comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas adnõ. & ut boni aliquid agant paternis inspirati onibus suorum ipse tangit cordafilior
quot quot enim spũdĩ aguntur. hifilii sunt dĩ ut nec nr̃m de eẽ sentiamus arbitrium. & in bonis q¬
busq uoluntatis humanȩ singulis motib: iagis illi us uclere non dubi temus ruxilium Aꝓsꝑuir elo
os cdsertoris. Ita inter c&era locutus est PROS PER Quidde elisarum argumen tacionum rati¬
unculis fracti studes arma colligere: quid cine res extinctidogmacis refouendo deficientis fui
nidorem in rediuiuam flammam conaris accendere : Non est periculum liberi arbitrii gratiadi
nec uoluntts aufertur. cum in ipsabene uelle generatur  Namsi ideo non putanda est nr̃a qu
for matur regitur ordinatur imbuitur. spoliantur libertate fili dĩ quiaguntur ⁊ spũ dĩ
Perdunt uigorem rationadis animi. &omni uolunttriȩ deuotionis laude priuantur quibusd¬

Expanded text:
voluntas a Domino , et ut boni aliquid agant, paternis inspirationibus suorum ipse tangit corda filiorum: voluntas a Domino , et ut boni aliquid agant, paternis inspirationibus suorum ipse tangit corda filiorum: quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Ut nec nostrum deesse sentiamus arbitrium, et in bonis quibusque voluntatis humanae singulis motibus magis illius valere non dubitemus auxilium. + Prosper, eos assertoris, ita inter caetera locutus est : Quid de elisarum argumentationum ratiunculis fracta studes arma colligere? Quid cineres exstincti dogmatis refovendo deficientis fumi nidorem in redivivam flammam conaris accendere? Non est periculum liberi arbitrii ex gratia Dei, nec voluntas aufertur cum in ipsa bene velle generatur. Nam si ideo non putanda est nostra, quia formatur, regitur, ordinatur, imbuitur, spoliantur libertate filii Dei, qui aguntur Spiritu Dei perdunt vigorem rationalis animi, et omni voluntariae devotionis laude privantur, quibus d
Abbreviated transcription (Latin):
& coepis coporum nrorum conscientiam uni uersa r&ulimus Qua meius ueracem sententia
tifri epĩ ueracissimã ad probantes. lta ad eum rescribunt. Illud uero quod in lit teris tuis quas aduni¬
uersas prouintias curas tieẽ mit tendas posuisti dicens. nos tam̃ instinetudĩ. Om̃a enimbona ad
cuctorem suum referenda sunt undenas cuntur. ad fratrũ & co epõrum nrõrum conscientiam uni¬
uersa r&ulimus. sic accepimus dictum. ut illos qui contradĩ adiutoridm extollunt humaniar¬
bitru liber tatem. districto gladio ueritatis uelut cursim transiens amputtres: quidenim tam libero
fecistiarbitrio quam qđ uniuersa in nr̃e humilitatis conscientiam r&ulisti: & tamen instinctud ̃ fo¬
tum eẽ si deliter sapien ter que uidisti. ueraciter fiden terq: dixisti. Ideo utiq: qm̃prȩ para tur

Expanded text:
et coepiscoporum nostrorum conscientiam universa retulimus. + Quam ejus veracem sententiam et coepiscoporum nostrorum conscientiam universa retulimus. + Quam ejus veracem sententiam Afri episcopi veracissimam approbantes, ita ad eum rescribunt: Illud vero quod in litteris tuis, quas ad universas provincias curasti esse mittendas, posuisti dicens: Nos tamen instinctu Dei omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunt, unde nascuntur, ad fratrum et coepiscoporum nostrorum conscientiam universa retulimus, sic accepimus dictum ut illos, qui contra Dei adjutorium extollunt humani arbitrii libertatem, districto gladio veritatis velut cursim transiens amputares; quid enim tam libero fecisti arbitrio, quam quod universa in nostrae humilitatis conscientiam retulisti? Et tamen instinctu Dei factum esse fideliter, sapienterque vidisti, veraciter fidenterque dixisti. Ideo utique quoniam praeparatur
Abbreviated transcription (Latin):
Liberum enim in quic arbi trium olimille ꝑpessus dum suis in consultius uti curbonis. Cadens in p̃ua¬
icationes profunda demersus : nichilquem ad modum ex inde surgere poss& inuenit. Suaq: in
c&ernũ libertate deceptus. huius ruinȩ latuis s& oppressu. nisi eum postxpĩ prosua gratia releuas
manȩ sedis. ep̃m Constitui mus inquiunt inpelagium atque celestium. ꝑuenerabilem ep̃m in noce¬
tium debecctissimia płi p&risede prolatam manere sententiam donec apertissima confessione fatean
tus singulos adiuuari. Ita ut sine illa nichil uerȩ iustȩq: pi&atis habere cogitare dicere agere ualea¬
mus A Sc̃s tosimus papa aduniuersum orbem contrapelagianos scribens TOSIMUIS Nosft
ait instinctu dĩ oma enim bona ad auctoremsuum referenda sunt undenascuntur. ad fratrum

Expanded text:
Liberum enim, inquit, arbitrium olim ille perpessus, dum suis inconsultius utitur bonis, cadens in praevaLiberum enim, inquit, arbitrium olim ille perpessus, dum suis inconsultius utitur bonis, cadens in praevaricationis profunda demersus, nihil quemadmodum exinde surgere possit, invenit, suaque in aeternum libertate deceptus, hujus ruina jacuisset oppressus, nisi eum post Christi pro sua gratia relevassmanae sedis episcopum : Constituimus, inquiunt, in Pelagium atque Coelestium per venerabilem episcopum Innocentium de beatissimi apostoli Petri sede prolatam manere sententiam, donec apertissima confessione fateantactus singulos adjuvari: ita ut sine illa nihil verae justaeque pietatis habere, cogitare, dicere, agere valeamus. + Sanctus Zozimus papa ad universum orbem contra Pelagianos scribens: Nos tamen, ait, instinctu Dei omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunt, unde nascuntur, ad fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
corporis pondere tunto magis hac eã prȩdita facul tate: Sedostendit ds̃ unde bona uoluntos hominibus
de&xur : quam sic amiserunt angeli cum haberent: ut amissam deinceps habere non possifit. X. Ide
post caliqua FulGeNtius Quienim eostales p̃destinando p̃parauit. ut regno digni essent. prȩparauit
utiq: secundum propositum uocandos. ut oboediant. Prȩparauit iustificandos ut accepta gratia recte
credant & beneuiuant. Prȩparauit &i amglorificandos ut xpĩ coheredes effecti regnũ cȩlorum sine
fine possideant Ad quod regnũ diuersis temporibus ꝑsacramente quȩ ad fidem in carnationis suȩ xp̃s
instituit illi ꝑuenerunt quos ds̃ gratis nullo bonȩ uoluntatis uł bonioperis merito praecedente saluauit
Bectus in nocentius apostolicȩ sedis antisies. ad asros ep̃os contrapelagium scribens. IN NOCENIC¬

Expanded text:
corporis pondere, tanto magis hac esset praedita facultate. Sed ostendit Deus unde bona voluntas hominibus corporis pondere, tanto magis hac esset praedita facultate. Sed ostendit Deus unde bona voluntas hominibus detur, quam sic amiserunt angeli cum haberent, ut amissam deinceps habere non possint. + Idem post aliqua Fulgentius: Qui enim eos tales praedestinando praeparavit, ut regno digni essent, praeparavit utique secundum propositum vocandos ut obediant, praeparavit justificandos, ut, accepta gratia, recte credant et bene vivant; praeparavit etiam glorificandos, ut, Christi cohaeredes effecti, regnum coelorum sine fine possideant: ad quod regnum diversis temporibus per sacramenta, quae ad fidem incarnationis suae Christus instituit, illi pervenerunt, quos Deus gratis, nullo bonae voluntatis vel boni operis merito praecedente, salvavit. + Beatus Innocentius, apostolicae sedis antistes, ad Afros episcopos contra Pelagium scribens :
Abbreviated transcription (Latin):
tuita bonitas re pulsis tenebris in quibus om̃is humana natiuitas peccati ariginalis condem: nation
uer satur Reducendos p̃destinauit adlucem In eo p̃cipue demons trans quo distos originailis pecca
sunt uł bona ił mala in eẽ pro priae merite uolun tet tis in solubili noxu a&ernadamnatiorcine¬
r& bonȩ quoq uoluntatis & cogitationis initium non homini ex seif so nasci. sed diuinitus & parari&tr
biui In eo ds euidenter ostendit quia neq diabolus neq: aliquis angelorum eius ex quoruinȩ illius merito
inhanesunt inferiorem derusi caligintm. bonam potuit aut poterit resumere uolun tatem : quiti sipo¬
sibile es s& ut humana natura postquam adõ auersa bonitatem ꝑdidit uoluntatis Ex seppsa rursus eã
h abere potuisset multo possibilius hoc natura haber& angelica. Quȩ quantominus grauaetur terren

Expanded text:
tuita bonitas, repulsis tenebris in quibus omnis humana nativitas peccati originalis condemnatione tuita bonitas, repulsis tenebris in quibus omnis humana nativitas peccati originalis condemnatione versatur, reducendos praedestinavit ad lucem. In eo praecipue demontrans quod istos originalis peccatiossunt vel bona vel mala inesse propriae materia voluntatis, insolubili nexu aeterna damnatio retineret. Bonae quoque voluntatis et cogitationis initium non homini ex se ipso nasci, sed divinitus et praeparari et tribui, in eo Deus evidenter ostendit, quia neque diabolus, neque aliquis angelorum ejus, ex quo ruinae illius merito in hanc sunt inferiorem detrusi caliginem, bonam potuit aut poterit resumere voluntatem, quia si possibile esset ut humana natura, postquam a Deo aversa bonitatem perdidit voluntatis, ex se ipsa rursus eam habere potuisset, multo possibilius hoc natura haberet angelica, quae, quanto minus gravatur terreni
Abbreviated transcription (Latin):
dis nisiduritias quollcar nis nisi mollitudo intellegitur : Auferam ergo a uobis uouamtttemdurc
qugo eisp̃ceptis ac uolunttiti obstinate resistitis & dabo uobis uolunta tem mollem id est non repugnan¬
tem seddo cileni amneis disciplinis habilem qugm eis prȩceptisead uolunta tibem uolen tissime obseque¬
muiri iue uod siprȩ ueniri cemiseri cordiadĩ ad incoandum tantum non &iam aduolendũ dixeris
uide qduot quentis q ectholicis tractt coribus contraees qui hoe non solum deincoatione oper is bon ue¬
rũ &iam inspiratione uoluntatis bonȩ sanissime intellexerunt. & fidelis sime p̃dicauerunt. fulgen¬
tius in libro defide ud parum diciconem FulGΕΝTΙVS Dsaut misericors &ius tus sicut diabolo atq
augelis eius proprica dentibus uolun tate : c&eros angelos insuȩdi lecti onis aeternitate firmauit s
duam humaniģeneris mas sam non totam in sempiternum perire ꝑmisit: Sed quos uoluit eius gra¬

Expanded text:
id lapidis nisi duritia? quid carnis, nisi mollitudo intelligitur? Auferam ergo a vobis voluntatem duram, qua meis praeceptis ac voluntati obstinate resistitis, et dabo vobis voluntatem mollem, id est non repugnantem; sed docilem et meis disciplinis habilem, qua meis praeceptis meaeque voluntati benevolentissime obsequamini. Quod si praeveniri te misericordia Dei ad inchoandum tantum, non etiam ad volendum dixeris, vide quot quantisque catholicis tractatoribus contraeas, qui hoc non solum de inchoatione operis boni, verum etiam inspiratione voluntatis bonae sanissime intellexerunt et fidelissime praedicaverunt. Fulgentius, in libro de Fide, ad Petrum diaconum: Deus autem misericors et justus, sicut diabolo atque angelis ejus propria cadentibus voluntate, caeteros angelos in suae dilectionis aeternitate firmavit, sic etiam humani generis massam non totam in sempiternum perire permisit: sed quos voluit ejus gra
Abbreviated transcription (Latin):
ȩus tinus in libro dedono perse uerantiȩ : UIC Non est hoc inquit omnino in uiribus liberiar¬
bitrui quales nunc sunt fuerat in homine ante quam cader&. Quȩ tamen liberta suo
lun tatis inillius primȩ conditionis prȩsttntia quantum ualuerit: Apparuit in angelis qui
diabolo dã suis cadente in ueritate steterunt & ad se curita temꝑ petuam non cadendi ir
quanunc eos eẽ certissimi sumus ꝑ uenire meruerunt. Post casum autem hominis nonni¬
si ad eratiam suam ds̃ uoluit pertinere ut homo accedat eum neque nisi ad gratiam suam
uoluit ꝑtinere ut homo non recedat abeo hanc gratiam posuit in illo in quo sortem co¬
secuti sumus prȩ destinati scđm propositum eius qui uni uersa operatur ꝓ. Quod t¬
to apertius quanto breuius idem beatus augustinus in libro en chiridion manifestat ubi
ait: AŨGu Libero arbi trio male utens homo & seꝑdidit & ipsum ꝓe. Hisbreuib:

Expanded text:
gustinus in libro de Dono perseverantiae : Non est hoc, inquit, omnino in viribus liberi argustinus in libro de Dono perseverantiae : Non est hoc, inquit, omnino in viribus liberi arbitrii quales nunc sunt: fuerat in homine antequam caderet. Quluntatis in illius primae conditionis praestantia quantum valuerit, apparuit in angelis, qui diabolo cum suis cadente in veritate steterunt, et ad securitatem perpetuam non cadendi, in qua nunc eos esse certissimi sumus, pervenire meruerunt. Post casum autem hominis non nisi ad gratiam suam Deus voluit pertinere, ut homo accedat ad eum; neque nisi ad gratiam suam voluit pertinere, ut homo non recedat ab eo. Hanc gratiam posuit in illo in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur. + Quod tanto apertius quanto brevius idem beatus Augustinus in libro Enchiridion manifestat, ubi ait: Libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. + His brevibus
Abbreviated transcription (Latin):
qua muusomna  uecuin que ds uolue disposuit acdestulanitanstesseeessitatta nePalotend
uam obreq denecessieate ꝓrodestinrtions tantu perdis puta uetnd iersi  uidege na fiehu
tio quȩ cogit in e ui tabili ne cessitate ui tam iustitiam beati tudinem. Necilla quȩ coge¬
p& prȩdic̃torum bonorum contraria. Vide lic& mortem peccatum miseriam. Queratio in
guis entime matis argumento conduditur quod semper est a contrario Cuius propositiota¬
lis est: Non & ds̃ sum m̾aes senti asit. & eorum tantum quȩ ab eo sunt causa non sit estaic̃
as summa essentia ẽ igitur eorum tantum quȩ ab eo sunt causa: pec catum mors miseria
dõ non sunt Eorumigitur causa ds̃ non est. Idem quoque sillogis mus hoc modo conec titur
profecto cuĩ adhȩr& mi seria non sunt e orumigitur nec ds̃ nec eius p̃destinatio qua
quȩ sunt Igitur non est causa eorum quȩ non sunt. Peccatum eiusque ef fectus mors

Expanded text:
quamvis omnia quaecunque Deus voluit, disposuit ac destinavit, necesse est ut ita nec aliter quamobrem de necessitate praedestinationis tantisper disputaveris, nisi quia non habens tio quae cogit inevitabili necessitate, vitam, justitiam, beatitudinem, nec illa quae cogeret praedictorum bonorum contraria, videlicet mortem, peenthymematis argumento concluditur, quod semper est a contrario. Cujus propositio talis est. Non et Deus summa essentia sit, et eorum tantum, quae ab eo sunt, causa non sit. Est autem Deus summa essentia. Est igitur eorum tantum, quae ab eo sunt, causa. Peccatum, mors, miseria o non sunt, eorum igitur causa Deus non est. Idem quoque syllogismus hoc modo connectiturprofecto cui adhaeret, miseria non sunt; eorum igitur nec Deus, nec ejus praedestinatio, quae sunt: igitur non est causa eorum quae non sunt. Peccatum ejusque effectus, mors
Abbreviated transcription (Latin):
mandati custo diam oboe dienter seruauis sor Acꝑhoo nulla neces sitate: seduoluntac tis proprie
bbeto ereo descauetes s quam nulla tenus petuit euittre. quia scđinte in ꝑfectus est conditus inꝑ¬
frensoeergo ipsaneces sario impulit ad peccandum Quienim in ꝑfectione mandatum auctoris
transoredi compul sus est. lam non libertate uolunta tis sed necessi tate in ꝑfectionis lapsus ẽe di¬
cendus est n Constatigitur in ꝑfectionis a uctori deput&ur quic quid inper fectionis necessita¬
airpecetatius estic quod quia absurdissimum immo nefarium est credere restat ut ho minẽ
Sꝑfectum conditum & uoluntatis libertate mandati custodiam prȩuaricatum eẽ . fatea mure
Sienim inꝑ fecta liber tas uoluntatis est data pnor sus nec libera ẽ dicenda : om̃is enim liber
aut ꝑfecte liber ẽ aut si non ꝑfecte. profecto neoliber quomo do enim liber est: qui ali qua suipar

Expanded text:
mandati custodiam obedienter servavisset: ac per hoc nullmandati custodiam obedienter servavisset: ac per hoc nulle peccavit, quam nullatenus potuit evitare, quia secundum te imperfectus est conditus: imperfectio ergo ipsa necessario impulit ad peccandum: qui enim imperfectione mandatum auctoris transgredi compulsus est, jam non libertate voluntatis, sed necessitate imperfectionis lapsus esse dicendus est. Constat igitur imperfectionis auctori deputetur quidquid imperfectionis necessitate peccatum est: quod quia absurdissimum, imo nefarium est credere, restat ut hominem et perfectum conditum et voluntatis libertate mandati custodiam praevaricatum esse fateamur. Si enim imperfecta libertas voluntatis est data, prorsus nec libera est dicenda: omnis enim liber aut perfecte liber est, aut si non perfecte, profecto nec liber: quomodo enim liber est, qui aliqua sui par
Abbreviated transcription (Latin):
cani sordesseinitr an sgressionis eorum causa nulla sit alia quim liberȩ uolunta tssponta ne adn in¬
feriedic es eflexio tire contra quia mortem corpori atq animȩ propter in ꝑfectionem sui obu¬
nis sedieis. causam montis dõ ad signas. quiho minem fecerit in ꝑfectum. Sienim seđmnc te inperfeu
use r ditus serqua ture utlap sus eius do inperfectione ueniens non ipsideputsiur seddo quoc
qua insu ioupium &l auenedae alienum. profecto nulli dubitore permittitur fi desaũt quoc¬
asinon concus setenis &pue dicat. humanã naturam rectam atq perfectam acre a tore summe
sine bonitdo nbono conditan omnib q: quibus eam scđm utramq substantiam consistere nudi¬
corit uonis d dnatane: quippecui scđm corpus nichil bonesti defuit & scđm anim amnichil ua¬
mana suitustdeo urliberrina uolintate donata. semꝑ haber& liberum inhȩrere conditorbi se

Expanded text:
bitanter foret, cum transgressionis eorum causa nulla sit alia quam liberae voluntatis spontanea in inbitanter foret, cum transgressionis eorum causa nulla sit alia quam liberae voluntatis spontanea in inferiora deflexio. Tu econtra, quia mortem corpori atque animae propter imperfectionem sui obvenisse dicis, causam mortis Deo assignas, qui hominem fecerit imperfectum. Si enim secundum te imperfectus est conditus, sequitur ut lapsus ejus de imperfectione veniens, non ipsi deputetur, sed Deo: quod quam sit impium et a veritate alienum, perfecto nulli dubitare permittitur. Fides autem catholica inconcusse tenet et praedicat, humanam naturam rectam atque perfectam a Creatore summe et singulariter bono conditam, omnibusque, quibus eam secundum utramque substantiam consistere judicavit, bonis donatam: quippe cui secundum corpus nihil honesti defuit, et secundum animam nihil decoris abfuit, adeo ut liberrima voluntate donata semper haberet liberum inhaerere Conditori, si
Abbreviated transcription (Latin):
seruare uell&. Vt sicut animale corpus potuit mori quiã ad huc non erat ꝑfectum : Itcuo¬
liuntas libera ad huc animalis merito quia mortedis potuit peccare. quia ad huc non eratper¬
festeo quȩ utiq ꝑfectio liberttis post mandati custodiam imple r&ur dum ei peccandi uolun
sententi am. qui cum uolunte tẽ propria pec cauissent. causam indm̃ contumaciter retorse¬
runt erilam interno gatumulier respondit: Serpens decepit me & comedi: Vir auten
mulien quam dedistimi chisociam dedit michi & comedi: Nimirum eo suȩ responsionis contũ¬
is tirbi ponti genteseit ponsuȩ uolunte ticulpam p̃uaricationis seddis positio nicon ditoris
adss eriberent quiuł ser pentem paradisoad miserit uł mulierem iuiro sotiam dederit quas non
crea tura quelib& sednaturȩ conditor auctorq p̃ceptisolus audiendus sequendusquasuor

Expanded text:
servare vellet, ut sicut animale corpus potuit mori, quia adhuc non erat perfectum, ita voservare vellet, ut sicut animale corpus potuit mori, quia adhuc non erat perfectum, ita voluntas libera adhuc animalis merito, quia mortalis, potuit peccare, quia adhuc non erat perfecta; quae utique perfectio libertatis post mandati custodiam impleretur, dum ei peccandi voluntsententiam, qui cum voluntate propria peccavissent, causam in Deum contumaciter retorserunt. Nam interrogata mulier respondit: Serpens decepit me, et comedi . Vir autem: Mulier quam dedisti mihi sociam, dedit mihi et comedi . Nimirum eo suae responsionis contumaciam porrigentes, ut non suae voluntati culpam praevaricationis, sed dispositioni Conditoris ascriberent, qui vel serpentem paradiso admiserit, vel mulierem viro sociam dederit; quasi creatura quaelibet, non naturae conditor auctorque praecepti solus audiendus sequendusque indu
Abbreviated transcription (Latin):
errorum laber inthum inducer& : Nimirum impl&a est a postolica pro testatio quȩ dicit Pecitis
& accipitis eo quod malep &atis Viderat enimo mni potentissi mosuo in tuitu dñs sciens cogitationes
hominum qm̃uanȩ sunt. intentionem animitui uanitati deseruire potius quam ueri tati. Ilcirco
auertit audi tum clementiȩ a p̃cedementiȩ qui qm̃ uoluntete a ueritate deserto : In h&c te¬
i Impia lapsus es iudeamus aliam fal sitatem tuam qualiter membra carnium beemothsib
male corpus hominis ante peccatum . quia adhuc de erat qđ ei propter peccati custo diam fuer
ad dendum id ẽ. spiritale Acꝑ hoc ex eo qđ aliquid aperfectione naturȩ desuit erat anima¬
le: Exeo qđ nichilei deeet futurum spiritale. h inc inquiens da tur in tellegi primam hominis
uoluntatem liberam naturaliter fuisse creaitim cuita men aliquid adder&ur si p̃ceptumdĩ

Expanded text:
errorum labyrinthum induceres? Nimirum impleta est apostolica protestatio, quae dicit: Petitis, errorum labyrinthum induceres? Nimirum impleta est apostolica protestatio, quae dicit: Petitis, et non accipitis, eo quod male petitis . Viderat enim omnipotentissimo suo intuitu Dominus, sciens cogitationes hominum quoniam vanae sunt , intentionem animi tui vanitati deservire potius quam veritati; idcirco avertit auditum clementiae a prece dementiae, quoniam voluntate et veritate deserta in haec tam impia lapsus es. Aumale corpus hominis ante peccatum, quia adhuc deerat quod ei propter praecepti custodiam fuerat addendum, id est spiritale. Ac per hoc ex eo quod aliquid a perfectione naturae defuit, erat animale, ex eo quod nihil ei deesset, futurum spiritale. Hinc, inquiens, datur intelligi primam hominis voluntatem liberam naturaliter fuisse creatam, cui tamen aliquid adderetur si praeceptum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
operideuitamus Quid o dia lectice fucis: calumnia risbeatissimũ augustinum dixisse sȩpius:
quod nũ quam sicut atefingitur dixisse re peritur : tu dicis essentiam animȩ uoluntatem atq
scientiam. beatus augustinus dicit uoluntatem atq: scientiam non eẽ illius essentiam : creando
quippeds̃ uniuersitatis conditor. anim ȩrationali contulit ut meminis s& intelleger & uell&
scire saper& diliger& pos sel discerner&. & alia com plura quȩ cumq sempiterna illius bon¬
tas ei conferenda iudicauit Acꝑ hoc falsa lindubitanter conuincitur ad sertiotua qua
pelagianis fauens eorundemq: errores ꝑuicaciter confouens. tantum uolunta tihuma nȩ
tribuere presum sisti . quantum nec ipsi pelagiani nec alius quispiam tribuisse reperitur: hȩci¬
ne est oratiotua qualnitio huiis peri copes dimisericardiam dixeras postulandam. ut te intantorũ

Expanded text:
operi devitamus. Quid, o dialectice, facis? Calumniaris beatissimum Augustinum dixisse saepius operi devitamus. Quid, o dialectice, facis? Calumniaris beatissimum Augustinum dixisse saepius quod nunquam, sicut a te fingitur, dixisse reperitur: Tu dicis essentiam animae voluntatem atque scientiam; beatus Augustinus dicit voluntatem atque scientiam non esse illius essentiam. Creando quippe Deus universitatis conditor animae rationali contulit ut meminisset, intelligeret, vellet, sciret, saperet, diligeret, posset, discerneret, et alia complura, quaecunque sempiterna illius bonitas ei conferenda judicavit. Ac per hoc falsa indubitanter convincitur assertio tua, qua Pelagianis favens, eorumdemque errores pervicaciter confovens, tantum voluntati humanae tribuere praesumpsisti, quantum nec ipsi Pelagiani, nec alius quispiam tribuisse reperitur. Haeccine est oratio tua, qua initio hujus pericopes Dei misericordiam dixeras postulandam, ut te in tantorum
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem dm̃ in nr̃a memoria intellegentia uoluntate quȩ tria in suamente natura liter
diuinitus institutaquis quis uiuaciter ꝑspicit. & quã magnũ sit in ea unde potest &iam sẽpiter¬
na in mutabilisq: natura recoli concupisci. reminiscitur ꝑmemoria. intu&ur ꝑ in¬
tellegentiam . ampleotitur ꝑdilecti onem. profecto repperit illius sum mȩ trinitatis imaginem
Adquam sum mam trini taitem resipis cendam uidendam diligendam ut eam recor d&ur eam
contempl&ur ea delece&ur totum deb& referre quod uiuit Uerumne hancimaginem
ab eadem trinita tefactam & suouitio in deterius commu tatam. It teidem compar&trinita¬
tiut omnimodo ex istim & similem. sed potius inquali cũq: ista similitudine magnam quo que
dissimilitudinem cernat. quantum satis eẽ uidebatur admonuiꝰ  Et multaalia qui
bus doctor subtilissimus eadem prudenter Ex sequitur. quȩ obsuilongitu dinem inserere huic

Expanded text:
nitatem deum in nostra memoria, intellegentia, uoluntate. quae tria in sua mente naturaliter nitatem deum in nostra memoria, intellegentia, uoluntate. quae tria in sua mente naturaliter diuinitus instituta quisquis uiuaciter perspicit et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — reminiscitur per memoriam, intuetur per intellegentiam, amplectitur per dilectionem — profecto reperit illius summae trinitatis imaginem. ad quam summam trinitatem reminiscendam, uidendam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod uiuit. uerum ne hanc imaginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius commutatam ita eidem comparet trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitubus doctor subtilissimus eadem prudenter exsequitur, quae ob sui longitudinem inserere huic
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ali quando uolumus qđ ante a non uolebamus quasi non propter istt muttibilis intellegat᷑
nr̃a natura. Qđ absit ut in dõ credamus Neq: enim ob aliud scriptumẽ multȩ cogitationes incorde¬
uiri. consilium aut̃ dnĩ man& in a&ernum. Nisiut intelle gamus siuecredamus sicut a&ernumdr
ita a eernũ eẽ . consiliũ eius. Ac ꝑ hoc in mutabile sic̃ ipse ẽ. : Qđ autem de cogitationibus : hoc &ian
deuo lunta tibus uerissime dicipotest. Multȩ uolun tates in cardeuiri. uoluntas aut̃ dnĩ man& in
&&ernum R& post pauca AUGUSTINUS Decreatura &iam quam fecit ds̃. quantũ
ualuimus ad monuimus eos quirationem derebus ttlib: poscunt ut inuisibilia eius ꝑ ea quȩ fac ta sunt
sicut possent intellecta conspicerent & maxime ꝑratio nalem uł intellectualem creaturam
quȩ facta est adimaginem dĩ qđ uelut speculum quantum possent si possent cernerent tri¬

Expanded text:
aliquid aliquando volumus, quod antea non volebamus; quasi non propter ista mutabilis intelligatur aliquid aliquando volumus, quod antea non volebamus; quasi non propter ista mutabilis intelligatur nostra natura, quod absit ut in Deo esse credamus. Neqviri, consilium autem Domini manet in aeternum . Nisi ut intelligamus sive credamus, sicut aeternum Deum, ita aeternum esse consilium ejus, ac per hoc immutabile, sicut ipse est. Quod autem de cogitationibus, hoc etiam de voluntatibus verissime dici potest. Multae voluntates in corde viri, volunterum etiam esse docuimus. De creatura etiam quam fecit Deus, quantum valuimus admonuimus eos qui rationsicut possent, intellecta conspicerent, et maxime per rationalem uel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem dei, per quod uelut speculum, quantum possent, si possent, cernerent tri
Abbreviated transcription (Latin):
possumus &iamsines ciamus neq sapiamus ea quȩ aliundedidicimus Propter hocsicut nr̃a scien¬
tia illiscientiae dĩ sic & nrm uerbum qđ nascitur de nr̃ascientia dissimile ẽ illi uerbodĩ qđ natũ est
depatris essentia. Tale ẽ autem. Ac sidicerem depatris scientia depatris sapientia uł qđ est ex¬
pressius depatrescientia depatresapientia  Item ineodem AUGUSTINUS Quocirca
ridenda ẽ dialectica eunomii a quo eunomi ani ȩr&ici Exortis . quicum non potuiss& intellegere
nec credere uoluis s& unigenitum dĩ uerbum ꝑ quod fta te s̃ amã filiumdĩ eẽ natura hoc est desubs¬
tuntia patris genitum. non nature uł substantiȩ siue essentiȩ dixit ẽẽ filium. sed filium uoluntatis
dĩ Accidentem scilic& dñ ualens asserere uolunto tem quagigner& filium. Vi delic& ideo quia nos

Expanded text:
possumus, etiamsi nesciamus, neque sapiamus ea quae aliunde didicimus. Propter hoc, sicut nostra scienpossumus, etiamsi nesciamus, neque sapiamus ea quae aliunde didicimus. Propter hoc, sicut nostra scientia illi scientiae Dei, sic et nostrum verbum quod nascitur de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem de Patris scientia, de Patris sapientia; vel, quod est expressius, de Patre scientia, de Patre sapientia. +Item in eodem : Quocirca ridenda est dialectica Eunomii, a quo Eunomiani haeretici exorti sunt: qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset, unigenitum Dei Verbum, per quod facta sunt omnia , Filium Dei esse natura, hoc est, de substantia Patris genitum; non naturae vel substantiae suae sive essentiae dixit esse Filium, sed filium voluntatis Dei, accidentem scilicet Deo volens asserere voluntatem qua gigneret Filium: videlicet ideo quia nos
Abbreviated transcription (Latin):
En telle gere nisi ꝑfilium uł diligere nisi per sp̃m scm̃ ꝑ seaũt meminis se tantum modo uł sui
uł filii uł sp̃s sc̃iͦ   cceraquȩ de in comp̃ hensibilitate tuntȩ malestatis subtilissimus cdis¬
puttitor. & ueracis si mus ꝑtrac totur. copiose disseruit. Item post multasum descientia dĩ
disserer& AVGUSTIΝΩS. Scriptum est inquit in libro ecclesiastico. Ante quam crearen¬
cturom̃a notti sunt illisic & postqua i consumma itsunt sic ei notas : longe ẽ. igiturhuic scientiȩ
scienti a nr̃a dissimilis Quaeaut̃ scientia dr̃e ipsa &sapientia. Et quȩ sapientia ipsa essentia siue
substantia : quia in illius naturȩ simplicite te mircibili non est aliud saperẽ aliud eẽ. sed quod est
propterea & amis sibilis est & receptibilis: quia non hoc ẽ nobis eẽ qđ scire uł sapere. qm̃ esse

Expanded text:
intelligere nisi per Filium, vel diligere nisi per Spiritum sanctum: per se autem meminisse tantummodo vel suiintelligere nisi per Filium, vel diligere nisi per Spiritum sanctum: per se autem meminisse tantummodo vel suius sancti. +Et caetera quae de incomprehensibilitate tantae majestatis subtilissimus disputator et veracissimus pertractator copiose disseruit. Item post multa cum le scientia Dei dissereret . Scriptum est, inquit, in libro Ecclesiastico: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi, sic et postquam consummatscientia nostra dissimilis. Quae autem scientia Dei est, ipsa et sapientia; et quae sapientia, ipsa essentia sive substantia. Quia in illius naturae simplicitate mirabili non est aliud sapere, aliud esse; sed quod est propterea et amissibilis est et receptibilis, quia non hoc est nobis esse quod scire vel sapere: quoniam esse
Abbreviated transcription (Latin):
eius ułoculus u focies ⁊ Sed non haec ut corpora cogitanda sunt : Nonigitur anima sedqđ excellit
in anima mens uocatur : Num quid aut̃ possumus dicere trini tatem fic es se indõ ut aliquddisit
& scđm solam mentem ima godĩ dicitur una ꝑsona est & imago ẽ trinitatis inmente trinitas
uero illa cuius liago est : nichil aliudẽ tota quam dr̃ Nichil aliud ẽ quam trinittas nec aliquid
ad mnaturam dĩ ꝑtin& qđ adillam non ꝑtineat trini tatem : & tres ꝑsonȩ sunt unius essenticei
non sicut singulus quisq: homo una ꝑsona. Itemq: in hoc magna discantiaẽ qđ siuem̃ tem dicamus
meminimus nisi ꝑ memoriam ne in tellegimus nisi ꝑ intelle gentiam nec a mamusnisi puolun¬
ttem: At uero in illa trinitate quis audeat dicere patrem nec seipsum nec filium nec sp̃m sc̃m per

Expanded text:
ejus, vel oculus vel facies, sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit ejus, vel oculus vel facies, sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima, mens vocatur. Nunquid autem possumus dicere trinitatem sic esse in Deo ut aliquid Dei sit,sed secundum solam mentem imago Dei dicitur, una persona est, et imago est trinitatis in mente. Trinitas vero illa, cujus imago est, nihil aliud est tota quam Deus, nihil aliud est tota quam Trinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus iam, voluntatem, nihil mentis meminimus nisi per memoriam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipsum, nec Filium, nec Spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
homine in uen ecelnquiens ergotrinitas sapientia scilic& & notitia siu & dilectiosui. Sicenim&in
iomine linuenimus trimitatem. Id est mentem & notitiam qua senouit. & dilecti onem qua sediligit
Sedhaec tria lte sunt in homine ut non ipsa sint homo Homo ẽ enimsieut ueteres desimerunt
animalrationale mortede. Illa ergo xcellunt in homine non ipsa sunt homo Quna ꝑsonaid est
singulus quisq homo. hab& illa triainmente. Quad si &iamdefiniamus hominem ut dicamus. ho moest
substantia ratio nalis constans ex anima &cor pore : Non est dubiũ homi habere animam quaenon
est corpus. habere corpus qđ non est anima Ac ꝑhoc illa tria nonho mosunt. sed hominis sunt uł in homi¬
eiss ut oculus ut ctoneiam forpore sisola anima cogit&ur. Aliquidenis est mens ramquam eaput

Expanded text:
habet . Ecce, inquiens, ergo trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et dilectio sui: sic enim et in habet . Ecce, inquiens, ergo trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et dilectio sui: sic enim et in homine invenimus trinitatem, id est mentem, et notitiam, qua se novit, et dilectionem, qua se diligit. Sed haec tria ita sunt in homine, ut non ipsa sint homo; homo est enim, sicut veteres definierunt, animal rationale mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo, et una persona, id est singulus quisque homo, habet illa tria in mente. Quod si etiam definiamus hominem, ut dicamus, homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore, non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Ac per hoc illa tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus est mens, tanquam caput
Abbreviated transcription (Latin):
ho moscđm mentem quȩ renouatur in agnitionem dĩ scđm imaginem eius quicreauit ho
tib: sagaciter inuentis. subtiliter ꝑtractatis eanimirum profunditatẽ inuentionum ut non¬
nisi capacissimis gratia suꝑni muneris infundente perspicua sint : nusquam animadic ta sunt
nus quam animoe essentia appellatȩ Sed insequȩcumq: trinitates inuente s̃ uniusessentiȩ qu¬
lis cumq ipsaessentiasit &xistere disputatum. atq ꝑtrac ta tumest esse aut̃ ealnanima : nonuero
substantiam animȩ dpsa tantorum librorum effusissima disputatio ꝑdoc& necullatenus
ratio dissua das Quottimen id &iam simpliciorib li quidius pateat . eiusdem memorandi & memo¬
ncibilis augustini sententiam exlibro eiusdem operis prȩferendi quinto decim oponamus: que eas¬
dẽm trinitates abes sentia animȩ ueraciter subtiliterq: secernit Quȩ itasehaba AVOuS

Expanded text:
homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hohomo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hotibus sagaciter inventis, subtiliter pertractatis, ea nimirum profunditate inventionum, ut nonnisi capacissimis gratia superni muneris infundente perspicua sint, nusquam anima dicta sunt, nusquam animae essentia appellatae, sed in se quaecunque trinitates inventae sunt unius essentiae, qualiscunque ipsa essentia sit, exsistere disputatum atque pertractatum est. Esse autem ea in anima, non vero substantiam animae, et ipsa tantorum librorum effusissima disputatio perdocet, nec ullatenus ratio dissuadet. Quo tamen id etiam simplicioribus liquidius pateat, ejusdem memorandi et memorabilis Augustini sententiam ex libro ejusdem operis praeferendi quinto decimo ponamus, qua easdem trinitates ab essentia animae veraciter subtiliterque secernit, quae ita se
Abbreviated transcription (Latin):
secus sensa sunt uelito intro dueta. lnuentuẽ altera trimitsub appres etis qus aeter
unius esse substantiȩ Imaginatio corporis quȩ in memoria ẽ . & in de in formatiocum ad eam e.
uertitur acies cogitantis. &utrumq: coniungens intentio uolunta tis: sedideo & statrintas ad
exteriorem hominem reꝑta est. pertinere qui a decorporibus inlata est quȩ sentiuntur ẽxcrin
secus induo decimo discernenda uisa est sapientia abscientia & in eaquȩ proprie scientia
nuncupatur quia inferior est prius quȩ dam suigeneris trinitas inquirenda Qualic& ad in¬
teriorem hominem lampertineat nondum tamen imagodiuł appellanda sit uł putanda
&hocagitur intertio decimo ꝑ commendationem fideixpĩ anȩ In quartodecimo aut̃ desa¬
pientia hominis uera id est dĩmunere in eius ipsius dĩ participatione donato quae abscientia dis¬
tincttiẽ disputatur. & eo ꝑ uenit disputatio ut trinitas appareat inimagine : dĩ qđ est

Expanded text:
unt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde informatio cum ad eam vertitur al., convertitur acies cogitantis, et utrumque conjungens intentio voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertisecus. in duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei christianae. in quarto decimo autem de sapientia hominis uera, id est dei munere in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
luntas : Audis ꝑsecutorem carnificinȩ ouium in sudantem: & ubi uoluntas: pror suserat
neo uelle sed malum cui insis tebat & cui tantostudio satagebat audicimus sequentia
& contigit dumir& damascum circumfulsit eum iux decȩlo &cadens interrã audiuit uo c̃¬

Expanded text:
voluntas? Audis persecutorem carnificinae ovium insudantem, et ubi voluntas? Prorsus erat voluntas? Audis persecutorem carnificinae ovium insudantem, et ubi voluntas? Prorsus erat in eo velle, sed malum, cui insistebat et cui tanto studio satagebat. Audiamus sequentia: Et contigit dum iret Damascum, circumfulsit eum lux de coelo. Et cadens in terram, audivit
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. uelle essentiaditer habebat poculus. fol sum est quod ait : Quid enim habes quod non
accepisti Accipere se fatebatur utique in illa circũ fulsione quod se non habuisse nouerat
& natiuitate: Accepis secaelestim unere gratu latur : quod sehabuisse nacturtiliter di¬
fite&ur Rursus aibuteris eiusdem apłi clio testimonio quod prorsus te non in telle xisse : ac
hoc prauis inter pretatiõ nibus ꝑ uertisse certum ẽ : Aisenim subiungens : Ο &apłs¬
bi eẽ dixerit ex natura. ꝑficere autem non nisi ex gratia : quamper uersitatem tucumm
us intellectus pateat. neforte nr̃a suꝑbe respueres. quid dehis beatus augus tinus in libro
sexto contra iuli anum epm̃ pelagianum senserit : non in congrue duximus in serendum
ineenneme abonum: & c&era usque a dillud ubiait miser ego homo quis meliberabit decor¬

Expanded text:
tuam, velle essentialiter habebat Paulus, falsum est quod ait: Quid enim habes quod non tuam, velle essentialiter habebat Paulus, falsum est quod ait: Quid enim habes quod non accepisti? Accipere se fatebatur, utique in illa circumfulsione, quod non habuisse noverat ex nativitate: accepisse se coelesti munere gratulatur. quod se habuisse naturaliter diffitetur. Rursus abuteris ejusdem Apostoli alio testimonio, quod prorsus te non intellexisse ac per hoc pravis interpretationibus pervertisse certum est. Ais enim subjungens: JOAbi esse dixerit ex natura, perficere autem non nisi ex gratia quam perversitatem tuam quamus intellectus pateat, ne forte nostra superbe respueres, quid de his beatus Augustinus in libro sexto contra Julianum episcopum Pelagianum senserit, non incongrue duximus inserendum. in carne mea bonum, et caetera, usque ad illud ubi ait: Miser ego homo, quis me liberabit de cor
Abbreviated transcription (Latin):
tetur. Cum aut̃ inquiens conplacuit ei quime segregauit ex utero matris meȩ. & uocauit
ꝑ eratiam sum ut reuelar& filium suum in me: Quienim ex matris utero sese adõ segrega¬
tũ testatur : profecto non propriȩ uoluntatis sed gratiȩ prȩdestinantis atq: uocantis fuis
declarat : nũ quid in utero matrispositus habebat uelle ut segregar&ur antequã nasce¬
r&ur. quia butero materno profusus at que adultus. habuit uelle ut tanta instantia segre¬
etccoris sui notitiam in pugnar&: minime accepit er gocȩ lestilumine circũ fulsus han
subito uoluntatem . ut qđ p̃rius iniquissime obpu gnabat. post modum oboedientis sime p̃dica¬
r&. Ui decimus an hoc ipsum idem confirm&. Quidenim habes inquiens quod non ac¬
pisti: siccut̃ ac cepisti: quidgloriaris quasi non acceperis: Suigitur scđm in terp̃tteti onem

Expanded text:
tetur: Cum autem, inquiens, complacuit ei qui me segregavit ex utero matris meae, et vocavit tetur: Cum autem, inquiens, complacuit ei qui me segregavit ex utero matris meae, et vocavit per gratiam suam, ut revelaret Filium suum in me . Qui enim ex matris utero sese a Deo segregatum testatur, profecto non id propriae voluntatis, sed gratiae praedestinantis atque vocantis fuisse declarat. Nunquid in utero matris positus habebat velle ut segregaretur antequam nasceretur, qui ab utero materno profusus atque adultus habuit velle ut tanta instantia segregatoris sui notitiam impugnaret? Minime. Accepit ergo coelesti lumine circumfulsus hanc subitam voluntatem, ut quod prius iniquissime oppugnabat, postmodum obedientissime praedicaret. Videamus an hoc ipsum idem confirmet: Quid enim habes, inquiens, quod non accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Si igitur, secundum interpretationem
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum dñs: Egosum iħsnatarenusquem tuꝑ sequeris. Durum ẽ tibi contrastimulum eal¬
citrure. Dõ gractias Audieramus lupum frementem. audiamus cignũ mi tescentem
Quis es inquit dñe: Prius nec hominem scltem dienabatur agnoscere : & repente tremens
inm̃ confitetur Vnde hoc uno eodemq: momento & lupus & agnus ostenditur Lupus ante quã
prostratus. Prosternitur. & agnus efficitur Pros ternitur ferocissimus ꝑsecutor. &eri¬
i turmit tissimus p̃dicator ferociebat : & caecatus est Caecatur & in luminatur. Vn¬
dequȩ sote: an depropriouelle: Absit: Sed deroregratiȩ Velle ferocientis ante quam
proster neretur. Auditmus: Sault ad huc spiransminarum & cȩdis Audiamus &
gaudeamus balatum agni mitescentis Quis es dnẽ : Prorsus non hoc exuoluntate .o¬
pro priaquã ante circũ fulsionem haber&. sed ex uoluntate quã inspiran tegratia. in eci
circũ fulsione nouã accepit. accepit inquã: qui aminime habebat Audiquid ipsedese tes¬

Expanded text:
d eum Dominus: Ego sum Jesus Nazarenus, quem tu persequeris. Durum est tibi contra stimulum calcitrare . Deo gratias. Audieramus lupum frementem, audiamus agnum mitescentem. Quis es, inquit, Domine? Prius nec hominem saltem dignabatur agnoscere, et repente tremens Dominum confitetur. Unde hoc uno eodemque momento et lupus et agnus ostenditur? Lupus antequam prostratus, prosternitur, et agnus efficitur. Prosternitur ferocissimus persecutor, et erigitur mitissimus praedicator. Ferociebat et caecatus est; caecatur, et illuminatur. Unde, quaeso te? An de proprio velle? Absit; sed de rore gratiae. Velle ferocientis antequam prosterneretur audivimus: Saulus adhuc spirans minarum et caedis, audiamus et gaudeamus balatum agni mitescentis: Quis es, Domine? Prorsus non hoc ex voluntate propria quam ante circumfulsionem haberet, sed ex voluntate quam, inspirante gratia, in eadem circumfulsione novam accepit. Accepit, inquam, quia minime habebat. Audi quid ipse de se tes
Abbreviated transcription (Latin):
oele boniopetis acceperat. neforte post gratiam inlus trantem propriis uiribus dec &erocum
pelagicnis fider& & absque adiutorio gratiȩ sese posse p̃sum ere: Cumcut dicis naturo¬
liter enimhaec duo insite sunt homini. recte diceres sinonte aliter intellegere cir cũstantia

Expanded text:
tionem boni operis, acceperat, ne forte post gratiam illustrantem propriis viribus de caetero cum tionem boni operis, acceperat, ne forte post gratiam illustrantem propriis viribus de caetero cum Pelagianis fideret, et absque adjutorio gratiae sese posse praesumeret. Cum autem dicis: Naturaliter enim haec duo insita sunt homini, recte diceres, si non te aliter intelligere circumstantia
Abbreviated transcription (Latin):
que p̃destinatisunt infiliosdĩ ut ꝑ eandem gratiam possint conformes fieri proprii & unici filii dĩ
miserentis : Non aliter intellegitur nisidum sit uolens &currens. Naturaliter enim haecdu¬
insi tt sunt homini: si quidem uult unde est uolens & app&it beatitudinem unde estcurrens ñ
tamenuolentis. Nequȩ currentis bona opera uł in c.oare uł agere uł ꝑficere. hoc enim est mise¬
rentis dĩdonum:  Satis appa r&te adperuersum tuȩ inter pretaitionis intellectum con¬
firmandum ista exaggerare ideoq: uerba apos tolica in ciliud quam ab eodicta sunt detorq¬
t estuodenumidicis non cliter in tellegi non uolentis neque currentis. nisidũsit uolens &xcurrens
id est dum ana tura habeat uelle &currere : falsum est : Non enim cipłs de naturȩ uolun tete
dicur sucruda t. sed dehomꝰ ne qui icm ꝑeratiam inluminatus uoluntettem &cur sumidest ac¬

Expanded text:
qui praedestinati sunt in filios Dei, ut per eamdem gratiam possint conformes fieri proprii et unici Filii Deiqui praedestinati sunt in filios Dei, ut per eamdem gratiam possint conformes fieri proprii et unici Filii Deimiserentis , non aliter intellinsita sunt homini: siquidem vult, unde est volens; et appetit beatitudinem, unde est currens. Non tamen volentis, neque currentis, bona opera vel inchoare, vel agere, vel perficere; hoc enim est miseRECTIO. + Satis apparet te ad perversum tuae interpretationis intellectum confirmandum ista exaggerare, ideoque verba apostolica in aliud quam ab eo dicta sunt detorquere. Quod enim dicis non aliter intelligi, non volentis, neque currentis, nisi dum sit volens et currens, id est dum ex natura habeat velle et currere, falsum est. Non enim Apostolus de naturae voluntate et cursu agebat, sed de homine qui, jam per gratiam illuminatus, voluntatem et cursum, id est ac
Abbreviated transcription (Latin):
extinguere nequeo dum corpus quod corrumppitur ad grauat animam non agratia cilienusq
necdum hanc uo luntatem ex eratiȩ munere perceperat : Nam quod ait men teseruio legidĩ
idemdicit uelle ad iac& michi Et qđ ait carne aut̃ legpeccati: Idem est cũ dicit ꝑficere ua¬
aut̃ non Itaq si uelle natura nobis ẽ id est essentia uelutiasseris. om̃s homi nesidhabere ꝗuis
nesciat : om̃s aut̃ homines p̃ter quos gratiȩ respectus inlustrat. non habere uolunta tem caste
uiuendi & aiduersus carnis concupis centas dimicandi: quin immo obsti natissime & ar dentissi¬
me eis subdi. qui signor& siergo scđm te om̃s homines habent essentiã uelle non aut̃ om̃s
homines habent uelle ut resis tant. Immo habent ut oboedignt concupiscentiis carnis : patec
profecto nequaquam & naturȩ bono id om̃s homines assequi  ex largitate gratiȩ eostantum modo

Expanded text:
exstinguere nequeo, dum corpus quod corrumpitur, aggravat animam, non a gratia alienus, qui exstinguere nequeo, dum corpus quod corrumpitur, aggravat animam, non a gratia alienus, qui necdum hanc voluntatem ex gratiae munere perceperat. Nam quod ait: Mente servio legi Dei, idem dicit: Velle adjacet mihi. Et quod ait: Carne autem legi peccati, idem est cum dicit: Perficere autem non. Itaque si velle natura nobis est, id est essentia, veluti asseris, omnes homines id habere quis nesciat? Omnes autem homines, praeter quos gratiae respectus illustrat, non habere voluntatem caste vivendi, et adversus carnis concupiscentias dimicandi, quinimo obstinatissime et ardentissime eis subdi, quis ignoret? Si ergo secundum te omnes homines habent essentiam velle, non autem omnes homines habent velle ut resistant, imo habent ut obediant concupiscentiis carnis, patet profecto nequaquam ex naturae bono id omnes homines assequi, sed ex largitate gratiae eos tantummodo