comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit ignis u&ernus : qui partitus eit diabolo & angelis eus & omnibus impiis homimbus¬
& incaelestibus patiis sitignisu &ernus ubisit postreiurrectionem habitatiobeatorum :
Eccequadem beatitud inempromittit sc̃is & electiđi. Vt qui habit auerunt cuimadhuc
essent mortales in primo mundielemento id est interrta : habitent iamim mortales
effecti inquurto & superiore mundidemento sicut ipsedicit igni u&erno Ethuec
sit ecrum remuneratio : habita reinquo libe quamuislucido quamuis tranquillo
& puro tamenelementos Oñs autem noninelementis mundi &ernambeatitudinẽ
suis promittit : sed incuelestibus & supercael estibus bonis ubi x p̃sest indexter ads
sedens: Exaltatus super om̃scuelos : & interpellan s pronobis .: Decuius sublimitate
betitudinis apłsdicit: Non enim in manufactis ic̃ĩs introut iħ s. exempluri a ueroꝵ

Expanded text:
sit ignis aeternus, qui paratus est diabolo et angelis ejus , et omnibus impiis homsit ignis aeternus, qui paratus est diabolo et angelis ejus , et omnibus impiis hom coelestibus spatiis sit ignis aeternus ubi sit post resurrectionem habitatio beatorum. Ecce qualem beatitudinem promittit sanctis et electis Dei: ut qui habitaverunt, cum adhuc essent mortales, in primo mundi elemento, id est in terra, habitent jam immortales effecti in quarto et superiori mundi elemento, sicut ipse dicit, igne aeterno, et haec sit eorum remuneratio, habitare in quolibet quamvis lucido, quamvis tranquillo, et puro tamen elemento. Dominus autem non in elementis mundi aeternam beatitudinem suis promittit, sed in coelestibus, et supercoelestibus bonis, Ubi Christus est in dextera Dei sedens , exaltatus super omnes coelos, et interpellans pro nobis . De cujus sublimitate beatitudinis Apostolus dicit: Non enim in manufacta sancta introivit Jesus, exemplaria verorum,
Abbreviated transcription (Latin):
quas tota scripturac tanto terrore denuntiat tantuattentione cominendut :
Quod autem dicit : in quo proculdubio nonminus habitabunt beati quam miseri:
manifeste utrosq: id est & beatos & miseros In unoigne a&erno post resurrectionem
habituros affirmare ontendit Sequens uidelice stultu euanissima ꝑsuasione:
opiniones sȩcularium philo sophorum: Quiputuntanimas piorum: post dissolutio¬
nem cerporis : uł in cuelo ȩhereo uł inillo circulo quem lacteum uocant : uel &ium
inglobis nderum habitaturcs. quȩnsteo mĩa.: Id est elipsumcuelum ȩ hereum. &l
firmamentum cȩliin quo lacteus illecirculus appar& &ipiasidera : &ernum
ignemappellat. sicut & illumignem gehenne. Quia om̃ia hacec : que suꝑtria mund
elementu id est terram aquam & aerem constitunta sunt. ex quarto demento
ignis putat exsistere: Vt id ipsum quartum mundielementum & a pud in feros

Expanded text:
quas tota Scriptura tanto terrore denuntiat, tanta attentione commendat. quas tota Scriptura tanto terrore denuntiat, tanta attentione commendat. Quod autem dicit: In quo procul dubio habitabunt non minus beati quam miseri, manifeste utrosque, id est et beatos et miseros in uno igne aeterno post resurrectionem habitaturos affirmare contendit: sequens videlicet, stulta et vanissima persuasione, opiniones saecularium philosophorum, qui putant animas piorum post dissolutionem corporis, vel in coelo aethereo, vel in illo circulo quem lacteum vocant, vel in globis siderum habitaturas. Quae iste omnia, et ipsum coelum aethereum et firmamentum coeli, in quo lacteus ille circulus apparet, et ipsa sidera aeternum ignem appellat, sicut et illum ignem gehennae. Quia omnia haec, quae super tria mundi elementa, id est terram, aquam et aerem constituta sunt, ex quarto elemento ignis putat existere, ut idipsum quartum mundi elementum, et apud inferos
Abbreviated transcription (Latin):
haec sc̃ doctor terribilia terribiliter &ueraciter loquitur Vt audientium
animos ad terporemexit & :ademendutionem stimul& amortifera securitute.
adcuram salutinuȩ uelut euigila re compellat : Iite autem adhuc in ania in ant̃¬
& falsa fallaciter loquens dicit quad ipseignis ȩlernus quiad hoc tantum fuerat
creatus sicut ipseuult : ut esset muniuersitate omnium bonorum: sedes factuse st
impiorum : Nondixit tormentum autpoena uel supplicium factus est impiorũ:
sed sede sinquit factus estimpiorum . Vtiux ta eiussensum sicut unicuiq sedesest
domussua ubi quieus resid& et in habitat : sic &impiis illeignis : non sit tormentum
damnationis sed tranquilla sedes habitationis : Vnde adhuc: deeodem igne sub¬
iungit dicens: in quo proculdubio: nonminus habitabunt beati quam miseri:
E thicnamq: habitabunt in illo ignedixit non cruciabuntur nom punientur. auttule
aliquid negan somnino ut sol& : poenas uerissimas & ernalium tormentorum

Expanded text:
Haec sanctus doctor terribilia terribiliter, et vera veraciter loquitur, ut audientium animos ad terrorem excitet, ad emendationem stimulet, a mortifera securitate ad curam salutis suae velut vigilare compellat. Iste autem adhuc inania inaniter, et falsa fallaciter loquens dicit quod ipse ignis aeternus, qui ad hoc tantum fuerat creatus, sicut ipse vult, ut esset in universitate omnium bonorum, sedes factus est impiorum. Non dixit tormentum, aut poena, vel supplicium factus est impiorum, sed sedes, inquit, factus est impiorum: ut, juxta ejus sensum, sicut unicuique sedes est, domus sua, ubi quietus residet et inhabitat: sic et impiis ille ignis non sit tormentum damnationis, sed tranquilla sedes habitationis. Unde adhuc de eodem igne subjungit, dicens: In quo procul dubio non minus habitabunt beati, quam miseri. Et hic namque habitabunt in illo igne dixit, non cruciabuntur, non punientur, aut tale aliquid, negans omnino, ut solet poenas verissimas aeternalium tormentorum,
Abbreviated transcription (Latin):
caritatem dĩ qm̃ ille pronobis animainsuamposuit . & nos debemus pro
fratribus animasponere :. Postdamnationem huiusmiserindiho¬
minis subiungit scriptor epłue ad singulas illius propositiones suus
& quorundam qui cume simłt sentiunt responsiones : Quas hie necesie
est in ordinemponere & quid deeis nobis uideatur breuter designare.
quodli c& surra. multipliciteriam factum sit tamenneqinunc prpler¬
eundum putamus nequid difficultatis & obscuritatis ex huiurrodires¬
sa pereuidentur quia d ñ somnes homine suult saluos fieri cđma płm¬

Expanded text:
charitatem Dei, quod ille pro nobis animam suam posuit, et nos debemus pro charitatem Dei, quod ille pro nobis animam suam posuit, et nos debemus pro fratribus animasminis subjungit scriptor epistolae ad singulas illius propositiones suas, et quorumdam, qui cum eo similiter sentiunt, responsiones, quas hic necesse est in ordinem ponere, et quid nobis de his videatur breviter designare. Quod licet supra multipliciter jam factum sit; tamen neque nunc praetereundum putamus, ne quid difficultatis, et obscuritatis ex hujusmodi ressapere videntur, quia Dominus « omnes homines vult salvos fieri ,
Abbreviated transcription (Latin):
r&ro hereici uerbis & disputationibus uictiatq conuicti sint : Et sic pra¬
uitus quȩ ui debatur hominis fuerit coercenda. ut nulla diuinis rebus infer¬
reuriniuria: Maxi mecumilli sensus quii psocontinebantur libello ex¬
ceptouno quod extremum ponitur nonessent sui sedeclesi ustici: Nec
ignibus damnandi sed pia & pacifica fuerint in quisitione tractundi:
Sed& illu eiusdem miserundihominis. tam longa & in humanu inergas¬
tulum pertot annos dumnatio aliquautcredimus compassionis benig¬
nitate & consolatione iamfuerat cemperanda. uel &iam remouenda :
Vt frater pro quo x p̃s mortuui est. percapiatem eisprimaniuelu dinis po¬
tius lucra : eiur quamabund antior itristitia ab sorber&ur. : quodilla
ut dr̃s nouit in quantumipse in spira re dignatur suggerimus caritate.
quam nobis beatus iohannes apł s commendat dicens : In hoc cognouimus

Expanded text:
retro haeretici verbis, et disputationibus victi, atque convicti sunt. Et sic praretro haeretici verbis, et disputationibus victi, atque convicti sunt. Et sic pravitas, quae videbatur hominis, fuerit coercenda, ut nulla divinis rebus inferretur injuria. Maxime cum illi sensus, qui ipso continebantur libello, excepto uno qui extremus ponitur, non essent sui, sed ecclesiastici: nec ignibus damnandi, sed pia et pacifica fuerint inquisitione tractandi. Sed et illa ejusdem miserandi hominis tam longa, et inhumana in ergastulum per tot annos damnatio, aliqua ut credimus, compassionis benignitate, et consolatione fuerat temperanda, vel etiam removenda, t frater pro quo Christus mortuus est, per charitatem, et spiritum mansuetudinis potius lucraretur, quam abundantiori tristitia absorberetur. Quod illuc, ut Dominus novit, in quantum ipse inspicere dignatur, suggerimus charitate, quam nobis beatus Joannes apostolus commendat, dicens: « In hoc cognovimus
Abbreviated transcription (Latin):
presbuterorum sapientium & in prouerbis illorum conuersare . Non
teprȩereat narratioseniorum & ipsiemm di dicerunt a patribus suis
qm̃ abipsisdisces intellectum Eintempor enecessitatis dabis responsum :
Dehisnamq: e a libi praecipitur . Interroga patremtuum &l annuntia¬
bit tibi. maiorestuos & dicent tibi : Etiterum : Nelruns grediaris terminos
antiquos quos posuerunt patrestui : Qua propter illud pr sibm nes non
solumdolent sed eiam horrent : quia in audito in religiositutis & crude¬
litatis exemplo tam diuillemi serubilis flugris & cȩdibus trucidatus est :
donec sicut narrauerunt nobis qui pruesentes aderunt accensocoram se
igni libellum in quo sententia scriptur. nm siue scõrumpatrum sibicol¬
legerat qua s inconcilio offerr& coactus est iumpȩneemoriens suis ma¬
nibus inflammam proicere. atq: incendio concremure : Cumomnes

Expanded text:
presbyterorum sapientium, et in proverbiis illorum conversare: non presbyterorum sapientium, et in proverbiis illorum conversare: non te praetereat narratio seniorum; et ipsi enim didicerunt a patribus suis: quoniam ab ipsis disces intellectum, et in tempore necessitatis dabis responsum . » De his namque et alibi praecipitur: « Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi; majores tuos, et dicent tibi ; » et iterum: « Ne transgrediaris terminos antiquos, quos posuerunt patres tui . » Quapropter illud prorsus omnes non solum dolent, sed etiam horrent: quia inaudito irreligiositatis, et crudelitatis exemplo, tandiu ille miserabilis flagris et caedibus trucidatus est, donec sicut narraverunt nobis, qui praesentes aderant accenso coram se igni libellum, in quo sententias Scripturarum sive sanctorum Patrum sibi collegerat, quas in concilio offerret, coactus est jam pene emoriens suis manibus in flammam projicere, atque incendio concremare: cum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
merito forsitun accidit quod insad omonelegitur : & qui in consideratus
est adloquendum senti& mala : Et iterum : Quiin ponit stulto silentiũ
irasmitigat. Et alio loco: Eicederisorem & exibitcum eoiurgium
bitate & in frunitate itu moueri debemus ut contemnamus uel in¬
pugnemus autalium damnare audeaimus diuinamueritatem siue
patrum nr̃orum uenerabilem a uctoritatem: Memores  płi dicentis
Non enim possumus aliquid aduersus ueritatem sed proueritate: Atq
itu potius a gendum ut & patres infiliis & filii in patribus honorentur :
iuxtisalo monem dicentemꝰ corona senuin filii filiorum & gła filio rum
patreseorum : Dequibus &ium a libi praecipitur . In multitudine pres bu¬
terorum prudentiumstu & supienti ȩillorum ex corde comungere ut
omnemnarrationemdi possis audire : Etiterum : Nedispicius narrationem

Expanded text:
merito forsitan accidit, quod in Salomone legitur, « Et qui inconsideratus merito forsitan accidit, quod in Salomone legitur, « Et qui inconsideratus est ad loquendum sentiet mala ; » et iterum: « Qui imponit stulto silentium, iras mitigat ; » et alio loco: « Ejice derisorem, et exibit cum eo jurgium,bitate, et infrunitate ita moveri debemus, ut contemnamus, vel impugnemus, aut etiam damnare audeamus divinam veritatem, sive patrum nostrorum venerabilem auctoritatem, memores Apostoli dicentis: « Non enim possumus aliquid adversus veritatem, sed pro veritate . » Atque ita potius agendum, ut et patres in filiis, et filii in patribus honorentur, juxta Salomonem dicentem: « Corona senum, filii filiorum et gloria filiorum patres eorum . » De quibus etiam alibi praecipitur: « In multitudine presbyterorum prudentium sta, et sapientia illorum ex corde conjungere, ut omnem narrationem Dei possis audire ; » et iterum: « Ne despicias narrationem
Abbreviated transcription (Latin):
si piesentitur. non est abnuendum aIuoduero dixisse firmatur. ad male
tantum modo a gendum liberumnos habere arbitrium adbene uero
agendum non habere . siuereita sensit e dixit . hocuere non est ex diui na
auctoritate sumptum neque ex sc̃orum patrum doginatibustractũ
sedu perte exproprioerrore prolatum : Quia liberum in nobi s arbi¬
trium quod peccato fuerat subiugatum non ablatumest sedliberatum ꝰ¬
& ipsuimin nobis perdĩ gratiam excitatur adbenea gendum ut &ipsi
eius demgratiȩ cooperatoressimus : Dequare sistetum absurde
&imsipienter errauit. manifesta est apłi sententia dicentis : Frs̃
elsi praeoccupatus fuerithomo in aliquodelicto uos quispã les estis huius no
instruite in spulenitatis consideranste ipsum ne& tutempteris : Et
illiquidem propter intemperuntiam e importunitatem atqu n fru¬
nitatem linguaesuȩ & in qui& aminobilitatem in tubilitatis suue

Expanded text:
si pie sentitur, non est abnuendum. Quod vero dixisse firmatur, ad male si pie sentitur, non est abnuendum. Quod vero dixisse firmatur, ad male tantummodo agendum liberum nos habere arbitrium; ad bene vero agendum non habere, si vere ita sensit et dixit, hoc vere non est ex divina auctoritate sumptum, neque ex sanctorum Patrum dogmatibus tractum, sed aperte ex proprio errore prolatum. Quia liberum nobis arbitrium quod peccato fuerat subjugatum, non ablatum est, sed liberatum, et ipsum nobis per Dei gratiam excitatur ad bene agendum, ut et ipsi ejusdem gratiae cooperatores simus. De qua re, si iste tam absurde et insipienter erravit, manifesta est Apostoli sententia dicentis: « Fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis hujusmodi instruite in spiritu lenitatis, considerans te ipsum ne et tu tenteris . » Et illi quidem propter intemperantiam, importunitatem, atque infrunitatem linguae suae et inquietam mobilitatem instabilitatis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
esseiudicelur Et lic&ꝰ alii quidum sc̃ & uenerabiles patres. simpliciter
illua pł uerba accepisseinuem antur. utrorumq tamen sententia
fuerat honoranda : Necutiam su perius diximus una proaltera dam¬
nanda: Quiu& illa ex diuina a uctoritate. uera es se monstratur :
Etista quudam piuratione non abhorrere aueritate fidelitercreditur :
Iamillud dedominicisanguinis prte&lio quod pro histantum quicre¬
dereuoluerintdatum sit manifestu est sicut supra satis ostendimus
eorundem beatorum patrum sententia : Quamisteut putamus & le¬
gendo didicerat &dam nare m&uebat : Vnde &si inuenti sunt alii
ȩque patres quiillud gloriosum pr&ium & iam pronum quamcre¬
dituris & in sucimpi&ate periturisdatumessenon abnuant: melius
ut credimus utriq: honortrentur. nec pro aliis alii damnarentur :
Quia &l illud. manifeste diumn a auctoritate firmatumest : Et istud

Expanded text:
esse judicetur. Et licet alii quidam sancti, et venerabiles patres simpliciter esse judicetur. Et licet alii quidam sancti, et venerabiles patres simpliciter illa apostoli verba accepisse inveniantur utrorumque tamen sententia fuerat honoranda: nec ut jam superius dictum est, una pro altera damnanda; quia et illa ex divina auctoritate vera esse monstratur, et ista quadam pia ratione non abhorrere a veritate fideliter creditur. Jam illud de Dominici sanguinis pretio quod pro his tantum qui credere voluerint datum sit manifestum est, sicut supra satis ostendimus eorumdem beatorum patrum sententia: quam iste, ut putamus, et legendo didicerat, et damnare metuebat. Unde, et si inventi sunt alii aeque patres, qui illud gloriosum pretium etiam pro nunquam credituris, et in sua impietate perituris datum esse non abnuant, melius ut credimus utrique honorarentur, nec pro aliis alii damnarentur: quia et illud manifeste divina auctoritate firmatum est; et istud
Abbreviated transcription (Latin):
nunda Et ideom hacre dolemus nomillum iiserabilem sedec lenast¬
camueritate m essed amnatum. In illa autema płi sententia qua deus¬
att quiomne homines uultsaduosfieri & adagnitionem uerttatis uensꝰ
putamus eums en sumbeatissimpatrisaugustini. ab ommsem per ecđa
uenerabi liter recepti & usq: in finem scł recipiendi secutum fuisse :
Quidetunta quaestione diligent ssimetractuns. & conlatis inter se
duobustestimoniis: apł couidelice & propheico qualiter iuxta sanam
fidci intellegentiamutrumq uerum esse accipiendum e mplerisq:
aliis librorum suorum locis & maxime in libello quienchyridiondicitur.
euidentissi me declarat . Et quid ei deretanta probabilius uideatur
manifestat : Cuius omnino ueri dicum sensum non oportuit sub ꝑsona
alicuius hommis. a catholicisdi s ace dotibus condem nari : Neram noniste
qui erra reputatur sedille potiuscuius auctoritatem sequitur. her&icus

Expanded text:
nanda. Et ideo in hac re dolemus non illum miserabilem, sed ecclesiastnanda. Et ideo in hac re dolemus non illum miserabilem, sed ecclesiasticam veritatem esse damnatam. In illa autem Apostoli sententia, qua delt omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire, » putamus eum sensum beatissimi patris Augustini, ab omni semper Ecclesia venerabiliter recepti, et usque in finem saeculi recipiendi, secutum fuisse, qui de tanta quaestione tractans, et collatis inter se duobus testimoniis, apostolico videlicet et prophetico, qualiter juxta sanam fidei intelligentiam utrumque verum esse accipiendum sit, et in plerisque aliis librorum suorum locis, et maxime in libello qui Enchiridion dicitur evidentissime declarat; et quid ei de re tanta probabilius videatur, manifestat. Cujus omnino veridicum sensum non oportuit sub persona alicujus hominis, a catholicis Dei sacerdotibus condemnari: ne jam non iste, qui errare-putatur, sed ille potius, cujus auctoritatem sequitur, haereticus
Abbreviated transcription (Latin):
peneuscuet cdmortem dilaceratus quȩ moderatio &men sura. iunti cpiełlit̃
edes asticam el sacerdotademsiuemonachalem uerecundia in seruari
debuerit ips potius apud e iudicent : Quod autem ine piscoporum contu¬
melicos dicitur prorupisse. uerehoc & impium est &insanum. Eoniino
iusta ultionedam nandum. lac& melius ab alis quam abnpsis: Deilis
uerosententis quas &ante. praedicasie. & tuncin synhodo propesuise
neculla tenus mutare uolunsse firmatur ignoscat nobisumus quisqilator
ignoscat eicmnreueren dusille epła escriptor: qui asicutiam superius
& exdiuima & ex paterna aaictoritate satiostendimus uidetur nobis
smedubis quo dillaqua edeliuna praedistinationedrxit iuxturegulã
catholicȩfideiuera sint & aueridicis patribus manifestis si me confiriuat
Necibullo penitus tr̃mn quicatholicus haberiuult. respuenda siued ar¬

Expanded text:
pene usque ad mortem dilaceratus, quae moderatio, et mensura juxta pietatem pene usque ad mortem dilaceratus, quae moderatio, et mensura juxta pietatem ecclesiasticam, et sacerdotalem, sive monachalem verecundiam servari debuerit, ipsi potius apud se judicent. Quod autem in episcoporum contumelias dicitur prorupisse, vere hoc est et impium, et insanum, et omnino justa ultione damnandum: licet melius ab aliis quam ab ipsis. De illis vero sententiis, quas et antea praedicasse, et tunc in Synodo proposuisse, nec ullatenus mutare voluisse firmatur, ignoscat nobis unusquisque lector, ignoscat etiam reverendus ille epistolae scriptor: Quia sicut jam superius, et ex divina, et ex paterna auctoritate satis ostendimus, videtur nobis sine dubio, quod illa, quae de divina praedestinatione dixit, juxta regulam catholicae fidei vera sint, et a veridicis patribus manifestissime confirmata, nec ab ullo penitus nostrum, qui Catholicus haberi vult, respuenda sive dam
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatus: E quia contraca noni cam institutionem ciuilia & ecdes astica
negotia perturba restuduit in deffessus & senoluitrecognoscere uel aliquo
modo humiliure profusus ab ep̃is est secundumeclesi astica iura dam natus:¬
inudicio ep̃orum productum prius aibbates men asteri arum quipraese mes
aderunt ad edesulfla gella iudicassereseruntur. &dein decp̃i urxeta
ecdes asticaiura d annane.: Cumham outc rededatur herełicus unxta
antiquam ecđiae beruantiamatq auctoritatem adepisop aletantun¬
modo iudiciumpertirer& siued ammnandus siue absoluendus. piec prius
ab inferioris locihiominibus & postm aduma bep̃is debueriteondeminus io
Sede& deipsi flagellis e cȩdibus quhecim dum regula m ẽi benedicti ditus
adiidicatus quibus e&lomimnofertur at rocissime e absq ulla miserico rlla

Expanded text:
judicatus. Et quia contra canonicam institutionem, civilia et ecclesiastica judicatus. Et quia contra canonicam institutionem, civilia et ecclesiastica negotia perturbare studuit indefessus, et se noluit recognoscere, vel aliquo modo humiliare profusus ab Episcopis, et secundum ecclesiastica jura damnatus monachum in judicio episcoporum productum prius abbates monasteriorum, qui praesentes aderant, ad caedes et flagella judicasse referuntur, et deinde Episcopi juxta Ecclesiastica jura damnasse. Cum homo qui ante reddebatur haereticus juxta antiquam Ecclesiae observantiam, atque auctoritatem, ad episcopale tantummodo judicium pertineret, sive damnandus, sive absolvendus. Nec prius ab inferioris loci hominibus, et postmodum ab episcopis debuerit condemnari: sed et de ipsis flagellis, et caedibus, quibus secundum regulam sancti Benedicti dicitur adjudicatus, quibus et omnino fertur atrocissime et absque ulla misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
conciliie porum proex aminun dis & de finiendis quuestionibussi ueo biec¬
tionibus qua sillemiserabilis monachus proposuisse uel dacuis sedicitur :
De quibus quidnra ̃e pusillitatiuideatur. lam suprasatisostensum est .:
Et qualiter idemmonachus eorunde mep̃orumiu dicio quiceorum senten¬
tiue ad quiescerenoluit fuerit condemnatus itudicens : Quas
Quu propter
inquit ad ep̃orumeum praesentiam quituncregiomanduto pronegotiis regiis
apud carisi acum accersitierant in prȩsentiu meliam domniuueni lonis
quiilluc conueneriet. producerestudui : Vbimultis audientibus nildignũ
ratione uel dixit uel interrogatus respondit : Sed ut urrepticius cum qđ
rationabiliter responder& non habuit : in contumelias singulorum pro¬
rupit : Et propter inpudentissimum in solentiamsuam ꝑ regulam sc̃ibene¬
dicti amonachorum abbatibus uł cu&eris monachis dignus flagello ad¬

Expanded text:
concilii episcoporum pro examinandis et definiendis quaestionibus sive objecconcilii episcoporum pro examinandis et definiendis quaestionibus sive objectionibus, quas ille miserabilis monachus proposuisse vel docuisse dicitur. De quibus quid nostrae pusillitati videatur jam supra satis ostensum est. Et qualiter idem monachus eorumdem episcoporum judicio, quia eorum acquiescere sententiae noluit, fuerit condemnatus, ita dicens: HINCMARUS. Quapropter, inquit, ad episcoporum eum praesentiam qui tunc regio mandato pro negotiis regiis apud Carisiacum accersiti erant, in praesentiam etiam Domini Wenilonis, qui illuc convenerat, producere studui ubi multis audientibus nihil dignum ratione vel dixit, vel interrogatus respondit: sed, ut arreptitius, cum quid rationabiliter responderet non habuit, in contumelias singulorum prorupit. Et propter impudentissimam insolentiam suam per regulam sancti Benedicti a monachorum abbatibus, vel caeteris monachis dignus flagello ad
Abbreviated transcription (Latin):
haec proponenda credidimus ̃. Adiutorium di eium renatis ac
sanatis semperest implorundum : Vt aafinem bonorum per uenire
uł in bono possint opereperdura re.dii Farbitriumuoluntaitis
in primo homine in firmatum nis pergratiam baptisini non potest¬
reparari quod amissum nisi aquo potuitdari nom potest red di
III. Naturahumana & iamsinilla integritate inqua est condita
permaner& nullomodo seipsam. creatore suonon a diuuunte ses¬
uarel : Vndecums i nedĩ gratia salutem nonposse custo dire quam accepit :
quomado sinehi gratia poteritreparure quod perdidit : .IIII. Ideo xp̃s¬
non gratis mortiuis est . ut & lexperillumimplereur quidixit . non uemilegẽ
soluere sedudimplere : Etnaturaper adam perdita perillum repa¬
rreur quidixit uenisse sequȩrere & saluure quod perierat :¬
Posthaec interposita quudamnarratione quue ad praesente m responsio¬
nem nr̃ tum non uidetur necessaria : subiungit scriptor epłue de conuentu

Expanded text:
haec proponenda credidimus . Primum. Adjutorium Dei etiam renatis, ac haec proponenda credidimus . Primum. Adjutorium Dei etiam renatis, ac sanatis semper est implorandum, ut ad finem bonorum pervenire, vel in bono possint opere perdurare. Secundum . Arbitrium voluntatis in primo homine inreparari. Quod amissum nisi a quo potuit dari non potest reddi.ritis . CAPUT XLVII. Natura humana etiamsi in illa integritate in qua est condita permaneret, nullo modo seipsam creatore suo non adjuvante servaret. Unde cum sine Dei gratia salutem non posset custodire quam accepit, quomodo sine Dei gratia poterit reparnon gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit: « Non veni solvere legem, sed adimplere . » Et natura per Adam perdita per illum repararetur qui dixit: « Venisse se quaerere et salvare quod perieratPost haec interposita quadam narratione, quae ad praesentem responsionem nostram non videtur necessaria subjungit scriptor epistolae de conventu
Abbreviated transcription (Latin):
es nobis: Haecituesse sentienda at qitenendu. deliberi urbitrii ins¬
tauratione & demunere atq auxilio diuinae gratiae. Itabeatus papa
cuelestinus breuiter doc& &inculcatdicens Non est dubium abi psius
gratia omnia hominis meritu praeuemri perquem fit ut uli quidboni
& uelle incipiamus & facere : Quoutiq uxlio & muneredĩ nonau¬
fertur liberum arbitrium sed liberatur : Vut detenebroso luciduns
deprauorectum delanguido sanum. deimprudente sit prouidum
Tantaenimest erga omnesliomines bonitusd̃ ut nr̃t cuelites so merita
que suntipsiusdona Atpro hnisquaelar giusest a&ernaoraem astlonaturus:
Agit quippeinobis ut qua luult etud imus & agamus factotiosa in nobusẽẽ
patitur quȩ exercenda non neglegendadon auit : ut & nos cooperatores
simus gratiȩ dĩ : Item de eademre ex conaliis uel definitionibus patrum

Expanded text:
es in nobis. Haec ita esse sentienda, atque tenenda de liberi arbitrii inses in nobis. Haec ita esse sentienda, atque tenenda de liberi arbitrii instauratione, et de munere atque auxilio divinae gratiae ita beatus papa Coelestinus breviter docet, et inculcat dicens : Non est dubium ab ipsius gratia omnia hominis merita praeveniri, per quem fit, ut aliquid boni et velle incipiamus, et facere. Quo utique auxilio et munere Dei non aufertur liberum arbitrium, sed liberatur: ut de tenebroso lucidum, de pravo rectum, de languido sanum, de imprudente sit providum. Tanta enim est erga omnes homines bonitas Dei, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona; et pro his quae largitus est, aeterna praemia sit donaturus. Agit quippe in nobis, ut quod vult, et velimus, et agamus: nec otiosa in nobis esse patitur, quae exercenda, non negligenda donavit, ut et nos cooperatores simus gratiae Dei. Item de eadem re ex conciliis vel definitionibus Patrum
Abbreviated transcription (Latin):
perficere probonauoluntate : quod beatusleo ituexponit : Di¬
centee nim discipulis sius dño sine menihil potestis facere : dubium nonẽ
hominembonaugentem ex do hubere & effectum bonioperis
elinitium uoluntatis. : Vnde & upłs̃ copiosissimus fidelium cohor¬
tator cumtimor e inquit & tremore urũ m salutemoperamini ÷
Drestenim quio peratur in uobis : & uelle & opertri probona uolun¬
tate : Ethaec sc̃is causa est eremendi atq: m&uendi neipsis operibus
pi& atis elati : deserantur opegratiȩ. & remaneant in in firmi¬
totenature: Itanamq:operante in suis fidelibusdõ impl&ur illud
quodañsait: quiautem facit ueritatem uenitualucem ut manifestentur
eiusopera quia indõ sunt facta: Et expersona eorundem fidelium ei pes
proph&um dicitur. Dñ ed abis pacemnobis omniaenimopera nr̃ic operatus

Expanded text:
perficere pro bona voluntate . » Quod beatus Leo ita exponit : Diperficere pro bona voluntate . » Quod beatus Leo ita exponit : Dicente enim discipulis suis Domino, « sine me nihil potestis facere, » dubium non est hominem bona agentem ex Deo habere, et effectum boni operis, et initium voluntatis. Unde et Apostolus copiosissimus, et fidelium cohortator, cum timore, inquit, et tremore vestram salutem operamini: Deus est enim qui operatur in vobis, et velle, et operari pro bona voluntate. Et: Haec sanctis causa est tremendi, atque metuendi, ne ipsis operibus pietatis elati deserantur ope gratiae, et remaneant in infirmitate naturae. Ita namque operante in suis fidelibus Deo impletur illud quod Dominus ait: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur ejus opera, quia in Deo sunt facta ; et ex persona eorumdem fidelium ei per prophetam dicitur: Domine, dabis pacem nobis: omnia enim opera nostra operatus
Abbreviated transcription (Latin):
e in quinati sint ominia. ut aput dm̃ nonuirtittes saduitia iudicentur : Vnde
apłrait : in quinatis autem e infidelibus nihil est mundum sed in quinata
sunt eorum & inens & conscientia : Et iterum : Omne autem quod non est
exfide. peccatumest: R sinefide. impossibile est placeredõ : Fideles¬
nouationis mundati instauratiinse & quotidie instauranda arbitrii
libertate eadem gratia ꝑ quam semel inluminatisunt semper
cooperinte & auxiliante opercant᷑  operubona: Non ex seipsis
neq ex uiribus propriis sed ex illocuius sp̃u aguntur: Quiaut apłr
dicit : quicumq: pũ dĩciguntur. hi filii sunt dĩ: Qui &hiamut ma nifestissi me
ostendere & commendar& & fideleso peruri opusbonum & ut hocipsũ
operripossint dm̃ iillis operuri breuiter utrumq: declurauit :¬
dicens eisdem fidelibus : Cumtimore & tremore urtũm ipsorum
salutemoperamini: Dc̃ est enim qui operatur in uobis: & uelle &

Expanded text:
et inquinata sunt omnia, ut apud Deum non virtutes, sed vitia judicentur; unde et inquinata sunt omnia, ut apud Deum non virtutes, sed vitia judicentur; unde Apostolus ait: Inquinatis autem et infidelibus nihil est mundum; sed inquinata sunt eorum et mens et conscientia ; et iterum: « Omne autem, quod non est ex fide, peccatum est ; » et: « Sine fide impossibile est placere Deo . » CAnovationis mundati, instaurata in se, et quotidie instauranda arbitrii libertate, eadem gratia per quam semel illuminati sunt semper cooperante, et auxiliante operantur opera bona, non ex seipsis, neque ex viribus propriis; sed ex illo, cujus spiritu aguntur. Quia ut Apostolus dicit: « Quicunque Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . » Qui etiam, ut manifestissime ostenderet, et commendaret, et fideles operari opus bonum, et ut hoc ipsum operari possint, Deum in illis operari, breviter utrumque declaravit dicens esalutem operamini: Deus est enim qui operatur in vobis, et velle, et
Abbreviated transcription (Latin):
quundo aperteuitiis & peccatis seruiunt sed &ium quando naturul
bono in quantum omni potensereator tribuit instigati uł natur di legs
commoniti quae quotidie in cordibus eorum clamat . quod tibinonuis
alii nefeceris & omnia quaecumq uulti s ut faciant uobis homines
& uosea dem facite illis quaed ambona opera & uelut quasdam uirtites
uel odiohabentes aut &iam ꝑsequentes quod exilla fide non operantus
omninonecbonumopus necuera uirtus esse potest quue non pracedit
exradiceueritatis & bonitatis: Dumenim illa ipsa quȩ secundum ho¬
mine suidentur esrebon copera : Nequa quamuera fide ad dm̃ referutꝰ
quemignorant : nec propter eum agunt : sed aut propter quandam
honestatem qua inter homines magniuideantur uel propter cupi¬
dititem alicunis commoditemporalis : ipsc impi&ꝰ ate infidelitatis
ipsa inflationeelationis ipsa peruersi tate cupiditatis. Itaimmunda

Expanded text:
quando aperte vitiis et peccatis serviunt, sed etiam quando naturali quando aperte vitiis et peccatis serviunt, sed etiam quando naturali bono in quantum omnipotens Creator tribuit, instigati, vel naturali lege commoniti, quae quotidie in cordibus eorum clamat: « Quod tibi non vis, alii ne feceris: Et omnia quaecunque vultis, ut faciant vobis homines, et vos eadem facite illis ; » quaedam bona opera et velut quasdam virtutes orantes, vel odio habentes aut etiam persequentes, quod ex illa fide non operantur, omnino nec bonum opus, nec vera virtus esse potest, quae non procedit ex radice veritatis et bonitatis. Dum enim illa ipsa quae secundum homines videntur esse bona opera, nequaquam vera fide ad Dominum referuntur, quem ignorant, nec propter eum agunt, sed aut propter quamdam honestatem, qua inter homines magni videantur, vel propter cupiditatem alicujus commodi temporalis, ipsa impietate infidelitatis, ipsa inflatione elationis, ipsa perversitate cupiditatis, ita immunda
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i gratium addm̃ resi piscendo & redeundo efficiturbona: Ipsaerat
ante peccatum liberae ipsu facta est per peccatum seruitutiobnoxia.
ipsu fit periustificantem gratiam liberata . Et renouatur dedieindiem
usquedum adperfectam libertatem uitae &ernȩ pereandem gratiã
perducatur : It diberumarbitrium aduerumbonum & ꝑadamagnos¬
non abstulit homini liberum arbitrium : sed ut dictum est infirmum sanuin
perdituminuenit mortuum suscitauit . seruituti ad dictum redimendo
liberiuir. Ia eo in ifidelibus idipsum liberum arbitrium it. peradiam
damnatum & ꝑditum in operibus mortuis liberum ẽẽ potest : in uiuis non
potest : Vnde anteomnia : necessaria estomnihomini sanguinis ⁊p̃i
redemptio : Perqua m & emund&ur ab operibus mortuis & uiui ficalur
uiuenti : Vere enim mortua sunt omnia opera infidelium : Nonsolum

Expanded text:
Christi gratiam, ad Deum resipiscendo, et rediendo efficitur bona: ipsa erat Christi gratiam, ad Deum resipiscendo, et rediendo efficitur bona: ipsa erat ante peccatum libera, ipsa facta est per peccatum servituti obnoxia, ipsa fit per justificantem gratiam liberata, et renovatur de die in diem, usquedum ad perfectam libertatem vitae aeternae per eamdem gratiam perducatur. Ita liberum arbitrium ad verum bonum, et per Adam agnosnon abstulit homini liberum arbitrium, sed, ut dictum est, infirmum sanans, perditum invenit, mortuum suscitavit, servituti addictum redimendo liberavit. Ideo in infidelibus idipsum liberum arbitrium, ita per Adam damnatum et perditum, in operibus mortuis liberum esse potest, in vivis non potest: unde ante omnia necessaria est homini omni sanguinis Christi redemptio, per quam et emundetur ab operibus mortuis, et vivificetur ortuis ad serviendum Deo viventi . » Vere enim mortua sunt omnia opera infidelium, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
primȩ prȩuaricationis lapsum. &ineo omne genus humanum ueram
arbitrii libertatem qua ante liberumerat ad app&endum & habendũ
uerum & diuinum & a&ernumbonum : Nechane felicem & uerambonȩ
uoluntatis libertatem ullomodo uad & recipere inisi perredemptionem
xp̃i fictliberum &per gratiam s p̃s sc̃i. deseruitute pecati in libertatem
iustitiae transferatur: Haec estergo infirmitas & perditio & mors
liberi arbitr ii perunum hominem in gresia inmundum: Qua ꝑse
nullitenus ual& assurgere. aduerum & u&ernum &beatificumbonũ
nisiper secundum hominem fuerit sanatum inuentum uiuificatum
&redemptum : Idipsumnamq: liberum hominis arbitrium. id est ipsa
humanȩ mentisbona & rectauo luntas cumquahomobonus & rectus
conditus fuerat . & dõ oboediendo ante peccatum per seuerab atbona:
Et dm̃ contemnendo perpeccatum facta est m alu : &per iustificationis

Expanded text:
primae praevaricationis lapsum, et in eo omne genus humanum, veram primae praevaricationis lapsum, et in eo omne genus humanum, veram arbitrii libertatem, qua antea liberum erat ad appetendum et habendum verum et divinum, et aeternum bonum. Nec hanc felicem et veram bonae voluntatis libertatem ullo modo valet recipere, nisi per redemptionem Christi fiat liberum, et per gratiam Spiritus sancti, de servitute peccati, in libertatem justitiae transferatur. CAliberi arbitrii per unum hominem ingressa in mundum, qua per se nullatenus valet assurgere ad verum et aeternum, et beatificum bonum, nisi per secundum hominem fuerit sanatum inventum, vivificatum et redemptum. Idipsum namque liberum hominis arbitrium, id est ipsa humanae mentis bona, et recta voluntas, cum qua homo bonus et rectus conditus fuerat, et Deo obediendo ante peccatum perseverabat bona, et Deum contemnendo per peccatum facta est mala: et per justificationis
Abbreviated transcription (Latin):
habe insitam arbitrii liberam uoluntatem . perdidisseintelle gendus
sit. Non enim perdidit naturum . sed bonumnaturue . : Non perdidit
uelle sed perdiditbonum uelle: nec perditanima naturum suam
cummnoritur inqua sicut semper existit : Itu & secundum quendu m
modumsuum semperuiuit . Et tamen uere moritur . non abolitione
substuntiȩ sed amissi oneuere uitȩ suȩ quod illids̃ est : Et ideo prorsus
ipsum liberum hominis arbitrium necesre hab& requirentem & in¬
uenientem ut experdito fiat suluum : Necesse habe suscituntem
& uiuificantem ut ex mortuo fiatuiuum : Neces se&ium hab&
redimentem ut quod erat seruittiti obnoxium. possit effici liberũ
Erat namq: seruitutiob no xium quiu peccato subiugatum : &l om̃is
quifacit peccatum seruis est peccati : A qua seruitute fit liberum pereũ
quidixit : Si uos filius liberauerit tuncuereliberieritis. Et perdonum

Expanded text:
habet insitam liberi arbitrii voluntatem perdidisse intelligendus habet insitam liberi arbitrii voluntatem perdidisse intelligendus sit. Non enim perdidit naturam, sed bonum naturae: non perdidit velle, sed perdidit bonum velle: nec perdidit anima naturam suam cum moritur: in qua sicut semper existit, ita et secundum quemdam modum suum semper vivit. Et tamen vere moritur, non abolitione substantiae, sed amissione verae vitae suae, quod illi Deus est. Et ideo prorsus ipsum liberum hominis arbitrium necesse habet requirentem et invenientem, ut ex perdito fiat salvum: necesse habet suscitantem, et vivificantem, ut ex mortuo fiat vivum: necesse habet etiam redimentem, ut quod erat servituti obnoxium, possit effici liberum. Erat namque servituti obnoxium, quia peccato subjugatum, et « omnis qui facit peccatum servus est peccati . » A qua servitute fit liberum per eum qui dixit: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Et per donum
Abbreviated transcription (Latin):
nec essarium habe quȩ rentem atqis aluantem : illum qui dicit :
Venitenim filius hominis quȩ rere & sluum facere quod perierat :
Erat &iamuiuum quia adhȩrebat illicuidicimus qm̃ a pud te est
fonsuitae & inlum in &uo uidebimus lumen: Viuens in illo
& pillum dequo meu angelio scriptum est : & uituerat lux hominũ :
Sed hancuitam atq hunc fontem uitȩde serendo factum est auita d
alienatum & mortuum : quia unima quue peccauerit ipsa morieur :
Nechab& inse & exse ilum sensumuitidem & aduera muitamnitentem :
nisi pereum resuscit&ur & uiuificeur quidicit : Qm̃ hic filius ins mortuus
& sic quoti dieuiui ficantur . de quibus dñs ineuan geliodicit : Venit horu
e nunc est quando mortus audient uocemfiliidĩ & qui audierintui uer̃s
coneur quoditadicamus liberum arbitrium perpeccatum primi ho¬
minisperditum & mortuum quasi naturam suum inquanaturul it̃

Expanded text:
necessarium habet quaerentem, atque salvantem illum, qui dicit: « necessarium habet quaerentem, atque salvantem illum, qui dicit: « Venit enim Filius hominis quaerere, et salvum facere, quod perierat . » Erat etiam vivum, quia adhaerebat illi, cui dicimus: « Quoniam apud te est fons vitae,, et in lumine tuo videbimus lumen , » vivens in illo, et per illum, de quo in Evangelio scriptum est: « Et vita erat lux hominum . » Sed hanc vitam, atqrtuum: « Quia anima quae peccaverit ipsa morietur . » Nec habet in se et ex se ullum sensum vita lem et ad veram vitam nitentem, nisi per eum resuscitetur et vivificetur, qui dicit: « Quoniam hic Filius meus , et quotidie vivificantur, de quibus Dominus in Evangelio dicit: « Venit hora et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent . conetur, quod ita dicamus liberum arbitrium per peccatum primi hominis perditum, et mortuum, quasi naturam suam in qua naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
nimus itaut &iam deisto. hocnobis uticam diximus incredibileudeat᷑ :
Sicutemim umus atqdem homo potest essesunus & ex sano qua lib&
intempertantia efficiin firmus & remediosalutar i iterum fieri sunis
sic& liberum humanȩmentis arbitrium quod priuserat sanum : fac¬
tum est primo homine peccante in firmum : Et quoderat scluum
factumest perditum : & quoderatuiuum. factumeit mos tuum :
Vere emi sanumerat ante peccatum. nullo peccati langbreuitatũ :
nulla interius mala uoluntate nullu exterius maluo peratione
erat deprauatum siue corruptum.: E uere factum est perditum cum
malauoluntate dm̃ deseruit & deserendobonum quod habebat
amisit : Vndehanc perditionem inserecognoscens atq: ubea libe¬
riaricupiens ingemerit & dicit. Frriausicutouis quȩ periit require
seruumtuum quia mandatutua nonsumoblitus : E quotidie

Expanded text:
nimus; ita ut etiam de isto hoc nobis, ut jam diximus, incredibile videatur. nimus; ita ut etiam de isto hoc nobis, ut jam diximus, incredibile videatur. Sicut enim unus atque idem homo potest esse sanus, et ex sano qualibet intemperantia effici infirmus, et remedio salutari iterum fieri sanus; sic et liberum humanae mentis arbitrium quod prius erat sanum, factum est primo homine peccante infirmum, et quod erat salvum, factum est perditum; et quod erat vivum, factum est mortuum. Vere enim sanum erat ante peccatum nullo peccati languore vitiatum, nulla interius mala voluntate, nulla exterius mala operatione erat depravatum, sive corruptum: et vere factum est perditum, cum mala voluntate Deum deseruit, et deserendo bonum, quod habebat, amisit. Unde hanc perditionem in se recognoscens, atque ab ea liberari cupiens ingemiscit, et dicit: « Erravi sicut ovis quae periit: require servum tuum, quia mandata tua non sum oblitus . » Et quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
autem : sola in nobisdĩ gratia. absq: libero arbitrio oper&ur :
Sienim dixisseꝰ generaliter nemohomium &̃ aadidiss&ł sin edĩ gratia
e ita subiunger& libero beneutipotest arbitrio esse catholicussenius
e catholicaominino assertio : Cumautem dixisse arguatur : quod
nemorr ĩnidest fidelium nisitantum modo admuleagendum
libero uti possit arbitrio : quidal iud talidicto & talinouitatis prue¬
sumptione asseritur nisi quod hum anȩmentis arbitrium quod
ante peccatum aduerumbonum amandum & desiderandum
& fruendum erat liberum ita primo homine peccante uitiatum sit¬
& perierit ut de incepstantum modo ad malum reman serit in ho¬
mine liberum arbitrium i. Ad bonum uero habendum siue
agendum nullum sit hominis liberum arbitrium. sed tuntum
diuinȩ gratiȩdonum Quod gemuserroris nec apud herelicos
nec upud quemquam catholicorum noscognouisse uł audisse memis¬

Expanded text:
autem sola in nobis Dei gratia absque libero arbitrio operetur. autem sola in nobis Dei gratia absque libero arbitrio operetur. Si enim dixisset generaliter « nemo hominum » et addidisset « sine Dei gratia, » et ita subjungeret, « libero bene uti potest arbitrio, » esset « catholicus sensus, » et catholica omnino assertio. Cum autem dixisse arguatur, quod nemo nostrum, id est fidelium, nisi tantummodo ad male agendum, libero uti possit arbitrio, quid aliud tali dicto, et tali novitatis praesumptione asseritur, nisi quod humanae mentis arbitrium, quod ante peccatum ad verum bonum amandum et desiderandum et fruendum erat liberum: ita primo homine peccante vitiatum sit, et perierit, ut deinceps tantummodo ad malum remanserit in homine liberum arbitrium; ad bonum vero agendum, sive habendum nullum sit hominis liberum arbitrium, sed tantum divinae gratiae bonum. Quod genus erroris nec apud haereticos, nec apud quemquam catholicorum nos cognovisse, vel audivisse memi
Abbreviated transcription (Latin):
& uenerubilem pielatem beatissimorum patrum non renuatur:
nulluergo contentione pro aliis aduersus alios litigelur ÷ Non
una sententia : proolter idamnelur : Et qui auere fieri potest : ut ig¬
norantiam &imperitiam nrũm in hacre aliquidlateat nihiltemere
definiatur: Vt quo lib& quis ad quiescat modo non sithȩrehcũ nisi con¬
illummserabilem monachum quod post quam primus homo libero
arbitrioce idit nemonr̃ in adbeneagendi .n. sed tantum modo ad
maleagendum libero potest uti arbitrio : Quod estutiq non solum
mirabile &inauditum. sedquantum nobis uidelur &iam incredibile :¬
Vt homomter fideles &a fidelibus mitritus & eruditus & in ec les asticon
patrumscriptis nom parum exercitatus. hocdicereuł sentire potueri ⁊
quod post primihominis lupsum nemo euam fidelium adbeneu gen¬
dum libero possituti arbitrio sed tantum ad malea gendum i
Tanquam in nobis non sit liberum arbitrium niss ad malum : Aabonũ

Expanded text:
et venerabilem pietatem beatissimorum Patrum non renuatur. » et venerabilem pietatem beatissimorum Patrum non renuatur. » Nulla ergo contentione pro aliis adversus alios litigetur: non una sententia pro altera damnetur. Et quia vere fieri potest, ut ignorantiam et imperitiam nostram in hac re aliquid lateat, « nihil temere definiatur; ut quolibet acquiescat modo, non sit haereticum, nisi conero arbitrio cecidit, nemo nostrum ad bene agendum, sed tantum ad male agendum libero potest uti arbitrio. » Quod est utique non solum mirabile, et inauditum, sed quantum nobis videtur, etiam incredibile ut homo inter fideles, et a fidelibus nutritus et eruditus, et in ecclesiasticorum Patrum scriptis, non parum exercitatus hoc dicere, vel sentire potuerit: « quod post primi hominis lapsum, nemo etiam fidelium ad bene agendum libero possit uti arbitrio, sed tantum ad male agendum: » tanquam in nobis non sit liberum arbitrium, nisi ad malum: ad bonum
Abbreviated transcription (Latin):
omines & in suo genere multi ad comparatione multitudinis reproboꝵ
dicuntur adñopaucicum ait : Multi autem sunt uocati pauciueroelect:
quods inueniuntur aliqui patrum qui &ium prompiis insua impi&ate
permansuris dñm crucifixumdicunt si hoc diuinae scripture certissi¬
mis & clarissimis documentis probant : eruntergo illa que ex uerbi sdñ
dehacre cominemorauimus. aliter intellegendu : Quo destomnino
mirum uel potius incredibile. posse fieri: Si autem absqullis seripturȩ
ut dictum est non ambiguis quȩ & aliter intelligipossint. sedcerti som n i no
testimoniis hoc dixisse inuemuntur. quis non uidet potiore millum
esse auctoritatem quȩ & ta meuidentiratione & tam multi plici scrie¬
turarum at testatione firmatur : Siautem plac& sicut & nobis multum
place ut &i cmistorum sententia ex pi&a teueniens. propter pacem

Expanded text:
omnes, et in suo genere « multi » ad comparationem multitudinis reproborum omnes, et in suo genere « multi » ad comparationem multitudinis reproborum dicuntur a Domino pauci, cum ait: « Multi autem sunt vocati, pauci vero electi Quod si inveniuntur aliqui Patrum, qui etiam pro impiis in sua impietate permansuris Dominum crucifixum dicant: si hoc divinae Scripturae certissimis et clarissimis documentis probant: erunt ergo illa, quae ex verbis Domini de hac re commemoravimus aliter intelligenda. Quod est omnino mirum, vel potius incredibile posse fieri. Si autem absque ullis Scripturae, ut dictum est, non ambiguis, quae et aliter intelligi possint, sed certis, omnino testimoniis hoc dixisse inveniuntur, quis non videat potiorem illam esse auctoritatem, quae et tam evidenti ratione et tam multiplici Scripturarum attestatione firmatur. Si autem placet, sicut et nobis multum placet, ut etiam istorum « sententia ex pietate veniens, propter pacem