comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ obscuritate dicamus: aut utilia aduer¬
sariorum: manifeste atq aperte profera¬
mus. Uerum hȩc: tumuitia sunt: sicum
ia facimus. nilil nobis prodest. Sepeeniꝰ
ꝓdest: ut tali preuaricatione. aliud qđ̃
uolumus optinere possimus : Naniut op¬
tineat dauus. ne chremes det filiam
pamphilo: apte narrat id quod contra
pamphilũ poterat uideri: ilu̾m: pere̾.¬
grinã am̾are. & filium: exea suscepisse.
Uunc scđm ordinẽ positȩ parrationis: ad par¬
titionis precepta ueniamus : ecte
hab̾ita in causa. partitio: inlustrẽ & ꝑspi¬
cuam: totã efficit orationem. Partes eiꝰ
sunt duȩ. Quarum utraq magnopere.
ad aperiendã causam: & constituendam
pertinet controuersiã. Una parsest:s
quȩ quid cum aduersariis conueniat. &
quid controuersia relinquatur oft̾endit.
Ex qua certũ quiddã designatur auditori
Anquo animũ debeat habere occupatum
Antequã depreceptis partitionis dica¬

Expanded text:
cum obscuritate dicamus, aut utilia aduercum obscuritate dicamus, aut utilia aduersariorum manifeste atque aperte proferamus. Verum haec tunc uitia sunt, si cum id facimus nihil nobis prodest: saepe enim prodest ut tali praeuaricatione aliud, quod uolumus, obtinere possimus. Nam ut obtineat Dauus ne Chremes det filiam Pamphilo, aperte narrat id quod contra Pamphilum poterat uideri, illum peregrinam amare et filium ex ea suscepisse. Nunc secundum ordinem positae orationis ad partitionis praecepta ueniamus. habita in causa partitio inlustrem et per- spicuam totam efficit orationem. partes eius sunt duae, quarum utraque magno opere ad aperiendam causam et constituendam pertinet controversiam. una pars est, quae, quid cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur, ostendit; ex qua certum quiddam destinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum. Antequam de praeceptis partitionis dica
Abbreviated transcription (Latin):
dubia: fidem proagentis accipiat uolunta¬
te. Freterea inquit: &cũ nihil prodest
narratio: prȩteriri debet. Nihil autem
prodest narratio. tum: cum ita ab aduer¬
saris causa iudicibus exposita est: ut a no¬
bis aliter narrandũ nonsit. Beniq lam
supra diximus: interdum non oportuno
loco poni: parrationẽ. Uerũ hoc genus
prȩcepti differt inid tẽpus: quo de disposi¬
tione dicturus est. Nonquẽ ad modũ
causa postulat parratur : cumaut id qđ
aduersario prod est: dilucide. xornate.¬
exponitur : aut id quod ipsũ adiuuat : obs¬
cure dicitur. & negligenter. Quare: ut
hoc uitiũ uitetur : omniatorquenda sunt
ad cõmodũ suȩ causȩ contia̾iria. quȩ prę¬
teriri poterunt p̃tereundo. quȩ illius
erunt: leuiter attingendo. sua diligent̃
&enodate parrando. Ac de parratione
quidem: satis dictum uidetur. De inceps
ad partitionẽ transeamus. reuarica¬
tio: duobus modisfit. Siutilia nr̃ȩ causȩ

Expanded text:
dubia fidem pro agentis accipiat uoluntadubia fidem pro agentis accipiat uoluntate. Praeterea, inquit, et cum nihil prodest narratio praeteriri debet. Nihil autem prodest narratio cum ita ab aduersariis causa iudicibus exposita est ut a nobis aliter narrandum non sit. Denique iam supra diximus interdum non opportun loco poni narrationem. Verum hoc genus praecepti differt in id tempus quo de dispositione dicturus est. NON QVEMADMODVM CAVSA POSTVLAT NARRATVR CVM AVT ID QVOD ADVERSARIO PRODEST DILVCIDE expo- nitur aut id, quod ipsum adiuvat, obscure dicitur et neglegenter. quare, ut hoc vitium vitetur, omnia tor- quenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae praeteriri poterunt, praetereundo, quae dicenda erunt, leviter attingendo, sua diligenter et enodate narrando. Ac de narratione quidem satis dictum videtur; dein- ceps ad partitionem transeamus. Retio duobus modis fit, si utilia nostrae causae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptadat. Quęstio. ẽ. enim: an ubiq
narrandum sit. Deinde sin arrandũ:
quo loco narrandum. Postremo: suta
parretur : quẽ ad modũ causa postulet
Non ubiq narrandũ est inquit. Et enim
cũ obest narratio: p̃tere unda est. Et
cum nihil prodest: prȩtere unda est.
Deinde in quit uidendum est quolocopar¬
randum sit. Sepe enĩ post argumenta:
narrandũ est ut cicero inmiloniana fecit
Postremo: secundũ causȩgenus. parran¬
dum est : ut quod non est prȩtereundũ.
non prȩtereas. quod p̃tere undũ : prȩte¬
reas. Obest tunc: cum ipsius reigestȩ:
expositio magnã excipit offensionẽ Obest
inquit narratio: sicũ aperis atq insinuas
reiꝰ geste qualitatẽ: necesse habet tibi
auditorẽ reddere insensum. Quod cum
contingit: non contexte inquit narra¬
re debebis. neccausam omnẽ indicare:
sed singulas causȩ partes proponere. ahs
statim argumenta supponere: utres

Expanded text:
praecepta dat. Quaestio est enim an ubique praecepta dat. Quaestio est enim an ubique narrandum sit; deinde, si narrandum, quo loco narrandum; postremo, si ita narretur quemadmodum causa postulet. Non ubique narrandum est, inquit; etenim cum obest narratio praetereunda est et cum nihil prodest praetereunda est. Deinde, inquit, uidendum est quo loco narrandum sit; saepe enim post argumenta narrandum est, ut Cicero in Miloniana fecit. Postremo secundum causae genus narrandum est, ut quod non est praetereundum non praetereas, quod praetereundum praetereas. OBEST TVNC, CVM IPSIVS REI GESTAE EXPOSITIO MAGNAM EXCIPIT OFFENSIONEM. Obest, inquit, narratio, si, cum aperis atque insinuas rei gestae qualitatem, necesse habet tibi auditorem reddere infensum. Quod cum contingit, non contexte, inquit, narrare debebis nec causam omnem indicare, sed singulas causae partes proponere et his statim argumenta supponere ut res
Abbreviated transcription (Latin):
Sint̃ ponatur : aut non loco. aut non quẽ¬
admodũ. causa postulet: parretur.
Obest tum: cũ ipsius reigestȩ expositio
magnã excipit offensionẽ: quã argu
Smentando & causã agendo: leniri¬
C oportebit. Quodcũ acciderit. mem¬
S gere in causas: & ad unã quãq confes¬
Stim rationẽ accõmodare: ut uulneri.
p̃sto medicamentũ sit: & odium statĩ¬
: defensio mitiget. Nihul prodest nar¬
ratio tum: cũ aut ab aduersarus re
ex posita nostra nihil inter est: iterũ
aut alio modo parrare aut abhis qui
audiunt ita tenetur negotium: ut
pr̃a nihil intersit. eos: alio pacto do¬
: cere. Quod cũ accidit: omnino parra¬
tione suꝑ sedendum est. Non lo co dr̃:
scũ non in eaparte orationis conlocatur:
inquares postulat. Quod egenere age¬
smus : tum: cumde dispositionẽ ꝑtinet¬
Dupra docuit quȩ in narratione. ser¬
uandasint : & quem ad modũ facienda
Nunc: in ipsam Narrationẽ quattuor

Expanded text:
inter- ponatur; aut non loco aut non, queminter- ponatur; aut non loco aut non, quemadmodum causa postulet, narretur. obest tum, cum ipsius rei gestae expositio magnam excipit offensionem, quam argu- mentando et causam agendo leniri oportebit. quod cum accidet, memper- gere in causam et ad unam quamque confestim rationem accommodare, ut vulneri praesto medica- mentum sit et odium statim defensio mitiget. nihil prodest narratio tum, cum ab adversariis re exposita nostra nihil interest iterum aut alio modo narrare; aut ab iis, qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere. quod cum accidit, omnino narratione supersedendum est. non loco dici- tur, cum non in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispo- sitione diceupra docuit quae in narratione seruanda sint et quemadmodum facienda; nunc in ipsam narrationem quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
modo Persona. Si ꝑsonarũ dignita¬
tes seruabuntur. Causa. Si causae
factorũ extabunt: Facultas: si fuis¬
se facultates uidebuntur. Tempus
Sitempus idoneum: Locus. Silocus
oportunus. Lideamus. &opinionẽ:
quȩ his omnibus quoq acicerone
additaest. Sires: & adeorum quia
gunt paturam: & ad uulgi morem:
&radeorũ quiaudiunt opinionẽ acõ¬
modabitur. Siꝑsonarũ dignitates serua¬
buntur: Non honores. sed prout que que
dignasit. Sitẽpus i doneũ: si spatu satis
Duo sunt tempora: unũ ꝑspatium id est
ꝑinter uallum: aliud ꝑ oportunitatẽ
Spacium est: ut unus alter multidies:¬
mensis: menses: anni. Oportunitas ::
occasio. ex hominũ ac tib facta. Utbel¬
lũ pax. ludi. seditio. Hoc est ergo quod ait
Sitempus idoneum: sispatii satis. Iãcũ ait
si tc̃pus idoneum: ostendit tempus eẽ.
I. ꝑ oportunitatẽ IIllud autẽ iã p̃te¬
rea considerare oportebit: Neaut cũ
Sobsit parratio. aut cũ ruhil prosit. tam̃

Expanded text:
modo. Persona, SI PERSONARVM DIGNITAmodo. Persona, SI PERSONARVM DIGNITATES SERVABVNTVR; causa, SI CAVSAE FACTORVM EXSTABVNT; facultas, SI FVISSE FACVLTATES VIDEBVNTVR; tempus, SI TEMPVS IDONEVM; IOCVS, SI LOCVS OPPORTVNVS. Videamus et opinionem, quae his omnibus a Cicerone additaI MOREM ET AD EORVM QVI AVDIENT OPINIONEM ACCOMMODABITVR. SI PERSONARVM DIGNITATES SERVABVNTVR. Non honres, sed prout quaeque digna sit. SI TEMPVS IDONEVM, SI SPATII SATIS. Duo sunt tempora, unum per spatium, id est per interuallum, aliud per opportunitatem. Spatium est ut unus, alter, multi dies, menses, anni. Opportunitas est occasio ex hominum actibus facta, ut bellum, pax, ludi, seditio. Hoc est ergo quod ait 'si tempus idoneum, si spatii satis'. Iam cum ait 'si tempus idoneum' ostendit tempus esse per opportunitatem. ILLVD AVTEM IAM PRAETEREA CONSIDERARE OPobsit narratio aut cum nihil prosit, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
entium loquaris: si apud romanos
par res contra iustitiã: & siapud schi¬
tas: mores barbaros reprehendas
Postreno sid qđ agimus cũ eorũ qui¬
cũq audunt uidicatur opinione. con¬
eẽ dic̃ : siin ea sint septẽ illa. quis quid
cur. ubi. quando. quemadmodum.
quibus adminiculis. Sedcũ omnia.
hic posuerit: unũ non posuit. id est
modũ. quod est quem admodũ. Et
recte : modum int̃ p̃cepta probabilis.
parrationis: Non posuit. Nonenim
in modo fidesfit: sed magis auxesiscri-¬
minis. Et qm̃ prȩcepta hȩc: & ad c̃¬
iecturã ac conmodanda erant. ubi fac¬
tũ negatur: merito mođ rẽ non debu¬¬
it : quia mođ non excutitur: nisicũ
factum conceditur. Cũ autẽ in con¬
iectura ubi factũ negatur. omnino
eẽ non poterit : multomagis alibi:
mođ nonerit. Siautẽ in reliquis sta¬
tibus fuerit: auxesis factierit: non
probabilis parrationis expositio
Ergo hic uideamus: septẽ illa absq solo

Expanded text:
entium loquaris, si apud Romanos entium loquaris, si apud Romanos narres contra iustitiam et si apud Scythas mores barbaros reprehendas. Postremo, si id quod agimus, cum eorum quicumque audiunt iudicaturi opinione conesse dicit si in ea sint septem illa: quis, quid, cur, ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis. Sed cum omnia hic posuerit, unum non posuit, id est modum, quod est 'quemadmodum' : et recte modum inter praecepta probabilis narrationis non posuit. Non enim in modo fides fit, sed magis auxesis criminis. Et quoniam praecepta haec et ad coniecturam accommodanda erant, ubi factum negatur, merito modus esse non debuit, quia modus non excutitur, nisi factum conceditur. Cum autem in coniectura, ubi factum negatur, omnino esse non potent, multo magis alibi modus non erit. Si autem in reliquis statibus fuerit auxesis facti erit, non probabilis expositio. Ergo hic uideamus septem illa absque solo
Abbreviated transcription (Latin):
elic̃ illa surexiora: quis. quid. cur
Dubi. quando quem ad modum. quib
adminiculis: omnes artium scripto¬
res tractauerunt : & in preceptis sua¬
rũ artiũ reliquerunt. Uerũ cicero
rerũ actemporũ ꝑsonarũq conside¬
rans naturã : addidit illis omnibus
octauam opinionem. Etrecte Res
enĩ omnes ponꝑsesunt: Neque exna¬
tura ualent: sed opinione. eq enĩ
cũ dicimus. tunicã : ꝑse ipsam intelligi¬
mus tunicã eẽ quauestimur: sed quia
pr̃a nobis opinione ꝑsua sum est : cum
audierimus tunicam intelligimus
remẽe qua uestimur. Etre liqͣ similit̃
colligere possumus. Ergo cicero omnia
dicit. Hanc uero opinionẽ: intribus
plenã ẽẽ dic̃. Si id quod dicimus a nr̃a
natura. non ab horreat: id est ab eorũ
Niatura: proquibus agimus: scilicet
pede pudic̾tia : agat leno. De castitate:
meretrix. Quodsi fiat: probabilis
narratio: nonerit. Deinde ut id qđ
agimus: apopulimore : non ab horreat:
scilicet pe contra consuetudinẽ audi¬

Expanded text:
em illa superiora, quis, quid, cur, ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis, omnes artium scriptores tractarunt et in praeceptis suarum artium reliquerunt. Verum Cicero rerum ac temporum personarumque considerans naturam addidit illis omnibus octauam opinionem, et recte. Res enim omnes non per se sunt neque ex natura ualent, sed opinione; neque enim, cum dicimus tunicam, per se ipsam intellegimus tunicam esse qua uestimur, sed quia nostra nobis opinione persuasum est, cum audierimus tunicam, intellegimus rem esse qua uestimur; et reliqua similiter colligere possumus. Ergo Cicero omnia dicit. Haue uero opinionem in tribus plenam esse dicit, si id quod dicimus, a nostra natura non abhorreat, id est ab eorum natura pro quibus agimus, scilicet ne de pudicitia agat leno, de castitate meretrix; quod si fit, probabilis narratio non erit. Deinde ut id quod agimus a populi more non abhorreat, scilicet ne contra consuetudinem audi
Abbreviated transcription (Latin):
formosus. ande formis. uelox. antar¬
dussit. acutus. anhebetior. memor.
anobliuiosus. comis. officiosus. an infa¬
cetus. prudens. paciens. ancontra Et
omnino quȩ anatura dantur. Animo
& corpori: considerabuntur innatura
consideranda Namq industria com¬
parantur: adhabitũ ꝑtinent. de quo
ut difficilis sit paturȩ definitio. Et enim
apud sapientes contentio est : quidpri.¬
ussit. deus annatura. Sinatura prior
est: deus ergonatus est Atqui: deus
nascinon potuit Rursus sideus prior ẽ :
nata est natura. Quosi nasci potuit natu¬
ra: incipit noneẽ natura. Itaq naturȩ
difficilis diffinitio est. Difficilis diffinitio¬

Expanded text:
formonsus an deformis, velox an tarformonsus an deformis, velox an tardus sit, acutus an hebetior, memor an obli- viosus, comis officiosus an infacetus, pudens, patiens an contra; et omnino quae a natura dantur animo et corpori considerabuntur et haec in natura conside- randa. nam quae industria comparantur, ad habitum pertinent, de quo ut difficilis sit naturae definitio; etenim apud sapientes contentio est, quid prius sit, deus an natura. Si natura prior est, ergo deus natus est; atqui deus nasci non potuit. Rursus si deus prior est, nata est natura; quod si nasd potuit natura, incipit non esse natura. Itaque naturae difficilis definitio est. Difficilis', inqui
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur: ut illud insalustio. Trran¬
nũq & cinnam appellantes Itaq
huius modi nomen: certum eẽ non
potest. Quociens cumq autt̃ specialit̃
aliquid uolumus includere: histribus
includimus. suo. proprio. certo: ut tulli¬
us. Suiseum. certis. proprusq criminib
definire difficile est. partes autẽ eius.
enumerare. eas. quarũ indigemus ad
hanc preceptionẽ: facilius est. Hȩ aut̃
partim diuino. partim mortali ingene¬
re uersantur Mortalium autẽ pars.
inõminũ pars inbestiarũ genere nume¬
ratur. Atq hominũ genus & in sexu con¬
sideratur : uirile. anmuliebresit. & in
natione patria. cognatione. ȩtate.
Natione : grecus anbarbarus. Patria:
atheniensis. anlace demonius. Cogna¬
tione: quib maioribus. quibus consan¬
guineis. Aetate : puer. anadolescens
natugrandiar ansenex. Prȩterea cõ¬
moda. & incõmoda consideratur ab na¬
tura: data animo. aut corpori. hoc modo
Ualens aninbecillis. longus. anbreuis

Expanded text:
ponitur, ut illud in Sallustio: "tyranponitur, ut illud in Sallustio: "tyrannumque et Cinnam appellantes". Itaque huiusmodi nomen certum esse non potest. Quotienscumque autem specialiter aliquid uolumus includere, his tribus includimus 'suo, proprio, certo', ut Tullius: "suis eum certis propriisque criminibus definire difficile est; partes autem eius enumerare eas, quarum indigemus ad hanc praeceptionem, facilius est. eae autem partim divino, partim mortali in genere ver- santur. mortalium autem pars in hominum, pars in bestiarum genere numerantur. atque hominum genus et in sexu consideratur, virile an muliebre sit, et in natione, patria, cognatione, aetate. natione, Graius an barbarus; patria, Atheniensis an Lacedaemonius; co- gnatione, quibus maioribus, quibus consanguineis; aetate, puer an adulescens, natu grandior an senex. praeterea commoda et incommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens an inbecillus, longus an brevis,
Abbreviated transcription (Latin):
Quattuor hisitaq partibus. ꝑsonȩ pro¬
prium. & certũ nomen includitur.
Prenomine. nomine. cognomine. ag¬
corneliius. scipio cognomen africa¬
nus agnomen. Argumentum autẽ
sinecesse fuerit : intribus querimꝰ.
in nomine. cognomine. agnomine
Itaq definitionis istius hȩc est propo¬
sitio Nomen est cuiusq ꝑsonę:
Deinde hinc incipit definitio. Quo
quȩq suo id est uocabulo. Sed quod
suum est. potest eẽ cõmune cumfra¬
tribus. cũ propinquis. ut tullius.
Multiitaq tullii: quia nomen exsan¬
guine est Deinde addidit proprio
Rursus &uocabulũ propriũ: potest
eẽ cõmune. ut cicero proprium
uocabulũ : sed tamen multi pos¬
sunt eẽ cicerones Itaq addidit
certum. scilicet quod ex omnibus
quat tuor constat. quo unius cuius¬
q. ꝑ sonȩ uerum. & non nisi eiuspos¬
sit nomen intelligi. Etrecte certũ
nomen Interdũ enim ex libidine.
& quadã obtractatione nomen in¬

Expanded text:
Quattuor his itaque partibus personae proQuattuor his itaque partibus personae proprium et certum nomen includitur: praenomine, nomine, cognomine, agCornelius, Scipio cognomen, Africanus agnomen. Argumentum autem, si necesse fuerit, in tribus quaeremus, in nomine, cognomine, agnomine. Itaque definitionis istius haec est propositio: 'nomen est cuique personae'. Deinde hinc incipit definitio: 'quo quaeque suo', id est uocabulo. Sed quod suum est, potest esse commune cum fratribus, cum propinquis, ut Tullius; multi itaque Tullii, quia nomen ex sanguine est. Deinde addit 'proprio'. Rursus et uocabulum proprium potest esse commune, ut 'Cicero' proprium uocabulum, sed tamen multi possunt esse Cicerones. Itaque addidit ‘certum', scilicet quod ex omnibus quattuor constat, quo unius cuiusque personae uerum et non nisi eius possit nomen intellegi, et recte 'certum nomen': interdum enim ex libidine et quadam obtrectatione nomen im
Abbreviated transcription (Latin):
alterius cõmunione signatur. Et ut
sciamus unã dequattuor. hanc eẽ sig¬
nificationẽ nominis: sic proposuit :
ut ostenderet quod nomeneẽt defini¬
turus Nomenest qđ uni cuiq pers¬
& certo uocabulo appellatur
cognomen. agnomen: Frȩnomen por¬
ro: interdũ unã. in terdũ duabus. int̃¬
dum tribus litteris continetur: utq
gauis. ut gñ. gneus. ut .s. .e.x. sextus
Fuitq non nulla apud maiores nr̃os prȩ¬
nominis ratio. Nam & quintũ id eodixe¬
runt : quod quinto fortassis loconatꝰ
eẽt Et luciũ ideo: quod fortasse eẽt.¬
in initio lucis exortus. Uerum qm̃
hȩc apudnos ratio nihil ualet: ari¬
gumentũ deprȩ nomine nonqueri¬
mus. Cognomen porro maiorumest
tractũ ex familia uelsanguine: ut tul.
ut scipio lam agnomen extrinserus
uenit. & uenit tribus modis. Aut ex
animo. aut excorpore. aut exfortuna
Exanimo: sicut superbus &pius Ex
corpore : sicut erassus apulcher. Ex
fortuna: sicut africanus. & creticus

Expanded text:
alterius communione signatur. Et ut alterius communione signatur. Et ut sciamus unam de quattuor hanc esse significationem nominis, sic proposuit, ut ostenderet, quod nomen esset definiturus. NOMEN EST, inquit, CVIQVE PERET CERTO VOCABVLO APPELLATVR. omen, nomen, cognomen, agnomen. Praenomen porro interdum una, interdum duabus, interdum tribus litteris continetur, ut G. Gaius, ut Gn. Gnaeus, ut Sex. Sextus, fuitque nonnulla apud maiores nostros praenominis ratio: nam et Quintum ideo dixerunt quod quinto fortassis loco natus esset, et Lucium ideo quod fortasse esset initio lucis exortus. Verum quoniam haec apud nos ratio nihil ualet argumentum de praenomine non quaeremus. Nomen porro maiorum est tractum ex familia uel sanguine, ut Tulliut Scipio. Iam agnomen extrinsecus uenit et uenit tribus modis, aut ex animo aut ex corpore aut ex fortuna: ex animo sicut Superbus et Pius, ex corpore sicut Crassus et Pulcher, ex fortuna sicut Africanus et Creticus.
Abbreviated transcription (Latin):
cantia nominis dicamus. Nomen
hoc quod sona nomen: quattuor signi¬
ficantias habet. Umatalis est : quȩ
in appellatione rerũ omniũ est. Uer¬
ba autẽ nr̃a omnia: rerum nomi¬
nasunt. ut salio. curro. Uitiq his no¬
minibus: ressignificantur. Unde
multi illum sapientissimũ acbeatissi¬
mũ eẽ dixerunt: qui rebus nomina
imposuit. Certe ut sciamus omnes
partes orationis. id est omne quod lo¬
quimur. nomina eẽ rerũ: cuide
sybillȩ responsis ageretur: in respon¬
sis autẽ. omnes octo partes orationis
fuerunt necesse est. quia ait uirgił
Folusque notas. & nomina mandat
Ergo hȩc una significantia nominises.
quȩ in omnium uerborũ appellatio¬
ne est Alia nominis significantia
talisest : qua unam partẽ orationis.
de octo partibus orationis uidemuset̃
signatã. ut nomen pronomer. uerbu
Tercia nominis proprii ut hominis it.
deorum. Quarta autẽ hȩc quadri¬
pertitaest : qua una quȩq ꝑsona sine

Expanded text:
cantia nominis dicamus. Nomen cantia nominis dicamus. Nomen - hoc quod sonat nomen - quattuor significantias habet. Vna talis est quae in appellatione rerum omnium est. Verba autem nostra omnia rerum nomina sunt, ut 'salio', 'curro', utique his omnibus res significantur, unde multi illum sapientissimum ac beatissimum esse dixerunt qui rebus nomina imposuit, certe ut sciamus omnes partes orationis, id est omne quod loquimur, nomina esse rerum. Cum de Sibyllae responsis ageretur in responsis autem omnes octo partes orationis fuerint necesse est, quid ait Vergilius? "foliisque notas et nomina mandat". Ergo haec una significantia nominis, quae in omnium rerum appellatione est. Alia nominis significantia talis est qua unam partem orationis de octo partibus orationis uidemus esse signatam, ut 'nomen, pronomen, uerbum'; tertia nominis proprii, ut hominis, ut deorum; quarta autem haec quadripertita est, qua una quaeque persona sine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonȩ argumentis sumptis: aut ex
attributis negotio: Personis autem
attributa sunt undecim: nomen.
natura. uictus fortuna. habitus.
adfectio. studiũ. consilia. facta. ca¬
sus. orationes Itaq sihȩc omnia at¬
tributa ꝑsonȩ sunt: quȩ sit ipsa ꝑso¬
na uideamus. Nomen esse non po¬
test : quia primum attributũ per¬
sonȩ est. Nomo eẽ non potest: quia
naturȩ ꝑsone attributum est. Et na¬
tura mortaliũ diuiditur induo: in
homnines & inferas. Que est ergo
ꝑsona illa: scilicet. quę in pronomi¬
nibus finitis est. ut ego . tu. ille . hic. hȩc
hoc Itaq exꝑsona: nulla argumenta¬
tio potest sumi. Cum enim dixero
hic. quod argumentum feci: Exat¬
tributis autẽ ꝑsonȩ sumitur omnis
argumentatio. Perquȩ : se aperit. aͥb
unpletur ipsa ꝑsona. At tributis suis¬
igitur: personarum omniũ uisproba¬
tur. Nomen est unius cuiusq ꝑsonȩ
Antequam adhoc nomen qđ definien¬
dumest ueniamus: prius de signisi¬

Expanded text:
personae argumentis sumptis aut ex personae argumentis sumptis aut ex adtributi negotio. Personis autem adtributa sunt undecim: nomen, natura, uictus, fortuna, habitus, adfectio, studium, consilia, facta, casus, orationes. Itaque si haec omnia adtributa personae sunt, quae sit ipsa persona uideamus. Nomen esse non potest, quia primum adtributum personae est; homo esse so non potest, quia natura personae adtributum est et natura mortalium in duo diuiditur, in homines et feras. Quae est ergo persona? illa scilicet, quae in pronominibus finitis est, ut 'ego' 'tu' 'ille', 'hic' 'haec' 'hoc'. Itaque ex persona nulla argumentatio potest sumi. Cum enim dixero 'hic', quod argumentum feci? Ex attributis autem personae sumitur omnis argumentatio per quae se aperit et quibus impletur ipsa persona. Adtributis suis personarum omnium uis probatur. NOMEN EST VNIVSCVIVSQVE PERSONAE. Antequam ad hoc nomen, quod definiendum est, ueniamus, prius de signifi
Abbreviated transcription (Latin):
crimini facimus. Auctoritas est argu¬
mentum uerius atq honestius: & cui
quasi necesse habeat credi. Firmamen¬
tum est: creberrima argumentatio.
Omnis res argumentando confirmat᷑.
aut exeo quodpersonis aut exeo quod
negotis est ad tributũ Ac ꝑsonis has
res adtributas putamus. Nomen:
naturam. uictum. fortunã. habitũ.
affectionẽ. studia. consilia. facta. casus.
orationes. Omnis res sedque in yno¬
geciest: quȩ causa dicitur Cuius cau¬
sȩ. ista definitio est. liscum certa ꝑsona.
Nec quidẽ omnisres: ex illis septẽ locis
argumenta contrahit. Quisquid.
cur. ubi. quando. quemad modũ.
quibus adminiculis. Uerũ exhis:
duo prima omnẽ uim argumenta¬
tionis continent. Quinq reliqua
scdo subiacent Itaq duo hȩc pri¬
ma quis &quid apertiorib nominib
cicero. & ad opus uicinioribus nuncu¬
pauit: id est ꝑsonam. &dictũ. factun¬
ue : quod negotium est. Itaq omnis
res confirmatur: aut ex attributis

Expanded text:
crimini facimus; auctoritas est argucrimini facimus; auctoritas est argumentum uerius atque honestius et cui quasi necesse habeat credi; firmamentum est creberrima argumentatio. OMNIaut ex eo, quod personis, aut ex eo, quod negotiis est adtributum. Ac personis has res adtributas putamus: nomen, na- turam, victum, fortunam, habitum, affectionem, studia, consilia, facta, casus, ATVR. Omnis res, sed quae in ὑποθέσει est, quae causa dicitur. Cuius causae ista definitio est: 'lis cum certa persona'. Haec quidem omnis res ex illis septem locis argumenta contrahit, quis, quid, cur, ubi, quando, quemadmodum, quibus adminiculis. Verum ex his duo prima omnem uim argumentationis continent, quinque reliqua secundo subiacent. Itaque duo haec prima quis et quid apertioribus nominibus Cicero et ad opus uicinioribus nuncupauit, id est, personam et dictum factumue, quod negotium est. Itaque omnis res confirmatur aut ex adtributis
Abbreviated transcription (Latin):
nem tractat de confirmatione Et qm̃
ut supra diximus. insingulis causarũ gene¬
ribus uel constitutionibus. diuersa & ꝓ¬
pria habet pręcepta: quiamora est. ut
ꝑsingulas species confirmationis p̃cep¬
ta dicantur: generaliter. & amfuse p̃ci¬
pit.: quibus delocis argumentandi ratio¬
nibus tractis: in omni causarũ genere
uel inomnibus simul conftitutionibus
confirmatio effici possit. Et hoc in
primo libro agitur. id est ut in omne
genus formamq causarũ quȩdã com¬
munitas argumentationũ uel ut silua
ponatur. Secundũ autẽ liber hoc con¬
tinet: ut in singulis causarũ generibus.
arformis: propria. &certa. & diuersa
prȩcepta separentur: de primo libro.
cunctis argumentandi rationibus tractis
Perquã argumentando Hocenĩ pro¬
prium confirmationis est. Alioquin:
& narratio fidem facit: sed non argu¬
mentando Fidem. & auctoritatem.
& firmamentum. Fi des est argumen¬
tum. quocrimen probamus. id est fidẽ

Expanded text:
nem tractat de confirmatione. Et quoniam, nem tractat de confirmatione. Et quoniam, ut supra diximus, in singulis causarum generibus uel constitutionibus diuersa et propria habet praecepta, quia mora est ut per singulas species confirmationis praecepta dicantur, generaliter et confuse praecipit quibus de locis argumentandi rationibus tractis in omni causarum genere uel in omnibus simul constitutionibus confirmatio effici possit. Et hoc in primo libro agitur, id est ut in omne genus formamque causarum quaedam communitas argumentationum uelut silua ponatur. Secundus autem liber hoc continet, ut in singulis causarum generibus ac formis propria et certa et diuersa praecepta separentur, de primo libro cunctis argumentandi rationibus tractis. PER QVAM ARGVMENTANDO. Hoc enim proprium confirmationis est; alioquin et narratio fidem facit, scd non argumentando. FIDEM ET AVCTORITATEM ET FIRMAMENTVM. Fides est argumentum quo crimen probamus, id est fidem
Abbreviated transcription (Latin):
HE CONFIRMATIONE¬
do. nr̃ę cause fidem: & auctoritatem.
s& firmamentum: adiungit oratio¬
At uius partis certasunt prexepta: que
insingula causarũ genera diudentur
uerũtamen non in cõmodum uidetur:
quandam siluam: atq materiã uniuer¬
sam. ante ꝑmixtam & confusam: expo¬
nere omniũ argumentationũ. Postaut̃:
tradere : quemadmodum unũ quodq
causȩ genus: hinc omnibus argumentan:¬
di iaationibus tractis: confirmari opor¬
teat. I Definitio confirmationis.
non ꝑ id quodest sedꝑid quod facit Etqđ
ait nr̃ę cause: cõmune preceptum est.
hensione. Scire autẽ debemus: exordi¬
um parrationem. partitionẽ. & conclu¬
sionem: in omnibus uiuse generibus uel
constitutionibus. generali disciplina. eadẽ
p̃ceptaretinere. Confirmationem uero
&rep̃hensionẽ : ꝑ singula causarũ gene¬
ra. ł singulas constitutiones: diuersa
& propria semꝑ habere: prȩcepta Nunc
itaq unxta ordinẽ partium: post partitio¬

Expanded text:
. CONFIRMATIO E. CONFIRMATIO Edo nostrae causae fidem et auctoritatem et firmamentum adiungit oratio. huius partis certa sunt praecepta, quae in singula causarum genera dividentur. verumtamen non incommodum videtur quandam silvam atque materiam universam ante permixtim et confuse exponere omnium argumentationum, post autem tradere, quemadmodum unum quodque causae genus hinc omnibus argumen- tandi rationibus tractis confirmari oporATIO. Definitio confirmationis non per id quod est, sed per id quod facit. Et quod ait 'nostrae causae', commune praeceptum est thensione. Scire autem debemus exordium, narrationem, partitionem et conclusionem in omnibus causae generibus uel constitutionibus generali disciplina eadem praecepta retinere, confirmationem uero et reprehensionem per singula causarum genera uel singulas constitutiones diuersa et propria semper habere praecepta. Nunc itaque iuxta ordinem partium post partitio
Abbreviated transcription (Latin):
I& consiliũ meum cognosces & quid facere
in hacre te uelim. Itaq quẽ admodũ in par¬
titione proposuit : itanarrat. Primum:
gnatiuitam. Namis post quã excessit ex.
I phoebis sosia. Deinde suũ consiliũ: a nuno
id operando. Deinde quid sosiam uelit
facere : id quod postremũ posuit in par¬
I titione : postremum dicit: Nunc tuum. ẽ.
Iofficium. Quẽ ad modũ igitur hic: adpri¬
mam quanq partẽ primũ accessit: &¬
s omnib absolutis: finẽ dicendi fecit: sic¬
÷ nobis placeat & ad singulas partes acce¬
dere : & omnibus ab solutis ꝑ orarare.
Nunc de confirmatione de inceps itaut
Pordo ipse postulat p̃cipiendũ uidetur:¬
Ex tremũ hoc dat in partitione p̃ceptum
ut quod primum in partitione ponimus:
id primũ ad grediamur. aexplicemus
Quod scđm ponimus: at seđo ad grediam
loco: quod tertium: tercio Postremo
& finitis ꝑordinẽ suũ partibus: dietionẽ
ominẽ: extremis epilogis concludamus¬

Expanded text:
et consilium meum Cognosces et quid facere et consilium meum Cognosces et quid facere in hac re te velim. itaque quemadmodum in partitione proposuit, ita narrat, primum nati vitam: Nam is postquam excessit ex ephebis ; deinde suum consilium: Et nunc id operam do deinde quid Sosiam velit facere, id quod postremum posuit in partitione, postremum di- cit: Nunc tuum est officium quemadmodum igitur hic et ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem dicendi fecit, sic nobis pla- cet et ad singulas partes accedere et omnibus abso- lutis perorare. Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videturExtremum hoc dat in partitionem praeceptum, ut quod primum in partitione ponimus, id prmum adgrediamur et explicemus, quod secundum ponimus ut secundo adgrediamur loco, quod tertium tertio; postremo et finitis per ordinem suum partibus dictionem omnem extremis epilogis concludamus
Abbreviated transcription (Latin):
modo inquit : ostendã aduersarios. quod
arguimus & uoluisse. & potuisse a fecisse
Cũ itertio cunc tasint. Deinde inquit.
cũ simplex quiddã in controuersiasit:
adhunc usũ oratoriũ non tanto pere
ꝑtineant. Ostendit partitionũ multa
ẽẽ alia p̃cepta: sedtamen quȩ adphiloso¬
phiã: Nonquȩ ad rhetoricã ꝑtineant.
A dphilosophiã inquit : dequa hȩo ipsa prȩ¬
cepta transtulimus Ideo inquit: quia
nihilb̾rum in reliquis artibus inuenie¬
bamus Ostendit hȩc departitione prȩ¬
cepta: latinos nũquã habuisse in artib
suis: seprimum transtulisse degrecis :
At q his departitione prȩceptis in omni dic
Itione meminisse oportebit: ut & prima
Iquȩq pars ut exposita est in partitio¬
Sne: sicordine transigatur. Et omnib
explicatis: ꝑ oratũsit. hoc modo: ut ne
quid posterius prȩter conclusionẽ. infe¬
s ratur. Partitur apud therentiũ breuiter
a cõmode : senex in anaria. quȩ cognoscere¬
÷ libertum uelit. Eopacto: agnatiuitã.

Expanded text:
MODO, inquit: OSTENDAM ADVERSARIOS, QVOD ARGVIMVS, ET VOLVISSE ET POTVISSE ET FECISSE, cum in tertio cuncta sint; DEINDE, inquit, CVM SIAD HVNC VSVM ORATORIVM NON TANTOPERE PERTINEANT. Ostendit partitionum multa esse alia praecepta, sed tamen quae ad philosophiam, non ad rhetoricam pertineant. Ad philosophiam, inquit, de qua haec ipsa praecepta transtulimus, IDEO, inquit, quia NIHIL HORVM IN RELIQVIS ARTIBVS INVENIEBAMVS. Ostendit haec de partitione praecepta Latinos numquam habuisse in artibus suis, se primum transtulisse de Graecis. ATQVE HIS DE PARTITIONE PRtione meminisse oportebit, ut et prima quaeque pars, ut expo- sita est in partitione, sic ordine transigatur et omnibus explicatis peroratum sit hoc modo, ut ne quid po- sterius praeter conclusionem inferatur. partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit: Eo pacto et gnati vitam
Abbreviated transcription (Latin):
S quiagent naturã : & ad uulgirlimo¬
Srem: &adeorũ qui audient opinio¬
nẽ: ac cõmodabitur. Ac ueriquidẽ
similis: ex his rationibus eẽ poterit.¶¬
Secundũ ordinẽ diuisionis suȩ : post¬
quã debreui. &deaꝑta parratione
tractauit: Nunc incipit denarra¬
tione probabili: disputare. Proba¬
bilis inquit erit parratio: siine¬
a fuerint illa omnia: quibussola
ueritas inueniri. Nam in his septẽ:
omnis ad fidem argumentatio con¬
tinetur

Expanded text:
, qui agent, naturam et ad vulgi mo, qui agent, naturam et ad vulgi morem et ad eorum, qui audient, opinionem accommodabitur. Ac veri quidem similis ex his rationibus esse poteritSecundum ordinem diuisionis suae, postquam de breui et aperta narratione tractauit, nunc incipit de narratione probabili disputare. Probabilis, inquit, erit narratio, si in ea fuerint illa omnia, quibus solet ueritas inueniri; nam in his septem omnis ad fidem argumentatio continetur
Abbreviated transcription (Latin):
Nequid qđ adrem pertineat: p̃tereat᷑.
Hoc uitium: mediȩ parrationis ẽ Ita
ut principii uitiũ. ẽ: si ab ultimo repeta¬
tur: finis autẽ: si ad extremũ prodea¬
tur. Deiñde concludit. Illa inquit
omnia debreui parratione p̃cepta:
&iam in aperta nobis seruanda sunt
Iam ut aperta. non possit eẽ. Narratio:¬
pon intelligitur. Idest aꝑta non est:
longitudine magis: quã obscuritate
Ergo ut aptasit parratio. & ut intellega¬
tur: minime longa .i. breuis eẽ debebit
Freterea inquit ut apertã habeamus nar¬
rationem Uit unquit dilucido ac depxi¬
mo petto: sermone debemus
¶Probabiliserit parratio: sunea uide
s buntur ineẽ: in ea quȩ solent appa¬
Srere inueritate : si ꝑsonarũ digni¬
tates seruabuntur: sicause facto¬
rũ extabunt: si fuisse facultates faci¬
Sundi uidebuntur: sitempus iloncũ.
Ssi spatii satis: silocus oportunus ad
candem rem quadere parrabitur:
fuisse ostendetur: sires a adeorum¬

Expanded text:
NE QVID, QVOD AD REM PERTINEAT, PRAETEREATVR. NE QVID, QVOD AD REM PERTINEAT, PRAETEREATVR. Hoc uitium mediae narrationis, ita ut principii uitium est si ab ultimo repetatur, finis autem si ad extremum prodeatur. Deinde concludit: illa, inquit, omnia de breui narratione praecepta etiam in aperta nobis seruanda sunt. Nam ut aperta possit esse narrationon intellegitur, id est, aperta non est longitudine magis quam obscuritate. Ergo ut aperta sit narratio et ut intellegatur, minime longa, id est breuis esse debebit. Praeterea, quit, ut apertam habeamus narrationem, uti, inquit, dilucido ac de proximo petito sermone debemus. PRbuntur inesse ea, quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tempus idoneum, si spatii satis, si locus opportunus ad eandem rem, qua de re narrabitur, fuisse ostendetur; si res et ad eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tudine magis. quã obscuritate. narratio¬
nis. Acuerbis quoq dilucidis utendũ ẽ :
quo degenere dicendũ. ẽ: in p̃ceptis elo¬
eẽt : deinde qđ non faciendũ: ita &hio
ostendit primo: quod faciendũ eẽt. tum.
quod nonfaciendũ. Considerandũ in quit
erit: nequid ꝑturbate dicatur: id est fire.¬
piidetẽporũ in narratione ordo mitet᷑:
tur: ne omissis rebus ad prȩsens nego¬
tium ꝑtinentibus: Non narranda atq
aliena parremus. Noc p̃ceptũ &lam
debreui narratione deđ. Et simnullã
rẽ aliã transibitur : neabultimo repe¬
tatur. Ita: ut supra debreui parratio¬
ne: siunde Necesse est: Inde initium
sumetur: p̃abultimo repetetur: Ue¬
rũ hoc p̃ceptum Mam ic deinitio par¬
rationis est. Nead extremũ prodeat᷑
Ita ut supra debreui parratione. Et si
non longius quã quod scitu: opusest:
parrando procedetur. Uerũ hoc p̃¬
ceptũ & iã hic define parrationis est.

Expanded text:
tudine magis quam obscuritate narra- tiotudine magis quam obscuritate narra- tionis. ac verbis quoque dilucidis utendum est; quo de genere dicendum est in praeceptis elon faciendum, ita et hic ostendit primo quid faciendum esset, nunc quid non faciendum. 'Considerandum', inquit, erit 'ne quid perturbate dicatur', id est, si rerum ac temporum in narratione ordo mutetur.TVR. Ne omissis rebus ad praesens negotium pertinentibus non narranda atque aliena narremus. Hoc praeceptum etiam de breui narratione dedit: 'et si in nullam rem aliam transibitur'. NE AB VLTIMO REPETATVR. Ita ut supra de breui narratione: 'si unde necesse est, inde initium sumet, non ab ultimo repetetur'. Verum hoc praeceptum etiam hic de initio narrationis est. NE AD EXTREMVM PRODEATVR. Ita ut supra de breui narratione: 'et si non longius, quam quod scitu opus est, narrando procedetur'. Verum hoc praeceptum etiam hic de fine narrationis est.
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtȩ narrationis: quod infine: quod in
medio facere debeamus ostendit unc
itaq totã cõplectitur parrationẽ: cum
ait. Aperta autẽ parratio poterit eẽ
siut qdđq primũ gestũ erit: ita primum
exponetur: scilicet. ut non ꝑuer sonas¬
randi ordine fiat iudicib in cognitione
confusio: & rerũ actemporũ ordoserua¬
bitur : scilicet neid primũ narres: qd
postea factũ est. Quodsi feceris: & in rerũ
& intẽporis ordine : deliquisti. Ut ita
parrentur : ut gestȩ. res. erunt: aut¬
ut potuisse geri: indebuntur Hocest
quod ait supra. in definitione parra¬
tionis. Narratio. ẽ. rerũ gestarũ. aut
ut gestarũ expositio : iđ uera : a uerisimł
Hicerit considerandũ. neqđ ꝑturbate
rem transeatur. neab ultimo repeta¬
tur : nead extremũ prodeatur. Neqͥd
quod adrem ꝑtineat pͣtereatur : &om¬
nino quę p̃cepta debreuitate sunt: hoc
quoq ingeneresunt: conseruanda.
Nam sȩperes: parum ẽ. Intellecta: longi¬

Expanded text:
onis, quid in fine, quid in medio facere debeamus ostendit. Nunc itaque totam complectitur narrationem, cum ait 'aperta autem narratio potent esse, si ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur', scilicet ut non peruerso narrandi ordine fiat iudicibus in cognitione confusio. ET RERVM AC TEMPORVM ORDO SERVABITVR. Scilicet ne id primum narres quod postea factum est; quod si feceris, et in rerum et in temporis ordine deliquisti. VT ITA NARRENTVR, VT GESTAE RES ERVNT AVT POTVISSE GERI VIDEBVNTVR. Hoc est quod ait supra in definitione narrationis: 'narratio est rerum gestarum aut ut gestarum expositio', id est uera et ueri similis HIC ERIT CONSIDERANDVM, NE QVID PERTVRBATE, rem transeatur, ne ab ultimo repetatur, ne ad extremum prodeatur, ne quid, quod ad rem pertineat, praetereatur; et omnino, quae praecepta de brevitate sunt, hoc quoque in ge- nere sunt conservanda. nam saepe res parum est in- tellecta longi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ait. domi negauit ẽẽ. Quare: cũ suffice¬
ret. dominegauit eẽ: habunda uit reb
suꝑ fluis. quia dixit ante: respondit: Ita
ergo: multos imitatio breuitatis decipit.
Quicũ res breuissime dicant: tamen quia
plures quã oportet dicunt: incipiunt
breues poneẽ. Quã obrem inquit: sibre¬
ues eẽ uolumus: nonsolũ uerba non ne¬
cessaria p̃terire debemus: sedetiã res
perta autẽ narratio poterit esse.:
siut quidq primũ gestũerit: ita primũ
exponetur. Etrerum ac tẽporũ ordo
seruabitur : ut ita narrentur. ut gestȩ
res ȩrunt. aut ut potuisse geri uidebun¬

Expanded text:
cum ait 'domi negauit esse'. Quare cum sufficecum ait 'domi negauit esse'. Quare cum sufficeret 'domi negauit esse', abundauit rebus superfluis quia dixit ante 'respondit'. Ita ergo multos imitatio breuitatis decipit, qui cum res breuissime dicant, tamen, quia plures quam oportet dicunt, incipiunt breues non esse. Quamobrem, inquit, si breues esse uolumus, non solum uerba non necessaria praeterire debemus, sed etiam res. APERTA AVTEM NARRATIO POTEsi, ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbun
Abbreviated transcription (Latin):
rum: quã uerborũ multitudine suꝑ¬
tio inuerbis breuis est: tamen longa
efficitur : cũ non necessariae res in nar¬
ratione ponuntur. Quod ut nos non
prȩtertat: primo nobis dicendũ est:
quẽ ad modũ possimus intelligere. quod
ubi cũq dictasint. singula uerba: signi¬
ficant ressuas singulas. ut sedet. cur¬
rit .eo. uenio Ilem copulacio ratio¬
nabilis uerborum plurimorum: unã
rem continet: maxime autem sun
narratione sit : cũ prȩmissa uerba:
tercia ꝑsona concludit. ut marco
lepido. cũ omnib copiis italia pulso:
segnior neqͥ minus: grauis. a multi¬
plex cura patres exercebat. Hecteia
ꝑsona: unãrem fecit omniũ superiorũ
Itaq inoratione tot: reserunt: quot
erunt. terciȩ personȩ. Ergo in hac
oratione. accessi ad edes. puerũ euocaui.
respondit. quȩ siui dominũ. domi nega¬
uit ẽẽ. Tercia persona est: respondit.
Iam igitur unaresest Eit autẽ altera:

Expanded text:
rum quam verborum multitudine suprum quam verborum multitudine suptio in uerbis breuis est, tamen longa efficitur, cum non necessariae res in narratione ponuntur. Quod ut nos non praetereat, primo nobis discendum est, quemadmodum possimus intellegere quod ubicumque dicta sint singula uerba significant re suas singulas, ut 'sedet, currit, eo, uenio'; item copulatio rationabilis uerborum plurimorum unam res continet, maxime autem si in narratione sit, cum praemissa uerba tertia persona concludit, ut: "M. Lepido cum omnibus copiis Italia pulso segnior neque minus grauis et multiplex cura patres exercebat". Haec tertia persona unam rem fecit omnium superiorum. Itaque in oratione tot res erunt quot erunt tertiae personae. Ergo in hac oratione: 'accessi ad aedes, puerum euocaui, respondit, quaesiui dominum, domi negauit esse', tertia persona est 'respondit'. Iam igitur una res est; fit autem altera,
Abbreviated transcription (Latin):
dit quid esset in narratione facien¬
dum: Nunc ostendit quid sit non fa¬
ciendum. Et sinon abeo inquit quo
in proximo desitum erit: de inceps
incipietur : Id est ne arẽ illa quam
Niuꝑ diximus: ad aliãrem sumamus
exordiũ. Sidicas profectus urbesũ :¬
& cũ essem profectus: aduillam ueni.
& cũ uenissem. Quare : isquibreuiter
parraturus ẽ: iterare nhil debet.
Ac multos imitatio breuitatis deci¬
pit: ut cũ sebreues putent eẽ: lon¬
gisimi sint: cũdent operam. utres:
multas breuiter dicant: nonut om¬
nino paucas res dicant: a nom plures quã
necesse sit. Namplerisq breuiter uide¬
tur dicere: quiita dicit Accessit ad ȩdes¬
I puerũ euocaui. respondit. quȩ siui dñm.
donũ negauit eẽ fhctama sitot resbre¬
Suius non potuit dicere: tamen quia satis¬
S fuit arisse. domi negauit ẽẽ fit rerum
multitudine longus. Quare: hoc qͦq
ingenere uitanda ẽ. breuitatis imita¬
tio: & nonminus rerũ non ne cessaria

Expanded text:
dit quid esset in narratione faciendit quid esset in narratione faciendum, nunc ostendit quid sit non faciendum. 'Et si non ab eo', inquit, 'quo in proxime desitum erit, deinceps incipietur', id est ne a re illa quam nuper diximus ad aliam rem sumamus exordium; si dicas 'profectus urbe sum, et cum essem profectus, ad uillam ueni, et cum uenissem'. Quare is qui breuiter narraturus est iterare nihil debet. ac multos imitatio brevi- tatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam ne- cesse sit. nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: Accessi ad aedes. puerum vocavi. respondit. quaesivi dominum. domi negavit esse. hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: domi negavit esse, fit rerum multitudine longus. quare hoc quoque in genere vitanda est bre- vitatis imitatio et non minus rerum non necessaria-
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtinent. non &iã aliqua quȩ extra
sunt. & quȩ & negotiũ minime ꝑtinent:
Esuta dicetur : ut non num quã exeo
quod dic tũsit: id qd̾ non sit dictũ. in¬
tellegatur. Vit posita scđa : quȩ sunt
sua prima declarent: Sidicas: inde
cumre uersus essem: utiq cũ dicis reũs:
osrnan te a profectũ pescio quo a
per uenisse: postremo reuersum.
Et si non modo id quod obest uerũ etiã
id qđ neq obest nec adiuuat : p̃teribit᷑
Et enĩ quibreuitati studet: non modo
illa in narratione preterire debet
quȩ obfutura sunt: uerũ &iã illa.
quȩ nihil profutura. Et si semel unũ¬
qđq dicetur: idest ut non modo illa
p̃tereantur. quȩ aut obfutura sunt:
aut nibil profutura: uerũ &iã illa
quȩ prosunt ut semel dicantur:
nonbis: aut amplius: & sinon abeo
quo in proximo desitũ erit : de inepi¬
ceps incipietur. Preceptũ omne:
duplexest. Nunc enĩ ostendit quia
faciendũ sit : nunc quid non faciendũ:
ita hic cicero insuperioribus osten¬

Expanded text:
a sunt et quae ad negotium minime pertinent. ET SI ITA DICETVR VT NONNVMQVAM, EX EO QVOD DICTVM SIT, ID QVOD NON SIT DICTVM INTELLEGATVR. Vt posita secunda quae sunt sua prima declarent. Si dicas 'inde cum reuersus essem', utique cum dicis 'reuersus', ostendisti etprofectum nescio quo et peruenisse, postremo reuersum. ET SI NON MODO ID QVOD OBEST, VERVM ETIAM ID QVOD NEQVE OBEST NEC ADIVVAT PRAETERIBITVR. Etenim qui breuitati studet, non modo illa in narratione praeterire debet quae obfutura sunt, uerum etiam illa quae nihil profutura. ET SI SEMEL VNVMQVIDQVE DICETVR. Id est, ut non modo illa praetereantur quae aut obfutura sunt aut nihil profutura, uerum etiam illa quae prosunt ut semel dicantur, non bis aut amplius. ET SI NON AB EO QVO IN PROXIME DESITVM ERIT DEINCEPS INCIPIETVR. Praeceptum omne duplex est: nunc enim ostendit quid faciendum sit, nunc quid non faciendum. Ita hic Cicero in superioribus osten
Abbreviated transcription (Latin):
parrationẽ oratoriã tres uirtutes
habere debere : ut bneuissit ut aper¬
ta. ut probabilis: pinedocet. breuis
parratio quemad modũ eẽ possit.¬
& breuis pro qualitate negotu. Bre¬
uis inquit erit: sunitiũ sumas areb
necessariis. non abultimo. Ut puta:
sinobis bellũ troianũ narrandum
sit : debemus. araptu helenę incipe¬
re: non aleda quę helenã genuit.
Ergo prȩcepta dat inbreuem narra¬
tionem: quę in initio uarrationis.
quȩ infine. quȩ in medio seruare debe¬
amus Atq hoc pͣceptũ: de intio nar¬
rationis est : quod ait. Breius erit: si
unde Necesse est inde. initiũ sumetur.
nonab ultimo repetetur. Et sicuius
rei satiserit. summã dixisse : eiuspaꝵ¬
tes nondicentur. Ut puta. Cũ sufr¬
ficiat dicere occidit: nondicamus.
& uoluit. & potuit. aoccidit : cũ harũ
partium summasit: occidit: &ded
dixisse sufficiat. Uerũ hoc p̃ceptũ
demedio parrationis eẽ potest

Expanded text:
narrationem oratoriam tres uirtutes narrationem oratoriam tres uirtutes habere debere, ut breuis sit, ut aperta, ut probabilis; nunc docet breuis narratio quem ad modum esse possit, et breuis pro qualitate negotii. Breuis, inquit, erit si initium sumas a rebus necessariis, non ab ultimo; ut puta, si nobis bellum Troianum narrandum sit, debemus a raptu Helenae incipere, non a Leda, quae Helenam genuit. Ergo praecepta dat in breuem narrationem, quae in principio narrationis, quae in fine, quae in medio seruare debeamus; atque hoc praeceptum de initio narrationis est, quod ait: 'breuis erit, si unde necesse est, inde initium sumet, non ab ultimo repetetur'. ET, SI CVIVS REI SATIS ERIT SVMMAM DIXISSE, EIVS PARTES NON DICENTVR. Vt puta, cum sufficiat dicere 'occidit', nos dicamus 'et uoluit et potuit et occidit', cum harum partium summa sit ' occidit', et hoc dixisse sufficiat; uerum hoc praeceptum de medio narrationis esse potest.