comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
temptaret inuad̾e: morte ustis¬
sima penas luit. Stilico quoq oc¬
extabat honorii: regnũ et ipse eu¬
therio filio affectans. ingentia rei
publice intulit mala. Nanicũ sepe
delere posset barbaros fouit. Sepe
alaricũ cũ gothis uicit. sepe con¬
clusit: semꝑq dimisit. Cui quis
fu̾it exitus: suo meliꝰ in loco dicet᷑.
biter hec om̃iũ antiquoꝵ p̃sen¬
sus rex gochoꝵ totã repentino in¬
uisdauit italiã impetu. Nam fuis¬
se ui eiꝰ popło plusqͣm ducenta
milia gothoꝵ ferunt. Hic supͣ
hanc incredibilẽ multitudinẽ
indomitamq uirtutẽ barbarus
erat ⁊ scitha. qui omnẽ romani
geñis sanguinẽ diis suis ꝓpina¬
re deuouerat. Inuãdit ilico ro¬
mã pauor infuutꝰ. fit om̃iũ pa¬
ganoꝵ in urbẽ concursus. ac¬
clamat᷑ a cunctis se hec ideo ꝑ¬
peti qd̾ neglecta fueruit mag¬
norũ sacra deorũ. magnis que¬
relis ubiꝙ agit᷑: ⁊ continuo de
repetendis sacris ce lebrandisq

Expanded text:
temptaret invadere, morte iustistemptaret invadere, morte iustissima poenas luit. Stilico quoque Ocextabat Honorii regnum et ipse Eucherio filio affectans ingentia rei publicae intulit mala: nam cum saepe delere posset barbaros, fovit, saepe Alaricum cum Gothis suis vicit, saepe conclusit, semperque dimisit. || cui quis fuerit exitus, suo melius in loco dicetur. Inter haec || omnium antiquorum praesensus rex Gothorum totam repentino inundavit Italiam impetu. nam fuisse in eius populo plus quam ducenta milia Gothorum ferunt. hic supra hanc incredibilem multitudinem indomitamque virtutem barbarus erat et Scytha, qui omnem Romani generis sanguinem diis suis propinare devoverat. invadit ilico Romam pavor infinitus, fit omnium paganorum in urbe concursus; adclamatur a cunctis se haec ideo perpeti, quod neglecta fuerint magnorum sacra deorum. magnis querelis ubique agitur et continuo de repetendis sacris celebrandisque
Abbreviated transcription (Latin):
dies a liqͦt continuauit ⁊ noctes.
Ante triduũ quoq quã hosti con¬
tiguus foͣret. cernit noctu beatum
ambrosiũ paulo aute defunctũ
quo uł qn uictoriã caꝑet diem si¬
bi indicantẽ ⁊ locũ. Ac t̾cio demũ
die post noctem orationib ymnisq
ꝑuigilẽ. cũ qͥnq solũmͦ milib ad¬
u̾sus .lxxx. milia hostiũ pergens:
eos nutu dĩ sine bello indeditio¬
nẽ accepit. Quo uiso:
auriliariĩ gildoniᷤ bar¬
bari ilico terga dedere.
Gildo ⁊ ipse fugã arripiens ascen¬
sa naui cũ in africã retlisset: post
aliquot dies strangulatꝰ interiit.
Sane idem mascizel rerũ scdaꝵ
insolentia tumens. eccłiam dei te¬
merare ausus ẽ: atq ex ea quosdã
ñ dubicauit extrahere. Secuta mox
pena sacrilegũ ẽ. Nampost aliqͣnͣ¬
tũ tp̃ris ipse punitꝰ ẽ ¶Int̾ea rufmꝰ
cui atheodosio orientalis aule cu¬
ra cõmissa ẽ: malo ꝑfidie depͣua¬
tus. cũ barbaroꝵ solaciis regnũ

Expanded text:
dies aliquot continuavit et noctes, dies aliquot continuavit et noctes, ante triduum quoque, quam hosti contiguus fieret, cernit noctu beatum Ambrosium paulo ante defunctum, quo vel quando victoriam coperet, diem sibi indicantem et locum. ac tertio demum die post noctem orationibus hymnisque pervigilem cum quinque solummodo milibus adversus octoginta milia hostium pergens eos dei nutu sine bello in deditionem accepit; quo viso auxiliarii Gildonis barbari ilico terga dedere; Gildo et ipse fugam arripiens ascensa navi, cum in Africam redisset, post aliquot dies strangulatus interiit. sane idem Mascelzer rerum secundarum insolentia tumens ecclesiam dei temerare ausus est atqne ex ea quosdam non dubitavit extrahere; secuta mox poena sacrilegium est, nam post aliquantum temporis ipse punitus est. Interea Rufinus, cui a Theodosio Orientalis aulae cura commissa est, malo perfidiae depravatus, cum barbarorum solaciis regnum
Abbreviated transcription (Latin):
te. quadragesimo scdo loco. com¬
mune imꝑiũ diuisis tantũ sedib
tenere cepert̾. Quorũ pat̾ curã
uiris potentissimis mandarat ha¬
bere. Do ẽ rufino orientalis. aule.
stilicomi occidentalis imꝑii. uirit¬
q archãdiꝰ post patris excessũ anuis
.xiii. imperiiq sũmã theodosio fi¬
lio paruo ad modũ moriens trãdi¬
dit.  Interea gildo comes africe
cognita theõdosii morte. arbitra¬
tus minimã in paruulis spemfo¬
re. africã uiri ꝓprio cepit usurpa¬
re.Huiꝰ frat̾ masciel germani
ꝑfidiã ꝑhorrescens in italiã redi¬
It. Gildo uͦ duos eiꝰ filios quospa¬
t̾ reliquerat: dolo circũuentos
occĩdit. Ad hunc iam hostẽ bello
inseqñdũ: mascirel frat̾ missus
ẽ. Mascirel gͦ iam atheodosio sci¬
ens qͣntũ in reb desꝑatissimis o¬
ratio hoĩs ꝑ fidẽ xp̃i clementiam
dĩ impetraret./ caprariã insulam
adiit. inde secũ scõs uiros ab du¬
cens. cũ quib or̃onib ac ieiumis

Expanded text:
te quadragesimo secundo loco comte quadragesimo secundo loco commune imperium divisis tantum sedibus tenere coeperunt. || quorum pater curam viris potentissimis mandarat habere, id est Rufino Orientalis aulae, Stiliconi Occidentalis imperii. || vixitque Archadius post patris excessum annis duodecim imperiique summam Theodosio filio parvo admodum moriens tradidit. Interea Gildo comes Africae cognita Theodosii morte arbitratus minimam in parvulis spem fore Africam iuri proprio coepit usurpare. huius frater Mascelzer germani perfidiam perhorrescens in Italiam rediit; Gildo duos eius filios, quos pater reliquerat, dolo circumventos occidit. ad hunc iam hostem bello insequendum Mascelzer frater missus est. Mascelzer iam a Theodosio sciens, quantum in rebus desperatissimis oratio hominis per fidem Christi clementiam dei impetraret, Caprariam insulam adiit; inde secum sanctos viros abducens, cum quibus orationibus ac ieiuniis
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam uellet intrare. eumq bs̃
ambrosiꝰ ꝓ quodã facinore nͥ publi¬
ce peniteret ñ admissurũ se dicẽt:
et ꝓhibitionẽ humilit̾ ꝑtulit. ⁊ sa¬
tisfactionẽ non erubescens. indictũ
ab ep̃o penitentie modũ deuotus
excepit. Huic sociata in coniugio
flacilla fuit: ex qua archadiũ et
honoriũ genuit. Qua defuncta:
gallã ualentiniam maioris ⁊ iusti¬
ne filiã ualentiuiani quoq iunioriᷤ
sororẽ inmatͥmonio dixit : que
ei placidiã peꝑit. cui postea de ma¬
tris noĩe galle cognom̃tũ accessit.
Itaꝙ qͥnquagesimũ theodostꝰ annũ
agens etatis. in pace apud medio¬
lanũ. reb excessit humanis: utrãq
rem pu blicã utrisq filiis archadio
⁊ honorio quietã relinquens. Corpꝰ
eiꝰ eodẽ anno constantinopolim
trans latũ atq sepultũ est. An
uo ab urbe condita. millesimo cen
tesimo.xͦl. ixͦ. archadiꝰ augustus
in oriente. honoriꝰ frat̾ eiꝰ in occiden¬

Expanded text:
ecclesiam vellet intrare eumque beatus ecclesiam vellet intrare eumque beatus Ambrosius pro quodam facinore, nisi publice peniteret, non admissurum se diceret, et prohibitionem humiliter pertulit et satisfactionem non erubescens indictum ab episcopo paenitentiae modum deuotus excepit. Huic sociata in coniugio Flacilla fuit, ex qua Archadium et Honorium genuit; qua defuncta Gallam Valentiniani maioris et Iustinae filiam Valentiniani quoque iunioris sororem in matrimonium duxit, quae ei Placidiam peperit, cui postea de matris nomine Gallae cognomentum accessit. Itaque || quinquagesimum Theodosius annum agens aetatis in pace apud Mediolanium rebus excessit humanis utramque rem publicam utrisque filiis Archadio et Honorio quietam relinquens. corpus eius eodem anno Constantinopolim translatum atque sepultum est. || Anno ab urbe condita millesimo esimo nono Archadius Augustus in Oriente, Honorius frater eius in Occiden
Abbreviated transcription (Latin):
lict̾as memoria recenseret: ut illacon¬
citatio q̃ mom̃ti ẽ. mente alio cͣducta.
parui tẽporis int̾ieectu languescẽt.
¶Melior haud dubie qd̾ ẽ rate uirtuti᷑
post aucłã annis potentiã regalem.
auri argentiq pond̾a sublata aty¬
rannis: multis ex suo restituit/ Iuerat
ei cura pietatis eximie. colere patru¬
ũ tanqm genitore. fr̃is mortui sororisꝙ
liberos habere ꝓ suis. coguatos affineq
parentis animo cõplecti ¶ Clegans. le¬
tũq conuiuiũ dare nec tam̃ sũptu¬
osũ. miscere colloquia ꝓ ꝑsonis. stũdio
dignitatib. sermone cũ grauitate
iocundo. blandus pat̾. concors maritus.
Exercebat᷑ neq ad illecebrã neq ad
lassitudinẽ ambulationib : cũ ẽẽt
ociũ. Animũ reficiens : regebat ua¬
litisdinẽ continentia uescendis huiꝰ
⁊ ap̃d hoĩes mansuetudo. ⁊ qnͣta exti¬
t̾it ap̃d̾ dm̃ deuotio: hoc uno mon¬
stratur exẽplo. Nam cũ apũd mẽdio¬
lanũ missarũ fruiturus sollenniis

Expanded text:
litteras memoria recenseret, ut illa concitatio, quae momenti est, mente alio traducta parvi temporis interiectu languesceret. melior haud dubie, quod est rare virtutis, post auctam annis potentiam regalem auri argentique pondera sublata a tyrannis multis ex suo restituit. inerat ei cura pielatis eximiae, colere patruum tamquam genitorem, fratris mortui sororisque liberos habere pro suis, cognatos adfinesque parentis animo conplecti. elegans letumque convivium dare nec tamen sumptuosum, miscere colloquia pro personis studio dignitatibus sermone cum gravitate iocundo, blandus pater, concors maritus. exercebatur neque ad inlecebram neque ad lassitudinem; ambulationibus, cum esset otium, animum reficiens regebat ualitudinem continentia vescendi. || huius et apud homines mansuetudo et quanta extiterit apud deum devotio, hoc uno monstratur exemplo: nam cum apud Mediolanum missarum fruiturus sollemniis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ui nolentiã scił. ⁊ cupidiuem
tͥumphandi eo usq detestatus ẽ:
ut bella non mouerit s inuen̾it.
¶Ministeria lasciua psaltriasq
comessationib adhiberi lege
ꝓhibuit. Consobrinaꝵ nuptias
tanquã sororũ int̾dicit. Litteris
mẽdiocrit̃ doctus. sagax plaue.
multũq diligens ad noscenda
gesta maiorũ. execrabat᷑ cum le¬
gisset suꝑbiã dñantiũ: ꝑ̃cipue
ꝑfidos ⁊ ingratos. Irasci saue re¬
b indignis: s cito flecti. Unde
quoq dilatione modica emol¬
liebatur. Int̾dũ seuera p̃cepta
habuit. que a naturali munere

Expanded text:
est, vinolentiam scilicet et cupidinem est, vinolentiam scilicet et cupidinem triumphandi, usque eo detestatus, ut bella non moverit sed invenerit. ministeria lasciva psaltriasque commessationibus adhiberi lege prohibuit; consobrinarum nuptias tamquam sororum interdixit. litteris mediocriter doctus, sagax plane multumque diligens ad noscenda gesta maiorum; execrabatur, cum legisset superbiam dominantium praecipue perfidos et ingratos; irasci sane rebus indignis, sed subito flecti, unde quoque dilatione modica emolliebantur interdum severa praecepta; habuitque a naturae munere,
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑiũ deberi p̃sum̃et: sceleste
cupidinis supplicia ꝑsoluit. fuit
aũ theõdolius ꝓpagator reipublice.
atq defensor exiiiꝰ. morib ⁊ cor¬
pore traiano similis qͣntũ scripta
ueterũ ⁊ pictura docent. a quo et
originẽ traxit. Sic eminens statꝰ.
membra eãdẽ. par cesaries. os.
absq eo qd̾ illi qnͣtũ uellendo
steriles gene. nec tam ingentes
ocłi erant. nescio anet t̾antagr̃a
tantusq flos infantie. seu tanta
dignitas in incessu. fuisset. mens
uͦ ꝓrsus similis. ad eo ut nichil di¬
ci queat. qd ñ ex libris in istũ ui¬
deat᷑ transferri. Clemeus animꝰ.
misericors. cõmunis. solo habi¬
tu differre se cet̾is putans. in
om̃s homines honorificus. uerũ
effusius in bonos. Simplicia in¬
genia diligere. erudita mirari
s unoxia. largiri magno auimo
magna. amare ciues uł pͥuato
contub̾nio coguitos. eosq hono¬
rib. pecunia. beneficiisq ceteris
Illa tam̃ quibe traianus asꝑsus

Expanded text:
imperium deberi praesumeret, scelestae imperium deberi praesumeret, scelestae cupidinis supplicia persolvit. fuit autem Theodosius propagator rei publicae atque defensor eximius; moribus et corpore Traiano similis, quantum scripta veterum et picturae docent, a quo et originem traxit: sic eminens status, membra eadem, par caesaries os absque eo, quod illi aliquantum vellendo steriles genae neque taoculi erant; nescio an et tanta gratia tantusque flos in facie seu tanta dignitas in incessu fuisset. mens vero prorsus similis adeo, ut nihil dici queat, quod non ex libris in istum videatur transferri. clemens animus misericors communis solo habitu differre se ceteris putans; in omnes homines honorificus, verum effusius in bonos, simplicia ingenia aeque diligere, erudita mirari sed innoxia, largiri magno animo magna, amare cives vel privato contubernio cognitos eosque honoribus pecunia beneficiis ceteris illa tamen, quibus Traianus aspersus
Abbreviated transcription (Latin):
qui ⁊ ab eiꝰ parte spicula missa ua¬
lent̾ hosti infig̃et: ⁊ hostili manu.
missa repelłet. Nec mora parua
suorũ data strage: uictori se theo
dosio hostilis exercitus ꝓstrauit.
lugeniꝰ captus atq int̾fectus ẽ: ar¬
bogastes. sua se manu ꝑcussit. P.¬
miserat deniq priꝰtheodosius .x.
milia auxiliatoꝵ gothorsi: que
ab arbogaste conute funditꝰ dele¬
ta sunt. Quos utiq theodosio ꝑ¬
didisse: magis lucrũ qͣm detrim̃¬
tũ fuit. Ad cuiꝰ laudẽ ob insignẽ
uictoriã: poeta quidã eximiꝰ s in¬
fidelis: int̾ cet̾a hos uersicłos ceci¬
nit. O nimiũ dilecte dĩ tͥmilitat
ȩther: ⁊ coniuraci ueniunt ad
classica uentii. huic ferunc sonnio
nom̃ parentes monitos sacͣuisse.
qd̾ in latinũ adeo dacũ pot̾̃ iutel¬
ligi. De hoc etiã oracło in asia di¬
uulgatũ ẽ: eum ualenti successu¬
iciaret᷑. Qua cognatione princi¬
pii deceptꝰ theodorus: cum sibi

Expanded text:
qui et ab eius parte spicula missa vaqui et ab eius parte spicula missa valenter hosti infigeret et hostili manu missa repelleret. nec mora parva suorum data strage victori se dosio hostilis prostravit exercitus. Eugenius captus atque interfectus est. Arbogastes sua se manu perculit. miserat denique prius Theodosius decem milia auxiliatorum Gothorum, quae ab Arbogaste comite funditus deleta sunt; quos utique Theodosio perdidisse magis lucrum quam detrimentum fuit. ad cuius laudem ob insignem victoriam poeta quidam eximius sed infidelis inter cetera hos versiculos cecinit: 'o nimium dilecte dei, tibi militat aether et coniurati veniunt ad classica venti'. || Huic ferunt somnio nomen parentes monitos sacravisse, quod in Latinum Adeodatum potest intellegi. de hoc etiam oraculo in Asia divulgatum est eum Valenti successunitiaretur; qua cognitione principii deceptus Theodorus, cum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ctasq copias cuł romanoꝵ p̃sidi¬
is. uł auxiliis barbaroꝵ aliis po¬
testate. aliis cognatione subnixus
Deniq extabat genere francus.
cultorq sordĩdissimꝰ idoloꝵ Igcͣ
eugeniꝰ atq arbogastes. cum in¬
structa acie alpiũ transitus te¬
nerent: theodosiꝰ expers cibi ac
sonui.orationi incũbens. totam
noctem ꝑiugil exegit. Cũ tam̃ se
ẽẽ a suis destitutũ nesciret ab ho¬
stib cu tũ septũ scĩret. fiducialit̾
arua corripiens. signo crucis si¬
gnũ p̃lio dedit: acse mbellũ etiã
si nemo sequeret᷑ uictor futuris
umisit. Nam consultus ioh̾es aua¬
choreta eum uicturũ spoponderat.
Quemcum arbitio hostiliũ parti¬
um comes. ignarũ circũpositis ex¬
cepilset insidiis: conũsus mor ad
reuerentiã augusti eũ ñ solũ peri¬
cło liberauit: uerũ etiã auxilio in¬
strurit. Cũq ad congressionẽ uen¬
tũ eẽd: uehemens turbo uentorum
aparte theodosii in ora hostiũruit.

Expanded text:
ctasque copias vel Romanorum praesidictasque copias vel Romanorum praesidiis vel auxiliis barbarorum, aliis potestate aliis cognatione subnixus. denique extabat genere Francus cultorque sordidissimus idolorum. igitur Eugenius atque Arbogastes cum instructa acie Alpium transitus tenerent, Theodosius expers cibi ac somni orationi incumbens totam noctem pervigil exegit; cum tamen se esse a suis destitutum sciret, ab hostibus circumsaeptum nesciret, fiducialiter arma corripiens signoque crucis signum proelio dedit ac se in bellum, etiam si nemo sequeretur, Victor futurus inmisit; || nam consultus Iohannes anachoreta eum victurum spoponderat. || quem cum Arbitio hostilium partium comes ignarum circumpositis excepisset insidiis, conversus mox ad reverentiam Augusti eum non solum periculo liberavit, verum etiam auxilio instruxit; cumque ad congressionem ventum esset, vehemens turbo ventorum a parte Theodosii in ora hostium ruit,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. sine contͦuersia clausit. ce¬
pit .occidit. Hanc maximi ꝑdi¬
tionẽ: beatꝰ martinꝰ aute p̃duit
Ualentinanꝰ gͦ recepta italia.
potitꝰ imꝑio ẽ. Andragatius co¬
mes cognita maximi nece. p̃cipi¬
tem sese e naui in undas dedit:
ac suffocatꝰ eIheodosiꝰ uͦ incruen¬
cã uictoriã deo ꝓcurante suscepit
Uictorẽ quoq maximi filiũ quẽ
imꝑatorẽ pat̾ gallis infantilieta¬
te reliquerat: extinxit¶Igit᷑ ua¬
lentiniauꝰ iunior cũ in galliam
tͣnsisset. ibiq tͣnquilla republica
in pace ageret: apud uiennã do¬
lo arbogastis comitis sui strangu¬
latꝰ ẽ: atq ut uoluntariã sibi con¬
sciuisse mortẽ putaret᷑ laqueo sus¬
pensus ẽ. Quo extincto. arboga¬
stes tyrannũ creauit eugenium:
eligens hominẽ cui tytulũ imꝑa¬
toris impon̾et. ip̃e acturus imꝑiũ
uir barbarus animo. consilio. ma¬
nu. audacia. potentiaq nimius.
contraxit undiq innum̾as inui¬

Expanded text:
tem sine controversia clausit cetem sine controversia clausit cepit occidit. hanc Maximo perditionem beatus Martinus ante praedixit. alentinianus, recepta Italia, potitus imperio est. Andragatius comes, cognita Maximi nece, ptem sese e navi in undas dedit ac suffocatus est. Theodosius incruentam victoriam deo procurante suscepit; Victorem quoque Maximi filium, quem imperatorem pater Gallis infantili aetate reliquerat, extinxit. Igitur Valentinianus iunior, cum in Galliam transisset ibique tranquilla re publica in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis comitis sui strangulatus atque, ut voluntariam sibi conscivisse mortem putaretur, laqueo suspensus est; quo extincto Arbogastes tyrannum creavit Eugenium eligens hominem, cui titulum imperatoris inponeret ipse acturus imperium; vir barbarus animo consilio manu audacia potentiaque nimius, contraxit undique innumeras invi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiũ romam orbis solus obtimui¬
it : mansitq in eo annis .xi. cũ
iam in orientis partilx sex anniᷤ
gratiauo uiuente regnassetsIta¬
q iustis necessariisq causis ad bel¬
lũ ciuile ꝑ motus: cũ e duob au¬
gustis fr̃̾ib uniꝰ int̾fecti ultionẽ.
alt̾ius restituti: onẽ ꝓcuraret:
sese aduersus maximũ tyrannũ
sola fide maior. nam longe mi¬
nor. uniu̾si apparatus bellici cõ¬
paratione ꝓripuit aquileie
tunc maximꝰ insederat. andra¬
gatiꝰ comes eiꝰ summã belli am¬
ministrabat. Qui cũ largissimĩ
nulitũ copiis astuto consilio.
om̃s alpiũ ac fluminũ adctus
cõmunisset: dum nauali expe¬
ditione incautũ. hostẽ p̃uenire
parat et obruere. sponte ea q̃
obstruxerat claustra deseruit.
¶Ita theodosiꝰ. nemine sentiente
uacuas alpes intrauit: atq a
quileiã imꝑuisus adueniens.
magnũ hostẽ maximũ ac tru¬
cẽ.⁊ ab ĩmanissimis quoq ger¬
manoꝵ gñtib tͥbuta ac stipen¬
dia solo t̾rore nominis exigen¬

Expanded text:
ium Romani orbis solus obtinuit, mansitque in eo annis undecim, cum jam in Orientis partibus sex annis Gratiano vivente regnasset. Itaque justis necessariisqlum civile permotus cum e duobus Augustis fratribus unius interfecti ultionem, alterius restitutionem procuraret, sese adversum Maximum tyrannum sola fide maior nam longe minor universi apparatus bellici conparatione proripuit. Aquileiae tunc Maximus insederat, Andragathius comes eius summam belli administrabat; qui cum largissimis militum copiis astuto consilio omnes Alpium ac fluminum aditus communisset, dum navali expeditione incautum hostem praevenire parat et obruere, sponte eadem, quae obstruxerat, claustra deseruit. ita Theodosius nemine sentiente vacuas Alpes intravit atque Aquileiam inprovisus adveniens magnum hostem Maximum ac trucem et ab inmanissimis quoque Germanorum gentibus tributa ac stipendia solo terrore nominis exigen
Abbreviated transcription (Latin):
in conspectu ppłi corã imꝑatore le¬
onẽ mire magnicudinis occidisse.
Cui ut ferunt nȩcui aliquid ma¬
lignũ in regia urbe quia uit fortis
erat moliretur: nissu imꝑatoris
ocłi euulsi sunt. Qui sibi post ali¬
quot tempus duos cultellos ap¬
tauit: quib in utrisq suis mani¬
cis absconsis palaciũ p̾etiit. atq
se quedã ad augusti utilitatẽ si ad
eũ intͦmuteret᷑ locuturũ ꝓmisit.
Ad quẽ augustus duos sibi fami

Expanded text:
in spectaculo populi coram imperatore lein spectaculo populi coram imperatore leonem mirae magnitudinis occidisse. Cui, ut ferunt, ne aliquid malignum in regia urbe, quia vir fortis erat, moliretur, iussu imperatoris oculi evulsi sunt. Qui sibi post aliquod tempus duos cultellos aptavit; quibus in utrisque suis manicis absconsis, palatium petiit atque se quaedam ad augusti utilitatem, si ad eum intromitteretur, locuturum promisit. Ad quem augustus duos sibi fami
Abbreviated transcription (Latin):
suindam regis filiã. ⁊ omnẽ lan¬
gobardorũ thesaurũ uelocius
rauennã ꝑuenert᷑. Tunc longinꝰ
p̃fectus suadere cepit rosemunde
ut elmichis int̾fic̾et: et eius se
nuptiis copularet. Illa ut erat ad
ominẽ nequiciã facilis. dum optat
rauennaciũ dña fieri. ad tantũ
facinus ꝑpetrandũ assensũ dedit:
atq dum elmichis se inbalneo ablue¬
ret. egredienti ei de lauacro ueneni
poculũ qd̾ salutis ẽẽ asserebat ꝓpua¬
uit. Ille ubi sensit se mortis periculicm
bibisse : rosemundã euaginato gladio¬
suꝑ eam: qd̾ reliquũ erat bibere. de¬
git. Sicq dei om̃ipotentis iudicio.
iit̾fectores iniquissimi uno mom̃ĩto
is ita ꝑemptis: sꝑ¬
longinꝰ p̃fectus alsiundã cum
langobardorũ thesauris constanti¬
nopolĩ ad imꝑatorẽ direxit. affir¬
mant aliqui etiã ꝑedeo parit̃ cũ
elmichis ⁊ rosemunda rauennam
uenisse: atq exinde cũ alsiunda
constantinopolĩ directũ eẽ. ibiq

Expanded text:
suindam regis filiam, et omnem Lansuindam regis filiam, et omnem Langobardorum thesaurum, velocius Ravennam pervenerunt. Tunc Longinus praefectus suadere coepit Rosemundae ut Helmichis interficeret, et ejus se nuptiis copularet. Illa, ut erat ad omnem nequitiam facilis, dum optat Ravennatium domina fieri, ad tantum perpetrandum facinus assensum dedit, atque dum Helmichis se in balneo ablueret, egredienti ei de lavacro, veneni poculum, quod salutis esse asseverabat, propinavit. Ille ubi sensit se mortis poculum bibisse, Rosemundam, evaginato su, quod reliquum erat bibere coegit. Sicque Dei omnipotentis iudicio interfectores iniquissimi uno momentois ita peremptis, Longinus praefectus Albsuindam cum Langobardorum thesauris Constantinopolim ad imperatorem direxit. Adfirmant aliqui, etiam Peredeo pariter cum Helmechis et Rosemunda Ravenna venisse atque exinde cum Albsuinda Constantinopolim directus esse ibique
Abbreviated transcription (Latin):
emptꝰ ẽ : uniꝰq muliercłe consilio
ꝑiit: qui ꝑ tot hostiũ strages bello
famosissimus extitit. Cuuis corpus
cũ maximo langobardoꝵ fletu et
lamentis sub cuiꝰdã scale ascensu
que palacio erat contigua sepultũ
ẽ. fuit aũ statura ꝓcerus. ⁊ ad bella
ꝑagenda toto corpore coaptatus.
qui dux ueronensiũ fuerat aꝑiens :
spatam eius ⁊ siquid in oenatu ipsiꝰ
inuentũ fuit abstulit. Quise ob
hanc causam uanitate solita apd̃
udoctos homines albom uidisse
extincto albom. regnũ eiꝰ inuad̾e
conatꝰ ẽ: s minime potuit. quia
langobardi de morte illiꝰ dolentes.¬
eundẽ elmichis uolebant extinguere.
Statimq rosemunda longino p̃¬
fecło rauennȩ mandauit. ut citiꝰ
nauem dirig̾et: que eos suscipere
posser. Longinꝰ tali nuncio letus
effectus festinant̾ nauẽ direxit:
inquã elmichis cũ rosemunda iã
comuge sua noctu fugientes in¬
gressi sunt. duferentesq secũ ab¬

Expanded text:
rfectus est; uniusque mulierculae consilio rfectus est; uniusque mulierculae consilio periit, qui per tot hostium strages bello famosissimus extitit. Cuius corpus cum maximo Langobardorum fletu et lamentis sub cuiusdam scalae ascensu, quae palatio erat contigua, sepultum est. Fuit autem statura procerus et ad.bella peragenda toto corpore coaptatus. qui dux Veronensium fuerat, aperiens, spatham eius et si quid in ornatu ipsius inventum fuerat abstulit. Qui se ob hanc causam vanitate solita aput indoctos homines Alboin vidisse extincto Alboin, regnum eius invadere conatus est. Sed minime potuit, quia Langobardi, nimium de morte illieum moliebantur exstinguere. Statimque Rosemunda Longino praefecto Ravennae mandavit ut citius navem dirigeret, quae eos suscipere posset. Longinus tali nuntio laetus effectus, festinanter navem direxit, in quam Helmichis cum Rosemunda jam sua conjuge, noctu fugientes ingressi sunt, auferentesque secum Alb
Abbreviated transcription (Latin):
s ego rosemunda sum inquit. Cer¬
te nunc talem rem peredeo ꝑpe¬
tratã habes. ita ut aut tu albom
intͥficies. aut ip̃e te suo gladio
extinguet. Tunc ille intellexit ma¬
lũ quod fecerat: ⁊ qui spõnte no¬
luerat talimͦ in regis necẽ coactꝰ
assensit. Tunc rosemunda dũ se
albom in meridie sopori dedis¬
set. magnũ in palacio silentiũ
fieri p̃cipiens. om̃ia alia arma sub¬
trahens. spatã illiꝰ ad lectuli caput¬
ita ut nec tolli nec euaginari posset
fortit̾ colligauit: et iuxta consiliũ
peredeo elmichis int̾fectorẽ omni
bestia crudelior introduxit. Albom¬
gͦ subito de sopore exꝑrectus malũ
qd̾ ĩminebat intelligens: manũci¬
tiuis ad spatã porrexit. Quã strictꝰ
religatã abstrahere ñ ualens:. ap¬
p̃henso tam̃ scabello suppedaneo se
cũ eo ꝑ aliquõd spaciũ defendit. S
heupħdolor. uir bellicosissimusꝰ
sumie audacie nichil contͣ hostẽ
p̃ualens: qͣi unus de mnertib int̾¬

Expanded text:
sed ego Rosemunda sum', inquit. 'Gersed ego Rosemunda sum', inquit. 'Gerte nunc talem rem, Peredeo, perpetratam habes, ut aut tu Alboin interficies, aut ipse te suo gladio extinguet'. Tunc ille intellexit malum quod fecit, et qui sponte noluerat, tali modo in regis necem coactus adsensit. Tunc Rosemunda, dum se Alboin in meridie sopori dedisset, magnum in palatio silentium fieri praecipiens, omnia alia arma subtrahens, spatham illius ad lectuli caput, ne tolli aut evaginari possit, fortiter conligavit, et iuxta consilium Peredeo Helmechis interfectorem omni bestia crudelior introduxit. Alboin subito de sopore experrectus, malum quod imminebat intellegens, manum citius ad spatham porrexit; quam strictius religatam abstrahere non valens, adprehenso tamen scabello subpedaneo, se cum eo per aliquod spatium defendit. Sed heu pro dolor! vir bellicosissimus et summae audaciae nihil contra hvalens, quasi unus de inertibus inte
Abbreviated transcription (Latin):
mundi regis sin soceri fecerat regi¬
ne ad bibendũ uinũ dari pcepit:
atq eam ut cũ patre suo letant᷑
biberet muitauit. Hoc necui ui¬
deatꝰ impossibile. ueritatẽ in xp̃o
loquor: ego hoc pocubã uidi inqͦ
nu tenentẽ. Igit᷑ rosemunda ubi.
rem animaduertit altũ concipi¬
ens incorde dolorẽ. quẽ cõpescere
ũ ualens mox in mariti necem
patris funus uindicatura exarsit.¬
scilpor hoc ẽ armiger et collacta¬
neus erat: ut regem int̾ficeret
deo qui erac uir fortissunus in
hoc consiliũ adsciret. Peredeo¬
uͦ cũ regine suadenti tanti nefã
consensũ adhibere nollet: illa
se noctu in lectulo sue uestiarie
cũ qua ꝑedeo stupri consuetũdi¬
nẽ habebat supposuit. Ubi pere¬
deo rem nesciꝰ ueniens: cũ regina
concubuit. Cumq illa patrato
iam scelere ab eo quereret quã se
ẽẽ existimaret. ⁊ ip̃e nom̃ amice
sue quã ẽẽ putabat nomiuasset.
regina subiuntit. Nequaqͣm ut putas

Expanded text:
mundi regis sui soceri fecerat, regimundi regis sui soceri fecerat, reginae ad bibendum vinum dari praecepit, atque eam ut cum patre suo laetanter biberet, invitavit. Hoc ne cui videatur impossibile, veritatem in Christo loquor, ego hoc poculum vidi in qunu tenentem. Igitur Rosemunda ubi rem animadvertit, altum concipiens in corde dolorem, quem compescere non valens, mox in mariti necem, patris funus scilpor, hoc est armiger , et conlactaneus erat, ut regem interficeretdeo , qui erat vir fortissimus, in hoc consilium adsciret. Peredeo cum reginae suadenti tanti nefas consensum adhibere nollet, illa se noctu in lectulo suae vestiariae, cum qua Peredeo stupri consuetudinem habebat, supposuit; ubi Peredeo rem nescius veniens, cum regina concubuit. Cumque illa patrato iam scelere ab eo quaereret, quam se esse existimaret, et ipse nomen suae amicae, quam esse putabat, nominasset, regina subiunxit: 'Nequaquam ut putas,
Abbreviated transcription (Latin):
uari. Tunc unus ex eisde langobat.¬
dis talit̾ regẽ allocutꝰ ẽ dicens. ile¬
mento dñe rex. quole uotũ uouisti.
frange. tam durũ uotũ: ⁊ ingredie¬
ris. arbẽi Uere etenĩ uere: xp̃ianꝰ est
popłs in hec ciuitate. Siquide albom
uouerat qd uniu̾sũ popłm qui se
tradere noluisset glãdio extingueret.
Qui post quã tale uotũ disrũpens
etuib indulgentiã ꝓmisit: mex eiꝰ
equus consurgens ⁊ ip̃e ciuitatẽ in¬
gressus ẽ. uulli lesionẽ inferens in
sua ꝓmissione ꝑmansit. Tunc ad eũ
om̃is ppłs inpalaciũ qd̾ quondã rex
theodericꝰ construxerat concurrens:
post tantas animũ miserias de spe
iam fidus fut᷑a cepit releuare. Qu¬
rex postqͣm initalia .iii. annos .⁊ .ui.
menses regnaint: insidiis sue conu¬
gis int̾emptꝰ ẽ. Causa aũ eiꝰ int̾fecti
olis hec fuit. Cum in conuiuio ultra
qͣm oportuerat apud ueronã letus re¬
sideret: cũ pocło qd̾ de capite cuni¬

Expanded text:
vari. Tunc unus ex eisdem Langobarvari. Tunc unus ex eisdem Langobardis taliter regem adlocutus est dicens: 'Memento, domine rex, qualem votum vovisti. Frange tam durum votum, et ingredieris urbem. Vere etenim christianus est populus in hac civitate'. Siquidem Albovoverat quod universum populum, quia se tradere noluisset, gladio exstingueret. Qui postquam tale votum dirumpens, civibus indulgentiam promisit, mox equus ejus consurgens, ipse civitatem ingressus, nulli laesionem inferens, in sua promissione permansit. Tunc ad eum omnis populus in palatium quod quondam rex Theudericus construxerat concurrens, post tantas animum miserias, de spe jam fidus futura, coepit relevare. rex postquam in Italia tres annos et sex menses regnavit, insidiis suae conjugis interemptus est. Causa autem interfectionis ejus, haec fuit. Cum in convivio, ultra quam oportuerat apud Veronam laetus resideret, cum poculo, quod de capite Cuni
Abbreviated transcription (Latin):
anuis .xii. sacerdotiũ gerens ab hac
luce subtractus ẽ. regendãq eccłi¬
am ꝓbino reliquit. Ticinensis eo
tp̃r ciuuitas ultͣ tres annos obsidionẽ
ꝑ ferens se fortit̾ continuit: lan¬
gobardoꝵ exercitu non ꝓcul uixta
eam ab occidentali parte residen¬
te. Int̾im alboim eiectis militib
inuasit om̃ia usq ad tusciã pret̾
romã ⁊ rauennã: uł aliqua castra
que erant in maris littore consti¬
tuta. Nec erat tunc uirtus romanis
ut resist̾e possent: qͥa ⁊ pestilentia
que sub narsete facła ẽ plurimos
in liguria ⁊ uenecia extinxerat.
et post annũ quẽ diximꝰ ubertatis¬
fuisse fames nimia ingruens uni¬
u̾sam italiã deuastabat. Certũ
ẽ aũ tc̃ albom multos secum ex
usq hodie eorũ in quib habitant
idos. gep̾idos uislgares sarmatas.
et aliqͦt mensos obsidionẽ ꝑfetens:
tandẽ se alboii et langobardis ob
sidentib tradidit. In quã cum ai
bis parte intͦiret: equus eiꝰ in me

Expanded text:
annis duodecim sacerdotium gerens, ab hac annis duodecim sacerdotium gerens, ab hac luce subtractus est regendamque ecclesiam Probino reliquit. 26. Ticinensis eo tempore civitas ultra tres annos obsidionem perferens, se fortiter continuit, Langobardorum exercitu non procul iuxta ea ab occidentali parte residente. Interim Alboin, eiectis militibus, invasit omnia usque ad Tusciam, praeter Romam et Ravennam vel aliqua castra quae erant in maris litore constituta. Nec erat tunc virtus Romanis, ut resistere possint, quia et pestilentia, quae sub Narsete facta est, plurimos in Liguria et Venetiis extincxerat, et post annum, quem diximus fuisse ubertatis, fames nimia ingruens universam Italiam devastabat. Certum eat autem, tunc Alboin multos secum ex usque hodie eorum in quibus habitant vicos Gepidos, Vulgares, Sarmatas, et aliquod menses obsidionem perferens, tandem se Alboin et Langobardis obsidentibus tradidit. In quam cum Albbis parte introiret, equus eius in po
Abbreviated transcription (Latin):
gioni nom̃ dederunt. Isti st̃ galli
senones: qui olim urbẽ romuleã
sic galliã cisalpinã hac parte q̃
infra alpes st̃ uocitanus. Italia
quoq que has ꝓuincias continet.
ab italo siculorũ duce qui eam an¬
tiquitꝰ inuasit nom̃ accepit. diue
obhoc italia dr̃: quia magni in ea
boues. hoc est itali habentur. Ab
lus appellat᷑. Italia etiã ausona
dr᷑ ab ausonio ulixis filio. Pruni
tam̃ beneuentana regio hoc nõie
lia uocitari. Or̾ quoq etiã latiuo
iouem sugiens intra eã inuenisset
latebrã. Igit᷑ postqͣm de italie ꝓ¬
iunciis uł ipsius nõie intra quã
res gestas describiꝰ sufficient᷑ est
dictũ: nunc ãd historie ordinem
uitͦiens indictione ingredi¬
ente t̾cia. t̾cio nonas septembris.
sub temporib honorati archiep̃i
mediolanũ ingressus ẽ. Dehincu¬
niu̾sas ligurie ciuitates. pret̾ has
que in litore maris sunt posite ce¬
confugit. Paulus quoq patͥarda

Expanded text:
gioni nomen dederunt. Istique sunt Galli gioni nomen dederunt. Istique sunt Galli Senones, qui olim urbem Romuleam sic Galliam Cisalpinam hac parte, quae infra Alpes est, vocitamus. 24. Italia quoque, quae has provincias continet, ab Italo Siculorum duce, qui eam antiquitus invasit, nomen accepit. Sive ob hoc Italia dicitur, quia magni in ea boves, hoc est itali, habentur. Ab lus, appellatur. Italia etiam Ausonia dicitur ab Ausono, Ulixis filio. Primitus tamen Beneventana regio hoc nominelia vocitari. Dicitur quoque etiam Latium filium, fugiens, intra eam invenisset latebram. – Igitur postquam de Italiae provinciis vel ipsius nomine, intra quam res gestas describimus, sufficienter est dictum, nunc ad historiae ordinemintroiens, indictione ingrediente tertia, tertio Nonas Septembris, sub temporibus Honorati archiepiscopi Mediolanium ingressus est. Dehinc universas Liguriae civitates, praeter has quae in litore maris sunt positae, ceconfugit. Paulus quoque patriarcha
Abbreviated transcription (Latin):
cie. emiliã quoq flãminiãq ue¬
teres historiographos galliam
cisalpinã appellasse. Inde ẽ qd̾
donatꝰ grãmaticꝰ in expositioe
uirgilii mantuã in gallia ẽẽ di¬
.xit. Indeq ẽ q̃d in romana histo¬
ria legit᷑. ariminũ in gallia ꝯstitutũ.
Siquidẽ antiquissimo tẽpore brennus
rex gallorũ qui apud senonas urbem
nogalliã que agallis seuiorib uoci¬
tata est occupauit. Causa aũ cur
galli mnicaliã uen̾int hec fuisse des¬
cribit᷑. Dum enĩ uinũ degustassẽt
ab italia delatũ: auiditate uni
illecti ad italiã transiert᷑. Horũ uͦ¬
centũ nilia ñ longe a delphos in¬
sula ꝓꝑantes: grecoꝵ gladiis extin¬
cta sunt. Alia uͦ centũ milia inga¬
leciã ingressa. pͥmũ gallogreci.
postea uͦ galathe appellati st̃: et
hi st̾ quib doctor gentiũ scripsit
epłam paulus. Centũ milia gallo
nũ mediolanũq. ꝑgamũ brixiãq
construentes. cisalpine gallie re¬

Expanded text:
tiae, Emiliam quoque Flamminiamque vetiae, Emiliam quoque Flamminiamque veteres historiographos Galliam Cisalpinam appellasse. Inde est, quod Donatus grammaticus in expositione Virgilii Mantuam in Gallia esse dixit; indeque est, quod in Romana historia legitur Ariminum in Gallia constitutum. Siquidem antiquissimo tempore Brennus rex Gallorum, qui aput Senonas urbem nogalliam, quae a Gallis Senonibus vocitata est, occupavit. Causa autem cur Galli in Italiam venerint haec fuisse describitur. Dum enim vinum degustassent ab Italia delatum, aviditate vini inlecti ad Italiam transierunt. Horum centum milia non longe a Delphos insula properantes, Graecorum gladiis extincta sunt; alia vero centum milia in Galatia ingressa, primum Gallogreci, postea vero Galatae appellata sunt. Et hi sunt quibus doctor gentium scripsit epistolam Paulus. Centum milia quoquenum Mediolanumque, Bergamum Brixiamque construentes, Cisalpinae Galliae re
Abbreviated transcription (Latin):
sannites nom̃ accepere olim ab
hastis quas ferre solebant: quas
greci saucia appellant. Quinta xs.¬
decuna ꝓuinciarũ ẽ apulia con¬
sociata sibi calabria. intra quã est
regio salentina. Hec ab occidente
uł africo ht̃ sannũ ⁊ lucaniam
a solis uͦ ortu adriatico pelago si¬
nitur. Hec ht̃ urbes satis opulen¬
tas. luceriã. sepontũ. canusiũ age¬
rentia. brundusiũ ⁊ tarentũ. Et
in sinistro italie cormi qd̃ quinqͣ¬
guita milib extenditur aptam
one nominat᷑: citiꝰ enĩ ibi solis
ferulorib terre terre uirentia ꝑdim¬
tur. Sextadecima ꝓiuncia sicilia
insula cõputatur tirreno mari
seu ionio abluit᷑ de siculiq idu¬
cis ꝓprii noĩe nuncupat᷑. Sept¬
ma decima corsica. Octaua deci¬
ma sardinia ponit᷑. que utreq
tirrenis fluctib ambuuit᷑. Porro
corsica a duce suo corso. sarduua
a sarde herculis filio nominatur.
Certũ ẽ tam̃ liguriã ⁊ partẽ uene¬

Expanded text:
Samnites nomen accipere olim ab Samnites nomen accipere olim ab hastis, quas ferre solebant quasque Greci saynia appellant. 21. Quinta decima provinciarum est Apulia, cumsociata sibi Calabria. Intra quam est regio Salentina. Haec ab occidente vel africo habet Samnium et Lucaniam, a solis vero ortu Hadriatico pelago finitur. Haec habet urbes satis opulentas, Luceriam, Sepontum, Canusium, Agerentiam, Brundisium et Tarentum et in sinistro Italiae cornu, quod quinquaginta milibus extenditur, aptamone nominatur; citius enim ibi solis fervoribus terrae virentia perduntur. 22. Sexta decima provincia Sicilia insula conputatur. Quae Tyrreno mari seu Ionio alluitur de Siculique ducis proprio nomine nuncupatur. Septima decima Corsica; octava decima Sardinia ponitur. Quae utraeque Tyrrenis fluctibus ambiuntur. Porro Corsica a duce suo Corso, Sardinia a Sarde, Herculis filio, nominatur. 23. Certum est tamen, Liguriam et partem Vene
Abbreviated transcription (Latin):
illuc ꝓꝑarent. in
eoꝵ uexillo picꝰ
consedit. atq
hac de causa picenꝰ
nom̃ accepit. Porro
nursia annexa. int̾ unibriam⁊
campaniã ꝑicenũ q consistit. q̃
ab oriençe sannitũ regionẽ attin¬
git. Huiꝰ habitatores pars occidua¬
.Nque ab urbe roma mniciũ capit. olim
Ghabet ruscorũ popłos ⁊ ruria dicta
.est. Hec habet urbes tiburim car¬
siolis reate. forconã ⁊ amiternũ. re¬
gionẽq marsorũ ⁊ eorũ lacũ qui fu¬
cinus appellat᷑. Marsorũ quoq re¬
gionẽ sdeo intͣ ualeriã ꝓnuiciam
estimo cõputari: Quia in catha¬
sogo ꝓuinciarũ italie minime ab
Antiquis descripta ẽ. Siquis autem
hanc ꝑ se ꝓuinciã ẽẽ uera ratione
cõpbai̾t: huiꝰ rationabilis sentñ¬
tia modis om̃ib erit tenenda.
Quarta deuima ꝓuincia sanniũ
int̾ campaniã ⁊ mare adriaticũ.
apuliãq ac pͥscariã. incipiens ha¬
betur. In hac sunt urbes theate.
aufidena. hisernia. ⁊ antiquitate
caput ditissima beneuentꝰ. Porro

Expanded text:
illuc properarent, in eorum vexillo Picus consedit, atque hac de causa Picenus nomen accepit. Porro Nursia annexa, inter Umbriam et Campaniam Picenumque consistit, que ab oriente Samnitum regionem attingit. Huius pars occidua, que ab urbe Roma initium capit, olim ab Etruscorum populo Etruria dicta est. Hec habet urbes Tiburim, Cassiolim, Reate, Furconem et Amiternum regionemque Marsorum et eorum lacum qui Fucinus appellatur. Marsorum quoque regionem ideo intra Valeriam provinciam extimo computari, quia in catalogo provinciarum Italie minime ab antiquis descripta est. Si quis autem hanc per se provinciam esse vera ratione comprobaverit, huius rationabilis sententia mQuarta decima Samnium inter Campaniam et mare Hadriaticum Apuliamque, a Piscaria incipiens, habetur. In hac sunt urbes Theate, Aufidenam, Hisernia et antiquitate provinciarum caput ditissima Beneventus. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
erant filii tyb̾uis ⁊ drusus. Cũq
eẽt luxurie seruiens. erat tamen
eiꝰdẽ uicii seuerissimꝰ ultor: more
hominũ qui mulciscend is uiciis
quib ip̃i uehement̃ indulgent acres
sunt¶ Annũ septuagesimũ septi¬
mũ ingressus: nolȩ morbo int̾iit
Qͣnqͣm alii scͥbant dolo luuie extinc¬
tũ. metuentis ne quia scribonie filiũ
agrippã quẽ odio nou̾tali in insu¬
la religau̾at. reduci cõꝑerat. eo sũ¬
uiã rerũ adepto penas daret Igit᷑
mortuũ seu necatũ: multis nouisq
honorib senatꝰ censuit decoran¬
dũ. Nam pret̾ ĩd qd̾ autea patre
patͥe dixerat. templa ei tã rome
qm ꝑ urbes celeb̾rimas ce lebrauit:
cunctis uulgo iactantib. Utinam
aut non nasceret᷑ aut ñ moreret᷑
uir quiñ inuñito ex maxima
parte diis similis ẽ putatꝰ. Neq

Expanded text:
erant filii Tiberius et Drusus, cumque erant filii Tiberius et Drusus, cumque esset luxuriae serviens, erat tamen eiusdem vitii severissimus ultor more hominum qui in ulciscendis vitiis, quibus ipsi vehementer indulgent, acres sunt. annos septem et septuaginta ingressus Nolae morbo interiit, quamquam alii scribant dolo Liviae extinctum metuentis, ne, quia privignae filium Agrippam, quem odio novercali in insulam religaverat, reduci compererat, eo summam rerum adepto poenas daret. igitur mortuum seu necatum multis novisque honoribus senatus censuit decorandum; nam praeter id, quod antea patrem patriae dixerat, templa tam Romae quam per urbes celeberrimas ei consecravit cunctis vulgo iactantibus: utinam aut non nasceretur aut non moreretur. || vir qui non inmerito ex maxima parte deo similis est putatus; neq
Abbreviated transcription (Latin):
am. fuit mitis. gratus. cuulis ani¬
mni ⁊ lepĩdi: corpore toto pulcher
s ocłis magis: quoꝵ acies claris¬
simoꝵ syderũ mõdo uibrans li¬
bent̾ accipiebat: cẽdi ab inten¬
uentib tanqͣm solis radiis aspecti
suo.¶Acuiꝰ facie dũ quidã miles a¬
uert̾et ocłos. ⁊ int̾rogaret᷑ ab eo
cur ita fac̾et: responsoit. Quia ful¬
m̃ ocłorũ tuoꝵ ferre ñ possum.
Nec tam̃ uir tantꝰ uiciis ca¬
ruit. fuit enĩ paululũ im¬
patiens. lenit̾ iracundus. occulte
inusdus: palã factiosus Porro aũ
dñandi supͣ qm estimari potest
cupidissimꝰ. studiosus alee lusor.
Cũq eẽt cibi ac uini multũ. ali¬
quatenꝰ qͦ sonni abstinens: serui¬
ebat tam̃ libidini ulq ad ꝓbrũ
uulgaris fame Nam int̾ .xii. ka¬
tamitos totidẽꝙ puellas accuba¬
re solitꝰ erat. Abiecta quoq urore
scriboma amore a liene coniugis
possessus: liuiam qͣi marito conce¬
deute sibi conunixit. Cuiꝰ liuie rã

Expanded text:
am. fuit mitis gratus civilis aniam. fuit mitis gratus civilis animi et lepidi, corpore toto pulcher sed oculis magis quorum aciem clarissimorum siderum modo vibrans libenter accipiebat cedi ab intendentibus tamquam solis radiis aspectui suo; a cuius facie dum quidam miles averteret oculos et interrogaretur ab eo, cur ita faceret, respondit: quia fulmen oculorum tuorum ferre non possum. nec tamen vir tantus vitiis caruit; fuit enim paululum inpatiens, leniter iracundus, occulte invidus, palam factiosus, porro autem dominandi supra quam aestimari potest cupidissimus, studiosus aleae lusor; cumque esset cibi ac vini multum, aliquatenus tamen somni abstinens, serviebat tamen libidini usque ad probrum vulgaris famae; nam inter duodecim catamitos totidemque puellas accubare solitus erat. abiecta quoque uxore Scribonia amore alienae coniugis possessus Liviam quasi marito concedente sibi coniunxit, cuius Liviae iam
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃tispe nequaqͣm mouenda eẽ.
ne cõpendio tenui. iactura gͣui
parta uictoria. similis sit hamo
aureo piscantib: cuiꝰ abrupti
amissiq detrimentũ nullo cap¬
ture lucro pensari pot̃ Auun¬
cłi quoq inuentũ uehementer
arguebat: qui milites cõmilito¬
nes nouo blandoq more appellãs
dũ affectat carior fieri. auctorita¬
tẽ pͥncipis emolliuerat. Beniꝙ er¬
ga ciues clem̃tissime u̾satus est.
In amicos fidus extitit: quorũ p̃¬
cipui erant ob taciturnitatẽ me¬
cenas. ob patientiã laboris mode¬
stiamq agrippa Diligebat p̃t̾ea
uirgiliũ flaccũq poetas: rarus qͥ¬
dẽ ad recipiendas a micicias. ad
retimendas constantissimꝰ libera¬
lib stũdiis p̃sertim eloquentie un¬
tantũ incũbens: ut nullus ne in
ꝓcinctu quidẽ laberet᷑ dies quin
legeret.scrib̾et. declamarets Au¬
xit ornauitq romã edificiis ml¬
tis. isto glorians dicto. Urbem
lat̾iciã reꝑi: relinquo marmore¬

Expanded text:
lumenti spe nequaquam movenda esse, lumenti spe nequaquam movenda esse, ne compendio tenui iactura gravi petita victoria similis sit hamo aureo piscantibus, cuius abrupti amissique detrimentum nullo capturae lucro pensari potest. avunculi quoque inventum vehementer arguebat, qui milites commilitones novo blandoque more appellans, dum affectat carior fieri, auctoritatem principis emolliverat. denique erga cives clementissime versatus est, in amicos fidus extitit, quorum praecipui erant ob taciturnitatem Maecenas, ob patientiam laboris modestiamque Agrippa; diligebat praeterea Virgilium || Flaccumque || poetas. rarus quidem ad recipiendas amicitias, ad retinendas constantissimus. liberalibus studiis praesertim eloquentiae intantum incumbens, ut nullus ne in procinctu quidem laberetur dies, quin legeret scriberet declamaret. auxit ornavitque Romam aedificiis multis isto glorians dicto: urbem latericiam reperi, relinquo marmore
Abbreviated transcription (Latin):
cũ antea regnũ fuisset: primꝰq
eam marcus lolliꝰ ꝓ p̃tore am¬
ministrauit. Tanto au̾ amori
etiã apud barbaros fuit: ut re¬
ges ppłi romani amici in hono¬
rẽ eius condent ciuitates quas
cesareas nominarent: sicuti in
mauritania a rege uiba. ⁊ in
palestina. que nc̃ urbs clarissi¬
ma ẽ¶Multi aũ reges ex regnis
suis uenert̃ ut ei obseq̃rent᷑. et
habitu romanꝰ togati scił ad
ue hicłm uł equũ ipsiꝰ cucurre¬
runt./ Adeo deniq turbas. bella.
simultates execratus ẽ: ut nisi
iustis de causis nunqͣm genticu¬
iquã bellũ indixerit. Iactantisq
ẽẽ ingenii ⁊ leuissimi dicebat.
ardore tͥumphandi ⁊ ob laureã
coronã id esti folia infructuosa in
diserimen ꝑ incertos euentus cer¬
taminũ securitatẽ ciuiũ p̃cipi¬
tare. neq imꝑatori bono quicqͣm
minꝰ qͣm tem̾itatẽ congruere. sa¬
tis celerit̾ fieri quicquid cõmõde
gereret᷑. armaq nisi maioris emo¬

Expanded text:
cum antea regnum fuisset, primusque cum antea regnum fuisset, primusque eam M. Lollius pro praetore administravit. tanto autem amore etiam apud barbaros fuit, ut reges populi Romani amici in honorem eius conderent civitates, quas Caesareas nominarent, sicut in Mauritania a rege Iuba et in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. multi autem reges ex regnis suis venerunt, ut ei obsequerentur, et habitu Romano togati scilicet ad vehiculum vel equum ipsius cucurrerunt. || adeo denique turbas bella simultates execratus est, ut nisi iustis de causis numquam genti cuiquam bellum indixerit, iactantisque esse ingenii et levissimi dicebat ardore triumphandi et ob lauream coronam id est folia infructuosa in discrimen per incertos eventus certaminum securitatem civium praecipitare neque imperatori bono quicquam minus quam temeritatem congruere, satis celeriter fieri, quicquid commode gereretur, armaque nisi maioris emo
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ ẽ: cuiꝰ aduentui par istafa¬
mulata e. Non ullo tp̃r ante cesa¬
Nam exceptis ciuilib bellis in qͥ¬
b uictor fuit: romano adiecit
imꝑio egyptũ. cantabriã. dal.¬
maciã sepe ante uictã. s penitꝰ
tunc subactã. pannoniã. aqͥtani¬
ã. illiricũ. retiam. uindiliscos.
italassos in alpib: om̃s ponti
maritimas ciuitates. in his no¬
aluẽ fluuiũ submouit: qui in
barbarico longe ultra renũ est.
Hoc tam̃ bellũ ꝑdrusũ pͥuignũ
suũ administrauit: sic̃ ꝑ tybe¬
riũ pͥuignũ alt̾m pannonicum.
Quo bello. cccͣe. captiuoꝵ milia
ex germania transtulit: ⁊ supra
ripã reni ingallia collocauit. Ar¬
meniã aparthis recepit: obsides
qd̃ nulli antea perse ei dederunt.
Reddiderunt etiã signa romana.
que crasso uicto ademerant Sci¬
the ⁊ indi quib autea romanoꝵ
nom̃ incognitũ fu̾at: munera
et legatos ad eũ misert̃. Galathia
quoq sub hoc ꝓuincia facta est.

Expanded text:
natus est, || cuius adventui pax ista fanatus est, || cuius adventui pax ista famulata est. || non ullo tempore ante Caesanam exceptis civilibus bellis, in quibus invictus fuit, Romano adiecit imperio Aegyptum Cantabriam Delmatiam saepe ante victam sed penitus tunc subactam, Pannoniam Aquitaniam Illyricum Raetiam Vindilicos et Talassos in Alpibus omnes Ponti maritimas civitates, in his noAlvim fluvium submovit, qui in barbarico longe ultra Rhenum est. hoc tamen bellum per Drusum privignum suum administravit, sicut per Tiberium privignum alterum Pannonicum, quo bello CCCC captivorum milia ex Germania transtulit et supra ripam Rheni in Gallia collocavit. Armeniam quod nulli antea, Persae ei dederunt. reddiderunt etiam signa Romana, quae Crasso victo ademerant. Scythae et Indi, quibus antea Romanorum nomen incognitum fuerat, munera et legatos ad eum miserunt. Galatia quoque sub hoc provincia facta est,