comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ONORIO AY¬
no consulibus .ui.
idus nouembris.
cum aurelius ep̃ẽ
inconcilio uniuer¬
sali carthagine in
secretario cum om̃ib
consacerdotibus
suis consedisset. pla¬
cuit cum eo cunctis
qui fuerunt in eadẽ
scã synodo. constituere hec que ad ordines eccłiasti¬
cos canonicis sunt necessaria disciplinis. Ibi
prudens. si oocibił. si morib temperatus. si uita
castus. si sobrius. si semꝑ sui negotii eauens. si hu¬
milis si affabilis. si misericors. si litteratus¬
ratus. si in lege dñi instructus. si in scpturarum
sensibus cautus. si indoginatibus eccłiasticis ex¬
ercitatus: & ante omnia si fid̃i documenta uerb¬
simplicibus asserat. id est patrem & filium et
spm̃ scm̃ unum dm esse confirmans. totamq
trinitatis deitatem coessentialem. & consubstan¬
tiałe. & coet̾nalem. & coomnipotentem. predicans.
si singulas quasq intrinitate ꝑsonas plenum
d̾m & totas tres ꝑsonas unum dm. si incarnatio¬
nem diuinam non inpatre neq in spũ scõ factã.

Expanded text:
onorio IVno consulibus, VI Idus Novembris, cum Aurelius episcopus in concilio universali Carthagine, in secretario cum omnibus consacerdotibus suis consedisset, placuit cum eo cunctis qui fuerunt in eadem sancta synodo constituere haec quae ad ordines ecclesiasticos canonicis sunt necessaria disciplinis, ibi prudens, si docibilis, si moribus temperatus, si vita castus, si sobrius, si semper sui negotii cavens, si humilis, si affabilis, si misericors, si litteratus, si in lege Domini instructus, si in Scripturarum sensibus cautus, si in dogmatibus ecclesiasticis exercitatus, et ante omnia, si fidei documenta verbis duplicibus asserat, id est Patrem et Filium et Spiritum sanctum unum Deum esse confirmans, totamque Trinitatis deitatem coessentialem, et consubstantialem, et coaeternalem, et coomnipotentem praedicans, si singulas quasque in Trinitate personas plenum Deum, et totas tres personas unum Deum, si incarnationem divinam non in Patre neque in Spiritu sancto factam,
Abbreviated transcription (Latin):
licuit. sed nos loqui necessitas
imꝑauit. dicente ꝓpħa. exalta
ut tuba uocem tuam. & cuiom¬
mulem. audiam dño dicente. reicitis mandatum
cłi. ut traditiones ur̃as statuatis. Quid enim ali¬
ud est reicere mandatum di. qũa priuato uidi¬
cio & humano consilio nouis rebus constituen¬
scientiam apłicȩ sedis. contra eccłiasticum canonẽ
ꝯ contͣ ea quȩ ita sunt a maiorib ordinata ut ne
uel leui susurrio debeant uiolari. ꝓprias quosdã

Expanded text:
licuit, sed nobis loqui necessitas imperavit, dicente propheta, Exalta ut tuba vocem tuam . Et cui ommulem, audiam Domino dicente: Rejicitis mandatum Dei, ut traditiones vestras statuatis . Quid enim aliud est, rejicere mandatum Dei, quam privato judicio et humano consilio novis rebus constituenscientiam apostolicae sedis contra ecclesiasticum canonem praesumi, et quae ita sunt a majoribus ordinata, ut ne vel levi susurro debeant violari, proprias quosda
Abbreviated transcription (Latin):
qui etiã si reuocati fuerint teneri posst̃. suniliratione
ad ep̃is si uoluerint aut sitailli meruerinto distrahant.
Ispeciali oraine precipimus ita ut ante benedictioto
sac̃cotis egredi popłs non p̃sumatt᷑.  si fecerint: ab ep̃o
publice confundantur:
xLUIII

Expanded text:
qui etiam si revocati fuerint teneri non possunt, simili ratione qui etiam si revocati fuerint teneri non possunt, simili ratione ab episcopis, si voluerint aut si ita illi meruerint, distrahanturi speciali ordinatione praecipimus, ita ut ante benedictionem sacerdotis egredi populus non praesumat: qui si fecerint, ab episcopo publice confundantur. XLVIII
Abbreviated transcription (Latin):
supplicio.
ne id fortasse uideatur omissum. quod maxime
fidem catholicȩ religionis infestat. quod alqrt
elerici sine laici student auguriis & fub nomine ficte
religionis quas scõꝵ sortes uocant. diuiuationis se¬
attiam profitentur: aut quarũcũq scͥpturarĩ inspectio¬
ne fucura ꝓmittunt. hoc quieumq clericus uł
laicus decectus fuerit. uł consulere uł docere. ab
eccłia habeatur extraneus:
xliii
Ie penitentib id placuit obseruari quod sc̃ĩ pa¬
tres nr̃i synodali sententa censuerunt: ut nullꝰ
dehis clericus orcdinetur. Et qui iam sunt ꝑigno¬
rantiam ordinati. aut sicut bigami. aut int̾ nup¬
taruo maritos locum teneant. Ministrare autẽ¬
diaconus consecrare altare prb̃t ñ p̃sumat: xliuii
A enedictionem suꝑ plebem in eccłia fundere aut¬
penitentem in ȩcłia benedieere. prb̃o penitus
non licebit:
utiles aut longe positas paruas. ep̃e sine concilio
frm̃ si necessitas fuerit distrahendi habeat potestatẽ:

Expanded text:
supplicio. XLII. supplicio. XLII. Et ne id fortasse vifidem catholicae religionis instat, quod aliqui Sti clerici, sive laici student auguriis, et sub nomine ficto religionis, quas sanctorum sortes divinationis scientiam profitentur, aut quarumcunque scripturarum inspectione, futura promittunt. Hoc quicunque clericus vel laicus detectus fuerit vel consulere, vel docere, ab Ecclesia habeatur eXLIII. De poenitentibus id placuit observare, quod sancti Patres nostri synodali sententia censuerunt, ut nullus de his clericus ordinetur, et qui jam sunt per ignorantiam ordinati, aut sicut bigami, aut inter nuptiarum maritos locum teneant, ministrare diaconis consecrare altare presbyter non praesumat. XLIV. Benedictionem super plebem in eccpoenitentem in ecclesia benedicere presbytero penitus non licebit. utiles aut longe positas parvas episcopus sine consilio fratrum, si necessitas fuerit, distrahendi habeat potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
un duarolura monasteria fiabere non licete msitantũ
a at ie sum hostilitatis intra muros receptaeula
collocare:
aucenai iyores licentia non est. etiam alienarũ
miptiarum eiutent conuuria. ¶er bts cetibus
miceantur ubi amatoria cantantiur & turpia hauo
obscem motus corporum choris d saltationibus
esteruntur. ne auditus ꝙ̃ obtutus sacris enoster is
depitatus. turpium spectaculoꝵs atq uerborum
contagione polluantur¬
ais deinceps eleriei siue laici uideoꝵ conuiua
euitent. nec eos ad conuiuium quisqs excipiat
quia cum apuo .xpianos eibis cõmunib non utant᷑
inddignum est atꝙ sacrilegum eoꝵ cibos axp̃ianis
sumi cum ea quȩ apło ꝑmittente nos suminaus
ab illis iudicentur immunda. desic in feriores in¬
cipiant esse xpĩani quam iudei. si nos que ab illio
apponuntur utamur. illiuͦ a nobis oblata contem
eum quem ebrium fuisse constiterit. ut ordo pa¬
titur: aut triginta dierũ spatio cõmunione sta¬
tuimus submoriendum. aut corporali subdendũ

Expanded text:
as aut plura monasteria habere non liceat, nisi tantum propter incursum hospitalitatis intra muros receptacula collocare. ducendi uxores licentia non est, etiam alienarum nuptiarum evitent convivia, neque his coetibus admisceantur ubi amatoria cantantur et turpia, aut obscoeni motus corporum choris et saltationibus efferuntur, ne auditus et obtutus sacris mysteriis deputatus turpium spectaculorum atque verborum contagione polluaturOmnes deinceps clerici sive laici Judaeorum convivia evitent, nec eos ad convivium quisque excipiat, quia cum apud Christianos cibis communibus non utuntur, indignum est atque sacrilegum eorum cibos a Christianis sumi, cum ea quae Apostolo permittente nos sumimus, ab illis judicentur immunda, ac si inferiores incipiant esse Christiani quam Judaei, si nos quae ab illis apponuntur utamur, illi vero a nobis oblata contemncum quem ebrium fuisse constiterit, ut ordo patitur, aut triginta dierum spatio communione statuimus submovendum, aut corporali subdendum
Abbreviated transcription (Latin):
tio non emendauerit. etiam uerberibus statuimus
coerceri. Seruandũ quoq demonachis. neeis
adsolitarias cellulas liceat a congregatione discede¬
re uisi forte ꝓbatis. pꝰ emeritos labores aut ꝓpt̃ infir¬
mtatis necesstat᷑ aspior abb̃is rrilda temui toe. Naoa

Expanded text:
tio non emendaverit, etiam verberibus statuimus tio non emendaverit, etiam verberibus statuimus coerceri. Servandum quoque de monachis, ne eis ad solitarias cellulas liceat a congregatione discedere, nisi forte probatis post emeritos labores, aut propter infirmitatis necessitatem asperior abbatis regula remittatur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
intra p̾scͥptum tempꝰ incurrerint. & desperati fuerin.
baptuentur:
XXXU
i ep̃c metropolitanus ad comprouintiales epõs
epłas direxerit. inquib eos aut ad ordinationẽ¬
summi pontificis aut ad synodum inuitet. pͥost po¬
sitis omnib. excepta graui infirmitate corporis aut
preceptione regia. ad constitutum diem ad esse non
differant. Qđ si defuerint: sicut pͥsea canonũ p̾cepit
auctoritas. usq ad proximã sy nodũ a caritate frm̃
& eccłie communione priuentur. xxxui
lerici etiam omnes qui ȩccłiȩ fidelit̾ uigilant᷑q
deseruiunt. stipendia scĩs laborib debita scđin
seruitii sui meritum uł ordinationẽ a sacerdotib
consequantur:
.xxxUII
taq censuimus homicidas & falsos testes a cõmu¬
nione eccłiastica submouendos: nisi pententiȩ
satisfactione crimina diluerint: xxxuiii
pateat euagandi. In monachis quoq presentis
sententie forma seruetur. Quos si uerborum in crepa¬

Expanded text:
intra praescriptum tempus incurrerint, et desperati fuerint, intra praescriptum tempus incurrerint, et desperati fuerint, baptizentur. XXXV. Si episcopus metropolitanus ad comprovinciales episcopos epistolas direxerit, in quibsummi pontificis aut ad synodum invitet, postpositis omnibus, excepta gravi infirmitate corporis aut praeceptione regia, ad constdifferant, quod si defuerint, sicut prisca canonum praecepit auctoritas, usque ad proximam synodum, a charitate fratrum, et ecclesiae communione priventur. XXXVI. Clerici etiam omnes qui ecclesiae fideliter vigilanterque deserviunt, stipendia sanctis laboribus debita secundum servitii sui meritum vel ordinationem a sacerdotibus consequantur. XXXVII. Itaque censuimus homicidas et falsos testes a communione ecclesiatica submovendos, nisi poenitentiae satisfactione crimina diluerint. XXXVIII. ntia pateat evagandi. In monachis quoque praesentis sententiae forma servetur; quod si verborum increpa
Abbreviated transcription (Latin):
oratione ad uesꝑam ab ep̃o cum benedictione dimito
lacuit etiam. ut sicut plerumq fit. xxx¬
quicumꝙ odio aut longinqua int̾ se lite dissense¬
rint. & ad pacem reuocari diutina intentione nequi¬
uerint. a ciuitatis pͥmitus sacerdotib arguantur.
Qui si inimicitias deponere ꝑmciosa intentione no¬
presumat apud scłarem uidicem ep̃o ñ ꝑmittente
pulsare. S si pulsatus fuerit non respondeat nec
pponat: nec audeat criminale negotium inudicio
scłari pponere. Siquis uͦ scłariũ ꝑ calumniã eccłiam
ne penituerit coherceatur.
.xxXIIi.
Siqͥd de ȩccłi ñ in ȩccł̃iȩ causa aut necessitate p̾sũpsit: qd̃ distraxit
ydei quorum ꝑfidia frequent᷑ ad uoinitum redit.
si ad legem catholicam uenire uoluerint: octo menses
int̾ caticuminos eccłiȩ limen introeant: & si pura fide
noscuntur uenire. tunc demum baptismatis grãm
mereantur. Qđ si casu aliquo ꝑiculũ infirmitatis

Expanded text:
oratione ad vesperam ab episcopo cum benedictione dimitti. oratione ad vesperam ab episcopo cum benedictione dimitti. XXXI. Placuit etiam ut sicut plerumque fit quicunque odio, aut longinqua intrint, et ad pacem revocare diutina intentione nequiverint, a civitatis primitus sacerdotibus arguantur: qui si inimicitias deponere perniciosa intentione noaesumat apud saecularem judicem episcopo non permittente pulsare, sed si pulsatus fuerit respondeat: non proponat nec audeat criminale negotium in judicio saeculari proponere. Si quis vero saecularium per calumniam Ecclesiam ne poenituerit, arceatur. 237 XXXIII. si quid de Ecclesia non in Ecclesiae causa aut necessitate praesumpsit, quod distraxit ei quorum perfidia frequenter ad vomitum redit si ad legem catholicam venire voluerint, octo menses inter catechumenos ecclesiae limen introeant, et si pura fide noscuntur venire, tunc demum baptismatis gratiam mereantur; quod si casu aliquo periculum infirmitatis
Abbreviated transcription (Latin):
monachis donata ab abbate ñ liceat m anumitti.
Imustũ enĩ putamus ut monachis cotidianũ ru¬
rale op̃ facientib serui eoꝵ lib̾tatis ocio potiant᷑. Idui
absꝙ notitia epĩ ꝓhibemus institui:luiiii
lerici quilibet. quȩcumq diuturnitate temporis
de ȩccłiȩ remuneratione possederint. inius ꝓpͥum prȩ¬
scͥptione temporis non uocentur. dum modo pateat
eccłie rem fuisse: ne uideantur etiam epĩ amministra¬
tiones ꝓlixas aut precator ias cum ordinati sunt face̾
aebuisss. aut dui retentas facultates in us ꝓpͥetatis

Expanded text:
monachis donata ab abbate non liceat manumitti, monachis donata ab abbate non liceat manumitti, injustum enim putamus, ut monachis quotidianum rurale opus facientibus, servi eorum libertatis otio potiantur. LVII. absque notitia episcopi prohibemus institui. LIX. Clerici quilibet quaecunque diuturnitate temporis de ecclesiae remuneratione possederint, in jus proprium praescriptione temporis non vocentur, dummodo pateat ecclesiae rem fuisse, ne videantur etiam episcopi administrationes prolixas, aut precatorias cum ordinati sunt facere debuisse, aut diu retentas facultates in jus proprietatis
Abbreviated transcription (Latin):
trudant᷑ & ibi tantũm quandui uixerint laicam cõ¬
munionem accipiant:¬
i ep̃e condito testamento aliquid de eceliastei
iuris ꝓpͥetate legauerit: alit̾ ñ ualebit. nisi tantũ
de uiris proprii facultate suppleuerit:suen¬
ambulant. cõmunionẽ eis nullus impendat:¬
uiequid paroechiarum prb̃e de eccliastiei uiris lui¬
possessione distraxerit. inane habeatur & uacuuo.
nomen septuram faciat. aut ab eiꝰ quã tenet ȩccłie
ordinatione cdiscedat:¬
pis prb̃is diaconib canes ad uenandũ aut acciptres
habere non liceat. Quod siquis talium ꝑsonarũ
in hac uoluntate detectus fuerit. si ep̃ẽ est trib mensib
se suspendat a cõmunione. prb̃t duob mensib. se
abstineat. cdiaconiis uero ab omni officio uł cõmunio¬
ne cessabit:
Nuenditionib quas abbates facere p̃sumunt. hec
forma seruetur: ut quicquid sine ep̃i notia uendi¬
tum fuerit. ad̃ potestatẽ epĩ renocetur. Mancipia uͦ

Expanded text:
trudantur, et ibi tantummodo quandiu vixerint laicam comtrudantur, et ibi tantummodo quandiu vixerint laicam communionem accipiantiae condito testamento aliquid de ecclesiastici juris proprietate delegaverit, aliter non valebit, nisi tantum vel de juris proprii facultate suppleverit. Aeambulant, communionem eis nullus impendatuidquid parrociarum presbyteri de ecclesiastici iuris possessione distraxerint, inane habeatur et vacuum nomine scripturam faciat aut ab eius, quam tenuit, ecclesiae ordinatione discedatpresbyteris, diaconibus canes ad venandum, aut accipitres habere non liceat: quod si quis talium personarum in hac voluntate detectus fuerit, si episcopus est tribus mensibus se suspendat a communione, presbyter duobus mensibus se abstineat, diaconus vero ab omni officio vel communione cessabit. In venditionibus, quas abbates facere praesumunt, haec forma servetur, ut quidquid sine episcopi notitia venditum fuerit, ad potestatem episcopi revocetur, mancipia vero
Abbreviated transcription (Latin):
quiequid uͦ depiusione eccłie suȩ fuerit. siue. eagris
suie de frugib siue cle oblationib. omnia in iure ecclie
reseruare censuimus:
sibi ereclitis. mnehil audeant cõmutare uendere uł
donare. quia res saerate ło esse noseuntur. Similit̃ et
sacerdoces nichil de reb eccłie sibi commisse ut suꝑius
comprehensum est alienare presumant. Q si feceruit.
conuieti in concilio & ab honore deposit. de suo alius
restituant. quantũ uisi sunt p̾sumpsisse. Sane siqͥs
ꝓqualibet conclitione dereb ȩccłie aliguid alienare
presumpserit. si de suo propo tantum eccłie contule¬
rit quantum uisus est abstulisse. tune demum istuo
stare lieebit. Libtos tamen quos sacerdotes uł diaeo noᷤ
de ecełia sibi commissa facere uoluerint. actus ecelie
ꝓsequi iubemus. Qc si facere contempserint. plaeuit
Es adi proprium reuert seruitium:
aut cartam falsauerint: ant testimonium falsum
dixerint. ab offieu honore depositi inmonasteriũ re¬

Expanded text:
e suae fuerit, sive de agris, sive de frugibus, sive de oblationibus, omnia jure ecclesiae reservare censuimus. sibi creditis nihil audeant commutare, vendere vel donare, quia res sacratae Deo esse noscuntur. Similiter et sacerdotes nihil de rebus ecclesiae sibi commissae ut superius est alienare praesumant; quod si fecerint convicti in consilio, et ab honore depositi, de suo aliud restituant quantum visi sunt praesumpsisse. Sane si quis pro qualibet conditione de rebus ecclesiae aliquid alienare praesumpserit, si de suo proprio tantum ecclesiae contulerit quantum visus est abstulisse, tunc demum istud stare licebit, libertos tamen quos sacerdotes vel diaconos de ecclesia sibi commissa facere voluerint actus ecclesiae prosequi jubemus, quod si facere contempserint, placuit eos ad proprium reverti servitium. aut chartam falsaverit, aut testimoniudixerint, ab officii honore depositi in monasterium re
Abbreviated transcription (Latin):
telligere. cognouerit ꝑtinere. Et non quod absit
cum suo ꝑiculo alienȩ spei ꝑsolam negligentian
facere detrimentum. sed quod ad generalis salu¬
tis spectat compendium. salubri necesse. ẽ. pui¬
dere tractatu. Homini religioso parum esse debet
inimicitias aliorũ non ȩxercere uł non augere.
male loquendo: nisi eas etiam extinguere bene
loquendo studuerit. Ecce oris  nr̃i bucina
ad aures omiũ ꝑsonamus. Neq se deinceps ex¬
cusab

Expanded text:
telligere cognoverit pertinere, et non quod absit telligere cognoverit pertinere, et non quod absit cum suo periculo alienae spei per solam negligentiam facere detrimentum, sed quod ad generalis salutis spectat compendium, salubri necesse est providere tractatu. Homini religioso parum esse debet inimicitias aliorum non exercere, vel non augere male loquendo, nisi eas etiam exstinguere bene loquendo studuerit. Ecce oris nostri buccina ad aures hominum personamus, neque se deinceps excusab
Abbreviated transcription (Latin):
tur ei. Stulte. hac nocte aufertur abs te animatua
& quȩ parasti cuius erunt: Itaq festinet ad peni¬
tentiam omnis etas. omnis sexus. omnisq condi¬
tio: ut uitam consequatur et̾nam. Iuuenes qͥdẽ
in eo grati sint. qͦd in ipso impetu desideriorum.
ceruices suas iugo subiciunt discipline. Senes
& ipsi laudabiles: quia multi temporis consue¬
tudinẽ in qua male preuenti sunt. ꝓdĩ timore
cõmutant. Nemo gͦ differat: nemo cunctetur.
Quȩ enĩ causa cunctandi est ad bene agendum:
Ammus sibi male conscius. dum uidetur sibi nul¬
lam pęnam pati credit quia ñ iudicet ds. cum
abuti patientia di. & non intelligere. parcentis
benignitatem: iam sit magna damnatio. Unde
scͥptum . ẽ. Maledictus omnis qui opus d̃ĩ negli¬
gent̾ agit. Qua ꝓpt̾ pastoralis ordinis est. infatiga¬
bilit̾ reuocare quicqd ad correctionẽ populor
immo magis filioꝵ spu̾alium. quantũ est fas in¬

Expanded text:
tur ei. Stulte, hac nocte auferetur abs te anima tua, tur ei. Stulte, hac nocte auferetur abs te anima tua, et quae parasti, cujus erunt? » Itaque festinet ad poenitentiam omnis aetas, omnis sexus, omnisque conditio, ut vitam consequatur aeternam, juvenes quidem in eo grati sint, quod in ipso impetu desideriorum, cervices suas jugo subjiciunt disciplinae. Senes et ipsi laudabiles multi temporis consuetudinem in qua male praeventi sunt pro Dei amore commutent. Nemo ergo differat, nemo cunctetur. Quae enim causa cunctandi est ad bene agendum? Animus sibi male conscius dum videtur sibi nullam poenam pati, credit quia non judicet Dominus, cum abuti patientia Dei et non intelligere parcentis benignitatem jam sit magna damnatio. Unde scriptum est: « Maledictus omnis qui opus Domini negligenter agit . » Quapropter pastoralis ordinis est infatigabiliter revocare quidquid ad correctionem populorum, imo magis filiorum spiritualium quantum est fas in
Abbreviated transcription (Latin):
tum conuersionis ostenditur: & ñ in deuotionis
ac ꝓpositi firmitate. Dõ enim manifestȩ sunt m̃tes
quia ñ temporũ rationẽ colligit sed animoꝵ. Ip¬
se enĩ ꝓbat siquis agnita ueritatis prȩdicatione
ñ distulit. neq tempus negligendo consumpsit.
sed statim & si dici potest eodem momento prete¬
rita ꝑhorrescens. futuroꝵ desiderium cępit. & in
amorem regni cȩlestis exarsit. Propt̾ quod nemo
urm ultra dissimulet. nec retro respiciat: sed
ad euangłium regnidi libent̾ accedat. Non dicat
pauꝑ. quia cum diues factus fuero tunc conuertar:
Non requirit a te ds pecuniam: s animũ miscdem
& piam mentẽ. Neꝙ diues conuersionẽ suã diffe¬
rat prosollicitudine scłari: dum cogitat quomodo
dispenset abundantiam frugum. Neq dicat intra
semetipsum quid faciam. ubi recondam fructus
meos: neq dicat anime suȩ. habes multa bona re¬
posita in annos multos: ȩpulare & lȩtare. Nam dice¬

Expanded text:
ntum conversionis ostenditur, et non in devotionis ntum conversionis ostenditur, et non in devotionis ac propositi firmitate, Deo enim manifeste sunt mentes, quia non temporum rationem colligit, sed animorum, ipse enim probat si quis agnita veritatis praedicatione non distulit, neque tempus negligendo consumpsit, sed statim et, si dici potest, eodem momento praeterita perhorrescens futurorum desiderium cepit, et in amorem regni coelestis exarsit. Propter quod nemo vestrum ultra dissimulet, nec retro respiciat, sed ad Evangelium regni Dei libenter accedat. Non dicat pauper quia, cum dives factus fuero, tunc convertar. Non requirit a te Deus pecuniam, sed animam misericordem et piam mentem. Neque dives conversionem suam differat, pro sollicitudine saeculari, dum cogitat quomodo dispenset abundantiam frugum. Neque dicat intra semetipsum, Quid faciam? ubi recondam fructus meos? Neque dicat animae suae. « Habes multa bona reposita in annos multos, epulare et laetare. Nam dice
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ. Tum preterea declinare a consortiis inhones
tis & infidelibiis. & societates habere fidelium: atq
illos frequentare conuentus. inquibus de pudici¬
tia. de iustitia. de pietate tractatur. Orare semꝑ dm
ex toto corde. & abipso petere quȩ decet. ipsi grãs age¬
re. uerã penitudinẽ gerere prȩteritoꝵ gestorũ. Ali¬
quantulum etiam si possibile est ꝑ miscdias pau¬
ꝑum iuuare penitentiam. ꝑhec enim facilior
uenia dabitur: & indulgenti citius in dulgebi¬
tur. Quod si ꝓuectioris ȩtatis sit is qui ad peniten¬
tiam uenit. ẽo magis grãs agere debet d̃o. qͣd pꝰ¬
quam fractis est omnis impetus concupiscentiȩ
carnalis. scientia ueritatis accepta. nulla ei immi¬
net pugna certaminis. ꝑ quam insurgentes ad¬
uersus animã rep̾mat corporis uoluptates. Suꝑ¬
exerceri: ut afferat fructus dignos pęnitentiȩ.
Nec putet qͥa intemporis longitudine docum̃¬

Expanded text:
mentem. Tum prmentem. Tum prtis et infidelibus, et societates habere fidelium, atque illos frequentare conventus in quibus de pudicitia, de justitia, de pietate tractatur. Orare spe Deum ex toto corde, et ab ipso petere quae decet, ipsi gratias agere, veram poenitudinem gerere praeteritorum gestorum, aliquantulum etiam, si possibile est, per misericordias pauperum juvare poenitentiam. Per haec enim facilior venia dabitur, et indulgenti citius indulgebitur. Quod si provectioris aetatis sit is qui ad poenitentiam venit, eo magis gratias agere debet Deo. Quod postquam finis est, omnis impetus concupiscentiae carnalis, scientia veritatis accepta, nulla ei imminet pugna certaminis, per quam insurgentes adversus animam reprimat corporis voluntates. Supexerceri, ut afferat fructus dignos poenitentiae. Nec putet quia in temporis longitudine docume
Abbreviated transcription (Latin):
de sacramentis delegaui bene intuendis. Ubi non
murium stercora int̾ fragm̃ta dominicȩ portionis
appareant. neq putrida ꝑ negligentiam remane¬
ant clericorum: & conuenientes qui acciꝑe sibi
medicinam desiderant. putrida cum uiderint.
magis cum ridiculo & fastidio uideantur acciꝑe:
& inpeccatum magis decidant ꝑ negligentiam cleri¬
corum. Quappt̾ nemo clericoꝵ ultra hȩc dissimulet.
aut negligere ullatenus audeat. sed libent̃ quȩ ius¬
sa sunt expleat. & sacramenta diuina nequaquam
negligenter contractet. Idoq tam iuuenes quam
senes de his & de omni conuersatione sua: ac con¬
uersione. & penitentia ualde ẽẽ sollicitos oportet.
satisq agere ut hȩc condigne agant: & de reliquo or¬
nent tam clerici quam scłares animas suas orna¬
mentis dignissimis. dogmatibꝰ scilicet ueritatis. de¬
core pudicitie. splendore iustitiȩ candore pietatis.
aliisꝙ omnib. qͥb comptã decet ẽẽ rationabilem

Expanded text:
de sacramentis delegavi bene intuendis, ubi non de sacramentis delegavi bene intuendis, ubi non murium stercora inter fragmenta Dominicae portionis appareant, neque putrida per negligentiam remaneant clericorum, et convenientes qui accipere sibi medicinam desiderant, putrida cum viderint, magis cum ridiculo et fastidio videantur accipere, et in peccatum magis decidant per negligentiam clericorum. Quapropter nemo clericorum ultra haec dissimulet, aut negligere ullatenus audeat, sed libenter quae jussa sunt expleat, et sacrata divina nequaquam negligenter contractet. Ideoque tam juvenes quam senes de his, et de omni conversatione sua, et conversione et poenitentia valde esse sollicitos oportet, satisque agere, ut haec condigne agant, et de reliquo ornent tam clerici quam smentis dignissimis, dogmatibus scilicet veritatis, decore pudicitiae, splendore justitiae, candore pietatis, aliisque omnibus, quibus comptam decet esse rationabilem
Abbreviated transcription (Latin):
nare debeant. Sane aduisitandam mulierem infir-¬
mam nullus clericus ingrediatur nisi cum duob
aut trib. cino tamen cum extranea habitet fẽ¬
mina: nͥ soror aut ꝓrima fuerit. Et hoc cum
magna sollicitudine fiat. Non ignoramus mali¬
tias sathanȩ. Uniuersa hȩc cũ mansuetudine. ȩccłastica
complenda sunt ministeria. Negotium enĩ d̃i non
decet negligent᷑ expleri. Iterum atq iterum de fragm̃¬
tis dominici corporis demandamus. Calicẽ uero
ad ꝑferendũ sanguinẽ dñi p̾paratũ cũ tota mũditia
catum fiat offerenti. Ita cum omni honestate cuncta
quȩ supra exposuimus oportet impleri. Tales ad
ministerium eligantur clerier: qui digne possint do¬
minica sacramenta tractare. Melius est enĩ dñi sacer¬
doti paucos habere ministros. qui possint digne opꝰ¬
cłi exercere: quam multos inutiles qui omis graue or¬
dinatori adducant. Apͥncipio epłȩ usq ad locũ hũc

Expanded text:
cire debeant. Sane ad visitandam mulierem infircire debeant. Sane ad visitandam mulierem infirmam nullus clericus ingrediatur, nisi cum duobus aut tribus. Nemo tamen cum extranea habitet femina, nisi proxima aut soror fuerit. Et hoc cum magna sollicitudine fiat. Non ignoramus malitias Satanae. Universa haec cum mansuetudine ecclesiastica complenda sunt mindecet negligenter expleri. Iterum atque iterum de fragmentis Dominici corporis demandamus. Calicem vero ad perferendum sanguinem Domini praeparatum cum tota munditia catum fiat offerenti. Ita cum omni honestate cuncta quae supra exposuimus, oportet impleri. Tales ad ministerium eligantur clerici, qui digne possint Dominica sacramenta tractare. Melius est enim Domini sacerdoti paucos habere ministros qui possint digne opDei exercere, quam multos inutiles qui onus grave ordinatori adducant. A principio epistolae usque ad locum hunc
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotibus porrigat ad manus. sed ostia forinse¬
cus claudat. minora gerat officia. Urceum siue
calicem ad altare ñ sufferat. Si forte quispiam prbi
siue diaconus sacrarii syndonem uł uelum sub¬
tracta uendiderit: iude similis estimabitur scario¬
thi. Oui ꝓpt̾ cupiditatem fecerit hoc opus: noue¬
rit se supradicti uide suscepturum pęnã. Cleric̃
uͦ solus ad femine tab̃naculum non accedat nec ꝓ¬
peret: neꝙ sine maioris natu pncrpis iussione. Nec
archidiaconus aut diaconus sub precextu humi¬
litatis officii freq̃ntet domicilia matronarum.
aut forte ꝑ clericos aut domesticos eiꝰ matrone mandent¬
I secretim
aliquid. Si cognitum fuerit: & ille deponatur: & illa
a liminib arceatur ȩccłiȩ. Sed si forte aliqua inter¬
cessio fuerit: epõ suggeratur. Et si talis est ad quam
debeat ire. pro int̾uentir: ipse ꝑgat. Sin autem: de
latere suo dirigat cum duob aut tribus qui hoc sa¬

Expanded text:
sacerdotibus porrigat ad manus, sed ostia forinsesacerdotibus porrigat ad manus, sed ostia forinsecus claudat, minora gerat officia, urceum sive calicem ad altare non sufferat. Si forte quispiam presbyter sive diaconus sacrarii sindonem vel velum subtracta vendiderit, Judae similis aestimabitur Iscariothis; qui propter cupiditatem fecerit hoc opus, noverit se supradicti Judae suscepturum poenam. Clericus vero solus ad feminae tabernaculum non accedat, nec properet sine majoris natu principis jussione. Nec archidiaconus aut diaconus sub praetextu humilitatis officii frequentet domicilia matronarum, aut forte per clericos aut domesticos ejus matronae mandent secreti aliquid. Si cognitum fuerit, et ille deponatur, et illa a liminibus arceatur ecclesiae. Sed si forte aliqua intercessio fuerit, episcopo suggeratur. Et si talis est ad quam debeat ire pio interventu ipse pergat. Sin autem de latere suo dirigat, cum duobus aut tribus qui hoc s
Abbreviated transcription (Latin):
gligens aut ignarus aduelum ianuȩ domiis dñi.
manus incondite tergat: sed statim cohercitus discat
omnis homo quia uelũ atrii domusdñi scm̃ ẽ. Prȩci¬
punus etiam. ne cum extero ȩceliȩ siue laico. de frag¬
mentis oblationũ dnĩ ponatur ad mensam. Unde
scis tu qͥ passim sacrarii panes indignis impendis:
unde nosti si a mulieribus mundi sunt: Hinc &
dauid ab abimelech sacerdote interrogatus. cum
panes sibi adcomedendum posceret. si mundus
esset a muliere: cum se mundũ ante triduum pro¬
fiteret᷑. panes propositionis manducauit. Ad do¬
minica autem mysteria tales eligantur. qui ante or¬
dinationem coniuges suas nouerint. Qđ si post
ordinationem ministro contigerit propͥum in¬
uadere cubile uxoris. sacrarii non intret limina. nec
sacrificii portitor fiat. nec altare contingat. nec ab
offerentibus holocausti oblationem suscipiat: nec
ad dominici corporis portionẽ accȩclat. nec aquam

Expanded text:
gligens, aut ignarus ad velum januae domus Domini gligens, aut ignarus ad velum januae domus Domini manus incondite tergat; sed statim coercitus discat omnis homo quia velum atrii domus Domini sanctum est. Praecipimus etiam ne unquam extero, sive laico de fragmentis oblationum Domini ponatur ad mensam. Unde scis tu, qui passim sacrarii panes indignis impendis, unde nosti, si a mulieribus mundi sunt hi quibus impendis? Hinc et David ab Abimelech sacerdote interrogatus, cum panes sibi ad comedendum posceret, si mundus esset a muliere, cum se mundum ante triduum profiteretur, panes propositionis manducavit. Ad Dominica autem mysteria tales eligantur, qui ante ordinationem conjuges suas noverint. Quod si post ordinationem ministro altaris contigerit proprium invadere cubile uxoris, sacrarii non intret limina, nec sacrificii portitor  Num. leg. partitor? fiat, nec altare conofferentibus holocausti oblationem suscipiat, nec ad Dominici corporis portionem accedat, sed aquam
Abbreviated transcription (Latin):
triennio sexꝙ mensibus a dominico alienus erie
altari. graui ꝑcussus anathemate. Quod si cleri¬
cum prb̃r non cõmonuerit: decem annis & qͥnq
mensibus excommunicatus sit: propt̾ quod de
dominicis sacramentis. subiecta sibi ñ cõmonue¬
rit ministeria. & postea cum grandi humilitate
matri reconcilietur ȩccłẽ. Pallas uͦ & uelaquȩ in
scũarii sordidata fuerint ministerio. diaconi cũ
humilibus ministris intra sacrariũ lauent. nor
eicientes foras a sacrario uelamina dnĩcȩ mensȩ
ne forte puluis dominici corporis male decidat
a syndone foris abluto: & erit hȩc oꝑanti peccatum.
Idcirco intra sacrarium ministris precipimus hȩc
scã cum diligentia custodire. Sane peluis noua
comparetur. & prȩt̾ hec nichil aliud tangat. Sed
ñ ipsa peluis uelis apponatur lauandis. nisi quȩ
ad dominici altaris cultum ꝑtinent. Pallȩ altaris
sit ostiariis ex admonitione maiorũ: nequis ne¬

Expanded text:
triennio sexque mensibus a Dominico alienus erit triennio sexque mensibus a Dominico alienus erit altari, gravi percussus anathemate. Quod si clericum presbyter non admonuerit, decem annis et quinque mensibus excommunicatus sit, propterea quod de Dominicis sacramentis subjecta sibi non admonuerit ministeria; et postea cum gravi humilitate matri reconcilietur Ecclesiae. Pallas vero et vela quae in sanctuarii sordidata fuerint ministerio, diaconi cum humilibus ministris intra sacrarium lavent, non ejicientes foras a sacrario velamina Dominicae mensae, ne forte pulvis Dominici corporis male decidat a sindone foris abluta, et erit haec operanti peccatum. Idcirco intra sacrarium ministris praecipimus haec sancta cum diligentia custodire. Sane pelvis nova comparetur, et praeter hoc nihil aliud tangat. Sed nec ipsa pelvis velis apponatur lavandis, nisi quae ad Dominici altaris cultum pertinent. Pallae in alia sit ostiariis ex admonitione majorum, ne quis ne
Abbreviated transcription (Latin):
in secessum funditur. Si igitur mane dominica
portio editur: usq sextam ieiunent ministri q: i
eam consumpserint. Et si tertia uł quarta hora
acceꝑint. ieiunent usq ad uesꝑum. Sic secreta
sanctificatione. ȩt̾na custodienda sunt sacram̃ta
CDeuasis sane sacris ita gerendum. ẽ. Aitaris pal¬
la. cathedra. candelabrum. & uelum si fuerint ue¬
tustate consumpta incendio dentur: qm̃ non licet
ea quȩ inscũario fuerint male tractare. s incendio
uniuersa tradantur. Cineres quoꝙ eorum in
baptisterio inferantur: ubi nullus transitũ habe¬
at: aut in pariete. aut infossis pauimentorũ iacten¬
tur. ne introeuntium pedibꝰ inqͥnentur:. Nemo
ꝑ ignorantiam clericus palla mortuũ credat ob-¬
uoluendũ. S aut diaconus scapulas operire uelre
que fuit in altari: aut certe quȩ data est ĩ mensã
domini. Qui hec feccrit. uł leuit̾ quasi nichił &
negligent̾ habuerit diuina mysteria: diaconus

Expanded text:
in secessum funditur. Si ergo mane Dominica in secessum funditur. Si ergo mane Dominica portio editur, usque ad sextam jejunent ministri qui eam consumpserint. Et si tertia vel quarta hora acceperint, jejunent usque ad vesperam. Sic, secreta sanctificatione, aeterna custodienda sunt sacramenta. De vasis sane sacris ita gerendum est: altaris palla, cathedra, candelabrum et velum, si fuerint vetustate consumpta, incendio dentur, quoniam non licet ea quae in sanctuario fuerint, male tractare, sed incendio universa tradantur. Cineres quoque eorum in baptisterio inferantur, ubi nullus transitum habeat, aut in pariete, aut in fossis pavimentorum jactentur, ne introeuntium pedibus inquinentur. Nemo per ignorantiam clericus palla mortuum credat obvolvendum, aut diaconus scapulas operire velit, quae fuit in altari, aut certe quae data est in mensam Domini. Qui haec fecerit, vel leviter quasi nihil et negligenter habuerit ministeria, diaconus
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃ sicut a beato petro
apło accepimus omĩum
apłoꝵ patre. qui claues
regni cȩlestis accepit. eq̃¬
liter tenere debemus de
sacramentis quȩ geruntur in scĩs: te ex ordine nos
decet instruere. Tribus enim gradibus cõmissa
sunt sacram̃ta diuinoꝵ secretoꝵ. id ẽ. prb̃to. di¬
acono. & ministro. qui cum timore & tremore
clericoꝵ reliquias corporis dominici debent
custodire fragmentorum: ne qua putredo in sa¬
crario inueniatur. ne cum negligent̾ agitur:. portio¬
ni corporis domini grauis inferatur iniuria. Com
graui anathemate: digna humiliationis plaga feriat᷑
Certe tanta in altario holocausta offerantur: quan¬
ta popło sufficere debeant. Quod si remanserint:
incrastino non reseruentur: sed cura timore & tre¬
more clericorũ & diligentia consumantur. Qui
autem residua corporis dñi quȩ insacrario relicta
sunt consumunt. non statim ad cõmunes accipi¬
endos cybos conueniant: ne putent sc̃ȩ portioni
commiscere cybum. qui ꝑaqualiculos digestus

Expanded text:
m sicut a beato Petro apostolo accepimus omnium apostolorum patre, qui claves regni coelestis accepit, qualiter tenere debemus, de sacramentis quae geruntur in sanctis te ex ordine nos decet instruere. Tribus enim gradibus commissa sunt sacramenta divinorum secretorum, id est, presbytero, diacono, et ministro, qui cum timore, et tremore clericorum, reliquias corporis Dominici debent custodire fragmentorum, ne qua putredo in sacrario inveniatur, ut cum negligenter agitur portioni corporis Domini, gravis inferatur injuria. Commgravi anathemate digna humiliationis plaga feriatur Certe tanta in altario holocausta offerantur, quanta populo sufficere debeant. Quod si remanserint, in crastino non reserventur, sed cum timore et tremore clericorum, et diligentia consumantur. Qui autem residua corporis Domini quae in sacrario relicta sunt consumunt, non statim ad communes accipiendos cibos conveniant, ne putent sanctae portioni commiscere cibum qui per aqualiculos digestus
Abbreviated transcription (Latin):
d̃i: quam duos ocłos habentẽ mitti ingehennã ignis.
ubi uermis eoꝵ non moritur & ignis non extinguit᷑.
Omnis enĩ igne sallietur. & omnis uictima sallietur.
Bonum. ẽ. sal. Quod si sal insulsum fuerit: in quo
illud sallietis: Habete sal inuobis: & pacem habete
int̃ uos: qͥa quisquis ur̃m recte docuerit & iuste
uixerit: habebit głam. Qui autem secus egerit: in¬
dubitant̾ penam sustinebit. Iđo bona agere uos
semꝑ oportet: ut brauium et̾ne uite ꝑcipiatis.
His g bene parete sententiis. nequis hȩc prȩcepta
minime credat implenda: & iudicio di ignis ȩt̾ni
tormenta sustineat. qui eccłastici oꝑis sacra neglȩx
erit. Hec gͥ fr̃ iacobe: de ore sancti Petri iubentis
audiui. Siquis hec precepta non integra custodiȩ¬
rit. sit anathema usq ad aduentũ dñi nr̃i iħu. xp̃i.
sine macula. Siquis uero audierit te: utilis erit

Expanded text:
s, ubi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur. Omnis enim igne salietur et omnis victima salietur, bonum est sal, quod si sal insulsum fuerit, in quo illud salietis? habete sal in vobis et pacem habete inter vos , » quia quisquis vestrum recte docuerit et juste vixerit, habebit gloriam. Qui autem secus egerit indubitanter poenam sustinebit, ideo bona agere vos semper oportet, ut 9 bravium aeternae vitae percipiatis, his ergo bene parete sententiis, ne quis haec praecepta minime credat implenda, et judicio Domini aeterni ignis tormenta sustineat, qui ecclesiastici operis sacra neglexerit. Haec igitur, frater Jacobe, de ore sancti Petri jubentis audivi. Si quis praecepta haec non integra custodierit, sit sine macula. Si quis audierit te, utilis mi
Abbreviated transcription (Latin):
Semꝑ uitate mala: & pro animab ur̃is ne confun¬
damini dicere uerũ. Mendacia fugite & ueritatẽ
corde ꝓferte: qm̃ multos iam supplantauit suspitio.
Caritatem semꝑ diligite: & fr̃s adiuuate. Ert̾ enĩ¬

Expanded text:
Semper vitate mala, et pro animabus vestris ne confunSemper vitate mala, et pro animabus vestris ne confundamini dicere verum. Mendacia fugite, et veritatem corde proferte, quoniam multos jam supplantavit suspicio. Charitatem semper diligite, et fr
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & ipse. Diliges dnm̃ dm tuum ex toto
corde tuo. & extota anima tua. & extotis uirib
tius. & proximũ tuum sicut tẽ ipsum. Non enĩ
inquit diligit recte dm:. qui frem̃ insequitur.
Dec diligit proximũ: quiei detrahit uł qui illũ
accusat. quia quod sibi quis fieri non uult. hoc
alteri nullatenus facere debet. Discite inquit
filii mei sapientiam. & tenetote fidem rectam. & am¬
plectimini karitatem. ut non excidatis. Data est enĩ
uobis a domino potestas & uirtus ab altissimo: qͥ
int̾rogabit oꝑa ura. & cogitationes scrutabitur ur̃ãs.
Qui autem custodierint iustitiam: iuste iudicabun¬
tur. Et qui crediderint iusta: inuenient quid res¬
pondeant. Semꝑ cauetote quȩ prȩcepit ne aliqnͣdo
peccato consentiamus. & prȩtermittamus prȩcep¬
ta cłi nri. Eccłias ꝑ congrua & utilia facite loca. q̃
diuinis precibus sacrare oportet. & in singłis sacer¬
dotes diuinis orationibus dõ dicatos poni. Quos
ab omnibus uenerari oportet. & ñ aquoquã grauari.

Expanded text:
liges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis, et proximum tuum sicut teipsum . » Non enim, inquit, recte diligit Deum qui fratrem insequitur, nec diligit proximum qui ei detrahit, vel qui illum accusat, quia quod sibi quis fieri non vult, hoc alteri nullatenus facere debet. Discite, inquit, filii mei, sapientiam et tenetote fidem rectam, et amplectimini charitatem, ut non excidatis; data est enim vobis a Domino potestas, et virtus ab Altissimo, qui interrogabit opera vestra, et cogitationes scrutabitur vestras. Qui autem custodierint justitiam, juste judicabuntur, et qui crediderint justa juste invenient quid respondeant. Semper cavetote quae praecepit, ne aliquando peccato consentiamus, et praetermittamus praecepta Dei nostri. Ecclesias per congrua et utilia facite loca, quae divinis precibus sacrare oportet, et in singulis sacerdotes divinis orationibus Deo dicatos poni. Quos ab omnibus venerari oportet, et non a quoquam gravari.
Abbreviated transcription (Latin):
tib in me: bonũ. ẽ. ei magis si circundaretur mo¬
la asinaria collo eius. & in mare mitteretur. Et
si scandalirauerit te manus tua: abscide illam. Bo¬
num.ẽ. tibi debilem introire inuitam: quam duas
manus habentem ire ingehennam ignem in extin¬
giubilem. uibi uermis eoꝵ non moritur. & ignis ñ

Expanded text:
aretur mola asinaria collo eius et in mare mitteretur. et si scandalizauerit te manus tua, abscide illam; bonum est tibi debilem introire in uitam quam duas manus habentem ire in gehennam, ignem inextinguibilem, ubi uermis eorum non moritur et ignis non
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ iudicat legem. non est factor legis sed iudex.
Unus est enim legislator & iudex qui potest ꝑde¬
re & liberare. Tu autem quis es qui iudicas pro¬
inuicẽ. sed magis auxilium ferre. Ue erit inqtͥ
his qui fr̃s tribulant: & eis qui eos ꝑsecuntur. uoꝰ
autem quanto amplius tribulamim. tanto
purgatiores atq beatiores efficiemini. si tam̃ ipsa tri¬
bulatio patienter fuerit supportata. Quod etiã
ipse nos dominus docuit. Beati qui ꝑsecutionẽ
patiuntur ꝓpt̃ iustitiam. Et idem. Beati erttis
cum uos oderint homines. & ꝑsecuti uos fuerĩt¬

Expanded text:
autem iudicas Legem, non es factor Legis, sed iudex. Unus est enim legislator et iudex, qui potest perdere et liberare. Tu autem quis es, qui iudicas proinvicem, sed magis auxilium ferre: vae erit inquit his qui fratres tribulant, et eis qui eos persequuntur, vos autem quanto amplius tribulamini, tanto purgatiores atque beatiores efficiemini, si tamen ipsa tribulatio patienter fuerit supportata, quod etiam ipse nos Dominus docuit. « Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam. » Et item: « Beati eritis cum vos oderint homines, » et
Abbreviated transcription (Latin):
Impone homo tuȩ linguȩ ostium & seram. Cessa
maltitudinem cornu extollens: & loquens ad uer¬
insultas patienti xp̃o & frĩb: Hec nos familia¬
rius docebat. & hec nobis publice predictus ma¬
gist̾ & instructor atq ordinator nr̃ princeps apł̃oꝵ
petrus in eccła predicabat. exemplum dans ut &¬
nos similit̾ faciamus. Humiliamini inquit
in conspectu dñi. et exaltabit uos. Nolite detra¬
here alterutrũ qm̃ qui detrahit fr̃i aut qui iudi

Expanded text:
« Impone, homo, tuae linguae ostium et seram, cessa « Impone, homo, tuae linguae ostium et seram, cessa cornu in altitudinem extollens, et loqueninsultas patienti Christo? rius docebat, et haec nobis publicitus praedictus magister, et instructor atque ordinator noster princeps apostolorum Petrus in Ecclesia praedicabat, exemplum dans ut nos similiter faciamus. Humiliamini inquit in conspectu Domini, et exaltabit vos. Nolite detrahere alterutrum quoniam qui detrahit fratri, aut qui
Abbreviated transcription (Latin):
cusabit non monitum: qui qͥd sequi debeat tam
uerbis quam litteris edocetur: Qualis autem con¬
demnatio. & qualis imminet m̾aledictio his qui
inpatres peccant: &̃ diuma nos docet scriptura.
Si enim cham filius noe cumuidisset nudũ suũ
patrem. qm̃ non cooꝑuit patris corporalis nudita
tem. seã egressus nuntiauit eam frĩb. & illi uesti¬
mento eum cooꝑuerunt. ipse quidem cham & illi
qui exeo nati sunt sub maledicto facti sunt. qui
autẽ cooꝑuert̃. magnam benedictionem meruert̃.
multomagis isti maiore & ampliore condemnatio¬
ne dignisunt qui patrib obuiare aut contra eos
insurgere ratuntur. aut iniuriam uł contu¬
meliam eis inferre moliunt᷑. qm̃ qui his resistit.
do resistit. Et qui eis iniuriam uł contumeliam
facit: cdo cuiꝰ legatione funguntur facit. Ex pauit
celũ suꝑ hoc: exhorruit amplius uehement̾ dicit
dominus. O intolerabilem malignitatem. o liugu¬
am loquentem iniquitatem contia d̃m. & mentẽ
maltitudinem cornu extollentem. Et iterum.

Expanded text:
cusabit non monitum, qui quidquid sequi debeat, tam verbis quam litteris, edocetur. Qualis autem condemnatio, et qualis imminet maledictio eis qui in Patres peccant, docet nos et divina Scriptura. Si enim Cham filius Noe cum vidisset nudum suum patrem, quoniam non cooperuit patris cotem, sed egressus nuntiavit eam fratribus, et illi vestimento eum cooperuerunt, ipse quidem Cham, et illi qui ex eo nati sunt sub maledicto facti sunt, qui autem cooperuerunt magnam benedictionem meruerunt: multo magis isti majore et ampliore condemnatione digni sunt, qui patribus obviare, aut contra eos insurgere nituntur, aut injuriam vel contumeliam eis inferre moliuntur, quoniam qui eis resistit et Deo resistit, et qui eis injuriam vel contumeliam facit, Deo, cujus legatione funguntur facit. Expavit coelum super hoc, et horruit amplius vehementer, dicit Dominus. O intolerabilem malignitatem, o linguam loquentem iniquitatem contra Deum, et in altitudinem cornu extollentem! » Et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
uł pro nichilo habenda putauerit: si laicus
est cõmunione. si clericus est honore priuetur.
Ymuersi dixcrunt. Placet. placet. Gratus epc̃
dixit. Suꝑ est iam ut placita omniũ nr̃m quȩ
ad consensum nrm sunt scpͥta. ura quoq subscͥp¬
tione firmetis. Vntu̾si dixert̃. Et consenfisse
nos concilii huius scripta testantur. & sub scͥp¬
tione nrã consensus declarabitur nr̃. Et sub¬
scripserunt.

Expanded text:
vel pro nihilo habenda putaverit, si laicus vel pro nihilo habenda putaverit, si laicus est, communione; si clericus est, honore privetur. Universi dixerunt: Placet, placet. Gratus episcopus dixit: Superest jam ut placita omnium nostrum, quae ad consensum vestrum sunt scripta, vestra quoque subscriptione firmetis. Universi dixerunt: Et consensisse nos concilii hujus scripta testantur: et subscriptione nostra consensus declarabitur noster. Et subscripserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cilio uideatur: presenti placito designetur. Gra¬
tus ep̃c dixit. Nouelle suggestiones quȩ uł ob¬
scure sunt uł sub genere latent. inspectȩ a nobis
formam accipient. Ceterum de quib aꝑtissi¬
me diuina scͥptura saipxit. non differenda sen¬
tentia est. s potius exsequenda. Proinde quod in
laicis reprehenditur: io multomagis in clericis
mo contra propħas. nemo contra euangłia fe¬
cit sine periculo.
re rerum omiũ conclusionẽ. Umuersi tytuli
designati & digesti deneant sententias suas. Sane
credo uos retinere multis conciliis a patrib nrĩs.
& traditionem temerariam esse damnatam. &
rebaptirationis impietatem esse puniendam. Qs̃
res etiam nr̃o concilio credo iam terminũ accȩ¬
pisse. Reliqua uͦ que uł facta uł dicta suꝑius
comprȩhensa sunt. uł aliis conciliis conscͬpta.
que scđm legem inueniuntur. custodire nos
oportet. Siquis uͦ statuta suꝑ gressus corruꝑit.

Expanded text:
cilio videatur, praesenti placito designetur. Gracilio videatur, praesenti placito designetur. Gratus episcopus dixit: Novellae suggestiones, quae vel obscurae sunt, vel sub genere latent, inspectae a nobis formam accipient. Caeterum de quibus apertissime divina Scriptura sanxit, non est differenda sententia, sed potius exsequenda. Proinde quod in laicis reprehenditur, id multo magis debet in clmo contra prophetas, nemo contra Evangelia fcit sine periculo. re rerum omnium conclusionem, universi tituli designati et digesti teneant sententias suas. Sane credo vos retinere multis conciliis a patribus nostris, et traditionem temerariam esse damnatam, et rebaptizationis impietatem esse puniendam, quas res etiam nostro concilio credo jam terminum accepisse, reliqua vero quae vel facta vel dicta superius comprehensa sunt, vel aliis conciliis conscripta, quae secundum legem inveniuntur, cusoportet. Si quis vero statuta supergressus corruperit