comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quas nullis terrorib: relinquere uoluer̃ tantis cruciatib: occisos intimat. ut horrorem le¬
gentib: audientib:q incutiat: Beatus iohannes baptista in matris ut ero scĩficatus.
quo int̃natos mulierũ maior non surrexit. unius mulierculȩ saltatui mere tricio mes¬
ces exponit᷑. & ampucatione capitis. funesti regis conuiuium deturpauit. filius dĩds̃¬
& dñs nr̃iħsxp̃s. qui peccatũ nonfecit nec dolus inuentus.ẽ. in ore eius. Tantis abpro¬
briis affectus. nouissime crucis patibulo clauorũ affixione suspensus exspirauit. nec
quiescente sȩuitia persequentium. lancea latus eius mundissimum aperitur. P&ru
pastor uniuersalis ecđȩ. neronianam in saniã. crucis appensione dam nauit: pau¬
ius doctor gentium. neronianũ gladiũ cruentauit. Sic c&eria płi eorũq: sequaces
tas in eis ulla punita uł punienda cred&ur: at si dĩfilium punitũ negare uolueris.

Expanded text:
quas nullis terroribus relinquere voluerunt, tantis cruciatibus occisos intimat, ut horrorem lequas nullis terroribus relinquere voluerunt, tantis cruciatibus occisos intimat, ut horrorem legentibus audientibusque incutiat . Beatus Joannes Baptista in matris utero sanctificatus , quo inter natos mulierum major non surrexit , unius mulierculae saltatui meretricio merces exponitur, et amputatione capitis funesti regis convivium deturpavit . Filius Dei DJesus Christus, qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus , tantis opprobriis affectus novissime crucis patibulo, clavorum affixione suspensus exspiravit, nec quiescente saevitia persequentium, lancea latus ejus mundissimum aperitur. Petrus, pastor universalis Ecclesiae, Neronianam insaniam crucis appensione damnavit. Paulus, doctor gentium, Neronianum gladium cruentavit. Sic caeteri apostoli eorumque sequaces tas in eis ulla punita, vel punienda creditur? At si Dei Filium punitum negare volueris,
Abbreviated transcription (Latin):
lã quacitate uello quacigarrulitate efflas ortodexa animad uersione truncatas Ideoqr coms¬
dios abreuitate
ad tacta signandas potius. quã effusius repetenda qđergo ais  Ñ enim¬
quia utraq: delinquere cognoscunt᷑. Sed hoccũ depeccatorib dicat᷑ ñ excedit regulã ueritatis
Verũ tam̃ multos puniri & uidemus & legimus in quib: tia sententia omnino frustrat. Incipi¬
amus quippe ab abel ꝓto martrre. & inueniemus in eo iniquitatẽ ñ eẽ punitã. sedȩquitatis ie¬
rito inĩ fectũ Cuius iustitiã. & libergenestos & ipse dñs in euangelio cõm̃dat. liber &iã ꝓph&e
samuelis ab imȩ lech cũ ceteris sacerdotib ꝓpt̃ miseri cordiã dauid beniuole inpensã: iniquitate
saulis necatos indicat: Et nemulta ex ueterib: reuoluã septẽ fratres liber machabȩorũ ꝓpt̃leges dĩ

Expanded text:
loquacitate vel loquaci garrulitate efflas, orthodoxa animadversione truncata sunt: ideoque comploquacitate vel loquaci garrulitate efflas, orthodoxa animadversione truncata sunt: ideoque compendiosa brevitate attacta signanda sunt potius quam effusius repetenda. Quod ergo ais: JOANquia utraque delinquere cognoscuntur. Sed hoc cum de peccatoribus dicatur, non excedit regulam veritatis: verumtamen multos puniri et videmus et legimus, in quibus tua sententia omnino frustratur. Incipiamus quippe ab Abel protomartyre, et inveniemus in eo iniquitatem non esse punitam, sed eum aequitatis merito interfectum; cujus justitiam et liber Geneseos et ipse Samuelis, Achimelech cum caeteris sacerdotibus propter misericordiam David benevole impensam iniquitate Saulis necatos indicat . Et ne multa ex veteribus revolvam, septem fratres liber Machabaeorum propter leges Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
gloriam. sic consortibus diaboli cumulabit ipsa malignitas poenam. quando
exterioribus deputati tenebris nullo in lustrabuntur interior ilumine uerita
&Cassio dorus in expositione psalmi sextiłCAS SIODORUS¬
Mouere porest quaredicat in morte nullum esse memoremdĩ. dum uicina
possit amplius ira contremesci. Sed bene perfidos dicimus in memores đi.
De quibus & isaias ait:. Non enim qui in inferno sunt laudabuntte. neque
qui mor tui sunt benedicentte Nanicum dicit apostolus. In no mine
ihu  omne genu flectitur caelestium ter restrium & infernorum.
hic desolis infidelibus ac pertinacibus deb& accipi dictum. qui nullam
siduciam confessionis suae habere promerentur Merito ergo hic sibi
festinat dimitti. qui a post lucis occasum non restat nisi sola retributio meritori
RHistantorũ patrũ concinis catholicis que sententiis. cuncta quae in sequentib: garrul

Expanded text:
gloriam, sic consortibus diaboli, cumulabit ipsa malignitas poenam, quando gloriam, sic consortibus diaboli, cumulabit ipsa malignitas poenam, quando exterioribus deputati tenebris, nullo illustrabuntur i+ Cassiodorus in Expositione psalmi VI : Movere potest quare dicat, in morte nullum esse memorem Dei, dum vicina possit amplius ira judicis contremisci: sed bene perfidos dicimus immemores Dei, de quibus et Isaias: Non enim qui in inferno sunt, laudabunt te; neque qui mortui sunt, benedicent te . Nam cum dicit Apostolus: In nomine tuo omne genu flectetur, coelestium, terrestrium et infernorum , hic de solis infidelibus ac pertinacibus debet accipi dictum, qui nullam fiduciam confessionis suae habere promerentur. Merito ergo hic sibi festinat dimitti, quia post lucis occasum non restat nisi sola retributio meritorum. + His tantorum Patrum concinnis catholicisque sententiis cuncta quae in sequentibus garrula
Abbreviated transcription (Latin):
I deo autem hic paeni tentia fruc tuosa est. quia potest hic homo deposita ma¬
litia bene uiuere. & mutata uoluntate meritasimul operaque muta¬
re: & in ti more dĩ eagerere quae place antdõ. Quod qui in hac uita non
fecerit habebit quidem paenitentiam infuturo sȩculo demalis suis.
sed indul gentiam in conspectudĩ non in ueni& Quia & si eritiabi R¬
mulus paenit dinis. nulla ibieit correctio uoluntatisAtalibus enĩ
ita cul pabitur iniquitas sua ut nullatenus ab eis possit uel diligii uel desi¬
derari iustitia uoluntas enim eorum taliserit. ut habeat inse semper malig¬
nitatis suae supplicium.num quam tamen recipere possit bonitatis affectum
quia sicut illi qui cum xp̃o regnabunt nulla sinse male uoluntatis reliquias habe¬
bunt. Ita illiquierunt supplicio ignis aeterni cumdiabolo & eius angelis deputa a
sicut nullam ulterius habebunt requien. sic bonam nullatenus habere poterunt
uolunta ten Et sicut coheredibus xp̃i dabitur perfectio gratiae ad aeternam

Expanded text:
ideo autem hic poenitentia fructuosa est, quia potest hic homo, deposita malitia, bene vivere et mutata voluntate merita simul operaque mutare, et in timore Dei ea gerere quae placeant Deo; quod qui in hac vita non fecerit, habebit quidem poenitentiam in futuro saeculo de malis suis, sed indulgentiam in conspectu Dei non inveniet, quia etsi erit ibi stimulus poenitudinis, nulla ibi erit correctio voluntatis, a talibus enim ita culpabitur iniquitas sua, ut nullatenus ab eis possit vel diligi vel desiderari justitia, voluntas enim eorum talis erit, ut habeat in se semper malignitatis suae supplicium, nunquam tamen recipere possit bonitatis affectum, quia sicut illi, qui cum Christo regnabunt, nullas in se malae voluntatis reliquias habebunt, ita illi qui erunt supplicio ignis aeterni cum diabolo et angelis ejus deputati, sicut nullam ulterius habebunt requiem, sic bonam nullatenus habere potuerunt voluntatem, et sicut cohaeredibus Christi dabitur perfectio gratiae ad aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
uitiata quo pacto igitur solius uoluntatis peccatum eẽ dicitur cum uoluntas
ꝑse substantia non sit: siergonatura non est. sequitur ut ꝑse sicut non sub sistere.
lta nec uelle boni aliquid uł mali nec operari possit: est autem uoluntas naturȩ
alicuius: uult ergo natura uł bonum ex dõ uł malum exse: Est igit᷑ petcatum
naturȩ uitiatȩ atq deprauatȩ. uolentis qđ uel conditor ꝓhibuit. łrado & ꝓbitas dis¬
sua sit quꝰcirca iure punitur natura. cuius est totum quod sua propria uoluntati
delinquitur : unde & apłs mon& Non regn& peccatum in ur̃o mortali corpore ut oboe
diatis concupis centis eius. Sed neq: ex hibeatis membra ur̃a arma iiquitatis peccato. sed
ex hibete uosdõ tam quam exmortuis uiuentes. & membra urã arma iustitiȩda : & rursũ :¬

Expanded text:
vitiata: quo pacto igitur solius voluntatis peccatum esse dicitur, cum voluntas vitiata: quo pacto igitur solius voluntatis peccatum esse dicitur, cum voluntas per se substantia non sit? Si ergo natura non est, sequitur ut per se sicut non subsistere, ita nec velle boni aliquid vel mali nec operari possit. Est autem voluntas naturae alicujus, vult ergo natura, vel bonum ex Deo, vel malum ex se. Est igitur peccatum naturae vitiatae atque depravatae, volentis quod vel conditor prohibuit, vel ratio et probitas dissuasit. Quocirca jure punitur natura, cujus est totum quod sua propria voluntate delinquitur. Unde et Apostolus monet: Non regnet peccatum in vestro mortali codiatis concupiscentiis eius sed neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato sed exhibete vos Deo tamquam ex mortuis viventes et membra vestra arma iustitiae Deo peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
nullius peccatt auctoritas nisimendo sissime impiissimeq ad dm̃ refertur: atsipeccatum eẽt¬
manasse quȩ tã multa fuisse legunt᷑. recte patri eius uiro iusto & scõ deputandas: Nempe ma¬
nassen exe techia nsitum. Nullus ignorat: peccata aut quȩ manasses impiissgꝰ patrauit.
Nullatenus exretechia ꝓdier̃ : falsũ ẽ igit᷑ qđ ꝓponis ut ideo sequatur peccatum eẽ exdõ qđ ẽ.
exnatura quia natura exdo sit : Non enim iustedõ nostra facinora ad scribuntur. ex quo nos
idest naturã nr̃am eẽ non dubitatur: certe libertatem arbi trudẽ homini largitus .ẽ.
& eadem arbitrii libertate homo peccauit : num quidideo deputabitur đo uitium liberȩ
uero exnatura cuius merito natura punitur : Dixerat eadem quondam celostiũs
pelagii discipulus. quitecum tantum nature tribuebat ut eam ab omni uitio posi pec ca¬
tum extorrem assereret. uoluntatiq soliquicquidialifier&. ad tribuers nulla¬

Expanded text:
nullius peccati auctoritas, nisi mendosissime impiissimeque, ad Deum refertur. At si peccatum eManasse, quae tam multa fuisse leguntur, recte patri ejus, viro justo et sancto, deputanda sunt? Nempe Manassem ex Ezechia natum nullus ignorat, peccata autem quae Manasses impiissime patravit, nullatenus ex Ezechia prodierunt. Falsum est igitur quod proponis, ut ideo sequatur peccatum esse ex Deo quod est ex natura, quod natura ex Deo sit. Non enim juste Deo nostra facinora ascribuntur, ex quo nos, id est naturam nostram, esse non dubitatur. Certe libertatem arbitrii Deus homini largitus est, et eadem arbitrii libertate homo peccavit: nunquid ideo deputabitur Deo vitium liberae vero ex natura, cujus merito natura punitur. Dixerat eadem quondam Coelestius, Pelagii discipulus, qui tecum naturae tribuebat, ut eam ab omni vitio post peccatum extorrem assereret, voluntatique soli quidquid mali fieret, attribuere nulla
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dicimus. non pute tur hoc dominicȩ sententiȩ refragari quadixit Non po¬
potest enimsicut ueritas ait colligi. uuadespinis. quia non potest uua nascide

Expanded text:
esse dicimus, non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non poesse dicimus, non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non popotest enim, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
bos eot mariis neperitur ut in unare simulee. nom possines e camiaut
sedananab nilliues ambigtt ee contraria non solum simul ẽẽ possunt
sedinelia ouinono sinebenis & nisiinbonis eẽ nopos sunti quap ispo¬
bonum quio dangelus malum quodiniustus: Q haec didum auea liom
si scul sunt ut sibonum non eẽt in quo ess& prorsus nec malum eẽ potu¬
non habera nonmnoe doubi consistor& sed unde oreretarucor euptuo
neo cab euat nsi esse quod conrum per&ur quod nisibonuer euptu
menatiorum perdur qm̃ nichil ẽ aliudcor rupdo qua mbonissete¬
suma tnoe erabonis ieitur mala orta sunt & nisi in aliquibus bonis non
suatu r mec erat undeori r&ur ulla melinatura namsi eacinquan fuon
natura e& pro fectobonaos s & aut incorruptibilis natura magnum
e& bonum aut &iam natura corrup tibilis nullo modo ess& nisi ali quod bonum
quodbonum corrum pendo poss& ei nocere corruptio. Sed cummala ex bonis orta

Expanded text:
ibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem ibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bonbonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio.
Abbreviated transcription (Latin):
ista d iscernimusi inuenimus neci deo malum quiahomo est. necide obo¬
numꝰ quia lniquus estSSedbonum qui a homo malum eti amiguuob
bieinduisse in pdiu iialum ẽ hominem eẽ autbonum est iniquum es se
iustin eiedit im pro ꝓu&lic aituillam sententiam Nenis que dicuquuquodbo¬
home & altiu n quod inclum est bonum opus enidi lupatqua dest
ho mo &uitium hominis laudat quod .ẽ. iniquitlenioiis alis natuest
iiam siui dosa est in quandum natura ẽ. bona est: inquantum uitio saest
mall tste ⁊uap roguer lo suscontrarus quȩ mala & bona uocunititro saest
liales ⁊usdusum regulo deficet qui dicunt nulbire duosimis inee contra¬
tus simuldus eni a aersimul est Ate nebro sus &lucidus simullus eebus apo
tus sumulianui is dararus: nullum compusimu uibi aluns ibi bun ignio
pul ui fun ul ibi de forme ubi formosum & hoc inmultis acpene oiarũ¬

Expanded text:
ista discernimus, invenimus nec ideo malum, quia homo est; nec ideo boista discernimus, invenimus nec ideo malum, quia homo est; nec ideo bonum, quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia Quisquis ergo dicit: Malum est hominem esse, aut: Bonum est iniquum esse, ipse incidit in propheticam illam sententiam: Vae qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum . Opus enim Dei culpat, quod est homo; et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. Quapropter in his contrariis quae mala et bona vocantur, illa ialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omn
Abbreviated transcription (Latin):
muites prondipde superbia sex fonte iustitiȩ num quam manat iniquitas
nuito ptineipo sum Muni uam procedit morsi beatitudo non est causamise¬
mer postauno sum ma e srentat nullo modo efficit quabi bosest epose anise
noo ssupcena Iusti sia uete beatitudinis defectus sunts apfule cipeccaitim
non suua mus ꝑ boesiabeo non sunt quis audeat dicere ineis aliquids est¬
at tcimen uui satsut estimoiam ex his quȩ prȩmisi mus euacuastum
sorum suoꝑ qusamlueo ntrarus tua confirmare satagis mirbr dic lecti¬
couam sub uilis simun nulla tenus perspexisse animȩ naturam ttmbo
bonuat siue cosptari qul dici se uꝑfici. Inmo uno eodemq momien luobor¬
aeni al e copcidi at qudiutius in eadem alter natione uersar et uobsota
unum exlibro beati augustini. qui en chiridion dicitur sumamus testism¬
natutura quia homo natura est Porrosi homo aliqusabonumsẽnqui
aina iuex esi quid ẽ imalus homo nisimalum bonumi qutameucum duo

Expanded text:
itas, non inde superbia; ex fonte justitiae nunquam manat iniquitas; ex vitae principio nunquam procedit mors; beatitudo non est causa miseriae; postremo summa essentia nullo modo efficit, quae non sunt: peccatum, mors, poena, justitiae, vitae, beatitudinis defectus sunt: ab eo igitur, qui est, non sunt; ac per hoc, si ab eo non sunt, quis audeat dicere, in eis aliquid esatis, ut aestimo, jam ex his quae praemisimus evacuatum sit, tamen quia de contrariis tua confirmare satagis, miror dialecticorum subtilissimum nullatenus perspexisse animae naturam tam bobonum sive cogitari, sive dici, seu perfici: imo uno eodemque momento bona et mala concipi, atque diutius in eadem alternatione versari. Cujus rei unum ex libro beati Augustini, qui Enchiridion dicitur, sumamus testimnatura, quia homo natura es quid aliud est malus homo, nisi malum bonum? Tamen eum duo
Abbreviated transcription (Latin):
cen ss lero sicuin onei frieto super bonos e malos & pluit super iustos & iniustos qua¬
pon tisicuna a presidis dedictum utait euangelista penitontadcribi nalibus qiuit¬

Expanded text:
qui solem suum oriri facit super bonos et malos; et pluit super justos et injustos ; quaqui solem suum oriri facit super bonos et malos; et pluit super justos et injustos ; quapontificum, vel praesidis addictum, ut ait evangelista: Poenitent
Abbreviated transcription (Latin):
ta imonitionẽq dñi qđ facis faccitius &egres sum illius celebratũ quis quis ad uer¬
ne antellegit: Vnde conicitur tepotius tuis sophis matib fidere quã scripturarum
midicadionibus inseruire Sed & illud qđ continuo subiungie . ioħ similimodou¬
oioini ccelesti pauernitate abdicato quasi filio interfilios dñs dicebatꝰ nbhite uoodo al
uobis patroni interra. unus est enim pat uester qui in calis est: Acsisa pienio inte
napiemtes donũ intellegidia concessum uid&ur dum a poscolis dicitur uobisdatũe¬
docuerreris apo sceum :i Idcirco abre inter positum uid&ur. quia mist eriumiteni
dicu ceteris apostõlis predicas se teste cuangelioreperitur. Nũquamiatiq pterdi curegni
plane qre dendus estelnis eiquantum presentidis pensationi com pe tiatame uilsquaquam
quera donorum suortim enunera in tellegentiam secretorũ earixs tuuis is gende hat int̃

Expanded text:
mptam, monitionemque Domini, quod facis, fac citius , et egressum illius celebratum, quisquis advermptam, monitionemque Domini, quod facis, fac citius , et egressum illius celebratum, quisquis advertit, intelligit. Unde conjicitur te potius tuis sophismatibus fidere, quam Scripturarum meditationibus inservire. Sed et illud quod continuo subjungis: JOab omni caelesti paternitate abdicato quasi filio inter filios Dominus dicebat: Nolite vocare vobis patrem in terra, unus est enim pater vester, qui in caelis est. Ac si sapienti inter sapientes donum intelligentiae concessum videtur, dum Apostolis dicitur: Vobis datuORRECTIO. + Idcirco ab re interpositum videtur, quia mysterium regni Dei cum caeteris apostolis praedicasse teste Evangelio reperitur. Nunquam utique praedicaret, plane credendus est Dominus ei, quantum praesenti dispensationi competens praevidebat, inter caetera donorum suorum munera intelligentiam secretorum coelestium denegasse,
Abbreviated transcription (Latin):
ideo non ipsius sed eorum est uoluntas mala: Quur ergo eos creauit. quos tales futu
uidit demalis factis eorum qui dboni ess& ipsefacturus Si c enimeosfecit. ut eis
eliꝗerent. illum de selaudabiliter operantem inuenirent. A se quippe ha¬
bent uolunta temmalam. ab illo autem & naturam bonam. Et iuxta poenam
sibi debitam locum aliis exercitationis adminiculum & timoris exemplum sed¬

Expanded text:
ideo non ipsius, sed eorum est voluntas mala. Cur ergo eos creavit quos tales futuram praevidit de malis factis eorum quid boni ipse esset facturus. Sic enim eos fecit ut eseligerent illum de se laudabiliter operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
actionib extolluntur quia &per uerse agunt & tamen pro peruer sis ac tibu
minime feriuntur peccant & florentpeccata augent & terrenabona
multiplicant. Sed eorum erectio tunc suc ciditur. cum uł ap̃senti uitt adieona¬
tum uł a conspectu a &erni iudicis ad a&ernum gehennȩ incendium pertrahun¬
tur quia & sihic mortuam suam exrnem relinqunt ipsam quoq: in resurrectio¬
ne meci piuntut cum carne arde ant inqua pec cauerant : Sicut enim eorumculpa
iniente suit & corpore : Ita eorum poena in animaerit pariter & curne : qui aeita
nec hoc eiserit liberum a tormento quod hic mortuum relinquunt ÷ rec tenune đi¬
citur  Reliquias eorum deuorabit ignis In eodem GREGORIUS EQI¬
cut fauilla quam turbo disꝑgit. An te omnipotentis dĩ oculos iniquiuita sauilla est
quia &si appar& ad momentum uiridis ab eius tamen iudicio iam consumpta cer

Expanded text:
actionibus extolluntur, quia et perverse agunt, et tamen pro perversis actibus actionibus extolluntur, quia et perverse agunt, et tamen pro perversis actibus minime feriuntur: peccant et florent, peccata augent, et terrena bona multiplicant; sed eorum erectio tunc succidetur cum vel a praesenti vita ad interitum, vel a conspectu aeterni judicis ad aeternum gehennae incendium pertrahuntur. Quia, etsi hic mortuam suam carnem relinquunt, ipsam quoque in resurrectione recipiunt, ut cum carne ardeant, in qua peccaverunt. Sicut enim eorum culpa in mente fuit et corpore, ita eorum poena in anima erit pariter et carne. Quia ergo nec hoc eis erit liberum a tormento, quod hic mortuum relinquunt, recte nunc dicitur: Reliquias eorum devorabit ignis.  + In eodem : Et sicut favilla quam turbo dispergit ante omnipotentis Dei oculos . Iniqui vita favilla est, quia, etsi apparet ad momentum viridis, ab ejus tamen judi
Abbreviated transcription (Latin):
tatio nuncfrigus sentientibus nunc calorem : qua si deloco ad locum alium
transitus esti m&ur & in defortas sis illudsit quod dñs ait in auangło
mittite illum in tenebras exteriores illic erit fl&us & stridor dentium Vtthi
stridor dentium derigorer frigoris oriatur ubi & similitudinem quan¬
dam ex nr̃is corporibus
ali quatenus possumus inuenire. In
quib: exfellis rufi abundan¬
tia qđ est calidissimum intrpicis mor¬
bis. in tolerabilis rigor p̃cedit
ignem febri arden tissima secuturũ
& dicuntur ae .p. dccs haec duo quesibi contraria dinoscuntur. ex una fellis ma¬
terie in homipe ꝓroere ari R Beatus gregorius in expositione ioblibro duoa¬
libenter accipiunt iSin uero eorum taberna cula corpora debemus ai miunera
in quibus illorum animȩ habitant ienis eorum ttbernacula deuorat. quia quihic
in mente ardent igne a uaritiȩ illic &iam in carne concremantur ignibi pohe¬

Expanded text:
tatio, nunc frigus sentientibus, nunc calorem, quasi de loco ad locum alium tatio, nunc frigus sentientibus, nunc calorem, quasi de loco ad locum alium transitus aestimetur. Et inde fortassis illud sit quod Dominus ait in Evangelio: Mittite illum in tenebras exteriores, illic erit fletus et stridor dentium ; ut hic stridor dentium de rigore frigoris oriatur. Ubi et similitudinem quamdam ex nostris corporibus aliquatenus possumus invenire, in quibus, ex fellis rufi abundantia, quod est calidissimum in topicis morbis, intolerabilis rigor praecedit ignem febri ardentissima secuturum. Et dicuntur a medicis haec duo quae sibi contraria dignoscuntur, ex una fellis materia in homine procreari. + Beatus Gregorius in Expositione Job, lib. libenter accipiunt : sin vero eorum tabernacula corpora debemus accipere in quibus illorum animae habitant, ignis eorum tabernacula devorat: quia qui hic in mente ardent igne avaritiae, illic etiam in carne concremantur ignibus gehe
Abbreviated transcription (Latin):
dentib: sol& frigus gignere Vnde &beatus iob depoenis reproborum loquens
a&ernis ad calo rem inquit nimirum transeant ab aquis niuium E Six
uero eadem duplex poena non adduplicem substantiam aquȩ & ignis sed
dunam uideli c& ignis referenda potius ȩstimatur. potest scđm phi lippum
Pres bs terum explanatorem beatiiob & ita intellegi quide memoratis bea¬
t iobuerbis italo cutus est PHILIP Pus Quasi duas gehennas sc̃s iob
dicere uid&ur ignis & frigoris ꝑ quas diabolus aer&icus & homo impius cõ¬
mut&ur Cum in euangelio duplicis huius poenȩ siue dissimilis auctorraus
monhabe anius centum quidem est non minus quam in igni eẽ ad ustionis
infrigore Sed sigehenna tantum modo ignis ẽ fortẽ in ipsa terliss¬
sus cruciatuum fi&illis qui in eator quebuntur utnunc qua si ignen
ardentem sentiant nunc nimii algoris incendium & poenalis comiu¬

Expanded text:
dentibus solet frigus gignere. Unde et beatus Job de poenis reproborum loquens dentibus solet frigus gignere. Unde et beatus Job de poenis reproborum loquens aeternis: Ad calorem, inquit, nimium transeant ab aquis nivium . + Sin vero eadem duplex poena non ad duplicem substantiam aquae et ignis, sed ad unam, videlicet ignis referenda potius aestimatur, potest, secundum Philippum presbyterum explanatorem beati Job, et ita intelligi, qui de memoratis beati Job verbis ita locutus est . Quasi duas gehennas sanctus Job dicere videtur ignis et frigoris, per quas diabolus, haereticus et homo impius commutetur, cum in Evangelio duplicis hujus poenae sibi dissimilis auctoritatem non habeamus. Certum quidem est non minus quam in igne esse adustionis in frigore; sed si gehenna tantummodo ignis est, forte in ipsa talis sensus cruciatuum fiet illis qui in ea torquebuntur, ut nunc quasi ignem ardentem sentiant, nunc nimii algoris incendium; et poenalis commu
Abbreviated transcription (Latin):
nas nichil aliud quam conscientiam pec catorum iuxta origenem uł scđite solũ
absentiam beatitudinis uis intellegi. & in sequentibus loquatius immo fellab¬
us ea ex sequeris lecis sius xp̃o propritio desingulis uideamus Sequeris igitur
non solum aliampoenam. uerum &iam duplicem ẽe poenam gehennȩ senti¬
unt. aucto ritate scȩ scripturȩ quaꝑbeatum iobdicitur Adnimium calo¬
rem transeat ab aquisniuium : quorum sc̃s ieronimus in ex positione euar¬
gelu scđm mat thȩum lttiedisserit. IERONI MuS Duplicem aũt
eẽ gehennam nimii ignis &frigoris. in iob plenissi me legimus ꝘBeda¬
in expositione parabolarum salomonis BEDA Non amebit᷑ domui
su ȩ afrigoribus niuis : Possune autem frigoraniuis &i am tormenta a&er¬
na in tellegi quȩ igne & frigore mixta eẽ legimus cum dicitur. ibi fl&us
&stridor dentium Fl&um quippe oculis ignis & fumus stridorem ueri

Expanded text:
nas nihil aliud quam conscientiam peccatorum juxta Origenem, vel secundum te solum nas nihil aliud quam conscientiam peccatorum juxta Origenem, vel secundum te solum absentiam beatitudinis vis intelligi, et in sequentibus loquacius imo fallacius ea exsequeris, locis suis Christo propitio de singulis videamus. Sequeris igitur,non solum aliam poenam, verum etiam duplicem esse poenam gehennae sentiunt auctoritate sanctae Scripturae, qua per beatum Job dicitur: Ad nimium calorem transeat ab aquis nivium . Quorum sanctus Hieronymus in expositione Evangelii secundum Matthaeum ita edissesse Gehennam, nimii ignis et frigoris, in Iob plenissime legimusin expositione Parabolarum Salomonis : Non timebit domui suae a frigoribus nivis: possunt autem frigora nivis etiam tormenta aeterna intelligi, quae igne et frigore mista esse legimus. Cum dicitur: Ibi fletus et stridor dentium , fletum quippe oculis, ignis et fumus, stridorem vero
Abbreviated transcription (Latin):
se est. cum facta cotidiana nos doceant. num quam naturam nisi natura puni¬
ris aut enim ipse creator naturarum. rebelles sibiatq: In oboe dientes natu¬
ras rationales nutuomni potentis si mopunit: aut aliquando manifesto. aliquan¬
naturas creatas a naturis
creatis puniri iub& uł sinit num quid
homo hominem in terficiens:
autbestia bestiam: uł auis auem: seu ignis
ligna siue ferrum quȩ lib& animan¬
tiuo rnonsunt natunie punientia & punita : si quidem ueneno boleuis nimiaq:
quorum lib& ciborum edacitt . potusq suꝑflui ebri &ate multos perimi
& audiuimus & dolemus: Dequare nulla inter catholicos tractatoresumqua
dis sonantia fuit. Illud uero quod ad dis: pec catorum poenas nichil ẽẽ abua
quam peccata eorum. quo modo nunc peccata poenas peccatorum enuntias
quȩ hactenus nichil ẽẽ confirmare molitus es ÷ quo modo peccata q̃nichil
sunt. poenȩ poterunt ẽẽ quȩ scđm te similiter nichil sunt : sed quia poe¬

Expanded text:
am naturam nisi natura puniri. Aut enim ipse Creator naturarum rebelles sibi atque inobedientes naturas rationales nutu omnipotentissimo punit aut aliquando manifesto, aliquanuras creatas a naturis creatis puniri jubet vel sinit. Nunquid homo hominem interficiens, aut bestia bestiam, vel avis avem, seu ignis ligna, sive ferrum, quaelibet animantia non sunt naturae, punientia et punita? Siquidem veneno, boletis nimiaque quorumlibet ciborum edacitate, potusque superflui ebrietate, multos perimi et audivimus et dolemus: de qua re nulla inter catholicos tractatores unquam dissonantia fuit. Illud vero quod addis peccatorum poenas nihil esse aliud quam peccata eorum. Quomodo nunc peccata poenas peccatorum enuntias, quae hactenus nihil esse confirmare molitus es? Quomodo peccata, quae nihil sunt, poenae poterunt esse, quae, secundum te, similiter nihil sunt? Sed quia poe
Abbreviated transcription (Latin):
GRs Gorius ⁊actus est ergo ut nullum timer& nullum uide lic& qui aneo
dm̃÷ sed neq: hoc quod passurus est m&uit. cuifelicius nimirum fuerat timendo uito¬
re supplicia. quam non timendo tolerare ⁊ ad p&itum itaq: celsitudinis uertit in ri¬
q̃ rebat Nam quia ius quȩsi tȩ potestatis non op tinuit. quasi quoddam superbi ȩ
suȩ re medium in saniam in sensibiliteis inuenit: & quia profec tu transeredi cuncet¬

Expanded text:
:  Factus est ergo, ut nullum timeret. Nullum videlicet, quia nec :  Factus est ergo, ut nullum timeret. Nullum videlicet, quia nec Deum, sed neque hoc quod passurus est metuit. Cui felicius nimirum fuerat timendo vitare supplicia, quam non timendo tolerare; appetitum itaque celsitudinis vertit in riquaerebat. Nam, quia jus quaesitae potestatis non obtinuit, quasi quoddam superbiae suae remedium insaniam insensibilitatis invenit, et quia pro fectu transgredi cunct
Abbreviated transcription (Latin):
offensio est animȩ excarne & quȩdam ab eius passione dissensio sic ut animȩ do¬
lor q̃ tristitia nuncu patur. dissensio estab his reb q̃ nobis nolentibus acciderunt
Sed tristitiam plerum que p̃cedit m&us. qui &ipse in anima est non incarne
dolorem autem carnis non p̃cedit ullus quasi m&us carnis. qui antedolorem in
carne sentiatur uolup tatem uero p̃cedit app&i tusquidam quisentitur
in carne quasi cupi ditas eius. si cut fames &sitis. & eaquȩ ingenitalibus usita
tius libido nominatur. cum hoc sit generale uocabulum omniscupiditatis
uelit fugere miseriam & ꝑuenire adbeatitudinem: aut gusta tabeatitate. uelit rece
tate uolunterie recessisse miserosq factos num quama miseria uellerecedere
neq: adbeatitudinem per uenire : maxime dicente dnõ adiob Qui factus est
ut nullum timer& Vndebeatus gregorius inmoralib: libro uicesimo quarto

Expanded text:
offensio est animae ex carne et quaedam ab eius passione. dissensio, sicut animi dooffensio est animae ex carne et quaedam ab eius passione. dissensio, sicut animi dolor, quae tristitia nuncupatur, dissensio est ab his rebus, quae nobis nolentibus acciderunt. Sed tristitiam plerumque praecedit metus, qui et ipse in anima est, non in carne. Dolorem autem carnis non praecedit ullus quasi metus carnis, qui ante dolorem in carne sentiatur. Voluptatem uero praecedit adpetitus quidam, qui sentitur in ctius libido nominatur, cum hoc sit generale vocabulum omnis cupiditatis.  est, quae non velit fugere miseriam, et pervenire ad beatitudinem, aut gustata beatitate velit recedtate voluntarie recessisse, miserosque factos nunquam a miseria velle recedere, neque ad beatitudinem pervenire; maxime dicente Domino ad Job: Qui factus est ut nullum timeret . Unde beatus Gregorius in Moralibus, libro trigesimo quarto
Abbreviated transcription (Latin):
siuolunta tinr̃ȩ nr̃anatura omni modo atq ex omnibus partibus oboedira: at enim
iiquid caro patitur. quoseruire non sinitur quid inter est unde dum tamen
proiustitia damnantis dĩ cui subditi seruire noluimus Caronrã nobis quȩ subdita
nerat non sec uiendo moles tasit: quam uis nos dõ non seruiendo. molesti nobis potu¬
rimus eẽ non illi : neq: enimsic illenr̃o ut nos seruitio corporis indigemus &i
deo nra est quod recipimus non illius poena quod fecimus dolo resporro quidi¬
cuntur carnis. animȩ sunt in carne & excarne quid enim caroper seipsamsi¬
ne anima uł dol& uł concupis cit: sedcum concupis cerecaro dicitur uł dolere : aut
ipse homo est sicut dis seruimus. aut aliquid animȩ quod carnis afficit passio. uel
aspera ut faci at dolorem uł lenis ut uoluptatem: Sed dolor carnis tantum modo

Expanded text:
si uoluntati nostrae nostra natura omni modo adque ex omnibus partibus oboediret. At enim si uoluntati nostrae nostra natura omni modo adque ex omnibus partibus oboediret. At enim aliquid caro patitur, quo seruire non sinitur. Quid interest unde, dum tamen per iustitiam dominantis Dei, cui subditi seruire noluimus, caro nostra nobis, quae subdita fuerat, non seruiendo molesta sit, quamuis nos Deo non seruiendo molesti nobis potuerimus esse, non illi? Neque enim sic ille nostro, ut nos seruitio corporis indigemus, et ideo nostra est quod recipimus, non illius poena quod fecimus. Dolores porro, qui dicuntur carnis, animae sunt in carne et ex carne. Quid enim caro per se ipsam sine anima uel dolet uel concupiscit? Sed quod concupiscere caro dicitur uel dolere, aut ipse homo est, sicut disseruimus, aut aliquid animae, quod carnis adficit passio, uel aspera, ut faciat dolorem, uel lenis, ut uoluptatem. Sed dolor carnis tantum modo
Abbreviated transcription (Latin):
nosci mus & plurimum dolemus. Aoꝑ hos nonẽ tunclnmatura nra ranitos quamius birie¬
moria recor demur illius : quȩ non est animȩ n r̃ȩ substantia. sed donumdiuim mun¬
risconlatum nr̃ȩ substantiȩ. Augustinus inlibro deciuita tedĩ quar todecimo Augus¬
Hinus Deniq: ut bre uiterdicatur in illius peccati poena quid in obȩdientiȩ nis
in oboe dientia re tributa est : nam q̃ hominis est alia miseria: nisiaduersuseum ipsũ
&iam si non om̃ a poterat antepeccatum. quic quid itmen poterat non uolebat. &ideo
poterat om̃a quȩ uolebat. Nunc uero sicut in eius stirpe cognoscimus & diuina scrip¬
cura testatur. Homo uanitati similis factus est Quis enim enumer& quam mul¬
taquȩ non po test uelit. dumsibi ipse id est ipse animus eius eoq: inferior caro eius non
obtempperat : Ipsonamq: Inuito & animus plerumq turbatur. & carodo l&
& ueterescit. & moritur & quic quid aliud patimur Quod non pateremur in uiti

Expanded text:
noscimus et plurimum dolemus. Ac per hoc non est tunc in natura nostra sanitas, quamvis in memoria recordemur illius: quae non est animae nostrae substantia, sed donum divini muneris, collatum nostrae substantiae. Unde Augustinus in libro de Civitate Dei quarto decimo icio? Denique, ut breuiter dicatur, in illius peccati poena quid inoboedientiae nisi inoboedientia retributa est? Nam quae hominis est alia miseria nisi aduersus eum ipsum etiamsi non omnia poterat ante peccatum, quidquid tamen non poterat, non nolebat, et ideo poterat omnia quae uolebat; nunc uero sicut in eius stirpe cognoscimus et diurna scriptura testatur: Homo uanitati similis factus est. Quis enim enumerat, quam multa quae non potest uelit, dum sibi ipse, id est uoluntati eius ipse animus eius eoque inferior caro eius, non obtemperat? Ipso namque inuito et animus plerumque turbatur et caro dolet et ueterescit et moritur, et quidquid aliud patimur, quod non pateremur inuiti,
Abbreviated transcription (Latin):
sea habent car in sudar ioobligatur ⁊ autinterra obrutam idestedelicati gensreoi pelos tebi¬
suuabent sanasenlabuos iolitun. &o ppresanẽ liealuntor crero lus ornaguis ⁊ pedes e
ginque mitedadisunt qie carosunt. ⁊spiritus ambulagis n gnonreuer itquĩ a pesicet qquia¬

Expanded text:
sed habent eam in sudario obligatam , aut in terra obrutam, id est, delicatis et supesed habent eam in sudario obligatam , aut in terra obrutam, id est, delicatis et supesed poenas quae caecatis mentibus justo Dei judicio hic interim solent ingeri, fideliter ginqua mittendi sunt, quoniam caro sunt, et spiritus ambulans, et non revertens » . IX. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
sipmcor qulo ꝑ lon spuansne uui er seoninbus detennt imneiidunar equet ecm nus sfieatatb inpli abumt᷑ su cdum en łe qs defiuldis e e¬
tentio et hoc signi ficare arbitror quodli gancur timarius u peddes: ide stsdeilitas dor
nis aufertu oporami di: & quisitine & esũrire uolundo. u in libi dinẽ ardendio eũ clese¬
tigari ferlibendr edarit & bibant & concumbar&dormuane namaret in digentaam
quod est initiuin sũ morum dolorum ꝑ ficietur sereo Inens quod aman au ablegunt oloruo¬
cuo dest idordesitium : n lures onim sunt quihaee omiua anetia somul diligurit ee quo¬
rum uitaests pectaie conton dero manducare bbere c̃qubere dormire &tincagotu¬
onesua nichilaluid quom phantasmata quȩ dotali uita colligunt amplexaruibi irheum
pallaci a suꝑ stituor asł iins datatos regulas figor o quibus decipiunteni tosirtbnn her etđ

Expanded text:
ternae ignorantiae inextricabiliter poenaliterque non evitaverint? Aut enim illic eis feliciternae ignorantiae inextricabiliter poenaliterque non evitaverint? Aut enim illic eis feliciaeternae ignorantiae inextricabiliter poenaliterque non evitent. Aut si felicitas ejusque scientia illis affuerit, nec mentis aciem perdent, nec tenebras aeternae igtigari, ut libenter edant, et bibant, et concumbant, et dormiant, amant indigentiam, quod est initium summorum dolorum. Perficietur ergo in eis quod amant, ut ibi eis sit ploratus et stridor dentium. Plures enim sunt, qui haec omnia initia simul diligunt, et quorum vita est spectare, contendere, manducare, bibere, concumbere, dormire, et in cogitatione sua nihil aliud, quam phantasmata, quae de tali vita colligunt, amplexari, et ex eorum fallacia superstitionis vel impietatis regulas figere, quibus decipiuntur, et quibus inhaerent,
Abbreviated transcription (Latin):
Cauendis crgo inferiores inferi iđ posthancuit̃a penȩ grauiore s ubmnulla potest ĩt cõmemoratioueri tatis qui a nullaratiocmnatio Ideonulla rataneera
oneam ꝑ fuduit lum̃uerũ qđ inluminat omnẽ hominemuenientẽ in hunemundu : Quare fistinemus & ãbulemuscũ dies prestoe nenostenebrȩ cẽprehenlan
us difunt quã norunt cũ cognitiosit finis discendi & quib uilis est facilitas actionis libentiuscertant quãuincunt cũ uiotoriasit finiscertandi
aoonusauscũ aduersariodũ cũ illo sumus in uia &tota saritas &enall auncũ poedas e uullu sounnco erit polbaerces quia cerru oribile hoc ttena¬
ioquoresut antatem ⁊ focineis enꝑsiciet posthancuitã qđ in hacuita plus diligunt quiergomałeutuntur tantom̃tas hns ute xprae us bio¬
r port qub sani conspie Eneareusge ndccintellegbila cõmemorari debuerunt. Aab Tireis etecior enetenebiatibierũ quim ee pinẽ ẽedcuis pis¬

Expanded text:
coarctetur. Ut hoc sit ei iniquitatem in poenam converti, quod est merito iniquitatis poenis addici: dicanturque instrumenta Domino punienti, quia illorum compensatione us discunt quam norunt, cum cognitio sit finis discendi, et quibus vilis est facilitas actionis, libentius certant quam vincunt, cum victoria sit finis certanditatis honestate fruatur, justissime perdat, et, eo carcere iniquitatis propriae in quo hic se iptis notionem, et scientiam, atque veritatem illic inesse miseris, proindeque abesse ab eis miseinerit felicitas, ejusque scientia et notio, si mentis aciem perdiderint, et tenebras ae
Abbreviated transcription (Latin):
tme ton folum. apec catoribus uerum &iam aiustis subtrahitur : causis nr̃am infiriit¬
tengiao rentibus dõ ueno indubitanter patentibus : & quotiesquis infirmatur uł quo cũq
noscest adefuis sentbi sanitatem : Dicente cum proph&a saluteriter pceni tentses as

Expanded text:
rime non solum a peccatoribus, verum etiam a justis subtrahitur, causis nostram infirmitrime non solum a peccatoribus, verum etiam a justis subtrahitur, causis nostram infirmitatem latentibus, Deo vero indubitanter patentibus. Et quoties quis infirmatur, vel quocunque noscere defuisse tibi sanitatem dicendo cum Propheta salutariter
Abbreviated transcription (Latin):
sermo contexuit. Post interfectionem quippe illius om̃s gratiȩ &donationes sublate
sunt iude is & scđm qđ in euangło scriptum est. lex & proph&ȩ usq ad iohannem baptis¬
tam R Hinc ipsedñs loquitur ad mosen Quis fecit surdum & mutum. uidentem
eẽ sanitatem dolendo ieitur non ipsum dolorem sed ipsam sani tatem nouit quamp¬
fecto non noss& sideilla notionem quandam non haber&. recordatio qui ppe sanitat
insensibus reman& ip sauero in illa substantia quam ds̃creauit resid& : Nonemmcrea¬
tor punit quȩ fecit nec abeis naturalia munera tollit. Namsi inipsa natura dolentis
quod ammodo sanitas non e In ẽẽt eampenitus ignorar& neq ab eius occulta scientia
gfe getudes omnem iudiciorum dĩpotendam & ueritatem abrogare quib sepislime
pee eatores merito suȩ impi&atis donis dĩ priuantur. &iam ipsa sanitas corporis creber¬

Expanded text:
sermo contexuit. + Post interfectionem quippe illius omnes gratiae et donationes sublatae sermo contexuit. + Post interfectionem quippe illius omnes gratiae et donationes sublatae sunt Judaeis, et secundum quod in Evangelio scriptum est: Lex et prophetae usque ad Joannem Baptistam . + Hinc ipse Dominus loquitur ad Mosen: Quis fecit surdum, et mutum, videntem esse sanitatem? Dolendo igitur non ipsum dolorem, sed ipsam sanitatem novit, quam profecto non nosset, si de illa notionem quamdam non haberet. Recordatio quippe sanitatis in sensibus remanet, ipsa vero in illa substantia quam Deus creavit residet: non enim Creator punit quae fecit, nec ab eis naturalia munera tollit. Nam si in ipsa natura dolentis quodammodo sanitas non inesset, eam penitus ignoraret, neque ab ejus occulta scientia r. CORRECTIO. + Studes omnem judiciorum Deo potentiam et veritatem abrogare, quibus saepissime peccatores merito suae impietatis donis Dei privantur; etiam ipsa sanitas corporis creber
Abbreviated transcription (Latin):
uinus. Vt perdat in qui ens eorum sapientiam qui non receperunt dĩuirtutem
dĩq sapientiam. & intellectum prudentium abs condat &cȩl& nescilic& eum reperian
quiin lit tera contin&ur De hocloco apłs paulus scribens ad corinthios. posuit testimo¬
niumPerdam sapientiam sapientium. & in tellectum prudentium reprobabo: Alin
uerbis eundem sensum edisserens. non qđ ds̃ sit in imicus sapientiȩ cuius pater est & per
quam omnis ẽ in hominibus sapientiam. sed cum additarmento posuit ut in ebraico est
sapientiam populi & prudentidm illius id est populi iudȩorum. Et reuera grande miracu¬
lum ds̃ fecit in populo post aduentum dnĩ saluatoris . ut uno atq: eodem tempore arder&
su pradictumest Eccedominator dñs sabaoth aufer& abieru salem &iuda ualidum &u
lidam omnem fortitudinempanis &omne robur aquȩ gigantem & homi nembellacoren

Expanded text:
Ut perdat, inquiens, eorum sapientiam qui non receperunt Dei virtutem; Ut perdat, inquiens, eorum sapientiam qui non receperunt Dei virtutem; Deique sapientiam et intellectum prudentium abscondat et celet, ne scilicet eum reperiant qui in littera continetur. De hoc loco apostolus Paulus scribens ad Corinthios posuit testimonium: Perdam sapientiam sapientium et intellectum prudentium reprobabo ; aliis verbis eumdem sensum edisserens. Non quod Deus sit inimicus sapientiae, cujus pater est, et per quam omnis est in hominibus sapientia, sed cum additamento posuit, ut in Hebraico est: Sapientiam populi et prudentiam illius, id est populi Judaeorum. Et revera grande miraculum Deus fecit in populo post adventum Domini Salvatoris, ut uno atque eodem tempore arderet supra dictum est: Ecce dominator Dominus sabaoth auferet ab Jerusalem et a Juda validum et validam, omnem fortitudinem panis, et omne robur aquae; gigantem, et hominem bellatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
adcelum manum meam & dicam uiuo ego in adernum Siacuero ut fulgur gladium meũ
& ar npuerit iudicium manus mea : Reddam ultionem hostibus meis . & his quio derunt me
occisorum & decaptiui tate nudati in imicorum capitis Etalia multa quȩ nequeunt nisia no¬
lentibus ignorariꝰ Sids̃ ab his q̃ fecit naturalia munera non tollit . quid est ut de cseris sileã
quod tothomi nes cecos surdos mutos debiles daudos. in fir mos. pigros hebetesqiaude ouasio
aued utmichil omni no sensus habere uidean tur quos uileo morio nes uocant : quid ẽ quadip
in euan gelio dicit ad uersus pecuniȩ suȩ repostorem. tollite ab eo innã & date illi quihabe
decero uenas : &ltem Omni enim habenti dabitur & habundabit ei auter qui no nba¬
ber oe quod habe iauferitur abeo : & pisaiam. Ideo ecceego addam ut ad mirationenfa¬
ampopulo huie mira culo grandi astupendo : peribit enim sapientia lsai pientibus fus
& ln cellec tus prudentium ilius abscond&ur quod sc̃siero nimusite exponit hastus

Expanded text:
ad coelos manum meam, et dicam: Vivo ego in aeternum. Si acuero ut fulgur gladium meum, et arripuerit judicium manus mea, reddam ultionem hostibus meis; et his qui oderunt me, occisorum et de captivitate nudati inimicorum capitis . Et alia multa, quae nequeunt nisi a nolentibus ignorari. Si Deus ab his quae fecit naturalia munera non tollit, quid est ut de caeteris sileam, quod tot homines caecos, surdos, mutos, debiles, claudos, infirmos, pigros hebetesque videmus: adeo ut nihil omnino sensus habere videantur, quos vulgo moriones vocant? Quid est quod ipse in Evangelio dicit adversus pecuniae suae repostorem: Tollite ab ea mnam, et date illi qui habet decem mnas: omni enim habenti dabitur; et abundabit ei autem qui non habet, et quod habet auferetur ab eo . Et per Isaiam: Ideo ecce ego addam, ut admirationem faciam populo huic miraculo grandi et stupendo: peribit enim sapientia a sapientibus ejus, et intellectus prudentium illius abscondetur . Quod sanctus Hieronymus ita exponit :
Abbreviated transcription (Latin):
ΠΑΡΛΤ NOMΑTA quis intellegit : qui ascilic& difficilesit radices &lnitia intel¬
legere peccatorum: pecca tum uero ẽẽ. cum quid opere consum matum ꝑ uenit
adfinem Gregorius moralium libro undecimo. GRE GORIUS Inter
scelera & delicta hoc distect. quod scelus &iam pondus peccati transit delic¬
tum uero pondus peccati non transit. quia &cum offerri sacrificium ꝑlegẽ
iub&ur. nimirum prȩcipitur sicut propeccato lta&iam pro delicto &
nonnum quam scelus in opere. est. delictum uero plerumq: insola cogita¬
tione. Vnde & ꝑpsalmis tam dicitur. Delictaquis intellegit : qui a uide¬
lic& peccata operis tanto citius sognoscuntur. quanto exterius uidentur
Pec cata uero cogitationis eo ad iñ tellegendum difficilia sunt. quo inuisi¬
biliter perpetrantur. Q cassiodorus inpsalmo octauodecimo CAsSi¬
obosus. Illud tamen debemus aduertere qͥm̃ multa peccate sunt

Expanded text:
παραπτώματα  quis intelligit? quia scilicet difficile sit radices et initia intelπαραπτώματα  quis intelligit? quia scilicet difficile sit radices et initia intelligere peccatorum. Peccatum vero esse, cum quid opere consummatum pervenit ad finem. + Gregorius Moralium lib. XI : Inter scelera et delicta hoc distat, quod scelus etiam pondus peccati transit, delictum vero peccati non transit, quia et cum offerri sacrificium per legem jubetur, nimirum praecipitur sicut pro peccato, ita etiam pro delicto. Et nonnunquam scelus in opere est, delictum vero plerumque in sola cogitatione. Unde et per Psalmistam dicitur: Delicta quis intelligit ? Quia videlicet peccata operis tanto citius cognoscuntur, quanto exterius videntur: peccata vero cogitationis eo ad intelligendum difficilia sunt, quo invisibiliter perpetrantur. + Cassiodorus in psalmo decimo octavo : Illud tamen debemus advertere, quoniam multa peccata sunt