comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝑeũ quidilexit nos : De in de dixit cursũ consũ¬
maui: sedille hoc dixit quialiolo codicit: Igitur
non uolentis neq currentis sed miserentis ẽ dĩ.
Quuesententia nullo modo potest &iam sic conuesti
utdicatur non miserentis dĩ sed uolentis & currentis
ẽ hominis: Quisquis enim hoc ausus fuerit dicere
aꝑte se ostendit a postolo contraedicere : Postremo
dixit fidem seruaui: Sed ille hocdixit qui adibiar

Expanded text:
sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consumsed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dix
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare aliquid tãquã ex nobis m&ipsis sed suffici¬
entia nñ exdõ est. Deinde singula inspiciamus
bonũ inquit cestu mencertaui: Quaero qua uistute
cesta uerit: utrũ quȩ illi ex sem& i psofuerit anquue
desuꝑdatasit: Sed absit ut tuntus doctor gentium¬
ignoruerit legẽ dĩ cuius uox .ẽ. indeutero nomio: Ne
dicus incord&uo fostitudo mea & potentia manus
meae fecit mihi uistut ẽ magnã hanc : sed me morabe¬
ris dñidĩtui quia ipse tibidat fostitudinẽ facere uir¬
tutem. Quid emĩ ꝓdest bonũ cestamen. nisi sequat᷑
uictoria: & quis dat uictoriã nisi ille dequodicit ipse
raetius dõ quidat nobis uictoriã ꝑdnm̃ nrm̃ ihm̃ xpm̃:¬
Et alio loco cũ comiemoressa testimoniũ depsal¬
mo quõ ppĩte mostificumur totadie deputati sumis
ut oues occisionis: subiecit atq ait : Sedin his omnib
suꝑuincimus ꝑeũ quidilexit nos: Nonergo ꝑnos

Expanded text:
cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficicogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias Deo qui dat nobis victoriam Et alio loco cum commemorasset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos,
Abbreviated transcription (Latin):
si non acceperis : Prorsus talia cogitanti uerissime dici¬
tur. dona sua coronatds̃ Nonmerita tua : si tibi ateipso
non ab illo sunt meritatua : haec enim sitalia sunt malu
sunt quae non coronat ds̃ : si autẽ bona sunt dĩ dona sunt:
quia sicut dicita postolus iacobus Omnedatum optimũ
& omne donum ꝑ fectum desursum est descendens a patre
luminũ. Vnde dicit & iohannes praecursor dñi nr̃i
Non potest homo accipere quic quã nisi fuerit ei datum
decaelo : Vtiq: decaelo ꝗnde &iamuenit sp̃s sc̃s quan¬
do ihs ascendit in altum captiuauit captiuitatẽ dedit
dona hominibus siergodĩ dona sunt bona meritatua
andona sint dĩ : bonũ inquit cestamen certaui cursũ
consumaui fidẽ seruaui. Primo istabona opena
si non ea praecessis sent cogitationes bonae nulla esseNt
Adtenditeitq quid de ipsis cogitationib: dicat: Ait
enim scribens ad corinthios Nonquia id onei sumus

Expanded text:
si non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicisi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Unde dicit et Joannes praecursor Domini, Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo : utique de coelo, unde etiam venit Spiritus sanctus, quando Jesus ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus
Abbreviated transcription (Latin):
dite quid sequatur : suꝑ est in quit mihi corona iustitiae quã red¬
d& mihi dñs in illa dieiustus iudex cui red der&coronã iur¬
tus iudex si nondonass& gratiũ misericorspater : & quomo¬
do essec istacorona iustitiae nisi prȩcessiss& gratia quacius¬
tificat impiũ : quo modo ista debita redderecur. Nisi prius
illa gratuita donarocur : sed cumdicunt pelagiani hanc
esse solum in on secundum merita nñt gratiam quu homi¬
nipeccata dimittuntur : Illã uero quȩdatur in finẽ : Id est
u&ernam uitam meritis nr̃is praecedentibus reddi:
Respondendũ est eis : sini enim merita sic intellegerent
ut & ium ipsudon adĩ ẽẽ cognoscerent nonessẽ reproba ista
sententia : Qm̃ uero merita humana sic praedicant:
ut ea ex sem& ipso habere hominẽdicant: Pror sus rectis¬
sime respond& apostolus : quis enimte discernit : quidautẽ
hubes qđ non accepisti : si autẽ & accepisti quidgloriaris qua¬

Expanded text:
dite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris qua
Abbreviated transcription (Latin):
est ista quae a scendit de albata incumbenssuꝑ frae truelẽ
suũ Dealbata est enim quae ꝑ scipsum alba esse nonpos¬
se & a quode albata est nisi abillo quiꝑ prophocam dic̃
si fuer int peccata ur̃a ut phoenitiũ sicut niue dealbabo
quando ergo de albata est nibilboni merebatur : Iamue¬
et o lba faeta beneambulat. sed si suꝑ cum a quo dealbata
bit de albata dyere discseuli cuis sineme nibil porte sus facre
Engo be learius adapostolũ paulũ quẽ certein uensi muss¬
reullis moerccsbonis immocũ multis nerius matu s
dicet̃ ou secutũ rededentis bona ꝓmalis : uid eamus qud
hicat sua uenropinquantepassone sribensaafana¬
beumre goenimiam immolor inquid ce tempus reso¬
lutionis ineae instat: bonũ cestamen cestaui cutr sim
consummaui fidem seruaui . Ista utiq ium merita suu
bona cõmemorat. ut postbona merita consequatur coronã
quipost malu merita consecutus est grotiũ . Deniq ad ten¬

Expanded text:
est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata  quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis boniconsecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique atten
Abbreviated transcription (Latin):
tribuereilla sed dõ cuidicitur in psulmo. adiutor meus
esto nederelinquas me. Dicendo Nederelinquas me
ostendit quia siderelictus fuerit nihilboni ualec ipse ꝑse:
inde & illeait. Egodixi in habundantia mea non moue¬
bor in aeernum : Putauerat enim suũ fuis sebonum:
qđ ei sic habundabat ut non mouer&ur: sed ut ostender &ur
illi cuius ess&c illudbonum de quotamquam suo coeperit
doriari: Paululum gratia deserente admonitus dicit
ñe inuoluntate tua prȩstitistidecorimeo uistutẽ. Auestis¬
tiautẽ faciem tuã & factus sum conturbatus. Ideo ne¬
cessariũ est homini ut gnatiadĩ non solũ iustificocur im¬
pius Id est eximpio fiat iustuscũ redduntur cibon aꝑ
malis sed &iam cũ fucrititmiustficatus exfide ambu¬
lo cũ illo gnatia &t incumbat suꝑ ipsũ necadat: prept̃
bo e scriptũ est incantico canticorũ deipsu eclesia quac

Expanded text:
tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae
Abbreviated transcription (Latin):
die fimus enumnstulti& nos aliquando re nerecdulis pouteis
seruentes desiderus & uo luptatibus uariis in malitia & inuida
agentes ab ominabiles inuicẽ odiohahentes . Quidistist innado
meritis nisi poena utiq debebatur : sed dõ reddente bomipro
malis ꝑgratiã quae non secundũ merita nñodatur : factũ est
qđ deinde subiunxit &dicit. Cum a utẽ benignitas & humanitas
induxit saluatoris nridĩ Non exoperibus iustitiae quaenos
fecimus sed secundũ suã misericordiã suluos nos fecit per
luua crũ regenenttionis & renouationis sp̃s sc̃i quẽ ditissime
gnrtia heredes efficiamur secundũ spemuite accernȩ:
nis uerum &ium multis meritis malis prȩcedentibus uide
mus datam & cotidi e uidemusdari sed plane cinido¬
ta fuerit incipiunt esse &ium merita n s̃bona ꝑ illam
taried preumsi seilla subtraxerit cadit homo non crec¬
tus sed precipitatus libero arbitrio. Qua propter uec
quando ceperi homohabere meritabona sibi debee

Expanded text:
 nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas inluxit saluatoris nostri dei, non ex operibus t\'4- stitiae quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et renouationis spiritus sancti, quem ditissime ificati ipsius gratia heredes efficiamur secundum spem uitae aeternae. nis, verum etiam multis mermus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi
Abbreviated transcription (Latin):
be rar& tamen id eofccit quia ex audier at dñs
lum adico fel bonũ ut inducat dñs super abessalon
ominainala: Donum consilium di x̃ quod ad
tompus proder at causȩ Quia proipsoerat
contra patrecius contra quȩ rebellauerat¬
uigum poss& opprimere Nisi dñs consilũ
dissipass& quod er̃ at acitofel azendo incorde
abessalon ut tale consilium repudiar&.
aliud quod ei non ex pediebat eliger&
agit ds̃ in cordib: &iam malorũ hominum
quiequid uult reddens eis tamen secundum

Expanded text:
ibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus lium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, cotra quem rebellaverat, ut posset eum opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde Abessalon, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeretagit Deus in cordibus etiam malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum
Abbreviated transcription (Latin):
debitannt̃ sicut & nos di iteimur debitorib nris
Nonulde remus & enos infenrs incẽptationem : Illi
enimdicimus u pebca tudimittuntur hoc autem
ut caueantur siue uincantur. Quod a patrequiin
cuelus ẽ nulla nitione p&eremus siuistute uoluntu¬
tis humanue hocpossemus efficere: Commoneo
aut ca ritute unem̃ & mul tũ exhostor utbeaticypriu¬
preit eidr̃s iamsi iubenti ob temperass&c dõ lau¬
dandus potius qũa puniendus ess& sicut ex hoc
oeccato postea nouimus essepunitum uce causa taci¬
ta est quur eidñs istomodo dixerit maledicere
& reribu& mihibona proma ledicto eius indieisto
fccaquo modo probatur dm uticordib: & maloru
priestiti populis credituris : qui & ipso diabolo
uentur pessiro sed optimȩ ad exercenda e prc¬
andam fidem & pioca tem bonoru Non sibie
nia scit antequã fiant : sed nob̵ quibierat necib¬
uun ate modo ager&ur nobiscum: Nũ quid
ocsua uoluntate ab esse lon elegit consiliũ qđabi

Expanded text:
a, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea novimus esse punitum. Nec causa tacita est, cur ei Dominus isto modo dixerit maledicere et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. Ecce quomodo probatur, Deum uti cordibus etiam malorum praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod s
Abbreviated transcription (Latin):
repun superterrã Sed non haec ẽ gratia quũ cõmen¬
ueno ꝑsidẽ ibũ xp̃i eorũ tuntũ modo ẽ. quorũ ẽ ipsu fido
noneñomnũ ẽ. fides: Deniq sicut eis qui uolentes
in lege iustificari agnatia exciderunt uerissime dic̃
si ex lege iustitia ergo xp̃s gratis mostuus ẽ. Sic&
his quigrutiã quã cõmendat & ꝑcipit fides xp̃i putiã
esse natunaẽ uerissi me dicitur si ex natuna iustitia:
ergo xp̃s gratis mostuus ẽ : Iam hicenim enitlex &
noniustificabat i amhicenit a natunt & noniustifi¬
cabat: Ideo xp̃s non gratis mostuus ẽ. in & lex ꝑ illuĩ
im pler&ur quidix̃ Nonuem legẽ soluere sedimplere
nisse sequuerere & saluere qđ perierat: inquẽ uen¬
turũ antiqui &iã patres credidenent qui diligebit

Expanded text:
repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commenrepunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commener fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est : sic et his qui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legenisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant
Abbreviated transcription (Latin):
fit homo liber lege sed giatia. Propt̃ qđ a libidicit
peccatũ enim uobis non dominabitur: non enĩ estis sub
lege sed subgratia : Non quialex mala .ẽ sed quia sub illa
sunt quos reos fucit iubendo non cidiuuando Enitia
quippe adiuuat ut legis quisq sit fuctor sine quagratia
sublege positus taniũ modo erit legis udiator Talib
nuq dic qui in legenstificamini aqatia excidistis
desipiat inmo in saniat nesciens qđ loquatur in ui¬
deat dicere legẽ ẽẽ. qratiã cũ dum & qui sciebat quid
loquer&ur. qui in lege iustificamim agatiuex cidistis
siuut̃ lex non ẽ. gratuc quiuit ipsdex fiat: Non potesti
lex ad iuucre sed gnãtia: Nũ quid natunt erigatiã
am & hoc pelugiani ausi sunt dicere gratiã c̃ẽ. natuntẽ
inqua sic creatisumus ut habeamus mentẽ rationalẽ
qua intelligere ualeamus fuctiadimaginẽdĩ ut domine¬
mur
piscib maris & uolucribus cueli comiib: pecoribus quo

Expanded text:
fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae
Abbreviated transcription (Latin):
esse credidi uerũ & stercora existimaui eẽ utx pm̃
lucrifaciam & inueniar in illo non habens meã iusti¬
ticom quue ex lege. ẽ. sedeã quae ẽ ꝑfidexpi quȩ ẽ ex
dõ: Quid ẽ non habens meã iustitiã quae exlege ẽ.
cumsuc nones s& lex ipsa seddĩ : Nisiquia suã dix̃ iustiti¬
am quãius exlege ess& quic sua uolunta telegẽ sepos¬
seputubant implere sine adiutoriognrtice quae ẽ. per
fidexp̃i. Id eocũ dixis s& non habens meã iustitiã quae
exlege ẽ . secutus udiunxit. sed eam quae ẽ ꝑfidẽ xpĩ
dĩ iustitiã Id.ẽ. quae exdõ. Hancenĩ dut non littenx
occidens sed uiuificuns sp̃s: & suc̃ uolentes constituere
quã dix ipse exlege iustitiã cũdicer& non habens meã
uistitium quae exlege ẽ :Iustitiuedĩ nonsunt subiesti
hoc ẽ gnaticcedĩ nonsuint subiecti sublege enĩenin non
subqrati &ideo eis dominabutur peccatũ aquo nob

Expanded text:
esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum esse credidi, verum et stercora existimavi esse, ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed east autem, non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem CDei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificanhabens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorio legis sine adiutorio gatiae confidentes in
uistute sua suo spũ aguntur. non sunt filiidĩ: Tales
sunt de quib: idem dicit apłs. quod ignorantes dĩ iusti¬
tiam & suã uolentes constituere: iustitiue dĩ non sun
subiecti. Deiudueis hocdixit quide se p̃sumentes
giutiũ repellebunt : & inxp̃m propterea non credeban
suã uero iustitiã diciteos uolentes constituere. quae iu¬
titia .ẽ. exlege: Nonqui alex ab ipsis ẽ. constitutu : sed
in legem quae exdõ .ẽ. suã iustitiã constituerant quan¬
do eandẽ legẽ suis uirib: seimplere c̃redebant : Ignor an¬
tes dĩ iustitiam nonqua iustitia ds̃ iustus .ẽ. sed quaȩ
sustitia .ẽ. homini ex dõ &ut sciatis hanc illũ eorum
dixis seiustitiã quae ẽ. ex lege hunc aut̃ dĩquue homin
.ẽ. exdõ: Audite quid alio loco dicat cũ dexp̃oloque¬
r&ur. Propter quemomnia inquit non solũ d&rim̃tu

Expanded text:
adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta
Abbreviated transcription (Latin):
curnẽ uiuumus. sienim secundũ curnẽ uixeritis mori¬
emini siaut̃ spũ actiones carnis mostificaueritis
uiu&is: Haec dixi ut a postolicis uerbis liberum
arbitriũ urm amalo d&errerẽ & exhorturer ad bonũ:
dectumen ideo deb&is in homine. hoc ẽ in uobis ipsir
non indnogloriari: quando non secundũ curnẽ uiuitis
sed spũ actiones carnis mostificatis: Vt enĩ non se extol¬
lerent quib: istadicebat. ex istimantes se suo spũtu
tu huecbona opera facere posse non dĩ : Propterea cũ
dixiss& siuut̃ spũ actiones carnis mostificaueritis.
uiueis: Continuo subiecit. quot quot eñi spũdĩ agunꝰ
hi filii sunt dĩ. Quando ergo spũ actiones carnis
mostificatis ut uiuatis: illũ glorificate illũ lauda te
illigatias agite cuius spũ agimini ut ista ualeatis:
utuos filios dĩ . eẽ. monstr&is. Quot quot enĩ spũdi
aguntur hi filii sunt dĩ. quot quot ergo adiuncto solo¬

Expanded text:
carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moricarnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ab bonum: nec tamen ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sc̃a & mandatũ scm & iustũ &bonũ : quodergo
bonũ .ẽ. mihi fuctũ ẽ mors: absit: Ged peccatũ ut̃
appareat peccatũ ꝑbonũ mihi operatũ . ẽ mostẽ : ut
fiat suprr modũ peccator. aut peccatũ ꝑmundatum:
t adgalatas dicit scientes aut̃ quõ noniustificatur homo
credidimus ut iustificemur exfide xp̃i : & non exope¬
ribus legis. Quõ ex operib: legis non iustificabitur
uersis simi pelagiam legẽ dicunt eẽ digratiã qua iuua¬
mur ad nonpeccundũ : Quid ẽ. miseri qđ dicunt qui
sine ulla dubitatione tanto apło contraedicun : Ille
dicit peccatũ uires aduersũ hominẽ accepisse ꝑlegẽ :¬
occidere & ꝑbonũ openeri ei mostẽ dequa non liber&
nisi uiuificar& sp̃r eumquẽ littenx occidenet: Sicut
indociles contra lucẽ dĩ cȩci & conini uocẽ dĩ surdi:
occidentẽ littenr̃ uiuificare dicunt: &uiuficanti spũ
contraedicum : Ergo fr̃s ut ipsius potius apłi uerbis
uos moneã : Debitores sumus non curni ut secundũ

Expanded text:
bonum. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Et ad Galatas dicit: Scientes autem quoniam non justificatuisto Iesu credidimus ut iustificemur ex fide Christi et non ex operierversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, eoccidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus non carni, ut secundum
Abbreviated transcription (Latin):
in libro secundo parrli pomenon: dñs uobcũ cũ uos estiscũ
co : & si quȩ sieritis eũ inuenicas si autẽ reliquertas eũ derelin¬
qu& uos Manifestat quidem liberum uoluntatis arbitriũ
edilli quidicunt gratium dĩ secundum merita nostradari:
sta testimoniã sicaccipiunt ut dicant meritũ nr̃m in eo. ẽẽ qđ
sumus cumdõ: eius autẽ gratiam secundum hoc meritum
dari: ut sit &c ipse nobiscum Item meritũ nr̃m in eo esse qđ quȩ¬
rimus eũ & secundum hoc meritũdari eius gratiam ut inuemia¬
muscum: &in libro primo qđ dictũ est &tusalo monfilimi cog¬
noscedm̃ & seruiei incorde ꝑfecto & anima uolente. quia omnia
corda scrutatur dñs & omnẽ cogitationẽ mentiũ. nouit. siquȩ¬
sicriscũ inueni& urtibi . & sidimiseriseũ repellate in ꝑp&uum:¬

Expanded text:
in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum eo, et si quaesieritis eum, invenietis; si autem reliqueritis eum, derelinquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro primo quod dictum est, Et tu, Salomon fili mi, cognosce Deum, et servi ei in corde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutatur Dominus, et omnem cogitationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiseris
Abbreviated transcription (Latin):
iecta sunt: & hoc obiectũ .ẽ. qđ dicer& gratiãdi secundũ
merita nñ dari : Quod sic alienũ ẽ. acatholica doctri¬
na & mimicũgnatiaexp̃i ut nisi hoc obiectũ sibi ana¬
diemus s& ipse inde anathematus exissa : S ed filla¬
cuer eum anathemasse posteriores eius indicupt
libri in quib: omnino Nilnl aliud defendit quagatia
dĩ secundũ meritannã dari : Talia ergo descripturis
colligunt : quale .ẽ. hoc unum qđ paulo antedii : con¬
uestẽmini adme & conuestar aduos: ut secundũ meri¬
tum conuersionẽs nrce addm̃ d&ur giatieius in
qua ad nos & ipse conuestitur. Nec adtendunt
qui hoc sentium : quiunisi dĩ donũ essa &iam ipsã ad
ere longũẽ Nam & uenire ad xp̃m quid est aliud aci¬
siadeum credendo conuestis & tamen auit Nemopores ue¬
niro arlme nis dacui fuerit ei apatremeo. Ite qđ scriptũ est

Expanded text:
jecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum jecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et inimicum gratiae Christi, ut nisi hoc objectum sibi anathemasset , ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia nisi donum Dei esset etiam ipsa ad rare longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo . 11. Item quod scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
bona uincat concupiscentiam malam: Nomamen
sufficit arbitrium uoluntatis humanȩ Nisiadño uistoria
concedatur orandi ne intra intẽptationẽ : Quidue¬
ro eiudentius quã dĩ ostenditur gratiam ubi qđ one¬
iuri accipitur : Sienim dixissa siduator noster
uigilute ne in tr&is in temptationẽ : ad monuis se
uuntũ modo uideraur hominis uoluntatem : cũ uero
uddidit & orate: ostendit dm̃ adiuuare neintraur
intẽptationem Dictũ ẽ. libero arbitrio filinoli
mini ad me & conuestur aduos : Vnum horũ ind&ur. eẽ
nic̃e uoluntatis id ẽ ut conuestamur adeum : Alterũ
uero tpsius gnatiue id ẽ ut &iam ipse conuestatur ad nos
ubipos suni puture pelagium suam obtinere sententi am
quadicunt gratĩã dĩ secundũ merita nrã dari: quod
quidem in oriente hoc ẽ. inpumtia palestina inqua ẽ
ciuitus hirłe cũ ipse pelagius ab episcopis audir&ur:
ad firmare non ausus ẽ : Nam int̃ c&era quaeilli ob¬

Expanded text:
bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, nolimini ad me, et convertar ad vos : unum horum videtur esse nostrae voluntatis, id est, ut convertamur ad eum; alterum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse convertatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi ob
Abbreviated transcription (Latin):
noli uinciamalo sed uina in bonomalum. Quod
tamen ut fiat adiuuat gratia quaenisi ad iuuerit:
nihil eritlex nisiuistus peccati. Aug& ur enĩ ton¬
cupiscentia & maiores iuires accipitꝰ lege ꝓhibenti
nisi adiuu& sp̃s gratiue : Hoc ẽ quod dicit ille ipse
doctor gentiumꝰ aceleus autẽ mostis. ẽ peccatum
iustus uero peccatilex. Ecceundedicit homo uolo
legis seruare mandium sed uistute concupiscentiȩ
mea uincor: & cum uoluntas eius conuenitur &
dicitur noli uinciamalo quid ei ꝓdest nisignatia suc¬
currente fiat qđ ipse apłs secutus adiunxit: Nam&
cũ doxiss& uistus peccatilex continuo subiecit gratius
autẽdõ quidat nobis uictoriam perdnm̃ nrm̃ ihim̃xpm̃¬
arbitrium Propter qđ dicit &cuelestis magister
uigilate & onite ne intrais intẽptationẽ: Ergo unu¬
quisq: contne suã concupiscentiam dimicuns or& ne
intr& intẽprationẽ : Id ẽ nesit abilla abstnactus & in¬
lectus: Nonautẽ intrat intẽptationẽ si uoluntate

Expanded text:
Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui dat nobis victoriam per Dominum nostrumarbitrium. 9. Propter quod dicit et coelestis Magister, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem . Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
min es qđ dictũ est & inueni &ur tibi : & omnino luboraent quantum
possunt ostendere gratiam dĩ secundum merita n r̃tedari: hoc est
gnitiam non essegratiam: quibus enim secundũ meritũ redditrͣ
Non inputatur mercessecundũ gractiam. sed secundum debitum
cut apestissime dicita postolus : Meritũ enim fuit quidem in a¬
postolo paulo : sed malũ quando ꝑsequebatur ecclesium : Vnde
dicit. Non sum ĩ doneus uocari apostolus quia ꝑsecutus sũ eccle¬
si umdĩ : Cumergo haber& hoc meritum malum : redditũ
si cibonũ ꝓmalo : In eo qđ secutus adiunxit sed gratiadĩsum
qđ sum : Atq ut ostender& & liberũ arbitriũ mox ad didit
& gnctia eius in me uacua non fuit. sed plus omnibus illis lu¬
bortui : Hoc enim liberũ arbitriũ hominis exostatur & in
uis quibusdicit ꝑogamus neinuacuũ gratium dĩ suscipiatis:
it quid enim eos rogat sigratium sic susceperunt ut ꝓprium
ꝑderent uoluntatẽ : tamenne ipsu uoluntas sine gratia dĩ

Expanded text:
in eo quod dictum est, invenietur tibi: et omnino laborant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non imputatur merces secundum gratiam, sed secundum debitum, sicut apertissime dicit Apostolus . 12. Meritum enim fuit quidem in apostolo Paulo, sed malum, quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo haberet hoc meritum malum, redditum est ei bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
lutur. Non quia neguuit aut eua cuauit openabo¬
na cũdiciut dm̃ uniciuq reddere secundũ openr eus
sed qui a opena sunt exfide : non ex operib: fides : A
ꝑhoc abillo sunt nobis openx iustitiue aquo .ẽ ips. fis
dequadictũ .ẽ iustus exfide uiuit : Homines cuit̃ no

Expanded text:
a negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem no
Abbreviated transcription (Latin):
sed supere ud tẽpenantiũ sicut unicuiq dĩ pustitus .ẽ.
mensunc fidei ad tendite quid sulomonẽ moneat sp̃s
sc̃s: rectos cursus inquit fuc pedib: tius & uiastuus diri¬
ge neda lines indextenx̃ neq in sinistrẽ. Aueste autẽ
pede tuũ auiu mada uias auit quue ad extris sunt noũds̃

Expanded text:
sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntates ꝑ dĩgratiã in bonũ posse conuesti. Sed hunc
librũ scĩ cypriani quia dixerunt &iã illic apud uos. eẽ
non misimus. Meã quoq: epistolã adxystũ romanue
eccłue presbiterũ datũ quã secũ adnos attulerunt legi¬
mus cũ eis & ostendimus aduersus eos. ẽẽ. conscriptam
quidicune giatiã dĩ secundũ merita nme dari hoc. ẽ. ad¬
uersus eosdẽ pelagiunos. Quantũ potuimus ergo egi
mus cũ istis & uris &nris srax tribus ut infide sune catholica
ꝑseuerent quueneq liberũ arbitriũ negat siue inuitã
malã siuembonã: Neq tuntũ ei tribuit. ut sinedĩgratia
uideat aliquid. siueut exinado conuestatur in bonũ: siue
ut in bonũ ꝑseuenaenter ꝓficiat : siueut ad bonũ sempitnũ
ꝑueniat ubi ium nontimeat nedeficiat. Uos quoq ca¬
ris simi &iam in hac epistola exhostor qđ nos omnes
ex hostatur apłs Nonplus supere quã oposta supere

Expanded text:
uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Romanae ecclesiae presbyterum, datam; quam secum ad nos adtulerunt, legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istis et uestris et nostris fratribus, ut in fide sana catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ qđ pape rosimo dea fricuno concilio scriptũ .ẽ. eiusq
rescriptũ ad uniuersos totius orbis episcopos missũ
& qđ posteriore concilio plenurio totius africȩ contra
ipsum errorẽ breuit̃ constituimus & supnae me morutũ
librũ meũ quẽ modo aduos scripsi. Huec omnia & in
p̃sentia legimus cũ ipsis. & peos misimus uobis.: Legine
eis &ium librũ beatis simi mastrris cypriani deoratione
dominica & ostendimus quẽ ad modũ docuerit omnia
quue ad mores nr̃os ꝑtinent quib: recte uiuimus apatr
nr̃o qui incaelis .ẽ esse poscenda nedelibero p̃sumentes
arbitrio adiuinagnatia decidamus. Ubi&ium de¬
monstnauimus quomodo ad monuerit idegloriosis sim
master &iã ꝓinimicis nr̃is qui nondũ in xp̃m crediderũt
nos ut credunt orare debere. qđ utiq: in aniterfier& ni¬
si eccła oreder& &iã malas atq infideles hominum

Expanded text:
item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ scriꝑtũ. ẽ. Inx & in dignatio tribulatio &angustia in
omnẽ animã hominis openentis malũ iuduei primũ &
greci. Gloria aut̃ & honor & pax omni operantibonum
iuda eo primũ &greco. Dequa difficillimu questione
hoc ẽ. de uoluntute & gratia non opus hubiu &iũ in huc
epistola diutius disputure. Quõ & aliũ iam eis dede nẽ
tã quã citius redituris & scripsi aduos &iãlibrũ quẽ siud iu¬
uan te dño diligenter legeritis &uiuaciter intellex eru
nullas existimo int̃uos dehacre dissensiones ulterius
ium futunxs Portunt aut̃ secũ & alia quae uobis diri¬
genda ẽẽ credimus quib: cognoscuatis quẽ ad modũ ca¬
tholica eccła indĩ misericordia pelugiunae heresis
uenena reppuler: quod eñi scriptũ .ẽ. ad pupã in no¬
centiũ romanae urbis episcopũ de concilio ꝓuinciue
custaginensis & de concilio numidiae & aliquanło dili¬
gentius aquinq: ep̃is & quae ipse adtru istȩ rescripsit

Expanded text:
 Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et de concilio Numidiae et aliquanto diligentius a quinque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
Neueliuit uut̃ nobis ꝑscriptuns suas scũs eẽ in homine
liberũ uoluntatis arbitrium: Quomodo aut reueliue¬
rit commemoro uos non humano eloquio sed diuino
Primũ quiu ipsee diuina p̃cepta homini nom ꝑdesent pisi
hubera liberũ uoluntatis arbitriũ quo ea faciens aqp¬
mis su priemiu puenir&. Ideoem̃ datusum ut homo eo¬
cusationem deignonentia non haber& sicut dñs dicit in
euungelio de iudaeis : sinon uenissem & loquatus eis fiuinsẽ
peccatũ non haberent. Nunciut̃ excusutionẽ non habent
depeccuto suo de quo peccato dicit. Niside illo mugno
qđ presciebat eorũ futurũ quando istadicebat. Id .ẽ. quo
eum fueram occisuro uedꝑeni nullũ habebant pec

Expanded text:
evelavit autem nobis per Scripturas suas sanctas, esse in homine liberum voluntatis arbitrium. Quomodo autem revelaverit, commemoro vos, non humano eloquio, sed divino. Primum, quia ipsa divina praecepta homini non prodessent, nisi haberet liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis, Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo . De quo peccato dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri? Neque enim nullum habebant pec
Abbreviated transcription (Latin):
non inflatur. Nonde honestatur. non quuerit quue suas
omniacredit. omnia sperat omnia suffest caritas¬
nũquã cadit. & paulo post man& inquit fides spes
curitas tria haec maior autẽ horum caritas. Sectami¬
ni caritatẽ : Itẽ dicit udgalatus uos enim in libestatem

Expanded text:
non inflatur, non ambitiosa est, non quaerit quae sua sunt, omnia credit, omnia snunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: Vos en
Abbreviated transcription (Latin):
populũ & ego ero eis indm̃ dic̃ dñs. Nũ quid ergo possum
nisi absurdissime dicerebonũ meritũ bonaeuoluntatis in ho¬
mine p̃cesisse ut aueller&ur ab eo corlapideum : Quando¬
quidẽ ipsũ cor lapideũ non significut Nisi durissimã uolun¬
tutẽ & uduersus dm̃ omnino inflexibilẽ : ubi eñ p̃cedit
bona uoluntus iamnon. ẽ. utiq cor lapideũ. Nam & alio

Expanded text:
populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio
Abbreviated transcription (Latin):
pulsutur ubidicitur. To dic siuocẽ eius audieritis
nolite obdimire cordaumã Sednis possa dr̃ &iã duri¬
nũ cordis auferre. Nondicer& ꝑ proph&ã aufera
abeis cor lupideũ & dabo eis corcurneũ : Quodde
nouo testumento fuisse p̃didũ satis apłs ostendit
ubiar. epistolunnẽ uos estis scripta non atraemñto
sed spũ diuiiu. Nonintabulis lapideis sed intabulis
cordis carnalib Quod nonideo dictũ putemus ut
curnadit̃ uiuant quidebent spiriudit uiuere sed quia
lapissine sensu ẽ. cui conpaneiũ ẽ cordurũ : cui nisi
curnisentienti cor intelligens debuit comparari : sic enim
hocdicitur ꝑ erechihelem ꝓph&ã. & daboeis inquit coradiud
& spm̃ nouũ dabo eis. Et euellũ corlapideum decarne eorũ
& dabo eis corcurneũ ut in p̃ceptis meis ambulent &iustifi¬
cutiones meas obseruent & faciant eas. & erunt mihi in

Expanded text:
pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in
Abbreviated transcription (Latin):
trũq addĩgiatiũ ꝑtin& & fides credentiũ & toleraenti
patientium quĩ ut rũq dix̃ ẽẽ donatũ & illud maxime
ubi dicit. habentes aut̃ eundẽ spm̃ fidei : Non enĩ ait
scientiã fidei sed spm̃ fidei. Qđ propterea dixit ut intel¬
legeremus quia fides & non p&itu conceditur ut ei pe¬
tenti alia concedantur: quomodo eñĩ inuocabunt in¬
quit inquẽ non crediderunt: Ergo sprgutiae facit
ut habeamus fidem ut ꝑfidẽ in p&remus orundo
ut possimus fucere quae iubemur : Ideo ipsea płs af
sidu e legi p̃ponit fidẽ quõ qđ lex iub& facere non ua¬
lemus rusi ꝑfidẽ rogundo imp&remus ut fucere ua¬
leamus Namsifides liberi ẽ tuntũ modo arbitrii
nec datur adõ propter quid peis qui nolunt credere
onamus ut credunt : Quod prsus fuceremus in uni¬
ter nisi rectissime crederemus &iam ꝑuersas &fide
continrias uoluntates omni potentẽ dm̃ ad creden¬
duposse conuestere. Liberũ quide arbitriũ homini

Expanded text:
ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere leamus. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium