetigi obedientia, nec non de aliis innumeris ac profundis sen
Abbreviated transcription (Latin):
tacent. & quedam similia hoꝵ
faciat. uel drmiitat. que ipsi nec
faciunt nec dimittunt. obedien¬
tie uirtus quã exercet. hec cunc¬
ta consumit. et uas suum integrũ
seruans. farinã de sua mola flu¬
entem. que illum eternaliter
pascat. totam ac puram colligit.
atq recondit. Non enĩ scđm car¬
nem. s scł̾m obedientiã incedit.
ac ꝑhoc. ut apłs ait. nichil dãp¬
nationis illi erit. Et quid de illo
sentiendum est inquit. qui se ul¬
tro. ad dispositionẽ uillarũ offert.
atq ut id qd̃ cupit ad effectum
ꝑueniat. clam sibi aduitores ad
spondet: Refert. Nichil hoc ad
ꝓpositũ monachi ꝑtinet. Ait.
quare: Nonne hic talis. licet hoc
qd̃ dixi cupiat. tamen sine licen¬
tia prelati sui. nil facere tẽptat.
Respondit. Licentia multos de¬
cipit. Obedientia enĩ & in obedi¬
entia. contraria sunt. Harum
media. licentia est. Is gͥ qũe obe¬
dientia ñ constringit claustra
monasterii egredi. uult tamen exi.¬

Expanded text:
tacent, et quaedam similia horum tacent, et quaedam similia horum faciat vel dimittat, quae ipsi nec faciunt nec dimittunt; obedientiae virtus, quam exercet, haec cuncta consumit; et vas suum integrum servans, farinam de sua mola fluentem, quae illum aeternaliter pascat, totam ac puram colligit atque recondit. Non enim secundum carnem sed secundum obedientiam incedit; ac per hoc, ut Apostolus ait, nihil damnationis illi erit . » 15. « Et quid de illo sentiendum est, inquit, qui se ultro ad dispositionem villarum offert: atque ut id quod cupit ad effectum perveniat, clam sibi adjutores  aspondet? » Refert: « Nihil hoc ad propositum monachi pertinet. » Ait: « Quare? Nonne hic talis licet hoc quod dixi cupiat, tamen sine licentia sui praelati nil facere tentat? » Respondit: « Licentia multos decipit. Obedientia enim et inobedientia contraria sunt. Harum media licentia est. Is igitur quem obedientia non constringit claustra monasterii egredi vult tamen exi
Abbreviated transcription (Latin):
te nunquã claustramonasterir.
pro quouis seculari negotio e¬
gredi uolens. Hinc forte preci¬
pitur. ut extra claustrum. ad
custodiendam aliquã eccłiam
uillam eat. Excusat se & ne fiat
obsecrat. Perstat abbas in senten¬
tia sua. & ꝑ obedientiã iubet ꝑ¬
cusare paret. Ecce uenit ad mo¬
lam. necessario illum oportet
molere. Insurgunt hincinde q̃re¬
le. placita. lites. Custodiat gͦ sa¬
piens monachus farmã suam.
eamq in uas suũ diligent᷑ reci¬
piat. ne in fluuiũ defluat. Quo
inquis pacto: Nichil ꝑ inanem
lactantiam agat. nichil qd̃ ds
prohibet. cuiꝰ libet lucri gr̃a fa¬
ciat. Obedientie que sibi iniunc¬
ta est ita studeat. ut ꝙ res eccłie
contra om̃s uirilit̾. iusteq tueat᷑.
et ꝓtegat. & de alieno ꝑ imusti¬
ciam sub dominium eccłie. nil
redigere satagat. Si in huiꝰmodi
conuersat᷑ & uiuit. quãuis aliqͣnͣ¬
do ꝓ talib missas ꝑdat. nonñꝗͣ
loquat᷑. cum fratres in claustro

Expanded text:
te nunquam claustra monasterii te nunquam claustra monasterii pro quovis saeculari negotio egredi volens. Huic forte praecipitur ut extra claustrum ad custodiendam aliquam Ecclesiae villam eat. Excusat se, et ne fiat obsecrat. Perstat abbas in sententia sua, et per obedientiam jubet pcusare, paret. Ecce venit ad molam, necessario illum molere oportet. Insurgunt hinc inde querelae, placita, lites. Custodiat ergo sapiens monachus farinam suam, eamque in vas suum diligenter recipiat, ne in fluvium defluat. Quo, inquis, pacto? Nihil per inanem jactantiam agat, nihil quod Deus prohibet cujuslibet lucri gratia faciat. Obedientiae quae sibi injuncta est ita studeat, ut et res Ecclesiae contra omnes viriliter justeque tueatur et protegat, et de alieno per injustitiam sub dominium Ecclesiae nihil redigere satagat. Si in hujusmodi conversatur et vivit, quamvis aliquando pro talibus missas perdat, nonnunquam loquatur, cum fratres in claustro
Abbreviated transcription (Latin):
est oꝑis. a fluuio. id: afluxii. se¬
cularis desiderii rapit᷑. ac pre¬
cipitat᷑. hic cũ in fine uite sue
molendinũ egressus. atq in
domũ suam reuersus. oꝑum
suoꝵ fructꝰ manducare uolu¬
erit. nichil inueniet. eo qd̃ flu¬
uus torrens totũ absorbuit.
Ieiunabit gͦue misero in eter¬
nũ. Est alius qui suam ñ om̃i¬
modis farinam ꝑdit. qm nunc
aliquã ꝓ deo elemosinã facit.
nunc ad eccłiam ꝓ dei seruitio
uadit. nunc infirmũ uisitat.
nunc mortuũ sepelit. et aliis ĩ
hunc modum bonis intendis.
Uerum cũ is ipse uoluptatib
carnis inseruit. ꝓ illata in iuria
ꝑodiuĩ seuit. humanis laudib
pascitur. crapula et ebrietate
sopitur. horumq similib ener¬
uatur. ne sarme pars maxima
ꝑereat. nequaquã cautus inui¬
gilat. Quid de isto erit in futuro
nisi quia recipiet. ꝓut gessit:
Iam tertiũ gems. in ordine mo¬
nachoꝵ attende. Est igit᷑ mona
sus. sua quantũ in se est uolunta¬

Expanded text:
est operis, fluvio, id est a fluxu saeest operis, fluvio, id est a fluxu saecularis desiderii rapitur ac praecipitatur. Hic cum in fine vitae suae molendinum egressus, atque in domum suam reversus, operum suorum fructus manducare voluerit, nihil inveniet, eo quod fluvius torrens totum absorbuit. Jejunabit ergo, vae misero in aeternum. Est alius qui suam non omnimodis farinam perdit, quoniam nunc aliquam pro Deo eelemosynam facit, nunc ad ecclesiam pro Dei servitio vadit, nunc infirmum visitat, nunc mortuum sepelit, et aliis in hunc modum bonis intendit. Verum cum is ipse voluptatibus carnis inservit, pro illata injuria per odium saevit, humanis laudibus pascitur crapula et ebrietate sopitur, horumque similibus enervatur, ne farinae pars maxima pereat, nequaquam cautus invigilat. Quid de isto erit in futuro, nisi quia recipiet prout gessit? 14. « Jam tertium genus in ordine monachorum attende. Est igitur nonacsus, sua quantum in se est volunta
Abbreviated transcription (Latin):
condant. Horum scilicet qui ni¬
chil sibi de farina seruauit. qͥd
in uesꝑe comedat ñ habebit. Q
parũ recinunt ꝓ portione sua.
parũ inueniet. Qui totam colle¬
git. large se pascere poterit.Itaq
molendino assimilet᷑ ut dixi.
uita hominũ. Mole actus illoꝵ
siam sicut mola. dum aliqͥd
molit. in circuitu ducit᷑. et cir¬
cumducta simili cursu sepe re¬
ducit᷑. sic et actus humani qui¬
busq temporib in se reu̾tunt᷑.
Uerbi grã. Arant homines. se¬
minant. metunt. molunt. pa¬
nificant. comeclunt. En circun¬
tum suum mola ꝑegit. Ultra¬
ne quiescit: Nequaquã. Repe¬
titur enum idipsum. Aratur.
seminat᷑. metitur. molit᷑. fit pa¬
nis. et comedit᷑. Hec fiunt om̃i
anno.⁊ more mole recurrunt.
in id ipsum. Uideas gͥ hominẽ.
cuncta oꝑa sua ꝓ terreno com¬
modo facientem. nichil in eis
nsi transitoriũ. quid deside-¬
rantẽ. Iste quidem molit. qͥa
oꝑat᷑. s tota farina sua. qͥ fructꝰ

Expanded text:
condant. Horum scilicet qui nicondant. Horum scilicet qui nihil sibi de farina servavit, quid in vespere comedat non habebit. Qui parum retinuit, pro portione sua parum inveniet. Qui totam collegit, large se pascere poterit. 13. « Itaque molendino assimiletur, ut dixi, vita hominum; molae actus eorum. Nam sicut mola, dum aliquid molit, in circuitu ducitur, et circumducta simili cursu saepe reducitur; sic et actus humani quibusque temporibus in se revertuntur. Verbi gratia: Arant homines, seminant, metunt, molunt, panificant, comedunt. En circuitum suum mola peregit. Ultrane quiescit? Nequaquam. Repetitur enim idipsum. Aratur, seminatur, metitur, molitur, fit panis et comeditur. Haec fiunt omni anno, et more molae recurrunt in idipsum. Videas ergo hominem cuncta opera sua pro terreno commodo facientem, nihil in eis nisi transitorium quid desiderantem. Iste siquidem molit quia operatur; sed tota farina sua, qui fructus
Abbreviated transcription (Latin):
oportunitate potitus. dixit. qͥa
cũ se in uita seculari teneret.
intellexit ñ rectũ fuisse iter
suũ ꝑgercli ad uitam. Quã obrẽ
inquit. relicto seculo. uem ad
ordinẽ monacoꝵ. sperans me
ibi posse penitus intendere.
uite perhenm & deo. Ecce autẽ
ex precepto abb̃is mei scłarib
negotiis intendo. & dum res
eocłie contra scłares defendere
tueriq desidero. placito. liti¬
go. nec mͥ forsan magne cure
est. si alii ꝑdunt. in meo lucro.
Quappter fere cogor desꝑare.dũ
ea que reliqui cũ tot peccatis ui¬
deor administrare. Adhec ansel¬
mꝰ tali sub exemplo respondit.
Tota uita hominũ cõparari po¬
test molendino. suꝑ precipitem
fluinũ constituto.ͤSit gͥ in hoc
molencdino ad manũ hominis
mola molens. qua qͥ molunt. a¬
lii sic suã farinã negligunt. ut
tota in fluiiũ labatur. ac deflu¬
at. alii parte retenta partẽ in
preceps ire sinant. alii totam
colligant. atq in sua custodia

Expanded text:
opportunitate potitus dixit, quia opportunitate potitus dixit, quia cum se in saeculari vita teneret, intellexit non rectum fuisse iter suum pergendi ad vitam. « Quamobrem, inquit, relicto saeculo, veni ad ordinem monachorum, sperans me ibi posse penitus intendere vitae perenni et Deo. Ecce autem ex praecepto abbatis mei saecularibus negotiis intendo, et dum res Ecclesiae contra saeculares defendere tuerique desidero, placito, litigo, nec mihi forsan magnae curae est si alii perdunt in meo lucro. Quapropter fere cogor desperare, dum ea quae reliqui cum tot peccatis videor administrare. » Ad haec Anselmus tali sub exemplo respondit: « Tota vita hominum comparari potest molendino super praecipitem fluvium constituto. Sit igitur in hoc molendino ad manum hominis molens mola, qua qui molunt alii sic suam farinam negligunt, ut tota in fluvium labatur ac defluat, alii parte retenta partem in praeceps ire sinant, alii totam colligant atque in sua custodia
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. ut postmodũ. contra
grecos. in concilio barensi. cuiꝰ
suo loco mentio fiet. disputans.
inde robur sue disputationis as¬
sumeret. et quã dampnabilis
fuerit error eoꝵ in hoc. quod
sp̃m scm̃. a filio procedere nega¬
bant astrueret.
õꝑam dantes. dicamꝰ qd̃ ipse
anselmꝰ. ad refectionẽ corporis
sedens. mͦ de sacra. que corã eo
legebat᷑ lectione. materia lo¬
quendi sumpta conuescentes
edificabat. modo ex sua partei
sacra uerba edisserens. loco sa¬
crelectionis presentiũ mentes
instruebat. modo de aliqua re
utili. uel necessaria requisitꝰ. re
huiꝰ rei cognoscende grã. qd̃
leuius occurrit. exempli causa
unum subiciam. ñ quo ulla
doctrine illiꝰ efficacia ꝑ hoc de¬
signet᷑. s ut in quib lingua eiꝰ
lita fuerit. paulisꝑ intimet᷑. Ne
nit ad eũ quadam uice quidã.
ex scłari uita monachus factꝰ.
consilium de uita sua flagitans
Hic cum alias familiarius ei
locutus fuisset. int̾ prandendũ

Expanded text:
habuit, ut postmodum contra habuit, ut postmodum contra Graecos in concilio Barensi, cujus suo loco mentio fiet, disputans inde robur suae disputationis assumeret, et quam damnabilis fuerit error eorum in hoc, quod Spiritum sanctum a Filio procedere negabant, astrueret. 11. operam dantes, dicamus quod ipse Anselmus ad refectionem corporis sedens, modo de sacra quae coram eo legebatur lectione, materia loquendi sumpta, convescentes aedificabat, modo ex sua parte sacra verba edisserens loco sacrae lectionis praesentium mentes instruebat, modo de aliqua re utili vel necessaria requisitus reqHujus rei cognoscendae gratia, quod levius occurrit exempli causa unum subjiciam, non quo ulla doctrinae ejus efficacia per hoc designetur, sed ut in quibus lingua ejus lita fuerit, paulisper intimetur. 12. Venit ad eum quadam vice quidam ex saeculari vita monachus factus, consilium de vita sua flagitans. Hic cum alias familiarius ei locutus fuisset, inter prandendum
Abbreviated transcription (Latin):
cipiebat. et cuiq pro sui nego¬
tii qualitate efficacit᷑ respon¬
debat. Hideres siquidem istos
scripturarũ sententis. ac ques¬
tionib inuolutos. mox ratione
ꝓposita ab eo euolui. istos in mo
nius informari. illos necessari¬
um rerũ tenuitate laborantes.
datis qͥb opus habebant. ab ino¬
pia releuari. Nec ista largitas
solumodo monachoꝵ. seu cleri¬
icoꝵ penuriam subleuabat. s
quõq laicos ea indigentes. ea si¬
bi subueniri petentes ꝓposse
et nonnũ quam ultra posse pu
patris redundabat. Quotiens au¬
tẽ oportunitas sese prebebat. in
remotiorem camere sue locum
secedere. solusq celestib studiis
consueuerat inherere. Unde fidei
xͥane zelo cõmotꝰ egregiũ. et pro
illius tẽporis statu ꝑ necessariũ
opus de incarnatione u̾bi cõpo¬
suit. Quod opus epłari stilo con¬
eccłie summo pontifici urbano
gratiose suscipiens. ac inuinci¬
bili ueritatis ratione subnixũ
intelligens. in tanta auctoritate

Expanded text:
cipiebat, et cuique pro sui negocipiebat, et cuique pro sui negotii qualitate efficaciter respondebat. Videres siquidem istos Scripturarum sententiis ac quaestionibus involutos mox ratione proposita ab eo evolvi, istos in mornius informari, illos necessarium rerum tenuitate laborantes, datis quibus opus habebant, ab inopia relevari. Nec ista largitas solummodo monachorum seu clericorum penuriam sublevabat, sed et in quosque laicos ea indigentes ea sibi subveniri petentes pro posse, et nonnunquam ultra posse pii Patris redundabat. 10. Quoties autem opportunitas sese praebebat, in remotiorem camerae suae locum secedere, solusque coelestibus studiis consueverat inhaerere. Unde fidei Christianae zelo commotus egregium et pro illius temporis statu pernecessarium opus De Incarnatione Verbi comporbi, quod opus epistolari stylo conEcclesiae summo pontifici Urbano gratiose suscipiens, ac invincibili veritatis ratione subnixum intelligens, in tanta auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
gregatione monachorũ. loco
pueri inter pueros. sub uirga
magistri pauere. qͣ ꝑpastora¬
lem curam. toti britannie
prelatus. in conuentu popu
tam bonũ. tam iocundũ erat.
illi habitare cũ monachis.
curñ continue habitabat
cantuarie cũ suis : Ad qd̃ ego.
Si hoc solum sibi possibile
esset. magno se consolatũ re¬
putaret. S & hoc partim re
numerositas hominũ. sine qͥ¬
b eum esse pontificalis honor
non sinebat. illi adimebat.e¬
umq ꝑ ullas suas ire. ac mi¬
bi degere cõpellebat. Preterea
si cantuariam assidue incole¬
ret. homines sui ex aduectione
uietualium oppido grauaren
causis oppressi. si quẽ interpel¬
larent. nunꝗͣ presentem habe¬
rent. magis ac magis oppressi.
in destructionẽ funditus irent.
Nullo tam̃ loco uel tẽpore. sine
suis monachis. et clericis erat. his
dumtaxat exceptis. qui ad eum
ex diuersis locis confluentes.
raro deerant. Om̃s et enĩ ad se
uenientes dulci a lacritate sus¬

Expanded text:
gregatione monachorum pueri gregatione monachorum pueri loco inter pueros sub virga magistri pavere, quam per pastoralem curam toti Britanniae praelatus in conventu popultam bonum tam jucundum erat illi habitare cum monachis, cur non continue habitabat Cantuariae cum suis? Ad quod ego: Si hoc solum sibi possibile esset, magno se consolatum reputaret. Sed et hoc partim remnumerositas hominum, sine quibus eum esse pontificalis honor non sinebat, illi adimebat, eumque per villas suas ire ac inibi degere compellebat. Praeterea si Cantuariam assidue incoleret, homines sui ex advectione victualium oppido gravarentcausis oppressi si quem interpellarent, nunquam praesentem haberent; magis ac magis oppressi in destructionem funditus irent. Nullo tamen loco vel tempore sine suis monachis et clericis erat. His duntaxat exceptis, qui ad eum ex diversis locis confluentes raro deerant. Omnes etenim ad se venientes dulci alacritate sus
Abbreviated transcription (Latin):
bo dum in cauerna cũ pullis
suis est letatur. et suo sibi mo¬
do bene est. dum uͦ inter coruos.
aut corniculas. seu alias aues
est. incursatur. ac dilamatur.
omĩnoq sibi male est. ita & mͥ.
Quando enĩ uobiscũ sum. bene
mͥ est. et grata. ac singularis ui¬
te mee consolatio. Quando uͦ
remotus a uobis. inter scłares
conuersor. hinc inde uariarũ
me causarũ incursis dilacerant.
et que non amo secularia nego¬
cia uexant. Male gͥ michi est.
quando sic sum. ac tremens ꝑ¬
timesco. ne meum huiꝰcemodi
esse procreet. immane dispen¬
dium anime mee. ad quod u̾¬
bum licet alludens. ut dixi ce¬
perit. amarissime flens subin¬
ferens ait. S queso miseremi¬
ni mei. miseremini mei. saltẽ
uos amici mee. quia manus
dñi tetigit me. Quia gͦ in tali
conu̾satione magnoꝑe respi¬
rabat. ea sibi deficiente. graui¬
ter suspirabat. Deum testor
me sepe islum sub ueritatis
testimonio audisse ꝓtestantẽ
quod libentiꝰ uellet in con-¬

Expanded text:
bo, dum in caverna cum pullis bo, dum in caverna cum pullis suis est, laetatur, et suo sibi modo bene est; dum vero inter corvos aut corniculas seu alias aves det, incursatur ac dilaniatur, omnino quoque sibi male est; ita et mihi. Quando enim vobiscum sum, bene mihi est, et grata ac singularis vitae meae consolatio. Quando vero, remotus a vobis, inter saeculares conversor, hinc inde variarum me causarum incursus dilacerant, et quae non amo saecularia negotia vexant. Male igitur mihi est quando sic sum, ac tremens pertimesco ne meum hujusmodi esse procreet immane dispendium animae meae. » Ad quod verbum licet alludens, ut dixi, coepit amarissime flens subinferre, et ait: « Sed, quaeso, miseremini mei, miseremini mei, saltem vos amici mei, quia manus Domini tetigit me . » Quia ergo in tali conversatione magnopere respirabat, ea sibi deficiente graviter suspirabat. Deum testor me saepe illum sub veritatis testimonio audisse protestantem, quod libentius vellet in con