comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iam uero assumpto ep̃atu qualẽ
se quantũq pͥstitit: ñ est nr̃e fa¬
cultatis euoluere. Idem enim ꝯ¬
stantissime ꝑseuerabat: qui pͥus
fuerat. Eadem incorde eius hu¬
militas: eadem inuestitu eius uili¬
taserat. Atq ita plenus auctorita¬
tis et gr̃e. implebat ep̃i dignitatẽ.
ut ñ tam̃ ꝓpositum monachi uirtii¬
tem q desereret. Aliqͣndiu gͦ ad¬
herenti ad eccłiam celula usus est.
Deide cum in quietudinem sefre¬
quentancium ferre non posset: duo¬
b fere extra ciuitatem milib mo¬
nast̾ium sibi statuit. Qui locus
tam secretus et remotus erat: ut
hemi sollitudinem non desideraret.
Exuno enim latt̾e precisa montis ex¬
celsa rupe andiebatur: reliquam pla¬
niciem liger fluuius relucto pauls¬
lum sinu clauserat. Nna tantum ea¬
demq arta ad modum uia: ad iri
poterat. Ip̃e uir beatus ex lignis ꝯtex¬
tam cellulam habebat: multiq ex
frĩb ineunidem modum. pleriq
saxo suꝑiect montis cauato recepta¬

Expanded text:
Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato recepta
Abbreviated transcription (Latin):
uiri duos scripsit: quos dialogos
uolinit  uocitari. In quib non nulla
deuiitutib heremitaꝵ. anachoritar ue.
referente postumiano inseruit: s innullo
Quem apłit sanctisc priorib exequanit:
ciam que meruit audire apłm predican¬
tem: sed nec gallias axp̃o derelictas. qͥ¬

Expanded text:
viri duos scripsit, quos dialogos viri duos scripsit, quos dialogos voluit vocitari. In quibus nonnulla de virtutibus heremitarum anachoritarumve, referente Postumiano, inseruit. Sed in nullo quem apostolis sanctisque prioribus exaequavit, ciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem; sed nec Gallias a Christo derelictas, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ne pietatis illectus: aggrediar ꝙ mone¬
tur. Potest enim ut crecdo ꝑmee lingͤ
officium ista proferte: qui ex arula cote
inheremo ꝓducens aquas ppli sicientis
extinxit ardorem. Aut certe constabit
eum rursum os asine reserare: si labia
mea aꝑiens ꝑme indectum ista digne¬
tur expancdere. S quid timeo rustici¬
tatem meam et cum dominus redemp¬
tor et deus ñr. ad destruendam munda¬
ne sap̃ie uanitatem. ñ oratores s pisca¬
dores : ne philosophos. s rusticos preele¬
git: Creclimus ergo orantib uobis. quia
et si non potest paginam sermo incultus
ornare: faciet eam gloriosus antistes pre¬
claris uirtutib elucere.
ulti sunt qui uirtutes sc̃ĩ mar¬
tini uel stante uersu. uł stiloꝓ
saico conscripserunt. Equib ille primus
seuerus sulpicius. cui tantꝰ fecuor amoris
fuit in sanctum dei: ut eo ad huc degente
inscło. unum librum demirabilib uite
cius describeret. Ex inde post transitum bĩ

Expanded text:
nae pietatis inlectus, adgrediar quod monenae pietatis inlectus, adgrediar quod monetur. Potest enim, ut credo, per meae linguae ista proferre, qui ex arida cute in heremo producens aquas, populi sitientis extinxit ardorem; aut certe constabit, eum rursum os asinae reserare, si labia mea aperiens per me indoctum ista dignetur expandere. Sed quid timeo rusticitatem meam, cum dominus Redemptor et dens noster ad distruendam mundanae sapientiae vanitatem non oratores sed piscatores, nec philosophos sed rusticos praeelegit? Confidimus ergo orantibus vobis, quia, etsi non potest paginam sermo incultus ornare, faciet eam gloriosus antistis praeclaris virtutibus elucere. 1. Multi enim sunt, qui virtutes sancti Martini vel stante versa vel stilo prosaico conscripserunt. Quibus primus ille Severus Sulpicius, cui tantus fervor amoris fuit in sanctum Dei, ut, eo adhuc degente in saeculo, unum librum de mirabilibus vitae eius scriberet, exinde post transitum beati
Abbreviated transcription (Latin):
quadam uice ꝑsompnium: media die
inbasilica domni martini debiles mul¬
tos. ac diuersis morbis oppressos sanari.
Et uitli expectantem matrem meam :¬
que ait michi. Quare segnis es adhec
scribenda que ꝓspicis: Et aio. Num ti¬
bi latet ꝙ siminops litteris: et tam ad¬
miranclasiurtutes. stultus et idiota non
autleo promulgare: Utinam seuerus aut
paulinus uiuerent. aut certe fortunatus
ad esset: qui ista describerent. Nam ego
ego ad hec iners notam incurro: si hec an¬
notare temptauero. Et ait mͥ. Et nescis
quia nobiscum ꝓp̃ intelligenciam popit¬
loꝵ magis sicut tu loqui potens es. habe¬
tur preclarum: Ita q ne dubites. ⁊ agere
non desistas: quia crimen tibi erit. si ea
tacueris. Ego autẽ hec agere cupiens. du¬
plicis cesu afligor crucatu: meroris pa¬
rit̾ et terroris. Meroris. tur tante uirtu¬
tes que subantecessorib nr̃is facte sunt.
ñ sunt scripte: terroris. ut aggrediar o¬
pus egregium rusticanus. S spe diui¬

Expanded text:
quadam vice per somnium media die quadam vice per somnium media die in 995-996 basilica domni Martini debiles multos, ac diversis morbis oppressos sanari, et videbam eos, spectante matre mea, quae ait mihi: Quare segnis es ad haec scribenda quae prospicis? Cui aio: Non te latet, quod sim inscius litterarum, et tam admirandas virtutes stultus et idiota non audeam promulgare? Utinam Severus, aut Paulinus viverent, aut certe Fortunatus adesset, qui ista descego ad haec iners notam incurro, si haec adnotare temptavero'. Et ait mihi: 'Et nescis, quia nobiscum propter intellegentiam populorum magis, sicut tu loqui potens es, habetur praeclarum? Itaque ne dubites et haec agere non desistas, quia crimen tibi erit, si ea tacueris'. Ego autem haec agere cupiens, duplicis taedii adfligor cruciatu, maeroris pariter et terroris. Maeroris, cur tantae virtutes, quae sub antecessoribus nostris factae sunt, non sunt scriptae; terroris, ut adgrediar opus egregium rusticanus. Sed spe divi
Abbreviated transcription (Latin):
ominis Scis et inxp̃i
amore dulcissimis fr̃i¬
b et filiis ec̃ce turonice
michi acleo cõmisse:
Gregorius pec̃cor. Miracula que dominꝰ
deus n̾r ꝑbeatum martinum antistitem
suum incorpore positum oꝑari dignatꝰ
est: cotidie ad corroborandam fidem cre¬
dencium. confimare clignat᷑: Ille ñc̃
ineo operatus est. cum eẽt inmuntdo:
Ꝙ ille prebet ꝑeum beneficia xp̃ia¬
nis: qui misit tunc p̾silem genti¬
hpituris. Iemo ergo de ante adts uirtu¬
tib dubitẽt. dum presencium signoꝵ
cernit munera dispensari: cum uiclet
claudos erigi. cecos illuminari. demones
effugari: et alia queq morboꝵ genera.
ip̃o metlicante curari. Ego uero fidem
gerens ubri illius. qui de eus uita ab
anteriorib est scriptus : presentes uirtu
tes dequanto ad memoriam recolo me¬
morie inposterum domino iubente mã¬
dabo. E non presumerem: nisi bis et ter¬
cio admonitus fuissem ꝑuisum. TameN
om̃ipotentẽ dm̃ testem inui̾co. quia uidi

Expanded text:
ominis sanctis, et in Christi amore dulcissimis fratribus ac filiis Ecclesiae Turonicae mihi a Deo commissae, Gregorius peccator. Miracula illa quae Dominus Deus noster per beatum Martinum antistitem suum in corpore positum operari dignatus est, quotidie ad corroborandam fidem credentium confirmare dignatur. Ille nunc exs tumulum, qui in eo operatus est cum esset in mundo; et ille praebet per eum beneficia Christianis, qui misit tunc praesulem gentiperituris. Nemo ergo de anteactis virtutibus dubitet, cum praesentium signorum cernit munera dispensari, cum videt claudos erigi, caecos illuminari, daemones effugari, et alia quaeque morborum genera ipso medicante curari. Ego vero fidem ingerens libri illius qui de ejus Vita ab anterioribus est scriptus, praesentes virtutes, quantum Al., de quanto ad memoriam recolo, memoriae in posterum, Domino jubente, mandabo. Quod non praesumerem, nisi bis et tertio admonitus fuissem per visum. Tamen omnipotentem Deum testem invoco, quia vidi
Abbreviated transcription (Latin):
rantie uictꝰ lib̾amq a se cdimittẽs
iuxta ritum ec̃ce facultatem ei cõ¬
cessit seruiendido cui se ꝓbauit. Il
lauͦ optata lib̾tate potita monaste¬
rium uilleium adiens.cum sc̃ĩmo¬
nialib inibi d̾o ẜuientib reliquũ
uite sue d̾õ uouit ÷ uͭ tantãei dñs
grãm ꝯtulit sc̃itatisut ñ minꝰ aĩo¬

Expanded text:
rantiae victus, liberamque a se dimittens, juxta ritum Ecclesiae, facultatem ei concessit serviendi Deo cui se probavit. Illa vero optata libertate potita, monasterium Julleium adiens, cum sanctimonialibus inibi Deo servientibus reliquum vitae suae Deo vovit: ubi tantam ei Dominus gratiam contulit s
Abbreviated transcription (Latin):
uoce conuersus: gr̃as agens. cellulã
clamore compleuerat. Quo audito¬
hi qui proforib astiterant. statim
ieruunt ad mirlim spectaculum: ꝙͦ
uidebant uiuere. quem mortuum
reliquissent. Ita redditus uict. statĩ
baptisma consecutus plures post ea
uissit annos: primꝰ q apd̃ nos. mar¬
tini uitutum uł mat̾ia uł testim¬
omum fuit. Idem tamen referre e¬
rat solitus se corpore exutum. ad tri¬
bunal iudicis duictum: deputandĩ¬
q ob̾curis locis et uulgarib turb̾.
tristem excepisse sentenciam. Tum
ꝑ duos angłos iudici fuisse sugestũ:
hunc ẽẽ ꝓquo. sslartinus oraret. Et¬
ita ꝑ eosdem angłos se iussum rełuci.
et martino redlitum: uide q pristi¬
ne restitutum. Ab hoc primo tem¬
pore beati uiri nomen enituit: ut
qui sanctus iam ab om̃ib hab̾ebat᷑:¬
potens etiam et uere apl̃icus hab̾et᷑:

Expanded text:
uoce conuersus gratias agens cellulam uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliqubaptisma consecutus, plures postea vixit annos: primusque apud nos Martini virtutum vel materia vel testimonium fuit. Idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatpotens etiam et uere apostolicus habe
Abbreviated transcription (Latin):
cipłinis Gancis q intecpositis diebo.
languore correptus ui febrium. labo¬
rabat at cum martimus forte dices¬
serat et cum ꝑtridium defuisset. R¬
gressus ex anime corpus inuenit. Ita
subita mors fuerat: ut absq bapoi¬
mate humanis reb exceł̃et. Corpꝰ
inmedio ꝓositum: ceisti merancium
srẽm s cequentabatur officio. Tum
martimis flens zeuilans accureit.
Tum uero. tota sc̃m sp̃m m̃te concrpi¬
ens. egredi celulam inqua corpus ia¬
cbat ceceros iubet: ac forib obseã¬
menbra ꝓsternit᷑. Et cum aliqͣm dui
oracioni incubuisset. sensisset q ꝑspi¬
ritum dñi ad ẽẽ uirtutem erectus pau¬
lulum. et indefuncti ora defixus ora¬
tionis sue ac misccłie domini intrepi¬
dus expectabat euentum. Nixq dua¬
rum fere horarum spacium inter¬
cesserat ÷ uidet defunctum paula¬
tim menbris om̃ib ꝯmoueri: et la¬
xatis inusum uidendi palpitare lu¬
minib. Tum uero magna ad dñm

Expanded text:
ciplinis: paucisque interpositis diebus ciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseramembra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sissetque per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
enis autor et princeps acianoꝵ gra¬
uissime insectatus est: multis cꝑ af¬
tetum inuiriis. de ciuitate exurbauit.
Cedendum itaq tempori arbitratus.
ad insulam cui gallinaria nomeni.
est secesit: comitte quodam ꝓresb̾o
magnaꝵ uirtutũ uito Hic aliꝙͣ¬
diu radiçib uixit herbar. Quo
tempore eleboꝵ uenenatum ut fe¬
runt gram̃: incibum sumpsit. S
cum uĩ ueneni in se grassantis. uici¬
na iam morte sensisset ÷ imminens
ꝑiculum oracione repulit: statim¬
q om̃is dolor fugatus est. Nec multo
post. cum scõ hylacio comꝑisset re¬
gis penitencia potestatẽ incultam
fuisse redeundi ÷ rome ei temptauit
occurrere ꝓfectus q c ẽ adurbem
um iam hylarius p̾teris¬
set: ita eum est uestigiis
ꝓsecntus. Cumq ab eo gratissime
fuisset susceptus: haud longe sibi
ad opido monast̾ium collocauit. Eͦ
tempore se ei quidem cathecum mnꝰ
iunxit: cupiens sci uiti institui dis¬

Expanded text:
tius, auctor et princeps Arrianorum, gratius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui dis
Abbreviated transcription (Latin):
mus ab ip̃o audita dicant᷑. Igitur
martinus inde ꝓgressus cum mediola¬
num p̾tecisset: diabolus initinere. hu¬
mana specie assumpta. seei ouium
culit. quo tend̾et querens. Cumq id
amartino responsi accepisset sequo
dominus uocaret. tendere: ait ad eum.
Quocinq iexis. uł quec̃q temꝑcaue
Iac utanimo acmente conceperat. ma¬
uem gentilitatis ab soluit ercore: pa¬
tre inmał ꝑseueran̾te: plures tamen
suo saluauit exemplo. De inde cum
heresis arriana ꝑ totum orbem. et ma¬
rime intra illiricum pullulasset :ẽ
ad uersus ꝑficliam sacerdotum. solus
pene accerrime repugnaret. multis¬
q suppliciis eẽt affectus. nam et pub¬
lice uirgifcisnsẽ. et ad extremum de
ciutate exire compulsus: i taliam re¬
ortensi crm intra gallias quo post
dicessĩ sc̃i hylarũ quem ad exilium Re¬
ticoꝵ iuus coegerat curbatam es̃ ec̃m
ampersset ⁊ medliolano sibi monaffi¬
um statuit. Ibi quoq eum. auxen¬

Expanded text:
mus, ex ipso audita dicantur. Igitur mus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueritaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxen
Abbreviated transcription (Latin):
aduersa passurum: qd̾ post ea rei pro¬
bauit euentuf. Ac primum inter alpes
deuia secutus: incidit in latrones. Cum¬
q unus securim eleuatam incapud eiꝰ
librasset: ictum ferientis dextere. susti¬
nuit alter. Hinctis tamen post tergũ
manib: uni seruandus et custodien¬
dus trãditur: Qui cum eum ad remo¬
ciora loca duxisset: ꝑcunctari abeo
cepit quisnam eẽt. Respontlit xͥanũ
se ẽe. Querebat etiam abeo: antime¬
ret. Tunc uero constantissime ꝓfiteba¬
tur. nunquã setam fuisse secilrum:
qr sciret misccłiant dommi. maxime
intemptacionib affituram. s mag̾
illĩ dolece qui xp̃t miscd̾ia ut pote
latrocinia exercens eẽtsmdignus. In¬
gressus q euangłicam disputacionẽ.
uerbum dei latroni predicabat. Qͥd
longius morer: Latro creclidit. pro¬
secutus q martinum. uie recddidit:
orans ut ꝓ se clñm p̾caretur. Idem¬
q post ea religiosam agere uitam ui¬
sus est: adeo ut hec que supra retͣili¬

Expanded text:
aduersa passurum: quod postea proaduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettuli
Abbreviated transcription (Latin):
x inde relicta milicia. sc̃m
hilarium pictaue ep̃m ciui¬
tatis. cuius tunc in dei reb spectata et
cognita fides habebat᷑. expetiuit: et
aliquantlui apud eum ꝯmoratus est
Temptauit autẽ idem sc̃s ylarius impo¬
sito diaconii officio. sibi eum arcius
implicare: et minuist̾io uincire diuino.
S cum sepissime restitisset. indignũ
se ẽe uociferans ÷ intellexit uir dei al¬
cioris ingenii. hoc eum mundo pos¬
se constringi: si idei officii imponeret
in quo quidam locus iniurie uid̾et᷑.
Ita q exorcistam eum ẽẽ. precepit:
Quam ille ordinationẽ. ne despexisse
tanꝙͣ humiliorem uideret᷑ : ñ repudi¬
auit:
ec multum post ad monitus
ꝑsopo E rem. ut patriã
parentesq quod ad huc gẽ¬
tilitas. detinebat. religiosa sollicitu¬
dine uilitaret: ex uoluntate sc̃ĩ hila¬
rii ꝓfectus est: multis q ab eo obstric¬
tus precib et lacrimis ut recliret. Mes¬
tus ut ferunt ꝑegrinationẽ illam ag¬
gressus est: contestatꝰ fr̃es multa se

Expanded text:
xinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se
Abbreviated transcription (Latin):
olim uellem qualercumq mi¬
nist̾ium agere uicis mee. seu
timore. seu uerecundia. prohi¬
bitus sum usq adhuc: modo

Expanded text:
olim vellem qualecumque ministerium agere vicis meae, seu timore, seu verecundia prohibitus sum usque adhuc, modo
Abbreviated transcription (Latin):
dem his uerbis retulit incacumine
castelli regionis italie qd̃ tercium
dicitur. oratorium beati martini
fundam̃tũ ẽẽ ibiq turri uicine qͦ¬
ciens incursione barbarorũ ꝑfrau¬
dem hostis accederet. nocturnis insidiis:
quisquis deuigilentib habuisset intur¬
re lanceam. aut spatam uł cultellun
seu graphium. ꝓtulisset exteca: fere
debatut eranuetise glafis tanquam
si illud ferrum uerteret᷑ incereum. Et
mox ex ip̃o signo custodes admoniti:ma

Expanded text:
dem his verbis retulit, in cacumine castelli regionis Italiae, quod dicitur Tertium, oratorium beati Martini fundatum est; ibique turri vicinae, quoties incursione barbarorum per fraudem hostis accederet nocturnis insidiis, quisquis de vigilantibus habuisset in turre lanceam, aut spatam, vel cultellum, seu grafium protulisset ex theca, fere debatur ex universo gladio, tanquam si illud ferrum verteretur in cereum. Et mox ex ipso signo custodes admoniti, ma
Abbreviated transcription (Latin):
sis. Intͣ italiam ciuitas ianuensis et
mecliolanum metͦpoł ligurum: hunc
optauert pastorem et magistrum. Ke¬
nis nobilissima francie ciuitas scde bel¬
gice ꝓuincie capͥ. eiꝰ cls̃atiotionem ambi¬
uit. Omnib his uocationib pꝰ positis. ñ
sollicitauit aĩam eiꝰ honoroblatꝰ ⁊ nec
motꝰ est peseiꝰ ut inclinaret se ad głam:
nec mag̾ euni delectabat thyara et anu¬
lus. qm̃ rastrum et sarculus. Petentib
se nec aimuens aliqmͣ nec insolent̾ aut
impbe renuens: clicebat se ñ ẽẽ suũ s ali¬
oꝵ seruitio deputatum. Que res cum
referret᷑ ad fr̃cs: respondebant. Nos oĩb
q̃ possidebamꝰ uenditis: inuentam p̾cio¬
sani margaritam ꝯꝑauimꝰ. ad patͥmo¬
iua clistracta redire ñ possumꝰ. Qd̃ si et
p̾cium et ad p̾ciatum nob̃ꝑierit. et sub¬
stanciis et margarita pͥuati fu̾imꝰ. ex¬
pectationi ur̃e male ꝓuisum est. si oleo
nr̃o effuso. clausis ianuis sic̃ fatui men

Expanded text:
sis. Intra Italiam civitas Januensis, et sis. Intra Italiam civitas Januensis, et Mediolanum metropolis Ligurum, hunc optaverunt pastorem et magistrum. Remi, nobilissima Franciae civitas, secundae Belgicae provinciae caput, ejus dominationem ambivit. Omnibus his vocationibus postpositis, non sollicitavit animam ejus honor oblatus, nec motus est pes ejus ut inclinaret se ad gloriam; nec magis eum delectabat tiara et annulus, quam rastrum et sarculus. 27. Petentibus se nec annuens aliquando, nec insolenter aut improbe renuens, dicebat se non esse suum, sed aliorum servitio deputatum. Quae res cum referretur ad fratres, respondebant: « Nos omnibus quae possidebamus venditis, inventam pretiosam margaritam comparavimus: ad patrimonia distracta redire non possumus. Quod si et pretium et appreciatum nobis perierit, et substantiis, et margarita privati fuerimus; exspectationi nostrae male provisum est, si oleo nostro effuso, clausis januis sicut fatui mend
Abbreviated transcription (Latin):
do quicquid fecit ascͥpsit: inmo se nichil
boni aut uelle aut posse. nͥ inspirante et
oꝑante dõ et sensit et dixit. S ad erat uis
cliuina intp̃e accepto et in die salutis : se¬
eͣgans in eringłium suum ẜuum suũ.
eͥ humilitatem respex̾at. cꝰ aĩam sp̃e sc̃s
maculabat cluplicitas. nec int̾rumpe¬
bat bonum eiꝰ q̃ libet ꝯsꝑsio falsitatis ⁊ ĩ
in fornace ꝓbabat᷑. et nequid ei rubiginis
obrepet crebris malleoꝵ ictib in ĩcudetũ¬
debat᷑. flagellabat᷑ et arguebat᷑. ñ ad pe¬
ei defuit stimulus egritudinis. Et cum
sciret uͥtutem in infirmitate ꝑfici sus¬
ficientem sͥ in h expiebat᷑ gram: qd̃ iui¬
deret suos õs qntulumcumos extͣ ordi¬
narios motꝰ. lima illiꝰ cocidiane afflictõ¬
nis abincli. Erat quid̃ caro infirma. sed
sp̃e ꝓmiptꝰ. et qͦ minꝰ in corꝑe pot̾at delecta¬
ridampliꝰ delectabat᷑ uidño: uec aliqͣ scli¬
lingouensis eccͣa: elegit cathalcuinen¬

Expanded text:
Deo quidquid fecit ascripsit: imo se nihil Deo quidquid fecit ascripsit: imo se nihil boni aut velle, aut posse, nisi inspirante et operante Deo, et sensit, et dixit. Sed aderat vis divina in tempore accepto, et in die salutis, segregans in Evangelium suum servum suum, cujus humilitatem respexerat, cujus animam Spiritus maculabat duplicitas, nec interrumpebat bonum ejus quaelibet conspersio falsitatis, in lin fornace probabatur, et ne quid ei rubiginis obreperet, crebris malleorum ictibus in incude tundebatur, flagellabatur, et arguebatur; non ad poeei defuit stimulus aegritudinis. Et cum sciret virtutem in infirmitate perfici, sufficientem sibi in hoc experiebatur gratiam, quoderet suos omnes quantulumcunque extraordinarios motus lima illius quotidianae afflictionis abradi. Erat quidem caro infirma, sed spiritus promptus: et quominus in corpore poterat delectari, amplius delectabatur in Domino; nec aliqua sLingonensis Ecclesia, elegit Catalaunen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitutꝰ. oꝑatꝰ est uir deiz et cliu̾sa loca
ꝑlustrans. bñfaciebat his qui uifirma¬
bant᷑. illuminando cetos. et erigendo de¬
biles curando febricitantes: maxime
opp̾ssos a cdiabolo. cdiligentiori studiopͤ¬
gans: et q̃ malignꝰ fedau̾at sp̃c ipectora:
templa deo acceptabilia consecrabat.
Płima aũt in eum ꝓbabilia. et laude
cligna concurrunt Alii namq doctͥnã
abuĩ mores: alii mirant᷑ nuracula. Ego
quidem ꝯgruum his õib honoremde¬
uas electionis et nom̃ xͥ coram gentib et re¬
gib fercet intrepidus cuni obedirent pͥn¬
cipes mundi. e. nutum eminde eiꝰ ĩõi
uatione starent ep̃i cum ip̃a romana
et qͣi gn̾ali legatione ꝯcessa subiecisset ei
lauit. s semꝑ de se humilit̾ seutiens: ue¬
n̾abilium oꝑm ñ se auctorem credidit. s
ministrum et cum eẽt õĩum iuditio
sũmꝰ suo sͥ iuditio constitit infimꝰ. Soli

Expanded text:
constitutus operatus est Vir Dei, et diversa loca constitutus operatus est Vir Dei, et diversa loca perlustrans benefaciebat iis qui infirmabantur: illuminando caecos, erigendo debiles, curando febricitantes, maxime oppressos a diabolo diligentiori studio purgans; et quae malignus foedaverat spiritus pectora, templa Deo acceptabilia consecrabat. 25. Plurima autem in eum probabilia et laude digna concurrunt. Alii namque doctrinam, alii 1102 mores, alii mirantur miracula. Ego quidem congruum his omnibus honorem devas electionis, et nomen Christi coram gentibus et regibus ferret intrepidus, cum obedirent ei principes mundi, et ad nutum ejus in omni natione starent episcopi; cum ipsa Romana et quasi generali legatione concessa subjecisset ei lavit: sed de se semper humiliter sentiens venerabilium operum non se auctorem credidit, sed ministrum; et cum esset omnium judicio summus, suo sibi judicio constitit infimus. Soli
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ pͥmum uit dei cuutatem p̾dictam
sua illustrauit p̾sentia. Hanc posside¬
bat demonium. qd̃ mͦ italica. mͦ hibera:
lingua loq̃bat᷑ nec satis cͥtum utrum
ñ hispanus. ħ. ⁊̃ genu passione: et popli¬
cis tremore ꝑturbabat᷑. Que cum ad iurũ
dei adducta fuisset: saltu concito scannũ
inqͦ sedebat mopinata celeritate tusilut.
Reducta et int̾rogata quids uellet et
saltꝰ et fuga et uñ egrotanti et uetule tã¬
ta uirtꝰ et uelocitas aduenisset ⁊ respon¬
dit hanc sͥ agilitatem ex p̾sentia in eẽ
diaboli. ut currentes ꝯp̾hend̾et eqͦs. ⁊ eoꝵ
dorso sñ ullo adminiculo insiliret. ħ se¬
q̃nti die. dum in ecca diuinisqueille ce¬
lebrat᷑ officiis int̾eẽt: crudelissime et diu¬
tissune coram oĩb uexata est. Cõ passus
albas mulieri iam sepe ui talib exꝑtus
dei clem̃itiam: imꝑat diabolo ut recedat.
Ille ad imꝑium serui dei tremebundꝰ ena
ualiuit. Hec et alia multa intra alpes

Expanded text:
quo primum Vir Dei civitatem praedictam quo primum Vir Dei civitatem praedictam sua illustravit praesentia. Hanc possidebat daemonium, quod modo Italica, modo Ibera lingua loquebatur; nec satis certum, utrum hic Hispanus. Haec etiam genuum passione, et poplitis tremore perturbabatur. Quae cum ad Virum Dei adducta fuisset, saltu concito scamnum in quo sedebat inopinata celeritate transiliit. Reducta et interrogata quid sibi vellet et saltus, et fuga, et unde aegrotanti et vetulae tanta virtus et velocitas advenisset: respondit hanc sibi agilitatem ex praesentia inesse diaboli, ut currentes comprehenderet equos, et eorum dorso sine ullo adminiculo insiliret. Haec sequenti die dum in ecclesia divinis quae ille celebrabat officiis interesset, crudelissime et diutissime coram omnibus vexata est. Compassus Abbas mulieri, jam saepe in talibus expertus Dei clementiam, imperat diabolo ut recedat. Ille ad imperium Servi Dei tremebundus evanvaluit. Haec et alia multa intra Alpes
Abbreviated transcription (Latin):
te uibet eam securam reu̾ti ad ꝓpͥa.
S cum illa recditũ ad sediaboli sic̾ iam
exꝑta fu̾at formidaret. collo eiꝰ alligari
hanc a mͦ mulierem p̾sumas ꝯting̾e. Qd
mandatum sit expauit cliabolꝰ ut nni¬
lieri regͤsse ad ꝓpͥa. nunqmͣ de inceps appro
pinqͣre p̾sumpserit. Erat ⁊̃ in eadem
cuntate demoniacꝰ quidam cꝰ passio ml¬
tos ad tisum mouebat: cum alii qͥ sa¬
nioris aĩerant clem̃tissimo ei ꝯpat̾ent᷑
affectu. Hic ita latrabat: ut si audires nͨ
uid̾eo ꝑsonam. cauem cred̾es. Quem sͥ exi¬
bitum uir dei cum la trantem audisset
ingemuit: qui eo mͦ la trabat qͦ solent
lans et latrans. acriꝰ solito t᷑babat᷑. I ncͤpa¬
to itaq diabolo. et in uͥtute xͥ expulso
hõi imꝑat ut loqͣt᷑. Purgatꝰ hõ intrat
eccͤam̃z int̾ est sacͣm̃tis crucis signo fe
munit. auclit euͣngłia et confitet᷑ et
orat: et cet̾a sane m̃tis officia deo reddit
moniaca mulier. Nameo tp̃raberat:

Expanded text:
te, jubet eam securam reverti ad propria. te, jubet eam securam reverti ad propria. Sed cum illa reditum ad se diaboli, sicut jam experta fuerat, formidaret, collo ejus alligari hanc amodo mulierem praesumas contingere. » Quod mandatum sic expavit diabolus, ut mulieri regressae ad propria nunqpinquare praesumpserit. 23. Erat etiam in eadem civitate daemoniacus quidam, cujus passio multos ad risum movebat, cum alii qui severioris animi erant, clementissimo ei compaterentur affectu. Hic ita latrabat, ut si audires, nec videres personam, canem crederes. Quem sibi exhibitum Vir Dei cum latrantem audisset, ingemuit: qui eo modo latrabat, quo solent lans et latrans, acrius solito turbabatur. Increpato itaque diabolo, et in virtute Christi expulso, homini imperat ut loquatur. Purgatus homo intrat ecclesiam, interest sacramentis, crucis signo se munit, audit Evangelia, confitetur et orat, et caetera sanae mentis officia Deo reddit moniaca mulier. Nam eo tempore aberat,
Abbreviated transcription (Latin):
tui in graclum pͥstinum: Rursum
uoce mutata. et miro mͦ cachinans:
mꝰ ille uictꝰ abscessit. et mulier sͥ red¬
tib amicis domui sue reddit᷑. letabã¬
t õs qui orclinem reigeste audierãt:
s repente gaudium u̾tit᷑ in merorẽ.
qr uͥ domꝰ sue limina mulier atti¬
git rursus intrat cliabolꝰ ÷ et infesti¬
or solito miseram discerpit attrocins.
Qd fac̾et miser miratꝰ. qͦ se u̾teret
nesciebat. Cohabitare cum demonia¬
ca molestissimum: relinq̃re impiũ
uidebat᷑. Surgit gͥ. et assumpta secũ
muliere. rursum papiam reu̾tit᷑. U
cum uirum dei ñ inuenisset: usq
cermonam ꝓsequit᷑ abeurtem. Incli.¬
cat quid fcm̃ sit: et ut grãm inrieni¬
at lacͥmabilit̾ dep̾cat᷑. ec de est pie pe¬
titioni abbis clem̃tia: s p̾cipit ut ec
ꝓmissi circa noctis crepusculum ce¬
teris dormitum enritib ip̃e uno tm̃
ꝓseq̃nte eccͣam ingͤdit᷑⁊ et tota nocte
illa or̃oniuacans obtiniit a dño qd̃
petebat. et impetrata mulieri sanita¬

Expanded text:
tui in gaudium pristinum? » rursum voce mutata, et miro modo cachinnans: 1101 ille victus abscessit, et mulier sibi redtibus amicis domui suae redditur. Laetabantur omnes qui ordinem rei gestae audierunt; sed repente gaudium vertitur in moerorem: quia ubi domus suae limina mulier attigit, rursus in eam intrat diabolus, et infestior solito miseram discerpit atrocius. Quid faceret miser maritus, quo se verteret, nesciebat. Cohabitare cum daemoniaca molestissimum, relinquere, impium videbatur. Surgit igitur, et assumpta secum muliere, rursum Papiam revertitur: ubi cum Virum Dei non invenisset, usque Cremonam prosequitur abeuntem. Indicat quid factum sit: et ut gratiam inveniat, lacrymabiliter deprecatur. Nec deest piae petitioni Abbatis clementia; sed praecipit ut eccpromissi, circa noctis crepusculum, caeteris dormitum euntibus, ipse uno tantum prosequente ecclesiam ingreditur, et tota nocte illa orationi vacans, obtinuit a Domino quod petebat: et impetrata mulieri sanita
Abbreviated transcription (Latin):
lucem habebat. ut senꝑ clausis palcebris
⁊̃ brachium oppou̾et ocłis. ne alicͦ mͦ ali¬
qͣ lucis particula se ei ingereret. auelle¬
bant᷑ aliqñ opposita brachia iuolent̾i et
cum se ei lusn infund̾et. clamabat et fle¬
bati et erat ei claritas ꝓ cruciatu. et lux
uisa qͣiatuleos eiꝰ cerebro infigebat. Bñ¬
dicit infantule uit dei÷ et signaculũ
crucis faciens sr̃ eam tnͣquilliorem di¬
mittit. et dum domum referret᷑. ultro
aꝑit ocłos et pedes sine uectore ip̃i reu̾tit᷑.
Et ip̃o in loco. mulieri a demonio uexate
multis astantib a pr̃e mĩaꝵ idẽ sc̃s ob¬

Expanded text:
lucem habebat, ut semper clausis palpebris lucem habebat, ut semper clausis palpebris etiam brachium opponeret oculis, ne aliquo modo aliqua lucis particula se ei ingereret. Avellebantur aliquando opposita brachia violenter, et cum se ei lumen infunderet, clamabat et flebat, et erat ei claritas pro cruciatu, et lux visa quasi aculeos ejus cerebro infigebat. Benedicit infantulae Vir Dei, et signaculum crucis faciens super eam, tranquilliorem dimittit: et dum domum referretur, ultro aperit oculos, et pedes sine vectore ipsa revertitur. Et ipso in loco mulieri a daemonio vexatae, multis astantibus, a Patre miserico
Abbreviated transcription (Latin):
it: ea diuntaxat rõne suasum qd̾into¬
lerabilis undiq ppłs expectaret. nec sine
sidem in qͣ abbas comed̾at. ep̃c ministro
familiari seruandam tradidit. et p̾cep̃
ut seorsum reconditan cumoĩ cliligẽ¬
tia cristodiret. Clapsis ex iñ aliqͦt cdieb:
ep̃c idem febrium uehem̃ti ardore corri¬
pit᷑. Et recordatꝰ hõis dei.: familiarẽ ubet
huc aduehere ne cuncteris. Cumq ille
obtulisset allatum: infuride inquit
acimͣ ineo: et panis exignas bucellas
et abb̃is p̾cib se ꝯm̃dans. comecdit et
bibit: et absq ulla dilatione ꝯualuit.
ugebat᷑ aduentantium nu̾s. et
mirifica oꝑa ad seppłos iuuitabant. nͨ
usꝙͣ uiro dei dabat᷑ requies: cdum ex eiꝰ
lassitudine alii sͥ requiem ꝓcumurẽt.
Abeuntib occurrebant aduenientes:
et sucredebant sͥ bñficia m̃dicantes. In¬
t̾ qͦs miles quidam in ulnis suis puel¬
lam ad uirum dei aterlit q̃ ita exosã

Expanded text:
it, ea duntaxat ratione suasum, quod intoit, ea duntaxat ratione suasum, quod intolerabilis undique populus exspectaret; nec sine sidem, in qua Abbas comederat, episcopus ministro familiari servandam tradidit, et praecepit ut seorsum reconditam cum omni diligentia custodiret. Elapsis exinde aliquot diebus, episcopus idem febrium vehementi ardore corripitur: et recordatus 1100 Hominis Dei, familiarem jubet huc afferre ne cuncteris. Cumque ille obtulisset allatum: « Infunde, » inquit, « aquam in eo, et panis exiguas buccellas et Abbatis precibus se commendans, comedit et bibit, et absque ulla dilatione convaluit. 20. Augebatur adventantium numerus, et mirifica opera ad se populos invitabant; nec usquam Viro Dei dabatur requies, dum ex ejus lassitudine alii sibi requiem procurarent. Abeuntibus occurrebant advenientes, et succedebant sibi beneficia mendicantes. Inter quos miles quidam in ulnis suis puellulam ad Virum Dei attulit, quae ita exosam
Abbreviated transcription (Latin):
et abire p̾cepit: et ne ampliꝰ sͥ molestiã
fac̾et u̾b solito seu̾iorib int̾dixit. Ke¬
cedebut ille ñ ꝯsecutꝰ qd̃ q̃sierat. cũue
nͥabił ep̃ sub oĩ celeritate eum regͦdi
iubet. et manu aireptum tradit alb̾i.
huic inqͥt qui minime bñfitiuni ꝯse¬
in eiꝰ utute ꝑquem expetit sanitatẽ.
postula et impetrabis: ut et nos de dei
munere et ille głet᷑ de optata salute.¬
Ad p̾ceptum ep̃i albͥus app̾bẽsaĩ pneri
manu inuocauit dñim et exaudiũ
eum et signo crucis edito. nerui qͥ
sospitate ignita. mobił fc̃ã est et flexi¬
bił et dicto cictꝰ langiudum din m̃brũ
conualuit. Obstupuit ep̃c tam repente
uirtutis admirans effectum: et amplio¬
ri effectiuetiam ex tunc uen̾atione ui¬
runi dei coluit. et miraculoꝵ illiꝰ ip̃e te¬
stis extitit et relator. Compulit autem
eum: ut ibid̾ ea nocte cenaret. Cuiꝰ rei as¬
sensum cum magna difficultate obtinu¬

Expanded text:
et abire praecepit, et ne amplius sibi molestiam et abire praecepit, et ne amplius sibi molestiam faceret, verbis solito severioribus interdixit. Recedebat ille non consecutus quod quaesierat: iscopus sub omni celeritate eum regredi jubet, et manu arreptum tradit Abbati. « Huic, inquit, qui minime beneficium consein ejus virtute, per quem expetit sanitatem, postula, et impetrabis; ut et nos de Dei munere, et ille de optata glAd praeceptum episcopi Abbas, apprehensa pueri manu, invocavit Dominum, et exaudivit eum; et signo crucis edito, nervi qui sospitate ingenita, mobilis facta est et flexibilis, et dicto citius languidum diu membrum convaluit. Obstupuit episcopus tam repentinae virtutis admirans effectum, et ampliori etiam extunc veneratione Virum Dei coluit, et miraculorum illius ipse testis existit et relator. Compulit autem eum, ut ibidem ea nocte coenaret. Cujus rei assensum cum magna difficultate obtinu
Abbreviated transcription (Latin):
deo. et qͥm᷑fle n bant letant᷑. Foras
clamor effundit᷑. resintꝰ gesta sr̃ tecta
sollempnit᷑ p̾dicat᷑. tota ad specta ełm
ꝯuenit eiuitas ⁊ bñdicit᷑ d̾s. gaudet
ppłs mabt̾e tantioꝑis patratore tociꝰ
pleb̾ reqiuescit affectꝰ. E ebricitan¬
tib multis idem sc̃s manꝰ imponens.
et acim bñdictam porrigens ad bibẽ¬
cdum sanitatem obtinuit ÷ anidas
manꝰ et m̃bra paralisi dissoluta tan¬
gens incolumitati restituit.: teci s̃t¬
sub multoꝵ testimonio in eadem
ciuitate ut uid̾ent imposito signo
crucis. a pr̃e luminum potent̾ obti¬
nuit. Per idem tp̃s hospitium al¬
banensis ep̃i quem dñs ppͣ in eadem
legatione sͥ collegam ded̾at. gr̃a trac¬
tandoꝵ negotioꝵ intrau̾ati et de his q̃
iniuncta fu̾ant ꝯferebant ÷ cum repẽ¬
te irruit sr̃ eos adolescens cꝰ arida ma
nꝰ erat et retorta ad brachium: et ad¬
uolut pelib eiꝰ. supplicit̾ pꝰtulat sani¬
tateni. Ille alias occupatꝰ. bũdixit qͥdẽ

Expanded text:
Deo, et qui modo flebant, laetantur. Foras clamor effunditur, res intus gesta super tecta solemniter praedicatur, tota ad spectaculum convenit civitas, benedicitur Deus, gaudet populus, in Abbate tanti operis patratore totius plebis requiescit affectus. 18. Febricitantibus multis idem Sanctus manus imponens, et aquam benedictam porrigens ad bibendum, sanitatem obtinuit: aridas manus, et membra paralysi dissoluta tangens incolumitati restituit: caeci etsub multorum testimonio in eadem civitate ut viderent, imposito signo crucis, a patre luminum potenter obtinuit. Per idem tempus hospitium Albanensis episcopi, quem dominus Papa in eadem legatione sibi collegam dederat, gratia tractandorum negotiorum intraverat, et de his quae injuncta fuerant conferebant: cum repente irruit super eos adolescens cujus manus arida erat, et retorta ad brachium; et advolutus pedibus ejus suppliciter postulat sanitatem. Ille alias occupatus, benedixit quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
ped̾e bñdictionem. audice u̾bũ. uidere
signum: et doctͥna et miraculis ult᷑ qmͣ
credibile est delectabant᷑. Aderat int̾
eos quidam ex sub urbanis: qui puerũ
demoniacum illuc addux̾at. Q repente
coram oĩb ad signum crucis ꝙ uir sc̃s
edidit. de baiuli sui brachiis ruit ⁊ et e¬
luꝰ humi qͣi mortnus sñ ullo sensu im¬
mobil uisus est. neq uox neq halitꝰ erat
in eo ÷tm̃i cͥca p̾cordia exiguus ei srerat ua¬
por.Dant gͥ cet̾i locum ut poss ꝓced̾e. et
admitti ad uirum dei seminecis pueri
baiulus: et attonita multitudo tam mi¬
serabilis casus p̾stolabat᷑ euentum. In¬
gressus gͥ ad uirum dei hõ est. et puerũ
stupidum nec aliqͥd sentientem añ pedes
albis exposuit et ait. Puer iste clñe p̃r
qͦm añ tuosposui pedes: iam ꝑtͥenniũ
a demonio a t̾rime uexatꝰ est. Et qͦciens
uł eccͣam ingͦdit᷑. uł salib exorcizatis

Expanded text:
petere beneficium, audire verbum, videre petere beneficium, audire verbum, videre signum; et doctrina et miraculis ultra quam credibile est, delectabantur. 16. Aderat inter eos quidam ex suburbanis, qui puerum daemoniacum illuc advexerat: qui repente coram omnibus ad signum crucis, quod Vir sanctus edidit, de bajuli sui brachiis ruit, et elisus humi quasi mortuus sine ullo sensu immobilis visus est: neque vox, neque halitus erat in eo, tantum circa praecordia exiguus ei supererat vapor. Dant igitur caeteri locum ut posset procedere, et admitti ad Virum Dei seminecis pueri bajulus; et attonita multitudo tam miserabilis casus praestolabatur eventum. Ingressus igitur ad Virum Dei homo est, et puerum stupidum, nec aliquid sententiam ante pedes Abbatis exposuit, et ait: « Puer iste, domine pater, quem ante tuos posui pedes, jam per triennium a daemonio acerrime vexatus est: et quoties vel ecclesiam ingreditur, et salibus exorcizatis
Abbreviated transcription (Latin):
bant ⁊ et ꝑtotam italiam iuiri dei disc̾re¬
bat opmio: et diuulgabat᷑ uͥo ꝙ sur¬
rexisset ꝓph̾a magnꝰ potens in oꝑe et ser¬
mone qui inuocato nõie xͥ. et infir¬
mos curaret: et obsessos a demonib
lib̾aret. Maxima quid̃ ei incuratio¬
nib egͥtudinũ gr̃a s in demonib eli¬
minandis freq̃ntior oꝑatio erat ÷ qi
copiosior uexatoꝵ numerꝰ ad exꝑta
subsicdia ꝯcurrebat. et maioꝵ oꝑatio
ad uesꝑam forib assidebant oppͥssio¬
nesuulgi p coꝵꝑis inbcllitate ñ feũs
ad fenestias domꝰ. se eis ꝯspiciendum pre¬
bebat: et eleuata manu bñdicebat eis. Pa¬
nes quoq et aqmͣ deuehebant secum: qͥb
bñdictioni eiꝰ suppositis. ꝓ bñficisea sacra¬
m̃talib referebant. Ex uicinis sane castel¬
lis et incil et urbib multi ꝯ flux̾ant ⁊ ⁊
ꝯmunia tamaduenaꝵ qmͣ ciuium in
mediolano studia erant ꝓseqͥ sc̃m ÷ ex¬

Expanded text:
bant: et per totam Italiam Viri Dei discurrebant: et per totam Italiam Viri Dei discurrebat opinio, et divulgabatur ubique quod surrexisset propheta magnus, potens in opere et sermone, qui invocato Christi nomine, et infirmos et curaret, et obsessos a daemonibus liberaret. Maxima quidem ei in curationibus aegritudinum gratia, sed in daemonibus eliminandis frequentior operatio erat, quia copiosior vexatorum numerus ad experta subsidia concurrebat, et majorum operatio ad vesperam foribus assidebat, oppressionem vulgi prae corporis imbecillitate non ferens, ad fenestras dombebat, et elevata manu benedicebat eis. Panes quoque et aquam devehebant secum, quibus benedictioni ejus suppositis, pro beneficiis ea sacramentalibus referebant. Ex vicinis sane castellis, et vicis, et urbibus multi confluxerant, et communia tam advenarum, quam civium in Mediolano studia erant prosequi Sanctum, ex
Abbreviated transcription (Latin):
trociꝰ afflictaret. tam magnam iram
ciñ modicum tp̃s hñs: et tediens pat̾
sõs ad altare fractionem hostie saluta¬
ris. rite ꝯpleuit. cliffudendamq in pͣͫ
pacem ministro decdit ⁊ et ꝯfestim pax
et salus integra reddita est mulieri. Sit
ille neꝙͣ diuina mist̾ia qͣ te sint effici¬
entie et uͥtutis: ñ ꝯfessione s fuga coac¬
tꝰ ostendit. fugato diabolo. mulier qmͣ
intantoꝵ sartagine torm̃toꝵ. carnifex
pestilens tanto q̃ꝑe fryx̾at. m̃tissue ꝯpos
effecta. redditis cum rõne sensib reuo¬
lita intra fauces lingͣ. dñm ꝯcessa gr̃as
egit: et intiuta curatorem suum pedi¬
beiꝰ aduolutaest. Ingens ꝑ ecͣcam attol¬
lit᷑ clamors oĩs etas iubilat deo. ꝑsonãt
eraiñta ÷ bñdicit᷑ ab oĩb d̾s. excedit ue¬
n̾atio modum: et sernum dei supͣ hoĩem
si dici fas est liq̃ fc̃a caritate ciuitas ue¬
uͥat᷑. Audiebant᷑ hec q̃ mediolami fie¬

Expanded text:
trocius afflictaret, tam magnam iram, trocius afflictaret, tam magnam iram, quam modicum tempus habens; rediens Pater sanctus ad altare, fractionem hostiae salutaris rite complevit, diffundendamque in populum pacem ministro dedit; et confestim pax et salus integra reddita est mulieri. Sic ille nequam, divina mysteria quantae sint efficientiae et virtutis, non confessione, sed fuga coactus ostendit. Fugato diabolo mulier, quam in tantorum sartagine tormentorum carnifex pestilens tanto tempore frixerat, mentis suae compos effecta, redditis cum ratione sensibus, revoluta intra fauces lingua, Deum confessa gratias egit, et intuita curatorem suum, pedibus ejus advoluta est. Ingens per ecclesiam attollitur clamor, omnis aetas jubilat Deo, personant aeramenta, benedicitur ab omnibus Deus, excedit veneratio modum, et Servum Dei supra hominem, si dici fas est, liquefacta charitate civitas veneratur. 15. Audiebantur haec quae Mediolani fie
Abbreviated transcription (Latin):
immolationem hostie salutaris accedit.
Quociens tñ eamdem sacram hostiã sig
tisimpugnat. Nam et ille malignꝰ qͦ ciẽs
adu̾suseum signũ t crucis incendif᷑.
ꝑcussum se indicans. acriꝰ seuit: et re¬
caleitrans otͣ stumuliur qͥdnam tołẽt
ꝓcuit inuit. Expleta aũt or̃one dñica. efti¬
catius hostem agg̃dit᷑ ur beatꝰ. Natene
siquidem calicis sacrum dñi corpꝰ ĩponẽs.
et mulieri capiti sr̃ ponens: talia lo q̃ba
s. adest iniq̃ sp̃c uidex tuus: A dest sũma
potestas: iam resiste si potes ã dest ille qͥ
muncli eiciet᷑ foras. Hoc illud corpꝰ qd̃
de corꝑe uͥginis sũptum est. ꝙ instipite
crucis extensum est. ꝙ in tumulo iacuit:
ꝙ de morte surrexit: ꝙ uidentib disci¬
pulis ascendit in celum. In hꝰ gͦ maie¬
tipio: ut ab hac ancilla eiꝰ egͤdiens ꝯtingͥe
eam deinceps ñ p̾sum as. Cumq eam in¬
uitꝰ deferens. et man̾e ult᷑ ñ ualens. a¬

Expanded text:
immolationem hostiae salutaris accedit. immolationem hostiae salutaris accedit. Quoties tamen eamdem sacram hostiam signtis impugnat. Nam et ille malignus, quoties adversus eum signum crucis intenditur, percussum se indicans, acrius saevit, et recalcitrans contra stimulum, quidnam toleret, prodit invitus. Expleta autem oratione dominica, efcacius hostem aggreditur Vir beatus. Patenae siquidem calicis sacrum Domini corpus imponens, et mulieris capiti superponens, talia loquebatur: « Adest, inique spiritus, Judex tuus, adest summa potestas. Jam resiste si potes. Adest ille qui mundi ejicietur foras . Hoc illud corpus, quod de corpore Virginis sumptum est, quod in stipite crucis extensum est, quod in tumulo jacuit, quod de morte 1098 surrexit, quod videntibus discipulis ascendit in coelum. In hujus ergo majegne, praecipio, ut ab hac ancilla ejus egrediens contingere eam deinceps non praesumas. » Cumque eam invitus deserens, et manere ultra non valens, a
Abbreviated transcription (Latin):
tͦna usq ad eccam b̃i ambrosii. pꝰ beatũ
uirum a multis tracta est. In cꝰ pectore
płib amis cuabolꝰ sed̾at ⁊ et iam tta
suffocau̾at eam. ut iusu et auditu et
u̾bo pͥuata frendens dentib. et lingͣm
in modum ꝓmoscidis elephantine ꝓ¬
tendens: monstrum ñ femina uid̾et᷑.
Sordida ei facies. uultꝰ t̾ribił. flatꝰ fe¬
tidꝰ: inhabitatoris sathane colliuua te¬
stabant᷑. Hanc um aspexisset uir dei
nouit ih entemei. et inuiscatũ cdia¬
bolum. nec facile egressurum de domo
bet atcenuꝰ ⁊ et cłicu et monacis secũ
iuxta altare ꝯsistentib: mulierem ibi¬
dem uilet ꝯstitiu et teneri. Iila uͦ ralue
tans. et indiabolica ñ naturali u̾tute recal¬
atrans: ñ sine alioꝵ iniuria ip̃m abbem pe¬
de ꝑcussit. Queni cliaboli ausum mansue¬
te ille ꝯtempsit ÷ ad exptilsionem ñ in di¬
guatione ire s pacifica et humili suppli¬
catione dm inuocat adiuitorem: et ad

Expanded text:
trona, usque ad ecclesiam beati. Ambrosii post beatum trona, usque ad ecclesiam beati. Ambrosii post beatum Virum a multis tracta est; in cujus pectore pluribus annis diabolus sederat, et jam ita suffocaverat eam, ut visu et auditu et verbo privata, frendens dentibus, et linguam in modum promuscidis elephantinae protendens, monstrum non femina videretur. Sordida ei facies, vultus terribilis, flatus fetidus, inhabitatoris Satanae colluvia testabantur. Hanc cum aspexisset Vir Dei, novit inhaerentem ei et inviscatum . diabolum, nec facile egressurnm de domo, bet attentius, et clericis, et monachis secum juxta altare consistentibus mulierem ibidem jubet constidiabolica non naturali virtute recalcitrans, non sine aliorum injuria ipsum Abbatem pede percussit. Quem diaboli ausum mansuete ille contempsit, ad expulsionem non indignatione irae, sed pacifica et humili supplicatione Deum invocat adjutorem, et ad