comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sarus. Exbis igitur que ab aliisde.
scriptã iã leginuᷤᷤ. plurimũ ad¬
miniculati & ad uiti. ea que de
trmitate uno sũmo. sũmeq bono
dõ pie queri. & disseri posse arbi¬
tror ipso ortante querenda atq
ad uiuante disserenda suscepi.
It si alia nõsũt. huius modi scrip¬
tir. sait que abemꝰ. & legant
qui uoluerint. & ualuerint

Expanded text:
Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliqua recerta de qua nul¬
lus ambiger& sumere sue dis¬
putationis ex ordium. beati
certe in quid om̃s eẽ uolumꝰ.
Absit ut hoc falsum eẽ. dicamꝰ.
An dicendum est giam si nichil
sit beate uiuere quã scđm
uirtutem animi uiuere. ⁊am̃
& qui hoc nõ uult. beate uult
uiuere. Nimis quidem uidet᷑¬
hoc absurdum. Tale est enĩ
hac si dicamus & qui nõ uult
beate uiuere: beate uult uiuest
stam repugnantiam quis auoitt
quis ferat. & titm̃ adhanc con¬
trudit necessitus. Si & om̃s bea¬
te uelle uiuere uerum est.
non om̃s sic uolunt uiuere
quo modo solum uiuitur beate :¬

Expanded text:
ab aliqua re certa, de qua nulab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, Beati certe, inquit, omnes esse volumus? Absit ut hoc falsum esse dicamus. an dicendum est etiamsi nihil sit aliud beate vivere, quam secundum virtutem animi vivere, tamen et qui hoc non vult, beate vult vivere? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat? Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt vivere, quomodo solum beate
Abbreviated transcription (Latin):
fruitur. Si inutra que ille
qui fruitur utraq. Cum ittiq
alius dicit beate iuiuere. uo¬
luntate corporis frui. Alius
autẽ beate uiuere est. uirtutẽ
animi frui. Non ne aut̃ ambo¬
nesciunt quȩ sit beata uita
aud non ambo sciunt: Quo¬
modͦ ergo ambo eam amant.
si nemo potest amare quod nescit:
Un forte falsum est. quod prolie¬
nissimo certissimoq posiumus bea¬
te uiuere. om̃s homines uelle
Si enim beate iuiuere est. uer¬
bi gr̃a. Scdm animi uirtutẽ
uiuere. quo modo beate uiue¬
re uult qui hoc non uult. Nõ¬
ne uerius dixerimus. homo
iste non uult beate uiuere.
quia nõ uult scđm uirtutẽ
uiuere. quod solum est bea¬
te uiuere. Non igitur bea
te iuuere uolunt. Im mo
pauei hoc uolunt. si nõ est
beate iuiuere. nisi scdm uir¬
tutẽ animi uiuerx. quodmul¬
ti nolunt. Itti ne falsum erit.
unde nec ip̃se cum ac ademu¬
cis omĩa dubia sint: ac ade¬
micus cicero dubittuit. Qui
cum uell& in ortensio dia logo

Expanded text:
fruitur: si in utraque, ille fruitur: si in utraque, ille qui fruitur utraque. Cum itaque alius dicit, Beate vivere est voluptate corporis frui; alius autem, Beate vivere est virtute animi frui: nonne aut ambonesciunt quae sit beata vita, aut non ambo sciunt? Quomodo ergo ambo amant eam, si nemo potest amare quod nescit? An forte falsum est quod pro verissimo certissimoque posuimus, beate vivere omnes homines velle? Si enim beate vivere est, verbi gratia, secundum animi virtutem vivere; quomodo beate vivere vult, qui hoc non vult? Nonne verius dixerimus: Homo iste non vult beate vivere, quia non vult secundum virtutem vivere, quod solum est beate vivere? Non igitur omnes beate vivere volunt, imo pauci hoc volunt, si non est beate vivere, nisi secundum virtutem animi vivere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo
Abbreviated transcription (Latin):
IRUM est aurem cyor no¬
capescende atq retinen ue¬
de beatitudinis una sit om̃ium ru
unde tantai existat de ipsa bea
eam nolit. s& quod non om̃s eam
norint. Si eam om̃s eam nos¬
sent. nõ ab aliis putttretur eẽ
inuirtute animi. aliis incor¬
poris uoluntate. aliis mutroꝙ
& aliis atq aliis. alibi atq alibi
U t enim eos queq res maxune
delectauit ita mea constitue¬
runt uitam beatton. Quomͦ
igitur feruentissime amant
om̃s. quod nõ om̃s sciunt : Quis
potest amare quod neseit. sicut
iam de hac re inlibris superiori¬
bus disputtaui. Quur ergo bea¬
tamen scitur abom̃ibus En
forte sciunt om̃s ipsa que sit. s&
non om̃s sciunt ubi sit. & in de
contentio est. Quasi uero
de aliquo mundi huius agut᷑
loco ubi debeat quisq uelle ui¬
uere. qui uult beate uiuere.
Ac non teti queratur ubi sit
beatitudo sicut queriͥtur que
sit. Nam utiq si in corporisuo¬
luntate est. ille beatus est qui
fructur corporis uoluntate.
S i in uirtute animi ille qui hac

Expanded text:
irum est autem cum capessendae atque retinendae beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beateam nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim omnes eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amant omnes, quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi . Cur ergo beatamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo mundi hujus agatur loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit. Nam utique si in corporis voluptate est, ille beatus est qui fruitur corporis voluptate: si in virtute animi, ille qui hac
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ unicũ dĩ filiũ dicim hõso¬
lũ mutabilem. uerũ atiã uisi¬
bilem prittuer̃. Hi enĩ multuon
crassũ eor diuinis rebus inquirẽ¬
dis audacius. quã religiosuis at¬
tuler̃. A nima quippe cũsit subs¬
tancia spãlis.cũq atiã ipsa facta
sit. nec ꝑ aliũ sieri potuerit. nisi
ꝑquẽ facta sunt omĩa. & sine quo
factũ est nichil. quã uis sit mutti

Expanded text:
Filium dicimus, non solum mutabilem, verum etiam visibilem esse putaverunt. Hi enim multum crassum cor divinis rebus inquirendis audacius quam religiosius attulerunt. Anima quippe cum sit substantia spiritualis, cumque etiam ipsa facta sit, nec per alium fieri potuerit, nisi per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil quamvis sit
Abbreviated transcription (Latin):
cia. ꝑ quẽ facta eftlanima. crididerũt.
Cũ sit illa nõ ouustbilis ttatũ quod &
aninia est. seo actiã incomutibilis qđ
anima nõ est. Eadem quippe in comu¬
tabilitts eiꝰ comemoratit ẽ ut dicere¬
tur. Inse ipsa manens. mnouat om̃ia.
Et isti quidem ruinã erroris sui. di¬
uinarũ seripturarũ testimoniis. qua¬
si fulsire conantes. adibent pauli
apostoli sentenciã. &quos dictũ est
de uno solo dõ. inqua ipsa trinitas
intelligitur. tantũ depatre. nõ &
de filio ⁊ de spu sc̃o dictũ accipũt.

Expanded text:
erunt; cum sit illa non invisibilis tantum, quod et anima est; sed etiam incommutabilis, quod anima non est. Eadem quippe incommutabilitas ejus commemorata est ut diceretur, In se ipsa manens innovat omnia . Et isti quidem ruinam erroris sui divinarum Scripturarum testimoniis quasi fulcire conantes, adhibent Pauli apostoli sententiam; et quod dictum est de uno solo Deo, in quo ipsa Trinitas intelligitur, tantum de Patre, non et de Filio et de Spiritu sancto dictum accip
Abbreviated transcription (Latin):
fantasiã nubẽ quã de supꝑcerno
cum eundem hominẽ quem uideram
cogito inper turbabili eternitate
profundit. Item cũ arcũ pulere
& equabiliter intortũ quem uidi
ueerbi gr̃a cartagini animo re¬
uoluo. resquedã meiłti nuntiata
per oculos memorie que trans fu¬
sa imaginariũ conspectũ facit.
S & aliud mente conspicio sccłm quod
michi opus illud plac&. Unde &iam
si displicerẽt corrigerem. Itaq de
istis scdm illã udicamus. & illã cer¬
nimus. rationalis mentis intuitu.
Ista uero aud presentia sensu corpo¬
ris tangimus. audimagines absen¬
sium fixas inmemoria recordamur.
& exearũ similitudine talia fuigimꝰ.
qualia nos ipsi si uellemus atq possem.
oiam opere moliremur. Aliter si¬
gurantes anmo mmaginis corporũ
aud ꝑcorpus corpora uidentes. aliter
autem rationẽ artemq ineffabilit᷑
pulcrã tailiũ figurarũ suꝑ aciem
mentis. simplici intellegentia capi¬

Expanded text:
phantasiae nubem, quam desuper cerno, phantasiae nubem, quam desuper cerno, cum eumdem hominem quem videram cogito, imperturbabili aeternitate perfundit. Item cum arcum pulchre ac aequabiliter intortum, quem vidi, verbi gratia, Carthagine, animo revolvo, res quaedam menti nuntiata per oculos, memoriaeque transfusa, imaginarium conspectum facit. Sed aliud mente conspicio, secundum quod mihi opus illud placet; unde etiam, si displiceret, corrigerem. Itaque de istis secundum illam judicamus, et illam cernimus rationalis mentis intuitu. Ista vero aut praesentia sensu corporis tangimus, aut imagines absentium fixas in memoria recordamur, aut ex earum similitudine talia fingimus, qualia nos ipsi, si vellemus atque possemus, etiam opere moliremur: aliter figurantes animo imagines corporum, aut per corpus corpora videntes; aliter autem rationes artemque ineffabiliter pulchram talium figurarum super aciem mentis simplici intelligentia capi
Abbreviated transcription (Latin):
quelas fateatur. aud in cautus aliquo
nale de sider&. ⁊pro tali errore illa
ꝑtulerit uł sꝑate pecimie cupiditu¬
te. uł mani aiuditate laudis huma¬
ne. statim amor ille qua ineũ ferebar.
offensus & quasi re ꝑcursus atq ab
indigno homine ablatus. inea forma
ꝑman& exqua eũ ttilem credens ama¬
uerã. Nisi forte ad hoc amo iam ut
talissit. cũ talem nõ eẽ conperero.
At millo homine nichil mutatum est.
Muttiri tamen potest ut fiat quodeũ
iam eẽ erediderã. In mente autem
mea mutta est utiq ipsa existima¬
tio que de illo aliter se abebat. ⁊ alit̃¬
se ab&. Idemq amor ab uitentione ꝑ¬
fruendi ad intentionẽ cõsulendi in¬
comutabili de suꝑ iusticia iubente
defiexus est. Ipsa uero forma in con¬
cusse hacstabilis ueritatis. & in quã
fruerer homine bonũ eũ credens
& inqua cõsulo ut bonus sit. in eadẽ
luce in corruptissimis sincerissimeq
rationis. & mex mentis aspectũ. & illã

Expanded text:
quelas fateatur, aut incautus aliquo quelas fateatur, aut incautus aliquo iquid desideret, et pro tali errore illa pertulerit, vel speratae pecuniae cupiditate, vel inani aviditate laudis humanae: statim amor ille, quo in eum ferebar, offensus, et quasi repercussus, atque ab indigno homine ablatus, in ea forma permanet, ex qua eum talem credens amaveram. Nisi forte ad hoc amo jam, ut talis sit, cum talem non esse comperero. At in illo homine nihil mutatum est: mutari tamen potest, ut fiat quod cum jam esse credideram. In mente autem mea mutata est utique ipsa existimatio, quae de illo aliter se habebat, et aliter habet: idemque amor ab intentione perfruendi ad intentionem consulendi, incommutabili desuper justitia jubente deflexus est. Ipsa vero forma inconcussae ac stabilis veritatis, et in qua fruerer homine bonum eum credens, et in qua consulo ut bonus sit, eadem luce incorruptibilis sincerissimaeque rationis et meae mentis aspectum, et illam
Abbreviated transcription (Latin):
subdegitur nõ tatmen in uoluitur. atq
cõfunditur. S& inter est utrũ igit᷑
subilla uł milla caligine. tamquam
acelo ꝑspicuo secludat. Ansicut in
altissimis montibus accidere sol&. in¬
ter utrumq aere libero fruens.
& serenissimã lucem. supͣ & denfissima ᷤᷤ
nebulas subter asprciã. Nam unde
inme fraterni amoris inflam matur ar¬
dor. cũ audio uirũ aliquẽ profidei
pulcritudine & firmitate acriora
cormenta cormentit tolerasse.& si
michi digito hostendatur ipse homo
studeo michi con uingere. notũ facere
amicicia conligere. Ittiq si facul¬
tas clatur. accedo. allocor. semonẽ
consero. A ffectũ merĩ inillum quibꝰ
uerbis possum exprimo. Uicissimq
meo fieri quẽ inme habeat. utiq ex¬
primi uolo. Spiratilemq conplexũ
credendo moliar. quia ꝑuestigare
tam cito & cernere penitus eius in¬
teriora nõpossum. Amo itaq fidelẽ
hac fortẽ uirũ. amore casto atq ger¬
mano. Q uod si michi inter nrãs lo¬

Expanded text:
n involvitur atque confunditur. 11. Sed interest utrum ego sub illa vel in illa caligine, tanquam a coelo perspicuo secludar; an sicut in altissimis montibus accidere solet, inter utrumque aere libero fruens, et serenissimam lucem supra, et densissimas nebulas subter aspiciam. Nam unde in me fraterni amoris inflammatur ardor, cum audio virum aliquem pro fidei pulchritudine et firmitate acria tormenta tolerasse? Et si mihi digito ostendatur ipse homo, studeo mihi conjungere, notum facere, amicitia colligare. Itaque si facultas datur, accedo, alloquor, sermonem confero, affectum meum in illum quibus verbis possum exprimo, vicissimque in eo fieri quem in me habeat atque exprimi volo, spiritualemque complexum credendo molior, quia pervestigare tam cito et cernere penitus ejus interiora non possum. Amo itaque fidelem et fortem virum amore casto atque germano. Quod si mihi inter nostras lo
Abbreviated transcription (Latin):
nouit & amat. in amore i noticia sua ẽ.
U amor amantis mentis seseq scientis. in
mente noticia que eius est.& noticia
mentis se seientis & amantis inmente
atq uramare eius est. quia scientem
se amat & amantẽ se nouit. Hac ꝑ hoe
& bina sunt insingulis. Quia mens que
se nouit & amat. cũ sua noticia est in
amore. & cũ suo amore innoticia. Amor
quoq ipseᷤ noticia simul sunt in men¬
te que se nouit & amat. Totte uero
itotis. quẽ ad modũ sint iam supͣ hostẽ¬
dimus. cũ se tota mens amat. & totũ
nouit. Et totũ amorem suũ nouit.
tortemq amat notierã suã. Quando
tria istt ad se ipsa ꝑfecta sunt. Miro.
icti q modo tria istat inseparabilias.
a semedipsis. & tamen corum sengulũ
quidq substantia est. & simul omĩa
una substantia uł una essentia. cũ¬
& relatiue dicantur ad inuicem

Expanded text:
novit et amat, in amore et notitia sua est; novit et amat, in amore et notitia sua est; et amor amantis mentis seseque scientis, in mente notitiaque ejus est; et notitia mentis se scientis et amantis in mente atque in amore ejus est, quia scientem se amat, et amantem se novit. Ac per hoc et bina in singulis, quia mens quae se novit et amat, cum sua notitia est in amore, et cum suo amore in notitia: amor quoque ipse et notitia simul sunt in mente, quae se amat et novit. Tota vero in totis quemadmodum sint, jam supra ostendimus, cum se totam mens amat, et totam novit, et totum amorem suum novit, totamque amat notitiam suam, quando tria ista ad se ipsa perfecta sunt. Miro itaque modo tria ista inseparabilia sunt a semetipsis, et tamen eorum singulum quodque substantia est, et simul omnia una substantia vel essentia, cum relative dicantur ad invicem.
Abbreviated transcription (Latin):
tas. mens. amor. & noticia. ⁊ nulla co¬
mixtione confunditur. Quãuis &
singula singula in seipsis & niuicem
totit in totis. Siue singula inbinis. si¬
ue bina insingulis. Ittq omĩa in om̃ibꝰ.
Nam & mens est utiq inse ipsa. Qm̃ ad
se ipsam mens dicitur quã uis nocens
uł nott uł nocibilis ad suã noticiã
relatiue dicatur. Amans quoq & ama¬
ta. uł amabilis ad amorem seferatur
quose amat. & noticia quedã refe¬
ratur ad mentẽ cognoscentẽ. uł cog¬
nittt̃. tamen & ad se ipsã notti & noscẽs
dicitur. Nõ enĩ sibi est in cognita no¬
ticia. qua semens ipsa cognoscit. A
amor quã uis refferatur a
amantẽ cuius amor est ttmen & ad
se ipsũ est amor. ut sit &iam inseipso.
uia amor amatur. nec alio nusi amore
amari potest. idest seipso. lttd hec sin¬
gulainse ipsis. In alterrus autẽ
ut sunt. Quia ᷤ mens amans. iamo¬
re est. & amor pamantis noticia. & no¬
ticia inmente cognoscente. Singula
inbinis itt sunt. Quia mens que se

Expanded text:
a commixtione confunditur: quamvis et singula sint in semetipsis, et invicem tota in totis, sive singula in binis, sive bina in singulis. Itaque omnia in omnibus. Nam et mens est utique in se ipsa, quoniam ad se ipsam mens dicitur: quamvis noscens, vel nota, vel noscibilis ad suam notitiam relative dicatur; amans quoque et amata vel amabilis ad amorem referatur, quo se amat. Et notitia quamvis referatur ad mentem cognoscentem vel cognitam, tamen et ad se ipsam nota et noscens dicitur: non enim sibi est incognita notitia, qua se mens ipsa cognoscit. Et amor quamvis referatur ad mentem amantem, cujus amor est; tamen et ad se ipsum est amor, ut sit etiam in se ipso: quia et amor amatur, nec alio nisi amore amari potest, id est se ipso. Ita sunt haec singula in se ipsis. In alternis autem ita sunt, quia et mens amans in amore est, et amor in amantis notitia, et notitia in mente noscente. Singula in binis ita sunt, quia mens quae se
Abbreviated transcription (Latin):
scdm eam forisecus ꝑmembra cor¬
poris operandi necessitas. In amore
autẽ carnaliũ temporaliũq rerũ
sic̃ mipsis animalium fetibus aliusẽ
conceptus uerbi. alius partus Illi
enĩ quod concupiendo concipitur
adipiscendo nascitur. Qm̃ nõsufsieit
auaricie. nosse & amare aurum
nisi habeat. Neq nosse & amare
uesei aud concubere nisi &iam id
agat. Neque nosse & amare hono¬
res dimperia. nisi ꝓueniant. Que
tamen omĩa nec adepta sufficiũt.
Qui enĩ biberit inquid exhac aqͣ¬
sici& iterũ. Ideoq & in psalmis. Cõ¬
cepit inquid dolorem. & peperit
iniquitaitẽ. Dolorem uł laborem
dicit concipi. cũ ea concipiuntur.
que nosse hac uelle nõ sufficit. Q
mardescit atq egrotut animus in¬
digentia donec adea ꝑueniat. & qͣsi
pariat ea. Vnde eleganter in lati¬
na lingua parti dicuntur. & rȩ¬
ꝑta atq conꝑtii. Que uerba qͣsi
a partu ductit resonant. U con¬
cupiscentia cum conceperit parit

Expanded text:
secundum eam forinsecus per membra corsecundum eam forinsecus per membra corporis operandi necessitas. In amore autem carnalium temporaliumque rerum, sicut in ipsis animalium fetibus, alius est conceptus verbi, alius partus. Illic enim quod cupiendo concipitur, adipiscendo nascitur. Quoniam non sufficit avaritiae nosse et amare aurum, nisi et habeat; neque nosse et amare vesci, aut concumbere, nisi etiam id agat; neque nosse et amare honores et imperia, nisi proveniant. Quae tamen omnia, nec adepta sufficiunt. Qui enim biberit ex hacsitiet iterum . Ideoque et in Psalmo: Concepit, inquit, dolorem, et peperit iniquitatem . Dolorem vel laborem dicit concipi, cum ea concipiuntur quae nosse ac velle non sufficit, et inardescit atque aegrotat animus indigentia, donec ad ea perveniat, et quasi pariat ea. Unde eleganter in latina lingua parta dicuntur et reperta atque comperta, quae verba quasi a partu ducta resonant. Quia concupiscentia cum conceperit, parit
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditas sa haritas est. S unc eni
est cupiditas. cum ꝓpter se amatur en¬
tura. Iunc̾ nõ utentẽ ad uitiat seco¬
rumpit fruentẽ. Cum ergo audpar
nob̾ aud inferior creatura sit. inferu¬
re utendum est ad deũ. Pari autẽ
fruendũ s& ideo. Siẽ enĩ te ipser
nõ inte ipso frui debes. s& meo qui
fecit te sic &iam illo quẽ diligis to¬
quã te ipsum. & nob̃ ergo & fribusa
chĩo fruamur. & inde nos nec ad nos¬
medipsos remittere & quasi relaxis
de orsum uersus audeamus. Nasctaip
autẽ uerbũ cũ excogitatũ placa
ad peccandũ aud ad recte faciendu¬
U erbũ ergo nr̃m. & mentẽ dequa os¬
nitur quasi medius amor cõuingit.
Seque cũ eis tertiũ conplexu ineor¬
porea sine ulla cõfusione constrin¬
& natũ id ipsũ est cũ uoluntis
in ipsa noticia cõquĩ escit. Q uod ft
inamore sp̃ãliũ. Sui enĩ uerbi gr̃a
ꝑ fecte nouit ꝑfecteq amat iusticũ.
iam iustus est. Utiam si nulla existi

Expanded text:
cupiditas, sed charitas erit. Tunc enim cupiditas, sed charitas erit. Tunc enim est cupiditas, cum propter se amatur creatura. Tunc non utentem adjuvat, sed corrumpit fruentem. Cum ergo aut par nobis, aut inferior creatura sit, inferiore utendum est ad Deum; pari autem fruendum, sed in Deo. Sicut enim te ipso, non in te ipso frui debes, sed in eo qui fecit te; sic etiam illo quem diligis tanquam te ipsum. Et nobis ergo et fratribus in Domino fruamur, et inde nos nec ad nosmetipsos remittere, et quasi relaxare deorsum versus audeamus. Nascitur autem verbum, cum excogitatum placet, aut ad peccandum, aut ad recte faciendum. Verbum ergo nostrum et mentem de qua gignitur, quasi medius amor conjungit, seque cum eis tertium complexu incorporeo, sine ulla confusione constrinet natum idipsum est, cum voluntas in ipsa notitia conquiescit, quod fit in amore spiritualium. Qui enim, verbi gratia, perfecte novit, perfecteque amat justitiam, jam justus est, etiamsi nulla existat
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt omĩa formã scłm quã sumuᷤ
& scđm quã uł in nobis uł in corporibꝰ
uera & recta ratione aliquid opam.
usu mentis aspicimus. Atq inde
conceptã rerũ ueracẽ noticiam.
titm quã uerbũ apud nos habeniuᷤ.
& dicendo intus gignimus. nec a nob̾
nascendo discedit. Cũ autẽ ad alio
loquimur. uerbo intus manenti mi¬
nisteriũ uocis adibemus aud alicuiuᷤ
signi corporalis ut ꝑquandã comemora¬
tionẽ sensibilem tele aliquidfiat &iã
manimo audientis quale deloquentis
animo nõ recedit. Nichi itaq agnnꝰ
ꝑ membra corporis. in factis dictisq
mores hominũ. quod nõ uerbo apud
nos intus edicto preuenimus. Nemo
enĩ aliquid uolens faeit. quos nõ meor¬
de suo prius dixerit. Quod uerbũ
amore concipitur siue creature si¬
ue creatoris. Id est aud nature muta¬
bilis. aud incomuttibilis ueritatis:¬
RGO AUDCUUIDITATE AO
k aritate. Nõ quod nõsit
amanda creatura. Nanisi adereato¬
rem reffertur ille amor. non iam

Expanded text:
formam secundum quam sumus, et secundum quam vel in nobis vel in corporibus vera et recta ratione aliquid operamur, visu mentis aspicimus: atque inde conceptam rerum veracem notitiam, tanquam verbum apud nos habemus, et dicendo intus gignimus; nec a nobis nascendo discedit. Cum autem ad alios loquimur, verbo intus manenti ministerium vocis adhibemus, aut alicujus signi corporalis, ut per quamdam commemorationem sensibilem tale aliquid fiat etiam in animo audientis, quale de loquentis animo non recedit. Nihil itaque agimus per membra corporis in factis dictisque mores hominum, quod non verbo apud nos intus edito praevenimus. Nemo enim volens aliquid facit, quod non in corde suo prius dixerit. 13. Quod verbum amore concipitur, sive creaturae, sive Creatoris, id est, aut naturae mutabilis, aurgo aut cupiditate, aut charitate: non quo non sit amanda creatura; sed si ad Creatorem refertur ille amor, non jam
Abbreviated transcription (Latin):
minis mens s& qualis ex̃ sempiternis
rationibus debeat. Unde &ia fantu¬
sias rerũ corporaliũ ꝑcorporis sensuꝰ
austas. & quod am modo infusas memorie
ex quibꝰ &iam eaq nõuisa sunt. fincto
fanttis mate cogitantur. siue aliter
quam sunt. siue fortuito sicuti sunt
aliis homnino regulis supͣ mentem
nr̃am icomuttibiliter manentibus
uł ap ꝓbare apud nos medipsos. uł in¬
ꝓbare cõuincimur. cũ recte aliquid
ap ꝓbamus. uł inꝓbamus. Nam & cũ
recolo cartaginis moenia que uidi. &
cum fingo alexandrie que nõ uidi.
easdemq imagiarias formas. quas¬
dam quibusdã preferensrationabilit̃
p̃fero. uig ⁊ clar& de suꝑ iudicram
ueritatis hac suis uiris incorruptis¬
sinis regulis firmũ est.& si corpora

Expanded text:
minis mens, sed qualis esse sempiternis minis mens, sed qualis esse sempiternis rationibus debeat. 10. Unde etiam phantasias rerum corporalium per corporis sensum haustas, et quodam modo infusas memoriae, ex quibus etiam ea quae non visa sunt, ficto phantasmate cogitantur, sive aliter quam sunt, sive fortuitu sicuti sunt, aliis omnino regulis supra mentem nostram incommutabiliter manentibus, vel approbare apud nosmetipsos, vel improbare convincimur, cum recte aliquid approbamus aut improbamus. Nam et cum recolo Carthaginis moenia quae vidi, et cum fingo Alexandriae quae non vidi, easdemque imaginarias formas quasdam quibusdam praeferens, rationabiliter praefero; viget et claret desuper judicium veritatis, ac sui juris incorruptissimis regulis firmu
Abbreviated transcription (Latin):
EdCUO serysã nouiz.
Humana mens. & amat se ip¬
sam. nõ aliquid incomuttbile nouit¬
& amat. Aliterq unus quisq homo
loquendo enuntiat mentẽ suã. qu od
inse ipso agatur ad tendend. aliter
autem humanã mentẽ. specrali aud
generali cognitione de finit. ttq
cũ michi de sua ꝓpria loquitur. utrũ
intellegat hoc. aud illud nõ in tellegat
& utrum uelit an nolit hoc aud illud
credo. Cũ uero de humana specialit᷑
atq generaliter uerũ dicit agnosco
& apꝓbo. Unde manifestũ est aliud unũ¬
quemq uidere uise quod sibi alius dicen¬
ti credat nõttonen uideat. ¶liud aut̃
in ipsa ueritate quod alius quoq pos¬
s& intueri. Quorũ alterum mutt¬
ri ꝑtempora. alterũ in comuttbili
cternitate consistere. Neq enĩ corpo¬
similitu dinẽ colligimus. generalem
uł spetialem. mentis humane noticiã
S & intuemur inuiolabilem ueritatẽ.
ex qua ꝑfecte quantũ possumus. de¬
finimus nõ qualis sit unius cuiusq ho¬

Expanded text:
ed cum se ipsam novit humana mens et amat se ipsam, non aliquid incommutabile novit et amat: aliterque unusquisque homo loquendo enuntiat mentem suam, quid in se ipso agatur attendens; aliter autem humanam mentem speciali aut generali cognitione definit. Itaque cum mihi de sua propria loquitur, utrum intelligat hoc aut illud, an non intelligat, et utrum velit, an nolit hoc aut illud, credo: cum vero de humana specialiter aut generaliter verum dicit, agnosco et approbo. Unde manifestum est, aliud unumquemque videre in se, quod sibi alius dicenti credat, non tamen videat; aliud autem in ipsa veritate, quod alius quoque possit intueri: quorum alterum mutari per tempora, alterum incommutabili aeternitate consistere. Neque enim oculis corposimilitudinem colligimus generalem vel specialem mentis humanae notitiam: sed intuemur inviolabilem veritatem, ex qua perfecte, quantum possumus, definiamus, non qualis sit uniuscujusque ho
Abbreviated transcription (Latin):
s& tantum sapientie sue pat̾. an
saprentia sapientiã genuerit.
S & quod lib& horũ eẽt. &iã in hoc
libio apparuit. trinitttis equa¬
littis. & nõ ds̃ triplex. s& trinitaᷤ
Lec quasi aliquid duplũ est patrẽ
& filium. ad simplum sp̃m sem̃.
bi nec tria plus aliquid sunt. quã
unũ horum. Disputaitũ ẽ & rã
quo modo possit intelligi. quod
ait ylarius ep̃s. e ternittis in pa¬
tre.species mimagine. uisus inmu¬
nere. In septimo. questio quedila¬
ta fuerat explicatur. Itt ut ds̃
qui genuit filium. nõ solum sit pat̃
uirtutis. & sapientie sue. s& & iã
ipse uirtus. atq sapientia. Sic &
uirtutes. aud tres sapientie. s&
una uirtus & una sapientia. sic̃
unus ds̃. & una essentia. De inde
que situm est. quomodo dicatur
una essentia. tres persone. Uł
aqu̾busdã grecis. una ꝑsona essen¬
cia. tres substantie. E inuentũ
est ea locutionis. necessitute dici.
Ut aliquo io nomoe enunciait᷑
tres eẽ ueraciter consicemur.

Expanded text:
sed tantum sapientiae suae pater, an sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, nec quasi aliquid duplum esse patrem et filium ad simplum spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse uirtus atque sapientia, sic etuirtutes aut tres sapientiae, sed una uirtus et una sapientia, sicut unus deus et una essentia. deinde quaesitum est, quomodo dicatur una essentia tres personae, uel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae, et inuentum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiaretur, tres esse ueraciter confitemur,
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa equalis est. pariter quoq
infua natura. inmiuttibilis & m
uisibilis. ubiq presens. insepara¬
biliter oꝑetur. In quinto ꝓpter
eos. quibus ideo uidetur. non
& ꝓpt̾erea gignere & gigni. uł
genitũ eẽ &ingenitum. qm̃ di¬
uersa sunt contendunt substtn¬
cias eẽ diuersas. demonstratur
nõ om̃e. quod de deo diertur.
scłm̃ substantiam dici. Sicut
scdñ substantiã dr̃ bonus. & mag¬
nus. & siquis aliud adse diciturꝰ:
S& dici &iam relatiue. idest non
adse. sac ad aliquid quod ipse nõ ẽ.
Sieut pater adfilium dicitur.
uł ans ad crtaturam. sibi seruientem
Ubi si quid relatiue. ⁊dest ad aliquid
quod ipse non est. & iã extempore
dicitur sicuti est. Dñe refugium
factus est nob̾. nichil ei accedere
comutetur. s& om̃ino ipsũ inna¬
tura. uł essentia sua. in muttibi¬
lem ꝑmanere. In sexto quomodo
ut differatur eadem questio. dili¬
gentius retractanda. Ytrũ aqͦ ẽ
genitus xp̃e. nõsit ipse sapientia

Expanded text:
omnia aequalis est, pariter quoque omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis, et invisibilis, et ubique praesens, inseparabiliter operetur. In quinto, propter eos quibus ideo videtur non pterea, gignere et gigni uel genitum esse uel ingenitum quoniam diuersa sunt, contendunt substantias esse diuersas, demonstratur non omne quod de deo dicitur secundum substantiam dici, sicut secundum substantiam dicitur bonus et magnus et si quid aliud ad se dicitur, sed dici etiam relatiue, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut pater ad filium dicitur uel dominus ad creaturam sibi seruientem; ubi si quid relatiue, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutabilem permanere. in sexto, quomodo ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo est genitus Christus non sit ipse sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
AQM DISSERENDI.¬
lraciocinandi necessita
ꝑ quatuor decim libros. multu
nos conpulit dicere. que cunctai
simul aspicere. nõualemus. ut
adid quod adp̾hendere uolumus.
& aceleri cogitatione referamꝰ.
faciam quantũ dnõ adiuuante
potuero. ut quic quid insingulis
uo luminibus ad cognitionẽ dispi¬
tatione ꝑduxerim remota disps¬
tione breuiter congerã. & tamo
sub uno mentis aspectu. nõ quen¬
admodũ res queq ꝑsuasit. s& ps
que ꝑsuasa sunt ponã. Nettm ln¬
ge sint ad precedentibus consequer¬
cia. ut obliuionẽ precedentium
faciat. inspeccionẽ cõsequentiũ.
Aud certe si fecerit. cito possit
quod exciderit. relegendo recollio
Inprimo libro. scđm seriptura
scãs. unitas & equalitas. simme
illius trmititas. hostenditur.
n sed̾o. ⁊ tercio. & quarto eadem.
S & de filii missione. ⁊ spũ scĩ. dili¬
genter questio ꝑtractata. tres
libros fecit. Demonstratumꝙ ẽ
nõ ideo minorem nittente. qui
missus est. Cum trinitas que ꝑ

Expanded text:
am dissereratiocinandi necessitas, per quatuordecim libros, multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non valemus, ut ad id quod apprehendere volumus, ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum Domino ad juvante potuero, ut quidquid in singulis voluminibus ad cognitionem 34 disputatione perduxi, remota disputatione, breviter congeram: et tanquam sub uno mentis aspectu, non quemadmodum res quaeque persuasit, sed ipsa quae persuasa sunt, ponam; ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut oblivionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo recolligi. In primo libro, secundum Scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius Trinitatis ostenditur. In secundo et tertio, et quarto, eadem. Sed de Filii missione et Spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit, demonstratumque est, non ideo minorem mittente qui mmissus est: cum Trinitas quae per
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ necessariũ sit. priusquã petti¬
tis abeo. Hec ista exaliquo tp̃re
cognouit. ut noss&. S& futura oĩa
temporalia. atq meis &iam quid
⁊quando abillo p&ituri sueramꝰ
& quos ⁊ de quibꝰ rebus. uł exaudi¬
turus. uł nõ exauditurus eẽt. sine
inicio ante. p̃seiuit. Uniuersas aut̃
creaturas suas. ⁊ spales i corporaleᷤᷤ
nõ quia sunt ided nouit. s& ideo s̃
quia nouit. Non enĩ nesciunt que
fuerat creaturus. Quia gͦ scuut
creauit. nõ quia creauit. seiuit.
Nec aliter ea seuut ereatt. quam
ciranda. Non enĩ eiꝰ sapientie ali¬
quid accessit exeis. S& illis gristen¬
tibꝰ sic̃ oportebat. ⁊ quando oporte¬
bat. ille mansit ut erat. Itt &. serip¬
tumẽ inlibro eclesiastico. Ante qͣm
crearentur. omĩa nota silli. Sic
& postquã consumatti sunt. Sic in

Expanded text:
obis necessarium sit, priusquam petatis ab eo . Nec ista ex aliquo tempore cognovit, ut nosset: sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas suas, et spirituales et corporales, non quia sunt ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut oportebat, et quando oportebat, illa mansit ut erat. Ita et scriptum est in libro Ecclesiastico: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi; sic et postquam consummata sunt . Sic, in
Abbreviated transcription (Latin):
EDHUMouIdD̾s Pater
dequo natum ẽ uerbũ. de
dõ deus. numquid ergods̃ pater
mea sapientia quod ẽ ipse sibi. alia
didic̃ ꝑsensũ corporis sui. alia ꝑseip¬
sum: Quis hoc dicat. qui nõ animal
rationale. sa supͣ animã rationalẽ
dm̃ cogitit. quantũ habeis cogitĩ¬
ri potest. qui eũ omibꝰ animalibus
culũ & menigmate coniciendo
uideant. nõdũ facie ad faciẽ sicutiẽ.
Ium quid ds̃ pater. ea ipsa que nõꝑ
corpus quod ei nullũ est. s& ꝑse ip¬
sũ seit. aliunde abalico didicit. aud
nimeiis uł testibꝰ. ut ea scir& indi¬
guit: Non ittiq. Ad om̃ia quippe¬
frappe scienda que seit. suffic̃ sibi¬
idest angłos. Nõ titm̃ qui ei que neseit
annuncient. Nõ enĩ sunt ulla. que
nesciat. S& bonũ eorũ est. de oꝑibꝰ
suis eius consulere ueritatẽ. & hoc ẽ
quod dieuntur. nõ nulla nunciare.
N on ut ipse abeis discat. s& ut ab illo
ꝑ uerbũ eiꝰ sine corporali sono nun¬
cient &iã quod uoluerit ab eomissi

Expanded text:
ed numquid Deus Pater, de quo natum est Verbum de Deo Deus; numquid ergo Deus Pater in illa sapientia quod est ipse sibi, alia didicit per sensum corporis sui, alia per se ipsum? Quis hoc dicat, qui non animal rationale, sed supra animam rationalem Deum cogitat; quantum ab eis cogitari potest, qui eum omnibus animalibus culum et in aenigmate conjiciendo videant, nondum facie ad faciem sicuti est? Numquid Deus Pater ea ipsa, quae non per corpus, quod est ei nullum, sed per se ipsum scit, aliunde ab aliquo didicit, aut nuntiis vel testibus, ut ea sciret, indiguit? Non utique: ad omnia quippe scienda quae scit, sufficit sibiid est Angelos, non tamen qui ei quae nescit annuntient; non enim sunt ulla quae nesciat: sed bonum eorum est de operibus suis ejus consulere veritatem; et hoc est quod ei dicuntur nonon ut ipse ab eis discat, sed ut ab eo ipsi per Verbum ejus sine corporali sono nuntient etiam quod voluerit, ab eo missi
Abbreviated transcription (Latin):
quãd nõ aliter. & antequã creaient᷑
⁊ post quã cõsumate sunt. sic ei no¬
ta sunt. Longe est igitur huic
scientie. scientia nr̃a dissimilis.
ue aut̃ scientia dĩ est. ipsa ẽ sapien¬
cia a Ꝙe que sapientia. ipsa essẽ¬
cia. siue substtantia. Quia in il
mis ꝓpt̾ea & amissibilis ẽ. ⁊ recep¬
tibilis. quia nõ hoc est nobis eẽ. qd̾
aliunde didicimus. Propt̾ hoc sic̃
nr̃a scientia. illi scientie dĩ. sic
scientia. dissimile ẽ illi uerbo deo
quod natum ẽ de patris essentia.
ale est aut̃ hac si dicerem de pa¬
tris scientia. de patris sapientia
ħ quod ẽ expressius de patre scien¬
cia. de patre sapiencia :

Expanded text:
quit, non aliter, et antequam crearentur, et postquam consummata sunt, sic ei nota sunt. Longe est igitur huic scientiae scientia nostra dissimilis. Quae autem scientia Dei est, ipsa et sapientia; et quae sapientia, ipsa essentia sive substantia. Quia in illmis propterea et amissibilis est et receptibilis, quia non hoc est nobis esse quodaliunde didicimus. Propter hoc, sicut nostra scientia illi scientiae Dei, sic scientia, dissimile est illi Verbo Dei quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem de Patris scientia, de Patris sapientia; vel, quod est expressius, de Patre scientia, de Patre sapientia.
Abbreviated transcription (Latin):
quͥa unum quatuor istit signi¬
ficant. sic̃ iam disserui. ne ꝑmul¬
ta distindatur intentio. Uillud
pocius quod positum est prius. idẽ
eternus. Hoc faciamus & de qua¬
tuor seđis que sunt uiuus. sapiẽs.
potens. spetiosus. lqm̃ uitti qua¬
liscumq inest & pecori. cui sapien¬
cia nõmest. Duo uero ista sapien¬
cia scilic&. atq potentia. itti sunt
inter se. in homine comparat ti.
ut scã seriptura dicer&. melior
est sapiens quã fortis. Spetiosa
porro & iam corpora dici solem
num ex his quatuor. quea esegi¬
mus. sapiens eligatur. qua uis
hec quatuor in dõ. nõ mequalia
dicenda sint. Nomina enun qua¬
tuor. res autẽ una est. De ter¬
ciis uero ultimis quatuor. quã¬
uis in dõ idem sit iustũ eẽ. quod
bonũ. quod beatũ. idemq spm̃
eẽ. quod iustũ. ⁊ bonũ. & beatũ
eẽ. titmen quia inhominibus
pot est eẽ sp̃s nõ beatus. potest
ob iustus & bonus. nondum beatꝰ.
Qui uero bertus est ꝓfecto & iustꝰ

Expanded text:
mus; quia unum quatuor ista signimus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciamus et de quatuor secundis, quae sunt, vivus, sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod bonum, quod beatum, idemque spiritum esse quod justum et bonum et beatum esse: tamen quia in hominibus potest esse spiritus non beatus, potest et justus et bonus nondum beatus; qui vero beatus est, profecto et justus
Abbreviated transcription (Latin):
Ponitus enĩ atq iusticia. num qͥd
interse indei natura. sic̃ in eius
oꝑibus distant : Tam quã due
diuerse sint qualitutes dei. una
bonittis. alia iusticia : Nõ utiq
s& que iusticia. ipsa bonitts. &
que bonitts ipsa beatitudo. Incor¬
poralis autem. uł in corporeus.
si dicamus. eternus. in morttilis.
in corruptibilis. in muttibilis. uiuus
sapiens. potens. spetiosus. uistus.
bonus . beatus. sp̃s. horum omĩum
nouissimũ quod posui. quasi tuntũ¬
modo uidetur significare substta¬
ciã. Cetera uero. huius substã¬
cie qualitates. S& nõ itti est. m il¬
la meffabili . simpliciq natura.
Iuicquid enĩ scdm qualitutes illic
dici uidetur. scdm substtaitiam
uł essentiam est intellegendum.
Absit enim ut sp̃s scłm substantiã
dicatur ds̃. & bonus sełm qualitti¬
tem. S& utrumq scdm substãtiã.
S ic omĩa cetera quẽ commemora¬
uimus unde insuperioribus libris.
multit iam diximus. De quatuor
igitur primis. que nobis mͦ enu

Expanded text:
onitas edam atque iustitia, numquid inter se in natura Dei, sicut in eius operibus distant, tanquam duae diversae sint qualitates Dei ·, una, bonitas; alia, iustitia? Non utique: sed quae iustitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem vel incorporeus isi dicamus, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, vivus, sapiens, potens, speciosus, iustus, bonus, beatus, spiritus; horum omnium novissimum quod posui quasi tantummodo videtur significare substantiam, cetera vero huius substantiae qualitates: sed non ita est in illa ineffabili simplicique natura. Quidquid enim secundum qualitates illic dici videtur, secundum substandam vel essentiam est intelligendum. Absit enim ut spiritus secundum substantiam dicatur Deus et bonus secundum qualitatem: sed utrumque secundum substantiam. Sic omnia caetera quae commemoravimus, unde in superioribus libris multa jam diximus. De quatuor igitur primis quae modo a nobis enum
Abbreviated transcription (Latin):
ttibilibus. in quarum ꝑfecta con¬
templatione nob̾ beatti. que nõ¬
nisi eterna est uitti. ꝓmittitur
trinititẽ. que ds̃ est inquiramuᷤ.
Neq enĩ duunorũ librorũ tantũ¬
modo auctorittis eẽ dm̃ predicat.
S& & om̃is que nos circum stat.
ad iuam nos &iam ꝑtinemus. uni¬
uersa ipsa rerũ natura. ꝓ cla¬
mat ab̾e se presttantissimum cõ¬
ditorem. Qui nobis mentem
racionemq naturalem dedit
qua iuuentia non uiuentibus.
sensu p̃ditti nõ sentientibus.
intellegentia nõ intellegentibꝰ
in mor titlia mor talibus. inpo¬
tentibus potentia. in iustis iusta
speciosa de formibus. bona ma¬
lis. in corruptibilia corrupti¬
bilibus. inmuttibilia muttibi¬
libus. iuisibilia iusibilibus.
incor por alia corpor a libus. bea¬
iti miseris. preferenda uideamꝰ.
ac ꝑ hoc qm̃ irebus cit̾atis.
creatorem sine dubitittione
p̃ponimus. oport& ut eum &
sũme uiuere. & cunctit sentire.
atq intelligere & mora corrũ¬
pi. mutitriq nõposse. nec corpꝰ

Expanded text:
tabilibus, in quarum perfecta contemplatione nobis beata, quae nonnisi aeterna est, vita promittitur, Trinitatem quae Deus est inquiramus. Neque enim divinorum Librorum tantummodo auctoritas esse Deum praedicat, sed omnis quae nos circumstat, ad quam nos etiam pertinemus, universa ipsa rerum natura proclamat, habere se praestantissimum Conditorem, qui nobis mentem rationemque naturalem dedit, qua viventia non viventibus, sensu praedita non sentientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut eum et summe vivere, et cuncta sentire atque intelligere; et mori, corrumpi, mutarique non posse; nec corpus
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit sentit. sic̃ sentit intel¬
ligit. Idemq sensus. qui intellec¬
tus est illi. Nec itti ut aliquando
eẽ desisttit. aud ceperit. In mor¬
talis est enĩ. nec fruestra de illo
dictũ est. quod solus hab& imor¬
ttilitatẽ. Nam inmortalitas eiꝰ.
uere inmortalitus est. in euius
natura. nulla est comututio. Ip¬
sa est uera eternittis. qua ẽ in
comuttibilis ds.sine mieio sine
fine. Consequenter & incorrupti¬
bilis. Una gͦ eademq resdr̃. siue
dicatur eternus ds̃. siue imor¬
tidis. siue in corruptibilis. siue
inmutaibilis. Itemq eũ dr̃ ui
uens. & intellegens. quod ẽ utiq
sapiens. hoc idem dr̃. Non enim
p̃cedit sapientiã. qua eẽt sapi¬
ens. s& ipse sapientia est. & hec ui¬
tt. E ademq uirtus. siue poten¬

Expanded text:
intelligit sentit, sicut sentit intelintelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immortalitatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. Una ergo eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive immutabilis: itemque cum dicitur, vivens, et intelligens, quod est utique sapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapientiam qua esset sapiens, sed ipse sapientia est. Et haec vita, eademq
Abbreviated transcription (Latin):
dẽat dicere. aud nõ uiuentẽ.
aud nichil seientẽ. uł nõ intel¬
legentẽ: Aud mea natura
qua interse prelicantur eqͣles.
siue corruptibilem. siue mute¬
bilem. sue. siue corpor eum.
Aud quisquã ibi neg& aliquem
potentissimũ. iustissimũ. specio¬
sissimũ. obtium. beatissimũq e¬
Si erego hec atq huius modi.
guli dici possunt. ubi aud qͦmͦ
trinitas appatebit: Redigtonꝰ
ittiq prius hec plurima ad
aliquã pauetaiitẽ. Que uitti
enum dr̃ in dõ ipsa est essentia
eius atq natura. Non itaq
ds uiuit. nisi uitti quod ipse
sibi est. Hec autẽ uita nõtui¬
lis est. qualis in est arbori. ubi
nullus intellectus. nullus est
sensus. Nec ttilis qualis in est
pecori. Hab& enĩ uitã corpo¬
ris. sensumq quinq ꝑtitũ. s&
intellectũ hab& nullũ. At
illa uitti que dĩ est. sentit. atq
intellgit omĩa. N sencit m̃te
ꝑ corpus sentit ds̃. Non enĩ exa¬
numa constat. & corpore. Hac
ꝑ hoc simplex illa natura. sicut

Expanded text:
deat dicere, aut non viventem, aut nihil sentientem vel intelligentem, aut in ea natura qua inter se praedicantur aequales, sive corruptibilem, sive mutabilem, sive corporeum; aut quisquam ibi neget aliquem potentissimum, justissimum, speciosissimum, optimum, beatissimum? Si ergo haec atque hujusmodi guli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamus itaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia ejus atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est, sentit atque intelligit omnia; et sentit mente, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut
Abbreviated transcription (Latin):
d& ꝓpħe. Hic utiq ꝓprie lex ap¬
pellatt est. demonte sora: Eꝓħarũ
autẽ nomine. &iã psalmi signisi¬
cati sunt. ttm̃ alio loco. ipse sal¬
ꝓpħarum nomine exceptis psalmiᷤᷤ
intelligi uoluit. Dr̃ ergo lexum¬
uersaliter: cũ ꝓpħis & psabmas. Dr̃¬
& ꝓprie que ꝑ morsen data ẽ. Itẽ
dicuntur comunit̾ ꝓpħe simul
cum psalmis. Dicuntur & ꝓpme
preter psalmos. & multis aliis
exemplis doceri potest. multa¬
rũ rerũ uocabula. ⁊ uniuersa¬
liter poni. & ꝓprie quibus cdam
rebus adiberi. nisi inre aperit.
uittinda sit longitudo sermonis.
Ioc ideo dixi. nequisquã ꝓptea noᷤ
tas nuncupari. Sic̃ gͦ unicum
dei uerbũ ꝓprie uocamus. nomi

Expanded text:
e; hic utique proprie lex appellata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse salprophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum prophetis et psalmis, dprie quae per Moysen data est. Ita Item dicuntur communiter Prophetae simul cum Psalmis, dicuntur et proprie praeter Psalmos. Et multis aliis exemplis doceri potest, multa rerum vocabula, et universaliter poni, et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta vitanda sit longitudo sermonis. Hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos otest charitas nuncupari. Sicut ergo unicum Dei Verbum proprie vocamus nomine
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s sẽs ex dõ patre ꝓcedit quẽ po¬
cius eorũ hic debeamꝰ acciꝑe. dic¬
tum eẽ dileccionẽ dm̃. merita
queritur. Pater enĩ solus. it ti¬
ds est ut nõsit cexdeo. Hac per
eum. s& quia ipse dileçcionos.
imisit filiũ suũ. littatorem
ꝓpeccatis nr̃is. & hinc exhortatꝰ
ex̃t. ut nos inuicẽ diligtmꝰ. atq
itu ds̃ in nob̾ maneat. quia utiq
dileccionẽ dm̃ dixerat. sttitm
uolens de har re aꝑcius aliquid
eloqui. i hoc inquid cognoscimꝰ.
quia in ipso manemꝰ. & ipse in
nobis. de sp̃u suo dedit nob̾. Sp̃s¬
ittiq sc̃s. de quo dedit nob̾. fac̃¬

Expanded text:
s ex Deo Patre procedit, quem potius eorum hic debeamus accipere dictum esse dilectionem Deum, merito quaeritur. Pater enim solus ita Deus est, ut non sit ex Deo: ac per eum, sed qua Ipse dilexit nos, et misit Filium suum litatorem pro peccatis nostris; et hinc exhortatus esset ut et nos invicem diligamus, atque ita Deus in nobis maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat, statim volens de hac re apertius aliquid eloqui, In hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Spirit