comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sub nomine episcoporũ significat
coniunctus est enĩ gradus & in
multis pȩne simillimus Regere
ecclesi ã dĩ quã ad qui siuit sangui¬
nesuo. Non dubitat sanguinẽ dĩ
dicere propter unionẽ personȩ
in duab: naturis eiusdem ihsuxpĩ
propterquã etiã dictũ est filius
hominis qui est incaelo cesset
ergo nestorius filiũ hominis a filio
dĩ separare & duos sibi facere
xp̃os. Et ex uobis ipsis exsurgent
uiri loquentes peruersa de isdem
&iohannes ex nobis inquit exieñ
sed nonerant ex nobis qm̃ per
trienniũ Nocte & die noncessaui
cum lacrimis mons unũ quemq
ur̃m. hoc pulchre & brecuter
exponit arator quicanit ecclesiȩ
tria dogmata sȩpius edit. Histo¬
ricum morale sonans tipicumq
uolumen. Hinc iudȩa uacans
sterilis quaedicitur arbor ex¬
pectata trib: fructum non ad¬
tulit annis. Omnia ostendiuobis
Id est non solũ doctrinȩ inter
pressuras & lacrimas insisten¬
dum uerũ nequis infirmorum

Expanded text:
sub nomine episcoporum significat. sub nomine episcoporum significat. Conjunctus est enim gradus, et in multis pene similibus. Regere Ecclesiam Dei quam acquisivit sanguine suo. Non dubitat sanguinem Dei dicere, propter unionem personae in duabus naturis ejusdem Jesu Christi. Propter quam etiam dictum est: Filius hominis qui est in coelo . Cesset ergo Nestorius Filium hominis a Filio Dei separare, et duos sibi facere Christos. Et ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa. De iisdem et Joannes: Ex vobis, inquit, exierunt, sed non erant ex vobis . Quoniam per triennium nocte et die non cessavi cum lacrymis, monens unumquemque vestrum. Hoc pulchre et breviter exponit Arator: Qui canit Ecclesiae tria dogmata, saepius edit Historicum, morale sonans, typicumque volumen; Hinc Judaea vacans, sterilis quae dicitur arbor, Expectata tribus fructum non attulit annis. Omnia ostendi vobis. Id est, non solum doctrinae inter praessuras et lacrymas insistendum, verum ne quis infirmorum
Abbreviated transcription (Latin):
nexib: diem quin qua gesimae
festinat. Vocauit maiores natu
protestatar mihi cundicit
percuitates a perte ostendit
quia ea quae sibi futura erant
non sibi ipsi sed aliis desereuȩlata
cognouit. ex quib: erat prophe¬
ta agab: nec non & illi discipu¬
li quihuno intrro consistentẽ
monebant ꝑ sp̃m nea scenderet
hiero solrmã. Dicens qm̃ uin¬
cula & tribulationes memanen
inhrero solimis Vtubi aliquan¬
do persequebatur ecclesiã ibi
nunc pro ecclesiae pace deceret
Nec facio animã meã precios¬
orẽ quãme. Animam dicit
ipsam uitã incorpore tempo¬
poralem quã prominimo du¬
cit. qui in aliauita gaudũ
prȩstolatur ae ternũ. Quia
mundussũ a sanguine omniũ
urm Eose a prox imorũ san¬
guine mundum credidit quo
ferrendis eorũ uitiis non pe¬
presbiteros ephesi miletũ
uocatos quos nunc episcopos idest
super inspectores nominat
Non enĩ unaciuitas plures epis¬
scopos habere potuit. sed eosdem
presbiteros. ut uere sacerdo tes

Expanded text:
nexibus diem quinquagesimae, nexibus diem quinquagesimae, festinat. Vocavit majores natu protestatur mihi. Cum dicit per civitates, aperte ostendit quod ea quae sibi futura erant, non sibi ipsi, sed aliis de se revelata cognovit. Ex quibus erat propheta Agabus, nec non et illi discipuli qui hunc in Tyro consistentem monebant per Spiritum ne ascenderet Jerosolymam. Dicens, quoniam vincula et tribulationes me manent in Jerosolymis. Ut ubi aliquando persequebatur Ecclesiam, ibi nunc pro Ecclesiae pace decertet. Nec facio animam meam pretiosiorem quam me. Animam dicit ipsam vitam in corpore temporalem, quam pro minimo ducit, qui in alia vita gaudium praestolatur aeternum. Quia mundus sum a sanguine omnium vestrum. Eo se a proximorum sanguine mundum credidit, quo feriendis eorum vitiis non pepresbyteros Ephesi Miletum vocatos, quos nunc episcopos, id est, superinspectores nominat. Non enim una civitas plures episcopos habere potuit, sed eosdem presbyteros, ut vere sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
plecaitur. hoc est qđ ipsedicit:
filioli mei quos iterũ parturio
donec formetur xp̃s in uobis
Operosior enĩ est resuscitatio
eorũ quiperneglegentiã quã
qui per infirmitatẽ peccant
ethaec per euticum illa ꝑtabithã
quam p&rus suscitauit ex pri¬
mitur. etideo illa in dieb: infir¬
mata moritur. istemedi a nocte
cadit & moritur. illa postmor¬
tem lota incȩnaculo ponitur.
hic tertio cenaculo lapsus deor¬
sum mortuus lugetur Iste prȩ¬
sente & docente illa absente
magistro Ad huno paulus descenr¬
dit ad illã peerus suscitaturus
ascendit. Illa mox iuso p&fro
resedit. hinc nocte media defun¬
ctus tandẽ mane resurgit: &
iustitiae sole afflante rediui¬
uus adducitur. Festinabat onĩ
si possibile sibieẽt ut diem pente¬
costen faceret hiero solrmis
praeceptũ quidem legis erat
ut omnes iudȩi terin anno id est
tempore paschȩ pente costen
& sceno phegiae hieros olrma
conuenirent : sed apłs ruptis scłi

Expanded text:
plectitur, hoc est quod ipse dicit: plectitur, hoc est quod ipse dicit: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Operosior enim est resuscitatio eorum qui per negligentiam, quam qui per infirmitatem peccant. Et haec per Eutychum, illa per Tabitham quam Petrus suscitavit, exprimitur. Et ideo illa in diebus infirmata moritur, hic media nocte cadit et moritur. Illa post mortem lota in coenaculo ponitur, hic tertio coenaculo delapsus deorsum mortuus lugetur. Iste praesente et docente, illa absente magistro. Ad hunc Paulus descendit, ad illam Petrus suscitaturus ascendit. Illa mox viso Petro resedit, hic nocte media defunctus tandem mane resurgit, et justitiae sole afflante, redivivus adducitur. Festinabat enim si possibile esset, ut diem Pentecosten faceret Jerosolymis. Praeceptum quidem legis erat ut omnes Judaei ter in anno, id est, tempore Paschae, Pentecostes, et Scenopegiae, Jerosolymis convenirent, sed Apostolus ruptis saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
nando sab iunxtt. haco autẽs
duo testamenta & c&era
Sedens autẽ quidam adules¬
scens nomine eutrchius super
fenestrã &cgera. Eutrchius
hebraice amens: Grece uero¬
dicitur fortunatus quorũ
unũ ei qui perad ulescentiae
uoluptatẽ deuirtutũ culmine
ceciderit : Altorũ ei qui per
condescensionẽ praedicatoris
aduirtutũ summa redierit.
congruit. Eductus somno ceci¬
dit detertio cenaculo deorsũ¬
& c&era. Inter uerba prȩdi¬
cationis occasio curationis. ut
dulcedine miraculi & doctrinȩ
sermo firmetur & iugiliarũ
labor arceatur & memoria
magistriiam discessuriartius
mentib: infigatur. Tria uero
cȩnacula inquorũ suppremo
paulus disputat. fides spes
caritas quamsiquis perignauiã
deseruerit & int̃ a postoli uoces
dormitare nontimuerit. iamint̃
mortuos computabitur. Cũ enĩ
in uno offenderit factus est
omniũ reus Adquem cum de¬
scendis set paulus incubuit super
eum qđ descendit incumbit con¬

Expanded text:
nando subjunxit: Haec autem sunt nando subjunxit: Haec autem sunt duo testamenta, etc. Sedens autem quidam adolescens nomine Eutychus super fenestram, etc. Eutychus Hebraice amens, Graece vero fortunatus. Quorum unum ei qui per adolescentiae voluptatem de virtutum culmine ceciderit, alterum ei qui per condescensionem praedicatoris ad virtutum summa redierit, congruit. Eductus somno, cecidit de tertio coenaculo deorsum, etc. Inter verba praedicationis occurrit occasio curationis, ut dulcedine miraculi et doctrinae sermo firmetur, et vigiliarum labor arceatur, et memoria magistri jam discessuri arctius mentibus infigatur. Tria vero coenacula in quorum supremo Paulus disputat, fides, spes, charitas . Quam si quis per ignaviam deseruerit, et inter Apostoli voces dormitare non timuerit, jam inter mortuos computabitur. Cum enim in uno offenderit, factus est omnium reus . Ad quem cum descendisset Paulus, incubuit super eum. Quod descendit, incumbit, com
Abbreviated transcription (Latin):
transita macedonia & achaia
ire hiero solrmã. Inuna autẽ
sabbaticum conuenis semus ad
frangendũ panẽ & ceera
Id est die dominico qui est primꝰ
a sabbato cumadmysteria cele¬
branda congregati essemus
Protraxitq sermonẽ usq: in
mediã noctẽ erant autem
lam padescopiosȩ incȩnaculo
possumus hic allegoricedicere
quia cȩnaculũ sit altitudo
spiritaliũ charismatũ. nox
obscuritas scripturarum : lã mpai¬
padũ copia secretorũ ex posi¬
tio dictorũ dies dominica re¬
cordatio uel dominicae uel
nrãe resurrectionis. & spiri¬
talẽ ad monere doctorem
ut siquando dulcedine resur¬
rectionis & uitae uentur ae
gaudus ihlectus auditores
suos aduirtutũ summa pro¬
uocauerit ac prolixius dis¬
putando secreta quae lib&
scripturarũ attigerit. mox
eadem propt̃ infirmos audi¬
tores lampade planȩ expo¬
sitionis in lustret : sicut apłs
cum diceret abraham duos
filios habuisse unũ de ancilla
& unũ delibera mox expla¬

Expanded text:
transire a Macedonia et Achaia, transire a Macedonia et Achaia, et ire Jerosolymam. In una autem Sabbati cum convenissemus ad frangendum panem, etc.; id est, die Dominico qui est primus a Sabbato, cum ad mysteria celebranda congregati essemus. Protraxitque sermonem usque in mediam noctem. Erant autem lampades copiosae in coenaculo. Possumus hic allegorice dicere quia coenaculum sit altitudo spiritalium charismatum, nox obscuritas Scripturarum, lampadum copia, secretiorum expositio dictorum, dies Dominica, recordatio vol dominicae vel nostrae resurrectionis; et spiritualem admonere doctorem, ut si quando dulcedine resurrectionis et vitae venturae gaudiis illectos auditores suos ad virtutum summa provocaverit, ac prolixius disputando secreta quaelibet Scripturarum attigerit, mox eadem propter infirmos auditores lampade planae expositionis illustret. Sicut Apostolus, cum diceret Abraham duos filios habuisse, unum de ancilla, et unum de libera, mox expla
Abbreviated transcription (Latin):
non erubescunt. quos ab homi¬
ne constriu uel destrui posse
cognoscunt. Et exclama uer̃
dicentes magnadiana ephe¬
siorũ Qm̃ de metrius peritu¬
ram dix̃ dianã. illi e contrario
magnã eẽ mirantur. Et impe¬
tũ fecerunt uno animo inthea¬
trum. theatrũ locus ẽ. semi¬
circuli figurã habens : in quo
stantes populi. lud osscȩnicos
intus inspiciebant unde & a
spectaculo grȩce theatri nom̃
accepit. Itaq: sicut arator ait
Non alio decuit causas meritũq
dianȩ lasciuos tractare foro
capit area turpis concilii de¬
formis opus. Et profectus est
Iutiret in macedoniã Cum autẽ
Iperambulasset partes illas
I& exortatus eos fuisset multo
sermone uenit ad grȩciam
Grȩcia est prouintia achaiȩ
quã graeci hellada uocant
Deniq ubi latini codices grȩcos
uel ad distinctionẽ iudaeorũ
gentiles habent ibi grȩcum
stas scribit. Ad hanc ergo post
macedoniã uenit paulus quia
ꝓposuerat ut su pradictũ est

Expanded text:
non erubescunt, quos ab hominon erubescunt, quos ab homine construi vel destrui posse cognoscunt. Et exclamaverunt dicentes: Magna Diana Ephesiorum. Quam Demetrius perituram dixit Dianam, illi e contrario magnam esse mirantur. Et impetum fecerunt uno animo in theatrum. Theatrum, locus est semicirculi figuram habens, in quo stantes populi ludos scenicos intus inspiciebant. Unde et a spectaculo Graece theatri nomen accepit. Itaque, sicut Arator ait: Non alio decuit causam meritumque Dianae Lascivos tractare foro, capit area turpis Concilii deformis opus. CAPUT XX Et profectus est ut iret in Macedoniam. Cum autem perambulasset partes illas, et exhortatus eos fuisset multo sermone, venit ad Graeciam. Graecia est provincia Achaiae, quam Graeci ἑλλάδα vocant. Denique ubi Latini Codices Graecos, vel, ad distinctionem Judaeorum, gentiles habent, ibi Graecum στὰς scripsit. Ad hanc ergo post Macedoniam venit Paulus, quia proposuerat, ut supra dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
remissionis est annus Mittens
autẽ in macedoniã duos exmi¬
nistrantib: sibi & c&era Prae¬
misit discipulos ad praeparan¬
das elemosrnas quas hiero solr¬
mã erat allaturus. Necumi pse
ueniret tunc collectȩ fierent
De metrius enĩ quidã nomine
argentarius & c&era Deme¬
trius iste quiuiã dnĩ turbare
nititur. nom̃ propriũ factis
exsequitur. Inter praetatur enĩ
nimiũ persequens Vnde conse¬
quent̃ templa quaedianȩ facit
non alio quã argenti metallo
aedificat. Argento enĩ inscrip¬
pturis eloquiũ sicut auro sensus
indicarisolet. Et gentilis uer¬
sutia religionem suã non ulla
sensus ratione sed nudo sermo¬
nis nitore solet astruere. Non
solũ haec periclitabitur nobis
pars in redargutionẽ uenire
&c&lera Id est non solũ opora
nr̃a uana nec mercede digna
red ar guentur. uerũ religio
quoq: nr̃a dehones tabitur
si pauli doctrina prȩualuerit
idola deos non eẽ et mira gen¬
tilium stultitia qui illos colere

Expanded text:
remissionis est annus. Mittens remissionis est annus. Mittens autem in Macedoniam duos ex ministrantibus sibi, etc. Praemisit discipulos ad praeparandas eleemosynas, quas Jerosolymam erat allaturus, ne cum ipse veniret, tunc collectae fierent. Demetrius enim quidam nomine, argentarius, etc. Demetrius iste qui viam Domini turbare nititur, nomen proprium factis exsequitur. Interpretatur enim, nimium persequens. Unde consequenter templa quae Dianae facit non alio quam argenti metallo aedificat, argento enim in Scripturis eloquium, sicut auro sensus indicari solet. Et gentilis versutia religionem suam non ulla sensus ratione, sed nudo sermonis nitore solet astruere. Non solum autem haec periclitabitur nobis pars in redargutionem venirec.; id est, non solum opera nostra vana, nec mercede digna redarguentur, verum religio quoque nostra dehonestabitur, si Pauli doctrina praevaluerit, idola deos non esse. Et mira gentilium stultitia, qui illos colere
Abbreviated transcription (Latin):
noui & paulũ scio. De hoc uersu
dicit arator. Cognosce furorẽ
gens inimicatuũ dȩ monregna¬
re fatetur quem uenisse negas
atq: hoc conuinceris ipso quo
stimulanteruis. Multi autem
ex his qui fuerant curiosa sectati
contulerunt libros. & cetera
Curio sadicit. magicȩ artis indu¬
striã fuius sectatores merito suos
libros incendunt magnolicet
pretio aestimatos quando ipsos
quib seruierant daemones
hm dñm & a postolos eiusuidoN
honorare. Inuener̃ pecunia
denariorũ quinquagintamiliũ
tt debitorib: in euangelio sub
quinqua genario denariorũ¬
numero debita laxantur
Credo quia corporis quinque
sensib: subsistentes in hacuita
dec a logi prȩcepta transgredi¬
mur hic autẽ propter enor¬
mitatẽ magici sceleris mille¬
narius ẽ at c&era adiectus
numerus Aliter : quinqua¬
genarius saepe numerus re¬
fertur ad paenitentiã remis¬
sionemq: peccatorũ. Vnde &
quinqua gesimus paenitentiae
psalmus & quinqua gesimus

Expanded text:
novi, et Paulum scio. De hoc versu novi, et Paulum scio. De hoc versu dicit Arator, Cognosce furorem, Gens inimica, tuum: daemon regnare fatetur, Quem venisse negas, atque hoc convinceris ipso, Quo stimulante ruis. Multi autem ex iis qui fuerant curiosa sectati, contulerunt libros, etc. Curiosa dicit, magicae artis industriam, cujus sectatores merito suos libros incendunt, magno licet pretio aestimatos, quando ipsos quibus servierant daemonesapostolos ejus vident honorare. Invenerunt pecuniam denariorum quinquaginta millium. Et debitoribus in Evangelio sub quinquagenario numero denariorum debita laxantur. Credo quia corporis quinque sensibus subsistentes in hac vita Decalogi praecepta transgredimur. Hic autem propter enormitatem magici sceleris, millenarius etiam adjectus est numerus. Aliter. Quinquagenarius saepe numerus refertur ad poenitentiam, remissionemque peccatorum, unde et quinquagesimus poenitentiae psalmus, et quinquagesimus
Abbreviated transcription (Latin):
cuius dam sceuae qm̃ ergo ipse
satanas trans figurat se uelut
angelum lucis ministros quoq:
suos eadem simulatione colora¬
re nontimet. Vnde quia septe¬
narionumero solet sp̃s scĩ gratia
designari inqua figura & dñs
postresurrectionẽ cũ uii discipu¬
lis epulatur. & ui fratres
ad corneliũ spu scõbaptitandũ
euangelizaturi ueniunt. filu
sceuae quasi sp̃s malos expul¬
suri septenario numero cen¬
sentur. Qui quia non credendo
sed temptando xp̃i et apostoloꝵ
nom̃ inuocant. Non adõtantũ
uerũ & ab ipsis daemonib: sub¬
dole falsitatis merito conde¬
mnentur quibene filii sceuȩ di¬
cuntur qui interp̃tatur uul¬
pecula clamans hoc enĩ ani¬
mal doli et astutiȩ sagacissi¬
mũ iudaeos gentiles & heret¬
cos ecclesiae dĩ semꝑ in sidiantes
et quasi garrula uoce ꝑstrepen¬
tes. ostendit. De quib: eiusdem
ecclesiae custodib: imperatur
capite nobis uulpes pusillas
qua edemoliuntur uineas Ihm̃

Expanded text:
cujusdam Scevae. Quoniam ergo ipse cujusdam Scevae. Quoniam ergo ipse Satanas transfigurat se velut angelum lucis , ministros quoque suos eadem simulatione colorare non timet. Unde quia septenario numero solet Spiritus sancti gratia designari, in qua figura et Dominus post resurrectionem cum septem discipulis epulatur, et septem fratres ad Cornelium Spiritu sancto baptizandum Evangelizaturi veniunt, filii Scevae quasi Spiritus malos expulsuri septenario numero censentur. Qui quia non credendo, sed tentando Christi et apostolorum nomen invocant, non a Deo tantum, verum ab ipsis daemonibus subdolae falsitatis merito condemnantur. Qui bene filii Scevae dicuntur, qui interpretatur vulpecula clamans. Hoc animal doli et astutiae sagacissimum, Judaeos gentiles, et haereticos Ecclesiae Dei semper insidiantes, et quasi garrula voce perstrepentes ostendit. De quibus ejusdem Ecclesiae custodibus imperatur: Capite nobis vulpes pusillas, quae demoliuntur vineas. Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
a postolico sacrata numero
& prophetaliest munere
et supra in .c.xx. qui est duo¬
denarius numerus decies du¬
ctus aduentus sui signamon¬
strauerit. Illud in hierusalẽ
hoc inepheso. quae est ciuitas
grȩcorũ Credo ut ostenderet
sesiue de iuda eis seu degentib:
credat quis eos tantũ modo qui
unitati ecclesiae catholige atq
a postolicȩ cõmunicent implere
Tempta uerunt autẽ quidam¬
& decircum euntib: iuda eis
gitas se suamq: gentẽ docuisse
modos exorcismi id est adiura¬
tionis quib: inmundi sp̃s ex pul¬
si ab homine ulterius reuerti
non sunt ausi fit autẽ hoc in¬
terdũ &iã ꝑreprobos obcon¬
demnationẽ eorũ qui faciunt
uel obutilitatẽ eorũ quiuident¬
& audiunt. ut lic& homines
despiciant sina facientes. tamen
dm̃ honorent adcuius inuocatio¬
nẽ fiant tanta miracula Erant
autẽ cuidam sceuae iuda ei
principi sacer dotũ septẽ filii.
qui hoc faciebant Melius iuxta
grȩcũ legitur erant autem

Expanded text:
et Apostolico sacrata numero, et Apostolico sacrata numero, et prophetali est munere et supra in centum viginti, qui est duodenarius numerus decies ductus, adventus sui signa monstraverit, illud in Jerusalem, hoc in Epheso, quae est civitas Graecorum. Credo ut ostenderet, se, sive de Judaeis seu gentibus credat quis, eos tantummodo qui unitati Ecclesiae catholicae atque apostolicae communicent implere. Tentaverunt autem quidam de circumeuntibus Judaeis egitasse, suamque gentem docuisse modos exorcismi, id est, adjurationis, quibus immundi spiritus expulsi ab homine ulterius reverti non sint ausi. Fit autem hoc interdum etiam per reprobos, ob condemnationem eorum qui faciunt, vel ob utilitatem eorum qui vident et audiunt, ut licet homines despiciant signa facientes, tamen Deum honorent, ad cujus invocationem fiant tanta miracula: Erant autem quidam Scevae Judaei principis sacerdotum septem filii, qui hoc faciebant. Melius juxta Graecum legitur: Erant autem
Abbreviated transcription (Latin):
quo remissio daretur osten¬
deret. His auditis baptiza¬
tisunt in nomine dñi ihũ Quȩ¬
stio crebrauentilatur sulli
qui perignorantiam forte
a non baptizatis sed tamen
recte fidei aliquib: baptiza¬
tisunt iterũ baptitari debe¬
ant quam hoc capitulo expo¬
sitã reor quidenĩ differt
utrum tunc ante in itium
baptismixp̃i. annunc sine
successione eiusdem quisq
baptizetur cum &iã ipse iohs
cos quos in fide & in nomine xp̃i
licet uenturi baptitauerat
iterũ baptizandos eẽ praedi¬
cauerit dicens Ego baptito
uos in aqua ille uos baptiza¬
bit in spũ sco Sienĩ nunc ta
lib: ad remediũ sola cõmuni¬
catio corporis & sanguinis
xp̃i uquidã dogmatitant
sufficere posset. potuis set
et tuncneqiopus eẽt axp̃idi
scipulis baptizari quos iohãns
aqua baptiza uerat sed tantũ
sanguunis eius participatio¬
ne confirmari. Erant aut̃ẽ
omnes uiri fere duo decim¬
& c&era. Verũ iudicia dĩ abrs¬
sus multa. Ecce asia nuꝑapłoꝵ

Expanded text:
quo remissio daretur ostenquo remissio daretur ostenderet. His auditis, baptizati sunt in nomine Domini Jesu. Quaestio crebro ventilatur, utrum illi qui per ignorantiam forte a non baptizatis, sed tamen rectae fidei aliquibus baptizati sunt, iterum baptizari debeant; quam hoc capitulo expositam reor. Quid enim differt utrum tunc ante initium baptismi Christi, an nunc sine successione ejusdem quisque baptizetur, cum etiam ipse Joannes eos quos in fide et in nomine Christi licet venturi baptizaverat, iterum baptizandos esse praedicaverit, dicens: Ego baptizo vos aqua, ille vos baptizabit ilibus ad remedium sola communicatio corporis et sanguinis Christi, ut quidam dogmatizant, sufficere posset, potuisset et tunc; neque opus esset a Christi discipulis baptizari quos Joannes aqua baptizaverat, sed tantum sanguinis participatione confirmari. Erant autem omnes viri fere duodecim, etc. Verum judicia Dei abyssus multa. Ecce Asia nuper apo
Abbreviated transcription (Latin):
totondit sibi incencris caput
uotũ enĩ habuerat. profectus ẽ
ab epheso & descendens caestcriã
Nondũ enĩ in syriã phenicis ad¬
uenerant. haec quondã amosoc
filio ia feth mazaca dicta post
acesare augusto cesariȩ nom̃
accepit: Quicũ uenisset contulit
multũ his qui crediderant
ue hement̃ enĩ iudaeos reuincebat
Alia trans latio habet ꝓfuit mul¬
tũ credentib ꝑ gratiã :. Hoc est
ergo qđ eisdem acheis apostolus
scribit. Ego plantaui apollo
si post baptisma manus in posi¬
tionẽ qua sp̃s sc̃s darisolet acce¬
pistis: Io hannes baptiz a uit ba¬
ꝓtismopaenitentiae Non hocba¬
ptismo inquit remissionẽ peccatoꝵ
donare sed paenitentiã tantũ
potuit docere. Nam sicut signũ
circũ cisionis signaculũ in patri¬
archis fidei quã gerebant ex¬
titerat. ita & hoc lauacrum
populus paenitens quasi sin¬
gulare signaculũ suae deuotio¬
nis accepit. quod tam̃ ipsum
figuraliter etiã xp̃ibaptis ma

Expanded text:
totondit sibi in Cenchris caput, totondit sibi in Cenchris caput, votum enim habuerat. » Profectus est ab Epheso, et descendens, Caesaream Nondum enim in Syriam Phoenicis advenerat. Haec quondam a Mosoc filio Japhet Mosacha dicta, post a Caesare Augusto Caesarea nomen accepit. Qui cum venisset, contulit multum iis qui crediderunt. Vehementer enim Judaeos revincebat. Alia translatio habet: Profuit multum credentibus per gratiam. Hoc est ergo quod eisdem Achaicis Apostolus scribit: Ego plantavi, ApolloSi post baptisma manus impositionem, qua Spiritus sanctus dari solet accepistis? Joannes baptizavit baptismo poenitentiae. Non hoc baptisma, inquit, remissionem peccatorum donare, sed poenitentiam tantum potuit docere. Nam sicut signum circumcisionis signaculum in patriarchis fidei quam gerebant exstiterat, ita et hoc lavacrum populus poenitens, quasi singulare signaculum suae devotionis accepit: quod tamen ipsum figuraliter, etiam Christi baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
Acdeinde qđ utriq: codices ha¬
bent adiungitur Eum uenissent
autẽ amacedonia silas & timo¬
theus & c&̃ Qui sibi totunde¬
rat inceneris caput habebatenĩ
uotũ Cencre postus ẽ corinthi
ubinauẽ ascensurus caput exuo¬
to totondit. Nã iuxta legem
morsi qui sedõ uouerint comã
nutrire quã diunazarei fieri
uelint & postea eam tondere
atq iubebantur igni tradere
haec ergo fecit paulus non qui¬
dem oblitus quid de ab olitione
legis cum ceteris apłis hiero solr¬
mis statuerat. sed ne scandali ta¬
rentur qui ex iudeis credider aNT
simulauit seiuda eũ ut iudacor
lucri faceret quidã codices
pluralinumero habent toton¬
derunt caput & habebant uotũ
id est priscilla & aquila sed egre¬
gii doctores ecclesiae hieronimꝰ
& agustinus in suis uterq: epi¬
stolis & singularinumero ponunt
etde paulo interp̃tantur ponit
enĩ ita hieronimus fratribus
ualedicons Nauigabat syriam
& cumeo priscilla & aquila &

Expanded text:
Ac deinde quod utrique Codices haAc deinde quod utrique Codices habent, adjungitur: Cum venissent a Macedonia Silas et Timotheus, et caetera. Qui sibi totonderat in Cenchris caput; habebat enim votum. Cenchrae portus est Corinthi, ubi navim ascensurus caput ex voto totondit. Nam, juxta legem Mosi, qui se Deo voverunt, comam nutrire, quandiu Nazarei fieri velint, et postea eam tondere atque igni tradere jubebantur. Haec ergo fecit Paulus, non quidem oblitus, quid de abolitione legis cum caeteris apostolis Jerosolymis statuerat, sed ne scandalizarentur, qui ex Judaeis crediderant, simulavit se Judaeum, ut Judaeos lucrifaceret. Quidam Codices plurali numero habent Totonderunt caput, et habebant votum, id est, Priscilla et Aquila. Sed egregii doctores Ecclesiae Hieronymus et Augustinus, in suis uterque epistolis, et singulari numero ponunt, et de Paulo interpretantur. Ponit enim ita Hieronymus: « Fratribus valedicens navigabat Syriam, et cum eo Priscilla et Aquila, et
Abbreviated transcription (Latin):
Claudius iuda eos inpulsor exp̃o
coerceri & comprimi iusserit.
an etiã xp̃ia nossimul uelut
cognatȩ religionis homines uo¬
liuerit expelli nequaquã discer¬
nitur. Erant autem sceno fac¬
ctoriȩ artis quasi exules in terra
& peregrinu tentoria sibi quib
inuia utantur aedificant¬
Scenae enĩ grȩce tabernacula
dicuntur. aethimologiã ab
obum brando ducentiã apud
quosumbra scea dicitur
quasium bracula sonant quae
sagis laneis uellineis aut cili¬
cinis siue ex arborũ frondib:
aut uirgultis. ueteres cõpone¬
bant. Mistice autẽ sicut perus
piscando nos a fluctib: saeculi
pretia fidei extrahit ita pau¬
lus umbracula protectionis
erigendo ab imbre noscrimi¬
nũ ab ardore temptationum
& auentis insidiarũ uerbo fa¬
ctisq defendit sequunt᷑ in hoc
loco duo uersus ingreco qui
in quibusdã nr̃is codicib: non
habentur . Disputabat autem
in synagoga per omne sabbatũ
suadebatq: iudaeis & grȩcis

Expanded text:
Claudius Judaeos, impulsore Christo, Claudius Judaeos, impulsore Christo, coerceri et comprimi jusserit, an etiam Christianos simul velut cognatae religionis homines voluerit expelli, nequaquam discernitur. Erant autem scenofactoriae artis. Quasi exsules in terra et peregrini, tentoria sibi, quibus in via utantur, aedificant; σκῆναι Graece tabernacula dicuntur, etymologiam ab obumbrando ducentia, apud quos umbra σκία dicitur, quasi umbracula sonant, quae sagis laneis vel ligneis aut cilicinis, sive ex arborum frondibus aut virgultis veteres componebant. Mystice autem, sicut Petrus piscando, nos a fluctibus saeculi per retia fidei extrahit, ita Paulus umbracula protectionis erigendo, ab imbre nos criminum, ab ardore tentationum, et a ventis insidiarum verbo factisque defendit. Sequuntur in hoc loco duo versus in Graeco, qui in quibusdam nostris Codicibus non habentur. Disputabat autem in synagoga per omne Sabbatum, suadebatque Judaeis et Graecis.
Abbreviated transcription (Latin):
dicaui me scire interuos nisi¬
His enim qui prophetarũ fidem ñ
rei piebant. Non morsi nonisauȩ
uel alicuius prophetarũ sed aue¬
ctorũ suorũ loquitur testimonis
uersum uidelic& arati de can¬
tans et defalsis ipsorũ quibus
contradicere non poterant
sua uera confirmans Magnȩ
quippe scientiae est dare in
tempore conseruis cibaria. et
audientiũ considerare ꝑsonas
Ipsius enĩ & genus sumus Genꝰ
rectissime dicimur dĩ. Non ex
eius natura editi sed spũ illius
& uoluntarie creati et adopti¬
ue recreati. Inquib: & dionlsus
ario pagita. hic est dionssius.
qui post ep̃s ordinatus. corin¬
thiorũ gloriose rexit ecclesiã
multaq: ad utilitatẽ ecclesiae
pertinentia quae actenus ma¬
nent ingeniisui uolumina re¬
liquit. cognom̃ a loco cui perat
accipiens. Ario pagos est enĩ
athenarũ curia nom̃ amarte
cedere omnes iudaeos aroma
Hoc iosephus Nono claudii anno
factũ narrat: suetonius autem
historicus hoc modorefert

Expanded text:
dicavi me scire inter vos, nisdicavi me scire inter vos, nisHis enim qui prophetarum fidem non recipiebant, non Mosi, non Isaiae, vel alicujus prophetarum, sed auctorum suorum loquitur testimoniis, versum videlicet Arati decantans, et de falsis ipsorum, quibus contradicere non poterant, sua vera confirmans. Magnae quippe scientiae est, dare in tempore cibaria conservis, et audientium considerare personas. Ipsius enim et genus sumus. Genus rectissime dicimur Dei, non ex ejus natura editi, sed per spiritum illius et voluntarie creati, et adoptione recreati. In quibus et Dionysius Areopagita. qui in episcopatu ordinatus, Corinthiorum gloriose rexit Ecclesiam, multaque ad utilitatem Ecclesiae pertinentia, quae hactenus manent, ingenii sui volumina reliquit, cognomen a loco cui praeerat accipiens. Areopagus est enim Athenarum curia, nomen a Marte cedere omnes Judaeos a Roma. Hoc Josephus nono Claudii anno factum narrat. Suetonius autem historicus hoc modo refert:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia idoperatur et hocest
opus eius quo continet omnia &
quodeius sapientia pertendit
afine usq ad finẽ fortiter
& dis ponit omnia suauiter ꝑ
quã dispositionẽ in illo uiuimus
& mouemur & sumus unde
colligitur qđ si hoc opussuũ
reb: subtraxerit necuiuemꝰ
necmo uebimur nec erimus
Et paulo post neq: enĩ inquit
caolũ & terra & omnia quae
in eis sunt. uniuersa scilicet
spiritalis corporalisq: crea¬
tura in sem et ipsamanet sed
utiq: in illo de quo dictum est
In illo enĩ uiuimus & mouemur
& sumus: quia &siuna quȩ que
pars potest ẽẽ in toto ciuus pars
est ipsum tam̃ totũ non est nisi
corpus diceret. Apostolus
&uiã deisto corporeo mundo
posset intellegi. Nam & in illo
secundũ corpus uiuimus & mo¬
uemur & sumus unde secun¬
dũ mentẽ quae facta est adeius
imaginẽ debet hoc accipi ex¬
cellentiore quodã eodemq
non uisibili sed intellegibili
modo Nam quid non est in

Expanded text:
nisi quia id operatur. Et hoc est nisi quia id operatur. Et hoc est opus ejus quo continet omnia, et quod ejus sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Per quam dispositionem in illo vivimus, et movemur, et sumus. Unde colligitur quod si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec vivemus, nec movebimur, nec erimus. » Et paulo post: « Neque enim inquit coelum et terra, et omnia quae in eis sunt, universa scilicet spiritalis corporalisque creatura in seipsa manet, sed utique in illo de quo dictum est: In illo enim vivimus, et movemur, et sumus. Quia et si unaquaeque pars potest esse in toto, cujus pars est, ipsum tamen totum non est, nisi corpus diceret Apostolus, etiam de isto corporeo mundo posset intelligi. Nam et in illo secundum corpus vivimus, et movemur et sumus. » Unde, secundum mentem quae facta est ad ejus imaginem, debet hoc accipi excellentiore quodam eodemque non visibili, sed intelligibili modo. Nam quid non est in
Abbreviated transcription (Latin):
uolius set caerimonias idoloꝵ.
aures gentiũ respuissent
Cum ergo unũ dm̃ eẽ ꝑsuade¬
ret tunc iudicio eius ad strux̃
per xp̃m nobis salutẽ datã
magis tam̃ eum hominem
quam dm̃ nuncupans : inci¬
piensq: ab illis quaegessit
incorpore & eadiuna de¬
scribens ut plus quã homo
fuisse uideretur. uictam
tuumq: ab inferis resuscita¬
tum. Paulatim enĩ fides
crescit ut cũ supra hominem
fuisse uideretur ds̃ eẽ cre¬
deretur Quid enĩ inter est
quo quisq: credat ordine
non in principiis perfecta
quaeruntur. sed de initus
ad eaquae perfecta sunt
peruenitur In ipso enim
uiuimus. & mouemur &
sumus hic uersus quia dif¬
ficilis intellectu est beati
augustini uerbis debet ex¬
poni. Ostendit inqui tapłs
dm̃ in his quae creauit inde¬
sinenter operari: Neq enĩ
tamquam substantia eius sic
in illo sumus quem ad modum
dictũ ẽ qđ habeat uitã in semet¬
ipso: sedutiq: cum aliud sumus
quã ipse mon ob aliud in illo sumꝰ

Expanded text:
voluisset caeremonias idolorum, voluisset caeremonias idolorum, aures gentium respuissent. Cum ergo unum Deum esse persuaderet, tunc judicio ejus astruxit, per Christum nobis salutem datam, magis tamen eum hominem, quam Deum nuncupans, incipiensque ab illis quae gessit in corpore, et ea divina describens, ut plus quam homo fuisse videretur, victam tuumque ab inferis resuscitatum paulatim enim fides crescit, ut cum supra hominem fuisse videretur, Deus esse crederetur. Quid enim interest quo quisque credat ordine? Non in principiis perfecta quaeruntur, sed de initiis ad ea quae perfecta sunt pervenitur. In ipso enim vivimus, et movemur, et sumus. Hic versus, quia difficili intellectu est, beati Augustini verbis debet exponi. « Ostendit, inquit, Apostolus Deum in his, quae creavit, indesinenter operari. Neque enim tanquam substantia ejus sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat vitam in semetipso; sed utique cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
obtulere xp̃o quem nesciebaNT¬
Ds qui fecit mundũ &omnia
qua e in eo sunt. hic caeli & terrȩ
cum sit dñs non manu factis tẽplis¬
plis inhabitat & c&̃ ordo¬
diligent̃ a postolicȩ disputa¬
tionis est intuendus. quaita
apud gentiles tractatus seri¬
em format ut primo unum
dm̃ auctorẽ mundi omniumq
essedoceat : In quo uiuimus &
mouemur & sumus cuius &
genus sumus: Vt non solum
proptermunera lucis &uitȩ
uerũ etiã propt̃ cognationẽ
quandã generis diligendũ
ostendat: de inde opinionem
illã quae est deidolis apesta
ratione deuincat. quod totius
mundi conditor & dñs templis
non possit includi sax eis : qđ
omnis beneficii largitor san¬
guine non egeat uictimarũ
qđ hominũ deniq: creator
& gubernator omniũ non
possit hominis manucreari
quod postremo ds̃ ad cuius
homo factus est imaginem.
non debeat met allis ȩstima¬
ri similis erroris remediũ
docens eẽ studiũ paenitendi
Namsi a primo destruere

Expanded text:
obtulere Christo, quem nesciebantobtulere Christo, quem nesciebants qui fecit mundum et omnia quae in eo sunt hic caeli et terrae cum sit Dominus non in manufactis templis inhabitat nec diligenter apostolicae disputationis est intuendus, qua ita apud gentiles tractatus seriem format, ut primum unum Deum auctorem mundi omniumque esse doceat, in quo vivimus, et movemur, et sumus, cujus et genus sumus, ut non solum propter munera lucis et vitae, verum etiam propter cognationem quamdam generis diligendum ostendat, deinde opinionem illam quae est de idolis, aperta ratione devincat, quod totius mundi conditor et Dominus templis non possit includi saxeis, quod omnis beneficii largitor sanguine non egeat victimarum, quod hominum denique creator et gubernator omnium non possit hominis manu creari, quod postremo Deus, ad cujus homo factus est imaginem, non debeat metallis existimari similis, erroris remedium docens esse studium poenitendi. Nam si primo destruere
Abbreviated transcription (Latin):
ritũ iudaismomut a uerant.
& dehis qui omnino gentiles
ꝑmanserant multi ad xp̃m
confluebant. Hii autẽ erant
nobilio res eorũ qui sunt thesa¬
lonicȩ animi nobilitatẽ dic̃
qui uerbo audiendo scrutandoq
institer̃. Quidã autẽ epicurei
& stoici philosophi disserebanT
cũ eo Epicurei praeceptoris sui
tarditatẽ secuti felicitatẽ homi¬
nis in sola corporis uoluptate:
stoiciuero in sola animi uistute
posuer̃ qui inter sequidem
dissidentes a postolũ tamen
unianimiter inpugnant eo qđ
hominẽ sicut ex anima & cor¬
pore subsistere ita in utroq
doceret beatũ eẽ debere sed
hoc nec tẽpore p̃senti nec uirtu¬
te humana. sed gratia dĩ ꝑihm̃
bius hic dicere. Recte semini¬
scriptũ erat ignotodõ Notus
iniudeads̃ sed non receptus :
ignotus in achaiad s̃ quã uis ꝑ
multa quaesitus. Etideo qui
ignorat ignorabitur . qui prȩ¬
uaricatur damnabitur
Neutri immunes aculpa sed
excus abiliores qui fidem non

Expanded text:
ritum Judaismo mutaverant, ritum Judaismo mutaverant, et de iis, qui omnino gentiles permanserant, multi ad Christum confluebant. Hi autem erant nobiliores eorum qui sunt Thessalonicae. Animae nobilitatem dicit, qua verbo audiendo scrutandoque instituerant. Quidam autem Epicurei et Stoici philosophi, disserebant cum eo. Epicurei praeceptoris sui tarditatem secuti, felicitatem hominis in sola corporis voluptate, Stoici vero in sola animi virtute posuerunt. Qui inter se quidem dissidentes, Apostolum tamen unanimiter impugnant, eo quod hominem sicut ex anima et corpore subsistere, ita in utroque doceret beatum esse debere; sed hoc nec tempore praesenti, nec virtute humana, sed gratia Dei per Jebius hic dicere? Recte seminiscriptum erat: Ignoto Deo. Notus in Judaea Deus, sed non receptus. Ignotus in Achaia Deus, quamvis per multa quaesitus. Et ideo qui ignorat ignorabitur, qui praevaricatur damnabitur. Neutri immunes a culpa, sed excusabiliores, qui fidem non
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatib: suis ut in habit&
in eo uirtus xp̃i. hic profecto
cum paulo & sila intercarceris
tenebras hymnizat & cum
psalmista dño decantat : Tues
mihi refugiũ a pressura quae
circũ dedit me exultatiom ea
Lauit plagaseorũ & baptiza¬
tus est ipse. Pulchrarerum
uarietas quib: plagas uulneris
lauit per eos ipse plagas crimi
sinuans quia xp̃m oportuit
pati & resurgere amortuis
parit̃ descripturis in sinuabat
quia & xpm pati acresurge¬
reoporteret & haec eadem
passio acresurrectio adnullũ
aliũ quã ad iłsmnazarenũ
pertineret. Erant enĩ quidã
iudaeorũ sicut & hodie sunt
ita perfidi. ut cũ xp̃i passionẽ
acresurrectionẽ scripturis in¬
sertã negare non possint: haec
tamen ad ilim pertinere omnino
uelint. Etideo paulus non modo
xp̃i mysteria prȩdicabat
sed haec &iã in xp̃o iłsu consũ¬
mata docebat. Et de colentib:
gentilibusq: multitudo mag¬
gna Id est : & dehis qui gentilem

Expanded text:
firmitatibus suis, ut inhabitet firmitatibus suis, ut inhabitet in eo virtus Christi , hic profecto cum Paulo et Sila inter carceris tenebras hymnizat, et cum Psalmista Domino decantat: Tu es mihi refugium a pressura, quae circumdedit me, exsultatio mea Lavit plagas eorum, et baptizatus est ipse. Pulchra rerum varietas. Quibus plagas vulnerum lavit, per eos ipse plagas amisit. sinuans quia Christum oportuit pati et resurgere a mortuis, Pater de Scripturis insinuabat, quia et Christum pati et resurgere oporteret, et haec eadem passio ac resurrectio ad nullum alium, quam ad Jesum Nazarenum pertineret. Erant enim quidam Judaeorum, sicut et hodie sunt, ita perfidi, ut cum Christi passionem ac resurrectionem Scripturis insertam negare non possint, haec tamen ad Jesum pertinere omnino um credere velint. Et ideo Paulus, non modo Christi mysteria praedicabat, sed haec etiam in Christo Jesu consummata docebat. Et de colentibus, gentilibusque multitudo magna; id est et de iis, qui gentilem
Abbreviated transcription (Latin):
mente uera tamen loquebat᷑
arte solum modo nefaria pri¬
uare curauit: Quia enim in¬
dignũ erat ut uerbũ euangelii
sps̃ inmundus adnuntiaret:
abscedere hunc & silere p̃cepit
quia daemonia cũ tremore
debent dñm confiteri. Non
autẽ laudare cum gaudio
Et adnuntiant morẽ quẽ non
lic& nobis suscipere neq: fa¬
cere cumsimus romani. defi
de ihuxp̃i dicunt incuius no¬
mine phitonis sp̃s exierat
Iam enĩ decreuerant romani
Neqs ds̃ esset acceptus nisi a se¬
natu probatus Media autẽ
nocte paulus & silas ad oran¬
tes dm̃ hrmnũ dicebant & cge
Deuotio simul aposto lici pecto¬
ris &uirtus ex primitur ora¬
tionis cũ & illi hrmnos inimo
carcere cecinerint &eorũ
laus terrã cõmouerit carceris
& fundamenta concusserit
& a peruerit ostia atq: ipsas
postremo uinculatorũ catenas
resoluerit Alit̃ quicumq
fideliũ omne gaudiũ existi¬
mat cumin temptationes
uarias inciderit. libenterq:¬
gloriatur gloriatur in in¬

Expanded text:
mente, vera tamen loquebatur, mente, vera tamen loquebatur, arte solummodo nefaria privare curavit. Quia enim indignum erat ut verbum Evangelii spiritus immundus annuntiaret, abscedere hunc et silere praecepit, quia daemonia cum tremore debent Dominum confiteri, non autem laudare cum gaudio. Et annuntiant morem, quem non licet nobis suscipere, neque facere, cum simus Romani. De fide Jesu Christi dicunt, in cujus nomine Pythonis spiritus exierat. Jam enim decreverant Romani ne quis Deus esset acceptus, nisi a senatu probatus. Media autem nocte Paulus et Silas adorantes Deum, hymnum dicebant, et caetera. Devotio simul apostolici pectoris, et virtus exprimitur orationis, cum et illi hymnos in imo carcere cecinerint, et eorum laus terram carceris commoverit, et fundamenta concusserit, et aperuerit ostia, atque ipsas postremo vinculatorum catenas resolverit. Aliter. Quicunque fidelium omne gaudium existimat, cum in tentationes varias inciderit , libenterque gloriatur in in
Abbreviated transcription (Latin):
colonia est quaedefectu indige¬
narũ nouis cultorib: adimplet᷑
unde & acultu agri. colonia
dicta est. Puellam quandã
habentẽ sp̃m pithonẽ quid
pithonica diuinatio gerat
artis in libro regũ inuenimus
ubi rogante saule pithonissa
uel animã samuhelis uel pro
ea potius spm̃ inmundũeuocauit
ab inferis quod magicȩ phan¬
tasiae genus ab apolline pitio
repertũ atq ab eius cognomine
sic dicunt eẽ uocatũ sed & he¬
breum nom̃ congruit. quia
pithona os abrssidicitur
Istihomines seruidĩ excelsi sunt
Non uoluntatis ista confessio ẽ
quã prȩmiũ sequitur confiten¬
Non ausus luce p̃sente suas
ultra cȩlare tenebras. Pecca¬
tori autẽ dicit ds̃ quare tuenar¬
ras iustitias meas Necorrũ¬
pamur amari melle doli
si ueracanat qui falsa ministrat.
ut arator ait. Pratcipio tibi
in nomine ihuxp̃i exire abea
bariesum qui fidei inpugna¬
tor erat & artis infirmitate
& oculorũ amissione cȩcauit
hanc uero qui peruersa licet

Expanded text:
Colonia est, quae defectu indigeColonia est, quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et a cultu agri colonia dicta est. Puellam quamdam habentem spiritum pythonem. Quid pythonica divinatio gerat artis, in libro Regum invenimus, ubi, rogante Saule, pythonissa vel animam Samuelis, vel pro ea potius spiritum immundum evocavit ab inferis. Quod magicae phantasiae genus ab Apolline Pythio repertum, atque ab ejus cognomine sic dicunt esse vocatum. Sed et Hebraeum nomen congruit, qui Pythona os abyssi dicunt. Isti homines servi Dei excelsi sunt. Non voluntatis ista confessio est, quam praemium sequitur confitennon ausus luce praesente suas ultra celare tenebras. Peccatori autem dicit Deus: Quare tu enarras justitias meas? Ne corrumpamur amari Melle doli, si vera canat, qui falsa ministrat, ut Arator ait. Praecipio tibi in nomine Jesu Christi exire ab ea. Barjesum qui fidei impugnator erat, et artis infirmitate, et oculorum amissione caecavit. Hanc vero, quae perversa licet
Abbreviated transcription (Latin):
quando constitutȩ interdũ
ab apłis sunt illis temporib:
obdeclinandã iudaeorum
perfidiã usurpate Gentilis
uero institutio ut uere a sata¬
na reperta num quã a scĩs est
ad tacta. Vetati sunt ab sp̃us cõ
loqui uerbum in asia &c&era
usq transiens in macedoniã
adiuianos uere terribilis
dñs inconsilus. suꝑfilios homi¬
nũ. Iste semagistrũ ꝑ omnia
sequi promittit. nec permit¬
titur alter sequi iussus. Necad
patris sepulturã petitas acci¬
pit inducias inuitus acrepug¬
gnans adtrahitur saulus cor¬
nelio p̃cib & elimosinis insis¬
stenti uelut remunerationis
uice uia salutis ostenditur
et qui nouit cordad s̃ beneficu
gratia doctorẽ ab asia remo¬
uit nesi sc̃m canib: detur error
cordis iniqui grauius de contẽpta¬
ta praedicatione iudicetur
Rursumq: aliacurantes apłos
legatos macedo quẽ angelum
gentis illius credimus micas
sibi dominici panis offerri
p̃catur quae est prima paste
macedoniȩ ciuitas coloniae

Expanded text:
quando constitutae, interdum quando constitutae, interdum ab Apostolis sunt illis temporibus ob declinandam Judaeorum perfidiam usurpatae. Gentilis vero institutio, ut vere a Satana reperta, nunquam a sanctis est attacta. Vetati sunt a Spiritu sancto loqui verbum in Asia, etc., usque Transiens in Macedoniam, adjuva nos. Vere terribilis Dominus in consiliis super filios hominum. Iste se magistrum per omnia sequi promittit, nec permittitur; alter sequi jussus, nec ad patris sepulturam petitas accepit inducias. Invictus ac repugnans attrahitur Saulus. Cornelio precibus et eleemosynis insistenti, velut remunerationis vice via salutis ostenditur, et qui novit corda Deus, beneficii gratia Doctorem ab Asia removit, ne si sanctum canibus detur, error cordis iniqui gravius de contempta praedicatione judicetur. Rursumque alia curante apostolo, legatus Macedo, quem angelum gentis illius credimus, micas sibi dominici panis petit offerri. Quae est prima parte Macedoniae civitas, colonia.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ a płsait. Cum uenisset che¬
phas anthiochiamin faciemei
restiti. Paulus autẽ rogabat.
non debere recipieum qm̃ in
ipsa se aciei fronte constituens
Nimis tepide steterat merito
eum paulus ab iecit. neillius
quasi cogitatione uires cor¬
rumperentur aliorũ. Lacta
est autẽ dissensio. Nolihoc de¬
lictũ putare. Non enĩ moueri
malũ ẽ sed in rationabiliter
nulloq: iusto flagitante nego¬
tio cõmoueri. Et barnabas
adsumpto marco nauigaret
cyprũ foropt̃ amatũ sibi fra¬
trem & ađfinitate coniunctũ
leguntur enĩ fuisse consubrini.
barnabas separatus a paulo
patriã repetit insulã & nihilo¬
minus euangelicae praedica¬
tionis iniunctũ sibi opus exer
quod figuras legis eu angelii
ueritate lucente quippiam
utilitatis crederet adlaturas
sed ne ꝑ occasionẽ gentiũ iudȩi
a fide recederent quib: tam̃
umbrauetus paulatim tollen¬
da erat. sicut & gentib: morũ
prauitas antiquorũ ut su¬
pradictum est Istȩ enim
umbrae legis quasi ad ño ali¬

Expanded text:
 ait: Cum venisset Cephas Antiochiam, in faciem ei restiti . Paulus autem rogabat, non debere recipi eum. Quoniam in ipsa se aciei fronte constituens, nimis tepide steterat, merito cum Paulus abjecit, ne illius quasi contagione vires corrumperentur aliorum. Facta est autem dissensio. Noli hoc delictum putare. Non enim commoveri malum est, sed irrationabiliter, nulloque justo flagitante negotio commoveri. Et Barnabas assumpto Marco navigaret Cyprum. Propter amatum sibi fratrem, et affinitate conjunctum leguntur enim fuisse consobrini Barnabas separatus a Paulo, patriam repetit insulam, et nihilominus Evangelicae praedicationis injunctum sibi opus exercquod figuras legis, Evangelii veritate lucente, quidpiam utilitatis crederet allaturas, sed ne per occasionem gentium Judaei a fide recederent. Quibus tamen umbra vetus paulatim tollenda erat, sicut et gentibus morum pravitas antiquorum, ut supra dictum est. Istae enim umbrae legales, quasi a Domino ali
Abbreviated transcription (Latin):
mus indicatum ubi ait donec il¬
lud bibam uobiscũ nouum indo¬
Nebaptisma gentib: tradere du
tur ipsas lauacriaquas quas scĩ¬
ficare solet nouo ordine prae¬
currentis qđ semel intes timoniũ
fidei gentiũ . Numquã uero in
iuda eis euenisse repperitur
Et iussit eos in nomine iħuxp̃i¬
baptizari fum eodesiae regu¬
la sit fideles in nomine scȩ tri¬
nitatis baptizari quaeritur
quomodolucas ꝑ totũ huius
libolli textum. Non aliter
quã in nomine ihũ xp̃i baptis mũ¬
mũ dari testatur. Quod it a
beatus ambrosius soluit qđ
perunitatẽ nominis impletũ
mrsteriũ sit. quia siue x p̃m
dicas & dm̃ patrẽ a quo unctus
est filius & ipsum qui unctus. ẽ
signasti scriptum est enĩ ana

Expanded text:
mus indicatum ubi ait: Donec ilmus indicatum ubi ait: Donec illud bibam vobiscum novum in doNe baptisma gentibus tradere dubtur, ipsas lavacri aquas, quas sanctificare solet, novo ordine praecurrentis, quod semel in testimonium fidei gentium, nunquam vero in Judaeis evenisse reperitur. Et jussit eos in nomine baptizari. Cum Ecclesiae regula sit fideles in nomine sanctae Trinitatis baptizari, quaeritur quomodo Lucas per totum hujus libelli textum non aliter quam in no mine Jesu Christi baptismum dari testetur. Quod ita beatus Ambrosius solvit: quia per unitatem nominis impletum mysterium sit; quia sive Christum dicas, et Deum Patrem, a est Filius, et ipsum qui unctus est,signasti. Scriptum est enim, A