comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
edere quas uituꝑasti: Qđ uͦ etiã demonib
dei faniulum comꝑasti. ut quales illi fue
pater familias beelzebub appellatus
ẽ qͣntomagis domestici eiꝰ : S uos uide¬
te a qͥb ista didiceritis: ꝓfecto scelerati¬
ores qͣm illi qͥ dño ita conuiciati sunt.
Illi enĩ non eum xp̃m ẽẽ credebant.
et ideo fallacem putabant: uos autẽ
doctrinam non putatis eẽ ueracem.
nͥ que xp̃m audet predicare fallacẽ.
Unde autem tͥ uidet᷑ legem moysi nicħ
a paganismo distare: An qͥa templũ
sacrificium. altare. sacerdotemq com¬
mendat: At hec omĩa nomina et in
nouo testamento reꝑiunt᷑. Soluite
inqͥt templum hoc ÷ in triduo resuscis¬
tabo illud. Et cum offers munꝰ tuum
ad altare: et uade ostende te sacerdoti
et offer ꝓ te sacͥficium qđ precepit mo¬
yses in testimonium illis. Quoꝵ autem
figure fuerint iste. partim dñs ipse de¬
monstrat. cum templum corporis sui

Expanded text:
edere, quas uituperasti. quo uero etiam daemonibus edere, quas uituperasti. quo uero etiam daemonibus dei famulum conparasti, ut, quales illi fuerpaterfamilias Beelzebub appellatus est, quanto magis domestici eius! sed uos uidete, a quibus ista didiceritis, profecto sceleratiores quam illi, qui domino ita conuiciati sunt. illi enim non eum Christum esse credebant et ideo fallacem putabant; uos autem doctrinam non putatis esse ueracem, nisi quae Christum audet praedicare fallacem. Unde autem tibi uidetur legem Moysi nihil a paganismo distare? an quia templum, sacrificium, altare sacerdotemque commendat? at haec omnia nomina et in nouo testamento reperiuntur. soluite, inquit, templum hoc, et in triduo resuscitabo illud et: cum offers munus tuum ad altare et: uade, ostende te sacerdoti et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses, in testimonium illis. quorum autem figurae fuerint istae, partim dominus ipse demonstrat, cum templum corporis sui
Abbreviated transcription (Latin):
Augustinꝰ respondit.xui. stute qͥdẽ
ꝑatum te dicis si quas in libris moysi
piscem de mari: cum aquã ipsam unde
piscis capit᷑ respuas. S qͥa moyses om̃e
ꝑtinet. siue qd eum figuris rerum uł
gestarum uł dictarum prenuntiet. siue
qd eiꝰ grãm głamq commendet: tu qͥ
cõmenticium fallacemq xp̃m de ma¬
nichei litt̾is credidisti. ita moysi non
uis credere sicut nec piscem uis edere.
Uerum hoc int̾ est. qđ moy sen hostilit̾
insectaris: piscem autẽ fallacit̾ laudas.
Si enĩ piscem de mari edere non nocet
sicut ipse dixisti: cur ita eum uos nerũ
p̃dicatis. ut si alia esca non occurrat. prꝰ
fame consumamini qͣm pisce uescamins
Quid. qđ si om̃is caro inmunda ẽ ut dici¬
tis. Et in om̃i aqua omĩq herba. uita
illa misera di ur̃i retinet᷑. que ꝑ ur̃a ali¬
menta purganda ẽ. detestabilis suꝑstitio
tua et piscem te cogit ꝓicere quẽ laudã¬
tiꝰ et aquã marinam bibere. ac spinas

Expanded text:
AUGUSTINUS respondit: Astute quidem AUGUSTINUS respondit: Astute quidem paratum te dicis, si quas in libris Moysi piscem de mari, cum aquam ipsam unde piscis capitur, respuas. sed quia Moyses omne pertinet, siue quod eum figuris rerum uel gestarum uel dictarum praenuntiet, siue quod eius gratiam gloriamque commendet, tu, qui commenticium fallacemque Christum de Manichaei litteris credidisti, ista Moysi non uis credere, sicut nec piscem uis edere. uerum hoc interest, quod Moysen hostiliter insectaris, piscem autem fallaciter laudas. si enim piscem de mari edere non nocet, sicut ipse dixisti, cur ita eum uos noxium praedicatis. ut si alia esca non occurrat, prius fame consumamini quam pisce uescamini? quid ? quod si omnis caro inmunda est, ut dicitis, et in omni aqua omnique herba uita illa misera dei uestri retinetur, quae per uestra alimenta purgata est, detestabilis superstitio tua et piscem te cogit proicere, quem laudasti, et aquam marinam bibere ac spinas
Abbreviated transcription (Latin):
ses si idem confitereris simplicit̾. Et
tamen hoc mͥ qͥdem dicere potuisti.
quẽ scias necesse habere ut credam causa
religionis qua famulor xp̃o: licet hoc
ipsum querat᷑ adhuc. utrũ sit et hoc
xyi testimoniũ ut credi debeat ab so¬
lute.an scͥptoris ut examinari sollici¬
hinc offendimꝰ: s falsatores. Tamen ut¬
cumq hoc ferri poterit: xp̃ianis oppo¬
situm. Quid autẽ de illis agemꝰ quos
retuli. iudeo scilicet atq gentili: qͥb
dicere non possumꝰ si xpĩanꝰ es. crede.
si non credis. xp̃ianꝰ non es: Quãqͣm ne
xp̃iano qͥdem hoc rectissime dixeris:
se asꝑnatꝰ non sit. s qͦ animi eiꝰ uulne¬
rib mederet᷑. corꝑis sui cicatrices osten¬
ditꝰ nec dixit si discipłs es crede: si non
tiores appellat qͥ non uiderunt et credi¬
derunt. s hoc si ideo dictum putas ut
sine ratio ne et iudicio qͥdq credamꝰ.
esto tu beatior sine sensu: ego mͥ conten¬
tus ero. cũ ratione beatus audisse.

Expanded text:
ses, si idem confitereris simpliciter? et ses, si idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere potuisti, quem scias necesse habere ut credam causa religionis qua famulor Christo: licet hoc adhuc quaeratur, utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute, an scriptoris, ut examinari sollicihinc offendimus, sed falsatores. tamen utcumque hoc ferri poterit christianis obpositum. quid autem de illis agemus, quos retuli, Iudaeo scilicet atque gentili, quibus dicere non possumus: si christianus es, crede; si non credis, christianus non es? quamquam de christiano quidem hoc rectissime dixeris, se aspernatus non sit; sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit nec dixit: si discipulus es, crede; si non tiores appellat, qui non uiderunt et crediderunt. hoc si ideo dictum putas. ut sine ratione et iudicio quidque credamus, esto tu beatior sine sensu, ego mihi contentus ero cum ratione beatus audisse.
Abbreviated transcription (Latin):
gum ẽ: unum ꝓ multis ostendam. idẽ.
quia xp̃ianoꝵ heresiũ pars maxima.
et qđ est inꝓnitu catholici: nichil eoꝵ
seruare curant. que moyses scͥpsit.
Qđ ipsum si non de errore descendit
aliqͦ. s ex uera illa xp̃i et discipłoꝵ
eiꝰ traditione. uos omino fateamini
necesse ẽ. contraria inui ÷ cem sibi
iħm docuisse.atq moysen: idcircoq
nec creditum xỹm a iudeis qͥa fidem
uellent exhibere moysi. Quom ergo
falsum non erit illud iħm dicisse
ad eos si crederetis moysi crederetis
et mͥ: cum sit longe manifestum id¬
circo magis eos non credidisse iħu. qͥa
moysi crederent. potuisse autem fidẽ
xꝑo habere. si moysi credere destitisseg̃:
Tu t̾n ut dixi ubinam moyses de . xp̃o
aliqͥd scͥpserit: queso nos doceas. Alias
inquit. Si xp̃ianꝰ es crede dicenti xͦ
qͥa de se scͥpsit moyses. Qđ si non cre¬
et inbecilla responsio ẽ: nichil haben¬
tium qđ ostendant. Qnͣto gͥ meliꝰ fecis¬

Expanded text:
gum est, unum pro multis ostendam, id est gum est, unum pro multis ostendam, id est quia christianarum haeresium pars maxima et, quod est in promptu, catholici nihil eorum seruare curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex uera illa Christi et discipulorum eius traditione, uos omnino fateamini necesse est, contraria inuicem sibi Iesum docuisse atque Moysen, idcircoque nec creditum Christum a Iudaeis, quia fidem uellent exhibere Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Christo aliquid scripserit, quaeso nos doceas. Alias, inquit. si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non creet imbecilla responsio est nihil habentium quod ostendant. Quanto igitur melius fecis
Abbreviated transcription (Latin):
dupplicit̃ gehenne filiꝰ fieret. qͥ eẽt circũ¬
cisus. Item moyses carnalium ciborum
sollicitam facit discretionẽ: ⁊ inter
pisces ac uolucres. et quadrupedia.
helluonis in modum disceptator sedet.
iubetq alia qͥdem abligurriri ꝓ mun¬
dis: alia uͦ ꝓ inmundis nec contingi
qdem.Quoꝵ in parte. porcum taxat
et leporem: ⁊ si quid in piscib caret
scama. aut in quadrupedib ungulam
non habet fissam nec ruminat. Et hec
gͦ iudei fortit̾ crediderunt scribente
moxseo: id circoq xp̃o iam credere
non poterant in differentiam docenti
ciboꝵ et a suis qͥdem discipłis omĩa
penitꝰ remouentĩ scłarib uulgo uero
concedenti omĩa que possent edi: atq
asseũ̾anti qđ eos nichil in os intrans
pollueret. qͥa que de ore inprudent̃
ꝓcedant. ea sola sint que polluant
hominẽ. hec atq alia multa moysi
contraria iħm dogmatitare: nemo
qͥ nesciat. Que qͥa singła ꝑcͣrere lon¬

Expanded text:
dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumdupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurriri pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum taxat et leporem et si quid in piscibus caret squama aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet nec ruminat. haec ergo Iudaei fortiter crediderunt scribente Moyse idcircoque Christo. iam credere non poterant indifferentiam docenti ciborum et a suis quidem discipulis omnia penitus remouenti, saecularibus uero uulgo concedenti omnia, quae possent edi, atque adseueranti, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedant, ea sola sint, quae polluant hominem. haec atque alia multa Moysi contraria Iesum dogmatizare, nemo qui nesciat. Quae quia singula percurrere lon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ut qͥ idem solueret occideret᷑. Hoc gͥ
iudei uehement̃ credebant: dicente mor¬
seo. Id circoq xp̃o ne aures qͥdem accom¬
modandas putabant asseu̾anti d̾m sẽ ꝑ
oꝑari. nec ullum sibi cessationis statu¬
isse diem: qͥa sit iugis et infatigabiles i¬
uirtus seq a deo idcirco nunqͣm deb̃e
cessare. nec sabbatis qͥdem. Pat̾ enĩ in qͥt
meus semꝑ oꝑat᷑: ⁊ me oportet oꝑari.
Item moyses carnis ꝑ itomen in sacris
⁊ deo amabilib numerat: iubetq cir¬
cumcidi masculinũ om̃e. carne p̃putii
ipsoꝵ: eẽq hoc docet necessarium sig¬
num testamenti illius qđ ds̃ suus dispo¬
suerit ad abraham. affirmatq quod
minabit᷑ ille de tribu sua: ⁊ hereditatiᷤ
que abrahe reꝓmissa sit. ac senuni eius
non ueniet inconsortium. Et hoc gͦ uidei
ualde crediderant asseu̾ante morseo. id¬
circoq fidem xpo habere non poterant.
infirmanti ea: ⁊ insuꝑ asseueranti quod

Expanded text:
per, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur per, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer credebant docente Moyse, idcircoque Christo ne aures quidem adcommodandas putabant adseueranti deum semper operari nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numquam debere cessare, ne sabbatis quidem; pater enim, inquit, meus semper operatur et me oportet operari. item Moyses carnis peritomen in sacris et deo amabilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus suus disposuerit ad Abraham, adfirmatque, quominabitur ille de tribu sua et hereditatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, non ueniet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant adseuerante Moyse, idcircoque fidem Christo habere non poterant infirmanti ea et insuper adseueranti, quod
Abbreviated transcription (Latin):
de xp̃o dixit: sp̃m dei non habuit. seq
enĩ diuinꝰ sỹs aut maledic̾et xp̃o: aut
eum iuberet int̾fici. Ut gͦ moysen ab
hoc cͥmine uendicetis: fatemini necesse
ẽ. nec hec qͥdem eum scͥpsisse de xp̃o. Qã¬
si hec de xp̃o minme scͥpsit: aut alia
dabitis. aut nulla erunt. Si nulla fue
rint: nec xp̃c potuit asseuerare qđ nus¬
qͣm ẽ. Ita si xp̃c hoc minime asseu̾arit:
capitulumm illud falsum eẽ constiterit.
S nec illud qͥdem ueri simile ẽ. quod
ꝓsequit᷑ si crederetis moysi credetis
et mͥ: qͥa dissimilis ad modum traditio
ẽ. et longe altera moyseos et xp̃i. a
ab oꝑe om̃i abstinendũ docet in sabbato.
causamq inducit religionis huiꝰ hanc
eẽ. qͥa ds̃ cum mundum ⁊ que in eo sunt
omĩa fabricaret. sex dieb indulserit oꝑi.
septima uͦ cessau̾it qđ ẽ sabbatum: id circo¬
q benedixerit. idẽ. scĩficauerit tanqͣm sue
tͣnquillitatis portum: legem dederit insu¬

Expanded text:
de Christo dixit, spiritum dei non habuit. neque de Christo dixit, spiritum dei non habuit. neque enim diuinus spiritus aut malediceret Christo aut eum iuberet interfici. ut ergo Moysen ab hoc crimine uindicetis, fateamini necesse est ne haec quidem eum scripsisse de Christo. quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia drint, nec Christus. potuit adseuerare, quod nusquam est. ita si Christus hoc minime adseuerauerit, capitulum illud falsum esse constiterit. Sed nec illud quidem uerisimile est, quod prosequitur: si crederetis Moysi, crederetis et mihi, quia dissimilis admodum traditio est et longe altera Moyseos et Christi,ab opere omni abstinendum docet in sabbato causamque inducit religionis huius hanc esse, quia deus cum mundum et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima uero cessauerit — quod est sabbatum — idcircoque benedixerit, id est sanctificauerit, tamquam suae tranquillitatis portum legemque dederit insu
Abbreviated transcription (Latin):
suam pendentem et non credent eiᷤ Cui
uos qͥdem adicitis in ligno: nam ñ habet
si a lege sua desciscerent etiã hoc adiecit.
futuros eosdem dicens in captiuitate
hostium suoꝵ. finemq sui meditaturos
dieb ac noctib ut nec uite ipsius sue.
fidutiam gererent que sibi eẽt a uicto¬
rib condonata: qͥa eadem ex incerto pen¬
deret. pauens ac sollicita semꝑ sub immi¬
quidem iuix crediderim de xp̃o uos dic¬
tum putare maledictum eẽ omnẽ qͥ
pendet in ligno. aut illud aliud int¬
ficiendum ẽẽ ꝓpħam siue pͥncipem po¬
płi: qͥ eos ã deo suo uellet aũtere aliqͥd¬
ue infring̾e mandatoꝵ. Qđ ego qͥdem
xp̃m fecisse plane negare non possum
S tu contra de ipso hec ẽẽ scͥpta plane
fat̾i non poteris: ne si hoc sit querere.
rursus incipiamꝰ etiã in qͦnam sp̃u mo¬
y ses ꝓpħauĩt: ut aut malediceret xp̃o
aut eum iuberet occidi. Si enĩ sp̃mdei
habuit: hec de. xp̃o non dixit. Si hec

Expanded text:
suam pendentem, et non credent? cui suam pendentem, et non credent? cui uos quidem adicitis "in ligno:" nam non habe prompsit in populum suum, si a lege sua desciscerent, etiam hoc adiecit. futuros eosdem dicens in captiuitate hostium suorum finemque sui meditaturos diebus ac noctibus, ut nec uitae ipsius suae fiduciam gererent, quae sibi esset a uictoribus condonata, quia eadem ex incerto penderet pauens ac sollicita semper sub inmiquidem uix crediderim de Christo uos dictum putare maledictum esse omnem, qui pendet in ligno, aut illud aliud interficiendum esse prophetam siue principem populi, qui eos a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum. quod ego quidem Christum fecisse plane negare non possum. sed tu contra de ipso haec esse scripta plane fateri non poteris, ne si hoc sit, quaerere rursus incipiamus, etiam in quonam spiritu Moyses prophetauerit. ut aut malediceret Christo, aut eum iuberet occidi. si enim spiritum dei habuit, haec de Christo non dixit; si haec
Abbreviated transcription (Latin):
sio mea fecit obnoxium: ut non possĩ
non credere ei quem sequor. S puta noᷤᷤ
cum iudeo tractare: puta cum gentili.
Cum enĩ dixerimꝰ moy ses de xp̃o scͥp¬
sit: que sit᷑i erunt ꝓbationes. Quid offe
dixit. cui adhuc illi minime credunt:
Nempe opus erit nos ipsos ostendere:
qͥd scripserit. Quid gͦ ostendemꝰ: An il¬
lud qđ uos soletis. ubi ds̃ suus loquitur
ad moysen dicens. suscitabo illis ꝓpħam
de fr̃ib ipsoꝵ similem tibi: S hoc qͥdẽ
ad xp̃m minime spectare nec iudeũ
latet. nec nob sĩ credere condecibile est:
pheta. Siqͥdem ille fuerit homo hic dđs.
ille peccator. hic sc̃s. ille ex coitu natꝰ.
hic scq̃m te ex uͥgine. scđ̾m me uͦ nec
ex uͥgine. Ille offenso dõ suo occiditur
in monte: hic pat̾ ꝑplacens patit᷑ ꝓpͥa
uoluntate. Quomodo gͦ ipse erit ꝓpħa
similis moysi : Nempe statim nos ui¬
deus aut imꝑitos ridebit: aut coargu¬
et ut mendaces. An illud offeremꝰ ei qͥ
ꝑ inde soletis inducere. uidebunt uitã

Expanded text:
ea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei, quem sequor; sed puta nos cum Iudaeo tractare, puta cum gentili. cum eis dixerimus "Moyses de Christo scripsit," quaesituri erunt probationes. quid offerdixit," cui adhuc illi minime credunt? nempe opus erit nos ipsis ostendere, quid scripserit. Quid ergo ostendemus ? an illud, quod uos soletis, ubi deus suus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi? sed hoc quidem ad Christum minime spectare nec Iudaeum latet nec nobis sic credere conducibile est, ropheta, si quidem ille fuerit homo, hic deus; ille peccator, hic sanctus; ille ex coitu natus, hic secundum te ex uirgine, secundum me uero nec ex uirgine; ille offenso deo suo occiditur in monte, hic patri perplacens patitur propria uoluntate. quomodo ergo ipse erit propheta similis Moysi ? nempe statim nos Iudaeus aut ut inperitos ridebit aut coarguet ut mendaces. An illud offeremus ei, quod perinde soletis inducere: uidebunt uitam
Abbreviated transcription (Latin):
pliꝰ. qͥd ue manifestiꝰ fieri potuit in de¬
structionem legis. ac ꝓpħarum : Aut
si hoc ad implere e̾ legem. qͥd erit sol¬
uere: Quic qͥd etiam lex et ꝓpħe ad in
pletione tua gaudẽt qͥdẽ adeo s ple¬
ni uident᷑. et consummati: quoꝵ auc¬
tor ac pat̾ non minꝰ eis adici indignas
qͣm detrai ut scribens in deuteronomi¬
o dicit. Hec p̃ceyta que mando tͥ hodie
isrł obseruab̾: et caue ne declines ab
isdem neq in sinistram neq in dexte¬
ram. Nec addas qͥcqͣm eis. nec minuas:
s in eisdem ꝑseuerabis ut benedicat te
ans ds̃ tuus. Qua ꝓpt̃ siue ad implendi
causa iħc legi aliqͥd et. ꝓpħis adiecit.
in dext̾am uidet᷑ lapsꝰ. siue dẽpsit ut de¬
strueret in sinistram. Utrumq certe
offendit legis auctorem: id circoq
aut aliud aliqͥd significat istud aut

Expanded text:
plius, quidve manifestius fieri potuit in deplius, quidve manifestius fieri potuit in destructionem Legis ac Prophetarum? Aut si hoc adimplere est Legem, quid erit solvere? Quid, quod etiam Lex et Prophetae ne adimpletione quidem gaudent, adeo sibi pleni videntur et consummati, quorum auctor ac pater non minus cis adjici indignatur, quam detrahi, ut scribens in Deuteronomio dicat, Haec praecepta quae mando tibi hodie, Israel, observabis; et cave ne declines ab iisdem, neque in sinistram, neque in dexteram; nec addas quidquam eis, nec minuas: sed in iisdem perseverabis, ut benedicat te Deus tuus ? Quapropter, sive adimplendi causa Jesus Legi aliquid et Prophetis adjecit, in dexteram videtur lapsus; sive dempsit ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit Legis auctorem: idcircoque aut aliud aliquid significat istud, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eum. Et qͥs gͦ de se ipso scribens di¬
cat uidit hominẽ. et uocauit eum.
et se cutus ẽ eum ac non potiꝰ dicat.
uidit me. et uocauit me. et secutꝰ sum
eum: qͥa nͥ constat hec matheum non
scͥpsisse. s alium nescio quẽ sub eius
nomine: Cum gͦ nec qͥdem si matħs
hoc scriberet uerum foret. qͥa p̃sens
non erat cum iħc hec loquebatur in
monte qͣntomagis credendum non
erit. qͥa nec matħs e adem scͥpsit. s
aliꝰ sub nominib et iħu et mathei:
Quid qđ etiã ex ipso sermone qͦ p̃cepit
non putare qͥa uenerit lege in solu̾e
magis intelligi det᷑ qͥa solueret: Neq
enim nichil eo tale faciente: iudei
suspicari hoc possent. S nolite inqͥt
putare qͥa ueni soluere legem. Age dũ
gͦ si ei et iudei dixissent. qͥd porro autẽ
tu tale agis unde hoc suspicari possimꝰ.
An qͥa cͥcumcisionem deridess abbatũ
uiolas. sacͥficia respius: confundis cibo
Hoc ẽ gͦ nolite putare : Et qͥd hoc ams¬

Expanded text:
est eum. et quis ergo de se scribens diest eum. et quis ergo de se scribens dicat "uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec Matthaeum non scripsisse, sed alium nescio quem sub eius nomine ? cum ergo ne quidem si et Matthaeus hoc scriberet. uerum foret, qui praesens non erat, cum Iesus haec loquebatur in monte: quanto magis credendum non erit, quia nec Matthaeus eadem scripsit, sed alius sub nominibus et Iesu et Matthaei! Quid? quod etiam non putare quia venerit Legem solvere, magis intelligi detur quia solverit? Neque enim nihil eo tale faciente Judaei suspicari hoc possent. Sed, Nolite, inquit, putare quia veni solvere Legem. Agedum ergo, si ei et Judaei dixissent, Quid porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? An quia circumcisionem derides, sabbatum violas, sacrificia respuis, confundis cibos? Hoc est ergo, Nolite putare. Et quid hoc am
Abbreviated transcription (Latin):
ut thomas: infidelis autẽ remaneb̾.
si nec sic credis ut thomas. faustus dix̃
dixerit. s ad implere: Quis hoc testa¬
tͣ dixisse iħm: Matheꝰ. Ubi dixisse:
In monte. Quib p̃sentibꝰ: þetro et an¬
drea. iacobo. et iohanne: quatuor his
tantum. Ceteros enĩ nec dum elege¬
rat: nec ipsum matheum. Ex his gͦ¬
scͥpsit: Ita. Alicubi hoc ipse cõmemo
tat᷑. qͥ fuit in monte. matheus hoc scͥp¬
sit. qͥ longo int̾uallo postqͣm iħc de
monte descendit. secutus est eum: Ac
ꝑ hoc de hoc ipso pͥmo ambigit᷑. utrũ
ihx tale aliqͥd dixerit. qͥa testis idoneuᷤᷤ
tacet. loquit᷑ autem minꝰ idoneus ut
int̾im ꝑmiserimꝰ nob̾ iniuriam fecis¬
se matheuni. donec et ipsum ꝓbemꝰ
hec non scͥpsisse . s alium nescio quem
sub nomine eiꝰ: qđq docet et ipsale¬
tionis eiusdem mathei obliqua narra¬
tio. Quid enĩ dicit: Et cum tͣnsiret
iħc. uidit hominẽ sedentẽ ad thelo¬
eum. At ille confestim surgens: secutͥ

Expanded text:
ut Thomas; infidelis autem remanebis, ut Thomas; infidelis autem remanebis, si nec sic credis ut Thomas. LIBER DECIMUSdixerit, sed adinplere? quis hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse? in monte. quibus praesentibus ? Petro, Andrea, Iacobo et Iohanne. quattuor his tantum; ceteros enim necdum elegerat nec ipsum Matthaeum. ex his uangelium scripsit. ita alicubi hoc ipse conmemortatur. qui fuit in monte, Matthaeus hoc scripsit, qui longo interuallo, postquam Iesus de monte descendit, secutus est eum? ac per hoc de hoc ipso primo ambigitur, utrum Iesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus nobis iniuriam fecisse Matthaeo, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius : quod docet et ipsa lectionis eiusdem Matthaei obliqua narratio. quid enim dicit? et cum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad teloeum; at ille confestim surgens secutus
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ asꝑ natꝰ: s quo animi eiꝰ uulne¬
rib mederet᷑. corporis sui cicat̾ces osten¬
dit. Hec uerba tua sunt. Bene qđ sic
te doceri erigis. Quam enĩ uerebar:¬
ne hoc quoq in eugłio falsum eẽ con¬
uulnera fuerant: nec uera uulnera nͥ
uera caro habere potuisset. Hoc uerũ:
totum ur̃m euertit errorem. Porro si
xp̃c falsas cicatͥces dubitanti discipło
demonstrauit: et ipsum fallacẽ dicis
ita docentem. et te falli cupis ita dis¬
centem.S qͥa falli nemo est qͥ uelit.
fallere autẽ multi uolunt: magis te
uelle intelligo. quasi exemplo xp̃i
fallacit̃ docere: qͣm exemplo thome
fallacit̾ discere ꝓin de si credis qđ fal¬
sis cicatͥcib xp̃c fefellerit dubitantẽ :
ce qͥs uelit credere docentem. ac non
potiꝰ cauere fallentem: At si ille disci¬
pulus ueras cicatͥ ces tetigit. xp̃i: uerã
confiteri cogeris et carnem xp̃i. Ita
manicheꝰ non ꝑmanebis. si sic credis

Expanded text:
non est aspernatus. sed quo animi eius uulnenon est aspernatus. sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar,ne hoc quoque in euangelio falsum esse conuulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hoc uerum totum uestrum euertit errorem. porro si Christus falsas cicatrice dubitanti discipulo demonstrauit, et ipsum fallacem dicis ita docentem et te falli cupis ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius cauere fallentem? at si ille discipulus ueras cicatrices tetigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem Christi. ita Manichaeus non permanebis, si sic credis
Abbreviated transcription (Latin):
camelum autem glutientes. Hec opor¬
tebat facere: illa autẽ non omittere.
Unde ẽ et illud qd tͣditionib suis doce¬
bant. quomͦ infirmaret᷑ p̃ceptũ dei:
quo deferri honorem parentib uisse¬
rat. ꝓpt̾ qͣm suꝑbiam et iniquitatẽ
excecari meruerunt. ut cetera non in¬
telligerent: qͥa ea que intelligebant
impie contẽpnebant. Uides ne qͣm
tͥ non dicam s xp̃ianꝰ es crede dicenti
xp̃o. qͥa de se scͥpsit moyses. qđ si non
deris qͥd de te sentias: qͥ te ut gentilẽ.
uł uideum doceri de xp̃o expetis.
Ego tam̃ neq ħ defugi. ⁊ õst additꝰ
erroris qͣntum potui clausi: nec illd̃
siui patere p̃cipitium qua uos ceci
mittitis. dicentes falsa eẽ in eugłio
sicubi ur̃a hereses ex itum ñ inuen̾it:
ut uob̾ nichil remaneat qͦ redire pos.¬
sitis. unde xp̃o credatis. uͥ uob̾ hec uor
pestilentie non possit opponi. Qn
etiam sic te doceri cupis. ut xpianũ
thomam quem xp̃c de se dubitantẽ

Expanded text:
camelum autem gluttientes: haec oporcamelum autem gluttientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere. unde est et illud. quod traditionibus docebant, quomodo infirmaretur praeceptum dei, quo deferri honorem parentibus iusserat; propter quam superbiam et iniquitatem excaecari meruerunt, ut cetera non intellegerent, quia ea, quae intellegebant, inpie contemnebant. Uidesne, quam tibi non dicam: si christianus es. crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non deris quid de te sentias, qui te ut Gentilem vel Judaeum doceri de Christo expetis: ego tamen neque hoc defugi, et omnes tibi aditus erroris quantum potui clausi. Nec illud sivi patere praecipitium, qua vos caeci mittitis, dicentes falsa esse in Evangelio, sicubi vestra haeresis exitum non invenerit: ut vobis nihil remaneat, quo redire possitis, unde Christo credatis, ubi vobis haec vox pestilentiae non possit opponi. Quin etiam sic te doceri cupis, ut christianum Thomam, quem Christus de se dubitantem
Abbreviated transcription (Latin):
est non aliud de hac re turbas. aliud
secreto discipłos dñm docuisse. Certe
sine dubitatione ꝑspicit᷑ manicheos
potiꝰ ẽẽ mendaces. atq fallaces. non
moysen. non xp̃m. non testamenti
utriusq doctͥnam ibi figͣatam. hic re¬
uelatam: ibi ꝓpħatam. hic p̃sentatã.
Quomͦ gͦ nichil eoꝵ catholicos seruare
putant que moyses scͥꝑsit.cum omĩa
ꝓrsus obseruent. non iam in figuris.
et̃ scribendi al iud legendi recte
diceremꝰ scͥpturam illam non obserua¬
re lectorem: qͥa et ipse caracteres illoᷤ
non faceret.cum ille fuissent figure
sonoꝵ. ille autẽ iam sonos ipsos ex¬
ꝓmeret illarum tam̃ figarum non
formatione occupatus. s in spectione
commonitus. Ideo autem iudei. xpõ
non credebant: qͥa nec illa que moyses
non figͣate s aꝑte p̃ceꝑat obseruabant.
Unde illis dicit. Decimatis mentam et
ciminum. et relinqͥtis grauiora legis
miscđiam et iudicium: liqͣntes culicẽ.

Expanded text:
est non aliud de hac re turbas, aliud est non aliud de hac re turbas, aliud secreto discipulos dominum docuisse; certe sine dubitatione perspicitur Manichaeos potius esse mendaces atque fallaces, non Moysen, non Christum. non testamenti utriusque doctrinam ibi figuratam. hic reuelatam. ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo nihil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iam in figuris, esset scribendi, aliud legendi, recte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent figurae sonorum, ille autem iam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figurate, sed aperte praeceperat, obseruabant. unde illis dicit: decimatis mentam et cyminum et relinquitis grauiora legis. misericordiam et iudicium liquantes culicem,
Abbreviated transcription (Latin):
diceret. non qđ intrat in os cõmunicat
hominẽ. s qđ ꝓcedit de ore: s ut solet
obscuritate ꝑabole aliqͥd significa re
uolusse. Uideamꝰ utrum iam secretiꝰ
discipłis int̾rogantib hoc dicat. qđ ma¬
nichei uolunt in mudas eẽ om̃s car¬
nes: nec eos aliqͥd earum debere con¬
tingere. Quid qđ ex ꝓbrat. qđ aꝑtam
suam locutionẽ nondum intellexe¬
unt. et ꝓpͥe dictum ꝑ abolam putent:
Sic enĩ sequit᷑. At ille dixit. Adhuc et
uos insipientes estis: et non intelligi¬
tis qͥa omẽ qđ in os intrat in uentrẽ
uadit. et in latͥnam enuttit᷑: Que autẽ
icedunt ex ore de corde ereunt.illa
cõmunicant hominẽ. Nam de corde
exeunt cogitationes male: homici¬
dia. adult̾ia. fornicationes. furta. falsa
testimonia.blasphemie.hec sunt que
cõmunicant hominem. Non lotis aũt
manib manducare: non cõmunicant
hominem. Certe iam manifestata falla¬
ua: conuicta discedit. Certe iam clarũ

Expanded text:
diceret: non quod intrat in os, communicat diceret: non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore, sed. ut solet, obscuritate parabolae aliquid significare uoluisse. uideamus ergo. utrum iam secretius discipulis interrogantibus.hoc dicat. quod Manichaei uolunt, inmundas esse omnes carnes nec eos aliquid earum debere contingere. quid ? quod exprobrat. quod apertam suam locutionem nondum intellexerint et proprie dictum parabolam putent. sic enim sequitur: at ille dixit: adhuc et uos insipientes estis et non intellegitis, quia omne, quod in os intrat, in uentrem uadit et in latrinam emittitur; quae autem procedunt ex ore, de corde exeunt, illa communicant hominem? nam de corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta. falsa testimonia, blasphemiae; haec sunt. quae communicant hominem; non lotis autem manibus manducare non communicat hominem. Certe iam manifestata fallacia connicta discedit; certe iam clarum
Abbreviated transcription (Latin):
zati sunt : Hic certe adiscipłis cõpel¬
latus. debuit eos sicut isti uolunt ꝓpͥe
docere.ab om̃ib carnib abstinendums
ut illud qđ supra dixit non qđ intͣt
in os cõmuicat hominem. s qđ pro¬
cedit de ore. turbis dixisse uideret᷑.
Sequat᷑ gͦ euangłista et dicat: qͥd iam
non turbis. s discipłis responderit dñs
at ille respondens ait. Omĩs plantatio
qͣm non plantauit pat̾ meus celestis:
eradicabit᷑. Sinite illos. Ceci sunt. di¬
ces cecoꝵ. Cecus autem si cecum ducat:
ambo cadent in foueam. Hoc utiq ido
qͥa traditiones suas uolentes statuere
mandata dei non intelligebant. Sed
nondum quesierant discipłi a magis¬
tro: quomͦ ipsi qđ turbis dixerat acci¬
pere deberent. Ecce docet. Nam contĩ
eugłista: et dicit. Respondens autẽ
uetsꝰ. ait illi. Narra nob̾ ꝑabolam istã.
hinc intelligimꝰ petrũ putasse non
ꝓpͥe nec aꝑte dñm locutum fuisse: cũ

Expanded text:
zati sunt? hic certe a discipulis conpelzati sunt? hic certe a discipulis conpellatus debuit eos. sicut isti uolunt, proprie docere ab omnibus carnibus abstinendum, ut illud, quod supra dixit: non quod intrat in os, communicat hominem. sed quod procedit de ore. turbis dixisse uideretur. sequatur ergo euangelista et dicat. quid iam non turbis, sed discipulis responderit dominus. at ille respondens ait: omnis plantatio, quam non plantauit pater meus caelestis. e.radicabitur. sinite illos, caeci sunt duces caecorum. caecus autem si caecum ducat. ambo cadent in foueam. hoc utique ideo, quia traditiones suas uolentes statuere mandata dei non intellegebant. sed nondum quaesierant discipuli a magistro. quomodo ipsi, quod turbis dixerat, accipere deberent. ecce et hoc fit; nam contexit euangelista et dicit: respondens autem Petrus ait illi: narra nobis parabolam istam. hinc intellegimus Petrum putasse non proprie. nec aperte dominum locutum fuisse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m in differentie ciboꝵ magistrum:
discipłos tam̃ suos ab his ꝓhibuisse qu
immunda ipsi putant. Ostendite ubi
ista a discipłis suis remouerit fallaces
imꝓbi: ueruntam̃ dei uindicis ꝓuiden¬
tia ita cecati. ut etiã commoneatis nos
unde conuincamini. Nam uim patior
ab animo meo. nͥ totum ipsum eugłi
capitulum. qđ iste aduersum morsen
opponere uoluit inspiciendum inseri¬
ero: ut ibi uideamꝰ qͣm falsum sit qd̃
pͥor adimantꝰ. et mͦ ddo faustus di¬
xit. dñm iħm a discipłis suis carnes
uescendas remouisse. easq uul¬
go scłarib concessisse. Nempe cumi res¬
pondisset calũpniantib qđ non lotis
manib manducarent: ita seqͥt᷑ euan¬
głium. Et conuocatis turb̃ ait illis. Au¬
dite. et intelligite. Non qđ intrat in
os cõmunicat hominẽ: s q̃ ꝓcedit de on
cõmunicat hominem. Tunc acceden¬
tes discipłi dixerunt ad eum. Scisq̃
pharisei audito hoc uerbo scandali¬

Expanded text:
Christum indifferentiae ciborum magistrum, Christum indifferentiae ciborum magistrum, discipulos tamen suos ab his prohibuisse, quae inmunda ipsi putant. ostendite, ubi ista a discipulis suis remouerit, fallaces, inprobi; uerumtamen dei uindicis prouidentia ita caecati, ut etiam commoneatis nos, unde conuincamini. non uim patior ab animo meo. nisi totum ipsum euangelii capitulum, quod iste aduersum Moysen obponere uoluit, inspiciendum inseruero, ut ibi uideamus, quam falsum sit, quod prior Adimantus et modo Faustus dixit dominum Iesum a discipulis suis carnes uescendas remouisse easque uulgo saecularibus concessisse. nempe cum respondisset calumniantibus, quod non lotis manibus manducarent, ita sequitur euangelium: et conuocatis turbis ait illis: audite et intellegite. non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore communicat hominem. tunc accedentes discipuli dixerunt ad eum: scis, quod pharisaei audito hoc uerbo scandali
Abbreviated transcription (Latin):
rłt: s qđ uinum et siceram non bib̾et
Bibebat gͦ aquam. Cibus autem eiꝰ non
omĩno nullus erat: s locuste et mel sil¬
ur̃e. Unde gͦ dictus ẽ non manducais
neq bibensmͥ qͥa illo uictu quo uidei
utebant᷑. ille non utebat᷑: Hoc gͦ dñs nͥ
uteret᷑ : non in eiꝰ comꝑationẽ man¬
ducans bibensq diceret᷑. An forte
ideo qͥa pane et holerib dñs uesce¬
bat᷑. qͥb ioħs non uescebat᷑ : Mirũ
si non manducans dicit᷑ qͥ locustas
et mel comedit: et manducans dr̃
ꝗͥ pane atq holere contentus ẽ.S
de cibis suspicamini quicqͥd uultis.
Certe bibens et uinariꝰ non diceret᷑: nͥ
uinũ biberet. Cur gͦ et hoc uos ĩmun¬
dum putatis : Neq eñi hec ꝓpt̾ ꝯtinen¬
tiam disciplinamq domandi corꝑis
tangere ꝓhibetis: s qđ immunda siss.
Nam ea sordes et fel gentis tenebraꝵ
eẽ ꝑhibetis: contͣ apłm dicentẽ. omĩa
munda mundis. Ecce qͥ audent dicere

Expanded text:
ret, sed quod uinum et siceram non biberet: ret, sed quod uinum et siceram non biberet: bibebat ergo aquam. cibus autem eius non omnino nullus erat, sed locustae et mel siluestre. unde ergo dictus est "non manducans neque bibens," nisi quia illo uictu. quo Iudaei utebantur. ille non utebatur? hoc ergo dominus nisi uteretur, non in eius conparatione "manducans bibensque" diceretur. an forte ideo, quia pane et oleribus dominus uescebatur, quibus Iohannes non uescebatur? mirum si non manducans dicitur, qui locustas et mel comedit, et manducans dicitur. qui pane atque olere contentus est. sed de cibis suspicamini, quicquid uultis: certe bibens et uinaria non diceretur, nisi uinum biberet. cur ergo et hoc uos inmundum putatis ? neque enim haec propter continentiam disciplinamque domandi corporis tangere prohibetis, sed quod inmunda sint; nam ea sordes et fel gentis tenebrarum esse perhibetis contra apostolum dicentem: omnia munda mundis. ecce qui audent dicere
Abbreviated transcription (Latin):
hec uerba tua sunt: tanto impru¬
dentiore qͣnto aꝑtiore mendatio de
que mala ex ore ꝓcedunt: cur et dis¬
cipłos xp̃i non ea sola polluerunt.
ut eas tanqͣm ab immundis carnib
eẽt necesse ꝓhiberi ᷑ An scłares hoiẽs
non polluunt᷑ his que in os intrant.:
s his que ex ore exint: Ergo mũdioreᷤ
sunt ad uersus immunditiã quam sc̃ĩ:
si scõs et ea que intrant. et ea que ex¬
eunt possunt inqͥnare. uellem autem
mͥ isti dicerent. qͥd manducabat et bibe¬
bat xp̃c: qͥ in cõꝑatione ioħis non man¬
ducantis neq bibentis. se dixit mandu¬
cantem et bibentem. Cum enĩ argue¬
ret pu̾sitatem hommum ut robiq
calũpnias in qͥrentium: uenit enim
inqͥt ioħs non manducans neq bibens:
et dicunt demonium habet. Uenit fi¬
lius hominis manducans et bibens: et
dicunt. Ecce homo uorax et uinarius:
amicus publicanoꝵ et peccatoꝵ. Et
ioħis qͥdem escam ac potum nouimus.
Non enĩ dictum ẽ qđ omino non bibe¬

Expanded text:
Haec verba tua sunt, tanto impuHaec verba tua sunt, tanto impudentiore, quanto apertiore mendacio depquae mala ex ore procedunt; cur et discipulos Christi non ea sola polluerunt, ut non eos tanquam ab immundis carnibus esset necesse prohiberi? An saeculares homines non polluuntur his quae in os intrant, sed his quae ex ore exeunt? Ergo munitiores sunt adversus immunditiam quam sancti, si sanctos et ea quae intrant, et ea quae exeunt possunt inquinare. Vellem autem isti mihi dicerent, quid manducabat et bibebat Christus, qui in comparatione Joannis non manducantis neque bibentis, se dixit manducantem et bibentem? Cum enim argueret perversitatem hominum, utrobique calumnias inquirentium, Venit enim, inquit, Joannes non manducans neque bibens, et dicunt: daemonium habet; uenit filius hominis manducans et bibens, et dicunt: ecce homo uorax et uinaria. amicus publicanorum et peccatorum. et Iohannis quidem escam ac potum nouimus; non enim dictum est, quod omnino non bibe
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dicis. ut imꝑitis continentia tua
uelut ab ineunte etate miranda ui¬
deat᷑: quasi nescientis uł iam obliti
qͣnto iocundiꝰ sapiat porcina quam
ueruecina : S qͥa et ista moysesfi¬
guris ꝓpħicis de xp̃o scͥpsit in anima¬
lium carnib significans homines uł
incorporandos xp̃i corpori qđ ẽ ecda¬
uł respuendo: uos quoq int̾ inmundoᷤᷤ
figͣauit. qͥ ꝓpterea fidei catholice non
conuenientis. qͥa nec ruminatis uerbũ
sapientie: et duo testam̃ta uetus et
nouum non concordit̃ distinguenteᷤ.
tanqͣm geminam ungulam non ha¬
betis. Quĩ autẽ ferat te quoq ad iman¬
Dicis enim et tu. xp̃m sic docusse ci¬
boꝵ indifferentiam: ut a suis qͥdem
discipłis om̃s carnes penitꝰ remou̾et.
scłarib uͦ uulgo concederet omnia
que possent edi: atq asseu̾aret qđ
eos nichil inos intrans pollueret.
qͥa que de ore imprudent̃ ꝓcedunt.
ea sola sunt que polluant hominẽ

Expanded text:
ideo dicis, ut inperitis continentia tua ideo dicis, ut inperitis continentia tua uelut ab ineunte aetate miranda uideatur quasi nescientis uel iam obliti, quanto iucundius sapiat porcina quam ueruecina? sed quia et ista Moyses figuris propheticis de Christo scripsit in animalium carnibus significans homines uel incorporandos Christi corpori, quod e respuendos; vos quoque inter immunda figuravit, qui propterea fidei catholicae non convenitis, quia nec ruminatis verbum sapientiae, et duo Testamenta, Vetus et Novum, non concorditer distinguentes tanquam geminam ungulam non habetis. Quis autem ferat te quoque AdimanDicis enim et tu, Christum sic docuisse ciborum indifferentiam, ut a suis quidem discipulis omnes carnes penitus removeret, saecularibus vero vulgo concederet omnia quae possent edi; atque asseveraret quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore impudenter procedunt, ea sola sunt quae polluant hominem.
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq debetis aduert̾e. et qͣntꝰ honor
delatꝰ sit doctrine moysi. in cuiꝰ cathe¬
dra etiã mali sedentes bona docere
cogebant᷑: et unde fieret ꝓ selitꝰ filiꝰ
gehenne. non scilicet a phariseis uerba
legis audiendo. s eoꝵ facta sectando.
hoc gͦ dici posset tunc ꝓselito cͥcũciso:
qđ paulus dicit. Circũcisio qͥdem ꝓ¬
dest: si legem custodias. Quia uͦ ille
in non custodienda lege phariseos imi¬
tabat᷑ fiebat filiꝰ gehenne. ꝓpt̾ea qͣntũ
arbitror duplo qͣm illi: qͥa hoc negli¬
gebat implere qđ ꝓpͥa uoluntate sus¬
ceꝑat. non ex iudeis natꝰ. s sponte u¬
deus factus. Quid autem dicere uolu¬
isti sine respectu iniuriose. qđ moy ses
helluonis in modum disceptator sedet.
iubetq alia qͥdem abligurriri pro
mundis. alia uͦ ꝓ inmundis nec contin¬
gi qͥ demicum ad helluonem hoc ma¬
gis ꝑtineat ut nulla discernat aut
si discernit suauiora eligat: An hoc

Expanded text:
utrumque debetis aduertere, et quantus honor utrumque debetis aduertere, et quantus honor delatus sit doctrinae Moysi, in cuius cathedra etiam mali sedentes bona docere cogebantur, et unde fieret proselytus filius gehennae, non scilicet a pharisaeis uerba legis audiendo, sed eorum facta sectando. hoc ergo dici posset tunc proselyto circumciso, quod Paulus dicit: circumcisio quidem prodest, si legem custodias. quia uero ille in non custodienda lege pharisaeos imitabatur, fiebat filius gehennae; propterea, quantum arbitror, duplo quam illi, quia hoc neglegebat inplere, quod propria uoluntate susceperat, non ex Iudaeis natus, sed sponte Iudaeus factus. Quid autem dicere uoluisti, sine respectu iniuriose, quod Moyses helluonis in modum disceptator sedet iubetque alia quidem abligurrii;i pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem? cum ad helluonem hoc magis pertineat, ut nulla discernat, aut, si discernit, suauiora eligat. an hoc
Abbreviated transcription (Latin):
illum a mortuis. saluus eris. Quia gͦ ex
ista resurrectionis fide iustificam᷑. ideo
et illud de xꝑo apłicum ẽ. qͥa mortuuᷤᷤ
ẽ ꝓpter delicta nr̃a: & resurrexit ꝓpt̃
iustificationem nr̃am. Et qͥa ista resur
rectio que credita nos iustificat. illa
octaui diei cͥcumcisione figͣata ẽ: ꝓpt̾ea
de ipso abraham cui pͥmum tradita ẽ.
dicit apłs. et signum accepit cͥcumcisi¬
onis. signacłm iusticie fidei. Qͦ et istam
cͥcumcisionẽ int̃ alias figͣas ꝓpħicas de¬
xp̃o scͥpsit moy ses: de qͦ ipse dicit de
me enĩ ille scͥpsit. Qđ autẽ dicit dñs.
ue uob scͥbe et pharisei ypochrite. qui
cͥcutis mare et aridam. facere unum
ꝓselitum. et cum feceritis eum filium
ccumcidit᷑ dixit s qđ eoꝵ mores imita¬
tͣa qͥb imitandis. cohibet suos dicens.
suꝑ cathedram moysi sedent scͥbe et
pharisei. Que dicunt facite: que aut
faciunt facere nolite. Dicunt enĩ et
non faciunt. In qͥb dominicis uerbis

Expanded text:
 a mortuis, saluus eris. quia'ergo ex  a mortuis, saluus eris. quia'ergo ex ista resurrectionis fide iustificamur, ideo et illud de Christo apostolicum est, quia mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iusrectio, quae credita nos iustificat, illa octaui diei circumcisione figurata est, propterea de ipso Abraham, cui primum tradita est, dicit apostolus : et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei. ergo et istam circumcisionem inter alias figuras pit, De me enim ille scripsit. Quod autem dicit Dominus, Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui circumitis mare et aridam, facere unum proselytum; et cum feceritis eum, faciticircumciditur, dixit, sed quod eorum mores imitatur, a quibus imitandis cohibet suos, dicens, Super Cathedram Moysi sedent Scribae et pharisaei: quae dicunt, facite, quae autem faciunt. facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. in quibus dominicis uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
resurgent incorrupti et nos inimu¬
tabim. O portet enĩ corruptibile hoc
induere in corruptionẽ: et mortale
hoc induere immortalitatem. Ut gͦ
induat᷑ immortalitate: ex uit᷑ mortalita¬
te. Hoc ẽ cͥcumcisionis mist̾ium que
octauo die fieri iussa ẽ: et octauo die
idẽ dominica pꝰ sabbatum iam in ueri¬
tate a deo impleta. Unde dicit᷑: exuens
se carnem. pͥncipatꝰ et potestates exem¬
plauit. ꝑ hanc enĩ mortalitatem. nob̃
inuide diabolice potestates dominaban¬
tͣ. quas exemplasse dictus ẽ: qͥa in se
ipso capite nr̃o prebuit exemplimi qđ
in toto eiꝰ corpore id ẽ eccłia ex diaboli
potestate liberanda. in ultima resurrec¬
tione cõplebit᷑. Hec ẽ fides nra. Et q̃m
sicut testimonium ꝓpħicum paulus cõ¬
memorat iustus ex fide uiuit. hec est
iustificatio nr̃a. Mortuũ qͥppe xꝑm et
pagani credunt: resurrexisse autem
fitearis ait apłs in ore tuo. qͥa dñs est iħs

Expanded text:
resurgent incorrupti, et nos inmuresurgent incorrupti, et nos inmutabimur; oporteinduere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem. ut ergo induatur immortalitate, exuitur mortalitate. hoc est circumcisionis mysterium, quae octauo die fieri iussa est, et octauo die, id est dominica post sabbatum, iam in ueritate a domino impleta. unde dicitur: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit. per hanc enim mortalitatem nobis inuidtur: quas exemplasse dictus est, quia in se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto ejus corpore, id est, Ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione complebitur: haec est fides nostra. Et quoniam, sicut testimonium propheticum Paulus commemorat, Justus ex fide vivit ; haec est justificatio nostra. Mortuum quippe Christum et Pagani credunt: resurrexisse autem fitearis, ait Apostolus, in ore tuo quia Dominus est Jesus,
Abbreviated transcription (Latin):
eos in semetipso. Qđ enĩ dicit ex u¬
isse se carnem: eo loco carnem. mor
qͣm ꝓpͥe corpus hoc caro nominatur.
Que mortalitas ꝓpͥe caro ẽ appellata.
quia in illa resurrectionis ĩ mortali¬
tate non erit: ꝓpterea scͥptum ẽ. ca¬
ro et sanguis regnum dei non possideh
De qͥb uerbis soletis calũpniari fideiñ¬
qua credimꝰ huiꝰ corꝑis fut᷑am resurre¬
tionem que in ipso deo iam p̃cessit: qn¬
nim ostende qͥd eo loco dixerit carnẽ
continuo subiecit. Neq corruptio in¬
corruptionẽ possidebit. Hoc enĩcor¬
pus qđ ꝓpt̾ mortalitatem ꝓpͥe caro no¬
minat᷑: mutari dicit in resurrectiõe
ut iam non sit corruptibile atq mor¬
tale. Qđ ne putet᷑ nr̃a suspitione dici
ipsa eiꝰ que secunt᷑ uerba confulite. sc¬
ce inquit misterium dico. Om̃s qͥdem
resurgemꝰ: non tam̃ omnes immutabi¬
m᷑. In athomo. inictu oculi in nouissi¬
ma tuba. Canet enĩ tuba & mortui

Expanded text:
eos in semet ipso. quod enim dicit exueos in semet ipso. quod enim dicit exuisse se carnem, eo loco carnem mortaum quam proprie corpus hoc caro nominatur. quae mortalitas proprie caro appellata, quia in illa resurrectionis immortalitate non erit. propterea scriptum est : caro et sanguis regnum dei non possidebunt. de quibus uerbis soletis caluqua credimus huius corporis futuram resurrectionem, quae in ipso deo iam praecessit, dinim ostendere, quid eo loco dixerit carnem, continuo subiecit: neque corruptio incorruptionem possidebit. hoc enim corpus, quod propter mortalitatem proprie caro nominatur, mutari dicit in resurrectione, ut iam non sit corruptibile atque mortale. quod ne putetur nostra suspicione dici, ipsa eius quae sequuntur uerba consulite. ecce, inquit, mysterium dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes inmutabimur, in atomo, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba, et mortui
Abbreviated transcription (Latin):
turum nunqͣm habuit reqͥem. quia
nun qͣm securus fuit᷑ qͥ se cogitabat
tam graue bellum cum tanta m̃broꝵ
suoꝵ labe dãpnoq gesturum: Cete¬
rum illud sabbatum qđ imꝑite atq
impie deridetis. nͥ et ipsum inter
ꝓpħias. que de .xͦ scͥpta sunt hab̾et in¬
tellectum: non ei xp̃c sic attestare¬
tͣ. Qui cum ꝓpͥa uoluntate sic̃ ipse
in eiꝰ laude posuisti pateret᷑. ideoq
temꝑa passionis et resurrectionis
sue haberet in potestate: id egit ut
caro eiꝰ in sepultura sabbato requi¬
esceretab om̃ib oꝑib suis: ut terci¬
o die resurgens quem dominicum
dicimꝰ. qͥ pꝰ sabbatum numerat᷑ octa¬
uus: etiam circuncisionem octaui
diei ad se ꝓpħandum ꝑtinere decla¬
raret. Quid enĩ significat cͥcũcisio
carnis: nͥ expoliationẽ mortalitatiᷤᷤ.
qͣm de carnali generatione porta¬
mus: ꝓpt̃ hoc dicit apłs. ex uens
se carnem. pͥncipatus et potestates
exemplauit: fiducialiter triũphans

Expanded text:
turum numquam habuit requiem, quia turum numquam habuit requiem, quia numquam securus fuit. qui se cogitabat tam graue bellum cum tanta membrorum suorum labe damnoque gesturum ? Ceterum impie deridetis, nisi et ipsum inter prophetias, quae de Christo scriptae sunt, haberet intellectum, non ei Christus sic attestaretur. qui cum propria uoluntate, sicut ipse in eius laude posuisti, pateretur, ideoque tempora passionis et resurrectionis suae haberet in potestate, id egit ut caro eius in sepultura sabbato requiesceret ab omnibus operibus suis, ut tertio die resurgens, quem dominicum dicimus, qui post sabbatum numeratur octauus, etiam circumcisionem octaui diei ad se prophetandum pertinere declararet. quid enim significat circumcisio carnis ? quid nisi expoliationem mortalitatis, quam de carnali generatione portamus? propter hoc dicit apostolus: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit fiducialiter, triumphans