comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuolunt pie iuuere in xp̃o. ipsi mag̃
ꝑsecutionẽ patiunt᷑. qm̃ iudiciũ ado-¬
modĩ incipit. Qđ & p̃cipit. a meis in¬
um forte in tuto ẽ. & aliqua int̾im ex
parte frui pot̾. cõplacito. cauere mit¬
seriam: Absit. Nã qͥ letant᷑ eñ male
fecerint & exultant in reb pessimis.
tale ẽ qđ faciiuit qͣle cũ rident freneti¬
Ci. Nulla aut̃ uerior miseria qͣm falsa
leticia. Deniq. in tantũ miseria ẽ. qđ
uidet᷑ felicitas in hoc scło. ut sapiensdi¬
cat. Melius ẽ. ire ad domũ luctus. qͣm
tas. uidł in edendo. bibendo. calefici¬
endo. cet̾isq talibus fom̃tis. uł tegum̃¬
tis carnis. s nũqͥd uł istauacant aliqͣ¬
tenus amiseria: Bonus ẽ panis. s esurer¬
ti. Potus delectat. s sitientẽ. Deniq sata¬
to. cibus potusq iam neqͣqͣm st̃ grata sed
gͣuia. Tolle famẽ. & panẽ ñ curabis. Tolle
sitim. ⁊ limpidissimũ fontẽ ac si paludem
respicies. Similit̾ umbrã ñquerit. nisi

Expanded text:
olunt vivere in Christo, ipsi magis persecutionem patiuntur ; quoniam judicium a domo Dei incipit. Quod et praecipit: A meis, inus, vitium forte in tuto est, et aliqua interim ex parte frui potest complacito, cavere miseriam. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, tale est quod faciunt, quale cum rident frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum miseria est, quod videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam tas, videlicet in edendo, bibendo, calefaciendo, caeterisque talibus fomentis vel tegumentis carnis. Sed nunquid vel ista vacant aliquatenus a miseria? Bonus est panis, sed esurienti; potus delectat, sed sitientem; denique saturato cibus potusque jam nequaquam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, et panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si paludem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi
Abbreviated transcription (Latin):
totas tres lib̾tates. pͥmã ex huma¬
na simul& diuina natura. reliquas
ex diuina potentia. Quarũ duas poste.¬
riores. utrũ & pͥmus homom paradiso
habũit. uł qͦmͦ & quatinꝰ eas habu̾it.
postea uudebimꝰ. Hoc aut̃ indubita nt̃¬

Expanded text:
totas tres libertates, primam ex humana simul et divina natura, reliquas ex divina potentia. Quarum duas posteriores utrum et primus homo in paradiso habuerit, vel quomodo et quatenus eas habuerit, postea videbimus. 607 CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
nec sit om̃ino nec esse. possit in mor¬
tali iã corpore. Iã de lib̾tate cõplaciti
in hoc scło nequã qͥd dicemus. nͥ uix suf¬
ficit diei malitia sua. nͥ om̃is creatura
ingemiscit & parturit usq ad huc. ua¬
nitatinimirũ subiecta ñ uolens. nͥ uita
hominis tẽptatioẽ suꝑ t̾ram. uͥ uiri qͦq
sp̃ituales qͥ pͥmitias sp̃c iã acceꝑunt in¬
gemiset̃ &e ipsi intra semet ipsos expec-¬
tantes redemptionẽ corporis sui: Nũ¬
qͥd nã int̃ ista. lociis ullus ẽ. huiꝰcemo¬
det᷑ miseria : Neq enĩ uł innocentia
seu iusticia quẽ admodũ apecc̃o. ita
etiã amiseria. tutȩ eẽ hic poter̃t. ubi
iustus exclamat. Infelix ego homo qͥs
me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ: Et

Expanded text:
nec sit, nec esse possit omnino in immortali jam corpore. Jam de libertate complaciti in hoc saeculo nequam quid dicemus, ubi vix sufficit diei malitia sua, ubi omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta non volens, ubi vita hominis tentatio est super terram : ubi viri quoque spirituales, qui primitias spiritus jam acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui . Numquidnam inter ista locus ullus est hujuscemodetur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et
Abbreviated transcription (Latin):
nẽpe affectiones insunt natutraliter
nob̃ tãqͣm ex nob̃: additam̃ta ex gr̃a.
Nec aliud ꝓfecto ẽ. nͥ qđ gr̃a ordinat qͣs
donauit ereatio: ut nil aliud sint uir¬
tutes nͥ ordinate affectiones. Scͥptũ ẽ
de qͥbusdã. qđ illie trepidassent tumore.
uͥ ñerat timor. Timor fuit. s mordi-¬
natus. Ordinare illũ uolebat dñs in
discipłis. cũ diceret. Ostendã nob̃ qͣm
timere debeatis. Et dauid. ueniteait
filii audite me. timorẽ dñi docebouos.
Itẽ de amore in ordinato argnebat ho¬
mines. qͥdicebat. Ego lux ueni in hẽ
mundũ. & dilexert̃ homiues magis
tenebras qͣm lucem. Id circo postulat
sponsa incanticis dicens. Ordinate in
me caritatẽ. Similit̃ qͦ de mordina¬
ta uoluntate arguebant᷑. qͥb dicebat᷑.
Nescitis qͥd petatis.S ad lineã rectitu¬
dinis edocti sunt distortã reducere
uoluntatẽ. cũ audierunt. Potestis bi¬
bere calicem quẽ ego bibiturus sum:
Et tẽ qͥde u̾bo. s post modũ etiã exem¬

Expanded text:
liter nobis, tanquam ex nobis: additamenta ex gratia. Nec aliud profecto est, nisi quod gratia ordinat, quas donavit creatio: ut nil aliud sint virtutes nisi ordinatae affectiones. Scriptum est de quibusdam, quod illic trepidassent timore, ubi non erat timor . Timor fuit, sed inordinatus. Ordinare illum volebat Dominus in discipulis, cum diceret: Ostendam vobis quem timere debeatis ; et David: Venite, ait, filii, audite me, timorem Domini docebo vos . Item de amore inordinato arguebat homines qui dicebat: Ego lux veni in hunc mundum; et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem . Idcirco postulat sponsa in Canticis, dicens: Ordinate in me charitatem . Similiter quoque de inordinata voluntate arguebantur, quibus dicebatur: Nescitis quid petatis. Sed ad lineam rectitudinis edocti sunt distortam reducere voluntatem, cum audierunt: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Et tunc quidem verbo, sed postmodum etiam exem
Abbreviated transcription (Latin):
manere. Nã qͥ uoluert̃ sui ẽẽ utiq sic̃
dii scientes bonũ ⁊ malũ. factist̃ non
tantũ iã sui. s & diaboli. Itaq lib̾a uo¬
luntas nos fac̃ nr̃os. mala diaboli. bo¬
nadĩ. Ad hoc ꝑtinet qđ dicit᷑. Nouit
dñs qui sunt eius. Nã illis qͥ eiꝰ ñ sunt.
am̃dico uob̾ inqͥt nescio uos. Dñ gͦ ꝑ

Expanded text:
Nam, qui voluerunt sui esse, utique sicut dii, scientes bonum et malum; facti sunt, non tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera voluntas nos facit nostros; mala, diaboli; bona, Dei. Ad hoc pertinet quod dicitur: Novit Dominus qui sunt ejus . Nam illis qui ejus non sunt, Amen dico vobis, inq
Abbreviated transcription (Latin):
godefride quatinus ea q̃
de gradib humilitatis
coram fr̃ibus loquutus
fueram. plemori tibi trac¬
tatu dissererem. Cui tuȩ
digne ut dignuĩ erat
& uoleus satis facere & cunens ñ posse.
euangłici cõsilii memor. ñ prius fateor
inciꝑe ausussum. qͣm sedens cõputaui
si sufficerent sumptꝰ ad ꝑficiendum.
Cum aut̃ caritas foras hunc misisset
timorẽ. quo mͥ timebã illudi de oꝑe
ñ consũmando: sub intrauit alius ti¬
mor de contrario: quo cepitunere gra¬
uius ꝑiculum degła si ꝑfecissem. qmͣ
de ignominia si defecissem. Unde int̃
hunc timorẽ & caritatẽ uelut in qͦdã
biuio positus. din hesitaui eniuiarũ
tuto me crederem. inetuens aut loqͦn¬
do utiliter de humilitate. ipse humi¬
lis ñ inueniri. aut tacendo humiliter.
uiitilis fieri. Cumq neutram tutam
alterutram tam̃ mͥ tenendã ẽẽ. conspi¬
cere. elegi potius łͥ siquẽ possem cõmu¬
picare fructum sermonis. quã tutari
ine solum portu silentui. simul fidu¬

Expanded text:
Godefride, ut ea quae de gradibus humilitatis coram fratribus locutus fueram, pleniori tibi tractatu dissererem. Cui tuae petitioni digne, ut dignum erat, et volens satisfacere, et timens non posse, evangelici consilii memor, non prius, fateor, incipere ausus sum, quam sedens computavi, si sufficerent sumptus ad perficiendum . Cum autem charitas hunc foras misisset timorem, quo mihi timebam illudi de opere non consummando, subintravit alius timor de contrario, quo coepi timere gravius periculum de gloria si perfecissem, quam de ignominia si defecissem. Unde inter hunc timorem et charitatem, velut in quodam bivio positus, diu haesitavi, cui viarum tuto me crederem; metuens aut loquendo utiliter de humilitate, ipse humilis non inveniri; aut tacendo humiliter, inutilis fieri. Cumque neutram viam tutam, alterutram tamen mihi tenendam esse conspicerem; elegi potius tibi, si quem possem, communicare fructum sermonis, quam tutari me solum portu silentii: simul fidu
Abbreviated transcription (Latin):
ut iam ñ loquens in ainaritudine ar
meȩ dicamdõ. noli me condeinnare .
epiilando marimis sinceritatis & ue¬
ritatis letus cantem in uiis dñi. qm̃
tas acquiritur. generationes sapren
participantur. Deniq sicut finis leg̃
ueritatis Xp̃c cum uenit. atrulit ga¬
tiam. Ueritas quib innotuerit. eat
caritatẽ. In noteseit aut̃ humilibus :
humilib gͦdat grãm. Dixi ut potui.
quo fructu humilitatis gradus ascen-¬
di debeant. dicamut potero quo ordi¬
ne ad ꝓpositum braurum ueritatis
ꝑducant.S quia ipsaquoq ueritatis
agnitio. in trib gradibus consistit ipsos
breuiter si possum distinguo. quatinus
ex hoc olarius in notescat. adquẽ trium
ueritatis. duodecimus humilitatis ꝑ

Expanded text:
ut jam non loquens in amaritudine animae ut jam non loquens in amaritudine animae meae, dicam Deo, Noli me condemnare: sed epulando in azymis sinceritatis et veritatis, laetus cantem in viis Domini, qutas acquiritur, generationes sapientiae participantur. Denique sicut finis legisveritatis. Christus cum venit attulit gratiam: Veritas quibus innotuerit, dat charitatem. Innotescit autem humilibus: humilibus ergo dat gratiam. quo fructu humilitatis gradus ascendi debeant: dicam, ut potero, quo ordine ad propositum bravium veritatis perducant. Sed, quia ipsa quoque veritatis agnitio in tribus gradibus consistit, ipsos breviter, si possum, distinguo: quatenus ex hoc clarius innotescat, ad quem trium veritatis, duodecimus humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
dia describit᷑. quia eius suanitas nec
incipientib presto ẽ ꝓhibente timo¬
re. nec ꝑfectis satis ẽ ꝓhabundantion
contẽplationis dulcedine. Hii adhie
a noxiis carualium delectationũ hu¬
morib timoris a marissima potione
purgandi. ĩidum lactis dulcedinem
exꝑiunt᷑. illi iam auulsi alacte epuli¬
ri ab introitu głe. głosius delectant᷑
solis mediis id ẽ ꝓficientib ita iamme¬
leas quasdam sorbiciunoulas caritats
exꝑtis. ut illis interim ꝓsui teneritu¬
dine contentisint. Prumus gͦcibus est
humilitatis purgatoriꝰ cũ amaritud¬
ne. scđs caritatis consolatoriꝰ cũ dulce¬
diue: terciꝰ solidus contẽplationis cũ
fortitudine. Ei michi. Dñe ds̃ uirtur¬
tum quo usq irasceris suꝑ orationem
seruitui. cibabis me pane lacrimarũ.
& potũ dabis mͥ in lacrimis: Quis me
inuitabit ad illud uel mediũ. ac dula
caritatis conuiniũ. ubi iustiepulant᷑
inconspectudi & delectantur inletioe

Expanded text:
dia describitur, quia ejus suavitas nec dia describitur, quia ejus suavitas nec incipientibus praesto est, prohibente timore; nec perfectis satis est, pro abundantiori contemplationis dulcedine. Hi adhuc a noxiis carnalium delectationum humoribus, timoris amarissima potione purgandi, nondum lactis dulcedinem experiuntur: illi jam avulsi a lacte, epulari ab introitu gloriae gloriosius delectantur: solis mediis, id est proficientibus, ita jam melleas quasdam sorbitiunculas charitatis expertis, ut illis interim pro sui teneritudine contenti sint. 5. Primus ergo cibus est humilitatis, purgatorius cum amaritudine: secundus charitatis, consolatorius cum dulcedine: tertius confortitudine. Heu mihi, Domine Deus virtutum! quousque irasceris super orationem servi tui, cibabis me pane lacrymarum, et potum dabis mihi in lacrymis? Quis me invitabit ad illud vel medium ac dulce charitatis convivium: ubi justi epulantur in conspectu Dei, et delectantur in laetitia,
Abbreviated transcription (Latin):
muiscibus caritas: quȩ media infercu¬
lo salomonis consistens. diu̾sarũ odore
uirtutum. uelud diu̾si generis fraglã¬
tia pigm̃torum esurientes reficit. ioc̃¬
dat reficientes. Ibi siquidem apponi¬
tur pax. pacientia. benignitas. longa¬
iuinitas. gaudium in spũ scõ: & sique
sunt alie ueritatis seu sapientiȩ gene¬
& humilitas in eodem ferculo suase¬
pulas. panem scilicet doloris & unũ
conpunctionis quas pͥmo ueritas in¬
cipientib offert. quib utiq dicitur.
Surgite post qm sederitis: qui man¬
ducatis panẽ doloris. Habet ibidem
contẽplatio exad ipe frum̃ti solidum
cibum sapientiȩ. eũ uino quod letifi¬
cat cor hominis: ad quẽ ueritas ꝑfec¬
tos inuitat dicens. Comedite amici
mei & bibite: & mebriamini Nñi.¬
licet aminas. quȩ dũ adhuc solidũ
illũ cibum minus caꝑe posst̃. lac̾te
interim caritatis ꝓpane. oleo ꝓui¬
no. nutriende sunt. Quȩ recte me¬

Expanded text:
Bonus cibus charitas, quae media in fercuBonus cibus charitas, quae media in ferculo Salomonis consistens , diversarum odore virtutum, velut diversi generis fragrantia pigmentorum, esurientes reficit, 561 jucundat reficientes. Ibi siquidem apponitur pax, patientia, benignitas, longanimitas, gaudium in Spiritu sancto: et si quae sunt aliae veritatis seu sapientiae geneet humilitas in eodem ferculo suas epulas, panem scilicet doloris et vinum compunctionis, quas primo Veritas incipientibus offert, quibus utique dicitur: Surgite postquam sederitis, qui manducatis panem doloris . Habet ibidem contemplatio ex adipe frumenti solidum cibum sapientiae, cum vino quod laetificat cor hominis, ad quae Veritas perfectos invitat, dicens: Comedite, amici mei, et bibite; et inebriamini, charlicet animas, quae, dum adhuc illum solidum cibum minus capere possunt, lacte interim charitatis pro pane, oleo pro vino nutriendae sunt. Quae recte me
Abbreviated transcription (Latin):
ne humilitatis. cognitio constituit᷑
ueritatis: Dñs quippe de sũ mnitate
scale ꝓspiciebat suꝑfilios hominun.
tanqͣm ueritas. euiꝰ oculi sicut falle¬
re nolunt. ita falli nonnorunt. ut
uideret si sit intelligens aut reqͥrens
dm̃. An non tibi de alto uidet᷑ clama¬
re acdicere requirentib se. nouit enĩ
qui st̃ enis. transite ad me quiconcu¬
piscitis mne. & agenerationib meisim¬
plemini: & illud. Uenite adie qui
laboratis & onerati estis. & ego uosre¬
ficiam. Uenite inquit. Quo: Ad me
ueritatẽ. Qua : Phumilitatẽ. Quo
fructu : Ego uos reficiam.S quȩ ẽ
refectio qmͣ ueritas ascendentibus
ꝓmittit: ꝑuenientib reodit: An
forte ipsa ẽ caritas: Ad hanc quippe
ut ait beatus benedictus ascensis
om̃ib humilitatis gradib iuonachus.
mox ꝑuemet. Ueredulcis & suanis cibꝰ
caritas. quȩ fessos alleuat. debiles ro¬
borat. mestos letificat. Ingũ deniq
ueritatis facit suaue. & onus leue.Bo

Expanded text:
ne humilitatis constituitur cognitio ne humilitatis constituitur cognitio veritatis? Dominus quippe de summitate scalae prospiciebat super filios hominum tanquam Veritas, cujus oculi sicut fallere nolunt, ita falli non norunt, ut videret si est intelligens aut requirens Deum. An non tibi de alto videtur clamare ac dicere requirentibus se novit enim qui sunt ejus: Transite ad me, omnes qui concupiscitis me, et a generationibus meis implemini? et illud: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Venite, inquit. Quo? Ad me veritatem. Qua? Per humilitatem. Quo fructu? Ego vos reficiam. Sed quae est refectio, quam Veritas ascendentibus promittit, pervenientibus reddit? An forte ipsa est charitas? Ad hanc quippe, ut ait beatus Benedictus, ascensis omnibus humilitatis gradibus monachus mox perveniet . Vere dulcis et suavis cibus charitas, quae fessos allevat, debiles roborat, moestos laetificat. Jugum denique Veritatis facit suave, et onus leve. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ qui iussit humilitatem: ꝑducet
adueritatem. Quis uͦ ẽ his legis lator.
nͥ dulcis & rectus dñs: qui legẽ dedit
delinquentib mina : In ua quippe
deliuquunt: qui ueritatẽ derelinquũt.
S numquid uł sic adulci dño derelin¬
quunt᷑: Ipsis gͦ duleis & rectus dũs.
legemdat uiam humilitatis: ꝑ quami
redeant ad cognitionẽ ueritatis. Dat
occasionẽ recuꝑande salutis. quia dul¬
cis ẽ. non tam̃ absq disciplina legis.
quia rectus ẽ. Dulcis qͥa ꝑne ñpatit᷑.
Rectus. quia pimire ñ obliuiscit᷑. hãc
itaq legem. qua reditur adueritatẽ.
beatus benedictus ꝑduodecĩ gradus
disponit. ut sicut post decem p̃cepta
legis. ac geminã circũcisionẽ. in quo
duodenarius nuuerus impletur.
ad xp̃m uenitur: ita hisduodecim
gradib ascensis. ueritas app̃hendat᷑.
Illud quoq quod inscala illa quȩ in
typohumilitatis iacobinonstrataẽ.
dñs de suꝑ iunixuis apparuit: quid
nob̾ aliud mnuit. uͥ quod inculmi¬

Expanded text:
sit humilitatem, perducet ad veritatem. Quis vero est hic legislator, nisi dulcis et rectus Dominus qui legem dedit delinquentibus in via? In via quippe delinquunt, qui veritatem derelinquunt. Sed nunquid vel sic a dulci Domino derelinquuntur? Ipsis ergo dulcis et rectus Dominus legem dat viam humilitatis, per quam redeant ad cognitionem veritatis. Dat occasionem recuperandae salutis, quia dulcis est; non tamen absque disciplina legis, quia rectus est. Dulcis, quia perire ctus, quia punire non obliviitaque legem, qua reditur ad veritatem, beatus Benedictus per duodecim gradus disponit: ut sicut per decem praecepta legis ac geminam circumcisionem in quo duodenarius numerus adimpletur ad Christum venitur; ita his duodecim gradibus ascensis, veritas apprehendatur. Illud quoque quod in scala illa, quae in typo humilitatis Jacob monstrata est, Dominus desuper innixus apparuit , quid nobis aliud innuit, nisi quod in culmi
Abbreviated transcription (Latin):
lucrum ñ possim ꝑuenire : Respondẽ.
Ego sum uita: id ẽ uiaticum quosusten
ascendentibus s lassescentib: ego siumes
Satis ut reor ostensum ẽ. ex ꝓposito capło¬
euangłii: cognitionẽ ueritatis. fruetũ
ẽẽ humnilicatis. Accipe & aliud. Confi
litatis uͦ: talis potest eẽ diffinitio. Humi¬
litas ẽ uirtus. qua homo uerissima sui cog¬
nitione. fibi ipse uilescit. Hec aut̃ conue¬
nt his qui ascensionib in corde suo dis¬
positis. de uirtute inuirtutẽ. idẽ. de
graduingradum ꝓficiunt. donec ad

Expanded text:
lucrum non possim pervenire? Respondet: lucrum non possim pervenire? Respondet: Ego sum via, id est viaticum, quo sustentascendentibus, sed lassescentibus, Ego sum vita. Satis, ut reor, ostensum est ex proposito capelii, 560 cognitionem veritatis fructum esse humilitatis. Accipe et aliud. Confitlitatis vero talis potest esse definitio: Humilitas est virtus, qua homo verissima sui agnitione sibi ipsi vilescit. Haec autem convenit his qui ascensionibus in corde suo dispositis, de virtute in virtutem, id est de gradu in gradum proficiunt, donec
Abbreviated transcription (Latin):
DCUTURUS de gra¬
dibus humilitatis quos beatus bene¬
dictus non numerandos. s ascenden-
fructu ꝑuentionis. ininꝰ grauet labor a¬
censionis. Proponat itaq dñs nob̾ uiȩ
laborem: laboris mercedem. Egosum
inquit uia: ueritas & uita. Hiamdiet
humilitatẽ: quȩ dnc̃ aduericatẽ. Alten
labor: altera fructus laborisẽ. Unde
sciam inquis quod ibi de humilitate lo¬
quutus sit. cũ in de t̾mminate dixerites
sum uia: Audiaꝑtius. Discite ameo
mitis sum & humilis corde. Se gͦ ꝓpo¬
uit humilitatis exemplum: mansue¬
tudinis formã. Si imitaris eũ. ñ am¬
bulas intenebris. s habebis lum̃ unte
Quidẽ lum̃ uite. nͥ ueritas. quȩ illuminꝰ
omnẽ hominẽ uemientẽ in humne mun¬
dum. ostendit ubisit uerauita: Ideo
cũ dixisset ego sum uia & ueritas: subd¬
dit & uita. Acsi diceret. Ego sumus
quȩ ad ueritatẽ duco. Egosum uerito
id÷ humilitatẽ: fructũ desidero u̾itaũ
S: quid si tantus ẽ labor uiȩ: ut ad optatil

Expanded text:
cuturus ergo de gradibus humilitatis, quos beatus Benedictus non numerandos, sed ascendendfructu perventionis, minus gravet labor ascensionis. Proponit itaque Dominus nobis viae laborem, laboris mercedem Ego sum, inquit, via, veritas, et vita . Viam dicit humilitatem, quae ducit ad veritatem. Altera labor, altera fructus laboris est. Unde sciam, inquis, quod ibi de humilitate locutus sit, cum indeterminate dixerit: Ego sum via? Audi apertius: Discite a me quia mitis sum et humilis corde . Se ergo proponit humilitatis exemplum, mansuetudinis formam. Si imitaris eum, non ambulas in tenebris, sed habebis lumen vitae . Quid est lumen vitae, nisi veritas; quae illuminans omnem hominem venientem in hunc mundum, ostendit ubi sit vera vita? Ideo cum dixisset, Ego um via et veritas, subdidit, et vita: ac si diceret: Ego sum via, quae ad veritatem duco; ego sum veritas id est humilitatem: fructum desidero, veritatem. Sed quid si tantus est labor viae, ut ad optatum
Abbreviated transcription (Latin):
enim qui sui negligens alios curiose
curumspicit. dum quosdam suspicit suꝑi¬
ores. quosdam despicit inferiores. & in ali.¬
is quidem uidet quod in uidet. in aliis
quod irridet. inde fit ut ꝓ mobilitate
oculorũ leuigatus animus nulla utiq
sui cura aggrauatus. mͦ ꝑsuꝑbiam ad al¬
ta se erigat. iñ ꝑiiuidiã mima dein̾gat.
Nunc ꝑnuidiã nequit᷑ tabescit. nẽ
ꝓ excellentia puerilit̾ hilarescit In
altero nequã. in altero uanus. inutro¬
q suꝑb existit. quia & qđ su ꝑarise
dolet & qđ suꝑare se gaudet. amor
ꝓpriȩ excellentiȩ facit. Has aut̃ ani¬
ini uicissitudines nẽ pauca & mordatia.
ñe inulta & in ania. nc̃ risu. nẽ luctu
plena. semꝑ uero irrationabilia indicats
uerba. Compara si uis hos duos pͥmos
suꝑbie gradus. sup̃mis duob humilita¬
tis. & uide si non ultimo curiositas. in
penultiino leuitas cohibetur. Idipsum
inceteris reꝑies. si alterutrũ cõparent᷑.
S iam ad t̃tium docendo ñ descendendo

Expanded text:
enim, qui sui negligens, alios curiose circumspicit, dum quosdam suspicit superiores, quosdam despicit inferiores: et in aliis quidem videt quod invidet, in aliis quod irridet. Inde fit ut pro mobilitate oculorum levigatus animus, nulla utique sui cura aggravatus, modo per superbiam ad alta se erigat, modo per invidiam in ima demergat: nunc per invidiam nequiter tabescit, nunc per excellentiam pueriliter hilarescit. In altero nequam, in altero vanus, in utroque superbus existit: quia et quod superari se dolet, et quod superare se gaudet, amor propriae excellentiae facit. Has autem animi vicissitudines nunc pauca et mordacia, nunc multa et inania; nunc risu, nunc luctu plena, semper vero irrationabilia indicant verba. Compara, si vis, hos duos primos superbiae gradus supremis duobus humilitatis: et vide si non in ultimo curiositas, in penultimo levitas cohibetur. Id ipsum in caeteris reperies, si alterutrum comparentur. Sed jam ad tertium docendo, non descendendo
Abbreviated transcription (Latin):
solutis. totiꝰ disputatiuncule hȩc sĩnna
sit. quod ꝑcuriositatẽ aueritate cecidit.
quia prius spectauit curiose. qͦd affectauit
illicite. sꝑauit p̃sumptuose. Iure gͥ ingra¬
dibus su ꝑbiȩ pͥmũ curiositas uendicatsͥ:
quȩ etiam inuenta ẽ inicium om̃is ẽẽ pec¬
cati. S nͥ hec citiꝰ cohibeatur. in leuitatem

Expanded text:
solutis, totius disputatiunculae haec summa solutis, totius disputatiunculae haec summa sit: quod per curiositatem a veritate ceciderit, quia prius 575 spectavit curiose, quod affectavit illicite, speravit praesumptuose. Jure igitur in gradibus superbiae primum curiositas vindicat sibi, quae etiam inventa est initium esse omnis peccati. Sed nisi haec
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationes. quib afflicta & humiliati
gaudium uertat inluctum. reuelationẽ
putet illusionẽ. Vnde fit ut &e uanitat̾
careat. & ueritas reuelationis ñꝑeat. Si
pauli extollentia ꝑstimulos carnis rey¬
mitur. & ipse reueladonib crebris acd¬
litur. Sic rachariȩ infidelitas lingie d¬
ligatione multatur. & angłi ueritas suo
intempore manifestanda ñ mutatur.
Sic sic ꝑgłam & ignobilitatem scĩ ꝓfici¬
unt. dumint̃ singultriadona quȩ reci¬
piunt. cominum ꝯm̃ium uanitate se¬
pulsari sentiunt. ut dum ꝑ grãm supia
se aliquid cernunt. ñ obliuiscant᷑ qͦd̾ st̃.
Si quid de reuelationib ad curiositatem:
De quib ut hȩc ꝑexcessum int̾miscerem.
reꝓbum angłm ante casum suũ sic potu¬
isse p̃uidere illam quã post accepit inre.¬
ꝓbos homines dominationẽ. ut tam̃ suã
ñ presciret dampnationẽ. Dequo etiam
ñ mullis questiunculis motis magis quã

Expanded text:
tribulationes, quibus afflicta et humiliata, tribulationes, quibus afflicta et humiliata, gaudium vertat in luctum, revelationem putet illusionem. Unde fit ut vanitate careat, et veritas revelationis non pereat. Sic Pauli extollentia per stimulos carnis reprimitur , et ipse revelationibus crebris attollitur. Sic Zachariae infidelitas linguae obligatione mulctatur , et angeli veritas suo in tempore manifestanda non mutatur. Sic per gloriam et ignobilitatem sancti proficiunt, dum inter singularia dona quae recipiunt, communi hominum vanitate pulsari se sentiunt: ut dum per gratiam supra se aliquid cernunt, non obliviscantur quod sunt. 38. Sed quid de revelationibus ad curiositatem? De quibus ut haec per excessum intermiscerem, reprobum angelum ante casum suum sic potuisse praevidere illam, quam post accepit, in reprobos homines dominationem, ut tamen suam non praesciret damnationem. De quo etiam nonnullis quaestiunculis motis magis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
incidisse. s tit eiꝰ exemplo pateat. qđ hi
uidisse. Quod siquis contendat ineo qd¬
sua somnia ad huc adolescentultis nana¬
bat. quorũ tunc mysterium ignorabat.
uanitatẽ posse notari: ego tam̃ mistio
magis siue simplicitati pueri deputan¬
dum arbitror quam uanitati. Quȩ tam̃
siqua fuit. ꝑ eaquȩ passus legitur. pome
expiari. Nonnullis enĩ aliqua aliquan¬
do de se ꝑ reuelationẽ iocunda monstrars
quȩ & si humanus animus absq ullaui¬
nitate scire ñ potest. ñ minus ideo eue¬
niet quod monstratum ẽ. sic tam̃ nt illa
uanitas impunita ñ sit. quade magnitu¬
dine aut reuelationis aut ꝓmissionis
inse. uł leinter exultauit. Sicut enlm
medicus ñsolum unguento. sed & igne
utitur & ferro. quo omne quod inuulnerti
sanandosuꝑfluum excreuerit. secet & nt
ne sanitatẽ quȩ ex unguento ꝓcedit impe¬
diat: sic medicus animarũ ds̃. huiꝰ modi
animȩ ꝓcurat temptationes. immitit

Expanded text:
incidisse: sed ut ejus exemplo pateat, quod hi incidisse: sed ut ejus exemplo pateat, quod hi praevidisse. Quod si quis contendat in eo quod somnia sua adhuc adolescentulus narrabat, quorum tunc mysterium ignorabat, vanitatem posse notari; ego tamen mysterio magis sive simplicitati pueri deputandum arbitror, quam vanitati. Quae tamen, si qua fuit, per ea quae passus legitur, potuit expiari. Nonnullis enim aliqua aliquando de se per revelationem jucunda monstrantur, quae etsi humanus animus absque ulla vanitate scire non potest, non minus ideo eveniet quod monstratum est; sic tamen ut illa vanitas impunita non sit, qua de magnitudine revelationis aut promissionis in se vel leviter exsultavit. Sicut enim medicus, non solum unguento, sed igne utitur et ferro, quo omne quod in vulnere sanando superfluum excreverit, secet et urat, ne sanitatem, quae ex unguento procedit, impediat: sic medicus animarum Deus hujusmodi animae procurat tentationes, immittit
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia acbonitate om̃ib filiis obe¬
dientie p̃erat: ita & tu suꝑ om̃s filios
suꝑbie rexconstitutus. tua eos astuca
malicia. ac maliciosa astutia regeres:
ꝑ quod altissimo similis ẽẽs. S miror
cuinin p̃seientiadĩ tuũ p̃uidis pͥnci¬
patum. curñ ineadem p̃uidisti & p̃ci¬
pitium. Nam si p̃uidisti. quȩ insania
fuit. ut cum tanta miseria cuꝑes pͥn¬
cipari. ut inalles misere p̃ẽẽ. quã feli¬
citer subẽẽ : Ant ñ expediebat parti¬
cipem eẽ plagarum illarũ luminosa-¬
rum. quã pͥneipem tenebrarũ harum :
S credibiliusẽ qd̾ non p̾uidisti. aut ꝓpt̃
illam causam quã siꝑiꝰ dixi. quia dĩ
bonitatẽ attendens. dixisti in corde tuo
ñ requiret: ꝓpt̾ qđ o inpie dm̃ irritasti.
aut quia uiso principatu. i noculo statĩ¬
fuꝑbiȩ trabes excreuit. qua int̃posita.
casum uidere ñ potuit. Sic iosepheũ
tantũ patriarcham insuꝑbiã crediderĩ

Expanded text:
sapientia ac bonitate omnibus filiis obesapientia ac bonitate omnibus filiis obedientiae praeerat, ita et tu super omnes filios superbiae rex constitutus, tua eos astuta malitia, ac malitiosa astutia regeres, per quod Altissimo similis esses. Sed miror cum in praesentia Dei tuum praevideris principatum, cur non in eadem praevidisti et praecipitium? Nam si praevidisti, quae insania fuit, ut cum tanta miseria cuperes principari, ut malles misere praeesse, quam feliciter subesse? An non expediebat participem esse plagarum illarum luminosarum, quam principem tenebrarum harum? Sed credibilius est, quod non praevidisti: aut propter illam causam, quam superius dixi, quia Dei bonitatem attendens, dixisti in corde tuo. Non requiret , propter quod, o impie, Deum irritasti; aut quia viso principatu, statim in oculo superbiae trabes excrevit, qua interposita casum videre non potuisti. 37. Sic Joseph tantum patriarcham in superbiam crediderim
Abbreviated transcription (Latin):
audiant incelis uł nuncient int̾ris. pe¬
nitus nescis. Olucifer quimane oriebaris.
immoñ iam lucifer s noctifer aut etiam
mortifer. rectus cursus tuus eratabori¬
ente admeridiem. & tu p̃postero ordine
tendis ad aquilonem: Quantomagis ad
alta festinas: tanto celerius ad occasum
declinas. Uelim tam̃ curiosiꝰ ocuriose
intentionẽ tuȩ curiositatis inquirere.
Donam inquis sedem meã adaquilonem.
lecaquilonẽ hunc corporalẽ. uec sedem
hanc cum sis sp̃e intelligo materialem:
Puto aut̃ ꝑ aquilonem rȩpbandos hoĩes
fuisse designatos. ꝑ sedem. potestatẽ in
illos. Quos utiq in p̃scientiadĩ. quanto
ei uicinior. tanto cęteris ꝑspicatior p̃ui¬
dens. nulloquidem sapientie radio cho¬
ruscantes. nullo sp̃c amore feruentes.
uelut uacuũ repperis locum. affectasti
suꝑ illos dñũ. quosquadam tuȩ astutiȩ
claricate ꝑfunderes. tuȩ malicie estib
inflãmares. ut quomͦ altissumis sua

Expanded text:
audiant in coelis, vel nuntient terris, peaudiant in coelis, vel nuntient terris, penitus nescis. 36. O Lucifer, qui mane oriebaris, imo non jam lucifer, sed noctifer, aut etiam mortifer, rectus cursus tuus erat ab oriente ad meridiem, et tu praepostero ordine tendis ad aquilonem? Quanto 574 magis ad alta festinas, tanto celerius ad occasum declinas. Velim tamen curiosius, o curiose, intentionem tuae curiositatis inquirere. Ponam, inquit, sedem meam ad aquilonem . Nec aquilonem hunc corporalem, nec sedem hanc cum sis spiritus intelligo materialem. Puto autem per aquilonem, reprobandos homines fuisse designatos; per sedem, potestatem in illos. Quos utique in praescientia Dei, quanto ei vicinior, tanto caeteris perspicacior praevidens, nullo quidem sapientiae radio coruscantes, nullo spiritus amore ferventes, velut vacuum repereris locum, affectasti super illos dominium, quos quadam tuae astutiae claritate perfunderes, tuae malitiae aestibus inflammares: ut quomodo Altissimus sua
Abbreviated transcription (Latin):
concutere statum et̃nitatis. penamsentias
ꝓprie fluctuationis. Ce gͦ fluctuante inter
eius: ut nusquã nͥ in aere inuenias locũ.
Seraphim nainq aliis quidem alis suȩ
contẽplationis. de throno ad scabellum.
de scabello ad thionũ uolantia. aliis cap̃t
dñi pedesq uelantia. ad hoc ibi posita pri¬
to. ut sicut peccanti homini. paradisi ꝑ
cherubin ꝓhibetur ingressus. ita ce ꝑ se¬
raphim tuȩ curiofitati modus imponat᷑.
quatinus nec cęli iam magis impudent̃
qͣm pudent̃ archana rimeris. nec eccłe
mysteria cognoscas in t̾ris. s solis conten¬
tus sis cordib suꝑboꝵ. qui nec int̾ra esse
dignantur sicut ceteri hominũ. nec sicut
angłi uolant ad celum. Licet uͦ & caput
incelo & pedes interra ate abscondantur.
quidã tam̃ tibi medium uidendũ. ad in-¬
uidendũ dum taxat ꝑmittitur. dũ sus¬
pensus in aere descendentes qui dem ꝑte
& ascendentes aiigłos intueris. s qͥd nel

Expanded text:
concutere statum aeternitatis, poenam sentias concutere statum aeternitatis, poenam sentias propriae fluctuationis. Te ergo fluctuante inter rra majestate ejus , ut nusquam nisi in aere invenias locum. 35. Seraphim namque aliis quidem alis suae contemplationis de throno ad scabellum, de scabello ad thronum volantia, aliis caput Domini pedesque velantia, ad hoc ibi posita puto, ut sicut homini peccanti paradisi per Cherubin prohibetur ingressus, ita et per Seraphin tuae curiositati modus imponatur: quatenus nec coeli jam magis impudenter, quam prudenter arcana rimeris, nec Ecclesiae mysteria cognoscas in terris; sed solis contentus sis cordibus superborum, qui nec in terra dignantur esse sicut caeteri hominum, nec sicut Angeli volant ad coelum. Licet vero et caput in coelo, et pedes in terra a te abscondantur; quiddam tamen tibi medium videndum ad invidendum duntaxat permittitur: dum suspensus in aere, descendentes quidem per te, et ascendentes Angelos intueris; sed quid vel
Abbreviated transcription (Latin):
ras auctori. ut dum scilicet talem in eum
penã machinaris. qua tam̃ uoleat carere
siuelit. s ut putas ñ ualeat uelle. & ideo
nec carere.eautiq bonitate qua neminem
ex ꝑtus es illum punisse: talem iustusds̃
iustissime inte retorqueat penã. qui nec
ualet nec debet pati. suã impine bonitatẽ
offendi. sic utiq temꝑans inuindicta sen¬
tentiã. ut si uelis resipiscere ñ neget ueniã.
scđmn tam̃ duriciã tuã & cor iꝑ penitens. ñ
possis uelle.& ideo nec pena carere. S iam
audi calumpniam. Celum̃ inquit mnsedes
ẽ: terra aut̃ scabellum pedum meorũ. Non
dixit oriens. ant occidens. aut una aliqua
celi plaga. s totumcelum mͥ sedes ẽ. Non
potes gͦ in parte sedere cęli. cum ille totum
ubi sedet eccła fundata supra firmã petram.
Quid facies: Ecelo pulsus: in t̾ris remane¬
re ñ potes. Elige gͦ tibi in aere locum. ñ ad
sedendum. s ad uolandum: ut qui tẽptasti

Expanded text:
ras auctori: ut dum scilicet talem in eum ras auctori: ut dum scilicet talem in eum poenam machinaris, qua tamen valeat carere si velit, sed ut putas non valeat velle; et ideo nec carere ea utique bonitate, qua neminem expertus es illum punisse: talem justus Deus justissime in te retorqueat poenam, qui nec valet, nec debet pati suam impune bonitatem offendi: sic utique temperans in vindicta sententiam, ut, si velis resipiscere, non neget veniam; secundum tamen duritiam tuam et cor impoenitens, non possis velle, et ideo nec poena carere. 34. Sed jam audi calumniam: Coelum, inquit, mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum . Non dixit, Oriens, aut Occidens, aut Una aliqua coeli plaga: sed, Totum coelum mihi sedes est. Non potes ergo in parte sedere coeli, cum ille totum ubi sedet Ecclesia, fundata supra firmam petram. Quid facies? E coelo pulsus, in terra remanere non potes. Elige ergo tibi in aere locum, non ad sedendum, sed ad volandum: ut qui tentasti
Abbreviated transcription (Latin):
sideras tamen ac sꝑas equari. qͣ inussẽ
uideat quod doleat. dum te socium habe¬
at cum nolit. nec deiciat cum possit. qͥn
potiꝰ eligat ipse dolere. quã te patiat᷑ ꝑirt.
Possit quidem deicere siuelit s p̃dulce¬
dine ut estimas uelle ñ possit. Certe sitd
ẽ qualem putas. tanto nequius agissin
tra se. potius quam ipse aliquid faciat cn¬
tra te. quanta malicia ẽ. ut uł tu ñ parci
illi. qui sibi ñ parcit parcendotͥ: Absit
tam̃ abeius ꝑfectione. ut quia dulcis est
iustus ñ sit. quasi simul dulcis & iustus ẽ
ñ possit. cum melior sit iusta dulcedo qmͣ
remissa. immo uirtus ñ sit dulcedosiue
iusticia. Quia gͥ gratuite dĩ bonitati qua
gratis factuses. uigratus existis. iusticiã
uͦ quam exꝑtus ñ es ñ metuis. ideoq audie¬
ter cõmittis culpam. dequa tͥ falso ꝓmit.¬
tis impunitatẽ. iam ecce ustum senties
quẽ bonum nosti. cadens infoueãquã pa¬

Expanded text:
sideras tamen ac speras aequari, quatenus semper sideras tamen ac speras aequari, quatenus semper videat quod dolcat, dum te socium habeat cum nolit, nec dejiciat cum possit; quin potius eligat ipse dolere, quam te patiatur perire; possit quidem dejicere si velit, sed prae dulcedine, ut aestimas, velle non possit. Certe si talis est qualem putas, tanto nequius agis, si non tra se potius, quam ipse aliquid faciat contra te; quanta malitia est, ut vel tu non parcas illi, qui sibi non parcit, parcendo tibi? Absit tamen ab ejus perfectione, ut quia dulcis est, justus non sit, quasi simul dulcis et justus esse non possit: cum melior sit justa dulcedo, quam remissa; imo virtus non sit dulcedo sine justitia. Quia igitur gratuitae Dei bonitati, qua gratis factus es, ingratus existis, justitiam vero quam expertus non es, non metuis; ideoque audacter committis culpam, de qua falso tibi promittis impunitatem: jam ecce justum senties, quem bonum nosti, cadens in foveam, quam pa
Abbreviated transcription (Latin):
ei talis cogitatio mea quia bomis ẽ. Sed
nec si uelit ego effugiam manus eius: qͥa
potensẽ. Num quid tam̃ mͥ timendũ ẽ:
Sienĩcum bonus sit ñ potest illi placere
meũ malum. quanto minus suũ: Meũ
quippe dixerim contra eius uoluntatem
aliquid uelle: suũ aut̃ si undicet sese.
Tam gͦ quodeũq scelus ñ ualetuelle ulcis¬
ci: quã nec uult. nec ualet sua bonitate pͥus¬
ri. fallis temiser. fallis te nondm̃. Te inqm
fallis: & mentitur iniquitas sibi nondeo s¬
lose quidem agis: s inconspectu eius. Teg̾
fallis non dm̃. & quia de magno eiꝰ bonom
te. tumagnũ in eum excogitas malũ. merto
iniquitas tua inuenituradodium. Que n̾¬
q maior iniquitas. quã ut inde creator at¬
contemnat᷑ unde plus amari merebaturꝰ
Que maior iniquitas. quã cum de potenti
dĩ non dubites. quin tescilicet destruere pe¬
sit qui condere potiit. confisus tam̃ de mis¬
ta eius dulcedine. qua sꝑas eñ nolle uindi¬

Expanded text:
ei talis cogitatio mea, quia bonus est. Sed ei talis cogitatio mea, quia bonus est. Sed nec si velit effugiam manus ejus, quia potens est. Nunquid tamen mihi timendum est? Si enim cum bonus sit, non potest illi placere malum meum, quanto minus suum? Meum quippe dixerim contra ejus voluntatem aliquid velle: suum autem, si vindicet sese. Tam ergo quodeunque scelus non valet velle ulcisci, quam nec vult, nec valet sua bonitate privari. Fallis te, miser, fallis te, non Deum. Te, inquam, fallis, et mentitur iniquitas sibi, non Deo. Dolose quidem agis, sed in conspectu ejus. Te ergo fallis, non Deum. Et quia de magno ejus bono in te, 573 tu magnum in eum excogitas malum, merito iniquitas tua invenitur ad odium. Quae major namque iniquitas, quam ut inde a te Creator contemnatur, unde plus amari merebatur? Quae major iniquitas, quam cum de potentia Dei non dubites, quin te scilicet destruere possit qui condere potuit; confisus tamen de multa ejus dulcedine, qua speras eum nolle vindi
Abbreviated transcription (Latin):
potest. cuius optima uoluntas. cuius
ꝑfecta scientia ẽ: Numquid aut̃ & sci-¬
re &e nolle ñ dubitas s ñ posse resistere
putas: At uero nͥte conditum eẽ dubi¬
taueris. dubitare te ñ erediderim de
om̃ipotentia. siue de om̃i modascientia
acboni tate conditoris: qui te de nichi¬
lo potuit. talem sciuit. tantũ condere
uoluit. Quomͦ gͦ dm̃ consentire estimas.
quod fieri nolit ac refellere possit: An
forte in te uideo compleri immo ate in¬
ieiari. quod post te. aut ꝑte. atui simili¬
biis in terris frequentatũ. solet uulgari¬
ter dici. pͥuatus dñs temerariosnutrit:
De ciuꝰ bonitate dum fidutiam nefariã
sumis. factus es & contra scientiã impu-¬
dens. & contra potentiam audax. Hoc ẽ
enimoimpie. hoc ẽ quod cogitas hec ẽ
triquitas quam meditaris incubili
tuo & dicis. Putas creator opiis suũ destru¬
at: Scioquidem quia ñ latet dm̃ qͣlis¬
cũq cogitatio mea. ds̃ enim ẽ. nec placet

Expanded text:
potest, cujus optima voluntas, cujus potest, cujus optima voluntas, cujus perfecta scientia est? Numquid autem et scire, et nolle non dubitas, sed non posse resistere putas? At vero nisi te conditum esse dubitaveris, dubitare te non crediderim de omnipotentia, sive de omnimoda scientia ac bonitate Conditoris, qui te de nihilo potuit, talem scivit, tantum condere voluit. Quomodo ergo Deum consentire aestimas, quod fieri nolit, ac refellere possit? An forte in te video compleri, imo a te initiari, quod post te, et per te a tui similibus in terris frequentatum solet vulgariter dici: Privatus dominus temerarios nutrit De cujus bonitate dum fiduciam nefariam sumis, factus es et contra scientiam impudens, et contra potentiam audax. 32. Hoc est enim, o impie, hoc est quod cogitas; haec est iniquitas, quam meditaris in cubili tuo, et dicis: Putas Creator opus suum destruat? Scio quidem quia non latet Deum qualiscunque cogitatio mea: Deus enim est. Nec placet
Abbreviated transcription (Latin):
ate: siambrilas in magnis & in mirabi¬
libiis suꝑte. S quid interim exobliquo
intendis ad aquilonẽ : Iam te uideo iã
ie ꝑspicio nescio que su pra euriosius al¬
ta rimantẽ. Ponam inquis sedem meã
ad aquilonẽ. Ceteris astantibis celico¬
lis dum tu sedere solus affectas. fr̃m con¬
cordiam. totiꝰ celestis patriȩ pacẽ. ipsius
quantuminte ẽ quietẽ trinitatis infes¬
tas. Quo te tua miser euriositas ducit.
ut p̃sumptione singulari. ñ dubites
ciuibus scandalum. inturiã facere re¬
gi : Milia milium ministrant ei. & de¬
cies centena milia assistunt ei. iibi ne¬
mo sedere ꝑhibetur. nisi solus isqui
reuerentiꝰ ꝑuadendo. sedem tibi collocas
incȩlo. ut sissimilis altissimo: Quo fine :
Qua fiducias Metire insipiens uires:
pensa finem. excogita modum. Sc iente
hoc altissimo p̃sumis. annesciente: Vo¬
lente annolente: S quomͦ malũ qͦdc̃q
machinaris. aut uelle aut ignorare

Expanded text:
a te, si ambulas in magnis et in mirabia te, si ambulas in magnis et in mirabilibus super te. Sed quid interim ex obliquo intendis ad aquilonem? Jam te video, jam te perspicio nescio quae supra te curiosius alta rimantem. Ponam, inquit, sedem meam ad aquilonem . Caeteris astantibus coelicolis, dum tu solus sedere affectas, fratrum concordiam, totius coelestis patriae pacem, ipsius, quantum in te est, quietem Trinitatis infestas. Quo te tua, miser, curiositas ducit, ut praesumptione singulari non dubites civibus scandalum, injuriam facere Regi? Millia millium ministrant ei, et decies centena millia assistunt ei , ubi nemo sedere perhibetur, nisi solus is quireverentius pervadendo, sedem tibi collocas in coelo, ut sis similis Altissimo? Quo fine? qua fiducia? Metire, insipiens, vires, pensa finem, excogita modum. Sciente hoc Altissimo praesumis, an nesciente? volente, an non volente? Sed quomodo malum quodcunque machinaris, aut velle, aut ignorare
Abbreviated transcription (Latin):
ositas tempus uacuũ non haberet.  sicul
pañẽ: culpetam̃ occasio ẽ. & indicium
cõmisse: & causa ẽ cõmittende. Te enĩ in¬
tenta ad aliud: latent̃ interĩ incortuũ
serpens illabitur: blande alloquit᷑. Blã¬
diciis rationẽ. m̃daciis timorẽ cõpescit.
neqͣqͣm inquiens morieris. Anget eurã.
dum incitat gulam. Acuit curiositatẽ.
dũ suggerit eupiditatẽ. Offert tandẽ
ꝓhibitutm: & aufert concessum. Porri¬
git pomũ: & subripit paradisũ. hau¬
ris uirus peritura: & ꝑituros paritura
ꝑit salus: non destitit partus. Nascim.
morimur. ideoq naseimur morituri:
quia pͥus morim̃ nascituri. ꝓptereagra¬
ue uigum suꝑ om̃s filios tuos usq in
hodiernum diem.
Sed & tu signaculum similicudinis.
non inparadiso. s indeliciis paradisi
dĩ positꝰ es. Quid aniplius querere de¬
bes: Plenus gͦ sapientia & ꝑfec̾tus
decore. altiora te ne quesieris: & fortiora
te ne serutatus fueris. Sta inte.necadas

Expanded text:
ositas tempus vacuum non haberet. Etsi culpa ositas tempus vacuum non haberet. Etsi culpa non est, culpae tamen occasio est, et indicium commissae, et causa est committendae. Te enim intenta ad aliud, latenter interim in cor tuum serpens illabitur, blande alloquitur. Blanditiis rationem, mendaciis timorem compescit. Nequaquam, inquiens, morieris . Auget curam, dum incitat gulam: acuit curiositatem, dum suggerit cupiditatem. Offert tandem prohibitum, et aufert concessum: porrigit pomum, et subripit paradisum. Hauris virus peritura, et perituros paritura. Perit salus, non destitit partus. Nascimur, morimur: ideoque nascimur morituri, quia prius morimur nascituri. Propterea grave jugum super omnes filios tuos usque in hodiernum diem. 31. Sed et tu, signaculum similitudinis, non in paradiso, sed in deliciis paradisi Dei positus es . Quid amplius quaerere debes? Plenus ergo sapientia, et perfectus decore, altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris. Sta in te, ne cadas
Abbreviated transcription (Latin):
tuã curiosam ociositatẽ. uł ociosam cin¬
todias illum: si iiunctũ ꝑfeceris. qͣnde
transitura ad melius: ubi nec opussit t
inaliquo oꝑe occupari. nec de custodiab
licitari. Om̃e lignum parad ysi ad uele
sunt & sapiunt bonũ: quid opiis ẽ. edere
de ligno. quod sapit etiam inalũ : Non
plus saꝑe. quamoportet saꝑe.Saꝑe enĩ
malũ. saꝑe nonẽ. s desiꝑe. Serua gͦ com¬
missũ. expecta ꝓmissum. caue ꝓhibitũ:
ne ꝑdas concessum. Quid tuã mortẽ tam
intente intueris: Quid illo tamerebro
uagantia lumina iacis: Quid spectare
libet. qd̾ manducare ñ licet: Oculos in¬
quis tendo: ñ manũ. Nonẽ int̾dictũ
ne uideam: s ne comedam. An ñ licet
oculos quo uolo leuare: quos ds̃ posuit
inmea potestate: Ad quod apłs. Om̃ia¬
mͥlicent s non omĩa expediunt. & sicul¬
pa ñ ẽ: culpe tam̃ indicium ẽ. Nisi enim
mens mimisse curiose seruaret. tua euri¬

Expanded text:
tuam curiosam otiositatem, vel otiosam curtuam curiosam otiositatem, vel otiosam curcustodias illum: si injunctum perfeceris, quandoque transitura ad melius, ubi nec opus sit te in aliquo opere occupari, nec de custodia sollicitari. Omne lignum paradisi tibi concsunt, et sapiunt bonum, quid est opus edere de ligno, quod sapit etiam malum? Non plus sapere, quam oportet sapere . Sapere enim malum, sapere non est, sed desipere. Serva ergo commissum, exspecta promissum; cave prohibitum, ne perdas concessum. Quid tuam mortem tam intente intueris? Quid illo tam crebro vagantia lumina jacis? Quid spectare libet, quod manducare non licet? Oculos, inquis, tendo, non manum. 572 Non est interdictum ne videam, sed ne comedam. An non licet oculos quo volo levare, quos Deus in mea posuit potestate? Ad quod Apostomihi licent, sed non omnia expediunt . Etsi culpa non est, culpae tamen indicium est. Nisi enim mens minus se curiose servaret, tua curi
Abbreviated transcription (Latin):
custodia inquit: custodi cor tuũ. ut
om̃s uidelicet sensus tui uigilent ad id
unde inta ꝓcedit custodiendum. Quo
enĩ atecuriose recedis: Cuite interim
cõmittis: Ut quid audes ocłos leuarea
cȩlum. qui peccasti incelum: Cerramn¬
uł petas auxilium uł impendas. lenar¬
ocłos suos dauid inmontes ut peteret le¬
uit & dñs suꝑ turbas ut impenderet a
miserabilit᷑. alt̾ misericordit̃. ambo noe¬
ƿabilit̃. Tuquoq silocum. tempiis &e
sam considerans. tua uł frĩs necessitati
ocłos leuas. ñ solum ñ culpo: s & plur.¬
mũ laudo. Hoc enĩ excrsat miseria
lud cõmendat miscłia. Sin alias non
dum ad pascendos hedos egreditur: tpsi
patri & sua sibi uirginitas rapitur. Dar
quid necesse ẽ ut uideas mulieres aliems¬
nas: Qua necessitate : Qnautilitate: I
sola curiositate : & si tuociose uides se
ñ ociose uideris. Tucuriose spectas: ha
riosirs spectaris. Quis crederet tuncl

Expanded text:
custodia, inquit, custodi cor tuum : ut custodia, inquit, custodi cor tuum : ut omnes videlicet sensus tui vigilent ad id, unde vita procedit, custodiendum. Quo enim a te, o curiose, recedis? Cui te interim committis? Utquid audes oculos levare ad coelum, qui peccasti in coelum? Terram invel petas auxilium, vel impendas. Levavit oculos David in montes, ut peteret : levavit et Dominus super turbas, ut impenderet . Alter miserabiliter, alter misericorditer, ambo inculpabiliter. Tu quoque si locum, tempus et causam considerans, tua vel fratris necessitate oculos levas; non solum non culpo, sed et plurimum laudo. Hoc enim excusat miseria, illud commendat misericordia. Sin alias, nondum ad pascendos haedos egreditur, ipsa patri, et sua sibi virginitas rapitur . O Dina, quid necesse est ut videas mulieres alienigenas? Qua necessitate? qua utilitate? An sola curiositate? Etsi tu otiose vides, sed non otiose videris. Tu curiose spectas, sed curiosius spectaris. Quis crederet tunc illam