comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si extraneus ad optatus e̾ẽt.
Sic fiet inqdut filius qin
pot̾ate fuit tertiã ꝑtẽ nepoᷤᷤ
in locã filu adoptatus. aliã
t̃tiam emãcipatus filiꝰ cũne¬
pote alt̾o retẽtompot̾ate ꝑtiã¬
tur. nec eĩ minꝰ debet ferre nepoᷤ
in locũ filii adoptatus. ꝗͣsi ab
exͣneo ẽet adoptatus ¶Idñ
int̾ est quota portio hr̃ditati
dicã.nam ⁊simodica sit ad i¬
dicti. ¶Int̾ ip̃m filiũ ⁊ libos eiꝰ¬

Expanded text:
 si extraneus adoptatus esset. sic fiet, inquit, ut filius, qui in potestate fuit, tertiam partem, nepos in locum filii adoptatus aliam tertiam emancipatus filius cum nepote altero retento in potestate partiatur: nec enim minus debet ferre nepos in locum filii adoptatus, quam si ab extraneo esset adoptatus. Illud non interest, quota portio hereditatis dicam: nam et si modica sit, attadicti. Inter ipsum filium et liberos ei
Abbreviated transcription (Latin):
bõꝵ po petitur. Sn ⁊ si posthumꝰ
natus sit exemãcipato ante
emã cipationẽ ꝯceptusidẽent
dicend.¶Lib̾o aũt nõom̃s si
minus eos q sũt inferioris gͣ¬
dus. nec eomiscebimus. plae
si sit exemãcipato nepos. ⁊ ex
nepoteeiꝰ.alio pnepos. dicenḋ
erit.utrũꝙ ei iũgi. ãboẽuĩ suoꝵ
loco. successert. ¶Si post lumi¬
irio nepos tedierit. dicend̾erit
eũ patri emãcipato. iũgi ¶Si
pat̾ exduob filiis quos ĩpotãte
hũit alteꝵ emã cipauerit. ⁊ ne

Expanded text:
o petitur. sed et si postumus natus sit ex emancipato ante emancipationem conceptus, idem erit dicendum. Liberos autem non omnes simminus, eos qui sunt inferioris gradus: nec eos miscebimus. plane si sint ex emancipato nepos et ex nepote eius alio pronepos, dicendum erit utrumque ei iungi: ambo enim in suorum loco successerunt. Si postliminio nepos redierit, dicendum est eum patri emancipato coniungi. Si pater ex duobus filiis, quos in potestate habuit, alterum emancipau
Abbreviated transcription (Latin):
p. Captatorias institu¬
tiones no eas senatus ĩꝓba¬
ut que mutius affectioĩb
iuditia ꝓuocauerũt. si quaꝵ
ꝯditio ꝯfertur ad secretũ alic
captatorie no sũt. ueluti si
ita hrdem ꝗs instituat. qua

Expanded text:
.Captatorias institutiones non eas senatus improbauit, quae mutuis affectionibus iudicia prouocauerunt, sed quarum condicio confertur ad secretum aliencaptatoriae non sunt, ueluti si ita heredem quis instituat: 'qua
Abbreviated transcription (Latin):
lt. trebatius neuͣtrũ fore hrtẽ.
illam adiectionem ũt coꝵ
uolet supuacuã puto. ideĩ
mero necessaroꝵ hrdum es¬
sent. tũc id ño frustra adiec¬
tum ẽet ⁊ nõ solũ figuram

Expanded text:
 uult: Trebatius neutrum fore heredem, illam adiectionem 'uter eorum uolet' superuacuam puto: id enim mero necessariorum heredum essent, tum id non frustra adiectum esse et non solum figuram
Abbreviated transcription (Latin):
magrãtuum.uit ip̃i tenent᷑.
nã nec hr̃s tutoris. neglige¬
tie nõie tenetur. nã magrãtꝰ
ꝗd̾e in om̃e piculũ succedit.
hr̃s ip̃ius dolo pxime culpe.
succedaneus est.

Expanded text:
magituum, ut ipsi tenentur: nam nec heres tutoris neglegentiae nomine tenetur. nam magistratus quidem in omne periculum succedit, heres ipsius dolo proximae culpae succedaneus est.
Abbreviated transcription (Latin):
te expendit. ut alatromb
redimeret necci̾as mulier
psonasułut munier exiñ¬
culis uedicet de neccis sius
expensa actiodotis euane¬
scit. Et multomagis idez
dicendum ẽ.si soceragat de
dote  debe ratione hr̃ eiusꝙ
in ip̃m in pensum ẽ. siue ip̃e

Expanded text:
te expendit, ut a latronibus redimeret necessarias mulieri personas uel ut mulier uinculis uindicet de necessaris s actio dotis euanescit. et multo magis idem dicendum est, si socer agat de dote, debere rationem haberi eius quod in ipsum impensum est, siue ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dum eius rei dotał noĩe.in
qua  dolum fecissi. atq si
nus facere possit.Ceteꝵ si
cirea interitũ rei dota ł dolꝰ
ma. ⁊ cł pamariti absit. ac¬
tiones solas q̃s eonõie qͣr
maritusht. prandas mu¬
keri ułuti furti uł dãpni

Expanded text:
dum eius rei dotalis nomine in qua dolum fecisset, atque si nus facere possit. ceterum si circa interitum rei dotalis dolus malus et culpa mariti absit, actiones solas, quas eo nomine quasi maritus habet, praestandas mulieri, ueluti furti uel damni
Abbreviated transcription (Latin):
te mio.dotem ut es alienũ
emiat. si ut lib̾is ex aliouio
egentib.aut fratrib. aut
parentib ꝯsułet uł ut eos
exhostibredim cret.qr uis¬
ta ⁊ hoesta cã est non uidetũ
male accipe ⁊io ei recte sol¬

Expanded text:
io dotem, ut aes alienum emat, sed ut liberis ex alio uiro egentibus aut fratribus aut parentibus consuleret uel ut eos ex hostibus redimeret, quia iusta et honesta causa est, non uidetur male accipere et ideo recte
Abbreviated transcription (Latin):
dies qnquagi̾ta eis cedant int̾
quos necesse est eas exccusatiõis
exercere. s⁊ ueꝵ ẽ non ante ẽc̃ tuto¬
rem q̃ dies uemĩt. nam nec ante¬
q̃ adita sit hrditas. Quia igitũ
ereod̾e test̾o iam gesta funt tute¬
la ⁊ qr excusatus ẽ alias abfutu

Expanded text:
edant, intra quos necesse est causas excusationis exercere. sed verum est non ante esse tutorem, quam dies venerit: nam nec antequam adita sit hereditas. quia igitur ex eodem testamento iam gesta fuit tutela et qui excusatus est alias afutu
Abbreviated transcription (Latin):
sit testm̃. absentiã obpublicã cã
⁊ ẽ ab eoiam administrata tute¬
una tutela sit ideo nec excusatic¬
nẽ ei ꝯpetere nec agi tuͣtele obpri
tp̃s posse. S⁊ si ita scriptũ in testo̾
fuit. titius tutor esto cũ rei publi¬
ce c̃a aut obaliã aberit tutorne
esto cũ redierit tutor esto. qd dex¬
cusatione.aut obabsentiã reu
publice causa aut obaliã que
post euenit dici oꝑteat uĩdeam̃
pcedit. auĩt alia. questio. testõ ex
dic uł sub ꝯditiõe tutores dati a
se excusare añ diem ꝯdition̾e ue¬

Expanded text:
sit testamentum absentiam ob publicam causam et est ab eo iam administrata tutest, ut haec una tutela sit: ideo nec excusationem ei competere nec agi tutelae ob prius tempus posse. Sed si ita scriptum in tesfuit: 'Titius tutor esto: cum rei publicae causa aberit, tutor ne esto: cum redierit, tutor esto', quid de excusatione aut ob absentiam rei publicae causa aut aliam quae post obuenit dici oporteat, uideamus. praecedit autem alia quaestio, testamento ex die uel sub condicione tutores dati an se excusare ante diem
Abbreviated transcription (Latin):
cet¶ d̾si duestatue mamora
tibi ⁊ dem̃ c̃e marmor lega¬
tũ ẽẽt.pret̾ duas. millast¬
tua marmorea. legata ẽti¬
bi. ¶Ide in urbanis suist¬
bilegatis.si michi dispesa¬
torlegatu si ¶Cuictum po¬
dus argẽti. dare hr̃s iussus
sit. ei pecuniã nũmerata
dĩdo nire ip̃oliberatur sumn
ca pecuia. eadẽ estiatiofiũt¬

Expanded text:
em si duae statuae marmoreae tibi et deinde omne marmor legatum esset, praeter duas nulla statua marmorea legata est tibi. idem urbanis servis tibi legatis, si mihi dispensator legatus sit. Cui certum pondus argenti dare heres iussus sit, ei pecuniam numeratam dando iure ipso liberatur, si in ea pecunia eadem aestimatio fu
Abbreviated transcription (Latin):
qdẽi si suffitientiũ testiu
facultat̾e non hũit. s si ui¬
re test̾i factionẽ hu̾ĩt. ¶ Si
post fc̃m testm̃. codicillos q
ꝯfirmauerit. de iñ arrogan

Expanded text:
 si sufficientium testium facultatem non habuit? sed si iure testamenti factionem habuit. Si post factum testamentum codicillos quis confirmauerit, deinde adrogan
Abbreviated transcription (Latin):
Pater filiũ hrdem. p̃dia
obligare seu pignori ponẽ
cognatis. fidei ꝯmiẜat. fi¬
lius p̾dia que pat̾ obliga¬
ta reliq̃rat dimisso hrdit¬
ario creditore nũmis no¬
uicrditoris apriore in seq̃¬
tẽ creditore. pygnoris ypo

Expanded text:
Pater filium heredem praedia alienare seu pignori ponerecognatis fideicommiserat: filius praedia, quae pater obligata reliquerat, dimisso hereditario creditore nummis novi creditoris, a priore in sequentem creditorem pignoris hypo
Abbreviated transcription (Latin):
caq̃ ꝓponerẽtim ita txbi si
hu qͥpetũt mani feste docẽ¬
net eo aĩo circa se patronuz
cũ rest̾m faceret ẽẽ cepisie.
ut is quoꝙ legatum care
uellet. alion nichil ipsis
słꝰ filus suis restitueret᷑.

Expanded text:
ponerentur ita deberi, si hi qui petent manifeste docerent eo animo circa se patronum, cum testamentum faceret, esse coepisse, ut his quoque legatum dari uellet: alioquin nihil ipsis suam filiis suis restituerent:
Abbreviated transcription (Latin):
it cuimulier nõ petit tutorẽ
si sinelib̾is decesẜit. uł suꝓ
hac ip̃a ꝯditione suĩ testatꝰ m¬
ortuus erit. fidei ꝯmissi peti¬
tio que exalieno iuditiode i¬
scendit nõ est ꝑ epta.¶Que.i

Expanded text:
it, cui mulier non petit tutorem, "si sine liberis decesserit", vel sub hac ipsa condicione "si intestatus mortuus erit", fideicommissi petitio, quae ex alieno iudicio descendit, non est perempta. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Ccuł. Sĩpat̃ captus sit abho¬
stib snor filius ⁊ ibi ãbode¬
cedãt q̃ uis primo pat̾ deced¬
atlex cornelia adpupillisb̾¬
stitutionẽ nõ ptinebit msi
rcu̾sus inciuitate ĩpubesde¬
cedat. qm ⁊ si ãbo ĩcitates
cessissẽt. uẽiret substitutus.

Expanded text:
um. Si pater captus sit ab hostibus, mox filius et ibi ambo decedant, quamuis prior pater decedat, lex Cornelia ad pupilli substitutionem non pertinebit, nisi reuersus in ciuitate impubes decedat, quoniam et si ambo in ciuitate decessissent, ueniret substitutus.
Abbreviated transcription (Latin):
cibaria.ꝯtim̃ putet. qopu
nõ facerẽt.S materiã pre¬
buit sionotãdi. ut ⁊ tex¬
toꝵ. ⁊ textricũ cibaria dicet
ꝯtim̃. Si mutius eos uolu
bariapenuꝯtinẽtur. si coꝵ¬

Expanded text:
cibaria contineri putet, qui opus non facerent: sed materiam praebuit Seruio notandi, ut textorum et textricum cibaria diceret contineri: sed Mucius eos uoluibaria penui continentur, sed eo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊thus ⁊ ceras ꝯtinerinega¬
uerũt.si rutilius ⁊ lĩg̃⁊ cãr¬
bones que nõuendedi c̾ pata
to scribit ¶Fui ap̃mela. ⁊ un¬
guentũ. ⁊ cartas epistolares.
penoris cẽ scribit.⁊ ẽ uerius.
quor penuaria ꝗnotineãt
nulla dubitatioẽ. aristoat

Expanded text:
et tus et ceras contineri negauerunt. sed Rutilius et ligna et carbones, quae non uendendi causa parata to scribit.Seruius apud Melam et unguentum et chartas epistulares penoris esse scribit et est uerius haec quoque penuaria quin contineantur, nulla dubitatio est.Aristo autem
Abbreviated transcription (Latin):
¶ S ideo fidei ꝯmissa dari p¬
sũt. ab ĩtestato succedẽtib.
qm creditur pat̃.f. sp̃ote sua.
his relinq̃relegitimã h̾rdi¬
tatem. ¶Codiailli totiens

Expanded text:
 Sed ideo fideicommissa dari possunt ab intestato succedentibus, quoniam creditur pater familias sponte sua his relinquere legitimam hereditatem. Codicilli totiens
Abbreviated transcription (Latin):
notedissinumos dare dãp¬
natus c̃q̃ritur:ã pemusle¬
sqdsemel penus sit legata.
reutimur. ut ⁊ marcelł. p̾̃¬
uiuaminotat inpr̃atione
hesoblationẽ tã drũ. q̃ diu
lis cũ code peciĩa ꝯtestetur.
insi forte alud tp̃c. uł m̃ te
uł uerbis testator p̃stituit.
Adsi mãnos sigulos penus
iegatasit.psĩgulos.mmos
pens.adhuc poterit prari.
ułsiminus.sũme ꝑsingu¬
suna sũma legata sit.⁊ pri
mopenus nõ sit p̾stita. ut¬
utota sũma debeatur. qito¬
topenoris legato trãsfuso.ã
ueroqͣtitas primiãm ertia¬
tiomis. sola sit trãslata. du¬
bitari põt. putotͣn sic uolũ¬
tatẽ seq̃dam testatoris.ait
totisũma illico postea q̃ ces¬
sauit hrs dare penũ. uxoripr̃e

Expanded text:
n dedisset, nummos dare damnatus est: quaeritur, an penus let si quidem semel penus sit legata, re utimur, ut et Marcelum notat, in praestatione heres oblationem tamdiu, quamdiu lis cum eo de pecunia contestetur, nisi forte aliud tempus vel mente vel verbis testator praestituit. quod si in annos singulos penus legata sit, per singulos annos penus adhuc poterit praestari, si minus, summae per singusi una summa legata simo penus non sit praestita? utrum tota summa debeatur, quasi toto penoris legato transfuso, an vero quantitas primi anni aestimationis sola sit translata, dubitari potest. puto tamen sic voluntatem sequendam testatoris, ut tota summa ilico, postquam cessaverit heres d
Abbreviated transcription (Latin):
recũ is qmpotãte fuerũt iu ben¬
tur quare sic̃ is q in pot̾a te est de¬
tẽ uxoris precipitita emãcipatꝰ
quor qͣi precipiat retin̾e deb̾et.¬
¶⁊mãcipatus filius pret̾itus si
fr̃e exstipłatu. ap̃oim̃. tutus erit.

Expanded text:
ui in potestate fuerunt, iubentur.Quare sicut is, qui in potestate est, dotem uxoris praecipit, ita emancipatus quoque, quasi praecipiat, retinere debet.Emancipatus praeteritus si,fratre ex stipulatu ipso iure tutus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
acollatiõis ꝯmodo exludit cũ
auo qu defũcto adbona eiꝰsimł
cũ fr̃e possit puenire. ħ ĩpatre. ad¬
cipamͣt. ¶Stipulatio. aũt colla¬
tiõis tunc omittit᷑ cum in t̾pella¬
tus cũ aliquospãtio quo ꝯ ferte

Expanded text:
collationis commod‹o› excluditur, cum auo quandoque defuncto ad bona eius simul cum fratre possit uenire'. haec in patre adcipauerit.Stipulatio autem collationis tunc committitur, cum interpellatus cum aliquo spat
Abbreviated transcription (Latin):
i arbitratu colłone fieri edc̃o
p̃toris in ẜtum ẽ. siue ergonto¬
tũcollatio facta nõest. siuemp
t̃̾e facta locum h̾ebit hstipło. Et
sine ꝗs nõ ꝯferat ex hacstipłone.
siue  dolo fec̾it quominꝰ ꝯferat q̃¬
ti careserit ĩ tanta pocina ꝯdẽp̃ãbit᷑.¬

Expanded text:
rbitratu collationem fieri edicto praetoris insertum est.Siue ergo in totum collatio facta non est siue in partem facta, locum habebit haec stipulatio: et siue quis non conferat ex hac stipulatione siue dolo fecerit, quo minus conferat, quanti ea res erit, in tantam pecuniam condemnabit
Abbreviated transcription (Latin):
ire adcum fecisse placint nł¬
lam cẽ libtorum dunsione ali¬
m̃torum añdiuisione auidice
inter cobrdes factam eodmo
ratamẽe. De obsequs alibise¬
alibtis paretib ⁊ patrõis prãdi¬

Expanded text:
re id eum fecisse. placuit nullam esse libertorum diuisionem: alimentorum autem diuisionem a iudice inter coheredes factam eodem modo ratam esse. DE OBSEQUIIS PARENTIBUS ET PATRONIS PRA
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Na t̾cium ⁊ ĩstitu¬
ti ⁊ substituti ꝑsonã susti¬
nere ⁊ ĩtres p̾tes ĩstitutu
tiamusduos ex quadrãti¬
bo hrdes scripsit t̾cium siñ
ꝑte ꝙ assi de ẽ. feret hoc ⁊ la¬
scripsit: mox unus exbis
ꝗ sine ꝑte fucr̾ repudiaue¬
rit. utrũ oĩbo semi untia
an ad solũ sine ꝑte scriptũ
ptineat ⁊ uariatur. S⁊ ẜuiꝰ
omĩb accresc̾e uoluit quã
fniim ueriorẽ puto. nam¬

Expanded text:
um. nam Tertium et instituti et substituti personam sustinere, in tres partes institut‹um› tiamus. duos ex quadrantibus heredes scripsit, tertium sine parte: quod assi deest, feret: hoc et Lascripsit, mox unus ex his, qui sine parte fuerunt, repudiauerit, utrum omnibus semuncia an ad solum sine parte scriptum pertineat: et uariat. sed Seruius omnibus adcrescere ait, quam sententiam ueriorem puto
Abbreviated transcription (Latin):
e̾.ut ⁊ filiũ ⁊ nepot̾e ⁊ pro¬
neptẽ habeas mortuus ut¬
risꝙ pnepos ĩstitutus suc¬
cedens in sui brdis locum ñ
rũpat. ¶Et bene u̾ba se hñt.
Siqs ex fuis hrdibosuus
hr̃s eẽ desierit adom̃s casus
ptinetia quos suplendosi
ingalli aqlu snia diximu.
nec solũ si nepos uirio patre
decedat.nec fuccedes nepos a¬
uo mortuo rũpat. Si ⁊ si su
ꝑiuxerit patri ac decedat.⁊
dũ mõ h̾rs institutus sit. a¬
ut exhrdatus. ¶idend

Expanded text:
et filium et nepotem et pronepotem habeas, mortuis utrisque pronepos institutus succedens in sui heredis locum non rumpat. et bene verba se habent "si quis ex suis heredibus suus heres esse desierit" ad omnes casus pertinentia, quos supplendos in Galli Aquili sententia diximus: nec solum, si nepos vivo patre decedat, nec succedens pronepos avo mperuixit patri ac decedat, dummodo heres institutus sit aut exheredatus.Uidendum,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt debet marito. aũsi ñ ułt
pati debi tollere.si modoreci¬
piant sepationem ¶eteꝵ si
nõ recipiant relin q̃ de sunt.
ita eĩ pmittend est marito
auferre ornatũ quem posu¬
it. si futuꝵ eiusc̃ ꝙ abstulit

Expanded text:
sunt debet marito: aut si non vult, pati debet tollentem, si modo recipiant separationem: ceterum si non recipiant, relinquendae sunt: ita enim permittendum est marito auferre ornatum quem posuit, si futurum est eius quod abstulit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊⁊ obstẽt. ¶Confesti.aũt sic acci¬
piend̾ crit ubi primũ potuit .i.
pretoris copia huit huic rei seoe¬
tis msi forte ĩ fumitate ĩpedita
cam apetendos tutores ĩpedii¬
ret. ita tñ ut nullo m̃o.unnale
tp̃s excederet. si ei mortalitate
filu prenẽta est nch̾matrim¬
putctur. ¶Tractan uelle põt.¬

Expanded text:
ei obstent. 'Confestim' autem sic erit accipiendum 'ubi primum potuit', id est praetoris copiam habuit huic rei sedentis, nisi forte infirmitate impedita eam ad petendos tutores impediret: ita tamen, ut nullo modo annale tempus excederet. si enim mortalitate filii praeuenta est, nihil matri imputetur.Tractari belle pote
Abbreviated transcription (Latin):
nis abiles adtutelã petienti
qisciebat pretorẽ cos nõ daru¬
rum. ꝗd tn si dederit cosdemp̃¬
tormatris petitionẽ secutus.
iam qde pretoris delictũ est. si
⁊matris pimimus ꝯsciliũ. Igi
pbati. debet mat̾ alios siñ mora
petͣe ergosinõ petierit. siue ydõe¬
o nõ petierit pumetim. ⁊̃ sidati
fuint minus idoẽi pretore eran¬
te. ¶Itoeos nĩt utrum faculta¬
tib an ⁊ morib petẽdebeat. du¬
bitatiõis ẽe põt. pͥuto aũt faci¬
le ergnosci. si locupletes sĩt hu
quos petit. S⁊ ⁊ si prioribexcu¬
satis reiectis ue nõ ꝯfesti alioꝵ
nõia ediderit pimiturqderͥgo
siñ fuint õs excusati uł nõ õs re¬
recti sũt udend̾.an ei ĩputetur
curĩ locum recusati nõ petut. ⁊
putomputand̃. Od idecesẜĩt
qdã putolicet uba defitiãt sm̃a¬

Expanded text:
nus habiles ad tutelam petierit, quoniam sciebat praetorem eos non daturum? quid tamen si dedit eos praetor matris petitionem secutus? iam quidem praetoris delictum est, sed et matris punimus consilium.Igitmprobati, debet mater alios sine mora petere.Ergo siue non petierit siue idoneos non petierit, punietur, etiamsi dati fuerint minus idonei praetore errante.Idoneos autem utrum facultatibus an et moribus petere debeat, dubitationis esse potest. puto autem facile ei ignosci, si locupletes sint hi, quos petiit.Sed et si prioribus excusatis reiectisue non confestim aliorum nomina ediderit, punitur.Quid ergo, si non fuerint omnes excusati uel non omnes reiecti? uidendum, an ei imputetur, cur in locum excusati non petiit: et puto imputandum.Quid si decesserint quidam? puto, licet uerba deficiant, s
Abbreviated transcription (Latin):
ectos rectedicet. ergo ⁊ silatitẽt.
fihoc lõgum c̃. nam nec boc ei im¬
purercum suspectos nõ fecit alio¬
qm ⁊ si latitarẽt potiit edc̃odesi¬
derare ut eos p̾tor ad ẽẽ iub̾et. ⁊
suspectos cos remouẽt. side cẽnt

Expanded text:
ectos recte dicet. ergo et si latitent? sed longum est: nam nec hoc ei imputetur, cur suspectos non fecit: alioquin et si latitarent, potuit edicto desiderare ut eos praetor adesse iuberet et suspectos eos remouet, si deessent
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet indãpno q̃ rlegato nisifõ¬
te qs putet ꝯditionẽ hanc qiͣ
utilitati publice obpugnãtẽ
remittendã ut ał plerasꝙ aut
u̾ba cauillatus ĩputauerit ma¬
tri curcuratores nõ petierit. fin
dũ aut hoc ĩputatur matri. cũ
nõ desidecauĩt aprincipe ꝯditi
ignoscend̃ ꝯ subuit ẽĩ eiut min̾
ĩquerctur qi indefensus. Et si fo¬
te ꝗs uxorẽ cõis filii matrẽ brdes
scripsit rogauit ꝙitmmiss. a ⁊̃ sati¬
dationeut ĩpub̾e filio factores¬
tituat h̃rditat̾e nec mat̾ eis pe¬
tierit tutores d dici cessareꝯsti¬
tutionẽ cum patris uolũtater
secuta ẽ ⁊nicħ h̃nti filioiutores
nõ petierit. ¶Ad siei remissa sa
oñe fiñt aregatas ⁊ ĩpubes obi¬
erit dicend̾ erit matri nõ ꝯpete¬

Expanded text:
isi forte quis putet condicionem hanc quasi utilitati publicae obpugnantem remittendam ut alias plerasque: aut uerba cauillatus imputauerit matri, cur curatores non petierit. fingdum? aut hoc imputatur matri, cur non desiderauit a principe condicignoscendum: consuluit enim ei, ut minus inquietetur quasi indefensus.Et si forte quis uxorem communis filii matrem heredem scripsit rogauitque remissa etiam satisdatione, ut filio puberi facto restitueret hereditatem, nec mater ei petiit tutores, debet dici cessare constitutionem, cum patris uoluntatem secuta sit et nihil habenti filio tutores non petierit. quod si ei remissa satonem fuerit adrogatus et impubes obierit, dicendum erit matri adue
Abbreviated transcription (Latin):
mumicipalib dãdi necessitas
inigitur qd ergo sipetut set
admonita uł adubtisuł adce¬
petere nõ cunctaretur admõit.
nec petat nec legittimã tute¬
lam ã ministrat. ¶Qd̾sipemit
egenꝑs filus nõ pctit ingnoscẽ¬
dumẽei. Si si forte. ab sẽs alis¬
tis preueta est uł abalus dicẽ¬
dũ est eam no excsudi insiforti
cũ frustarctur. adꝯting̃. ¶fili

Expanded text:
municipalibus dandi necessitas iniungitur.Quid ergo, si petiit, sed admonita uel a libertis uel a copetere non cunctaretur, admonita nec petat nec le gitime tutelam administrat.Quod si penitus egenis filiis non petit, ignoscendum est ei.Sed si forte absens a libertis praeuenta est uel ab aliis, dicendum est eam non excludi, nisi forte cum frustraretur, id con
Abbreviated transcription (Latin):
du uer est nõ adisse matre. ¶d
aũt diximius. ius antiquũfua¬
n matre nõ adeunde cui ꝑsõe de¬
feraturhroitas uidend ẽ utrũ
ei que ne pxima ĩueniturcum
mat̾ repudiauit. anei que fũit
cũ intestato decessisse cetum ẽẽt
ut puta fuit pãtruus cũ intes¬
tato decedẽt patru filus cũma¬
ter repudia ss patruono dum
delata brditateatꝙ ĩodetucto
eo matre delibãte patrin filiũ
uocari. ¶Simat nõ petierit tu¬
tores ydoneos filuis sinsl pͥorib̾
alioꝵ nomeditert ins noht¬

Expanded text:
dum uerum est non adisse matrem. quod autem diximus ius antiquum seruari matre non adeunte, cui personae deferatur hereditas, uidendum, utrum ei, quae nunc proxima inuenitur, cum mater repudiat, an ei quae fuit, cum intestato decessisse certum est? ut puta fuit patruus, cum intestato decederet, et patrui filius: cum mater repudiasset, patruo nondum delatam hereditatem atque ideo defuncto eo matre deliberante patrui filium uocari.Si mater non petierit tutores idoneos filiis suis uel prioribus aliorum nomi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpamat̾ eadem sit ⁊ sororosan¬
gumea. ut puta qm pat̾ matu
nepot̾c suum ex filia adoptaue
nire. ¶Simat̾ hrditatẽ fibii filic¬
ue. nõ adierit ex .s. ꝯ.t̃.ĩ. sd con

Expanded text:
ipsa mater eadem sit et soror consanguinea, ut puta quoniam pater matris nepotem suum ex filia adoptauitnire.Si mater hereditatem filii filiaeue non adierit ex senatus con
Abbreviated transcription (Latin):
ttio ex hrdatus sit⁊ inuc̃ti¬
b primis ⁊ deli b̾ãtibo de ce¬
dat. q̃ ri solet omittẽtibꝰ pri¬
mis aditionẽ.utrũ adeos
ꝗ t̾tio gradu scripti sũt. an
potius. ad legittimos hrdes
ptineat hrditas quo ⁊ ip̃o
casu rectius existimari pu¬
taiit adlegittimos eã ꝑti¬
nere. Hã ⁊ cũ duob h̾rdib
ĩstitutis ⁊ in sĩguloꝵ locoi
fcã substitutione aprimis
exb̾rdatus postumus a scłi
pret̾itus fint. si alt̃ ex insti¬
tutis omifit q̃uis postumꝰ
excludatur. nõ tñ magis
substitutũ amitti. ¶Sd̃
uulgo dicitur cũ gradũ.⁊
quo filius pͥteritus sit nõ

Expanded text:
tertio exheredatus sit et viventibus primis et deliberantibus decedat, quaeri solet omittentibus primis aditionem utrum ad eos, qui tertio gradu scripti sint, an potius ad legitimos heredes pertineat hereditas. quo et ipso casu rectius existimari putavit ad legitimos eam pertinere: nam et cum duobus heredibus institutis et in singulorum locum facta substitutione a primis exheredatus postumus, a secundis praeteritus fuerit, si alter ex institutis omiserit, quamvis postumus excludatur, non tamen magis substitutum admitti. Quod vulgo dicitur eum gradum, a quo filius praeteritus sit, no
Abbreviated transcription (Latin):
na scatur quo adhrdes pri¬
mogradu scriptos p̃tine
mittẽtib institutis ip̃e br̾
existat ĩmo ⁊ si defũcto cobr̃¬
des ĩstituti omiẜĩt hrditatẽ

Expanded text:
nascatur, quo ad heredes primo gradu scriptos pertinermittentibus institutis ipse heres existat. immo et si defuncto eo heredes instituti omiserint heredit
Abbreviated transcription (Latin):
one uł moffitio iudicis
fucrũt. ꝯputabu̾tur po¬
sterionsita temũ. simo¬
ra fidelomisso fc̃a sit.¶
hrditas ex cã fide .ꝯ.ĩ tp̃s¬

Expanded text:
one uel in officio iudicis fuerunt, computabuntur: posterioris ita demum, si mora fideicommisso facta sit.Cum hereditas ex causa fidei
Abbreviated transcription (Latin):
quũ. ꝙ ⁊ sine maũmissi õe hebat
posse sibi defend̾e iuł scripsit nec
eĩ ei noceredebuit ꝙiura patroã¬
tus habebat cumsit. ⁊ pat̃.¬

Expanded text:
quum, quod et sine manumissione habebat, posse sibi defendere Iulianus scripsit: nec enim ei nocere debet, quod iura patronatus habebat, cum sit et pat
Abbreviated transcription (Latin):
ex officio ꝗs ad artifitiũ tra
ra artifitia sciat ⁊ alii coeio
gati fuerũt. alli textores. auis
lecticaru ei cedẽ ẜuũdicends¬
cui legati sũtinquo artifitu
ploꝵ ꝙ u̾sabatur. Lornatno¬
blegatis celsus scribiteisco
strũ fucrũt legato noceteter
ali ⁊ has ced̾e necesse sit mullo
cedere cũ om̃s. ad hucdiscẽ pos¬
sint ⁊ om̃e. artifitiũ increm

Expanded text:
tranura artificia sciat et alii coci legati fuerunt, alii textores, alii lecticarii, ei cedere seruum dicendcui legati sunt in quo artificio plerumque uersabatur.Ornatricibus legatis Celsus scribsit eas,strum fuerunt, legato non cedere, alii et has cedere, ne necesse sit nullam cedere, cum omnes adhuc discere possin
Abbreviated transcription (Latin):
bitoꝵ erãt. pecuma mĩata
ĩueñta ẽ. plerisq uidebat᷑
uic uerisimile ẽc̃. ut testa¬
tor de ꝑecumanuata sensis¬
set.¶Ego aũt illuddignũ
animadusione existiabã
cũ qs kalendarũ pr̃ari ali¬
cui uolinit. utrũ ne noĩ.a dr̃¬
tarat debitoꝵ pr̃ari uolins¬
se. intelligendus c̃. auo¬
⁊̃ pecumañ qua ab his ex¬
acta eide tñ kalendario de¬
stinata finit. ⁊ magis pu¬
toq̃ ad mod̃ si exacte pecu¬
me ⁊ rursus collocatr ẽẽnt
pmutatione nõium ñoꝑ
iineret ul minuerẽt fidcis¬
dẽ fidei ꝯmisso cedere debeãt.
qn ⁊̃ illud quor putẽ defẽ¬
diposse nõut mo debitori¬

Expanded text:
 erant, pecunia numerata inuenta est. plerisque uidebatur uix uerosimile esse, ut testator de pecunia numerata sensisset. ego autem illud dignum animaduersione existimabam, cum quis kalendarium praestari alicui uoluerit, utrumne nomina dumtaxat debitorum praestari uoluisse intellegendus est aa ab his exacta, eidem tamen kalendario destinata fuerit. et magis puto, quemadmodum, si exactae pecuniae et rursus collocatae essent, permutatio nominum non peremeret uel minueret fideicdem fideicommisso cedere debeant. quin etiam illud quoque putem defendi posse, ut non modo a debitori
Abbreviated transcription (Latin):
exceptis negotiatoribo. la¬
beoscripsit.eos legato exce¬
ptos uideri q prepositis cent
negotu exercendi cã ułuti
larros. uũt uł.⁊ obsonatoes
uł eos ꝗ piscatoribo prepõi¬
tisũt non uideri negotia¬
tiois appłatiõe ꝯtine̾ri. ⁊ pi¬

Expanded text:
exceptis negotiatoribus Labeo scripsit eos legato exceptos uideri, qui praepositi essent negotii exercendi causa, uellarios autem uel obsonatores uel eos, qui piscatoribus praepositi sunt, non uideri negotiationis appellatione contineri: et pu
Abbreviated transcription (Latin):
ul ui duos m̾ulos he̾bat.
ita legauit. mulosduos qui
mei erũtcũ moriar seiohrs
dato. Id̃ nullos mullos sidu¬
as mulas reliq̃rat. R. ẜuuiᷤᷤ¬

Expanded text:
Qui duos mulos habebat ita legauit: 'mulos duos, qui mei erunt cum moriar, heres dato': idem nullos mulos, sed duas mulas reliquerat. respon
Abbreviated transcription (Latin):
dos qiͣtum ẽ.an adcalegata.
admittẽtur lib̾ti pat̾m lib¬
unde oriũda erat. petierat uti
publice qa medicus erat.sa¬
laria ei prarentur manifes¬
tãdo littissius. cũ suum ẽe

Expanded text:
situm est, an ad ea legata admitteretur liberti paterni liberunde oriunda erat, petierat, uti publice quod medicus erat salaria ei praestarentur, manifestando litteris suis eum suum esse
Abbreviated transcription (Latin):
nebatur. cibuna ⁊ uestiaria.
p̃stit̾it anh̃rs eius. accet̾is
quor lib̾tis.ꝯueĩri possit. ã
uõ trib tm̃ sit. obnoxius
ꝗ ratioib ip̃ius. cibaria et
uestiaria accepisse reperiũt̃¬

Expanded text:
nebatur, cibaria et uestiaria praestiterit, an heres eius a ceteris quoque libertis conueniri possit, an uero tribus tantum sit obnoxius, qui rationibus ipsius cibaria et uestiaria accepisse reperiunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicenḋ cam prãtione seq̃das
q̃ nouissima fu. ¶Oda lib¬
tis suis ut alim̾ita aqͣ quo
egyptires agiꝓponebat᷑ ubi
aqͣ uenalis c̃. diceba igitur
c̃ẽ emolum̃tum fidciomiss
siuc ꝗs bns cist̾nas idreliq̃ue¬

Expanded text:
dicendum eam praestationem sequendam, quae nouissima fuit.Quidam libertis suis ut alimenta, ita aquAegypti res agi proponebatur, ubi aqua uenalis est, dicebam igitur esse emolumentum fideicommissi, siue quis habens cisternas id reli
Abbreviated transcription (Latin):
torꝯcubine mãcipia rustica
mĩooctolegauit ⁊ hiscibaia
par iussit inhec rba eisq m¬
icipns q̃ supra legaui. cibaii
nõic ab br̃dib meis pr̃ari uo¬
lo qͥme inuo accipiebãt qͣitũ¬

Expanded text:
oncubinae mancipia rustica numero octo legauit et his cibaria praestari iussit in haec uerba: 'eisque mancipiis, quae supra legaui, cibarii nomine ab heredibus meis praestari uolo, quae me uiuo accipiebant'. qu
Abbreviated transcription (Latin):
mbõꝵ possõne pͥlacuit ratam
hr̃i posse cam q̃ citra uolũtatẽ
agnouit is q pot̾ati subicct̾
c̃ s ⁊ si legituã br̃ditas filio
dit pat brditatem cͥdendus
c̃ amisisse b̃rditatem.⁊ ĩp̃r

Expanded text:
cuit ratam haberi posse eam, quam citra uoluntatem adgnouit is qui potestati subiectus est. Sed et si legitima hereditas filio dit pater hereditatem, credendus est admississe hereditatem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
frustra ficri. ꝯuc̾it. S q nõ ad¬
mittiturut substitutus. ut
adiectus hr̃s qnͣq nõ erit ne
fiat ꝯ̃ uolu̾tatem. si filius nõ
re. aut subꝯditione solet sub¬
stituere. Pure sic si filius m̃s
infrapub̾tatem decesẜit. sei
hr̃s esto. siuc seius iste. hr̃s in¬
stitutus sit. ⁊ ĩ pubi substitu¬
tus nullam b̃t ꝯditionẽ sĩi¬
sit solus substitutus. Subi
ꝯditione aũt institutũ si sub¬

Expanded text:
frusta fieri conuenit: sed qui non admittitur ut substitutus, ut adiectus heres quandoque non erit, ne fiat contra uoluntatem, si filius non re aut sub condicione solet substituere. pure sic: 'si filius meus intra pubertatem decesserit, Seius heres esto': siue Seius iste heres institutus sit et impuberi substitutus, nullam habet condicionem, siue solum substitutus. sub condicione autem institutum si sub
Abbreviated transcription (Latin):
dius trophonius debe. q. i lũcrũ
facere extutela nõdebet. ¶Exd¬
nobo tutoribpupilli. altero de¬
fu̾cto.adhuc ĩpułe pupillo qui
superat ex psona pupilli sunu¬
dice accepto secutus ẽ. cũusuris
qͣtũm extutela adtutore defu̾c¬
tum puenerat.Quesitũ est ni¬
ditio tutele quo expitur pubes
frc̃s utrũ cius tm̃ portĩonis que
ab imtio extutele ratione pue¬
nerat.addefũctum eũ tutorem
usure ueniãt an ⁊̃ eius sũmeq̃
ex sortis usuris pupillo. aucta
post mort̾e eius. adsupstitẽ eq
cũ sorte trãslata sit aut trãffer¬
ri debuit .R. si eã pecumã inse u̾¬
tissi õium pecumaꝵ usuras p̃¬
stãdas. Ꝙ si pecuma masisset

Expanded text:
dius Tryphoninus: quia lucrum facere ex tutela non debet.Ex duobus tutoribus pupilli altero defuncto adhuc impubere pupillo, qui supererat ex persona pupilli sui iudice accepto consecutus est cum usuris, quantum ex tutela ad tutorem defunctum peruenerat: quaesitum est, iudicio tutelae, quo experitur pubes factus, utrum eius tantum portionis, quae ab initio quod ex tutelae ratione peruenerat ad defunctum contutorem, usurae ueniant, an etiam eius summae, quae ex sortis usuris pupillo aucta post mortem eius ad superstitem aeque cum sorte translata sit aut transferri debuit. respondit, si eam pecuniam in se uertisset, omnium pecuniarum usuras praestandas: quod si pecunia mansisset
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cum Brdem scribir. ⁊ita
substituit.si stichus hrs
ño erit. sẽpnius hr̃s esto. ĩ¬
telligitur tale qd dicere. si
stich̾us n ip̾e hrs ent. n ali¬
qcum q̃ libeꝵ putaret hr¬

Expanded text:
 eum heredem scribit et ita substituit: "si Stichus heres non erit, Sempronius heres esto", intellegitur tale quod dicere: "si Stichus neque ipse heres erit neqeum, quem liberum putat
Abbreviated transcription (Latin):
iure patrie poͬtãtis nõmilitie
nnũ qsoluendo nõfint ratio¬
nẽ actus sin uetuit redd̃ẽ qm̃
eius lib̾atioꝙ ex tutela ꝑcep̃
aut dolo ꝯtraxit nõ est relic¬
ta. Cõtutores ꝗ suspectũ facẽ
neglexerũt exculpa recte ꝯuẽi¬
untur. tutor eĩ legatanꝰ excul¬
ꝑa que testo remissa ẽ nõ tenet̃.¬
D̾. Expluribtutoribĩsoli¬
dũ unum tutorẽ idex ꝯdẽp¬
rrauit in rẽ suã uidicatus.ꝓ¬
curator datus primlegĩ p̾u¬
pilli nõ habebit ꝙ nec b̃rdi
pupillidatur. non ẽi cãe si ꝑ¬
sone succurritur q̃ merint p̾¬

Expanded text:
iure patriae potestatis, non militiae unum qui soluendo non fuit, rationem actus sui uetuit reddere. quoniam eius liberatio, quod ex tutela percepit aut dolo contraxit, non est relicta, contutores, qui suspectum facere neglexerunt, ex culpa recte conueniuntur: tutor enim legatarius ex culpa, quae testamento remissa est, non tenet. Ex pluribus tutoribus in solidum unum tutorem iudex condemnauit. in rem suam iudicatus procurator datus priuilegium pupilli non habebit, quod nec heredi pupilli datur: non enim causae, sed personae succurritur, quae meruit pr
Abbreviated transcription (Latin):
stro ita scriptũ sit. Ille patrun
pupillarẽ sufficc ꝓmisit pret̾¬
ea ⁊ illud hic põt tractari. ut si
sciens curatornõ sufficere ꝓ¬
qm̃ dolofecit. no illi succͣurat᷑.¬
R.curatorcũ offitiũ suũ egres¬
sus spote se obligamĩt nõ pu¬
toei ap̾tore subuẽiri deb̾e. nõ
magis q̃ si creditori puelle pe¬
cumã sedatuꝵ spopondissi¶s
is dequo tractamus sinõdo

Expanded text:
to ita scriptum sit 'ille patruuspupillarem sufficere, promisit. praeterea et illud hic potest tractari, ut, si sciens curator non sufficere pquoniam dolo fecit, non illi succurratcurator cum officium suum egressus sponte se obligauerit, non puto ei a praetore subueniri debere, non magis quam si creditori puellae pecuniam se daturum spopondisset: sed is de quo tractamus si non do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtutore põt suspectũ facere. sũi
duret adhuc tutor. siue iã desic¬
rit.ip̃e aut ꝯtutor maneat tutõ
⁊ ita diuus seuerus rescripsit. i¬
Plus duus pius celio petitio
rescripsit posse tutorẽ suspectũ
remotũotutores suos suspecto
face̾ lib̾ti quo pupilloꝵ grate
faciẽt. si tutores ułcuratores.

Expanded text:
tutorem potest suspectum facere, siue duret adhuc tutor, siue iam desierit ipse, contutor autem maneat tutor: et ita diuus Seuerus rescripsit. plus diuus Pius Caecilio Paetino rescripsit posse tutorem suspectum remotum contutores suos suspectos facere. Liberti quoque pupillorum grate facient, si tutores
Abbreviated transcription (Latin):
tutores postulãtur.
Hrimĩ igiturtractemus. Un
descendat suspecticrim.⁊ ap̃quo
postulariꝗs possit. suspectustu¬
na suspecti. Ociend̃ est suspec¬
ti crm. exlege. xii. tãbulaꝵ desce¬
dere. Gamus aũt ius remouie¬
dũ suspectos tutores rome p̾tori.
ap̾legegatũ posulis suspectus
marcho posuli affrice rescripsit.
posseqa mãdata nirisdictioner
offm̃.ad eũ tõtũ uiris dicendi
trãsit. Ergo ⁊ sip̃tormãdat um¬
dictionẽ simili mõdicendũ est
suspectũ posse apudcũ postulai̾
cui mãdata est cum cĩ sit ĩ pin¬
tia hoc rescriptũ oseq̃serit dicẽ.
⁊ cũ cui. ap̃tore mãdata ẽ iuris¬
dictio. possede suspecto cognosce.¬

Expanded text:
tutores postulantur. Primum igitur tractemus, unde descendat suspecti crimen et apud quos postulari quis possit suspectus tuti. Sciendum est suspecti crimen e lege duodecim tabularum descendere. Damus autem ius remouendi suspectos tutores Romae praetoribus, apud legatum proconsulis suspectus Maurico proconsuli Africae rescripsit posse, quia mandata iurisdictione officium ad eum totum iuris dicundi transit. ergo et si praetor mandet iurisdictionem, simili modo dicendum est suspectum posse apud eum postulari cui mandata est: cum enim sit in prouincia hoc rescriptum, consequens erit dicere et eum, cui a praetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
specti fieri possũt. Et qd̾e om̃s tu¬
tores possũt. sine testam̃taru sit
siucno sint.sialt̾ius generis
tutores. Quare ⁊ si legittimi
sit tutor accusari poterit. Nind
si patronus. ad huc id̾e erit dicẽ¬
dũ.dum mõ ut memincrimꝰ
patrono parcend. ¶Con seq̃s ẽ
ut udcamus ꝗ possũt suspec¬
tos postulare. Et sciend̃ est q̃ si
publicã ẽẽ hanc actionẽ. hoc est
omĩb patere. Quin ĩmo ⁊ mu¬
licres adimttũtur. S⁊ hec soleq̃
picta te neccͣitudinis ducte adi
hoc ꝓcedũt ut puta mͤat̾ nutrix
nã insorore ⁊ rescriptũ eratdu
seucri. Et si q̃ alia mulier fui̾t i
cuius p̾tor pͥpensã pietat̾einte¬
llexcrit nõ sexus uerecũdiã egre¬
diẽtis. s⁊ pietate ꝓduct̾a nõ ꝯti¬
nere miuriã pupilloꝵ admit¬
tet eã adaccusationẽ. ¶Siqs de
plebris obfc̃a atrotiora ĩ tutela
admissa. fu̾it apud p̾tor̃e accu¬
satus remittitur. ad prefecͣtũur¬
bis grͣant puniendus.

Expanded text:
specti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, siue testamentarii sint, siue non sint, sed alterius generis tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum, modo ut meminerimus patrono parcendum. Consequens est, ut uideamus, qui possunt suspectos postulare: et sciendum est quasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. Quin immo et mulieres admittuntur, sed hae solae, quae pietate necessitudinis ductae ad hoc procedunt, ut puta mater. nutrix nam in sorore et rescriptum exstat diui Seueri: et si qua alia mulier fuerit, cuius praetor perpensam pietatem intellexerit non sexus uerecundiam egredientis, sed pietate productam non continere iniuriam pupillorum, admittet eam ad accusationem. Si quis de plebeis ob facta atrociora in tutela admissa fuerit apud praetorem accusatus, remittitur ad praefectum urbis grauiter puniendus.
Abbreviated transcription (Latin):
emãcipationem qͣitum sibi
filio. Idcircoꝙ patri suoadi¬
ungeclus ẽ. Si si emãcipato
hic nepos post adoptionẽ ꝓ¬
ponatur eqssim̃erit eũ ab¬
srinere. Recipit ẽĩ locũ suu.
nec debet patri suoñgi. ¶Si
emãcipatus filius  uxore nõ
exuolutate patris ducta. fi¬
lium fuit sortitus. deũnep¬
os patre iãmortuo.ad corpoᷤ¬

Expanded text:
emancipationem quaesitum sibi filio, idcircoque patri suo iungendus est. sed si emancipatus hic nepos post adoptionem proponatur, aequissimum erit eum abstinere recipit enim locum suum nec debet patri suo iungi. Si emancipatus filius uxore non ex voluntate patris ducta filium fuerit sortitus, dein nepos patre iam mortuo ad bono
Abbreviated transcription (Latin):
bo.ponem. ¶Siqs  filio suoe¬
mãcipato. nepote q̃ exeoret¬
nuerat. decłit in adoptionẽ
andefuncto.qr in eius ẽfan¬
ilia. qr. ⁊ p̃e admitti potuit.

Expanded text:
onem. Si quis filio suo emancipato nepotem, quem ex eo retinuerat, dederit in adoptionem, ante defuncto, quia in eius est familia, qui et ipse admitti potuit
Abbreviated transcription (Latin):
emacipati admittũturadbo
tisũt. ¶Si duos hñs nepotes
alt̾m emancipatũ. loco filu
lus ille qͣi filius admittat᷑.¬
ꝙita.s. ꝓcedit.si qͣi patremi
alters nepotis q̃ retimãt sic
adoptauĩt melius est aũto
cere posse eum solũ adbor po
emãcipatus ueꝵẽ dicere no
admitti eum qĩ filiũ. bicẽ
qͣi filius non ẽ exlib̾is cum
uira adoptiõis emãtiparoe

Expanded text:
emancipati admittuntur ad bti sunt. Si duos habens nepotes alterum emancipatum loco filii lus ille quasi filius admittatt procedit, si quasi patrem eius nepotis, quem retinuerat, sic adoptaverit: melius est autem dicere posse eum solum ad bonoruemancipatus, verum est dicere non admitti eum quasi filium: hic enim quasi filius non est ex liberis, cum iura ad
Abbreviated transcription (Latin):
hũit.⁊ ex eo nepot̾e. filius
mãcipatus uł inpotatema¬
nẽs deportatus ẽ. Queritur
an nepotingreat.uerius est
inutroꝙ casu. nepote adm¬
trend. Deportatos ẽi morti¬
lius deportati sũt. ⁊ ambore¬
stituti dicemus adbõꝵ pone
in metallũ dãpnatus ẽula¬
lia pena q̃ ẜuu efficit restitu¬
tus sit nicħ̾ominꝰ admittet᷑.¬

Expanded text:
habuit et ex eo nepotem: filius emancipatus vel in potestate manens deportatus est: quaeritur, an nepoti noceat. et verius est in utroque casu nepotem admittendum: deportatos enim mortufilius deportati sint et ambo restituti, dicemus ad bonorum pin metallum damnatus vel alia poena, quae servum efficit, restitutus sit, nihilo minus admittet
Abbreviated transcription (Latin):
aui. admitti. cũ possit auus
uire suouti. cũq exhrdare.
nec ẽĩ mimis in hoc nepoteis
qde ĩoffitioso cogniturus ẽ
meritanepotis. quã patus eiꝰ
delicta ppendet.¶Siemanci¬
patus filius p̾teritus. ante
retitabo. ponem ad arrogand̾

Expanded text:
aui admitti, cum possit auus iure suo uti eumque exheredare: nec enim minus in hoc nepote is, qui de inofficioso cogniturus est, ‹quam› merita nepotis patris eius delicta perpendet.Si emancipatus filius praeteritus ante petita
Abbreviated transcription (Latin):
diuortiu̾̃ꝯ nimerados ip̃i
maritouł parẽti. incuuis
potate est. aut ad domĩ̃ de¬
nũtiare. si nullius eoꝵ copi¬
am hãt homũ. accipe debe¬
mus. hospitiũ. suncunta¬
te maneat. Qd̃ si nosit in
curitate si inuilla. uł ĩmu¬
mcipio illic ubilarẽ mmmi̾o
collocarẽt. Demitiare aũt¬
ẽ.hoc tm̃. ẽe mulierẽ ex eo p̃¬
gnãtem.nõ ergoħ demnti¬
at. ut mittat custodes mai̾¬
tus. Sufficit ẽi mulieri. hoc
notũ facere. Qd̾ sit pregnãs.
¶mãniti est iã. aut mitterecu¬
stodes. aut ei  demiitiarc. qd
nõ sit exse pregnãs. hoc aũt
uł ip̃i marito. uł alu noĩc ei.
facẽ ꝑmittit. ¶Pena auter
manti ea est. ut nsi aut cu¬
stodes pͥmiẜit. aut ꝯ̃ denũti¬
auerit. nõerse ẽe pregnãter
cogat᷑ mantus ꝑtũ agnosce
⁊si nõagnouĩt extra ordinẽ
cohercetur. debebit igitur.i
Rndc. non ẽẽ ex se p̃gnãtem
aut nõie eius lderi. Qd si
agnosce. nisi uere filiꝰ fuit.¬

Expanded text:
diuortium connumerandos ipsi marito uel parenti in cuius potestate est, aut domum denuntiare, si nullius eorum c‹o›piam habeat.Domum accipere debemus hospitium, si in ciuitate maneat: quod si non sit, sed in uilla uel in municipio, illic ubi larem matrimonio collocarent: Denuntiare autem hoc tantum esse mulierem ex eo praegnantem. non ergo hoc denuntiat, ut mittat custodes maritus: sufficit enim mulieri hoc notum facere, quod sit praegnas. mariti est iam aut mittere custodes aut ei denuntiare, quod non sit ex se praegnas: hoc autem uel ipsi marito uel alii nomine eius facere permittitur.Poena autem mariti ea est, ut, nisi aut custodes praemiserit aut contra denuntiauerit non esse ex se praegnatem, cogatur maritus partum agnoscere: et, si non agnouerit, extra ordinem coercetur. debebit igitur respondere non esse ex se praegnatem aut nomine eius responderi: quod si agnoscere, nisi uere filius fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
amanto nõ incipit. si anui¬
liere si simantus ultro cust¬
odes offerat.⁊ ea nõadmit¬
tat. uł sinõ denũtiauĩt mu¬
lier. aut si denũtiauerit qde.
custodes aũt arbitrio iudi¬
cis nõ admiẜit. libeꝵẽẽ ma¬
ritoparẽtiue eiꝰ.ꝑtum nõ
agnosce. ¶Simulier ẽẽ se
ỹgnantem intra .xxx. dies
nodenuntiauͣt. postea denỹ¬
tiãs. causa cognita audiri
debebit. Qũi uimo ⁊ si into¬
cũ omiẜit denutiationem.
uortu. nõ utiles. ¶Negant

Expanded text:
arito non incipit, sed a muliere: Sed si maritus ultro custodes offerat et ea non admittat, uel si non denuntiauerit mulier, aut si denuntiauerit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentiue eius partum non agnoscere.Si mulier esse se praegnatem intra triginta dies non denuntiauerit, postea denuntians causa cognita audiri debebit.Quin immo et si in totum omiserit denuntiationem, uortii, non utiles.Elegant
Abbreviated transcription (Latin):
qi fecisse uideitur ⁊ hoc aurũ
notrĩsunt aduxorẽ. ¶It scri¬
tistp̃r ãplius q̃ quatuor li¬
urenodep̾hendatur. in totis.
ulibris hrde esse obligatur.
qm articulus c̃ presẽtis tp̃r
temõstrationẽ in seꝯtinet.¬
sꝙip̃m. qͣtum ad ip̃amiuris
obligationẽ ꝑtinet rectedici¬
tura. ut ip̃o iure hr̃s sit oblig¬
atus.uer sciend est.si m hoc a¬
lenauit testator indelibrã. ꝙ
ominuẽ ueller ex legatouco
nsue. tũc mutata uolũtasd̃¬
sumqͥueatur. s si er necessita¬
te aliq̃ꝯ pulsus testator nõ ꝙ
uellẽ dumnue exlegato. tũc
mulicri ip̃o nire .u. libre auri
debebuiturnec.to.ma.excep¬
tionccebit adisus petente.

Expanded text:
m fecisse uideatur, et hoc aurum non transibit ad uxorem.Item scritis tempore amplius quam quattuor librae non deprehendentur, in totis quinque libris heredem esse obligatum, quoniam articulus est praesentis temporis demonstrationem in se contsum quantum ad ipsam iuris obligationem pertineat, recte dicetur, id est ut ipso iure heres sit obligatus. uerum sciendum, si in hoc alienauerit testator inde libram, quod deminuere uellet ex legato uxoris suae, tunc mutata uoluntas desubmoueatur. sed si ex necessitate aliqua compulsus testator, non quod uellet deminuere ex legato, tunc mulieri ipso iure quinque librae auri debebuntur nec doli mali exceptio nocebit aduersus petentem.Quod
Abbreviated transcription (Latin):
datione interposita absol¬
uat maritum aut hĩtar
gis usitatũ est.nec ferenda
est mulier. si dicat magis
se uelledilationẽ pati. qua
inrepresẽtatione. deductio¬
nem. ¶Siue aut mariti.
siue uxoris piculo. dosfint.
nchominus legitimotpr
debet soluere maritus¶Si
uir.uotuntate mulieris. ẜ¬
uos dotales manumiẜite
si quidem donare ei mulici
uolũt. nec delib̾tatis caĩ
positis eis prandis. tenebit.
ꝙ si negotium int eos ges¬
tum fuerit. utiqꝙ tenebitũ.¬
obligationẽpueniss. ¶si
maritus seuusin ẜuos do
erit. ꝯstat eum teneri hoc i¬
nõie¶iuero ⁊ in suos est
naturał. adhuc dicendũ
ẽ. inmoderatã cius seuitiã
hoc iuditio cohercendã. qͣui
eĩ diligentiã uxoream de¬
demũ a beo erigat. q̃ rebus
suis eribet. nec plus possit
at tnseuitia que inpprus
culpãda est. inalienis cohx̃¬
cenda c̃. hoc est indotalib.
¶Suixor uiri rem ꝯmoda¬
uerit. ea que pierit uiden¬
dum ẽ.anopensationem.
hoc noĩe patipossit. Et pu¬

Expanded text:
datione interposita absoluat maritum aut habita gis usurpatur: nec ferenda est mulier, si dicat magis se uelle dilationem pati quam in repraesentatione deductionem. Siue autem mariti siue uxoris periculo dos fuit, nihilo minus legitimo tempore debet soluere maritus. Si uir uoluntate mulieris seruos dotales manumiserit, si quidem donare ei mulier uoluit, nec de libertatis causa impositis ei praestandis tenebitur: quod si negotium inter eos gestum obligatione peruenisset. Si maritus saeuus in seruos dotit, constat eum teneri hoc nomine: si uero et in suos est natura talis, adhuc dicendum est immoderatam eius saeuitiam hoc iudicio coercendam: quamuis enim diligentiam uxor eam demum ab eo exigat, quam rebus suis exiget, nec plus possit, attamen saeuitia, quae in propriis culpanda est, in alienis coercenda est, hoc est in dotalibus. Si uxor uiri rem commodauer‹it› eaque perierit, uidendum, an compensationem hoc nomine pati possit. et pu
Abbreviated transcription (Latin):
re debet p̾tor oditionẽ.ut.⁊
patrono ⁊ Brdib scriptis ꝓ
portione dẽtur ꝯditioĩs exp¬
lende grã. ¶Su tascriptum
sit.si inqnq̃nio ꝓrimotito
filius natus nõerit. tũc.x.
seie br̃s dato. sititius atiter¬

Expanded text:
tor condicionem, ut et patrono et heredibus scriptis pro portione dentur condicionis explendae gratia. Si ita scriptum sit: "si in quinquennio proximo Titio filius natus non erit, tum decem Seiae heres dato", si Titius ante
Abbreviated transcription (Latin):
exultima uolũtate aliqdli
cratur. q alicuis arbitr¬
tumonumtum facere uis¬
sus sit.siis cuius abitriũet
nõ uiuat. uł. ad c̃e nõ posit
altera iã mortua. Nõ tefici
ꝯditionẽ. lõ est ap̾labeone
scriptũ.sab̾ quor⁊ cassius qͣ
ĩpossibi les cas ꝯditionesm

Expanded text:
ex ultima voluntate aliquid lucratur, qui alicuius arbitratu monumentum facere iussus sit, si is cuius arbitrium est non vivat vel adesse non possit altera iam mortua, non defici condicione. idem est et apud Labeonem scriptum. Sabinus quoque et Cassius quasi impossibiles ea