comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti fideles. ꝑ confessionem uerȩ fidei. ce
penitentiam delictorum. ab om̃ib
mundent᷑ sordib ut digni efficiant᷑
ad ȩt̾na sc̃a dñi sui introire. & reg¬
ni cȩlestis gaudia possidere. Duode
omnes manentes &e uenientes in eam.
Hȩ duodecim apłoꝵ figuram exp̃s¬
serunt. qͥ uerȩ portȩ sunt sp̃italis
trinam omnib undiq uenientibꝰ
in scãm eccłiam patefacte st̃ porte re¬
gni cȩlestis: qͥb etiam data est potestaᷤᷤ
ce successorib eoꝵ in ȩccłia ligandi
ce soluendi in cȩlo & in t̾ra: ut quoᷤᷤ¬
cunq ꝑ culpam ligau̾int in terra
ligati sint in ȩt̾na tormenta. Qͦs¬
cunq autem soluint confitentes
& pe n tentes peccata sua. so¬
luti sint in cȩlo: ut omĩuo hic remis¬
sione peccatoꝵ ꝑcepta. ad et̾ne beati¬
tudinis gaudia eoꝵ p̾cib adiuti ꝑdi¬
grãm ꝑuenire mereant᷑. Hec de apłis
xp̃i generalit̾ mͦ dict̃a sufficiant: qͦrs
quid specialit̾ significent nomina.

Expanded text:
ti fideles per confessionem verae fidei et poenitentiam delictorum ab omnibus mundentur sordibus, et digni efficiantur ad aeterna sancta Domini sui introire et regni coelestis gaudia possidere. Duodecomnes manentes et venientes in eam. Haec duodecim apostolorum figuram expresserunt, qui vere portae sunt spiritalistrinam omnibus undique venientibus in sanctam Ecclesiam patefactae sunt portae regni coelestis, quibus etiam data est potestas et successoribus eorum in Ecclesia ligandi et solvendi in coelo et in terra, ut quoscunque per culpam ligaverint in terra, ligati sint in aeterna tormenta, quoscunque autem solverint confitentes et poenitentes peccata sua, soluti sint in coelo, omnium hic remissione peccatorum percepta ad aeternae beatitudinis gaudia eorum precibus adjuti rvenire mereantur. Haec de apostolis Christi generaliter modo dicta sufficiant, quorum quid specialiter significent nomina,
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmit᷑ millesimꝰ siue doct᷑. Phylippꝰ.
os lampadarum:uł os manuum. Iho¬
mas. abyssus uł gemmꝰ unde ce grece
didimꝰ appellat᷑. Hi ambo p̃dicatoꝵ
typumtenent: qͥ abyssum sc̃arũ scͥp¬
turarum penetͣntes. lumen p̃dicatio¬
nis ꝑora sua ad illuminandas gen¬¬
tes ꝓferunt. Bartholomeus. filius sus¬
pendentis aqͣs: uel filius suspenden¬
tis me. Syrum ẽ. non hebreum. Iste
similit̾ doctores scõs significat: qui
aqͣs hoc est popłos p̃dicatione sua sus¬
pendunt intentione ad suꝑnum pa-¬
trem. cuiꝰ ipsi filii sunt. Matħs hebreo
sermone donatꝰ exprimit᷑. idem ce ap¬
pellat᷑ leui: ex tͥbu ex qͣ ort fuit. In la¬
tino autem ex oꝑe publicani nom̃
accepit: qͥa ex publicanis fuit elec̾tꝰ.
& in apłatum tͣnslatꝰ. Hic in euange.¬
lii conscͥptione qnͣtum donum gr̃ȩ
post conu̾sionem ꝓmeruit. ostendit:
exemplum tͥbuens omnib qͥ peni-¬

Expanded text:
exprimitur, millesimus sive doctus. Philippus, exprimitur, millesimus sive doctus. Philippus, os lampadarum vel manuum. Thomas, abyssus, vel geminus, unde et Graece Didymus appellatur. Hi ambo praedicatorum typum tenent, qui abyssum sanctarum Scripturarum penetrantes, lumen praedicationis per ora sua ad illuminandas gentes proferunt. Bartholomaeus, filius suspendentis aquas, vel filius suspendentis me: Syrum est, non Hebraeum. Iste similiter doctores sanctos significat: qui aquas, hoc est populos, praedicatione sua suspendunt intentione ad supernum Patrem, cujus ipsi filii sunt. Matthaeus in Hebraeo, donatus, exprimitur: idem et appellatur Levi ex tribu ex qua ortus fuit: in Latino autem ex opere publicani nomen accepit: quia ex publicanis fuit electus et in apostolatum translatus. Hic in Evangelii conscriptione quantum donum gratiae post conversionem promeruit, ostendit, exemplum tribuens omnibus qui poeni
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o mediatore di & hominum. eũ
quem cognouit mortuum. uiuen¬
tem credidit dm̃. Tunc gͦ introuiit
&e ille aliꝰ discipłs qui uenerat prior
ad monum̃tum: quia in fine mun¬
di ad fidem dñi nr̃i etiam iudea col¬
ligit᷑: paulo attestante qui ait. Do¬
nec plenitudo gentium intͣuerit: tẽ
omnis isrł saluus erit. Iacobꝰ rebedei
a patre cognominat᷑: quem relin¬
quens. cum iohe uerum patrem se¬
cutus est. Hi sunt filii tonitrui: qͥ cẽ
boanarges. ex firmitate & magnitu¬
dine fidei nominati st̃. Hic ẽ iacobꝰ
filius ⁊ ebedei. fr̾ ioħis: qui post as¬
censionem dñi abherode manife¬
Cognomentum gͥ ambo a patre sum¬
pserunt. Iste est iacobꝰminor. qui in
euangelio frat̃ domini nominatur:
quia maria uxor alphei soror funt
marie mat̾s dñi: quam mariã cleo¬
phe ioħs euangłista cognominat:apa¬
tre siue a gentilitate familiȩ. aut qͣẽq
alia causa ei nom̃ imponens. Alpheꝰ
autem hebreo sermone in latinum

Expanded text:
um, eum, quem cognovit mortuum, viventem credidit Deum. Tunc ergo introivit et ille alius discipulus, qui venerat prior ad monumentum : quia in fine mundi ad fidem Domini nostri etiam Judaea colligitur, Paulo attestante, qui ait: Donec plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus erit . Jacobus Zebedaei a patre cognominatur, quem relinquens cum Joanne verum patrem secutus est. Hi sunt filii tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Jacobus, filius Zebedaei, frater Joannis, qui post ascensionem Domini ab Herode manifeCognomentum igitur ambo a patre sumpserunt. Iste est Jacobus minor, qui in Evangelio frater Domini nominatur: quia Maria, uxor Alphaei, soror fuit Mariae, Matris Domini, quam Maria Cleophae Joannes Evangelista cognominat a patre: sive a gentilitate familiae, aut quacunque alia causa ei nomen imponens. Alphaeus autem Hebraeo sermone in Latinum
Abbreviated transcription (Latin):
cians. ad et̾na tab̾nacula omnes sibi
credentes inuitauit. dicens. Uenite ad
me omnes qͥ laboratis ce onerati estis.
ce ego reficiam uos: recipiamq in et̾nȩ
uite tab̃nacła. Et sicut xii. fontes in
elim. unde lassatus ualde ualida siti
popłs. potat᷑ est: ita ꝑduodecim apl̃o
omnis turba fidelium sacrȩ fidei doc¬
trina potat᷑: & ad ȩt̾nȩ uitȩ gaudia.
scã p̃dicatione uocat᷑. Iosue quoq qͥ
figuram xp̃i ce nomine ce actu exp̃ssit:

Expanded text:
tians, ad aeterna tabernacula omnes sibi tians, ad aeterna tabernacula omnes sibi credentes invitavit, dicens: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos , et recipiam in aeternae vitae tabernacula. Et sicut duodecim fontes in Celim, unde lassatus valde valida siti populus potatus est, ita per duodecim apostolos omnis turba fidelium sacrae fidei doctrina potatur, et ad aeternae vitae gaudia sancta praedicatione vocatur. Josue quoque, qui figuram Christi et nomine et act
Abbreviated transcription (Latin):
postolos. Et sic̃ .xii. mensib in circło
anni diũsis temꝑamentis mundi fru¬
ctus ad usum humani generis ꝑdei
largitatem omnipotentis renouatur:
norum oꝑum do offerre humanum
genꝰ fidelit̾ inchoauit. Hic ẽ uerꝰ ma-¬
⁊aroth. id ẽ signifer: ꝑ quem sol iusti¬
ationem rectȩ conũsationis qͦd ꝑ or¬
tum solis intelligit᷑. suos illustrat fide¬
les: in qͣ qui usq ad occasum idẽ usq
ad finem uitȩ ꝑseuerau̾it: in et̾num
saluus erit. Et sic̃ iacob qui supplan¬
tator intptat᷑.xii. filios genuit. ad poᷤ¬
sidendam reꝓmissionis terram: ita xp̃s
qͥ supplantauit diabolum. duodecĩ
elegit apłos. qͥb t̾ram reꝓmissionis.
id ẽ regni cȩlestis bndictionem tradi¬
dit: & potestatem eis tͥbuit calcandi
uirtutem inimici. Item sic̃ moyses un¬
diq ex omni parte. id est ab oriente c
occidente. ab aqͥlone &e austro. ꝑ. xii.
tͥbus metabat᷑ castra circa tab̃nacłm

Expanded text:
postolos. Et sicut duodecim mensibus in circulo postolos. Et sicut duodecim mensibus in circulo anni diversis temperamentis mundi fructus ad usum humani generis per Dei largitatem omnipotentis renovatur, norum operum Deo afferre humanum genus fideliter inchoavit. Hic est verus Mazaroth, id est, signifer, per quem sol justiationem rectae conversationis, quod per ortum solis intelligitur, suos illustrat fideles; in qua qui usque ad occasum, id est, usque ad finem vitae perseveraverit, in aeternum salvus erit. Et sicut Jacob, qui supplantator dicitur, duodecim filios genuit ad possidendam repromissionis terram, ita Christus, qui supplantavit diabolum, duodecim elegit apostolos, quibus terram repromissionis, id est regni coelestis benedictionem, tradidit, et potestatem eis tribuit calcandi virtutem inimici. Item sicut Moyses undique ex omni parte, id est, ab oriente et occidente, ab aquilone et austro per duodecim tribus metatur castra circa tabernacul
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑantiam nob̃ commendant.: ut
in his conũsantes. deo placitam ex hi¬
beamusseruitutem. Item .iiiiͦ. milia
saciata ex septem panib legunt᷑ in
euangłio a dño: &e paraliticꝰ a qͣtuor
uiris ad sanandum xp̃o offert᷑. Eret̃
hec qͦq in aliis plurimis locis sacre
scͥpturȩ quat̾narius numerꝰ horum
figuram nob̾ insinuat: & suꝑfluum
est de his omnib hic narrare.
płi qͦq omnes totiꝰ ȩccliȩ portant
typum: qͥa &e eidem in dimittendis pec¬
catis similem acceperunt potestatem.
Habent qͥdem formam patͥarcharum:
quia ꝑ u̾bum p̃dicationis. in toto orbe
t̾rarum. popłm dei spiritalit̾ genuert̃.
Pinde consid̾andum est: ipse mysticuᷤᷤ
scͥptura sac̾ insignis constet. Nam siẽ
ds pat̾ ꝑunigenitum filium suum in
uirtute sp̃s scĩ pͥmam mundi creatio¬
nem sex dierum oꝑatione compleuit:
ita etiam duplicato eodem senarionu¬
mero unde duodecim efficiunt᷑. mun-¬

Expanded text:
temperantiam nobis commendant, ut temperantiam nobis commendant, ut in his conversantes, Deo placitam exhibeamus servitutem. Item quatuor millia satiata ex septem panibus leguntur in Evangelio a Domino; et paralyticus a quatuor viris ad sanandum Christo offertur. Praeter haec quoque in aliis plurimis locis sanctae Scripturae quaternarius numerus horum figuram nobis insinuat, et superfluum est de his omnibus hic narrare. Apostoli quoque omnes totius Ecclesiae portant typum, quia iidem in dimittendis peccatis similem acceperunt potestatem. Habent quidem formam patriarcharum, quia per verbum praedicationis in toto orbe terrarum populum Dei spiritaliter genuerunt. Proinde considerandum est ipse mysticus nScriptura sacra insignis constet. Nam sicut Deus Pater per unigenitum Filium suum in virtute Spiritus sancti primam mundi creationem sex dierum operatione complevit, ita etiam duplicato eodem senario numero, unde duodecim efficiuntur, mun
Abbreviated transcription (Latin):
de uno fonte ꝓcedentia: quȩ irrigañ
animalia quȩ erechiel ꝓpħa in libro
suo cõmemorat dicenf. Quatuor fa¬
cies erant uni. & qͣtuor pennȩ uni: &
manꝰ hominis sub pennis eoꝵ in.iiiͦi.
partib: ꝑ significationem eosdem de¬
monstrabant. Sic qͦq ce iiii. rotȩ deqͥ¬
bus idem ꝓpħa narrat qͦd eẽnt iuxta
reu̾terent᷑ cum ambularent: eandẽ
significationem hñt. Nec non ce. iiiͦiͦ.
facies de qͥb scͥptum est. qͦd ẽẽt una fa¬
cies cherub. & alia facies hominis. ce
teia facies leonis. & quarta facies aqͥle:
id ẽ demonstrant. Quatuor autem
plagȩ st̃ orb̃: & quatuor uicissitudines
tempoꝵ annuos fructꝰ hominibus
p̾bent. Sic &e scã eccłia xp̃i in quatu¬
or partib mundi dilatata: ꝑ totum
tempꝰ huiꝰ scłi doetͥna euangelica nu¬
tritur &e roborat᷑. Unde scĩ doct̾ores. qͥ
ꝑ .iii. euangłia totum orbem illumi¬
nant. qͣ tuor p̃cipue uirtutes. hoc est
prudentiam. iusticiam. fortitudinẽ.

Expanded text:
o fonte prodeuntia, quae irrigant animalia, quae Ezechiel propheta in libro suo commemorat, dicens: Quatuor facies erant uni, et quatuor pennae uni, et manus hominis sub pennis eorum , in quatuor partibus per significationem eosdem demonstrabat. Sic quoque et quatuor rotae, de quibus idem propheta narrat, quod essent juxta reverterentur, cum ambularent, eamdem significationem habent. Nec non et quatuor facies, de quibus scriptum est, quod esset una facies cherub, et alia facies hominis, et tertia facies leonis, et quarta facies aquilae, idem demonstrat. Quatuor autem sunt plagae orbis; et quatuor vicissitudines temporum annuos fructus hominibus praebent: sic et sancta Ecclesia Christi in quatuor partibus mundi dilata per totum tempus hujus saeculi doctrina evangelica nutritur et roboratur. Unde sancti doctores, qui per quatuor Evangelia totum orbem illuminant, quatuor praecipue virtutes, hoc est prudentiam, justitiam fortitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
segregate mͥ barnaban & paulum: ad
opus ad qͦd elegi illos. Latino autem
sermone paulus a modico dictus. Uun¬
de &e ipse ait. Ego sum minimꝰ apłoꝵ.
paulus. humilis. &t modicꝰ. ideo sic loqͥ¬
mur: paulopost uidebo te: id ẽ post mo¬
dicum. Nam quia post. modicus factꝰ
Cephas autem & saulꝰ ideo mutato no¬
mine sunt uocati: ut eẽnt ipso nomine

Expanded text:
Segregate mihi Barnabam, et Saulum ad opus, ad quod elegi eos . Latino autem sermone Paulus a modico dictus; unde et ipse ait: Ego sum minimus apostoPaulus, humilis et modicus. 10. Ideo sic loquimur: Paulo post videbo te, id est, post modicum. Nam quia modicus factus um sanctorum . Cephas autem et Saulus ideo mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine
Abbreviated transcription (Latin):
onem. symon ioħis diligis me: & uo¬
lunt scͥptorum uitio deprauatum:
ut ꝓbar iohanna. hoc ẽ filio ioħis.
bariona scͥptum sit. una detracta sil
pham ⁊ symon barionan. Dymon
Petrus autem. ꝑsonam gestat ȩccłiȩ:
que habet potestatem dimittendi
peccata. atq reducendi homines ab¬
inferis ad cȩlestia regna. Saulus he-¬
breo sermone demptatio dictꝰ: eo qͦd
priꝰ in temptatione eccłiȩ sit uersatꝰ.
ꝑsecutor enim erat. Inde nom̃ habebat
istud: quia ꝑsequebat᷑ xp̃ianos. Postea
mutatonomine. de saulo factꝰ ẽ pau¬
lus: qͦd int̾ptat᷑ mirabilis. siue electꝰ.
Mirabilis: uł qͥa multa signa fecit: uł
quia ab oriente usq ad oceasum euan

Expanded text:
 diligis me? et volunt Scriptorum vitio depravatum, ut pro Barjoanna, hoc est, filius Joannis, Barjona scriptum sit, una detracta syllpham, et Simonem Barjona; Simon Petrus autem personam gestat Ecclesiae, quae habet potestatem dimittendi peccata atque reducendi ab inferis homines ad coelestia regna. Saulus Hebraeo sermone tentatio dictus est, eo quod prius in tentatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor enim erat; inde nomen habebat istud, quia persequebatur Christianos. Postea mutato nomine de Saulo factus est Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa fecit; vel qu
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor animalium uultib figura¬
liter expͥmunt. Matheus enim eundẽ
redemptorem natum & passum an¬
nuncians: insimilitudinem hoĩs
comparat. Marcus a solitudine exor-¬
sus. leonis figuram induit: ce xp̃i reg¬
num inuict̾um potentiamq ꝓcla-¬
mat. Lucas qͦq ꝑ uituli mysticum
landum. Ioħs autem ꝑfiguram aqͥlȩ:
eundem xp̃m post resurrectionem
carnis demonstrat reuolasse incȩloꝰ
Hos gͦ quatuor euangłistas. siue .iiii.
qͥ conscͥpsere euangłia. ꝑ figuram exp̃s

Expanded text:
quatuor animalium vultibus figuraliter exprimunt. Matthaeus enim eumdem Redemptorem natum et passum annuntians, in similitudinem hominis comparat. Marcus a solitudine exorsus leonis figuram induit, et Christi regnum invictum, potentiamque proclamat. Lucas quoque per vituli mysticum landum. Joannes autem per figuram aquilae eumdem Christum post resurrectionem carnis demonstrat revolasse in coelos. Hos ergo quatuor evangelistas, sive quatuor, quae conscripsere Evangelia per figu
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ numerositatem omnium gentiũ
euangłizare regnum di. ut de illis
psalmista ait. In omnem t̾ram exunt
sonꝰ eoꝵ: & in fines orb̃ t̾rȩ u̾ba eorum.
Uiri qͦq duodecim ex duodecim tͥbub
isrł siccis pedib iordanem transeun¬
tes: .xii. lapides eleuantes ꝓ signo ibidẽ
posuerunt in testimonium sempiter¬
num posteris suis. Hi duodecim apło¬
rum tenuere figuram: qui in sacro
baptismate officii sui trophea fixert̃:
&e p̃dicationis suȩ credentib in signͥa
reliquerunt. Hi tantum duodecim
uiri ad p̃dicandum testimonium sẽ
sunt: qui etiam in sc̃a ȩccłia omnibus
sunt credentib missi in testimonium:
qͥa qͥsqͥs ad et̾na uite gaudia ꝑuenire
uoluerit. eors p̃dicationem ce doctͥnã
in omnib seqͥ nẽcesse ẽ: quorumq soc¬
cessores nc̃ in scã eccłia sunt om̃s u̾ita¬
nr̃o. Nam rex salomon qui pacificꝰ
int̾ptatur. mare eneum id ẽ luterem.
suꝑ duodecĩ boues eneos posuit ante
templum. uͥ sacdotes & ministͥ altariꝰ

Expanded text:
inter numerositatem omnium gentium evangelizare regnum Dei, ut de illis Psalmista ait: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Viri quoque duodecim ex duodecim tribubus Israel siccis pedibus Jordanem transeuntes, duodecim lapides elevantes, pro signo ibidem posuerunt in testimonium sempiternum posteris suis. Hi duodecim apostolorum tenuere figuram, qui in sacro baptismate officii sui tropaea fixerunt, et praedicationis suae credentibus insignia reliquerunt. Hi tantum duodecim viri ad praedicandum testimonium sempsunt, qui etiam in sancta Ecclesia omnibus sunt credentibus missi in testimonium, quia quisquis ad aeternae vitae gaudia pervenire voluerit, eorum praedicationem et doctrinam in omnibus sequi necesse est; quorumque successores nunc in sancta Ecclesia sunt omnes verita Domino nostro. Nam rex Salomon, qui pacificus interpretatur, mare aeneum, id est, luterem super duodecim boves aeneos posuit ante templum, ubi sacerdotes et ministri altaris
Abbreviated transcription (Latin):
perat: qͥ tam̃ qͣrto die mortis suscitat᷑.
est: transgssio legis naturalis. Tercia
dies mortis ẽ: p̃uaricatio datȩ legis.
Quarta dies mortis ẽ. contemptꝰ eunͣ¬
gelice p̃dicationis: in qͣ die dñs suum
opꝰ respiciens. miscdit̾ suscitare dig

Expanded text:
perat. Qui tamen quarto die mortis suscitatur.perat. Qui tamen quarto die mortis suscitatur.s est transgressio legis naturalis. Tertia dies mortis, praevaricatio datae legis. Quarta dies mortis est contemptus evangelicae praedicationis, in qua die Dominus suum opus respiciens misericorditer suscitare
Abbreviated transcription (Latin):
gentilis est popłs: qui ẽ a redempto¬
re mundat᷑. Mulier quȩ unguento
eaput domini unxit. eccłia est: quȩ
fructum sui oꝑis. fideiq odorem ao
laudem dei &e xp̃i głam refert. An¬
gelus ille ad cuius descensum moue¬
batur aqua. quinq porticib cinct̃a.
xp̃s ẽ in cuius aduentu turbatꝰ ẽ iu
deorum popłs.uͥ. libͥs legis conclusus.
Descendente enim angło. moueba-¬
tur aqua. & sanabat᷑ infirmꝰ: des¬
cendente de cęlis xp̃o. commotꝰ ẽ
inpassione eius idem popłs. & sa¬
natus est mundꝰ. Cȩcꝰ a natiuitate
quem dñs unct̾is ocłis ad piscinam sy¬
loe misit lauaidum significat genꝰ
humanum a natiuitate. id ẽ apͥmo
in piscina iussit: ut baptizatꝰ in xp̃o.
acciꝑet lucem fidei & credet in eum.
quiuisibilit̾ in mundo apparuit. la¬
zarus qui int̾ytat᷑ adiutꝰ. quem dñs
qͣtriduanum fȩtentem de monum̃to
suscitauit. significat mundum quẽ
gͣuissima peccati consuetudo corru¬

Expanded text:
gentilis est populus, qui est a Redemptogentilis est populus, qui est a Redemptore mundatus. Mulier quae unguento caput Domini unxit, Ecclesia est, quae fructum sui operis, fideique odorem ad laudem Dei et Christi gloriam refert. Angelus ille ad cujus descensum movebatur aqua quinque porticibus cincta, Christus est, in cujus adventu turbatus est aeorum populus quinque libris legis conclusus. Descendente enim angelo commovebatur aqua, et sanabatur infirmus; descendente de coelis Christo, commotus est in passione ejus idem populus, et sanatus est mundus. Caecus a nativitate, quem Dominus unctis oculis ad piscinam Siloe misit lavandum, significat genus humanum a nativitate, id est, a primo in piscina jussit, ut baptizatus in Christo acciperet lucem fidei, et crederet in eum qui visibiliter in mundo apparuit. Lazarus, qui interpretatur adjutus, quem Dominus quadriduanum fetentem de monumento suscitavit, significat mundum, quem gravissima peccati consuetudo corru
Abbreviated transcription (Latin):
ta iecit. animam fidelem demonstrat:
quȩ in thesauro cordis sui fructum
dilectionis dei & ꝓximi seruat. Sponsꝰ¬
xp̃s est: cuiꝰ nuptiȩ cum ȩccłia celebnͣ¬
tur: in cuiꝰ coniunẽtione aqͣ in uinũ
mutat᷑: qͥa credentes ꝑ lauacͥ grãm tnͣs¬
eunt ad passionis coronam. Architri¬
clinus. moyses intelligit᷑ qui miratur
meliorem ce sanctiorem popłm ꝑ iħm
in euangłio congregatum. qͣm illum
pͥorem ab egypto eductum finitum
enim uinum ostendit sublatam esse
tana mystice intelligit᷑ synagoga.uͥ.
libris legis. quasi .uͦ. uiris scdm sensũ
scilieet ꝑciꝑe grãm. uł secretam legis
intelligentiam. Mulier adultera quȩ
offert᷑ domino a iudeis lapidanda.
eccłia est. que prius relicto deo. in ido¬
lis fuerat fornicata: quam uolebat sy¬
nagoga zelans interficere: s xp̃s sal¬
uat ꝑremissionem delicti. nec sinit
eam ꝑire: qui nouit ueniam condo¬
nare peccantib. Symon leprosus.

Expanded text:
t minuta , animam fidelem demonstrat ejus t minuta , animam fidelem demonstrat ejus qui in thesauro cordis sui fructum dilectionis Dei et proximi servat.  cum Ecclesia celebrantur; in cujus conjunctione aqua in vinum mutatur, quia credentes per lavacri gratiam transeunt ad passionis coronam. Architriclinus, Moyses intelligitur, qui miratur meliorem et sanctiorem populum per Jesum in Evangelio congregatum, quam illum priorem ab Aegypto eductum. Finitum enim vinum ostendit sublatam esse tana mystice intelligitur Synagoga, quinque libris legis, quasi quinque viris, secundum sensum scilicet percipere gratiam, vel secretam legis intelligentiam. Mulier adultera, quae offertur Domino a Judaeis lapidanda, Ecclesia est; quae prius, relicto Deo, in idolis fuerat fornicata, quam volebat Synagoga zelans interficere: Christus salvat per remissionem delicti, nec sinit eam perire, qui novit veniam condonare peccantibus. Simon leprosus
Abbreviated transcription (Latin):
torum pusillus: qui tamen a terrenis
act̃ib subleuat᷑ ꝑ lignum dñicȩ eru¬
cis xp̃i mist̾ium contemplat᷑. Homo
nobilis qui in longinquam abutre¬
gionem acciꝑe sͥ regnum. redemp¬
torem nr̃m significat: quiusq ad fi¬
nes t̾rȩ ꝑuenit acciꝑe regnum in po¬
pulis gentium. Ciues qͥ noluerunt
eum regnare. iudei intelligunt᷑: qͥ
xp̃m regem sp̃uerunt. Seruus qͥ mnã
unam accipiens decem adquisiuit:
significat doctores qͥ acceptam grãm
diuiserunt &e docendo multos in fide
adqͥsierunt. Iccirco adueniente dño xͦ
qͥ mandata dei seruantes. consequunt᷑
scientiam legis in quinq libris moysi
scͥpͥtam: eamq edocendo. ad usum salu-¬
tis nec essariam fenerant. Qͥ uͦ mnam
unam. ipsam insudario conseruauit:
ostendit eum qui creditum sͥ gratiȩ
donum. delicatȩ ocios eq tract̾auit:
unde &e recte ammittit collatã grãm.
qui ꝑ negligentiam p̃dicare contemp¬
sit: ut ei augeat᷑ qui inde laborauit.

Expanded text:
torum pusillus, qui tamen a terrenis torum pusillus, qui tamen a terrenis actibus sublevatus per lignum Dominicae crucis Christi mysterium contemplatur. Homo nobilis, qui in longinquam abiit regionem, accipere sibi regnum, Redemptorem nostrum significat, qui usque ad fines terrae pervenit accipere regnum in populis gentium. Cives, qui noluerunt eum regnare, Judaei intelliguntur, qui Christum regem spreverunt. Servus vero qui mnam unam accipiens decem acquisivit, significat doctores, qui, accepta gratia e usi sunt, et docendo multos in 149 fide acquisierunt, idcirco, adveniente Domino, qui mandatum Dei servantes consequuntur scientiam legis, in quinque libris Moysi scriptam, eamque docendo ad usum salutis necessarium fenerantur. 231. Qui vero mnam ipsam in sudario conservavit , ostendit eum qui creditum sibi gratiae donum delicate otioseque tractavit, unde et recte amittit collatam gratiam, quia per negligentiam praedicare contempsit, ut ei augeretur quod laboravit.
Abbreviated transcription (Latin):
lepsi qͥ mundant᷑ a domino. hereti¬
cossignificant: qui inuarietate colo¬
rum. diu̾sitatem hñt scismatum: qͥ
ideo ad sac̾dotem mittunt᷑: ut det̾sa
omni uarietate errors. unitatis ꝑcipi¬
ant sacramentum. Iudex iniquus qͥ
dñm non timebat. assidue tam̃ dep̃¬
cantem uiduam exaudiuit: simili¬
tudo ẽ. qua demonstrat᷑ quantã spem
hab̾e debet. qui dñm indesment̾ ex¬
poscit: cum etiam apud aures inui¬
sti iudicis ualu̾it frequens instantia
uiduȩ dep̃cantis. Ipsa autem uidua
significare potest eccłiam. ꝑseuerant̾
sui petentem ultionem de inimicis
suis: hoc est diabolo ce hereticis. Phari-¬
seus orans in templo. iudeorum ẽ po¬
pulus: qͥ ex iustificationib legis extol¬
confitendo apꝓpinquarsmeruit ex¬
altatus. Cecus sedens secꝰ uiam. popłm
fidei meruit claritatem. Tacheus qui
int̾ytatur iustꝰ. siue iustificat᷑. aut iu¬
stificandus. gentilis est popłs. gr̃a meri¬

Expanded text:
leprosi qui mundantur a Domino, haeretileprosi qui mundantur a Domino, haereticos significant, qui in varietate colorum diversitatem habent schismatum; qui ideo ad sacerdotem mittuntur ut, detonsa omni varietate errorum, unitatis percipiant sacramentum. Judex iniquus, qui Dominum non timebat, assidue tamen deprecantem viduam exaudivit, similitudo est qua demonstratur quantam spem habere debet qui Deum indesinenter exposcit, cum etiam apud aures injusti judicis valuerit frequens instantia viduae deprecantis. Ipsa autem vidua significare potest Ecclesiam perseveranter sui petentem ultionem de inimicis suis, hoc est, diabolo et haereticis. Pharisaeus orans in templo, Judaeorum est populus, qui ex justificationibus legis extolconfitendo appropinquari meruit exaltatus. Caecus sedens secus viam, populum fidei meruit claritatem. Zachaeus, qui interpretatur justus, sive justificatus, aut justificandus, gentilis est populus, gratia meri
Abbreviated transcription (Latin):
um immolat unicum tͥbuit etiam
anulum fidei & stolam immortali¬
tatis induit eum: quanquam iudeꝰ
fr̃ liuoris torqueat᷑ inuidia: ꝓ salute
tam̃ eiꝰ gaudio concinit angłorum
symphonia. Dispensator ꝓdigꝰ qͣm
dñs a uillicatu amouere p̃ceꝑit. ce
fraudem faciens dño suo. relaxauit
debitorib suis partem. ut haberet
unde in posterum uiueret: hec cõ¬
paratio ad exemplum nr̃i ꝓposita ẽ.
Nam si ille a dño suolaudari ꝓmeru¬
it. qui fraudem ei faciens. in posterũ
sibi de alienis reb ꝓuidit: qnͣtoma¬
gis xp̃oplacere possumꝰ. si ex rebus
nr̃is miscđiam indigentib faciamꝰ.
a quib recipi in ȩt̾na taber nacula
tem quondam imꝑii claritate uel
honoris excellentia. Mendicus ulce¬
rosus: demonstrat gentilem popłm.
confessionib peccatoꝵ humiliatum.
Qͥnq fr̃s diuitis illius qͥ apud inferoᷤᷤ
torquebat᷑: iudei intelligunt᷑ qͥ sub
qͥnq libris legis positi sunt. Decem

Expanded text:
um immolat unicum; tribuit etiam um immolat unicum; tribuit etiam annulum fidei, et stola immortalitatis induit eum. Quanquam Judaeus frater livoris torqueatur invidia, pro salute tamen ejus gaudio concinit angelorum symphonia. Dispensator prodigus, quem dominus a villicatu amoveri praecepit, et fraudem faciens domino suo relaxavit debitoribus suis partem, ut haberet unde in posterum viveret, haec comparatio ad exemplum nostri proposita est. Nam si ille a domino suo laudari promeruit, qui fraudem ei faciens in posterum sibi de alienis rebus providit, quanto magis Christo placere possumus, si ex rebus misericordiam indigentibus faciamus, a quibus recipi in aeterna tabernacula tem quondam imperii claritate, vel honoris excellentia. 148 219. Mendicus ulcerosus demonstrat gentilem populum, confessionibus peccatorum humiliatum.Quinque fratres divitis illius, qui apud inferos torquebatur, Judaei intelliguntur, qui sub quinque libris legis positi sunt. Decem
Abbreviated transcription (Latin):
lius: dabitq fructꝰ iusticiȩ copiosos.
Mulier quȩ .xͨ. & uiͦii. annos infir¬
mitatis habens a dño erecta est: eccl̃ȩ
typus ẽ. que in fine tempoꝵ salutem
fidei consecuta est. Sex enim etatibus
mundus iste complet᷑: cuius tam̃ tp̃s
ht̃ triꝑtitam discretionem: unam an-¬
te legem. alt̾am in lege.t̾eiam sub gr̃a.
numero tempꝰ hoc nr̃ȩ salutis insinu¬
atur qͣndo a sathanȩ uincłis quibus
curuabam᷑ erecti. donum salutis. &
syem suꝑnȩ contemplationis accipimꝰ.
Hydropicꝰ quem dñs curauit: demon¬
strat eos qͦs fluxus carnalium uolup¬
tatum exubans aggrauat. Homo ha-¬
bens duos filios: ds est intelligendus.
habens duos popłos. Quorum maior
figuram tenuit iudaici popli: quiꝑ
mansit in di cultu. Alt̾ iunior gen¬
tium. qͥ conditore deserto. seruus fac-¬
tus est idoloꝵ: quem ꝑ egestatem fid̃i
reuertentem clement̾ suscipit d̾s pat̾:
& ꝓ conu̾sione eiꝰ sub uituli typo fili¬

Expanded text:
lius, dabitque fructus justitiae copiosos. 214. lius, dabitque fructus justitiae copiosos. 214. Mulier quae, decem et octo annos infirmitatypus est, quae in fine temporum salutem fidei consecuta est. Sex enim aetatibus mundus iste completur, cujus tamen tempus habet tripertitam discretionem, unam ante legem, alteram in lege, tertiam sub gratia. numero tempus hoc nostrae salutis insinuatur, quando a Satanae vinculis, quibus curvabamur erecti, donum salutis et spem supernae contemplationis accipimus. Hydropicus, quem Dominus curavit, demonstrat eos quos fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat. Homo habens duos filios, Deus est intelligendus, habens duos populos: quorum major figuram tenuit Judaici populi qui permansit in Dei cultu; alter minor gentium, qui, Conditore deserto, servus factus est idolorum, quem per egestatem fidei revertentem clementer suscipit Deus Pater, et pro conversione ejus sub vituli typo Fili
Abbreviated transcription (Latin):
numero tͥnitatis: quod tͥa demonstnt.
Diuisus ẽ enimfilius adũsꝰ patrẽ suũ.
id ẽ popłs ex gentib ueniens adu̾sus
ciatus. Diuisa ẽ &e filia aduers matrẽ
suam: id est plebs ex iudeis credens.
adu̾sus impiam synagogam. Diuisa
est ce nurꝰ adu̾sus socrum suam: eccl̃a
scilicet ex gentib adusꝰ matrem spon-¬
si sui synagogam. de qͣ scđm carnem
xp̃s fuerat ꝓcreatus: qͥ omnes se paran¬
nam. alii cȩlestem glam appetentes.
turris insyloa. & occidit eos:. int̾itũ
plebis iudeoꝵ insinuant: decem enĩ¬
scribit᷑: in quem illi credere nolen¬
tes. pariter a romanis cum sua urbe
ꝓstrati sunt. Homo qͥ arborem fici
in uinea sua plantauit. xp̃s ẽ qui
synagogam udaico popło condidit:
quam cum dñs quasi inutilem ius¬
sisset abscidi. fit illi a colonis apłis foᷤ¬
sahumilitatis. Adhibit᷑ & stereꝰ. id ẽ
confessio peccatoꝵ. sicq in nouissi¬
mum credendo commutabit᷑ in me¬

Expanded text:
numero trinitatis, quod tria demonstrant. numero trinitatis, quod tria demonstrant. Divisus est enim filius adversus patrem suum, id est, populus ex gentibus veniens adversus ciatus. Divisa est et filia adversus matrem suam, id est, plebs ex Judaeis credens adversus impiam Synagogam. Divisa est et nurus adversus socrum suam, Ecclesia videlicet ex gentibus adversus matrem sponsi sui Synagogam, de qua secundum carnem Christus fuerat procreatus. Qui homines separannam, alii coelestem gloriam appetentes. turris in Siloe, et occidit eos , interitum plebis Judaeorum insinuat. Decem et oscribitur, in quem illi credere nolentes pariter a Romanis cum sua urbe prostrati sunt. 213. Homo qui arborem fici in vinea sua plantavit, Christus est, qui Synagogam in Judaico populo condidit, quam cum Dominus, quasi inutilem, jussisset abscidi, fit illi a colonis apostolis fossa humilitatis, adhibetur stercus, id est, confessio peccatorum; sicque in novissimo credendo commutabitur in me
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m in corde suo excipientem.⁊ oꝑe
iusticiȩ laborantem. Maria soror eiꝰ
que sedebat secꝰ xp̃i pedes. & audiebat
uerbum: demonstrat eandem ȩccle¬
siam infut᷑o scło ab omni oꝑe ces¬
santem. & insola contemplatione sa¬
pientiȩ xp̃i requiescentem. Homo
qͥ media nocte postulabat ab amico
suo tres panes. similitudinem expri¬
mit cuiꝰq in media tͥbulatione postu¬
lantis dñm. ut det eiscientiam tͥni-¬
tatis. Diues cuius uberes fructꝰ ager
attulit: significat hominem luxuri¬
is deditum. & abundantem peccatis.
quem imodato fluxu ampliꝰ pecca-¬
re desidantem arguit dñs dicens.
Stulte hac nocte auferet᷑ a te anima
tua: quȩ p̃parasti cuius erunt: Qͥnq
illi indomo una. id est pat̾ mat̾. filiꝰ
filia. nurꝰ. qui dum duo in tres & treᷤᷤ
in duo diuidunt᷑. significãt huma¬
num genꝰ fide ce religione ab inuicem
separatum: partim in discissione scis¬
matis. qͦd duo significant: partim in

Expanded text:
Christum in corde suo excipientem et opere Christum in corde suo excipientem et opere justitiae laborantem. Maria, soror ejus, quae sedebat secus Christi pedes et audiebat verbum, demonstrat eamdem Ecclesiam in futuro saeculo ab omni opere cessantem, et in sola contemplatione sapientiae Christi requiescentem. Homo qui media nocte postulabat ab amico suo tres panes, similitudinem exprimit cujusque in media tribulatione postulantis Dominum, ut det ei scientiam Trinitatis. Dives cujus uberes fructus ager attulit, significat hominem luxuriis deditum, et abundantem peccatis, quem immoderato fluxu amplius peccare desiderantem arguit Dominus, dicens: Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua: et quae praeparasti, cujus erunt? . Quinque illi in domo una, id est, pater, mater, filius, filia, nurus, quibus, duo in tres, et tres in duo dividuntur, significant humanum genus fide et religione ab invicem separatum, partim in discissione schismatis, quod duo signi
Abbreviated transcription (Latin):
cordis & corporis acceptos: in scd̃o intel¬
ligentiam & opꝰ: in uno rationem in-¬
tellexerunt. Iuuenis filiꝰ uiduȩ quẽ
dñs mortuum extͣ portas urbis susei¬
tauit: significat eum qui palam qͣm¬
libet mortiferum crim̃ admittat.
audito u̾bo dñi. a morte peccĩ resur-¬
git. & ꝑ pęnitentiam in xp̃o uiuere
incipit: reddit᷑q uiduȩ matri suȩ.
id ẽ communioni eccłie. Homoqui
descendebat ab irłm in iherico. & in¬
cidit in latͦnes. ipse adam figuratur
ingenere suo: qui dum descenderet
de paradyso cȩlesti inmundum. in¬
cidit in angłos tenebrarum. Sama¬
ritanus descendens. qui uulnera eiꝰ.
curauit: xp̃s est custosnr̃. qui de cȩlo
descendit: & genꝰ humanum auul¬
neribus peccatorum curauit. Staby¬
larius. apłi sunt uł fuccessores eorũ:
qͥ infirmitatem nr̃am p̾dicatione e¬
uangelica recreant. Martha quȩ
exceꝑit xp̃m in domo sua & ministͣ¬
bat. significat eccłiam. in hac uita

Expanded text:
cordis et corporis acceptos, in secundo intelcordis et corporis acceptos, in secundo intelligentiam et opus, in uno rationem intellexerunt. Juvenis filius viduae, quem Dominus mortuum extra portas urbis suscitavit, significat eum qui palam quodlibet mortiferum crimen admittit, et audito verbo Domini a morte peccati resurgit, et per poenitentiam in Christo vivere incipit, redditurque viduae matri suae, id est, communioni Ecclesiae. Homo qui descendebat ab Hierusalem in Jericho, et incidit in latrones, ipse Adam figuratur in genere suo, qui dum descenderet de paradiso coelesti in mundum, incidit in angelos tenebrarum. Samaritanus descendens, qui vulnera ejus curavit, Christus est custos noster, qui de coelo descendit, et genus humanum a vulneribus peccatorum curavit. Stabularius apostoli sunt, vel successores eorum, qui infirmitatem nostram praedicatione evangelica recreant. Martha, quae excepit Christum in domo sua et ministrabat, significat Ecclesiam in hac vita
Abbreviated transcription (Latin):
um: ille animȩ sunt. quȩ hñt qͥdem
integͥtatem corporum: s ñ seruant
intra conscientiam boni oꝑis testimo¬
nium: dum in facie głant᷑ apud hoĩeᷤ.
&e non in corde apuddm. Ideoq qͥa
in uasis pectoꝵ suoꝵ mentis splendo¬
rem ñ gerunt: adueniente domino.
a regni eiꝰ gaudio excludunt᷑. Homo
ꝑegre ꝓficiscens. qui tradidit bona
tionem suam ad cȩlos regrediens. tͣ¬
didit euangłicam grãm euangłicis
negotiatorib fenerandam. D pͥmꝰ
seruus in quinq talentis sibi datis.S
libros legis accepit: quos doctrina uł
oꝑe decem p̃ceptoꝵ ampliauit. Nitͥ
in duob talentis duo testamenta pro¬
meruit: eaq morali ac mystico sensu
pie dispensando duplicauit.Tercius
sub figura uniꝰ talenti. gr̃ȩ donum
acceptum in terrenis uoluptatibus
obseurauit: ideoq ꝓiectus est in infer¬
num: qͥa nullum inde oꝑatus ẽ frue¬
tum. Alii in pͥmo seruo quinq sensꝰ

Expanded text:
um, illae animae sunt quae habent quidem um, illae animae sunt quae habent quidem integritatem corporum, sed non servant intra conscientiam boni operis testimonium, dum in facie gloriantur apud homines, et non in corde apud Deum: ideo quod quia in vasis pectorum suorum mentis splendorem non gerunt, adveniente Domino a regni ejus gaudio recluduntur. Homo peregre proficiscens, qui tradidit bona tionem suam ad coelos regrediens, tradidit evangelicam gratiam evangelicis negotiatoribus fenerandam. Sed primus servus in quinque talentis sibi datis quinque libros legis accepit, quos doctrina vel opere decem praeceptorum ampliavit. Alter in duobus talentis duo testamenta promeruit, eaque morali ac mystico sensu pie dispensando duplicavit. Tertius sub figura unius talenti gratiae donum acceptum in terrenis voluptatibus obscuravit, ideoque projectus est in infernum, quia nullum inde operatus est fructum. Alii in primo servo quinque sensus
Abbreviated transcription (Latin):
unus debebat feneratori denarios. d.
cyrographum peccati ꝑ penitentiam
ñ exsoluit. Adueniente itaq xp̃o.
fructum accepit: unde quia plus
illi concessum est a xp̃o. amplius di¬
ligit xp̃m siẽ scriptum ẽ cui plus di¬
filiis mortui sunt: homines infideleᷤᷤ
intelligunt᷑: qui in p̃sentiuita quȩ ꝑ
septem dierum circulum decurrit.
totam uitam fuam sine fructu iusticiȩ
consumpserunt. Duo in lecto. illi sig¬
nificant᷑: qͥ remoti a turb̃ in otio qͦdã
uitȩ uacare uident᷑. Duȩ molentes in
mola: qͥ negotiis temporalium rerum
circumferunt᷑. Duo in agͦ: qͥ in mini¬
sterio eccłiȩ tanquam in agͦ dñicoo¬
perantur: ex qͥb adueniente scłi adu̾¬
sitate id ẽ nocte. qͥdam ꝑmanent in
fide. & assumunt᷑ ad uitam: quidam
decedunt & relinquunt᷑ adpenam.
dis corruptionem: iccirco quinario
numero computant᷑. Quinq uirgi¬
nes fatuȩ. quȩ ñ hñt in uasis suis ole¬

Expanded text:
unus debebat feneratori denarios quinunus debebat feneratori denarios quinchirographum peccati per poenitentiam non exsolvit. Adveniente itaque Christo, fructum accepit. Unde quia plus illi concessum est a Christo, amplius diligit Christum, sicut scriptum est: Cui plus dit sine filiis mortui sunt, homines infideles intelliguntur, qui in praesenti vita, quae per septem dierum circulum decurrit, totam vitam suam sine fructu justitiae consumpserunt. Duo in lecto, illi significantur qui remoti a turbis in otio quodam vitae vacare videntur. Duae molentes in mola, qui negotiis temporalium rerum circumferuntur. Duo in agro, qui in ministerio Ecclesiae tanquam in agro Dominico operantur: ex quibus, adveniente saeculi adversitate, id est nocte, quidam permanent in fide, et assumuntur ad vitam, quidam decedunt, et relinquuntur ad poenam. dis corruptionem, idcirco quinario numero computantur. Quinque virgines fatuae, quae non habent in vasis suis ole
Abbreviated transcription (Latin):
carnem xp̃o. Seruiuͦ qui missi sunt
uocare inuitatos. apłi sunt atq ꝓpħe.¬
uer̃t: s dỹ illi mͦ t̾renis uoluptatibus.
mͦ carnis & legis onere p̾ssi. sollemni¬
tatem aduentꝰ dñi contempserunt:
uite ȩt̾nȩ gaudia gentes introisse ma¬
nifestum est. Rex iratꝰ qui misit excitꝰ
suos. & ꝑdidit interfectores illos. ⁊ ci¬
uitatem incendit: ds pat̾ ẽ. qͥ suscita¬
uit uaspasianum cesarem romanoꝵ:
qͥ ce popłm gladio uastauit. &e ciuita¬
tem irłm funditꝰ cum suis uniu̾sis
eu̾tit: ita ut ult̾ius belligerare non
posset. Hominem autem ñ habentẽ
uestem nuptialem in acubitu. qui
loquente rege obmutuit. quem iu¬
bet seruis suis ablatum mitti intene¬
bras ext̾iores: ille est qui in fide qͥdem
cum cȩt̾is requiescit: s si inuentus
fu̾it in die iudicii uestem carnis oꝑi¬
bus hab̾e poilutam: confestim iubet᷑
ab angłis tolli. ac mergi in gehennã
ignis ȩt̾ni. Duo debitores ex quibus

Expanded text:
carnem Christo. Servi vero qui missi sunt carnem Christo. Servi vero qui missi sunt vocare invitatos, apostoli sunt atqueverunt. Sed illi modo terrenis tempestatibus, modo carnis et legis onere pressi, solemnitatem adventus Domini contempserunt; vitae aeternae gaudia gentes introisse manifestum est. Rex iratus qui misit exercitus suos, et perdidit interfectores illos, et civitatem incendit, Deus Pater est, qui suscitavit Vespasianum Caesarem Romanorum, qui et populum gladio vastavit, et civitatem Hierusalem funditus cum suis universis evertit, ita ut ulterius belligerare non posset. Hominem autem non habentem vestem nuptialem in accubitu, qui loquente rege obmutuit, quem jubet servis suis ablatum mitti in tenebras exteriores, ille est qui in fide quidem cum caeteris requiescit; sed si inventus fuerit in die judicii vestem carnis operibus habere pollutam, confestim jubetur ab angelis tolli ac mergi in gehennam ignis aeterni. Duo debitores, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
extendit. Homo qͥ uineam plantauit.
dei figuram portat: qui condidit
irłm. in qua ȩdificauit turrim. ce
torcular fodit: altare uidelicet ⁊ tem¬
plum: & sepem circumdedit: id est
angłors munitione uallauit. Coloni
autem qͥb uineam locat. popłs ẽ isrł:
qͥ sub diuino cultu possedit irłm. Ser¬
ui autem qͥ tempore fructuum missi.
int̾fec̾ti sunt a colonis: ꝓphe intelli¬
guntur. quoꝵ sanguis estusꝰ ẽ a uide¬
is. dum ab eis quererent iusticiȩ fru¬
ctum &e legis. fulius autem nouissi¬
me missus. quem eiectum coloni extͣ
uineam occider̃t: xp̃s est quem eru¬
cifixerunt iudei. eicientes eum extͣ
portas irłm. Coloni autem qͦs dñs
uinee ꝑdidit. idẽ popłi iudeorum
intelligunt᷑. qui olim ut uidenitur¬
disꝑsi st̾ atq ꝑempti. Iui autem agͥcolȩ
ad qͦs uinea transferri p̃cipit᷑: signifi¬
cant apłos. uł successores apłors. Rex
qui fecit nuptias filio suo. ds pat̾ in¬
telligitur: qui copulauit ex uirgine

Expanded text:
Homo qui vineam plantavit, Dei portat figuram, qui condidit Hierusalem. In qua aedificavit turrim, et torcular fodit, altare videlicet et templum, et sepem circumdedit, id est, angelorum munitione vallavit. Coloni autem, quibus vineam locat, populus est Israel, qui sub divino cultu possedit Hierusalem. Servi autem qui tempore fructuum missi interfecti sunt a colonis, prophetae intelliguntur quorum sanguis effusus est a Judaeis, dum ab eis quaererent justitiae fructum et legis. Filius autem novissime missus, quem ejectum coloni extra vineam occiderunt, Christus est, quem crucifixerunt Judaei, ejicientes eum extra portas Hierusalem. Coloni autudaeorum intelliguntur, qui olim, ut videnturdispersi sunt atque perempti. Illi autem agricolae, ad quos vinea transferri praecipitur, significant apostolos vel successores apostolorum. Rex qui fecit nuptias filio suo, Deus Pater intelligitur: qui copulavit ex virgine
Abbreviated transcription (Latin):
uangłica. ubi petrꝰ &e ioħs post resurre¬
ctionem xp̃i ad monumentum euc̃¬
rerunt. quo ioħs pͥor uenit. s tam̃ ñ
introuut: Petiꝰ autem post̾ius ueniens.
statim introiuit. & inuenit linteami¬
na posita. & cȩt̾a que ibi narrant᷑.
qui pͥor ꝑnoticiam legis ad dñm ue-¬
nit sic̃ ioħs ad monumentum: s ñ in¬
trauit: quia legis quidem manda-
domini ac passione eiꝰ audiuit. ce ꝑ
sacrȩ scͥpturȩ testimonia de eomul¬
ta antea diu longe lateq ꝓpħauit:
minem ẽẽ dm̃ despexit: eũq mortalẽ

Expanded text:
vangelica, ubi Petrus et Joannes post resurrevangelica, ubi Petrus et Joannes post resurrectionem Christi ad monumentum cucurrerunt, quod Joannes porro venit: sed tamen non introivit, Petrus autem posterius veniens statim introivit et invenit linteamina posita, etc. , quae ibi narrantur.qui porro per notitiam legis ad Dominum venit: sicut Joannes ad monumentum: sed non intravit: quia legis quidem mandataDomini, ac passione ejus audivit: et per sacrae Scripturae testimonia de eo multa antea minem esse despexit, Deum carne mortalem
Abbreviated transcription (Latin):
magist̾ fuit. Quontam sic̃ paulus pͥ¬
mum rebellis in ieredulitate consi¬
stens fuit. & postea ꝑbaptismi grãm a¬
blutus. & fide xp̃i imbtitꝰ. humilis ac
deuotꝰ ꝑmansit: sic & gentilitas pͥmũ
deuota deo existens ⁊̃ sanguinẽ suum
ꝓ eo funde non dubitauit. Andreas
frat̾ petͥ carne. & coheres gr̃a scđm he-¬
bream ethimologiam int̾ytat᷑ decorꝰ.
siue respondens. Sermone autem gͥ̾co:
oꝑib: qͥa quod corde credit. oꝑibus
exercet. Uirilit̾ qͦq ipse in dei mandatiᷤᷤ
agit. &e oꝑatur iusticiam: ut acceptus &
placit᷑ fiat conditori suo. Ioħs quodã
uaticinio ex merito nomen accepit.
Hic eorum tẏpum tenet. qͥ contempla¬
tionis gr̃a sublimati. sedulo suo adherẽt
conditori: nec aliquid cariꝰ ipsoducuñ.
qͥ cum psalmista dicere possunt. Mͥ au¬
tem adherere deo bonum est:ponere
indño deo spem meam:. ut annunciẽ
om̃s laudes eiꝰ inportis filie syon. No¬
tandum tamen. qͦd in expositione e¬

Expanded text:
magister fuit; quoniam sicut Paulus primum rebellis in incredulitate consistens fuit, et postea per baptismi gratiam ablutus et fide Christi imbutus, humilis ac devotus permansit: sic et gentilitas primum ea vero devota Deo existens etiam sanguinem suum pro eo fundere non dubitavit. Andreas, frater Petri, carne et cohaeres gratiae secundum Hebraeam Etymologiam interpretatur decorus sive respondens. Sermone autem Graeco operibus; quia quod corde credit, operibus exercet; viriliter quoque ipse in Dei mandatis agit, et operatur justitiam, ut acceptus et placitus fiat Conditori suo. Joannes quodam vaticinio ex merito nomen accepit. Hic eorum typum tenet qui contemplationis gratia sublimati sedulo suo adhaerent Conditori: nec aliquid charius ipso ducunt: qui cum Psalmista dicere possunt: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: ponere in Domino Deo spem meam: ut annuntiem omnes laudes ejus in portis filiae Sion . Notandum tamen, quod in expositione E
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑. Ideoq ait dñs. Tti es petrus. ce
suꝑ hanc petram edificabo eccł̃iam
meam. Qͥa dixerat petrus. tu es xp̃s
filius deiuiui: deinde dñs e. suꝑ
hanc inquit petram quam confessꝰ
es. edificabo eccłiam meam. Petͣ enĩ
ipse edificatꝰ est petrꝰ. Cephas dictꝰ.
eo quod in capite est constitut᷑ꝰ apło¬
rum. Cȩphalim grece. caput dr:⁊
ipsum nomen in petͦ syrum ẽ. Sy¬
mon bariona in linguam nr̃am so¬¬
nat filius columbe: & est nom̃ syrũ
parit̾ & hebreum. Bar quippe. syra
lingua filiꝰ: iona hebraice colum¬
ba. utͦq sermone dr bariona. Alii
simplicit̾ accipiunt. qͦd symones¬

Expanded text:
ocatur; ideoque ait Dominus: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Quia dixerat Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi: deinde Dominus ei: Super hanc, inquit, petram, quam confessus es, aedificabo Ecclesiam meam. Petra enim ipse aedificatus est Petrus. Cephas dictus eo quod in capite sit constitutus apostolorum. Cephale Graece caput dicitur, et ipsum nomen in Petro situm est. Simon Barjona in linguam nostram sonat filius columbae. Est et nomen Syrum pariter et Hebraeum. Bar quippe Syra lingua filius: jona Hebraice columba: utroque sermone dicitur Barjona. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon
Abbreviated transcription (Latin):
iusta conuentio & conditio. Coniugium
ẽ legitimarum ꝑsonarum int̾ se coeun¬
di ⁊ copulandi nuptiȩ. Trib autem de¬
de qͣlegit᷑ in genesi: ⁊ benedixit eos dicẽs.
Crescite & multiplicamini. Scd̃a causa
adiutorii: de qͣibi in genesi dr. Non est
expectari solent. Uirtꝰ. genꝰ. pulchritudo.
sapientia. Ex his sapientia potentior ẽ
ad amoris effectum. Refert hec .iiͦii. uir¬
gilius de enea quod his dido impulsa
sit in amorẽ eiꝰ. pulchritudine. quem
sese ore ferens uirtute: quam forti yec¬
Generecredo equidem nec uana fides
genꝰ esse deoꝵ. Item in eligenda uxore .iiii.
res impellunt hominem ad amorẽ.
Pulchritudo. genꝰ. diuitiȩ. mores.
Meliꝰ ẽ tam̃: sim ea mores magis qͣm
pulchritudo querat᷑. Nunc aut̃ illȩ
querunt᷑ quas aut diuitie aut forma. ñ qͣs
ꝓbitas morum commendat. Ideo autẽ
feminȩ subuiri potestate consistunt:
quia leuitate animi plerunq decipi¬

Expanded text:
iusta conventio et condicio. Coniugium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium dide qua legitur in Genesi1, 28: 'Et benedixit eos,' dicens: 'Crescite et multiplicamini': secunda causa adiutorii, de qua ibi in Genesi dicitur2, 18spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, saAd amoris effectum refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus: pulchritudine: Quem sese ore ferens!. . . virtute: . . . Quam forti pecgenere: Credo equidem nec vana fides genus esse deorum. Item in eligenda uxore quatuor res impellunt hominem ad amorem: pulcritudo, genus, divitie, mores; melius tamen si in ea magis mores quam pulcritudo querantur, nunc autem ille queruntur quas divitiprobitas morum commendat. Ideo autem feminae sub viri potestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipi