comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis uictor ad cesarem reuersus. ludugnũ
uenit. Pannonios nouo motu intumescen
tes. tiberius priuignꝰ cesaris: eruentissima
cede deleuit. Idemq continuo germanos
bello arripiit. e quib qͣdraginta milia
captiuoꝵ uictor abduxit. Qd re uera
bellũ maximũ. et formidolosissimum
quindecĩ legionib ꝑ trienniũ gestũ ẽ.
nec fere ullum maius bellũ sicut sue¬
tonius atestat᷑ post punicũ fuit. Sub
eodem uero temꝑe quintilius uarus cũ
trib legionib a germanis rebellanti¬
bus misera suꝑbia atq auaritia in sub¬
iectos agens. fundit᷑ deletꝰ est. Quã rei¬
publice cladem cesar august᷑ adeo gra¬
uiter tulit. ut sepe per ium doloris
capud parieti collidens clamaret.
Quintilli uare redde legiones. Bosto¬
ranos uero agrippa suꝑauit. & signis
romanis que illi quondam sub metrida¬
te sustulerãt bello recuperatis. uictos
ad deditionẽ coegit. Parthi quasi to¬
to orbe terrarũ uel domito uel pacato

Expanded text:
tis uictor ad Caesarem Lugdunum tis uictor ad Caesarem Lugdunum utes Tiberius privignus Caesaris cruentissima caede delevit. Idemque continuo Germanos bello arripuit, e quibus quadraginta millia captivorum victor abduxit. Qbellum maximum et formidulosissimum quindecim legionibus per triennium gestum est, nec fere ullum maius bellum, sicut Suetonius adtestatur, post Punicum fuit. Sub eodem uero tempore Quintilius Varus cum tribus legionibus a Germanis rebellantibus, mira superbia atque auaritia in subiectos agens , funditus deletus eat. quam reipublicae cladem Caesar Augustus adeo grauiter tulit, ut saepe per uim doloris caput parieti conlidens clamaret Quintili Vare, redde legiones. Bosporanos uero Agrippa superauit et signis Romanis, quae illi quondam sub Mithridate sustulerant, bello recuperatis uictos ad deditionem coegit. Parthi, quasi toto terrarum orbe uel domito uel pacato
Abbreviated transcription (Latin):
unc etiã in affricã usulanos et ge¬
tulos. latiꝰ uagantes. cossus dux ce¬
saris: artatis finib cohercuit. atq a ro¬
manis limitib abstinere. metu compulit.
Incerea cesarem apud terraconẽ citerio¬
ris hispanie urbem legnti indoꝵ et sci¬
tarũ coto orbe transmisso: tandem ibi
inuenerunt. ultra quo iam querere ñ
possent. Refuder̃t q in cesarem alexan¬
dri magnigłam. Quem sicut hispanioꝵ
galloꝵ q legatio in medio oriente apud
babiloniã comcẽplatione pacis adut: ita
hunc apud hispaniã. in occidentis ultimo
supplex cũ gentilico munere. eous. indus.
et scita boreus oauit. Cantabrico bello
ꝑ quinq annos acto. tota q hispania in
eternã pacem cũ quadam respiratione
lassitudinis. reclinata ac reposita: cesar
romam redut. Quib etiam dieb mul¬
ta ꝑ se. multa q ꝑduces et legatos bel¬
la gessit. Nam int̾ ceteros. et piso aduer¬
suis uendeliquos missus est. Quib subac¬

Expanded text:
Tnnc etiam in Africa. Musolanos et GaeTnnc etiam in Africa. Musolanos et Gaetulos latins uagantes COSSUS dux Caesaris artatis finibus cohercuit atque a Romanis limitibus abstinere metu conpulit. Interea Caesarem apnd Tarraconem citerioris Hispaniae urbem legati Indorum et Scytharum toto Orbe transmisso tandem ibi inuenerunt, ultra quod iam quaerere non possent, refuderuntque in Caesarem Alexandri Magni gloriam: quem cient Hispanorum Gallorumque legatio in medio Oriente apud Babylonam contemplatione pacis adiit, ita hunc apud Hispaniam in Occidentis ultimo supplex cum gentilicio munere eous Indus et Scytha boreus orauit. Cantabrico bello per quinque annos acto totaque Hispania in aeternam pacem cum quadam respiratione lassitudinis reclinata ac reposita, Caesar Romam rediit. Quibus etiam diebus multa per se multaque per duces et legatos bella gessit. nam inter ceteros et Piso aduersum\' Vindelicos missus est; quibus subac
Abbreviated transcription (Latin):
liuinc̾entur: aut usure quieta liberta¬
te si uincerent: Cap̃¬
orici. illirici. pannonii. dalmate.
moesi. chraces. et daci. sarmate.
plurimi q et maximi germanie popłi
ꝑ diuersos duces. uel superati. uel repres¬
.i. uel eciam obiectu maximoꝵ fluminũ
heni danubiiq seclusi sunt. Drusus¬
ingermania pͥmo suieptes. Deinde tecte¬
ros et catios ꝑdomuit. marcomannos
pene ad int̾netionẽ cecidit. Postea for¬
tissimas naciones. et quib natura ui¬
res. consuetudo experientiam uirium
dabat. cheroscos. sutuos. et sigambros. pa¬
nter uno bello. sed etiam suis aspero su¬
perauit. Quoꝵ ex eo considerari uirtꝰ
ac feritas potest. qd̃ mulieres quoq eoꝵ
si quando preuencu romanoꝵ int̾ claustͭ
sua concludebant᷑ deficientib telis. uel
qualibet re qua uelut telo uti furor pos¬
sit. paruos filios. collisos humi in hostiũ
ora iaciebant. in singulis filioꝵ necibus
bis parricide Cap̃.

Expanded text:
si vincerentur, aut usurae quieta libertasi vincerentur, aut usurae quieta libertate, si vincerent. Norici, Illyrici, Pannonii, Dalmatae, Maesii, Thraces, Daci, Sarmatae, plurimique et maximi Germaniae populi, per diversos duces, vel superati, vel repressi, vel etiam objectu maximorum fluminum Rheni Danubiiqin Germania primum Vsipetes, deinde Tencteros et Cattos perdomuit. Marcomannos paene ad internecionem cecidit. postea fortissimas nationes et quibus natura uires, consuetudo experientiam uirium dabat, Cheruscos Suebos et Sygambros pariter uno bello sed etiam suis aspero superauit. quorum ex eo considerari uirtus ac feritas potest, quod mulieres quoque eorum, siquando praeuentu Romanorum inter plaustra sua concludebantur, deficientibus telis uel qualibet re, qua uelut telo uti furor possit, paruos filios conlisos humi in hostium ora iaciebant, in singulis filiorum necibus bis parricidae.
Abbreviated transcription (Latin):
ti: proditione suoꝵ detecti sunt. Hos
postea carisius bello exceptos. non par¬
ua etiam romanoꝵ clade superauis.
pars eoꝵ prelio elapsa: lacham consa¬
gic. Cũq milices circũdatam urbem
ncendio aduri pararent. dux carisius
et a sius cessacionem imꝑauit incendii
ꝙrabarbaris uoluntatem deditionis ex
egit. Studiose enĩ nitebat᷑ integram
atq incolumem eiuitatẽ uictorie sue
estem relinquere. Cantabrice uictorie
hunc honorem cesar detulit. ut cunc
quoq iam portas elaustro cohiberi u¬
beret. Ita cunc sed̾o ꝑ cesarem. quarto¬
tuuc post urbem conditam: elausus
est ianꝰ. Post hoc claudiꝰ drusus priuig¬
mis cesaris. galliam greciam q sortitus.
marimas fortissimas qs gentes germanie
arinis subegit. Nam tunc uelut ad
consticutũ pacis diem festinarent. ita
onĩs ad experientiã belli. discessionem¬
ue federis undatim gentes c̃õmoueban¬
uir: aut suscepture conditiones pacis

Expanded text:
suorum proditione detecti sunt. hos suorum proditione detecti sunt. hos postea Carisius bello exceptos non parua etiam Romanorum clade superauit. pars eorum proelio elapsa Lanciam confugit. cumque milites circumdatam urbem incendio adoriri pararent, dux Carisius et a suis cessationem impetrauit incendii et a barbaris uoluntatem deditioegit. Studiose enim nitebatur integram atque incolumem civitatem victoriae suae testem relinquere. Cantabricae victoriae hunc honorem Caesar detulit, ut tunc quoque belli portas claustro cohiberi juberet. Ita tunc secundo per Caesarem, quarto post Urbem conditam clausus est Janus. Post hoc Claudius Drusus, privignus Caesaris Galliam, Rhaetiamque sortitus, maximas fortissimasque gentes Germaniae armis subegit. Nam tunc veluti ad constitutum pacis diem festinarent, ita omnes ad experientiam belli, decisionemve foederis undatim gentes commovebantur, aut suscepturae conditiones pacis,
Abbreviated transcription (Latin):
mũ pene consũpti sunt. Racilrũ dem¬
de opp idũ magna uicedͥũ repugnans po¬
stremo captũ ac dirucũ est. Preterea ul¬
teriores gallatie partes. que montib
siluisq consite. occeano terminant᷑.
antistius et firmius legati. magnis
grauib bellis ꝑdomuer̃t. Namet me¬
duliũ montẽ flumini ĩminentẽ in qͦ
se magna multitudo hominũ tuebat
per quindecĩ milia passuũ fossa circũ¬
septũ obsidione cinxerunt. Itaq ubise
gens. hominũ atrox natura et ferox
neq tolerande obsidioni sufficientẽ. neq
suscipiendo bello parem intellexit: ad
uoluntariam mortẽ ser uitutis timo¬
re concurrit. Nam se pene om̃s certatĩ
igne ferro ac ueneno necauerunt.
Astures uero positis castris apud astu¬
ram flumen. romanos nisi ꝓditi et¬
preuenti essent. magnis consiliis iuri¬
busq oppressissent. Tres legatos cũ le¬
gionib suis in tria castra diuisos crib
eque agminib obruere repente moll

Expanded text:
mum paene consumpti sunt. Racilium deimum paene consumpti sunt. Racilium deinde oppidum magna ui ac diu repugnans, postremo captum ac dirutum est. praeterea ulteriores Gallaeciae partes, quae montibus siluisque consitae Oceano terminantur, Antistius et Firmius legati magnis grauibusque bellis perdomuerunt. nam et Medullium montem Minio flumini inminentem, in quo se magna multitudo hominum tuebatur, per quindecim milia passuum fossa circumsaeptum obsidione cinxerunt. itaque ubi se gens hominum trux natura et ferox neque tolerandae obsidioni sufficientem neque suscipiendo bello parem intellegit, ad uoluntariam mortem seruitutis timore concurrit. nam se paene omnes certatim igne ferro ac ueneno necauerunt. Astures uero positis castris apud Asturam flumen Romanos, nisi proditi praeuentique essent, magnis consiliis uiribusque oppressissent. tres legatos cum legionibus suis in tria castra diuisos tribus aeque agminibus obruere repente moliti,
Abbreviated transcription (Latin):
cos annos actũ incelligens. si cantabros
atq astures duas fortissimas hispame
gentes suis uti legib sineret aperuit ia¬
ni portas. atq in hispaniã ipse cũ exer¬
citu profectꝰ est. Camtabri et astures
gallie portio sunt. qua ꝑ extentũ pire¬
nei iugũ. aut ꝓcul scd̾o occeano sub sep¬
temtrione deducit᷑. Hii non solũ ꝓpri¬
am libertatẽ tueri parati. uerũ etiam
finitimoꝵ preripere ausi. uaceos ꝙͣ tur¬
mogos. et antrigonat. assiduis eruptio¬
nib populabant᷑. Igit᷑ cesar apud seges¬
simam castra posuit. trib agminibus
totam pene amplexiis cantabriam.
Dui fatigato frustra atq in periculũ
sepe deducto exercitu. tandem ab aqͥta¬
nico sinu ꝑ occeanũ incautis hostibus
ammoueri classem. atq exponi copias
iubet. Tunc demũ cantabres sub menb
attice maximo congressi bello et iuctian
umnniũ montẽ natura tucissimũ confu¬
gerunt. Ubi obsidionis fame ad extre¬

Expanded text:
tos annos actum intelligens, si Cantabros tos annos actum intelligens, si Cantabros atque Astures, duas fortissimas Hispaniae gentes, suis uti legibus sineret, aperuit Jani portas, atque in Hispanias ipse cum exercitu profectus est. Cantabri et Astures Galleciae provinciae portio sunt, qua extentum Pyrenaei jugum haud procul secundo Oceano sub septentrione deducitur. Hi non solum propriam libertatem tueri parati, verumetiam finitimorum praeripere ausi, Vaccaeos et Turmodigos et Autrigonas assiduis eruptionibus populabantur. Igitur Caesar apud Segisamam castra posuit, tribus agminibus totam pene amplexus Cantabriam. Diu fatigato frustra atque in periculum saepe deducto exercitu, tandem ab Aqnico sinu per Oceanum incautis hostibus admoneri classem atque exponi copias iubet. tunc demum Cantabri sub moenibus Atticae maximo congressi bello et uicti in Vinnium montem natura tutissimum confugerunt, ubi obsidionis fame ad extre
Abbreviated transcription (Latin):
audiebant uoces signa in celo et int̾¬
ra ꝓdigia prodider̃t. Tercio autem cũ
urbem triumphans. quĩto consul in¬
gressus est. eo scilicet die quem supra
nominaium᷑. cũ et ianũ post ducentõ
annos pͥmũ ipse clausit. et clarissimum
illtd augusti nomen assũpsit. quid fide¬
luis aut ueriꝰ credi. aut cognosci potest
concurrentib ad tantam manifestatio¬
nẽ. pace nomine die. quam hunc occul¬
to quidẽ gestoꝵ ordine ad obsequium
p̃parationis eiꝰ predestinatũ fuisse. qͥ
eo die quo ille manifestandꝰ mundo pꝰ
paululũ erat. et pacis signũ pretulit.
et potestatis nom̃ assũpsit. quid autẽ
in quarto reditu. cũ finito cantabrico
bello. paccatis q om̃ibus gentib cesar
urbeni repetit. ad cõtestationem fidei qͣm
expromimꝰ actũ sit: ipso meluis ordine ꝓ¬
ferttur. Cap̃¬
cesare sexies. et bis marco agrippa consuli¬
bus. cesar paruũ in hispania. per ducen¬

Expanded text:
audiebant, signa in coelo, et in teaudiebant, signa in coelo, et in terra prodigia prodiderunt. Tertio autem, cum Urbem triumphans quintum consul ingressus est, eo scilicet die, quem supra nominavimus, cum et Janum post ducentos annos primum ipse clausit, et clarissimum illud Augusti nomen assumpsit, quid fidelius ac verius credi aut cognoconcurrentibus ad tantam manifestationem. pace nomine die, quam hunc occulto quidem gestorum ordine ad obsequium praeparationis eius praedestinatum fuisse, qui eo die, quo ille manifestandus mundo post paululum erat, et pacis signum praetulit at potestatis nomen adsumpsit ? Quid autem in quarto reditu, cum finito Cantabrico bello. pacatisque omnibus gentibus Caesar Vrbem repetiit, ad contestationem fidei, quam expromimus, actum sit, ipso melius ordine proferetur. ACaesare sexies, et bis M. Agrippa consulibus, Caesar parum in Hispania per ducen
Abbreviated transcription (Latin):
li romani debita donanda litteraꝵ eti¬
am monimentis abholitis censuisset.
in diebz ipsis fons olei largissimꝰ. sicut su¬
periꝰ expressi. de taberna meritoria per
totũ diem fluxit. Quo signo quid eui¬
dentiꝰ quã in dieb cesaris toto orbe reg¬
nantis. futura xp̃i natiuitas declara¬
ta est: Xp̃c enĩ lingua gentis eius ex
qua nat᷑ est: unct᷑ int̾pretatur. Itaq
cũ eo tempore quo cesari ꝑpetua tribu¬
nicia potestas decreta est rome fonz
olei ꝑ totũ diem fluxit. sub principa¬
tũ. atq ex eo unctos de meritoria ta¬
berna. hoc est de hospita larga q ecle¬
sia. affluent̃ acq incessabilit̾ processu¬
ros: restituendosq per cesarem omnes
seruos. qui tamen cognoscerent dñm
suum. cecerosq qui sine dño inueniren¬
tur. morti supplicio q dedendos. remit¬
tenda q sub cesare debita peccatoꝵ in
ea urbe. in qua spontaneũ fluxit oleũ.
euidentissima hii qui prophetaꝵ non

Expanded text:
li Romani debita donanda, litterarum etili Romani debita donanda, litterarum etiam monumentis abolitis censuisset; in diebus ipsius fons olei largissimus, sicut superius expressi, de taberna meritoria per totum diem fluxit. 443 Quo signo quid evidentius, quam in diebus Caesaris toto orbe regnantis futura Christi nativitas declarata est; Christus enim lingua gentis ejus in qua natus est, unctus interpretatur. Itaque cum eo tempore quo Caesari perpetua tribunicia potestas decreta est, Romae fons olei per totum diem fluxit: sub principatum, atque ex eo unctos, de meritoria taberna, hoc est, de hospita largaque Ecclesia affluenter, atque incessabiliter processuros, restituendosque per Caesarem omnes servos, qui tamen cognoscerent Dominum suum, caeterosque, qui sine domino invenirentur, morti supplicioque dedendos, remittendaque sub Caesare debita peccatorum in ea Urbe in qua spontaneum fluxisset oleum, evidentissima his, qui prophetarum voces non
Abbreviated transcription (Latin):
orro autẽ hunc esse
dentiũ siue etiam fidei contradicentiũ
nescit. De quo nr̃e istiꝰ fidelissime obser¬
uationis sacramento. uberiꝰ nunc dicere
nec ratio nec locus flagitat. ut et que¬
rentib reseruasie: et negligentib non
ingessisse. uideamͣ hoc autẽ fidelit̾ cõme¬
probet᷑. Namcũ pͥmo  uo cesare auun¬
culo suo int̾fecto. ex apollonia rediens
urbem ingrederet᷑. hora circit̾ tercia
repente liquido ac puro serenoq die.¬
circulus ad sp̾em celestis arcus orbem so¬
lis ambiit. Quasi eũ unũ ac potentissi¬
mum in hoc mundo solũ q clarissimũ
i urbe monstraret. cuius tempore uen¬
turus esset: qui ipsum solem solus. mũ¬
dumq totũ et fecisset. et regeret. De¬
inde cũ scdo in sicilia receptis a pompe¬
D et lepido legionib triginta milia
seruoꝵ dñis restituisset. sexaginta qua¬
tuor legiones solus imꝑio suo ad tuta¬
men orbis terrarũ distribuisset: ouans¬
q urbem ingressus om̃ia suꝑiora popu¬

Expanded text:
orro autem hunc esse dentium, sive etiam fidei contradicentium, nescit. De quo nostrae istius fidelissimae observationis sacramento uberius nunc dicere, nec ratio, nec locus flagitat: ut et quaerentibus reservasse, et negligentibus non ingessisse videamur. Hoc autem fideliter commeprobetur. Nam cum primum, Caio Caesare avunculo suo interfecto, ex Apollonia rediens Urbem ingrederetur, hora circiter tertia repente, liquido ac puro sereno circulus ad speciem coelestis arcus orbem solis ambiit, quasi eum unum ac potentissimum in hoc mundo solumque clarissimum in orbe monstraret, cujus tempore venturus esset, qui ipsum solem solus, mundumque totum et fecisset et regeret. Deinde cum secundo, in Sicilia receptis a Pompeio et Lepido legionibus, triginta millia servorum dominis restituisset, et quadraginta quatuor legiones solus imperio suo ad tutamen orbis terrarum distribuisset, ovansque Urbem ingressus, omnia superiora popu
Abbreviated transcription (Latin):
minũ occidit. Digñusane posteris tante
correptionis exemplũ. Tunc ad spectandã
hominũ mortes auidos homines conue¬
nisse. qͣndo ꝓ salute hominũ ꝓuidenda
d̃s homo esse uoluisset. Deinde anno eiꝰ
impie a iudeis apprehensus: et patibulo
fixiis est. maxime terre motu ꝑ orbem
facto. saxa e montib scissa. maximaꝵq
urbiũ plurime partes. plus solita con¬
cussione ceciderunt: Padem quoq die
ad horam diei sextã. sol in toto orbe obscu¬
rat᷑. tetraq nox subito obducta t̾ris est. ꝙ
sicut dictũ est: impia q et̾nã timuer̃t
scła noctẽ. Usq adeo autẽ neq luna lu¬
mini solis. neq nubes obstitisse: manifes¬
tum est. ut quarto decimã eadie lunam¬
metata celi regione intiecta longislime
a conspectu solis affuisse. et stellas cune di

Expanded text:
minum occidit. dignum sane posteris tantae minum occidit. dignum sane posteris tantae correptionis exemplum, tunc ad spectandas hominum mortes auidos homines conuenisse, quando pro salute hominum prouidenda Deus homo esse uoluisset. deinde anno eiusimpie a Iudaeis apprehensus et patibulo suffixus est, maximo terrae motu per Orbem facto saxa in montibus scissa, maximarumque urbium plurimae partes plus solita concussione ceciderunt. eadem quoque die ad horam diei sextam sol in totum obscuratus tetraque nox subito obducta terris est et, sicut dictum est, Impiaque aeternam timuerunt saecula noctem. usque adeo autem neque lunam lumini solis neque nubes obstitisse manifestum est, ut quartam decimam ea die lunam, tota caeli regione interiecta, longissime a conspectu solis afuisse et stellas tunc di
Abbreviated transcription (Latin):
tia. in penã contͣdictoris senat᷑. Nã rex
quecũq uoluntate faciebat. fiebat uolun¬
tas. atq ex mansuetissimo principe: se¬
iussima bestia exarsit. Nam plurimoᷤ
senatoꝵ proscͥpsit. ⁊ ad mortẽ coegit. Ui¬
ginti sibi patricios uiros consilii causa leg̃at.
hoꝵ uix duos incolumes reliqͥt. ceteros
diuersis causis necauit. Seianũ p̃fectũ
suũ. res nouas molientẽ int̾fecit. Flios
suos drusum et germanicũ. quoꝵ drusus
naturalis. germanicꝰ adoptuis erat. ma¬
nifestis ueneni signis perdidit. Filios ger¬
I manici filii sui int̾fecit. Referre sĩgil¬
latim facta eiꝰ horret. pudetq tanta li¬
bidinis. et crudelitatis rabie efferbuit.
ut qͥ spreuerant xp̃o rege se saluari re¬
ge cesare punirent᷑. Huiꝰ tam̃ imperii
anno xͥuͦ. noua et incredibilis cladis apd̃
fidenatiũ urbem accidit. Amphiteatͥ
cauea popło gladiatoꝵ manꝰ spectante
collapsa est. et plusꝙͣ uiginci milia ho¬

Expanded text:
tia in poenam contradictoris senatus; nam regi, tia in poenam contradictoris senatus; nam regi, quaecumque uoluntate faciebat, uoluptas erat, atque ex mansuetissimo principe saeuissima bestia exarsit. nam plurimos senatorum proscripsit et ad mortem coegit; uiginti sibi patricios uiros consilii causa legerat: horum uix duos ihcolumes reliquit, ceteros diuersis causis necauit; Seianum praefectum suum res nonas molientem interfecit; filios suos Drusum et Germanicum, quorum Drusns naturalis, Germanicus adoptiuus erat, manifestis ueneni signis perdidit; filios Germanici filii sui interfecit. referre singillatim facta eius horret pudetque; tanta libidinis et crudelitatis rabie efferbuit, ut, qui spreuerant Christo rege saluari, rege Caesare punirentur. huius tamen imperii anno duodecimo noua et incredibilis clades apud Fidenatium urbem accidit: amphitheatri cauea populo gladiatorium munus spectante conlapsa est et plus quam uiginti milia ho
Abbreviated transcription (Latin):
resurrexit. et discipłos suos ad p̃dicandũ
misit. pilat᷑ preses palestine ꝓuincie ad
tiberiũ imꝑatorem. atq ad senatũ retu¬
lit. de passione et de resurrectione xp̃i
consequentib q uirtutib que uel per
ipsũ palam facte fuerant. uel ꝑ discipu¬
los ipsiꝰ in nomine eiꝰ fiebant. et de eo qd̃
crederet᷑. Tiberiꝰ cũ suffragio magni fa¬
uoris retulit ad senatũ. ut xp̃c int̾ deos
haberet᷑. Senat᷑ indignatione motꝰ
cur ñ sibi pͥus scd̃m morem delatũ ẽẽt.
ut de suscipiendo cultu priꝰ ip̃e discer¬
neret: consecrationẽ xp̃i recusauit.
Edictoq constituit. ext̾minandos ẽe
urbe. xp̃ianos. Precipue cũ et se ianꝰ pre¬
fectus ciberii suscipiende religioni obsti¬
natissime contradiceret. Tiberiꝰ tamen
edicto accusatorib xp̃ianoꝵ mortẽ cõ¬
minat᷑ est. Itaq paulatĩ ĩminuta est
illa tiberii cesaris laudatissima modes¬

Expanded text:
resurrexit et discipulos suos ad praedicandum resurrexit et discipulos suos ad praedicandum dimisit, Pilatus, praeses Palaestinae prouinciae, ad Tiberium imperatorem atque ad senatum rettulit de passione et resurrectione Christi consequentibusque uirtutibus, quae uel per ipsum palam factae fuerant uel per discipulos ipsius in nomine eius fiebant, et de eo, quod crederetur. Tiberius cum suffragio magni fauoris rettulit ad senatum, ut Christus deus haberetur. senatus indignatione motus, cur non sibi prius secundum morem delatum esset, ut de suscipiendo cultu prius ipse decerneret consecrationem Christi recusauit edictoque constituit, exterminandos esse Vrbe Christianos; praecipue cum et Seianus praefectus Tiberii suscipiendae religioni obstinatissime contradiceret. Tiberius tamen edicto accusatoribus Christianorum mortem comminatus est. itaque paulatim , immutata est illa Tiberii Caesaris laudatissima modes
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ. ⁊ occident uos. et eritis odio om̃ib
gentib propt̃ nomen meũ. Hoc autẽ
diuina ꝓuidentia edocens. et credenteᷤ
p̃monendo fir mauit: et incredulos
p̾dicando confudit: Cap̃¬
nno ab urbe condita septigente¬
post mortẽ augusti cesaris. tiberiꝰ cesar
imꝑiũ adept᷑ est. mansit q in eo annis
iuginti et tres. Hic ꝑ semet ipsũ nulla
bella gessit. sed nec per legatos qͥdem
aliqͣ grauia. nisi qd̃ tantũ aliqͣntis in
locis p̃cogniti cito gentiũ cumores cõ¬
primebant᷑. Sane quarto imꝑii eiꝰ an¬
no germanicꝰ drusi filiꝰ caligule pater.
de germanis ad quos ab augusto sene
missus fuerat t̾umphauit. Ipse autem
tiberiꝰ plurima imꝑii sui parte cũ magna
et grauissima modestia rei publice profiut
adeo ut qͥbusdã p̾sidib augenda ꝓuinci¬
is̃ tͥbuta suadentib scͥpserit. boni pastoris¬
esse pondere pecꝰ: non deglobare. At post¬
qͣm passus est dñs iħc xp̃c. atq a mortius

Expanded text:
onem et occident uos, et eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum. hoc autem diuina prouidentia docens et credentes praemonendo firmauit et incredulos praedicendo confudit. Anno ab Vrbe condita DCCLXst mortem Augusti Caesaris Tiberius Caesar imperium adeptus est mansitque in eo annis uiginti et tribus. hic per semet ipsum nulla bella gessit, sed ne paliqua gravia, nisi quod tantum aliquantis in locis praecogniti cito gentium tumores comprimebantur. Sane quarto imperii ejus anno Germanicus, Drusi filius, Caligulae pater, de Germanis, ad quos ab Augusto sene missus fuerat, triumphavit. Ipse autem Tiberius plurima imperii sui parte, cum magna et gravi modestia reipublicae praefuit, adeo ut quibusdam praesidibus augenda provinciis tributa suadentibus scesse tondere pecus, non deglubere. at postquam passus est Dominus Christus atque a mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
tium ꝑtinet. utriq sub reuerentia religiõs
et confessione cultu q suꝑne potentie uui¬
mus. Distante dũ taxat fide qua nr̃m ẽ¬
fateri. ex uno et ꝑ unũ d̾m cõstare omĩa
illoꝵ. tam multos deos putare. quã mul¬
ta sunt elementa. si pocentie dei inqui¬
unt quẽ p̃dicatis fuit. ut romanũ ĩpe¬
riũ. tã amplũ actã sublime fieret cur
gͥ pacientia eiusdẽ obfuit. ut ante ñ fu

Expanded text:
ntium pertinet, utrique sub reuerentia religionis ntium pertinet, utrique sub reuerentia religionis et confessione cultuque supernae potentiae uiuimus, distante dufateri, ex uno et per unum Deum constare omnia: illorum, tam multos deos putare, quam multa sunt elementa. Si potentiae Dei, inquiunt, quem praedicatis, fuit, ut Romanum imperium tam amplum, ac tam sublime fieret, cur igitur patientia ejusdem o
Abbreviated transcription (Latin):
ab initio creatũ et institutũ humanũ
genꝰ ut sub religione cũ pace sine labore
uiuens: fructu obediendie et̾nicatem me¬
reret᷑. Sed abusũ bonitate creatoris. li¬
bertatẽ indulgentie. in contumac̃e uer¬
tisse licentiã. atq ex contẽptu in obliui¬
onẽ defluxisse. Istã q nc̃ esse pacientiã
dei. ⁊ iustã in utrãq partẽ. ut nͨ ꝯtẽptꝰ
disꝑdat in totũ cũ misereri uelit: et
affligi laborib uelit sinat contẽptus
potens deinde subsequens ẽe. iuste semꝑ
adhibere. quanuis ignoranti gubernati¬
onẽ. cui aliqͣndo pie restituturꝰ sic peni¬
tenti antique gr̾e facultatẽ. Sed hec qm
et si uerissime. fortissime q dicunt᷑. fidelẽ
tam̃ atq obedientẽ reqͥrit michi autẽ si
uid̃o an aliqnͣdo credituris certe nẽ in
credulis actio est. promptiꝰ ea ꝓferam que
ipsi et si ꝓbare uoluerint: imꝓbare ñ possint.
Itaq quantũ ad conscientiã humanarũ m̃¬

Expanded text:
ab initio creatum et institutum humanum ab initio creatum et institutum humanum genus, ut sub religione cum pace sine labore uiuens fracta oboedientiae aeternitatem promereretur, sed abusum bonitate creatoris libertatem indulgentia in contumaciam uertisse licentiam atque ex contemptu in obliuionem defluxisse, iustamque nunc esse patientiam Dei et iustam in utramque partem, ut nec contemptus disperdat in totum cui misereri uelit et affici laboribus dum uelit sinat contemptus potens; deinde subsequens esse, iuste semper adhibere quamuis ignoranti gubernationem, cui aliquando pie restituturus sit paenitenti antiquae gratiae facultatem. sed haec quoniam, etsi uerissime fortissimeque dicuntur, fidelem tamen atque oboedientem requirunt, mihi autem, uidero an aliquando credituris, certe nunc cum incredulis actio est, promptius ea proferam, quae ipsi etsi probare noluerint, inprobare non possint. itaque, quantum ad conscientiam humanarum me
Abbreviated transcription (Latin):
ufficientia ut arbitror
documenta collecta st̃
quib absq illo archa¬
no. quod paucoꝵ fide¬
liũ est probari de me¬
dio queat. unũ illũ et
uerum deum quẽ xp̃iana fides p̃dicat.
et condidisse mundũ. creaturãq eiꝰ cũ
uoluit. et disposuisse ꝑ multa. cũ a mł¬
tis ignoraret᷑. et confirmasse ad unũ. cũ
per unicũ declarat᷑ est. Simulq poten¬
tiam sapientiã q eiꝰ. multimodis argu¬
mentis eluxisse. In qͦ qͥdem angustas
deiectas q mentes. offendi paulisꝑ incel¬
ligo: quod tante potentie. tanta poten¬
tia miscet᷑. Si enĩ potens erat inqͥunt
creare mundũ. cõponere pacẽ mundi.¬
insinuare mundo cultũ. ac potentiã
sui. qͥd opꝰ fuit tanta uelut ipsi senti¬
unt. tã ꝑnitiosa patientia. ut in ulti¬
mo errorib cladib laborib q hominũ
fuerit qd̃ a pͥncipio uirtute eiꝰ qͣm p̾di¬
cas dei sic potiꝰ cepisse potuisset: quib qͥ¬
dem ueracit̾ respondere possem obhoc

Expanded text:
Sufficientia ut arbitror doeumenta collecta sunt, quibus absque ullo arcano, quod paucorum fidelium est, probari de medio queat, unum illum et uerum Deum, quem Christiana fides praedicat, et condidisse mundum creaturamque eius, cum uoluit, et disposuisse per multa, cum per multa ignoraretur, et confirmasse ad unum, cum per unicum declaratus est, simulque potentiam patientiamque eius multimodis argumentis eluxisse. in quo quidem angustas deiectasque mentes offendi paulisper intellego, quod tantae potentiae patientia tanta miscetur. si enim potens erat, inquiunt, creare mundum, componere pacem mundi,nsinuare mundo cultum ac notitiam sui, quid opus fuit tanta uel, ut ipsi sentiunt, tam perniciosa patientia, ut in ultimo erroribus cladibus laboribusque hominum fieret, quod a principio uirtute eius, quem praedicas, Dei sic potius coepisse potuisset? quibus quidem neraciter respondere possem, ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tus qui ad uindicandũ dñi ih̾u xp̃i
sangͥnem iudicio xp̃i fuerat ordinat᷑: iue¬
tor tͥumpbans cũ uespasiano patre iañ
clausit. Igit᷑ et si sub extremis tẽporib
cesaris apertꝰ est ianꝰ. tam̃ per multa ex
eo temꝑa. qͣmuis in ꝓcinctu esset exerci¬
bus illis in sũma tͣnquillitate uniu̾sus
mundꝰ ageret. cunctasq gentes pax una
uelaret. et a discipulis suis int̾rogatꝰ eẽt
de conclusione tẽpoꝵ subse quentiũ int̾
cetera dixit. Audicuri estis p̾lia et opi¬
mones p̾lioꝵ uidete ne t᷑bemini. Oporti

Expanded text:
us, qui ad uindicandum Domini Iesu Christi sanguinem iudicio Dei fuerat ordinatus, uictor triumphans cum Vespasiano patre Ianum clausit. igitur etsi sub extremis Caesaris temporibus apertus est Ianus, tamen per multa ex eo tempora, quamuis in procinctu esset exercium temporibus illis in summa tranquillitate uniuersus mundus ageret cunctasque gentes pax una uelaret et a discipulis suis interrogatus esset de conclusione temporum subsequentium, inter cetera sic ait: audituri autem estis proelia et opiniones proeliorum. uidete ne t
Abbreviated transcription (Latin):
tis: cruentiorem uictoriã cretenses exercu¬
erunt. Qui nobiliũ atheniensiũ filios.:
minocauro utrũ fero homini. aut inhu¬
mane bestie aptiꝰ dicã nescio. deuorandos
crudelit̾ addicebant. atq informe ꝓdigi¬
um: effossis grecie luminib saginabant.
Husdẽ dieb lapiche ꝙ thessali: famosis ni¬
miũ certauere conflictib Sed thessalos
palefatꝰ in libro pͥmo incredibiliũ ꝓdidit.
ipsos a laphitis creditos dictosq fuisse i po¬
centauros. eo qd discurrentes in bello eqͥ¬
tes: uelut unũ corpus equoꝵ et hominũ¬

Expanded text:
tis cruentiorem uictoriam Cretenses exercuerunt; qui nobilium Atheniensium filios Minotauro, utrum fero homini an humanae bestiae aptius dicam nescio, deuorandos crudeliter addicebant atque informe prodigium effossis Graeciae luminibus saginabant. isdem diebus Lapithae et Thessali famosis nimium certauere conflictibus. sed Thessalos Palefatus in libro primo Incredibilium prodit ipsos a Lapithis creditos dictosque fuisse Centauros eo, quod discurrentes in bello equites ueluti unum corpus equorum et hominu
Abbreviated transcription (Latin):
set: castellũ quoddam eũ iuginti mili¬
bus seruoꝵ armatis oceupauit. Ibi dũ
affros regemq mauroꝵ concitat. cap¬
tus est. Ac primo uirgis cesus. dem
effossis oculis. et manib erurib q frac¬
tis. uelut a singłis menbris pena exi¬
geret᷑: in conspectu populi necatus est.
Corpus uerberib lacerũ. cruci suffrxũ
filu cogratiq om̃s supplicio traditi st
ue quis eũ eiusdem familie unquam ant

Expanded text:
set, castellum quoddam cum viginti milliset, castellum quoddam cum viginti millibus servorum armatis occupavit. Ibi dum Afros, regemque Maurorum concitat, captus est: ac primo virgis caesus, deinde effossis oculis et manibus cruribusque fractis, velut a singulis membris poena exigeretur, in conspectu populi necatus est. Corpus verberibus lacerum cruci suffixum est: filii cognatique omnes supplicio traditi, ne quis eum
Abbreviated transcription (Latin):
publicam infelicitatẽ accusat et deflet.
Ad postremũ uociferans suꝑ urbem.¬
÷ tandem ingressus domũ: cunctos qui
lacrimantes prosequebant᷑ ultimo di¬
misit alloqͥo. Ac deinde obseratis ianu¬
is exclusisq etiam filiis: gladio dolorẽ
uitãq fimuit. Hec dari temporibus
ost hec haino uir quidam car¬
taginiensis priuatis opib reipu¬
blice uires supirans inuadende domina¬
tionis auxit cupidicatem. Cui rei consi¬
lium utile ratus est. ut simulatis uni¬
ce filie nuptiis om̃s senatores quorum
dignitatem obstaturam inceptis suis
arbitrabatur: inter pocula ueneno
necaret. Que res per ministros ꝓdita
sine ultione uitata est: ne in uiro po¬
tenti plus negotii faceret res cognica
quam cogicata. Hoc consilio elusus
hanno. alio machinamento: facinus
aggredi parat. Seruicia concitat. qui
bus repente incautam urbem opprime¬
ret. Sed cũ ante consticutam cedibus
diem proditũ se preuentũ q intellexis¬

Expanded text:
publicam infelicitatem accusat et deflet; publicam infelicitatem accusat et deflet; ad postremum uociferans per urbem, tandem ingressus domum, cunctos, qui lacrimantes prosequebantur, ultimo dimisit adloquio ac deinde obseratis ianuis exclusisque etiam filiis gladio dolorem uitamque finiuit. haec Darii temporibus ost haec Hanno, uir quidam Carthaginiensis priuatis opibus reipublicae uires superans, inuadendae dominationis hausit cupiditatem. cui rei consilium utile ratus est, ut simulatis unicae filiae nuptiis omnes senatores, quorum dignitatem obstaturam inceptis suis arbitrabatur, inter pocula ueneno necaret quae res per ministros prodita sine ultione uitata est, ne in uiro potenti plus negotii faceret res cognita quam cogitata. hoc consilio elusus Hanno alio machinamento facinus adgredi parat: seruitia cobus repente incautam urbem opprimeret. Sed cum ante statutam caedibus diem proditum se praeventumque intellexis
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec uero hunelcho rer carta¬
giniensiũ. cũ insicilia bellum
gereret: repente horribili peste exerei¬
tum amisit. Nec miorbis popło caterua¬
tim cadente.cito quisq correptus mor
mortuus: iam nec sepeliebat᷑. Cuius ma¬
u nuncius cũ actonicam repentino luc¬
tu cartaginem repleuisset. non secus ac
si capta esset: turbata ciuitas fuit. om̃ia
ululatib personabant. Clause ubiq ia¬
nue. cuncta priuata. publicaq officia
dãpnata. uniuersi ad portũ recurrunt.
Egredientes q de nauib paucos qui
cladi suꝑfuerant: de suis percunctaban¬
tur. postquã de clade suoꝵ tacentib illis
uel gementib miseri intelligunt: tunc
toto litore plangentiũ noces. tunc infe¬
liciũ matrũ ululat᷑. et flebiles querele
audiebant᷑. Int̾ hec procedit et ipse de
naui sua imperator sordida seruiliq tu¬
nica discinctus. Ad cuius conspeetum
plangentiũ uingunt᷑ agmina. Ipse qͦq
manus ad celũ cendens: nunc suam nc̃

Expanded text:
ost haec uero Himelcho rex Carthaginiensium cum in Sicilia bellum gereret, repente horribili peste exercitum amisit. nec mora: morbis, populo cateruatim cadente, cito quisque correptus, mox mortuus, iam nec sepeliebatur: cuius mali nuntius cum attonitam repentino luctu Carthaginem repleuisset,. non secus ac si capta esset turbata ciuitas fuit. omnia nlulatibus personabant, clausae ubique ianuae, cuncta publica priuataque officia damnata, uniuersi ad portum decurrunt egredientesque de nauibus paucos, qui cladi superfuerant, de suis percontantur. postquam de clade suorum, tacentibus illis uel gementibus, miseri intellegunt, tunc toto litore plangentium uoces, tunc infelicium matrum ululatus et flebiles querellae audiebantur. inter haec procedit et ipse de nani saa imperator sordida seruilique tunica discinctus; ad cuius conspectum plangentia iunguntur agmina; ipse quoque manus ad caelum tendens nunc suam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ta euo breui recedunt: De agrip¬
eniq in uno marco pa.
agrippa felicitatis exemplum est.
nec tam̃ usq eo inoffensse ut non plura
aduersa ꝑtulerit: quã scd̾a. namq et
misera pedũ ualitudine. & aꝑto coniu¬
gis adulterio. & aliqͦt infelicitatis notis
preposteri ortus omen luit. feminis ꝑin¬
de est infausta natiuitas. si concretũ
uirginal fuerit: De cornelia.¬
Iuo pacto genitalia fuere cornelie
quẽ editis graccis ostentũ hoc piauit:
sinistro exitu liberoꝵ. Rursum necatis
matrib nat᷑ est auspicatior sicut scipio
affricanꝰ prior. qui defuncta parente.
qd̃ excisus utero indiem uenerat: pͥmus
romanoꝵ cesar dictus est. E geminis si
remanente altero. alter abortiuo fluxu
exciderit. alter qui legitime natus est
uidam et cũ dentib procreant᷑.
curio. dentatus obio cognominatus.
Quidã uice dentiũ continui ossis arman¬
tur soliditate. Qualem filiũ bychinoꝵ
rex prusias habuit: De dentib

Expanded text:
ta aeuo breui cedunt. Denique in uno M. Agrippa felicitatis exemplum est, nec tamen usque eo inoffensae, ut non plura aduersa pertulerit quam secunda; namque misera pedum ualitudine et aperto coniugis adulterio et aliquot infelicitatis notis praeposteri ortus omen luit. Feminis perinde est infausta natiuitas, si concretum uirginal fuerit, quo pauo pacto genitalia fuere Corneliae, quae editis Gracchis ostentum hoc piauit sinistro exitu liberorum. Rursum necatis matribus natus est auspicatior, sicut Scipio Africanus prior, qui defuncta parente, quod excisus utero in diem uenerat, primus Romanorum Caesar dictus est. E geminis si remanente altero alter abortiuo fluxu exciderit, alter qui legitime natus est uidam et cum dentibus procreantur, Curius, Dentatus ob id cognominatus. Quidam uice dentium continui ossis armantur soliditate, qualem filium Bithynorum rex Prusias habuit. Ipsum denti
Abbreviated transcription (Latin):
ego ipse dũ refero: toto corꝑe perhorris¬
co. Siquidẽ in numedia in qua tunc
micipsa rex erat. octoginta milia ho¬
minũ. circa oram uero maritimam
que maxime cartaginiensi atq uti¬
censi litcori ad iacet: plusquã ducenta
milia perisse tradicũ est. Apud ipsã
uero uticam ciuitatẽ triginta milia
militũ que ad presidiũ tociꝰ affrice or¬
dinata fuerant: extincta atq abrasa
sunt. Que clades tam repentina ac
tam uiolenta institit. ut tunc aput
uticam sub una die per unam porta
ex illis uiniorib plusquã mille quim¬
gentos mortuos. elatos fuisse narret᷑.
Uerũtam̃ pace et gr̃a omĩpotentis dĩ
dixerim. de cuiꝰ miscd̃ia. et in cuius¬
fiducia hec loquor. quanuis et tẽpori¬
bus nr̃is exoriant᷑ aliquando. et hoc
diuersis partib locuste. et plerumq
etiam sed tolerabiliter ledant. nũquã
tamen temporib xp̃ianis tanta uis in¬
extricabilis mali accidit. ut ꝑnities lo¬

Expanded text:
ego ipse, dum refero, toto corpore perhorresego ipse, dum refero, toto corpore perhorresco: siquidem in Numidia, in qua tunc Micipsa rex erat, octingenta milia hominum, circa oram uero maritimam, quae maxime Carthaginiensi atque Vticensi litori adiacet, plus quam ducenta milia perisse traditum est, apud ipsam uero Vticam ciuitatem triginta milia militum, quae ad praesidium totius Africae ordinata fuerant, extincta atque abrasa sunt. quae clades tam repentina ac tam uiolenta institit, ut tunc apud Vticam sub una die per unam portam ex illis iunioribus plus quam mille quingentos mortuos elatos fuisse narretur. Verumtamen pace et gratia omnipotentis Dei dixerim, de cuius misericordia et in cuiusfiducia haec loquor: quamuis et temporibus nostris exoriantur aliquando et hoc diuersis partibus lucustae et plerumque etiam sed tolerabiliter laedant, numquam tamen temporibus Christianis tanta uis inextricabilis mali accidi, ut pernicies lu
Abbreviated transcription (Latin):
plautio hẏpseo murcho ful¬
uio flaco consulib uirdũ affricam
a belloꝵ excidus quiescentẽ. horribi
lis et inusitata perditio consecuta ẽ.
Namq cũ ꝑtotam affricam ĩmense
locustarũ multicudines coalussent
et non modo iam cuuctam spem fru¬
gum abstrarissent. herbas q omnes cũ
parte radicũ. folia arboꝵ cũ teneritu¬
dine ramoꝵ consup̃sissent. uerũ etiã
amaras cortices atq arida ligna pre¬
roderent. repentino abrepte uento at¬
q in globos coacte: portate q diu per
aerem. affricano pelago ĩmerse sunt.
Harum cũ ĩmensos aceruos longitu¬
dͣimnis urgentes fluctus per ertenta la¬
te littora propulissent. tetrũ nimis at
q opinionẽ pestiferum odorem tabi¬
da et putrefacta congeries eralauit.
Unde omniũ pariter animantiũ
tanta pestilentia consecuta est: ut
auiũ pecudũ ac bestiarũ coe ruptione
aeris dissolutarũ. putrefacta passim ca¬
dauera. uitiũ corruptionis augerent.
At uero quanta fuerit hominũ lues

Expanded text:
Plautio Hypseo, M. Fulvio Flacco coss., vix dum Africa a bellorum excidiis quiescente, horriblis et inusitata perditio consecuta est. namque oum per totam Africam mmensae lucustarum multitudines coaluissent et non modo iam cunctam spem frugum abrasissent herbasque omnes cum parte radicum, folia arborum cum teneritudine ramorum consumpsissent, uerum etiam amaras cortices atque arida ligna praeroderent, repentino abreptae uento atque in globos coactae portataeque diu per aerem, Africano pelago inmersae sunt. harum cum inmensos aceruos longe undis urguentibus fluctus per extenta late litora propulissent, taetrum nimis atque ultra opinionem pestiferum odorem tabida et putrefacta congeries exhalauit, unde omnium pariter animantum tanta pestilentia consecuta est, ut auium pecudum ac bestiarum corruptione aeris dissolutarum putrefacta passim cadauera uitium corruptionis augerent. at uero quanta fuerit hominum lues,
Abbreviated transcription (Latin):
menta exam inata et capta quãpluri¬
ma. ut merito contigisse non in sig¬
nũ uastationis future. sed uastatio
ipsa referat᷑. Cap̃.

Expanded text:
menta exanimata et capta conplurima: ut merito contigisse non in signum uastationis futurae sed uastatio ipsa referatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nunt. Umneit enun gr̃a. Arobes
quid̃ diẽt ñ alibi eã dep̃hendi:
qm in niois auiũ. quas melan¬
coyphas uocant. Qd̃ nullus re¬
cipit: eum apd̃ g̃manie poplos
qͣmuis rara: in saxis tñ appareat.
honore ul p̃cio ad smaragdos ui¬
ret. pallidũ nich iocundius aurũ
moꝵ porro genera: diũsa sunt.
Germanicum candiciũ est. splen¬
det dñ cerulo. et si sub diuo ha¬
beas. fulgorẽ rapit syderum.

Expanded text:
nunt: uincit enim gratia. Arabes nunt: uincit enim gratia. Arabes quidem dicunt non alibi eam deprehendi quam in nidis auium quas melancoryphos uocant; quod nullus recepit, cum apud Germaniae populos quamuis rara in saxis tamen appareat. Honore et pretio ad smaragdos uiret pallidum. Nihil iucundius aurum m porro genera diuersa sunt. Germanicum candidum est: splendet tamen caerulo et si sub diuo habeas, fulgorem rapit siderum.
Abbreviated transcription (Latin):
recium oꝑe est seirelongius
ne indanee silue credant᷑ lappi¬
dem fleuisse. hanc spẽm: in illi¬
ricum barbari intulerunt. Que
cum ꝑ pannosica cõmertia usu
ad deanspadanos hoĩes foret de¬
uoluta. quod ibi pͥmũ nr̃i uide¬
rant. ibi etiã natam putauerunt
Munere neronis principis. appera¬
tus om̃is: succino mnornatus est. Nec
indifficult̾. cum ꝑ idem tempꝰ dre¬
decim nilia libraꝵ rex gmanie ei
dono miserit. Rude pͥmũ naseit᷑ ⁊¬
corticosũ. deiñ in coctum: adype
lactentis suis expolitͣ adquem ui¬
demus nitorem. Pro facie ht̃ no¬
men. Amellũ dicit᷑ et falernum.
utrumq de similitudine: aut ui¬
ni. aut utiq mellis. In aꝑto ẽ qd̃
raprat folia. qd̃ trahat paleas. Qõ
uͦ medeat᷑ multis uitaliũ in cõmo¬
dis: mẽdentiũ docuit disciplina.
India h̃t succunũ: s germania
Qm̃ ad insulã celsariã ueneramꝰ.
a succino ceptum. Nam in g̾ma¬
nie continentib galliacus inueni¬
t: quam gẽmã arabicis antepo¬

Expanded text:
retium operae est scire longius, ne Padanae siluae credantur lapidem fleuisse. Hanc speciem in Illyricum barbari intulerunt; quae cum per Pannonica commercia usu ad Transpadanos homines foret deuoluta, quod ibi primum nostri uiderant, ibi etiam natam putauerunt. Munere Neronis principis adparatus omnis sucino inornatus est: nec difficulter, cum per idem tempus tredecim milia librarum rex Germaniae donum ei miserit. Rude primum nascitur et corticosum, deinde incoctum adipe lactentis suis expolitur ad quem uidemus nitorem. Pro facie habet nomina: melleum dicitur et Falernum, utrumque de similitudine aut uini aut utique mellis. In aperto est quod rapiat folia, quod trahat paleas; quod uero medeatur multis uitalium incommodis, medentium docuit disciplina. Et India habet sucinum, sed Germania m ad insulam Glaesariam ueneramus, a sucino coeptum. Nam in Germaniae continentibus gallaica reperitur, quam gemmam Arabicis antepo
Abbreviated transcription (Latin):
datꝰ ãministrabat officiũ. multas sedici¬
ones militũ ꝑtulit. At uͦ moriente per
odenatũ quẽdã collecta agresti manu
uic̃ti repressiq perse: defensa sir ia. recep¬
ta mesopotamia est. et usq ad thesifontẽ
rusticani syrie cũ odenatu suo uincendo
uener̃t. Galienꝰ autẽ cũ rem publicam
deseruisset. ac mediolani libidinib inse¬
uiret: occisus est : Cap̃¬
nno ab urbe condita millesimo ui¬
periũ. statĩq gothos iã ꝑ annos decem
illiricũ macedoniã q uastantes. bello ad¬
ortus incredibili strage deleuit. Cui a se¬
natu clipeus aureus in curia. ⁊ in capito¬
lio statua equestris aurea decreta est.
Sed continuo apd̃ smirnũ pͥusquam bien¬
niũ in imꝑio expleret. morbo correptus
interiit. Claudio mortuo. quintillus
frat̃ eiꝰ ab exercitu imꝑator electꝰ. uir qͥ¬
dem unice mod̾ationis. et solus fratri pre¬
ferendꝰ. septima decima die imperii int̃¬
fectus est : Cap̃.

Expanded text:
datus administrabat officium. multas seditidatus administrabat officium. multas seditiones militum pertulit. at uero in Oriente per Odenatum quendam collecta agresti manu uicti repulsique Persae, defensa Syria, recepta Mesopotamia est, et usque ad Ctesiphontem rusticani Syriae cum Odenato suo uincendo uenerunt. Gallienus autem eum rempublicam deseruisset ac Mediolani libidinibus inseruiret, occisus est Anno ab Vrbe condita MXXV Claudius uiperium statimque Gothos iam per annos quindecim Illyricum Macedoniamque uastantes bello adortus incredibili strage deleuit. cui a senatu clipeus aureus in curia et in Capitolio statua aeque aurea decreta est; sed continuo apud Sirmium, priusquam biennium in imperio expleret, morbo correptus interiit. Claudio mortuo Quintillus frater eius ab exercitu imperator electus, uir quidem unicae moderationis et solus fratri praeferendus, septimo decimo die imperii interfectus est. A
Abbreviated transcription (Latin):
saret. conspirant intͥnsecꝰ tyranni. consur¬
gunt bella ciuilia. fundit᷑ ubiq plurimꝰ
sangͥs romanoꝵ. romanis barbaris q se¬
uientib Sed cito ira dei in miscd̃iam uer¬
titur. et cepte ultionis maior forma quã
pena. in mensurã plenicudinis reputat᷑.
lgit᷑ primꝰ genuus qui purpurã imperi
sũpserat. apud meriã occidit᷑. Postumiꝰ
in gallia inuasit tyrannidẽ. multo qͥdem
rei p̃commodo. Nam per decẽ annos ingen¬
ti uirtute ac moderatione usus. et domi¬
uantes hostes expulit: et ꝑditas ꝓumcias
in pristinã faciẽ reformauit. seditione
tñ militũ int̾fectꝰ est. Enulianꝰ apud ma¬
gonciacũ. cũ res nouas moliret᷑: oppressus
est. Post mortẽ postumii. mariꝰ ibidem
inuasit imperiũ: sed continuo int̾fectꝰ
est. Deinde uictormꝰ a gallis ultro ere¬
atus. et post paululũ occisus est. Huic
successit tetricus. qui tunc aqͥtanie p̃si¬

Expanded text:
saret, conspirant intrinsecus tyranni, consursaret, conspirant intrinsecus tyranni, consurgunt bella ciuilia, funditur ubique plurimus sanguis Romanorum Romanis barbarisque saeuientibus; sed cito ira Dei in misericordiam uertitur et coeptae ultionis maior forma quam poena in mensuram plenitudinis reputatur. igitur primus Genuus, qui purpuram imperii sumpserat, apud Myrsam occiditur. Postumus in Gallia. inuasit tyrannidem, multo quidem reipublicae commodo, nam per decem annos ingenti uirtute ac moderatione usus et dominantes hostes expulit et perditas prouincias in pristinam faciem reformauit; seditione tamen militum interfectus est. Aemilianus apud Mogontiacum cum res nonas moliretur oppressus est. post mortem Postumi Marius ibidem inuasit imperium sed continuo interfectus est. deinde Victorinus a Gallis ultro creatus et post paululum occisus est. huic successit Tetricus, qui tunc Aquitanicae praesi