comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
undito: &simpliciter intellestũ erudit auditorẽ ut uonẽc
oraendi glcc̃m fugiat sed mihi uidetur hoc magis &se p̃ceptũ
it decus a pectoris cogitatione laebiisq: conpraessis orem̃ dñm
quod & annac in regũ uolumine fecisse legimus. labie inquit teentũ
eius mouebantur & uox illius nonccudiebatur: Orantes aũ noliit¬
multũ loqui sst &hnici si& linisus in oratione multũ loquit᷑: Ergo
qui xp̃i anur est deb& parum loqui dr̃enĩnon uerborũ sed cordis audi¬
uers ũ dicentiũ si noui dr̃ quid oremus &ante quã petamus sit quibu
indigecmus frustra sientiloquimur quib: breuiter respondendũ :
est hic obsequiũ ibifi deliter indicamur hic mirabiliter obsecramus
ater nr̃ qui incaelis es. patrẽ dicendo filios confitent᷑. sc̃ificet᷑ nomel
tuũ. non lnte sed in nob si enĩ propt̃ peccactores nomen dĩblasphe¬
matur ingentibꝰ econtracrio ꝓp̃t iustos scificat᷑: Ueniaet regnũ

Expanded text:
ntia similiter intellecta erudit auditorem, ut vanam mundi gloriam fugiat. Sed mihi videtur hoc magis esse praeceptum, ut inclusa pectoris cogitatione, labiisque compressis, oremus Dominum. Quod et Annam in Regum volumine fecisse legimus: Labia, inquit, ejus tantum movebantur, et vox illius non audiebatur . Ista etimilari eis. Si ethnicus in oratione multum loquitur, ergo qui Christianus est, debet parum loqui. Deus enim non verborum, sed cordis audidogma, dicentium: Si novit Deus quid oremus, et antequam petamus, scit quibus indigeamus, frustra scienti loquimur. Quibus breviter respondendum est, est, hic obsequium. Ibi fideliter indicamus, hic miserabiliter obsecramus. Pater noster, qui es in coelis. Patrem dicendo, se filios confitentur. Sanctificetur nomen tuum. Non in te, 34 sed in nobis. Si enim propter peccatores nomen Dei blasphematur in gentibus , econtrario propter justos sanctificatur. Adveniat regnum
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ ccccipit crucẽ suã cottidie nesemel putemus ardorem
idei posse sufficere semꝑ crux postanda est ut semꝑ nos a p̃m
mccse docecomus: Qui recipit uos merecepit & qui merecipit
ecipit eũ qui memisit: Ordo pulcherrimus ad p̃dicationẽ mittit
pocet pericula nontimenda affestũ subicit seligioni aurũ supra
tolerct. aes detona excuss erct. dura euangelistarũ condi¬
hor unde ergo sumptus undeuict us necessacriae austeritoc¬
em mande toꝵ ipsetemperat ꝓmissoꝵ : Quirecipit inquit
os merecipit & qui merecipit recipit eũ qui memisit. ut

Expanded text:
: Qui non accipit crucem suam quotidie. Ne semel putemus ardorem : Qui non accipit crucem suam quotidie. Ne semel putemus ardorem fidei posse suamare doceamus. Qui recipit vos, me recipit; et qui me recipit, recipit eum qui me misit. Ordo pulcherrimus. Ad praedicationem mittit, docet pericula non timenda, affectum subjicit religioni. Aurum supra tulerat, aes de zona excusserat. Dura Evangelistarum conditio. Unde ergo sumptus, unde victus necessaria? Austeritatem mandatorum spe temperat promissorum. Qui recipit, inquiens, vos, me recipit
Abbreviated transcription (Latin):
trẽsuũ & filic̃ cduersũ matrẽ suõc̃ & nurũ cduersũ socrum
succ̃ & in imici homines domesticiss: Iic locus ꝓpe isdem
uerbis inmichea ꝓphecta scribitur: & notandum ubicũqd
ueteri instrumento testimoniũ ponit᷑ utrũ sensus tanto mans
non est medignus & reliqua: Quiante praemiserat non ueni pecẽ
niitte se sedgladiũ & diuidere homines aduersus poetrẽ &
matrẽ & socrũ nequis pietatẽ religioni cente ferret subiecit
dicens qui amat pactrẽ aut matrẽ plus quã mer & incaentico
legimus caenticoꝵ, Ordinate in me cacritatẽ hic ordo inom¬
niciffestu necessarius &t ama post dm̃pcttẽ ama matrem
ama filios siccũ neces sit cos uenerit ut amorpcrentũ cccfilioꝵ
dĩ amori comparetur & nom possit utrũq serua ri odiũ
aut maetrẽ sed signanter eddidit quiamat poctrem
aut moctrẽ plus quã me: & quiqui non accipit crucẽ succ̃ &¬
sequitur me non es medignus. inclio euangelio scribitur

Expanded text:
us matrem suam, et nurum adversus socrum suam: et inimici hominis domestici ejus. Hic locus prope eisdem verbis in Michaea propheta scribitur . Et notandum ubicunque de Veteri Instrumento testimonium ponitur, utrum sensus tantum maneat, an non est me dignus. Qui ante praemiserat: Non veni pacem mittere, sed gladium; et dividere homines adversum patrem et matrem, et socrum, ne quis pietatem religioni anteferret, subjecit dicens, Qui amat 65 patrem aut matrem plus quam me. Et in Cantico legimus Canticorum: Ordinate in me charitatem . Hic ordo in omni affectu necessarius est. Ama post Deum patrem, ama matrem, ama filios. Si autem necessitas venerit, ut amor parentum ac filiorum Dei amori comparetur, et non possit utrumque servari, odium aut matrem, sed signanter addidit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me. Et quisequitur me, non est me dignus. In alio Evangelio scribitur
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ illud quod insolomone priecipitur. Iustus cccuscctor sui
st in primordio sermonis & inclio loco dictu peccatatuac utius¬
ificeris matheũ & puplicanũ nominat ut ostendat legentibus
hnullũ debere scdutẽ desperare siad meliora conuersus sit cũ ipse
depublicanũ incpostolo sit repente mutat᷑. arguit hoc loco phec¬

Expanded text:
secundum quod a Salomone praecipitur, justus accusator sui est, in principio sermonis ; et in alio loco: Dictu peccata tua, ut justificeris . Matthaeum se et publicanum nominat, ut ostendat legentibus, nullum debere salutem desperare, si ad meliora conversus sit, cum ipse de publicano in Apostolum sit repente mutatus. Levi e
Abbreviated transcription (Latin):
uiuic peccctorũ ut occasionẽ haber& docendi & sp̃itedes inu¬
tatorib ruis praeber& cibos. deniq: cũ frequenter ꝑgere
ad conuiuico describat᷑ nihil refertur aliud nisi quid ibi fa¬
rit quid docuerit & humilitas dñ eundo ad pec coctores &
tentia dostrinae eis In conuersatione poenitentiũ demons¬
sed pec coctoses. Deꝓphetoc ꝓferens testimoniũ subgillact scri¬
bos & pharis aecis qui lustor seestimantes peccatorũ & publican
consorcia declinabant: Tunc accesser adeũ discipul iohe¬
nis dicentes quare nos &phacrisaei leiuna mus frequenter
discipuli acũ tui non leiunant. suꝑba interrogactio & plenco
desuꝑcilio phacrisieoꝵ caeste ut oliud non dica mus sepre¬
hendenda lel unii lastantia nec potercet discipuli iohannes
non esse sub uitio. Quia cadumniabant᷑ eã quemscie bant n¬
gistri uocib: praedicatũ & iungebant᷑ phacrisaeis quos a iols¬

Expanded text:
vivia peccatorum, ut occasionem haberet docendi, et spirituales invvivia peccatorum, ut occasionem haberet docendi, et spirituales invitatoribus suis praeberet cibos. Denique cum frequenter pergere ad convivium describant, nihil refertur aliud nisi quid ibi fecerit, quid docuerit, ut et humilitas Domini eundo ad peccatores, et potentia doctrinae ejus in conversione poenitentium demonssed peccatores, de propheta proferens testimonium, sugillat Scribas et Pharisaeos, qui justos se aestimantes, peccatorum et publicanorum consortia declinabant. Tunc accesserunt ad eum discipuli Joannis, dicentes: Quare nos et Pharisaei jejunamus frequenter, discipuli autem tui non jejunant? Superba interrogatio, et plena supercilio Pharisaeorum. Certe, ut aliud non dicamus, reprehendenda jejunii jactantia. Nec poterant discipuli Joannis non esse sub vitio, qui calumniabantur eum, quem sciebant magistri vocibus praedicatum, et jungebantur Pharisaeis, quos a Joan
Abbreviated transcription (Latin):
uel stul ticeoꝵ quistatĩ secuti sunt scclucctorẽ qua si lnratio no¬
bliter quȩ lib& uocantẽhominẽ sint secuticũ tante uirtutes
tantaq signa priecesserint que cepostolos ante quam crederent iuq¬
se non dubiũ est certe fulgor ipse & malestas diuinitatis occultio
quie &icc̃ inhumana faciere lucebat ex primo adseuidentes tr¬
here poterct aspectu sienĩ in magni telapite & sucinis haecesses
uis dicitur ut conulos &stipulaẽ &festucas sibi copulent quanto
magis dñs omniũ creaturcrũ ads etrahere poterct quos uole
baent cumihũ & seliqua: Olid erant publicanũ aepeccatis adme¬
lioro conuersũ locũ inuenisse poenitentiae. & ob id &iã ipsi non
desperant sadutem neq uero in pristinis uitiis ꝑmanentes uen¬
adihũm ut pharisei & scriba murmurani sed poenitentiã i¬
tes ut sequens dñi sermo significat dicens. mite uolo & sacns¬
ficid̃. nonueni iustus uocare sed peccatores. ibaet aũ dñs adcon¬

Expanded text:
l stultitiam eorum qui statim secuti sunt Salvatorem, quasi irrationabiliter quemlibet vocantem hominem sint secuti, cum tantae virtutes tantaque signa praecesserint, quae apostolos, antequam crediderint, vidisse non dubium est. Certe fulgor ipse et majestas divinitatis occultae, quae etiam in humana facie relucebat, ex primo ad se videntes trahere poterat aspectu. Si enim in lapide magnete et succinis haec esse vis dicitur, ut annulos, et stipulam, et festucas sibi copulent, quanto magis Dominus omnium creaturarum ad se trahere poterat quos volebentes. Viderant publicanum a peccatis ad meliora conversum, locum invenisse poenitentiae, et ob id etiam ipsi non desperant salutem. Et ad Jesum, ut Pharisaei et Scribae murmurant; sed poenitentiam agentes, ut sequens Domini sermo significat, dicens: Misericordiatur eum. Ibat autem Dominus ad con
Abbreviated transcription (Latin):
r& h. unde & nazcreur uocctus est. Ebtuler aũq ut supra dixim̃
secundũ paraditicũ lacentẽ inlestulo ipse ingredi non ucclebat. uid
confide fili dimittunt᷑ peccactua: Omira humilitaes despestũ & de¬
lẽ totisq membroꝵ compaginib dissolutũ uocaet quẽ saccer dotes nos
dignabant̃ attingere autcertȩ id eo filiũ quia dimittunt᷑ ꝗ peco¬
ta succ iuxta tropologiã interdũ anima lacens incorpore subto
membroꝵ uistutib dirsolutis ceꝑfecto dostore offertur curanda

Expanded text:
de et Nazaraeus appellatus est. Obtulerunt autem ei, ut supra diximus, secundum paralyticum jacentem in lectulo, quia ipse ingredi non valebat. VidenConfide, fili, remittuntbilem, totisque membrorum compaginibus dissolutum filium vocat, quem sacerdotes non dignabantur attingere. Aut certe ideo filium ata sua. Juxta tropologiam interdum anima jacens in corpore sub totis membrorum virtutibus dissolutis, a perfecto doctore offertur curanda
Abbreviated transcription (Latin):
inuidet seruis atq discipulis uirtutes succs & sic̃ ipse curicuercet om¬
nem lan guosem & omnẽ in firmitatẽ : cepostolis quoq suir tribuit
multa disttenta interhabere & tribuese doncre & ca cipire :
iste quod cũq ccit potestate dñiait: illisi quid fccciunt In becillitee¬
tems uã & uistutẽ dñi confitent̃ dicentes in nomineihũ surge d ãm¬
bulac: Nottendum ccũ quod induodecimo loco potestar signor ũ cepor¬
tols concedatur: Duo decim aũ ccpostoloꝵ nomina sunt hoec cec¬
telogos aepostolorũ ponitur ut ex trahos quipseudo cepostol futuri
suit excludent᷑: primus symon quidicit᷑ petrur &cendre cesft̃ ꝙ¬
cordis cerchaenc rimat᷑ : primus scribit᷑ symon cognomento petrur
ed distinctionẽ clterius symonis qui appellact cancneur deuico qa
it zebediei quicc &ticlids sequit᷑ celfei &cepostolor ũpanice iugaq
onsotict : Iungit petrũ &an dreco frcetr& nontẽ ccrne quã spu

Expanded text:
tque discipulis ad virtutes suas; et sicut ipse curaverat omnem languorem et omnem infirmitatem, apostolis quoque suis dedit pmulta distantia est inter habere et tribuere, donare et accipere. Iste quodcunque agit, potestate Domini agit, illi si quid faciunt, imbecillitatem suam et virtutem Domini confitentur, dicentes: In nomine Jesu surge, et ambula . Notandum autem quod in duodecimo loco, potestas signorum apostolis concedatur. Duodecim autem apostolorum nomina sunt haec. Catalogus apostolorum ponitur, ut extra hos qui pseudoapostoli futuri sunt, excludantur. Primus Simon, qui dicitur Petrus, et Acordis arcana rimatur. Primus scribitur Simon, cognomento Petrus; ad distinctionem alterius Simonis, qui appellatur Chananaeus, de vico Chana llat Zebonsociat. Jungit Petrum et Andream, fratres non tam carne quam spiritu.
Abbreviated transcription (Latin):
male habentes curabat. Oms non mane non meridie sed aduespi¬
rũ curaent᷑ quaendo sol ob cubiturus est quando grano tritici inta¬
ba acit illi magister sequar te cocũq ieris. & dicit enhr uulpesfo¬
ueccs habent & uolucrescieli nidos. filius ccũ hominis non habet ubi ca¬
put seclin&: Scriba istie legis quitaentũ litterã nouercet oc cida¬
tẽ: sidixisset dñe sequas cocũq ieris non fuisset sepulsus adnõ:
sedquia magistrũ unũ depluribs extimaebat . & hterator erat quo
significat cantius grecȩdicitur. parΑ est & non sp̃itolis
ccuditur ideo non hab& locũ inquo possit recli nate iħscaput suum
qui uoluerit sed uatorẽ ut lucra & operũ miratulis quaereret hoc idẽ deside¬
ans quod simon magus copetro emere uoluerat: toclisergo fides luxtec
dinac̃ dñi condempnatur. & dicit᷑ q quid me propt̃ diuitics & scłilucra cupis
tqui cunitantie simpacuꝑtatis ut ne ospiciolũ quidã habeã & non meo ut ar

Expanded text:
ationes portavit . Omnes non mane, non meridie, sed ad vesperam curantur, quando sol occubiturus est, quando granum tritici in tefoveas habent, et volucres coeli nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. Scriba iste legis, qui tantum litteram noverat occidentem, si dixisset: Domine, sequar te quocumque ieris, non fuisset repulsus a Domino; sed quia magistrum unum de pluribus aestimabat, et litterator erat, quod significantius Graece dicitur, γραμματεὺς, et non spiritualis auditor: ideo non habet locum in quo possit Jesus reclinare caput suum. qui voluerit Salvatorem, ut lucra ex operum miraculis quaereret; hoc idem desiderans quod Simon Magus a Petro emere voluerat . Talis ergo fides juste sententia Domini condemnatur et dicitur ei: Quid me propter divitias et saeculi lucra cupis sequi, cum tantae sim paupertatis, ut ne hospitiolum quidem habeam, et non meo utar
Abbreviated transcription (Latin):
pacx urac suꝑecem sincc̃u non fuerit digna paex ur̃a aeduos reuertetur
occultie salutatione hebrei a ryri sermonis exprȩssit. quod en in
tale est intro euntes domũ peccẽ in prie camini hospra & quantũ in uol
ꝗt discordia &l ella sedacte sinccũ ore suerit contradictio uos mea¬
dem habetis deobla tac̃ pacem illibellũ quod habere uoluerint possib
bunt: Et quicũq non receprint uos neq cudierint sermones urõs
exeuntes foras dedomo uel deciuitcte excutite puluere depedibus
ur̃ir puluir excutitur depedib: Intestimoniũ laborir sui quod egressi
sint ciuitatem & predicatio aepostolica adillos usq ꝑuenerit siue es¬
ntorpuluis ut nihil aebeis accipiant neccduictũ quidẽ necessacriũ
qui e uangeliũ eis priediccuerint: Amendico uob̵ tolercbilius erit
errie sodomorũ & gommorreoꝵ indie iudicii quac̃ illi ciuitati sitole
morris non fuit priediccctũ huic c̃u priedicctũ est . & teemen non recepe¬

Expanded text:
am: sin autem non 60 fuerit digna, pax vestra ad vos revertetur. Occulte salutationem Hebraei ac Syri sermonis expressit. Quod enim tale est: Introeuntes domum, pacem imprecamini hospiti, et quantum in vobis est, discordiae bella sedate. Sin autem orta fuerit contradictio, vos mercedem habebierit sermones vestros, exeuntes foras de domo, vel civitate, excutite pulverem de pedibus vestris. Pulvis excutitur de pedibus, in testimonium laboris sui, quod ingressi sint civitatem, et praedicatio apostolica ad illos usque pervenerit. Sive epulvis, ut nihil ab eis recipiant, ne ad victum quidem necessarium, qui Evangelium spreverint. Amen dico vobis, tolerabilius erit terrae Sodomorum et Gomorrhaeorum in die judicii, quam illi civitati. Si tolmorrhis non fuit praedicatum, huic autem praedicatum sit, et tamen non recepe
Abbreviated transcription (Latin):
hic dnm confitetur ille ꝓpt pietatis occasionẽ adsepelliendum pactrẽ
ire desideraet secuturũ secollib& esse ꝓmittit non maogistrũ querens sed ex
tuos suo s. mortuus est quicumq non credit. sicũ mortuũ sepellit mor¬
ubs. non debemus curã habere mortuoꝵ seduiuentiũ nec dũ solliciti
umus demortuis nos quoq mostui appellemur : Et ccscendente eo in
nauicula secuti st eũ discipulier & reliqua: Sumtu signũ fecit quaendo¬
ascendens nacuẽ decapharnacũ uentis imperacuit & maeri : gex tõ quan¬
polusegionẽ geracsentiꝵ dedit potestatẽ dȩmonib: inporcos. Septimu
quando ingrediens oiuitate succ̃ pacral yticũ secundũ curicuit in lestulo:
rimus enĩ paralyticus est puercenturionir: Ipse uero dormie bat
nioncc legimus quaendo cieteris perȩ clytantib: ipsesccurus est & dor¬
init & suscrect᷑ &imperio ac sacramento passionis suae liberat pere¬

Expanded text:
itetur. Ille propter pietatis occasionem, ad sepeliendum patrem ire desiderat: iste secuturum se quolibet esse promittit, non magistrum quaerens, sed ex ire mortuos suos. Mortuus est, quicumque non credit. Si autem mortuum sepelit mortuus, non debemus curam habere mortuorum, sed viventium: ne dum solliciti sumus de mortuis, nos quoque mortui appellemur. Et ascendente eo in naviculam, secuti sunt eum discipuli ejus: et rnaum, ventis imperavit et mari. Sextum, quando in regione Gerasenorum dedit potestatem daemonibus in porcos. Septimum, quando 47 ingrediens civitatem suam, paralyticum secundum curavit in lectulo. Primus enim paralyticus est puer centurionis. Ipse vero dormiebatin Jona legimus, quod Dominus caeteris periclitantibus securus est et dormit, et suscitatur, et imperio ac sacramento passionis suae liberat
Abbreviated transcription (Latin):
pis mostua & quiaudent᷑ magistritibic ines sunt. carmenlu cubre ca¬
nantes turba quoq iudieoꝵ non est turba csedentiũ sed turba tumul
teriũ sesurgentis quire suscitantẽ in dignis contumeliis deridebcn:
manus iudieoꝵ quie s anguinȩ plene sunt syna goga eorũ mor¬
tuec non consurgit : Et traenseunte in de ihũ secuti sunt eũ duo ce
esser cedeũ cieci transeunte ꝑ domũ principis dño ihũ & ꝑgente
aeddomũ suac̃ sic̃ supre legimus ascendens nac ui culco transfrott¬
riae ut puteebant. sed postquac̃uenit domũ succ̃ accedunt ad eum
& introeunt & primũ eoꝵ discutit᷑ fides ut sic uere fide lumen acci¬
picnt. priori signo quod ex posuimus de principis filic & dehemor
cessi fuerint & dixerint misesere nr̃i filidđ & interrogante ihũ¬

Expanded text:
ipis mortua, et qui videntur magistri, tibicines sunt, carmen lugubre canentes. Turba quoque Judaeorum non est turba credentium, sed turba tumulterium resurgentis, qui resuscitantem indignis contumeliis deridebant.manus Judaeorum, quae sanguine plenae sunt, synagoga eorum mortua non resurget. Et transeunte inde Jesu, secuti sunt eum duo caeci, cesserunt ad eum caeci. Transeunte per domum principis Domino Jesu, et pergente ad domum suam, sicut supra legimus: Ascendens naviculam transfretarie, ut putant; sed postquam venit domum suam, accedunt ad eum et introeunt: et primum eorum discutitur fides, ut sic verae fidei lumen accipiant. Priori signo quod exposuimus de principis filia, et de haefessi fuerint, et dixerint: Miserere nostri, fili David; et i
Abbreviated transcription (Latin):
nominatie sunt : Ibi erit fletus & stridordentiũ. sifletus oculo or
& stridordentiũ ossa demonstrat. uera est ergo corporũ & eorun¬
dem membroꝵ quiececiderat resursectio: Cumuenisse ihr indo¬
mũ perri uidit socrũ eius icccentẽ & febrientẽ & tetigit manũ qus¬
& sanatis operib eis peccatoꝵ infirmitas fugit nactura hominu isi¬
us modi est ut post febriũ magis lascescant corporae &incipiente
s anitate egotationis mala sentient uelum sanitas quie consast
aedno totũ simulsimulreddit nec sufficit esse sanatã sed ut eiTALAC̃
fostitudinis inceditur. additũ est & surrexit & ministrabat as. illa
manu ministrabat quae & tasta fuerat & sanata: Ves pere aufid

Expanded text:
nominatae sunt. Ibi erit fletus et stridor dentium. Si fletus oculorum est, nominatae sunt. Ibi erit fletus et stridor dentium. Si fletus oculorum est, et stridor dentium ossa demonstrat: vera est ergo corporum et eorumdem membrorum quae ceciderant, resurrectio. Et cum venisset Jesus in domum Petri, vidit socrum ejus et sanatis operibus ejus, peccatorum infirmitas fugit. Natura hominum istius modi est, ut post febrem magis lassescant corpora: et incipiente sanitate, aegrotationis mala sentiant. Verum sanitas quae confertur a Domino, totum simul reddit, nec sufficit esse sanatam; sed ut ἐπίτασις fortitudinis indicetur, additum est: Et surrexit, et ministrabat eis. Illa manus mi
Abbreviated transcription (Latin):
miratus est. miratus quod uidit centurionẽ suac̃ intellege¬
re malestatẽ pellendȩ enĩ erant uel in firmitates corpoꝵ
uel fortitudines contrariae quibs homo ad dubietatem spe
conuestit᷑ & uarbo dnĩ & ministeriis angeloꝵ: Amendico uob
non inueni tantã fidẽ in iħł. De praesentibus loquitur
non de omnibs setro patrirchis &xꝓphetis. nisi fostȩ incentu¬
pe ueniait & recumbe cũ abraha & iscac & iacob inregno caeloꝵ
quuads̃ abralia caeli conditor pater xp̃i ast idcirco in regno cielox
& abrahã cũ quo ac cubiturae sunt noctiones quiecrediderit᷑ inxp̃m filium
crectoris : Et ille pariter sensus impletur dequo supra dixims incentu¬
rionir fidem gentiũ fieri praerogatiuaẽ dũ adillius credulitatẽ deos¬
ente & occidente csedituri populi cõmemortent᷑: filii cũregni. filiosser
exterioses. tenebrȩ semꝑ interiores sunt non ex terioses sed qm̃quia
ono foras expellitur lumen relinquit. Idcirco exteriores tenebrae

Expanded text:
nem suam intelligere majestatem. Pellendae enim erant vel infirmitates corporum, vel fortitudines contrariae, quibus homo ad debilitatem saepe conceditur, et verbo Domini, et ministeriis angelorum. Amen dico vobis, non inveni tantam fidem in Israel. De praesentibus loquitur, non de omnibus retro patriarchis 45 et prophetis: nisi forte in centute venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et Jacob, in regno coelorum. Quia Deus Abraham coeli conditor, Pater Christi est, idcirco in regno coelorum est et Abraham, cum quo accubiturae sunt nationes, quae crediderint in Christum Filium Creatoris. Et ille pariter sensus impletur, de quo supra diximus, in centurionis fide gentium fieri praerogativam: dum ad illius credulitatem de Oriente et Occidente credituri populi commemorantur. Filii autem regni ejicientexteriores. Tenebrae semper interiores sunt, non exteriores. Sed quoniam qui a Domino foras expellitur, lumen relinquit; idcirco exteriores tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
dare : & ceit illiihr uide nemini dixeris. Et reuera quid ars
necesre sormone lastas& quod corpose praeferebeet. sedu¬
aeostende tesacerdoti & offesmunus quod priecipit moses
intestimoniũ illis. Glarias obacus as mittit eũ adsacerdoter
orimũ propt̃ humilitatẽ ut sacerdotibus deferre uidecct᷑ :
derent incus abiles fuerent & simulne quod in eo sepirsime
criminabantur legẽ uideret᷑ infringere: Accessit ad eĩ
dñm quic statĩ seiturũ & sanacturum esse ꝓmittit uidens
centurionis fidẽ humilitatẽ & prudentiã fidẽ in eo quod ex
gentibus crededit lȩpsũ adsaluactose posse sanari.
Sumilitatẽ quodre iudicauit indignũ culus tectũ intrcc
r& dñs. prudentiã quo ultra corporis tegumen diuinita¬
tẽ latentẽ uiderit. sciens non id sibi ꝓfuturũ quod &ic̃
ab incredulis uidebatur sed id quod lactebat Intrincus dequaꝓdentia

Expanded text:
dare. Et ait illi Jesus: Vide nemini dixeris. Et re vera quid erat dare. Et ait illi Jesus: Vide nemini dixeris. Et re vera quid erat necesse ut sermone jactaret, quod corpore praeferebat? , ostende te sacerdotibus: et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis. Varias ob causas mittit cum ad sacerdotes. Primum, propter humilitatem, ut sacerdotibus deferre honorem vidderent, inexcusabiles forent. Et simul ne quod in eo saepissime criminabantur, legem videretur infringere. Accessit ad eum Dominum, quia statim se iturum et sanaturum promittit, videns centurionis fidem, humilitatem, et prudentiam fidem, in eo quod ex gentibus credidit puerum a Salvatore posse sanari; Humilitatem, quod se judicavit indignum, cujus tectum intraret Dominus. Prudentiam, quod ultra corporis tegumen, divinitatem latentem viderit, sciens non id sibi profuturum, quod etiam ab incredulis videbatur, sed id quod latebat intrinsecus. A
Abbreviated transcription (Latin):
eũ : Demonte dño descendenti oc currunt turbie quia altios
ascendese non ucduerant & primus & occurrit lȩꝓsus necdum
enĩ poterant cũ lẽprã tam multiplicẽ in montẽ saluctoris au¬
dire sermonẽ & notaendũ quod hic primus specialita curat
quorũ sr̃s uerbo eiciebaet quaendo & om̃s male habentes cura¬
uit: Ec celeprosur ueniens aedorabet eũ dicens. sestie
post praedicationẽ atq doctor inc̃ signi offertur occunio ute
tur. onẽ siuis potes me mundare. qui uoluntatẽ rogat
deuirtute non dubitaet: & extendens manũ ihrtetigit eu
dicens uolo mundo re: Ex tendente manu dño stectĩ lepsi¬
fugit simulq considera quac humilis & si ne laesteentia ses¬
ponsio ille dixercet siiuis. dñrses pondit uolo ille p̃ miserat
poter me mundare dñr iungit & dicit mundare. nondrgo¬
sicut pleriq lactinoꝵ puteent iungendũ est & legendũ uolo mu¬
dcere sed sepaeractĩ ut primd̃ dicat uolo deinde imper& mus¬

Expanded text:
onte Domino descendente, occurrunt turbae, quia ad altiora ascendere non valuerunt. Et primus ei occurrit leprosus. Necdum enim poterat cum lepra tam multiplicem in monte Salvatoris audire sermonem. Et notandum quod hic primus specialiter curatus quorum spiritus verbo ejiciebat, quando omnes male habentes curavit. Et ecce leprosus veniens adorabat eum, dicens. Recte post praedicationem atque doctrinam signi offertur occasio: ut etur. Domine, si vis, potes me mundare. Qui voluntatem rogat, de virtute non dubitat. Et extendens Jesus manum, tetigit eum, dicens: Volo, mundare. Etfugit. Simulque considera quam humilis et sine jactantia responsio. Ille dixerat, si vis: Dominus respondit, volo. Ille praemiserat, potes me mundare: Dominus jungit, et dicit, mundare: Nonsicut plerique Latinorum putant jungendum est, et legendum volo, mundare, sed separatim, ut primum dicat, volo, deinde imperet, mun
Abbreviated transcription (Latin):
non fecipiendos propter dogmatũ nequitia itoc nunc econtra¬
tentiae potest illud uideri contrariũ nemopotest dicere dins
iħis̃ nisi inspũ sc̃o sed moris est scribturcesũ dicto ꝓfactis acas¬
re ut statĩ in consequentibs aedprobant ref utaeri quilcestas¬

Expanded text:
non recipiendos propter dogmatum nequitiam, ita nunc e contranon recipiendos propter dogmatum nequitiam, ita nunc e contratentiae potest illud videri contrarium: Nemo potest dicere Dominus Jesus nisi in Spiritu sancto. Sed moris est Scripturarum dicta pro factis accipere, ut statim in consequentibus approbatur, refutari e
Abbreviated transcription (Latin):
eturts luxta in tollegentiã eoꝵ corborbona incdos
brustus facere nem quet̃ potest: quo modo moso
erbor bona peccet uerit ced aquet contredictionir
decuid uria interfecto cumba rab&h concubuerit petrus quoque
in pacssione dñi negari dicens nescio hominẽ aut quac consequentia
dederit consilium mosibonũ & rechiolo fernȩ aliquid utile sit
nerint quid respondeant nos inferimur & iudam cerborem
quon dccbonaẽ fecisse frustos mados postqrcc̃ ꝓdiderit saeluctor
& paulum crborem malim eo tempore quoꝑ seque boctur ecclae
cutor etraens lactur est tam diuergobona cerbor fructus non faci
medos quam diu inbonitatis studio ꝑseuercet & mala arbor
maenet infructib peccatoꝵ quac̃ diu aedpaenitenticẽ non conus¬
titur nemo enꝑmanens in eo quod fuit incipit hoc esse quod nec¬
dum coeperit : Non om̃ir qui dicit mihi dñe dñes me qula
trecuit in regno celoꝵ sed quifeccit uoluntect᷑ẽ petris mei quili¬
caelis est. Sicut supra dixerat eos qui habet uestẽ uitae bone

Expanded text:
si juxta intelligentiam eorum arbor bona malos fructus facere nunquam potest, quomodo Moyses, arbor bona, peccaverit ad aquas contradictionis ; et David, Uria interfecto, cum Bethsabee concubuerit ; Petrus quoque in passione Dominum negavit dicens: Nescio hominem ; aut qua consequentia dederit consilium Moysi bonum: et Achior Holoferni aliquod utile sit enerint quid respondeant, nos inferemus et Judam, arborem quondam bonam, fecisse fructus malos, postquam prodiderit Salvatorem ; et Paulum arborem malam eo tempore quo persequebatur Ecclecutore translatus est . Tamdiu ergo bona arbor fructus non facit malos, quamdiu in bonitatis studio perseverat: et mala arbor tamdiu manet in fructibus peccatorum, quamdiu ad poenitentiam non convertitur. Nemo enim permanens in eo quod fuit, incipit id esse quod necdum coeperit. Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum; sed qui facit voluntatea sit? Ergo, sicut supra dixerat, eos qui haberent vestem bonae vitae
Abbreviated transcription (Latin):
eicese demones & iudas apostolus cũ animo ꝓditoris multa signa
terdixit confitebor quia multo ante tẽpore sissimularet . non noui
uos non nouit dñseos quipertunt obseruaaũ quare addiderit
nũ quã nouiuos siluxta quos dec̃ oms homines interracionaebiles
semꝑ uersccti sunt creaturas : Necedite cme quio peramini In¬
quitatẽ non dixit qui o perati estis iniquitatẽ : neuideset᷑ tolloe
uenitenticc̃ sed qui operccmini hoc est quiusq inpresente horem
cum iudici temps aduenerit licet non habeactis facul tatem peccan¬

Expanded text:
ia . Sed et Judas apostolus cum animo proditoris multa signa ter dixit confitebor, quia multo ante tempore dicere dissimulaverat: non novi vos. Non novit Dominus eos qui pereunt. Observa autem quare addiderit, numquam novi vos, si juxta quosdam omnes homines inter rationabiles semper versati sunt creaturas. Discedite a me qui operamini iniquitatem. Opoenitentiam, sed, qui operamini, hoc est usque in praesentem horam, cum judicii tempus advenerit, licet non habeatis facultatem peccan
Abbreviated transcription (Latin):
benepetierit quie sierit pulsccuerit pulsemus itacq lanuc̃ xp̃i dequ
dictũ est. hiec posta dñi iusti ln trabiat ꝑ ec̃ ut cũ intrecuerimus a¬
riantur nobis ł hesccuri cobsconditi & tenebrosi In xp̃o ihũ in quod
omis scientia: Siergo uos cũ sitis mali nostis bona daese filis¬
ur̃is motandũ quod cpostolus madũ dixerit: nisi forte subcepe¬
toloꝵ ꝑsonce omne hominũ deenatur genus culus eed com paereen¬
nẽ diuinte clementiae ebinsaentie cor ced incelũ ced positũ ese
lego ge nesim nec inirũ homi nes hulus sclidici meloseusp
mular epostolus memoret redimentes tẽpus qm̃ dies incli uic

Expanded text:
bene petierit, quaesierit et pulsaverit. Pulsemus itaque januam Christi, de qua bene petierit, quaesierit et pulsaverit. Pulsemus itaque januam Christi, de qua dictum est: Haec porta Domini, justi intrabunt per eam ; ut cum intraverimus, aperiantur nobis thesauri absconditi et tenebrosi in Christo Jesu, in quo est omnis scientia . Si ergo vos cum sitis mali, nostis bona dare fili Notandum quod apostolos malos dixerit, nisi forte sub Apostolorum persona omne hominum damnetur genus, cujus ad comparationem divinae clementiae ab infantia cor ad malum positum est. Lege Genesim . Nec mirum si homines hujus saeculi dicit malos, cum et Paulus apostolus memoret: Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt .
Abbreviated transcription (Latin):
dehis loquitur quicumipro morteli crimine teneant᷑ obnoxii minor
peccatto fractribus noncedebunt : Eu licem liquantes & aoc melũ
glurtientes sestie ergo &isti simulatione iustitie
ut supro
diximus ceppellantur hypocritȩ quiꝑ trabem
oculis ui festucaẽ Inoculo fractris aspiciunt: Nolite
scm̃ panis est filiorũ non de¬
bemus
ergo tollere panemfilioꝵ & dare eum canibur: Memittitis tno¬
gicritas urtts interporcos. porcus non secipit os hactũ qui uer
rd̃ suoꝵ . porcos cc̃u eos qui nec dum euangelio credideriu
& in luto incredulitatis uitusq uersantur. nonconuen
igitur istius modi hominibus cito euaengelicum credere
incorgaritũ mneconculcent illut & conuersinos incipiant
dissipare: Petite & dabitur uob̵ quaerite & inuenietis.
postulari quidquere sedeb eccmus ostendit. si peten
dabitur & quierens inuenit & pulsanti aperitur :
Ergo cui non datur & qui non uenit & cul noncpperit᷑ appaset quod

Expanded text:
De his loquitur, qui cum ipsi mortali crimine teneantur obnoxii, minora peccata fratribus non concedunt: culicem liquantes, et camelum glutientes . Recte ergo et isti simulatione justitiae, ut supra diximus, appellantur hypocritae, qui per trabem oculi sui, festucam in oculo fratris sui aspiciunt. Nolite Sanctum, panis est filiorum. Non debemus ergo tollere panem filiorum et dare eum canibus. Neque mittatis margaritas vestras ante porcorum suorum: porcos autem eos qui necdum Evangelio crediderunt, et in luto incredulitatis vitiisque versantur. Non convenit igitur istius modi hominibus cito Evangelicum credere margaritum, ne conculcent illud, et conversi nos incipiant dissipare. Petite, et dabitur vobis: quaerite, et invenietis: postulari, quid quaerere debeamus ostendit. Si petenti datur, et quaerens invenit, et pulsanti aperitur: ergo cui non datur, et qui non invenit, et cui non aperitur, apparet quod non
Abbreviated transcription (Latin):
petra & cpostolus petrus sortitus est nom̃ suꝑ husus cemodi
petrã non inueniunt̃ serpentis uestigia dehac & ꝓpheta loquit᷑
consitenter stuit suꝑ petrã pedes meos & in alio loco petrcrefu¬
giũ leporis siue er inacuis timidum enĩ cnimael inpetre caue¬
nas serecipit etotis aspera & tota crmacta lacculis toliseꝓ
testione tutatur ginde & mosi dicit᷑ eo tempore quod ȩgypto
fugeraet & lepusculus dñierat stoc incccuminȩ petrae & poste¬
rore mecc uidebis: qui edificccuit domũ suce ruꝑ cesenaem funda

Expanded text:
petra apostolus Petrus sortitus est nomen. Super hujuscemodi petram non inveniuntur serpentis vestigia . De hac et propheta loquitur confidenter: Statuit super petram pedes meos . Et in alio loco: Petra refugium leporibus, sive herinaciis . Timidum enim animal in petrae cavernas se recipit: et cutis aspera, et tota armata jaculis, tali se protectione tutatur. Unde et Moysi dicitur eo tempore quo de Aegypto fugerat, et lepusculus Domini erat: Sta in foramine petrae, et posteriora mea videbis . Qui aedificavit domum suam super arena
Abbreviated transcription (Latin):
ademonia eicere Interdum non eius meriti quio perct̃ sed uel
Inuoteent uel utilitate eoꝵ qui uident &c̃cudiunt concedit᷑ ut lic&
homines despicient signa faccientes tacm̃ dm̃ honorent adculus in¬
uocctione siunt tanta miracula & in sccul & inbala am & caiphar
ꝓphetec uer nercientes quid dicerent & pharao & nabo codonosor

Expanded text:
daemonia ejicere, interdum non ejus meriti est qui operatur, seinvocant, et utilitatem eorum qui vident et audiunt, conceditur: ut licet homines despiciant signa facientes, tamen Deum honorent, ad cujus invocationem fiunt tanta miracula. Nam et Saul , et Balaam , et Caiphas prophetaverunt, nescientes quid dicerent: et Pharao et Nabuchodono
Abbreviated transcription (Latin):
ugitur eu angelicus cepostoli petius quc̃o scribis & pharisens est in sundendo
qui malorũ tracditionibus de pracuati sinceritatẽ praceptoꝵ xp̃i non
potercont custodire alia est enĩ puritas uirginadis animae & nulle
prioris uiti contagione pollutae & clie sordes qus quae multoꝵ
libidinis ub iacuerit: Ecce princepr unus accessit & adorio¬
bat eumdicens filia mea modo defunsta est sed ueni imponem¬
uum signũ est inquo princeps suscitari postulat filicc̃ fucc̃ nolensdi
misterio uere circum cisionis excludi sed sub intrat mulier
scenguine fluens & ostiuo sanatur loco ut principis filio
dehoc exclusae numero ueniat adnouũ. Iuxtoc illud quod in
psclmis dicitur ethiopia prieueniat mcenuselus dõ. &cum¬

Expanded text:
est infundendus, qui majorum traditionibus depravati, sinceritatem praeceptorum Christi non poterant custodire. Alia est enim puritas virginalis animae, et nulla prioris vitii contagione pollutae, et aliae sordes ejus quae multorum libidini subjacuerit. Ecce princeps unus accessit, et adorabat eum, dicens: Filia mea modo defuncta est: sed veni, impone mvum signum est, in quo princeps suscitari postulat filiam suam, nolens de mysterio verae circumcisionis excludi. Sed subintrat mulier sanguine fluens, et octavo sanatur loco, ut principis filia, de hoc exclusa numero, veniat ad nonum, juxta illud quod in Psalmo dicitur: Aethiopiam praeveniat manus ejus D
Abbreviated transcription (Latin):
paenitus liberamur. sed priecipit᷑ nob̵ nes olliciti sumus quid comies¬
inus quia insudore uultus prieparamus nob̵ pecnẽ : Labor &s¬
cendusest sollicitudo tollenda. hoc quod dicit᷑. nesolliciti sitis ani¬
mie urae quid comedatis. neq: corporiuro quid inducmini. decari¬
licibo & uestimento accipiamus: Eeterũ despĩtahibsciuis & uesti¬
mentis. semꝑ debems esse sollici: Flonne anima plus et quã escae
& corpus plus est quã uestim̃tũ: Quod dicit istius modiest : qui
malora priestitit. utiq & minora priestabit: Prespicite uolatib
pit neplus scpicmus quamopost& scpere : Siat testimoni
& in priesenti capitulo conseruandũ x gunt enĩ quid ãc̃ quidũ
uolunt torminos pactrũ excedere & ad clta uolitare inima
megunt: Elolatilia dicentescieli angeloresse. cetertesq nd
minis terio fortitudines quie absq cure suidĩ aelantur ꝓuia¬
ta:. Si hoc itc est ut intellegi uolunt. quomodo sequitur distũ

Expanded text:
penitus liberamur. Sed praecipitur nobis ne solliciti simus quid comedamus: quia in sudore vultus praeparamus nobis panem. Labor exercendus est, sollicitudo tollenda. Hoc quod dicitur: Ne solliciti sitis animae vestrae quid comedatis, neque corpori vestro quid induamini , de carnali cibo et vestimento accipiamus. Caeterum de spiritualibus cibis et vestimentis semper debemus esse solliciti. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus est quam vestimentum? Quod dicit, istius modi est: Qui majora praestitit, utique et minora praestabit. Respicite volatilia pit , ne plus sapiamus quam oportet sapere. Istud testimonium et in praesenti capitulo conservandum est. Sunt enim quidam, qui dum volunt terminos patrum excedere, et ad alta volitare, in ima merguntur: volatilia dicentes coeli Angelos esse, caeterasque in Dei ministerio fortitudines, quae absque cura sui Dei alantur providentia. Si hoc ita est, ut intelligi volunt, quomodo sequitur dictum
Abbreviated transcription (Latin):
lies debeneticir lnellogendum qui uidentur continen¬
uincumdare Intrinsecus uero habenter imueste
pere netum simplicioꝵ frcctrũ cordec decipiunt
e frustibus ergo mnimae quibus in nocenticem aed
unc̃ trahunt lupis rapacibus comparaent ur.
neo st arborbona fructor malos faccere neque
fibor mala frustus bonos faccere: quieramus ad he

Expanded text:
eticis intelligendum est, qui videntur continencircumdare, intrinsecus vero habentes animum venenatum, simpliciorum fratrum corda decipiunt. Ex fructibus ergo animae, quibus innocentiam ad ruinam trahunt, lupis rapacibus comparantur. Non potest arbor bona fructus malos facere: neque arbor mala fructus bonos facere. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
iinons oludepecuriae red decunstis passi onib senciendum et
hulo diuonten est ibi ergo habetcorubi & thesacurũ lixoriis
de uori s eprle sunt. liesciui ludicri amictorer libido huic
rosces simplex oculus &purus. simplicia intuet᷑ & pura : hoc totũ trans¬
fer aodsensum quomodo enĩ corpus sioculus non fuerit totũ intene¬
bris est. Ita sianimae principale fulgorẽ suũ ꝑdiderita uni uersus sens
incocligine commortebitur: Siergo lumen quod inte est tenebrȩ sunt.
ipre tenebrie quante suna: Si sensus quilumen est anime uitio
cccligatur. Ipsac putas cocligo quibus tenebris ob uoluitur: Non pots¬
tisdo seruire & mac monie. mamona sermone syria co diuitiae
noncupant᷑. Non potestis dõ seruire & mamonae audiat hoc aucrus
audi at quicensetur uocabulo xp̃iano non posse simul diuitiis xp̃oq
seruire : & tamen non dixit qui hab& diuitius. sed seruit diuitiis. qui ei
diuitiarũ seruus est. diuitics custodit ut seruus. quiccũ seruitutis ex

Expanded text:
non solum de pecunia, sed et de cunctis possessionibus sentiendum est. Gulosi deus venter est. Ibi ergo habet cor, ubi et thesaurum. Luxuriosi thesauri epulae sunt; lascivi, ludicra; amatoris, libido. Huic rosas: simplex oculus et purus simplicia intuetur et pura. Hoc totum transferet ad sensum. Quomodo enim corpus, si oculus non fuerit simplex, totum in tenebris est: ita anima, si principalem fulgorem suum perdiderit, universus sensus in caligine commorabitur. Si ergo lumen quod in te est, tenebrae sint, ipsae tenebrae quantae erunt! Si sensus qui lumen est, animae vitio caligatur, ipsa, putas, caligo quibus tenebris obvolvetur! Non potestis Deo servire et mammonae. Mammona sermone Syriaco divitiae nuncupantur. Non potestis Deo servire et mammonae. Audiat hoc avarus, audiat qui censetur vocabulo Christiano non posse se simul divitiis Christoque servire. Et tamen non dixit, qui habet divitias, sed qui servit divitiis. Qui enim divitiarum servus est, divitias custodit, ut servus; qui
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est.
quod cdib legimus & humiles sp̃u sedua¬
bit: nequis
cũ puttoset ꝓccuꝑtetẽ quae non nũ quac necessitaet
postictur aed nõ praedicari ad luncxit sp̃u ut humili¬
tatẽ Intelle geres nom penuriã: boeccti paupeses sp̃u
quis popt̃ sp̃m sc̃m uoluntate sunt paupereranbe
suȩ hulus cemodi pauperib: & saluactor ꝑ esaiam loq¬
curib uñs unexit me ꝓpterquod euangelisaese pau¬
nontent̃ inededistcõ spinas & tribulos ad fesentẽ quã
onudelissimus quisq & bellctor magis possidet sed it piã
quĩc osadmiftoc desiderat: Oredo uidese bonc dñi inre

Expanded text:
Hoc est quod alibi legimus: Et humiles spiritu salvabit : Ne quis autem putaret paupertatem, quae nonnumquam necessitate portatur, a Domino praedicari, adjunxit, spiritu: ut humilitatem intelligeres, non penuriam. Beati pauperes spiritu, qui propter Spiritum sanctum voluntate sunt pauperes. Unde super hujuscemodi pauperibus et Salvator per Isaiam loquitur: Dominus unxit me; propter quod evangelizare paunon terram maledictam, spinas et tribulos afferentem , quam crudelissimus quisque et bellator magis possidet; sed terram quam Psalmista desiderat, dicens: Credo videre bona Domini in
Abbreviated transcription (Latin):
non & clterũ uult ccufere sed utrumq: seruacre. dñs nr̃ uicissitudinẽ
tollens trunccet initia peccoctorũ & in lege retributioest In eucenge
lio gr̃ac. Ibiculpa emendactur hic pecaatorum auferunt᷑ exordia: Si¬

Expanded text:
non alterum vult auferre, sed utrumque servare. Dominus noster vicissitudinem non alterum vult auferre, sed utrumque servare. Dominus noster vicissitudinem tollens, truncat initia peccatorum, quia in lege retributio est, in Evangelio vero gratia. Ibi culpa emendatur, hic peccatorum auferuntur exordia.
Abbreviated transcription (Latin):
& reliqua. inposteriori paste istũ locũ plenius sod uator
exponit quod moses libellũ repudii dacri lus serit propt̃
duriciã cordis maritorũ non dissidiũ multo enĩ melius x
fundi: Ego aũ dico uõb non iurare omnino neq ꝑcaelũ & re
liqua: Hanc ꝑ elimnta lurandi pessimu consuetudino sõꝑ
habuere Iudaer sic̃ propheta heliseus frequenter arguit sa
nrm iudaeiꝑ angelos & ꝑ urbẽ hierusailẽ & tẽplũ & elem̃ta
iuranter creaturcs resq: carnales uenerabant᷑ hono¬
re &obsequiođdi. deniq: considera quod hic scclucctor
soly mã & ꝑcceput tuũ & hoc quas i paruulis fuerat lege
concessũ ut quomodo uictimas inmolabant dõ neeces
idolis immolarent. sic & iurare ꝑmitterent᷑ in dm̃ non
quorestie hoc faccerent sed iis melius esse dõ id ex hi¬
bere quam dȩmonibs. euan gelica aũ ueritas non seci¬
pit iuramentũ cũ om̃is sermosidelis ꝓiurie iurcendis¬
eo aũ dico uob non rsistere maclo quidieit oculũ ꝓoculo

Expanded text:
 tua. In posteriori parte locum istum plenius Salvator exponit, quod Moses libellum repudii dari jusserit propter duritiam cordis maritorum, non dissidium concedens, sed auferfundi. Ego autem dico vobis, non jurare omnino: neque peum. Hanc per elementa jurandi pessimam consuetudinem semper habuere Judaei, sicut prophetalis eos frequenter arguit sertemplum, et elementa jurantes, creaturas resque carnales venerabantur honore, et obsequio Dei. Denique considera quod hic Salvator solymam, et per caput tuum. Et hoc quasi parvulis fuerat lege concessum, ut quomodo victimas immolabant Deo, ne eas idolis immolarent: sic et jurare permitterentur in Deum: non quod recte hoc facerent, sed quod melius esset Deo id exhibere, quam daemonibus. Evangelica autem veritas non recipit juramentum, cum omnis sermo fidelis prgo autem dico vobis non resistere malo. Qui dicit oculum pro oculo,
Abbreviated transcription (Latin):
oum. lata ua est scħ uoluptates quecs ceppetunt homines angis¬
ta quae ꝑ lacbores &ieiunic pcenditur qucc̃ & cpostolus ingressus :
& utti motheus ꝑec̃ ingrediatur hostatur simulq considerec
quã signaenter deutraq uic locutussit. Plactã multi cembu¬
laen congustẽ pocuci inueniunt . latã non quierimus nec in uen
nueniunt : Necqui inuenerint statim in grediunt᷑ ꝑecẽ si quidẽ
multil nuentam ueritatis uia capti scħ uoluptectibus
pemedio Itnere euertunt : Attendite ceslsis ꝓphetis quiue¬

Expanded text:
eam. Lata via est saeculi voluptas, quam appetunt homines. Angusta, quae per labores et jejunia panditur, quam et Apostolus ingressus est : et ut Timotheus per eam ingrediatur, hortatur . Simulque considera quam signanter de utraque via locutus sit. 40 Per latam multi ambulant, angustam pauci inveniunt. Latam non quaerimus, nec inventero, nec omnes inveniunt, nec qui invenerint, statim ingrediuntur per eam. Siquidem multi, inventa veritatis via, capti saeculi voluptatibus, de medio itinere revertunt
Abbreviated transcription (Latin):
pisciũ cadens ced letia saducctoris ait exiame dnẽ quicc uir peicator
inlesto uidensc̃uihs fidẽ illoꝵ dixit parclitico confidefili semit tunt᷑ t

Expanded text:
piscium cadens ad genua Salvatoris, ait: Exi a me, Domine, quia vir peccator piscium cadens ad genua Salvatoris, ait: Exi a me, Domine, quia vir peccator in
Abbreviated transcription (Latin):
sic& doemones cernenter dñm interris sepente uersari adiudicandos seuen¬
secredebont. pracesentia scluctoris tosmenta sunt daemonũ. Ndicilie
putant quidom diemones scise filiũ dĩ & dicbolũ ignorare eo quod minoris
maclitiae sintisti quã illeculus scctelliter runt. cũ om̃isscientia discipulo rũ¬
ad macgistrũ seferenda sit & tã demones quã dicbolus suspioas magisfi
rit reuelcse : Si eicis nos mitte nos ingregẽ porcorũ & ccit illi site nonq
conceder& sacluactor diemonib: quod petebant dixit lte sed ut ꝑ intersu¬
tionẽ porcoꝵ hominibꝰ scdutis occasio p̃beret᷑. pacstores enĩ ista cesnen
stactĩ nuntiant ciuitati. erubesct manicheur sideecdem substantio
& ex eodẽ austore hominũ besticrũq sunt animie quomodo obunius hos¬
ui amihũ & uiso eo rogabanz ut transiret aefinib eoꝵ quirogant ut tra
litate quasi priesentic dñi indignos iudicabant. sic̃ & petrus incptur

Expanded text:
cernentes Dominum in terris repente versari, ad judicandos se venisse credebant. Praesentia Salvatoris tormenta sunt daemonum. Ridiculeque putant quidam daemones scire Filium Dei et diabolum ignorare, eo quod minoris malitiae sint isti quam ille, cujus satellites sunt: cum omnis scientia ad magistrum referenda sit, et tam daemones, quam diabolus suspicari magis Flius revelare . Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcor ut per interfectionem porcorum, hominibus salutis occasio praeberetur. Pastores enim ista cernentes, statim nuntiant civitati. Erubescat Manichaeus. Si de eadem substantia et ex eodem auctore hominum bestiarumque sunt animae, quomodo ob unius homobviam Jesu, et viso eo, rogabant eum, ut transiret a finibus eorum. Quod rogant ut tranmilitate qua se praesentia Domini indignos judicabant, sicut et Petrus in captura
Abbreviated transcription (Latin):
quentib: inanifestur est sensus quod nos dnr atq: salucctor dũ inistis
sđi uiec currimus cdpacem & ad concordicc̃ cohortetur luxtec
apostolũ dicentem sifieri potest quantũ ex uob ot cũomnibus ho¬
minib peccem haebentes. Nam in praedenti capitulo dixercet
si offeres mun tuum aed altare & ibi recordatur fueris quia
frcctertuus habet aliquid ad uersũ te & hoc finit ostatĩ
nfat esto beniuolus aut benignus aduersario tuo & reliqua
inconsequentibus iub&: Diligite inimicoruror benefc

Expanded text:
atque Salvator, dum in istius saeculi via currimus, ad pacem et ad concordiam cohortetur, juxta Apostolum dicentem: Si fieri potest, quantum ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Nam et in praecedenti capitulo dixerat: Si offeres munus tuum ad altare et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te. Et hoc infinito statim infert, esto benevolus aut benignus adversario tuo, et reliqua. Et in consequentibus jubet, Diligite inimico