comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rii aut̃ pauci. Rogate ergo dnm messis. ut mit¬
tat operarios in messẽ suã. Iã messis multa. sed¬
operarii pauci sunt. Quod sine graui loqui me
rore non possumus. quia & si sunt qui bona audi¬
dant. desunt qui dicant. Ecce mundus sacerdotib
plenus ẽ. sed tamen in messe dĩ. rarus ualde inuenitur ope¬
rator. qui a officiũ quidem sacerdotale suscipimus. sed
opus officii non implemus. Sed pensate fratres bemĩ:
pensate quod dicitur. Rogate dnm messis. ut mittat
operarios in messẽ suã. Uos pronobis p&cite. ut digna
uob operari ualeamus. Ne ab exortatione lingua tor¬
peat. ne postquã p̃dicationis locũ suscipimus. apud iustũ
iudicẽ. nostra nos taciturnitas addicat. Sepe enĩ pro
sua nequicia. p̃dicantiũ restringitur lingua. Sepe
uero ex sub iectoꝵ culpa agitur. ut eis qui presunt
p̃dicationis sermo subtrahatur. Ex sua quippe nequi¬
cia. p̃dicantis lingua restringitur. sicut psalmista ait
Peccatori aut̃ dixit ds̃. quare tu ennarras iusticias me¬

Expanded text:
ii autem pauci. Rogate ergo dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Ad messem multam operarii pauci sunt, quod sine gravi moerore loqui non possumus, quia etsi sunt qui bona audiant, desunt qui dicant. Ecce mundus sacerdotibus plenus est, 1497 sed tamen in messe Dei rarus valde invenitur operator, quia officium quidem sacerdotale suscepimus, sed opus officii non implemus. Sed pensate, fratres charissimi, pensate quod dicitur: Rogate dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Vos pro nobis petite, ut digna vobis operari valeamus, ne ab exhortatione lingua torpeat, ne postquam praedicationis locum suscepimus apud justum judicem nostra nos taciturnitas addicat. Saepe enim pro sua nequitia praedicantium lingua restringitur: saepe vero ex subjectorum culpa agitur ut eis qui praesunt, praedicationis sermo subtrahatur. Ex sua quippe nequitia praedicantium lingua restringitur, sicut Psalmista ait: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias me
Abbreviated transcription (Latin):
Isolẽp̃nibus
eroganda fuerint : de meo preberi faciam. Ille uero ali¬
us qui cũ ipso iac&: ipse ẽ nichode mus nepos meus. qui
nocte ad saluatorem ueniebat. ut ueritatis uerba
cognoscer&: & renascer&ur ꝑ aquã & spm̃ scm̃. Quȩ¬

Expanded text:
solemnibus erogata fuerint, de meo praeberi faciam. Ille vero alius, qui cum illo jacet, Nicodemus nepos meus est, qui noctu ad Salvatorem veniebat, ut veritatis verba agnosceret, et renasceretur per aquam et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
Si uerã penitentiã dõ obtuleris: uerã indulgen¬
tiã consequeris. Dicit ei her mogenis. Intantũ
uerã dõ penitentiã offero. ut om̃s codices meos
inquib erat illicita p̃sumptio ab iecerĩ. & om̃ib
simul renunciauerĩ artib inimici. Dicit ei apłs

Expanded text:
Si ueram Deo penitentiam obtuleris, ueram eius indul- gentiam consequeris». Dicit ei maleficus: «In tantum Deo ueram penitentiam offero, ut omnes codices meos, in quibus erat inlicita presumptio, incendi, et omnibus simul renunciaui actibus inimicis, et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
debat iudaeos: qui habitabant damasci. Affir mans
qm̃ hic est xpc̃ filius dĩ. Cũ implerent᷑ aut̃ dies
multi consilium fecerunt iudaei ut int̾ficerent¬
eũ. Notȩ aut̃ factae sunt insidiae eor saulo. Gu¬
stodiebant aut̃ & por tas die & nocte. ut eũ int̃¬
ficerent. Accipientes aut̃ eũ discipuli eius nocte
ꝑ murũ dimiserunt eũ. submit tentes in sporta.
Oũ aut̃ ueniss& in hierłem tẽp̃tabat iungere
se discipulis & om̃s timebant eum nõ credentes quia
ess& discipulus. Barnabas aut̃ app̃ hensũ illũ
dixit ad apłos. & narrauit illis quo modo in uia

Expanded text:
itabant Damasci adfirmans quoniam hic est Christus cum implerentur autem dies multi consilium fecerunt Iudaei ut eum interficerent notae autem factae sunt Saulo insidiae eorum custodiebant autem et portas die ac nocte ut eum interficerent accipientes autem discipuli eius nocte per murum dimiserunt eum submittentes in sporta cum autem venisset in Hierusalem temptabat iungere se discipulis et omnes timebant eum non credentes quia esset discipulus Barnabas autem adprehensum illum duxit ad apostolos et narravit illis quomodo in via
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ. & monum̃tũ in eo quast neglectũ & ruinosũ. ubi tres
lectos aureos stratos uidit. unũ ex eis altiorem ab ali is. in qͦ
erant duo iacentes : unus senex & unus iuuenis. Et in aliis
lectis duobus: erant duo singuli. Et respondit qui erat in
excelsiore lecto : & dixcit. Uade & dic pboluciano: qm̃ nos

Expanded text:
itum, et monumentum in eo quasi neglectum et ruinosum, ubi tres lectos aureos stratos vidit, unum ex iis altiorem ab aliis, in quo erant duo jacentes, unus senex et unus juvenis, et in aliis lectis duobus erant singuli. Et respondit qui erat in excelsiori lecto, et dixit: Vade, et dic presbytero
Abbreviated transcription (Latin):
tis eius septuaginta & tres animȩ sunt curatȩ. Ab alus¬
fugati damones. aliorũ fons restrictus est sangius. alii
abstrumis & feruunculis liberati. alii a seor &iore infir¬
mitate sanati. alii a tercianis & quar tanis aliisq febribus
relicti. alii amorbo regio. alii acefalargia curati & emi

Expanded text:
tis ejus septuaginta et tres animae cutis ejus septuaginta et tres animae cufugati daemones, aliorum fons restinctus est sanguinis: alii a strumis et furunculis liberati; alii a secretiore infirmitate sanati, alii a tertianis et quartanis: alios febris reliquit, alios morbus regius: alii a cephalargia curati et hemi
Abbreviated transcription (Latin):
N aec autẽ ut dixi ita euenerunt: & consona sibi apparue¬
runt uniuersa. Statĩ igit᷑ nunciaui beato epõ. Atille mi¬
sit ad frẽs suos epõs. Qui cũ occurrissent : uenerunt ad locũ.
Quẽ cũ iussissent fodere. & pars terrae madcima fuisso
egesta: inuenimus lapidem in quo sculptũ erat. Cheleliel.
nasoam. gamalihel: abbibaben. Hebraica quidem uerba :
lit teris aut̃ grecis. Int̾ p̃tatioꝰ nominũ hac est. Chelelihel
stephanus dicitur. Nasoam uero: nichodemus. Abbibaben.
filiũ gamalihelis significat. Cũ aut̃ ꝑuenissemꝰ deorsũ: inue
nimus locũ scĩ inparte orientis: sicut audierã. Et statim
terrae motus factus ẽ. & tanta suauitas & flagrantia hodo¬
ris inde egressa ẽ: quantã nullus hominũ sensisse me minit.
ut putaremus nos in amȩnitate paradysi eẽ positos. Multi¬
tudo nãq: ppłi aderat nob̾cũ: int̾ quos plurimi erant infir¬
mi uariis langoribꝰ & in ipsa hora mox de hodore suauita¬

Expanded text:
aec autem ut vidi, ita et evenerunt; et consona sibi apparuerunt universa. 8. Statim igitur nuntiavi beato episcopo. At ille misit ad fratres suos episcopos. Qui cum occurrissent, venerunt ad locum: quem cum jussissent fodere, et pars terrae maxima fuisset egesta, invenimus lapidem, in quo sculptum erat, Celeliel, Nasoon, Gamaliel, Abbibabel; hebraica quidem verba, litteris autem graecis. Interpretatio vero nominum haec est: Celeliel Stephanus quidem dicitur, Nasoon vero Nicodemus, Abibabel filium Gamalielis significat. Cum autem pervenissemus deorsum, invenimus locum sancti Stephani in parte orientis, sicut audieram. Et statim terrae motus factus est, et tanta suavitas et fragrantia odoris inde egressa est, quantam nullus hominum sensisse se meminit: ut putaremus nos in amaenitate paradisi esse positos. Multitudo namque populi aderat nobiscum, inter quos plurimi erant infirmi variis languoribus: in ipsa hora mox de odore suavita
Abbreviated transcription (Latin):
frangendũ panẽ. paulus disputabat eos ꝓfecturus
in crastinũ. ꝓtraxitq: sermonẽ usq: in mediã noc¬
tẽ. Erant aut̃ lãpades copiosae in caenaculo ubi
eramus congregati. Sedens aut̃ quidã adolescens
nomine euticus suꝑ fenestram. cũ mergeretur
somno graui. disputante diu paulo. depressus somno.
cecidit de tercio caenaculo deorsũ: & sublatus est
mor tuus. Adquẽ cũ descendiss& paulus. incubuit

Expanded text:
s disputabat cum eis, profecturus in crastinum, protraxitque sermonem usque in mediam noctem. Erant autem lampades copiosae in coenaculo, ubi eramus congregati. Sedens autem quidam adolescens nomine Eutychus super fenestram, cum mergeretur somno gravi, disputante diu Paulo, ductus somno cecidit de tertio coenaculo deorsum, et sublatus est mortuus. Ad quem cum descendisset Paulus, incubuit
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ẽ domnus stephanus. quia iudaeis hie rosolimis¬
lapidatus ẽ. Et die noctuq insaphylo iacuit
proiectus: ut abestus & auibus deuoraret᷑. Et tam̃
nec bestiae eũ nec aues tangere p̃sumpserunt.
go aut̃ gamalihel cũscirem scĩtatẽ uiri. & fidẽ.
& deuotionẽ eius. & credens me partẽ cũ eo inre¬
surrectione habere : misi ad religiosos uiros & fi¬

Expanded text:
ipse est sanctus Stephanus qui a Iudeis ipse est sanctus Stephanus qui a Iudeis lapidatus est et die ac nocte in Exapoli projectus, ut a bestiis et avibus devoraretur. Et tamen nec bestiae eum, nec aves tangere praesumpserunt. Ego vero Gamaliel cum scirem sanctitatem viri et fidem et devotionem ejus, credens me partem cum eo in resurrectione habere, misi ad religiosos viros et fi
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare cepi incorde meo & dicere. Si hic homo de dõẽ.
tercia uice me nomine meo clamabit. Quod simel
uocitauerit : non illi dabo responsũ. Qui nihil dubitans:
dissimulata deambulatione uenit adme. Et de uirga
quã mami tenebat. pulsans me. tercio nomine meo
clamauit dicens. Luciane. luciane. luciane. Eui
ego respondi. Quis es dñe : Dicit mihi. Surge & uade & die
iohanni epõ hierosolimitano. Usq: quo clausi sumus usq¬
quo non aperis nob. Maxime cũ tẽporib tuis reuẽ¬
landi simus. Aper.. ob̃ uelocius : ut pernos ape¬
at ds generi sumano ostium miscđi&e suae:¬
nstat enĩ tẽpus ut hic mundus transeat p̃multitudine
iniquitatũ suarũ quas quotidie faciunt. Et post
hȩc ait. Nõ solũ mei causa sollicitus sũ: sed pro istis
qui mecũ sunt. Digni enĩ sunt maximis honori¬
Dicito mihi dnẽ. tuquis es. & qui sunt tecũ: Et di
cit mihi. Ego sũ gamaliel qui nutriuit paulũ.

Expanded text:
cogitare coepi in corde meo, et dicere: Si hic homo de Deo est, cogitare coepi in corde meo, et dicere: Si hic homo de Deo est, tertia vice me nomine meo clamabit: quod si me semel vocitaverit, non illi dabo responsum. Qui nihil dubitans, dissimulata deambulatione venit ad me: et de virga, quam manu tenebat, pulsans me, tertio me nomine meo clamavit, dicens: Luciane, Luciane, Luciane. Cui ego respondi: Quis es, domine? Dixit mihi: Surge, et vade, et dic Joanni episcopo Jerosolymitano: Usquequo clausi sumus? usquequo non aperis nobis? maxime cum temporibus tuis revelandi simus. Aperi nobis velocius, ut per nosat Deus generi humano ostium misericordiae suaenstat enim tempus, ut hic mundus intereat, prae multitudine iniquitatum suarum, quas quotidie faciunt. Et post haec ait: Non solummodo mei causa sollicitus sum, sed et pro illis qui mecum sunt: digni enim sunt maximis honoriDicito mihi, dinquit, «Gamaliel qui nutriui Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
in uni uerso mundo : in dño salutẽ. Reuelationẽ
scĩ stephani quae mihi ꝑ grãm dñi & saluatoris nri os¬
tensa ẽ. dignũ duxxi ut uestre panderem sc̃itati.
Non iactantia quadam: sed ad confirmationem
audientiũ. Tercia enĩ uice : mihi ostensũ ẽ. PDũ quies¬
cerem in baslica baptisterii instratu meo. die sexta
feria illucescente. circa horã terciã noctis. dum
adhuc ꝑuigilarem tãquã in excessu m̃tis effectus.
uidi uirũ senem. statura procerum. uultu decors.
prolixa barba. in uestitu candido. amictũ pallio.
in cuius sũmitatibus erant tãquã aureȩ cruces con¬
tea tȩ. & manu tenebat uirgã auream. calciatũ
caligis in suꝑficie de auratis : de ambulantẽ corã me
& tacentẽ. Et cũ haec uiderem: hesitans intra
me m&ipsum dicebam. Quis putas est: De dõ est
an ex auersa par te: Nec enĩ oblitus fueram uerbi
a postoli dicentis. Nã ipse sathanas: trans figurat se
in angelũ lucis. Cũ ergo uiderem eũ de ambulantẽ.

Expanded text:
in universo mundo, in Domino salutem. 1. Revelationem sancti Stephani, quae mihi per gratiam Domini et Salvatoris nostri ostensa est, dignum duxi ut vestrae panderem Sanctitati, non jactantia quadam, sed ad confirmationem audientium. 2. Tertia enim vice mihi ostensum est, dum quiscerem in basilica baptisterii in stratu meo, die sexta feria illucescente, circa horam noctis tertiam, dum adhuc prope vigilarem, tanquam in excessu mentis effectus, vidi virum aetate senem, statura procerum, vultu decorum, promissa barba, in vestitu candido, amictum pallio, in cujus summitate erant tanquam aureae cruces intextae et manu tenebat virgam auream, calceatum caligis in superficie deauratis, deambulantem coram me, et tacentem. Et cum hoc viderem, haesitans intra memetipsum dicebam: Quis putas est? de Deo est, an de adversa parte? Nec enim oblitus fueram verbi Apostoli dicentis, Nam et ipse satanas transfigurat se in angelum lucis . Cum ergo viderem eum deambulantem,
Abbreviated transcription (Latin):
erat ibi quidam infirmus pedibus sci ebat clau¬
dus ex utero matris suae. qui nũquã ambula¬
uerat. Hic audiuit paulũ loquentẽ. Iui intuitꝰ
eũ. & uidens quia haber& filium ut saluus fier&:
dixit magna uoce. Surge suꝑ pedes tuos rectos.
Et exiliuit & ambulabat. Turbȩ aut̃ cũ uidissent
tũ ẽ aut̃ euntib nobis ad orationẽ. puellã quan¬
dam habentẽ sp̃m phytonis obuiare nobis quae
questũ magnũ prestabat dominis suis diuinando.
Haec subsecuta paulũ & nos. clamabat dicens. Isti
homines seruidĩ excelsi sunt. qui annunciant uõb̃
uiã salutis. Hoc aut̃ faciebat multis diebus. Do¬
lens aut̃ paulus. & conuersus spiritudixit. Pre¬
cipio tibi in nomine iħu xp̃i. exi ab eo. Et exi¬
disputabat in scola tyranni ꝑ biennium: ita ut
om̃s qui erant in asia audirent uerbũ dĩ. iudaei
atq gentiles. Uir tutesq non modicas ds̃ facie¬
bat ꝑ manus pauli. ut &iam suꝑ languidos defer

Expanded text:
r in Lystris infirmus pedibus sedebat claudus ex utero matris suae qui numquam ambulaverat hic audivit Paulum loquentem qui intuitus eum et videns quia haberet fidem ut salvus fieret dixit magna voce surge super pedes tuos rectus et exilivit et ambulabat tum est autem euntibus nobis ad orationem, puellam quamdam habentem spiritum Pythonem obviare nobis, quae quaestum magnum praestabat dominis suis divinando. Haec subsecuta Paulum, et nos, clamabat dicens: Isti homines servi Dei excelsi sunt, qui annuntiant vobis viam salutis. Hoc autem faciebat multis diebus. Dolens autem Paulus, et conversus, spiritui dixit: Praecipio tibi in nomine Jesu Christi exire ab ea. Et exidisputans in scola Tyranni hoc autem factum est per biennium ita ut omnes qui habitabant in Asia audirent verbum Domini Iudaei atque gentiles virtutesque non quaslibet Deus facieper manus Pauli ita ut etiam super languidos
Abbreviated transcription (Latin):
croco. Unus uero de tribus calatis. rubentes ualde rosas ha¬
beat tam quã sanguis quẽ ad dex terã meam posui. Alii uero
duo pleni erant rosa alba in modũ lilii : sed rosa erant.
bat. Et posuit illos in conspectumeo: & dicit mihi. Uides
hos calatos: Et aio ad eum. Eti ã dnẽ. Et dicit mihi.
sti sunt nr̃ĩ loculi. in quibus iacemus. Et hȩ rosȩ: reliquiȩ
nraẽ sunt. Et sicut uides hunc calatũ habentẽ rosas pul
locũ. inuenies hostiũ sepulchri. Et introgressus.: repperies
index tera introitus parte : ipse ẽ scĩ stephani. Ne dubitare
uelis : quia ipse ex nob martirio meruit coronari :
ideo in orientali parte ẽ. Ille uero locus qui ad partẽ
Alius uero loculus qui paululũ eminentius ẽ: ipse ẽ
m̃s & filii mei. quia & nos neophiti fuimus. Et ego aio
ad eũ. Rogo dne mi. quare unus cãlatus argenteus
est. Et dicit mihi. Qm̃ filius m̃s castus & in macu¬

Expanded text:
croco. Unus vero de tribus calathis rubentes valde rosas hacroco. Unus vero de tribus calathis rubentes valde rosas habebat tanquam sanguinem, quem et ad dexteram meam posuit. Alii vero duo pleni erant rosis albis, in modum lilii, sed rosae erant. at suavissimus. Et posuit illos in conspectu meo, et dicit mihi: Vides hos calathos? Et aio ad eum: Etiam, domine. Et dicit mihi: Isti sunt loculi nostri in quibus jacemus, et hae rosae reliquiae nostrae sunt: et sicut vides hunc calathum rosas pulclocum, invenies ostium sepulcri, et introgressus reperies in dextera parte loculum: ipse est sancti Stephani. Et ne dubitare velis: quia ipse solus ex nobis martyrio meruit coronari. Et ideo in orientali parte positus est. Ille vero loculus qui ad partes Alius vero loculus, qui paululum eminentior est, ipse est meus et filii mei: quia et nos neophyti fuimus. Et ego aio ad eum: Rogo, domine mi, quare unus calathus argenteus est? Et dicit mihi: Quoniam filius meus castus et immacu
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Cũq haec audiss&. de manu significauit dicens. Ignoseo.
ignosco : ignosco. Et cũ haec dixiss& : dicit mihi. Audi pbr
Qui ego respondi & diaci. Loquere dñe : quia audio: Et dicit
mibi: Quia hesitasti in animo tuo dicens. si fuerit ut in¬
ueniam locũ. putas muno loco positos om̃s inueniã. qđ si
ita euenerit . quẽ ad modũ potero discernere reliquias sin¬
guloꝵ: haec ergo intra tem&ipsũ cogitabas. Qui ego negare
nõ potui: & dixxi. Uerũ ẽ dñe. ita uol uebã in animo meo. Om̃ã
nosti : & nichil te lat&. Et dicit mihi. Non sumus ut putas
inuno loco positi : sed unusquisq nrm̃. suũ locũ hab&. Anĩ¬
aduerte itaq: quȩ dico tibi : & intende animo. Et respici¬
ens uidi extendentẽ illũ manus suas ad caelũ : & orantem.:
Et statĩ deposuit in de quat tuor calatos. tres aureos &
unũ argenteum plenos rosis. & unus exipsis plenuerat

Expanded text:
bis. Cumque haec audisset, de manu significavit, dicens: Ignosco, bis. Cumque haec audisset, de manu significavit, dicens: Ignosco, ignosco, ignosco. Et cum haec dixisset, dicit mihi: Audi, presbyter. Cui ego respondi, et dixi: Loquere, domine, quia audio. Et dicit mihi: Quia haesitasti in animo tuo, dicens, Si fuerit ut inveniam locum, putas in uno loco positos omnes inveniam? Quod si ita evenerit, quemadmodum potero discernere reliquias singulorum? Haec ergo intra temetipsum cogitabas. Cui ego negare non potui; et dixi: Verum est, domine, ita volvebam in animo meo. Omnia nosti, et nihil te latet. Et dicit mihi: Non sumus, ut putas, in uno loco positi; sed unusquisque nostrum suum locum habet. Animadverte itaque quae dico tibi, et intende animo. Et respiciens vidi extendentem manus suas ad coelum, et orantem. Et statim deposuit inde quatuor calathos, tres aureos, et unum argenteum, plenos rosis: et unus ex ipsis plenus erat
Abbreviated transcription (Latin):
euanuit ex oculis meis. Ego uero post hanc uisionẽ sur
presta ut iterũ tercio manifestetur mihi. ut confisus
fiducialit̃ annunciem reuelationẽ seruoꝵ tuor
Et cepi ex illa die ieiunare. & ab om̃ib me abstinere.
& p̃ter panẽ & sal in esca non sumere. & aquã bibere.
sicut solemus in diebus quadragesimae facere . In sequenti
uero sexcta feria. denuo uenit sc̃s gamalihel. in ipso ha¬
bitu sicut prius uenerat: & in ipsa noctis hora ad me
nec ualde soporatũ : & dicit mihi. Quare dissimulasti
bemẽ. & nõ ꝑrexisti. & retulisti iohanni epõ. Nũ quid
non uides quanta siccitas ẽ & tribulatio in totomundo
& tu neglegenter agis: Surge igitur &r uade. &
Non egi dissimulanter dñe mi : sed rogaui dñm & dixi:
Dnẽ iłni aepẽ si ex te est haec reuelatio: secundo & t̾cio
appareat mihi. Et nunc dñe ecce secunda uice uenisti: & lȩ¬
tificasti me. Si aut̃ tercio ueneris: plenius me exhilara¬

Expanded text:
dotum adversus Nicodemum, et cogitabant occidere eum: t, praesta ut iterum et tertio manifestetur mihi, ut confisus fiducialiter annuntiem revelationem Sanctorum tuorum. Et coepi ex illa die jejunare, et ab omnibus me abstinere, et praeter panem et salem in escam nil sumere, et aquam bibere, sicut solemus in diebus sanctae Quadragesimae facere. Insequenti vero sexta feria denuo venit sanctus Gamaliel in ipso habitu, sicut prius venerat, et in ipsa noctis hora, me necdum valde soporato; et dicit mihi: Quare dissimulasticredidit Christi praeceptis, et mecum pariter Baptismum consecutus est  est super terram et tribulatio in toto mundo? Et tu negligenter agis! Surge igitur, et vade, eNon egi dissimulanter, domine mi; sed rogavi Dominum, et dixi, Domine Jesu, si ex te est haec revelatio, secundo et tertio appareat mihi. Et nunc, domine, ecce secunda vice venisti, et laetificasti me: si autem tertio veneris, plenius me exhilara
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ te uolumus in notescere. Ideo nãq te ex alia in¬
hac uilla uolumus eẽ sacerdotẽ : ut ꝑte manifestã¬
remur . Et cũ aduerba eius intremuissem : dixi.
Non fui neglegens dnẽ mi: sed prestolabor tercio
aduentũ tuum. Nunc uero sine recrastinatione¬
aduersũme star& : uidebar mihi quasi in alterũ m̃tis
excessũ deuenisse hierosolimis. & quasi in conspectu
stare epĩ iohannis: narrans ei omnẽ uisionẽ. Aquo.
uidebar audiri. Si haec ita se habent ut dicis beaiẽ:
me tollere de possessione illi bouẽ illũ matimũ ara¬
torem. qui carro & aratro aptus ẽ: & dimit tere
tibi possessionẽ cũ caeteris omibus. Ad quem aio:
Ut quid mihi possessionẽ dñe mi : Sinon habeo bouem
illũ ꝑ quã regatur & alatur possessio. & dicit mihi ep̃s.

Expanded text:
 te voluimus innotesci. Ideo namque te ex alia basilica hic voluimus esse sacerdotem, ut per te manifestaremur. Et cum ad verba ejus intremuissem, dixi: Non fui negligens, domine mi, sed praestolabar tertio adventum tuum. Nunc vero sine crastina die peersum me staret, videbar mihi quasi in alterum mentis excessum devenissem Jerosolymis, et quia in conspectu starem episcopi Joannis, narrans ei omnem visionem. A quo videbar audire: Si haec ita se habent, ut dicis, charis; oportet me tollere de possessione illa bovem illum maximum aratorem, qui carro et aratro aptus est, et dimittere tibi possessionem cum caeteris omnibus. Ad quem aio: Utquid mihi possessio est, domine mi, si non habeo bovem per quem regatur et alatur possessio? Et dicit mihi episcopus:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stabant non modicã humanitatẽ nob̵. Accensa
enĩ pyra. reficiebant nos om̃s ꝓpt̾ hymbrem qui
iminebat nob̵ & frigus. Cũ congregassoc aut̃ paulus
sarm̃toꝵ aliquantã multitudinẽ. & imposuissor suꝑ
ignẽ. uipera acalore cũ ꝓcesiss& : inuasit manũ eius
At uero ut uider̃ barbari pendentẽ bestiã dema¬
nu eius. ad inuicẽ dicebant. Utiq homicida est ho¬
mo bie. Qui cũ euaserit de manu. ultio nõ ꝑmisit
uiuere. Et ille quidem excutiens bestiã inignẽ:
nichil mali passus ẽ. Atilli existimabant eũ intu¬
morem conuer tendũ. & subito casurũ & moriturũ
Diu aut̃ illis sperantib & uidentib nhil mali in
eo fueri conuertentesse dicebant illũ eẽ dm̃.
In locis aut̃ illis erant predia principis insul&.
nomine publii. Qui nos suscipiens triduo be¬
nigne exhibuit. Contigit aut̃ pat̃ publu fe¬
bribus : & dissenteria uexatũ iacere. Ad quẽ
paulus intrauit. & cũ orass& & imposuiss& ei manus.

Expanded text:
praestabant non modicam humanitatem nobis. Accensa enim pyra reficiebant nos omnes, propter imbrem, qui imminebat, et frigus. Cum congregasset autem Paulus sarmentorum aliquantam multitudinem et inposuisset super ignem vipera a calore cum processisset invasit manum eius ut vero viderunt barbari pendentem bestiam de manu eius ad invicem dicebant utique homicida est homo hic qui cum evaserit de mari Ultio non sinit vivere et ille quidem excutiens bestiam in ignem nihil mali passus est at illi existimabant eum in tumorem convertendum et subito casurum et mori diu autem illis sperantibus et videntibus nihil mali in eo fieri convertentes se dicebant eum esse deum in locis autem illis erant praedia principis insulae nomine Publii qui nos suscipiens triduo benigne exhibuit contigit autem patrem Publii febribus et dysenteria vexatum iacere ad quem Paulus intravit et cum orasset et inposuisset ei manus
Abbreviated transcription (Latin):
fuso. munias intercesñonis presidio. Quoties lectionis rele¬
gitur longitudo. nec dictio impolita displiceat: que m
tenor relationis scȩ com̃dat. Nã dubiũ non ẽ. quod quan¬
tum in tegra deuotione cordis ipsius scĩ antistis gesta
prefers : tantum oꝑa imiteris &eius integra auidi¬
tate m̃tis c&eris sequi uestigia: cuius actionũ dilig u
ornam̃ta. Dum modo diuino benesicio. & ipsius tibpatreu
nio concedatur teporalis uit& ꝓlixa tranquillitas. & scĩ opu
ex pectata facultas: dñe uere scẽ acbeatissime papa. exllicii Uob¬
INCIPIT UITAUELACTUS SC ACBEATISSIMITIAXIIII: UA

Expanded text:
fuso munias intercessionis praesidio. Quoties lectionis redifuso munias intercessionis praesidio. Quoties lectionis redigitur longitudo, nec dictio impolita displiceat, quam tenor relationis sanctae commendat. Nam dubium non est, quod quantum integra devotione cordis, ipsius sancti antistitis gesta praefers, tantum opera mediteris, ut ejus integra aviditate mentis coneris sequi vestigia, cujus actionum diligis ornamenta: dummodo divino beneficio, et ipsius patrocinio tibi concedatur temporalis vitae prolixa tranquillitas, et sancti operis expetita facultas, domine vere sancte, et beatissime papa. INCIPIT VIT
Abbreviated transcription (Latin):
tarum indicastis reuoluisse uolumina. quȩ qđ de eius
operibus beatissimi fausti antestis p̃cessoris ur̃i. solercia
deuota collegerat. unde pauca sensu potius. quã obtutu
uia discenere potuistis. Nam pluriora emule uetustatis
edacitas consumserat : quȩ latebant. Quod nin ut scripto¬
torum meorum serie. aeternae memoriȩ traderentur.
pauca de plurimis satis ẽẽ censuistis. Uncle me exparre
uoris ur̃is satis fecisse censeo: quod in longum ducta ꝓpagiꝵ
lectio multiplicata subsequitur. Quȩ qͦuoties audientib
fuerit cludum lecta fastidium: ad ur̃m poterit ꝑtiner
delictum. Si mercedis contulerit: nichalad me ex inde
similiter ꝑtinebit. Qui cõpulsus ur̃is imperus ꝓlixiora con
scripsi. & refugium breuitatis omisi Meergo quem silentu
peplo.prudentissime pastor expolias: & ter mine tacirur¬
nitatis enudas: lpplico ut cũ uniuerso ppło toto orbe dir¬

Expanded text:
tarum indicasti revolvisse volumina, in quae quid ex ejus tarum indicasti revolvisse volumina, in quae quid ex ejus operibus beatissimi Fausti antistitis praedecessoris vestra solertia devota collegerat, unde pauca sensu potius, quam obtutu, vix discernere potuistis. Nam plurima aemulae vetustatis edacitas consumpserat, quae latebant. Quod nisi scriptorum meorum serie aeternae memoriae traderentur pauca de pluribus, satis esse impium censuistis. Unde me ex parte votis vestris satisfecisse censeo, quod in longam ducta propaginem lectio multiplicata subsequitur. Quae quoties audientibus fecerit dudum lecta fastidium, ad vestrum poterit pertinere delictum: si mercedis praemium contulerit, nihil exinde ad me similiter pertinebit, qui compulsus vestris imperiis, prolixiora conscripsi, quam volui, et refugium brevitatis omisi. Me ergo, quem silente peplo prudentissime pastor exspolias, et tegmine taciturnitatis enudas, supplico ut eum universo populo dif
Abbreviated transcription (Latin):
omno beatisũmo in xp̃o patri urbico
papȩ. salutem dinamius patricius.
Dum apostolicȩ. pater fidei ardore
succensus: uniuersa de uirtutibus
mani festat. sollicita inlagatione perquiris: impericiã
meam pulsare non desinis. Paternis&nam monitis p̃di¬
candi auctoritate confirmans. quod non parum ipsa
delicti noxa reus efficiar. nisi omĩa inuita eius quam
me ante aliquot annos rurali sermone conscripsi se
constitit : studeam addere quecumq uos de illius mira¬
bilibus protinus manifestũ ẽ inuenisse. Unde ego gemino
pudore confundor. cui nec loquendi falcultas conceditur:
nec silendi securitas indulgetur. Siloquar. sensu demons¬
trat. de tecta rusticitas imperitum. Si taceam: pater¬
num minatur imperium. Nam silicuiss&. uelde suc¬
cincta poteram dictione placere. cui non possunt
dogmatis aucm̃ta sucurere. Inter utramq ergo
consti tutus angustiã. p̃ceptis urĩs parere disposui: placi¬
turus obedientia non doctrina. U&era uos igitur car¬

Expanded text:
omino beatissimo Patri, Urbico papae, Dinamius Patricius salutem. Cum apostolicae Pater fidei ardore succensus, universa de virtutibus orum manifestat, sollicita indagatione perquiris, imperitiam meam pulsare non desinis; paternis etiam monitis praedicandi auctoritate confirmans, quod non parum ipsius delicti noxa reus efficiar, nisi omnia in Vita ejus, quam me ante aliquot annos rurali sermone conscripsisse constitit, studeam addere quaecunque vos de illius mirabilibus protinus manifestum est invenisse, unde ego gemino pudore confundor, cui nec loquendi facultas conceditur, nec silendi securitas indulgetur. Si loquar, sensum monstrat detecta rusticitas imperitum. Nam usticitas imperitum. Nam si licuisset, vel de succincta poteram dictione placere, cui non possunt dogmatis augmenta succurrere. Inter utramque ergo constitutus angustiam, praeceptis vestris parere disposui, placiturus obedientia, non doctrina. Vetera vos igitur char
Abbreviated transcription (Latin):
uociferans. intellexit uir altioris ingenii. unũeũ modo posse
constr ingi si fider offitii inponer &: in quo quidã locꝰ in iuriȩ
uideret᷑. Itaqs exofcistã eũ eẽ p̃cepit. Qũa ille ordinationẽ
nec despexisse. tãquãt humiliorẽ uideret᷑ nõ repudiauit.
Nec multo post ammonitꝰ ꝑ soporẽ ut patriã . parentesq
quos ad huc gentilitas detinebat: religiosa sollicitudine ui¬
sitar &. Ex uolũtate scĩ ylarii ꝓfectus ẽ. Oultis ab eo ob¬
firictis p̃cibꝰ & lacrimis: ut redir&. Mestus ut ferunt.
peregrinationẽ illã ingressus ẽ. Contestatꝰ fr̃ibꝰ multas
se ad uersas passurũ : qđ postea ꝓbauit euentꝰ. Ac primũ

Expanded text:
uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit
Abbreviated transcription (Latin):
cuneos penetrabo sicurus. Retrudi ergo incustodiã iubetr
Daturus fidẽ dictis: ut inermis barbaris obiceret᷑. Postera
die hostes legatos de pace miser̃: sua om̃a sequȩ dedentes.
Unde quis dubit& hanc uere beati uiri fuisse uictoriam cui p̃¬
fatũ sit: ne mer mis ad p̾liũ mit teret᷑. Et qũa uispuiꝰ dñs
sernare militẽ suũ lic& int̃hostiũ gladios & tela potuiss&.
tam̃ ne uł alioꝵ mor tibꝰ scĩ uiolarent᷑ obtutꝰ exemit
pugne necessitatẽ. Neqi enĩ alia ꝓmilite suo xp̃c debuit p̃stare.
uictoriã quã sub actissime sanguine hostibꝰ me moraret᷑. Ex¬
in de relicta militi&e. scm̃ hylariũ pictaue epm̃ ciuitats expe
tut : cuiꝰ tunc indĩrebꝰ expecta & cognita fides habebat᷑. &
inposito diaconatꝰ offitio sibi eũ ar tuiꝰ implicare. & ministe¬
rio uinciri diumo. Sed cũ sepissime restrass&: indignũ se eẽ

Expanded text:
cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, einposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ acceꝑar. ẽ dignat ostendere. Quo uiso uir heatissimꝰ non
rer̃tiauit tribunꝰ sua p̃cibꝰ eiuctũ : cui contub̃niũ familiare
prestobat. Et enĩ trans acto tribunatuꝰ suitẽpore. se scło re¬
mine militauit. In ter ea in rũpentibꝰ in ira galleas barbaras.
guli citabant᷑ : donec ad martinũ uentũ ẽ. Tunc uero oportunũ
tẽpus existimans. quo p&er & dimissionẽ. Neqi enĩ integri sibi
arbitrabant᷑ si donatiuũ nõ militaturus accipiat. Xp̃i ergo¬
miles sũ. pugnare michi nõlic&. Tum uero adusus hanc uocẽ
tyrannꝰ infremuit dicens. Ob m&u pugne quȩ postera die erat
futura. nõ religionis grã de tractare militiã : At martinꝰ intrepidꝰ
immo illata sibi terrore constantior. Si hoc inquit ignauiȩ
ad scribit᷑. nõ fidei. crastina die eatiem inermis stabo. & inno¬
mine dñi ib̃u xp̃i signo crucis nõclipeo ꝓtec t aut galea. hostiũ

Expanded text:
pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non ilitiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore rec tempore interea irruentibus in traGaleas barbaris, guli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus accipermiles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium
Abbreviated transcription (Latin):
in opus similẽ consũpserat. Arrepto itaq ferro quo accintꝰ erat.
mediã diuidit . par tẽq eiꝰ pauꝑi tribuit: & reliquit rursus induit᷑.
Intes ea de circũstantibꝰ ceꝑunt ridere nõnulli qui deformis eẽt. &¬
truncat abitũ uideret᷑. Multi tam̃ quibꝰ erat menssanior. gemere.¬
altiuꝰ quã solebat qđ nichil similẽ fecissent. cũ utiq plus habentes. ue¬
stire pauꝑem texerat parte uestitũ. intueri diligentissime dñm. uestẽ¬
quẽ dederat uib&᷑ ag noscere. Mox angłoꝵ circũ stantiũ multitudinẽ.
audi ułm clara uoce dicentẽ. Martmnꝰ ad huc caticuminꝰ ac me ueste
contex̃. Uere dñs memor dic toꝵ suoꝵ qui ante p̃dixerat. qũadiu
fecistis uni ex minimis istis. michi fecistis: se in pauꝑem ꝓfessus fuisse
uestitũ. & ad confirmandã tã boni oꝑis testino. in eodẽ se habitu quȩ

Expanded text:
in opus simile consumpserat. Arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, in opus simile consumpserat. Arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam dividit, partemque ejus pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauquam dederat, jubetur agnoscere. Mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Jesum clara voce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac mer Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ui nignitas. mira li aritas. Pas entia uero atqi humilitas. altra
humanũ modũ. Nã fragilitatẽ in eo laudari nõ ẽ necesse. Iuidũ adultus ẽ
ut iã in illo tpã nõ miles sed monacꝰ putaret᷑. Quibꝰ rebꝰ ita sibi om̃s comilito¬
nes benignitas cȩperat . ut eũ miro affectu ueneranda: Necdũ tam̃
regeneratꝰ inxp̃o agebat quendã bonis actibꝰ babtismi candidatũ.
sibi exmilitia stipendus. p̃ter quot tidianũ uictũ reseruabat. Iam tũ
euangłiũ nõ surdꝰ auditor : decrastino nõ cogitabat. Quodam itaq
lito asperior in horruerat ademit . plerũquis algoris extinguer&.
obiuã hab& inportã ambienensiũ ciuitatis: pauꝑem nudũ. Qui cũp̃¬
tereuntes ut sui miserent᷑ orar&. om̃sq miserũ p̃terirent: intellex̃
uir dõ plenꝰ sibi illũ aluis miscdam nõ p̃stantibꝰ reseruari. Quid tam̃
ager&. nichil p̃ter clamidẽ quit indutꝰ erat habebat. Iã enĩ reliqua

Expanded text:
benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones deuinxerat, ut eum miro adfectu uenerarentur. necdum tamen regeneratus in Christo agebat quendam bonis operibus baptismi candidatum: sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itaquelito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis paupeaetereuntes ut sui misererentur oraret, omnesque miserum praeterirent; intellexit vir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reservari. Quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: jam enim reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
dõ qui unus & uerus ẽ. ego omĩ die sacri¬
fico. Non turisfumũ. nec taurorũ mugi¬
entiũ carnes. nec hircorũ sanguinem.
sed in maculatũ agnum quot tidie in alta¬
re crucis sacrifico. Cuius carnes postea cũ
omis ppłs credentiũ manducauerit & eius
sanguinẽ biberit. agnus qui sacrificatus ẽ
in tes ger ꝑseuerat. & uiuus. Et cũ uere sa¬
crificatus sit. & uere carnes eius manduca

Expanded text:
Deo qui unus et verus est, ego omni die sacrifico, non thuris fumum, nec taurorum mugientium carnes, nec hircorum sanguinem, sed immaculatum sanguinem quotidie in altari crucis sacrifico; cujus carnem postea quam omnis populus credentium manducaverit, et ejus sanguinem biberit, Agnus, qui sacrificatus est, integer perseverat et vivus. » Et cum vere sacrificatus sit, et vere carnes ejus mandu
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Cumq oratione cõplaa hinc inde circũ spice¬
r& uidit agnum stantem qui pede dextro erecto
quañ locũ scõ clementi ostender&. Lunc sc̃s clemens
sarculo sc̃s clemens leui ictu locum subpede agni per¬
cutiens: fons affluens uenis ornatus apparuit. qui
subito imp&ru uomens fluuium pate fecit. Iunc uni¬
uersis gentilibus sc̃s clemens responsorium dixit.
ł luminis impa&ius. l&ificat ciuitatem dĩ. Ad istã aũt
famam confluxcit omĩs ꝓuiꝰcia: & uenientes uniuer¬
si ad doctrinam scĩ clementis. conuertebantur ad
aũt aliquot : paganis insistentibus. tam iuidiosa relatio
cucurrit ad imperatorem traianum : ut dicerent ibi
ꝑclem̃tem innumerabilem xp̃i anorum ppłm adcre¬
uisse: Tunc missus ẽ dudx ausidianus : qui multos xep̃ia¬
tes ad passionem accedere. cesir multitudini: solum
sic fixum ad dñm ut penitus mutari non possit : dicit

Expanded text:
. Cumque oratione completa hinc inde circumspiceret, vidit agnum stantem, qui, pede dextro erecto, quasi locum sancto Clementi ostenderet. Tunc S. Clemens surculo S. Clemens levi ictu locum sub pede agni percutiens, fontem affluentibus venis ornatum aperuit. Qui subito impetu evomens fluvium fecit. Tunc universis gaudentibus beatus Clemens responsorium dixit: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei; ad istam autem famam confluxit omnis provincia; et venientes universi ad doctrinam sancti Clementis, convertebantur ad autem tres, paganis insistentibus, tam ambitiosa relatio cucurrit ad imperatorem Trajanum, ut dicerent ibi per Clementem innumerabilem Christianorum populum accrevisse. Et missus est quidam Arsidianus nomine, qui multos Christiates ad passionem accedere, cessit multitudini, et solum sic fixum in Domino, ut penitus moveri non posset, dixit
Abbreviated transcription (Latin):
uir tute robusta. baritate ꝑfecta. parati ad omnẽ
uoluntatẽ dĩ sumus: conseruantes foatiter cͥnica
muandata. In simplicitate : in nocentiã Inbaritate
cocordiũ. Modestiã : in humilitate. Biligentiã. in ad¬
ministracione. Uigilantiã: in adiuuandis laborantib
Nuscđam: in souendis pauꝑib: Indefencdendda ut ritate
costantiã. In disciplinȩ seueritate censurã. nec aliquid
ad exẽplũ bonorũ factorũ desit in nob. h ac sunt enin
uentigia quȩ nob̵ quiq sc̃i reuertentes in patriã reliquer̃
nt adlorũ semitis inherentes sequeremꝰ & gaudia Patriã quoq
nram p eradi sũ cũ illis omputemꝰ. Parente patriur. hasꝰ

Expanded text:
virtute robusta, charitate perfecta, parati ad omnem voluntatem Dei simus, conservantes fortiter dominica mandata: in simplicitate innocentiam, in charitate concordiam; modestiam in humilitate, diligentiam in administin fovendis pauperibus; in defendenda veritate constantiam, in disciplinae severitate censuram, ne aliquid ad exemplum bonorum factorum desit in nobis. Haec sunt enim vestigia quae nobis sancti quique revertentes in patriam reliquerunt, ut, illorum semitis inhaerentes, sequeremur et gaudia. Patriam quoque nostram paradisum cum illis computemus, parentes patriarchas
Abbreviated transcription (Latin):
eam alonge exclamauit uoce magna
dicens. Salue crux. qua incorpore xp̃i
dedicata es & exmembris enis tãquam
margaritis ornata. Ante qua te ascen
Modo uero amore caelestem optinens ꝓuo¬
to susciperis. Sciris enin acredentibus.
quanta intra te gaudia. habeas. & quanta¬
uenio ad te. ita ut & tu exultans suscipias
me discipulũ eius qui pependit inte. Iuia
amoͣr tuus semper fui & desderaui amplec¬
ti te. Obona cruac quae decore xpulcritu¬
dinem demembris dñi susceprti diudesi¬
derata sollicite amata. sine inter missione
quosita & aliquando iam concupiscenti ani¬
ma preepara ta. accipe me ab hominibus
& redde me magistro meo. ut ꝑte me re¬
ciplat. qui ꝑ te me redemit. & hec dicens.¬

Expanded text:
it voce magna dicens: « Salve, crux, quae in corpore Christi dedicata es, et ex membris ejus tanquam margaritis ornata. Antequam te ascendmodo vero amorem coelestem obtinens pro voto susciperis. Sciens enim quanta intra te gaudia habeas, secuio ad te, ita ut et tu exaltans suscipias me discipulum ejus qui pependit in te, quia amator tuus semper fui, et desideravi te amplecti. O bona crux, quae decorem et pulchritudinem de membris Domini suscepisti: diu desiderata, sollicite amata, sine intermissione quaesita, et aliquando concupiscenti animo praeparata! Accipe me ab hominibus, et redde me Magistro meo, ut per te me recipiat, qui per te me redemit. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
oculis habebat : ut siue se in propria substancia continer&: siue
iniersas figuras spirita lesq nequicias trans tulis s&: qualib&.
abeo sub inmagine uideret᷑: Quod cum diabolus scirarsẽ. ef¬
fugere nõ posse: conuiciis eũ frequent̃ urguebat. quia faller & non
poss& insidus. Quodã aut̃ tepore cornubouis cruentũ inmanu
tenens : cũ in genti fremitu cellulã eiꝰ irrupit. cruentamq ostentans¬
dexterã : & ad misso recens scelere congaudens. ubi ẽ inquit mar¬
tine uirtꝰ tua: unũ de tuis modo inter feci: Iunc illȩ conuocatis
lulas singuloꝵ: quis nã hoc casu fuiss& ad fect. Neminẽ quidẽ
de eẽ de monachis. sed unũ rusticũ mercede conductũ. ut ueis ula¬

Expanded text:
oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamqdexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo interfeci. Tunc ille convocatis lulas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut vehicul
Abbreviated transcription (Latin):
Ded martinꝰ ubi ebibit. paterã pb̃ro suo tradidit. nullũ scilte& existimans
digniorem: qui possit prior bibere : nec integrum sibi fore si aut regem ipsum.
aut eos qui arege erant proximi : prbro pr&etulis sac : Quofacto: imperaio
om̃sq quitunt aderunt.: ita ad miratisunt : ut hoc ipsum eis in quo cõ.¬
tempti fuerant placer&, Ce lebrerimumq ꝑ om̃e palatum fuitt:
ui si aditaliam preger& quoire cupie bat: bellum ualentiniano
imperatori inferens: soir& se primo quidẽ impaufutu rum eẽ
uictorem : seð paruo postempore eẽ periturum: Ouod quidẽ :¬
tia uidimus: Nãprim o aduentue uis: ualentianus insugam.
uersus est: De in post annum fere sumpris uiribus captum intra
aquile i& muros: maximum inter fecit: Constat aĩi eciam.
angłos ab eo plerumq uisos: ita ut conserto inuict̃ apud eum.
sermone loque ret᷑. Diabolum uero tam despicabilem & subuectũ

Expanded text:
sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum
Abbreviated transcription (Latin):
sitã sibi amilitibꝰ diuino nutu regni necessitatẽ armis defendisse. & nõ
alienã ab eo dĩ uoluntatẽ uideri penes quẽ iam in credibili euentu uie¬
toria fusse. nullũq: ex ad uersarus. nisi inaciȩ ocubuisse. tandẽ uictꝰ
uł ratione uł p̃cibꝰ. ad conuiunũ uenit. Mirũ inmodũ gaudente rege.
quod id imparass&. Conuiue aũt adherant ueluti ad diem festum
euocati : sũmi atq illustres uiri. Prȩfectꝰ idemq consul euoduiꝰ uir
quo pilul umquã illo iustiuꝰ fit. Commites duo sũma potestate p̃diti
frat̃ regi & patriuꝰ. Medius int̾ hos: martini pb̃r accubuerat. Ipse
aũt : sellula iuxta regẽ posita consederat. Ad mediũ fere conuiuiũ.
ut moris ẽ. paterã regi minister obtulit. Ille scõ ad modũ epõ potiuꝰ dari
iub&. expectans atq ambiens . ut ab illius dextera pofulũ sumer&

Expanded text:
sitam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non sitam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret.