comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognitio sit. ut si filius cognitus sit: & pat̾
cognitꝰ sit. cũ cognitionẽ filii ipse scd̃m ho¬
minẽ corporalis ⁊ uisus & tactus ingesserit.
cognitionem aũt ex eo patͥs ipsa illa diffe¬
rens ab eo conspecti hominis natura non
prestet. & frequenter filius patrem ane¬
mine uisum esse testatus sit. Prorupit
sed ignorationis hic error est. Uisum enim
iã & amodo cognoscendum dñs patrem dixe¬
rat: sed uisum esse apls non intellexerat.
Deniq non inuisum negauit: sed osten¬
di sibi rogauit. Neq ostensionem ueluti
corporalis contemplationis desiderauit:
sed demonstratione intelligendi eius qui
uisus est postulauit. filium enim in ha¬
bitu hominis uiderat. sed quomodo per
id patrem uiderit: nescit. Nam ad id¬
quod dixerat dñe ostende nobis patrem:
ut ostensio illa intelligendi potius esset
demonstratio quam uidendi: subiecit &
sufficit nobis. Non ad epta est fides di¬
cto. sed cognoscendi demonstratio ẽ po¬

Expanded text:
cognitio sit; ut si Filius cognitus sit, et Pater cognitio sit; ut si Filius cognitus sit, et Pater cognitus sit: cum cognitionem Filii ipse secundum hominem corporalis et visus et tactus ingesserit, cognitionem autem ex eo Patris, ipsa illa differens ab eo conspecti hominis natura non praestet, et frequenter Filius Patrem a nemine visum esse testatus sit. Prorupit sed ignorationis hic error est. Visum enim jam, et a modo cognoscendum Dominus Patrem dixerat: sed visum esse Apostolus non intellexerat. Denique non visum negavit; sed ostendi sibi rogavit: neque ostensionem veluti corporalis contemplationis desideravit, sed demonstrationem intelligendi ejus qui visus est postulavit. Filium enim in habitu hominis viderat: sed quomodo per id Patrem viderit, nescit. Nam ad quod dixerat, Domine, ostende nobis Patrem , ut ostensio illa intelligendi potius esset demonstratio, quam videndi, subjecit, et sufficit nobis. Non adempta est fides dicto; sed cognoscendi demonstratio est po
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. Et quomodo si ipse cognitus sit. erit
cognitus pater. cum naturȩ suȩ id est
hominis in eo habitum apłi recognoscant.
& liber acorporali d̃s carne non in ha c
corporalis carnis infirmitate noscendus
sit: Sed in sacramento assumpti corporis
diuinitatis paternȩ naturam ipse dñs con¬
firmans. hunc ordinem tenuit: si scitis me
& patrem meum scitis. & amodo scietis eũ
& uidistis eum. Tempus uisionis separa¬
uit atempore cognitionis. Nam quẽ cog¬
noscendum ait. eumdem iam dixit et uisũ:
ut naturȩ iam pridem in se conspecte sci¬
entiam ex tempore nunc huius reuela¬
philippum nouitas dictoꝵ. Homo cerni
tur. dei se filium conficetur. cognito se
cognoscendum patrem fatetur. patrem
uisum esse dicit. & ꝑ id se cognoscendum
esse quia uisus est. Humani istud animi
infirmitas non capit. nec fidem sumit tã
diuersarum rerum ꝓfessio: ut qui tunc
uisus sit nc̃ cognoscendus sit. cum uidisse

Expanded text:
nitur: et quomodo si ipse cognitus sit, erit nitur: et quomodo si ipse cognitus sit, erit cognitus Pater; cum naturae suae, id est, hominis in eo habitum Apostoli recognoscant, et liber a corporali Deus carne, non in hac corporalis carnis infirmitate noscendus sit? Sed in sacramento assumpti corporis divinitatis paternae naturam in se Dominus confirmans, hunc ordinem tenuit: Si scitis me, et patrem meum scitis: et a modo scietis eum, et vidistis eum. Tempus visionis separavit a tempore cognitionis. Nam quem cognoscendum ait, eumdem jam dixit et visum ut naturae jam pridem in se conspectae scientiam ex tempore nunc hujus revelaptur, Dei se filium confitetur, cognito se cognoscendum Patrem fatetur. Patrem visum esse dicit, et per id cognoscendum esse quia visus sit. Humani istud animi infirmitas non capit, 204 nec fidem sumit tam diversarum rerum professio; ut qui tunc visus sit, nunc cognoscendus sit, cum vidisse
Abbreviated transcription (Latin):
qui in me manet ipse facit oꝑa sua. Credite
michi quoniam inpatre et pater in me. Sin
autem: uel ꝓpter oꝑa ipsa credite. Non uoᷤ
inerratica atq inuia deducit ille qui uia
est. neq illudit ꝑ falsa qui ueritas est: neq
in mortis reliquit errore qui uita est. Et
quia hȩc benigne ad salutem nr̃am dispen¬
sationis suȩ nomina ipse constituit. ut noꝰ
tanquam uia inueritatem deduceret. &
ueritas constitueret in uita: cognoscendũ
est quod illud obtinendȩ uitȩ sacramen¬
tum esse demonstrarit nemo uenit ad
patrem nisi ꝑme. Iter ad patrem ꝑfiliũ ẽ.
Et querendum est utrum hoc ꝑdoctri¬
nȩ admonitionem. an ꝑnaturȩ fidẽ sit:
quia uideri possumus ꝑdoctrinam filii
potius ad patrem. quam ꝑ confessionem
paternȩ in eo diuinitatis uenire. Intelli¬
gentie igitur sensum in consequentibus
requiramus. Non enim fides exarbitͥo
nr̃o sed exdictorũ est in eunda uirtuti¬
bus. Nam hoc sequitur. Sed scitis me :

Expanded text:
manet, ipse facit opera sua. Credite mihi, quoniam ego in Patre, et Pater in me. Sin autem, vel propter opera ipsa credite. Non nos in erratica atque in invia deducit ille qui via est, neque illudit per falsa qui veritas est, neque in mortis relinquit errore qui vita est. Et quia haec benigna ad salutem nostram dispensationis suae nomina ipse constituit, ut nos tanquam via in veritatem deduceret, et veritas constitueret in vita; cognoscendum est, quod illud obtinendae vitae sacramentum esse demonstret. Nemo venit ad Patrem nisi per me . Iter ad Patrem per Filium est. Et quaerendum est utrum hoc per doctrinae admonitionem, an per naturae fidem sit: quia videri possumus per doctrinam Filii potius ad Patrem, quam per confessionem paternae in eo divinitatis venire. Intelligentiae igitur sensum in consequentibus requiramus. Non enim fides ex arbitrio nostro, sed ex dictorum est ineunda virtutibus.
Abbreviated transcription (Latin):
stare natiuitas. Equalitas uero: nusquã
ibi esse creditur ubi unio est. Nec tamen
illic repietur ut differat. Ita sumlitudi¬
nis ȩqualitas nec solitudinem habet nec
diuersitatem: quia omnis ȩqualitas nec
diuersa nec sola sit. Quamquã igitur¬
buius intelligentiȩ nr̃ȩ udicia cum hu¬
mani sensus opinione cõmunia sint. ut
et natiuitas naturȩ habeat equalitatẽ.
& ubi equalitas est. neq alienum aliquid
a se possit esse nec solum: tamen exipsis
dictis dominicis huius quoq sermonis
nr̃i fides affirmanda est. ne temeritas ẽ¬
ttadicendi sub libertate diuersȩ in bomi¬
nibus intelligentiȩ gaudeat ꝓfessionibus
diuini de se testimonũ contraire. Respon¬
dit enim oñs. Non potest filius facere
ase quicquam. nisi quod uiderit patrẽ
facientem. Quecumq enim ille facit: ea
diligit filiũ. & ominia de monstrat ei quȩ
ipse facit: & maiora horum oꝑa demon¬

Expanded text:
stare nativitas. Aequalitas vero numquam stare nativitas. Aequalitas vero numquam ibi esse credetur, ubi unio est: nec tamen illic reperietur, ubi differt. Ita similitudinis aequalitas nec solitudinem habet, nec diversitatem: quia omnis aequalitas nec diversa, nec sola sit. 16. Fihujus intelligentiae nostrae judicia cum humani sensus opinione communia sint, ut et nativitas naturae habeat aequalitatem, et ubi aequalitas est, neque 187 alienum aliquid a se possit esse, nec solum; tamen ex ipsis dictis dominicis hujus quoque sermonis nostri fides affirmanda est, ne temeritas contradicendi, sub libertate diversae in nominibus intelligentiae, audeat professionibus divini de se testimonii contraire. Respondit enim Dominus: Non potest Filius ab se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: quaecumdiligit Filium, & omnia demonstrat ei quae ipse facit, & majora his demon
Abbreviated transcription (Latin):
tatem natiuitatis in quo scriptum est.
Propter hoc magis querebant eũ udei
interficere: qm̃ non solum soluebat sab¬
batum. sed et quod ꝓprium sibi patrem
dicebat dm̃. equalem deo se faciens. Non
nc̃ ut inceteris solet: iudeoꝵ sermo ab
his dictus e xꝑo refertur. Exposicio potiꝰ
hec euangeliste est: causam de monstran¬
tis cur dnm interficere iudei uellent.
Cesset ergo ꝑimpietatem blasphemanti¬
um uitiose intelligentiȩ excusatio: cum
ꝑapłi auctoritatem sub significatione
natiuitatis ꝓprietas naturalis ostensa
sit. Patrem suum dicebat dĩ: ȩqualem se
faciens deo. An ne naturalis natiuitas non
est ubi ꝑnomen patris ꝓpriȩ naturȩ eqͣ¬
litas demonstratur: Non enim ambigi¬
tur quin equalitas nichil differat. Quis
porro dubitabit quin in differentem na¬
turam natiuitas consequatur. Hinc enim
est sola illa quȩ uere esse possit equalitas:
quia naturȩ ȩqualitatem sola possit pre¬

Expanded text:
tatem nativitatis, in quo scriptum est, tatem nativitatis, in quo scriptum est, Prointerficere: quoniam non solum solvebat sabbatum, sed et quod Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo . Non nunc, ut in caeteris solet, Judaeorum sermo ab his dictus refertur: expositio potius haec Evangelistae est, causam demonstrantis cur Dominum interficere Judaei vellent. Cessat ergo per impietatem blasphemantium vitiosae intelligentiae excusatio; cum per Apostoli auctoritatem, sub significatione nativitatis, proprietas naturalis ostensa sit: Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Anne naturalis nativitas non est, ubi per nomen patris proprii, naturae aequalitas demonstratur? Non enim ambigitur, quin aequalitas nihil differat. Quis porro dubitabit, quin indifferentem naturam nativitas consequatur? Hinc enim est sola illa quae vere esse possit aequalitas: quia naturae aequalitatem sola possit prae
Abbreviated transcription (Latin):
nam adeo de non extantibus sumat:
quia scd̃m quod ait. quod decarne na¬
uersum atq alienum aliquid ab eo ex
quo natum sit ñ in ẽẽ. Natiuitas igitur
dei deum ꝑficit. ut deus non ceptus in¬
telligatur esse sed natus: quia ceptum
esse non potest id ipsum esse quod nasci.
dum omne ceptum aut ex nichilo in ali¬
quid existit. aut exalio in aliud ꝓficit
et desinit. ut ex derra aurum. ut ex soli¬
dis liquida. ut ex frigidis feruentia. ut
ex albis punicea.ut exaquis animantia.
ut ex inanimis animata. Dei autem filiꝰ
neq ex nichilo ds cepit ẽẽ. sed natus est:
neq aliud aliquid fuit antequam ds̃ ẽ.
Atq ita qui in dm̃ natus est: nec cepit
quod d̾s est. nec ꝓficit quod d̾s ẽ. Tenet
itaq natiuitas eam ex qua subsistit na
turam: et filius dei non aliud quam qͦd
ds est subsistit. Aut quisq hinc ambigit:
discat a iudeis intelligentiam naturȩ.
uel potius cognoscat ab euangelio ueri¬

Expanded text:
nam a Deo de non exstantibus sumat: nam a Deo de non exstantibus sumat: quia secundum quod ait: Quod de carne naversum atque alienum aliquid ab eo ex quo natus sit non inesse. Nativitas igitur Dei Deum perficit, ut Deus non coeptus intelligatur 186 esse, sed natus: quia coeptum esse, potest non id ipsum esse quod nasci, dum omne coeptum aut ex nihilo in aliquid exsistit, aut ex alio in aliud proficit et desinit; ut ex terra aurum, ut ex solidis liquida, ut ex frigidis ferventia, ut ex albis punicea, ut ex aquis animantia, ut ex inanimis viventia: Dei autem filius neque ex nihilo Deus coepit esse, sed natus est; neque aliud aliquid fuit ante quam Deus est . Atque ita qui in Deum natus est, nec coepit quod Deus est nec profecit. Tenet ituram; et Filius Dei non aliud quam quod Deus est, subsistit. » Sed discat a Judaeis intelligentiam naturae, vel potius cognoscat ab Evangelio veri
Abbreviated transcription (Latin):
rit inferre ne ds̃ sit. Intelligentiȩ istud
humanȩ naturȩ sensus excludit. ut aliqͥd
anatura originis suȩ nascendo diuersũ
sit: nisi forte quod exnaturarum diu̾̃¬
sitate conceptum nouum aliqͥd inse. et
ita sit generis utriusq quod neutrum
sit ueniat in uitam: quod inpecoribus
ac bestiis usitatum est. Sed ea ipsa noui-¬
tas non in est nisi ex cognatis ꝓprietati¬
bus sub diuersitate naturȩ. et diuersita¬
tem eorum natiuitas non intͥilit. s acce¬
pit: dum idtenet quod exutroq sibi
unum est. Et cum hȩc in his corporalibꝰ
causis et passionibus ita sint. quis rogo
furor est natiuitatem unigeniti dei ad
degenerem ex deo referre naturam. cũ
natiuitas nominis exꝓprietate naturȩ
sit. et iam natiuitas non erit si ꝑprietas
naturȩ in natiuitate ñ inerit: Hinc ille
omnis estus et furor est. ut infilio dei non
natiuitas sit sed creatio. ut non naturȩ
suȩ originem subsistens teneat. sed alie¬

Expanded text:
rit inferre, ne Deus sit? Intelligentiae istud rit inferre, ne Deus sit? Intelligentiae istud humanae sensus excludit, ut aliquid a natura originis suae nascendo diversum sit: nisi forte quod ex naturarum diversitate conceptum, novum aliquid in se et ita sit generis utriusque, quod neutrum sit veniat in vitam; quod in pecoribus ac bestiis usitatum est. Sed ea ipsa novitas non inest, nisi ex connatis proprietatibus sub diversitate naturae: et diversitatem eorum nativitas non intulit, sed accepit, dum id tenet, quod ex utroque sibi unum est. Et cum haec in his corporalibus causis et passionibus ita sint; quis rogo furor est, nativitatem unigeniti Dei ad degenerem ex Deo referre naturam: cum nativitas non nisi ex proprietate naturae sit; et jam nativitas non erit, si proprietas naturae in nativitate non fuerit? Hinc ille omnis aestus et furor est, ut in filio Dei non nativitas sit, sed creatio; ut non naturae suae originem subsistens teneat, sed alie
Abbreviated transcription (Latin):
nificat: rem quoq eiusoem generis osten¬
dit. Et iam non res duȩ sunt: sed res eiusdẽ
generis est. Filius namq dei: deus est. Hoc
mox enim significatur ex nomine. Non
duos deos connumerat nomen unum:
quia unius atq in differentis naturȩ unũ
ds̃ est nomen. Cum eminet pater d̃s ẽ. & fi¬
lius ds̃ est. & ꝓprium naturȩ diuinȩ nom̃
in utroq sit. uterq unum st̃: qͥa cũ subsi¬
stat filius exnatiuitate naturȩ. unitatẽ
tamen naturȩ conseruet. exnomine. Nec
ad ꝓfessionem duoꝵ deoꝵ natiuitas filii
credentium fidem cogit: quȩ patrem et
filium ut unius naturȩ. ita unius ꝓfite¬
tur et nominis. Est itaq dei filio: uerum¬
nomen ex natiuitate. Hic eñi nobis scd̃s
ad demonstrationem gradus est: ut deus
sit ex natiuitate. Quamquã michi adhuc
de ꝓprietate nominis suꝑsit apłica au¬
ctoritas: sed interim euangelicum placet
natiuitas filii. naturȩ nouitatem potue¬

Expanded text:
nificat, rem quoque ejusdem generis ostennificat, rem quoque ejusdem generis ostendit: et jam non res duae sunt, sed res generis ejusdem est. Filius namque Dei Deus est; hoc enim 185 significatur ex nomine. Non duos deos connumerat nomen unum; quia unius atque indifferentis naturae unum Deus nomen est. Cum enim et Pater Deus est, et Filius Deus est, et proprium naturae divinae nomen in utroque sit; uterque unum sunt: quia cum subsistat Filius ex nativitate naturae, unitatem tamen conservat in nomine: nec ad professionem duum deorum nativitas Filii credentium fidem cogit, quae Patrem et Filium, ut unius naturae, ita unius profitetur et nominis. Est itaque Dei filio nomen ex nativitate. Hic enim nobis secundus ad demonstrationem gradus est, ut Deus sit ex nativitate. Quamquam mihi adhuc de proprietate nominis supersit apostolica auctoritas: sed interim evangelicum placet nativitas filii naturae novitatem potue
Abbreviated transcription (Latin):
disti. beati qui non uiderunt et credidert̃.
Uidens enim thomas credidit. Sed quia
credidit queris. Et quid aliud credidit q̃
ꝓfessus est dñs m̃s & d̾s m̃s es᷑ Resurreris¬
se enim ꝑse exmortuis in uitam. nisi dei
natura non potuit: et credite religionis
fides hoc est ꝓfessa quod ds est. An ne ergo
nomen dei non naturȩ res existimabitur.
cum ꝓfessio nominis fidem naturȩ credi¬
te sit secuta: Nam utiq religiosus filius.
& qui non uoluntatem suam sed eius qͥ
se miserat faceret. & qui non honorem
suum sed eius aquo uenerat quereret:
honorem huius in se nominis recusass
ne quod ipse unum dm̃ predicauerat
solueretur. Sed uere et apłicȩ fidei miste¬
rium confirmans. & naturȩ inse pater¬
ne nomen agnoscens: beatos esse docuit.
qui cum se resurgentem a mortuis non
uidissent: dm̃ tamen ꝑresurrectionis
in telligentiam credidissent. Nomen¬
Nomen eñi quod rem unamquãq sig¬

Expanded text:
disti: beati qui non viderunt, et crediderunt . disti: beati qui non viderunt, et crediderunt . Videns enim Thomas credidit. Sed quid credidit quaeris? Et quid aliud credidit quam professus est: Dominus meus et Deus meus? Resurrexisse enim per se ex mortuis in vitam, nisi Dei natura non potuit: et creditae religionis fides hoc est professa, quod Deus est. Anne ergo nomen Dei non naturae res existimabitur, cum professio nominis fidem naturae creditae sit secuta? Nam utique religiosus filius, et qui non voluntatem suam sed ejus qui se miserat faceret, et qui non honorem suum sed ejus a quo venerat quaereret, honorem hujus in se nominis recusasset; ne quod ipse unum Deum praedicaverat, solveretur. Sed vere et apostolicae fidei mysterium confirmans, et naturae in se paternae nomen agnoscens, beatos esse docuit, qui cum se resurgentem e mortuis non vidissent, Deum tamen per resurrectionis intelligentiam credidissent. 1Nomen i
Abbreviated transcription (Latin):
minum iħm xꝑm confiteretur. cũ in uniꝰ
di eẽt confessione uiuendum: Sed apłs
totius sacramenti fidem ꝑuirtutem resur¬
rectionis intelligens cum frequenter au¬
disset ego & pater unum sumus. & omĩa
quȩ patris sunt mea st̃. et ego in patre et pat̾
inme: lam sine fidei ꝑiculo naturȩ nomen
confessus est. quia ab unius dei patris pro¬
fessione religio non excederet dm̃ confessa
dei filium cum infilio dei non nisi paternȩ
uature ueritas crederetur: neq sub alteriꝰ
dei unpia confessione fides naturȩ ꝑiclita¬
retur unius: quia non alterius dei nat᷑ã
ꝑfecta dei natiuitas attulisset. Ueritatem
ergo euangelici sacramenti thomas intel¬
ligens: dñm suum et dm̃ suũ esse confes¬
sus est. Non hic honoris est nomen: sea
naturȩ confessio est. Rebus enim ipsis
atq uirtutibus dm̃ credidit. et dñs ꝓfes¬
sionis huius religionem non honoris esse
docuit sed fidei: dicens. Quia uidisti. credi¬

Expanded text:
Deum Christum confiteretur, cum in unius Deum Christum confiteretur, cum in unius Dei esset confessione vivendum? Sed Apostolus totius sacramenti fidem per virtutem resurrectionis intelligens, cum frequenter audisset: Ego et Pater unum sumus; et: Omnia quae Patris sunt, mea sunt; et: Ego in Patre, et Pater in me : jam sine fidei periculo naturae nomen confessus est: quia ab unius Dei patris professione religio non excideret Deum confessa Dei filium, cum in filio Dei non nisi paternae naturae veritas crederetur; nec sub alterius Dei impia confessione fides naturae periclitaretur unius, quia non alterius Dei naturam perfecta Dei nativitas attulisset. Veritatem igitur evangelici sacramenti Thomas intelligens, Dominum suum et Deum suum esse confessus est. Non hic honoris est nomen, sed naturae confessio est: rebus enim ipsis atque virtutibus Deum credidit. Et Dominus professionis hujus religionem non honoris esse docuit, sed fidei, dicens, Quia vidisti, credi
Abbreviated transcription (Latin):
tit. potest id ipsum uideri ẽẽ quod uncui¬
q sempiternum est: sed ex ȩterno deo pa¬
tre. unigenitus filius in subsistentem dm̃
natus. ut non alienus esse anatura pat̾
ex quo subsisteret non carebat. Os̃ igitur¬
qui est. non aliud quam ds̃ est. Nam cum
audio et ds̃ erat uerbum: non dictum
solum audio uerbum. sed demonstratum
intelligo ẽẽ quod ds ẽ. Quia sicuti suꝑiꝰ
in moy sem deo. et incognominatis diis. ꝑ
appellationem nomen adiectum sit: hic
autem res significata a substantia est. cum
dicitur deus erat. Esse enim non est acci¬
dens nomen: sed subsistens ueritas. & ma¬
nens causa. & naturalis generis ꝓprietas.
Et uideamus an hanc euangelistȩ predi¬
cationem: apłi thomȩ confessio conseqͣt̃
quem dm̃ confitetur. Et certe dictum ñ
ignorabat a dño: audi isrł dñs deus tuus
unus est. Et quomodo apłica fides pͥnci¬
palis inmemor est facta mandati. ut do

Expanded text:
tit, potest id ipsum videri esse, quod unicuitit, potest id ipsum videri esse, quod unicuique sempiternum est. Sed aeterno Deo Patre unigenitus Filius in subsistentem Deum natus, ut non alienus esse a natura pateex quo substiterat, non carebat. CAP. XIqui est, non est aliud quam Deus. Nam cum audio, Et Deus erat Verbum; non dictum solum audio Verbum Deum, sed demonstratum intelligo esse quod Deus est: quia sicut superius in Moyse deo et in cognominatis diis per appellationem nomen adjectum sit; hic autem res sigdicitur, Deus erat. Esse enim non est accidens nomen, sed subsistens veritas, et manens causa, et naturalis generis proprietas. --Et videamus an hanc Evangelistae praedicationem, apostoli Thomae confessio consequatuquem Deum confitetur. Et certe dictum non ignorabat a Domino: Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est : et quomodo apostolica fides principalis immemor est facta mandati, ut 184
Abbreviated transcription (Latin):
diuisionis in filio sed natiuitatis sacram̃tũ
predicamus. Necseparatio fuit imꝑfecta.
sed ꝓgenies ꝑfecta: quia natiuitas non ha¬
bet detrim̃tum generandi. cum ꝓfectum
teneat nascendi. Et iccirco earum rerum
unigenito deo aptata cognomina ft̃: q̃cũ
eum subsistentem ex natiuitate consum¬
ment. tamen patri in sint ex indemutabi¬
lis uirtute naturȩ. Unigenitus em̃ ds̃¬
et uerbum ẽ. sed innascibilis pat̾ nunꝗͣ
omnino sine uerbo est. Non quod ꝓlatio uocĩ
natura sit filii: sed ex deo ds̃ cum natiuitatis
ueritate subsistens. ut apatre ꝓprius et per
naturȩ in differentiam in separabi lis doce¬
retur. significatus in uerbo est. sicut xp̃e
sapientia et uirtus dei ẽ: non ille ut intel
ligi solet internȩ potestatis aut sensus
efficax motus. sed natura tenens ꝑnati¬
uitatem substantiȩ ueritatem inhis in¬
ternarum rerum significata nominibus
est. Hon enim id quod nascendo substi¬

Expanded text:
divisionis in Filio, sed nativitatis sacramentum divisionis in Filio, sed nativitatis sacramentum praedicamus. Nec separatio fuit imperfecta, sed progenies perfecta: quia nativitas non habet detrimentum generandi, cum profectum teneat nascendi. Et idcirco earum rerum unigenito Deo aptata cognomina sunt, quae cum eum subsistentem ex nativitate consumment, tamen Patri insint ex indemutabilis virtute naturae. Unigenitus enim Deus verbum est, sed innascibilis Pater numquam omnino sine Verbo est: non quod prolatio vocis natura sit Filii; sed ex Deo Deus cum nativitatis veritate subsistens, ut a Patre proprius et per naturae indifferentiam inseparabilis doceretur, significatus in verbo est. Sicut Christus sapientia et virtus Dei est, non ille, ut intelligi solet, internae potestatis aut sensus efficax motus, sed natura tenens per nativitatem substantiae veritatem his internarum rerum significata nominibus est. Non enim id quod nascendo subsis
Abbreviated transcription (Latin):
ni ds̃ datus est dum timetur. dum orat᷑.
lum punit. dum medetur. Et aliud ẽ dm̃
ari. aliud ẽ dm̃ ẽẽ. In pharaone eñĩ d̃s da¬
ds est. Ceterum non ei est. & natura et no¬
nin ut ds̃ sit. Nemini quoq et altertꝰ
nincupationis ubi dicitur. Ego dixi dii
nominis significatio ẽ. Et uͥ refertur ego
dixi. loquentis potius est sermo quã rei
nonin: quia rei nom̃ intelligentiã rei
afferi. Ceterum uoluntas appellationis
ex alio est. Et ubi se nuncuꝑationis auctor
ostendt: ibi ꝑsermonem auctoris est nun¬
cupadio. non naturale nomen ingenere.
At uero hic uerbum ds̃ est. Res existit in
uerbo: uerbi res enuntiatur in nomine.
Uerbi enim appellatio in dei filio desa¬
cramento natiuitatis est: sicuti sapientiȩ.
et uirtutis est nomen. Quȩ cum in dm̃ fili¬
um cum substantia uerȩ natiuitatis exci¬
terint: deo tamen ut sua ꝓpria quamuis
ex eo in deum sint nata non desunt. Non
enim sicut frequenter dictum anobis ẽ.

Expanded text:
oni deus datus est, dum timetur, dum oratur, oni deus datus est, dum timetur, dum oratur, dum punit, dum medetur. Et aliud est deum dari, aliud est Deum esse. In Pharaonem enim deus datus est: caeterum non ei est et natura et nomen, ut Deus sit. Memini quoque et alterius nuncupationis, ubi dicitur, Ego dixi, dii nominis significatio est. Et ubi refertur, ego dixi, loquentis potius est sermo, quam rei nomen: quia rei nomen intelligentiam rei affert, caeterum voluntas appellationis ex alio est. Et ubi se nuncupationis auctor ostendit, ibi per sermonem auctoris est nuncupatio, non naturale nomen in genere.At vero hic Verbum Deus est: res existit in Verbo, Verbi res enuntiatur in nomine. Verbi enim appellatio in Dei filio de sacramento nativitatis est, sicuti sapientiae et virtutis est nomen: quae cum in Deum filium cum substantia verae nativitatis exstiterint, Deo tamen, ut sua propria, quamvis ex eo in Deum sint 183 nata, non desunt. Non enim, sicut frequenter dictum a nobis est,
Abbreviated transcription (Latin):
to ambiguitatis. Legimus eñi. in princi¬
pio erat uerbum. et uerbum erat apud
dm̃. et deus erat uerbum. Quid calumꝑ¬
nie est cur non sit quod nuncuꝑatur
Aut nunqͥd nomen non naturȩ signifi¬
catio est: Et quia contradictio omnis ex
causa ẽ. nc̃ hic negandi dei quero causã.
Simplex namq nuncupatio est: et ca¬
ret offendiculo affectionis alienȩ. Uerbũ
eñi quod caro factum est: nichil aliud
quam ds ẽ. Non est hic deputatiue. aut
assũptiue nuncupationis relicta suspitio:
ut ei quod est exnatura sit nomen. Res¬
sumptiuas appellationes. Ad moysen
cum dicitur pharaoni: Aut nunquid ei
naturã di in tulit. et non potius in eum
qui metueret t̾rorem cum dracones magi¬
cos draco moysi mox uirga manens deuor&.
cum cy nomiam quã in miserat abigit. cũ
grandinem potestate qua euocarat aũtit.
cum locustas ea uirtute qua inuexerat
repulit.cum oꝑationibus eitis magi confi¬
tentur digitum dei ẽẽ: Sic moyses phara¬

Expanded text:
to ambiguitatis. Legimus enim, In princito ambiguitatis. Legimus enim, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Quid calumniae est, cur non sit quod nuncupatur? Aut numquid nomen non naturae significatio est? Et quia contradictio omnis ex causa est, nunc hic negandi Dei quaero causam. 182 Simplex namque nuncupatio est, et caret offendiculo adjectionis alienae. Verbum enim, quod caro factum est, non aliud quam Deus est. Non est hic deputatae aut assumptae nuncupationis relicta suspicio: ut ei, quod Deus esumptivas appellationes. Ad Moysen cum dicitur Pharaoni? Aut numquid ei naturam Dei intulit, et non potius in eum qui metueret terrorem, cum dracones magicos draco Moysi mox virga manens devorat, cum cynomyiam quam immiserat abigit, cum grandinem potestate qua evocaverat avertit, cum locustas ea virtute qua invexerat repulit, cum in operationibus ejus magi confitentur digitum Dei esse ? Sic Moyses Phara
Abbreviated transcription (Latin):
cum quando sibi ꝓnobis inuicem dissi
deum patrem ac dei filium dm̃ predican¬
tem: deinde ut unius nominis atq natu¬
re in indissimili genere diuinitatis patrẽ
& filium esse ꝓfitentem quisquã aut in
duorum dõrum aut contra in unici ac so¬
litaruidei teneret errorem: cum quando
neq unio in predicato deo patre et deo fi¬
lio reꝑietur. neq sub indiscretȩ naturȩ de¬
monstratione deoꝵ diuersitas conueniret.
Nunc quia negantibus dei filium ado ex
natiuitatis ueritate subsistere libro suꝑio¬
re scd̃m euangelia responsum est: demon¬
straudum est eum qui uere exnatura filiꝰ
dei ẽ. uere quoq ꝑnaturam dm̃ esse. ita ta¬
men ut neq ad singularem neq ad alterum
dm̃ fides nr̃a depereat. cum neq unum
dm̃ sit sic predicatura quasi solum: neq
quasi non unum sit confessura non solũ.
nouimus. nomine. natiuitate. natura. po
testate. ꝓfessione. Et denomine nichil pu¬

Expanded text:
cum quando sibi pro nobis invicem dissidcum quando sibi pro nobis invicem dissidDeum patrem ac filium Dei Deum praedicantem, deinde ut unius nominis, atque naturae, indissimili genere divinitatis, Patrem et Filium esse profitentem, quisquam aut in duum deorum, aut contra in unici ac solitarii Dei teneret errore; cum quando neque unio in praedicato Deo patre et Deo filio reperiretur, neque sub indiscretae naturae demonstratione deorum diversitas conveniret. Nunc quia negantibus Dei filium a Deo ex nativitatis veritate subsistere, libro superiore secundum Evangelia responsum est: demonstrandum est eum, qui vere ex natura filius Dei est, vere quoque per naturam Deum esse: ita tamen, ut neque ad singularem, neque ad alterum Deum fides nostra depereat; cum neque unum Deum sit sic praedicatura quasi solum, neque quasi non unum sit confessura non solum. novitestate, professione. Et de nomine nihil pu
Abbreviated transcription (Latin):
confutantur. et sabellius desacramento fi¬
lii refellitur. et fotinus natum ante scła
dei filium uel ignorare arguitur uel ne¬
gare. Sed int̾ hȩc ȩccłiȩ fides euangelicis
atq apłicis fundata doctrinis: et aduersũ
sabellium tenet filii ꝓfessionem. & aduer¬
sus arrium di naturam. et aduersus foti¬
num scłi creatorem et hoc uerius: quod
hȩc ab his inuicem non negantur. Nat᷑ã
enim dei inoꝑbus sabellius predicat: sed
oꝑantem filium nescit. Hi uero filium
nuncupant: sed ueritatem in eo naturȩ
di non confitentur. Hominem autem fo¬
tinus usurpat: sed inusurpato sibi ho¬
mine natiuitatem dei ante scła ignorat.
Ita dum quȩ unusquisq defendit aut dãꝑ¬
nat: ueritatem fidei nr̃ȩ hȩc ipsa ꝓut sunt
religiose et defendentes et damꝑnantes os
paucis fuerant. non copiȩ studio sed rati¬
one cautelȩ: primum ut hereticoꝵ in¬
certa eẽ omnia et erratica noscerentur.

Expanded text:
confutantur, et Sabellius de sacramento ficonfutantur, et Sabellius de sacramento filii refellitur, et Photinus natum ante saecula Dei filium vel ignorare arguitur, vel negare. Sed inter haec Ecclesiae fides, evangelicis atque apostolicis fundata doctrinis, et adversus Sabellium tenet filii professionem, et adversus Arium Dei naturam, et adversus Photinum saeculi creatorem: et hoc verius, quod haec ab his invicem non negantur. Naturam enim Dei in operibus Sabellius praedicat, sed operantem filium nescit. Hi vero filium nuncupant, sed veritatem in eo naturae Dei non confitentur. Hominem 181 autem Photinus usurpat, sed in usurpato sibi homine nativitatem Dei ante saecula ignorat. Ita dum quae unusquisque defendit aut damnat, veritatem fidei nostrae, haec ipsa prout sunt religiose et defendentis et damnantis, ostpaucis fuerunt, non copiae studio, sed ratione cautelae: primum ut haereticorum incerta esse omnia et erratica noscerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
est filius ꝑquẽ scła facta st̃. ꝑquem for¬
matus est homo. qui ꝑ angelos legem de¬
dit. qui de maria natus est. qui missus
apatre est. qui crucifixus est. mortuus
& sepultus est. qui demortuis resurgens
indextris dei est. qui uiuoꝵ iudex est. ac
mortuorum. In hunc renascendum est.
hic confitendus est. huius regnum est ꝓ¬
merendum. Uterq hostis ȩccłȩ. res ecclesiȩ
agit: dum sabellius dm̃ ex nat᷑a in oꝑib
predicat. hi uero ex sacramento fidei fili
ria hebion qui fotinus est. aut uincit.
aut uincitur: dum sabellium arguit.
cur hominem neget filium dei.dum ab
arriomanitis confutatur. cur in homine
nesciat filium dei aduersum sabellium
euangelia sibi exfilio mariȩ defendit. ar¬
rius ei euangelia ꝑsolum mariȩ filium
hoc ei quia ante scła filium nesciat. filiꝰ
ei solum negatur ex homine. Uincant ut
uolunt quia se in uicem uincendo uincun¬
tur: dum et hi qui nc̃ sunt de natura di

Expanded text:
180 est filius per quem saecula facta sunt, per quem for180 est filius per quem saecula facta sunt, per quem formatus homo est, qui per Angelos legem dedit, quide Maria natus est, qui missus a Patre est, qui crucifixus est, mortuus et sepultus est, qui de mortuis resurgens in dextris Dei est, qui vivorum judex est et mortuorum. In hunc renascendum est, hic confitendus est, hujus regnum est promerendum. Uterque hostis Ecclesiae, res Ecclesiae agit: dum Sabellius Deum ex natura in operibus praedicat, hi vero ex sacramento fidei filium ria Hebion, qui Photinus est, aut vincit aut vincitur: dum Sabellium arguit, cur hominem neget filium Dei; dum ab Ariomanitis confutatur, cur in homine nesciat Dei filium. Adversum Sabellium Evangelia sibi ex filio Mariae defendit: Arius ei Evangelia per solum Mariae filium hoc ei, qui ante saecula filium nesciat, filius Dei solum negatur ex homine. Vincant, ut volunt, quia se invicem vincendo vincuntur: dum et hi , qui nunc sunt, de natura Dei
Abbreviated transcription (Latin):
inaioris. Contendent enim aduersum si¬
bellium filium esse eo usq ut et minoi
patre sit: & honorem preteritum reps¬
cat. et inori timeat. & mortuus sit. Ca
tis. Et cum unum deũ nouella hȩc ninc
heresis non negauit me filium dm̃ crede:
sabellius tamen dm̃ unum ne filius omino
extet inꝓfessione retinebit. Hic filiu oꝑ¬
tendet. Hic unum dicit: iste unuinnega¬
bit. Sabellius se ita tuebitur dicens. Oꝑa
quȩ gesta st̃ pret̾ quam dei natun non
efficit. peccatorum remissio. cuntio in¬
firmitatum. claudoꝵ cursus. cȩiorũ uisꝰ.
mortuoꝵ uita: ado solo est. Nor alia na¬
tura quam quȩ sui conscia est liceret:
ego et pater unum sumus. Quid me in
substantiam alteram rapis. quid in dm̃
alium sollicitas: Gesta quȩ ꝓpria dei
sunt: ds unus hȩc gessit. Clamabunt
uero contra hȩc. dissimilẽ deo patri filiũ
predicantes: non minus ote iuꝑeo sacͣ¬
mentum salutis tuȩ nescis. Credendus

Expanded text:
majoris. Contendent enim adversum Samajoris. Contendent enim adversum Sabellium, Filium esse eo usque, ut et minor Patre sit, ut et honorem praeteritum reposcat, et mori timeat: et mortuus sit. Contis: et cum unum Deum novella haec nunc haeresis non negabit, ne filium Deum credat; Sabellius tamen Deum unum, ne filius omnino exstet, in professione retinebit. Hic Ariutendet. Hic unum dicet: iste unum Deum negabit. Sabellius se ita tuebitur dicens, Opera, quae gesta sunt praeter quam Dei natura non efficit: peccatorum remissio, curatio infirmitatum, claudorum cursus, caecorum visus, mortuorum vita a Deo solo est. Non alia natura, quam quae sui conscia est, diceret, Ego et Pater unum sumus . Quid me in substantiam alteram rapis? quid in Deum alium sollicitas? Gesta, quae propria Dei sunt, Deus unus haec gessit. Clamabunt vero contra haec dissimilem Deo patri filium praedicantes non minus ore vipereo: Sacramentum salutis tuae nescis, credendus
Abbreviated transcription (Latin):
differunt: in eo indifferens contempla¬
tio est deꝓprietate naturȩ. Nec sane
ambigi potest quin ex se speciem dei
formȩ qui informa dei manebat ostende¬
ret. Succedit quoq ad huius praue opi¬
mionis stultum furorem. etiam in hoc
dictum dñi. ego et pater unum sumus.
Naturȩ enim in dissimilis unitas irreligio¬
se adunius ꝓficit errorem: et rationem di¬
cti uirtus sola intellecta non tenuit. Non
enim solitarium significat: ego et pater
unum sumus. Nam coniunctio ea que
significat et patrem. intelligentiam non
ad mittit unius: et illud quod sumus. ñ
patitur sĩgularem.Hoc uero quod unũ
sumus. non natiuitatẽ adimit. sed natu¬
ram ñ discernit ingenere: dum neq
unum diuersitatis ẽ. nec sumus unius
lium sibi ad sint. Legisse se asserent pater
maior me est: et nichil uel ex natiuitatiꝰ
sacramento. uel ex mysterio euacuati a
se dei et assumptȩ carnis intelligentes.
naturȩ facient diminutionem ꝓfessione

Expanded text:
differunt, in eo indifferens contempladifferunt, in eo indifferens contemplatio est de proprietate naturae. Nec sane ambigi potest, quin ex se speciem Dei formae, qui in forma Dei manebat, ostenderet. Succedit quoque ad hujus pravae opinionis stultum furorem etiam hoc dictum Domini: Ego et Pater unum sumus . Naturae enim indissimilis unitas irreligiose ad unionis profecit errorem: et rationem dicti 179 virtus sola intellecta non tenuit. Non enim solitarium significat, Ego et Pater unum sumus. Nam conjunctio ea, quae significat et patrem, intelligentiam non admittit unius: et illud quod sumus, non patitur singularem: hoc vero quod unum sumus, non nativitatem adimit, sed naturam non discernit in genere; dum neque unum diversitatis est, nec sumus unius lium sibi adsint. Legisse se asserent, Pater major me est : et nihil vel ex nativitatis sacramento, vel ex mysterio evacuati a se Dei et assumptae carnis intelligentes, naturae facient deminutionem professione
Abbreviated transcription (Latin):
est atq una confutet. Heretici igitur
omnes contra ȩccłiam ueniunt: sed dũ
heretici omnes se inuicem uincunt. nicħ
tamen sibi uincunt. Uictoria enim eorũ
eccłiȩ triumphus exomnibus est: dum¬
in eo heresis contra alterum pugnat. qͦd
in heresi altera ȩccłiȩ fides dãpnat. Nich̃
enim est quod hereticis cominune est: et
filii natiuitate sublata: dum naturȩ uir¬
tutem quȩ oꝑata in homine est dm̃ ñ esse
ambigit. Sacramento et enim filii ignora¬
to: ꝑgestorum ad mirationem fidem uere
generationis amisit. Et dum audit qͥ me
uidet. uidet et patrem: indiscrete et in¬
dissimilis inpatre et filio naturȩ impiȩ
arripuit unionem. non intelligens na¬
turalem unitatem subnatiuitatis signi¬
ficatione monstrari: cum ꝑ id quod infilio
pater uidetur. confirmatio diuinitatis sit
non natiuitatis abolitio. Cognitio itaq
alterius in altero est: quia non differt
alter ab altero natura. Et in quo nichil

Expanded text:
est atque una confutet. Haeretici igitur est atque una confutet. Haeretici igitur omnes contra Ecclesiam veniunt: sed dum haeretici omnes se invicem vincunt, nihil tamen sibi vincunt. Victoria enim eorum, Ecclesiae triumphus ex omnibus est, dum eo haeresis contra alteram pugnat, quod in haeresi altera Ecclesiae fides damnat nihil enim est, quod haereticis commune est: et Filii nativitate sublata, dum naturae Virtutem, quae operata in homine est, Deum esse non ambigit. Sacramento etenim filii ignorato, per gestorum admirationem fidem verae generationis amisit: et dum audit, Qui me vidit, et Patrem , indiscretae et indissimilis in Patre et filio naturae impie arripuit unionem, non intelligens naturalem unitatem sub nativitatis significatione monstrari: cum per id, quod in Filio Pater videtur, confirmatio divinitatis sit, non nativitatis abolitio. Cognitio itaque alterius in altero est, quia non differt alter ab altero natura: et in quo nihil
Abbreviated transcription (Latin):
cum arguitur: tc̃ obtineat cum deserit᷑.
Omnes quidem illa secum atq intra se
uellet manere. nec ex tranquillissimis fim¬
bus suis alios abicere aut ꝑdere: dum in¬
digni fiunt tantȩ matris habitaculo.Sed
discedentibus ex ea hereticis uł abiectis:
quantum ad mittit occasionis largiende
ex se salutis tantum assequitur ex fide ex-¬
petendȩ de se beatitudinis. Cognosci eñi
hoc exipsis hereticorum studiis ꝓmptissi¬
mum est. Namq cum ecclesia adño in¬
stituta & ab apłis confirmata una omni¬
um sit.ex qua se diuersarum imptͤtatum
furens error absciderit. nec negari possit
exuitio malȩ intelligentiȩ fidei extitisse
discidium. dum quod legitur sensui potꝰ
coaptatur quam lectioni sensus obtemꝑ¬
at: tamen dum sibi partes singulȩ aduer¬
santur non solum suis sed aduersantiũ
est intelligenda doctrinis: ut dum aduer¬
sus unam eam omnes sunt impiissuntun
tamen errorem omnium ꝑ id quod sola

Expanded text:
cum arguitur, tunc obtineat cum deseritur. cum arguitur, tunc obtineat cum deseritur. Omnes quidem illa secum atque intra se vellet manere, nec ex tranquillissimis sinibus suis alios aut abjicere, aut perdere, dum indigni fiunt tantae matris habitaculo: sed discedentibus ex ea haereticis, vel abjectis, quantum amittit occasionis largiendae ex se salutis, tantum adsequitur ad fidem expetendae de se beatitudinis. Cognosci enim hoc ex ipsis haereticorum studiis promptissimum est. Namque cum Ecclesia a Domino instituta, et ab Apostolis confirmata, una omnium sit, ex qua se diversarum impietatum furens 178 error absciderit; nec negari possit, ex vitio malae intelligentiae, fidei exstitisse dissidium, dum quod legitur, sensui potius coaptatur, quam lectioni sensus obtemperat: tamen dum sibi partes singulae adversantur, non solum suis, sed adversantium est intelligenda doctrinis; ut dum adversum unam eam omnes sunt, impiissimum tamen errorem omnium per id quod sola
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Male intotum pene orbem quos
negat deos duos alexandria ꝓtulit. Pesti¬
fere natum iħm xp̃m ex maria. pannonia
defendit. Et ȩcclesia inter hec ꝑiclitatur
ueritatem non tenere ꝑ uera: dum ea ei
ad irreligiositatem ingeruntur quibus
religio et confirmatur et ꝑit. Non eñi
unum dm̃ pie possumus predicare si solũ:
dem mundi stulta non sentiunt: dum his
neq in non solo significari unus uidetur.
neq in uno ñ solus intelligi. Sed eam ut
spero ecclesia doctrinȩ suȩ lucem etiam in¬
prudentiȩ scłi inuehit: ut licet fidei sacra¬
mentum non suscipiat: tamen aduersus
hereticos ueritatem sacramenti a nobis
intelligat predicari. Magna eñi uis est
ueritatis. quȩ cum ꝑse intelligi possit. ꝑ
ea tam̃ ipsa quȩ ei aduersantur elucet: ut
in natura sua immobilis manens. firmita¬
tem naturȩ suȩ cotidie dum atemptatur
ad quirat. Hoc enim ȩccłie ꝓprium est: ut
tum uincat cum leditur. tunc intelligat

Expanded text:
vit. Male 177 in totum pene orbem quos vit. Male 177 in totum pene orbem quos negat duos deos Alexandria protulit. Pestifere natum Jesum Christum ex Maria Pannonia defendit. Et Ecclesia inter haec periclitatur veritatem non tenere per vera, dum ea ei ad irreligiositatem ingeruntur, quibus religio et confirmatur, et deperit. Non enim unum Deum pie possumus praedicare, si solum dem mundi stulta non sentiunt, dum his neque in non solo significari unus videtur, neque in uno non solus intelligi. spero, Ecclesia doctrinae suae lucem, etiam imprudentiae saeculi invehet, ut licet fidei sacramentum non suscipiat, tamen adversum haereticos veritatem sacramenti a nobis intelligat praedicari. Magna enim vis est veritatis, quae cum per se intelligi possit, per ea tamen ipsa quae ei adversantur elucet: ut in natura sua immobilis manens, firmitatem naturae suae quotidie dum attentatur acquirat. Hoc enim Ecclesiae proprium est, ut tunc vincat, cum laeditur, tunc intelligatur
Abbreviated transcription (Latin):
is in cisum est: aut laqueis pretensum
est. Iam quod arduum aut difficile sit:
minus conqueror. Non meis enim: sed
aplicis scando gradib. Michi uero aut
angustus decedere. aut indefossa incide¬
re. aut plagis illaqueari. semꝑ inꝑiculo.
semꝑ in metu est. Predicaturo enim scd̃m
legem et ꝓpħas et apłos unum om̃. ad ẽ
michi sabellius: totum me sub uerbi huiꝰ
ꝓfessione tanquam desideratũ cibum
morsu seuissimo transuorans. Hegantẽ
me rursum contra sabellium unũ dm̃
& confitentem uerum dm̃ dei filitm: ex¬
pectat noua beresis ut ame duos deos
arguat predicari. Natum quoq dei fili¬
um ex maria dicturo. hebion quod est foti¬
nus assistit: auctoritatem mendatii sui
ex ꝓfessionis ueritate sumpturus. Decȩtĩs
taceo: quia abomnibus esse extra eccłiam
non ignorantur. Hoc uero dampnatum
& abiectum licet frequenter: s internũ
hodie ad huc malum est. Impie multos
ad unius dei ꝓfessionem: galatia nutri¬

Expanded text:
is incisum, aut laqueis praetensum is incisum, aut laqueis praetensum est. Jam quod arduum ac difficile sit, minus conqueror: non meis enim, sed apostolicis scando gradibus. Mihi vero aut angustiis decedere, aut in defossa incidere, aut plagis illaqueari, semper in periculo, semper in metu est. Praedicaturo enim secundum legem et prophetas et Apostolos unum Deum, adest mihi Sabellius, totum me sub verbi hujus professione tamquam desideratum cibum morsu saevissimo transvorans. Negantem me rursum contra Sabellium unum Deum, et confitentem verum Deum Dei filium, exspectat nova haeresis, ut a me duos deos arguat praedicari. Natum quoque Dei filium ex Maria dicturo, Hebion quod est Photinus assistit, auctoritatem mendacii sui ex professionis veritate sumpturus. De caeteris taceo, qui ab omnibus esse extra Ecclesiam non ignorantur. Hoc vero damnatum et abjectum licet frequenter, sed internum hodie adhuc malum est. Impie multos ad unius Dei professionem Galatia nutri
Abbreviated transcription (Latin):
te ad optionis nomine uerus filius ex na¬
tiuitate ueritatis sit: ea nc̃ quoq ex
euangeliis ꝓferemus. ut qui filius uerus
est uerus quoq ds̃ esse noscatur. Quia neq
uerus filius erit. nisi uerus et ds̃ est: neq
uerus ds̃. nisi uerus et filius est. Nichil¬
humanȩ naturȩ grauius est ꝑiculi con¬
scientia. Nam ea quȩ aut ignorata aut
repentina sunt: habent quidem mise¬
iabilem securitatem s non habent metũ
futuri: quia non ignaro accidentium
anxietas ipsa pena patiendi est. Non
ego nc̃ nauem eportu soluo naufragii ig¬
narus: neq iter in eo in festos nescius la¬
tronibus saltus nec libiȩ arenas incertꝰ
scorpiones ubiq & aspides et basiliscos
ad ẽẽ transcurro. Hichil sollicitudini
ineȩ: nichil conscientiȩ uacat. Sub specła
eñi omnium hereticoꝵ ad occasiones sin¬
gulorum uerborũ in os meum penden¬
tium loquor: et omne sermonis mei iter.
aut angustiis preruptum est. aut foue¬

Expanded text:
te adoptionis nomine, verus filius ex te adoptionis nomine, verus filius ex veritate nativitatis sit: ea nunc quoque ex Evangeliis proferimus, ut quia filius verus est, verus quoque Deus esse noscatur: quia neque verus filius erit, nisi verus et Deus est; neque verus Deus, nisi verus et filius est. 3. Hhumanae naturae gravius est periculi conscientia nam ea quae aut ignorata aut repentina sunt, habent quidem miserabilem securitatem, sed non habent metum futuri: quia non ignaro accidentium, anxietas ipsa poena patiendi est. Non ego nunc navem e portu solvo naufragii ignarus, neque iter ineo infestos nescius latronibus saltus, nec Libyae arenas incertus scorpiones ubique et aspides et basiliscos adesse transcurro: nihil sollicitudini meae, nihil conscientiae vacat. Sub specula enim omnium haereticorum ad occasiones singulorum verborum in os meum pendentium loquor, et omne sermonis mei iter aut angustiis praeruptum, aut fove
Abbreviated transcription (Latin):
tum nobis ds̃ in confessione dissoluat. Sed
supioribus iam libellis fallacem hanc eoꝵ
atq inutilem predicationem ex lege ac ꝓ¬
phetis docentes: eam responsionis formã
tenuimus: quȩ in deo ex deo predicato &
uno dõ ac uero ꝓfesso. neq in unius ueri
dei unione deficeret. neq ad fidem dei alte¬
rius excederet: dum neq solitarius nob̃
Qs in confessione neq duo sunt. Et inter
hȩc unum neq negando neq confiten¬
do fidei conseruata ꝑfectio ẽ: dum et qͦd
tinum sunt refertur adutrumq. et ut̾q
non unus est. Hoc gͥ ꝑfectȩ fidei indisso¬
lubile sacramentum. euangelicis atq apłi¬
cis doctrinis absoluturi. non aliud primũ
debuimus quã dei filium uere natiuita¬
tis subsistentem naturam. cognitioni au¬
dientium intimare: neq aliunde neq ex
nichilo.s ex dõ esse filium manifestare.
Quod quia scd̃m ea quȩ anteriore libro
edita sunt ambigi non potest. quin cessan¬

Expanded text:
tum nobis Deus in confessione dissolvat. Sed tum nobis Deus in confessione dissolvat. Sed superioribus jam libellis fallacem hanc eorum atque inutilem praedicationem ex lege ac prophetis docentes, eam responsionis formam tenuimus, quae in Deo ex Deo praedicato, et uno Deo ac vero professo, neque in unius veri Dei unione deficeret, neque ad fidem Dei alterius excederet; dum neque solitarius nobis Deus in confessione, neque duo sunt. Et inter haec, unum neque negando neque confitendo, fidei conservata perfectio est, dum et quod unum sunt refertur ad utrumque, et uterque non unus est. Hoc igitur perfectae fidei indissolubile sacramentum evangelicis atque apostolicis doctrinis absoluturi, non aliud primum debuimus, quam Dei filium verae nativitatis subsistentem 176 naturam cognitioni audientium intimare; neque aliunde aut ex nihilo, sed ex Deo esse filium manifestare. Quod quia secundum ea, quae anteriore libro edita sunt, ambigi non potest, quin cessan