comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uelut si cliquid fiat undeuox ip̃sa tollatur.: loqui nemo poterit manentib:
membris: non eni uox hominis mẽbrũ ẽ. Vexato sune aliquo imteriore
membro fieri potest non a dempto : sed ne uerbo p̃mere uide ar mihiqui e
contentio sedicatur &iam uexure adimere ẽ. Possumus quidẽ deficere
& ore aliquib: uinculis sicclauso atq obserato utid a perire minime uade¬
amus : Neq ut aperiatur innñ sit potestate : cũ in potestate fuerit ut lau¬
dũr&ur munente integritate & sunitate membrorum : Sed quid ad
no s uideamus quid exinde contexatꝰ uoluntatis enĩ arbitrio inquir
ac delibenatione priuatur : quicquid natunelinecessitate constrin¬
gitur & hic non nullu questio ẽ perenim absurdũ .c̃. ut ideo dicum:
non ꝑtinere uoluntatẽ nnrm̃ quod beati.eẽ. uolumus quiuid omni¬
no nollenõ possumus nescio qua& bonu constrictione naturȩ nec¬

Expanded text:
uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri potest, non adempto. sed ne uerbo premere uidear mihique contentiose dicatur: \'etiam nexare adimere est\', possumus quidem id efficere et ore aliquibus uinculis sic clauso atque obserato, ut id aperire minime ualeamus neque ut aperiatur in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate membrorum. Sed quid ad nos? uideamus quid deinde contexat. uoluntatis enim arbitrio, inquit, ac deliberatione priuatur quicquid naturali necessitate constringitur. et hic nonnulla quaestio est. per enim absurdum est, ut ideo dicamus non pertinere ad uoluntatem nostram quod beati esse uolumus, quia id omnino nolle non possumus nescio qua et bona constrictione naturae n
Abbreviated transcription (Latin):
cens&ur : ium coepit apparere quidicut : sed ne forte fullicmur.: latius
explanat & clarius: sedut hoc manifestus inquit fiat paculo latius dispu¬
Randũ ẽ. dicimus eñ cuiuscuq reipos ibilitatẽ nontum mn arbitrii
humam potestato quũ in naturȩ necessitate consistero : : Exemplis &iã ues
similitudinibus quiddicat in lustrutꝰ ut puta inquit loqui possum: quod
loqui possums meum non ẽ: quedlo quor meũ ẽ. id ẽ ꝓpriue uoluntat Is:
& quiũ qđ loquor meum ẽ : utrũq facere possum idẽ & loqui & non loq:
Quid uero qđ loqui possũ meũ non ẽ : Id .ẽ. arbitrii mei atq uoluntatis:
neces se .ẽ. me semꝑ loqui posse: & siuo luero non posse loqui non possum¬
t tamen non posseloqui : nisi foste membrũ illud adimã quoloquen
impleri officiũ potest: Multa quidem dicipossent quib: siuelit homo ad¬
imat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo mẽbro quo loquimur:

Expanded text:
censetur? » Jam coepit apparere quid dicat: sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. « Sed ut hoc manifestius, » inquit, « fiat, paulo latius disputandum est. Dicimus enim cujusque rei possibilitatem, non tam in arbitrii humani potestate, quam in naturae necessitate consistere. » Exemplis etiam vel similitudinibus quid dicat illustrat: « Ut puta » inquit, « loqui possum: quod loqui possum, meum non est; quod loquor, meum est, id est, propriae voluntatis: et quia quod loquor meum est, utrumque facere possum, id est et loqui et non loqui. quia uero quod loqui possum meum non est, id est arbitrii mei atque uoluntatis, necesse est me semper loqui posse; et si uoluero non posse loqui, non possum tamen non posse loqui, nisi forte membrum illud adimam, quo loquendi inpleri officium potest. multa quidem diei possent, quibus, si uelit. homo adimat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo membro quo loquimur.
Abbreviated transcription (Latin):
testatelibenr constitutũ : Sed nunc de illo agitur quẽ semiuiuũ latro¬
nes inuia reliquerunt quigraaus siucius confossusq: uulnerib: non
it potest adiustitiae culmen ascendere sicut potuit indedescendere :
qui &ium suam instabulo .ẽ. adhuc curatur. Nonigitur dr̃ in possibilia
iub& : sed iubendo ammon& & fucere qđ possis & p&ere qđ non pornis:
Ium nunc uideamus unde possit unde non possit : Istedicit uoluntira
non ẽ qđ natunx potest : ego dico uoluntate quidẽ non .ẽ. homo iust
sinaturx potest: sed medicipoteri: qđ uitio non potest quidergo
nuopius ẽ in plurib im imeraoi : uoniamus interuis adciausam ꝓuon¬

Expanded text:
testate libera constitutum ? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrotestate libera constitutum ? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrones in uia reliquerunt, qui grauibus saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis. iam nunc uideamus unde possit, unde non possit. iste dicit: uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: \'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura potest, sed medicina poterit quod uitio non potest\'. Quid ergo iam opus est in pluribus inmorari? ueniamus interius ad causam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
addendũ ess& habuerint uel habeant uel habituri sint caritatedĩ:
⁊psic ẽ. uerissima plenissima ꝑfectis simaq iustitia: quõ id qđ uolun¬
tute hominis adiuta ꝑdigratiũ fieriposse confiteor & defendo
quando ułubi uel inquofiat nimiũ certure non debeo : Neq de
ipsu pos sibilitate contendõ cũ sunata & adiuta hominis uoluntato
possibilitas ipsu simulcũ affectu in scĩs ꝓueniat : dũ curitas dĩ quan¬
tum plenissime niura nnẽ suna atq purgata capero potest dif
dĩ caus uagitur quã seiste agendo dicit defensare naturam: cũ
& creator & siduator agnoscitur : quã cũ defensa uelut sanco uirib:¬
qu eintegris creatun: opitulatio s aluatoris in aniter: Uerũ ẽ
cuto malo carere sufficer& sed siuoluiss& quis enĩ eũ nescit sunũ
& inculpabilem fuctum : & libero arbitrio atq ud iuste uiuendũ po¬

Expanded text:
addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem deiaddendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - ipsa est enim uerissima, plenissima perfectissimaque iustitia —, quoniam id, quod uoluntate hominis adiuta per dei gratiam fieri posse confiteor et defendo, quando uel ubi uel in quo fiat nimium certare non debeo. neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et adiuta hominis uoluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in sanctis proueniat, dum caritas dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purgata capere potest, difdei causa agitur — quam se iste agendo dicit defensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam cum defensa uelut sana uiribusque integris creatura opitulatio salnatoris inanitur. Verum est ccati malo carere sufficeret, sed si uoluisset\'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque ad iuste uiuendum po
Abbreviated transcription (Latin):
quuita oras in cũcredut̃ aebaptis moeius abluuntur : sedquia nemo
fuer pos se oreddietun: Sicu unolittoruriũ mugistro inciuitate
constituito rcotissime dicimus omines istohnclitteras docaci on
quiuomines cues lit ients discunt : sed quia ne mnodiscit nisique ille
docuerit sic nemo iustificatur pisiquẽxp̃s iustificuues tto
Sedesto inquit consentiã quiu om̃s peccutores fiuisse testitur:
dĩ quid fuerunt nom qd uliud eẽ non potuerint quũ obrom
& siomnes homines inquit peccatores possent ꝓbari : definitioni tam̃
nrue nequaquã id obess& qui nontam quid homines sint quã quid
possent ẽẽ defendimur Hic recte facit aliquando consentire qũoñ
iustificabitur inconspectudi omnis uiuens : Nontumen ibi ẽẽ
questionem sed in ipsa non peccandi pos sibilitate contendit: inquu
nec nos aduersus cum cestare opus ẽ: Namneq illud nimis curo:
utrũ fuerint hic aliqui uel sint uel .ẽẽ. possint quiꝑfectũ cuini hil

Expanded text:
quia omnes in eum credunt et Baptismo ejus abluuntur, sed quia nemo fieri posse credatur. Sicut enim uno litterarum magistro in civitate constituto, rectissime dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus cum certare opus est. nam neque illud nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
insum nactuñ alitdicimus cumppri eloquinur n icture hõ¬
inuiun incquitprilũ in su o genere inculpahilie srctuscã aliter
ualreliter fili inae sicut & ccceri Siergo uolumus aniinori
nom possunt si autẽ iam xp̃ĩ ani sunt & recte uiuere neglegunt : uer¬
berentur terroribus & praemiorũ liudib: erigantur : Ita sa ne
et pon solu addbonas actiones ueru &ium ad pias orationes eos
ion solũ adbonas actiones: uerũ &ium adpias orationes eor
exhortari meminerimus atq huc instruere sanitate doctrinȩ
ut & illinc gratias agant cum instituerint bene uiuere quod ali¬
quid sinedifficul tate fecerint & ubi difficultutem aliquã senti¬
unt fidelissimis & ꝑseuerentis simis p̃cib: & misericordiue prũ¬
tis operib: facilitatẽ ad nõ imp&rare ꝑsistant. siccait̃ ꝓficientes
ubi & quando plenis sima iustitia ꝑficiatur nonnimis curo
cognouerint nullũ peccatum sehabere non sedicenthabere
peccatũ ne ueritas in eis nonsit: Sicut ĩn eis ueritus non .ẽ.

Expanded text:
ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur, naturam hominis, in qua primum in suo genere inculpabilis factus est: aliter uraliter filii irae sicut et ceteri\'. Si ergo uolumus \'animos non possunt. si autem iam christianis sunt et recte uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas actiones. uerum etiam ad pias orationes eosnon solum ad bonas actiones, verum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus, atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illinc gratias agant, cum instituerint bene vivere, quod aliquid sine difficultate fecerint; et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et perseverantissimis precibus et misericordiae promptis operibus facilitatem a Domino impetrare persistant. Sic autem proficientes, ubi et quando plenissima justitia perficiantur, non nimis curo: cognouerint nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est,
Abbreviated transcription (Latin):
epratan s Eoculdubio bona quiabom: nisiquis hace: uitium qđ
oprs aens flie ctũ e toluntcte & hoc ut in natune sanain eoipe
opis. E sual ue ne q̃uo instituta ẽ natunt creatore hocralua tont
iucicillius medicina quu uerbũ caro ficctũ ẽ ut habat uatore
innobis sio pur eẽ fiteamurparius & mugnis ⁊dẽ auagitib
infantum usqͦ canos senũ totuquae int̃nos ã huius questionis

Expanded text:
eatoris, procul dubio bona, quia boni: nisi quia hoc est vitium, quod eatoris, procul dubio bona, quia boni: nisi quia hoc est vitium, quod propria inflictum est voluntate; et hoc ut in natura sanetur, eo ipso opus est salvatore, quo instituta est natura creatore. Hoc salvatore, eaque illius medicina, qua Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis , si opus esse fateamur parvis et magnis, id est, a vagitibus infantum usque ad canos senum; tota quae inter nos est, hujus quaestionis
Abbreviated transcription (Latin):
se ri not et ust cuicũq baptita tosit caro contnerie Caiti
ort undũ eundẽ apłm incarne non ẽc̃ intellegatur : Ituem̃
urnoquili non potuit penitus se obliuisci. eẽ xpĩanũ sedidlic&
iosuren halcordatus e Neces nt adefensione naturubi ẽ ergo
mso e ebilitas pos sibilitatis apforte nondũ baptitati innata¬
me heoonũ non sunt : Hicprorsur hic por ar uigilaro atĩ aduer¬
conporost quifieri pocest inquit ut cuicũq baptrratost atro
aponaiai fado non baptiratis potest caro ee congniria
sa onaquẽ adinodũ cũ sit &iũ imipsis illa ab eomultũ defen¬
lamia tllos ucust uelineis concodit es uitiatĩ silam inbaefi¬
buts illo saucus sunus destabulo egroriurẽ aut sienur insta¬
buelo &s cuid suic unendũ misericorr samaritunus adue tst
poet ro si e listis concedit carnẽ eõ contneriuãdiert quid conti¬
geratseũ sit utldi hociẽ & caro &a sp̃t creatunt unius euisdet¬

Expanded text:
i potest, ut contraria baptizato sit caro contraria, cum secundum eundem apostolum in carne non esse inteltellegatur? ita enimuero quia non potuit penitus se obliuisci esse Christianum, sed id licet tenuiter recordatus est, recessit a defensione naturae. ubi est ergo inseparabilitas possibilitatis? an forte nondum baptizati in natura hominum non sunt? hic prorsus, hic posset uigilare et, si aduertat, potest. qui fieri potest, inquit, ut cuicumque baptizato sit caro contraria? ergo non baptizatis potest caro esse contraria. exponat quemadmodum, cum sit etiam in ipsis illa ah co multum defensa natura. certe uel in eis concedit esse uitiatam. si iam in baptizatis ille saucius sanus de stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, quo cum curandum misericors Samaritanus aduexit. porro si uel istis concedit carnem esse contrariam, dicat quid contigerit, cum sit utrumque, hoc est et caro et spiritus, creatura unius eiusde
Abbreviated transcription (Latin):
tur&ur hoc dictum: quã quã insepurabilẽ habere possibili¬
tutem : Id .ẽ. utitudicã in amis sibilẽ non debuit illa natun
dici quue uitiariposs&: & medicũ quuerere quicȩci oculos
sanara : & uidendi possibilitatẽ resticuer& quae fuerat amis
sua utẽ uult & nom potest in est uolunta s sedumis sic ẽ possibili¬
tus ÷ ded hueuidae quas moles conaur q̃ua suã sententiã ducat
prũ pere sindero : Obicitenĩ sibi questionẽ dicons : sedscurono

Expanded text:
taretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitaretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura dici, quae uitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret et uidendi possibilitatem restitueret, quae fuerat amisssi autem uult et non potes, inest uoluntas, sed amissa est possibilitas. Adhuc uidete quas moles conetur, qua suam sententiam ducat, inrumpere, si ualeret. obicit enim sibi quaestionem dicens: sed caro no
Abbreviated transcription (Latin):
quare sineudiutorio gratiuedĩ dicis hominẽ posse non peccare:
Ipsa inquit non peccundi possibilitus nontam in arbitrii potes¬
tate quã in naturȩ necessitate .ẽ.: Quicquid innuturȩ necessi¬
te positũ .ẽ. ad naturȩ ꝑtinere non dubitatur auctor euti
non ẽ. quẽ ad modũ possit ubscondi. Ideo dĩgratiae tribuit
non peccandi possibilitatẽ : quia eius naturȩ ds̃ auctoresł cui
possibilitatẽ non peccundi in separabilit̃ insitũ dicit: cũ uult
ergo fuciat: quia non uult non faccit: ubienĩ ẽ. in sepa raebilis
possibilitus. ei accidere non potest uoluntutis infirmitus: uel
potius uoluntatis adiacentia & ꝑfectionis indigentia. Siergi
itu .ẽ: undeuenit uelleadiac& ꝑficere aut̃ bonũ non adiuca:
Siem̃iste quihunc librũ scripsit de illa hominis natuna loque¬
r&ur quae primo inculpata & suluu comdita ẽ : utcũq accop¬

Expanded text:
\'quare sine adiutorio gratiaedei dicishominem posse non peccare ?\' \'quare sine adiutorio gratiaedei dicishominem posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicquid in naturae necessitate positum est, ad naturae pertinere non dubitatur auctorem, utique non est quemadmodum possit abscondi. ideo dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia eius naturae deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult ergo, faciat; quia non uult, non facit. ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potes uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet ? si enim iste qui hunc librum scripsit de illa hominis natura loqueretur, quae primo inculpata et salua condita est, utcumque accep
Abbreviated transcription (Latin):
merdudu busuoces ĩt defendendo quiaspsentem poribilit cete sutunte in¬
pediud sanitudiẽ: A uidoce quid udiungat undeillud confirmure ex isti¬
nactogruramulla in quit adimere uolunt s potest qđ inse porabiliter
nistum pbatur eõ naturȩ : unde ergo illicuox ut nom quȩ uultirill
faciatirs: Vnde &ium illu ponenĩ qđ uolo fuciobonũ sodquo d odima
Ecce homines non ea quae ualt fuci uant : & de nom peccundo utiq
agebat non de uolando quia homines non alites enint : Ecce homo
qđ uult bonũ nonagit : sed qđ non uult malũ hoc ugit: uelle illi
Ab isto enim ipsihumana natuna insepanebilẽ nihil peccandi
possibilitatẽ habere defenditur: sed his uerbis idagitur. &iũ
a nesciente quiloquitur : Non aut̃ nesciente illo quihuecloquẽ¬
lu incautis &iam dm̃timentib sugger&: ut euacu&ur xp̃
gnetia humuna sibi adiustitiũ suũ quasi sufficiematurao ⁊ ut
uut̃ declin&ur inuidia: quax p̃ium ꝓsidute sua clamant & dicunt:

Expanded text:
 uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem ? Kt uidete quid adiungat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: u t non quae uultis faciatis? unde etiam illa: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odEcce homines non ea quae volunt faciunt: et de non peccando utique agebat, non de volando, quia homines, non alites erant. Ecce homo quod vult bonum non agit; sed quod non vult malum, hoc agit: velle illi Ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem npossibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia humana sibi ad iustitiam suam quasi sufficiente natura. Vt autem declinetur inuidia, qua \'christianis pro salute sua clamant et dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
neno pos se noupecearo nrm non ẽ & siuoluerimus nom posse non pecca¬
rei nonpossunius nomposse non peccare Intor tehocdix oudeo sub obscuro :
nenpeccamus sine dubio enim peceamur siuolumur sedtaamner
ueliunus nolimus haberenos asserit non peccandi posibilitatem quam
etuanoinssuindicit Sed de homine sunis pedibto lerabiliter dicipotest:
uelit noltt hab&e ambulandipos sbilitatõ. Confractis uero & suela non¬

Expanded text:
ero posse non peccare, nostrum non est; et si voluerimus non posse non peccare, non possumus non posse non peccare. » Intorte hoc dixit, et ideo subobscure. Senon peccamus; sine dubio enim peccamus, si volumus: sed tamen velimus nolimus, habere nos asserit non peccandi possibilitatem, quam naturae insitam dicit. Sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest, velit nolit habet ambulandi possibilitatem: confractis vero, et
Abbreviated transcription (Latin):
mediatous di aeheminum hominis xp̃iihũ fides sangunis euno siq ed
tenda ntas detemin selhoe ẽ qd multos mou& in quies qđ nonꝑ digatian
qd obicimus rem ipiẽ dic̃ hoc omimino egerrime sustinemus Hunc axpia¬
nis tulia dis puturi : eaquam in alios &imipsos habemus dilectione non seri¬
imus : Audiamus igitur quomodo se ab obiectione questionis huius ex po
tiu defensuri ex istimã qđ dõ tuntũ audi at debere reputari ꝯ sine scire
mus quae sequantur histantũ modo auditis. falsanos de illis iastuto fa¬
mar & quib:dam sratrib: idoneis testib: asseuerantib: credidisso pu¬
tremus : quid enĩ dici breui potuit &uerius quã pos sibilitutẽ non peccan¬
di: quantucũq ẽ uelerit in homine non nisi dõ debere reputaiĩ. hoca
nosdicimus inguinus dox tentes: anuudionda siit caent : Audiendac pla¬
ne & corrigenduutiq uelauienda : Namcũdicitur inqui Tipsum porso

Expanded text:
mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanguinis eius, fides tendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam  est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustinemus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab obiectione quaestionis huius expeditia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! smus quae sequantur, his tantummodo auditis, falsa nos de illis, jactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseverantibus, credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus dexteras. An audienda sunt cetera? audienda plane et corrigend
Abbreviated transcription (Latin):
ariqd iohunnes apłs: Nogo uor quanta liba fuerint in hoc cor pore ex¬
cellentia sc̃itatis si hoc interrogari potuissent una uoceclamassent:¬
Sidixerimus quia peccatũ non habemus nos ipsos decipimus & ueritar
in nobis non ẽ : anid humilius responderent fostus se quã uerius:
Sed huc iampluca & recceplac& liudẽ humilitatis in paeste non
trentur nihilominus haberent peccatum quia ueritus in eis nã
essa Dicent forsitan inquiđ nũ quid omniũ potuit scriptura
ominemiorare peccatu : & uerũ eñs dicent quicũq dicent Nec eum
contra hoc aliquid uididum uideo respondirse quauis uideam tice¬
re noluisse: quid enĩ dixerit quaeso adtendite: hoc inquit rectedic
potest dehis quorũ neq bonorũ neq malorum scriptun sit momor
Deillis uero quorũ iustitiae meminit : & peccatorũ sine dubio memins¬
sa siqua eos peccaro sensirs&. Dicat ergo non ꝑtinuis se adiusti¬

Expanded text:
an quod Iohannes apostolus, rogo nos. quantalibet fuerint in hoc corpore exan quod Iohannes apostolus, rogo nos. quantalibet fuerint in hoc corpore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, una uoceSi dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est? An illud humilius responderent fortasse, quam verius? Sed huic jam placet, et recte placet, « laudem humilitatis in parte non tirentur, nihilominus haberent peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent forsitan, inquit: numquid omnium potuit scriptura commemorare peccata? et uerum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo respondisse, quamuis uideam tacere noluisse. quid enim dixerit, quaeso, adtendite. hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iusti
Abbreviated transcription (Latin):
losepli iesunaue finees samuhel nathan, helias eliseus micheas
damibel annanas atarias mirahel ez eohiol mardecheus sino¬
orio sepli cuide ponsataerat uirgo maria iohunnes Adiungit aiã
feminas. debborans annam samubelis matrem Iudith hester
Altenem annam filiã phanuhelis elisibah ipstom &iam dñi ac salua¬
toris nr̃i matrem quã dic̃ sine peccato confiteri necesse. cẽpiaati:
Excepta nuq scã uirgine maria dequa propter honorẽ dm̃ nullam
prorsus cũ de peccatis agitur habere uolo questionẽ : Vnde enĩ sci¬
mus qđ ei plus gratiae conlatũ fuerit ad uincendũ omni exꝑaste
peccatum : quae concipere  acparere meruit quẽ constat nullũ
habuisse peccatum: Hacergo uirgine excepta si om̃s illor seõs &
scãs cũ hic uiuerent congregare possemus & int̃rogare utrũ essent
sine peccato qđ fuisse responsuros putamus : utrũ hoc qđ iste dicit

Expanded text:
oseph, Iesu Xaue, Finees. Samuhel, Nathan. Helias. Heliseus, Micheas, oseph, Iesu Xaue, Finees. Samuhel, Nathan. Helias. Heliseus, Micheas, Danihel, Ananias. Azarias. Misael, Ezechiel. Mardocheus, Simeon, Ioseph. cui desponsata erat uirgo Maria. Iohannes\'. adiungit etiam feminas: \'Debboram, Annam Samuhelis matrem, Iudith, Hester, alteram Annam filiam Fanuel, Elisabeth\'. ipsam etiam domini ac saluatoris nostri matrem, \'quam\' dicit \'sine peccato confiteri necesse esse pietati\'. excepta itaque sancta uirgine Maria qua propter honorem domini nullam prorsus, cum de pereatis agitur, haberi uolo quaestionem — unde enim scimus quid ci plus gratiae conlatum fuerit ad uincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse pecatum? — hac ergo uirgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic uiuerent, congregare possemus et interrogare, utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? utrum hoc quod iste dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
acute uidaur in t̃roga requomodo istos sc̃s dehacuita abisse creden¬
dũ sit: cũ peccato ansine peccato:utsires ponsũ fuera cũ peccato put&
eos secutadamnatio quod nefus ẽ credere : sicuit sine peccato distũ sue¬
rit eos exisse dehacuita ꝓb& hominẽ saltim ꝓpinquante moste fuis se
sine peccato in hac uita : ubi par ũ adiendit cũ sit acutissimus : non frui¬
tur &icm iustos in oratione dicere demitte nobis debita nr̃ã. sicut
& nos dimittimus debitorib: nr̃is : dnm̃q xp̃i cũ eandẽ orationem¬
docendo explicuiss& ueracis simne subdidisse sieñ dimiseritis
cordis qđ sursum habere ammonemur infestur : &iã si non hicui¬
uatur sine peccato: lic& morisine peccato : dũ subinde uenia delaur
qđ sub inde ignonentia uel in firmilate committitur: De inde com¬
memorat eos qui non modo non peccasso: uerũ &iam iuste uixis se
referuntur : abel. enoch melchi sedech abneham aac. iacohi

Expanded text:
acute uidetur interrogare, \'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credenacute uidetur interrogare, \'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credendum sit, cum peccato an sine peccato\', ut, si responsum fuerit \'cum peccato\', putetur cos secuta damnatio, quod nefas est credere; si autem sine peccato dictum fuerit eos exisse de hac uita, probet hominem saltem propinquante morte fuisse sine peccato in hac uita. ubi parum adteudit, cum sit acutissimus. non frustra etiam iustos in oratione dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, dominudocendo explicuisset, veracissime subdidisse, Si enim dimiseritcordis, quod sursum habere admonemur, infertur, etiamsi non hic vivatur sine peccato, licet mori sine peccato, dum subinde venia deletur, quod subinde ignomemorat eos, \'qui non modo non peccasse, uerum etiam iuste uixisse referuntur: Abel, Enoch, Melchisedech, Abraham, Isaac, lacob,
Abbreviated transcription (Latin):
ib& nos uigilare & orare ne intremus intẽptationem : cũ hoc r
nobis accidat : in nr̃a tantũ potestate eẽ. contendit. Quorumdam
sane exempla quos peccasso legimus. Non ideo scripta dic̃ quisanũ sa¬
pit ÷ ut d desperationem non peccandiualeant : & securitatẽ peccandi
nobis quod am pbere uideantur : Sedut disceremus uel penitendihumi¬
liactem uel &iã intalib: lapsibus non derperandã salutẽ : quida enĩ
inpeccata plapsideperatione plus pereunt : Nec solũ penitendi negle¬
gunt medicinã : sed ad explenda in honesta & nefaria desideria
ui libidinum & sceleratarum cupiditatũ fiunt : quasi perdant i
non fecerint qđ instĩgat libido cum eos iam maneat cesta damnano
aduersus hunc morbum nimium periculosum & exitiabilẽ u. la
commemoratio peccatoium &iam inquȩ iusti scĩq ꝓlapsi sunt ⁊ Ted

Expanded text:
prohibet nos uigilare et orare ne intremus in temptationem, cum hoc ne prohibet nos uigilare et orare ne intremus in temptationem, cum hoc ne nobis accidat in nostra tantum potestate esse contendit. \'Quorundam\' sane \'exempha, quos peccasse legimus\', non\'ideo scripta\' dicit, qui sanum sapit, \'ut ad desperationem nou peccandi ualeant et securitatem peccandi nobis quodammodo praebere uideantur\'. sed ut disceremus uel paenitendi humilitatem uel etiam in talibus lapsibus 11011 desperandam salutem. quidam enim in peccata prolapsi desperatione plus pereunt nec solum paenitendi neglegunt medicinam, sed ad explenda inhonesta et nefaria desideria serui libidinum et sceleratarum cupiditatum fiunt; quasi perdant, si non fecerint quod instigat libido, cum eos iam maneat certa damnatio. aduersus hunc morbum nimium periculosum et exitiabilem ualet commemoratio peccatorum etiam in quae iusti sanctique prolapsi sunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
quia peccictum non habemus nehumilitas constitutu
in paste fulsitatis perd& prȩmium ueritatis. Porro
autem quoddĩ causam sibi agere uid&ũr defendendo natur.
non adtendit qđ eandẽ naturaem sunã ẽẽ dicendo medici
repella misericordiũ : Ipse autẽ creator eius quis aluatorer
uon ergo debemus sic luuda  creatorem ut cogumur
immouere conuincumur dicere suꝑfluũ saluatorem. Natu¬
nem ituq hominis dignis liidib: honoremus : easq luudes
adcreatoris gloriã referamus.: Sed quia nos creauit ita sim
gratiut nonsimus quia sanat ingrati : Vitius ane nnĩ quue sa¬
nat: Non diuino operi sedhumanȩ uoluntate iustoq illius un¬
distȩ tribuamus, Sedut nñr potestite fiusse neaccedoren
te fateamur i hanciste miseri cordium & medicinales clua¬
auxilium tantũ in hoc ponit ut ignoscat comiissa prueerita nonutad¬
iuu& ad futura uitanda.: Hic ꝑnitio sissime fallatur hic & sinesciens:

Expanded text:
quia peccatum non habemus: ne humilitas constituta quia peccatum non habemus: ne humilitas constituta in parte falsitatis, perdat praemium veritatis. 39. Porro autem quod Dei causam sibi agere videtur, defendendo naturam; non attendit quod eamdem naturam sanam esse dicendo, medici repellit misericordiam. Ipse est autem creator ejus, qui salvator ejus. Non ergo debemus sic laudare creatorem, ut cogamur, imo vere convincamur dicere superfluum salvatorem. Naturam itaque hominis dignis laudibus honoremus, easque laudes ad creatoris gloriam referamus: sgrati, ut non simus, quia sanat, ingrati. uitia sane nostra, quae sanat, non diuino operi, sed humanae uoluntati iustaeque illius uindictae tribuamus; sed ut in nostra potestate fuisse ne acciderent te fateamur. hanc iste misericordiam et medicinale saluaauxilium tantum in hoc ponit, \'ut ignoscat commissa praeterita, non ut adiuuet ad futura uitanda\'. hic perniciosissime fallitur; hic etsi nesciens
Abbreviated transcription (Latin):
uid&ur eẽ qđ asseris sed suꝑbum ẽ dici hominẽ absꝙ peccato eẽ
⁊posse
Itu respond& ut omnino siuerũ ẽ nullo modo suꝑbũ. eẽ
dicendum ẽ. Aitenim acutissime atq uerissime : Inqua
magis puste humilitas collocanda ẽ sine dubio falsitatis
magis humilitas colloc&ur: ex quo ẽ. consequens ut illo qui
dixit : si dixerimus quiu peccatũ non habemus nos ipsos deci¬
pimus &ueritas in nobisnon .ẽ : uerũ dixisse minime dubi¬
t&ur : Nec cuus ahumilitatis hoc fadsũ dixisse uideatur
Propterea enim ud didit & ueritas in nobis non .ẽ. Cũ foste
sufficer& dicere. Nos ipsos decipimus : Nisi adtender& quas¬
damputare posse. Ideo distũ nos ipsos decipimus : quic &iã
deuero bono quise laudat extollitur: addendo itaq & ue
ritus in nobis non .ẽ manifeste ostendit sicut &ium huic
rectissime pluc& hoc omnino uerum non. ẽẽ : Sidixerimꝑ

Expanded text:
uidetur esse quod asseris, sed superbum est dici hominem absque peccato esse uidetur esse quod asseris, sed superbum est dici hominem absque peccato esse posse\' ita respondet, ut omnino, si uerum est, nullo modo superbum esse dicendum est. ait enim acutissime atque uerissime: in qua magis parte humilitas collocanda est ? sine dubio falsitatis, magis humilitas collocetur. ex quo est consequens, ut ille, qui dixit: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non e s t, uerum dixisse minime dubitetur, nc causa humilitatis hoc falsum dixisse uideatur. propterea enim addidit: et ueritas isufficeret dicere, Nos ipsos decipimus; nisi attenderet quosdam putare posse, ideo dictum, nos ipsos decipimus, quia etiam de vero bono qui se laudat extollitur. Addendo itaque, Et veritas in nobis non est, manifeste ostendit, sicut etiam huic rectissime placet, hoc omnino verum non esse, si dixerimus
Abbreviated transcription (Latin):
recũbentes cũ abraham. isaac &iacob: dequodictũ .ẽ. fucia
eos recũbere & transibit & ministrubit eis : Non enĩ cũ ista
cõmemoramus: arbitriũ uoluntatis tollimus: sed dĩgratiã
p̃dicuinus: Cuienĩ ꝓsunt istanisi uolentĩ sed humilit̃ uolenti:
non se de uoluntitis uirib tãquã ad ꝑfectionẽ iustitiue sola
suf ficiut excollenti : Absit autem ut eidicamus qđ a quib dã
contra sedici ait companari hominem đo si absq peccato es se
ut ei addi omnino nihil possit : Non ȩquabitur creatuna
creatori: Sicuit̃ aliqui putaađ tantũ nr̃m futurũ. ẽȩ. ꝓuetũ¬
ut in dĩ substantiã conuestamur : & hoc efficiamur prorsus
quod ille est iudorint quẽ ad modum astrucent sententiã suã
mihi hoc fateor non ẽẽ ꝑsuasum. Iam sune hoc multum faua
librihuius auctori qđ aduersus eos quidicunt nationabile quidem

Expanded text:
recumbentes cum Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet recumbentes cum Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos recumbere et transibit et ministrabit eis. non enim, cum ista commemoramus, arbitrium noluntatis tollimus, sed dei gratiam praedicamus. cui enim prosunt ista nisi nolenti, sed humiliter uolenti, non se de uoluntatis uiribus, tamquam ad perfectionem iustitiae sola sufficiat, extollenti? Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra se dici ait, \'conparari hominem deo, si absque peccato esse ut ci addi omnino nihil possit, non aequabitur creatura creatori. si autem aliqui putant tantum nostrum futurum esseut in dei substantiam conuertamur et hoc efficiamur prorsus quod ille est, uiderint quemadmodum astruant sententiam Suam; mihi hoc fateor non esse persuasum. Iam sane hoc multum faueo libri huius auctori, quod aduersus eos qui dicunt: \'rationabile quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ardeona iusta cũ exar serit in breuuroc eius suꝑuos nonait
to quando itescatur dñs aenonuobis ostendat ii c̃ iustum
aut nonuos introducat inuiã iustam : sediamillic ambulam¬
tes sic terrere potuit ut dicer&. nepereatis deuia iusta.
Vnde nisi quia suꝑbia qđ totiens dixi & sȩpe dicendũ ẽ. &iamin
ipsis reste fustis cauenda .ẽ : id .ẽ. in ipsa uia iusta ne homo
dum qđ dĩ ẽ. deputat suum : Amittat qđ dĩ .ẽ. & redeat ad
suum : Ideo qͦ psalmus ipse conduditur fuciumus. beati
om̃s qui confiduntin eũ : utiq ut ipse faciat ipse ostendat ui¬
am suam : cuidicitur ostende nobis dñe miseri cordiã tuã
psed et salutẽ ut ambulure possimus : cuidicitur & salu¬
tur&uũ dñe danobis, Ipsein eadẽ uia deducit : ciudicitur.
deduc medne inuiatua & ambulabo inueritat & uanpsead
illu quo uia ducit ꝓmis sa ꝑducat : cuidicit᷑. & em̃ illuc man
tua deduc& me & ꝑduc& medexteratua: Ipseibi pascat

Expanded text:
de uia iusta, cum exarserit in breui ira eius super uos. non ait \'ne quando irascatur dominus\' et non \'uobis ostendat uiam iustam\' aut \'non uos introducat in uiam iustam\', sed iam illic ambulantes sic terrere potuit, ut diceret: ne pereatis de uia iusta. unde, nisi quia superbia, quod totiens dixi et saepe dicendum est, etiam in ipsis recte factis cauenda est, id est in ipsa uia iusta, ne homo, dum quod dei est deputat suum, amittat quod dei est et redeat ad suum? ideo quo psalmus ipse concluditur faciamus: beati omues qui confidunt in e u m, utique ut ipse faciat, ipse ostendat uiam suam, cui dicitur: ostende nobis, domine, misericordiam tuam; ipse det salutem, ut ambulare possimus, cui dicitur: et salutare tuum, domine, da nobis; ipse in eadem uia deducat, cui dicitur: deduc m e, domine, in uia tua et ambulabo in ueritate tua; ipse ad illa, quo uia ducit, promissa perducat, cui dicitur: etenim illue manus tua deducet me et perducet me dextera tua; ipse ibi pascat
Abbreviated transcription (Latin):
ti sumus &iam si foste non legimus: hic fostasse respond&: egocu
hocdicerem : descripturis scĩs agebã : Outinã nondico aliud quã im illis
litteris legit : uerũ contra id qđ legit nihil ual& astruere: fideliter
&oboedienter audir& qđ scriptũ ẽ. perunũ hominẽ peccatũ intraruit in
mundum & ꝑpeccatũ mors & itain om̃s homines ꝑtransut in quo omnes
peccuuerunt : & non infirmar& tunti me dicigratia: dũ futeri non uult
natunxm humanã eẽ uitiatam : Outinã sicut xp̃ianus leger& pra&er
&icm sine isto nomine siduus ẽẽ posse credutur: Sed putat fofiusse ide
neces surium eẽ . xp̃inomen ut peius euangeliũ discumus que ad modũ
uiuere debecmus : Non &iã ut eius adiuuemius gratia quobene uiua¬
mus uel hinc sal uẽ confiteat ur eẽ mis erebiles tenebrus in animo
humano quiscit quẽ ad modũ debeat leonẽ domare & nescit que ad modũ

Expanded text:
perti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse respondet: \'ego cum perti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse respondet: \'ego cum hoc dicerem, de scripturis sanctis agebam\'. o utinam, non dico aliud quam in illis litteris legit, nerum contra id quod legit nihil uellet astruere! fideliter et oboedienter audiret quod scriptum est: per unum hominem peccatum intrauit in mundum o t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i n quo omnes peccauerunt n t. et non infirmaret tanti medici gratiam, dum fateri non uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam sicut Christianus legeret praetoetiam sine isto nomine saluus esse posse credatur! Sed putat fortasse ideo necessarium esse Christi nomen, ut per eius euangelium discamus quemadmodum uiuere debeamus, non etiam ut eius adiuuemur gratia, quo bene uiuamus. uel hinc saltim confiteatur esse miserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
ut non oboe dirent desiderus eius nei ex hiberent ei membra sua
arma iniquitictis : &iam iusti appelluri meruerunt & hoc adiutorio
gnatiuedĩ. uerũ quia sȩpe in leuissims & aliquando inciuitis obre¬
pit peccatũ & iusti fuerunt & sine peccato non fuerunt: postremo si
in abel iusto caritas dĩ qua una uere iustus ẽ quicũq iustus .ẽ. ad¬
hucerat qđ poss& & deber& augeri quicquid minus erat exuitio erat
acui nonminus sit donec adillã eius fostitudinẽ ueniatur : ubitoru
hominis absorbeatur infirmitus : Magnẽ plane sententiu conclusit
hunc locum᷑ eat credamus igitur qđ legimus : & qđ non legimus nefus
credamus astruere: qđ decunctis &ium dixis se sufficiat : Contruego dico
ne comne qđ legimus credere nos debere ꝓpt̃ illud qđ ait cpłs omniale¬
gite quaebona sunt ten&e :& astruere aliquid &ium qđ non legimur ne¬
fas non ẽẽ : Possumus enĩ aliquid bona fide testes astruere qđ ex¬

Expanded text:
ut non oboedirent desideriis eius nec exhiberent ei membra sua ut non oboedirent desideriis eius nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt et hoc adiutorio gratiae dei. uerum quia saepe in lenissimis et aliquando incautis obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine peccato non fuerunt. postremo si in Abel insto caritas dei, qua una uere iustus est quicumque iustus est, adhue erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus erat ex uitio erat. ut cui non miuus sit, donec ad illam eius fortitudinem ueniatur, ubi tota hominis absorbeatur infirmitas? Magna plane sententia conclusit hunc locum cum credamus astruere, quod de cunctis etiam dixisse sufficiat. Opponunec omne quod legimus credere nos debere propter illud. quod ait apostolus: omnia legite, quae bona sunt tenete, ut astruere aliquid etiam quod non legimus nefas non esse. possumus enim aliquid bona fide testes astruere quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
ad concupiscendũ uel aliquunto inmoderatius poma decerpsit uel
plusculo cibo crudior fuit  cum orar& cogitauit aliquid: unde eius
in aliud auocar&ur intentio & quoties illi ista acsimilia multu sub¬
epserint : An foste peccatu non sunt dequib: generaliter caue¬
dis atq cohibendis ammonemur p̃cepto apostolico ubidicit. Non
ergo regn& peccatum in ur̃o mortali corpore adoboediendum
de siderus eius : His quippe neo boediumus ad eaquuembn licent
uel minus decent cotidiana & ꝑp&uia conflistatione cestundũ . ẽ.
Nam utiq ex hoc uitiomittitur ueldimittitur oculłs quaͦȩ non o¬
post& : quod uitiũ si conualuerit & prueualuerit &iũ adulteriũ
ꝑp&ratur in corpore. qđ in corde tantofitcitius quanto ẽ. cogit¬
tio celerior & nullum inpedimentũ norarum: Hoc peccatun
id ẽ. hunc uitiosue affectionis app&itũ qui mugna expaste frenur̃

Expanded text:
ad commemorandum uel aliquanto inmoderatius poma decerpsit uel ad commemorandum uel aliquanto inmoderatius poma decerpsit uel plusculo cibo crudior fuit uel cum oraret cogitauit aliquid unde eius in aliud auocaretur intentio. et quotiens illi ista ac similia multa subrepserint! an forte peccata non sunt, de quibus generaliter cauendis atque cohibendis admonemur praecepto apostolico, ubi dicit: non ergo regnetpeecatum i n uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius? his quippe ne oboediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et praeualuerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum morarum. hoc peccatum, id est hunc uitiosac affectionis adpetitum, qui magna ex parte frenarunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tudera ceuemn in uno homne turbã &x multri tsiure ledie plc¬
terdum uel no potiuis se uel sioeum potuit non debiuria cons¬
eribi Ea quippe seriptietint quib a modur adhilendus sius
apiucis exemplis ad multa neces saria lector instruendus. Inam cũ
ipsos tunc homines lic& udhuc pauctis qđ uel qui fuerint : Id ẽ. adan
& eua quod silios &e filias pcrea uerint & quae illis nomina imposue¬
rint scriptura comine morcre noluerit : Vnde nomn nulli parũ
consideruntes quã multa scriptura tacite p̃tereat ipsum cam cũ
mutre concubuis se putuuerunt : unde plem quae cõmemorati ẽ
ꝓcrear&: Putantes illis filuis adum sorores non fuisse quia eas
scriptuna tunc tucuit postea recapitulando inferens qđ pru&er¬
miserat adam filios & filias ꝓcreasse: Nec tẽpus quonati sunt nec
numerũ nec uocabula ostendens: ita nec cõmemorandũ fuit si
ubel quã uis merito iustus appellatus. ẽ: paulo in moderatiur
aliquando risit uel animi remissione iocatus. ẽ. ueluidit aliquid

Expanded text:
uideret etiam in uno homine turbam et multitudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potuit, non debuisse conscribi. ea quippe scripta sunt, quibus et modus adhibendus fuit et paucis exemplis ad multa necessaria lector instruendus. nam cum ipsos tunc homines lieet adhuc paucos. quot uel qui fuerint, id est Adam et Eua, quot filios et filias proereauerint et quae illis nomina inposuerint, scriptura commemorare noluerit — unde nonnulli parum considerantes quam multa scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuisse putauerunt, unde prolem quae commemorata est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia eas scriptura tunc tacuit, postea recapitulando inferens quod praetermiserat Adam filios et filias procreasse nec tempus quo nati sunt nec numerum nec uocabula ostendens —ita non commemorandum fuit, si Abel, quamuis merito iustus appellatus est, paulo inmoderatius aliquando risit uel animi remissione iocatus est uel uidit aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
nos. Preuena cuitẽ ut sanemur quia & subsequ&ur ut auiã
sunati ueg&emur Prȩuenitiuutẽ ut uocenur subseq
utglorificemur. Praeuenit ut pie uiuamus subsequaur
ut cũ illo semꝑuiuamus quia sine illo nihil fucere possum
utrũq enĩ scriptũ ẽ : & dc̃ m̃s miseri cordiceius p̃uenianoe¬
& mis ericordiatua subsequ&ur me ꝑom̃s dies uitae sorese
Ae uele mus orgo adeũ uiã nnxm̃ confessione orde fino¬
one luude mus : Siem̃ non ẽ ipsius uia sed nnx̃ ꝓculdubio
non ẽ: rectu reuelemus eã confitendo quia non eũlate
aium sioperire conemur : bonũ ẽi aut̃ confireridnel tas
epm qđ ei plic& dabit nobis siquo dei displic& in nobis displi¬
ceat enobis. auerta sicut scriptum ẽ semitas proe s aura
sua & nncm faciat eẽ quae sua. ẽ. quõ abipso pb&eur enri

Expanded text:
nos. praeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam nos. praeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim scriptum est et: deus meus, misericordia eius praeueniet mreuelemus ergo ad eum uiam nostram confessione, non defensione laudemus. si enim non est ipsius uia, sed nostra, procul dubio non est recta. reuelemus eam confitendo, quia non eum latet, etiamsi operire conemur. bonum est autem confiteri domino. Ita enim quod ci placet dabit nobis. si quod ci displicet in nobis. displiceat et nobis. auertet. sicut scriptum est. semitas nostras a uia sua et nostram faciet esse quae sua est, q
Abbreviated transcription (Latin):
male ualens uel in firmitate uel cecit ae plura cõmittit
Proquo suplicrendũ .ẽ. ut sun&ur aed eincepr in ꝑpaua sani¬
fate uiuatur Non suꝑbiendũ quasi homo ea de potestute
suneur qua potestite uitiatur ẽ : & haec quide iadixerim
iuraltus dĩiudicium me fato arignorare ⁊ quur aiam ipr
supbico quite & in recce ficctis animo insidiatur humano
& magnis gemitibur suppliccint utiadeam suponendum
a quo ditimorlo ealcandũ & opterendũ dextenĩ conun¬
tib porrigas unabiemꝰ Iantur homo fuerit mnaliqnobeno ape
uibino llo meridie quantũ arbitror ab sabebitur: qui me¬
indies sempuri diceniopinittitur : &educa sicut lumen
N onsicut quidĩ putam đipsi fuciunt: Neullas eñ uidean acten¬
disse
cum dixit &ipse faci& : Nisi eos quidicunt nos facimus: Id
ẽ. nosipsi nos ipsos iustificamus : ubi quide opera murunosis
sed illo operaente cooperamur qui a misericordiaeius p̃uenit

Expanded text:
male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi homo eadem potestate sanetur qua potestate uitiatus est\'. Et haec quidem ita dixerim, ut altius dei indicium me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano,et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porriumbra illo meridie, quantum arbitror. absorbebitur, qui meridies scriptura dicente promittitur: et educet sicut lumen non, sicut quidam putant, quod ipsi faciant. nullos enim uidetur adtendisse, cum dixit: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos facimus. id est nos ipsi nos ipsos iustificamus. ubi quidem operamur et nos, sed illo operante cooperamur, quia misericordia eius praeuenit
Abbreviated transcription (Latin):
& qͣua lã suꝑbica cũ magnũ sit ipsa peccatũ ita sine aliis ꝑse
ipsu ẽ. ut &iũ plerũq ut dixi non in peccitis sed inipsis rec¬
te fustis pede celeriore suꝑueniat & obrepat. Sedideo
ueris sime dictũ ẽ qđiste aliter intellex initiũ omnis pec¬
stim cuti suꝑbia quõ diabolũ aquo extitit origo pecca tripsude¬
iecii : & subsequente inuidentia hominẽ st antẽ unde ipse
cecidit in de subuestit. Num utiq iustanti adianuã qua in¬
trar& serpens ille quae siuit : quando ait eritis sicut du
quo modo do pillius peccati reatu subditus ẽẽ poterit quod
suum nom eo cognouerit suũ emĩ non .ẽ inquit si necessuriũ
est Autsi siuĩ uo luntariũ .ẽ. & si uoluntariũ ẽ. uitaripotest
N os respondemus : suũ ẽ omnino: sedintiũ quo cõmitaitur non¬
dum omni ex paste scnatũ .õ. quod quidẽ ut in olescera
do non recte usu sanitate descenditrex quo⁊ uitio ium

Expanded text:
et quaedam superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se et quaedam superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis. sed in ipsis recte factis pede celeriore superueniat et obrepat. sed ideo uerissime dictum est, quod iste aliter intellexit: i initium o mnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deieeit et subsequente inuidentia hominem stantem unde ipse cecidit inde subuertit. nam utique iaetatiae ianuam. qua intraret. serpens ille quaesiuit, quando ait: critis sicut d iquomodo deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognouerit ? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus: \'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam