comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum illic iditum maledcm̃a. adu̾sus eos qui
ñ ꝑmanserint in omib que sc̃pta sunt in
lib̾ro legis ułłnis. ut faciant ca. Et illunic gͦ
maledam metuens tanqmͣ dĩ ⁊ hinc xp̃m
tanqm̃ eius filium dicentẽ audiens. qd̾
emm ñ uen̾it eadem soluero si adimpłe.
inde siquid impedire iam pot̾at. qum fac¬
tus eẽm uideus. S hinc piculo me mam¬
chei uen̾anda fides eripunit. Tu tñ quid fi¬
ducie gerens ħ obicias quero. aut quare
cont᷑ me id ẽẽ putes solum. ꝙ tibi ñ um
gem solu̾e ⁊ ꝓph̾as utiq nec xͥ anoꝵ. Cur¬

Expanded text:
rum illic inditum maledictum aduersus eos. qui rum illic inditum maledictum aduersus eos. qui non permanserint in omnibus, quae scripta sunt in libro legis illius, ut faciant ea. et illinc ergo maledictum metuens tamquam dei, et hinc Christum tamquam eius filium dicentem audiens, quod enim non uenerit eadem soluere, sed adinplere. uide. si quid inpedire iam poterat. quin factus essem Iudaeus. sed huic periculo me Manichaei ueneranda fides eripuit. Tu tamen quid fiduciae gerens haec obicias quaero, aut quare contra me id esse putes solum, quod tibi non gem soluere et prophetas, utique nec
Abbreviated transcription (Latin):
torr. An de porcine abstinencia t conscnis
gandes. An deniq de inccimaꝵ sangui¬
ne ⁊ holocaustoꝵ nudorib indeoꝵ te ersa¬
turasse dni exultas. Quod si horum incħ̾
fecisti. quid ita xp̃m ñ uenisse legem sol¬
nere s adimpłe ꝯtendis. Qr̃ indeficientes
ego pͥceptori meo refero grãs. qui me
similit̾ labantẽ retunnt. ut eẽm hodie
ꝯsilium iudeus fieri. Nec in m̾ito. ⁊ enm si
xp̃c legem ñ uerit solu̾e s adimplere. ad
ꝯp̃iamis fieri qmi refertus inaxima ex
ꝑte lege ac ꝓph̾is ad xp̃m nemret. replen¬
dus eo cuis adhuc indetur eẽ capacior. si
tñ ⁊ ipe pͥora ñ solu̾et. Moqum ne circa
eum adimplecio ħ eẽt. s exhaustio. At e¬
go ex gentib ueniens incassum me acces¬
adiplere. Querens gͦ que nam eẽt pͥo
illa m̃sura. inuemo s abb̾a. peritom̃. sat̾fi¬
cia. neomemas. Baptismata. atimo fegias.
alia que pcͣtere songum ẽ. Atbittus gͦ fũ

Expanded text:
torum? an de porcinae abstinentia tibi conscius torum? an de porcinae abstinentia tibi conscius gaudes? an denique de uictimarum sanguine et holocaustorum nidoribus Iudaeorum te exsaturasse deum exultas ? quodsi horum fecisti nihil, quid ita Christum non uenisse legem soluere. sed adinplere contendis? Quare indeficientes ego praeceptori meo refero gratias, qui me similiter labantem retinuit, ut essem hodie consilium Judaeus fieri. Nec immerito: etenim si Christus Legem non venit solvere, sed adimplere, adichristianus fieri. qui refertus maxima ex parte lege ac prophetis ad Christum ueniret replendus eo. cuius adhuc uideretur esse capacior, si tamen et ipse priora non solueret; alioquin nec circa eum adinpletio haec esset, sed exhaustio. at ego ex gentibus ueniens incassum me accesadinplere. quaerens ergo, quaenam esset prior illa mensura, inuenio sabbata. peritomen, sacrificia, alia, quae percurrere longum est. arbitratus ergo sum
Abbreviated transcription (Latin):
p si mͣ narieorum obio̾e̾t quisqmͣ. ꝙ alii
sĩachianos appellant. Quod enim iħ̾c dix¬
erit ñ se uenisse legem solu̾e. alqͣntisꝑ he¬
sissem. nctus quid ei respond̾em. Nec mim̾¬
to. uemeb̾at enim corꝑe atqr amino. simul
lege obsitus at ꝓpħis. Nam humsmn᷑i quos
aio. ⁊ cirtimasionem portant ⁊ obseruant
sab̾b̾m. ⁊ porcina ac reliquis abstmnent huiꝰ¬
modi. que p̾cepit lex. sub xp̃ani qmͣuis
nominis ꝓfessione. decepti ⁊̃ ipĩ ut in¬
tessigi datur. hoc ip̃o capitulo quo ⁊ tu. qr
s adiiplẽdam. Qr̃ cum talib eẽt mͥ nõ pꝰ¬
illum ut dixi c̾camen donec capttuli huius
ame molestiam demolirer. Tibi n̾o neqͣm
congͥdi metuam millis confiso uirib ⁊ ĩ¬
pudencia potius sacessenti. ut facilius tẽp¬
dem obrurgas. ac p̾ͥuaricatorem ex himis
obieccione capituli. AIn ⁊ tu iam detrunca¬
torum inginim̃ obsceno illo signatulo
glaris tanqmͣ iudeus aut nazareus. An
suꝑcilium de obsernacõne erigis sabba¬

Expanded text:
 si mihi Nazaraeorum obiceret quisquam, quos alii Symmachianos appellant, quod enim Iesus dixerit non se uenisse soluere legem, aliquantisper haesissem incertus, quid ei responderem. nec inmerito; ueniebat enim corpore atque animo simul lege obsitus ac prophetis. nam huiusmodi, quos aio, et circumcisionem portant et obseruant sabbatum et porcina ac reliquis abstinent huiusmodi, quae praecepit lex, sub christiani quamuis nominis professione decepti etiam ipsi, ut intellegi datur, hoc ipso capitulo, duo et tu, qsed ad inplendam. quare cum talibus esset mihi non pusillum, ut dixi, certamen, donec capitulij huius a me molestiam demolirer, tibi uero nequaquam congredi metuam nullis confiso uiribus et inpudentia potius lacessenti, ut facilius tempdem obiurgas ac praeuaricatorem ex huius obiectione capituli. an et tu iam de truncatorum inguinum obscaeno illo signaculo gloriaris, tamquam Iudaeus aut Nazaraeus? an supercilium de obseruatione erigis sabba
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. fides iam ñ suimis sub pedagogo.
qr nos reatus segis ñ obligat. iam ꝑgra¬
ciam lib̾atos. ssamq añqmͣ spũalem
gr̃am huniliati recipemnus. incħ nͥ mor¬
tificabat nos litt̾a nitens ꝙ ñ possemns
implere. Unde idem dicit. Att᷑a occidit
sꝑt̃ autem imnficat. Riursus emisd̾ apłi
uiba sunt. Si erm data eẽt sex que¬

Expanded text:
uenit fides, iam non sumus sub paedagogo. quia nos reatus legis non obligat, iam per gratiam liberatos. namque antequam spiritalem gratiam humiliati reciperemus. nihil nisi mortificabat nos littera iubens, quod non possemus inplere. unde idem dicit: littera occidit. spiritus autem uiuificat. rursus eiusdem apostoli uerba sunt: si enim data esset lex. qu
Abbreviated transcription (Latin):
sacro sccã illum sabborum diem. in quo
⁊ mundi ipm̃ opificem dm̃ reꝯineuisse tes¬
tantur. uos ommi oꝑe ꝓfanatis. nec penam
mortis qmͣ adn̾sum iolatores eius statu¬
it. nec maledicci ꝑtuescentes infannam.
Qand ⁊ a crrtumcisionis dedecoroso illo sig¬
naculo. legi ac ꝓpħis omnib honorato. ⁊
maxime abrahe pꝰ opinatam suar sidem
simis defenditis nros. ⁊ pͥ sertim cum ⁊ ꝑi¬
t᷑um omnẽ de plebe sua ꝑhibeat iudeorũ
d̾s. quicumq ñ hac fu̾it ignomima pͥsig¬
natus. Eur ⁊ satͥficõrum segrttima que
nec moyses ac ꝓpħe sub sege. nec sub fide
sua in scõis habint abraham. uos sꝑuitis.
Cur u̾o ⁊ ciborum indisfe̾ncia aminas
pollintis nr̃as. si ħ ut cceditis om̃a xpc̃ ñ¬

Expanded text:
sacrosanctum illum sabbatorum diem, in quo et mundi ipsum opificem deum requieuisse testantur. uos omni opere profanatis nec poenam mortis. quam aduersum uiolatores eius statuit, nec maledicti pertimescentes infamiam r quid et a circumcisionis dedecoroso illo signaculo legi ac prophetis omnibus honorato et maxime Abrahae post opinatam suam fidem sinus defenditis uestros. praesertim cum et periturum omnem de plebe sua perhibeat Iudaeorum deus, quicumque non hac fuerit ignominia praesignatus ? cur et sacrificiorum legitima. quae nec Moyses ac prophetae sub lege nec sub fide sua in secundis habuit Abraham, uos spernitis? cur uero et ciborum indifferentia animas polluitis uestras, si haec, ut creditis, omnia C
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatum ẽ mortem. Neq emim lex iube¬
bat delictum. ut illa sub intnͣte hñda¬
ret delictum. s suꝑbos multum sibi
tͥbuentes. mandati scĩ ⁊ iusti. ⁊ hom ad¬
iectio reos ⁊ p̾uaricacõnis esfecerat. nt
eo mͦ humiliati disc̾ent ad gr̃am ꝑtin̾e.
ꝑ fidem. ut iam ñ eẽnt legi subdrri ꝑ
reatum. s legi sociati ꝑ iusticiam. Idẽ

Expanded text:
operatum est mortem. neque enim lex iubebat delictum. ut illa subintrante abundaret delictum, sed superbos multum sibi tribuentes mandati sancti o et iusti et boni adiectio reos etiam praeuaricationis effecerat, ut eo modo humiliati discerent ad gratiam pertinere per fidem, ut iam non essent legi subditi per reatum. sed legi sociati per iustitiam. idem
Abbreviated transcription (Latin):
baptismata. ⁊ scenophegias. ac ueliqua
huiuism̃i. Legis atq ꝓpħirum sacram̃ta
tarmalia. pum deuitatis irrumpe. si ea¬
to dix̾im. qr si uriltis. ut racio nob̾ cõ¬
temptus istius constet. oportet aut nos
negare pp̃i eẽ discipulos. aut tandem fa¬
t̾i ip̃m omina ħ destruxisse pͥorem. Qd̾
cum fu̾itis confessi. tunc ⁊ illuc ꝯsequi¬
tur: ut aut falso fatranum scͥptum eẽ.
tanqmͣ idem dix̾it ñ se uenisse soluere
legem s adimplere. aut nescio quid
ħ longe alud qm̃ uos putatis signifi
nem legem soluere uł ꝓpħas. s ad¬
impsere durum enm uident᷑ ad uͥ̾sum
eifugłicam auccoritatẽ uenire. durũ
sunt ⁊ sine caligine indebitis. ⁊ qmͣ se¬
gem adimplere uenit. ⁊ eam quo pac¬
to adimplei̾nt. Nec ꝑges extendi ptͥa
gen̾a legis ⁊ tͥa gen̾a ꝓpharum querens
qua exeas ⁊ ñ inueniens. Manifestum ẽ
scptura sepe testatur. qmͣ legem ⁊ quos

Expanded text:
baptismata et scenopegiam ac reliqua huiusmodi legis atque prophetarum sacramenta carnalia parum deuitatis inrumpere, si eato dixerim, quia, si uultis. ut ratio uobis contemptus istius constet, oportet aut uos negare Christi esse discipulos aut tandem fateri ipsum omnia haec destruxisse priorem. quod cum fueritis confessi. tunc et illud. quod sequitur, ut aut falso fateamini scriptum esse, tamquam idem dixerit non se uenisse soluere legem, sed adinplere, aut nescio quid hoc longe aliud quam uos putatis significueni legem soluere uel prophetas, sed adinplere — durum enim tibi uidetur aduersus euangelicam auctoritatem uenire — durumsunt et sine caligine uidebis, et quam legem adinplere uenerit et eam quo pacto adinpleuerit. nec perges extendi per tria genera legis et tria genera prophetarum quaerens, qua exeas, et non inueniens. manifestum eat scriptura saepe testatur, quam legem et quos
Abbreviated transcription (Latin):
apͥlem. ꝙ tunc płimum g̾minis aꝑiatur
in florem. Inde t̾cium m̾sem manu. qd̃
maiam m̾curii matrẽ deam colant. Inde
qrͣtum uiniũ. a uinone. Inde cet̾os usq ad
quib diumos honores decreu̾anti appellati
surit. mlnis. ⁊ augustus. Nam septimus sep¬
temb̾. ⁊ cet̾i ut dixi usq ad decembrẽ ani¬
meroꝵ ex ordine nominib enunciant᷑.
Porro ianuarnus a iano appellatũs ẽ febru¬
arns a febrins. sacris luꝑeoꝵ. Uultis gͦ ut¬
⁊ uos dicamim in mense martirio martem
colere. Illo enim ñse bema ur̃ncum mag¬
na festiuitate celebratis. Si autẽ uob̾m
m̃se marcio hce̾ arbitͣnu aliud conside¬
rare ñ martem. tut ex die septimo ꝙ sabba¬
tum a requie nominatũ ẽ. diumis scpturis
sat᷑rira inportare cõnam̃nm. qr eum diem
satͣm gentes appellau̾nt. Nempe iam⁊ inde¬
tis. cum qnͣta impietate deliretis. De sacͥ¬
sicus autẽ ałium quis nr̃m nesciat mag̃

Expanded text:
aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad quibus diuinos honores decreuerant, appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus September et ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano appellatus est, Februarius a februis, sacris lupercorum. uultis' ergo, ut et uos dicamini in mense Martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem uobis in mense Martio licere arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum inportare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt? nempe iam uidetis, cum quanta inpietate deliretis. De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat magis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓpħe. quia ñ fieret ꝙ pͥdix̾ant. Eum nero
⁊ ħ fit. inde pocius intlłigunt᷑ ad impłi. un¬
de uob̾ indent᷑ ñ adimpleri. Nec nos t̾oet in¬
sułtacõ tua. ꝙ salborum ocium cathenas sa¬
turmacas appellas. Una ẽ enim ⁊ mepta. Nec
⁊ hoc drẽ ueniss in m̃tem. nͥ quia uos in die
quẽ dñt. solis solem colitis. Si cut autẽ nos
eirad̃ diem dñicum dnĩs. in eoq ñ istum
batoꝵ sine saturin uen̾acione a prĩb ob¬
seruatum ẽ. cum sic illud obseruari oporte¬
bat. Erat enim umbra futuroꝵ. sicut apłs
testis ẽ. Dieb quippe quorum istis septe¬
narius mimerus in orbem redit. deoꝵ suoꝵ
iiua. cet̾a u̾o sydera ñ cum eis adoratis.
d ⁊ m̃sib imposu̾nt nomina deoꝵ suoꝵ.
ꝓpt̾ honorẽ qmippe romuli. qr eum mar¬
tis silium credid̾unt. pͥmum m̃sem mar¬
ti dicantes. marcium uocau̾nt. ⁊ inde apͥ¬
lem millo dĩ sin nomine. s a re ipã quasi

Expanded text:
quia non fieret quod praedixerant: cum vero quia non fieret quod praedixerant: cum vero et hoc fit, inde potius intelliguntur adimpleri, unde vobis videntur non adimpleri. CAPUT V. Nec nos terret insultatio tua, quod sabbatorum otium, catenas Saturniacas appellas. Vana est enim et inepta; nec tibi hoc dicere venisset in mentem, nisi quia vos in die, quem dicunt Solis, solem colitis. Sicut autem nos eumdem diem dominicum dicimus, in eoque non istum batorum sine Saturni veneratione a patribus observatum est, cum sic illud observari oportebat: erat enim umbra futurorum, sicut Apostolus testis est . Diebus quippe istis, quorum septenarius numerus in orbem redit, deorum suorum mina, caetera vero sidera non cum eis adoratis. Sed et mensibus imposuerunt nomina deorum suorum. Propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes, Martium vocaverunt. Et inde Aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi
Abbreviated transcription (Latin):
repetis. nos qͦ quib ea cõucimnis re¬
pet̾e ñ pigebit. Ea xp̃iam ex lege ⁊ ꝓpħis
ñ faciunt. quib sigificata sunt ista que
tis auferti oportebat. ut eo qͦ ipo ꝙ ħ ab
pe ⁊ ħ scͥptum ẽ. dat᷑um dm̃ testam̃tum
nouum. ñ qͣle dedi inquit pr̃ib eorum
Ppłs enm ille ꝓ suo corde lapideo mul¬
ta p̾cepta magis sibi ꝯgrua qmͣ bona
acceꝑat. quib tũ figurarent᷑ ⁊ ꝓpħaren¬
tur futura. Si ea ñ intlłntib celebrabant᷑.
Cum autẽ uenerunt ⁊ patefacta sunt q̃
illis signficabant᷑. ñ iam illa iubentur
facienda. s legunt᷑ intlłuda. Unde sbi de
hac ⁊ iam re futura dicit᷑. Auferam eis
cor lapideum. ⁊ dabo eis cor tarneum
Id ẽ cor ñ sine sensu. s cor cum sensu.
Unde taxit apłs cum ait ñ intabuł la¬
pideis. s in tabuł cordis carnalib. Quid
enm alind dixit qmͣ cor carneum. Qa
cele bracõne ñ auferent᷑ . ñ impłent᷑ lex

Expanded text:
repetis. nos quoque, quibus ea conuicimus, rerepetis. nos quoque, quibus ea conuicimus, repetere non pigebit. ea christiani ex lege et prophetis non faciunt. quibus significata sunt ista, quatis auferri oportebat. ut eo quoque ipso, qupe et hoc scriptum est daturum deum testamentum nouum, non quale dedi, inquit. patribus eorum. populus enim ille pro suo corde lapideo multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura; sed a non intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est non cor sine sensu, sed cor cum sensu. unde traxit apostolus cum ait: non in tabulis lapideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim aliud dixit quam cor carneum? quicelebratione non auferrentur. non inplerentur lex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuasit. s ꝓbare si suit eadem uera. si sa¬
na. si incorrupta. Esse enim ꝑ multa ⁊i¬
zama. que in ꝯtagnim bom seminis. scͥp¬
t᷑is pene omnib noctinagus qͥdam semn¬
nator insꝑserit. Idcircoq me. ne hic qui¬
dem t̾ru̾it sermõ. qmͣuuis reu̾endi nomi¬
nis pͥse ferat inscͥpcionem. Quia ꝓbare
mͥ adhuc ex ꝓposito licet. utrum ne ⁊ hic
interdi anisatoris ⁊ bom sit. an noct᷑m illiꝰ
⁊ pessimi. Tu u̾o qui tem̾e omina credis
qui nature b̃nficium rõnem ex homĩb
dampnas. cui int̾ u̾m falsumq iudicare
religio ẽ. auiqr bonum a contͣrio seꝑare
ñ mmims formidim ẽ qmͣ infantib ma¬
me. Quid fattus eris cum te in capituli
hunis angustiam ncãtas coget. dico au¬
tem cum te ndeus. sen quis alt̾ sermo¬
ins muslius ñ insciis int̾pellabit. Quid
ita legis ⁊ ꝓpharum p̾cepta ñ serues. cũ
xp̃c̃ cãdem ñ se uenisse solu̾e dicat. s ad¬

Expanded text:
persuasit, sed probare, si sint eadem uera, si sapersuasit, sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incorrupta; esse enim permulta zizania. quae in contagium boni seminis scripturis paene omnibus noctiuagus quidam seminator insperserit. idcircoque me ne hic quidem terruerit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat inscriptionem. quia probare mihi adhuc ex proposito licet. utrumne et hic interdiani satoris et boni sit. an nocturni  illius et pessimi. tu uero, qui temere omnia credis. qui naturae beneficium rationem ex hominibus damnas, cui inter uerum falsumque iudicare religio est cuique bonum a contrario separare non minus formidini est quam infantibus maniae, quid facturus eris, cum te in capituli huius angustiam necessitas coget ? dico autem. cum te Iudaeus seu quia alter sermonis istius non inscius interpellabit, quid ita legis et prophetarum praecepta non serues, cum Christus eadem non se uenisse soluere dicat sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Placet susciꝑe sabborum ocium. ⁊ satur¬
macis mans insertare cathenis: Placet
dĩ. mic tauros nunc arietes. minc ⁊̃ hir¬
co. ut ñ ⁊ homĩes dicam. cultͥs stͥnere. ac
pp̃ ꝙ ydola simus exosi. ⁊d nunc ex̾cere cru¬
delius sub ꝓpħis ac lege. Placet demq
feralium ciborum q̃dam existimare mũ¬
da. q̃damͥ ĩmundis ⁊ ꝯtaminatis hrẽ. Ex
quib inquinaciorẽ porcinam.lex asserũt
filium gehenne si. eum qui fu̾it circum¬
tisus. Sabb̃m u̾o nec ip̃m seruasse uideas.
nec usqͣm mandasse ẜuandum. De cibis
item ip̃m ad seu̾antẽ audias. nullo eorũ
inquinari hominẽ que mos ingrediunt᷑.
s ea pocuis que de ore ꝓcedunt polluere.
nisse soluere legem ⁊ ꝓpħ̾as. s adimpłe
aut omino nec dixit. ꝙ ab sit m̃ciens¬
dixit. S iħ̾m quid̾ m̃titum eẽ nullus di
que pͥncipio mͥ ñ cancts que ex salua¬
toris. nomine scͥpta legunt᷑. passim credere

Expanded text:
ri? placet suscipere sabbatorum otium et Saturri? placet suscipere sabbatorum otium et Saturniacis manus insertare catenis? placet dei — nunc tauros. nunc arietes, nunc etiam hircos. ut non et homines dicam, cultris sternere, ac propter quod idola simus exosi. id nunc exercere crudelius sub prophetis ac lege ? placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda. quaedam in inmundis et contaminatis habere. ex quibus inquinatiorem porcinam lex adserunt filium gehennae fieri eum, qui fuerit circumcisus. sabbatum uero nec ipsum seruasse uideas nec usquam mandasse seruandum. de cibis item ipsum adseuerantem audias nullo eorum inquinari hominem. quae in os ingrediuntur, sed ea potius. quae de ore procedunt. polluere. nisse soluere legem et prophetas, sed adinplere aut omnino nec dixit. sed Iesum quidem mentitum esse nullus dicquae principio mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur. passim credere
Abbreviated transcription (Latin):
Si emm ħ ñ aliud forte significat.
scias ẽẽ qmͣ mͥ. ut̾q enim nr̃m sub hac
id oꝑib indicas. Inde eim ẽ qd̃ legis
ac ꝓpħarum p̾cepta ⁊ ipẽ ꝯtempniis inde
ꝙ nouum destam̃tum iħ̾m cõdidisse utͥn
fatemur. Quo quid aliud qmͣ destructionẽ
fatemur uet̾is testam̃ti. Que cum ita sĩt.
quomͦ xp̃m illud dixisse credemis. nͥ ante
nosin ipõs dampnẽmus stulte in pͥt̾itum
opimonis. Et ad plenitudinẽ recramus. obse¬
qͣmurq legi de integro ac ꝓpħis. atq eorum
ciuremnus qualiacumq suit obseruare man¬
data. Quod cum fec̾imus. tunt demiq uere
credid̃nnus dixisse iħm. qr ñ uen̾it legem
solu̾e s admmiplere. Nunc autẽ falsum est.
qr nec tu id credis de quo me solum incu¬
sas. S esto. Licu̾it in p̾t̾itum errasse. Qd
nunc tandem. placet ne ne sub legem. si
eam xpc̃ ñ tam soluit. s adimplenit. Pla¬
cet crtumcidi .i. pudendis insignire pu¬
denda. ⁊ dm̃ crede sacram̃tis talib delecta¬

Expanded text:
 aliud forte significat, a scias esse quam mihi. uterque enim nostrum sub hac id operibus indicas. inde enim est. quod legis ac prophetarum praecepta et ipse contemnis, inde quod nouum testamentum Iesum condidisse utrique fatemur: quo quid aliud quam destructionem fatemur ueteris testamenti ? quae cum ita sint, quomodo Christum illud dixisse credemus, nisi ante nosmet ipsos damnemus stultae in praeteritum opinionis et ad paenitudinem recurramus obsequamurque legi de integro ac prophetis atque eorum curemus. qualiacumque sunt, obseruare mandata? quod cum fecerimus. tunc denique uere crediderimus dixisse Iesum. quia non uenerit legem soluere, sed adinplere. nunc autem falsum est. quia nec tu id credis, de quo me solum incusas. Sed esto. licuerit in praeteritum errasse. quid nunc tandem? placetne ire sub legem, si eam Christus non tam soluit sed adinpleuit? placet circumcidi. id est pudendis insignire pudenda et deum credere sacramentis talibus delecta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmittitur. nͥ uita et̾na ex tẜne a mortus.
Hoc iam ꝯpletum ẽ in illa carne. ꝙ u̾bũ
caro fcm̃ ẽ ⁊ ħitauit in nob̾. Tuc gͦ ⁊ oc¬
culta erat fides. Nam eadem credebant. ea
m̃ta. ominsq ritus ille saccoꝵ. Nunc an¬
tem reuelata ẽ fides. inqmͣ ꝯchisus erat
ppłs. qñ sub lege custo diebatur. ⁊ ꝙ sideli

Expanded text:
ne a mortuis? hoc iam conpletum est in illa carne, quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis. tunc ergo et occulta erat fides; nam eadem credebant eadeamenta omnisque ritus ille sacrorum. nunc autem reuelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub lege custodiebatur, e
Abbreviated transcription (Latin):
ti.a. caritas de corde puro. ⁊ conscĩa bo¬
na. ⁊ fide ñ ficta. unde apłs petrus cum
de sacram̃to arche. inqua noe donnis a di¬
linno lib̾ata ẽ soq̃retur. sic ⁊ uos inqͥt.
suili forma baptisma saluos facit. ⁊ ne
sibi susfic̾e putarent. infibłe sacram̃tũ

Expanded text:
t caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde apostolus Petrus. cum de sacramento arcae. in qua Noe domus a diluuio liberata est, loqueretur, sic et uos, inquit. simili forma baptisma saluos facit. et ne sib
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mechab̾is ñ peierab̾is. ħ autem eant an¬
tiquitus in naconib ut ẽ impmptu ꝓ̾ba¬
re. olim ꝓmulgata ꝑ enocħ. ⁊ sech. ⁊ ce¬
tͥos eoꝵ sumiles nistos. quib eadem illus¬
tres tradid̾int angłi. temꝑande in homĩb
grã feritatis. tui nõ uideatur ħ eum de m̾¬

Expanded text:
non moechaberis, non peierabis — haec autem erant annon moechaberis, non peierabis — haec autem erant antiquitus in nationibus. ut est in promptu probare, olim promulgata per Enoch et Seth et ceteros eorum similes iustos. quibtres tradiderint Angeli temperandae in hominibus gratia feritatis: cui non videatur hoc eum de ve
Abbreviated transcription (Latin):
eatum dix̾it intlłigere. Item ꝓpħe alii
suat nideoꝵ. alii genciu. alii u̾itatis. S
de nideorum quidem. millus quefierit. No¬
tum ẽ enim. Degentium u̾o si quis am¬
uigit. audiat paulum. qui scͥbens ad ti¬
tum de cretensib dicit. Dixit quidem
ces. male bestie. uentris pagri. Ac ꝑ ħ dubitã¬
dum ñ ẽ. ⁊ gentes suos hr̃e ꝓpħas. fec nõ
⁊ u̾itatem hre ꝓpħas suos tam idem paulus
ẽcte mitto ad uos sapientes ⁊ ꝓpħas ⁊ ex ip¬
sis int̾ficietis in singuł locis. Paulus uero
cum dicit. Ipẽ dñs cõstiant pͥmo apłos.¬
de quo nam eoꝵ ssc dix̾it ñ satis liquet. Est
cisionem statim noumnaret. ⁊ sabƀa ⁊ sa¬
tͥficia ⁊ obseruacõnes hebraicas. inqr eas ali¬
quid adimpsecionis grã ꝓtuliss. dubium
ñ erat. quim de uideoꝵ lege dixiss ⁊ ꝓpħis
qr eos ñ soluere uen̾it s adimpsere. ubi
u̾o horum quid̃ nich memorat. sola u̾o
recenset antiquiora pͥcepta. idẽ ñ ooades.

Expanded text:
legere. item prophetae alii sunt Iudaeorum, alii gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibus dicit: dixit quidam ces, malae bestiae, uentres pigri. ac per hoc dubitandum non est et gentes suos habere prophetas. necnon et ueritatem habere prophetas suos tam idem Paulus ecce mitto ad uos sapientes et prophetas, et ex ipsis interficietis in singulis locis: Paulus uero cum dicit: ipse dominus constituit primo aposde quonam eorum Jesus dixerit, non satis liquet: est  si circumcisionem statim nominaret, et sabbata ac sacrificia et observationes Hebraicas, inque eas aliquid adimpletionis gratia protulisset; dubium non erat quin de Judaeorum Lege dixisset et  eos non soluere uenerit, sed adinplere. ubi uero horum quidem nihil memorat, sola uero recenset antiquiora praecepta. id est: non occides.
Abbreviated transcription (Latin):
adimplere. Nec ħ ip̃m m̃titus ẽ nec fefel¬
lit. indisferent᷑ enim ⁊ absolute noniilauit
legem. Sunt autem segum gen̾a tͥa.
num quidem heborum. ꝙ peccati ⁊ mor¬
tis panlus appellat. aliud uo gencium ꝙ
natur uͥe uoca. G̾entes enm inquit natu¬
ralit̾ que legis funt faciunt. ⁊ enis modi
legem ñ hũtes ipi sĩbi sunt lex qmi oñdũt
opus legis scͥptum incordib sins. Ttium

Expanded text:
adinplere. nec hoc ipsum mentitus est nec fefeladinplere. nec hoc ipsum mentitus est nec fefellit: indifferenter enim et absolute nominauit legem. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat; aliud uero gentium, quod naturale uocat. gentes enim, inquit. naturaliter, quae legis sunt. faciunt; et eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus l
Abbreviated transcription (Latin):
reb gestis. uł sacram̃toꝵ celebracõnib. uł
locucõnum modis figurate ꝓphata sunt
uane supsticionis succũbimus. Nec illud euu¬
płos nos negannis. Quia ea rõne u̾itatis qmͣ
ꝓ meis uirib tociens exposin. ñ aliam legem
nec alios ꝓpħas. qmͣ eos quos catholica tenet
anitoritas ñ ue̾nit solu̾e. s adimplere.
plere. Ecte iam cõsencio dictum. Querẽ¬
dum tñ ẽ tur ħ dix̾it iħc. uttum ne compal¬
pandi indeoꝵ suporis causa. qr idem sacro scã
sna ab eodem cõcultati uidentes indignaren¬
tur. eumq ac si impium ac male samum.
ne andiendũ quid̾ existimarent. ne dum
seq̃ndum. aut ut nos qui ei ccedebaunis ex
gentib militu̾et. atq informaret pacienter
ac morig̾e̾ mandatoꝵ sub ire iugum. quod¬
eẽ nemo qui uesciat. Ex quib cum idem
collig̾ent legem ac ꝓpħas suos ab eodem
solui idignatent᷑ noc̃e ẽ. Ac p ħ repͥmen¬
di firoris eorum gr̃a. ñ ab re sint dixisse
ut ñ putarent. qr ueniss legem soluere s

Expanded text:
rebus gestis uel sacramentorum celebrationibus uel locutionum modis figurate prophetata suanae superstitioni suc cumbimus nec illud euapulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis, quam pro meis uiribus totiens exposui, non aliam legem nec alios prophetas quam eos, quos catholica tenet auctoritas, non uenit soluere, sed adinplere.plere . Ecce jam consentio dictum. Quaerendum tamen est, cur hoc dixerit Jesus, utrumne compalpandi Judaeorum furoris causa, quia iidem sacrosancta sua ab eodem conculcari videntes indignarentur, eumque ac si impium ac malesanum, ne audiendum quidem existimarent, nedum sequendum: an ut nos qui ei credebamus ex Gentibus, institueret atque informaret, patienter ac morigere mandatoesse nemo qui nesciat. ex quibus cum idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur necesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia uenisset legem soluere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nunc quid̾ ista ꝓ suscepto negocio ne
silencio pret̾irent᷑. qnͣta potunnus bre¬
uitate ꝑstriuximus. Cetͥum m̃bratum ar¬
ticłatuimq discussa libros magnos multos¬
qr fec̾unt. intħ aliud in eis qmͣ xp̃m ꝓ¬

Expanded text:
otio ne silentio praeterirentur, quanta potuimus breuitate perstrinximus. ceterum membratim articulatimque discussa libros magnos multosque fecerunt nihil aliud in eis quam
Abbreviated transcription (Latin):
utriumq ꝑ xp̃m. ĩo ñ uenit solu̾e legem
aut ꝓphas. s adimplere. Non ut legi ad¬
d̾entur que deerant. s ut fierent que scͥp¬
ta erant. Quod ipã euus u̾ba testant᷑. Nõ
euii ait iota uniim. aut unis apex ũ
tnͣsiet a lege donec addantur que desunt.
s donec omina fiant.

Expanded text:
tum, ideo non uenit soluere legem aut prophetas. sed adinplere. non ut legi adderentur, quae deerant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa eius uerba testantur. non enim ait. iota unum aut unus apex non transiet a lege. donec addantur, quae desunt, sed, donec omnia fiant.
Abbreviated transcription (Latin):
orate. Neque destructio ẽ. Dictum ẽ qͥ
uołu̾it aporem dimitt̾e. d ei repudiũ.
Ego autẽ. dico nob̾. qͥcurq uporẽ fuam
duiserit᷑. excepta tausa foritacõmis ⁊
ip̃am methari faciet. ⁊ is erit methus.
si pꝰ eam alt̾am dux̾it. ħ gͥ sunt de ma¬
nifesto moyseos p̾cepta. idarcoq destructa.
lauet̾um iusrõrum ⁊ obħ adimpłeta. Qõ

Expanded text:
. dictum est: qui uoluerit uxorem dimittere, det ei repudium; ego autem dico: quicumque uxorem suam dimiserit excepto causa fornicationis, et ipsam moechari faciet, et is erit moechus, si postea alteram duxerit. haec igitur sunt de manifesto Moyseos praecepta idcircoque destructa, illa ueterum iustorum et ob hoc adinpleta. quod
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ nob̾. ⁊ ipe donninis. In hoc scient om¬
nes. qr discipłi mei estis. si nos inuicẽ diłi¬
gatis. inpletur gͦ lex. uł cum fuant que
ibi p̾cepta sinit. uł cum echibent᷑ que ibi
ꝓpħata sunt. Lex enim ꝑ moysen data ẽ

Expanded text:
tus est nobis. et ipse dominus: in hoc scient omnes, quia discipuli mei estis. si uos inuicem diligatis. inpletur ergo lex. uel cum fiunt, quae ibi praecepta sunt. uel cum exhibentur, quae ibi prophetata sunt. lex enim per Moysen data est,
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ scͥbarum ⁊ pħiseoꝵ. ñ intrabitis in regiũ
celorum. d ẽ nͥ uofet̾itis ⁊ ita docu̾itis ꝙ illi
ñ faciunt. ⁊ sic docent. ñ ntͣtͣbitis in regium
celorum. Qmͣ gͦ legem docebant pħisela
ñ faciebant. ip̃m dicit xp̃c ñ se uenisse sol¬
uere s ad implere. qr ipã ꝑtinet ad cathe¬
dram moysi. in qua sedentes pħisei ⁊ dicẽ¬
tes nec facientes. audiendi sunt ñ mutan¬
di. Nec intlłigit faustus. aut forte sefingit
ñ intlłige̾ quaid sit implere legem. cumħ
de u̾borum adiectione putat accpiendũ.
Qina scpͥtum ẽ. Nequid addatur scͥpture
dĩ uel decrahatur. dnde dicit ñ debuisse adimi¬
dum nmmuendũ qr sit. Nesciunt gͦ isti. quo¬
mͦ adimpłeat legem. qui sic uirat ut lex
pͥcipit. Plemtudo enim legis caritas sicut
dicit apłs. Itam caritatẽ dñi ⁊ exhibe ⁊ do¬

Expanded text:
rum, non intrabitis in regnum caelorum. id est nisi uos feceritis et ita docueritis. quod illi non faciunt et sic docent; non intrabitis in regnum caelorum. quam ergo legem docebant pharisaei et non faciebant, ipsam dicit Christus non se uenisse soluere. sed adinplere, quia ipsa pertinet ad cathedram Moysi, in qua sedentes pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi. Nec intellegit Faustus aut forte se fingit non intellegere, quid sit inplere legem, cum hoc de uerborum adiectione putat accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur scripturae dei uel detrahatur: unde dicit non debuisse adinpdum minuendumque sit. nesciunt ergo isti, quomodo adinpleat legem, qui sic uiuit, ut lex praecepit. plenitudo enim legis caritas, sicut dicit apostolus. istam caritatem dominus et exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
eo tale faciente nidi suspicari ħ possent.
s nolite in quit pitare. qr uem solu̾e
segem. Agendu gͦ ⁊ si ei id̾i dixissẽt̃.
quid porro autem to tale agis. mide hoc sus¬
picari possimus. An qr circumcisionẽ derides.
sabb̃m molas. satͥficia despuis ꝯfundis cibos.
hoc ẽ gͦ uolite putare. Et quid ħ amplius. qͥd¬
ue manifestius fĩ potuit in destructionem.
segis ac ꝓpħarum: Aut si ħ ad implere ẽ le¬
gem. quid erit soluere. Quid ꝙ ⁊̃ lex ⁊ pro
sibi plem indent᷑ ⁊ ꝯfumati. quoꝵ auctor
at pr ñ mimis eis adici indignat᷑. qmͣ detͣ¬
hi. ut scͥbens in deut̾u onnio dicat. ħ p̾cepta
que mando tͥ hodie isrł obsernab̾. ⁊ cane ne¬

Expanded text:
picari hoc possent. sed, nolite, inquit, putare, quia ueni soluere legem. agedum ergo, si ei et Iudaei dixissent, quid porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem legis ac prophetarum? aut si hoc adinplere est legem, quid erit soluere? quid? quod etiam lexsibi pleni uidentur et consummati: quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta, quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis;
Abbreviated transcription (Latin):
suspicabant᷑. Quod hunc ⁊ iam satis cõfir
fiant. Quicumq gͦ solint uinum ex man¬
datis istis umiminis. ⁊ docu̾at sic homines.
mĩmus uocabitur in regno celoꝵ. Quic̃¬
q autẽ fec̾it ⁊ sic docu̾it. magius nocabit᷑
in regno celoꝵ. Pħiseos enim cogitabat
aumi ista drẽt. qui soluebant legem faccis
⁊ docebant u̾bis. De quib alio loco dicit. qui
dicunt facite. que autẽ facnunt face̾ nolite.¬

Expanded text:
suspicabantur. quod hinc etiam satis confirmsuspicabantur. quod hinc etiam satis confirmfiant. quicumque ergo soluerit unum ex mandatis istis minimis et docuerit sic homines, minimus uocabitur in regno caelorum; quicumque autem fecerit et sic docuerit, magnus uocabitur in regno caelorum. pharisaeos enim cogitabat. cum ista diceret, qui soluebant legem factis et docebant uerbis. de quibus alio loco dicit: quae dicunt. facite; quae autem faciunt, facere nolite
Abbreviated transcription (Latin):
humc morẽ suisse scͥptoꝵ cum gesta nar¬
rarent. Qmͣ multa ⁊ ipẽ dñs eadem locucõ¬
ne dicit de se quis emimerare sufficiat. Tum
uen̾it inquit filius honins plitas inueĩ¬
et fidem in t̾ra. Non dixit cum uenero
putas inuenam. Et uenit filius homĩs
manducans ⁊ bibens. Non dixit nem. Et
nemet hora ⁊ nnc ẽ sum mortui andient
nocem filn d̃i. ⁊ qui audierint inuent.
Non dixit nocẽ meam. ⁊ multa hunisim̃.
Unde iam puto susfic̾e̾ que dicta sunt. ⁊ ad
sindiosos cõmonendos. ⁊ ad calumpmosos
ꝯuuncendos. Iam sllud qmͣ sit infirmũ qͥs
ñ uadet. ꝙ ait ñ enm drẽ potuisse. nolite
putare qr nem soluere legem aut ꝓpħas.
ñ uemi solu̾e s adimpłe. nͨ aliquid tale iã
fesiss. ut in hanc suspicionẽ poss uenire.
qi nos negemus ideis ñ intlłntib iudei
potinsse. xp̃m destructorẽ legis ⁊ ꝓpħarum.
S hoc ip̃m ẽ. cur ille uerat ⁊ u̾itas nõ po¬

Expanded text:
hunc morem fuisse scriptorum, cum gesta narhunc morem fuisse scriptorum, cum gesta narrarent. Quam multa et ipse Dominus eadem locutione de se dicit, quis enumerare sufficiat? Cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dixit: cum uenero. putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans et bibens, non dixit: ueni. et: ueniet hora, et nunc est cum mortui audient uocem filii dei; et qui audierint uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fecisset, ut in hanc suspicionem posset uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri potuisse Christum destructorem legis et prophetarum: sed hoc ipsum est, cur ille uerax et ueritas non po
Abbreviated transcription (Latin):
alio gen̾e litt̾aru. uł nr̃os admoneam.
uł utum refellam. Ipẽ c̾te paulo aute de
libris moysi q̃dam testimoma ⁊ta ꝓfere¬
se scͥpsit moyses. utrum iam sc̾ͥserit.
dixi aut feci. ħ uel allud. ⁊ nõ potius dix̃
moyses ⁊ fecit moyses. aut uocaint me
dñs uł dixit ad me dñs. ⁊ ñ pocius noca¬
ma cet̾a in eund̾ modum. Ita ⁊ mathens.
de se canqmͣ de alio scͥpsit. Quod ⁊ ioħs fe¬
cit. Nam circa finem libri sin ⁊ iam ipe̾ sic
loquitur. Comisus petrus indit discipulum
quẽ diligebat sħc. qui ⁊ recumbebat in cena
siꝑ pectus eus. ⁊ dix̾at dño. Qins ẽ qui te
tradet. Nunquid ⁊ hic dixit. comu̾sus pe¬
trus indit me. In forte. pp̃ea nec istum
putant ħ cunͣgłm scͥpsisse. S paulo pt
dicit. hic ẽ discipulus qui testasitatur de iħn.
ens. Nunquid ait. ego sum discipłs qui tes¬
tificor de sħu. ⁊ qui ħ scͥpsi. ⁊ scimus qr uer̃
ẽ testimoniũ meũ. Certe manifestum est.

Expanded text:
alio genere litterarum uel nostros admoneam alio genere litterarum uel nostros admoneam uel istum refellam. ipse certe paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia ita proferese scripsit Moyses, utrum ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et non potius: dixit Moyses et: fecit Moyses. aut: uocauit me dominus uel: dixit ad me dominus. et non potius: uocania cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus. qui testificatur de Iesu m discipulus qui testificor de Jesu, et qui haec scripsi; et scimus quia verum est testimonium meum? Certe manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
Si crede̾tis moysi. crede̾tis ⁊ mͥ. de me emm
ille scͥpsit. undiq dergiu̾sacõ ur̃a cõtun¬
ditur. Aꝑte dicite. ñ uos cred̾e xp̃i emͣgsio
Nam qui in eunͣgłio ꝙ uultas creditis. quod
miltis ñ creditis. nob̾ poctus qmͣ eunͣgłio
creditis. At qmͣ elegandẽ rem sibi isus ẽ
faustus drẽ. ubi pp̃ ea uolut. ñ credi ħ scͥp¬
ñ art. indit me. ⁊ dixit mͥ sequere me.s
indit math̾m ⁊ dixit ei sequere me. Quod
nestio utrum de ercore imꝑicie dix̾it. an
de more fallacie. S⁊ ñ usꝙ adeo imꝑitum
plitau̾im. ut nec leg̾it nec audierit so¬
lerei scͥptores uer gestarum. cum in suã
ꝑsonam uen̾imi ĩta so condexere.tanqm̃
de alio narrent ꝙ de se narrant. Magis gͦ
hunc arbitror ñ ut imꝑitum. s ut impi¬
tis nebłam obtende uoluisse. spantem se
plures eẽ capt᷑um. qui ista ñ nossent. Et
in huboria quid̃ reꝵ scłarium. tałis narra¬
cõms repꝑunt᷑ exempla. s ñ opus ẽ ut ex

Expanded text:
de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio uestra contunditur. aperte dicite non uos credere Christi euangelio; nam qui in euangelio. quod uultis. creditis, quod uultis. non creditis. uobis potius quam euangelio creditis. At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere, ubi propterea uoluit non credi haec scripnon ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum et dixit ei: sequere me. quod nescio utrum de errore inperitiae dixerit. an de more fallaciae. sed non usque adeo inperitum putauerim, ut nec legerit nec audierit solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam uenerint, ita se contexere. tamquam de alio narrent. quod de se narrant. magis ergo hunc arbitror non ut inperitum. sed ut inperitis nebulam obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturum. qui ista non nossent. et in historia quidem rerum saecularium talis narrationis reperiuntur exempla; sed non opus est. ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ scõ tales uenturos ẽẽ c̾nebat. ude
sidelib dicebat. Si quis nob̾ euuͣgłi⁊i¬
u̾it pret̾ qmͣ ꝙ accepissis. anathema sit.
Nam si nemo deppõ nera dicit. nͥ qui e¬
um p̾sens indit ⁊ audunt. hodie de sllo
nemo uera dicit. Porro si hodie pp̃ea
de illo asidelib enis uera dicut᷑. qr illi
qm ind̾unt ⁊ audierunt uł p̾dicando. uł
scͥbendo ea dissemmau̾nt. cur ex ore io¬
ħis ꝯdiscipłi si ñ posset uera matħs
audire de ppõ ubi ille adfint. ⁊ ipẽ ñ of¬
fint. si ex libro iohis possimus uera lo¬
qui de ppõ. ñ solum nos tanto pꝰ nati.
s ⁊ iam pꝰ nos alii nascitĩ. hinc emim
ñ solum mathei uerum ⁊̃ luce ac marci
euͣngłium. qui eosdem discipłos secut sunt.
in nõ imꝑem auccoritatẽ receptum ẽ. Huc
accedit. qr ⁊ ip̃e dñs potuit nartare matħo.

Expanded text:
uenturos esse cernebat. unde fidelibus dicebat: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. nam si nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim n solum Matthaei uerum etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare
Abbreviated transcription (Latin):
in dext̾am. Nec addas quiciͥd eis nec iu¬
as. s in isdem ꝑseu̾ab̾. ut b̃nditat te dñs de¬
us tins. Quappͥ siue adimplendi causa iħc.
legi aliquid ⁊ ꝓpħis adiecit. m dex̾tam uidet᷑
lapsus. siue dempsit. ut destru̾et in sinstram
utrumq c̾ce osfendit legis auccorem. Idarco¬
qr aut aliquid aliud significat istum. aut
falum est.⁊¬
unrabilem insamam de ꝓpõ aliquid
narranti nolle credi matheo. ⁊ uelle
credi mannicheo. Si matħs ñ int̾fuit cum
tas. s adimplere. Et pp̃ea ñ ẽ ei credendum.

Expanded text:
nec addas quidquam eis, nec minuas: sed in iisdem perseverabis, ut benedicat te Deus tuus ? Quapropter, sive adimplendi causa Jesus Legi aliquid et Prophetis adjecit, in dexteram videtur lapsus; sive dempsit ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit Legis auctorem: idcircoque aut aliud aliquid significat istud, aut falsum est.rabilem insaniam, de Christo aliquid narranti nolle credi Matthaeo, et velle credi Manichaeo! Si Matthaeus non interfuit, cum tas, sed adimplere ; et
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m p̾bennis hec ñ scͥsisse. s alium nes¬
cio nequẽ sub nomine enis. Quod̾ qr do¬
cet. ⁊ ip̃a lecuonis enud̾ matħi obliqͣ
narracõ. Qind enim dicit. Et cum tnͣsi¬
retiħc. iidit hominẽ sedentẽ ad telone¬
umi nomine matħm ⁊ uocauit eum.
At ille ꝯfestim surgens. secutus ẽ eum.
Et quis gͦ de se ipõ scͥbens dicat. indit
hominẽ ⁊ uocauit elm. ⁊ secutus ẽ eum.¬

Expanded text:
escio quem sub nomine ejus: quod docet et ipsa lectionis ejusdem Matthaei obliqua narratio. Quid enim dicit? Et cum transiret Jesus, vidit hominem sedentem ad telonium, nomine Matthaeum, et vocavit eum: at ille confestim surgens, secutus est eum . Et quis ergo de se ipso scribens, dicat, Vidit hominem, et vocavit eum, et secutus est eum
Abbreviated transcription (Latin):
plere uenit. cum ea que hiis p̾minciabã¬
tur impleint. Attende cui contͣ dicas cum
fu̾int. Nam sicut te manicheus ipiam
pedit ñ accipias. sic nos apłs docuit piam
ꝓuisionem. ut quisqͥs nob̾ annũciau̾it pre
id ꝙ accepninis. anatħema sit. Unde xp̃a¬
am catholici. ⁊ uos int̾ ⁊ izama mimerant. qr
dũs exposuit quid sit ziama non aliqͣ falsa
ĩns scͥpturis nimissa. sicut tu intͥpͥtaris s
homines filios maligra. idem mnitatores
dyabolice falũtatis. Nec omina tem̾e cre¬
dunt. ⁊ ideo marcħeo cet̾is qr ħeticis non
iõ ur̃am sectam falsissimã. fidem autẽ ca¬
tholicam u̾issinam idicant. Nec bonum
a contͣrio seꝑare formidant. s malum nõ
ẽẽ naturam. qr contͣ nat᷑am ẽ ratlłigunt.
ñ gentem nescio qmͣ denebrarũ adu̾sum
dummia regna a suo pͥncipio nascentem. ⁊
rebellantẽ. que uere ampliorẽ formidinem
intulit dõ ur̃o. qͣmͣ infantib mame. Qmip¬
pe quẽ dicitis ne sua m̃bra illius impetu

Expanded text:
plere uenit, cum ea, quae his praenuntiabantur, inpleuit. adtende cui contradicas: cum fuerunt. Nam sicut te Manichaeus ipedit, non accipias: sic nos Apostolus docuit piam provisionem, ut quisquis nobis annuntiaverit praeter id quod accepimus, anathema sit . Unde Christiani catholici et vos inter zizania numerant, quia Dominus exposuit quid sint zizania, non aliqua falsa veris scripturis immissa, sicut tu interpretaris; sed homines filios maligni, id est, imitatores diabolicae falsitatis . Nec omnia temere credunt: et ideo Manichaeo caeterisque haereticis non ideo vestram sectam falsissimam, fidem autem catholicam verissimam judicant. Nec bonum a contrario separare formidant; sed malum non esse naturam, quia contra naturam est, intelligunt: non gentem nescio quam tenebrarum, adversum divina regna a suo principio nascentem et rebellantem, quae vere ampliorem formidinem intulit deo vestro, quam infantibus maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius impetu
Abbreviated transcription (Latin):
exneis quẽ mõ taurũ fd̾gũt
pp̃ enrope ⁊ aptũ Fuit em̃ in
nan cꝯ Iusigne erat taurꝰ
mõdanes ꝑ ymbr̃e aureũ ap¬
petisse ꝯmibitũ ubi Intelligit᷑
pudicia mulier a tauro fuisse

Expanded text:
35. Quem modo taurum fingunt propter Europae raptum, fuit enim in navi cujus insigne erat taurus; modo Danaes per imbrem aureum appetiisse concubitum, ubi intelligitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
nox hẽbit a uictũ si febrẽ
uicero ad agonẽ uemiã si mi
uicerit febris ad infpna destẽ¬
dã Ibi q ꝑ noctẽ eliso gultẽ
nõ tã semori ait ꝙͣ febrem
mortẽ ex cludere ¶ Auaxagõe

Expanded text:
probabit aut uictum. Si febrem uicero, ad agonem ueniam; si me uicerit febris, ad inferna descendam. Ibique per noctem, eliso gutture, non tam mori se ait quam febrem morte excludere. Quid iste
Abbreviated transcription (Latin):
cũ głose domisset retho ͫ¬
et audisset socratẽ dixisse
fert ad discio ᷤ suos abite
et publice distributis nichil
sib plusꝙͣ palliolũ refenaut¬

Expanded text:
cum gloriose docuisset rhetoricam, audissetque Socratem, dixisse fertur ad discipulos suos: Abite,et publice distributis, nihil sibi amplius quam palliolum rese
Abbreviated transcription (Latin):
lenti pħemx et dirus uliges
preda asẜinabãt huc undi
troia gaza intẽsis ereptala¬
auro solidi captiã q uestis
ordio matret stat̾atũ ł iñ¬

Expanded text:
lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta aauro solidi captiuaque uestis ordine matres Stant ci
Abbreviated transcription (Latin):
dimotis nubils error emicuit
maxie In plotino qui płonicꝰ¬
pħus iͥ eiꝰ silis indicatꝰ ẽ
ut sit eos uixisse tãtũ autẽ
uitor ẽ tpris ut Iin hͦ ille i.¬

Expanded text:
cidissimum, dimotis nubibus erroris emicuit, maxime in Plotino, qui platonicphus ita eius similis iudicatus est, ut simul eos uixisse, tantum autem interest temporis, ut in hoc ille
Abbreviated transcription (Latin):
q et cõnima alioꝵ ludoꝵ oblet¬
tamẽta addita epulis epule
quo Ip̃e et cura et sũptu ma¬
uillissi m ãtiquis mãcipũ et
estiã ͤut et usu in pro eẽ et

Expanded text:
 et convivalia alia ludorum oblectamenta addita epulis; epulae quoque ipsae et cura et sumptu mavilissimum antiquis mancipium et aestimatione et usu, in pret
Abbreviated transcription (Latin):
quã uictã sũã in stupris adulis
Amphitonẽ ac diudaꝵ p̃tire nõ
possũ quoꝵ domos dedecore ac
Infamia plenissĩas reddid᷑ iᵈ
uero sũme impieł ‸ ac sceleꝵ
ꝙ regiũ pneꝵ rapuit ad stuprũ
parũ eñ ei uideba᷑ si ĩ expu¬
gͣnda feiãꝵ pudini macłosus
eẽt ac turpis nͥ eciã sexni suo
ĩuiriã faceret h. lactãtiꝰ ꝙͫ

Expanded text:
quam suam vitam in stupris adulterAmphitryonem ac Tyndarum praeterire non possum, quorum domos dedecore atque infamia plenissimas reddidit. Illud vero summae impietatis ac sceleris, quod regium puerum rapuit ad stuprum. Parum enim videbatur, si in expugnanda foeminarum pudicitia maculosus esset ac turpis, nisi etiam sexui suo i
Abbreviated transcription (Latin):
tem ethuã ab ea ꝑte qͣ eurꝰ
et affricꝰ flãt hr̃e spelid̾tas
plenas sulphure et usq ad
mare deductꝰ q̃ spolũte reci¬
uẽtũ rant qͥ agitatꝰ gignit
ignrẽ ex sulphure uñ fit ꝙ¬

Expanded text:
tem hunc ab ea parte, qua Eurus vel Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris et usque ad mare deductas, quae speluncae reciventum creant, qui agitatus ignem gignit ex sulphure; unde est
Abbreviated transcription (Latin):
ra nõ qui filios sp̃stite
optant om̃s em̃ optamꝰ sed
aut qui sostitẽ meoriã defut¬
toꝵ colũs aut qui pentibus
Inis suꝑstites colebant ymagĩes
nonos sibi ritꝰ assũebãt ut uitã¬
In deũ mortuos horarẽt quos
ex hoĩb In celũ In celũ dceptos
putabãt hos sdsticosos uocabant
mhos nõ qui rublicos et atiquos
deos colebĩt religiosos noĩabãt

Expanded text:
ites optant — omnes enim optamus —, sed aut ii qui superstitem memoriam defunctorum colunt aut qui parentibus suis superstites colebant imagines nonos sibi ritus adsumebant, ut deorum uice mortuos honorarent quos ex hominibus in caelum receptos putabant, hos superstitiosos uocabant, eos uero qui publicos et antiquos deos colerent, religiosos nominabant
Abbreviated transcription (Latin):
Inicio q̃ enea duce ꝓfugisedib
Incertis uagabantur Cñq
hiis ob origenes genꝰ huam̃
agreste sine legibz siue imꝑio
liberiũ atq solut᷑ hñ pꝯꝙ ĩ¬
et aboregĩes disꝑari genere
disꝑsi lingna alii alio more

Expanded text:
ni, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur, cumque iis Aborigines, genus hominum agreste, sine legibus, sine imperio, liberum atque solutum. Hi postq convenere, dispari genere, dissimili lingua, alii alio more