comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bella gesserunt. aut ꝑsonã gerentes publicȩ
potestatis scđm leges eius. hoc ẽ iustissimȩ
rationis imꝑio sceleratos morte ꝑemerunt.
Et abrahã ñ solum ñ ẽ culpatꝰ crudelitatis
crimine. uerũ etiã laudatꝰ ẽ nomine pieta¬
tis. qͦd uoluit filiũ nequaquã scelerate. sed
obedienter occidere. &m̾ito Quare utiq pro
iussu dei sit habendũ qͦd iepte filiã quȩ
patri occurrit occidit. cũ se id nouisset in¬
molaturum do. qͦd ei redeunti de prelio
uictori pͥmit occurrisset. Nec sanson alitͣ
excusatur qͦd se ipsũ cũ hostib ruina domus
oppressit. nͥ quia sp̃c latent̾ hoc iusserat. qui
ꝑ illũ miracła faciebat. his gͥ exceptis qͦd uł sȩx
iubet. quisquis hominẽ uł seipsũ uł quẽlibet
occiderit. homicidis eximine in nectitur. It ẽ
bamꝰ. neminẽ spontaneã mortẽ. sibi infer¬
re debere. uelut fugiendo molestias tẽpora¬

Expanded text:
bella gesserunt aut personam gerentes publicae bella gesserunt aut personam gerentes publicae potestatis secundum eius leges, hoc est iustissimae rationis imperium, sceleratos morte punierunt; et Abraham non solum non est culpatus crudelitatis crimine, uerum etiam laudatus est nomine pietatis, quod uoluit filium nequaquam scelerate, sed oboedienter occidere; et merito quaeritur utrum pro iussu Dei sit habendum, quod Iephte filiam, quae patri occurrit, occidit, cum id se uouisset immolaturum Deo, quod ei redeunti de proelio uictori primitus occurrisset; nec Samson aliter excusatur, quod se ipsum cum hostibus ruina domus obpressit, nisi quia spiritus latenter hoc iusserat, qui per illum miracula faciebat — his igitur exceptis, quos uel lex iubet, quisquis hominem uel se ipsum uel quemlibet occiderit, homicidii crimine innectitur. CAPUT bamus, neminem spontaneam mortem sibi inferre debere, veluti fugiendo molestias tempora
Abbreviated transcription (Latin):
men agnosceret: Absit. ut ea quȩ ꝓptͣ bonũ
imputetur. Alioquin. nec ferram̃ta domesti¬
ca. & agrestia sunt habenda. nequis eis uł se
i ñ licet pͥuata potestate alicui hominẽ
occidere. uł nocentẽ.cui occidendi licen¬
tiã lex nulla concedit. ꝓfecto etiã qui
seipsũ occidit homicida ẽ. Et canto fit no¬
centior cũ se occiderit. quanto in nocentior in
eo causa fuit. qua se occidendũ putaiuit. It ẽ.
Non licet homini se ipsũ occidere. cũ in eo qͦd
scriptũ ẽ. ñ occides. nicħ de inde addito nul¬
lus nec ipse utiq cui p̃cipitur. intelligitur
dem ipsa diuina fecit auctoritas. ut liceat
hominẽ occidi. S his exceptis quos ds occidi
iubet. siue data lege. siue ad ꝑsonã ꝓtempore
ex p̃ssa iussione. ñ aut̃ ipse occidit qͥ ministe¬
rium debet iubenti. sic̃ adminicłm gladius
utenti. & ido nequaquã cont᷑ hoc p̾ceptũ fece¬
runt qͦd dictũ ẽ ñ occides. qui deo auctore

Expanded text:
men agnosceret. absit, ut ea, quae propter bonum men agnosceret. absit, ut ea, quae propter bonum inputetur. alioquin nec ferramenta domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis uel se i non licet privata potestate alicui hominem occidere vel innocentem cujus occidendi licentiam lex nulla concedit, profecto etiam qui seipsum occidit homicida est; et tanto fit nocentior cum se occiderit, quanto innocentior in eo causa fuit qua se occidendum putavit. Item: non licet homini seipsum occidere cum in eo quod scriptum est: Non occides , nihil deinde addito, nec ipse utique cui praecipitur intelligatur dem ipsa diuina fecit auctoritas, ut non liceat hominem occidi. Sed his exceptis, quos Deus occidi iubet siue data lege siue ad personam pro tempore expressa iussione, non autem ipse occidit, qui ministerium debet iubenti, sicut adminiculum gladius utenti; et ideo nequa.. quam contra hoc praeceptum fecerunt, quo dictum est: Non occides, qui Deo auctore
Abbreviated transcription (Latin):
occidendis hominib ne ab
eis quis occidatur. ñ michi
placet consiliũ. nisi forte
sit miles. aut publica fun¬
ctione teneatur. ut non
ꝓse hoc faciat s ꝓ aliis.
uł ꝓciuitate. ubi etiã ipse ẽ accepta legitima
potestate. si eius congruit ꝑsonȩ. Qui uͦ repel¬
lunt᷑ aliquo t̾rore. ne male faciant. etiã ipsis
aliquid fortasse p̃statur. Hinc aut̃ dictũ est
ñ resistamus malo. ne nos uindicta delectet
quȩ alieno malo animũ pascit. ñ ut corresti¬
onem hominũ negligamus. unde ñ reus est
mortis alienȩ. quic̃q suȩ possessioni muros
int᷑eat. Neq enĩ reus ẽ xͥanus. si bos eius aliquẽ
Feriendo. uł equus calcẽ iaciendo aliquẽ occidat
Aut iđo nͣ debent xp̾ani boues habere cornua.
aut equus ungulas. aut dentes canes: Aut uͦ
tur. sciens insidias sibi aquibusdã ꝑditis pre¬
parari. ob hoc ductores accepit armatos.
si pulla arma scelerati homines incidissent.
paulus ineffusione sanguinis illoꝵ suũ cri¬

Expanded text:
occidendis hominibus, ne ab eis quisque occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit miles aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis uel pro ciuitate, ubi etiam ipse est, accepta legitima potestate, si eius congruit personae. qui uero repelluntur aliquo terrore, ne male faciant, etiam ipsis aliquid fortasse praestatur. hinc autem dictum est: Non resistamus malo, ne nos uindicta delectet, quae alieno malo animum pascit, non ut correctionem hominum neglegamus. unde nec reus est mortis alienae, qui cum suae possessioni ......intereat. neque enim reus est Christianus, si bos eius aliquem feriendo uel equus calcem iaciendo aliquem occidat, aut ideo non debent Christiani boues habere cornua aut equus ungulas aut dentes canis aut uerotur insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores accepit armatos, si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus in effusione sanguinis eorum suum cri
Abbreviated transcription (Latin):
is par nimirũ ẽ iudeoꝵ & sarracenoꝵ
causa. In illis eniͣ qͥ xͥanos ꝑ sequunt᷑. &
ex urbib & ꝓpͥiis sedib pellunt. iuste pug¬
natur. Hi ubiq seruire parati sunt. Quen
dam etiã ep̃oꝵ sinagogã eoꝵ destruere. uolen¬
tem cohibuit. Ideo exercitui francoꝵ¬
MNi timore ac terrore deposito contra

Expanded text:
ispar nimirum est Judaeorum et Sarracenorum causa. In illis enim qui Christianos persequuntur, et ex urbibus et propriis sedibus pellunt juste pugnatur, hi ubique parati sunt servire. emdam etiam episcopum synagogam eorum destruere volentem cohibuit. CAP. mni timore ac terrore deposito contra
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ deputauit. qͦd tale in utero ge
sit intelligi. & iđo ñ sit homicidiũ. quia nec
exanimatũ dici potͣ. si adhuc animã nͣ habeat.
Itcoi. Si illuo informe puerꝑiũ iã quide fue¬
rat. s adhuc quodãmͦ informit᷑ animatũ. qño
magna de anima quęstio ñ ẽ p̾cipitanda indis¬
cussa temeritate sententiȩ. ido lex noluit ad
ua in eo corpore qͦd sensu caret. A u̾õ qͣstioni
rem inutero habentẽ. & obortiuũ fec̾it
si formatũ fuerit. det animã ꝓ anima.
Si aut̾ informatũ fuerit. multetur pecuna.
ut ꝓbaret ñ eẽ animã ante formatã. Itaq
si iã formato corpori datur. ñ inconcẽptu
corporis nascitur cũ semine diriuata. Nlam
si cũ semine & anima existit. multȩ animȩ¬

Expanded text:
minem deputavit, quod tale in utero gersit intelligi, et ideo non sit homicidium, quia nec exanimatum dici potest, si adhuc animam non habebat.o illud informe puerperium jam quidem fuerit, sed adhuc quodammodo informiter animatum quoniam magna de anima quaestio non est praecipitanda indiscussa temeritate sententiae, ideo lex noluit ad va in eo corpore, quod sensu caret. C. IX. De eodem.rem in utero habentem, et abortiverit, si formatum fuerit, det animam pro anima; si autem informatum fuerit, mulctetur pecunia, ut probaret non esse animam ante formam. Itaque si jam formato corpori datur, non in conceptu corporis nascitur cum semine derivata. Nam si cum semine et anima exsistit ex anim
Abbreviated transcription (Latin):
absq eõ ubi castitas ꝑiclitatur. s ꝑcutienti col¬
unit quȩdam enormia flagitia. quȩ po¬
tius ꝑmundi iudices quã ꝑ antistites.
& rectores eccłiarũ iudicant᷑. Sicut
reges & principes mundi dãpnant. Ergo
ñ sine causa portat gladiũ. qui talia sce¬
lera duudicat. Sic̃ etiã maxime constitu¬
tisppt᷑ homicidas raptores. ut illos dãpnent.¬
& alios suo timore cõpescere faciant.

Expanded text:
absque eo ubi castitas periclitatur, sed percutienti colunt quaedam enormia flagitia, quae potius per mundi judices quam per antistites et rectores Ecclesiarum judicantur. Sicut reges et principes mundi damnant. Ergo non sine causa portat gladium , qui talia scelera dijudicat . Sunt etiam maxime constituti propter homicidas, raptores, ut illos damnent, et alios suo timore compescere faciant.
Abbreviated transcription (Latin):
ui uitiis nutriendis Au̾õ ad lecariuor
parcit. & fouet ne contristet peccantium
ctum. Id em ad emerttuo.
SSt n aduersus illicitas. & priuatas
ur̾oꝵ uiolentias. quas & uos ipsi qui ca¬
lia facitis. doletis & gemitis. a potesta¬
tib ordinatis missionẽ petunt. ñ qͦd hos ꝑ¬
aduersa a sarracenoꝵ partib ꝑueniant
nuntia. quidã in romanũ portũ sarrace¬
nos clam furtiueq uenturos ẽẽ dicebant.
ꝓquo nrͣm congregari p̃cipimus popłm.
maritmũq ad litus descendere decipiunꝰ.
& egressi sumꝰ roma. Ide or ideo¬
Ucire uos oportet qͦd nunꝗͣ.
ab aliquib nr̃os homines sinimꝰ oppͥmi.
Es si necessitas illis incurrerit. pͣsentia¬
lit᷑ in de dicamꝰ. quia ñri gregis in om̃ib
ultores esse debemꝰ. & p̃cipui ad uitores.

Expanded text:
ui uitiis nutriendis parcit et fouet, ne contristet peccantium ctumNostri adversus illicitas et privatas vestrorum violentias quas et vos ibi qui talia non facitis, doletis et gemitis a potestatibus ordinatis tuitionem petunt, non quod hos padversa a Sarracenorum partibus perveniant nuntia, quidam in Romanum portum Sarracenos clam furtiveque venturos esse dicebant. Pro quo nostrum congregari praecipimus populum, maritimumque ad littus descendere decrevimus, et egressi sumus Roma. C. VIcire vos oportet quod nunquam ab aliquibus nostros homines sinimus opprimi, sed si necessitas illis incurrerit, praesentialiter vindicamus, quia nostri gregis in omnibus ultores esse debemus, et praecipui adjutores.
Abbreviated transcription (Latin):
accusator emerserit. eiꝰ estimationẽ. cap̃.
atq fortunas petiturꝰ cuiꝰ familiaritati uel
dñio mheserit: ante exhibitionẽ testiũ. ante
examinatũ iudiciũ. in ipsa ex positione cri
minũ. atq accusationis exordio ultore gladio
feriatur. Uocẽ enĩ funestã potiꝰ intercidi quã
audiri oportet. Eorũ u accusandi sacerdotes
uł cestificandi os obstruimꝰ. quos nͣ humanif s
diuinis uocib mortuos eẽ scimus.¬
eo qui accusauit. refricari accusatio ñ pot̾
lagitari iudiciũ ñ debet de causa. quȩ dif¬
finita uł iudicata est.
⁊ aais aut̃ iudicem recusau̾it & aliũ ꝓeo
petierit. eũq iterum recusare maluerit.

Expanded text:
accusator emerserit, eius existimationem caput accusator emerserit, eius existimationem caput atque fortunas petiturus, cuius familiaritati vel dominio inhaeserit, ante exhibitionem testium, ante examinationem iudicii, in ipsa expominum atque accusationis exordio ultore gladio feriatur; vocem enim funestam potius intercidi quam audiri oportet, eorum vero accusandi sacerdotes vel testificandi in eos os obstruimus, quos non humanis sed divinis vocibus mortuos esse scimus.eo qui accusavit, refricari accusatio non potest. Flagitari judicium non debet de causa quae definita, vel judicata est. Si quis autem judicem recusaverit, et alium pro eo petierit, cumque iteru
Abbreviated transcription (Latin):
uicum& trib auctoritatib iudicis con¬
uentꝰ uł trib edictis ad iudicẽ fuerit
ꝓuocatus. aut uno ꝓ om̃ib ꝑ emptorio.
.i. qͦd causã extinguit fuerit euocatꝰ. & pre¬
sentiã suã apud eũ iudicẽ aquo ei denunti¬
atum ẽ exhiberi noluerit. aduersus eũ quasi
incontumacẽ iudicari potest. quin immo nec
retractari appellationem negotia possunt.
quotiens in contumacẽ fuerit iudicatũ. ꝓbat
illa uera ẽẽ quȩ aduersus sedicta sunt. qui ad
ea confutanda minime uult ad esse. Unde in
scłarib legib inuenitur scriptũ. In iuste uic̃¬
tus. infra tres menses reparet causam. Qd si
fac̾e neglexerit. sententia quȩ adu̾sus eũ colla¬
ta fuerit ꝑseueret. Et ne sit uob̾ contrariũ.
uł etiã ne muiremini. qͦd de scłarib legib lo¬
cutus sũ in nr̃o iudicio. quia ȩccłiastiçȩ leges
& diuinȩ eas recipiunt.
i&uis ex familiarib. uł exseruis cuius¬
libet domꝰ cuiꝰcũq criminis delatoratq

Expanded text:
unque tribus auctoritatibus judicis conventus, vel tribus edictis ad judicem fuerit provocatus, aut uno pro omnibus peremptorio, id est quod causam exstinguit, fuerit evocatus, et praesentiam suam apud eum judicem, a quo ei denunciatum est, exhibere noluerit, adversus eum quasi in contumacem judicari potest. Quinimo nec retractari per appellationem negotia possunt, quoties in contumacem fuerit judicatum. Etilla vera esse quae adversus se dicta sunt, qui ad ea confutanda minime vult adesse, unde in saecularibus legibus invenitur scriptum: Injuste victus, intra tres menses reparet causam. Quod si facere neglexerit, sententia quae adversus eum collata fuerit, perseveret. Et ne sit vobis contrarium vel etiam ne miremini quod de saecularibus legibus locutus sum in nostro judicio, quia ecclesiasticae leges et divinae eas recipiunt. Si quis ex familiaribus vel ex servis cuiuslibet domus cuiuscumque criminis delator atque
Abbreviated transcription (Latin):
mo enĩ supplicio subiciunt᷑. qͥ cont᷑ constitutio¬
nis normam.lenones eẽ ausi st̃. Om̃ia aut̃
instrum̃ta & fidei ussiones apud lenones
intͣpositas. uł alenonib contͣ bonos moresfada
infirmas atq inualidas eẽ constitutio uibe.¬

Expanded text:
imo enim supplicio subiiciuntur, qui contra constitutioimo enim supplicio subiiciuntur, qui contra constitutionis normam lenones esse ausi sunt. Omnia autem instrumenta et fideiussiones apud lenones interpositas, vel a lenonibus contra bonos mores factas infirmas atque inualidas esse constitutio iube
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Si ab ipsis expositos quodãmͦ ad mortẽ.¬
uoluntas quę miscđia᷑ est amica ñ collegerit.
nus genitorib puer paruus ꝓcreatꝰ siue
a libertina ꝓgeniȩ. siue seruili conditione ma
conditione. Sed neq his qui huiꝰcemõi nutra¬
endos sustulerunt. licentiã concedi penit᷑.
quadã districtione tollere. Nec qͥ educatio¬
nẽ eoꝵ ꝓcurant. siue masculi sint. siue fe¬
mine.eos uł loco liberoꝵ uł loco seruoꝵ.
aut colonorũ habeant. s nullo discrimine
habito. hi qͥ ab huiꝰ mõi honimnib educati st̃
lib̾i & ingenui appareant.
i is ad quõ ancille ꝑtinet usus. fructꝰ
partũ suũ eẽ credens uendiderit. aut
donau̾it. furtũ ñ cõmittit. Furtũ enim
sine affectu furandi ñ cõmittitur.¬
apnalt crimine dãpnatoꝵ bona nͣ ad
lucrũ p̾sidis ꝑferri. s cognatis puni¬
tor reddi oportet.
in urbe imꝑiali. seu in ꝓuinciis. & hoc
ꝓbibere debent p̃tores & pͣsides. Ult¬

Expanded text:
mus si ab ipsis expositos quodammodo ad mortemvoluntas quae misericordiae est amica, non collegerit. nuis genitoribus puer parvulus procreatus, sive a libertina progenie, sive a servili conditione, maconditionis. Sed neque his qui eos enutriendos sustulerunt, licentiam concedi penitus, cum quadam distinctione eos tollere et educationem eorum procurare sive masculi sint, sive feminae, ut eos vel loco liberorum, vel loco servorum, aut colonorum habeant, sed nullo discrimine habito, hi qui ab hujusmodi hominibus educati sunt, liberi et ingenui appareant.i is ad quem ancillae pertinet ususfructus, partum suum esse credens, vendiderit aut donaverit, furtum non committit; furtum enim sine affectu furandi non committiturapitali crimine damnatorum bona, non ad lucrum praesidis perferri, sed cognatis punitorum reddi oportet. iis, et hoc prohibere debent praetores et praesides; ult
Abbreviated transcription (Latin):
lacuit testes ñ admitti qui socii sunt
criminis. nec infames. nec calumpniato¬
ñ credatur.
e muno denuntietur ut testimmo niũ
tism. eosue qui pͥores gradu sint. It sm. Beli¬
neq liberti aduersus patronũ cogant᷑ testimo
neus pat᷑ filio aut filius patri ñ est. Ite o¬
Qui falso uł uariȩ testimonia dixerint uł utrã
eodem testam̃to uł eodem negotio fieri posst̃.
qm̾i nicħ nocet ex una domo plures testes q¬
condẽpnatã mulierẽ. colligit᷑ etiã mulieres ce¬
stimoniũ in iudicio dicendi ius habere. Cap̃ xui.¬
omines liberi qui uxores fiscalinas regias.
& femine libere quȩ homines fiscalinos re¬
gios accipiunt : nec de hereditate parentum.
nec decausa querenda. nec de cestimonio ꝓ hac
re abiciantur
MNIum anathematũ uox. in accus atiõe
uł testimonio aut humano iudicio ple¬
nius ñ audiatur.
negotia audire ceꝑint. adie inscriptionis si in¬
ducias aut accusator aut reus petierit. intra

Expanded text:
lacuit ut testes non admittantur qui sunt socii lacuit ut testes non admittantur qui sunt socii criminis, nec infames, nec calumniatonon credatur.ne inuito denuntietur, ut testimonium rina› natum, eosue qui priore gradu sint, item ne lineque liberti aduneus pater filio, aut filius patri non est. Qui falso vel varie testimonia dixerunt, vel utrieodem testamento, vel eodem negotio fieri possunt, quoniam nihil nocet ex una domo plures testes condemnatam mulierem, colligitur etiam mulieres testimonii in iudicio dicendi ius habere. 19 Uomines liberi, qui uxores fiscallinas regias, et feminae liberae quae homines fiscallinos regios accipiunt, nec de haereditate parentum, nec de causa quaerenda, nec de testimonio pro hac re abjicianturmnium anathematum vox in accusatione vel testimonio aut humano iudicio penitus non audiatur, negotia audire coeperint, a die inscriptionis, si inducias aut accusator, aut reus petierit, intra
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniam sibi solutã ẽẽ. Sed nec tabularioꝵ
batꝰ fuerit seruus. nullius mom̃ti sit. Si aut
lib̾tinũ se eẽ dixerit.si quidẽ strum̃tũ manu¬
missionis. suȩ ostenderit. dicat testimonium.
Si autẽ in alio loco dicat se strum̃ta sua statꝰ
habere.scribatur quidẽ testimoniũ eiꝰ. Postea
aut̃ si ñ ꝓduxerit strum̃ta. nullius mom̃ti
er uo penitꝰ non credat᷑ si suꝑ aliquem
crim̃ obiecerit. aut si etiã dñm suum
crimine impetierit. Nam si intorm̃¬
tis positꝰ ex ponat qͦd obicit. creditũ illi nullo
i here sicus cont᷑ hereticũ litiget.
licet cuiuis eoꝵ hereticũ cestẽ abduc̾e.¬
Si autẽ orthodoxus contra hereticũ litiget. or¬
thodoxis autẽ litigantib nullus ad testimo
nũ heretico pateat aditus. Farunde̾ cap̃ .u.¬
ieuis dixerit testem ꝓductũ inimicũ
suũ ẽẽ. si quide excriminali causa ẽ. om̃i
ei opponat᷑. Ca p ulolsu¬

Expanded text:
pecuniam sibi sublatam esse, sed nec tabulariorum pecuniam sibi sublatam esse, sed nec tabulariorum batus fuerit servus, nullius momenti sit. Sin autem libertinum se esse dixerit, siquidem instrumentum manumissionis suae ostenderit, dicat testimonium; sin autem in alio loco dicat instrumenta sui status ha si non produxerit instrumenta, nullius momentiervo penitus non credatur, si super aliquem crimen objecerit, aut si etiam dominum suum in crimine impetierit. Nam si in tormentis positus, exponat quod objicit, credi tunc nullo i haereticus contra haereticum litiget, liceat cuivis eorum haereticum testem adduceresin autem orthodoxus contra haereticum litiget, pro orthodoxis autem litigantibus, ad testimonium nullus haeretico pateat aditus; interdum auSi quis dixerit testem productum inimicum suum esse, si quidem ex criminali causa, omnino ei opponatur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
tulerit. Hoc nos edicto salubri aliqͣn cen¬
suimꝰ. hoc ꝑpetua lege firmamꝰ. malicio¬
sa licium sẽmina comp̾m̃tes.¬
dices. ne uiles & indignas ꝑ sonas &¬
rã se ꝑmittant ad testimoniũ accede
qm̾ multi sunt qͥ ꝑ iurare ꝓ nichilo ducus
intantũ ut ꝓunius diei sacietate. aut ꝓquo¬
libet paruo p̃tio ad uiram̃tũ conduciꝰ pos¬
sunt. & animas suas ꝑdere minime formi¬
dant. Quã obrem tales nequaꝙͣ. ad iittĩ.
quia ñ solum illi qui ꝑ iurant. sed et̾iãm: illi qui
ꝑiuris consentiunt. simili plectendi sunt dãpna¬
u llius recipiat᷑ testimoniũ. nͥ eius qui sit
tulus laudabilis. uł egã alioꝵ testiũ uox de bona
uita eius consentiens. Alius autẽ testis uilissimꝰ
siꝓductus in iudicio fuerit. liceat iudici. si hoc ex¬
istimauerit tormentis eum subigere. Ic Em.
Non admittimꝰ autẽ testimonia eoꝵ qui dicere
solent. transeuntes se audisse aliquẽ. dicentẽ

Expanded text:
tulerit. Hoc nos edicto salubri aliquando centulerit. Hoc nos edicto salubri aliquando censuimus, hoc perpetua lege firmamus, malitiosa litium semina comprimentes,dices, ne viles et indignas personas coram se permittant ad testimonium accedere, quoniam multi sunt qui jurare pro nihilo ducunt in tantum ut pro unius diei satietate aut pro quolibet parvo pretio, ad juramentum conduci possunt, et animas suas perdere, minime formidant. Quamobrem tales nequaquam admittimus, quia non solum qui perjurant, sed et illi qui perjuriis consentiunt, simili perdendi sunt damnaullius recipiatur testimonium nitulus laudabilis, vel etiam aliorum testium vox de bona vita ejus consentiens. Alius autem testis vilissimus si productus in judicio fuerit, liceat judici, si hoc existimaverit, tormentis eum subigere. Item: Non admittimus autem testimonia eorum qui dicere solent transeuntes se audisse aliquem dicentem,
Abbreviated transcription (Latin):
es ies priusqͣ de causa theo dosiana.¬
introgent᷑ sacram̃to debent constringi. ut ii¬
rent se nichil falsi eeᷤ dicturos. Honestiorib
aut̃ m̾ag̾ quã uiliorib fides adhibeat᷑. Unius
aut᷑ cestimoniũ quãlibet splendida & idonea
uideatur eẽ ꝑsona. nullatenꝰ audiendũ. Ex ea¬
e testimoniũ unius hominis ece .x. iiii¬
ñ accipiat᷑. Nam si exutraq parte plu¬
res sint. ueratiores. atq religiosiores.
& honestiores. eligant᷑. qui sacram̃to suũ c̃¬
firment testimoniũ. nicħ se falsi eẽ dicturos.
pretorio iure. uł ciuili tractant᷑. ep̃oꝵ
sententiis terminatȩ. ꝑ petuo stabilita¬
tis iure firment᷑. Nec liceat ulteriꝰ retracta¬
ri negotiũ. qͦd ep̃oꝵ sententiis deciderit.
Testimoniũ etiã ab umo licet epͥo ꝑhibitũ. om̃s
iudices indubitant᷑ accipiant nec alius au
fuerit reꝑmissũ. Illud est eniͣ u̾itatis aue¬
toritate firmatũ. illuo incorruptũ. quod
a sac̾sco hoĩe. conscientia m̃tis illibatȩ pro¬

Expanded text:
estes priusquam de causa interrogentur, sacramento debent constringi, ut jurent se nihil falsi esse dicturos, honestioribus autem magis quam vilioribus fides adhibeatur. Unius autem testimonium, quamlibet splendida et idonea videatur esse persona, nullatenus audiendum. Si t testimonium unius hominis non accipiatur. Nam si ex utraque parte plures sint, veraciores atque religiosiores et honestiores elegantur, qui sacramento suo confirment testimonium nihilque se falsi esse dicturos.praetorio iure vel civili tractantur, episcoporum sententiis terminatae perpetuo stabilitatis iure firmentur, nec liceat ulterius retractari negotium, quod episcoporum sententia deciderit. Testimonium etiam ab uno licet episcopo perhibitum omnis iudex indubitanter accipiat nec alius audfuerit repromissum. Illud est enim veritatis auctoritate firmatum, illud incorruptum, quod a sacrosancto homine conscientia mentis inlibatae pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquã corpꝰ & sanguis xp̃i conficit᷑ iurañio ute
polluat᷑ absit. cũ dñs in ȩuangłio discipłis suis
quoꝵ uicẽ nos indigni in sc̃a gerimꝰ ȩcełia
dicat. nolite om̃ino iurare. Sit autꝰ sermo
ur. est est. non non. Qđ aut̃ his habun¬

Expanded text:
anguis Christi conficitur, juramento polluetur? Absit, quum Dominus in evangelio discipulis suis quorum vicem nos indigni in sancta gerimus ecclesia dicat: Nolite omnino jurare; sit autem sermo vester: Est, est; Non, non! Quod autem his abun
Abbreviated transcription (Latin):
bilitare uoluert. & misertꝰ suꝑ me grauia
cͥmina. ꝓpt̾ ꝗͣ causã iste clem̃tissimus ac
serenissimus dñs karolus. una cũ sac̃aotib̾
& obtimatibꝰ suis. istã ꝑuenit adurbẽ. Quã
obrem ego leo pontifex sc̃ȩ romane ȩccłȩ
a nemine iudicatꝰ neq coactus. s spontanen
mea uoluntate purifico me in conspectu
ur̾o corã do & angłis eiꝰ. qui conscientiã mea
nouit. & beato petro principe apłoꝵ in cui¬

Expanded text:
bilitare voluerunt et miserunt super me gravia bilitare voluerunt et miserunt super me gravia crimina. Propter quam causam iste clementissimus ac serenissimus domnus Karolus una cum sacerdotibus et optimatibus suis istam pervenit ad urbem. Quam ob rem ego Leo pontifex sanctae Romanae ecclesiae a nemine iudicatus neque coactus, sed spontanea mea voluntate, purifico me in conspectu vestro coram Deo et angelis eius, qui conscientiam meam novit, et beato Petro principe apostoloru
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾doti crim̃ imponit᷑ si ipse accusator talis
fuerit ut recipi debeat. qͥa qͣles ad accusa¬
tionẽ sac̾dotũ ad mitti debeant incano¬
nib plenit̾ exp̃ssũ est. si aut᷑ ut dictũ eͣ ille
accusator qͥ canonice ẽ recipiendꝰ eũ eum
legitiino uiroꝵ num̾o & bonoꝵ testiũ ap¬
ꝓbare inconspectu ep̾oꝵ pot̾it. t̾c catoni¬
ce diuidicetur. & si culpabilis inuentꝰ fue¬
rit canonice dampnat᷑. Si uͦ eũ supͣ scripto
p̃certu approbare ipse accusator minime po¬
terit. & hoc canonice diuidicet᷑. Ipse uͦ sac̃¬
dos si suspiciosus & incredibilis suo ep̾o. aut
reliquis suis ct̃ sac̾dotib. siue bonis & iustis
de suo popło. uł de sua plebe hominib fue¬
rit. ne incͥmine aut pͣdicta suspitione rema¬
ep̃os in sua purgatione habuit. uł eo am¬
plius si suo ep̾o uisũ fuerit. aut necesse ꝓpt
nis & iustis hõib. se sacram̃to corã populo
accusationẽ sac̾dotũ recipi debeant. & quid
mali adusum me insurrexert᷑. & de¬

Expanded text:
sacerdoti crimen imponitur, si ipse accusator talis fuerit, ut recipi debeat quia quales ad accusationem sacerdotum admitti debeant in canonibus pleniter expressum est, si autem, ut dictum est, ille aclegitimo virorum numero et bonorum testium approbare in conspectu episcoporum poterit, tunc canonice dijudicetur, et si culpabilis inventus fuerit canonice damnetur. Si vero eum supra scripto praetextu approbare ipse accusator minime potuerit, et hoc canonice dijudicetur. Ipse ergo sacerdos si suspiciosus aut incredibilis suo episcopo aut reliquis suis consacerdotibus, sive bonis et justis de suo populo vel de sua plebe hominibus fuerit, ne in crimine aut praedicta suspicione remaecim episcopos in sua purgatione habuit vel eo amplius, si suo episcopo visum fuerit, aut necesse propter nis et justis hominibus se sacramento coram populo accusationem sacerdotum recipi debeant, et quid mali adversum me surrexere et de
Abbreviated transcription (Latin):
siue frigidȩ aquȩ ignitiq ferri contactũ
aut cuiꝰ libet popularis inuentionis. quia
fabricante hȩc sunt omnino ficta inuida
nec ipsũ exhibere. nec aliquomͦ te uolumꝰ
postulare. ĩmo apłica auctoritate ꝓhibe¬
accusato. si certi ñ fuerint testes qul
crimini illato u̾itatẽ dicant. ius uirandura
erit in medio. & illũ testẽ ꝓferat de in nocen¬
tiȩ suȩ puritate. cui nuda & aꝑta st̃ om̃ia
sieq maneat in ꝓpͥo gradu. En cones tribu¬
Pieris prbr contra laicũ. riensi alma
ut laieus cont᷑ prb̃rũ aliquã ħt q̃rimo¬
niȩ controu̾siã. ep̃o p̃cipiente sine ꝑso¬
narũ acceptione finiat᷑. Laicus ꝑ iurant̃tũ si
necesse sit se expurget. prbr uͦ uicȩ uiranta¬

Expanded text:
sive frigidae aquae, ignitique ferri contactum, sive frigidae aquae, ignitique ferri contactum, aut cujuslibet popularis inventionis, quia fabricante haec sunt omnino ficta invidia, nec ipsum exhibere, nec aliquo modo te volumus postulare, imo apostolica auctoritate prohibeaccusato, si certi non fuerint testes, qui crimini illato veritatem dicant, jusjurandum erit in medio, et illum testem proferat de innocentiae suae puritate, cui nuda et aperta sunt omnia; sicque maneat in proprio gradu. CAP. m, vel laicus contra presbyterum aliquam habet querimoniae controversiam, episcopo praecipiente sine personarum acceptione finiatur, et laicus per juramentum si necesse sit se expurget; presbyter ver
Abbreviated transcription (Latin):
fr̾em coep̃m nr̃m. pꝰquã ea quȩ de eo dicta fue¬
runt reqͥrentes. in nullo inuenimꝰ esse culpa¬
bilem. qͥ insuꝑ ad sacratissimũ corpꝰ beati apłi¬
petri sub iure̾ iurando satisfaciens se mon¬
quo reus existeret. culpã in eo canonice puni¬
remꝰ.ita dignũ ñ fuit ut eũ adiuuante inno¬
uper causas gillandi prb̃i tui. ep̃o.¬
de morte epi sui pͣdecessoris tui infa
mati. in mediũ consuluimꝰ. Itaq cir¬
cũ om̃iiũ astantiũ fr̾um unanimi assensu
tuȩ dilectioni rescribimꝰ : P refatũ gillandũ
prb̃m ante te p̃sentandũ. Ubi si certi ac¬
cusatores defuerint. tunc dictante iusti¬
cia sine om̃i controu̾sia. prb̃r quęcũq ob
hoc iniuste amisit. ac sac̾dotium accipiat.¬
& integra beneficia. purgatione̾ tam̃ an¬
tea duob sibi sac̾dotib uinctis ubi accusa¬
tor cessau̾it. eundẽ ex se prebere tuo com¬
mittimꝰ arbitrio. Uulgarẽ deniq anulla
canonica sanctioẽ fultã legẽ feruentis sał

Expanded text:
m nostrum, postquam ea, quae de eo dicta fuerant, requirentes, in nullo invenimus culpabilem esse, qui insuper ad sacratissimum corpus B. Petri apostoli sub jurejurando satisfaciens, quo reus existeret, culpam in eo canonice puniremus, ita dignum non fuit, ut eum adjuvante innoSuper causas Gillandi presbyteri tuide morte episcopi praedecessmati, in medium consuluimus. Itaque circum omnium astantium fratrum unanimi assensu tuae dilectioni rescribimus praefatum Guillandum presbyterum ante te praesentandum; ubi si certi accusatores defuerint, tunc dictante justitia, sine omni controversia, presbyter quaecunque ob hoc injuste amisit ac sacerdotium accipiat, et integra beneficia, purgationem tamen antea, duobus sibi sacerdotibus junctis, ubi accusator cessaverit, eumdem ex se praebere tuo committimus arbitrio. Vulgarem denique ac nulla canonica sanctione fultam legem, ferventis scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
iauis prespiier
uitȩ suȩ negligens.
pͣuis exemplis mala
de se suspitari ꝑmise¬
iuramto seu banno
xͥanitatis constrictꝰ
infamiã eiꝰ patefec̾it.¬
& certi accusatores cri¬
minis eiꝰ defueruit.
ammonẽatur pͥmo seorsũ ab ep̃o. de uide
tione ãmoneat. Si uͦ neq sic se correx̾it.
ab officio suspendat᷑ usq ad dignã satis¬
factionẽ.ne popłs fideliũ in eũ scandalũ
patiat᷑. Si autͣ accusatores legttimi¬
ñ fuerint. qui eius crimina manifestis indi¬
ciis ꝓbare contenderint & ipse negau̾it. tͣc
ipse cũ.uii. sociis suis eiꝰdem ordinis. si ualet

Expanded text:
uis presbyter vitae suae negligens pravis exemplis mala de se suspicari permisejuramento seu banno Christianitatis constrictus infamiam ejus patefecerit, et certi accusatores criminis ejus defuerint, admoneatur primo seorsim ab episcopo: deinde tione admoneat. Si vero neque sic se correxit, ab officio suspendatur, usque ad dignam satisfactionem, ne populus fidelium in eo scandalum patiatur. Si autnon fuerint, qui ejus crimina manifestis indiciis probare contenderint, et ipse negaverit, tunc ipse cum septem sociis suis ejusdem ordinis,
Abbreviated transcription (Latin):
silica sc̃i petri apłi corã reuerentissimo cesare
karolo acclero. & plebe. ita fecisse cõmęniorant.
atq ita mox uenerandũ pͥncipẽ contͣ eiusdẽ
sc̃i papȩ aduersarios digne ultionis uindic¬
notũ eẽ ñ dubitamꝰ. qͦd sepissime sua¬
lis examinatio & satisfactio fiat licet tpre
bone memoriȩ dñi genitoris nr̃i pipini.
siue p̾scis tp̃rib ascĩs patrib & a reliquis
bonȩ deuotionis hominib sepissimȩ uenti¬
latũ fuerit. nos tam̃ plenit̾ & ad liquidũ
deffinitũ reꝑire minime quiuimꝰ. Hr̾is
dotib. cet̾is ȩccłiasticȩ dignitatis ministris
nr̃is in regnis seu in aliis deo degentib nob̾q
una cũ eis agentib. sepissime ꝓpt̾ multas
& nimias reclamationes. q̃ ex hoc adnos ex
diu̾sis partib uenert̾ uentilatũ ẽ.s qualit᷑
consultu dñi. & patris nr̃i leonis apłi. ce¬

Expanded text:
silica sancti Petri asilica sancti Petri aCarolo, ac clero, et plebe ita fecisse commemorant, atque ita mox venerandum principem contra ejusdem sancti papae adversarios, dignae ultionis vindicnotum esse non dubitamus, quod saepissime, sualis examinatio et satisfactio fiat, licet tempore bonae memoriae domini genitoris vestri Pipini, sive priscis temporibus a sacris Patribus et a reliquis bonae devotionis hominibus, saepissime ventilatum fuerit, nos tamen pluriter et ad liquidum diffinitum reperire minime quivimus. Nostris dotibus, et ceteris ecclesiasticae dignitatis ministris, vestris in regnis, seu in aliis Deo degentibus, nobisque una cum eis agentibus, saepissime propter multas et nimias reclamationes, quae ex hoc ad nos ex diversis partibus venerunt, ventilatum est. Sed qualiter consultu domni et patris nostri Leonis Ap
Abbreviated transcription (Latin):
ieuis pbr aplebe sibi cõmissa. mala opi¬
nione infamatꝰ fuerit. & ep̾c legitimis
testib apꝓbare ñ potuerit. suspendatur
prbr.usq ad dignã satisfactionẽ. ne popłs
fideliũ. in eo scandalũ patiatur. Digna enĩ
satisfactio. si eis aquib reus creditur. pꝰ rec¬
tam securitatẽ de ĩposito cͥmine in nocens
ẽẽ manifestetur. Quod ita a nobis. & amaio¬
rib constitutũ eẽ docet᷑. Sed siue scđm cano¬
nes. siue ad arbitriũ ep̃i sibi collegas .uii.
coniungat. & iuret in sacro corã posito euan¬
głio. qͦd eũ sc̃a trinitas. & xp̾c filius dei qͥ¬
illũ fecit. & docuit. qͦd ȩuangłm continet.
& sc̃i .iiii.euangłiste qui illud scripserunt.
sic aduiuent. qͦd ille p̃nominatã actione̾ ita
ñ ꝑpetrarit. sic̃ ei de illo oblatũ ẽ. & in hac sa¬
tis factione purgatꝰ. secure de inceps suũ ex¬
erceat ministeriũ. Qua satisfactionẽ non¬
nulli p̃cedentiũ patrũ. scm̃ leonẽ papã inba¬

Expanded text:
er a plebe sibi commissa mala opinione infamatus fuerit, et episcopus legitimis testibus approbare non potuerit, suspendatur presbyter usque ad dignam satisfactionem, ne populus fidelium in eo scandalum patiatur; digna enim satisfactio est, si ab eis a quibus reus creditur, post rectam securitatem de imposito crimine innocens esse manifestetur. Quod ita a nobis et a majoribus constitutum esse docetur. Sed sive canones, sive ad arbitrium episcopi sibi collegas septem conjungat, et juret in sacro coram posito Evangelio, quod eum sancta Trinitas et Christus Filius Dei, quillud fecit et docuit quod Evangelium continet, et sancti quatuor Evangelistae qui illud scripserunt sic adjuvent, quod ille praenominatam actionem ita non perpetrarit, sicut ei de illis oblatum est. Et, in hac satisfactione purgatus, secure deinceps suum exerceat ministerium. Quam satisfactionem nonnulli praecedentium patrum sanctum Leonem papam, in ba
Abbreviated transcription (Latin):
dño suo fidelit᷑ p̃stãt. si beneficio dignus iundi
uillt. & saluus eẽ defidelitate quã iurauit.
Dñs quoq fideli suo in his om̃ib uicẽ red dere
debet. Qa si ñ fecerit. merito censebit᷑ male¬
fdus. sic̃ ille si in eoꝵ pͣuaricatione. uł facien¬
do ul emnsentiendo deprehensus fuerit. ꝑfiaꝰ¬

Expanded text:
eliter praestet, si beneficio dignus videri vult, et salvus esse de fidelitate quam juravit. Dominus quoque fideli suo in his omnibus vicem reddere debet. Quod si non fecerit, merito censebitur malefidus: sicut ille, si in eorum praevaricatione vel faciendo vel consentiendo deprehensus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
Polus. anuirtus. quis in hoste requirat: Quã
solent nobis opponere qui dicunt hostes fraude
decipiendos. Cui ad quiescamꝰ. multo peiꝰ fecit
sedechias. Non enĩ bostem decepit. s amicum
cui federe dñi fuerat copulatꝰ. Ergo qͣndiu iu
res & pactũ in eas sub nomine dei. prudentiȩ ẽ
& fortitudinis. uł deciꝑe. uł suꝑare adiisariũ
ut eumq potueris. Cũ aut̃ te constrinx̾is iu¬
ram̃to. nequaꝗͣ aduersarus s amicꝰ ẽ qui tibi
credidit. & sub occasione uirisiurandi. id ẽ di

Expanded text:
olus, an virtus, quis in hoste requirat? quam solent nobis opponere qui dicunt hostes fraude decipiendos. Cui ut acquiescamus, multo pejus fecit Sedechias. Non enim hostem decepit, sed amicus cui foedere Domini fuerat copulatus. Ergo quandiu non jures, et pactum ineas sub nomine Dei, prudentiae est et fortitudinis, vel decipere vel superare adversarium utcunque potueris. Cum te constrinxeris juramento, nequaquam adversarius, sed amicum est qui tibi credidit, et sub occasion
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt. ut qui in sc̾is audet iurare.
hoc ieiunꝰ faciat. cũ om̃i honestate & ti¬
t hoc sc̃a sẏnodus decreuit. nͥ ꝓpace faci¬
enda. ut omnes fideles ieiuni ad sacra¬
e forma fidelitatis aliquid scribere mo¬
nitus. hȩc uob̃ quȩ secunt᷑ breuit᷑ ex li¬
broꝵ auctoritate notaui. Qui dño suo
fidelitatẽ iurat. ista sex in memoria semꝑdebet
habere. In colume. tutũ. honestũ. utile. fa¬
cile. possibile. In colume uidelicet. ne sit
in dãpnũ dño de corpore suo. Tutũ. ne sit
ei indãpnũ desecreto suo uł demunitiõib
ꝑ quas tutus pot̾ eẽ honestũ. ne sit ei dãpnũ¬
de sua iusticia. uł de aliis causis quȩ ad hone¬
statẽ eius ꝑtinere uidentur. Utilȩ. ne sit eis
indãpnũ de suis possessionib. Facile uł pos¬
sibile ne id bonũ qͦd dñs suus leuit᷑ face
pot̾at. faciat ei difficile. ne ue id qͦd pos¬
sibile erat. reddat ei impossibile. Ut fide ł
ħ nocum̃ta caueat iustum ẽ. s ñ ido casa¬

Expanded text:
r, ut qui in sanctis habet iurare, hoc ieiunus faciat cum omni honestate et ti Sancta synodus decrevit, nisi pro pace facienda, ut omnes fideles jejuni ad sacrae forma fidelitatis aliquid scribere monitus, haec vobis quae sequuntur breviter ex librorum auctoritate notavi. Qui domino suo fidelitatem jurat, ista sex in memoria semper habere debet: Incolume, tutum, honestum, utile, facile, possibile. Incolume, videlicet, ne sit domino in damnum de corpore suo. Tutum, ne sit ei in damnum de secreto suo, vel de munitionibus per quas tutus esse potest. Honestum, ne sit ei de sua justitia, vel de aliis causis quae ad honestatem ejus pertinere videntur; utile, ne sit ei in damnum de suis possessionibus; facile vel possibile, ne id bonum quod dominus suus leviter facere poterat faciat ei difficile, neve id quod possibile erat, reddat ei impossibile. Ut fidelis haec nocumenta caveat justum est, sed non ideo cas
Abbreviated transcription (Latin):
uolur tatẽ m̃tituu. It eo. In ipsarũ considem¬
tione rerũ quȩ dicuntur tantũ intͣẽ. quia
suie quisq fallatur siue mentiatur. ut oũ
falli quam mentiri minus sit malũ. quantum
ꝑtinet ad hominis uoluntate̾. tam̃ longe sit
tolerabilius inhis quȩ a religione sunt se uinc̾¬
ta mentiri. quã in his sine quoꝵ fide uł no¬
ticia đs coli nͣ potest falli. It em. Homo non
solum quando scit ipse quid uerum sit. s etiã¬
qn̾ ipse errat & fallitur sicͣ homo. hoc debet
loqui qͦd animo gerit. siue illuo uerũ sit. si¬
ue putetur & nͣ sit. Om̃is autͣ qui mentitur
contra id qͦd animo sentit. loquit᷑ uoluntate
de nͣ ħnt. tanquã si aliquis dolose osten¬
dat uiam sciens mea eẽ latrones & dicat.
si hac ieris a latronib tutus eris. & contingat
ut uere ibi non inueniantur latrones. ue¬
rũ ille locutus ẽ s ñ incorde suo. Aliud enĩ
putabat. & nesciens uerũ dixit. Ergo pa¬

Expanded text:
voluntate mentitur. » Idem: « In ipsarum considervoluntate mentitur. » Idem: « In ipsarum consideratione rerum, quae dicuntur, tantum interest, qua in re quisque fallatur, sive mentiatur, ut cum falli, quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his, quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in his, sine quorum fide, vel notitia Deus coli non potest, falli. » Idem: « Homo non solum quando scit ipse, quod verum sit, sed et quando ipse errat, et fallitur, sicut homo, hoc debet loqui, quod animo gerit, sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem, qui mentitur, contra id, quod animo sentit, loquitur voluntate de non habent. Tanquam si aliquis dolose ostenda viam, sciens in ea esse latrones, et dicat: Si hac ieris a latronibus tutus eris, et contingat ut vere non ibi inveniantur latrones: verum ille locutus est, sed non in corde suo. Aliud enim putabat, et nesciens verum dixit. Ergo pa
Abbreviated transcription (Latin):
nifestum ẽ ñ eẽ culpandũ aliqͥn uerũ tacere
falsum autͣ dicere ñ inuenitur concessũ sc̾is.
dicere nulli licet. aliquando aut̃ aliquid
dum dei regnum utrũ credatur an non. & xx
utrũ uera siue sint siue putentur. an falsa.
in his errare. idest aliud ꝓ alio putare. ñ ẽ.
arbitrandũ eẽ peccatũ. aut si ẽ. minimũ eẽ
atq leuissimum. Id eo in eodẽ cap̾ xxiii¬
sane mentiens iudicandus ẽ qui di¬
cit falsum. qͦd putat uerũ. qm quantũ
in ipso ẽ ñ fallit ipse. s fallitur. Non
it̃q mondatii temeritatis arguendus est.
ꝗa falsa uicautus credit. ac ꝓueris ħt. potiꝰq
ecentrario quantũ in ipso est ille mentitui.
qui dicio uerum qͦd putat falsum. Quantũ
enĩ ad amimũ ciꝰ attinet. quia ñ qͦd sentit.
boc dicit ñ uerũ dicit. quãuis uerũ inuenit᷑
esse. qͦd dicit. Nec ullo mͦ liber ẽ amendatio
qul ore nesciens uerũ loquitur. sciens autẽ

Expanded text:
nifestum est non esse culpandum, aliquando verum tacere, nifestum est non esse culpandum, aliquando verum tacere, falsum autem dicere, non invenitur concessum sanctis. dicere nulli licet, aliquando autem aliquid dum Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Posane mentiens judicandus est, qui dicit falsum, quod putat verum, quando quantum in ipso est non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed temeritatis arguendus est, qui falsa incautus credit, ac pro veris habet, potiusque e contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum, quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non, quod sentit, hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum invenitur esse, quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum. & sp̾ualẽ homine̾ ꝓ ista tẽpori¬
aliud ẽ falsum dicere. aliud uerũ tacerꝗ siqͥ
forte uł ad istã uisibilem mortẽ̾ nͣuult hesu¬
nem ꝓdere. parat᷑ esse debet uerũ occultilre
ñ falsum dicere. ut neq ꝓdat neq mentiat᷑.
nec occidat animã suã ꝓcorpore alt̾ius. Idem.
Duo sunt gn̾a mendatioꝵ inquib ñ magna cul
in iocando ideo ñ ẽ ꝑnitiosũ. quia ñ fallit.
Nouit enĩ ille cui dr. ioci causa esse dictũ. Sedm
autẽ idđo mitius ẽ quia retinet ñ nullã beni¬
mendatiũ qͥde dicendũ ẽ. tanquã uerbi gr̃a
sicui gladius cõmendet᷑. & ꝓmit eat se reo¬
diturũ cum ille qui cõm̃dauit poposcerit. &¬
si forte gladiũ suũ repetat furens manife¬
stum ẽ. non eẽ reddendũ. ne uł se occidat uł
alios. donec ei sanitas restituatur. Hoc ido ñ
habet duplex cor. quia ille cui cõmendatꝰ est
gladuis. cum ꝓmit tebat se redditurũ poscen¬
i. nͣdogtibat furentẽ posse repetere. Ma

Expanded text:
ualem hominem pro ista temporaaliud est falsum dicere, aliud verum tacere si quis forte vel ad istam visibilem mortem non vult hominem prodere, paratus esse debet verum occultare, non falsum dicere, ut neque prodat, neque mentiatur, nec occidat animam suam pro corpore alterius. » Idem: « Duo sunt genera mendaciorum, in quibus non magna culpin jocando, ideo non est perniciosum, quia non fallit. Novit enim ille, cui dicitur, joci causa esse dictum. Secundum autem ideo mitius est, quia retinet nonnullam benemendacium quidem dicendum est: tanquam verbi gratia, si cui gladius commendetur, et promittat se redditurum cum ille qui commendavit poposcerit: si forte gladium suum repetat furens, manifestum est non esse reddendum, ne vel se occidat vel alios, donec ei sanitas restituatur. Hoc ideo non habet duplex cor, quia ille cui commodatus est gladius, cum promittebat se redditurum poscenti, non cogitabat furentem poss
Abbreviated transcription (Latin):
edidatiũ est falsa significatio cũ uolun
hominũ salute qͦđ pot̾. Cũ autẽ ad hoc
uentũ fuerit. ut tali saluti consulere nͥ peccan¬
ddo ñ possit.iam se existimet ñ habere quid
faciat. qnͣ̃ id reliquũ eẽ ꝓspexerit. qͦd recte
oui gens mendacii sumoꝑe fuge. Nec
casu. nec studio loquaris falsũ. nec ut
p̃stes mentiri studeas. nec qualibet fal¬
lacia uitã alicuiꝰ defendas. Caue menda

Expanded text:
endacium est falsa significatio cum volunthominum salute, quod potest, cum autem ad hoc ventum fuerit, ut tali saluti consulere non peccando non possit, jam se existimet non habere, quod faciat, quando id reliquum esse perspexerit, quod non recte ue genus mendacii summopere fuge; nec casu, nec studio loquaris falsum; nec ut praestes mentiri studeas; nec qualibet fallacia vitam alicujus defendas. Cave menda
Abbreviated transcription (Latin):
alihs forte in cautius nos urasse contig̾it
qd obseruatũ peiorem uergat in exitũ. illud
consilio salubriori. mutandũ nou̾imꝰ. ac
magis instante necessitate ꝑ urandũ nob̾ quã
ꝓfecto iuram̃to in aliud crim̃ maius esse di¬
po mala licet om̃ino sint cautissime p̾ca¬
uenda. tam̃ si ꝑicłi necessitas exhis unũ
ui nexu noscit᷑ obligari. Quid aut̃ leuius ex
his quidue sit grauius. pure rationis acumi¬
ne uestigemus. Et enĩ dum ꝑ urare cõpellim.
creatorẽ quide offendimꝰ s nos tantũmͦ ma¬
culamꝰ. Cum uͦ noxia ꝓmissa cõplemꝰ. & dei
iussa suꝑbe contẽpnimꝰ. & ꝑximis impia cru¬
delitate nocemus. & nos ipsos crudeliori mor¬
tis gladio trucidamus. Il lic eni duplici cul¬
parũ telo ꝑimimur. Hic turpit̾ iugulamͣ.¬

Expanded text:
id forte nos incautius jurasse contigerit, quod observatum pejorem vergat in exitum, illud consilio salubriori mutandum noverimus, ac magis instante necessitate perjurandum nobis quam perfecto juramento in aliud crimen majus esse diDuo mala licet omnino sint cautissime praecavenda, tamen si periculi necessitas ex his unumri nexu noscitur obligare. Quid autem levius ex his, quidve sit gravius purae rationis acumine investigemus. Etenim dum perjurare compellimur, Creatorem quidem offendimus, sed nos tantummodo maculamus. Cum vero noxia promissa complemus, et Dei jussa superbe contemnimus, ut proximis impia crudelitate noceamus, et nosipsos crudeliori mortis gladio trucidamus. Illic enim duplici culparum telo percutimur: hic tripliciter jugulam
Abbreviated transcription (Latin):
mis ne ad sacratos gradus qui uxo¬
rem uirginẽ ñ duxit. aspiret. Repellen¬
di sunt etiam. quiq in scđe uxoris nuptias
contra apłica conuenerint p̾cepta. Ex decie¬
b̾roꝵ filios a sacris altaris ministe¬
riis remouendos decernimꝰ. nisi
aut incenobiis. aut in canonicis re¬
głarib. religiose ꝓbati fuerint conuersari.
romanus. ex patre felice prbo fuit.
¶ theodorici regis. It em.Gelasius natione
uafer ex patre ualerio ep̾o. sedit annos .iiii.
menses .uiii. dies .xix. It̃. Agapitꝰ natio¬
ne romanus ex patre gordiano ꝓrb̃o. sedit
menses .xx. dies.xuiii.It̃. Silueriꝰ natio¬
ne campanꝰ. ep̃o romano ex patre ormisda.
sedit annũ .i. menses .u. dies.ix.Ic. Usͣ¬
dedit natione romanꝰ. expatre stephano sub¬
diacono. sedit annos .iii. & dies .xxiii. It̃.
ohannes.iiii.natione dalmata. ex patre ue¬
nantio scolastico. sedit annũ.i. menses.ix.
dies .xix. It. Mheodorus natione grecus.
ex patre theodoro ep̾o de ciuitate iherosoli¬

Expanded text:
mis, ne ad sacros gradus qui uxorem virginem non duxit, aspiret. Repellendi sunt etiam quicunque in secundae uxoris nuptias contra apostolica conveniunt praecepta. Crum filios a sacri altaris ministeriis removendos decernimus, nisi aut in coenobiis, aut in canonicis regularibus religiose probati fuerint conversari.Romanus ex patre Felice fuit presby Theodorici regis. Item, Gelasius natione Afer, ex patre Valerio episcopo, sedit annos quatuor, menses VIII, dies XXIX. Item, Agapitus natione Romanus ex patre Gordiano presbytero, sedit menses XI, dies XXIII. Item, Silverius natione Campanus, episcopus Romanus ex patre Ormisda, sedit annum unum, menses V, dies IX. Item, Deusdedit natione Romanus ex patre Stephano subdiacono, sedit annos III et dies XXII. Item, Joannes IV, natione Dalmatica, ex patre Venantio scholastico, sedit annum unum menses novem, dies XIX. Item, Theodorus natione Graecus, ex patre Theodoro episcopo de civitate Hierosoly
Abbreviated transcription (Latin):
rͣt lex ẽ eccłȩ uenientib ab hereticis. qui
tam̃ ibi baptizati sunt. ꝑ manꝰ imposi¬
tionẽ laicam tantũ tribuere cõmunio¬
Inẽ. nec exhis aliquẽ inclericatꝰ honorem. uł
mariti. ad sac̾dociũ ñ ꝓmoueantur.
Energumini ñ solũ assum̃di ñ sunt ad
lericatũ. s inuenti ab officio remouendi.

Expanded text:
rae lex est ecclesiae venientibus ab hereticis, qui tamen illic baptizati sunt, per manus impositionem laicam tantum tribuere communionem nec ex his aliquem in clericatus honorem vel mariti ad sacerdotium non promoveantur. Energumeni non solum assumendi non sunt ad clerum, sed inventi ab officio removendi.
Abbreviated transcription (Latin):
Nconcilio antiocheno. Similit̾ & in calcedo¬
nensi pͣcipitur. ut fugitiui clerici. & ꝑegri¬
ni a nullo recipiantur. nec ordinentur. nͥ cũ
cͣmidaciis litt̾is. & sui ep̃i uł abbatis licentia.
uł monachis sine cõmͣdaciis epłis.
licentia non pateat euagandi. In

Expanded text:
concilio Antiocheno, similiter et in Chalcedonensi praecipitur, ut fugitivi clerici et peregrini a nullo recipiantur nec ordinentur, nisi commendatitiis litteriis, et sui episcopi, vel abbatis licentia.achis sine commendatitiis epistolis licentia non pateat evagandi. DE