comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ecce bona ualde mali aliquid ĩ issiꝰ
etiam corporalis parãdisi fertilitate
plantaret. s ut ostenderetur homin
cui ẽẽt sub tali domino utilissima
seruitus quantum eẽt soliuis obẽdiẽ¬
tia bona quã sola de famulo exege¬
rat. Cui obẽdire non proꝑter ip̃ius
dominatum. s proꝑter luentis uti¬
litatem potius expẽdiret ab eo ligno
sunt prohibiti. quo si utereritur nõ
prohibiti nichil mali omnino pate¬
rentur. Ut quod illũd post prohibi¬
tionem utentes passi funt satis̃
tessigeretur quod eis hoc non intule¬
rit arbor cibo norio perniçiosa s tan¬
tum obẽdientia uiolata. Hanc ergo
priusꝙͣ uolassent placebant deo et
placebat eis deus: et quamuis corpꝰ
animale gestarent nichil inobediẽs
millum aduersum se moueri sentie¬
bant. faciebat quippe hoc ordo iustr¬
cie. ut quia eoꝵ amima famulũ corp
ã dño acceꝑerat. sicut ip̃a eidẽ domino
suo ita illi corpus eius obẽdiret atq

Expanded text:
et ecce bona ualde, mali aliquid in illius et ecce bona ualde, mali aliquid in illius etiam corporalis paradisi fertilitate plantaret. sed ut ostenderetur homini, cui esset sub tali domino utilissima seruitus, quantum esset solius oboedientiae bonum, quam solam de famulo exegerat, cui oboedire non propter ipsius dominatum, sed propter seruientis utilitatem potius expediret, ab eo ligno sunt prohibiti, quo si uterentur non prohibiti, nihil mali omnino paterentur, ut quod illo post prohibitionem utentes passi sunt satis ostenderetur quod eis hoc non intulerit arbor cibo noxio perniciosa, sed tantum oboedientia uiolata. Hanc ergo priusquam uiolassent, placebant deo et placebat eis deus et, quamuis corpus animale gestarent, nihil inoboediens in illo aduersum se moueri sentiebant. faciebat quippe hoc ordo iustitiae, ut, quia eorum anima famulum corpus a domino acceperat, sicut ipsa eidem domino suo ita illi corpus eius oboediret atque
Abbreviated transcription (Latin):
et utilitate precipua per etatem la¬
bem mutari. quannus animalia
corpora atq in mortem ueterascerte
non finebat. tribuens hoc corpori hui¬
mano de suo corpore. beneficio et mi¬
stiça significatione demoristrans
qued per sapientiam cuius figuram
gestribat conferretur amime rationali
ut alimento eius uiuificata nequaꝙͣ
in labem mortemq nequitie u̾teret᷑.
merito em̃ de isła dicitur. lignũ uite
ẽ amplectentib eam: sicut hec arbor
in corporali. sic illa in spiritali para¬
diso. Ista exterioris illa interioris ho¬
minas sensibus prebens iugorẽ sine
ulsa indeterius temporis ꝯmuta¬
tione uitalem. Seruiebant igitur
deo uehementer sibi commendata
pietate obẽdientie. qua una colitur
deus. que per se ip̃a quanta sit quãs¬
que sola sufficiat ad tuendam ratio¬
nalem sub creatore creaturam non
potuit excessertius intanari. ꝙͣ ut
a ligno prohiberetur nõ malo. absit
entin ut bonoꝵ creator qui fecit oĩꝙ

Expanded text:
et utilitate praecipua per aetatum laet utilitate praecipua per aetatum labem mutari quamuis animalia corpora atque in mortem uetcrescere non sinebat, tribuens hoc corpori humano de suo corpore beneficium et mstica significatione demonstrans quid per sapientiam, cuius figuram gestabat, conferretur animae rationali, ut alimento cius uiuificata nequaquam in labem mortemque nequitiae uerteretur? merito enim de illa dicitur: lignum uitae est am plectentibus eam. sicut haec arbor in corporali sic illa in spiritali paradiso, ista exterioris, illa interioris hominis sensibus praebens uigorem sine ulla in deterius temporis commutatione uitalem. seruiebant igitur deo uehementer sibi commendata pietate oboedientiae, qua una colitur deus. quae per se ipsam quanta sit quamque sola sufficiat ad tuendam rationalem sub creatore creaturam, non potuit excellentius intimari, quam ut a ligno prohiberentur non malo. absit enim ut bonorum creator, qui fecit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
dam que mouere possunt legentis
animus informetur / postea ꝙͣ illi
primi hormues uir unus adam et ex
illo eua uror eius accepto dei precep¬
to seruare obedientiam noluerunt.
iusta cos pena ac debita consecuta
ẽ. sic enim comminatus fuerat dñs
qd̾ ea die qua uetitum cibum ẽd̾ent
morte morerentur. perindẽ qr uten¬
di ãd escam omni siguo quod in para¬
diso erat acceperant potestatem. in
quo etiam lignum uite plantauerãt
deus. ab illo autẽm solo eos ꝓhibue¬
uit quod appellauit scientie boni et
mali. quo nomine significaretur
experientie consequentia et quĩd
bom custodita et quid mali essent
trmsgressa prohibitiorie sensuri
recte profecto intelliguntur añ ma¬
lignam diaboli persuasionem absti¬
musse cibo uetito. atq usi fuisse con¬
cessis: ac ꝑ hoc et ceteris et precipue
ligno uite. quid enĩ absur̃dius. ꝙͣ ut
crrdatur ex aliis arborib asimenta
sumpsisse. non autem etiam ex ilło
quod et similiter ꝑmissum fuerat

Expanded text:
dam, quae mouere possent, legentis dam, quae mouere possent, legentis animus informetur. Posteaquam illi primi homines, uir unus Adam et ex illo Eua uxor eius, accepto dei praecepto seruare oboedientiam noluerunt, iusta eos poena ac debita consecuta est. sic enim comminatus fuerat dominus, quod ea die, qua uetitum cibum ederent, morte morerentur. proinde quia utendi ad escam omni ligno, quod in paradiso erat, acceperant potestatem, in quo etiam lignum uitae plantauerat deus, ab illo autem solo eos prohibuerat, quod appellauit scientiae boni et mali, quo nomine significaretur experientiae consequentia, et quid boni custodita et quid mali essent transgressa prohibitione sensuri, recte profecto intelleguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse cibo uetito atque usi fuisse concessis ac per hoc et ceteris et praecipue ligno uitae. quid enim absurdius, quam ut credantur ex aliis arboribus alimenta sumpsisse, non autem etiam ex illo, quod et similiter permissum fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut ad tantam plenitũdinẽ iusticie
perueniret qua nullum omnino heret
peccatum: fuisse tamen eum antea pͦ¬
catorem unde in istam nouitatẽ con¬
uerteretur non ẽẽ dubitandũ. etem̃
secundo illo loco aliud querebatur: a¬
luid in hoc quarto propositũ ẽ. nam
in illo utrum aliquis in hac uita ad
perfectam que pror sus sine pecaato est¬
uslo uitam perueniret per gratiã dei
stũdio uoluritatis hoc requirebatur.
in hoc autem quarto utrũ ẽẽt in fi¬
perueniret. sed mullo omnino unquã
peccato ẽẽt obstrictus hoc queritur.
Ideo si illa uera sunt que tam multa
de paruulis dirimus: nec ẽ in filiis
hominum quisquam nec fuit nec
erit excepto uno mẽdratore in qͦ nob
propiciatio et iustificatio posita est
per quam finitis inimiciciis pccorũ
reconciliam᷑ deo. Non utiq ab re est.
quantum ꝑresenti cause sufficere
uides ab ip̃o exor̃dio generis hũam
pauca repetere quib ãduersus que¬

Expanded text:
tur. ut ad tantam plenitudinem iustitiae tur. ut ad tantam plenitudinem iustitiae perueniret, qua nullum haberet omnino peccatum, fuisse tamen eum antea peccatorem, unde in istam nouitatem uitae conuerteretur, non esse dubitandum. etenim secundo illo loco aliud quaerebatur, aliud in hoc quarto propositum est. nam in illo, utrum aliquis in hac uita ad perfectam. quae prorsus sine ullo peccato est, uitam perueniret per gratiam dei studio uoluntatis, hoc requirebatur; in hoc autem quarto, utrum esset in fierfectissimam perueniret, sed nullo omnino umquam peccato esset obstrictus, hoc quaeritur. ideo si illa uera sunt, quae tam multa deparuulis diximus, nec est iste in filiis hominum quisquam nec fuit nec erit excepto uno mediatore, in quo nobis propitiatio et iustificatio posita est, per quam finitis inimicitiis peccatorum reconciliemur deo. non itaque ab re est, quantum praesenti causae sufficere uidetur, ab ipso exordio generis humani pauca repetere, quibus aduersus quae
Abbreviated transcription (Latin):
et qd̾ sic coriam᷑ et qd̾ sic precannur dono
issius nos hẽre: ut in omnib non ad nos
respicientes s sursum cor habentes dño
deo nr̃o grãs agamus. et cum gloriamꝰ
in isso głoriemur. Quartum autẽ iam
illũd restat quo explicito qnͣtum ãdiu¬
uat dñs sermo quoq iste tam prolixus
tundem terminum sumat: utrũ qui
omnino nunꝙͣ ullum pcc̃m hũerit
habrturus uẽ sit non solum quisquã
ẽẽ uel possit. Hunc prorsus nisi unum
ihm nullum uelẽẽ uel fuisse uel futu¬
rum ẽẽ certissimum ẽ. unde iã multa
diximꝰ de baptismo paruuloꝵ. qui si
nullum peccatum hẽnt non solũ funt
homines inmimerabiles sine peccato.
uerumetiam fuerũt et erunt. Porro
si uerriciter illũd consticit unde secundo
loco egimꝰ neminem ẽẽ sine peccato.
profecto nec pariuili sine peccato sunt:
ex quo conficitur et si quisquã in hac
uita ẽẽ potuisset qui uirtute ita ꝑfic̾e¬

Expanded text:
et quod sic conamur et quod sic precamur dono et quod sic conamur et quod sic precamur dono illius nos habere, ut in omnibus non ad nos respicientes, sed sursum cor habentes domino deo nostro gratias agamus et, cum gloriamur, in illo gloriemur. Quartum iam illud restat, quo explicato, quantum adiuuat dominus, sermo quoque iste tam prolixus tandem terminum sumat, utrum qui omnino numquam ullum peccatum habuerit habiturusue sit, non solum quisquam esse uel possit. hune prorsus nisi unum tum Iesum nullum uel esse uel fuisse uel futurum esse certissimum est. unde iam multa diximus de baptismo paruulorum, qui si nullum peccatum habent, non solum sunt homines innumerabiles sine peccato, uerum etiam fuerunt et erunt. porro si ueraciter illud constitit, unde secundo loco egimus, neminem esse sine peccato, profecto nec paruuli sine peccato sunt. ex quo conficitur. etsi quisquam in hac uita esse potuisset, qui uirtute ita perficere
Abbreviated transcription (Latin):
retribuit nobis. Et quib non facit iudi¬
cio non facit: et quis dicet illi qͥd fecisti.
aui mĩa et iudrcium pia sanctoꝵ mẽte
cantatur. idcrco etiam scõs et fideles
suos in aliquib uiciis tardius sanat:
ut in eis eos minꝰ ꝙͣ implende ex om̃i
parte iusticie sufficit delectet bonum.
siue cum latet. siue cum etiam mani¬
festum est. ut quantum pertinet ad
integerrimam regulam ueritatis eiꝰ
non iustificetur in conspectu eius or̃s
uiuens. nec in eo ip̃o uult nos dampna¬
biles ẽẽ s humiles: commendans nobis
eandem gratiam suam. ne facilitatem
in om̃ibus assecuti nr̃m putemus esse
quõd eius ẽ. qui error multum ẽ resigio¬
ni pietatiq contuarius. nec ĩdeo tamen
in eisdem uiciis nobis permanendũ esse
existimemus. sed aduersus ip̃am maxiẽ
superbiam propter quam in eis huimili¬
amur. et nos uigilanter conennir ⁊ ip̃m
deprecemur ardenter. simul intelligẽtes

Expanded text:
retribuit nobis. et quibus non facit, iudiretribuit nobis. et quibus non facit, iudicio non facit. et quis dicet illi: \'quid fecisti, cui misericordia et iudicium pia sanctorum mente cantatur\'? idcirco etiam sanctos et fideles suos in aliquibus uitiis tardius sanat, ut in his eos minus, quam inplendae ex omni parte iustitiae sufficit, delectet bonum, siue cum latet siue cum etiam manifestum est. ut, quantum pertinet ad integerrimam regulam ueritatis eius, non iustificetur in conspectu eius omnis uiuens. nec in eo ipso uult nos damnabiles esse, sed humiles commendans nobis eandem gratiam suam, ne facilitatem in omnibus adsecuti nostrum putemus esse quod eius est; qui error multum est religioni pietatique contrarius. nec ideo tamen in eisdem uitiis nobis permanendum esse existimemus, sed aduersus ipsam maxime superbiam, propter quam in eis humilamur, et nos uigilanter conemur et ipsum deprecemur ardenter simul intellegentes
Abbreviated transcription (Latin):
antea non delectaret. ut qui gloriatur
non in se sẽd in domino glorietur. Extol¬
li quippe in superbram proprie uolunta¬
tis ẽ hominum non operis dei: neq eĩ
ad hoc eos compellit aut ãdiuuat deus.
precẽdrt ergo in uoluntate horĩs appe¬
titus quidam proprie potestatis: ut fi¬
at mobẽdreris per superbiam. hic autẽ
appetitus etiam si non ẽẽt nichil mo¬
lostum ẽẽt: ut cum hoc uoluit homo sine
difficultute uoluisset. secutum ẽ autẽ
ex debita iusta pena tale uiciũ: ut iã
molestum eẽt obẽdire iusticie. quod ui¬
cium nͥ ãdiuuante grã superet᷑ ad iu¬
sticiam nemo ꝯuertitur nͥ operante
grtia sanetur. iusticie pace nemo ꝑ¬
fruitur: cuius autem gra uincitur et
sanatur. nisi illius cui dicitur. ꝯuerte
nos deus sanitatũ nr̃aꝵ: et auerte irã
tuam a nobis: Quod et si facit mĩa
facit. ut dicutur nõ scdm pcc̾a nr̃a fecit
nobis: nec secundum iniquitates nm̃us

Expanded text:
antea non delectaret, ut qui gloriatur antea non delectaret, ut qui gloriatur non in se, sed in domino glorietur. extolli quippe in superbiam propriae uoluntatis est hominum, non operis dei; neque enim ad hoc eos conpellit aut adiuuat deus. praecedit ergo in uoluntate hominis adpetitus quidam propriae potestatis, ut fiat inoboediens per superbiam. hic autem adpetitus etiam si non esset, nihil molestum esset, et cum hoc noluit homo, sine difficultate noluisset; secutum est autem ex debita iusta poena tale uitium, ut iam molestum esset oboedire iustitiae. quod uitium nisi adiuuante gratia superetur, ad iustitiam nemo conuertitur, nisi operante gratia sanetur, iustitiae pace nemo perfruitur. cuius autem gratia uincitur et sanatur, nisi illius cui dicitur: conuerte nos, deus sanita ium nostrarum, et a uerte iram tuam a nobis? quo et si facit, misericordia facit, ut dicatur: non secundum peccata nostra fecit nobis nec secundum iniquitates nostras
Abbreviated transcription (Latin):
autem illos uelit conuertere. illos
pro auersione punire: quean et in
beneficio tribuendo nemo iuste re¬
preheñdat miẜicordẽe in uindicta ex¬
cenda nemo iuste reprehendat ue¬
racem. sicut in illis euangelicis o¬
perariis aliis placitum mercẽdem
ieddentem. asiis etiam nõ placitã
largientem millus iuste culpauerite.
Consiliũ tamen occultioris iustiae
penes ip̃m ẽ: nos ꝯuantum ꝯcessũ
ẽ sapiamus et incelliganus dnm
licuius operis iusticiam aliquando non
tubuere uel certam scientiam uel uic¬
tacem delectationem: ut cognoscant
nõ a se ip̃rs s ab illo sibr ẽẽ lucẽ qua
illummentur tenebre eoꝵ. et suaui¬
tatem qua det fructum suum ĩterra
eoꝵ. Cum autem ab illo adiucorium¬
deprecamur ãd facieñdam ꝑficiẽdã¬
q iusticiam. quid aliud deprecamur
ꝙͣut aperiat quod latebat et suaue
fuciat quõd non delectabat.quia ⁊ hoc
ib ilło eẽ deprecandrim eius grã diditimꝰ
dũ antea late̾t. et eius gr̃ã dilerimꝰ dũ

Expanded text:
tem illos uelit conuertere, illos pro auersione punire, cum et in beneficio tribuendo nemo iuste reprehendat misericordem et in uindicta exercenda. nemo iuste reprehendat ueracem, sicut in illis euangelicis operariis aliis placitam mercedem reddentem, aliis etiam non placitam largientem nullus iuste l\'ulpauerit, consilium tamen occultioris iustitiae penes ipsum est. Nos, quantum concessum est, sapiamus et intellegamus, si licuius operis iusti aliquando non tribuere uel certam scientiam uel uictricem delectationem, ut cognoscant non a se ipsis, sed ab illo sibi esse lucem, qua inluminentur tenebrae eorum, et suauitatem, qua det fructum suum terra eorum. Cum autem ab illo ideprecamur ad faciendam perficiendamque justitiam, quid aliud deprecamur, quam ut aperiat quod latebat, et suave faciat quod non delectabat? quia et hoc ab illo esse deprecandum eius gratia didicimus, dum antea lateret, eius gratiadileximus. dum
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis et uelle et openari pro bona
uoluntate/ quocirca qm̃ quod a deo
uos auertimus nr̃m ẽ. et hec uolun¬
tas masa. quod uero ad deum nos Ꝯ¬
uertimus nͥ ip̃o ercitante atq adu¬
uante non possumus. et hec ẽ uolũ¬
tas bona. Quid hẽmus quõd non ac¬
cepimus: si autem accepimꝰ quid
gloriam᷑ quasi non acceperimus.
ac per hoc ut qui gloriatur in dño
glorietur. quib hoc deus donare ui¬
loro. quib autẽ noluerit uitatis
ẽ. Iusta namq peccatorib pena de
crebro hec duo comuencta diuina
scriptura ꝯmemoret: aliqñdo etiã
mutatis nominib ut gr̃a ꝓ mĩa

Expanded text:
in uobis et uelle et operari pro bona in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate. Quocirca quoniam quod a deo nos auertimus, nostrum est haec est uoluntas mala - quod uero ad deum nos conuertimus, nisi ipso excitante atque adiuuante non possumus- et haec est uoluntas bona - quid habemus quod non accepimus? si autem accepimus, quid gloriamur, quasi non acceperimus? ac per hoc ut qui gloriatur, in domino glorietur, quibus hoc deus donare uolorum, quibus autem noluerit, ueritatis est. iusta namque peccatoribus poena debcrebro haec duo coniuncta diuina scriptura commemoret? aliquando etiam mutatis nominibus, ut gratia
Abbreviated transcription (Latin):
melius ẽ iõ quõd a nobis ꝙͣ quõd ab
ilło ẽ. quod si ab sudissime dicit᷑: opor¬
tet fateamur etiã bonam uolurtatẽ
nos diuinitus adipisci. ꝙͣꝙͣ uolũtas
mirum si põt in mẽdro quodam ita
consistere ut nec bona nec mala sit.
aut enĩ iusticiam diligimꝰ et bona: et
si magis diligimꝰ magis bona.si mi¬
ms minus bona ẽ. aut si omnino nõ
disigimꝰ non ẽ bona. Quis uõ dubitet
dicere uosuntatem misso mõdo iusti¬
ciam disigentem non mõdo ẽẽ masã
s et̾iam pessimam uoluntatem. Soi
ergo uosuntas aut bona ẽ aut mala
et utiq masum non hẽmus er̃ deqr
restat ut bonam uoluntatẽ hẽamus¬
ex deo. alioqͥn nescio cũ ab eo iustifi¬
camur quo alio munere ip̃ius gau¬
dere debeamꝰ. et hinc scriptum arbi¬
tror. paratur uoluntas a dño: ⁊ in
psaliis. a domino gressus hommie
dirigentur: et uiam eius uolet. et
quod aplus ait. Deus ẽ enĩ qui oꝑat᷑

Expanded text:
melius est id quod a nobis quam quod ab melius est id quod a nobis quam quod ab illo est. quod si absurdissime dicitur, oportet fateamur etiam bonam uoluntatem nos diuinitus adipisci. quamquam uoluntas mirum si potest in medio quodam ita consistere, ut nec bona nec mala sit. aut enim iustitiam diligimus et bona est et, si magis diligimus, magis bona, si minus, minus bona est, aut si omnino non diligimus, non est bona. quis uero dubitet dicere uoluntatem nullo modo iustitiam diligentem non modo esse malam, sed etiam pessimam uoluntatem? si ergo uoluntas aut bona est aut mala et utique malam non habemus ex deo, restat ut bonam uoluntatem habex deo; alioquin nescio, cum ab eo iustificamur, quo alio munere ipsius gaudere debeamus. et hinc scriptum arbitror: paratur uoluntas a domino et in Psalmis: a domino gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet et quod apostolus ait: deus est enim qui operatur
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. quod non ẽẽt nisi eẽt in ꝯͦ eẽt:
s hoc mõdo etiam illud dici potest
malam quoq uoluritatem deo aucto
ri tribuendam. quia nec ip̃a ẽẽ poss
in homine nͥ homo ẽẽt ĩ quo ẽẽt. Ut
autẽ homo sit deus auctor ẽ ita et
eius male uoluntatis que nͥ hoĩem
hẽret uͥ ẽẽt onmino non posset: ad
auctorem deum ẽẽ referendam quõd
nefas est dicere. Quapropter nͥ ob¬
tineamus nõ solum uoluntatis arbi¬
trium quõd huic atq illuc liberũ flec¬
titur atq in eis naturalib bonis ẽ
quib et male uti malus põt. s etiã
uosuntatem bonam que iam in eis bo¬
nis ẽ et quoꝵ ẽẽ usus nõ p̃t malus.
nͥ ex deo nobis ẽẽ non posse. nescio quẽ¬
admõdum defendamꝰ quod dictũ ẽ.
Quĩd ẽĩ hẽs quõd non accepisti: nam
si nobis libera quẽdam uoluntas ex
deo ẽ que adhuc p̃t ẽẽ ues bona uel
mala. boriãuero uoluntas ex nobis ẽ:

Expanded text:
tatis, quod non esset, nisi esset in quo esset?\' tatis, quod non esset, nisi esset in quo esset?\' sed hoc modo etiam illud dici potest malam quoque uoluntatem deo auctori esse tribuendam, quia nec ipsa esse posset in homine, nisi homo esset in quo esset. ut autem homo sit, deus auctor est; ita et eius malae uoluntatis, quae nisi hominem haberet ubi esset esse omnino non posset, ad auctorem deum esse referendum. quod nefas est dicere. Quapropter nisi obtineamus non solum uoluntatis arbitrium, quod huc atque illuc liberum flectitur atque in eis naturalibus bonis est, quibus et male uti malus potest, sed etiam uoluntatem bonam, quae iam in eis bonis est, quorum esse usus non potest malus, nisi ex deo nobis esse non posse, nescio quemadmodum defendamus quod dictum est: quid enim habes quod non accepisti? nam si nobis libera quaedam uoluntas ex deo est. quae adhuc potest esse uel bona uel mala, bona uero uoluntas ex nobis est,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate quid boni sit nr̃m quõd
nobis non sit ex deo: et quomõdo ĩue¬
niri possit ignoro. excepto enim quod
aplũs ait cum de bonis hom̃ loqu̾et᷑.
Quid enim habes quod non accepi¬
sti. si aũt accepisti quĩd gloriaris
quasi nõ acceperis: Ip̃a enim ratio
quẽ de his reb de talib quales sumꝰ
inquiri põt. ꝯuenilibet nr̃m querẽ¬
tem uehementer angustat: ne sic
defendamꝰ gr̃am ut siberũ arbitriũ
aufecre uideamiur. rursus ne liberũ
sie asseramꝰ arbitrium ut superba
impietute ingrati dei gr̃e iudicem᷑
Namq illud. apłi quod ꝯmemoraui¬
sic̃ defendere quĩdam uoluerunt: ut
dicerent ĩdeo qͥc quid etiam bone uo¬
luntatis habet homo deo tribuendũ
ẽẽ quia et hoc in illo ẽẽ nõ posset si
homo ip̃e non ẽẽt. cũ uero ut sit ali¬
quid atq ut homo sit non hẽt insi
a deo. cur non auctori deo tribuat᷑
etiam quicquĩd in ilło ẽ bore uosũ¬

Expanded text:
uoluntate quid boni sit nostrum, quod uoluntate quid boni sit nostrum, quod nobis non sit ex deo, et quomodo inueniri possit ignoro. excepto enim, quod apostolus ait, cum de bonis hominum loqueretur: quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non accepquae de his rebus a talibus quales sumus iniri potest, quemlibet nostrum quaerentem uehementer angustat, ne sic defendamus gratiam, ut liberum arbitrium auferre uideamur, rursus, ne liberum sic asseramus arbitrium, ut superba impietate ingrati dei gratiae iudicemur. Namque illud apostoli quod commemorausic defendere quidam uoluerunt, ut dicerent \'ideo quicquid etiam bonae uoluntatis habet homo, deo tribuendum esse, quia et hoc in illo esse non posset, si homo ipse non esset; cum uero, ut sit aliquid atque ut homo sit, non habeat nisi a deo, cur non auctori deo tribuatur etiam quicquid in illo est bonae uolun
Abbreviated transcription (Latin):
et duo et tres et plures si hoc fieri
posset non per der proprium donum
s per hominis liberum arbitrium̃.
hoc ergo precipue commendat᷑. hoc
in saprentie atq scĩe thesauris in
xp̃o absconditis quaritũ existimare
audeo precipre docetur et discitur.
Ideoq quisq nr̃m bonũ opus susciꝑe.
agere. implere nunc scit. ninc nescit.
nunc desectatur. nunc nõ delectatur.
ut nouerit nõ sue facultatis s dĩn
muneris ẽẽ. uel quod scit. uel quod
desectatur. ac sic ab elationis uani¬
tate sanetur. et sciat ꝙͣ uere non de
terr ista ẜ spiritaliter dictum fit.
dñs dabit suauitatem et terra nr̃a
dabrt fructum suum. tanto autem
magis delectat opus bonũ quanto
magis diligitur deus suminum atꝗ
incomimutabile honum. et auctor
quasiuncumq bonorõ oĩm. ut aũt
diligatur deus: caritus eius diffusa
ẽ in cor̃dib nr̃is. nõ per nos. sed per
sp̃m sanctum qui datus ẽ nobis. sed
laborant homies inuenire in nr̃a

Expanded text:
et duo et tres et plures, si hoc fieri et duo et tres et plures, si hoc fieri posset non per dei proprium donum, sed per hominis liberum arbitrium. hoc ergo praecipue commendatur, hoc in sapientiae atque scientiae thesauris in Christo absconditis, quantum existimare audeo, praecipue docetur et discitur. ideo quisque nostrum bonum opus suscipere, agere, inplere nunc scit, nunc nescit, nunc delectatur, nunc non delectatur, ut nouerit non suae facultatis, sed diuini muneris esse uel quod scit uel quod delectatur, ac sic ab elationis uanitate sanetur et sciat quam ucre non de terra ista, sed spiritaliter dictum sit: dominus dabit suauitatem et terra nostra dabit fructum suum. tanto autem magis delectat opus bonum, quanto magis diligitur deus, summum atque incommutabile bonum et auctor qualiumcumque bonorum omnium. ut autem diligatur deus, caritas eius diffusa est in cordibus nostris non per nos, sed per spiritum sanctum, qui datus est nobis. Sed laborant homines inuenire in nostra
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio et ñ ĩfurore tuo. tanꝙͣ diceret
scio ãd correptionem meam pertinere
mod mimus abste ãdriuior ut ꝑfecte
dirigantur gressus mei. Uerumptĩ
hoc ip̃m noli sic mecũ agere tanquã
in furore quo mniquos dampnare sta¬
tiusti. s tanquam in iudicio quo do¬
ces tuos non superbire. unde alibi di¬
citur. et iudicia tua adiunabunt me.
Nussus proinde culpe humane ĩ deũ
referat cũm. uicioꝵ nũq ominum
humanoꝵ eã saperbia ẽ. ad hane
conuincendam atq aufecendam
tasis mẽdicina cesicus uenit. ad e¬
latum hominem per superbiã deus
humilis descendit per mĩam. grãm
daram manifestamq commendãs
hipo homine. que tunta pre ꝑticipib
suis arritate suscepit. neq enĩ ⁊ ita
ip̃e uerb̾o dei comunctus. ut ip̃a con¬
ninctione unus filius dei et ĩdem ip̃e
unus felius hominis fieret: precẽden¬
tib sue uoluntatis meritis fecit: unũ
quippe issum ẽẽ oportebat: eẽnt aũt

Expanded text:
iudicio et non in furore tuo, tamquam diceret: iudicio et non in furore tuo, tamquam diceret: \'scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adiuuor, ut perfecte dirigantur gressus mei; uerum tamen hoc ipsum noli sic mecum agere, tamquam in furore, quo iniquos damnare statuisti, sed tamquam in iudicio, quo doces tuos non superbire\'. unde alibi dicitur: et iudicia tua adiuuabunt me. Nullius proinde culpae humanae in deum referas causam. uitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. ad hanc conuincendam atque auferendam talis medicina caelitus uenit: ad elatum hominem per superbiam deus humilis descendit per misericordiam gratiam claram manifestamque commendans in ipso homine. quem tanta prae participibus suis caritate suscepit. neque enim et ipse ita uerbo dei coniunctus, ut ea coniunctione unus filius dei et idem ipse unus filius hominis fieret, praecedentibus suae uoluntatis meritis fecit. unum quippe illum esse oportebat; essent autem
Abbreviated transcription (Latin):
ueuptamen etiam hoc sine preiudicio
uligentioris inquisitionis breuiter
dicam nolunt homines facere quod
iustum ẽ. siuẽ quia latet an iustum
sit. siuie quia non delectat. tanto eni
quidq uehementius uolumꝰ. quanto
attius ꝙ̃ bonum sit norlinus. eoq
dłatamur ardentius. Ignorantia
iitur et infirmitas uicia sunt que
mpẽdiint uoluntittem ne moueat
ad facieñdum opus bonum. uel ab o¬
pre mało abstinendum. Ut aũt inno¬
tesuat quõd latebat. et suaue fiat qͦd
non desectabat gr̃ã dei ẽ.: qua homi
ãdiuuiat uosuntates. qua ut non ad¬
iluẽtur in ip̃is item cã ẽ non in deo
suie dampnandi predestinati fant
peopter inquitatem superdie. siue ꝯt
pam superbiam suam iudicandi ut
aũditi filii sint mĩe. unde iheremias
cũ dixisset. scio drĩe quia nõ est in hoĩe
uii eius. nec ueri ẽ ut ambrilet et di¬
ngat gressus srros. continuo subum¬
dit. corripe me dñe: uerumptamen in

Expanded text:
uerum tamen etiam hoc sine praeiudicio uerum tamen etiam hoc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis breuiter dicam. nolunt homines facere quod iustum est, siue quia latet an iustum sit siue quia non delectat. tanto enim quidque uehementius uolnmus, quanto certius quam bonum sit nouimus eoque delectamur ardentius. ignorantia igitur et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum uel ab opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae dei est, qua hominum adiuuat uoluntates; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, siue damnandi praedestinati sunt propter iniquitipsam superbiam judicandi et eruditi filii sint misericordiae. Unde Jeremias cum dixisset: « Scio, Domine, quia non est in homine uia eius nec uiri est ut ambulet et dirigat gressus suos, continuo subiunxit: corripe me, domine, uerum tamen in
Abbreviated transcription (Latin):
qui non mendaciter etram de se quis¬
q dicunt. dimicte nobis debrta ñ
sicut et nos dimictimus debitorib
nr̃ĩs. Unde et ip̃i qui contra hec dis¬
putant cum sint casti uita. morib
laudabrles. nec dubitent facere qd̾
illi diuiti prosequenda uita eterna
consilium requirenti cum se respõ¬
disset iam omnia legis impleuisse
mandata. precepit dñs si uellet cẽ
perfectus uenderet omnia que ha-¬
bebat et daret pauperib thesau-¬
rumq transferret in celum nemo
tamen eorum audet dicere se ẽẽ si¬
ne peccato. quõd sicut credrmꝰ non
fallaci animo dicunt. si aũt men¬
tutur eo ip̃o incpiũt uel augere
uel hẽre peccatum. Iam ergo quod
loco tercio posu iudeamus: cum uo¬
luntatem humanam gratia ãdiu¬
uante diuina sine peccato in hac ui¬
ta possit homo ẽẽ cur non sit. possem
fadllime ac ueracissĩme respondere
qulla homines nolunt. sed si ex me q̃¬
ntur quare nosint ums i longum.

Expanded text:
qui non mendaciter etiam de se quisqui non mendaciter etiam de se quisque dicumnt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. unde et ipsi qui contra haec disputant, cum sint casta uita moribusque laudabiles nec dubitent facere, quod illi diuiti pro consequenda uita aeterna consilium requirenti, cum se respondisset iam omnia legis inpleuisse mandata, praecepit dominus, si uellet esse perfectus, uenderet omnia quae habebat et daret pauperibus thesaurumque transferret in caelum, nemo tamen eorum audet dicere se esse sine peccato. quod, sicut credimus, non fallaci animo dicunt; si autem mentiunter, eo ipso incipiunt uel augere uel habere peccatum. Iam ergo quod loco tertio posui uideamus. cum uoluntatem humanam gratia adiuuante diuina sine peccato in hac uita possit homo esse, cur non sit, possem facillime ac ueracissime respondere: \'quia homines nolunt\'. sed si ex me quaeritur, quare nolint, imus in longum;
Abbreviated transcription (Latin):
uite huius ab omni omnino mundũ
ẽẽ pecaato: sint lices homines tunta er¬
cessentes iusticia ut ad eos de colũpna
nubis loquatur deus: qualis moyses
et aaron in sacerdotibus eius ⁊ sami¬
es in his qui inuocant nomen eius.
Cuius magne laudes pietatis et io¬
centie scriptura ueridica prẽdrcantur
ab meunte puericia: ex quo eũ mat̾
uotum soluens in templo dei ꝯstituit.
et seruum domino dẽdicauit. etiã de
tulibus scriptum ẽ. tu propicius emns
issis. et uindicans in ommnes affectiões
eoꝵs. ĩn filios quippe dampnationis
uindicat iratus. In filios autẽ gr̃e
uindicat propiciꝰ. dum quẽ disigit
corripit. flagellat ormem filium
quem recipit. Nussa autem uindc̃a.
mlla correptio. nullum dei flagellũ
debetur insi peccato: ercepto illo qui
in flagella parritus ẽ ut erperiretur
ommia secundum sammilitũdinẽ sine
peccato ut ẽẽt sanctus sanctoꝵ sacer¬
dos interpellaris etiam pro sanctis.

Expanded text:
uitae huius ab omni omnino mundum uitae huius ab omni omnino mundum esse peccato ? Sint licet homines tanta excellentes iustitia, ut ad eos de columna nubis loquatur deus, qualis Moyses et Aaron in sacerdotibus eius et Samuhel in his qui inuocant nomen eius, cuius magnae laudes pietatis et innocentiae scriptura ueridica praedicantur ab ineunte pueritia, ex quo eum mater uotum soluens in templo dei constituit et seruum domino dedicauit, etiam de talibus tamen seriptum est: tu propitius eras illis et uindicans in omnes affectiones eorum. in filios quippe damnationis uindicat iratus, in filios autem gratiae uindicat propitius, dum quem diligit corripit et flagellat omnem filium quem recipit. nulla autem uindicta, nulla correptio, nullum dei flagellum debetur nisi peccato excepto illo, qui in flagella paratus est, ut experiretur omnia secundum similitudinem sine peccato, ut esset sanctus sanctorum sacerdos interpellans etiam pro sanctis,
Abbreviated transcription (Latin):
nos dicimꝰ tunc fuisse adhuc ꝑficien¬
dum quando iam de dei promissione
prefidens tocum ita dicebat tanquã
fuisset effectum. ad ip̃ius quippe cur¬
sus consuminationem pertinebat
etiam qd̾ peccata dimictebat debitori¬
bus sus. atq ita sibi ut dimitteret᷑
orabat qua dorini possicitatione cer¬
tissimus erat in illo fine quem adhuc
fucurum iam confitendo dicebat im¬
pletum. nullum se hĩturum ẽẽ pcc̃m.
nam ut alia omictum miror sicũ ił¬
la uerba dicebat ꝑ que istis uisus ẽ
nullum hũisse peccatum. iam fuerat
ab illo ablatus ille stimulus carnis.
De quo a se auferendo dominum ter
rogauerat. responsumqz acceperuit
sufficit tibi gratia mea. nã uirtus
in infirmitate perficitur. huic tan¬
to uiro perficiendo necessariũ fuit
ut ab illo angelus sathane non au¬
ferretur. a quo propterea collaphi¬
zabatur ne magnitũdine uisionũ
extolleretur. et audet quisꝙͣ quẽqͣm
uel putrre uel dicere pofitum sub on̾e

Expanded text:
nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiennos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quandoiam de dei promissione praefidens totum ita dicebat, tamquam fuisset effectum. ad ipsius quippe cursus consummationem pertinebat etiam quod peccata dimittebat debitoribus suis atque ita sibi ut dimitterentur orabat; qua domini pollicitatione certissimus erat in illo fine, quem adhuc futurum iam fidendo dicebat inpletum, nullum se habiturum esse peccatum. nam, ut alia omittam, miror si, cum uerba illa dicebat, per quae istis uisus est nullum habuisse peccatum, iam fuerat ab illo ablatus ille stimulus carnis, de quo a se auferendo dominum ter rogauerat responsumque acceperat: sufficit tibi gratia mea; uirtus in infirmitate perficitur. huic tanto uiro perficiendo necessarium fuit, ut ab illo angelus satanac non auferretur, a quo propterea colaphizabatur, ne magnitudine reuelationum extolleretur, et audet quisquam quemquam uel putare uel dicere positum sub onere
Abbreviated transcription (Latin):
decertamen.an ad eius ꝯfummandũ
cursum paruum ad huc deerat quando
illũd deerat ubi erat futurus acrior
et crũdelior municus. quod si ideo talib
de uictoria futuri certaminis certũ eũ
securumqz iam fecerat qui eandem pas¬
sionem iam issi reuelauerat inimmere.
non re plenissana s spe firmissima
hec dixit. Et quod futurum eẽ presum¬
psit tanquam factum fuerit indica¬
uit. Si ergo his uerbis etiam hoc add̾e̾t
ut diceret nuissum hẽo iam peccatum.
hoc quoq illum intesligeremus non
de rei facte sẽd rei future perfectione
dixisse. si enim ad ip̃ius cursus con¬
surmationem pertinebat nullum
habere peccatum. quod isti pritant
cum hoc diceret iam in illo fuisse
completum. quemadmodum ad ip̃iꝰ
cursus passionem pertinebat etiam
in certamine passionis aduersaruẽ
superare. quod etiam ip̃i necesse ẽ fa¬
teantur cum hec dicerent ad huc in is¬
lo fuisse compleñdum. Hoc ergo totũ

Expanded text:
de certamen. an ad eius consummandum de certamen. an ad eius consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat, ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? quodsi ideo talibus de uictoria futuri tanti certaminis certum eum securumque iam fecerat, qui eandem passionem iam illi reuelauerat inminere, non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit et quod futurum esse praesumpsit tamquam f actum fuerit indicauit. si ergo his uerbis etiam hoc adderet, ut diceret: \'nullum habeo iam peccatum\', hoc quoque illum intellegeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. sic enim ad ipsius cursus consummationem pertinebat nullum habere peccatum, quod isti putant, cum haec diceret, iam in illo fuisse conpletum, quemadmodum ad ipsius cursus consummationem pertinebat etiam in certamine passionis aduersarium superare, quod etiam ipsi necesse est fateantur, cum haec diceret, adhuc in illo fuisse conplendum. hoc ergo totum
Abbreviated transcription (Latin):
non insi illis solis deus iussit. quia
sicut sciebat quid iusticie facturi nõ
erant. ita etiam sciebat quid iusticie
de ilłis erat ip̃e facturus. Eo modogͦ
iubet omnibus hominibus ut non
faciart ullum peccatum ꝙͣ iussit
prescius neminem hoc impleturũ
ut quicunq impre ac damꝑnabili¬
ter eius precepta contempserit ip̃e
faciat coꝵ dampnatioriem quod
iustum est. Quicunq autẽ in eis
preceptis obẽdienter et pie proficiẽ¬
tes nec tamen omni a que precepit
implentes ficut sibi dimitti uolunt
sic aliis peccata dimi serunt ip̃e fa¬
ciat in eoꝵ mundatione quod bonũ
mõdo non uetatur per der iusticiã
si peccatum ẽ. sed ecce in quiũt aplũs
dicit bonum certamen certaui. cursũ
consummaui: fidem seruaui. super¬
est michi corona iusticie. Quõd non
deant quomodo potuit hec dicere cui
ad huc restabat ip̃ius passionis quam
sib̾i iam impendere dixerat tam mag¬
na conflictatio. tam molestum ac grã¬

Expanded text:
non nisi illis solis deus iussit, quia, non nisi illis solis deus iussit, quia, sicut sciebat quid iustitiae facturi non erant, ita etiam sciebat quid iustitiae de illis erat ipse facturus. eo modo ergo iubet omnibus hominibus ut non faciant ullum peccatum, quamuis sit praescius neminem hoc inpleturum, ut, quicumque impie ac damnabiliter eius praecepta contempserint, ipse faciat eorum damnatione quod iustum est, quicumque autem in eius praeceptis oboedienter et pie proficientes nec tamen omnia quae praecepit inplentes, sicut sibi dimitti uolunt, sic aliis peccata dimiserint, ipse faciat in eorum mundatione quod bonum est? aut quomodo non uetatur per dei iustitiam, si peccatum est? Sed ecce, inquiunt, apostolus dicit: bonum certamen certaui, cursum consummaui, fidem seruaui; superest mihi corona iustitiae; quod non ddeant, quomodo potuit haec dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi iam inpendere dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum et gran
Abbreviated transcription (Latin):
non ĩdeo ꝯuisq prorsus sine peccato
ẽẽ intessigitur quia in aliqua re dr̃
ut non quia iar non est quo profi¬
ciat sed quia ex maxima ꝑte ꝓfecit
hoc nominẽ dignũs hẽatur. sicut in
doctrina legis dici potest quisquam
perfectus etiam si eum aliquid adhuc
latet sicut perfectos drcebat aplus
quibus tamen ait. et siquid aliter
sapetis id quoq deus uobis reuelaũ.¬
rerumꝑtramen in quo peruenimꝰ m
eo ambusemus. Nleq negandum est
hoc deum iubere ita nos in facienda
uisticia eẽ debere perfectos ut millũ
peccatum erit si quid erit si nõ diuini¬
tus iubetur ut non sit. cur ergo iu¬
bet in quiunt quõd scit nillum hõm
ẽẽ facturum. Hoc modo etiã dici põt
cur primis illis homimbrs iusserit
qui duo soli erant qd̾ sciebat eos ñ
õẽ facturos. Neq emm dicendum ẽ
ĩdeo iussisse ut nr̃m aliquis hoc fa¬
ceret si illi non facerent. Hoc enim
ne de ilła scilicet articulum sument

Expanded text:
non ideonon ideoesse intelligitur, quia in aliqua re diciut non quia jam non est quo proficiat, sed quia ex maxima parte profecit, hoc nomine dignus habeatur: sicut in doctrina Legis dici potest quisquam perfectus, etiamsi eum aliquid adhuc latet; sicut perfectos dicebat Apostolus, quibus tamen ait, Et si quid aliter sapitis, id quoque uobis deus reuclabuerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. Xeque negandum est hoc deum iubere ita nos in facienda iustitia esse debere perfectos, ut nullum peccatum erit, si quid erit, d non diuinitus iubetur ut non sit. cur ergo iubet, inquiunt, quod scit nullum hominum esse facturum? hoc modo etiam dici potest, cur primis illis hominibus iusserit, qui duo soli erant, quod sciebat eos non esse facturos. neque enim dicendum est ideo iussisse, ut nostrum aliquis id faceret, si illi non facerent; hoc enim, ne de illa scilicet arbore cibum sumerent,
Abbreviated transcription (Latin):
auditor ꝯd̾ noridrim erant illi quib
dicebat. lac uob̾is potum dẽdi ñ escã
nondum enim poteratis s nͨ ad huc
qudem potestis eis quippe et illũd.
sapientiam loquimur inter perfec¬
tosutiq per fectos auditores uolens
intelligi. potest fieri sicut dixi ut iã
sit aliquis sapientie perfectus audi¬
tor cuius nondum sit perfectus ⁊ doc¬
ter: potest perfectus ẽẽ iusticie cogni¬
tor nondum perfectus effector. põt
perfectus eẽ ut diligat inimicos qui
noñdrm ẽ perfectus ut sufferat. et
qui per fẽctus ẽ in eo quod omes ho¬
mines diligit quippe qui etiam ad ini¬
micorũ dilectioriem ꝑuenerit. querit᷑
utram iam sit in ista dilectione per¬
fectus ĩd ẽ ut . eo ᷤ qͦs diligit. tantum di¬
ligat quantum ilła incõmutubilis
regusa ueritatis disigendos eẽ pre¬
scribit. Cum ergo legitur ĩ scripturiᷤ
cuiusq per fectio qua in rẽdicat᷑ ñ
negligenter intuendum ẽ: quomã

Expanded text:
auditor-quod nondum erant illi, quibus auditor-quod nondum erant illi, quibus dicebat: lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis; eis quippe et illud ait: sapientiam loquimur inter perfectos, utique perfectos audit ores uolens intellegi —, potest ergo fieri, sicut dixi, ut iam sit aliquis sapientiae perfectus auditor, cuius nondum sit perfectus et doctor; potest perfectus esse iustitiae cognitor, nondum perfectus effector; potest perfectus esse, ut diligat inimicos, qui nondum est perfectus ut sufferat. et qui perfectus est in eo, quod omnes homines diligit, quippe qui etiam ad inimicorum dilectionem peruenerit, quaeritur utrum iam sit in ipsa quoque dilectione perfectus, id est utrum quos diligit, tantum diligat, quantum illa inconmutabilis regula ueritatis diligendos esse praescribit. cum ergo legitur in scripturis cuiusque perfectio, qua in re dicatur, non neglegenter intuendum est, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
dĩdit disciprilis sius. Ait enĩ dñs.
estote perfecti sicut pater ur cele¬
stis perfectus ẽ: quod non p̾ciperet
inquiunt si sciret fieri non posse
quod precipit. non nũc querit᷑ utrũ
fieri possit si istam perfectioriem
ad hoc accipiunt ut sine ullo sit qͥ¬
q peccato cum hanc agit uitam. iã
enim supra respondimiꝰ posse fieri.
s utrum aliquis faciat hoc minc
querimus. ueminem autẽ eẽ. qui
tantum uesit quantum res exigit
ante precognitum ẽ. sicut scripturoꝵs
qu supra commnemoraui testimoĩa
canta declarant. Et tumen cum dicit᷑
uusq pcrfectio ꝯua ĩ redicaatur ui¬
dendum ẽ. nam ex apło testimoniũ
paulo ante posu uͥ se fatetur in ac
ceptione iusticie quã defiderat nond
&ẽ perfectum. et tamen continio dicit᷑.
quotq uot ergo perfecti hoc sapiamꝰ
quod̾ utrumq non diceret insi ĩ alia
r perfectus eẽt. malia nõ cẽt. uerũ
siam fit quisquam sapĩe ꝑfectus

Expanded text:
didit discipulis suis. At enim ait dominus: didit discipulis suis. At enim ait dominus: estote perfecti, sicut pater uester caelestis perfectus est; quod non praeciperet, inquiunt, si sciret fieri non posse quod praecipit. non nunc quaeritur . utrum fieri possit, si istam perfectionem ad hoc accipiunt, ut sine ullo sit quisque peccato, cum hanc agit uitam — iam enim supra respondimus posse fieri -, sed utrum aliquis faciat, hoc nunc quaerimus. neminem autem esse, qui tantum uelit, quantum res exigit, ante praecognitum est, sicut scripturarum quae supra commemoraui testimonia tanta declarant. et tamen cum dicitur cuiusque perfectio, qua in re dicatur uidendum est. nam ex apostolo testi -, monium paceptione justitiae quam desiderat, nondum esse perfectum; et tamen continuo dicit, Quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus: quod utrumque non diceret, nisi in alia re perfectus esset, in alia non esset. uelut si iam sit quisquam sapientiae perfectus
Abbreviated transcription (Latin):
corporis pedibus sedmentis affecib
et uita ⁊ moribus geritur ut possint
ẽẽ perfecti iusticie possessores qͥ reto
itiere de die in diem renoriatiorie¬
sua proficientes iam perfecti facti
sunt eiusdem iusticie uiatores. sic
itaq ornes quicunq in hac uita
diuinarum scripturarũ testimom¬
is in bona uoluntate atq actibris
iusticie prediti sunt. et quicunq ta¬
les uel post eos fuerunt quannus
non eisdem testimoniis prediti atq
laudati uel mnc usq etiam fũt uel
postea quoq futuri sunt. ut omẽs
magni.omnes iusti. omnes ueraci¬
ter laudabiles surit. sed sine peccato
aliquo non sune. quoniam scriptu¬
rarum testimoniis quib de illorũ
laudibus credimus. hoc etiã credimꝰ
noꝵ iustificari in conspectu dei om¬
nem uiuentem. ideo rogari ne ĩtret
in iũdicium cum serius sius: et non
tantum uniuersaliter fidelib oĩb.
uerumetiam singusis eẽ orationẽ
dominicam necessariam quã tra¬

Expanded text:
corporis pedibus, sed mentis affectibus corporis pedibus, sed mentis affectibus et uitae moribus geritur, ut possint esse perfecti iustitiae possessores, qui recto itinere fidei de die in diemsua renouatione proficientes iam perfecti facti sunt eiusdem iustitiae uiatores. Sic itaque omnes, quicumque in hac uita diuinarum scripturarum testimoniis in bona uoluntate atque actibus iustitiae praedicati sunt et quicumque tales uel post eos fuerunt quamuis non eisdem testimoniis praedicati atque laudati uel nunc usque etiam sunt uel postea quoque futuri sunt, omnes magni, omnes iusti, omnes ueraciter laudabiles sunt, sed sine peccato aliquo non sunt, quoniam scripturarum testimoniis, quibus de illorum laudibus credimus, hoc etiam credimus non iustificari in conspectu dei omnem uiuentem et ideo rogari, ne intret in iudicium cum seruis suis, et non tantum uniuersalitcr fidelibus omnibus, uerum etiam singulis esse orationem dominicam necessariam, quam tra
Abbreviated transcription (Latin):
aut iam perfectus sim. sequor autẽ
si comprehendam in quo et apprehẽ¬
sus sum a xp̃o ihũ: frẽs ego meip̃m
non arbrtror apprehendisse: unum
autem que retro oblitus mea que
arte sunt extentus. secundum intẽ
tetur nondum accepisse noudum ẽe¬
se perfectum in plenitudine iusticie
quã ãdrpisci dilexit in xp̃o: sedadhuc
secuñdum intentionem sequi. et pre¬
terita obliuiscentem mea que aute
sunt exteñdi. ut nouerimꝰ etiam ad
ip̃m pertinere illud quõd ait. et si ex¬
terior homo nr̃ corrumpitur. s inte¬
nor renouatur de die in diem. quãuis
iam eẽt perfectus uiator. et si nondũ
erat ip̃ius itirieris perfectiorie ꝑuen¬
tor. deniq tales uult secum in isto cur¬
su comites rapere: quibris continuo
subiungit et dicit. Quotquot ergo ꝑ¬
fecti hoc sapramꝰ et si quid aliter sapi¬
tis: hoc quoqz deus uobis reuelabit
uerumptamen in quod peruemius
in eo ambulemus. ambrlatio istañ

Expanded text:
aut iam perfectus sim, sequor autem aut iam perfectus sim, sequor autem si conprehendam, in quo et adprehensus sum a Christo Iesu. fratres, ego me ipsum non arbitror adprehendisse; unum autem, quae retro oblitus in ca quae ante sunt extentus, secundum tetur nondum accepisse, nondum esse perfectum in plenitudine iustitiae, quam adipisci dilexit in Christo, sed adhuc secundum intentionem sequi et praeterita obliuiscentem in ea quae ante sunt extendi, ut nouerimus etiam ad ipsum pertinere illud quod ait: et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem, quamuis iam esset perfectus uiator, etsi nondum erat ipsius itineris perfectione peruentor. denique tales uult secum in isto cursu comites rapere, quibus continuo subiungit et dicit: quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; et si quid aliter sapitis, hoc quoque deus uobis reuelabit; uerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. ambulatio ista non
Abbreviated transcription (Latin):
stercora existimaui ẽẽ ut xp̃m lucri¬
faciam. et inueniar in illo non hẽns
meam iusticiam que ex lege ẽ. s eã
que est per fidem xp̃i. que ẽ ex deo iu¬
sticia in fide ad cognoscendum eũ. et
uirtutem resurrectionis eius et com¬
municatiorem passionis eius ꝯfor¬
matus morti ip̃ius si quomodo oc¬
curram in resurrectione mortuorũ.
tantum ergo longe ẽ. ut propter illa
uerb̾a zachariam eliz abeth credamꝰ
sine ullo peccato perfectam habuisse
iusticiam ut nec ip̃m apłm eiusdem
regule suminitate arbitremue fuis¬
se perfectum. non solum in illa legis
iusticia quam sunilem istis habuit.
quam inter dampria et stercora de¬
putat in comparatiorie eminentissiẽ
iusticie que in fide rp̃i ẽ. uerũetiam
in ip̃o quoq euangesio ubi et tanti
aplatus meruit principatum: quod
dicere non auderem nisi ei non cre¬
dere nefas ducerem. ibi enĩ sequitur
et ãdiungit. Non quia iam acceꝑim

Expanded text:
stercora existimaui esse, ut Christum lucristercora existimaui esse, ut Christum lucrifaciam et inueniar in illo non habens meam iustitiam, quae ex lege est, sed eam, quae est per fidem Christi, quae est ex deo iustitia in fide, ad cognoscendum eum et uirtutem resurrectionis eius at communicationem passionis eius, conformatus morti ipsius, si quo modo occurram in resurrectionem mortuorum. tantum ergo longe est, ut propter illa uerba Zachariam et Elisabeth credamus sine ullo peccato perfectam habuisse iustitiam, ut nec ipsum apostolum eiusdem regulae summitate arbitremur fuisse perfectum non solum in illa legis iustitia, quam similem istis habuit, quam inter damna et stercora deputat in conparatione eminentissimae iustitiae, quae in fide Christi est uerum etiam in ipso quoque euangelio, ubi et tanti apostolatus meruit principatum, quod dicere non auderem, nisi ei non credere nefas ducerem. ubi enim sequitur et adiungit: non quia iam acceperim