comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delectamenta seculi contempnere: &¬
ad eius noticiam uigi exercitatione bo¬
norum operum festinare: Inuentus gͦ
thesaurus absconditur & seruatur: qr
staͣdium bone uoluntatis in opere clei
custodire nemo sufficit: qui humanis e¬
um laudib non abscondit: Rura ueteres¬
incultos agros dicebant. id est siluas & pas¬
cua: agrum uero qui colebatur. Nam rus
est quo mel. quo lac quo pecus haberͥ po¬
test: urde & rusticus nominatur. hec agͥs¬
stium prima & ociosa felicitas. Seges ager .ẽ.
in quo seritur unde & uirgilus. illa seges
demum uotis respondit auari auari agͥ.
cole: Compascuus ager dictus: quod adiui¬
sorib agrorum relictus est ad pascendum
cominuniter uicinis. Alluuius ager est:
quem paulatim fluuius in agrum mutit
Arcifinuis ager dictus est. quia certis line¬
arum mensuris ñ continetur: sed arcentur
fines eius obiectu fluminum. montium.
arborum: unde & in his agris nichil sub
primum proscissus. siue qui alternis anniᷤ
uacat nouandarum sibi uirium causa. No¬

Expanded text:
enta saeculi contemnere, otitiam jugi exercitatione bonorum operum festinare. Inventus autem thesaurus absconditur, ut servetur: quia studium, bonae voluntatis in opere Dei nemo custodire sufficit, qui ab humanis laudibus non abscondit. Rura incultos agros dicebant, id est, sylvas et pascua, agrum vero qui colebatur. Nam rus est, quo mel, quo lac, quo pecus haberi potest. Unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. 8. Seges ager est in quo seritur, unde et Virgilius: Illa seges demum votis respondet avari Agricolae. 9. Compascuus ager dictus, qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. 10. Alluvius ager est, quem paulatim fluvius in agrum reddit. 11. Arcifinius ager dictus est, quia certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines ejus objectu fluminum, montium, arborum, unde primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum sibi virium causa. No
Abbreviated transcription (Latin):
siderium significat: ager uero in quo
thesanrus absconditur. disciplinam
studui celestis homo qui hunc thesaur
inuenit. humiles & religiosos designat:
quia ualoe gaudent. dum bonum per¬
cipiunt de siderium. Tunc ꝓfecto uendi¬
tis io est contemptis uoluptatib carnis
cunctisq terrenis delectationib omnia
mundi ꝑdiscipline celestis custodiã cal¬
cant: nil iam quod caro blanditur li¬
bet: nil quod carnis uitam trucidat. spi¬
ritus ꝑhorrescit. Siue aliter thesaurus
iste:. xp̃c intelligitur. Ager autem sc̃a scͥ¬
ptura. inqua reposita est
noticia sa¬
uatoris nr̃i: quia

Expanded text:
siderium significat. Ager vero, in quo siderium significat. Ager vero, in quo thesaurus absconditur, disciplinam studii coelestis: homo, qui hunc thesaurum invenit, humiles et religiosos significat. Quia valde gaudent, dum bonum percipiunt desiderium: tunc profecto venditis, id est, contemptis voluptatibus carnis, cunctisque terrenis delectationibus, omnia mundi per disciplinae coelestis custodiam calcant: nil jam, quod carni blanditur, libet: nil, quod carnis vitam trucidat, spiritus horrescit. Sive aliter: thesaurus iste Christus intelligitur: ager autem sancta Scriptura, in qua reposita est notitia Salvatoris nostri: quia
Abbreviated transcription (Latin):
or libros georgicorum secutus est. Agri
autem nomine humanum genus ha¬
bitans in hoc mundo exprimitur: un¬
de legitur inparabola euangelica. ager . ẽ.
mundus. inquo seminatur semen uer¬
bi dei: sediuxta disferentiam terre fruc¬
tificauit: quia bona terra fructum tẽ¬
centuplum bonorum operum profert:
mala autem ꝓfert spinas & tribulos
uitiorum: que etiam est maledictioni
ꝓxima. Itemager est eccłia: ut ingene¬
si ecce ait isaac odor filũ mei sicut odor
agri pleni: cui dirit bene deus: & ine
uangelio emerunt ex eis agrum figu¬
li insepulturam peregrinorum. Item
ager est popłs uideorum:. de quo agro
salomon ad abiathar sacerdotem: uade
inagrum tuum in anathoht. Itemager
significat disciplinam religionis xp̃ia¬
le ẽ. regnum celorum thesauro abscon¬
dito magro quem qui inuenit homo¬
abscondit: & p̃ gaudio illus uadit &
uendit uniuersa que habet. & emit a¬
grum illum. Thesaurus iste celeste de¬

Expanded text:
o libro Georgicorum secutus est. Agri o libro Georgicorum secutus est. Agri autem nomine humanum genus, habitans in hoc mundo, exprimitur. Unde legitur in parabola evangelica: Ager est mundus , in quo seminatur sanctum verbum Dei: sed juxta differentiam terrae fructificavit: quia bona terra fructum centuplum bonorum operum profert: mala autem profert spinas et tribulos vitiorum, quae etiam est maledictioni proxima. Item ager est ecclesia, ut in Genesi: Ecce, ait Isaac, odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Deus . Et in Evangelio: Emerunt ex eis agrum figuli in sepulturam peregrinorum . Item ager est populus Judaeorum. De quo agro Salomon ad Abiathan sacerdotem ait: Vade in agrum tuum in Anathot . Item ager significat disciplinam religionis Christiale est regnum coelorum thesauro abscondito gaudio illius vadit et vendit omnia quae habet, et emit agrum illum, etc. . Thesaurus iste coeleste de
Abbreviated transcription (Latin):
cer
latine appellatur: ẽo quod in eo a¬
gatur aliquid alii agrũ ex gre¬
co nominari manifestius credunt. un¬
de & iulla grece: cor agros dicitur. uilla
auallo. id est agere terre nuncupata:
quod ꝓlimitte constitui solet. Possessi¬
ones sunt agri late patentes. publici
priuatiq quos inintio non mancipa¬
tione. s quisq ut potuit occupauit.
atq possedit. unde & nuncupatio. fũ¬
dus dictus quod eo fundatur. uł stabi¬
liatur patrimonium. fundus autem
& urbanum edificium & rusticum. ẽ:¬
intelligendum: predium quod ex ho¬
minib patris familias maxime preui-¬
detur. id est apparet. quasi preuidiũ:
uł quod antequi agros quos bello ce¬
perant. quasi prede nomine habebant.
Omĩs autem ager ut uarro docet quadri¬
farie diuiditur. aut enim aruus est a¬
ger .i. sotionalis aut consitus. id est
aptus arborib aut pascuus qui herbiᷤ
tantum & animalib uacat: aut flori¬
dus. ut sunt orti apib congruentes &
florib quod & iam uirgilius inquatu¬

Expanded text:
er Latine appellari dicitur eo quod in eo agatur aliquid. Alii agrum ex Graeco nominari manifestius credunt. Unde et villa Graece †coragros† dicitur. Villa a vallo, id est aggere terrae, nuncupata, quod pro limite constitui solet. Possessiones sunt agri late patentes publici privatique, quos initio non mancipatione, sed quisque ut potuit occupavit atque possedit; unde et nuncupati. Fundus dictus quod eo fundatur vel stabiliatur patrimonium. Fundus autem et urbanum aedificium et rusticum intellegendum est. Praedium, quod ex omnibus patrifamilias maxime praevidetur, id est apparet, quasi praevidium; vel quod antiqui agros, quos bello ceperant, ut praedae nomine habebant. Omnis autem ager, ut Varro docet, quadrifarius dividitur: aut enim arvus est ager, id est sationalis; aut consitus, id est aptus arboribus; aut pascuus, qui herbis tantum et animalibus vacat; aut floreus, in quo sunt horti apibus congruentes et floribus. Quod etiam Virgilius in quart
Abbreviated transcription (Latin):
deprimitur. Clementia est perquam inuiria
& odium in animo retinentur. Mod estia ẽ.
perquam tocius uite modus seuanumi seu¬
incorpor is motib ubiq honesti cura ser¬
uatur. Unde honor est eximius coram omĩ¬
b hec seruanti: & laus aput deum sed do¬
lendum est cum illi philosophi has iurtu¬
tes ob illarum uirtutum dignitatem ad
laudem uite seruauerunt: quod nos xp̃ia¬
ni abillis in multis deuio errore declimamꝰ:
quando hec nunc infide & caritate obseruaͬ¬

Expanded text:
deprimitur. Clementia est, per quam injuria deprimitur. Clementia est, per quam injuria et odia miti animo retinentur. Modestia est, per quam totius vitae modus seu anin corporis motibus ubique honesti cura servatur. Unde honor est eximius coram hominibus haec servanti, et laus apud Deum. Sed dolendum est, cum illi philosophi has virtutes ob illarum tantum virtutum dignitatem ad laudem vitae servaverunt, quod nos Christiani ab his in multis devio errore declinamus: quando haec nunc in fide et charitate observan
Abbreviated transcription (Latin):
tudo ẽ. magno animo periculorum & la¬
borum perpessiõ cuius partes sunt. mag¬
nificentia. fidentia. parientia. per seuerã¬
tia. Magnificentia est rerum magnarum
& excelsarum. cumanuni ampla quadam
& splendida ꝓpositione cogitatio atq am¬
ministratio. fidentia est. per quam magnis
& honestis inreb multum animus inse fi¬
dutie certa cum spe collocauit. Patientia
est. honestatis aut utilitatis causa. rerum
arduarum aut difficilium uoluntaria uo¬
luntaria. ac diurturna perpessio. Perseue¬
rantia est nratione bene considerata stabilis
ac perpetua permansio. Ultima uero speti¬
es uirtutis est temperantia: cuius uisfunitio
talis est: temperantia est rationabilis inli¬
bidinematq in alios ñ rectos impetus ani¬
mi firma & moderata dominatio: eiusq par-¬
tes sunt: continentia. clementia. modestia.
Continentia est ꝑ quam omnis mala cupidi¬
tas. magna consilii gubernatione regitur &

Expanded text:
tudo est magno animo periculorum et latudo est magno animo periculorum et laborum perpessio: cujus partes sunt: magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia. Magnificentia est rerum magnarum et excelsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione cognitio atque administratio. Fidentia est, per quam magnis et honestis in rebus multum animus in se fiduciae certa cum spe collocavit. Patientia est, honestatis aut utilitatis causa, rerum arduarum aut difficilium voluntaria ac diuturna perpessio. Perseverantia est in ratione bene considerata stabilis ac perpetua permansio. Ultima vero species virtutis est temperantia, cujus definitio talis est: Temperantia est rationabilis in libidine atque in aliis non rectis impetus animi firma et moderata dominatio: ejusque partes sunt: continentia, clementia, modestia. Continentia est, per quam omnis mala cupiditas magna consilii gubernat
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. curam cerimoniamq affert. Bi¬
etas ꝑquam sanguine coniunctis. patri¬
ȩ benuolis. officium & diligens tribuit᷑
cultus. Girã inqua amiticiarum & offi¬
ciorum alterius memoria &e remuneran¬
di uoluntas continetur. Uindicatio: per
quã uis aut inuiriam. & omnino ome
qͦd offuturum est defendendo aut ul¬
ciscendo propulsat᷑. Obseruantia. ꝑ quã
homines aliqua dignitate antecedentes
cultu quodam & honore dignantur. ue¬
ritas. perquam ea que sunt aut ante fu¬
erunt. aut futura sunt dicunt᷑. Excon¬
suetudine̾s ergo usu iusticia seruatu:
ita ut ex pacto. & pari iudicatoq & ex
lege consideretur. pactum quoq est qđ̃
inter aliquos conuenit: par enim inter
om̃s equabile est udicatum: quod alicu¬
ius magni uiri. aut aliquorum senten¬
tiis constitutum est. Lex enim. omni po¬
pło scriptum uis: quod cauere uł aliquid
obseruare debeat. Tercia uero speties uir¬
tutis est fortitudo que ita diffinitur. forti¬

Expanded text:
vocant, curam caeremoniamque affert. Pivocant, curam caeremoniamque affert. Pietas, per quam sanguine conjunctis, patriaeque benevolis officium et diligens tribuitur cultus. Gratia, in qua amicitiarum et officiorum alterius memoria et remunerandi voluntas continetur. Vindicatio, per quam jus aut injuria et omnino omne, quod offuturum est, defendendo aut ulciscendo propulsatur. Observantia per quam homines, aliqua dignitate antecedentes, cultu quodam et honore dignantur. Veritas, per quam ea quae sunt, aut ante fuerunt, aut futura sunt dicuntur. Ex consuetudinis ergo usu justitia observatur: ita ut ex pacto pari judicatoque et ex lege consideretur. Pactum quoque est, quod inter alios aliquos convenit pariter, non omnes. Aequabile judicatum est quod alicujus magni viri aut aliquorum sententiis constitutum est. Lex est omni populo scriptum jus, quid cavere vel quid observare debeat. Tertia vero species virtutis est fortitudo, quae ita definitur: Forti
Abbreviated transcription (Latin):
dam res tamclare ettam nobiles sunt.
ut non ꝓpter aluid emolumentum expe¬
tende sint. s propter suam solum modo
dignitatem amande sit & exequende::
uirtus iudelicet. scientia ueritatis. amor
bonus: has quidem res ueri philosophi
intellexerunt in natura humana: & sũ¬
mo studio coluerunt. Igitur uirtus est.
aniii habitus. nature decus iuite ratio. mo¬
rum nobilitas: que habet partes quatu¬
or. id est prudentiam. iusticiam. fortitu¬
dinem. temꝑantiam. Nam prudentia ẽ.
rerum & naturarum scientia: hec habet
quam auimus repetit illa que fuerunt:
intellegentia ꝑ quam ea ꝑspicit que sũt.
ꝓuidentia. per quam futurum aliquid
nimi: unicuiq rei ꝓpriam tribuens dig¬
nitatem. In hac diuinitatis cultus: in hac¬
quia partes illus quedam nature us inse¬
rit. ut religionem. pietatem. gr̃am. uindi¬
cationem. obseruantiam. ueritatem: qua¬
rum disfinitio talis eẽ. poterit. Religio
ẽ que suꝑioris cuiusdam rei qͥd diumã

Expanded text:
dam res tam clarae et nobiles sunt dam res tam clarae et nobiles sunt ut non propter aliud emolumentum expetendae sint, sed propter suam solummodo dignitatem amandae sunt et exsequendae: virtus videlicet scientia veritatis, amor bonus. Has quidem res veri philosophi intellexerunt in natura humana, et summo studio coluere. Igitur virtus est animi habitus, naturae decus, vitae ratio, morum nobilitas: quae habet partes quatuor, id est, prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Nam prudentia est rerum et naturarum scientia. Haec partes quam animus repetit illa quae fuerunt. Intelligentia, per quam ea perspicit quae sunt. Providentia, per quam futurum aliquid nimi unicuique rei propriam tribuens dignitatem. In hac divinitatis cultus et quia partes illius quoddam naturae jus inserit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem, observationem, veritatem: quarum definitio talis esse poterit. Religio est, quae superioris cujusdam rei quam divinam
Abbreviated transcription (Latin):
phia uera diuiditur inl est inspectiuã
& actualem. Actualis est: que in oꝑib
huic uite mortali necessariis consistit:
per hanc igitur mos uiuendi honestus
appetit᷑. &e instituta ad uirtutes tendẽ.¬
tia exercent᷑: per illam uero deus a mat᷑
spe: & fide colitur. Unde necesse est: ut
quicumq sapiens eẽ desiderat. & ad cog¬
nitionem uere sapientie atq ad contem¬
plationem ipsus ueritatis peruenire uo¬
luerit: sacras scripturas scđm regulam
catholice fidei intelligat. & sccłm earum
instituta insacris uirtutib bene uiuẽ.¬
do. se met ipsum exercere stubeat: mun¬
dumq cor ab omni malode siderio &
mundi cupiclitate habere certet. sicq
ad desideratum bonum deo opitulante.
ꝑuenire ualebit. hoc enim psalmista no¬
bis ostendit dicens: beati in maculati in-
uia: qui ambulant in lege domini: bea¬
ti qui scrutantur testimonia euis: into¬
to corde exquirunt eum: non enim qui
opantur iniquitatem: inuiis eiusam¬

Expanded text:
phia vera dividitur, id est, inspectivam phia vera dividitur, id est, inspectivam et actualem. Actualis est, quae in operationibus huic vitae mortali necessariis consistit. Per hanc legitur mos vivendi, honestus appetitus, et instituta ad virtutes tendentia exercentur: per illam vero Deus amatur, spe et fide colitur. Unde necesse est, ut quicunque sapiens esse desiderat, et ad agnitionem verae sapientiae, atque ad contemplationem ipsius veritatis pervenire voluerit, sacras Scripturas secundum regulam catholicae fidei intente legat, et secundum earum instituta in sacris virtutibus bene vivendo semetipsum exercere studeat, mundumque cor ab omni malo desiderio et mundi cupiditate habere certet: sicque ad desideratum bonum, Deo opitulante, pervenire valebit: hoc enim Psalmista nobis ostendit, dicens: Beati immaculati in via  qui ambulant in lege Domini. Beati, qui prescrutantur testimonia eius  in toto corde suo exquirunt eum. Non enim qui operantur iniquitatem  in viis eius am
Abbreviated transcription (Latin):
gestarum exprimit ueritatem: siue mora¬
lis uite fidelis institutio. Opmatio est. cũ
incerta res nulla latet. &. nulla firma rati¬
one diffiniri potest: ut magnitudo celi uł
ꝓfunditas terre. siue etiam inuisibilium
rerum & inconpre hensibilium disputa¬
tio: Diuiditur ergo philosophia intres
partes. hoc est inphisicam: ethicam. lo¬
gicam: sicut superius ostendimus. In
phisica gͥ causa querendi. methica ordo
uiuendi: inlogica ratio intelligendi uer¬
satur inquib uidelicet generib trib
philosophie᷑biuma eloquia consistunt
Nam aut natura de uisputare solent. ut
ingenesi & ineccłasten: aut demoribus.
ut inprouerbiis & inomnib sparsim
libris aut cdelogica proqua nr̃i theologiã
sͥuendicant: ut ĩ cantico canticoꝵ ⁊ sc̃o
euangelio: Theologica quoq est que¬
latine inspectiua dicitur. qua super¬
gressi uisibilia. dediuinis & celestib a¬
liquid mente solum contemplamur:
Nam inhas quoq duas partes philoso¬

Expanded text:
gestarum exprimit veritatem, sine moragestarum exprimit veritatem, sine moralis vitae fidelis institutio. Opinatio est, cum incerta res latet, et nulla firma ratione definiri potest, ut magnitudo coeli, vel profunditas terrae, sive etiam invisibilem rerum et incomprehensibilium disputatio. Dividitur ergo philosophia in tres partes, hoc est, in Physicam, Ethicam et Logicam, sicut superius ostendimus. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intelligendi versatur. In quibus videlicet generibus tribus Philosophiae divina eloquia consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi, et in Ecclesiaste: aut de moribus ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de logica, pro qua nostri Theologiam sibi vendicant, ut in Cantico canticorum, et sancto Evangelio. Theologica quoque est, quae inspectiva dicitur, qua supergressi visibilia, de divinis et coelestibus aliquid mente solum contemplamur. Nam quoque in has duas partes Philoso
Abbreviated transcription (Latin):
cis enim uenerat. & ut anima interire
dicatur. epicurus obseruatur: & ut car-¬
nis restitutio negetur: de uana omĩum
philos ophorum scola sumittir: & ubi ma¬
teria cum deo equat᷑. ⁊ enonis discipli¬
na ẽ & ubi qͥd de igneo deo legitur. era¬
clitus interuenit. Eadem materia aputd¬
gentilium atq hereticorum: que sit uera
philosophia sccłm catholicorum patrũ
sensum. dicendum nobis est: Phylosophi¬
Aergo est nature inquisitio: rerum huma¬
narum diuinarum cognitio. quantum a¬
homini possibile est rimari. Est quoq phi¬
losophia honestas uite: studium bene ui¬
uendi meditatio mortis seculi: quod magiᷤ¬
conuenit. xp̃ianis: qui seculi ambitione
calcata. disciplinabili similitudine fute pa¬
tͥe uuunt. Materia ergo philosophie
constat ex scientia & opinione: s cientia
est. cum res aliqua certa ratione ꝑcipitur.
ut eclipsis solis. lunari corporri obiectus ẽ.
uł inscripturis historie textus qui rerũ

Expanded text:
cis enim venerat; et ut anima interire cis enim venerat; et ut anima interire dicatur, Epicurus observatur; et ut carnis restitutio negetur, de vana omnium philosophorum schola sumitur; et ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciplina est; et ubi quid de igneo Deo legitur, Heraclitus intergentilium atque haereticorum, quae sit vera philosophia secundum catholicorum patrum sensum dicendum nobis est. Philosophia ergo est naturae inquisitio, rerum humanarum divinarumque cognitio, quantum homini possibile est rimari. Est quoque philosophia honestas vitae, studium bene vivendi, meditatio mortisconvenit christianis, qui saeculi ambitione calcata, disciplinabili similitudine futurae patriae vivunt. Materia ergo philosophiae constat ex scientia et opinione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur: ut eclipsis solis, lunaris corporis objectus est: vel in scripturis historiae textus, qui rerum
Abbreviated transcription (Latin):
cidum ut pytagoras. quidam deum sine
tempore in cõmutabilem ut plato. ⁊ qui
dam mentem solutam ut cicero: quidam
runt. quia euanuerunt incogitationib suiᷤ.
Dicenteᷤ enĩ se eẽ. sapientes: stulti facti sũt
Platonici quidem deum curatorem & arbi¬
trum & uidicem asserunt: epicurei ocio¬
sum & inexercitatum. Mundum autem
platonici asfirmant incorporalem: stoici
corporalem: epicur᷑ ex athomis: pithago¬
ras ex numeris. eraclitus ex igne. Unde
& uarro ignem mundi animum dicit.: ꝓ¬
inde quod in mundo ignis oĩa gub̃net
sicut animus innobis. quam uanissime:
qui cum est inquit in nobis. ipsi sumir᷑.
cum exit emorit᷑rs. Qͤ & ignis cum de
mundo perfulgura profici̾citur: mun¬
dus emoritur. hi philosoforum ertores
etiam & apił eccłiam induxerunt here¬
ses: inde: ẽonas & forme nescio que. inde
apud arrium trinitas nominis. & apud
ualentium platonicus furor. In de mar¬
tionis deus melior detranquillitate: abstoi¬

Expanded text:
cidum, ut Pythagoras. Quidam Deum sine cidum, ut Pythagoras. Quidam Deum sine tedam mentem solutam, ut Cicero: quidam runt: Evanuerunt in cogitationibus suis: dicentes sese sapientes, et stulti facti sunt . Platonici quidem Deum curatorem et arbitrum et judicem asserunt; Epicurei otiosum et inexercitatum. Mundum autem Platonici affirmant incorporalem: stoici corporalem. Epicurus ex atomis, Pythagoras ex numeris, Heraclitus ex igne. Undeet Varro ignem mundi animum dicit, proinde quod in mundo ignis omnia gubernet, sicut animus in nobis. Quam vanissime: 'Qui cum est,' inquit, 'in nobis, ipsi sumus: cum exit, emorimur.' Ergo et ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur. Hi philosophorum errores etiam et apud Ecclesiam induxerunt haereses. Inde αἰῶνες et formae nescio quae, inde apud Arium Trinitas nominis, et apud Valentinum Platonicus furor. Inde Marcionis Deus melior de tranquillitate: ab Stoi
Abbreviated transcription (Latin):
lidis corporib as signauit: quorum
fortuitis concursionib unuersa nas¬
cantur. & nata sint. Asseruit autem
deum nichil agere õmnia constare cor¬
porib animam nichil aliud ẽẽ quam
corpus. unde & dixit: non ero post ea¬
quam mortuus fuero. Gmnosophiste:
nudi peropacas indiȩ solitudines per¬
hibentur philosophari. aohibentes tã¬
tum genitalib tegmina. Gimno enĩ
ex eo dictum est: quod uiuenes nuoi ex¬
ercent᷑ incampo. ubi piroenda sola tan¬
tum operiunt. hui agenerando se cohi¬
bent. Theologi autem sunt. qui & phisi¬
cidicti autem theologi qm̃ inscripturis
suis de deo disserunt: quorum uaria cons¬
tat opimo. quid deus ẽẽt. dum querereñ.
Quidam enim corporeo sensu hunc mun¬
dum uisibilem ex quatuor elementis de¬¬
um eẽ dixerunt. ut dionisius stoieus:
alii uero spiritaliter intellexerunt men¬
tem eẽ. deũ. ut thales milesius quidam
animum inomnib cõmanentem & lu-¬

Expanded text:
lidis corporibus adsignavit, quorum lidis corporibus adsignavit, quorum fortuitis concursionibus universa nascantur et nata sint. Adserunt autem Deum nihil agere; omnia constare corporibus: animam nihil aliud esse quam corpus. Unde et dixit: 'Non ero, posteaquam mortuus fuero.' Gymnosophistae nudi per opacas Indiae solitudines perhibentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina. Gymnasium enim ex eo dictum est, quod iuvenes nudi exercerentur in campo, ubi pudenda sola tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. Theologi autem idem sunt qui et Physici. Dicti autem Theologi, quoniam in scriptis suis de Deo dixerunt. Quorum varia constat opinio, quid Deus esset dum quaererent. Quidam enim corporeo sensu hunc mundum visibilem ex quattuor elementis Deum esse dixerunt, ut Dionysius Stoicus. Alii vero spiritaliter intellexerunt mentem esse Deum, ut Thales Milesius. Quidam animum in omnibus commanentem et lu
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem peripathetici ad eambulatio¬
ne dicti: eo quod aristotiles auctor eorũ
ambulans disputare solitus eẽtz hi dicũt
quan dam particulam anime ẽẽ eternã:
dereliquo magna ex parte mortalem ẽẽ.
C̃inici ab immunditia impudentie nũ-¬
cupati: contra humanam enim uerecũ¬
diam inpropatulo coire cũ conuigib eiꝰ
mos erat: censentes licitum honestums ẽẽ
patulam cum uxore concumbere: quia
conuigium iustum est: publice ro predi.¬
cantes agendum ẽẽ. ut canss inuicis
uł plateis: unde & acanib quorum
uitam imitabantur. uocabulum no¬
menq traxerunt. Epicure i dicti ab
epycuro quodam philosopho ama¬
tore uanitatis non sapientie: quem
etiam ipsi philosophi porcum nomi¬
nauert. hic qͣsi uolutans piceno car¬
nali: uoluptatem corporis summum
bonum asseruit. qui etiam dixit. nul¬
la diuina prouidentia instructum
ẽẽ aut regi mundum: sed originẽ re¬
rum athomis io est insecabilib ac so¬

Expanded text:
veritatem. Peripatetici a deambulatioveritatem. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteldeambulans disputare solitus esset. Hi dicunt quamdam particulam animae esse aeternam, de reliquo magna ex parte mortalem. 14. Cynici ab immunditia impudentiae nuncupati. Contra humanam enim verecundiam in propatulo coire cum conjugibus eis mos erat: censentes licitum honestumque esse palam cum uxore concumbere, quia conjugium justum est, publice id praedicantes agendum, ut canes in vicis, vel plateis. Unde et a canibus, quorum vitam imitabantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt. 15. Epicurei dicti ab Epicuro, quodam philosopho amatore vanitatis, non sapientiae, quem etiam ipsi philosophi porcum nominaverunt, quia se volutans in coeno carnali, voluptatem corporis summum bonum asseruit, qui etiam dixit nulla providentia divina instructum esse aut regi mundum. 16. Sed originem rerum atomis, id est, insecabilib
Abbreviated transcription (Latin):
grece enim porticus stoa dicitur: hanc
sectam primus deno instituit: hi ne-¬
gant sine uirtute esfici quemqͣm beatũ
Omne peccatum uniforme ẽẽ. asserunt. di¬
centes. siciłe nocens erit qui furauerit
quam qͥ aurum: qui mergulum occi
derit quamqui equin: non enu animal
crumen sed animus facit: hi etiam animã¬
rum cum corpore perire dicunt: animam
quoq uirtutẽ continentie eẽ. negant. as¬
fectant głam eternam: cum se fateantur
non ẽẽ eternos Achademici appellati a
iulla plat onis. achademia athenarum:
ubi idem plato docebat: hi omnia incerta
opinantur: sed sicut fatendum est. mul¬
ta incerta & occulta eẽ. que uoluit deus
intelligentiam hominis excedere: sic ta¬
men pluruma. que possint & sensus pe
ne trabili ratione comprehendi. Hanc sec¬
tam arcͥe silaus cirinatius philosophus
repperit: cuius sectator fuit democritus:
qui dixit tamquam inputeo alto ita ut
furrous nullus sit. it a mocculto iacere

Expanded text:
graece enim porticus stoa dicitur. Hanc graece enim porticus stoa dicitur. Hanc sectam primo Zeno instituit. Hi negant, sine virtute effici quemquam beatum. Omne peccatum uniforme esse asserunt, dicentes: sic ille nocens erit, qui paleas furaverit, quam qui aurum: qui mergum occiderit quam qui equum. Non enim animal crimen, sed animus facit.' Hi etiam animam cum corpore perire dicunt, animam quoque. Virtutem continentiae esse negant. Affectant gloriam aeternam, cum se fateantur non esse aeternos. Academici appellati a villa Platonis Academia Athenarum, ubi idem Plato docebat. Hi omnia incerta opinantur; sed, sicut fatendum est multa incerta et occulta esse, quae voluit Deus intelligentiam hominis excedere, sic tamen plurima esse quae possint et sensibus capi et ratione conprehendi. Hanc sectam Arcesilaus Cyrenaicus philosophus repperit; cuius sectator fuit Democritus, qui dixit tamquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto iacere
Abbreviated transcription (Latin):
& preximi seruat᷑ fortitudo iuncit aduer¬
a duersa mortemq contempnit: tempan¬
tia uitiosas uoluptates reprimit. & onr¬
nia moderat᷑. Logica autem diuiditur
induas speties: hoc est dialeticam. & re¬
thoricam. Uialetica est disputacio acuta:
uerum distinguens a falso: rethorica est
disciplina adpersuadendum qͦͣ dq i¬
uonea Liuisi sunt autem & ipsi philo¬
sophi inheresib siuis: habentes quidem
nomina exauttoribus ut platonici.
epicurei. pithagorici. Alii alocis conuen¬
ticulorum & stationum suarum ut per¬
ypatetici. stoici. achademici pͥlatonici.
aplatone philosopho dicti hi animarũ
creatorim eẽ cdeum: corporum angłos as¬
serunt: ꝑ multos annorum circulos in
diuersa corpora redire animas dicunt:
Stoici aloco dicti. porticus enim fuit athe
labant: inqua picta erant gesta sapienti¬
umatq uirorum fortium historis. In hãc
porticum contienientes sapientes. philoso
phanbantur ex quo & stoici dicti sunt:

Expanded text:
et proximi servat. Fortitudo vincit adet proximi servat. Fortitudo vincit adversa, mortemque contemnit. Temperantia vitiosas voluptates reprimit, et omnia moderatur. Logica autem dividitur in duas species, hoc est Dialecticam et Rhetoricam. Dialectica est disputatio acuta, verum distinguens a falso. Rhetorica est disciplina ad persuadendum quaeque idonea. Divisi sunt autem ipsi philosophi in haeresibus suis, habentes quidam nomina ex auctoribus: ut Platonici, Epicurei, Pythagorici: alii a locis conticulorum, et stationum suarum, ut Peripathetici, Stoici, Academici. 7. Platonici a Platone philosopho dicti. Hi animarum creatorem esse Deum, corporum angelos asserunt, post multos annorum circulos in diversa corpora redire animas dicunt. 8. Stoici a loco dicti. Porticus enim fuit Athenlabant, in qua picta erant gesta sapientium atque virorum fortium historiae. In hac porticu sapiephabantur, ex qua et stoici dicti sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
pellantur: logici autem: quia in naturis
& morib rationem ad iungunt: ratio e¬
nim grece logos dicitur. Diuiditur autẽ
phisica inseptem partes. hoc est arith¬
meticam: astronomicam. astrologiam:
mechaniam. medicinam. geometricam:
& musicam. Arithinetica est numeroꝵ¬
scientia. Astronomia lex astrorum: qua
oriuntur & occidunt astra. Astrologia ẽ
astrorum scientia & natura. & potestas:
celiq conuersio. Mechanica est peritia
fabrice artis in metallis. & inlignis: &¬
inlapidib. Medicina est scientia curati-¬
onum: ad temperamentum & salutem
corporis inuenta hominum. Geometͥca
est disciplina mensurandi spatia locorũ:
& magnitudines corporum. Musica ẽ. di¬
uisio sonorum & uocum uarietas: & mo¬
oulatio canendi. Ethica autem oiuiditur
inquatuor partes: hoc est inprudenti¬
am. iusticiam. fortitudinem. & temperan¬
tiam: prudentia magnitionem ueritatis
inducit hominem iusticiam dilectionem dĩ

Expanded text:
pellatur. Logici autem, quia in naturis pellatur. Logici autem, quia in naturis et in moribus rationem adjungunt: ratio enim graece logos dicitur. Dividitur autem Physica in septem partes, hoc est, Arithmeticam, Astronomiam, Astrologiam, Mechaniam, Medicinam, Geometriam et Musicam. Arithscientia. Astronomia lex astrorum, qua oriuntur et occidunt astra. Astrologia est astrorum ratio et natura et potestas, coelique conversio. Mechanica efabricae artis in metallis et in lignis et lapidibus. Medicina est scientia curationum, ad temperamentum et salutem corporis inventa. Geometria est disciplina mensurandi spatia locorum, et magnitudines corporum. Musica est divisio sonorum, et vocum varietas, est modulatio canendi. Ethica autem dividitur in quatuor partes, hoc est, in prudentiam, justitiam, fortitudinem et temperantiam. Prudentia in agnitionem veritatis inducit hominem. Justitia dilectionem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
FlOS Ophi greca appella¬
tione uocantur. qui latine a¬
matores sapientie interpretantur. E
enim philosopus qui diuinarum & hu¬
manarum rerumscientiam habet: &¬
omnem bene iuuendi tramitem tenet.
Nomen philosophorum primum apit a¬
gora fertur exortum: nam dum antea
greci ueteres sopistas. id ẜst sapientes
aut doctores sapientie semet ipsos
iactantius nominarent. Iste interro¬
gatus quid profiteretur. uere undo no¬
mine philosophum. id ẽ. amatorem
sapientie se eẽ. respondit: qm̃ sapientẽ
profiteri arrogantissimum uidebat᷑. Ita de¬
inceps post̾is placuit: ut qͣntalibet de re¬
b ad sapientiam pertinentib doctri.¬
na quisq sibi uł aliis uideretur excel¬
lere: non nisi philosophꝰ uocaretur:
Iuem autem philo sophi triplici genere
diuiduntur nam aut phisicist̾. aut echi¬
craut logici: phisici dicti qui de natu¬
ris tractant: natura quippe grece fi¬
sis uocatur: ethici qui demorib dispi¬
tant: mores enim aput grecos. & his ap¬

Expanded text:
losophi graeca appellatione vocantur, qui latine amatores sapientiae interpretantur. Est enim Philosophus, qui divinarum et humanarum rerum scientiam habet. Omnem bene vivendi tramitem tenet. Nomen philosophorum primum a Pythagora fertur exortum. Nam dum antea graeci veteres Sophistas, id est, sapientes, aut doctores sapientiae semetipsos jactantius nominarent, iste interrogatus, quid profiteretur, verecundo nomine philosophum, id est, amatorem sapientiae se esse respondit: quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. Ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. Iidem autem philosophi triplici genere dividuntur. Nam aut physici sunt, aut ethici, aut logici. Physici dicti, quia de naturis tractant: natura quippe graece physis vocatur. Ethici, quia de moribus tractant. Mos enim apud Graecos ethos ap
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit lib̾ xxi. De fabricis par
N fabricis parietum atq etum
tectoꝵ g̾ci inuentorẽ dedal̃ asserunt.
Iste enĩ pͥm̾ didicisse fabriea aminerua
uocant uł instruetores. Architecti aũ
cem̃tari st̾.: qͥ dispont̃ in fundam̃tis. uñ¬
a machimᷤ in qͥbꝰ insistunt: ꝓpt̾ altitudi¬
nem parietum.
de dispositione

Expanded text:
CAPUT VIII. De fabricis parietum. 1. In fabricis parietum atque tectorum Graeci inventorem Daedalum asserunt. Iste enim primus didicisse fabricam a Minerva vocant, id est, structores. Architecti autem caementarii sunt qui disponunt in fundamentis. Una machinis in quibus insistunt propter altitudinem parietum. De dispositione
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatꝰ ẽ hoc ẽ. cõdempnatꝰ. Iudiciũ.
iniusta rep̃hensio uł dampnatio
ut in euͣgłio: nolite iudicare. ut ñ uidi¬
cemini: et inapło: qͥ ñ manducat. man¬
ducantẽ ñ uidicet. Iudiciũ. confessiope¬
nitentis. ineo enĩ qd se accusat. et dĩ u¬
dicium laudat: uerũ iudiciũ ẽ: de qͦ iu¬
dicio dñs ꝑisaiã loqͥt᷑ dicens: reduc me
inmemoriã: et iudicem᷑ simuł et iniob et dig¬
nũ duciᷤ sr̃ hcemodi aꝑire ocloᷤᷤ tuos. ⁊ ad¬
ducere eum tecum ĩ iudicium: Et in

Expanded text:
est condemnatus. Judicium in injusti reprehensione vel damnatione, ut in Evangelio: Nolite judicare, ut non judicemini ; et in Apostolo: Qui non manducat, manducantem non judicet . Judicium, confessio poenitentis; in eo enim quod se accusat, et Dei judicium laudat, verum judicium est. De quo judicio Dominus per Isaiam loquitur, dicens: Reduc me in memoria, et judicemur simul ; et in Job: Et dignum ducis super hujusmodi aperire oculos tuos, et adducer
Abbreviated transcription (Latin):
uenies repetitũ. Negotiũ multa sig̃cat:
mͦ actum rei alicꝰ:. cui contrariũ ẽ otiũ:
mͦ accionẽ cause: qd ẽ. uirgium litis: et
dictũ negotium. qͣsi nec otiũ. icd÷ sine
otio. Negotiũ aũ incausis: negotiatioĩ
ꝯmerciis drͣ. uͥ aliqͥd datur. ut maiora lu¬
crentur. Iurgium dictũ qͣsi uiris gar
rium: eo qd hi qui causã dicunt iuire dis¬
ceptant. Lis acontentione limitis pͥ
nom̃ sumpsit: de quo uirgiliꝰ. Lies erat
positus. litẽ ut discerneret agris. Causa
aut̃. aut argum̃to. aut ꝓbatione cons¬
tum idẽ argutũ inuentũ ꝓbatio aũ testibꝰ
et fide tabularũ constat. Negotiũ enĩ ali
lib laboratur: ut ẽ. illud ineuangłio:
negotiamini donec ueniã: hinc dñr
negotiatores sp̃itales qui bonas mar-¬
garitas q̃runt. Et econtrario aliudͤ ne¬
gotium uituꝑabile. hoc ẽ. qđ cupiditate
mũdana ex̾cetur: dequo dicit apłs:
nemo militans dõ implicat se negotiis¬

Expanded text:
es vocamus. Negotium multa significat: modo actum rei alicuius, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. rium, eo quod hi, qui causam dicunt, iure disceptant. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit, de qua Virgilius: Limes erat positus, litem ut discerneret agris. Causa autem aut argumento aut probatione consntum, id est, argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. Negotium enim aliqlibus laboratur; ut est illud in Evangelio: Negotiamini, donec veniam . Hinc dicuntur negotiatores spiritales, qui bonas margaritas quaerunt. Et e contrario aliud est negotium vituperabile, hoc est, quod in cupiditate mundana exercetur, de quo dicit Apostolus: Nemo militans D
Abbreviated transcription (Latin):
fures sunt et latrones. fur. mors ex inꝓ¬
uiso adueniens: ut in euͣgłio: hoc aũ in¬
quit scitote: qr si sciret pater familias
qua hora fur ueniret: ugilaret utiq ⁊
ñ sineret ꝑfodi domum suam: fur dies
udicii. in apło: dies dm̃. sicut fur ita

Expanded text:
fures sunt et latrones . Fur, mors ex improviso adveniens, ut in Evangelio: Hoc autem, inquit, scitote, quia si sciret paterfamilias qua hora fur veniret, vigilaret utique, et non sineret perfodi domum suam . Fur dies judicii, in Apostolo: Dies Domini, sicut fur in
Abbreviated transcription (Latin):
uidea et samaria: et usq adultimũ
terre. Unde petrus et ioħes cum aui¬
deis tenti fuissent. et ꝓhibiti sunt. ne
omnino loq̃rent᷑. neq docerent in noĩe
iħu ulli hominũ respondentes dixer̃t
adeos: si iustum ẽ inconspectu cdĩ uos
potius audire quã dm̃ iudicate: ñ enĩ

Expanded text:
Judaea et Samaria, et usque ad ultimum terrae . Unde et Petrus et Joannes cum a Judaeis tenti fuissent et prohibiti ne omnino loquerentur, neque docerent in nomine Jesu ulli hominum, respondentes dixerunt ad eos: Si justum est in conspectu Dei vos potius audire quam Deum, judicate:
Abbreviated transcription (Latin):
contraria hoĩum uoluntati p̃ciprat. ut
delis diabolꝰ ut insalomone: necdes alie¬
nis hoc ẽ. demonib onorẽ tuũ: et an¬
nos tuos crudeli: Aliem demones.
uidei. siue heretici: ut inpsalmo: Qm̃
alient insurrexerunt adũsum me.
Eaxtranei. demones. ut insalomone: ne
forte impleãt᷑ extranei nirib tuis &
labores tui sint in domo aliena: fur
diabolus inoseez et fur spolians: lartim¬
cuiluᷤᷤ a fotis. Latrones. demones. in iob si¬

Expanded text:
t delis diabolus, ut in Salomone: Ne des alienis, hoc est daemonibus, honorem tuum, et annos tuos crudeli . Alieni, daemones, Judaei sive haeretici, ut in psalmo: Quoniam alieni insurrexerunt adversum me . Extranei, daemones, ut in Salomone: Ne forte impleantur extranei viribus tuis, et labores tui sint in domo aliena . Fur, diabolus, ut in Osee: Et fur spolians, latrunculus foris . Latrones, daemones, in Job: Si
Abbreviated transcription (Latin):
appellat Accusator sig̾cat diabolũ deqͦ ma
pocalipsi scriptum ẽ lȩtamini celi et
tur nuncupatur: qr ꝙͣ uis sceleris consciꝰ
aliqua petitur. Reus enĩ in scͥpturis
ꝓsonte et pec̾core ponitur:unde est illd̾:
antiqͥtꝰ suꝑstites dicebant᷑. eo qd̾ suꝑsta¬
tũ cause ꝓferebant᷑: nc̃ parte aulata
nominis destes uocaꝵ
estis autẽ consicłatur ꝯditione. na¬
tura. et uita: conditione.: si lib̾ ñ ser¬
iuus: nã sepe seruus metu dnãntis. des¬
& integer actui nã si uita bona defuerit:
side carebit: ñ enĩ pͭ iusticia cũ scelerato
ħre societatẽ. Nuo aut̃ sunt gn̾a tes¬
tiumant dicendo id qd̃ uiderunt aut
ꝓferentlo id qd̃ audierunt. Duob aũ
modis testes delinqunt: cũ aut falsa
ꝓmunt. aut uera silentio obtegunt.

Expanded text:
Accusator significat diabolum, de quo in Apocalypsi scriptum est: Laetamini, coeli, et tur, nuncupatur: quia quamvis sceleris conscius dicio pro re aliqua petitur. Reus enim in Scripturis pro sonte et peccatore ponitur; unde est illud: antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc parte ablata nominis, testes vocari. estis autem consideratur condicione, natura et vita. Condicione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis teset integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum aut falsa promunt, aut vera silentio obtegunt.
Abbreviated transcription (Latin):
runt. martires hoc ẽ. testes. xp̃i nim¬
cupant᷑. qr recte loq̃ndo. et bene oꝑan¬
do. inuita sua. nec ñ et inmorte. testimo
cens: hi omn es testimomo fidei ꝓba¬
ti inuenti st̃. Et ut cunsta brenit᷑ re¬
plicemꝰ. uidex ds̃ ẽ. sic supͣ ostendimꝰ.
ut inpsalterio. ds̃ uidex iustꝰ. fortis et
testimoniũ dicimꝰ dedõ: qđ suscitauit
ecce teste̾ ppłis dedieũ. Testes falsi sunt
indei. siue heretici: ut inpsalterio: qm̃ in¬
surrexet̾ inme testes iniqͥ: et indeuterono¬
mio: si stet̾it testis inquis: falsũ testimo¬
niũ ꝓferens ad ũsus ꝓximũ suũ. Iudiciũ
ẽ. disc̾tio boni acmali. ut inpsalterio: si

Expanded text:
rant, martyres, hoc est, testes Christi nuncupantur: qui recte loquendo et bene operando in vita sua nec non et in morte testimonicens: Hi omnes testimonio fidei probati inventi sunt . Et ut breviter cuncta replicemus, judex Deus est, sicut supra ostendimus, ut in Psalterio: Deus judex justus, fortis et Testimonium dicemus de Deo, quod suscitavit Ecce testem populis dedi eum . Testes falsi sunt Judaei, sive haeretici, ut in psalmo: Quoniam insurrexerunt in me testes iniqui . Et in Deuteronomio: Si steterit testis iniquies, falsum testimonium profereus adversus proximum suum . Judicium est discretio boni
Abbreviated transcription (Latin):
suã contͣ illos diuidicet. qͥ ñ desinunt
pͣuissimis murmurationib insonare
Iudicat eium causam suam. dum erran¬
tes facit manifesta cognoscere ut conu̾¬
si p̾dicent. qđ stultis cogitationib ab¬
nuebant. Deiuidicio uͦ item legitur adgͣ¬
diciũ enĩ dictum ẽ. qͣsi uiris dicium: id:
qd in eo uidicat᷑: et ut ueracissime ꝓba-¬
retͣ ẽẽ petitio eadẽ: iterum seq̃nti cõmate
geminauit: hoc ẽ. enĩ qđ dicit. et iusti¬
cram tuã filio regis. qđ suꝑiꝰ ait iudici¬
um tuũ regi da: qđ inscripturis di¬

Expanded text:
suam contra illos dijudicet, qui non desinunt suam contra illos dijudicet, qui non desinunt pravissimis murmurationibus insonare. Judicat enim causam suam, dum errantes facit manifesta cognoscere, ut conversi praedicent quod stultis cogitationibus abnuebant. De judicio vero ita scriptum legdicium enim dictum est quasi juris dicium, id est quod in eo jus dicatur. Et ut veracissima probaretur esse petitio, eadem iterum sequenti commate geminavit. Hoc est enim quod dicit, et justitiam tuam Filio Regis, quod superius ait: Judicium tuum Regi da. Q
Abbreviated transcription (Latin):
lata sunt. et inforo romano pͣfixa. ut
eẽt huiꝰ insigne uictoriȩ: prima sp̃es fo¬
riẽ locus inriuitate. ad exercendas min-¬
dinas electꝰ. sccda ubi magistratus ui¬
dicare solet: t̾cia ꝙͣ supͣdiximꝰ quẽ calca¬
torium nominauimus: quarta spatia
foros. Constat aut̃ forus: causa. le ge et
iudice. sausa uocata acasu qͦ euenit: ẽ.
enum materia. et origo negotũ. necdum
discussionis examine patefacta: quȩ dũ
ꝓponitur. causa ẽ. dũ discutitur. iudiciũ
ẽ. dum diffinit᷑. iusticta ẽ. Uocatũ aũ rudi¬
ciũ qͣi iuris diet̾io: ⁊ iꝰticia. qͣsi iuris statꝰ. Iu¬
dicium aũ pꝰ inqͥs itio uocabat᷑. Uñ ⁊ auct̃oreᷤᷤ
Io dicioꝵ et p̾positos. q̃stores uł q̃sitoresuo¬
camus. De causa gͦ inpsalterio scuptim
ẽ exurge dñe. & uidica causã tuã: post
cuncta q̃ dixit. nc̃ facit iudicis causã.
ut eum efficatiꝰ cõmouẽt: cui negocii
sui qualitas intimatur. Nam ad ipsum
dnm̃ ũbꝰ conũtit: expe tens ut causam

Expanded text:
lata sunt, et in foro Romano praefixa, ut essent hujus insigne victoriae. Prima species fori, locus in civitate ad exercendas nundinas relictus. Secunda, ubi magistratus judicare solet. Tertia, quam supra diximus, quam calcatorium nominavimus. Quarta, spatia  . . . Laxatque foros. . . . Constat autem forus causa, lege et judice. Causa vocata a casu, quo evenit: est enim et materia et origo negotii, ndiscussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel qcamus. De causa ergo in Psalterio scriptum est: Exsurge, Domine, et judica causam tuam . Post cuncta quae dixit, nunc facit judicis causam: ut eum efficacius commoveret, cui negotii sui qualitas intimatur: nunc ad ipsum Dominum verba convertit, expetens ut causam
Abbreviated transcription (Latin):
Dic̃ enim psalmista iudicame ds̃: et disc̾¬
ne causam meã degente ñ sc̃a: ñ enĩ pe¬
tit pecc̃a sira cliscuri: s ab iniquoꝵ con¬
sortio lib̾ari. Esset enum ꝑiculosũ dr̃e.
iudicame. nͥ aodidisset. et discerne cau
me abimpiis. inppłi tui electione con¬
stitue. Addidit degente ñ scã: hoc est ꝑͦ
ita dicens: ecce a dlit es et contentiones
ieuinatis et percutitis pugno impie:
qd ꝙͣ sit uituꝑabile. manifestum est.
I n omne atit̃ iudicium sex ꝑsone q̃runt᷑:
iudex accusatoᷤ reus et tres testes. Index
dictus qͣsi ius dicens ppło: siue qd iure
disceptet. Iudex aut̃ inscͥpturis scĩs
aliqͣndo ipse ds̃ drͣ. qui omĩa scd̃m¬

Expanded text:
eus, et discerne causam meam de gente non sancta . Non enim petit peccata sua discuti, sed ab iniquorum consortio liberari. Esset enim periculosum dici, judica me, nisi addidisset, et discerne causme ab impiis in populi tui electione constitue. Addit, de gente non sancta: hoc est, de ita dicens: Ecce ad lites et contentiones vigilatis et percutitis pugno impie ; quod quam sit vituperabile, manifestum est. In omni autem judicio sex personae quaeruntur: judex, accusator, reus, et tres testes. Judex dictus, quasi jus dicens populo: sive quod jure disceptet. Judex autem in Scripturis sacris aliquando ipse Deus
Abbreviated transcription (Latin):
assis de laminaᷤ et galea decorio: nã
galeros conumdr᷑ cassidã aũ atuscis
nominatã. illi enĩ galeam cassem nomi¬
nant credo acapite: apex est. qđ insum¬
nra galea eminet. quo figitur chrsta.
ꝙͣ greci conũ uocant. Nã conꝰ ẽ curuat᷑a
ẽ. indñm saluatorem: unde monet apłs
nos induere galeam salutis: qua contra
atrocissimos hostes. et inomni tergiuer¬
satione callidos bellum gerimus. Iccir¬
cõ omni cautela et sollicitudine iugilare
debe mꝰ ut qualitercunq temptaueruit:
munitos nos et preꝑatos mueniant:
Neccesse ẽ. enim ut ⁊ ds̃ adiuet qͦs ui¬
derit inprecib uigilare: et de armis eiꝰ
expectare uictoriam. In huiꝰ modi gͦ bel¬
lo. sobria mente opꝰ ẽ. et pura conscien¬
genas enĩ hostes. corpus sagina roborat᷑:
et poculis mens incenditur. ut repug¬
nandi sumat audaciam: aduersus sp̃i¬
talia enim nequitiȩ sp̃italiter repug¬
nandum est. et sobrietatiᷤ. ⁊ abstinentiȩ
arma sumenda simt: ut infrisi sc̃o sp̃n.

Expanded text:
assis de lammina est, galea de coreo. Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura est in Dominum Salvatorem: unde monet Apostolus nos induere galeam salutis: quoniam contra atrocissimos hostes omni tergiversatione callidos bellum gerimus. Idcirco omni cautela et sollicitudine vigilare debemus, ut qualitercunque tentaverint, munitos nos et praeparatos inveniant. Necesse est enim ut Deus adjuvet quos viderit in precibus vigilare, et de armis ejus exspectare victoriam. In hujusmodi ergo bello sobria mente opus est et pura consciengenas enim hostes corpus sagina roboratur, et pabulo mens incenditur, ut repugnandi sumat audaciam: adversus spiritalia autem nequitiae spiritaliter repugnanda, et sobrietatis et abstinentiae arma sumenda sunt: ut infusi sancto Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
A libi quoq detractis arenis colligitur. creᷤ¬
cens cum lune noctib. Nam incirenea am¬
moniacus subarenis inuenitur. Sunt¬
& montes natiui salis. inquib ferro ce¬
ditur. ut lapis. renascens maius: tante
alicubi duritie. ut muros domosq mas¬
sis salis faciant. sicut in arabia. In natu¬
ra quo ꝙ salis uifferentie st̾. nã alibi
suauis. alibi salsissimus. cõmune sal in
igne crepitat: Fhragaseum. nec crepitat
inigne: nec exilit. agrigentinum Si cihe
flaminas paciens. inaqua exilit: inigne
fluit. sal mistice sig̾cat ꝯdim̃tũ sapĩe. Uñ¬

Expanded text:
Alibi quoque detractis arenis colligitur, cresAlibi quoque detractis arenis colligitur, crescens cum lunae noctibus. Nam in Cyrenaea ammoniacus sub arenis invenitur: sunt et montes nativi salis, in quibus ferro caeditur ut lapis renascens majus tanta alicubi duritie, ut muros domusque massis salis faciant, sicut in Arabia. In natura quoque salis differentiae sunt. Nam alibi suavis, alibi salsissimus; commune sal in igne crepitat. Tragasaeum nec crepitat in igne, nec exsilit. Agrigentinum Siciliae flammae patiens, in aqua exsilit, in igne fluit. Sal mystice significat condimentum sapien