comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tu: Alter iunior gentium : qui conditore deserto seruiis factuscit ido¬
nulũ fider & stolam in mortalitatis indux eum: quã quã iudeds fratre¬
ut libri torqueatur inuidia ꝓpsalute tameneius gaudiũ concinn&
angłoꝵ simphonia : Dispensator ꝓdigus quẽ dñs auilica amoueri
p̃epit & fraudem faciens dnõ suord axc  debitorib: partemi utha¬
ber& undem posterum uiuer&: Haecconparatio ad exemplum nr̃i p¬
posita est : pam sulle ad no suo laudari promeruit. quia frcudem¬
eifaciens in pos terum sibi dealienis rebus exouidit quantomags
xpõplacere possimus si ex propriis nr̃is misericor diam ingentib
faciamus a quibus recepi intabernacula ecerna possimus : Diuis
qui induebatur purpura & bisso: significat iudeorũ suꝑbiamflo-¬
Medicus ulcerosus demonstrat gentilempopulum confessionib: pec¬
catorum humiliatum : quinq fratres diuitis illius quiapud inferos

Expanded text:
tu; alter minor gentium, qui, Conditore deserto, servus factus est idotu; alter minor gentium, qui, Conditore deserto, servus factus est idonulum fidei, et stola immortalitatis induit eum. Quanquam Judaeus frater livoris torqueatur invidia, pro salute tamen ejus gaudio concinit angelorum symphonia. Dispensator prodigus, quem dominus a villicatu amoveri praecepit, et fraudem faciens domino suo relaxavit debitoribus suis partem, ut haberet unde in posterum viveret, haec comparatio ad exemplum nostri proposita est. Nam si ille a domino suo laudari promeruit, qui frei faciens, in posterum sibi de alienis rebus providit, quanto magis Christo placere possumus, si ex propriis nostris misericordiam indigentibus faciamus, a quibus recipi in aeterna tabernacula possimus? 218. Dives qui induebatur purpura et bysso significat Judaeorum superbiam, flo48 219. Mendicus ulcerosus demonstrat gentilem populum, confessionibus peccatorum humiliatum. 220. Quinque fratres divitis illius qui apud inferos
Abbreviated transcription (Latin):
pulo condidit quãcum ans qua siinutilem iussiss& abscidi : Fit illia co¬
lonis apłis fossa humilitatis adhibetur & stercus id confessio peccatoꝵ:
sic que in nouissi mocredendo cõmutabitur in melius. dabitq fructus
iustitie copiosos: Mulier quid ecem & octo annos infirmitatis habens a
dño erectaẽ : ecdesia tribus est que in finetẽ porũ scilutem fidei consecuta
est: sexenimetatib mundus iste completur : cuius tam̃ tempus hab&
triptitam discretionẽ unam antelegẽ alteram in lege t̃tiam subgra¬
tiã : sexiesergo ternidecem &octo efficiunt: quonumero tempus hoc
nr̃e salutis in sinuatur quando a satanẽ uinculis quibus curuaba mur
erectidonũ alutis & spemsu ꝑ ne contemplationis accepimus: Idro¬
picus quẽ dñrcurat demons trarteos quos fluxus carnaliũ uoluptatũ
exuberans ad grauut. Homo habens duos filios : ds̃ ẽ. habens du¬

Expanded text:
pulo condidit. Quam cum Dominus quasi inutilem jussisset abscidi, fit illi a copulo condidit. Quam cum Dominus quasi inutilem jussisset abscidi, fit illi a colonis apostolis fossa humilitatis. Adhibetur et stercus, id est, confessio peccatorum: sicque in novissimo credendo commutabitur in melius, dabitque fructus justitiae copiosos. Mulier quae decem et octo annos infirmitatis habens a Domino erecta est, Ecclesiae typus est, quae in fine temporum salutem fidei consecuta est. Sex enim aetatibus mundus iste completur, cujus tamen tempus habet tripertitam discretionem, unam ante legem, alteram in lege, tertiam sub gratia. Sexies ergo terni decem et octo efficiunt. Quo numero tempus hoc nostrae salutis insinuatur, quando a Satanae vinculis, quibus curvabamur erecti, donum salutis et spem supernae contemplationis accipimus. Hydropicus, quem Dominus curavit, demonstrat eos quos fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat. Homo habens duos filios, Deus est intelligendus, habens du
Abbreviated transcription (Latin):
rus qui duo intres & tresinduo diuiduntur : significãtgenus huma
num fide & religione inuicem separatum partũ ũ indiscisione
scismatis qđ duo significant. partim innumero trinitatis qđ tria
demonstrãt: Diuisus estenĩ filius aduersus patrẽsuũ id p̃opulus
exgentib: ueniens aduersus diabolum cumquoante fuera tͥsociatus.
seđm carnem xp̃s fuerat ꝓcreatus : quiom̃s separantur. sibuniuicem re¬
nunciantes : Alii terrenã alii celes temgloriam ad petentes Galilei
decem & occo suꝑ quoscecidit turris insiloa & occiditeos interitũ ple-¬
bis iudeorum in sinua tlecem &octo enim a put grecos exiota & alit¬
teris exprimuntur quib: figuris nom̃ ihũ scribitur inquemilli credere
nolentes pariter a romanis cumsua urbe ꝓstratis unt. Homo quiarbo¬
remfici inuin eã suam plantauit xp̃s est quis i nago gamin iudaicopo¬

Expanded text:
rus, ex quibus duo in tres, et tres in duos dividuntur , significant humanum rus, ex quibus duo in tres, et tres in duos dividuntur , significant humanum genus fide et religione invicem sschismatis, quod duo significant, partim in numero Trinitatis, quod tria demonstrant. Divisus enim filius est adversus patrem suum, id est, populus ex gentibus veniens adversus diabolum, cum quo ante fuerat sociatus. secundum carnem Christus fuerat procreatus. Qui omnes separantur, sibi invicem renuntiantes, alii terrenam, alii coelestem gloriam appetentes. Galilaei decem et novem, super quos cecidit turris in Siloa, et occidit eos, interitum plebis Judaeorum insinuant. Decem et novem enim apud Graecos ex iota et theta litteris exprimuntur: quibus figuris nomen Jesu scribitur: in quem illi credere nolentes pariter a Romanis cum sua urbe prostrati sunt Homo qui arborem fici in vinea sua plantavit, Christus est, qui synagogam Judaico po
Abbreviated transcription (Latin):
cendens de paradi socelesti inmundũ ncidit in angelos tenebrarũ. Sama¬
ritanus descendens quiuulnera eius curauit : xp̃s ẽcustos nr̃. quid ecelo descen¬
dic &genus humanum auulneribus peccatorum curauit: Stabularius
a postolisunt uł succedentes eorũ qui in firmita temnram̃ p̃dicationẽ euan¬
gelicareereant. martha queexcepit xpm indomosua etminis trabat :
significat eccłam in hacuitã xpm in cordesuo excipientẽ & inopereiusse¬
tielaborantem: Maria soror eius que s edebat secus ped sxpr& audi
ebat uerbum eius : demonstrat eandemeccłam in futuro scło abom¬
niopereces santem̃ & in sola contemplatione sapientiȩ xp̃irequies¬
centem: Homo qui media noc tepostulat ab amico tres panes simi¬
litudinem ex primit cuiusq: in media tribulationedñm postulan
actulit significat hominem luxdriis deditum & habundantem peo¬
tatis quem in moderato fluxuamplius pecca redesiderantem ar¬

Expanded text:
cenderet de paradiso coelesti in mundum, incidit in angelos tenebrarum. Samacenderet de paradiso coelesti in mundum, incidit in angelos tenebrarum. Samaritanus descendens, qui vulnera ejus curavit, Christus est custos noster, qui de coelo descendit, et genus humanum a vulneribus peccatorum curavit. Stabularius apostoli sunt, vel successores eorum, qui infirmitatem nostram praedicatione evangelica recreant. Martha, quae excepit Christum in domo sua et ministrabat, significat Ecclesiam in hac vita Christum in corde suo excipientem et opere justitiae laborantem. Maria, soror ejus, quae sedet audiebat verbum , demonstrat eamdem Ecclesiam, in futuro saeculo ab omni opere cessantem, et in sola contemplatione sapientiae Christi requiescentem. 209. Homo qui media nocte postulabat ab amico tres panes , similitudinem exprimit cujusque in media tribulatione Dominum postulantattulit , significat hominem luxuriis deditum, et abundantem peccatis, quem immoderate plus amplius peccare desiderantem ar
Abbreviated transcription (Latin):
lbros legis accepit q̃uos docrinauło peredecẽpreceptoꝵ amplificauit:
Alter in duob: talentis duotestam̃ta ꝓmeruit: eaquemortali mistico
sensu piedis pensando duplicauit: Tertius subfigurã unius talenti gra¬
tiae donum acceptum interrenis uoluptatib obscurauit: ideoq ꝓiectꝰ
est mn infernum quia nullum indeoperatus est fructũ: alii in primo seruo
sensus cordis & corporis acceptosinsecundo in cellegentiã &opus inter¬
tiorationem intellexerunt. Iuuenis filiu suiduȩ quem dñs mortuũ
extraportas urbis suscitauit : significateũ quipalam quo lib& mortifert
erim̃ admittit. quiq: auditu ñ nũ quã uerbo dĩ amorte peccatire surgit: &
ꝑ penitentiã inxp̃ouiuere incipit. redditur q: suiduȩ matrisuae ĩdẽ cõ¬
munionir scẽ ecclesiae: Homo quid escendebat abi hrłm inihiericho.
⁊ incidit in latrones Ipseadam figuratur in genere suo : isae quides¬

Expanded text:
libros legis accepit, quod doctrina et opere decem praeceptorum amplificavit. libros legis accepit, quod doctrina et opere decem praeceptorum amplificavit. 200. Alius duobus talentis duo Testamenta promeruit, eaque 145 morali ac mystico sensu pie dispensando duplicavit. 201. Tertius, sub figura unius talenti, gratiae donum acceptum in terrenis voluptatibus obscuravit, ideoque projectus est in infernum, quia nullum inde operatus est fructum. 202. Alii in primo servo sensus cordis et corporis acceptos, in secundo intelligentiam et opus, in tertio rationem intellexerunt. 203. Juvenis filius viduae quem Dominus mortuum extra portas urbis suscitavit , significat eum qui palam quodlibet mortiferum crimen admittit; quique nonnunquam audito verbo Dei a morte pper poenitentiam in Christo vivere incipit, redditurque viduae matri suae, id est, communioni Ecclesiae. Homo qui descendebat ab Hierusalem in Jericho, et incidit in latrones, ipse Adam figuratur in genere suo, qui dum des
Abbreviated transcription (Latin):
sua sinefructuius titia e consũpserunt: Duo in lecto lli significantur:
quiremotia turbis inocio quod dã uiteuaca reuidentur : Duo molentes.
quin egotis temporalium rerũ circũ feruntur.: Duo inagro qui inminis¬
terio ecdesietam qua in a grodni cooperantur : ex quib: adueniente noeceid ÷¬
decidunt & relinquntur ad penã quinq uirgines sapientes : oms scẽ a
nime intelleguntur que quõ ꝑ iinque sensus corporis nullã ad mit¬
tunt cordis corruptionẽ id circoquinarionumero conputantur. Quinq
aute uirgines fatue que non habent inuasis oleum: ille anime sunt. que
habent quidem in tegritatem corporis. sed non seruant in traconscien¬
a bonioperis tesimoniũ dum in faciegloriantur apud homines : & non cor-¬
deapuddm̃ : deoq quicuinucisis pecĩãtoꝵ suoꝵ mentis splendorem nonge
udelos regrediens radidit euangłi cam gratiam euangelicis negotia to¬
ribus fenenandum : sed primus seruus inquinq: talentis sibidatis. quinq

Expanded text:
suam sine fructu justitiae consumpserunt. Duo in lecto, illi significantur qui remoti a turbis in otio quodam vitae vacare videntur. Duae molentes in mola, qui negotiis temporalium rerum circumferuntur. Duo in agro, qui in ministerio Ecclesiae tanquam in agro Dominico operantur: ex quibus, adveniente saeQuinque virgines sapientes omnes animae sanctae intelliguntur, quae quoniam per quinque sensus corporis nullam admittunt cordis corruptionem, idcirco quinario numero computantur. 198. Quinque autem virgines fatuae, quae non habent in vasis oleum , illae animae sunt quae habent quidem integritatem corporum, sed non servant intra conscientiam boni operis testimonium, dum in facie gloriantur apud homines, et non corde apud Deum. Ideoque, quia in vasis pectorum suorum mentis splendorem non genem suam ad coelos regrediens, tradidit evangelicam gratiam evangelicis negotiatoribus fenerandam. Sed primus servus in quinque talentis sibi datis quinque
Abbreviated transcription (Latin):
Solet etiam diabolus in hacparte decipere negligentes &tepidosx p̃i¬
anos & si aliquis furtum ꝑtulerit instigat unũ deamicis suis ille
crudelissimꝰ ꝑ secutor & dicitei : Venis ec rece adillum locũ & ego
tibi excitaboꝑsonã quȩtibidicat. Quis ẽ quitibi furatus ẽ argentũ
aut pecuniam tuam: sed si hoccupis agnoscere : quando a dlocũ il¬
lũ uenis. polite signare : Ecceatqr malaꝑducuntur tepidixpi-¬
aniquidũ uolunt tem poralems anitatem reciperea habaens iaarses arti
arie udu na nefanda omitiere : Iscis enĩtalib diaboliconsilarnsqui¬

Expanded text:
Solet etiam diabolus in hac parte decipere negligentes et tepidos chriSolet etiam diabolus in hac parte decipere negligentes et tepidos christianos, ut si aliquis furtum pertulerit, instiget de amicis suis ille crudelissimus persecutor, et dicat ei: Veni secreto ad illum locum, et ego tibi excitabo personam, quae tibi dicat quis est qui tibi furatus est argentum aut pecuniam tuam; sed si hoc cupis agnoscere, quando ad locum illum venis, noli te signare. Ecce ad quae mala perducantur tepidi christiani, qui dum volunt temporalem sanitatem recipere, non expavescunt sacrilegia tam nefanda committere. Istis enim talibus diaboli consiliariis qui
Abbreviated transcription (Latin):
nescis teconsiliis & leno cinantib: &blandim̃tis adimpudiciticie
flagitium ꝑ petrandũ turpis seductor in laqueat & adluxbriȩ p̃rup¬
ta sollicitatis ecretȩtibi ab in imico tenduntur insidiae: solet fieri¬
fr̃s. ũtetiã ad aliquem acgrotantem ueniat ꝑ secutor ex parcediabłi.
& dicat: sullum p̃cantatorem adhibuisses iamsa nesses: Si carac̃¬
teres illos tibi uoluisses ad pendere iampoteras sanitatem recipere:
H uic ꝑ secutori si consenseris: diabło sacrificasti: si contem pseris mar¬
tiriigloriam ad quisisti: Venit forte & alius quidicat : mitce ad
illum diuinũ transmitte ad illum cingulũ aut fasciam tuã men¬
suretur & aspiciat. et ipsecibidicit quid facies a ututrũ euadere
possis: Dicit& alius: Illebenenouit suffumigare nãcuicũq hoc fec̃
statĩm dius habuit: om̃is temptatio dedomoillius discessit: & is¬
tis omnib: quicũq ad quieuerit sacrmentũ baptis miuiolauit:

Expanded text:
nestis te consiliis et lenocinantibus blandimentis ad impudicitiae nestis te consiliis et lenocinantibus blandimentis ad impudicitiae flagitium perpetrandum turpis seductor illaqueat, et ad luxuriae praerupta sollicitat? Secretae tibi ab inimico tenduntur insidiae. fratres, ut ad aliquem aegrotantem veniat persecutor ex parte diaboli, et dicat: Si illum praecantatorem adhibuisses, jam sanus esses; si characteres illos tibi voluisses appendere, jam poteras sanitatem recipere. Huic persecutori si consenseris, diabolo sacrificasti; si contempseris, martyrii gloriam acquisisti. Venit forte et alius qui dicat: Mitte ad illum divinum, transmitte ad illum cingulum aut fasciam tuam, mensuretur et aspiciat; et ipse tibi dicet quid facies, aut utrum evadere possis. Dicit et alius: Ille bene novit fumigare; nam cuicumque hoc fecit, statim melius habuit, omnis tentatio de domo illius discessit. Et istis omnibus quicumque acquieverit, sacramentum Baptismi violavit.
Abbreviated transcription (Latin):
bcopote s tattocuidendi& dimittendit̃ c̃iudñs. Nen habeses mcunt ones¬
caii nisi tibidata fiuisoar desuꝑ: Iil cergo a dinformandos & confirouan¬
dos nos in festa mundihuius in cõmoda suscepit & uau core os incelbi¬
garus indla hiuicdi non possenos fugere sedcũ d. ad uorena polsciuoi¬
mus ensdorgo fidelib x pi aliquã cuns ũ martirib portio. siea quebie
mundus inpenit ꝓtimoredi pacient̃ efortiar coler excon solationũ
pedfostredicis derst religionis in sctator nullas erapieraen amminonit
est lm̃iutinam fides ad sit: Nam ecside est temptator publicus non de¬
est temptator occultus : Aliquasiplacet ideooccultis & maleblan¬
dis temptationib: in imici. acdeeius strictim ꝓferamꝰ insidiis : Nerbi
gratia ad fraudem tealiquis uł ad falsum testimoniũ aut adq̃: lib& alia
lucra temiqua sollicitut : ꝑ os eius uox antiqui serpentis insibilat: mn ho¬

Expanded text:
beo potestatem occidendi et dimittendi te . Cui Dominus: Non haberes, inquit, potesbeo potestatem occidendi et dimittendi te . Cui Dominus: Non haberes, inquit, potestatem, nisi tibi data fuisset desuper . Ille ergo ad informandos et confirmandos nos, infesta mundi hujus incommoda suscepit et vicit; ut et nos intelligamus mala hujus saeculi non posse nos fugere, sed cum Dei adjutorio posse superare. Est ergo fidelibus Christi aliqua cum sanctis martyribus portio, si ea quae hic mundus imponit, prae timore Dei patienter et fortiter tolerent. ed forte dicis: Deest religionis insectator, nullus pietatis imminet ita est, charissimi; utinam fides adsit. Nam etsi deest tentator publicus, non deest tentator occultus. Aliqua, si placet, de occultis et male blandis tentationibus inimici, ac de ejus strictim proferamus insidiis. Verbi gratia, ad fraudem te aliquis, vel ad falsum testimonium, aut quaelibet alia lucra iniqua sollicitat? Per os ejus vox antiqui serpentis insibilat. Inho
Abbreviated transcription (Latin):
Aindigna quidem sed gloriosa mala fideiuir cute tolerasse : sicut aitser¬
ribus cruciatos: alio sinuales cente ꝑ secutione turbineimp eostiliserro¬
es Lapidntiinqu as seca sunt lentas nouegladio secor serrendus o
uscera norus nexit numerosi ferarum dentiũmorius qaus ceratori nonpha¬
uis ramnorferunt : Nqufide ꝑseuerente pondus pdidit mertoriẽnoue¬
ta cocs ti tihumnan a suꝑ terram : In agoneitaq mundis tius desudantes
tẽptantur ut ꝙꝓ bentur : ꝓbantur utremuinerentur: Etideo aliquotus dia¬
balus sios̃ potestat suae cum petis s&x obtinuit ꝑmit tentesi cano nonut
cos in animȩ uir tute leder& : sedut in corporis in firmitatene ⁊ ceros ut
minime succũ bentib a ꝑ timoremdñ fideliter repugnantib temipa
&a tacũ impius iudex subtempore passionis alloquitur D escis q uiahe¬

Expanded text:
 mundus, indigna quidem, sed gloriosa mala fidei virtute tolerasse, sicut ait Ser mundus, indigna quidem, sed gloriosa mala fidei virtute tolerasse, sicut ait Serribus cruciatos, alios invalescente persecutione, turbine impiae tempestatos. Lapidati, inquit, et secti sunt; lentas novo gladio sector horrendus per viscera moras traxit, numerosi ferarum dentium morsus per viscera triumphantia cucurrerunt: ac sic fide perseverante pondus prodidit meritorum, novitatio est vita humana super terram . In agone itaque mundi istius desudantes tentantur, ut probentur; probantur, ut remunerentur. Et ideo aliquoties diabolus sanctos potestati suae cum petiisset, obtinuit, permittente sic Domino; non ut eos in animae virtute laederet, sed ut in corporis infirmitate vexaret: ut minime succumbentibus ac per timorem Domini fideliter repugnantibus, tentaet ita eum impius judex sub tempore passionis alloquitur: Nescis quia ha
Abbreviated transcription (Latin):
catholicorum principum legibus partimdiuinis admonitionib: om̃s adsalutẽ
in populodĩ non ꝑhibuerunt nec euerterunt quȩ contradĩ p̃ceptũ fuerant
insticit aculpantur : & qui ꝓ hibuerunt & cuer terunt suꝑ aliorũ merita
saltim uł om̃s ut uiuant ardent̃ ex obtandũ est sed neom̃s pereant pluslabo
randũ : quis quis existima tom a potius sustinenda quãdĩ auxilium ut ꝑxp̃i¬
ergoreges seruiunt dño intimore nisi ea quȩ contraiussa dnĩ fiunt religiosa seue
ritate ꝓhibeant acplectanti : A literenĩ seruit quia homo est : alit̃ quia
seruiuitrex niniuit tarũ uniuersã ciuitatẽ adplacandũ dñm̃ compellendo¬
temdanielidando : Etinimicoscius leon iingerendo : sicut seruiuit nabucho
hibendo: In hocergo seruiunt dño reges Inquantum sunt reges cũmea faci¬
unt ad seruendum illi quȩ ñ possunt facere nisi reges : Cumergononcogeret
ecd esi a ꝑdicor filios utredirent si ꝑ ditifilui coegerunt alios ut perirent o¬

Expanded text:
catholicorum principum legibus partim per eos, qui diuinis admonitionibus, partim per eoin populo dei non prohibuerunt nec euerterunt, quae contra dei praeceptum fuerant instituta, culpantur et, qui prohibuerunt et euerterunt. super aliorum merita im omnes uiuant, ardenter exoptat: sed ne omnes pereant, plus laboa, quisquis existimat omnia potius sustinenda quam, dei auxilium ut per Christimodo reges serviunt Domino in timore, nisi ea, quae contra iussa Dritate prohibendo atque plectendo? aliter enim seruit, quia homo est, aliter, quia seruiuit rex Nineuitarum uniuersam ciuitatem ad placandum dominum compellendotem Danieli dando, et inimicos ejus leonibus ingerendo : sicut servivit Nabuchodhibendo . In hoc ergo serviunt Domino reges, in quantum sunt reges, cum ea faciunt ad serviendum illi, quae non possunt facere nisi reges. 20. CumEcclesia perditos filios ut redirent, si perditi filii coegerunt alios ut perirent
Abbreviated transcription (Latin):
nouatum iusteq: sacerdotum restitutir̃ & scae religionis cultũmultisq o-¬
licet non habeantur in canonehebreoꝵ tam̃ ab aecđa: int̃diuinorũ uolumi¬
nũ ad numeraentur istorias p̃notant aũ prelia int̃hebreoꝵ duces gentemqe
ꝑsarum. pugnã quoq: sabbatoꝵ : & nobiles machabei triumphos fedusq: Sosee
amicitiare cumromanorũ ducibus. actaqr legationũ : EXPLICVNT LIBRI
ria sit unaẽ tamen : quia exuno ea demhore diuinitatis ꝓcessit haccsunt quat tuor
flumina deuno paradis fonte manantia qua e quad replici unionȩdecurrunt
haꝙꝑ totũmundũ acl estis p̃dicationis ministruntes fluenta gnrtiae acfidaci
uu es aqule Eia mqiue prim signat secundus a dinstarru gentis leonis ica
timin principiosui diuma ep otestatis fortitudinẽ intonari T ensiusiatanũ¬

Expanded text:
novatum, jus quoque sacerdotum restitutum, et sanctae religionis cultum, multisque onovatum, jus quoque sacerdotum restitutum, et sanctae religionis cultum, multisque olicet non habeantur in canone Hebraeorum, tamen ab Ecclesia inter divinorum voluminum annumerantur historias. Praenotant autem praelia inter rsarum, pugnamque Sabbatorum et nobiles Machabeorum triumphos; foedus quoque amicitiarum cum Romanorum ducibus actaque legationum. Inter. Hi libriria sit, una est tamen, 214 quia ex uno eodemque ore Divinitatis processit. Haec sunt enim quatuor flumina, de uno paradisi fonte manantia, quae quadrupli unione decurrunt, ac per totum mundum coelestis praedicationis ministrant fluenta, gratiae ac fidei vis et aquilae. 88. Namque primustim in principio sui divinae potestatis fortitudinem intonat. Tertius
Abbreviated transcription (Latin):
quȩcũq scribit auedeaduentudnĩ. autdeeius passione sunt᷑ ułde scłifine siue
iudicio: ꝓphetauit autẽ scđo annodarii regis medorũe ssdem temporib qͥb
iud eorum inesau & dilectionẽ minoris populi inia cob. Insequentib autꝰ
ueteris iudeȩ uictimas reꝓbat&̃ sacrificium trans fer̃ ad gentes a dnuntiat:
adnuntiat eẽmit tendum : Int̃haec Non nullamoralia & disciplinis congruen¬
tia explicat: in quib: corripit populũ siues a cerdotes despicientes nom̃dĩ atq eius
sa cramenta pollutis oblationib: & sacrificiis uo lantes : Premon& etia mepõs.
doctos etsine macula eẽ debere & cetenoe ꝑ sonarũ acceptione populos ueritatẽ
instrueredis cordes quoq: arguit decimas & primitias reddendas apopulis
adneccuntur Similt̃ & illos quimis eriã suã dolentes felicitatẽ laudant eoꝵ
qui huiꝰ mundiꝓsperis ꝑfruunt᷑: ꝓphecauit aute nouis simꝰ in babilon quando
aggeus : Etmalachicis &ras scribitpopulũ di expletocaptiuitatis tempore

Expanded text:
e adventu Domini, aut de ejus passione sunt, aut de saeculi fine, sive judicio. Prophetavit autem secundo anno Darii regis Medorum, iisdem temporibus quibus Judaeorum in Esau, et dilectionem junioris populi in Jacob. In sequentibus autem veteres Judaeorum victimas reprobat. Et sacrificium transferri ad gentes annuntiat. Iannuntiat esse mittendum. 82. Inter haec nonnulla moralia et disciplinis congruentia explicat, in quibus corripit populum, sive sacerdotes despicientes nomen Domini, atque ejus sacramenta pollutis oblationibus et sacrificiis 213 violantes. Praemonet etiam episcopos doctos, et sine macula esse debere, et citra personarum acceptionem populos veritatem instruere; discordes quoque arguit, decimas et primitias reddendas in praedicatoribus a populis nectuntur. Similiter et illos qui, miseriam suam dolentes, felicitatem laudant eorum qui hujus mundi prosperis perfruuntur. Prophetavit autem novissimus in Babylone, quando Agg
Abbreviated transcription (Latin):
pultura cerrȩ trib: dieb ac noctib: reconditus est : uł qđ infigurt̃ niniuȩ
penitentiã mundo p̃dixerat : Insequentib: autẽ tipũ gerit iuda eoꝵ quisa
modum niniuitarũ salus ademulationẽ ꝓuocauitionã : Ita redemptiogenti¬
um scandalũ extitit iuda eoꝵ : Merito & contrixoriente ciuitatis sedisselegi¬
tur subumbra e derȩquia eademplebsseparansse a salute ecłae linguã

Expanded text:
pultura terrae tribus diebus ac noctibus reconditus est, vel quod in figura Ninive pultura terrae tribus diebus ac noctibus reconditus est, vel quod in figura Ninive poenimodum Ninivitarum salus ad aemulationem provocavit Jonam, ita redemptio gentium scandalum exstitit Judaeorum. Merito et contra Orientem civitatis sedisse legitur sub umbra hederae, quia eadem plebs separans se a salute Ecclesiae, dol
Abbreviated transcription (Latin):
intp̃tatur honus usuaticinauit in samaria echirł mitria et quattuor sceler
gentiũ Sub totius mundifiguras describens primum ltaq scclus qua onis ui
ad ãpit auer̃  Scdđm quia in sitam natur elegem in memores rationeñ ntel¬
lexerunt : Tertiũ quoq: eoꝵ qui datelegi non oboedior̃ : Quartũ inex¬
id sententiam aet̃niuidicii in laturum : Hicaut̃ aduentũ xp̃i subdomi
tur : Tropologice adhereticos referenda sunt : ꝓphetauit autẽ subregeori¬
numero uerboꝵ sed gratiamis teriorum ȩqualisi ste contrr idic eam loquens.
increpat mistice suꝑbiam edõ prioris uidelicetpopulia udatiã qđ ia cobfra
gentiũ futurũ intonat dño regnũ ꝓphecauit subios aphat regeiuda quan¬
do & micheas : Ionas quiint̃ p̃tat᷑ columba tã sermone quã naufrrgio suo
passionẽ xp̃imortem. ł resurrectionẽ figurat : siue qđ denaue in maritã¬
quã decrucein terrã ꝓiectus est : siue qđ inuentrecoeti exceptus tã quã in se-¬

Expanded text:
interpretatur onus, vaticinavit in Samariam et Jerusalem, tria et quatuor scelera gentium sub totius mundi figura describens. Primum itaque scelus, quia omnes in Adam peccaverunt. Secundum, quia insitam naturae legem immemores rationis 208 non intellexerunt. Tertium quoque eorum qui datae legi non obedierunt. Quartum inex sententiam aeterni judicii illaturum. Hic autem adventum Christi sub domitulit, tropice ad haereticos referenda sunt. Prophetavit autem sub rege Ozinumero verborum, sed gratia mysteriorum aequalis. Iste contra Idumaeam loquens increpat mystice superbiam Edom, prioris videlicet populi audaciam, quod Jacob fgentium, futurum intonat Domino regnum. Prophetavit sub Josia rege Juda, quando sti mortemque, et resurrectionem, figurat, sive quod de navi in mare, tanquam de cruce in terram, projectus est, sive quod, in ventre ceti exceptus, tanquam in se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis botrũ in ligno humeris gestauer̃ duoꝵ ꝓopuloꝵ significanti am
ex presserunt quorũprior iudaicus gradiens auersus tergadat x p̃o posteri-
cadens aꝑtos oculos habuittipum ȩoꝵ tenuit : qui ꝑ fide cognitionẽ dihabent.
sed obscunttio peribus corruunt. Finees qui ambri a scortam in adulterio
minicis anguinis signũ ab interitu mundis aluatẽr: Nq̃ xploratores missi
abihu in hicricbꝰ. quos suscepitnt ab duo intellꝑguntur testa m̃ ta inmundũ mis¬
saque suscepit eidła exgentib congregata. A chamꝰ quid eiericho a natena¬

Expanded text:
promissionis botrum promissionis botrum expresserunt, quorum prior Judaicus gradiens aversus terga dat Christo, 129 pcadens apertos oculos habuit, , typum eorum tenuit qui per fidem cognitionem Dei habent, sed obscurati malis operibus corruunt. 68. Phinees, qui Zambri et scortum in adulterio sionis dominicae signum, ab interitu mundi salvatur. 74. Duo exploratores missi a Jesu in Jericho, quos suscepit Raab , duo intelliguntur Testamenta in mundum missa quae suscepit Ecclesia ex gentibus congregata. 75. Acham, qui de Jericho anathema
Abbreviated transcription (Latin):
hebreoꝵ populum nud atum sacerdotio eua cuatũ regnoscisso Barra¬
bas quimdeis dimittitur signficat anti xpm que illi errantes suscipere
blas phemat xpm incrucependentẽ altor fidelis uideos in trepatblas fe¬
mantes. Quat tuor milites qui quattuor partes sibideihũ uestiments
secer̃ p̃figurauer̃ quattuor partes mundi qu ediuiser sib eloquia xp̃i
si uts eriptũ est. Lettibor suꝑ eloquicituca si ct quimn uenitspolia mul

Expanded text:
Hebraeum populum nudatum sacerdotio, et evacuatum regno scisso. 244. BarabHebraeum populum nudatum sacerdotio, et evacuatum regno scisso. 244. Barabbas, qui Judaeis dimittitur , significat Antichristum, quem illi errantes meruerunt blasphemat Christum in cruce pendentem, alter fidelis Judaeos increpat blasphemantes. 248. Quatuor milites, qui quatuor partes sibi de Jesu vestimentis fecerunt , praefiguraverunt quatuor partes mundi, qui diviserunt sibi eloquia Christi, sicut scriptum est: Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia
Abbreviated transcription (Latin):
ticib: cinita : x p̃s ẽincui aduentu tͣ batẽ iudeoꝵ ꝓopulus quinq libris legis con¬
clusus : descendente enĩ angło cõmouebatur aqua et sanabatur infirmꝰ Des¬
cendente enĩ decelis xp̃otõ motus in passione eiꝰ idẽpopulus & sanatẽ mundus.
Cecus a natiuitatȩ cuil un exoculos Ad piscinã silo ȩ misitlauandũ significat
genꝰ hum anũ anatiuitate idã primo homine erroꝵ tenebrisuiciatũ c̃iuus
oculos dñs desputo & luto liniuit qui a uerbũ caro factũ c̃ & lauorioculos
inpis cina iussit utbaptiratus in xpõ acciper& lucem fidei & creder& incũ
fecentẽ demonum̃toresuscitau ignificat inundũ quẽ grauissima peccati
consuetudo corruperati q̃uitam̃ quarta die mortis resuscitatur. Prima
enĩdies ẽ mortis tracta deadam ꝓpagomortals alter dies mortis est :¬
scetus : hud exterit aurẽ amittiu diad sinis trã ꝑ intellectũ littere transic
ti Princeps sicerdotũ quidis cosit uestim̃tũ suũ indni passionẽ indicat

Expanded text:
ta, Christus est, in cujus adventu turbatus est Judaeorum populus quinque libris legis conclusus. Descendente enim angelo commovebatur aqua, et sanabatur infirmus; descendente de coelis Christo, commotus est in passione ejus idem populus, et sanatus est mundus. us, postquam unxit oculos, ad piscinam Siloe misit lavandum , significat genus humanum a nativitate, id est, a primo homine errorum tenebris vitiatum, cujus oculos Dominus de sputo et luto linivit, quia verbum caro factum est. Et lavari ocin piscina jussit, ut baptizatus in Christo acciperet lucem fidei, et crederet in eum fetentem de monumento suscitavit, significat mundum, quem gravissima peccati consuetudo corruperat, qui tamen quarta die mortis resuscitatur. Prima enim dies est mortis, tracta ex Adam propago mortis; altera dies mortis est ctus. Hic dexteram aurem amittit, dum ad sinistram per intellectum litterae transit, 243. Princeps sacerdotum, qui scidit vestimentum suum in Domini passione , indicat
Abbreviated transcription (Latin):
aiudeis dnõ lapidanda eclesia est: quiprius relicto dõin idolis furat
caputdñ unxit. ecđa ẽ q̃ue fructũ suioperis fidei quodore ad laudẽ dĩ &¬

Expanded text:
 Domino a Judaeis lapidanda, Ecclesia est; quae prius, relicto Deo, in idolis fuerat Domino a Judaeis lapidanda, Ecclesia est; quae prius, relicto Deo, in idolis fueratcaput Domini unxit, Ecclesia est, quae fructum sui operis, fideique odorem ad laudem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
spreuerunt. Seruus quimnã unã accepit & decemad quisiuit signifi¬
cat doctores ꝗ acceptamgratiam cuangelii indecem uerborum predi¬
quisiuit illos demons trat quim andatũ seruantes consequuntur & scien¬
tiamlegis Inquinq libris morsi scriptã cãq docendo adusumsalu¬
tstiees sarum fenerant. Quiuero unamipsam in sudario conserua¬
uit esten diecum quicreditum sibigratiȩ donumdediate ociose
tiaetaut undercete amittit conł atam gratiam quip neglgentiã p̃¬
dicarecontem psautti augeatur qui indel aborauit. Nidua quainga¬
no mutantur quia eredentes ꝑ laucicrigratiam tr anseunt ad passi¬
onis coronam. A rehitridinus mor sesintelligicur quia miratur me
Adulir samaritana mistiefntd igicur sinagogec quinq librs legs
quasi quinq: uiris secundum sensum arnis sabicta qua misericor d¬
ter dñs ꝓuocat aurire a quã uiua laia criscilic& ꝑnub p̃eregratiã :¬
uł secretam legis intellegentiam. Mulier adultera que a lsferct

Expanded text:
spreverunt. Servus vero qui mnam unam accipiens decem acquisivit, significat doctores, qui, accepta gratia Evangelii, in decem verborum praediquisivit, illos demonstrat, qui mandata Dei servantes, consequuntur scientiam legis in quinque libris Moysi scriptam, eamque edocendo ad usum salutis necessariam fenerant. Qui vero mnam unam ipsam in sudario conservavit, ostendit eum qui creditum sibi gratiae donum delicate otioseque tractavit. Unde et recte amittet collatam gratiam, qui per negligentiam praedicare contempsit, ut ei augeatur qui inde laboravit. Vidua quae in ganum mutatur, quia credentes per lavacri gratiam transeunt ad passionis coronam. Architriclinus, Moyses intelligitur, qui miratur melMulier Samaritana mystice intelligitur Synagoga, quinque libris legis, quasi quinque viris, secundum sensum carnis subjecta; quam misericorditer Dominus provocat haurire aquam vivam, lavacri scilicet percipere gratiam, vel secretam legis intelligentiam. Mulier adultera, quae offertur
Abbreviated transcription (Latin):
conducit & denarii mercedẽ ꝓmittitur : Xp̃s ẽ quiuocat om̃s ad cultũ fidȩiꝓmit :¬
tens c̃isp̃mũ ꝑfectebeatitudinis. operarii hora prima conductiꝰ husunt qu rudi¬
centia ad fidem accesserunt : quiucro honr sexta conductisunt: husune qui
unauitȩ hora laborauerunt. Duo filu missi adoperanda uincã duoꝵ popu¬
lor iipũ demnotistrat : Primus eñi missus uocati gentiũ populus. quena ture

Expanded text:
conducit, et denarium 142 promittit , Christus est, qui vocat omnes ad cultum fidei, promitconducit, et denarium 142 promittit , Christus est, qui vocat omnes ad cultum fidei, promittens centia ad fidem accesserunt; qui vero hora sexta conducti sunt, hi sunt qui ordiam, qui una vitae hora laboraverunt. Duo filii missi ad operandam vineam duorum populorum typum demonstrant. Primus enim missus vocatur gentium populus per naturae
Abbreviated transcription (Latin):
in ideclaratur. Homo habens centũ oues & relictis illis ouem ꝑdita querit. hacre¬
que perierat in adam utbonus pastor quesitã in gentib repperit: atꝗ crucs suae
humeris paradisore portauit. Mulier que ꝑditã repperit dragmã ecdesi a est que
animã diabo lilaqueis abstractã dũ muenerit ꝑ penitentiã & angłoꝵ facidecitiã :¬
Debitur decẽmiliũ talentoꝵ : significatoms quid õ sumꝰ obnoxii ꝑ trans gressionis
decem p̃ ceptorũ. sed sicut nobis poscentib ad nõpeccatiuincula relaxantur. Ita
utunꝰ quisq nrmm dimittat exemplo d ñi nedũ minima debita in nobis pecantib
ñ concedimꝰ maiora nrã exsoluerecum usuris penarũ cogitamur. Diues quica me¬
lo comparatur ꝑ sonã indicat iudeoꝵ quidel egis potentia gloriantur qũ quã ꝓr¬
t̃ terrena colunt non habent regnũ celorũ ubi facilius gentilis populus criminis
tor tuosus & sarcine : peccatoꝵ grauatus. in greditur ꝑforamen acus : quas ipsi

Expanded text:
i declaratur. Homo habens centum oves, et relictis illis ovem perditam quaerit, ac re angelorum in coelis, ovem quae perierat in Adam, ut bonus pastor, quaesitam in gentibus reperit, atque crucis suae humeris paradiso reportavit. Mulier quae perditam reperit dragmam, Ecclesia est, quae animam diaboli laqueis abstractam dum invenerit per poenitentiam, et angelorum et r decem millium talentorum significat homines qui Deo sunt obnoxii per transgressionem decem praeceptorum, sed sicut nobis poscentibus a Domino peccati vincula relaxantur, ita unusquisque nostrum dimittat exemplo Domini, ne dum minima debita in nos peccantibus non concedimus, majora nostra exsolvere cum usuris poenarum cogamur. 176. Dives, qui camelo comparatur , personam indicat Judaeorum, qui de legis potentia gloriantur, quanquam propter terrena, quae colunt, non habent regnum coelorum, ubi facilius gentium populus criminibus tortuosus, et sarcinis peccatorum gravatus, ingreditur per foramen acus, quasi per a
Abbreviated transcription (Latin):
terer bron sunditius cum suis uniuersis euertit Iautulterius blli¬
gerarenor posst̃ ÷ L omine aut pioba bente uestem nuptiualem hacu¬
bitdꝰ quilo quenterege obmutuit. quem iub &t seruissus ablatumitti
in tenebras exteriores : illeest quiin fide quidem cũ ceticis requiescit. sed
sunuentus fuerit in diẽ iudicii uestem carnis haberepollita: confestim
quib unus debebat feneratori denarios quingentos. alterquinqua gin
ginta denario s debuit. iudeo tipum habuit ille uero qui quingentos gra¬
etilitatis figuram ex pressit : qui abinitio mundi debitor semꝑ ex istens uro¬
grafi peccatũ ꝑpenitentia ex soluit: adueniententaq xp̃o tande mcredi¬
dit : atq uberiorẽ miscđe fructũ accepit: unde quia plus illiẽ concessu ap̃o

Expanded text:
erusalem funditus cum suis universis evertit, ita ut ulterius belligerare non possit. 191. Homo autem non habens vestem nuptialem in accubitu, qui, loquente rege, obmutuit; quem jubet servis ablatum mitti in tenebras exteriores , ille est qui in fide quidem cum caeteris requiescit; sed si inventus fuerit in die judicii vestem carnis habere pollutam, confestim quibus unus debebat feneratori denarios quingentos, et alter quinquaginta ibus ille qui quinquaginta denarios debuit Judaeorum typum habuit; ille vero qui 144 quingentos, gentium figuram expressit, qui ab initio mundi debitor semper existens, chirographum peccati per poenitentiam non solvit. Adveniente itaque Christo, tandem credidit, atque uberiorem misericordiae fructum accepit, unde quia plus illi concessum est a
Abbreviated transcription (Latin):
iesu iorda nẽ trinseunt hac secundo circum caiduntir subuersis q cunetis
familia destendit dauid hunchebrei libellũ a diudicũ librũ sibiungunt: p co
tins propem lixitatem sui inquattuor partibus sitdesetus apud hebrtos
ta men uinduob diusus est uoluminibi quorũ primus s amihe se iear
candñ auud a eis tnensis se adgentos : ho eli quoq sacerdotiũim sa muhel
mistice fuissemens latũ : Mindauid s a ulis regis imperiũ : atalachl
uero regis iuden s rahditicie gencq̃s gͥestuquietorũpordne digritẽoꝵ¬

Expanded text:
Jesu, Jordanem transeunt, ac secundo circumciduntur, subversisque dehinc familia descendit David. Hunc Hebraei libellum ad Judicum librum subjungunt, quotinos propter prolixitatem sui 197 in quatuor partibus sit desectus, apud Hebraeos tamen in duoa Judaeis transisse ad gentes, Heli quoque sacerdotium in Samuel mystice fuisse translatum et in David Saulis regis imperium. 28. Malachim vero reges Judaeae, et Israeliticae gentis, gestaque eorum per ordinem digerit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmnisse maledictions peccatorum & ꝓmissionss beatitudinis ibicanit canti ÷¬
cũ mor ses ibidat beneditionem filiis istł. ibiq terras epmis sionis conspet¬
ta moritur atq̃ sepeliur : Non nullia utem hebreorum quattuor ton¬
tã librꝰ sonputant legis Id  eneis ex odus. leuiticus siignumerũ: deuttr¬
nomiũ a ũ t repititionem ea rundẽ librorum &quasiquodd̃ legis meria

Expanded text:
missa, maledictiones peccatorum, et promissiones beatitudinis. Ibi canit canticum Moyses. Ibi dat benedictionem filiis Israel; ibique, terra repromissionis conspecta, moritur atque sepelitur. 23. Nonnulli autem Hebraeorum quatuor tantum libros computant legis, id est, Genesim, Exodum, Leviticum, Numeros. 196 Deuteronomium autem repetitionem eorumdem librorum, et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
canonica scriptura senumentñt : Occurrunt dehinc ꝓph&ş in qͥ¬
bus est psalnediber unus & salo monie libritres: prouerbiorum
scilicet etdes astes. deincantica canticorũ : Duo quoq iliegregi
ti & seẽ institutionis libellis apientiamdico & alium quiuocatur
ecel esi a sticus: q̃uidum dicantur ab hufiliosira cȩdititam̃ ꝓppt̃ quan-¬
dam elo qui similitudinẽ salomonisunt titulo prȩ notati : quitam̃
in eđa parem cum reliquis canonicis libris tenerenoscuntur a uo-¬
toritatem : Supersunt libri sed ecim prophecarum ex quib: quat¬
tuor sunt qui maiora uolumina condiderunt iđ esaias. hieremias¬
hietechiel &danihel: Reliquiuero duodec imbreuesunt & contigui. &
abdias ionas midas naũ abacum. soffonias a gcus ⁊ accharias ma-
lachias: Quid am autem hieremiac lamenta segregantes. deuolu¬
minceius secernunt: Sicq quad ixginta etquinq libros ueteristes¬

Expanded text:
canonicas scripturas enumerat. 8. Occurrunt dehinc Prophetae, in quicanonicas scripturas enumerat. 8. Occurrunt dehinc Prophetae, in quibus est Psalmorum liber unus, et Salomonis libri tres, Proverbiorum scilicet, Ecclesiastes, et Cantica canticorum. Duo quoque illi egregii, et sanctae institutionis libelli, 193 Sapientiam dico, et alium qui vocatur Ecclesiasticus; qui dum dicantur a Jesu filio Sirach editi, tamen propter quamdam eloquii similitudinem Salomonis titulo sunt praenotati. Qui tamen in Ecclesia parem cum reliquis canonicis libris tenere noscuntur auctoritatem. 9. Supersunt libri sedecim prophetarum, ex quibus quatuor sunt, qui majora volumina condiderunt, id est, Isaias, Jeremias, Ezechiel et Daniel. 10. Reliqui vero duodecim breves sunt, et contigui, et Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias et Malachias. Quidam autem Jeremiae Lamenta segregantes, de volumine ejus resecuerunt, sicque quadraginta quinque libros Veteris Tes
Abbreviated transcription (Latin):
Cauete a temeraria iurrtione : Abhis duobus malis securissi¬
mi cauetis: sicutcon su&udine iuraendi a uob̵ abstuleritis. Exelĩc:¬
PRIORUM DIFINITIONEM: ISTAEST
n principio uidelic& quinque librimorsi: Genesis. Exodus. Leuiticus
numerus siue deutero nomium : lđ recapitulatio legis et quasi se¬
cundas lex huic suc edunt libriiesunaue łiudicũ siuelibellus cui ẽtitulus
ruthqͥ ñ adiscoriã iudicũ ut ebrei adser sed magis ad principiũ regũꝑti¬
nere uudetur Nos secunt᷑ quattuor libriregũ quoꝵ qͥdẽ parali pemenoa
libriduo dacerea dnectunt᷑ qui earudẽ gstarũ rerũ cẽnoscunt᷑ quã quã &ali
istoriasit iob liber uł tobiaa ester siue iudit ne non et esdrȩ
ribus sequntur. continentes tristia seuletaquȩ post exaidium
ihrłm iuda icopopulo accessus: ex quibus quidem tobietiudichi s¬
uemachabeorum. hebrei non repiunt eđ a tameneosinter

Expanded text:
cavete a temeraria juratione. Ab his duobus malis securissicavete a temeraria juratione. Ab his duobus malis securissime cavebitis, si consuetudinem jurandi a vobis abstuleritis. SEpriorum traditionem ista est. 2. In principio videlicet, quinque libri Moysi, Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium, id est, recapitulatio legis et quasi secunda lex. 3. Huic succedunt libri Jesu Nave, Judicum, et libellus cujus 191 est titulus Ruth, qui non ad historiam Judicum, ut Hebraei asserunt, sed magis ad principium Regum pertinere videtur. 4. Hos sequuntur quatuor libri Regum. Quorum quidem Paralipomenon libri duo e latere annectuntur, quia earumdem gestarum rerum continent causas qistorias, ut Job liber, et Tobiae, et Esther, et Judith, et Esdrae, ribus persequuntur, continentes tristia, sive laeta, quae post excidium Jerusalem judaico populo acciderunt. 7. Ex quibus quidem Tobiae, Judith, et Machabaeorum Hebraei non recipiunt. Ecclesia tamen eosdem inter
Abbreviated transcription (Latin):
eum adius iurendum: illeiurauit : isteperdidit: Sȩclista per¬
dente: ille poenitus periit: Dicebat ergoistętatus homo
grauis et fidelis ÷ psa nocte ex hibitum sȩfuisse ad iudicem
⁊ cum magno impetu atq: terroreperuenisse ad presentem
excelsum quendam & ad mirabilem iurum : cui parebã tõffi¬
cium similiter excelsorum iussum fuissȩper turbatum re¬
tro reuocari & interrogatum fiuis schis uerbis : Qua repro¬
qoam animam hominis falsa iure tione perimere s opros¬
tranus nius susese c÷aedi : Caesus est tam grauiter. ut indorso
cuiglan tis uestigia plagarum apparent : s ed dictumest illi
postea quam emendatus est: Parctur in nocentiae tuaei: de
ceeero tauee facias: Fecit quidemille magnum peccatum &e
mendatus est sed mulcognruius peccatum faciet qui postis¬
tummeum sermonem &istam meam ammonitionem &
ex or̾t tionem: talealiquid fecerit : Cauetȩfalsaiun tione

Expanded text:
eum ad jusjurandum. Juravit ille, iste perdidit: sed isto pereum ad jusjurandum. Juravit ille, iste perdidit: sed isto perdente, ille penitus periit. Dicebat ergo iste Tutuslymeni homo gravis et fidelis, ipsa nocte exhibitum se fuisse ad judicem, et cum magno impetu atque terrore se pervenisse ad praesidentem excelsum quemdam et admirabilem virum, cui parebat officium similiter excelsorum, jussum fuisse perturbatum retro revocari, et interrogatum fuisse his verbis: Quare proquam animam hominis istius falsa juratione perimeres? Prostratus jussus est caedi. Caesus est tam graviter, ut in dorso evigilantis vestigia plagarum apparerent. Sed dictum est illi, postquam emendatus est: Parcitur innocentiae tuae, de caetero cave ne facias. Fecit quidem ille grave peccatum, et emendatus est: sed multo gravius peccatum faciet, qui post istum meum sermonem et istam meam admonitionem et exhortationem tale aliquid fecerit. Cavete a falsa juratione,
Abbreviated transcription (Latin):
uidere ñ pos sumus : namsicor dannt̃ uidemus cui iura remus. quando
a nobis exigeretur iuratio. quando uideretur oculis proximi ipsa cogita
cauit adiurationem et scit eum falsum ee iuratum: uincit homici¬
dam quia homicida i corpus occisorss est . Illeanimã : immoduas a¬
nimas. eteius quem iunerȩꝓ uocauit et suamiscis uerum cẽ quoddicis
Falsum esse quod illedicit & iuntre compellis : ecceiurat ecceperiunit
ecceperit : tuquid inuenisti : Immoquia ettuperisti qued eillius mor¬
tiurae : in hoc propter quod contigit in hac ecclesia : fuit homo qui¬
dam simplex innocens benefidelis. a multis nostris idest ypponien¬
sibus immo ab omnibus cognitus. tocus limeni uocatus : totumlime¬
niquis ues trum non nouit quiciues estis : Ab illo audiui quod
dico nescio quis negauitei uel quod commenda uerat. uel quod ei
debebatur : & hominis fideise commisit : Commotus prouocauit

Expanded text:
videre non possumus. Nam si corda nostra videremus, cui juraremus? Quando videre non possumus. Nam si corda nostra videremus, cui juraremus? Quando a nobis exigeretur juratio, quando videretur oculis proximi ipsa cogitatvocavit ad jurationem, et scit eum falsum esse juraturum, vincit homicidam. Quia homicida corpus occisurus est, ille animam; imo duas animas, et ejus quem jurare provocavit, et suam. Scis verum esse quod dicis, et falsum esse quod ille dicit, et jurare compellis? Ecce jurat, ecce pejerat, ecce perit: tu quid invenisti? Imo et tu peristi, qui de illius morvestrae, in hoc populo, quod contigit in hac ecclesia. Fuit hic homo quidam simplex, innocens, bene fidelis, a multis vestris, id est, Hipponensibus, imo ab omnibus cognitus, Tutuslymeni vocatus. Tutumlymeni quis vestrum non novit, qui cives estis? Ab illo audivi quod dico. Nescio quis negavit ei, vel quod commendaverat, vel quod ei debebatur; et hominis fidei se commisit. Commotus provocavit
Abbreviated transcription (Latin):
suyaq adhibes testem uertatem adiuam falsitatem: Aliquandos
nolens homoiurat: cumuerum putatẽe quod iurat: Nonest quidem
tantũ peccatum. quantumei. quisct falsumesse: et tameniurat quan¬
tomelior & apeccato isto grauiomnino longefit qui audit dnĩmxp̃m
& noniurat: sciograueesse consuetudini uraẽ : sed et graue fuit consue¬
tudininrae: limendo dm̃ abstulimus iurationem degrenr̃o: Ecceuo¬
biscum uiuimꝰ quisnos aliquando audiuit iurentes. Num quid ñcon¬
uẽ quam noniurare : Si quis autemtȩpuoca uerit adiura cionem ut
fortesic sibiex istim& satis fieri possesiiuraueris deilla requãteputat
cõmississȩ a ut fecisse & forsitan non fecisti nerema neat inillo mala sus¬
tionem amaloee. si ab alio ꝓuocatus fueris ab ipsius maloerit qđiuras
nonatuo : Ethocest amalo ꝓprie communi generis humani : qm̃ corda nrã

Expanded text:
rumque adhibes testem veritatem ad tuam falsitatem. Aliquando et rumque adhibes testem veritatem ad tuam falsitatem. Aliquando et nolens homo perjurat, cum verum putat esse quod jurat. Non est quidem tantum peccatum, quantum ejus qui scit falsum esse, et tamen jurat. Quanto melior, et a peccato isto gravi omnino longe fit, qui audit Dominum victa. Scio grave esse consuetudini vestrae: sed et grave fuit consuetudini nostrae. Timendo Deum abstulimus jurationem de ore nostro. Ecce vobiscum vivimus: quis nos aliquando audivit jurantes? Numquid non cone alius. Si quis autem provocaverit te ad jurationem, ut forte sic sibi existimet satisfieri posse, si juraveris de illa re quam putat te commisisse aut fecisse, et forsitan non fecisti; ne remaneat in illo mala sustionem a malo esse. Si ab alio provocatus fueris, ab ipsius malo erit quod juras, non a tuo. Et hoc est prope a malo communi generis humani, quoniam corda nostra