comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine nominat᷑. Ita ibi dicitur sc̃m nom̃ eius: ubi cu
ueneratione & affectionis tiore nominat᷑. & hoc ẽ. quod aqt
nunc: dũ euangłium adhuc usq ꝑdiuersas gentes iuotescen¬
docet. tunc futurũ esse iudicii diem: cũ euangłium fuerito¬
quasi uero non ipse etiam nuc regnet int̾ra: semꝑq inea reg¬
nauerit ã constitutione mundi. Adueniat gͦ acripiendũ est.
manifestet᷑ hominibus. Quẽadinodũ enĩ etiã p̃sens lux absens
ẽ cecis. & eis qui oculos clatidunt: ita regnũ dĩ quam uis
licebit ignorare cdi regnũ: cũ eius unigenitꝰ non solũ intelligi¬
biliter. s eciã iusibiliter in homine dñico de cȩlo uenenerit.
iudicaturus uiuos & mortuos. Post quod iudiciũ .i. cum
discretio & separatio iustoꝵ ab iniustis facta fuerit: ita in¬
habitabit iustos dĩ. ut ñ opus sit qͤmqͣm doceri ꝑ hominẽ:
ẜ sint om̃s ut scriptũ ẽ. docibiles dõ. Deinde beata uita

Expanded text:
m nomen ejus, ubi cum veneratione et offensionis timore nominatur. Et hoc est quod nunc agitur, dum Evangelium adhuc usque per diversas gentes innotescendocet, tunc futurum esse judicii diem, cum Evangelium praQuasi vero non etiam ipse nunc regnet in terra, semperque in ea regnaverit a constitutione mundi. Adveniat ergo accipiendum est, manifestetur hominibus. Quemadmodum enim etiam praesens lux absens est caecis, et eis qui oculos claudunt; ita Dei regnum, quamvis  autem licebit ignorare regnum Dei, cum ejus Unigenitus non solum intelligibiliter, sed etiam visibiliter in homine Dominico de coelo venerit judicaturus vivos et mortuos. Post quod judicium, id est, cum discretio et separatio justorum ab injustis facta fuerit, ita inhabitabit justos Deus, ut non opus sit quemquam doceri per hominem, sed sint omnes, ut scriptum est, docibiles
Abbreviated transcription (Latin):
patirẽ dĩ. si tanta ẽ. labes tanteq soroes mmoribus u musto
iustius eas a sua coniunctione ds̃ expellat. quam ille senator. cuiꝰ¬
riis mendici egestatem ⁊ quandoquidẽ ille hoc cõtempnit in
mendico. quo & ipse potest huimanarũ rerũ fragilitate de¬
uenire: Ds aut̃ in sordiclos mores nunqͣm cadet. Et gr̃as
miscdiȩ ipsiꝰ. qui hoc ãnobis exigit ut pat̾ nr fit: quo ã
nullo sumptu s sola bona uoluntate cõyarari potest. Ađ¬
monent᷑ hic etiã ditutes ł genere nobiles scdm scłm. eũ¬
xp̃iam facti fuerint. non suꝑbire ad uersus pauꝑesce E
testamenti. popłs nouus. adet̾nã hereditatẽ uocatui:
aues. quarũ uita ẽ. dõ uicinor. Non aut̃ scriptũ ẽ. ꝑ¬
pe ẽ. dñs excelsis hominib aut eis qui in montib habi¬
tant⁊ s scriptũ ẽ ẜ pe ẽ. dñs obtritis corde: quod magu
ꝑtinet adhumilitate. S quemadmodũ tra appellatuie.

Expanded text:
Patrem Deum, si tanta est labes, tantaeque sordes in moribus, ut multo Patrem Deum, si tanta est labes, tantaeque sordes in moribus, ut multo justius eas a sua conjunctione Deus expellat, quam ille senator cujusvis mendici egestatem? Quandoquidem ille hoc contemnit in mendico, quo et ipse potest rerum humanarum fragilitate devenire: Deus autem in sordidos mores nunquam cadit. Et gratias misericordiae ipsius, qui hoc a nobis exigit, ut Pater noster sit; quod nullo sumptu, sed sola bona voluntate comparari potest. Admonentur etiam hic divites, vel genere nobiles seci facti fuerint, non superbire adversus pauperes et Testamenti populus novus ad aeternam haereditatem vocatus, aves, quarum vita est Deo vicinior. Non autem scriptum est: Prope est Dominus excelsis hominibus, aut eis qui in montibus habitant; sed scriptum est: Prope est Dominus obtritis corde ; quod magis pertinet ad humilitatem. Sed quemadmodum terra appellatus est
Abbreviated transcription (Latin):
tem filios dĩ fieri: apłs aut̃ dicit paulus. Quamdu heres par
uulus ẽ: nichil distat a seruo. & sp̃m adoptionis nos accepisse
cõmemorat: in quo clamamꝰ abba pat̾. Et qm̃luocam ad et̾nã¬
hereditatẽ. in ỹmus xp̃i coheredes. & in adoptionẽ filior ue¬
& caritas excitatui. Qd enĩ cariꝰ filiis debet ẽẽ. quã pat̃: Et ẽ
ta magnũ donũ accepimꝰ. ut sinamur dicere. pat̾ nr dõ. Qd
enĩ non det iam filiis petentibus ⁊ cũ hoc ipsũ ante dederit
ut filii ẽẽnt: Postremo quanta cura aninũ tangit: ut qͥ
dicit pat̾ nr̃. tanto patre non sit indignus e Si enĩ quisqͣm
plebeiꝰ senatorẽ grandioris etatis abeo ipso ꝑmittat᷑ patrem
uocare⁊ sine dubio trepidabit. nȩ facile audebit. cogitan
hrunilitatem generiᷤ sui. & opũ indigentiã. & plebeiȩ ꝑ¬
sone uillitatem. Quanto gͦ magis trepidandũ ẽ. appellare

Expanded text:
tem filios Dtem filios Dvulus est, nihil distat a servo; et spiritum adoptionis nos accepisse commemorat, in quo clamamus, Abba, Pater . 16. Et quonhaereditatem, ut simus Christi cohaeredes, et in adoptionem filiorum veet charitas excitatur; quid enim charius filiis debet esse quam pater? et tam magnum donum accepimus, ut sinamur dicere, Pater noster, Deo. Quid enim jam non det filiis petentibus, cum hoc ipsum ante dederit, ut filii essent? Postremo quanta cura animum tangit, ut qui dicit, Pater noster, tanto Patre non sit indignus? Si enim quisquam plebeius senatorem grandioris aetatis ab eo ipso patrem vocare permittatur; sine dubio trepidabit, nec facile audebit, cogitans humilitatem generis sui, et opum indigentiam, et plebeiae personae vilitatem: quanto ergo magis trepidandum est appellare
Abbreviated transcription (Latin):
nos intentationẽ: s̃ libera nos ã malo. Cũ in om̃i deprȩcatione
beniuolentia concilianda sit eiꝰ quẽ dep̃mur ⁊ demde dicen¬
dum quid dep̃cemur: laude illiꝰ adquẽ oratio dirigit᷑. solec
beniuolentia conciliari. Et hoc inorationis pͥncipio poni
rare cũ legit: nusquã tam̃ inuenitur preceptum popło
eis insinuatus est canq̃uã seruientib: id est scdđ̃m carnem
adhuc uiuentib. Hoc aut̃ dico: cũ mandata legis accepert̃
quȩ obseruare uidebant᷑. Nam ꝓpħe sepe ostendunt eũdẽ
ñ oberrarent ÷ sicuti ẽ. illud. filios genul& exaltaui. ipsi aut̃¬
me sprȩuert̃: & illud. ego dixi dii estis & filii altissimi. Uos aut̃
illud. sidñs sũ. ubi ẽ timor mñs. & si pr̃ sũ. ubiẽ honor m̃s ÷ & alia
multa. ubi si arguunt᷑ iudei quod filii ẽt̃. peccando noluerunt.
exceptis eis quȩ inꝑpħa dicunt̾ de futuro popło xp̃iano. quod
patrẽ dm̃ eẽt. habiturꝰ. scd̾m illud euangłieũ. Dedit eis potesta¬

Expanded text:
in tentationem; sed libera nos a malo. Cum in omni deprecatione benevolentia concilianda sit ejus quem deprecamur, deinde dicendum quid deprecemur; laude illius ad quem oratio dirigitur, solet benevolentia conciliari, et hoc in orationis principio poni rare, cum legit: nusquam tamen invenitur praeceptum populo eis insinuatus est, tanquam servientibus, id est, secundum carnem adhuc viventibus. Hoc autem dico, cum mandata Legis acciperent, quae observare jubebantur: nam Prophetae saepe ostendunt eumdem non aberrarent: sicuti est illud, Filios genui, et exaltavi; ipsi autem spreverunt me ; et illud, Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes ; et  timor meus? et si Pater sum, ubi est honor meus ? et alia permulta, ubi arguuntur Judaei, quia filii esse peccando noluerunt: exceptis eis quae in prophetia dicuntur de futuro populo christiano, quod Patrem Deum esset habiturus, secundum illud evangelicum, Dedit eis potesta
Abbreviated transcription (Latin):
aruto non discede Qd̃ si discossert manere in nuptã:
aut uiro reconciliari. Alit̃ erio ñ licet facere. Mouet᷑
aut̃ uir fidelis. si habet uxorem infidelem cõsenti¬
prȩceptũ dñi ne dimittat. s conultũ apłi ⁊ sicut monei
uirgd ñ nubere. s si nupserit. consiliũ quide ñ tene¬
tatur coniunx in fidelis quã uis melius sit ñ dimit¬
uir fidelis consentientẽ sec̃ habitare mulierẽ in¬
sidelem ũ dimittat: Ita inquit. Eũ gͦ docens
dñs p̾cipiat. ne dimittat᷑ uxor nͥ causa fornica¬
cionis ⁊ quare hic dicis ego dico ñ dñs: Qa scili¬
cet ỹdolatria. quã secimt᷑ in fideles. et quȩ libet
noxia suꝑsticio fornicatio ẽ. Hñs aut̃ ꝑ misit cauisa
fornicationis uxorẽ dimitti. S quia ꝑ misit ñ iussit¬
dedit locũ apło monendi ÷ ut qui uoluerit ñ dimit¬
tat uxorẽ infidelẽt quo sic fortasse possit fidelis fieri

Expanded text:
a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentipraeceptum Domini, ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenetatur conjux infidelis, quamvis melius sit non dimitcis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quia sic fortasse possit fidelis fieri
Abbreviated transcription (Latin):
lem. et hec consentit habitare cũ illo: ñ dimittat eã
Ergo etiã n̾c his dicit. qͥ sunt in conugio. Qđ sibi gͦ
uult qđ ait ceteris ⁊ nͥ qr suꝑiꝰ eis loquebant᷑ qui sic co¬
pulati erant. ut parit̾ inside xp̃i ẽẽnt: Ceteris uero¬
Et si qͣ mulier n̾c dicit. idẽ eis qui sic copulati sunt: ut ñ ambo fi¬
et uirũ deles sint. S quid eis dicit: Si qͥs ir̃ habet uxorẽ infi¬
delem. et hec cõsentit habitare cũ illo: ñ dimittat illã:
bicare cũ il hoc bonũ. ut ñͥ quis alit̾ fecerit: ñ sit p̾cepti transgres¬
la ñ dimit sor: sicut deuirginib pauloptꝰ ait. p̃ceptũ dñi se ñ
tat uirum. habere. consiliũ aut̃ dare ⁊ atq ita laridat uirgini¬
tatẽ. ut arripiat eã quȩ uoluerit. non tñ ut si non fecerit.
contͣ prȩceptũ fecisse iudicet᷑. Aliux̾. enĩ quod iubet᷑:
aliud quod monet᷑: aliud quod inoscit᷑. Iubet᷑ mulier

Expanded text:
llc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fdeles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem em, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat iest hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque ita laudat virginitatem, ut arripiat eam qui voluerit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier
Abbreviated transcription (Latin):
iuroSi ante mortẽ uiri nupserit rea ẽ: si pꝰt uiri mortẽ
nupserit. non ẽ. rea. Non enĩ uissa ẽ: nubere: s ꝑmissa.
Si ergo par forma ẽ. in isto iure con iugii int̾ uirũ &
miilierẽ. usq ad eo ut ñ tantũ defemina idẽ apłs
dixerit. mulier ñ habet potestatẽ sui corporis suir.
s etiã de illo non tacuerit dicens. similit̾ et uir sui
corporis potestertẽ ñ habet s mulier ⁊ si ergo similis
forma ẽ. non oportet in telligi licere mulieri uirũ
dimittere. niũ causa fornicationis: sicut et uiro.
Considerandũ ẽ. itaq qualit̾ fornicationẽ intelligẽ¬
eñ et dicit. Ceteris aut̃ ego dico. non dñs. Hic pͥmo
uidendũ. quib ceteris. Dicebat enĩ suꝑiꝰ ex dñi ꝑsona
his qui sunt in coniugio: n̾c uero exsua ꝑsona cẽterii
dicit. Ergo fortasse his qui sunt in coniugio. S ñ se
quit᷑. Itaenĩ subiungit. Siqͥs frͣ babet ipxorẽ infide¬

Expanded text:
viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oportet intelligi licere mulieri virum dimittere, nisi causa fornicationis, sicut et viro. 44. Considerandum est itaque quatenim et dicit, Caeteris autem ego dico, non Dominus. Hic primo videndum est quibus caeteris; dicebat enim superius ex Domini persona iis qui sunt in conjugio, nunc vero ex sua persona caeteris dicit: ergo fortasse iis qui non sunt in conjugio: sed non hoc sequitur. Ita enim subjungit: Si quis frater habet uxorem infide
Abbreviated transcription (Latin):
inquit p̾cipio ñ ego ĩ dñs: uxorẽ auiro ñ discedere.
Qđ si discesserit. manere in nuptã. aut uiro suo recon¬
ciliari ⁊ potest enĩ fieri ut discedat ea causa quadñs
ꝑmisit : aii si femine licet uirũ dimittere. etiam
prȩt̃ causã fornicationis. et ñ licet uiro ⁊ quid respon¬
debimꝰ de hoc quod deit posteriꝰ. et uir uxorẽ ne
dimittat: Quare ñ addidit excepta causa form¬
cationis. qd̾ dñi ꝑmitit ⁊ nisi quia similẽ formã uult
intelligi: Ut si dimiserit. quod causa formeationis ꝑ¬
mitutur: maneat sine uxore. aut reconcilietur
ipxori. Non enĩ male reconcilĩet̾ uir illi mulieri.
quã cũ lapidare nemo ausus eẽt. dixit ei dñs. ua
de uide deinceps ne pecces: quia et qui dieit non
liceat dimittere ipeorem nisi causa fornicationis:
cogit retinere. si causa fornicationis ñ fuerit. Si
aitĩ suerit. non cogit dimittere: s ꝑmittit: sic̃
dieit non liceat mulieri nubere alteri. nisi mortuo

Expanded text:
 viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimittat? Quare non addidit, excepta causa fornicationis, quod Dominus permittit; nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
orã a liiti ut t̾renĩ comodũ acdipiscab i quom̃ ect̃
feriori miscet̾ naturȩ. quãuis in suo genere non sordidũ: quia
depuro etiã argento sordidat᷑ aurũ. si miscee. Ita & animus
ũr terreuoꝵ. cupiditate sordescit: quãuis ipsa t̾ra insuo geuẽ
atq: ordine munda sit. Cȩlũ aut̃ hoc loco non corporeũ ac¬
ceperim: quia om̃e corpiis ꝑt̾ra habendũ ẽ. Totũ enĩ mun¬
dum debet contempnere: qui sibi thesauritat incelo. In
spali. Nonenĩ ineo quod transi & constituere & collocare
d ebenius thesaurũ nr̃m & coi nr̃m: s in eo quod semꝑ
manet. Celũ aut̃ & t̾ra transiet. Et hic manifestat demun¬

Expanded text:
r aliquid, ut terrenum commodum adipiscatur, quomodo erit feriori miscetur naturae, quamvis in suo genere non sordidae; quia etiam de puro argento sordidatur aurum, si misceatur: ita et animus noster terrenorum cupiditate sordescit, quamvis ipsa terra in suo genere atque ordine munda sit. Coelum autem hoc loco non corporeum acceperimus, quia omne corpus pro terra habendum est. Totum enim mundum debet contemnere, qui sibi thesaurizat in coelo. In spirituali, non enim in eo quod transiet, constituere et collocare debemus thesaurum nostrum et cor nostrum, sed in eo quod semper manet: coelum autem et terra transient . 45. Et hic manifestat de mun
Abbreviated transcription (Latin):
um cupiditate tenebram᷑. fit gͦ inoratione conuersio cordis ad
eũ qui semꝑ dare paratꝰ ẽ. sinos capiamꝰ quod dederit ⁊ & in ipsa
conuersione purgacio interioris oculi. cũ excludunt᷑ ea quȩ
temporalit̾ cupiebant᷑: ut acies simplicis cordis ferre possit sun¬
plicem lucem. diumitꝰ sine ullo occasu. aut in mutatione ful¬
gentem. Nec solũ ferre. s etiã manere mnilla. ñ tantũ sine
molestia. s etiã cũ in esfabili gaudio: quo uere ac sinceriter
p̃cepit: ꝑ quem & discimꝰ quid oremꝰ. & consequim᷑ quod oramꝰ
Sic itaq uos orate inquit. Pat̾ nr qui es incelis sc̃ificet᷑ nom̃¬

Expanded text:
um cupiditate tenebramur. fit ergo in oratione conuersio cordis ad um cupiditate tenebramur. fit ergo in oratione conuersio cordis ad eum qui semper dare paratus est, si nos capiamus quod dederit, et in ipsa conutemporaliter cupiebantur, ut acies cordis simplicis ferre possit simplicem lucem, divinitus sine ullo occasu aut immutatione fulgentem: nec solum ferre, sed etiam manere in illa; non tantum sine molestia, sed etiam cum ineffabili gaudio, quo vere ac sinceriter praeceperit, per quem et discimus quid oremus, et consequimur quod oramus. Sic itaque orate vos, inquit: Pater
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ sit ad eũ qui scit om̃ia anteqͣm fiant. & nouit ut dictũ ẽ
quid nobis sit neccessariũ. anteqͣm petamꝰ ab eo. Hic pͥmo
respondet᷑. non uerbis nos agere debere apud dm̃. ut impe¬
tremus quod uolumus : s reb quas animo gerimꝰ & intentio¬
ne cogitacionis: cũ dilectione pura. & simplici asfectu.S
res ipias uerbis nos docuisse dñm nr̃m: quib memoriȩ in n¬
datis. eas aotempꝰ orandi recordam̃. S rarsus quȩri pot̾. siue
reb siue uerbis orandũis sit. quid opꝰ ẽ. ipsa oratione. si ał¬
iam nouit quid nobis sit neccessariũ: nisi quia orationis
intentio cor nr̃m serenat & purgat. capatiusq efficit ad excipien-¬
da cdiuma munera. quȩ sp̃italit̾ nobis infundunt᷑. Nonenĩ am¬
bicione p̃c ũ nos exaudit di: qui semꝑ paratꝰ ẽ. dare suã lucem
nobis. non uisibilem s intelligibilem & sp̃italem. d nos ñ semꝑ
parati sumus accipere. cũ inclinamꝰ in alia: & rerũ temporali¬

Expanded text:
 novit, ut dictum est, quid nobis sit necessarium, antequam petamus ab eo? Hic primo respondetur, non verbis nos agere debere apud Deum, ut impetremus quod volumus, sed rebus quas animo gerimus, et intentione cogitationis, cum dilectione pura et simplici affectu: sed res ipsas verbis nos docuisse Dominum nostrum, quibus memoriae mandatis eos ad tempus orandi recordemur. 14. Sed rursus quaeri potest, sive rebus, sive verbis orandum sit, quid opus sit ipsa oratione, si iam nouit, quid nobis sit necessarium, nisi quia ipsa orationis intentio cor nostrum serenat et purgat capaciusque efficit ad excipienda diuina munera, quae spiritaliter nobis infunduntur. non enim ambitione precum nos exaudit deus, qui semper paratus est dare suam lucem nobis non uisibilem, sed intellegibilem et spiritalem, sed nos non semper parati sumus accipere, cum inclinamur in inania et rerum temporali
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̾ saperent. int̾ra eũ collocare s in celo. sic postea
meliori fide ł intelligentia magis eũ inaniiis iustoꝵ quã
inpeccatoꝵ requirant. Recte gͦ intelligitur quod dictũe.
pater nr qui es in cęlis. incordib iustoꝵ ͤ dictũ: tamꝙͣ. intẽplo
sc̃o suo. Simul etiam ut qui orat: in se quoq ipso uelit ba¬
bitare quẽ inuocat. Et cũ hoc affectat. teneat iusticiam:
quo munere inuitatur ad in habitandũ animũ dĩ. Iam
uideanus quȩ sint petenda. Dictũ ẽ. enĩ qui sit qui pe̾¬
titur: & ubi habitet. Primũ aut̃ om̃iũ quȩ petunt᷑. hoc
ẽ.Sc̃ificetur nom̃ tuũ. Quod non sic petit᷑ quasi non sit
notescat ds̃: ut non existiment aliquio sanctuus. quod magis
osfendere timeant. Neq eni quia dictũ ẽ. notus inudea dĩ
inisrł magnũ nom̃ eius. sic intelligendũ ẽ. quasi alibi iinorsit

Expanded text:
carnaliter saperent, eum in terra collocare, sed in coelo, sic postea carnaliter saperent, eum in terra collocare, sed in coelo, sic postea meliori fide vel intelligentia magis eum in animis justorum quam in peccatorum requirant. Recte ergo intelligitur quod dictum est, Pater noster qui es in coelis, in cordibus justorum esse dictum, tanquam in templo sancto suo. Simul etiam ut qui orat, in se quoque ipso velit habitare quem invocat: et cum hoc affectat, teneat justitiam; quo munere invitatur ad inhabitandum animum Deus. 19. Jam videamus quae sint petenda. Dictum est enim quis sit qui petitur, et ubi habitet. Primum autem omnium quae petuntur hoc est, Sanctificetur nomen tuum. Quod non sic petitur, quasi non sit llis innotescat Deus, ut non existiment aliquid sanctius, quod magis offendere timeant. Neque enim quia dictum est, Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ; sic intelligendum est quasi alibi
Abbreviated transcription (Latin):
rei siguticandȩ gr̾a. cũ adorationem stdmus ad orientem
conuertiłi. unde celũ surgit : non tamqͣm ibi habitet dĩ
quasi cet̾as mundi partes deseruerit. qui ubiq p̃sens ẽ.
non locoꝵ. spaciis. s maiestatis potentia: s ut ammoneat᷑
amimuis ad naturã excellentiorẽ se comiertere .i. ad dñn
ieste comiertit. Conuenit etiã gradib religionis. & plu¬
rimũ expedit: ut om̃iũ sensib & paruuloꝵ & magnoꝵ. be¬
ne sentiatur de dõ. Et ido qui uisibilib adhuo pusexituanib
dediti sunt. nec possunt aliquid incorporeũ cogitare ⁊ qm̃ ne¬
cesse ẽ. celũ p̃ferant t̾rȩ: tolerabilior ẽ. opimo eoꝵ. si dm̃
quẽ adhuc corporalit̾ cogitant. in celo potiꝰ credant esse
quã int̾ra. ut eũ aliqͣu cognouerent dignitatẽ animȩ. cȩles¬
te etiã corpꝰ excẽdere: magis eũ quȩrint in anima quã in
corpore etiã cȩlesti Et cũ cognouerint quantũ distet int̾
peccatoꝵ animas & iustoꝵ⁊ sicut ñ audiebant cũ adhuc

Expanded text:
rei significandae gratia, cum ad orationem stamus, ad orientem convertimur, unde coelum surgit: non tanquam ibi habitet et Deus, quasi caeteras mundi partes deseruerit qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia; sed ut admoneatur animus ad naturam excelleste convertitur. Convenit etiam gradibus religionis, et plurimum expedit, ut omnium sensibus et parvulorum et magnorum bene sentiatur de Deo. Et ideo qui visibilibus adhuc pulchritudinibus dediti sunt, nec possunt aliquid incorporeum cogitare, quoniam necesse est coelum praeferant terrae; tolerabilior est opinio eorum, si Deum quem adhuc corporaliter cogitant, in coelo potius credant esse, quam in terra: ut cum aliquando cognoverint dignitatem animae coeleste etiam corpus excedere, magis eum quaerant in anima, quam in corpore etiam coelesti; et cum cognoverint quantum distet inter peccatorum animas et justorum, sicut non audebant, cum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ loci spatiũ mole corporis occupare. & sic alibi ẽẽ. alibi n ẽẽ: aut certe
hic partẽ habẽre aliã. & alibi aliã s maiestate ubiq p̃sto ẽẽ. ñ ꝑ parteᷤᷤ
diuisũ. s ubiq ꝑfectũ. Qd si carnalit̾ intuent᷑ quod dictum ẽ. celũ mͥ
thronꝰ ẽ. & t̾ra scabellum pedum meoꝵ cui loco & dñs atestat᷑ dicens.
eiusͥ. quid mirũ si int̾ra diabolus constitutus ante pedes dĩstecit. &
corã illo aliquid locutꝰ ẽ : Ilam qñ illi ualent intelligere nullã ẽẽ. am¬
mã quãuis ꝑuersã. quȩ tñ nullomͦ raciocinari potest: incuiꝰ concien¬
cia ñ loquat᷑ ds̃: Qs enĩ scripsit in cordib hominũ natiralẽ legẽ. nͥ
ds̃  Dequa lege apłs dicit. Cũ enĩ gentes quȩ legẽ ñ habent. nat᷑alĩ
quȩ legis faciunt ⁊ hii legẽ ñ habentes ipsi sibi sunt lex. qui ostendẽ

Expanded text:
non loci spatium mole corporis occupare et sic alibi esse, alibi non esse, aut certe non loci spatium mole corporis occupare et sic alibi esse, alibi non esse, aut certe hic partem habere aliam et alibi aliam, sed maiestate ubique praesto esse, non per partes diuisum, sed ubique perfectum. quod si carnaliter intuentur quod dictum est: caelum mihi thronus est et terra scabillum pedum meorum - cui loco et dominus attestaeius — quid mirum, si in terra diabolus constitutus ante pedes dei stetit et coram illo aliquid locutus est? nam quando illi ualent intellegere nullam esse animam quamuis peruersam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cuius conscientia non loquatur deus? quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem nisi deus? de qua lege apostolus dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habente
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ temptemur. s n ut inferamur in cemptationẽ : tamꝗͣ
si quispiã cui nexesse ẽ. igne examinari. ñ oret u igne ñ
conting. at: s ut ñ exurat᷑. Uas enĩ figuli ꝓbat fornax: & homineᷤ
ustos temptatio tribulationis. Ioseph gͦ temptatꝰ ẽ. illae cebra stupri.
s ñ ẽ. illatus intemptationẽ. Susanna temptata. nec ipsa illata ꝑ
inducta intemptationẽ ẽ: multiq alii utriusq sexus. S iob maxi¬
me cuiꝰ admirabilẽ stabilatẽ in dõ dño suo. cũ illi heretici hostes ueteriᷤᷤ
testamenti ore sacͥlego irridere uoluerint: illud p̾ceteris uentilant qd̃
sathanas petiuerit eũ temptandum. Queit̃ enĩ ab imꝑitis hominib
talia intelligere neqͦqͣm ualentib. quomͦ sathanas cũ dõ loqui potuerit:
ñ intuens. ñ enĩ possunt cũ suꝑsticione & contentione cecati sunt. dm̃

Expanded text:
ut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam ut non temtetur, sed ut non inferamur in temtationem, tamquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non oret, ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. uasa enim figuli probat fornax, homines uero iustos temtatio tribulationis. Ioseph uero temtatus est inlecebra stupri, sed non est inductus in temtationem. Susanna temtata est, nec ipsa inducta uel inlata in temtationem, multique utriusque sexus. sed Iob maxime, cuius admirabilem stabilitatem in domino deo suo cum illi haeretici hostes ueteris testamenti ore sacrilego irridere noluerint, illud prae ceteris uentilant, quod satanas petiuerit eum temtandum. quaerunt enim ab imperitis hominibus talia intellegere nequaquam ualentibus, quomodo satanas cum deo loqui potuerit, non intuentes — non enim possunt, cum superstitione et contentione caecati sint — deum
Abbreviated transcription (Latin):
sumus & ante om̃s temptationes: qui scit om̃ia anteqͣm fiant.
Quod itaq scriptũ ẽ. temptat uos dñs ds̃ ur. ut sciat si dili
gatis eũ. illa locutione positũ ẽ. ut sciat. ꝑ eo quod ẽ. ut sci¬
re uos faciat: sicut diẽ letũ dicimus quod lecos faciat. frigͥ
pigrũ quos pigros facit. & innumerabilia huiꝰmodi: quȩ
siue inconsuetudine loquendi. siue insermone doctoꝵ. si¬
ue inscripturis scĩs reperiunt᷑. Quod non intelligentes he¬
retici qui ueteri testamento aduersant᷑: uelut ignoran¬
cie uitio notandũ putant eũ de quo dictũ ẽ. temptat
facturus. Si enĩ nouerat cor eius quẽ temptabat: qͥd
quod uoluit uidere temptando: S ꝑfecto illud factũ:
ut ipse sibi notus fieret qui temptabat᷑: suamq desꝑa¬
cionem condempnaret. saturatis turbis de pane dñi. qͥ
eas ñ habere quod ederent existimauerat. Non qͦ hnc orat

Expanded text:
sumus et ante omnes temtationes, qui scit omnia, antequam fiant. sumus et ante omnes temtationes, qui scit omnia, antequam fiant. Quod itaque scriptum est: temtat uos dominus deus uester, ut scigitis eum ; illa locutione positum est, ut sciat, pro eo quod est, ut scire vos faciat: sicut diem laetum dicimus, quod laetos faciat: frigus pigrum, quod pigros facit, et innumerabilia huius modi, quae siue in consuetudine loquendi siue in sermone doctorum sine in scripturis sanctis reperiuntur. quod non intellegentes haeretici, qui ueteri testamento aduersantur, uelut ignorantiae uitio notandum putant eum de quo dictum est: temtat facturus. si enim nouerat cor eius quem temtabat, quid est quod uoluit uidere temtando? sed profecto illud factum est, ut ipse sibi notus fieret qui temtabatur suamque desperationem condemnaret saturatis turbis de pane domini, qui eas non habere quod ederent existimauerat. Non ergo hic oratur,
Abbreviated transcription (Latin):
cata aimitenda ẽẽ. quȩ in nos admitunt᷑: ⁊ uolumus nob̾
apatre dimitti quȩ ꝰ dmittimus. Nam deuicta suꝑiꝰ ut
ras intẽptationẽ. Nonnulli cõdices habent inducas. quod
tantũde ualere arbitror. Nam exuno greco quod dictũẽ.
dicunt. ne nos patiaris in duci intemptacionẽ: exponentes
uidelicet quomͦ dictũ sit inducas. Nonenĩ ꝑse ipsũ indiicit dĩ:
s indiici p̾atit᷑ eũ quẽ suo auxilio deseruerit. ordine occultis¬
simo. ac meritis catisis etiã sepe manifestis. dignũ iudicat ille
quẽ dẽserat: & induci intemptationẽ sinat. Aliudẽ. autẽ
induci intemptationẽ: aliud temptari. Nam sine temptatio¬
ne ꝓbatus ẽẽ. nullus potest: siue ipsi sibi sicut scriptũ ẽ. qui
non ẽ. temptatꝰ qualia scit: siue aliis sicut apłs dicit. & temp¬
tationem ur̃am in carne mea non spreuistis. Hic enĩ eo
firmos ipse cognouit: quod eis tribulationib que apło

Expanded text:
cata dimittenda esse quae in nos admittuntur, si volumus nobis cata dimittenda esse quae in nos admittuntur, si volumus nobis a Patre dimitti quae admittimus. Nam de vindicta superius, ut ras in temtationem. nonnulli codices habent inducas, quod tantundem ualere arbitror. nam ex uno graeco, quod dictum esdicunt: "ne nos patiaris induci in temtationem", exponentes uidelicet, quomodo dictum sit inducas. non enim per se ipsum inducit deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit ordine occultissimo ac meritis. causis etiam saepe manifestis dignum iudicat ille quem deserat et in temtationem induci sinat. aliud est autem induci in temtationem, aliud temtari. nam sine temtatione probatus esse nullus potest, siue sibi ipse, sicut scriptum est: qui non est temtatus, qualia scit? siue aliis, sicut apostolus dicit: et temtationem uestram in carne mea non spreuistis. hinc enim eos firmos esse cognouit, quod eis tribulationibus, quae ap
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ne ille dũ aliena pecunia lucrũ facere uult̾. damp¬
mĩ fidi patiatur. Quod tanto ẽ. grauiꝰ: ut nulla sit
comparatio. Ex quo intelligit᷑ etiã in ista qͥnta peticio¬
ne qua dicinius dimitt̾e nobis debita nr̃a. sicut & nos¬
sͣ cie om̃ib que in nos quisq peccat: ac ꝑ hoc etiã depe¬
cuna. Peccat namq inte: qui tibi pecuniã debitã cũ
habeat unde reddat. recusat redd̾e. Quod peccatũ si ñ
dumserii: ñ poteris dicere. dimitte nobis sicut & nos
dimittimꝰ. Si aut̃ ignoueris: uides etiã depecunia dimit¬
tenda ammnonẽri eũ. cui tali p̃ce orare p̃cipitur. Illud
fecise. si eis non dimittamꝰ qui uenia petunt: quia &
nobis ueniã perentib ab enignissimo patre dimitti uo̾¬
lumus. Se illo rursus p̾cepto quo iubemur orare ꝑ inimi¬
eis nr̃is: ñ ꝑhis iubemur. qui ueniã petunt. Iam enĩ qͥ
oaro ꝑeo: cui ñ ignouerit. Quaꝑpt̃ fatendum ẽ. om̃ia pec¬

Expanded text:
mum, ne ille dum alienam pecuniam lucrum facere vult, dammum, ne ille dum alienam pecuniam lucrum facere vult, damnum fidei patiatur; quod tanto est gravius, ut nulla sit comparatio. Ex quo intelligitur etiam in ista quinta petitione, qua dicimus, Dimitte nobis debita nostra, nosed de omnibus quae in nos quisque peccat, ac per hoc etiam de pecunia. Peccat namque in te, qui tibi pecuniam debitam, cum habeat unde reddat, recusat reddere. Quod peccatum si non dimiseris, non poteris dicere, Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus: si autem ignoveris, vides etiam de pecunia dimittenda admoneri eum cui tali prece orare praecipitur. 29. Illud fecisse, si eis non dimittamus, qui veniam petunt, quia et nos veniam petentibus nobis a benignissimo Patre dimitti volumus. Sed illo rursus praecepto, quo jubemur orare pro inimicis nostris , non pro his jubemur qui veniam petunt. Jam enim qui se pro eo cui non ignoverit. Quapropter fatendum est omnia pec
Abbreviated transcription (Latin):
qͥn nou exiet inde donec soluas nouissimus quas int itlen
łulo quo debitores appellauit qui ei nuntiati sut extieiti
eente⁊e peccatones. & addidit.Am̃ dico uobis. ñ peniteos¬
piã egenidii smulit̃ moriemini. Nongͦ hic quisq uget
pecunra dimit̾e debitorib s. quetq in eũ alius peccaue¬
sit. Nara pecuniã dimite̾e illo potius iubem p̃ceoto qs
supiꝰ oictũ ẽ. si quis tͥ tunicã tollere uoluerit. & iudicio
eumaario debitori dimitt̾e debitũ: s ei qui redd̃e noluieritꝰ
res nolat redde. Uł quod non habeat. ł quod a uar us
sto euꝙ aliene cupidus. Utrũq aut̃ ꝑtinet ad in opiã
stam illa in opia ẽ rei familaris. hec animi. Osqͥs etaa
canente ila regula ut inanimo paratis u aimetcere
quob sibi debetur. Iam si moleste ac lenit̃ omimꝰ egerit
ut sidi pestint. non tam intendens huctu peumie qui at
hominẽ corrigat. cui sine dubio ꝑnitiosũ ẽ. habere uñ
reddat &e ñ redd̃e: ñ sołũ ñ peccauit. s ꝑderit etiã pluri¬

Expanded text:
 Non exies inde donec reddas novissimum quadrantem ; vel illo quo debitores appellavit qui ei nuntiati sunt exstinctest peccatores; et addidit, Amen dico vobis, nisi poenitentiam egeritis, similiter moriemini . Non hic ergo quisque urgetur pecuniam dimittere debitoribus, sed quaecumque in eum alius peccaverit. Nam pecuniam dimittere illo potius jubemur praecepto, quod superius dictum est, Si quis tibi tunicam tolcuniario debitori dimittere debitum, sed ei qui reddere noluerit, res nolet reddere, vel quod non habeat, vel quod avarus sit reique alienae cupidus: utrumque autem pertinet ad inopiam; nam illa inopia est rei familiaris, haec animi. Quisquis itaque anente illa regula, ut in animo paratus sit amittere quod sibi debetur. Nam si modeste ac leniter omni modo egerit, ut sibi restituatur, non tam intendens fructum pecuniae, quam hominem corrigat, cui sine dubio perniciosum est habere unde reddat, et non reddere; non solum non peccabit, sed proderit etiam pluri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ id libent̾ facerent. quod ñ ꝓpt̾ gau̾duĩ de munerib
si ꝓpt̾ comunionẽ caritatis ab eis querebat᷑ ⁊ qͣmqͣm
&̃ cũ addidit & dicit. alioqͥn mercedẽ ñ habebitis ap̃
patrẽ ur̃m qui in celis ẽ. nichil aliud demonstrat nisi
ypocritȩ. Manifestum ẽ. aut̃ ypocritas ñ qđ oculis p̾ten¬
tunt hominũ. id etiã corde gestare. Sunt enĩ ypoc̾tȩ simui¬
latores. tanqͣm ꝑ nuntiatores ꝑsonarũ alinarũ: sic̃ inthe¬
atris fabulis. Non enĩ qui agit partes a gamennonis in tra¬
goedia. uerbi gr̃a siue alicuiꝰ alt̾iꝰ adhystoriã uł fabulam
que agitur ꝑtinentis. uere ipse ẽ. s simulat eũ: & ypotrita
dicitur. Sic in eccłia uł in om̃i uita humana. qͥsqͥs se uult
uideri quod non ẽ: ypocrita ẽ. Simulat enĩ iristũ ñ exibet:
quia totũ fructũ in laude hominũ ponit: qͣm possunt
etiã simulantes ꝑcipere: dũ fallunt eos quib uident᷑
boni. ab eisq laudant᷑. S tales ab inspectore cordis dõ

Expanded text:
on propter gaudium de muneribus, sed propter communionem charitatis ab eo quaerebatur. 4. Quanquam et cum addit, et dicit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est, nihil aliud demonstrat nisi hypocritae. Manifestum est autem hypocritas non quod oculis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. Sunt enim hypocritae simulatores, tanquam pronuntiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fabulis. Non enim qui agit partes Agamemnonis in tragoedia, verbi gratia, sive alicujus alterius ad historiam vel fabulam quae agitur pertinentis, vere ipse est; sed simulat eum, et hypocrita dicitur. Sic in Ecclesia, vel in omni vita humana, quisquis se vult videri quod non est, hypocrita est. Simulat enim justum, non exhibet; quia totum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes percipere, dum fallunt eos quibus videntur boni, ab eisque laudantur. Sed tales ab inspectore cordis Deo
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃nitatẽ oppugnando peccauerat. ꝓ his aut̃ qui non
abruperant amorẽ. s timore succubuerant: orat ut
eis ignoscat᷑. Sic enĩ dicit. Alexander erariꝰ multa
mala mͥ ostendit: reddet illi dñs scm oꝑa illiꝰ. Quẽ¬

Expanded text:
fraternitatem oppugnando peccaverat. Pro his autem qui non fraternitatem oppugnando peccaverat. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddet illi Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
in fidelis in upore: & sc̃ificata ẽ. mulier in fi delis in
fr̃e. Hon eiũ addidit nr̃o. s manifestũ existua¬
uit cũ fr̃is nomine xp̃ianũ intelligi uoluit: qui
infidelẽ haberet uxorẽ. Et idõ paulopost dicit. Qđ
si infidelis discedit: discedat. N on aut̃ soruituti su¬
iectus ẽ. fr̃ ł soror. in huiꝰmodi. Peccatũ gͦ fr̃ĩs ad
ipsam gr̃am qua reconciliatꝰ ẽ. dõ. inuidentie fa¬
cib agitat᷑. Peccatũ aut̃ ñ ad mortẽ ẽ. Si quisqͣm¬
non amorẽ afr̃e alienauerit: s offitia fr̃nitati debi¬
ta. ꝑ aliquã infirmitatẽ animi ñ exibuerit. Qua¬
ꝓpt̾ & dñs in cruce ait. pat̾ ignosce illis: quia nes¬
facti: societatẽ sc̃e fr̃nitatis inierant. Et beatꝰ stephanꝰ
in actib apłoꝵ orat ꝑeis aquib lapidat᷑. quia ñdum
xp̃o crediderant. neq aduersus illã cõmunẽ grã di¬
micabant. Et apłs paulus ꝓpt̾ea credo ñ orat ꝓ ale¬
xandro. quia iã fr̃ erat: & ad mortẽ idẽ inuidentia

Expanded text:
lis in fratre. Non enim addidit, nostro; sed manifestum existimavit, cum fratris nomine christianum intelligi voluit, qui infidelem haberet uxorem. Et ideo paulo post dicit, Quod si infidelis discedit, discedat: non autem servituti subjectus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo fratris ad ipsam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autnon amorem a fratre alienaverit; sed officia fraternitati debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce ait: Pater, ignosce illis, quia nesparticipes effecti, societatem sanctae fraternitatis inierant. Et beatus Stephanus orat pro eis a quibus lapidabatur, quia nondum Christo crediderant, neque adversus illam communem gratiam dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat; et ad mortem, id est, invidentia
Abbreviated transcription (Latin):
ceptam gr̃am sp̃c sc̃i. Quod peccatũ dñs neq hic neq in
futuro scł̃o dimitti dicit. Unde queri potest utrũ in
sp̃m sc̃m iudei peccauert̾. q̃n dixert̾ quod in beeltebub
printipe demonioꝵ demonia dñs expelleret: utrũ hoc in
ipsũ dñm dictũ accipiamꝰ. quia de se dicit alio loco Sl
enĩ patrẽ familias beelzebub uocauert̃. qͣntomagis do¬
mesticos eius : an qm̃ de magna inuidentia dixert̃. Ingͣa
ipsã inuidentie magnitudinẽ. in sp̃m sc̃m peccasse cre¬
dendi sunt. Non enĩ hoc colligit᷑. de uerbis dñi. Qͣm uis

Expanded text:
Spiritus sancti, quod peccatum Dominus neque hic, neque in Spiritus sancti, quod peccatum Dominus neque hic, neque in futuro saeculo dimitti dicit. Unde quaeri potest utrum in Spiritum sanctum Judaei peccaverint, quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expelleret: utrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia dixerant, ingraipsam invidentiae magnitudinem in Spiritum sanctum peccasse credendi sunt? Non enim hoc colligitur de verbis Domini. Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ illis imputet᷑. Ista differentia peccatoꝵ iudã tradentẽ
a petro negante distinguit: ñ quia penitenti ñ sit ig¬
noscendum. ne contra illã sententiã dñi ueniamꝰ qͣ
p̃cepit semꝑ ignoscendum ẽẽ. fr̃i petenti ut sibi fr̃ ig¬
noscat ⁊ s quia illiꝰ peccati tanta labes ẽ. ut dep̾can¬
di humilitatẽ subire n possit: etiã si peccatuᷤ suu̾ mala
conscientia agnoscat. Et licet dixisset iudas peccaui quod
tradiderim sanguinẽ iustũ ÷ facilaus tam̃ desperatione
cucurrit ad laqueũ : quã humilitate ueniã dep̾catus:
Qua ꝑpt̾ multũ int̾ ẽ: quali penitentie ignoscat dĩ. Mul¬
ti enĩm multo cicius se fatent᷑ peccasse ⁊ atq ita sibi suc¬
censent ut uehement̃ se peccasse nollent: s tam̃ animũ
ueniã non deponunt. Quam mentis affectionẽ ꝑpt̾ pec¬
cati magnitu dinem: iam dedampnatione illos hab̾e
credendum ẽ. Et hoc ẽ. fortasse. peccare in sp̃m scm̃:¬

Expanded text:
nitatis inierant. Ista differentia peccatorum Judam tradentem, a Petro distinguit: non quia petenti non sit ignoscendum, ne contra illam sententiam Domini veniamus qua praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat; sed quia illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiamsi peccatum suum mala conscientia agnoscere etone cucurrit ad laqueum, quam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animuveniam non deponunt. Quam mentis affectionem propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. Et hoc est fortasse peccare in Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
cipit redditurꝰ: intelligendũ ẽ dñm ipsa duo genera p̾stan¬
di ẽẽ. complexũ. Nansaut donamꝰ qd̾ damꝰ beniuole: aut
reddituro commodamꝰ. Et plerũq homines qui ꝓ posito
diuino p̾mio donare parati sunt. addandũ quod mu¬
tuũ pẽtit᷑ pigri fiunt qͣs nichilrecepturi adño: cũ
rẽ quȩ dat᷑ ille qͥ acciͣpit exsoluat. Recte itaq ad hoc
beneficii tribuendi genus. nos diuina hortat᷑ actori¬
tas dicens. Et qͥ uoluerit a te mutuari. ne au̾satꝰ fue¬
ris ⁊ idẽ. non ꝑpt̾ea uoluntatẽ alienes ab eo qͥ petit.
qͥa & pecunia tua uacabit: & ds tibi : ñ redditurꝰ ẽ. cũ
homo reddiderit. S cũ id exp̃cepto dĩ facis: apͣ illũ qui
& hec iubet. infructuosĩ ẽẽ. non potest. De inde adiun¬

Expanded text:
cipit redditurus, intelligendum est Domcipit redditurus, intelligendum est Domdi esse complexum. Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro commendamus. Et plerumque homines qui, proposito divino praemio, donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accepit, exsolvat. Recte itaque abeneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacabit, et Deus tibi non redditurus est, cum homo reddiderit; sed cum id ex praecepto Dei facis, apud illum qui haec jubet, infructuosum esse non potest. CAPUT XXI
Abbreviated transcription (Latin):
ñ om̃ia pedenti: ut id des quod dari honeste & iuste pot̾.
Quid si enĩ pecumã petat qua in nocentẽ conẽt oppͥm̾e:
quio si postremo stuprũ petat: d ne multa ꝑsequar que
surit innumerabilia: id ꝑfecto dandũ ẽ. quoo nec t̃ nec̃
alteri noceat: quantũ sciri aut credi abhomine potest.
Et cũ iuste negaueris quod petit: indicanda ẽ. ipsa iusticia:
ut non s manem dimittas. Ita om̃i petenti te dabis: qͣmus
non semꝑ id quod petit dabis. Et aliquando meliꝰ aliqͥo
dabis: cũ petentẽ in iusta correpseris. Quod aut̃ ait qui
uoluerit ate mutuari ne auersatus fueris: ad animũ
referendũ ẽ. Hylarẽ enĩ datorẽ. diligit d̃s. Mutͤat᷑ enĩ
om̃is qui accipit: etiã si ñ ipse soluturꝰ ẽ. Cũ enĩ mise¬
ricordib dñs plura restituat: om̃is qui beneficiũ p̾stat¬
fenerat᷑. Aut si ñ placet acciꝑe mutuantẽ. nͥ eũ qui ao¬

Expanded text:
non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem injusta correxeris. 68. Quod autem, ait, Qui voluerit a te mutuarreferendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus. Mutuatur autem omnis qui accipit, etiamsi non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Deus plura restituat, omnis qui beneficium pfeneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui ac
Abbreviated transcription (Latin):
cet. quȩ sic ingerunt᷑ ab imꝓbis. ut resticui non posit nisi
uindicta: sodm quod pou̾tũ ẽ. de uestimento om̃ia sig¬
nificet quȩ posunt restitui sine uindicta. Et idõ forte
additũ ẽ. qui uoluerit tecũ iudicio contendere. quia
quod ꝑuidictũ auferet᷑ ñ ea putabit᷑ auferri cui uindicta
dicta possit restitui. Hamq oꝑã indebitã uiolent̃ exigere
sine ullo iudicio. sicut facit qui angariat hominẽ imꝑbe.
& cogit se illicite adiuuari ab inuito. & pęnã imꝑbitatis
potest luere: & oꝑã reddere. si hanc ille repetat qui imꝑ¬
bum ꝑtulit. In his om̃ib generib inuiriarũ: dñs docet᷑
pacientissimũ & misericordissimũ. & ad plura ꝑferenda
ñ nocere. nisi etiã p̃stes beneficiũ quantũ potes: conse¬
quent̃ adiungit & dicit. Oĩ petenti te da: & qui uolu¬
ertt ate inutuari. ne auersatꝰ sueris. Om̃ipetenti inqͥt

Expanded text:
cet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi cet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae possunt restitui sine vindicta; et ideo forte additum est, Qui voluerit tecum judicio contendere, quia quod per judicium aufertur, non ea vi putatur auferri, cui vindicta dicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda m parum est non nocere, nisi etiam praestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Omni petenti, inquit;
Abbreviated transcription (Latin):
rales uindictas qriȩ sunt inueteri testamento. nescio
qua cecitate a cerrime seuiunt: quo animo & qua
distributione tempoꝵ facte sunt om̃ino nescientes
Denebit᷑ g in hoc in iuriarũ genere quodꝑuindictã
luit᷑ iste axp̃ianus modᷤ. ut accepta iniuria surgatodium. E
infirmitatis miscłia. paratꝰ sit animus plura ꝓ petoltuec cor¬
irptione negligat: qua uł consilio. uł auctoritatẽ .i. potestate
uti potest. Aliud miuriarũ genꝰ est: qd̾ in integrum restitui
potest. Cuiꝰ die species. una ad pecuniam: altera ad oꝑã ꝑtinet.
Quaꝓpter illiꝰ de tunica & uestimento. huiꝰ de angaria mille
passuum. & duorũ milrũ exempla suiecta sunt: quia ⁊ red¬
di uestim̃tum potest. & quẽ ad iuueris oꝑa. potest etiã ipse¬
si opꝰ fuerit ad iuuare: nͥ forte ita distinguendũ est potiꝰ.
ud priꝰ quod positum est de ꝑcussa maxilla. om̃ia signi fi¬

Expanded text:
rales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio rales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione temporum factae sint omnino nescientesndictam luitur, iste a Christianis modus, ut accepta injuria non surgat in odium, sed infirmitatis misericordia paratus sit animus plura perpeti; nec correctionem negligat, qua vel consilio, vel auctoritate, vel potestate uti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in integrum restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuum et duum millium exempla subjecta sunt: quia et reddi vestimentum potest; et quem adjuveris osi opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia signifi
Abbreviated transcription (Latin):
Et si huic libro heretici qui aduersant᷑ ueteri testa¬
mento nolunt cedere: paulũ apłm quẽ nob̾cũ legunt
intueant᷑ dicentẽ de quoda peccatore. Quẽ tradidi inqͥt¬
sathane ininteritũ carnis: ut anima salua sit. Et si no¬
lunt hic mortẽ intelligere. fortasse eni incertũ ẽ. quã¬
libet iundictã ꝑsathanam factam ab apło fateant̃ ⁊ quod
ñ eũ odio s amore fecisse manifestat illrid adiectũ itt
anima salua sit: aut in illis libris̃ quib ipsi magnã
tribuunt auctoritatẽ aniͦuertant quod dicimꝰ ⁊ uibi
scriptũ ẽ. apłm tͥomã in precatũ cuidã. ã quo cũ palima
ꝑcussus ẽẽt. atrocissime mortis supplitiũ: animã eius
tam cõmendat. ut infuturo ei scło parceret᷑. Qui a
leone occisuis ẽ. a cet̾o uero corpore discerta manũ
canone: illi tam̃ eã & legunt. & tanqͣm in corruptas¬
sma uerisimamq honorant ⁊ qui aduersus corpo¬

Expanded text:
Et si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri TestaEt si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio sed amore fecisse, manifestat illud adjectum, ut anima salva sit. Aut in illis libris, quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est, apostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis supplicium, anima tamen ejus commendata, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occisi, a caetero corpore discerptam manum catholico canone: illi tamen eam et legunt, et tanquam incorruptissimam verissimamque honorant, qui adversus corpo