comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa inuente carne concupiscentia consꝑsa & in¬
nata repente absumat᷑ & ñ sit : s ne obsit mor¬
tuo. que inerit nato. Nam si post baptismũ uxe¬
rit: atq ad ȩtatẽ capacem p̃cepti ꝑuenire potue¬
rit: ibi habet cũ qua pugnet. eãq adiuuante dõ
suꝑet. siñ in uacuũ grãm eiꝰ fusceꝑit. si reꝓbatꝰ ee̾.
noluerto. Nm nec grandibꝰ hoc p̾statur i baptis¬
mo nͥ forte miraculo ineffabai omĩ potentissimi cre
homine fictũ. dictũ. cogitatũ. ẽ. cũ
ac uelut factũ ñ fuerit habeatur. ipsa uͦ soluto
rettus uinculo quo ꝑ illã diabolus aniniã retine¬
lud. & intelusione destructa. qua hominẽ a suo cre¬
atore seꝑabat. maneat incertamnne. quo corpꝰ
nr̃m caftigansus & seruituti subicimꝰ. uł ad usuꝰ
ucitos & necessarios relaxanda. uł coninentia
qua nos om̃ia generis humani nouit. uł p̾t̾ita.
uł p̾sentia. uł futura. tał uita humana p̾cog¬

Expanded text:
ipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et inipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. nam si post baptismum uixerit atque ad aetatem capacem praecepti peruenire potuerit, ibi habet cum qua pugnet eamque adiuuante deo superet, si non in uacuum gratiam eius suscepit, si reprobus esse noluerit. nam nec grandibus hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili omnipotentissimi creahomine factum, dictum, cogitatum est, cum ac uelut factum non fuerit habeatur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore separabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus et seruituti subicimus, uelad usus licitos et necessarios relaxanda uel continentia quam nos omnia generis humani nouit, uel praeterita uel praesentia uel futura, talis uita humana praecog
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ etiã minutissimi & currunt & matres agnos¬
cunt. nec suggendis uberib cura & oꝑe admouent᷑
aliena. s ea ipsi in mat̾nis corporib loco abdito posi¬
ta. intrabili facilitate nouerunt. Contra. homini
nato nec ad incessum pedes idonei : nec manus sal¬
tem ad scalpendũ habiles. Et nisi oꝑe nutrientis
immotis labris papilla uberis ingeratur: nec ubi sint
sentiunt. & iuxta seiacentib mamis magis possunt
efurientes flere. qu̾a sugere. Hoinde infirmitati
m̃tis congruit. hec omĩo infirmitas corporis. Nec fu¬
isset caro xp̃i in similitridine carnis peccati. nisi
caro ee̾t. ista peccati. cinꝰ pondere rationalis anima
sic grauat᷑. siue & ipsa ex parentibꝰ tracta sit. siue
ibidẽ creata. siue desuꝑ inspirata. qd̾ nc̃ querere
differo. In paruulis certe grã dĩ ꝑ baptismũ eiꝰ qui
uenit in similitudine carnis peccati. id agitur.
ut euacuet᷑ caro peccati. fuacuatur aut̃ ñ ut in

Expanded text:
tamen etiam minutissimi et currunt et matres agnostamen etiam minutissimi et currunt et matres agnoscunt nec sugendis uberibus cura et ope admouentur aliena, sed ea ipsi in materni corporis loco abdito posita mirabili facilitate nouerunt. contra homini nato nec ad incessum pedes idonei nec manus saltem ad scalpendum habiles et, nisi opere nutrientis inmotis labris papilla uberis ingeratur, nec ubi sint sentiunt et iuxta se iaccntibus mammis magis possint esurientes flere quam sugere. proinde infirmitati mentis congruit haec omnino infirmitas corporis. nec fuisset caro Christi in similitudine carnis peccati, nisi caro esset ista peccati, cuius pondere rationalis anima sic grauatur, siue et ipsa ex parentibus tracta sit siue ibidem creata siue desuper inspirata, quod nunc quaerere differo. In paruulis certe gratia dei per baptismum eius, qui ucnit in similitudine carnis peccati, id agitur, ut euacuetur caro peccati. euacuatur autem, non ut in
Abbreviated transcription (Latin):
mitatem ñ carnis s ñrtis: cũ oñs fateamͦ
in paruulo ñ alteriꝰ s eiꝰdem substantiȩ
cuiꝰ in pͥmo homine. fuit. hocẽ. rationalẽ
anima degere. Quaquã etiã ipsa tanta carnnis
infirinitas. nescio qͥd quantũ arbitror. pȩnale
demonstrat. Oued eñi: si pͥmi illi homines ñ
peccassent. utrũ tales ee̾nt filios habituri. qui nec
ungua nec manib nec pedib uterentur. slã
ꝓptꝰ uteri capatitatẽ fartasse nocesse fuerto pariu¬
los nasci. Qũautis cũ crigua sit pars corporis costa.
non tam̃ ꝓpt̃ hoc d̾s pariuilam uiro coniugem se¬
eit. quã edificauit in mulierem. Unde & eius fili¬
os poterat omĩo potentia creatoris mor editos gran¬
des protimis faceres S ut hoc omittã. poterat oerte
qd̾ misltis etiam peccorib p̃stitit: quorũ pulli qu̾a¬
uis sint parituli. neq accedentibꝰ corporis incremtis
ettã m̃te ꝑficiant. qm̃ rationalem animã ñ habent.

Expanded text:
mitatem non carnis, sed mentis, cum omnes fateamur mitatem non carnis, sed mentis, cum omnes fateamur in paruulo non alterius, sed eiusdem substantiae, cuius in primo homine fuit, hoc est rationalem animam degere. quamquam etiam ipsa tanta carnis infirmitas nescio quid, quantum arbitror, poenale demonstrat. mouet enim, si illi primi homines non peccassent, utrum tales essent filios habituri, qui nec lingua nec manibus nec pedibus uterentur. nam propter uteri capacitatem fortasse necesse fuerit paruulos nasci, quamuis, cum exigua sit pars corporis costa, non tamen propter hoc deus paruulam uiro coniugem fecit, quam aedificauit in mulierem. unde et eius filios poterat omnipotentia creatoris mox editos grandes protinus facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe, quod multis etiam pecoribus praestitit, quorum pulli. quamuis sint paruuli neque accedentibus corporis incrementis etiam mente proficiant, quoniam rationalem animam non habent,
Abbreviated transcription (Latin):
te sine ullo peceato natus ex uirgine. in hac
tam̃ infirmitate atq ȩtate ꝓcreatꝰ apparuit:
huic ꝓpositioni respondennus. Adã ꝓpt̾ea ñ
talem creatum: qͥa nulliꝰ parentis p̾ceden
tis peccato natusẽ. in carne peccati. Xp̃e
idõ talis: qͥa ut de peccato condemnaret
peccatũ. natꝰ ẽ: in similitudine carnis pec¬
cati. Non enĩ hocagitur de adam qd̾ ꝑtinet
ad corporis quãtitatẽ. qͥa non paruuluꝰ fiaͥtꝰ
ẽ. s ꝑfecta mole menbrorũ. sbtest eĩ dici
etiam peccera sic ereata. nec tam̃ eorũi peccato
factũ eẽ: ut ex e pulli paruuli nascerentur.
osd̾ quale sit. nc̃ non querimus: s agit᷑ de il¬
liꝰ mentis ualentia quadã usuq rationis quo
p̃ceptũ dĩ legemq mandati & docibis adam ca¬
peret. & facile posset custodire si uellet. Nẽ
aut̃ homo sic nascitur. ut hoc omĩo non
possit: ꝓpt̾ horendã ignorantiã atq infir¬

Expanded text:
te sine ullo peccato natus ex virgine, in hac te sine ullo peccato natus ex virgine, in hac tamen infirmitate atque aetate procreatus apparuit? Huic propositioni respondemus: Adam propterea non talemte peccato nati sumus in carne peccati. Christus ideo talis, quia, ut de peccato condemnaret peccatum, natus est in similitudine carnis peccati. non enim hoc agitur de Adam, quod pertinet ad corporis quantitatem, quia non paruulus factus est, sed perfecta mole membrorum — potest enim dici etiam pecora sic creata, nec tamen eorum peccato factum esse, ut ex eis pulli paruuli nascerentur, quod quale sit nunc non quaerimus — sed agitur de illius mentis quadam ualentia usuque rationis, quo praeceptum dei legemque mandati et docilis Adam caperet et facile posset custodire, si uellet. nunc autem homo sic nascitur, ut hoc omnino non possit propter horrendam ignorantiam atque infir
Abbreviated transcription (Latin):
hocẽ. nom eiꝰ. iste aut̃ nesciens ubi sit. qͥd fit. a
quo cieatꝰ. a quibꝰ genitus sit. ĩa reus delicti. non¬
dũ capix p̾cepti. tam ꝓfunda ignorantiȩ caligi¬
nȩ inuolittꝰ. & p̾ssus. ut neq tanqũã de somno
eicitari possit. nt hȩc saltem demonstrata cogno¬
scat. s erpectat᷑ tempꝰ quo hano nescio qu̾a ue¬
lut ebrietatẽ ñ ꝑ unã nocte̾ sic̃ quelibet graui¬
ssima solet. s ꝑ aliqͦt menses atq annos paulatĩ
digerat. qd̾ donec fiat tam multa quȩ in maio¬
ribus punimꝰ.toleramꝰ in paruulis. ut numera¬
ri omĩo ñ possint: hoc tam magnũi ignorantiȩ
atq infirmitatis malũ si in hac uita iã natipar¬
iuili contraxeritnt. ibi. quando. quo mͦ. ma
gna impietate cõmissa. repente tantis tene¬
bris inuoluti st̃. Dicet auquis. Si liȩe natu
ra pura ñ ẽ. s uitiosa pͥmordia. qͥa talis ñ ẽ.
creatus adã. curxp̃c longe excellentiꝰ. & cer¬

Expanded text:
hoc est nomen eius. iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a hoc est nomen eius. iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a quo creatus, ex quibus genitus sit, iam reus delicti, nondum capax praecepti, tam profunda ignorantiae caligine inuolutus et pressus, ut neque tamquam de somno excitari possit, ut haec saltem demonstrata cognoscat, sed expectetur tempus, quo hanc nescio quam uelut ebrietatem non per unam noctem, sicut quaelibet grauissima solet, sed per aliquot menses atque annos paulatim digerat — quod donec fiat, tam multa, quae in maioribus punimus, toleramus in paruulis, ut numerari omnino non possint — hoc tam magnum ignorantiae atque infirmitatis malum si in hac uita iam nati paruuli contraxerunt, ubi, quando, quomodo magna aliqua impietate commissa repente tantis tenebris inuoluti sunt? Dicet aliquis: \'si haec ra pura non est, sed vitiosae primordia, quia talis non est creatus Adam; cur Christus longe excellentior, et cer
Abbreviated transcription (Latin):
tentiȩ ꝑuicatia. hȩc sentire ñ possuit. Annul¬
lum ẽ. ignorantiȩ malũ. & ido̾ nec purgan¬
dum: Et qͥd agit illa uor. delicta iuuentutis
meȩ & ignorantiȩ meȩ ne memineris: ft si
enĩ dãnabiliora peccata sint quȩ abscientibꝰ
cõmittuntur: tam̾ si ignorantię peccata nuil¬
laee̾n̾t. hoc ñ legeremꝰ qd̾ cõmemoraui delicta
iuuentittis meȩ. & ignorantiȩ meȩ ne menu¬
neris. In illas gͥ ignorantie denssissimas tene¬
bras. ubi anima infantis recentis ab utero.
itiq anima hominis. ntiq anuna rationa¬
lis. ñ solũ indocta uerũ etiã indocilis iacet.
quare aut quando aut unde contrusa ẽ.
Si natitra ẽ. hominis. sic incipere. & ñ ĩa
uitiosa.ẽ. ista natura. Cur non talis crea¬
tus ẽ. adam: Curille capax p̾cepti. & ualens
urori & om̃ib animalib nomina impo¬
nere. Nam&e de illa dixit. hȩc uocabit᷑ mu¬
lier. & qd̾cũq uocauit adã animã uitiam

Expanded text:
tentiae peruicacia, haec sentire non possunt. an nultentiae peruicacia, haec sentire non possunt. an nullum est ignorantiae malum et ideo nec purgandum? et quid agit illauox: delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris? etsi enim damnabiliora peccata sunt, quae ab scientibus committuntur, tamen, si ignorantiae peccata nulla essent, hoc non legeremus quod commemoraui: delicta iuuentutis meae et ignorantiae meae ne memineris. in illas igitur ignorantiae densissimas tenebras, ubi anima infantis recentis ab utero, utique anima hominis, utique anima. rationalis, non solum indocta, uerum etiam indocilis iacet, quare aut quando aut unde contrusa est ? si naturae est hominis sic incipere et non iam uitiosa est ista natura, cur non talis creatus est Adam? cur ille eapax praecepti et ualens uxori et omnibus animalibus nomina inponere? nam et de illa dixit: haec uocabitur mulieret: quodcumque uocauit Adam animam uiuam,
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ prudentiũ nemo ꝓbatierto: ut a die¬
tis uł fictis huiꝰmodi ñ solũ ñ ꝓhibeant̾. cum
ꝓhibeaii ĩa possunt. uerũ in hec etiã conciten¬
tur. studio ridendi. & uanitate maiorũi. Nam
plenimq illa etas. iam patre matr̃ẽq agnoscẽs.
neutri eorũ audet maledicere: nisi ab altero
ꝓfundissimã ignorantiã uideamꝰ: exqua ad
istam ñ ꝑmansuram balbutientẽ fatuita¬
tem. tanquã ad scientiã locutionẽq tenden¬
tes: ꝓficiendo uenerunt. Illas inquã consi¬
deremus tenebras m̃tis utiq rationalis : inqͥbꝰ
titantur obsistunt. In has quero unde & quã¬
do sũmersi sunt. Itane uero eas hio contra¬
xerunt. & in hac uita sua ũ ꝓpͥa ꝑ nimiam
negligentiã obliti sc̃ dm̃. prudentes uͦ & re¬
ligiosi uirerunt. uł in uteris matrũ: Dicãt
ista qui ausi fuerint. audiant qui uoluerint:
credant qui potuerint. Ego aut̃ puto. qd̾ om̃s
quoru m̃tes ñ obinibilat. defendende suȩ sen¬

Expanded text:
a dictis uelfactis huiusmodi non tantum nou prohibeantur, cum prohiberi iam possunt, uerum in haec etiam concitentur studio ridendi et uanitate maiorum. nam plerumque illa aetas iam patrem matremque agnoscens neutri eorum audet maledicere nisi ab altero profundissimam ignorantiam uideamus, ex qua ad istam non permansuram balbutientem fatuitatem tamquam ad scientiam locutionemque tendentes proficiendo uenerunt. Illas, inquam, consideremus tenebras mentis utique rationalis, in quibutizantur obsistunt; in has quaero unde et quando sumnicrsi sint. itane uero eas hic contraxerunt et in hac uita sua iam propria per nimiam neglegentiam obliti sunt deum, prudentes uero et religiosi uixerunt uel in uteris matrum? dicant ista qui ausi fuerint, audiant qui uoluerint, credant qui potuerint; ego autem puto, quod omnes, quorum mentem non obnubilat defendendae suae sen
Abbreviated transcription (Latin):
ne filii honins: fic̃ carnẽ suã dignatꝰ ẽ. nomine
fiii dei. ne quasi duo ap̃i accipiantur ista. unus¬
in pͥncipio erat u̾bũ. & d̾s erat u̾bũ: homo. quia
uerbũ caro factũ ẽ. & habitauit in nob̾. Ac ꝑhoc ꝑ
distantiã diuinitatis & infirmitatis. filius dĩ ma¬
nebat in cęlo: filiꝰ hominis ambu̾bat in t̾ra. Runi¬
tatẽ ui ꝑsonȩ qua in utraq fubstantia unus e¬
ẽ. & filius dĩ ambulabat in t̾ra. & ioe̾ ipse filiꝰ
fides : ex incredibilioribꝰ creditis. Si enĩ diuina
substantia longe distantior. atq in cõꝑabili di¬
u̾sitate sublimior. potuit ꝓpt̾ nos ita susciꝑe
humanã substantiã. ut una ꝑsona fieret: ac
sic filiꝰ hominis qui erat in t̾ra ꝑ carnis infirmi¬
tatẽ. idẽ ipse cẽt. in cȩlo ꝑ participata carni di¬

Expanded text:
ne Filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine ne Filii hominis, sicut carnem suam dignatus est nomine Filii Dei; ne quasi duo Christi accipianturin principio erat uerbum et deus erat uerbum, homo, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. ac per hoc per distantiam diuinitatis et infirmitatis filius dei manebat in caelo, filius hominis ambulabat in terra; per unitatem uero personae, qua utraque substantia unus et Filius Dei ambulabat in terra, et idem ipse Filius fides ex incredibilioribus creditis. Si enim divina substantia longe distantior, atque incomparabili diversitate sublimior potuit propter nos ita suscipere humanam substantiam, ut una persona fieret; ac sic Filius hominis, qui erat in terra per carnis infirmitatem, idem ipse esset in coelo per participatam carni di
Abbreviated transcription (Latin):
quo mͦ possnt ista sieri: nemo inqͥt ascendio in cȩlum.
nͥ qui decȩlo descendit. filiꝰ hominis qͥ ẽ. in cȩlo. Sic fi
et inqͥo generatio sp̃iialis ut sint cȩlestes homines ex
t̾renis: qd̾ ad ipisci ñ poterunt. nͥ menbra mea effici¬
Ant̾. ut ipse ascendat qiii descendat: qͥa nemo ascendit
nͥ qui descendit. Nisigͦ. in unitatẽ xp̃i oñs mutandi
leuandiq concurrant. ut xp̃c qui descendit ipse
ascendat. ñ alud deputans corpiis suũ. ioẽ. ȩccłiam
suã quã se ipsũ. qͥa der xp̃o & ȩccłia ueriꝰ intelligitur
erunt duo in carne una. de qua re ipse dip̃. igitur
iam ñ duo. s una caro. ascendere ñ poterunt om̃ino.¬
qͥa nemo ascendit incelũ. nͥ qui de celo descendit. filiꝰ
hominis qui ẽ. in cęlo. Qũauis enĩ in t̾ra factus stt
fuiꝰ hominis. diuinitatẽ suã tam̃ qua in celo ma¬
nens descendit ad t̾ram. ñ indignam censuit nomi¬

Expanded text:
quomodo possint ista fieri: nemo, inquit, ascendit in caelum, quomodo possint ista fieri: nemo, inquit, ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit, filius hominis, qui est in caelo. \'sinquit, fiet generatio spiritualis, ut sint coelestes homines ex terrenis, quod adipisci non poterunt, nisi membra mea efficiantur; ut ipse ascendat qui descendit, quia nemo ascendit, nisi qui descendit. Nisi ergo in unitatem Christi omnes mutandi levandique concurrant, ut Christus, qui descendit, ipse ascendat, non aliud deputans corpus suum, id est Ecclesiam suam, quam seipsum quia de Christo et Ecclesia verius intelligitur: Erunt duo in carne una; de qua re ipse dixit: Igitur jam non duo, sed una caro, ascendere omnino non poterunt: quia nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis, qui est in coelo. Quamvis enim in terra factus sit Filius hominis, divinitatem suam, qua in coelo manens descendit, ad terram non indignam censuit nomi
Abbreviated transcription (Latin):
ad lucem: ut ñ arguaritur oꝑa eiꝰ. Qui aut̃ facit
ueritatẽ. uenit ad luce̾ : ut manifestent᷑ oꝑa eiꝰ. qͥa
in dõ st̃ facta. hucusq ẽ. ad rem de qua querimus
ꝑtinens totꝰ sermo ille contextꝰ : deinceps in aliud
narrator abscedit. Cũ gͦ. nichodemꝰ que dicebant᷑
ñ intelligerent: questuit a dño quo mͦ possent ista
fieri. Uideamꝰ qͥd dñs ad hoc respondeat. Profecto eni
ad interrogata respondere dignabit᷑. Quomͦ possunt
ista fieri. hoc dictitrus ẽ: quomͦ possit fieri generatio
spĩialis. uenientis hominis ex generatione carnali.
Notata itaq pululũ eiꝰ imꝑitia. qui se cȩteris de ma¬
gisterio p̃ferebat & om̃iũ taliũ incredulitate rep̃hen¬
sa. qd̾ testiniũ ñ accipent ueritatis : addieit etiã seuus
t̾rena drxisse. nec eos credidusse. querens ił admirans qͦ¬
modo een̾t cȩlesta credituri. Seqͥtur tam̃: & respondet
qd̾ alii credant si illi credunt. & ad illud qd̾ int̾rogatꝰẽ.

Expanded text:
arguantur opera eius; qui autem facit ueritatem, uenit ad lucem, ut manifestentur eius opera, quia in deo sunt facta. huc usque est ad rem, de qua quaerimus, pertinens totus sermo ille contextus; deinceps in aliud narrator abscedit. Cum ergo Nicodemus quae dicebantur non intellegeret, quaesiuit a domino, quomodo possent ista fieri. uideamus quid dominus ad hoc respondeat. profecto enim si ad interrogata respondere dignabitur: \'quomodo possunt ista fieri?\', hoc dicturus est, quomodo possint fieri regeneratio spiritalis uenientes homines ex generatione carnali. notata itaque paululum eius inperitia, qui se ceteris de magisterio praeferebat, et omnium talium incredulitate reprehensa, quod testimonium non acciperent ueritatis, addidit etiam se illis terrena dixisse nec eos credidisse, quaerens uel ammirans, quomodo essent caelestia credituri. sequitur tamen et respondet, quod alii credant, si illi non credunt, ad illud quod interrogatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ transtulit mort̾e: ut cẽt. in sim ilitudine
carnis peccati. pena sine culpa. unde in carne
peccati. & culpa solueretur & pęna. Siẽgͦ. tunc qͥ
conspiciebat exaltatũ serpentẽ. & a serpente̾s ne
neneno sanabat᷑. & a morte liberabat᷑: sic nunc qͥ
confcrmabat᷑ similitudini mortisap̃i. ꝑfidẽ bap¬
tismũq eiꝰ. & a peccato ꝑ iustificationẽ. & a mor
te ꝑ resurrectionẽ lib̾atur. hoc ẽ: om̃is qui credit
in eũ ñ ꝑeat. ẜ habeat uit̾a ȩt̾nã. Quidigit᷑ opus
c̃. ut. xp̃i morti ꝑbaptisiũ conformet᷑ paruulus
si morsu serpentis ñẽ. omĩo uenenatꝰ: Deinde si
qp sequent̃ dic̃. d̾s sic dilexit mundũ. ut filiũ suũ
unigenitũ darct. ut om̃is quicredit in eũ ñ pe¬
reat. s habeat utt̃a ȩt̾nã. si ꝑ sacram̃tũ baptismi¬

Expanded text:
sed tamen transtulit mortem, ut esset in similitudine sed tamen transtulit mortem, ut esset in similitudine carnis peccati poena sine culpa, unde in carne peccati et culpa solueretur et poena. sicut ergo tunc qui conspiciebat exaltatum serpentem, et a ueneno sanabatur et a morte liberabatur, sic nunc qui conformatur similitudini mortis Christi per fidem baptismumque eius, et a peccato per iustit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid igitur opus est, ut Christi morti per baptismum conformetur paruulus, si morsu serpentis non est omnino uenenatus ? Deinde si-quod consequenter dicit-deus sic dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret, ut omnis, qui credit in eum, non pereat, sed habeat uitam aet
Abbreviated transcription (Latin):
lans: caput & corpꝰ. Magna hoc & mira dignatio.
Quȩ qñ fieri ñ pot̾ nͥ premissionẽ peccatorum:
sequit᷑. & dic̃. & sic̃ moy ses exaltauit serpentẽ
in descrto. ita exaltari oportet filiũ hominis. ut
omis qui erediderit in eũ ñ ꝑeat. s habeat ui¬
tã ȩt̾̃nam. Qiuid tunc in deserto factũ sto noui¬
mus. Serpentũ morsib multi moriebantur.
Tunc popłꝰ peccata sua confitens: ꝑ moysen de¬
p̃catus ẽ. dñm. ut hoc ab eis uirus auferret.
ac sic morses ex p̃cepto dñi exaltauit in deserto
ȩneum serpentẽ : admonuitq popłm. ut il¬
ium ȩxaltatũ qͥsqͥs a serpente morderet᷑ atten¬
deret. Hoc facientes: continuo sanabant᷑. Qmo
ẽ. eraltatꝰ serpens. nͥ mors xͥ. eo fignificandi mͦ
quo ꝑ efficientẽ id qd̾ efficitur significat᷑: Aser
pente qͥppe mors uenit: qui peccatũ quo morime¬
reretur homini ꝑsuasit. Dñs aut̃ in carnẽ suã
ñ peccatũ transtulit. tanqu̾a uenenũ serpentũ

Expanded text:
lans caput et corpus. Magna haec et mira dignatio, quae quoniam fieri non potest nisi per remissionem peccatorum, sequitur et dicit: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid tunc in deserto factum sit nouimus: serpentum morsibus multi moriebantur. tunc populus peccata sua confitens per Moysen deprecatus est dominum, ut hoc ab eis uirus auferret. ac sic Moyses ex praecepto domini exaltauit in deserto aeneum serpentem ammonuitque populum, ut illum exaltatum quisquis a serpente morderetur adtenderet; hoc facientes continuo sanabantur. quid est exaltatus serpens nisi mors Christi eo significandi modo, quo per efficientem id quod efficitur sigpente quidem mors uenit, qui peccatum, quo moreretur homini persuasit. dominus autem in carnem suam non peccatum transtulit tamquam uenenum serpentis,
Abbreviated transcription (Latin):
morte. quȩ talib impendebat erepti. hoc enĩ
cũ abundantꝰ aparuerit: consequens erit ut
tione. Nedc̃ptione. illu ininatione. ñ indigent.
fo qͣm ad hanc ptinet baptismũ. quo xp̃o cõsepe¬
liunt᷑. ut incorparent᷑. illi m̃bri eiꝰ hoc ẽ. Ndeles eiꝰ:
ꝓfecto nec baptismꝰ ẽ. necessartuis eis qui illo remis¬
sionis & reconciliationis beneficio quȩ sit ꝑ medi¬
acorem. ñ opus hñt. Prro qͥa paritulos baptirandoᷤ

Expanded text:
morte quae talibus inpendebat erepti. hoc enim morte quae talibus inpendebat erepti. hoc enim cum abundantius apparuerit, consequens erit, uttione, redemptione, inluminatione non indigent. r et quoniam ad hanc pertinet baptismus, quo Christo consepeliuntur, ut incorporentur illi membra eius, hoc est fideles eius, profecto nec baptismus est necessarius eis, qui illo remissionis et reconciliationis beneficio, quae fit per mediatorem, non opus habent. porro quia paruulos baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
eos quisquã fideliũ fideles appellare cunctatur.
qd̾ acredendo itiq nom̃ ẽ: quauis hoc ñ ipsi s alii
ꝓ eis int̾ sacram̃ta responderint. Nimis longum
fiet: si ad singła testimonia similit᷑ disputemꝰ.
Unde cõmodiuꝰ eẽ arbitror: acceruatĩ congere
quȩ occiurere potuerint. uł ꝗ̃ sufficere uidebun
obcausam in carne uenisse. ac forma serui accep¬
ta factũ obȩdientẽ usq ad mortẽ crucis: isi ut
hac dispensatione misericordissimȩ gr̃ȩ. om̃s qͥb
tanquã menbris in corꝑe constitutis. capuo ẽ. ad
capessendũ regnĩi elorũi. iuui ficaret. saluos facret.
lib̾aret. redimeret. illuminaret: qui pͥus suisset̾
in peccatorui marte. languorib seruitite. captriti¬
tate. tenebris. consticuti. sub potestate. diaboli.
pͥncipis tenebrarũ : ac si ͤ fieret mediator dĩ & hoñ.
ce finitas. rocontiliam᷑ dõ. in et̾nã uitã. ab et̾na

Expanded text:
eos quisquam fidelium fideles appellare cunctatur, eos quisquam fidelium fideles appellare cunctatur, quod a credendo utique nomen est, quamuis hoc non ipsi, sed alii pro eis inter sacramenta responderint. Nimis longum fiet, si ad singula testimonia similiter disputemus. unde commodius esse arbitror aceruatim multa congerere, quae occurrere potuerint uel quae sufficere uidebunton aliam ob causam in carne uenisse ac forma serui accepta factum oboedientem usque ad mortem crucis, nisi ut hac dispensatione misericordissimae gratiae omnes, quibus tamquam membris in suo corpore constitutis caput est ad capessendum regnum caelorum, uiuificaret, saluos faceret, liberaret, redimeret, inluminaret, qui prius fuissent in peccatorum morte, languoribus, seruitute, captiuitate, tenebris constituti, sub potestate diaboli principis peccatorum, ac sic fieret mediator dei et hominum, ce finitas reconciliaremur deo in aeternam uitam ab aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
uenientẽ in hunc mundũ. tanquã dictũ eẽt.
illuminat om̃em hominẽ nit̾iorẽ. qͥa homo int̾ior
cũ ueracit̾ sit sapiens. ñ nisi ab illo illuminatur
qd̾ ẽ. uerũ lum̃. aut si rationẽ ipsã qua humana
anima rationat appellat᷑. quȩ ratio adhuc uelud qͥe¬
ta & sopita tam̃ insita qͦdã mͦ in seminata in
paruulis latet. illumi nationẽ uoltit appel¬
lare. tan quã int̾ioris oculi creationẽ: non re¬
sistendũ ẽ. tunc eã fieri cũ anima creatur.
& ñ absurde hoc intelligi cũ himc uenit in
mundũ. Uerũtam̃ etiã ipse quãuis cieatus
oculis necee̾ ẽ. in tenebris maneat si ñ credat
in cũ qui dixit. ego lux in scłm ueni. ut oĩs
qui credit in me ñ maneat. in tenebris: Qd̾ ꝑ
sacram̃tũ in pariuilis fieri ñ dubitat mat̾ ecła
quȩ cor & os mat̾nũ eis p̾stat. ut sacris mẏsteriis
mbuant᷑. qͥa ñdũ possunt orde ꝓpͥo credere ad iu¬
sticiã. nec ore ꝓpͥo confiteri ad salittẽ. Nec idõ tam̃

Expanded text:
quam dictum esset, Illuminat omnem interiorem hominem, quia homo interior cum veraciter fit sapiens, nonnisi ab illo illuminatur qui est lumen verum: aut si rationem ipsam, qua humana anima rationalis appellatur, quae ratio adhuc velut qasi sopita, tamen insita et quodam modo inseminata in parvulis latet, illuminationem voluit appellare, tanquam interioris oculi creationem; non resistendum est, tunc eam fieri; cum anima creatur, et non absurde hoc intelligi, cum homo venit in mundum. uerum tamen etiam ipse quamuis iam creatus oculus necesse est in tenebris maneat, si non credat in eum qui dixit: ego lux in saeculum ueni, ut omnis qui credit in me non maneat in tenebris. quod per sacramentum in paruulis fieri non dubitat mater ecclesia, quae cor et os maternum eis praestat, ut sacris mysteriis inbuantur, quia nondum possunt corde proprio credere ad iustitiam nec ore proprio confiteri ad salutem. nec ideo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
corpore & anima: quȩ utraq creatura dei ẽ. Por¬
rosi expeccato. qd̾ in illa ętate: nͥ originale an
tiquũ : Una ẽ. qͥppe caro peccati. in qua om̃s ad
dãpnationẽ nascuntur: & una ẽ. caro in sim¬
litudine carnis peccati. ꝑ quã om̃s a dãnatione
lib̾ant᷑. Nec ita dietũ ẽ. om̃s: uelut quicũq nas¬
cunt᷑ in carne peccati. idem ipsiom̃s mundari
intelligant᷑ ꝑ carnẽ similem carni peccati. Non
enĩ om̃iũ fides. S om̃s ꝑtinentes ad generationẽ
conubii carnalis. ñ nascunt᷑ nͥ in carne peccati:

Expanded text:
corpore et anima, quae utraque Dei creatura est. Porcorpore et anima, quae utraque Dei creatura est. Porro si ex peccato, quod in illa aetate, nisi originale, et antiquum? Una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur: et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinentes ad regenerationẽ uoluntatis spc̃. ñ
uiuificabuntur. nisi in xp̃o. in quo om̃s iusti¬
ficantur: quia sic̃ ꝑ unui om̃s ad condennations̃
sic ꝑ unũ om̃s iustificant᷑ : ad iustificationẽ. Nec
ẽ. ullus ulli medius locus. ut possit e̾e̾. nͥcũdi¬
abolo: qui ñ ẽ. cũ xp̃o. hinc & ipse dñs uolens
auferre de cordib male credentiũ istã nescio qͣ
medietatẽ quã conant᷑ quidã paruulis ñ bapti¬
zatis tribuere ut quasi merito innocentiȩ sint
in uita. ȩt̃na. s qͥa non sc̃ baptizati. ñ sint cũ uͦ
in regno eiꝰ : diffinitiuã ꝑtulit ad hec ora oͥstruen¬
da sententiã. ubi ait. Qui mecũ ñ ẽ: adu̾sũ me
ẽ. Constitue gͥ. quẽlibet paruulũ. Si ĩa cũ xp̾o÷
tas. idõ baptizatur. ut sit cũ xp̃o: ꝓfecto ñ brap¬
ẽ. Neq enĩ eiꝰ tam manifestam debemꝰ aut pos¬
sumus infirmare uł immutare sententiã. Un

Expanded text:
pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificantur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad iustificationem. nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum Christo. hinc et ipse dominus uolens auferre de cordibus male credentium istam nescio quam medietatem, quam conantur quidam paruulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in uita aeterna. sed, quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitiuam protulit ad haec ora obstruenda sententiam, ubi ait: qui mecum non est, aduersum me est. constitue igitur quemlibet paruulum: si iam cum Christtas, ideo baptizatur, ut sit cum Christo, profecto non bap neque enim ejus tam manifestam debemus, aut possumus infirmare vel immutare sententiam. Und
Abbreviated transcription (Latin):
pore suo suꝑ lignũ. ut a peceatis seꝑati. cũ iu¬
sticia uiuamus. Cuiꝰ cicatricibꝰ sanati sumꝰ infir¬
mi: cũ eẽnus tanquã peccora errantia. Quę
cũ ita sint: neminẽ unquã eorũ qui ad xp̃m ac¬
cesserunt ꝑ baptisinũ. sana fides & sana doctrina
putauit exceptũ a gr̾a remissionis peccatorũ. nec
ẽẽ. alicui posse p̾t̾ regnũ eiꝰ ȩt̾nam salutẽ. hec
enĩ ꝑata. ẽ. reuelari in tẽꝑore nouissimo. hoc
ẽ. in refurrectione mortuorũ ꝑtinentiũ ñ ad mor¬
tem ȩt̾nam: quȩ sed̾a mors appellat᷑. s ad uitam
ȩt̾nam qd̾ ꝓmittit ñ mendar ds scĩs & fidelibus
suis. Cuiꝰ uitȩ participes om̃s. ñ uiuificabunt᷑
nisi in xp̃o : sic̃ in adam om̃s moriunt᷑. Quẽad¬
modũ enĩ om̃s omĩo ꝑtinentes ad generationẽ
uoluntatis carnis. ñ moriunt᷑ nisi in adam.
in quo om̃s peccauerunt: sic om̃s exhis omĩo

Expanded text:
pore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iupore suo super lignum, ut a peccatis separati cum iustitia uiuamus, cuiuscucatricibus sanati sumus, infirmi cum essemus tamquam pecora errantia. Quae cum ita sint, neminem umquam eorum, qui ad Christum accesserunt per baptismum, sana fides et sana doctrina putauit exceptum a gratia remissionis peccatorum nec esse posse alicui praeter regnum eius aeternam salutem. haec enim parata est reuelari in tempore nouissimo, hoc est in resurrectione mortuorum pertinentium non ad mortem aeternam, quae secunda mors appellatur, sed ad uitam aeternam, quam promisit non mendax deus sanctis et fidelibus suis, cuius uitae participes omnes non uiuificabuntur nisi in Christo, sicut in Adam omnes moriuntur. quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino
Abbreviated transcription (Latin):
re illũ de plaga. Si dedentis uos ob delicta ur̃a
animã ur̃am: uidebitis sem̃ longissime ui¬
tȩ. & uult dñs auferre a doloribꝰ animã eius:
ostendere. illi lucem. & figitrare ꝑ sensũ. iusti¬
ficare iustũ. bene seruientẽ plurib. Peccata illo¬
rũi sustinebit ipse. Propt̾ea ipse hereditabit com¬
plures: & fortiũ partietur spolia. Propt̃ qd̾ tradi¬
ta ẽ. in mortẽ anima eiꝰ : & int̾ iniquos estimatꝰ
ẽ. & ipse peccata multorĩi sustinitit: & ꝓpt̾ iniqͥ
tates eorũi traditꝰ ẽ. Attende etiã illud eiusdẽ. ꝓpħe:
qd̾ de se cõpletũ lectoris etiã functꝰ officio in syna¬
rent qui in p̃ssura cordis sunt. Predieare captiuis re¬
missionẽ : & oȩcis uisũ. Om̃s gͦ agnoscamꝰ: nec ul¬
lus exceptꝰ sit eorũ qui uolumus corpori eiꝰ herere:
ꝑcũ in ouile eiꝰ intrare. ad uitã & salutẽ quã
suis ꝓmisit ꝑpetuã ꝑtinere. Om̃s inquã agnomꝰ
eũ qui peccatũ ñ fecit: & peccata nr̃a ꝑtulit cor¬

Expanded text:
re illum de plaga. si dederitis uos ob delicta uestra animam uestram, uidebitis semen longissimae uitae. et uult dominus auferre a doloribus animam eius, "ostendere illi lucem et figurare per sensum, iustificare iustum bene seruientem pluribus, et peccata illorum ipse sustinebit. "propterea ipse hereditabit complures et fortium partietur spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius et inter iniquos aestimata est, et ipse peccata multorum sustitates eorum traditus est. adtende etiam illud eiusdem prophetae, quod de se completum lectoris etiam functus officio in synarent qui in pressura cordis sunt, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum. omnes ergo agnoscamus nec ullus exceptus sit eorum, qui uolumus corpori eius haerere, per eum in ouile eius intrare, ad uitam et salutem, quam suis promisit, perpetuam pertinere, omnes, inquam, agnoscamus eum, qui peccatum non fecit et peccata nostra pertulit cor
Abbreviated transcription (Latin):
nis. quȩ p̃ꝑauit d̃s ut in illis ambudemꝰ. & pailo
post. Qui eratis inqͥt in illo tẽꝑe sine. xp̃o. alienati
a societate isrł. & ꝑegrini testam̃torũ. & ꝓmissionis
spem ñ habentes. & fine dom hoc mundo: Nc̃ aut̃
in xp̃o iħu. qui aliqͣndo eratis longe. facti ꝓpe in san

Expanded text:
nis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. et paulo post: qui eratis, inquit, illo tempore sine Christo, alienati a societate Israhel et peregrini testamentorum et promissionis, spem non habentes et sine deo in hoc mundo, nunc autem in Christo Iesu qui aliquando era
Abbreviated transcription (Latin):
cramꝰ ꝑ xp̃o. reconesliamini dõ. Fũ qui non noiterit
peccatũ ꝓ nobis peccatũ fecit: ut simꝰ iusticia dĩ in
ipso. Cooꝑantes aut̃ rogamꝰ: ne in uacuũ gram dĩ
suscipiatis. Dicit eñi. Tempore accepto exaudiutae
& in die salutis aduiuite. Ecce nunc tẽpiis accepta¬
bile: ecce nunc dies salutis. Ad hanc reconciliationẽ
& salutẽ siꝑtinent paruuli. quis eos q̃rit ad baptis¬
mũiap̃i : Si aut̃ ꝑtinent: int̾ homines mortui sõ.
ꝓquib ille mortuus ẽ. Nec ab eo reconeitiari &
saluari possunt: nͥ dimissa ñ reputet peccata ipsoꝵ.
Itẽ ad galathas. Gr̾a uobis & pex a dõ patre & dño
ret nos de p̃senti scło maligno. & alio loco. lex tr̃ãs¬
gressionis gr̾a posita ẽ: donec ueniret sem̃ eui
ꝓmissũ ẽ. dispositũ ꝑ angłos in manu media

Expanded text:
o reconciliari deo. eum qui non nouerat peccatum pro nobis peccatum fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. cooperantes autem et rogamus, ne in uacuum gratiam dei suscipiatis. dicit enim: tempore aceeptabili exaudiui te et in die salutis adiuui te. ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. ad hanc reconciliationem et salutem si non pertinent paruuli, quis eos quaerit ad baptismum Christi ? si autem pertinent, inter homines mortuos sunt, pro quibus ille mortuus est, nec ab eo reconciliari et saluari possunt, nisi dimissa non reputet delicta eorum. Item ad Galatas: gratia uobis eret nos de praesenti saeculo maligno. et alio loco: lex transgressionis gratia proposita est, donec uenirct semen cui promissum est, dispositum per angelos in manu med
Abbreviated transcription (Latin):
tatem sic̃ pͥncipes sacerdotũ. pͥmũ ꝓsuis
peccatis sacrificiũ offerre. demdo ꝓ poło. hoc
eni seinel fecit: offerens se. Et atio loco. Non
eiĩ in manu fabricata scã intioiuit exp̃e. que
sunt similia uerorũ. s ipsũ oelũ. aparere anie
ficiem d̃i ꝓ nobis: nen ut septus offerat semet
ipsũ sicut pͥnceps sacerdotũ itrat in son in
anno semel cũ sangitine alieno. Ceterim
oportebat eũ scpiꝰ pati a mundi constitatiõe¬
partaret. Scd̾o sine peccatis apparebit eis qui
eũ sustinent ad salutẽ. Apochalipsis etiã ioħis.
has laudes xp̃o ꝑ canticũ nou̾u testatur. offer¬
ri. Dignus es acciꝑe librũ. & aꝑire signacula
euis : qm̃ occisus es. & redemisti nos dõ. in san¬
gume tuo. de om̃i gente. & lingua. & popło
scm & iustũ inhonorastis. & negastis: & posta¬
lastis homine̾ homicidã uiuere & donari uob̾.
Nam inceptorẽ uitȩ occidististiᷤ. Et alio loco.
hic ẽ. lapis. reꝑbatꝰ a uobis dificantib: qui

Expanded text:
tatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre, dehinc pro populo; hoc enim semel fecit offerens se. et alio loco: non enim in manu fabricata sancta introiit Christus, quae sunt similia uerorumsed in ipsum caelum, apparere ante faciem dei pro nobis, non ut saepius offerat semet ipsum, sicut princeps sacerdotum intrat in sancta in anno semel cum sanguine alieno. ceterum oportebat eum saepius pati a mundi constitutioneportaret, secundo sine peccatis apparebit eis, qui eum sustinent ad salutem. Apocalypsis etiam Iohannis has laudes Christo per- canticum nouum testatur offerri: dignus es accipere librum et aperire signacula eius, quoniam occisus es et redemisti nos deo in sanguine tuo de omni sanctum et iustum onerastis et negastis et postulastis hominem homicidam uiuere et donari uobis; nam inceptorem uitae occidistis. et alio loco: hic est lapis reprobatus a uobis aedificantibus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
lios carnalit̾ genuerunt. filii uͦ antequã mas¬
cerent᷑. renasci quo mͦ potuerunt: Nec mi¬
reris qd̾ dixi. manente. coneupiscentialit᷑ le¬
& ñ sunt. eis tam̃ p̃ceritis & ñ existentib reatꝰ
eorũi manet. nisi peccatorũ remissione soltiat᷑.
sic contra in hac. ñ iã p̾ti̾ta. s adhuc manente.
lege concupiscentiȩ. reatꝰ eiꝰ soluit᷑ & ñ erit.
cũ fit in baptesmo plena remissio peccatorum.
Deniq si continuo consequatur ab hac uita emi¬
ratorum remissionẽ: sic contͣ ñ debet eẽ. ini¬
rum manentis concupiscentiȩ reatum p̃tire p̃
peccatarũ remissionẽ. Quȩ cũ ita sint: erquo
ꝑinũ hominem peccatorũ intrauit inhime¬

Expanded text:
lios carnaliter genuerunt, filii uero antequam naslios carnaliter genuerunt, filii uero antequam nascerentur, renasci quomodo potuerunt? Nec mireris, quod dixi manente concupiscentialiter lenon sunt, eis tamen praeteritis et non iam existentibus reatus eorum manet, nisi peccatorum remissione soluatur, sic contra in hac non iam praeterita, sed adhuc manente lege concupiscentiae reatus eius soluitur et non erit, cum fit in baptismo plena remissio peccatorum. denique si continuo consequatur ab hac uita emicatorum remissionem, sic contra non debet esse mirum manentis concupiscentiae reatum praeterire post peccatorum remissionem. Quae cum ita sint, ex quo per unum hominem peccat
Abbreviated transcription (Latin):
emigrarent. Qui enĩ in carne sunt. inquit. dõ pla
iit ipsa carne quauts corruptibili bene itunt᷑
qui menbra eiꝰ ad oꝑa bona conuertuntur. in qua
carne non sunt. qͥa non scd̾m eã sapiunt. neq ii¬
uunt. sic̃ deniq etũ mortem quȩ pͥma peccati
cumq uera & scã iusticia. fortit᷑ & pacient᷑ im¬
pendunt: sic illa etiã lege peccati qd iã remissũ
inuetustinte carnis manet. bene. utuntur
tate. dminari sibi landinem miuime patun¬
titr. Exeo dut̃ qd̾ adhuc trahunt adȩ uetustatẽ
regenerandos immortalit̃ slbos. mortalit᷑ generant.
cĩi eiꝓpigine peccati qua isti qui natisunt. ob no¬
xis non tenentur. & qua ihi qui nascunt᷑ renas¬
cendo soluunt᷑. Quãdiu gͦ. manet lex concupiscen¬
tiał in menbris: manente ipsa reatꝰ eiꝰ soluitur.
renouiariꝙ ia cepit. Ex illa aut̃ manente
concirpiscaentiȩ uetustate quod nascitur.¬
renasci indiget ut sanetur: qͥa parentes
fideles & nati carnalit̾. & renati spĩtalit̃. fi¬

Expanded text:
inquit, deo placcut ipsa carne quamuis corruptibili bene utuntur qui membra eius ad opera bona conuertunt, in qua carne non sunt, quia non secundum eam sapiunt neque uiuunt, sicut denique etiam morte, quae primi peeeati cumque uera et sancta iustitia fortiter et patienter inpendunt, sic illa etiam lege peccati, quod iam remissum in uetustate carnis manet, bene utuntur ci nouitate dominari sibi libidinem minime patiuntur, ex eo autem quod adhuc trahunt Adae uetustatem regenerandos inmortaliter filios mortaliter generant cum ea propagine peccati, qua illi qui renati sunt obnoxii non tenentur et qua illi qui nascuntur renascendo soluuntur. quamdiu ergo manet lex concupiscentialis in membris, manente ipsa reatus eius soluiturrenouarique iam coepit. ex illa autem manente concupiscentiae uetustate quod nasciturrenasci indiget, ut sanetur, quia parentes fideles et nati carnaliter et renati spiritaliter fi
Abbreviated transcription (Latin):
passũ. iustũ ꝑ iniustis. ut eos adducat ad dm̃.
questioni necessaria uisa sunt. Quodsi in lumi¬
ne inqͥt ambula uerimꝰ. sic̃ & ipse ẽ. in lumi
alio loco. Si testimoniũ inqͥt hominũ accipimꝰ.
testimoniũ dĩ manis ẽ. Quia hoc ẽ. testimo¬
niũ dĩ qd̾ maius ẽ. qui credit in filiũ dĩ: ha¬
ber tesmoniũ di in semet ipso. Qui ñ crediderto
do mendacẽ ficit eñ: qͥa non credidit in testuno¬
nũ qs testificatus ẽ de filiostor et hoee gelo¬
moniuim : qa uttã et̃nã dedit nobis d̾s. Et hec

Expanded text:
passum justum pro injustis, ut eos adducat ad Deum.passum justum pro injustis, ut eos adducat ad Deum., quae huic quaestioni necessaria visa sunt. Quod si in lumine, inquit, ambulaverimus, sicut et ipse est in luminalio loco: Si testimonium, inquit, hominum accipimus, testimonium Dei majus est; quia hoc est testimonium dei. qui crediderit in filium dei, habet testimonium in semet ipso. qui non crediderit deo, mendacem facit eum, quia non credidit in testimonium, quod testificatus est de filio suo. et hoc est testimonium, quia uitam aeternam dedit nobis deus, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ resurrectionẽ iħu xp̃i. i hereditatẽ immortalẽ
incontaminatã. florentem conseruatã in cęlis. uo
lam fieri in nouissimo tẽpore. Et paulo post.
Inueniamini inqͥt in laudẽ & honorem iħu
ap̃i. que̾ ignorabatis. in quẽ mͦ ñ uidentes cre¬
ditis. Quẽ cũ uderitis. exultabitis. gaudio
inenarrabili. & honorato gaudio. ꝑcipientes
testam̃tũ fidei. salutẽ anmarũ ur̃arũ. Itẽ
alio loco. Uos aitt̃ inqͥt genꝰ electũ. regale sacer¬
dociũ. gens scã. popłs in adoptione: ut uirtu¬
tes annuntietis eius. qui uos de tenebris uo¬
cauit in admirabile lum̃ suũ. Et iterũ. uͤ¬
inqͥt ꝓ peccatis nr̃is passus ẽ. uistus ꝓ iniustis
ut nos offerret dõ. Itẽ cũ cõmemorasset in arca
noc octos homines saluos factos : sic & uos in¬
quit simili forma baptisma saluos facit. Ab
hac gͦ salute & lumine aliem sunt paraitili.
& inꝑditione ac tenebris renianebunt: nͥ ꝑ ad¬
optionẽ popło dĩ fuerint sociati: tenentes xp̃m

Expanded text:
 resurrectionem Iesu Christi, in hereditatem inmortalem et intaminatam, florentem, seruatam in caelis uobilam fieri in tempore nouissimo. et paulo post: inueniamini, inquit, in laudem et honorem Iesu Christi, quem ignorabatis, in quem modo non uidentes creditis, quem cum uideritis exultabitis gaudio inenarrabili et honorato gaudio percipientes testamentum fidei, salutem animarum uestrarum. item alio loco: uos auteminquit, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus in adoptione, ut uirtutes enuntietis eius qui uos de tenebris uoeauit incipiunt admirabile lumen suum.etiteruit, pro peccatis nostris passus est, justus pro injustis, ut nos adducat ad Deum. Item cum commemorasset in arca Noe, octo homines salvos factos: Sic et vos, inquit, simili forma Baptisma salvos facit . Ab hac ergo salute et lumine alieni sunt parvuli, et in perditione ac tenebris remanebunt, nisi per adoptionem populo Dei fuerint sociati, tenentes Christum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dñm nr̃m a mortius qui traditꝰ ẽ. ꝓpõ
delicta nr̃a: & resurrerit ꝓꝑt iustificationem
nalis sun. uenundatꝰ sub peccato. Q enĩ operor.
ignoro. Noneni qd̾ uolo. hoc ago: s qd̾ odi hoc facio.
Si aut̃ qd̾ nolo hoo facio: consentio legi. qm̃ bona ẽ.¬

Expanded text:
nostrum a mortuis, qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustifieationem nalis sum, uenundatus sub peccato. quod enim operor, ignoro; non enim quod uolo, hoc ago, sed quod odi, illudfaeio. si autem quod nolo, hoc facio, consentio legi, quon
Abbreviated transcription (Latin):
ais muna nlitea sceleratiꝰ inmamiꝰo peccasse enii
intes lum sic amiittere meruertint. arto sensta
incino meco abiis masderent. n dico tard isum
ingerio ena hoc de auin dicisoler. sita eroor¬
des nto etiã cirtti ad monendũ citum non¬

Expanded text:
am uitam sceleratius inmaniusque peccasse, qui mentis lumen sic amittere meruerunt, ut sensu uicino pecoribus nascerentur, non dico tardissimi ingenio -nam hoc de aliis dici soletsed ita excordes, ut etiam cirrati ad mouendum risum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ delectabat. qͥa & hoc ab illo eẽ. dep̾candũ eiꝰ
gr̃a didicimꝰ. dũ antea lateret. eiꝰ gr̾a dilerimꝰ
dũ antea ñ delectaret. ut qui głiatur ñ in se
s in dño glorietur.  frtolli qͥppe in suꝑbiam ꝓ¬
pͥe uoluntatis.ẽ. hominũ: ñ oꝑis dĩ. Heq eñ¬

Expanded text:
non delectabat? quia et hoc ab illo esse deprecandum eius non delectabat? quia et hoc ab illo esse deprecandum eius gratia didicimus, dum antea lateret, eius gratiadileximus. dum antea non delectaret, ut qui gloriatur non in se, sed in domino glorietur. extolli quippe in superbiam propriae uoluntatis est hominum, n
Abbreviated transcription (Latin):
quasi unigeniti a patre. plem̾ gr̃a &̾ uerita¬
te.Aliquando ꝓ ueritate uidiciũ: sic̾ ẽ. Mise¬
ricordiã & iridiciũ cantabo tibi dñe. Quare aut̃
illos uelit cõuertere. illos ꝓ au̾stone punire
qu̾aqu̾a & in beneficio tribuendo nemo iuste
rep̾hendat misericordẽ. & in uindicta ereren¬
da nemo iuste rep̾hendat ueracem. sic̾ in
illis euangłicis oꝑartis aliis placitã mercedẽ
redd entem. aliis etiã ñ placitã largientem.
nullꝰ iuste ei ilpauerit: consiliũ tam̃ occril¬
cioris iusticiȩ penes ipsũ ẽ. Nos quantum
ciam aliquando ñ tribuere uł certã scientiã
uł un etricem delectationem : ut cognoscant ũ
a se ipsis s ab illo sibi ec̃. lucem qua illum inent᷑.
tenebrȩ eorũ. & suauitatẽ qua det fructũ suũ
terra corũ. Cũ aut̃ ab illo adiutoriũ dep̃camur ad
faciendam ꝑficiendamq iusticiã. qͥd aliud dep̃ca¬
mur. quã ut aꝑiat qd̾ latebat. & suaue fuciat qd̾

Expanded text:
gratia et ueritate-aliquando pro ueritate iudicium, sicut est: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. Quare autem illos uelit conuertere, illos pro auersione punire, cum et in beneficio tribuendo nemo iuste reprehendat misericordem et in uindicta exercenda. nemo iuste reprehendat ueracem, sicut in illis euangelicis operariis aliis placitam mercedem reddentem, aliis etiam non placitam largientem nullus iuste l\'ulpauerit, consilium tamen occultioris iustitiae penes ipsum est. Nos, quantumi aliquando non tribuere uel certam scientiam uel uictricem delectationem, ut cognoscant non a se ipsis, sed ab illo sibi esse lucem, qua inluminentur tenebrae eorum, et suauitatem, qua det fructum suum terra eorum. Cum autem ab illo illius adiutorium deprecamur ad faciendam perficiendamque iustitiam, quid aliud deprecamur, quam ut aperiat quod latebat et suaue faciat quod
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ab ista corpali suie quȩ ꝑ cęli luminaria siue qͥb¬
q ignib illuminat ocłos carnis. ut hominẽ int̾io¬
rem dixerit uenientẽ in hunc mundũ qͥa ext̾ĩor
corporens ẽ. sic̃ hic mundꝰ. tanquã diceret. illumi¬
nat om̃ẽm hominẽ uenientẽ in corpus. scdm illud

Expanded text:
nem ab ista corporali, quae siue per caeli luminaria siue quibunem ab ista corporali, quae siue per caeli luminaria siue quibusque ignibus inluminat oculos carnis, ut hominem interiorem dixerit uenientem in hunc mundum, quia exterior corporeus est, sicut hic mundus, tamquam diceret: \'inluminat omnem h
Abbreviated transcription (Latin):
lumine intus mens eiꝰ asꝑgit᷑ qd̾ ȩt̃nũ manet. qd̾
etiã in tenebris lucet. S sic̾ sol iste acexis quauis
eos suis radiis quodã mͦ uestiat. ñ uidet᷑. sic ab stul¬
ticiȩ tenebris ñ conp̾hendit᷑. Cur aut̃ cũ dixisset.
qd̃ illuminat om̃em hominẽ addiderit uenientẽ
in hunc mundũ. unde hȩc opinio nata ẽ. qd̾ in
exotru eorporali ab utero matris recentissimo illu¬
minet m̃tes nascenttũ paruulorũ quauis in gre¬
co ita sit posicũ. ut possit intelligi etiã lum̃ ipsum
ueniens in hunc mundũ. tam̃ si hominẽ ueniente̾
in hunc mundũ. necesse ẽ. accipi : aut fimplicit᷑ dictũ
arbitror. sic̃ multa in scripturis repernnt᷑. quibus
etiã detractis nichil sententiȩ minuatur. aut si
ꝓpt̾ alique distinctionẽ additu ẽẽ. credendũ ẽ. fortas¬
se hoc dictũ ẽ. ad discernendã sp̃ualẽ illuminatio¬

Expanded text:
lumine intus mens eius aspergitur, quod aeternum manet, quod lumine intus mens eius aspergitur, quod aeternum manet, quod etiam in tenebris lucet. sed sicut sol iste a caecis, quamuis eos suis radiis quodam modo uestiat, sic ab stultitiae tenebris non conprehenditur. Cur autem, cum dixisset: quod inluminat omnem hominem, addiderit: uenientem in hunc mundum – unde haec opinio nata est, quod in exortu corporali ab utero matris recentissimo inluminet mentes nascentium paruulorum—, quamuis ingraeco ita sit positum, ut possit intellegi etiam ipsum lumen ueniens in hunc mundum, tamen, si hominem uenientem in hunarbitror, sicut multa in scripturis repperiuntur, quibus etiam detractis nihil sententiae minuatur, aut, si propter aliquam distinctionem additum esse credendum est, fortasse hoc dictum est ad discernendam spiritalem inluminatio