comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel excudere. nisi inueniant᷑ reges & principes.Ue¬
re enim reges & principes habenchi sunt. qui possunt
auferre t̾ram deputeo hoc. & mouere suꝑficiẽ terrȩ
de corꝑe suo depulerint. & iusticie regirũ parauerint
in m̃bris suis. Becet enim eũ docere cet̃os. qui prius

Expanded text:
ue excidere, nisi inveniantur reges et principes. Vere enim reges et vere principes habendi sunt, qui possunt auferre terram de puteo hoc, et amovere super faciem litterae, de corpore suo expulerint, et justitiae regnum paraverint in membris s
Abbreviated transcription (Latin):
remissioͥfiat. & ideo uereor ne ꝑmanentib in nob̃ pec¬
catis nr̃is accidat nob̃ illud qd de semetip̃is dic̃t iudei.
quia non hñtes altare neq templũ neq sacerdociũ.
& obhoc nec hostias offerentes. peccata nr̃a in quiunt
manent in nobis. & ideo ueniã nullã consequimur.

Expanded text:
remissio non fiat. Et inde vereor, ne permanentibus in nobis peccatis nostris, accidat nobis illud quod de semetipsis dicunt Judaei: quia non habentes altare, neque templum, neque sacerdotium, et ob hoc nec hostias offerentes, peccata, inquiunt, nostra manent in nobis, et ideo venia nulla subsequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
in campo moab. a u̾tice montis ces qui ẽ ⁊ res¬
picit ad faciem desert. Nomina hec que uiden¬
turlocoꝵ ẽe uocabula ex significantiis suis qyas
in lingua ꝓpria designant. rerũ magis mysticarũ
consequentiam. quã uocabuloꝵ appellationẽ uiden¬
tur ostendere. d fect enim inquit a puteo ueniuĩ
in manthanau. Int̾pretat᷑ aũt manthanaim mu¬
nera ipsoꝵ. Uides gͦ quia siquis deputeo hoc bib̾it
quem foderunt principes ⁊ reges. statim ꝓficit
ad hoc. ut habeat munera quȩ offerat dõ. Quidaũt
est quod homo offerat deo. Hoc ipsum quod in lege
seriptum esti.munera meadatamea. Ex hisgͦ quȩ
ds̃ dedit offerunt nch̃omintis homines dõ. Qͥ d
dedit deus homin: Agnitionẽ sui. Quid homo
offert do. fidem suam & affectũ. hoc ẽ qd̾ expetit

Expanded text:
in nemus a vertice montis caesi, qui respicit ad faciem deserti. Nomina haec quae videntur locorum esse vocabula, et significantias suas in lingua propria designant, rerum magis mysticarum consequentiam quam vocabulorum appellationem videntur ostendere. Profecti enim, inquit, a puteo, veniunt in Mathana. Interpretatur autem Mathana munera ipsorum. Vides ergo, quia si quis de puteo hoc biberit quem foderunt reges et principes, statim proficit ad hoc, ut habeat munera quae offerat Deo. Quid autem est, quod homo offerat Deo? Hoc ipsum quod in lege scriptum est: Munera mea data mea. Et his ergo quae dedit Deus, offerunt nihilominus homines Deo. Quid dedit Deus homini? Agnitionem sui. Quid homo offert Deo? Fidem suam et effectum, hoc quod expetit
Abbreviated transcription (Latin):
tas non ascendit sursum: sed semꝑadima ⁊ in¬
ferna descendit. Est gͦ & inualle posit᷑ & salsus
atq amarus omnis heretieus sensus. ⁊ oĩs actꝰ pcẽi
Quid enim dulce quid̃ suaue pot̃ hr̃e peceatũ: s¬
et amplius aliquid ht̃. Si enim ueneris adherecicã
sententiam. si ueneris ad amaritudinẽ pcc̃i. uenis¬
ti ad puteos bituminis. Bitumen esca & nutm̃tũ
ẽ igus. Sigͥ i tugustauis a quã de puteis iotes.
si sumpseris hereaicum sensum. si peccat ama¬
ritudinem ceꝑis. fomenta in te ign̾is ⁊ gehenne
incendia p̃parabis. & ꝓpt̾ea ad eos qui nolunt de
puteo illo aquam bibere quem pͥncipes foderunt.
& reges. s et ex istis qui inualle peccati st̃. & ignisma¬
terias alunt dr. Incedite in lumine ignis et flammȩ.
quam uob̾ accendistis. Quso gͦ canit᷑ ad hunc pute¬
um: Iniciate inquit ei puteũ. Foderunt illũ pͥnei¬
pes & excuderunt eum reges. Possunt enĩ pͥncipes

Expanded text:
tas non ascendit sursum, sed semper ad ima et intas non ascendit sursum, sed semper ad ima et inferna descendit. Est ergo in valle positus et salsus atque amarus, omnis haereticus sensus, et omnis actus peccati. Quid enim dulce, quid suave potest habere peccatum. Sed amplius aliquid habet. Si enim veneris ad haereticam sententiam, si veneris ad amaritudinem peccati, venisti ad puteos bituminis. Bitumen, esca et nutrimentum ignis. Si ergo et tum gustaveris aquam de istis puteis, si sumpseris haereticum sensum, si peccati amaritudinem coeperis, fomenta in te ignis et gehennae incendia praeparabit. Et propterea ad eos qui nolunt de illo puteo aquam bibere, quem principes fodiunt et reges, sed ex istis, qui in valle peccati sunt, et ignis materias alunt, dicitur: Incedite in lumine ignis vestri, et flamma quam vobis accendistis . Quid ergo canitur apud hunc puteum? Initiate ei, inquit, puteum. Foderunt illum principes, exciderunt eum reges. Possunt quidem principes
Abbreviated transcription (Latin):
cordi ur̃o. uit incipiat intelligere quisit puteus.
de quo spuales aquȩ hauriendȩ sunt. & reficiendꝰ ẽ¬
credentiũ ppłs. Inciate gͦ ei hoc ẽ isrłi bunc puteũ
ut sensum mysticũ siquis ex corde q̃m uidens. de ꝓ¬
fundis possit haurire. Ad istum gͦ prceũ ut moyses
id est lex nos congreget. non fructra dictã uidet᷑
Potest enim fieri ut aliquis uenire ad istũ puteũ
uideatur. s nisi ꝑ moysen congreget᷑. ñ ẽ accept᷑¬
a dõ. Marcion sibiuenisse uidetur ad istũ puteũ.
& basilides. ⁊ ualentinus.s quia ñ uenerunt
ꝑ moysen nec receꝑunt legẽ & ꝓpħ̾as. ñ possunt
laudare dñm d̃m de fontib isrł. Non gͥ ueniunt
qui hurusmodisunt ad puteũ. quemfoderunt
principes et excuderunt reges. S uultis ostendã
uobis de scripturis adquos ist puteos uenunt:
Est uallis quedam salsa. in qua ualle st̃ putez bi¬
tuminis. Omnis gͦ heresis & omne peccatum in
ualle est & in ualle salsa. Peccatum enim & iniqͥ¬

Expanded text:
cordi vestro, ut incipiat intelligere quid sit puteus, de quo spirituales aquae hauriendae sunt, et reficiendus ecredentium. Initiate ergo ei, id est Israeli, hunc puteum, ut sensum mysticum si quis ex corde videt, Deum de profundis possit haurire. Ad hunc puteum id est, lex nos congreget, non frustra videtur dictum. Potest enim fieri ut aliquis ad istum puteum venire videatur: sed nisi per Moysen congregetur, non est acceptus Deo. Marcion venisse sibi videtur ad istum puteum, et Basilides et Valentinus; sed quia non venerunt per Moysen, non receperunt legem et prophetas, non possunt laudare Dominum Deum de fontibus Israel. Non ergo veniunt, qui hujusmodi sunt, ad puteum quem foderunt principes et excuderunt reges. Sed vultis ostendam vobis de Scripturis ad quos isti putei veniunt? Est ergo vallis quaedam falsa, in qua valle sunt putei bituminis. Omnes ergo haereses et omne peccatum in valle est, et in valle falsa. Peccatum enim et iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
dieat ⁊ quid subuertite ciuitatẽ esebon queerat regis
seon. Quid eradicat in ea: cogitationes impras et
impuras. Quid reedificat in ea & quidreplantat:
cogitationes pias⁊ castas. ut efficiat᷑ esebon eiuitas

Expanded text:
dicat et quid subvertit? Civitatem Hesebon, quae erat regis dicat et quid subvertit? Civitatem Hesebon, quae erat regis Seon. Quid eradicat in ea? Cogitationes impias et impuras. Quid reaedificat in ea, et quid replantat? Cogitationes pias et castas. Ut efficiatur Hesebon civitas
Abbreviated transcription (Latin):
relin quit᷑ iste in quoscibuersa sunt gentiliũ dog¬
mata. Non enim disciplina est filiis irł. destruc¬
dasrelinquere quas destruxerint ciuitates. Sed cũ
subruerint in homine. & euerterint malascogita¬
tiones & impios sensus. reedificant rurs in cordeed
quem destruxerint cogitationes bonas pios sensus.
doctrinam u̾itatis inserunt. religionis ritũ tradent.
ordinẽ uuendi docebunt. honestatẽ moꝵ ⁊ obseruan¬
tiȩ ista tota monstrabunt. & tunc uere dicent isti
enigniatistȩ ad semetips os inuicem. Uenite edificemꝰ
esebon. que fuit ciuitas seon. & ipsi emm hocẽ eccłiȩ
filii. qui figuras legis & engnata spualit̃ intelligͣt
enigmatiste appellantur. Hoc est quod⁊ iheremias
figural nich̃ominus sermone designat. ub ad eũ
dicitur a domino. Ecce dedi ũba mea inostuũ. ecce
constituite hodie suꝑ gentes & suꝑ regna. eratiea¬
re ⁊ subuertere. & reedificare. & replantare. Quid era¬

Expanded text:
relinquitur iste in quo subversa sunt gentilium dogrelinquitur iste in quo subversa sunt gentilium dogmata. Non enim disciplina est filiis Israel destructas relinquere, quas destruxerunt civitates, sed cum subruerint et everterint in homine malas cogitationes et impios sensus, reaedificant rursus in corde ejus, quam destruxerant bonas cogitationes, pios sensus, doctrinam veritatis inserent, religionis ritum tradent, ordinem vivendi docebunt, honestatem morum, observantiam statim monstrabunt, et tunc vere dicent isti aenigmatistae ad semetipsos invicem: Venite et aedificemus Hesebon, quae fuit civitas Seon. Et ipsi enim, hoc est Ecclesiae filii, quia figuras legis et aenigmata spiritaliter intelligunt, aenigmatistae appellantur. Hoc est, quod et Jeremias figurato nihilominus sermone designat, ubi ad eum dicitur a Domino: Ecce dedi verba mea in ore tuo, ecce constitui te hodie super gentes et regna, eradicare et subvertere, et reaedificare et replantare . Quid era
Abbreviated transcription (Latin):
inquit u̾ba libri huius sicut u̾ba libri signad. quẽ si
dederint in manus hominis nescientis litteras. ⁊ dixe¬
rint ei lege. dicet non nous litteras.Si aũt dederint
scient liteias. dicet non posum legere. sigratas c̃enĩ
Signatus enim dieft liber. ꝓeo qdđ figuris polexꝰ
ẽ. & eniginatibus inuolut᷑. Dicunt gͦ enigmatiste isti
Uenite in esebon utedificetur. Cecrdit prima illa
esebon. immo subuersa ẽ et incensa.reedificanda
est aua.S quomodo hoc fiat assumpto ostendamus
exemplo. Siuideas gentilẽ in dedecore uitȩ positum
Ac religionis errore. non ctubites deeo dr̃e. qd̾ sic hie
esebon ciuitas in regno regis seon. Regnat enm in
cogitationib eius rex infructuos & elatus. Ad hunc
si acceclat isrł hocẽ eccłiȩ filiꝰ. & adhibeat iacula u̾b
di. & distringat contra eum gladium sp̃s. destruat
in eo om̃s munitiones gentilium dognatũ. & elatio¬
nes argumentorũ enis. igne u̾itatis exurat. dicito

Expanded text:
inquit, verba libri, sicut verba libri signati: quem si dederint in manus hominis nescientis litteras et dixerint ei, Lege, dicet, Non novi litteras. Si autem dederint scienti litteras, dicet, Non possum legere, signatus est enim Signatus autem dicitur liber, eo quod figuris perplexus est, et aenigmatibus involutus. Dicunt ergo isti aenigmatistae: Venite in Hesebon, ut aedificetur. Cecidit prima illa Hesebon, imo subversa est et incensa, reaedificanda est alia. Sed quomodo hoc fiat, assumpto ostendamus exemplo. Sed videamus gentilem in dedecore vitae positum, ac religionis errore, non dubites de eo dicere, quod sit haec Hesebon civitas in regno regis Seon. Regnat enim in cogitationibus ejus, rex infructuosus et elatus. Ad hunc, si accedat Israel, hoc est, Ecclesiae filius, et adhibeat jacula verbi Dei, et distringat contra eum gladium spiritus, et destruat in eo omnes munitiones gentilium dogmatum, et elationes argumentorum ejus, igne veritatis exurat, dicito
Abbreviated transcription (Latin):
sunt & ali plarimi quin lingulis quibusqs scͥp¬
turarum sermonibus intelliguntur & sensibus.
Est camen eminentior ceteris puteus iste & exinnius de
quo inp̃senti loco dicit scriptura. quia foderint eum
non quicumq communes homines. s principes:
& adhuchorum sublim iores quos reges appellauit.
Propt̃ quod & ymnus canitur do apudeundẽ pute¬

Expanded text:
Sunt et alii plurimi, qui in singulis quibusque Scripturarum sermonibus intelliguntur et sensibus. Est tamen eminentior caeteris iste puteus et eximius, de quo et in praesenti loco Scriptura dicit, quia foderunt eum non quicunque communes homines, sed principes, et adhuc horum sublimiores, quos reges appellavit. Propter quod et canitur Deo apud hunc eumdem pute
Abbreviated transcription (Latin):
uiris uidet᷑ histori ca litt̃a continere. Quid est enĩ
etiam sponde populus bibendi gr̃a conueniret ad
aquam putei. Unde uilitas li tc̃ȩ ad p̃ciositatẽ nos
spũalis remittit intelligentię. & ideo conueniens
puto etiam de aliis scripture legis puteoꝵ congre¬
gare mysteria. ut ex comꝑatione plurimoꝵ. si
quid p̃sens sermo obscuritatis continet elucescat.
de tuis uasis. ⁊ de puteoꝵ cuoꝵ fonte. & ñ suꝑeffun¬
dantur. aquȩ cibi extra tuum fontem. Quamuis
in aliis exemplaribus legerimus. & effundantur
aque tibi extra cuũ fontẽ. aquȩ tuȩ sint tͥ soli. et
nemo alienuis parcicipet exeis. Habet gͦ ut in his
designat᷑ unusquisq nr̃m in semetip̃o priceũ. Im¬
mo ⁊ amplius aliquid dicemꝰ. Unus quisq no

Expanded text:
enim etiam sponte populus bibendi gratia conveniret ad putei aquam? Unde vilitas litterae ad pretiositatem nos spiritalis remittit intelligentiae. Et ideo conveniens puto, etiam de aliis Scripturae locis puteorum congregare mysteria, ut ex comparatione plurimorum, si quid praesens sermo obscuritatis continet eluceat. Aide tuis vasis, et de puteorum tuorum fonte: et non superfundantur tibi aquae extra tuum fontem , quamvis in aliis exemplaribus legerimus, et effundantur tibi aquae extra tuum fontem. Aquae tuae sint tibi soli, et nemo alienus participet ex eis. Habet ergo, ut his signatur, unusquisque nostrum in semetipso puteum; imo et aliquid amplius dicimus: unus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuerbiis scripta ꝓposumꝰ. ubi putei simul cũ forite
nomin ant᷑. accipiendũ ẽ uerbũ dĩ. Puteus quidem
si ꝓfundi aliquid mysteru tegit. fons aũt si ad po¬
quomͦ possumus pluralem numerũ de puteis expon̾e
& singularẽ defonte. quia in ꝓuerbiis sapientia dic̃.
bibeaquas de puteoꝵ cuoꝵ fonte. Uideamus gͦ qͦꝵ
puteoꝵ unũ dixerit fontẽ. Ego puto qd̃ scientia
ligi debeat. Alius enim apatre filius. & ñ idem
filius qui et pat̃. si c̃ ⁊ ip̃e in eugłiis dic̃. Alius ẽ
quidẽ qui cestimoniũ de medic̃ pat̾i & rursus
tcium puto uider puteũ posse. cognitionẽ sp̃s

Expanded text:
Proverbiis scripta proposuimus, ubi putei simul cum fonte nominantur, accipiendum est verbum Dei. Puteus quidem, si profundi aliquid mysteriis tegit: fons autem, si ad porequirendum quomodo possumus pluralem numerum de puteis exponere, et singularem de fonte: quia in Proverbiis dicit Sapientia: Bibe aquas de puteorum tuorum fonte . Videamus ergo quorum puteorum unum dixerit fontem. Ego puto quod scientia intelligi. Alius enim a Patre Filius, et non idem Filius qui et Pater, sicut et ipse in Evangelio dicit. Alius est quidem et testimonium dicit Pater. Et rursus, tertium p
Abbreviated transcription (Latin):
diximus ihm xp̃m filium dĩ ꝓpria quidẽ substantia
subsistentẽ. uno tamen cum patre & sp̃u sc̃o l̃itatis fon¬
te nominatũ : ad hunc gͦ puteum idest ad xp̃i fi
dem. nos conuoeat lex. Ipse enim dieit quia moyses
de me scripsit. Ut quit nos conuocat: ut bibamus
aquas. & cantemus ei canticũ. hoc est corde credamꝰ
ad iusticiam. ore aũt confiteamur ad salutẽ. Inicia

Expanded text:
cilicet Dei Filium, propria quidem substantia subsistentem, uno tamen cum Patre et Spiritu Deitatis fonte nominatum. Ad hunc ergo puteum, id est ad Christi fidem convocat te lex. Inde ipse dicit: quia Moyses de me scripsit . Vocat autem ut bibamus aquas, et cantemus ei canticum, id est, corde credamus ad justitiam et ore confiteamur ad salutem .
Abbreviated transcription (Latin):
euolet.ita ut corꝑe quidẽ inoratione cur uetur
sensibus aũt ꝑ diersa discurrat. Si quis in quã
incentam & directã senserit obsecrationẽ suam.
& ipsis dĩ conspectibus acq ineffabili ill lumini
se incellexit astantẽ.ibiq orationes ⁊ obsecratio¬
nes. postulationesq ⁊ gr̃arũ actiones suas ꝓfu¬
derit. nullius extrinsecus phantasiȩ sollicitat᷑. ⁊ magi¬
altari optulisse immo lationis suȩ primitias pon¬
tifici magno ⁊ uero xp̃o ihũ domino. eui gła in

Expanded text:
evolet, ita ut corpore quidem in oratione curvetur, evolet, ita ut corpore quidem in oratione curvetur, sensibus autem per diversa discurrat. Si quis, inquam, in tantam et directam obsecrationem suam, et ipsis conspectibus atque ineffabili illi lumini se intellexerit assistentem, ibique orationes et obsecrationes postulationesque et gratiarum actiones suas profuderit, nulla extrinsecus phantasiae sollicitus imagialtari, obtulisse immolationis suae primitias pontifici magno et vero, Christo Jesu Domino n
Abbreviated transcription (Latin):
di habeat & compatiertoi. Hoc enim ẽ qd̾ requirat ab
homine ds̃. ut mens ip̃a & misericordib & piis reple¬
atar & formetur asfestib: & ab omnibus
immolatiombas coꝵ imimolatio sp̃ualis ẽ illa qͣm
legimus. Immola dõ sacrifi ciũ laudis. & redde altis¬
simo uota tua. Laudaregͦ dm̃ & uota immolatioĩs
offerre. immolareẽ deo.S huiusmodi immolati¬
onis primitiȩ ita ꝑ pontificẽ offerunt᷑. si ñ solũ
uerbis et uoce. s et mente oremus ⁊ corde. scđm
qͦd et apłs monet. orabo spũ. orabo ⁊ mente. psal¬
mum dicam spũ. psalmum dicam et mente.
Assistant enim nunc angłi dĩ cultores ⁊ agrico¬
lȩ corctis nr̃i. & redrunt si est in aliquo nr̃m hunꝰ¬
cemodi mens sollicite intenta quȩ uerbũ dei tã¬
quam semen diumũ tota auiditate susceperit.
si fructum statim ut ad orationẽ surgimꝰ osten¬
derit. idest si collectis ⁊ congregatis intͣ sensibys
oret d̃m. si non euagetur mente ⁊ cogitationibꝰ

Expanded text:
requirit ab homine Deus, ut mens ipsa piis et misericordibus repleatur et formetur affectibus, et ab omnibus immolationibus eorum. Immolatio spiritalis est illa quam legimus: Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua . Laudare enim Deum et vota orationis offerre, immolare est Deo. Sed hujusmodi immolationis primitiae, ita per pontificem offerentur, si non solum verbis et voce, sed et mente oremus et corde. Secundum quod et Paulus monet: Orabo spiritu, orabo et mente . Psalmum dicam spiritu, psalmum dicam et mente. Assistunt enim et nunc angeli Dei, cultores et agricolae cordis nostri, et requirunt si est in aliquo nostrum hujuscemodi mens tam sollicita, quae verbum Dei tanquam semen divinum tota aviditate susceperit, si fructum statim ut ad orationem surgemus, ostenderit, id est, si collectis et congregatis intra se sensibus, oret Deum, si non evagetur mente et cogitationibus
Abbreviated transcription (Latin):
non unũ uas aque: s uasa multa. Nouenimi
dẽe bibe aquam de tuo uale. sed deciis ualis
& non dix̃ de pute tui fonte. sed deputeoꝵ tuoꝵ
fonte. Legimus et patriarchas habuisse puteos.
Habuit abrabam babuit ysaac puteos. habure et
iacob. Abistis puteis sumpto inicio ꝑcurre omnẽ
requiescens post laborẽ itineris. tunc cum ueniente
muliere samaritana. & uolente haurire aquã depu¬
teo. quȩ ẽẽt in scriptaris putei uł puteoꝵ uirtus expo¬
nitur & comparatio fit aquarũ. ubi ⁊ diuini mẏsterii
pandunt᷑ archana. Bicit᷑ enim quia fiquis bibat ex

Expanded text:
vas, sed vasa multa. Non enim dixit: Bibe aquas de tuo vase, sed de tuis vasis; et non dixit, de putei tui fonte, sed de puteorum tuorum fonte. Legimus habuisse et patriarchas puteos. Habuit Abraham, habuit Isaac puteos, habuit autem et Jacob. Et ab istis puteis sumpto initio, percurre omnem debat requiescens post itineris laborem; tunc cum veniente muliere Samaritana, et volente haurire aquam de puteo, quae esset in Scripturis putei vel puteorum virtus exponitur, et comparatio fit aquarum, ubi et divina mysterii panduntur arcana . Dicitur enim: Si quis bibat ex
Abbreviated transcription (Latin):
bon. ut construatur eiuitas seon. Qm̃ ignis ꝓcessit¬
de esebon. & flamma de ciuitate seon. & deuorauit
usq moab. Seon ut diximus erat rex. cuius erat ciui¬
tasesebon. Sicg intelligendus ẽ ordo uerboꝵ. quasi
dicant ist enigmatistȩ. Uenite ut edificet᷑ ⁊ constru¬
aturesebon: quȩ fuit etuitas seon regis. Sed requira¬
mus minc qui sunt isti enginatistȩ. Enigina dicitur¬
dicitur sermofiguratus. E̾nigmatistȩ gͦ dñr qui figu¬
ralit᷑ loquunt᷑. Equis alius est qui in figuris locut᷑ẽ¬

Expanded text:
bon, ut bon, ut de Hesebon, et flamma de civitate Seon, et devoravit Ar Moabitarum. Seon, ut diximus, erat rex, cujus erat civitas Hesebon. Sic ergo intelligendus est ordo verborum, quia dicunt isti aenigmatistae: Venite, ut aedificetur et construatur Hesebon, quae fuit civitas Seon. Sed requiramus nunc qui sunt isti aenigmatistae. Aenigma dicitur sermo figuratus. Aenigmatistae ergo dicuntur, qui figuraliter loquuntur. Et quis est alius, qui in figuris locut
Abbreviated transcription (Latin):
b fumus ciuitates isrł & hereditas sc̃õꝵ Si tam̃ penit᷑
excisa est in nobis potestas illa quȩ prꝰiꝰ dñabat᷑ nobis
& excisa ẽ arbor infructuosa. & deiectus est rexelatus
& summus sub eo regequidicit. biscitea me quia mitis
suꝑbi & infructuosi regis enumerat et dieit. & in ese¬
bon & in omnibus finbus eius. Quid est hoc quod p̃ci¬
puam urbẽ de regnoseon nominauitesebon: esebon
int̃pretatur cogitationes.Merito gͦ maxima pars
regni drabolici. & potestas eius plurima in cogitatio¬
nibus regnat.Sicenim dixit dñs quia de corde ꝓce¬
dunt cogitationes male. homicidia ad ulterra furta
falsa testimoma blasphemiȩ & istasuntque inquinãt
hominẽ. & ideo necessario incendit᷑ ista ciutas. & ig¬
in exaritur. Quo igni: illo ꝑfecto de quodic̃ saluator.Ig¬
nem uenimittere int̾rã: & quam uolo ut accendatur.
Post pauca aũt refertur de ip̃a ciuitate. Propt̃ hoc¬

Expanded text:
ti sumus civitates Israel, et haereditas sanctorum, si tamen penitus ti sumus civitates Israel, et haereditas sanctorum, si tamen penitus excisa est in nobis potestas illa quae prius dominabatur nobis, et excisa est arbor infructuosa, et dejectus est rex elatus, et sumus sub eo rege qui dicit: « Discite a me quia mitis superbi et infructuosi regis enumerat, et dicit: In Hesebon et in omnibus finitimis ejus. Quid est hoc quod praecipuam urbem de regno Seon nominavit Hesebon? Hesebon interpretatur cogitationes. Merito ergo pars maxima regni diabolici, et potestas ejus plurima, in cogitationibus regnat. Sic enim dixit et Dominus: Quia de corde procedunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, furta, falsa testimonia, blasphemiae: et ista sunt, quae inquinant hominem . Et ideo necessario incenditur ista civitas et igni exuritur. Quo igni? illo profecto quo dicit Salvator: Ignem veni mittere in terram, et quam volo, ut accendatur . Post pauca autem refertur de civitate. Idcirco dic
Abbreviated transcription (Latin):
ad iaboc. Int̾ptat᷑ aute arnon maled̃ictiones ẽoꝵ.
Incum g̃ regui scon huius elati ⁊in fruetuoli mnaledie¬
aministris eiuset satellitibus suseitent᷑. S si luctat᷑ fu̾it
& uicerit iam non erit iaboc ciuitas seon. s erit eiuitas
isrł. Hoc est nimirũ quod legimus de patriarcha iacob.
qm̃ cum uenissetad locum quendã luctamen ei p̃para¬
tum est. & ibi tota nocte luctatus eum obtinuisset &
inualuisset ad dm. uocatum ẽ nomen enis isrł ꝙ
accepit inquit isrł om̃s ciuitates istas. & habitauit
isrł in omnibus ciuitatibus amorreoꝵ. Hic isrł qui
in xp̃o isrł est. qui non in carne isrł est. nec in manifes¬
to tudeus est. ip̃e habitat in omnib eiuitatib amor¬
Sed et unus quisq nr̃m prius ciuitas fuit regis seon
nabat enim in nobis stulticia. suꝑbia impietas. &
omnia quȩ sunt ex parce diabol. Sedubi expugna¬
tus & uictus est fortis. & uasa eius direpta sunt. effec¬

Expanded text:
Interpretatur autem meledictiones eorum. Initium ergo regni Seon, hujus elati et infructuosi maledica ministris ejus et satellitibus suscitentur. Sed si luctatus fuerit et vicerit, jam non erit Jacob civitas Seon, sed erit civitas Israel . Hoc est nimirum quod legimus et de patriarcha Jacob, qui cum venisset ad locum quemdam, luctamen ei praeparatum est, et ibi tota nocte luctatus, cum obtinuisset et invaluisset ad Deum, vocitatum est nomen ejus Israel. Et accepit, inquit, Israel omnes civitates istas, et habitavit Israel in omnibus civitatibus Amorrhaeorum. Hic Israel, qui in Christo Israel est, qui non in carne Israel, nec in manifesto Judaeus est, ipse habitat in omnibus civitatibus AmorSed et unusquisque nostrum prius civitas fuit regis Sehon, regis elati. Regnabat enim in nobis stultitia, superbia, impietas, et omnia quae sunt ex parte diaboli; sed ubi expugnatur et devictus est fortis, et vasa ejus direpta sunt, effec
Abbreviated transcription (Latin):
fructus. sciret utiq munerando sacerdotes honorare
dm dedatis. & muinerib fuis. & adhuc ut amplius
hȩc obseruanda etiam scd̃m litterã. ipsius dm̃ uocib
doceantur. addemus et hȩc. Bñs dic̃ in eugłiis. Se
p̃teritis quȩ maiora sunt leg̃is. hypochrite. hec
oportebat fieri. & illa non omitt. Uide gͦ diligẽ¬
cius quomodo sermo dñi uultfier quidẽ õimodis
quȩ maiora sunt legis ñ tamen omitti. & hec quȩ se¬
cundum litteram defignantor Quod sidicas qr¬

Expanded text:
ret, sciret utique numerando sacerdotes, honorare ret, sciret utique numerando sacerdotes, honorare Deum de datis et muneribus suis. Et adhuc, ut amplius haec observanda etiam secundum litteram ipsius Domini vocibus doceantur, addemus ad haec. Dominus dicit in Evangeliis: Vae praeteritis quae majora sunt legis. Hypocritae, haec oportuit fieri, et illa non omitti . Vide ergo diligentius quomodo sermo Domini vult fieri quidem omnimodis quae majora sunt legis, non tamen omitti et ea quae secundum litteram designantur. Primitias
Abbreviated transcription (Latin):
littere doctrinam. aut manente hystoria oportune et
ddecent̃ introducat etiam misticum sensũ. sicut & in hoc
sermone quẽ habemus in manib arbitror conuenire.
becet enim et utile ẽ etiã sacerdotib eugłii offerre
primicias. Ita et dominꝰ dispofuit. ut qui eugl̃m an¬
nunciant. de eugłio uiuant. & qui altario deserui¬
unt de altario participent. E ficut hoc dignũ et
decens ẽ. sic econtrario & indecens & indignũ est
immo & impium. ut is qui dm̃ colit et ingreditur
eccłiam. qui scit sacerdotes & ministros dĩ assistere
altar. et aut u̾bodi aut ministerio eccł̃iȩ deseruire.
ut defructibus trȩ quos dedit ds̃. solemsuũ ꝓdu¬
cendo. & pluuias suas ministrando. non offerat
primicias sacerdotibus. Non uidebit᷑ michi huius¬
moh amma habere memoriã dĩ. nec cogitare nec
credere. quia ds̃ dederit fructus quos cepit. quosita
recondit alienos a dõ. Si enim ad̾o sibi datos credet¬

Expanded text:
litterae doctrinam, aut manente historia, opportune et litterae doctrinam, aut manente historia, opportune et decenter introducat etiam mysticum sensum: sicut et in hoc sermone, quem habemus in manibus arbitror convenire. Decet enim et utile est, etiam sacerdotibus Evangelii offerri primitias. Ita enim et Dominus disposuit, ut qui Evangelium annuntianttari participent. Et sicut hoc decens et dignum est, sic e contrario et indecens et indignum est, imo et impium, ut is qui Deum colit et ingreditur Ecclesiam Dei, qui scit sacerdotes et magistros assistere altari Dei, et aut verbo Dei aut Ecclesiae deservire, de fructibus terrae quos dedit Deus, solem suum producendo, et pluvias suas ministrando, non offerat primitias sacerdotibus; non mihi videtur hujusmodi anima habere memoriam Dei, nec cogitare, nec credere, quia Deus dederit fructus quos cepit, quos ita recondit quasi alienos a Deo. Si enim a Deo sibi datos crede
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc sccłm literã stare d̃ebere: Certum ẽ enim quia ⁊
ẏsaac desara. & ismabel de agar filii fuer̃t abrahȩ.
Addidit tamen his apłs & dicit. hȩc aũt sunt allego¬
rica. queq in duo testamenta conuertte. & sare qͥ dem
sobolem tanquã in lib̾tate gignentis. noui testa¬
menti liberos dic̃. agar aũt camquã in seruitute
generantis. t̾renȩ iherłm filios nominauit. Osten¬
dimus ut opinor auctoritatis scripturȩ diuinȩ ex
his quȩ in lege scrͥpta sunt. aliqua penit᷑ refugi¬
enda eẽ ⁊ cauenda: ne scdmlitteram ab engłii discpłis
obseruentur. quedã uͦ omnimodis ut scripta st̃ obtinen
ꝑȩ tamen utilit̃ & necessario. etiam allegoricũ sensũ.
Erit gͦ iam sapientis scribȩ & docti de regnod̃i. qui sci¬
at deserat de theauris his ꝓferre noua et cetera. scire
quomͦ in uno quoq loco scripturȩ aut abiciat penitus
occidentem liccerã. & sp̃m uiuificantẽ requirat. aut
confirmet omnmodis et titilẽ & necessariam ꝓ̃bet

Expanded text:
ec secundum litteram stare debere? Certum est enim, quia et Isaac de Sara, et Ismael de Agar, filii fuerunt Abrahae. Addit tamen his Apostolus et dicit: Haec sunt autem allegorica, quae in duo testamenta convertit. Et Sarae quidem sobolem, tanquam in libertate gignentis, novi testamenti liberos dicit. Agar autem tanquam in servitute generantis, terrenae Jerusalem filios nominavit. Ostendimus ut opinor auctoritate Scripturae divinae, ex his quae in lege scripta sunt, aliqua penitus refugienda esse et cavenda, ne secundum litteram ab Evangelii discipulis observentur; quaedam vero omnimodis ut scripta sunt obtinendi; recipere tamen utiliter ex necessario etiam allegoricum sensum. Erit ergo jam sapientis scribae et edocti de regno Dei, qui sciat de thesauris suis proferre nova et vetera, scire quomodo in unoquoque loco Scripturae, aut abjiciat penitus occidentem litteram et spiritum vivificantem requirat, aut confirmet omnimodis, et utilem aut necessariam probet
Abbreviated transcription (Latin):
& matrem & adherebit uxori suȩ. & erunt ambo in
carne una. hȩc qd̾ allegorica mysteria contineant. par¬
lus cum in epła sua hoc ip̃m posuisset exemplũ ꝓnu¬
ciat dicens. Mysteriũ hoc magnũ est. ego aũt dico in
xp̃o & in eccl̃ia. Qd̾ aũt oporteat hoc etiã scam bute¬
ram custodiri. ip̃e dominꝰ & saluator docet dicens.
Scriptum est ꝓpt̃ hoc relinquet homo patrẽ ⁊ ma¬
trem. & adherebit uxori sue. & erunt ambo in carne

Expanded text:
et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt ambo in et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt ambo in carne una . Haec quod allegorica mysteria contineant, Paulus cum in Epistola sua hoc ipsum posuisset exemplum, pronuntiat dicens: Mysterium hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Quod autem oporteat hoc etiam secundum litteram custodiri, ipse Dominus et Salvator docet dicens: Scriptum est: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt ambo in
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Iam uͦ in eo ubi dicit ñ occides. ñ adulterium fa¬
cies. non furaberis. & reliqua huiusmodi. ñ inue¬
nimus. qm̃ legis in his titulum p̃miserit. s magis
hȩc mandata uident᷑. & ideo non exmanitur apd̃
discipulos eugł̃ii scriptura ista. s adimpletur. qr
bonorum. & ideo hec nobis scđ̃m litterã custodienda
sunt. Idem alibi uste inquit sectare qd̾ rustũ est.
quid opꝰ ẽ in his allegoriã quierere. cum edificet eti¬
am littera: Ostendimtis gͦ ẽẽ quedã quȩ omnino¬
ñ sunt seruanda scm liccerã legis. & eẽ quedam
que allegoria penit᷑ immutare non debet. sed
omnimodo ita ut script᷑e de hiscontinent obser¬
uanda fint. Nunc requiro si sunt aliqua quȩ ⁊
scđm licterã quidẽstare possent. necessario tam̃
in eis etiam allegoria requirendasit. & uide si pos¬
sumus bȩc apłica &c euglica auctortate munire¬
Scriptum ẽ in lege. sropt̃ hoc reliquet homo patrẽ

Expanded text:
ri. Jam vero in eo ubi dicit, Non occides, non adulterium fari. Jam vero in eo ubi dicit, Non occides, non adulterium facies, non furaberis, et rel. , hujusmodi non invenimus, quoniam legis in his titulum praemiserit, sed magis haec mandata videntur; et ideo non exinanitur apud discipulos in Evangelio scriptura isbonorum. Et ideo haec nobis secundum litteram custodienda sunt. Item alibi: Juste, inquit, sectare quod justum est . Quid opus est in his allegoriam quaerere, cum aedificet etiam littera? Ostendimus ergo esse quaedam quae omnino non sunt servanda secundum litteram legis, et etiam quaedam quae per allegoriam penitus immutari non debent, sed omnimodo ita ut Scripturae de his continent observandae sunt. Nunc autem requiro si sunt aliqua, quae et secundum litteram quidem stare possint, necessario tamen in eis etiam allegoria requirenda sit. Et vide si possumus haec apostolica et evangelica auctoritate munireScriptum est enim in lege: Pr
Abbreviated transcription (Latin):
telligere umbram ẽẽ futur: boni. & hoc sentire
qd pascha nr̃m immolatus est xp̃c. Simil mͦ inueni¬
es etiam de arimis & decet̾is festoꝵ dierũ obseruanti¬
is scriptũ. Quia gͦ hȩc omnia sublegis ticulo scribun¬
tur in lege. necessario quilex ꝑ p̃sentem umbrã fuc᷑a
bona designat. require debeo quȩ sint arima futuroꝵ
agamus. ñ in fermento uet̾. neq in fermento mali¬
ciȩ et nequitiȩ. s in arimis sinceritatis & ueritatis.
Sedet de circumcisione scripttĩ ẽ. Hȩc est circũeisiõis
lex. Quia gͦ & circumcisio sub legis titulo censetur
lex aũt umbra est quero quid circumcisionis ũbra
bonoꝵ contineat futuroꝵ. Ne forte dicat mͥ in umbra
circuncisionis posito paulus. quia si circu mei dami
ẽ curũcisio illa circumcisio est. neq qui in manifes¬
s exdo est. Hȩc gͦ singula quȩ nequaquã penitas
secundum licterã obseruanda dicit apłs. inuemies
omnia fere apud moysen sublegis titulo desigra¬

Expanded text:
telligere umbram futuri boni, et hoc sentire, quod pascha nostrum immolatus est Christus. Simili modo invenies etiam de azymis et de caeteris festorum dierum observantiis scriptum. Quia ergo haec omnia sub legis titulo scribuntur in lege necessario, quia lex per praesentem umbram futura bona designat, requirere debeo quae sint azyma futurorum s, non in fermento veteri neque fermento malitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis . Sed et de circumcisione scriptum est: Haec est lex circumcisionis . Quia ergo circumcisio sub legis titulo censetur, lex autem umbra est, quaero quid circumcisionis umbra futurorum contineat bonorum, ne forte dicat mihi in umbra circumcisionis posito Paulus, quia si circumcidamini, in carne est circumcisio, illa circumcisio est; neque qui in manifessed ex Deo est . Haec ergo singula quae nequaquam penitus secundum litteram observanda dicit, invenies omnia fere apud Moysen sub legis titulo designa
Abbreviated transcription (Latin):
mo repetit᷑. unde requirendũ est quomͦ & scĩ di¬
cantur aliqui. & de pc̃cis eoꝵ scribat᷑. Non enĩ¬
est. Si enim sanctus ñ peccaret. ñ utiq scriptum
esset sumetispcc̃a sc̃oꝵ. Si sanctus sine peccato eẽt.
non drẽt dominus ꝑ iherechielẽ ꝓpħam. ad an¬
gelos quos mittebat peccatores punire. & a scĩs

Expanded text:
Requirendum est quomodo et sancti dicantur aliqui, et de peccatis eorum scribatur. Non eniest. Si enim sanctus non peccaret, non utique scriptum esset: Sumetis peccata sanctorum. Si sanctus sine peccato esset, non diceret Dominus per Ezechielem prophetam ad angelos quos mittebat peccatores punire, Et a sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
supra dictum est inuenimꝰ pͥmitias nominari. Hic
enim dixit om̃s pͥmitiȩ olei & uim & frumenti. ho¬
rum orinum pͥriuoie que oblat ⁊ fuerme ão cili
dediea. Requio g̃ mine pret hȩc ubi pͥmitie nomi¬
nentur. Si enim omnes primitiȩ ad pontificẽ ꝑtinẽt
necessario nob̃ ⁊ pontifex requirendus ẽ. ad quem
ꝑtin̾e debeãt ⁊̃ ille pmitiȩ qͣsinalĩ scͥpte loci inditas ĩue¬

Expanded text:
supradictum est, invenimus primitias nominari. Nec supradictum est, invenimus primitias nominari. Nec enim dixit: Omnes primitiae olei et vini et frumenti, horum omnium primitiae, quae oblatae fuerint Deo, tibi dedica. Requiro ergo nunc praeter haec ubi primitiae nominentur. Si enim omnes primitiae ad pontificem pertinent, necessario nobis et pontifex requirendus est, ad quem pertinere debeant etiam illae primitiae, quas in aliis Scripturae locis inditas inve
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ suȩ gustare ñ auent. priasquam primicias facer¬
dotibus offerant. & leuitis decimas separent. & ego ncħ
horum faciens fructibus t̾rȩ ita abutarut sacerdos non¬
sciat. leuites ignoret. diuinũ altare ñ sentiat. Illud¬
sane necessario commonendũ ẽ. qd̾ lex dupplicit̃d̾r.
Nam generalit̃ omnia ista. hoc est mandatã istifica¬
tiones p̃cepta testimonia iudicia lex appellant᷑. Specia¬
lit̃ aũt pars aliqua exhis quȩ inlege scriptast̾. lex dicit.
ut sunt ista de quib suꝑiꝰ disseruimꝰ. Generalis aut̃ lex
significatur ũ̾b gr̃a ut cum desaluatore dr qr ñ uenit
legem soluere s adimplere. & it̾m alib plenicudolegis
est dilectio. in quo utiq omnia simul quȩ scriptas̃t̃
in lege legẽ nominauit. Hȩc diximus asserentes
mandatũ de primitiis frugũ uł pecoꝵ debere
& allegoricum. id est sp̃italem recipiat intellectũ.
Requiramus gͦ sicubim seripturis pret̾hec de qͥb

Expanded text:
terre sue gustare non audent, prius quam primicias offerant sacerdotibus et levitis separant; et ego nichil horum faciens fructibus terre ita abutar, ut sacerdotes nesciant, levites ignorent, divinum altare non senciat. sane necessario commonendum est, quod lex dupliciter dicitur. Nam generaliter omnia ista, hoc est, mandatum, justificationes, praecepta, testimonia, judicia, lex appellantur. Specialiter autem pars aliqua ex his quae in lege sunt scripta lex dicitur: ut sunt ista, de quibus superius disseruimus. Generalis autem lex significatur verbi gratia, ut cum de Salvatore dicitlegem, sed adimplere . Et item alibi: Plenitudo legis est dilectio , in quo utique omnia simul, quae scripta sunt in lege, legem nominavit. Haec diximus asserentes mandatum de primitiis frugum vel pecorum debere omodo et allegoricum, id est, spiritualem recipiat intellectum. Requiramus ergo, sicubi in Scripturis, praeter de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
debemus hr̃e descriptam. Hȩc aũt mens aurea debet
ẽẽ. hoc est pura & p̾ciosa. in qͣ legem dĩ descriptam
qui ostendunt opus legis scriptũ in cordibus suis.
Quis aut̃ scripsit incordibus eoꝵ. nisi ds̃ digito
suo. legem utiq naturalem quam dedit deus
humano generi. & in cunctis mentibꝰ serips it.

Expanded text:
debemus habere descriptam. Haec autem mensa aurea debet debemus habere descriptam. Haec autem mensa aurea debet esse, hoc est, pura et pretiosa, in qua legem Dei scriptam qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Quis autem scripsit in cordibus eorum, nisi Deus digito suo? Legem utique naturalem quam Deus humano generi, et in cunctorum mentibus scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
cum oras intra in cubicubum tuum. & claude ostium
tuum & ora patrem tuum in abscondito. Quigͦ ita
orat ut dixit. ingreditar adaltare incensi qd̾ est in tͥn¬
secus. Cum aũt quisclara uoce & uerbis cum sono ꝓlatis
est ad holocaustomata populi constitutum. Oportet
gͦ sacerdotes ea curare p̃cipue & custodire. quȩ intra ue¬
lamen int̾ius contegunt᷑. ne quid ibi pollutũ ne qͥd
inueniat᷑ inmirndũ. hoc est interiorẽ hominẽ et
cordis secreta curare. ut ibi immaculata ꝑmaneant
ẽ ꝑfectionẽ scientiȩ indicat. Ꝙ quȩ est alia ꝑfectio
scientiȩ: nisi agnouisse pacrem & filrũ ⁊ sp̃m sc̃m᷑.
Hec gͦ curanda sunt a sacerdotib: ut incontaminata
& illesa seruentur. Sed et urna hñs celestẽ cybum:
manne: thesaurusutiq ẽ uerbidium. & archa au¬
rea in qua sunt tabulȩ testamenti. ut opmor non
aliud quam mens nr̃a ẽẽ declarat᷑. in qua legẽ dei

Expanded text:
cum oras, intra in cubiculum tuum, et claude ostium cum oras, intra in cubiculum tuum, et claude ostium tuum, et ora patrem tuum in abscondito . Qui ergo ita orat ut dixi, ingreditur ad altare incensi, quod est interius. Cum autem quis clara voce et verbis cum sono prolatis, est ad holocaustomata populi constitutum. Oportet ergo sacerdotes ea curare praecipue et custodire quae intra velamen interius conteguntur, ne quid ibi pollutum, ne quid inveniatur immundum: hoc est, interiorem hominem et cordis secreta curare, ut ibi immaculata permaneant est, perfectionem scientiae indicat. Et quae est alia perfecta scientia, nisi agnovisse Patremergo curanda sunt a sacerdotibus, ut incontaminata et illaesa serventur. Sed et urna habens coelestem cibum mannae, thesaurus utique verbi divini, et arca aurea in qua sunt tabulae testamenti, opinor, non aliud quam mens nostra esse declaratur, in qua legem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
& altaris tab̾naculi. Mandata quidẽ certa sunt & eiri¬
dentia. ut obseruare debeamus custodras tab̾nacul ⁊
astaris et sacerdotii. Qui sane sit qui obseruet & facrat
ea quȩ sacerdotibus mandata sunt. & qui sit qui utat᷑
& renes. Mandantur aũt obseruari ñ solum ea quȩ
foris sunt. s ea in quit ut curent sacerdotes p̃cipue quȩ
intra uelamen sune. Uelut si dr̃ẽt. Cura sit sacerdo¬
tibus. & euidentia ac manifesta mandat᷑a legis im plere.
& misteria abscondita & uelata. omni ꝑspieatia con¬
tueri. Si uͦ ad hominũ uelis referre tabnaculũ desti
lat dicens. Qui enim sumus in tab̾naculo hoc gemi¬
mus adgrauati. in quo nolunꝰ spoliari s suꝑuestiri.
Si gͦ ad hominẽ tab̾nacula referamꝰ. interiora uelami¬
nis ubi in accessibilia contegunt᷑. principale cordisdi
significare qđ dicit apłs. Orabo sp̃u. orabo & mende.
Cum enim in cordeorauero. ad altare int̾ius ingredior.
Ex hoc puto eẽ etiã qd̾ dominus in eugłiis dic̃. T aũt

Expanded text:
 observandum. Mandata quidem certa sunt et evidentia ut observare debeamus custodias tabernaculi et altaris et sacea quae sacerdotibus mandata sunt, et qui sit qui utatur et renes. Mandantur autem observare non solum ea quae foris sunt, sed et ea, inquit, curent sacerdotes praecipue quae intra velamen sunt; velut si diceret: Cura sit sacerdotibus evidentia ac manifesta mandata divinae legis implere, ac ministeria ejus abscondita et velata omni perspicacia intueri. Si vero ad hominem velilat dicens: Qui enim sumus in tabernaculo hoc, gemimus aggravati, in quo nolumus exspoliari, sed supervestiri ; si ergo ad hominem tabernaculum referamus interiora velaminis, ubi inaccessibilia conteguntur, principale cordis disignificare, quod dicit Apostolus: Orabo spiritu, orabo et mente . Cum enim in corde oravero, ad altare interius ingredior. Et hoc puto esse etiam quod Dominus in Evangeliis dicit: Tu autem
Abbreviated transcription (Latin):
primitias nominari. ex quibus arbitror eẽ etiam
& non solum huius eccłiȩ s et fortassis omniũ gen¬
tium pͥmitiȩ cornelius appellandus ẽ. Irimus enim
fortasse quis istas pͥmitias offerat do. aut quis est
pontifex eunis hȩc rationib cedant. Ego arbitror
aũt ñ t̾re solum. s corda intelligunt᷑ humana. quẽ
agrum angłi di susceꝑunt excolendum. Culture
gͣ suȩ fructus ip̃i quidem possident. & habent eos
uidt qui sub ꝓcuratorib agunt & auctorib. et
nundum usq ad summã etatẽ ꝑfectionis uenert̃
Si quorũ uͦ corda diligent̃ exculta. & adꝑtectũ ꝑduc¬
ta sunt. hoᷤᷤ canquã electos & p̃cipuos ex ceteris pri¬
mtias offerunt pontificimagno. Beniq inuenimꝰ¬

Expanded text:
primitias nominari. Ex quibus esse arbitror etiam Et non solum hujus ecclesiae, sed fortassis et omnium gentium primitiae Cornelius appellandus est. Primus enimfortasse, quis istas primitias offerat Deo, aut quis est pontifex, cujus haec rationibus cedant. Ego arbitror,autem terrae non solum, sed corda intelligantur humana: quem agrum angeli Dei susceperunt excolendum . Culturae ergo suae fructus ipsi quidem possident et habent, eos videlicet qui sub procuratoribus agunt et actoribus, et nondum usque ad summam perfectionis venerunt. Si quorum vero corda diligenter exculta, et ad perfectum perducta sunt, hos tanquam electos et praecipuos ex caeteris, primitias offerunt pontifici magno. Possum
Abbreviated transcription (Latin):
rabilia suꝑ aurum et lapidem p̃ciosũ nimis. & dulcio¬
ra suꝑ mel et fauum. Nisi gͦ essent ista singula a seip
sis diuisa ⁊ diuersa. numquam utiꝙ ꝓprias unicuiq
scriptura diuna differentias indidisset. ut aliud dele¬
gedomim diceret. aliud de mandato. aliud de iustifi¬
cationibus aliud de iudieiis. Est gͦ ut exhis ostendmsꝰ
aliud lex. aliud p̃ceptum. aliud testimoniũ. aliud iusti¬
ficatio. aliud iudiciũ. Sedet in ip̃a lege euidentior hoꝵ
differentia designat᷑ ubi dicit᷑. Hȩc est lex. & mandata
&e iustisicationes. ca p̃cepta. & testimoma. ce uidicia¬
que pepit domnis moyoi. Cumg̃ hec ita le habere¬
& alisase inuicẽ differre distinctiombus. legis ipoiꝰ
testimoniis approbentur. diligentius debemꝰ intend̾e
hisquȩ tecitantur in lege. quia sicub u̾bi gr̃a scribit᷑
continuo iustificationes. aut lex aut mandatũ. pu¬
tandȩ sunt. Similit̾ aũt sicubi scriptum ẽ testimoni¬

Expanded text:
dulciora super mel et favum . Ni ergo essent singula ista a semetipsa diversa, nunquam utique proprias unicuique Scriptura divina differentias indidisset, ut aliud de lege Domini diceret, aliud de mandato, aliud de justificationibus, aliud de judiciis. Est ergo ut in his ostendimus, aliud lex, aliud praeceptum, aliud testimonium, aliud justificatio, aliud judicium. Sed et in ipsa lege, evidentior horum differentia designatur ubi dicitur: Haec est lex, et mandata, et justificationes, et praecepta, et testimonia, et judiciaquae praecepit Dominus Moysi. Cum ergo haec ita se habere, his a se invicem differre distinctionibus legis ipsius testimoniis approbentur, diligentius debemus intendere his quae recitantur ex lege. Quia sicubi scribitur, verbi grsunt justificationes, ut lex aut mandatum putandae sunt. Similiter autem et sicubi scriptum est, testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi ꝑserutari alta cłi. & alta ac ꝓfunda putei pe¬
netrare mysteria. id circo reges esse dm̃r: qui puce¬
um istum etiam in petra excuderunt. ac dura ⁊
difficilia scientiȩ secreta penetrauerunt. Quod
posse quod de omnib credentib dr. Uos au̾t genꝰ
regale sacerdotiũ magnũ. gens sc̃a. Si gͦ illosdi¬
cunt reges qui ꝑ u̾bũ ipsoꝵ crediderunt. quanto
magis ipsi reges babend sunt. qui faciunt reges᷑:

Expanded text:
ipsi alta Dei, et alta ac profunda putei penetrare mysteria, idcirco reges esse dicuntur, qui puteum istum etiam in petra exciderunt, ac dura et difficilia scientiae secreta penetraverunt. Quod posse, quod de omnibus credentibus dicitur: Vos autem genus regale, sacerdotium magnum, gens sancta . Si ergo illos dicunt reges, qui per verbum ipsorum crediderunt, quanto magis ipsi reges habendi sunt, qui faciunt reges?
Abbreviated transcription (Latin):
rimitias omnium frugum omniũꝙ
pecoꝵ. sacerdotibus lex mandat offer¬
ri. ita ut omnis quipossidet agrũ
s et si quis peculia cuiusq pecoris
nutriati offerat exhis do omne quodprimũ est.
so est ad sacerdotes deferat. Beo enim offerri dic̃
qd̃ sacerdotib dat᷑. & hoc est quod docem᷑ exlege
quia nemo licite nec legitime utatur fructib quos
t̃ra ꝓduxiti nec ammantib quȩ pecudũ ꝓtulit par¬
tus. nisi exsingulis quibusq do primitiȩ idẽ sa cer¬
puto. Sunt enim aliquanta legis mandata. q̃
etiam noui testament discipuli. necessaria obser¬
uatione custodiunt. & siuidetur prius de his ip¬
sis quȩ in lege quidẽ scripta. s camqm in eugłiis
obseruanda sint sermo moueat᷑. & cum hȩc patu¬
erint iam quid in his etiam spiritalit̃ sentiride¬
beat requiremus. Sunt enim qui tta dicant. quia
si aliquid ommno obseruandĩ est scdm litt̾am eur

Expanded text:
rimitias omnium frugum, omniumque pecorum sacerdotibus lex mandat offerri, ita ut omnis qui possidet agrum,sed et si quis peculia cujuscunque nutriat, offerat ex his Deo omne quod primum est, id est, ad sacerdotes deferat. Deo enim offerri dicit, quod sacerdotibus datur. Et hoc est quod docemur ex lege: quia nemo licite nec legitime utatur fructibus quos terra producit, nec animantibus quae pecudum protulit partus, nisi ex singulis quibusque Deo primitiae, id est, sacerputo. Sunt enim aliquanta legis mandata, quae etiam Novi Testamenti discipuli necessaria observatione custodiunt. Et si videtur, prius de his ipsis, quae in lege quidem scripta, sed tanquam in Evangeliis observanda sint, sermo moveatur. Et cum haec patuerint, tunc jam quid in his etiam spiritaliter sentiri debeat, requiremus. Sunt enim qui ita dicant, quia si aliquid omnino observandum est secundum litter
Abbreviated transcription (Latin):
iherłm ⁊ montẽ syon. Hȩc in illis impleta sunt. Ad
sibilia funt. s adimufibilia. Accessi̾tis enĩ inquit
admontẽ dĩ uiuentis. & ad euritatẽ iherufalẽ ce
lestem. & ad multitudinẽ angłoꝵ.S ⁊ alibi idem
apłs dicit. Hierłm aũt que fursũ ẽ lib̾a ẽ. quȩ ẽ mat̃

Expanded text:
em et montem Sion. Haec in illis impleta sunt. Ad em et montem Sion. Haec in illis impleta sunt. Ad sibilia sunt, sed ad invisibilia. Accessistis enim, inquit, ad montem Dei viventis, et ad civitatem Jerusalem, et ad multitudinem angelorum . Sed et alibi idem Apos