comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mittis: Perge cũ magis: & uerũ regẽ suppliciter
adorando uenerare. Qui cũ audissent rege̾: abier̃t.
Et ecce stella quã uiderant in ouente. antecedebat
eos: usq dum ueniens staret supͣ ubi erat puer.
enit inquit: & stetit uͥ erat puer. Hunqͥd non
dicere & clamare uidebat᷑. hic. hic. ẽ. puer qu̾e
natũ testabar ã cȩlo: Hic. ẽ. rexille magnꝰ: qͥ ue-¬
nit cȩlesti imꝑio. regnũ sociare terrenũ. Uere stel¬
la hȩc dñcȩ natiuitatis minstra: quȩ tanto. ẽ.
caldeos obsecuta famulatu: ut in inqͥrendo xp̃o
ñ solũ eos moneret ẽ celo s & ducatũ illis p̃beret
int̾ris. hȩc stella ninqͣm ante apparuit: qͥa tc̃
cam puer iste creauit. & magis aduenientib p̃uiã depu¬
tauit. Quȩ ꝑacto obsequio: mox. cẽ. desiit. Nidentes
aut̃ stellã: gauisi sunt gaudio magno ualde.¬
mariꝰ Gaudebant namq magi ñ inde solũ qͦd stellã uide.¬

Expanded text:
mittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter mittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter adorando venerare. Qui cum audissent regem, abierunt. Et ecce stella quam viderunt in Oriente, antecedebat eos usque dum veninquit, et stetit ubi erat puer. Nunquid non dicere et clamare videbatur: Hic, hic puer quem natum testabar a coelo. Hic est rex ille magnus qui venit coelesti imperio regnum sociare terrenum. Vere stella haec Dominicae nativitatis ministra est, quae tanto est Chaldaeos obsecuta famulatu, ut in inquirendo Christo non solum eos moneret e coelo, sed et ducatum illis praeberet in terris. Haec stella nunquam ante apparuit, quia nunc eam puer iste creavit, et magis ad se venientibus praeviam deputavit, quae peracto obsequio mox esse desiit. Videntes autem stellam gavisi sunt gaudio magno valde. Gaudebant namque magi non inde solum, quod stellam vide
Abbreviated transcription (Latin):
de puero. Et cũ inueneritis. renuntiate mͥ. ut &
Degoueniens adorem eum. Herodis em̃i hic mens¬
& facta concordant: qͥa liuorẽ quẽ tenebat incor¬
de. formsetus ostendit in oꝑe. Clam uocat. remotᷤͤ
scrib̃ & sacerdotib magos: qͥa in testinũ dolorem
occultabat intrinsecus. Diligenter didicit ab eis
tẽpus stelle: qͥa necẽ saluatoris meditabat᷑ in m̃te.
finxit se nultu & uerbis eũ adorare uelle: qu̾e in¬
inda cogitatione tractabat occidere. Cuꝰ qͥdẽ ꝑso¬
nam om̃s hypocrite tenent: qͥa dũ fictȩ dñm qͦ¬
runt. inuenire illũ nunqͣm merent᷑. Suꝑfluo he-¬
rodes timore turbaris: & frustra in suspectũ tibi
puerũ sȩinre moliris. Non capit xp̃m regia tua: nec
mundi dñs. potestatis tuȩ. ẽ. contentꝰ angustiis.
ẜuẽ in uidea regnare ñ uis: ubiq regnat. Et feli¬
cior ipse regnares: si eiꝰ imꝑio subdereris. Cur sin¬
cero officio ñ facis: quod subdola falsitate pro¬

Expanded text:
ntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum. Herodis mens, et facta conveniunt, quia livorem quem tenebat in corde, forinsecus ostendit in opere. Clam vocat semotis Scribis et sacerdotibus magos, quia intestinum dolorem occultabat intrinsecus. Diligenter didicit ab eis tempus stellae, quia necem Salvatoris meditabatur in mente; finxit se vultu et verbis eum adorare velle, quem invida cogitatione tractabat occidere. Cujus quidem personam omnes hypocritae tenent. Quia dum ficte Dominum quaerunt, invenire illum nunquam merentur. Superfluo, Herodes, timore turbaris, et frustra in suspectum tibi puerum saevire moliris. Non capit Christum regia tua, nec mundi Dominus potestatis tuae sceptri est contentus angustiis. Quem in Judaea regnare non vis, ubique regnat. Et felicior ipse regnares si ejus imperio subdereris. Cur sincero officio non facis, quod subdola falsitate pro
Abbreviated transcription (Latin):
galileȩ secedit: ultima prȩsentis ȩccłiȩ tempora dui¬
signat: qͣndo ꝓ ea quȩ nc̃. ẽ. uniu̾saligentis illus
cecitate. qͦ xp̃ianos in qͣntũ ualet ꝑ sequi ñ desis¬
tit: acrior inqͥbusdã antixp̃i ꝑsecutio consurgt
Et quidẽ plurimis ad p̃dicationẽ enoch & helhe
ã ꝑfidia conu̾sisis & cȩteris ad instinctũ antrxp̃i
tota intentione contra fidem dimicantib: pars
igit᷑ iudeȩ in qͦ regnabat archelaus. ꝑfidos anti-¬
xxp̃i seqͣces ostendit. Porro narareth galileş qͦ dñs
transfert᷑: partẽ gentis eiusdẽ. quȩ tẽ temporis fi¬
dem .xͥ. ẽ. susceptura designat. Unde bene galilea
gultũ eiꝰ int̾pretat᷑: qͥa nimirũ scã ȩccl̃ia. qͦ arlen¬
tiore desiderio ab his ꝗͦ in terris indet. ad celes¬
tia ꝓmerenda trans migrat: eo maiore spiritaliũ
habundat flore ac germine uirtutũ. iii.¬

Expanded text:
Galilaeae secedit, ultima praesentis Ecclesiae tempora deGalilaeae secedit, ultima praesentis Ecclesiae tempora designat, quando pro ea quae nunc est universali gentis illius caecitate, qua Christianos in quantum valet persequi non desistit, acrior in quibusdam Antichristi persecutio consurget. Et quidem plurimis ad praedicationem Enoch et Eliae a perfidia conversis, sed caeteris ad instinctum Antichristi tota intentione contra fidem dimicantibus. Pars igitur Judaeae in qua regnabat Archelaus, perfidos Antichristi sequaces ostendit. Porro Nazareth Galilaeae, quo Dominus transfertur, partem gentis ejusdem quae tunc temporis fidem Christi est susceptura, designat. Unde bene Galilaea gultum ejus, interpretatur. Quia nimirum sancta Ecclesia quo ardentiore desiderio ab his quae in terris videt ad coelestia promerenda transmigrat, eo majore spiritalium abundat flore ac germine virtutum.
Abbreviated transcription (Latin):
cat figurate fidem xp̃i ingentib mansurã. donet
plenitudo earum introeat : & sic om̃is isrł saluus
fiat. Obitus quippe herodis: terminũ intentio¬
nis malitiose qͦ nc̃ contͣ ȩccłiam iudea seuit. in¬
sinuat. Occisio paruuloꝵ mortẽ humiliũ spũ:
qͦs sugato ã se xp̃o. iudei ꝑimere desiderant. Qd
aut defuncto herode. redit ad terrã isrł ũt: fi¬
nem scłi denuntiat: qͣndo enoch & helya p̃di¬
cantib. iudei sopita moderne in uidie flãma.
sidẽ ueritatis accipient. Et bene cũ iudeam de¬
serit. fugere & hoc in nocte dr̃: cũ uero reuer¬
titur. nulla ñ solũ fuge. s ne noctis fit mentio:
quia nimirũ qͦs ob peccatirum tenebras olim ꝑseta¬
tores reliquit. ipsos ob lucem fidei tandem se qͣren¬
tes reuisit. Qd dampnato licet herode. ioseph timo¬
re archelai filii eiꝰ. iniudeã uͥ metropolim habe¬
bat ire formidans. monente angelo in natarech

Expanded text:
cat figurate fidem Christi in gentibus mansuram, donec cat figurate fidem Christi in gentibus mansuram, donec plenitudo earum introeat, et sic omnis Israel salvus fiat. Obitus quippe Herodis terminum intentionis malitiosae; qua nunc contra Ecclesiam Judaea saevit, insinuat; occisio parvulorum, mortem humilium spiritu, quos, fugato a se Christo, Judaei perimere desiderant. Quod autem defuncto Herode redit ad terram Israel Jesus, finem saeculi denuntiat, quando Enoch et Elia praedicantibus, Judaei, sopita modernae invidiae flamma, fidem veritatis accipient. Et bene cum Judaeam deserit, fugere, et hoc in nocte dicitur, cum vero revertitur, nulla non solum fugae, sed ne noctis fit mentio, quia nimirum quos ob peccatorum tenebras olim persecutores reliquit, ipsos ob lucem fidei tandem se quaerentes revisit. Quod damnato licet Herode Joseph timore Archelai filii ejus in Judaeam, ubi metropolim habebat, ire formidans, monente angelo in Nazareth
Abbreviated transcription (Latin):
inuigilat. Et ipsa. ẽ. ouis centesima: qͦm pastor
bonꝰ relictis in celo nonaginta nouẽ ouib ange-¬
licarum uirtutũ. abiit querere in terra⁊ inuen¬
longe post obiit. & ioseph monente angło dñĩn
cũ matre ad terrã isrł reduxit: significat om̃s ꝑ¬
secutiones quȩ contͣ ecclam erant mouende. ipso¬
rum ꝑsecutoꝵ morte uindicandas: eisdẽq mul-¬
tatis ꝑ secutorib. pacẽ eccłiȩ denuo reddendamr:
& scõs qui latuert ad sua loca. ẽẽ. reuersuros:
Possumꝰ quoq odiũ herodis. qͦ ꝑdere iũm uolu¬
facte in iudea specialit̃ acciꝑe: qͣndo in ualescen¬
te inuidia p̃dicatores st̃ uerbi pene om̃s expulsi
de ꝓuintia:. & in gentib p̾dicaturi. sunt longe lateq
disꝑsi. Sicq factũ. ẽ: ut gentilitas quȩ ꝑ egyptum
eccłieq sacietatẽ. ꝑ doctores scõs gentib cõmitti.
Qd erant in egypto usq ad obitum herodis: indi¬

Expanded text:
invigilat, et ipsa est ovis centesima, quam pastor invigilat, et ipsa est ovis centesima, quam pastor bonus, relictis in coelo nonaginta novem ovibus, angelicarum virtutum, abiit quaerere in terra, invenlonge post obiit, et Joseph, monente angelo, Dominum cum matre ad terram Israel reduxit, significat omnes persecutiones, quae contra Ecclesiam erant movendae, ipsorum persecutorum morte vindicandas, eisdemque multatis persecutoribus, pacem Ecclesiae denuo reddendam, et sanctos qui latuerunt ad sua loca esse reversuros. Possumus quoque odium Herodis quo perdere Jesum volufactae sunt in Judaea, specialiter accipere, quando invalescente invidia, praedicatores verbi pene omnes sunt expulsi de provincia, et in gentibus praedicaturi sunt longe lateque dispersi. Sicque factum est ut gentilitas, quae per Aegyptum et Ecclesiae societatem per doctores sanctos gentibus committi. Quod erant in Aegypto usque ad obitum Herodis indi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ secutorib: quoꝵ herodes truculentissimꝰ typũ
tenuit. higͦ bin ioccisi st̃: hoc. ẽ. doctrina & oꝑ¬
secutio seuit. nullatenꝰ eis uiuentib uł occisis pos¬
se auferri. Ed uixta uaticinium ieremiȩ. uax in
rama id. ẽ. in excelso audita. ẽ. ploratus. & ulu¬
latus multꝰ: manifeste denuntiat luctũ scẽ eccl̃ȩ.
quo de iniusta m̃broꝵ suoꝵ nece gemit ñ ut hos¬
tes garriunt in uacuũ cedere: s usq ad soliũm
suꝑni ascendere iudicis: sicut de sanguine abel
ꝓthomartyris scriptũ. ẽ. Qͦd aut̃ rachel plorasse
filios suos dicit᷑. nec uoluisse consolari. qͥa ñ st̃:
significat ȩccłiam quidẽ plorare scõꝵ de hoc
scło ablationẽ: s ñ ita uelle consolari: ut qui
scłm morte uicerunt. rursus ad scli certamina
secum toleranda redeant. Sa nimirũ non sunt
ultra reuocandi in mundũ: de cuiꝰ erumpnis semel
euasert coronandi ad xp̃m. Et bene rachel. quȩ
strat: cuiꝰ tota intentio ut uidere dm̃ mereatur

Expanded text:
truculentissimus typum tenuit. Hi ergo bimi occisi sunt, id est doctrina et opsecutio saevit, nullatenus eis viventibus vel occisis, posse auferri. Quod juxta vaticinium Jeremiae vox in rama, id est in excelso, audita est, ploratus, et ululatus multus, manifeste denuntiat luctum sanctae Ecclesiae, quo de injusta membrorum suorum nece gemit, non, ut hostes garriunt, in vacuum cedere, sed usque ad solium superni ascendere judicis, sicut de sanguine Abel protomartyris scriptum est. Quod autem Rachel plorare filios suos dicitur, nec voluisse consolari quia non sunt, significat Ecclesiam quidem plorare sanctorum de hoc saeculo ablationem, sed non ita velle consolari, ut qui saeculum morte vicerunt rursus ad saeculi certamina secum toleranda redeant. Quia nimirum non sunt ultra revocandi in mundum, de cujus aerumnis semel evaserunt, coronandi ad Christum. Et bene Rachel, quae strat, cujus tota intentio, ut videre Dominum mereatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducit. Nec mirandum. ẽ. qđ lucas ãdauid usq
ad xp̃m plures successiones. matheus pauciores: hoc
generationẽ fateam᷑. eẽ. decursam. Eotest eñi fieri.
ut alii longeuam transegerint uitam: alteriꝰ uero
generationis uiri immatura etate decesserint: cũ
uideamꝰ complures senes cum suis nepotib uiuere:
alios uero uiros. statim filiis obire susceptis. Post
enumeratas generationes: matheus ita sequit᷑.ii.
nauiꝰ. Up̃i autem generatio: sic erat. Hec sententia. bi¬
fariȩ pomipotest: id. ẽ. ut siue ad enumeratã suꝑiꝰ
gencalogiam respiciat. quã ita euangłista in capi-¬
te euangelii su ichoauit. liber generationis ihu
xxp̃i filii dã. filii abrahã. & sic ꝑgenerationes sin¬
guloꝵ uadens usq ad ioseph uirũ mariȩ. de qua
natꝰ. ẽ. rãc qui uocatur xp̃c: sicq finita seriȩ gene¬
rationũ. quasi rememorando dixerit xp̃i autẽ

Expanded text:
perducit. Nec mirandum est quod Lucas a David usque perducit. Nec mirandum est quod Lucas a David usque ad Christum plures successiones, Matthaeus pauciores, hoc generationem fateamur esse decursam. Potest enim fieri, ut alii longaevam transegerint vitam, alterius vero generationis viri immatura aetate decesserint, cum videamus complures senes cum suis nepotibus vivere, alios vero viros statim filiis obire susceptis. Post enumeratas generationes Matthaeus ita sequitur. III. Christi autem generatio sic erat. Haec sententia bifarie poni potest, id est, ut sive ad enumeratam superius genealogiam respiciat, quam ita Evangelista in capite Evangelii sui inchoavit: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham, et sic per generationes singulorum vadens, usque ad Joseph virum Mariae, de qua natus est Jesus, qui vocatur Christus. Sicque finita serie generationum quasi rememorando dixit: Christi autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere: Ac ꝑ hoc quia uniuersũ tempꝰ septena¬
rio dierum numero uoluitur: conuenienter
undenario septies multiplicato. ad numerũ
septuagesimum & septimũ cuncta peccata ꝑue¬
nunt. In quo numero etiam fit plena remissio
pettators. expiante nos carnae sacerdotis nr̃i. ã
quo nc̃ iste numerus incipit: & reconciliante nos
piaturus: eorumdẽ quoq numeraꝵ mystica cog¬
nitio declarat. Quia uidelicet. xxx. equalib suis
duo: decimã tres sextam. quinq qͥntam sex. ter-¬
consũmant. Ubi mysticȩ ut diximꝰ. innuitur totã
eccłiȩ ꝑfectionẽ. in xp̃i fide & grã consistere: qͦ
diffamata: nec. cc̃. nom̃ aliud sub ȩlo. in quo
neatur in partib. Tricenarius gͦ numerus suis partib
quadragesimum complet & scdm: quia dñs ȩccliam
sui baptismatis sacram̃tis. & nc̃ laborantem tempora-
liter munit: Et finitis laborib. ad requiem ꝑt̾nalit̾

Expanded text:
pertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenapertinere? ac per hoc quia uniuersum tempus septenario dierum numero uoluitur, conuundenario septies multiplicato, ad numerum septuagesimum et septimum cuncta peccata perveniunt. In quo numero etiam fit plena remissio peccatorum, expiante nos carne Sacerdotis nostri, a quo nunc iste numerus incipit, et reconciliante nos piaturus, eorumdem quoque numerorum mystica cognatio declarat, quia videlicet triginta aequalibus suis duo; decimam, tria; sextam, quinque; quintam, sex; tertuadraginta duo consummant. Ubi mystice, ut diximus, innuitur totam Ecclesiae perfectionem in Christi fide et gratia consistere, quia ius voce diffamata. Nec esse nomen aliud sub coelo in quo neatur in partibus. Tricenarius ergo numerus suis partibus quadragesimum complet et secundum, quia Dominus Ecclesiam sui baptismatis sacramentis, et nunc laborantem templiter munit et finitis laboribus ad requiem aeternaliter
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa uͦ iusticiȩ suȩ patrisq nos expiatos ab om̃i pe¬
cata purgatosq coniungit: ut fiat qͦd ait apls.
Qui autem adheret domino unus sp̃c. t̃. ideo in eo
mimero qui. ẽ. penes lucam. &. ipse xp̃c a quo ma¬
pit enumeratio. & ds ad quem ꝑuenit connume¬
rantur: & fit numerus septuagesimus septimus:
quo significatur om̃ium prorsus. remissio & ab¬
olitio peccatorum. Quã etiam ipse dñs ꝑhuius
numeri mysteriũ euident̃ ex pressit: dicens remit¬
tendum ec̃. petcaͥti ñ solum septies. s etiam septua¬
ges septies. Hec frustra iste numerus ad petratoꝵ
om̃ium ꝑtinec mundationẽ: si diligentiꝰ in.qui¬
rat᷑. Denariꝰ quippe. tanqͣm iusticiȩ numerus:
in decem p̃ceptis legis ostendit᷑. Porro peccatũ. ẽ:
legis transgressio. Et utiq transgressio denarii nu-
meri: congruenter undenario figurat᷑. Unde &
uela cilicina iubent᷑ intab̃naculo.xiͫ. fieri. Quis
aut̃ dubicet. ad peccati significationẽ cilicium

Expanded text:
 justitiae suae Patrisque nos expiatos ab omni peccato purgatosque conjungit, ut fiat quod ait Apostolus, Qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est ; ideo in eo numero qui est penes Lucam, et ipse Christus a quo incipit enumeratio, et Deus ad quem pervenit, connumerantur, et fit numerus septuaginta septem, quo significatur omnium prorsus remissio et abolitio peccatorum. Quam etiam ipse Dominus per hujus numeri mysterium evidenter expressit, dicens remittendum esse peccanti, non solum septies, sed etiam septuagies septies . 13. Nec frustra iste numerus ad peccatorum omnium pertinet mundationem, si diligentius inquiratur. Denarius quippe tanquam justitiae numerus in decem praeceptis Legis ostenditur. Porro peccatum est Legis transgressio; et utique transgressio denarii meri congruenter undenario figuratur, unde et uela cilicina iubentur in tabernaculo undecim fieri. quis autem dubitet ad peccati significationem cilicium
Abbreviated transcription (Latin):
dem ioħes negat᷑. tantȩ potentiȩ semecipsum subi¬
ciens. indignũ se. eẽ. ꝓfitet᷑ carnẽ sine uiri semi¬
ne ex uirgine sumpsisse: cum hȩc dignitas & po¬
tentia ñ serui s dñi. ñ creature. s creacoris sit. Et
estimari. N am qͥa huiꝰ incarnationis mysteriũ.
humanus ocłs penetrare ñ sufficitꝰ. inuestigari em̃
nullatenꝰ potest. quomͦ corporat᷑ uerbũ. qͦmͦ sũmꝰ¬
initiũ ñ h̃t. existit. & concipit᷑: ideoq ioħes scđm
alios euangłistas. se ñ. eẽ. dignum dix̃ eiꝰ soluere
corigiam calciam̃ti. Corrigia gͦ calciam̃ti: est
ligatura mysterii. loħes itaq soluere corrigiam
calciam̃ti eiꝰ non ualet: quia in carnationis
mysterum nec ipse in uestigare sufficit: qͥ hanc

Expanded text:
idem Joannem negat, tantae potentiae semetipsum subjiidem Joannem negat, tantae potentiae semetipsum subjiciens, indignum se esse profitetur carnem sine virili semine ex virgine sumpsisse. Cum haec dignitas et potentia non servi sed Domini, non creaturae sed Creatoris sit. Et em ejus aestimari. Nam quia hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit, investigari enim nullateninitium non habet existit et concipitur. Ideoque Joannes secundum alios evangelistas se non esse dignum dixit ejus solvere corrigiam calceamenti. Corrigia ergo calceamenti est ligatura mysterii. Joannes itaque solvere corrigiam calceamenti ejus non valet, quia incarnationis mysterium nec ipse investigare sufficit, qui hanc
Abbreviated transcription (Latin):
sub pedib eiꝰ. fortis qui regnũ celoꝵ pͥmus uenti
p̃dicare: fortior qui hoc solus potuit dare. Cuul¬
iiͣ. inqͥt ñ sum dignꝰ calciamenta portare. Aliĩ ȩual¬
geliste scripserunt: cuiꝰ non sum dignꝰ corrigiã
calciam̃ti soluere. Potuit eñ ioħs baptista uitũ¬
q dixisse: siue aliud alio tempore. sine contȩcã
Ac si dixerit. Cuiꝰ ñ sũ dignꝰ corrigiam calciam̃t
soluere: nec calciam̃ta portare. Ut unꝰ euangłis¬
ta hoc alii uͦ aliud: om̃s tam̃ uerũ narrauerint
Nichil aut̃ intendit ioħs. cũ de calciam̃tis dm̃¬
dixerat: nͥ excellentiã eꝰ. & humilitatẽ suã. Si al¬
cẽ allegoria in hoc querit᷑: porest calciam̃tũ dã
incarnationem eius significare. Quis enĩ nesciat:
qͣd calciamenta ex mortuis animalib fiant: In¬
carnatus uͦ dñs ueniens. quasi calciatus apparuit:
qui indiuinitate sua. corpꝰ nĩe mortalitatis assũp¬

Expanded text:
sub pedibus ejus ; fortis qui regnum coelorum primus venit sub pedibus ejus ; fortis qui regnum coelorum primus venit praedicare, fortior qui hoc solus potuit dare. Cujus, inquit, non sum dignus calceamenta portare. Alii evangelistae scripserunt, Cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere. Potuit enim Joannes Baptista utrumque dixisse, sive aliud alio tempore, sive contextim; ac si diceret: Cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere, nec calceamenta portare; ut unus evangelista hoc, alii vero aliud, omnes tamen verum narraverint. Nihil autem intendit Joannes de calceamentis Di excellentiam ejus et humilitatem suam. Si autem allegoria in hoc quaeritur, potest calceamentum Domini incarnationem ejus significare. Quis enim nesciat quod calceamenta ex mortuis animalibus fiant? Incarnatus vero Dominus veniens, quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua corpus nostrae mortalitatis assump
Abbreviated transcription (Latin):
baptiratorũ corpora ꝑ aquã lauat. Cur gͦ bapti¬
rat. qͥ peccata ꝑ baptismũ ñ relaxat: nͥ ut p̃cur so¬
nis suȩ ordinẽ seruans. qui nasciturũ nascendo
p̃uenerat. baptizaturũ quoq dnm. baptiranddo
p̃ueniret: Et qui p̃dicando factus. ẽ. p̃cursor xp̃r
baptizando etiam p̃cursor eiꝰ fieret imitatione sa
eda. cram̃ti. Ob hoc gͦ baptirat aqͣ ioħes: ut om̃sqͦs
ad penitendũ xp̃oq credendũ ꝑsuadere potins¬
set. sui signaculo baptismatis. ab infideliũ & m¬
penitentũ turba secerneret: atq ad baptismum
xp̃i ad pecendũ dirigeret. Qui pͦ me inqͥt uentu¬
rus. ẽ. hoc. ẽ. ad p̾dicandũ & baptizandũ fortici
me. ẽ: quia me dignitate pͣcellit. Fortis quidea
ille. ẽ. multum. qui in confessione peccatorum:
s fortior qui in remissionẽ baptirat. fortis. qui
sp̃m scm̃ habere dignꝰ. ẽ: fortior qui tribuere. fo¬
tis qͦ in natis mulierũ maior nemo. ẽ: fortior. au
minorato paulominꝰ ab angłis. oĩa subiecta sures

Expanded text:
 lavat. Cur ergo baptizat qui peccata per baptisma non relaxat? Nisi ut praecursionis suae ordinem servans, qui nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret, et qui praedicando factus est praecursor Christi baptizando etiam praecursor ejus fieret imitatione saacramenti? Ob hoc ergo baptizabat aqua Joannes, ut omnes quos ad poenitendum Christoque credendum persuadere potuisset, sui signaculo baptismatis ab infidelium et impoenitentium turba secerneret, atque ad baptismum Christi appetendum dirigeret. Qui post me, inquit, venturus est, hoc est ad praedicandum, et baptizandum fortior me est, quia me dignitate praecellit; fortis quidem ille est, qui in confessionem peccatorum, sed fortior, qui in remissionem baptizat; fortis qui Spiritum sanctum habere dignus est, fortior qui tribuere; fortis quo in natis mulierum major nemo est, fortior cui minorato paulo minus ab angelis omnia subjecta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
pientia designat᷑: salomone attestante qͥ ait. Thesaurꝰ
desiderabilis: reqͥescit in ore sapientis. Thure autem
qͦd dõ incendit᷑. uirtꝰ orationis expͥmit᷑: psalmista
atrestante qͥ dicit. Dirigat᷑ oratiomea: sic̃ incensũ
inconspectu tuo. ꝑ myrrã uͦ: carnis nr̃ȩ mortifica¬
tio figurat᷑. Unde & scã ȩcclesia de sins oꝑariis us¬
q ad mortẽ ꝓdño certantib: dicit. Alanus meȩ.
distillauerunt myrrã. Nato gͦ regi aurũ offerimꝰ:
si in conspectu illius. claritate suꝑnȩ sapientiȩ
resplendemꝰ. Thus offerimus: si cogitationes carnis
per scã orationum studra. in ara cordis incendim̃⁊
itt suaue aliquid deo. ꝑceleste desideriũ redolere na

Expanded text:
pientiam designat, Salomone attestante, qui ait: Thesaurus pientiam designat, Salomone attestante, qui ait: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis . Thus autem, quod Deo incenditur, virtus orationis exprimitur. Psalmista attestante: Dirigatur oraam vero carnis nostrae mortificatio figuratur. Unde et sancta Ecclesia de suis operariis usque ad mortem pro Domino certantibus dicit: Manus meae distillaverunt myrrham . Nato ergo Regi aurum offerimus si in conspectu illius claritate supernae sapientiae resplendemus, thus offerimus, si cogitationes carnis per sancta operationum studia in ara cordis incendimus, ut suave aliquid Deo per coeleste desiderium redolere
Abbreviated transcription (Latin):
denegat᷑. In hisdem munerib confundit᷑ etiã nesto-¬
rius. qͥ nitit᷑ xp̃m in duas ꝑsonas diuidere: cũ in deat
magos ñ alia deo & alia hommni: s unidõ homini
eadẽ muera obtulisse supplicit̾. Nongͦ diuidat᷑ in
ꝑsonis: qͥ ñ inuenit᷑ diinsus indonas. Erapt̾ea qͥppe
unꝰ idemq istis munerib honorat᷑: ut unꝰ idemq¬
ds & homo cognoscat᷑. Ista magorũ oblatio. confun¬
dit etiã eutycetis in saniã: qͥ ñ uult in xp̃o utramq
uerã p̾dicari naturã. Ueritatẽ quippe istoꝵ mune¬
rũ tollit: dũ in xp̃o unã naturã p̃dicare contendit.
Potest & aliud in auro thure. & myrra intelligi:
qͥa hȩc mystica dona mysteriis cȩlestib st̃ plena. In
auro namq ostendit᷑ captiuitatis nr̃ȩ p̃tiosa redẽp¬
tio: inthure autẽ & demonioꝵ suꝑsticio cessatura:
& futurus uere religionis cultꝰ aꝑit᷑. In myrra uͦ qͣ
exanimata solent corpora consetuari: p̃ figurat᷑ car¬

Expanded text:
. In iisdem muneribus confunditur etiam Nestorius, qui nititur Christum in duas personas dividere: cum videat Magos non alia Deo et alia homini, sed uni Deo homini eadem munera obtulisse suppliciter. Non ergo dividatur in personis, qui non invenitur divisus in donis. Propterea quippe unus idemqDeus et homo cognoscatur. Ista magorum oblatio confundit etiam Eutychetis insaniam, qui non vult in Christo utramque veram praedicari naturam. Veritatem quippe istorum munerum tollit, dum in Christo unam naturam praedicare contendit. Potest et aliud in auro, thure et myrrha intelligi. Quia haec mystica dona mysteriis coelestibus sunt plena. In auro namque ostenditur captivitatis nostrae pretiosa redemptio. In thure autem et daemoniorum superstitio cessatura, et futurus verae religionis cultus aperitur. In myrrha vero qua exanimata solent corpora conservari, praefiguratur car
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ oꝑatus. ẽ: non recordabor Et in euangłio:
ipse add paraliticũ ait. Confide fili: dimittunt᷑
tͥ peccata tua. Ammon fidelis. siue nutricius. ille
ẽ. de quo dicit psalmista. fidelis dñs in uerbis
cenda. Quomͦ ͦ nutricius sit: ostendit ipse. di¬
cens ad urbem peccatricem. Ierłm ierłm inquit:
quȩ occidis propħas. & lapidas eos qui adte mis¬
si sc̃. Quotiens uolui congregare filios tuos. quẽ¬
admodum gallina congregat pullos suos sub
alas suas: & noluisti. Iosias. qui int̾pretatur
ubi. ẽ. incensum dñi. uł in quo. ẽ. ince̾sum dñi.
uł dñi salus: illũ significat. de qͦ in euangłio
scͥptum. ẽ. fugit in montẽ. solus orare. Et item
de codicit. fãctus. ẽ. in agoniã. & plixius ora¬
bat. Qd uͦ incensũ orationẽ significet: psalmis¬
ta testatur dicens. Dirigat᷑ oratio mea: sic̃ incen-¬
sum in conspectu tuo. Qͥs autẽ sit dñi salus: ysaiaᷤ

Expanded text:
quae operatus est, non recordabor . Et in Evangelio quae operatus est, non recordabor . Et in Evangelio ipse ad paralyticum ait: Confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua . Amon fidelis sive nutricius, ille est de quo dicit Psalmista: Fidelis Dominus in omnicenda. Quomodo ergo nutricius sit, ostendit ipse, dicens ad urbem peccatricem: Jerusalem, Jerusalem, quae occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt, quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas suas, et noluisti? Josias, qui interpretatur ubi est incensum Domini, vel in quo est incensum Domini, vel Domini salus, illum significat de quo in Evangelio scriptum est, fugit in montem solus orare . Et item de eo dicit: factus est in agoniam, et prolixius orabat . Quod vero incensum orationem significet, Psalmista testatur dicens: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Quis autem sit Domini salus Isaias
Abbreviated transcription (Latin):
cipulus suꝑ magistrũ. ꝑfectus aut̃ om̃is erit: si
sit sic̃ magister eius. Achar id.ẽ. continens. siue
comp̃hendens: ille ueraciter.ẽ. qͥ dixit. Omma
quȩ habet pater: mea sunt. Et item. Data. ẽ. mͥ
inquit om̃is potestas: in glo & in terra. Ipse qͥppe
ẽ. manꝰ di om̃ia cortinens: de qͣdicit ꝓpħa. Cȩlũ
palmo metitur: & t̾ram pugillo concludit. Ere¬
chias. confortauit dñs. uł fortitudo dñi interp̃¬
tatur: illum demonstrans. qui discipłis suis
ait. In mundo p̃ssuram habebitis s confidite¬
quia ego uici mundum. Et sedł̾m danelem lapis
abscisus de monte sine manib cõminuit testam
ferrum es. argentum & aurũ. Manasses obluno¬
sus. eiꝰ typum nomine tenet: ex cuiꝰ ꝑsona exechiti
ꝓpħa dixit. Si aut̃ imꝑiꝰ egerit penitentiã. ab
om̃ib peccatis suis quȩ oꝑatꝰ.c̃. & custodierit u¬
niuersa p̃cepta mea. & fecerit iudiciũ & iusticiã:
uita uiuet. & ñ morictur. Omnium peccatoꝵ eiꝰ

Expanded text:
 magistrum . Perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister ejus . Achaz, id est, continens, sive comprehendens, ille veraciter est, qui dixit: Omnia quaecunque habet Pater, mea sunt . Et item: Data est mihi, inquit, omnis potestas in coelo et in terra . Ipse quippe est manus Dei, omnia continens, de qua dicit propheta: Coelum palmo metitur, et terram pugillo concludit . Ezechias, confortavit Dominus, vel fortitudo Domini, interpretatur, illum demonstrans qui discipulis suis ait: In mundo pressuram habebitis; sed confiditequia ego vici mundum . Et secundum Danielem: Lapis abscisus de monte sine manibus , comminuit testam, ferrum, aes, argentum et aurum. Manasses, obliviosus, ejus typum nomine tenet ex cujus persona Ezechiel propheta dixit: Si autem impius egerit poenitentiam ab omnibus peccatis suis, quae oniversa praecepta mea, et fecerit judicium et justitiam, vita vivet, et non morietur, omnium peccatorum ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
pace sunt omĩa quȩ possidet. Si autẽ fortior il¬
lo suꝑueniens uicerit eũ. uniuersa arma eiꝰ aufe¬
ret in quib confudebat: & spolia eius distribuet. Ip¬
se quippe pͥncipem huiꝰ mundi. cierit foras: quia
dextera dñi fecit uirtutẽ. Et fortitudo ac laudatio
nr̃a dñs: factus. ẽ. nob̃ in salutẽ. loathas uͦ consum¬
matꝰ. uł ꝑfectus: significat illũ. de quodicit apłs.

Expanded text:
rtior illo superveniens, vicerit eum, universa ejus arma auferet in quibus confidebat, et spolia illius distribuet . Ipse quippe principem hujus mundi ejecit foras, quia: Dextera Domini fecit virtutem, et fortitudo ac laudatio nostra, Dominus factus est nobis in salutem . Joatham vero, consummatus, vel perfectus, significat illum de
Abbreviated transcription (Latin):
nec pͥmam similem uisa es nec habere sequentem. Sola sinc eremple placiisti
prȩtatione nominis propriĩ mystice significaret.
breuiter diuinorum libroꝵ testimoniis ad notaui

Expanded text:
Nec primam similem visa es nec habere sequentem, Sola sine exemplo placuisti Nec primam similem visa es nec habere sequentem, Sola sine exemplo placuisti pretatione nominis proprii mystice significaret, breviter divinorum librorum testimoniis annotavi
Abbreviated transcription (Latin):
quia uoluptates istius mundi. ac libidinis liixum.
quȩ mare id. ẽ. amaritudo recte nuncupantur. eo
qͦd ad amaritudinem ꝑpetuam gehennȩ se seqͥn¬
tes pertrahunt. fecit bene amarescrre. cum suo ex¬
emplo docuit ab inlecebris huiꝰ scł̃i abstinere. Nã
cum a primordio mundi nuptiȩ instrtutȩ sunt
& totus mundus post contupiscentias suas habut:
ista in corde suo seruare uirginitatẽ suã statuit. &
carnis desicłia in se mortificare. celestemq conu̾¬
sationẽ interris habere: ut ei ꝑomnia placeret. eui
se seruire probauit. Sciendũ quoq ẽ: qͦd maria
sermone syro domina uocatur. Et merito illa do¬
mina uocatur: quȩ dnm generare meruit cȩli
ac terrę. Sicut & nobilis ille uersificator: in laude
tius ait. Conderis in solio: felpx regina superno.¬
Cingeris & niueis: lactea uirgo choris. Et scdulius
in carmine paschali: ad ipsam ita pro loquitur.
Gaudia matris habens cum uirginitatis honore:

Expanded text:
quia voluptates istius mundi ac libidinis luxum, quia voluptates istius mundi ac libidinis luxum, quae mare, id est, amaritudo, recte nuncupantur, eo quod ad amaritudinem perpetuam gehennae se sequentes pertrahunt, fecit bene amarescere, cum suo exemplo docuit ab illecebris hujus saeculi abstinere. Nam cum a primordio mundi nuptiae institutae sunt, et totus mundus post concupiscentias suas abiit, ista in corde suo servare virginitatem suam statuit, et carnis desideria in se mortificare, coelestemque conversationem in terris habere, ut ei per omnia placeret, cui se servire probavit. Sciendum quoque est quod Maria, sermone Syro Domina vocatur; et merito illa domina vocatur, quae Dominum generare meruit coeli et terrae, sicut et nobilis ille versificator in laude ejus ait: Conderis in solio, felix Regina, suprCingeris et niveis, lactea Virgo, choris. Et Sedulius in carmine Paschali ita proloquitur: Gaudia matris habes cum virginitatis honore,
Abbreviated transcription (Latin):
suum unigenitum daret. Donantquia ds̃. Ecre
in quit dedi uob̃ potestatem calcandi suꝑ serpenteͤ
& scorpiones: & suꝑ omnẽ uirtutem inimici. Do¬
natus quia homo. Ecee ego inquit: & pueri mei
quos mͥ dedit deus. Ioseph apposuit siue appo¬
nens: illum nimirũ demonstrat. qui de fidelib
sinisait. Ego ueni ut uitam habeant: & habun¬
dantius habeant. Et item. Ego sum inquit pas¬
tor bonus: & cognosco oues meas: & cognoscunt
me meȩ. Et paulo post ita subiungit. Et alias
oues habeo: que non sunt ex hoc ouili ; Et illas
oportet me ad ducere. & uocẽ meam audient:
& fiet unũ ouile. & unus pastor. Maria quoq
inter pretatur stella maris: siue amarũ mare.
Et hoc nom̃: apte com. petit. matri saluatoris.
Ipsa quippe stella maris recte uocatur: quia
huic mundo tenebris ꝑfidie. & peccatorum obscurato.
ueram lucem edidit. De qua ioħs ait. Erat lux uera:
quȩ illuminat omnẽ hominẽ uenientem in hunc
mundum. Hȩc & amarum mare rite dici potest:

Expanded text:
quia Deus. Ecce, inquit, dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici . Donatus, quia homo. Ecce ego, inquit, et pueri mei quos mihi dedit Deus . Joseph, apposuit, sive apponens, illum nimirum demonstrat qui fidelibus suis ait: Ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant . Et iterum: Ego, inquit, sum pastor bonus, et cognosco oves meas et cognoscunt me meae . Et paulo post ita subjungit: Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et erit unum ovile et unus Pastor . Maria quoque interpretatur Stella maris, sive amarum mare, et hoc nomen apte competit matri Salvatoris. Ipsa quippe stella maris recte vocatur, quia huic mundo tenebris perfidiae et peccatorum obscurato, veram lucem edidit, de qua Joannes ait: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Haec et amarum mare rite dici potest,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ humerum eiꝰ: & uocabit᷑ nom̃ eius ad mirabił.
consiliariꝰ ds̃. fortis. pat̾ futuri scłi. pͥnceps pacis:
& reliqͣ. Asaph tollens siue attollens: significat eũ
de quo iohes dicit. Ecce agnus dei ecce qui tollit
peccata mundi. Et ꝓpħa erechͥel ex ꝑsona dñide
conuocatione gentium loquens: ait. Tollam uos
degentib & congregabo uos deuniu̾ sis terris:
& inducam uos int̾ram utãm. ait dñi ds. Iosaphat
ipse iudicans. s melius dñs iudicabit. int̾pretari po-¬
cest: quodd illi maxime conuenit de quo scriptũ. ẽ.
Parauit in iudicio sedem suã: & ipse udicabit or¬
bem t̾i in equitate. Et item. Dñs uidicabit fines t̾ꝙ̧.
Et ipsa ueritas: de se ait. Pat ñ iudicat quẽqͣm: sed
om̃e udicium dedit filio. Ioram ubi. ẽ. excellus.
aut quis. ẽ. excellus. sed melius sublimabit᷑. que¬

Expanded text:
admirabilis, admirabilis, consiliarius, Deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis, et reliqua . Asa, tollens sive attollens, significat eum de quo Joannes dicit: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Et propheta Ezechiel ex persona Domini de convocatione gentium loquens, ait: Tollam vos de gentibus, et congregabo vos de universis terris, et inducam vos in terram vestram, ait Dominus Deus . Josaphat, ipse judicans, sed melius Dominus judicabit, interpretari potest: quod illi maxime convenit, de quo scriptum est: Paravit in judicio sedem suam, et ipse judicabit orbem terrae in aequitate . Et item: Dominus judicabit fines terrae. Et ipsa Veritas de se ait: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit filio . Joram, ubi est excelsus? aut quis est excel
Abbreviated transcription (Latin):
pheta p̃catur: dicens. Ds̃ iudiciũ tuũ regicda: & ius¬
ticiam tuam filio regis. Et paulo post. Orictur
inqͥt in dieb eiꝰ iusticia. & habundantia pacis:
donec excollatur luna. Et dominabit᷑ ã marius¬
q admare: & ãflumine usq ad terminos orbis
tenx. Quod aitem gesta plurima salomonis. & mati¬
me quod templum dño cum om̃i studio & diligentia
edificauit. figuram saluatoris nr̃i & ȩccłȩ teneant.
ñ. ẽ. ignotum. Roboam impetus popłi mei. int̾pre¬
tatur: & significat uelocem conuentũ popłorum ad
fidem xp̃i post in carnationẽ eiꝰ. Qͦd ꝓpħia in sp̃u pre¬
uidens:ait. Om̃s gentes quascũq fecisti uement. &
ad orabunt coam te dñe: & honorificabunt nomen
tuum. Abia in nrãm linguã conuertitur pater dñs:
ostenditꝙ illũ. de quo ꝓpħa ait. Paruulus natꝰ. ẽ.
nob̾ & filius datus. ẽ. nob̃: & factus. ẽ. principatꝰ¬

Expanded text:
pheta precatur, dicens: Deus, judicium tuum Regi da, et juspheta precatur, dicens: Deus, judicium tuum Regi da, et justitiam tuam filio Regis . Et paulo post: Orietur, inquit, in diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna; et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae . Quod autem gesta plurima Salomonis, et maxime quod templum Domino cum omni studio et diligentia aedificavit, figuram Salvatoris nostri et Ecclesiae teneant, non est ignotum. Roboam, impetus populi mei interpretatur, et significat velocem conventum populorum ad fidem Christi post incarnationem ejus. Quod Propheta in Spiritu praevidens ait: Omnes gentes quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et honorificabunt nomen tuum . Abia, in nostram linguam convertitur pater dominus, ostenditque illum de quo propheta ait: Parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus
Abbreviated transcription (Latin):
tus ut homo. lesse int̾pretatur insule libamen¬
Insule ȩccłȩ sunt de gentib: quȩ in mari istiꝰ mundi
posite tunduntur cotidie ꝑsecutionum estib. De qͥb
insulis: ysaias dicit. In doctrinis glorificate dnm̃:
in insulis maris nom̃ dñi dei isrł. In sule gͦ libamen
sacrificium. ẽ. corporis & sanguinis dñr: quod cotida
scã eccłia cum uotis & laudib deo offerre solet: com¬
memorationẽ digne agens passionis & resurrectiont
dominice. Dauid desiderabilis uł fortis manir: nul¬
lidubium. quin xp̃m significet: de quo psalmista
ait. Spetiosuᷤ forma p̃ filiis hominũ. Et item. Dñs
inqͥt fortis: dñs potens in p̃lio. Cuiꝰ gesta quomͦ do¬
minica facta significent: tractatores scãrum scͥptu¬
rarum sufficienter exponunt. Salomon quoq
rex. & filius regis. qui interp̃tatꝰ latinȩ sonat pa¬
cificus. uł placatuserit: illũ dẽnotat. de quo pro¬

Expanded text:
tus ut homo . Jesse, interpretatur insulae libamentus ut homo . Jesse, interpretatur insulae libamenInsulae Ecclesiae sunt de gentibus, quae in mari istius mundi positae, tunduntur quotidie persecutionum aestibus, de quibus insulis Isaias dicit: In doctrinis glorificate Dominum, in insulis maris nomen Domini Dei Israel. Insulae ergo libamen sacrificium est corporis et sanguinis Domini, quod quotidie sancta Ecclesia cum votis et laudibus Deo offerre solet, commemorationem digne agens passionis et resurrectionis Dominicae. David, desiderabilis vel fortis manu, nulli dubium quin Christum significeciosus forma prae filiis hominum , et item: Dominus, inquit, fortis, Dominus potens in praelio : cujus gesta quomodo Dominica facta significent, tractatores sanctarum Scripturarum sufficienter exponunt. Salomon quoque rex et filius regis, qui interpretatus Latine, sonat pacificus, vel pacatus erit, illum denotat de quo Pro
Abbreviated transcription (Latin):
sensibilis dicit᷑. Nam in euangłio legitur dixisse.
tetigit me aliquis: nam ego sensi de me uirtutẽ
exisse. Et item. Qͥd cogitatis mala incordib ur̃is
uere sensibilis: qui cogitata ut facta: & futura ut
p̃sentia cernit. Sic̃ de eo scribitur: qui fecit quȩ
futura sunt. Boor. inquo robur. uł inipso fortitudo.
uł infortitudine int̾pretatur: apte ad xpm̃ transfer¬
ri potest: quia ipse. ẽ. brachiuni dñi: de quo ꝓpħa
dicit. Ecce dñs infortitudine ueniet: & brachium
si exaltatus fuero: dm̃ĩa traham ad me ipsũ. Om̃is
enim uirtus hominis: in morte deficit. Uerbum
quoꝙ quod caro factũ. ẽ de infirmitate fortius:
de morte uiuatius: de humilitate excelsius factum
ẽ Obech id. ẽ. seruiens: significat cũ. qui di semec¬
ipso ait. filius hominis ñ uenit ministrari: sod
semet ipsum exinanuit. formã serui accipiens:
in similitudinẽ hominũ factus: & habitu inuen.¬

Expanded text:
sensibilis dicitur. Nam in Evangelio legitur dixisse. sensibilis dicitur. Nam in Evangelio legitur dixisse. Tetigit me aliquis. Nam et ego sensi de me virtutem exisse . Et item: Quid cogitatis mala in cordibus vestris? Vere sensibilis, qui cogitata ut facta, et futura ut praesentia cernit sicut de eo scribitur, qui fecit quae futura sunt. Boos, in quo robur, vel in ipso fortitudo, vel in fortitudine, interpretatur, apte ad Christum transferri potest, quia ipse est brachium Domini, de quo propheta dicit: Ecce Dominus in fortitudiur est qui ait: Omnia traham ad meipsum . Omnis hominis virtus in morte deficit, Verbum vero quod caro factum est, de infirmitate fortius, de morte vivacius, de humilitest. Obed, id est, serviens significat eum qui de semetipso ait: Filius hominis non venit ministrari, sed  formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inven
Abbreviated transcription (Latin):
popłs m̃s uoluntarius: significat eũ qui dyxit:
nemo tollit ame animam meam. s ego pono eã. &r it̾ũ
suma tam. Iste uero caput. ẽ. istius popłr: ex cuiꝰ
ꝑsona psalmista loquitur domino. ita dicens. uolun-
um: figurat eũ qui inȩuangłio dix̃. Sicut moy¬
ses exaltauit serpentẽ in deserto: ita exaltari opor¬
tet filiũ hominis. Augur ciũ ergo hic: ꝓ uaticinio
uł reuelatione intelligi debet. Cuꝰ uaticiniũ. in
tria ꝓpheciȩ tempora respicit. In p̃teritum: ut. ẽ.
hidit abraham diem meũ: & gauisus. ẽ. In p̃sens:
ut. ẽ. Quid cogitatis mala in cordib ur̃ise In futu¬
rum: ut.ẽ. hoc. Erunt enim: sic̃ angłi di in glo.
Et illucd. Soluite templum hoc: & in trib dieb
excitabo illud. Sal mon. qui interp̃tatur sensus.
uł sensibilis: ñ incõuenienter. xp̃m figurat: qũẽ
apłs dixit di uirtutẽ. & dei sapientiã. eẽ. qͥ bene

Expanded text:
populus meus voluntarius, significat eum qui dixit: populus meus voluntarius, significat eum qui dixit: Nemo tollit a me animam meam, sed ego pono eam, et iterum sumo eam . Iste vero caput est illius populi, ex cujus persona Psalmista loquitur Domino, ita dicens: Voluntaum, figurat eum qui in Evangelio dixit: Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis . Augurium ergo hic pro vaticinio vel revelatione intelligi debet, cujus vaticinium in tria prophetiae tempora respicit. In praeteritum, ut est: Vidit Abraham diem meum, et gavisus est . In praesens, ut est: Quid cogitatis mala in cordibus vestris? In futurum, ut est hoc: Erunt enim sicut angeli Dei in coelo . Et illud: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . Salmon, qui interpretatur sensus, vel sensibilis, non inconvenienter Christum figurat, quem Apostolus dixit Dei virtutem et Dei sapientiam esse , qui bene
Abbreviated transcription (Latin):
di insionem animȩ ac sp̃c: cõpagũ quoꝙ ac me-¬
dullarum & discretor cogitationũ. Tara: oriens.
siue ortus interpretatur. Et racharias ait. Uisita¬
uit nos: oriens ex alto. Et alibi scriptũ. ẽ. Ecce
uir oriens nom̃ eius. Esrom sagittam uidit. uel
atrium eiꝰ: denotat ipsũ de quo dicit᷑. sagitte
potentis ã cutȩ. Sagittȩ xp̃r. sunt p̃cepta euan¬
gelii. uł uindicantis iudicia. Atrium uͦ signifi¬
cat habundantiam gr̃e & lauitudinẽ caritatis: ꝑ
quam om̃s inuitans ad se ipsã ueritas ait. Ue¬
nite ad me om̃i qui laboratis & onerati estis:
& ego reficiam uos. Aram: electus siue excelsus
dicit᷑. Et propħa: ex ꝑsona patris ad filium lo-¬
quit᷑. Ecce puer m̃s electus meus: dedi spm̃ meũ
suꝑ ipsũ. Quis. ẽ. iste puer electus. nisiqui ã pue¬
ritia reprobauit malũ. & elegit quod bonum
ẽ: Psalmista quoq ait. Excelsus suꝑ om̃s gentes
dñs: & reliqua. Aminadab aut̃ qui int̃pretat᷑

Expanded text:
divisionem animae ac spiritus, compagum quoque ac medullarum, et discretor cogitationum . Zara, oriens, sive ortus, interpretatur, et Zacharias ait: Visitavit nos oriens ex alto . Et alibi scriptum est: Ecce, vir oriens nomen ejus . Esrom, sagittam vidit, vel atrium ejus, denotat ipsum de quo dicitur: Sagittae potentis acutae ; sagittae Christi sunt praecepta Evangelii, vel vindicantis judicia. Atrium vero significat abundantiam gratiae, et latitudinem charitatis, per quam omnes invitans ad se ipsa Veritas, ait: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Aram, electus, sive exclusus dicitur. Et propheta ex persona Patris ad Filium loquitur: Ecce puer meus, electus meus, dedi spiritum meum super ipsum . Quis est iste puer electus, nisi qui a pueritia reprobavit malum, et elegit quod bonum est? Psalmista quoque ait: Excelsus super omnes gentes Dominus, et reliqua . Aminadab autem, qui interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
latine dĩ sonat relurrectio. uł ds reluscitans.
uł ds resuscitabit: illum typice designat. quim
euangłio ait. Ego sum resurrectio & uita: quire¬
dic in me. etiam si mortuus fuerit uiuet. Ec item
hȩc. ẽ. in quit uoluntas patris mei. qͥ me misit:

Expanded text:
Latine sonat Dei resurrectio, vel Deus resuscitans, Latine sonat Dei resurrectio, vel Deus resuscitans, Deus resuscitabit, illum topice designat qui in Evangelio ait: Ego sum resurrectio et vita, qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet . Et item: Haec est, inquit, vol
Abbreviated transcription (Latin):
qui credituri st̃ ꝑuerbum eorũ in me: ut omnes
unũ sint. sic̃ tu pat᷑ in me. & ego inte. ut & ipsi
in nob̃ unum sint. Torobabel uͦ interp̃tatur ipse
magister babilonis: id. ẽ. magister confusionis.
Et qͥd babylon meliꝰ. quã istum mundũ signi-¬
ficat: qͥ post peccatũ pͥmi hoĩs uariis idolorũ
cultib. & humanȩ uitȩ errorib implicatus
& confusus erate s redẽptore nr̃o ueniente ac
regimen in eo suscipiente. cui pat̾ dixit. postula
ã me & dabo tͥ gentes hereditatem tuã & posses¬
sionẽ tuam terminos terie : confestim ad unius di
cultum. & ad iusticiȩ oꝑa conu̾sus. ẽ: & cepit sub
ordine uiuere. qui pͥus solebat ꝑerroꝵ anfractꝰ
deuiare. Abiud qui intepretat᷑ pat᷑ m̃s iste. uł pat᷑
m̃s. ẽ: eius obtime gerit figuram̾de qͦ in psalmo
scriptũ. ẽ. exꝑsona patris dicentis. Ipse in uoca¬
bit me pater m̃s estu: & ego pͥmogenitũ ponam
illum excelsum p̃regib t̾rȩ. Eliachim quoq qͥ

Expanded text:
t om nes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te, ut et ipsi in nobis sint unum . Zorobabel vero interpretatur ipse Magister Babylonis, id est, magister confusionis. Et quid Babylon melius quam istum mundum significat, qui, post peccatum primi hominis, variis idolorum cultibus et humanae vitae erroribus implicatus et confusus erat? Sed Redemptore nostro veniente, ac regimen in eo suscipiente, cui Pater dixit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae , confestim ad unius Dei cultum et ad justitiae opera conversus est, et coepit sub ordine vivere, qui prius solebat per errorum anfractus deviare. Abiud, qui interpretatur pater meus iste, vel pater meus est, ejus optime gerit figuram de quo in psalmo scriptum est ex persona Patris dicentis: Ipse invocabit me, Pater meus es tu; et ego primogibus terrae . Eliacim quoque, qui
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrat. de quo incantico exodi scriptum
ẽ. Iste ds̃ m̃s. & honorificabo eũ: deus patris
mei & exaltabo eum. Cuiq ysaias ait: uere
tu es deus absconditus. deus isrł saluator:
& euithomas post resurrectionẽ eius. loca cla¬
uorum tangens. exclamans aiebat. Deus meus: &
exparte humanitatis xp̃i ad patrẽ loquituR
nans. siue donatus. latine sonat: & xp̃m in
hoc significat. Nam ille dicitur donũ: quia gr̃a

Expanded text:
demonstrat de quo in cantico Exodi scriptum demonstrat de quo in cantico Exodi scriptum est: Iste Deus meus, et honorificabo eum; Deus patris mei, et exaltabo eum . Cuique Isaias ait: Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel Salvator . Et cui Thomas post resurrectionem ejus loca clavorum tangens, exclamans aiebat: Deus meus, et ex parte humanitatis Christi ad Patrem loquitur: nans, sive donatus, Latine sonat, et Christum in hoc significat. Nam ille dicitur donum, quia gra