comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si ⁊ uitus in non scõs occurrerit: An certe
sc̃s est ⁊ homicida: Et si ꝓptẽa baptiratur in
eccłia. ut hoc ipsum deponat quod beuio ad
dñ ueniens dum sacerdotem querit. insacri¬
legium frande erroris incurrit. ubi postea
depositurus est si forte in ipsa intus eccłia
dum hominem dĩ querit in homicidã
fraude erroris incurierit: Si non potest
in homine aliquid inane eẽ. ⁊ aliquid p̃¬
ualere. quait potest ihomicida sacram̃¬
qui aut̃ odit frẽm suum intenebris est
usq adhuc: Si quia unus ẽ baptisimis.
Ita gͦ potest hereticus ⁊ catholicus luptis¬
ma uirum habere. ⁊ unam eccłiam non ha¬
bere: sicut possunt in catholica in nocens
⁊ honuicida baptisia unum habere.
& unum spm̃ non habere. quia sicut unũ
est baptisina. sic unus sp̃s. ⁊ una ęccłia. Ita
fit. ut hoc quoq agnoscendum sit quod
ht̃: hoc ei dandum quod non ht̃. Sinich
potest ratum ⁊ firmum eẽ apud dnm̃m qõ

Expanded text:
si et intus in non sanctos incurrerit? an forte si et intus in non sanctos incurrerit? an forte sanctus est homicida? et si propterea baptizatur in ecclesia, ut etiam hoc ipsum deponat, quod homo ad deum ueniens, dum sacerdotem quaerit, in sacrilegum fraude erroris incurrit, ubi postea depositurus est, si forte in ipsa intus ecclesia, dum hominem dei quaerit, in homicidam fraude erroris incurrit? si non potest in homine aliquid inane esse et aliquid praeualere, quare potest in homicida sacramequi autem odit fratrem suum in tenebris sit usque adhuc? si, quia unus est baptismus ita ergo potest haereticus et catholicus baptisma unum habere et unam ecclesiam non habere, sicut possunt in catholica innocens et homicida baptisma unum habere et unum spiritum non habere, quia sicut unum est baptisma, sic unus spiritus et una ecclesia. ita fit, ut hoc in quoque agnoscendum sit quod habet, hoc ei dandum quod non habet. si nihil potest ratum et firmum esse aput dominum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
homicidȩ possit tam̃ ds̃ oleum scĩfica¬
re. ⁊ in altari quod heretici posuerunt
uon possit: Hescio isi forte quem cor ho¬
minis fallaciter conu̾sum intus non impe¬
dit. lignum fillacit̃ positum impedit foris.
quominus sacram̃tis suis ad esse dignetur.
nullis hominum falsititib impeditus.
Sigͦ adhec ualet quod dictum ẽ in eũgłio
ds̃ peccatorem non audit. ut ꝑ peccatorem
sacram̃ta non celebrentur. quomodo ex¬
audit homicidam dep̃cantem. uł super
aquam baptisin. uel suꝑ oleum. uł suꝑ
eucharistiam. uł suꝑ capita eoꝵ quibus
manus imponitur quę tamen om̃a et
fuuit ⁊ ualent ętiam ꝑ honuciclas. id est ꝑ
eos qui od̾unt fis ętiam in ipsa uitus ȩccłia:
Cun dare nemo possit quod non habet.
untus ipse baptirat. Deus gͦ dat ętiam ip¬
so baptirante spm̃ scm̃. Quod uero ait hap¬
azandus est ⁊ innouandus qui ad ęccłiã
uenit. ⁊ intus ꝑ scõs scificetur. quid faciet

Expanded text:
homicidae possit tamen deus oleum sanctificahomicidae possit tamen deus oleum sanctificare et in anon possit, nescio: nisi forte quem cor hominis fallaciter conversum intus non impedit, lignum fallaciter positum impedit foris, quominus sacramentis suis adesse dignetur, nullis hominum falsitatibus impeditus. Si ergo ad hoc valet quod dictum est in Evangelio, Deus peccatorem non audit , ut per peccatorem Sacramenta non celebrentur; quomodo exaudit homicidam deprecantem, vel super aquam Baptismi, vel super oleum, vel super Eucharistiam, vel super capita eorum quibus manus imponitur? Quae omnia tamen et fiunt et valent etiam per homicidas, id est per eos qui oderunt fratres, etiam in ipsa intus Ecclesia. Cum dare nemo possit quomen etiam intus ipse baptizat: deus ergo dat etiam ipso baptizante spiritum sanctum. Quod uero ait: baptizandus est et innouandus qui ad ecclesiam uenit, ut intus per sanctos sanctificetur, quid faciet,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta dĩ ubiq recta sunt. ⁊ mali honuneᷤᷤ
quib nichil ꝓfunt ubiq ꝑu̾si funt. Ills̾
aut̃ quale est ut ideo putetur hereticꝰ
non lubere baptismum quia nõ habet
ȩccłiam: Et utiq cum baptiratur: etiam
de scã eccłia int̾rogatur. Quasi uͦ ille qui
intus nonfactis s uerbis scło remintiat.:
non hoc inbaptismo int̾roga̾tur. Sicut eiꝰ
huiꝰ falsa responsio non efficit ut baptismꝰ
non sit quem ꝑcipit: sic ⁊ illius de eccłia
scã falsa responsio. non efficit ut baptis¬
mus nonsit. quem ꝑcipit. Et sieut ille si
postea quod fallacit̾ responderat ueraci¬
ter impleat. non ei baptismus repecitur
suita corrigitur: sic ⁊ ille si postea ue¬
niat ad ȩcełiam de qua int̾rogatus fal¬
sum respondat. quia eam se habere dũ
non haberet putabat. ipsa quam ñ habe¬
bat ei datur: non quod acceꝑat itãtur.
Cur aut̃ ad uerba quȩ ꝓcedunt ex ore

Expanded text:
menta dei ubique recta sunt et mali homines menta dei ubique recta sunt et mali homines quibus nihil prosunt ubique peruersi sunt. Illud autem quale est, ut ideo putetur haereticus non habere baptismum, quia non habet ecclesiam? et utique cum baptizatur etiam d-e sancta ecclesia interrogatur. quasi uero ille, qui intus non factis sed uerbis saeculo renuntiat, non hoc in baptismo interrogatur. sicut ergo huius falsa responsio non efficit, ut baptismus non sit quem percipit, sic et illius de ecclesia sancta falsa responsio non efficit, ut baptismus non sit quem percipit, et sicut ille si postea quod fallaciter responderat ueraciter impleat, non ei baptismus repetitur sed uita corrigitur, sic et ille si postea ueniat ad ecclesiam de qua interrogatus falsum responderat, quia eam se habere dum non haberet putabat, ipsa quam non habebat ei datur, non quod acceperat iteratur, cur autem ad uerba quae procedunt ex ore
Abbreviated transcription (Latin):
Tatus erat s oiuis nondum erat. sic ⁊ ille qͥ
ab hereticis uenit ut ouis fiat non tunc
baptitandus est. si apud eos iam eodem
baptisio baptiratus erat. quamiuis ad huc
non erat. Quaꝓpter cum om̃s ętiam intꝰ
mali. auari. inudi. ebriosi. ⁊ contͣ disa¬
plinam xpianam uiuentes. merito dia
possint ⁊ mencdaces. ⁊ tenebrosi. ⁊ mortur.
⁊ antixp̃i: nunquid tamen ꝓptẽa nonbap.¬
tzant. quia nichil potest eẽ cominune m̃¬
datio ⁊ ui̾tati. tenebris ⁊ luci. morti ⁊ ĩmor¬
consuetudine s ętiam de ueritatis ratione
p̃sumit: qui nulloꝵ hominum ꝑu̾sitate
ꝑu̾sum fieri dicit sacram̃tum dei. quod
etiam inꝑuersis eẽ dedaratur. Certe iołis
intenebris est usq adhuc. Et it̾um. Qui
odit frẽm suum: homicida est. Cur gͦ
tales initus baptizant quos inmaliuola
fuisse cẏpriauus ipse cominemorat: Quo¬
modo aquam mundat. ⁊ scĩficat homi¬
cida. Quomͦ benedicunt oleum. tene¬

Expanded text:
zatus erat, sed ouis nondum erat, sic et ille qui uenit zatus erat, sed ouis nondum erat, sic et ille qui uenit ab haereticis ut ouis fiat non tunc baptizandus est, si aput illos iam eodem baptismo baptizatus erat, quamuis adhuc ouis non erat. quapropter cum omnes etiam intus mali auari inuidi ebriosi et contra disciplinam christianam uiuentes merito dici possint et mendaces et tenebrosi et mortui et antichristi, numquid tamen propterea non baptizant, quia nihil potest esse commune mendacio et ueritati, tenebris et luci, morti et inmorconsuetudine, sed etiam de ueritatis ratione praesumit, qui nullorum hominum peruersitate peruersum fieri dicit sacramentum dei quod etiam in peruersis esse declaratur. certe Iohannin tenebris est usque adhuc, et iterum: qui odit fratrem suum homicida est. cur ergo tales intus baptizant, quos in maliuola inuidia fuisse Cyprianus ipse commemorat? Quomodo aquam mundat et sanctificat homicida? quomodo benedicunt oleum tene
Abbreviated transcription (Latin):
uecesse non erat baptizari. Statmni enun
ut una queq heresis existebat ⁊ a congre¬
gatione catholicȩ cominunionis exibat:
non dico alio die s ⁊ ipso die poterat irru¬
entes uise aliquos baptirare. Q ideo si uet̾
hec erat consuetudo ut sic susciꝑentur: qd̃
nec ipsi qui cont᷑ disserebant negare potu¬
erunt: nulli paulo attentiꝰ aduertenti po¬
test ẽẽ dubrum ętiam eos sic eẽ susceptos
qui foris uiheresib baptriati sunt. Illud aut̃
quid habeat rationis non uideo. ut ñdum
dicatur oiuis errans. cui querenti salutm
xp̃ianam inhereticoꝵ incidere errorem.
⁊ apud eos contigit baptizari. ⁊ oius iam
facta dicatur in ipsa initus catholica qui
scło u̾bis solis ⁊ non factis renuntiauit.¬
⁊ in ea cordis falsitate baptisinũ accepit.
Aut si ⁊ talis non fit ouis nisi cum se ad̾
dm̃ ueraci corde conuertĩt: sicut iste non
quando fit ouis baptiratur si iam bapti¬

Expanded text:
necesse non erat baptizari. statim enim, necesse non erat baptizari. statim enim, ut unaquaeque haeresis existebat et a congregatione catholicae communionis exibat, non dico alio die, sed et ipso die poterat inruentes in se aliquos baptizare. et ideo si uetus haec erat consuetudo, ut sic susciperentur, quod nec ipsi qui contra disserebant negare potuerunt, nulli paulo adtentius aduertenti potest esse dubium etiam eos sic esse susceptos, qui foris in haeresibus baptizati sunt. Illud autem quid habeat rationis non uideo, ut nondum dicatur ouis errans, cui quaerenti salutem ohristianam in haereticorum incidere errorem et aput eos contingit baptizari, et ouis iam facta dicatur in ipsa intus catholica, qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiauit et in ea cordis falsitate baptismum accepit. aut si et talis non fit ouis nisi cum se ad deum ueraci corde conuerterit, sicut iste non quando fit ouis baptizatur, si iam bapti
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui utus a talib baptirantur. siue¬
ra conu̾sione cordis accedunt ab eo iuui
ficari ciuins est baptismus. Si aut̃ scło
u̾bis ⁊ non factis renuntiant. quales
cyprianus ⁊ intus ẽẽ testatur: nec ipsos
iuiuificari nisi conũtantur. ⁊ uerum
tam̃ habere baptisinum ȩtiam si nõ cõ-¬
uertantur. Unde ȩtiam exteriores mor
tuos quamuis neq uiuant neq uiuifi¬
cent: habere tamen baptismũ uiuum.
qui eis tunc prosit aduitam si conu̾tant᷑
ad pacem : similit̾ manifestum ẽ. Quaꝓpt̃
qui tunc ab heresib uenientes in eodem xp̃i
baptismo quem foris acceꝑant suscipielant᷑
⁊ dicebant se ueterem consuetudinem se¬
qui sicut ętiam nunc eccłia suscipit:
frustra contra eos dicebatur apud ueteres
hereses ⁊ scismata pͥma adhuc fuisse ini¬
tia. ut hii illic eẽnt qui de ęccłia recedebãt
⁊ hc baptirati prius fuerant quos tunc
ad ęcłiam reu̾tentes ⁊ penitentiam agenes

Expanded text:
eos, qui intus a talibus baptizantur, si ueeos, qui intus a talibus baptizantur, si uera conuersione coficari cujus est Baptismus. Si autem saeculo verbis et non factis renuntiant, quales Cyprianus et intus esse testatur; nec ipsos vivificari nisi convertantur, et tamen verum habere Baptismum, etiamsi non convertantur. Unde etiam exttuos, quamuis neque uiuant neque uiuificent, habere tamen baptismum uiuum qui eis tunc prosit ad uitam, si conuertantur ad pacem, similiter manifestum est. Quapropter qui tunc ab haeresibus uenientes in eodem Christi baptismo quem foris acceperant suscipiebant et dicebant se ueterem consuetudinem sequi, sicut etiam nunc ecclesia suscipit, frustra contra eos dicebatur aput ueteres haereses et schismata prima adhuc fuisse initia, ut hi illic essent qui de ecclesia recedebant et hic baptizati prius fuerant, quos tunc ad ecclesiam reuertentes et paenitentiam agentes
Abbreviated transcription (Latin):
ut eẽt fecundior ab agricola cȩlesti purga¬
tus est. ꝓcuius pace ac salute ne simul
cũ rizaniis eradicaretur ⁊ triticum. tan
ta hominum mala secum in unitate cõ¬
stitutoꝵ ⁊ ueritatis libertate redarguit.
⁊ hearitatis uirtute sustinut. Unde nos
idem ipse copiosissime ammonet. multos
indelictis ⁊ peccatis suis mortuos. quãius
ad xp̃i societatem. ⁊ ad illiꝰ columbȩ uincȩ
innocentis ⁊ simplicis menbra non ꝑti¬
nentes. quȩ si sola baptiraret illi utiq
non baptirarentur specie tam̃ intus ui¬
deri. ⁊ baptizari.⁊ baptizare: ⁊ in eis quã¬
ius mortius. illius tamen baptismum
uiue̾ qui non moritur. ⁊ mors ei ultra ñ
dñabitur: Cum gͦ ⁊ intus sint mortui.
neq latentes. nam non de illis tanta dice̾t
sint mortui. qui manifestius ad eam uel
non ꝑtineant. uł non dum ꝑtineant.
uerumq sit non posse ab eo uiuificari
altum qui in se non uiuit. manifestũ ẽ

Expanded text:
ut esset fecundior ab agricola caelesti purgaut esset fecundior ab agricola caelesti purgatus est, pro cuius pace ac salute, ne simul cum zizaniis eradicaretur et triticum, tanta mala hominum secum in unitate constitutorum et ueritatis libertate redarguit et caritatis uirtute sustinuit. Unde nos idem ipse copiosissime ammonet multos in delictis et peccatis suis mortuos, quamuis ad Christi societatem et ad illius columbae unicae innocentis et simplicis membra non pertinentes, quae si sola baptizaret illi utique non baptizarent, specie tamen intus uideri et baptizari et baptizare, et in eis quamuis mortuis illius tamen baptismum uiuere, qui non moritur et mors ei ultra non dominabitur. cum ergo et intus sint mortui neque latentes — nam non de illis tanta diceret sint mortui qui manifestius ad eam uel non pertineant uel nondum pertineant, uerumque sit non posse ab eo uiuificari alterum qui ipse non uiuit, manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
Quam gaudet cypriants. quanto sereniꝰ
in illa luce contuetur. ꝓ quanta salute
humani genĩs factum sit. ut inueniat᷑
aliquid quod mĩto reprehendi possit.
quaiuis in xp̃ianis. ⁊ piis literis oratoꝵ.
⁊ non inueniatur in litteris piscatorum.
De hoc ego gaudeo: scẽ illius amimȩ om̃i¬
no securus. Neq ullomodo meas litteras
ab omĩ errato liberas: audeo uel putare.
uł dicere. Neq illius huic sententiȩ in qͣ
ei uisum est. alit̾ suscipiendos ab heretias
uenientes. quam uel in p̃terito suscipieban¬
tur sicut ipse testatur: uł nunc suscipiunt᷑:
sicut toitus orbis xp̃iani plenario concilio
rationabilis consuetudo firmata ẽ. meam
pp̃ono sententiam: s eccłiȩ scẽ catholicȩ
quam sic ipse dilex̃ ⁊ diligit. in quã tam
uberem cum tolerantia fructum attulit.
cuius unin̾sitas ipse non fuit. s in eius
uniuersitate ꝑmansit. cuiꝰ radicem inin¬
quam deseruit. s in cuius radice fecund

Expanded text:
quam gaudet Cyprianus, quanto serenius quam gaudet Cyprianus, quanto serenius in illa luce contuetur, pro quanta salute humani generis factum sit, ut inueniatur aliquid, quod merito reprehendi possit, quamuis ip Christianis et piis litteris oratorum, et non inueniatur in litteris piscatorum! de hoc ego gaudio sanctae illius animae omnino securus neque ullo modo meas litteras ab omni errato liberas audeo uel putare uel dicere neque illius huic sententiae, in qua ei uisum est aliter suscipiendos ab haereticis uenientes quam uel in praeteritum suscipiebantur, sicut ipse testatur, uel nunc suscipiuntur, sicut totius orbis christiani plenario concilio rationabilis consuetudo firmata est, meam praepono sententiam sed ecclesiae sanctae catholicae, quam sic ille dilexit et diligit, in qua tam uberem cum tolerantia fructum adtulit, cuius uniuersitas ipse non fuit sed in eius uniuersitate permansit, cuius radicem numquam deseruit sed in cuius radice fecundus
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ sine ista uirtute sentiret. Neq enim
ei placeo. si eius ingenium facultatemq
sermonis ⁊ doctrinę ubertatem scõ concilio
cunctaꝵ gentium. ciui ꝓfecto int̾fuit ꝑ
sp̃s unitatem sponere affectem: p̃sertim
iam in tali ueritatis luce posito. ubi cer¬
tissime cernit. quod hic paccatissune reqͥ¬
rebat. Ex illa enim ubertate hec nra quȩ
uidentur eloquia. tanquam infantilia
rudimenta deridet: ubi uidet qua regła
pietatis hic egerit. ut nichil ei eẽt ineccłia
carius unitate. Ibi etiam inesfabili delecta¬
cione contuetur. quam ꝓuida ⁊ misericor¬
dissima dispensatione dñs ut tumores
nr̃os curet stulta mundi eleg̃. ut confim-¬
det sapientes: atq mn ordinib m̃broꝵ eccłiȩ
sue tam salubrit᷑ omĩa collocaret. ne de
uigenio uel literis siuis quas adhuc igno¬
rarent cutus munẽ hab̾ent. electos se ad
aduitorium euangłicum homines dicẽnt.
atq inde pestifera inflarentur suꝑbia.

Expanded text:
pariter sine ista uirtute sentiret. neque enim pariter sine ista uirtute sentiret. neque enim ei placeo, si eius ingenium facultatemque sermonis et doctrinae ubertatem sancto concilio cunctarum gentium, cui profecto interfuit per spiritus unitatem, praeponere adfectem, praesertim iam in tali ueritatis luce posito, ubi certissime cernit quod hic pacatissime requirebat. ex illa enim ubertate haec nostra quae uidentur eloquia tamquam infantilia rudimenta deridet. ibi uidet qua regula pietatis hic egerit, ut nihil ei esset in ecclesia carius unitate. ibi etiam ineffabili delectatione contuetur, quam prouida et misericordissima dispensatione dominus, ut tumores nostros curaret, stulta mundi elegit, ut confunderet sapientes adque in ordinibus membrorum ecclesiae suae tam salubriter omnia conlocaret, ne de ingenio uel litteris suis, quas adhuc ignorarent cuius munere haberent, electos se ad adiutorium euangelicum homines dicerent adque inde pestifera inflarentur superbia.
Abbreviated transcription (Latin):
beram potestatem: etiam nobis qualibus¬
cumq locum dedit. pacifice secum ista trac¬
tandi. Presens est enim non solum ꝑ lite¬
ras suas: s etiam ꝑipsam quę in illo maxi¬
me uiguit ⁊ mori nunquam potuit liari¬
tatem. Huic gͦ inherere ⁊ conglutinari de¬
siderans sinor impediar inconuenientia
peccatoꝵ meoꝵ: orationib eius adiutus. dis¬
cam si potero ꝑ litãs eius quanta pace per
eum ȩccłiam suam dnĩs ⁊ quanto solatio
gubiiauit: ⁊ ꝑ eius sermonis affectum uisce¬
rib humilitatis inditus siquid ueriꝰ sentio
cum orbe tiarum non eipponam cor meũ.
nec in eo ipso quod alit̾ sentiens nõ tam̃
direptus est ab orbe tr̃arum. Maius qͥppe
ineo robur uirtutis eni̾nuit: cũ ista que¬
stio non dum discussa nutaret. quod alit̾
sentiens quam multi collegę tantam
moderationem obtinuit. ut eccłiȩ dĩ scãm
societatem nulla scismatis labe truncaret.
quam si om̃a non solum ueracit̾ s etiam

Expanded text:
beram potestatem, etiam nobis qualibusberam potestatem, etiam nobis qualibuscumque locum dedit pacifice secum ista tractandi. praesens est enim non solum per litteras suas, sed etiam per ipsam quae in illo maxime uiguit et mori numquam potuit caritatem. huic ergo inhaerere et conglutinari desiderans si non inpediar inconuenientia peccatorum meorum, orationibus eius adiutus discam, si potero, per litteras eius, quanta pace per eum ecclesiam suam dominus et quanto solacio gubernauerit, et per eius sermonis adfectum uisceribus humilitatis indutus si quid uerius sentio cum orbe terrarum, non ei praeponam cor meum nec in eo ipso, quod aliter sentiens non tamen diremptus est ab orbe terrarum. maius quippe in eo robur uirtutis eminuit, cum ista quaestio nondum discussa nutaret, quod aliter sentiens quam multi collegae tantam moderationem optinuit, ut ecclesiae dei sanctam societatem nulla schismatis labe truncaret, quam si omnia non solum ueraciter sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ocritas mittente dño ⁊ inspirante conscrip¬
simus: quem ad te ꝓ tua dilectione trans
misimus. In his u̾bis multa considanda sũt.
quib in hoc uiro qui dilexit decorem domꝰ
diũ. ⁊ locum tabernaculi habitacionis eius:
xp̃ianę learitatis fulgor elucet. Primo q
id quod sensit non tacuit. deinde quia tã
mansuete ⁊ parifice ꝓtulit: quia cum his
qui aliud sentiebant ȩcłiasticam pacem
tenuit. quia inunitatis uinculo tantam
salubritatem ẽẽ intellexit. quia eam tan¬
tum dilexit. ⁊ sobrię custodiuit. quia ui¬
dit ⁊ sensit etiam diu̾sa sentientes posse
salua hearitate sentire. Neq enim cũ malis
tenere se diceret concordiam diuinam:¬
⁊ dñicam pacem. Bonis quippe habere erga
malos pacem potest. tenere aut̃ cum eis
pacem non potest. quam ipsi non tenent.
P ostremo quia nemini p̃scribens neq p̃¬
iudicans. quominus unusquisq eporum
quod putat faciat. habens arbitrii sui li¬

Expanded text:
ocritas, permittente Domino et inspirante, conscripocritas, permittente Domino et inspirante, conscripsimus, quem ad te, pro mutua dilectione, tramisimus. In his uerbis multa consideranda sunt, quibus in hoc uiro, qui dilexit decorem domus domini et locum tabernaculi habitationis eius, christianae caritatis fulgor elucet: primo quia id quod sensit non tacuit, deinde quia tam mansuete et pacifice protulit, quia cum his qui aliud sentiebant ecclesiasticam pacem tenuit, quia in unitatis uinculo tantam salubritatem esse intellexit, quia eam tantum dilexit et sobrie custodiuit, quia uidit et sensit etiam diuersa sentientes posse salua caritate sentire — neque enim cum malis tenere se diceret diuinam concordiam et dominicam pacem; bonus quippe habere erga malos pacem potest, tenere autem cum eis pacem non potest quam ipsi non tenent —, postremo quia nemini praescribens neque praeiudicans, quominus unusquisque episcoporum quod putat faciat habens arbitrii sui li
Abbreviated transcription (Latin):
illi iniqui eccłiam non tenent qui tam̃ intͦ
uidentur ⁊ baptismum dare ⁊ hab̾e a nullo
nr̃m negantur. Nam eos pͥmatum in diui¬
nis habere quis dicat nisi qui nichil diui¬
num sapit: S iam ad illa eloquia pacifi¬
ca cypriani. hoc est ad epłȩ finem om̃ĩb
consideratis ꝑtractatisq ꝑuentum est.
Quȩ me legentem ⁊ sepe repetentem nõ
saciant. tanta ex eis iocunditas frat̾ni amoris
exalat: tanta dulcedo learitatis exuberat.
Hec tibi inquit breuit̾ ꝓ nr̃a mediocritate
rescripsimus frat̃ harissime: nemini p̃scri¬
bentes aut p̃iudicantes quominus unus
quisq epõrum quod putat faciat habens
arbitrii sui liberam potestatem. Nos qnͣtũ
in nobis est ꝓpt̾ hereticos cum collegis et
maxime cum ⁊ apłs dicat. si quis autem
putauit contentiosus eẽ. nos talem consu¬
etudinem non habemus: neq ȩcłia dĩ.
sacerdotii. Propt̃ hoc ętiam libellum de bo¬
no patientię quantum ualuit nr̃a medi¬

Expanded text:
illi iniqui Ecclesiam non tenent, qui tamen intus illi iniqui Ecclesiam non tenent, qui tamen intus videntur, et baptismum dare et habere a nullo nostrum negantur. Nam eos pnis habere quis dicat, nisi qui nihil diuinum sapit? Sed iam ad illa eloquia pacifica Cypriani, hoc est ad epistulae finem omnibus consideratis pertractatisque peruentum est, quae me legentem et saepe repetentem non satiant. tanta ex eis iucunditas fraterni amoris exhalat, tanta dulcedo caritatis exuberat. haec tibi, inquit, breuissime nostra mediocritate rescripsimus, frater carissime, nemini praescribentes autquisque episcoporum quod putat faciat, habens arbitrii sui liberam potestatem. Nos, quantum in nobis est, propter haereticos cum collegis et maxime cum et Apostolus dicat: Si quis autem putatur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus, ordia sacerdotii. Propter hoc etiam nunc libellum de Bono Patientiae, quantum valuit nostra medi
Abbreviated transcription (Latin):
cłia sumpserit: nec potuit anintẽ cum rece¬
deret quem iam non habere ęccłiam dici¬
mus. ⁊ tam̃ baptismnum habere concedimꝰ.
Nec pͥmatum quisq sibi derogat. ⁊ hereti¬
co tribuit: quia eum dic̃ secum abstulisse
quod non legitime daret. nec iam legitime
baberet s legitimum haberet. Prunatus at̃
non est uisi in sca conu̾satione. ⁊ uita bona.
quo ꝑtinent om̃s ex quib tanquã menbris
constat illa sponsa non habens maculam nai
rugam. ⁊ illa columba int̾ multoꝵ coruorum
imꝓbitatem gemens. nisi forte cum esau ꝓpt̾
lenticulȩ concupiscentiam pͥmatũ ꝑdident.
tenere primatum arbitrati sunt fraudato¬
res. raptores. feneratores. inuidi. ebriosi. ⁊ ce¬
teri huiusmodi. quales in eccłia fui temporis
etiam per literas cyprianus ingemuit. Qua¬
ꝓpt̾ aut quod ẽ tenere ȩccłiam. non hoc est
in diuinis tene̾ pͥmatum. aut si omĩs qui
tenet ȩccłiam etiam pͥmatum tenet. om̃s¬

Expanded text:
lesia sumpserit, nec potuit amittere cum recelesia sumpserit, nec potuit amittere cum recederet, quem iam non habere ecclesiam dicimus et tamen baptismum habere concedimus. nec primatum quisque sibi derogat et haeretico tribuit, quia eum dicit secum abstulisse quod non legitime daret sed tamen legitimum daret, nec iam legitime haberet sed leginon est nisi in sancta conversatione et vita bona, quo pertinent omnes, ex quibus tanquam membris constat illa sponsa non habens maculam neque rugam , et illa columba inter multorum corvorum improbitatem gemens: nisi forte, cum Esau propter lenticulae concupiscentiam primatum perdiderit , tenere primatum arbitrandi sunt fraudatores, raptores, feneratores, invidi, ebriosi, et caeteri hujusmodi, quales in Ecclesia sui temporis etiam per litteras Cyprianus ingemuit. Quapropter aut quod est tenere Ecclesiam, non hoc est in divinis tenere primatum; aut si omnis qui tenet Ecclesiam etiam primatum tenet, om
Abbreviated transcription (Latin):
tisina ꝑmanere manifestum ẽ: quia in
quodlibet ꝓfundum maloꝵ. ⁊ in quamlibae
horribilem uoraginem peccatoꝵ irruat lup¬
tiatus usq ad apostaticam ruinam non
caret baptismno. Q ideo ꝑpenitentiam rede¬
unti non redditur: quia eo non potuisse
carere iudicatur. Baptiratum aut̃ posse
separari ab eccłia quis dubitaui̾t: Inde
quippe om̃s hereses exierunt: quȩ uoca¬
bulo xp̃iano decipiunt. Quam obrem quia
manifestum est inbaptirato cẽ baptisnũ.
cum baptitatus de ęccłia seꝑatur: baptismꝰ
qui in illo est cum illo utiq seꝑatur. Et idõ
non om̃s qui tenent baptismum tenent
ȩccłiam: sicut non om̃s qui tenent ȩccłiam
tenent uitam ȩt̾nam. Aut si ȩccłiam te¬
nere non dicimus. nisi eos qui duuna
mandata custodiunt: multos iam ẽẽ cõ¬
cedimus baptisinum tenentes. ⁊ ȩccłiam
non tenentes. Quamobrem non p̃oceu¬
pat hereticus baptismum. cum eum ab ȩx¬

Expanded text:
tisma permanere manifestum est, quia, in tisma permanere manifestum est, quia, in quemlibet profundum malorum et in quamlibet horribilem uoraginem peccatorum inruat baptizatus usque ad apostaticam ruinam, non caret baptismo et ideo per paenitentiam redeunti non redditur, quia eo non potuisse carere iudicatur. baptizatum autem posse separari ab ecclesia quis dubitauerit? inde quippe omnes haereses exierunt quae uocabulo christiano decipiunt. Quamobrem quia manifestum est in baptizato esse baptismum, cum baptizatus de ecclesia separatur, baptismus qui in illo est cum illo utique separatur. et ideo non omnes qui tenent baptismum tenent et ecclesiam, sicut non omnes qui tenent ecclesiam tenent et uitam aeternam. aut si ecclesiam tenere non dicimus nisi eos, qui diuina mandata custodiunt, multos iam esse concedimus baptismum tenentes et ecclesiam non tenentes. Quamobrem non praeoccupat haereticus baptismum, cum eum ab ecc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ traditum. In quib aut̃ ẽ baptismus xp̃i.
quibuslibet ꝑu̾sitatib eoꝵ nullomͦ fieri: ut
non sit in ris baptisims xp̃i. Non itaq
id curo hereticus ius baptismi obtinẽ potuit:
quia prior baptirauit: s quia non suo bap¬
tismo baptirauit. Et si ius baptirandi non
habuit: tam̃ xp̃i ẽ quod dedit. ⁊ ille xp̃i est.
quodꝰ acͤcepit. Multa enim contra iuis dant᷑.
Nec tam̃ idõ uł nulla uł non data dicunt᷑.
Neq enim ⁊ ille qui scło u̾bis solis ⁊ non factis
renuntiat. iure accipit baptismum. ⁊ tam̃
accipit. Nam tales in eccłia ⁊ cyprianus suis
temporibus fuisse cõmemorat: ⁊ nos exꝑim᷑
⁊ gemimus. Mirum est aut̃ quomͦ dicatur:.
separari a se. ⁊ diuidi omĩno non posse bap
tismum ⁊ eccłiam. Si enim baptisma ĩbap¬
tirato inseparabilit̾ manet. quomͦ baptiza¬
tus separari ab ȩccłia potest.⁊ baptisma ñ¬
potest: In baptirato aut̃ inseparabilit̾ bap¬

Expanded text:
esse traditum, in quibus autem est baptismus Christi, esse traditum, in quibus autem est baptismus Christi, quibuslibet peruersitatibus eorum nullo modo fieri, ut non sit in eis baptismus Christi. Non itaque idcirco haereticus ius baptismi optinere potuit quia prior baptizauit, sed quia non suo baptismo baptizauit, et si ius baptizandi non habuit, tamen Christi est quod dedit et ille Christi est quod accepit. multa enim contra ius dantur nec tamen ideo uel nulla uel non data dicuntur. neque enim et ille, qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiat, iure accipit baptismum et tamen accipit. nam tales in ecclesia et Cyprianus suis temporibus fuisse commemorat et nos experimur et gemimus. Mirum est autem, quomodo dicatur separari a se et diuidi omntismum et Ecclesiam. Si enim Baptisma in baptizato inseparabiliter manet, quomodo baptizatus separari ab Ecclesia potest, et Baptismpotest? in baptizato autem inseparabiliter bap
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. pꝰ ioħm baptirati fũt homines.
⁊pꝰ inuidos non baptizantur. cum ex
parte diaboli ẽẽ inudos ipse cỹprianꝰ
in epła de zelo ⁊ liuore testetur. ⁊ in ee¬
cłia xp̃i fuisse inuidos xp̃i annũtiatores
ipsis apłicis temporib ipse & prianus
ex apło paulo sicut iam dociuimus ma¬
nifestet: Quia gͦ ioħis baptismus non
erat idem qui baptisimis xp̃i: satis ar¬
bitror eẽ declaratum. Et ꝓpte̾a nichil ex
ilo docum̃ti afferri potest. cur ꝓptẽa
post hereticos baptizandun sit quia
baptiratum est post ioħm: cum iołis here¬
ticus non fui̾t. ⁊potuerit habere baptisinũ.
aramuis axp̃o concessum non tamen xp̃i
oi prlsitatem haboli. sicut intus alius pot᷑
habere baptismum xp̃i ⁊ inuidiam diabs¬
sum baptizandum est: quia ioħs sobriꝰ
erar.⁊ tam̃ pꝰ eum baptitatum est Et qͥd
ei respondeamus non habebimus: nti¬
baptiratis a ioħe baptisinum xp̃i ĩ habentib

Expanded text:
dicitur: \'post Iohannem baptizati sunt homines et dicitur: \'post Iohannem baptizati sunt homines et post inuidos non baptizantur,\' cum ex parte diaboli esse inuidos ipse Cyprianus in epistula de zelo et liuore testetur et in ecclesia Christi fuisse inuidos Christi adnuntiatores ipsis apostolicis temporibus ipse Cyprianus ex apostolo Paulo, sicut iam docuimus, manifestet? Quia ergo Iohannis baptismus non erat idem qui baptismus Christi, satis arbitror esse declaratum. et propterea nihil ex illo documenti adferri potest, cur propterea post haereticos baptizandum sit, quia baptizatum est post Iohannem, cum Iohannes haereticus non fuerit et potuerit habere baptismum quamuis a Christo concessum non tamen Chriset peruersitatem diaboli, sicut intus alius potest habere baptismum Christi et inuidiam diabosum baptizandum est, quia Iohannes sobrius erat et tamen post eum baptizatum est\', et quid ei respondeamus non habebimus nibaptizatis a Iohanne baptismum Christi non habentibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ manentem suꝑ eum. Itaq inueninꝰ
dictum ab apłis. ⁊ głam meam quãuis
utiq in dñõ ⁊ ministerium meum ⁊
piudentiam meam. ⁊ euangłiũ meum
quanius utiq adnõ imꝑtitum atq
donatum. baptismus aut̃ m̃s nemo eoꝵ¬
dix̃ omĩno. Neq enim om̃ium equalis
est gła. nec ministrant oñs equaliter.
nec equali prudentia sunt om̃s prediti.
⁊ ineuangłirando alius alio meliꝰ oꝑatur:
doctrina salutari. alius aut̃ alio maus
minus ue baptiratus dici non potest.
siune ab inferiore siue amaiore baptuet᷑.
Proinde cum manifesta sint oꝑa car¬
nis quȩ sunt fornicationes. immũditiȩ.
luxuriȩ. ydolorum seruitus. ueneficia.
inimiciciȩ. contentiones. emulationes.
animositates. dissensiones. hereses. in¬
uidiȩ. ebrietates. comessationes. ⁊ his
similia: simirabilit̃ dicitur. post ioħm
baptizati sunt homines. ⁊ post hereticos
non baptizantur. cur non mirabilit᷑

Expanded text:
et manentem super eum. Itaque inuenimus et manentem super eum. Itaque inuenimus dictum ab apostolis et gloriam meam, quamuis uprudentiam meam , et Evangelium meum , quamvis utique a Domino impertitum atque donatum: Baptismus autem meus, nemo dixit eorum omnino. Neque enim omnium aequalis est gloria, nec ministrant omnes aequaliter, nec aequali prudentia sunt omnes praediti, et in evangelizando alius alio melius operatur, doctrina salutari: alius autem alio magis minusve baptizatus dici non potest, sive ab inferiore, sive a majore baptizetur. Proinde cum manifesta sint opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, idolorum servitus, veneficia, inimicitianimositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates, comisationes et his similia, si mirabiliter dicitur: \'post Iohannem baptizati sunt homines et post haereticos non baptizantur,> cur non mirabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
uideris spm̃ de cęlo ⁊ manentem suꝑ eũ.
lnc est qui baptirat in spũ scõ: Columba
utiq suꝑ baptizatum descendat. Ad hoc
aut̃ uenienti ut baptiraretur dixerat:
ego ate debeo baptitari. Iam enim scielat
eum. Quid sibi itaq uult ego nesciebam
eum. s qui me misit baptriari in aqua
ipse est qui baptrrat inspũ sc̃õ. cum hoc¬
postea quam baptiratus est factum sit.
insi quia scđm aliquid eum sciebat. scd̾mn
aliquid nesciebat adhuc ͣ Sciebat uideli¬
cet sponsum filium dĩ: de cuiꝰ plenitudi¬
ne onĩs acciꝑent. S quia sic ex ens ple¬
haninis baptismus diceretur: nesciebat
utum sic eẽt cdaturus ⁊ cetĩs. an uͦ ꝓpͥum
baptismũ sic habiturus ut ꝑ quemlibet
daretur. siue excellentioris grẽ ministrũ
siue inferioris. siue ꝑ centen fructus ho¬
ininem. siue sexageni. siue triceni. siue
ꝓfrum̃tum. siue ꝑpaleam non nisi illius
umiꝰ eẽ cognosceretur. Et hoc ꝑ spm di¬
dicit: uelud columbam descendentẽ

Expanded text:
dentem de caelo et manentem super eum, ipse est qui baptizat in spiritu sancto? columba utique super baptizatum descenderat. adhuc autem uenienti ut baptizaretur dixerat: ego a te debeo baptizari. iam ergo sciebat eum. quid sibi itaque uult: ego nesciebam eum, sed qui me misit baptizare iipse est, qui baptizat in Sposteaquam baptizatus est factum sit, nisi quia secundum aliquid eum sciebat, secundum aliquid adhuc nesciebat? sciebat uidelicet sponsum filium dei de cuius plenitudine omnes acciperent, sed quia sic ex eius plehannis baptismus diceretur, nesciebat, utrum sic esset daturus et ceteris an uero proprium baptismum sic habiturus, ut, per quemlibet daretur siue excellentioris gratiae ministrum siue inferioris siue per centeni fructus hominem siue sexageni siue triceni siue per frumentum siue per paleam, non nisi illius unius esse cognosceretur; et hoc per spiritum didicit uelut columbam descendentem
Abbreviated transcription (Latin):
salubre. de qualib dñs ait. cathedra
moysi sedent quȩ dicunt facite.
quȩ aut̃ faciunt facere uolite. dict̃
enim ⁊ non faciunt. Unde ⁊ apłs
de illis inuidis ⁊ maliuolis xp̃ia¬
nam tam̃ salutẽ annuntiantibꝰ.
siue occasione inquit siue uĩtate
⁊ foris ꝑuersitas hominum corrigen¬
da est. diuina uͦ sacram̃ta ⁊ eloquia
non hominib tribuenda. Non itaq
patrocinatur hereticis qui non eis
tribuit quod ⁊ si apud eos. non tñ
ipsoꝵ eẽ cognoscit. Non nos conce¬
dimus heretico baptisinum: s illiꝰ
baptismũ de quo dictum est. hicẽ
qui baptirat ubicumq inuenimꝰ

Expanded text:
salubre, de qualibus Dominus dicit, Cathedram salubre, de qualibus Dominus dicit, Cathedram Moysi sedent. Quae dicunt, facite; quae autem faciunt facere nolite. dicunt enim et non faciunt. unde et apostolus de illis inuidis et maliuolis, christianam tamen salutem adnuntiantibus: siue occasione, inquit, siue ueritate et foris peruersitas hominum corrigenda est, diuina uero sacramenta et eloquia non hominibus tribuenda. non itaque patrocinatur haereticis, qui non eis tribuit quod etsi aput eos, non tamen ipsorum esse cognoscit. non nos concedimus haeretico baptismum, sed illius baptismum, de quo dictum est: hic est qui baptizat, ubicumque inuen
Abbreviated transcription (Latin):
mine locuntur. nec oꝑari quȩ xͦ
sunt.s foris eẽ ꝓhibentur: quando
eos ut sanentur uł corripimus. uł
intumus. uł hortamur. Nam ⁊ille
foris erat qui cum discpłis non seqͥ¬
batur.⁊ in nomine xpĩ expellebat
demonia. quod dñs ne ꝓhiberetur
ãmonuit: quamiuis utiq in quo
santius erat curandus eẽt illis u̾bis
Anĩ ubi ait. Quinon ẽ mecũ adusr¬
sũme est. ⁊ qui mecũ non colligit
spargit. Et foris ergo fiant iliqua
in nomine &ͥ non contͣ eccłiam: et
intꝰ ex parte diaboli contͣ eccłiam.
Quid quod ȩtiam mirum ẽ quod
acciꝑe posse inuenit qui diligent᷑
aduertit quosdam salua hearitate
docere aliquid inutile. sicut pe¬
sicut ipse cẏprianus hereticos de¬
nuo baptirari : Unde talib bonis
m̃bris in hearitate radicatis. ⁊ in
aliquo non recte ingreclientib:
dic̃ apłs. siquid alit̾ sapitis idqͦq¬
As uobis reuelabit. Et quosdam
rursus sine bearitate docere aliqͥd

Expanded text:
mine loquuntur nec operari quae Christi mine loquuntur nec operari quae Christi sunt sed foris esse prohibentur, quando eos ut sanentur uel corripimus uel arguimus uel hortamur. nam et ille foris erat qui cum discipulis non sequebatur et in nomine Christi expellebat daemonia, quod dominus ne prohiberetur ammonuit, quamuis utique in quo saucius erat curandus esset illis uerbis domini ubi ait:quinon est mecum aduersus me est, et qui mecum non colligit spargit. et foris ergo fiunt aliqua in nomine Christi non contra ecclesiam et intus ex parte diaboli contra ecclesiam. Quid quod etiam mirum est, quod accidere posse inuadvertit, quosdam salva charitate docere aliquid inutile, sicut Pesicut ipse Cyprianus haereticos denuo baptizari: unde talibus bonis membris in charitate radicatis, et in aliquo non recte ingredientibus dicit Apostolus, Si quid aliter sapitis, id quoque vobis Deus revelabit : et quosdam rursus sine charitate docere aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ arbitror iam claret ⁊ liquet
in ista questione de baptismo non
eẽ cogitandum quis det. s quid det.
Aut quis accipiat: s quid accipiat.
aut quis habeat: s quid habeat. Si
enim homines exparte diaboli ⁊ ido
nequaquam ad colũbam unicam
ꝑtinentes. possunt tam̃ ⁊ accipere
⁊hab̾e.⁊da re baptismi sc̃itatem.
nullo mͦ sua ꝑu̾sitate uiolatam. sicut
⁊ ipsius cypriani liti̾s ãmonemur.
ut quid tribuimꝰ hereticis aliena.
ut quid dicimꝰ eoꝵ ẽẽ quod xp̃i ẽ. ac
non potius in eis ⁊ imꝑatoris nr̃i sig¬
na cognoscimꝰ. ⁊ desertoꝵ facta emen¬
damuis: Quappt̾ aliud ẽ quidem sic̃
dicit sẽs eyprianus eos qui intus in
eccłia sunt in nomine xp̃i loqui: ali¬
ud eos qui foris sunt ⁊ contͣ ȩccłiam
Facrunt in nomine xp̃i baptitari.
Syimulti qui intus sunt contͣ ȩcdũ
faciunt male uiuendo. ⁊ insuamu¬
tam infirmas animas traducend
Et non nulli qui foris sunt. xp̃i no¬

Expanded text:
quantum arbitror, iam claret et liquet quantum arbitror, iam claret et liquet in ista quaestione de baptismo non esse cogitandum quis det sed quid det, aut quis accipiat sed quid accipiat, aut quis habeat sed quid habeat. si enim homines ex parte diaboli et ideo nequaquam ad columbam unicam pertinentes possunt tamen et accipere et habere et dare baptismi sanctitatem nullo modo sua peruersitate uiolatam, sicut ex ipsius Cypriani litteris ammonemur, ut quid tribuimus haereticis aliena? ut quid dicimus eorum esse quod Christi est, ac non potius in eis et imperatoris nostri signa cognoscimus et desertorum facta emendamus? quapropter aliud est quidem, sicut dicit sanctus Cyprianus, eos qui intus in ecclesia sunt in nomine Christi loqui, aliud eos quiforissunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. sed et multi qui intus sunt . contra ecclesiam faciunt male uiuendo et in suam uitam infirmas animas traducendo, et nonnulli qui foris sunt in Christi no
Abbreviated transcription (Latin):
nitate uiolatur. inqua infinẽ usq
ꝑdurant. Quo circa idem nos beat᷑
&xpͥanus docet. ꝑse ipsum eẽ consi¬
derandum baptismum u̾bis euan¬
glicis sicut accepit eccłia consecratũ.
non adiũcta neq ꝑmixta ulla ꝑu̾si¬
tate atq inalicia. siue accipientiũ.
siue tradentium quando quid ipse
utrumq nos ãmonet. ⁊ intꝰ fuisse
quoscdam non seruantes beniuolam
kearitatem. s inuidia ⁊ maliuola dis¬
sensione uersatos. de quib apłs pau¬
lus locutus est. ⁊ exparte diaboli eẽ
inuidos sicut in epła quam de telo
⁊ liuore scripsit. aꝑtissima uoce testa¬
tur. Quamobrem cũ manifestum sit
fier posse ut in eis qui sunt erparte
diaboli scm̃ tamen sit saciam̃tũ xͥ.
mũ ꝑu̾tantur. s etiam si tales acci¬
piant sicut idem yprianus ostendit.
scło u̾bis solis ⁊ non factis renunti¬
antes. nec idõ si correcti postea fuint.
illud quod ꝑũsi acceꝑant iterandũ ẽ.

Expanded text:
nitate uiolatur, in qua in finem usque nitate uiolatur, in qua in finem usque perdurant. quocirca idem nos beatus Cyprianus docet per se ipsum esse considerandum baptismum uerbis euangelicis, sicut accepit ecclesia, consecratum, non adiuncta neque permixta ulla peruersitate adque malitia siue accipientium siue tradentium, quandoquidem ipse utrumque nos ammonet, et intus fuisse quosdam non seruantes beniuolam caritatem, sed in inuidia et maliuola dissensione uersatos, de quibus Paulus apostolus locutus est, et ex parte diaboli esse inuidos, sicut in epistula quam de zelo et liuore scripsit apertissima uoce testatur. quamobrem cum manifestum sit fieri posse, ut in eis qui sunt ex parte diaboli sanctum tamen sit sacramentum Chrmum peruertantur, sed etiam si tales accipiant, sicut idem Cyprianus ostendit, saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, nec ideo, si correcti postea fuerint, illud quod peruersi acceperant iterandum est,
Abbreviated transcription (Latin):
quam intĩores mali. Magna qui¬
dem questio est utrum peior fuĩt
nicholaus iam extĩor: quam sy mõ
ad huc intior quia ille hereticus. iste
magus. Quod si ipsa auusio quia
iuolate hearitatis certissimum indi¬
cium est. gͣuius habetur malum:
concedo ita eẽ. S multi amissa hea-¬
ritate ꝓptea non exeunt foras. quia
scłarib emolum̃tis tenentur: ⁊ sua
unitate. s asius cõmodis nolunt re¬
cede. Unde dictum ẽ in laude heari¬
tatis: non querit quȩ sua sunt. Nũc
gͦ queritur quomͦ poterant homineᷤᷤ
ex parte diaboli ꝑtinerẽ ad ęccłiam.
non habentem macłam aut rugã:
aut aliquid eiusmodi. de qua ętiã
dictum ẽ. uua est columba mea. Quod¬
si non possunt: manifestum ẽ eam
uit̾ alienos genie̾. ⁊ intrinsecus iusi¬
diantes. ⁊ extirmsecus oblatrantes lales
tami etiam intus ⁊ accipiunt baptalͤ¬
num ⁊habent ⁊ tradunt scm̃ ꝑse
ipsum: uec ulla exparte illoꝵ malig¬

Expanded text:
quam interiores mali? Magna quiquam interiores mali? Magna quidem quaestio est, utrum pejor fuerit Nicolaus exterior jam , quam Simon adhuc interior , quia ille haereticus, iste magus. Quod si ipsa divisio, quia violatae charitatis certissimum indicium est, gravius habetur malum, concedo ita esse. Sed multi amissa charitate propterea non exeunt foras, quia saecularibus emolumentis tenentur, et sua unitate, sed a suis commodis nolunt recedere. unde dictum est in laude caritatis: non quaerit quae sua sunt. Nunc ergo quaeritur quomodo poterunt homines ex parte diaboli pertinere ad ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eiusmodi, de qua etiam dictum est: una est columba mea. quodsi non possunt, manifestum est eam inter alienos gemere et intrinsecus insidiantes et extrinsecus oblatrantes. tales tamen etiam intus et accipiunt baptismum et habent et tradunt sanctum per se ipsum nec ulla ex parte illorum malig
Abbreviated transcription (Latin):
net ad baptisinum iterandum: Nun¬
quio si forte aliquis ab heticis comuĩsꝰ.
conu̾sionis suȩ tempore ad facilitatẽ
p̃uenit eum qui tardius intus ama¬
licia corrigitur ⁊ mutatur: ei non ẽ
iterandum baptisma. ⁊ illi qui p̃uẽ¬
tus ẽ ab eo qui ex hereticis uenit qe
tardius correctus ẽ iterandum est:
Nichil gͦ ad rem ꝑtinet de qua nũc
questio ẽ: quiserius tardiꝰ ue conũ¬
tat aꝓpria ꝑu̾sitate ad rectitudinem
fidei uł spei.uł hearitatis. Et si enim
inti̾ores mali facilius possunt boni
fieri: aliquando tam̃ ⁊ de numero ex¬
terioꝵ quidam quosdam int̾iores
conui̾sione p̾ueniunt. Et illis inste¬
rilitate manentib unitati reconci¬
liati fructum afferunt cũ toleran¬
tia siue tricenum. siue sexagenum.
siue centenum. Aut zizania sola di¬
cenda sunt quȩ usq infinem in
maligno errore ꝑdurant. ⁊ foris mul¬
ta frumenta sunt.⁊ intus multa li¬
rania. At enun peiores sunt extĩores:

Expanded text:
net ad Baptismum iterandum? Numnet ad Baptismum iterandum? Numquid si forte aliquis ab haereticis conversus, conversionis suae tempore ac facilitate praevenerit eum qui tardius intus a malitia corrigitur et mutatur, ei non est iterandum Baptisma; et illi qui praeventus est ab eo qui ex haereticis venit, quia tardius correctus est, iterandum est? Nihil ergo ad rem pertinet, de qua nunc quaestio est, quis serius se tardiusve convertat a propria perversitate ad rectitudinem fidei, vel spei, vel charitatis. Etsi enim interiores mali facilius possunt boni fieri; aliquando tamen et de numero exteriorum quidam quosdam interiores conversione praeveniunt, et illis in sterilitate manentibus unitati reconciliati, fructum afferunt cum tolerantia, sive tricenum, sive sexagenum, sive centenum . Aut si zizania ea sola dicenda sunt, quae usque in finem in maligno errore perdurant; et foris multa frumenta sunt, et intus multa zizania. 15. At enim pejores sunt exteriores
Abbreviated transcription (Latin):
rigizania: sic ertĩora zizania quę ab
int̾iorib recedentib acceꝑunt. quia re¬
cedentia non amiserunt. quod sine du¬
bio manifestatur cum redeuntib non
restituit᷑. Quando forte aliqui ex eis iꝑ¬
sis qui recesserant reu̾tuntur. nec qͥs¬
quam dixerit. quid enim frum̃ti ht̃
zrrania : Si enim hoc ita ẽ ⁊ intꝰ ⁊ foris:
ad hoc dum tarat par conditio ẽ. Neq
enum inzizauiis ext̾iorib non inue¬
muntur gͣua frum̃ti: ⁊ in int̾iorib
inueniuntur. Desacram̃to aut̃ cum
queritur non utrum habeant aliqͥd
frum̃ti zizama queritur: s utrum
habeant aliquid cęli. Q extiorib et
enim ⁊ int̾ĩorib Nianiis cũ ipso triti¬
co est. pluuia comiminis. quę cęlestis
⁊ dulcis ẽ ipsa. ętiam si ex ea zrrania
sterilit̾ crescunt: sic ⁊ euangłicum xͥ
sacram̃tum diuinũ ⁊ suaue ẽ. neq
ꝓpt̾ eoꝵ sterilitatem quos ętiam foris
coniti. Concedo ita eẽ. S quid hoc ꝑti¬

Expanded text:
ra zizania, sic et exteriora zizania, quae ab ra zizania, sic et exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliqui ex eis ipsis qui recesserant reuquam dixerit: quid enim frumenti habent zizania? si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc dumtaxat par condicio est. neque enim in zizaniis exterioribus non inueniuntur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est ipsa, etiamsi ex ea zizania steriliter crescunt. sic et euangelicum Christi sacramentum diuinum et suaue est neque propter eorum steriliconverti. Concedo ita esse: sed quid hoc perti
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli. ꝓcul dubio sicut ipse dñs at.
Inimicus honio hoc fecit: qui suꝑsemi¬
nauit tiraniam. Sicut gͦ ⁊ intus quod
diaboli est arguendum ẽ: sic ⁊ foris qõ
xp̃i ẽ agnoscendum est. An extra uinta¬
tem eccłiȩ non habet sua xp̃s. ⁊ in uni¬
tate ecclie habet sua diabolus. Hoc
fortasse de hominib dici potest. ut sic
extra eccłiȩ communionem nõ habeat
ds̃ aliquem suoꝵ: sic̃ int̾ angłos scõs nõ
ht̃ diabolus aliquem suoꝵ. E ccłiȩ uͦ hiuic
quȩ adhuc carnis mortalitatem portat.
quam dui ꝑegrmatur adnõ. licuerit
diabolo miscere girania hoc ẽ malos ho¬
mines. ⁊ ꝑmissum sit ꝓpt̾ ipsius ȩccłiȩ
ꝑegͥnationem. ut requies illius patriȩ
qua sc̃i angłi ꝑfruunt᷑ desidaretur ar¬
dentiꝰ. De sacram̃tis aut̃: hoc dici non
potest. Sicut enim ea possunt habere
atq tractare non ad salutem s ad ꝑnitiẽ
suam. in qua igni destinata sunt intio¬

Expanded text:
diaboli? procul dubio, sicut ipse dominus ait, diaboli? procul dubio, sicut ipse dominus ait, inimicus homo hoc fecit, qui superseminauit zizania. sicut ergo et intus quod diaboli est arguendum est, sic et foris quod Christi est agnoscendum est. an extra unitatem ecclesiae non habet sua Christus et in unitate ecclesiae habet sua diabolus? hoc fortasse de hominibus dici potest, ut sic extra ecclesiae communionem non habeat deus aliquem suorum. sicut inter angelos sanctos non habet diabolus aliquem suorum, ecclesiae uero huic quae adhuc carnis mortalitatem portat, quamdiu peregrinatur a domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines, et permissus sit propter ipsius ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae qua sancti angeli perfruuntur desideraretur ardentius; de sacramentis autem hoc dici non potest. sicut enim ea possunt habere adque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam in qua igni destinata sunt interio