comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
colendoꝵs. sed crimina colentiũ : Ad extre¬
mũ si cũ turba indignissima tanta dea
colenda uisa ÷ cur ñ uel illustrius cet̃is
colebatur : quis enĩ ferat. qđ neq int̃ dõs
consentientes quos dicunt in consiliũ iouis
adhiberi. nec int̃ dõs quos selectos uocant
felicitas constituta ÷ ut templũ aliqͦd ei
fieret. qđ & loci sublimitate & oꝑis dig¬
nitate p̃mineret: Cur enĩ aliquod meliꝰ
quã ipsi ioui : nã neq etiã ioui regnũ nisi
felicitas dedit: si tam̃ cũ regnarẽt felix
fuit . & potior ÷ felicitas regno. Nemo eñi
dubitat facile in ueniri hominẽ qͥse ti¬
meat fieri regẽ: nullus autẽ in uenitur
qui se nolit. ẽẽ. felicẽ. Ipsi gͦ dii si ꝑ au¬
guria uel quo libet modo eos posse consu¬
li putant de hac re consulerent᷑. utrũ
uellent felicitati loco ceđe. si forte alioꝵ
edib uel altarib iam fuis set locus occu¬
patꝰ. ubi ȩtles maior atq sublimior fe¬

Expanded text:
colendorum, sed crimina colentium? Ad extrecolendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Fe
Abbreviated transcription (Latin):
Ut quid titus tatus ad didit saturnũ. open
solem. lunã uulcanũ. lucẽ & quoscũq ali¬
os ad didit: int̃ quos etiã deã cloacinã fe¬
licitate neglecta : ut quid numa tot deos
& tot deas sine ista : An eam forte in tanta
turba uidere ñ potuit: Hostilius certe rex
dõs & ipse nouos pauorẽ atq pallorẽ ꝓpi¬
tiandos ñ introduceret : sideã istam nos¬
set aut coleret. Presente quippe felicitate
om̃is pauor & pallor non ꝓpitiatꝰ abscede
ad huc nemo felicitatẽ colebat: Anidõ
grandius imꝑiũ quã felicius fuit : nã
quomͦ ibi. eẽt. uera felicitas. ubi uera ñ
oerat pietas : Pietas ÷ enĩ uerax ueridei
cultus: ñ cultꝰ falsoꝵ tot deoꝵ quot dę¬
monioꝵ. Sed & pꝰea iam in dõꝵ numerĩ
felicitate suscepta : magna belloꝵ ciui¬
liũ in felicitas subsecuta. ẽ. An forte
iuste: indignata felicitas qđ tan sero
&ñ ad honorẽ sed ad contumeliã potius in

Expanded text:
Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam in deorum numerum Felicitate suscepta magna bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inu
Abbreviated transcription (Latin):
& optemꝰ a libo a quã. a lymphis uinũ. ala¬
gna sane utilitas. Quis ñ huic gr̃as agenet
si uera monstraret . & si unũ uerũ dm̃ a qͣ
eent. om̃ia bona colendũ hominib: doceret:
Sed unde nunc agit̾ si libri& sacra eorue
ra sunt & felicitas dea ÷ cur non ipsa una
coleret᷑. quȩ constituta ÷ quȩ posset uni¬
uersa conferre. & cõpendio facere felicẽ :
quis enĩ optat aliud ꝓpt̃ aliũ quã ut felir
fiat : Cur deniq tam sero huic tantȩ deȩ
post tot romanos principes lucullus ȩdẽ
constituit : Cur ipse romulus felicẽ cupi¬
ets conde ciuitatẽ non huic tẽplũ potis¬
simũ struxit. nec ꝓpt̃ aliquid diis cȩt̃is
supplicauit. quando nichil de. eẽt. si haet
ad esset : Nam & ipse nec prius rex. nec
ut putant post ea ds̃ fieret : si hanc deam
ꝓpitiã non haberet. Ut quid gͦ constituit
romanis dõs ianũ. iouem. martẽ picum
faunũ. tyberinũ herculẽ & si qͦs alios :

Expanded text:
et optemus a Libero aquam, a Lymphis uinum\'. Maet optemus a Libero aquam, a Lymphis uinum\'. Magna sane utilitas. Quis non huic gratias ageret, si uera monstraret, et si unum uerum Deum, a quo essent omnia bona, hominibus coSed unde nunc agitur si libri et sacra eorum uera sunt et Felicitas dea est, quur non ipsa una quae coleretur constituta est, quae posset uniuersa conferre et conpendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Quur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse Romulus felicem cupiens condere ciuitatem non huic templum potissimum struxit nec propter aliquid dis ceteris supplicauit, quando nihil deesset, si haec adesset? Nam et ipse nec prius rex, nec ut putant postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Ut quid ergo constituit Romanis deos Ianum, Iouem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem et si quos alios?
Abbreviated transcription (Latin):
ro iactat p̃stare se ciuib : quia ñ solũ cõ¬
memorat dõs quos coli oporteat a roma¬
nis. uerũ etiã dicit quid ad quẽq ꝑtineat:
medici nom̃ formãq: nosse. & qđ medicus¬
sit ignorare : ita dicit nichil ꝓdesse scire
ch̃ni. ẽẽ. escula piũ. si nescias eũ ualitudini
opitulari. atq ita ignores cur ei debeas
supplicare. Hoc e tiã alia similitudi¬
ne affirmat dicens. nonmͦ bene uiuere.
sed uiuere omnino neminẽ posse si igno¬
ret quis nã sit faber. qͥs pistor. qͥs tector.
a qͦ quid utensile petere possit. quem
ad utorẽ assumere. quemducẽ quem
doctorẽ : eo mͦ nulli dubiũ. eẽ. assereN
ita. eẽ. utilẽ cognitionẽ dõrũ. si sciatur¬
quã quisq ds̃ uim & facultatẽ ac potestatẽ
cuiusq rei habeat. Ex eo enĩ poterimꝰ in qͥt
scire quẽ cuiusq causa dm̃ ad uocare atq
in uocare debeamꝰ: ne faciamꝰ ut mimi soles

Expanded text:
ro iactat praestare se ciuibus suis, quia non solum \'comro iactat praestare se ciuibus suis, quia non solum \'commemorat deos, quos coli oporteat a Romanis, uerum etiam dicit quid ad quemque pertineamedici nomen formamque nosse, et quod sit medicus ignorare: ita dicit nihil prodesse scire deum esse Aesculapium, si nescias eum ualetudini opitulari, adque ita ignores quur ei debeas supplicare. Hoc etiam alia similitudine adfirmat dicens, non modo bene uiuere, sed uiuere omnino neminem posse, si ignoret quisnam sit faber, quis pistor, quis tector, a quo quid utensile petere possit, quem adiutorem adsumere, quem ducem, quem doctorem; eo modo nulli dubium esse adserens ita esse utilem cognitionem deorum, si sciaturam quisque deus uim et facultatem ac potestatem cuiusque rei habeat. Ex eo enim poterimus, inquit, scire quem cuiusque causa deum aduocare adque inuocare debeamus, ne faciamus, ut mimi solent,
Abbreviated transcription (Latin):
tuer̃ om̃ib bonis humanis minutatim
singulatimq digestis dõs minutos & sin¬
gulos ꝓuidere. cũ posset magno faciliq
cõpendio una dea felicitas cuncta confer¬
re. nec solũ ad bona capienda quisquã
alius. sed neq ad depellenda mala quȩ¬
reret᷑: Cur enĩ. eẽt. in uocanda ꝓpt̃ fes¬
sos diua fessona. ꝓpt̾ hostes depellendos
diua pellonia. ꝓpt̾ egros medicus uel
apollo uel ȩscula pius. uel ambo simul qͣn¬
do. e& gande periculũ : nec ds̃ spinensis
ut spinas ex agris eradicaret. nec dea
rubigo ut non acceđet rogaret᷑: una feli¬
citate p̾sente & tuente: uel nulla mala
ex orirent᷑. uel facillime pellerent᷑. Postre¬
mo qm̃ de duab istis deab uirtute & fe¬
licitate tractamꝰ: si felicitas uirtutis ÷ p̃¬
miũ. ñ dea sed dĩ donũ ÷. Si autẽ dea ÷ cur
ñ dicat᷑ & uirtutẽ ipsã conferre. quando
quidẽ etiã uirtutẽ consequi felicitas mag

Expanded text:
tuerunt omnibus bonis humanis minutatim tuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem ipsa conferre, quando quidem etiam uirtutem consequi felicitas mag
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ. dõ uolumno & deȩ uolũnȩ ut bo¬
na uellentꝰ. di is nuptialib ut bene con¬
uigarent᷑. diis a grestib ut fructꝰ ubri¬
mos caperent. & maximȩ ipsi diuȩ frue¬
te seȩ. marti & bellonȩ ut bene bellige¬
rarent. deȩ uictoriȩ ut uincerent. deo
honori ut honorarentur: deȩ pecuniae
ut pecuniosi essent. dõ esculano & fi¬
lio eiꝰ argentino. ut habent ȩreã argen¬
teãq pecuniã : nam idõ parrẽ argen¬
tini ȩsculaniũ putauer̃ : quia prius
ȩrea pecunia inusu cepit. eẽ. postea
argentea. Miror autẽ qđ argentinꝰ non
genuit aurinũ : quia & aurea subsecuta
.ẽ. Quẽ dm̃ isti si haberent sic̃ satimo iouẽ :
ita & patri argentino & auo ȩsculano au¬
rinũ p̃ponerent. Quid gͦ erat necesse ꝓpt̃
haec bona uel animi uel corporis uel ex¬
terna. tantã deoꝵ turbã colere & in uoca¬
re. quos neq om̃s cõmemoraui. nec ipsi po¬

Expanded text:
mentem, deo Volumno et deae Volumnae, ut bomentem, deo Volumno et deae Volumnae, ut bona uellent; dis nuptialibus, ut bene coniugarentur, dis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi diuae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene belligerarent, deae Victoriae, ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius Argentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia prius aerea pecunia in usu coepit esse, post argentea. Miror autem, quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bona uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi po
Abbreviated transcription (Latin):
benti uirtutẽ. habenti felicitatẽ. Quid doc¬
trinȩ. uel amercurio uel. a minerua pe¬
tendũ. eẽt. cũ uirtus om̃ia secũ haberet :
Ars quippe ipsa bene recteq uiuendi.
duxis se putauer̃. Sed si uirtꝰ ñ nisi ad
ingeniosũ posset uenire. quid opus erat
deo catio patre. qui catos id ÷ acutos fa¬
ceret. cũ hoc posset conferre felicitas :
ingeniosũ quippe nasci: felicitatis est .
Unde etiã si non potuit a non dũ nato
coli dea felicitas. ut hoc ei conciliata do¬
naret. conferret hoc parentib eiꝰ culto:¬
rib suis. ut eis in geniosi filii nascereq :
Quid opus erat parturientib: in uocare
lucinã. cũ si ad esset felicitas non solũ
bene parereN. sed etiã bonos : Quid ne¬
cesse erat opi deȩ cõmendare nascentes.
dõ uaticano uagientes. deȩ cuninȩ iacen¬
tes. deȩ ruminȩ̃ suggentes. dõ statilino
stantes. deȩ ad eonẽ ad euntes. ab eonȩ
ab euntes. deȩ menti ut bonã haberent

Expanded text:
benti uirtutem, habenti felicitatem. Quid docbenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuendi uduxisse putauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret, cum hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano uagientes, deae Cuninae iacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis om̃s coluntꝰ : Sic gͦ posset & unꝰ
ds̃ coli. cuuis partes cȩteri dii putantur:
sed in illa una uirtute & fides ÷ & pudi¬
citia. queq tam̃ ex tra medib ꝓpriis al¬
nitas facit: haec enĩ ueri dĩ munera sinN:
non ipse st̃ deȩ. Uerũ tam̃ ubi ÷ uirtꝰ &
felicitas: quid aliud quęritur : quid ei
sufficit. cui uirtꝰ felicitasq ñ sufficit :
Oña quippe agenda amplectit᷑ uirtꝰ:
om̃ia optanda felicitas. Si iuppit̃ ut hȩc
daret idõ colebatur. quia sibonũ ÷ aliquid
latitudo regni atq diuturnitas ad eandẽ
ꝑtinet felicitatẽ. cur non intellectũ ÷ do¬
nũ dĩ. eẽ. non deas: Si autẽ putatȩ sunt
deȩ : saltẽ alia tanta deoꝵ turba ñ quȩ¬
reret᷑. Consideratis enĩ officiis deoꝵ dea¬
rũq omniũ quȩ sic̃ uoluer̃ ꝓsua opinati¬
one finxer̃ : inueniant si possunt aliqͥd
qđ p̃stari ab aliquo dõ possit homini ha¬

Expanded text:
uirtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus uirtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cuius partes ceteri di putantur. Sed in illa una uirtute et fides est et pudicitia, quae tamen extra, in aedibus propriis alnitas facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda conplectitur uirtus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo colebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut uoluerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini ha
Abbreviated transcription (Latin):
buendã. eẽ. uider̃. prudentiã. iustitiam.
fortitudinẽ. tẽperantiã. Et qm̃ istȩ sin¬
gulȩ speties suas habent : in partib ius¬
titiȩ fides ÷ maximũq locũ apud nos ha¬
bet. quicũq scimꝰ quid sitsiustꝰ ex fide
uiuit. Sed illos miror appetitores mul¬
titudinis dõꝵs. si fides dea ẽ quare aliis
tam multis deab in iuriã fecerint. p̃ter¬
mitto eas quib similit̾ ȩdes & aras dedi¬
care potuer̃. Cur temperantia dea. eẽ.
ñ meruit. cũ eiꝰ nomine non nulli romani
principes non paruã głam cõpararint :¬
curdeniq fortitudo dea ñ ÷ quȩ affuit
mutio cũ dexterã porrex̃ in flammas:
quae affuit curtio cũ se cũ patria in ab¬
ruptã t̾rã p̃cipitẽ dedit: quȩ affuit decio
patri & decio filio. cũ ꝓexercitu se uoue¬
runt: si tam̃ his om̃ib: uera in erat forti¬
tudo : unde mͦ ñ agit᷑. quare prudentia.
quare sapientia. nulla numinũ loca me¬
ruer̃. Anquia in nomine generali ipiꝰ

Expanded text:
buendam esse uiderunt, prudentiam, iustitiam, fortitudinem, temperantiam; et quoniam et istae singulae species suas habent, in partibus iustitiae fides est maximumque locum aput nos habet, quicumque scimus quid sit, quod iustus ex fide uiuit. Sed illos miror adpetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus iniuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Quur temperantia dea esse non meruit, cum eius nomine nonnulli Romani principes non paruam gloriam conpararint? Quur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio. cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri et Decio filio, cum pro exercitu se uouerunt? si tamen his omnibus uera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? An quia in nomine generali ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
daticũxi. ac nequisquã arbitret᷑ rudi¬
menta romanoꝵ fuisse fortiora ad bella
citius ꝑ agenda : suꝑiorib temporib mul¬
tũ inom̃i uirtute laudatis. Bellũ sãniticũ
mani uicti sunt. ut sub uigũ etiã mit teren¬
tur. Sed qr̾ ñ diligebant głam ꝓpt̃ iustitiã
sed iustitiã ꝓpt̃ głam diligere uidebant᷑ :
pacẽ factã foedusq ruper̃. Haec idõ cõme¬
moro : qm̃ multi p̃teritarũ rerũ ignari.
quidã etiã dissimulatores suȩ scientiȩ. si
temporib xp̃ianis aliquod bellũ paulo di¬
utius trahi uident. ilico in nr̃am religionẽ
ꝓt̾uis sime in siliunt ex clamantes. quod si
ipsa non . &ẽ. & uetere ritu numina coleren
iã romana illa uirtute quȩ ad iuuante
marte & bellona tanta celerit̃ bella con¬
fecit. id quoq celerrime finiretur. Reco¬
lant igit᷑ qui leger̃ ꝙͣ diuturna bella ꝗ
uariis euentis. quã luctuosis cladib a ue¬
terib sint gesta romanis sic̃ solet orbtrarũ

Expanded text:
is. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus, multum in omni virtute laudatis, bellum Samniticum mani victi sunt, ut sub jugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter justitiam, sed justitiam propter gloriam diligere videbantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo commemoro, quoniam multi praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã hi refellendi & docendi sunt qͥ ñ
ꝓpt̃ istam uitã sed ꝓpt̃ illã quae post
mortẽ futura. ẽ. dõs gentiũ quos xp̃i¬
ana religio destruit colendos. eẽ. cori¬
tendunt: placet aueridico oraculo scĩ
psalmi sumere exordiũ disputationis

Expanded text:
sunt, qui non propter istam uitam, sed propter illam, quae post mortem futura est, deos gentium, quos Christiana religio destruit, colendos esse contendunt: placet a ueridico oraculo sancti psalmi sumere exordium disputationis
Abbreviated transcription (Latin):
uideamꝰ. qua
causa dĩ qui potest et illabona
dare quȩ habere possuN etiã non boni.
ac ꝑ hoc etiã ñ felices. romanũ imꝑiũ
tam magnũ tãq duiturnũ. eẽ. uoluerit.
Quia enĩ hoc deoꝵ falsoꝵ illa quã cole¬
bant multitudo non fecit : & multa iã

Expanded text:
uideamus, qua uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant
Abbreviated transcription (Latin):
romani supplicandũ putar̃ ab uno uero
dõ felicius acceper̃. Et si non in eũ peccas¬
sent impia curiositate tanquã magicis ar¬
tib seducti ad alienos dõs & ad idola de¬
fluendo & postremo xẽm occidendo: in
eodem regno & si spatiosiore. tam̃ feliciore
mansissent. Et nunc qđ pom̃s fere t̃ras
gentesq disꝑsi sunt. illius unius ueridĩ
ꝓuidentia. ẽ : ut qͦd deorũ falsorũ usque¬
quaq: simulachra arȩ. luci. templa euer
tuntur. & sacrificia ꝓhibent᷑. de codicib
eoꝵ ꝓbet̾ quem ad modũ hoc tanto ante
ꝓphetatũ ne forte cũ legeret᷑ in nostris.
a nobis putaret᷑ . eẽ confictũ. lam qͦd se¬
quitur in uolumine sequenti uidendũ
.ẽ : & huic dandus huius plixitatis modꝰ.¬
UoNIã cORSTaT OMNI¬
UM RERŨOPTANDA¬
felicitatẽ. quae non
est dea s donũ dĩ.
& idõ nullũ dm̃ co¬
lendũ. eẽ. ab homini¬
b. nisi qui potest eos¬
facere felices:
esset. sola colenda

Expanded text:
Romani supplicandum putaverunt, ab uno Romani supplicandum putaverunt, ab uno vero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent impia curiositate, tanquam magicis artibus seducti, ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo, in eodem regno, etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius veri Dei providentia est: ut quod deorum falsorum usquequaque simulacra, arae, luci, templa evecia prohibentur, de codicibus eorum probetur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti uidendum est, et hic dandus huius prolixitatis moduoniam constat omnium rerum optandafelicitatem, quae non est dea, sed donum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eofacere felices esset, sola colenda
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃ quando earũ partꝰ ut miris modis
multi plicarent᷑ & gers incredibilit̾ eres¬
ceret ab egyptiorũ ꝑsequentiũ & in fantes
om̃s necare uolentiũ manib ipe seruauit:
sine dea rumina suxer̃. sine cunina in cu¬
nis fuer̃. sine educa & potina escã potũq
sũ pser̃. sine tot diis puerilib: educati st̃.
sine diis coniugalib conuigati. sine cultu
priapi coniugib mixti. sine in uocatione
neptuni mare transeuntib: diuisũ patuu.
& sequentes eoꝵ inimicos fluctib in se
redeuntib obruit. Nec consecrauer̃ ali¬
quã deã manniã quando decęlo manna
sumpser̃ : nec quando sitientib: aquã ꝑ¬
cussa petra ꝓfudit nrmphas lrmphasq
coluer̃: ssine in sanis sacris martis & bel¬
lonȩ bella gesser̃. & sine uictoria qͥdem
ñ uicer . Non eã tam̃ deã sed dĩ sui munꝰ ha
ber̃ ssine segetia segetes. sine bubona boues.
mella sine mellona. poma sine pomona

Expanded text:
uerunt, quando earum partus, ut miris modis uerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot dis puerilibus educati sunt, sine dis coniugalibus coniugati, sine cultu Priapi coniugibus mixti; sine inuocatione Neptuni mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando de caelo manna sumserunt; nec quando sitientibus aquam percussa petra profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine uictoria quidem n uicerunt, non eam tamen deam, sed Dei buerunt. Sine Segetia segetes, sine Bubona boves, mella sine Mellona, poma sine Pomona;
Abbreviated transcription (Latin):
Cui tam̃ ordini temporũ ñ subditꝰ seruit :
sed eũ ipse tanquã dñs regit. moderatorq dis¬
ponit. felicitatẽ uero ñdat nisi bonis. Hanc
seruiet. Idõ regna t̾rena & bonis ab illo
dant᷑ & malis : ne eius cultores ad huc in
ꝓuectu animi paruuli haec ab eo munera
quasi magnũ aliquid concupiscant. Et hoc ÷
sacram̃tũ ueteris testam̃ti ubi occultũ erat
nouũ: qđ illic ꝓmissa & donata t̾rena sunT
in telligentib & tunc spũalib. quã uis ñ¬
dũ in manifestatione p̃dicantib & quȩ illis
temporalib reb significaret᷑ ȩt̃nitas. & in
nosce t etiã illa t̃rena bona qͥb solis in hi¬
ant qui meliora cogitare ñ possunt in ipdiꝰ
uniꝰ dĩ. eẽ. posita potestate. ñ in multoꝵ
falsoꝵ quos colendos romani antea credi¬
der̃ : popłm suũ in ȩgypto de paucissimis
multi plicauit. & inde signis mirabilib
libauit. Nec lucinã mulieres illȩ in uoca¬

Expanded text:
cui tamen ordini temporum non subditus seruit, cui tamen ordini temporum non subditus seruit, sed eum ipse tamquam dominus regit moderatorque disponit; felicitatem uero non dat nisi bonis. Hanc seruiet. Et ideo regna terrena et bonis ab illo dantur et malis, ne eius cultores adhuc in prouectu animi paruuli haec ab eo munera quasi magnum aliquid concupiscant. Et hoc est sacramentum ueteris testamenti, ubi occultum erat nouum, quod illic promissa et dona terrena sunt, intellegentibus et tunc spiritalibus, quamuis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporalnosceretur etiam illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lucinam mulieres illae inuoca
Abbreviated transcription (Latin):
magis ad poetas quã ad phrsicos fuisse
popłos inclinatos & idõ & sexũ & gene¬
rationes dõꝵ maiores suos id ÷ ueteres
credidisse romanos. & constituis se conu¬
gia. Quod utiq ñ aliã obcausã factũ uide¬
tur. nisi quia hominũ uelut prudentiũ
& sapientiũ negotiũ fuit popłm in religi¬
onib fallere. & in eo ipso ñ solũ colere. s
imitari etiã dȩmones . quib: maxima ÷ fal¬
lendi cupiditas Sic̃ enĩ demones nisi eos
quos fallendo deceꝑint possidere ñ posst̃:
sic & homines principes. non sane uisti sed
dȩmonũ similes ea quȩ uana. eẽ. nouer̃
religionis nomine popłis tanquã uera
suadebant. hoc mͦ eos ciuili societate uelut
aptius alligantes quosimilit̃ subditos pos¬
sident. Quis aut̃ in firmꝰ & indoctꝰ euadet
simul fallaces & principes ciuitatis & dȩmo¬
qr solus ÷ uerus ds̃ ipse dat regna t̃rena
& bonis & mał: neq hoc temere & quasi
ne ac temporũ occulto nobis. notis simo sibi.

Expanded text:
tas quam ad physicos fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob causam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium negotium fuit populum in religionibus fallere, et in eo ipso non solum colere sed imitari etiam daemones, quibus maxima est fallendi cupiditas. Sicut enim daemones nisi eos, quos fallendo deceperint, possidere non possunt, sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, quae uana esse nouerant, religionis nomine populis tamquam uera suadebant, hoc modo eos ciuili societati uelut aptius adligantes, quo similiter subditos possiderent. Quis autem infirmus et indoctus euaderet simul fallaces et principes ciuitatis et daemoia solus est verus Deus, ipse dat regna terrena et bonis et malis, neque hoc temere et quasi ne ac temporum occulto nobis, notissimo sibi;
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽẽ. fatalẽ quia ÷ causa fortuita . ẽ. nat᷑alis:
ẽ. uoluntaria : sufficit quia omne qđ fit. ñ
nisi causa p̃cedente fieri confitetur. Nos enĩ
eas causas quȩ dicunt᷑ fortuitȩ unde etiã
fortuna nom̃ accepit . ñ. eẽ. dicimꝰ nullas.
sed latentes: easq tribuimꝰ uel dĩ ueri uel
quorũ libet spuũ uoluntati. ipsasq natura¬
les nequaquã ab illius uoluntate se iungimꝰ
qui .ẽ. auctor om̃is conditorq naturȩ. Iam
uero causȩ uoluntarię aut dĩ sunt. aut ange¬
lorũ aut hominũ. aut quorũq animalium.
si tam̃ uoluntates appellandȩ sunt anima¬
rũ rationis ex ꝑtiũ motus illi quib aliqua
faciunt scđm naturã suã. cũ quid uel ap¬
petunt uel euitant. Angeloꝵ autẽ uolun¬
tates dico seubonoꝵ quos angłos dĩ dicimꝰ:
seu maloꝵ quos angłos diaboli uel etiam
dȩmones appellamꝰ . & hominũ & bonoꝵ

Expanded text:
esse fatalem, quia est causa fortuita, est naturalis, esse fatalem, quia est causa fortuita, est naturalis, est uoluntaria? Sufficit, quia omne, quod fit, non nisi causa praecedente fieri con- fitetur. Nos enim eas causas, quae dicuntur fortuitae, unde etiam fortuna nomen accepit, non esse dicimus nullas, sed latentes, easque tribuimus uel Dei ueri uel quorumlibet spirituum uoluntati, ipsasque naturales nequaquam ab illius uoluntate seiungimus, qui est auctor omnis conditorque naturae. Iam uero causae uoluntariae aut Dei sunt aut angelorum ant hominum aut quorumque animalium, si tamen uoluntates appellandae sunt animarum rationis expertium motus illi, quibus aliqua faciunt secundum naturam suam, cum quid uel adpetunt uel euitant. Angelorum autem uoluntates dico seu bonorum, quos angelos Dei dicimus, seu malorum, quos angelos diaboli uel etiam daemones appellamus: sic et hominum, et bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̃ .ẽ. locutꝰ. sic̃ nouit im cõmutabilit̾ om¬
nia quȩ futura sunt. & quȩ ipse facturus ÷
Hac itaq ratione possemus a fando fatũ
appellare : nisi hoc nom̃ iã in alia re sole¬
ret intelligi. quo corda hominũ nolumus
in clinari. Non ÷ autẽ consequens ut si dõ
certꝰ ÷ ordo causarũ: idõ nichil sit in nr̃ȩ
uoluntatis arbitrio. & ipse quippe nr̃ȩ uo¬
luntates in causarũ ordine sunt qui certꝰ
.ẽ. dõ. eiusq p̃scientia continetꝰ: quoniã &
humanȩ uoluntates humanoꝵ oꝑm causȩ
sunt. atq ita qui om̃s rerũ causas p̃sciuit.
ꝓfecto in eis causis etiã nr̃as uoluntates ig¬
norare ñ potuit. quas nr̃oꝵ oꝑm causas: ẽe.
p̃sciuit. Nã & illud qđ idem cr̃cero con¬
cedit nichil fieri si causa efficiet ᷤ ñ p̃cedat:
satis ÷ ad eũ in hac quaestione redarduen¬
dũ. Quid enĩ eũ ad uiuat qđ dicit nichil
quidẽ fieri sine causaꝰ Sed non omnẽ causã

Expanded text:
cutus, sicut novit incommutabiliter omnia quae futura sunt, et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen jam in alia re soleret intelligi, quo corda hominum nolumus inclinari. Non est autem consequens, ut, si Deo mnium ordo causarum, ideo nihil sit in nostrae uoluntatis arbitrio. Et ipsae quippe nostrae uoluntates in causarum ordine sunt, qui certus est Deo eiusque praescientia continetur, quoniam et humanae uoluntates humanorum operum causae sunt. Adque ita, qui omnes rerum causas praesciuit, profecto in eis causis etiam nostras uoluntates ignorare non potuit, quas nostrorum operum causas esse praesciuit. Nam et illud, quod idem Cicero concedit, nihil fieri si causa efficiens non praecedat, satis est ad eum in hac quaestione redarguendum. Quid enim eum adiuuat, quod dicit nihil quidem fieri sine causa, sed non omnem causam
Abbreviated transcription (Latin):
quid. eẽt ds̃ qui eũ crederent animã mun¬
dũ gubernantẽ. castiusq existimat sine
simula chris obseruari religionẽ. quis ñ
uideat quantũ ꝓpinquauerit ueritati :
Si enĩ aliquid contͣ uetustatẽ tanti posset
erroris ꝓfecto et unũ dm̃ a qͦ mundũ cre¬
deret gub̃nari & sine simulachro coleti¬
dũ. eẽ. censeret : atq intam ꝓximo inuen¬
tus facile fortasse de animȩ mutabilitate
cõmoneret᷑. ut naturã potius incõmuta¬
bilẽ quae ipsã quoq: animã condidis set
deũ uerũ sentiret. Haec cũ ita sint: quȩcũq
tales uiri in suis lit t̃is multoꝵ dõꝵ ludi¬
bria posuer̃. confiteri ea potius occulta dĩ
uoluntate cõpulsi sunt. quã ꝑ suadere co¬
nati. Si qͣ gͥ a nobis inde testimonia ꝑferuis :
ad eos redarguendos ꝓferunt᷑ qui noluN
aduertere de quanta & quã maligna dȩ¬
monũ potestate nos liberet singulare sa¬

Expanded text:
quid esset Deus, qui eum crederent animam munquid esset Deus, qui eum crederent animam mundum gubernantem, castiusque existimat sine simulacris obseruari religionem, quis non uideat quantum propinquauerit ueritati? Si enim aliquid contra uetustatem tanti posset erroris, profecto et unum Deum, a quo mundum crederet gubernari, et sine simulacro colendum esse censeret; adque in tam proximo inuentus facile fortasse de animae mutabilitate commoneretur, ut naturam potius incommutabilem, quae ipsam quoque animam condidisset, Deum uerum esse sentiret. Haec cum ita sint, quaecumque tales uiri in suis litteris multorum deorum ludibria posuerunt, confiteri ea potius occulta Dei uoluntate conpulsi sunt quam persuadere conati. Si qua igitur a nobis inde testimonia proferuntur, ad eos redarguendos proferuntur, qui nolunt aduertere de quanta et quam maligna daemonum potestate nos liberet singulare sa
Abbreviated transcription (Latin):
ant̾ anim aduertisse quid&e. ds̃. qui credi¬
der̃ eũ. eẽ. animã motu ac ratione mundũ
gubnantẽ. Ac ꝑ hoc & si ñdũ tenebat quod
cia consuetudinis liber. eẽ. posset unũ dm̃
colendũ fateret atq suadet motu ac ratio¬
ne mundũ gub̾nantẽ. ut ea cũ illo de hac Re
quȩstio remaneret qđ eũ diceret. ẽẽ animã
se ꝓpotius & animȩ creatorẽ. Dicit etiã anti
mula chro coluisse. Quod si ad huc in quit
mansis set : castius dii obseruarent᷑. Cui sen¬
tentiȩ testem ad hibet int̃ cetera etiã gentẽ
uidȩã : nec dubitat eũ locũ ita conlude
ut dicat qui primi simula chradõꝵ popłis
posuer eos ciuitatib: suis & metũ dẽpsisse
& errorẽ ad didisse: prudent̃ existiman
dõs facile posse insimula chrorũ stolidi¬
tate contemni. Qđ uero ñ ait errorẽ tra¬
dider̃. sed addider̃: iam utiq fuisse etiã
sine simula chris uult intelligi errorem.
Qua ꝓpt̃ cũ solos dicit anim aduertis se

Expanded text:
Deus. qui crediderunt eum esse animam motu ac ratione mundum gubernantem, ac per hoc, etsi nondum tenebat quod cia consuetudinis liber esse posset, unum Deum colendum fateretur adque suaderet, motu ac ratione mundum gubernantem, ut ea cum illo de hac re quaestio remaneret, quod eum diceret esse animam, non potius et animae creatorem. Dicit etiam antiqdeos sine simulacro coluisse. <Quod si adhuc, inquit, mansisset, castius di obseruarentur. Cui sententiae suae testem adhibet inter cetera etiam gentem Iudaeam; nec dubitat eum locum ita concludere, ut dicat, qui primi simulacra deorum populis posuerunt, eos ciuitatibus suis et metum demsisse et errorem addidisse, prudenter existimans deos facile posse in simulacrorum stoliditate contemni. Quod uero non ait \'errorem tradiderunt\', sed \'addiderunt\', iam utique fuisse etiam sine simulacris uult intellegi errorem. Quapropter cum solos dicit animaduertisse
Abbreviated transcription (Latin):
certe si fortuna loquitur. ñ muliebris¬
saltem sed uirilis potius loqueret᷑. ut n
ipsȩ quȩ simula chrũ dedicauer̃ putarent᷑
antũ miraculũ muliebri loquacitate fin¬
dẽ dea . &ẽ: multis fuerat p̃ferenda. Et
impetret᷑ a qͦ solo dari potest: & om̃is fal¬
sorũ deoꝵ uanescit: Sed cur & fides dea
credita ÷ & accepit etiã ipsa tẽplũ & al¬
tare : Quã quisquis prudent̃ agnoscit :
habitaculũ illi se ipsũ facit. Unde autẽ
scuit illi qͥd sit fides cuiꝰ primũ & maxi¬
mũ officiũ ÷ ut inuerũ dm̃ credat᷑: Sed
cur ñ suffecerat uirtꝰ : ñ ne ibi ÷ & fides :¬

Expanded text:
certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebricerte si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitate findem si dea esset, multis fuerat praeferenda. Et inpetretur, a quo solo dari potest, et omnis falsorum deorum turba uanescet. Sed quur et Fides dea credita est et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides, cuius primum et maximum officium est, ut in uerum credatur Deum? Sed quur non suffecerat et Virtus? Nonne ibi
Abbreviated transcription (Latin):
non .ẽ. An & ipsã quo uoluerit iuppit̃
mittit: Colat᷑ gͦ ipse solus. Non enĩ po¬
test ei iubenti & eã quo uoluerit mit tena
fortuna resistere: Aut certe istam mali
colant : qui nolunt habere merita quib:
huic uelut numini tribuunt quodfortunã
uocant : ut simulachrũ eius qđ amatro¬
nis dedicatũ ÷ & appellatũ ÷ fortuna
muliebris etiã locutũ . eẽ. memoriȩ com¬
mendauerint. atq dixis se ñ semel sed i¬
rũ qđ eam rite matronȩ dedicauerint.
Qđ quidẽ siuerũ sit mirarinos ñ oporat
Non enĩ malignis dȩ monib etiã sic dif¬
ficile ÷ fallere : quorsꝰ atq uersutias hinc
potus isti aduertere debuer̃ qđ illa de
locuta ÷ quȩ fortuitu accidit. ñ quȩ me¬
ritis uenit. ł uit enĩ fortuna loquax: &
muta felicitas. sh ͣquid aliud ÷ nisi ut
homines recte uiuere ñ curarent conci¬
liata sibi fortuna quae illos sine ullis
bonis meritis faceret fortunatos : Et

Expanded text:
non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti et eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam mali colant, qui nolunt habere merita, quibus huic uelut numini tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, etiam locutum esse memoriae memoriae commendauerint adque dixisse non semel, sed iterum, quod eam rite matronae dedicauerint. Quod quidem si uerum, sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et
Abbreviated transcription (Latin):
& bona. eẽt. & mala. his aliud illis aliud :
ferendũ . ẽ. Solet enĩ & una res duob no¬
minib appellari. Quid diuersȩ ȩdes di¬
uersȩ arȩ. diuersa sacra: est causa in qͥ¬
unt. quia felicitas illa ÷ quã boniha¬
bent p̃cedentib meritis: fortuna uero
quȩ dicit᷑ bona. si ullo ex amine meritoꝵ
fortuitu accidit hominib & bonis & ma¬
lis. unde etiã fortuna nominat᷑. Quo¬
mͦ gͦ bona ÷ quae sine ullo uidicio uenit
& ad bonos & ad malos : Ut quid autẽ
colit᷑ quȩ ita cȩca .ẽ. passim inqͦs libet
incurreN ut suos cultores plerũq p̃t̃ eat¬
& suis contẽptorib hereat : Aut si aliqͥd:
ꝓficiunt cultores eius ut ab illa uideans
& ament᷑. iam merita sequit᷑ : ñ fortuitu
uenit. Ubi ÷ definitio illa fortunȩ : ubi
.ẽ. qđ a fortuitis etiã nom̃ accepit: Nichil
enĩ ꝓdest eã colere si fortuna ÷. Si aut̃
suos cultores discernit ut ꝓsit : fortuna

Expanded text:
et mala esset et bona; his aliud, iliis aliud? et mala esset et bona; his aliud, iliis aliud? ferendum est: solet enim et una res duobus nominibus appellari. Quid diversae aedes, diversae arae, diversa sacra? Est causa, inquiunt: quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna vero quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuitu accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam fortuna nominatur. Quomodo ergo bona est, quae sine ullo iudicio uenit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
facere uoluntatẽ. Quid qđ & felicitas dea¬
.ẽ : edem accepit. aram accepit. sacra cori¬
grua ꝑsoluta sunt: ipsa gͦ sola coleret᷑ :
Ubi enĩ ipsa &ẽ. quid boni ñ. eẽt: Sed qͥd¬
sen sibi uult qđ & fortuna dea putat᷑ &
En colit᷑: An alud ÷ felicitas aliud for¬
tuna : Quia fortuna potest. eẽ & mala :
Telicitas autẽ si mala fuerit. felicitas non
erit. Certe enĩ om̃s dõs utriꝰq sexus si &
sexũ habent. non nisi bonos existimare
debemꝰ. Hoc platodicit. hoc alii phyloso¬
phi: hoc ex cellentes rei publicȩ popłoꝵ¬
q rectores. Quomͦ gͦ dea fortuna aliqͣn¬
dobona ÷ aliquando mala : An forte
quando mala ÷ dea ñ ÷ sed in malignũ
demonẽ repente conuertit᷑ : Quot᷑ sunt
gͦ dex̧ istȩ : ꝓfecto quot quot homines for¬
tunati : hoc ÷ bonȩ fortunȩ. Nam cũ siN
& alii plurimi simul. hoc ÷ uno tẽpore
malȩ fortunȩ. nunquio si ipsa. eẽt. simul

Expanded text:
facere voluntatem. CAPUT XVIII.-- Felicitatefacere voluntatem. CAPUT XVIII.-- Felicitateest? aedem accepit, aram meruit, sacra ei congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur: ubi enim ipsa esset, quid boni non esset? Sed quid sibi vult, quod et Fortuna dea putatur, et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala: felicitas autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent nonnisi bonos. existimare debemus. Hoc Plato dicit , hoc alii philosophi, hoc excellentes reipublicae populorumque rectores. Quomodo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente convertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto quotquot homines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam cum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul
Abbreviated transcription (Latin):
perans ad quos uisserit ueniat. & in eorũ
parte considat : Hoc uere dr̃ ñ de illoio¬
ue quẽ dõrũ regẽ ꝓsua opinione confin¬
guis. sed de illo uero rege scłoꝵ qđ mit tat
ñ uictoriã quae nulla substantia . ẽ. s an¬
gelũ suũ. & faciat uincere quẽ uoluerit :
cuiꝰ consiliũ occultũ. eẽ. potest. iniquum¬
.eẽ. non potest. Nam si uictoria dea. ẽ. cur:
non ds̃ ÷ & triumphus. & uictoriȩ iuingit᷑
uel maritꝰ uel fr̃ uel filus : Talia qͥppe ist
de diis opinati sunt qualia si poetȩ fin¬
gerent atq a nobis ex agstarentur: respon¬
cłent istiridenda. eẽ. figmenta poetarũ.
non ueris at tribuenda numinib : & tam̃
se ipsi non ridebant cũ talia deliram̃ta
ñ a pđ poetas legebant. sed intemplis co¬
lebant. louem igit᷑ de om̃ib rogarent :
ei uni tantũ mͦ supplicarent. Non enim
cõmisissent uictoriã sidea. eẽt. sub illo re¬
ge :posset ei auđe resistere. & suã potius

Expanded text:
perans ad quos iusserit ueniat et in eorum perans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam si uictoria dea est, quur non deus est et triumphus, et uictoriae iungitur uel maritus uel frater uel filius? Talia qde diis opinati sunt, qualia si poetae fingerent, atque a nobis exagitarentur; responderent isti, ridenda esse figmenta poetarum, non veris attribuenda numinibus: et tamen se ipsi non ridebant cum talia deliramenta non apud poetas legebant, sed in templis colebant. Jovem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supplicarent. Non enim, quo misisset Victoriam, si dea est et sub illo rege est, posset ei audere resistere, et suam potius
Abbreviated transcription (Latin):
ror autẽ plurimũ qđ cũ dõs singu ites.¬
los singulis reb & pene singulis mo cen¬
tib attribuerent. uocauer᷑ deã a genoriã
quȩ ad agendũ excitaret. deã stimulã
quae ad agendũ ultra modũ stimularet.
deã murteã quȩ p̃t̃ modũ non mouerle.
ac facere hominẽ ut ait pomponius mur¬
cidũ. id ÷ nimis desidiosũ. & in actuosũ :
deã streniã quȩ faceret strenuũ. His om̃ib
diis & deab publica sacra facere susce¬
perunt squietẽ uero appellantes quȩ fa¬
ceret quietũ cũ edem hab̾et extͣ portam
collinã publice sus ciꝑe noluer̃ sutrũ in¬
diciũ fuit animi quieti. an potius ita sig¬
nificatũ ÷ : qui illã turbã colere ꝑseueraret
non plane deoꝵs s dȩ monioꝵs eũ quietem
hab̾e non posse: ad quã uocat uerꝰ medic̃
dceas: Discite ame. qr mitis sũ & humił¬
corde. & in uenietis requiẽ animab: ur̃is.
An forte dicunt qđ deã uictoriã iuppit᷑
mittat. atq illa tanquã regideoꝵ obtem¬

Expanded text:
ror autem plurimum, quod, cum deos singulos singulis rebus et paene singulis motibus adtribuerent, uocauerunt deam Agenoriam, quae ad agendum excitaret, deam Stimulam, quae ad agendum ultra modum stimularet, deam Murciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ut ait Pomponius, murcidum, id est nimis desidiosum et inactuosum, deam Streniam, quae faceret strenuum, his omnibus dis et deabus publica sacra facere susceperunt, Quietem uero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit animi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed daemoniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humicorde, et inuenietis reqAn forte dicunt, quod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtem
Abbreviated transcription (Latin):
uicinũ malũ subiugare bellantẽ. Mala uo¬
ta sunt. optare habe quẽ oderis uel quem
timeas: ut possit. eẽ. quẽ uincas. Si gͦ iusta
gerendo bella non impia ñ iniqua roma¬
m imꝑiũ tam magnũ ad quirere potuer̃.
nũquid tanquã aliqua dea colenda. ẽ. eis
etiã iniquitas aliena: multũ enĩ ad istam
latitudinẽ imꝑii eam cooꝑatã uidemus.
quȩ faciebat in iuriosos. ut essent cũ qͥb:
iusta bella gererentur. & augeret᷑ im pe¬
riũ. Cur autẽ & iniquitas dea ñ sit uel ex
t̃narũ gentiũ si pauor & pallor & febris
dii romani. eẽ. meruer̃ : His igit᷑ duab:¬
id ÷ aliena iniquitate & dea uictoria dũ
belloꝵ causas iniquitas excitat. uictoria
eadem bella felicit̃ t̃minat: etiã feriato
ioue creuit imperiũ. Quas enĩ partes
iuppit̃ hab̾et. cũ quȩ possent beneficia
eiꝰ putari dii habent. di i uocant᷑. dii co¬
lunt᷑. ipsi ꝓsuis partib in uocant᷑ : Ha¬

Expanded text:
uicinum malum subiugare bellantem. Mala uouicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam uidemus, quae faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quur autem et internarum gentium, si Pavor et Pallor et Febris dii Romani esse meruerunt? His igitur duabid est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis partibus inuocantur? Ha
Abbreviated transcription (Latin):
remanerent. quȩ regna non conceđent :
An forte  displicet bonis iniquissima im¬
ꝓbitate pugnare. & finitimos quietos
nullãq in uiriã facientes ad dilatandũ
regnũ bello spontaneo ꝓuocare : Plane
si ĩta sentiunt: apꝓbo & laudo. UideaNT
gͦ ne forte ñ ꝑtineat ad uiros bonos gau¬
dere de regni latitudine. Iniquitas enĩ
eoꝵ cũ quib iusta bella gesta sunt reg¬
nũ ad iuuit ut cresceret. Quod utiq pac¬
nũ.edẽ : si quies & iustitia finitimorum
contra se bellũ geri nulla ꝓuocaret in¬
uiria : ac sic feliciorib reb humanis om¬
nia regna parua. eeñt. concordi uicini¬
tate lȩtantia : et ita. eẽnt. in mundo reg¬
na plurima gentiũ. ut sunt mnurbe do¬
mus plurimȩ ciuium. Proinde belligera¬
re & ꝑ domitis gentib: dilatare regnum
malis uidet᷑ felicitas : bonis nec essitas:
Sed qr peuis. &ẽ. ut in iuriosi uistioribus
÷ uicinũ bonũ habe concordẽ : quam

Expanded text:
remanerent? quae regna non cederent? remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt adprobo et laudo. CAPUTergo ne forte non pertineat ad uiros bonos gaudere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus iusta bella gesta sunt, regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus est uicinum bonum habere concordem quam