comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ Omĩb aut̃ partib hoc in libro explicatis: qͥ uis omĩ in causa si diligeits
attendet. om̃s ui debit c̃stitutiones et earũ partes et c̃trouersias si q̃ for¬
te in eas incident. Nã de omib ꝑscribemus: PPrimus gͦ accusatoris locus
eiꝰ nominis cuiꝰ de uĩ quęrit᷑ breuis et aꝑta ex opinione hominũ defin

Expanded text:
sunt. omnibus autem partibus hoc in libro explicatis quivis omni in causa, si diligenter sunt. omnibus autem partibus hoc in libro explicatis quivis omni in causa, si diligenter adtendet, omnes videbit constitutiones et earum partes et contro- versias, si quae forte in eas incident; nam de omnibus praescribemus. Primus ergo accusatoris locus est eius nominis, cuius de vi quaeritur, brevis et aperta et ex opinione hominum d
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ transeamꝰ: Cũ ẽ nominis c̃trouersia qr uis uocabuli definienda uerbis c̃
c̃stitutio definitiua dr̃: ẜius generis exemplo: nobis posita sit hex causa G̃fla¬
minius is qͥ consul rẽ male gessit. bello punico scđõ cũ łR. UR.eẽt in uito sena¬
et omĩno ẽtra uoluntatẽ omĩũ optimatũ. ꝑseditionẽ ad populũ legẽ agrariũ
ferebat. Hunc pat̃ suus conciliũ plebi habentẽ. de tẽplo deduxit. Accersitur
depulsio ẽ. ñ minui maiestatẽ. Iuestio ẽ. maiestatẽ neminuerit Ratio insi¬
liũ n quã habebã potestatẽ easũ usus Rationis. infirmatio At enĩ qͥ patria
tatẽ. Iudicatio ẽ. minuat ne is maiestatẽ. qͥ intribunitiã potestatẽ patria
potestate utat᷑: Ad hanc iudicationẽ : argum̃ tationes om̃s afferro oporł¬
bit. Ac nequis forte arbitret᷑ nos ñ intellegere. aliã qͦq̃ incidere c̃sticti¬
one inpanc catisa etmsuos parte solã fumimꝰ. in qͣm p̃cepta nobis danda

Expanded text:
 Cum est nominis controversia, quia vis vocabuli definienda verbis est, constitutio definitiva dicitur. eius generis exemplo nobis posita sit haec causa: C. Flaminius, is qui consul rem male gessit bello Punico secundo, cum tribunus plebis eet omnino contra voluntatem omnium opti- matium per seditionem ad populum legem agrariam ferebat. hunc pater suus concilium plebis habentem de templo deduxit; arcessitur depulsio est: non minui maiestatem. quaestio est: maiestatemne minuerit? ratio: in filium enim quam habebam potestatem, ea sum usus. rationis infirmatio: at enim, qui patritatem. iudicatio est: minuatne is maiestatem, qui in tribuniciam po- testatem patria potestate utatur? ad hanc iudicationem argumentationes omnes afferre oportebit. Ac ne qui forte arbitretur nos non intellegere aliam quoque incidere constitutionem in hanc causam, eam nos partem solam sumimus, in quam praecepta nobis danda
Abbreviated transcription (Latin):
oc mͦ. Maiestatẽ minuere ẽ : aliqͥđ de re publica cũ potestatẽ ñ habeaᷤᷤ
lidministrare. Seinde huiꝰ efirmatio similib: et exẽplis et rationib Post¬
ta sui facti ab illa definitione separatio: Seinde locꝰ cõmunis. ꝑquẽ fac¬
ti utilitas aut honestas ad auget᷑. Deinde seqͥt᷑ aduersarioꝵ definitio¬
nis rep̃hensio ꝗ hisdẽ ex locis om̃ib: qͦs accusatori ꝑscripsimꝰ c̃ficit᷑ Ei t¬
cdue sp cade pcomunẽ locũ inducent᷑. Ilocꝰ aut̃ cõmunis erit de¬
fensoris is ꝑquẽ in dignabit᷑ accusatorẽ sui periculi causa ñ res
solũ c̃uertere uerũ & iã uerba cõmutare conari Nã illi qͥdẽ com¬
nunes loci. qͥ aut calũniȩ accusatoꝵ de monstrandȩ. aut miscdẽ
eaptande. aut facti indignandi. aut amiscđia de t̾rendi. eausa su

Expanded text:
Maiestatem minuere est aliquid de re publica, cum potestatem non habeas, administrare. deinde huius confirmatio similibus et exemplis et ra- tionibus; postea sui facti ab illa definitione separatio. deinde locus communis, per quem facti utilitas aut honestas adaugetur. deinde sequitur adversariorum definitionis reprehensio, quae iisdem ex locis omnibus, quos accusatori communem locum inducentur. Lo- cus autem communis erit defensoris is, per quem indi- gnabitur accusatorem sui periculi causa non res solum convertere, verum etiam verba commutare conari. nam illi quidem communes loci, aut qui calumniae accu- satorum demonstrandae aut misericordiae captandae aut
Abbreviated transcription (Latin):
d aut̃ ex honestatis et ex utilitatis partib sumet᷑: de qͥb in deliberati¬
iit̃ res aut maiori. aut minori. aut pari in negotio similes. ex qͥb: affirmae
nr̃a descriptio: Iãsi res plures erẽ definiende. ut siq̃ rat᷑ fur sit ansacrile¬
usqͥ uasa expͥuato sacra subripuerit: erit utendũ plurib diffinitionib
iat qđ uelit. et id qđ fecerit qͦ uelit nomine apellet. Ieinde defensoriᷤᷤ¬

Expanded text:
—id autem ex honestatis et ex utilitatis partibus sumetur, de quibus in deliberati—id autem ex honestatis et ex utilitatis partibus sumetur, de quibus in deliberaticon- tra. quaeremus autem res aut maiore aut minore aut pari in negotio similes, ex quibus affirmetur nostra descriptio. iam si res plures erunt definiendae: ut, si quaeratur, fur sit an sacrilegus, qui vasa ex privato sacra subripuerit, erit utendum pluribus definitionibus; iat, quod velit, et id, quod fecerit, quo velit nomine appellet. Deinde defensori
Abbreviated transcription (Latin):
estate popłi. aut eo qͥb ppłs potestatẽ dedit aliqͥđ derogure. Hoc sicbie
oꝑ positũ: plurib uerbis ẽ et rationib ẽfirmandũ. et ita eẽ ut descripse.¬
us ostendendũ. Postea adid qđ definieris factũ eiꝰ qͥ accus abit᷑ aduingepeor¬
portebit: et cieõ qđ ostenderis eẽ. uerbi causa maiestatẽ minuere : doce¬
e aduersariũ maiestatẽ minuisse: Et hunc totũ locũ cõmuni loco c̃firma
e. ꝑquẽ ipsius facti atrocitas. aut indignitas. aut omĩno culpa cũ didig¬
utione augeat᷑ : Perit infirmanda aduersarioꝵ descriptio. Ea aut̃ infirma¬
it s̃i falsa demonstrabit᷑ Hoc ex opinione hominũ sumet᷑. cũ quẽ admͦdũ
tqͥb in reb homines in c̃suetudine scribendi aut sermocinandi eo u̾bo
rta. soleant c̃siderabit᷑. Itẽ infirmabit᷑ si tͥpis aut inutilis eẽ ostendet᷑ eiꝰ
lescriptionis ad ꝓbatio. Et ꝙ̃ in cõmoda c̃sequutura sint. eo c̃cesso ostendet᷑:¬

Expanded text:
 dedit, aliquid derogare. hoc sic breviter expositum pluribus verbis est et rationibus confirmandum et ita esse, ut descrip- seris, ostendendum. postea ad id, quod definieris, factum eius, qui accusabitur, adiungere oportebit et ex eo, quod ostenderis esse, verbi causa maiestatem minuere, docere adversarium maiestatem minuisse et hunc totum locum communi loco confirmare, per quem ipsius facti atrocitas aut indignitas aut omnino culpa cum indignatione augeatur. post erit infirmanda ad- versariorum descriptio. ea autem infirmabitur, si falsa demonstrabitur. hoc ex opinione hominum sumetur, cum, quemadmodum et quibus in rebus homines in consuetudine scribendi aut sermocinandi eo verbo uti soleant, considerabitur. item infirmabitur, si turpis aut inutilis esse ostenditur eius descriptionis adprobatio et, quae incommoda consecutura sint eo concesso, ostendetur
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sit negotio. hoc ẽ qͥđ mauus. qͥđ minꝰ qͥd ȩque magnũ sit qͥd simile ex qͥb
c̃iectura q̃dã ducit᷑ : si quẽ ad modũ res maiores. minoreᷤᷤ equȩ. magnȩ. simi¬
leq agi soleant diligent̃ c̃siderabit᷑. Quo ingnr̃e euentꝰ qͦq̃ uidendus cra
hoc ẽ. qͥd ex qͣq re soleat euenire magnopere ẽfiderandũ ẽ. ut metꝰ lȩtitiu

Expanded text:
tum sit negotio, hoc est, quid maius, quid minus, quid aeque magnum sit, quid simile; ex quibus tum sit negotio, hoc est, quid maius, quid minus, quid aeque magnum sit, quid simile; ex quibus coniectura quaedam ducitur, si, quemadmodum res maiores, minores, aeque magnae, similes agi soleant, diligenter considerabitur. quo in genere eventus quoque videndus erit, hoc est, quid ex quaque re soleat evenire, magno
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ sp̃es ꝑficiundi nata. & faciundi facultas q̃sita uideat᷑. Qid̃ in ipsa regeñda
qid̃ postea consecutũ sit Deinde ipsiuꝰ ẽ negocu gestio ꝑtractanda. Nã hoc gens
carde rert q̃ negotio s̃ adtribittȩ : Secundo ĩ loco a nob̾.ẽ. expositũ. Hoe Sĩ gñre
spectabit᷑ locꝰ Tepus occasio facultas. quoꝵ unius cuiꝰq uis diligent̃ mẽfir¬
mationis p̃ceptis explicata ẽ.Iuare ne aut hĩc ñ ad monuisse. aut ne cadem
iterũ dixisse uideam: breuit᷑ bͥticisꝰ qͥł qqͣue in parte ẽsiderare oporteat
in loco gͥ oportunitas. intẽ prẽ longiqͥtas: In occasione cõmodita ad facien¬
dũ iolonea Infacultate copia .&. potestas earũ rerũ ꝓpt̃ qͣs aliqͥd faciliust.
aut qͥb sine omĩno c̃fici ñ potẽ: c̃sideranda ẽ Deinde uidendũ ẽ qͥd adiuno¬

Expanded text:
quo spes perficiundi nata et faciundi facultas quaesita vi- deatur; quid in ipsa re gerenda, quo spes perficiundi nata et faciundi facultas quaesita vi- deatur; quid in ipsa re gerenda, quid postea conse- cutum sit. Deinde ipsius est negotii gestio pertrac- tanda. nam hoc genus earum rerum, quae negotio sunt adtributae, secundo in loco nobis est expositum. hoc ergo in genere spectabitur locus, tempus, occasio, facultas; quorum unius cuiusque vis diligenter in con- firmationis praeceptis explicata est. quare, ne aut hic non admonuisse aut ne eadem iterum dixisse videamur, breviter iniciemus, quid quaque in parte considerari oporteat. in loco igitur opportunitas, in tempore longinquitas, in occasione commoditas ad faciendum idonea, in facultate copia et potestas earum rerum, propter quas aliquid facilius fit aut quibus sine omnino confici non potest, consideranda est. De- inde videndum est, quid adiunc
Abbreviated transcription (Latin):
nteger s ab tali culpa remotꝰ eẽ uideat᷑. Ac si nullomͦdo uitȩ turpitudo aut
nfamia leniri poterit oratione : negare oportebit de uita eiꝰ et de moribus
ueri ẜ de eo crimine qͦ de arguat᷑ Quare ante factis omissis. illud qđ instet
igi oportere. ¶Ex facto aut̃ ipso suspitiones ducent᷑: si totius amministratio
negotu ex omib partib: ꝑtẽptabit᷑. Atq: eae suspitiones : partĩ ex negotio
separatĩ. partũ cõmunit̃ ex ꝑsonis atq: exnegotio ꝓficiscent᷑. Ex negotio du¬
n poterunt. si eaᷤ res q̃ negotus attributȩ st̃ diligent̃ c̃siderabimꝰ. Ex his gͥ in
hanc c̃stitutionẽ c̃uenire uident᷑ gnra eox omiã. partes generũ plerȩq̃. Uide¬
e gͥ pͥmũ oportebit q̃ sint c̃tinentia cũ ipso negotio. hoc ẽ ꝙ̃ abre separari ñ
possint: Quo in loco satis erit diligent̃ c̃siderandũ. qͥd sit ante rẽ factũ. ex

Expanded text:
integer, sed ab tali culpa remotus esse videatur. at si nullo modo vitae turpitudo aut integer, sed ab tali culpa remotus esse videatur. at si nullo modo vitae turpitudo aut infamia leniri poterit oratione, negare oportebit de vita eius et de moribus quaeri, sed de eo crimine, quo de arguatur; quare ante factis omissis illud, quod instet, id agi oportere. Ex facto autem ipso suspiciones ducentur, si to- tius administratio negotii ex omnibus partibus per- temptabitur; atque eae suspiciones partim ex negotio separatim, partim communiter ex personis atque ex negotio proficiscentur. ex negotio duci poterunt, si eas res, quae negotiis adtributae sunt, diligenter con- siderabimus. ex iis igitur in hanc constitutionem convenire videntur genera earum omnia, partes gene- rum pleraeque. Videre igitur primum oportebit, quae sint continentia cum ipso negotio, hoc est, quae ab re separari non possint. quo in loco satis erit dili- genter considerasse, quid sit ante rem factum, ex
Abbreviated transcription (Latin):
us fuisse doceat᷑: Hĩo illa magna cũ grauitate inducet᷑ in dignatio uine
a c̃questioni: ꝑ quã miserũ facinꝰ eẽ. & indignũ demonstrabit᷑. cũ animꝰ inuita
uerit omia uitis remotissimꝰ: eã causã putare ꝙ̃ homines audaceᷤᷤ in fraudẽ
ipere soleat castissimũ qͦq hominẽ ad peccandũ potuisse inpellere. aut iniquu
H& optimo cuiq ꝑnitiosissimũ. ñ uitã honeste actã tali in tẽpore qͣmi pluri¬
neq ad tepꝰ fingi. neq ullomͦdo mutare possit facere iuditiũ. Ii aut̃ in
nte acta uita aliquȩ t᷑pi du dines ert̃: aut falso uenisse in eã ex istimatio¬
nẽ dicent᷑ & aliquoꝵ inuidia. aut obtrectatione. aut falsa opinione. aut
nprudentiȩ necessitudini. & ꝑsuasioni adolescentiȩ. aut alicui ñ malitiose
inimi affectioni ad tribuent᷑. aut dissimili ingenere uitiox. ut animꝰ ñ omĩno

Expanded text:
dus fuisse doceatur. hic illa magna cum gravitate inducetur inddus fuisse doceatur. hic illa magna cum gravitate inducetur indet indignum demonstrabitur; ut, cum animus in vita fuerit omni a vitiis remotissimus, eam causam putare, quae homines audaces in fraudem rapere soleat, castissimum quoque hominem ad pec- candum potuisse inpellere; aut: iniquum esse et op- timo cuique perniciosissimum non vitam honeste actam tali in tempore quam plurimodo mutari possit, facere iudicium. sin autem in ante acta vita aliquae turpitudines erunt: aut falso venisse in eam existimationem dicetur ex aliquorum invidia aut obtrectatione aut falsa opi- nione; aut inprudentiae, necessitudini, persuasioni, adulescentiae aut alicui non malitiosae animi af- fectioni attribuentur; aut dissimili in genere vitio- rum , ut animus non omnino
Abbreviated transcription (Latin):
poterit debebit uitã eiꝰ qͥ insimil abit᷑ qͣm honestissim a demonstrare: Id facia
si ostendet aliqͣͥ eiꝰ. & nota cõmunia officia. Qđ genu inparentes cogna¬
tos. amicos affines necessarios Iuȩ magis rara et eximia st̃. si abeo cũ magno
uiqꝰ labore. aut periculo. aut utraq re. cũ necesse ñ eẽt osfitu causa aut in
ẽ publicã. aut in parentes. aut in aliqͦs eoꝵ qͥ mͦ expositi st facta eẽ dicet.
einde se nibil deliquisse. nulla cupiditate inpeditũ ab offitio recessisse:
đ eo ẽfirmatius erit si cũ potestas in pune aliqͥd faciendi minꝰ honeste
uisse dicet᷑: uoluntas ei faciendi demonstrabit᷑ ab fuisse: hoc aut̃ i psũ genꝰ
ett eo firmus. sico ipso ingenere qͦ arguet᷑. integer antea fuisse de monstra¬
it᷑. ut sicũ auaritiȩ causa fecisse arguat᷑. minime omĩ inuita pecuniȩ cupi

Expanded text:
poterit, debebit vitam eius, qui insimulabitur, quam honestissimam demon- strare. id faciet, poterit, debebit vitam eius, qui insimulabitur, quam honestissimam demon- strare. id faciet, si ostendet aliqua eius nota et com- munia officia; quod genus in parentes, cognatos, ami- cos, affines, necessarios; etiam quae magis rara et eximia sunt, si ab eo cum magno aliquid labore aut periculo aut utraque re, cum necesse non esset, officii causa aut in rem publicam aut in parentes aut in aliquos eorum, qui modo expositi sunt, factum esse dicet; denique si nihil deliquisse, nulla cupiditate in- peditum ab officio recessisse. quod eo confirmatius erit, si, cum potestas inpune aliquid faciendi minus honeste fuisse dicetur, voluntas a faciendo demon- strabitur afuisse. hoc autem ipsum genus erit eo firmius, si eo ipso in genere, quo arguetur, integer ante fuisse demonstrabitur: ut si, cum avaritiae causa fecisse arguatur, minime omni in vita pecuniae cupi-
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit : hac qͦꝙ inre eũ deliqͥsse Iuantũ enĩ dehonestate & auctoritate eiꝰ qui
arguit᷑ de tractũ ẽ : tantundẽ defacultate totius ẽ defensionis diminutũ
Si nulli affinis poterit uitio reus ante ad misso de monstrari. locꝰ uducet᷑ ille.
ꝑquẽ hortandi uidices er̃. ut ueterẽ famã hominis nihil ad reputent ꝑtinere :
Nã eũ ante cȩlasse. nc̃ manifesto teneri  Quare ñ oportere hanc rẽ ex superior
uita spectari ꝥ suꝑiorẽ uitã ex hac re in ꝓbari: a aut potestatẽ ante peccandi
ñ fuisse. aut causã. Aut si hȩe dici ñ potert̃: dicendũ erit illud extremũ ñ ẽẽ
nirũ si nune pͥmũ deliquerit iã necessescũ qͥ uelit peccare aliqnelo potindes
muitin q̃ posinuita anite acta ⁊ gnorabit᷑ hoc loco p̃terito &. cur pͣtereat demons¬
tlto s arguimtul eceusations tase efirmare oportebit᷑. Defensor aut̃ pͥmũ si

Expanded text:
fuerit, hac quoque in re eum deliquisse. quantum enim de honestate et auctoritate eius, qui fuerit, hac quoque in re eum deliquisse. quantum enim de honestate et auctoritate eius, qui arguitur, detractum est, tantundem de facul- tate eius totius est defensionis deminutum. si nulli affinis poterit vitio reus ante admisso demonstrari, locus inducetur ille, per quem hortandi iudices erunt, ut veterem famam hominis nihil ad rem putent per- tinere. nam eum ante celasse, nunc manifesto teneri; quare non oportere hanc rem ex superiore vita spec- tari, sed superiorem vitam ex hac re inprobari, et aut potestatem ante peccandi non fuisse aut causam; aut, si haec dici non poterunt, dicendum erit illud extremum, non mirum, si nunc primum deliquerit: nam necesse esse eum, qui velit peccare, aliquando primum delinquere. sin vita ante acta ignorabitur, hoc loco praeterito et, cur praetereatur, demonstrato argu- mentis accusationem statim confirmare oportebit. Defensor autem primum, si
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere si qͦ in pari & ante facto peccato c̃uictussit Si id ñ poterit : si qͣnin
similẽ ante suspitionẽ uenerit: Ac maxime si fieri poterit. simili aliqͦ ingnrẽ
eiꝰdẽ mͦdi. causa aliqͣ cõmotũ peccasse. aut in equȩ magnare : aut in maiore.
aut inminore. ut si qͥdẽ. pecunia dicat inductũ fecisse : possit demonstrare al¬
qͣ inre eiꝰ aliqđ factũ auarũ. Itẽ in om̃i causa. naturã. aut uictũ. aut studiũ.
casse dicet poterit aduingere. Atq ex dispari qͦq̃ gnr̃e culparũ si ex pari suñ¬
di facultas ñ erit: in ꝓbare animũ ad ũsarii oportebit Si auaritia inductũ ar.¬
guas fecisse. et auarũ eũ quẽ accuses de monstrare ñpossis: aliis adfinẽ uitus eẽ
doceas. & ex eare ñ eẽ mirandũ qͥ in illare turpis aut cupidus aut petulans

Expanded text:
ostendere, si quo in pari ante peccato con- victus sit; si id non poterit, si quam in ostendere, si quo in pari ante peccato con- victus sit; si id non poterit, si quam in similem ante suspicionem venerit, ac maxime, si fieri poterit, simili quo in genere eiusdemmodi causa aliqua commotum peccasse aut in aeque magna re aut in maiore aut in minore, ut si qui, quem pecunia dicat inductum fecisse, possit demonstrare aliqua in re eius aliquod factum avarum. item in omni causa naturam aut victum aut stcasse dicet, adiungere atque ex dispari quoque genere culparum, si ex pari sumendi facultas non erit, inpro- bare animum adversarii oportebit: si avaritia inductum arguas fecisse et avarum eum, quem accuses, demon- strare non possis, aliis adfinem vitiis esse doceas, et ex ea re non esse mirandum, qui in illa re turpis aut cupidus aut petulans
Abbreviated transcription (Latin):
faciles cognitu st̃. Itudiũ aut̃ qm̃ ẽ assidua. et uehemens aliqͣm adrẽꝙ
plicata maguacũ uoluntate occupatio. facile ducet᷑ ex eo argum̃tatio qd
res ipses desi derabutincausa. Nlte ex c̃silio sumet᷑ aliqͥd suspitionis. Nã c̃silũ
ẽ aliqͥd faciendiñ faciendi ue ex cogitata ratio. Ilã facta. et casus. & oratione
ꝙ̃ st̃ omĩa ut in ẽfirmationis p̃ceptis dictũ ẽ intria tẽprã distributa. facile
erit uidere & qͥd afferant ad c̃firmandã c̃iecturã suspitionis. Ic ꝑsoniqͥ
ꝓbatione hominis uti. Nã causa facti parũ firmitudinis habet nͥ animꝰ eiꝰ qͥu
simulat᷑ in eã suspitionẽ adducet᷑: ut in tali culpa ñ uideat᷑ ab horruisse. Ut en
animũ alicuiꝰ in ꝓbare nihil attinet. cũ causa qͣre pexcaret ñ int̃cessit.: si causi
peccati intercedere leue ẽ. si animꝰ nulli minꝰ honestȩ  rationi affinis ostendi¬
t᷑. Quare uitã eiꝰ quẽ arguit. ex ante factis accusator in ꝓbare debebit. et

Expanded text:
faciles cognitu sunt. Studium autem, quod est assidua et vehemens aliqua ad rem applicata magna cum voluptate oquam res ipsa desidera- bit in causa. item ex consilio sumetur aliquid suspi- cionis; nam consilium est aliquid faciendi non facien- dive excogitata ratio. iam facta et casus et orationes, quae sunt omnia, ut in confirmationis praeceptis dic- tum est, in tria tempora distributa, facile erit videre, ecquid obatione hominis uti. nam causa facti parum fir- mitudinis habet, nisi animus eius, qui insimulatur, in eam suspicionem adducitur, uti a tali culpa non videa- tur abhorruisse. ut enim animum alicuius inprobare nihil attinet, cum causa, quare peccaret, non intercessit, sic causam peccati intercedere leve est, si animus nulli minus honestae rationi affinis ostenditur. quare vitam eius, quem arguit, ex ante factis accusator inprobare debebit et
Abbreviated transcription (Latin):
uis e subtilius & acutius tractant᷑ hi aut grauius & ornatius. Et cũ uerbis
tũ ce̾nã sententus excellentib: in illis enĩ finis ẽ ut ĩd qđ dr̃ uẽrũ eẽ uideat¬

Expanded text:
ius et subtilius et acu- tius tractantur, hi autem gravius et ornatius et cum verbis ius et subtilius et acu- tius tractantur, hi autem gravius et ornatius et cum verbis tum etiam sententiis excellentibus. in illis enim finis est, ut id, quod dicitur, verum e
Abbreviated transcription (Latin):
c̃stitutionẽ qͥ loci cõmunes incidere soleant. Suspitionib credi oportere et
ñ oportere Rumorib: credi oportere et ñ oportere. Nestib: credioportere o
ñ oportere. Nuestionib credi oportere et ñ oportere ¶itã antẽ actã specta¬
ri oportere et ñ oportere . sEiusdẽ eẽ qͥ in illa re peccauerit. et hoc qͦq ad misisse¬
dr̃. et non eẽ Giusdẽ cause. M axime spectari causã oportere et ñ oportere: Ato
hi qͥdẽ et si qͥ eius mͦ ex ꝓpͥo argum̃to cõmunes loci nascent᷑: in c̃trarias partes
didueunt᷑: sCertus aut̃ locus ẽ accusatoris ꝑquẽ auget facti atrotitatẽ. et at̃
ꝑ quẽ negat maloꝵ misereri oportere.¶ Defensoris. ꝑ quẽ calũ pnia aceusatoxcũ
indignatione ostendit᷑ et ꝑquẽ cũ c̃questione miscđa captat᷑ hi et cȩteriboa
om̃s cõmunes ex his dẽpͥceptis sumunt᷑ qͥb oȩterȩ argum̃ tationes S alȩ tetu¬

Expanded text:
constitutionem qui loci communes in- cidere soleant: suspicionibus credi oportere et non oportere; rumoribus credi oportere et non oportere; testibus credi oportere et non oportere; quaestionibus credi oportere et non oportere; vitam ante actam spectari oportere et non oportere; eiusdem esse, qui in illa re peccarit, et hoc quoque admisisse et non esse eiusdem; causam maxime spectari causam oportere et non oportere. atque hi quidem et si qui eiusmodi ex proprio argumento communes loci na- scentur, in contrarias partes diducuntur. certus autem locus est accusatoris, per quem auget facti atrocitatem, et alter, per quem negat malorum misereri oportere: defensoris, per quem calumnia accusatorum cum in- dignatione ostenditur et per quem cum conquestione misericordia captatur. hi et ceteri loci omnes com- munes ex iisdem praeceptis sumuntur, quibus ceterae argumentationes; sed illae tenu
Abbreviated transcription (Latin):
ransferri ñ satis cõmode possit: pars aut̃ ẽ ꝑuagatior. &. aut in om̃s eiꝰdẽ ge¬
eris aut impleras quȩ causas accõmodata Ihȩc gͦ argum̃ta q̃ transferri in
ultas causas posst̃ : locos cõmunes nominamꝰ. nã locus cõmunis aut cqtȩ¬

Expanded text:
transferri non satis commode possit; pars au- tem est pervagatior et aut in omnes eiusdem getransferri non satis commode possit; pars au- tem est pervagatior et aut in omnes eiusdem generis aut in plerasque causas adcommodata. haec ergo argumenta, quae transferri in multas causas possunt, locos communes nominam
Abbreviated transcription (Latin):
c c̃iunctis argum̃ta certa nascent᷑. Quoꝵ argum̃toꝵ pars ꝓbabili. parsne¬
ssario ingnre uersabit᷑. Accedunt aut̃ sȩpe ad c̃iecturã questiones. testi¬
onia. rumores ꝗ̃ c̃tra omĩa ut̃q simili uia p̃ceptox torquere ad suȩ cau
cõmodũ debebit Nã & ex questione suspitiones . &. extestimonio . & ex
imore aliqͦ pari ratione ut excausa. & ex ꝑsona.& ex facto duci oporte¬
igere : & hii qalit̃ hoc degnr̃e. ac̃de omĩ c̃iectura p̃cipiundũ putant:
mĩs enĩ hisdẽ ex locis c̃iectura sum̃da ẽ: Nlã et eiꝰ qͥ inq̃stione aliqͥ ł dixe¬
it .&. eiꝰ qͥ intestimonio & ipsius rumoris causa & ueritas. exhisde attri¬
utionib reperiet᷑. Onĩ aut̃ in causa pars argum̃toꝵ ẽ adiuncta ei causȩ
lũ q̃ dr̃ & ab ipsa it᷑a ducta ut ͫabea separatĩ in om̃s eiꝰdẽ gnr̃is causas

Expanded text:
ex coniunctis argumenta certa nascentur, quorum argumentorum pars probabili, pars neceex coniunctis argumenta certa nascentur, quorum argumentorum pars probabili, pars necessario in genere versabitur. accedunt autem saepe ad coniecturam quaestiones, testimonia, rumores, quae contra omnia uterque simili via praeceptorum torquere ad suae causae commodum debebit. nam et ex quae- stione suspiciones et ex testimonio et ex rumore aliquo pari ratione ut ex causa et ex persona et ex facto duci oporteb ii, qui aliter hoc de genere ac de omni coniectura praeci- piundum putant. omnis enim iisdem ex locis con- iectura sumenda est. nam et eius, qui in quaestione aliquid dixerit, et eius, qui in testimonio, et ipsius rumoris causa et veritas ex iisdem adtributionibus re- perietur. Omni autem in causa pars argumentorum est ad- iuncta ei causae solum, quae dicitur, et ex ipsa ita ducta, ut ab ea separatim in omnes eiusdem generis causas
Abbreviated transcription (Latin):
lit. hec iutra ł eilius aut̃ ad inuentionẽ animꝰ incidetsi gesti negotu
suã et aduersaru narrationẽ sȩpe et diligent̃ ꝓtractabit. et qͥ dqͣ q. par
spitionis habebit licienꝰ c̃si derabit. Iuare quo efilio qua spe ꝑficiundud¬
ꝙ factũ sit. cur hõc mͦꝰ potius quã illo. cur ab hoc potius qͣm ab illo Cur nullo
duitore. aut cur hoc. cur nemosit c̃scius aut eursit. aut cur hic sit. eur
oc ante factũ sit. aut cur ante factũ ñsit. Cur hoc in ipso negotio. ealioe
ost negotiũ. auit factũ de industria. aut qđ rẽ ipsã c̃secutũ sit. Constcene
dued sͦut cũ re. aut ipsa secũ. hoc huiꝰne rei sit signũ. an illius. anethuiꝰ et
lius & utrius potius. qͥđ factũ sit qđ ñ oportuerit. aut ñ factũ qđ oportu¬
nt. Cũ animꝰ hac intentione om̃s totius negotu partes c̃siderabit: tũ illi
si in mediũ c̃seruati loci ꝓcedent. de qͥb ante dictũ ẽ. Et tũ ex singłis. tũ

Expanded text:
tebit. facilius autem ad inventionem animus in- cidet, si gesti negotii et suam et adversarii narrationem saepe et diligenter pertractabit et, quod quaeque pars suspicionis habebit, eliciens considerabit, quare, quo consilio, qua spe perficiundi quicque factum sit; hoc cur modo potius quam illo; cur ab hoc potius quam ab illo; cur nullo adiutore aut cur hoc; cur nemo sit conscius aut cur sit aut cur hic sit; cur hoc ante fac- tum sit; cur hoc ante factum non sit; cur hoc in ipso negotio, cur hoc post negotium, an factum de industria an rem ipsam consecutum sit; constetne oratio aut cum re aut ipsa secum; hoc huiusne rei sit signum an illius, an et huius et illius et utrius potius; quid fac- tum sit, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit. cum animus hac intentione omnes totiuipsi in medium coacervati loci procedent, de quibus ante dictum est; et tum ex singulis, tum
Abbreviated transcription (Latin):
qđ solus exierit. qđ illũ tã familiarẽ comitatũ. tã ęquo animo reliquers
diligent̃ ratio faciendi eẽ habita&. ex cogitata : anita temere ut ñ ueri sin¬
lesit quẽ qͣm tã temere ad maleficiũ accessisse. Inꝰqͦ qͣrit᷑ num quo alio mã
modius potuerit fieri. uł a fortuna ad ministrari. Nã sepe si pecuniȩ ad¬
ium̃ta & adiutores desint : facultas fuisse faciundi ñ uidet᷑. hoc mͦ sid¬
ligent̃ attendamꝰ: apta int̃ se cẽ intellegimꝰ hȩc q̃ negotiis et illa q̃ ꝑsoni¬
orib partib qͦ pacto qͥđq accusatorẽ. & qͦmͦ defensorẽ tractare oporte
cõmune medioerẽ intellegentiã eferent: Hon facile᷑ aut̃ : qđ &e infinitũ

Expanded text:
quod solus exierit, quod illum tam familiarem tam aequo animo reli- querit, quod solus exierit, quod illum tam familiarem tam aequo animo reli- querit, diligenter ratio faciendi esse habita et excogitata, an ita temere, ut non veri simile sit quem- quam tam temere ad maleficium accessisse. in quo quaeritur, num quo alio modo commodius potuerit fieri vel a fortuna administrari. nam saepe, si pecuniae, adiumenta, adiutores desint, facultas fuisse faciundi non videtur. hoc modo si diligenter attendamus, apta inter se esse intellegimus haec, quae negotiis, et illa, quae personioribus partibus, quo pacto quicque accu- satorem et quomodo defensorem tractare oporteammune mediocrem intellegentiam conferent; non fac
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sequutio. In ea q̃ runt᷑ ea quȩ gestũ negotiũ c̃festĩ. aut ex int̃ uallo c̃sequuntꝰ
Inqua uidebimꝰ et ꝙ̃ c̃suetudo sit .&. q̃ lex. et quȩ actio et qđ eiꝰ rei artificiui
aut usus aut exercitatio hominũ. aut apꝓbatio. aut offensio: ex qͥb ñ nũqͣm
elicit᷑ aliqͥd suspitionis  St̃ aut̃ aliquȩ suspitiones ꝗ comuntoresanegotio
dio factis. casu orationib c̃silio. & ex habitu animi aut corporiᷤᷤ. pleraq ꝑtuã
aliqd fieri: deinde et qͦ ab alio puituerit. deinde facultas de qͣ ante diximus
Deinde utrũ id facinꝰ sit. qđ penitere fuerit necesse: Itẽ qđ spem cȩlandi no
haberet. deinde necessitudo. in qͣ necesse fuerit id aut fieri aut ita fueria
rit᷑. Qlco pans ad c̃siliũ ꝑtinet. qđ ꝑsonis attributũ ẽ. ut ẽ inet causaquẽ
aruosuimꝰ: ante rẽ erat . Iđ init in ereresetã familiarit̃ applicauerit. qđ se¬
monis causã q̃ sierit. qđ simul diuerterit & cȩnarit : In re nox. sõnus. Postr̃

Expanded text:
aut intervallo con- sequuntur. in quo videbimus, ecqua consuetudo sit, ecqua lex, ecqua pactio, ecquod eius rei artificium aut usus aut exercitatio, hominum aut adprobatio aut offensio; ex quibus nonnumquam elicitur aliquid suspicionis. Sunt autem aliae suspiciones, quae communiter et dio, factis, casu, orationibus, consilio et ex habitu animi aut corporis pleraque pertinealiquid fieri; deinde ecquo ab alio potuerit; deinde facultas, de qua ante diximus; deinde utrum id facinus sit, quod paenitere fuerit necesse, quod spem celandi non haberet; deinde necessitudo, in qua necesse fuerit id aut fieri aut ita fieri, quaeritur. quorum pars ad consilium pertinet, quod personis adtributum est, ut in ea causa, quam exposuimus: ante rem, quod in itinere se tam familiariter adplicaverit, quod sermonis causam quaesierit, quod simul deverterit, deinde cena- rit. in re nox, somnus. post rem,
Abbreviated transcription (Latin):
Res alio mͦdo ẽ tũ: cũ aut id qđ bonũ ẽ malũ putent. aut ẽtra qđ malũ ẽ
bonũ. aut qđ nec malũ ẽ nec bonũ. malũ aut bonũ. Aut qđ malũ aut bonũẽ.
nec malũ necbonũ. hoc intellecto. si qͥ negabit eẽ ullã pecuni ã fris aut amici
uita. aut deniq officio suo antiqore aut suauiorẽ. non hoc erit accusatori
negandũ. nã in cũ culpa et sũmũ odiũ transferet᷑. qͥ id qđ tã uere et piedi¬
cet᷑ negabit. Uerũ illud dicendũ erit illi ita ñ eẽ uisũ Iđ sumi oportet ex
his q̃ ad ꝑsonã ꝑtinent. de qͦ pꝰdicendũ ẽ. ¶Cuentꝰ aut tũ fallit cũ alit̃ qͥdac¬
cidit. atq hi qͥ arguunt᷑ arbi t̃rati eẽ dñr. ut siqͥ dicat᷑ aliũ occidisse acuo¬
luerit. qđ aut similitudine. aut suspitione. aut demonstratione falsa de¬
ceptus sit. aut eũ necasse cuius testam̃to ñsit heres. qđ eo testam̃to se he¬

Expanded text:
res alio modo est tum, cum aut id, quores alio modo est tum, cum aut id, quo aut, quod malum aut bonum est, nec malum nec bonum. hoc intellectu si qui negabit esse ullam pecuniam fratris aut amici vita aut denique officio suo antiquiorem aut suaviorem, non hoc erit accusatori negandum. nam in eum culpa et summum odium transferetur, qui id, quod tam vere et pie dicetur, negabit. verum illud dicendum est, illi ita non esse visum; quod sumi oportet ex iis, quae ad personam pertinent, de quo post dicendum est. even- tus autem tum fallit, cum aliter accidit, atque ii, qui arguuntur, arbitrati esse dicuntur: ut, si qui dicatur alium occidisse ac voluerit, quod aut similitudine aut suspicione aut demonstratione falsa deceptus sit; aut eum necasse, cuius testamento non sit heres, quod eo testamento se he
Abbreviated transcription (Latin):
tione cõmotus animꝰ accesserit. Cũ aut̃ ñ inpulsione. uerũ ratiotinatione ali¬
quẽ cõmisisse qͥd dicet: qͥd cõmodi sit secutꝰ. aut qͥd in cõmodi fugerit demons¬
trabit. et id augebit qͣm maxime poteritꝰ ut qͦ ad fieri possit idonea qͣm maxi¬
me causa ad peccandũ hortata uideat᷑. Sigłe causa. qͣͥntã głam ẽsecuturã ex¬
istimarit. Itẽ si dominationis. si pecuniȩ. si amicitiȩ. si inimititiarũ. et omĩno qͥe¬
qͥd erit qđ causȩ fuisse dicet: id sũme augere debebit. Eghoc. eũ magnopere
ẽsiderare oportebit ñ qͥd inueritate modo uerũ & iã uehemtius qͥd in opini¬
one eiꝰ quẽ arguet fuerit Nihil enĩ refert ñ fuisse aut ñ eẽ aliqͥd cõmodi
aut in cõmodi: si õstendi põtest ei uisũ eẽ qͥ arguat᷑. Nã opinio duplicit̃ fallit
homines. cũ aut res aliomꝰdo ẽ aeͣputat᷑. aut ñ is euentus ẽ quẽ arbitrati suiłl

Expanded text:
nimus accesserit. Cum autem non inpulsione, verum ratiocinatione aliquem commisisse quid dicet, quid commodi sit secutus aut quid incom- modi fugerit, demonstrabit et id augebit, quam maxime poterit, ut, quod eius fieri possit, idonea quam maxime causa ad peccandum hortata videatur. si gloriae causa, quantam gloriam consecuturam existimarit; item si do- minationis, si pecuniae, si amicitiae, si inimicitiarum, et omnino quicquid erit, quod causae fuisse dicet, id summe augere debebit. et hoc eum magno opere consi- derare oportebit, non quid in veritate modo, verum etiam vehementius, quid in opinione eius, quem arguet, fuerit. nihil enim refert non fuisse aut non esse aliquid commodi aut incommodi, si ostendi potest ei visum esse, qui arguatur. nam opinio dupliciter fallit ho- mines, cum aut res alio modo est, ac putatur, aut non is eventus est, quem arbitrati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ad partẽ ex plicanda ut et res ipsa afacto crudeli .&. tͥbulento ad qđ dã miti¬
us & tranqͥllius traducat᷑ & oratio tẽ ad animũ eiꝰ qͥ audiet. & ad animiquen¬
dã intimũ sensũ ac cõmodet᷑. Ratiotinationis aut̃ suspitiones infirmabit: si aut

Expanded text:
ab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitiab parte explicanda, ut et res ipsa a facto crudeli et tur- bulento ad quoddam mitius et tranquillius traducatur et oratio tamen ad animum eius, qui audiet, et ad animi quendam intumum sensum accommodetur. ratiocina- tionis autem suspiciones infirmabit, si aut
Abbreviated transcription (Latin):
aduitores cęteraq adium̃ta ꝗ̃ adrẽ ꝑtinebunt defuisse alicui de monstrabt̃ tͥ:
Uolusitls si animus atalib factis uacuus et integer eẽ dicet᷑. Postremo qͣs ad
defensionẽ iãtiones reo dabimꝰ: hic accusator ad alios exculpa eximendos ab.¬
utee: Uerũ idbreui faciendũ ẽ. Et in unũ multa st̃ c̃ducenda. ut ne alteriuᷤ de¬
fendendi causa hunc accusare. s huiꝰ accusandi causa defendere alterũ uide¬
at Atq accusatori qͥdẽ hȩc fere st̃ in causa facienda et c̃sideranda. Defen¬
sor aut̃ exc̃trario. pͥmũ inpulsionẽ aut nullã fuisse dic&. aut si fuisse c̃ce¬
det erebiesisiabitꝰ &. paruulã qͣndã fuisse demonstrabit: aut ñ exea solere huiꝰ moc¬
u facta nasci docebit. Iuo ẽterit inloco demonstrandũ. q̃ uis. &. natura sit eiꝰ
affectionis qͣ inpulsꝰ aliqͥd reus comisisse dicet᷑: In qͦ exempla & similitudines
er̃ ꝓferendȩ. et ip̃sa diligent̃ natura eiꝰ affectionis qͣm leuissime qͥctissimã

Expanded text:
adiumenta ceteraque, quae ad rem pertinebunt, defuisse alicui demonstrabuntur. volun- tas, si animus a talibus factis vacuus et integer esse dicetur. postremo, quas ad defensionem rationes reo dabimus, iis accusator ad alios ex culpa eximendos abutetur. verum id brevi faciendum est et in unum multa sunt conducenda, ut ne alterius defendendi causa hunc accusare, sed huius accusandi causa defendere alterum videatur. Atque accusatori quidem haec fere sunt in causa faciendi consideranda: defensor autem ex contrario primum inpulsionem aut nullam fuisse dicet aut, si fuisse concedet, extenuabit et parvulam quandam fuisse demonstrabit aut non ex ea solere huiusmodi facta nasci docebit. quo erit in loco demonstrandum, quae vis et natura sit eius affectionis, qua inpulsus aliquid reus commisisse dicetur; in quo et exempla et similitudines erunt proferundae et ipsa diligenter natura eius affectionis quam lenissime quietissima
Abbreviated transcription (Latin):
ut dubię ꝙ̃ ex c̃trario qͦq̃ habeat ꝓbabiles rationes argum̃tandi. Ut suspiti¬
ub credi oportere. & c̃tra suspitionib credi ñ oportere: Ac pars locox cõmu¬
ũ ꝑ indignationẽ aut ꝑ c̃questionẽ induct᷑ de qͥb ante dictũ ẽ: pars ꝑ ali
r ꝓbabilẽ utraq: ex parte rationẽ Distinguit᷑ aut̃ oratio atq in lustrat᷑
naxime raro induconu locis cõmunib: & aliqͦ loco ncertiorib illis aucdi¬
porib argum̃tis enutis: Nã et tũ c̃cedit᷑ cõmune qͥddã dicere cũ dili¬
ent̃ aliqͥs ꝓpͥus causȩ locus tractatus c̃ : & auditoris animꝰ. aut renoua
adea q̃ restant. aut omib iã dictis excitat᷑: Omĩa ut ornam̃ta eloquuti
onis in qͥb et suauitatis et grauitatas plurimũ c̃sistit. et omĩa q̃ in oiuent¬
ne uerboꝵ et sententiarũ aliqͥđ habent dignitatis: in cõmunes locos c̃ferunt
Quare ñ ut causarũ sic oratoꝵ qͦq̃ multoꝵ cõmunes locist̃: Nã nͥ abhis qͥ multi

Expanded text:
ut dubiae, quae ex contrario quoque habeat probabiles rationes argumentandi, ut suspicionibus credi oportere, et contra, suspicionibus credi non oportere. ac pars locorum communium per indignationem aut per con- questionem inducitur, de quibus ante dictum est, pars per aliquam probabilem utraque ex parte rationem. distinguitur autem oratio atque inlustratur maxime raro inducendis locis communibus et aliquo loco iam certioribus illis auditoribus argumentis confirmato. nam et tum conceditur commune quiddam dicere, cum diligenter aliqui proprius causae locus tractatus est et auditoris animus aut renovatur ad ea, quae restant, aut omnibus iam dictis exsuscitatur. omnia autem ornamenta elocutionis, in quibus et suavitatis et gravitatis plurimum consistit, et omnia, quae in in- ventione rerum et sententiarum aliquid habent digni- tatis, in communes locos conferuntur. quare non, ut causarum, sic oratorum quoque multorum communes loci sunt. nam nisi ab iis, qui multa
Abbreviated transcription (Latin):
dubitauerit: sũ maeꝰ fuisse amentiae dubia spe inpulsũ. certũ inpericulũ se
cõmittere: quẽ ad modũ autẽ accusatoe cũ ab aliis culpã demauebit defensoris
locis utetur. sic his locis qui accusatori datisunt utetur reus cũ in alios abse
crimen uol& trans ferre.P Exꝑsana autẽ coniectura capictur᷑: sieͥ ȩres quȩ
ꝓsonis ad tributȩ sunt diligent̃ considerabuntur. quas om̃s in primo libro
ex posuimus. Nã & de nomine nͦ nũquã aliꝗd suspicionis nascit᷑. Nomen autẽ
cũ dicimꝰ cognomen quoq in tellegatur opartet . De. hominis it certo & ꝓpric
uocabulo agit᷑. ut si dicamꝰ id circo aliquẽ caldui uocari quod temerario q re¬
pentino consilio sit. aut si eare hominib grecos unpeetis uerba dedisse qͣđ elo¬
dius. aut cͦelilius. aut mł̾tius uocaret᷑: Et denatura licet aliqͣntũ ducere suspiti.¬
ones. Omiã enĩ hȩc uir. anmulier huiꝰ an illius ciuitatis sit. qͥb sit maxorib qͥb

Expanded text:
sum certum in periculum se committere. quemadmodum autem accusator, cum ab aliis culpam demovebit, defensoris locis utetur, sic iis locis, qui accusatori dati sunt, utetur reus, cum in alios ab se crimen volet transferre. Ex persona autem coniectura capietur, si eae res, quae personis adtributae sunt, diligenter considera- buntur, quas omnes in primo libro exposuimus. nam et de nomine nonnumquam aliquid suspicionis na- scitur—nomen autem cum dicimus, cognomen quoque intellegatur oportet; de hominis enim certo et proprio vocabulo agitur—, ut si dicamus idcirco aliquem Cal- dum vocari, quod temerario et repentino consilio sit; aut si ea re hominibus Graecis inperitis verba dederit, quod Clodius aut Caecilius aut Mutius vocaretur. et de natura licet aliquantum ducere suspicionis. omnia enim haec, vir an mulier, huius an illius civitatis sit, quibus sit maioribus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cendi cõmodiptit hic locus sic̃ aliqđ fundam̃tũ ẽ huiꝰ c̃stitutionis. Nã
cũ in pulsione aliqͥd factũ eẽ dic&: illũ impetũ et qͣndã cõmotionẽ animiaf¬
fectionẽq uerbis & sententus amplificare debebit: & ostendere qͣnta uis
sit amoris qͣnta animi ꝑturbatio ex iracundia fiat. aut᷑ ex aliqͣ causa calia
Noci inpulsioms

Expanded text:
eteritur. Hic locus sicut aliquod fundamentum est huius constitutionis. nam t commotionem animi, affectionemque verbis et sententiis amplificare debebit, et ostendere quanta vis sit amoris, quanta animi perturbatio ex iracundia fiat, aut ex aliqua causa earum, n
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩs gͥ ex causa. ex ꝑsona. ex facto ipso. ciectura capienda ẽ : Causa distribuit᷑.
ininpulsionẽ et in ratiotinationẽ. IInpulsio ẽ. q̃ sine cogitatione ꝑqͣndã affectio¬
nẽ animi facere aliqͥd hortat᷑. ut amor. iracundia. egritudo. uinolentia. et
onũno omĩa in qͥb animꝰ ita uidet᷑ affectꝰ fuisse. ut rẽ ꝑspicere cũ c̃silio et cura
ñ potuerit. & id qđ fac̃ impetu qͦdã animi potius ꝗͣ cogitatione fecerit.
Ratiotinatio ẽ aut̃ diligens. & ẽsiderata faciendi aliqͥd aut ñ faciendi ex cogita
tio. Eã dr̃ int̃ fuisse tũ: cũ aliqͥd faciendũ ã ñ faciendũ certa decausa uitasse. aut
secutꝰ et̃ animꝰ uidet᷑ Ut si amiticie qͥd causa factũ dicet᷑: si inimici ul ciscendi.si
metus si głe si pecuniȩ. si deniq: ut omĩa generatĩ amplectam: alicuiꝰ retisiendi

Expanded text:
omnis igitur ex causa, ex persona, ex facto ipso coniectura capienda est. Causa tribuitur omnis igitur ex causa, ex persona, ex facto ipso coniectura capienda est. Causa tribuitur in inpulsionem et in ratiocinationem. inpulsio est, quae sine cogitatione per quandam affec- tionem animi facere aliquid hortatur, ut amor, iracun- dia, aegritudo, vinolentia et omnino omnia, in quibus animus ita videtur affectus fuisse, ut rem perspicere cum consilio et cura non potuerit et id, quod fecit, impetu quodam animi potius quam cogitatione fecerit. ratiocinatio est autem diligens et considerata faciendi aliquid aut non faciendtio. Ea dicetur interfuisse tunc, cum faciendi aliquid aut non faciendi certa de causa vitasse, aut secutus esse animus videbitur: si amicitiae causa quid factum dicitur; si inimici ulciscendi; si metus, si gloriae, si pecuniae, denique, ut omnia generatim amplectamur, alicujus retinendi,
Abbreviated transcription (Latin):
gladiũ et cȩtera q̃ secũ attulerat sustulit. solus ꝓfectꝰ ẽ. Caupo ñ multo pꝰ con¬
clamat hominẽ ẽẽ occisũ. et cũ qͥb dã diusorib illũ qͥ ante exierat c̃seqͥt᷑.
in itinere hominẽ c̃p̃henđ. gladiũ eiꝰ euagina educ̃. repperit eruentũ omo
in urbẽ ab illis decducit᷑. acreus fit cȩdis In hoc intentio ẽ criminis Occidisti. De¬
pulsio ñ occidi. Ex qͥb: c̃stitutio ẽ idẽ q̃stio e adẽ in ciecturali q̃ iudicatio oc¬
cideritne Nc̃ exponemꝰ locos quaoꝵ pars aliqua in omẽmẽeeturalẽ in ciđ ẽ¬
trouersiã.Hoc aut̃ & in hor locor expositione & nct erooporteb attendere :¬
ñ om̃s in omẽm causã euenire. Nã ut omẽ nom̃ exaliqͥb ñ ex omĩb litteris seri¬
bit᷑ : sic om̃em in causã ñ omis argum̃toꝵ copia ẜ eoꝵ necessario pars aliqͣ c̃ueniet.

Expanded text:
gladium et cetera, quae secum adtulerat, sustulit, solus profectus est. copo non multum post congladium et cetera, quae secum adtulerat, sustulit, solus profectus est. copo non multum post conclamat hominem esse occisum et cum quibusdam devorsoribus illum, qui ante exierat, consequitur in itinere. hominem conpre- hendit, gladium eius e vagina educit, reperit cruentum. homo in urbem ab illis deducitur ac reus fit. in hac intentio est criminis: occidisti. depulsio: non occidi. ex quibus constitutio est id est quaestio eadem in coniecturali quae iudicatio: occideritne? Nunc exponemus locos, quorum pars aliqua in omnem coniecturalem incidit controversiam. hoc au- tem et in horum locorum expositione et in ceterorum oportebit atten ex aliquibus, non ex omnibus litteris scribitur, sic omnem in causam non omnis argumentorum copia, sed eorum necessario pars aliqua conveniet.
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ ferentẽ ẽ comitatꝰ. Cũ hoc ut fere sit inuia sermonẽ ctulit  Ex qͦ factũ
ẽ. ut illud it̃ familiarius facere uellent. Iuare. cũ in qͣndã tab̃nã diũtisseũ.
simulcȩnare. et in eodẽ loco sõnũ capere uoluer̃ . Cȩnati discubuer̃ ibidẽ: Copo
aut̃. na ita dr̃ pꝰ inuentũ qͥ in alio maleficio dep̃hens eẽt: cũ illũ alt̾um uideli¬
cet qͥ nũmos haberet animũ adũtisset: noctu pꝰquã illos artius iã ut fit lassi¬
tudine dormire sensit: accessit. et alterius eoꝵ qͥ sine nũmis erat gladiũ ꝓpt̃
appositũ euagina eduxit .&. illũ alterũ occidit. Nũmos abstulit. gladiũ
eruentũ inuaginã recondidit. ipse se insuũ lectulũ recepit. Ille aũ cuuiᷤ
gladio occisio erat facta. multo ante lucẽ surrexit. comitẽ illũ suũ in¬
damauit semel et sepius. Illũ sõno impeditũ ñ respondere existimauit. Ipse

Expanded text:
 ferentem est comitatus. cum hoc, ut fere fit, in via sermonem contulit; ex quo factum est, ut illud iter familiarius facere vellent. quare cum in eandem tabernam devertissent, simul ce- nare et in eodem loco somnum capere voluerunt. cenati discubuerunt ibidem. copo autem—nam ita dicitur post inventum, cum in alio maleficio deprehensus est —cum illum alterum, videlicet qui nummos haberet, animum advertisset, noctu postquam illos artius iam ut ex lassitudine dormire sensit, accessit et alterius eorum, qui sine nummis erat, gladium propter adposi- tum e vagina eduxit et illum alterum occidit, nummos abstulit, gladium cruentum in vaginam recondidit, ipse se in suum lectum recepit. ille autem, cuius gladio occisio erat facta, multo ante lucem surrexit, comitem illum suum inclamavit semel et saepius. illum somno inpeditum non respondere existimavit; ipse
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodũ nullũ fuisse. aut paruũ. aut aliis magis fuisse. aut nihilo sibi magis qͣm alis¬
aut in cõmodũ sibi maius qͣm cõmodũ dicet. ut nequaqͣm fuerit illius cõmodi qđ
expetitũ dicat᷑ magnitudo. aut cũ eo in cõmodo qđ acciderit. aut cũ illo pericu¬
lo qđ subeat᷑ cõparanda. Qui om̃s loci similit̃ in incõmodi qͦq uitatione tracta¬
bunt᷑. Sin accusator dixerit eũ id eẽ secutũ qđ ei uisũ sit cõmodũ. aut id fu¬
gisse qđ putarit eẽ in cõmodũ. qͣmqm infalsa fuerit opinione. demonstrandũ
erit defensori neminẽ tante eẽ stultitiȩ qͥ tali inre possit ueritatẽ ignorare.
Qđ si id c̃cedat᷑: illud ñ ccessũ iri. Ne dubitasse quidẽ hunc quia esꝰ uris esset¬

Expanded text:
commodum nullum fuisse, aut parvum, aut aliis magis esse, aut nihilo sibi magis  Mssaut incommodum sibi majus quam commodum dicet, ut nequaquam fueexpetitum dicatur, magnitudo aut cum eo incom- modo, quod acciderit, aut cum illo pericuuod subea- tur, comparanda; qui omnes loci similiter in incommodi quoque vitatione tractabuntur. sin accusator dixerit eum id esse secutum, quod ei visum sit commodum, aut id fugisse, quod putarit esse incommodum, quamquam in falsa fuerit opinione, demonstrandum erit defensori neminem tantae esse stultitiae, qui tali in re possit veritatem ignorare. quodsi hoc concedatur, illud non concessum iri: ne dubitasse quidem, quid e
Abbreviated transcription (Latin):
Ille una exurbe et ex eo numero uirginũ q̃ tũ erant eligere potuiti nob
omĩũ q̃cũq fuer̃ ab ultimo pͥncipio huiꝰ p̃ceptionis usq ad hoc tẽpꝰ exp̃osi¬
tis copiis qđ cũq placeret eligendi potestas fuit. Ac uetereᷤ qͥdẽ scriptoreᷤᷤ
artis usq ab pͥncipe illo atq inuentore tisio repetitos unũ in locũ condux̃
aristoteles: & nominatĩ cuiꝰ q p̃cepta magna ẽqͥsita cura ꝑspieue c̃serip¬
sit. atq enodata diligent̃ exposuit : ac tantũ inuentorib ipsis suauitate
et breuitate dicendi p̃stitit. ut nemo illoꝵ p̃cepta ex illoꝵ libris cog¬
noscat. s oms qͥ qđ illi ꝓ̃cipiant uelint pitellegere. ad hunc qͥsi adquen¬
et eos qͥ ante  fuert̃ inmedio posuit ut & cȩteros et se ipsũ ꝑse cognoscere¬
mus Ab hoc  aut̃ qͥ ꝓfecti st̃. quanꝗͣ in maximis philosophiȩ partib opere

Expanded text:
ille una ex urbe et ex eo numero virginum, quae tum erant, eligere potuit; nobis ille una ex urbe et ex eo numero virginum, quae tum erant, eligere potuit; nobis omnium, quicum- que fuerunt ab ultimo principio huius praeceptionis usque ad hoc tempus, expositis copiis, quodcumque placeret, eligendi potestas fuit. Ac veteres quidem scriptores artis usque a prin- cipe illo atque inventore Tisia repetitos unum in lo- cum conduxit Aristoteles et nominatim cuiusque prae- cepta magna conquisita cura perspicue conscripsitet brevitate dicendi prestitit, ut nemo illorum precepta ex ipsorum libris cognoscat, sed omnes qui quod illi precipiant velint intelligere, ad hunc quasi aet eos, qui ante fuerunt, in medio po- suit, ut ceteros et se ipsum per se cognosceremus; ab hoc autem qui profecti sunt, quamquam in maximis philosophiae partibus operae