comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cumfactus est dies: fecit dr̃
caelum & terram & omne
uiride agri antequam e&
super terram &omnefenum
agri antequam ex ortum est
Non sic quomodo facit opere
quonunc usque operatur
perpluuiam : & hominum
agri culturam:. Ad hoc
enima diunctum est: Non
enim pluerat ds̃ super terrã
necerat homo qui operare¬
tur terram: Sed illo modo
quocre auit omnia simul:
senario que dierum numero
consummauit ⁊ cum diem
quem fecit eis que feqit sexie .s
prȩ sentauit: Non alternante
spatio temporaliter: sed or¬
dinata cognitione caus aliter
a quibus operibus indie septi¬
morequieuit: Etiam suam
requiem eius dei notitiae gau¬
dio que prȩbere dignatus
Et ideo non eum in quo lib& ope¬
resuo : sed in sua requie bene¬
dixit & scĩficauit: unde
nullam ulterius creaturam
constituens: sedea que oma
simul fecit: administrato¬
rio: actu gubernans & mo¬
uens sine cessatione operat᷑
simul: & requiescens & ope¬
rans sicut iamista tracta¬
ta sunt  quorum operumeiꝰ

Expanded text:
cum factus est dies, fecit Deus cum factus est dies, fecit Deus caelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne fenum agri. antequam exortum est. non sic, quomodo facit opere, quo nunc usque operatur per pluuiam et hominum agriculturam — ad hoc enim adiunctum est: non enim pluerat deus super terram nec erat homo qui operaretur terram — sed illo modo, quo creauit omnia simul senarioque dierum numero consummauit. cum diem, quem fecit, eis, quae fecit, sexies praesentauit non alternante spatio temporaliter, sed ordinata cognitione causaliter. a quibus operibus in die septimo requieuit. etiam suam requiem eiusdem diei notitiae gaudioque praebere dignatus . et ideo non eum in quolibet opere suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine cesimul et requiescens et operans, sicut jam ista tractata sunt. Quorum operum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
us: Arbor uero ex arbore :
exterra: nec ex ipsis terra:
Prior igitur eorum parenster¬
ras Sic&animalia potest in¬
certum eẽ: utrum ex ipsisse¬
mina . anipsa ex seminibus
Quod lib& tamen eorum prius
exterra certissimum est: XXUIIII
Sic̃ aut̃ in ipso grano in uisibili¬
tererant omnia simul quae
ꝑtempora in arborem surge¬
rent. It aipsemundus cogiꝰ¬
tandus est: cum ds̃ simul om̃a
cre auit habuisse simul om̃a
que in illo : cum illo facta sunt
quando factus est dies: non so¬
lum caelum cum sole & luna
& siderib: quorum species
man& motu rotabili : & ter¬
ra & abrssus que uelut in cons¬
tantes. motus patiuntur
atque inferius adiuncta partẽ
alteram mundo conferunt
sed &iam illa quae aqua & ter¬
ra produxit: potentialiter
atque causaliter priusquam
pertemporum moras ita ex¬
orerentur. Quomodo nobis
iam nota sunt in eis operibus
quȩd s̃ usque nunc operatur
quȩ cum que itasint: Hic est
liber creaturae caeli & terrae.

Expanded text:
us; arbor uero ex arbore, eus; arbor uero ex arbore, eex terra, nec ex ipsis terra: prior igitur eorum parens terra. Sic et animalia, potest incertum esse utrum ex ipsis semina, an ipsa ex seminibus: quodlibet tamen horum prius, ex terra esse certissimum est. 45. Sicut autem in ipso grano invisibiliter erant omnia simul quae per tempora in arborem surgerent; ita ipse mundus cogitandus est, cum Deus simul omnia creavit, habuisse simul omnia quae in illo et cum illo facta sunt, quando factus est dies: non solum coelum cum sole et luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae velut inconstantes motus patiuntur, atque inferius adjuncta partem alteram mundo conferunt; sed etiam illa quae aqua et terra produxit potentialiter atque causaliter, priusquam per temporum moras ita exorirentur, quomodo nobis jam nota sunt in eis operibus, quae Deus usque nunc operatur. 46. Quae cum ita sint, Hic est liber creaturae coeli et terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
quam terrae primum germen
infixit: atque inde illa omnia
formata & dist inctacre uerum
Porro illud germen: ex semine:
Insemine ergo illa omnia pri¬
mitus fuerunt: Non mole cor¬
poreae magnitudinis sed ui
potentia que causali:. Nam
illa magnitudo copia terrȩ
umoris quẽ congesta est:
Sed illa in exiguo grano mira¬
bilior prestantior queuis st
quaualuit adiecens umor
conmixtus terra. tam quam
materies uerti in lignuilli¬
us qualitatem. in ramorum
diffusionem. infoliorum u¬
riditatem Ac figuram in
fructuum formas. & opulen¬
tiam. omnium que or dinatis¬
simam distinctionem: Quis
enim ex arbore illa surgit
aut pend& quod non ex quodã
occulto thesauro seminis illi¬
us ex tractum atque depron¬
tum est: Ad illud semen ex
arbore lic& non illa: sedal¬
tera: At que illa
rursus ex alter o semine:
Aliquando autem & arbor ex
arbore cum surculus demitur:
atque plantatur. Ergo &
semen ex arbore & arbor ex
do: nisi arbor inter ueniatpri¬

Expanded text:
quam terrae primum germen quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta creuerunt. porro illud germen ex semine: in semine ergo illa omnia primitus fuerunt non mole corporeae magnitudinis, sed ui potentiaque causali. nam illa magnitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas et opulentiam omniumque ordinatissimam distinctionem. quid enim ex arbore illa surgit aut pendet. quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque depromtum est? at illud semen ei arbore licet non illa sed altera, atque illa rursus ex altero semine; aliquando autem et arbor ex arbore, cum surculus demitur atque plantatur. ergo et semen ex arbore et arbor ex nisi arbor interueniat pri
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est dementius quam
putare nullum eẽ diuinae
prouidentiae iudicium de
morib: hominum : cum in
eorum carne tanta eius
sollertiae clareant & demons¬
trentur indicia: Sed quia
haec minima in promtusunt
sensibus nostris & ea facile
uestigamus: eluc& in eis or¬
dorerum: Ad illa quorum
ordinem uidere non possumꝰ :
inordinata arbitrantur qui
eẽ non putant nisi quod uide¬
repossunt : autsi putant:
tale aliquid putant: quale
uidere consuerunt: Nos aut̃
quorum gressus nein illam
peruersitatem incidamus:
eadem diuina prouidentia
perscam̃ scripturam regit
ex ipsis quoque operibus dĩ eͥo¬
dem adiuuante indagare
conemur: Vbi haec simul
creauerit: cum a consum̃a¬
tis suis operibus requieuit:
Quorumspecies per ordinẽ
temporum usque nunc ope¬
ratur: Consideremus er¬
go cuius lib& arboris pul¬
chritudinem in roboreramis
frondibus pomis : hȩc spe¬
cies. non utique repetente
tanta actalis ex orta est:
sed quo &iam ordinenoui¬
mus: Surrexit enim aradice

Expanded text:
quid est dementius qquid est dementius qputare nullum esse diuinae prouidentiae iudicium de moribus hominum, cum in eorum carne tanta eius sollertiae clareant et demonstrentur indicia? sed quia haec minima in promtu sunt sensibus nostris et ea facile uestigamus, elucet in eis ordo rerum; at illa, quorum ordinem uidere non possumus, inordinata arbitrantur. qui esse non putant. nisi quod uidere possunt, aut, si putant, tale aliquid putant, quale uidere consueuerunt. Nos autem, quorum gressus, ne in illam peruersitatem incidamus, eadem diuina prouidentia per sanctam scripturam regit, ex ipsis quoque operibus dei eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consummatis suis operibus requieuit, quorum species per ordinem temporum usque nunc operatur. consideremus ergo cuiuslibet arboris pulchritudinem in robore, ramis. frondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice.
Abbreviated transcription (Latin):
diuinae summitatis regi & ut
hoc quasi probent gemino ab¬
utuntur argumento ⁊ uel quod
supra commemor aui dein cons¬
tantia tempestatum. uel defe¬
licitatibus at que infelicitati¬
bus & . hominum : quod non
proui&e meritatis accidunt
uiderent tantum ordinem:
quantus in membris carnis
cuius lib& animantis appar&
Nondico medicis quihȩc pron¬
ter artis suae necessi tatem di¬
ligenter patefacta &d nume¬
rata rimati sunt: sed cuius
medio cris cordis & considera¬
tionis homini non neclamarent
nepunsto quidem temporis
dm̃ aquo est omnis mensura¬
rum modus omnis parilitas
numerorum omnis ordopon¬
derum ab eius gubernatione
cessare : Quid ergo absurdi¬
us quid in suisius sentiri potest :¬
quam eam totam ẽẽ uacuam :¬
nutu& regimine prouidentiae
cuius extrema & exiguaui¬
de as tanta dispasitione for¬
mari. ut aliquanto atten¬
tius cogitata in effabilem
incutiant admirationis
horrorem: Et cum animae
naturae corporis antecellat

Expanded text:
diuinae summitatis regi et, ut diuinae summitatis regi et, ut hoc quasi probent, gemino abutuntur argumento, uel quod supra commemoraui de inconstantia tempestatum uel de felicitatibus atque infelicitatibus hominum, quod non pro uitae meritis accidunt, uiderent tantum ordinem, quantus in membris carnis cuiuslibet animantis adparet, non dico medicis, qui haec propter artis suae necessitatem diligenter patefacta et dinumerata rimati sunt, sed cuiuis mediocris cordis et considerationis homini, nonne clamarent ne puncto quidem temporis deum, a quo est omnis mensurarum modus, omnis parilitas numerorum, omnis ordo ponderum, ab eius gubernatione cessare? quid ergo absurdius, quid insulsius sentiri potest quam eam totam esse uacuam nutu et regimine prouidentiae, cuius extrema et exigua uideas tanta dispositione formari, ut aliquanto adtentius cogitata ineffabilem incutiant admirationihorrorem? Et cum animae natura naturae corporis antecellat,
Abbreviated transcription (Latin):
donix glaties sps tem pestatis
quȩ faciunt uerbum eius: Nihi
enim tamuid&ur casibus uol¬
ui: quam omnes istȩ procello¬
se ac turbulente qualitates:
quibus caelihuius inferioris.
quod non inmerito &iam terri
nomini deputatum est. facies
uariatur & uertitur: Sedco
addidit: quae faciunt uer¬
bum eius: satis ostendit earũ
quoque rerum ordinem diuino
subditum inperio : latere nos
potius quam uni uersitatis de eẽ
naturae: Quid aut̃ oresuo
saluator cumdicit : unum
passerem noncadere interra
sinedĩ uoluntate Et quod
fenum agri post paululũmit¬
tendum inclibanum ipse tam̃
uestiat nonne confirmat non
solam totam istam mundi par¬
tem rebus mortalibus &cor¬
ruptibi libđ ẽputa tam̃ uerum
uiam uilissimas eius ab iectis xxxi¬
simas que particulas diuina
prouidentiã gerĩ : Et certe isti
quihoc negant nec scis eloqui¬
is tante auctoritatis ad quies¬
cunt: sun hac mundi parte quã
putant fortuitis motib per¬
turbari potius quam sapientia

Expanded text:
do, nix. glacies. spiritus tempestatis, do, nix. glacies. spiritus tempestatis, quae faciunt uerbum eius. nihil enim tam uidetur casibus uolui quam omnes istae procellosae ac turbulentae qualitates, quibus caeli huius inferioris, quod non inmerito etiam terrae nomine deputatum est, facies uariatur et uertitur. sed cum addidit: quae faciunt uerbum eius, satis ostendit earum quoque rerum ordinem diuino subditum imperio latere nos potius quam uniuersitatis deesse naturae. quid autem? ore suo saluator, cum dicit unum passerem non cadere in terram sine dei uoluntate, et quod fenum agri post paululum mittendum in clibanum ipse tamen uestiat. nonne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, uerum etiam uilissimas eius abiectissimasque particulas diuina prouidentia regi? Et certe isti, qui hoc negant nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt, si in hac mundi parte, quam putant fortuitis motibus perturbari potius quam sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
que illicum primum conditaẽ:
tam quam plicitã indiderat :
Quae tamen in suo scursus non
explicarentur siea ille qui con¬
didit prouidomotu adminis¬
trare cessar&: Ammoneri
autem nos opor t& his que
intempore formantur atq:
nascuntur: quomodo ista con¬
siderare debeamus: Non enĩ
frustra scriptum est desapi¬
entia : quod amatorib: suis
ostendit se inuiis hilariter &
in omni prouidentia occurrit
illis: Ne c omnino audiendisunt:
quiputauerunt sublimes quidem
mundi partes: idest a confinio
corpulentiores aeris huius
& supra diuina pro uidentia
gubernari: Hanc autẽ imam
partem terrenam & umidam
aeris que huius uicipioris qui
terrarum & aquarum ex ha¬
lationib umescit: in quo uenti
nubes que consurgunt: Casib:
potius & fortuitis motib: agita
Contrahos enim loquitur psal¬
mus: quicum explicass& lau¬
dem caelestium. se&iam ad
ista inferiora conuertit dicen
audate dnm a terra draconss
& omnes abyssi: Ignis gran¬

Expanded text:
quae illi, cum primum condita est. quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat: quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore formantur atque nascuntur, quomodo ista considerare debeamus. non enim frustra scriptum est de sapientia, quod amatoribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum explicasset laudem caelestium se etiam ad ista inferiora conuertit dicens: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi: ignis, gran
Abbreviated transcription (Latin):
mus : usque nunc operaridm̃:¬
ut si conditis ab eo rebus ope¬
ratio eius subtra hatur inter¬
cidant: Sed plane sialiquam
creaturam sic eum nunc ins¬
tituere put auerimus : ut ge¬
nus eius prime illi suae condi¬
tioni non inseruerit : a perte
contra dicimus dicenti scrip¬
turae : quod consumma uerg
omnia operasua indie sexto:
Secundum illa enim genera
rerum quae primo condidit
noua eum multa facere quae
tune non fecit: manifestum est:
Nouum autem genus institue¬
re credi recte non potest.
qm̃ tun e om̃a consummauit :
Mou& itaque occulta potentia
uniuersam creaturam suam:
eo que motu illa uersata: dũ
angeli iussa perficiunt: dum
circum eunt sidera. dum al¬
ternant uenti : dum abrssus
aquarum lapsibus & diuersis
&iam per aerem conglobatio¬
nibus agitatur. Dumui rec̃¬
ta pullulant: sua que semina
euoluunt. Dum animaliagig¬
nuntur uario que app&itu :¬
proprias uitas agunt. Dum
iniqui iustos exercere per¬
mittuntur: explicat sȩcula

Expanded text:
mus usque nunc operarimus usque nunc operariut, si conditis ab eo rebus operatio eius subtrahatur, intercidant. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putauerimus, ut genus eius primae illi suae conditioni non inseruerit, aperte contradicimus dicenti scripturae, quod consummauerit omnia opera sua in die sexto. secundum illa enim genera rerum, quae primo condidit, noua eum multa facere, quae tunc non fecit, manifestum est. nouum autem genus instituere credi recte non potest, quoniam tunc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia uniuersam creaturam suam eoque motu illa uersata, dum angeli iussa perficiunt, dum circumeunt sidera, dum alternant uenti, dum abyssus aquarum lapsibus et diuersis etiam per aerem conglobationibus agitatur, dum uireta pullulant suaque semina euoluunt, dum animalia gignuntur uarioque adpetitu proprias uitas agunt, dum iniqui iustos exercere permittuntur, explicat saecula,
Abbreviated transcription (Latin):
ratur ab illis operibus : aquib:
in die septimo requieuit
Sunt enim qui ar bitrentur
tantum modo mundum ipsũ
factum adõ: ceteraiam fieri
abipsomundo sicut ille ordina¬
uit & iussit: Dm̃ autem ip¬
sum : nihil operari: Contra
quos profertur illa sententia
dnĩ: Pater meus usque nunc
operatur & nequis quam puta¬
r& apud seillum aliquid ope¬
rari non in hoc mundo: Pa¬
ter in memanens in quit̃ fa¬
cit opera sua : & sic ut pater
suscitat mor tuos & uiuifi¬
cat: sic & filius quos uult
uiui ficat. Dem de quia non so¬
lum magna atq prȩcipua ue¬
rum &iam ista terrena & ex¬
trema ipse operatur: It adicit
apostolus: Stultetu quod se¬
minas non uiui ficatur nisimo¬
riatur:. Et quod seminas
noncorpus quod futurum est
seminas: sednu dum granũ
fere tritici aut alicuius e&e¬
rorum: Ds autẽ illidat cor¬
pus quomodo uoluerit : & uni¬
cuique seminum proprium
corpus: Sic ergo credamus
uelsi possumus &iam intellega¬

Expanded text:
ratur, ab illis operibus a quibus ratur, ab illis operibus a quibus in die septimo requievit. Sunt enim qui arbitrentur tantummodo mundum ipsum factum a Deo, caetera jam fieri ab ipso mundo, sicut ille ordinavit et jussit; Deum autem ipsum nihil operari. Contra quos profertur illa sententia Domini: Pater meus usque nunc operatur. Et ne quisquam putaret apud se illum aliquid operari, non in hoc mundo: Pater in me manens, inquit, facit opera sua; et sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat . Deinde, quia non solum magna atque praecipua, verum etiam ista terrena et extrema ipse operatur, ita dicit Apostolus: Stulte, tu quod seminas non vivificatur, nisi moriatur; et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum fere tritici, aut alicujus caeterorum; Deus autem dat illi corpus quomodo voluerit, et unicuique seminum proprium corpus . Sic ergo credamus, vel, si possumus, etiam intelliga
Abbreviated transcription (Latin):
perquem factas saecula : Ideo
ex persona sapientiae: Ante
secula inquit fundauitme.
ut in ea facer & omnia cundic¬
tum est Om̃a in sapientiasi¬
cisti: Quod aut̃ non in dõtan¬
tum innotes cit angelis quod
absconditum est: uerum &i
hic eis appar& cum efficitus
atque propalatur. idem a pos¬
tolus itatestis. ẽ : Et sine dubo
inquit magnum est pi&atis
sacramentum: quod manises¬
tatumest in carne: iusti ficati
est inspũ: Apparuit angelis
praedi catum est ingentibus
creditum est inmundo : a sum¬
tum est ingloria Et nisi fallos
mirum est si non omnia qued
citur ds̃ tãquam ad presens
tempus cognoscere: ideo dici¬
tur: Quia cognosci facit: siue
ab angelis: siue ab hominibus:
Modus quippe iste locutionis : cũ
per efficientem idquod efficit᷑
significatur Creber est ins¬
cripturis sc̃is: maxi mecumde
dõ aliquid dicitur: quod ei ad
propri& atem locutionis non
conuenire prȩsidens mentib:
operadĩ : que usque nunc ope¬

Expanded text:
per quem facta sunt saecula . Ideoque per quem facta sunt saecula . Ideoque ex persona Sapientiae, Ante saecula, inquit, fundavit me ; ut in ea faceret omnia, cui dictum est, Omnia in Sapientia fecisti . 39. Quod autem non in Deo tantum innotescit Angelis quod absconditum est, verum etiam hic eis apparet, cum efficitur atque propalatur, idem apostolus ita testis est: Et sine dubio, inquit, magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria . Et, nisi fallor, mirum est si non omnia quae dicitur Deus tanquam ad praesens tempus cognoscere, ideo dicitur, quia cognosci facit, sive ab Angelis, sive ab hominibus. Modus quippe iste locutionis cum per efficientem id quod efficitur significatur, creber est in Scripturis sanctis; maxime cum de Deo aliquid dicitur, quod ei ad proprietatem locutionis non convenire praesidens mentibusopera Dei, quae usque nunc ope
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ipsud semens: quod opor¬
tuno tempore aduenit: Per
ipsos dispositum est in manu
mediatoris: Id est in eius po¬
testate qui dñs eorum.ẽ: &
informadi & informaserui:
Dicit item a postolus Mihimi
fuit abs conditum asȩculis in
dõ ÷ quiuni uersa creabit: ut
innotescer& principibus &
potestatibus in caelestibus ꝑ
eclesiam multi formis sapien¬
tiae dĩ : secundum propositũ
seculorum quam fecit in xp̃o¬
ihũ dño nr̃o: Sicergo fuit
hoc absconditum a seculis in
dõ : ut tamen innotescer&
principibus & potestatibus
in cȩlestibus pereclesi am
multi formis sapientia edĩ:
Quia ibi primitus ȩclesi a quo
post resurrectionem: & ista
eclesia congreganda est: ut si¬
mus aequales angelis dĩs XXii
Illis ergo aseculis innotuit:
quia omnia creatura: non an¬
te secula: sed asȩculis: Ab ip¬
sacenim ex orta sunt sȩc ula:
& ipsa asaeculis:. Qnm initiũ
eius. in itium saeculorum est:
unigenitus autem ante sȩcula

Expanded text:
quidem ipsum semen, quod oporquidem ipsum semen, quod oportuno tempore aduenit, per ipsos dispositum est in manu mediatoris, id est in eius potestate, qui dominus eorum est, et in forma dei et in forma serui. dicit item aperii absconditi a saeculis in deo, qui uniuersa creauit, et innotescat principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia Dei secundum praefinitionem saeculorum quam fecit in ino nostro . Sic ergo fuit hoc absconditum a saeculis in Deo, ut tamen innotesceret Principibus et Potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei; quia ibi primitus Ecclesia, quo post resurrectionem et ista Ecclesia congreganda est, ut simus aequales Angelis Dei . Illis ergo a saeculis innotuit; quia omnis creatura non ante saecula, sed a saeculis. Ab ipsa enim exorta sunt saecula, et ipsa a saeculis; quoniam initium ejus initium saeculorum est: Unigenitus autem ante saecula,
Abbreviated transcription (Latin):
cognitione: hac uero uelut
ues pertina: Ipsi autem dõ
non audeo dicere alio modo
in notuisse cumea feciss& :
quam illo quo ea norat ut face¬
r&: apud quem non est com¬
mutatio : nec momenti obum¬
bratio: Nonsane propter
inferiorum scientiam nuntus
indig& quasi pereos fiat scien¬
tior sed illo simplici acmira¬
bili: modo nouit omnia stabi¬
liter atque in commut abiliter
hab& autem nuntios propt̃
nos : & ꝓ̃pter ipsos: Quia illo
modo dõ parere & adsistere:
ut eum deinferioribus consu¬
lant eius que supernis prȩcep¬
tis & iussis obtem perent:
Honum est eis non ordinepro¬
priȩ naturae at que substan¬
tiae: Niunti autem grece
angeli dicuntur: Quo
nomine general uniuersa
illa superna ciuitas nuncu¬
patur : quem primum diem
conditum existimamus:
Niamnec illud eos latuit mrs¬
terium regnicaelorum quod
opor tuno tempore reuelatũ ẽ
prosalute nostra quod exhac
peregrinatione liberati eorũ
co&ui coniungamur: Neq
enim hoc ignorarent quando¬

Expanded text:
cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, quia illo modo deo parere et adsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supernis praeceptis et iussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntur: quo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimamus. Nam nec illud eos latuit mysterium regni caelorum. quod oportuno tempore reuelatum est pro salute nostra, quo ex hac peregrinatione liberati eorum coetui coniungamur. neque enim hoc ignorarent, quando
Abbreviated transcription (Latin):
cumadhuc diei sexti opera nar¬
rarentur Et dixit ds̃ : faciamus
hominem adimaginem & simi¬
litudinem nostram & habeat
potestatem piscium maris ce
uolatilium caeli & omnium
nium repentium que repunt
superterram : Et fecit ds̃ ho¬
minem adimaginem dĩ fecit
eum mas culum & feminam fe¬
cit eos & benedixit eos ds̃ dicens

Expanded text:
cum adhuc diei sexti opera narcum adhuc diei sexti opera narrarentur: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et habeat potestatem piscium marvolatilium coeli, et omnium nium reptilium, quae sunt super terram. Et fecit Deus hominem, secundum imaginem Dei fecit eum: masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos Al.
Abbreviated transcription (Latin):
primorduis iam facta latuis se
acdeinde inhane faciem qua
mundus extructus est acces¬
sutem poris tam quam ex or¬
taclaruisse sed ab exordio
seculi cum factus est dies con¬
ditum mundum incuius elem̃¬
tis simul sunt condita que post
accessu temporis orerentur
uel frutecta uel animalia que¬
que secundum suum genus nã
nec ipsa sidera credendum est
inelementis mundi primitus
facta atque recondita acces¬
su postea temporis extitisse
atque in has enituisse formas
quae caelitus fulgent sed illo
senario perfectionis numero
creata simul amnia cumfac¬
tus est dies: Vtrum ergosic
& homo ista iam specie qua in
sua natura uiuit & agit siue
uonum siue malum an & ipse
moc culto sicut fenum agri
riri quod de puluere factumẽ.
accipiamus ergo eum sexto
ipsodie in hac perspicua uisibili¬
que forma delimo finctum
sed tunc non cominemoratum
quod nunc recapitulando insi¬
nuatur & uideamus utrum
nobis cumipsa scriptura con¬
cord& siccerte scriptumest

Expanded text:
primordiis iam facta latuisse primordiis iam facta latuisse ac deinde in hanc faciem, qua mundus exstructus est. accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cuius elementis simul sunt condita, quae post accessu temporis orerentur. uel frutecta uel animalia quaeque secundum suum genus. nam nec ipsa sidera credendum est in elementis mundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse formas, quae caelitus fulgent, sed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an et ipse in occulto sicut fenum agri,riri, quod de puluere factus est? Accipiamus ergo eum sexto ipso die in hac perspicua uisibilique forma de limo fictum, sed tunc non commemoratum, quod nunc recapitulando insinuatur, et uideamus, utrum nobiscum ipsa scriptura concordet. sic certe scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
It finxit ds̃ hominem pulue¬
rem de terra & insuflauit
infaciem eius flatum uitae
& factufest homo in animam
uiuentem: Hic primo uiden¬
dum est utrum ista recapitu¬
latio sit ut nunc dicatur quo¬
modo factus sit homo quem
sexto illo die factum legimis
an uero tunc quidem cumfe¬
cit omnia simul in his &iam
himinem latenter fecit sic̃
fenum terrae antequam e&
exortum ut eo modo & ipse
cumiam e& insecreto quodã
naturae aliterfactus sicut illa
quesimul creauit cum factus
est dies accessutemporis &ĩã
istomodo fier& quod inhac ꝑ¬
spicua formauitam gerit uel
male uelbene. Sicut fenum
quod factum est ante quam
ex oreretur super terram
accedente iamtempore & fon¬
tis illius inrigatione ex ortũ
est ut ess& super terram: I.
Orius ergo secundum recapi¬
tulationem id conemur ac¬
cipere fortassis quippeita
homo factus sit in die sexto
sicut dies ipse primitus factus
est sicut firmamentum sicut
terra & mare: Neque enim hȩc
dicenda sunt ante in quibusdã

Expanded text:
t deus hominem puluerem de terra et insufflauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem latenter fecit, sicut fenum terrae antequam esset exortum, ut eo modo et ipse, cum iam esset in secreto quodam naturae aliter factus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum. sicut terra et mare. neque enim haec dicenda sunt ante in quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
ba quibus narratur quo
as para drsum planta uerit in
eo que hominem quem fecerat
conlocarit ad cum quȩ ad duxe¬
st animalia quibus nomina in¬
poner& in quibus cum adiutori¬
im simile illi non fuiss& inuen¬
umn tuncei mulierem costaeius
le tracta formauerit satis nos
admonent hȩc non adillam ope¬
adonem dĩ pertinere : unde
equi euit in die septimo sed ad
tentialiter & caus aliter in ope¬
repertinente adcreanda
omnia simul aquibus consũ¬
matis in die septimo requieuit:
riuncautem uisibiliter in opere
pertinente ad temporum cur¬
sum sicut usque nunc operatur¬
.iiii. tusi forte quisdicat nonom¬
ne ligni genus tertiadie creatũ
nnomina omnibus
ibus & omnibus uolatili¬
adȩ autem non est inuentus
adiutor similis ipsi& inieci
ds̃ mentis alienationem suꝑads
& ob dormiuit: & sumsit unam
decostis eius & adimpleuit cus¬
nem in locum eius & ae difica¬
uit dñs ds̃ costam: quam sũpsi
dadam in mulierem: Sio
go consequenter cum inpł¬
coribus & bestus agriuoles¬

Expanded text:
ba, quibus narratur, quomodo deus paradisum plantauerit in eoque hominem, quem fecerat, conlocarit ad eumque adduxerit animalia, quibus nomina inponeret, in quibus cum adiutorium simile illi non fuisset inuentum. tunc ei mulierem costa eius detracta formauerit, satis nos admonent haec non ad illam operationem dei pertinere, unde requieuit in die septimo, sed ad tentialiter et causaliter in opere pertinente ad creanda omnia simul, a quibus consummatis in die septimo requievit; nunc autem visibiliter in opere pertinente ad temporum cursum, sicut usque nunc operatur. 6. Nisi forte quis dicat non omne ligni genus tertio die creatum, nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiiae autem non est inuentus adiutDeus mentis alienationem super Adam, et obdormivit, et sumpsit unam de costis ejus, et adimplevit carnem in locum ejus, et aedificavit Dominus Deus costam, quam sumpsit de Adam, in mulierem . Si ergo consequenter, cum in pecoribus et bestiis agri e
Abbreviated transcription (Latin):
ba hominis audimus uelcum
animantibus uelcum mulieri
nomen in posuit uelcum secu¬
tus &iam dixit propter hocre¬
linqu& homo patrem suũ & ma¬
trem & coniung&ur uxorisuge
& erunt ambo inunacarne.
Quibus lib& syllabis ista sonuerint
nec duae quae cumque in hisuer¬
bis syllabȩ simulsonare potue¬
runt quanto minus haec om̃a
cum his quae simul creata sunt¬
ii simulfieri: Ac per hoc aut&
illa omnia nonsimul abipso
summo exordio seculorum
sedpermoras at que interuall
temporum facta sunt diesq
ille non spitalis sed corpora¬
lisubstantia primum conditus
uelcircuitu lucis: nescio quo¬
modo uelemissione & contra¬
tione mane acuesperam facie¬
bat: Aut si consideratis omne¬
bus quȩ superiorib: sermonib:
pertractatas probabilis rato
persua sit illum diem spĩtalem
sublimiter ac primitus condi¬
tam lucem quandam sapienten
uocatum eẽ diem cuius prȩ¬
sentia ꝑ ordinatam cognitio¬
nem conditionirerum innu¬
mero senario preber&ur

Expanded text:
ba hominis audimus, uel cum ba hominis audimus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum secutus etiam dixit: propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et coniungetur uxori suae; et erunt duo in carne una. quibuslibet syllabis ista sonuerint, nec duae quaecumque in his uerbis syllabae simul sonare potuerunt, quanto minus haec omnia cum his, quae simul creata sunt, simul fieri! ac per hoc aut et illa omnia non simul ab ipso summo exordio saeculorum, sed per moras atque interualla temporum facta sunt diesque ille non spiritali sed corporali substantia primum conditus uel circuitu lucis nescio quomodo uel emissione et contractione mane ac uesperam faciebat; aut. si consideratis omnibus, quae superioribus sermonibus pertractata sunt, probabilis ratio persuasit illum diem spiritalem sublimiter ac primitus conditum lucem quandam sapientem uocatum esse diem, cuius praesentia per ordinatam cognitionem conditioni rerum in numero senario praeberetur,
Abbreviated transcription (Latin):
piscium maris & uolatiliũ
caeli & omnium pecorum
& omnis terra & omnium
reptilium repentium suꝑ
terram. Iamergo delimo
formatus erat & illi iam
soporato mulier ex latere fasta
erat sed hoc commemoratum
non erat quod nunc re capitulan¬
do commemoratum est neque
enim sextodie factus est mascu¬
lus & accessu temporis postea
facta femina sed fecit eumin¬
quit masculum & feminam fe¬
citeos & benedixit eos: quomo¬
do ergoiam homine in paradi¬
so constituto mulier ei factaẽ
an& hoc prȩtermissum scrip¬
turare coluit : Nam sexto illo
die &iam para disus plantatus
est & ibi homo conlocatus & so¬
poratus ẽ ut eua formar &ur
& ea formatȩ uigilauit ei que
nomen in posuit sed hec nisi ꝑ
temporales moras fierinon
possent non itaque it a factas
sicut creata sunt omnia simul.
quantam lib& enim homo cogi¬
t& facilitatẽ qua ds̃ &iam hȩc
simul cum c&eris fecit uerba
certe hominis nouimus nis
pertemporum morulas emit¬
ti uoce non posse cum ergo uer¬

Expanded text:
piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium reptilium repentium super terram. iam ergo de limo formatus erat et illi iam soporato mulier ex latere facta erat. sed hoc commemoratum non erat, quod nunc recapitulando commemoratum est. neque enim sexto die factus est masculus et accessu temporis postea facta femina; sed fecit eum, inquit; masculum et feminam fecit eos et benedixit eos. quomodo ergo iam homine in paradiso constituto mulier ei facta est? an et hoc praetermissum scriptura recoluit? nam sexto illo die etiam paradisus plantatus. est et ibi homo conlocatus et soporatus est, ut Eua formaretur; et ea formata euigilauit eique nomen inposuit. sed haec nisi per temporales moras fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul. Quantamlibet enim homo cogitet facilitatem, qua deus etiam haec simul cum ceteris fecit, uerba certe hominis nouimus nisi per temporales morulas emitti uoce non posse. cum ergo uer
Abbreviated transcription (Latin):
tinctis uestibus de bosor: Quidquid de esau &¬
ia cob diximus referamus adiudacos & populũ
xp̃ianum: illi enim terreni & sanguinarii per¬
sccuti sunt fratrem suum ia cob quieos supplan¬
tauit . & abstulit primo genita eorum: & perse¬
cutisunt ingladio itaut substantias possessio¬
nesq: credontium publicarent. quod in aposto¬
lorum actibus legimus: &uio lauerunt misericor¬
diam adiunt natunre: oblitiq sunt matris suae
rebeccae quae interpra&atur pacientia. & simul
eos geneuit inxp̃o. Antiquumq furorem &
ira cundiam tenentes. usque hodie in sina gogis
suis Sub nomine nazarenorum blasphemant
populum xp̃ianum: & dum modo nos interficiant.
indeserta. siccaq: iudaea: qua enequaquam inrigan¬
tur rmbribus proph&arum & deuorabi tomnes m¬
nitiones eorum siue fundamenta murorum cius. ut
omni sensulitterae concidente super acdific& ur
ccclesi axp̃i dñi fundamentis: promiscricordia. sep¬

Expanded text:
tinctis vestibus de Bosra: tinctis vestibus de Bosra: Jacob diximus, referamus ad Judaeos et populum Christianum. Illi enim terreni et sanguinarii persecuti sunt fratrem Jacob, qui eos supplantavit, et abstulit primogenita eorum, et persecuti sunt in gladio, ita ut substantias possessionesque credentium publicarent, quod in Actibus apostolorum legimus : et violaverunt misericordiam ac jura naturae, oblitique sunt matris suae Rebeccae, quae interpretatur patientia, et simul eos generavit in Christo: antiquumque furorem et iracundiam tenentes, usque hodie in synagogis suis sub nomine Nazarenorum blasphemant populum christianum: et dummodo nos interficiant, in deserta siccaque Judaeae quae nequaquam irrigantur imbribus prophetarum, et devorabit omnes munitiones eorum, sive fundamenta murorum ejus, ut omni sensu litterae concidente, superaedificetur Ecclesia Christi Domini fundamentis. Pro misericordia, Sep
Abbreviated transcription (Latin):
trem suum filios uidelic&ia cob: de quibus in be¬
ne dictionibus isaac benedicit primũ iacobposa
esau plenius scriptum est: utodium fratrum
seruar&ur in posteris: & gensi. dumȩa intan¬
tum persequer&ur frc tres suos. ut egredienti¬
bus dea egrpto netunsitum quidem internem
tatus est symmachus uiscera propria: ut ob¬
liuis c&ur germanitatis & obdurar& ui sccra
miscricordiae. fuctremq se eẽ nescir&: &
contem ner & uul um rebeccȩ. quae uno pastu
geminos edidisr& infantes: quodque sequitus
& tenuit ultrax furorem suum & indignationẽ
suam serua uitus que infinem: odium monstrrt
antiquum : Quodnum quam sibi pacecon iuncti sig
Mittamigne cheman quacidumȩ orum regioest :¬
& uergit ad austra lem pastem quod interprae¬
tatur theman: quae prouintia. non solum the¬
man sed &darun &nagebdicitur: eoquod eorum
&austrum a fricumq respiciat: quod quedicit
deuorabit aedes borrȩ: Non ut quidam putant

Expanded text:
trem suum, filios videlicet Jacob, de quibus in betrem suum, filios videlicet Jacob, de quibus in benedictionibus Isaac, quibus benedicit primum Jacob, et postea Esau, plenius scriptum est: ut odium fratrum servaretur in posteris, et gens Idumaea intantum persequeretur fratres suos, ut egredientibus de Aegypto ne transitum quidem in terrametatus est Symmachus, viscera propria: ut oblivisceretur germanitatis, et obduraret viscera misericordiae, fratremque se esse nesciret, et contemneret vulvam Rebeccae, quae uno partu geminos edidisset infantes. Quodque sequitur: Et tenuit ultra furorem suum, et indignationem suam servavit usque in finem, odium monstrat antiquum, quod numquam sibi pace 235 juncti sunMittam ignem in Theman, quae Idumaeorum regio est, et vergit ad Australem partem, quod interpretatur Theman: quae provincia non solum Theman, sed et Daron et Nageb dicitur, eo quod Eurum et Austrum Africumque respiciat. Quodque dicit: Devorabit aedes Bosrae, non ut quidam putant,
Abbreviated transcription (Latin):
qua seruiuit mihi aduersus eam : eoquod aggerẽ ad capi¬
endam trrum quae prius fuit insula: illius comportarit
exercitus : quod & alex andrum macedonem fecissenar¬
rait historia ut ex insula pen insulam facere trrus
loctrina ꝑuersa caperenititur ueritatem & conclude¬
recam interrenis sensibus : & non recordatus focderis
citer : Mitt& autem dñs ignem in omnes munitiones
trri qui non solum muros sed & fundamenta illius de¬
uorabit: de captiuitate salomonis proquo inbraco habe¬
tur consummata atque profecta : supra diximus
accdicit dñs supertribus sccleribus edom & super¬
quattuor Non con uertam cum eoquod persecutus se
in gladio firtrem suum: edom ipse est qui&esau ob
coctionẽrusȩ lentis ita appellatus cuiusedulio pri¬
mogenita perdidit: Hic alio nomine appellatur
seirpilosus & hispidus: undemontes idumȩorum
uocantur montesseir & ab edom graeco sermone
idumȩa dicitur: iste persequutus est ingladio fra¬

Expanded text:
qua servivit mihi adversum eam : eo quod aggerem ad capiqua servivit mihi adversum eam : eo quod aggerem ad capiendam Tyrum, quae fuit prius insula, illius comportarit exercitus. Quod et Alexandrum Macedonem fecisse narrat historia, ut ex insula peninsulam faceret, quamdoctrina perversa capere nititur veritatem, et concludere eam in terrenis sensibus, et non recordabatur foederis citer. Mittet autem Deus ignem in omnes munitiones Tyri, qui non solum muros, sed et fundamenta illius devorabit. De captivitate Salomonis, pro quo in Hebraico habetur, consummata atque perfecta, supra diximus. Haec dicit Dominus: Super tribus scquatuor non convertam eum, eo quod persecutus sit nta murorum ejus. Edom ipse est qui et Esau, ob coctionem rufae lentis ita appellatus, cujus edulio primogenita perdidit: hic alio nomine appellatur Seir, pilosus et hispidus. Unde montes Idumaeorum vocantur montes Seir, et ab Edom Graeco sermone Idumaea dicitur. Iste persecutus est in gladio fra
Abbreviated transcription (Latin):
concluserit captiuitatem consummatam aque perfect
ti foederis fuxtrum suorum: quaerimus quomodo trn
fr̃s sint iudaeorum: frshic amicor uocant. & necessitu¬
dine copulatos. eo quod hrnem princpstrri. Cum di¬
uid atques alomonem habuerit amicitas: intantus
ut & ille in aedificationẽ templi atque palatii ligna ce¬
drina ratibus ioppenus que perduceret : & inf omentũ
oleum trriis largirentur : & .xx. urbes inbasanes
renoluit: ignemigitur inmuros eius missurum eẽ sedicit
xdeuoraturum aedes uel fundamenta illius quod here¬
hiel ꝓptainuisione trri nabuchodonosor regem chalde¬
orum fecisse commemorat ubi ait: circum dabit temuni¬
tionibus & comportabit aggerem ingrro : & rursum. na¬
buchodo nosorrex babillonis seruire fect exercitum suum
seruitute magna ad uersum trrum omne caputdecal¬
uatum & omnis humerus depilatus: & merces non est
reddita ei neque exercitui eius super trrum proseruitute

Expanded text:
concluserit captivitatem consummatam atque perfectconcluserit captivitatem consummatam atque perfectAl. sint recordati foederis fratrum suorum. Quaerimus quomodo Tyrii fratres sint Judaeorum? Fratres hic amicos vocat et necessitudine copulatos, eo quod Hiram princeps Tyri cum David et Salomone habuerit amicitias, intantum ut et ille in aedificationem Templi atque palatii, ligna cedrina ratibus Joppen usque perduceret: et hi frumentum et oleum Tyriis largirentur, et viginti urbes in Basan ere noluit . Ignem igitur in muros ejus se missurum esse dicit, et devoraturum aedes vel fundamenta ejus, quod Ezechiel propheta in visione Tyri, Nabuchodonosor regem Chaldaeorum fecisse commemorat, ubi ait: Circumdabit te munitionibus, et comportabit aggerem in gyro . Et rursum: Nabuchodonosor rex Babylonis servire fecit exercitum suum servitute magna adversum Tyrum. Omne caput decalvatum, et omnis humerus depilatus, et merces non est reddita ei, neque exercitui ejus super Tyrum pro servitute,
Abbreviated transcription (Latin):
imnis dñi saluos facit eos quorum corda paene¬
turr&: Sicignis iste quidecae lo cecidit quasi
fulgur. qui succendit diaboli sagittas. quoscumq:
afflauerit interfici&: trans fest quo que manũ
suam superaccharon : ubi sterilitas est & cradicatio
quicumque enim spiritalem non receperit intellegen¬
tiam. audi& perosce: Daeis ̃e: quid dabis cis : da
eis uuluam sterilem. &ubera arentia: &utomnia
semel uno sermone cõnpraehender&. perditurum
sc. eẽ . dicit. omnes reliquias phylistum: uel g&h
ciuitatem inquator cular diaboli est uelomnes reliquos
philistum qui appellantur cadentes populo: cum enim
in ebriati fuerint corruent: & in suo uomitu uolutabunt
accdicit dñs: super tribus sceleribus trri. & super
quattuor non con uestameum: Casdem tres & quat¬
tuor impieates siue scelera quae in putaueratdamasco
gATAC & azoto & ascalon & accharon & reliquis ur¬
bis phylistum: &iamtrro ingerit & exprobrat : quare

Expanded text:
ignis Domini salvos faciet eos, quorum corda peneignis Domini salvos faciet eos, quorum corda penetraverit: sic ignis iste qui de coelo decidit, quasi fulgur, qui succendit diaboli sagittas, quoscumque afflaverit, interficiet. Transferet quoque manum suam super Accaron, ubi sterilitas et eradicatio est. Quicumque enim spiritualem non receperit intelligentiam, audiet per Osee: Da eis, Domine. Quid dabis eis? Da eis vulvam sterilem, et ubera arentia. Et ut omnia semel uno sermone comprehenderet, perditurum se esse dicit omnes reliquias Philistiim, vel Geth civitatem, in qua torcular diaboli est, vel omnes reliquos Philistiim, qui interpretantur cadentes poculo. Cum enim inebriati fuerint, corruent, et in suo vomitu volutabuntur. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Tyri, et supees et quatuor impietatis sive scelera quae imputaverat Damasco, Gazae, et Azoto, et Ascaloni, et Accaroni, et reliquis urbibus Philistiim, etiam Tyro ingerit, et exprobrat quare
Abbreviated transcription (Latin):
Hosergo iudacorum magistros. &om̃s qui occidentem
sequuntur littenrm noluꝰ tque respicere spm̃ ui
uisicantem: Sed quaccum que inter pra& antur
& sapiunt uolunt ẽẽ. terrena: Nec audiunt cum
discipulis panabo las dñm disserentem & dicen¬
tem eis. quihabent aures audiendi. audiant:
praesestim cum a postolus manifestam historiã
induobus intellegat testamentis: uno suꝑ montẽ
syna quae est agar & seruit cumfiliis suis
altero superdibera quae est maternn : Ignem¬
igitur se in muros gazae . & omnia cius dicit
gumenta missurum : quibus suamendaua cir¬
cum da renititur & tueri Cum que ignem inmu¬
rosmiserit : deuorabuntur aedessiue funda men¬
ta illius quic quid firmum habere potuerat & dia
sa alicnigenarum est aufer& habitatorem eius
quia litteram sequitur: ubenx non lacte sed igne
sunt plena: & quac mentitur ignem habere se
patrui uel cuius uniuersa gene ratio ignibus de¬
putanda est : & toll& sceptrum siuetribum de
ascalone: subi ignis homicida est: Sicut enim

Expanded text:
or Judaeorum magistros, et omnes qui occidentem sequuntur litteram, noluntque recipere spiritum vivificantem; sed quaecumque interpretantur et sapiunt, volunt esse terrena, nec audiunt cum discipulis parabolas Dominum disserentem, et dicentem eis: Qui habet aures audiendi, audiat : praesertim cum Apostolus manifestam historiam in duobus intelligat Testamentis . Unum super montem Sina, quae est Agar, et servit cum filiis suis: alterum superigitur se in muros Gazae, et omnia ejus dicit argumenta missurum, quibus sua mendacia circumdare nititur et tueri. Cumque ignem in muros miserit, devorabuntur aedes, sive fundamenta illius, quidquid firmum habere poterit  Al. pipsa alienigenarum est, auferet habitatorem: cujus, quia litteram sequitur, ubera non lacte, sed igne sunt plena: et quae mentitur ignem habere se patrui, ejus universa generatio ignibus deputanda est. . Et tollet sceptrum, sive tribum de Ascalone, ubi ignis homicida est. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
peccata: quam quam hoc & in bonam partem possumꝰ
accipere: utuir ecdesi asticus & potens ad paenitentiã
rouocare imitetur dnm̃ suum dicentem: lamentatis
lugere sed icit suꝑ eos: quinoneger̃ paenitentiam: in
omnib: quoq: uineis eritplanctus : quia uin eȩ sodo mo¬
rum uineae eorum: & prouino la&itiae quod la&i¬
ficat corhominis: attuleruncuinũ draconũ & surorẽ
aspidum insanabilem: & haec uniuersa patientur : quia
tren siuit ꝑmedium eorum dñs ut non habit& inter eos nec
dicat habitabo incis & in ambulabo: & ecccego uobis¬
cum sum omnibus diebus usque ad consummationẽ scłi:
ae desi denentibus diem dñi: ut quid eam uobis¬
thecuites proph& a omnino homines tribus suaene¬
ꝯlegere uider&ur . & ad decem tantum tribus confer¬
resermonem: adutrumq: regnum. hoc est iudam. & isra¬
sed prae cipue ex eo quod sequitur Uaequi opulentiestis
insion & confidentes in monte samariae: & intellegi

Expanded text:
peccata; quanquam et haec in bonam partem possimus peccata; quanquam et haec in bonam partem possimus accipere, ut vir ecclesiasticus et potens ad poenitentiam provocare, imitetur Dominum suum dicentem: Lamentati slugere se dicit super eos qui non egerunt poenitentiam . In omnibus quoque vineis erit planctus, quia vineae Sodomorum vineae eorum. Et pro vino laetitiae, quod laetificat cor hominis, attulerunt vinum draconum et furorem aspidum insanabilem. Et haec universa patientur; quia pertransibit per medium eorum Dominus, ut non habitet inter eos, nec dicat: Habitabo in eis, et inambulabo. Et: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Vae desiThecuites propheta omnino homines tribus suae negligere videretur, et ad decem tantum tribus conferre sermonem, ad utrumque regnum; hoc est, Judam et Isrased praecipue ex eo quod sequitur: Vae qui opulenti estis in Sion, et confiditis in monte Samariae, intelligi