comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem. qui ẽ muñi t̾ͥuarii quadratus. Quod sep¬
timo m̃se arta sedit. ħ est requienit. ad illam
septimam requiem signisicacõ reccͣit. Et qr¬
ꝑfecti requiescunt. ibi ꝙͦ illius qͣdrature ni¬
merus tt̾atur. Nam incesima septuna die
scd̃i m̃sis cõmendatum ẽ ħ sacram̃tum. ẽt¬
r̾sus incesima᷑: septua die septum m̃sis eadẽ
cõmendacõ confirmata ẽ cum arta requiernt.
Quod enim ꝓmittit᷑ inspe. ħ exhibet᷑ in re.
porro qr ipã septuna requies. cmi occana re¬
surreccione ꝯmngitur. neq emm reddito cor¬
ꝑe frnitur requies. que pꝰ hanc uitam excip̃
te muimis assirit. Qma gͦ septuna tequi¬
moncum .a. ħ sacram̃tum. mͣscendit omnẽ
sapĩam suꝑborum. Septem quippe ⁊ octo
ꝯnincti. qͥndecim siunt. Et qr septuagnita
a septem. ⁊ occograta ab occo denominant᷑.
ꝯnrncto utroq ⁊ nimero .c. qͥdraginta dieb
exaltata ẽ a qua. eamd̾ cõmendans nobis
atq ꝯfirmans altitdinem baptisim ancõ¬

Expanded text:
tem, qui est numeri ternarii quadratus. Quod septimo mense arca sedit, hoc est, requievit, ad illam septimam requiem significatio recurrit, qua perfecti requiescunt. Ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur. Nam vigesimo septimo die secundi mensis commendatum eptimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe. hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit tae munus adsumit — quia ergo septima oc sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. septem quippe et octo coniuncti quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in con
Abbreviated transcription (Latin):
arcam clandunt᷑. sicut om̃s gerites quas ⁊̃ petͦ
demonsitatus discus isse significat. eccłia ꝯti¬
net. Quod ⁊ munda ⁊ ĩmunda ibi. sunt am¬
malia. sicut ineccłie saccam̃tis ⁊ bom ⁊ mali
u̾santur. Quod septena surnt munda. ⁊ bĩa
i̾minda. ⁊ĩ qr panciores sunt mali qmͣ bom.
s qr bom seruant iutatem spt̃ in uruculo
pacis. Scm̃ antem spñi duia scͥptura. in
septiforim oꝑacõne cõmendat. sapĩe ⁊ intel

Expanded text:
arcam clauduntur: sicut omnes gentes, quas etiam Petro arcam clauduntur: sicut omnes gentes, quas etiam Petro demonstratus discus ille significat, ecclesia continet. qucd et munda et inmunda ibi sunt animalia: sicut in ecclesiae sacramentis et boni et mali uersantur. quod septena sunt munda et bina inmunda: non quia pauciores sunt mali quam boni, sed quia boni seruant unitatem spiritus in uinculo pacis. sanctum autem spiritum diuina scriptura in septi
Abbreviated transcription (Latin):
tanit. Quod trecentis cubias longa ẽ ut sexi¬
es qͥnquagnita cõpleantur. Sicut sex etatib
diffamat᷑. Quod ens altitido. pͣt. cubitis sur¬
git. que mutierum decies ħt intrecentis cubi¬
tis songitudo. Qua xp̃t ẽ altitudo nr̃a. qmi.
xgͣ. annoꝵ etatem gerens. doctͥnam euũgłicã
ꝯsecraiit. contestans legem ñ se uenisse soł¬
uere s implcre. Legis autem cor in decem p̾¬
ceptis agnoscit᷑. Unde decies tricens arce son¬
gitudo ꝑficitur. unde ⁊ ipẽ noc. ab adam deci¬
mus cõputatur. Quod bitumne glutinant᷑.
Arce ligna it̾nsecus ⁊ extͥusecus. ut in cõpa¬
ge unitatis significet᷑ tolłantia caritatis. ne
scandał eccłam temptantib sine ab eis qui
antus siue ab eis qui foris sunt. cedat fr̃na
unctura. ⁊ soluatur uuitłm pacis. Est emm
bitum̃ feruentissimũ ⁊ iuolentissimũ głutẽ.
sigiificans dilectionis ardorem in magna for¬
trtudinis ad tenendam societatẽ sp̃itasem oĩa
tolłantem. Quod cuncca aiãlium genera in

Expanded text:
tauit. quod trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta conpleantur: sicut sex aetatibudiffamatus. quod eius altitudo triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitudo: quia Christus est altitudo nostra. qui triginta annorum aetatem gerens doctrinam euangelicam consecrauit contestans legem non se uenisse solvere, sed inplere. legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur: unde decies tricenis arcae longitudo perficitur; unde et ipse Noe ab Adam decimus conputatur. quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus: ut in conpage unitatis significetur tolerantia caritatis, ne scandalis ecclesiam temptantibus siue ab eis, qui intus, siue ab eis, qui foris sunt, cedat fraterna iunctura et soluatur uinculum pacis. est enim bitumen feruentissimum et uiolentissimum gluten significans dilectionis ardorem ui magna fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem. Quod cuncta animalium genera in
Abbreviated transcription (Latin):
tanqmͣ nos uno cubito desuꝑ celesti unitate.
ꝯsumans. Quod post septẽ dies ex quo ingres¬
sus ẽ noc marcam factum ẽ dilinum. qr in
spe future quietis que septimo die signficata
est baptitamur. ꝙ p̾ter artam omnis caro qmͣ
t̾ta sustentabat dilumo ꝯsũmata est. qr p̾ter
eccłie societatem aqua baptisim qm̃ius eadẽ
sit ñ solum ñ ualet ad salutem. s uiset po¬
cuis ad ꝑniciem. Quod q̃dragrta dieb ⁊ qͣdri¬
gnta noctib płinit. qr omĩs reatus pocõrim
qui in decem p̾ceptis legis admittit᷑. ꝑ unni¬
sum orbem t̾carum qui qͣtuor ꝑtib contine¬
sit. sacrarãto baptisim celestis ablit. Qd̾
Noc qͥngentorum erat annoꝵ cum ei łocutꝰ
ẽ dñs ut artam sibi fac̾et. ⁊ sexcentos agebat
annos cum in eam eẽt ingressus. Unde intel¬
ligitur ꝑ .c. annos arta fabricata. Qund aliud
hic indentur .c. aum significare. ⁊ ł etates si¬
gulas scłi. Unde ista sexta etas que comple¬

Expanded text:
tamquam nos uno cubito desuper caelesti unitate consummans. Quod post septem dies, v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continesit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidentur centum anni significare nisi aetates singulas saeculi? unde ista sexta aetas. quae conple
Abbreviated transcription (Latin):
sisq ad noe. Scd̃a a noe usq ad abiaham. Terci¬
a ab abraham nsq ad dauit. Qrͣta a darad. usq
um. Septima u̾o intelligit᷑ in requie scõrum.
ñ in hac uta s in alia. ubi indit requiescentẽ
pauꝑemi diues ille. cum apud inferos torq̃retur.
Uibi ñ fit uesꝑa. qr millus ibi ueꝵ defectus ẽ.
Sexto die ingenesi. format᷑ homo ad ymaginẽ
di. Sexta etate scłi. manifestatur reformacõ nra.
in nointate m̃tis. scd̾m ymaginem eius qui cre¬
auit nos sicut dicit apłs. fi̾t uiro dormienti ꝯ¬
nux de lat̾e. sit xpõ morienti eccłia de sacram̃to
sangiams. qui de sat̾e̾ mortui ꝓfluxit̾. uocatur
eua uita ⁊ mat̾ inuoꝵ. que de inri sui sate̾ facta
ẽ. ⁊ dicit dñs in emigłio. Si quis ñ manducau̾it
carnẽ meam ⁊ bib̾it sangumẽ meum. ñ habe

Expanded text:
oe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque um. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniunx de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita, mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem
Abbreviated transcription (Latin):
coram ⁊ u̾tute polłentem. Quod ⁊ isti mainchei
si consid̾arent. ⁊ intlłig̾ent. ñ in tantam błas¬
pheniam cad̾ent. putando se ẽẽ nat᷑am. et
Sabbm enim cordis ñ intelligunt. Nam si qui¬
esc̾ent. sicut dcm̃m ẽ ad caym. peccatum sũ ad
se comu̾t̾ent .i. sibi tͥbuerent. ñ genti uesciõ te

Expanded text:
coram et uirtute pollentem. quod et isti Manichaei coram et uirtute pollentem. quod et isti Manichaei si considerarent et intellegerent, non in tantam blasphemiam caderent putando se esse naturam et  quiescunt; sabbatum enim cordis non intellegunt. nam si quiescerent, sicut dictum est ad Cain, peccatum suum ad se conuerterent, id est sibi tribuerent, non genti nesc
Abbreviated transcription (Latin):
clegia obseruanda ⁊ celebrinda siscepnit.
Sens autem nidei sie sub pagamis regib
siue sub xͥams ñ aimiserit sigmim segĩ
sue. quo a cet̾is gentib ppłisq distinguit᷑.
Et omĩs imꝑator uł rex. qui eos in regao
suo muenit. cum ipo signo eos iuemt.
nec occidita. non esficit ut non sint nudĩ certo
quodam ⁊ ꝓprio sue obsetuacõnis signo. a cet̾a¬
rum gencium cõmumone discreti. Nisi quicũq
corum ad xp̃m tnͣsierit. ut iam ñ nuematur
d̾s rogatur in psalmo. Ne ded̾is in niotum pe¬
des meos. ⁊ manus pocõrum ñ moueant nie.
et qui tͥbulant me exultabunt si motus fu̾o.
⁊ dũs adexiris ẽ mͥ ne cõmonear. ⁊ irnumera¬
dam psalmo. Ego dixi in hñdancia mea uon
mouebor met̾num. S inde quid sequitur. Do¬
mine in uoluntate tua p̾stituli decori ineo u̾¬
tutem. Au̾tisti autem fatiem tnam. ⁊ factus
sum cont᷑batus. unde intlligit᷑ omnnẽ nãm ꝑ
ticipacõne lucis dei. ñ ꝑ se ip̃ãm ẽẽ pulcͣm ⁊ de¬

Expanded text:
egia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos, in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit, ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierit, ut iam non inueniatur deus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus peccatorum non moueant me, et: qui tribulant me, exultabunt, si motus fuero; et: dominus a dextris est mihi, ne commouear et innumeradam psalmo: ego dixi in abundantia mea, non mouebor in aeternum. sed uide, quid sequitur: domine, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tuam et factus sum conturbatus. unde intellegitur omnem animam participatione lucis dei, non per se ipsam, esse pulchram et de
Abbreviated transcription (Latin):
cum eẽt ꝑmilus apłs. ⁊ ea que ꝑunli erant
saꝑer. qmͣqm̃ ħ ad sumlitudinẽ dix̾it. ñdum
erat tñ spĩtalis. qͣlis iam erat cum scͥberet.
Qne ad eccłiarum edificatõnem ñ ꝓficiẽdi
ex̾atacõne in studiosoꝵ manib u̾sarentur.
s p̾cipiendi auctontate in eccłiastico cano
si quid ħes. cur debeannis ꝓpħas acciꝑe.
Propt̾ testimoma inquit. que de xpõ p̾fati
sunt. Ego quid̾ nulla inuem. qmnns attẽ¬
cuis eos ⁊ curiosissime leg̾im. s tñ ⁊ ħ euer¬
ins fid̾i confessio ẽ. in xpm̃ sine teste ⁊ argu¬
m̃to ñ cced̾e. Nempe ipĩ nos docẽ soletis io¬
carco nnch̾ ẽẽ curiosus exquirendũ. qr simplex
sit ⁊ abs oluta xp̃iaa credistitas. Quomͦ
gͦ inic fidi simplicitatẽ destrintis. indiciis
tam ac testib fulciendo. ⁊ ħ ideis. Aut si
tis in alt̾am. quis fidelior nob̾ eẽ testis d
qmͣ d̾s ip̃e de filio suol qui ũ ꝑuatẽ. nec ꝑ

Expanded text:
s, et ea quae parvuli erant, s, et ea quae parvuli erant, saperet quanquam hoc ad similitudinem dixerit, nondum erat tamen spiritualis, qualis jam erat cum scriberet quae ad Ecclesiarum aedificationem, non proficiendi exercitatione in studiosorum manibus versarentur, sed praecipiendi auctoritate in ecclesiastico canonsi quid habes, cur debeamus Prophetas accipere. Propter testimonia, inquis, quae de Christo praefati sunt. Ego quidem nulla inveni, quamvis attentius eos et curiosissime legerim. Sed tamen et hoc enervis fidei confessio est, in Christum sine teste et argumento non credere. Nempe ipsi simplex sit et absoluta christiana credulitas. quomodo ergo nunc fidei simplicitatem destruitis indiciis eam ac testibus fulciendo et hoc Iudaeis? aut si tis in alteram, quis fidelior uobis esse testis debet quam deus ipse de filio suo, qui non per uatem nec per
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ hñdaret grã. Hnnc similit̾ ⁊ alibi dicit.
Qui autẽ in carne sunt. dõ płace̾ ñ possinit.
Et ne putatet quisqmͣ eos dictos qui ñdum
mortin sunt. statim sb̃iecit. uos autẽ non¬
estis in carne. s in spũ. Id ẽ qui in spe carualiũ
bonorum sinit. dõ płac̾e ñ possunt. uos aũ
ñ estis in spe carnalium. s in spe spũalium.
i. regni celoꝵ. obi ⁊ ipm̃ corpus ꝑ illam nu¬
tacõnem in suo qͦdam gen̾e̾ spĩtale erit. qd̃
mͦ ammale ẽ. Seiuiatut enim corpus am¬
male. sicut ad corrinthios idem dicit. resur
naluum. quͣnus adhuc corruptibilem carnẽ
incunis corꝑe ⁊̃ re ipã iam ꝑfectum erat. ꝙ
illi in sꝑe ꝓmissum tenebant. Qnͣto gͦ me¬
lius. qnͣto religiosus diume scͥpture ita ꝑtͣc¬
tantur. ut discussis omib concordare nnuem¬
ant᷑. qmͣ deficiente homine in q̃stione qmͣ
soluere ñ pot̃ tanqmͣ uere in ꝑte accepten¬
tur. ⁊ tanqmͣ false in ꝑte dampnert᷑. Et quia

Expanded text:
. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret quisquam eos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem nonestis in carne, sed in spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit, resurgnalium, quamuis adhuc corruptibilem carnem in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum erat, quod illi in spe promissum tenebant! quanto ergo melius, quanto religiosius diuinae scripturae ita pertractantur, ut discussis omnibus concordare inueniantur, quam deficiente homine in quaestione, quam soluere non potest, tamquam uerae in parte acceptentur et tamquam falsae in parte damnentur!
Abbreviated transcription (Latin):
stitucõnem. ⁊ ꝓmissiones. De quo ꝓmissio¬
nes. nͥ de xp̃o. Quod br̃ alio soco detͥminat. cũ
de xp̃o loquitur. dicens. Quotqt enim sunt ꝓ¬
missiones dĩ. in illo ⁊̃. Dicit mͥ paulus. isrłi¬
tarum eẽ legis ꝯstitucõnem. dic̃ ⁊̃. sims enmm¬

Expanded text:
stitutionem et promissiones ? de quo promissiostitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constitutionem; dic
Abbreviated transcription (Latin):
ti aliquẽ ad frẽs suos. a quo doc̾ent᷑. ne ⁊ ip̃i ne¬
nrent in illum locum dorm̃toꝵ. ħ enm ei dic¬
tum ẽ hñt ibi moysen ⁊ ꝓpħas. Et cum ille
⁊ ꝓpħas ñ audunt. nec si quis a mortuis resur¬
rex̾it credent. Qua pp̃ isti ñ audientes moysen¬
⁊ ꝓpħas. ñ solum a mortuis resurgenti ꝓpõ. s
tuum fuisse ñ credunt. Nam quomͦ mortiumi
fuisse credunt. quẽ mortale corpus huisse nõ
credunt. Nos autẽ ñ illis tanqmͣ enis xp̃i qͥ fal¬
lax fint. s enis qui ominno ñ fint fallacibus
u̾m atq neracẽ p̾dictum aꝓpħis. p̾dicatum
ab apłis. p̾dicacõnis sue testimonia ex lege ⁊
ꝓpħis adhibentibr. sicut ĩmumerabłib locis
oñdunt. Quod paulus breuissime u̾issimeqr
cõplexus ẽ. dicens. Nunc autẽ sine lege iustici¬
a dĩ manifestata ẽ. testificata ꝑlegem ⁊ ꝓpħas.
Quoꝵ eẽ aꝑtisfime dixat ⁊ testam̃ta ⁊ legis cõ¬

Expanded text:
ti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi ueti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi uenirent in illum locum tormentorum. hoc enim ei dictum est: habent ibi Moysen et prophetas. et cum ille non audiunt, nec si quis ex mortuis resurrexet prophetas non solum a mortuis resurgenti Christo, tuum fuisse non credunt? nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus uerum atque ueracem, praedictum a prophetis, praedictum ab apostolis praedicationis suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificum esse apertissime dixit et testamenta et legis con
Abbreviated transcription (Latin):
ploqunt᷑. sic in bonis xp̃ianis siue in malis.
sleq emm frustra dixit apłs. adam que ẽ for¬
ma futĩ. ⁊ illud. Relinq̃t homo prẽm ⁊ matrẽ
⁊ adħebit uxori sue ⁊ erunt duo incarne una.
Sacram̃tum hoc inquit magnum ẽ. Ego antẽ.

Expanded text:
loquuntur sive in bonis Christianis sive in malis. Neque enim frustra dixit Apostolus: Adam qui est forma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc, inquit, magnum est; ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
missa ẽ. qi mum̾is utam que in ħ mundo
agitur sigraficat. Nemq post. Un. dies diis¬
sa .pp̃ illam septenatiam oꝑacõnem spũalem.
olie: friiciosum surtłm retulit. quo signi¬
sicaret ñ millos ⁊̃ extͣ eccłam baptiratos. sed
eis pinguedo ñ defi̾at caritatis. post̾iore tem¬
pore qͣi nesꝑe. in ore columbe. tanqmͣ in oscło
pacis. ad untatis societatem posse ꝑduci.
Qũod pꝰ alios dies. un. dimissa. reu̾sa nõ ẽ.
significat sinem scłi. qñ erit scõrum. requies.
ñ adhuc insacram̃to spei. quo in ħ temꝑe cõ¬
sociatur eccłia. qmͣdiu bibitur ꝙ de xp̃i sat̾e¬

Expanded text:
missa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerit caritatis, posteriore tempore quasi uespere in ore columbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post alios septem dies dimissa reuersa non est, significat finem saeculi, quando erit sanctorum requies, non adhuc in sacramento spei, quo in hoc tempore consociatur ecclesia, quamdiu bibitur, quod de Christ
Abbreviated transcription (Latin):
fili s in ysaat uocabitur tͥ semen. Hoc ẽ nõ
lin qui filn caris hii filii dĩ. si filu ꝓmissionis
derutant᷑ in sem̃. quid ad ħ responsuri sunt cũ
aꝑe alio loco de hoc semine ad abraham dicat᷑.
in semine tuo b̃ndicent᷑ oniĩ gentes t̾re. Nam
si o temꝑe ħuic disputaremus. quo temꝑe hoc
eppnebat. apłs dicens. abrahe dicce sunt ¶p¬
issiones ⁊ semim eius. ñ dicit. ⁊ in semmb
taiqmͣ in multis. s tanqmͣ in uno ⁊ semnne tuo.

Expanded text:
en: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: in semine tuo benedicentur omnes gentes terrae? nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat apostolus dicens: Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius — non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno
Abbreviated transcription (Latin):
nem. qui ẽ suꝑ omma d̾s b̃ndictus in secula.
Quid pot̾ hñdancius dici. quid expͥssius decla¬
rari. quid scũs cõmendani. Que ẽ enm adop¬
cio isrłitirum. nͥ ꝑ filium dĩ. Unde ad galathas
dicit. Cum autẽ ueint plenitudo temꝑis. imi¬
sit dm̃ silium suum fcm̃ ex młiere. fcm̃ sb̃
lege. ut eos qui sub lege erant redimeret.
ut adopcõnem filioꝵ recipemus. Et que gła
eorum. nͥ pͥcipue illa. de qua idem panlus
ad eosd̾ romanos dicit. Quid gͦ amplius ẽ
ideo. aut que utilitas arcumcisionis. Mul¬
tum ꝑ omnẽ modũ. Pmmim quid̾. qr con¬
dita sinit illit̾ eloquia dĩ. Querant isti que
menta cut dixit ad isrsitas p̾cipue ꝑtinere
nͥ qr ⁊ uetus testam̃tum illis ẽ datum. ⁊ no¬
inum in uet̾e̾ siguratũ. Legis autẽ ꝯstitu

Expanded text:
nem, qui est super omnia deus benedictus in saecula. quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari ? quae est enim adoptio Israhelitarum nisi per filium dei? unde ad Galatas dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. et quae gloria eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: quid ergo amplius est Iudaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem modum. primum quidem, quia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae menta cur dixit ad Israhelitas praecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legi
Abbreviated transcription (Latin):
tum. si hunis homiĩs seuitatẽ. gͣuissimo
auccoritatis pond̾e ꝯt̾am. Ita quippe nõ ac¬
se ip̃e tanqmͣ ex adu̾sa noce int̾cogasset u¬
trum enm acaꝑet. respondit ⁊ maxine.
quid de illorum ꝓpħia dicat audiamꝰ. Pau¬
lus inquit serius xpĩ uocatus apłs. segre¬
gatus in eun̾głium dĩ. ꝙ ante ꝓmiserat ꝑ ꝓ
factus ex ei semine damd scd̃m carnemi. Qd
uolunt ampłius. Nisi forte hoc de alris aliqͥb
ꝓpħis. ñ de nr̃is hebreis dcm̃ uolunt intlłigi.
S qmͣqmͣ ꝑ qͦslibet dictum sit. de ilło tñ si¬
lio dĩ. ꝓmissum ẽ eumͣgłnm. qui faccus ẽ ei
ex semine dauid scd̃m carnem. Inꝙ eim̃ge¬

Expanded text:
tum; sed huius hominis leuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non acse ipse tamquam ex aduersa uoce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit: et maxime. quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, seruus Christi uocatus apostolus segregatus in euangelium dei, quod ante promiserat per factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. quid uult amplius? nisi forte hoc de aliis aliquibus prophetis, non de nostris Hebraeis dictum uolunt intellegi. sed quamquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen filio dei promissum est euangelium. qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, in
Abbreviated transcription (Latin):
tum saꝑe. s tim̾eꝰ. sͤ si ds̃ naturalib ranus nõ
peꝑcit. neq tͥ partat. S ne de ip̃is fractis desꝑet᷑.
paulo pꝰ dicit. et ipĩ si ñ ꝑmanserint in infide¬
litate inserent᷑. Potens ẽ enm d̾s inserere ił¬

Expanded text:
tum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non tum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est enim deus iterum i
Abbreviated transcription (Latin):
frẽs sactam̃tum hoc. ut ñ sitis uob̾ sapientes.
qr cecitas ex ꝑte istł facta ẽ. donec plennudo
gencium intraret. ⁊ sic omĩs istł saluus fieret.
uidetis gͦ uos. qui in ista inseri radice ñ uultis.
ñ quid̃ fractis ramis ẽẽ similes. sicut ẽ carnał
remansisse. Nam quid nͥ oleastrum gencium.
sapit adorare solem ⁊ lunam. Nisi forte pp̃ea
nos iam ñ putatis eẽ moleastio gencium. quia
sꝑmas nom gen̾is addidistis. ⁊ falsum ip̃m quẽ
cum sole ⁊ luna coleretis. ñ mami fabrili. s pu̾¬
so corde firixistis. Inserimm gͦ in radicem olee.
quo se redditum gaudet apłs. qui int̾ fractos
ramos ꝑ nccedulitatẽ fuit. Inde se quippe lib̾a¬
tum dicit. cum se a indaismo ad xp̃m tnͣfisse
setatur. Quia xp̃c semꝑ in illa radice atq ĩ il¬
la arbore p̾dicatus ẽ. in quẽ nementẽ qui nõ
credid̾unt fracti sunt inde. ⁊ qui ccedid̾unt
inserti sunt sbi. Quib ne suꝑbiant dr̃. uoli al¬

Expanded text:
 sapientes, quia caecitas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluus fieret. uidetis ergo uos, qui in ista inseri radice non uultis, non quidem fractis ramis esse similes, sicut est carnalremansisse. nam quid nisi oleastrum gentium sapit adorare solem et lunam? nisi forte propterea uos iam non putatis esse in oleastro gentium. quia spinas noui generis addidistis et falsum Christum, quem cum sole et luna coleretis, non manu fabrili, sed peruerso corde finxistis? inserimini ergo in radicem oleae, quo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se quippe liberatum dicit, cum se a iudaismo ad Christum transisse laetatur, quia Christus semper in illa radice atque in illa arbore praedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. quibus ne superbiant, dicitur: noli al
Abbreviated transcription (Latin):
mis impium carnalian indeoꝵ. Quicumq
erim cos ita ꝑdid̾it. septem uidictas ex¬
soluet. Id ẽ auferet ab eis septem uindic¬
tas. quib alligati sunt pp̃reatum occisix
satis appareat sidelib ꝯp̃iaans̃. qm̃ sb̾iet¬
cõnem meru̾nit. qui suꝑbo regnio dñm

Expanded text:
nus impium carnalium Judaeorum. Quicumque nus impium carnalium Judaeorum. Quicumque enim eos ita perdiderit, septem vindictas exsolvet; id est, auferet ab eis septem vindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Csatis appareat fidelibus Christianis, quam subjectionem meruerint, qui superbo regno Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
eis a quib etat crucisixus apꝑint. tanqm ca¬
ym oꝑariti t̾ram. ut granum illuo semina¬
retur. ñ oñdens eadem̃ t̾ra fruccrm u̾tutis
dem suam daret. Oemens ⁊ tremens eris mt̾ra.
Nunc ecce quis ñ uideat. quis ñ agnoscat.an to¬
ta t̾ra qdumq disꝑsus ẽ ille ppłs. quomꝰ gemat
merore amissi regmn. ⁊ tremat danore sũb in¬
die a facie t̾re. ⁊ a facie tua abscondar. ⁊ ero ge¬
mens ⁊ tremens suꝑ t̾ram. ⁊ erit om̃is qui in¬
uen̾it me occidet me. Ue inde tremit ⁊ geniit.
de reguo ⁊̃ tͥceno ꝑdito ista infibssi morte oc¬
cidat᷑. Hant dicit maiorem causam. qm̃ ũ
liter moriatur. carnalit̾ emm saptt᷑ ⁊ ab
sapit tanqmͣ oꝑans t̾cam. cuuis iriutem ñ
acupit. Saꝑe autem scd̃m catnem mors ẽ
⁊ corꝑasem mortem tremit. Si quid eĩ respo¬
dec ds̃. Non sit inquit. Simĩs qui ocadit
caym. seꝑtem undictas exsoluet. Io ẽ nõ
sic quomꝰ dicis. ñ corpali morte int̾ibit᷑ ge¬

Expanded text:
eis a qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutistem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub incie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illliter moriatur. carnaliter enim sapit sapit tanquam operans terram, cujus virtutem non accipit. Sapere autem secundum carnem, mors est . et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Non sic, inquit, omnis qui occiderit Cain, septem vindictas exsolvet: id est, non sic quomodo dicis; non corporali morte interibit ge
Abbreviated transcription (Latin):
se ipẽ p̾uaricatorem constituat. ut ꝯtestatus
est  oerumptũ si enis ẽ ⁊ pͥce slla sentencia
xumnic em̃data ẽ. Sm fas nõ ẽ paissiem ener̃¬
ut obsessi diluadis u̾b̾ scarum scͥpturarum
exitum in eis fallicie suc repꝑne ñ pornit.¬

Expanded text:
tus est. uerumtamen si eius est prior illa sententia, nunc emendata est; sin fas non est Paulum inemenut obsessi dilucidis uerbis sanctarum scripturarum exitum in eis fallaciae suae reperire non possi
Abbreviated transcription (Latin):
iħn. Certe enim in celestib ꝓp̃t iam sedet. ñ¬
dum aũt nos. S qr spe certe ꝙ fut᷑um ẽ iam
tenennis. sumil sed̾e nos dixit incelestibus
ñdum in nob̾ s iam in illo. Namq ne pu¬
taris iam nunc ẽẽ ꝑfectum. ꝙ in spe ita dr̃
tanqmͣ ꝑfectum sit. atq ut intelligas adh
sutum. sequit᷑ ⁊ dicit. ut oñderet in supuem¬
entib scłis suꝑ hndantes duncias gr̃e sue.
ra benagratate suꝑ nos in xpo iħu. Hinc est ⁊¬
sssud. Cum enim eẽmus. in carne. passiones
pocõrum que ꝑ legem sunt oꝑabant᷑ in m̃¬
bris nrĩs. ut fructum ferrent morti. Ita enĩ
dixit. cum eẽmnis in carne. qͣi iam ñ eet ĩ car¬
ne. Quod ita intelligit᷑. Cum eẽmus in spe
caritatem sp̃italem adhuc suꝑ eos erat. ut

Expanded text:
m in coelestibus Christus jam sedet, nondum autem nos, sed quia spe certa quod futurum est jam tenemus, simul sedere nos dixit in coelestibus, nondum in nobis, sed jam in illo: namque ne putares jam nunc esse perfectum quod in spe ita dicitur tanquam perfectum sit, atque ut intelligas adhuc futurum, sequitur et dicit: Ut ostenderet in supeentibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in ueritate super nos in Christo Iesu. hinc est etillud: cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
xpõ ħt iam ꝙ inse sꝑat. Itaq minͥc uet̾a tnͣsi¬
erunt scd̃m sp̃e. qr modo iam ñ ẽ tempus uetͥs
testamĩti. quo tempale atq caruale rognum
expectetur a do. ⁊ facta sunt omma noua. scd̃m ean¬
dem spemait regnum celorum ubi nuilla erit¬
mors. atq corrupcõ ꝓmissum tencamus. In re
uissima destruetur mors. ⁊ fient onnã noua.
cum corruptibile h indu̾t incorrupcõnem. ⁊
mortale ħ idu̾it ĩmortalitatem. Quod iam
paulus scd̃m carnẽ. Eorum u̾o ꝓ quib mor¬
tuus ẽ ⁊ resurrexit. ñdum scd̾m rem. s scd̃m
spem neminẽ nouerat scd̃m carnẽ qr iłlis
grã sicut idem ad ephesios dicit. sus sałi
tacti. fiam ⁊ ip̃e locus huit sentencie sic attes
iam uiuimit ñ sibi umant. s ei qui ꝓ ipsis
mortuus ẽ ⁊ resurrexit. Et ꝙ hic dicit cuius
grã sumis salm facti. iam uelud ꝑfectum
sit soquit᷑ ꝙ in spe denet. Nam ꝙ paulo ante
ꝯmemoraint aptissime alibi dicit. Sepe enĩ

Expanded text:
uetera transierunt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi numors atque corruptio, promissum teneamus. in resuissima destruetur mors; et fient omnia noua,, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit immortalitatem. quod iam Paulus secundum carnem. eorum uero pro quibus mortuus est et resurrexit, non secundum rem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumussalui facti. nam et ipse locus huic sententiae sic attestuiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim
Abbreviated transcription (Latin):
manam natuntatẽ ãnunciau̾nt. qr pꝰ ea iunem
adheserunt. ⁊ nec ind̾unt eum natũ. ne se ab
in pͥncipio erat u̾bum. ⁊ uͥbum erat apud dñi.
⁊ ds erat u̾bum. hoc erat in pͥncipio apud de¬
um. omã ꝑ ip̃m facta sunt. ⁊ sine ipõ faccũ
placent. Dicant uͥ hoc iohes ind̾it. aut ubi
se hoc ab ipõ dño audisse dit̾it. Qui cqͥd enim
dix̾int unde ħ ioħes scire pot̾u̾it. in de credimꝰ.
dixisse dnmn. que mͥ mat̾ aut qui fr̃s. Si qr ħ
ħ eunͣgłista narrauit. cui ei ñ credunt ⁊ illud
qr mat̾ enis ⁊ frẽs querebant eum. Si autẽ ħ
mñtitus ẽ ꝙ uoliit cred̾e̾. quomiꝰ ei credunt pͫ¬

Expanded text:
manam natiuitatem adnuntiauerunt, quia postea iuueni adhaeserunt et nec uiderunt eum natum nec se hocin principio erat. uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; hoc erat in principio apud deum; omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum placent? dicant. ubi hoc Iohannes uiderit aut ubi se hoc ab ipso domino audisse dixerit. quicquid enim dixerint, unde hoc Iohannes scire potuerit, inde credimus dixisse dominum: quae mihi mater aut qui fratres? si quia hoc euangelista narrauit, cur ei non credunt et illud: quia mater eius et fratres quaerebant eum? si autem hoc mentitus est, quod nolunt credere, quomodo ei credunt
Abbreviated transcription (Latin):
ħt̃. sicut me indistis hrẽ. s corruptõnem mor¬
talitatẽ q carnis uult intelligi. que tuint nõ
erit in nob̾. sicut iam in xp̃o ñ ẽ. Hanc emm ꝓ¬
prie carnem nominabat. ⁊̃ cum de ip̃a trͦne
satis eindent᷑ loqueret᷑. ⁊ drẽt ꝙ iam supͣcõme¬
moram. caro ⁊ sanguis regnum di posside̾ nõ
possunt. neq corrupcõ incorrupcõnem pos¬
ecce myst̾um dico nob̾. om̃s quid̾ resurgemꝰ.¬

Expanded text:
habet, sicut me uidetis habere - sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa rem supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem posecce mysterium dico uobis: omnes quidem resurgimu
Abbreviated transcription (Latin):
facti sumus. ñ dum tñ in re. s in spe. ⁊pe eram in¬
quit salm facti surmis. ficut ⁊ ubi dcm̃ ẽ. amꝰ ne¬
nimẽ noimimus scd̃m carnem. ñdum i .re. s in
quippe iam resurrexit. ⁊ moris ei ultͣ nõ dñabit᷑.
Quẽ ⁊ si nou̾amus scd̃m carnem. cum adhuc
morit᷑us eẽti merat quaꝑpe ineius corpe illa mor¬
talitas. qmͣ ꝓprie carnem appellat apłs. s iam
indint ĩmortalitatem. unde scd̃m pͥstinam
mortalitatẽ iam caro appellari ñ possit. Itaq ip¬
sins loti ꝯtexcõnem. ubi ħ sentencia ẽ. de qua
isti calumpniant᷑ ꝯsid̾emus. ut hoc ꝓ dico ma¬
gis eluoocat. Caritas in quit ppi compellit nos

Expanded text:
inquit, salui facti sumus — sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus esset — inerat quippe in eius corpore illa mortalitas, quam proprie carnem appellat aposto-. lus induit inmortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc, quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi conpellit nos
Abbreviated transcription (Latin):
trba ⁊ morti resurgent incorrupti in nos im¬
nuitabim᷑. oportet erm corruptibile ħ mon̾e.
incorrupcõnem. ⁊ mortale ħ indu̾e ĩmortali¬
tatem. Iam scd̃m id ꝙ carnem ñ ipãm cor¬
ꝑis sub̾am. s ipũm cortupcõnẽ mortalitatis
resurget. ⁊ ip̃a mutabitur. Quia ⁊ illud ueru
est ꝙ ait dñs postea qmͣ resurrexit. palpade ⁊ in¬
dete quia spt̃ ossa ⁊ carnem ñ ht̃. sicut me inde¬

Expanded text:
 et nos immutabimur. oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem: iam secundum id quod carnem non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis resurget et ipsa mutabitur, quia et illud uerum est quod ait dominus, posteaquam resurrexit: palpate et uidete quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uide
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. ⁊ regnante pccõ in eorum mortali corꝑe
ad obediendum desid̾iis enis. osfend̾unt in lapi¬
dem osfensionis ⁊ exatserunt odio adu̾sus eum.
cuis oꝑa indentes deo accepta eẽ dolu̾nt. illo
qui cecus natus iam indebat sibi dicente. sci¬
miis qr pccõres d̾s ñ exaudit. s qui eum colue¬
rit ⁊ uolu̾it enis feci̾t. hunc exaudit. t̃ anqmͣ
suꝑ sacͥficium abel respicit. Itaq occidit᷑ a bel
minor natu afrẽ maiore natu. occiditur. xpc
natu. Nle in campo. iste in całuarie loco. It̾ro¬
gat d̾s caym. ñ tanqmͣ ignarus eum aquo
discat. s tanquͣ uidex teum quẽ pumat. nͥ
sit sr̃ enis. S espondet iłłe nescite se. nec enis
̃se eẽ cusbodem. osq adłuc quid nob̾ respon

Expanded text:
on quieuerunt; et regnante peccato in eorum mortali corpore ad oboediendum desideriis eius offenderunt in lapidem offenderunt et exarserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi dicente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hcit, sed super sacrificium Abel respicit. itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Chrisnatu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse cus
Abbreviated transcription (Latin):
ut fec̾unt ipĩ. Nunc u̾o ⁊ nature b̃nficio cõse¬
cutus ut sub seruitutis nigo ñ uascerer. ⁊ ꝓp̃o¬
mͥ ꝓtimis occcente cum płeno imin̾e lib̾ta¬
tis. qm̃ miser ⁊ stultus. ⁊ insuꝑ ingratus ero.
si me ultro addixero serintuti. Qippe paul
inde galathas argint. ꝙ incirannaisionẽ re¬
labentes ad infirma repedarent ⁊ egena elemẽ¬
ta. quib denno serire uellent. Quomͦ gͦ id
ego adittam. in quo alium indeam repre¬
hendi. Turpe ẽ redire in seruitutẽ. s tͣpnic ire.
oñdimus. quare ⁊ quomͦ tenea

Expanded text:
ut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio conseut fecerunt ipsi. nunc uero et naturae beneficio consecutus, ut sub seruitutis iugo non nascerer, tinus occurrente cum pleno munere libertatis, quam miser et stultus et insuper ingratus ero, si me ultro addixero seruituti ? quippe Paulus inde Galatas arguit, quod in circumcisionem relabentes ad infirma repedarent et egena elementa, quibus denuo seruire uellent. quomodo ergo id ego admittam, in quo alium uideam reprehendi? turpe est redire in seruitutem, sed turpius ireostendimus, quare et quomodo tenea
Abbreviated transcription (Latin):
dum qr iam niuem adheserat. ũ potint nosse
matħs. unde potuit ñ xp̃m natum pꝰ tot an¬
scũs s sciebat. qui erat in maincheo. Ille sane
si sp̃c scũs ẽẽt. uera dixisset. S air ñ potras de
ppõ discipulis enis. qui ⁊̃ corꝑalit̾ ei adhesert̃.
credimus. qui ñ solum ꝑ spm̃ scm̃ ab ip̃o i
ꝑtitum scire potu̾nt. si quid lat̾e̾t in reb hu¬
mains. s tam recenti ⁊ p̾senti memoria ⁊̃
solo humano sensu genuis xp̃i sod̾m carnẽ
⁊ totam originẽ colleg̾unt. ⁊ tñ ceci ⁊ surdi
testes dñr apłi. Utinam tu ñ tm̃ cecus ⁊ sur¬
iam pͥuentus sum nouo. Uecͥ autẽ ⁊ no¬
uo ñ ꝯuenit. ut scͥptura testat᷑. Nam pannũ
inquit nouũ nemo assuit uessim̃to netͥi.
Alioquin maior scissura fiet. Qiuia maiorem si¬
cuti uos scissuram fac̾e̾ caueo. xp̃ianam nom¬
tatẽ hebraice uetustati ñ misceo. Quis emim
ñ ⁊ sordidum nidicet. noins nessib mdutis ñ
me nouo accepto testam̃to uetus repudiare.

Expanded text:
uia iam iuueni adhaeserat. non potuit nosse Matthaeus, unde potuit Christum non natum post tot aniritus sanctus hoc sciebat, qui erat in Manichaeo. ille sane si spiritus sanctus esset, uera dixisset. sed cur non potius de Christo discipulis eius, qui etiam corporaliter ei adhaeserunt, credimus, qui non sonpertitum scire potuerunt, si quid lateret in rebus humanis, sed tam recenti et praesenti memoria etiam solo humano sensu genus Christi secundum carnem et totam originem conlegerunt? et tamen caeci et surdi testes dicuntur apostoli. utinam tu non tantum caecus et suriam praeuentus sum nouo; ueteri autem et nouo non conuenit, ut scriptura testatur. nam pannum, inquit, nouum nemo adsuit uestimento ueteri, alioquin maior scissura fiet. quia ergo maiorem sicuti uos scissuram facere caueo, christianam nouitatem Hebraicae uetustati non misceo. quis enim non etiam sordidum iudicet nouis uestibus indutis non me nouo accepto testamento uetus repudiare,
Abbreviated transcription (Latin):
disc̾nens nit̾ corpus amimale ⁊ spĩtale. ꝯtexit
ꝙ iam cõmemoram de pͥmo adam ⁊ noinssi¬
mo adam. Deinde intulit. ħ autẽ dico fr̃s.
qmã caro ⁊ sanguas regnum d̾i posside̾ ñ pos¬
sunt. Et ne quisqmͣ ipãm spẽm carins ⁊ ip¬
sam sub̾am ñ posse resirog̾e ccedidisset. expͥ¬
mere nolens quid nunc appellauerat carnẽ
⁊ sangumẽ. qr ipãm corrupcõnem intlłigi
uoluit. quetunc in rrͦne uistorum ñ erit.

Expanded text:
discernens inter corpus animale et spiritale contexit, quod iam commemoraui de primo Adam et nouissimo Adam, deinde intulit: hoc autem dico, fratres. quoniam caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam ipsam speciem carnis et ipsam substantiam non posse resurgere credidisset, exprimere uolens, quid nunc appellauerit carnem et sanguinem, quia ipsam corruptionem intellegi uoluit, quae tunc in resurrectione iustorum non eri
Abbreviated transcription (Latin):
um cum ꝯtentus sius finb plena felicitate
rrixiss. S utinam nere isti ħ ipa pͥcepta
uite agende. quoꝵ ẽ unum. ne ꝯcupiscamus
aliemim. uellent ex illis litt̾is disce. ꝓfecto
mansuesce̾nt. ⁊ mites intellige̾nt. ⁊ illa p̾¬
cepta inte significande quib eoꝵ oblattat
osfensio. ⁊ iłli tunc temꝑi obsernanda con

Expanded text:
finibus plena felicitate finibus plena felicitate uixisset? sed utinam uere isti haec ipsa praecepta uitae agendae, quorum est unum. ne concupiscamus alienum, uellent ex illis litteris discere, profecto mansuescerent et mites intellegerent etiam illa praecepta uitae significandae, quibus eorum oblatrat offensio, et illi tunc tempori obseruand
Abbreviated transcription (Latin):
ni respondendo. ⁊ manifesta uͥttate fancibus
pͥssis inhelitu saucõ dicitis eẽ falsata. Quid
alnid possent exspirare pͥfocata ora fallaciũ.
uł pocius quid aliud possent put̾e ꝯfossa
cadauera mortuoꝵ. Et tñ ꝯfessus ẽ faustus.
ñ ꝯcupisc̾e aliena ñ solum se ex nono testam̃¬
to. si ⁊̃ ex uet̾e didicisse. ꝙ c̾te a dõ suo nõ
possi disce. Ille quippe nõ ꝯcupunt aliena.
ua scła construxit. An dict᷑us ẽ pͥor ip̃a gens
tenebrarum regnum meũ ꝯcuprnt. ꝙ ab illa
erat aliemim. Ego mntatus ẽ gentem tene¬
brarxũnt ⁊ ip̃e concupisc̾et aliena. An gustũ
antea fu̾at regnum hicis. Optandum gͥ erat
bellum. ut ad quir̾etur. de ractoria latitudo
regnandi. Quod si bonum ẽ. ⁊ ante potint
ꝯsupisci S expectabatur ut gens hostilis in
gentem prior erumꝑet. quo qͣl nstnis expug¬
narecur. Si antẽ ñ ẽ bomm. qr̃ ĩrunco rsbo
suꝑ alienam tͥtam ccesc̾e uoluit regraum su

Expanded text:
in respondendo et manifesta ueritate faucibus in respondendo et manifesta ueritate faucibus pressis anhelitu saucio dicitis esse falsata. quid aliud possent exspirare praefocata ora fallacium? uel potius quid aliud possent putere confossa cadauera mortuorum? et tamen confessus est Faustus non concupiscere aliena non solum se ex nouo testamento, sed etiam ex uetere didicisse: quod certe a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit aliena. ua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa erat alienum? ergo imitatus est gentem tenebrarum, ut et ipse concupisceret aliena? an angustum antea fuerat regnum lucis? optandum igitur erat bellum, ut adquireretur de uictoria latitudo regnandi. quod si bonum est, et ante potuit concupisci, sed expectabatur, ut gens hostilis in bellum prior erumperet. quo quasi iustius expugnaretur. si autem non est bonum, quare inimico uicto s
Abbreviated transcription (Latin):
nõ obseruo ad peligionem. ut teneam tñ ad tes¬
tificatõnem. sicut ⁊ ꝓmissa carnalia que ibi
ꝯtmentur. ude ꝓpe uetus dr̃ testam̃tum. qͣmins
mͥ ct̾na sꝑanda reuelata sint. ⁊ illa tñ atcestan¬
cia lego. quem sigura ꝯtingebant illis. Scͥpta
sunt aritem pp̃ nos in quos finis scłorum ob¬
uenit. Itaq si audistis quid respondeanns n¬
deis. andite. ⁊ quomͦ obitiam manicheis. Certe
faustus diꝑxt. turbari nos posse si nob̾ nd̾i dix¬
erint q̃r tenetis netus testam̃tum cius p̾cep¬
ta si obsernatis. quib nos eiudem scͥpture
uenerata atqꝵ seruata auccoritate respondimꝰ.
imꝑitos ꝯsigitis sectatores. ⁊ que ibi scͥpta sunt
ñ solum ñ creditis. s ⁊̃ qnͣtis potestis inribus
oppugnatis. Certe indetis nos pocuis de nouo
testam̃to. qmͣ nos de uet̾e oblectis respondere
obiecta su̾nt que inlibris noi testam̃ti
scͥpta sunt. nec accipunit᷑ a uob̾. deficientes

Expanded text:
non obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad tesnon obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibi continentur, unde proprie uetus dicitur testamentum. quamuis mihi aeterna speranda reuelata sint, et illa tamen adtestantia lego. quae in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. itaque si audistis, quid respondeamus Iudaeis, audite et quod obiciam Manichaeis. Certe Faustus dixit turbari nos posse, si nobis Iudae dixerint: quare tenetis uetus testamentum, cuius praecepta non obseruatis? quibus nos eiusdem scripturae uenerata atque seruata auctoritate respondemus. inperitos confingitis sectatores, et quae ibi scripta sunt, non solum non creditis, sed etiam quantis potestis uiribus obpugnatis? certe uidetis uos potius de nouo testamento quam nos de uetere obiectis respondere obiecta fuerint, quae in libris noui testamenti scripta sunt nec accipiuntur a uobis, deficientes
Abbreviated transcription (Latin):
tib aporcina. ⁊ himisim̃ cet̾s. Que qr ego ne¬
sutẽ animi unume ꝑtinencia id circo nec
qui ꝓmittit ad me iam spectare cognosco.
nemorq qr ibi sit mandatum. ñ concu¬
pisces aliena. indeis bona sua hr̃e libens. uolẽs¬
qr pmusi. solo scil einiͣgłio ⁊ regin celorum
spłendida heditate ꝯtentus. Nam ut indeo si
sibi euiigłium usutparet. nure nnccepitans
drẽm. iꝓbe quid tͥ cum eo ẽ. cuus p̾cepta
ñ seruas. sic uereor ne mͥ eadem nideus incrs¬
pitet. tenenti testar̃tum uetus. cunis man
det. s eacem sepe qmͣuns uera responde
me paget. Qnisqͥs itaq ⁊̃ adu̾sus istam res¬
ponsionem querit. que suꝑuis a nob̾ dicra
sunt segat. Indeo autẽ dicenti mͥ. curtenes
uetus testam̃tum amis p̾cepta ñ sernas.
respondeo. seruari a xp̃ianis ⁊ ex ip̃is libris
N p̾cepta inte agende. p̾cepta no ite sigifi¬
cande. tunc recte obseruata. cum pͥminãabant
ista que muac reuelata sunt. Quap̃p̃ ⁊̃ ip̃a sic

Expanded text:
i ceteris: quae quia ego nelutem animi minime pertinentia, idcirco nec quae promittit. ad me iam expectare cognosco, memorque quia sit mandatum: non concupisces aliena, Iudaeis bona sua habere libens uolensque permisi solo scilicet euangelio et regni caelorum splendida hereditate contentus. nam ut Iudaeo, si sibi euangelium usurparet. iure increpitans dicerem: "inprobe, quid tibi cum eo est, cuius praecepta non seruas?" sic uereor, ne mihi eadem Iudaeus increpitet tenenti testamentum uetus, cuius manddet, sed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta sunt, legat. Iudaeo autem dicenti mihi: "cur tenes uetus testamentum, cuius praecepta non seruas?" respondeo seruari a christianis etiam ex ipsis libris praecepta uitae agendae; praecepta uero . uitae significandae tunc recte obseruata, cum praenuntiabantur ista, quae nunc reuelata sunt. quapropter etiam ipsa sic
Abbreviated transcription (Latin):
regionim codicib amnde ipã doccͥ̾na cõmea¬
int nr̃a dubitacõ dinidicaret᷑. Uel si ibi
qͦr codices uatiarent. plutes paucorib aut
uerustiores recenciorib p̾ferrent᷑. Et siro¬
huc eẽt nacta uarietas. pͥcedens hngua
unde illud int̾pietatum ẽ ꝯsisseret᷑. Hot
miͦ q̃runt. qui ꝙ eos mouet in sc̃pturis
sãs tanta anctoritate sirmatis iuerre
nolunt. ut ħeant unde instruant. ñ mnde
rixentur. Hoc antẽ ꝙ adu̾sus mipietatẽ
ur̃am ex apłi pauli epła ꝓfertur. filumdĩ¬

Expanded text:
regionum codicibus, unde ipsa doctrina commearegionum codicibus, unde ipsa doctrina commeauit, nostra dubitatio diiudicaretur, uel si ibi quoque codices uariarent. plures paucioribus aut uetustiores recentioribus praeferrentur: et si adhuc esset incerta uarietas, praecedens lingua, unde illud interpretatum est, consuleretur. hoc modo quaerunt, qui, quod eos mouet in scripturis sanctis tanta auctoritate firmatis, inuenire uolunt. ut habeant, unde instruantur, non unde rixentur. Hoc autem, quod aduersus inpietatem uestram ex apostoli Pauli epistula profertur, fil