comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
editionẽ p̾cepti diuini humoris notũ cogis
iusti. & qr circũfluus habet᷑ semꝑq decus¬
rens. Nam pꝰꝙͣ meatũ capet ex auctoritate
celesti. nec tu eum uidisti. nec ab alio qͥ uiderat
didicisti. Uñ debebis aduertere qr uox dĩ natu¬
iȩ formatrix ẽ. & preceptio que tunc data ẽ.
creatiue dispositionẽ cunctis que forent gi¬
gnenda prebebat. Nam & dies & nox semel
facte sunt. & ex illo usq nunc sibimet uicibꝰ
succedendo curriculorum suorum tempora
certis portionib diuisa custodiunt. Congre¬
gentur aquȩ. Iussum ẽ. aquaꝵ naturam dif¬
fiuere. & nũꝙͣ deficit obsequendo mandatis.
Hoc aut̃ dico respitiens ad liquidam aqͣꝵ
sortẽ. quaꝵ alie semꝑ manant. ut fontes. &
fuuii. alie congrate sunt & sistentes. S mͥ
nunc de fluentib sermo ẽ. Congregent᷑ aque
in congregationẽ unã. Si qñ testante uxta
riuum subit cogitacio reputantem cuiꝰ impul¬

Expanded text:
editionem praecepti divini hueditionem praecepti divini huvisti, et quia circumfluus habetur semperque decurrens. Nam priusquam meatum caperet ex auctoritate oelesti, nec tu eum vidisti, nec ab alio qui viderat didicisti: unde debebis advertere quia vox Dei, naturae formatrix est, et praeceptio quae tunc data est creaturae, dispositionem cunctis quae forent gignenda praebebat. Nam et dies et nox semel factae sunt, et ex illo usque nunc, sibimet vicibus succedendo, curriculorum suorum tempora certis portionibus divisa custodiunt. 3. Congregentur aquae. Jussum est aquarum naturam diffluere, et nunquam deficit obsequendo mandatis. Hoc autem dico respiciens ad liquidam aquarum sortem, quarum aliae semper manant ut fontes et fluvii, aliae congregatae sunt et sistentes. Sed mihi nunc de fluentibus sermo est. Congregentur aquae in congregationem unam. Si quando te stantem juxta rivum subit cogitatio, reputans cujus impul
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris sermo conuertit. Donec enĩ in pla¬
nitie fuerit aqua recondita. stabilis ẽ. nõ
inueniens quo declinet. uͥ uͦ descensus occur¬
rerit: inrumpente ꝓtinꝰ parte pͥore reliqͦ
multitudo consequit᷑. proꝑant᷑ effugiens qͥ
precedit. urgente uenientis impulsu. Tant¬
q uelotior meatꝰ aspicit᷑. quanto maioris
ponderis fuerit aqua que confluit. locusq
deuexior. Si gͦ talis natura liquoris ÷ diffes¬
ret utiq preceptionẽ qua uisserat aquas
in unum conceptacłm congregari. Potera
enĩ sine dubio ꝓpt̾ naturalem impetun
in regiones concauas sponte decurrere pͥ¬
quã terga compleret. Nullus enĩ terraꝵ la
sic equalis ẽ. ut aquaꝵ situs. Deinde inqͥum
qͦmͦ in unã congregationẽ iussa ÷ conuenue.
cũ maria eẽ diuersa sciamus. quȩ certe mis¬
tũ asedistare noscuitur. Ad illud gͥ qd̵ pͥmiꝰ
quesitũ ẽ. hoc respondebimꝰ. qͥa tu qͥdem

Expanded text:
Creatoris sermo convertit. Donec enim in plaCreatoris sermo convertit. Donec enim in planitie fuerit aqua recondita, stabilis est, non inveniens quo declinet, ubi vero descensus occurrerit, irrumpente protinus parte priore, reliqua multitudo consequitur properanter effugiens, quae praecedit urgente venientis impulsu: tantoque velocior meatus aspicitur, quanto majoris ponderis fuerit aqua quae confluit, locusque devexior. Si ergo talis natura liquoris est, differret utique praeceptionem qua jusserat aquas in unum conceptaculum congregari. Poterat enim sine dubio, propter naturalem impetum in regiones concavas sponte decurrere, priusquam terga compleret: nullus enim terrarum locus sic aequalis est, ut aquarum situs. Deinde, inquiunt, quomodo in unam congregationem jussa est convenire, cum maria esse diversa sciamus, quae certe multum a se distare noscuntur? Ad illud igitur quod primum quaesitum est, hoc respondebimus: quia tu quidem post
Abbreviated transcription (Latin):
bere de his que recens lecta sunt approlubis.
Et dixit ds̃. Congregent᷑ aquȩ quȩ subter
cȩlos sunt in congregationibꝰ suis. & appare¬
at arida. Et uocauit ds̃ aridam t̾ram. et
congregationes aquarum uocauit maria
Quantas mͥ calũpnias in his quȩ sequunt᷑
obieceris exigens quẽ admodũ t̾ra possit in¬
uisibilis haberi colore p̃sente. si quidẽ color
om̃is sensu conprebendit᷑ uisionis. & fortas¬
se tͥ ñ uidet᷑ ẽẽ sufficiens quod diximꝰ. qͥa ñ
ad naturam s ad nos inuisibilis fuisse t̾ra
relata est propt̾ aquaꝵ uidelicet miecꝰtioem
que tunc om̃s t̾ras operuissent. Nunc uͦ aus¬
culta scrituram qͦmͦ se ipsã declarat. Congre.¬
gentur ĩquit aque. & appareat arida. uela¬
m̃tũ subducit᷑. ut conspicua fieret que in¬
terim ñ uidebat᷑. Illud &̃ forsitan qͥs requirit.
cio qd ꝑ naturam sub ẽ. aquis id÷ ut semꝑ ao
preluiora contendant hoc ad p̾ceptionem

Expanded text:
bere, de his quae recenter lecta sunt approbabis. 2. bere, de his quae recenter lecta sunt approbabis. 2. Et dixit Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in congregationibus suis, et appareat arida. Et vocavit Deus aridam terram, et congregationes aquarum vocavit maria. Quantas mihi calumnias in his quae sequuntur objeceris, exigens quemadmodum terra possit invisibilis haberi, colore praesente, siquidem color omnis sensu comprehenditur visionis, et fortasse tibi non videtur esse sufficiens quod diximus; quia non ad naturam, sed ad nos invisibilis fuisse terra relata est, propter aquarum videlicet injectionem, quae tunc omnes terras operuissent. Nunc vero ausculta Scripturam, quomodo seipsam declarat: Congregentur, inquit, aquae, et appareat arida. Velamentum subducitur, ut conspicua fieret, quae interim non videbatur. Illud etiam forsitan quis requiret, cur id quod per naturam subest: aquis, id est, ut semper ad procliviora contendant, hoc ad praeceptionem
Abbreviated transcription (Latin):
ferentes. omnẽq prorsus duiturnã cogitaci¬
onem tempore soporis reuoluere ñ desistunt
Nos aut̃ qͦs dñs qͥ opifex rerũ maximꝰ & ua¬
de mirificus habetur ad demonstrationem
suorũ operum conuocauit deficere ñ debe¬
mus erga eorũ spectacła. nec desides fieri
in auscultandis sp̃s scĩ sermonib. s curũ¬
dantes p̃claram aliuni operis stacionem
transactaq tempora cogitacionibꝰ reputan¬
tes contemplemur cȩlum qͥdem leuatum
ut cameram. sicut dicit ꝓpħa. terrã aut̃
uastam nimis in mensitate uel ponderi
in semetipsam constare fundatã. Aerems
diffusum liquidũq natura. congruã & in¬
cessabilem spirantib alimoniã ministrani
scindentẽq se mouentib om̃ib lenit̃q ci¬
dentem mollitudinis int̾cessu. aquã uͦ ab¬
cem corporũ. & humano generi nimis utilẽ
constitutam ac moderate indeputatis sibi
conceptaculis ꝑmanentẽ. Quas res ita se ha¬

Expanded text:
sferentes, omnemque prorsus diurnam cogitatisferentes, omnemque prorsus diurnam cogitationem tempore soporis revolvere non desistunt. Nos autem quos Dominus, qui opifex rerum maximus et valde mirificus habetur, ad demonstrationem suorum operum convocavit, deficere non debemus erga eorum spectacula, nec desides fieri in auscultandis Spiritus sancti sermonibus; sed circumdantes praeclaram hanc divini operis stationem, transactaque tempora cogitationibus reputantes, contemplemur coelum quidem levatum ut cameram, sicut dicit propheta , terram autem vastam nimis, immensitate vel pondere in semetipsam constare fundatam, aeremque diffusum liquidumque natura; congruam et incessabilem spirantibus alimoniam ministrantem, scindentemque se moventibus omnibus, leniterque cedentem mollitudinis intercessu; aquam vero altricem corporum, et humano generi nimis utilem constitutam, ac moderate in deputatis sibi conceptaculis permanentem. Quas res, ita se ha
Abbreviated transcription (Latin):
UNT urbes quedam quarũ populi spe¬
cꝰtaculis mirabilib a matutino tẽpore
cantus &̃ blandos modulationesq lasciuas.
luxum nimium generantes sensib suis ini-¬
tiunt. quorũ au̾cultatione duitius oblecta¬
ti nullatenus satiantur. & tam̃ eos homineᷤ
multi beatos apellare consueuerunt. qͥa ne¬
cessaria negotia deserentes & artes quibus
uiuendi subsidia cõꝑant᷑ ꝑ desidiam &. uo¬
luptatẽ statutũ sibi tempꝰ uite ꝑagentes in¬
anib actib occupant᷑. ignorantes quia salta¬
cio specꝰtationib approbata turpissimis publi¬
cum & cõmune ꝑfẽcit magisteriũ uitiorum.
lirica &̃ carmina cantꝰq tibicinũ. & mere¬
tricie cantiones cordib audientiũ sublapsȩ
qͥd aliud quã infamiã spectatoribꝰ inolescuit
emulantib istriones. ñ nulli aut̃ curentiũ
furriali ardore detenti. noctib sõniantes pro
equorum uelocitate contendunt. mͦ currꝰ
notantes. mͦ aurigas in partem aliam tran¬

Expanded text:
unt urbes quaedam quarum populi spectaculis mirabilibus a matutino tempore cantus etiam blandos, modulationesque lascivas, luxum nimium generantes, sensibus suis injiciunt, quorum auscultatione diutius oblectati, nullatenus satiantur. Et tamen eos homines multi beatos appellare consueverunt, quia necessaria negotia deserentes, et artes quibus vivendi subsidia comparantur, per desidiam et voluptatem statutum sibi tempus vitae peragentes, inanibus actibus occupantur, ignorantes quia saltatio spectationibus approbata turpissimis, publicum et commune perficit magisterium vitiorum. Lyrica etiam carmina, cantusque tibicinum, et meretriciae cantiones, cordibus audientium lapsae, quid aliud quam infamiam spectatoribus inolescunt aemulantibus histriones? Nonnulli autem circensium furiali ardore detenti, noctibus somniantes pro equorum velocitate contendunt, modo currus rotantes, modo aurigas in partem aliam tran
Abbreviated transcription (Latin):
si de p̃sentib ad p̃terita repedando pͥncipalẽ
diem mundanȩ creatianis inquiras. unde
tempori motus pͥmꝰ accesserit. Bem̃ qr uelud
sedes & repagula quedam glum. traq fũ¬
data sunt. & qr ÷ artifex uerbũ qd̵ decora¬
tionem om̃iũ quȩ uident᷑ effecit. sicut
uex ielati monstrat initii. & quia ñ sine
ratione uel frustra formatus est mundus.
qͥppe qͥ utilem necessariumq rebus eẽt exi¬
tum p̃biturꝰ. si reuera animorum ratina¬
bilium sicut diximꝰ magisterium & diui¬
nȩ notionis eruditionem ꝑ iusibilia heo &
sensibilia tribuit menti nr̃ȩ. regens nos
ut ita dixerim manu. quo facilius inuisi¬
bilia contemplemur. sicut dicit apłs. qͥa
inusibilia enis a mundi compositione ꝑ
ea que facta sunt intellecta conspitiuntur.
Fortassis aut̃ ꝓpt̾ celeritatem cieaturȩ que
sine ullo momento temporis ẽ. constructa.
dicꝰtum ẽ. in pͥncipio fecit: qm̃ indiuidua

Expanded text:
si de praesentibus ad praeterita repedando, principalem si de praesentibus ad praeterita repedando, principalem diem mundanae creationis inquiras: unde tempori motus primus accesserit. Deinde quia velut sedes et repagula quaedam, coelum terraque fundata sunt; et quia est artifex Verbum, quod decorationem omnium quae videntur effecit, sicut vox relati monstrat initii: et quia non sine ratione, vel frustra formatus est mundus. Quippe qui utilem necessariumque rebus esset exitum praebiturus, si revera animorum rationabilium, sicut diximus, magisterium, et divinae notionis eruditionem, per visibilia haec et sensibilia tribuit menti nostrae regens nos, ut ita dixerim, manu, quo facilius invisibilia contemplemur, sicut dicit Apostolus: Quia invisibilia ejus, a mundi compositione per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Fortassis autem propter celeritatem creaturae, quae sine ullo momento temporis est constructa, dictum est: In principio fecit; quoniam individua
Abbreviated transcription (Latin):
lia utium generationis eorũ quȩ cernunt᷑
sensuq comprehendunt᷑ enarrat. Dicit᷑ qͥdẽ
&̃ pͥncipium eius rei quȩ fit ex aliqua su¬
bsitente materia. sicut in domibus funda¬
nientum. in nauib carina. & sedm qd̾ dictũ
est. Initium sapientiȩ timor dñi. Et enĩ
tanquã munimentũ. & fulcimentũ quod¬
dam ad fidei firmitatẽ p̃fert᷑ semꝑ cum
timore religio. S & structibilium operũ
pͥma pars pͥncipium nuncupatur sieut
sapientia beselehel erga tab̾naculi decus.
Actuũ qͦ fit plerumq pͥncipium bonus¬
critus inceptorum. sicut in largitate mise¬
ricordiȩ sequit᷑ prosꝑitas dei. & in operati¬
one uirtutum finis ille habetur. qui in ꝓ¬
missionib ẽ. locatus. Tociens gͥ nominato
pͥncipio. considera si ñ p̃sens uox oĩb signifi¬
citis ac cõmoda ÷. Et enĩ ex eo tempore quo
mundi cepit institutio possibile tibi ẽ. dic̃ẽ

Expanded text:
lia initium generationis eorum quae cernuntur, lia initium generationis eorum quae cernuntur, sensuque comprehenduntur, enarrat. Dicitur quidem am principium ejus rei quae fit ex aliqua subsistente materia, sicut in domibus fundamentum, in navibus carina, et secundum quod dictum est: Initium sapientiae timor Domini . Etenim tanquam munimentum et fulcimentum quoddam ad fidei firmitatem, praefertur semper cum timore religio. Sed et structibilium operum prima pars principium nuncupatur: sicut sapientia Beselehel erga tabernaculi decus. Actuum quoque fit plerumque principium bonusxitus inceptorum: sicut in largitate misericordiae, sequitur prosperitas Dei, et in operatione virtutum, finis ille habetur, qui in promissionibus est locatus. 6. Toties igitur nominato principio, considera si non praesens vox omnibus significatis accommoda est. Etenim ex eo tempore quo mundi coepit institutio, possibile tibi est dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
portunum domicilium: tunc &̃ decursio
temporis sumil cum ipso mundo & aĩamibꝰ
que in eo sunt congenerata dmoscitur. eaq
semꝑ ingetur & effluit. finemq neqͣquam
ꝑcipit commeandi. Aut non enis modi
cat elabitur: Talis enã natura gignentiũ
÷ aut crescens uidelicet. aut decrescens. oꝰ
stabilitas & fundatio nichil habet certi.
Par fuit gͦ animantium arbuzorumq na¬
tura. tanquã ui cuiꝰdã torrentis ad necessi¬
tatem insitam relegata: & illi motui sub¬
iecta qui ad ortus obitusq ꝑducit. & ex
natura temporis continet᷑. cognatam pͥeta¬
tem rebus mutabilib possidente. hinc
consequent᷑ relator exorsus ẽ. manifeste
de mundi constructione nos edocens. In
pͥncipio fecisse dm̃. Principiũ aut̃ ẽ. qd̵
ad tempꝰ ꝑtinet non quod ad antiquita¬
tem respieit que ÷ om̃ib reb anterior.
Ergo non seđm eam dixit in pͥncipio
fecit ds̃. s pꝰ illa inuisibilia & intellectibi¬

Expanded text:
portunum domicilium: tunc etiam decursio portunum domicilium: tunc etiam decursio temporis, simul cum ipso mundo, et animantibus quae in eo sunt, congenerata dignoscitur: eaque semper urgetur, et effluit, finemque nequaquam percipit commeandi. Aut non ejusmodi tcat, elabitur? Talis etiam natura gignentium est, aut crescens videlicet, aut decrescens: cujus stabilitas et fundatio nihil habet certi. Paria fuerunt ergo animantium arbustorumque corpora, tanquam vi cujusdam torrentis ad necessitatem insitam relegata, et illi motui subjecta, qui ad ortus obitusque perducit, et ex natura temporis continetur, cognatam proprietatem rebus mutabilibus possidente. Hinc consequenter relator exorsus est, manifeste de mundi constructione nos edocens, in principio fecisse Deum. Principium autem est quod ad tempus pertinet, non quod ad antiquitatem respicit, quae est omnibus rebus anterior. Ergo non secundum eam dixit In principio fecit Deus, sed post illa invisibilia et intellectibi
Abbreviated transcription (Latin):
dica relicta est. ꝓpt̾ea qd̃ ab his qui imbuelun¬
tur ꝓpt̾ sensus paruitatem facile comp̾hendi
non poterat. Erat antiquissima creatiurȩ ordi¬
natio illis quȩ extra mundũ sunt apta uirtu¬
tibus. orta sine tempore. sempit̾na sibiq ꝓͥa.
in qua conditor omniũ ds̃ opera certa con¬
stituit. id÷ lumen intellectibile conueniens
beatitudini amantium dñm. Rationabileᷤᷤ
inuisibilesq dico naturas. & omniũ intelle¬
cꝰtibilium decorationem. quȩ capacitatem no¬
stiȩ mentis excedunt. quorum nec uocabu¬
la repperire possibile ẽ. Hec substantiã inui¬
bilis mundi repleuisse sciendum ẽ. sicut
docet nos paulus dicens. Quia in ipso crea¬
ta sunt omnia siue uisibilia. siue inuisibi¬
lia. siue throni. seu dñationes. seu pͥncipatus.
seu potestates. seu uirtutes. seu angłoꝵ mili¬
ciȩ. seu archangłoꝵ conuentꝰ. Cum uͭ neẽẽ e¬
rat suꝑ duci reb hunc mundũ qͥ ÷ precipu

Expanded text:
dita relicta est: propterea quod ab his qui imbuebandita relicta est: propterea quod ab his qui imbuebantur propter sensus parvitatem, facile comprehendi non poterat. Erat antiquissima creaturae ordinatio; illis quae extra mundum sunt, apta virtutibus, orta sine tempore, sempiterna sibique propria: in qua conditor omnium Deus opera cuncta constituit, id est, lumen intellectibile conveniens beatitudini amantium Dominum. Rationabiles, invisibilesque dico naturas, et omnium intellectibilium decorationem, quae capacitatem nostrae mentis excedunt, quorum nec vocabula reperire possibile est. Haec substantiam invisibilis mundi replevisse sciendum est, sicut docet nos Paulus dicens: Quia in ipso creata sunt omnia, sive visibilia, sive invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, seu virtutes , seu angelorum militiae, seu archangelorum conventus. Cum vero necesse erat superduci rebus hunc mundum, qui est praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
tionem solet explere unam om̃iũ rationem
repperire minime potuerunt. ut dicerent dm̃
mundi tocius eẽ factorem. iustoq uditio
dignam remunerationẽ cuiq pro suis faci¬
norib tributurum. Q nec futurȩ examina¬
tionis intuitu congruam cogitationem de
rerum oĩum fine ceperunt. considerantes
qr mundum qͦ reformari necesse ẽ. si ad ali¬
ud uitȩ schema animoꝵ status tranfferend̾
est. dicut enĩ p̃sens uita cognatam habet
mundi huiꝰ naturã. ita & futura animoꝵ
conuersatio familiarem speciei suȩ sumpt᷑a
ẽ. habitum. S tantũ absunt credere qd hec
uera sint: ut passim de nob̾ rideant. c̃ mũ¬
di huiꝰ consuminationẽ & reformationem
scłi predicamus. Sane qm̃ naturalit᷑ om̃iũ
rerum sunt pͥma pͥncipia. idcireo suphis qͦ
ex tempore ceperunt scriptor disserens. hĩc
uocem p̃misit dicens. In pͥncipio fecit. Erat
enĩ quedam ut uideo ante hunc mundum

Expanded text:
tionem solet explere: unam omnium rationem tionem solet explere: unam omnium rationem reperire minime potuerunt, ut dicerent Deum mundi totius esse factorem, justoque judicio dignam remunerationem cuique pro suis facinoribus tributurum. Qui nec futurae examinationis intuitu, congruam cogitationem de rerum omnium fine ceperunt: considerantes, quia mundum quoque reformari necesse est, si ad aliud vitae schema animorum status transferendus est. Sicut enim praesens vita cognatam habet mundi hujus naturam: ita et futura animorum conversatio familiarem speciei suae sumptura est habitum. Sed tantum absunt credere quod haec vera sint, ut passim de nobis rideant, cum mundi hujus consummationem et reformationem saeculi praedicamus. Sane quoniam naturaliter omnium rerum sunt prima principia, idcirco super his quae ex tempore coeperunt, scriptor disserens hanc vocem praemisit dicens: In principio fecit. 5. Erat enim quaedam, ut vides, ante hunc mundum
Abbreviated transcription (Latin):
cꝰta siuit. enis etiã uniuersum corpus hisdẽ
casib interire necesse ẽ. S usq adeo cogitatio¬
nib euanuerunt. & excecatum ẽ. irrationa¬
bile cor eorum. dicentesq se sapientes stul¬
ti prorsus effecti sunt. ut &̃ quidã eorũ sem¬
pit̾̃num cũ deo polum & sine pͥncipio ac
fine haberi. rerũq ꝑ partes institutarum
aucꝰtorem. dispensatoremq ẽẽ audeant af
concupiscendam ueritatis prudentiam spon¬
te cecati sunt  Alii stellaꝵ interualla dimu¬
merant. eaꝵq arctoas semꝑ lucentes descri¬
bunt. & quante illaꝵ quȩ sub axe mouen¬
tur australi. a certis quidẽ suspiciunt᷑ ho¬
minib. nob̾ aut̃ habentur ignotȩ. Uel bo¬
realem latitudinem. nec non signiferũ
cireulum mille spatiis diuidentes. astroꝵ¬
q discursus. & preclusiones & om̃iũ motꝰ
pͥncipales subtilit᷑ obseruantes & post qͣntũ
temporis unaqueq planetar ꝓͥum curui¬

Expanded text:
cta sunt, ejus etiam universum corpus iisdem cta sunt, ejus etiam universum corpus iisdem casibus interire necesse est. Sed usque adeo cogitationibus evanuerunt, et excaecatum est irrationabile cor eorum, dicentesque se esse sapientes, stulti prorsus effecti sunt , ut etiam quidam eorum sempiternum esse cum Deo polum, et sine principio ac fine haberi, rerumque per partes institutarum auctorem, dispensatoremque esse audeant affconcipiendam veritatis prudentiam, sponte caecati sunt. Alii stellarum intervalla dinumerant, earumque arctoas semper lucentes describunt, et quantae illarum quae sub axe moventur australi, a certis quidem suspiciuntur hominibus, nobis autem habentur ignotae. Vel borealem latitudinem, nec non signiferum circulum mille spatiis dividentes, astrorumque discursus, et praeclusiones, et omnium motus principales subtiliter observantes, et post quantum temporis, unaquaeque planetarum propriam circui
Abbreviated transcription (Latin):
mediis int̾polatur obstaculis. ob hoc sine pͥn¬
cipio uel fine mundum haberi decipiariꝰ.
Transit enĩ sebenia eius & cęlum terraq p̃¬
teribit. predicatio aut̃ cunctorum de con¬
sũmatione scłi mandatorum & de refor¬
matione mundi scđ̾m notationẽ magisterii
spiritalis ex his que in p̾sentia breuit̃ tradi¬
terminari. Si ẽ. initiu temꝑale. de fine ñ
dubites. Geometrica. & arithinetiea disci¬
plina. cõmenticiȩq scripturȩ. & fabulosa
astrologia. id occupatissima uanitas. Ad qͣlẽ
gͥ terminũ concludenda ẽ. cũ hi qui circa
memorataꝵ rerum indaginem uacauert᷑.
coet̃num creatori om̃iũ deo uisibilem hc̃
mundum eẽ ꝓnuntiant. ad illiꝰ gloriam
referentes circunseriptum hunc orbem. cor¬
pusq habentem compositum. quȩ ẽ. in cõ¬
prehensibilis inuisibilisq natura : qui ne
hoc quidẽ ꝑspicere potuerunt. qͥa cui sin¬
gula menbra solutioni corrupteleq subie¬

Expanded text:
mediis interponatur obstaculis, ob hoc sine prinmediis interponatur obstaculis, ob hoc sine principio vel fine mundum haberi decipiaris. Transit enim schema ejus ; et, coelum terraque praeteribit : praedicatio autem cunctorum de consummatione saeculi mandatorum, et de reformatione mundi, secundum notationem magisterii spiritalis, ex his quae in praesentia breviter traditerminari. Si est initium temporale, de fine non dubites. Geometrica et arithmetica disciplina, commentitiaeque scripturae, et fabulosa astrologia, id est occupatissima vanitas. Ad qualem igitur terminum concludenda est, cum ii qui circa memoratarum rerum indaginem vacaverunt, coaeternum creatori omnium Deo, visibilem hunc mundum esse pronuntiant, ad illius gloriam referentes circumscriptum hunc orbem, corpusque habentem compositum, quae est incomprehensibilis invisibilisque natura? Qui ne hoc quidem perspicere potuerunt: quia cui singula membra solutioni corruptelaeque subje
Abbreviated transcription (Latin):
custodie figens uenerabile mox dei nom̃
tura & opulenta bonitas dilectissimaq
cunctis rationem habentib. ac nimiũ cariᷤ¬
sima pulchritudo pͥnceps om̃iũ que sunt.
fons uitȩ intellectibile nomen in accessibi¬
liꝰ sapientia. ipse fecit in pͥncipio .C. .t.
opineris o homo: nec quia circũ te discurr̃t
ea que mouent᷑ in cęlo ne quod ipsiꝰ circu¬
li initium nr̃o sensui comp̾hensibile non
habet᷑. idcirco sine pͥncipio esse uertibiliũ
corporum natura credenda ẽ. Neq enĩ orb̾
iste idest planũ hoc rotundumq scheina.
qd̃ sub uno puncto continetur. qr nr̃m dif¬
fugit intellectum. nec unde ceperit. aut
quo reciderit possumus inuenire. obhoc
etiã ñ eẽ compositum debemꝰ asserere: aut
qͥa sensus oĩno nr̃os elabitur. ideo reuera mi¬
nus aliunde cepisse putabit᷑. Sic & tu ñ
qr in semet ipsa ferunt᷑ ea que uoluenda
cireunspicis. & qd planities eorum nullis

Expanded text:
custodiae figens, venerabile mox Dei nomencustodiae figens, venerabile mox Dei nomentura, et opulenta bonitas, dilectissimaque cunctis rationem habentibus, ac nimium carissima pulchritudo, princeps omnium quae sunt, fons vitae, intelligibile lumen, inaccessibilis sapientia, Ipse fecit in principio coelum ida quae videntur opineris, o homo; nec quia circum te discurrunt ea quae moventur in coelo, nec quod ipsius circuli initium, nostro sensui comprehensibile non habetur, idcirco sine principio esse vertibilium corporum natura credenda est. Neque enim orbis iste, id est, planum hoc rotundumque schema, quod sub uno puncto continetur, quia nostrum diffugit intellectum, nec unde coeperit, aut quo reciderit possumus invenire: ob hoc etiam non esse compositum debemus asserere, aut quia sensus omnino nostros elabitur, ideo revera minus aliunde coepisse putabitur. Sic et tu non quia in semetipsa feruntur ea quae volvenda circumspicis, et quod planities eorum nullis
Abbreviated transcription (Latin):
re dixerunt. Quod ne nos qͦ paterem᷑. pͥmis
statim suȩ narrationis elogiis mundi fabri¬
cationis expositor dei comemoratione sensus
ños illuminans dixit. In pͥncipio. f.d. Quã
bonus ordo. Encipium pͥmũ posuit. ut non
ingenitũ ur quidã mundum arbitrare tͣ.
deinde subdidit qͥa fecit. ut ostenderet qͥa
creature opus pars exigua uirtutis ẽ. condi¬
toris. Nam sicut figulus uasis deformatis. nec
artẽ pot̃ amittere nec uirtutẽ: sic opifex
ierũ deus. non uni facture sufficientẽ poten¬
ciam possidens. s infinitate potius excedeis
solo momento ꝓͥe uoluntatis magnitudi¬
nem eorum que cernunt᷑ extruxit. Quod
si & pͥncipium mundus ht̃ & factusẽ.
quere quis illi dedit pͥncipium. & quis e¬
iiis fabricator ẽ. Qđ ne humana forsitan
cogitacione discutiens a ueritatis tramite
deuiares. p̾uenit instruens nos doctrinis.
& animis nr̃is. tanquã signaculũ cuꝰds

Expanded text:
re, dixerunt. Quod ne nos quoque pateremur, primis re, dixerunt. Quod ne nos quoque pateremur, primis statim suae narrationis elogiis mundi fabricationis expositor, Dei commemoratione sensus nostros illuminans, dixit: In principio fecit Deus. Quam bonus ordo principium primo posuit: ut non ingenitum quidam mundum arbitrarentur. Deinde subdidit, quia fecit: ut ostenderet quia creaturae opus, pars exigua virtutis est conditoris. Nam sicut figulus, vasis deformatis, nec artem potest amittere, nec virtutem: sic opifex rerum Deus, non uni facturae sufficientem potentiam possidens, sed infinitate penitus excedens, solo momento propriae voluntatis, magnitudinem eorum quae cernuntur exstruxit. Quod si et principium mundus habet, et factus est; quaere quis illi dedit principium, et quis ejus fabricator est. Quod ne humana forsitan cogitatione discutiens, a veritatis tramite deviares: praevenit instruens nos doctrinis, et animis nostris, tanquam signaculum cujusdam
Abbreviated transcription (Latin):
ĩfirmare eũ ad destructionẽ qͥam sibimet ipsi
sufficiant. Q enĩ dm̃ nescire potuerunt :
sapientiam reb p̃ẽẽ mortalium nullatenꝰ
concesserunt. S familiari ignoratione
sublapsi. uariis omnia deffinitionibꝰ conclu¬
serunt. Apterea multi eorum ad confusã
informẽq se materiã redegerunt elem̃tis
mundi causas rerum omniũ deputantes.
Alii athomos. & indiuidua corpora. & tu¬
mores. & meatus continere naturam uisi¬
bilium tͣdiderunt. mͦ concurrentib sibi
leuib illis rotundis que corpusculis modo
recedentib a se atq discretis. ortus obitusq
ꝑficere. & in ꝑseueratioribꝰ corporib comple¬
xionem athomorum locatam. ualidius cau¬
sas eternitatis expͥmere. Uere telam ara¬
nee texunt quiista deseribunt. & qͥ tã ua¬
cua. inaniaq pͥncipia. celo. terrȩ mariq
conseribunt. Neq enĩ sciebant dicere. In
mine & gub̾natione fortuitoq cu̾su agi. & fer¬
ri omina insite sibi impietatis decepti erro¬

Expanded text:
infirmare: cum ad destructionem propriam sibimet ipsi sufficiant. Qui enim Deum nescire potuerunt, sapientiam rebus praeesse mortalium nullatenus concesserunt, sed familiari ignoratione sublapsi variis omnia definitionibus concluserunt. Propterea multi eorum ad confusam informemque se materiam redegerunt, elementis mundi causas omnium rerum deputantes. Alii atomos, et individua corpora, et tumores, et meatus continere naturam visibilium tradiderunt: modo concurrentibus sibi levibus illis rotundisque corpusculis, modo recedentibus a se atque discretis, ortus obitusque perficere, et in perse veratioribus corporibus complexionem atomorum locatam, validius causas aeternitatis exprimere. Vere telam araneae texunt, qui ista describunt: et qui tam vacua inaniaque principia, coelo, terrae, marique conscribunt. Neque enim sciebant dicere: In mine, et gubernatione, fortuitoque casu, agi et ferri omnia, insito sibi impietatis decepti erro
Abbreviated transcription (Latin):
erat hõi uidere possibile. immo ut nemini
ut famulus m̃s̃ moyses qͥ in om̃i domo mea
fidelis est. Ore ad os conloquar ei. in specie
& non ꝑ figuram. Hic itaq qui inpotiundis
p̃sentib dei conspectib angłis fuerat coeqͣ¬
lis. que auscultauit a deo disserit nob̾. Au¬
diamus gͥ ueritatem uerborum. ñ in ꝑsua¬
sione humanȩ sapientiȩ s improbatissimis
spiritalis docꝰtrinȩ sermonibꝰ. quoꝵ finis non
audientium laus est. s discentium salus.
In principio fecit ds̃ cȩlum & t̾ram. Retar¬
dat gͥ sermonem meũ mentis uamiratio:
cogitans qͥd pͥmũ dicam. uel unde capian
narrationis exordium. Arguam ne uanita¬
tem secłariũ: aut nostroꝵ potiꝰ p̃dicẽ ueritatẽ.

Expanded text:
erat homini videre possibile, imo ut nemini erat homini videre possibile, imo ut nemini  famulus meus Moyses, qui in omni domo mea fidelis est. Ore ad os colloquar ei: in specie, et non per figuram . Hic itaque qui in potiendis praesentibus Dei conspectibus, angelis fuerat coaequatus: quae auscultavit a Deo disserit nobis. Audiamus igitur veritatem verborum, non in persuasione humanae sapientiae, sed in probatissimis spiritalis doctrinae sermonibus, quorum finis non audientium laus est, sed discentium salus. 2. In principio fecit Deus coelum et terram . Retardat igitur sermonem meum mentis admiratio: cogitans quid primum dicam, vel unde capiam narrationis exordium, arguamne vanitatem saecularium, aut nostrorum potius praedicem veritatem?
Abbreviated transcription (Latin):
his que dicta funt adducemur. Moyses i¬
taq ẽ. editor huiꝰ scͥpturȩ. moyses ille qui
ꝑhibet᷑ uenustus apud deũ fuisse cũ adhuc
maternis uberib inhiaret. quẽ adoptauit
filia pharaonis. & regio cultu liberalit᷑ e¬
ducauit. phylosophis egyptiorum eruditi¬
oni eius. Magistris adhibitis qui fastum
tyrannidis exhorruit. & ad humilitatem
suorũ ciium se conu̾tit. contentus affli¬
ctari potius cũ popło dei. quã fructũ pecca¬
ti capere temporalem. Qui amorẽ iusti¬
ciȩ de ipsa natura sortitus est. qͥppe qͥ pͥꝰ qͣm
plebis acciperet pͥncipatum. ꝓpt̾ odiũ neqͥ¬
cie naturale usq ad necem uidet᷑ imꝓbos
ꝑsecutus. Qui ab his effugarus est. quib ipse
suerat opitulatus: qui libentissime tumul¬
tib egỹpti derelictis ad ethiopiam ꝓfectus est.
ibiq ceteroꝵ uacuus negociorum. ꝑ annos xu
rerum contemplationi dans operam. octo¬
gesimũq etatis agens annũ. uidit dm̃ ut

Expanded text:
his quae dicta sunt adducemur. Moyses ihis quae dicta sunt adducemur. Moyses itaque est editor hujusce scripturae, Moyses ille qui perhibetur venustus apud Deum fuisse, cum adhuc maternis uberibus inhiaret, quem adoptavit filia Pharaonis, et regio cultu liberaliter educavit, philosophis Aegyptiorum eruditioni ejus magistris adhibitis , qui fastum tyrannidis exhorruit, et ad humilitatem suorum civium se convertit, contentus afflictari potius cum populo Dei, quam fructum peccati capere temporalem. Qui amorem justitiae de ipsa natura sortitus est, quippe qui priusquam plebis acciperet principatum, propter odium nequitiae naturale, usque ad necem videtur improbos persecutus. Qui ab his effugatus est, quibus ipse fuerat opitulatus: qui libentissime tumultibus Aegypti derelictis, ad Aethiopiam profectus est, ibique caeterorum vacuus negotiorum, per annos qurerum contemplationi dans operam, octogesimumque aetatis agens annum, vidit Deum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
n principio fecit ds̃ glum & terram.
Conueniens exordium de mundi cõ¬
positione narraturus assumpsit: deco¬
rationem gestorum operum. sui faci¬
ens sermonis initium. Cęli enĩ terreq
factura referenda ẽ. non sponte formata
ut quidã opinati sunt. sed ex deo causas
ꝓpͥe nacta substantiȩ. Qualis gͥ auditus
dignus sit magnitudine relatorum: uel
quẽadmodum instructus ẽẽ debeat animꝰ.
ad rerum eiꝰ modi ꝑceptionem. nimirum
qͥ uiciis carnalib est immunis. & erumpniᷤᷤ
minime secularib obfuscatus. quinetiam
laboriosus. & sollers. & om̃ia circunspectars.
ut meritum dei notionem possit attͣhere:
s anteꝙͣ de uerborum subtilitate disceptemꝰ:
& ꝑscrutem᷑ quanta sit luꝵ uocũ significati¬
o. cogitemus quis ẽ. qui nos affatur. Nã licet
altitudinẽ cordis hystorici non ualeamus
attingere ꝓpt̃ imbecillitatem cordif nostri
uidelicet intellectus hac tam̃ p̃rogatiua lo¬
quentis inspecꝰta. ultro ad consentiendũ

Expanded text:
n principio fecit Deus coelum et terram. Conveniens exordium de mundi compositione narraturus assumpsit decorationem gestorum operum, sui faciens sermonis initium. Coeli enim terraeque factura referenda est non sponte formata, ut quidam opinati sunt, sed ex Deo causas propriae nacta substantiae. Qualis igitur auditus dignus sit magnitudine relatorum, vel quemadmodum instructus esse debeat animus, ad rerum ejusmodi perceptionem! nimirum qui vitiis carnalibus est immunis, et aerumnis minime saecularibus obfuscatus, quin etiam laboriosus et solers, et omnia circumspectans, ut meritam Dei notionem possit attrahere. Sed antequam de verborum subtilitate disceptemus, et perscrutemur quanta sit harum vocum significatio, cogitemus quis est qui nos affatur. Nam licet altitudinem cordis historici non valeamus attingere propter imbecillitatem nostri videlicet intellectus: attamen praerogativa loquentis inspecta, ultro ad consentiendum
Abbreviated transcription (Latin):
ELISIOSUs simulq studiosus
animus tuȩ germanitatis. dum
plenitudinem celestium nosse
desiderat scripturaꝵ.cuncꝰtas bibliothe¬
cas ecclesiasticas & eaꝵ qui fuerint con-¬
ditores crebris lecꝰtionib inuestigans ꝑue¬
nit tam̃ ad examerum sancti ac uenera¬
bilis ep̃i basilii greco sermone conscriptã.
Quam dum monimentis inserere lingue
latialis affectat. hanc curam censuit esse
mandandam. Sed ego considerans qͥa hoc
amore potius quã iuditio precepisti :
Festinabam quidem simplicibꝰ ussis obse
qui comonitꝰ tua caritate s promittere ñ
audebam. propͥam contemplatꝰ infantiam.
Itaq gemina cogiratione distractus. quid
agerem nesciebam. Uerebar enĩ si nega¬
re maluissem: mentem pie de me p̃sum̃¬
tis offendere. Si parȩre susceptum officiũ
nauare non posse. Que cũ ita eẽnt. statui
operã meã fidelit̾ exhibere quã sermonẽ ꝑti¬
nacit᷑ excusare. confidens qͥa si displicuero.
dabis ueniam quȩ iussisti. Non enĩ meo

Expanded text:
eligiosus, simulque studiosus animus tuae germanitatis, dum plenitudinem coelestium nosse desiderat Scripturarum, cunctas bibliothecas ecclesiasticas et earum qui fuerint conditores, crebris lectionibus investigans, perveni tandem ad Hexaemeron sancti ac venerabilis episcopi Basilii, Graeco sermone conscriptum: quod dum monumentis inserere linguae Latialis affectat, mihi hanc curam censuit esse mandandam. Sed ego considerans, quia hoc amore potius quam judicio praecepisti: festinabam quidem simplicibus jussis obsequi, tua commonitus caritate: sed promittere non audebam, propriam contemplatus infantiam. Itaque gemina cogitatione distractus quid agerem nesciebam: verebar enim si negare maluissem, mentem pie de me praesumentis offendere. Si parere, susceptum officium navare non posse. Quae cum ita essent, statui magis operam meam fideliter exhibere, quam sermonem pertinaciter excusare: confidens quia si displicuero, dabis veniam quae jussisti. Non enim meo
Abbreviated transcription (Latin):
naturam ualidiorẽ que p̾stat reb obꝰ utilitatẽ
p̃cipuam. Et dixit ds̃. Fiat firmamentum
& sit diuidens int̾ aquã & aquã. S̾ anteꝙͣ ra¬
dicem eorum que scripta sunt attingamꝰ. expe¬
riamur ea que nob̾ obitienda putamꝰ q ab ali¬
is improbare. Scicitantur nãq nos. proponen¬
tes. si spere simile habetur firmamenti corpꝰ.
feriora delubricans poterat in globositate cur¬
uati firmam̃ti consistere. Quid respondemus :
qr non om̃imodis quod uidetur nob̾ suspitien¬
tib in trinsecus eẽ uolubile. hoc &̃ extrinsecꝰ
in sꝑe similitudinẽ creditur eẽ formatum. Si¬
quidẽ lauacroꝵ marmoreas uidemꝰ cameras
interius quidẽ semirotundo schemate fabri¬
catas. in fastigiis uͦ suis habere planitiem.
Cessent gͦ suꝑ hoc nob̾ calũpniã generare ia¬
ctantes qd̾ aqͣ non possit in suꝑiorib partibꝰ
contineri. Reliquum ẽ. ut dicatur que na

Expanded text:
 utilitatem  utilitatem praecipuam. 4. Et dixit Deus: Fiat firmamentum, et sit dividens inter aquam et aquam. Igitur antequam radicem eorum quae scripta sunt attingamus, experiamur ea quae nobis objicienda putamus ab aliis improbare. Sciscitantur namque nos, proponentes, si sphaerae simile habetur firmamenti corpus,feriora delubricans, poterat in globositate curvati firmamenti consistere? Quid respondemus? quia non omnimodis, quod videtur nobis suspicientibus intrinsecus esse volubile, hoc etiam extrinsecus in sphaerae similitudinem creditur esse formatum. Siquidem lavacrorum marmoreas videmus cameras, interius quidem semirotundo schemate fabricatas, in fastigiis vero suis habere planitiem. Cessent ergo super hoc nobis calumniam generare, jactantes quod aqua non possit in superioribus partibus contineri.
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ rei assertoreᷤ cũ fidem dictoꝵ suoꝵ ratio¬
ne cõmunis sensus approbare cogantur. boc
dicunt qr ꝑuerterẽ consuetudinẽ intentis
aurib erga crepitum illũ qͥ ex pͥma natiuita¬
te resonuit. usu cottidiano oppletaꝵ auriũ
sensus obsorduit. atq ideo minꝰ armoniam
posumꝰ auscultare. sicut in officina fabrili
assiduis icꝰtib oꝑantium contussus hebescit
auditus. uerũ has seculariorũ meditatas
astucias illis tractare ꝑmutentes nos ad ser¬
monẽ redeamus eccłie. Bictum ẽ. itaq a p̃cesso¬
rib nr̃is non eẽ hanc secundi oeli creationẽ
s pͥoris expositionẽ. Ibi enĩ carptĩ scripturare¬
tulit cȩli terrȩq facturam: hic curiosius ra¬
tionem tradidit nob̃ qr unũqͦdq ꝯfectum
sit elementũ Hos aut̃ dicimꝰ. qr qͣndo & no¬
men aliud & usus propͥus ÷ in scđ̾o. aliud ẽẽ ne¬
cessario illud qđ̵ pͥmo factum ẽ. cęlũ. habens

Expanded text:
Cujus rei assertores, cum fidem dictorum suorum ratioCujus rei assertores, cum fidem dictorum suorum ratione communis sensus approbare cogantur, hoc dicunt quia per veterem consuetudinem intenti auribus, erga crepitum illum qui ex prima nativitate resonuit, usu quotidiano, oppletarum aurium sensus obsurduit, atque ideo minus harmoniam possumus auscultare, sicut in officina fabrili, assiduis ictibus operantium contusus hebescit auditus. Verum has saeculariorum meditatas astutias illis tractare permittentes, nos ad sermonem redeamus Ecclesiae. Dictum est itaque a praecessoribus nostris, non esse hanc secundi coeli creationem, sed prioris expositionem. Ibi enim carptim Scriptura retulit coeli terraeque facturam; hic curiosius rationem tradidit nobis, qua unumquodque confectum sit elementum. Nos autem dicimus quia quando et nomen aliud, et usus proprius est in secundo, aliud esse necessario ill
Abbreviated transcription (Latin):
um uirtꝰ in eorum constructione suffecerit
quoꝵ fortitudinẽ & magnitudinẽ si dĩ po¬
tentiam contemplati fuerimus non arbi¬
trabimur discrepare a fluxii liquoris. qui c̃
in uacua uasa diffundit᷑. quibdã intdum
refsationib intumescit. Qͦ risibilis eorum
penitꝰ propositio ẽ. de om̃ipotentis in possibili¬
tate certantium. Nos aut̃ tm̃ absumus sodo
gelo discredere. qr & t̾cium profitemur: cuiꝰ
beatissimus paulus n̾ fitucdattis aspectui Nam
ps̃ nominans celorũ olos. & plurimorũ nob̾
subicit intellectum. Nec tam̃ admirabilior
ista questio septem ilis oebibur. uidetur
scđm quos ferri .uii. stelle consonant᷑ ab om̃ib
p̃dicant᷑. quos &̃ reconditos in se dicunt exem¬
plo cadorum uno suꝑ alium cõmissoꝵ & eos
contrariis aduersus se motib impulsos. &. a¬
cura cũ gͣuib temꝑantes concentũ quendã
& armonie melos reddere dulce confirmãt.

Expanded text:
ium virtus, in eorum constructione suffecerit, ium virtus, in eorum constructione suffecerit, quorum fortitudinem et magnitudinem, si Dei potentiam contemplati fuerimus, non arbitrabimur discrepare a fluxu liquoris, qui cum in vacua vasa diffunditur, quibusdam interdum reflationibus intumescit. Ergo risibilis eorum penitus propositio est, de omnipotentis impossibilitate certantium. Nos autem tantum absumus secundo coelo discredere: quia et tertium profitemur, cujus beatissimus Paulus non est fraudatus aspectu . Nam psalmus nominans coelorum coelos etiam plurimorum nobis subjicit intellectum. Nec tamen admirabilior ista quaestio, septem illis orbibus videtur, secundum quos ferri septem stellae, consonanter ab omnibus praedicantur: quos etiam reconditos in se dicunt, exemplo cadorum uno super alium commissorum, et eos contrariis adversus se motibus impulsos, et acuta cum gravibus temperantes, concentum quemdam et harmoniae melos reddere dulce confirmant.
Abbreviated transcription (Latin):
bstantia in uniꝰ conformatione consumpta ẽ.
Singulare nani ferunt corpus ẽẽ uertibile
certoq ambitu ⁊ cutũ scriptũ: qd̾ qr in pͥmi
celi creatione ꝓfecit. nichil reliqui eẽ ad scłi
uł t̾cii compositionẽ. S ħ dicentes materiã
quandã ingenitã conditori opinant᷑ habitã.
ex pͥma fabulositate sequentiũ mendatia con¬
texentes. Nos aut̃ rogamus gregorum phyloso¬
fos non antea rep̃hendere. quã int̾ se ualeãt
ipsi cenere concordiam. Non nulli enĩ de his
infinitos eẽ celos asserunt: & mundos inmi¬
merabiles. quorum quando male suadam ꝓ¬
fessionem suꝑauerint acriores. probationib
qͥbdam ex geometrie necessitate collectis.
rursus affirmare se putant. eo qđ̵ natura
ñ ferat ut aliud celum p̃t̾̃ unum generari¬
ne potuerit s eos tunc magis risu dignos
ducimꝰ maxiie quia uidentur sepe quoq in
aqua fieri plurimi. unde dubitandũ non ẽ.

Expanded text:
bstantia in unius conformatione consumpta est. bstantia in unius conformatione consumpta est. Singulare namque ferunt corpus esse vertibile, certoque ambitu circumseptum, quod quia in primi coeli creatione profecit, nihil reliqui esse ad secundi vel tertii compositionem. Sed haec dicentes materiam quamdam ingenitam Conditori opinantur habitam, ex prima fabulositate sequentium mendacia contexentes. Nos autem rogamus Graecorum philosophos, non antea nostra reprehendere, quam inter se valeant ipsi tenere concordiam. Nonnulli enim ex his infinitos esse coelos asserunt, et mundos innumerabiles: quorum quando malesuadam professionem superaverint acriores, probationibus quibusdam ex geometriae necessitate collectis, rursus affirmare se putant, eo quod natura non ferat, ut aliud coelum praeter unum generari potuerit. Sed eos tunc magis nos risu dignos dicimus, maxime quia videntur saepe quoque in aqua fieri plurimi, unde dubitandum non est
Abbreviated transcription (Latin):
Nam uex ꝓpt̾ auditum necessaria ẽ. & auditꝰ
ꝓpt̾ uocem. U ũ nec aer ẽ. nec lingua. nec au¬
res. nec tractus asꝑior ad sensum capitis reꝑ¬
cusum sonitum ꝑducendo. ibi nec suermo ne¬
cessariꝰ ẽ s ex ipsa ut ita dixerim cardinali
eogitacione fit participatio uoluntatis. Sicut
s̃ p̃diximus ut mens nr̃a consugeret ad in¬
quisitionẽ uultꝰ eiꝰ de quo aginus prudent᷑¬
& optime schema buĩ modi elocutionis assũp¬
sit. Scd̾o loco querendũ ẽ. si aliud p̃ter id
quod initio factum ẽ. celum firmamentũ fu¬
it : qd̃ tam̃ & ipsum cęlum uocitatur. uel si
certe duo celi sunt. quaꝗͣ philosophi de celo
disputantes. tolerabilius adquiescent linguas
suas truncandas exponere. quã ut duos cȩlos
ẽẽ concedant. Unũ enĩ asserunt cȩlum. cuiꝰ na¬
turam minime pati confirmant. ut scdm. ł
tc̃ium adiciatur ei. qm̃ inquiunt tota cęli su¬

Expanded text:
Nam vox propter auditum necessaria est, et auditus Nam vox propter auditum necessaria est, et auditus propter vocem. Ubi vero nec aer est, nec lingua, nec aures, nec tactus asperior, ad sensum capitis repercussum sonitum perducendo, ibi nec sermo necessarius est, sed ex ipsa, ut ita dixerim, cardinali cogitatione fit participatio voluntatis. Sicut ergo praediximus, ut mens nostra consurgeret ad inquisitionem vultus ejus de quo agimus, prudenter et optime schema hujusmodi elocutionis assumpsit. 3. Secundo loco quaerendum est si aliud praeter id quod initio factum est coelum, firmamentum fuit, quod tamen et ipsum coelum vocitatur; vel si certe duo coeli sunt, quanquam philosophi de coelo disputantes tolerabilius acquiescent linguas suas truncandas exponere, quam ut duos coelos esse concedant. Unum enim asserunt coelum, cujus naturam minime pati confirmant, ut secundum vel tertium adjiciatur ei, quoniam, inquiunt, tota coeli su
Abbreviated transcription (Latin):
re: qr uoluntas diuina & pͥor impetus mentiꝰ
eius uerbum ẽ. dei : qd̾ ideo in specie quadam
scriptura figurauit. ut ostenderet quia non
solum fieri uoluit creaturam. s etiã aliquo
oꝑante ꝑfecit. Poterat enĩ sicut ex initio de oĩbꝰ
hẏstoricꝰ & modo referre qr in pͥncipio fecit ds̃.c.
deide fecit lucem & postea firmamentũ. nunc
aut̃ dm̃ iubentẽ & loquentẽ uidetur inducere.
nullo nos impediens fascino quo minus uestigiis
indicusq ꝑducti ad contemplationẽ eiꝰ qui est
ineffabilis ueniamus. Que enĩ labore quesita st̃.
& iocunde ꝑcipiunt᷑. & diligentissime conseruã¬
tur. Nam quorũ facilis babetur adeptio eorũ sine
dubio fastidiosa possessio est. Propterea nos tra¬
mitem uere rationis ingressos. ad explorandũ
dirigit unigenitum. & certe uocifero sermone
onis cooperantem latere non posset. qͥppe qͥb
consiliorum societas ex ipsa potestate subpeditat.

Expanded text:
rere, quia voluntas divina, et prior impetus mentis rere, quia voluntas divina, et prior impetus mentis ejus, Verbum est Dei? Quod ideo in specie quadam Scriptura figuravit, ut ostenderet quia non solum fieri voluit creaturam, sed etiam aliquo cooperante perfecit. Poterat enim sicut ex initio de omnibus historicus, et modo referre, quia in principio fecit Deus coelum, deinde fecit lucem, et postea firmamentum: nunc autem Deum jubentem et loquentem videtur inducere, nullo nos impediens fascino quominus vestigiis indiciisque perducti, ad contemplationem ejus qui est ineffabilis veniamus. Quae enim labore quaesita sunt, et jocunde percipiuntur, et diligentissime conservantur. Nam quorum facilis habetur adeptio, eorum sine dubio fastidiosa possessio est, propterea nos tramitem verae rationis ingressos, ad explorandum dirigit Unigenitum. Et certe vocifero sermone onis cooperantem latere non posset, quippe quibus consiliorum societas, ex ipsa potestate suppeditat.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. fiat firmamentũ. & sit seꝑans int̾ aquã
& aquã. Iam qͥdem hesterno die auduumus uer¬
ba dñi dicentis fiat lux. hodie fiat firmam̃tũ.
Pius tñqͥd damuidentur habere presentia. Neq
enĩ uerbum in nudo p̾cepto remansit. s causa
ꝑquã queritur firmamenti productio aꝑtius
declaratur: Id: ut diuidat int̾ aquã & aquam.
Pmo quidẽ reputemus. discutientes qͦmͦ ds̃ al¬
loquit᷑. Nostro ne idz hominũ more qui pͥus fu¬
turȩ rei formam concipimus intellectu. deinde
ex subiectis congruas & familiares unicuiq sig¬
nificationes colligentes exprimimꝰ. Et post hoc
mynisteriis uocalium officiorum cogitata ma¬
nifestantes ꝑ aeris crepitum & articulati sermo¬
nis obsequium publicamus sensum corde con¬
ceptum. & quomͦ non insanire dicendus ẽ. qͥ
dm̃ talib officiis indigere pronuntiat. ad ex¬
plananda que cogitat cũ magis pium sit asse¬

Expanded text:
Deus: Fiat firmamentum; et sit separans inter aquam Deus: Fiat firmamentum; et sit separans inter aquam et aquam. Jam quidem hesterno die audivimus verba Domini dicentis: Fiat lux, hodie, Fiat firmamentum. Plus tamen quiddam videntur habere praesentia. Neque enim verbum in nudo praecepto remansit, sed causa per quam quaeritur firmamenti productio apertius declaratur; id est, ut dividat inter aquam et aquam. Primo quidem reputemus, discutientes quomodo Deus alloquitur, nostro ne, id est hominum more, qui prius futurae rei formam concipimus intellectu; deinde ex subjectis congruas et familiares unicuique significationes colligentes exprimimus, et post hoc ministeriis vocalium officiorum cogitata manifestantes, per aeris crepitum et articulati sermonis obsequium, publicamus sensum corde conceptum. Et quomodo non insanire dicendus est qui Deum talibus officiis indigere pronuntiat ad explananda quae cogitat; cum magis pium sit asse