comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disigit ꝙͣ sibi ip̃e ẽ nõ eũ diligit tãꝙͣ se ip̃.
Ip̃a gͥ nã hũana sine carnasiC. h¬
ꝯdicõe diligẽda ẽ siue sit ꝑficiẽda siue ꝑ¬
fc̃a. Om̃s sub uno deo pr̃e oognati sũt.
qͥ eñ disigũt et faciũt uolũtatẽ ip̃ius
et ĩuicẽ sibi sũt et pr̃es cũ sibi ꝯsulũt
et filii cũ s̾ obtẽꝑãt ⁊ frẽs maxĩe q eoᷤ
unꝰ p̃rtestam̃to suo ad unã heditatẽ uotnt.
Dua ꝓpt̾ cur iste nõ ĩuictꝰ sit hoie
disigendo cũ ĩ eo nich p̾t̾ hoiem dili

Expanded text:
diligit quam sibi ipse est, non eum diligit tamquam se ipsum. ipsa igitur natura humana sine carnali condicione diligenda est, siue sit perficienda siue perfecta. omnes sub uno deo patre cognati sunt qui eum diligunt et faciunt uoluntatem ipsius, et inuicem sibi sunt et patres, cum sibi consulunt, et filii, cum sibi obtemperant, et fratres maxime, quia eos unus pater testamento suo ad unam hereditatem uocat. Quapropter cur iste non sit inuictus hominem diligendo, cum in eo nihi
Abbreviated transcription (Latin):
S ĩ hac inta intit᷑ amico ad repen¬
dẽdam gram utit᷑ innico ad pacĩa.
utit᷑ quibus pot̾ ad beneficiãm
utitur om̃ibꝰ ad bemuosẽciã . C.xc.¬
Et ꝙͣꝙͣ tp̃ralia nõ disigat ip̃e recte
utit᷑ tp̃rasibꝰ et ꝓ eoꝵ sorte hõiõns

Expanded text:
st in hac uita, utitur amico ad rependendam gratiam, utitur inimico ad patientiam, utitur quibus potest ad beneficientiam, utitur omnibus ad beniuolentiam. et quamquam temporalia non diligat, ipse recte utitur temporalibus et pro eor
Abbreviated transcription (Latin):
gi mẽtis eciam si nulla ẽ causa gen̾andi
stimulos ingerat coeundi ubi si ei tredi¬
tur petcando sacietur. si ei non creditur
dissenciendo frenetur. Que duo aliẽa
fuisse a ꝑadyso ante pcc̃m dubitare qͥs
possit. Nam neq illa hoẽstas faciẽbat
ãd indecoꝵ. neq illa felicitas paciebat᷑
ãd inpacatũ. Oꝑtebat itaq ut ista car¬
eẽt occisurus auctor mortis auctoris uite
morte uincẽdus uictor p̾ͥmi adam ⁊ tenẽs
genus hũanum uictus a scd̾̃o adam. et
amittẽs genus xpĩanũ liberatũ ex hua¬
nogenere ab humao cumine peũ qui
non erat incrimine ꝙͣus eẽt ex gen̾e ut
deceptor ille ab eo unceret᷑ gen̾e qd̾ uin¬
cerat cumiẽ. Et hoc ita gestũ est ut homo
non extollatur. S qui głatur ĩ dño głe
cit natus ex uirgiẽ quia deus hũilit̾ non
quõ alios scõs regebat illũ hoĩem s gere¬
bat. Hec tanta dei dona ⁊ siq̃ alia s̃ que de

Expanded text:
gi mentis, etiam si nulla est causa generandi, gi mentis, etiam si nulla est causa generandi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando satietur; si non ceditur, dissentiendo frenetur: quae duo aliena fuisse a paradiso ante peccatum, dubitare quis possit? Nam neque illa honestas faciebat aliquid indecorum, nec illa felicitas patiebatur aliquid impacatum. Oportebat itaque ut ista carmen occisurus auctor mortis, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et tenens genus humanum, victus a secundo Adam et amittens genus christianum, liberatum ex humano genere ab humano crimine, per eum qui non erat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc ita gestum est, ut homo non extollatur; sed qui gloriatur, in Domino cit natus ex virgine, quia Deus humiliter, non quomodo alios sanctos, regebat illum hominem, sed gerebat. Haec tanta Dei dona, et si qua alia sunt, quae de
Abbreviated transcription (Latin):
inde susciꝑe in quo eẽt mediator deies
hom̃. non de genere illius adã q̃ peccõ¬
prius creauit nõ de gen̾e creauit aliaũ
Pocerat gͦ uł sic uł alio quo uellet modo
creare unum. alium de quo uinceret᷑ ius¬
tor prioris. S meliuis iudicauit et de uõ
qd̾ uictũ fu̾at genere assume hoĩem d̃s¬
ꝑ quẽ gen̾is huãi uince̾t inimitũ Ettñ
ex uirgiẽ cuius conceptũ spc̃ nõ caro fides
penitus remotissiã credendo. non cõcũbẽ¬
do scã est fecundata uirgĩtas ut illd̾ qd̾
tagione uiciata natura. S om̃i taliũ
uicioꝵ sola medicĩa. Nascebatur inqͣm
nasci non possũt sñ pcc̃o. Qͣmuis. n car¬
nali concupĩa que mest genitalib mẽ¬
bris bñ utatur castitas cõiugalis. ht̃ ta
nõ men motus uolũtarios quibus osten¬
dit uł nlłam se inꝑadyso añ põcm esse
potuisse. uł non talem fuisse si fuit. ut
aliqñ resisteret uoluntati. Nunc autẽ
illam talẽ eẽ sñtimus aut repugnãs le¬

Expanded text:
nde suscipere in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, sicm creauit non de genere creauit alicuius. Poterat uel sic uel alio quo ucreare unum alium, de quo vinceretur victor prioris. Sed melius judicavit, et de ipso quod victum fuerat genere assumere hominem, peper quem generis humani vinceret inimicum; et tamen ex virgine, cujus conceptum spiritus, non caro: fides, penitus remotissima, credendo, non concumbendo sancta est fecundata virginitas; ut illud quod tagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina. Nascebatur homo, nasci non possent sine peccato. Quamvis enim carnali concupiscentia, quae inest genitalibus membris, bene utatur castitas conjugalis; habet tamen motus non voluntarios, quibus ostendit vel nullam se in paradiso ante peccatum esse potuisse, vel non talem fuisse si fuit, ut aliquando resisteret voluntati. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut repugnans le
Abbreviated transcription (Latin):
tempoꝵ int̾ualla minus usitata. Que
licet multi stupẽat ab inquisitorib hiꝰ
scłi comprehñsa sũt ex pgressu gen̾acõ¬
num quo sepus repetita et a płibr cogͥ¬
ta eo minus mira sũt. sic̃ sũt defc̃s lũa¬
uł ꝓximis cũ oĩo uidere nõ possẽt suꝑiorẽ
cet̾is om̃ibus cãm .i. uolũtatẽ dei uł fłis¬

Expanded text:
temporum minus usitata. Quae licet multi stupeant, ab inquisitoribus hujus saeculi comprehensa sunt, et progressu generationum quo saepius repetita, et a pluribus cognita, eo minus mira sunt. Sicuti sunt defectus luminaum omnino videre non possent superiorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
uitam. et intellectuali mente cernẽdũ ẽ.
Qua ire qͣntomagis quisq ꝓfec̾it tãto
fiet sñ dubitacõne sapiẽcior. S pp̃ id ꝙ ait
lux lucet intenebris et tenebre eã nõ cõ¬
phendert̃. Eide utiq opus erat qua cre¬
deretur qd̃ nõ uidetur. Tenebs quippe m¬
tlłigi uoluit au̾sa ab huius luce eamq mi¬
nus ydoneam contueri corda mortaliũ ꝓp¬
ter qd̃ adiungit et dicit Fuit hõ missus
a deo ciui nom̃ erat ioh̾es. Hic ueĩt in te¬
stiõm. ut testiõm phiberet de lumĩe ut oẽs
crederent ꝑ illum. Hoc iam temꝑalit̾ ge¬
stum est er ad scĩam ꝑtinet que cognicõe
hystorica continet᷑. Hoiẽm autẽ Iohem in
fantasia cogitamꝰ que de hũane nature no¬
ticia imp̃ssa ẽ nr̃e mẽorie. Et hoc eodẽ mͦ
cogitant siue qui ista nõ credũt siuequi
credunt utriusq .n. notũ est quid sit hõ cu¬
ius exteriorẽ ꝑtem .i. corpus ꝑ corpis lu¬

Expanded text:
cernendum est. Qua in re quanto magis quisque profecerit, tanto fiet sine dubitatione sapientior. Sed propter id quod ait, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt; fide utique opus erat, qua crederetur quod non videretur. Tenebras quippe intelligi voluit, aversa ab hujusmodi luce eamque minus idonea contueri corda mortalium: propter quod adjungit et dicit, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Hoc jam temporaliter gestum est, et ad scientiam pertinet, quae cognitione historica continetur. Hominem autem Joannem in phantasia cogitamus, quae de humanae naturae notitia impressa est nostrae memoriae. Et hoc eodem modo cogitant, sive qui ista non credunt, sive qui credunt. Utrisque enim notum est quid sit homo, cujus exteriorem partem, id est, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
liũ incorꝑalibus quid̃ hñtibus tñ siliti¬
diem corꝑm. et ad uitam ext̾ioris hoĩs
ꝑtinẽtibus iam satis in undeciõ libro lo¬
cuti sumus. Nunc autẽ agimus de hoĩ
lium et mutabiliũ. in cuius intẽcõ cũ
assumitur aliquid eciã de rebus ad exte¬
uorẽ hoiẽm ꝑtinẽtibus ad hoc assum̃dũ
est ut aliquid inde doceatur ꝙ rõalẽ ad
usus. ad interiorẽ hoĩem ꝑtinet nec rec¬
te dici põt cum irrõnabłibus aĩantibus
eum nb̃ eẽ cõmunẽ.

Expanded text:
lium, incorporalibus quidem, habentibus tamen similitudines corporum, et ad vitam exterioris hominis pertinentibus, jam satis in undecimo libro locuti sumus. Nunc autem agimus de hominlium et mutabilium: in cujus intentionem cum assumitur aliquid, etiam de rebus ad exteriorem hominem pertinentibus, ad hoc assumendum est ut aliquid inde doceatur quod rationalusus ad interiorem hominem pertinet; nec recte dici potest cum irrationalibus animantibus eum nobis esse communem.
Abbreviated transcription (Latin):
nnt intestiõm ut testiom phiberet de lu¬
mie ut om̃es crederẽt ꝑillũ. Actio ut di¬
ut diximus temꝑalis est. Tempalit̾ .ni.
testiõm phibetur eciam de re sempit̾na
ꝙ est intll̾igibłe lumẽ. de quo ut testiõm
phibẽt uenit ioh̾es. qui nõ erat lux. s ut
testiom phib̾et de lumĩe. Adiungit enĩ
Erac lux uera que illuĩat oẽm hõiez ueĩ

Expanded text:
nit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum; actio, ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtim ꝑ animi uoẽm didicimꝰ. Nec ea uer¬
ba nunc p̾mũ audiuimus. s que iã au¬
dieuamus et nõ solũ ip̃a. ueꝵ eciãque sigͥ¬
ficarent cognita meõria tenebamꝰ et hic
agnouimus. Hoc enim nom̃ dissillabũ
notus est uidentibus notus est. At ħ uer¬
bum quatuor sillabaꝵ qd̃ est credidert̃
sono suo qm̃ corpus est ꝑ aurem carnis
illabitur. Qd̃ autẽ sigͣt nlło corꝑis sẜ̃u
s aĩ racõe cognoscitur Nisi enĩ quid sic
credid̾unt ꝑ am̃ noscemus. nõ intllige¬
remus quid nõ fecerunt illi. De quibus
dem̃. Et sui eũ non receꝑũt. Sonus gͦ
u̾bi formsecus instrepit aurib corꝑis
et attingit s̃m qui uocatur auditus Spe¬
cies quoq homĩs et inub̃ ipĩs nob̃ nota
ẽ. et formsecus malus a dest corpis sẜi¬
bus oculis cũ uidetur. auibus cũ audit᷑
tactui cum tenetur et tangit᷑. hc̃ ẽc mie
moria nrã ymaginẽ suã cõrlẽ quid̃ s cor¬
ꝑali sil̾em. Mundi demq ipĩus iirabił

Expanded text:
. Nec ea verba nunc primum audivimus: sed quae jam audieramus; et non solum ipsa, verum etiam quae significarent, cognita memoria tenebamus, et hic agnovimus. Hoc enim nomen dissyllabumnotus est, videntibus notus est. At hoc verbum quatuor syllabarum quod est, Crediderunt, sono suo, quoniam corpus est, per aurem carnis illabitur: quod autem significat, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognoscitur. Nisi enim quid sit, Crediderunt, per animum nossemus, non intelligeremus quid non fecerint illi de quibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecus instrepit auribus corporis, et attingit sensum qui vocatur auditus. Species quoque hominis et in nobis ipsis nobis nota est, et forinsecus in aliis adest corporis sensibus; oculis, cum videtur; auribus, cum auditur; tactui, cum tenetur et tangitur: habet etiam in memoria nostra imaginem suam, incorporalem quidem, sed corpori similem. Mundi denique ipsius mirabilis
Abbreviated transcription (Latin):
mundus ꝑ ip̃m fc̃us ẽ et mũdus eũ nõ
coguit. In ꝓpria ueĩt et sui eum nõ rece¬
punt. Hec u̾ba omĩa que latĩam lĩguã
sic̃ hõ. sicut ip̃ẽ mũdus cuuis tam euidẽ¬
tes magnitudĩem cerminus sic̃ eoꝵd̾e

Expanded text:
dus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Haec verba omnia qui latinam linguam sicut homo, sicut ipse mundus, cujus tam evidentem magnitudinem cernimus, sicut eo
Abbreviated transcription (Latin):
crederẽt ꝑ illũ. Quia et noĩa sciũt loqñdo ⁊
audiẽdo. Qd̾ autẽ ibi ẽ missus a deo fide te¬
nent qui tenẽt. et qui fide non tenẽt aut
dubitacõe ambigunt. auc infidelitate de¬
rident. utriq tamẽ si nõ sũc ex num̃o ni¬
nus insipiẽcium qui dicũt incorde suo. ñ
est deus.Hec audientes u̾ba utrũq cogitãt
et quid sit deus. et quid sit mitti a deo. ⁊ si
non sicut res se hñt. ac certe sic̃ ualẽt. Eidẽ
porro ipãm qͣm uidet quisq incorde suo ẽẽ
si credit uł nõ ẽẽ si nõ credit. Ałr nouimꝰ

Expanded text:
erat Joannes: quia et nomina sciunt loquendo et audiendo. Quod autem ibi est, missus a Deo; fide tenent qui tenent: et qui fide non tenent, aut dubitatione ambigunt, aut infidelitate derident. Utrique tamen, si non sunt ex numero nimis insipientium, qui dicunt in corde suo, Non est Deus , haec audientes verba, utrumque cogitant, et quid sit Deus, et quid sit mitti a Deo; et si non sicut res se habent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam quam videt quisque in corde suo esse, si credit, vel non e
Abbreviated transcription (Latin):
abeis. Alñ autẽ et rebus fł̾is accõmoda¬
tur fides. Loquimur .n. sic dicamus hĩtaẽ
ei fides ⁊decepit qualis fides. Si tñ et ipsa
dicẽda est fides. sion .n. culpabili de cordi¬
bus ꝑit qñ eam inuẽta u̾itas pellit. Op¬

Expanded text:
ab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodaab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim sic, ut dicamus, Habita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est fides, non culpabiliter de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Op
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ipõꝵ ymagies qͣs mẽoria tenemus ẽt̃
absẽcia cogitamus. nec sĩc ea que nõ uidi¬
mus. et ex hiis que uidimus cogitacõe utr̃¬
q formamꝰ Et mẽorie cõmẽdamus qͦ recͤ¬
ramus cũ uolu̾imus ut illic eam uł pociꝰ
q̃lescumq ymagiẽs eoꝵ quas ibi fiximꝰ
similiter recordacõe cernamꝰ. nec sic̃ hoĩez
uiuũ cuus aĩam eciã si nõ uidemus ex
nrã conitimꝰ et ex motibus corꝑalib hoĩ¬
nem uiuũ sicut uidendo didicimus ĩtue¬
mur eciã cogitando. Non sic uidetur fides
incorde in quo est ab eo cuius est. s eam te¬
net certissiã scĩa. clamatq conscĩa. Cũq
itaq pp̃ea credere iubeam ᷑ qd̾ id qd̾ cred̾e̾
iubemur uid̾e nõ possumꝰ. Ipãm tñ fidem
qñ inest in nb̃. uidemus in nb̃. qr et reꝵ ab¬
sñtium pñs est fides. et reꝵ que foris sũt
intus est fides. et reꝵ que nõ uidẽtur uide¬
tur fides. et ipã tñ tempaliter fit incordib
hoñn. et si ex fidelibus fideles fuĩt pent

Expanded text:
imagines quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec sicut ea quae non vidimus, et ex iis quae vidimus cogitatione utcumque formamus, et memoriae commendamus, quo recurramus cum voluerimus, ut illic ea, vel potius qualescumque imagines eorum quas ibi fiximus, similiter recordatione cernamus; nec sicut hominem vivum, cujus animam etiamsi non videmus, ex nostra conjicimus, et ex motibus corporalibus hominem vivum, sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando. Non sic videtur fides in corde, in quo est, ab eo cujus est: sed eam tenet certissima scientia, clamatque conscientia. Cum itaque propterea credere jubeamur, quia id quod credere jubemur, videre non possumus; ipsam tamen fidem quando inest in nobis, videmus in nobis: quia et rerum absentium praesens est fides, et rerum quae foris sunt intus est fides, et rerum quae non videntur videtur fides, et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus hominum; et si ex fidelibus, infideles fiunt, perit
Abbreviated transcription (Latin):
mutabile ac sempit̾nũ est. cuius cõtem¬
pło nos btõs facit. inconseqñtib u̾o per¬
mixta cũ temꝑalib cõmeõrantur et̾na.
Ac ꝑ hoc aliqua ibi ad sapĩam ꝑtunẽt. ali
bum erat apud deũ. et deus erat u̾bũ. Hoc
erat in p̾ncipio apud deũ. Omĩa ꝑ ipsum

Expanded text:
 habet quod immutabile ac sempiternum est, cujus contemplatio nos beatos facit: in consequentibus vero permixta cum temporalibus commemorantur aeterna. Ac per hoc aliqua ibi ad scientiam pertinent, aliqbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. O
Abbreviated transcription (Latin):
satis egimius discern̾e rõnalis mẽtis of¬
ficiũ in temꝑalibus uebus ubi nõ sola
cognicõ. ueꝵ et actõ nra u̾satur. ab ex¬
cellenciore euisd̾e mentis offõ.ꝙ cõtẽ¬
plandis et̾ns rebus impenditur ac so¬
la cognicõe finitur. Cõmodius aut̃ fi̾
puto ut de sc̃pturis scĩs aliquid int̾serã
quo facilius possit utr̃q dinosci. Eũn¬
głm suũ Ioh̃es euͣngłista sic orsus est
In pͥncipio erat u̾bũ et u̾bũ erat apd̃
deũ. et deus erat u̾bũ. Hoc erat in p̾ncipͦ
apd̾ deũ. Omĩa ꝑ ipm̃ fc̃a sunc et sũ ip̃o

Expanded text:
s discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque dignosci. 2. Evangelium suum Joannes evangelista sic exorsus est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. O
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi illd̃ elucescit ut pot̃. qd̃ solet multos
nõ quõ natus s quõdatus. Et iõ nõ d̾r
filius qr neq natus est sic̃ unigẽĩtus.
tur sicuti nos. Qd̾. n. de pr̃e natũ est ad
qui dedit reftur.et adeos quibz dedit
dit et nr̃ qui accepimꝰ nõ ille spc̃ nr̃ quo

Expanded text:
m dat, ubi et illud elucescit, ut pote quod solet multos non quomodo natus, sed quomodo datus; et ideo non dicitur filius, quia neque natus est sicut Unigenitus, etur, sicuti nos. Quod enim de Patre natum est, ad  ad eum qui dedit refertur, et ad eos quibus dedit; dit, et noster qui accepimus. Non ille spiritus noster quo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itas et simplex bonũ. Nõ .n. ẽ aliud
aliꝙͣ qͣm ip̃m bonũ ac ꝑ hoc eciã sũmũ
bonũ. Nõ enĩ minui uł aug̾iboñ põt
nisi qd̃ ex alio bonobonũ est. Ad h̾ se
gͥ aĩmus cõu̾tit ut bonus sit a quo ht
ut aĩmus sit. Tũc gͦ uoluntas nature
cõgruit ut ꝑficiatur in bono aĩmus cũ
illd̃ bonũ diligitur conu̾sioẽ uolũtatis
Uñ est estuid̃ qd̾ nõ admittit᷑ nec auer

Expanded text:
 est aliud aliquid quam ipsum bonum, ac per hoc etiam summum bonum. Non enim minui vel augeri bonum potest, nisi quod ex alio bono bonum est. Ad hoc se igitur animus convertit ut bonus sit, a quo habet ut animus sit. Tunc ergo voluntas naturae congruit ut perficiatur in bono animus, cum illud bonum diligitur conversione voluntatis, unde est et illud quod non amittitur nec aver
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticipacõe bonas̃. Simł .n. et ip̃m ĩtlłi¬
gis cũ audis hoc aut illd̾ bonum. Si
gͦ potueris illis detractis ꝑ seip̃m per¬
spicere bonũ ꝑspex̾is deũ. et si amore ĩ¬
heẜis cõtinuo btĩficab̾is. Pudeat aũt
cum alia nõ ament᷑ iusi quia bonas
eis mnherendo non amare bonũ ipm̃
se conu̾tit ad ĩ cõmutabile bonũ. S ed
ut dixi tm̃ aĩmus cum ita nõb̃ placet
ut eum omĩ ⁊ luce corꝑee cũ bñ intlłigi¬
mus p̃feramꝰ nõ in seipõ nb̃ placet s ĩ
illa arre qua fc̃s est. In de .n. aꝓpbat᷑ fcũs

Expanded text:
participatione bona sunt; simul enim et ipsum intelliparticipatione bona sunt; simul enim et ipsum intelligis, cum audis hoc aut illud bonum: si ergo potueris illis detractis per se ipsum perspicere bonum, perspexeris Deum. Et si amore inhaeseris, continuo beatificaberis. Pudeat autem, cum alia non amentur nisi quia bona sunt, eis inhaerendo non amare bonum ipsum use convertit ad incommutabile bonum; sed, ut dixi, tantum animus, cum ita nobis placet ut eum omni etiam luci corporeae cum bene intelligimus, praeferamus, non in se ipso nobis placet, sed in illa arte qua factus
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ bonus aimus quia restat ei actõ
uolũtatis qua sit p̃stantior ꝙͣ si negle¬
xit iireculpat᷑ recteq d̾r nõ bonus aĩ¬
mus Tistat .n. ab eo qui hoc agit ⁊ qͥa
ille laudabilis ꝓfecto iste qui hoc nõ agit
uituꝑabilis est. Cũ gͦ agit ħ studͦ ⁊ fit
bonus aĩmius nisi se ad ad cõuertat
qd̾ ip̃e non est non pot hoc assequi. Qͦ
se antẽ conu̾tit ut fiat bonus aĩmus
nisi ad bonũ. Cũ ħ amat et appetit et
adipiscitur uñ se si rursus affectat.
Fiatq nõ bonus hoc ip̃o quo se au̾tita
bono nisi maneat in se illd̾ bonũ unde
se au̾tit nõ est quo se iteꝵ si uolu̾it em̃e¬
uo dare conu̾tat. Quapp̃ ull̾a eẽnt muta¬
bilia bona nͥ eẽt incõmutabilẽ bonum
Cum itaq audis bonũ hoc et boñ illd̃
que possunt alias dici eciã non bona
si potueris sine illis que ꝑticipacõne
bom bonasf ꝑspicere ip̃m bonũ. cuiꝰ

Expanded text:
dicitur bonus animus, quoniam restat ei actio dicitur bonus animus, quoniam restat ei actio voluntatis, qua sit praestantior; quam si neglexerit, jure culpatur, recteque dicitur non bonus animus. Distat enim ab eo qui hoc agit: et quia ille laudabilis, profecto iste qui hoc non agit, vituperabilis est. Cum vero agit hoc studio, et fit bonus animus, nisi se ad aliquid convertat quod ipse non est, non potest hoc assequi. Quo se autem convertat ut fiat bonus animus, nisi ad bonum, cum hoc amat et appetit et adipiscitur? Unde se si rursus avertat, fiatque non bonus, hoc ipso quo se avertit a bono, nisi maneat in se illud bonum unde se avertit, non est quo se iterum, si voluerit emendare, convertat. 5. Quapropter nulla essent mutabilia bona, nisi esset incommutabile bonum. Cum itaque audis bonum hoc et bonum illud, quae possunt alias dici etiam non bona, si potueris sine illis quae participatione boni bona sunt, perspicere ipsum bonum cujus
Abbreviated transcription (Latin):
omĩbus bonis uł q̃ cõmemoraui uł
que alia cernunt ᷑ siue cogitãt᷑ dic̾e¬
mus aliud alio melius cũ uere iudi¬
camus nisi eẽt nb̃ imp̃ssa nocõ ip̃ius
boni scd̃m qd̃ et ꝓbaremus aliq̃d ⁊ ali¬
ud ali pponeremus. Sicamãdus est
deus nõ hoc aut illud bonũ. s ipm̃ bo¬
nũ. Querẽdũ .n. bonum aĩe nõ cui
suꝑ uolitet iudicando s cui hereat a¬
mando. Et quid ħ nisi deus. Nõ bonꝰ
aĩmus. aut bonus angelus autbonũ
celum. s bonũ bonũ. Sic .n. forte faciliꝰ
adũtitur quid uelĩ dice̾. Cũ .n. audio
ba sũt Ita exeis ũbis duo quedã ĩtlłi¬
go aliud quo aĩmus est aliud qͦ bonꝰ¬
ẽ. Equidẽ ut sũmus eẽt nõ egit ipẽ ad
nõ enim iam erat qui eg̾et ut ess. ut
autẽ sit bonus aĩmus uideo agẽdũ
eẽ uolũtate non quia id ipm̃ qͦ aĩmꝰ
ẽ nõ est aliquid boni nam inde iã dr¬
et ussiẽ d̾r corꝑe melior. S ideo nõdũ

Expanded text:
omnibus bonis, vel quae commemoravi, vel omnibus bonis, vel quae commemoravi, vel quae alia cernuntur sive cogitantur, diceremus aliud alio melius cum vere judicamus, nisi esset nobis impressa notio ipsius boni, secundum quod et probaremus aliquid, et aliud alii praeponeremus. Sic amandus est Deus, non hoc et illud bonum, sed ipsum bonum. Quaerendum enim bonum animae, non cui supervolitet judicando, sed cui haereat amando: et quid hoc, nisi Deus? Non bonus animus, aut bonus angelus, aut bonum coelum; sed bonum bonum. Sic enim forte facilius advertitur quid velim dicere. Cum enim audio, rba sunt, ita ex eis verbis duo quaedam intelligo: aliud quo animus est, aliud quo bonus. Et quidem ut animus esset, non egit ipse aliquid; non enim jam erat quod ageret ut esset: ut autem sit bonus animus, video agendum esse voluntate; non quia idipsum quo animus est, non est aliquid boni; nam unde jam dtur corpore melior? sed ideo, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
certe nisibonũ quia bona ẽ t̾ra altitu¬
dine monciũ et temꝑamẽto collum
et plaiicie campoꝵ. et bonum prediu
amenũ ac fertile. et bona domus pari¬
bus mẽbris dispõita. et ampla et lu¬
cida et bona aĩalia aĩata corꝑa ⁊ bonꝰ¬
aer et bonus aer modestus et salubris
et bonus tibus suauis atq aptus ua¬
litudini et bona ualitudo sine dolori¬
bus et lassitudiẽ etbona facies homĩs
dimensa pariliter et effcã hylariter
et luculent colorata et bonus aĩmus
aĩci cõsẜ ionis dulcediẽ et amoris fide
et bonus uir iustus et bone diuicie qͥa
facile expediunt. et bonũ celũ cũ sole⁊
luna et stellis suis et boni angeli scã
obed̾ia et bona locucõ suauiter docẽs
et congruent mouẽs audiẽtem ⁊bo¬
num carmẽ canoꝵ mun̾is et sẽtẽciis
graue. Quid pła: Et bonũ hoc et bonũ
ilid̃. Tolle hoc et illd̃ ⁊ iide ipm̃ bonũ si
potes. Ita deum uidẽbis nõ alio bono
bonũ. s bonũ omĩs boni. Neq .n. in hus

Expanded text:
ia bona est terra altitudine montium et temperamento collium et planitie camporum, et bonum praedium amoenum ac fertile, et bona domus paribus membris disposita et ampla et lucida, et bona animalia animata corpora, et bonus aer modestus et salubris, et bonus cibus suavis atque aptus valetudini, et bona valetudo sine doloribus et lassitudine, et bona facies hominis dimensa pariliter et affecta hilariter et luculenter colorata, et bonus animus amici consensionis dulcedine et amoris fide, et bonus vir justus, et bonae divitiae, quia facile expediunt, et bonum coelum cum sole et luna et stellis suis, et boni Angeli sancta obedientia, et bona locutio suaviter docens et congruenter monens audientem, et bonum carmen canorum numeris et sententiis grave. Quid plura et plura? Bonum hoc et bonum illud: tolle hoc et illud, et vide ipsum bonum, si potes; ita Deum videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni. Neque enim in his
Abbreviated transcription (Latin):
cũ et hoc iam bonum sit corꝑe melius
Ioc gͥ anuttit uolũtas qd̾ uolũtas adi¬
piscit᷑ Iam .n. erat aĩmus qui cõu̾ti ad
id uellet a quo erat qui autẽ uellet eẽ¬
añqͣm eẽt nõdum erat. Et hoc est bonũ
nrm̃ ubi uidemus utr ẽẽ debu̾it auc de¬
beat quitꝙͣ ẽẽ debuisse aut deb̾e cõprehẽ¬
dimus. et ubi uidemus eẽ nõ potuisse
nisi ẽẽ debuisset quitq̃d eciã quõ ẽẽ de

Expanded text:
ore melius: hoc ergo amittit voluntas, quod voluntas adipiscitur. Jam enim erat animus, qui converti ad id vellet a quo erat: qui autem vellet esantequam esset nondum erat. Et hoc est bonum nostrum, ubi videmus utrum esse debuerit aut debeat, quidquid esse debuisse aut debere comprehendimus; et ubi videmus esse non potuisse nisi esse debuisset, quidquid etiam quomodo e
Abbreviated transcription (Latin):
s septimo q̃stio que dilata fu̾at expli¬
catur ita ut deus qui genuit filiũ non
solum sit pater uirtutis et sapiẽ sue . s
eciam ipẽ uirtus et sapia sic et spc̃ scũs
nec tñ simul sũc tres u̾tutes. auttres
sapiẽ. sed una uirtus. et una sapiẽcia
sicut unus deus et una ẽẽncia. Deide
questrũ est quõ dicantur una eẽncia
tres ꝑsone. uł ut a quibusdã grecis una
eẽncia tres sb̃e et inuentũ estelocucõs
aretur. cum q̃ritur quidtres sint qͦs ts

Expanded text:
in septimo quaestio, quae dilata fuerat, expliin septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse uirtus atque sapientia, sic et spiritusnec tamen simul tres sunt virtutes, aut tres sapientiae, sed una virtus et una sapientia, sicut unus Deus et una essentia. Deinde quaesitum est, quomodo dicantur una essentia tres personae, vel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae; et inventum est elocutionis aretur, cum quaeritur, quid tres sint, quos
Abbreviated transcription (Latin):
tas et equalitas sũme illuis trinitatis
si scd̃o tercio. qͣrto eadem s de filii mis
tres libros fecit demrãtũq est nõ ideo
minorẽ mittẽte qui nussus est quia ille
et inuisibilis et ubiq pñs inseꝑabilit̾
opetur.
Nquinto pp̃eos quibus ideo uidet᷑ non
eadem prĩs et filii eẽ sb̃a. quia omẽ qd̾ de¬
gignere et gigni uł genitum ẽẽ et inge¬
es nobis nicħ ei accidere quo mutet᷑. sed
oĩo ipm̃ in natura uł eẽn sua ĩmutabi¬
lẽ ꝑmanere.
codei uirtus et dei sapr̃a sic disputatur
ut differatur eadem questio diligñcius
retractanda utiũ a quo ẽ genitus xp̃c¬
horum eẽt etiam inhoc libro appuit trini¬
tatis equalitas. et non est deus tuplex
sed trinitas. nec qͣi aliquid duplũ ẽẽ pa¬
trem et filium ac simplũ spiñ scm̃ ubi
nectria plus aliquid sunt qͣm unũ hoꝵ
disputatũ est et quõ possit intelligi qd̃
ait hylarius epc̃. eternitas in prẽ spẽs ĩ
eymagine uisus est mimun̾e

Expanded text:
tas et aequalitas summae illius trinitatis do et tertio et quarto eadem, sed de filii misstres libros fecit demonstratumque est non ideo minorem mittente qui missus est, quia ille et inuisibilis et ubique praesens inseparabiliter operetur. in quinto propter eos quibus ideo non eandem patris et filii uidetur gignere et gigni uel genitum esse uel ingees nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutabpermanere. co dei uirtus et dei sapientia, sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo est genitus Chrihorum esset, etiam in hoc libro apparuit Trinitatis aequalitas, et non Deus triplex, sed Trinitas: nec quasi aliquid duplum esse Patrem et Filium ad simplum Spiritum sanctum; ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere.
Abbreviated transcription (Latin):
concipitur. pariturq noticia partus ⁊
ples recte dici põt. Idemq appetitus qͦ
inhiatur rei cognoscẽde fit amor cog¬
nite dum tenet atq amplectit᷑ p̾laci¬
tam prolem. idest noticiam gignenti¬
q coniungit. et est quedã ymago trini¬
tatis ipã mens et noticia eius qd est ꝓ¬
les eius. ac de se ipã u̾bum eius ⁊ amor
tercius. et hec tria unũ atq una sb̃a nec
minor proles dum tm̃ se nouit mens.
mens qͣnta est nec miõr est amor dum
tĩ se diligit qͣntum nouit. ⁊ quãta est

Expanded text:
concipitur pariturque notitia, partus et concipitur pariturque notitia, partus et proles recte dici non potest; idemque appetitus quo inhiatur rei cognoscendae, fit amor cognitae, dum tenet atque amplectitur placitam prolem, id est, notitiam, gignentique conjungit. Et est quaedam imago Trinitatis, ipsa mens, et notitia ejus, quod est proles ejus ac de se ipsa verbum ejus, et amor tertius, et haec tria unum atque una substantia. Nec minor proles, dum tantam se novit mens quanta est: nec minor amor, dum tantum se diligit quantum novit et quanta est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ idem ualet si dicas reꝑiendi. Que at̾
reꝑiuntur qͣi pariunt᷑. uñ proli silias
ubi. nisi inipã noticia. ibi .n. qͣi expressa
for̃ntur. Nam et si iam erant res quas
q̃rendo ĩueĩmus. noticia tñ ipã nõ eut
qͣm sicut prolẽ nascẽtem deputamus
Porro appetitus ille qui est inquerendo
pucedit a querẽte et pẽdet quodã modo
neq iequiescit fine quo intẽditur. nisi
id ꝙ querit᷑ inuentũ querenti copulet᷑
Qui appetitus .i. inquisicõ qͣmius aõr
eẽ non udeatur quo id qd̾ notũ ẽ ama¬
retur. Hoc .ii. adhuc ut cognoscat᷑ agi
ciam ꝑtincat. Omĩs qui querit nosse
uult. Qd̃ si urdenter atq constanter
uult studere d̾r ꝙ maxime in asseꝙ̃dis
atq adipiscẽdis quibusq doctrins di¬
ci solet. Partum gͦ mẽtis antecedit ap¬
petitus quidã quo id qd nosse uolumꝰ
querendo et inuemendo nascitur ꝓles
ip̃a noticia. Ac ꝑhoc appetitus ille quo

Expanded text:
quod idem valet si dicas, reperiendi. Quae autem quod idem valet si dicas, reperiendi. Quae autem reperiuntur, quasi pariuntur: unde proli similia sunt; ubi, nisi in ipsa notitia? Ibi enim quasi expressa formantur. Nam etsi jam erant res quas quaerendo invenimus, notitia tamen ipsa non erat, quam sicut prolem nascentem deputamus. Porro appetitus ille, qui est in quaerendo, procedit a quaerente, et pendet quodam modo, neque requiescit fine quo inteditur, nisi id quod quaeritur inventum quaerenti copuletur. Qui appetitus, id est, inquisitio, quamvis amor esse non videatur, quo id quod notum est, amatur; hoc enim adhuc ut cognoscatur agitiam pertineat, omnis qui quaerit nosse vult. Quod si ardenter atque instanter vult, studere dicitur: quod maxime in assequendis atque adipiscendis quibusque doctrinis dici solet. Partum ergo mentis antecedit appetitus quidam, quo id quod nosse volumus quaerendo et inveniendo, nascitur proles ipsa notitia: ac per hoc appetitus ille quo
Abbreviated transcription (Latin):
noticiã sui gignit. quia nõ minus se
nouit ꝙ̃ est. nec alt̾ius eẽncie ẽ noticia
eius non solum qui a ipãnouit. s eciã
quia se ipã. sic̃ supͣ diicimꝰ. Quid gͦ de
amore dicẽdũ est. cur nõ eciã cũ se am̃t
ipm̃ qͦ amorẽ sui genuisse uideat᷑ Eãt
.n. amabilis sibi et añꝙͣ se amaret. qr
poterat se amare sic̃ erat sibi noscibil
et añꝙͣ se noscẽt quia se pot̾at nosci. Nã
si non sibi eẽt noscibił nũꝙͣ se noscipo¬
tuisset. ita si nõ sibi eẽt amabił nũꝙͣ
seamare potuiss. Cur itaq amãdo nõ
se genuisse dicat᷑ amorẽ suũ sic̃ cogͦscẽ¬
do segenuit noticiã suã. In eo quide
manifesteoñdit᷑ hoc amoris eẽ prĩci¬
piũ uñ ꝓcedit ab ipã quippe mente ꝓ¬
cedit que sibi est amabilis añꝙͣ se amet
atq ita prĩcipiũ est amoris sui qͦ se
amat. S iõ nõ recte d̾r genitus ab ea
slam inquisicõ est appetitus ĩueniẽdi

Expanded text:
notitiam sui gignit: quia non minus se notitiam sui gignit: quia non minus se novit quam est, nec alterius essentiae est notitia ejus, non solum quia ipsa novit, sed etiam quia se ipsam, sicut supra diximus. Quid ergo de amore dicendum est, cur non etiam cum se amat, ipsum quoque amorem sui genuisse videatur? Erat enim amabilis sibi, et antequam se amaret, quia poterat se amare: sicut erat sibi noscibilis, et antequam se nosset, quia poterat se nosse. Nam si non sibi esset noscibilis, nunquam se nosse potuisset: ita si non sibi esset amabilis, nunquam se amare potuisset. Cur itaque amando se non genuisse dicatur amorem suum; sicut cognoscendo se genuit notitiam suam? An eo quidem manifeste ostenditur hoc amoris esse principium, unde procedit: ab ipsa quippe mente procedit: quae sibi est amabilis antequam se amet; atque ita principium est amoris sui, quo se amat: sed ideo non recte dicitur genitus ab ea, Nam inquisitio est appetitus inveniendi,
Abbreviated transcription (Latin):
ħ est ad rõnalem mentẽ diligẽcius de
hac re int̾roganda considerandaq rede¬
amus. ubi tempałr exñs nõnullaꝵ re¬
ꝵ noticia que ante nõ erat. et aliquaꝵ
reꝵ ciõr que ante nõ simabant᷑ distĩc¬
tius nb̃ aꝑit quid dicamus. quia ⁊ ip̃i
locucoĩ temꝑaliter dig̾ende. faciliõ est
ad explicandũ resq que mordiẽ tem¬
poꝵ comp̃hend̃r. Primoitaq maĩfest̃
sit posse fieri ut sit aliquid scibile idest
ꝙ sciri possit. et tñ nesciat᷑. Illd̃ autem
fieri non posse ut sciat᷑ ꝙ scibile nõ fu̾it
Uñ liquido tenendũ est ꝙ oĩs res ꝙͣtũ¬
q cogꝰ scunus cõgenerat in nobis no¬
ticiam sui. ab utroq .n. notitia pitur
a cognoscẽte et cognito. Itaq mens c̃
seipam cogͣscit sola parẽs est noticie
sue et cognitũ enĩ.⁊cognitor ipã est. ẽat
suitẽ sibi ip̃i noscibił. et añqͣ se nosc̃et
S noticia sui nõ erat in ea cum seipã
non nou̾at. Qd̃ gͦ cogͦ scit se parẽ sibi

Expanded text:
 est, ad rationalem mentem diligentius de hac re interrogandam considerandamque redeamus, ubi temporaliter existens nonnullarum rerum notitia, quae antea non erat, et aliquarum rerum amor, quae antea non amabantur, distinctius nobis aperit quid dicamus: quia et ipsi locutioni temporaliter dirigendae, facilior est ad explicandum res quae in ordine temporum comprehenditur. 18. Primo itaque manifestum sit, posse fieri ut sit aliquid scibile, id est, quod sciri possit, et tamen nesciatur: illud autem fieri non posse, ut sciatur quod scibile non fuerit. Unde liquido tenendum est quod omnis res quamcumque cognoscimus, congenerat in nobis notitiam sui. Ab utroque enim notitia paritur, a cognoscente et cognito. Itaque mens cum se ipsam cognoscit, sola parens est notitiae suae: et cognitum enim et cognitor ipsa est. Erat autem sibi ipsa noscibilis, et antequam se nosset: sed notitia sui non erat in ea, cum se ipsa non noverat. Quod ergo cognoscit se, parem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
uidgͦ amor non erit ymago. nõ uer¬
bũ nõ genitus. Cur eĩ mẽs notici¬
a suã gignit cum se nouit et amorẽ suũ
non gignit cũ se amat. Nã si pp̃ea ẽ nocõ¬
ns sue cã. quia noscibił ẽ. amoris eciã
sui cã est quia ẽ amabilis. Cur itaq nõ
utrũq genu̾it difficile ẽ dr̃e. Hec .n. qõ¬
eciam de sũma trin ͭ ͤ omĩpotẽtissimo
creatore deo. ad p: cuius ymagiẽm homo
fc̃us est. solet mou̾e honnẽs quos u̾itas
dei ꝑ humanã locucõem inuitat ad fidẽ
Cur nõ spũs quoq sc̃s aprẽ deo geĩtus
uł creditur uł intlłigit᷑. ut filius etiã
ip̃e dicatur. qd̃ nũc in mẽtehũa utcũq
ĩuestigare conami᷑ ut ex inferiore yma¬
giẽ in qua nb̃ familiarius natura ip̃a no¬
stra qͣi int̾rogata sendet ezcercitacõrem
mẽtis aciem ab illũata creat᷑a ad lum̃
in cõmutabłe dirigamꝰ. Si tñ u̾itas ip̃a
psuaserit. sicut dei u̾bum filiũ ẽẽ nlłs

Expanded text:
go amor? non erit imago? non verbum? non genitus? Cur enim mens notitiam suam gignit, cum se novit; et amorem suum non gignit, cum se amat? Nam si propterea est notionis suae causa, quia noscibilis. est; amoris etiam sui causa est, quia est amabilis. Cur utrumque itaque non genuerit, difficile est dicere. Haec enim qe ipsa summa Trinitate, omnipotentissimo creatore Deo, ad cujus imaginem homo factus est, solet movere homines, quos veritas Dei per humanam locutionem invitat ad fidem, cur non Spiritus quoque sanctus a Patre Dvel creditur vel intelligitur, ut filius etiam ipse dicatur? Quod nunc in mente humana utcumque investigare conamur, ut ex inferiore imagine, in qua nobis familiarius natura ipsa nostra, quasi interrogata respondet, exercitationem mentis aciem ab illuminata creatura ad lumen incommutabile dirigamus: si tamen veritas ipsa persuaserit, sicut Dei Verbum Filium
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑit illius sũme tunitatis ymagĩem
ad quã summã trinitatẽ remĩscẽdam
uidendã diligẽdam. ut eam recordet᷑
eam contemplet᷑. ea delectet᷑: totũ debet
referre qd̃ uiuit. Ueꝵ ne hanc ymagiẽz
abeademtrinitate fcãm et suo uicio ĩ
det̾ius cõmutatã ita eide̾ comꝑet trimͭ
ut oĩ modo existunet similẽ. sed pocius
in qualicũq ista similitudrẽ magnã qͦ
dissimilitudiẽm cernat qͣntũ satis esse
uidebatur admonui

Expanded text:
reperit illius summae trinitatis imaginem. reperit illius summae trinitatis imaginem. ad quam summam trinitatem reminiscendam, uidendam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod uiuit. uerum ne hanc imaginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius commutatam ita eidem comparet trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satis esse uidebatur, admonui
Abbreviated transcription (Latin):
tum in solubili uinculose uideret. Sed
competit sic̃ caritas. Nam quid est aliᵈ̾
cartas q̃m uoluntas. uideo me de spũ
scõ in isto libro ẜ in sc̃pturas scãs. hoc di¬
sputasse qd̃ fidelibus suffic̃ iam sciẽti¬
suꝑioribus libris scd̃i easd̾e sc̃ptus¬
sc̃as ueꝵ ẽẽ dicimus. de creatura eciã q̃
fecit deus qͣntũ uoluimus admonui¬
mus eos qui roẽm de talibus reb posct̃
ut inuisibilia eius ꝑ ea que fcã sũt in¬
ꝑ rõem uł intlłtualẽ creaturã que fea ẽ
ad ymagiẽm dei ꝑ quam fcã uelut spe¬
culũ qͣntum possent si possẽt cernerẽt
trintatẽ deum in nrã meõria intllłnc̃.
uolũtate. Que tria in sua mẽte nat᷑a¬
liter dĩnitus instituta. quisqͥs iiua¬
citer ꝑspicit. et qͣm magnũ sit in ea
uñ potest etiam sempit̾na ĩ nutabił¬
q natura recoli conspici cõcupisci re¬
nũscitur. ꝑ meõriam intuetur. ꝑ ĩdłn
ciam complectitur. ꝑ dilcoem profecto

Expanded text:
tum insolubili uinculo se uideret? sed tum insolubili uinculo se uideret? sed competit sicut caritas. nam quid est aliud caritas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro secundum scripturas sanctas hoc disputasse quod fidelibus sufficit iam scientisuperioribus libris secundum easdem Scripturas verum esse docuimus. De creatura etiam quam fecit Deus, quantum valuimus, admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut invisibilia ejus, per ea quae facta sun vel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem Dei; per quod velut speculum, quantum possent, si possent, cernerent Trinitatem Deum, in nostra memoria, intelligentia, voluntate. Quae tria in sua mente naturaliter divinitus instituta quisquis vivaciter perspicit, et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci, reminiscitur per memoriam, intuetur per inctitur per dilectionem — profecto
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum ẽẽ dixerunt. Sed melius qͣntũ
existimo dicitur consiliũ de consilio et
uoluntas de uoluntate. sic̃ sb̃a d̾ sb̃a.¬
iam refellimus filius dicatur patrẽ fa¬
cere sapiẽtem uł uolñtem. si nõ ht̃ pat̾
in sb̃a sua consiliũ uł uolũtatẽ. Acute
quidã sane Rendit. h̾etico u̾sutissiẽ int̾¬
roganti. utrũ deus filius uolẽs an no¬
lẽs. genu̾it. ut si dr̃et nolẽs absurdissi¬
ma dei miẜ ia sequeret᷑. Si aut̃ uolñs
cõtinuo qd̃ intẽdebat. uelut ĩuicta rõe
cocluderet. non nature cẽ filiũ sed uolũ¬
tatis. At ille iugilantissiẽ uicissim q̃si¬
uit abeo. utrũ deus pater uolẽs an uo¬
lens sit deus Ut si senderet nolñs seq̃re¬
tur illa miẜia qmͣ de deo credere magnͣ
iusama est. Si autẽdr̃et uolens Rende¬
retur ei. Ergo et ip̃ẽ uõlũtate sua deus
ẽ. nõ natum. Quid gͦ restabat inisi ut
obimitesce̾t. ⁊ sua int̾rogacõe obliga¬

Expanded text:
Verbum esse dixerunt. Sed melius, quantum Verbum esse dixerunt. Sed melius, quantum existimo, dicitur consilium de consilio, et voluntas de voluntate, sicut substajam refellimus, Filius dicatur Patrem facere sapientem vel volentem, si non habet Pater in substantia sua consilium vel voluntatem. Acutequidam respondit haeretico uersutissime interroganti, utrum deus filium nolens an nolens genuerit, ut, diceretur nolens, absurdissima dei miseria sequeretur, si autem nolens, continuo quod contendebat uelut inuicta ratione concluderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet nolens, sequeretur illa miseria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret et sua interrogatione obliga
Abbreviated transcription (Latin):
Uocirra ridenda est dyaletica R¬
eunomii. aquo eunomiani hr̃ti¬
ci exorti sũt. Qui cum nõ potiusset in¬
tellig̾e nec credere uoluisset unigeĩtũ
ture. uł sb̾e siue eẽncie dixit ẽẽ filiũ.
sed filiũ uoluntatis dei accedentẽ .s.
deo uolens asserere uoluntatẽ q̃ gig¬
neret filium. uidelicet ideo quia nos
aliquid alñ uolumus qd̾ antea nole¬
bamus. qͣi non ꝓpter ista mutabił in¬
telligatur. nrã natura qd̾ absit ut in
deo eẽ credamus. N .n. obaliud sc̃ptũẽ
Multe cogitacões in corde uiri. consili¬
um autẽ dnĩ manet met̾nũ. nisi ut ĩ
telligamus siue credamus. sic̃ et̾num
deũ. Ita et̾num eius ec̃ consiliũ. ac per
hoc mutabile sicut ipẽ est. Qd̾ autẽ de
cogitacõibus. hoc etiã de uolũtatibus
uerissie dici potest. Multe uolũtates
in corde uiri. uolũtas autẽ dnĩ manet
met̾nũ. Quidã ne filium consilii uel
uoluntatis dei dice̾nt unigenitũ u̾bũ.
ipmñ consiliũ seu uoluntatẽ prĩs idem

Expanded text:
uocirca ridenda est dialectica Eunomii, a quo Eunomiani haeretici exorti sunt, qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset, unigenitum tiae suae sive essentiae dixit esse filium, sed filium voluntatis Dei, accidentem scilicet Deo volens asserere voluntatem qua gigneret Filium: videlicet ideo quia nos aliquid aliquando volumus, quod antea non volebamus; quasi non propter ista mutabilis intelligatur nostra natura, quod absit ut in Deo esse credamus. Neque enim ob aliud scriptum est: Multae cogitationes in corde viri, consilium autem Domini mantelligamus sive credamus, sicut aeternum Deum, ita aeternum esse consilium ejus, ac per hoc immutabile, sicut ipse est. Quod autem de cogitationibus, hoc etiam de voluntatibus verissime dici potest: Multae voluntates in corde viri; voluntas autem Domini manet in aeternum. Quidam ne filium consilii vel voluntatis Dei dicerent unigenitum Verbum, ipsum consilium seu voluntatem Patris idem
Abbreviated transcription (Latin):
Nicħ egit ui s oĩa suadẽdo ⁊ monẽ¬
do. Necẽ qͥpꝑe ẜintute tnsacta tp̃s li¬
bertatis illux̾at et oportue iam hoi
arbit̾o. miracłis ꝯsiliauit fidẽ deo qui
erat passione hoi quẽ g̾ebat. Ita soꝙ̃s
ad turbas ut ds̃ nũiciatã sibi mr̃em
negauit et cũ itꝯ eiãgesiũ soquit᷑
puer parẽtibꝰ subditꝰ erat. Doctͥna eĩ
ds appebat eratitꝰ sõ. aqͣm ĩ uinũ ꝯ¬
u̾surꝯ ut ds̃ dicit recede a me musier
m et tͥ qͥd ẽ. Nõdũ uẽit hora mea. Cũ
aũt uẽiss hora qua ut sp̃ moreretur
de cruce cognnitam macrẽ cõmenda¬
uic discipulo quẽ p̾cet̾is diligebat.
Satellites uolupratũ duncias ꝑm¬
ciose ppłi appetebãt. pauꝑ ẽẽ uosint
honoribꝰ es imꝑiis mhiabãt. Rex fi̾
nolint carnales filios magnũ bonu
Contumelias suꝑbissiẽ horrebãt om̃e
genꝰ ꝯtumeliaꝵ sustinint. Iniuirias
ĩtosserabises ẽẽ arbitrabãt. Que ma

Expanded text:
il egit ui, sed omnia suadendo et monendo: uere quippe seruitute transacta, tempus libertatis illuxerat, et opportune iam homini arbitrio, miraculis conciliauit fidem erat, passione homini, quem gerebat. itaque loquens ad turbas ut deus nuntiatam sibi matrem negauit; et tamen, ut euangelium loquitur, puer parentibus subditus erat; doctrina enim deus apparebat, aetatibus us ut Deus, dicit, Recede a me, mulier: mihi et tibi quid est? Nondum venit hora mea . Cum autem venisset hora, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rexnoluit. Carnales filios magnum bonum Contumelias superbissime horrebant; omne genus contumeliarum sustinuit. Injurias intolerabiles esse arbitrabant
Abbreviated transcription (Latin):
deles fenũe sexum corpis amifunt. Ged
quia ibi renouantur ad ymagiẽm dei
ubi sexus nullus est ubi fc̃us est hõ ad
ymagiẽm dei ubi sexus nullus est. hocẽ
in spũ mentis sue. Cur gͦ uir pp̃ea nõ d
caput uelare quia ymago dei est et gła dei
mulier autẽ debet quia gl̾a iuri est qͣi mu-¬
lier non renouet᷑ in spũ mẽtis sue qui re¬
nouatur in agnicõem dei scd̾m ymagiẽ
eius qui creauit eũ. Sed quia sexu corͣs
distat a uiro. rite potuit in eius cõrli ue¬
lamento figurariꝑs illa ib̃is que ad tẽ¬
ꝑalia gub̾nanda deflectit᷑ ut nõ mancat
ymago dei. nuisi ex qua ꝑte mẽs homũs et̾¬
nis rõnibus cõspiciẽdis uł consulendis
aidherescit. qͣm nõ solum masculos s eciã
feminas hre maĩfestũ est. Ergo meorũ
mentibus cõis natura cogͦscit᷑ In eorũ
u̾o corꝑibus ipĩus unius mẽtis distri¬
bucõ figuratur

Expanded text:
deles feminae sexum corporis amiserunt? sed quia ibi renouantur ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, ibi factus est homo ad imaginem dei, ubi sexus nullus est, hoc est in spiritu mentis suae. cur ergo uir propterea non debet caput uelare, quia imago est et gloria dei, mulier autem debet, quia gloria uiri est, quasi mulier non renouetur spiritu mentis suae, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius qui creauit eum? sed quia sexu corporis distat a uiro, rite potuit in eius corporali uelamento figurari pars illa rationis, quae ad temporalia gubernanda deflectitur, ut non maneat imago dei nisi ex qua parte mens hominis aeternis rationibus concupiscendis uel consuladhaerescit: quam non solum masculos, sed etiam feminas habere manifestum est. Ergo in eorum mentibus communis natura cognoscitur, in eorum vero corporibus ipsius unius mentis distributio figuratur
Abbreviated transcription (Latin):
uacõem efficumur eciam filii dei pet bap¬
utiq in dumus ꝑ fidem. Quis ẽ gͦ qui
ab hoc consorcõ femĩas alienet. cũ sint no¬
biscũ grẽ coheredes. Et alio loco idẽ apłus
dicat. Om̃es .ii. filii dei estis ꝑfidem que ẽ¬

Expanded text:
onem, efficimur etiam filii Dei, per baputique induimur per fidem. Quis est ergo qui ab hoc consortio feminas alienet, cum sint nobiscum gratiae cohaeredes, et alio loco idem Apostolus dicat: Omnes enim filii Dei estis, per fidem in Ch
Abbreviated transcription (Latin):
dicat mulierẽ ẽẽ seductã in p̃uaricacõe
fcãm saluam fieri ꝑ filiorũ generacõem
Et addidit. Si ꝑmansit in fide et dilcõe ⁊
scĩficacõne cum sobrietate qͣi uero possit
obẽe bone uidue. si uł filios nõ habu̾it
uel hii quos habu̾it in bonis moribus
ꝑmau̾e uolu̾int. S quia ea que dicũt᷑
oꝑa bona tamꝙͣ filii sũt uite nr̃e. scd̾mꝙͣ

Expanded text:
indicat mulierem seductam in praevaricatione indicat mulierem seductam in praevaricatione factam, salvam fieri per filiorum generationem: et addidit, si permanserint in fide, et dilectione, et sanctificatione cum sobrietate . Quasi vero possit obesse bonae viduae, si vel filios non habuerit, vel ii quos habuerit, in bonis operibus permanere noluerint. Sed quia ea quae dicuntur opera bona, tanquam filii sunt vitae