comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciebant. cũ ñ lasciuiendi causa s ginnen¬
bi ħ fac̾e̾nt neq ꝯtͣ morẽ qi eo tẽpore ea
fiebãt neq ꝯtͣ p̃ceptũ qr nulla lege erat
phibitũ. Ueruntam̃ sicut idem alibi testat᷑
magis ꝑtinet ad bonũ nuptiaꝵ. tnã
cũ una qͣm cũ multis copłari qd̾ indicat

Expanded text:
ciebant, cum non lasciviendi causa sed gignendi hoc facerent, neque contra morem, quia eo tempore ea fiebant, neque contra praeceptum quia nulla lege erat prohibitum. Verumtamen sicut idem alibi testatur, magis pertinet ad bonum nuptiarum unum cum una, quam cum multis copulari, quod indicat
Abbreviated transcription (Latin):
rem faciunt q̃ ñ ẽ nuptiaꝵ. cuiꝰdelis¬
ñ st̃ nuptie hortatͥces. s de peceatͥas
Decꝰ qͥdẽ ꝯiugale ẽ castitas ꝓcre¬
andi ⁊ reddendi carnał debiti fides
ħ ẽ opꝰ nuptiaꝵ qͦd ab oĩ cͥmine defendͥe
apłs dicens. Si acceꝑis ñ peccasti ⁊ si
nupserit uirgo ñ peccat. Immodãt
aũ ꝓgressio scđm ueniã concedit᷑. Sc̃¬

Expanded text:
rem faciunt non plane nuptiarum. uent nuptiae exhortatrices, sed deprecatrices. Decus quidem conjugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides. Hoc est opus nuptiarum quod ab omni crimine defendit Apostolus, dicens: Si acceperis non peccasti, et si nupserit virgo non peccat . Immoderata autem progressio secundum veniam conceditur. Sanct
Abbreviated transcription (Latin):
mittant᷑. ut uͥ qͥdẽ adst̃ ꝯnigiũ ĩ alt̾o
sinceriꝰ in alt̾o frustuosiꝰ appareat uͥ
tũ aũ in seꝑabile ita ẽẽ uidet᷑. ut sine
illo om̃ino ꝯiugiũ eẽ ñ possit. Unde
augustinꝰ. Usq adeo fedus nuptiale
uiꝰdã sacͣm̃ti res ẽ ut nec seꝑatione
rritũ fiat qr uiuente uiro aqͦ relicta

Expanded text:
mitantur ut, ubi quidem adsunt, conjugium in altero sincerius, in altero fructuosius appareat; ubi ntum autem ita inseparabile esse videtur, ut sine illo omnino conjugium esse non possit. Unde Augustinus: Usque adeo foedus nuptiale cujusdam sacramenti res est, ut nec separatione irritum fiat; quia, vivente vi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtͣ malũ ẽẽ ñ posset. Nc̃ aũ ipsa q̃ ei
inst᷑ bona malũ qd̃ ab eo ñ q̃rit᷑. s ĩ
eo tolerat᷑ excusant ut ñ ĩputet᷑ ad
dãpnationẽ qd̃ necessitas ĩponit ñ
uoluntas exigit. Itẽ augustinꝰ adui¬
leriũ. Non tm fecunditas cuiꝰ fructꝰ
ẽ ĩ ꝓle nec tm pudicicia cuiꝰ uincłns¬

Expanded text:
 malum esse non posset. Nunc autem ipsa quae ei insunt bona, malum quod ab eo non quaeritur, sed in eo toleratur, excusant, ut non imputetur ad damnationem, quod necessitas imponit, non voluntas exigit. Item Augustinus ad Valerium: Non tantum fecunditas cujus fructus est in prole, nec tantum pudicitia cujus vinc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlis ad tendit᷑ ut deuote expectet᷑.
amant̾ suscipiat᷑ religiose nutͥat᷑.
Insacͣm̃to ad tendit᷑ ne ꝯiugiũ sepa¬
ret᷑ ⁊ dimissus aut dimissa nec cau
nis sine qͣ carnis cõmixtio fieri ñ pos
Bonũ qͥppe coniugii ut dic̃ beatꝰ au¬
gustinus malũ in obedientiũ m̃bros
limittat qͦdã mͦ ⁊ modificat ut ꝯcu¬
piscentia carnał fiat. saltẽ pudici
cia ꝯiugał. Duob aũ modis bonũ
ħ contͣ malũ illud remediũ occurri
dũ ꝯ illũ ĩmodãte libidinis ardorẽ
sub certa regula uniꝰ fedis limitando
ã uago ꝯcubitu modificat. ⁊ eũ qͥ ꝑ
se malus eẽt ꝑbona sͥ adiuncta ex
illud bonũ imino ꝓpt̾ ħ bonũ uenia¬
le fit illud malũ. Nisi enĩ malũ eẽt s
ñ opꝰ hab̾et excusari. ⁊ rursũ nͥ reme¬
diũ hab̾et deb̾et ĩputari.Si aũ con

Expanded text:
ote exspectetur, amanter suscipiatur, religiose nutriatur. In sacramento, attenditur ne conjugium separetur; et dimissus, aut dimissa, nec caunis, sine qua carnis commistio fieri non potest. Bonum quippe conjugii, ut dicit beatus Augustinus, malum inobedientium membrorum limitat quodammodo et modificat, ut concupiscentia carnalis fiat saltem pudiciDuobus autem modis bonum hoc contra malum illud remedium occurrit, dum et illum immoderatae libidinis ardorem, sub certa regula unius foederis limitando, a vago concubitu modificat; et eum, qui per se malus esset, per bona sibi adjuncta excillud bonum; imo propter hoc bonum veniale fit illud malum, nisi enim malum esset, non opus haberet excusari. Et rursum nisi remedium haberet, deberet imputari.
Abbreviated transcription (Latin):
meret᷑. Quẽ gͦ ñ desereret in languo¬
re corꝑis iacentẽ ñ deserat. mͦ de ini¬
qͥtate penitentẽ. Uel si forte ꝯditionẽ
carnis sustin̾e̾ ñ uult. legi carnis se
ñ subiciat neq suscipiat ad delecta¬
tionẽ qd̃ pati ñ uult ad afflictionẽ.
Et ħ qͥdẽ de occulto ꝯsensu ꝯiugri.
siue de cet̾is. q̃ ĩ eo occulta st̃ ł occul¬
tanda ⁊ uerendaẽẽ posst̃. nob̾ dicen

Expanded text:
emeretur? Quem ergo non desereret in languore corporis jacentem, non deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda
Abbreviated transcription (Latin):
sub lege sumꝰ tu dñs lator legis sub
potes cũ uolueris.⁊ qͥb uolueris sine
p̃uaricatiõis reatu indulgere. Neq
enĩ iam culpa erit qd̾ indulgentis
ẽ remissio: ñ agentis p̃suptio. Tu
gͦ p̃cepisti dñe ꝑ seruos tuos ꝑ qͦs lo¬
cutꝰ es ⁊ ordinasti eccłam tuã. ut uir
uiuente uixore sua alt̾i ñ adhereret.
Ego uxorẽ habui. ⁊ illa tuuente alt̾i
adhesi. Ecce ego iã fac̾e̾ ñ possũ. ut ħ
factũ ñ sit s tu face̾ potes ut ħ dãp¬
nabilit̾ factũ ñ sit. Itẽ tu mandasti
obediremꝰ sic̃ tͥ. ut ñ scandali ⁊eremꝰ
unũ de pusilł tuis ⁊ dixisti qr qͥ ecclłie
tuȩ mandatũ sꝑne̾t tͥ obediens ñ eẽt
Eoce ego miser ꝓpt̾ pecc̃a mea ĩ ꝯtͣdictu¬
nẽ ueni. laq̃um incidi necessitatis. ut ex¬
re sine pecc̃o ñ possim. Si maneo accu¬
sat me ꝯscientia mea adu̾fũ te de occul
Si recedo: inobediens ero eccłe tue ⁊
scandalizo ñ solũ pusillos. s ñ magne

Expanded text:
sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod indulgentis est remissio, non agentis praesumptio. Tu ergo praecepisti, Domine, per servos tuos per quos locutus es, et ordinasti Ecclesiam tuam, ut vir, vivente uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter factum non sit. Item tu mandasti,obediremus sicut tibi; et non scandalizemus unum de pusillis tuis, et dixisti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum sperneret tibi obediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultSi recedo, inobediens ero Ecclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos
Abbreviated transcription (Latin):
gitimas ⁊ cũ eas odio habuerint fui-¬
gant qd̃cũq qͥ placuerit ⁊ m̃tiant᷑
eccłẽ ut lib̾tatẽ habeant recedendi
abeis: qi eas ñ amant. Et si ħ eccłia re¬
ceꝑit ⁊passa fuerit. ueniet magnũ
malũ. ⁊ dimittent om̃s ꝓlibito aut
uiri uxores suas aut mulieres ma¬
ritos suos ⁊ ꝓuno hoĩe multi cdãpnabun¬
t᷑ qͦd ita fieri ñ oportet. Quidã acute se
ab eiꝰmodi copła recedẽt. ⁊ in manife¬
sto discedentẽ cog̾e ut mane̾t. Qđ
qͥdẽ ñ eẽt salutẽ ꝓximi q̃rere s qͣs se
uelle a ꝑicło lib̾are. Non mͥ suadet ꝯ
scientia mea ut ħ illi dicã. Querit a
me qͥd sͥ faciendũ sit ostendit ꝑicł̃m
suũ necessitatẽ suã demonstrat se
paratũ ẽẽ testat᷑ ad utrulibet qd̾c̃q
iussus fuerit. Ego minꝰ de me ꝯfido
dico illi ut ꝑgat add̾m. Dñe tu legẽ
dedisti ꝑ seruos tuos qͣlem uolusti
n ꝑ qͦs uoluisti. Et ecce nos serui tui

Expanded text:
gitimas; et cum eas odio habuerint, fingitimas; et cum eas odio habuerint, fingant quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se ab ejusmodi copula recederet; et in manifesto discedentem cogere ut maneret. Quod quidem non esset salutem proximi quaerere, sed quasi se velle a periculo liberare. Non mtia mea ut hoc illi dicam. Quaerit a me quid sibi faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui
Abbreviated transcription (Latin):
erant p̃mebat. nec erat qͥ euadẽ potus¬
set maledictionẽ. qr ñ erat qͥ cauere pos¬
set p̃uaricationẽ. donee ipse legis la¬
tor ueniens maledictionẽ ꝑ grãm ab¬
stulit ⁊ ne sẽꝑ maledictio ⁊ p̃uaricatio
n malitia urgente in necessitatẽ pec¬
candiuenit. nec põt legẽ portare nͥ
maledictionẽ p̃uaricatiois incurrat.
mutat illi d̾s ꝑ miscd̾iã legẽ ⁊ donat
penitenti ut aliꝰ eẽ possit qͥ utiq ñ
saluaret᷑. si ꝑ iusticiã ⁊ rigorẽ legis
De meo ñ de tuo ẽ qd̃ loqͦr. Non aliud
possũ. Qđm mens fuggerit ꝓfiteor.
Si aliud dice̾m ꝯtͣ ꝯscientiã meã. ⁊ esti¬
mationẽ dicerẽ. Quisq ꝓ se iudicet
ego tͥ decorde loquor. Uenit peccator
ad me ⁊ exponit mͥ oscientiã suã. ꝯsi¬
liũ salutis q̃rens. Quid illi dicã: Si
dixero illi recede facio illũ inobedien¬
tẽ eccłiȩ matͥ sue. ⁊ exẽplo eiꝰ alios ꝯ¬
firmo ut dimittant uxores suas le¬

Expanded text:
erant premebat; nec erat qui evadere potuiserant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, maledictionem per gratiam abstulit; et ne semper maledictio et praevaricatio  peccato suo et malitia urgente in necessitatem peccandi venit, nec potest legem portare nisi maledictionem praevaricationis incurrat: commutat illi Deus per misericordiam legem, et donat poenitenti ut salvus esse possit, qui utique non salvaretur, si per justitiam et rigorem legis De meo est non de tuo quod loquor. Non aliud possum. Quod mihi mens suggerit profiteor. Si aliud dicerem contra conscientiam meam et existimationem dicerem. Quisque pro se judicet; ego tibi de corde meo loquor. Venit peccator ad me et exponit mihi conscientiam suam consilium salutis quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus le
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃u ꝑmanere expediat. Conscientiã
exponit ⁊ ꝯsiliũ salutis qͣrit. Quid illidi¬
cet eccl̃ia homini confitenti peccatũ⁊
q̃renti consiliũ : Si dixerit illi ut ma¬
neat pꝰqͣ. reuelaũ peccatũ ħ ẽ dice qͣntũ
uidet᷑ ut maneat in peccato. Si uͦ nec
ħ nec illud dice̾ põt̃: qͣntũ uidet᷑ hõi ta¬
li uia salutis monstͣri ñ põt. S ħ rur¬
sũ multũ afide xͥana abhorret. ut di¬
cat᷑ aliqͥs tał eẽ qͥñ possit si uere peni¬
tuerit inqͣlicũq sit ꝑicło saluus ẽẽ
Multa st̃ q̃ adhc̃ modũ ꝯting̾e potuis¬
sent. Alius dic̃ se cũ sorore aut cũ matͤ
uxoris sue rẽ habuisse aliꝰ uxorẽ se
pꝰ alt̾am duxisse fatet᷑. ⁊ multa alia
oportet ⁊ st̃ tanta ħ mala ut ꝯsiliũ¬
iux admittant nͥd̾s qͥ legẽ dedit:
grãm ⁊ miscdiam p̃stet. ꝑ legẽ añ ñ¬
iustificabit᷑ ĩ ꝯspectu eiꝰ oĩs caro. Sic̃
olĩ maledictũ in lege õs qͥ sub lege

Expanded text:
trum permanere expediat. Conscientiam exponit, et consilium salutis quaerit. Quid illi dicet Ecclesia homini confitenti peccatum et quaerenti consilium? Si dixerit illi ut maneat postquam revelavit peccatum, hoc est dicere, quantum videtur ut maneat in peccato. Si vero nec hoc nec illud dicere potest, quantum videtur, homini tali via salutis monstrari non potest. Sed hoc rursum multum a fide Christiana abhorret, ut dicatur aliquis talis esse, qui non possit si vere poenituerit in qualicunque sit periculo salvus esse. Multa sunt quae ad hunc modum contingere potuissent. Alius dicit se cum sorore, aut cum matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse fatetur, et multa alia oportet, et sunt tanta haec mala ut vix consilium admittant; nisi Deus, qui legem dedit, gratiam et misjustificabitur in conspectu ejus omnis caro. Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmã testationẽ suã uxorẽ duxisse
om̃s deinceps qͥ odio habebt̃ uxores
suas fingent ⁊ m̃tient᷑ se pͥꝰ alias du¬
xisse. ut ab his qͣs odiunt separent᷑
nita lex matͥmonii nicħ in se stabi¬
litatis habebit. s passim ubiq ꝓ
uoluntate uniꝰcuiꝰq dissoluet᷑. Non

Expanded text:
ationem suam uxorem duxisse omnes deinceps qui odio habebunt uxores suas fingent et mentientur se prius alias duxisse, ut ab iis quas odiunt separentur; et ita lex matrimonii nihil in se stabilitatis habebit, sed passim ubique pro voluntate uniuscujusque dissolvetur. Non
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ tulit. ⁊ abstulit sibi fide̾
ĩutͦq. Tam̃ eccła id qd̾ ipsa fec̃ sine cui¬
sa legitina recinctere ñ pot᷑. s ratũ
ẽẽ deb̾ẽ censet. ne occulta manifestis
p̃udicent. Itaq illã hõi mulierẽ ꝑ
legitima uxore adiudicat ꝙͣ. sodđmiu
diciũ eccłẽ legitimũ duxisse cognos¬
cit᷑. S dicis. Si sic gͦ uidiciũ eccłie
stare debet. qm̃ occulta manifestis
p̃uidieare ñ posst̃. qͥd illi hoĩ ꝓ aĩa¬

Expanded text:
dem in utroque. Tamen Ecclesia id quod ipsa fecit, sine causa legitima rescindere non potest. sed ratum esse debere censet, ne occulta manifestis praejudicent. Itaque illam homini mulierem pro legitima uxore adjudicat, quam secundum judicium Ecclesiae legitime duxisse cognoscitur. Sed dicis: Si sic ergo judici Ecclesiae stare debet, quoniam occulta manifestis praejudicare non possunt, quid illi homi
Abbreviated transcription (Latin):
eo dicis. Quid gͦ faciendũ ẽ de
huiꝰ modi qͥ clancło ouener̃t si
pꝰea aut alt̾ aut ut̃q factũ. negando
adalienã societatẽ tͣnsierit: Quidã
uxorẽ dux̃ clancło sine p̾sentia te¬
stiũ solo ad inuicẽ maritali ꝯsensu
firmato deuitans: ut ñnũꝙͣ fieri
solet aliqͣ de causa ꝯscientiã alienã.
Post ea breui tẽꝑs int̾iecto pͥꝙͣ. occul¬
tũ ꝯsensũ facto manifesto ꝓbasset.
de facto penituit. eam qͣm in hunc
modũ uxorẽ duxerat dimisit aliã
duxit celebri apparatu manifeste
corã eccłia fortassis cũ parentũ tͣdi¬
tione cũ sac̾dotis bñdictiõe nuptias
fec̃. filios genuit. Uenit pͥor illa ad
eccłiam. iudiciũ int̾pellat. iudicrũ
postulat. iniuriã sͥ illatã palã expo¬
nens. Negat ille nec st̃ testes qͥ pos¬
sint ꝓbare qd̾ occultũ ẽ. Hic q̃ris qͥd̃
fac̾e̾ debeat ȩccłia qi utr̃iq inconue

Expanded text:
ed dicis: Quid ergo faciendum est de hujusmodi qui clanculo convenerunt, si postea aut alter aut uterque factum negando ad alienam societatem transierit? Quidam uxorem duxit clanculo sine praesentia testium solo adinvicem maritali consensu firmato, devitans ut nonnunquam fieri solet aliqua de causa conscientiam alienam, postea brevi tempore interjecto, ptum facto manifesto probasset de facto poenituit, eam quam in hunc modum uxorem duxerat dimisit: aliam duxit celebri apparatu manifeste coram Ecclesia fortassis cum parentum traditione, cum sacerdotis benedictione nuptias fecit, filios genuit. Venit prior illa ad Ecclesiam, judicium interpellat, justitiam postulat. Injuriam sibi illatam palam exponens. Negat ille, nec sunt testes qui possunt probare quod occultum est. Hic quaeris quid facere debet Ecclesia, quia utrinque inco
Abbreviated transcription (Latin):
ma cũ id qd̾ in occulto fecert᷑ mani-¬
festa amboꝵ ꝓlatiõe firmari cõpen¬
diosius mala multa declinat. S plu¬
riũ ad ꝓbatio ħ recepit. ut siue in ma¬
nifesto siue in occulto tał ꝯsensus ĩt
legitimas ꝑsonas factꝰ fuerit. ꝑfectũ
ꝯtugii sacm̃tũ iudicet᷑. Quod si ita ue¬
rũ eẽ ostare debebit: ꝯsid̾andũ ẽ qͦmͦ

Expanded text:
 cum id quod in occulto fecerunfesta amborum confessione firmari compendiosius mala multa declinat, sed plurium approbatio hoc recipit ut sive in manifesto sive in occulto talis consensus inter legitimas personas factus fuerit, perfectum conjugii sacramentum judicetur. Quod si ita verum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ĩputet᷑. Uir potestatẽ corꝑis sui ñ ħt
lier peccando face̾ ut potestatẽ ĩ corꝑe
alt̾iꝰ ꝑdat. s face̾ ñ põt ut alt̾i potesta¬
tẽ sui corꝑis qͣntũ in se ẽ tollat. Qd sui

Expanded text:
non imputetur. Vir potestatem corporis sui non habet, non imputetur. Vir potestatem corporis sui non habet, lier peccando facere ut potestatem in corpore alterius perdat; sed facere non potest ut alteri potestatem sui corporis quantum in se
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Confidens gͦ in miscđia tua occulta
necessitatis mee tͥ cõmitto. ñ p̃sumenᷤ
ꝓpt᷑ timorẽ tũ eccłe scandalũ fac̾e.
qr sꝑo qͦd offensã tuã mͥ pie ignoscẽ
debeas cũ idcͥco ñ p̃sumo offendere
dã ⁊ dm meũ. Sic mͥ uidet᷑ qͦciens oc
ꝯscientiã maxime si talia fuerint
inqͥb dispensatio institutiõis indul¬
gentiã ad mittat. qi ea q̃ ꝯtͣ nat᷑am¬
st̃ ꝯsine pecc̃o nũqͣm fieri potuert̃.
ñ accȩpiunt remissionẽ nͥ habuerint
correctionẽ. In hꝰ m̃i gͦ occultis inqͥb
tẽꝑał institutiõis ñ nat᷑ał p̃ceptiois
manifestis ⁊ maxime his q̃ sine gͣui
scandalo mutari ñ posst̃ p̃iudicare
deb̾e. s magis expedire ut in mani¬
festis scandalũ caueat᷑. ⁊ de occultis
do ex necessitate ꝯtͣ institutionem
agit᷑. qr occultũ ẽ ⁊ ꝓbari ac ꝑ ħ uitari
ñ pot penitenti ⁊ dolenti ꝑ miscdiã

Expanded text:
tem. Confidens ergo in misericordia tua occulta tem. Confidens ergo in misericordia tua occulta necessitatis meae tibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendere dam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occam remordent, et maxime si talia fuerint in quibus dispensatio institutionis indulgentiam admittat, quia ea quae contrat sine peccato nunquam fieri potuerunt, non accipiunt remissionem nisi habuerint correctionem. In hujusmodi ergo occultis in quibus temporalis institutionis, non naturalis praeceptionis manifestis, et maxime iis quae sine gravi scandalo mutari non possunt, praejudicare debere; sed magis expedire ut in manifestis scandalum caveatur, et de occultis do ex necessitate contra institutionem agitur, quia occultum est et probari ac per hoc vitari non potest, poenitenti et dolenti per misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
Ego gͥ inarto positꝰ. ⁊ cinctꝰ undiq
om̃e qd̃ iubes. si illud scire dederis. Si
dixeris discede: ñ maneo. Si dixeris
mane. ñ discedo. Scio enĩ qd te iuben¬
te sit malũ eẽ ñ posse qd̾ ẽq ilłd̾ fuerit
Tua ẽ enĩ potestas ex qͣ bonũ ẽ om̃e qd̃
tͥ placuerit. Ciu indulges ñ ĩputat᷑.
cui ĩputas ñ indulget᷑. Si gͦ dñe tu nis¬
seris ut pꝰpositt eccłẽ scandalo ⁊ ꝯtẽp¬
to mandato magistroꝵ meoꝵ qͦs mͥ
dedisti ⁊⁊ qͥb me obedire p̃cepisti. ego¬
te magis audio ꝗͣ. hoĩem quẽ audire
nec debeo nͥ ꝓpt̾ te nec uolo ꝯtͣte. Si
gͦ tu iubes dñe ad hoĩem ñ ad tendo
ꝯseruare ego qͥdẽ pecc̃is meis inudi¬
cio tuo sum. s tñ scio qi benignꝰ : mise¬
ricors es ⁊ potes si uolueris ñ imputa
potestas: ⁊ ñ deẽ pietas. Hõ ĩmutare
legẽ ñ pot. tͥ lex ñ dñat᷑. qͥ conditor
ydñs legis es. Hõ facta iudicat ñ uo¬
luntatẽ tu factis parcis ꝓpt᷑ uolunta¬

Expanded text:
igitur, in arcto positus et cinctus undique omne quod jubes, si illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubente, fit, malum esse non posse quodcunque illud fuerit. Tua est enim potestas ex qua bonum est omne quod tibi placuit. Cui indulges non imputatur, cui imputas non indulgetur. Si ergo, Domine, tu jusseris, ut postposito Ecclesiae scandalo, et contempto mandato magistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad hominem non attendo. rum: ego quidem pro peccatis meis in judicio tuo sum. Sed tamen scio quod benignus et misericors es, et potes si volueris non imputarpotestas, et non deest pietas. Homo immutare legem non potest. Tibi lex non dominatur, quia conditor et dominus legis es. Homo facta judicat, non voluntatem: tu factis parcis propter volunta
Abbreviated transcription (Latin):
mo testimonio ꝓpt̾ solũ dictã suũ
credit᷑ ⁊ ꝓ eo qd̾ incertũ ẽ n occultũ
id qd̾ certũ ⁊ manifestũ ẽ dissolui¬
tur poterit deinceps quelibet si¬
ue qͥlibet in aliũ ł in aliã qd̾ c̃q
uoluerit finge. ut qͥ simili rõe credat᷑.
Qđsi ad missũ fuerit: magna ꝯfusio
ꝓueniet neq deuiceps in ȩcclia aliqͥd
firmũ stabit. Si uͦ ꝓpt̾ auctoritatẽ
ctũ ẽ scindit᷑.⁊ ad ult̾iũ qd scdo p̃¬
sũptũ ẽ ꝯfirmat᷑. aliud magnũ ma
lũ ẽ qñ ñ solũ lib̾tas dat᷑. s ñ necessi¬
tas indicit᷑ hõi ut maneat in pecto
suo. Hic gͦ ꝯfiliũ q̃ris. Ego fortassis
tͥ potiora dicturꝰ ñ sũ tñ oportet ut
intantis malis prorsus ignorantes
ñsimus. Siqͥs putau̾it ꝓpt̾ hꝰ modi
mala uitanda talẽ osensũ qͥ nullo
testimonio ꝓbat᷑. neq facientiũ mu-¬
tua ꝯfessiõẽ firmat᷑ irritũ ẽẽ deb̾e
neq in eo ullatenꝰ ꝯuigiũ stare pos¬
se faciliꝰ inconueniens declinat

Expanded text:
solum dictum ejus creditur, et pro eo quod incertum est et occultum, id quod certum et manifestum est dissolvitur, poterit deinceps quilibet sive quaelibet in alium vel in aliam quodcunque voluerit fingere, ut sibi simili ratione credatur. Quod si admissum fuerit, magna confusio proveniet neque deinceps in Ecclesia aliquid firmum stabit. Si vero propter auctoritatem ctum eumptum est, confirmatur, aliud magnum est; quando non solum libertas datur, sed etiam necessitas inducitur homini ut maneat in peccato suo. Hic ergo consilium quaeris. Ego fortassis tibi potiora dicturus non sum, tamen oportet ut in tantis malis prorsus ignorantes non simus. Si quis putaverit propter hujusmodi mala vitanda talem consensum qui nullo testimonio probatur, neque facientium mutua confessione firmatur, irritum esse debere, neque in eo ullatenus conjugium stare posse, facilius inconveniens declinat.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ si opꝰ carnał cõm̾tii ꝯtͣdicẽt᷑. Siqͥs
aũ dicat qͦmͦ mulier q̃ ñ peccauit
cogi possit ad ꝯtinentiã inuita.
uideat ⁊ ħ eẽ de miseria carnis a cuiꝰ
uoluptate qͥ se in ꝓspitate ñ choibet.
dignũ ẽ ut in adu̾sitate qͦ dolores
illiꝰ portet. Ista mulier q̃ mͦ dic̃ se ꝯti

Expanded text:
 si opus carnalis commercii contradiceretur. Si quis autem dicat quomodo mulier quae non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. I
Abbreviated transcription (Latin):
se dicunt pꝰ ꝯugalẽ actionẽ siue añ
cũ sororib aut matrib aut aliis qͥb¬
libet linea cognatiõis ꝓpinqͥs cõm̃ti¬
ũ carnale habuisse qͥd faciendũ sit
si ħ factũ ẽẽ legitimo testimonio cõ¬
ꝓbari possit. Ego qͥdẽ qͣndu fieri ra¬
tionabilit̾ poss ꝓpt̾ seruandã pacẽ
thori ꝯiugał eiꝰmodi testimonia
⁊ ꝓbatior̃s declinarẽ. Si aũ resoĩno¬

Expanded text:
se dicunt post conjugalem pactionem, sive ante; cum sororibus ac matribus, aut aliis quibuslibet in linea cognationis propinquis commercium carnale habuisse, quid faciendum sit, si hoc factum esse legitimo testimonio approbari possit. Ego quidem quandiu fieri rationabiliter posset propter servandam pacem tori conjugalis ejusmodi, testimonia et probationes declinarem. Si au
Abbreviated transcription (Latin):
legitima ⁊ rõnali ⁊ manifesta causa
rescindi ñ põt. Rõ nos urget. Ista mu¬
lier dic̃. qr pari ꝯsensu cũ uro illo
matͥmoniũ fac̃. S qd̾ dic̃ nec ipsa ꝓ-¬
bare põt. nec eccłia qd̃ ꝓbatũ ñ ẽ
ad ꝑbare pot̃. Non pot̃ gͦ ꝓ eo qd̾ oc¬
cultũ ẽ: id qd̾ manifestũ ẽ infirma¬
ri. Quappt̾ oportet ut scdm copłam
q̃ iudicio ȩccłie legitime facta ẽ ipsa
eccłia iudicet ratã ẽẽ deb̾e. S dicis.
Quid gͦ faciendũ ẽ huic mulieri que
uirũ suũ ab eccłia reqͥrit: s hab̾e ñ
pot̾. qr id qd̾ occultũ fuit ꝓbare ñ pot:
Fortassis cũ udit qr maritũ suũ ħe ñ pot᷑.

Expanded text:
legitima et rationabili et manifesta causa rescindi non potest. Ratio nos urget. Ista mulier dicit quod pari consensu cum viro illo matrimonium fecit. Sed quod dicit, nec ipsa probare potest, nec Ecclesia quod probatum non est approbare potest. Non potest ergo pro eo quod occultum est, id quod manifestum est infirmari. Quapropter oportet ut secundam copulam quae judicio Ecclesiae legitime facta est, ipsa Ecclesia judicet ratam esse debere. Sed dicis: Quid ergo faciendum est huic mulieri quae virum suum ab Ecclesia requirit, sed habere non potest, quia id quod occultum fuit probare non potest? Fortassis c
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝯtinentiã cogenda ẽ mulier ista.
ta sane qi negligentiã cauere noluit
iistũ ẽ ut penã sustineat. Quare in
manifesto ñ sũpsit: Si pͥ innubendo
testimoniũ eccłie hab̾e ꝯtẽpsit. qͣ rõne
nec iudiciũ eccłie int̾pellat. Ipsa gͥ se
obligauit. Sustineat itaq nc̃ penã
negligentie. ut aliis mulierib ne idẽ
p̃sumant correctiõis ⁊ cautele exẽplũ
fiat. Contin̾e̾ peccatũ ñ ẽ nec ĩposlĩ¬
bile ẽ etiã si difficile ẽ Si gͦ mulieres
nolunt ꝯtin̾e. caueant ĩ occulto nu¬
bere. Ibi nubant uͥ destes hab̾e posst̃.
si maritos ꝯsentientes hab̾e ñ posst᷑.
đ si culpã uitare nolunt: sustine¬
ant penã. Qui gͦ ouigiũ susciꝑe
uult cogitet pͥmũ qi cũ illud susee¬
ꝑit legẽ eiꝰ portare debet. qͥ appetit
uiro nupsisse ꝯfitet᷑. illo uiuente
ad alias tͣnsire nuptias ⁊̃ si pꝰmodĩ
otingat ut idem ipse uir pꝰcelebra¬
tionẽ scd̾aꝵ nuptiarũ ad se reu̾sus

Expanded text:
ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo testimonium Ecclesiae habere contempsit, qua ratione nunc judicium Ecclesiae interpellat? Ipsa se igitur obligavit. Sustineat itaque nunc poenam negligentiae ut aliis mulieribus, ne idem praesumant, correctionis et cautelae exemplum fiat. Continere peccatum non est, nec impossibile est. etiamsi difficile est. Si ergo mulieres nolunt continere, caveant in occulto nubere. Ibi nubant ubi testes habere possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult, cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. Qui appetit viro nupsisse confitetur, illo vivente ad alias transire nuptias; etiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebrationem secundarum nuptiarum ad se reversus
Abbreviated transcription (Latin):
tissimꝰ medicꝰ sĩc arte sciunt᷑ õs mor.
bos corꝑis nouit. Sic aũt corpore
sentiuntur plurimos nescit quos
ipse passus n̾ẽ. Ut gͦ scientie ma¬
loꝵ due st̃. una qͣ potentiã m̃tis ñ
latent alt̾a qͣ exꝑientis sensib in¬
herẽt. alit̾ qͥppe sciuntur omnia
uitia ꝑsapientie doctrinã alit̾ ꝑ in¬
exꝑtͦ. n passus. Ille siꝑicĩa negligat
iste si miseria careat. Scđ̃m hanc
obliuionem quã pꝰtiore loco posui
ñ solum sua p̃t̾ita sed eriam dãp¬
natorum eos sempit̾na miseria ñ
latebit. Ibi uacabimꝰ ⁊ uidebimꝰ.
uidebimꝰ ⁊ amabimꝰ. amabimꝰ ⁊ lauda¬
bimꝰ. Fece qđ exit infine siune fi ii e.

Expanded text:
tissimus medicus, sicut arte sciuntur, omnes fere morbos corporis novit: sicut autem corpore sentiuntur, plurimos nescit, quos ipse non passus est. Ut ergo scientiae malorum duae sunt; una, qua potentiam mentis non latent; altera, qua experientis sensibus inhaerent aliter quippe sciuntur omnia vitia per sapientiae doctrinam, aliter per inexpertus et passus: ille, si peritiam negligat; iste, si miseria careat. Secundum hanc oblivionem quam posteriore loco posui,n solum sua praeterita, sed etiam damnatorum eos sempiterna miseria non latebit. Ibi vocabimus et videbimus; videbimus et amabimus; amabimus et laudabimus. Ecce quid erit in fine sine fine.
Abbreviated transcription (Latin):
insingłis uoluntas liba. nab oĩ malo
lib̾ata ⁊ impleta õĩ bono fruens inde¬
sinent̃ et̾noꝵ iocunditate gaudioꝵ.
oblita culpaꝵ oblita penaꝵ tantũ.
nec iõ sue lib̾atioĩs oblita ut lib̾aori
suo ñ sit ingrata. Quantum gͦat
tiuet adscientiã rationale memor

Expanded text:
in singulis uoluntas libera, ab omni malo liberata et inpleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum iucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit ingrata: quantum ergo adtinet ad scientiam rationalem, memor
Abbreviated transcription (Latin):
aebitur. sine fastidio a mabit᷑.
De fatigatione laudabitur. hoc
mus hic affectus. ħͥ actus pro¬
to erit omnib sicut ipsa uita et᷑
cõmunis. Ceterum qui futuri
ut promeritis premiorum. eci¬
i gradus honorum atq gloria¬
m quis est idonens cogitare. qͣn
magis aicere: Q uod tamen fu¬
ri sunt non est ambigendum
tq ita etiam beata illa ciuitas
ignum inse donum uidebit.
nulli suꝑiori nullꝰ inferior in¬
debit. sic̃ nc̃ ñ inuidẽt archange¬
s angłi cet̾i. Tã nollet ẽẽ unꝰ qͥsq

Expanded text:
ebitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur. Hoc munus, hic affectus, hic actus, profecto erit omnibus sicut ipsa vita aeterna communis. Caeterum qui futuri sunt pro meritis praemiorum etiam gradus honorum atque gloriarum; quis est idoneus cogitare, quanto minus dicere? Quod tamen futuri sunt non est ambigendum, atque ita etiam beata illa civitas magnum in se donum videbit, quod ulli superiori nullus inferior invidebit, sicut non invident archangelis angeli caeteri. Tam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ noĩe ꝯuigis censet᷑. S ut libet
de his ⁊de huimodi sentiat᷑: tantũ ut
coniugiũ nec ante legitimi ꝯsensus
ad testationẽ. in qͦ ut̃q alt̾i ad ꝯuigał
fedis societatẽ se tͣdit: uerũ eẽ credat᷑
nec pꝰea ĩꝑfectũ. Uis scire qͥd dico ͤ cũ
ille dic̃ ego te accipio inmeã ut dein¬
ceps et tu mea sis uxor. ⁊ ego maritꝰ
tuus. ⁊ illa similit̃ dic̃. ego te accipio
in meũ. ut deinceps ⁊ ego uxor tua
sim ⁊ tu maritꝰ m̃s. aut scił ħ dicunt.
aut aliud qd̾cũq simile illi in qͦ ⁊ si ñ
ħ dicunt. ħ tñ intelligt̃. aut si ħ ñ di¬
cunt qr fortassis alicubi u̾ba ñ celebrã¬
accipit illã. sic̃ mos ẽ legitimꝰ ducen

Expanded text:
tum est nomine conjugis censetur. Sed ut libet de his et de hujusmodi sentiatur, tantum ut conjugium nec ante legitimi consensus attestationem, in quo uterque alteri ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum esse credatur, nec postea imperfectum. Vis scire quid dico? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu uxor mea sis, et ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio in meum, ut deinceps et ego uxor tua sim et tu maritus meus, aut scilicet hoc dicunt, aut aliud quodcunque simile illi, in quo et si non hoc dicunt, hoc tamen intelligunt. Aut si non hoc dicunt quia fortassis alicubi verba non celebranaccipit illam, sicut mos est legitimus duce
Abbreviated transcription (Latin):
legitimis testib sic̃ debent. siue for¬
te soli seorsũ ⁊ in secreto nemine
astante ł attestante qͣlit̾ ñ debeÑ.
Tam̃ oĩno ꝯiuges st̃ nec deinceps
nͥ alia em̾gat causa discidii seꝑari

Expanded text:
legitimis testibus sicut debent, sive forte soli seorsum et in secreto nemine attestante vel astante qualiter non debent; tamen omnino conjuges sunt, nec deinceps nisi alia emergat causa dissidii ab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuenit ad ꝓpinqͥora. tardiꝰ ad
longinqͥora s. utͣq int̾ualla. pari¬
li celeritate ꝯtingit. ita cũ inictu
ocłi sic̃ apłs dicit. fit resurrectio
mortuoꝵ omĩpotencie q̃i ⁊ in effa¬
bili nutii tã facile ẽ queq recentia
ꝙͥ diuturno tẽꝑe ailapsa caciaue¬
mini aduentu celerrimũ. ꝗd
taraisimũ putabat᷑. q ipsas ꝯsci¬
entias sine sermonis ꝓlixitate con¬
uncet. Incogitatiõib enĩ sic̃ scͥp¬
tũ ẽ unpu int̾rogatio erit. Etapłs.
Cogitatiõib inqͥt accusantib ł
ex cusantib indie qͣ iudicabit qͣs
oc culta hominũ scłm eunangłũ

Expanded text:
peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauemini adventu celerrimum, quod tardissimum putabatur; quia ipsas conscientias sine sermonis prolixitate convincet. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, impii interrogatio erit . Et Apostolus: Cogitationibus, inquit, accusantibus sive excusantibus in die qua judicabit Deus occulta hominum se
Abbreviated transcription (Latin):
tua dapnatiõe erueiabunt᷑. qr ig¬
nuis eoꝵ ñ extinguet᷑. ⁊ uermis eoꝵ
ñ moriet᷑. Ac ꝑẜ incorrupti qͥdẽ
resurgent integritate m̃broꝵ. s
tam̃ corrũpendi dolore penarũ
cũ audierit ite inignẽ etnũ qͥ¬

Expanded text:
ione cremabuntur, quia ignis eorum non exstinguetur, et vermis eorum non morietur. Ac per hoc incorrupti quidem resurgent integritate membrorum, sed tamen corrumpendi dolore poenarum, cum audierint: « Ite in ignem aeternum q
Abbreviated transcription (Latin):
lius ⁊ sꝑc sc̃s unius eiusdemq sub¬
stancie in seꝑabili equalitate diui¬
nam insinuaent. unitatẽ id̾oq ñ
st̃ tres dii sed unus d̾s. ꝙͣuis pat̾
filium genuerit. ⁊ ideo filius ñ sit
qui pater ẽ filiusq a patre sit geni¬
tus. ⁊ ideo pat̾ non sit qͥ filiꝰ ẽ. Sꝑe

Expanded text:
s, unius ejusdemque substantiae inseparabili aequalitate divinam insinuent unitatem. Ideoque non sint tres dii, sed unus Deus. Quamvis Pater Filium genuerit et ideo Filius non sit qui Pater est; Filiusque a Patre sit genitus, et ideo Pater non sit qui Filius e
Abbreviated transcription (Latin):
cqͥd uiolent̾ nolenti abripit᷑.
nodi cause effectũ inꝯgruũ
us atq in efficax demonstrat᷑.¬
dilectio ẽ q̃ nat᷑am ꝑ suad̃e
n uolentẽ qͦdam mͦ cogere pot̾. ad semi¬
nandũ partum. Et quidẽ in muliere
amor uiri. in uiro aut̃ amor mulie¬
ris id agere solet. ut qi in alt̾o solũ
ctionẽ subueniat. ut qd̃ in neutra
ꝑ se potuit. in utraq ꝑ se cũ alt̾a
possit. gͥ sem̃ humani partꝰ a sola
muliere formandũ ꝯcipit᷑ qd̾ simul
a uiro n muliere seminat᷑. Qd̃ qͥdẽ
sic̃ iam dictũ ẽ in muliere ꝑ amorẽ
uiri ⁊ in uiro ꝑ amorẽ mulieris na
de uiro accipiat unde fecundat᷑.
Et recte de solo uro ꝯcipit. qi id qd̃
ꝯcipit in alt̾o quidẽ de carne uiri
sumit᷑. in alt̾o aut̃ ꝑ amorẽ uiri mi¬
nistrat᷑. Non itaq ħ solũ de uiro ꝯ¬
ne uirginis diuino partui natura

Expanded text:
d violenter nolenti abripitur, ad ejusmodi causae effectum incongruum prorsus atque inefficax demonstratdilectio est, quae naturam persuadere, et volentem quodammodo cogere potest ad seminandum partum. Et quidem in muliere amor viri, in viro autem amor mulieris id agere solet, ut quia in altero solum ctionem subveniat, ut quod in neutra per se potuit in utraque per se cum altera possit. Igitur semen humani partus a sola muliere formandum concipit, quod simul a viro et muliere seminatur. Quod quidem, sicut jam dictum est, in muliere per amorem viri, et in viro per amorem mulieris natde viro accipiatur unde fecundatur. Et recte de solo viro concipit, quae id quod concipit, in altero quidem de carne viri sumitur, in altero vero per amorem viri ministratur. Non itaque hoc solum de viro cne virginis divino partui natura
Abbreviated transcription (Latin):
hõ erat miser. ds beatꝰ. In ħ nota diu̾¬
sos. Sic gͥ hõ ⁊ adu̾sus d̃o erat ꝑ in¬
iusticiam. ⁊ diu̾sus a d̾o ꝑ miseriã.
ꝓpt᷑ ħ necesse habuit hõ pͥmũ qdem
iustificari a culpa ut reconciliaret᷑.
pꝰea uͦ lib̾ari a miseria. ut referma¬
rer᷑. Iħ gͦ mediatore eguit hõ ad d̾m.
ut receconciliaret᷑ illi ⁊ reduc̃et᷑ ad
illum. S causam difidenciũ agen¬
aliqua societatis ac pacis amicicia
Suscepit humanitatẽ ꝑ ꝙͣ. hõĩb ap¬
ꝓpinqͥret retinuit dinitatẽ ꝑ ꝙ̃¬
A
acdo non recedẽt factus hõ sustinuit.
penam ut demonstraret affectũ ser¬
uant iusticiam. ut ꝯferret remedũ.
uerbum qͥppe qd̃ cum patre dõ unũ
erat. ꝑ meffabilẽ unitatẽ cũ hoĩe as¬
sũpto unum factũ ẽ ꝑ ad mirabilt̃
unionẽ. Unitas in nat᷑a unio ĩ ꝑlom
cum patre d̾o unũ in nat᷑a. ñ in ꝑ¬
sona cũ hoĩe assũpto unũ in ꝑsom
non in nac᷑a. Qͥd magis unũ ꝙͣ. un

Expanded text:
nota diversos. Sic igitur homo et adversus Deo erat per injustitiam, et diversus a Deo per miseriam, propter hoc necesse habuit homo primum quidem justificari a culpa, ut reconciliaretur; postea vero liberari a miseria, ut reformaretur. In hoc ergo mediatore eguit homo ad Deum, ut reconciliaretur illi, et reduceretur ad illum, sed causam dissidentium agenaliqua societatis ac pacis amicitia Suscepit humanitatem per quam hominibus appropinquaret. Retinuit divinitatem per quam a Deo non recederet. Factus homo, sustinuit poenam, ut demonstraret affectum; servavit justitiam, ut conferret remedium. Verbum quippe quod cum Patre Deo unum erat per ineffabilem unitatem, cum homine assumpto unum factum est per admirabilem unionem. Unitas in natura, unio in persona. Cum Patre Deo unum in natura, non in persona, cum homine assumpto unum in persona, non in
Abbreviated transcription (Latin):
positũ totũ fuit. qr totũ ipsũ ũbũ
fuit. Ybi gͦ tocũ fuit ꝯpositũ ex par¬
cib: Ubi partes fuer̃ in toto: Totũ
fuit ex partib diuinitas aũ pars
non fuit. ut ex ipsa totũ eẽt maiꝰ
ipsa nec ipsa pars fuit. ut in ipsa
aliqͥd eẽt i inꝰ ipsa. In humanitate
sola partes inuenimꝰ. ⁊ totũ ex par¬
tib constat. homo qd̾clã totũ ẽ du¬
ab partib ꝯstans anima. ⁊ carne.
Iste sc̃ ue partes hoĩs. ⁊ in hus du¬
ab partib ꝯstat totꝰ hõ. Nat᷑a di¬
uina simplex ẽ nat᷑a humana du

Expanded text:
positum totum fuit, quia totum ipsum Verbum fuit. Ubi ergo totum fuit, compositum ex partibus? Ubi partes fuerunt in toto et totum fuit ex partibus. Divinitas autem pars non fuit, ut ex ipsa totum esset majus ipsa, nec in ipsa pars fuit, ut in ipsa aliquid esset minus ipsa. In humanitate sola partes invenimus, et totum ex partibus constat. Homo quoddam totum est duabus partibus constans, anima et carne. Istae sunt duae partes hominis, et in his duabus partibus constat totus homo. Natura divina simplex
Abbreviated transcription (Latin):
uita est. ⁊ ubi uita fuit mors esse
ñ potuit. ac ꝓpt̾ea nͥ uita pͥus reces¬
siss mors uenire ñ potuiss Scͥptũ qͥp¬
pe ẽ q iħe clamans magna uoce dix̃.
D̾s m̃s. d̾s m̃s ut qͥd dereliqͥsti me. Cla¬
mat hõ se derelictũ a dõ ẽẽ. ⁊ ꝯque¬
rit᷑ dm a se recessisse ⁊ quasi id̾o se
moriturũ ẽẽ qd̃ d̾s ab ipso recesserit.
do dixit quia clamat hõ seꝑatione
diuinitatis morit᷑us. S uidete qd̃
dr̃. Si enĩ agit᷑ de illa seꝑatiõe diui¬
nitatis ꝓ qua xͦ h̃o incruce clama¬
bat illa utiq iam facta erat. Non
enim derelinquendũ s derelictũ iã
se ꝓtestabat᷑ dicens d̾s m̃s ut qͥd
dereliqͥsti me:. Si gͦ de illa seꝑatiõe¬

Expanded text:
esse non potuit. Ac propterea nisi vita prius recessisset, mors venire non potuisset. Scriptum quippe est: quia Jesus clamans magna voce dixit: Deus meus, Deus meus, utquid dereliquisti me? Clamat homo se derelictum esse a Deo, et conqueritur Deum a se recessisse, et quasi ideo se moriturum esse quod Deus ab ipso recesserit. Ideo dixit, quia clamat homo separatione divinitatis moriturus. Sed videte quod dicitur. Si enim agitur de illa separatione divinitatisbat; illa utique jam facta erat. Non enim derelinquendum, sed derelictum jam se protestabatur dicens: Deus meus utquid dereliquisti me? Si ergo de illa sepa
Abbreviated transcription (Latin):
carne ñ fuisse. Inueniunt enĩ quedam
eiꝰmodi litt̾e adherent. ñ ꝑtingentes
uidet᷑ dic̾e in expositiõe psalmi illiꝰ
quem ipse dñs in passiõe de se scͥptũ
ẽẽ ostendit dicens. Ds̃ ds m̃s. ut qͥd
dereliqͥsti me: Suꝑ hẽ loc̃ ambrosius¬

Expanded text:
Inveniunt enim quaedam hujusmodi litterae adhaerent, non pertingentes videtur dicere in expositione psalmi illius quem ipse Dominus in passione sua de se scriptum esse ostendit dicens: Deus, Deus meus, ut quid dereliquisti me
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. qi ꝓbandꝰ non erat a pͥma cõ¬
cepciõe gła ĩmortalitatis induisse.
Primꝰ qͥppe hõ qr ꝓbandus erat tał ẽẽ
debuit. qui ⁊ peccare ⁊ ñ peccare po¬
tuisset: ut uoluntatis ñ necessitatis
ẽet utrũq lleq enĩ ł obedienti m̃itũ
x ñ obedienti culpa ẽẽ potuiss nͥ ⁊
obediencia ⁊ p̃uaricatio uoluntaria
fuiss. Itaq qi ad ꝓbationẽ utrũq uo¬
luntas eius expectabat᷑ ad utrũq
ei possibilitas p̃stabat᷑. Quia uͦ pec¬
candi ⁊ ñ peccandi possibilitatẽ ha¬
buit. oportebat ut ⁊ moriendi ⁊ ñ
moriendi possibilitatẽ hab̾et.Si enĩ
ita inobedientia penã debita
b̾et. nec se recognosc̾et aliqñp
tor si mortuus intus semꝑ foris
ret. Item si ex necessitate mor

Expanded text:
fuit, quia probandus non erat a prima confuit, quia probandus non erat a prima conceptione gloria immortalitatis induisse. Primus quippe homo quia probandus erat, talis esse debuit qui et peccare et non peccare potuisset, ut voluntatis non necessitatis esset utrumque. Neque enim vel obedienti meritum, vel non obedienti culpa esse potuisset, nisi et obedientia et praevaricatio voluntaria fuisset. Itaque quia ad probationem utrinque voluntas ejus exspectabatur, ad utrumque ei possibilitas praestabatur. Quia ergo peccandi et non peccandi possibilitatem habuit, oportebat ut et moriendi et non moriendi possibilitatem haberet. Si eniita inobedientia poenam debitam non haberet. Nec se recognosceret aliquando peccator, si mortuus intus semper foris viveret. Item: si ex necessitate mor
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. qd̾ illam ab ipsa ꝯcepei
credimus. ut eam u̾bũ ipsũ lib̾am
ꝓrsus ⁊ ĩmunẽ ab om̃i peccato assu¬
m̃et pena tantũ peccati uoluntate
non necessitate assum̃tis remanente
ut cdum ista in saluatore sine culpa¬
pat̾et illa que insaluandis ꝓculpa
pene obnoxia fuerat libarẽt᷑. de hac
itaq pena passibilitatis siue mor
uatoris eratS facile ẽ seire qͣmͦ caro
illa ꝙͣ diu in massa gen̾is humani
sub originali debito fuit. penã qͦ
p̃uaricatiõis qua totũ tenebat᷑ in
toto. ipso ex necessitate sustinuit. Pꝙ̃
in ipso ẽẽt nec cũ ipso in causa par¬
ticiparet. iam nicħ pene debuit q
culpe nil habuit. Itaq qͣntũ in ipsa
fuit. ñ debuit sustin̾e penã. qñ iã
non habuit culpã. Pot̾at gͦ iuste sal¬
uator in carne sua ꝗͣ sine culpa as¬
sũpsit penam quoq mortalitatis :
passibilitatis infirmitatẽ ñ assũpsis¬
se sed eam non solum supͣ id qd̃ noᷤ

Expanded text:
oportet, quia illam ab ipsa conceptoportet, quia illam ab ipsa conceptcredimus, ut eam Verbum ipsum liberum prorsus et immunem ab omni peccato assumeret, poena tantum peccato voluntate, non necessitate assumentis, remanente, ut pateretur, illa quae in salvandis pro culpa poenae obnoxia fuerat, liberaretur. De hac itaque poena passibilitatis sive mortne Salvatoris erat. Sed facile est scire quomodo caro illa, quandiu in massa generis humani sub originali debito fuit, poenam quoque praevaricationis qua totum tenebatur in toto ipso ex necessitate sustinuit. Postin ipso esset, nec cum ipso in causa participaret, jam nihil poenae debuit, quia culpae nil habuit. Itaque quantum in ipsa fuit, non debuit sustinere poenam, quando jam non habuit culpam. Poterat ergo juste Salvator in carne sua quam sine culpa assumpsit, poenam quoque mortalitatis et passibilitatis infirmitatem non assumpsisse, sed eam non solum supra id quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
Q ñ adtendt̃ qd̾ anima illa scd̾m
carni unita fuit. ⁊ sccl̃m aliud di¬
ati. In eo qd̵ carni unita fuit uita
carnis ipsa fuit. In eo aut̃ qd̃ diuinita¬
ti unita fuit. uita ipsius diuinitas
fuit. In eo qd̾ carni iungebat᷑ rece¬
dente ipsa caro moriebat᷑. In eo aut̃
qd̾ diuinitati iũgebat᷑. ĩ a carne re¬
cedens ab ipsa diuinitate ñ separa¬
bat᷑. Que gͥ in sensu carnis ad tẽpus
sustinuit dolorẽ in societate ditatis
plenũ ⁊ ꝑfectũ gaudiũ semꝑ possedit.
ubi enĩ ꝑfecte iungebat᷑ plene ⁊ ꝑfe¬
ete beatificabat᷑. ubi aut̃ ad tẽpus
minꝰ habuit ex dispensaciõe postea
suppletũ ẽ in głificatiõe. ita tam̃ ut
Qd̾ in parte sublimiori habebat.
uerũ bonũ nec aliqñ redderet᷑. q
ñꝙͣ fuit amissũ nec suppleret᷑. qi ex
qͦ datũ ẽ semꝑ mansit ꝑfectũ. De car ne¬
ꝙͣ ũbũ assumpsit quał f̾uit seddm
passibilitatẽ ⁊ sensũ ⁊ affectĩt.
De carne u̾bi ħ pͥmũ ꝯmemorare

Expanded text:
attendunt quod anima illa secundum aliud carni unita fuit, et secundum aliud divinitati. In eo quod carni unita fuit, vita carnis ipsa fuit. In eo autem quod divinitati unita fuit, vita ipsius divinitas fuit. In eo autem quod carni jungebatur, recedente anima ipsa caro moriebatur. In eo autem quod divinitati jungebatur, etiam a carne recedens ab ipsa divinitate non separabatur. Quae igitur in sensu carnis ad tempus dolorem sustinuit, in societate Deitatis plenum et perfectum gaudium semper possedit. Ubi enim perfecte jungebatur, plene et perfecte beatificabatur. Ubi autem ad tempus minus habuit ex dispensatione, postea suppletum est in glorificatione. Ita tamen ut quod in parte sublimiori habebat verum bonum, nec aliquando redderetur, quia nunquam fuit amissum; nec suppleretur, quia ex quo datum est, semper mansit perfeetum. CARBUM ASSUMPSIT: QUALIS FUERIT SECUNDUM PASSIBILITATEM ET AFFECTUS. De carne Verbi commemorare
Abbreviated transcription (Latin):
tem humane nat̾e que pena ẽ so¬
lum cũ suscepeiõe carnis xꝑm assũp¬
sisse ueracit̾ dicimꝰ. illam uͦ que sie
pena ẽ ut ñ culpa sit nullatenꝰ ad¬
misisse indubitant̃ affirmamꝰ. Neq
enim sic uictorẽ uicioꝵ dic̃e uolumꝰ.
ut eũ ipsa que uinc̾et uicia portas¬
se aliqñ acsensisse dicamꝰ. ꝓpt̾̃ea enĩ
ꝑ solam penã infirmari ꝯsensit.
ut eos qͥ ⁊ in culpa ⁊ in pena egro¬
tabant. pͥmũ a culpa iustificaret
pꝰea apna liberaret. Quomͦ intelli

Expanded text:
a est, solum cum susceptione carnis Christum assumpsisse veraciter dicimus; illam vero quae sic poena est ut etiam culpa sit, nullatenus admisisse indubitanter affirmamus. Neque enim sic victorem vitiorum dicere volumus, ut cum ipsa quae vinceret vitia portasse aliquando ac sensisse dicamus. Propterea enim per solam poenam infirmari consensit, ut eos qui et in culpa et in poena aegrotabant: primum a culpa justificaret, postea a poena liberaret. CAP. VI
Abbreviated transcription (Latin):
carne ꝯfirmatꝰ eẽt. ad incoru¬
nem ut mori ñ possi s qi cas
catrix a pena peccati lib̾ariñs¬
nfirmitatẽ passibilitatis ⁊ morta
in earue assũpta retinuit. pote
omͦ stabit qd̾ dicit ꝓpha uere
n passus ñ fuit. quare tacoꝑe
ngustiam inminentis mortis

Expanded text:
carne confirmatus esset ad incorruptionem, ut mori non posset. Sed quia caro peccatrix a poena peccati liberari nonfirmitatem passibilitatis et mortalitatis in carne assumpta retinuit potestQuomodo stabit quod dicit propheta: Vere dolorem passus non fuit, quare tantopeangustiam imminentis mortis
Abbreviated transcription (Latin):
erat. qͣntũ ad illũ solũ factũ est.
n trium erat. qͣntũ ab illis factũ
ẽ. Legit᷑ in libro iudicũ q ma¬
nue uxorẽ accepit sanson filio
suo. nec tam̃ sibi uxorẽ accepit
qui filio uxorẽ accepit. Et̃ postu¬
lat filius patrẽ ut sͥ uxorẽ acci¬
piat. quasi ꝑ se solus ħ fac̃e ñ
possit. N nemo ẽ qͥ argum̃tet᷑ ut
dicat. si pat̾ filio uxorẽ accepit.
gͦ uxorem accepit pat̾. n ꝯtendat
uxoratũ ẽẽ patrẽ. qi filio accepit
uxorem. Quare gͦ incarnatꝰ ẽẽ di¬
catur pat̾. qr filio suo carnẽ uni¬
uit. sicut ipse filiꝰ incarnatꝰ dr.
quia sibi carnem eopulauitis¬

Expanded text:
ereret trium erat, quantum ab illis factum est. Legitur in libro Judicum , quod Manue uxorem accepit Samsoni filio suo, nec tamen uxorem accepit sibi qui filio uxorem accepit. Et postulat Filius Patrem, ut sibi uxorem accipiat, quasi per se solus hoc facere non possit, et nemo est qui argumentetur ut dicat: si Pater Filio uxorem accepit, ergo uxorem accepit Pater, et contendat uxoratum esse Patrem, quia Filio accepit uxorem. Quare ergo incarnatus esse dicatur Pater, quia Filio suo carnem univit, sicut ipse Filius incarnatus dicitur, quia sibi carnem copulavit