comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uidete fr̃s ne fortesit in aliquo urm̃
cor malum incredulitatis: discedendi
blan diendo uocans eos fr̃s: & clans
consiliũ quomodo intrare possint i
requiem uerã : Fr̃s mei carne. fr̃s& iam
fide Uidete id ÷. cauetȩ. sũmãq
diligentia ad tendite : nefortesit in
aliquo urm̃ uoluntas ñ bona. etcormalũ
in credulitatis. discedendi adõ uiuo. sicut
fuit in illis quierrauer̃ in deserto
ad orando idola: e pereatis sicut illi
perier̃: Sed exor taminiuos moe ipsos
ꝑs ingulos dies. donec hodie cognominat̃.
ut ñ obduretur quis ex uobis fallacia
peccati:. Quia illis iudȩis scribebat
quiiã crediderant: & int̾quos taleserant
ꝗalios infide. spebonisq operib:.¬
& ex hortari poterat: Ideo talia loquit᷑.:
Ex hor tamini inquiens uos inuicẽ & cor¬
rggite uos mae ipsos ꝑsingulos dies donec
hodie cognominatur: id ÷ om̃itpr̃
presentis uitȩ in quoest spacium
poenitendi. Si quis quã peccauerit. non
des per& deuenia quã diu uiuit: nec

Expanded text:
n aliquo vestrum cor malum incredulitatis, discedendi blandiendo, vocans eos fratres, et dans consilium quomodo intrare possint in requiem veram. Fratres mei carne, fratres etiam fide, videte, id est cavete, summaque diligentia attendite, ne forte sit in aliquo vestrum voluntas non bona, et cor malum incredulitatis discedendi a Deo vivo, sicut fuit in illis, qui erraverunt in deserto adorando idola, et pereatis sicut illi perierunt. Sed exhortamini vosmetipsos per singulos dies, donec hodie cognominatur ut non obduretur quis expeccati. Quia illis Judaeis scribebat, qui jam crediderant et inter quos tales erant qui alios in fide, spe, bonisque operibus exhortari poterant, ideo taliter loquitur: Exhortamini, inquiens, vos invicem, et corrigite vosmetipsos per singulos dies, donec hodie cognominatur, id est omni tempore praesentis vitae, in quo est spatium poenitendi: si quisquam peccaverit, non desperet de venia quandiu vivit; nec
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimꝰ depatria cę̧lesti. sed quid
ꝓfuit illis sermo auditus. uolite
ergo putare qđ ex auditu tantum
p̃dicationis inthroitus sit in reꝗem
dĩ nisi adhibita fuerit fides
decorde puro: Quib: aut̃ infessus ẽ.
quadraginta annis. ñ ne illis qui
peccauer: quoꝵ cadauera ꝓstratas unt
in deserdo:. Quib aut̃ iurauit

Expanded text:
audivimus de patria coelesti; sed, quid audivimus de patria coelesti; sed, quid profuit illis sermo auditus? Nolite ergo putare quod ex auditu tantum praedicationis introitus sit in requiem Dei, nisi adhibita fuerit fides de corde puro. Quibus autem infensus est quadraginta annis? nonne illis qui peccaverunt, quorum cadavera prostrata sunt in d
Abbreviated transcription (Latin):
hodie siuocẽ eĩ hoͣ dieritis nolite
obdurare corda ur̃ã : Qui dã enĩ audi¬
entes exacerbauer̃: sed non om̃s
qui ꝓfectis ab egypto ꝑ moysen:
Illius istorie tacita m̃cionẽ facit:
quando reuersis exploratorib: dixer̃
mur murando: Utinã non intro¬
ducat nos dns int̾rã illã :: losuȩ aut̃
ce caleb glorificauer dm̃ dicentes
ad omnẽ multitudinẽ: potens est dñs
intro ducere nos int̾rã illã :: Quidã
ergo audientes uerbũdĩ deꝑmissi¬
one ee sermonẽ ex plorator ũ ad
a maritudinẽ ꝓ uocauer̃ eũ : ob
in credulitatis & dis perationis malũ.
Sex centa uidel icae milia quorũ corpora
ꝓstratas in deserto: Sed tam̃ non
exacerbauer̃ eũ oms qui ꝓfectis unt
ex egypto : qm̃ iosuȩ etcaleb extanta
multitudine glorificauer̃ illũ :¬
ut unde et meruer̾ t̾rã rȩꝓmissi¬
sed & iã aliis ꝑsortẽ diuidere :
Audier̃ illiom̃s uerbũdĩ de ꝓmissi¬
one t̾rȩ repromissionis. sicut etnos

Expanded text:
e obdurare corda vestra. Quidam enim audientes exacerbaverunt, sed non omnes, qui profecti sunt ab Aegypto per Moysen. Illius historiae tacite mentionem facit, quando reversis exploratoribus dixerunt murmurando : Utinam non introducat nos Dominus in terram illam; Josue autem et Caleb glorificaverunt Deum dicentes ad omnem multitudinem: Potens est Dominus introducere nos ad terram illam. Quidam ergo audientes verbum Dei de promissione et sermone exploratorum, ad amaritudinem provocaverunt eum ob incredulitatis et desperationis malum, sexcenta videlicet millia, quorum corpora prostrata sunt in deserto; sed tamen non exacerbaverunt eum omnes qui profecti sunt ex Aegypto: quoniam Josue et Caleb ex tanta multitudine glorificaverunt illum, unde et meruerunt terram repromissised etiam aliis per sortem dividere. QAudierunt illi omnes verbum Dei de promissione terrae repromissionis, sicut et nos
Abbreviated transcription (Latin):
contradm̃ ꝑ infidelitatẽ : quẽ ad modũ
in illa ex arcerbacione. sub̵ oblurauer̃
patres ur̃i corda sua: Iniciũ substancie
omnium uirtutũ: Et bene sub¬
stanciã eam uocat: quias icut corpus.
anima subsistit etuiuificatur: ita
anima fide subsistit in dõ et uiuit.
ac sine fide quas ini hil est Unde
dicit ꝑ prophoã Iustus aut̃ ms̃ ex
fide uiuit.: Et idẽ egregius p̃licator:
ipse ꝑeã habitat in cordib fideliũ:
luxta qđ idẽ apł̃s alias dicit. optando.
i interiori homine habitare xpm̃ ꝑfidẽ¬

Expanded text:
contra Deum in infidelitate, quemadmodum in illa exacerbatione, subaudis obduraverunt patres vestri corda sua. Initium substantiaeomnium virtutum. Et bene substantiam eam vocat, quia sicut corpus anima subsistit et vivificatur, ita anima fide subsistit in Domino et vivificatur, ac sine fide quasi nihil est. Unde dicit per prophetam : Justus autem meus ex fide vivit. Et idem egregius praedicator: ipse per eam habitat in cordibus fidelium; juxta quod idem Apostolus alias dicit, optando in interiore homine, habitare Chri
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. id ÷ de uotus & bone uoluntatis.
defendens eaquȩ dierant. sibiq
nonusurpans głamdĩ. Amplioris
enĩ głae iste p̃moy se dignus habitus est.
quanto ampliorẽ honorẽ hab& iq¬
dñs qui fabricauit illã : Hoc in loco.
auterit yppallage insensu: aut satis
necessaria sub auditio subponetur
hoc modo: Tanto maioris glae¬

Expanded text:
fuit, id est devotus et bonae voluntatis, fuit, id est devotus et bonae voluntatis, deferens ea quae Dei erant, sibique non usurpans gloriam Dei. Amplioris enim gloriae iste prae Moyse dignus habitus est: quanto ampliorem honorem habet Dominus, qui fabricavit illam. Hoc in loco autem erit hypallage in sensu, aut satis necessaria subauditio, supponetur hoc modo: Tanto majoris gl
Abbreviated transcription (Latin):
nisiadoues ꝑditas domus isrł.
Et sicut misit me pat̾. &e ego mittouos:
Unde & isdẽ. egregius p̃dicator alio¬
in loco dicit: Misit ds̃ filiũ suum
factũ ex muliere: Pontifex aut̃
confessionis nrae est: ꝗa confes¬
sionẽ fidei nraẽ p̃tendit anteclm̃
patrẽ: Qui fidelis est ei id÷ dõ
alibi dr̃: qui factus est ei ex semine
clauit scđm carnẽ : No tandũ
aut̃ dehumanitatis essentia
hoc dictũ : in qua ipsefidelis
fuit dõ patri oboediens erusq
ad mortẽ: Nonne fidelis erat
dõ patri: quando omĩa quȩ agebat
non suȩ głae reputabat sed patr idicens.
pat̾ in me manens ipsefacit opera:
Sicut et moyses inquit fidelis erat
uł fuit : in om̃idomo eiꝰ .: Nomus dĩ
hic ppłm dĩdebemus intelligere.
plebẽ scilic&. is rahel iticã . cuimoẏ ses
p̃positus est adõ : dequa elomo dicit
isaias. Uinea saba hot dom̃ est
isrł.: & iterũ ortando Domus
u cob: uenite ae ambulemus in lumine
dñi: Inqua domo moyses fidelis

Expanded text:
itas domus Israel. Et: Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Unde egregius praedicator alio loco dicit: Misit Deus Filium suum factum ex muliere. Pontifex autem confessionis nostrae est, quia confessionem fidei nostrae praetendit ante Deum Patrem, Qui fidelis alibi dicitur, quia factus est ei ex semine David secundum carnem. Notandum autem de humanitatis essentia hoc esse dictum in qua ipse fidelis fuit Deo Patri, obediens ei usque ad mortem . Nonne fidelis erat Deo Patri, quando omnia quae agebat, non suae gloriae reputabat, sed Patri dicens: Pater in me manens ipse facit opera? Sicut et Moyvel fuit, in omni domo ejus. Domum Dei hic, populum Dei debemus intelligere plebem scilicet Israeliticam, cui Moyses praepositus est a Deo, de qua domo dicit Isaias: Vinea Sabaoth, domus est Israel. Et iterum hortando: Domus Jacob, venite ambulemus in lumine Domini. In qua domo Moyses fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
ut posit eos quorũ sacerdos est
liberare apeccatis: pontifex quoq
suis sequa cibus suo bono exẽ plo:
I taet dñs pontẽ fecit nobis: id est bonã
uiamostendit: dũdicer& : Discite
ame ꝗ amitis sũ. & humilis corde:
pontẽ & iam nobis fec̃ : qm̃ apperuit
nob̵ ianuã patriȩ cęlestis. ubimodo
Iueo enĩ in quopas sus est ec tẽptatus.
potens est eis ꝗtẽptant᷑ auxiliari:
Ineo inquit id ÷ in homine in quo
ipsetẽptatus ẽ. acliabolo sed non
superatus ÷ & passus aministris illius.
potens est uinctos liberare. tẽpta¬
tosq ad iuuare neuincantur :
Quia tẽptaciones nrãs et passiones.
non solũ sicut ds̃ cognoscit: s&e & i am
sicut homo experim̃to ꝓ bauit.

Expanded text:
ut possit eos quorum sacerdos est liberare a peccatis. Pontifex quoquesuis sequacibus suo bono exemplo, ita et Dominus pontem fecit nobis, id est bonam viam ostendit, cum diceret: Discite a me quia mitis sum et humilis corde . Pontem etiam nobis fecit, quando aperuit nobis januam regni coelestis. Ubi modo n eo enim in quo passus est ipse, et tentatus, potens est et eis qui tentantur auxiliari. In eo, inquit, id est homine. Quo ipse tentatus est. Sed non superatus et passus a ministris ilpotens est vinctos liberare, tentatosque adjuvare ne vincantur: quia tentationes nostras et passiones, non solum sicut Deus cognoscit, sed etiam sicut homo experimento probavit,
Abbreviated transcription (Latin):
in omnidomo illius: fr̃s eos uocat
tã carne quãspũ: ꝗa ex eodẽ genere
erant: candẽq fidẽ habebant:
S cõs: quiasci ficati fuerant fidepassionis
xp̃i. etaqua baptis matis: Qui
participes erant caelestis uocationis.
hocest patriȩ cę̧lestis ad quã dñs
om̃s uocauit dicens. Uenite ad me

Expanded text:
ocat tam carne quam spiritu, qui ex eodem genere erant, eamdemque fidem habebant; sanctos quia sanctificati fuerant fide passionis Christi et aqua baptismatis, qui participes erant coelestis vocationis, hoc est patriae coelestis, ad quam Dominus omnes vocat, dicens: Ve
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ spłi  iudaeos ortatur ut gaudeant
de salute gentium inquiens.
Et uos om̃s ppłi idẽ . om̃s iudȩ i magnificate
dm̃. id÷ magnũ predicate propt̃ salutẽ fratrũ
a dieb⁊ antiquis. referentes gentib
quanta et qualia uobis libentissi me
prestitit : Etrursũ isaias ait.
Erit radix iesse quiex surget
regere ges m̃eogentes sperabunt:
lesse ipse ẽ i sai pater dauid. regis.
decuius prosapia
erit radix iesse: dupliciter
intelligi potest hoc modo: lesse
ipseest radix:: Dauid uero filius ẽi
ipseest arbor: Maria uirgo : ramus
xp̃s est quidicit ad eccłã incantico
cantiquorũ: Ego flos cãpi:⁊ fadix
ergo huius flosculi idẽ xp̃i: iesse
fuit: qr sicut flos ex radice arboris.
Altiori aut̃ intellect ũ radix iesse
xp̃s est: uerbũ scilic& dĩ patris
qđ int̾cetera que creauit iesse
quoq creator extitit. Omĩa¬

Expanded text:
opuli, Judaeos hortatur ut gaudeant de salute gentium, inquiens: Et vos, omnes populi, id est omnes Judaei, magnificate Deum, id est magnum praedicate propter salutem fratrum a diebus antiquis: referentes gentibus quanta et qualia vobis libentissime praestitit. Et rursus Isaias ait : Erit radix Jesse; et qui exsurget gentes: in eum gentes sperabunt. Jesse ipse est Isai, pater David regis, de cujus prosapia Erit radix Jesse, dupliciter intelligi potest hoc modo: Jesse ipse est radix, David vero filius ejus ipse est arbor. Maria virgo, ipsa esChristus, qui dicit ad Ecclesiam in Canticis canticorum: Ego flos campi . Radix ergo hujus flosculi, id est Christi, Jesse fuit, quia sicut flos ex radice arboris pAltiori autem intellectu, radix Jesse Christus est, Verbum scilicet Dei Patris, quod inter caetera quae creavit, Jesse quoque creator exstitit
Abbreviated transcription (Latin):
in secredentes: et ipse defendit illas
ab insidiis & infestationibus demonũ
omniumq: aduessariorũ: qm̃ipsi
ieosperant: Ds aut̃ spei repleat
uos om̃igaudio: et pace incredendo
Ex hoc qđ isaias proph&a dixit
supsit apłs occisionẽ ut diceret illis
hanc bene dictionẽ Ds̃ aut̃ spei
quitribuit spẽ futurorũ bonorũ in se
credentibus. repleat uos omnigaudio
sp̃ali et paçe. idẽ. concordia a& a more
frat̃no incredo ut credentes in eum quos

Expanded text:
in se credentes, et ipse defendit illas in se credentes, et ipse defendit illas ab insidiis et infestationibus daemonum, omniumque adversariorum, quoniam ipsi in eo sperant. Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo. Ex hoc quod Isaias propheta dixitsumpsit Apostolus occasionem ut diceret illis hanc benedictionem: Deus autem spei, qui tribuit spem futurorum bonorum in se credentibus, repleat vos omni gaudio spiritali et pace, id est concordia, amore fraterno in se credendo; credentes in eum qu
Abbreviated transcription (Latin):
et creator ies se extitit: les sẽ aut̃¬
interp̃tatur . ẽ mihi: Est: uerbũ
substantiuũ est: Quod uero dicit᷑
erit radix. similiter erit ab eodẽ
uerbo substantiuo uenit. & ponitur
profuturo tẽpore: Quicũq: ergo
in eum credit quidixit ad moyseN.
quiest misit meaduos : ille
ueraciter potestdicere. estmihi.
id est ineum credo qui s ẽper est et ipse
est mihi dimarit: Sed queri potest
quare diaerit proph& .a. erit
radix iesse & non pocius. erit radix
boo uel obed: cũ ipsi iusti estiterũ
et patresisai: Ad qđ dicendũ.
ideo dixisse proph&ã erit radix
de progeniȩ regali &iam scđm
carnẽ descendere: qui ante scł a
genitus est a dõ patre rege regũ
xp̃i humaninũ respexit : quȩ ad huc
futura erat quando istap̃dixit.
Dicatur itaq hoc modo. Erit iesse
radix xp̃i scđm humanitatẽ:
et ips exp̃s quiex surget nascendo
ꝑ uirginẽ uel a mortius resurgendo
Regere gentes: ĩ neo gentes sperabunt:
xp̃s igitur regit & gubernat gentes

Expanded text:
esse exstitit. Jesse interpretatur Est mihi. Est, verbum substantivum est. Quod vero dicitur: Erit radix, similiter erit, ab eodem verbo substantivo venit, et ponitur pro futuro tempore. Quicunque ergo in eum credit, qui dixit ad Moysen: Qui est, misit me ad vos , ille veraciter potest dicere: Est mihi, id est credo in eum qui semper est, et ipse est mihi Deus et erit. Sed quaeri potest, quare dixerit Propheta: Erit radix Jesse, et non potius: erit radix Booz vel Obed, cum et ipsi justi exstiterint, et patres Isai? Ad quod dicendum est, ideo dixisse Prophetam: Erit radix de progenie regali etiam secundum carnem descendere, qui ante saecula genitus est a Deo Patre, Rege regum, Christi humanam respexit, quae adhuc futura erat quando ista praedixit. Dicatur itaque hoc modo: Erit Jesse radix Christi secundum humanitatem, et ipse Christus qui exsurget nascendo per virginem, vel a mortuis resurgendo regere gentes, in eo gentes sperabunt. Christus igitur regit et gubernat gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
propter ea nihil sunt : quia facit
homo formamꝰ. habentem capud
hominis exuna parte: capuđ bouis
ex alia caipud lõnis extercia capuo
aquile ex quarta relicum corpus
serpentinum : pedes equi nos qđ
nihil .ẽ. quia ds aliquam creaturã
talem ñ fecit: Nam si sint qui uo¬
cantur a paganis dii incęlo ut sa¬
turnus iuppiter. mercurius aut
pluton aut certe iustihomines.
si quidem sunt : dii multi paganis
uł xp̃ianis nuncupatiue. ut moyses
cui dictum e constituite dm̃ pha

Expanded text:
propterea nihil sunt, quia facit propterea nihil sunt, quia facit homo formam habentem caput hominis ex una parte, caput bovis ex alia parte, caput leonis ex tertia, caput aquilae quarta, reliquum corpus serpentinum, pedes equinos, quod nihil est, quia Deus aliquam creaturam talem non fecit. Nam etsi sunt qui vocantur a paganis dii in coelo, ut Saturnus, Jupiter, Mercurius, autPluto, aut certe justi homines, siquidem sunt dii multi, paganis vel Christianis nuncupative, ut Moyses, cui dictum est: Constitui te deum Pha
Abbreviated transcription (Latin):
scienciam mitigat : hic cognitus ẽ
adeo ld ÷ hic electus ẽ. ab eo:¬
N De escis autem quȩ immolantur¬
scimus qui a nihil ẽ. idolum inmun¬
do idos grecelatino uocabulo¬
dr̃species uel formula: in de di¬
minutiue idolum id ẽ. formula
excoliquo metallo: aut ex lignis¬
siue lapidibus: Ideo ergo idolũ
nichil. ẽ: quia uidetur imaginẽ
hominis habereinon. est homo:
Uidetur imaginem alicuius bestiae
habere non ẽ bestia : Uidetur
aures. oculos. nares. et hos habere
non uidet. non olfat᷑: non loquit᷑
Dicitur homo. eẽ : non . ẽ. homo: Di¬
citur deus. eẽ: non .ẽ. ds̃: Ideoq
nichil .ẽ: quia illud qđ dicitur
eẽ. nichil .ẽ.: Ad oratores quoq
cultoresq eĩ atq cybi qui illi
consecrantur. nichilis sunt: quia
illius cultura & c̃setracio. facit eos
nihil eẽ: Ex hoc &iam homines
idola colantes nihilsunt: quia
om̃is creatura quȩ non adheret ei
gentes idola colentes sic sunt quasi
non sint & quasinihil & in anere¬
putate sunt ei: Idola quo que

Expanded text:
scientiam mitigat, hic cognitus est ab eo, id est hic est electus ab eo. De escis autem quae idolis immotanturscimus quia nihil est idolum in mundo. Idos Graece Latine dicitur species vel forma, inde diminutive idolum, id est formula ex aliquo metallo, aut ex lignissive lapidibus. Ideo ergo idolum nihil est, quia videtur imaginem hominis habere, et non est homo: videtur imaginem alicujus bestiae habere, et non est bestia: videtur aures, oculos, nares et os habere, it, non olfacit, non loquitur. Dicitur homo esse, non est homo: dicitur Deus esse, non est  quia quod dicitur esse non est; adoratores quoque cultoresque ejus, atque cibi qui illis consecrantur, nihil sunt, quia illius cultura et consecratio facit eos nihil esse. Ex hoc etiam homines idola colentes nihil sunt, quia omnis creatura quae non adhaeret ei gentes idola colentes, sic sunt quasi non sint, et quasi nihil, et inane reputatae sunt ei . Idola quoque
Abbreviated transcription (Latin):
iudaeum: Uide ergo bonitatẽ
& scueritatẽ dĩ: Seuerus iudex
dicitur: qui innullã partem
atudinem incedit: Seueritas
uero dicitus iudicium : quonule¬
li adulatur sed iustcie om̃s uidi¬
cat: Bonitas autem. pi&as gtie
& miseri cordicie quobona pres¬
tantur hominibus: In eos quidẽ.
iudaeos. quiceciderunt seue¬
ritatem idẽ. iustisimum iudici¬
um exercuit: Inte autem boni¬
tatem. hoc ẽigrãm pietatis mons¬
trabit si ꝑmanseris inbonitate
id e infide recta: Alioqun &
di excideris.: Id .ẽ sico fide
recesseris poenitus peribis:
Distat autem interfrangi et excidi:
Qua fractis ramus potest ucuq
arbori suce solidari : ex cisus
nullatenus It notandumq
iudeos dixit fractos quit p̃di¬
cante helia & enoc solidabunt᷑.
infide ap̃i gentiles autemsi a fide
secesserunt poenitus absciden¬
dos a grã xp̃i acde inde ꝑden¬
dos. Vnde sequitur: Sed illi.
suł̃ udaei si non permanserint
inineredulitate : inserent᷑ fidei
xp̃i. & fidei patriarcharum

Expanded text:
udaeum. Vide ergo bonitatem et severitatem Dei. Severus judex dicitur qui in nullam partem titudinem incedit. Severitas vero dicitur judicium, quo nulli adulatur, sed juste omne judicat. Bonitas autem, pietas gratiae et misericordiae qua bona praestantur hominibus, in eos quidem Judaeos qui ceciderunt, severitatem, id est justissimum judicium, exercuit: in te autem bonitatem Dei, hoc est gratiam pietatis, monstrabit, si permanseris in bonitate, id est in fide recta: alioquin et tu excideris, id est, si a fide recesseris, penitus peribis. Distat autem inter frangi et excidi, quia fractus ramus potest utcunque arbori suae resolidari, excisus nullatenus. Et notandum quia Judaeos dixit fractos, qui praedicante Elia et Enoch, solidabuntur in fide Christi: gentiles autem, si a fide Christi recesserint, penitus abscindendos a gratia Dei, ac deinde perdendos; unde sequitur: Sed et illi, subaudis Judaei, si non permanserint in incredulitate, inserentur fidei Christi et fidei patriarcharum;
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis uidetur interuos sapiens esse
in hocsdo: Id ÷ apud sclares homines &
stultus fiat. Id ẽ stultam depuitanss
temporalem sapientiam deponat illam:
ut sit sapiens apud dm̃ infuturum:
Hoc du pliciter potest intellegi & distin¬
gui hocmodo: Siquis uult ueram sapi¬
entiam habere : hic distingue: In hoc
scło scultus fiat . id÷ hoc credat dexp̃o.
quod sapientibus huius scłi stultum uidet᷑.
alTER Siquis ind&ur sapiens eẽ.

Expanded text:
Si quis videtur inter vos sapiens esse Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, id est apud saeculares homines, stultus fiat, stultam deputans temporalem sapientiam, deponat illam, ut sit sapiens apud Deum in futurum. Hoc dupliciter potest intelligi et distingui hoc modo: si quis vult veram sapientiam habere, hic, distingue in hoc saeculo, stultus fiat, id est hoc credat de Christo, quod sapientibus hujus saeculi stultum videtur. Aliter: si quis videtur sapiens esse
Abbreviated transcription (Latin):
purgantur ab illis qui tribulationi¬
bus incenduntur in hoc scło: uł pꝰ
mortem inignie purgatorio uł a
afflictione. orationibus quebonoꝵ
hominum expiantur: Tamen
quod inleciente amore non habuit:
utiq fine urente dolore non ꝑd&.
Quiuero plũbum coaceruant sibi
plerumq: in hoc scło incipiuncruci¬
ari & exparte patiquȩ infuturum
plenius passurisunt Nescitis qm̃
& om̃s iusti Siquis autem tẽpludĩ
in olauerit: Id ÷ siquis seipsum cor¬
rum pit peccando uel alios praua
doc trina sicut psẽdo apłi¬
uelquem lib& prauo suo exemplo.
disꝑd& illum ds̃ denumero fidelium s¬
suorum & coeai electorum. sicut latro
uel homicida siue quilib& reus abonis
sententia uidicis diuiditur. & manib
tortorum incarcerem mittitur:
& filii : scm̃ est. qđ estis uos. ideoque
non deb&is illud uiolare: fideles
alloquitur. inquibus dsperfidem
& dilectionem habitat: Nemouos s
seducat Id ÷ nemofalsorum hoeat¬
hominum blandiendo decipiat uos:

Expanded text:
purgantur ab illis qui a tribulationipurgantur ab illis qui a tribulationibus incenduntur in hoc saeculo, vel post mortem in igne purgatorio, vel alia afflictione, orationibusque hominum expiantur. Tamen quod sine illicito amore non habuerunt, utique sine urente dolore non perdent. Qui vero plumbum coacervant sibi, plerumque in hoc saeculo incipiunt cruciari et ex parte pati quae in futurum plenius passuri sunt. Nescitis quia et omnes justi. Si quis autem templum Dei violaverit, id est, si quis seipsum corripuerit peccando, vel alios prava doctrina, sicut pseudoapovel quemlibet pravo suo exemplo, disperdet illum Deus de numero fidelium suorum et coetu electorum, sicut latro vel homicida, sive quilibet reus a bonis sententia judicis dividitur, et malus tortorum in carcerem mittitur. estis vos: ideo non debetis illud violare. Fideles alloquitur, in quibus Deus per fidem et dilectionem habitat. Nemo vos seducat, id est, nemo falsorum hominum blandiendo decipiat vos.
Abbreviated transcription (Latin):
leuia peccata scõꝵ purgabuntu. sic̃
dicitur: Nidientes angłi purgabun¬
tur: angłi hic appellant᷑ electi.
Et unius cuiusq opus qualesit utrũ
bonum anmalum: ignis ille proba¬
bit: Si cuius opus manserit. qđ suꝑ
fidciei fundamentum aedifficat.
mercedem &ne r&ributionis
accipi&: De illis modo loquitur¬
quiedificant suꝑ fidaei fundam̃tũ.
.bona oꝑa. que designantur
ꝑaurum. & lapides siue argentum.
que manebunt. que non consum̃tur
abigne: s pocius ꝓbabuntur sicut
probatur aurum: Sicuius op arse¬
habuerit . qui uelut stipula consum̃¬
tur: Daerim̃tum paci& id ẽ. poenas
sustinebit dumceperint illa probari
& consumi licet ipse non pereat.¬
Q sicut sequentia manifestant: Ipse
et expiatus: Nam & in hac uita electi
aduersitatibus & infirmitatibus
phantur in modum auri & argenti¬
ueluti abigne: sicut trespueri & scĩ
martrres. Nec Non etiam & becitus iob
Qui uero leuia peccata ad trahunt.

Expanded text:
levia peccata sanctorum purgabuntur, sicut levia peccata sanctorum purgabuntur, sicut dicitur: Videntes autem angeli purgabuntur. Angeli hic appellantur electi. Et uniuscujusque opus quale sit, utrum bonum an malum, ignis ille probabit. Si cujus opus manserit quod super fidei fundamentum aedificavit, mercedem aeternae retributionis accipiundamentum bona opera, quae designantur per aurum et lapides, sive argentum, quae manebunt, quia non consumentur ab igne, sed potius probabuntur sicut probatur aurum. Si cujus opus arsehabuerit, quae velut stipula consumentur, detrimentum patietur, id est poenas sustinebit dum coeperint illas probari et consumi, licet ipse perierit, sicut sequentia manifestant, Ipse et expiatus. Nam et in hac vita electi adversitatibus et infirmitatibus probabuntur in modum auri et argenti ab igne, sicut tres pueri et sancti martyres, necnon etiam et beatus Job. Qui vero levia peccata attrahunt,
Abbreviated transcription (Latin):
separant. & que apłs cõmemorat alibi
inquiens. ad ulterium. for nicationẽ.
homicidium & c&era talia: sicut fer¬
rum & płubum siuest agnum. lique¬
fiunt quidem. sed non defficiunt
perignem. ittulli pondere pecca¬
torum grauatiremanebunt inigne
& sustinebunt. non defficiendo: Dies
enim dñi declarabit: Id ÷ dies iudi¬
ci. & uindic te dñi: manifestabit om̃ia
opera hominum: Quia inigne reuela¬
bitur. id ÷ cumigne demonstrabitur
ipsedies: Tradunt doctores quod
quantum spacium aeris occupauit
aqua in diluuio que om̃s montes
transcendit . & ut philosophi definiunt
usque ad circulum lune ꝑuenit: tan¬
tum spactum occupabit ignis indie¬
iii dicii. inquo probantur electi sicut
aurum. & qͦrundam leuia peccata
consum̃tur: impiis ibi remanentibus:
Dicit & iambeatus effrem quia tantus
terror inuadet om̃s indie illa & bonos
& malos dumuiderint infernum
iterum morerentur: qͦtimore &iã

Expanded text:
separant, et quae Apostolus commemorat alibi, separant, et quae Apostolus commemorat alibi, inquiens: Adulterium, fornicationem, et homicidium, et caetera talia; sicut ferrum et plumbum sive stannum liquefiunt quidem, sed non deficiunt per ignem, ita illi pondere peccatorum gravati, remanebunt in igne, et sustinebunt poenas non deficientes. Dies enim Domini declarabit, id est, dies judicii et vindictae Domini manifestabit omnia opera hominum, quia in igne revelabitur, id est cum igne demonstrabitur ipsa dies. Tradunt doctores, quod quantum spatium aeris occupavit aqua in diluvio, quae omnes montes transcendit, et ut philosophi definiunt usque ad circulum lunae pervenit, tantum spatium occupabit ignis in diejudicii. In quo probabuntur electi sicut aurum, et quorumdam levia peccata consumentur, impiis ibi remanentibus. Dicit enim beatus Ephraem quia tantus terror invadet omnes in die illa et bonos et malos, dum viderint infernum iterum morerentur. Quo timore etiam
Abbreviated transcription (Latin):
liq fiunt uirtutes intelleximꝰ ita
ꝑ ligna foenum. actipulã praua
doctrina & mala operatio acipi
potest: Aliter ꝑ aurum & argentũ
& lapides p̃ciosos. possumꝰ intelle¬
gere bona operauirtutesq p̃dcras:
ꝑfenum uero lignum stipulam. leuia
peccata: sicut .ẽ. ociosussermo. ri¬
sus in onestus. & c&era talia ꝑplũ¬
bum uero &ferrum atq stagnum.
quȩ scĩ doc tores addunt. graina
& in manissima peccata quȩ a reg¬
no cȩlorum separant: Igitur sicut
aurum & corgentum & lapides p̃¬
ciosi igne probantur & tameN
non consumuntur: ita
in die iuditii qui habuerit bona oꝑ a
& bonam predicationem. licet ꝑ ignem
transeat. t̃tm̃ nullam poenam neq
lȩsuram sustinebit: quiuͦ habuerit le¬
uia peccata transeundo ꝑ ignem expi¬
abitur : quia consumentur ibi sicut
fenum. ułstipula siue ligna conburun¬
tur abigni. tamen. ñ remanebunt
inignis ed mundati & probati. ascen¬
dent ad dñm: Atqui habuerint
grauia peccata quȩ a regnocȩlorum

Expanded text:
liquefiunt, virtutes intelligimus, ita per ligna, fenum, ac stipulam, prava doctrina et mala operatio accipi potest. Aliter: per aurum, et argentum, et lapides pretiosos, possumus intelligere bona opera virtutesque praeclaras: per fenum vero, lignum, stipulam, levia peccata, sicut est otiosus sermo, risus inhonestus, et caetera talia. Per plumbum vero, et ferrum, atque stannum, quae sancti doctores addunt, gravia et immanissima peccata, quae a regno coelorum separant. Igitur sicut aurum, et argentum, et lapides pretiosi igne probantur, et tamen non consumuntur, ita in die judicii qui habuerint bona opera et bonam praedicationem, licet per ignem transeant, tamen nullam poenam neque laesuram sustinebunt: qui vero habuerint levia peccata, transeundo per ignem expiabuntur, quia consumentur ibi sicut fenum vel stipula, sive ut ligna comburentur ab igne, tamen ipsi non remanebunt in igne, sed mandati et probati ascendent ad Dominum. At qui habuerint gravia peccata, quae a regno coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
annos ficta .ẽ. uł data in monte syna
non fac̃ irritũ. sub̵ testam̃tũ Adeuaicu¬
andã uel ad destruendã ꝓmissionẽ abra¬
hȩ Irritares ẽ inanis & uacua uerbigrã:
sic̃ solent eẽ folli culi grani frumenti.
aut ciceris siue alicuius legumininis.
uł seminis: lexergo quedata ẽ filiis
isr ł pꝰ factã ꝓmissionẽ ad abraham.
ñ fec̃uacuũ & in ane illud testamentum.
ut illa ꝓmissio euacuar&ur : numero
modo doctores disputant: ꝑ longas
amba ges & cir cuitiones illũ colligentes:
Sed nos om̃u illa succincte ꝑstringentes.
conpendioso utamur exitir cõputantes
ipsos annos: a uocatione abrahȩđt̃racal̃oꝵ.¬

Expanded text:
annos facta est, vel data in monte Sina, non fecit irritum, subaudis testamentum, ad evacuandam vel ad destruendam promissionem Abrahae. Irrita res est inanis et vacua; verbi gratia: sicut solent folliculi esse grani frumenti, aut ciceris, sive alicujus leguminis vel seminis; lex ergo quae data filiis Israel post factam promissionem ad Abraham, non fecit vacuum et inane illud testamentum, ut illa promissio evacuaretur. De hoc numero modo doctores disputant, et per longas ambages circuitum illum colligentes; sed nos omnia illa succincte perstringentes, compendioso utamur exitu, computantes ipsos annos. A vocatione Abraha
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes id ẽ m̃ daces ostendim sapientes¬
losophos uidelic& in astucias eorum: cũ
filium meum exuirginenasei fecero:
hominibus: ut illius nomine seuelit
appella a quo baptiratus est sicut donatistȩ
ste adoncito. apollinarsste & mani¬
chei: Omĩa enim ura sunt: Siuoscħi
estis om̃ia dĩ ur̃a sunt: Que omiiꝗ

Expanded text:
am, id est mendaces ostendam, sapienteslosophos videlicet, in astutia eorum, cum Filium meum ex virgine nasci fecero. hominibus, ut illius nomine se velit appellari a quo baptizatus est, sicut Donatistae a Donato, Apollinaristae et Manichaei. Omnia enim vestra sunt, si vos Dei estis, omnia Dei vestra sun
Abbreviated transcription (Latin):
ge quia modicum ferm̃tum totion¬
g massam corrũpit: ł erm̃tum hicduob
modis possumus intellegere: prauã
uidelic& doctrinam. et peccatorẽ
hominem: Sicut modicum ferm̃tũ
omnem massam farinȩ consꝑsam
corrũpit. & ad suum acrorem thrait :
ittamala doctrina. uł unus homo¬
peccator. totã congregationem
& aeccłam solet corrũpere suoma¬
lo exemplo.. Et om̃s qui possunt
eum corripere . & non corripiunt.
utiq similes ei efficientur inpoena:
Siue enim praua doc trina. seuma¬
lus & in disciplinatus pecctor. qui
non uult sc em̃ doge abaeccła deb&

Expanded text:
 quia modicum fermentum tota quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Fermentum hic duobus modis possumus intelligere: pravam videlicet doctrinam, et peccatorem hominem. Sicut modicum fermentum omnem massam farinae conspersam corrumpit, et ad suum acorem trahit, ita mala doctrina vel unus peccator homo totam congregationem Ecclesiae solet corrumpere suo malo exemplo. Et omnes qui possent eum corripere et non corripiunt, utique similes ei efficiuntur in poena. Sive prava doctrina seu malus et indisciplinans peccator qui non vult se emendare, ab Ecclesia deb
Abbreviated transcription (Latin):
iħu. atq illorum: In qͦ numero: omne
iudicium &sententia roboratur.
iuxta qđ ch̃s dicit. in ore duorum
iđ trium testium : stet omne uerbũ:
Abhis tribus ꝑsonis iamiudicatum
Ehabebat apł̃s. tradere huius modi¬
gȩ ritum carnis. siue in afflictionem
ut uexar&ur adiabolo incorpore
neticum illum redderet: ut sp̃s id ÷
Dicit beatus augustinus. quia haec
potestas & gr̃a data erat apło ut
peccantes et poenitentiam nolentes
xcindum incorpore: sicut istum.
nec non ermogenẽ. & philetum de
quib ipse dic̃. quos tradidi inqui¬
ens sathanȩ. ut discant non blasphe¬
mare: Eiciebat enim illum ta¬
lem ab aeccła & ab omnium socie¬
tate: & sic diaboł ꝑ imperium
et ꝑmissionem illius. nimium graui
infirmitate uexaibat illum. putans
se animam illius ꝑtalia posse aufer¬
re: Sedpiissimus predicator
inanimam non dalnt potestatem
ut illum amentẽ red diret uelut¬
cato illius. putantes uos compari¬
ꝓtione eĩ meliores ẽẽ: Nescitis.¬

Expanded text:
u, atque illorum in quorum numero omne judicium agitur et roboratur, juxta quod Dominus dicit: In ore duorum vel trium testium stet omne verbum . Ab his tribus personis jam judicatum habebat Apostolus tradere hujusmodieritum carnis, sive in afflictionem, et ut vexaretur a diabolo in corporeneticum illum redderet, ut spiritus, id est Dicit beatus Augustinus quia haec potestas et gratia data erat Apostolo, ut peccantes et poenitentiam nolentes xandum in corpore, sicut istum, necnon Hermogenem et Philetum, de quibus ipse dicit: Quos tradidi, inquiens, Satanae, ut discant non blasphemare . Ejiciebat enim illum talem ab Ecclesia et ab omni societate, et sic diabolus per imperium et permissionem illius nimium gravi infirmitate vexabat illum, putans se animam illius per talia posse auferre, sed piissimus praedicator in anima non dabat ei potestatem, ut illum amentem redderet, velriamini in peccato illius, putantes vos comparatione illius meliores esse. Nescitis
Abbreviated transcription (Latin):
pediebatur a satana sed ab ut ilitate p̃dicati¬
onis : ut primũ a ecłas fundaret asiae.
postmodũ uero adexteras ꝑgeret nationes:
Nunc uero ulterius locũ xon habens. uacuum
ap̃dicatione. in his regionibus cupiditatẽ¬

Expanded text:
pediebatur a Satana, sed ab utilitate praedicationis, ut primum Ecclesias fundaret Asiae, postmodum ad exteras pergeret nationes. Nunc vero ulterius locum non habens, vacuum ad praedicandum, in his regionibus, cupiditate
Abbreviated transcription (Latin):
dignos. eẽ remuneratione : quia sta t̃
ut sentiunt seadĩ gr̃a preuenire. totis
nisibus laborant uoluntati illius. ob¬
sẽ cundando oboedire: Dicit enim
scriptura pharaoni.: N onscripcura
ꝑse loquitur. sed alius ꝑ eam: sicut

Expanded text:
dignos esse remuneratione, quia statim dignos esse remuneratione, quia statim ut sentiunt se a Dei gratia praeveniri, totis nisibus laborant voluntati illius obsecundando obedire. Dicit enim Scriptura Pharaoni. Non Scriptura se loquitur, sed alius per eam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
unum diligit alterum odit : ab sit
Vt ipse iniquus dicatur: onorsi enĩ¬
dicit: Miserebor cuius misertor &
miseri cordiam prescabo cuius misere¬
bor: Ordoẽ : cuius misereor uoccor¬
do eũ ad fidem meam : miserebor fidem
meam illidando ut credat in me:
Et cui fuero misertus ut credat inme:
miscđiam prestabo illi ut iuste uiuat.
& misericorssit ꝑ seueret que inbonis:
gitur non uolentis. sub ẽ uoluntts.
neque currentis. cursus sed miseren¬
tis ẽ. dĩ miscđia ut det hominibonũ
uelle facere ꝑ seuerare: non sufficit
sola uoluntas hominis: nisi etiam
preueni at eum miscđia dĩ. adhoc
ut det illibonum uelle & bonum
id ipsum ꝑficere iuxta quod psalmis¬
ta dicit: Miscđia eĩ preueni etme
& mis cđia eĩ subsequaturme: Sed
hic fortasse querit aliquis: Ut quid
remuneraNur electi. uel qui d p̃mii
merentur siet uoluntas bona. & ꝑ¬
fectio operis adõ eis datur Cui
responden dum ẽ. idcirco electos

Expanded text:
unum diligit, alterum odit. Absit unum diligit, alterum odit. Absit ut ipse iniquus dicatur. Moysi enidicit: Miserebor cui misereor, et misericordiam praestabo, cui miserebor. Ordo iste est: Cujus misereor, vocando eum ad fidem meam miserebor, fidem meam illi dando ut credat in me, et cujus fuero misertus, ut credat in me misericordiam praestabo illi, ut juste vivat, et misericors sit, perseveretque in bonis oIgitur non volentis, subaudis est voluntas, neque currentis cursus, sed miserentis est Dei misericordia ut det homini bonum velle, facere, perseverare. Non sufficit sola bona voluntas hominis, nisi etiam perveniat cum misericordia Dei ad hoc, ut det illi bonum velle, et bonum idipsum perficere, juxta quod Psalmista dicit: Misericordia ejus praevenier me, et misericordia ejus subsequetur me . Sed hic fortasse quaerit aliquis: Ut quid remunerantur electi, vel quid praemii merentur, si et voluntas bona, et perfectio operis a Deo eis datur? Cui respondendum est idcirco electos
Abbreviated transcription (Latin):
uo cante dõ: Duo filii in tuo utero
sunt : & duo populi. maiorq seruia¬
g̃minori: Ego sicut non fuit ꝓpo¬
situm dĩ & p̃destinatio scđm electio¬
ita & electio gentium non fuit
scđm electionem meritorum: sed
scđm grãm et predestinationem dĩ:
Qua propter quare iacob sine operi¬
bus bonis electus fuit esau uero
absq malis operibus hodio habitus:
solidõ notum. est quomnia nouit
antequam fiant. cuius uditia. semꝑ
sunt iusta: Sicut scriptum est.
in malachia ꝓpheta. ia cob dilexi.
esau autem odio. habui: Cum di¬
cat scriptura nihil odisti eorum
quȩ fecisti: & quia uidit ds̃ cuncta
quȩ fecit erantq ualde bona: ques¬
tio oritur quare odiohaberet esau
Quȩ ita soluitur: Quia non odit na¬
turam quam fecit: sed peccatum & ui¬
cium quod non fecit: la cobu
autem dilexit miscđia grac tuita.
esau odio habuit iusto iuditio:
f. tcum ambo cum originali pecca¬
to maculati essent: quod unum

Expanded text:
vocante Deo: Duo filii in utero tuo vocante Deo: Duo filii in utero tuo sunt et duo populi, majorque serviet minori; ergo sicut non fuit propositum Deo: et praedestinatio secundum electioita et electio gentium non fuit secundum electionem meritorum, sed secundum gratiam et praedestinationem Dei. Quapropter quare Jacob sine operibus bonis electus sit, Esau vero abs malis operibus odio habitus, soli Deo notum est qui omnia novit antequam fiant: cujus judicia semper justa sunt Sicut scriptum est in Malachia propheta: Jacob dilexi, Esau odio habui. Cum dicit Scriptura: Nihil odisti eorum quae fecisti: et quia vidit Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona, quaestio oritur quare dicitur odio habere Esau. Quae ita solvitur, quia non odit naturam quam fecit: sed peccatum et vitium quod non fecit, Jacob autem dilexit sua misericordia gratuita. Esau odio habuit justo judicio: et cum ambo originali peccato maculati essent, quod unum
Abbreviated transcription (Latin):
rebeccȩ qđ esciu maior natu. serui¬
tutis obsequi um minori eẽt red¬
diturus. hoc est ia cob Et ita¬
postea euenit: Nam sic̃ inlibris
regum legitur edom temporibus
da uid et silomonis aliorum q regũ
eruiuit israheli: usq ad illud tempͥ
quan do sicut in eodem uolumine
legitur. prepara uit se edomne
e& sub uida: quodutiq p̃dictum ei
fuerat abisa ac patre suo: Ueni et uy
inquid tempus : cum ex cucies iugũ
illius deceruice tua.: Quis homi¬
num potest en arrare :quare ds̃ omips
elegerit iacob. antequam nasceret᷑
& reprð bauerit esa u. cum nec ille
nec iste bonum aliquid. uł malum.
poterat implere. Nisi qui a in isto
id ẽ. in ia cob gr̃ãm suam & miseri¬
cordiam ex̾ibuit. et inesau iustum
iudicium im pleuit. Nam rebecca
iam haberet conceptum inutero.
& iret dm̃ consulere. aut ꝑ melchi¬
sedech sacer dotẽ dĩ sumi. autꝑ aliũ
quem libet ꝑquem ds̃ tunc tempo¬
ris responsa debat: dictum. ei ex

Expanded text:
Rebeccae, quod Esau major natu serviRebeccae, quod Esau major natu servitutis obsequium minori esset redditurus , hoc est Jacob. Et ita evenit. Nam sicut in libris Regum legitur: temporibus David et Salomonis aliorumque regum servivit Israeli usque ad illud tempus, quando sicut in eodem volumine legitur praeparavit se Edom ne esset sub Juda, quod utique praedictum ei fuerat ab Isaac patre suo. Veniet, inquit, tempus cum excuties jugum illius de cervice tua . Quis hominum potest enarrare quare Deus omnipotens elegerit Jacob antequam nasceretur, et reprobaverit Esau cum nec ille nec iste bonum aliquid vel malum poterat implere, nisi quia in isto, id est in Jacob, gratiam suam et misericordiam exhibuit, et in Esau justum judicium suum implevit. Nam cum Rebecca jam haberet conceptum in utero, et iret ut Dominum consuleret, aut per Melchisedech sacerdotem Dei summi, aut per alium quemlibet, per quem Deus tunc temporis responsa dabat, dictum est ei ex
Abbreviated transcription (Latin):
patris nr̃i isahac : N ec uacat qđ ait
ex uno con cubitu: Neforte erum
dicere posset iacob quando mege¬
nuit pat̃ m̃s boni animi et bone¬
es
uoluntatis erat quando uero
froc trem meum esaugenuit male
uoluntatis erat᷑. ideoq bonitas eiꝰ.
ꝑ semen illius diffusa est in me: Ma¬
litia autem infratrem m̃m:: Aut &iã
nealiquis hominum hocita dice¬
re posset: ait apłs ex uno concu¬
bitu genitos eẽ illos quos. ostendens
exuocantis dono unum dilectum.
al terum exiuxto iuditio hodio
abitum: Nam om̃s exade descen¬
den tes ꝓsapia : filii nascuntur
peccati & ideo dãpnatione digni.
Siqui uero liberantur: bonitas
u. aut aliquid egissent boni
aut mali. ut scđm electionem
operum illorum. ꝓpositum. seu
preordinatio. dĩ maneret : non ex
operibus. illorum quȩ nulla erant.
sed ex uocante dictum ẽ. ei quia
ma ior ser uiet minori: Exuocan¬
te diidẽ. ex dono omni potentis
dĩ qui illos uocauit: dictum est

Expanded text:
patris nostri Isaac. Nec vacat quod ait: patris nostri Isaac. Nec vacat quod ait: Ex uno concubitu. Ne forte enim dicere posset Jacob: Quando me genuit pater meus, boni animi et bone voluntatis erat, quando vero fratrem meum Esau genuit, malae voluntatis erat, ideoque bonitas ejus per semen illius diffusa est in me, malitia autem in fratrem meum. Aut etiam, ne aliquis hominum ita dicere posset, ait Apostolus, ex uno concubitu genitos esse illos duos: ostendens ex vocantis dono unum dilectum, alterum ex justo judicio odio habitum. Nam omnes ab Adae descendentes prosapia filii nascuntur peccati, ideoque damnatione digni. Si qui vero liberantur, bonitas u, aut aliquid egissent boni aut mali, ut secundum electionem operum illorum propositum seu praeordinatio Dei maneret non ex operibus illorum quae nulla erant, sed ex vocante dictum est ei, quia major serviet minori. Ex vocante dicit, id est ex dono omnipotentis Dei qui illos vocavit, dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
raigitur gentilis ppłi : precessit
isahac: qua propter licet non
credant om̃s iudaei : tam̃ uerũ ÷
quod promissum ẽ. abrahȩ  is ahac
uocabitur semen: Id ẽ. in his qui tibi
ꝓmittuntur filii futuri. sicut ꝓ¬
missum . ẽ. isahac: ponit qi exempłu:¬
ł rd̾missionis inquid ũbũ hoc. ẽ.
scilicet. uł ueniam id ẽ. apparebo.
& erit sarȩ filius: Iitur sicut
isahãc ꝓmissionem quadicitur
inisahac uocabitur tibi semen:
sic gentilis populus sec tando fidem
& uestigia abrahȩ ꝑ promissionem
quȩ facta ẽ. ad illum benedictionis
gr̃om consequi meretur: Nonso¬
lum autẽ illi: sed et rebecca exu¬
no con cubitu habens i sahac pa-¬
tris nr̃i: De do uerborum: parit̃q
sensuum: Nonsolum illi duo
filii habrahȩ isahac & isma hel
fi guram tenuer̃ duorum popu¬
lorum. fidelium & infidelium.
uerum &iam rebecca typum
credentium & seꝓborum gessit
in duobus filiissus iacob & esau.
habens illos ex uno concubitu

Expanded text:
ra igitur gentilis populi praecessit ra igitur gentilis populi praecessit Isaac. Quapropter licet non credant omnes Judaei, tamen verum est quod promissum est Abrahae: In Isaac vocabitur tibi semen, id est in his qui tibi promittuntur filii futuri: sicut promissum est Isaac: ponitque exemplum. Promissionis, inquit, verbum hoc est. scilicet veniam, id est apparebo. Et erit Sarae filius. Igitur sicut Isaac per promissionem qua dicitur: in Isaac vocabitur tibi semen, sic gentilis populus sectando fidem et vestigia Abrahae, per promissionem quae facta est ad illum, benedictionis gratiam consequi meretur. Non solum autem illi, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Ordo verborum est pariterque sensuum: Non solum illi duo filii Abrahae Isaac et Ismael figuram tenuerunt duorum populorum, fidelium et infidelium, verumetiam Rebecca typum credentium et reproborum gessit in duobus filiis suis, Jacob et Esau, habens illos ex uno concubitu
Abbreviated transcription (Latin):
putatur eiꝰ filius. eẽ: Et sicut
non om̃s filii abrahȩ scđm
carnem eiꝰ dicuntur filii sed¬
de semine eĩ inisahac stabilit᷑
ita modo non om̃s qui ex eĩ strpe
ꝑ isahac descendunt eĩ filii repu¬
tantur sed quihabent fidem eĩ
& credunt in xp̃m. dequo ꝓpriae¬
dictum ẽ : insemineto benedi¬
centur om̃s gentes: Id ẽ non qui
filii carnis hifilii dei: sed qui fili¬
isunt ꝓmissionis estimantur.
in semine: licet iudȩi i infide¬
litate ꝑmanentes filii abra he
sint ꝑnaturam carnis quia de
prosapia illius descenderunt:
tamen non sunt ideo filii qm̃ de¬
generes sunt afide & operib: abra¬
hȩ: Neque ꝑtinet ad eos aliquid
ex dono benedictionis spĩtalis
quȩ fatti ẽ. ad habraham dexp̃o
& multitudine credentium::
Gentiles uero qui sunt filii pro¬
missionis autem filii appellant᷑
gentiles ꝓpter missionem:: Sci¬
licet quȩ factar ẽ. dehis adhabra¬
ham quadicitur. in semine tuo
benedicentur om̃s gentes:: Infigu¬

Expanded text:
Et sicut non omnes filii Abrahae secundum carnem, ejus dicuntur filii, sed semen ejus in Isaac stabilitur: ita modo non omnes qui ex ejus stirpe per Isaac descenderunt, ejus filii reputantur, sed qui habent fidem ejus, et credunt in Christum, de quo praedictum est: In semine tuo benedicentur omnes gentes, id est non qui filii carnis, hi filii Dei, sed qui filii sunt promissionis, aestimantur in semine. Licet Judaei in infidelitate permanentes, filii sunt Abrahae per naturam carnis, quia de prosapia illius descenderunt, tamen non sunt ideo filii Dei, quoniam degeneres sunt a fide et operibus Abrahae, neque pertinet ad eos aliquid ex dono benedictionis spiritalis, quae facta est ad Abraham de Christo et multitudine credentium. Gentiles vero qui sunt filii promissionis autem filii appellantur gentiles, propter promissionem scilicet quae facta est de eis ad Abraham, cui dicitur: In semine tuo benedicentur omnes gentes. In figu
Abbreviated transcription (Latin):
Epeccatores regnum dĩ nom posside¬
bt̃: Nolite errare: id ÷ arectitudine
uiȩ declinare Errabant corynthu
quab uno uicio non credebant homi¬
nem separari aregno dĩ nisi omibus
fuis set implicatus Ideo fub iungit
cõmemorando quȩ uitia singula
Qaregnodi separant: dicens. Ncq¬
S fornicarii sub regnum dĩ possidebt̃.

Expanded text:
peccatores, regnum Dei non possident? Nolite errare, id est, a rectitudinis via declinare. Errabant Corinthii, qui uno vitio non credebant hominem separari a regno Dei, nisi omnibus fuisset implicatus. Ideo subdit, commemorando quae vitia singula regno Dei separant, dicens: Neque fornicarii, subaudis regnum Dei possideb
Abbreviated transcription (Latin):
consolatisumus. sub̵. deura
em̃datione & oboedientia.
atqut receptione. titi: uiscera
eius id. ẽtiti abundantius inuo¬
bis sunt: Quic quiđd intracoriũ
continetur : uiscus appellari
potest: Filii quoq uiscera
dicuntur: Ponuntur &iam
pnimiae dilectionis affectu
sicut in hoc loco: Uisce eius
id ẽnimia dilectio eiꝰ & affectus
caritatis: er gauos amplius habun¬
dauit: Gaudeo qđ i n omnibus
confido in uobis. sub̵ quia oboe¬
dientes eritis mihi: Notã facimꝰ

Expanded text:
consolati sumus de vestra emendatione et obedientia atque receptione Titi. Viscera ejus, id est Titi, abundantius in vobis sunt. Quidquid intra corium continetur, viscus appellari potest. Filii quoque viscera dicuntur. Ponuntur etiam pro nimiae dilectionis affectu, sicut in hoc loco. Viscera ejus, id est nimia dilectio et affectus charitatis erga vos amplius abundavit Gaudeo quod in omnibus confido in vobis, subaudis quia obedientes eritis mihi. CAPUT VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
sent: & scđm uirtutem. possibili¬
tatis fuae deder̃:: Cummulta
exhortacione obsetrantesnos
sub̵ ut acciperemus ab eis grãm
idẽ donationem quam illigratis
dabant et communicationem
misterir: qđ sit inscõs qui sunt hie¬
ro solimis:: Et sicut sperauimus.
sedͥ semet ipsos deder̃: id. ẽ non fece¬
ruNT sic̃ timuimus : quã donos pͥmũ
posuerunt in carcere : Spera¬
re enim hic posuit ꝓtimere:
sicut & in uirgilio hab&ur hunc
e gosi potui tantum sperare dolo

Expanded text:
sent, et secundum virtutem possibilisent, et secundum virtutem possibilitatis suae dederunt. Cum multa exhortatione obsecrantes nos, subaudis ut acciperemus ab eis gratiam, id est donationem quam illi gratis dabant, et communicationem ministerii quod fit in sanctos, qui sunt Hierosolymis. Et non sicut speravimus, sed semetipsos dederunt, id est, non fecerunt sicut timuimus, quando primum nos posuerunt in carcerem: sperare enim hic posuit pro timore sicut et in Virgilio habetur: Hunc ego si potui tantum sperare dolo