comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentes significauit: quasi dice¬
retur: quid ẽ quod dixisti me¬
mor ero raab & babilonis scien¬
tibꝰ me: Quare hoc dixisti: Et¬
enim aliengene inquit: id ẽ
ibi raab ibi ex babilone: qr ibi
alienigene. ibi tyrꝰ. ibi ppis ethi¬
te sacram̃tũ magnũ. ꝓeum
illic raab. ꝑ quẽ illic babilon:.iã ñ
babilonia. Caret enim babylone:
et in cipit ẽẽ ierłm. Diuidit᷑
filia ad uersus matrem suam.
Erit in membris regine illiꝰ
cui dr̃÷ obliuiscere ppłm tuũ.
& domum patris dui÷ concupi¬
ut rexspẽm tuã. Nam unde
babilon aspiratet ad ierłm un¬
de raab ad illa fundam̃ta ꝑue¬
niret: unde alienigene:unde
tyrus ÷ unde ppłs ethiopum:
Audi unde. Mater syon dicet
isti om nes. S iste homo qͥd
ẽ dicit : si audiamꝰ si capiamꝰ
Mat̃ syon dicet homo. Sequit᷑
ibi quasi quereres ꝑquem ue¬
nerit raab. babẏlon. alienigene.
tyrus. et hiopes. Ecce ꝑ quẽ
& homo factꝰ est in ea: et ip¬

Expanded text:
Gentes significavit; quasi diceGentes significavit; quasi diceretur, Quid est quod dixisti, «Memor ero Raab et Babylonis, scientibus me?» quare hoc dixisti? «Etenim alienigenae,» inquit, id est, ibi Raab, ibi ex Babylone, quia ibi alienigenae, ibi Tyrus, ibi populus Aethite sacramentum magnum. Per eum illic Raab, per quem illic Babylon, jam non Babylon; caret enim Babylone, et incipit esse Jerusalem. Dividitur filia adversus matrem suam, et erit in membris reginae illius cui dicitur: «Obliviscere populum tuum et domum patris tui; concupivit rex speciem tuam» . Nam unde Babylon aspiraret ad Jerusalem? unde Raab ad illa fundamenta perveniret? unde alienigenae, unde Tyrus, unde populus Aethiopum? Audi unde: «Materh» «Sion, dicet isti omnes. Sed iste homo quis est? Dicit, si audiamus, si capiamus: «Mater Sion, dicet homo.» Sequitur ibi, quasi quaereres, per quem venerit Raab, Babylon, alienigenae, Tyrus, Aethiopes. Ecce per quem et homo factus est in ea, et ip
Abbreviated transcription (Latin):
phariseis: amen dico uobis: pub¬
licani et meretrices p̃cedunt
uos iniregnum cȩloꝵ. Prcedunt.
qr ium faciunt. Impellunt creden¬
do: & creditur fidei: nec obsiste̾
potest quisꝗͣ: qr qui ium faciunt
diripiunt illud. Ibi enem positũ
ẽ: regnum cȩloꝵ iumpatitur:
& qui uim faciunt diripiunt
ilud. Hoc fec̃ ille latro: forcior
in cruce quã in fauce. Memor ero
raab & babylonis. Baby lon ci
ciuitas iniqua babylon. Qm̃s
iniqui ad baby loniam ꝑtinent:
quomodo om̃s om̃s scĩ ad ierłm.
S delabitur debalulone in
ierusalem. Unde: nisi ꝑ eumqͥ
iustificat impium : Pioꝵ ciuitas
ierłm: impioꝵ ciuitas babilon.
S uenit ille qui iustificat im¬
pruni:qr memor ero inquit ñ
solum raab s &̃ babilonis. S
quomͦ memor ero raab & babi¬
lonis: Scientibꝰ me. Idõ quodã
loco dicit scriptura: effunde irã tuã in
bi: p̃tende misericordiã tuã scientibꝰte.
Et ut nou̾itᷤ qr inraab & babylone

Expanded text:
Pharisaeis: «Amen dico vobis, publicani et meretrices praecedunt vos in regnum coelorum» . Praecedunt, quia vim faciunt: impellunt credendo, et ceditur fidei, nec obsistere potest quisquam; quia qui vim faciunt, diripiunt illud. Ibi enim positum est: «Regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud» . Hoc fecit ille latro, fortior in cruce quam in fauce. «Memor ero Raab et Babylonis.» Babylon civcivitas iniqua, Babylon: omnes iniqui ad Babyloniam pertinent; quomodo omnes sancti ad Jerusalem. Sed delabitur de Babylone in Jerusalem. Unde, nisi per eum qui justificat impium ? Piorum civitas Jerusalem; impiorum civitas Babylon. Sed venit ille qui justificat impium; quia, «Memor ero,» inquit, non solum «Raab,» sed etiam «Babylonis.» Sed quorum memor erit Raab et Babylonis? «Scientibus me.» Ideo quodam loco dicit Scriptura: «Effunde iram tuam in bi, «Praetende misericordiam tuam scientibus te» . Et ut noveritis quia in Raab et Babylone
Abbreviated transcription (Latin):
constructionem tante ciuitatis. S
om̃is ista compages ubi nititur: ubi
incumbit ut nusꝗͣ cadatẽ Ipso
Si angularis lapis ẽ. xp̃c iħe: ui¬
illo qͥdem duo parites cõpaginarit. Heq e¬
nĩ angulũ faciunt. nͥ duo parietes inunũ
dediuerso uenientes: sic̃ popłi duo excircũ¬
cisione s ͤ pͤputio ad pacẽ xp̃ianã sibi met cone¬
cumbit: ñ illi suꝑ illũ. Suilli st̃ infundam¬
to: ipse inangulo.S cogitet qͥ ħ dicit: angi¬
lum & infundam̃to.eẽ. Neq enĩ ibi ẽ. anguił¬

Expanded text:
constructionem tantae civitatis. Sed omnis ista compages ubi innititur, ubi incumbit, ut nusquam cadat? «Ipso,Si angularis lapis est Christutes compaginantur. Neque enim angulum faciunt, nisi duo parietes in unum de diverso venientes: sic et populi duo ex circumcisione et ex praeputio, ad pacem christianam sibimet connecumbit, non illi super illum, si illi sunt in fundamento, ipse in angulo. Sed cogitet qui hoc dicit, angulum et in fundamento esse. Neque enim ibi est tantu
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc dixerat psalmꝰ
hinc incipit et ait. fun¬
damenta eius in mon¬
tibus scĩs. Cuius fundam̃ta:
Non dubium ẽ: quia funda¬
m̃ta p̃sertim in montibꝰ ciuita
&e desidio ciuitatis huius uoluens
secum: tanquam plura intus apđ
se meditatus : erupit in hoc. fun
illa dixerit aliquid. Quomodo
de illa nichil dixerat: qui numꝗͣ
de illa corde tacuerat: Quomͦ
lentio de illa ciuitate parturi¬
ens ÷ clamans ad dm̃ erupit &̃
in aures hominum: fundam̃ta
erus in montibꝰ scĩs. Et quasi om̃s
audientes quererent ciuius: Dili¬
git inquit dñs portas syon. Ecce. Als¬
cuius fundam̃ta in montibꝰ scĩs:
cutusdam ciuitatis syon: ciuus

Expanded text:
adhuc dixerat Psalmus; hinc incipit, et ait: «Fundamenta ejus in montibus sanctis.» Cujus fundamenta? Non dubium est quia fundamenta, praesertim in montibus, civitet desiderio civitatis hujus volvens secum, tanquam plura intus apud se meditatus, erupit in hoc, «Funilla dixerit aliquid. Quomodo de illa nihil dixerat, qui nunquam de illa corde tacuerat? Quomodlentio de illa civitate parturiens, clamans ad Deum, erupit etiam in aures hominum: «Fundamenta ejus in montibus sanctis.» Et quasi homines audientes quaererent, Cujus? «Diligit,» inquit, «Dominus portas Sion.» Ecce cujus fundamenta in montibus sanctis, cujusdam civitatis Sion, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
heati: Beati qͥ habitant indomo tua: in-
scła scłoꝵ laudahunt te. Huno beati. o¬
coso. negocio: Hoc gͦ unũ desidẽmꝰ
fũs. cũ uenerimꝰ ad hoc nos paremꝰ gau¬
ae ad deũ. laudare dm̃. Opabona q mͦ
nos ꝑducunt: non ibi erunt. Dixi
non inuenies: nudũ non inue¬
nies: nemo tibi occurret sitiens
Nullus ꝑegrinus erit: nullus
egrotus erit quem uisites : nul¬
ius mortuus quem sepelias:
nuliꝰ litigatoꝵ inter quos pat̃e
c̃ponas. Quid facturus es : An
Nam ibi omnia oꝑa quȩ neces¬
sitas flagitat: subtrahentur:
Mortua necessitate : ꝑibunt oꝑa
necessitatis. Quid gͦ erit: Quo¬
modo potuit dixit lingtia hu¬
mana. Tanquam iocundatoꝵ
omĩum habitatio inte. Qiuid
est tanꝗͣ: quare tanquam: Quia
talis ibi erit iocunditas: qualẽ
hic non nouimꝰ. Uideo hic multa
iocunditates. Et multi gaudent
in scło ÷ alii hirc alii inde: &
non ẽ. quod illi gaudio compa¬
rent s tanquam iocunditas erit

Expanded text:
beati? «Beati qui habitant in domo tua; in beati? «Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te» . Hoc uno beati otioso negotio. Hoc ergo unum desideremus, fratres, cum venerimus ad hoc; nos paremus gaudere ad Deum, laudare Deum. Opera bona quae modo nos perducunt, non ibi erunt. Diximnon invenies, nudum non invenies, nemo tibi occurret sitiens, nullus peregrinus erit, nullus aegrotus quem visites, nullus mortuus quem sepelias, nullus litigatorum inter quos pacem componas. Quid facturus es? An fnam ibi omnia opera, quae necessitas flagitat, subtrahentur; mortua necessitate, peribunt opera necessitatis. Quid ergo erit? Quomodo potuit, dixit lingua humana: «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Quid est, «tanquam?» quare, «tanquam?» Quia talis ibi erit jucunditas, qualem hic non novimus. Video hic multas jucunditates, et multi gaudent in saeculo, alii hinc, alii inde; et non est quod illi gaudio comparem, sed tanquam jucunditas erit.
Abbreviated transcription (Latin):
Magna hec. S ubi hec. nisi in illa
ciuitate dei: de qua glosissima
gaudiis. atq conflatis : quomͦ
clausit: Tanquam iocundatoꝵ
omnium habitatio in te Tanꝗͣ
iocundatoꝵ. habitatio omr̃um
tocundatoꝵ in. hac ciuitate: in
ꝑegrinatione ista conterimur.
habitatio nr̃a: iocunditas sola
erit. Ptet labor et gemitus : trans¬
eunt orationis ⁊ succedunt lauda¬
tiones. Ibi gͦ habitatio iocunda¬
torum. Non erit gemitꝰ desi¬
derantium: s lȩticiȩ ꝑfruenti¬
um. Aderit enim: cui modo sus¬
piramus. Similes illi erimꝰ:
qm̃ uidebimꝰ eum sicuti ẽ. Ibi
totum negocium nr̃m non erit:
nisi laudare deũ ÷ et fruideo:
& quid aliud queremus ubi
solus sufficit. ꝑ quem facta sunt
omnia: Habitabim: & habita¬
bimꝰ. Subicientur illi omnia: ut
sit ds̃ omĩa in om̃ibꝰ. Beati gͦ qͥ
habitant in domo tua. Unde
beati: Habendo aurũ: habendo argentũ:
numerosã familiã ÷ multiplicẽ ꝓlẽ: Uñ

Expanded text:
Magna haec; sed ubi haec, nisi in illa Magna haec; sed ubi haec, nisi in illa civitate Dei, de qua gloriosissima gaudiis atque conflatis, quomodo clausit? «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Tanquam jucundatorum habitatio omnium jucundatorum in hac civitate. In peregrinatione ista conterimur: habitatio nostra, jucunditas sola erit. Peribit labor et gemitus; transeunt orationes, succedunt laudationes. Ibi ergo habitatio jucundatorum, non erit gemitus desiderantium, sed laetitia perfruentium. Aderit enim cui modo suspiramus; similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est : ibi totum negotium nostrum non erit, nisi laudare Deum, et frui Deo. Et quid aliud quaeremus, ubi solus sufficit, per quem facta sunt omnia? Habitabimur et habitabimus: subjicientur illi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . «Beati» ergo «qui habitant in domo tua.» Unde beati? Habendo aurum, habendo argentum, numerosam familiam, multiplicem prolem? Unde
Abbreviated transcription (Latin):
altissimus. Dñs narrauit in
scripturis popłoꝵ.& principũ
Q uoꝵ pͥncipum. Hoꝵ qui fu
ert̃ in ea. Principes qui facti
st̃ in ea: in ea facti st̃ principes. Nã
antequã in ea fierent pͥncipes: ab¬
iecta mundi elegit ds: ut c̃ fundẽt fora
Nuqͥd pͥncepꝰ piscator: Nuqd pͥncepꝰ pub¬
licanus: Principes plane : s
quia facti sunt in ea. Quales
isti pͥncipes uenert̃ debabylo¬
ne. pͥncipes credentes de scło
pruicipes uenert̃ ad urbem rom
quasi caput babilonis. Non
ierunt ad templum imꝑato¬
ris: s ad memoriã piscatoris¬
confundat fortia: et ignobilia
elegit ds̃:et ea quȩ non sunt.
tanquam ea quȩ sunt : ut ea¬
quȩ sunt euacuentur. Hoc
facit qui erigit de terra ino¬
pem: et destercore exaltat pau¬
ꝑem. Ut quid erigit : Ut collo¬
cet eum cum pͥncipibꝰ. tum pͥm¬
cipibꝰ popłi sui. Magna res:
magnum gaudium ÷ magna le¬
ticia. Postea uenert̃ in hanc ci¬
uitatẽ & oratores: s non ueni¬
rent: nisi p̃cederent piscatoreᷤ

Expanded text:
in Scriptura populorum et principum.» Quorum principum? Horum qui facti sunt in ea. Principes qui facti sunt in ea, in ea facti sunt principes: nam antequam in ea fierent principes, abjecta mundi elegit Deus, ut confunderet fortia. Numquid princeps piscator? numquid princeps publicanus? Principes plane; sed qui facti sunt in ea. Quales isti principes? Venerunt de Babilone principes credentes de seculo, principes venerunt de urbe Roma, quasi caput Babilonis, non ierunt ad templum imperatoris, sed ad memoriam piscatorisconfundat fortia: et ignobilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam quae sunt, ut quae sunt evacuentur . Hoc facit qui erigit de terra inopem, et de stercore exaltat pauperem. Utquid erigit? Ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui . Magna res, magnum gaudium, magna laetitia. Postea venerunt in hanc civitatem et oratores; sed non venirent nisi praecederent piscatores.
Abbreviated transcription (Latin):
netis: ut illic talia copiosius
recipiatis. sic estis sicut qui ie
tinent se amaiore incontinentia
Nolice gͦ sic: ad aliquid uos in effa¬
bile pparate. mundate corda ab
omnibꝰ affectionibꝰ ur̃is terrenis
et secularibꝰ. Uisuri sumꝰ quiddã:
quo uisõ. beati erimus: et hoc solũ
nob̾ sufficiat. & quid: Non man¬
ducabimus: Immo manducabi¬
mus: et ipse erit cibꝰ nr̃:. qui et ie¬
ficiat: nos & non deficiat: Tanꝙͣ
iocundatoꝵ omniũ habitatio in
te: Iam dictum ẽ. unde iocun¬
dabimur. Beati qui habitant
indomo tua: in scła scłoꝵ lauda¬
bunt te. Laudenus et mͦ dñm
qͣntũ possumus mixtis gemitibꝰ.
qr laudando eum desidãmꝰ eũ.
& nondum tenemꝰ. Cum tenu¬
erimꝰ subtrahetur omĩs gemitꝰ:
et remanebit sola et pura ec̃la
laudatio. Conuersi ad dũm dm̃¬
patrem omnipotentem. puro
cor de ei qͣntum potest paruitas
tes toto animo singłatẽ mansu¬
etudinem euis: ut p̃ces nr̃as
inbeneplacito suo exaudire

Expanded text:
netis, ut illic talia copiosius netis, ut illic talia copiosius recipiatis; sic estis quomodo illi tinent se majore incontinentia. Nolite ergo sic: ad aliquid vos ineffabile praeparate; mundate cor ab omnibus affectionibus vestris terrenis et saecularibus. Visuri sumus quiddam, quo viso beati erimus, et hoc solum nobis sufficiet. Et quid? non manducabimus? Imo manducabimus; et ipse erit cibus noster, qui et reficiat, et non deficiat. «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Jam dictum est unde jucundabimur: «Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te.» Laudemus et modo Dominum, quantum possumus, mixtis gemitibus; quia laudando eum desideramus eum, et nondum tenemus: cum tenuerimus, subtrahetur omnis gemitus, et remanebit sola et pura et aeterna laudatio. Conversi ad DomPatrem omnipotentem, puro corde ei, quantum potest parvitas tes toto animo singularem mansuetudinem ejus, ut preces nostras in beneplacito suo exaudire
Abbreviated transcription (Latin):
Est quedã iocunditas: quã nec
oculuᷤᷤ uiditꝰ. nec auris auduit:
nec incor hominis ascendit.
Tanꝗͣ iocundatoꝵ omniũ ha¬
bitatio inte. Ad aliud gaudiũ
nos paremꝰ: quia &. hic tanꝗͣ si¬
milem inuenimꝰ & non ẽ hoc:
ne quasi paremꝰ nos talibꝰ ibi
ꝑfrui: qualibꝰ hic gaudemꝰ. Alio¬
qͥn: continentia nr̃a auaricia
erit: sunt enĩ homines qui mui¬
tantur adcenã opimã. u multa
et p̃ciosa ponenda sunt: ñ pͣn¬
dent. Iã si queras ab eis quare
namus. Magnum opus xpĩanũ
opus. ĩeunium. Nolicito laudare:
quere causam: negocium uentriᷤᷤ
agit᷑: non religionis. Quare ieui¬
nant: Ne uentrem p̃ocupent
uilia: & non possint amitt̾e p̃cio¬
sa. Ergo negocium gũturis. ge¬
rit inieiunio. Magna res. Utiq
ie uiniũ contra uentrẽ et guttur
pugnat. aliqͣndo iłł militat. Itaq
fr̃s mei si putatis aliquid tale
habituros nos in illa patria qua
nos exortatur tuba cȩlestis: &
ꝓpterea uos apresentibꝰ absti¬

Expanded text:
quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . «Tanquam jucundatorum omnium habitatio in te.» Ad aliud gaudium nos paremus; quia hic tanquam simile invenimus, et non est hoc: ne quasi paremus nos talibus ibi perfrui, qualibus hic gaudemus; alioquin continentia nostra avaritia erit. Sunt enim homines qui invitantur ad coenam opimam, ubi multa et pretiosa ponenda sunt; non prandent: jam si quaeras ab eis quare namus. Magnum opus, christianum opus jejunium. Noli cito laudare: quaere causam; negotium ventris agitur, non religionis. Quare jejunant? Ne ventrem praeoccupent vilia, et non possit admittere pretiosa. Ergo negotium gutturis gerit in jejunio. Magna res utique jejunium: contra ventrem et guttur pugnat; aliquando illis militat. Itaque, fratres mei, si putatis aliquid tale habituros nos in illa patria, ad quam nos exhortatur tuba coelestis, et propterea vos a praesentibus absti
Abbreviated transcription (Latin):
re ẽ. In istis ciuitatibꝰ alia ẽ.
fabrica ȩdificioꝵ : alii sunt ci¬
ues ui habitantes in fabrica. Illa
ciuitas: ciuibꝰ suis edificat᷑. Ip¬
si ibi sunt lapides: qui sunt
ciues. Lapides enim uiui sunt.
Et uos inquit tanquã lapidẽ
uiui edificamin in domũ spũ¬
alem. Ad nos directa uox ẽ:
ergo sequamur de ista ciuta¬
te. Fundam̃ta eius in montibꝰ
scĩs diligit dñs portas syon. Iã
ideo p̃ locutus sum: ne puteus
alia eẽ. fundam̃ta: alias portas. Quare

Expanded text:
re est. In istis civitatibus alia est re est. In istis civitatibus alia est fabrica aedificiorum, alii sunt cives inhabitantes in fabrica: illa civitas civibus suis aedificatur, ipsi sunt lapides qui sunt cives; lapides enim vivi sunt. «Et vos,» inquit, «tanquam lapides vivi aedificamini in domum spiritualem» . Ad nos directa vox est. Ergo sequamur de ista civitate. 4. «Fundamenta ejus in montibus sanctis: diligit Dominus portas Sion.» Jam ideo praelocutus sum, ne putetis alia esse fundamenta, alias portas. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
dum erat fundam̃tum. Quia
cȩlestis fabrica ẽ: ad cȩlos p̃¬
fabricam ciuitatis: faciunt
uiuum quoddam ȩdificium.
Hoc ȩdificium modo clamat
de cordibꝰ ur̃is. Hoc agit ar¬
nr̃am: ut ad illius edificii fa¬
bricam conqua dremini. Nõ
enim frustra etiam archa de
lignis quadratis edificata ẽ.
archa noe: quȩ nichilomuiꝰ
figuram gestabat eccłiȩ. Quid
est enim quadiari; Attendite
similitudinem quadrati lapidiᷤᷤ.
xp̃ianus. Et si impellitur et qͣsi
u̾titur: non cadit. Nam qua¬
dratum iapidem quacumq
uerteris stat. Cadere uisi sunt
martẏres: cum ꝑcuterentur:
S quid dixit quedam canticis
Cum cecidit iustus non cont᷑ͣ¬
babitur : qm̃ dñs confirmat
manus eius. Sic gͦ conquadra
mini᷑ ad om̃s temptationes para¬
ti: quicquid impulerit non
uos eu̾tat. Stantem te inueni¬
at om̃is casus. Frigeris gͦ in
hanc fabricam affectu pio re¬
ligione sincera: fide. spe. carita¬
te: & ipsum edificari ambula¬

Expanded text:
dum erat fundamentum: quia dum erat fundamentum: quia coelestis fabrica est, ad coelos praefabricam civitatis, faciunt vivum quoddam aedificium. Hoc aedificium modo clamat de cordibus vestris? hoc agit arlinguam nostram, ut ad illius aedificii fabricam conquadremini. Non enim frustra etiam de lignis quadratis aedificata est arca Noe , quae nihilominus figuram gestabat Ecclesiae. Quid est enim quadrari? Attendite similitudinem quadrati lapidis:  non cadit; etsi impellitur, et quasi vertitur, non cadit: nam quadratum lapidem quacumque verteris, stat. Cadere visi sunt Martyres, cum percuterentur; sed quid dixit quaedam vox CanticCum ceciderit iustus, non conturbabitur  quoniam Dominus confirmat manus eius. Aña. mini, ad omnes tentationes parati; quidquid impulerit, non vos evertat. Stantem te inveniat omnis casus. Erigeris ergo in hanc fabricam affectu pio, religione sincera, fide, spe, charitate; et ipsum aedificari ambula
Abbreviated transcription (Latin):
ianua ẽ quem admodum uide¬
mus ianuas factas a fabro: Nõ
utiq Et tam̃ dixit: ego sũianua.
Aut numquid sic ẽ. pastor :
quomodo uidemus pastores istoᷤ
pastor. Et uno loco ambas res
dixit. In eugłio dixit: quia
pastor ꝑ ianuam intrat. E
ibi dixit ego sum pastor bonꝰ:
& ibi dix̃ egosum ianua. Pas¬
tor intrat ꝑ ianuam. & quis
est pastor qui intrat ꝑ ianuã:
Ego sum pastorbonus.
Et que ẽ gͦ ianua. qua in¬
tras tu pastor bone: Ego sum
Quare: Non quia paulꝰ xp̃c.
paulus. Ipse dixit. An expi¬
mentum eius uultis acciꝑe qui
quia ipsos scõs eius ꝑsequebat᷑
saulus nondum paulꝰ : qñ ei
clamauit de cęlo: saule saule
quid me ꝑ sequeris. Ergo fun¬
dam̃tum & lapis angłaris ip¬
se ẽ: & ab imo surgens: si tam̃
abimo. Et enim origo funda¬
m̃ti huiꝰ. sũmitatem tenet. Et
quemadmodum fundam̃tũ
corporee fabrice inimo ẽ: sic
fundam̃tum sp̃ualis fabrice
in sũmo ẽ. Si ad terram edi¬
ficaremur: in imo nobis ponen¬

Expanded text:
anua, quemadmodum videmus januas factas a fabro? non utique, et tamen dixit: Ego sum janua . Aut nunquid sic est pastor, quomodo videmus pastores istos pastor.» Et uno loco ambas res dixit. In Evangelio dixit quia pastor per januam intrat: et ibi dixit, «Ego sum pastor bonus;» et ibi dixit, «Ego sum janua» . Pastor intrat per januam: et quis est pastor qui intrat per januam? «Ego sum pastor bonus.» Et quae est ergo janua qua intras tu, pastor bone? «Ego sum Quare? Non quia Paulus Christus; Paulus. Ipse dixit: «An experimentum ejus vultis accipere, quiQuia ipsos sanctos ejus persequebatur Saulus, nondum Paulus, quando ei clamavit de coelo: «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Ergo fundamentum et lapis angularis ipse est, ab imo surgens; si tamen ab imo. Etenim origo fundamenti hujus summitatem tenet: et quemadmodum fundamentum corporeae fabricae in imo est; sic fundamentum spiritualis fabricae in summo est. Si ad terram aedificaremur, in imo nobis ponen
Abbreviated transcription (Latin):
ecce mater syon dicet homo. Qs
homo : Qui homo factuis ẽ in
ea. Ip se factꝰ ẽ homo: & ipse
fundauit eam. Quomodo in
ea factus ẽ & ipse eam funda¬
uit Ut in ea fieret homo: lam
fundata erat. Sic intellige si
potes. Et enim mat̾ syon dicet
s homo. Mater syon dicet: hõ
autem factꝰ: in ea. Ipse autem
fundauit eam : non homo s
altissimꝰ. Sic fundauit ciuita¬
tẽ inqua nasceretur: quomͦ cre¬
auit matrem de qua nasceret᷑.
Quid ẽ hoc fr̃s: quales ꝓmissi¬
ones ÷ quantam spem tenemꝰ:
Ecce ꝓpt̾ nos altissimus qui fun¬
dauit ciuitatẽ. mater dr̃ ipsi
ciuitati : et homo in ea factꝰ ẽ:
& altissimus eam fundauit.

Expanded text:
er Sion, dicet homo.» Quis homo? Qui «homo factus est in ea.» In ea factus est homo, et ipse eam fundavit. Quomodo in ea factus est, et ipse eam fundavit? Ut in ea fieret homo, jam fundata erat. Sic intellige, si potes. Etenim, «Mater Sion, dicet;» sed, «homo, Mater Sion, dicet; homo» autem «factus est in ea: ipse» autem «fundavit eam,» non homo, sed «Altissimus.» Sic fundavit civitatem in qua nasceretur, quomodo creavit matrem, de qua nasceretur. Quid est hoc, fratres? Quales promissiones, quantam spem tenemus! Ecce propter nos Altissimus qui fundavit civitatem, «Mater,» dicit ipsi civitati; et «homo in ea factus est, et Altissimus eam fundavit.
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc bene nouit scĩtas u̾r̃a.S
qr erant quedã tab̾ nacłã tem¬
poralia & imaginaria : loquit᷑
autẽ iste de cuitate quadã ꝗͣ
sp̃ualit̾ intelligit cuiꝰ umbrã
& figura erat illa terraena: ait. di¬
ligit dñs portas sion: suꝑ oĩa tab̾na¬
cłã iacob diligit illã spũalẽ ciui¬
tatem suꝑ omnia figurata: quibꝰ
intimabat᷑ illa cuutas semꝑ ma¬
intuebatur ciitatẽ illam ierłm
int̾ra. Nam uidete quam cuu¬
tatẽ dicit de qua dicta sunt que¬
dam głosissima. Nam illa ẽ in¬
terra. Hostes passa cecidit int̾rã:
iam non ẽ qđ erat. Exp̃ssit ima¬
ginẽ: transiuit umbra. Unde
igitur głosa dicta sunt de te ciu¬
tas dei : Audi unde. Memor ero
ra ab & babylonis. scientibꝰ me.
Merito głosicuitas dei÷ ubi non
solũ ẽ. ille ppłs uidoꝵ natus ex car¬
ne abrahe: s ibi om̃s gentes. quarꝰ
quȩdam nominate sunt: ut om̃s
intelligantur: memor ero inquit
raab. Que est ista:. Meretrix illa
in iericho: meretrix que suscepit

Expanded text:
Haec bene novit Sanctitas vestra. Sed quia erant quaedam tabernacula temporalia et imaginaria; loquitur autem iste de civitate quadam, quam spiritualiter intelligit, cujus umbra et figura erat illa terrena: ait, «Diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob.» Diligit illam spiritualem civitatem super omnia figurata, quibus intimabatur illa civitas semper maintuebatur civitatem illam Jerusalem in terra. Nam videte quam civitatem dicit, de qua dicta sunt quaedam gloriosissima. Nam illa terra; hostes passa cecidit in terram, jam non est quod erat: expressit imaginem, transivit umbra. Unde igitur, «Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei?» Audi unde: «Memor ero Raab et Babylonis, scientibus me.te, civitas Dei:» ubi non solus est ille populus Judaeorum natus ex carne Abrahae; sed ibi omnes gentes, quarum quaedam nominatae sunt, ut omnes intelligantur. «Memor ero,» inquit, «Raab:» quae ista est meretrix, illa in Jericho meretrix quae suscepit
Abbreviated transcription (Latin):
Iam de niensura passionũ nich
mͥ de ẽ. Omĩa quȩ de me p̃dicta
sunt completa sunt: tanꝗͣ ideo
ex pectaret ut complerent᷑. Quis . ẽ.
qui sic ꝓficiscatur: quomͦ ille
de corpore egressus ẽ: S quis
ẽ qui hoc potuit: Qui pͥmo di
xerat: potestatem habeo ponen
abstulit nemo extorsit. Ergo im¬
plete erant om̃s passiones: s ca¬
pite: restabant adhuc incorpo
ut ad impleam quȩ de sunt p̃s¬
surarum xp̃i in carne mea. Er¬

Expanded text:
Jam de mensura passionum nihil mihi deest; omnia quae de me praedicta sunt, completa sunt: tanquam ideo exspectaret ut complerentur. Quis est qui sic proficiscatur, quomodo ille de corpore egressus est? Sed quis est qui hoc potuit? Qui primo dixerat: «Potestatem habeo ponendabstulit, nemo extorsit. Ergo impletae erant omnes passiones, sed in capite: restabant adhuc Christi «Ut adimpleam quae desunt pressurarum Christi in carne mea.» Er
Abbreviated transcription (Latin):
tur in illam ciuitatem. duodecuim
porte sunt. Non solum gͦ illi duo¬
decim & apłs paulus: s quot¬
quot iudicaturi sunt ꝓpt̾ sig¬
nificationem uniuersitatis ad
sedes duodecim ꝑtinent: quẽ ad¬
modum quotquot intrabunt
adduo decĩ portas ꝑtinent. Par¬
tes enĩ mundi quatuor st̃: oriens.
occidens aquilo. & meridies. Istȩ
quatuor partes ÷ assidue nominan¬
tur in scripturis. Ab omnibꝰ istis
quatuor uentis sic̃ dic̃ dñs in eugłio
aquattuor uentis secollecturũ electos sũo̾:
ab omĩbꝰ gͦ istis qͣttuor uentis uocat᷑ ȩccł̃ia.
Quomͦ uocat᷑: Vndiq intrinitate uocat᷑.

Expanded text:
tur in illam civitatem, duodecim tur in illam civitatem, duodecim portae sunt. Non solum ergo illi duodecim et apostolus Paulus, sed quotquot judicaturi sunt, propter significationem universitatis, ad sedes duodecim pertinent; quemadmodum quotquot intrabunt, ad duodecim portas pertinent. Partes enim mundi quatuor sunt, Oriens, Occidens, Aquilo et Meridies. Istae quatuor partes assidue nominantur in Scripturis. Ab omnibus istis quatuor ventis, sicut dicit Dominus in Evangelio a quatuor ventis se collecturum electos suos ; ab omnibus ergo istis quatuor ventis vocatur Ecclesia. Quomodo vocatur? Undique in Tri
Abbreviated transcription (Latin):
.xiii. porte xp̃c: quia induodecim por¬
tis xp̃c Et ideo duodenarius
numerꝰ apłoꝵ. Sacram̃tum
magnum huius duodenarii¬
tis inquit suꝑ duodecun sedes:
uidicantes duodecim tribꝰ isrł
Si duodecim sellȩ ibi sunt. &
iudicet. Et ipse se uidicaturũ
dixit non homines tantum: s
et angelos. Quos angelos:
nisi apostatas angelos:
Nescitis inquit ÷ qr angłos uidi¬
cabimus : Respondẽt gͦ turba
Qiuid te iactas uidicaturumꝰ
UbI sedebis: duodecim sedes
dixit dñs duodecim apłõs: unꝰ
cecidit ÷ in locum ipsius sc̃s ma¬
thias ordinatꝰ ẽ : impletꝰ ẽ duo¬
denarius numerꝰ sediũ. Primo
locum inueni ubi sedeas: &
sic te minare uidicaturũ. du¬
decim gͦ sedes quid sibi uelintt
uideamꝰ. Sacram̃tũ ẽ. cuiusdam
uniuersitatis: qr ꝑ totum orbem
terrarum futura erat eccłia un¬
de uocatur hoc edificium ad xp̃i
conpagem. Et ideo quia undiq
uenit᷑. aduidicandum duodecun
sedes sunt: sicut qr undiq uitra¬

Expanded text:
im portae Christus; quia in duodecim portis Christus: et ideo duodenarius numerus Apostolorum. Sacramentum magnum hujus duodenartis,» inquit, «super duodecim» «sedes, judicantes duodecim tribus Israel» . Si duodecim sellae ibi sunt; not quomodo judicet: et ipse se judicaturum dixit, non homines tantum, sed et angelos. Quos angelos, nisi apostatas angelos? «Nescitis,» inquit, «quia angelos judicabimus» ? Responderet ergo turba: Quid te jactas judicaturum? Ubi sedebis? Duodecim sedes dixit Dominus duodecim Apostolis; unus cecidit Judas, in locum ipsius Matthias ordinatus est, impletus est duodenarius numerus sedium : primo locum inveni ubi sedeas, et sic te minare judicaturum. Duodecim ergo sedes quid sibi velint, videamus. Sacramentum est cujusdam universitatis; quia per totum orbem terrarum futura erat Ecclesia, unde vocatur hoc aedificium ad Christi compagem: et ideo quia undique venitur ad judicandum, duodecim sedes sunt; sicut quia undique intra
Abbreviated transcription (Latin):
Si fabricã cogites: xp̃c fundam̃tũ funda¬
¶łm̃toꝵ. Inedificuis istis non potest. eẽ idẽ
lapis inimo et insummo. Si fuerit
inimo: insummo non erit. Siin
summo suerit: ĩmo ñ erit. Angusti¬
as enim omĩa pene corpora paci¬
untur: nec ubiq possunt ẽẽ nec
semꝑ. Diuinitas autẽ quȩ ubiq
presto est: undiq ad eam potest
duci similitudo. & totum potest

Expanded text:
si fabricam cogites, Christus fundamentum fundamentorum. In aedificiis istis non potest esse idem lapis in imo et in summo: si fuerit in imo, in summo non erit; si in summo fuerit, in imo non erit. Angustias enim omnia pene corpora patiuntur; nec ubique esse possunt, nec semper: Divinitas autem quae ubique praesto est, undique ad eam potest duci similitudo; et totum potest
Abbreviated transcription (Latin):
sequenter dicit. Suꝑ omnia tab̃¬
nacła. ia cob.S quid ẽ fundam̃ta
erus in montibꝰ scĩf. Qͦui st̃ mon¬
tes scĩ ÷ suꝑ quos fundata. ẽ ista
ciuitas : Aiter quidam ciis pla¬
ita ut etiam ipsi sint montes:
suꝑ quos fundam̃ta sunt. huius
ciuitatis: cuiuis portas diligit
dñs. Dicat gͦ alius ciuis hoc aꝑ¬
te ÷ ne nos suspicari uideamur.
Loquens adgentes ⁊: et com memo¬
rans ut redirẽt: & quasi constru¬
erentur infabricam scãm. Suꝑ¬
in se: secutus ibi ait. Ipso sũmo
existente lapide angłari xp̃o
Iiħu. Ne itaq putarent gentesñ
se ꝑtinere ad syon: erat eium que¬
dam ciuitas syon terrena:. que
ꝑ umbrã gestauit imaginẽ cuiꝰ¬

Expanded text:
 omnia tabernacula Jacob,» Sed quid est, «Fundamenta ejus in montibus sanctis?» qui sunt montes sancti super quos fundata est ista civitas? Alter quidam civis plaita ut etiam ipsi sint montes, super quos fundamenta sunt hujus civitatis, cujus portas diligit Dominus. Dicat ergo alius civis hoc aperte ne nos suspicari videamur. Loquens ad Gentes, et commemorans ut redirent, et quasi construerentur in fabricam sanctam, «Supin se; secutus ibi ait, «Ipso summo existente lapide angulari Christo Jesu.» Ne itaque putarent Gentes non se pertinere ad Sion: erat enim quaedam civitas Sion terrena, quae per umbram gestavit imaginem cu
Abbreviated transcription (Latin):
rat. E xp̃c hic paciebatur a sau¬
lo qñ audiuit saulꝰ. saule saule
quid me ꝑsequeris. Quomodo so¬
let lingua dicere calcato pede
calcas me. Linguam nullꝰ tan¬
git: compassione clamat: non
egrotat: xp̃c incarcere indudit᷑.
Iniuriam ei facunꝰ: si non ipse
dixit: esuriui et dediftis mͥman¬
ducare ÷ sitii et potastis me:
hospes et collegistis me: nudus
et uestistis me eger et uisitastis
me.Etilli. Qndo te uidunꝰ hȩc
pacientẽ ÷ et ininistrauimꝰ tͥ.

Expanded text:
rat; et Christus hic patiebatur a Saulo, quando audivit Saulus: «Saule, Saule, quid me persequeris?» Quomodo solet lingua dicere, calcato pede: Calcas me. Linguam nullus tetigit; compassione clamat, non ristus hic in carcere includitur. Injuriam ei facimus, si non ipse dixit: «Esurivi, et dedistis mihi manducare; sitivi, et potastis me; hospes, et collegistis me; nudus, et vestistis me; aeger, et visitastis me. Et illi: Quando te vidimus haec patientem, et
Abbreviated transcription (Latin):
carne mea. Uti ad ĩpleã. Qͥd: Que de st̃.
Cui de st̃: Pressurarũ xp̃i. Et ubi de st̃s
Incarne mea. Nunqͥd aliquuid p̃ssura-¬
rum deerat in illo homine qđ
factũ ẽ uerbũ dei: nato de ma¬
ria uirgine : Passus ẽ enun qͥeqͥd
pati deb̾et ex sua uoluntatẽ. ñ
expec tati necessitate: & iudetur

Expanded text:
carne mea» . «Ut adimpleam:» Quid? «Quae desunt.» Cui desunt? «Pressurarum Christi.» Et ubi desunt? «In carne mea.» Numquid aliquid pressurarum deerat in illo homine, quod factum est Verbum Dei, nato de Maria virgine? Passus enim est quidquid pati deberet, ex sua voluntate non ex peccati necessitate; et vide
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ omĩa: aenos in ipso. Sigͦ non nob̾
quibus e Audi exalio psalmo. Om̃di
gentium demonia: dñs autẽ cȩlosfe
quia terribilis suꝑ omĩa demoniass.
Quid magnum eẽt. suꝑ omĩa demo¬
nia e Quia dũ gentium demonia. lli
autẽ as̃ tuus : Dñs autẽ cȩlos fȩcit. I¬
lua fecit dñs tuis: ubi ñ possent ha¬
bitare demonia. Decęlis enim: dere¬
ta sunt demonia. Celi p̃ponuntur
demoniis: dñs tuus & celis: quia dñs
tiuis &cȩlos fęcit. Quanto gͦ altior ade¬
moniis dĩis gentium. qui altior. ẽ &
unde cecidert̃ angłi. ut fierent demo¬
nia: ft tam̃ gentes om̃s sub demoniꝰ
erant. Demonib autem templa fabl¬

Expanded text:
omnia, et nos in ipso» . Si ergo non nobis, quibus? Audi ex alio psalmo: «Quoniam dii Gentium daemonia; Dominus autem coelos fecquia terribilis super omnia daemonia Deus: quid magnum, esse super omnia daemonia? «Quia dii Gentium daemonia.» Ubi autem Deus tuus? «Dominus autem coelos fecit.» Illud fecit Dominus tuus, ubi non possunt habitare daemonia: de coelis enim dejecta sunt daemonia. Coeli praeponuntur daemoniis, Dominus tuus et coelis; quia Dominus tuus et coelos fecit. Quanto ergo altior daemoniis diis Gentium, qui altior est coelis, unde ceciderunt angeli, ut fierent daemonia? Et tamen gentes omnes sub daemonibus erant: daemonib
Abbreviated transcription (Latin):
unus exprincipibꝰ cadetis: hoc modo
&̃ deos disceruens: siue omnes simul
increpat: ut obedientes correctosq
discernat. Ego inquit dixi dii estis:
et filii altissimi om̃s: id ẽ. oĩbꝰ uobis
ꝓmisi cęlestem felicitatẽ: uos autẽ
mini sed cadetis. Helut si diceret.
Cum tam pauci sint dies uitę ur̃e
ut cito sic̃ hoĩes moriamini : non
uob̃ ꝓdest adcorrectionẽ. s tanꝗͣ dia¬
bolꝰ cuius dies in hoc scło multi st̃
qr carne non moritur⁊ ex tollimini
ut cadatis. ꝑ diabolicam. quippe suꝑ¬
uilescat eis qui huiꝰ scli diligunt ex
ge amortuis et uidica t̾ram: qm̃
tu disꝑdes in omnibꝰ gentibꝰ. Quid
nisi t̾ram hoc est eo qͥ t̾rena sapiunt:
siue ipsum affectum in credentibꝰ
t̾rene cupiditatis elationem assu¬
mens: sue non credentes t̾ram con¬
terendam disꝑdendamq disceruenꝰ

Expanded text:
unus ex principibus cadetis,» hoc modo unus ex principibus cadetis,» hoc modo etiam deos discernens: sive omnes simul increpat, ut obedientes correctosque discernat, «Ego,» inquit, «dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes;» id est, omnibus vobis promisi coelestem felicitatem; «vos autemmini, sed «cadetis.» Velut si diceret: Cum tam pauci sint dies vitae vestrae, ut cito sicut homines moriamini, non vobis prodest ad correctionem; sed tanquam diabolus, cujus dies in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, extollimini, ut cadatis. Per diabolicam quippe supervilescat eis qui hujus saeculi diligunt excge a mortuis, et judica terram. «Quoniam tu disperdes in omnibus gentibus:» quid, nisi terram? hoc est, eos qui terrena sapiunt; sive ipsum affectum in credentibus terrenae cupiditatis et elationem absumens; sive non credentes, terram conterendam perdendamque dis
Abbreviated transcription (Latin):
ino angulari lapide ex istente xp̃o
iħu. in quo omnis ȩdificatio compae¬
ta crescit in templum scm in dño:
ita non inconuenienter fundam̃ta
t̾̃re intelliguntur. quoꝵ t̾renam
felicitatem p̃pollentem atq poten¬
tem homines in uidendo eoꝵ auc¬
toritati adhiuꝰmodi bona concupis¬
cenda ꝑ trahuntur & adipiscenda :¬
quo ȩdificantur tanquam t̾ra suꝑ
terram: sic̃ in illo suꝑno edificio cȩlũ
suꝑ cęlum: qr et peccatori dictum ẽ
t̾ra es & interram ibis: et cęli enar¬
licitatis regnum: suꝑbia ẽ. Contra
quam uenit humilitas xp̃i: ex ꝓbrans
eis quosuuilt ex humilita filios altissi¬
mi facere atq increpans. Ego dixi dii
estis: & filii altissimmi om̃s. Uos autẽ
sicut homines moriemini: et sicut unꝰ
exprincipibꝰ cadetis. Siue ad illos di¬
xerit ego dixi diĩ estis et filii altissi¬
mi om̃s: ad eos utiq qui p̃destiuati
sunt in uitam et̾nã: ad alios uero:
uos autẽ sic̃ hoĩes morienuni et sicut

Expanded text:
angulari lapide existente Christo Jesu, in quo omnis aedificatio compacta crescit in templum sanctum in Domino» : ita non inconvenienter fundamenta terrae intelliguntur, quorum terrenam felicitatem praepollentem atque potentem homines invidendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona concupiscenda pertrahuntur, et adipiscendo coaedificantur tanquam terra super terram, sicut in illo superno aedificio coelum super coelum; quia et peccatori dictum est, «Terra es, et in terram ibis» ; et, «Coeli enarlicitatis regnum superbia est, contra quam venit humilitas Christi, exprobrans eis quos vult ex humilitate filios Altissimi facere, atque increpans: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis.» Sive ad illos dixerit, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes,» ad eos utique qui praedestinati sunt in vitam aeternam; ad alios vero, «Vos autem sicut homines moriemini, et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
eliquare : qr et non corporalẽ s spu¬
alẽ dei p̃sentiã que congͣuit eius
substantiȩ negari non potest ab eo¬
ẽẽ conditis rebꝰ mirabilibꝰ uidelicet
& uix paucis intelligibili modo cui
dr̃. si ascendõ in celum tu ibi es:
si descendero i infernum ades: Un¬
de merito phibetur stare dẽ in congre¬
gatione hominum inuisibiliter:
sicut cȩlum et t̾r̃am immplet: qđ ꝑꝓ
ꝑhibetur: s ꝓ captu mentis humane
ut cumq cognoscitur stare in eis qͦ
creauit: si et homo stet. & audiat
eum: ut gaudio gaudeat ꝓpter eiꝰ
intimã uocem. Uerumptam̃ qͣntũ
arbitror psalinus iste aliquid insi¬
nuare molitur: qđ ex quodã tempo¬
re. factum ẽ: ut staret. ds insinagoga
dõꝵ. Nã illa statio quȩ celũ & terrã implet:
nec adsynagogã ꝓpͥe ꝑtinet: nec tẽpore ua¬

Expanded text:
on corporalem, sed spiritualem Dei praesentiam, quae congruit ejus substantiae, negari non potest adesse conditis rebus, mirabili videlicet et vix paucis intelligibili modo, cui dicitur: «Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades» . Unde merito perhibetur stare Deus in congregatione hominum invisibiliter, sicut coelum et terram ipse implet, quod perhibetur, sed pro captu mentis humanae utcumque cognoscitur stare in eis quae creavit, si et homo stet et audiat cum, et gaudio gaudeat propter ejus intimam vocem . Verumtamen, quantum arbitror, psalmus iste insinuare aliquid molitur, quod ex quodam tempore factum est, ut staret Deus in synagoga deorum. Nam illa statio qua coelum et terram implet, nec ad Synagogam proprie pertinet, nec tempore va
Abbreviated transcription (Latin):
as benedictꝰ ĩ scła. Agnosco ĩqͣ stecisse: agnoco
nĩmedio diñ sponsũ.: de qͦ amic̾ eiꝰ qͥdã dic̃: i me¬
dio autem ur̃m stat quẽ uos nes¬
citis. Quippe de quibꝰ paulopꝰ in ħ
psalmo dr̃: nesciert̃ neq incellexer̃
Stantem quippe i inedio sui ui¬
debant eum: s non eũ uidebant
dm̃: qualem se uolebat uidi di-¬
cens. Qui me uidit: uidit & patrẽ.

Expanded text:
sse; agnosco et in medio Deum sponsum, de quo amicus ejus quidam dicit: «In medio vestrum stat, quem vos nescitis» . Quippe de quibus paulo post in hoc psalmo dicitur, «Nescierunt, neque intellexerunt, Stantem quippe in medio sui videbant eum; sed non eum videbant Deum, qualem se volebat videri, dicens: «Qui
Abbreviated transcription (Latin):
goga steterit ds. Deinceps requiren¬
dum est.: utrum patrẽ an filium an
sp̃m sc̃m: an ipsam trinitatem acci¬
ꝑe debeamꝰ stetisse insinagoga deoꝵ:
lumedio autem deos discernere qr
ae singłs quisq ds̃ : et ipsa trinitas¬

Expanded text:
goga steterit Deus. 2. Deinceps requirengoga steterit Deus. 2. Deinceps requirendum est utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum, an ipsam Trinitatem accipere debeamus stetisse «in synagoga deorum; in medio autem deos discernere:» quia et singulus quisq
Abbreviated transcription (Latin):
in alio psalmo canitur. Quasi pecꝰ
factꝰ sum apud ͭ & ego semꝑ tecum.
Quamius utiq quãuis uni uero dõ
mancipatus uidetur: ꝓ magnis tam̃
ac sũmis bonis ab illo carnalia t̾re¬
na temporalia. quirebant: in ueni¬
mus eos sepe & filios appellatos non
ea gr̃a quȩ ad nouum testamentũ
ꝑtinet: sed illa quȩ aduetꝰ: quia &
ipsa gra ẽ qua elegit abraham. et eius
carne. tam magnum ppłm ꝓpagauit:
qua nondum natos iacob dilexit. esa¬
u autem odio habuit: qua lib̾auit
ex egypto: qua in t̾ram repmissioniᷤᷤ
eiectis gentibꝰ introduxit. Nisi enĩ
& ipsa eẽt gr̃a: non utiq de nobis
quibꝰ non adt̾renum s ad regniun cę¬
loꝵ capessendum data ẽ potestas fili¬
os dĩ fieri÷ in eodem mox euglio di¬
ceretur. qđ accepimus grãm ꝓ gr̃a :¬
idẽ. ꝓtestam̃ti uet̾is ꝓmissionibꝰ : ce¬
stamñti noui ꝓmissiones. Liquet gͥ
q̃ntum ex istimo: inqua deoꝵ sẏna¬

Expanded text:
in alio psalmo canitur, «Quasi pecus in alio psalmo canitur, «Quasi pecus factus sum apud te, et ego semper tecum» : quando utique, quamvis uni vero Deo mancipatus videretur, pro magnis tamen ac summis bonis ab illo carnalia, terrena, temporalia requirebat. Invenimus eos saepe etiam filios appellatos; non ea gratia quae ad Novum Testamentum pertinet, sed illa quae ad Vetus: quia et ipsa gratia est qua elegit Abraham, et ex ejus carne tam magnum populum propagavit; qua nondum natos, Jacob dilexit, Esau autem odio habuit ; qua liberavit ex Aegypto, qua in terram promissionis, ejectis Gentibus, introduxit. Nisi enim et ipsa esset gratia, non utique de nobis, quibus non ad terrenum, sed ad regnum coelorum capessendum data est potestas filios Dei fieri, in eodem mox Evangelio diceretur quod accepimus gratiam pro  Testamenti Veteris promissionibus, Testamenti Novi promissiones. Liquet igitur, quantum existimo, in qua deorum syna
Abbreviated transcription (Latin):
in synagoga deorũ:
Quos utiq deos: Ab¬
sit. ut intelligamus
deos gentium. siue ido¬
lã. siue aliquam p̃ter
homines cȩlestem terrestrẽq creatu¬
ram: cum paulopꝰ hunc uersũ idem
iste psalmus asserat. & quos deos in¬
telligi uelit. in quoꝵ synagoga stetto
ds̃: aꝑcius expͥmat ubi ait ego di¬
xi. dii estis: & filii  excelsi om̃s. uos
autẽ sicut homines moriemini: et
sicut unus deprincibꝰ cadetis. In hoꝵ
gͦ sy nagoga filioꝵ altissimi de quibꝰ
idem altissimus ꝑ ysaiã dicit: filios
genui et exaltaui: ipsi autem sp̃uert̃
me: stetit ds̃. Insinagogapopłm istłat
cipimꝰ: ꝙ ⁊ipsoꝵ ppͥe synagoga dici solet: qͣ¬
di causa: siue qđ inter congregationem
unde sinagoga. & uocatiqnẽ unde
eccła nomen accepit distet aliquid:
quod scilicet congregari & pecora
solent: atq ipsa ꝓpͥe: quoꝵ & gre¬
Ilges ꝓp̾e dicimus. Conuocari autẽ
magis ẽ utentium ratione: sicut ho
mines. Unde ex ꝑsona ipsuis asaph:

Expanded text:
in synagoga deorum». Quos utique deos absit ut intelligamus deos Gentium, sive idola, sive aliquam praeter homines coelestem terrestremve creaturam: cum paulo post hunc versum idem iste psalmus asserat, et quos deos intelligi velit, in quorum synagoga stetit Deus, apertius exprimat, ubi ait: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes; vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis.» In horum ergo synagoga filiorum Altissimi, de quibus idem Altissimus per Isaiam dicit, «Filio genui et exaltavi; ipsi autem me spreverunt» , stetit Deus. «In synagoga» ipsorum proprie Synagoga dici solet, qudi causa, sive quod inter congregationem unde Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, atque ipsa proprie, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentium ratione, sicut sunt homines. Unde ex persona ipsius Asaph
Abbreviated transcription (Latin):
non nulli codices habent qm̃ tu he¬
reditabis in omibꝰ gentibꝰ: quia et
hoc non inconuenient̾ accipitur:
neq ut simul utrumq sit quicꝗͣ re¬
pugnat. Fit gͦ hereditas eius ꝑ cari¬
tatem: quam suis p̃ceptis & gr̃a mi¬
sericordit̃ extollendo. t̾renam disꝑ¬

Expanded text:
nonnulli codices habent, «Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus:» quia et hoc non inconvenienter accipitur, neque ut simul utrumque sit quidquam repugnat. Fit ergo haereditas ejus per charitatem, quam suis praeceptis et gratia misericorditer excolendo, terrenam disp
Abbreviated transcription (Latin):
titulus ẽ: canticum psatmi
asaph. Iam sepe dixius
quid intp̃tatur asapħ: id ẽ congre¬
gationem. Homo ergo ille qui
uocabatur asaph: uifigura con¬
gregationis ppłi di in multoꝵ psal¬
moꝵ titulis pon itur. Giece aut̃
congregatio synagoga dr̃: qđ ue
nuit ⁊ ut synagoga appella¬
retur: sicut ppłs xp̃ianus usitatu
uocatur eccłia ÷ cum et ipse congre

Expanded text:
titulus est, «Canticum Psalmi Asaph.» Jam saepe diximus quid interpretetur Asaph, id est, Congregatio. Homo ergo ille qui vocabatur Asaph, in figura congregationis populi Dei in multorum psalmorum titulis ponitur. Graece autem congregatio synagoga dicitur, qunuit, ut Synagoga appellaretur; sicut populus Christianus usitatius vocatur Ecclesia, cum et ipse utique
Abbreviated transcription (Latin):
militatẽ. pauꝑtatein. mortẽ: uelut
magnam scđin ipsos miseriam xp̃i:
uel ipsi quoq huius mundi uana
felicitate contempta: illam dili¬
gendo atq sectando. Ita mouent᷑
omnia fundam̃ta t̾rȩ : cum par¬
tim mirantur: partim cẽ com
I mutantur. Sicut enim non absur¬
de dicimus fundamenta cęli quibꝰ
regnum celorum supȩdificatur in
scĩs & fidelibꝰ quos dicit scriptura
lapides uiuos: quorum fundam̃tũ
ẽ primitus ipse xp̃c ex uirgine:
toritate locus cęlestis eligitur. ut eũ
sectando coȩdificemur: unde dicit
ad ephesios ⁊ iam non estis ꝑegrriu
& inquilini. sed estis ciues scõꝵ &
domestici dei. suꝑ ȩdificati suꝑ fun¬

Expanded text:
militatem, paupertatem, mortem, velut militatem, paupertatem, mortem, velut magnam secundum ipsos miseriam Christi; vel ipsi quoque, hujus mundi vana felicitate contempta, illam diligendo atque sectando. Ita moventur omnia fundamenta terrae, cum partim mirantur, partim etiam commutantur. Sicut enim non absurde dicimus fundamenta coeli, quibus regnum coelorum superaedificatur in sanctis et fidelibus, quos dicit Scriptura lapides vivos : quorum fundamentum est primitus ipse Christus ex virgine; quorum auctoritate locus coelestis eligitur, ut eam sectando coaedificemur; unde dicit ad Ephesios, «Jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati su
Abbreviated transcription (Latin):
tum requirebat: Porro si isti iusti
in crepantur. merito arguunt᷑.
qui tantum scelus fieri dissimulan¬
do siluerunt: quomodo increpandi
aut ne increpandi quidem sed qua
seueritate dampnandi sunt. qui
congruit. Nescierunt & ñ intelle¬
xer̃ in tenebris ambulant. Quia
& illi si cognouissent: nunquam
dum̃ gle crucifixissent. Et illi si cog¬
nouissent: numquam barraban li¬
berandum: & xp̃m crucifigendũ
petere consensissent. S qm̃ supͣ
memorata cecitas ex parte isrł fac¬
ta ẽ donec plenitudo gentium
intraret: ꝑ hanc titiq illius ppll
cecitatẽ crucifixoͥ ^ mouebuntur
omnia fundam̃ta t̾re. Sic in ota
sunt et mouentur: donec intret
quȩ p̃destinata ͤ gentium plenitu¬
do. Nam & ipsa morte dñi terra
mota ẽ: & petre. scisfe sunt. Et si
intelligamus fundamenta terrȩ
terrenoꝵ bonorum copia felices:
recte p̃dictum ẽ quod iouerent᷑:
uel ad mirando sic amari sic coli hu¬

Expanded text:
tum requirebat? Porro, si isti juste tum requirebat? Porro, si isti juste increpantur, meritoque arguuntur, qui tantum scelus fieri dissimulando siverunt; quomodo increpandi, aut ne increpandi quidem, sed qua severitate damnandi sunt qui congruit: «Nescierunt, et non intellexerunt, in tenebris ambulant.» Quia et illi, si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent ; et illi, si cognovissent, nunquam Barabbam liberandum, et Christum crucifigendum petere consensissent. Sed quoniam supra memorata «caecitas ex parte Israel facta est, donec plenitudo Gentium intraret;» per hanc utique illius populi caecitatem crucifixo Christo, «movebuntur omnia fundamenta terrae.» Sic mota sunt, et movebuntur, donec intret quae praedestinata est Gentium plenitudo. Nam et in ipsa morte Domini terra mota est, et petrae scissae sunt . Et si intelligamus fundamenta terrae, terrenorum bonorum copia felices: recte praedictum est quod moverentur, vel admirando sic amari, sic coli hu