comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus : nobis etiã ipsa ꝓficiunt. Si enĩ hȩc immundi dȩ¬
mones possunt. qͣnto potentiores s̃ scĩ angłi: qͣnto po¬
tentior his om̃ib ds̃ : qͥ tantoꝵ miraculoꝵ effectores
etiã ipsos angłos facit : Quã obrẽ si tot & tanta miri¬
lapidib magnetib in solo & in camera ꝓportione
magnitudinis positis simula chrũ ferreũ aeris uliꝰ
medioint̃ utrũq lapidẽ ignorantib qͥd sursũ eẽt ac
deorsũ qͣsi numinis potestate pendẽt : qͣle aliqͥd
etiã in illa lucerna ueneris de lapide asbesto ab ar¬
scriptura ueneficos & incantatores uocat in tantũ
dȩmones extollere potuer̃: ut congruere hominb
sibi nobilis poeta uidet᷑ de qͦdã femina qͥe tali arte
polleret dicens. hȩc se carminib ꝓmittit soluere
mentes qͣs uelit. ast aliis duras immittere curas.
sistere aqͣm fluuiis. & uertere syđa retro. noctur¬

Expanded text:
mus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec inmundi daemus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec inmundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti angeli, quanto potentior est his omnibus Deus, qui tantorum miraculorum effectores etiam ipsos angelos fecit! Quam ob rem si tot et tanta mirilapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab ars nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Noctur
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ condidit delectabilib ꝓsua diuersitate diũsis.
ñ ut animalia cibis. sed ut sp̃s signis quȩ cuiꝰq delec¬
tationi congruunt. ꝑuaria genera lapidũ. herbarũ
lignorũ. animaliũ. carminũ. rituum. Ut aut̃ illici¬
ant᷑ ab hominib priꝰ eos ipsi astutissima calliditate
seducunt. uel inspirando eoꝵ cordib uirus occultũ.
uel etiã fallacib amicituis apparendo eoꝵq paucos
discipłos suos faciunt. plurimoꝵq doctores. Neq enĩ
potuit nisi pͥmũ ipsis docentib disci qͥd qͥsq illoꝵ ap¬
petat. quid exhorreat. qͦ inuitet᷑ nomine qͦ cogatur.
unde magicȩ artes earũq artifices extiter̃. Maxime
aut̃ possident corda mortaliũ qͥ potissimũ possessione
głant᷑ cũ se tranfigurant in angłos lucis. Sunt gͦ facꝰ¬
ta eorũ plurima qͦe qͣnto magis mirabilia confitem.
tanto cautiꝰ uitare debemꝰ. Sed ad hoc unde nunc agi¬

Expanded text:
Deus condidit, delectabilibus pro sua diuersitate diuersis, Deus condidit, delectabilibus pro sua diuersitate diuersis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cuiusque delectationi congruunt, per uaria genera lapidum herbarum, lignorum animalium, carminum rituum. Ut autem inliciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, uel inspirando eorum cordibus uirus occultum uel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum adpetat, quid exhorreat, quo inuitetur nomine, quo cogatur; unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. Maxime autem possident corda mortalium, qua potissimum possessione gloriantur, cum se transfigurant in angelos lucis. Sunt ergo facta eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius uitare debemus; sed ad hoc, unde nunc agi
Abbreviated transcription (Latin):
his aut̃ miraculoꝵ locis nob̵ ad ea quȩ futura ꝑsu¬
adere uolumꝰ in credulis : satis illa sufficiunt quȩ
nos qͦq possumꝰ exꝑiri. & eoꝵ testes idoneos ñ diffi¬
cile ÷ inuenire. De isto aut̃ fano ueneris & lucerna
in ex tinguibili ñ solũ innullas angustias coartam᷑.
carũ id est ꝑ homines dȩ monicarũ artiũ. & ipsoꝵ
ꝑ se ipsos dȩmonũ multa miracula. Quȩ si negare
uoluerimꝰ: eidẽ ipsi cui credimꝰ sacrarũ litterarũ ad¬
uersabim᷑ ueritati. Aut gͦ in lucerna illa mȩchanicũ
aliqͥd de lapide as besto ars humana molita. ẽ. aut
arte magica factũ. ẽ. qͦd homines illo mirarent᷑ in
tẽplo. aut demon qͥspiã sub nomine ueneris tanta
se efficatia p̃sentauit: ut hoc ibi ꝓdigiũ & appa¬
reret hominib & dutius ꝑmaneret. Illiciunt᷑ aut̃
dȩmones ad in habitandũ ꝑ creaturas qͦs ñ ipsi sed

Expanded text:
his autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuhis autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuadere incredulinos quosque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est invenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili, non solum in nullas coarctamur carum, id est per homines daemonicarum artium et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula; quae si negare uoluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum litterarum aduersabimur ueritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentauit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus et diutius permaneret. Inliciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
potest reddi. Hic fortȩ respondeant. Prorsus nec ista ui
sunt. nec ista credimꝰ ł alsa de his dicta falsa conseri¬
pta sunt. Et adiciant ratiocinantes. atq dicentes.
Sitalia credenda s̃ credite & uos qͦd in eisdẽ lit teris
candelabrũ. & in eo lucernã sub diuo sic ardentem.
ut eã nulla tẽpestas nullus hr̃mber extinguer&
dicere: ut respondendi angustias nob̵ ingerant: qͥa
sicdixcerimꝰ ñ. eẽ. credendũ scripta illa miraculorũ :¬
in firmabim᷑. Si aut̃ credendũ. eẽ. concesserimꝰ. fir¬
mabimꝰ numina paganorũ. Sed nos ia in libro ccii.¬
huiꝰ oꝑis dicci: ñ habemꝰ necesse om̃ia cređe quȩ hr̃s
toria continet gentiũ: cũ & ipsi int̾ se hystorici sic̃
ait uarro quasi data oꝑa & qͣsi ex industria ꝑ mul¬
ta dissentiant. Sed ea si uolumꝰ credimꝰ quȩ ñ ad uer¬
sant᷑ libris qͥb ñ dubitamꝰ oportere nos cređẽ. De

Expanded text:
potest reddi. potest reddi. sunt nec ista credimus; falsa de his dicta, falsa conscripta sunt\'; et adiciant ratiocinantes adque dicentes: \'Si talia credenda sunt, credite et uos quod in easdem litteras candelabrum et in eo lucernam sub diuo sic ardentem, ut eam nulla tempestas, nullus imber exstingueret, dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant; quia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum infirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, firmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut iam in libro duodeuitoria continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus oportere nos credere. De
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. si diceremꝰ futura: nõbisq mereduli respori¬
derent. Si uultis ut ea credamꝰ de singulis reddite
rationẽ. nos ñ posse confiterem᷑. eo qͦd istis & simi¬
lib dĩ miris oꝑib infirma mortaliũ ratiocinatio
uinceret᷑. fixã tam̃ ap̾d nos. eẽ. rationẽ. ñ sine ra¬
illi. eẽ. impossibile quȩcũq uoluerit. eiq nos cre¬
dere p̃dicenti: quẽ neq impotentẽ. neq menti¬
entẽ possumꝰ cređe. Hi tam̃ fidei rep̃hensores ex¬
actoresq rationis: qͥd ad ista respondent de qͥb:
tioni humanȩ naturȩ uident᷑. eẽ. contraria : quȩ
si futura. ẽẽ diceremꝰ : similit̾ a nob̃ sic̃ eoꝵ quae
futura. eẽ. dicimꝰ. ab infidelib ratio posceretur.
Ac ꝑ hoc cũ intalib oꝑib dĩ defitiat ratio cordis
& sermonis humani sic̃ ista ñ idõ ñ sunt : sic ñ idõ
etiã illa ñ er̃: qm ratio de utrisq ab homine nori

Expanded text:
est, si diceremus futura nobisque increduli responest, si diceremus futura nobisque increduli responderent: \'Si uultis ut ea credamus, de singulis reddite rationem\': nos non posse confiteremur, eo quod istis et similibus Dei miris operibus infirma mortalium ratiocinatio uinceretur; fixam tamen aput nos esse rationem, non sine railli esse inpossibile, quaecumque uoluerit; eique nos credere praedicenti, quem neque inpotentem neque mentientem possumus credere. Hi tamen fidei reprehensores exactoresque rationis quid ad ista respondent, de quibtioni naturae uidentur esse contraria? Quae si futura esse diceremus, similiter a nobis, sicut eorum quae futura esse dicimus, ab infidelibus ratio posceretur. Ac per hoc, cum in talibus operibus Dei deficiat ratio cordis et sermonis humani, sicut ista non ideo non sunt, sic non ideo etiam illa non erunt, quoniam ratio de utrisque ab homine non
Abbreviated transcription (Latin):
de his quȩ pauca posuimꝰ. qͦe ꝓculdubio si eẽ. nesci¬
rent. & ea futura. eẽ. diceremꝰ: multominꝰ credent.
qͣm qͦd nunc dicentib nob̾ nolunt credẽ aliqͣndo
uenturũ. Quis enĩ eoꝵ nob̾ credet si quẽ ad modũ di¬
cimꝰ futura hominũ uiua corpora quȩ seꝑ arsura atq
dolitura nec tam̃ aliqͣndo moritura s̃. ita diceremꝰ
in futuro scło futurũ salẽ quẽ faceret ignis uelut
in aqͣ fluescere eundẽq faceret a qͣ uelut igne cre¬
pitare : Aut futurũ fontẽ cuiꝰ aqͣ in refrigerio noc¬
tis sic ardeat ut ñ possit tangi. in ȩstib uero diei sic
algeat ut ñ possit bibi: Aut futurũ lapidẽ. uel eũ
qͥ suo calore manũ constringentis ad ureret. uel eũ
qͥ undecũq accensus eox tingui om̃ino ñ possit. &
cȩtera quȩ p̃t̃missis aliis in numeris cõmemoran¬
da in terimduxi: Haec gͦ in illo scło qͦd futurũ

Expanded text:
de his, quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescide his, quae pauca posuimus, quae procul dubio si esse nescirent et ea futura esse diceremus, multo minus crederent quam quod nunc dicentibus nobis nolunt credere aliquando uenturum. Quis enim eorum nobis crederet, si, quem ad modum dicimus futura hominum uiua corpora, quae semper arsura adque dolitura nec tamen aliquando moritura sint, ita diceremus in futuro saeculo futurum salem, quem faceret ignis uelut in aqua fluescere, eundemque faceret aqua uelut in igne crepitare; aut futurum fontem, cuius aqua in refrigerio noctis sic ardeat, ut non possit tangi, in aestibus uero diei sic algeat, ut non possit bibi; aut futurum lapidem, uel eum qui suo calore manum constringentis adureret, uel eum qui undecumque accensus exstingui omnino non posset, et cetera quae praetermissis aliis innumeris commemoranda interim duxi? Haec ergo in illo saeculo, quod futurum
Abbreviated transcription (Latin):
niten: cuiꝰ interior ẽ candorẽ cũ luna crescere atq
deficere. In capadocia aut̃ uento eqͣs conciꝑe : eos¬
dẽq foetꝰ ñ ampliꝰ uiuere. t̾riennio. Tr lon indiȩ
in sulã eo p̃ferri cȩteris t̃ris: qͦd om̃is arbor qͦȩ in
ea gignit᷑ nũ quã nudat᷑ tegmine foliorũ. De his &
aliis innumerabilib mirabilib qͦe hrstoria ñ factoꝵ
& transactoꝵ sed manentiũ locoꝵ tenet. mͥautẽ
aliud agenti ea ꝑseqͥ nimis longũ. ẽ: reddant
rationẽ si posst̃ in fideles isti qͥ nolunt diuinis lit¬
ceris crede. Qͥd aliud quã ñ putantes eas. eẽ. cliui¬
eo qͦd res habeant in credibiles sic̃ hoc ÷ unde nc̃
agimꝰ : Ñ enĩ ad mittit inquiunt ulla ratio ut caro
ardeat neq absumat᷑ . doleat neq moriat᷑: ratio¬
cinatores udelicet magni: qͥde om̃ib reb qͦs. eẽ mi¬
rabiles constat possint redđde rationẽ. Redlat gͦ

Expanded text:
niten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque niten, cuius interiorem candorem cum luna crescere adque deficere. In Cappadocia etiam uento equas concipere, eosdemque fetus non amplius triennio uiuere. Tylon Indiae insulam eo praeferri ceteris terris, quod omnis arbor, quae in ea gignitur, numquam nudatur tegmine foliorum. De bis adque aliis innumerabilibus mirabilibus, quae historia non factorum et transactorum, sed manentium locorum tenet, mihi autem aliud agenti ea persequi nimis longum est, reddant rationem, si possunt, infideles isti, qui nolunt diuinis litteris credere; quid aliud quam non putantes eas esse diuieo quod res habeant incredibiles, sicuti hoc est unde nunc agimus. Non enim admittit, inquiunt, ulla ratio, ut caro ardeat nec absumatur, doleat neque moriatur; ratiocinatores uidelicet magni, qui de omnibus rebus, quas esse mirabiles constat, possint reddere rationem. lieddant ergo
Abbreviated transcription (Latin):
fluescere cũ ił ipsi aquȩ uelut inigne crepitare.
Apd garamantas quendã fontẽ tã frigidũ diebus
ut ñ bibat᷑. tã feruidũ noctib ut ñ tangat᷑. In epiro
aliũ fontẽ in qͦ faces ut in cȩteris ex tingunt᷑ accen
lapidẽ ꝓpt̾ ea sic uocari: qd accensus semel iã ñ
possit eoctingiui. ¶Lignũ cuiꝰdã ficus ȩgrptiȩ non
ut ligna cȩtera in aqͥs natare. sed mergi. Et qͦd .ẽ.
mirabiliꝰ. cũ inimo aliqͣndu fuerit: inde ad aquȩ
suꝑficiẽ rursus emergere. qͣndo made factũ de¬
buit humoris ponđe p̃grauari s Poma in t̃ra sodo¬
moꝵ gigni qͥdẽ & ad maturitatis faciẽ ꝑuenire :
sed morsu p̃ssuue tẽptata. in fumũ ac fauillã corio
fatiscente uanescere : Prriten lapidẽ ꝑsicũ tenentis
manũ si uehem̃tiꝰ p̃mat᷑ ad urere: ꝓpt̃ qͦd abigne
nom̃ accepit. In eadẽ pside gignietiã lapidẽ sile¬

Expanded text:
fluescere; cum uero ipsi aquae, uelut in igne crepitare. fluescere; cum uero ipsi aquae, uelut in igne crepitare. Aput Garamantas quendam fontem tam frigidum diebus, ut non bibatur, tam feruidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in ceteris, exstinguuntur accelapidem propterea sic uocari, quod accensus semel iam non possit exstingui. Lignum cuiusdam ficus Aegyptiae, non ut ligna cetera in aquis natare, sed mergi; et, quod est mirabilius, cum in imo aliquamdiu fuerit, inde ad aquae superficiem rursus emergere, quando madefactum debuit umoris pondere praegrauari. Poma in terra Sodomorum gigni quidem et ad maturitatis faciem peruenire; sed morsu pressuue tentata in fumum ac fauillam corio fatiscente uanescere. Pyriten lapidem Persicum tenentis manum, si uehementius prematur, adurere, propter quod ab igne nomen accepit. In eadem Perside gigni etiam lapidem sele
Abbreviated transcription (Latin):
tingui. & oleo ñ feruescentẽ qͣ solet ignis accendi
fideles qͥ cũ diuina uel p̃terita uel futura mira¬
cula p̃dicamꝰ. quȩ illis exꝑienda ñ ualemꝰ osten¬
dere : rationẽ a nobis earũ flagitant rerũ. Quã
qm̃ ñ possumꝰ redde : excedunt enĩ ures m̃tis
humanȩ excistimant falsa. eẽ q̃ dicimꝰ: ipside cot
mirabilib reb qͣs uel uide possumꝰ uel uidemꝰ
debent redde rationẽ. qđ si fieri ab homine ñ pos
se ꝓuidint: fatendũ ẽ. eis ñ idõ aliqͥd ñ fuisse
uei ñ futurũ eẽ. qͥa ratio inde ñ potest reddi.
qͣndo qͥdẽ s̃ ista de qͥb similit̃ ñ potest. Nonitaq
pgo ꝑ plurima quȩ mandata s̃ lit teris ñ gesta atq
transacta : sed in locis qͥbq manentia qͦ si qͥs quã
ire uoluerit & potuerit. utrũ sint uera explora¬
bit. sed pauca cõmemoro.¶Agrigentinũ siciliȩ sa¬
lẽ ꝑhibent cũ fuerit ad motus igni uelut in a qͣ

Expanded text:
stingui, et oleo non feruescentem, quo solet ignis accendistingui, et oleo non feruescentem, quo solet ignis accendifideles, qui, cum diuina uel praeterita uel futura miracula praedicamus, quae illis experienda non ualemus ostendere, rationem a nobis earum flagitant rerum, quam quoniam non possumus reddere excedunt enim uires mentis humanae, existimant falsa esse quae dicimus, ipsi de tot mirabilibus rebus, quas uel uidere possumus uel uidemus, debent reddere rationem. Qse perviderint, fatendum est eis, non ideo aliquid non fuisse, vel futurum non esse, quia ratio inde non potest reddi; quandoquidem sunt ista de quibus similiter non potest. Non itaque pergo per plurima, quae mandata sunt litteris, non gesta adque transacta, sed in locis quibusque manentia; quo si quisquam ire uoluerit et potuerit, utrum uera sint, explorabit; sed pauca commemoro. Agrigentinum Siciliae salem perhibent, cum fuerit admotus igni, uelut in aqua
Abbreviated transcription (Latin):
erat: uerũ etiã ꝑ tot suspensa transiebat. & in¬
uisibilib ea uinculis subligabat : Sed multo. ẽ.
de isto lapide cõperi. Se ipsũ nãq uidisse narra¬
uit quẽ ad modũ bathanariꝰ quondã comes africȩ.
cũ apud eũ conuiuaret᷑ ep̃s. eundẽ ꝓtulerit lapi¬
dẽ & tenuerit sub argento ferrũq suꝑ argentũ po¬
suerit. Deinde sic̃ subt̃ mouebat manũ qͣ lapidẽ
rapiebat᷑ a lapide. Dixci qͦd ipse conspexi: dixiqͦd
ab illo audiui: cui tanquã ipse uidim credidi.
Quid etiã de isto magnete legerim dicã. Endo
iuxta eũ ponit᷑ acl amans: ñ rapit ferrũ. Et siiã
rapuerat: ut ei ꝓpinqͣuerit mox remittit. Inde mit¬
tt hos lapides. Sed si eos nos cognitos iã desistimꝰ
ad mirari : qͣnto magis illi aqͥb ueniunt si eos fa¬
cillimos habent : Sic forsitan habent ut nos cal¬
cem qͣm miromͦ a qͣ feruescentẽ qͣ solet ignis ex¬

Expanded text:
erat, uerum etiam per tot suspensa transibat et inerat, uerum etiam per tot suspensa transibat et inuisibilibus ea uinculis subligabat? Sed multo est mide isto lapide comperi. Se ipsum namque uidisse narrauit, quem ad modum Bathanarius quondam comes Africae, cum aput eum conuiuaretur episcopus, eundem protulerit lapidem et tenuerit sub argento ferrumque super argentum posuerit; deinde sicut subter mouebat manum, qua lapidem rapiebatur a lapide. Dixi quod ipse conspexi, dixi quod ab illo audiui, cui tamquam ipse uiderim credidi. Quid etiam de isto magnete legerim dicam. Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit femlID. et si iam rapuerat, ut ei propinquauerit, mox remittit. India mittit hos lapides; sed si eos nos cognitos iam desistimus admirari, quanto magis illi, a quibus ueniunt, si eos facillimos habent, sic forsitan habent, ut nos calcem, quam miro modo aqua feruescentem, qua solet ignis ex
Abbreviated transcription (Latin):
nec alia ui ulla ꝑhibet̾. p̃t̃ hẏrcinũ sanguinem
uinci. Sed qͥ eũ habent atq nouer̃ nũ qͥd ita miragͤ
ut hi qͥb pͥmũ potentia eiꝰ ostendit᷑ : Qͥb aut̃ ñ
ostendit᷑: fortassȩ nec credunt. Aut si credunt
in ex ꝑta mirant᷑. Et si contigerit ex ꝑiri: ad huc
qͥdẽ mirant᷑ in solita : sed assiduitas exꝑiendi
paulatim subtrahit ad mirationis incitam̃tum.
bã alapide ferreũ anulũ raptũ atq suspensum
Demde tanquã ferro qͦd rapuerat uim dedisset
suã cõmunẽq fecisset. idem anulus alteriad motꝰ
.ẽ: eundẽq suspendit: atq ut ille pͥor lapidi. sic
alt̃ anulus pͥori anulo coherebat. Acces sit eodem
mͦ t̃cius : accessit & qͣrtꝰ. lãq sibi ꝑmutua circuł
nexis ñ implicatoꝵ intrinsecus sed extrinsecus
adherentiũ : qͣsi catena pependat anuloꝵ. Qͥs
istã uim lapidis ñ stuꝑet : quȩ illi ñ solũ mͦ in¬

Expanded text:
nec alia ui ulla perhibetur praeter hircino sanguine nec alia ui ulla perhibetur praeter hircino sanguine uinci. Sed qui eum habent adque nouerunt, numquid ita mirantur ut hi, quibus primum potentia eius ostenditur? Quibus autem non ostenditur, fortasse nec credunt; aut si credunt, inexperta mirantur; et si contigerit experiri, adhuc quidem mirantur insolita, sed adsiduitas experiendi paulatim subtrahit admirationis incitamentum. bam a lapide ferreum anulum raptum adque suspensum; deinde tamquam ferro, quod rapuerat, uim dedisset suam communemque fecisset, idem anulus alteri admotus est eundemque suspendit, adque ut ille prior lapidi, sic alter anulus priori anulo cohaerebat; accessit eodem modo tertius, accessit et quartus; iamque sibi per mutua circulis nexis non inplicatorum intrinsecus, sed extrinsecus adhaerentium quasi catena pependerat anulorum. Quis istam uim lapidis non stuperet, quae illi non solum in
Abbreviated transcription (Latin):
ignis qͥ latebat apparet : ac deinde tanquã morte
sic frigida ẽ ut ad iecta unda ñ sit arsura: & quã
calcẽ uocabamꝰ uiuã : uocamꝰ ex tinçtã. Qͥd ÷ qͦd
huic miraculo addi posse uideat᷑ : Et tam̃ additꝰ.
Nã si ñ adhibeas aqͣm sed oleũ qͦd magis fomes. ẽ.
ignis: nulla eiꝰ ꝑ fusione uel in fusione feruescit.
Hoc miraculũ side aliqͦ indico lapide legeremꝰ siue
audiremꝰ & innr̃m ex ꝑim̃tũ uenire ñ posset: ꝓfec¬
to aut m̃daciũ putaremꝰ aut certe grandit̃ mira¬
rem. & rũ uͦ rerũ ante nr̃os oculos qͦidiana docu¬
m̃ta uersant᷑ : ñ genere minꝰ mirabili sed assidui¬
tate ipsa uilescunt: ita ut ex ipsa india quȩ remo¬
ta .ẽ. pars orb̵ a nobis desierimꝰ ñ nulla mirariq̃
ad nos potuer̃ miranda ꝑduci. Ad amantẽ lapi¬
dẽ multi apd nos habent : & maxime aurifices in¬
signitoresq gẽmarũ. Qͥ lapis nec ferro nec igne

Expanded text:
ignis, qui latebat, apparet, ac deinde tamquam morte ignis, qui latebat, apparet, ac deinde tamquam morte sic frigida est, ut adiecta unda non sit arsura et quam calcem uocabamus uiuam, uocemus exstinctam. Quid est quod huic miraculo addi posse uideatur? et tamen additur. Nam si non adhibeas aquam, sed oleum, quod magis fomes est ignis, nulla eius perfusione uel infusione feruescit. Hoc miraculum si de aliquo Indico lapide legeremus siue audiremus et in nostrum experimentum uenire non posset, profecto aut mendacium putaremus aut certe granditer miraremur. Quarum uero rerum ante nostros oculos cottidiana documenta uersantur, non genere minus mirabili, sed ipsa adsiduitate uilescunt, ita ut ex ipsa India, quae remota est pars orbis a nobis, desierimus nonnulla mirari, quae ad nos potuerunt miranda perduci. Adamantem lapidem multi aput nos habent et maxime aurifices insignitoresque gemmarum, qui lapis nec ferro nec igni
Abbreviated transcription (Latin):
mitẽ ñ. eẽ. contenderit. Qͥs eos in t̃ra humida in fos¬
sos ubi ligna putrescerent tam du durare in cor¬
ruptibilit̃ posse. nisi rerũ ille corrupto ĩgnis efficit:
intueam᷑ etiã miraculũ calcis excepto eo de qͦ iam
satis diximꝰ qͦd igne candescat qͦ alia tetra reddant᷑.
etiã occultissime abigne ignẽ concipit. eũq iã gle¬
ba tangentib frigida tam latent̃ seruat ut nulli
nr̃o sensui ꝓrsus appareat : sed cõꝑtꝰ exꝑim̃to etiã
dũ non apparet sciat᷑ in . eẽ. sopitꝰ. Propt̃ qͦd eã uiuã
calcẽ loqͥm᷑: uelut ipse ignis latens anima sit in¬
ulsibilis uisibilis corporis. lã uero qͣm mirũ ÷ qͦd
cũ extinguit᷑ tunc accendit᷑: Ut enĩ occulto igne
careat aqͣ in fundit᷑ a quaue ꝑ fundit᷑. Et cũ ante
sit frigida in de feruescit. unde feruentia cuncta
frigescunt. Uelut ex pirante gͦ illa gleba discedeas

Expanded text:
mitem non esse contenderit? Quis eos in terra umida infosmitem non esse contenderit? Quis eos in terra umida infossos, ubi ligna putescerent, tamdiu durare incorruptibiliter posse nisi rerum ille corruptor ignis effecit? Intueamur etiam miraculum calcis. Excepto eo, de quo iam satis diximus, quod igne candicat, quo alia taetra redduntur, etiam occultissime ab igne ignem concipit eumque iam gleba tangentibus frigida tam latenter seruat, ut nulli nostro sensui prorsus appareat, sed conpertus experimento. etiam dum non apparet, sciatur inesse sopitus. Propter quod eam uiuam calcem loquimur, uelut ipse ignis latens anima sit inuisibilis uisibilis corporis. Iam uero quam mirum est, quod, cum exstinguitur, tunc accenditur! Ut enim occulto igne careat, aquae infunditur aquaue perfunditur, et cum ante sit frigida, inde feruescit, unde feruentia cuncta frigescunt. Velut exspirante ergo illa gleba discedens
Abbreviated transcription (Latin):
Nã econtrario lapides igne candente ꝑ cocti & ipsi
fiunt candidi & qͣmuis magis ille rubeat illi al¬
bescant : congruit tam̃ luci qͦd albũ. ẽ. sic̃ nigrũ te¬
nebris. Cũ itaq: ignis in lignis ardeat ut lapides co¬
qͦat : contrarios habet ñ in contrariis reb effectꝰ.
Et si enĩ lapides & ligna diuersa s̃ ñ contraria tam̃
st̃ sic̃ albũ & nigrũ qͥorũ in lapidib unũ facit. al¬
terũ in lignis. clarus illos clarificans. hȩc offuscats
cũ in illis deficeret nisi in istis uiueret. Qͥd in carbo¬
nib: Nonne miranda .ẽ. & tanta in firmitas ut ictu
leuissimo frangant᷑. p̃ssu leuis simo conterant᷑ : &¬
tanta firmitas ut nullo humore corrũpant᷑. nulla¬
etate uincant᷑ usq ad eo. ut eos substernere soleant
qͥ limites figant ad con uincendũ litigatorẽ qͥs qͥs
post qͣnta libet tẽpora ex titerit fixũq lapidẽ li¬

Expanded text:
nam e contrario lapides igne candente percocti et ipsi nam e contrario lapides igne candente percocti et ipsi fiunt candidi, et quamuis magis ille rubeat, illi albicent, congruit tamen luci quod album est, sicut nigrum tenebris. Cum itaque ignis in lignis ardeat, ut lapides coquat, contrarios habet non in contrariis rebus effectus. Etsi enim lapides et ligna diuersa sunt, contraria tamen non sunt, sicut album et nigrum, quorum in lapidibus unum facit, alterum in lignis, clarus illos clarificans, haec obfuscans, cum in illis deficeret, nisi in istis uiueret. Quid, in carbonibus nonne miranda est et tanta infirmitas, ut ictu leuissimo frangantur, pressu facillimo conterantur, et tanta firmitas, ut nullo umore corrumpantur, nulla aetate uincantur, usque adeo ut eos substernere soleant, qui limites figunt, ad conuincendum litigatorem, quisquis post quantalibet tempora exstiterit fixumque lapidem li
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ ñ mirem. Qͥs enĩ nisi ds̃ creator om̃iũ dedit carni
pauonis mortui ne putresceret : qͦd cũ auditu in cre¬
dibile uidet᷑ : euenit a pcd beartaginẽ nob cocta ap¬
poneret᷑ hȩc auis. De cuiꝰ pectore pulparũ qͣntum
uisũ ÷ decerptũ seruari uissimꝰ. & d pꝰ dierũ tantũ
spatiũ qͣnto alia caro quȩcũq cocta putresceret pro¬
latũ atq oblatũ: nichil nrm offendit olfatũ. Itẽq re¬
.ẽ. idemq pꝰ annũ : nisi qͦd aliqͣntũ corpulentiȩ sicci¬
oris & contractioris fuit. Qͥs paleȩ uel tam frigidã
ium ut obrutas niues seruet: uel tam feruidã ut
poma immatura maturet : de ipso igne mira qͥs ex¬
plicet qͦmͦ quȩq ad usta nigrescunt. cũ ipse sit luci¬
dus & pene om̃ia quȩ ambit & lambit colore pul¬
cherrimꝰ decolorat. atq: e pruna fulgida carbonẽ
te t̾rimũ reddit: neq id qͣsi regularit᷑ definitũ est.

Expanded text:
sunt, non miremur. Quis enim nisi Deus creator omnium dsunt, non miremur. Quis enim nisi Deus creator omnium dpavonis mortui ne putresceret? Quod cum auditum incredibile videretur, evenit ut apud Carthaginem nobis cocta apponeretur haec avis: de cujus pectore pulparum, quantum visum est, decerptum servari jussimus: quod post dierum tantum spatium, quanto alia caro quaecumque cocta putresceret, prolatum atque oblatum, nihil nostrum offendit olfactum. Itemque reest, idemque post annum, nisi quod aliquantum corpulentiae siccioris et contractioris fuit. Quis paleae dedit uel tam frigidam uim, ut obrutas niues seruet, uel tam feruidam, ut poma inmatura maturet? De ipso igne mira quis explicet, quo quaeque adusta nigrescunt, cum ipse sit lucidus, et paene omnia, quae ambit et lambit, colore pulcherrimus decolorat adque ex pruna fulgida carbonem taeterrimum reddit? Neque id quasi regulariter definitum est;
Abbreviated transcription (Latin):
qͥens ut mortẽ faciant qͦd dolorẽ facit: Curgͦ in cre¬
dibile ÷ ita ignes illis corporib dolorẽ posse in fer
re ñ mortẽ. sic̃ ipsa dolere animas faciunt : quas
tam̃ ñ idõ mori cogunt : ñ ÷ igit᷑ necessariũ futurȩ
ignib uiuit. ⁊t qͥdã notissimi sicilie montes qͥ tanta
tẽporis diuturnitate acuetus tate usq nunc & de¬
inceps flãmis ex estuant atq integri ꝑseuerant.
satis idonei testes s̃ ñ ome qͦd ardet absumi: & ani¬
ma indicat ñ om̃e qͦd dolere potest posse mori. Qͥ d
ad huc a nobis rerũ poscunt᷑ exẽpla qͥb doceamus
ñ. eẽ in credibile ut hominũ corpora sẽpit̾no suppli
punitoꝵ & inigne animas ñ amittant . & sine detri¬
m̃to ardeant: sine in teritu doleant: Habebit eñi tũc
istã carnis substantia qͣlitatẽ ab illo inditã qͥtã miras
& uarias tot reb indidit qͣs uidemꝰ : ut eas qͥa multe

Expanded text:
quens, ut mortem faciat quod dolorem facit? Quur ergo increquens, ut mortem faciat quod dolorem facit? Quur ergo incredibile est ita ignes illis corporibus dolorem posse inferre, non mortem, sicut ipsa corpora dolere animas faciunt, quas tamen non ideo mori cogunt? Non est igitur necessarium futurae ignibus uiuit et quidam notissimi Siciliae montes, qui tanta temporis diuturnitate ac uetustate usque nunc ac deinceps flammis aestuant adque integri perseuerant, satis idonei testes sunt non omne, quod ardet, absumi et anima indicat non omne, quod dolere potest, posse etiam mori: quid adhuc a nobis rerum poscuntur exempla, quibus doceamus non esse incredibile, ut hominum corpora sempiterno supplicio punitorum et in igne animam non amittant et sine detrimento ardeant et sine interitu doleant? Habebit enim tunc istam carnis substantia qualitatem ab illo inditam, qui tam miras et uarias tot rebus indidit, quas uidemus, ut eas, quia multae
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm magis ꝑtinet & dolere. Cũ uero illa qͦȩ magis
dolere pot̾est ñ possit mori. qͥd mom̃ti affert cur
illa corpora qm̃ futura s̃ in dolorib idõ etiã mo¬
ritura eẽ. credamꝰ: Dixer̃ qͥdẽ platonici eac t̾renis
corporib moribundisq m̃bris. eẽ. ammȩ & metu¬
ere & cuꝑe. & dolere atq gaudẽ. Unde uirgilius:
hinc in quit id ÷ ex moribundis t̃reni corporis m̃¬
ipsos ab om̃i etiã corporis labe purgatas dirã cu¬
piditatẽ qͥ rursꝰ incipiunt in corpora uelle reũti.
Ubi aut̃ potest. eẽ. cupiditas: ꝓfecto etiã dolor po¬
test. Frustrã qͥppe cupiditas siue ñ ꝑueniendo quo
tendebat. siue amittendo qͦ ꝑuenerat uertit᷑ in do¬
lorẽ. Q ꝓpt̃ si anima q̃ uel sõla uel maxcime dolet.¬
mori poter̃ illa corpora qͥa dolebunt. Postremo si
corpora faciunt ut animȩ doleant. cur eis dolorẽ
posst̃. mortẽ uͦ inferre ñ posst̃: nisi qͥa ñ ÷ conse¬

Expanded text:
quam magis pertinet et dolere. Cum uero illa, quae magis quam magis pertinet et dolere. Cum uero illa, quae magis dolere potest, non possit mori, quid momenti adfert quur illa corpora, quoniam futura sunt in doloribus, ideo etiam moritura esse credamus? Dixerunt quidem Platonici ex terrenicorporibus moribundisque membris esse animae et metuere et cupere. et . dolere atque gaudere. unde Vergilius: "hinc" inquit — id est ex moribundis terreni corporis memipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem, qua "rursus incipiunt in corpora uelle reuerti." ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. frustrata quippe cupiditas sine non perueniendo quo tendebat sine amittendo quo peruenerat uertitur in dolorem. quapropter si anima, quae uel sola uel maxmori poterunt illa corpora, quia dolebunt. Postremo si corpora faciunt, ut animae doleant, quur eis dolorem possunt. mortem uero inferre non possunt, nisi quia non est conse
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ corporis magis ad animã ꝑtinet. Anime ÷ enĩ
dolere ñ corporis. etiã qͣndo ei dolendi causa exti¬
tit a corpore. cũ ineo loco dolet ubiledit᷑ corpus.
Sic̃ enĩ dicimꝰ cerpora sentientia & corpora uiuen¬
tia cũ ab anima sit corporis sensus & uita: ita corꝑa
dicimꝰ & dolentia. cũ dolor corporis nisi ab anima
.eẽ. ñ possit. Dolet itaq anima cũ corpore in eo loco
eiꝰ ubi aliqͥd contingit ut doleat. dolet & sola qͣm¬
uis sit incorpore cũ aliqͣ causa etiã in uisibili tris¬
tis . ẽ. ipsa corpore incolumi : dolet etiã ñ in corpo¬
re constituta. Nã utiq dolebat diues ille apͦd in¬
feros : qͣndo dicebat crucior in hac flãma. Corpus
aut̃ nec ex anime dolet: nec animatũ sine anima
dolet. Si gͦ a dolore argum̃tũ recte sumeret᷑ ad
mortẽ. ut idõ mors posset occide qͥa potuit acci¬
dere & dolor : magis ad animã ꝑtineret mori ad

Expanded text:
dicitur corporis, magis ad animam pertinet. Animae est enim dicitur corporis, magis ad animam pertinet. Animae est enim dolere, non corporis, etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet, ubi laeditur corpus. Sicut ergo dicimus corpora sentientia et corpora uiuentia, cum ab anima sit corpori sensus et uita: ita corpora dicimus et dolentia, cum dolor corpori nisi ab anima esse non possit. Dolet itaque anima cum corpore in eo loco eius, ubi aliquid contingit ut doleat; dolet et sola, quamuis sit in corpore, cum aliqua causa etiam inuisibili tristis est ipsa corpore incolumi; dolet etiam non in corpore constituta; nam utique dolebat diues ille aput inferos, quando dicebat: Crucior in hac flamma. Corpus autem nec exanime dolet nec animatum sine anima dolet. Si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere. quia potuit accidere et dolor, magis ad animam pertineret mori, ad
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽq ñ possit : erit tam̃ tunc talis caro qͣlis
nunc ñ ÷ sic̃ talis erit & mors qͣlis nunc ñ .ẽ. Ñ
enĩ nulla sed sẽpit̾na mors erit: qͣndonec uiuere
anima poterit dm̃ ñ habendo. nec dolorib cor¬
poris carere moriendo. Prima mors animã no¬
lentẽ pellit ecorpore : scđa mors animã nolentẽ
tenet in corpore. Abutraq morte cõmunit̃ id
habet᷑ : ut qͦd ñ uult anima de suo corpore pa¬
tiat᷑. Attendunt aut̃ isticont᷑ dictores nullã. eẽ
nunc carnẽ q̃ dolorẽ pati possit mortẽq ñ possit :¬
& ñ attendunt. eẽ tam̃ aliqͥd tale qͦd corpore
maiꝰ sit. Ipsa qͥppe anima cuiꝰ p̃sentia corpus
uiuit & regitur : & dolorẽ pati potest & mori
ñ potest. Ecce inuenta res. ẽ: qͥe cũ sensũ dolo¬
ris habeat immortalis. ẽ. Hoc igit᷑ erit etiã tũc
in animis om̃iũ. Si aut̃ considemꝰ diligentiꝰ. dołor qͥ

Expanded text:
mortemque non possit: erit tamen tunc talis caro, qualis mortemque non possit: erit tamen tunc talis caro, qualis nunc non est, sicut talis erit et mors qualis nunc non est. Non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec uiuere anima poterit Deum non habendo nec doloribus corporis carere moriendo. Prima mors animam nolentem pellit e corpore, secunda mors animam nolentem tenet in corpore; ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non uult anima de suo corpore patiatur. Adtendunt autem isti contradictores nullam esse nunc caris, quae dolorem pati possit mortemque non possit, et non adtendunt esse tamen aliquid tale quod corpore maius sit. Ipse quippe animus, cuius praesentia corpus uiuit et regitur, et dolorem pati potest et mori non potest. Ecce inuenta res est, quae, cum sensum doloris habeat, inmortalis est. Hoc igitur erit tunc etiam is omnium. Si autem consideremus diligentius, dolor, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nãq carnẽ nisi mortalẽ sciunt. & hec ÷ tota eorũ
ratio ut qͦd ex ꝑti ñ sunt. neqͦ qͣm. eẽ. arbitrentur.
Nã cuiꝰ rationis. ẽ. dolorẽ facere mortis argu¬
m̃tũ. cũ uitȩ potiꝰ sit indituĩ : & si enĩ qͦçrimus
utrũ sẽꝑ possit uiuere : certũ tam̃ ÷ uiuere om̃e
qͦd dolet. dolorẽq omnẽ nisi in re uiuente. eẽ.
ñ posse. Necesse ÷ gͦ ut uiuat dolens : ñ ÷ neces¬
se ut occidat dolor. qͥa nec corpora ista morta¬
lia & utiq moritura om̃is dolor occidit. Et ut
anima connexa huic corpori ut summis dolorib
cedat. atq discedat. Qm̃ & ipsa cõpago m̃brorũ
atq uitaliũ sic infirma. ẽ. ut etiã ium qͦe mag¬
nũ uel sũmũ dolorẽ facit ñ ualeat sustinere.
Tunc aut̃ tali corpori anima & eo cõnectit᷑ mͦ ut
llud iunculũ sic̃ nulla tẽporis longitudine soluitur.
ita nullo dolore rũpat᷑ Sinde etiã sicaro nunc
talis nulla. ẽ. qͥe sensũ doloris perpeti possit

Expanded text:
amque carnem nisi mortalem sciunt; et haec est eorum tota ratio, ut, quod experti non sunt, nequaquam esse posse arbitrentur. Nam cuius rationis est dolorem facere mortis argumentum, cum uitae potius sit indicium? Etsi enim quaerimus, utrum semper possit uiuere: certum tamen est uiuere omne quod dolet doloremque omnem nisi in re uiuente esse non posse. Necesse est ergo ut uiuat dolens, non est necesse ut occidat dolor, quia nec corpora ista mortalia et utique moritura omnis dolor occidit, et ut iam sic est anima conexa huic corpori, ut summis doloribus cedat adque discedat; quoniam et ipsa conpago membrorum adque uitalium sic infirma est, ut eam uim, quae magnum uel summum dolorem facit, non ualeat sustinere. Tunc autem tali corpori anima et eo conectetur modo, ut illud uinculum, sicut nulla temporis longitudine soluetur, ita nullo dolore rumpatur. Proinde etiamsi caro nunc talis nulla est, quae sensum doloris perpeti possit
Abbreviated transcription (Latin):
quã scribarũ & phariseoꝵ ñ intrabitis in regnũ celoꝵ
cur illud tim̃do multi curr̃ baptizari. & hoc ñ tim̃do¬
ñ multi curr̃ iustificari  Sic̃ gͦ ñ fr̃ĩ suo dic̃ fatuȩ qͥcũ
hoc dic̃ ñ ipsi fr̃nitati sed peccato eiꝰ infensus. ẽ. alioqͥn
xp̃m. Non aut̃ diligit xp̃m: qͥ uistificari recusat in xep̃o.
Et quẽ ad modũ siqͥs p̃occupatꝰ in hoc fuerit delicto
ut frĩ suo dicat fatuȩ. id ÷ ñ eiꝰ peccatũ uolens auferre
conuitiet᷑ iniustȩ . parũ ÷ illi ad hoc redim̃dũ elemo¬
sinas facere. nisi etiã qͦd ibi seqͥt᷑ remediũ reconcilia¬
tionis ad iungat: ibi enĩ seqͥt᷑. si  offeres mimꝰ tuũ ad
altare. & ibi recordatͦ fueris qͥa fr̃ tuus habet aliqͥd
aduersus te. relinque ibi munus tuus ad altare &
uade pͥus reconciliari fr̃ĩ tui. & tunc ueniens offeres
munꝰ tuũ. ita parũ. ẽ elemosinas qͣntas libet facere
ꝓqͦcũq scelere . & in consuetudine scelerũ ꝑmanere.

Expanded text:
am scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum? cur illud timendo multi currunt baptizari et hoc non timendo non multi currant iustificari P sicut ergo non fratri suo dicit: fatue, qui cum hoc dicit, non ipsi fraternitati, sed peccato eius infensus est — alioquin Christum; non autem diligit Christum qui iustificari recusat in Christo. et quemadmodum si quis praeoccupatus fuerit hoc delicto, ut fratri suo dicat: fatue, id est non eius peccatum uolens auferre conuicietur iniuste, parum est illi ad hoc redimendum elemosynas facere, nisi etiam quod ibi sequitur remedium reconciliationis adiungat - ibi enim sequitur: si ergo offers munus tuum ad altare et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adueruade prius, reconciliari fratri tuo, et tunc ueniens offeres munus tuum: ita parum est elemosynas quantaslibet facere pro quocumque scelere et in consuetudine scelerum permanere,
Abbreviated transcription (Latin):
more hominũ locutꝰ . ẽ. & apłs dicendo contͣ natu¬
rã in olea in sitũ oleastrũ factũ. eẽ. participẽ pin¬
guedinis oleȩ. Et monstra. ostenta. portenta ꝓdi¬
gia nuncupant᷑. hoc monstrare debent. hoc ostende
uel p̃ostende. hoc p̃dicere qͦd facturꝰ sit ds̃. quȩ de
corporib hominũ se p̃nuntiauit. eẽ. facturũ nulla¬
impediente difficultate. nulla p̃scribente lege na¬
turȩ. Qͦ mͦ aut̃ p̃nuntiauerit : satis in libro suꝑiore
docuis se me existimo decerpendo de scripturis sc̃is
& nouis & ueterib ñ qͥdẽ om̃ia ad hoc ꝑtinentia sed

Expanded text:
more hominum locutus est et apostolus dicendo contra natumore hominum locutus est et apostolus dicendo contra naturam in olea insitum oleastrum factum esse participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur, hoc monstrare debent, hoc ostendere uel praeostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de corporibus hominum se praenuntiauit eimpediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quomodo autem praenuntiaverit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo de Scripturis sanctis et novis et veteribus, non quidem omnia ad hoc pertinentia, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ñ erat talis. & talis . ẽ. Ecce a conditore naturarĩ
natura eiꝰ in hanc foedissimã diuersitatẽ mirabili
dõ qͦs uoluit instituere : sic ei ñ ÷ impossibile inqͥc¬
qͥd uoluerit qͣs instituit mutare naturas. Unde il¬
loꝵ qͦq miraculoꝵ multitudo siluescit: quȩ mon¬
stra. ostenta. potenta. ꝓdigia nuncupant᷑. quȩ re¬
colere & cõmemorare si uelim huiꝰ oꝑis qͥs erit finis
monstra sane dicta ꝑhibent a monstrando: qͦd aliqͥo
significando demonstrent. Et ostenta. ab ostenden¬
do. & portenta a portendendo. id ÷ p̃ostendendo:
& ꝓdigia. qͦd porro dicant. id ÷ futura p̃dicant
Sed uicłint eoꝵ coniectores qͦmͦ ex eis siue fallant᷑
siue instinctu spuũ qͥb cura. ẽ. tali pęna dignos ani¬
mos hominũ noxiȩ curiositatis reb implicare:.
etiã siuera p̃dicant. siue multa dicendo aliqͣndo
in aliqͥd ueritatis incurrant. Nob̾ tam̃ ista quȩ uelut

Expanded text:
Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a Conditore naturarum Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a Conditore naturarum natura ejus in hanc foedissimam diversitatem mirabili Deo, quas voluit, instituere; sic ei non est impossibile, in quidquid voluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde iloque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta a portendendo, id est praeostendendo, et prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Sed uiderint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uel
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo duos ita similes reꝑimꝰ. ut eis discernendis
aut sẽꝑ aut frequent̃ erremꝰ. Sed qͦd dixi scriptũ
auarrone licet eoꝵ sit hrstoricus idẽq: doctissimꝰ.
fortasse uere factũ ñ. eẽ. credunt. Aut qͥa ñ diu
mansit aliꝰ eiusdẽ srđis cursꝰ sed redditũ .ẽ ad so¬
litũ : minꝰ isto mouebunt᷑ exemplo. Habent gͦ aliud
etiã qͦd nunc possit ostendi eisq puto deb̾e sufficere.
qͦ cõmoneant᷑ cũ aliqͥd auerterint in aliqͣ instituti
nita. ẽ. uertere atq mutare. Terra sodomoꝵ ñ fuit
utiq ut nunc. ẽ : sed iacebat similis cȩteris facie
eadẽq uel etiã uberiore foecunditate pollebat
Nã dĩ paradrso in diuinis eloqui is cõparata.ẽ. Nat
pꝰ ea quã tacta de cęlo ÷ sic̃ illoꝵ qͦq at testat᷑ hrsto¬
ꝓdigiosa fuligine horrori. ẽ: & poma eiꝰ in teriorẽ
fauillã m̃daci suꝑficie maturitatis includunt:

Expanded text:
quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutinita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adtestatur histoprodigiosa fuligine horrori est, et poma ejus interiorem favillam mendaci superficie maturitatis includunt.
Abbreviated transcription (Latin):
alicui potenti homini id fuisse concessũ. Nongͦ de
notitia naturarũ caliginẽ faciant in fideles qͣsi ñ
possit in aliqͣ re diumitꝰ fieri aliud quã ineiꝰ natu¬
rã ꝑ humanã suã ex ꝑientiã cognouer̃ : quã uis &
ipsaquȩ inrerũ natura om̃ib nota s̃ ñ minꝰ mira sint¬
.eẽntq consid̾antib stupenda cunctis si solerent
homines mirari mira. nisi rara. Iuis enĩ consulta ra¬
tione ñ uideat in hominũ innumerabili numerosi¬
tate tanta naturae similitudine ualde mirabilit̃
sic hab̾e singulos singulas facies. ut nisi int̾se simi¬
les. eent ñ discerneret᷑ species eoꝵ ab animalib cȩ¬
teris : & rursus nisi int̾ se dissimiles. eẽnt ñ discer¬
nerent᷑ singuli ab hominib cȩteris : &ͦs gͦ similes
confitem᷑ : eosdẽ dissimiles in uenimꝰ. Sed mirabilior
ẽ considatio dissimilitudinis : qm̃ similitudinẽ
iustius uidet᷑ ex poscere natura cõmunis. Et tam̃

Expanded text:
alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re diuinitus fieri aliud, quamdiu eius natura per humanam suam experientiam cognouerunt; quamuis et ipsa, quae in rerum natura omnibenda considerantibus cunctis, si, solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretur species eorum ab animalibus ceteris; et rursus nisi inter se dissimiles essent, non discernerentur singuli ab hominibus ceteris? Quos ergo similes confitemur, eosdem dissimiles inuenimus. Sed mirabilior est consideratio dissimilitudinis, quoniam similitudinem iustius uidetur exposcere natura communis. Et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
libris legimꝰ etiã solẽ ipsũ & stetisse cũ hoc ad ño
dõ petiuis set uir sc̃s̃ hiesus naue donec cęptũ p̃liũ
uictoria t̃minar& . & retrorsũ redisse. ut regi ete¬
chiȩ.xu. anni ad uiuendũ additi: hoc etiã ꝓdigio
ꝓmissionis dĩ significarent᷑ ad uincto Sed ista qͦq
mira cula quȩ meritis sunt concessa sc̃oꝵ qͣndo cre¬
dunt isti facta: magicis artib tribuunt. Unde illud
.ẽ : qͦd suꝑius cõmẽmoraui dixisse uirgiliũ sistere
aquã fluuiis : & uertere syđa retro. Nã & fluuiũ
stetisse suꝑus inferuisq fluxisse. cũ popłs dĩ duc¬
tore supͣ memorato hiesu naue uiã carꝑet & helia
ꝓpħa transeunte ac pꝰ ea discipło eiꝰ heliseo id. ẽẽ.
factũ in sacris litteris legimꝰ & retro uersũ fuisse
maximũ sydus regnante et echia mͦ cõmemoraui¬
mꝰ. Qͦd uͦ de lucifero uarro scripsit : ñ ÷ illic dictũ

Expanded text:
libris legimus etiam solem ipsum et stetisse, cum hoc a Domino libris legimus etiam solem ipsum et stetisse, cum hoc a Domino Deo petiuisset uir sanctus Iesus Naue, donec coeptum proelium uictoria terminaret, et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim anni ad uiuendum additi hoc etiam prodigio promissioni Dei significarentur adiuncto. Sed ista quoque miracula, quae meritis sunt concessa sanctorum, quando credunt isti facta, magicis artibus tribuunt. Unde illud est, quod superius commemoraui dixisse Vergilium: Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro. Nam et fluuium stetisse superius inferiusque fluxisse, cum populus Dei ductore supra memorato Iesu Naue uiam carperet, et Helia propheta transeunte ac postea discipulo eius Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro uersum fuisse maximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus. Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum
Abbreviated transcription (Latin):
tenta contͣ naturã dicimꝰ eẽ: sed ñ sunt. Qͦ mͦ enĩ est
cont᷑ naturã qͦd dĩ fit uoluntate. cũ uoluntas utiq
tanti conditoris condite rei cuiꝰq natura sit: Porten¬
tũ gͦ fit ñ contͣ naturã: sed contͣ quã ÷ nota natura.
Quis aut̃ portentoꝵ numerat multitudinẽ qͦȩ hrs¬
toria gentiũ continent᷑ : Sed nunc in hoc uno atten¬
damus : qͦd ad rẽ de qͣ agimꝰ ꝑtinet. quid ita dispo
ac potestate qͦd condidit: stella p̃cȩteris magnitudi¬
ne ac splendore notissima. colorẽ. magnitudinẽ. fi¬
gurã. & qͦd ÷ mirabiliꝰ suicursus ordinẽ legẽq mutauit.
Turbauit ꝓfecto tunc si ulli iã fuer̾ canones astrolo¬
goꝵ qͦs uelut menarrabili cõputatione de p̃teritis
ac futuris astroꝵ motib conscriptos habent. Qͦscano¬
nes sequendo ausi st̃ dicere hoc qͦd delucifero conti¬
git : nec antea nec pꝰea contigisse. Nos aut̃ indiuinis

Expanded text:
tenta contra naturam dicimus esse; sed non sunt. Quo modo est enim tenta contra naturam dicimus esse; sed non sunt. Quo modo est enim contra naturam, quod Dei fit uoluntate, cum uoluntas tanti utique conditoris conditae rei cuiusque natura sit? Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historia gentium continetur? Sed nunc in hoc uno adtendamus, quod ad rem, de qua agimus, pertinet. Quid ita disposac potestate quod condidit. stella prae ceteris magnitudine ac splendore notissima colorem, magnitudinem, figuram et quod est mirabilius sui cursus ordinem legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones astrologorum, quos uelut inerrabili conputatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec antea nec postea contigisse. Nos autem in diuinis