comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. ab eo q nasci aliqͥd faci¬
at. G ignendi enĩ ⁊ faciendi
potensẽ. Hanc qͥdam dm̃ di-
xertͣ eẽ. a quo omĩa creataft̃. ⁊ exi¬
stunt. Genꝰ a gignendo dictũ. cui di¬
riuatũ nom̃ ẽ a terra. ex qͣ omĩa gi¬
gnunt᷑. Ge enĩ g̾ce. t̾ra cłr. Uita dicta

Expanded text:
dicta ab eo quod nasci aliquid faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dixerunt, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignendo dictum, cui derivatum nomen a terra, ex qua omnia gignuntur; γῆ enim Graece terra dicitur. Vita dicta
Abbreviated transcription (Latin):
Nazareus sc̃s di. Nazareꝰ olim dicebat᷑
qui scãm coniã nutriebat. & nicħ ꝯta¬
minatũ ꝯspiciebat. abstinens se a uino
onũq sicera. q̃ mentẽ ab integra sanz¬
tate ꝑu̾tit. Nugas aũ hebreũ nom̃ ẽ.
Ita enĩ in ꝓpħis ẽ expositũ ubi dic̃ so¬
phonias. Nugas qͥ alege recesserunt.
gens. qͣsi nec legens. Ne pos dictꝰ a gu̾e
quoda scorpionũ. qͥ natos suos ꝯsuuuñt
excepto eo qͥ dorso eiꝰ insedit. Nã rur-¬
sus ipse qͥseruatꝰ fu̾it ꝯsumit patrẽ.
Unde hoĩẽs qͥ bona parentũ ꝑ luxu¬

Expanded text:
anctus Dei. Nazaraeus olim dicebatur qui sanctam comam nutriebat et nihil contaminatum conspiciebat, abstinens se a vino omnique sicera, quae mentem ab integra sanitate pervertit. Nugas autem Hebraeum nomen est. Ita enim in Prophetis est expositum, ubi dicphonias: Nugas qui a lege recesserunt, gens, quasi nec legens. 194. Nepos, dictus a genere quodam scorpionum, qui natos suos consumit, excepto eo qui dorso ejus insederit; nam rursus ipse qui servatus fuerit consumit patrem; unde homines qui bona parentum per luxu
Abbreviated transcription (Latin):
ã uagationis appellatꝰ. qͣhleui motu mͣtis
uẽ ista nẽ illa desid̾at. Lubricꝰ. ab eo qͣ la¬
bitt᷑. labens int̾dũ uelox. ut laberemy m¬
pha polo .ẜ. lab̾e pennis. Cuirsu ehõ lapsꝰ
celerior ẽ. Latro. insessor ẽ uiaꝵ a laten
nifex tusca lingua appellat᷑. a lamando
scilie corꝑa. Lacessitor ꝑ tͣns lationẽ
dictꝰ. a canibꝰ uł a feris qͦ solent lac̾ando
ꝓuocare. Leno conciliator stupri. eoꝙp
m̃tes miseroꝵ blandiat᷑. & delimendo
seducat. Libidinosus. ab eo ꝙ faciat ꝙ li¬
bet. Libidinosus. a lib̾o. qͥ puellari corꝑe
pingit᷑. Luxoriosus. qͣsi solutꝰ in uolup¬
tates. Unde.i m̃bra loco mota. luxa dñr:

Expanded text:
pellatur, quia levi motu mentis nunc ista, nunc illa desiderat. Lubricus, ab eo quod labitur. Labens, interdum velox, ut: Labere nympha polo, et labere pennis. Cursu enim lapsus celerior est. 160. Latro, insessor est viarum, a Latendnifex Tusca lingua appellatus, a laniando, scilicet corpora. 161. Lacessitor, per translationem dictus a canibus, vel a feris, quae solent lacerando provocare. Leno, conciliator stupri, eo quod mentes miserorum blandiat, et deliniendo seducat. Libidinosus, ab eo quod facit quodlibet. Libidinosus, a Libero, qui puellari corpore pingitur. Luxuriosus, quasi solutus in voluptates; unde et membra loco mota luxa dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sernone splendidꝰ. Lector ar a legen
do .i. ꝑcurrendo. unde ⁊ nanis dr lege¬
lector adolligendo animo q̃ legit. qͣsi
ñ ẽ eloquens. Lętꝰ a latitudine. locuplex
qͣsi locis plenꝰ. & possessionũ plurima ꝵ
possessor. quẽ admodũ docet tulliꝰ de re¬
in locoꝵ possessiomibꝰ. ex qͦ pecuniosi
⁊ locupletes uocabant᷑. Lib̾alis dictꝰ ab
eo ꝙ libent᷑ donet. nec murniuret᷑. Lon
qͣsi longi eui. ⁊ longi temꝑis. Longati¬
sustinenda. Sui ꝯtͣriꝰ ẽ pusillanimis.
angustꝰ. & in nulla tͥbulatione subsi¬

Expanded text:
et sermone splendidus. Lector dicitur a legendo, id est percurrendo. Unde et navis dicitur legelector, a colligendo animo quae legit, quasi non est eloquens. Laetus a latitudine. Locuples, quasi locis plenus, et possessionum plurimarum possessor, quemadmodum docet Tullius de Rein locorum possessionibus: ex quo pecuniosi et locupletes vocabantur.' Liberalis dictus ab eo quod libentquasi longi aevi et longi temporis. Longaniest. Cui contrarius est pusillanimis, angustus et in nulla tribulatione subsi
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥdam putant a miratoribꝰ. fatu¬
e fauni uxoris fatidicȩ. eosq pͥmũ
fatuos appellatos. q p̃ter modũ ob¬
stupefactift᷑ uaticiniis illiꝰ usq ad
dem̃tiam. fautor ab eo q faueat ⁊ ꝯ¬
sentiat. Fictor appellatꝰ a fĩgendo
l ꝯponendo aliqͥd. sicͣ cͥapillos mu¬
lierũ lenit ⁊ ꝑtractat. unguit ⁊ in¬
tidat. Fallax qͥ fando .i. loquendo
decipiat. Feruidꝰ. iracundꝰ. ira enĩ
infłamat. frendens ꝙ minando frͣn¬
gat dentes ⁊ ꝯpͥmat. Fremens. fe¬
ror. ab eo q feritatẽ exerceat ut
bestia. Fur a furuo dictꝰ .i. a fusco.
eũ uͦ gratiosũ ac potenten:⁊ qͣuasi¬

Expanded text:
quidam putant a miratoribus Fatuaquidam putant a miratoribus Fatuae, Fauni uxoris fatidicae, eosque primum fatuos appellatos, quod praeter modum obstupefacti sunt vaticiniis illius usque ad amentiam. Fautor, ab eo quod faveat et consentiat. Fictor appellatus a fingendo et conponendo aliquid, sicut capillos mulierum lenit et pertractat, unguit et nitidat. Fallax, quod fando, id est loquendo, decipiat. Fervidus, iracundus. Ira enim inflammat. Frendens, quod minando frangat dentes et conprimat. Fremens. Ferox, ab eo quod feritatem exerceat, ut bestia. Fur a furvo dictus est, id est cum vero gratiosum ac potente
Abbreviated transcription (Latin):
felix locꝰ. Fidelis ꝓ eo ꝙ fit ab eo id
ꝙ dicit. uł  ꝓmiitit bonũ. facilis.
a faciendo nec tardꝰ. Firmꝰ unde ⁊ for¬
mosus. Fortis qi feet adu̾sa. uł qͦcũq
accid̾int. siue a ferro ꝙ sit ditrꝰ. nec
emolliat᷑. Formosus a forma dictꝰ.
formũ enĩ uet̾es calidũ ⁊ feruens
dixert̃. Feruor enĩ sanguinẽ mour.
⁊ sanguis pulchritudinẽ. Fedꝰ nom̃
ħt ab hẏrco ⁊ ab hedo. f. litt̾̃a addi¬
nebant. ut sanguine fedantẽ qͦs ip¬
se sacrauerat igni s. Fragilis dictꝰ eo ꝙ
facile fraligi pot̾. Fessus qͣsi fissus nͤ
iam integer salute. Est enĩ gen̾ alei
.iiͭ. fatigatꝰ qͣsi fatis agitatꝰ. formido¬
losus a formo .i. sanguine dictꝰ. cũ se
a cute uł a p̃cordiis fugiens ꝯtͣhir san¬
dolosus aũ cũ sit timidꝰ. &. tuñditm
significat. Fatuus ido existimat᷑
dictꝰ. qr neq ꝙ fat᷑ ipse. neq qͣ alii
dñt intelligit. Satuos originẽ duci.

Expanded text:
felix locus. Fidelis, pro eo quod fit ab eo id felix locus. Fidelis, pro eo quod fit ab eo id quod dicit vel promittit bonum. Facilis, a faciendo, nec tardus. Firmus, unde et formosus. Fortis, quia fert adversa vel quaecumque acciderint: sive a ferro, quod sit durus nec molliatur. Formosus a forma dictus. Formum enim veteres calidum et fervens dixerunt. Fervor enim sanguinem movet, et sanguis pulchritudinem. Foedus nomen habet ab hirco et haedo, F littera addinebant, ut: Sanguine foedantem, quos ipse sacraverat ignes. 472 Fragilis dictus, eo quod facile frangi possit. 102. Fessus, quasi fissus; nec jam integer salute: est autem generale. ium. Fatigatus, quasi fatis agitatus. 103. Formidolosus a formo, id est, sanguine dictus, cum se a cute ad praecordia fugiens contrahit sandolosus autem cum sit timidus, et timendum significat. Fatuus ideo existimatur dictus, quia neque quod fatur ipse, neque quod alii dicunt intellegit. Fatuos origine duci
Abbreviated transcription (Latin):
Hincei erosus qͦ utim᷑. licet iã osus
ñ dibamꝰ. Exiciosus eo ꝙͥ multis eri¬
cio siti etreeutor ab erequendo id̾e
⁊ emctor. siffractor ꝙ sit expugna¬
tor claustoꝵ. Efferatꝰ. m̃te ferina
effectꝰ & ultͣhumanũ modũ exce¬
dens. Effrenatꝰ ab eo ꝙ sit p̃ceps. s
ꝓͥñide. sind freno rõnis. Eunuchus.
cocunt. s tñ uirtꝰ in semine nul¬
.la ei li quorẽ enĩ ħnt. & emittitt.¬
f ad gignendũ mnans atq in uali¬
dũ. Esfeta tb eo ꝙ st sreqͤmi fetu
ep hatista. ꝑartꝰ enł e̾amtassiduus
de biloͣ tẽddit. Facundꝰ dictꝰ. quasi
stunilei fari possit. Fadetꝰ qui iõcos
alsi uolunta modestia ⁊ tẽꝑantia.
Fenerator. qͥ pecuniã deponit apuo
debitorẽ. qͣsi fenoris actor. Nã fenus
pecunia ẽ. Fenerator aũ latine d̾r.
⁊ qͥ dat mutiuĩ ⁊ qui accipit. Fami¬
nes pontifices ydoloꝵ. Felix dr qͥ fe¬
licitatẽ dat. felix qͥ accipit. ẜ felix
ꝑ quẽ dat᷑ felicitas. ut felix tempꝰ.

Expanded text:
inc est exosus, quo utimur, licet iam osus non dicimus. Exitiosus, eo quod multis exitio sit. Executor, ab exequendo. Idem et exactor. Effractor, quod sit expugnator claustrorum. Efferatus, mente ferina effectus et ultra humanum modum excedens. Effrenatus, ab eo quod sit praeceps et pronus et sine freno rationis. Eunuchus coeunt, sed tamen virtus in semine nulla est. Liquorem enim nanem atque invalidum. Effeta ab eo, quod sit frequenti fetu exhausta. Partus enim eam assiduusa debilem reddit. Facundus dictus, quia facile fari possit. Facetus, qui iocos et alii volunt, a modestia et temperantia. Fenerator, qui pecuniam deponit apud debitorem, quasi fenoris actor: nam fenus pecunia est. Fenerator autem Latine dicitur et qui dat mutuum et qui accipit. Flamines, pontifices idolorum. Felix dicitur qui felicitatem dat, felix, qui accipit: et felix, per quem datur felicitas, ut felix tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
Honerosus plꝰ ẽ qͣm honeratꝰ. sicut
scelerosus ꝗͣ sceleratꝰ. hirsutꝰ ab eo
ꝙ sit irtꝰ & pilis horridꝰ. Hypocrita
g̾co sermone in latinũ simulator
ꝯtexta facie incedunt. distinguen¬
tes uultũ ceruleo colore minioq.
⁊ cet̾is pigm̃tis. habentes simulaeͣ
oris lutea gipsata ⁊ uario colore distĩ¬
cta. Nunnunꝗͣ. ⁊ colla ⁊ manꝰ creta
ꝑungentes. ut ad ꝑsonȩ colorẽ ꝑue¬
nirei. de ppłm dũ in ludis ageren
.sullerent. mͦ in spẽ uiri mͦ in femi¬
nȩ. mͦ tonsi. mͦ criniti. auili ⁊ uirgi¬
nͥ inali. cet̾aq spẽ. ȩtate sexuq diu̾so.
ut fallant ppłm dũ in ludis agunt.
quȩ spẽs argum̃ti tͣnslata ẽ in his
qui falso uultu incectunt. & simn¬
lant q ñ ft̃. Nã hypocͥtȩ dici ñ posst̃.
ex qͦ foras exierint. Humatꝰ ꝙ sit
humo tectꝰ .i. sepultꝰ. In geniosus ꝙͣ
intꝰ ium h̃at. gignendi qu̾alib&
artem. Inuentor dictꝰ. qui ea que¬

Expanded text:
Honerosus plus est quam honeratus, sicut Honerosus plus est quam honeratus, sicut scelerosus quam sceleratus. Hirsutus, ab eo quod sit hirtus et pilis horridus. Hypocrita Graeco sermone in Latino simulator ta facie incedunt, distinguentes vultum caeruleo niveoque colore et caeteris pigmentis, habentes simulacra oris, lintea gipsata, et vario colore distincta, nonnunquam colla et manus creta perungentes, ut ad personae colorem pervenirent, et populum, dum in ludis agerent, fallerent, modo in specie viri, modo in fnae, modo tonsi, modo criniti, anuli et virginali ceteraque specie, aetate sexuque diverso, ut fallant populum, dum in ludis agunt. Quae species argumenti translata est in his qui falso vultu incedunt et simulant quod non sunt. Nam hypocritae dici non possunt, ex quo foras exierint. Humatus, quod sit humo tectus, id est sepultus. Ingeniosus, quod intus vim habeat gignendi quamlibet artem. Inventor dictus eo qu
Abbreviated transcription (Latin):
constantia dictꝰ. qr ñ leui motu dissilit.
s fissa ꝯstantię grauitate ꝯsistit. Gran¬
dis. gracilis. grandenus ꝙ sit grandise¬
uo. Gratꝰ. grãm seruans. s gratꝰ tm̃ mi
mo. gͣtissimꝰ ⁊ animo ⁊ corꝑe d̾r. Grati
ficꝰ ab eo ꝙ gratis faciat bonũ. Gratio
pellat᷑. accedente leticia nec ualens nͤ
uolens tacere. sũptum nom̃ a garrulis
auib. quȩ importuna loquacitate sem¬
ꝑ strepunt. nec usqͣm qͥescunt. Ganeo
luxur iosus. & qͣmqͣm in occuitis locis
⁊ subt̾raneis. quȩ gania g̾ci uocant.
Gluto ã gula .i. gulosus. Humilis. qͣsi
humo acclinis. Honorabilis. qͣsi hono¬
re habilis. hoc ẽ aptꝰ. Honestꝰ ł nicħ
habeat turpitudinis. nã qͥd ẽ honestaᷤᷤ
nͥ honor ꝑpetuus. id ẽ qͣsi honoris status:
Humanꝰ ꝙ ħat circa hoĩes amorẽ. &
iniserationis affectũ. Unde. i huma¬
nitas dicta. qͣ nos inuicẽ tueni᷑. Habi¬
lis q sit ad habenctũ ꝯmodꝰ. ⁊ aptus.

Expanded text:
constantia dictus, quia non levi motu dissilit, constantia dictus, quia non levi motu dissilit, sed fixa constantiae gravitate consistit. Grandis. Gracilis. Grandaevus, quod sit grandis aevo. Gratus, gratiam servans. Sed gratus tantum animo: gratissimus et animficus, ab eo quod gratis faciat bonum. Gratiospellatus, accedente laetitia, nec valens, nec volens tacere. Sumptum nomen a graculis avibus, qui importuna loquacitate semper strepunt, nec unquam quiescunt. Ganeo, luxuriosus, et tanquam in occultis locis, et subterraneis, quae γάνεια Graeci vocant. Glutto, a gula, id est gulosus. Humilis, quasi humo adclinis. Honorabilis, quasi honore habilis, hoc est aptus. Honestus, quod nihil habeat turpitudinis. Nam quid est honestas nisi honor perpetuus, id est quasi honoris status? Humanus, quod habeat circa homines amorem et miserationis affectum. Unde et humanitas dicta, qua nos invicem tuemur. Habilis, quod sit ad habendum commodus atque aptus.
Abbreviated transcription (Latin):
et. Fagiciosus eo ꝙ freqͣntiꝰ flagi¬
itetatq appetat libidinẽ. furcifer
dicebat᷑ qui ob leue dilictũ olim co¬
gebat᷑ ad hominis ignominiã mag̃
qm supplicii causa. furcã circa uiani
ferre. p̃dicans peccatũ suũ. & mon̾e
cet̾os. ne qͥd simile peccarent. futił.
uanꝰ. suꝑ fluus. loquax. e ẽ metafora
a uasis fictilibꝰ. quȩ cassa ⁊ rimosa
ñ tenent ea q̃ inieceris. Fornicariꝰ.
fornicatrix ẽ. cuiꝰ corpꝰ publicũ. & uulga¬
le ẽ. Hȩc sub arcuatis ꝓstrabat᷑. quȩ loca
cta. qͣsi fetunda. Est enĩ partu frequers
feta. Flens. qͣsi lacͥmis fluens. Fugtuius
si puer paruul a nutrice aut a scola
discesserit fugitiuꝰ ñ ẽ. Głosus. a freqͤn¬
tia claritatis dictꝰ. ꝓ.c.g. lit̾a ꝯmutata.
Głosus. a laurea dictꝰ. quȩ dat᷑ uictoribꝰ.
Gnarꝰ. sciens. cuii ꝯtrariꝰ ignarꝰ ẽ. nesci¬
ens. Grauis. ue n̾abilis. unde ⁊ ꝯtenti¬
tibiles leues dm̃s. Grauis. ꝓ consilio &.

Expanded text:
t. Flagitiosus, eo quod frequentius flagitet atque adpetat libidinem. Furcifer dicebatur olim qui ob levi delicto cogebatur ad hominis ignominiam, magis quam supplicii causa, furcam circa viam ferre, praedicans peccatum suum, et monere ceteros ne qui simile peccarent. Futilis, vanus, superfluus, loquax. Et est metaphora a vasis fictilibus, quae cassa et rimosa non tenent quae inieceris. Fornicarius. Fornicatrix est cuius corpus publicum et vulgare est. Haec sub arcuatis prostrabantur, quae loca cta, quasi fetunda. Est enim partu frequens. Feta. Flens, quasi lacrimas fluens. Fugitivus si parvulus puer a nutrice aut ab schola discessit, fugitivus non est. Gloriosus a frequentia claritatis dictus, pro C G littera conmutata. Gloriosus a laurea dictus quae datur victoribus. Gnarus, sciens; cui contrarius ignarus, nesciens. Gravis, venerabilis. Unde et contemptibiles leves dicimus. Gravis pro consilio et
Abbreviated transcription (Latin):
q ñ accipiat confiliũ. Itẽ in consultꝰ.
qr ẽ sine ꝯsilio. & nesciꝰ rerũ atq
ignarꝰ. Ineptꝰ apto ꝯtͣriusẽ qͣsi in ap¬
tus Ingpsqͥ sine fra e. Opem enꝑiti
t̾ram intelligimꝰ. qr openi fert sructi¬
ficando. Alii iopem intelligunt. ñ se¬
pultũ in huiatũ. cui nec inane ha¬
benti surrexit tumulꝰ. Ignobilis. eo
ꝙ sit ignotꝰ inilis .⁊ obscuri gn̾is. cuiꝰ
nec nom̃ qͥđe scit᷑. Ircosus. qr sudore
corꝑis fecido puret. Ignotꝰ. ignobilis.
eo ꝙ fubito sit. & ñ porro anre uisus.
Index ꝓclitor. ab indicando. Indigena
cicia ꝓcril ab est. Impudicꝰ a pudore
uocat᷑. Pudorẽ enĩ fecorẽ dĩms. In cestꝰ.
ꝓpt̾ illicitã ꝯmixtionẽ uocatꝰ. qͣsi in

Expanded text:
consilium. Inconsultus, quia est sine consilio et inscius rerum atque ignarus. Ineptus, apto contrarius est, quasi inaptus. Inops, qui sine terra est: Opemo enim terram intellegimus, quia opem fert fructificando. Alii inopem intellegunt non sepultum, inhumatum, cui nec inane absenti surrexit tumulum. Ignobilis, eo quod sit ignotus et vilis et obscuri generis, cuius nec nomen quidem scitur. Ircosus, quia sudore corporis foetido eo quod subito sit, et non porro ante visus. Index, proditor, ab indicando. Indigena,citia procul abest. Impudicus, a paedore vocatus. Paedorem enim fetorem dicunt. Incestus, propter illicitam commistionem vocatus, quasi in
Abbreviated transcription (Latin):
binient. fraudis malũ ꝙ passi suł.
Itriidꝰ dictꝰ ab inuidendo felicitatẽ
alt̾iꝰ. inuidiosus ẽ qui ab alio patit᷑
iandiã. Inuisus. odiosus. ab uiui-¬
uelia ⁊ ⁊elo dictꝰ. Intestabilis cuiꝰ testi¬
moniũ ñ ualet.e ꝙ dixerit irritũ
ii imꝓbatũq sit. In famis ñ bone fa¬
naufragiũ cito ferunt᷑. Infrenis.
infreni. In frendens ꝓpͥe ẽ int̾ se ꝯ¬
pͥmens dentes. nã ⁊ frende sig̾cat
cdentes frangere. Unde nefrendes.
infantes qͥ nec dũ dñtes hñt. Ingliuii¬
osus. a grila ⁊ uoracite clictꝰ. Ingłosus¬
phis. Itẽ ingłosus immemor głȩ. Infor-¬
mis. ingens. ñ ꝙ ñ hãt formã. s q ultra
bilis. Manũ enĩ bonũ d̾r. Unde ⁊ ca¬
Immunis minime munificꝰ. ut ẽ in
ꝓu̾bio uet̾i. immunẽ ciues odere sui.
Itẽ immunis. qͥ ñ facit munia .i. offici
Oñ fungr᷑. Est enĩ omĩ pͥulegio ua¬
cuus. Indẽpnis. eo ꝙ sine dãpno ui¬
uat. ⁊ sine ulla culpa atq ꝑicło. In eis.

Expanded text:
ent; fraus, mali quod passi sunt. 135. Invidus, dictus ab intuendo felicitatem alterius. Invidiosus est, quia ab alio patitur invidiam. Invisus, odiosus, ab invidia et zelo dictus. 136. Intestabilis, cujus testimonium non valet, et quod dixerit irritum improbatumque sit. Infamis, non bonae fanaufragium cito feruntur. Infrenis, infreni. Infrendens proprie est inter se conprimens dentes. Nam et frendere significat dentibus frangere, unde nefrendes infantes, qui necdum dentes habent. Ingluviosus a gula et voracitate dictus. Ingloriosphis. Item inglorius, immemor gloriae. Informis, ingens, non quod non habeat formam, sed quod ultra bilis. Manum enim bonum dicitur. Unde καImmunis, minime munificus, ut est in proverbio veteri: Immunem cives odere sui. Item immunis, qui non facit munia, id est officio non fungitur, est enim omni privilegio vacuus. 142. Indemnis, eo quod sine damno vivat, et sine u
Abbreviated transcription (Latin):
tes utrũq indifferens ẽ. Ularis g̃¬
cũ nom̃ ẽ. Iocundꝰ eo ꝙ sit semꝑ iocis
aptꝰ. &. ylaritatis freqͣntia. sic̃ iracundꝰ.
Iocosus iocis usus. Inclitꝰ g̾cũ nom̃ ẽ:
Nam cliton g̾ei głosũ dnt. Illustris
nom̃ notieiȩ ẽ. ꝙ clereat multis splen¬
dore gn̾is. uł sapientiȩ. uł uirtutis. ciui
⁊ stabilis. Immarces cibilis. in corruptꝰ. s
⁊ nulla tem̾itate uolatꝰ. Infirmꝰ. qͥa
sine formo .i. sine calore. Imbecillis qͣui
sine baculo. fragilis. & inconstans. mna¬
nis. leuis. In constans. qr ñ ẽ stabilis. s
q placet ei rursꝰ difplicet. Iactans ł
arrogans ẽ. qui maioꝵ nrstitutis ñ
acqͥescit. s ꝓpͥam quanda uiã iusticie¬

Expanded text:
. Ilaris Graecum nomen est. Iocundus, eo quod sit semper iocis aptus et hilaritati; a frequentia, sicut iracundus. Iocosus, iocis usus. Inclitus Graecum nomen est. Nam κλυτὸν Graeci gloriosum dicunt. Inlustris nomen notitiae est, quod clareat multis splendore generis, vel sapientiae, vel virtutis; cuius et stabilis. Inmarcescibilis, incorruptust nulla temeritate violatus. 129. Infirmus, quia sine formo, id est, sine calore. Imbecillis, quasi sine baculo, fragilis, et inconstans. Inanis, levis. 130. Inconstans, quia non est stabilis, sed quod placet ei rursus displicet. Jactans, vel arrogans est, qui majorum institutis non acquiescit, sed propriam quamdam viam justi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ intellectũ. Exornatꝰ ualde ornatꝰ.
Ex enĩ ꝓ ualde ponit᷑. siẽ excelsus ꝓ
ualde celsꝰ. .s. eximiꝰ quasi ualde entere
Efficax dictꝰ. qr nullã difficultatẽ ht̃.
in qͣlibet re facienda. hinc efficieis
a faciendo dictꝰ. Expes ꝙ sit sĩnenspe ex¬
pers qr extͣ parte̾. caruit eitilpante.ẜ
xors. qr extͣ sortẽ ẽ. Exulqi entͣ sotũ
ui erpulsus. & cũ t̾rore solo patrio
eiectꝰ.⁊ extorris ert̾ra sua piilsns.
eptorris:⁊ eatͣ terꝑa᷑. aut extͣ t̾mt¬
nos suos qͥ ert̾ret᷑. Ext̾minatorin

Expanded text:
 valde ornatus; ex enim pro valde ponitur, sicut excelsus, quasi valde celsus. 84. Eximius, quasi valdee minens. Efficax dictus, quia nullam difficultatem habet in qualibet re facienda; hinc, et efficiens a faciendo dictus. Exspes, quod sine spe. Expers, quia extra partem, caruit enim parte. Exsors, quia extra sortem est. Exul, quia extra solum vi expulsus et cum terrore solo patrio eiectus; et extorris, ex terra sua pulsus. Extorris, extra terram, aut extra terminos suos, quia exterretur. Extermi
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑. Exilis. tenius. ꝙ possit qͣmuis ꝑ
qr ꝑ comesus. ẽ enĩ aridꝰ tenuis ⁊ exiliᷤ.
Ex haustꝰ. qr ꝯfĩptus ẽ. & inanis esfe¬
ctꝰ E & sanguis. ꝙ sit extͣ sanguinem.
Exanimis ẽ mortuus. exanimis aut̃
⁊ exanimꝰ dicimꝰ. sicut unanimꝰ ⁊ u¬
naninus. in ermꝰ ⁊ inermis. & hoc
nr̃o arbitrio subiacet. Exustꝰ dr. de¬

Expanded text:
is, tenuis, quod possit quamvis per rcomesus; est enim aridus, tenuis, exilis. Exhaustus, quia consumptus est et inanis effectus. Exsanguis, quod sit extra sanguinem. Exanimis est mortuus. Exanimis autem et exanimus dicimus, sicut unanimus et unanimis, inermus et inermis, et hoc nostro arbitrio subiacet. Exustus d
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ a semine. Seurra qͥ sectari quẽ
piã solet cibi gra a sequendo. Igitͦ u
de scurra appellatꝰ ucłe ⁊ assecla a
seqͣndo. Satelles. q adhere at alr̾i. siue
alt̾iꝰ suppositꝰ. qͣsi suffactꝰ. Unde. ⁊ ꝯłu¬

Expanded text:
pater, a semine. Scurra, qui sectari solet quempiam cibi gratia. A sequendo igitur, inde scurra appellatus. Idem assecla, a sequendo. Satelles, quod adhaereat alteri, sive alterius suppositus, quasi suffact
Abbreviated transcription (Latin):
Consors gͦ ꝙͣ sit ꝯmunis sorte. sic̃ dissorᷤᷤ
gñe uł loco affinis. Colonꝰ a colonia.
uł ab agro colendo dictꝰ. Cognitor a cog¬
noscendo causã dictꝰ. Curator qͥ curã
ferat pueris. qͥ adhuc eiꝰ etatis sunt.
mosus capillis. uł qr comã nutrit. Cala¬
muistratꝰ a calamistro. idẽ acu ferred
in calami similitudine facta. in qua
cͥines obtorqͤnt᷑ ut crispi suit. quẽ in
cinere calefacere solent. qͥ capillos
crispant. ut calamistrati sint. Corpu¬
lentꝰ qͣ sit corꝑe ualidꝰ ⁊ lentis car¬
nibꝰ. Crassus a sagina corꝑis. a crean¬
do carnes. Comessor a comedendosa¬
tis. Est enĩ gule ac uentͥ imiuod̾ate
at uisu. ẽ enĩ luminibꝰ anussis. Cecꝰ
ẽ qui utroq oculo ñ uidet. Caducꝰ
a cadendo dictꝰ .i. lunaticꝰ. eo ꝙ cer

Expanded text:
Consors ergo, quod sit communis sorte, sicut dissors genere vel loco adfinis. Colonus a colonia vel ab agro colendo dictus. Cognitor a cognoscendo causam dictus. Curator, quod curam ferat pueris, qui adhuc eius aetamosus capillis, vel quia comam nutrit. 57. Calamistratus a calamistro, id est, acu ferreo in calami similitudine facto, in quo crines obtorquentur, ut crispi sint, quem in cinere calefacere solent qui capillos crispant, ut calamistrati sint. 58. Corpulentus, quod sit corpore validus, et lentis carnibus. Crassus, a sagina corporis, a creando carnes. Comessor, a comedendo satis. 466 Est enim gulae ac ventri immoderate at visu. Est enim luminibus amissis. Caecus est, qui utroque oculo non videt. 61. Caducus a cadendo
Abbreviated transcription (Latin):
temptꝰ ⁊uilis .i. sine honore. Crudelis
tͣnslationẽ. qͣsi ñ coctꝰ nec esui habilis.
ẽ enĩ asꝑ ⁊ durꝰ. Carmfex ꝙ carnẽ asfi¬
ciat. Pruciariꝰ eoq sit cruce dignꝰ. C o¬
lega a colligatione societatis ⁊ amici¬
ciȩ ꝯplexu dictꝰ. Coetaneꝰ. qͣsi ꝯpar eca¬
tis. Complex. qͥr uno peccato uł crimine

Expanded text:
est sine honore. Crudelis, translationem, quasi non coctus nec esui habilis. Est enim asper et durus. Carnifex, quod carnem afficiat. Cruciarius, eo quod sit cruce dignus. Collega a conligatione societatis et amicitiae conplexu dictus. Coaetaneus, quasi conpar aetatis. Conp
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sit semꝑ tͥstis ab humore ingͦ qui
bilis uocat᷑. Baburrꝰ. stultꝰ meptꝰ. Bio¬
g̾co sermone mors dr. Clarꝰ a oelo qͣ spleu¬
deat. unde ⁊ clarꝰ dies ꝓ fplendoꝵe ce¬
nuncupatꝰ. Postea placuit uet̾ib &. co ᷤ
sic noĩari. qͥ ꝑpetuã libidinis abstiuen¬
tiã pollicebant᷑. seles dictꝰ.qr it̾ sͥ facit
ad cȩlũ. Celebs conubii exꝑs. qͣlia surt
numina in cęlo. ꝗ̃ absq coniugiis surłꝰ.¬
ñ solũ in castitate dr̃. s ⁊ in cibo ⁊mn po¬
tu. in ira qͦ ⁊ uexatione m̃tis . &. detͣ¬
hendi libidine. & ꝯtinens ꝙ se a mul¬
tis malis abstineat. Clemens. iseri
sic̃ solet. sic̃ solet patronꝰ clientẽ. Concorᷤᷤ
a coniunctione cordis ẽ appellatꝰ. Nam
sic̃ ꝯsors dr qͥ sortẽ iungit. ita ille ꝯcorᷤᷤ
tudinis allocutor. Consolator uniꝰ allo¬
cutor.E inde dict ꝯsolator ꝙ soli se
applicat cui loquit᷑. & solitudine̾ le¬
uat alloqͥo suo. hinc ⁊ solaciũ. Con¬

Expanded text:
re nigro qui bilis vocatur. Baburrus, stultus, ineptus. BioGraeco sermone mors dicitur. Clarus, a caelo, quod splendeat. Unde et clara dies pro splendore caenuncupatus: postea placuit veteribus etiam eos sic nominari qui perpetuam libidinis abstinentiam pollicebantur. Caeles dictus, quia iter sibi facit ad caelum. Caelebs, conubii expers, qualia sunt numina in caelo, quae absque coniugiis sunt.non solum in castitate dicitur, sed et in cibo et potu; in ira quoque, et vexatione mentis, et detrahendi libidine. Et continens, quod se a multis malis abstineat. 36. Clemens, misericsicut solet patronus clientem. 37. Concors a conjunctione cordis appellatus; nam sicut consors dicitur qui sortem jungit, ita ille concorstudinis allocutor. Consolator, unius allocutor; et inde dictus consolator, quod soli se applicat cui loquitur, et solitudinem levat alloquio suo: hinc et solatium. 39. Con
Abbreviated transcription (Latin):
Argutꝰ. qr argumentũ eito inuenit
in loquendo. Acer. in unã quãq for¬
mã uegͥert̃is ac nummiꝰ. Alacer. a ueloci¬
tate ⁊ cursu. qͣsi diceret aliger. Armi¬
ger. ꝙ arma gerat. Alacris. letꝰ. a lacrit̾
gestiens. & nulliꝰ rei nouitate turbatꝰ.
Agilis. ab agendo aliqͥd celerit᷑ sic̃ doci¬
lis. Aemulꝰ. eiusde rei studiosꝰ qͣsi imi¬
tator ⁊ amabilis. alias in inicꝰ inueni¬
t᷑ . a equiis ẽ scđm nat᷑am ustꝰ. dictꝰ
ab ȩqͥtate. hoc ẽ ab eo q sit ȩquał. un
de ⁊ ȩqͥtas appellata ab equalitate qͣ¬
multũ roget᷑.s. ille fastidiosus sit. Au¬
dax ꝓpͥe ꝙ arrogante pontt᷑. Animo¬
sus. ꝙ sit animis ⁊ uiribꝰ plenꝰ. Aiima¬
tꝰ. quasi animo auctꝰ. uł qͣsi animofir.¬

Expanded text:
Argutus, quia argumentum cito invenit Argutus, quia argumentum cito invenit in loquendo. Acer, in unamquamque formam vegetus ac nimius. Alacer, a velocitate et cursu, quasi diceret aliger. Armiger, quod arma gerat. Alacris, laetus: alacer, gestiens et nullius rei novitate turbatus. Agilis, ab agendo aliquid celeriter, sicut docilis. Aemulus, eiusdem rei studiosus, quasi imitator et amabilis. Alias inimicus invenitur. Aequus est secundum naturam iustus dictus, ab aequitate, hoc est ab eo quod sit aequalis; unde et aequitas appellata ab aequalitate qumultum rogetur, et ille fastidiosus sit. Audax, proprie pro arrogante ponitur. Animosus, quod sit animis et viribus plenus. Animatus, quasi animo auctus, et quasi animo fir
Abbreviated transcription (Latin):
nũ unde ueniat. a philosophis tene
at eam rationẽ. ut ꝑ denominatio¬
nitate. sapiens a sapientia nomuine¬
tur. qr priꝰ sapientia. deinde sapi¬
ens. tam̃ claret alia specialis in ori¬
gine quoꝵd̾a nominũ causa. sic̃
ħomo ab humo. unde ꝓpͥe homo ẽ
appellatꝰ. E.i. quib erempli grã quȩ¬
dam in hoc oꝑe posumꝰ. E ros. uir
fortis. ⁊ sapiens. Auctor. ab augen¬
do dictꝰ. Auctorẽ aũ feminino ge¬
ũe dici ñ posse. Nam quęda ft̃ quę
in feminino flecti ñ posft᷑. ut cur¬
.ẜ qͥ alit &. qͥ alit᷑ alumpnꝰ dici pot᷑ id
qͥ nutrit. Amicꝰ ꝑ diriuationẽ qͣsi
animi custos. Dictꝰ aũ ꝓprie amicꝰ.i.¬
mator turpitudinis. qͥ amore torqͦtͤ
libidinis. Amicꝰ ab amo .i. a chatena
caritatis. inde ⁊ ami q teneant.A¬
mabilis aũ ꝙ sit amore dignꝰ. Amasiꝰ.
eo qͣ sit ꝓnꝰ ad amorẽ. Astutꝰ. ab astu
uocatꝰ. q ẽ callidi ⁊ cauti nominis. qui
possit sine ꝑicło fortit̾ aliqͥd facere.

Expanded text:
num, unde veniant, a philosophis eam teneat rationem, ut per denominanitate, sapiens a sapientia nominetur, quia prius sapientia, deinde sapiens; tamen claret alia specialis in origine quorundam nominum causa, sicut homo ab humo, unde proprie homo est appellatus. Ex quibus exempli gratia quaedam in hoc opere posuimus. Aeros, vir fortis et sapiens. Auctor ab augendo dictus. Auctorem autem feminino genere dici non posse. Nam quaedam sunt quae in feminino flecti non possunt, ut curus dici potest; id qui nutritur. Amicus, per derivationem, quasi animi custos. Dictus autem proprie: amator turpitudinis, quia amore torquetur libidinis: amicus ab hamo, id est, a catena caritatis; unde et hami quod teneant. Amabilis autem, quod sit amore dignus. Amasius, eo quod sit pronus ad amorem. Astutus ab astu vocatus, quod est callidi et cauti nominis, qui possit sine periculo fortiter aliquid facere.
Abbreviated transcription (Latin):
niens t̾ram colat. Agricola. a colendo
agro. sic̃ siluicola. Assecola. eo ꝙ sequat᷑
aliquẽ lucri causa. Assiduus dicebatur.
erpud antiquos. qͥ assibꝰ ad erariũ expen¬
sũ ꝯferendis p̃erat. & in negociis quoq
publicis frequens. Unde ⁊ ꝑ .s. ñ ꝑd scͥ¬
bendũ ẽ. Apparitor noiuiatꝰ ꝙ appare¬
at.R iudeat᷑. &ẜ p̃sto sit ad obsequiuni.
Attentꝰ. ut aliqͥd. udieus teneat. Atto¬
nitꝰ ueluti quoda furore instinctꝰ atq
stupefactꝰ Dictꝰ aũ attonitꝰ. a tonitriũ¬
strepitu. qͣsi tonitruo obstupe factꝰ. et
remotꝰ. Ab ortiuus. eo ꝙ ñ oriat᷑. s abori¬
at᷑ i ercidat. Ad optiuus. qr ẽ palam
adoptatꝰ in filiũ. Ambo ab eoq ẽ. aai.
.bu. uom̃ de g̾co latinũ factũ. litt̾a ter¬

Expanded text:
niens terram colat. Agricola, a colendo niens terram colat. Agricola, a colendo agro, sicut silvicola. Adsecula, eo quod sequatur aliquem lucri causa. Assiduus dicebatur apud antiquos qui assibus ad aerarium expensum conferendis erat, et in negotiis quoque publicis frequens; unde et per S, non per D scribendus est. Adparitor nominatus, quod appareat et videatur et praesto sit ad obsequium. Adtentus, ut aliquid audiens teneat. Adtonitus, veluti furore quodam instinctus atque stupefactstrepitu, quasi tonitruo stupefactus, et remotus. Abortivus, eo quod non oriatur, sed aboriatur, et excidat. Adoptivus, quia est palam optatus in filium. 21. Ambo ab eo quod est ἄμφω, nomen de Graeco Latinum factum, litt
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑. &. quantũ plus habuerit. tantũ
tͥnslatũ nom̃ ħt. Est enĩ insuauis
nec nouit quenꝗͣ ad ꝯsortiũ suũ ali¬
qua inuitare dulcedine. Adult̾ iuo¬
lator maritalis pudoris. eo ꝗ alt̾iꝰ tho¬
rũ polluat. Anceps huc ⁊ illuc fluc¬
tuans. ac dubiꝰ istud aniłlud cupiat.
ꝓagat᷑ infirmitate uł tristicia ad
tempꝰ degrotꝰ ꝙ sit eger frequentiꝰ.
sic̃ iratꝰ i nacondꝰ. derum nosus.
opiã miser faet esuriat ⁊ setiat. au¬
sƿex eo q auiũ aspicia intendat. sic̃ au¬
ceps. qͥ aues capiat. Astrosus ab astro diqꝰ
qͣsi malo sidere natꝰ. denormis. eo ꝙ norinã
⁊ inensurã excedat. lbactor ẽ furi ium̃toꝵ
⁊ pecoꝵ quẽ uulgo abigeiũ uocant ab a¬
gendo scilicet. Atramꝰ ⁊ albatus. ille
aueste ni gra. iste ab alba. Aduena eo
q aliunde adueniat. Alienigena. eo q
aliene regionis sit. &. ñ eiꝰ ubi ẽ. Item ali¬
enigena. qͥ ex alia gente genitꝰ esti &
non ex ea ubi est. Accola. eo ꝙ adue.¬

Expanded text:
atur, et quanto plus habuerit, tanto translatum nomen habet. Est enim insuavis, nec novit quemquam ad consortium suum aliqua invitare dulcedine. Adulter, violator maritalis pudoris, eo quod alterius torum polluat. Anceps, huc et illuc fluctuans ac dubius istud an illud capiat, quod agatur infirmitate vel tristitia ad tempus. Aegrotus, quod sit aeger frequentius, sicut iratus et iracundus. Aerumnosus opiam miser factus esuriat et sitiat. Auspex, eo quod avium auspicia intendat, sicut auceps quod aves capiat. Astrosus ab astro dictus, quasi malo sidere natus. Aenormis, eo quod normam et mensuram excedat. Abactor est fur iumentorum et pecorum, quem vulgo abigeium vocant, ab abigendo scilicet. Atratus et albatus: ille a veste nigra, iste ab alba. Advena, eo quod aliunde adveniat. Alienigena, quod alieni generis sit, et non eius ubi est. Item Alienigena, qui ex alia gente genitus est, et non ex ea ubi est. Accola, eo quod adve
Abbreviated transcription (Latin):
uocatꝰ. quasi duab uł tribꝰ maritꝰ. Ni¬
dua uocata. qd cũ uiro diu fuerit. nec
circa ꝯsortiũ alteriꝰ uiri. pꝰ mortẽ ꝯiu¬
gis pͥmi adheserit. Nã quȩ alt̾i pꝰ mor¬
tẽ pͥoris uiri nupserint. uiduȩ ñ dñr.
Itẽ uidua dicta ꝙ sola sit. nec circa ꝯsor¬
tiũ uiri coniugalia iura custodiat.
uocant᷑. quasi eande ianuã terentes.
uł ꝑ eande ianuã iter ħntes. Uiri so¬
ror galos appellat᷑. Sororis uir specia¬
le nom̃ non ħt. nec uxoris fi̾. Matri¬
moniũ ẽ. nobiliũ iusta ꝯuentio ⁊ con¬
ditio. Poniugiũ ẽ legitunaꝵ ꝑsonaꝵ
int̾ se coeundi ⁊ copulandi nũptiȩ.
Conrugiũ dictũ qr coniuncti ft̃. uł a
iugo qͦ in nuptiis copulant᷑. ne resol¬
ui aut separari possint. Conubiũ aũ¬
dictũ ñ a nupta. s a nubendo forma¬
tũ. Drͣ aũ conubiũ cũ ȩquales in nup¬
tias coeuit. ut puta ciues romani pa¬
ri utiq dignitate. sonuibiũ aũ ñ est.

Expanded text:
vocatus, quasi duabus, vel tribus maritus. Vidua vocata, quod cum viro duo non fuerit, nec circa consortium alterius viri post mortem coniugis primi adhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris viri nupserint, viduae non dicuntur. Item vidua dicta, quod sola sit, nec circa consortium viri coniugalia iura custodiat. vocantur, quasi eandem ianuam terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeConjugium dictum, quia conjuncti sunt, vel a jugo, quo in nuptiis copulantur, nec resolvi, aut separari possint. 21. Connubium autem non a nupta, sed a nubendo formatum. Dicitur autem connubium, cum aequales in nuptias coeunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Connubium autem non est,
Abbreviated transcription (Latin):
atq infłauet. Siiccentor. qͥi pͣua sug¬
gestione ad utia cor alioꝵ suoxendit.
⁊ ꝑsuadendo infłamat. Inexpͥiabnł.
laudari ñ meret᷑. Iratꝰ. ir̃a actꝰ. Im¬
piꝰ. qr sine pietate religionis ẽ. Iniqͦ.
ẽ. Int̾ impium aũ ⁊ iniquũ hoc di
stare ñ nunqͣm solet. qr omĩs impiꝰ.
iniquus. ñ tam̃ om̃is iniqꝰ ẽ impiꝰ.
Ipiꝰ namq ꝓ infideli ponit᷑. ⁊ di¬
Ctꝰ impiꝰ. qͣ sit ã pietate religionis
is prauis oꝑib maculat᷑. ne xꝑiani

Expanded text:
atque inflammet. Incentor, quia prava suggestione ad vitia cor aliorum succendit, et persuadendo inflammat. Inexpiabilis,laudari non meruit. Iratus, ira actus. Impius, quia sine pietate religionis est. Iniquus est. Inter impium autem et iniquum hstare nonnunquam solet, quia omnis impius iniquus, non tamen omnis iniquus est impius. Impius enim pro infideli ponitur, id est a pietate religionis i pr
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑. Repudi ũ ẽ ꝙ sub testimonio testi¬
ũ. uł p̾sentidat᷑. uł absentimitit᷑. Diuor¬
tiũ ẽ qͦtienscũq dissoluto matͥmonio.
alt̾ eoꝵ alt̾as nuptias sequit᷑. Diuortuĩ
aũ dictũ. a flexu uiaꝵ. hoc ẽ uias indi¬
u̾sa tendentes. Fribolũ ẽ. cũ eo animo
seꝑant᷑. ut rursũ ad se iniuicẽ reu̾tant᷑
Nã fribolũ ẽ. uelut qͣssȩ m̃tis ⁊ effluxe
nec stabił. ꝓpͥe aũ fribola uocant᷑. ficti¬
lia uasa inutilia. Trib aũ hob causis
ducit᷑ uxor. Prima ẽ causa ꝓlis. de qͣ legr
in genesi. Ibenedix̃ eos dicens. Presci¬
te ⁊ multiplicamini. Seda causa adiu¬
torii. de qͣ ibi in genesi dr̃. Non ẽ bonũ eẽ
hominẽ solũ. faciamꝰ ei adutoriũ simile
sui. Tercia causa incontitientiȩ. Uude
dic̃ apłs. ut qͥ se ñ ꝯtinet nubat. In eli¬
gendo marito .iiiͦiͬ. erpectari solent. Uir¬
tus. genꝰ. pulchritudo sapientia. Ex his
sapientia potentior ẽ ad amoris effectũ.

Expanded text:
gitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad se invicem revertantur. Nam frivolus est velut quassae mnec stabilis. Proprie autem frivola vocantur fictilia vasa inutilia. 27. Tres autem ob causas ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua legitur in Genesi: Et benedixit eis, dicens: Crescite, et multiplicamini ; secunda causa adjutorii, de qua ibi in Genesi dicitur: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile ; tertia causa incontinentiae; unde dicit Apostolus ut qui se non continet, nubat. 28. In eligendo marito quatuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum.
Abbreviated transcription (Latin):
ssione sceleris appellatꝰ. inde ⁊ con¬
fusio. Conuulsus d̾r. cui sua ui aliqͣ
adimunt᷑. unde ⁊ ꝯuulsa nauis. cꝰ
eminentia ui tẽpestatis adimunt᷑.
sumptꝰ.& deuoratꝰ. Conciliatͥx ob
societate flagiciose ꝯsensionis dicta.
eo ꝙ int̾currat alienũq nundinet
corpꝰ. Hanc ĩ & leuonẽ uocant. Cir¬
cunforanꝰ qui aduocationũ causa
circũ fora ⁊ ꝯuentꝰ uagat᷑. Collegi¬
atus. carpentariꝰ. Dñs ꝑ diriuatio¬
nẽ dictꝰ ꝙ domui p̃sit. Hisertꝰ. a ciis¬

Expanded text:
de et confusio. Convulsus dicitur, cui sua vi aliqua adimuntur. Unde et convulsa navis, cui eminentia vi tempestatis adimuntur,sumptus et devoratus. Conciliatrix ob societatem flagitiosae consensionis dicta, eo quod intercurrat alienumque nundinet corpus. Hanc etiam et lenonem vocant. Circumforanus, qui advocationum causa circum fora et conventus vagatur. Collegiatus. Carpentarius. Dominus per derivatinem dictus, quod domui praesit. Disertu
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊̃ ꝓ astute docto ponebant. Hunc
Cupidꝰ a capiendo multũ .i. accipi¬
endo uocatꝰ. Clamosiis qͣsi calamosꝰ
a calamo scilicet ꝙ sonat. Calũpni-¬
ator falsi cͥminis accusator. a caluen
do .i. frustrando ⁊ decipiendo dictꝰ.
.i. lapillis minutis. qͦs antiqͥ in ma-¬
nu tenentes numoᷤᷤ ꝯponebant.
Cõpilator. qͥ aliena dicta sius ꝑms¬
cet. sic̃ solent pigm̃tarii in pila di-¬
u̾sa mixta ꝯtunde. Hoc scelere qͦn¬
d̃a accusabat᷑ mantuanꝰ ille uates.
cũ qͦsda uersus homeri tͣnfferens
ab emulis diceret᷑. ille respondit
magnaꝵ ẽẽ uiriũ clauã erculi ex¬
tor qͦre de manu. Contumax. ab eo

Expanded text:
 pro astute docto ponebant. Hunc, Cupidus a capiendo multum, id est, accipiendo vocatus. Clamosus, quasi calamosus a calamo, scilicet, quod sonet. Calumniator, falsi criminis accusator a caluendo, id est, frustrando et decipiendo, dictus. id est, lapillis minutis, quos antiqui in manu tenentes numeros componebant. 44. Compilator, qui aliena dicta suis permiscet, sicut solent pigmentarii in pila diversa mista contundere. Hoc scelere quondam accusabatur Mantuanus ille vates, cum quosdam versus Homeri transferens ab aemulis diceretur, ille respondit: Magnarum esse virium clavam Herculi extorquere de manu. 45. Contumax, ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
derent᷑ ornarent laneis uitis ⁊ oleo
ungerent. & inde uxores dictȩ qͣsi im¬
riores. q̃ ido uetabant᷑ limina calcare.
ꝙ illic ianuȩ ⁊ coeant ⁊ separent᷑. Ma
trona ẽ quȩ iam nupsit. Et matrona¬
ri pot̾. Unde ⁊ matrimoniũ dictum.
Distinguit᷑ aũ int̾ matronã. ⁊ mat᷑fa¬
milias. Nã ⁊ matͦnę qͦr ĩa in matͥmo¬
niũ ꝯuenert̃. Matres qr genuert̃. Ma¬
tresfamiliȩ qr ꝑ quanda iuris sollẽp

Expanded text:
derentur ornarent laneis vittis, et oleo derentur ornarent laneis vittis, et oleo ungerent. Et inde uxores dictae, quasi unxores, quae ideo vetabantur limina calcare, quod illic januae et coeant et separentur. 13. Matrona est quae ri potest. Unde et matrimonium dictum. Distinguitur autem inter matronam et matremfamilias. Nam matronae, quae jam in matrimonium convenerunt: matres, quae genuerunt: matresfamiliae, quae per quamdam juris
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ uiro coniungit. ipsa ͤ ⁊ paranum¬
pha. Nam nympha sponsa uinuptiis.
.ẜ. nympha ꝓbationis officio. ꝙ ⁊ ad no¬
men nubentis alludit᷑. Coniuges appel¬
lati ꝓpt̾ iugũ q imponit᷑ matrimoni
o ꝯiungendis. Iugo enĩ nubentes subi¬
ci solent. ꝓpt̾ futa᷑m ꝯcordiam ne se¬
parent᷑. Coniuges aũ ueriꝰ appellant᷑.
a pͥma desponsationis fide.qͣmuis ad¬
huc int̾ eos ignoret᷑ coniugalis ꝯcubi¬
tus. Sic̃ maria ioseph coniunx uocat᷑.
int̾ quos nec fuerat nec fut᷑a erat carna¬
lis ulla ꝯmixtio. Nuptȩ dicte ꝙ uultꝰ
suos uelent. trans latũ nom̃ a nubibꝰ.
qͥb tegit᷑ cȩlũ. Unde ⁊ nuptiȩ dñr. ꝙ¬
ibi pͥmũ nubentũ capita uelant᷑. Ob
nuba. hoc ẽ in nupta. qͦ adhuc nultũ
suũ ñ uelat. Uxores uocatȩ qͣsi uxores¬
iuinctiores. Moris enĩ erat antiqͥtus.
ut nubentes puellȩ simul uenirent ad
limen mariti.&. postes anteꝗͣ ingre¬

Expanded text:
bentem viro coniungit. Ipsa est et paranymbentem viro coniungit. Ipsa est et paranympha. Nam nympha sponsa in nuptiis; et nympha pro lavationis officio, quod et ad nomen nubentis adluditur. Coniuges appellati propter iugum, quod inponitur matrimonio coniungendis. Iugo enim nubentes subici solent, propter futuram concordiam, ne separentur. Coniuges autem verius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretur coniugalis concubitus; sicut Maria Ioseph coniux vocatur, inter quos nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos velent. Translatum nomen a nubibus, quibus tegitur caelum. Unde et nuptiae dibi primum nubentium capita velantur. Obnnuba, hoc est, innupta, quae adhuc vultum suum non velat. 12. Uxores vocatae, quasi unxores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes antequam ingre
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝯuigiũ. nͥ adieceris uir eiꝰ.xii.
Maritus uͦ ⁊̃ sine adiectione ꝯuigẽ
sonat & a mare maritꝰ quasi mas. Est
enĩ pͥore positionis. qͣ facit in dimi¬
nutione masculꝰ. in diriuatione ma¬
ritꝰ. Sponsus a spondendo uocat᷑. Nã
ante usũ tabellarũ matrimonii
cautiones sibi inuicẽ emntebant.
inquib spondebant se inuicẽ con¬
sentire in iura matrimo¬
nii. & fide iussores dabart.
Unde admissũ est ut sponsũ dicamꝰ
uirũ a spondendo. & sponsã simiłr.
Scterũ ꝓprie spondere uelle ẽ. Fr¬
det. ẜ sponsores dat. Arrabo dicta.
ne dat᷑. qr coniugiũ bonũ ẽ. Quod
enĩ causa fornicationis aut adulte¬
rii malũ ẽ. Iccireo arrabo non est.
Dicta añ arra a re ꝓ qua tradit᷑. Est
aũ arra ñ solũ sponsio coniugalis.
s q̃ & ꝓ qualibet re ꝓmissa. ut aut
reddat᷑ aut ꝯpleat᷑. ꝓci nuptiaꝵ pe¬
titores a p̃cando ⁊ petendo dicti. ꝓnu¬
ba clicta. eo ꝙͥ nubentib p̃est. quȩq nu¬

Expanded text:
niugium, nisi adieceris vir eius. Maritus vero etiam sine adiectione coniugem sonat; et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se invicem consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant. Unde admissum est ut sponsum dicamus virum, ab spondendo, et sponsam similiter. Ceterum proprie spondere velle est. Erquia spondet et sponsores dat. Arrabo dicta, ne datur, quia coniugium bonum est. Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum est, idcirco arrabo non est. Dicta autem arra a re, pro qua traditur. Est autem arra non solum sponsio coniugalis, sed etiam pro qualibet promissa re, ut aut reddatur aut conpleatur. Proci nuptiarum petitores, a procando et petendo dicti. Pronuba dicta, eo quod nubentibus praeest, quaeque nu
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sum mundũ. ita ur. qͥdam ꝑsas indosq
penetrarent. docentes gentes ⁊ facien¬
tes in noĩe xͥ magna ⁊ in credibilia mi¬
racła. ut attestantibꝰ signis ⁊ ꝓcligiis
crederet᷑ illis. in his quȩ dicebant &.
uicłant. Habent aũ pleriq ex his
causas suoꝵ uocabuloꝵ. Petrꝰ a petrano¬
iñ accepit. hoc ẽ a xp̃o suꝑ quẽ ẽ funda¬
ta ȩccła. Non enĩ a petro petra. s petrꝰ

Expanded text:
sum mundum, ita ut quidam Persas Indosque penetrarent docentes gentes, et facientes in nomine Christi magna et incredibilia miracula, ut adtestantibus signis et prodigiis crederetur illis in his quae dicebant et viderant. Habent autem plerique ex his causas suorum vocabulorum. Petrus a petra nomen accepit, hoc est a Christo, super quem est fundata Ecclesia. Non enim a Pe
Abbreviated transcription (Latin):
thema uocabitͦ. Secta a seqͣndo ⁊ tenen¬
do nominata. Nã sectas dicimꝰ ambitꝰ
animoꝵ. ac instituta circa disciplitiã
alia in religionis cultu opinanutes qͣm
cet̾i. Scisma a scissura animi uocatũ.
teri. solo congregationis delectat᷑ dis¬
cidio. fit aũ scisma. cũ dñit om̃s nos¬
iusti sumꝰ. nos scĩficamꝰ inimundos.
⁊ cet̾a similia. Siꝑsticio dicta. eo qd̾
sit suꝑflua. aut suꝑ instituta obser¬
uatio. Alii dñit a senib qͥ multis an¬
nis suꝑstites ꝑ etatẽ delirant ⁊ er¬
rant. suꝑsticione qͣdam nescientes
q̃ uet̾a colant. aut quę ueterũ ig¬
nari adseiscant. Lucretiꝰ aũ suꝑstici
facile possint agnosci. causas eoꝵ uł
noĩa demonstrare oportuit: d here

Expanded text:
thema vocabitur . Secta a sectando et tenenthema vocabitur . Secta a sectando et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam falia in religionis cultu opinantes, quam caeteri. Schisma ab scissura animorum vocatateri: solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma, cum dicunt homines: Nos sanctificamus immundos, et caetera similia. Superstitio dicta eo, quod sit superflua aut superstituta observatio. Alii dicunt a senibus, qui multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant aut quae veterum ignari adsciscant. Lucretius autem supersfacile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. De haere
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib. qr qͥ diligit ⁊ credit ⁊ fꝑat. Qui
aũ ñ diligit. qͣmuis multa bona faciat.
frustra tn laborat. Onũ̾s aũ dilectio car¬
nalis. ñ dilectio. s magis anior dicisolet.
Dilectionis aũ nom̃. tantũ in melioribꝰ re¬
b accipi solet Sheresi¬
eligat qͣ meliꝰ illi eẽ uidet᷑. ut philoso¬
phi. ꝑ ipatetici. academici.&. epicu¬
ma cogitantes. arbitrio suo de eccła re¬
cessert᷑. Inde gͦ heresis dicta g̾ca uoce.
ex int̾p̃tatioe electionis. qͣ quisq ar¬
bitrio suo ad instituenda siue ad susci¬
pienda qͣlibet ipse sͥ eligit. Nobis aũ
nicħ ex nr̃o arbitrio induc̾e licet.s
nec elige̾ qd aliqͥs de suo arbitͥo induxe¬
rit. o płos dĩ habemꝰ auctores. qͥ nec ip¬
si qͥcqͣm ex suo arbitrio ꝙ iuduce̾nt
elegert̃. s accepta a xꝑo disciplinã fi¬
delit̾ nationib assignauer̃t. Itaq ĩ si¬
angłs de oelis alit̾ eugłi ⁊auerit. ana¬

Expanded text:
omnibus, quia qui diligit et credit et sperat. Qui omnibus, quia qui diligit et credit et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet. De haeligat quod melius sibi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, Epicuma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. 2. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi eligit. Nobis vero nihil nostro ex arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. 3. Apostolos Dei habemus auctores, qui nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus assignaverunt. Itaqangelus de coelis aliter evangelizaverit, ana
Abbreviated transcription (Latin):
ds. In corporeꝰ ẽ enĩ nec m̃bris destingui¬
t᷑. nec corꝑis mole censet᷑. ẜ raclitȩ. ab era¬
clio auctore exorti st̃. monachos tm̃ re¬
cipũt. ꝯiugiũ respuunt. regna cȩloꝵ
paruulos hab̾e ñ credt̃. Nouatiami. a no¬
uato romȩ urb̃ prb̃ro exorti. qͥ adu̾sus
corneliũ cathedrã sacerdotalẽ conatꝰ in

Expanded text:
s.' Incorporeus est enim, nec membris distinguitur, nec corporis mole censetur. Heraclitae ab Heraclio auctore exorti. Monachos tantum recipiunt, coniugia respuunt, regna caelorum parvulos habere non credunt. Novatiani a Novato Romae urbis presbytero exorti, qui adversus Corneli
Abbreviated transcription (Latin):
gico uilẽ certauit ob hyrcũ. Iam de¬
hinc seqͣntes tragici. multũ honorẽ
adepti ft̃. excellentes in argum̃tis
fabulaꝵ ad ueritatis imagine̾ fictis.
Comedi appellati sine a loco qr cireũ
pagos agebant. qͦs g̾ci comas uocant.
siue a ꝯmessatione. Solebant enĩ pꝰ
cibũ homines ad eos uenire audien
cant acta. Tragici uͦ res publicas ⁊ re¬
gũ hẏstorias. Itẽ tragicoꝵ argum̃ta
ex rebꝰ luctuosis. comicoꝵ ex rebꝰ le¬

Expanded text:
gico vilem certavit ob hircum. Iam dehinc sequentes tragici multum honorem adepti sunt, excellentes in argumentis fabularum ad veritatis imaginem fictis. Comoedi appellati sive a loco, quia circum pagos agebant, quos Graeci κώμας vocant, sive a comisatione. Solebant enim post cibum homines ad eos audiendos venicant acta; tragici vero res publicas et regum historias. Item tragicorum argumenta ex rebus luctuosis sunt: comicorum ex rebus l