comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
metur: neq adipiscat᷑ ab imꝑitiorib
płis ex istimationem bonam qđ illa
poma significant. et qđ necessarium
ẽ. ad exortationem discentium. S plane
nt hanc curam suscipiant: ui cogunt᷑.
Saitis et hoc significatum ẽ. qđ cum ue¬
niret de agro iacob occurrit ei lia.
cumq detinens ait. ad me intrabis:
conduxi enun te ꝓ mandragoris filii
mei. Tanqͣm diceret. Doctrine qͣm
diligis uis conferri bonam opinionẽ:
noli diffugere officiosum laborem.
hec in eccłia geri quisquis aduert̾it.
cernit. Experim᷑ in exemplis: quid
intelligamus in libris. Quis non uide¬
ac hoc geri toto orbe t̾rarum uenire
homines ab oꝑib scłi. et ire in otiũ
agnoscende et contemplande uerita¬
N tanqͣm in amplexum rachel. et
excipi de transuerso eccliastica ne¬
cessitate atq ordinari in labore. tan¬
qͣm lia dicente ad me intrabis. Quib
caste misterium dei dispensantibus
ut in nocte huiꝰ scłi filios generent

Expanded text:
metur neque adipiscatur ab inperitioribus metur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tamquam in amplexum Rachel; et excipi de trauerso ecclesiastica necessitate atque ordinari in laborem tamquam Lia dicente: ad me intrabis? quibus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ tibi qđ uirum meum accepistiin¬
suꝑ et mandragorica filii meiuis
acciꝑe: ꝑ unum uirum significans
eos om̃s qui cum sint agendi uir¬
tute habiles et digni quib regim̃
eccłie committat᷑ ad dispensandũ
fidei sacramentum: illi accensisti¬
dio doctrine atq indagande. et o¬
cemplande sapientie se ab om̃ib actioñ
molestiis remou̾eatq inotio discendi. et do¬
mandragorica filii mei uis acciꝑe᷑. Ae si
diceretur. Parum ẽ. qđ homines ad labo¬
rem rerum gerendarum necessarios in
otio detinent uita studiosoꝵ insuꝑ et po¬
pularem głam requirit. ꝓinde ut eã
iuste comparet. imꝑtit rachel uirum
sorori sue illa nocte: ut scilicet qui uir¬
tute laboriasa regimini popłoꝵ accõ¬
modati sunt. etiam si scientie uacare de¬
legerant. suscipiant ex ꝑientiam tẽp¬
ntionum. curarumq sarcinam ꝓ uti¬
litate communi. ne ipsa doctrina sa¬
ientie cui uacare statuerunt blasphe¬

Expanded text:
est tibi, quod uirum meum accepisti, inest tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio discendi ac domandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinis amministrat᷑ utilitas.
et quoꝵ auctoritas popłis cara est.
testimonium ꝑhibent etiam uite
ꝓpt̃ studium conquirende et contẽ¬
plande ueritatis otiose : quodammͦ
mala mandragorica ꝑ liam ꝑueni¬
unt ad rachel. Ad ipsam uͦ liam ꝑ
filium primogenitum. id ẽ. ꝑ honore
fecunditatis eius in qua ẽ om̃is fruc¬
tus laboriose atq int̾ incerta tẽy¬
tationum ꝑiclitantis actionis quam
pleriq bono ingenio p̃diti. studioq
flagrantes qͣmuis idonei regendis.
popłis eẽ possint tamen euitant ꝓpt̃
turbulentas occupationes. et in doc¬
trine otium toto pectore. tanquam
speciose rachel ferintur amplexũ.
S quia bonum ẽ ut etiam hec uita
latius in notescens popularem głan¬
mereatur. iniustum ẽ autem ut eã
conse quat᷑. si amatorem suum am¬
ministrandis eccłiasticis curis aptũ.
et idoneum in otio detinet. nec gu¬
bernationi cõmunis utilitatis imy¬
tit: ꝓptea lia sorori sue dicit. Parum

Expanded text:
multitudinis administratur utilitas, multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium perhibent etiam uitae propter studium conquirendae et contemplandae ueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actiplerique bono ingenio praediti studioque flagrantes, quamvis idonei regendis populis esse possint, tamen evitant propter turbulentas occupationes, et in doctrinae otium toto pectore, tanquam in speciosae Rachel feruntur amplexus. Et quia bonum est ut etiam haec vita latius inmereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum
Abbreviated transcription (Latin):
maior et clarior noticia com parat᷑:
non ipsa ꝑ se se expetenda. s inten¬
tioni bonoꝵ qua generi humano
consulunt ꝑ necessaria. Unde dic̃
a płs. oportet etiam testimonium
habere bonum ab eis qui foris sunt.
Qui licet parum sapiant: reddunt
tamen plerumq labori eorum per
quos sibi consulit᷑. et splendorem
laudis. et odorem bone opinionis.
Nec ad istam głam popularem. pri¬
mi ꝑueniunt eoꝵ qui sunt in eccłia:
nisi quicumq in actionum ꝑicłis et
labore uersant᷑. ꝓpt̾ea lie filius mala
mandragorica inuenit exiens in a¬
grum: id ẽ honeste ambulans. ad eos
qui foris sunt. Doctrina uͦ illa sapien¬
tie. que a uulgi strepitu remotissima.
in contẽplatione ueritatis dulci delec¬
tatione defigit᷑. hanc popularem glo¬
riam qͣntulumcumq non assequeret᷑.
nisi ꝑ eos qͥ in mediis turbis agendo
ac suadendo popłis presunt. non
ut p̃sint. s ut ꝓsint. Quia dum isti
actuosi et negotiosi homines ꝑ quoᷤᷤ

Expanded text:
maior et clarior notitia conparatur, maior et clarior notitia conparatur, non ipsa per sese expetenda, sed intentioni bonorum, qua generi humano consulunt, pernecessaria. unde dicit apostolus: oportet etiam testimonium habere bonum ab eis, qui foris sunt: qui licet parum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum, per quos sibi consulitur, et splendorem laudis et odorem bonae opinionis. nec ad istam gloriam popularem primi perueniunt eorum, qui sunt in ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur nisi per eos, qui in mediis turbis agendo ac suadendo populis praesunt, non ut praesint, sed ut prosint, quia, dum isti actuosi et negotiosi homines, per quos
Abbreviated transcription (Latin):
istum ipsum sacre lectionis locum
id mͥ optigisse gratularer. rara enĩ
res ẽ: nat᷑am eorum disigent᷑ qͣntũ
potui ꝑscrutatus sum. Non aliqua a
cõmuni sensu. remotiora scientia qͤ
docet uͥtutes radicum et potestates
herbarum: s qͣntum mͥ et cuilibet ho¬
mini renuntiabat uisus et olfactꝰ et
gustus. ꝓ inde rem comꝑi pulchram et
suaue olentem. sapore autem insipido.
Et ideo cur eam mulier tatoꝑe concu¬
piuerit ignorare me fateor:nisi forte
ꝓpt̾ pomi raritatem. et odoris iocundi¬
tatem. Cur uero ipsam rem gestam sc̃a
scͥptura tacere noluerit. que non uti¬
q talia desideria muliercularum ꝓ
magno nobis insimiare citraret. nisi
in eis aliqͥd magnum querere cõmo¬
neret nichil amplius conicere ualeo
qͣm qđ ex illo cominui sensu mͥ sug¬
gerit᷑. ut illo mandragorico pomo
figurari intelligam famam bonam
non eam que confertur cum lau¬
dant hominem pauci iusti atq sapi¬
entes. s illam popularem. qua etiã

Expanded text:
istum ipsum sacrae lectionis locum istum ipsum sacrae lectionis locum id mihi obtigisse gratularer — rara enim res est —, naturam eorum diligenter, quantum potui, perscrutatus sum, non aliqua a communi sensu remotiore scientia, quae docet uirtutes radicum et potestates herbarum, sed quantum mihi et cuilibet homini renuntiabat uisus et olfactus et gustus. proinde rem conperi pulchram et suaueolentem, sapore autem insipido; et ideo cur eam mulier tantopere concupiuerit, ignorare me fateor, nisi forte propter pomi raritatem et odoris iucunditatem. cur uero ipsam rem gestam sancta scriptura tacere noluerit, quae non utique talia desideria muliercularum nobis pro magno insinuare curaret, nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conicere ualeo, quam quod ex illo communi sensu mihi suggeritur, ut illo mandragorico pomo figurari intellegam famam bonam: non eam, quae confertur, cum laudant hominem pauci iusti atque sapientes, sed illam popularem, qua etiam
Abbreviated transcription (Latin):
facite. que autem faciunt facere no¬
lite. Unde in labore uindoꝵ uita a¬
płica.siue inquit occasione siue ueri¬
tate xp̃c annuntiet᷑. & in hoc gaudeo
s et gaudebo: tanqͣm et ancilla pa¬
riente. de ꝓle numerosiore letata.
Est uͦ quidem lie fetus s ex beneficio
rachel editus. cum uirum suum secũ
debita nocte cubiturum ucceptis a
filio lie mandragoritis malis cum
sorore cubare ꝑmittit. De hoc pomi
genere. opinari quosdam scio qđ
acceptum in escam. sterilib feminis
fecunditatem paret: ac ꝑ hoc putañ
om̃imodo institisse rachel. ut hoc a fi¬
lio sororis accipet. cupiditate pari¬
endi. Qđ ego non arbitra rer. nec si
tunc concepisset. Nunc uͦ cum post
lie duos alios ab illa nocte partus.
dñs eam ꝓle donauerit. nichil ẽ cur
de mandragora tale aliquid suspice¬
mur.quale in nulla femina ex ꝑti
sumus. Dicam gͦ qͥd sentiam: dicent
hinc forte meliora doctiores. Cum
enim mala hec ipse uidissem et ꝓpt̾

Expanded text:
facite: quae autem faciunt, facere nofacite: quae autem faciunt, facere nolite. unde in labore uinculorum uita apostolica, siue, inquit, occasione siue ueritate Christus adnuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. tamquam et ancilla pariente de prole numerosiore laetata. Est uero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel editus, cum uirum suum secum debita nocte cubiturum acceptis a filio Liae mandragoricis malis cum sorore cubitare permittit. de hoc autem pomi genere opinari quosdam scio, quod acceptum in escam sterilibus feminis fecunditatem parit ; ac per hoc putant omni modo institisse Rachel, ut hoc a filio sororis acciperet cupiditate pariendi: quod ego non arbitrarer, nec si tunc concepisset. nunc uero cum post Liae duos alios ab illa nocte partus dominus eam prole donauerit, nihil est, cur de mandragora tale aliquid suspicemur, quale in nulla femina experti sumus. dicam ergo quid sentiam: dicent hinc forte meliora doctiores. cum enim haec mala ipse uidissem et propter
Abbreviated transcription (Latin):
chel ex uiro suo et ancilla susciꝑe
liberos. qͣm sine filiis o mĩno rema¬
nere.Bala qui ppe int̾pretari dr
inueterata. Hanc habuit ancillam
rachel. De uetere quippe uita carna¬
libus sensib dedita. corporee cogitan¬
tant᷑ imagines. etiam cum aliquid de
hiritali et incommutabili substan¬
da diuinitatis audit᷑. Suscipit et
lia de ancilla sua filios: amore ha¬
bende numerosioris ꝓlis accensa.
nuenimꝰ autem telpham eiꝰ ancillã.
inter p̃tari os. iens. Quappt̃ in predicati¬
onemfidei euangłice quoꝵ os eat et cor
non eat. cum in scͥpturis aduerterimꝰ:
hec intelligit᷑ ancilla lie. Scͥptum ẽ enĩ
de quib dam. Popłs hic labiis me ho¬
norat: coi autem eoꝵ longe ẽ a me. et
talib apłs dicit. Qui p̃dicas non fu¬
randum furaris : Qui dicis non adulte¬
randum adulteras : Ueruntam̃ etiam
ꝑ hanc conditionem. libera illa
uxor iacob laborans. filios he redes reg¬
ni suscipiat: ideo dñs dicit. que dicurã

Expanded text:
chel ex uiro suo et ancilla suscipere chel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelpham eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intellegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: populus hic labiis me honorat; cor autetalibus Apostolus dicit: Qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non adulterandum, adulteras. Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni su
Abbreviated transcription (Latin):
do qͥppe otium quo studia contẽpla¬
cionis ignescunt. non contemperat᷑
infirmitati hominum. qui in uariis
yressuris sibi desiderant subueniri.
S quia et ipsa ꝓ creandi caritate in¬
ardescit uult enim docere qđ nouit.
neq cum inuidia tabescente iter
habere: uidet sororem labore agen¬
di atq paciendi filiis habundantẽ.¬
et dolet potius currere homines ad
eam uirtutem qua eoꝵ infirmitatib
necessitatibq consultt᷑. qͣm ad illam
unde diuinum et incommutabile
aliquid discit᷑. Hic dolor figuratus
uidet᷑ in eo qđ scriptum ẽ: et tela¬
uit rachel sororem suam. ꝓ inde qr
liquidus purusq intellectus. de
illa substantia que corpus non ẽ.
ac ꝑ hoc ad carnis sensum non ꝑti¬
net. uerbis carne editis exprimi ñ
potest: eligit doctrina sapientie ꝑ
quassibet corporeas imagines et si¬
militudines. ut cumq cogitanda
insinuare diuina qͣm ab offitio ta¬
lia docendi cessare: sicut elegit ra¬

Expanded text:
do quippe otium, quo studia contemplado quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere quod nouit neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque paet dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Ra
Abbreviated transcription (Latin):
quos regno dei generant int̾ mul¬
tas tẽptationes et tribulationes pre¬
dicando eu̾głium: et eo ꝓpt̾ qͦs sunt
in laborib habundantius in plagis
supra modum. in mortib sepiꝰ. ꝓpt
quos habent foris pugnas. intus
timores. gaudium et coronam suã
uocant. Nascunt᷑ autem eis faciliꝰ
atq copiosius ex illo sermone fidei.
quo predicant xp̃m crucifixum:
et quicqͥd humanitatis eiꝰ citius hu¬
mana cogitatione ꝑciptt᷑. et infir¬
mos etiam lie ocłos non ꝑturbat.
Rachel autem clara aspectu. m̃te
excedit deo. et uidet in pͥncipio
uerbum d̾m apud d̾mꝰ et uult parere
et non potest. quia generationẽ eiꝰ
quis enarrabit: ꝓ inde uite que stu¬
dio contẽplationis competit. ut ea
que carnis sunt inuisibilia. non
infirmis ocłis mentis. ꝑ ea que fas¬
ta sunt intellecta conspiciat. et se¬
yit̾nam dei uͥtutem ac diumnitatem
ineffabilit̾ cernat᷑ uacare uult ab
om̃i negotio. et ideo sterilis. Affectan¬

Expanded text:
quos regno dei generant inter mulquos regno dei generant inter multas temtationes et tribulationes praedicando euangelium, et eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uocant. nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum; et quidquid humanitatis eius citius humana cogitatione percipitur et infirmos etiam Liae oculos non perturbat. Rachel autem, clara aspectu, mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis competit, ut ea quae carni sunt inuisibilia non infirmis oculis mentis per ea quae facta sunt intellecta conspiciat et sempiternam dei uirtutem ac diuinitatem ineffabiliter cernat, uacare uult ab omni negotio et ideo sterilis. affectan
Abbreviated transcription (Latin):
amari dignissimum: s priꝰ nubit
lia. et postea rachel. Ardor gͦ iste
ad id gͦ ualeat ut ordo ñ recuset᷑.
s potius toleret᷑: sine quo non potest
ad id ꝑueniri qđ tanto ardore dili¬
git᷑. Cum autem ꝑuentum fuerit
simul habebit᷑ in hoc scło non so¬
lum speciosa intelligentia: s etiã
laboriosa iusticia. Quamlibet enĩ
acute sincerit̾q cernat᷑ a mortali¬
b in cõmutabile bonum: adhuc cor¬
pus qđ corrumpit᷑ aggrauat animã
t de primit t̾rena inhabitatio sen¬
sum multa cogitantem. Ad unum
gͦ tendendum: s ꝓpt̃ hoc multa fe¬
renda sunt. Itaq due sunt uxores ia¬
cob libere. Ambe qͥppe sunt filie
re ꝓmissionis peccatoꝵ hoc ẽ de al¬
bationis qđ ẽ laban. Ueruntamen
una amat᷑: altera tolerat᷑. S que
tolerat᷑ ipsa priꝰ et uberius fecun¬
dat᷑ ut si non ꝓpt̾ se ipsam: certe
ꝓpt̃ filios diligat᷑. labor enĩ iustoꝵ
maximum fructum habet in eis

Expanded text:
amari dignissimum, sed prius nubit amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, aggrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae, ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerum tamen una amatur, alia toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maiimum fructum habet in eos
Abbreviated transcription (Latin):
uersat᷑: ut pie credendo qđ nondũ
intelligit etiam intelligentie meri¬
tum consequat᷑. Quantum enĩ ua¬
let qđ mͦ commemoraui ẽẽ scͥptum.
concupisti sapientiam serua manda¬
ta et dñs prebet illam tibi. tantum
et illud ualere arbitror. nͥ credide¬
ritis non intelligetis: ut iusticia ad
fidem. ad sapientiam uero intelli¬
gentia ꝑtinere monstret᷑. ꝥinde in
his que flagrant ingenti amore ꝑ¬
spicue ueritatis non ẽ. in ꝓbandũstu¬
dium. s ad ordinem reuocandum: ut
a fide incipiat. et bonis morib enita¬
tur ꝑuenire quo tendit. In eo qͥ ppe
quo uersat᷑. uirtus ẽ laboriosa: in
eo uero qđ appetit. lumi nosa sapi¬
entia. Quid opus ẽ inquit credere
qđ non mͥ ostendit᷑. manifestum :
Aliqđ uerbum ꝓ me: quo uideam
omium rerum principium. Id enĩ
est. in quo maxime ac pͥmitus in¬
ardescit. si ueri studiosus ẽ animꝰ
rationalis: cui respondeat᷑. Pul¬
chrum ẽ quidem qđ desideras et

Expanded text:
uersatur, ut pie credendo quod nondum uersatur, ut pie credendo quod nondum intellegit etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet quod amodo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est improbandum studium, sed ad ordinem reuocandum, ut a fide incipiat et bonis moribus enitatur peruenire quo intendit. in eo quippe quod uersatur uirtus est laboriosa; in eo uero quod appetit luminosa sapientia. "quid opus est" inquit "credere quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est in quo maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem quod desideras et
Abbreviated transcription (Latin):
acceptis aliis septem p̃ceptis. ac si di
cat᷑ ei. serui alias septem annos ꝓpter
rachel. ut sit pauꝑ sp̃u. mitis. lugens.
e furiens sitiensq iusticiam. misericors
mundicors. pacificus. Uellet enim
homo si fieri posset. sine ulla toleran¬
tia laboris que in agendo patiendo¬
q amplectenda ẽ. statim ad pulchre
atq ꝑfecte sapientie delicias ꝑue¬
nire: s hoc non potest in terramo¬
rientium Hoc enim uidet᷑ significa¬
re. qđ dictum ẽ ad iacob. non ẽ mo¬
ris in loco nr̃o ut minor nubat pͥꝰ
quam maior: quia non absurde ma-¬
ior appellat᷑. que tempore prior ẽ.
Prior ẽ autem in recta hominis e¬
ruditione labor oꝑandi. que iusta
sunt: qͣm uoluptas intelligendi que
uera sunt. Ad hoc ualet qđ scriptum
ẽ. concupisti sapientiam. serua man¬
data: et dñs prebet illam tibi. Man¬
data utiq ad iusticiam ꝑtinentia.
Iusticiam autem que ex fide est.
que inter temptationum incerta

Expanded text:
acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior; quia non absurde maior appellatur quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi quae iusta sunt quam uoluptas intellegendi quae uera sunt. ad hoc ualet quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temtationum incerta
Abbreviated transcription (Latin):
eam quia ꝑ se ipsam diligi non pot̾at.
primo ut ad rachel ꝑueniret᷑ tolerari
fecit: deinde ꝓpt̾ filios commendauit.
Ita uͦ unusquisq utilis dei seruus sub
dealbationis peccatoꝵ suoꝵ gr̃a con¬
stitutus. quid aliud in sua conu̾sione
meditatus ẽ. qͥd aliud corde gestauit:
quid aliud adamauit nisi doctrinã
sapientie. qͣm pleriq se adepturos et
ꝑcepturos putant. statim ut se in sep¬
tem p̃ceptis legis exercuerint. que
sunt de dilectione ꝓximi. ne cuiqͣm
homini noceat᷑: id ẽ honora patr̃e et
matrem. non mechaberis. non occides.
non furaberis non falsum testimoni¬
um dices non concupisces rem ꝓximi.
ea qͣm homini ꝓ concupita et sꝑata
pulcherrima delectatione doctrine.
ꝑ temptationes uarias quasi ꝑ huius
scłi noctem. tolerantia laboris ad he¬
serit. uelut ꝓ rachel lia inopinata
coniuncta sit: et hanc sustinet ut
ad illani ꝑueniat si ꝑseuerant᷑ amat

Expanded text:
eam, quia per se ipsam diligi non poterat, eam, quia per se ipsam diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur, tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem. non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi. steaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat,
Abbreviated transcription (Latin):
isse cominemorat᷑. Cogitationes enĩ
mortalium timide. et incerte ꝓui¬
dentie nr̃e. Spes uero et̾ne contẽ¬
plationis dei habens certam. et de¬
lectabilem intelligentiam uerita¬
tis. ipsa ẽ rachel. Unde etiam dicit᷑
bona facie. et pulchra spetie. Hanc
enim a mat omis pie studiosus. et
ꝓpt̾ hanc seruit gr̃e dei: qua peccata
nr̃a et si fuerint sicut phenicium tan¬
qͣm nix dealbabunt᷑. Laban quippe
int̾pretat᷑ dealbatio: cui seruiuit ia¬
cob ꝓpt̾ rachel. Neq enim se qͥsq con¬
uertit sub grã remissionis peccatoꝵ
seruire iusticie: nisi ut quiete uiuat
in uerbo ex quo uidet᷑ pͥncipium qͥ
ẽds. Ergo ꝓpt̾ rachel non ꝓpt̾ liam
lan quis tandem amauerit in oꝑi¬
hus iusticie laborem actionum atq
þassionum: Quis eam uitam ꝓpt̾
seipsam expetiuerit: sicut nec ia¬
cob liam: S tam̃ sibi nocte subpo¬
sitam in usum generandi am plexꝰ.
et fecunditatem eiꝰ ex ꝑtus ẽ. Dñs enĩ

Expanded text:
isse commemoratur; cogitationes enim isse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel. unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim
Abbreviated transcription (Latin):
filiis liberarum. terram ꝓmissionis
accipiunt. Unde hic ꝓculdubio aliqͥd
aliud significat᷑. Quamqͣm enim duas
lib̾as uxores iacob. ad nouum testamen¬
tum quo in libertatem uocati sumus ex¬
istimenꝑtinere: non tamen frustra di
sunt. nisi forte quia id qđ in scͥpturis
aduerti et inueniri potest. que uite no¬
bis in xp̃i corpore predicant᷑. Una tẽ¬
poralis in qua laboramꝰ: alia et̃na. in
qua delectationem dei contemplabi¬
mur. Istam dñs passione illam resur¬
rectione declarauit. Ammonent nõ
ad hoc intelligendum: illarum etiã
nomina feminarum. Dicunt enim
qđ lia int̾pretatur laborans: rachel
autem uisum principium. siue uer¬
bum. ex quo uidet᷑ pͥncipium. Actio
gͦ humane mortalisq uite in qua
uiuimꝰ ex fide. multa laboriosa oꝑa¬
facientes. incerti quo exitu ꝓueni¬
ant ad utilitatem eoꝵ. quib consu¬
lere uolumꝰ. ipsa ẽ lia prior uxor
iacob: ac ꝑ hoc et infirmis ocłis fu¬

Expanded text:
filiis liberarum terram promissionis filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte quia — id quod in scripturis aduerti et inueniri potest — duae uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus, alia aeterna, in qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim, quod Lia interpretatur "laborans," Rachel autem "uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium." actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum, quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fu
Abbreviated transcription (Latin):
modestiam. hanc concupiscentie
coertionem. et in commixtione coi¬
poꝵ coniugalium. solum appetitũ
posteritatis humane ut erat acutꝰ
faustus in illis litteris et intellg̃et
et laudaret: nisi eiꝰ ingenium de¬
testabili secta deprauatum. et qͥd
re prehenderet quereret. et unã
nuptialis conuentionis honestatẽ:
ut masculus et femina liberoꝵ pro¬
creandoꝵ causa copulent᷑. hoc cri¬
men maximum deputaret. Nunc
iam defensis patriarche moribus.
refutatoq crimine qđ nefariꝰ error
obiecit: de libro ut possumꝰ mysteri¬
orum secreta rimemur: pulsemꝰq
fidei pietate ut nobis aꝑiat᷑ a dño.
quid rerum figurauerint quatuor iste
uxores iacob: quarum dne libere. due
ancille fuerunt. Uidemꝰ enim apłm
in libera et ancilla quas habuit abra¬
ham. duo testamenta intelligere.
S ibiin una ⁊ una. facilius apparet
qđ dicit᷑: hic autem due sunt. et due.
Deinde ancille filius ibi exheredatur.
hic uero ancillarum filii simul cum

Expanded text:
modestiam, hanc concupiscentiae modestiam, hanc concupiscentiae cohercitionem et in conmixtione corporum coniugalium solum adpetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis litteris et intellegeret et laudaret, nisi eius ingenium detestabili secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis honestatem, qua mares et feminae liberorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum deputaret. Nunc iam defensis patriarchae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum
Abbreviated transcription (Latin):
beret qͣm quid ei deberet᷑ attendit:
nec ad ꝓpͥam uoluptatem sua po¬
testate abuti uoluit. s illiꝰ debiti
redditor qͣm exactor eẽ maluit.
Unde consequens erat: ut ei red¬
deret qͣm ꝓ se id accrpere illa cui
debebat᷑ elegit. Quo earum placi¬
to pactoq comꝑto cum repente
atq inopinate a pulcherrima
coniuge reuocaretur. et ad minus
decoram. uocaret᷑. non ira excan¬
duit. non tristicia nubilatus est.
non eneruit̃ blandus ut sibi potiꝰ
rachel noctem redderet int̃ amba ᷤᷤ
sategit: s maritus iustus. et ꝓui¬
dus pat̾. cum illas ꝓlis curam ge¬
rere uideret. et ipse nichil aliud
de con cubitu quereret. earum uo¬
luntati obtemꝑandum iudica uit
que sibi singillatim filios optabat
sue nichil minui oui ambe pariebas.
Tanqͣm diceret. Uobis inter uos in
uultis cedite atq concedite quenã
ur̃m fiat mater: ego qͥd contendã
qͣndo siue inde. siue inde nascenti
non erit alius pat̾: Hanc ꝓfecto

Expanded text:
beret, quam quid ei deberetur attendit; beret, quam quid ei deberetur attendit; nec ad propriam voluptatem sua potestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid contendam. quando siue inde siue inde nascenti non erit alius pater? hanc profecto
Abbreviated transcription (Latin):
pulchriore cubiturus. qͣm certe am¬
plius diligebat: et ꝓ qua bis septena¬
rium annoꝵ laborem gratuitũ pen¬
derat: Cum gͦ iamdie pacto in eius
iret amplexus qͣndo in die auerteret᷑.
si talis eẽt qualem manichei nichil in¬
telligentes opinant᷑. nonne placito
contempto mulierum intraret potiꝰ
ad speciosam suam que illi noctem
ipsam non solum coniugis more.
uerum etiam ordinis iure debe¬
bat. Uteret᷑ potius ipse potestate
maritali. quia et uxor non habet¬
bat potestatem corporis sui s uir:
et ꝓ eo tunc seruitutis illarum u¬
cissitudo faciebat. Coniugali gͦ po¬
testate multo uincibiliuᷤ uteretur: si
for me desiderio uinceret᷑. S eo me¬
liores femine inuenirent᷑: si ille ꝓ
filiis concipiendis. ipse autem ꝓ
concubitus uoluptate certaret. Itaq
uir temꝑantissimus et plane uir.
quia tam uirilit̾ feminis utebatur
ut delectatiomi carnali non subice¬
retur. s dominaret᷑ magis quid de¬

Expanded text:
pulchriore cubiturus? quam certe ampulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potemaritali, quia et uxor non habet potestatem corporis sui, sed vir; et pro eo tunc servitutis illarum vicissitudo faciebat: conjugali ergo potestate multo vincibilius uteretur, si formae desiderio vinceretur. Sed eo meliores feminae invenirentur, si illae pro filiis concipiendis, ipse autem pro concubitus sui voluptate certaret. Itaque vir temperantissimus, et plane vir, quia tam viriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subjiceretur, sed dominaretur, magis quid de
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim un qͣm ad aliam accessiss:
nisi eum conduxisset. S utiq iustiᷤ
ad eam uicib accedebat de qua tot
filios ꝓcreauerat: et cui obedierat.
ut etiam de ancilla ꝓcrearet. et de
qua postea non conducente ꝓcrea¬
uit. Sed tunc rachel noctem habe¬
bat in ordine ut maneret cum
uiro: penes qͣm potestas illa erat
de qua ꝑ apłm uox certe noui testa¬
menti non tacuit dicens. similit̃
habet s mulier. Ideo iam cum so¬
rore pacta erat cui facta debitrix
eam translegaret ad debitorem
suum. Nam hoc nomine id appellat
apłs: uxori inquit. uir debitum red¬
dat. Cui gͦ uir debitor erat. iam ac¬
ceperat a sorore qđ elegerat uolun¬
tate ut ei daret quod habebat in
potestate. Hic uͦ ille quem faustus
tanqͣm impudicum clausis uł potiꝰ
ex tinctis ocłis criminat᷑. si concu¬
piscentie non iusticie seruus eẽt:
nonne ꝑ totum diem in uoluptatẽ
illius noctis estuaret qua erat cũ

Expanded text:
neque enim ad aliam umquam accessisset, neque enim ad aliam umquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testamenti non tacuit dicens: similiterorporis, sed mulier. ideo iam cum sorore pacta erat, cui facta debitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum
Abbreviated transcription (Latin):
nem castam cupiebat uni uiro exhi¬
beri xp̃o ne sicut euam deceperat
astutia sua. sic et illoꝵ mentes a xͥ
castitate auertendo corrum peret.
Ita enim huic serpenti amici suss
isti ut eum prestitisse potiꝰ homini
qͣm nocuisse contendant. Ipse plane
fausto ꝑsuasit. pectori ad ulterato
falsitatis semina infundens: ut has
male conceptas calũpnias ore im¬
mundissimo pareret et stilo auda¬
ussimo etiam memorie cõmenda¬
ret. Nulla enĩ ancillaꝵ uirum iacob
ab altera rapuit: nulla de illiꝰ concu¬
bitu cum altera litigauit. Ideo
magis ardor erat: quia libido non
erat. Et tanto firmius seruabantur
conuigalis potestatis iura: qͣnto cas¬
tius uitabat᷑ carnalis cupiditatis
iniuria. Qđ enĩ et ab uxore con¬
ducit᷑. ibi uͦ nr̃a manifestat᷑ asser¬
tio: ibi ꝓ se aduersus maledicta
manicheoꝵ ipsa ueritas clamat
Quid enim opus erat. ut eum alt̾a
conduceret: nisi quia ordo alteriꝰ
erat. ut ad eam maritus intraret :

Expanded text:
nem castam cupiebat uni uiro exhinem castam cupiebat uni uiro exhibere Christo, ne, sicut Euam deceperat astutia sua, sic et illorum mentes a Christi castitate auertendo corrumperet. ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. nulla enim ancillarum uirum Iacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigauit. ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius seruabantur coniugalis potestatis iura. quanto castius uitabatur carnalis cupiditatis iniuria. quod enim et ab uxore conducitur, ibi uera nostra manifestatur adsertio. ibi pro se aduersus maledicta Manichaeorum ipsa ueritas clamat. quid enim opus erat, ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret?
Abbreviated transcription (Latin):
aiuditate consequende laudis s cari¬
tate semiuande ueritatis: ita scĩ pam¬
arche coniugib excipientibus
semen suum miscebant᷑ non concu¬
ƿiscentia ꝑcipiende uoluptatis. sed
ꝓuidentia ꝓpagande successionis. Ac
ꝑ hoc nec illos ambiciosos multitu¬
do ppłoꝵ: nec illos libidinosos mul¬
titudo faciebat uxoꝵ. S qͥd de ui¬
ris loquar quib excellentissimũ
testimonium diuina uoce ꝑhibe¬
turꝰ cum ipsas feminas satis eluceat
nichil aliud in concubitu appetisse
qͣm filios: Quippe ubi se minime
parere uiderunt. famulas suas
dederunt uiris suis: ut illas matres
facerent carne. ipse fierent uolunta¬
te. Nam et illud qđ mendacissima
criminatione faustus obiecit ha¬
buisse int̾ se uelut quatuor scorta
certamen quenam eum ad concu¬
bitum raꝑet ubi hoc legerit nescio.
nͥ forte in corde suo tanqͣm in libro
nefariarum fallatiarum ubi uere
ipse scortabat᷑: s cum serpente illo
de quo apłs timebat eccłie qͣm nirgi¬

Expanded text:
iditate consequendae laudis, sed caritate seminandae ueritatis: ita sancti patriarchae coniugibus excipientibus semen suum miscebantur non concupiscentia percipiendae uoluptatis, sed prouidentia propagandae successionis; ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo populorum nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. sed quid de uiris loquar, quibus excellentissimum testimonium diuina uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpetisse quam filios? quippe ubi se minime parere uiderunt, famulas suas dederunt uiro suo, ut illas matres facerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in corde suo tamquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi uere ipse scortabatur, sed cum serpente illo, de quo apostolus timebat ecclesiae, quam uirgi
Abbreviated transcription (Latin):
et imꝑitissimam et calũpniosam fau¬
sti uocem: satis dicta sunt. Loth autẽ
frat̃ eiꝰ. iustus. et hospitalis in sodomiᷤ
et ab omĩ sodomitarum contaminatio¬
ne purus atq integer. ex illo incen¬
dio qđ erat similitudo futuri iudicii
meruit saluus euadere: typum ges¬
tans corporis xp̃i qđ in omnib scĩs
et nunc int̾ iniquos atq impios
gemit. quoꝵ factis non consentit. et
a quoꝵ commistione in scłi fine libe¬
in eiꝰ uxore figuratum ẽ. eoꝵ scili¬
cet qͥ ꝑ grãm dei uocati. retro respi¬
oiunt. non sicut paulus qui ea qͦ
retro sunt obliuiscitur et in ea que
ante sunt extendit᷑: unde et ipse
dñs. nemo inquit ponens manum
suꝑ aratrum. respiciens retro aptꝰ
ẽ. regno celoꝵ. Nec illud exempła
tacuit. quo nos tanqͣm sale condi¬
ret. ut non fatui negligere mus s
prudentes caueremus hoc malum:
unde et illa ut hoc ammoneret in
statuam salis conuersa ẽ. Nam cũ

Expanded text:
et inperitissimam et calumniosissimam Fauet inperitissimam et calumniosissimam Fausti uocem satis dicta sunt. Loth autem frater eius iustus et hospitalis in Sodomis et ab omni Sodomitarum contaminatione purus atque integer ex illo incendio, quod erat similitudo futuri iudicii, meruit saluus euadere, typum gestans corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque inpios gemit, quorum factis non consentit et a quorum conmixtione in saeculi fine libein eius uxore figuratum est, eorum scilicet, qui per gratiam dei uocati retro respiciunt, non sicut Paulus, qui ea, quae retro sunt, obliuiscitur et in ea, quae ante sunt. extenditur. unde et ipse dominus, nemo, inquit. inponens manum super aratrum et respiciens retro aptus est regno caelorum. nec illud exemplum tacuit, quo nos tamquam sale condiret, ut non fatui neglegeremus. sed prudentes caueremus hoc malum. unde et illa, ut hoc admoneret, in statuam salis conuersa est. nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
anima humana uerbo dei copulet᷑
siue misceat᷑: siue qd melius et
aptiꝰ dici potest. cum sit illud deus
ista creatura. Scd̃m hoc enĩ sponsus
et sponsa. uł uir et uxoi: xp̃c et
eccłia dicuntur. Qua uero cognati¬
one sint fr̃s xp̃c et omnes scĩ gr̃a
diuina non consanguinitate t̾rena.
hoc ẽ de patre non de matre: et ef¬
fabilius dicitur et capatius audit᷑.
Nam et inter se om̃s scĩ ꝑ eandem
grãm fr̃s sunt : sponsus autem cete¬
roꝵ societati nullus illoꝵ ẽ. Y inde
x p̃m quem excellentissime iusticie
atq sapientie tamen hominẽ mul¬
to facilius et ꝓcliuius alienigene cre¬
diderunt: non quidem falso qđ ho¬
mo eẽt. s quomͦ etiam ds eẽt ignora¬
uerunt. Hinc et ieremias et homo
inquit ẽ. et quis agnoscet eum:
Et homo ẽ. quia ꝓditur qđ frater
est. et quis agnoscit eum: quia oc¬
cultatur qđ sponsus ẽ. Hec de patre
abraham aduersus impudentissimam

Expanded text:
anima humana uerbo dei copuletur anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uel uir et uxor Christus et ecclesia dicuntur. qua uero cognatione sint fratres Christus et omnes sancti gratia diuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum societati nullus illorum est. proinde Christum quamuis excellentissimae iustitiae atque sapientiae, tamen hominem multo facilius et procliuius alienigenae crediderunt, non quidem falso, quod homo esset, sed quomodo etiam deus esset, ignorauerunt. hinc et Hieremias: et homo, inquit, est, et qui agnoscit eum? et homo est. quia proditur, quod frater est. et quis agnoscit eum? quia occultatur, quod sponsus est. haec de patre Abraham aduersum inpudentissimam
Abbreviated transcription (Latin):
tre ꝑcepimꝰ. Hanc uero cognationẽ
t̃renam que ad mortem temporalit̾
generat uocans in aliam uitam. uͥ
nullus moritur: negare nos xp̃c do¬
cuit non fateri cum discipulis ait.
ne uobis dicatis patrem in t̾ra. Unꝰ
ẽ enim pater uester qui in celis ẽ.
Cuiꝰ rei prebuit exemplum qͣndo
et ipse dixit. Que mͥ mat̾. aut qui
fr̃s: Et extendens manirm suꝑ dis¬
cipulos. ait. hi sunt fr̃s mei. Et ne
quisquam in hoc uocabulo t̾renam
cognationem cogitaret: ad iũxit.
Et quicumq fecerit uoluntatem
patris mei: ipse mͥ frat̃ et mater
et soror ẽ. Tanqͣm diceret. De deo
patre hanc cognationem appello:
non de synagoga matre. Ad et̃nam
quippe uitam nunc uoco. ubi immor¬
taliter natus sum: non ad temꝑalem
unde ut uocarem mortalis effectus
sum. Qđ gͦ eccłia cuius uxor sit oc¬
cultatur alienigenis. cuiꝰ autẽ soror
non tacetur: hec interim causa fa¬
cile occurrit. quia occultum et di¬
fficile ad intelligendum ẽ. quomͦ

Expanded text:
tre percepimus. hanc uero cognationem tre percepimus. hanc uero cognationem terrenam, quae ad mortem temporaliter generat uocans in aliam uitam, ubi nullus moritur. negare nos Christus docuit. non fateri, cum discipulis ait: ne uobis dicatis patrem in terra; unus est enim pater uester, qui in caelis est. cuius rei praebuit exemplum. quando et ipse dixit: quae mihi mater aut qui fratres? et extendens manum super discipulos ait: hi sunt fratres mei. et ae quisquam in hoc uocabulo terrenam cognationem cogitaret, adiunxit: et quicumque fecerit uoluntatem patris mei, ipse mihi frater et mater et soror est, tamquam diceret: de deo patre hanc cognationem appello, non de synagoga matre. ad aeternam quippe uitam nunc uoco, ubi inmortaliter natus sum, non ad temporalem, unde ut uocarem mortalis effectus sum. Quod ergo ecclesia cuius uxor sit occultatur alienigenis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
duo in carne una. Qđ magnum con¬
iugii sacramentum: in xp̃o et in
eccłia commendat apłs. ꝓ inde reg¬
gerebant reges qui saram polluere ꝑ¬
missi non sunt. non ex ꝑtum ẽ. nec
inuenit eccłiam coniugem xp̃i. id
ẽ. qͣm fidelit̾ illi tanqͣm principio
uiro suo subdita cohereret: nisi cũ
itiolare tẽptauit et diumno testimo¬
nio ꝑ fidem martyrum cessit. correc¬
tũq in posteriob regib ⁊eir honorauit
munere qͣm corruytioni sue subd̾e
in pͥorib et non eualuit. Nam qđ
tunc in eodem rege prius et poste¬
rius figitratum ẽ: hoc in isto reg¬
no pͥorib et posteriorib regibus
de matre: non t̾rene generationis
que euacuabit᷑. s gratie celestis qͦ
in et̾num manebit cognatio com¬
mendat᷑. Scd̃m qͣm gratiam genꝰ
mortale non erimꝰ: accepta potes¬
tate ut filii dei uocem᷑ et simus. Ne¬
q enim hanc grãm de synagoga
matre xp̃i scđm carnem s de deo pa¬

Expanded text:
duo in carne una: quod magnum conduo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum in Christo et in ecclesia commendat aposujus figuram gerebant reges, qui Saram polluere missi non sunt, non expertum est nec inuenit ecclesiam coniugem Christi, id est, quam fideliter illi tamquam principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus honorauit munere, quam correptioni suae subdere in prioribus non eualuit. nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus de matre, non terrenae generationis, quae euacuabitur, sed gratiae caelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. secundum quam gratiam genus mortale non erimus accepta potestate, ut filii dei uocemur et simus. neque enim hanc gratiam de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de deo pa