comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ animal ł hõ. p̃dicat᷑ de socrate ł platone . dr᷑ enĩ socrates animal. atq. hõ Et qm̃ uniũsale ẽ accidens scientia. dr̃ de
subiata gronatica. Grãmatica enĩ scientia ẽ. Particulantas ũ qm̃ ipsa ẽ rerũ ultima. & nichil ẽ illi subiectũ. Denullo
subieto p̃dicat᷑ nã qm̃ unũ salitas ut ẽ hõ de subiecto p̃dicat᷑ prticularitas & uniũ salitas ñ ẽ. particularitas de sub¬
iecto ñ p̃dicabit᷑. Ubi enĩ res discrerant & disfinitio dscrepabit . Ita qq̃ in his: Nã qm̃ discrepat substantia & accidens
disfinitiones qq̃ eoꝵ discrepabunt : ut qm̃ ẽ accidens in subiecto erit substantia ñ in subiecto : Et qm̃ uniũ salitas de
subiecto p̃dicat᷑: particularitas aũt ab uniũsalicate discrepat : de subiato ñ p̃dicat᷑ Has ig̃ hui modi descriptiones
aristoteles ita ꝑmiscuit dicens .i. Eoꝵ q̃ s̃ alia de subicto quodã dnr̃ in subiecto uͦ nullo si uolens scilica uniũs alẽ

Expanded text:
e Socrate praedicatur et Platone. Dicitur enim Socrates animal atque homo. Et quoniam universale est accidens scientia, dicitur de subiecta grammatica, grammatica enim scientia est. Particularitas vero quoniam ipsa est rerum ultimam universalitas de subiecto praedicatur, particularitas vero universalitas non est, particularitas de subiecto non praedicabitur. Vbi enim res discrepant; et diffinitio discrepabit, ita quoque in his, nam quoniam discrepat substantia et accidens, diffinitiones quoque eorum dissubiecto praedicatur, particularitas autem ab universalitate discrepat, de subiecto non praedicatur. Has igitur huiusmodi descriptiones Aristoteles ita permiscuit dicens: Eorum quae sunt, alia de subiecto quodam dicuntur, in subiecto vero nullo sunt, volens scilicet universalem
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ũi cõplexiones. Subst antia unũ luł. substantia particularis. accidens uniũsale: Aceidens por¬
ticulons qt aut aceidens in sub stantiȩ naturã transcut ł substantia in accidens fieri nullom pt̃

Expanded text:
enim quatuor complexiones, substantia universalis, substantia particularis, accidens universale, accidens parenim quatuor complexiones, substantia universalis, substantia particularis, accidens universale, accidens particulare. Vt autem accidens in substantiae naturam transeat, vel substantia in
Abbreviated transcription (Latin):
scientia. qm̃ om̃e aceidens ꝙ in indundua uenit. sit indiudiũ purticular ẽ stiontiã dico uaq
ut sit om̃is res aut substaontia. aut accidens & hoꝵ aut uniũ sał aut particularis : Ex hisig̃ iũ
quattuor fiunt cõplexiones Nã cũ uenerit uniũ salitasin substantiã . fit uniũs ał subsetantia. at ẽ hõ
ł animal: Unũ sale aũt ẽ qđ ẽ aptũ de plurib p̃dicari: Particulare uͦ qđ de nullo subiecto p̃dicat᷑
rgͦ ẽ una cõplexio uniũs alitatis & substantiȩ. ut sit substantia unũs ał. Siũ particularitas substantiȩ copa¬
miscet᷑ uniũs alitas accidenti : fit accidens uniũsale. ut scientia . Quȩ cũ sit accidens &p̃t animã
cui accrđ eẽ ñ posset. tam̃ uniũ sał ẽ. qđ de subiata grãmatica ł aliis specieb. p̃dicari potẽ. cũĩ
particularitas acerdenti c̃iunet᷑ fit accidens purticulare ut platonis ł aristotelis sciontia. funt

Expanded text:
accidens quod individua venit individuum fit, particularem scientiam dico, namque ut si omnis res aut substantia aut accidens, et horum aut universalis, aut particularis. Ex his igitur quatuor fiunt complexiones. Nam cum venerit universalitas in substantiam, fit universalia substantia, ut est homo vel animal. Vniversale autem est quod aptum est de pluribus praedicari. Particulare vero quod de nullo subiecto praedicatur. Ergo est una complexio universalitatis et substantiae, ut sit substantia universalis. Si vero particularitas substantiae copu. At cum miscetur universalitas accidenti, fit accidens universale, ut scientia, quae cum sit accidens, et praeter animam cui accidit esse non possit, tamen universalis est quod de subiecta grammatica vel aliis speciebus praedicari potest. Cum vero particularitas accidenti coniungitur, fit accidens particulare, ut Platonis vel Aristotelis scientia. Fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ꝙ in subieto ess& : Om̃e nãq accidens in aliquo ẽ ut color in corpore. & scientia in anima. & subiatã ht̃ substantiã
om̃e acidens Si ꝗs enĩ substantiã talat actidens ñ erit : Quare sulstantia locꝰ ꝗdã ẽ ubi accidentis ualeat natura
c̃sistere. Ipsauͦ substantia ꝑ se c̃stat. atq ideo dr̃ substantia. nec ullo subiato alio nitit᷑ sed cunctis ipsa subieta ẽ.
Alioꝗn si substantia in aliquo subiecto eẽ poss&. ess& accidens. Om̃e enĩ accidens in subiecto ẽ. & ꝗ ꝗd in subiccto ẽ¬
illud ẽ accidens. Qđ si substantia ess& in aliquo subieto c̃tinuo fier& accidens : Sed substantia accidenseẽ ñ

Expanded text:
scientia in anima, et subiectam habet substantiam omne accidens. Si quis enim substantiam tollat, accidens non erit. Quare substantia locus quidam est ubi accidentis valeat natura consistere. Ipsa vero substantia per se constat, atque ideo dicitur substantia, nec ullo subiecto alio nititur, sed cunctis ipsa substantia est. Alioqui si substantia in ullo subiecto esse posset, esset accidens. Omne enim accidens in subiecto est, et quidquid in subiecto esillud est accidens. Quod si substantia ess
Abbreviated transcription (Latin):
praedictũ. Mlareus gͦ deipsaꝵ uocim interualis plenius eloquitis est. Quidrã
exꝑsona domini prius quam gallus bis uocem dedert terme negatiriis es
Itagestion ẽ cpparebit. Cum ad eundem locio narrationis cuangłicae ure¬
rimus. ut .uicon illic ostendatur eu conglistas sibi congruere siaũt quaerintis
ipsa omnoͦ uerba quae paero dñs dixert neq nuenri possunt && suꝑ fluo
quorruntur cunsententia euis ꝓp̃t quam cognos cendam uerba proferuntir
&& icom induersis euangłistuꝵ uerbis possit eẽ notissima. Siucģ diuer is
sermoniondñ locis commotus pe&rus singillatum ter nunti auerit p̃suptione¬
ininim redigi quibus demonstr&ir semel dño praediaxise pcerop̃ suñti
quod eũnegaiturus ec̃ẽ nulla hc euangłistaꝵ repugnantia de p̃hendipotois
cum itaq sedm iohanĩe hoc p&ero praedictin ec̃ẽ sequitis i demibhari

Expanded text:
praedictum. Marcus ergo de ipsarum uocum interuallis planius elocutus est, qui dixit praedictum. Marcus ergo de ipsarum uocum interuallis planius elocutus est, qui dixit ex persona domini: priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. ita gestum esse apparebit, cum ad eundem locum narrationis euangelicae uenerimus, ut etiam illic ostendatur euangelistas sibi congruere. Si autem quaeruntur ipsa omnino uerba, quae Petro dominus dixerit, neque inueniri possunt et superfluo quaeruntur, cum sententia eius, propter quam cognoscendam uerba proferuntur, etiam in diuersis euangelistarum uerbis possit esse notissima. siue ergo diuersis sermonum domini locis commotus Petrus singillatim ter enuntiauerit pin unum redigi, quibus demonstretur semel Dominum praedixisse Petro praesumenti quod eum negaturus esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi potericum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur id
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ durare posse& isq ad ĩtiam negationẽ domini tota trina negatioeit̃¬
pore deputanda est quando cion trine negationi sufficiens timor iniant F a
quo & ã sipost primumgaillicantiom inciperent pul scato int̃rogationibus pe¬
tore uerba illa negationis erimpere nec sic ab surde atq mendatter antegeli
cantum t̃negaisse dicer&ur quando ante gallicanti taitus timor obsedert
mente qui ecm poss& usq adt̃ tiam negaitione ꝑ ducere. Aliil tominis igr᷑
mouere deba& quiatrina negatio. &iãtrinis negeantis uocib antegalicam¬
cuncoepta &x sinon ante quuamedlis primi gilligontuam ꝑ acta est tmmqu
si alicuidicer&ur cae nocte ante quamgallus cant&x adme scribe epistolam
inqua mihiter conuticueris. Nonitiq sicam ante omne gallicantũ seribere
inciperet. & post primum gallicantim finret: Ideodicendum ereat fcalũ fuist

Expanded text:
ut perdurare posset usque ad tertiam domini negationem, tota trina negatio ei teut perdurare posset usque ad tertiam domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputanda est, quando eum trinae negationi sufficiens timor inuasit. ex quo etiam si post primum galli cantum inciperent pulsato interrogationibus pectore uerba illa negationis erumpere, nec sic absurde adque mendaciter ante galli cantum ter negasse diceretur, quando ante galli cantum tantus timor obsederat mentem, qui eam posset usque ad tertiam negationem perducere. multo minus igitur mouere debet, quia trina negatio etiam trinis negantis uocibus ante galli cantum coepta, etsi non ante primum galli cantum peracta est. tamquam si alicui dicerin qua mihi ter conviciaberis. Utique si eam ante primum galli cantum scribere inciperet, et post primum galli cantum finiret, non ideo dicendum esset falso fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
na negatio: ad tendes unt illitres. Non quando eam compl&xurus e&̃ parus¬
sed quanta futura e&̃. & quando coepturi. Id est quiatrina. & quiai an¬
te gallicantum. quam qũã in animo euis. & ante primum gallicantũ tottipos¬
sit intellegi. quamuis eñĩ uerbis negantis ante primion coepta. ante scđm
aũt galli cantũ ꝑ acta sit totailla trina negatio tamen affectionẽ animi
& timore porri ante primũ concoeptaest Nec int̃ est quantis moraꝵ
inter uallis trinauoce enuntiata sit. cumcor eius & ĩã ante primũ galli
cantũ totapossederit: Iam magna scilic& formidine inibita. ut posset
dñm non solum semel. sed iterum. & tertio. int̾rogatus negare. ut
rectius diligentiusq ad tendentib quomodo iam mulierem moechatꝰ.
est incor desuo qui ram uiderit ad concupiscendum. Sic p&rus quan¬
do cunq uerbis eder& timorẽ quem tam uehementẽ animo cõ ceperit

Expanded text:
na negatio, adtenderunt illi tres, non quando eam conpleturus ena negatio, adtenderunt illi tres, non quando eam conpleturus esed quanta futura esset, quandoque coeptura; id est, quia trina et quia ante galli cantum, quanquam in animo ejus et ante primum galli cantum tota possit intelligi. Quamvis enim verbis negantis ante primum coepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit tota illa trina negatio, tamen affectione animi et timore Petri ante primum tota concepta est. Nec interest quantis morarum intervallis trina voce enuntiata sit, cum cor ejus etiam ante primum galli cantum tota possederit, tam magna scilicet formidine inbibita, ut posset dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque adtendentibus, quomodo iam mulierem moechatus est in corde suo qui eam uiderit ad concupiscendum. sic Petrus quandocumque uerbis ederet timorem, quem tam uehementem animo conceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
itrmene gaibis. Lucas aũt. Dico tibip&&re. Noncamntabit hodie gallus
donecter neges nosseme. Iohannes aũt. Amen amendico tibi noncamntabit
gallus donec me terneges. Diuersis enim uerbis & uerboꝵ ordine eandem
explicauer unt sententiam diocisse dominum quod ante quam gallus am¬
tar& ter eum p&rus e& negciturus. Rursus sitotam trinam negtionẽ
ante ꝑegiss& quancantare& gallus inciper&. suꝑ fluo dixiss&& marcus
dep̃hender&ur exꝑsonadomini. Amenticotibi quiatu hodie in hacnocte
prius quam gallus bis uocem dederit ter menegaturus es. Quideñi adtine¬
bat dicere prius quãbis. quando ante primumgalli cantũ tota illatrina
negatio compleretur simul. & ante scđm. & ante tertium. & anteom̃s
gallicantus eiusdem noctis compl&a inuenir&ur quae ante ipsũ primion
compl&&a ꝓbaretur. Sed quic ante primũ galli cantum coeptaẽ illatri¬

Expanded text:
ter me negabis, Lucas autem: dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, ter me negabis, Lucas autem: dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter neges nosse me. Iohannes autem: amen amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter neges diuersis enim uerbis et uerborum ordine eandem explicauerunt sententiam dixisse dominum, quod, antequam gallus cantaret, eum Petrus esset negaturus. rursus si totam trinam negationem ante peregisset, quam cantare gallus inciperet, superfluo dixisse Marcus deprehenderetur ex persona domini: amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam gallus bis uocem dederit, ter me negaturus es. quid enim adtinebat dicere priusquam bis, quando, si ante primum galli cantum tota illa trina negatio conpleretur, simul et ante secundum et ante tertium et ante omnes galli cantus eiusdem noctis conpleta inueniretur, quae ante ipsum primum conpleta probaretur? sed quia ante primum galli cantum coepta est illa tri
Abbreviated transcription (Latin):
terme negabis. Ait illip&rus &iam sio portuerit memoritecum
no te negtibo. Similiter & om̃s discipuli dixerunt haec pȩne ipsis ue¬
bis &iam marcus commemorat. Nisi quod non generaliter sed diste¬
tius quem ad modim futurum ec̃e exxpressit dictum ad omino
Amen dicotibiquiati hodie in nocte hac prius quambis gallas uae
dederit terme es negaturus. Cum iteiq om̃s dicant predi xisse dim̃
quod eum paerus ec̃ negiturus ante quam gallus cantar& Alas
gsuere c&eris. quia parum ad tendunt & maxime eoꝵ ob nubila
intentio cum aduersus euangłium animo indiuontur hoftili. totaieñ
pa&rinagtio trinane gatio est. Inecidem namq permansit trepido¬
tione conimi Propositoq mendati donet ad monitus quid ei praedictũ sit. amo¬
refl&xu & cordis dolore sanar&ur. Haȩc aũt tota id est trina negatio. Si
postprimũ gallicantũ inciper& fal sum dioxisse uiderentur tres quorum
natheus dixit. Amendico tibi quia in hac nocte ante quam gallus canta

Expanded text:
t illi Petrus: etiamsi oportuerit me mori tecum, non te negabo. similiter et omnes discipuli dixerunt. Haec paene ipsis uerbis etiam Marcus commemorat, nisi quod non generaliter, sed distinctius, quemadmodum futurum esset, expressit dictum a domino: amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. cum itaque omnes dicant praedixisse dominum, quod eum Petrus esset negaturus, antequam gallus cantaret, nongruere ceteris, quia parum adtendunt et maxime eorum obnubilatur intentio, cum aduersus euangelium animo induuntur hostili. tota enim Petri negatio trina negatio est. in eadem namque permansit trepidatione animi propositoque mendacii, donec admonitus, quid ei praedictum sit, amaro fletu et cordis dolore sanaretur. haec autem tota, id est trina negatio, si post primum galli cantum inciperet, falsum dixisse uiderentur tres, quorum Mattheus dixit: amen dico tibi, quia hac nocte, antequam gallus cantet,
Abbreviated transcription (Latin):
&im confestim ullis int̃positis rebis aut uerbis postresur rectionẽ
tillum int̃rogit utrum eũ am&. eiter hoc idem respondenti. & iã ipse
cẽ credibilius quod ter ostenderit p̃ sũptionẽ suã petrus & detrind nega¬
tone ter adño audierit ex ipsis euangłistaꝵ uerbis quae aidño dicta
duer se acdiuersa commemorãt. Sic ꝓbatur. Ecce meminerimus qđ
nũc int̃posui ex euangło iohannes hoccerte dixerat. filioli adhuc
modicum uobis cum sum quae rstisme & sicut dixi uidȩis. Quo ego
utdo uos non potestis uenire : & uobis dicomodo mandatũ noi uon

Expanded text:
etiam contextim, nullis aliis interpositis rebus aut verbis, post resurrectionem etiam contextim, nullis aliis interpositis rebus aut verbis, post resurrectionem ter illum interrogaverit utrum eum amet, et ei ter hoc idem respondenti etiam ipse  autem esse credibilius, quod ter ostenderit praesumptionem suam Petrus, et de trina sua negatione ter a domino audierit, ex ipsis euangelistarum uerbis, quae a domino dicta diuerse ac diuersa commemorant, sic probatur. ecce meminerimus quod nunc interposui ex euangelio Iohannis. hoc certe dixerat: filioli, adhuc modicum uobiscum sum. quaeritis me, et, sicut dixi Iudaeis, quo ego uado, non potestis uenir
Abbreviated transcription (Latin):
Non sunie om̃s exuna eademq occasione sermonis udcum commemoran¬
dim ueniunt. Nam matheus & marcus pariprorsusordine & codeni
narrationis suae locum eam subnectunt ambo postea quam dñs egressus
st. ex illadomu ubimanducaiuer̃ pascha. Lucis uero & iohannescnte¬
quaminde et̃ egressus. Sed facile possimus intellere. aut illos duos e am
recapitulationẽ potunse aut istos praeoccupando. Nisi magis mouer&
quodtam diuersai nontantim uerba sed & iam sententias dñi p̃mittunt.
quib ꝑmotus paerus illam p̃sumptionẽ p̃ferr& uł cum dño uł ꝓdño
morien di utmagis cogant intellegi. ter eum ex pressisse pree sũptionẽ
suã diuersis locis sermonis tep̃i. & ter illiad ño responsum quod eum
&̃ antegallicantũ terne gaturiis. neq eñ i incredibile est aliquantum
dis uinctis int̃uallis temporis. pe&rum commotum ẽẽ. ad p̃sum̃ dũ sicut
od negtindum uł eid̃ aliquid ter similit̃ res pondisse. quamdo quidẽ

Expanded text:
m commemorandam ueniunt. nam Mattheus et Marcus pari prorsus ordine et eodem narrationis suae loco eam subnectunt ambo, posteaquam dominus egressus est ex illa domo, ubi manducauerant pascha, Lucas uero et Iohannes, antequam inde esset egressus. sed facile possemus intellegere aut illos duos eam recapitulando posuisse aut istos praeoccupando, nisi magis moueret, quod tam diuersa non tantum uerba sed etiam sententias domini praemittunt, quibus permotus Petrus illammoriendi, ut magis cogant intelligi vel ter eum expressisse praesumptionem suam diversis locis ad sermones Christi, et ter illi a Domino responsum quod eum esset ante galli cantum ter negaturus. Neque enim incredibile est aliquantum disjunctis intervallis temporis Petrum commotum esse ad praesumendum, sicut ad negandum; vel ei Dominum aliquid ter similiter respondisse: quandoquidem
Abbreviated transcription (Latin):
tia igen scintiȩ ide ad aliꝗd. om̃i substantie aseratione dis creta st̃ : et disferenti e qq̃
scientie atq an mał om̃ib qualitatib disiunganẽ. ẽnãq difforentia animał bipes:
qua drupes. Animal eñ sic ab alio animali disfert ꝙ hioc qđ bi pessit ut homo ł auis Illad
d quad rupes ut equus atqi bos. illuo u multipes ut formica ł apis: Sed scuentia dieferentiã
huiꝰ modi ñ hab&: neq. eñ scientia differt ascientia meo ꝙ bipess: quare estat quoti ens

Expanded text:
screta sunt, et differentiae quoque scientiae atque animalis omnibus qualitatibus disiunguntur. Est namque differentia animalis, bipes et quadrupes, animal enim ab alio animali differt, quod hoc quidem bipes sit, ut homo vel avis, illud vero quadrupes, ut equus atque bos; illud vero multipes, ut formica vel apis. Sed scientia differentias huiusmodi non habet, neque enim scientia a scientia di
Abbreviated transcription (Latin):
narrait quod uenerit & habitauerit incapharnaũ. & post¬
ed qdđ eos denciuib piscantes uocauerit. Iste aũt qđ cum illo
caphar naum uenerint discipuli eius. anforte matheus
qđ prȩ termiserat recapitulauit quia non autipse
post hoc ambulans uteta mare galilece & inditduos
fr̃s sed sine ulla consequentis temporis differentia Am¬
bulansaũt in quit utxta maregali lea uidit duos fratres
& c&̃ra. Pinde fieri potest ut posteu narrauerit. Nõ quod
postea factumerat. sed quod prius p̃t̃miserat. Ut cumillo intel¬
legatur. uenis se capharnaum qđ ioħs dic̃. Etipsum & matds & disci¬
pulieuis uenisse ad nuptias. Alii discipuli fuer̃ sicut cum iamphi¬
lippus sequebat᷑ quem sic uacauerat ut dicer& eis sequere me
Quo enun ordine uocati sunt om̃s deo decĩapłi. Ineuangłistarũ
narratis ub̾nõ appar&. quando quidem nõtantum ordo uoca

Expanded text:
narrat, quod uenerit et habitauerit in Capharnaum, et postnarrat, quod uenerit et habitauerit in Capharnaum, et postea, quod eos de nauibus piscantes uocauerit, iste autem, quod cum illo Capharnaum uenerint discipuli eius. an forte Mattheus quod praetermiserat recapitulauit, quia non ait ipse post hoc ambulans iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres\', sed sine ulla consequentis temporis differentia: ambulans autem, inquit, iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres, et cetera? proinde fieri potest, ut postea narrauerit non quod postea factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur uenisse Capharnaum, quo Iohannes dicit et ipsum et matrem et discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli fuerunt, sicut eum iam Philippus sequebatur, quem sic uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim ordine uocati. sint omnes duodecim apostoli, in euangelistarum narrationibus non apparet, quando quidem non tantum ordo uoca
Abbreviated transcription (Latin):
ineum discipuli eius qđ itanarrat. Et dietertio nuptiae factas st̃
eius adnuptias: qui utiq situnc in eum crediderunt sicut paulo
post dicit. Nondum erant discipuli cum ad nuptias uocati sunt. sed
illomore locutionis hoc dictum est. quo lo quimur cumdicimus
apostolũ pau lum inthar sociliciȩ natum. Neq enĩtũc iãerat
apłs. itadiscipulos xp̃i inuitatos ad nuptias cum audiuimus. Nõ
iũ discipulos sed qui futurierant discipuli intellegere debemus
Iamenim utiq dispuli xp̃i erant quando ista nar ratu atq. cõ¬
scripta sunt. & ideo sic deillis locutus est temporum p̃teritorũ
narrator: Quod aũt dixeit idem iołms. posthoc descendit caphar¬
naum ipse & mat̾eius. & fr̃s eius. & discipulieius. & ibi manser̃
non multis dieb Incertum est utrum iam illi ad heserant.¬
&iam pa&rus & and recis & filii ⁊ebedȩi. matheus enĩ primo

Expanded text:
in eum discipuli eius. quod ita narrat: et die tertio nuptiae factae suntin eum discipuli eius. quod ita narrat: et die tertio nuptiae factae sunts et discipuli eius ad nuptias. qui utique si tunc in eum crediderunt, sicut paulo post dicit, nondum erant discipuli, cum ad nuptias uocati sunt. sed illo more locutionis hoc dictum est, quo loquimur, cum dicimus apostolum Paulum in Tarso Ciliciae natum, neque enim tunc iam erat apostolus. ita discipulos Christi inuitatos ad nuptias cum audimus, non iam discipulos, sed qui futuri erant discipuli intellegere debemus. iam enim utique discipuli Christi erant, quando ista narrata adque conscripta sunnarrator. 39. Quod autem dicit idem Joannes, Post hoc descendit Capharnaum ipse, et mater ejus, et fratres ejus, et discipuli ejus; et ibi manserunt non multis diebetiam Petrus et Andreas et filii Zebedaei. Mattheus enim primo
Abbreviated transcription (Latin):
locutus ad tus bas. Hoc & iã uidetur distare quod tamtũ pa&r
dictum: decapta ingenti multitudine pisciũ mirar&: qđ lucas
insinuat & ambob: postea qđ illiduo com memorauerunt.
Illud gͦ qđ de iohanne diocimus. diligenter considerandum est.
Hon eñĩ parua sepugnantia putari potest cũ & locoꝵ pluri¬
mum int̃sit. & tẽporis ipsius uocationis. Nam siuiteta ior da¬
nẽ. antequam iħs isset ingalileã ad testimoniũ ioħnis bap¬
tistce. secuti s unt eum duo. quoꝵ erat unus aondreas qui fratr̃e
ingalilecipis cantes inuenerit atq ad discipulatũ uocauerit.
Nisi quia in tellegendimest. Nonsic eos uidisse tumnc dñm uocta
iordanẽ ut eiiam in separabiliter cohererent. Sedtantũ cognouis¬
se quisess& eumq miritos ad ꝓpria remecisse. Nam&in chana
galilece cum feciss& deciqua uinum dicit idẽ iołms qđ crediderĩt

Expanded text:
ius fuerit locutus ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum Petro ius fuerit locutus ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum Petro dici, cum de capta ingenti multitudine piscium miraretur, quod Lucas insinuauit, et ambobus postea, quod illi duo commemorauerunt. illud ergo quod de Iohanne diximus diligenter considerandum est; non enim parua repugnantia putari potest, cum et locorum plurimum intersit et temporis et ipsius uocationis. nam si iuxta Iordanen, antequam Iesus isset in Galilaeam, ad testimonium Iohannis baptistae secuti sunt eum duo, quorum erat unus Andreas, qui fratrem in Galilaea piscantes inuenerit adque ad discipulatum uocauerit, nisi quia intellegendum est non sic eos uidisse tunc dominum iuxta Iordanen, ut ei iam inseparabiliter cohaererent, sed tantum cognouisse quis esset eumque miratos ad propria remeasse? Nam et in Cana Galilaeae cum fecisset de aqua uinum, dicit idem Iohannes, quod crediderint
Abbreviated transcription (Latin):
quib piscantibus iussit ut eum sequerentur: Narrat eũ
circũisse galileam docentem in synagogis & p̃dicantem
euangłium & sanantemomem langorem. & collectis ad illũ
tͥbis ascendisse inmontem & usum fiusse illo sermone ꝓliao.
postea cõmemorasse qd p̃t̃ miserat quamuis nõ om̃ia p̃t̃missa
innarationem reuocauerit: sane po ł ẽ moueri quo modo iolis
dicat. No ingalile a sed iux ta iordanẽ primo andream secutum
fuis s& dñm. Cum alio cui nomentac& : de inde p&rum ab illo no¬
men accepiss& : t̃tio philipum uocatum ut eum sequero&. Cȩ¬
teri aũt treseuanglistȩ depiscatione uocatos eos dicunt. Satis
int̾se cõuenient̃ maxime matħs & marcꝰ. Namlucas andream
nõ nominat. quitam̃ intelligit᷑ in eanaui fuisse scđm mathei
& marci narrationẽ. quibreuit hoc ꝓstringunt quẽ ad modũ
gestum sit qđ lucas aꝑtius explicauit commemorans. ibi &iam

Expanded text:
quibus piscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum quibus piscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum circumisse Galilaeam docentem in synagogis et praedicantem euangelium et sanantem omnem languorem et collectis ad illum turbis ascendisse in montem et usum fuisse illo sermone prolixopostea commemorasse quod praetermiserat, quamuis non omnia praetermissa in narrationem reuocauerit. Sane potest monere, quomodo Iohannes dicat non in Galilaea, sed iuxta Iordanen primo Andream secutum fuisse dominum cum alio, cuius nomen tacetur, deinde Petrum ab illo nomen accepisse, tertio Philippum uocatum, ut eum sequeretur. ceteri autem tres euangelistae de piscatione uocatos eos dicunt satis inter se conuenienter, maxime Mattheus et Marcus. nam Lucas Andream non nominat, qui tamen intellegitur in ea naui fuisse secundum Matthei et Marci narrationem, qui breuiter hoc perstringunt, quemadmodum gestum sit, quod Lucas apertius explicauit commemorans ibi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nomi ne appellaret post ea dñs dicens. tues p&rus Noneñi ait
tu uocaberis p&rus. sed tues p&rus quad ei dictum erat anita
mo terminetur quẽ habuit inmonte : in quo contexto narra¬
tionis ad testatur ei marcus dediscipuloꝵ uocatione petri
& andree. & paulo post ia cobi & ioħnis: sedcum matheus con¬
tinuo coniugeretnarrationẽ ꝓlixi illius sermonis quẽ in mon¬
tehabuit poftea quã multos curauit. & eum multae turbae secu¬
tae sunt : marcus intesposuit alia quia docebat eos insynagogã
&stupebant suꝑ doctrinaeius: Tunc ipse dixit quod & matheus
post illum proliocum sermonẽ quiaerat docens eos quasi potes¬
tutẽ habens. & non sicut scribȩ. Narrauit &iam de homine
lucas ei consentit. Mlatheus uero deisto demonio nihil nerr rauit.
Desocrd̃ autem petri nontacuit sed post ea. In hoc aũt loco quem
nunc considertamus. idemmatheus post uocationẽ discipulorũ

Expanded text:
nomine appellaret postea dominus dicens tu es Petrus. non enim ait nomine appellaret postea dominus dicens tu es Petrus. non enim ait \'tu uocaberis Petrus, sed tu es Petrus, quod ei iam dictum erat antea mo terminetur, quem habuit in monte. in quo contextu narrationis adtestatur ei Marcus de discipulorum uocatione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret narrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant super doctrinam eius. tunc ipse dixit quod et Mattheus post illum prolixum sermonem, quia erat docens eos quasi potestatem habens, et non sicut Scribae. Narravit etiam de homine  his autem Lucas ei consentit : Matthaeus vero de isto daemonio nihil narde socru autem Petri non tacuit, sed postea. In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus post uocationem discipulorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sise cum illo uno die. Et tũc pa&ero nomen inpositũ cũ ante asi¬
mon uocir&ur. sequenti item die iã uolente exire ingulileam
inuenisse philipum & eidixisse ut sequer&ur eum: inde uentum
est. ut &iam denathana hel narrar&. Die aũt tercio ingtililet
constitutum fecisse illud deaquae inuinum conuersione miricu¬
lum quõ d om̃s c&eri euangłistae prȩter miser̃ id contexentes nar¬
rationib suis quod iħs reuersussit ingalileã. Vnde intelligitur
fuisse in terpo sitos aliquot dies quib illitde discipulis gesta sunt
quae inter ponuntur a iohanne. Non estaũt contrariũ eo loco
ubimatheiis narrit dm̃n dixisse p&ro tues petrus. & suꝑ hancpe¬
tram ae dificabo eccłam meam Neq enim hoc nomen tunc accepisse
intellegendum est sed tunc potius quando ei iołns dictũeẽ cõme¬
morat: Tuuo caberis caephas. quod int̃p̃tatur p&rus ut eũ hoc

Expanded text:
sisse cum illo uno die et tunc Petro nomen inpositum, cum antea Sisisse cum illo uno die et tunc Petro nomen inpositum, cum antea Simon uocaretur. sequenti item die iam uolentem exire in Galilaeam inuenisse Philippum et ei dixisse. ut sequeretur eum. inde uentum est, ut etiam de Nathanahele narraret. die autem tertio in Galilaea constitutum fecisse illud in Cana de aquae in uinum conuersione miraculum. quae omnia ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes narrationibus suis, quod Iesus reuersus sit in Galilaeam. unde intellegitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, ubi Mattheu narrat dominum dixisse Petro: tu es Petrus et super hanc petram aedifo ei Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in omni uerbo quod ꝓcedit deoredĩ. & cxera usq adid qđ dictũ ẽ
Tunc reliquid eum diabolus. & ecce angli accesser̃ minifhribant
ei. Totum hoc similit̃ lucas narrat : Et si non eodem ordine um de
incertumest. quid prius factumsit utrum regnaterite prius
de monstrati sintei. & post ea inpinnatempli eleuatus sit. An hoc
prius &r illud postea. Nihil tamen ad remidum om̃a factie fuisse
manifestumsit. & quod aliis uerbis easderi sententias lucas
explicat. Non semꝑ comm̃ dandum est. quã nihil deperaiier¬
tati Marcus cũt ad testatur quidem eum inde serto adiabolo
eẽ temptatio quadraginta dieb & quad ragintio noctib sedti.¬
c& quid eidictum sit quidue responderit. Itẽ lucas quod p̃ter¬
misit iste nontucuit quod angłi ministrabant ei. Iołms uero
totum istum locum preter misit.
deiohemne tradito. nihil hoc loco dicit. Iołins aũt euaangłisti:
prius quam iret iħs ingalileam. dicit p&rum &andreã man¬

Expanded text:
de ore dei, et cetera usque ad id quod dictum est: tunc relinquit eum diabolus et ecce angeli accesserunt et ministrabant ei. totum hoc similiter Lucas narrat, etsi non eodem ordine. unde incertum est, quid prius factum sit, utrum regna terrae prius demonstrata sint ei et postea in pinnam templi leuatus sit, an hoc prius et illud postea. nihil tamen ad rem, dum omnia facta fuisse manifestum sit; et quod aliis uerbis easdem sententias Lucas explicat, non semper commendandum est, quam nihil depereat ueritati? Marcus autem adtestatur quidem eum in deserto a diabolo esse temtatum quadraginta diebus et noctibus; sed tacet, quid ei dictum sit quidue responderit. item quod Lucas praetermisit, iste non tacuit, quod angeli ministrabant illi. Iohannes uero totum istum locum praetermisit. de Iohanne tradito nihil hoc loco dicit. Iohannes autem euangelista, priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et Andream man
Abbreviated transcription (Latin):
pulus quitestimonium ꝑ hib& dehis & scripsit hat. & scimus qe
uerum est testimonium eius. Nondicit ego sum. aut ueru ẽ testi¬
monium meum. Pñs ũt ipse scepissi me dicit filius hominis cuit
gere tertudie: Nonat opor tebat mepati. Potuit gͦ & iohannes
baptista cumdioxiss&. agne paenitentiam ad ꝓpinquabii eni reg¬
narrationẽ contexit. Ipse aũt ioħns habebat uestimentũ depilis
cameloꝵ & ceteri. Quod sintaest : non mirum si& int̃rogatus qđ
dicer& de se ipso sicut narrit iołns eu anglista. Egoꝰ uox claman¬
tis indeserto. sicut iam dixerat. Pra cipiens ut agerent paeniten¬
ã Denestitu uero eius & uictu. itu matheus sequitur dicens. Ipse
uit̃ iohamnes habebebat uestimentum depilis cameloꝵ & tonĩ¬

Expanded text:
pulus, qui testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus quia pulus, qui testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus quia uerum est testimonium eius, non dixit \'ego sum\' aut \'uerum est testimonium meum\'. dominus autem ipse saepissime dicit filius hominis aut gere tertio die, non ait \'oportebat me pati\'. potuit ergo et Iohannes baptista, cum dixisset: agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnarrationem contexat: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum, et cetera. quod si ita est, non mirum si et interrogatus, quid diceret de se ipso, sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut agerent paenitentiam. de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur dicens: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelo
Abbreviated transcription (Latin):
agite. ad ꝓpin quabit enim regnum calorum. Har uerba ioħns
alii p̃ter miserunt: Iam uero quod sequitur matheus & ad iungit
Hic est enim quidicnis est ꝑ escicma ꝓ ph&am dicentẽ. Uote
clamantis indeserto parite uiam dñi rectas facite semitiseius. am
bigue positum est Necͤlucet utrum exꝑsona sua idẽ matheus
hoc comme moriuerit uncidhuc uerba eiusdem iohannis sequitꝰ
adumxerit ut totum hoc iohannes di isse intellegatur. Peniten¬
nã agite ad ppinquabit eni regnum cceloꝵ. Hinc est enĩ quidicnus
efipesciuuam ꝓph&ũ. &ortera: Neq eñi hoc mouere debae. quica
non ait. egosum eñi quidictus sũ ꝑesaiam ꝓph&am. sedanit. hic est
eni quidictus est. Sol& quippe eẽ talis locutio ipsoꝵ euange listꝵ.
mathei. & iohannis. Nam & matheus dicit Inuenit homine seden¬
tẽ intheloneo. Nec dicit inuenit me Et iołms. Hic est inquit disci¬

Expanded text:
agite, adpropinquauit enim regnum caelorum. haec uerba Iohannis agite, adpropinquauit enim regnum caelorum. haec uerba Iohannis alii praetermiserunt. iam uero quod sequitur Mattheus et adiungit: hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas fabigue positum est, nec elucet utrum ex persona sua idem Matthaeus hoc commemoraverit, an adhuc verba ejusdem Joannis secutus adjunxerit, ut totum hoc Joannes dixisse intelligatur, Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum: hic est enier Esaiam prophetam, et cetera. neque enim hoc mouere debet, quia non ait ego sum enim qui dictus sum per Esaiam prophetam\', sed ait hic est enim qui dictus est. solet quippe esse talis locutio et ipsorum euangelistarum Matthei et Iohannis. nam et Mattheus dixit: inuenit hominem sedentem in teloneo, nec dixit \'inuenit me\', et Iohannes: hic est, inquit, disci
Abbreviated transcription (Latin):
intẽplum factȩ dicteq fuerant in herodes se amagis sensit in lusũ.
Ac deinde ad xp̃i mor tẽ cupiens ꝑuenire. multos infantes sicur mahis¬
.II. narrat occidit. Gatheus g de iohanne it conteocit. Indiebus
aũt illis uenit iohannes baptisti p̃dicans indeserto iuda. & dicens.
Poenitenti am agite ad ꝓpinquabit eñĩ regnum caeloꝵ. Hic ẽ eni
quidictus ẽ. ꝑ esaiã ꝓph&am dicentẽ. Uoxxclamantis inde serto
parate uiam dñi rectas facite semitas eius. Marcus quoq & luas
consentiunt hoc esaie testimoniũ eẽ deio hanne. Nam plura uerlu
& ĩa consequentia ex eodem ꝓph&a lucas comme morauit. cũde
baptismo iohannis narrar&. Iohannes aũt euangłista ipsũ iohanniẽ
bapustam deseipso testimonium esaie protulisse commemorat.
Sicut nimc matheus dicit quaedam iohannis uerba quȩ alii nõdi¬
xerunt. Prȩdicans in quĩd in deserto iudet & dicens. Penitentiã

Expanded text:
in templo factae dictaeque fuerant, Herodes se a magis sensit inlusum in templo factae dictaeque fuerant, Herodes se a magis sensit inlusum ac deinde ad Christi mortem cupiens peruenire multos infantes, sicut Mattheus narrat, occidit. XII. Mattheus ergo de Iohanne ita contexit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae et dicens: pqui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius. Marcus quoque et Lucas consentiunt hoc Esaiae testimonium esse de Iohanne. nam plura uerba etiam consequentia ex eodem propheta Lucas comrnemorauit, cum de baptista Iohanne narraret. Iohannes autem euangelista ipsum Iohannem baptistam de se ipso idem testimonium Esaiae protulisse commemorat, sicut nunc Mattheus dixit quaedam Iohannis uerba, quae alii non dixerunt. praedicans, inquit, in deserto Iudaeae et dicens: paenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
falsa. utquiregẽ inscntẽ post aliguot annossibi. uł filis siuis ad¬
uer saturum timuerat aliquorum magis propinquantium periculorũ
terroribus agitatus.: ab illacura mentem abreptam in aliis ꝓxxime ca¬
uendis pocius occupar&: Ut ergo hȩc omittam illud dico. posteic quam
nihil herodi maginuntiauerunt eum credi potuisse illos falla cesstel¬
le uisione deceptos. postei quã noninuene runt quem natũ putauer
erubuisse ad se redire atq iteum timore depulso ab inquirendo acꝑ
sequendo puero quieuisse. Cumergo post purgationem matris euis
in hisłm cum illo uenissent & eagesta essent intemplo quae aluca
narrantur. Quiu uerba sẏmetmis & annȩ deillo ꝓph&antiũ. Cum
cepissent abeis qui audierant p̃dicari. ad pristinam intentionẽ reuo¬
catura erant animum regis. Ad monitus ꝑsomnium ioseph. cũ
infante & matre euis fugit in egrptum. De inde iuilgatis reb quȩ

Expanded text:
falsa, ut qui regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis adfalsa, ut qui regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis aduersaturum timuerat aliquorum magis propinquantium periculorum terroribus agitatus ab illa cura mentem abreptam in aliis proxime cauendis potius occuparet? ut ergo haec omittam, illud dico, posteaquam nihil Herodi magi renuntiauerunt, eum credere potuisse illos fallacis stellae uisione deceptos, posteaquam non inuenerunt quem natum putauerant, erubuisse ad se redire adque ita eum timore depulso ab inquirendo ac persequendo puero quieuisse. cum ergo post purgationem matris eius in Hierusalem cum illo uenissent et ea gesta essent in templo quae a Luca narrantur, quia uerba Symeonis et Annae de illo prophetantium, cum coepissent ab eis qui audierant praedicari, ad pristinam intentionem reuocatura erant animum regis, admonitus per somnium Ioseph cum infante et matre eius fugit in Aegyptum. deinde diuulgatis rebus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
illum imnum diem regem multis occu patũ latere potuisse:
Siaũt illud ueri simile non uidetur. quod hefodes qui ualde
sollicitus expectabat quid sibi magi depuero nuntiarent: post
tam multos dies sesensit inlusum ut trans ac totempore piirga¬
tionis matris eus. & ꝑ actu cirea in fantẽ solẽ nitate primoge¬
nitoꝵ intẽ plohierusalem. Post &iã profectionẽ eoꝵ inemptum
inmentẽ illi uenerit quȩ rere animam pueri & necare totpar¬
iulos. Siergo mou& omitto dicere quot & quantis occupati¬
onib. regiaturi distenti potuerit. & ꝑplurimos dies abilla inten¬
tione uł auertiomnino uł in pediri. Neq eñi enumerari possunt
caust qub hoc potuerit accidere. Quas tamen multus & mag
nas potuise eẽ . Nemoitic rerum humanarũ mecꝑtus est. utaut
negd aut dubit&: Ciuis enim cogitationi non occurrit. quam
multu alic terribiliorti regi nuntiari potuerĩt. seuuera. seu

Expanded text:
illum unum diem regem multis occupatum latere potuisse? illum unum diem regem multis occupatum latere potuisse? si autem illud ueri simile non uidetur, quod Herodes, qui ualde sollicitus expectabat, quid sibi magi de puero renuntiarent, post tam multos dies se sensit inlusum, ut transacto tempore purgationis matris eius et peracta circa infantem sollemnitate primogenitorum in templo Hierusalem, post etiam profectionem eorum in Aegyptum in mentem illi uenerit quaerere animam pueri et necare tot paruulos, si hoc ergo mouet, omitto dicere, quot et quantis occupationibus regia cura distendi potuerit et per plurimos dies ab illa intentione uel auerti omnino uel inpediri. neque enim enumerari possunt causae, quibus hoc potuerit accidere, quas tamen multas et magnas esse potuisse nemo ita rerum humanarum inexpertus est, ut aut neget aut dubitet. cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia terribiliora regi nuntiari potuerint seu uera seu
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus pat&. ut quod lucas dicit ꝑom nes annos eos ascendere
solitos inherłm. tunc accipiamus factitatũ cũ iam nõ timere tur ar¬
chelaus : Qd si archelai regnũ aliquanto diuturnius ulla pretereuangłm
prodit istoria cui fides habenda uidecitur. Illud quod superius dixxi
sufficer&. quoditatimebant parentes pueri habitationem in hieru¬
salẽ. ut tantum ꝓpt̃ditimorẽ festiuitatẽ sollemnẽ non p̃ter mitte¬
rent. inqualͣtere facillime possent: Neq enĩ in credibile est captic¬
tis temporibus oportunis uł dierum ułorarum : accedere homi¬
nes adealoca in quibus ẽẽ formidant.
XI
inc &iam illa soluitur questio sialiquem mou& cũiã sollicitꝰ.
e&x illemaior herodes ꝑculsus magoꝵ nuntio qđ rex iudaoꝵ natus
funs&. quomodo potuerint conpl&is dieb purgationis matris
eius tuto cum illo ascendere intemplum ut fierent circa eũ scđm
legem dñi quȩ lucis commemorat. Quis eni non uideat &iam

Expanded text:
intellectus patet, ut quod Lucas dicit per omnes annos eos ascendere solitos in Hierusalem tunc accipiamus factitatum, cum iam non timeretur Archelaus. quod si Archelai regnum aliquanto diuturnius ulla praeter euangelium prodit historia, cui fides habenda uideatur, illud quod superius dixi suffecerit, quod ita timebant parentes pueri habitationem in Hierusalem, ut tamen propter dei timorem festiuitatem sollemnem non praetermitterent, in qua latere facillime possent. neque enim incredibile est captatis temporibus oportunis uel dierum uel horarum accedere homines ad ea loca, in quibus esse formidant. XI. Hinc etiam illa soluitur quaestio, si aliquem monet, cum iam sollicitus esset ille maior Herodes perculsus magorum nuntio, quod rex Iudaeorum natus fuisset, quomodo potuerint conpletis diebus purgationis matris eius tuto cum illo ascendere in templum, ut fierent circa eum secundum legem domini quae Lucas commemorat. quis enim non uideat etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& ominis iudai. &omis regio cirea iordanen & baptiģabant᷑ abeo
iniordane confitentes peccata sua. Uidens aũt multos pharisaeoꝵ
& saducȩ orum uenientes ad baptismũ suum dideit eis. Progenies
uiperarum. quis de monstrauit uobis fugere abuenturta iri: faci¬
te gͦ fructum dignum pęnitentiae. & neuelitis dicere intrauospa

Expanded text:
et omnis Judaea, et omnis regio circa Jordanem; et baptizabantur ab eo in Jordane, confitentes peccata sua. X, 5. Videns autem multos Pharisaeorum, et Sadducaeorum, venientes ad baptismum suum, dixit eis: Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura ira? Facite ergo fructum dignum poenitentiae. Et ne velitis dic
Abbreviated transcription (Latin):
endum recte existimaueris: nisuohannem utrumq dixisse.
siue aliud alio tempore. siue contextim. Potuit enĩ sic dicere cuiꝰ.
non sum dignus corrigiam calciamenti soluere. Nec calciam̃tia
portare. ut inus euanglistaꝵ hinc aliud. alii uero aliud Om̃s tam̃
uerum narrauerint. Sie.ͣ nihil intendit iohannes cumde calciam̃tis
dñi dicer& nisi excellentiam euis & humilitatẽ suam : quod lib& horum
lixcerit. siue de soluenda corrigia calciamentorum. siuedeportandis
calciementis eandem tamensententiã tenuit. Siquis & iam uerbissuis
ꝑcalciamentoꝵ com memorationẽ eandem significationẽ humiliti¬
tem eec pressit. Vnde ab eadẽ uoluntare non aberrauit. utilis igitir
madus & memoriae maxi me commenilandus cum de conuenientia
dcnus eungłistarum. non eẽ m̃datm. Cum quisq & iamdicens
aliquid alius quod ꝯeiam ille nondioxit de quo aliquo narrat uolin¬

Expanded text:
endum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, endum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud, omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil intendit Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam eius et humilitatem suam, quodlibet horum dixerit, siue de soluenda corrigia calciamentorum siue de portandis calciamentis, eandem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam uerbis suis per calciamentorum commemorationem eandem significationem humilitatis expressit, unde ab eadem uoluntate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de conuenientia dicimus euangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit, de quo aliquid narrat, uolun
Abbreviated transcription (Latin):
tandum eẽ contrarium: Anquod cilius dixit cuius nonsũ dignis calcit¬
mentu portare . Alii uero corrigiã calciam̃ti soluere . Non enĩ uerbis
aut uerboꝵ ordine aut aliquo genere locutionis: sed &iã reipsaui¬
d&ur aliudẽẽ calciamentic portatre. aliud corrigiã calciamenti
soluere : Mlerito ergo quȩri potest quid iohannes dixerit. Non se dig¬
num eẽ. utrum calciamentu portare. ancorrigiam codciam̃ti solue¬
st. Sic enĩ alterum hoꝵdixit ille. uerũ uid & ur narrasse qui hoc
potuit narrare quod didit. Qui aũt aliud. & si non est mentitus
certe uł oblitus. aliud ꝓ alio dicis se putaibit᷑. Omẽ met̃t falsitatẽ
ab eẽ. ab euanglistis dec&. Nonsolum eam quaementiendo ꝓmit᷑
sed &iam quae obliuiscendo. Itcq si adrem ꝑtin& aliquid aliud
intellegere exxeo quod dictum est calciamentu portare: & aliqͥd
eo qđ dictum est cor rigiã calciamenti soluere : quid aliud accipi¬

Expanded text:
tandum est esse contrarium? an quod alius dixit cuius non sum dignus calciatandum est esse contrarium? an quod alius dixit cuius non sum dignus calciamenta portare, alii uero corrigiam calciamenti soluere? non enim uerbis aut uerborum ordine aut aliquo genere locutionis, sed etiam re ipsa uidetur aliud esse calciamenta portare, aliud corrigiam calciamenti soluere. merito ergo quaeri potest, quid Iohannes dixerit non se dignum esse, utrum calciamenta portare an corrigiam calciamenti soluere. si enim alterum horum dixit, ille uerum uidetur narrasse qui hoc potuit narrare quod dixit, qui autem aliud, etsi non est mentitus, certe uel oblitus aliud pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam eam quae obliuiscendo. itaque si ad rem pertinet aliquid aliud intellegere ex eo quod dictum est calciamenta portare et aliquid aliud ex eo quod dictum est corrigiam calciamenti soluere, quid aliud accipi
Abbreviated transcription (Latin):
b: nullo modo quisquam eor um demendatio recte arguatur.
si ab altero itadiscrepauerit iut possit &iam euangłistoꝵ exẽplo
p̃cedente defendi: Cum enim fas nonsit euanglistaꝵ aliquẽ
mentitum fuisse. uł existimare. ułdicere. sic apparebit neceũ
fuisse mentitum. Cui recordanti tale aliquit acciderit qualis
accidissemonstratur. Etquanto magis admores optimos ꝑtin&
cauere mendatium. tantomagis tam emienti auctoritate regi
debebamus. neputaremus eẽ mendatium : sic int̃seuariari aliquoꝵ
narrationes inueniremus. ut int̃ euangłistas uaric ate sunt. Si¬
mul &iam quod ad doctrinam fidelem maxime ꝑtinet. intellege¬
remus. Nontam uerboꝵ quam rerum quȩrendã uł amplectendã
eẽ ueritatẽ. quando eos qui non eandẽ locutionẽ utuntur cũ rebus
sententiis quae nondis crebͥant. in eadem ueritatẽ conftitisse ad ꝓbamꝰ.
Quid gͦ inhis quae de narrationeb euangłistarum conlati: ꝓposiipu¬

Expanded text:
bus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, bus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum fuisse, vel existimare vel dicere; sic apparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. Et quanto magis ad mores optimos pertinet cavere mendacium, tanto magis tam eminente auctoritate regi debebamus, ne putaremus esse mendacia, cum sic inter se variari aliquorum narrationes inveniremus, ut inter Evangelistas variatae sunt. Simul etiam, quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intelligeremus non tam verborum quam rerum quaerendam vel amplectendam esse veritatem, quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem veritate constitisse approbamus. 29. Quid ergo in his quae de narrationibus Evang