comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niis uł suspitionib fictus ẽ. Nonne
etiam iste meliorem colit quã uos:
queso enĩ aduertite: et qualescũq
oculos aperite. Neq enim opus est
magno acumine ingenii: ut hoc q
dicam ꝑspici possit. Om̃s prudentes
imprudentesq appello: audite ad¬
uertite. iudicate. Quanto enĩ meliꝰ
d̾s u̾r ex et̾nitate uersatus eẽt in
tenebris: quam coet̾nam sibi et.
cognitam lucem mersisset in tene¬
bras. Quanto meliꝰ sibi ex ortam no¬
uam lucem ad fugandas tenebras.
miratus laudaret: qͣm irruentes sibi
ueteres tenebras nͥ sua luce contene¬
brata euitare non posset. Infelix
si ꝑturbatus: crudelis si securus hoc
fecit. Meliꝰ enim certe a se factam
lucem uideret bonam. qͣm a se ge¬
nitam faceret malam: que sic ab eo
respulit tenebras inimicas. ut ei fi¬
eret inimica. hoc enĩculpe imputabit᷑
damynandis in globo illis reliqui¬
is. qđ errare se a priore lucida sua
natura passe sunt: et inimice lumi¬

Expanded text:
niis uel suspicionibus fictus est, nonne niis uel suspicionibus fictus est, nonne etiam iste meliorem colit quam uos? quaeso enim, aduertite et qualescumque oculos aperite; neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc, quod dicam, perspici possit. omnes prudentes inprudentesque appello: audite, aduertite, iudicate. quanto enim melius deus uester ex aeternitate uersatus esset in tenebris quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras ! quanto melius exortam sibi nouam lucem ad fugandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras nisi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inputabitur damnandis in globo illis reliquiis, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumi
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatem timoris sui popłis impo¬
nentem: nec sine ullo delicto ceca
confusione iustos peccatoresq pu¬
nientemꝰ s iustis salubrem correc¬
torem ꝓpt̾ ꝑfectionem: peccantib
autem debitam seueritatem ꝓp̃t̃ eqͥ¬
tatem distribuentem. Unde uos ap¬
paret manichei suspitionib ur̃ĩs
ẽẽ deceptos. cum male intelligen¬
do scͥpturas nr̃as. uł malos intellec¬
tores ex ꝑimento falsa de catholiciꝰ
creditis: ac sic relicta sana doctͥna
conuersi ad sacrilegas fabulas. nimi¬
umq ꝑuersi et alienati a societate
scõꝵ. nec ex nouo testamento corri¬
gi uultis. unde talia ꝓfermꝰ qͣlia
in uetere arguitis. Unde fit ut adu̾¬
sus uos sicut adu̾sus paganos utr̃u¬
q testamentũ defendere cõpellam᷑.
S facite aliquem ꝓrsus carnaliter
ita desipientem ut dm colat. non
qualem colimꝰ qͥ unꝰ et uerus ẽ. s qͣlẽ
colere nos dicitis: qui urĩs uł calũp¬

Expanded text:
utilitatem timoris sui populis inpoutilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut deum colat, non qualem colimus, qui unus et uerus est, sed qualem nos colere dicitis, qui uestris uel calum
Abbreviated transcription (Latin):
mandatorem p̃cepti. et dampnatorẽ
delicti: ut aduersus in obedientiam.
iuste ꝓlata uindicta p̃sentes coerceret
futurosq terreret: nec in ꝓuidun
nesciendo querentem s int̾rogando
iudicantem: nec inuidum ac tim̃ĩtem
s ab et̾na uita que iuste dat᷑ obedien
ti. preuaritorem iuste ꝓhibent: nec
sanguinem et adipem appetentem
s carnali popło congruis sacrificũis
impositis. ꝑ quasdam figuras uerum
sacrificium ꝓmittentem᷑ nec liuida
ꝑ turbatione s tranquilla bonitate ze¬
lantem. ne uni deo debens castitatem
anima. ꝑ multos falsos corrupta et
ꝓstituta turpet᷑: nec ira uelut huma¬
na turbidet seuientemꝰ s alia di¬
uina seuere iusta retribuenentẽ.
que non ꝓpt̾ ulciscendi libidinem.
s ꝓpt̾ iudicandi ui gorem certo usu
locutionis ira nominat᷑: nec ob le¬
uia uł nulla cõmissa hominum mi¬
lia ꝑimentem: s e quissimo ex ami¬
ne ꝑ temporales mortalium mortes

Expanded text:
mandatorem praecepti et damnatorem mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aeterna uita, quae iuste oboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohibentem; nec sanguinis et adipis adpetentem, sed carnali populo congruis sacrificiis inpositis per quasdam figuras uerum sacrificium promittentem; nec liuida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ non parcat᷑ impiis. tanquam
sarmentis precisis ad combustionem.
qͣndo iustis non parcit᷑ ꝓpt̃ ꝑficiendã
þurgationem. Nam et ipse petrus teᷤᷤ¬
tat᷑ hec illiꝰ uoluntate fieri: qui in li¬
bris ueterib ait. Non parcam nec
rusto nec peccatori. Dicit enĩ et ipse.
Melius ẽ bene facientes si uelit sp̃c
dei pati: qͣm male facientes. Cumgͦ
e x uoluntate sp̃c dei patiunt᷑ bene
facientes: non parcit᷑ iustis. Cum aũ
utrumq qͥ ait. Non parcam nec ius¬
to nec peccatori. Illum flagellando
ut filium: illum punendo ut im¬
pium. Ecce ostendi qͣntum potui noᷤᷤ
non colere. deuersatum ex eterno
in tenebris d̾m: s eum qͥ lux ẽ. et
tenebre in eo non sunt ulle: atq
in se ip̃so habitat lucem in accessibi¬
lem cuiꝰ lucis et̃ne candor ẽ. coet̃¬
na sapientia. Nec lucis inopinate
ad mirator ẽ.s lucis facte creator¬
ẽ. ut subsisteret. et ad ꝓbatorem
ut maneret. nec ignarum futi. s

Expanded text:
quomodo non parcatur inpiis tamquam quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad conbustionem, quando iustis non parcitur propter perficiendam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitur iustis, cum auteutrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed
Abbreviated transcription (Latin):
mare. Iam ne intelligitis quomͦ ille
desuꝑ non parcat nec iusto nec pec¬
catori: An quia illic gladius nomi¬
natus ẽ. amplius exhorrescitis: Aliud
ẽ enim colafitari: aliud occidi. Qua¬
si uͦ non diuersis mortium generib
ꝓstrata sint martyrum milia: aut
hoc reuera ꝑsequutores in potestate
haberent. nisi eis desuꝑ data eẽt ab
illo qui dixit. non parcam nec iusto
nec peccatori.cum ipse dñs martyrũ
quia filio ꝓprio non peꝑcit pat̾ aꝑtissi¬
me pilato dicat. Non haberes in me po¬
testatem: nisi data tibi eẽt desuꝑ. Has
pressuras ꝑ secutionesq iustoꝵ: dicit
idem paulus exemplum eẽ iusti iudi¬
cii dei. Que sententia latiꝰ ab apło petro
manifestat᷑. sicut supra commemoraui:
ubi ait tempus eẽ ut iudicium incipi¬
at a domo dñi. Et si initium inquit
a uob: qualis finis erit eis qui non
credunt dei eugłio: Et si iustus uix
saluus erit: þeccator et impius ubi
parebunt: Hinc enim intelligitur

Expanded text:
mare. iamne intellegitis, quomodo ille mare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pepercit, apertissime Pilato dicat: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. has pressuras persecutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? hinc enim intellegitur,
Abbreviated transcription (Latin):
et ueracit᷑ sua preterita peccata fateat᷑:
tamen se ex fide iħu xp̃i iustificatũ
gr̃as agit. An uͦ illi parcebat ille quẽ
uani isti non intelligunt dicentẽ: ñ
parcam nec iusto nec peccatori : Audi¬
ant gͦ ipsum. Et ne magnitudine in qͥt
reuelationum extollar: datus ẽ mͥ
stimulus carnis angłs sathane qͥ me
colafixet.ꝓpt̾ qd ter dñm rogaui. ut
auferret eum a me. et dixit mͥ. Suffic̃
tibi grã mea: nam uirtus in infirmi¬
tate ꝓficit᷑. Ecce nec iusto parcebat:
ut eius uirtutem in infirmitate ꝑficet
qui ei dederat colafizantem angłm
sathane. Nisi dicitis qqđ eum diabol
dederit. Diabolus gͦ agebat ne mag¬
nitudine reuelationum paulus ex¬
tolleret᷑: et ut uirtus eiꝰ ꝑficeretur.
Quis hoc dixcerit: Ab illo ꝙͥ traditꝰ erat
iustus colafizandus angło sathane:
qui ꝑ eum tradebat iniustos. ipsi sa¬
thane. De quib idem dicit. Quos tra¬
didi sathane: ut discant non blaphe¬

Expanded text:
et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus satanae, qui me colaphizet: propter quod ter dominum rogaui, ut auferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. ecce nec iusto parcebat, ut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
hominem: ita nullam uł paruam esse
culꝑam eum sibi nolle regnare in cuiꝰ
soliꝰ regno recte beate semꝑq uiuit᷑
Iam illud ultimum qđ faustus posuit
insidians ueterib libris tanqͣm uitu¬
ƿerantib dm qđ minet᷑ gladium quo
nemini parcat. nec iusto nec pecca-¬
cou. cum pagano ex poneret᷑ quomͦ
accipiendum sit: fortassis nec nouo
nec ueteri testamento resisteret. eiq
placeret si militudo eugłica. que is¬
tis qͥ se xp̃ianos haberi uolunt. aut
non apparet ut cecis. aut displicet
ut ꝑuersis. Summꝰ qͥppe ille uitis a¬
gricola. aliter parat falcem sarmentiᷤ
fructuosis: aliter infructuosis. Tam̃
non parcit. nec ꝓbis nec reꝓbis. illiꝰ
purgandis. illis amputandis. Nullus
enm hominum ẽ tanta iusticia pre¬
ditus. cui non sit necessaria tẽptatio
tribulatiõis. uł ad ꝑficiendam uł ad con¬
firmandam uł ad ꝓbandam uͥtutem.
Nisi forte nec paulum isti apłm inter
iustos numerant: qui qͣmuis humilit̾

Expanded text:
hominem, ita nullam uel paruam esse hominem, ita nullam uel paruam esse culpam eum sibi nolle regnare, in cuius solius regno recte, beate semperque uiuitur. Iam illud ultimum quod Faustus posuit insidians ueteribus libris tamquam uituperantibus deum, quod minetur gladium. quo nemini parcat, nec iusto nec peccatori, cum pagano exponeretur, quomodo accipiendum sit, fortassis nec nouo nec ueteri testamento resisteret, eique placeret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam uirtutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter
Abbreviated transcription (Latin):
si dei iudicum non negaret: qđ nec
yagani negant. qͥ dei ꝓuidentia istã
uni uersitatem regi et amministrari.
summnis usq ad ima concedunt. Qđ¬
si et hoc negaret. uł suoꝵ auctoritate
faciliꝰ uł aliqͣnto diutius certarũ rati¬
onum disputatione conuinceret᷑: uł
anqͣm nimium durus et stolidus. ⁊ p¬
si nđd eẽ non crederet. diuino iudicio
relinqueret᷑. Leuia porro uł nulla cõ¬
missa ꝓpt̾ que d̾s int̾fecerit homines
si expresse commemoraret. ostendere¬
mꝰ nec nulla ẽẽ nec leuia. uelut qđ
exempli gr̃a posuimꝰ de ueste nupti¬
ali: demonstraremꝰ qͣntum ẽẽ nefas.
sacras nuptias adire. querentem ibi
głam non sponsi s suam: uł si quid
forte aliud illa uestis meliore intel¬
lectu significare inueniret᷑. Ut qđ
ante ocłos regis int̾ficiunt᷑ qui eum
sibi regnare noluerunt. non longo
forte sermone nr̃o appareret: non
quẽ ad modum nulla culpa ẽ homi¬
nis si nollet sibi regnare quẽ quam

Expanded text:
si dei iudicium non negaret: quod neque si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui dei prouidentia istam uniuersitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. quodsi et hoc negaret, uel suorum auctoritate facilius uel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio relinqueretur. leuia porro uel nulla commissa, propter quae deus interfecerit homines, si expresse commemoraret, ostenderemus nec nulla esse nec leuia. uelut quod exempli gratia posuimus de ueste nuptiali, demonstraremus, quantum esset nefas sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam non sponsi, sed suam, uel si quid forte aliud illa uestis meliore intellectu significare inueniretur; aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt, non in longo forte sermone nostro adpareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
lat᷑ uita. siue scđm qͣm dicimꝰ uiuit qͥ
ex anime non ẽ. siue scđ̾m qͣm dicimꝰ
bone uite homo ẽ. greci autem ista
duo. duob quoq uocabulis signant.
Unde fieri potest ut excepta uerboꝵ
abiisione que in om̃ib linguis late
patet. aliqua etiã hebree lingue ꝓ¬
prietate zelus in utroq ponat᷑: siue
cum conuigis ad ulterio turbatus ani¬
mꝰ contabescit qđ in dm cad̾e ñ potest:
siue conseruande puditicie coniugał
custodia diligens adhibet᷑ qđ qm fac̾e
cum plebem suam tanqͣm coniugem
alloquit᷑. qͣm ꝑ multos falsos deos for¬
nicari non uult non solum si ne dubi¬
tatione. uerum etiam cum gr̃arum
actione nobis utile ẽ confiteri. Hoc et
de ira dei dixerim. Neq enĩ ꝑturba¬
tur d̾s cum infert iram. s ira ꝓ uin¬
dicta ponit᷑: siue abusione. siue aliqͣ
p̃cedentis lingue ꝓpͥetate. De intfechis
autem hominum milib non miraret᷑.

Expanded text:
latur uita, siue secundum quam dicimus " uiuit," quod latur uita, siue secundum quam dicimus " uiuit," quod exanime non est, siue secundum quam dicimus "bonae uitae homo est;" Graeci autem ista duo duobus quoque uocabulis significant. unde fieri potest, ut excepta uerborum abusiene, quae in omnibus linguis late patet, aliqua etiam hebraeae linguae proprietate zelus in utroque ponatur, siue cum coniugis adulterio turbatus animus contabescit, quod in deum cadere non potest, siue cum seruandae pudicitiae coniugalis custodia diligens adhibetur, quod deum facere, cum plebem suam tamquam coniugem adloquitur, quam per multos falsos deos fornicari non uult. non solum sine dubitatione, uerum etiam cum gratiarum actione nobis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; neque enim perturbatur deus, cum infert iram, sed ira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur,
Abbreviated transcription (Latin):
fidutiam et audatiam. et multa in
hunc modum. ita ut in his binis uer¬
bis ea que priora posui uirtutibus.
que autem posteriora uitiis apponañ:
pleni sunt tamen libri eoꝵ abusio¬
ne istoꝵ nominum. cumq ꝓprie ui¬
tia significant etiam uirtutes sic
appellant᷑: cum uł cupiditas ꝓ uo¬
luntate. uł letitia ꝓ gaudio. uł metꝰ
ꝓ cautione. uł miscđia ꝓ clementia. u
astutia ꝓ prudentia. uł audatia ꝓ fidi¬
tia ponit᷑. Et quis omĩa commnemoia¬
re ualeat: que ad similem licenciam
mos locutionis usurpat: huc accedit
etiam singłarum quarumq lingua¬
rum sua quedam ꝓprietas. Nam in
eccłasticis litteris. nusquam miseri¬
cordiam in uituperationẽ positam re¬
colo. Cuui rei sermonis etiam cotidiani
consuetudo concordat. Greci duas res
uicinas quidem. s tamen distinctas u¬
no nomine appellant laboiem et dolo¬
rem: nos eas singłis nominib enunti¬
amus: sicut a nobis uno nomine appel¬

Expanded text:
fiduciam et audaciam et multa in fiduciam et audaciam et multa in hunc modum, ita ut in his binis uerbis ea, quae priora posui, uirtutibus, quae autem posteriora, uitiis adponant: pleni sunt tamen libri eorum, cum abusione istorum nominum, quae proprie uitia significant, etiam uirtutes sic appellantur, cum uel cupiditas pro uoluntate uel laetitia pro gaudio uel metus pro cautione uel misericordia pro clementia uel astutia pro prudentia uel audacia pro fiducia ponitur. et quis omnia commemorare ualeat, quae ad similem licentiam mos locutionis usurpat? huc accedit etiam singularum quarumque linguarum sua quaedam proprietas. nam in ecclesiasticis litteris nusquam misericordiam in uituperatione positam recolo. cui rei sermonis etiam cotidiani consuetudo concordat. Graeci duas res uicinas quidem, sed tamen distinctas uno nomine appellant, laborem et dolorem, nos eas singulis nominibus enuntiamus: sicut a nobis uno nomine appel
Abbreviated transcription (Latin):
celum receptis. ꝓ quib se in terris
demonia colenda subponerent et ͥs
sacrificari a deceptis et ꝑditis flagi¬
tarent. Sacrificium gͦ non solum
cum iuste imꝑat uerus ds̃. s etiam
cum suꝑbe exigit falsus d̾s: satis osten¬
dit cui debeat᷑. Hec illi paganosi eẽt
difficilior ad creddendum etiã ipsa
ꝓpħia ꝑsuaderem: in qua tam longe
ante conscͥpta sunt. que nunc imple¬
ta monstrarem. Qđ si et hanc contẽp¬
neret. hoc quoq agnoscerem potius
q mirarer: qͣndoquidem non omnes
fuisse credituros in eiꝰdem ꝓpħie ue¬
ritate recolerem. Si autem telantẽ
xꝑm uł d̾m ex utroq testamento
mͥ obiceret.atq ipsum uerbum exa¬
gitaret. nichil aliud qͣm se om̃ium
litterarum uł ex ꝑtem uł negligen¬
tem ostenderet. Cum enĩ docti eorũ
discernant in uoluntatem et cupidi¬
tatem gaudium et leticiam. cautio¬
nem et metum. clementiam et mise¬
ricordiam. prudentiam et astutiam.

Expanded text:
caelum receptis, pro quibus se in terris caelum receptis, pro quibus se in terris daemonia colenda subponerent et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. sacrificium ergo non solum cum iuste imperat uerus deus, sed etiam cum superbe exigit falsus deus, satis ostendit, cui debeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credendum, etiam ipsa prophetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc inpleta monstrarem. quodsi et hanc contemneret, hoc quoque agnoscerem potius quam mirarer, quandoquidem non omnes fuisse credituros in eiusdem prophetiae ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum uerbum exagitaret, nihil aliud quam se omnium litterarum uel expertem uel neglegentem ostenderet. cum enim docti eorum discernant inter uoluntatem et cupiditatem, gaudium et laetitiam, cautionem et metum clementiam et misericordiam, prudentiam et astutiam,
Abbreviated transcription (Latin):
secrandos fideles in omĩb gentibus.
et introducendos in regnum celorũ
et sacrarium angłoꝵ ac uitam et̾nam.
Huiꝰ itaq ueri sacrificii sicut religio¬
sa predicam̃ta hebrei celebraueruis:
ita sacrilega imitamenta pagani.
Qm̃ que immolant gentes ait apłs:
demoniis immolant. et non deo. Anti¬
qua enĩ res est. prenuntiatiua immo¬
latio sanguinis: futuram passionem
mediatoris ab initio generis humani
testificans Hanc enĩ primus abel. obtu¬
lisse in sacris litteris inuenit᷑. Non gͥ
mirum ẽ. si p̃uarit᷑ores angłi quorum
duo maxima uicia sunt. supbia atq
fallatia ꝑ hunc aerem uolitantes. qđ
uni uͦ deo deberi nouerant. hoc sibia
suis cultorib exegerunt. a quib dii
putari uoluerunt dante sibi locum
uanitate cordis humani: maxime.
cum ex desiderio mortuoꝵ constitue¬
rent᷑ imagines. unde simula chrorum
usus ex ortus ẽ. et maiore ad ulatione
diuini honores deferrent᷑ tanqͣm in

Expanded text:
secrandos fideles in omnibus gentibus secrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in regnum caelorum et sacrarium angelorum ad uitam aeternam. huius itaque ueri sacrificii sicut religiosa praedicamenta Hebraei celebrauerunt, ita sacrilega imitamenta pagani, quoniam quae immolant gentes, ait apostolus, daemoniis immolant, et non deo. antiqua enim res est praenuntiatiua immolatio sanguinis futuram passionem mediatoris ab initio generis humani testificans; hanc enim primus Abel obtulisse in sacris litteris inuenitur. non igitur mirum est, si praeuaricatores angeli, quorum duo maxima uitia sunt superbia atque fallacia, per hunc aerem uolitantes, quod uni uero deo deberi nouerant, hoc sibi a suis cultoribus exegerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante sibi locum uanitate cordis humani, maxime cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est, et maiore adulatione diuini honores deferrentur tamquam in
Abbreviated transcription (Latin):
ret suoꝵ libros de hac re ad diuinam
ꝓuidentiam ꝑtinentes. De sacrificiis
uͦ nichil aliud michi paganꝰ obiec̃et:
nͥ cur apud eos illa rep̃hendamꝰ cũ
in nr̃is ueterib libris talia sibi deus
nͣr. iussisse legeret᷑ offerri. hic ego de
uͦ sacrificio latiꝰ fortasse disserens. de¬
monstrarem id non deberi nͥ uni đo
uero. qđ ei unꝰ uerꝰ sacerdos obtulit
mediator dei et hominum: cuiꝰ sacͥ¬
ficii ꝓmissiuas figuras in uictimis
animalium celebrari oportebat ꝓpt̾
cõmendationem future carnis & san¬
guinis. ꝑ qͣm unam uictimam fieret
remissio peccatorum de carne et san¬
guine contractoꝵ: que regnum dei
non possidebunt quia eadem sub¬
stantia corporis in celestem commu¬
tabitur qualitatem: qđ ignis in sa¬
crificio significabat uelut absorbeis
mortem in uictoriam. In eo autẽ ppło
hec rite celebrata sunt: cuiꝰ et regnũ
et sacerdotium ꝓpħia erat uent᷑i re¬
gis et sacerdotis. ad regendos et con¬

Expanded text:
ret suorum libros de hac re ad diuinam ret suorum libros de hac re ad diuinam prouidentiam pertinentes. De sacrificiis uero nihil aliud mihi paganus obiceret., nisi cur apud eos illa reprehendamus, cum in nostris ueteribus libris talia sibi deus noster iussisse legeretur offerri. hic ego de uero sacrificio latius fortasse disserens demonstrarem id non deberi nisi uni uero deo, quod ei unus uerus sacerdos obtulit, mediator dei et hominum: cuius sacrificii promissiuas figuras in uictimis animalium celebrari oportebat propter commendationem futurae carnis et sanguinis, per quam unam uictimam fieret remissio peccatorum de carne et sanguine contractorum, quae regnum dei non possidebunt, quia eadem substantia corporis in caelestem conmutabitur qualitatem: quod ignis in sacrificio significabat uelut absorbens mortem in uictoriam. in eo autem populo haec rite celebrata sunt, cuius et regnum et sacerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et con
Abbreviated transcription (Latin):
ista fortasse defenderem: ut paria de
auctorib eoꝵ sicut paulus nͣr apud
athenienses fecit cõmemorarem. In¬
ueniremꝰ enĩ fortasse et in litteris
eoꝵ dm̃ mundi creatorem ac fabri¬
catorem et lucis institutorem huiꝰ.
qui tamen anteqͣm eam conderet
non iacebat in tenebris et ex oꝑe
suo ꝑfecto elatum eẽ gaudio q certe
amplius ẽ qͣm uidit quia bonum ẽ.
et legis latorem qͣm si homo seque¬
ret᷑ suo bono faceret. si autem sper¬
neret suo malo: quem non ideo di¬
cerent ignarum futuri quia et fu-¬
turis contemptorib legem dedit.
Iam uͦ ideo in ꝓuidum qđ aliqͥd in¬
troget. nec hominem dicerent in
quoꝵ libris multa non ob aliud in¬
trogant᷑. nͥ ut suis quisq responsi¬
onib conuincat᷑: cum ille qui int̾¬
rogat non solum sciat qđ sibi uult
ab altero responderi. s etiam illũ
hoc responsurum. Inuidentem aut̃
euiqͣ̃m d̃m. qđ malos beatos fieri ñ
sineret. si uellet dicere: plenos inueni¬

Expanded text:
ita fortasse defenderem, ut paria de ita fortasse defenderem, ut paria de auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim fortasse et in litteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui tamen antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe amplius est quam: uidit quia bonum est - et legis latorem. quam si homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum libris multa non ob aliud interrogantur, nisi ut suis quisque responsionibus conuincatur, cum ille, qui interrogat. non solum sciat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueni
Abbreviated transcription (Latin):
que de nouo testamento similia ꝓ¬
tulimus. ipsa quoq audent dicere fal¬
sa eẽ atq ꝑuersa priuilegio illo suo
teneant atq suad eant: quic quid aũ
ex eisdem codicib aduersus eos so¬
nuerit. immissum ab infalsatorib ore
impudenti. ac sacrilego non dubiteis
dicere: cui furori eoꝵ auctoritatem
om̃ium libroꝵ extinguere atq abole¬
re conanti.iam supra qͣntum suscep¬
ti operis ratio sinere uidebat᷑ non pau¬
ca respondi. Nunc illud ammoneo ut
cum insanas et sacrilegas fabulas
suas xp̃iani nominis pallio uelare
contendunt: udeant tamen qͣndo
ista contra scͥpturas xp̃ianas dispu¬
tant. non a nob̾ contra paganos tan¬
tum. s etiam contra manicheos uerita¬
tem codicum diuinoꝵ testamenti utriꝰ¬
q defendi. Et ista quidem que modo
faustus uelut indigna deo. de nrĩs
uet̾ib litteris in sermone suo posuit
contra paganum. et in euangłico
uł apłico sermone talia rep̃hendentẽ.

Expanded text:
quae de nouo testamento similia proquae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio illo suo teneant atque suadeant, quicquid autem ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum ab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantum suscepti operis ratio sinere uidebatur, non pauca respondi. Nunc illud admoneo, ut cum insanas et sacrilegas fabulas suas christiani nominis pallio uelare contendant, uideant tamen, quando ista contra scripturas Christianas disputant, non a nobis contra paganos tantum, sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum diuinorum testamenti utriusque defendi. et ista quidem, quae modo Faustus uelut indigna deo de nostris ueteribus litteris in sermone suo posuit, contra paganum et in euangelico uel apostolico sermone talia reprehendentem
Abbreviated transcription (Latin):
emendans eos uarietate tribulationũ
cum de hacre aꝑte sit dictum. et si
iustus uix saluus ert: Non solum enĩ
in ueteri testamento scriptum est. qͤm
enim diligit d̾s corripit. flagellat au
oninem filium quem recipit. et si bona
ꝑcepimꝰ de manu dñi. mala quare ñ
sustineamꝰ. s etiam in nouo: ego quem
amo. arguo et castigo. Et illud. Si eñ
nos ipsos diiudicaremꝰ: a dño non iudica¬
remͣ. Cum iudicam᷑ autem ã dño corri¬
ƿim: ne cum mundo dampnem᷑. S ta¬
men si paganus in nouo testamento
talia reprehenderet. qualia isti rep̃¬
hendunt in ueteri: nonne et ipsi ea
defendenda susciꝑent qđ si facere
possent qua tandem uecordia hic
talia rep̃hendunt. qualia ibi defen-¬
dunt: Si autem non possent. cur in
uno tantum. ac non potiꝰ in utroq
testamento qđ non intelligentib im¬
piis prauum uideret᷑. idem non in¬
telligentib piis rectum. s tectum
credi oportere concedunt: An forte

Expanded text:
emendans eos uarietate tribulationum, emendans eos uarietate tribulationum, cum de hac aperte sit dictum: et si iustus uix saluus erit? non solum enim in uetere testamento scriptum est: quem enim diligit deus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit et: si bona percepimus de manu domini, mala quare non sustinemus? sed etiam in nouo: ego quem amo, arguo et castigo et illud: si enim nos ipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. sed tamen si paganus in nouo testamento talia reprehenderet, qualia isti reprehendunt in uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum ac non potius in utroque testamento, quod non intellegentibus inpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum ait. illos autem qui no¬
luerunt me regnare sibi. adducite
et int̾ficite coram me: sicut iste ac¬
cusauit dm̃ in ueteri testamento.
quia uisus ẽ. ꝓpter leuia uł nulla
commissa hominum milia trucida¬
re. Iam uͦ illud qđ reỹhendit faustꝰ.
minantem dm uenturum se ẽe cũ
gladio. quo non parceret nec iusto
nec peccatori: quomͦ paganꝰ ille
rep̃hend̾et. audiens apłm paulum dic̾ẽ
de deo nr̃o. quia filio ꝓprio non peꝑ¬
cit. s ꝓ nobis om̃ib tradidit eum: au¬
diens et petrum cum de magnis tri¬
bulationib scoꝵ et int̾fectionib
loqueret᷑ ad tolerandum ex ortan¬
tem et dicentem. tenrpus ẽ ut iu¬
ditium incipiat a domo dñi:. et
si ingtium a nobis qualis finis erit
eis qui non credunt dñi engłio:. et si
iustus quidem uix saluus erit. peccato
et impiꝰ ubi parebunt qͥd enim ustiꝰ
unico. cui tamen pat̾ non peꝑcit᷑. Et
qͥd euidentius qđ nec iustis parcat.

Expanded text:
ropter quod peccatum ait: illos autem, qui noropter quod peccatum ait: illos autem, qui noluerunt me regnare sibi, adducite et interficite coram me, sicut iste accusauit deum in uetere testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla commissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomodo paganus ille reprehenderet audiens apostolum Paulum dicere de deo nostro: quia filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, audiens et Petrum, cum de magnis tribulationibus sanctorum et interfectionibus loqueretur, ad tolerandum exhortantem et dicentem: tempus est, ut iudicium incipiat a domo domini; et si initium a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt domini euangelio? et si iustus quidem uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? quid enim iustius uno, cui tamen pater non pepercit? et quid euidentius, quod nec iustis parcat
Abbreviated transcription (Latin):
uangłista de illo ẽẽ scͥptum. zelus
domus tue comedit me: sicut iste
accusauit zelantem đm qđ aliis sacri¬
ficari uetuisset. Diceret irascentem
in suos et in alienos. in suos quidem
quia dixit seruus qui scit uoluntatẽ
dñi sui et facit digna plagis: uapula¬
bit multa: in alienos autem quia dix̃
siquis uos non receperit. excutite illiᷤ
puluerem de calciamentis ur̃is. am̃
dico uobis quia tolerabiliꝰ erit sodo¬
me in die iudicii qͣm illi ciuitati:
sicut iste criminatur iracentem
đm. nunc in alienos nunc in suos.
Quos utrosq a płs cominemorat diceis.
qui cumq enimi sine lege peccaue¬
runt. sine lege peribunt: et qͥcũq
in lege peccauerunt. ꝑ legem iudi¬
cabunt᷑. Diceret et trucidantem. et
effundentem multoꝵ sanguinem
ob leuia quidem uł nulla commissa:
leue qͥppe aut nullum cominissũ
pagano uideret᷑. uł non habere in
conuiuio nuptiarum uestem nupti
iussit hominem ligatis manib et

Expanded text:
uangelista de illo esse scriptum: zelus uangelista de illo esse scriptum: zelus domus tuae comedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receperit, excutite illis puluerem de calciamentis uestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam illi ciuitati. sicut iste criminatur irascentem deum, nunc in alienos, nunc in suos, quos utrosque apostolus commemorat dicens: quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. diceret et trucidantem et effundentem multorum sanguinem ob leuia quidem uel nulla commissa. leue quippe aut nullum commissum pagano uideretur uel non habere in conuiuio nuptiarum uestem nuptiaiussit hominem ligatis manibus et
Abbreviated transcription (Latin):
git fimbriam uestimenti eiꝰ que flitx¬
um sanguinis patiebat᷑: sicut iste
culpauit dm nescisse ubi lateret a¬
dam. Credo quia dixerit adam ubi
es: sicut dixit xp̃c quis me tetigit.
Diceret & inuidum ac timentem
ne si intrarent quinq aliene uirgi¬
nes in regnũ eiꝰ. uiuerent in et̾num.
contra quas ita clausit ut nec mise¬
rabilit̾ pulsantib aperiret: uelut
obliuiscens qđ ipse ꝓmiserat dicens
pulsate et aperietur uobis: sicut iste
inuidie timorisq arguit đm qđ ad
uitam et̾nam non ad miserit peccato¬
rem. Diceret & appetentem non pecu¬
dum sed hominum sanguinem. qui a
dixit qͥ perdiderit animam suam ꝓpt̾
me. in uitam eternam inueniet eam:
sicut iste de sacrificiis animalium qͥb
figuris ꝓ mittebat᷑ sacrificium sanguinᷤᷤ
quo redempti sumꝰ uoluit calũpniari.
Rep̃hend̾et et telantem quia cum
ementes et uendentes de templo fla¬
gellando eiecisset.cõmemora uit e¬

Expanded text:
git fimbriam uestimenti eius, quae fluxgit fimbriam uestimenti eius, quae fluxum sanguinis patiebatur, sicut iste culpauit deum nescisse, ubi lateret Adam, credo quia dixerit: Adam, ubi es? sicut dixit Christus: quis me tetigit? diceret et inuidum ac timentem, ne, si intrarent quinque aliae uirgines in regnum eius, uiuerent in aeternum: contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret. uelut obliuiscens, quod ipse promiserat dicens: pulsate et aperietur uobis, sicut iste inuidiae timorisque arguit deum, quod ad uitam aeternam non admiserit peccatorem. diceret et adpetentem non pecudum, sed hominum sanguinem, quia dixit: qui perdiderit animam suam propter me, in uitam aeternam inueniet eam, sicut iste de sacrificiis animalium, quibus figuris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti sumus, uoluit calumniari. reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et uendentes de templo flagellando eiecisset, commemorauit e
Abbreviated transcription (Latin):
tuimꝰ exposuimꝰ uidit d̾s quia bonũ
ẽ: & melius fortassis ex ponunt ista
meliores. Exponant et isti quare sit
muratus iħs. qđ anteqͣm fieret p̃scie¬
bat: et anteqͣm audiret utiq noue¬
rat. Quamqͣm enim plurimum int̾sit.
utrum uideat aliquis quia bonum
ẽ. an etiam miretur. In hoc tamen
est. nonnulla similitudo quia etiam
iħc lucem fidei miratus est: qͣm in cor¬
de illiꝰ centurionis ipse fecerat qui
est lumen uerum qđ illuminat om¬
nem hominem uenientem in hunc
mundum. Quem posset certe aliquiᷤ
eugłio: sicut dm faustus in ueteri
testamento. Diceret enĩ et ille inꝓui¬
dum xp̃m non solum ex hoc qđ miratꝰ
ẽ. centurionis fidem.uerum etiam quod
iudam int̾ discipłos elegit qui manda¬
ta eiꝰ non erat seruaturus: sicut rep̃¬
hendit iste cur p̃ceptum in paradyso
datum fuerit homini non facturo.
Culparet etiã illud qđ scire non po¬
tuerit quis eum tetigerit. qͣndo teti¬

Expanded text:
tuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum tuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum est" et melius fortassis exponunt ista meliores: exponant et isti, quare sit miratus Iesus, quod antequam fieret, praesciebat, et antequam audiret, utique nouerat. quamquam enim plurimum intersit, utrum uideat aliquis, quia bonum est, an etiam miretur, in hoc tamen est nonnulla similitudo, quia etiam Iesus lucem fidei miratus est, quam in corde illius centurionis ipse fecerat, qui est lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. Quem posset certe aliquis euangelio, sicut deum Faustus in uetere testamento. diceret enim et ille inprouidum Christum non solum ex hoc, quod miratus est centurionis fidem, uerum etiam quod ludam inter discipulos elegit, qui mandata eius non erat seruaturus, sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo. culparet etiam illud, quod scire non potuerit, quis eum tetigerit, quando teti
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndoquidem deus eoꝵ cum membra
sua mersit in tenebras. uelum contra
se posuit: Non enim qđ uidit fecit qͥ a
bonum ẽ: sed noluit uidere quia ma¬
lum ẽ. Miratum sane faustus dm nr̃m
dixit. qđ scͥptum non ẽ. Nec omnino
ẽ consequens ut cum aliqͥs uidit qͥa
bonum ẽ. etiam miratꝰ dicat᷑. Multa
enim bona uidentes non miramuꝵ
tanqͣm preter opinionem ita sint: s
tantummꝰ approbamꝰ qđ ita eẽ debue¬
rint. Ueruntam̃ ostendimꝰ eis non in ue¬
teri testamento. cui malitiose calũpni¬
antur. s in nouo: qđ ut imꝑitos fallais
accipiunt dm ẽẽ miratum. Xp̃m enĩ
fatent᷑ dm: & hanc in laqueo suo uelut
escam dulcissimam ponunt. qua xp̃o
deditos capiant. Ds̃ gͦ miratus ẽ. cum
xp̃c miratus ẽ. sic enĩ scͥptum ẽ in eu̾¬
gelio. qđ audita fide cuiꝰdam centuri¬
onis miratus est: et ait discipulis
suis. Amendico uobis: non in ueni
tantam fidem in isrł. Ecce nos ut po¬

Expanded text:
quandoquidem deus eorum cum membra quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? non enim quod fecit, uidit, quia bonum est; sed noluit uidere, quia malum est. Miratum sane Faustus deum nostrum dixit. quod scriptum non est nec omnino est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. multa enim bona uidentes non miramur, tamquam praeter opinionem ita sint, sed tantummodo adprobamus, quod ita esse debuerint. uerumtamen ostendimus eis non in uetere testamento, cui malitiose calumniantur, sed in nouo, quod ut inperitos fallant accipiunt. deum esse miratum. Christum enim fatentur deum et hanc in laqueo suo uelut escam dulcissimam ponunt. qua Christo deditos capiant. deus ergo miratus est, cum Christus miratus est; sic enim scriptum est in euangelio, quod audita fide cuiusdam centurionis miratus est et ait discipulis suis: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel. ecce nos ut po
Abbreviated transcription (Latin):
comp̃hendere non possunt. qđ ab ea
longe sint affectu non loco: qͥd miꝑ
si sp̃c dei qͥ suꝑferebat᷑ suꝑ aquas. suꝑ¬
ferat᷑ etiam suꝑ aquarum tenebras
incomꝑabili quidem longinqͥtate. s
substantie non locoꝵ: Scio quidem
istis qͣm surdis hec cantem. Nec tam̃
despero qđ cantici mei ueritas inuen¬
tura sit aurem suam: qͣm dñs aperu¬
erit a quo sunt uera que dicimꝰ. Istos
autem quales diuinarum scͥpturarum
iudices patim᷑. quib etiam displicet
qđ̃ deo placuerint oꝑa sua: qͣm tanqͣm
insolitam lucem miratum eẽ rep̃hen¬
dunt. quia scͥptum ẽ. et uidit deus
lucem quia bona ẽ. Approbat enim
oꝑa sua. quia placent ei que fecit: es
hoc ẽ uidere quia bona sunt. Neq ens
aliqͥd inuitus facere cogit᷑ ut qđ ei ũ
placet faciat: aut in aliqͥd faciends
imprudens labit᷑ ut factum ẽẽ displ¬
ceat. Cur autem istis non displices
qũ ds ñr opus suum uidit quia bonũ ẽ.

Expanded text:
conprehendere non possunt, quod ab ea conprehendere non possunt, quod ab ea longe sint adfectu, non loco, quid mirum, si spiritus dei, qui superferebatur super aquas, superferebatur etiam super aquarum tenebras, inconparabili quidem longinquitate, sed substantiae, non locorum ? Scio quidem istis quam surdis haec cantem; nec tamen despero, quod cantici mei ueritas inuentura sit aurem suam, quam dominus aperuerit, a quo sunt uera, quae dicimus. istos autem quales diuinarum scripturarum iudices patimur, quibus etiam displicet, quod deo placuerint opera sua, quem tamquam insolitam lucem miratum esse reprehendunt, quia scriptum est: et uidit deus lucem, quia bona est! adprobat enim opera sua, quia placent ei, quae fecit, et hoc est uidere, quia bona sunt. neque enim aliquid inuitus facere cogitur, ut quod ei non placet faciat, aut in aliquid faciendum inprudens labitur, ut factum esse displiceat. cur autem istis non displiceat, quod deus noster opus suum uidit, quia bonum est,
Abbreviated transcription (Latin):
facta erat quodammͦ accensa sint
similiter querit᷑. Quelibet sane lux
facta sit. qͣndo cum eẽnt tenebre su¬
ꝑ abyssum dixit d̾s fiat lux: creatã
tamenlucem a creatrice luce. factã
eẽ non dubitat. quisqͥs scãs litteras
pie legendo fit dignꝰ qui intelligat.
Nec ido putandus ẽ d̾s anteqͣm fac̾et
lucem in tenebris habitasse. quia sp̃s
dei suꝑferebat᷑ suꝑ aquas: cum p̃dic¬
tum fuisset tenebre erant suꝑ abyssũ
Abyssus namq ẽ aquarum inestima¬
bilis ꝓfunditas. Unde potest occͣrere
carnali prudentie. uelut in his tene¬
bris que erant suꝑ abyssum habita¬
uerit sp̃c dei. de quo dictum ẽ fere¬
bat᷑ suꝑ aquas: non intelligenti qͤm¬
admodum lux luceat in tenebris et
tenebre eam non comp̃hendant. nͥ
ꝑ uerbum dei fiat lux: et dicat᷑ eis fu¬
istis enim aliquando tenebre. nunc
autem lux in dño. Qđ si rationales
mentes ꝑ uoluntatẽ impiam tenebrose.
lucem sapientie dei nusqͣm absentẽ

Expanded text:
facta erat, quodam modo accensa sit, facta erat, quodam modo accensa sit, similiter quaeritur. quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit deus: fiat lux, creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas litteras pie legendo fit dignus, qui intellegat. Nec ideo putandus est deus, antequam faceret lucem, in tenebris habitasse, quia spiritus dei superferebatur super aquas, cum praedictum fuisset: tenebrae erant super abyssum. abyssus namque est aquarum inaestimabilis profunditas. unde potest occurrere carnali prudentiae, uelut in his tenebris. quae erant super abyssum, habitauerit spiritus dei, de quo dictum est: ferebatur super aquas, non intellegenti, quemadmodum lux luceat in tenebris et tenebrae eam non conprehendant, nisi per dei uerbum fiat lux et dicatur eis: fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in domino. quodsi rationales mentes per uoluntatem inpiam tenebrosae lucem sapientiae dei nusquam absentem
Abbreviated transcription (Latin):
Ds autem lux ẽ. et tenebre in eo ñ
sunt ulle: impii uero non uidebunt
lumen sicut dicit y saias. Talib gͦ
ẽ. inaccessibilis illa lucifica lux. que
non solum illam sƿiritalem lucẽ in
scõꝵ mentib s etiam istam corꝑalẽ
fecit: non ad qͣm ꝓhibeat accedere
malos. s qͣm fecit oriri suꝑ bonos et
malos. Cum gͦ eeñt tenebre super
abyssum ille qͥ erat lux. dixit fiat
lux. Que lux lucem fecerit: manifeᷤᷤ¬
tum est. Manifeste enim positum ẽ.
dixit. ds. Quam tamen lucem fec̾it
non ita manifestum ẽ. utrum illã
que in mentib angłoꝵ ẽ. id ẽ ipsos
tunc sp̃s rationales ds̃ fecerit: an
corꝑalem qͣndam lucem remotam
etiam ipsam ab aspectib nrĩs in
sublimib huiꝰ mundi locis. interstu¬
diosos diuinarum scͥpturarum con¬
cordit̾ disputat᷑. Quarto enim die
fecit ista conspicua celi luminaria.
que rursus utrum simul eum sua
luce facta sint. an ex illa que iam

Expanded text:
deus autem lux est, et tenebrae in eo non deus autem lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; inpii uero non uidebunt lumen, sicut dicit Esaias. talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritalem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit, non ad quam prohibeat accedere malos, sed quam facit oriri super bonos et malos. Cum ergo essent tenebrae super abyssum, ille, qui erat lux, dixit: fiat lux. quae lux lucem fecerit, manifestum est: manifeste enim positum est: dixit deus. quam tamen lucem fecerit, non ita manifestum est: utrum illam, quae in mentibus angelorum est, id est ipsos tunc spiritus rationales deus fecerit, an corporalem quandam lucem. remotam etiam ipsam ab aspectibus nostris in sublimibus huius mundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concorditer disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus utrum simul cum sua luce facta sint, an ex illa, quae iam
Abbreviated transcription (Latin):
ficit ad et̃nam beatitudinem. et ex
hac abundat ad faciendos beatos:
ita sibi sufficit ad et̾nam lucem. et
ex hac abundat ad faciendos illu¬
minatos: nullius bonum cupiens
cum ipso fruat᷑ omis uoluntas bona
nulliꝰ malum timens. cum ipso dese¬
rat᷑ om̃is uoluntas mala: quia nec au¬
get eum qͥ eiꝰ dono beatus ẽ. nec t̾ret
eum qͥ eiꝰ iuditio miser ẽ. Talem d̃m
manichei non colitis. longe ab illo fac¬
ti estis. dum phantasmata ur̃a sectamini:
que cor urm̃ uanum et uagum. Iucem
istam celestium corporum ꝑ carnis ocłos
hauriens uobis multiplici fictione dila¬
tauit atq uariauit. Lux ista qͣmuis et
ipsam ds fecerit. longe incomꝑabił
est. etiam illi luci qͣm fecit d̾s in m̃tib
pioꝵ: quas a tenebris lucificat. sicut
ab impietate iustificat. Qnͣtomagis
illi inaccessibili que ista omĩa facit
nec om̃ib in accessibilis ẽ: Beati enĩ
mundo corde: q̃m ipsi dm uidebunt.

Expanded text:
ficit ad aeternam beatitudinem et ex ficit ad aeternam beatitudinem et ex hac abundat ad faciendos beatos, ita sibi sufficit ad aeternam lucem et ex hac abundat ad faciendos inluminatos, nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis uoluntas bona, nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, qui eius iudicio miser est. talem deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata uestra sectamini, quae cor uestrum uanum et uagum lucem istam caelestium corporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam deus 'fecerit, longe inconparabilis est etiam illi luci. quam fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat. sicut ab inpietate iustificat, quanto magis illi inaccessibili. quae ista omnia facit ! nec omnibus inaccessibilis est; beati enim mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt.