comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nã qđ prius directũ ẽẽ beatitudo tua sig.¬
nificauit. ꝑ honorabilẽ uirũ philocalũ. nec¬
dũ ad me ꝑuenit. Uerũ quãuis conscius pri¬
oꝵ sẽꝑ fuerĩ peccatoꝵ. nc̃ tam̃ euident᷑ ag¬
ni generis dignatus es delere facinora. nec
mea in ꝑniciẽ cunctoꝵ pręualere ꝑmitt&.
potiusq ubi abundauit peccatũ. gr̃am fa-¬
ci& redundare. dñe merito uenerabilis ac¬
beatissime & scẽ pat̃. difficultatẽ operis qd
instruendis imperitissimis nobs ꝑ tuã bene
ante predii. sed de diuini fontȩᷤ ub̾tate
quã tͥ dns tribuit ueraci corde prȩsũpsi.
Na asfilastrius & epiphanius uenerabiles
ep̃i si tale aliqͥd scripsisse memorant᷑ q ꝓcul
dubio me int̾ cetera immo sicut omĩa latet
Non tam̃ arbitror eos hanc curã diligen¬
tiã s seruasse. ut singulis qͥbq opinionib
contrarias etiã opiniones adiungͦant irri¬
tasq subicerent. Tunc deniq opus illud
utriusq qualecũq sit: non hab& fortas¬

Expanded text:
nam quod prius directum esse beatitudo tua significauit per uirum honorabilem Philocalum, necdum ad me peruenit. uerum quamuis conscius propriorum semper fuerim peccatorum, nunc tamen euidenter agni generis dignatus est delere facinora, nec mea in perniciem cunctorum praeualere permittet potiusque, ubi abundauit peccatum, gratiam faciet redundare, dbeatissime pater. Difficultatem operis, quod instruendis imperitissimis nobis per tuam beante praedixi; sed de divini fontis ubertate, quam tibi Dominus tribuit, veraci corde praesumpsi. 2. Nam etsi Philastrius et Epiphanius venerandi episcopi tale aliquid scripsisse memorantur, quod procul dubio me inter caetera, imo sicut omnia, latet; non tamen arbitror eos hanc curam diligentiamque adhibuisse, ut singulis quibusque opinionibus contrarias etiam opiniones adjungerent, ritusque subjicerent; tum denique opus illud utriusque qualecumque sit non habet fortas
Abbreviated transcription (Latin):
cãpus calũpniandi ꝓfusior. ualidis sed ex
om̃i parte conclusis fidei limitib coartati.
om̃ibq ueritatis telorũ generib circum¬
acti. etiã uno multiformi iaculo repente
ystrati. morticinos sp̃s ñ audeant anhelare.
uides quã onerosus eocistã meliora cogitanti.
& disponenti maiora sc̃o seni. & querelas
corporis sustinenti. sed ꝑ xxp̃m dñm rogo qͥ
concessit. ut hanc gr̃am dones indoctis ec¬
cłe. qͥ te agnoscis sapientib atq insipientib
debitorẽ. merito ac iure dicturus. Uidete
ueritatẽ. Potui adhuc offerre supplices
& multiplices preces. & mecũ imꝑitoꝵ
classes assciscere: sed malui congauclere
dictantẽ. quã adhuc occupare segentem.

Expanded text:
campus calumniandi profusior, ualidis et ex campus calumniandi profusior, ualidis et ex omni parte conclusis fidei limitibus coartati omnibusque ueritatis telorum generibus circumacti etiam uno multiformi iaculo repente prostrati morticinos spiritus non audeant anhelare. Video, quam onerosus existam meliora cogitanti et disponenti maiora sancto seni et querelas corporis sustinenti. sed per Christum dominum uidia esse concessit, ut hanc gratiam dones indoctis ecclesiae, qui te agnoscis sapientibus atque insipientibus debitorem merito ac iure dicturus: Videte,ueritatem. potui adhuc offerre supplices ac multiplices preces et mecum inperitorum classes adsciscere, sed malui iam gaudere dictantem quam adhuc occupare legentem.
Abbreviated transcription (Latin):
atq sũmatĩ & opiniones rogo cuius lib&
heresis poni. & quid contra ecclesia tenes
catholica quantũ instructioni satis est
subdi. ut uelut quodã eoc om̃ib concepto
cõmonitorio. siquis aliquã obiectionẽ
aut conuictionẽ uberius. plenius ac
planius nosse uoluerit. ad opulenta &
magͣna uolumina transmittat᷑. quib
a diuersis & precipue aueneratione
tua in hoc ipsũ constat elaboratũ. Suffic¬
imperitis. otiosis & occupatis. & ad cu¬
ius lib& gradus ministeriũ ecclesię
uncletũq promotis: dũ & ille qͥ multa¬
legit eadẽ breuit̾ recordat᷑. & cõpendio
ignarus instruit᷑. ut nouerit qͥd teneat
quid euitae. qͥd auerset᷑ ne faciat. qͥdur
faciat exequat᷑. fortassis autẽ si tam̃ qdͣ
arbitror uerũ ẽ. et iã aduersus calũp¬
mantiũ malignas mentes &e dolosa labua
opus hoc paruũ it̾ cetera mirifica testi¬
monio coronȩ tuȩ non deerit. ut qͥb pat&

Expanded text:
atque summatim, et opiniones rogo cujuslibet atque summatim, et opiniones rogo cujuslibet haeresis exponi, et quid contra teneat Ecclesia catholica, quantum instructioni satis est, subdi: ut volut quodam ex omnibus concepto commonitorio, si quis aliquam objectionem aut convictionem uberius, plenius ac planius nosse voluerit, ad opulenta et magnifica volumina transmittatur, quibus a diversis, et praecipue a Veneratione tua in hoc ipsum constat elaboratum. Sufficdoctis et imperitis, otiosis et occupatis, et ad cujuslibet gradus ministerium Ecclesiae undecumque promotis; dum et ille qlegit, eadem breuiter recordatur et compendio ignarus- instruitur, ut nouerit, quid teneat, quid euitet, quid auersetur. ne faciat. quid. ut faciat, adsequatur. fortassis autem, si tamen, quod arbitror. uerum est. etiam aduersus calumniantium malignas mentes et dolosa labia opus hoc paruum inter cetera magnifica testimonio coronae tuae non deerit, ut, quibus patet
Abbreviated transcription (Latin):
& quantũ uniuerso illi ordini ꝓfuturũ
sit qdđ exxpeto. considerationi sc̾itatis tuȩ
discutiendũ offero. Priuilegio nãq cuncꝰ¬
toꝵ qͥ hoc de spũalib tuis laborib ꝓmeren¬
tur etiã me indignũ consecuturũ esse
presumo. domine merito uenerabilis &
uere batissime pat̃. Precor igit᷑ beatitudi¬
nẽ tuã. ut ex quo cep̾̃iana religio here¬
ditatis ꝓmissȩ nom̃ accepit. quͣȩ hereses
fuerint. sint. quos errores intulerint.
inferant. quid aduersus catholicã ed¬
stamento. & omĩa om̃ino qͥb a ueritati
dissentiunt. quȩ etiã baptismũ habean
quȩue ñ habeant. & postquas baptizet
nec tam̃ rebaptiz& ecclesia. qualit̾ sis¬
piat uenientes. & quid singulis lege. au¬
toritate respondeat. digneris exponer
Nec me tantȩ beatitudo t̾ua credat inp
hoc ego fieri ñ expeto. id enĩ multiplicitꝰ
factũ ẽẽ ñ dubito: sed breuit᷑ ꝑstricte

Expanded text:
et. quantum uniuerso illi ordini profuturum et. quantum uniuerso illi ordini profuturum sit. quod expeto. considerationi sanctitatis tuae discutiendum offero. priuilegium namque cunctorum, qui hoc de spiritalibus tuis laboribus promerentur, etiam me indignum consecuturum esse praesumo. domine merito uenerabilis et uere beatissime pater. precor igitur pietatem tuam. ut. ei quo Christiana religio hereditatis promissae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint, quos errores intulerint, inferant, quid aduersus catholicam ecstamento et omnia omnino, quibus a ueritate dissentiunt, quae etiam baptismum habeant qunec tamen rebaptizet Ecclesia, qualiter suscipiat venientes, et quid singulis lege, autione respondeat, digneris exponere. 3. Nec me tantae Beatitudo tua credat inephoc ego fieri non expeto; id enim multipliciter factum esse non dubito: sed breviter, perstricte
Abbreviated transcription (Latin):
o mirio merito ue¬
nerabili & uenerantis¬
simo patri augustino
ep̃o. quoduultileus di¬
a conus. Diu trepidus
fui & ausus hos meos aliquotiens distuli.
sed me principalit̾ ut dici assol& anima¬
uit beatitudinis tuȩ beniuolentia om̃ib
cõꝓbata. Quã dũ considero: magis timui
nenon petendo suꝑbus. non querendo
desidiosus. non pulsando piger a dño iudi¬
carer. Sufficere autẽ mihi crederẽ huiꝰ
modi tantũ modo uoluntatẽ. si fructum
adipisci ñ possẽ. Cũ autẽ ꝓcerto nouerĩ
ostiũ diuini sermonis qđ uenerationi
tuȩ celestis gr̃a patefecit. paratã esse
mentẽ tuã scãm quã possido& oep̃c. non solũ
cunctis uolentib pandere. uerũ etiam
nolentib ut introire non pigeat ꝑsuade¬
re: occupationi reuerentiȩ tuȩ multi¬
loquio suꝑfluo morã non faciã. sed desi¬
deriũ obsecrationis meȩ breuit̾ indicabo.
Non nullos in clero cuiusq etiã amplii¬
sime ciuitatis ẽẽ imperitos ex me conicio.

Expanded text:
OMINO MERITO VENERABILI ET VERE BEATISSIMO PATRI AUGUSTINO EPISCOPO QVODVULTDEUS DIACONUS. Diu trepidus fui et ausus hos meos aliquotiens distuli. sed me principaliter, ut dici adsolet, animauit beatitudinis tuae beniuolentia omnibus comprobata, quam dum considero, magis timui, ne non petendo superbus, non quaerendo desidiosus. non pulsando piger a domino iudicarer. sufficere autem mihi crederem huius modi tantum modo uoluntatem. si fructum adipisci non possem; cum autem pro certo nouerim ostium diuini sermonis, quod uenerationi tuae caelestis gratia patefecit. paratam esse mentem tuam sanctam. quam possidet Christus, non solum cunctis uolentibus pandere, uerum etiam nolentibus, ut introire non pigeat, persuadere, occupationi reuerentiae tuae multiloquio superfluo moram non faciam. sed desiderium obsecrationis meae breuiter indicabo. Nonnullos in clero huiusce etiam amplissimae ciuitatis esse inperitos ex me ipso conicio
Abbreviated transcription (Latin):
ducandos dederunt. anathema sit.
ui credit principes tenebrarũ ligatos eẽ
in cęlo. habentes in se colligatã in angu¬
stus atq angorib uitalẽ substantiã hoc est
partẽ dĩ. & eo mͦ liberari de menbris eoꝵ cũ
beatꝰ pat̾ qͥlucidas naues hab& diuersoria &
habitacula id .ẽ. solẽ & lunã. uirtutes suas tͣns¬
figurat in feminas pulcras qͣs opponit concupi¬
scendas masculis pͥncipib tenebrarũ. & in mas¬
culos pulcros qͦs op̾ponit concupiscendos femi
centiã soluat᷑ ex eis uitalis substantia id ẽ. parᷤᷤ
dĩ. & ex eoꝵ menbris liberata purget᷑: anathesna
ui credit partẽ dĩ quȩ ẜ̃de cõmixtione/ sid.¬
gentis tenebrarũ ñ potuerit liberari atqͥ
bili globo. in quo globo includitur gens tenebra¬
rũ: anathema sit.

Expanded text:
ducandos dederunt, anathema sit. Qui credit principes tenebrarum ligatos esse in caelo habentes in se conligatam in angustiis atque angoribus uitalem substantiam, hoc est partem dei, et eo modo liberari de membris eorum, cum beatus pater qui lucidas naues habet diuersoria et habitacula, id est solem et lunam, uirtutes suas transfigurat in feminas pulchras, quas obponat concupiscendas masculis principibus tenebrarum, et in masculos pulchros. quos obponit concupiscendos feminscentiam soluatur ex eis uitalis substantia id est pars dei. et ex eorum membris liberata purgetur, anathema sit. Qui credit partem dei, quae de commixtione gentis tunebrarum non potuerit lbili globo, in quo globo includitur gens tenebrarum, anathema sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ratꝰ fuit : ñ satis apꝓbo. Magis enĩ filiũ si
eet occisurus resuscitatione sibi mox fuisse
reddendũ credidisse credendus. ẽ. sicut in
epła legit᷑ quȩ ẽ ad hebreos. Hic liber s sic
incipit. Qm̃ unusquisq homo humani ge¬
ueris pars est:¬

Expanded text:
ratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si ratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos. Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo humani generis pars est
Abbreviated transcription (Latin):
Propt᷑ hoc librũ edidi. cuiꝰ inscriptio ẽ de
bono coniugali. Ubi cde ꝓpagatione fili¬
oꝵ priusquã homines mortẽ peccando me¬
rerent᷑. qm̃ concubitꝰ mortaliũ corpoꝵ res
uidet᷑. questio magna chilata ẽ : sed in alus
postea litteris nr̃is satis quantũ arbitror
explicat᷑. Dixi etiã quocłã loco. Qđ enĩ ẽ cibus
ad salutẽ hominis. hoc ẽ. concubitꝰ ad salutẽ
generis. & utrũq non ẽ. sine delectatione
carnali. quȩ tam̃ modificata & tẽperantia
refrenante in usũ naturalẽ redacta. libido
ẽt ñ potest. Qđ ideo dictũ ẽ. qm̃ libido
ñ . ẽ. bonus & rectꝰ usus libidinis naturalis.
Sicut enĩ malũ ẽ male uti bonis. ita bonũ
bene uti malis. De qua re alias maxime
contra nouos hereticos pelagianos diligen¬
tius disputaui. De abrahã qđ dixi. ex hac
obȩlientia pat̾ ille abrahã qui sine uxore
n fuit. ẽẽ sine unico filio & a se occiso pa¬

Expanded text:
propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, qusum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso pa
Abbreviated transcription (Latin):
lud non plane temere dixi. quod si quisqua
fideliũ fuerit excommunicatus in iuste.
ei potius oberit qui fecit: quam ei qui
hanc patitur iniuriam. Sp̃s enĩ sc̃s habi¬
tans in scĩs. ꝑ quẽ quisq ligat᷑ ac soluitur.
in meritã nulli ingerit penam.
meritũ ȩquando pudicitiȩ coniugali. tan¬
tũ ualuit in urbe roma. ut nonnullas etiu
sc̃imoniales de quarũ inpudicitia suspitio
nulla ꝓcesserat. deiecisse in nuptias dice¬
ret᷑: hoc maxime argumento cũ eas ar¬
guer& dicens. Tu ergo melior. es. quã sara
melior quã susanna. siue anna: & ceteras
cõmemorando. testimonio sc̃ę scripturȩ
cõmendatissimas feminas. quib se illȩ meli¬
ores uł etiã pares cogitare ñ possent. Hoc
& p̾dicatione frangebat. Huic monstro
sca ȩtcłia quȩ ibi. ẽ. fidelissime ac fortissimne
restitit. Remanserant autẽ istȩ disputa¬
tiones eiꝰ in quordã sermunculis ac susur¬
laude. sed cũ uit uperatione nuptiarum.

Expanded text:
lud plane non temere dixerim, quod, si quisquam fidelium fuerit anathematus iniuste, ei potius oberit, qui faciet, quam ei, qui hanc patietur iniuriam. spiritus enim sanctus habitans in sanctis, per quem quisque ligatur aut soluitur, inmeritam nnlli ingerit poenam: meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc t conparatione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurlaude, sed cum uituperatione nuptiarum.
Abbreviated transcription (Latin):
patriꝰ familias. Qui ꝓfert de the¬
sauro suo noua & uetera. Instruc¬
ti erant apłi scribȩ & notaru
saluatoris qui uerba illius & prȩ¬
cepta signabant in tabulis cordis
carnalibus regno cęlorũ. cȩlestiũ
sacramentis. &e pollebant opibus
patris familias eicientes de thesau¬
ro doctrinarũ suarũ noua o
uetera. ut quicquid in euangelio
predicabant. legis & ꝓphetarũ
uocib cõꝓbarent. Unde & sponsa
dicit in cantico canticorũ. Houa
cũ ueterib fratruelis meus ser

Expanded text:
patrifamilias, qui profert de thepatrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera. Instructi erant apostoli, Scribae et notarii Salvatoris, qui verba illius et praecepta signabant in tabulis cordis carnalibus, regnorum coelestium sacramentis, et pollebant opibus patrisfamiliae, ejicientes de thesauro doctrinarum suarum nova et vetera: ut quidquid in Evangelio praedicabant, legis et prophetarum vocibus comprobarent. Unde et sponsa dicit in Cantico canticorum: Nova et vetera, fratr
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua. Impleto ieremiȩ uaticimo
dicentis ecce ego mittã ad uos pis¬
catores multosꝰ postquã audierunt
petrus & andreas. ia cobus & iohan¬
nes filii zebedei. sequimini me & fa¬
ciam uos piscatores hominũ. conte¬
xuerunt sibi ex ueteri & nouo
testamento sagenã euangelicorũ
dogmatũ. & miserunt eã in mare
huius sȩculi : quȩ usq hodie in mediis
fluctib tenditur capiens de salsis¬
& amaris gurgitib quicquid inci¬
derit. id eit & bonos homines &
malos. & optimos pisces & pessimos.
Cũ autẽ uenerit consũmatio se¬
culi & finis mundi ut ipse infra
manifestius disserit: tunc sage¬
na extrahetur ad litꝰ. tunc
uerũ secernendorũ pisciũ udi
boni mittentur in uasa cęlestiũ man¬
sionũ. malos autẽ torquendos & ex¬
siccandos gehennȩ flãma suscipi&.
& illis dicitur intellexistis haec
quos non uult audire tantũ ut
popłm sed intelligere ut magistroᷤᷤ
futuros. Ideo om̃isꝰ scriba doctus
in regno cęlorũ similis est homini

Expanded text:
re, etc. Impleto Jeremiae vaticinio dicentis, Ecce ego mitto ad vos piscatores multos , postquam audierunt Petrus, et Andreas, Jacobus et Joannes filii Zebedaei, Sequimini me, et faciam vos piscatores fieri hominum , contexerunt sibi ex Veteri et Novo Testamento sagenam evangelicorum dogmatum, et miserunt eam in mare hujus saeculi, quae usque hodie in mediis fluctibus tenditur, capiens de falsiset amaris gurgitibus quidquid inciderit, id est, et bonos homines et malos, et 99 optimos pisces et pessimos. Cum autem venerit consummatio et finis mundi, ut ipse infra manifestius disserit, tunc sagena extrahetur ad littus: tunc verum secernendorum piscium judiboni mittentur in vasa coelestium mansionum: malos autem torrendos et exsiccandos gehennae flamma suscipiet.t illis dicitur: Intellexistis haec omnia; Quos non vult audire tantum ut populum, sed intelligere ut magistros futuros. Ideo omnis Scriba doctus in regno coelorum similis est homini
Abbreviated transcription (Latin):
sufficientia habent es abundetis in omne
opus bonũ. sic̃ scriptũ est: Disꝑsit dedit pau¬
perib ĩustitia eiꝰ manet in erͣnũ Qui autem
subministrat sẽmen seminanti: & pane
inescam subministrabit. & multiplicabit
seminationẽ ur̃am. & augebit crescenteᷤ
fruges iustitiȩ ur̃ȩ: ut in om̃ib ditati. in
omnẽ simplicitat᷑e quȩ oꝑat᷑ ꝑ nos grͣax

Expanded text:
etis in omne opus bonum — sicut scriptum est: dispersit, dedit pauperibus, iustitia eius manet in aeternum. qui autem subministrat semen seminanti, et panem in escam subministrabit et multiplicabit seminationem uestram et augebit crescentes fruges iustitiae uestrae — ut in omnibus ditati in omnem simplicitatem, quae operatur per nos gratiarum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ dĩ ꝓocimo nocuerunt. & rẽ eius
insatiabili cupiditate in suos usus tranᷤ¬
tulerunt. aut diabolica malignitate
de medio abstulerunt. Sic dñs disci¬
pulis dicens. unus ex uobis diabolus es
non designata ꝑsona. iudã & exx cõmu¬
nicatũ predicabat. & tamen eũ a
cõmunione sua suoꝵq minime seque
cente dño si sit sicut magister eius.
Hȩc de ꝓposita questione sentio. sic
ista querentib ex ratione & aucto¬
ritate respondeo.
qͥualib edꝵ cõmunicauer̃t gentes: de¬
bent & incarnalib ministrare eis. Hoc
simile ẽ illi qͦđ ait ad coruithios. Si nos uo¬
bis spũalia seminauimꝰ. magnũ ẽ si ur̃a¬
carnalia met amus; Itẽ adchorinthi¬
o insedã. Notũ autẽ inquit fa¬

Expanded text:
tum Dei proximo nocuerunt et rem ejus tum Dei proximo nocuerunt et rem ejus insatiabili cupiditate in suos usus transtulerunt, aut diabolica malignitate de medio abstulerunt. Sic Dominus discipulis dicens: Unus ex vobis diabolus est , non designata persona, Judam et excommunicatum praedicebat, et tamen eum a communione sua suorumque minime sequesisque dicente Domino, si sit, sicut magister ejus . Haec de proposita quaestione sentio, sic ista quaerentibus ex ratione et auctoritate respondeo.ualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis . Hoc simile est illi quod ait ad Corinthios: Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus ? Item ad Corinthios in secunda: Notam autem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
es. si iudicandi potestatẽ accepisti ex ec¬
clesiastica regula. si apud te reus accusat᷑.
siueris documentis testibq conuincit᷑.
coherce. corripe. excõmunica. Inde idem¬
in sermone de uerbis euangelii. Amalis
corde semꝑ disiungimini. ad tempus
caute corpore copulamini. Idem de eodẽ.
Recedite. exite inde. & immundũ ne
tetigeritis. sed tactu cordis ñ corporis.
displicuit tibi qđ quisq peccauit. ñ tetigi
sti immundũ. Redar guisti. corripustiꝰ:
Monuisti. adibuisti etiã si res exigit¬
congruã &e quȩ unitatẽ non uioloꝵ
similib intelligere potest dilectio rua
qua peccantẽ peccata sua secreto confi¬
tentẽ non debemus a nr̃a cõmunione
corporalit̃ separare. nec contactu cordis
eius prauitati cõmunicare. Hoc tenore
utramq sententiã seruabimꝰ. & illã qua
lare. Debent tamen prb̾ri ñ designatis
nicatos ante tribunal iudicis cuncta
cernentis esse dãpnatos. qͥ contra p̃cep¬

Expanded text:
es, si judicandi potestatem accepisti, eces, si judicandi potestatem accepisti, ecclesiastica regula, si apud te accusatur, si veris documentis testibusque convincitur, coerce, corripe, excommunica, dein sermone De verbis Evangelii . « A malis corde semper disjungimini, ad tempus caute corpore copulamini. » Idem de eodem : « Recedite, exite inde, et immundum ne tetigeritis; sed contactu cordis non corporis; displsti immundum. Redarguisti, corripuisti, monuisti, adhibuisti etiam, si res excongruam, et quae unitatem non violet, similibus intelligere potest dilectio tua, quia peccantem peccata sua secreto confitentem non debemus a nostra communione corporaliter separare, nec contactu cordis ejus pravitati communicare. Hoc tenore utramque sententiam servabimus, et illam qua lare. Debent tamen presbyteri, non designatis nicatos ante tribunal Judicis cuncta cernentis esse damnatos, qui contra praecep
Abbreviated transcription (Latin):
centiũ. facta nocentiũ quȩ innocentibus
demonstrari uel ab innocentib credi ñ
possunt non inquinant quẽquã si propter
innocentes & cognita sustinent᷑. Non enĩ
propt̃ malos deserendi sunt boni. sed ꝓpt̃
bonos tolerandi sunt mali. sicut tolerauerunt
ꝓphete contra quos tanta dicebant nec
cõmunionẽ sacramentoꝵ płi illius relin¬
quebant. sicut ipse dñs nocentẽ iudã usq
ad condignũ eiꝰ exitiũ tolerauit & eũ sa¬
crã cenãm cũ innocentib cõmunicare
ꝑmisit. sicut tolerauerunt apłi eos qui
ꝑ inuidiã qđ ipsius diaboli uitiũ ẽ xp̃m
dissonare uideantur: sic modificande
sunt. ut quȩ de uitanda maloꝵ cõmuni¬
one loquuntur de illis tantũ nocentib intel¬
ligantur quoꝵ facinora aut ita nota sunt
ut ꝓbatione non egeant. aut quȩ euidenti¬
confessione manifesta sunt aut iudiciario
ordine publicata aut sufficientib testi¬
monus conꝓbata. Unde & augustinꝰ in¬

Expanded text:
centium : « Facta nocentium quae innocentibus centium : « Facta nocentium quae innocentibus demonstrari, vel ab innocentibus credi non possunt, non inquinant quemquam, si propter innocentes etiam cognita sustinentur; non enim propter malos deserendi sunt boni, sed propter bonos tolerandi sunt mali, sicut toleraverunt prophetae, contra quos tanta dicebant, nec communionem sacramentorum illius populi relinquebant, sicut ipse dominus nocentem ludam usque ad condignum eius exitum tolerauit et eum sacram cenam cum innocentibus communicare permisit, sicut tolerarunt apostoli eos, qui per inuidiam, quod ipsius diaboli uitium est, Christum dissonare videantur, sic modificandae sunt, ut quae de vitanda malorum communione loquuntur, de illis tantum nocentibus intelligantur, quorum facinora aut ita nota sunt ut probatione non egeant, aut quae confessione evidenti manifesta sunt, aut judiciario ordine publicata, aut sufficientibus testimoniis comprobata. Unde etiam Augustin
Abbreviated transcription (Latin):
aliȩ quȩ confitentiũ secreta publica¬
re nos ñ ꝑmittunt. Unde habet᷑ in
concilio agatensi capitulo uiͦii. Si tantũ
ad conpunctionẽ cordis seretis corret¬
tionib elabor&. Qui si correctꝰ ꝑti¬
natior fuerit & cõmunioni publice¬
se ingesserit. ille quãdiu nichil ꝓbari potest
in cõmunione om̃ium pret̾ quã illius qͥ
eũ reũ indicat ꝑmaneat. In conclusione
huius sententiȩ solus excõmunicator
abstinere. quia exceptiones non solent
esse regulȩ sed ꝑmissiones. Est alia senten¬
tia quȩ ñ tantũ secretã confessionẽ publi¬
gat. Continet᷑ enĩ in concilio cartaginensi
sibi soli ꝓpriũ crimen fuisse confessũ atq
ille negoe. non put& ep̃s ad suã iniuriã ꝑti¬
nere qd sibi soli non credit̾. Ꝙ si scrupulo
nicet᷑ ep̃is. ut magis caueat ep̃s ne dicat
in quẽquã qđ alinꝰ documentis conuince¬
re ñ potest. Unde & augustinus ad uin¬

Expanded text:
aliae quae confitentium secreta publicaaliae quae confitentium secreta publicare non permittunt. Unde habetur in concilio Agathensi, capitulo 8: « Si tantum ad compunctionem cordis, secretis correptionibus elaboret Qui si correptus pertinacior fuerit, et communioni publicse ingesserit, ille quamdiu probari nihil potest in communione omnium, praeterquam illius eum. reum judicat, permaneat. » In conclusione hujus sententiae, solus excommunicator abstinere, quia exceptiones non solent esse regulae, sed permissiones. Est et alia sententia, quae non tantum secretam confessionem publigat. Continetur enim in concilio Carthaginensi sibi soli proprium crimen fuisse confessum, atque ille neget, non putet episcopus ad suam injuriam pertinere quod sibi soli non creditur, et si scrupulnicetur episcopis, ut magis caveat episcopus, ne dicat in quemquam quod aliis documentis convincere non potest. » Unde Augustinus ad Vin
Abbreviated transcription (Latin):
Ii litteris tuis continet᷑ facinorosum
quenclã cuiusdã uicini sui domũ succen¬
dnse. & ideo cũ noll& satisfacere a pres¬
bitero suo excõmunicatũ fuisse. Qui
postea cũ uell& absolui. secreto crimen
restituere uello& de re ꝑdita ꝓocimo
suo. Querit gͦ fr̃nitas tua qͥd mͥ facien¬
cũ ipse eacõmunicatꝰ eccłam ingredit᷑.
utrũ sit a cõmunione publice repellen¬
dus. an aliqua dissimulatione tolerand̃.
Quo in negotio quedã sententiȩ sibi¬
iuicẽ repugnare uident᷑. nisi sollerti
quia prb̃r peccantẽ absoluere ñ potest
nisi penitentẽ. scdm qd̃ beatꝰ augustinꝰ
scribit ad armentarium & paulinam:
Si res ꝓpt̃ quã peccatũ ẽ cũ reddi po¬
test non reddit᷑. ñ agit᷑ penitentia
sed fingit᷑. Si aut̃ ueracit̾ agit̾. non
remittit᷑ peccatũ nisi restituatur
ablatũ. si tam̃ ut dioci restitui potest.
ipse nosti. quȩ cũ exxcõmunicatis orare
uel cibũ sumere uel eis aue dicere
terribilit̃ contradicunt. Sunt &

Expanded text:
In litteris tuis continentur facinorosum quemdam cujusdam vicini sui domum succendisse, et ideo, cum satisfacere nollet, a presbytero suo excommunicatum fuisse. Qui postea cum vellet absolvi, secreto crimen restituere vellet de re perdita proximo suo. Quaerit ergo fraternitas tua quid mihi faciencum ipse excommunicatus ecclesiam ingrediatur, utrum sit a communione publice repellendus, an aliqua dissimulatione tolerandus. Quo in negotio quaedam sententiae sibi repugnare videntur, nisi solerti quia presbyter peccantem absolvere non potest, nisi poenitentem, secundum quod beatus Augustinus scribit ad Armentarium et Paulinam . « Si res propter quam peccatum est, cum reddi potest, non redditur, non agitur poenitentia, sed fingitur. Si autem veraciter agitur, non remittitur peccatum nisi restituatur ablatum, si tamen, ut dixi, restitui potest. ipse nosti, quae cum excommunicatis orare , vel cibum sumere, vel eis ave dicere , terribiliter contradicunt. Sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ñ defuit illi. Qrãs autẽ dõ qͥdedit idẽ
studiũ pro uobis in corde tyti qui consola¬
tionẽ quidẽ suscepit. Studiosior autẽ cũ
cũ eẽt. sponte exut ad uos. Misimus autẽ
cũ eo frem cuius laus in euangelio est ꝑ om̃es
ecclesias. Non solũ aute. s & ordinatus est
ab ecclesus comes peregrinationis nr̃e. in hac gr̃a

Expanded text:
efuit illi. Gratias autem Deo, qui dedit idem studium pro vobis in corde Titi: quia consolationem quidem suscepit; studiosior autem cum esset, sponte exiit ad vos. Misimus autem cum eo fratrem, cujus laus in Evangelio est per omnes Ecclesias. Non solum autem, sed et ordinatus est ab Ecclesiis comes peregrinationis nostrae, cum hac gratia
Abbreviated transcription (Latin):
undarapud macedonas: qm̃ achaia parata est
ab anno priore. & que ex uobis est emula¬
in hac parte. ut sic̃ dixi parati sitis. necũ
uenerint mecũ macẽdones. & inuenerint
uos inparatos. confundam᷑ nos: ut non
dica uos in hac substantia Necessariũ
gͦ existimaui rogare fr̃s. ut p̾cedant
ad uos: & p̃parent ĩa qͥdẽ reꝓmissam
benedictionẽ non quasi auaritiã ł loc
necessitate Hilar̃e enĩ datore. dato¬

Expanded text:
apud Macedonas, quoniam Achaia parata est apud Macedonas, quoniam Achaia parata est ab anno priore, et quae ex uobis est aemulas euacuetur in hac parte, ut, sicut dixi, parati sitis, ne cum uenerint mecum Macedones et inuenerint uos inparatos, confundamur nos, ut non dicam uos, in hac substantia. necessarium ergo existimaui rogare fratres, ut praecedant ad uos et praeparent iam pridem repromissam benedictionem, non quasi auaritiam. hoc anecessitate: hilarem enim datorem
Abbreviated transcription (Latin):
hominibꝰ In his ubis aparet. quantã ñ solu̾̃
cura sc̃arũ plebiũ esse uoluerit ministrare
necess aria sc̃is dĩ seruisi consiliũ in hoc dans:
qͥa hoc magis illis qͥ hoc faciebant ꝓderat.
quã illis erga qͦs hoc faciebant Illusꝰ eñi aliud
ꝓderat. id est hoc ergase obseqͥo frũm suoꝵ sce utior
nec ꝓp̾t hoc đo seruire. nec ista sumere nͥ adsupplen¬
que nunc ꝑ titũ transmittebat᷑. ut comite.
peregrinationis sue ꝓpt᷑ hoc comemoret.
ordinatu ab eccłis. boni testimoni homin̾ẽ di.
hoc dicit illũ ordinatũ comit̾e sibi ut deui¬
taret hominũ rep̾hensiones. ne sine testimo¬
nio scoꝵ in hoc ministerio socioꝵ taꝗ sibi
accipere & in suos sinus conu̾tere abipus
& infirmis putaret᷑ que accipiebat ad sup¬
plendas necessitates scõꝵ. per se deferenda
uł distribuenda mdigentib & paulo post
Nã de ministerio qͦd fit in scis: ex abun
dantiest mͥ scribere uobis Scio ꝓmptũ
esse animũ ur̃m. de qͦ glorior ꝓuobis

Expanded text:
tum non solum curam sanctarum plebium esse uoluerit ministrare necessaria sanctis dei seruis, consilium in hoc dans, quia hoc magis ipsis qui hoc faciebant proderat quam illis erga quos faciebant — illis enim aliud proderat, id est hoc erga se obsequio fratrum suorum sancte uti nec propter hoc deo seruire nec ista sumere nisi ad supplenquae nunc per Titum transmittebatur, ut comitem peregrinationis suae propter hoc commemoret ordinatum ab ecclesiis, boni testimonii hominem dei, hoc dicit illum ordinatum comitem sibi, ut deuitaret hominum reprehensiones, ne sine testimonio sanctorum in hoc ministerio sociorum tamquam sibi accipere et in suos sinus conuertere ab infirmis et inpiis putaretur. quae accipiebat ad supplendas necessitates sanctorum per se adferenda uel distribuenda indigentibus. Et paulo post dicit: nam de ministerio quod fite uobis. scio enim promptum esse animum uestrum, de quo glorior pro uobis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ dĩ ad dep̃candũ tytũ ut qͦmͦ
cepit sic & ipse consũm& in uos etiã grãm
stã. Sed quomͦ semper abundatis in
om̃ibus fide & uerbo & scientia & omni
stulio & ex ea quȩ ex nobis est inuos ca¬
ritate. ut & in hac gr̃a abundetis. Non
sedm imperiũ dico. sed propt̃ aliorum
stuliũ & ur̃ȩ caritatis carissimũ ꝓbans.
diues. ut illius paupertate uos ditare¬
mini. Et consiliũ in hoc do. Hoc enĩ
uobis prodest. qui non facere sed & uel¬
le cepistis ab anno pͥore. Nc̃ autẽ & fac¬
to perficite. ut quẽ ad modũ ꝓ̃ptꝰ es⁊
animus uoluntatis. ita sit & persiciendi
ex eo qͥͦd quisq hab&. Si enĩ prõptꝰ est

Expanded text:
ntatem dei ad deprecandum Titum, ut quomodo coepit, sic et consummet in uos etiam gratiam istam. sed quomodo semper abundatis in omnibus fide et uerbo et scientia et omni studio et ea quae ex nobis est in uos caritate, ut et in hac gratia abundetis. non secundum imperium dico, sed propter aliorum studium et uestrae caritatis carissimum probansesset, ut illius paupertate uos ditaremini. et consilium in hoc do; hoc enim uobis prodest, qui non solum facere, sed et uelle coepistis ab anno priore; nunc autem et facto perficite, ut, quemadmodum promptus est animus uoluntatis, ita sit et perficiendi ex eo quod quisque habet. si enim p
Abbreviated transcription (Latin):
anẽ faciat. Quã głam. nͥ quã habere uo¬
luit apud dm̃ in xp̃o cõpatiens infirmiᷤᷤ.
sicut mox aꝑte dicturꝰ est:. Si enĩ euan¬
geliz auero in quit ñ est mͥ głã necessi¬
tas enĩ mͥ in cũbit. id ẽ sustentandȩ
uitȩ huiꝰ Ue enĩ mͥ erit inquit si non
euangelitaro id ẽ malo meo ñ euange¬
lizabo quia fame cruciabor & unde
uiuã ñ habebo Nã sequitͥ & dicit. Si
enĩ uolens hȩc facio: mercedẽ habeo. Uo¬
lentẽ se dicit facere. qd sine ulla uitȩ huiꝰ
fulciende necessitate facit. cõpͥulsus &
obhoc habere mercedẽ utiq apud dm̃
głẽ sempit᷑nȩ Si aut̃ in uitꝰ inquit. dis¬
pensatio mͥ credita est: idẽ si necessita¬
te transigendȩ huius uitȩ in uitꝰ cogor
euangelitare dispensatio mͥ credita e̾.
ut scilie& ex dispensatione mea qua xpm.
qua ueritatẽ p̃dico. quã uis ex occasio¬
ne. quã uis mea querens. quãuis terreni

Expanded text:
anem faciat. quam gloriam? nisi quam habere uoanem faciat. quam gloriam? nisi quam habere uoluit apud deum, in Christo conpatiens infirmis, sicut mox apertissime dicturus est. si enim euangelizauero, inquit, non est mihi gloria; necessitas enim mihi incumbit, id est sustentandae huius uitae. uae enim mihi erit, inquit, si non euangelizauero, id est malo meo non euangelizabo, quia fame cruciabor et unde uiuam non habebo. nam sequitur et dicit: si enim uolens hoc facio, merc e d e m habeo. uolentem se dicit facere, sine ulla uitae huius fulciendae necessitate conpulsus facit, et ob hoc habere mercedem, utique apud deum gloriae sempiternae. si autem inuitus, inquit, dispensatio mihi credita est, id est si necessitate transigendae huius uitae inuitus cogor euangelizare, dispensatio mihi credita est, ut scilicet ei dispensatione mea, quia Christum, quia ueritatem praedico, quamuis ex occasione, quamuis mea quaerens, quamuis terreni
Abbreviated transcription (Latin):
uitã uolunt interpretari. nullã spẽ
habebat apłs ad dm̃ qui de euangelio
uiuebat. quia dix̃ nullius horũ usus sũ
Qua propt ut spes illi certa ess& uitȩ
eterne. de euangło utiq spũ aliter
sine dubitatione uult in telligi. đ dix̃
dñm ordinasse his qui euanglm adñtiant
de euangelio uiuere : id ẽ uitã istã cui
opus ẽ uictu & tegumento de euangło
transigere. sicut suꝑius de suis coapłis
dix̃ Unde ipse dñs ait. dignꝰ ẽ operariꝰ
cibo suo. ꝙ dignus est operarius
mercede sua. Hunc itaq cibũ & hanc
mercedẽ sustentandȩ uitȩ huiꝰ debitam
euangelistis ab eis qui euanglm ꝑcipere¬
debebant. ñ accepit apłs. Uerũ dicens
ego aut̃ nullius horũ usus sũ. sequitur
& ad iingit ne forte quis arbritret᷑ iło
eũ ñ accepisse quia illi ñ dederant: not
autẽ scripsi hȩc ut ita fiant in me: bonũ
ẽ enĩ mͥ magis mori quã glãm meã qͥsꝗͣ in¬

Expanded text:
uitam uolunt interpretari, nullam spem uitam uolunt interpretari, nullam spem habebat apostolus ad deum, qui de euangelio non uiuebat, quia dixit: nullius horum usus sum. quapropter ut spes illi certa esset uitae aeternae, de euangelio utique spiritaliter sine dubitatione facit intellegi, quod dixit dominum ordinasse his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere, id est uitam istam, cui opus est uictu et tegumento, de euangelio transigere, sicut superius de suis coapostolis dixit, unde ipse dominus ait: dignus est operarius cibo suo, et: dignus est operarius mercede sua. hunc itaque cibum et hanc mercedem sustentandae huius uitae debitum euangelistis ab eis quibus euangelizabat non accepit apostolus uerum dicens: ego autem nullius horum usus sum. Et sequitur et adiungit, ne forte quisquam arbitretur ideo non eum accepisse, quia illi non dederant: non autem scripsi haec, ut ita fiant in me; bonum est mihi magis mori quam gloriam meam quisquam in
Abbreviated transcription (Latin):
tuis Sd claruis: Uereor ne sorte cũ dis¬
sero uolens id exponere: obsurũ fiat
qł per se luc& & clamat. Sui enĩ hȩc uer¬
da ñ intelligunt aut se non in telligere fin¬
gunt mnea multominus intelligunt. ł se
in telligere confitentur. nͥ forte propte¬
rea intelligunt cito nr̃a quia concedit᷑ eis
intellecta deridere. apłĩ autẽ uerbis non
idem conceditur. Propterea ubi alit᷑ ea
se dm̃ suam sententiam int̾pretari non
possunt. etiã clara & manifesta obscura
& incerta esse respondent. quia praua
& peruersa dicere non audent. Clamat
homo di dñs ordinauit his qui euangłm
adnuntiant de euanglõ uiuere ego
autem nullius horũ sum usus & conat᷑
caro & sanguis recta de pͣuare. aperta
claudere serena nubilare Spũale in qͥt
de euangelio uiuebat. Cur gͦ dicit ordi¬
nauit dñs his qui euanglmn adñtiant
de euangło uiuere. ego autẽ nullius
horum usus sum: Aut si & hoc ipsum
qͣd hic dictũ est uiuere sc dm̃ spũ alẽ

Expanded text:
uid clarius? uereor, ne forte, cum dissero uolens id exponere, obscurum fiat quod per se lucet et clamat. qui enim haec uerba non intellegunt aut se non intellegere fingunt, mea multo minus intellegunt uel se intellegere confitentur: nisi forte propterea cito intellegant nostra. quia conceditur eis intellecta deridere, de apostoli autem uerbis non idem conceditur. propterea ubi aliter ea secundum suam sententiam interpretari non possunt, etiam clara et manifesta obscura et incerta esse respondent, quia praua et peruersa non audent. clamat homo dei: dominus ordinauit his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum, et conatur caro et sanguis recta deprauare, aperta claudere, serena nubilare. spiritale, inqude euangelio uiuebat. cur ergo dicit: dominus ordinauit his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum? aut si et hoc ipsum quod hic dictum est \'uiuere\' secundum spiritalem
Abbreviated transcription (Latin):
Ac propt̃̾ hoc ille qui ꝓpiͦ ista euanglm᷑
p̃dicat ñ dõ sed mãnonȩ seruire dicit᷑¬
uel conumeit᷑. & si ds̃ illo ad alioꝵ proues¬
tũ quomͦ ipse nescit utat᷑. Nlam huie
sententie subiungit dicens. Ideo dico
non procurent quantũ necessitatis est
unde honeste potuerint. sed ne ista in¬
tuantur & propt᷑ ista faciant quic qͥd
in euanglĩi p̾dicatione facere ubent᷑.
Cam quippe intentionẽ quare qͥd fiat.
oculũ uocat. Unde paulo superius loque¬
batur ut ad hoc descender& & dicebat
Nucerna corporis tius ẽ oculustuuis
pus tiuĩ lucidũ erit. Si uero oculus
tuus nequã fuerit: totũ corpꝰ tuũ te¬
nebrosũ erit: idẽ talia ert̃ sac ta tua
qualis fuerit intentio tua ut ea facias.
& ad hoc enĩ ut uenir&: supra de ele¬
mosinis p̾ceperat dieens. Nolite uobis
condere thesauros in terris. ubi erugo
& tinea exterminat. & ubi fures esso¬
diunt & furant᷑. Recondite᷑ uobis thes¬

Expanded text:
ac per hoc ille, qui propter ista euangelium ac per hoc ille, qui propter ista euangelium praedicat, non deo, sed mamonae seruire conuincitur, etsi deus illo ad aliorum prouectum, quomodo ipse nescit, utatur. nam huic sententiae subiungit dicens: ideo dico non procurent, quantum necessitatis est unde honeste potuerint, sed ut non ista intueantur et propter ista faciant quidquid in euangelii praedicatione facere iubentur. eam quippe intentionem quare quid fiat, oculum uocat: unde paulo superius loquebatur, ut ad hoc descenderet, et dicebat: lucerna corporis tui est oculus tuus. pus tuum lucidum erit; si uero oculus tuus nequam fuerit, totum corpus tuum tenebrosum erit, id est: talia erunt facta tua, qualis fuerit intentio tua, cur ea facias. et ad hoc enim ut ueniret, supra de elemosynis praeceperat dicens: nolite condere uobis thesauros in terris, ubi aerugo et tinea exterminat et ubi fures effodiunt et furantur; recondite uero uobis thes
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianis ubilib& erogauerit: ubi¬
cũq etiam ipse qd sibi necessariũ ẽ
accipit. de xp̃o accipit. quia ubicũq:
uitã labore corporis transigebant ex
quorũ numero plures ad monasteria
ueniunt. quia & in ipso genere humano
plures sunt. si nolunt operari nec man¬
ducent. Neque enĩ propterea milia.
xp̃iana ad pietatẽ cliuites humiliant᷑
clee& ut in ea uita ubi senatores fiunt
laboriosi: ibi fiant opifices otiosi. & qͦ
uenunt relictis diuitus suis qui fuert̃
p̾diorũ dñi. ibi sint rustici delicati.
At enĩ dñsait. Holite solliciti ẽẽ animȩ¬
urẽ qͥd manducetis. neq corpori ur̃o qͥd¬
induamini. Rec te quia supra dixerat nͦ
potestis dõ seruire & mãmonȩ. Qui enĩ
propt̃ hoc euangeliũ p̾dicat ut habeat
unde mandue&. & unde uestiatur. si¬
mul se putat & dõseruire quia euangło
p̃dicat. & mãmonȩ quia propt̾ ista neces¬
saria p̾dicat. qͦđ dñs dicit fieri ñ posse

Expanded text:
necessaria ubilibet erogauerit, ubinecessaria ubilibet erogauerit, ubicumque etiam ipse quod sibi necessarium est accipit, de Christi accipit, quia ubicumque uitam labore corporis transigebant, ex quorum numero plures ad monasteria ueniunt, quia et in ipso humano genere plures sunt, si nolunt operari, nec manducent. neque enim propterea christiana militia ad pietatem diuites humilianturdecet, ut in ea uita, ubi senatores fiant laboriosi, ibi fiant opifices otiosi, et quo ueniunt relictis deliciis suis qui fuerant praediorum domini, ibi sint rustici delicati. At enim dominus ait: nolite solliciti esse animae quid manducetis neque corpori quid uestiamini. recte, quoniam supra dixerat: non potestis deo seruire et mamonae. qui enim propter hoc euangelium praedicat, ut habeat unde manducet et unde uestiatur, simul se putat et deo seruire, quia euangelium praedicat, et mamonae, quia propter ista necessaria praedicat: quod dominus dicit fieri non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
quãꝗͣ eis ta magnũ animi sui documeni¬
tũ afferentib & ciꝰdẽ societatis in digen¬
tiȩ de his rebus qͣs habebant uł plurimũ
uł ñ parũ conferentib uicẽ susten¬
tande uitȩ eorũ res ipsa cõmunis & fr̃¬
na caritas debeat : tam̃ si & ipsi mauib
operent᷑ ut pigris ex uita humiliore &
obhoc exercitatiore uenientib aufe¬
rant excusationẽ. multo mmsericorluiꝰ
agunt quã cũ omĩa sua indigentibus di¬
uisert᷑. Qđ quide̾ si nolt᷑. quis audeat co¬
gere: Quib tam̃ inuenienda st opera
in monasteria etiã si acorporali func ti¬
one liberiora. sed uigilanti amministra¬
tione curanda ut nec ipsi pant᷑ suuoꝵ
qm̃ cõmunis iã fac tꝰ ẽ gratis mandu¬
cent. Hec attendendũ est in quib
monasterus in quo loco in digentibus
fratͥb quisꝙ id q habebat ĩmpende¬
rit. Om̃ium enĩ xp̃ianorũ una reᷤᷤ¬
publica ẽ. E idẽ quisquis necessaria

Expanded text:
quamquam eis tam magnum animi sui documenquamquam eis tam magnum animi sui documentum adferentibus et eiusdem societatis indigentiae de his rebus, quas habebant, uel plurimum uel non parum conferentibus uicem sustentandae uitae eorum res ipsa communis et fraterna caritas debeat —, tamen, si et ipsi manibus operentur, ut pigris ex uita humiliore et ob hoc exercitatiore uenientibus auferant excusationem, multo misericordius agunt, quam cum omnia sua indigentibus diuiserunt. quod quidem si nolint, quis audeat cogere? quibus tamen inuenienda sunt opera in monasterio etiamsi a corporali functione liberiora, sed uigilanti administratione curanda, ut nec ipsi panem suum, quoniam communis iam factus est. gratis manducent. nec adtendendum est, in quibus monasteriis uel in quo loco indigentibus fratribus quisque id quod habebat inpenderit. omnium enim christianorum una respublica est. et ideo quisquis christianis
Abbreviated transcription (Latin):
sed sint illis omĩa cõmunia. Si enĩ huiꝰ
ierrenȩ rei publice antiqui pͥncipes
p̾clarissimo litterarũ suarũ eloqͥo p̾dica¬
ri solent quia rẽ cõmunẽ uniuersi
pliꝰ suȩ ciuitatis pͥuatis suis rebus sic ante¬
ponebant ut quidã eorũ affrica edomita.
triumphator qͥd nubenti filiȩ dar& nͨ ha¬
buerit: nisi ex senatus consilio de publico
dotaretur. quo anmo deb& e̾e in re pu¬
blica sua ciis ȩternȩ illius ciuitatis hie¬
rlm̃ cȩlestis nͥ ut illud ipsũ qđ ꝓpͥis mani¬
bus elaborat in cõmune ferat. & si qͥ d de
fuerit ei de cõmuni supleat dicens cuͦ
eo cuiꝰ pꝰceptũ exẽplũ ꝙ secutꝰ est. quasi
nichil habenteᷤᷤ & omĩa possidentes:
Quã obrẽ illi qui relicta uł distributa
siue ampla siue qualicũque opulentia
int᷑ pauperes xp̃i pia & salubri humilita¬
te uoluert numerari: si corpore ita ua¬
lent & ab ecłasticis occupationib uacant.

Expanded text:
sed sint illis omnia communia. si enim huius sed sint illis omnia communia. si enim huius terrenae rei publicae antiqui principes praeclarissimo litteratorum suorum eloquio praedicari solent, quod rem communem uniuersi populi suae ciuitatis priuatis suis rebus sic anteponebant, ut quidam eorum Africa edomita triumphator quid nubenti filiae daret non habuerit, nisi ex senatus consulto de publico dotaretur: quo animo esse debet in republica sua ciuis aeternae illius ciuitatis Hierusalem caelestis, nisi ut illud ipsum, quod propriis manibus elaborat, in commune cum fratre et, si quid ei defuerit, de communi suppleat, dicens cum illo, cuius praeceptum exemplumque secutus est: quasi nihil habentes et omnia possidentes? Quamobrem etiam illi, qui relicta uel distributa siue ampla siue qualicumque opulentia inter pauperes Christi pia et salubri humilitate numerari uoluerunt, si corpore ita ualent et ab ecclesiasticis occupationibus uacant —
Abbreviated transcription (Latin):
pit & fecit: Nec nob̃ tanta auetorita¬
te doctis & in doctis sufficere debuit
manibus operandi: sed & nos ab ipso
dño aduti possumus fortasse ut rũque
cognoscere. & iã sic operantibus seruis
dĩ pͥora tam̃ negotia reliqͥsse qͥđ ꝓsit.
Si enĩ ad hanc uita ex diuite quisque
conuertit᷑ & nulla infirmitate corpo¬
ris impedit̾: itane desipimꝰ a sapore xp̃i.
ut ñ intelligamus quantꝰ prioris super¬
biȩ tumor sanet᷑ cũ circũcisis superflu¬
is quib ante animus eritiabilit᷑ inflã¬
mabat̾ ad modicũ quȩ restant huie
uitȩ naturalit̃ necessaria etiã opificiᷤ
humilitas mmine recusatur: Si aut̃
ad hanc uitã ex paupertate conũtit᷑
non put& id se agere qͥd agebat. si ab
uatȩ. liber iã ñ querens quȩ sua st᷑
sed quȩ ihu xp̃i: ad cõmunis uitȩ se
transtulit caritatẽ inxor socitate uic¬
turus quib ẽ anima una & cor unũ
in dm̃ ita ut nemo dicat aliqͥd propͥu᷑

Expanded text:
pit et fecit. haec nobis tanta auctoritapit et fecit. haec nobis tanta auctoritas doctis et informatis sufficere debuit manibus operandi. sed et nos ab ipso domino adiuti possumus fortasse utcumque cognoscere etiam sic operantibus seruis dei priora tamen negotia reliquisse quid prosit. si enim ad hanc uitam ex diuite quisque conuertitur et nulla infirmitate corporis inpeditur, itane desipimus a sapore Christi, ut non intellegamus quantus prioris superbiae tumor sanetur, cum circumcisis superfluis, quibus ante animus exitiabiliter inflabatur, ad modica quae restant huic uitae naturaliter necessaria etiam opificis humilitas minime recusetur? si autem ad hanc uitam ex paupertate conuertitur, non putet id se agere quod agebat, si ab iuatae iam non quaerens quae sua sunt, sed quae Iesu Christi ad communis uitae se transtulit caritatem in eorum societate uicturus, quibus est anima una et cor unum in deo. ita ut nemo dicat aliquid proprium,
Abbreviated transcription (Latin):
spondemꝰ. Uidetis gͦ quãuis dñs dixerit
nolite cogitare incrastinu̾ non uos
tamen his uerbis cogi ut nichil in
crastinu reseruetis. Cur ergo his deꝰ
uerbis uos cogi dicitis. ut uacetis:
Cur exemplo uolatilia cęli non
uobis sunt. ad nihil seruandum
& uultis ut sint exemplo. ad ni¬
hil operandũ: dicit aliquis. Qͥ đ̃
ergo prodest seruo di quod pri¬
oribus actibꝰ quos in scło habe bat
relictis. ad hanc sp̃ualem uitam
militiãꝙ conuertitur. si ad hue
cum oport& tanquã opifices exercere
iurotia: Quasi uͦ facile posset uerbis
erplicari quantũ prosit qͦd̃ dñs diuiti
consiliũ capiendȩ uitȩ ȩt̾nȩ requiren¬
ti ait ut facer& si uell&s ẽẽ perfec ⁊ꝰ
ut uenditis quȩ habebat & in digentiȩ
pauperũ distributis eũ sequeret᷑. dut
quis tã cito cursu seq̾utꝰ ẽ dñm quã il¬
le qͥait nͨ in uacuũ cucurri. aut in ua¬
nũ laboraui. qui tam̃ oꝑa ista & p̾ce¬

Expanded text:
spondemus: uidetis ergo, quamuis dominus dixerit: spondemus: uidetis ergo, quamuis dominus dixerit: nolite cogitare in crastinum, non uos tamen his uerbis cogi, ut nihil in crastinum reseruetis. cur ergo isdem uerbis uos cogi dicitis, ut uacetis? cur exemplo uolatilia caeli non uobis sunt ad nihil reseruandum et uultis, ut sint exemplo ad nihil operandum? Dicet aliquis: quid ergo prodest seruo dei, quod prioribus actibus quos in saeculo habebat relictis ad hanc spiritalem uitam militiamque conuertitur, si adhuc eum oportet tamquam opifices exercere negotia? quasi uero facile possit uerbis explicari, quantum prosit, quod dominus diuiti consilium capiendae uitae aeternae requirenti ait, ut faceret, si uellet esse perfectus, ut uenditis, quae habebat, et indigentiae pauperum distributis eum sequeretur. aut quisquam tam expedito cursu secutus est dominum quam ille, qui ait: non in uacuum cucurri nec in uacuum laboraui? qui tamen opera ista et praece