comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ui om̃s gentes: ⁊ ñ filius hominis uidica¬
lt ad uerũ sit qd̾ ait. ego ñ uidico. & ego ñ
quro gł̃am meã. ẽ. qui querat̃ ⁊ iudicet. Nã
iũm id qł inuiditio ñforma di s forma filis
hominis apparebit: nec ipse pater uidica.¬
ht. Sedm hoc enĩ dictũ ẽ. pater ñ iudicatꝰ
quẽa s omne iuditiũ dedit filio. Sed̾m

Expanded text:
ilius hominis iudicabit, ut uerum sit quod ait: ego non iudicabo et: ego non quaero gloriam meam; est qui quaerat et iudicet. nam secundum id quod in iudicio non forma dei, sed forma filii hominis apparebit, nec ipse pater iudicabit. secundum hoc enim dictum est: pa ter non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit fil
Abbreviated transcription (Latin):
iu esfendam me ipsũ illi: Qua ꝓpter fi¬
us hominis iudicaturus ẽ: nec tam̃ ex hu.¬
ana potestate s ex ea qua filius deiẽ. Ec
nifis filius di uidicaturus ẽ: nec camen
ni foma apparens. inqͣd̾s ẽ. equalis patri.
rua qua filiꝰ hominis ẽ. Itaq utrũq dici

Expanded text:
 ostendam me ipsum illi? quapropter filius hominis iudicaturus est, nec tamen ex humana potestate, sed ex ea qua filius dei est; et rursus filius dei iudicaturus est, nec tamen in ea forma apparens., in qua deus est aequalis patri, sed in ea qua filius hominis est. Itaque utrumque dici
Abbreviated transcription (Latin):
sempit̾nam. sicut alio loco. qui ñ credit in¬
quit iã iudicatus ẽ. ꝓinde illi qui ad iudi¬
tiũ resurrecturi st̃: ñ cõmutabunt᷑ in illã
incorruptelã que nec doloris corruptionẽ
pati potest. illa namq fideliũ ẽ atq scõꝵ:
isti uͦ ꝑpetua dampnatione cruciabunt᷑.
qͥa ignis ñ extinguet᷑ : iuermis eoꝵ ñ mo¬
gent inintegritate menbroꝵ: s tam̃ cor¬
rumpendi dolore penarũ: cũ audierĩt
ite inignẽ eternũ qui paratus ẽ diabolo
iangelis eius. Aqͦ auditu malo: ustus
ñ citiꝰ ꝑuenit ad ꝓpinqͥora. tardius
ad longinqͥora. s utraq interualla parili
celeritate contingit. ita cũ inictu ocłi sic̃
apls dicit sit resurrectio mortuoꝵ. om̃ipo.¬
tentiȩ dĩ. & ineffabili nutui tã facile ẽ q̃q
recentia. qͣm duiturno tempore dilapsa ca¬
inopinato dñi aduentu. celerrimũ
qd̃ tardissimũ putabatur: qͥa ipsas consei¬

Expanded text:
sempiternam, sicut alio loco: Qui non credit, insempiternam, sicut alio loco: Qui non credit, inquit, iam iudicatus est. proinde illi, qui ad iudicium resurrecturi sunt, non commutabuntur in illam incorruptelam, quae nec doloris corruptionem pati potest; illa namque fidelium est atque sanctorum, isti uero perpetua corruptione cruciabuntur, quia ignis eorum non extinguetur et uergent integritate membrorum sed tamen corrumpendi dolore poenarum, cum audierint: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. a quo auditu malo iustus n citius pervenit ad propinquiora, nec tardius ad longinquiora, sed utraque intervalla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut Apostolus dicit, sit resurrectio mortuorum, omnipotentiae Dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cainopinato Domini adventu celerrimum: quod tardissimum putabatur, quia ipsas consci
Abbreviated transcription (Latin):
quia rationale ẽẽ oportet opus ministe¬
rioꝵ dĩ: nec ꝓpt̃ solam formã p̾iudicare
ubi intentio agendi nulla est.
bũptismi consecrari instititiumne os
sola hec plenam hab et & ꝑfecdan ma¬
&̃ si quid alio quolibet liquore tartu pu
aqua abluitur ut emundetur. Pror
sola aqua sacramentũ emundations
tat: sicut scͥptum ẽ. Nisi quis renatꝰ q¬

Expanded text:
quod rationale esse oportet opus ministeriorum Dei, nec propter solam formam praejudicare ubi intentio agendi nulla est. baptismi consecrari institutum est, quia sola haec plenam habet et perfectam mundaficantur. Et si quid alio quolibet liquore tactum fuerit, aqua abluitur, ut emundetur. Propterea in sola aqua sacramentum emundationis constat, sicut scriptum est: Nisi quis renat
Abbreviated transcription (Latin):
traus ñe. uł confirmatus. S nec mo¬
di cmpatres aut cõmatres fac̾e posst̃:
am & conu̾sationẽ bonã custodire.
at om̃ia symbolum & orationem do¬
nia. & ipliteneant: & eis insintient ꝓ

Expanded text:
t vel confirmatus. Sed nec monachi compatres aut commatres facere possuntrectam et conversationem bonam custodire. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam ipsi teneant, et eis in
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ alti fidẽ dõ reconcilientur qͦs ꝑ al¬
tͥsꝰ peccatum alienatos constat ẽe adeo.
Institutum ẽ. itaq ad hoc nouum sacm̃tũ
ad cathecitandos paruulos. exorcuandos. in¬
gibiles annos ꝑueniant. & sacram̃ta fid̾i.
caritatis & spei. per se intellig̾e ualeant &
seruare.

Expanded text:
et per alterius fidem Deo reconcilientur, quos per alet per alterius fidem Deo reconcilientur, quos per alterius peccatum alienatos constat esse a Deo. Institutum est itaque ad hoc novum sacramentum ad catechizandos parvulos, exorcgibiles annos perveniant, et sacramenta fidei et charitatis et spei per se intelligere valeant et servare.
Abbreviated transcription (Latin):
batur. quando ad ultis et intelligentiam
habentib. priꝰquam adbaptisimi sacͣm̃tũ
accecłent regula si dĩ xp̃iane nuntiabat᷑.
ut uł sponte fidi ad quiescentes. digni re¬
gen̾atiõe sꝑitali iudicarent᷑ uł credere
nolentes merito aꝑceptione sacͣm̃ti di
ueluit indigni repellerentur. Ad optine¬
dam qui ppe salutẽ iccirco arbitrium ho¬
minis consulendum ẽ: qm̃ opus salutis
uoluntarium ẽẽ oportet. Et hoc quidem
a pͥncipio sic factum ẽ. Post qũa aut̃ ad
fideni multitudo gentium introiuit.
iam nc̃ etian in his quia fidelibꝰ genȩ
rantur pariiuł eadem forma seruat᷑.
quos & ipsos mat̾ eccła ꝓuida dispensa¬
tione sacram̃to salutis interĩ carere ñ
uult. ne forte ipsa dilatione a salute
alieni fierent. si sine ꝑcepto sacram̃to
salutis: subito ab hac uita exirent. Con¬
grue au̾t ꝓuisa ẽ. & illis medicina sa¬
lutis. ut in sacͣm̃to ficłi baptirentur.

Expanded text:
em necessario servabatur quando adultis et intelligentiam em necessario servabatur quando adultis et intelligentiam habentibus priusquam ad baptismi sacramentum accederent, regula fidei Christianae nuntiabatur, ut vel sponte fidei acquiescentes digni regeneratione spirituali judicarentur, vel credere nolentes merito a perceptione sacramenti Dei velut indigni repellerentur. Ad obtinendam quippe salutem idcirco arbitrium hominis consulendum est, quoniam opus salutis voluntarium esse oportet. Et hoc quidem a principio sic factum est. Postquam autem ad fidem multitudo gentium introivit jam nunc etiam in iis qui a fidelibus geneem forma servatur, quos et ipsos mater Ecclesia provida dispensatione sacramento salutis interim carere non vult, ne forte ipsa dilatione, a salute alieni fierent, si non percepto sacramento salutis subito ab hac vita exirent. Congrue ergo provisa est in illis medicina salutis, ut in sacramento fidei baptizentur,
Abbreviated transcription (Latin):
nuimũ semetipsũ hosiam ꝓ mundi
ditione in ara crucis patri offerens.
at̃ sustinuit. ut credeitib in se mortis
uore tolleret. et a mort surrexit. ut ꝓse
onentib spem uite & resurrectionis da
Posta ascensurus ncȩlos. discipłos
mundum unt ũ sũ nisit. docere & bapti¬
n om̃s gentes: ut uodrentur qui p̾cebẽ
sequerent᷑ ad uitꝗn. Hȩc sunt sacra¬
menta ficdi xp̃iane abinitio condita: infine
credenda si ne fine ꝓfutura. Hec sunt quib
cathecirandos imbuimꝰ: & eor qui sac̃m̃to nouu¬
tatis regenerandi sunt fidem salutari confes¬
Iint̃pretatur: cathecizare enim instres¬
ere e. quando baptirandi prꝰi instruuntur
&s docentur que sit forma ficłi xp̃iane in qͦ
eos saluos fieri & sacramentum salutis susci¬
pe oportet. sicut scͥptum ẽ. Ite docete om̃sgts
postea haptirate. Docete ad instructione. bap¬
tirate add emundationem. Docete ad fidem:
baptirate ad peccatoꝵ remission̾e. Ideo do¬
cete.: quia qͥ credidit. Idõ baptirate: quia

Expanded text:
nium semetipsum hostiam pro mundi redemptione in ara crucis Patri offerens mortem sustinuit, ut credentibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec sunt sacramenta fidei Christianae ab initio condita in fine credenda, sine fine profutura. Haec sunt quibus catechizandos imbuimus, et eorum qui sacramento novitatis regenerandi sunt, fidem salutari confesiens interpretatur; catechizare enim est instruere, quoniam baptizandi prius instruuntur et docentur quae sit forma fidei Christianae, in qua eos salvos fieri et sacramentum salutis suscipere oportet, sicut scriptum est: Itepostea baptizate. Docete ad instructionem, baptizate ad emundationem. Docete ad fidem, baptizate ad peccatorum remissionem. Idcirco docete quia qui crediderit, ideo baptizate; quia
Abbreviated transcription (Latin):
a tuan pꝰ sacitm unctionẽ ei caput
sudamine ut intelligat se didemate
e sacerdocali dignitate potiri. Ad
ũ datur cereus accensus in manu
aunus implere doceatur illud eugłi¬

Expanded text:
etiam post sacram unctionem ejus caput sacro velamine, ut intelligat se diademate regni et sacerdotali dignitate potiri. Ad ultimum datur cereus accensus in manum ejus, quatenus implere doceatur illud e
Abbreviated transcription (Latin):
Tercia ȩtate abraham ꝓfilio oblato anctꝰ
tauit.: sicut dĩ pat̾ u̾bũ suũ ꝓsalute muĩd
tulit. in quo tam̃ diuinitate inuiolabile
nente. sola hu manitas dolorem mortis
nuit. Postea eductꝰ ẽ. popłs isrł de egrito
mare rubrũ incolũnaignis ⁊ nubis: sc
fideles dĩ de tenebris peccati liberantur.
nouati ꝑ sacramentum baptismi Aͥsangui
consecratum. ipsum fide. sequentes. inque
& nubes humanitatis. & ignis diunitat
Quarta etate in iherłm regnum ppłi dĩ¬

Expanded text:
Tertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi D
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ. ut sapientia conditus fetore careat
iniquitatis. & ultra ñ putrescat a uermi¬
nibꝰ uitiorũ. Deinde ẽssuflatur malignus
fortis. ut sp̃s spũ pellatur. Postea tangunt᷑
ei aures: & nares cũ saliua: ut tactu suꝑne
sapientie & aures eiꝰ aꝑiant᷑ ad aud endũ
u̾bũ dĩ. & nares similit̾ ad discernendũ
odore uite & mortis. Hoc ẽ. sacramentũ¬

Expanded text:
ejus, ut sapientia conditus fetore careat ejus, ut sapientia conditus fetore careat iniquitatis, et ultra non putrescat a vermibus vitiorum. Deinde exsufflatur malignus fortis, ut spiritus spiritu pellatur. Postea tanguntur ei aures et nares saliva, ut tactu supernae sapientiae, et aures ejus aperiantur ad audiendum verbum Dei, et nares similiter ad discernendum odorem vitae et mortis. Hoc est sacramentu
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui hñt spm̃ inmundum. inuocant
nom̃ dñi iħu. diuina uirtute obiecta. ad¬
iurantes eũ ut egrediatur ab illis. Recte
g pͥ cathecizationẽ exorcismus sequitur.
ut ab eo qui iã fide instructus ẽ. adu̾saria
uirtus pellatur. Tria quippe sunt usq ad
susceptionẽ nouitatis ꝑficienda. qtribꝰ hap¬
tirandus quasi concipitur & nutritur. &
usq ad integritatẽ noue uite ꝓmouetur.
Hȩc aũt̃ sunt.: cathecismi. exorcismi. ora
trio. Deinde ȩrorciatur. ut ab eo diabolipo
testas iniqua pellatur. Additur etiã ora¬
tio ut grã p̾ueniat & subsequat᷑. que ui¬
res prebeat lib̃o arbitrio: & qua ꝓcul fiat.
uniu̾sa maligni sp̃s illusio. fõna gͥ exor¬
cismi: in hunc modum ꝑficitur. Signattir
ꝑͥmo baptirandus crucis signaculo. in frõ¬
ut tou corporis sensus. hoc signaculo mu¬
niantur. cuiꝰ uirtute omĩa sacmenta nr̃a¬
complentur. & om̃ia diaboli figm̃ta frus¬
trantur. Postea datur sal benedictũ in os

Expanded text:
eos qui habent spiritum immundum, invocant nomen Domini Jesu divina virtute objecta; adjurantes eum ut egrediatur ab illis. Recte ergo post catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus baptizandus quasi concipitur et nutritur, et usque ad integritatem novae vitae promovetur. Haec autem sunt catechismi, exorcismi, orattrio. Deinde exorcizatur ut ab eo diaboli potestas iniqua depellatur. Additur pro eo oratio, ut gratia praeveniat et sequatur, quae vires praebeat libero arbitrio, et per quam procul fiat universa maligni spcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronut totius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cujus virtute omnia nostra sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenta frustrantur. Postea datur sal benedictum in os
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quincelis est. hanc gͥ lampadem si in¬
aebise seruauerit: inter uirgines sapi
qun sponso celesti ad nuptias introibit.
qui paruulos ad baptismũ offerũt.
rint. hi ꝓpterea patrini uocant᷑. quia
tandos ad uitam nouam offerunt. &
um auctores fiunt ipsis regen̾ationis
mndos patrini singuli ad miterent᷑.
tum ȩchibere oportebat. passim diffu-
umarimonii copula obesse potuisset.
d oudam ȩccłȩ hanc consuetudinem
ltun. plures ad susceptionẽ paruu
intintes. Hoc similit̾ sancitũ ẽ. ut

Expanded text:
 in coelis est . Hanc igitur lampadem si inexstinguibilem servaverit, inter virgines sapientes cum sponso coelesti ad nuptia introibit. Cqui parvulos ad baptismum offerunt, fiunt. Hi propterea patrini vocantur, quia regenerandos ad vitam novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis los baptizandos patrini singuli admitterentur,rentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admittentes. Hoc similiter sancitum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cite exciꝑetur. concessum ẽ. pꝰ ea ad remedi¬
um. qđ pruis ad offitiũ solum fuerat insti¬
tutum: ut dum ꝑ indulgentiam ꝓ maiori
malo euitando agitur. ipsũ qđ ei inest ma
lum infirmitatis. ꝑ pudicitiam conuigalẽ
excusetur. Et de prima quidem institutiõe
coniugii hec inpresenti loco dicta sufficere

Expanded text:
cite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem institutione conjugii haec in praesenti loco dicta sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ exponunt. quia sic̃ ad diuinã bonitatẽ
ñ ꝑtinuit ut eas malas faceret. sie neo con¬
uenire udebatur. ut ꝓponeret illic collocare.
ubi malas fieri necesse eẽt. Non gͥ magnope
uisistendũ ẽ. ut ratione inuestigetur: qd̃
fide magis qͣm ratione scrutari oportet.

Expanded text:
n exponunt; quia, sicut ad divinam bonitatem non pertinuit ut eas malas faceret, sic nec convenire videbatur ut proponeret illic collocare ubi malas fieri necesse esset. Non igitur magnopere insistendum est ut ratione investigetur, quod fide magis quam ratione scrutari oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
posibilitatis mluram nesciunt: quuia suã¬
possibilitatem ñ accendunt. Et si attendũt:
maiori stultitia estimant hoc omnes ẽẽ debere:
quo se p̃ceteris uident amplius aliquid acce¬
pisse. Affirmant fidelem nulla ratione ẽẽ di¬
cendum. qui ñ magna quedam & multa. et
sublimia fidei sacramenta: agnouerit: & ds
maiestate creatoris. ⁊ dehumilitate saluatoris.
quarũdã disputationũ ꝓfunditatem. & rerũ
gestarum seriem memoria comp̃henderit.
Ipsam qͦq diuinitatis naturam rudibus ani¬
mis. & ux ad ea que uident sufficientib ex-¬
plicandam: & corpoream ab incorporea nacu¬
ra subtili quadam consideratione discernen
dam ꝓponunt. S illa qͦq que de sacram̃tis
redemptionis nr̃e innatiuitate & passione.

Expanded text:
possibilitatis mensuram nesciunt; quia suapossibilitatis mensuram nesciunt; quia suapassibilitatem non attendunt, et si attendunt, majori stultitia existimant hoc omnes esse debere, quo se prae caeteris vident amplius aliquid accepisse. Affirmant fidelem nulla ratione esse dicendum, qui non magna quaedam et multa et sublimia fidei sacramenta agnoverit; et de majestate creatoris, et de humilitate Salvatoris quorumdam disputationem, profunditatem, rerum gestarum seriem memoria comprehenderit. Ipsam quoque divinitatis naturam rudibus animis, et vix ad ea quae vident sufficientibus explicandam, et corpoream ab incorporea natura subtili quadam consideratione proponunt discernendam. Sed illa quoque quae de sacramentis redemptionis nostrae in nativi
Abbreviated transcription (Latin):
tant bonicate: offendunt ueritatem.
ui enim pius fuit. ut ñ existentia crearet:
stus ẽ ut errantia ⁊ delinquentia iudicet.
dicunt adiustitiam hominis ꝑtinere.
inhac luta sine pugna uiuat: cũ potuis
stus eẽ ñ possit. si non pugnat. Neq enĩ
iustitiam huius uite ꝑtinet. non tempta
s a temptatione non suꝑari. Neo ut qui
nus ẽ. numqͣm cadat. s cum cecidit ut re¬
gat. Similiter sunt qui diẽt fidelem ñ
qui uel aliter credit quedam. quia ꝑ in¬
mitatẽ comprehendere ñ ualet. qualiter
ipsa ueritate ẽ: uel non omnia credit. qͥa
gnorantiã capere ñ potest. qͣntum ẽ. Et
atificandam putant hi fidem ueram in
ultitudine cognitionis potius qͣm inmag¬
tudine deuotionis: cum pietas diuina ñ
tendat qͣnta cognitione credatur. s mag̃
pͣta deuotione id qdđ creditur diligatur.
Noc iccirco cõmemoramus. quia agnouimꝰ
quosdã ẽẽ minus discretos. qui humane

Expanded text:
putant bonitatem, offendunt veritatem. putant bonitatem, offendunt veritatem. Qui enim pius fuit ut non existentia crearet, justus est ut errantia et delinquentia judicet. Alii dicunt ad justitiam hominis pertinere ut in hac vita sine pugna vivat, cum potius justus esse non possit si non pugnet. Neque enim ad justitiam hujus vitae pertinet non tentari, sed a tentatione non superari, nec ut qui bonus est nunquam cadat; sed, cum ceciderit ut resurgat. Similiter sunt qui dicunt fidelem non esse qui vel aliter credit quaedam, quia per infirmitatem comprehendere non valet qualiter in ipsa veritate est, vel non omnia credit, quia per ignorantiam capere non potest quantum est. Et beatificandam putant hi fidem veram in multitudine cognitionis potius quam in magnitudine devotionis, cum pietas divina non attendat quanta cognitione credatur, sed magis quanta devotione id quod creditur, diligatur. Hoc idcirco commemoramus, quia agnovimus quosdam esse minus discretos, qui humanae
Abbreviated transcription (Latin):
mus: quinto ⁊ sexto loco post quatuore
quib actenus tractatum ẽ÷ ꝓsequend
eademq fidei forma. ⁊mhis qui abi¬
rt̃. ⁊ qui usq infinẽ credentes futu
potuit. ut fides recta constaret. eamilid
aliquid potuit ut cresceret. Hec dioso
choerent: & obhoc indiuise ꝑtractari s
ta fide disputatur. Nec parũ hoc eẽ picu¬
N prtandum ẽ. Quomͦ enim debis que
ienda sunt ficde. bene sentire possumus.
e ipsa fide male sentimus: ꝓpterea con¬
eranda sunt diligenter singula que di¬
mur: ut ea dicamus. ⁊ senciamus. inquib
in fidem rectam astruere nitimur. sane
tiunt. inipsam ueritatem offendunt.
ec autem ignorantia multos parit exro
tam debonitate qͣm deueritate. Diẽt̃
bonitati diuine ñ ẽẽ conueniens. ut in
a sua crudelis ẽẽ dicatur. & ut aliquid ex
que fecit ꝑire ꝑmittat. qui nichil ad
ofecit ut pereat. Ita dum se honorare.

Expanded text:
proposuimus quinto et sexto loco post quatuor ista de proposuimus quinto et sexto loco post quatuor ista de quibus hactenus tractatum est prosequeneademque fidei forma et in iis qui abt qui usque in finem credentes futurpotuit, ut fides recta constaret, etiam si aliquid adjici potuit ut cresceret. Haec duo ratione cohaerent, et ideo indivise pertractari exposcrecta fide disputatur, nec parvum hoc esse periculum putandum est. Quomodo enim de iis quae credenda sunt fide bene sentire possumus, si de ipsa fide male sentimus? Propterea consideranda sunt diligenter singula quae dicuntur, ut ea dicamus et sentiamus in quibus dum fidem rectam asserere nitimur sanae sentiunt in ipsam veritatem offendunt. Haec autem ignorantia multos parit errores, tam de bonitate quam de veritate. Dicunt alii bonitati divinae non esse conveniens ut in opera sua crudelis esse dicatur, et ut aliquid ex his quae fecit perire permittat qui nihil ad hoc fecit ut pereat. Ita dum se honorare
Abbreviated transcription (Latin):
sex ecatib. In prima parte adfidem ꝑtinet
confiteri unũ creatorem: ⁊ ab eo facta ẽẽ oĩa
que habent ẽẽ. Inscda parte ad fidem ꝑti¬
net uenerari unum saluatorẽ: & ab eo re¬
parata ẽẽ ꝑdita. quib datum ẽ uel dan¬
dum beatũ ẽẽ. In pͥma parte recta fides int̾
creatorem et creaturam ista discerners de¬
bet. ut & unicuiq hoꝵ qđ siuĩ ẽ tribuat.
creatoris maiestatem. nec creaton ade¬
utrũq bene discernit. recte diudit m̃
sana necesse ẽ. decrimentum paciati
illi qui creaturã ꝓ deo colentes. geamn¬
di sunt. quam excellentiam factons me
philosophi gentilium. qͣmius uiter ate
⁊ opus suum recte discernerẽt. neqͥnta
fideles appellandi sunt: quia ficdmn di
insaluatore aguoscimꝰ redemptiontr.e
mentis eius redemptionis preparatioñ
ma pars fidei spectat ad debitũ natut
ista credere debemus. quia ꝑ gr̃am me
Eequuntur dehinc duo illa. que n
Sdistiictione huius tractationis

Expanded text:
sex aetatibus. In prima parte ad fidem pertinet sex aetatibus. In prima parte ad fidem pertinet confiteri unum creatorem, et ab eo facta esse omnia quae habent esse. In secunda parte ad fidem pertinet venerari unum salvatorem, et credere ab eo reparata esse perdita, quibus datum est vel dandum beatum esse. In prima parte recta fides inter creatorem et creaturam ita discernere debet ut unicuique horum quod suum est tribuat; Creatoris majestatem; nec Creatoutrumque bene discernit, recte dividit, esana necesse est detrimentum patiatur. Nam illi qui, creaturam dicendi sunt quam excephilosophi gentilium, quamvis inter Creatorem et opus suum recte discernerent, nequaquam fideles tamen appellantur, quia fidem de in Salvatore agnoscimus redemptionem; in sacramentis ejus redemptionis praeparationem. Prima pars fidei spectat ad debitum naturaIsta credere debemus, quia per gratiam reSequuntur de hinc duo illa quae in prima distinctione hujus tractationis
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. Ostendit gͦ se de dei notitia plus a
super doctores suos ⁊ seniores. donũ sib
telligentie audacter p̾sumit: ita dicss
om̃s docentes me intellexi: quia tesmul
tua mneditatio mea ẽ. Et rursum. Supa
pliorem scilicet notitiam ꝓmittens. & iple
posteris. Sigͦ ut ait etiam sc̃s papa ges¬
rius. scđ̾m in crem̃ta tempoꝵ creuit dls¬

Expanded text:
tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plutibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plusuper doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Superpliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut ait etiam sanctus papa Gregorius, secundum incrementa temporum crevit
Abbreviated transcription (Latin):
buerat. Quid enĩ : Si filiis eũngłii om̃s
teri necesse ẽ. ut pote quos ñ lectio sict ues
aut p̃dicatio. s ipsa unctio docuerit omns
de omnib : Esto tamen. toleremꝰ nos nr̃an
nino pacto uel merito ñ ferimꝰ: ut dñs uos
uel fallere uoluisse. Et quidẽ ipse ꝑcestais
fateri cogimur. ueritatis hoc testimonium:
si tantum tribuamus ueterib qͣntum nec p¬
hanni uendicare ualemus. Non utiq: fit n¬
uiria iohanni. siquid ignorasse creditur at
dicitur: nimirũ qđ & ipse ñ diffitetur. Sli
ñ iohanni. s ueritati. Quid gͦ: Amicus spi¬
si dubitat ⁊ querit. tu es qui uenturus e
alium expectamus: & nos milib hominum
certitudinem de omnib nr̃o mendatio en¬
firmamus: Nec ipsos dese ita ueteres sael
paucis aduertere possumus. Noyses siti
dm̃ adse loquentem dirisse. sic. Ego sũ aͥ
abraham. ⁊ d̾s isaac. ⁊d̾s iacob & nom
meum adonas ñ indicaui eis. subandis

Expanded text:
buerat. Quid enim? Si filiis Evangelii omnes buerat. Quid enim? Si filiis Evangelii omnes fateri necesse est? Utpote quos non lectio sicut nos aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus? Esto tamen, toleremus nos nostrnino pacto merito non ferimus, ut Dominus vel falli ufateri cogimur Veritatis hoc testimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et quaerit, Tu es qui venturus es, an alium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
in quo tot . ⁊ tante dei popło diuitie sp̃o afflue¬
bant ut illud prsus incredibili felicitate cer¬
nerecur impletum. qđ moy ses optabat cũ
diceret. Quis dabit ut omnes ꝓphetent:
Queso quid simile acculit eingłm: frustra
gla̾tur paulus de pͥmitris sp̃c. quas putat
se cum socuis suis coapłis accepisse: cũ mł tale
indieb suis potuerit experiri: Deniq aie¬
bat. Numqͥd omnes ꝓpħe: frustra inquã
glatur de euͣngłio suo quia ñ ab homine
neq ꝑ hominem illud acceꝑit. s quasi spe¬
tiali quaͣdam p̃rogatua. ꝑ reuelationem
ꝓfecto debuit ꝓpheticũ illud ad sua tẽpora
retorquere. Effundam de sp̃u meo suꝑ filioᷤᷤ
si abundantior iam p̃cesserat transactis scłis
effusio sp̃s. Aut spcerte ꝓpħa. uel potus
in ꝓpħa d̾s. si uera tempora illa apłica cũ
hoc diceret intuebatur: ñ plane effundã
s subtrahã magis de sp̃u meo dixisse de¬

Expanded text:
in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluein quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus, quas se putat cum suis coapostolis accepisse; cum nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numquid omnes prophetae? Frustra, inquam, gloriatur de Evangelio suo, quia non ab homine, neque per hominem illud acceperit, sed quasi speciali quadam praerogativa per revelationem fecto debuit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Effundam de Spiritu meo super filios si abundantior jam praecesserat transactis saeculis effusio spiritus. Aut certe propheta, vel potius in propheta Deus, si vere tempora illa apostolica cum hic diceret intuebatur, non plane effundam; sed subtraham magis de Spiritu meo dixisse de
Abbreviated transcription (Latin):
ut possit uiuificare. s grã dei ꝑih̾m xp̃m.¬
se. sic illi uenturũ. sicut nos mortuũ. itailli
moriturum. sieut nos resurrepisse. ita illi¬
ra sunt sicut abillis estimantur. & sicut
a ꝓpositis auctoritatib affirmari uidetur.
fint antiquis temporib aut ꝑ rara salus.
aut nimium numerosa ꝑfectio: quoꝵ quidẽ
qđlibet saꝑe. discretionis terminos excede
ẽ. Qđ siuidetur tolerabilus. immo et deo
digiius iudicatur. replesse potius ⁊ ditasse
scdã illa. multuudine ꝑfectoꝵ qͣm saluan¬
doꝵ tanta fuisse paucitate contentũ. qͣtinꝰ
& salui ñ pauei tc̃ fierent. et omnes uichilo¬
minis repleti sp̃u ꝓphetico. nec dum reue¬
lata misteria iam tẽ penetrarent: si inqͣm
hoc recipitur. benediciinus quidẽ dm̃ in
donis suis.s quid tempori gr̃e reseruatum
sit ñ uidemꝰ. nisi qđ tempꝰ gr̃e illud potiꝰ
uirta sententiam hanc fuerit appellandũ

Expanded text:
ut possit vivificare, sed gratia Dei put possit vivificare, sed gratia Dei pse, sic illi uenturum, sicut nos mortuum, ita illi moriturum, sicut nos resurrera sunt sicut ab illis existimantur, et sicut a propositis auctoritatibus affirmari videntur aut in antiquis temporibus fuit perrara salus; aut nimium numerosa perfectio, quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. Quod si videtur tolerabilius, imo etiam Deo dignius judicatur, ipsum replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti Splata mysteria jam tunc penetrarent: si, inquam, hoc recipitur, benedicimus quidem Deum in donis suis; sed quid tempori gratiae reservatum sit, non videmus: nisi quod tempus gratiae illud potius juxta sententiam hanc fuerit appellandum,
Abbreviated transcription (Latin):
mundo iam manifesta sunt: omnib ab ini¬
tio mundi iustis & fidelib tam minorib qͣm
maiorib cadem cognitione patuisse uent᷑a.
qua a nobis nc̃ cognoscuntur p̃terita. Alio¬
quin. non uere dicendum fidem hoꝵ ominũ
habuisse: qui ista ñ agnouerint. Ista autẽ
omnia que insacramento nr̃e redemptionis
completa sunt eos ⁊ credidisse et agnouisse.
ñ solum hac ratione ꝓbare se posse putant.
qđ quein admodũ nos mͦ ad illam redemptio¬
nem ñ ꝑtineremꝰ. nisi hec omnia iam & facta
agnosceremus. ⁊ agnita crederemus: sic
quidem illi per hec saluati ñ fuissent. nisi
hec omnia. & facienda agnouissent. & agni¬
ta credidissent: uerũ etiam quia aliquotiens
scripture testantur. nullũ abinitio sine fide
rp̃i eẽ saluatum. Et beatus augustinus de
hoc ipso loquens: sic ait. Eadem fides media¬
toris saluos iustos faciebat antiquos. pusilloᷤᷤ
cum magnis. ñ uetus testamentũ qđ inserui¬
tutem generat. non lex que non sic ẽ data.

Expanded text:
o jam manifestata sunt, omnibus ab initio mundi justis et fidelibus, tam majoribus quam minoribus, eadem cognitione patuisse ventura; qua a nobis nunc cognoscuntur praeterita. Alioquin non vere dicendum fidem horum omnium habuisse qui ista non agnoverunt. Ista autem omnia quae in sacramento nostrae redemptionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se putat, quod quemadmodum nos modo ad illam redemptionem non pertineremus nisi haec omnia jam et facta agnosceremus, et agnita crederemus; sic quidem illi per haec salvati non fuissent, nisi haec omnia facienda agnovissent et agnita credidissent. Verum etiam quia aliquoties Scripturae testantur, nullum ab initio sine fide Christi esse salvatum; et beatus Augustinus de hoc ipso loquens sic ait: Eadem fides mediatoris salvos justos faciebat antiquos pusillos cum magnis: non Vetus Testamentum quod in servitutem generat; non lex quae non sic est data
Abbreviated transcription (Latin):
fide: quẽ admodũ cũ eductus dehoc engita
habebit ex contemplatione. S mira iag
satione agitur. qđ ñc̃ interim malitia hel

Expanded text:
fide, quemadmodum beatus cum eductus de hoc ergastulo , vivere habebit ex contemplatione. Sed mira Dei dispensatione agitur quod nunc interim malitia hostis
Abbreviated transcription (Latin):
luui criauit de: dedit cibi eẽ. Qui redemit deꝰ
aiai. ⁊ beatũ ẽ. ꝓpt̾ea ne plus a ce dilig̾et᷑ alt̃
qude redemptor qm ipse creator. uoluit ipse
creat eẽ ⁊ redemptor: ⁊ sustinuit tuã passionẽ.
it eneret cuã duilectionẽ. Missus ẽ. naturalis fili.
padoptandis: quia sine ipso alieni intͦducen¬
di ñsuerãt inbeditatẽ. Uenit sapientia: ut ho¬
fides tua in utio ꝯstat. ⁊ adunũ:. ⁊ una. qͥacũ
duo nominant᷑. unꝰ significat᷑. qm̃ unꝰ ẽ. crea¬
tor ⁊ redemptor. Creator ad naturã: saluator
ad grãm. In his duob totũ ẽ: ⁊ unũ hoc ẽ.
inqͦ abinitio fides credentiũ una ẽ: qͣmus mea¬
demfide. inaliis minor de istiꝰ cognitio fuerit.
sedm diuersitatẽ tempoꝵ. sicut uno ⁊ eodẽ tẽ
inaliis maior. inaliis minor muenitur cogni¬

Expanded text:
dit tibi esse; qui redemit te, dedit tibi beatum esse. Propterea ne plus a te diligeretur alter quidam redemptor, quam ipse creator, voluit ipse creator esse redemptor, et sustinuit tuam passionem ut emeret tuam dilectionem. Missus est naturalis filius pro adoptandis, quia sine ipso alieni introducendi non fuerant in haereditatem. Venit sapientia, ut hofides tua in uno constat, et ad unum et una, quia cum duo nominantur, unus significatur; quoniam unus creator est et redemptor. Creator ad naturam, salvator ad gratiam. In his duobus totum est et unum, hoc est in quo ab initio fides credentium una est, quamvis in eadem fide in aliis major, in aliis minor de istis cognitio fuerit, secundum diversitatem temporum, sicut uno et eodem tempore, in aliis major in aliis minor
Abbreviated transcription (Latin):
cium putamꝰ. quid dicit beatus augulirs
eadem fides mediators aluos uistos facibis
tiquoᷤ pusillos eũ magnis: quia eanden fl
nis Alii quidẽ qͦ uentura erant: sic̃ uemias
eredentes ⁊ cogno scentes: alii uͦ ñ quiadẽ ogis¬
centes. s credendo ⁊ desiderando eogustta

Expanded text:
m putamus quod dicit beatus Augustinus, quod eadem fides mediatoris salvos justos faciebat antiquos, pusillos cum magnis; quia eamdem fidem magnis. Alii quidem quae ventura erant, sicut ventura credentes et cognoscentes; alii vero non quidem cognoscentes, sed credendo et desiderando, cog
Abbreviated transcription (Latin):
Sacram̃tũ enĩ fidei. uel ipsa fides intel¬
ligitur que sacramentũ ẽ. uel sac̾menta fic̃i
intelligunt᷑. que cũ fide ꝑcipienda st̃. ⁊adsc̃i¬
ficationẽ fideliũ p̃ꝑata st̃. Nam & quedã
sacram̃ta militaria dicunt᷑: quib milites in
sua conditione imꝑatori suo adfidem obseruan¬
dã obligant᷑: ⁊ mfideles qͦq sac̃menta quedã
habent que saeram̃ta dicunt᷑. qm̃ius nec sa¬
era sint. nec sacre rei signa s execrationes
potiꝰ ⁊ abhominationes. quib ñ sacrantur
homines .s polliuintur. Tam̃ adhoꝵ diffe¬
rentiam. saeram̃ta fidei dicta intelligi possẽ.
que a fidelib tractant᷑: ⁊cũ fide ad sẽĩficatio¬
ipsa fides sacram̃tũ dicit᷑. uel cuiꝰ rei sac̃m̃tũ
eẽ intelligatur. Apłs dicit. Uidemꝰ nc̃ ꝑ
speculũ menigiate: tẽ autẽ facie ad faciẽ.

Expanded text:
Sacramentum enim fidei vel ipsa fides intelligitur quae sacramentum est, vel sacramenta fidei intelliguntur quae cum fide percipienda sunt, et ad sanctificationem fidelium praeparata sunt. Nam et quaedam sacramenta militaria dicuntur, quibus milites in sua conditione imperatori suo ad fidem conservandam obligantur; et infideles quoque sacramenta quaedam habent, quae sacramenta dicuntur, quamvis nec sacra sint, nec sacrae rei signa. Sed exsecrationes potius et abominationes: quibus non sacrantur homines, sed polluuntur. Tamen ad horum differentiam sacramenta fidei dicta intelligi possunt quae a fidelibus tractantur, et cum fide ad sanctificatio ratione ipsa fides sacramentum dicatur, vel cujus rei sacramentum esse intelligatur. Apostolus dicit: Videmus nunc per speculum in aenigmat
Abbreviated transcription (Latin):
Quieqͥd dicitur. uel cogitatur: scđm aliqͥd
nino & cogitari ñ pocest. Quid gͦ dices
uel cogitabis. cum il qͦd d̾s ẽ. dicere. uel
cogitare uolueris: Siterrã cogitas. si celũ
Scio inqͥs quia ñ hoc ẽ. ds̃. tamen hoc
sumle deo ẽ. ⁊ insimilitudine sua &s de

Expanded text:
Quidquid dicitur vel cogitatur, secundum aliQuidquid dicitur vel cogitatur, secundum alinino et cogitari non potest. Quid ergo dices vel cogitabis, cum id quod Deus est dicere vel cogitare volueris: Si terram cogitas, si coelum Scio, inquis, quod hoc non est Deus, tamen hoc simile Deo est, et similitudin
Abbreviated transcription (Latin):
duntur a nobis. que credi solum possunt. com¬
prebiendi omnino ñ possunt. Neq enim actu
presentia sunt. ut sensu comprehendantur.
quia neo corꝑa sunt neq in corꝑalib subsisit̃.
neq insimilitudine aliqua imaginabiliter
ab animo comp̃hendi posst̃. quia longe om¬
uem similitudinem ⁊ corpoꝵ ⁊ corꝑalium sue
diuinitatis. ⁊ puritatis excellentia tnͣscendẽ
neq quemadmodũ illa que in nobis st̃. ⁊ sen¬
tuntur a nobis. qm̃ nec de substantia animi
st̃. neq de his que in animo subsistunt. Ergo
fide sola subsistunt innobis: ⁊ subsistentia
eoꝵ ẽ fides eoꝵ est fides eoꝵ qua creduntur
quia st̾. s ñ qualia st̃ comprehundunt᷑.
Argo ds̃ credi potest. comprehendi omni¬
no ñ potest. Dicis mͥ. Quid dicam: Quid
ẽ de Ego tibi respondeo: quia indicibi¬
le omnino ẽ. quidẽ. ds. Saltem inquis qͥd
cogitabo. quando cogitare uolo quid ẽ. as e
Amplius dico: quia incogitabilis ẽ. ds̃.

Expanded text:
duntur a nobis quae credi solum possunt, comduntur a nobis quae credi solum possunt, comprehendi omnino non possunt. Neque enim actu praesentia sunt ut sensu comprehendantur, quia nec corpora sunt nec in corporalibus subsistunt. Neque in similitudine aliqua imaginabiliter ab animo comprehendi possent, quia longe omnem similitudinem et corporum et corporalium suae divinitatis et puritatis excellentia transcendunt. Neque quemadmodum illa quae in nobis sunt et sentiuntur a nobis; quoniam neque de substantia animi sunt, neque de his quae in animo subsistunt. fide sola subsistunt in nobis, et subsistentia eorum est fides eorum qua creduntur, quia sunt, sed non qualia sunt comprehenduntur. Ergo Deus credi potest, comprehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ alio m exponimus: possumus dicẽ
quia fides ñ meo quid sit. s. quid faciat dif¬
finitur. ut sit sensus. fid̾es ẽ. substantia.
idlẽ subsistentia rerũ sꝑandarũ. idẽ. fu¬
turoꝵ bonoꝵ que uentura sperantur a
nobis. et que sola digna sunt spe. & eppec¬
tatione nr̃a: qm̃ in ipsis constat bonũ
nr̃m. Est gͦ fides substantia rerum spe¬
randarum. quia bona inuisibilia que
ꝑactum nondũ presentia sunt. iam ꝑfi
dem in cordib. nr̃is subsistunt: iipsa fioes
eoꝵ innobis. est substantia coꝵ. Cum enun
res quelibet apud nos subsistant. uel per
actum qnͣdo uidelicet presentes sensu cõpre¬
henduntur. uel ꝑ intellectũ qnͣdo absentes u&
etiam ũ eristentes insimilitudine sua ⁊ imagi¬
nacione ꝑincellectum capiuntur. uel ꝑerꝑien
nobis. ut ẽ. gaudium. tristitia. amor.: ⁊ timor
que subsistut inobis. ⁊ sentiuntur a nobis:
nullo hoꝵ modoꝵ inuisibilia di comprehun¬

Expanded text:
tionem alio modo exponimus possumus dicere tionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciat diffinitur, ut sit sensus. Fides est substantia, id est subsistentia, rerum sperandarum, id est futurorum bonorum, quae ventura sperantur a nobis, et quae sola digna sunt spe et exspectatione nostra, quoniam in ipsis constat bonum nostrum. Est ergo fides substantia rerum sperandarum; quia bona invisibilia quae per actum nondum praesentia, sunt jam per fidem in cordibus nostris subsistunt; et ipsa fides eorum in nobis subsistentia eorum est. Cum enim res quaelibet apud nos subsistant; vel per actum, quando videlicet praesentes sensu comprehenduntur, vel per intellectum, quando absentes; vel etiam non existentes in similitudine sua et in imagine per intellectum capiuntur; vel etiam penobis, ut est gaudium, tristitia, timor et amor, quae subsistunt in nobis et sentiuntur a nobis: nullo horum modorum invisibilia Dei comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ inquirenda
e fide tractare
uolentib: septẽ
inquirenda P¬
ponimus. Qaud
sit fides. In qͦ
constat fides. De
incremento ficdi.
De his que ꝑu¬
nent adłidem. Si abinitio scđm mutacio¬
nem tempoꝵ mutata sit: fides credendiui.
Quid̃ sit quo minus nichil umqͣm uera fides
habere potuit. De sacramento fidei ⁊ uinl¬
tuce ipsnis. Singula ordine suo ꝓsequatͦ.
ides ẽ. ut ait Quid sit fides.
apss substantia rerũ sperandarum:.
argumentum ñ apparentium. Si ꝑfidem
ea que creduntur fide significata intellig¬
mus. sicut ꝑ uisionem ñ numꝗ̃ ñ eam qͣ
uidemus. s qđ uidemꝰ accipimus: conue¬
nienter fides substantia rerũ sꝑandarũ
dr̃. Quia fide. ea que uere subsistunt bq¬
na sꝑantib & expectantib illa uentura
creduntur. Sod̾m qͣm acceptionẽ ñ irra¬
tionabiliter etiam argumentũ ñ appe̾ren¬
tiũ dr̃: quia que ratione humana ñ comi¬
prchendimus sola fide nobis credibilia eẽ
n uera persuademus. Qđ si hano diffini¬

Expanded text:
e inquirenda. De fide tractare volentibus, septem inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mutationem temporum, mutata sit fides credentium. Quid sit quo nihil minus vera fides unquam habere potuit. De sacramento fidei et virtute ipsius. Singula suo ordine prosequamur. CAP. II. Quid sit fides.lus, substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium . Si per fidem ea quae creduntur fide, significata intelligimus sicut per visionem nonnunquam non eam qua videmus, sed quod videmus accipimus convenienter fides substantia rerum sperandarum dicitur, quia fide ea quae vere subsistunt bona sperantibus et exspectantibus illa ventura creduntur. Secundum quam acceptionem non irrationabiliter etiam argumentum non apparentium dicitur; quia quae ratione humana non comprehendimus, sola fide nobis credibilia esse et vera persuademus. Quod si hanc diffini
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ habuisse dicantur. aut si de omis
hoc dictum intelligimus. omnes qui fitã
redemptionẽ credider̃t. hȩc etiam inqe
redemptio constabat credidisse ñ inqus
hec continebat. redemptionem uentuñe
didert̃: hȩc credĩi runt. qmuis eanbe
deipsis om̃s incredendo cognitionẽ ñlei
abinitio uistos fidem saluatoris habtis
om̃s infide redemptionis uenture. uistia
fuisse. quia eandẽ redemptionẽ uel uentiẽ

Expanded text:
abuisse dicantur; aut si de omnibus hoc dictum intelligitur, omnes qui futuram redemptionem crediderunt, haec etiam in quibus redemptio constabat credidisse, non incohaec continebat redemptionem venturam crediderunt, haec crediderunt, quamvis eamdem de ipsis omnes in credendo cognitionem non haab initio justos fidem Salvatoris habuisse, et omnes in fide redemptionis venturae justificatos fuisse, quia eamdem redemptionem vel venturam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ineffabiliter p̾ora illa tempora poster io¬
rib sełis preferenda sint. cum fides que hie
solo foris auditu uerboꝵ ꝑcipitur. illie ꝑcon¬
templationem ꝓpħice aspirationis intus ab
omnib plena ⁊ manifesta ueritatis luce le¬
gereture Quid. fides nr̃a comꝑations fidei
iloꝵ. nisi ut ita dicam ñ fides s opinio quo¬
aam dicenda ẽ: quos intantum cerciores ag¬
noscimus fuisse defuturo. qͣm nos dep̃ter itõ.¬

Expanded text:
quam ineffabiliter priora illa tempora posterioquam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis praeferenda sint, cum fides quae hic foris solo auditu verborum percipitur, illic per contemplationem propheticae aspirationis, intus ab omnibus plena et manifesta veritatis luce legeretur? Quid fides nostra comparatione fidei illorum, nisi, ut ita dicam, non fides, sed opinio quaedam dicenda est? quos in tantum certiores agnoscimus fuisse de futuro quam nos de praeterito
Abbreviated transcription (Latin):
possent que dicebant᷑. Duo qͦq illi discipli. Ab.
euntib idubitantib inuia iħc apparurt. ad
ipsius interrogationẽ pulsati. inter cetera
tione desꝑabant. Ppter qđ ⁊ illis ibidem
ar. Ostulti. et tardi corde ad credendum:
nonne oportuit xp̃m pati ⁊ resurgere a mor¬
cius. ⁊ sic intrare ingłam suam: Postremo
qdđ ẽ. misteriũ a scłis. absconditum: & ne for¬
te putecur solis malis absconditum: subiec̃.
nouissimis temꝑib sc̃is reuelatum. Si om̃s
hoc abinitio boni cognouert̃: quomͦ uelma¬
li hoc ignorare potuerõ: Marime eũ ab
ipsis bonis qui hoc ꝑcepissent: qui uero bo¬
ni uel mali eẽnt. quib hoc reuelandũ uel
celandum fores. discerni ñ potuisset. At&
in hc̃ modũ consequens ẽs manifeste agnosei¬
mus: ut si bonis omnib hec reuelata confi¬
temur: malis qͦq ñ ignota fuisse ñ dubitem᷑
Porro si hoc stare debebit: quis ñ uideat

Expanded text:
possent quae dicebantur. Duo quoque illi discipuli quibus possent quae dicebantur. Duo quoque illi discipuli quibus euntibus et dubitantibus in via Jesus apparuit; ad ipsius interrogationem pulsati, inter caetera tione desperabant. Propter quod et illis ibidem dicitur: O stulti et tardi corde ad credendum. Nonne oportuit Christum pati et resurgere a mortuis, et ita intrare in gloriam suam? Postremo quod est mysterium a saeculis absconditum; et ne forte putetur solis malis absconditum, subjecit novissimis temporibus sanctis revelatum. Si omnes hoc ab initio boni cognoverunt, quomodo vel mali hoc ignorare potuerunt, maxime cum ab ipsis bonis qui hoc percepissent, qui vere boni vel mali essent; quibus hoc revelandum vel celandum foret discerni non potuisset. Atque in hunc modum consequens esse manifeste agnoscimus, ut si bonis omnibus haec revelata confitemur, malis quoque non ignota fuisse non dubitemus. Porro si hoc stare debebit, quis non videat
Abbreviated transcription (Latin):
pit sp̃c dabat. diuidens singłis ꝓut uolẽ¬
ptitionis: quanto magis simpliciores qꝙ
uisti sine decrimento salutis. saluationis
anpus modũ ⁊ ordinẽ. nescire potuerẽ:
qũ tam̃ certa spe ⁊ fide uti ꝓmissa fuerat.
sirmisume tenuert᷑. qnͣti hodieq ꝓfecto
e maubitanter credunt ⁊ sꝑant. ⁊ arden¬
ir aeiarrant: formam tamen ac statũ.
n cogiran quidem uel tenuiter norunt:
Itagͥ milti ante saluatoris aduentũ dm̃
emmipotentem tenentes & diligentes sue
salutis gratuitũ ꝓmissorem. credentes in
pnissione fidelem. sperantes certissimĩ
ralditorem. in hac fide . i expectatione s al¬
uati sunt: licet qͣndo. ⁊ qualiter. & q
oiline salus reymissa fieret ignorarent.
Nam ⁊ ipsis apłis. quos uistos fuisse ne¬
mõẽ qui ambigat. presente saluatore.
aregui clor manifesta iã luce p̃dicante.
misteriũ passionis intantũ adhuo ignotum
fuisse atq occultum legitur: ut ipso hoe añs
apte p̾dicante. et predicente illi. nec incelligͥe

Expanded text:
s dabat, dividens singulis prout volebperfectionis: quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus, modum et ordinem nescire potuerunt, quae tamen certa spe et fide, uti promissa fuerant, firmissime tenuerunt. Quanti hodieque in quod indubitanter credunt et sperant, et ardenter desiderant; formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt; ita ergo multi ante Salvatoris adventum, Deum omnipotentem tenentes et diligentes, suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum redditorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt; licet quando et qualiter et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Nam et ipsis apostolis quos justos fuisse nemo est qui ambigat; praesente salvatore et regnum coelorum manifesta jam luce praedicante, mysterium passionis in tantum adhuc ignotum fuisse atque occultum legitur, ut ipso Domino hoc aperte praedicante et praedicente, illi nec intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
res eẽ uel ñ eẽ scitur. ita sine fide eẽ pocest.
qua res cẽ uel ũ eẽ creditur. Ad hane eog̃¬
nitionem si fides accedat. ut credatur qd au¬
diebatur ⁊intelligebatur: est credulitas in
cognitione: ⁊inuenitur incredulitate fidei
substantia in cognitione maceria. Potest au¬
tem cognitio huiusmodi sine omni fide ẽe.
fides autem sine omni cognitione ẽẽ ñ pot̾
qm̃ qui audit aliquid. ⁊ incelligit. ñ semꝑ
credit. Qui autem nichil intelligit. nichil
credit. qͣmuis aliquando credere posit qd̾
ñ intelligit. Nam ⁊fides ẽ etiam defide: qͣ
ereditur qđ nescitur. quia scienti ⁊ credenti
creditur. Ille enim qui credenti credit. ñ
inconuenient̃ credere dicitur qđ ille cre¬
dit cui credit: ⁊ si nesciat illud quid sit
qđ credit. et scit cui eredit. Tales sunt sim¬
pliees isca cecłia. qui ꝑfaties¬

Expanded text:
res esse vel non esse scitur, ita sine fide esse potest res esse vel non esse scitur, ita sine fide esse potest qua res esse vel non esse creditur. Ad hanc cognitionem si fides accedat ut credatur quod audiebatur et intelligebatur, est credulitas in cognitione, et invenitur in credulitate fidei substantia, in cognitione materia. Potest autem cognitio hujus sine omni fide esse; fides autem sine omni cognitione esse non potest, quoniam qui audit aliquid et intelligit, non semper credit; qui autem nihil intelligit nihil credit, quamvis aliquando credere possit quod non intelligit. Nam et fides etiam est de fide qua creditur quod nescitur, quia scienti et credenti creditur. Ille enim qui credenti credit, non inconvenienter credere dicitur quod ille credit cui credit; et si nesciat illud quid scit quod credit, et scit cui credit. Tales sunt simplices in sancta Ecclesia qui pe