comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua ꝓficit ad lauacrũ. sanguis spectat ad p̃
fontis unda nos abluit: sangͥs xp̃i nos reduit:
orona clericoꝵ quȩ rotunda est. It de clericis.¬
ꝑfectionẽ designat. In rotundo nec pͥncipiũ
nec funs ẽ:quia eterna. quȩ st̃ sua hereditas. ꝓͥn¬
cipio carent & fine. Portionẽ non debent hr̃e¬
in terra sic̃ leui. s de fr̃ib decimas accipiunt:
quȩ iterũ ad ꝑfectionem respiciunt. Dum aũ

Expanded text:
qua proficit ad lavacrum, sanguis spectat ad prefecit, sacri fontis unda nos abluit, sanguis Domini nos redemit. orona clericorum, quae rotunda est, perfectionem designat: in rotundo nec principium, nec finis, quia aeterna quae sunt sua haereditas, principio carent et fine: portionem non habent in terra, sicut Levi, sed de fratribus decimas accipiunt, quae iterum ad perfectio
Abbreviated transcription (Latin):
ili qͥ diuinã pagmã legunt. intelligunt. oe tñ
scdm eam ñ uiuuntꝰ sciunt domũ dĩ edificare
& alios inde docere.s ipsi nolt̾ intrare. Dũ uͦ stu¬
dio & magna auiditate illam scientiã in memoria
recondt̃. quasi manna colligunt: s cõputreseit.
bra animȩ sucus illius cibi.neq potest dige¬
ri. Manna cõputrescebat. quasi ex quada in¬
fidelitate eors qui reseruabant ultra quã ne
cessariũ eẽt.Similit̾ & isti congregant supra
quã necessariũ sit eis: qͥa nolt᷑ sp̃ualiter uiue¬
re & informari:neq in uitã & in mores diffum¬
dt̃. s ad Głam & lucrũ congregant. Et quãins
cõputrescat: tñ nondu sentiunt putredinẽ
& aculeos uermiũ. qͥa occupati st̃ eirca uana
& inutilia. que st̃ scłi flores detinenteᷤᷤ aĩos eoꝵ:
s istis tͣnseuntib. sentient punctiones & acu¬
leos uermiũ de p̃dicta corruptione ꝓcedenti¬

Expanded text:
Illi qui divinam paginam legunt, intelligunt, et tamen secundum eam non vivunt, sciunt domum Dei aedificare, et alios de ea docere, sed ipsi nolunt intrare. Dum vero studio, et magna aviditate illam scientiam in memoriam recondunt, quasi manna colligunt, sed computrescit,bra animae succus illius cibi, neque potest digeri. Manna computrescebat quasi ex quadam infidelitate eorum qui reservabant ultra quam esset necessarium: similiter et isti congregant supra quam necesse sit eis, qui nolunt spiritualiter vivere, et informari; neque in vitam, et in mores diffundunt, sed ad gloriam et lucrum congregant; et quamvis computrescat, tamen non sentiunt putredinem, et aculeos vermium, quia occupati sunt circa vana et inutilia, quae sunt flores saeculi detinentes animos eorum. Sed istis transeuntibus, sentient punctiones et aculeos vermium de praedicta corruptione procedenti
Abbreviated transcription (Latin):
mestione sp̃uali septẽ debent considerari: fides. eo¬
gitatio. intelligentia. memoria. amor.imitatio. ad¬
hesio. homo quippe qͥ comedit: priꝰ bucceła paniᷤᷤ
sumit: inde ponit in os. & dentib terit: &e ꝑ sali¬
uam de capite descendentẽ fit cib ille clutibił:
& sic in uentrẽ descendit: inde corpꝰ roboratur.
& sp̃s hoĩs sustentat᷑. Buccella panis portio fi¬
dĩ est. quã ponit d̾s in ore cordis: hanc sequit᷑
cogitatio que inqͥrit. terit: apud se freqͥnter re¬
uoluit: dem̃ intelligentia. quȩ panẽ tͥtum olu¬
tibiłe reddit cũ auxilio saliuȩ.id ẽ or̃ȩ descen¬
tis de xp̃i capite. Per intelligentiã tͣnsit & descen¬
dit in uentrẽ: id est memoriã. Memoria nutͥt
amorẽ: amor ducit ad mutationẽ. imitatio facit
plenã adhesionẽ. Unde. qui adheret do. unꝰ sp̃s
est cum eo. hoc pane confortatꝰ homo potest

Expanded text:
mestione spirituali septem debent considerari: fides, cogitatio, intelligentia, memoria, amor, imitatio, adhaesio. Homo quippe qui comedit, prius buccellam panis sumit, et inde ponit in os et dentibus terit, et per saiivam de capite descendentem, fit cibus ille glutibilis, et sic in ventrem descendit: inde corpus roboratur, et spiritus sustentatur. Buccella panis est portio fidei, quam ponit Deus in ore cordis. Hanc sequitur cogitatio, quae inquirit, terit, apud se frequenter revolvit. Deinde intelligentia, quae panem tritum glutibilem reddit. Cum auxilio salivae, id est, gratiae descendentis de capite Christo per intelligentiam, transit et descendit in ventrem, id est, memoriam, memoria nutrit amorem, amor ducit ad imitationem, imitatio facit plenam adhaesionem. Unde qui adhaeret Deo, unus spiritus est cum eo . Hoc pane confirmatus homo potest
Abbreviated transcription (Latin):
loci ut animadũtere potestis saxosus &e maccessibilis:
nec in armis. nee in machinis inimicoꝵ timet insul¬
tũ: s qͥa aridus est paucos ht indigenas. quos arido or¬
deacei panis cibo uteu̾q sustentat. Et nc̃ suꝑsunt no¬
b̾ qͥnq panes ordeacei & duo pisces: s hȩc qͥd inter tan¬

Expanded text:
loci, ut animadvertere potestis, saxosus et inaccessibilis est, nec in armis, nec in machinis inimicorum timet insultum. Sed quia aridus est, paucos habet indigenas, quos arido hordeacei panis cibo utcunque sustentat. Et nunc supersunt nobis quinque panes hordeacei, et duo pisces. Et Ti
Abbreviated transcription (Latin):
dentia quidem ei insinuat dictante iusticia ut fiduci¬
aliter agat. & ne uacuus reuertat᷑ p̾cipiente.: ceteris. &
maxxime timore. ut iter acceleret dep̾cantib ꝓ oecultoᷤ
quosdam muri exitus dimissus. est. At ille hostiũ cune¬
os penetrans securus: sicut est om̃i aue uelocior. inmo
ꝑuenit. Quas cũ elausas repperisset. & pulsasset:ĩani¬

Expanded text:
insinuet, dictante Justitia ut fideliter agat, et ne vacuus revertatur praecipiente, caeteris, et maxime Timore, ut iter acceleraret deprecantibus, per occultos quosdam muri exitus dimissus est. At ille hostium cuneos penetrans securus omni ave velocior, in mo pervenit. Quas cum clausas reperisset et pulsasset, jani
Abbreviated transcription (Latin):
Nter babilonẽ & iherłm nulla pax est: s guerra conti¬
nua. habet unaqueq ciuitas regem suũ. Rex iherłm
xp̃c dñs est:rex babilonis diabolus. Et cũ alterũ in ius¬
ticia. alterũ semꝑ in malieia regnare delectet: rex ba¬
scił sp̃s immundos seducere. ut seruire eos faciat in¬
iqͥtati ad iniqͥtatẽ. in babilonẽ trahit. Unde dũ unũ de
ciuib suis sp̃s misedĩę constitutꝰ speculator suꝑ mu¬
ros ihrlm trahi cerneret: nunciauit regi captam p̃
sp̃m timoris. milite᷑ in talib strenniuũ: uade inqͥt &¬

Expanded text:
nter Babylonem et Jerusalem nulla pax est, sed guerra continua. Habet unaquaeque civitas regem suum. Rex Jerusalem Christus Dominus est, rex Babylonis diabolus. Et cum alterum in justitia, alterum in malitia regnare delectet, rex Bascilicet spiritus immundos, seducere, ut servire eos faciat iniquitati ad iniquitatem, in Babylonem trahit. Unde dum unum de civibus suis constitutus speculator super muros Jerusalem trahi cerneret, nuntiavit regi captam praitum timoris, militem in talibus strenuum: Vade, inq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsequuta est. aꝑte denuncians. uad̾a ad portas inferi.
Sicq uno impetu uniu̾sus caritatis ꝓcedit exercitꝰ. quos
babilonii ñ ferentes fugiunt: s ñ effugiunt eos. Cadunt
a latere timoris mille:& a dextris caritatis decẽ milia.

Expanded text:
s, aperte denuntians: Vadam ad portas inferi. Sicque uno impetu universus Charitatis exercitus procedit, quos Babylonii non ferentes fugiunt, sed non effugiunt. Cadunt a latere Timoris mille, et a dextris Charitatis decem millia.
Abbreviated transcription (Latin):
cuisset om̃ib & ducẽ itineris quererent: ait prudentia.¬
Racio armiger meus p̃cedet nos: est enĩ gnarus uiarũ
ce notꝰ iusticiȩ: ut pote consangͥneus eiꝰ. Precedente ita¬
q racione cet̾isq seqͣntib: ante uenit racio. Et saluta¬
uiauit illis. Susceptãq ammã ab equo deposuit: ue
penetrabilib domus suȩ pauida collocauit. hostes
itus intͣndi pateret. Sed cũ undiq illud munitũ in¬
aut ingredi aut egredi ualeat: ut mane facto. p̾para¬

Expanded text:
et ducem itineris quaesissent, ait Prudentia: Armiger meus Ratio praecedet nos. Est enim gnarus viarum, et notus Justitiae, utpote consanguineus ejus. Praecedente itaque Ratione, caeteris subsequentibus, antevenit Ratio; et salutaa, susceptamque animam ab equo deposuit, et in penetralibus domus avida collocavit. 5. Insm devoret. Sed cum undique illud munitum inquis ingredi aut egredi valeat, ut mane facto instru
Abbreviated transcription (Latin):
uł itazsicut te ipsum. id est in quib uis diligi: seil
in necessariis subministrandis: nec est intelligen¬
dũ. sicut te ipsum id est qͣntum te ipsum: sieut qͥ¬
dam expͥmunt. Querit᷑ utrũ debeamꝰ om̃s equa¬
liter diligere: uł unũ plus alio quid̃a dicunt qđ
effectus caritatis om̃ib impendi debeat: s in oꝑib
caritatis ordo seruandus est. Unde paulus: bonũ
ad om̃s oꝑemur: maxime autẽ ad domesticos fidi:
& hoc uidetur aug̾tinꝰ uelle:ita dicens. Om̃s eque
diligendi sunt. Sed eũ om̃ib ꝓdesse ñ possis. his po¬
tissimũ consulendũ est. qui pro locoꝵ oe tẽpors. uł
quaru̾libet rerũ oportuntate magis nobis comun¬
ti sunt. Qd̃ aug̾tinꝰ dicit om̃s eque diligendi st̃. ita

Expanded text:
Vel ita: sicut teipsum, id est in quibus vis te diligi, scilicet in necessariis subministrandis. Nec est intelligendum sicut teipsum, id est quantum teipsum, sicut quidam exponunt. Quaeritur utrum debeamus omnes aequaliter diligere, an unum plus alio. Quidam dicunt quod par effectus charitatis omnibus impendi debeat; sed in operibus charitatis ordo servandus est. Unde Paulus: Operemur bonum ad omnes: maxime autem ad domesticos fidei . Et hoc videtur Augustinus velle ita dicens: Omnes aeque diligendi sunt; sed cum omnibus prodesse non possis, iis potissimum consulendum est, qui pro locorum et temporum vel quarumlibet rerum opportunitate nobis magis conjuncti sunt. Quod Augustinus dicit, om
Abbreviated transcription (Latin):
suauissinũ conferre sacram̃tũ baptismatis. qđ nullꝰ ab¬
horreret. Solet queri si circu̾cisio amisit statũ suũ:
ex quo baptismũ institutũ est. Ad qđ potest dici. qđ
illis amiserat statũ quib ista nouitas sacram̃tors
nunciata erat: & ab eis credita & recepta. In aliis
adhuc habebat statũ: & et̃iferebat eis remissionẽ.
usq ad illud tẽpus quo ipsa ũitas ꝑ apłos ubiq p̃¬
dicari & manifestari cepit: qñ scił dictum est eis. Ite.¬
p̃dicate euangłm om̃i creature & cet̃a: qđ fuit post
resurrectionẽ. Si opponit᷑ qđ illa duo sacram̃ta. se ił
circu̾cisio & baptis mus cũ idẽ conferrent ñ debu¬
ert᷑ simul hr̃e statũ. potest dici qd̃ ñ habuert᷑ simul
statũ qͣntũ ad eosdem

Expanded text:
suavissimum conferre sacramentum baptismi quod nullus absuavissimum conferre sacramentum baptismi quod nullus abhorreret. Solet quaeri an circumcisio amisit statum suum ex quo baptisma fuit institututum. Ad quod potest dici quod in illis dimiserat statum quibus ista novitas sacramentorum nuntiata erat, et ab eis credita et recepta; in aliis adhuc habebat statum, et conferebat eis remissionem usque ad illud tempus quo ipsa veritas per apostolos ubique praedicari et manifestari coepit, quando scilicet dictum est eis: Praedicate Evangelium omni creaturae ; quod fuit post resurrectionem. Sic opponitur quod illa duo sacramenta, scilicet circumcisio et baptisma, cum idem conferrent, non debuerunt simul habere statum. Potest dici quod non habuerunt simul stastum quantum ad eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝑ cireu̾cisionẽ & alia sacram̃ta legalia ułe fieret
apud antiquos qđ ꝑ baptismũ & cetera sacram̃ta apud
nos: potest queri quare cessent ea. & hec succedant
Unde apłs. cõmunẽ ponit solutionẽ cũ dicit. hec oĩa
in figura contingebant illis. Itaq postꝗͣ accessit ue¬
ritas: figure cessauert᷑. Ideo etiã cessare debuert᷑: ut
duo popłi in unũ ungerent᷑: ab horrebant gentiles¬
enĩ iudeoꝵ cerimonias & ideo ut uidei & gentes unꝰ
popłs fierent: necesse erat remouere causam inimi¬
citie qđ apłs manifestat dicens: & mediũ parietẽ sol¬
uens inuniticias. legem mandatoꝵ decretis euacu¬
ans. C ircucisionis etiã sacram̃tũ imꝑfectũ erat. qͥa so¬
lis uiris congruebat: s qui legem uenit adimplere.
ꝑfectũ uoluit tradere sacramentur& dolores nrõs qͥ
portauit. ab huiꝰnodi dolore nos uoluit liberare: &

Expanded text:
cum per circumcisionem et alia sacramenta legalia idem fieret cum per circumcisionem et alia sacramenta legalia idem fieret apud antiquos quod per baptismum et caetera sacramenta apud nos, potest quaeri quare illa cessant et illa succedant. Unde Apostolus communem ponit solutionem, cum dicit: Haec omnia in figura contingebant illis. . Itaque, postquam accessit veritas, figurae cessaverunt. Ideo etiam cessare debuerunt, ut duo populi in unum jungerentur. Abhorrebant enim Gentiles Judaeorum caeremonias; et ideo, ut Judaei et Gentes unus populus fierent, necesse erat removere causam inimicitiae. Quod Apostolus manifestat, dicens: Et medium parietem solvens inimicitias, legem mandatorum decretis evacuans . Circumcisionis etiam sacramentum imperfectum erat, quia solis viris congruebat; sed qui legem venit adimplere, perfectum voluit sacramentum: et qui dolores nostros portavit, ab hujusmodi dolore nos voluit liberare, et
Abbreviated transcription (Latin):
ta uim os efficatiã ex institutione. Ioh̃e enĩ baptiran¬
te uenit ad eum xp̃c ut baptizaret᷑ ab eo in iorda¬
ne̾ ñ qd ipse egeret. qͥ sine peccato erat: s ut aquaᷤ
scĩficaret. Ibi enĩ collata est aque illa efficatia: ut qͥcũ
ret᷑ remissionẽ & tc̃ institutũ est baptismũ xp̃i in qͣ
tota tͥntas oꝑat᷑ remissionẽ. cuiꝰ p̃sentia ibi apparuit.
sp̃s in colu̾ba: filius in hoĩe: pater in uoce. De his qui
let queri quare isti iterũ baptizati: & ñ aliidicunt
quida qͥa de baptismo ioh̃is p̃sumebant: qł alii ñ fa¬
ciebant. Iheronimꝰ in epła de uniꝰ uxoris uiro dieit
ac gentib. aquas sine sp̃u sc̃o ad salutẽ posse sufficere.¬
causa institutionis: forma baptisim: qͥd sacramentũ:
qͥd res sacram̃ti. Institutio sicut diximꝰ facta fuit
qnͣ xp̃e ad baptismũ uenit: eausa institutionis. ut
in baptismo homo a peccatis resurgeret. Est enĩ re¬
mediũ cont᷑ peccatũ. tam originale quã actuale s¬

Expanded text:
iam ex institutione. Joanne baptizante venit ad cum Christus ut baptizaretur ab eo in Jordane; non quod ipse egeret qui sine peccato erat, sed ut aquas sanctificaret. Ibi enim collata est aquae illa efficacia ut quicunqretur remissionem: et tunc institutum est baptisma Christi, in quo tota Trinitas operatur remissionem, cujus praesentia ibi apparuit: Spiritus in columba, Filius in homine, Pater in voce. De his qui let quaeri quare isti iterum baptizati, et non illi. Dicunt quidam quod de baptismo Joannis praesumebant, quod illi non faciebant. Hieroac Judaeis aquas sine Spiritu sancto posse sufficere.causa institutionis, forma baptismi, quod sacramentum, quid res sacramenti. Institutio, sicut diximus, facta fuit quando Christus ad baptismum venit. Causa institutionis, ut in baptismo homo a peccatis resurgeret. Est enim contra peccata, tam originalia quam actual
Abbreviated transcription (Latin):
test dici in ista acceptione qđ eunde. mͦ plus. mͦ minꝰ
diligat. Ab eterno enim tantũ dilexit unũquẽq
lus erat. qͣntum mͦ diligit. ñ tñ malũ eius diligebat:
ei emiꝰ oĩa st̃ pͦsentia: & qd de paulo in tẽpore futurũ
erat. apud dm̃ p̾sens erat: & talem eum diligebat qͣ¬
lis futurus erat. qđ apud dm̃ futurũ ñ erat: & qua¬
lem in p̾sentia eũ ab ȩt̾̃no eligebat. Augꝰtinꝰ in libro
de trinitate. Absit aũ ut ds quemꝙͣ tẽporaliter di¬
ligat quasi noua dilectione. que in illo ante ñ erat:
apud quẽ nec p̾terita transsiert᷑. & futura iam facta

Expanded text:
test dici in ista acceptione quod eumdem modo plus modo minus test dici in ista acceptione quod eumdem modo plus modo minus diligat. Ab aeterno enim tantum dilexit unumquemquelus erat, quantum modo diligit; non tamen malum ejus diligebat. Ei enim omnia sunt praesentia; et quod de Paulo in tempore futurum erat apud Deum praesens erat, et talem eum diligebat qualis futurus erat quod apud eum futurum non erat et qualem in praesentia eum ab aeterno elegerat. Augustinus in libro De Trinitate: Absit autem ut Deus temporaliter ligat quasi noua dilectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt et futura iam facta
Abbreviated transcription (Latin):
ta aĩa toto corde tota mente: post ipsum nos ipsos:
t̃cio loco alios. Unde illud diliges ꝓrimiũ tuũ sic̃
te ipsum. Nisi enĩ prius diligat se: quomͦ poterit
alios diligere sicut se :ᷤ¬
e dilectione dĩ quã ad nos ht̃ querit᷑ scił utrũ
equalit̾ om̃s diligat: ad qd uidendũ est. qͥd sit di¬
cere. d̾s diligit iustum: qđ est. d̾̃s approbat opera eius
Et sub hoc sensu potest dici qđ magis unũ quã alium
diligit. De eodẽ etiã potest dici qd̃ mͦ magis diligit
eũ quã priꝰĩd est magis approbat opa eiꝰ quã priusuł
magis diligit. id est ei grãm suã amplius infundit quã
noscere. infundendo ei suã grãm. Appellat᷑ dilectio dĩ¬
etiã ipsa diuina electio: odis̃ dei. ipsa reꝓbatio. Unde:
lacob dilexi: esau odio habuiz & alibi: qͥ elegit nos an¬
te mundi constitutionẽ in caritate & in alio loco. Prop
unũ alio: id est maiorẽ coronam p̃parauit er. s ñ po¬

Expanded text:
cilicet toto corde, tota anima, tota mente ; post ipsum nos ipsos; cilicet toto corde, tota anima, tota mente ; post ipsum nos ipsos; tertio loco alios. Unde illud: Diliges proximum tuum, etc. Nisi enim prius diligat se, quomodo alios poterit sicut se e dilectione Dei quam ad nos habet quaeritur utrum aequaliter omnes diligat. Ad quod videndum est quid sit dicere, Deus diligit istum, quod est, Deus approbat opera ejus; et sub hoc sensu potest dici quod magis unum quam alium diligit. De eodem etiam potest dici quod modo magis diligit eum quam prius, id est magis approbat ejus opera quam prius. Vel magis diligit, id est ei gratiam suam amplius infundit quam noscere, infundendo ei gratiam suam. Appellatur etiam dilectio Dei ipsa divina electio; odium Dei ipsa reprobatio: Dilexi Jacob, Esau odio habui . Et alibi: Qui elegit nos ante mundi conunum alio, id est majorem coronam praeparavit ei. Sed non po
Abbreviated transcription (Latin):
re. Si enĩ plus diligit aliquis salutẽ patris uł amci
quã alioꝵ.̃non hoc est ex caritate. s ex effectu car¬
nali qͥ naturalis nec est culpabilis: s hoc ñ est ꝑfec¬
tionis. Opponunt quid̃a: qđ d̾s plus diligit. & nos ma¬
gis diligere debemus. Itaq bonũ & iustum magis di¬
qd in hoĩe duo st̃ diligenda:.natura & uirtus. Natu¬
ra equalit̾ diligenda: uirtus autẽ magis aut minus
diligenda scdm qđ maior uł minor fuerit. & ita magis
debemꝰ diligere bonũ istus quã illius qđ maius est. ñ
tñ naturam mauis uł minus. uł magis salutẽ unius
quã alterius cupere debemus. Sed opponit᷑ qđ eadem
racione magis debeo diligere bonũ alteriꝰ quã meũ.
magis quã mea minus bona.ñ tñ magis eupere il
u suam quã mͥ meam. Et si alterũ necesse eẽt: mal¬
lem illum carere sua. quã ut ego carerẽ mea. Ita
& hoc d̃r. qđ licet bonũ illius maus sit quã meũ:
si alterũ istor necesse eẽt. malłe illum carere suo

Expanded text:
iquis plus diligit salutem patris vel amici quam aliorum, non est hoc ex charitate sed ex affectu carnali qui naturalis est; nec est culpabilis, sed hic non est perfectionis. Opponunt quidam: Quem Deus magis diligit et nos magis debemus diligere. Itaque bonum et justum magis dquod in homine duo sunt diligenda: natura et virtus. Natura aequaliter diligenda; virtus autem magis vel minus diligenda, secundum quod major vel minor fuerit. Et ita magis debemus diligere bonum istius quam illius, quia magis est; non tamen naturam magis vel minus, vel magis salutem unius quam alterius cupere debemus. Sed opponitur quod eadem ratione magis debeo diligere bonum alterius quam meum, placet quam mea minus bona, non tamen magis cuperem illi esse suum quam mihi meam. Et si alterum necesse esset, mallem illum carere sua quam ego carerem mea. Ita hic dicitur quod licet bonum illius majus sit quam meum, si alterum istorum necesse esset, mallem illum carere suo
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥa eius abolicio ibi cepit ostendi. Si enĩ ante passio¬
nẽ legalia finem habuissent: ñ tẽ paschałe agnũ iħc cũ
disciplĩs celebrasset. Si querit᷑ quib uerbis ioħ̾es tra¬
deret baptismũ: ñ habemus de auctoritate. certũ t̾n¬

Expanded text:
sed quia ejus abolitio ibi coepit ostendi. Si enim ante passiosed quia ejus abolitio ibi coepit ostendi. Si enim ante passionem legalia finem habuissent, non tunc paschalem agnum cum discipulis Christus celebrasset. Si quaeritur quibus verbis Joannes traderet baptismum, non habemus de auctoritate cert
Abbreviated transcription (Latin):
aqua.& nͨ sp̃u fiebat. Unde ipsemet dicit. Ego baptrro
in aqua: in penitentia: sola enĩ corpora abluebat: pecca¬
ta uͦ ñ tollebat. Ad qđ ergo utile:  ut p̃pararet ad bap¬
tismũ xp̃i. sicuti catecismꝰ baptimũ p̃cedit qđ autẽ di
cit se baptizare in penitentiã. sic potest exponi: ll est
docens penitentiã: penitentes enĩ baptrrabat: & ita li¬
cet baptismus ille nulła conferret remissionẽ eis: tñ
ꝑ penitentiã & ꝓ circũcisionẽ que adhuc habebat sta¬
tum. poterant saluari: uł ita exponi potest baptirabat
in penitentia. id est in signũ pęnitentiȩ signacłm enĩ
erat penitentiȩ baptisma iohis: qͥa sicuti aqua ablue-¬
bat corporãita penitentia mundabant᷑ animȩ. Itaq¬
in baptismo ioh̃is: noui testamenti sacramentũ cȩꝓit
insinuari. Unde illud: lex & ꝓpħ̃e usq ad ioh̃em: ñ qđ in
ioh̃e lex t̾minata sit. cũ adhuc legalia haberent statũ:

Expanded text:
aqua et non spiritu fiebat. Unde ipsemet dicit: Ego baptizo in aqua in poenitentiam . Sola enim corpora abluebat, peccata vero non tollebat. Ad quid ergo utile? Ut praeparet ad baptisma Christi, sicuti catechismus baptismum praecedit. Quod autem se dicit baptizare in poenitentiam, sic potest exponi, id est docens poenitentiam. Poenitentes enim baptizabat. Et ita licet baptismus ille nullam conferret remissionem eis, tamen per poenitentiam et circumcisionem quae habebant, adhuc statim poterant salvari. Vel ita potest exponi: Baptizabat in poenitentiam, id est in signum poenitentiae. Signaculum enim erat poenitentiae baptismus Joannis; quia sicut aqua abluit corpora, ita poenitentia mundantur animae. Itaque baptismo Joannis Novi Testamenti sacramentum coepit insinuari. Unde illud: Lex et prophetae usque ad Joannem . Non quod in Joanne terminata sit lex, cum adhuc legalia haberent statum,
Abbreviated transcription (Latin):
in huiꝰmodi mendaciis attendunt᷑. affectus pietatis
quo ad hoc ducunt᷑. & ipsum mendaciũ. affectus uͦ¬
remunerat᷑ ñ ipsum mendaciũ. Iocosa mendacia. ce
irome:mendacia nꝰ st̃.
unc uidendũ est qͥd sit ꝑuuriũ. Periuriũ est. men¬
daciũ uramento confirmatũ. Si aliquẽ ob alteriꝰ fac¬
tum se aliqͥd mali urare contingit: melius est fran¬
gere iuramentũ. quã cõplere. Debet autẽ penitere :¬
qͥa temere iurauit. Ysidorus. Non est considerandũ
sacramentũ:. quo malũ incaure ꝓmittit᷑. Uelut si qͥs¬
piam adultere ꝑpetuã cum ea ꝑmanendi fide polli¬
ceat᷑. Tolerabilius est enĩ non implere sacramentũ :¬
t̃cessionẽ abigail femine prudentis mminas remisit ⁊
ensem in uaginã reuocauit: neq aliqͥd culpe tali ꝑ
iurio se contͣisse condoluit. Item dicit ysidorus.
Qui arte uerboꝵ uirat: ds qui inspector est cogitatio¬

Expanded text:
in hujusmodi mendaciis attenduntur: affectus pietatis in hujusmodi mendaciis attenduntur: affectus pietatis quo haec dicuntur, et ipsum mendacium: affectus remuneratur non mendacium. Jocosa mendacia et ironiae, mendacia non sunt. Nunc videndum est quid sit perjurium: Perjurium est mendacium juramento confirmatum. Si aliquem alteri facturum se aliquid mali jurare contingit, melius est frangere juramentum quam implere. Debet autem poenitere quia temere juravit. Isidorus: Non est conservandum sacramentum quo malum incaute promittitur. Velut si quispiam adulterae perpetuum cum ea permanendi fidem polliceatur: tolerabilius est enim non implere sacramentum tercessionem Abigail feminae prudentis minas remisit, ensem in vaginam revocavit neque aliquid culpae perjurio tali se contraxisse doluit, . Item dicit Isidorus: Qui arte verborum jurat, Deus qui inspectator est cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
ficatio uocis cum intentione fallendi: que te in est¬
ñ tc̃ uoluntatẽ fallendi ht̃. Item augꝰtinꝰ. Cum causa
humilitatis mentiris. si anteꝙͣ mentireris peccator ñ
eras. mendacio efficeris. Si enĩ te peccatorẽ dicis. & tͣn
ita nͨ credis:ueritas in te non est. Item aug̾tinꝰ dicit.
d ꝓ salute alteriꝰ ñ sit menciendũ. Celare namq licet
ueritatẽ. ut ñ ꝓdat eum qui querit᷑ ad occidendũ:
s negare ñ debet ueritatẽ. Opponit᷑ sic cont᷑ illud
si bona intentio est: bona oꝑatio ests qui negat se
uidisse illũ cum tñ uiderit. bona intentione facit:
ut liberet illum a morte. ad qđ potest dici qd̃ ñ de¬
bet dici bona intentio illa quȩ non est scdm scienti-¬
iusticia. Quida tñ dicunt illud ñ est peceatu᷑ & hoc
dixcisse uidet᷑ aug̾tinꝰ ad terrorẽ ut hotẽs a mendacio
det̾reret: & opponitur de obstetricib & de raab qđ ꝓ

Expanded text:
ficatio vocis cum intentione fallendi; quod sficatio vocis cum intentione fallendi; quod st voluntatem fallendi. Item Augustinus: Cum causa humilitatis mentiris, si antequam mentireris peccator non eras, mendacio reus efficeris. Si enim te peccatorem dicis et ita non credis, veritas in te non est. Item dicit Augustinus quod pro salute alterius non sit mentiendum. Celare namque licet veritatem ut non prodat eum qui quaeritur ad occidendum; sed negare non debet veritatem. Opponitur contra illud: Si bona est intentio, bona est operatio; sed qui negat se vidisse illum, cum tamen viderit, bona intentione facit ut liberet eum a morte. Ad quod potest dici quod non debet dici bona intentio illa quae non est secundum scientijustitia. Quidam tamen dicunt illud non esse peccatum, et hoc dixisse Augustinum ad terrorem, ut homines a mendacio deterreret. Opponitur de obstetricibus et de Raab quod pro
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ mendaciũ fuerit: s ñ tale mendaciũ. qđ peceatũ sit
Dicunt enĩ qd ñ om̃e mendaciũ peccatũ sit: s illud so¬
lũ qd dicit᷑ intentione fallendi intentio autẽ iacob
erat matri obedire. Similit̾ ioseph ñ intendebat fal¬
lere: s ñ tam cito uolebat se manifestare. Sed hoc n᷑
uidet᷑ uelle augͥtinꝰ. dicens. qđ nec ꝓ uita alicuiꝰ men¬
tiendũ sit. Melius itaq uidet᷑ ut eos nͨ ẽẽ mentitos
dicamꝰ & familiari mandato hoc dixisse: sicuti & he¬
brei excusant᷑ a furto ꝓ familiari mandato. Cum enĩ
est uerus ds ce uerus homo. eũ hoc dicat iudeus con¬
tra conseientiã s nullus auderet dr̃e hoc ẽẽ menda
dicere. falsum dicens non mentit᷑. aug̾tinꝰ in encheri¬
dion. Nemo sane mentiri iudieandꝰ est qͥ dicit falsũ
qđ putat uerũ: qͥa qͣntum in ipso est ñ fallit ipse. s
fallit᷑ ille potius econtͣrio mentit᷑. qui dicit uerũ¬
qd̃ putat falsum. Item augͦtunꝰ.Mendaciũ est signi¬

Expanded text:
od mendacium fuit, sed non tale mendacium quod peccatum sit. Dicunt enim quod non omne mendacium peccatum sit, sed illud solum quod dicitur intentione fallendi. Intentio autem Jacob erat matri obedire. Similiter Joseph non intendebat fallere; sed non tam cito volebat se manifestare. Sed hoc non videtur velle Augustinus dicens quod nec pro vita alicujus mentiendum sit. Melius itaque videtur esse ut eos non esse mentitos dicamus, sed familiari mandato hoc dixisse, sicut et Hebraei excusantur a furto, familiari mandato. Cum enim est verus Deus et verus homo, cum hoc dicat Judaeus contra conscientiam: sed nullus auderet dicere hoc esse menddicere falsum dicens non mentitur. Augustinus in Enchdion: Nemo mentiens iudicandus est, qui dicit falsum quod putat verum esse, quia quantum in ipso est non fallit ipse, sed fallitquod putat falsum. Item Augustinus: Mendacium est falsa signi
Abbreviated transcription (Latin):
eam: s hoc non fuit suꝑaddere:cum in lege idem ꝓhi¬
beat᷑. ut in hoc pcepto. non concupisces rem ꝓximi
tui. Hic enĩ concupiscentia ꝓhiberi uidet᷑. sicut ibi
ad qđ potest dici. qđ uere hoc p̾ceptum bñ intellec¬
tũ. & actum ꝓhibet & uoluntatẽ: & qđ hoc pcepto
sic intellecto. & oꝑe & uoluntate a malo cessabant. ñ
ti. & eis lexc sic intellecta ñ uetus s noua erat: & scdm
hoc in euanglĩo nulla suꝑadditio facta est: s explana¬
t᷑ qd ibi occultũ fuerat s cũ utrũq ꝓhiberet lex bñ
intellecta. scdm qd̃ ñ littera s sp̃u dicenda est. carna¬
scd̃m litterã legis: unde illud littera occidit: sp̃s inui
in hoc p̾ceptum ñ concupiscesrem ꝓximmi tui: utrũq
ꝓhibetur &e uoluntas &e actus. Actus scdm̃ qd̃ litt̃a sonat:
scił ñ agas foris ꝑ qd concupiscere uidearis. Uoluntas
ꝓhibetur in hoc p̃cepto sp̃ualit̾ intellecto. Unde etiam
aug̾tinꝰ dicit: hoc inter uetꝰ & nouũ testamentũ dista¬

Expanded text:
eam . Sed hoc non fuit superaddere, cum in lege idem prohibeatur, ut in hoc praecepto: Non concupisces uxorem proximi tui. Hic enim concupiscentia prohiberi videtur sicut ibi. Ad quod potest dici quod vere hoc praeceptum bene intellectum et actum prohibet et voluntatem; et qui hoc praecepto sic intellecto et opere et voluntate a malo cessabant, non t lex eis sic intellecta non vetus sed nova erat. Et secundum hoc in Evangelio nulla superadditio facta est; sed explanatur quod ibi occultum fuerat. Sed cum utrumque prohiberet lex bene intellecta, secundum quod non littera sed spiritus dicenda erat; carnasecundum litteram legis. Unde illud: Littera occidit, spiritus ain hoc praecepto: Non concupisces res proximi tui; utrumque prohibetur et voluntas et actus. Actus secundum quod littera sonat; scilicet non agas foris per quod concupiscere videaris. Voluntas prohibetur in hoc praecepto spiritualiter intellecto. Unde et Augustinus dicit: Hoc inter Vetus et Novum Testamentum dista
Abbreviated transcription (Latin):
erat reuelatũ misteriũ incarnationis. uirtutẽ sa
crificioꝵ intelligebant: qͥd scł significarent illa sa¬
crificia
ireũcisio abrahȩ imꝑata fuit. quȩ octauo die fiebat.¬
& lapideis cultris. In carne p̃putii uleo uissa est
fieri:qͥa in remediũ instituta ẽ eont᷑ originalia pec¬
eata que a parentib contͣrimus ꝓpagati in concupis¬
centia. que in illa parte magis dñatur. Significat
circu̾cisio carnis circu̾cisionẽ mentis: qua aĩa mun
nificat᷑ resurrectio. que erit post hanc uitã que uol
caro a serintute corruptionis. Duplex itaq erat
res illius sacram̃ti: circũcisio a peccatis quȩ ẽ in aĩa
& in corpore. Constat sͥ tres ẽẽ circũcisiones. Pri¬
ma ẽ sacramentũ & seq̃ntes duȩ. res illius sacramenti
Cultri lapidei xp̃m significant: de quo apłs. Petra

Expanded text:
revelatum fuerat mysterium Incarnrevelatum fuerat mysterium Incarncrificiorum intelligebant, quid scilicet significarent illa sacrificia. Circumcisio Abrahae imperata fuit, quae octava die fiebat et lapideis cultris. In carne praeputii ideo justa est fieri; quia in remedium instituta est contra originale peccatum quod a parentibus contraximus propagati in concupiscentia, quae in parte illa magis dominatur. Et significabat circumcisio carnis circumcisionem mentis; quia mundaturnificatur resurrectio, quae erit post hanc vitam quae volcaro a servitute corruptionis. Duplex itaque erat res illius sacramenti: circumcisio a peccatis quae est in animaet in corpore. Constat itaque tres esse circumcisiones: prima est sacramentum, et duae sunt res illius sacramenti. Cultri lapidei Christum significabant, de quo Apostolus: « Petra
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ partis tm pellicula auferebat. Itaq ab inicro
mundi & in tẽpore naturalis legis. & in tẽpore serip
tȩ legis. eont᷑ peccata ce originalia &e actualia fuert᷑
sacram̃tors remedia. Prius sacrificia. ut hostia abel.
noe. & alioꝵ fideliũ: postea non solũ saerificia: s etiã
circũ cisio. que fuit tẽpore abrahe imꝑata. Gregoriꝰ
in moralib Qd̃ apuo nos ualet aqua baptismatis:
hoc egit apud ueteres uł ꝓ paruuł sola fides. uł ꝓ
maiorib uirtꝰ sacrificii: uł ꝓ his qui de abrabe stir¬
pe ꝓdiert᷑. misteriũ circũcisionis. Sed eũ & ꝓ paruu¬
tinꝰ ꝓ paruuł. sola fides: Ad qđ potest dici. qd̾ ꝑ so¬
la nͨ excludunt᷑ sacͥficia. s dr̃ sola fides. id ẽ nuila ce
in misterio uelata tc᷑ fuisse in paruul. id ẽ in his¬
in quib ñ erat reuelatio facta future incarnatio¬
nis. Pro maiorib uirtꝰ sacrificii: qͥa ꝑfecti quib

Expanded text:
nius partis tantum particulam auferebat. Itaque ab initio nius partis tantum particulam auferebat. Itaque ab initio mundi, et in tempore legis naturalis, et in tempore legis scriptae, contra peccata originalia et actualia fuerunt sacramentorum remedia. Prius sacrificia, ut hostia Abel, Noe et aliorum fidelium. Postea non solum sacrificia, sed etiam circumcisio, quae fuit tempore Abrahae i autem apud nos valet aqua baptismatis, hoc egit apud veteres vel pro parvulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificii, vel pro his, qui de Abrahae stirpe prodierunt, mysterium circumcisionis. C. VI. OrPro parvulis sola fides. Ad quod potest dici, quod per sola, non excluduntur sacrificia; sed dicitur sola fides, id est nudam, et mysteria velantem fuisse in parvulis, id est in his quibus non erat revelatio facta futurae Incarnationis. Pro majoribus virtus sacrificii, quia perfecti, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
instituit ds sacram̃ta. & eors certa locaut in ec¬
cł̾ia audiat᷑ missa̾ & ibidẽ sacerdoti confessio fiat:¬
& similia. Tria st̃ senera exercitationu᷑. unũ ad edi¬
ficationẽ aĩȩ ꝑtinet: sedm̃ ad corpus fouendũ: ter¬
ciũ ad aĩe subũsionẽ. Primũ indixit. ultimũ ꝓhi
buit: mediũ concessit. Tria st̃. in qͥb consistit sacͣ¬
mentũ. Reb. factis dictis. Reb: ut aqua oleum &
catio tͥnitatis. hic potest queri eum in his sacramen¬
tis p̾cipue constat salus hoĩs: quare ab inicio ñ fue¬
rt᷑ sacramenta instituta.ut ab inicio eẽt sacramen¬
ad qđ potest dici. qđ sicuti paulatiꝰ creuit ꝑ int̾ualla
tẽpors cognitio der̃ita congruebat. ut tc᷑ obscuraẽent
sacram̃ta: mͦ qͥa ueritas in lucẽ uenerat. manifesta
cato liberantis manifestius hoc in baptismo signifi¬
cat᷑ qđ abluit totũ corpus. qͣm in circu̾cisione quȩ u¬

Expanded text:
instituit Deus sacramenta et eorum certa loca, ut in ecinstituit Deus sacramenta et eorum certa loca, ut in ecclesia audiatur missa et ibidem sacerdoti confessio fiat, et similia. Tria sunt genera exercitationum: unum ad aedificationem animae pertinet, secundum ad corpus fovendum, tertium ad animae subversioultimum prohibuit. Tria sunt in quibus consistit sacmentum; rebus, factis, dictis: rebus, ut aqua, oleum; cacatio Trinitatis. Hic potest quaeri, cum in istis sacramentis praecipue constet salus hominis, quare ab initio non fuerint instituta, ut ab initio esset sacramenAd quod potest dici, quod sicuti paulatim crevit per intervalla temporum agnitio fidei, ita congruebat ut tunc essent obscura sacramenta; modo, quia in lucem venerat, manifesta. ae, intus a peccato liberantis, manifestius haec in baptismo significatur, « qui abluit totum corpus, » quam in circumcisione, quae u
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. ut ñ ipsa sͥ bonũ eẽt. s id solum qđ est sum
di.ligno. ut illud optineret ante peccatũ: ñ aliud
oportebat. nͥ ut desideraret. Quia desideraret: eog¬
sciret melius se: quia quieqͥd ẽ bonũ aliciꝰ extͣ ip¬
sum. melius ẽ eo. Qd̃ si sciret ẽẽ melius. se. subiceret
se er&e hoc desiderio haberet illud Quia lib̾tatis tan¬
te ẽ racionalis natura: ut numꝙͣ possit illud bonũ
habere nisi uolens. Unde ipsa sola in uidiciũ uenit
litatẽ recuꝑare oportet. Sed ñ sufficit in hoc solo
humiliari. ut subiciat᷑ deo: qͥa & hoc ante peccatũ de¬
bebat: postqͦd plus facere oportet. Et ideo sunt in¬
tis. Magna enim humilitatis exchibitio est: in istis
uisibilib & hoiẽ multũ inferiorib. salutẽ que¬
rere. Propt̃ exercitationẽ st̃ instituta: qͥa cũ ñ pos¬
sit hoc ẽẽ sine exercitatione: ut remoueret᷑ a ma¬
la exercitatione & suꝑflua. & exerceret in bona se.

Expanded text:
erat, ut non ipsa sibi bonum esset, sed iderat, ut non ipsa sibi bonum esset, sed iddi, ligno; ut illud obtineret ante peccatum, non aliud oportebat, nisi ut desideraret, quia si desideraret, cogsciret illud esse melius se, quia quidquid est bonum alterius extra ipsum, melius est eo; quod si sciret esse melius se, subjiceret se ei, et hoc desiderio haberet illud, quia tantae libertatis est rationalis natura, ut nunquam possit illud bonum habere nisi volens. Unde ipsa sola in judicium venit. litatem recuperare oportet. Sed non sufficit 1099 in hoc solo humiliari ut subjiciatur Deo, quia et hoc ante peccatum debebat, posttis. Magna enim humilitatis exhibitio, in istis visibilibus et homine multum inferioribus salutem quaerere. Propter exercitationem sunt instituta, quia cum homo non possit esse sine exercitatione, ut removeretur a mala exercitatione et superflua, et exerceret se in bona,
Abbreviated transcription (Latin):
signũ potest ẽẽ ꝓ sola significatione: quãuis careat
sumilitudine: ut circulus uini s sacram̃tũ ñ solũ
ex institutione significat: s etiã ex similitudine rep̃¬
sentat. Sicut enĩ iam diximꝰ. sacram̃tũ debet sem¬
ꝑ hr̃e aliquã similitudinẽ eius rei cuiꝰ dr sacramen¬
tũ. Sciendũ est quoq qđ sacram̃tũ appellatur qͣn¬
doq in sacra scriptura.res saera & mistica: sicuti sa¬
cram̃tum institutionis: dem̃ uidendũ est quare sa¬
cramenta st̃ instituta. T̾ria sunt ꝓpter quȩ institu¬
ta stͦ. ꝓꝓpter eruditionẽ. humiliationẽ. exercitationẽ.
P ropt̾ eruditionẽ: qͥa cum homo ante peccatũ. habe¬
ret cognitionẽ ueritatis. & tc̃ sine medio posset
tionẽ redeat. necessaria st̃ hec uisibilia. ꝓ que eru¬
dit᷑ mens ad intelligenda inuisibilia. Propt̾ humi¬
liationẽ: qͥa cũ racionał creatura tante dignitatis

Expanded text:
signum potest esse pro sola significatione quamvis careat signum potest esse pro sola significatione quamvis careat similitudine, ut circulus vini; sed sacramentum non solum ex institutione significat, sed etiam ex similitudine repraesentat. Sicut enim jam diximus, sacramentum debet habere aliquam similitudinem ejus rei cujus dicitur sacramentum. Sciendum quoque est quod sacramentum appellatur quandoque in sacra Scriptura res sacra et mystica, ut sacramentum Incarnationis. Deinde videndum est quare sacramenta sint instituta. Tria sunt propter quae instituta sunt. Propter eruditionem, humiliationem, exercitationem. Propter eruditionem, quia cum homo ante peccatum haberet cognitionem veritatis, et tunc sine medio posset  agnitionem redeat necessaria sunt haec visibilia, per quae eruditur mens ad intelligenda invisibilia. Propter humiliationem, quia cum rationalis creatura tantae dignitatis
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ: quare institutũ. & in qͥb consistat. Augͥti¬
nus. Sacramentũ ẽ sacre rei signũ. Idem sacram̃tũ
ẽ inuisibilis gr̃e uisibilis forma. Ut in sacramento
baptismatis significat᷑ ablutio int̾ior ꝑ ilła eaxteri¬
orẽ & uisibiłe. Unumqdq sacramentũ enĩ. eius rei
similitudinẽ debet hr̃e. cuiꝰ ẽ sacram̃tũ. Unde augͦ¬
tmꝰ. Si enĩ sacram̃ta qͣnda similitudinẽ earuꝰ rer uͦ
quarũ sacramenta st̃ non haberent: om̃ino sacramen¬
ta ñ eeñt. Opponit᷑ qd p̃dicta diffinitio ñ solũ cõpe¬
tat sacram̃tis cũ & ante scĩficationẽ hoc congruat
t᷑ sordes corporis⁊ ita ꝑ grãm aĩe. Sed ut solis sacra¬
mentis cõpetat: sic intelligendũ est. Sacramentũ
nũ & sacram̃tu. qͥa ad hoc ut sit signũ. ñ aliud exi¬
git nisi illud qđd significat. cuiꝰ ꝑhibetur signũ. ñ
ut conferat. Sacram̃tũ uͦ ñ solum significat: s con¬

Expanded text:
mentum, quare institutum, et in quibus consistat. Augustimentum, quare institutum, et in quibus consistat. Augustinus: Sacramentum est sacrae rei signum. Idem: Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma, ut in sacramento baptismatis figuratur ablutio interior per illam exteriorem et visibilem. Unumquodque enim sacramentum ejus rei similitudinem debet habestinus: Si enim sacramenta quamdam similitudinem earum rerum quarum sacramenta sunt non haberent, omnino sacramenta non essent. Opponitur quod praedicta diffinitio non solis competat sacramentis, cum et ante sanctificationem hoc congruat ur sordes corporis, ita per gratiam sordes animae. Sed ut solis sacramentis competat, sic intelligendum est: Sacramentum num et sacramentum; quia ad hoc ut sit signum non aliud exigit nisi ut illud significet cujus perhibetur signum, non ut conferat. Sacramentum vero non solum significat, sed etiam con
Abbreviated transcription (Latin):
singła dona:cum ñ habuerit penitentiã ꝓ peccatis
nors habuit: quia ei nichil ad ꝑfectionẽ defuit. Sed
si timor ẽ itiałe. uł penitentiã. seu alia similia qͥ
si dona sunt imꝑfectors tñ st̃. habuisset. sine dubio
alis: nec tñ concedendũ est. in xp̃o fuit timor ini¬
cialis. Timor namq dñi unũ donũ est de illis sep¬
tẽ. non duo: s duos effectus ht̃. Sedm̃ unũ effectũ
qd ẽ in aliis timor inicialis: & non tñ in aep̃o fuit
timor inicialis: quia ñ scdm illũ effectum habuit
timorẽ: sicut sunt duo quoꝵ unus ht̃ fidem in ꝑfec¬
tamialius ꝑfectam & constantẽ. Unam tñ eos dici¬
mꝰ habere fidem: unã uirtutẽ: nec tñ inde sequit᷑
nã timuit: & tñ certus erat qđ ñ posset eũ cõpre¬
hendere: ut aliquis in magna turri positꝰ tueret
p̃cipitium ex quoda horrore: quãuis certꝰ eẽt qđ
b iam dixim᷑inuenta sunt saeramentor reme¬
dia: de quib hec tria consideranda st̃. Qͥd sit sacra¬

Expanded text:
cum non habuerit poenitentiam pro peccatis, nium habuit, quia ei nihil ad perfectionem defuit. Sed si timorem initialem vel poenitentiam seu alia consimilia quae etsi dona sunt, imperfectorum tamen sunt habuisset, sine dubio alis; nec tamen concedendum est: in Christo fuit timor initialis. Timor namque Domini unum donum est de illis septem, non duo; sed duos effectus habet. Secundum unum effectum quod est in aliis timor initialis, et non tamen in Christo timor initialis, quia non secundum illum effectum habuit Christus timorem, sicut sunt duo quorum unus habet fidem imperfectam, alius perfectam et constantem; unam eos dicimus habere fidem, unam virtutem; nec enim inde sequitur nam timuit, et tamen certus erat quod non posset eum comprehendere. Ut si aliquis in magna turri positus timeret praecipitium ex quodam horrore, quamvis certus esset qibus jam diximus, inventa sunt sacramentorum remedia, de quibus haec tria consideranda sunt: quid sit sacra
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ ꝓimũ ledat. s ut se uł aliũ a necessitate liberet
u̾itatem dixerit. & tn ꝑ hanc ũitatem aliud occulta¬
uerit qł relatũ ꝑicło foret ñ peccat. sic̃ abrahã dicen¬
de sara soror mea est ñ est mentitꝰ. ẽum illa eet soror.
id est cognata: & si illud iurasset. ñ peccasset.

Expanded text:
imum laedat, sed ut se vel alium a necessitate liberet, veritatem dixerit, et tamen per hanc veritatem aliud occultaverit quod revelatum periculo foret, non peccat: sicut Abraham de Sara, Soror mea est , non est mentitus; cum illa esset soror, id est cognata; et si illud jurasset non peccasset.
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥa mens humana sine aliquo uicio uiuere ñ
potest: amisso interiori. euagatur ad ext̾iorã. qđ̃
facit auaricia que est immoderatꝰ amor habendi:
enĩ suꝑbia: radiac omniũ maloꝵs. Sed iterũ legit᷑
upiditas radix omniũ malor: sͥ suꝑbiȩ. Non ita¬
ꝑbia auaricia. cũ suꝑbia sit amor ꝓprie excellen¬
tiȩ. Ut enĩ augͦtinꝰ ait. qͥd auarius illo cui d̃s ñ
sufficit᷑. Uel potest dici suꝑbia radic omniũ ma¬
lorg id est malarũ affectionũ: Cupiditas omniũ
unt septẽ dona sp̃s scĩ habent dona ce uirtutes
hec est differentia qđ dona sunt pͥmi motꝰ in cor¬
de.que sunt queda semina uirtutũ iacta suꝑ terrã
cordis nr̃isuirtutes quasi seges quȩ ex ipsis consur¬
num dĩ: Sp̃s dicunt᷑: id est aspirationes. que p̾cedt̃
uirtutes: & sunt dona solum. & nͨ merita uirtutes
nascit᷑ humilitas. Ex sp̃u pietatis mansuetudo nas¬

Expanded text:
et quia mens humana sine aliquo gaudio vivere non et quia mens humana sine aliquo gaudio vivere non potest, amisso interiori evagatur ad exteriora, quod facit avaritia, quae est immoderatus amor habendi; enim superbia radix omnium malorum. Sed iterum legitur: « Cupiditas est radix omniuperbia est avaritia, cum superbia sit amor propriae excellentiae. Ut enim Augustinus ait: Quid avarius illo cui Deus non sufficit? Vel potest dici superbia radix omnium malorum, id est malarum affectionum; cupiunt septem dona Spiritus sancti. Inter dona et virtutes haec est differentia, quod dona sunt primi motus in corde quasi quaedam semina virtutum jacta super terram cordis nostri; virtutes quasi seges, quae ex ipsis consurnum Dei. Spiritus dicuntur aspirationes quae praecedunt virtutes, et sunt dona solummodo, et non merita; virtutes nascitur humilitas: ex spiritu pietatis, mansuetudo nas
Abbreviated transcription (Latin):
s quia illud qđ bonũ est excellentiȩ participatiõe
usurpare nob̃ contendimꝰ. quasi singłari possessione
Et st̃ quatuor species suꝑbiȩ: ut cregoriꝰ dicit. Prima
ẽ. cũ homo bonũ qdđ ht̃ sͥ attͥbuit. Scd̾a. cũ credit a
deo ẽẽ datũ. s tñ ꝓ suis meritis. Terciacũ iactat se
hr̃e qd ñ ht᷑. Quarta:cũ ceteris despectis singłarit̃
uult uideri. hec ultima species uicimꝰ ꝓximnat dia¬
bolo: qͥ p̃ anglĩs ẽẽ uoluit. E x suꝑbia pͥmo loco nas¬
cit᷑ inuidia: quȩ ẽ odiũ alienȩ felicitatis. Cum enĩ su¬
ꝑb uideat ꝓximũ in eodẽ bono equalit̃ uł p̃ se exal¬
tatũ. inuider illi:oe inde ex leui inuria incitat᷑ ad¬
iram oͣ ꝓximũ. Ira est. int̾mi doloris impacientia
Illa tria om̃i int̾iori bono hominẽ spoliant. Tria enĩ
st᷑ diligenda: ds. ꝓximus. nos ipsi. Suꝑbia tollit
dm̃: inuidia ꝓximũ: ira se ipsum. Deinde sequit᷑ ac¬
cidia. que est mentis confusio. siue int̾na tͥsticia

Expanded text:
 quod bonum est, scilicet excellentia, participatione usurpare nobis contendimus, quasi singulari possessione. Et sunt quatuor species superbiae, ut Gregorius dicit: Prima est cum homo bonum quod habet sibi attruibuit; secunda, cum credit a Deo esse datum, sed tamen pro suis meritis; tertia cum sebere quod non habet. Quarta, cum caeteris despectis, singulariter vult videri. Haec ultima species vicinius approximat diabolo, qui prae angelis esse voluit. Ex superbia primo loco nascitur invidia, quae est odium alienae felicitatis. Cum enim superbus videat proximum in eodem bono aequalitt invidere illi, et inde ex levi injuria incitatur adiram contra proximum. Ira est interni doloris impatientia. Ista tria omni interiori bono hominem spoliant. Tria enim sunt diligenda, Deus, proximus et nos ipsi. Superbia tollit Deum; invidia proximum; ira se ipsum. Deinde sequitur acedia, quae est mentis confusio, sive interna tristitia;
Abbreviated transcription (Latin):
ras. Aug̾tinꝰ. Usura est: plus accipere quã dare. Qd filii
isrł egiptiis fecert᷑ ñ fuit furtũ. qͥa ex familiari manda¬
to hoc fecert᷑ si enĩ ille qui legẽ dedit alit̾ p̃cepit: ñ tͣns¬
gredit᷑ legẽ qͥ ei obedit
uintũ p̃ceptũ ñ falsum testimoniũ dices. Hic ꝓhibe¬
tur ꝑiuriũ s qͥa om̃e ꝑiuriũ mendaciũ est: dicen¬
tiri est: cont᷑ hoc qd animo sentit᷑. loqui. Opponit᷑ de
qd̃ ipse contͣ conscientiã dicebat uere enĩ sciebat se
inqͥt. Iacob qd matre fecit auctore ut patrẽ fallere
uideret᷑. si diligent̃ attendat᷑. ñ est mendaciũ. s mis¬
teriũ. Item opponit᷑ de ioseph qui dixcit fr̃ib suis.

Expanded text:
ras. Augustinus: Usura est plus accipere quam dare. Quod filii ras. Augustinus: Usura est plus accipere quam dare. Quod filii Israel Aegyptiis fecerunt non fuit furtum, quia ex familiari mandato hoc fecerunt. Si enim ille qui legem edit aliter praecipit, non transgreditur legem qui ei obeditfalsum testimoninm dices . Hic prohibetur perjurium; sed quia omne perjurium est mendacium, dicentiri est contra hoc quod animo sentitur loqui. Opponitur de contra conscientiam dicebat: vere enim sciebat se inquit: Jacob quod matre fecit auctore ut patrem fallere videretur, si diligenter attendatur, non est mendacium, sed mysterium. Item opponitur de Jose