comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ceterum magis uerendũ puto.
ne tacendo ueritatem illum uer¬
siculum non ueraciter cantem.
Iusticiam tuam non abscondi in
corde meo. ueritatem tuam et sa¬
lutare tuum dixi. Hac ergo illos
racione suscipimus. qm̃ non pu¬
tamus eẽ malum. si uota labioꝵ
suoꝵ que in locis suis potuerunt
quidem ꝓmittere set nequaquã
ꝑsoluere. deo qui ubiq est ubicũq
poterunt: reddant. et solius rup¬
te stabłitatis cdampna reliquoꝵ
regłariũ p̃ceptoꝵ integra obser¬
uatione compensent. Si cui dis¬
plicet hoc et mur murat aduer¬
sus hominem querentem salu¬
tem suam: respondebit pro eo
salutis auctor. Nonne oculus tuꝰ
neqͣm est quia ille bonus: Oqͥsqͥs
es qui saluti inuides aliene: parcito
uel tue. An nescis qd̵ inuidia di abo¬
Atcende itaq tibi. Si enim ubi in¬
uidia ibi mors: profecto non po-¬
tes simul et inuidere et uiuere.
Quid molestus es fratri tuo. qm̃ sa¬
tagit quemadmod̾ que ꝓcesserũt

Expanded text:
Caeterum mihi magis verendum puto, Caeterum mihi magis verendum puto, ne tacendo veritatem, illum versiculum non veraciter cantem: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: veritatem tuam et salutare tuum dixi . Hac ergo illos ratione suscipimus, quoniam non putamus esse malum, si vota labiorum suorum, quae in locis suis potuerunt quidem promittere, sed nequaquam 25 persolvere; Deo qui ubique est, ubicumque poterunt, reddant; et solius ruptae stabilitatis damna reliquorum regularium praeceptorum integra observatione compensent. Si cui displicet hoc, et murmurat adversus hominem quaerentem salutem suam; respondebit pro eo salutis Auctor: Nonne oculus tuus nequam est, quia ille bonus? O quisquis es qui saluti invides alienae, parcito vel tuae. An nescis quod invidia diaboAttende itaque tibi. Si enim ubi invidia, ibi mors; profecto non potest simul et invidere, et vivere. Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quae processerunt
Abbreviated transcription (Latin):
gula ad ip̃m specialiter dirigi¬
tur. ut presentem regulam in:
om̃ib conseruet. et item qd̾
uninersaliter precipitur et
nemo excipitur. ut om̃es scili¬
cet ꝑ omĩa magistram seqͣnt᷑
regulam. nec ab ea temere de¬
uetur a quoqͣm: ego sic ip̃m
sequi decreui semꝑ et ubiq ma¬
gistrũ. ut neqͣqm a regule qͣm
deste ip̃o iuraui et statui custo¬
dire deuiem magisterio. Occur¬
ramꝰ breuiter questioni que a la¬
tere nobis surgere posse uidetur.
et sic iam nobis nimis longuam
finiamꝰ epistolam. Uideor nempe
contraria loqui rei quam facio.
Queri et enim a me potest. si hoᷤᷤ
dampno qui albatis sui non solũ
consensu sec et iussu suum monaᷤ¬
terium deseruerũt. quo pacto il¬
sos et recipiam et retineam qui de
aliis monaster iis fracto stabilita¬
tis uoto: et contempto senioꝵ im¬
perio.ad nr̃m ordinem ueniũt.
Ad quod quidem breuis responsio.
s pericłosa. uereor namq displi¬
cere quibdam qd dicturus sum.

Expanded text:
gula ad ipsum specialiter dirigigula ad ipsum specialiter dirigitur, « Ut praesentem regulam in omnibus conservet: » et item, quod universaliter praecipitur, et nemo excipitur, « Ut omnes » scilicet « per omnia magistram sequantur regulam; nec ab ea temere devietur a quoquam . » Ego sic ipsum sequi decrevi semper et ubique magistrum, ut nequaquam a Regulae, quam teste ipso juravi et statui custodire, deviem magisterio. 18. Occurramus breviter quaestioni, quae a latere nobis surgere posse videtur, et sic jam nimis longam finiamus epistolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
fraudator adimpletionis uin¬
dex non auctor preuar ieat̃ois.
Quid gͥ: Ponam in manu ab¬
batis qd̵ absq ulla except̃one co¬
ram deo et sanctis eius. propͥa
manu et ore firmaui. audiens
ex regła si qͣndo aliter fecero a
deo me ẽẽ dampnandũ que ir¬
rideo : Si albas meus aut etiã
angelus de celo contraria iuisse¬
rit: libere recusabo huiꝰmoti
obeclientiam que me transgres¬
sorem ꝓprii uoti. et peierare fa¬
ciat nomen dei mei. Scio enĩ
me iuxta scripture ueritatem
ex ore meo uel condempnandũ.
uel iustificandũ. et quia os qd
mentitur occidit anim̃a: ⁊ qd̾
deo ueraciter cauitur. perdes
om̃es qui locuntur mendaciũ.
et quia unusqͥsq onus suũ por¬
tabit. ⁊ unusquisq pro se ratio¬
nenem reddet. Alioquin qua fron¬
te psallam mentiens in conspec¬
tu dei et angłoꝵ illud de psal¬
mo. Reddam ł uota mea que ddis¬
tinserunt labia mea: Uiderit
deniq albas meus quid sibi fa¬
ciendum putet de eo qd̾ ex re¬

Expanded text:
fraudator adimpletionis; vinfraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in manu abbatis quod absque ulla exceptione coram Deo et sanctis ejus propria manu et ore firmavi, audiens ex Regula , si quando aliter fecero, a Deo me esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo contraria jusserit, libere recusabo hujusmodi obedientiam, quae me transgressorem voti proprii, et pejerare faciat nomen Dei mei. Scio enim me juxta Scripturae veritatem ex ore meo vel condemnandum , vel justificandum; et quia os quod mentitur, occidit animam ; et quod Deo veraciteromnes qui loquuntur mendacium ; et quia unusquisque onus suum portabit , et unusquisque pro se rationem reddet . Alioquin qua fronte psallam mentiens in conspectu Dei et angelorum illud de Psalmo: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea? Viderit denique abbas meus, quid sibi faciendum putet de eo quod ex Re
Abbreviated transcription (Latin):
auertat aliis incipiam uiuere
legib. aliis morib conu̾sari. ddi¬
uersis deseruire obseruantiis. ad¬
inuenire noua. extraneas usur¬
pare consuetudines: transgressor
ꝑfessionis. ꝓmissam stabilitat̃ẽ
iam non me tenere confido. Dico
ergo albati per omĩa obtemꝑand̃.
s salua professione. uerum tu ꝑ¬
fessus scd̃m regulam scĩ benedie¬
ti. ubi promisisti obedientiã: ꝑmi¬
sisti et stabłitatem. Quod si obedi¬
eris quidem. stabilis autem non
fueris: dum offenderis in uno.
factus es om̃ium reus. Si om̃i¬
um: et ip̃uis obedientie. uides
itaq pondus tue obedientie:
Qͦ modo nempe stabłitatis tranᷤ¬
gressionem sufficit excusare᷑. que
nec sibi quidem ualet patrocina¬
ri: Item. Notum est sollempni¬
ter ac regłariter profiteri quẽq
in p̃sentia albatis. In p̃sentia gͦ
tantum. non etiam ad nutum
ip̃ius fit cuiꝰq professio. Gestis
pinde adhibetur albas non dic¬
tator professionis. adiutor non

Expanded text:
avertat aliis incipiam vivere avertat aliis incipiam vivere legibus, aliis moribus conversari, diversis diservire observantiis, adinvenire nova, extraneas usurpare consuetudines: transgressor professionis, promissam stabilitatem jam non me tenere confido. Dico ergo abbati per omnia obtemperandum, sed salva professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris quidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. Vides itaque pondus tuae obedentiae? Quomodo nempe stabilitatis transgressionem sufficit excusare, quae nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum est solemniter ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque professio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non
Abbreviated transcription (Latin):
regłari sic ꝑmittatur stabłitas.
ut de subiectõne albati ex hiben¬
da nulla penitus mentio fiat:
Si queris forsitan inquiens mͥ.
Qͥd ergo tu de stabłitate tua fa¬
cis quam apd̾ cisterciũ firmaᷤ¬
ti̾ et nunc alibi habitas : Ad
quod respondeo. Ego quidem cis¬
terciensis monachꝰ ibidem ꝑfessus
ab abbate meo ubi nunc habito
missus sum. s missus in pace. mĩ¬
sus sine scandalo. sine discordia.
missus iuixͣ consuetudinem et
cominunem institutõnem. Qm¬
diu ergo in eadem qua missus
unitate sto. cominunib pͥuata
non prefero. quietꝰ et subiectus
in quo positus sum ꝑmaneo: se¬
cura dico conscientia qd̾ ꝓmisi
firmiter deneo. Qmͦ enim stabi¬
litatis p̃uaricor uotũ. qui una¬
nimitatis non rumpo uinculũ:
pacis firmamentũ non desero:
Et si corpus absentauit obedien¬
tia. s spirittim semꝑ ibidem pre¬
sentem tenet concors deuotio: et
in nullo dissimilis conuersatio.
Qua die autem qd quidem d̾s

Expanded text:
regulari sic promittatur stabilitas, regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla penitus mentio fiat. 16. Sed quaeris forsitan, inquiens mihi: Quid ergo 24 tu de stabilitate tua facis, quam apud Cistercium firmasti; et nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis monachus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc habito missus sum, sed missus in pace, missus sine scandalo, sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institutionem. Quandiu ergo in eadem qua missus unitate sto, communibus privata non praefero, quietus et subditus in quo positus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo vinculum, pacis firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissimilis conversatio. Qua die autem quod quidem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
melius agit iste sic inobedienꝰ
abbati s non caritati. ser uan¬
do unitatem in uinculo pacis:
qm illi qui ita obtemperant
homini uni: ut unũ preferãt
unitati. fidenter et hec addide¬
rim expedire magis cuilibet.
sola unus hominis ꝑiclitari
obedientia qͣm reliquis om̃ib
pietatis bonis : et uotis ꝓprie
ꝓfessionis. Si quidem ut cetera
taceam duo precipua nobis
in monasteriis conu̾santibus
traduntur: subiectio albati. et sta¬
bilitas in loco. Et ita obseruanda
qd̾ neutrũ prepediat alterum.
nec alterutrum sibi p̃iudicent.
ut uerbi gr̃a. sic de stabilem in
loco exhibeas: ut albati subici ñ
contẽp̃nas. sic obedias subiectus
albati: ut stabłitatem non amit¬
tas. Porro si detestaris in loco li¬
cet perseuerantem. qui alb̃is for¬
te subdi contempnit imꝑiis:
miraris si rep̃hendimꝰ obedien¬
tiam que uobis uestrũ deseren¬
di locum uel causa extitit uel
occasio. p̃sertim cũ in ꝑfessione

Expanded text:
melius agit iste sic inobediens melius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praeferant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pietatis bonis, et votis propriae professionis. 15. Siquidem, ut caetera taceam, duo praecipua nobis in monasterio conversantibus observanda traduntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas. Porro, si detestaris in loco licet perseverantem, qui abbati forte subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae vobis vestrum deserendi locum vel causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione
Abbreviated transcription (Latin):
Non sedi cum concilio uanitatis
et cum iniqua gerentib ñ intͦ¬
ibo. huic uersiculo concinit et
rint peccatores: ne adquiescas eis.
Gu engo aduersus hec atq alia in¬
hunc modum innumera uerita¬
tis destimonia. putasti cuipiam
obediendũ: Odiosa peruersitas.
obedientie nirtus que semꝑmi
litat ueritati. aduersus ueritatẽ
accingitur: felicem ego dixe¬
rim fratris henr ici inobeclien¬
tiam. cui cito resipiscenti ab er¬
rore. et reuertenti ex itinere. ta¬
lem contigit non experiri obe¬
dienciam. Quã potiorem nũc
et dulciorem sue huiꝰmodi in¬
obedientie carpit iam iamq de¬
gustat fructum. bonam habẽs
conscientiam qd̾ ceteris collegis
suis fraterna corcla graui scan¬
dalo concutientib. ip̃e inter
fratres in proposito et ordine
suo sine querela conuerset᷑.
Cuiꝰ ego si optio ddetur pigrã
pocius eleger im inobedientiã
cum ip̃uis conscientia: qͣm
hoꝵ studiosam obedientiam
cum scandabo Estimo enĩ qr

Expanded text:
Non sedi cum concilio vanitatis, Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et rint peccatores, ne acquiescas eis . 14. Tu ergo adversus haec atque alia inhunc modum innumera veritatis testimonia, putasti cuipiam obediendum? O odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gravi scandalo concutientibus, ipse inter fratres in proposito et Ordine suo sine querela conversetur? Cujus ego, si optio detur, pigram potius elegerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum studiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Abconde ignem in sinu tuo: et te
iactato non aduri. Pone deniq por¬
tionem tuam cum adulteris: nichil¬
q tua interẽe putato. Non ita ysa¬
ias. Redarguit enim se ip̃m. non
solum quia ip̃e immundus. set
qd socius sit immundoꝵ. quia in¬
quiens uir pollutus labiis ego sũ:
et in medio populi immunda la¬
bia habentis ego habito. Redar¬
griit autem se dixerim non quia
cum malis habitaret: s quia ma¬
la non redarguerit. Sic namq
ait. ue mͥ quia tacui. Qnͣdo uero
ip̃e malũ facere adqui esceret. qd̵
se in aliis non redarguisse redar¬
guit: Qͥd enim etiam dauid. non¬
ne alieni contagione peccati se sen¬
serat inquinari posse cum diceret
cum om̃ib operantibus iniqui¬
tatem. et non cõmunicabo cum
electis eoꝵ: Deniq et orat dicẽs.
Ab occultis meis m̃da me domine
et ab alienis parce seruo tuo.
Unde etiam maloꝵ. quoꝵ noluit
participare malum: studuit de¬
clinare consortium. Ait et enim.

Expanded text:
Absconde ignem in sinu tuo, et te Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse immundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habito. Redarguit autem se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic namque ait: Vae mihi quia tacui! Quando vero ipse malum facere acquiesceret, quod se in aliis non redarguisse redarguit? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim:
Abbreviated transcription (Latin):
nonne si salpis gemis. et si non de¬
sipis tremis. quippe cuiꝰ obedien¬
tia non meo set ueritatis iudicio
peior inuenta est homicidio: Si
hec non ignoras: quo mͦ non trepi¬
das: Quod si trepidas: quo mͦ non
emendare festinas: Alioquin qua¬
lem hinc ad illud tribunal derri¬
ficum conscientiam portas. ubi iu¬
dey teste non indiget. ubi ueritas
discutit intentiones. ubi inquisit̃o
culparum ꝑtingit ad abdita cordi.
ubi deniq secretissimos recessus m̃ti¬
um diuimis ille inuestigat intui¬
tus. et ad subitum illum solis iusti¬
cie fulgorem. animaꝵ ex pansi si¬
nus. cuncta siue bona siue mala e¬
uomunt que celabant: Ibi frater
adam facientes et consentientes pa¬
ri pena punientur. Ibi fures et so¬
cii furum similem sunt exceptu¬
ri sententiam. Ibi par subibunt et
qui lactant et qui lactantur pecca¬
tores. Perge igitur iam dicere. qͥd
ad me. ille uiderit. Tange picem
et dic: non sum inquinatus ab ea.

Expanded text:
nonne, si sapis, gemis; et si non denonne, si sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio, pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare festinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes et consentientes pari poena punientur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea.
Abbreviated transcription (Latin):
eris. Non ignoras certe qui dixerit
nam mͥ hinc fortasse non crederes.
expedire scandala facientib demer¬
gi pocius in profundum maris.
Cur hoc dixit. nisi quia significa¬
re uoluit tam grauia illos in pos¬
terum manere tormenta. ut eis
comparata mors temporalis. ne
penalis ẽẽ uideatur set commoda:
Qui ergo eum scandala facere iu¬
uisti. inuisti enim sequendo illũ.
obsequendo illi. non ne utilius inͣx
premissam ueritatis sententiam:
molam asinariam collo eiꝰ suspen¬
deres: et sic eum demergeres in ꝓ¬
fundum maris : Quid ergo :
Tu ille obedientissimus discipulꝰ.
illum patrem et preceptore tuum.
que ne puncto quidem temporis
uel transuerso ut cdicitur pedis. a
te qͣmdiu uixit passus es elongari.
itaut in fouenm quoq post eũ
non quidem cecis set apertis mo¬
re balaam ocuilis cadere non cũc¬
tatus sis. tu ne inqͣm illum tuoi¬
ta beandum putasti obsequio. ut
morte illi grauiorem exhibueris
obedientiam: Re uera nunc ex

Expanded text:
eris. Non ignoras certe quis dixerit eris. Non ignoras certe quis dixerit nam mihi hinc fortasse non crederes expedire scandala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia significare voluit tam gravia illos in posterum manere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poenalis esse videatur, sed commoda? Quid ergo eum scandala facere juvisti? juvisti enim sequendo illum, obsequendo illi. Nonne utilius, juxta praemissam Veritatis sententiam, molam asinariam colle ejus suspenderes, et sic eum demergeres in profundum maris? Quid ergo? Tu ille obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem ne puncto quidem temporis, vel transverso, ut dicitur, pedis, a te, quandiu vixit, passus es elongari, ita ut in foveam quoque post eum, non quidem caecis, sed apertis more Balaam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc exp
Abbreviated transcription (Latin):
lis ne unum quidem iota preter¬
uolet. Non attendit quale sit qd̾
portet: sine causa legitur in eccle¬
sia. omnia probate qd̵ bonum est
tenete. Si ita oportet: deleamus
iam de libro euangłii. estote prri¬
dentes sicut serpentes. sufficiente
quippe qd̃ sequitur. et simplices
sicut columbe. Nec dico a subdi¬
tis mandata prepositoꝵ ẽẽ diiu¬
dicanda ubi nil iuberi deprehen¬
ditur diuinis contrarium institutis:
set necessariam assero et prudentiã
qua aduertatur si qͥd aduersatur. et
libertatem qua ingenue contẽpnat᷑.
Ceterum iste nichil inquit habeo
inter rogare: uiderit ille quid ius¬
serit. dic queso si dato in manuis
gladio suum te armari iussisset
in iugulum. adquieuisses: Aut
si te tuo uoluisset inpulsu in ignẽ
uel in aquam precipitem dari. ob¬
temperasses : Non ne etiam ab his
non prohibere cum possis. in crim̃
tibi reputatur homicidii: Age gͦ
uide ne forte sub pretextu obedien¬
tie in quippiam ei granius inserui¬

Expanded text:
lis ne unum quidem iota praeterlis ne unum quidem iota praetervolet! Non attendit quale sit quodportet, sine causa legitur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tenete . Si ita oportet, deleamus jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut serpentes, sufficiente quippe quod sequitur, et simplices sicut columbae . Nec dico a subditis mandata praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium institutis: sed necessariam assero et prudentiam, qua advertatur si quid adversatur; et libertatem, qua et ingenue contemnatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservi
Abbreviated transcription (Latin):
et iterun. disꝑge illos in uirtu¬
te tua. et depone eos procector m̃s
dñe. Sanguis xp̃i est frater a¬
dam. sangiuis xp̃i est. qui propiis
congregatis aduersus impios dis¬
persores quasi tuba exaltat uocẽ
suam. Minatur autem se disꝑso¬
res dispergere: qui pro dispersis
colligendis effusus est. Et si eiꝰ uo¬
cem tu non audis: audit eam de
cuiiͦ latere manauit. Quomͦ nãq
proprium non audit: qui abel
sanguinem audiebat: Set qͥd ad
me inquis : Ille uiderit. eui con¬
tradicere mͥ fas non erat. Non est
discipulus super magistrum. Do¬
cenclus non docturus eiꝰ lateri ad¬
herebam. Sequi debui non pre¬
ire preceptorem auditor. O istoꝵ
tempoꝵ paule simplex. si tam̃ ⁊
ille alterum se tibi exhibuisset an¬
tonium. ut quicqͥd uel leuiter de
labiis eiꝰ procecłet necesse non habe¬
res discutere. set sine cunctacione
ad omnia nichil hesitans obedi¬
res. O monachum obedientissimũ.
cui ex quibuslibet senioꝵ uerbu¬

Expanded text:
et iterum: Disperge illos in virtuet iterum: Disperge illos in virtute tua et dispone eos protector meus Domine . Sanguis Christi est, frater Adam, sanguis Christi est qui pro piis congregatis adversus impios dispersores quasi tuba exaltat vocem suam. Minatur autem se dispersores dispergere, qui pro dispersis colligendis effusus est. Et si ejus vocem tu non audis, audit eam de cujus latere manavit. Quomodo namque proprium non audit, qui Abel sanguinem audiebat? . 12. Sed quid ad me, inquis? Ille viderit cui mihi contradicere fas non erat. Non est discipulus super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri adhaerebam. Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antonium, ut quidquid vel leviter de labiis ejus procederet, necesse non haberes discutere, sed sine cunctatione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbu
Abbreviated transcription (Latin):
entia est. pati uel agere contra qd̃
libeat: set non preter qd̃ liceat.
Mirum uero qd̾ hominem audi¬
ebas furtiue susurrantem. deum
non audiebas aperte ^ c lamantem
tali quasi celitus emisso tonitruo.
ue illi per quem scanclalum ueñ.
Non tantum autem dñis set et
sanguis ip̃ius clamore nichilominꝰ
uehementi surdis licet. terribilit̃
irrugiebat. Clamor eiꝰ: eius effu¬
sio. Effusus quippe pro dispersis
filiis dei ut eos congregaret in u¬
num: iuste fremebat in disꝑsoreᷤ.
Oclit nimirũ disꝑsores: qui non
nouit nͥ colligere. Magnus eius
clamor et uehemens. qui corpora de se¬
pulchris et animas ab inferis exci¬
tauit. Terram celosq tuba illa con¬
uocauit in unum: quippe que in
derra et que in celis sunt pacifi¬
cans. In omnem terram exiriit so¬
nus ille: et uestram non ualuit rũ¬
pere surditatem : uox nempe il¬
la in uirtute: uox illa in magni¬
ficentia. Et quid clamat : Exur¬
gat d̾s et dissipentur inimicieiꝰ.

Expanded text:
entia est, pati vel agere contra quod entia est, pati vel agere contra quod libeat: sed non praeter quod liceat. 22 Mirum vero quod hominem audiebas furtive susurrantem, Deum non audiebas aperte reclamantem, tali quasi coelitus emisso tonitru: Vae illi per quem scandalum venit! Non tantum autem Dominus, sed et sanguis ipsius clamore nihilominus, vehementi, surdis licet, terribiliter irrugiebat. Clamor ejus, ejus effusio. Effusus quippe pro dispersis filiis Dei ut eos congregaret in unum, juste fremebat in dispersores. Odit nimirum dispersores, qui non novit nisi colligere. Magnus ejus clamor, et vehemens, qui corpora de sepulcris, animas ab inferis excitavit. Terram coelosque tuba illa convocavit in unum, quippe quae in terra et quae in coelis sunt, pacificans. In omnem terram exivit sonus ille, et vestram non valuit rumpere surditatem? Vox nempe illa in virtute; vox illa in magnificentia. Et quid clamat? Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus :
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ium aures exasperat: uolo tam̃
eam ipsam ut et michi modo exhibe¬
as. Cũtã paciens sis ut a quolibet eciã
quo non licet trahi non contendas. li¬
ceat et me obsecro paulo nunc fiden¬
tius agere tecum. Alioqͥn male mł¬
tum merui de te. si quod nemini so¬
les: soli michi indignandum puta¬
ueris. Igitur tuam conuenio con¬
scientiam. uolens au inuitus pro¬
fectus es: Si ex uoluntate: iam ñ
ex obedientia. Si autem inriitus: sus¬
pectum uideris habuisse imperiũ.
cui obsequi grariabaris. Ubi uero sus¬
picio: ibi discussio necessaria. uerũ
tu ut tue pacientie cdares uel caperes
experimentũ nichil discuciens. tra¬
hi te passus es non solum preter uo¬
luntatem tuam. set et contra con¬
scientiam. Opatientia omni digna
inpatientia. Non possum fateor ñ
irasci huic contentiosissime pacien¬
tie. Uidebas disꝑgentem: et seque¬
baris : scandala dictantem audie¬
bas: et obsequebaris: Uera paci¬

Expanded text:
omnium aures exasperat? Volo tamen omnium aures exasperat? Volo tamen eam ipsam ut et mihi modo exhibeas. Cum tam patiens sis, ut a quolibet etiam quo non licet, pertrahi non contendas; liceat et me, obsecro, paulo nunc confidentius agere tecum. Alioquin male multum merui de te, si quod nemini soles soli mihi indignandum putaveris. 11. Igitur tuam convenio conscientiam. Volens, an invitus profectus es? Sed si ex voluntate, jam non ex obedientia. Si autem invitus, suspectum videris habuisse imperium, cui obsequi gravabaris. Ubi vero suspicio, ibi discussio necessaria. Verum tu ut tuae patientiae dares vel caperes experimentum; nihil discutiens, trahi te passus es, non solum praeter voluntatem tuam, sed et contra conscientiam. O patientia omni digna impatientia! Non possum, fateor, non irasci huic contentiosissimae patientiae. Videbas dispergentem, et sequebaris: scandala dictantem audiebas, et obsequebaris. Vera pati
Abbreviated transcription (Latin):
his ergo talib et tam grauibus
dare malis assensum. ex hibere ob¬
sequium. impendere adiutoriũ
tu mͥ obedientiam nominas. mo¬
ddestiam numcupas. appellas m̃ã¬
suetudinem: Tu inquam cona¬
ris pessima uicia uirtutum pal¬
liare nominib : An te putas hoc
sine iniuriafacere dñi uirtu¬
tum: qd̵ uirtutib facis iniuri¬
am: Uanisinĩa presũptionẽ
turpissimam leuitatem. crudeliffi¬
mam dissensionem. obedientie mo¬
destie. mansuetudinis nominib
uelas. et uelatis sordibus sacra illa
uocabula maculas: Hanc ego non¬
qͣm emuler obedientiam. Talem iͥn
nũqͣm libeat modestiam uel potius
molestiam. imitari. Huiꝰcemodi m̃a¬
suetuido: semper longe fiat ame.
Talis siquidem obedientia om̃i est
contemptu deterior. Talis quoq mo¬
destia. ultra omnem modum exten¬
ditur. Ultra dicam an citra : Set
uerius forsitan et utroq competẽtiꝰ
dixerim extra. Qualis deniq illa ẽ
mansuetudo. que ip̃o etiam auditu

Expanded text:
His ergo talibus et tam gravibus His ergo talibus et tam gravibus malis dare assensum, exhibere obsequium, impendere adjutorium, tu mihi obedientiam nominas, modestiam nuncupas, appellas mansuetudinem? Tu, inquam, conaris pessima vitia virtutum palliare nominibus? An te putas hoc sine injuria facere Domini virtutum, quod virtutibus facis injuriam? Vanissimam praesumptionem, turpissimam levitatem, crudelissimam dissensionem, obedientiae, modestiae, mansuetudinis nominibus velas, et velatis sordibus sacra illa vocabula maculas. Hanc ego nunquam aemuler obedientiam: talem mihi nunquam libeat modestiam, vel potius molestiam, imitari: hujuscemodi mansuetudo semper longe fiat a me. Talis siquidem obedientia omni est contemptu deterior: talis quoque modestia ultra omnem modum extenditur. Ultra dicam, an citra? Sed verius forsitan et utroque competentius dixerim, extra. Qualis denique illa est mansuetudo, quae ipso etiam auditu
Abbreviated transcription (Latin):
et quo securiꝰ eo et pericłosius
peccaretis: Mira cautela et stu¬
pencda prouidentia. Malum qd
iam corde conceperant. opere tamen
cauti fuerant non implere: nisi cũ
licentia. Conceperunt dolorem: set
non peperunt iniquitatem: donec
iniquo papa conceptui prebuisset
assensum. Quo lucro: Quo ue salt̾
compendio mali: Non quid ideo uł
malum eẽ cdesiit. aut uel minora¬
tum est quia papa concessit: Nuis
uero malum esse neget assensum
prebere malo: Qd̾ tamen sũmũ
fecisse pontifem neqͦqͣm crediderĩ:
nͥ aut circumuentum mendatio:
aut importunitate uictum. Qnͣdo
et enim aliter huiꝰcemodi uobisli¬
centiam inclulgeret. seminandi
uidelicet scandala. sci̾mata susci¬
tanddi. amicos contristandi. fratrũ
conturbandi pacem. et confunden¬
cłi unanimitatem. propriumq
imsuper contempnendi ep̃m:
Et hec qua necessitate necesse non
habeo ddicere: cum rei exitus satis
indicet. Profectos nempe plangi¬
mus: profectum non cernimus.

Expanded text:
et quo securius, eo et periculosius et quo securius, eo et periculosius peccaretis? Mira cautela, et stupenda providentia! Malum quod jam corde conceperant, opere tamen cauti fuerunt non implere nisi cum licentia. Conceperunt dolorem, sed non pepererunt iniquitatem, donec iniquo Papa conceptui praebuisset assensum. Quo lucro? quove saltem compendio mali? Nunquid ideo aut malum esse desiit, aut vel minoratum est, quia Papa concessit? Quis vero malum esse neget, assensum praebere malo? Quod tamen summum fecisse Pontificem nequaquam crediderim, nisi aut circumventum mendacio, aut importunitate victum. Quando etenim aliter hujuscemodi vobis licentiam indulgeret, seminandi videlicet scandala, schismata suscitandi, amicos contristandi, fratrum conturbandi pacem, et confundendi unitatem, propriumque insuper contemnendi episcopum? Et haec qua necessitate, necesse non habeo dicere, cum rei exitus satis indicet. Profectos nempe plangimus, profectum non cernimus. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
quereretis s consilium: id est non
ut liceret set an liceret. Unde tñ
querebatis licentiam: Ut liceret
qd non licebat: facere itaq uole¬
baitis qd̾ non licebat. Set qd̾ non li¬
cebat malum erat. Mala igitur
erat intentio que in malum den¬
debat. Nisi forte tale hoc fuisse di¬
catur qd̃ absq licentia quidem ñ
liceret. liceret autem si cum licen¬
tia fieret. uerum id iam superiꝰ
inuincibili exclusum est ratione.
Nec enim deus ubi ait. nolite con¬
tempnere unum ex his pusillis qͥ
in me credunt addidit etiam nͥ
cum licentia. aut dicens qui scan¬
dalir auerit unum de pusillis me¬
is et cetera: decer minauit subiũ¬
gens sine licentia. Constat itaq
ubi ueritas et ueritas necessaria
in causa non est: nec licite scan¬
dalum quodlibet a quolibet posse¬
comiitti: nec iuste precipi. nec
innorie consentiri. huiͦ tamen
patrandi mali querenddam pri¬
tastis ẽẽ licentiam. S ad qͥd: An
ut quanto licentius tanto securiꝰ

Expanded text:
quaesissetis, sed consilium; id est, non quaesissetis, sed consilium; id est, non ut liceret, sed an liceret. Unde tamen quaerebatis licentiam? Ut liceret quod non licebat? Facere itaque volebatis quod non licebat. Sed quod non licebat malum erat. Mala igitur erat intentio, quae in malum tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse dicatur, quod absque licentia quidem non liceret, liceret autem si cum licentia fieret. Verum idjam superius invincibili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, Nolite contemnere unum ex iis pusillis qui in me credunt; addidit etiam, Nisi cum licentia, aut dicens: Qui scandalizaverit unum de pusillis meis , et caetera, determinavit subjungens, Sine licentia. Constat igitur ubi veritas, et veritas necessaria in causa non est, nec licite scandalum quodlibet posse a quolibet committi nec juste praecipi, nec innoxie consentiri. Hujus tamen patrandi mali quaerendam putastis esse licentiam. Sed ad quid? An ut quanto licentius, tanto securius;
Abbreviated transcription (Latin):
nil simile habeat in hac parte
proportio. Nam si compares per¬
sonas illic pharisei superbi. Hic
pauperes xp̃i scandalizantur.
Si causas: hic leuitas. ibi ueritaᷤᷤ
in causa ẽẽ dinoscitur. Rursus
qd̾ et superiꝰ propositum est. uos
non solum diuinis humatia. s et
communib priuata pretulisse im¬
periaͫ hoc solum ad probationẽ
sufficiat. qd ur̃e illi et nouitati
insolite et in solenti presũptioni
non tantum nostri ordinis uni¬
uersitas. set etiam om̃ium monaᷤ¬
terioꝵ et consuetudo et institu¬
tio reclamare uidetur. Qd̾ et uo
quoq non inmerito timentes.
nec satis de propria causa confi¬
dentes. remorsas ac remordentes
conscientias apostolica conati estiꝰ
delinire licentia. O friuolum
satis remedium qd̾ non est aliud
nisi more prochoplastoꝵ cauteria¬
tis conscientiis texere peridomata.
uidelicet ad uelamentum non ad
medicamentum. Apłicam inqui¬
unt licentiam quesiuimꝰ et inpe¬
trauimꝰ. Utinam non licentiam

Expanded text:
nil simile habeat in hac parte nil simile habeat in hac parte proportio. Nam si compares personas, illic Pharisaei superbi, hic pauperes Christi scandalizantur: si causas, hic levitas ibi veritas in causa esse dignoscitur. Rursus, quod et superius propositum est, vos non solum divinis humana, sed et communibus privata praetulisse imperia, hoc solum ad probationem sufficiat, quod vestrae illi et novitati insolitae, et insolenti praesumptioni, non tantum nostri Ordinis universitas, sed etiam omnium monasteriorum et consuetudo, et institutio reclamare videtur. 9. Quod et vos quoque non immerito timentes, nec satis de propria causa confidentes, remorsas ac remordentes conscientias apostolica conati estis delinire licentia. O frivolum satis remedium! quod non est aliud, nisi more Protoplastorum cauteriatis conscientiis 21 texere perizomata, videlicet ad velamentum, non ad medicamentum. Apostolicam, inquiunt, licentiam quaesivimus, impetravimus. Utiam non licentiam
Abbreviated transcription (Latin):
est. nec bene fieri potest: purum
procul dubio malum est. Unde
consequenter aduertitur qd̾ iter
uestrum in multoꝵ usurpatũ
scandalum. ac per hoc et contͣ dei
mandatum: non purum bonũ
aut medium. s purum omnino
fuerit malum. qm̃ quidem et
purum bonum semper bonum
est. et medium bene fieri potest.
Qͦ modo ergo uel abbatis iussio.
uel pape permissio. licitum fac̾e
ualuit quod purum sicut irre¬
futabiliter probatum est malũ¬
fuit cum superiꝰ nichilominꝰ allega¬
tum sit ea que huiꝰmodi sũt. id est
pura mala rit nonqm iuste iuberi:
fic nec licite posse fieri. Uides qͣm in¬
anis excusacio de humana obedi¬
entia ubi in deum conuincitur fac¬
ta transgressio: Nec timendum
mͥ arbitror qd̾ ad illud domini
responsum de sibi nuntiato scan¬
dalo phariseoꝵ refugias. ut qͦ mͦ
ille nichiłpendebat dicens. sinite
illos ceci sunt duces cecoꝵ : ita et
nr̃a uobis scandala non ẽe tim̃¬
da existimes. Uides nempe qͣm

Expanded text:
est, nec bene fieri potest, purum est, nec bene fieri potest, purum procul dubio malum est. Unde consequenter advertitur, quod iter vestrum in multorum usurpatum scandalum, ac per hoc et contra Dei mandatum, non purum bonum aut medium, sed purum omnino fuerit malum: quoniam quidem et purum bonum semper bonum est, et medium bene fieri potest. 8. Quomodo ergo vel abbatis jussio, vel Papae permissio licitum facere valuit, quod purum sicut irrefutabiliter probatum est malufuit: cum superius nihilominus allegatum sit, ea quae hujuscemodi sunt, id est pura mala, ut nunquam juste juberi, sic nec licite posset fieri? Vides quam inanis excusatio de humana obedientia, ubi in Deum convincitur facta transgressio? Nec timendum mihi arbitror, quod ad illud Domini responsum de sibi nuntiato scandalo Pharisaeorum refugias, ut quomodo ille nihili pendebat dicens, Sinite illos, caeci sunt, et duces caecorum ; ita et nostra vobis scandala non esse timenda existimes. Vides nempe quam
Abbreviated transcription (Latin):
me spernit. S qm̃ his posset am¬
bobus opponi et anteponi romani
pontificis tanqͣm tanqͣm grauior
auctoritas. cuĩ quippe uos aiunt
premunitos fuisse licencia. que et
ip̃a licentia suo quidem loco erit
discutienda: talis pocius profera¬
tur. cuiꝰ omnino fas non sit aucto¬
ritati contradicere. Certe summꝰ
ille pontifex qui ꝑ sanguinem pro¬
prium solus et semel introiuit in
sc̃ã. eterna redemptione inuenta.
terrifica uoce denuntiat in eũa¬
gelio. ne quis unum de pusillis eiꝰ
audeat scandalizare. uobis autem
unius donetur scandalum si non
ultra processit malum. fãcilis seqͣt᷑
uenia culpam. ex qua graue dãp¬
num non oritur. Nunc uero quod
dubium non est plurimis scanda¬
lizatis. quis aperte non uideat qͣm
inhumane humanam iussionẽ
diuine pretuleritis: Qd quidem
audere quis nisi anĩes dicere au¬
deat. bonum ẽe aut bene fieri pos¬
se qͣntelibet dignitatis homine p̃¬
cipiente: Qd̃ audem nec bonum

Expanded text:
me spernit . Sed quoniam his posset amme spernit . Sed quoniam his posset ambobus opponi et anteponi Romani pontificis tanquam gravior auctoritas; cujus quippe vos aiunt praemuntios fuisse licentia quae et ipsa licentia suo quidem loco erit discutienda ; talis potius proferatur, cujus omnino fas non sit auctoritati contradicere. Certe summus ille Pontifex qui per sanguinem proprium solus et semel introivit in sancta, aeterna redemptione inventa terrifica voce denuntiat in Evangelio, ne quis unum de pusillis ejus audeat scandalizare . Vobis autem unius donetur scandalum, si non ultra processit malum. Facilis sequetur venia culpam, ex qua grave damnum non oritur. Nunc vero quod dubium non est, pluribus scandalizatis, quis aperte non videat quam inhumane humanam jussionem divinae praetuleritis? Quod quidem audere, quis nisi amens dicere audeat bonum esse aut bonum fieri posse, quantaelibet dignitatis homine praecipiente? Quod autem nec bonum
Abbreviated transcription (Latin):
sus sum fateor aliqͣmtũ predergredi:
dum non potuit improbari obeditio
si non reproba monstraretur irissio.
Porro trissio et actio hominis cum
diuersa non fuerint. impossibile ui¬
sum est unam sine aldera uel appro¬
bari uel respui. Liquet tamen huiꝰ¬
ce modi iussioni non fuisse obtem¬
perandum. deo qͥppe imperante con¬
traria. Item. Maioꝵ institutis mino¬
rum non esse preponenda. aut cõmu¬
nib pruiata non preiudicare im¬
peria quis dubitat: Nam ex regula
scĩ benedicti hoc habemus. Possem qui¬
dem albatem cisterciensem ad me¬
dium deducere. qui utiq superior il¬
lo qͣitum pater filio. ꝙͣmtum ma¬
gister discipulo. qmͣtum deniq ab¬
bas sibi commisso monacho. meri¬
to se a uobis propter ip̃m queritur
fuisse contemptum. Possem et ep̃m:
cuiꝰ nichilominꝰ quia non fuit ex¬
pectatus consensus. in excusabilis ẽ
et contemptus. cum ad ipsos et de
ip̃is dominꝰ dicat. Qͥ uos sꝑnit:

Expanded text:
sus sum, fateor, aliquantulum praetergredi, sus sum, fateor, aliquantulum praetergredi, dum non potuit improbari obeditio, si non reproba monstraretur et jussio. Porro jussio et actio hominis cum diversa non fuerint, impossibile visum est unam sine altera vel approbari, vel respui. Liquet tamen hujuscemodi jussioni non fuisse obtemperandum, Deo quippe imperante contraria. Item majorum institutis, minorum non esse praeponenda, aut communibus privata non praejudicare imperia quis dubitat? Nam ex Regula sancti Benedicti hoc habemus. 7. Possem quidem abbatem Cisterciensem ad medium deducere, qui utique superior illo quantum pater filio, quantum magister discipulo, quantum denique abbas commisso sibi monacho, merito se a vobis propter ipsum queritur fuisse contemptum. Possem et episcopum, cujus nihilominus quia non fuit exspectatus consensus, inexcusabilis est et contemptus, cum ad ipsos et de ipsis Dominus dicat: Qui vos spernit,
Abbreviated transcription (Latin):
prohibentem et denumtiantem.
ut se ab omni fratre ambulante
inordinate subtraherent. contẽp¬
nentes et ipsius dñi uocem dicen¬
tis. Qui non colligit mectim: disꝑ¬
git. uos fratres uos inqu̾a aperte
et specialiter notat illud apud ie¬
remiam. qd cum dolore quidem
reminiscor opprobrium. Hec est
inqͥt gens que non audiuit uocẽ
dei sui. Dei enim ꝓprie uox est ista.
hostem suum proprio designantis
ex officio. et tanqͣm digito demons¬
trantis. ut simplices ab eiꝰ imperio
deterreat cum sectatu. Qui non est
mecum: dispergit. Ac si dicat. In ħ
te iam mecum non esse intelligaᷤ:
si sequeris dispersorem. Deo ergo
clamante. qui non colligit mẽcum
dispergit. sequi uos oportuit disper¬
sorem: Peo inqͣm uos inuitante
ad colligendum: homini pocius ad
dispergendum obsequi debebatis: Ma¬
gistros contempnebat. subditos expo¬
nebat. socios conturbabat. et uos
uidentes furem currebatis cum eo:
Silere de mortuo statueram. set compul¬

Expanded text:
prohibentem et denuntiantem, prohibentem et denuntiantem, ut se ab omni fratre ambulante inordinate subtraherent ; contemnentes et ipsius Domini vocem dicentis: Qui non colligit mecum, dispergit . Vos, fratres, vos, inquam, aperte et specialiter notat illud apud Jeremiam, quod cum dolore quidem reminiscor, opprobrium. Haec est, inquit, gens quae non audivit vocem Dei sui . Dei enim proprie vox est ista, hostem suum proprio designantis ex officio, et tanquam digito demonstrantis, ut simplices ab ejus impio deterreat consectatu: Qui non estmecum, dispergit: ac si dicat, In hoc te jam mecum non esse intelligas, si sequeris dispersorem. Deo ergo clamante, 20 Qui non colligit mecum, dispergit; sequi vos oportuit dispersorem? Deo, inquam, vos invitante ad colligendum, homini potius ad dispergendum obsequi debebatis? Magistros contemnebat, subditos exponebat, socios conturbabat; et vos videntes furem currebatis cum eo! Silere de mortuo statueram: sed compul
Abbreviated transcription (Latin):
suum et solum iam iudicem ht̃
deum. et uere nunc suo dño aut
stat aut cadit. ne forte indignans
et merito indignans dicat deus.
Gulerunt homines a me iudicium.
Tamen ad correctõnem uiuencium
non quidem qd̵ gessit set qd̃ uissit dis¬
cucio. utrum uidelicet illa iussio uim
habere debuerit. quatinus in scanda¬
lum multoꝵ ei fuerit obsequendum.
et premittendum qd̵ si qui simplicit̃
nichilq suspicantes mali. male licet
proficiscentem secuti sunt putandes
illum episcopi lingonensis et alba¬
tis cisterciensis. nam utriq debitor
erat licencia proficisci. qd utiq ñ¬
nullos de illo comitatu sic creddidis¬
se incredibile non est: nostra hec
illos non tangit reprehensio. dum¬
mͦ ubi compererint: sine mora re¬
grediantur. Igitur aduersus illoᷤ
tm̃ immo pro illis sermo est nobis.
qui scientes et prudentes miser̃t
manus in ignem. qui conscii pre¬
sumptionis secuti sunt presump¬
torem. non audientes apostolum

Expanded text:
suum et solum jam judicem habet suum et solum jam judicem habet Deum, et vere nunc suo domino aut stat aut cadit: ne forte indignans, et merito indignans dicat Deus: Tulerunt omnes a me judicium. Tamen ad correctionem viventium, non quidem quod gessit, sed quod jussit discutio; utrum videlicet illa jussio vim habere debuerit, quatenus in scandalum multorum ei fuerit obsequendum. Et praemittendum, quod si qui simpliciter, nihilque suspicantes mali, male licet proficiscentem secuti sunt, putantes eum episcopi Lingonensis et abbatis Cisterciensis nam utrique debitor erat licentia proficisci quod utique nonnullos de illo comitatu sic credidisse incredibile non est; nostra haec illos non tangit reprehensio, dummodo ubi compererint, sine mora regrediantur. 6. Igitur adversus illos tantum, imo pro illis sermo est nobis, qui scientes et prudentes miserunt manus in ignem, qui conscii praesumptionis secuti sunt praesumptorem; non audientes Apostolum
Abbreviated transcription (Latin):
boni uim obtinet. Item propria
possidere seculari quidem homini¬
medium est. qm̃ et non possidere
licet: monacho uero quia possidere
non licet: purum malum est. Uides¬
ne iam frater uestrum factum cui
potissimum menbro diuisionis con¬
ueniat: Si puris aptandum boniᷤ :
probabile est. Si puris malis depu¬
tandum: uituperabile. Sin uero
collocandum inter media: uia qͥ¬
dem excusari forsitan potest ꝓpter
obedientiam: mora uero penitus
non potest. que non fit per obedi¬
entiam. Nam mortuo iam abbati
si qͥd ante iussit qd̵ non debuit neqͣ¬
qm esse parendum: superior pate¬
fecit disputacio. Et̃ si res per se ĩa
satis elucescat tamen ꝓpter quosda
qui querunt occasionem ubi racio
non suppeditat. darum faciam bre¬
uiter. et ita clarum. ut om̃is dubie¬
tatis umbra dispareat. qd̵ nec pu¬
rum nec medium bonum. s plane
purum fuerit malum sic obedisse.
sic uestrum monasterium reliquis¬
se. Et quidem taceo de mortuo qͥ

Expanded text:
boni vim obtinet. Item propria boni vim obtinet. Item propria possidere, saeculari quidem hominimedium est, quoniam et non possidere licet: monacho vero quia possidere non licet, purum malum est. 5. Videsne jam, frater, vestrum factum cui potissimum membro divisionis conveniat? Si puris aptandum bonis, probabile est: si puris malis deputandum, vituperabile est: sin vero collocandum inter media: via quidem excusari forsitan potest propter obedientiam, mora vero penitus non potest, quae non fit per obedientiam. Nam mortuo jam abbati, si quid ante jussit quod non debuit, nequaquam esse parendum, superior patefecit disputatio. Et si res per se jam satis elucescat, tamen propter quosdam qui quaerunt occasionem, ubi ratio non suppeditat, clarum faciam breviter, et ita clarum ut omnis dubietatis umbra dispareat; quod nec purum, nec medium bonum, sed plane purum fuerit malum sic obedisse, sic vestrum monasterium reliquisse. Et quidem taceo de mortuo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
modi pura sunt bona. qr male nõ
possunt uel iuberi uel teneri. be¬
ne non possunt uel prohiberi uel
non deneri. Pura mala sunt. fur¬
tum. sacrilegium. adulterium et
cetera talia. que utiq nec bene uel
precipi. uel perfici possunt: netina¬
le prohiberi. uel non fieri. Aduer suᷤͤᷤ
huiꝰmodi non est lex. Nullius qͥppe
prohibit̾o ualet obuiare preceptis:
nullius iussio preiudicare prohibi¬
tis. Sunt deinde media que quidẽ
per se nec bona esse noscuntur nec
mala. possunt tamen in different̃
et bene pariter et male uel iuberi.
uel prohiberi: s male nullatenꝰ in
his a subditis obediri. Ex his sunt
ut exempli gratia ponam. Ie iuna¬
re. uigilare. legere. et queq talia.
Sciendum uero quia media que¬
dam inpuroꝵ plerumq bonoꝵ. seu
maloꝵ transeunt racionem. Nam
coniugium cum et fieri liceat et ñ
fieri: factum iam solui non licet.
Qd̾ ergo ante nuptias medium eẽ
liquebat: in iam coniugatis puri

Expanded text:
modi, pura sunt bona: quae quia male non modi, pura sunt bona: quae quia male non possunt vel juberi vel teneri, bene non possunt vel prohiberi vel non teneri. Pura mala sunt furtum, sacrilegium, adulterium, et caetera talia, quae utique nec vel bene praecipi vel perfici possunt, nec male prohiberi vel non fieri. Adversus hujusmodi non est lex. Nullius quippe prohibitio valet obviare praeceptis: nullius jussio praejudicare prohibitis. Sunt deinde media, quae quidem per se nec bona esse noscuntur, nec mala: possunt tamen indifferenter et bene pariter et male vel prohiberi, vel juberi, sed male nullatenus in his a subditis obediri. Ex his sunt, ut exempli gratia ponam, jejunare, vigilare, legere, et quaeque talia. Sciendum vero quia media quaedam in purorum plerumque bonorum seu malorum transeunt rationem. Nam conjugium cum et fieri liceat, et non fieri, factum jam solvi non licet. Quod ergo ante nuptias medium esse liquebat, in jam conjugatis puri