comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et iucunde. meo inquit animo. Ne
quid sibi usurpasse. uideatur: non
dixit eloquentie studendũ censeo.
Sed quod ait Nihilominus. Id est
quanquã multa in cõmoda attule
est : sed ut ei sapientiã coniungamus.
Et si ea quidã priuatim &publice per¬
uerse abutuntur. Mlagna exhortatio.
cũuit quidã: ut si pauci sunt. facile op¬
primi posse: uideantur. Priuatim
&publice. Resp̃enim his duobuscons¬
tat: hominibus aciuitatib Peruer¬
hic: optime exhortatur. Nequis enĩ
dicer&. quid mea. siboni periclitant᷑.
Recte addidit: & cõmuni omniũ ꝑnicie
Ergo studendũ. ẽ. eloquentiȩ: ne oppri¬
mamur. Nam hinc. adrẽ p̃. maxima
cõmoda ueniunt: simoderatrix omniũ
p̃sto est sapientia Bene ꝑsuadet. sapi¬
entiã iungendã eẽ eloquentiȩ. Si quidẽ¬
rerũ omniũ moderatrix est. Ergomul¬
ta inquit adremp̃. cõmoda ueniunt:
exeloquentia uel sapientia. Sedquia
multi propriis magis utilitatibus uoluns

Expanded text:
Et uerecunde 'meo', inquit, 'animo': ne Et uerecunde 'meo', inquit, 'animo': ne quid sibi usurpasse uideatur, non dixit 'eloquentiae studendum censeo'. Sed quod ait 'nihilo minus', id est, quamquam multa incommoda attulerudendum est, sed ut ei sapientiam coniungamus. ETSI EA QVIDAM PRIVATIM ET PVBLICE PERVERSE ABVTVNTVR. Magna exhortatio, cum ait 'quidam', ut, si pauci sunt, facile opprimi posse uideantur. 'Privatim et publice': res publica enim his duobus constat, hominibus et ciuitatibus. 'Peruerhic optime exhortatur. Ne quis enim diceret, 'quid mea, si boni periclitantur?' recte addidit 'et communi omnium pernicie'. Ergo studendum est eloquentiae ne opprimamur. NAM HINC AD REM PVBLICAM MAXIMA COMMODA VENIVNT, SI MODERATRIX OMNIVM PRAESTO EST SAPIENTIA. Bene persuadet sapientiam iungendam esse eloquentiae, si rerum omnium moderatrix est. Ergo multa, inquit, ad rem publicam commoda ueniunt ex eloquentia uel sapientia. Sed quia multi propriis magis utilitatibus uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
quentiã consequi. In hac exhortatione :¬
ẽ. &iã auxesis. Auget enĩ laudes eloque̾¬
tię Auxesis porro: duob modisfit: ra¬
tione a cõparatione. Aux̃ eloquentiã
ratione: ubiait. ꝑ hanc & publicas &
priuatas res administrari posse: ꝑ hanc
uitã tutam. honestã. in lustrem. iucun¬
dã futurã : ꝑhanc unũ quem quę reip̃.
sibi. atq amicis: prodẽẽ posse. Auget
uero eloquentiã cõparatione: cũ ait.
locutione sola fieri: ut beluis omnib
ante cellamus: cũ alias inferiores
beluis. simus. p̃clarũ que eẽ : si propter
quod beluis p̃stas hoc ipsis &iam homi¬
nibus antecellas. Quod poterit fieri:
sieloquens fueris. Nunc qͣm exhorta¬
tionis. atq auxesis p̃cepta monstraui¬
mus: ad interp̃tationẽ inhis positȩ ora¬
tionis redeamus. Quare: meo quidẽ
animo nihilominus eloquentię studen¬
dũ. ẽ. Quarta illa thesis: studendũ. ẽ.
eloquentiȩ. sed quȩsit mnta sapientiȩ

Expanded text:
quentiam consequi. In hac exhortatione quentiam consequi. In hac exhortatione est etiam auxesis; auget enim laudes eloquentiae. Auxesis porro duobus modis fit, ratione et comparatione. Auxit eloquentiam ratione ubi ait per hanc et publicas et privatas res administrari posse, per hanc uitam tutam, honestam, inlustrem, iucundam futuram, per hanc unumquemque rei publicae, sibi atque amicis prodesse posse; auget uero eloquentiam comparatione cum ait locutione sola fieri ut beluis omnibus antecellamus, cum alias inferiores beluis simus, praeclarumque esse si propter quod beluis praestas, hoc ipsis etiam hominibus antecellas, quod potent faeri si eloquens fueris. Nunc quoniam exhortationis atque auxesis praecepta monstrauimus, ad interpretationem in his positae orationis redeamus. QVARE MEO QVIDEM ANIMO NIHILO MINVS ELOQVENTIAE STVDENDVM EST. Quarta illa thesis: studendum est eloquentiae, sed quae sit mixta sapientiae.
Abbreviated transcription (Latin):
inquit studendũ est eloquentiȩ : ne.
mali magno cũ detrimento bonorũ.
& cõmuni omniũ ꝑnitie plurimũ pos¬
sint. Deinde quod bona consequunt᷑
Cũ p̃sertim inquit hoc sit unũ: quod
ad omnes res & publicas & priuatas:
maxime ꝑtineat Fostremo: &iã ad
solã priuatã utilitatẽ descendit: &ibi
utile atq honestũ ipsis nominibus sig¬
nat Fo̾ctuta inquit quod utile est.
hoc honesta. hoc inlustris. quod ex
utili atq honesto. ẽ: ho̾c eodẽ inquit
uita iucunda fi&. Magna exhortatio.
Siꝗdem inter studia utilitatis atq hones¬
tatis: circa eloquentiã cõparandã: quȩ
ꝗdem studia multũ habent laboris.
&iãuitã una faturã dicit eẽ iocundã
Super .ẽ. ergo possibile: ut ostendat elo¬
quentiã posse conseq sunquit eloquen¬
tia non solũ patura neq exercitatione:
sedetiã arte constat. Quõ artẽ discere.
in nr̃a potestate.ẽ: possumus inquit elo¬

Expanded text:
inquit, STVDENDVM EST ELOQVENTIAE, NE inquit, STVDENDVM EST ELOQVENTIAE, NE MALI MAGNO CVM DETRIMENTO BONORVM ET COMMVNI OMNIVM PERNICIE PLVRIMVM POSSINT. Deinde quod bona consecuntur: CVM PRAESERTIM, inquit, HOC SIT VNVM, QVOD AD OMNIS RES ET PVBLICAS ET PRIVATAS MAXIME PERTINEAT. Postremo etiam ad solam privatam utilitatem descendit, et ibi utile atque honestum ipsis nominibus signat. HOC TVTA, inquit, quod utile est, HOC HONESTA, HOC INLVSTRIS, quod ex utili atque honesto est; HOC EODEM, inquit, VITA IVCVNDA FIET. Magna exhortatio, si quidem inter studia utilitatis atque honestatis circa eloquentiam comparandam, quae quidem studia multum habent laboris, etiam uitam futuram dicit esse iucundam. Superest ergo possibile, ut ostendat te eloquentiam posse consequi: SI, inquit, ELOQVENTIA NON SOLVM NATVRA NEQVE EXERCITATIONE, SED ETIAM ARTE CONSTAT; quoniam artem discere in nostra potestate est, possumus, inquit, elo
Abbreviated transcription (Latin):
tamenprodeẽ Terciã illam: nũ¬
quã omnino eloquentiã solã ꝓdeẽ
deorigine eloquentiȩ disseruit: &
qu̾ę eius circa actus natura fuerit
dis putauit. Ostenditq primo elo¬
quentiã profuisse: sed quã diufue¬
rit mixta sapientię Post eandem
eloquentiam. repudiata sapientia.
maxima paufragia. intulisse. reip̃.
magnũq exinde: odiũ atq inuidiã
contranisse Nequisergo existima
eloquentiã sẽꝑeẽ fugiendam. quip¬
pe multa in cõmoda ꝑhanc conti¬
sissẽ monstrauit: necessario. hȩc¬
quarta thesis. ẽ: studendũ eloquentiȩ
sed quȩ sit mrita sapientię Et ẽ. hic:
quasi exhortacio Inexhortatione.
uero : deliberationis p̃cepta seruant᷑
Tractatur utilitas. tractatur hones¬
tas: tractatur possibile. utilitas por¬
ro: duobus generibus cõp̃henditur
Si: mala repellamus. si prospera con¬
se quamur. Ergo hic: tractat utili¬
tatem ab utroq &primo ut mala
repellantur. Sed: eo uehementius

Expanded text:
tamen prodesse, tertiam illam, numtamen prodesse, tertiam illam, numquam omnino eloquentiam solam prodesde origine eloquentiae disseruit et quae eius circa actus natura fuerit disputauit, ostenditque primo eloquentiam profuisse, sed quam diu fuerit mixta sapientiae; post eandem eloquentiam repudiata sapientia maxima naufragia intulisse rei publicae magnumque exinde odium atque inuidiam contraxisse. Ne quis ergo aestimet eloquentiam semper esse fugiendam, quippe multa incommoda per hanc contigisse monstrauit necessario, quarta haec thesis est, studendum eloquentiae, sed quae sit mixta sapientiae: et est hic quasi exhortatio. In exhortatione uero deliberationis praecepta seruantur: tractatur utilitas, tractatur honestas, tractatur possibile. Vtilitas porro duobus generibus comprehenditur, si mala repellamus, si prospera consequamur; ergo hic tractat utilitatem ab utroque, et primo ut mala repellantur: SED EO VEHEMENTIVS,
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit. habere: ꝑfe̾ctus: ut hic
maioribus nr̃is catoni. lȩlio atq aliis
tradit: sapientiã. auctoritatẽ. elo¬
quentiã Quare: meo quidem Is
animo Fuhilominus eloquentiȩstus¬
dendũ. ẽ : &siea quidã &epriuatims
apublice ꝑuerse. abutuntur: sedeo
uehementius. nemali magno cums
detrimento bonorũ. & cõmuni
oitiniũ ꝑnicie: plurimũ possint:s
cũ pre sertim hoc sit unũ. quo daos
omnes res apriuatas &e publicas
maxime ꝑtineat: hoctuta. hoc ho¬
nesta. hoc in lustris. hoc eodẽ uita
it cunda fiat. Namhinc: adrems
publicã. plurima cõmodaueni¬
unt: simoderatrix omniũ rerums
presto est sapientia Hinc: ad ipsoss
qui eam adeptisunt: laus. honos.s
dignitas. confluit. Hinc: amicis
quoq eorũ certissimũ &tutissimũs
mus in hac p̃fatione : iiͦiͦi thesiseẽ
Principalem illã : uingendã cẽ eloquen¬
tię sapientiam. Secundã illã: non
multum prodeẽ reip̃. solã sapientiã.

Expanded text:
potuerit habere, perfectus, ut hic potuerit habere, perfectus, ut hic maioribus nostris, Catoni, Laelio atque aliis tradit sapientiam, auctoritatem, eloqueanimo nihilominus eloquentiae studendum est, etsi ea quidam et privatim, et publice, perverse abutuntur: sed eo quidem vehementius, ne mali magno cum detrimento bonorum, et communi omnium pernicie plurimum possint: cum praesertim hocidem sit, quod ad omnes res et privatas et publicas maxime nesta, hoc inlustris, hoc eodem vita iucunda fiat. nam hinc ad rem publicam plurima commoda veniunt, si mo- deratrix omnium rerum praesto est sapientia; hinc ad ipsos, qui eam adepti sunt, laus, honos, dignitas con- fluit; hinc amicis quoque eorum certissimum et tu- tissimum mus in hac praefatione quattuor thesis esse: principalem illam, iungendam esse eloquentiae sapientiam, secundam illam, non multum prodesse rei publicae solam sapientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ hidi sertis acdicacibus hominib
facile rem .p̃. cesserint. Nunc uero
uenit adromanos. quos ostendit
ita sapientes atq eloquentes fuisse:
ut ñ quã rem publicã deserueruit:
peq quicquã illis tantũ disertis con¬
cessisse. Quod cũ fac̾: p̃ponit gre¬
cis romanos. seq: ꝑromanos. uerũ
exempla cũ proferimus: non unũ
aliquod. sed quã multa possumus:
cũ de core tamen proferre debemꝰ:
ut nunc cicero cõmemorato catone
statim alios subicit. Simul quod
in romanorũ laude: unius homi¬
nis quãuis egregn: non sufficit exẽ¬
plum. Quibus in hominibus erat
ritas. & quȩ his rebus ornamento
areip̃. pͣsidio esset eloquentia Lur¬
tutẽ : in artib seꝑ̃ sapientiã accipia¬
mus. Uerũ sapiens atq eloquens: ha¬
beredeba illam quę totã effic̃ aucto¬
ritatẽ Itaq siaccedat sapientia:
ãplificatur auctoritas. Sihis duobus
accesserit eloquentia: e̾rit quihȩo

Expanded text:
quod enim disertis ac dicacibus hominibus quod enim disertis ac dicacibus hominibus facile rem publicam cesserint; nunc uero uenit ad Romanos, quas ostendit ita sapientes atque eloquentes fuisse ut numquam rem publicam deseruerint, neque quicquam illis tantum disertis concessisse. Quod cum facit, praeponit Graecis Romanos seque per Romanos. Verum exempla cum proferimus non unum aliquod, sed quam multa possumus, cum decore tamen proferre debemus, ut nunc Cicero commemorato Catone statim alias subicit, simul quod in Romanorum laude unius hominis quamuis egregii non sufficit exemplum. Qritas et, quae et his rebus ornamento AE PRAESIDIO ESSET, ELOQVENTIA. Virtutem in artibus semper sapientiam accipiamus. Verum sapiens atque eloquens habere debet illam quae totam efficit auctoritatem; itaque si accedat sapientia, amplificatur auctoritas, si his duobus accesserit eloquentia, erit, qui haec
Abbreviated transcription (Latin):
Quando aliquid faciendũ ꝑ suademus:
ab honesto. ab utili. a possibili ꝑsuademꝰ
Interdũ & necessariũ ponimus Iisdem
p̃ceptis: &iã illam rem quȩ nonsit facta
rep̃hendimus : ut hic cicero cũ querit᷑
sapientes a rep̃ recessisse : si quidem
ut id nonfacerent : suberat honestas
Nam quo in dignius rem honestissimã &
rectissimã uiolabat. Suberat utili¬
tas: sũmo cũ rei .p̃. detrimento. Utiq
are .p̃. periculũ sũ mouero: utile est:
Suberat possibilitas : stultorũ inquit
ximꝓborũ temeritas & audatia. Fa¬
cile enĩ stulti. ac temerarii: superan¬
tur Eostudiosius & illis resistendũ
fuit: & reipublicȩ consulendũ. Iic
quoq: honestũ atq utile seruauit¬
N onestũ. ẽ. enĩ : i probis resistere.
utile: rem .p̃. inquasis habere defen¬
sã. Quod nr̃m illũ non fugit catonẽ
Nrͣm id .ẽ. romanũ. Nam rep̃hensio
illa superior sapientiũ atq eloquen¬
tiũ : degrecorũ principib factaẽ.

Expanded text:
Quando aliquid faciendum persuademus, ab honesto, ab utili, a possibili persuademus; interdum et necessarium ponimus. Isdem praeceptis etiam illam rem quae non sit facta reprehendimus, ut hic Cicero conqueritur sapientes a re publica recessisse, siquidem ut id non facerent suberat honestas: 'nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam uiolabat'; suberat utilitas: 'summo cum rei publicae detrimento', utique a re publica periculum submouere utile est; suberat possibilitas: 'stultorum', inquit, 'et improborum temeritas et audacia'; facile enim stulti ac temerarii superantur. EÏ STVDIOSIVS ET ILLIS RESISTENDVM FVIT ET REI PVBLICAE CONSVLENDVM. Hic quoque honestum atque utile seruauit. Honestum est enim improbis resistere, utile rem publicam, in qua sis, habere defensam. QVOD NOSTRVM ILLVM NON FVGIT CATONEM. Nostrum, id est Romanum. Nam reprehensio illa superior sapientium atque eloquentium de Graecorum principibus facta est,
Abbreviated transcription (Latin):
dem ne̾c quiddicat attendere :
nec quod polliceatur: int̾elligere
u̾idetur. Scimus ciceronem mate¬
riam rhetoricȩ artis: triplicem
constituere : ludicialem. delibera¬
tiuam. demonstratiuã. Hocq
&iam aristoteli placuisse. Quare
superius rep̃hendit eos: quiora¬
tori infinitã materiã constituerant:
Rep̃hendit eos: qui ad diderant ex¬
hortationẽ. & consolationẽ. Reprȩ¬
hendit acos: qui subtraxera̾t de mors

Expanded text:
DEM NEC QVID DICAT ATTENDERE, DEM NEC QVID DICAT ATTENDERE, NEC QVID POLLICEATVR INTELLEGERE VIDETVR. Scimus Ciceronem materiam rhetoricae artis triplicem constituere, iudicialem, deliberativam, demonstrativam, hocque etiam Aristoteli placuisse. Quare superius reprehendit eos qui oratori infinitam materiam constituerant, reprehendit eos qui addiderant exhortationem et consolationem, reprehendit et eos qui subtraxerant
Abbreviated transcription (Latin):
rima ad iumenta atq ornamentas
subm̾inistrauit: tribus in generibuss
rerũ. uersari
rhetoris
officiũ putauit.
demons¬
tratiuo. delibe¬
iudiciali. Demonstratiuũ ẽ : quods
tribuitur in alicuius certe ꝑsonȩ.
lau̾dem aut uituperationẽ. Delibe¬
ratiuum. ẽ: quod positũ indisceptatios¬
ne ciuili: hab& inse sententię dictio¬
nẽ. Iudiciale : quod positum in iu¬
ditio: hab& inse accusationẽ. & de¬
fensionẽ aut petitionẽ. aut recusas¬
tionẽ Et qu̾e̾m ad modũ nr̃aqui¬
dem fert̾ opinio: oratoris arsafa¬
cultas in hac materia triꝑtita:
uer sari existimanda est.
quȩ oratori maxime sunt necessa¬
ria: aristoteles circa scribendam
artẽ dedit: inuentionẽ. & elocu¬
tionẽ Adiumentum enim de in¬
uentione uenit : ornamentũ dee¬
locutione Hic ergo: aristotelis
sententiã sequitur. Namrheto¬
ricã materiã triplicem constituit:
demonstratiuam. deliberatiuam.
iudicialem. Nam ermagoras qui¬

Expanded text:
rima adiumenta atque orna- menta rima adiumenta atque orna- menta subministravit, tribus in generibus rerum ver- sari rhetoris officium putavit, demonstrativo, delibeiudiciali. demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in disceptatione civili ha- bet in se sententiae dictionem; iudiciale, quod positum in iudicio habet in se accusationem et defensionem aut petitionem et recusationem. et, quemadmodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars et facultas in hac ma- teria tripertita versari existimanda est. quae oratori maxime sunt necessaria, Aristoteli circa scribendam artem dedit, inuentionem et elocutionem: adiumentum enim de inuentione uenit, ornamentum de elocutione. Hic ergo Aristotelis sententiam sequitur; nam rhetoricam materiam triplicem constituit, demonstrativam, deliberativam, iudicialem. NAM HERMAGORAS QVI
Abbreviated transcription (Latin):
tus: triplicẽ materiã eẽ dicit ora¬
toris officii: de monstratiuã. deli¬
beratiuã. iudicialẽ. Sed has mate¬
rias: in publicis causis constituit. hns¬
q ꝑsonas certas tribuit. Quare has
tres res definiuit in ciuili negotio
positas: cũ certȩ significatione ꝑso¬
nȩ. Demonstratio . ẽ. inquit certȩ ꝑ¬
sonȩ : aut laus. aut uituperatio
Meliberatio. ẽ. inquit quȩ posita in pub.¬
licis causis: assertionis suȩ sententiã
dicit Iudicialis. ẽ. inquit: quȩ in iu¬
dicio ciuiliposita. duoagit: aut ac¬
cusat. aut petit. Contra: aut de¬
fendit. aut negat. Nã gorgiasleon¬
tinus antiquissimus fereretor :
hic oratorẽ dixit de omnibus rebus
optime posse dicere. quiut uidemꝰ:
a pleno excidit. & excessit: Nonadid
quod hab& modũ: sed in infinitum.
Deniq hoc ipse cicero ostendit. Hic in¬
finitam inquit: &in mensam huic
artisicio materiam subicere uidetur
Aristoteles autẽ quihuic arti: plu

Expanded text:
tus triplicem materiam esse dicit oratus triplicem materiam esse dicit oratoris offacii, demonstrativam, deliberativam, iudicialem, sed has materias in publicis causis constituit hisque personas certas tribuit; quare has tres res definit in ciuili negotio positas cum certae significatione personae. Demonstratio est, inquit, certae personae aut laus aut uituperatio; deliberatio est, inquit, quae posita in publicis causis adsertionis suae sententiam dicit; iudicialis est, inquit, quae in iudicio ciuili posita duo agit, aut accusat aut petit; contra aut defendit aut negat. NAM GORGIAS LEONTINVS, ANTIQVISSIMVS FERE RHETOR. Hic oratorem dixit de omnibus rebus optime posse dicere; qui, ut uidemus, a pleno excussit et excessit non ad id quod habet modum, sed in infinitum. Denique hoc ipse Cicero ostendit: 'hic infinitam', inquit, 'et inmensam huic artificio materiam subicere uidetur'. ARIST
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ in̾rerũ g̾eneribus ponu̾nt:
idest in materia retorica. Sedquia
orator inciuili ratione uersatur:
consolatio porro priuatorũ est: con¬
solari amiciest potius: quã oratoris
Deinde quia officiũ oratoris. ẽ. ꝑsua de¬
re dictione: ex hortatio siue dehor¬
tatio admateriã non ꝑtinent ora¬
toris: Cũenĩ exhortor: pihil ꝑsua¬
deo. sed uolentẽ aliquid. ut magis
uelit m̾stigo Et cũ de hortor uolen¬
tẽ aliqđ. nontunc primũ ꝑsuadeo
ut nolit : sedut magis nolit instigo.
Ergo necessario exhortationẽ & conso¬
lationẽ: tullius a materia rhetori¬
cȩ artisse parauit. Ite̾m illi qu̾ires
pauciores rhetoricȩ materie tri¬
buunt: demonstrationẽ tollu̾nt
Dicunt enĩ in demonstratione nihil
ꝑsuadere oratorem: cũ reuera ꝑ¬
suadeat. Sed falso Nam cũ aliquẽ
uituperamus. siue laudamus: ut᷑
apud omnes t̾alis habeatur qualem
demonstramus: sine dubio ꝑsua de¬
mus Ergo cicero aristotelem secu¬

Expanded text:
tionem in rerum generibus ponunt, tionem in rerum generibus ponunt, id est in materia rhetorica; sed quia orator in ciuili ratione uersatur, consolatio porro privatorum est, consolari amici est potius quam oratoris, deinde quia officium oratoris est persuadere dictione, exhortatio siue dehortatio ad materiam non pertinent oratoris. Cum enim exhortor, nihil persuadeo, sed uolentem aliquid ut magis uelit instigo; et cum dehortor, nolentem aliquid non tunc primum persuadeo ut nolit, sed ut magis nolit instigo. Ergo necessario exhortationem et consolationem Tullius a materia rhetoricae artis separauit. Item illi, qui res pauciores rhetoricae materiae tribuunt, demonstrationem tollunt. Dicunt enim in demonstratione nihil persuadere oratorem cum re uera persuadeat, sed falso: nam cum aliquem uituperamus siue laudamus, ut apud omnes talis habeatur qualem demonstramus, sine dubio persuademus. Ergo Cicero Aristotelen secu
Abbreviated transcription (Latin):
÷ gias leontinus antiquissimus fere
Srhetor : omnib derebus oratorẽ
soptime posse dicere exiftimauit.
Hic infinitã & in mensã huic arti¬
Fas res scilicet in quib materia
artis rhetoricȩ consistit. Sunt aut̃
ut aristo teli. & ciceroni plac& : tres:
idest triplexma teria. demors¬
tratiua. deliberatiua. ludicialis
taq quantũ admateriã rhetoricȩ
artis spectat : hoc plenumest. lam
quicquid plus est : apleno plus intel¬
legitur. Quic qđ minus: apleno
minus intellegitur. Uerũ quod plus
est : duplicit̾ plus. ẽ. Aut ineo ubi
modus. ẽ: aut in infinito. Et ideo
ad clidit. p̃t̃ illud quod dixit. aluplu¬
res existimar̃. Namgorgias in qͥt
leontinus antiquissimus fere rhetoꝵ:
omnibus derebus oratorẽ optime
posse dicere existimauit. Hic infi¬
nitã &in mensã huic artificio mate¬
riã subicere uidetur. Ergo illi qu̾i
in pluribus rebus rhetoricã materiã
consti̾tuunt: exhortationẽ & consola¬

Expanded text:
gias Leontinus, anti- quissimus fere gias Leontinus, anti- quissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem op- time posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artiEas res scilicet, in quibus materia artis rhetoricae consistit. Sunt autem, ut Aristoteli et Ciceroni placet, tres, id est triplex materia, demonstrativa, deliberativa, iudicialis; itaque quantum ad materiam rhetoricae artis spectat, hoc plenum est. Iam quidquid plus est a pleno plus intellegitur, quidquid minus, a pleno minus intellegitur. Verum quod plus est, dupliciter plus est, aut in eo ubi modus est, aut in infinito. Et ideo addidit, praeter illud quod dixit, 'alii plures existimarunt'. NAM GORGIAS, inquit, LEONTINVS, ANTIQVISSIMVS FERE RHETOR, OMNIBVS DE REBVS ORATOREM OPTIME POSSE DICERE EXISTIMAVIT; HIC INFINITAM ET INMENSAM HVIC ARTIFICIO MATERIAM SVBICERE VIDETVR. Ergo illi qui in pluribus rebus rhetoricam materiam constituunt, exhortationem et consola
Abbreviated transcription (Latin):
trumenta quibus curat. Sic &mate¬
ria rhetoricȩ artis potest ineo eẽ ubi
faeit: idest inde liberatione. demons¬
tratione. iudiciali. Potest & in coeẽ
unde facit: id ẽ. in argumen¬
tis. quęstione hebus & in reliquis
materiȩ necessariis. Uerũ cicero
generalit̾ materiã artis illã dicit:
in qua omnis ars. & facultas ueniens
exarte uersatur: id est ubifit non
undefit. Ut medicimateria: sit
morbus acuulnera. fabris. ferrũ
quod tundit Rursus rhetoricȩ
artis materiasit. deliberatio. de¬
monstratio. iudicialis : non argu¬
menta. & illa omnia quib materia
retoricȩartis impletur Uerum
quod ait in qisomnis ars& ea facul¬
tas que conficitur exarte u̾ersat᷑
cũ accipimus alicuius reiartẽ: ne¬
cesse. ẽ. nosaliquitł exea consequi
Quare id quod exarte conficitur:
ut supra docuimus : facultas dicit᷑
C uncta enĩ ꝑ artẽ : facilius transigunt᷑
Nas autem res: aliplures. alii pau
Sciores: existimarunt. Namgor¬

Expanded text:
trumenta quibus curat. Sic et matetrumenta quibus curat. Sic et materia rhetoricae artis potest in eo esse ubi facit, id est in deliberatione, demonstratione, iudiciali; potest et in eo esse unde facit, id est in argumentis, quaestionibus et in reliquis materiae necessariis. Verum Cicero generaliter materiam artis illam dicit in qua omnis ars et facultas ueniens ex arte uersatur, id est ubi fit, non unde fit, ut medici materia sit morbus ac uulnera, fabri ferrum quod tundit, rursus rhetoricae artis materia sit deliberatio, demonstratio, iudicialis, non argumenta et illa omnia quibus materia rhetoricae artis impletur. Verum quod ait 'in qua omnis ars et ea facultas quae conficitur ex arte uersatur', cum accipimus alicuius rei artem, necesse est nos aliquid ex ea consequi. Quare id quod ex arte conficitur, ut supra docuimus, facultas dicitur; cuncta enim per artem facilius transiguntur. HAS ciores existimarunt. nam Gor
Abbreviated transcription (Latin):
quod uicinũ sit : nonualde remotũ:
ut᷑ nunc cicero cũ materiã artisrhe¬
torice demonstraturus sit᷑. non ama¬
teriȩ definitione co̾epit. sedamate¬
ria artis Primũ autẽ genus: mate¬
ria Alateria porro: induas species
diuiditur. Est autẽ materia ar¬
tis: est nonartis. Rursus materia
artis: diuiditur in artes plurimas.
grãmaticã. dialecticã rhetoricam:
aliasq multas. Erģo amateria artis
que in medio supra est : incipit : ut
diffiniat materiã artis rhetoricȩ
MATERIA¬
Materiã inquit artis: Utgenus
eẽt non ad didit rhetoricȩ. Uerũ
quodait. eã dicimus: ostendit ar¬
tis omnẽ materiã : in duobus eẽ id ẽ
in eo: ubi facit aliquid. & in eo: unde
facit: ut puta fabri materia est. in
eo: ubi facit. id est ferrũ quod tundit
Est item fabrimateria ineo: unde fa.¬
cit: idẽ malleus de quotundit. Ita
& medici materia . ẽ. ubi facit: mor¬
bus acuulnera. Itẽ unde facit: ins¬

Expanded text:
quod uicinum sit, non ualde remotum, quod uicinum sit, non ualde remotum, ut nunc Cicero, cum materiam artis rhetoricae demonstraturus sit, non a materiae definitione coepit, sed a materia artis. Primum autem genus est materia. Materia porro in duas species diuiditur: est autem materia artis, est non artis. Rursus materia artis diuiditur in artes plurimas, grammaticam, dialecticam, rhetoricam aliasque multas: IMG 1 Ergo a materia artis, quae medio supra est, incipit, ut definiat materiam artis rhetoricae. 'Materiam', inquit, 'artis'; ut genus esset, non addidit rhetoricae. Verum quod ait 'eam dicimus', ostendit artis omnem materiam in duobus esse, id est in eo ubi facit aliquid, et in eo unde facit: ut puta, fabri materia est in eo, ubi facit, id est ferrum quod tundit; est item fabri materia et in eo unde facit, id est ferrum de quo tundit. Ita et medici materia est ubi facit, morbus ac uulnera, item unde facit, ins
Abbreviated transcription (Latin):
constituit. & in his ipsis rebus quędũ
in officio sunt. ad finẽ tendunt
Quare &oratoris officii finẽ eẽ cõpletũ.
si apposite ad ꝑsua sionẽ dicat. & medi¬
cinalis officii finẽ eẽ cõpletũ: si quic¬
quid ad sanitatẽ spectare uidetur.
adhibuerit. Marcoman nꝰ itaq finẽ.
non in rebus: sed ineuentu collocauit
ateriam artis eã dicimus: in
S qua omnis ars. & ea facultas. quȩ¬
s conficitur ex arte uersatur: ut si¬
s medicinę materiã dicamus. morbos.¬
s acuulnera. quod in his omnis medici¬
s na uersetur. It̾em quibus in rebus¬
s uersatur ars. & facultas oratoria: eãs
res materiã rhetoricȩ artis nomina¬
mus TResinterdũ specia liter dif¬
finimus. cũ quid sint ab eisdem ipsis in¬
cipimus demonstrare. ut paulo ante
diffiniuit genus. officiũ. finẽ : in arte
scilica rhetorica. Int̃dũ quoclarius
rem. diffiniamus: agere incipimus
enus reiquã diffinimus. Sed agenere

Expanded text:
constituit et in his ipsis rebus quae dum constituit et in his ipsis rebus quae dum in officio sunt ad finem tendunt. Quare et oratoris officii finem esse completum si adposite ad persuasionem dicat, et medicinalis officii finem esse completum si quidquid ad sanitatem spectare uidetur adhibuerit. Marcomannus itaque finem non in rebus, sed in euentu collocauit. MATE qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatur. ut si medi- cinae materiam dicamus morbos ac vulnera, quod in his omnis medicina versetur, item, quibus in rebus ver- satur ars et facultas oratoria, eas res materiam artis rhetoricae nomina Res interdum specialiter definimus, cum, quid sint, ab isdem ipsis incipimus demonstrare, ut paulo ante definiuit genus, officium, finem, in arte scilicet rhetorica. Interdum quo clarius rem definiamus a genere incipimus eius rei quam definimus, sed a genere
Abbreviated transcription (Latin):
oratoris officii ꝑ suadere dictione.
Dictione inquit. quod est oratoris
officiũ. Ita inquit & medici offici¬
ũ .ẽ: curare. Sed quiamulti & in can¬
tatione & ligaturis curant: cura¬
re inquit sed apposite ad sanandũ
Ergo uteuidentius officiũ medici de¬
monstrar&: finẽ quoq iunxit offi¬
cio: idest curationi sanitatẽ. Dein¬
de finis est medicinał officii inquit
sanare. Sed quia multi itẽ sanant.
addidit curatione sanare. Itaergo
semꝑ officiũ. & finis: sine altero expri¬
mi non possunt. Fanctamen diftan¬
tiã. dicit ẽẽ inter officiũ & finẽ: ut in
officio quid agendũ sit : infine quid
cõplendũ sit considerare debeamus
H ic marcomannus errauit. quidixit
finẽ oratoris offitii noneẽ ꝑsuadere.
Nec finẽ medicinalis officu sanare.
dit: qu̾atenus rerũ conditio ꝑsona¬
rũq patiatur. Sed non intellexit
ciceronẽ. quifinẽ in rebus ipsis posuit
nonine uentu : idẽ. quifinẽ in officio

Expanded text:
oratoris officii persuadere dictione'; oratoris officii persuadere dictione'; 'dictione', inquit, quod est oratoris officium. Ita, inquit, et medici officium est curare, sed quia multi et incantatione et ligatutis curant, 'curare', inquit, 'sed adposite ad sanandum'. Ergo ut euidentius officium medici demonstraret, finem quoque iunxit officio, id est curationi sanitatem. Deinde finis est medicinalis officii, inquit, sanare, sed quia multi item sanant, addidit 'sanare curatione'. Ita ergo semper officium et finis sine altero exprimi non possunt; hanc tamen distantiam dicit esse inter officium et finem, ut in officio quid agendum sit, in fine quid complendum sit considerare debeamus. Hic Marcomannus errauit, qui dixit finem oratoris officii non esse persuadere, nec finem medicinalis officii sanare -dit: "quatenus rerum condicio personarumque patiatur". Sed non intellexit Ciceronem, qui finem in rebus ipsis posuit, non in euentu, id est, qui finem in officio
Abbreviated transcription (Latin):
ad officia refertur. Nam neq offici¬
um: recte diffiniri potest sine admix¬
tione finis: Neq finis sine officii con¬
iunctione. Et hoc in omnibus ꝓsonis
aerebus: ut hie cicero inde firuendo
oratoris officio. finem nectit officio
Ait enim. Officiũ autẽ eius facultatis
uidetur eẽ : apposite dicere ad per¬
sua sionẽ. Ergo officiũ oratoris est
dicere: sed apposite ad ꝑsuasionem:
ubiiam finis admixtio est idest ꝑsua¬
sionis. Nam solũ dicere: Nonbene
officiũ definit oratoris. Potest enim
esse multorũ Nam & poetȩ: aphi¬
losophi: dicunt. Itaq oratoris offi¬
ciũ : plenissime finis admixtione.
declarauit. Deinde finẽ oratoris
officui: ait ẽẽ ꝑ suadere. Sed non
satis plene finẽ oratoris ostenderat:
sisolũ ꝑsuadere posuiss&. Nã ꝑsua¬
detur : tabulis. tormentis. testibus.
multisq aliis rebus. Ergo ut finẽ
propriũ oratoris declarar&: fini
ad iunxit officiũ Ait enĩ Finis est

Expanded text:
ad officia refertur. Nam neque officiad officia refertur. Nam neque officium recte definiri potest sine admixtione finis, neque finis sine officii coniunctione, et hoc in omnibus personis ac rebus, ut hic Cicero in definiendo oratoris officio finem nectit officio; ait enim 'officium autem eius facultatis uidetur esse dicere adposite ad persuasionem'. Ergo officium oratoris est dicere, sed 'adposite ad persuasionem', ubi iam finis admixtio est, id est persuasionis. Nam solum 'dicere' non bene officium definit oratoris; potest enim esse multorum; nam et poetae et philosophi dicunt. Itaque oratoris officium plenissime finis admixtione declarauit. Deinde finem oratoris officii ait esse persuadere, sed non satis plene finem oratoris ostenderat, si solum 'persuadere' posuisset; nam persuadetur tabulis, tormentis, testibus multisque aliis rebus. Ergo ut finem proprium oratoris declararet, fini adiunxit officium; ait enim 'finis est
Abbreviated transcription (Latin):
rtificiosam eloquentiã. faculta¬
tem oratoriam uocauit. Arte enĩ.
unius cuiusq reifacultatẽ consequi¬
mur. Et hȩc eadem .uis. est: quȩ ut
supra diximus exarte colligitur
ffic̾iũ autẽ eius facultatis uiꝰdet.
eĩse: apposite dicere ad ꝑsua sionem.
finis: persua dere dictione. Inter offi
ciũ &e finem: hoc inter est. quod in offi¬
cio qu̾id fieri: infine. quid officio cõñ¬
ueniat. consideratur: ut medici offi¬
cium: dicimus eẽ curare ad sanandũ
apposite. finem sanare: curatione
Item oratoris qu̾id officiũ. & quid finẽ
eẽ. dic̾amus: int᷑elligemus : cũ id quod
facere deb& offitiũ cẽ. dicemus: illuo.
cuius causa. facere deb&: finẽ appella
bimus Officium est: unius cuius¬
q ꝑsonȩ actus congruens. sec undum
mores ciuitatis. Ergo: officia ꝓꝑsonis
diuersa sunt Aliud est enim officiũ
patris: aliud amici. aliud ut adrem
redeamus: ar̾tis oratoris. Officia uͦ
omnia: ad finem spectant. finis quoq

Expanded text:
rtificiosam eloquentiam facultatem oratoriam uocauit; arte enim unius cuiusque rei facilitatem consequimur, et haec eadem uis est quae, ut supra diximus, ex arte colligitur. OFFICIVM AVTEM EIVS FACVLTATIS VIDETVR ESSE ADPOSITE DICERE AD PERSVASIONEM, FINIS PERSVADERE DICTcium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, con- sideratur. ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, ora- toris quid officium et quid finem esse dicamus, intel- legimus, cum id, quod facere debet, officium esse di- cimus, illud, cuius causa facere debet, finem appel-  Officium est unius cuiusque personae actus congruens secundum mores ciuitatis. Ergo officia pro personis diuersa sunt: aliud enim est officium patris, aliud amici, aliud, ut ad rem redeamus, oratoris. Officia uero omnia ad finem spectant; finis quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nio .ẽ. sola eloquentia : ut supra.
tum ingenio fretamalitia. Htoc uͦ
aplerisq eorũ desertũ obsole uisse
Absolute. Hocuero id est st̾atus ille
quo in rep̃. sapientes atq eloquentes
homines uersa bantur omissus. ẽ: atq
in obliuionẽ redactus: Illo p̾sertim
tẽ pr̃. quorei.p̃. periculis maxime fue¬
rat succurrendũ Et hoc quasi ꝑ in¬
dignationẽ ꝓnuntiandum. Quod uͦ
ait aplerisq: recte dicit. Non enĩ
omnes sapientes arep̃. recesserunt.
Nam atheniensibus solon: legesscripsit
Et quianorat multos eẽ in re .p̃. corrup¬
tissimos: in exiliũ ultro profectus est.
Scripsit isdem atheniensibus leges &
dracon. duorũq hominũ legibus utun¬
tur. Ligurgus &iam: lace de monus
leges scripsit. Nonergo omnes sapi¬
entes areꝙ̃. recesserunt. Sed quia
pleriq recesserant: paucireliqui
facile. aut cesserunt. aut op̃ssis sunt:
Nã quo indignius rem honestissimã
Sarectissimã uiolabat stultorum.¬

Expanded text:
nio et sola eloquentia, ut supra: nio et sola eloquentia, ut supra: 'tum ingenio freta malitia'. HOC VERO A PLERISQVE EORVM DESERTVM OBSOLEVISSE. Absolute 'hoc uero', id est, status ille quo in re publica sapientes atque eloquentes homines uersabantur, omissus est atque in obliuionem redactus, illo praesertim tempore quo rei publicae periculis maxime fuerat succurrendum, et 'hoc' quasi per indignationem pronuntiandum. Quod uero ait 'a plerisque', recte: non enim omnes sapientes a re publica recesserunt. Nam Atheniensibus Solon leges scripsit, et quia norat multos esse in re publica corruptissimos, in exilium ultro profectus est. Scripsit isdem Atheniensibus leges et Draco, duorumque hominum legibus utuntur; Lycurgus etiam Lacedaemoniis leges scripsit. Non ergo omnes sapientes a re publica recesserunt, sed quia plerique recesserant, pauci reliqui facile aut cesserunt aut oppressi sunt. NAM QVO INDIGNIVS REM HONESTISSIMAM ET RECTISSIMAM
Abbreviated transcription (Latin):
es Siseruũ oderis: non inuides seđ
sedirasceris Non ergo semper
odui est. euentus: inuidia. Sunt enĩ
causȩ : que inter dum non cessarios
euentus habent. ut sipugno ꝑcu¬
tias aoccidas. Sunt itẽ causȩ. quȩ ne¬
cessarios euentus habent: ut ignis
missus istipulã : faciat incendium
necesse. ẽ. Quibus exrebus tantum
odii atq inuidiȩ suscepit eloquentia
Post quã inquit res p̃abinsipientibus
& dicacibus coepit atlministrari Sapi
entes illi: eloquentiã odisse coeper̃.
& omisso studio reip̃. priuatim atq
otiose eaq gerere in rep̃. Ñ licebat:
litteris scriptisq exercere coeper̃
Atq ideo factum. ẽ: ut usq ad nrãm
memoriã recti. atq honesti memo¬
ria: ꝑuenir&. Ut homines inge¬
niosissimi Ingeniũ. ẽ : uisquȩdam
Naturaliter animis insita. suis uiri¬
bus p̃ualens. In ingenio itaq: & sapi¬
entia ẽ. &eloquentia: ut in his . ẽ. quos
ingeniosis simos uocauit. Et inger¬

Expanded text:
es; si seruum oderis, non inuides, es; si seruum oderis, non inuides, sed irasceris; non ergo semper odii est euentus inuidia. Sunt enim causae quae interdum non necessarios euentus habent, ut si pugno percutias et occidas, sunt item causae quae necessarios habent euentus, ut ignis missus in stipulam faciat incendium necesse est. QVIBVS EX REBVS TANTVM ODII ATQVE INVIDIAE SVSCEPIT ELOQVENTIA. Postquam, inquit, res publica ab insipientibus et dicacibus administrari coepit, sapientes illi eloquentiam odisse coeperunt, et omisso studio rei publicae privatim atque otiose ea quae gerere in re publica non licebat litteris scriptisque exercere coeperunt. Atque ideo factum est ut usque ad nostram memoriam recti atque honesti memoria perueniret. VT HOMINES INGENIOSISSIMI. Ingenium est uis quaedam naturaliter animis insita, suis uiribus praeualens. In ingenio itaque et sapientia est et eloquentia, ut in his est quos ingeniosissimos uocauit. Est in inge
Abbreviated transcription (Latin):
est. inter audacẽ & temerarium.
Audax potest interdũ &probono ac¬
cipi: temerarius non nisi malus
Audacia ergo duplex est. Nã &ille.
qui in pros peris rebus temere aliqđ
aggreditur audax .ẽ. & ille qui proui¬
sis rationibus fortiter aliquid inci¬
pit audax.ẽ. Quõ ergo audacia du¬
plicẽ frontem hab&e: hic ꝓmisit te¬
merariũ ut intellegeremus audacẽ
Temeritas enĩ & in considerantia: cau¬
sȩ sunt : harũ euentus: audacia.
Quib rehus tantim odii atq inuidiȩ
suscepit eloquentia. Omnis causa.
habae euentum suũ. omnisq euentꝰ:
causa: ut puta: ignis cũ inlignũ in¬
missus fuerit : idem lignũ: incenda¬
tur incesse est Hic ignis in lignum
missus: causa est. Causȩ uero euen¬
tus incendiũ Ita ergo eloquentia
primo odiũ contrax̃: Iam exodio
idest excausa: necesseest. aliquis
consequatur euentus. Ergo in uidia
consecuta.ẽ. Perũq inquam Nam
hostem oderis: p̃inindes sedinimicus

Expanded text:
rest inter audacem et temerarium: rest inter audacem et temerarium: audax potest interdum et pro bono accipi, temerarius non nisi malus. Audacia ergo duplex est. Nam et ille, qui in prosperis rebus temere aliquid adgreditur, audax est, et ille, qui prouisis rationibus fortiter aliquid incipit, audax est. Quoniam ergo audacia duplicem frontem habet, hic praemisit temerarium ut intellegeremus audacem; temeritas enim et inconsiderantia causae sunt, harum euentus audacia. QVIBVS REBVS TANTVM ODII ATQVE INVIDIAE SVSCEPIT ELOQVENTIA. Omnis causa habet euentum suum omnisque euentus causam. Vt puta, ignis cum in lignum inmissus fuerit idem lignum incendatur necesse est. Hic ignis in lignum missus causa est, causae uero euentus incendium. Ita ergo eloquentia primo odium contraxit; iam ex odio, id est ex causa, necesse est aliquis consequatur euentus. Ergo inuidia consecuta est: plerumque enimhostem oderis, non inuides, sed inimicus
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur ut supra. Itaq cũ indicen¬
do sepe par. nonnũquã &iã superior¬
I uisus esset ¶ Hinc nimirũ pon
iniuria: cũ ad gubernacula reipubli¬
s cȩ temerarii. atq audaces homines
accesserant: maxima ac miserrima.
Naufragia fiebant. Quibus rebus
tan̾tũ d̾dii atq inuidiȩ suscepitȩlo¬
Squentia: ut homines ingeniosissimi:¬
s quasi exaliqua turbida tempestate¬
s inportũ. sic exsediciosa ac tumultu¬
sosa uita. se instudiũ aliquod trade¬
s rent quietum. Quare mihi uiden¬
stur postea cȩtera studia recta atq¬
s honesta ꝑ otiũ concelibrata ab opti¬
smis enituisse. Hoc uero aplerisq eorũ¬
s desertum obsole uisse: cotẽpore. quo¬
s multo uehementius erat retinendũ
astucdiosus ad augeridum
culũ & naufragia. utrũq nauis
Negat ergo cuiquã debere mirũ uide¬
ri. rem.p̃. pessum datã: cũ ad eius
regim̃ accesserint homines teme¬
rarii atq audaces Hoc autẽ int̾¬

Expanded text:
uideretur, 'ut supra: 'itaque cum in dicenuideretur, 'ut supra: 'itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior uisus esset'. iniuria, cum ad gubernacula rei publicae temerarii atque audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant. quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines in- geniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in por- tum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum. quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concele- brata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius adaugendumculum' et 'naufragia', utrumque nauis. Negat ergo cuiquam debere mirum uideri rem publicam pessum datam, cum ad eius regimen accesserint homines temerarii atque audaces. Hoc autem inte
Abbreviated transcription (Latin):
incallidos homines. Callidisunt :¬
quidolo ac fraude exitũ uirtutis imi¬
tantur. Cũ sepe amendatio contra
uerum stare homines consuescerent
Multo melius resipsas nominauit:
quã sihas in negotiis positas nominas¬
s& ut puta. Cũ sepe mendatura¬
tione contra causam uerã stare. con¬
I suescerent. Ataq cũ indicendo
tiȩ. uihil sibi p̃ter eloquentiã com¬
parassa: fiebat. ut amultitudinis
S& suo iudicio dignus. quirem publi¬
do inquit. Ergo iã omissa. ẽ. sapi¬
entia. sidesola dicendi copia iudiciũ
est Nonnũquã &iã superior uisus
eẽt Ostendit uerũ iuditiũ ponfuis¬
se: ubi uincere aliquis uidetur potius.
quã probatur. Fiebat. ut & multitu¬
dinis & suo iuditio dignus quirem .p̃.
gerer&: uideretur. Multitudinis
inquit iudicio. Iã in multitudine
uarietas ipsa uilis est. Quod autẽ
ait suo iuditio: hoc qͣq irritum est
Q uisnã autẽ dese potest aut deb& ha¬
bere iuditiũ Ad postremũ dignus

Expanded text:
INCALLIDOS HOMINES. Callidi sunt INCALLIDOS HOMINES. Callidi sunt qui dolo ac fraude exitum uirtutis imitantur. CVM SAEPE MENDACIO CONTRA VERVM STARE HOMINES CONSVESCERENT. Multo melius res ipsas nominauit quam si has in negotiis positas nominasset, ut puta 'cum saepe mendaci oratione contra causam ueram stare consuescerent'. ITAQVE CVM IN DICENDO tiae nihil sibi praeter eloquen- tiam comparasset, fiebat, ut et multitudinis et suo iudi- cio dignus, qui rem publido', inquit; ergo iam omissa est sapientia, si de sola dicendi copia iudicium est. NONNVMQVAM ETIAM SVPERIOR VISVS ESSET. Ostendit uerum iudicium non fuisse, ubi uincere aliquis uidetur potius quam probatur. FIEBAT VT ET MVLTITVDINIS ET SVO IVDICIO DIGNVS, QVI REM PVBLICAM GERERET, VIDERETVR. 'Multitudinis', inquit, 'iudicio': iam in multitudine uarietas ipsa uilis est. Quod autem ait 'suo iudicio', hoc quoque inritum est: quisnam autem de se potest aut debet habere iudicium? Ad postremum 'dignus
Abbreviated transcription (Latin):
factum est: ut eloquentia quȩ pͥmũ
profuerat. sed mixta sapientiae:
post sola multũ offecerit utilitati
tes cuncta gererentur: sapientes
illideturbati. eaquȩgerere consue¬
uerant: scribere coeperunt: Itiq
habitisunt phs losophi: & per hos fac¬
tum. est. ut usq ad nrãm memoriã
rerũ honestarũ memoria atq imita¬
tio ꝑuenir&. Uerisimillimũ mihi
uidetur quodam tẽpore. Quõ ani¬
mo in p̃teritis uersatur: multaq
inmentẽ reuocat facies reip̃: confir¬
mat opinionẽ suã. fuisse sine dubio
tẽpus. quore sp̃. a sapientibus guber¬
natasit: priuatorũ Negotia acalli¬
dissimis hominibus. quipostea pares
sapientibus interdũq meliores amul¬
titudine iudicati: cõmissam sibirem
publicã pessũ dederunt. Nec uero ad
priuatas causas: magnos ac disertos
homines accedere. Ideo: quia publica
fuer̃ anteponenda priuatis. Mlagnos
ad sapientiã : disertos adeloquentiã
referamus. Alios arbitror fuisse non

Expanded text:
factum est ut eloquentia, quae primum factum est ut eloquentia, quae primum profuerat, sed mixta sapientiae, post sola multum offecerit utilitatibtes cuncta gererentur, sapientes illi deturbati ea quae gerere consueuerant scribere coeperunt, hique habiti sunt philosophi, et per hos factum est ut usque ad nostram memoriam rerum honestarum memoria atque imitatio perueniret. VERI SIMILLIMVM MIHI VIDETVR QVODAM TEMPORE. Quoniam animo in praeteritis uersatur multasque in mentem reuocat facies rei publicae, confirmat opinionem suam, fuisse sine dubio tempus quo res publica a sapientibus gubernata sit, privatorum negotia a callidis hominibus, qui postea pares sapientibus interdumque meliores a multitudine iudicati commissam sibi rem publicam pessum dederunt. NEC VERO AD PRIVATAS CAVSAS MAGNOS AC DISERTOS HOMINES ACCEDERE. Ideo quia publica fuerunt anteponenda privatis: 'magnos' ad sapientiam, 'disertos' ad eloquentiam referamus. ARBITROR ALIOS FVISSE NON
Abbreviated transcription (Latin):
his. deinde non omnes sapientes atq¬
e loquentes fuisse sed paucos: quan¬
quã omnes hanc habendi materiam
continerent. Necesse ergo erat. ut
auctis cumulatisq ciuitatibus: sa¬
pientes homines atq eloquentes . rp̃.
gubernarent. ipsiusq tantũ curam
gererent. Occupatis itaq circa rp̃.
lidi homines & dicaces agere actiao¬
tare coeperunt Et primũ paruarũ
controuersiarũ: postremo fortuna¬
rem patrons fiericoeperunt. Quicũ
interdũ contra iustitiã malas causas
defenderent: sepe &iam uincerent:
coacii sunt sapientes illi . R̃. inten¬
ticiuibus acnecessariissuis. resistere
contra illos callidos ac disertos: quias¬
siduitate dicendi: Notissimi populo
atq amicissimi eẽ coeperant: Itaq
ifti callidi cũ contra illos sapientes
uiros dicerent: sȩpe pares. uiterdũ
superiores fuisse apopulo iudicatis:
narent. Quibus postquã cõmissa
rp̃. est: multa in cõmoda multa
Naufragia contigerunt. Itaergo

Expanded text:
his deinde non omnes sapientes atquhis deinde non omnes sapientes atque eloquentes fuisse, sed paucos, quamquam omnes hanc habendi materiem continerent. Necesse ergo erat ut auctis cumulatisque ciuitatibus sapientes homines atque eloquentes rem publicam gubernarent ipsiusque tantum curam gererent; occupatis itaque circa rem lidi homines et dicaces agere ac tractare coeperunt. Et primum paruarum controuersiarum, post omnium fortunarum patroni fieri coeperunt. Qui cum interdum contra iustitiam malas causas defenderent, saepe etiam uincerent, coacti sunt sapientes illi rei publicae intenti ciuibus ac necessariis suis resistere contra illos callidos ac disertos qui adsiduitate dicendi notissimi populo atque amicissimi esse coeperant. Itaque isti callidi cum contra illos sapientes uiros dicerent, saepe pares, interdum superiores fuisse a populo iudicati sulicam gubernarent. Quibus postquam commissa res publica est, multa incommoda, multa naufragia contigerunt. Ita ergo
Abbreviated transcription (Latin):
s nos acdisertos homines accedere Sea
scũ a sumis uiris maximȩ res adminis
strarentur: arbitror alios fuisse non
incullidos homines. quiad paruas con¬
tro uersias priuatorum accederent
Quibus contro uersiis cũ sepe amendatios
contrauerũ stare homines consuesce¬
rent: dicendi assiduitas aluit audas¬
ciã: ut necessario superiores illi propt̃s
in iurias ciuium resistere audacibus.s¬
& opitulari suis quisq necessariis coges¬
retur.Nuncde in cõmodiselo¬
quentiȩ locus incipit. Ouęritur aut̃.
qui fieri potuerit : ut eloquentia mix¬
ta sapientiȩ. quȩ congregauit homi¬
nes. quȩ ꝑsua sit utile atq honestum.
quȩ urbes constituit. iura docuit.
quȩ multũ hominibus profuit. ut elo¬
quentia in quã mnixta sapientię coepe¬
rit obẽẽ hominibus & ciuitatibus Hoo
scilic& fuit exordium malorũ. Pri¬
mũ urbibus constitutis. Necesse erat
creusse easdem ciuitates propria doc¬
trina: siue uicina multitudine In

Expanded text:
nos ac disertos homines accedere: sed nos ac disertos homines accedere: sed cum a summis viris maximstrarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent. quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeETVR. Nunc de incommodis eloquentiae locus incipit. Quaeritur autem qui fieri potuerit ut eloquentia mixta sapientiae, quae congregauit homines, quae persuasit utile atque honestum, quae urbes constituit, iura docuit, quae multum hominibus profuit, ut eloquentia, inquam, mixta sapientiae coeperit obesse hominibus et ciuitatibus; hoc scilicet fuit exordium malorum. Primum urbibus constitutis necesse est creuisse easdem ciuitates propria siue uicina multitudine; in