comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
impia moste deseruit. & nihilomi¬
nus accipiente scõmathia locũ
minis terii illius & apostolatus
sacratissima ꝑ fectionis a postolicȩ
summares taurata est. sed notan
totũ testimoniũ est sumptũ uerũ
deserta & in tabernaculis eorũ
nonsit quun habitet. dumenĩ
uellet beatus petrus & iudae
ab iectionẽ &electionem matthiȩ
testimoniis adstruere propheti¬
cis iunxit testimoniũ qđ de episco¬
patu mathiae specialit̃ & illud
qđ deiudaeorũ inquorũ numero
&iã iudaserat abiectione gene¬
raliter positũ erat quod ane¬
scio quo primũ inperito emenda
quicũ uideret hos uersiculos pa¬
rit̃ ab eato petro positos suum
psalteriũ parit̃ non habuis seputa¬
recoepit falsatũ se habere codicẽ
& qđ non habuerat suꝑ adicere
prae sumpsit: Eodem modo testio
decimo psalmo de epistola pauli
ad romanos octo uersus quosipse
dediuersis psalmis &isaia pro¬
pheta contexerat. adiectisunt
quorũ primus ẽ sepulchrum pa¬

Expanded text:
impia morte deseruit, et nihilomiimpia morte deseruit, et nihilominus, accipiente sancto Matthia locum ministerii illius et apostolatus, sacratissima perfectionis apostolicae summa restaurata est. Sed notandtotum testimonium est sumptum, verumdeserta, et in tabernaculis eorum non sit qui inhabitet. Dum enim vellet beatus Petrus et Judae abjectionem et electionem Matthiae testimoniis astruere propheticis, junxit testimonium quod episcopatu Matthiae specialiter, et illud quod de Judaeorum, in quorum numero etiam Judas erat, abjectione generaliter positum erat. Quod nescio a quo primum imperito emendatQui cum videret hos versiculos pariter a beato Petro positos, suum Psalterium pariter non habuisse, putare coepit falsatum se habere Codicem, et quod non habuerat, superadjicere praesumpsit. Eodem modo tertio decimo psalmo de Epistola Pauli ad Romanos, octo versus quos ipse de universis psalmis et Isaia propheta contexerat adjecti sunt. Quorum primus est: Sepulcrum pa
Abbreviated transcription (Latin):
interitus quae suit. ut qui hominũ
angelorumq: dñm mosti tradi¬
derat caelo terraeq perosus
quasi aeriis tantũ modo spiritib:
sociandus iuxta exemplum achi¬
tophel & absalon qui regem da¬
uid per secuti sunt aeris medio
periret Cui utriq: satis digno
exitu mors ipsa successit. ut uisce¬
ra quaedolum proditionis conce¬
perant rupta caderent &ua
cuas euoluerentur in auras
Cuius simillima poene mors arriũ
heresi archem damnasse refert᷑
ut quia ille humanitatẽ xp̃i :
istediuinitatẽ extinguere molie¬
bantur ambosicut sensu in anes
uixerant sic quoq uentre uacui
perirent Ftat habitatio eius de¬
serta & non sit qui habit & in ea
& episcopatũ eius accipiat alter
Planiquidem sunt isti uersiculi
& palam beato p&ro interpre¬
tante expositi quia & iudas
meritã p̃uaricationis sua e poe¬
nã excepit: Abiensq in locũ suũ
gehennã uidelic& infernalem
comiunẽ humanȩ conuersatio¬
nis habitationẽ in matura &

Expanded text:
interitus quaesivit, ut qui hominum interitus quaesivit, ut qui hominum angelorumque Dominum morti tradiderat coelo terraeque perosus, quasi aeris tantummodo spiritibus sociandus, juxta exemplum Achitophel et Absalon qui regem David persecuti sunt, aeris medio periret. Cui utique satis digno exitu mors ipsa successit, ut viscera quae dolum proditionis conceperant rupta caderent, et vacuas evolverentur in auras. Cujus simillima poenae mors Arium haeresiarcham damnasse refertur, ut quia ille humanitatem Christi, iste divinitatem exstinguere moliebatur, ambo sicut sensu inanes vixerant, sic quoque ventre vacui perirent. Fiat habitatio ejus deserta, et non sit qui inhabitet in ea, et episcopatum ejus accipiat alter. Plani quidem sunt isti versiculi, et palam beato Petro interpretante expositi, quia et Judas meritam praevaricationis suae poenam excepit, abiensque in locum suum, gehennam videlicet infernalem, communem humanae conversationis habitationem immatura et
Abbreviated transcription (Latin):
qđ in falsis fratrib: patitur
bactonus ex pastemaxima ꝑdurat
in correctũ. At cum in fine mundi
populus iudaeorum quid ñmcru¬
cifixit reconciliandus ecclesiae
creditur. uelut quinquagesi mo
die propinquante a postolorũ
est summa restaurata. Et hic qui¬
Idem possedit agrũ demercede
iniquitatis quid ñm uitae uendi¬
dit terra uiuentium amissa
agrum sanguinis & mortis aeter¬
na sceleris & nominis sui memoria
possidet. Alio quin non ipse iudas
emptũ praecio sanguinis a grum
figuli possidere potuit. quirelatis
xxx argenteis traditionis crim̃
criminosiori inseprotinus moste
multauit. sed more sacrieloquui
possedit dictũ possidere fecit :
sicut beatus iobait. et ab omina¬
buntur me uestimenta mea
idest abominabilẽ me mẽ bra
corruptilia reddent. et suspen¬
sus crepuit medius dignam sibi
podũ traditor amens inuenit :
Vt ui delicet guttur quouox pro¬
ditionis exierat. laquei nodus
necar& dignum &siam locum

Expanded text:
quod in falsis fratribus patitur, quod in falsis fratribus patitur, hactenus ex parte maxima perdurat incorrectum. At cum in fine mundi populus Judaeorum qui Dominum crucifixit reconciliandus Ecclesiae creditur, velut quinquagesimo die propinquante, apostolorum est summa restituta. Et hic quidem possedit agrum de mercede iniquitatis. Qui Dominum vitae vendidit, terra viventium amissa, agrum sanguinis et mortis aeternae, sceleris et nominis sui memoriam possidet. Alioquin non ipse Judas emptum pretio sanguinis agrum figuli possidere meruit, qui, relatis triginta argenteis, traditionis crimen criminosiore in se protinus morte mulctavit. Sed, more sacri eloquii, possedit dictum est possidere fecit. Sicut beatus Job ait: Et abominabuntur me vestimenta mea, id est, abominabilem me membra corruptibilia reddent. Et suspensus crepuit medius. Dignam sibi poenam traditor amens invenit, ut videlicet guttur quo vox proditionis exierat laquei nodus necaret. Dignum etiam locum
Abbreviated transcription (Latin):
paulatim &per incrementa sur¬
gentes xV graduũ numerũ effi¬
ciunt qui propt̃ utriusq legis ꝑ¬
fectionẽ in psalterio mrsticae
continetur & in quouas electionis
apud petrũ hiero solrmis cõmo¬
ratur. Oportebat enĩ ut sacra¬
mentũ qđ legis lator in annis
exhibuit. hoc nouȩ gratiae prȩ¬
dicatores suo numero designa¬
peccatũ unden arium est. quiadũ
ꝑuersa agit praecepti decalogũ
transit undequia nulla nr̃a uis¬
stitia perse innocens est taberna¬
culum qđ arcã dñi continet intus
xi uelis scilicinis desuper obuelat᷑.
Numerumq a postolorũ duo de¬
nariũ red integrat ut ꝑduas sep¬
ptenarii pastes terenĩ quaterni
decus dipondius gratiã quam
uerbo praedicabant et nume¬
roseruarent. Et quimundo qua¬
dri formifidem scãe trinitatis
p̃dicari erant dñodicente
Ite docete omnes gentes bapti¬
Tantes eos in nomine patris &¬
nem numeri quoq sacramento
firmarent. Iuxtaelatiorem
autem intellectũ damnum ecclesiȩ

Expanded text:
paulatim et per incrementa surgentes, quindecim graduum numerum efficiunt, qui propter utriusque legis perfectionem in Psalterio mystice continetur, et in quo Vas electionis apud Petrum Jerosolymis commoratur. Oportebat enim ut sacramentum quod legislator in annis exhibuit, hoc novae gratiae praedicatores suo numero designapeccatum undenarium est, quia dum perverse agit, praecepta Decalogi transit. Unde quia nulla nostra justitia per se innocens est, tabernaculum quod Arcam Domini continebat intus undecim velis cilicinis desuper obvelabatur. Numerumque apostolorum duodenarium redintegrat, ut per duas septenarii partes ter enim quaterni decus dipondium gratiam quam verbo praedicabant, et cum numero servarent, et qui mundo quadriformi fidem sanctae Trinitatis praedicaturi erant, Domino dicente: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patrisnem numeri quoque sacramento firmarent. Juxta altiorem autem intellectum, damnum Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
quidem abrahȩ xp̃s est. incuius
fide nominis omnib: terrae fa¬
miliis iudeis uidelicet & gentib
est benedictio promissa Demul¬
cet autem apłs animos iudaeorũ
quo ad credendum faciat prompti¬
tiores dicendo quod totius mun¬
di saluator eos primũ uisitatu¬
rus & benedicturus elegerit
Vobis inquiens primũ ds̃ susci¬
tans filium suũ. Vbi pariter
quem semen abrahae nuncupat
obdua sutiq: eiusdem xp̃i natu¬
ras ne uel homine tantũ xp̃m.
uel alterũ hominis & alterũ dĩ
crederent filium quo heresis
laqueo manis insanus & nesto¬
rius sunt decepti superuener¬

Expanded text:
quidem Abrahae Christus est, in cujus quidem Abrahae Christus est, in cujus fide nominis omnibus terrae familiis, Judaeis, videlicet, et gentibus est benedictio promissa. Demulcet autem apostolus animos Judaeorum, quo ad credendum faciat promptiores, dicendo quod totius mundi Sanator eos primum visitaturus et benedicturus elegerit. Vobis inquiens primum Deus suscitans Filium suum. Ubi pariter lium, quem semen Abrahae nuncupat, ob duas utique ejusdem Christi naturas, ne vel hominem tantum Christum, vel alterum hominis, et alterum Dei crederent Filium. Quo haeresis laqueo Manes insanus et Nestorius sunt decepti. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
apostolos isrł concurrit omnis
mundus adliminaueri & pacifici
salo monis. dequodicitur multi¬
plicabitur eius imperium & pacis
nonerit finis. Ipse estenĩ lapis
demonte abscisus qui terreno
regno fidei inimico ruente paci¬
ficũ ꝑ orbem solus tenet imperiũ
erit autẽ omnis anima quae non
audierit prophetã illũ exter¬
minabitur deplebe. Breuiter
acdilucide prophetarũ legisq
testimonio docet dñm acunctis
audiendum gentib: incredulos
quidem damnaturũ fideles
uero aeterna benedictione dona¬
turũ Et om̃s prophetȩ a sa¬
muhel & deinceps quam uis
patriarchȩ & sci priorũ tempo¬
rũ multa dexp̃o dictis factisq
prophetarint tempus tamen
proprie prophetarũ eorum
dico quide xp̃i eclesiȩq: mysterio
manifeste scripserunt a samu¬
hele subquo & regũ iniudea
tempora coeperunt exordium
sumpsit. & usq: ad babrloniae
captiuitatis solutionẽ ꝑmansit.
Et in semine tuo benedicentur
omnes familiae terrae semen

Expanded text:
apostolos Israele, concurrit omnis apostolos Israele, concurrit omnis mundus ad limina veri et pacifici Salomonis, de quo dicitur: Multiplicabitur ejus imperium et pacis non erit finis . Iste est autem lapis de monte abscisus, qui terreno regno fidei inimico ruente, pacificum per orbem solus tenet imperium . Erit autem, omnis anima quae non audierit Prophetam illum exterminabitur. Breviter ac lucide prophetarum legisque testimonio docet Dominum a cunctis audiendum gentibus, incredulos quidem damnaturum, fideles vero aeterna benedictione donaturum. Et omnes prophetae a Samuele et deinceps. Quamvis patriarchae et sancti priorum temporum de Christo dictis factisque prophetarint, tempus tamen proprie prophetarum eorum dico qui de Christo Ecclesiaeque mysterio manifeste scripserunt, a Samuele, sub quo et regum in Judaea tempora coeperunt, exordium sumpsit, et usque ad Babylonicae captivitatis solutionem permansit. Et in semine tuo benedicentur omnes familiae terrae. Semen
Abbreviated transcription (Latin):
saluatus templũ regni caelestis
ingreditur. Alio quin beatus
peerus dominicimemor prȩcepti
quodicitur Nolite possidere
aurũ & argentũ pecuniã quȩ
ad pedes a posto lorum ponebat᷑
Non sibi recondere sed adusus
pauperũ qui sua patrimonia
reliquerant reseruare solebat
et apprehensa eimanudextera
alleuauit eũ quem uerbo eri¬
git hunc etiã dextera confor¬
tat . quia sermo docentis incorde
auditorũ minus ualet. si non
etiã propriae actionis cõmen¬
detur exemplis. Et exiliens
stetit &ambulabat & intrauit
cum illis intemplũ Ordo per¬
fectionis egregius. primo illũ
resurgere qui iacuerat. deinde¬
iter arripere uirtutũ & sic
regni ianuã cum apłis intrare
Et impleti sunt stupore & extasi
extasin pauorem dicit. Nam
& aliomodo dicitur extasis. cũ¬
meris ñ pauore alienatur
sed aliqua inspiratione reuelatio¬
nis assumit᷑. Concurrit omnis po¬
pulus adeos ad porticũ quae ap¬
pellatur salomonis. saluato ꝑ

Expanded text:
sanatus, templum regni coelestis sanatus, templum regni coelestis ingreditur. Alioquin beatus Petrus, Domini memor praecepti, quo dicitur: Nolite possidere aurum et argentum , pecuniam quae ad pedes apostolorum ponebatur, non sibi recondere, sed ad usum pauperum, qui sua patrimonia reliquerant, servare solebat. Et apprehensa manu ejus dextera allevavit eum. Quem vero erigit, hunc etiam dextera confortat. Quia sermo docentis in corde auditorum minus valet, si non etiam propriae actionis commendatur exemplis. Et exsiliens stetit, et ambulabat. Et intravit cum illis in templum. Ordo perfectionis egregius, primum illum surgere qui jacuerat, deinde arripere virtutem, et sic regni januam cum apostolis intrare. Et impleti sunt omnes stupore et extasi. Extasim pavorem dicit. Nam et alio modo dicitur extasis amens, non pavore alienatus, sed aliqua inspiratione revelationis assumptus. Cucurrit omnis populus ad eos, ad porticum quae appellatur Salomonis. Salvato per
Abbreviated transcription (Latin):
angelo luctante benedicto qui¬
dem sed claudicante figuratur
quia populus isdem dño in pas¬
sione p̃ualens in quibusdam ꝑ
fidem benedictus in quibusdã
uero est ꝑ infidelitatẽ claudus
quem ponebant cotidie ad postã
templi quaedicitur speciosa
Porta templi speciosa dñs est.
perquem siquis in troierit salua¬
bitur. Ad hanc portã debilis
isrł ireñ ualens legis prophe¬
tarum q: uocib: affertur ut
ab in gredientib: in interiora
sapientiae. fidei audiende de¬
poscat auxilium. quiuaticinio
futurorũ quasi ad portã ponuNł
auditores : sed petriest intẽplũ
ꝑducere . ciu proconfessione
forti & cognomen petrȩ &claues
caeli sunt date. Argentum &
aurũ non est mihi & cetera
habuit quidem uetus taberna¬
culum iustificationes culturae
& scm̃ saeculare auro argentoq
distinctum sed metallis legis
sanguis euangelii pretiosior
emicat quia populus ille qui
ante auratos postesmente debi¬
lis iacuerat in nomine cruci fixi

Expanded text:
angelo luctante, benedicto quiangelo luctante, benedicto quidem, sed claudicante figuratur , quia populus idem Domino in passione praevalens, in quibusdam per fidem benedictus, in quibusdam vero per infidelitatem claudus. Quem ponebant quotidie ad portam templi, quae dicitur Speciosa. Porta templi Speciosa Dominus est, per quem si quis introierit, salvabitur. Ad hanc portam debilis Israel ire non valens, legis prophetarumque vocibus affertur, ut ab ingredientibus in interiora, sapientiam fidei audiendo, deposcat auxilium. Qui vaticinio futurorum quasi ad portam ponunt auditores, sed Petri est in templum perducere, cui pro confessione forti et cognomen petrae et claves coeli sunt datae. Argentum et aurum non est mihi, etc. Habuit quidem vetus tabernaculum justificationes culturae, et sanctum saeculare auro argentoque distinctum, sed metallis legis sanguis Evangelii pretiosior emicat, quia populus ille, qui ante auratos postes mente debili jacuerat, in nomine Crucifixi
Abbreviated transcription (Latin):
primitiarũ prȩcepit initiari
Nunc autem superueniente
spũscõ. non manipuli spicarum
sed animarũ suntd ño primitiȩ
consecratȩ et habebant omnia
communia &cg̃ si caritas dĩ dif¬
funditur in cordib nr̃is. mox
profecto generat & proximi di¬
lectionẽ unde ꝓp geminũ eius¬
dem caritatis ardorem bis sp̃s
sc̃s legitur a postolis datus mag¬
gnumq: est fraterniamoris indi
ingressuri primo claudum diu
debilem saluant: Deinde adue¬
sperã usq: laborantes multa ho¬
minũ milia uerbo fidei imbuunt.
quia doctores ecclesiae infinem
mundi uenientes & languenti
prius isrł & post modũ &iam
gentilitati p̃dicant. hisuntenĩ
operarii. quos non a & undecima
hora in uineam pater familias
inducit. et quidã uir quierat
claudus exutero matrissuae
baiulabatur quia populus i srł
Non solũ dño in carnato sed a primis
&iam legis temporib: datȩ rebel¬
les extitit quasi ex utero matris
claudus fuit. qđ bene ia cobcũ

Expanded text:
primitiarum praecepit initiari; primitiarum praecepit initiari; nunc autem superveniente Spiritu sancto, non manipuli spicarum, sed animarum sunt Domino primitiae consecratae. Et habebant omnia communia, etc. Si charitas Dei diffunditur in cordibus nostris, mox profecto generat et proximi dilectionem. Unde propter geminum charitatis ardorem, bis Spiritus sanctus legitur apostolis datus. Magnumque est fraterni amoris indicingressuri, primum claudum diu debilem sanant, deinde ad vesperam usque laborantes, multa hominum millia verbo fidei imbuunt. Quia doctores Ecclesiae in finem mundi venientes, et languenti prius Israeli, et postmodum etiam gentilitati praedicant. Hi sunt enim operarii quos nona et undecima hora in vineam paterfamilias inducit . Et quidamvir, qui erat claudus ex utero matris suae, bajulabatur. Quia populus Israel non solum Domino incarnato, sed a primis etiam legis temporibus datae rebellis exstitit, quasi ex utero matris claudus fuit. Quod bene Jacob cum
Abbreviated transcription (Latin):
potuit crucifigi Done ponam
inimicostuos. scabellũ pedũ tuo¬
rum. Hoc est qđ ipse petrus
alias ded ño ait : quemo portet
caelum quidem sascipere .usq:
intẽpora restitutionis omnium
tunc enĩ cũ uenerint tempora
refrigerii. a conspectud nĩ missu
his autẽ auditis compuncti sunt
corde &cꝗera uide prophe¬
tiam iohel impletam. cerne post
ignẽ sp̃s sc̃i. uaporem sequi com¬
punctionis fumus enĩ lacrimas
excutere solet. Incipiunt flere
quiriserant. tundunt pectus.
dant dõ precem suã ta nquam
sacrificium ut sanguinẽ illũ uale¬
ant gustare saluandi: quem suꝑ
se filiosq suos im precati fueranł
ma prȩmisit paenitentiae lam̃¬
ta ut ecclesiae more prius se
aqua suae afflictionis infunde¬
rent : Et post modum sacram̃to
baptis matis lauarent : et ap¬
positȩ sunt in illadie animȩ cir¬
citer triamilia. Vbi primum
ecclesiae celebratum est baptisina
dispensatoriae pietas diuina
ad confessionẽ scãẽ trinitatis

Expanded text:
potuit crucifigi. Donec ponam potuit crucifigi. Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Hoc est, quod ipse Petrus alias de Domino ait: Quem oportuit coelum quidem suscipere usque in tempora restitutionis omnium . Tunc enim, cum venerint omnia tempora refrigerii a conspectu Domini, missur. His autem auditis, compuncti sunt corde, etc. Vide prophetiam Joel impletam, carnem post ignem Spiritus sancti, vaporem sequi compunctionis. Fumus enim excutere lacrymas solet. Incipiunt flere qui riserant, tundunt pectus, dant Deo precem suam tanquam sacrificium, ut sanguinem illum valeant gustare salvandi, quem super se filiosque suos imprecati fuerant ma praemisit poenitentiae lamenta, ut Ecclesiae more prius se aqua suae afflictionis infunderent, et postmodum sacramento baptismatis lavarent. Et appositae sunt in illa die animae circiter tria millia. Ubi primum Ecclesiae celebratum est baptisma, dispensatorie pietas divina ad confessionem sanctae Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdem xp̃inaturã manifestat.
quia & accepit ut homo & effu¬
dit ut ds̃ Non enĩ dauid ascen¬
dit incaelos. Dicit autẽ ipse
sicut enim inquit haec quaeno¬
tissima sunt beatus dauid non de
sua sed dednĩ suia scensione prȩ¬
dixit quiꝰemittendus exsion
id est deregia eiusdem dauid
stirpe uenturus & dominatu¬
rus esset in medio inimicorũ
suorum. sic & illa quae prȩmisi
non ad dauid sed ad xp̃imor¬
tem & resurrectionẽ perti¬
Inere cognoscite. Dicit dñs
Idnõ meo sede adextris meis
prius nom̃ dñi apud hebreos
thetra gramathon est qđ pro¬
priae in dõponitur secundum
qđ commune mortalib: quo
& reges & c&erihomines appel¬
lantur qđ sin obis opponere
uoluerit heresis arriana ex
hac diuersitate minorẽ filiũ
patrẽ eẽ maiorem responde¬
bimus ei . Illi nom̃ inferius con¬
uenire cui sedere imperatur
sicut & beatus petrus consequen
diuinitas crucifixa sed caro est
Et hocutiq fieri potuit. quod

Expanded text:
ejusdem Christi naturam manifestat, ejusdem Christi naturam manifestat, quia et accepit ut homo, et effudit ut Deus. Non enim David ascendit in coelos. Dicit autem ipse: Sicut enim, haec quae novissima sunt beatus David non de sua, sed de Domini sui ascensione praedixit, qui emittendus ex Sion, id est, de regia ejusdem David stirpe venturus et dominaturus esset in medio inimicorum suorum, sic et illa quae praemisit, non ad David, sed ad Christi mortem et resurrectionem pertinere cognoscite. Dixit Dominus domino meo, Sede a dextris meis. Primum nomen Domini apud Hebraeos Tetragrammaton est, quod proprie in Deo ponitur; secundum quod commune mortalibus, quo et reges et caeteri homines appellantur. Quod si nobis opponere voluerit haeresis Ariana ex hac diversitate minorem Filium, Patrem esse majorem, respondebimus ei, illi nomen inferius convenire cui sedere imperatur. Sicut et beatus Petrus consequentdivinitas crucifixa, sed caro est. Et hoc utique fieri potest, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mundus. Insuper &caro mea
non deficiet in interitũ sed in spe
resurrectionis obdormiet qm̃
neq animã meam inferis possi¬
dendam dabis neq scĩ ficatum
corpus perquod & alii scĩfican¬
disunt corrumpi patieris quia
notas mihi fecistiuias quibus
itur ad aeternitatẽ in quib:
post tristitiã passionis adim¬
plebis me laetitia cum uultutuo
et ascendenti incaelos dabis de¬
lectationes indexteratua usq
infinem: Quianeq derelictus ẽ
inin ferno: descendit quidem xp̃s
secundum animã ad inferos ut quib:
oportuit subueniret. sed non est
derelictus in inferno quiacito
reditu corpus resurrecturum
petiuit. Dextera igitur dĩ ex¬
altatus quia dixerat psalmus
qm̃ adextris est mihi ne cõmoue¬
ar : et promissione sp̃sscĩ accep¬
pta a patre effudit hunc quem
uos uidetis & auditis Videtis
in linguis igneis. auditis in nr̃o
sermone Qđ uero ait. Quia ac¬
ceperit a patre promissionem

Expanded text:
mundus. Insuper et caro mea mundus. Insuper et caro mea non deficiet in interitu, sed in spe resurrectionis obdormiet. Quoniam neque animam meam inferis possidendam dabis, neque sanctificatum corpus, per quod et alii sanctificandi sunt, corrumpi patieris. Quia notas mihi fecisti vias vitae, quibus itur ad aeternitatem. In quibus post tristitiam passionis adimplebis me laetitia cum vultu tuo . Et ascendenti in coelos dabis delectationes dexterae tuae usque in finem. Quia neque derelictus est in inferno. Sic descendit quidem Christus secundum animam ad inferos, ut quibus oportuit subveniret, sed non est derelictus in inferno, quia cito reditu corpus resurrecturum petivit. Dextera ergo Dei exaltatus, quia dixerat Psalmus: Quoniam a dextris est mihi, ne commovear. Et promissione Spiritus sancti accepta a Patre, effudit hunc, quem vos videtis et auditis. Videtis in linguis igneis, auditis in nostro sermone. Quod vero ait, quod acceperit a Patre promissionem
Abbreviated transcription (Latin):
dilata: sed tertia die celebrata
ut singularis &gloriosȩ resurre¬
ctionis assertio. testimonium
aeternae diuinitatis ad quireret
Cum enim ceterorum corpora
corruptionẽ probaret subisse
post morte. hunc ut ique
dequodicitur. Non dabis scm̃
tuum uidere corruptionem
comprobat humanȩ fragilita¬
tis expertem probat &iam hu¬
mane condicionis merita super¬
gressum : Et ideo dõ magis quã
hominib: conferendũ : qualiuero
apud gentiles a postoli prȩdi¬
cationis ut antur exordio in
cornelu centurionis historia.
& insermone a postoli pauli
athenis habito doceberis
inquit in ea quae transeunt non
abstuli oculum ab eo qui semper
manet hoc prouidens ut in eũ
post temporalia peractare¬
currerem qm̃ fau& mihi ut
stabiliter in eo permaneã & hoc
qđ peccatum non feci nec dolus¬
inuentus est inoremeo. Non hu¬
manitati sed diuinitati ascribã
propter hoc & incogitationib:
meis iocunditas & in uerbis ex
ultatio propter resurrectionẽ
scilic& quia pereã liberatus ẽ

Expanded text:
e celebrata, ut singularis gloriosae resurrectionis assertio testimonium aeternae divinitatis acquireret. Cum enim caeterorum corpora corruptionem probaret subisse post mortem, hunc utique de quo dicitur: Non dabis sanctum tuum videre corruptionem , comprobat humanae fragilitatis expertem, probat etiam humanae conditionis merita supergressum, et ideo magis Deo quam hominibus conferendum. Quali vero apud gentiles apostoli praedicationis utantur exordio, in Cornelii centurionis historia, et in sermone apostoli Pauli Athenis habito doceberis.inquit, in ea quae transeat, non abstuli oculum ab eo qui semper manet, hoc providens, ut in eum post temporalia peracta recurrerem, quoniam favet mihi, ut stabiliter in eo permaneam, et hoc quod peccatum non feci, nec inventus est dolus in ore meo , non humanitati, sed divinitati ascribam; propter hoc et in cogitationibus meis jucunditas, et in verbis meis exsultatio, propter resurrectionem, scilicet, quia per eam liberatus est
Abbreviated transcription (Latin):
mater & salome Cũ enĩ maior
& minor non intertres sed inter
duos soleant prebere distantiam
minoria cob: aphei appellatur ad
distinctionem maioris quierat
filius zebedei. Lege librũ beati
hieronimi aduersus heluidium
simon autem zelotes. ipse est quun
euangeliis scribitur cananeus:
cana quippe telus interp̃tatur
erat enim deuico galileae cana.
ubi aquas dñs conuertit inuinumo
Et post fratrem suũ ia cobũ hieroso¬
irmorũ rexit eclesiã centũq: & xxx
annorũ subtraiano crucẽ ascendit
consobrinus is secundũ carnẽ salua¬
toris fuisse dicebatur quia patrẽ
ipsius deopã fratrẽ fuisse ioseph
egeseippus contestatus est Iudas
lus uocatur tathdeus. missusq est
& esse ad abagarũ regẽ osroenȩ
ut ecclesi astica tradit hrstoria

Expanded text:
mater, et Salome . Cum enim major mater, et Salome . Cum enim major et minor non inter tres, sed inter duos soleant praebere distantiam, minor Jacobus Alphaei appellatur, ad distinctionem majoris qui erat filius Zebedaei. Lege librum beati Hieronymi adversus Helvidium. Simon autem Zelotes, ipse est qui in Evangeliis scribitur Cananaeus. Cana quippe zelus interpretatur. Erat enim de vico Galilaeae Cana, ubi Dominus aquas convertit in vinum, et post fratrem suum Jacobum Jerosolymorum rexit Ecclesiam, centumque et viginti annorum sub Trajano crucem ascendit. Consobrinus is secundum carnem Salvatoris fuisse declaratur, quia patrem ipsius Cleopham, fratrem fuisse Joseph, Hegesippus contestatus est. Judasliis vocatur Thaddaeus, missusque est Edessam ad Abagarum regem Osroenae, ut ecclesiastica tradit historia
Abbreviated transcription (Latin):
Iacob: alphei & simon zelotes
& iudas ia cobi. Putant quidã
duos fuisse apłos. ia cobi uoca¬
bulo nuncupatos Iacobum
uidelicet & zebedȩi &iacobũ
alphei Testiũ uero iacobum
fratrem dñi. Non a postolum
sed episcopum fuisse hiero so¬
lrmorũ quod nequaquã uerũ
est. sed iuxta euangeliorũ fidem
eundem ia cobũ filiũ alpheia płm
praefuisse hierus olrmis sciendũ
est quifrater dni dictus est eo
qđ fuerit mariae materter ȩ
dñi filius cuius io hannes euange¬
lista meminit: stabant autem
inquiens iux tacrucẽ iħu mater
eius & soror matris eius maria
cleophȩ : mariam hanc cleophȩ
a patre siue a familia cognomi¬
cum & paulus eũ nominet apłm
aliũ autẽ inquiens a postolorum
uidi neminẽ nisi ia cobũ fratrẽ
dñi : Et euangelista marcus eun¬
dem non tertium sed alterũ ap¬
pellet dicens Erant autẽ & mu¬
lieres delonge aspicientes . int̃
quas erat maria magdalenae
& maria iacobi minoris &ioseph

Expanded text:
Jacobus Alphaei, et Simon Zelotes, Jacobus Alphaei, et Simon Zelotes, et Judas Jacobi. Putant quidam duos fuisse apostolos Jacobi vocabulo nuncupatos, Jacobum videlicet Zebedaei, et Jacobum Alphaei, tertium vero Jacobum fratrem Domini, non apostolum, sed episcopum fuisse Jerosolymorum. Quod nequaquam verum est, sed, juxta Evangeliorum fidem, eumdem Jacobum filium Alphaei apostolum praefuisse Jerosolymis sciendum est, qui frater Domini dictus est, eo quod fuerit Mariae materterae Domini filius, cujus Joannes evangelista meminit. Stabant autem inquiens juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophae . Mariam hanc Cleophae a patre sive a familia cognomicum et Paulus eum nominet apostolum: Alium autem inquiens apostolorum vidi neminem nisi Jacobum fratrem Domini ? et evangelista Marcus, eumdem non tertium, sed alterum appellet dicens: Erant autem et mulieres de longe aspicientes, inter quas erat Maria Magdalene, et Maria Jacobi minoris, et Joseph
Abbreviated transcription (Latin):
cuius nos unctio docet deomni¬
nib: qui est iuxta hierusalẽ
sabbati habensiter Iuxta
historiã indicat montẽ oliua¬
rũ spatio miliarii ab urbe
hierus alem eẽ discretũ sabba¬
to enĩ iuxtalegẽ plus quam
mille passus incedere non li¬
cebat. Iuxta allegoriã uero
quigloriã dñi ad patrem a scen¬
cendentis intus intueri mere
tari. hic sabbati itinere urbẽ
ꝑpetuae pacis ingreditur
eritq ei iuxta isaiam sabbatũ
ex sabbato quia qui hic cessauit
aperuerso opere illic quiescet
in cae lesti recributione
tcontra quuin hoc saeculo quasi
pertempus sex dierum salutẽ
operari neglexerit. illo per¬
petuae quietis tempore defi¬
nib: beate hierusalem exclu¬
detur. Illud euangelicum
contemnens : Orate nefiat
fugaur̃a hieme uel sabbato
Et cum in troissent incaenacu¬
lũ ascenderunt ubimaneb anł
Locũ in superiori designat qua
iam a terrena conuersatione
sublati ad superiora scientiae
uirtutisq conscenderant

Expanded text:
cujus nos unctio docet de omnicujus nos unctio docet de omnibus. Qui est juxta Jerusalem, Sabbati habens iter. Juxta historiam indicat montem Olivarum spatio milliarii ab urbe Jerusalem esse discretum. Sabbato enim juxta legem plus quam mille passus incedere non licebat. Juxta allegoriam vero, qui gloriam Domini ad Patrem ascendentis intus intueri merebtari, hic Sabbati itinere urbem perpetuae pacis ingreditur. Eritque ei, juxta Isaiam, Sabbatum ex Sabbato, quia qui hic cessavit a perverso opere, illic quiescet in coelesti retributione. At contra qui in hoc saeculo quasi per tempus sex dierum, salutem operari neglexerit, illo perpetuae quietis tempore, de finibus beatae Jerusalem excludetur, illud Evangelium contemnens: Orate ne fiat fuga vestra hieme vel Sabbato. Et cum introissent in coenaculum, ascenderunt ubi manebant. Locum in superiori designat, quia jam a terrena conversatione Sabbati, ad superiora scientiae virtutisque conscenderant.
Abbreviated transcription (Latin):
gruit. dum is qui in humili ciuita¬
tula natus est homo demonte
sublimi regressus est ad caelum
hic ihs̃ quiad sumptus est a uobis in
caelum obduas illis causas angeli
uidentur Vt uidelicet ascensionis
tristitia regressionis cõmemora¬
tione consolarentur. et ut uere
incaelũ illũ ire monstrarent.
& non quasi incaelũ sicut heliã
Sicueniet quẽ ad modum uidistis
eum euntẽ incaelũ. Id est in eadẽ
forma carnis atq: substantia
ueniet iudicaturus inqua uene¬
rat iudicandus. Cui profecto
immortalitatem dedit naturã
non abstulit . cuius aeterna glo¬
ria diuina quae quondã in mon¬
te trib discipulis apparuit. ꝑ¬
acto iudicio ab omnib: scĩs uide¬
bitur quando tolletur impius ne
uideat gloriã dĩ Tuncreuersis
hierusalem amonte qui uocatur
& saluator noster principe
tenebrarũ deuicto. in locũ pacis
& luminis fideles educit meri¬
toq: inmontem chrismatis ascen¬
cendit scm̃ promissurus spm

Expanded text:
gruit, dum his qui in humili civitagruit, dum his qui in humili civitatula natus est homo, de monte sublimi regressus est ad coelum. Hic Jesus qui assumptus est a vobis in coelum. Ob duas illi causas angeli videntur, ut videlicet ascensionis tristitiam regressionis commemoratione consolarentur, et ut vere in coelum illum ire monstrarent, et non quasi in coelum sicut Eliam. Sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum. Id est, in eadem forma carnis atque substantia veniet judicaturus, in qua venerat judicandus. Cui profecto immortalitatem dedit, naturam non abstulit. Cujus etiam gloria divina, quae quondam in monte tribus discipulis apparuit, peracto judicio ab omnibus sanctis videbitur, quando tolletur impius ne videat gloriam Dei. Tunc reversi sunt Jerusalem a monte qui vocatur t Salvator noster, principe tenebrarum devicto, in locum pacis et luminis fideles educit. Meritoque montem charismatis ascendit, sanctum promissurus Spiritum,
Abbreviated transcription (Latin):
mundi terminos euangelii fama
ꝓcurrat. Etcũ haec dixisset
uidentib: illis eleuatus est
Marcus quidem aliã dñi locutio¬
nẽ commemoransiait. Et dñs qui¬
dem ils̃ postquã locutus est eis
adsumptus ẽ in cadĩ sed quialueas
significantius adiecit cum haec
dixisset eleuatus est ostendit pro¬
fecto illis quae cõmemora uerat
sermonib: expletis dñm ascendisse
adcaelos & nubes suscepit eum
ab oculis eorũ Vbiq creatura
suo creatori prȩstat obsequium
Astra indicant nafentem pati¬
entẽ obnubunt. recipiunt nubes
ascendentem. redeuntẽ adiudi¬
ciũ comitabuntur ecceduo uiri
adstiter̃ iuxta illos inuestibus
albis Albȩ uestes exaltationi
magis congruunt quã humilia¬
tioni Etideo dño ascendente in
albis uestib: angeli apparent
quinato dño in albis uestib: appa¬
rere non dicuntur: quia qui in
natiuitate sua apparuit ds̃ hu¬
milis. in ascensione sua ostensus est
homo sublimis. Nam & locus con¬

Expanded text:
mundi terminos Evangelii fama mundi terminos Evangelii fama percurrat. Et cum haec dixisset, videntibus illis elevatus est. Marcus quidem aliam Domini locutionem commemorans, ait: Et Dominus quidem Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in coelum . Sed quia Lucas significantius adjecit Cum haec dixisset, elevatus est, ostendit profecto, illis quos commemoraverat sermonibus expletis, Dominum ascendisse ad coelos. Et nubes suscepit eum ab oculis eorum. Ubique creatura suo Creatori praestat obsequium. Astra indicant nascentem, patientem obnubunt, recipiunt nubes ascendentem, redeuntem ad judicium comitabuntur. Ecce duo viri astiterunt illis in vestibus albis. Albae vestes exaltationi magis congruunt quam humiliationi. Et ideo, Domino ascendente, in albis vestibus angeli apparent, qui nato Domino in albis vestibus apparere non dicuntur, quia qui in nativitate sua apparuit Deus humilis, in ascensione sua ostensus est homo sublimis. Nam et locus con
Abbreviated transcription (Latin):
expectent indiem iudicii insua
maiestate uenturũ. unde &
ipsedñs spiritalem isrł &regnũ
cadeste a prophȩtis fuisse pro¬
missum insincans ait. Non est
urm nosse tempora uel mom̃ta
quae pater posuit in sua potesta¬
te. Illius inquiens regnitã secre¬
tũ tempus est ut patris tantum¬
modo scientiae pateat : & qm̃
dicit Non esturm scire osten¬
dit qđ & ipse sciat cuius omnia
sunt quae patrissunt. sed non
expediat nosse mortalibus
ut semꝑ incesti de aduentu iuidicis
siccotidie uiuant quasi die alia iu¬
dicandisint sed acci pietis uistutẽ
cum suꝑueniens inquit in uos sp̃s
sc̃s nequaquã regnum i srł siue
regnũ dĩ inisrł ut putatis ad fe¬
ret sed uobisuirtutem deme
testi ficandi prębebit. tantũq
regniillius tempora longe sunt
ut prius non solũ hanc hero solr¬
morũ urbem uerum om̃s iudȩȩ
fines: dehinc autem & proximȩ
gentis samariae & ad extre¬
mũ nouissmos quoq ꝑcircuitũ

Expanded text:
exspectent in die judicii in sua exspectent in die judicii in sua majestate venturum. Unde et ipse Dominus et spiritualem Israel, et regnum coeleste a prophetis fuisse promissum insinuans ait: Non est vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate. Illius, inquiens, regni tam secretum tempus est, ut Patris tantummodo scientiae pateat, et quando dicit: Non est vestrum scire, ostendit quod et ipse sciat, cujus omnia sunt, quae Patris sunt, sed non expediat nosse mortalibus, ut semper incerti de adventu judicis, sic quotidie vivant, quasi die alia judicandi sint. Sed accipietis virtutem Cum supervenerit, inquit, in vos Spiritus sanctus, nequaquam regnum Israel, sive regnum Dei in Israel, ut putatis, afferet, sed vobis virtutem de me testificandi praebebit. Tantumque regni illius tempora longe sunt, ut prius non solum hanc Jerosolymorum urbem, verum etiam omnes Judaeae fines, dehinc autem et proxime gentem Samariae, ad extremum novissimos quoque per circuitum
Abbreviated transcription (Latin):
centes dñe suntempore hoc
restitues regnũ isrł qm̃ appa¬
renseis locutus est deregnodĩ.
Sp̃s quoq scĩ non post multos dies
promisit aduentũ consequent̃
eum decodem regno percontaNT
utrũ ui delicet mox adueniente
spũ scõ in presenti restituendum
Anin futuro scĩs reseruandum
credere debeant. Carnales enim
adhuc discipuli resurrectionexp̃i
cõpleta continuo regnũ isrł crede¬
bant ẽẽ uenturũ iuxta qđcleo¬
pasait Nos autẽ sperabamus
qđ ipse ess& redempturus isrł
et euangelista prȩmisit quia d ñõ
hiero solrmã uenturo existima¬
rent qđ confestim regnũ dĩ ma¬
nifestaretur. Sed oportebat
impleri prophetiam quae patri
canens ait. tuuero reppulisti
&spreuisti & distulisti xp̃mtuũ
Reppulit enĩ & spreuit filium
pater qm̃ eum in passione de¬
seruit loquentẽ d̃smeus ds
meus quare medereliquisti
Distulit autẽ utquem scĩ illo tẽpo¬
pore regnaturũ putabant

Expanded text:
centes: Domine, si in tempore hoc centes: Domine, si in tempore hoc restitues regnum Israel. Quoniam apparens eis locutus est de regno Dei, spiritus quoque sancti non post multos dies promisit adventum; consequenter eum de eodem regno percunctantur, utrum videlicet mox adveniente Spiritu sancto, in praesenti restituendum, an in futuro sanctis reservandum credere debeant. Carnales enim adhuc discipuli resurrectione Christi completa, continuo regnum Israel credebant esse venturum, juxta quod Cleophas ait: Nos autem sperabamus, quod ipse esset redempturus Israel, et evangelista praemisit, quia Domino Hierosolymam venturo existimarent, quod confestim regnum Dei manifestaretur. Sed oportebat impleri prophetiam, qua Patri canens ait: Tu vero repulisti et sprevisti et distulisti Christum tuum . Repulit enim, et sprevit filium pater, quando eum in passione deseruit loquentem: Deus, Deus meus, quare me dereliquisti ? Distulit autem, ut quem sancti illo tempore regnaturum putabant,
Abbreviated transcription (Latin):
hos dies : Nondũ fuerant a postoli
baptizati Nontam̃ aqua sed spũscõ
quo sintellegimus iam fuis sebap¬
ptizatos siue baptismo iohannis ut
non nulli arbi trantur. seuqđ ma¬
gis credibile est baptismo xp̃i
ueq enĩ ministeriũ baptizandi
defugeret ut haberet baptizatos
seruos ꝑ quosceteros baptizaret.
qui non fugit memorabilis illius
humilitatis minis terium quando
eis lauit pedes: cumergo dice¬
ret dñs quia iohannes quidem
bapti rauit aqua nequaquam
subiunxit. Uos autem bapti za¬
bitis sed uos autem baptizabimini
ceseorũ quiusq: hodie baptiraNt
in ecclesia : Aliter quamio hannes
idest in aqua baptizare prȩua¬
lent sed tamen inuocato xp̃i no¬
mine ad est interior uirtus sp̃sscĩ
quae homine aquã tribuente bap¬
ptizatorũ anim assimul &corpora
purificet quod in iohannis bap¬
ptismo nonfiebat Nonenĩ erat sp̃s
datus quia ihs nondum fuerat
glorificatus Igitur qui conue¬
nerant interrogabant eum di¬

Expanded text:
hos dies. Nondum fuerant apostoli hos dies. Nondum fuerant apostoli baptizati, non tamen aqua, sed Spiritu sancto, quos intelligimus jam fuisse baptizatos, sive baptismo Joannis ut nonnulli arbitrantur, seu quod magis credibile est baptismo Christi. Neque enim ministerium baptizandi fuerat ut haberet baptizatos servos per quos caeteros baptizaret, quia non defuit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lavit pedes. Cum ergo diceret Dominus: Quia Joannes quidem baptizavit aqua, nequaquam subjunxit: Vos autem baptizabitis, sed: Vos autem baptizabimini ces eorum, qui usque hodie baptizant in Ecclesia, aliter quam Joannes, id est, in aqua baptizare praevalent, sed tantum invocato Christi nomine, adest interior virtus spiritus sancti, quae, homine aquam tribuente, baptizatorum animas simul et corpora purificet, quod in Joannis baptismo non fiebat; non enim erat spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus . Igitur qui convenerant interrogabant eum di
Abbreviated transcription (Latin):
a postolis. quae uel hic uel in
euangeliis leguntur estergo
sensus scripsi deihũ A tempore
quo coepit signa facere & doce¬
re usq: indiem qua eisdem con¬
summatis. unde uenerat rediit
suae resurrectionis saepius
a postolis post passionẽ suam
uiuus apparet. erbossumit.
Eandemq: quam a mortuis
suscitauerat palpandam
carnem exhibet sed altiore
se occulta praesentia quae promi¬
serat impleturũ ecceego uobiscũ
sũ omnib: dieb: usq: ad consumma¬
tionẽ saeculi: Iste enĩ numerus
hanc temporalem terrenamq:
uitã uel propt̃ quattuor anni
tempora ud propter quat auor
uentos caeli designat. Nam post¬
qua consepulti fuerimus cumx̃p̃o
pbaptisinũ in mostem quasi per¬
rubrimaris calle transito neces¬
sarium in hac solitudine dñi habe¬
mus ducatũ quinos ad calestia¬
regna perducat &imaginis suȩ
denario remunerans prȩsentia
scĩ sp̃s quasi uera iubelei quiete
beati ficet. Vos autẽ baptiza¬
bimini spũsc̃o Non post multos

Expanded text:
apostolis, quae vel hic vel in apostolis, quae vel hic vel in Evangeliis leguntur. Est ergo sensus: Scripsi de Jesu a tempore quo coepit signa facere et docere usque in diem qua, eisdem consummatis, unde venerat rediit.suae resurrectionis, saepius apostolis post passionem suam vivus apparuit, cibos sumit, eamdemque quam a mortuis suscitaverat palpandam carnem exhibet. Sed altiori se occulta praesentia quae promiserat impleturum. Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Iste enim numerus hanc temporalem terrenamque vitam vel propter quatuor anni tempora, vel propter quatuor ventos coeli designat. Nam postquam consepulti fuerimus cum Christo per baptismum in mortem, quasi Rubri maris calle transito, necessarium in hac solitudine Domini habemus ducatum, qui nos ad coelestia perducat, et imaginis suae denario remunerans, praesentia sancti Spiritus quasi vera jubilaei quiete beatificet. Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multos
Abbreviated transcription (Latin):
rimum quidem sermonem
feci deomnib: otheophile.
quae coepitihs̃ facere & docere
deomnib sedicit xp̃i factis & di¬
ctis in euangelio scripsisse Non
quodomnia comprehendere
potuerit Nesit contrarius iohan¬
ni quiait multa quidem &
alia signa fecit iħs in conspectu
discipulorũ suorũ quae non suNt
scripta in libro hoc. sed qđ de
omnib: elegerit undefaceret
sermonẽ qua e iudicauit apta
& congrua sufficere officio
dispensationis suae. Theo phr¬
lus interp̃tatur dĩ amator uel
dõ amatus. Quicumq: ergodĩ
amator est ad se scriptũ credat:
suae hic animae quaelucas me¬
dicus scripsit. inueniat salutem
Et notandum quod ait quae
coepit ihs̃ facere & docere
Primũ facere. postea docere.
quia ihsbonum doctorẽ insti¬
tuens nulla nisi quae fecit do¬
cuit. usq indiem qua prȩci¬
piens apostolis per sp̃m scm̃
quos elegit assumptus est
Perhyperbaton legendũusq
indiem qua ad sumptus est
Praecipiens ante adsumpti¬
tionem idest praecept adans

Expanded text:
rimum quidem sermonem feci de omnibus, o Theophile, quae coepit Jesus facere et docere. De omnibus se dicit Christi factis et dictis in Evangelio scripsisse, non quod omnia comprehendere potuerit, ne sit contrarius Joanni qui ait: Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum, quae non sunt scripta in libro hoc , sed quod de omnibus elegerit unde faceret sermonem, quae judicavit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. Theophilus interpretatur Dei amator, vel a Deo amatus. Quicunque ergo Dei amator est, ad se scriptum credat, suaeque hic animae, quia Lucas medicus scripsit, inveniat salutem. Et notandum quod ait: Quae coepit Jesus facere et docere. Primo facere, postea docere. Quia Jesus bonum doctorem instituens, nulla nisi quae fecit docuit. Usque in diem qua praecipiens apostolis per Spiritum sanctum quos elegit assumptus est. Per hyperbaton legendum usque in diem qua assumptus est, praecipiens ante assumptionem, id est, praecepta dans
Abbreviated transcription (Latin):
facta octauo sunt iuda ei roma
expulsi Item neronis annosiiu
quorũ duos extremos beatus
paulus romae in libera man¬
sit custodia ex quo intellegimꝰ
in eadem urbe liborũ eẽ con¬
positum: Itemq: ut ꝑ iudȩorũ
quoq: reges eadem tempora
discernã hero des phrlippus
& lysamas tetrarchȩ prȩfu¬
erunt annis ui. hero desrex
qui & agrippa qui caesariae
perut annis .uii. Agrippa fili¬
us eius sub quopaulus romam
missus est. annisxu. Cuius res¬
stant usq ad subuersionẽ hiero¬
solrmorũ anni xii. haec distin¬
ctius ex secutussum ut cum eius¬
dem libelli reuoluas historiã.
quid sub quo tempere gestũ sit
eudenter agnoscere possis Misi
autẽ & explanatiunculamepis¬
stolae beatissimi euangelis tae
iohannis cuius maximã partẽ
ex omeliis scĩ augustini latissima
suauitate diffusis cõmpendiosus
breuiator excerpsi Nannulla
uero incalce ouam propriosu¬
dore subtexui in quo utroque
opere siquid utilitatis in uene¬

Expanded text:
facta, octavo anno sunt Judaei Roma facta, octavo anno sunt Judaei Roma expulsi. Item Neronis quatuor annos, quorum duos extremos beatus Paulus Romae in libera mansit custodia. Ex quo intelligimus in eadem urbe librum esse compositum. Itemque, ut per Judaeorum quoque reges eadem tempora discernam, Herodes, Philippus, et Lysanias Tetrarchae praefuerunt annis sex; Herodes rex qui et Agrippa qui Caesaraeae periit, annos septem; Agrippa filius ejus, sub quo Paulus Romam missus est, annos quindecim. Cujus restant usque ad subversionem Jerosolymorum anni duodecim. Haec distinctius exsecutus sum, ut cum ejusdem libelli revolvas historiam, quid sub quo tempore gestum sit evidenter agnoscere possis. Misi autem et explanatiunculam epistolae beatissimi evangelistae Joannis, cujus maximam partem ex homiliis sancti Augustini latissima suavitate diffusis compendiosus breviator excerpsi. Nonnulla vero in calce etiam proprio sudore subtexui. In quo utroque opere si quid utilitatis invene
Abbreviated transcription (Latin):
cere credidit ad aedificandam
fidem legentiũ uel audientium
ita scripsitut solus eius liber
fide dignus haberetur in ede¬
sia deapostolorũ actib narran¬
tis. reprobatis omnib: qui non
ea fidequa oportuit factadictaq
a postolorum scribere ausi sunt
Eoquippe tempore scripseruNT
marcus & lucas: quo non solum
abeclesia xp̃i uerũ etiã ab ipsis
ad huc in carne manentious
a postolis prabara potuer̃
Nam dñi nutugerebatur
ut non solum a postol ui ere¬
rant sed & discipuli te tu
tib: ec clesiae doctorio: a quae
non uiderant prȩdican diser¬
bendiq: fiducia pariter & auc¬
ctoritas oraeboretur. Actus
ouero a postolorũ & praecipue
beati paulicuius indiuiduus in
peregrinando comes extit
beatus lucas sicut uiderat ipse
composuit : quorũ omnis textus
quantũ ex aliorum historiis
anim aduertere potiumus.
continet annos xxuiii Ideie
annos iIII: claudii annoui¬
cuius principus petrus apls
romã uenit et quasto anno fames

Expanded text:
cere credidit ad aedificandam cere credidit ad aedificandam fidem legentium, vel audientium, ita scripsit, ut solus ejus liber fide dignus haberetur in Ecclesia de apostolorum actibus narrantis, reprobatis omnibus qui non ea fide qua oportuit facta dictaque apostolorum scribere ausi sunt. Eo quippe tempore scripserunt Marcus et Lucas, quo non solum ab Ecclesia Christi, verum etiam ab ipsis adhuc in carne manentibus apostolis probari potuerunt. Nam Domini nutu gerebatur ut non solum apostoli qui viderant, sed et discipuli qui auditu ntibus Ecclesiae doctoribus ea quae non viderant praedicandi scribendique fiducia pariter et auctoritas praeberetur, Actus vero apostolorum, et praecipue beati Pauli, cujus individuus in peregrinando comes exstitit beatus Lucas, sicut viderat ipse composuit. Quorum contextus omnis, quantum ex aliorum historiis animadvertere potuimus, continet annos viginti octo, annos sex, Caii annoCujus principis Petrus apostolus Romam venit, et in quarto anno fame