comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui accum fuerit. non pig& ueraciter iterare: quod te non pu¬
quita menda citer inculcare Praedestinatio dĩ sicut & praesci¬
entia in pullamiim futuris ingerit. nullam nec essitatis uiolen¬
destrinpertata n& uamuis enim q uicquid ds̃ praesciuit & prae¬
ieo duiu ordta nec omnino aliter necessesit fieri non tamen
inesuquia prescita uel prae destinata sunt fiunt sad quia futura
indube abilitersciebantur praescita ac praedestinata poten¬
edideo itrteguntur Nonergo ideosit aliquid quia ds̃ praesciun
uo ui uensel ereatura e rationalis quae sibi meritum pereundi ma¬
Ercicaestin iuisquebonitatis largitatibus ab utendo comparauit
ferdsdestina uit igitur ds̃ peccantem adsupplicium aeter paum
secundum id quodeum praesciuit male uicturum & in malis ope¬
talus futurus pssineiperse ueraturum. ł rs inde culpaest eius qui
tielis futurus praescitus est. nondĩ quitalem praesdens paerito pfat¬
dest poa star ad poenam Num quid non eadem calumniandiliten

Expanded text:
que actum fuerit, non piget veraciter iterare quod te non puduit mendaciter inculcare. Praedestinatio Dei, sicut et praescientia, nullam vim futuris ingerit, nullam necessitatis violentiam importat. Quamvis enim quidquid Deus praescivit et praedestinavit, ita, nec omnino aliter, necesse sit fieri: non tamen ideo quia praescita vel praedestinata sunt, fiunt; sed quia futura indubitabiliter sciebantur, praescita ac praedestinata potentissime intelliguntur. Non ergo ideo fit aliquid quia Deus praesciviperit, sed creaturae rationalis, quae sibi meritum pereundi male vivendo, ejusque bonitatis largitatibus abutendo, comparavit. Praedestinavit igitur Deus peccantem ad supplicium aeternum, secundum id quod eum praescivit male victurum, et in malis operibus obstinatissime perseveraturum: proinde culpa est ejus, qui talis futurus praescitus est, non Dei, qui talem praesciens, merito praedestinavit ad poenam. Nunquid non eadem calumniandi
Abbreviated transcription (Latin):
cussionum genera contumaciter cordasua non tac& : sinon prȩsciuit neq prȩ¬
udit scelera multaq flagitia eius dem israelitici populi. cur eos nominatim abom¬
nibus percatis abstnere p̃cepit : quicum homines diuna ma hestate atq auc tori¬
tie lla digna tnssess iꝓ er lenemo supalit̃ nem tonitruum acsulgora dus currentiaucnr¬
uitue tud noenb abelas deos alienos coramme Non faties tibi sculptile nequ onsne
similitudinem quȩ est incȩlo de super & quȩ in terra deorsum nec eorun que sunet
inaquis sub terraneu Nonadorabis ea neq coles: Non ad su mes nomen dñ di tui
un i non concupiscesdonum proximitut nec desiderabis uxoremens. nonsen¬
uum nonaucillao non bouem non asinum necoma quȩ illius sunie. & corera
queree ps eliuine serus sontinentur quae om̃a quo pacto ds̃ prohibuis se credit
su ne e psciuit nec puidit homines ea facturos : curtotios &tspto instasst aremn¬

Expanded text:
cussionum genera contumaciter corda sua non tacet? Si non praescivit neque praevcussionum genera contumaciter corda sua non tacet? Si non praescivit neque praevidit scelera multaque flagitia ejusdem Israelitici populi, cur eos nominatim ab omnibus peccatis abstinere praecepit? qui, cum homines divina majestate atque auctoritate dignatus est per ignem et caliginem tonitruum ac fulgura discurrentia comTVR. Non habebis deos alienos coram me. non facies tibi sculptile neque omnem similitudinem quae est in caelo desuper et quae in terra deorsum nec eorum quae sunt in aquis sub terra. non adorabis ea neque coles. Item: Non adsumes nomen domini dei tui um, non concupisces domum proximi tui, nec desiderabis uxorem ejus, non servum, non ancillam, non bovem, non asinum, nec omnia quae illius sunt . Et caetera quae legis divinae serie continentur. Quae omnia quo pacto Deus prohibuisse creditur, si nec praescivit nec praevidit homines ea facturos? Cur toties et tanta instantia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumpsis se reperitur. cum osns diuinorum librorum paginȩ dm̃ omni potentis si¬
mum &iustissimum. scire & prȩscire. ac perhoc prohibere iudicare atq punire
peccate non solum factorum uerum &iam dictorum cogrtationumq: multoties in¬
culcent : quidenim : num quid nescis se ds̃ dicendus ẽ pec cata ros nr̃i generis pri¬
mos propa gato res: Cur ergo eos ab in oboedientiȩ malo. & prius benĩgne prohi
& prȩsciuit quid malo inoboedientiȩ eẽt homo facturus. & quid merito iustitiȩre¬
cepturds Sineq: prȩuidit neq prȩsciuit pec cata hominum diluuio perituro¬
rum. Quid est qđ ꝑ an nas centum arcam ȩdificari p̃cepit ut c&eris propter peo¬
cata delesis. solusnoe cumdo mosua salua r&ur : quid ẽ qđ mosi liberationem
is re elis p̃dicens. phardonem atq: eerptios induratairos in tertot & tanta per¬

Expanded text:
praesumpsisse reperitur, cum omnes divinorum Librorum paginae Deum omnipotentissipraesumpsisse reperitur, cum omnes divinorum Librorum paginae Deum omnipotentissimum et justissimum scire et praescire, ac per hoc prohibere, judicare atque punire peccata, non solum factorum, verum etiam dictorum cogitationumque multoties inculcent. Quid enim? nunquid nescisse Deus dicendus est peccaturos nostri generis primos propagatores? Cur ergo eos ab inobedientiae malo, et prius benigne prohibet praescivit quid malo inobedientiae esset homo facturus, et quid merito justitiae recepturus. Si neque praevidit neque praescivit peccata hominum diluvio periturorum, quid est quod per annos centum arcam aedificari praecipit, ut, caeteris propter peccata deletis, solus Noe cum domo sua salvaretur? Quid est quod, Mosi liberationem Israelis praedicens, Pharaonem atque Aegyptios induratos inter tot et tanta per
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nichil aliud significent p̃ter qđ ipse creator omnium facturus ess& siue
inconstituenda uni uersitatis substantia naturalibusq: eius qualitatib siue in
eius adminis tratione in his tantum modo quos p̃sciuit & p̃desti nauit scđm propo¬
situm gratiȩ suȩ confor mes imaginis filii sui eẽ futuros quando uero de loco qui est
a contrario : nichil ineis intellegendum nisi quod ds̃ increatura quam ipse condi¬
dit fierisinit motu proprio liberoq: rationalis naturȩ peruerse ui tentis naturali¬
us bonis quȩ sui creatoris largita te suscepit. Et hoc esseto tum quod dicitur ma¬
lum & poena eius. uaria multimodaq: miseria. Quod ut com pendiosius propt̃
mei similes eloquar. uis in tellegi dm̃ p̃scire & p̃destinare tentum modo quȩ bon
sunt Mala uero nec pręscire nec p̃destinare. Quam persitatem . nullus ante te

Expanded text:
tur, nihil aliud significent, praeter quod ipse Creator omnium facturus esset, sive tur, nihil aliud significent, praeter quod ipse Creator omnium facturus esset, sive in constituenda universitatis substantia naturalibusque ejus qualitatibus, sive in ejus administratione in his tantummodo, quos praescivit et praedestinavit secundum propositum gratiae suae conformes imaginis Filii sui esse futuros. Quando vero de loco qui est a contrario, nihil in eis intelligendum, nisi quod Deus, in creatura quam ipse condidit, fieri sinit motu proprio liberoque rationalis naturae, perverse utentis naturalibus bonis quae sui Creatoris largitate suscepit: Et hoc esse totum quod dicitur malum, et poena ejus varia multimodaque miseria; quod ut compendiosius propter mei similes eloquar. Vis intelligi Deum praescire et praedestinare tantummodo quae bona sunt, mala vero nec praescire nec praedestinare: quam perversitatem nullus ante te
Abbreviated transcription (Latin):
tinationem quoq: non substantialiter sed relatiue dm̃ diciposse sicut refugium
laudem laudationem protectionem. nullo modo abnuerim. quam uis id diuina elo¬
quia minime commendent Alioquin ueluti noncreatio operatio atq condi¬
tio Itaneo destinatio acp̃destinatio ds̃ substanti aliter ulli catholico pronuntiandus
atq: fatendus .ẽ. ne eu dentissimȩ ratiom. auctoritati ac patris augustini uera¬
cissimis disputa tionibus. inpuden ter immo infideliter repugnare conuinca tur¬
io intelle gendum sit . quando dicitur ds̃ p̃scire aut p̃destinare pec cata uł
mortem uel poenas hominum uł angelorum ⁊  Inquo dum seruis dialecti
cis acre toricis. prorsus aueritate desereris.Sub diuidis enim prȩscien¬
tiam & prȩdestinationem sicuti. &p̃parationem & prȩuisionem duab que
sedib: significationem in dm̃ translatus asseris. ut quando similitudine sumun¬

Expanded text:
tinationem quoque non substantialiter, sed relative Deum dici posse sicut refugium, tinationem quoque non substantialiter, sed relative Deum dici posse sicut refugium, laudem, laudationem, protectionem nullo modo abnuerim, quamvis id divina eloquia minime commendent: alioquin veluti non creatio, operatio atque conditio, ita nec destinatio ac praedestinatio Deus substantialiter ulli catholico pronuntiandus atque fatendus est, ne evidentissimae rationis auctoritati, ac Patris Augustini veracissimis disputationibus impudenter, imo infideliter repugnare convincaturrio intelligenmortem, vel poenas hominum, vel angelorum. I. Restacis ac rhetoricis, prorsus a veritate desereris: subdividis enim praescientiam et praedestinationem, sicuti et praeparationem et praevisionem, duabusque sedibus significationum in Deum translatas asseris, ut, quando similitudine sumun
Abbreviated transcription (Latin):
tute uni uersa quȩ fuerat ipsa factura potuit pꝰscire potut puideruir
res conditores facto res operatores ordinato res dispositores destinatores
p̃destinato res & multa similia : Ille tamen modo quodampro preb & srre¬
latiue dicendufẽ creator conditor factor operator dispositor destina¬
torꝰ p̃destinator qui solus ante cuncta potuit p̃uidere qua mfacer&s qia
ipsesolus om̃a quȩ cumq uoluit fecit in caelo & interra in maere & in omnib:
abrssis ex quo om̃a perquem om̃a. in quo om̃a ipsigloria in scła scłorum amen quis
porro nons tupeat fatui tatem tuam : quicum superius prȩscientiam & p̃destinatio¬
nem dĩ. eius substantiam adserueris. nunc translate in eum dicimorere latiuo¬
rum ad seueres. quȩ substantiam num quam demons trant : eẽ aũt haec relatiua
& nulla tenus substantiua cuiuis &iam simplicioripate Uerum tamen prȩdes¬

Expanded text:
tute, universa, quae fuerat ipsa factura, potuit praescire, potuit praevidere; tute, universa, quae fuerat ipsa factura, potuit praescire, potuit praevidere; ur homines etiam creatores, conditores, factores, operatores, ordinatores, dispositores, destinatores, praedestinatores, et multa similia, ille tamen, modo quodam proprio, etsi relative dicendus est creator, conditor, factor, operator, dispositor, destinator, ac praedestinator, qui solus ante cuncta potuit praevidere, quam faceret; quoniam ipse solus, omnia quaecunque voluit fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum, amen . Quis porro non stupeat fatuitatem tuam? Qui, cum superius praescientiam et praedestinationem Dei ejus substantiam asserueris, nunc translate in eum dici more Latinorum asseveres, quae substantiam nunquam demonstrant, esse autem haec relativa, et nullatenus substantiva cuivis etiam simpliciori patet. Verumtamen praedes
Abbreviated transcription (Latin):
rumdestinat siue p̃destinat E rgocum dicimus destinare. Pontẽ dicimus
fed ali quid disponere ut creare facere atq operesti: Monigitur destinu¬
tio subs tantiue sed dicitur relatiue Rela tiuorum aũt nonesttisbsesuina¬
am demonstrare hoc non solum diuinȩ uerum &iam hum ane littereda¬
oras dut upseesitũtissimus &iam in literatis quib: q loquendimodus quo
onis aut pdiene om̃s destinare proeo qđ est ordinare atq disponens qui¬
difpoquentia celebrare sepius non desistuntor onest itur descinatio dice
ne quie subs tantiuum illius sed potius relatiuum. quo significatur disposuis
ante scła quic quid in tempore it post temponn erat spse fcaturus ispodinde
quam uis relatiue
qm̃ sunt relatiua haec in dõ uł dedõ ne¬
qua quam fallaciter prȩdicentur: nulli naturȩ id quod p̃destindo re
dicitur competentius aptatur quam illi quȩ sola ommipo tentisesue ur¬

Expanded text:
rum destinat, sive praedestinat. Ergo, cum dicimus destinare, non esse dicimus, rum destinat, sive praedestinat. Ergo, cum dicimus destinare, non esse dicimus, sed aliquid disponere, ut creare, facere, atque operari. Non igitur destinatio substantive, sed dicitur relative: relativorum autem non est substantiam demonstrare, hoc non solum divinae, verum etiam humanae litterae clamant, et ipse usitatissimus etiam in litteratis quibusque loquendi modus, quod omnes, aut pene omnes, destinare, pro eo quod est ordinare atque disponere, dicendi frequentia celebrare saepius non desistunt. Non est igitur destinatio Deus, neque substantivum illius, sed potius relativum, quo significatur disposuisse ante saecula quidquid in tempore vel post tempora erat ipse facturus. Proinde quamvis relative, quoniam sunt relativa haec, in Deo, vel de Deo, nequaquam fallaciter praedicentur, nulli naturae id quod praedestinare dicitur competentius aptatur, quam illi, quae, sola omnipotentiae suae vir
Abbreviated transcription (Latin):
tantur non ipse: sicut lux in firmis oculis aspera. firmis lenis ẽ ipsorum scilic&
mutatione non sua ⁊ X. Hasbeatissimus augustinus afflatus dõ regulas
nobis de eo acutissi me ueraciterq dereliquit : Respondens arrianorum uer¬
sutiis qui in equalitatem sc̃e trinitatis arguments dialecticss ore&cor de
tra di alecticum. sophistice agere. nec simplicioribus fratribus consulere
delegisti quippedum ad fingis suꝑflua. obscuras &igm manisesasidua¬
propter quod in catalogo substantiuorum nominum des tinationem pone¬
re uoluisti. fal sum ẽe quis nesciat: Num quam enim relatiua sulstandam
significant. sed ad aliquid ea pertinere nondubium est Destinareautem
relatiue dieitur. sicut creare. sicut facere sicutoperari sicut disponero dispe¬
sare lu dicare quae non substantiam utique demonstrant Sed adali dusce
rela despinanun tur: Nempe qui destinat siue p̃destoinat : sealiquiquimi¬

Expanded text:
tantur non ipse, sicut lux, infirmis oculis aspera, firmis lenis est ipsorum scilicet tantur non ipse, sicut lux, infirmis oculis aspera, firmis lenis est ipsorum scilicet mutatione, non sua. Has beatissimus Augustinus, afflatus Deo, regulas nobis de eo acutissime veraciterque dereliquit respondens Arianorum versutiis, qui inaequalitatem sanctae Trinitatis argumentis dialecticis ore et corde tra dialecticum sophistice agere, nec simplicioribus fratribus consulere delegisti: quippe, dum affingis superflua, obscuras etiam manifesta. Quapropter quod in catalogo substantivorum nominum destinationem ponere voluisti , falsum esse quis nesciat? Nunquam enim relativa substantiam significant, sed ad aliquid ea pertinere non dubium est: destinare autem relative dicitur, sicut creare, sicut facere, sicut operari, sicut disponere, dispensare, judicare, quae non substantiam utique demonstrant, sed ad aliquid relata promuntur, nempe qui destinat, sive praedestinat, aliquid nimi
Abbreviated transcription (Latin):
rege neramur qm̃ dedit nobis potesta tem filios dĩ fieri Subs ttntia
itaq: nr̃a mutatur in melius cum filii eius efficimur simul &ille pater nr̃t
eẽ incipit. sed nulla suȩ commutatione substantiȩ quod ergo temporali¬
ter dici incipit dñs quod antea non dicebatur: manifestum est relatiue
dici Non temen scđm accidens dĩ quod ei aliquid acciderit sed plane scđm
incipit. ipsemutatur. ds aut̃ absit ut tempo raliter aliquem dilieatuqua sino¬
ua di lectione quod in ipso ante non erat. apud quem nec proterita transa srnor
& futuralam facta sunt Itq om̃s scõs suos ante mundi constitutio nensi cilat
sicut prȩdestinauit. Sed cum conuertuntur & in ueniunt illum tunc incipe¬
re ab eo dili gi dicuntur. ut eo modo dicatur quopo test humano affectiuer¬
pi quod dicitur : sic enim &iam cumiratus malis dicitur: & placidus bonis : illimu¬

Expanded text:
regeneramur, quoniam dedit nobis potestatem filios Dei fieri . Substantia regeneramur, quoniam dedit nobis potestatem filios Dei fieri . Substantia itaque nostra mutatur in melius, cum filii ejus efficimur, simul et ille Pater noster esse incipit, sed nulla suae commutatione substantiae: quod ergo temporaliter dici incipit Dominus al., Deus, quod antea non dicebatur, manifestum est relative dici: non tamen secundum accidens Dei, quod ei aliquid acciderit: sed plane secuincipit, ipse mutatur: Deus autem absit ut temporaliter aliquem diligat quasi nova dilectione, quod in ipso al., quae in illo ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt, et futura jam facta sunt. Itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinavit, sed cum convertuntur et inveniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur quo potest humano affectu capi quod dicitur. Sic etiam cum iratus malis dicitur, et placidus bonis, illi mu
Abbreviated transcription (Latin):
tatipne multo ties dici relatiue. ut neq: cum incipit dicineq cum desinit. ali¬
quid in eius natura uł forma quanum mus ẽ mutatio nis fiat quanto facili¬
us deilla in commu tabili dĩ subs tantia debemus accipere ut ita dicatur relati¬
ue aliquid adcreaturam ut quam uis tem poraliter incipiat dici. non temen
ipsi substantiȩ dĩ accidisse aliquid in tellegatur sed illi creaturȩ ad quama
citur: dne in quit refugium factus es nobis Refugium ergonrm̃ dr̃ rela¬
ti uedicitur Ad nos enim refertur: Et tunc refugium nr̃m sit cum
ad eum refugimus Numquid tunc fit aliquid in eius natura quod ante quã
adeum refu geremus non erat : In nobisergo fit aliqua mutatio deterione
enimfuimus antequam ad eum refugeremus & effie mur refugiendo me¬
liores In illo aut̃ nulla Sic & pater nr̃t eẽ incipit cum per eius gratian

Expanded text:
tatione, multoties dici, relative, ut neque cum incipit dici, neque cum desinit, alitatione, multoties dici, relative, ut neque cum incipit dici, neque cum desinit, aliquid in ejus natura vel forma qua nummus est mutationis fiat: quanto facilius de illa incommutabili Dei substantia debemus accipere ut ita dicatur relative aliquid ad creaturam, ut quamvis temporaliter incipiat dici, non tamen ipsi substantiae Dei accidisse aliquid intelligatur, sed illi creaturae ad quam dicitur. Domine, inquit, refugium factus es nobis ; refugium ergo nostrum Deus relative dicitur, ad nos enim refertur: Et tunc refugium nostrum fit, cum ad eum refugimus: Nunquid tunc fit aliquid in ejus natura, quod, antequam ad eum refugeremus non erat? In nobis ergo fit aliqua mutatio; deteriores enim fuimus antequam ad eum refugeremus, et efficimur ad eum refugiendo meliores? in illo autem nulla: Sic et pater noster esse incipit, cum per ejus gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
alii sermo scientiae scđm eundem sp̃m. alteri aut fides in eo dem sp̃u. Aliidonat¬
ocurationum in uno sp̃u alii operationes uirtutum. Alii proph&ia. aliidiiudicatio
dens propria unicuiq: pro ut uult: utiq: sicut ds̃ : quis enimtnta illa potest opera¬
rinisi ds̃ : Idem autem ds̃ qui operatur om̃a inomnib: Nam & singillatim si inter¬
mulds̃ est unum ergo principium adcreaturã dicitur ds̃ nonduo ułtrias
principia Quomo dolgitur obtinebimus nichil scđm accidens dicidnm N¬
si qui a ipsius naturȩ nichil accidit quomut&ur uteq sint accidentia rel¬
tiua quae cum aliqua mutatione rerum de quibus dicitur accidunt. sicut ami¬
ous relatiue dicitur : Neq: enim eẽ incipit nisi cum amare coeperit. fiter¬
go aliqua mutatio uoluntatis. ut amicus dicatur: Nummus autem cum dici¬
tur pretium relatiue dicitur Nec ta men mutatus est cum eẽ coepit p̃ti

Expanded text:
alii sermo scientiae secundum eundem spiritum, alteri autem fides in eodem spiritu, alii donatalii sermo scientiae secundum eundem spiritum, alteri autem fides in eodem spiritu, alii donatio curationum in uno spiritu, alii operationes uirtutum; alii prophetia, alii diiudicatiodens propria unicuique prout. uult. sicut enimri nisi Deus? Idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nam et sigillatim si interilio simul unus Deus est. Unum ergo principium ad creaturam dicitur Deus, non duo vel tria principia. Quomodo igitur obtinebimus nihil secundum accidens dici in Deum, nisi quia ipsius naturae nihil accidit quo mutetur, ut ea sint accidentia relativa, quae cum aliqua mutatione rerum de quibus dicitur, accidunt. Sicut amicus relative dicitur, neque enim esse incipit nisi cum amare coeperit: fit ergo aliqua mutatio voluntatis ut amicus dicatur. Nummus autem cum dicitur pretium relative dicitur, nec tamen mutatus est cum esse coepit pret
Abbreviated transcription (Latin):
quer uobisꝰ sed num quid patris principium : creatorem se quippe ostenderea uo¬
luit. cum se dixit ee principium. si cut & pater principium est creaturȩ eo
quod abipso sunt om̃a Nam & creator relatiue dicitur ad creaturam. sic ut dñs
ad seruum Et ideo cum dicimus & patrem principium & silium principi ums
non duo principia creaturȩ dicimus. Quia pater & filius simul adcreaturam
unum principium est sicut unus treator sicut un usds̃ Si aut quicquid insema¬
n& & gignit aliquid uł operatur. principium .ẽ ei rei quam gienit uel ei quam
a non eur separamus ab appellatione creatoris Et scriptum ẽ deillo quod
oper&ur &utiq: inse manens operatur. Nonenim in aliquid eorum quȩ opea¬
tur ipse mutatur &uertitur. & quȩ operatur uide Vnicuiq aũt in quit di¬
turmanifes tatio sp̃s adutilitatem Alii quidem datur ꝑ spm sermo sapientif

Expanded text:
quor vobis . Sed numquid Patris principium? Creatorem se quippe ostendere voquor vobis . Sed numquid Patris principium? Creatorem se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium; sicut et Pater principium est creaturae, eo quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative dicitur ad creatad servum. Et ideo cum dicimus et Patrem principium, et Filium principium, non duo principia creaturae dicimus, quia et Pater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet, et gignit aliquid vel operatur, principium est ei rei quam gignit, vel ei quam a non eum separamus ab appellatione creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur: non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur. Et quae operatur vide: Unicuique autem, inquit, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
nino selebdicametn is de adter ta a &deo mnipotontiadi dictum sit om nibusqi omo¬
nno prȩdicamentis quȩ dedõ possunt pronuntari qđ adst ipsum aio tibus qrom
nullo modo ad seipsa sed ad inuicem aut adcreaturam dicuntur Quideg relati¬
ue mon sulstantiaditer eadici manifestum est Si cut enim trinitas unusdicitur
do ipse sua bonitas ipsesua omnipotentia non sic dicipotest trinitas pater. Dicitur
pgorolstue pator idemq relatiue dicitur principium &siquid forte aliuo sed
paterud filum dicitur Principium uero ad om̃a quae ab ipso sunt Item dicitur
relatiue filius relati uedicitur & uerbum & imago  EXinsi omnib: his uocabulis:
ditpa tueus efertur Nichil autem horum paterdicitur Eprincipium di¬
quor sibius : sec umemiindicersur ei tuquis es respondit principium quia &lo¬

Expanded text:
Hoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnHoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis quae de Deo possunt pronuntiari, quod ad se ipsum dicitur non nullo modo ad seipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus diciturdo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic dici potest Trinitas Pater. Dicitur ergo relative Pater, idemque relative dicitur principium, et si quid forte aliud: sed Pater ad Filium dicitur, principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relative Filius, relative dicitur et Verbum et Imago; et in omnibus his vocabulis ad Patrem refertur: nihil autem horum Pater dicitur. Et principium dicitur Filius: cum enim diceretur ei, Tu quis es? respondit, Principium, qui et lo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ est mag nadomus sed illa est uera magnitudo qua non solum magna est domus
quieꝗ uiđ auid miquam aeius est mons quis quis magnus est sed &uiam magnum est
quicquidi aliud magnum dicitur. ut aliud sit ipsa magnitudo aliudea quae abilla
us auamdicaniae pnudie magnitudo utiq primitus magnit est multoq excellenti¬
us quanea quae partioipatione eius magna sunt: Ds̃ aut̃ qui a nonea magnitudine
iaerius est que nan est qđ ipse ut quasi particeps eius sit ds̃ cum magnus est : Alioquin
illaerit maiorsmagnitudo quam ds̃ dẽ aut̃ non est aliquid mauus eaigiturinagn¬
tredi s senarns uss este qua ipse est eadem magnitudo Et ideo sicut non dicimus
tres esseniias sic nec tresmaenitudines ⁊Hoc est enim dõ eẽ qđ Est m uonininus
emdem causa nes resiagnos dicimus sed unum magnum quia non parti cipatione
magui teidoni fds magnus ẽ : sed seipsomagnomagnis est: quia ipse sua est miagnitudo

Expanded text:
quod est magna domus. Sed illa est vera magnitudo, qua non solum magna est domus quod est magna domus. Sed illa est vera magnitudo, qua non solum magna est domus quae magna est, et qua magnus est mons, quisquis magnus est; sed etiam qua magnus est quidquid aliud magnum dicitur: ut aliud sit ipsa magnitudo, aliud ea quae ab illa magna dicuntur. Quae magnitudo utique primitus magna est multoque excellentius, quam ea quae participatione ejus magna sunt. Deus autem, quia non ea magnitudine magnus est quae non est quod est ipse, ut quasi particeps ejus sit Deus cum magnus est: alioquin illa erit major magnitudo quam Deus, Deo autem non est aliquid majus; ea igitur magnitudine magnus est qua ipse est eadem magnitudo. Et ideo sicut non dicimus tres essentias, sic nec tres magnitudines; hoc est enim Deo esse quod est magnum esse. Eadem causa nec tres magnos dicimus, sed unum magnum: quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est, quia ipse sua est magnitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquem om̃a in quo om̃a ipsigloria Quic quidergo adse ipsum dicitur ds̃. & desinguuis
pluraliter sed singula riter dicitur qm̃ quippe non aliud ẽ dõ eẽ & aliud magnum
eẽ. sed hocidem est eẽ qđ est & magnum eẽ : propterea sicut non dicimus tres essentias
sed unam essentiam . sio non dicimus tresmagnitudines sed un anmagnitudinem es¬
sentiam dico. quȩ usi agrecedicitur quamusi tatius substasttiam uocamus Sicut ergo
non dicimus tresessentias. Ita non dicimus tres magnitudines Neq: tresmagnos In reb
enim quȩ participatione magnitudinis magnȩ sunt. quib: aliud est eẽ. aliud magnas eẽ
sicut magnadomus & magnus mons & magnus animus : in his ergo rebus aliudẽ magnitu¬
do aliud est qđ ab ea magnitudine magnum est & pror sus non hoc est magnitudo

Expanded text:
per quem omnia, in quo omnia: ipsi gloria . Quidquid ergo ad se ipsum dicitur Deus, et de singulis per quem omnia, in quo omnia: ipsi gloria . Quidquid ergo ad se ipsum dicitur Deus, et de singulis pluraliter, sed singulariter dicitur. Quoniam quippe non aliud est Deo esse, et aliud magnum esse: sed hoc idem illi est esse quod est et magnum esse: propterea sicut non dicimus tres essentias, sed unam essentiam, sic non dicimus tres magnitudines, sed unam magnitudinem. Essentiam dico, quae οὐσία Graece dicitur, quam usitatius substantiam vocamus. Sicut ergo non dicimus tres essentias, ita non dicimus tres magnitudines, neque tres magnos. In rebus enim quae participatione magnitudinis magnae sunt, quibus aliud est esse, aliud magnas esse, sicut magna domus, et magnus mons, et magnus animus, in his ergo rebus aliud est magnitudo, aliud est quod ab ea magnitudine magnum est. Et prorsus non hoc est magnitudo
Abbreviated transcription (Latin):
mobonus. nisiunus ds̃ Et enim dñs iħsne abillo qui dixerat magis terbone tam quam
hominem compellans. scđm hominem tantum modo intelle ger&ur : Ideo non ait
ne mobonus nisi solus pater. sed nemo bonus nisiunus ds̃ In patris enim nomine ipse ꝑse
uero & habitus & loca & temupora non peo prie sed translate ac ꝑsimili tudines
dicuntur indõ Nam & sedere supercherubim dicitur quod adsitum. Dicitur & abrs¬
sum tam quam uest mentum amictus. quod ad habitum Et annitu non deficient
quod adtempus Et si a scendero incaelum tuibi es. quod allocum. quod aut̃ ad facfien¬
dum attin& fortas sis de solodõ ueris si medicatur Solus enim ds̃ facit & ipse nonfit
NVeq patitur quantum ad eius substantiam ꝑtin&: quia ds̃ est Itaq om̃ps pater om̃p̃s¬
filius. omp̃s sp̃s sc̃s Nec tamentres omnipotentes. sedunus omnipotens: Ex quo om̃

Expanded text:
mo bonus, nisi unus Deus. Etenim Dominus Jesus, ne ab illo qui dixerat, Magister bone , tanquam mo bonus, nisi unus Deus. Etenim Dominus Jesus, ne ab illo qui dixerat, Magister bone , tanquam hominem compellans, secundum hominem tantummodo intelligeretur, ideo non ait, Nemo bonus, nisi solus Pater; sed, Nemo bonus, nisi unus Deus. In Patris enim nomine, ipse per se vero, et habitus, et loca, et tempora, non proprie, sed translate ac per similitudines dicuntur in Deo. Nam et sedere super Cherubim dicitur ; quod ad situm dicitur: et abyssum tanquam vestimentum amictus ; quod ad habitum: et, Anni tui non deficient ; quod ad tempus: et, Si ascendero in coelum, tu ibi es ; quod ad locum. Quod autem ad faciendum attinet, fortassis de solo Deo verissime dicatur: solus enim Deus facit et ipse non fit, neque patitur quantum ad ejus substantiam pertinet qua Deus est. Itaque omnipotens Pater, omitus sanctus, nec tamen tres omnipotentes sed unus Omnipotens ex quo omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
ta nomen suum augustissime disputar&. Ita in libro descã trinitate quinto locutus est
AUGVSΤIΝVS Qua propter illud prȩcipue teneamus quic quid ad sedicitur
pruestantissimailla & diuinatrinitas. substantia liter dici Quod aut̃ ad aliquid ñ
subs ttntiaditer. sed relatiue tantãq uim eẽ eiusdem substantiȩ in patre&filio¬
&spũ scõ ut quicquid desingulis ad seipsos dicitur. nom plu raliter in summa sed sin¬
quad scđm subs tantiam dici nemodubitat: non tamen tres deos sed unum dm̃ dicimus
eandem ipsam prȩstantissimam trinitatem. Ittmagnus pater magnus filius. magni
sp̃s sc̃s. nec tamen tres magni. sed unus magnus non enim deꝑatrosolo sicut ȩrotici¬
ꝑ uer sesentiunt. sed depatre & filio & spũ scõ scriptum est tuessolus ds̃ magnus & bo
nus pater banus filius bonus & sp̃s scs Nec tresboni sed unus bonus de quo dictum est Ne¬

Expanded text:
ta morem suum, augustissime disputaret, ita in libro de sancta Trinitate v locutus est ta morem suum, augustissime disputaret, ita in libro de sancta Trinitate v locutus est pter illud praecipue teneamus, quidquid ad se dicitur praestantissima illa et divina sublimitas, substantialiter dici; quod autem ad aliquid, non substantialiter, sed relative: tantamque vim esse ejusdem substantiae in Patresancto, ut quidquid de singulis ad se ipsos dicitur, non pluraliter in summa, sed sintus Deus est, quod secundum substantiam dici nemo dubitat: non tamen tres deos, sed unum Deum dicimus eam ipsam praestantissimam Trinitatem. Ita magnus Pater, magnus Filius, magnus Spiritus sanctus: non tamen tres magni, sed unus magnus. Non enim de Patre solo, sicut illi perverse sentiunt; sed de Patre et Filio et Spiritu sancto scriptum est, Tu es Deus solus magnus . Et bonus Pater, bonus Filius, bonus Spiritus sanctus: nec tres boni, sed unus est bonus, de quo dictum est, Ne
Abbreviated transcription (Latin):
dam ab solute quȩ dam coniuncte dicantur: Absolutiuȩ formȩ exemplum dedõ non pos¬
se inuenirites tatus es : quid ergo pro fuit regulam dm̃ p̃dicandi ad figere cutus exem¬
plum neque at inueniri: satius enim uero dixerim p̃menda fuis sesilentio : quam
pro regulis nullo exemplo firmandis admedium deduxisse. uerum quad ad didisti.
Non fcccile ut dehis quȩ hominixp̃o tantum non &iam dĩtatieius conueniunt quamuis
in separabilis postunitionemdĩ & hominis unitas ueraciter p̃dic&ur. Per inde que quȩ
sunthominis dõ & quȩ dĩ sunt hominisole ant deputtri. quod protuleras ad fir¬
mares : pror susrationi non conuenit. Ali ud est enim diuina. aliudhumana trac¬
tri Multo itaq: melius fuerat patrum regulis inhȩrere : quam propriis ad inuenti¬
onibus euanescere beatusnamque agustinus cum dehac eademre acutissime &iux̧¬

Expanded text:
dam absolute, quaedam conjuncte dicantur, absolutivae formae exemplum de Deo non posdam absolute, quaedam conjuncte dicantur, absolutivae formae exemplum de Deo non posse inveniri testatus es? Quid ergo profuit regulam Deum praedicandi affigere, cujus exemplum nequeat inveniri? Satius enimvero dixerim premenda fuisse silentio, quam pro regulis nullo exemplo firmandis ad medium deduxisse. Verum quod addidisti non facile, ut de his quae homini Christo tantum, non etiam deitati ejus conveniunt, quamvis inseparabilis post unitionem Dei et hominis unitas veraciter praedicetur, perindeque quae sunt hominis Deo, et quae Dei sunt homini soleant deputari, quod protuleras affirmares, prorsus rationi non convenit: aliud est enim divina, aliud humana tractari. Multo itaque melius fuerat Patrum regulis inhaerere, quam propriis adinventionibus evanescere. Beatus namque Augustinus, cum de hac eadem re acutissime et, jux
Abbreviated transcription (Latin):
tis imbibis se. acsupernȩ largitatis munere suꝑ retanta aliquatenus tactos eiuscon¬
sideratione mentis oculum intendis se. Dsenim ut ait apłs. illis re uelauit. Sed quiadm̃
non glorificauerint aut gratias egerint. euanuisse in desideriissuis Vt quem suis
rati ocinationib: non aut᷑ pi&ate & auctoritate diuina sese comp̃hendere putic uis sent
ipsasui p̃sumptione relisi. quid suis uiribus nequiuerint monstrar&ur quod tibi &iam
merito contigisse certum est. quidum eorum ratiocinationib: dm̃ sub dere non m&¬
is. ueritate fraudates: ipso in firmitati spondere prȩgrauatus. iure suc cũbis Relictisenĩ
eatholi corum patrum regulis quas diuinorum eloquiorum ꝑscrutationibus prudent᷑
ca congrue p̃fixerunto dum noua fingis. Ite in ipsis deficis. ut quibus ad probes mini me
nancis caris. Si quidem disputans dehis que contrari&atis loco sumuntur . quorum quȩ¬

Expanded text:
tus imbibisse, ac supernae largitatis munere super re tanta aliquatenus tactos, ejus contus imbibisse, ac supernae largitatis munere super re tanta aliquatenus tactos, ejus considerationi mentis oculum intendisse. Deus enim, ut ait Apostolus , illis revelavit, sed quia Deum non glorificaverint, aut gratias egerint, evanuisse in desideriis suis. Ut quem suis ratiocinationibus, non autem pietate et auctoritate divina sese comprehendere putavissent, ipsa sui praesumptione relisi, quid suis viribus nequiverint, monstraretur. Quod tibi etiam merito contigisse certum est, qui dum eorum ratiocinationibus Deum subdere non metuis, veritate fraudatus, ipso infirmitatis pondere praegravatus, jure succumbis. Relictis enim catholicorum Patrum regulis, quas divinorum eloquiorum perscrutationibus prudenter ac congrue praefixerunt, dum nova fingis, ita in ipsis deficis, ut quibus approbes minime nanciscaris? Si quidem disputans de his quae contrarietatis loco sumuntur, quorum quae
Abbreviated transcription (Latin):
osessutibs maen tis diene quȩ sua sunt uoluit atq institurt predicarrledcis ndi¬
oseis ut humane ratio cinuceonis post peccatum primi hominis laborio sam e costatẽ
Honne ficeliusuera ousq. diceres diuinorum eloquiorum auctoriorie si que semim
un ꝑqulo ss phionm dedõ quantum abipso tteti sunt quȩ dam compeenter protulerint
puriquan tsunen ante diuinȩ legis promulgationem ttunrga rei sub le mi toteilarur¬
deꝓ uto n dum est bonitati qui cum seasuis uelle fideliter &uerao trinuntiagi
tialesousqr idcẽa aeultusui nominis alie nos suȩ matestttis quan tula cumqunoti¬
tesdicamn fecõ saprentas: stnl cifac̃tisent: Porro cumdm̃ cognousse ac dedõratiocina¬
ti dicantur. num quid am̃ scũm uidele& trini tatoem cos nous us a t sas dui spatocint
comprehendissedicentur: quis tammentis in ops itadesipiat. ut haec eos adp̃hen¬
disse confirm&: credibilius est igitur aueris p̃dica toribus. hunc eos auditum primi¬

Expanded text:
sumentis, digne quae sua sunt voluit atque instituit praedicari. Sed cum dicis eis uti humanae ratiocinationis post peccatum primi hominis laboriosam egestatem, nonne fidelius veraciusque diceres divinorum eloquiorum auctoritatem? Quae enim am philosophorum de Deo, quantum ab ipso tacti sunt, quaedam competenter protulerint, nunquam tamen ante divinae legis promulgationem tantae rei sublimitatem perdeputandum est bonitati, qui cum se a suis vellet fideliter et veraciter nuntiari, tales quoque id est a cultu sui nominis alienos, suae majestatis quantulacunque notienim se esse sapientes, stulti facti sunt . Porro cum Deum cognovissent, ac de Deo ratiocinati dicantur, nunquid Deum, sanctam videlicet Trinitatem cognovisse, aut suis disputationibus comprehendisse dicentur? Quis tam mentis inops ita desipiat, ut haec eos apprehendisse confirmet? Credibilius est igitur a veris praedicatoribus hunc eos auditum primi
Abbreviated transcription (Latin):
monante sumus liberi uelcrimus Proinde non frustra sunt leges obiurga¬
nones qiuahortationes laudis & uitu perationes quia & ipsas futura oisfe
praesciuit&ualent plurimum quantum eas ualituras ese praesciuit
essepraescauent adea impetranda quaese precantibus concessurum
es sepraesciuit Et iuste praemia boniis factis & peccati supplicia consti¬
praesciuit Ieque enim ideo non peccat homo qui ads illum peccaturum esse
praesciuit Immo ideo nondubitatur ipsum peccare cum peccat.: quia ille
alius praescientia falli non pocest non facum nonfortunam non aliquid
aliudre sedipsum peccaturum esse praesciuit: qui si nolit utique non perac
qnicumis aesimae at que omnis corporis cuius sunt participatione felices
iulcuni qui suit ueritate non uanitate felices quif ecit hominem racio¬
rsseperiiat exanima & corpore: quieum peccantem nec in punitum
essepermisit nec sine misericordia dereliquit. quibonis & malis essenti

Expanded text:
ante sumus liberi ueltiones, exhortationes, laudes et vituperationes: quia et ipsas futuras esse praescivit, et valent plurimum, quantum eas valituras esse praescivit; et preces valent ad ea impetranda, quae se precantibus concessurum esse praescivit: et juste praemia bonis factis, et peccatis supplicia constituta sunt. Neque enim ideo peccat homo, quia Deus illum peccaturum esse praescivit: imo ideo non dubitatur ipsum peccare, cum peccat, quia ille, cujus praescientia falli non potest, non fatum, non fortunam, non aliquid aliud, sed ipsum peccaturum esse praescivit. Qui si nolit, utique non peccat: or et factor omnis animae atque omnis corporis: cujus sunt participatione felices, quicumque sunt veritate, non vanitate felices: qui fecit hominem rationale animal ex anima et corpore; qui eum peccantem nec impunitum esse permisit, nec sine misericordia dereliquit; qui bonis et malis essenti
Abbreviated transcription (Latin):
poresta tem uolentibus. Honergo propterea nichil est in nostra uolunta
qui hocre ds̃ praesciuit quiad futurum Ert& in nostra uolasti inostra sclanim¬
quiab qui aiscuestitid fiturum esr& in nostra uoluntate. nen utique men
selaliquidl praesciu: an profocto & illo praesciente estaliquia in nastie
uo lunt a ce a uo cir canullo modo cogimur aut reenta quua ui nostra
tollere uo luntatis arbitriuma dut reento eluntat arbitrs or̃ quo¬

Expanded text:
potestatem uolentibus. Non ergo propterea nihil est in nostra uoluntate, potestatem uolentibus. Non ergo propterea nihil est in nostra uoluntate, quia Deus praesciuit quid futurum eaesciuit quid futurum esset in nostra uoluntate, non utique nihil, sed aliquid praesciuit: profecto et illo praesciente est aliquid in nostra uoluntate. Quocirca nullo modo cogimur aut retenta praescientia Dei tollere uoluntatis arbitrium aut retento uoluntatis arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
sidicamus nȩces sees sȩ dñsem penuiuere. & cunc ta p̃scire. sicut̃ necpotes¬
tascius minuitur cumdicitur mori fallique non posse
der& nequa quam ess& omnipetens Vnde propterea quaedam non potest qui
omnipotens est Sic &iam cumdicimus necesse esse ut cum uolumus libero ueli¬
mus arbitrio. & uerum proculdubio dicimus & non ideo ipsum liberun ao bel¬
trium uecessitati sibicimus qua adimimus libertatem: Sant igitur nostrac
mus Quis quid autem aliorum hominum uc luntate nolens quisque pati¬
tasdĩ Nam si uoluntas tantum ess& nec poss& quoa uell& paciore uol in¬
cadeiuspe dietur Hec si tamen uoluntas nisiuoluntas ess& nec alterius
sedeius ess& qui uell&: & sinon posse implere quod uell& Vnde quicquid
praeten suam uo luntatom patitur homo non deb& tribuere humanis be
ingelicis uel cuius quam creatispiritus uoluntatibus sed eius podus quidat

Expanded text:
si dicamus necesse esse Deum semper uiuere et cuncta praescire; sicut nec potsi dicamus necesse esse Deum semper uiuere et cuncta praescire; sicut nec poteius minuitur, cum dicitur mori fallique non posse.deret, nequaquam esset omnipotens. Unde propterea quaedam non potest, quia omnipotens est. Sic etiam cum dicimus necesse esse, ut, cum uolumus, libero uelimus arbitrio: et uerum procul dubio dicimus, trium necessitati subjicimus, qua adimimus libertatem al., quae adimit. Smus: quidquid autem aliorum hominum voluntate nolens quisque patitas Dei est. Nam si voluntas tantum esset nec posset quod vellet, potentiore voluntate inpediretur; nec sic tamen uoluntas nisi uoluntas esset, nec alterius, sed eius esset qui uellet, etsi non posset inplere quod uellet. Unde quidquid praeter suam uoluntatem patitur homo, non debet tribuere humanis uel angelicis uel cuiusquam creati spiritus uoluntatibus, sed eius potius, qui dat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sciuit : cuius p̃scientia falli non potestedaapropte stum da setirpoto
Dine quem nonus tato sed suo more stoici fetum aypellant anbatum
quamformnidando storci laborauerunt : Causas uenui ueadis dne uenis
ut quas dam subtraherent neces sictitł quasdam subde rent At qi labis
quas ee subb necessittite noluerunt : posuerunt euam nr̃as uolunttoece
ne uideli cemon essent liberȩ si sub deren tur necessitati Sienim neces¬
sitas nr̃a illa dicen daest quȩ non est in nr̃a potestate sed &iam si noli mus
efficit quo dpotest sicut ẽ necessitas morts manifes tumesta uolunesa¬
tes nr̃as quib recte uł ꝑperam uiuitur suli teli neces sitate non esse
definitur eẽ necessi tois scđm quam dicimus necesse. eẽ ut lte sit aliqui
uł ita fiat nescio cur eamumne amus nenobis bber tatem auferat uolun¬
tatis neq: enim &ui tam dĩ & prȩscientiam dĩ sub necessitate ponimus

Expanded text:
praesciuit, cuius praescientia falli non potest. Quapropter si mihi fati nomen praesciuit, cuius praescientia falli non potest. Quapropter si mihi fati nomen um ordine, quem non usitato sed suo more Stoici fatum appellant, arbitrium quam formidando Stoici laborauerunt causas rerum distinguere ita, ut quasdam subtraherent necessitati, quasdam subderent, adque in his, quas esse sub necessitate uoluerunt, posuerunt etiam nostras uoluntates, ne uidelicet non essent liberae, si subderentur necessitati. Si enim necessitas nostra illa dicenda est, quae non est in nostra potestate, sed etiam si nolimus efficit quod potest, sicut est necessitas mortis: manifestum est uoluntates nostras, quibus recte uel perperam uiuitur, sub tali necessitate non essedefinitur esse necessitas secundum quam dicimus, necesse esse ut ita sit aliquid vel ita fiat, nescio cur eam timeamus ne nobis libertatem auferat voluntatis: neque enim et vitam Dei et praescientiam Dei sub necess
Abbreviated transcription (Latin):
locum nr̃ȩ uoluntates: contendat ergo cioero cum eis quih unc causarũ
ordinem dicunt eẽ fatalem. uł potius ipsi fatinomine appellant. quod
nos abhorremus. p̃cipue propter uocabulum quod non inse uera consueuit
intellegi. Quoduero negat ordinem omnium causarum eẽ certissimum
& dĩ p̃scientiȩ notissimum: plus eum quam stoici detestamur Aut enĩ
eẽ dm̃ negat. quod quidem in ducta alterius ꝑsona. in libris de deorum
natura facere molitus .ẽ : Aut si ẽẽ consitelur dm̃ que mne gat p̃scium futu¬
rorum. &iam sic nichil dicit aliud quam quod ille dixit insipiens inconde
suo non .ẽ. dđs ⁊ qui enim non ẽ p̃scius omnium futurorum non est utiq ds̃
qua propter & uoluntetes nr̃ȩ tentum ualent quantum ds eas ualere
uoluit atq p̃sciuit. & ideo quic quid ualenti certissime ualent. & qđ fac¬
turȩ sunt ipsȩ omninofacturȩ sunt quia ualituras atq fac turas ille

Expanded text:
locum nostrae uoluntates? Contendat ergo Cicero cum eis, qui hunc causarum locum nostrae uoluntates? Contendat ergo Cicero cum eis, qui hunc causarum ordinem dicunt esse fatalem uel potius ipsum fati nomine appellant, quod nos abhorremus praecipue propter uocabulum, quod non in re uera consueuit intellegi. Quod uero negat ordinem omnium causarum esse certissimum et Dei praescientiae notissimum, plus eum quam Stoici detestamur. Aut enim esse Deum negat, quod quidem inducta alterius persona in libris de deorum natura facere molitus est; aut si esse confitetur Deum, quem negat praescium futurorum, etiam sic nihil dicit aliud, quam quod ille dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Qui enim non est praescius omnium futurorum, non est utique Deus. Quapropter et uoluntates nostrae tantum ualent, quantum Deus eas ualere uoluit adque praesciuit; et ideo quidquid ualent, certissime ualent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt, quia ualituras adque facturas ille
Abbreviated transcription (Latin):
quib dani nopcribuit Sicut enimomnium nadum tubuicreatstoet
ite coriiuo po destia tando tor non uoluntatimmalg quiope uolust¬
te tes ab illo non sunt: qm̃ contra naturai sunt quȩ abillo est corpoluont
magis subiacent uoluntatib: que edam nr̃is id. ẽ omnium animantiũ
mortalium & magis hominum quambestarum. quae dom uero ango¬
lorum sed om̃a iaximȩ di uoluntati subdita sunt uscui eu an uoluntã¬
tes am̃s subi ciuntur: qui a non habent potes tetem nisi quam ille co ncedit
caus alta q: rerum quȩ facit necfit : ds̃. ẽ : alie uero causȩ. & faciunt & fi¬
unt sicut sunt om̃s creati sp̃s. maxime rationalescorporales autem cau
se quȩ magis fiunt quam faciunt: nonslnter causas efficientes ad nume¬
rande: Nm̃ hoc possunt quod exipsis fatiunt spiri tuum uolunta tes
quo modolgitur ordo causarum qui p̃scienti certus. ẽ dõ. id efficit. ut ni¬
chilsit in nr̃a uoluntate. cum in ipso causarum ordine magnum habeant

Expanded text:
quibusdam non tribuit. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator, non voluntatum: malae quippe voluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt quae ab illo est. Corpora igitur magis subjacent voluntatibus, quaedam nostris, id est omnium animantium mortalium, et magis hominum quam bestiarum: quaedam vero angelorum; sed omnia maxime Dei voluntati subdita sunt: cui etiam voluntates omnes subjiciuntur, quia non habent potestatem, nisi quam ille concedit. Causa itaque rerum, quae facit nec fit, Deus est, aliae vero causae et faciunt et fiunt, sicut sunt omnes creati spiritus, maxime ratsae, quae magis fiunt quam faciunt, non sunt inter causas efficientes adnumerandae, quoniam hoc possunt, quod ex ipsis faciunt spirituum uoluntates. Quo modo igitur ordo causarum, qui praescienti certus est Deo, id efficit, ut nihil sit in nostra uoluntate, cum in ipso causarum ordine magnum habeant
Abbreviated transcription (Latin):
secundum dñi dictum eant hi in supplicium ae ternum iusti au¬
tam inuitam aeternam Ergo sinescit ds̃ peccatores eorum que pe¬
cata nec iudicaturus credendus est : Quic quidenimaut nune¬

Expanded text:
secundum Domini dictum: Eant hi in supplicium aeternum, justi ausecundum Domini dictum: Eant hi in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam . Ergo si nescit Deus peccatores, eorumque peccata, nec judicaturus credendus est. Quidquid enim aut nun